{"id": "q_1", "question": "Czy przymiotniki odmienia się przez przypadki?", "answer": [{"page_content": "Przymiotnik odmienia się również wtedy, kiedy rzeczownik nie jest wymieniony wprost po nim, występuje w domyśle, np. \"Welches Haus hast du gewählt? Das sonnige.\" → \"Który dom wybrałeś? [Ten] słoneczny.\" \"Deutsche Weißweine sind gewöhnlich süßer als französische\". → \"Niemieckie wina białe są zwykle słodsze niż francuskie.\" Ponadto odmienione formy przymiotników mogą występować po rzeczownikach jako dopowiedzenie, np. \"Studenten, vor allem ausländische, haben keine Schwierigkeiten, ein Zimmer zu finden.\" → \"Studenci, przede wszystkim zagraniczni, nie mają trudności w znalezieniu pokoju\".\nImiesłowy przymiotnikowe odmieniają się zasadniczo tak jak przymiotniki, np. \"das versinkende Boot\" → \"tonąca łódka\" (Partizip I), \"das versunkene Boot\" → \"zatopiona łódka\" (Partizip II).\nPrzymiotnik orzecznikowy nie odmienia się przez przypadki, np. \"Sie ist mager.\" → \"Ona jest szczupła.\" \"Der Junge lag krank im Bett.\" → \"Chłopiec leżał chory w łóżku.\" \"Er hielt ihn für dumm.\" → \"Uważał go za głupiego.\" \"Er hat die Kartoffeln roh gegessen.\" → \"Zjadł ziemniaki na surowo.\" Istnieje kilka przymiotników, u których w miejscach, gdzie powinien znajdować się przymiotnik w nieodmienionej formie, pojawia się końcówka \"–s\", np. \"Sein Eindruck war ganz anders.\" → \"Jego wrażenie było zupełnie inne.\" \"Er war nicht besonders beliebt.\" → \"Nie był szczególnie lubiany\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4230407", "fragment_id": "1531503/23", "subtitle": "", "title": "Deklinacja w języku niemieckim", "parentId": 4230407.0, "start_index": 34433.0, "document_id": "1531503", "source": "wikipedia", "score": 0.8072621822357178}, "uuid": "18631c80-2147-4da4-bee1-dc81c3f5b992"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy kategorii gramatycznej. Zobacz też: Przypadek (film).\nPrzypadek – kategoria gramatyczna, przez którą odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, imiesłowy (określane przez to zbiorczym mianem \"imion\"), a niekiedy też czasowniki (co w języku polskim nie występuje), będąca odzwierciedleniem ich różnorodnych funkcji.\nHistoria.\nTeoria deklinacji została wypracowana w Grecji w IV wieku p.n.e. Również Grecy nadali przypadkom nazwy, które przez Rzymian zostały przetłumaczone na łacinę. Nazwy przypadków w języku polskim (a także sam termin \"przypadek\", łac. \"casus\") są częściowo tłumaczeniami terminów łacińskich. Również kolejność przypadków odpowiada mniej więcej kolejności zaproponowanej przez gramatyków starożytnych.\nIstota systemu deklinacyjnego.\nSystem deklinacyjny jest używany do ustalenia właściwych relacji poszczególnych wyrazów w zdaniu. Konsekwencją jego istnienia jest swoboda kształtowania kolejności wyrazów w zdaniu: podmiot, orzeczenie i dopełnienie nie mają raz na zawsze ustalonych miejsc, lecz mogą następować w dowolnej kolejności.\nJęzyki mające przypadki mają ich zwykle od czterech do siedmiu. Zdarzają się też języki z dwoma przypadkami (zwykle zanikający, uprzednio bogatszy system), czy też kilkunastoma (z których część powstała przez fonetyczną inkorporację uprzednio niezależnych morfemów) jak fiński lub węgierski (trzeba jednak pamiętać, że języki te, jako aglutynacyjne, nie są w tym zestawieniu adekwatne).\nNomenklatura.\nPrzypadkom różnych języków nadaje się takie same nazwy – jest to czasem mylące, ponieważ zasięg użycia przypadka o tej samej nazwie bywa w różnych językach odmienny – np. zastosowanie „dopełniacza” w językach polskim i niemieckim pokrywa się w niewielkim stopniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13012", "fragment_id": "185988/0", "subtitle": "", "title": "Przypadek", "parentId": 13012.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "185988", "score": 0.5648409724235535}, "uuid": "70ea81d1-d40d-47a4-ad78-6cdc80c0c545"}, {"page_content": "Liczebniki porządkowe odmieniają się przez rodzaje, liczby i przypadki. W liczebnikach wielowyrazowych tylko ostatni człon ma postać liczebnika porządkowego, a pozostałe części są nieodmienne: со́рок второ́му → \"czterdziestemu drugiemu\"; сто три́дцать пе́рвый → \"sto trzydziesty pierwszy\"; ты́сяча девятисо́тый → \"tysiąc dziewięćsetny\"; в две ты́сячи два́дцать второ́м году́ → \"w dwa tysiące dwudziestym drugim roku\".\nPrzymiotnik.\nPrzymiotniki w języku rosyjskim można podzielić na:\nRóżnice rodzajowe przymiotników występują tylko w liczbie pojedynczej – w liczbie mnogiej jest jedna forma dla wszystkich trzech rodzajów.\nForma długa i krótka przymiotników.\nPrzymiotniki jakościowe występują w formie pełnej lub krótkiej. Przymiotniki w formie pełnej odmieniają się przez liczbę, rodzaj oraz przypadki. W zdaniu mogą pełnić rolę przydawki, np. У соба́ки холо́дный, вла́жный нос. → \"Pies ma zimny, wilgotny nos.\" Она́ така́я краси́вая. → \"Ona jest taka piękna.\" Меня́ му́чит си́льная головна́я боль. → \"Męczy mnie silny ból głowy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4115201", "fragment_id": "620282/16", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka rosyjskiego", "document_id": "620282", "start_index": 21116.0, "parentId": 4115201.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7952978610992432}, "uuid": "75be1660-1c4b-4de3-b474-b8878144af57"}, {"page_content": "\"Rzeczownik\" – odmieniający się przez liczby i przypadki, posiadający rodzaj; nazywający osoby, zwierzęta, rośliny, przedmioty, pojęcia; wchodzący w związki składniowe z innymi wyrazami.\n\"Czasownik\" – odmieniający się przez liczby, osoby, czasy, tryby i rodzaje; oznaczający czynności, stany, zjawiska; wchodzący w związki składniowe z innymi wyrazami.\n\"Przymiotnik\" – odmieniający się przez liczby, przypadki, rodzaje; oznaczający właściwości osób, zwierząt, roślin, przedmiotów i pojęć; wchodzący w związki składniowe z innymi wyrazami.\nUwaga: Istnieje pewna, bardzo niewielka grupa przymiotników, które są nieodmienne.\n\"Zaimek\"\n\"Liczebnik\"\n\"Przysłówek\" – nieodmienna część mowy, oznacza sposób wykonywania, czas, jakość, stopień i miejsce wykonywania czynności, wchodzi w związki składniowe z innymi wyrazami.\n\"Przyimek\" – nieodmienna część mowy, oznacza relacje, które zachodzą między wyrazami w wypowiedzeniu, wchodzi w związki składniowe z innymi wyrazami.\n\"Spójnik\" – nieodmienna część mowy, łączy wyrazy i uwydatnia stosunki zachodzące między nimi, nie wchodzi w związki składniowe z innymi wyrazami.\n\"Partykuła\" – nieodmienna część mowy, wzmacnia lub zmienia znaczenie wyrazu lub całego wypowiedzenia, nie wchodzi w związki składniowe z innymi wyrazami\n\"Wykrzyknik\" – nieodmienna część mowy, wyraża uczucia, emocje, stany woli lub naśladuje dźwięki, nie wchodzi w związki składniowe z innymi wyrazami.\n\"Modulant\" – nieodmienna część mowy, informuje o stosunku mówiącego do wypowiadanej treści, nie wchodzi w związki składniowe z innymi wyrazami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/35", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "document_id": "831233", "start_index": 53304.0, "source": "wikipedia", "parentId": 613908.0, "score": 0.7945250272750854}, "uuid": "77357b3f-99ac-46e2-9976-8e75691833a3"}, {"page_content": "Przymiotniki w języku praindoeuropejskim odmieniały się generalnie w taki sam sposób jak rzeczowniki, według tych samych wzorów odmian. Zasadniczo różniły się one od nich tym, że były łączone z rzeczownikami we frazy oraz podlegały stopniowaniu. Najczęściej przymiotniki miały przyrostki tematyczne \"*-o\" oraz atematyczne \"*-u\" i \"*-nt\". Oprócz przymiotników rodzaju męskiego i neutralnego z \"*-o\" istniały przymiotniki rodzaju żeńskiego z \"*-eh₂ (&gt; *-ā)\" oraz atematyczne \"*ih₂ (&gt; *-ī)\" lub \"*-i̯éh₂ (&gt; *-i̯ā)\". Aczkolwiek we wcześniejszej fazie rozwoju, przed wykształceniem się odrębnych form żeńskich, istniał jedynie rodzaj wspólny (męsko-żeński) i neutralny. Taki system odmiany w dwóch klasach obejmował również rzeczowniki.\nInne przyrostki tworzące przymiotniki to:\nPrzykładowe formy rodzajowe przymiotników:\nOdmiana przez przypadki wybranych przymiotników (z uwzględnieniem rodzaju gramatycznego) w rekonstrukcji Ringe'a:\nStopień wyższy tworzony był przy pomocy dwóch specjalnych przyrostków:\nForma stopnia najwyższego jako taka nie istniała, a jej odpowiednik znaczeniowy był często wyrażany poprzez dołączenie do przymiotnika dopełniacza liczby mnogiej rzeczownika, np. „wielki [z] władców” o znaczeniu „największy władca”. Niemniej jednak w językach potomnych istnieją ślady dwóch przyrostków, które mogły tworzyć ten stopień przymiotnika:\nZaimek.\nZaimek osobowy\nZrekonstruowano praindoeuropejskie zaimki osobowe 1. i 2. osoby gramatycznej. Odmieniały się one poprzez kategorię liczby i przypadka, natomiast nie posiadały różnych rodzajów gramatycznych. W części przypadków posiadały one dwa warianty: akcentowany i nieakcentowany (enklityczny) – jak np. polskie \"ciebie\" lub \"cię\". Poniżej przedstawione zostały dwie niezależne rekonstrukcje odmiany zaimków osobowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2480", "fragment_id": "175259/26", "subtitle": "", "title": "Język praindoeuropejski", "parentId": 2480.0, "start_index": 38073.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175259", "score": 0.6366742253303528}, "uuid": "efea9ede-752c-4ec8-b94d-752be2c6e329"}, {"page_content": "W wielu językach indoeuropejskich niektóre formy czasowników (imiesłów, rzeczownik odczasownikowy) przybierają pewne cechy uznawane za typowe dla innych części mowy. Dla przykładu polskie formy imiesłowu przymiotnikowego czynnego (\"mieszkający\", \"czytający\" itp.) uważane są za formy czasownikowe, jednak odmieniają się przez przypadki jak przymiotniki (\"mieszkającego\", \"czytającemu\" itp.). Podobnie formy imiesłowu przymiotnikowego biernego (\"zbudowany\", \"robiony\" itp.) mają cechy przymiotników i także odmieniają się przez przypadki. Analogiczna sytuacja występuje także w innych językach, na przykład angielskie \"building\" (budowla, budujący), niemieckie \"Essen\" (jedzenie) i \"essen\" (jeść).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12892", "fragment_id": "185922/1", "subtitle": "", "title": "Czasownik", "parentId": 12892.0, "start_index": 1842.0, "document_id": "185922", "source": "wikipedia", "score": 0.55487459897995}, "uuid": "af0109c1-7a3b-4a7a-82d3-03a07ec7eec7"}, {"page_content": "* przypadki marginalne (3 przypadki), które występują najrzadziej i głównie w utartych wyrażeniach, a wyrażać mogą sens taki jak np. bycie czegoś pozbawionym czy sposób wykonania czynności: \"abessiivi\" – \"talotta\" (bez domu), \"instruktiivi\" – \"taloin\" (domem) oraz \"komitatiivi\" – \"taloineen\" (z [jego] domem)\nDo tego niektóre opracowania gramatyki wprowadzają pojęcie tzw. przypadków \"przysłówkowych\", których jest 12. Ich formy występują stosunkowo często (zazwyczaj w roli przysłówków), ale tylko dla stosunkowo niewielkiej liczby wyrazów. Nie jest przyjęte odmienianie przez nie wyrazów zupełnie dowolnych. W innych ujęciach gramatyki j. fińskiego formy te klasyfikowane są jako przysłówki pochodne.\nPrzymiotniki.\nPrzymiotniki w języku fińskim odmieniają się przez przypadki podobnie jak rzeczowniki.\nPrzydawka przymiotnikowa stoi zawsze przed wyrazem określanym (wyjątki spotyka się w poezji) i ma uwspólnioną formę gramatyczną (liczbę i przypadek) – występuje kongruencja, podobnie jak w języku polskim. Nie ma różnicy między przymiotnikiem w funkcji orzecznika i przydawki.\n* \"punainen kukka\" (czerwony kwiat) → \"punaisessa kukassa\" (w czerwonym kwiecie)\n* \"pitkä mies\" (wysoki mężczyzna) → \"pitkälle miehelle\" (wysokiemu mężczyźnie)\nPrzymiotniki podlegają stopniowaniu w stopniu wyższym oraz najwyższym, np. \"nopea\" (szybki), \"nopeampi\" (szybszy), \"nopein\" (najszybszy). Formy przymiotników w stopniach wyższych są również odmienne przez przypadki.\nZaimki.\nW języku fińskim występują następujące zaimki:\n* osobowe: \"minä\" (ja), \"sinä\" (ty), \"hän\" (on/ona/ono), \"me\" (my), \"te\" (wy), \"he\" (oni/one)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255578", "fragment_id": "1118155/19", "subtitle": "", "title": "Język fiński", "parentId": 1255578.0, "start_index": 28890.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1118155", "score": 0.9041408896446228}, "uuid": "1c11bace-967f-4c44-89b8-aafd3a0af033"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Zasugerowano, aby \"imiesłów\"\nImiesłów przymiotnikowy czynny – nieosobowa forma czasowników niedokonanych mówiących o sprawcy czynności.\nDla czynności teraźniejszej tworzy się go za pomocą cząstki -ący (np. biorący, tworzący, rozumiejący, piszący). Cząstkę tę dodaje się do tematu 3. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego czasownika (np. pisać → pisz-ą → piszący; rozumieć → rozumiej-ą → rozumiejący). Podobnie jak przymiotnik odmienia się przez liczby, przypadki i rodzaje. W przeciwieństwie do przymiotnika nie odmienia się przez stopnie.\nCzynności w przeszłości opisywane są przez imiesłowy przymiotnikowe przeszłe czynne, które są rzadko używane, a nowych się nie tworzy.\nTworzono je z aspektu dokonanego czasownika oraz cząstki -ły, -ła, -łe, -li (np. zwiędła, zbiegli, zeszłe, zrozumiały, osiwiały). Są postrzegane jako przymiotniki.\nPrzykład imiesłowów przymiotnikowych czynnych (r.m.M.l.p) od czasownika bazowego \"więdnąć\":", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13015", "fragment_id": "185991/0", "subtitle": "", "title": "Imiesłów przymiotnikowy czynny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 13015.0, "document_id": "185991", "score": 0.3121202290058136}, "uuid": "16a1cdc4-8247-4fe0-b9d9-a51efffaec3a"}, {"page_content": "Odmiana w grupie imiennej.\nNa podstawie odnalezionych inskrypcji nie jest możliwa pełna rekonstrukcja paradygmatów odmiany w grupie imiennej. Galijskie rzeczowniki i przymiotniki odmieniały się przez siedem przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, narzędnik, miejscownik oraz wołacz) i dwie liczby (pojedyncza i mnoga, z potencjalnymi pozostałościami liczby podwójnej zidentyfikowanymi w legendach monet). Jak wspomniano powyżej, system był stosunkowo zachowawczy. Podobnie jednak jak w przypadku fonologii, poniższe opracowanie również ma charakter zbiorczy. Kolejność morfemów fleksyjnych w tabeli jest chronologiczna, znakiem zapytania oznaczono identyfikację niepewną, a literą „L” formy poświadczone wyłącznie w inskrypcjach lepontyjskich.\nW inskrypcjach z Larzac i Chamalières obserwuje się redukcję końcówek biernikowych w bierniku liczby pojedynczej. W dobie średniej i późnej pojawiają się także przypadki synkretyzmu niektórych końcówek, związane ze zmianami fonetycznymi, szczególnie wypadnięciem wygłosowego /s/ i spółgłosek nosowych. Brak jest poświadczeń dla miejscownika i wołacza w liczbie mnogiej; rzadkie poświadczenia dla tego pierwszego w liczbie pojedynczej skłaniają badaczy do postrzegania go raczej jako archaizmu, niż żywej kategorii gramatycznej.\nOdmiana innych części mowy grupy imiennej jest zachowana tylko fragmentarycznie. Zaimki osobowe często występowały w formie klitycznej dołączanej do form czasownikowych. W inskrypcjach pojawiają się zaimki (przymiotniki) dzierżawcze \"(i)mon\" i \"to\" oraz formy wskazujące \"sosin\", \"sosio\", \"ison\", \"isoc\".\nOdmiana czasownika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491335", "fragment_id": "1558463/12", "subtitle": "", "title": "Język galijski", "parentId": 491335.0, "start_index": 16718.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1558463", "score": 0.27163225412368774}, "uuid": "d45ba6be-37e1-40c7-b870-dd1916c8fba7"}, {"page_content": "Sufiksy dzierżawcze występują również z przysłówkami w roli poimków, kiedy słowo określane jest zaimkiem osobowym w \"genetiivi\", np. \"(minun) lähelläni (blisko mnie), \"(minun) edessäni (przede mną), \"(sinun) kanssasi\" (z tobą) itd.\nOprócz tego sufiksy dzierżawcze mogą wskazywać podmiot w równoważnikach zdania, np. \"(minun) tultuani (po moim przyjściu), \"(sinun) haluamattasi (bez twojej chęci) itd.\nPrzymiotniki.\nPrzymiotniki (fin. \"adjektiivit\") fińskie mogą być samodzielnymi słowami lub powstawać z innych części mowy w wyniku dodania końcówki słowotwórczej. Odmianie takiej podlegają na przykład przysłówki, por. \"hiljaa\" (cicho) → hiljainen (cichy), jak również rzeczowniki np. \"koira\" (pies) → koiramainen (przypominający psa/„psowaty”).\nPoza nieliczną grupą przymiotników nieodmiennych (patrz niżej), przymiotniki podlegają odmianie przez przypadki oraz stopniowaniu w stopniu wyższym i najwyższym. Formy w stopniach wyższym i najwyższym są również odmienne przez przypadki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1400112", "fragment_id": "230171/48", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka fińskiego", "document_id": "230171", "start_index": 74945.0, "parentId": 1400112.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11021836847066879}, "uuid": "954d3dba-518a-4c60-8e05-102b96f4ccba"}]}
{"id": "q_2", "question": "Jak z łaciny nazywa się dowód sądowy polegający na wykazaniu, że osoba oskarżona nie przebywała na miejscu przestępstwa w chwili gdy je popełniono?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia prawnego. Zobacz też: inne znaczenia słowa Alibi.\nAlibi (łac. \"gdzie indziej\") – dowód w postępowaniu karnym na okoliczność, że podejrzany albo oskarżony znajdował się w miejscu innym niż miejsce popełnienia zarzucanego mu przestępstwa. W szerszym znaczeniu mianem alibi określany jest każdy dowód przesądzający, że podejrzany lub oskarżony nie mógł popełnić zarzuconego mu przestępstwa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=565763", "fragment_id": "1582854/0", "subtitle": "", "title": "Alibi", "document_id": "1582854", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 565763.0, "score": 0.7028357982635498}, "uuid": "3b28d117-99c1-4ce2-a6e1-29c5c4481535"}, {"page_content": "Corpus delicti (łac. \"przedmiot przestępstwa\") – dowód rzeczowy świadczący o przestępstwie, ślad lub przedmiot stanowiący podstawę do przedstawienia wniosków dotyczących popełnionego czynu i sprawcy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1246894", "fragment_id": "1145368/0", "subtitle": "", "title": "Corpus delicti", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1145368", "parentId": 1246894.0, "score": 0.24238768219947815}, "uuid": "60ff24bc-f9c6-430f-838e-a9969975fea8"}, {"page_content": "Absolutio ab instantia (łac. \"uwolnienie od sądu\") – jedna z czterech podstawowych kategorii wyroków wydawanych przez sądy w ramach inkwizycyjnego procesu karnego w epoce stosowania Constitutionis Criminalis Carolinae. Została wprowadzona do niemieckiego modelu procesu na skutek działalności Johanna Brunnemanna, który zaczerpnął ją z prawa włoskiego.\nPozostałymi trzema kategoriami wyroków były: uniewinnienie, skazanie i wyrok z podejrzenia. \"Absolutionem ab instantia\" wydawano, gdy nie przeprowadzono pełnego dowodu winy, lecz przedstawiono uzasadnione podejrzenia co do popełnienia przestępstwa. W wyroku takim sąd nie orzekał zastosowania kary, lecz pozostawiał oskarżonego w podejrzeniu popełnienia przestępstwa i umożliwiał wznowienie procesu w każdym czasie, kiedy tylko ujawni się nieznany wcześniej dowód obciążający oskarżonego. Do chwili uzyskania takich dowodów oskarżony mógł być pozbawiony wolności „na wszelki wypadek”.\nObecnie w polskim postępowaniu karnym, wobec funkcjonowania zasady domniemania niewinności, w takich sytuacjach sąd wydaje wyrok uniewinniający oskarżonego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2935505", "fragment_id": "1181014/0", "subtitle": "", "title": "Absolutio ab instantia", "document_id": "1181014", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2935505.0, "score": 0.5001695156097412}, "uuid": "69b714df-b121-416e-a377-16c6cc52ce2e"}, {"page_content": "Pojedynek sądowy (łac. \"iudicium pugnae\") – środek dowodowy w średniowiecznym procesie.\nPojedynek sądowy był najczęściej stosowanym dowodem spośród ordaliów (sądów bożych). Pomimo wiary w bezpośrednią ingerencję boską podczas sądu bożego praktyka dowodziła, że w przypadku innych ordaliów zdarzały się manipulacje. Pojedynek uchodził za idealny dowód winy lub niewinności.\nGajusz Juliusz Cezar wspomina w \"De bello Gallico\" o rozstrzyganiu sporów wśród plemion germańskich w drodze walki dwóch osób na miecze. Wraz z wędrówkami germańskich plemion zwyczaj ten rozszerzył się na całą Europę. W średniowieczu pojedynek sądowy znało prawo wszystkich krajów europejskich.\nPrzegranie pojedynku przez oskarżonego powodowało uznanie jego winy i podlegał on karze (jeżeli przeżył pojedynek). Jeżeli oskarżony pojedynek wygrał, był uwalniany od zarzutów, a przeciwnika karano za fałszywe oskarżenie.\nIstotą pojedynku sądowego jako dowodu winy lub niewinności było założenie, że ten po czyjej stronie jest racja nie może być pokonany, bez względu na siłę fizyczną czy umiejętności walki przeciwnika, gdyż nie dopuści do tego Bóg. Duchowni, chorzy, mężczyźni poniżej 20 roku życia i powyżej 60 roku życia, w zależności od kraju byli zwolnieni od pojedynku lub w swoje miejsce wystawiali zastępcę (zawodowego rycerza – \"camphio\"). Zastępcę mogła też wystawić osoba wyższego stanu do pojedynku z osobą stanu niższego (zastępca pochodził wówczas ze stanu niższego). Zastępca walczył także w imieniu oskarżającego monarchy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97412", "fragment_id": "654499/0", "subtitle": "", "title": "Pojedynek sądowy", "parentId": 97412.0, "start_index": 0.0, "document_id": "654499", "source": "wikipedia", "score": 0.3797985017299652}, "uuid": "c9e5d723-e39b-41ae-9354-b49089b0dcdd"}, {"page_content": "Notoryjność (z łac. \"notorius\" „znany” od \"nosco\" „znam”) – w prawie procesowym cecha pewnej okoliczności, która przesądza o tym, że okoliczność ta jest znana i w związku z tym udowadnianie jej jest zbędne. Nie wyklucza to jednak przeprowadzania dowodu przeciwnego.\nZnane są przynajmniej dwie łacińskie paremie prawnicze odnoszące się do notoryjności: \"notoria non egent probatione\" (okoliczności powszechnie znane nie wymagają dowodu) i \"manifestum non eget probatione\" (to, co oczywiste, nie wymaga dowodu).\nWyróżnia się dwa rodzaje notoryjności. Obydwa występują zarówno w polskim postępowaniu karnym (art. 168 k.p.k.), cywilnym (art. 228 k.p.c.), administracyjnym (art. 77 § 4 k.p.a.) i administracyjnosądowym (art. 106 § 4 p.p.s.a.), jak i podatkowym (art. 187 § 3 Ordynacji podatkowej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2918715", "fragment_id": "1205223/0", "subtitle": "", "title": "Notoryjność", "document_id": "1205223", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2918715.0, "score": 0.5}, "uuid": "644a7fad-54c3-4dfe-a3ba-9c23d4975ef7"}, {"page_content": "Ekscepcja (łac. \"exceptio\") – pochodzący z prawa rzymskiego zarzut natury formalnoprawnej w stosunku do przebiegu postępowania sądowego, zgłoszony przez pozwanego na rozprawie sądowej. Ekscepcje dzieli się na peremptoryjne (niweczące proces, powodujące oddalenie pozwu) oraz dylatoryjne (tamujące postępowanie, powodujące odroczenie sprawy).\nW prawie rzymskim.\nPozwany był zobowiązany udowodnić fakty, na których opierał swoją ekscepcję, i obowiązywała odtąd zasada podana przez Ulpiana: \"Reus excipiendo fit actor\" – \"pozwany przez zarzut procesowy staje się powodem\". (W kwestii ciężaru dowodu pozwanego traktowano tak, jakby był powodem).\nWyróżniano m.in. następujące ekscepcje:\nW rozwoju prawa prywatnego duże znaczenie miało tzw. \"exceptio doli\", czyli zarzut podstępu:\nW dawnym prawie polskim.\nEkscepcje funkcjonowały także w postępowaniu sądowym Polski przedrozbiorowej. Najpopularniejsze były:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1018570", "fragment_id": "1381762/0", "subtitle": "", "title": "Ekscepcja", "parentId": 1018570.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1381762", "source": "wikipedia", "score": 0.2465549111366272}, "uuid": "d888550a-a0b1-4a76-9685-773e4d6269fd"}, {"page_content": "Domniemanie niewinności – zasada, według której każda oskarżona osoba jest niewinna wobec przedstawianych jej zarzutów, dopóki wina nie zostanie jej udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu. Zasada domniemania niewinności sięga swymi korzeniami prawa rzymskiego (domniemanie dobrej wiary – łac. \"praesumptio boni viri\").\nZasadę tę przyjmuje się za oczywistą dla współczesnych państw prawa. Jest ona gwarantowana zarówno przez prawo krajowe poszczególnych państw, jak i przez prawo międzynarodowe.\nPrawo polskie.\nArt. 42 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że \"każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu\". Podobnie stanowi Kodeks postępowania karnego: \"Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem\" (art. 5 § 1 k.p.k.). Założeniem tej zasady jest domniemanie uczciwości każdego obywatela, chyba że dowiedziona zostanie jego nieuczciwość.\nPomimo gwarancji konstytucyjnej, zasada domniemania niewinności nie jest w Polsce stosowana w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w postępowaniach skarbowych.\nKonsekwencje domniemania niewinności.\nZ zasady domniemania niewinności wynika, że ciężar dowodu w procesie karnym spoczywa na oskarżycielu. To oskarżyciel ma przekonać sąd, że oskarżony jest winny popełnienia zarzucanego mu czynu. Teoretycznie obrona nie ma obowiązku udowadniania czegokolwiek, choć może przedstawiać dowody wskazujące na niewinność oskarżonego (np. alibi) lub wątpliwości co do winy oskarżonego.\nWina oskarżonego powinna być badana w sposób obiektywny niezależnie od obciążającego go materiału dowodowego oraz subiektywnego przekonania o winie. Nie jest dopuszczalna odmowa przeprowadzenia dowodu na tej tylko podstawie, że dotychczas zebrane dowody wykazały przeciwność tezy, na prawdziwość której został powołany dowód.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=543007", "fragment_id": "1545129/0", "subtitle": "", "title": "Domniemanie niewinności", "document_id": "1545129", "start_index": 0.0, "parentId": 543007.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4795892834663391}, "uuid": "6dc1afcf-f367-4100-8228-b32c47d3f397"}, {"page_content": "Termin \"inquisitio\" zasadniczo odnosi się do wywodzącej się ze starożytnego Rzymu procedury sądowej służącej wykrywaniu przestępstw, charakteryzującej się skupieniem w rękach jednej osoby (\"inquisitor\") wszystkich istotnych funkcji procesowych. \"Inquisitor\" (inkwizytor, inkwirent) był jednocześnie oskarżycielem, obrońcą i sędzią, który, działając z urzędu, miał dążyć do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego za pomocą racjonalnych środków dowodowych (zeznania świadków, dokumenty). Procedura ta zanikła niemal całkowicie po upadku cesarstwa rzymskiego, ale począwszy od przełomu XII/XIII wieku była stopniowo przywracana do życia, do czego walnie przyczyniło się zaadaptowanie jej przez sądownictwo kościelne do walki z herezją.\nCałkowicie niesłuszne jest łączenie inkwizycji z tzw. ordaliami, zwanymi potocznie „sądami bożymi” – czyli próbami niewinności lub prawdomówności oskarżonego opartymi na przeświadczeniu, że Bóg nie dopuści do skazania niewinnego, jak np. próba wody czy próba rozgrzanego żelaza. Ordalia zostały zakazane oficjalnie przez Kościół w 1215 r., a w przepisach dotyczących inkwizycji kładziono duży nacisk na konieczność ustalenia prawdy za pomocą racjonalnych dowodów.\nProcedura stosowana przez kościelną inkwizycję w swych zasadniczych zrębach oparta była na owej rzymskiej procedurze \"inquisitio\", która zdominowała następnie całe europejskie sądownictwo w sprawach kryminalnych, jednak z uwagi na charakter czynów podlegających jej jurysdykcji nabrała pewnych cech specyficznych.\nCzas łaski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59381", "fragment_id": "648678/44", "subtitle": "", "title": "Inkwizycja", "document_id": "648678", "start_index": 61997.0, "source": "wikipedia", "parentId": 59381.0, "score": 0.15715691447257996}, "uuid": "3a7ee06b-c5de-40f8-9bd0-71582954a934"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy prawa. Zobacz też: inne znaczenia dla „świadek”.\nŚwiadek – w prawie formalnym osoba powołana przez organ prowadzący postępowanie sądowe albo postępowanie administracyjne do złożenia zeznań. Zeznania świadka stanowią dowód w postępowaniu. Świadkiem może zostać osoba, która została ofiarą przestępstwa lub naruszenia przepisów prawa, była naocznym świadkiem przestępstwa bądź słyszała coś w sprawie dotyczącej danego naruszenia przepisów prawa. W roli świadka może występować również osoba, która jest w posiadaniu istotnych informacji dotyczących osoby posądzonej o popełnienie przestępstwa lub jest bezpośrednio bądź pośrednio zaangażowana w postępowanie. \nPrzed składaniem zeznań w sądzie następuje odebranie zeznań w formie pisemnej przez funkcjonariusza policji bądź adwokata. Prokurator, obrońca lub inny prawnik oraz kurator ds. nieletnich posiadają uprawnienia, aby wezwać osobę na świadka. Najważniejszym obowiązkiem świadka jest złożenie zeznań, które będą zgodne z prawdą oraz które będą zgodne z informacjami, które świadek posiada w danej sprawie.\nUprawnienia świadka.\nPrawo do odmowy zeznań.\nŚwiadek może skorzystać z tego prawa, jednak skorzystanie z niego nie jest obowiązkowe – w takiej sytuacji świadek oświadcza, że pomimo przysługującemu mu prawu chce złożyć zeznania. Jednak to prawo nie przysługuje każdej osobie, która pełni funkcję świadka. Takie dodatkowe uprawnienia posiadają osoby najbliższe dla oskarżonego. Za najbliższą osobę rozumie się małżonka, zstępnego, wstępnego, rodzeństwo, powinowatych w tej samej linii lub stopniu, osobę pozostającą w stosunku przysposobienia oraz jego małżonka, a także osobę pozostającą we wspólnym pożyciu (konkubinat). Prawo do odmowy zeznań obowiązuje również, gdy małżeństwo zostanie rozwiązane oraz gdy przysposobienie ustanie. Zasada ta nie obowiązuję w przypadku ustania pożycia między świadkiem a oskarżonym, w takiej sytuacji świadkowi nie przysługuje prawo do odmowy zeznań.\nPrawo do uchylenia się od odpowiedzi na pytanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=469704", "fragment_id": "1559876/0", "subtitle": "", "title": "Świadek", "parentId": 469704.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1559876", "score": 0.3354845643043518}, "uuid": "ae3601bd-bcad-400b-95e9-cf5b86b7442e"}, {"page_content": "Skarga obywatelska (łac. \"actio popularis\") – środek prawny (skarga, powództwo, oskarżenie itp.), który ze względu na ważny interes publiczny dostępny jest każdemu obywatelowi mającemu zdolność procesową, chociażby nie był osobą bezpośrednio zainteresowaną sprawą. Łacińskie określenie skargi pochodzi z prawa rzymskiego, chociaż taką instytucję znano także w starożytnej Grecji pod nazwą grafé.\nObecność skarg obywatelskich jest charakterystyczna dla systemów prawnych, w których brak jest oskarżycieli publicznych bądź ich znaczenie jest ograniczone oraz gdzie zasadę \"nemo iudex sine actore\" (sąd działa wyłącznie na wniosek, a nie z urzędu) doprowadzono do skrajności. Występowały one przeważnie w państwach o ustroju pochodzącym ze społeczeństwa rodowego, gdzie sprawy karne dzielono na prywatne i publiczne. \"Actio popularis\" zaczęła zanikać wraz z pojawieniem się publicznych organów uprawnionych do wnoszenia i popierania oskarżeń w interesie publicznym przed sądami. Skarga ustąpiła wówczas miejsca aktowi oskarżenia.\n\"Grafé\" w prawie ateńskim.\nSkarga obywatelska (gr. \"grafé\" dosł. „pismo”), w przeciwieństwie do skargi prywatnej (\"díke\"), służyła wszczynaniu postępowania karnego w sprawach przestępstw bezpośrednio zagrażających interesom państwa. \"Grafé\" była skierowana wyłącznie na ukaranie sprawcy – oskarżyciel w zasadzie nie otrzymywał z majątku skazanego żadnego odszkodowania czy zadośćuczynienia. Wyjątkiem były tu przestępstwa skarbowe, przy których osoba występująca z \"grafé\" otrzymywała część skonfiskowanego mienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1076625", "fragment_id": "1383549/0", "subtitle": "", "title": "Skarga obywatelska", "document_id": "1383549", "start_index": 0.0, "parentId": 1076625.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14881131052970886}, "uuid": "7b1e7c98-5b99-4d6f-9b27-d4ea8b2350b6"}]}
{"id": "q_3", "question": "Jak brzmi nazwa modelu terenowej Łady?", "answer": [{"page_content": "W 2019 roku samochód przeszedł kolejną dużą restylizację, w ramach której paleta wariantów została poszerzona o topową odmianę 4x4 Urban wyróżniającą się charakterystycznym, częściowo lakierowanym wyglądem zderzaków, a także bogatszym wyposażeniem standardowym. Ponadto, zmieniono też wygląd kokpitu i upodobniono logotypy do aktualnego wzoru.\nZmiany nazw.\nW 2006 roku nazwa modelu została zmieniona z \"Niva\" na Łada 4x4. Zmiana ta nastąpiła, aby odróżnić starszą konstrukcję od nowszego modelu również noszącego tę nazwę, do którego General Motors, współproducent modelu Chevrolet Niva, posiadał prawa. Polityka nazewnicza objęła także rynki eksportowe.\nPo 15 latach, Łada zdecydowała się ponownie dokonać zmiany nazwy wskutek nowego porządku wprowadzonego wobec obu swoich niewielkich pojazdów terenowych. W ten sposób, od stycznia 2021 roku zamiast \"Łada 4x4\" samochód nazywa się Łada Niva Legend.\nKoniec sprzedaży w UE.\nW 2020 roku samochód został wycofany ze sprzedaży na rynkach krajów Unii Europejskiej (w tym Polski). Powodem jest wprowadzenie z dniem 1 stycznia nowych limitów dotyczących emisji spalin. Ostatnie Łady homologowane według starych wytycznych trafiły do europejskich dealerów pod koniec pierwszego kwartału 2020 roku, od tego czasu dealerzy nie przyjmują nowych zamówień na samochody.\nNiva 2131.\nŁada Niva 2131 została zaprezentowana po raz pierwszy w 1995 roku.\nDodatkowy wariant Nivy poszerzył gamę wersji nadwoziowych wyróżniając się kodem fabrycznym 2131. Pod kątem wizualnym i technicznym samochód zyskał wyraźnie dłuższe nadwozie, poza dodatkową parą drzwi charakteryzujące się także wydłużonym rozstawem osi i dodatkową, dużą szybką między słupkiem C i D.\nW listopadzie 2021 roku producent poinfirmował, że koniec produkcji wydłużonego, 5-drzwiowego wariantu Łady Nivy został wyznaczony na grudzień tego samego roku, kończąc się tym samym po 26 latach rynkowej obecności.\nDruga generacja.\nŁada Niva II została zaprezentowana po raz pierwszy w 1998 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=667662", "fragment_id": "829703/1", "subtitle": "", "title": "Łada Niva", "source": "wikipedia", "start_index": 1816.0, "document_id": "829703", "parentId": 667662.0, "score": 0.9333397150039673}, "uuid": "33dab297-72ff-43a7-92a3-d2d94d7cb549"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rosyjskiej marki samochodów. Zobacz też: Łada.\nŁada (ros. Лада) – radziecki, a następnie rosyjski producent samochodów osobowych, działający od 1971 roku, z siedzibą w Togliatti. Należy do rosyjskiego koncernu motoryzacyjnego AwtoWAZ.\nW latach 1970–2004 samochody sprzedawane były na rynek wewnętrzny pod oznaczeniem fabrycznym WAZ i marką Żyguli (ros. Жигули) lub Sputnik (w przypadku modeli linii Samara). Od 1971 roku na eksport i od 2004 roku w Rosji pojazdy te są oferowane pod marką Lada (polską transkrypcją rosyjskiej nazwy jest Łada, natomiast oficjalnie przez producenta stosowana jest międzynarodowa latynizacja Lada).\nHistoria.\nNa podstawie podpisanej w maju 1966 roku umowy (licencja Fiata 124) w kwietniu 1970 roku ruszyła produkcja samochodu WAZ 2101 Żyguli. Ten model produkowano aż do 1988 roku (kombi w latach 1971–1986 pod nazwą WAZ 2102). W toku rozwoju konstrukcji WAZ 2101 powstały modele: WAZ 2103, WAZ 2104 (kombi), WAZ 2105, WAZ 2106 i WAZ 2107, nazywane na rynek wewnętrzny Żyguli, a na eksport Lada (Łada).\nOprócz linii Żyguli, wytwarzano następnie: mały terenowy model Łada Niva z 1977 roku, popularny samochód osobowy klasy kompakt Łada Samara z 1984 roku, WAZ 2110 (w Polsce znany jako Łada 110) z 1996 r. i Nadieżda z 1997 roku. Na salonie moskiewskim w 2002 roku został zaprezentowany m.in. model 2151 Classic (kombi). Najnowszym modelem marki jest Łada Vesta.\nSpółki Lada.Bronto, RosLada (od 1998 roku ze współudziałem Grupy „SOK” i AwtoWAZu), Super Auto tworzą koncern AwtoWAZ (АвтоВАЗ), który w roku 2004 wyprodukował 818 031 samochodów osobowych pod markami Lada i SeAZ. Auta te produkowane są poza Rosją obecnie w 5 krajach: na Ukrainie, w Ekwadorze, Egipcie, Kazachstanie i Urugwaju (w latach 2003–2004).\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143394", "fragment_id": "7573/0", "subtitle": "", "title": "Łada (marka samochodów)", "document_id": "7573", "start_index": 1.0, "parentId": 143394.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5184158086776733}, "uuid": "f59e0c27-ed0b-4a36-9217-3031d90ed5ca"}, {"page_content": "Łada Niva – samochód terenowy klasy subkompaktowej produkowany pod rosyjską marką Łada od 1977 roku. Od 1998 roku produkowana jest druga generacja modelu.\nPierwsza generacja.\nŁada Niva I została zaprezentowana po raz pierwszy w 1977 roku.\nNiva o kodzie fabrycznym 2121 uważana jest za pierwszy samochód WAZa nie bazujący bezpośrednio na licencji FIATa. Choć trzydrzwiowe nadwozie oraz system przeniesienia napędu na 4 koła stworzony został przez inżynierów zakładów WAZ, wiele komponentów zostało przeniesionych z poprzednich modeli Łady bazujących na licencyjnych technologiach FIATa. Produkcję rozpoczęto w 1977 roku, jedyne zmiany objęły jednostki napędowe, klapę bagażnika i wykończenie wnętrza. Początkowo auto wyposażono w gaźnikowy silnik o pojemności 1600 cm³ i mocy maksymalnej 54 kW (72 KM) znany z modelu 2107 oraz 4- lub 5-biegową skrzynię manualną.\nSamochód charakteryzował się stałym napędem na cztery koła przenoszonym poprzez centralny dyferencjał posiadający możliwość blokady, na przedni i tylny most. Te samochody mogły osiągnąć prędkość 130 km/h (90 km/h w terenie), spalanie utrzymywało się na poziomie 8,25 l benzyny na 100 km. Dopuszczalną masę przyczepy określono na 860 kg.\nRestylizacje.\nW 1993 roku model przeszedł pierwszy, tak duży face lifting od czasu debiutu w 1977 roku. Zmodernizowano całkowicie przede wszystkim tylną część nadwozia, modernizując jednak także i detale pasa przedniego. Wprowadzono także nową jednostkę napędową o pojemności 1700 cm³ i z pojedynczym wtryskiem paliwa sterowanym przez komputer marki Bosch znanym dobrze z samochodów produkcji koncernu GM. Na niektórych rynkach oferowano także wysokoprężny silnik Peugeota o pojemności 1900 cm³ oraz kilka innych mniejszych jednostek Diesla montowanych na indywidualne zamówienie (\"patrz specyfikacja modelu 21215\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=667662", "fragment_id": "829703/0", "subtitle": "", "title": "Łada Niva", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 667662.0, "document_id": "829703", "score": 0.5396173596382141}, "uuid": "3583db89-d271-4f0c-a9ff-847c7c77452a"}, {"page_content": "AwtoWAZ (ros. АвтоВАЗ) – rosyjski producent samochodów, noszący dawniej nazwę WAZ (\"Wołżskij awtomobilnyj zawod\" – Wołżańska Fabryka Samochodów, ros. ВАЗ, Волжский автомобильный завод).\nHistoria.\nNa podstawie podpisanej w maju 1966 roku umowy (licencja Fiata 124) w kwietniu 1970 roku ruszyła produkcja samochodu WAZ 2101 Żiguli, sprzedawanego na eksport pod marką \"Lada\". Ten model produkowano aż do 1988 roku. W toku rozwoju konstrukcji powstały dalsze modele tzw. klasycznej linii Łady: WAZ 2103, WAZ 2105, WAZ 2106 i WAZ 2107 oraz kombi WAZ 2102 i WAZ 2104.\nNastępnie wytwarzano: mały terenowy model Łada Niva z 1977 roku, popularny samochód osobowy klasy kompakt Łada Samara z 1984 r., WAZ 2110 (w Polsce znany jako Łada 110) z 1996 r. i Nadieżda z 1997 roku. Na salonie moskiewskim w 2002 r. został zaprezentowany m.in. model 2151 Classic (kombi). Najnowszym modelem zakładów AwtoWAZ jest Łada Vesta.\nW latach 1970–2004 samochody sprzedawane były na rynek wewnętrzny pod oznaczeniem WAZ i marką Żyguli (ros. Жигули) lub Sputnik (w przypadku modeli linii Samara). Od 1971 roku na eksport i od 2004 roku w Rosji pojazdy te są oferowane pod marką Lada (polską transkrypcją rosyjskiej nazwy Лада jest Łada, natomiast oficjalnie przez producenta stosowana jest międzynarodowa latynizacja Lada).\nSpółki Lada.Bronto, RosLada (od 1998 roku ze współudziałem Grupy „SOK” i AwtoWAZu), Super Auto tworzą koncern AwtoWAZ (АВТОВАЗ), który w roku 2004 wyprodukował 818 031 samochodów osobowych pod markami Lada i SeAZ. Pojazdy te wytwarzane są poza Rosją obecnie w 5 krajach: na Ukrainie, w Ekwadorze, Egipcie, Kazachstanie i Urugwaju (w latach 2003–2004).\nProducent jest głównym sponsorem klubu hokejowego Łada Togliatti.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=496611", "fragment_id": "1564889/0", "subtitle": "", "title": "AwtoWAZ", "document_id": "1564889", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 496611.0, "score": 0.4095129668712616}, "uuid": "93733e26-c44a-4fa0-a4c7-6d8ffb1be013"}, {"page_content": "WAZ (Łada) 2105 (ros. ВАЗ-2105) – samochód osobowy o nadwoziu sedan produkowany w latach 1980-2010 przez radzieckie, następnie rosyjskie zakłady AwtoWAZ. Na rynku radzieckim nosił markę Żyguli 1300 (\"Жигули\"), za granicą i później w Rosji: Lada 2105 lub Lada 1300 (pol. Łada), na rynkach zachodnich także Lada Riva i Lada Nova.\nHistoria i opis modelu.\nSamochód stanowił modernizację modelu WAZ 2101, będącego licencyjną wersją samochodu Fiat 124, produkowanego w ZSRR od 1970 roku, a sprzedawanego za granicą pod marką Lada (pol. Łada). W 1974 roku podjęto prace nad kompleksową modernizacją podstawowego modelu Łady, aby zwiększyć jego szanse na rynkach eksportowych. Zmiany zewnętrzne ograniczały się do przestylizowania pasa przedniego, tylnego i detali nadwozia, bez zmian samej konstrukcji i geometrii nadwozia, w celu produkcji na już istniejących liniach produkcyjnych. W tych ramach unowocześniono radykalnie wygląd pasa przedniego, zastępując pojedyncze okrągłe reflektory i chromowaną atrapę przez czarną prostokątną atrapę i duże prostokątne reflektory, obejmujące kloszami także kierunkowskazy i światła pozycyjne (po raz pierwszy w ZSRR). Opcjonalnie mogły być stosowane wycieraczki reflektorów. Z tyłu pojawiły się duże lampy zespolone. Także ostrzejsze krawędzie i nowa forma przetłoczeń na panelach nadwozia nadawały samochodowi nowocześniejszy wygląd. Autorem nowej stylizacji był Władimir Stiepanow. Całkowicie nowe było również wnętrze samochodu. Zwiększono ponadto nieco bezpieczeństwo pasywne, dodając m.in. wzmocnienia w drzwiach przeciw uderzeniom bocznym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2851380", "fragment_id": "1642520/0", "subtitle": "", "title": "Łada 2105", "parentId": 2851380.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1642520", "source": "wikipedia", "score": 0.3119851350784302}, "uuid": "00b04d87-1730-41f5-a3ab-feb4d5f8bf8c"}, {"page_content": "W 1974 roku zbudowano dalsze prototypy, z dopracowanym nadwoziem (jeden lub dwa z podstawowym, odkrytym nadwoziem z brezentowym dachem i jeden demonstrator z zakrytym trzydrzwiowym nadwoziem). Nad bezpośrednim konkurentem z zakładów WAZ, Ładą Nivą, samochód Moskwicza miał przewagi, jak solidniejszą i trwalszą konstrukcję ramową zamiast samonośnej, lepsze możliwości ciągnięcia przyczepy i możliwość wykorzystania jako rezerwa na potrzeby wojska. Jednakże, w połowie lat 70. nowy minister przemysłu samochodowego W. Polakow zdecydował o niekierowaniu samochodu do produkcji, z nie do końca jasnych przyczyn. Wpływ zapewne miały ograniczone moce produkcyjne zakładów AZLK (pomimo budowy nowej fabryki) i opinia, że wystarczający jest model Łady (według relacji, nowy minister miał powiedzieć, że kraj potrzebuje budować drogi, a nie samochody terenowe). W pierwszej połowie lat 80. wysuwano jeszcze w zakładzie projekty produkcji tego samochodu, w kooperacji z KAMAZem (do produkcji ram) i zakładami Moskwicza w Kiszyniowie, które miały montować samochody, lecz również nie zyskały one akceptacji.\nOpis techniczny.\nNadwozie było posadowione na ramie prostokątnej. Podstawowym wariantem miało być nadwozie otwarte, trzydrzwiowe (dwoje bocznych drzwi i tylne drzwi otwierane na bok), z pałąkiem bezpieczeństwa i rozpinanym brezentowym dachem. Górne części drzwi z ramami szyb były odejmowane, szyba przednia była składana do przodu. Drugi model miał zakryte stalowe trzydrzwiowe nadwozie z drzwiami z tyłu. Samochód miał sześć miejsc - po dwa na ławkach pod burtami w części tylnej. Koło zapasowe przewożone było na zewnątrz, przyczepione na prawej burcie nadwozia, z tyłu. \nZawieszenie przednie i tylne było zależne: sztywna oś na podłużnych resorach półeliptycznych, amortyzatory hydrauliczne teleskopowe, z tyłu stabilizator.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3128411", "fragment_id": "129234/1", "subtitle": "", "title": "Moskwicz 2150", "document_id": "129234", "start_index": 1380.0, "parentId": 3128411.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16394276916980743}, "uuid": "c8a9fd40-6900-4e50-9fa9-00f369997f25"}, {"page_content": "Początkowo uruchomiono montaż samochodów Moskwicz 408 z części dostarczanych przez moskiewskie zakłady i 12 grudnia 1966 roku z taśm fabryki zszedł pierwszy zmontowany samochód. Stopniowo w miarę kompletowania wyposażenia, udział zakładu w Iżewsku w produkcji samochodów wzrastał i w 1971 r. zakład osiągnął pełne możliwości produkcyjne. Na początku lat 70. osiągnięto liczbę 122 000 produkowanych samochodów rocznie. Moskwicza 408 niebawem pod koniec 1967 roku zastąpił w produkcji model Moskwicz 412, produkowany aż do lat 90. i modernizowany następnie przez fabrykę. Jego wersje rozwojowe, ulepszony furgon IŻ 2715, hatchback IŻ 2125 Kombi i pickup IŻ 27151, opracowane już w Iżewsku, produkowane były odpowiednio od 1972, 1973 i 1975 roku do lat 90. W 1982 roku produkowane samochody poddano modernizacji. Na podstawie Moskwicz 412 w latach 70. XX wieku opracowano też prototypy Iż TE, Iż-19 oraz najbardziej obiecujący terenowy Iż-14. Żaden z nich nie wszedł jednak do produkcji, gdyż w przypadku ostatniego z nich, rząd radziecki zdecydował o rozpoczęciu wytwarzania terenowej Łady Niwy.\nW latach 80. fabryka samochodów Iżmaszu stała się osobnym zakładem Iżmasz-Awto (ros. Ижмаш-Авто), a w latach 90. zmieniła nazwę na Iżewskij Awtomobilnyj Zawod, w skrócie IżAwto i formę prawną na otwartą spółkę akcyjną (ros. OAO). W styczniu 1989 r. zakłady zbudowały trzymilionowy samochód.\nOd połowy lat 70. podjęto prace nad nową serią pojazdów IŻ Orbita (od 1999 roku nazywanych Oda). Z uwagi na problemy finansowe, zaprezentowany w 1979 roku hatchback IŻ 2126 wszedł do małoseryjnej produkcji dopiero w 1990 roku, a taśmowej – w 1998 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=859123", "fragment_id": "1030791/1", "subtitle": "", "title": "IżAwto", "document_id": "1030791", "start_index": 1749.0, "parentId": 859123.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07548587769269943}, "uuid": "ac5edaf1-309f-4c65-81d6-91c954878b3e"}, {"page_content": "Model 2108 był produkowany pod marką WAZ/Lada w latach 1984–2003, 2109 w latach 1987–2004, a sedan 21099 w latach 1990–2004.\nOdmiany samochodu Łada Samara.\nWersje wyposażeniowe wszystkich modeli\nŁada Samara II.\nW roku 1997 zaprezentowano, a w 2000 rozpoczęto produkcje następcy modelu 21099 Forma – model WAZ 2115 (ВАЗ-2115). Samochód jest też znany pod nazwą Łada Samara 2. W stosunku do modelu Forma samochód ma zmieniony przód, tył i wnętrze. W 2000 roku doszedł zmodernizowany 5-drzwiowy hatchback 2114 (na bazie modelu 2109), a w 2004 – 3-drzwiowy 2113. Produkcja zakończyła się w 2010 roku. Samarę II zastąpił model na bazie Renault Logan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=268801", "fragment_id": "1403668/3", "subtitle": "", "title": "Łada Samara", "parentId": 268801.0, "start_index": 4134.0, "document_id": "1403668", "source": "wikipedia", "score": 0.11213457584381104}, "uuid": "0628e60d-4b9e-471e-a60b-cd1d818368d9"}, {"page_content": "Łada Vesta ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Лада Веста&lt;/&gt;) − samochód osobowy klasy aut subkompaktowych produkowany przez rosyjskie zakłady AwtoWAZ w Iżewsku pod marką Łada od 25 września 2015 roku.\nHistoria i opis modelu.\nSamochód został po raz pierwszy zaprezentowany podczas targów motoryzacyjnych w Moskwie w 2014 roku. Został zbudowany na nowej płycie podłogowej Łada B/C, która zaprojektowana została przez AwtoWAZ we współpracy z francuskim koncernem motoryzacyjnym Renault. Za stylistykę pojazdu odpowiadał Steve Mattin, który wcześniej pracował dla Mercedesa oraz Volvo. Produkcja samochodu rozpoczęła się 25 września 2015 roku w Iżewsku (większość komponentów jest produkowana w Togliatti). \nPoczątkowo pojazd dostępny był tylko na rynku rosyjskim, gdzie docelowo na ten rynek miało być przeznaczone 70% produkcji.\nPojazd początkowo wyposażony był tylko silnik benzynowy o pojemności 1,6 l i mocy 106 KM typu WAZ-21129, konstrukcji rosyjskiej (oferowana jest też wersja CNG z fabryczną instalacją gazową). Na początku 2016 roku do oferty dołączyła nowa wersja silnikowa, 1,8 o mocy 122 KM, nosząca oznaczenie WAZ-21179.\nZaprezentowano także wersję wyścigową pojazdu przeznaczoną do zawodów WTCC.\nPrzez pierwsze trzy miesiące 2020 roku Łada Vesta była najchętniej kupowanym nowym samochodem na Białorusi.\nSprzedaż w Europie.\nW 2017 roku samochód trafił do sprzedaży na wybrane rynki Europy Zachodniej, w tym Niemcy, Bułgarię, Słowację i Węgry. W pierwszych 8 miesiącach 2017 roku samochód został sklasyfikowany na 76. miejscu, wśród najlepiej sprzedających się samochodów w Europie. Początkowo koncern planował też wprowadzić pojazd do sprzedaży na rynku polskim.\nW 2020 roku samochód został wycofany ze sprzedaży na rynkach krajów Unii Europejskiej Powodem mają być przede wszystkim wprowadzone z dniem 1 stycznia nowe limity dotyczących emisji spalin. Ostatnie Łady homologowane według uprzednich wytycznych trafiły do europejskich dealerów pod koniec pierwszego kwartału 2021 roku. Od tego czasu dealerzy nie przyjmują nowych zamówień na te samochody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3564572", "fragment_id": "954781/0", "subtitle": "", "title": "Łada Vesta", "document_id": "954781", "start_index": 0.0, "parentId": 3564572.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1526920050382614}, "uuid": "61601128-7828-40fd-8d34-33068e74c46b"}, {"page_content": "WAZ 2101 (Żiguli / Łada 1200) – samochód osobowy produkowany przez Wołżańską Fabrykę Samochodów (WAZ) w ZSRR w latach 1970-1988 na licencji włoskiej firmy Fiat.\nOpis modelu.\nSamochód noszący oznaczenie fabryczne WAZ 2101, nazwany w ZSRR Żiguli (\"Жигули\"), a na eksport sprzedawany pod marką Lada (Łada), był pierwszym modelem samochodu fabryki WAZ z Togliatti. Jego produkcję rozpoczęto 19 kwietnia 1970 roku na mocy umowy licencyjnej podpisanej w sierpniu 1966 roku między władzami ZSRR a włoskim koncernem FIAT, po czteroletnim procesie budowy Wołżańskiej Fabryki Samochodów. Łada 2101 jest licencyjną odmianą produkowanego w latach 1966-1972 samochodu Fiat 124. Przed rozpoczęciem seryjnej produkcji w Ładzie 2101 dokonano około 800 zmian i modernizacji mających na celu dostosowanie tej konstrukcji do warunków drogowych Związku Radzieckiego. Modyfikacje przeszły: skrzynia biegów, tylny most i tylne zawieszenie oraz układ hamulcowy, w którym zastąpiono tylne hamulce tarczowe aluminiowymi bębnami. Dodatkowo zwiększono prześwit, zmieniono klamki zewnętrzne oraz fotele. Zmiany objęły również konstrukcję nadwozia, które uzyskało dodatkowe wzmocnienia oraz jednostkę napędową, w której zwiększono z 73 mm do 76 mm średnicę cylindrów oraz zmniejszono z 71,5 mm do 66 mm skok tłoka. Do napędu Łady 2101 przewidziano silnik benzynowy o pojemności 1,2 dm³ i mocy 58 KM.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=541194", "fragment_id": "1577019/0", "subtitle": "", "title": "Łada 2101", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1577019", "parentId": 541194.0, "score": 0.3114078640937805}, "uuid": "7e63d84a-9cce-4f46-9021-d4d1142ba7a8"}]}
{"id": "q_4", "question": "Z którego kontynentu pochodzi 90% światowej produkcji ryżu?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRyż siewny (\"Oryza sativa\" L.) – gatunek ryżu, jednorocznej rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"), dawniej nazywanych trawami (\"Graminae\"). Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Zajmuje drugie (po kukurydzy) miejsce w światowej produkcji zbóż. W 2018 roku produkcja wyniosła 782.000.147 ton, stanowiąc podstawę wyżywienia 1/3 ludności świata (głównie dla mieszkańców wschodniej i południowo-wschodniej części Azji). 95% światowych zbiorów ryżu siewnego przeznacza się na pokarm dla ludzi. Znane są bardzo liczne odmiany, które są dostosowane do przeróżnych warunków środowiskowych. Roślina ta upowszechniła się i jest uprawiana w rejonach o silnej gęstości zaludnienia, ponieważ wymaga pracochłonnych zabiegów – sadzenia, nawadniania pól, zbiorów.\nZmienność.\nWyróżnia się dwa podgatunki ryżu siewnego:\nZe względu na wymagania ekologiczne wyróżnia się:\nOdmiany ryżu.\nZe względu na całkowicie odmienne walory kulinarne należy wyróżnić ryż kleisty (\"Oryza sativa var. glutinosa\"), odmianę niezawierającą amylozy.\nZastosowanie.\nRoślina jadalna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47838", "fragment_id": "646091/0", "subtitle": "", "title": "Ryż siewny", "parentId": 47838.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646091", "score": 0.9966583847999573}, "uuid": "f625128f-845a-437c-b95a-737a15242125"}, {"page_content": "W zależności od odmiany ryżu okres wegetacji trwa od 3–9 miesięcy, dzięki temu zbiorów można dokonywać kilka razy w roku. Można go uprawiać na różnych glebach, jednak najlepiej udaje się na glebach z domieszką gliny, gdyż nie wchłaniają dużej ilości wody oraz nie tracą składników odżywczych. Lekkie gleby ze względu na swoją przepuszczalność, wchłaniają zbyt wiele wody i tracą zbyt szybko składniki odżywcze na skutek wymywania niektórych składników mineralnych. Ani gleby piaszczyste ani laterytowe nie są więc właściwe do uprawy ryżu mokrego, można natomiast na nich uprawiać ryż suchy. Ryż ten jest bardzo tolerancyjny, jeśli chodzi o kwasowość gleby, najlepsze są gleby słabo kwaśne.\nProdukcja.\nNajwięcej ryżu siewnego produkują Chiny (95% z pól nawadnianych najwyższe plony uzyskuje się w kotlinie Syczuańskiej 60–70 q z ha), Indie (powierzchnia uprawy ryżu w Indiach 42,5 mln ha), Japonia (uprawa ryżu stanowi ponad połowę ziemi uprawnej, najczęściej w dolinach rzek i na nizinach nadbrzeżnych), Bangladesz (25% powierzchni uprawnej, obszar uprawy ryżu znajduje się przede wszystkim w delcie Gangesu i Brahmaputry), Indonezja (10–12% powierzchni, 7% powierzchni zajmuje ryż suchy, większą część ryżu uprawia się jednak na polach nawadnianych, często uzyskuje się dwa zbiory rocznie), Tajlandia (duży wzrost z 4,5 mln t przed II wojną światową do 21–22 mln t w obecnych czasach; stało się to z powodu rozszerzenia terenów uprawy ryżu i wzmocnieniu systemów irygacyjnych uprawia się go głównie w delcie dolnej części doliny Menamu) i Mjanma. Do ważniejszych producentów należą także Wietnam, Brazylia, Korea Południowa, Filipiny (na terenach, gdzie wprowadzono nowoczesne systemy nawadniające można uzyskać dwa zbiory w roku) i USA. Pod koniec XX w. co roku na świecie produkowano ok. 363–431 mln ton ryżu rocznie. Powierzchnia upraw zajmowała ok. 145 mln ha.Lista największych producentów ryżu na świecie w 2018 roku\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47838", "fragment_id": "646091/4", "subtitle": "", "title": "Ryż siewny", "parentId": 47838.0, "start_index": 5766.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646091", "score": 0.6348255276679993}, "uuid": "d6a1529f-b1fd-4714-b707-ced0dc473b4e"}, {"page_content": "Mimo to rolnictwo ma duży lub nawet kluczowy udział w PKB.\nProdukcja roślinna.\nPodstawą wyżywienia ludności są zboża, do najważniejszych należą: kukurydza, maniok, sorgo, proso i ryż. Nieznaczny udział mają warzywa i owoce.\nDość istotną rolę w uprawach stanowią rośliny przemysłowe, które są przeznaczane na eksport. Eksport produktów roślinnych stanowi oprócz turystyki kluczowe źródło pozyskiwania walut obcych.\nAfryka Południowa.\nW czasach kolonialnych w Afryce Południowej rozwinęło się intensywne rolnictwo plantacyjne (przemysłowe). W 1990 Republika Południowej Afryki miała jeden z najniższych wskaźników ludności aktywnej zawodowo w rolnictwie na świecie. Na przełomie wieków rolnictwo zostało zreformowane przez rządy państw postkolonialnych. Reforma rolna polegająca na brutalnym wygnaniu białej ludności i parcelacji farm pomiędzy bezrolnych chłopów, co spowodowało katastrofalne skutki, między innymi obniżenie plonów pszenicy o ponad połowę, a pogłowia bydła o ponad 80% w zaledwie 4 lata. Produkcja rolna upadła tak, że konieczna jest pomoc humanitarna. W Afryce Południowej rozwinęło się sadownictwo (głównie grejpfruty, pomarańcze i jabłka), które jest w zasadzie niepraktykowane w pozostałej części kontynentu.\nUwarunkowania przyrodnicze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2604870", "fragment_id": "1596666/12", "subtitle": "", "title": "Rolnictwo w Afryce", "document_id": "1596666", "start_index": 18942.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2604870.0, "score": 0.19500330090522766}, "uuid": "fe697cd4-d07c-4cf2-a8e5-6301764f462a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nPszenica (\"Triticum\" L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. Pochodzi z południowo-zachodniej i środkowej Azji. Wyróżnia się około 20 gatunków pszenicy i około 10 mieszańców międzygatunkowych. Oprócz jęczmienia jest najdawniej uprawianym zbożem. Zajmuje trzecie (po kukurydzy i ryżu) miejsce w światowej produkcji zbóż. W 2018 roku produkcja na świecie wyniosła 734 045 174 ton.\nSystematyka.\nRodzaj należący do rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"), rzędu wiechlinowców (\"Poales\"). W obrębie rodziny należy do podrodziny wiechlinowych (\"Pooideae\"), plemienia \"Triticeae\".\nGromada okrytonasienne (\"Magnoliophyta\" Cronquist), podgromada \"Magnoliophytina\" Frohne &amp; U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (\"Liliopsida\" Brongn.), podklasa komelinowe (\"Commelinidae\" Takht.), nadrząd \"Juncanae\" Takht., rząd wiechlinowce (\"Poales\" Small), rodzina wiechlinowate (\"Poaceae\" (R. Br.) Barnh.), plemię \"Triticeae\" Dumort., podplemię \"Triticinae\" Fr., rodzaj pszenica (\"Triticum\" L.).\nKrzyżówka pszenicy z żytem nosi nazwę pszenżyta (\"Triticosecale\").\nUprawa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5043", "fragment_id": "176548/0", "subtitle": "", "title": "Pszenica", "parentId": 5043.0, "start_index": 0.0, "document_id": "176548", "source": "wikipedia", "score": 0.4053184986114502}, "uuid": "d23ccf18-5cc4-4e0e-a4be-309f5cc673ad"}, {"page_content": ". pszenicy, kukurydzy, tytoniu); relatywnie niski jest stopień chemizacji (44 kg nawozów sztucznych na 1 ha); wzrost wydajności ziemi drogą intensywniejszego nawożenia nie wchodzi w grę, jako że rolnictwo amerykańskie boryka się z problemami nadwyżek produkcji; z USA pochodzi m.in. 44% światowej produkcji soi, 34% kukurydzy, 25% sorga, 12% pszenicy, 8% owsa, 9% winogron, 17% owoców cytrusowych, 17% mięsa z uboju, 15% mleka, 21% bawełny, 9% tytoniu; spore znaczenie ma też uprawa orzeszków ziemnych, trzciny cukrowej, ryżu, koniczyny, roślin pastewnych, warzyw, ziemniaków, w Dolinie Kalifornijskiej – brzoskwiń, fig, migdałów, oliwek, pomarańczy, cytryn, na Florydzie – pomarańczy i grejpfrutów; USA są największym w świecie eksporterem pszenicy (ok. 30 mln ton rocznie), kukurydzy i pasz kukurydziano-sojowych. Wysoko rozwinięta hodowla, ponad 100 mln sztuk bydła, 60 mln trzody chlewnej, 10 mln owiec, wokół miast silnie rozwinięte drobiarstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1629966", "fragment_id": "711473/4", "subtitle": "", "title": "Gospodarka Stanów Zjednoczonych", "parentId": 1629966.0, "start_index": 6760.0, "document_id": "711473", "source": "wikipedia", "score": 0.21867996454238892}, "uuid": "f3cbcdda-ecd4-4260-b19a-5567169ae23b"}, {"page_content": "Produkty uboczne powstające podczas obróbki ziaren ryżu – czyli otręby i proszek powstały po rozdrobnieniu odpadów z procesu polerowania ziarna – wykorzystuje się jako karmę dla zwierząt. Z otrąb uzyskuje się olej używany do celów spożywczych i przemysłowych. Pokruszone ziarna wykorzystuje się do warzenia piwa, destylacji alkoholu oraz produkcji skrobi i mączki ryżowej. Plewy stosuje się jako opał i materiał do pakowania, produkuje się z nich również nawóz i furfural. Słomę używa się na ściółkę, paszę dla zwierząt, pokrycia dachowe oraz do produkcji mat, odzieży, opakowań i mioteł. Ryż wykorzystywany jest także w papiernictwie, do wyrobu przedmiotów plecionych, kleju i kosmetyków (puder). Stanowi źródło skrobi.\nRyż przerabiany jest także na krochmal, ocet lub alkohol. Ryż łuszczony ulega szybkiemu zepsuciu, dlatego po wyłuszczeniu i usunięciu zewnętrznej powłoki, która przybiera brunatny kolor z ryżu tego otrzymuje się ryż biały lub polerowany.\nUprawa.\nHistoria.\nRyż jest jedną z najstarszych roślin uprawnych świata. W Chinach był regularnie uprawiany już ok. r. 5000 p.n.e. Na obszarze doliny Rzeki Perłowej we wschodniej części Azji został po raz pierwszy zasiany przez człowieka. Dzięki wyprawie Aleksandra Wielkiego ryż siewny dotarł do Grecji, a za sprawą kolonizatorów – do obu Ameryk. Jego popularność na całym świecie oraz korzystne walory odżywcze i łatwość przyrządzenia powodują, że dla połowy ludności świata ryż stanowi podstawową część ich diety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47838", "fragment_id": "646091/2", "subtitle": "", "title": "Ryż siewny", "parentId": 47838.0, "start_index": 2951.0, "document_id": "646091", "source": "wikipedia", "score": 0.5458948612213135}, "uuid": "111a21f3-48c2-4b27-bad2-a95a7dfd9a42"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRyż (\"Oryza\" L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych obejmujący 25 gatunków. Występuje w strefie klimatów gorących i ciepłych na całym świecie. Ryż spożywczy, będący podstawą wyżywienia 1/3 ludności świata, jest produktem otrzymywanym z ziarna ryżu siewnego.\nSystematyka.\nRodzaj należący do rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"), rzędu wiechlinowców (\"Poales\"). W obrębie rodziny należy do podrodziny \"Ehrhartoideae\", plemienia \"Oryzeae\".\nGromada okrytonasienne (\"Magnoliophyta\" Cronquist), podgromada \"Magnoliophytina\" Frohne &amp; U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (\"Liliopsida\" Brongn.), podklasa komelinowe (\"Commelinidae\" Takht.), nadrząd \"Juncanae\" Takht., rząd wiechlinowce (\"Poales\" Small), rodzina wiechlinowate (\"Poaceae\" (R. Br.) Barnh.), podrodzina ryżowe (\"Oryzoideae\" Burmeist.), plemię ryżowe (\"Oryzeae\" Dumort.), podplemię \"Oryzinae\" (Gray) Griseb. in Ledeb., rodzaj ryż (\"Oryza\" L.).\nSekcja \"Australiensis\"\nSekcja \"Brachyantha\"\nSekcja \"Oryza\"\nSekcja \"Padia\"\nZobacz też.\nNazwą ryż określa się również niekiedy rośliny spoza rodzaju \"Oryza\":\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47836", "fragment_id": "646089/0", "subtitle": "", "title": "Ryż", "document_id": "646089", "start_index": 0.0, "parentId": 47836.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4456489384174347}, "uuid": "4520543d-2bc6-4268-94b5-3c325a1de3fa"}, {"page_content": "Niektóre gatunki gryzoni uznaje się za poważne szkodniki w rolnictwie, zjadające duże ilości jedzenia przeznaczonego dla ludzi. Przykładowo w 2003 ilość ryżu straconego przez myszy i szczury w Azji wedle szacunków mogłaby nakarmić 200 milionów ludzi. Większość szkód na całym świecie wyrządza stosunkowo mała grupa gatunków, głównie myszy i szczurów. W Indonezji i Tanzanii gryzonie zmniejszają plony o około 15%, ale w niektórych wypadkach w Ameryce Południowej nawet o 90%. W Afryce gryzonie, w tym przedstawiciele rodzajów myszorówka i Kusu, niszczą zboża, orzechy ziemne, warzywa i kakao. W Azji myszy, szczury i gatunki takie jak chinornik stepowy, suwak mongolski i \"Eospalax baileyi\" niszczą zbiory ryżu, sorgo, bulw, warzyw i orzechów. W Europie oprócz szczurów i myszy, myszarka, nornik, a podczas okazjonalnych wzrostów liczebności także karczownik ziemnowodny, powodują szkody w sadach, warzywach, na pastwiskach, jak i w zbożach. W Ameryce Południowej szkody powoduje szerszy wachlarz gatunków, choćby z rodzajów płetwoszczurek, trawniak, wieczorniczka, ryżaczek, liściouch, bawełniak i szuwarniczka. Niszczą one wiele plonów, w tym także trzcinę cukrową, owoce, warzywa i bulwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3299445", "fragment_id": "147367/38", "subtitle": "", "title": "Gryzonie", "document_id": "147367", "start_index": 53474.0, "parentId": 3299445.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06262056529521942}, "uuid": "d6ce58a4-ba87-432a-a4a1-703a906c404a"}, {"page_content": "Wino ryżowe – napój alkoholowy produkowany z ryżu, pochodzi z krajów Dalekiego Wschodu. Wina ryżowe zawierają najczęściej od osiemnastu do dwudziestu pięciu procent alkoholu etylowego i są standardowo mocniejsze od tradycyjnych win produkowanych z winogron (średnio zawierające od 14 do 20% alkoholu).\nWina ryżowe wytwarza się poprzez fermentację skrobi ryżowej przez co proces ten przypomina produkcję piwa.\nTradycyjnym regionem wytwarzania win ryżowych są kraje Dalekiego Wschodu (głównie Chiny, Korea oraz Japonia). Także w tych krajach trunki ryżowe cieszą się najwyższą popularnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1988057", "fragment_id": "404631/0", "subtitle": "", "title": "Wino ryżowe", "parentId": 1988057.0, "start_index": 0.0, "document_id": "404631", "source": "wikipedia", "score": 0.5117186307907104}, "uuid": "8d00ca37-271e-4035-a3ef-52dd030dffec"}, {"page_content": "Boczniak ostrygowaty jest grzybem jadalnym, o cenionym smaku, szeroko rozprzestrzenionym w stanie naturalnym oraz uprawianym na skalę przemysłową. W warunkach naturalnych rośnie na martwych pniach drzew i występuje na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, natomiast hodowany jest na słomie kukurydzy i innych zbóż.\nSfermentowany czerwony ryż.\nSfermentowany czerwony ryż powstaje w procesie fermentacji ryżu przy użyciu grzyba pleśniowego z gatunku \"Monascus purpureus\". Grzyby te są naturalnymi składnikami tradycyjnej kuchni chińskiej, między innymi kaczki po pekińsku.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3211147", "fragment_id": "165297/1", "subtitle": "", "title": "Lowastatyna", "source": "wikipedia", "start_index": 1757.0, "document_id": "165297", "parentId": 3211147.0, "score": 0.20052862167358398}, "uuid": "952d8c95-51ce-4382-81c6-e52c70196f8b"}]}
{"id": "q_5", "question": "Jak nazywa się pojedynczy element schodów oraz cyfrowa ocena postępów ucznia?", "answer": [{"page_content": "Podest (spocznik) – element schodów.\nW poziomie kondygnacji jest to płyta stanowiąca początek lub koniec biegu schodowego, natomiast między dwiema kondygnacjami to płyta przedzielająca biegi schodowe (spocznik międzypiętrowy). Podest jest elementem funkcjonalnym, konstrukcyjnym i architektonicznym. Podest ma za zadanie umożliwienie wypoczynku oraz wygodne dojście do pomieszczeń.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491295", "fragment_id": "1558457/0", "subtitle": "", "title": "Podest (spocznik)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1558457", "parentId": 491295.0, "score": 0.39863887429237366}, "uuid": "0879595b-afc5-4a99-8c12-1eee6f67e0b6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy architektury. Zobacz też: inne znaczenia.\nSchody – element budynku lub ukształtowania terenu, który umożliwia komunikację między różnymi poziomami.\nSchody znane są od najstarszych czasów. W starożytności i średniowieczu miały zastosowanie czysto praktyczne. Jedynie stopnie zewnętrzne, wykonane z kamienia, pomimo prostej konstrukcji stanowiły element architektoniczny zdobiący, podkreślający rangę obiektu (schody wiodące do świątyni, kościoła, zamku itp.) Dopiero w okresie renesansu zaczęto stosować bardziej dekoracyjne formy schodów. Oprócz schodów reprezentacyjnych w pałacach, bibliotekach, teatrach, domach mieszkalnych stosowano także ciasne, słabo oświetlone, niewygodne schody dla służby. Wymiary schodów regulują przepisy budowlane zawarte w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw budownictwa (rozporządzenie ministra infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie), zgodnie z nimi minimalne, wymagania zależą od przeznaczenia budynków (budynki mieszkalne, użyteczności publicznej, służba zdrowia) przeznaczenia schodów – wejścia do piwnic, na poddasze mogą zawierać mniej wygodne schody.\nSchody nie są jedynym elementem komunikacji pionowej. Stosowane są także pochylnie, rampy, windy i schody ruchome.\nWymiary schodów.\nWymiary musimy tak dobrać, żeby schody były wygodne we wchodzeniu, jak i schodzeniu. Wysokość przednóżka i szerokość podnóżka są do siebie wzajemnie zależne. Obliczenia prowadzimy ze wzoru:\n gdzie: h – wysokość stopnia, s – szerokość stopnia. 63 cm to długość krótkiego kroku ludzkiego, który został przyjęty na podstawie badań i doświadczeń (średnia).\nW praktyce budowlanej najczęściej spotykane wielkości to:\nDokładne długości, wysokości i szerokości stopni, podstopni i spoczników zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury (...) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, § 68 ust 1.\nSchody rzymskie (kacze) w świetle przepisów są niedopuszczalne.\nPoręcze schodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40862", "fragment_id": "653884/0", "subtitle": "", "title": "Schody", "parentId": 40862.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653884", "score": 0.6175326704978943}, "uuid": "5a5e56e5-9fd1-43ef-b40a-b1d7c7dbb5f6"}, {"page_content": "Schemat statyczny przyjmuje postać wspornika. Bieg pracuje jako jeden element, a jego ugięcie jest prostopadłe do podniebienia. Oś obojętna przebiega równolegle do podniebienia, natomiast ramię sił wewnętrznych przyjmowane jest jak dla płyty pełnej. Wyróżnia się schody o tej konstrukcji monolityczne, jak i prefabrykowane. Najczęściej podporę stanowi wieniec żelbetowy o szerokości ściany.\nSchody policzkowe.\nWyróżnia się 3 rodzaje schodów policzkowych: z obu stron oparte na belkach, z obu stron oparte na ścianach, oparte z jednej strony na ścianie, a z drugiej na belce. Ich zaletą jest przenoszenie dużych obciążeń. Schody te przyjmują schemat statyczny biegów lub stopni swobodnie podpartych. Mogą składać się z belek (stopni) bądź płyt (biegów). W obu przypadkach biegi pracują wzdłuż krótszego brzegu. Zwykle na jeden stopień bądź bieg przypadają 3 pręty zbrojeniowe.\nSchody płytowe.\nSchemat statyczny konstrukcji to rama swobodnie podparta w końcach. Jest to najczęściej stosowany rodzaj tego typu konstrukcji. Część nośna pracuje jak płyta jednokierunkowo zbrojona. Najprostszym sposobem podparcia konstrukcji jest oparcie jej na przeciwległych ścianach klatki schodowej, bądź z jednej strony na belce lub płycie spocznikowej, a z drugiej na ścianie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40862", "fragment_id": "653884/2", "subtitle": "", "title": "Schody", "parentId": 40862.0, "start_index": 3646.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653884", "score": 0.6442732810974121}, "uuid": "50ef882d-c2be-4002-b28e-7555635a7ead"}, {"page_content": "Szkolna skala ocen w Polsce – obowiązująca w polskiej oświacie skala opisowa, stopniowa lub procentowa, w zależności od rodzaju szkoły lub uczelni wyższej, służąca ocenianiu stanu wiedzy uczniów.\nOcena opisowa.\nW klasach 1–3 publicznej szkoły podstawowej stosuje się ocenę opisową. Ministerstwo Edukacji Narodowej 19 kwietnia 1999 roku rozporządzeniem wprowadziło ją do szkół publicznych. Jest to model oceniania bez stopni, ale klasyfikujący do następnej wyższej klasy.\nOcenianie opisowe pojawiało się już na początku XX wieku w programach edukacyjnych szkół eksperymentalnych. Celem szkół o nachyleniu 'progresywistycznym' było wspieranie indywidualnego rozwoju dziecka jako nadrzędne wobec realizacji określonego programu nauczania.\nOcenę opisową stosuje się stale w szkołach o alternatywnym profilu nauczania: Montessori oraz Steinera. Opisowa ocena pojawia się na zakończenie każdego trymestru/semestru w całym przebiegu szkoły. Pod koniec klasy 3 uczniowie Montessori otrzymują w testach kompetencji oceny punktowe.\nSkala stopniowa.\nZasady ogólne.\nSześciostopniowa cyfrowa skala ocen obowiązuje przy ocenianiu rocznym, końcowym oraz semestralnym począwszy od II etapu edukacyjnego, to jest klasy IV szkoły podstawowej. Sposób oceniania bieżącego oraz śródrocznego określają statuty szkół.\nSkala sześciostopniowa nie obejmuje szkoły wyższej. Osoba kształcąca się na studiach otrzymuje oceny w 4 stopniowej skali; tj. od \"2\" (niedostateczny, stopień negatywny) do \"5\" (bardzo dobry); stosuje się też oceny \"3+\" i \"4+ albo oceny połówkowe 3,5; 4,5, a nawet 5,5.\"\nW II połowie XX w. w Polsce we wszystkich rodzajach szkół publicznych oraz stopniach nauczania obowiązywała czterostopniowa skala obejmująca następujące oceny: stopień bardzo dobry – 5, stopień dobry – 4, stopień dostateczny – 3, stopień niedostateczny – 2.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2709303", "fragment_id": "1615766/0", "subtitle": "", "title": "Szkolna skala ocen w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1615766", "parentId": 2709303.0, "score": 0.26821860671043396}, "uuid": "f9bd7bdd-7945-4990-a39e-c90da66afea9"}, {"page_content": "Są zamontowane ze względu na bezpieczeństwo ruchu po schodach. Balustrady wykonane mogą być jako ścianki z żelbetu, kamienia, drewna, metalu lub szkła.\nSchody stalowe.\nMogą być wykonane ze stopni przymocowanych do bocznej ścianki policzków lub nasadzane na policzki.\nSchody drewniane.\nWykonywane są przeważnie z drewna sosnowego, a stopnie z drewna dębowego. Schody wykonuje się nie więcej niż do dwóch kondygnacji.\nSchody kamienne.\nWykonuje się ze stopniami obustronnie podpartymi na belkach stalowych lub na murach. Stopnie wykonane są z kamieni twardych np. z granitu, bazaltu, sjenitu, marmuru czy piaskowca.\nSchody betonowe i żelbetowe.\nSchody betonowe mogą być płytowe, policzkowe lub wspornikowe.\nSchody wspornikowe – ogólny zarys konstrukcji.\nTen rodzaj schodów znany jest szerzej jako schody półkowe. Schody wspornikowe pozbawione są konstrukcji podtrzymującej, a także poręczy (poręcz to wersja opcjonalna). Dzięki temu wyglądają jak stopnie zawieszone w powietrzu, zajmując niewielką przestrzeń. Konstrukcja schodów schowana jest w ścianie, dlatego ich montaż lepiej uwzględnić już na etapie projektu pomieszczenia, w którym mają się znaleźć.\nSchody wspornikowe (o stopniach wspornikowych).\nSchemat statyczny stopni przyjmuje postać wspornika. Pojedyncze stopnie pracują niezależnie od siebie. Wyróżniamy konstrukcję\nmonolityczne, jak i prefabrykowane. Oś obojętna jest równoległa do podniebienia stopni natomiast odkształcenia prostopadłe. Zbrojenie nośne jest rozłożone równomiernie wzdłuż górnej krawędzi prostopadle do zamocowania.\nSchody wspornikowe (o biegu wspornikowym).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40862", "fragment_id": "653884/1", "subtitle": "", "title": "Schody", "document_id": "653884", "start_index": 2056.0, "parentId": 40862.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6017492413520813}, "uuid": "91d167a6-3ab2-49c7-916a-eca6a974d4b3"}, {"page_content": "W latach 1959–1972 w Polsce przeprowadzono program budowy blisko 1,5 tys. nowoczesnych szkół-pomników Tysiąclecia Państwa Polskiego, tzw. tysiąclatek.\nOceny szkolne w Polsce.\nOceny szkolne – system oceniania postępów w nauce w szkołach.\n \"Osobne artykuły: Szkolna skala ocen i Szkolna skala ocen w Polsce.\"\nW praktyce szkolnej stosuje się oceny z symbolami + i -, niekiedy też z dwoma minusami: =. Dla przykładu ocena 4- (-4, \"słaba czwórka\") jest słabsza od całej 4, ale lepsza niż 3+ (\"mocna trójka\"). Stosuje się ją, kiedy uczeń ma minimalną wiedzę, która jednak wystarcza na daną ocenę, tutaj dobrą. Ocen z \"plusami\" i \"minusami\" nie używa się jednak przy ocenianiu końcowym i rocznym, ze względu na to, że oceny te nie są wymienione w rozporządzeniu. Stosowanie ich w ocenianiu śródrocznym uzależnione jest od uregulowań w statucie szkoły, który ustala sposób oceniania bieżącego i śródrocznego.\nW przeszłości, do lat 90 XX wieku, w polskich szkołach stosowany był węższy niż dziś system ocen, w którym ocenę niedostateczną oznaczano cyfrą 2, dostateczną jako 3, dobrą jako 4, a bardzo dobrą 5. Podobnie jak dziś stosowało się oceny ze znakami + i -, które nie używano w ocenach rocznych.\nSzkoły alternatywne.\nSzkoły alternatywne\nSzkoła wiejska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=588770", "fragment_id": "1586410/1", "subtitle": "", "title": "Szkoła (oświata)", "source": "wikipedia", "start_index": 1709.0, "parentId": 588770.0, "document_id": "1586410", "score": 0.6060588955879211}, "uuid": "512c4dee-ea97-4402-bfcc-193cb465f590"}, {"page_content": "Ocenianie kształtujące (\"formative assessment\") – rodzaj oceniania szkolnego, którego głównym celem jest pomoc uczniowi w uczeniu się.\nPodczas gdy ocenianie sumujące ma na celu podsumowanie wiedzy uzyskanej przez ucznia po zakończeniu procesu uczenia się, ocenianie kształtujące ma towarzyszyć procesowi uczenia się i go wspomagać.\nWedług Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) ocenianie kształtujące to częste, interaktywne ocenianie postępów ucznia i uzyskanego przez niego zrozumienia materiału, tak by móc określić, jak uczeń ma się dalej uczyć i jak najlepiej go nauczać. Taka definicja znajduje się w raporcie opublikowanym w 2005 roku przez tę organizację.\nW Wielkiej Brytanii tamtejsze Ministerstwo Edukacji upowszechnia zasady i praktykę oceniania kształtującego posługując się terminem \"ocenianiu służącym uczeniu się\" (assessment for learning) i definiują go jako proces poszukiwania i interpretowania dowodów, które mogą posłużyć nauczycielowi i uczącemu się do określenia, na jakim etapie nauczania/uczenia się znaleźli, jaki następny krok mają do wykonania i jak najlepiej go wykonać. W języku polskim prowadzony jest specjalny serwis oceniania kształtującego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=889751", "fragment_id": "1028445/0", "subtitle": "", "title": "Ocenianie kształtujące", "document_id": "1028445", "start_index": 0.0, "parentId": 889751.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18561294674873352}, "uuid": "cf625178-27ea-4bbb-b1d6-26f72595d08b"}, {"page_content": "Elektroniczne portfolio (e-portfolio, cyfrowe portfolio) – sposób prezentacji własnej kariery w formie elektronicznej. Polega na uporządkowaniu i wyborze dowodów swoich umiejętności, pracy i opublikowaniu ich online zgodnie z określonym celem i funkcją danego e-portfolio.\nFormy e-portfolio.\nCyfrowe dowody mogą przybierać różne formy:\nW procesie edukacyjnym, e-portfolio wspomaga refleksję, która prowadzi do większej świadomości własnych osiągnięć i braków uczącego się. W szkolnictwie, e-portfolio może być pomocne podczas formalnej oceny uczącego się, gdzie nauczyciel lub wykładowca ma dostęp do pełnego obrazu postępów i osiągnięć udokumentowanych cyfrowo. W kształceniu nieformalnym wspiera rozpoznanie i uznanie kompetencji. Na rynku pracy portfolio pomaga zaprezentować własne kompetencje i umiejętności, może być wykorzystywane do rekrutacji i wspierania rozwoju zawodowego pracowników (uczniów, studentów).\nCele elektronicznego portfolio.\nH. Barrett wyróżnia dwa bieguny e-portfolio. Determinują one zarówno sposób tworzenia e-portfolio, wybór dowodów i narzędzi, jak i rodzaj wsparcia udzielany autorowi:\nSystemy e-portfolio.\nSystemy e-portfolio (komercyjne i open-source) znajdują zastosowanie na wszystkich szczeblach szkolnictwa, m.in. w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Holandii.\nObecnie w Polsce trwają prace nad włączeniem portfolio jako metody uznawania i prezentowania kompetencji w Krajowych Ramach Kwalifikacji.\nNiektóre systemy e-portfolio pozwalają wybierać różne składniki portfolio dla różnych grup odbiorców, przez co jedno e-portfolio może być używane dla wielu celów (np. oprogramowanie Open Source).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=739809", "fragment_id": "811072/0", "subtitle": "", "title": "Elektroniczne portfolio", "document_id": "811072", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 739809.0, "score": 0.35795754194259644}, "uuid": "8e3ccd41-f72a-4e9d-80e2-446327a90c0b"}, {"page_content": "Schody ruchome, eskalator – urządzenie transportowe zaliczane do grupy przenośników i służące do przewozu osób pomiędzy kondygnacjami budynku. Składają się z konstrukcji nośnej, stopni zamocowanych do specjalnego łańcucha i poręczy, napędzanych przez zespół napędowy z silnikiem elektrycznym i najczęściej z przekładnią. Obecnie produkowane schody ruchome posiadają szereg zabezpieczeń m.in. przy wlotach poręczy, w płytach grzebieniowych przy zejściach ze schodów, czujnik pęknięcia łańcucha stopni, czujnik braku stopnia oraz kontroli prędkości stopni i poręczy. Najnowsze rozwiązania umożliwiają zmniejszenie prędkości lub całkowite zatrzymanie schodów, gdy są one puste; zbliżenie się pasażera jest wykrywanie przez odpowiednie czujniki i schody zwiększają prędkość aż do nominalnej.\nSchody mogą mieć różne wysokości oraz prędkości tak, aby łączyć dowolne poziomy, na przykład parter bezpośrednio z 2 piętrem. Produkowane są nawet schody półokrągłe.\nHistoria.\nNa świecie.\nW 1892 pierwsze schody ruchome opatentował Jesse Reno, który w 1896 zbudował takie schody wzdłuż \"Old Iron Pier\" na Coney Island. Pasażerowie byli przewożeni na przenośniku taśmowym pod kątem 25 stopni. W 1897 angielskiej nazwy \"escalator\" po raz pierwszy użył Karol Seeberger.\nW Polsce.\nPierwsze schody ruchome w Polsce zostały zainstalowane na Górnym Śląsku pod koniec lat 30. XX w. Po II wojnie światowej pierwsze schody ruchome uruchomiono we Wrocławiu, w Spółdzielczym Domu Towarowym, późniejszym SDH Feniks, w 1946 roku. Były to ocalałe schody zamontowane w 1929 roku w ówczesnym Domu handlowym braci Barasch. Kolejne ruchome schody zostały otwarte na otwartej 22 lipca 1949 w Warszawie Trasie W-Z. Konstrukcja produkcji radzieckiego przedsiębiorstwa Mietrostroj ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Метрострой&lt;/&gt;) posiadała trzy biegi, z możliwością zmiany kierunku ruchu, o przepustowości 10 000 osób na godzinę i pokonywała różnicę poziomów wynoszącą 12 m.Od 2015 najdłuższe schody ruchome w kraju znajdują się na stacji metra Centrum Nauki Kopernik. Mają one 36 m długości.\nUkłady pracy.\nWybór układu pracy determinuje:\nWyróżnia się układy pracy:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118776", "fragment_id": "25460/0", "subtitle": "", "title": "Schody ruchome", "document_id": "25460", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 118776.0, "score": 0.3297421932220459}, "uuid": "9b37537a-7b47-4e09-a9ce-b405ed0a37eb"}, {"page_content": "Indeks – dokument potwierdzający bycie studentem, odpowiednik „dzienniczka ucznia”, jeden z najbardziej charakterystycznych symboli okresu studiów. Nazwa ta jest bardzo często wykorzystywana przy nadawaniu nazw miejscom związanym z życiem studenckim (np. klubom studenckim, czasopismom studenckim itp.).\nW ciągu ostatnich lat na wielu uczelniach wprowadzono systemy elektroniczne (np. Uniwersytecki System Obsługi Studiów), które zastępują tradycyjne indeksy, bądź funkcjonują równolegle z nimi.\nZawartość indeksu.\nIndeks zawiera takie informacje jak:\nIndeks studenci otrzymują najczęściej po zakończeniu uroczystości rozpoczęcia pierwszego roku studiów. Po zakończeniu semestru indeks składa się w dziekanacie wydziału, na którym się studiuje w celu uzyskania potwierdzenia zaliczenia semestru lub roku oraz prawa do kontynuowania studiów.\nPo zakończeniu ostatniego semestru studiów, uzyskaniu absolutorium i obronie pracy magisterskiej lub dyplomowej, w indeksie zostaje wpisany temat pracy, ocena pracy, ocena egzaminu końcowego (obrony) i informacja o uzyskanym tytule zawodowym. Po wpisaniu tych informacji, indeks zostaje zwrócony absolwentowi.\nWzorcowa budowa indeksu.\nWedług wzorca podanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego indeks powinien być wydany przy zachowaniu następujących parametrów:\nIndeksy w innych typach szkół.\nPoza studentami uczelni, indeksy otrzymują również:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1044972", "fragment_id": "1341032/0", "subtitle": "", "title": "Indeks (dokument)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1341032", "parentId": 1044972.0, "score": 0.4144400954246521}, "uuid": "24c9ba67-829f-491f-bb45-c4b5fd8a2474"}]}
{"id": "q_6", "question": "Który kolumbijski pisarz urodzony w 1927 roku jest autorem powieści „Sto lat samotności”?", "answer": [{"page_content": "Sto lat samotności (hiszp. \"Cien años de soledad\") – powieść kolumbijskiego pisarza Gabriela Garcii Márqueza, uważana za arcydzieło literatury iberoamerykańskiej i światowej.\nJest jedną z najczęściej tłumaczonych i czytanych książek napisanych w języku hiszpańskim. W czasie IV Międzynarodowego Kongresu Języka Hiszpańskiego, który odbył się w kolumbijskiej Cartagenie w marcu 2007, została uznana za drugą, po \"Don Kichocie\", najważniejszą książkę kręgu kulturowego języka hiszpańskiego.\n\"Sto lat samotności\" zostało po raz pierwszy opublikowane przez wydawnictwo \"Sudamericana\" w Buenos Aires w 1967 w nakładzie 8000 egzemplarzy. Do dnia dzisiejszego sprzedano ponad 50 milionów egzemplarzy tej książki i przetłumaczono ją na 35 języków.\nPierwsze polskie wydanie \"Stu lat samotności\" ukazało się w 1974 w tłumaczeniu Grażyny Grudzińskiej i Kaliny Wojciechowskiej nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego w serii „Współczesna Proza Światowa”, z oryginalnym projektem graficznym okładki autorstwa Jerzego Jaworowskiego.\nKontekst i struktura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396472", "fragment_id": "101436/0", "subtitle": "", "title": "Sto lat samotności", "document_id": "101436", "start_index": 0.0, "parentId": 396472.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "47e99689-aebd-4f7d-8a56-fad42e721c44"}, {"page_content": "Gabriel José de la Concordia García Márquez (ur. 6 marca 1927 w Aracataca, zm. 17 kwietnia 2014 w Meksyku) – kolumbijski powieściopisarz, dziennikarz i działacz społeczny, jeden z najwybitniejszych twórców tzw. realizmu magicznego, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1982) za „powieści i opowiadania, w których fantazja i realizm łączą się w złożony świat poezji, odzwierciedlającej życie i konflikty całego kontynentu”.\nŻyciorys.\nPoczątki i terminowanie.\nGarcía Márquez rozpoczął karierę jako dziennikarz w prasie lokalnej w gazetach „El Heraldo” z miasta Barranquilla oraz „El Universal” wydawanej w Cartagenie. Później przeniósł się do Bogoty, gdzie rozpoczął pracę jako reporter w kolumbijskim dzienniku „El Espectador”; pracował m.in. w charakterze korespondenta zagranicznego piszącego z Rzymu, Paryża, Barcelony, Caracas oraz Nowego Jorku.\nPisarz.\nJego pierwsze większe dzieło, powieść \"Szarańcza\" powstała w 1955. García Márquez zdobył popularność cyklem reportaży, pt. \"Opowieść rozbitka\" (hiszp. \"Relato de un náufrago\"), publikowanych w 1955 na łamach pisma „El Espectador”. Powieść została wydana w formie książkowej w 1970.\nNajbardziej znaną powieścią Garcíi Márqueza jest \"Sto lat samotności\" (\"Cien años de soledad\") z 1967. Utwór ten przedstawiając sagę rodu Buendía z zagubionej gdzieś na południowoamerykańskich bezdrożach wioski Macondo, jest jednocześnie swoistą syntezą dziejów całego kontynentu. Powieść okrzyknięto „najważniejszym dziełem literatury hiszpańskojęzycznej od czasów \"Don Kichota.\" Należy ona stylistycznie do nurtu „realizmu magicznego”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1865", "fragment_id": "178123/0", "subtitle": "", "title": "Gabriel García Márquez", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "178123", "parentId": 1865.0, "score": 0.6792415380477905}, "uuid": "f5b0a60e-5330-48ee-804a-e0eb3376b25f"}, {"page_content": "Gabriel García Márquez napisał \"Sto lat samotności\" w 18 miesięcy, pomiędzy 1965 a 1967, w Meksyku, dokąd przeprowadził się z Kolumbii razem z całą swoją rodziną. Do napisania tej książki autora zainspirowała w 1952 wizyta w rodzinnym miasteczku, Aracataca w Kolumbii, dokąd pojechał razem ze swoją matką. Macondo po raz pierwszy pojawia się w opublikowanym w 1954 opowiadaniu \"Dzień po sobocie\" (\"Un día después del sábado\"), natomiast różne postacie \"Stu lat samotności\" można odnaleźć na kartach innych wcześniejszych opowiadań i powieści. Na początku powieść miała nosić tytuł \"Dom\" (hiszp. \"La casa\"), ale Márquez zdecydował się w końcu na \"Sto lat samotności\", żeby uniknąć mylenia jego powieści z książką \"La casa grande\" (\"Duży dom\"), wydaną w 1954 przez jego przyjaciela, także pisarza kolumbijskiego, Alvaro Cepeda Samudio. Pierwsze wydanie \"Stu lat samotności\" ukazało się w księgarniach 5 czerwca 1967 nakładem wydawnictwa Sudamericana z Buenos Aires, dokąd autor wysłał pocztą oryginał książki w dwóch oddzielnych częściach.\nNa książkę składa się 20 rozdziałów bez tytułów. Czas relacjonowanej historii ma strukturę cykliczną – wydarzenia w wiosce i w rodzinie Buendía, a także imiona postaci, powtarzają się raz po raz, łącząc fantazję z rzeczywistością. Trzy pierwsze rozdziały zawierają historię exodusu grupy rodzin i założenia wioski Macondo, począwszy od rozdziału 4 aż do 16 czytelnik poznaje rozwój ekonomiczny, polityczny i społeczny wioski, a końcowe cztery rozdziały opisują jej upadek.\nNajnowsze wydanie książki, które ukazało się w 2007 dzięki wspólnym staraniom \"Real Académia Española\" (Hiszpańskiej Akademii Królewskiej) i \"Asociación de Academias de la Lengua Española\" (Stowarzyszenia Akademii Języka Hiszpańskiego), jest wyrazem wdzięczności dla jej autora i prezentem z okazji osiemdziesiątych urodzin.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396472", "fragment_id": "101436/1", "subtitle": "", "title": "Sto lat samotności", "source": "wikipedia", "start_index": 1045.0, "document_id": "101436", "parentId": 396472.0, "score": 0.9864846467971802}, "uuid": "ad7c696f-3b64-47c9-ad79-2fb3602515c5"}, {"page_content": "Aracataca – miasto w Kolumbii, w departamencie Magdalena. \nW 1927 w Aracataca urodził się pisarz Gabriel García Márquez. Istnieją podobieństwa między tym miastem a fikcyjną miejscowością Macondo z jego powieści \"Sto lat samotności\". 25 czerwca 2006 odbyło się referendum w sprawie zmiany nazwy miasta Aracataca na Aracataca-Macondo, ale nie było ważne z powodu zbyt niskiej frekwencji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1149880", "fragment_id": "1389188/0", "subtitle": "", "title": "Aracataca", "document_id": "1389188", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1149880.0, "score": 0.7739484310150146}, "uuid": "af5e6d49-6663-4015-b5ca-493f003a2442"}, {"page_content": "Bananowa masakra (hiszp. \"Masacre de las Bananeras\") – masakra pracowników firmy United Fruit Company, która miała miejsce 6 grudnia 1928 roku w mieście Ciénaga, w Kolumbii.\nRząd USA zagroził zbrojną interwencją marynarki w przypadku niewywiązania się rządu kolumbijskiego z ochrony interesów firmy United Fruit.\nZabito nieznaną do dziś liczbę osób (przypuszczalnie od 47 do 2000) po wysłaniu przez rząd wojsk, aby zakończyć miesięczny strajk zorganizowany przez związek pracowniczy w celu zapewnienia lepszych warunków pracy.\nUpamiętnienie w kulturze.\nGabriel García Márquez napisał powieść \"Sto lat samotności\", która luźno nawiązywała do tych tragicznych wydarzeń, podobnie jak Álvaro Cepeda Samudio w powieści \"La casa grande\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2449748", "fragment_id": "562917/0", "subtitle": "", "title": "Bananowa masakra", "document_id": "562917", "start_index": 0.0, "parentId": 2449748.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28152331709861755}, "uuid": "db578f55-9d3e-4809-82a2-8477049574c6"}, {"page_content": "W czasie IV Międzynarodowego Kongresu Języka Hiszpańskiego, który odbył się 26 marca 2007 w kolumbijskiej Cartagenie, z okazji 40. rocznicy publikacji \"Stu lat samotności\" Gabriel García Márquez został w szczególny sposób uhonorowany. Goście kongresu, w którym uczestniczyło wiele znakomitości, między innymi król Hiszpanii, Juan Carlos I, królowa Zofia, prezydent Kolumbii, Alvaro Uribe Velez, prezydent Panamy Martín Torrijos, były prezydent Stanów Zjednoczonych Bill Clinton i liczni pisarze, nie szczędzili słów uznania dla dzieła Garcii Márqueza. Ponadto, Hiszpańska Akademia Królewska razem ze Stowarzyszeniem Akademii Języka Hiszpańskiego podjęły decyzję o przygotowaniu rocznicowego wydania \"Stu lat samotności\", mając nadzieję na równie dobre przyjęcie, jak to z jakim spotkało się specjalne wydanie \"Don Kichota z Manczy\", które dwa lata wcześniej przygotowano z okazji 400. rocznicy książki Cervantesa. Specjalne wydanie \"Stu lat samotności\" będzie zawierało eseje dotyczące dzieła Marqueza, przygotowane przez Álvaro Mutisa, Carlosa Fuentesa, Mario Vargasa Llosę, Víctora Garcíę de la Concha i Claudio Guillena. To tylko niektóre, z obchodów rocznicowych, jakie zostały zaplanowane na 2007.\nNagrody.\n\"Sto lat samotności\" zdobyło w 1972 przyznawaną w Wenezueli nagrodę Premio Rómulo Gallegos. Ponadto, w 1982 Gabriel García Márquez otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za całokształt twórczości.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396472", "fragment_id": "101436/29", "subtitle": "", "title": "Sto lat samotności", "source": "wikipedia", "start_index": 44726.0, "document_id": "101436", "parentId": 396472.0, "score": 0.6376345157623291}, "uuid": "8bd11459-753d-46c4-a6af-27a41906b8db"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wioski z twórczości Márqueza. Zobacz też: miasto w Angoli.\nMacondo – fikcyjna wioska stworzona przez kolumbijskiego pisarza Gabriela Márqueza na potrzeby jego utworów.\nOpis.\nMacondo po raz pierwszy pojawia się w opublikowanym w 1954 opowiadaniu \"Dzień po sobocie\" (\"Un día después del sábado\"). W nim rozgrywa się akcja \"Stu lat samotności\", najgłośniejszego utworu Kolumbijczyka. Trzy pierwsze rozdziały powieści zawierają historię exodusu grupy rodzin (w tym familii Buendía) i założenia wioski, począwszy od rozdziału 4 aż do 16 czytelnik poznaje rozwój ekonomiczny, polityczny i społeczny Macondo, a końcowe cztery opisują jej upadek. W Macondo dochodzi do rzeczy niezwykłych - narracja przedstawia zdarzenia fantastyczne umieszczone w rzeczywistości dnia codziennego, co dla bohaterów nie jest niczym niezwykłym. Często mamy również do czynienia z przerysowaniem otaczającego ich świata.\nMacondo jest wzorowane na rodzinnej miejscowości Márqueza, Aracatace położonej na karaibskim wybrzeżu Kolumbii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1116591", "fragment_id": "1378160/0", "subtitle": "", "title": "Macondo", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1378160", "parentId": 1116591.0, "score": 0.2415080964565277}, "uuid": "937ac8db-0f31-4946-9aaf-3cc0385520dc"}, {"page_content": "W obszarze kultury latynoamerykańskiej o powieści wypowiedziało się wielu wybitnych przedstawicieli literatury. Pisarz peruwiański Mario Vargas Llosa, który w 1971 wydał książkę \"García Márquez: historia de un deicidio\" (hiszp. \"García Márquez: historia zabójstwa Boga\") zawierającą analizę \"Stu lat samotności\", stwierdza, że powieść ta jest \"„jedną z najważniejszych opowieści napisanych w naszym języku”\", że wyróżnia ją zdolność stworzenia \"„rozległego świata, uwięzienia w przestrzeni powieści niezliczonej ilości różnorodnych faktów i rzeczy”\". Mario Benedetti, pisarz urugwajski, w 1972 określił \"Sto lat samotności\" mianem \"„przedsięwzięcia, które w swych zamierzeniach wydaje się czymś nierealnym, a które jednak w ostatecznej realizacji okazało się po prostu arcydziełem”\". Benedetti stwierdził również, że Macondo przed powstaniem książki było obrazem Kolumbii, obecnie zmieniło się w symbol całej Ameryki Łacińskiej. Pisarz chilijski, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, Pablo Neruda, nazwał tę książkę \"„«Don Kichotem» naszych czasów.”\"\nJednym z najważniejszych krytyków z kręgu kultury angloamerykańskiej był pisarz i dziennikarz amerykański Norman Mailer, w którego opinii Gabriel García Márquez w tej powieści \"„powołał do życia setki światów i postaci, tworząc dzieło całkowicie zadziwiające.”\" Tunezyjski pisarz Hubert Haddad, zaliczany do kręgu kultury francuskiej, analizując dzieło Garcii Márqueza zaliczył je do książek opisujących wspomnienia autora, odnosząc się do faktu, że opowieść toczy się w środowisku, z którego autor się wywodzi.\nRównież inne znane osobistości wypowiadały się na temat \"Stu lat samotności\", jak na przykład malarz hiszpański Pablo Picasso, który przyznał, że powieść ta wywarła na nim duże wrażenie, co się nie zdarzyło od wielu lat w przypadku żadnego innego dzieła literackiego. Były prezydent Stanów Zjednoczonych Bill Clinton wyjawił natomiast, że \"Sto lat samotności\" jest jego ulubioną książką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396472", "fragment_id": "101436/25", "subtitle": "", "title": "Sto lat samotności", "document_id": "101436", "start_index": 37791.0, "parentId": 396472.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7395350933074951}, "uuid": "8d174300-0498-498d-891f-092b41bfcfc8"}, {"page_content": "W deszczu maleńkich żółtych kwiatów – trzeci singel zespołu Myslovitz z płyty \"Happiness Is Easy\", wydany 29 stycznia 2007 roku. W chórkach gościnny udział Marii Peszek.[] Inspiracją dla słów piosenki była powieść Gabriela Márqueza pod tytułem \"Sto lat samotności\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1767283", "fragment_id": "869656/0", "subtitle": "", "title": "W deszczu maleńkich żółtych kwiatów", "document_id": "869656", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1767283.0, "score": 0.0790296420454979}, "uuid": "e2c33ee3-a4c0-43ff-87b1-a706bd880e69"}, {"page_content": "Marco Fidel Suárez (ur. 23 kwietnia 1855 w Bello, zm. 3 kwietnia 1927 w Bogocie) – kolumbijski pisarz i polityk, publicysta, autor dzieł biograficznych, profesor, senator, minister spraw zagranicznych (1891–1895 i 1914–1918) z ramienia Partii Konserwatywnej, prezydent Kolumbii w latach 1918–1921.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2869053", "fragment_id": "1206653/0", "subtitle": "", "title": "Marco Fidel Suárez", "parentId": 2869053.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1206653", "source": "wikipedia", "score": 0.2280336618423462}, "uuid": "43a4422d-fe40-4c68-ac1f-4d65ba3c5fd9"}]}
{"id": "q_7", "question": "Czy wynalazca i polityk Benjamin Franklin był prezydentem USA?", "answer": [{"page_content": "W 1729 roku Franklin odnowił kontakt z córką swojej gospodyni – Deborą Read, z którą wcześniej przyjaźnił się, a która, gdy wyjechał do Londynu, wyszła za mąż. Jej mąż, Rogers, opuścił rodzinę i wyjechał do Indii Zachodnich, gdzie wkrótce zmarł. Franklin poślubił ją 1 września 1730. Ich pierworodny syn Francis (ur. w 1732) zmarł w wieku czterech lat na czarną ospę. Franklin, który dawniej wyśmiewał nawoływania do obowiązkowych szczepień, w autobiografii napisał, że gorzko żałuje, że nie zaszczepił syna, co w efekcie doprowadziło do jego śmierci. Deborah zmarła w grudniu 1774 roku.\nJego nieślubny syn William Franklin był królewskim gubernatorem New Jersey i jednym z najbardziej aktywnych lojalistów. W 1785 Franklin spotkał syna jeszcze raz po tym, jak zamieszkał on w Anglii.\nSpuścizna.\nPodobizna Benjamina Franklina znajduje się na banknocie studolarowym. Jest jedną z trzech osób, których podobizna jest na amerykańskich dolarach, choć nigdy nie były amerykańskimi prezydentami. Drugą z tych osób jest Salmon Chase – sędzia sądu najwyższego, a trzecią Alexander Hamilton – sekretarz skarbu.\nBenjamin Franklin, w liście do Jeana Baptiste'a Leroy (datowanym na 13 listopada 1789), sformułował wielokrotnie parafrazowane stwierdzenie: „Na tym świecie pewne są tylko śmierć i podatki”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=677", "fragment_id": "181381/8", "subtitle": "", "title": "Benjamin Franklin", "parentId": 677.0, "start_index": 11165.0, "document_id": "181381", "source": "wikipedia", "score": 0.32261160016059875}, "uuid": "32be40e7-ac19-4fc6-8585-1e9400d7de26"}, {"page_content": "W 1852 roku Franklin został kandydatem na prezydenta z ramienia Partii Demokratycznej i wygrał wybory. Na trzy miesiące przed objęciem urzędu, 6 stycznia 1853 państwo Pierce uczestniczyli w wypadku pociągu, wracając z pogrzebu krewnego. Jedyną ofiarą śmiertelną tego wypadku był ich ostatni syn, Benjamin. Utrata wszystkich trojga dzieci oraz perspektywa przeprowadzki do Waszyngtonu, pogłębiła depresję Jane i znacznie pogorszyła jej stan zdrowia. W czasie prezydentury męża, prawie wcale nie podejmowała obowiązków pierwszej damy – zastępowały ją jej ciotka, Abby Kent Means oraz żona ówczesnego sekretarza wojny Jeffersona Davisa, Varina. Nie wydawała też żadnych przyjęć i zakazała sobotnich koncertów piechoty morskiej. Po raz pierwszy pokazała się publicznie 1 stycznia 1855. W dwóch ostatnich latach prezydentury Franklina, Jane zaczęła nieco udzielać się towarzysko i organizowała nieduże przyjęcia. Włączała się także w ruch abolicjonistyczny.\nPo opuszczeniu Białego Domu, Pierce’owie pojechali w dwuletnią podróż, odwiedzając m.in.: Włochy, Indie Zachodnie i Maderę. Po powrocie, zamieszkali w Concord. Stan zdrowia Jane coraz bardziej się pogarszał. Zachorowała na gruźlicę, co doprowadziło do śmierci 2 grudnia 1863 w Andover.\nŻycie prywatne.\nJane Appleton poślubiła Franklina Pierce’a 10 listopada 1834 roku w Amherst. Para miała trzech synów: Franklina (1836-1836), Franka Roberta (1839-1843) oraz Benjamina (1841-1853).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=913929", "fragment_id": "1035027/1", "subtitle": "", "title": "Jane Pierce", "parentId": 913929.0, "start_index": 1030.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1035027", "score": 0.09816288203001022}, "uuid": "9a01744b-afe2-46fb-9e29-f64694a968e8"}, {"page_content": "Benjamin Franklin (ur.    w Bostonie, zm. 17 kwietnia 1790 w Filadelfii) – amerykański polityk, drukarz, uczony, filozof i wolnomularz; jeden z ojców założycieli Stanów Zjednoczonych. Laureat Medalu Copleya (1753).\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się 17 stycznia 1706 w Bostonie jako dziesiąty syn z siedemnaściorga dzieci. Jego ojcem był niezamożny wytwórca świec i mydła Josiah Franklin, pochodzący z Ecton w hrabstwie Northamptonshire (do Stanów Zjednoczonych przybył ok. 1683). Po śmierci pierwszej żony, Josiah poślubił Abiah Folger, z którą miał jeszcze dziesięcioro dzieci (w tym Benjamina) i zajmowała się domem. Młody Benjamin miał być początkowo przeznaczony do służby kościelnej. W wieku dwunastu lat, rozpoczął jednak pracę w zakładzie drukarskim swojego brata Jamesa, który od 1721 wydawał „New England Courant”. Pracując tam podrzucał potajemnie Jamesowi artykuły podpisane „Silence Dogood” (w wolnym tłumaczeniu: „milczenie jest złotem”), które potem ukazywały się w gazecie. Konflikty z bratem, który uciekał się nawet do przemocy, spowodowały, że w wieku siedemnastu lat Benjamin uciekł do Filadelfii.\nPraca drukarza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=677", "fragment_id": "181381/0", "subtitle": "", "title": "Benjamin Franklin", "parentId": 677.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181381", "score": 0.8198399543762207}, "uuid": "ae9cbc6b-1b83-48fe-916c-cb0532047757"}, {"page_content": "Benjamin Franklin Butler (ur. 5 listopada 1818 w Deerfield, zm. 11 stycznia 1893 w Waszyngtonie) – amerykański polityk, kandydat na prezydenta w 1884 roku.\nBiografia.\nUrodził się 5 listopada 1818 w Deerfield. W 1828 roku jego rodzina przeprowadziła się do Lowell. Butler uczęszczał do Exeter Academy, a następnie studiował prawo w Waterville College. Studia ukończył w roku 1838, a dwa lata później został przyjęty do palestry. W latach 50. XIX w. działał w legislaturze stanowej Massachusetts. Był związany z południowym skrzydłem Partią Demokratyczną. W czasie wojny secesyjnej walczył po stronie Unii. Służył jako generał brygady milicji stanowej Massachusetts, a w maju 1861 roku dostał awans na generała majora. Dowodząc w Fort Monroe w Wirginii, odmówił powrotu zbiegłych niewolników do Konfederacji twierdząc, że stanowią oni kontrabandę wojenną. W 1864 roku został dowódcą Army of the James, jednak poniósł kilka porażek m.in. w kampanii Bermuda Hundred. Po niepowodzeniu akcji pod Fort Fisher w Karolinie Północnej, w styczniu 1865 roku, Butler został zwolniony ze służby.\nPo zakończeniu wojny przyłączył się do radykalnych republikanów, popierając plan rekonstrukcji kraju oraz impeachment Andrew Johnsona. Zasiadał w Izbie Reprezentantów w latach 1867–1875 i 1877–1879. Był zagorzałym zwolennikiem Ulyssesa Granta, lecz w 1878 roku odszedł od Partii Republikańskiej i przyłączył się do Greenback Party. W 1882 roku został wybrany gubernatorem Massachusetts z poparciem demokratów. Dwa lata później Greenback Party wysunęła jego kandydaturę w wyborach prezydenckich. W kampanii postulował wprowadzenie ośmiogodzinnego dnia pracy i kontroli federalnej handlu międzystanowego. W głosowaniu powszechnym zdobył nieco ponad 175 tysięcy głosów i zajął trzecie miejsce wśród kandydatów. Zmarł 11 stycznia 1893 w Waszyngtonie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4170830", "fragment_id": "584619/0", "subtitle": "", "title": "Benjamin Butler (1818–1893)", "document_id": "584619", "start_index": 0.0, "parentId": 4170830.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31787073612213135}, "uuid": "eaa1c1f0-7616-4ec3-b4b2-3fec46a8de13"}, {"page_content": "Benjamin Franklin Wade (ur. 27 października 1800, zm. 2 marca 1878) – polityk i prawnik amerykański.\nPierwszą pracą urodzonego w Springfield w stanie Massachusetts Wade’a był etat robotnika na budowie kanału Erie. Skończył jednak studia prawnicze w Ohio i, począwszy od roku 1828, praktykował tam prawo.\nPolitycznie wiązał się z abolicjonistami i Wigami, z których ramienia zasiadał w latach 1847-1851 w stanowym senacie Ohio. Potem był sędzią. W roku 1851 został senatorem USA. Po upadku Partii Wigów związał się z radykalnym skrzydłem republikanów. Wade opowiadał się także za równouprawnieniem kobiet, respektowaniem praw zorganizowanych robotników oraz słynął jako krytyk systemu kapitalistycznego.\nW czasie wojny secesyjnej ostro krytykował prezydenta Abrahama Lincolna za \"miękkie stanowisko wobec niewolnictwa\". Krytykował też jego plan rekonstrukcji po pokonaniu Konfederacji, opierający się bardziej na pojednaniu, niż okupacji i represjach.\nW lipcu 1861 roku wraz z innymi politykami przyglądał się bitwie nad Bull Run, gdzie wojska Unii poniosły klęskę. Mało brakowało, a sam Wade zostałby schwytany przez żołnierzy nieprzyjaciela. Potem ostro krytykował niekompetencję dowódców armii.\nOd 2 marca 1867 roku do 3 marca 1869 pełnił funkcję przewodniczącego pro tempore Senatu. Ponieważ prezydent Andrew Johnson, który przejął urząd po zamordowaniu Lincolna, nie miał w swoim gabinecie wiceprezydenta, Wade jako przewodniczący Senatu był pierwszą osobą w kolejce do czasowego pełnienia urzędu prezydenta.\nW czasie procesu Johnsona w roku 1868, w wypadku jego usunięcia, to właśnie Wade zostałby tymczasowym prezydentem. Taka perspektywa nie podobała się jednak wielu senatorom. Do usunięcia Johnsona z urzędu (był demokratą) zabrakło jednego, jedynego głosu. Szalę przeważyło stanowisko senatora Edmunda G. Rossa z Kansas.\nNiedługo potem jedna z gazet napisała: \"Andrew Johnson jest niewinny, ponieważ jego miejsce musiałby zająć Ben Wade\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=309042", "fragment_id": "1447220/0", "subtitle": "", "title": "Benjamin Wade", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1447220", "parentId": 309042.0, "score": 0.4921032786369324}, "uuid": "d29aa2f1-1316-49cd-a3f5-d43326187de4"}, {"page_content": "13 lutego 1801 Kongres przyjął ustawę rozbudowującą system sądowniczy Stanów Zjednoczonych, który przewidywał powołanie 18 nowych sędziów federalnych. John Adams podpisał nominacje w ostatnim dniu urzędowania, lecz Jefferson unieważnił je 22 kwietnia 1802.\nNominacje do Sądu Najwyższego.\nJohn Adams nominował trzech sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (w tym jednego prezesa Sądu):\nEmerytura i śmierć.\nPo opuszczeniu Białego Domu, Adams nie pojawił się na zaprzysiężeniu Jeffersona i powrócił do rodzinnego Braintree, gdzie zajął się czytaniem książek i pisaniem autobiografii. Pomimo tego, że pozostawał z dala od polityki, angażował się w publicystykę polityczną, a w 1820 roku został nawet wybrany na przewodniczącego konwencji stanowej Massachusetts. Ze względu na wiek i stan zdrowia odmówił objęcia funkcji.\nW międzyczasie nawiązał także korespondencję ze swoim dawnym antagonistą, Thomasem Jeffersonem, którą zapoczątkował list z 1812 roku, z życzeniami noworocznymi, podpisany jako „Przyjaciel”. Zrządzeniem losu, obaj zmarli tego samego dnia – 4 lipca 1826 roku, w 50. rocznicę sygnowania Deklaracji Niepodległości. Adams został pochowany w First Unitarian Church w rodzinnym Braintree. W tym samym miejscu pochowany jest jego syn John Quincy Adams, 6. prezydent USA oraz żony obydwu.\nŻycie prywatne i poglądy.\nW młodości John Adams często się zakochiwał. Oświadczył się o dziewięć lat od siebie młodszej córce pastora, Abigail Smith, którą poślubił w 1764 roku. Adamsowie mieli trzech synów i dwie córki. Jeden z jego synów John Quincy Adams, został wybrany 6. prezydentem USA. Zdaniem historyków, Abigail Adams była kobietą wykształconą, mądrą i wywarła ona duży wpływ na politykę prowadzoną przez jej męża.John Adams jako najstarszy syn miał być przeznaczony do kariery duchownej i zostać pastorem. Jednak nie był on osobą zaangażowaną religijnie. Według biografów, jego światopogląd mógł być bliski deizmu, podobnie jak Benjamina Franklina.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12478", "fragment_id": "172614/6", "subtitle": "", "title": "John Adams", "source": "wikipedia", "start_index": 10000.0, "parentId": 12478.0, "document_id": "172614", "score": 0.17123235762119293}, "uuid": "def6725f-3d25-418a-814a-b9650869921c"}, {"page_content": "Benjamin Franklin – obraz angielskiego malarza portrecisty, Benjamina Wilsona.\nObraz powstał na zamówienie Benjamina Franklina podczas jego misji dyplomatycznej w Anglii. Miał zostać wysłany do Stanów Zjednoczonych, do przebywającej tam jego żony, Deborah Ready, jako sentymentalny prezent. Wybór wykonawcy portretu padł na mało znanego malarza, Benjamina Wilsona. Choć studiował on u Thomasa Hudsona, nie był wybitnym portrecistą i nie dorównywał w tej dziedzinie ówczesnych malarzom, takim jak Joshua Reynolds czy Allan Ramsay. Drugą pasją artysty była fizyka i badania nad elektrycznością, i na tym polu odniósł większe sukcesy. Być może wspólne zamiłowania do nauki skłoniły Franklina, aby zlecić Wilsonowi namalowanie swojego portretu.\nOpis obrazu.\nPółpostaciowy portret Franklina ukazuje go obróconego lekko w prawo, poważnie i spokojnie spoglądającego na widza. Przedstawiony został w zapiętym brązowym surducie i białym fularze. Na głowie ma perukę. Odkryte, wysokie czoło ma sugerować jego ponadprzeciętne zdolności intelektualne. Twarz i zaciśnięte usta wyrażają powściągliwość. Za plecami modela, z lewej strony, widać burzę z błyskawicami. Była to aluzja do eksperymentów Franklina z piorunochronem i sporu toczonego z malarzem o wyższości wynalazku przyszłego prezydenta nad piorunochronem Wilsona. Obraz został ukończony w 1759 roku i wysłany Franklinowi do Filadelfii.\nHistoria obrazu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2873746", "fragment_id": "1178597/0", "subtitle": "", "title": "Benjamin Franklin (obraz Benjamina Wilsona)", "parentId": 2873746.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1178597", "score": 0.6302176713943481}, "uuid": "02a14541-82b4-4ad5-b6cf-993d497f38bb"}, {"page_content": "Kawiarnię chętnie odwiedzał miłośnik szachów Benjamin Franklin, który był wówczas ambasadorem Stanów Zjednoczonych w Paryżu, a także muzyk, pisarz, wynalazca i polityk – Pierre de Beaumarchais.\nW 1777 roku pod fałszywym nazwiskiem księcia Falkensteina zawitał tu cesarz Józef II. Trzy lata później kawiarnia gościła Pawła I, przyszłego cara Rosji.\nPod koniec stulecia spotykali się tu najbardziej wpływowi francuscy politycy, m.in. rewolucjoniści Maksymilian Robespierre i Camille Desmoulins, a także przyszły król Neapolu Joachim Murat. Kawiarnia przetrwała burzliwe czasy Rewolucji Francuskiej, a w 1798 roku partię szachów rozegrał tu Napoleon Bonaparte. Marmurowy stolik, przy którym siedział przyszły cesarz, przez wiele lat zajmował honorowe miejsce w kawiarni, opatrzony odpowiednią adnotacją.\nStolica szachów.\nW pierwszej połowie XIX stulecia Café de la Régence była siedzibą szachistów uważanych za nieoficjalnych mistrzów świata: Alexandre’a Deschapellesa, Louisa de la Bourdonnais i Pierre’a Saint-Amanta.\nNawiązywano coraz bliższe kontakty ze środowiskiem szachowym Londynu, który wyrastał na drugą stolicę szachów w Europie. W 1834 roku La Bourdonnais rozegrał zwycięską serię meczów z Alexandrem McDonnellem. W tym samym roku rozpoczął się mecz korespondencyjny pomiędzy reprezentacją kawiarni a Westminsterskim Klubem Szachowym, założonym trzy lata wcześniej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=191578", "fragment_id": "25162/1", "subtitle": "", "title": "Café de la Régence", "parentId": 191578.0, "start_index": 1755.0, "document_id": "25162", "source": "wikipedia", "score": 0.2685810327529907}, "uuid": "aa039592-fa4e-43e0-8966-36cdd1a8d799"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy amerykańskiego prezydenta. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nFranklin Delano Roosevelt (, ur. 30 stycznia 1882 w Hyde Parku, zm. 12 kwietnia 1945 w Warm Springs) – amerykański polityk, 32. prezydent Stanów Zjednoczonych, wybierany na ten urząd w latach 1933–1945 czterokrotnie z ramienia Partii Demokratycznej. Jedyny w historii prezydent USA pełniący urząd dłużej niż dwie kadencje, co doprowadziło do wejścia w życie w 1951 XXII Poprawki do Konstytucji, ograniczającej liczbę kadencji do dwóch (wcześniej był to tylko konwenans konstytucyjny oparty na decyzji pierwszego prezydenta USA George’a Washingtona, który zrezygnował z ubiegania się o trzecią kadencję, twierdząc, że byłaby ona niedemokratyczna).\nDzieciństwo i młodość.\nFranklin Delano Roosevelt urodził się 30 stycznia 1882 roku w Hyde Parku, nieopodal Nowego Jorku. Był synem prawnika i przedsiębiorcy Jamesa Roosevelta i jego drugiej żony Sary Delano. Miał jednego przyrodniego brata, Jamesa (zmarłego w 1927 roku), z pierwszego małżeństwa ojca. Jego dalekim kuzynem był Theodore Roosevelt, prezydent USA w latach 1901–1909. W młodości duży wpływ na niego wywarła jego szwajcarska guwernantka, Jeanne Rosat-Sandoz. W latach 1896–1900 uczęszczał do szkoły w Groton, a następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie Harvarda. Po trzech latach studiów uzyskał stopień bakałarza, lecz pozostał na uczelni jeszcze przez rok.\nW 1904 przeniósł się na Uniwersytet Columbia, gdzie rozpoczął studia prawnicze. Po trzech latach otrzymał dyplom i licencję. Przez następne trzy lata praktykował prawo w nowojorskiej firmie Carter, Ledyard &amp; Milburn.\nKariera polityczna.\nPoczątki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12577", "fragment_id": "172668/0", "subtitle": "", "title": "Franklin Delano Roosevelt", "document_id": "172668", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 12577.0, "score": 0.5584986209869385}, "uuid": "1503d1b4-e674-44f8-b08d-e5bfc1af6a0c"}, {"page_content": "Opracowania Franklina, zarówno filozoficzne jak i wynalazcze, spotkały się z przychylnymi opiniami jemu współczesnych. Niemiecki filozof Johann Gottfried Herder stwierdził, że Franklin był „najszlachetniejszym pisarzem ludu”. Jego rozprawy ekonomiczne przyciągnęły także uwagę Karola Marksa. Współpracował on także z naukowcami z innych krajów, na przykład z Georgiem Wilhelmem Richmannen, Franzem Aepinusem czy Michaiłem Łomonosowem. Dzięki tym znajomościom Franklin został wyróżniony członkostwem honorowym Petersburskiej Akademii Nauk, Akademii Francuskiej i Royal Society. Otrzymał tytuł Master of Arts od Uniwersytetu Harvarda jako pierwsza osoba niebędąca pracownikiem akademickim. Takie samo odznaczenie otrzymał od Uniwersytetu Yale, natomiast Royal Society przyznało mu Medal Copleya.\nNaukową i polityczną działalność Franklina streszcza łaciński napis na jego popiersiu w Paryżu, autorstwa Jeana d’Alemberta: „Eripuit coelo fulmen, mox sceptra tyrannis”, cytowany czasem jako „Eripuit coelo fulmen sceptrumque tyrannis” („Grom wydarł niebu, a berła tyranom”).\nŚmierć.\nW podeszłym wieku cierpiał na kamicę pęcherza moczowego, z powodu której odczuwał silne bóle i zażywał opium. Benjamin Franklin zmarł 17 kwietnia 1790 w Filadelfii.\nWynalazki.\nWynalazł okulary dwuogniskowe oraz nadał współczesny kształt instrumentowi harmonika szklana (glasharmonika). Uważany jest za wynalazcę piorunochronu. Odkrył także i opisał Golfsztrom. Ku jego czci jednostkę ładunku elektrycznego w układzie CGS nazwano franklinem.\nPisał także o potrzebie stosowania czasu letniego, jednakże humorystyczny wydźwięk jego artykułu sprawił, że nie zaczęto go stosować (Franklin postulował, by ludzie wstawali i kładli się spać wcześniej).\nŚwiatopogląd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=677", "fragment_id": "181381/6", "subtitle": "", "title": "Benjamin Franklin", "document_id": "181381", "start_index": 7758.0, "parentId": 677.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5436346530914307}, "uuid": "65306fa4-1812-49b7-9ec2-801be54cd088"}]}
{"id": "q_8", "question": "Bohaterem której powieści jest Aramis?", "answer": [{"page_content": "Aramis – jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: \"Trzej muszkieterowie\", \"W dwadzieścia lat później\", \"Wicehrabia de Bragelonne\". Występuje również w powieści \"D’Artagnan\" autora Henry'ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się kawaler Rene d'Herblay, później opat d'Herblay (\"Dwadzieścia lat później\"), później biskup d'Herblay (\"Wicehrabia de Bragelonne\"). Postać wzorowana na księdzu Henri d’Aramitz.\nCechy postaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89363", "fragment_id": "654427/0", "subtitle": "", "title": "Aramis", "parentId": 89363.0, "start_index": 0.0, "document_id": "654427", "source": "wikipedia", "score": 0.9215911626815796}, "uuid": "a38e880f-d1eb-4576-bf42-0d475c60dd5a"}, {"page_content": "Aramis jest muszkieterem Ludwika XIII, przyjaźni się z Atosem, Portosem i D’Artagnanem. Wykazuje się wielką sprawnością w intrygach towarzyskich i politycznych. Posiada usposobienie zarazem poetyckie i wojskowe. D'Artagnan mówi o nim: „Gdy byłeś muszkieterem, przypominałeś księdza, a gdy jesteś księdzem, przypominasz muszkietera” (spotkanie z Aramisem w klasztorze jezuitów w \"Dwadzieścia lat później\"). Aramis jest zapalczywy i porywczy, ale nigdy nie narusza form grzeczności, w pojedynku czy w bitwie. Bardzo urodziwy, dba o wygląd zewnętrzny, jako jedyny z przyjaciół stosuje kosmetyki. Jego cechą charakterystyczną jest wielka wytworność (którą czerpał „sam z siebie”). Aramis, obok Atosa, posiada wykształcenie w naukach scholastycznych i mówi po łacinie. Posługuje się także językiem hiszpańskim. Niemniej jednak jego rozprawa teologiczna przygotowywana przed uzyskaniem święceń wykazuje przerost formy nad treścią (\"Trzej muszkieterowie\", scena odnalezienia rannego Aramisa przez D'Artagnana po powrocie z Anglii). Ulubieniec wielkich dam, za młodu utrzymywany przez swoją kochankę, księżnę de Chevreuse (co jednak nie stanowiło żadnej ujmy dla szlachcica w owych czasach). W zakresie stosunków z damami wykazywał daleko posuniętą dyskrecję. Znakomity szermierz, niepokonany w żadnym z pojedynków (natomiast raniony z broni palnej). W chwili rozpoczęcia powieści \"Trzej muszkieterowie\" miał ok. 22-23 lata (był trzy lata starszy od D'Artagnana).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89363", "fragment_id": "654427/1", "subtitle": "", "title": "Aramis", "parentId": 89363.0, "start_index": 435.0, "document_id": "654427", "source": "wikipedia", "score": 0.6725320816040039}, "uuid": "2046571d-0b2f-44f4-8160-a9332596602d"}, {"page_content": "Dwadzieścia lat później (lub \"W dwadzieścia lat później\") – powieść Aleksandra Dumasa. Druga część trylogii opowiadającej historię czterech przyjaciół: Atosa, Portosa, Aramisa i d’Artagnana. Powieść toczy się w latach 1648–49. Miejscem akcji jest Francja z Paryżem i różnymi miejscowościami oraz Anglia (Londyn i okolice).\nUtwór po raz pierwszy został wydany w formie powieści w odcinkach od stycznia do sierpnia 1845. \nStreszczenie.\nFrancja, rok 1648. Nie żyją już Ludwik XIII i kardynał Richelieu. Ludwik XIV, następca tronu, jest niepełnoletni, więc władzę regencyjną sprawują królowa matka Anna Austriaczka i kardynał Jules Mazarin (właściwie Giulio Mazarini), Włoch, pierwszy minister i następca Richelieu (niektórzy historycy twierdzą, że Anna Austriaczka potajemnie wzięła z nim ślub). W kraju szaleje wojna domowa, tzw. Fronda. Mieszczanie ciemiężeni podatkami przez kardynała i królową wychodzą na ulice i walczą o swoje prawa. Wspomaga ich magnateria, która liczy na osłabienie władzy królewskiej. Na czele Frondy stoją książę Condé (Wielki Kondeusz) oraz książę de Beaufort. Mazarini rozwiązuje gwardię muszkieterów i gwardię kardynalską - obie zastępuje teraz gwardią muszkieterów królewsko-kardynalskich. Szuka do niej ludzi pewnych i na których można by polegać zawsze i wszędzie. Tymczasem Atos, Portos i Aramis powróciwszy do dawnych nazwisk (Atos - hrabia Olivier de La Fère, Portos - pan Christopher du Vallon i Aramis - kawaler Rene d’Herblay), rozkoszują się świętym spokojem. Jedynie porucznik d’Artagnan nadal wiernie służy królowej i oczekuje już długo awansu na kapitana. Liczy, że zdobędzie go wierną służbą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=199228", "fragment_id": "1453184/0", "subtitle": "", "title": "Dwadzieścia lat później", "document_id": "1453184", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 199228.0, "score": 0.1361064463853836}, "uuid": "15ad1c36-5350-4890-aee4-6d4078782dad"}, {"page_content": "Mimo bycia jezuitą Aramis nie zaprzestał udziału w romansach i intrygach. Według wersji ukazanej w powieści \"D’Artagnan\" właśnie opat d'Herblay spłodził z księżną de Chevreuse w roku 1626 syna Raula d'Aram (późniejszego wicehrabiego de Bragelonne) i ukrywał go przed światem w klasztorze Saint Saforin. Pomoc w tym czynie ofiarowała im sama królowa oraz hrabina Helena de Sirle i marszałek Bassompierre. Pewnego dnia roku 1630 Aramis spotkał Portosa, by ten zawiózł list od niego do Heleny de Sirle. Przyjaciel zgodził się bez wahania, ale niestety dopadli trzej agenci kardynała. Doszło wówczas do walki, podczas której Portos zabił dwóch napastników, ale został ogłuszony przez trzeciego. Pozostały przy życiu agent zabrał Portosowi list, po czym pojechał do Aramisa, dotkliwie go pobił i zmusił do wydania pozostałych listów. Następnie jadąc drogą sam poniósł śmierć z rąk zbójów. Aramis zaś na skutek pobicia balansował pomiędzy życiem a śmiercią. Czuwał nad nim wierny Bazin. Kiedy Aramis otrzymał list od lorda de Winter z wezwaniem do hotelu markiza de Saint Luc postanowił nie jechać ze względu na swój stan. Niedługo potem Aramisa odwiedził tajemniczy Kawaler Nemo, którym okazała się być przebrana księżna de Chevreuse. Zabrała ona Aramisa do swojej posiadłości. Po drodze zatrzymali się w oberży, gdzie spotkał ich D'Artagnan, który porozmawiał chwilę z przyjacielem oraz przekazał księżnej wieści od królowej i kardynała. Niedługo potem Aramis wyzdrowiał pod czujną opieką kochanki.\nSłużba Frondzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89363", "fragment_id": "654427/8", "subtitle": "", "title": "Aramis", "source": "wikipedia", "start_index": 8332.0, "document_id": "654427", "parentId": 89363.0, "score": 0.5424035787582397}, "uuid": "d5406dd4-b7ac-4821-935f-d57d8d2950f0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nAgrilus aramis – gatunek chrząszcza z rodziny bogatkowatych i podrodziny Agrilinae.\nGatunek ten opisany został w 2018 roku przez Eduarda Jendeka i Wasilija Griebiennikowa na łamach \"Zootaxa\". Jako miejsce typowe wskazano okolice góry Phou Pane w Laosie. Epitet gatunkowy nadano na cześć Aramisa z powieści Alexandre’a Dumasa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5028624", "fragment_id": "259244/0", "subtitle": "", "title": "Agrilus aramis", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5028624.0, "document_id": "259244", "score": 0.10230123996734619}, "uuid": "deed90d9-a765-4c7a-9a8a-ba39924bcbdb"}, {"page_content": "Trylogia o muszkieterach – trylogia Aleksandra Dumasa publikowana w latach 1844-1850. Cykl składa się z trzech powieści:\nTreść.\nAkcja rozgrywa się głównie we Francji, w latach 1625-1665. Treścią są przygody czterech przyjaciół muszkieterów gwardii królewskiej: Atosa, Portosa, Aramisa i D’Artagnana. Obok wątków fikcyjnych mamy tu też ukazane wydarzenia historyczne za czasów panowania Ludwika XIII, regencji Anny Austriaczki i kardynała Mazarina oraz pierwszych lat panowania Ludwika XIV. Inspiracją dla stworzenia tego cyklu były pamiętniki królewskiego muszkietera gaskońskiego pochodzenia – Charlesa de Batz de Castelmore d’Artagnan. W przedmowie do \"Trzech muszkieterów\" Dumas przyznaje, że czerpał z tych pamiętników. Prócz tego jednak twierdzi, że rzekomo korzystał również z przypadkowo znalezionych w antykwariacie \"Pamiętników hrabiego de La Fère\", co jest nieprawdą, jednakże pamiętać należy, iż taki sposób działania jak wymyślanie rzekomego pierwowzoru dla swych dzieł, był w dobie romantyzmu bardzo popularny. Autor chciał w ten sposób przekonać czytelników, że jego bohaterowie są postaciami autentycznymi, a ich przygody są prawdziwe. Chciał również zyskać większe zainteresowanie czytelników swoim dziełem, co mu się udało. Według niektórych źródeł Dumas napisał również krótkie dzieła o tytułach „\"Śmierć Aramisa\"” oraz „\"Syn Portosa\"”, które nawiązują do jego trylogii o muszkieterach, jednak dzieła te nigdy nie zostały opublikowane w Polsce. Powstała także powieść \"D’Artagnan\" inspirowana serią, której jej autorem jest Henry Bedford-Jones, choć książka jest publikowana pod nazwiskiem Dumasa.\nBohaterowie.\nKontekst historyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2525380", "fragment_id": "573637/0", "subtitle": "", "title": "Trylogia o muszkieterach", "document_id": "573637", "start_index": 0.0, "parentId": 2525380.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05997869744896889}, "uuid": "a796bc1d-6cd7-40e0-bad3-b79e6f73a315"}, {"page_content": "Postać Aramisa jest najbardziej skomplikowana spośród czterech muszkieterów pod względem stosunku do przyjaciół. Z jednej strony wykazywał on zawsze pewien egoizm, przejawiający się w wykorzystywaniu przyjaciół do swoich celów (podobne skłonności, chociaż w łagodniejszym stopniu, wykazywał jednak i D'Artagnan). Tak też był odbierany np. przez naiwnego Portosa, który w \"Wicehrabim de Bragelonne\" prostodusznie oznajmia Aramisowi (nie zwracając uwagi na znaczenie swoich słów) kolejność, w której jest przywiązany do przyjaciół (Aramis na ostatnim miejscu). Z drugiej strony Aramis nigdy nie odstępował pozostałych kolegów w niebezpieczeństwie, ratował ich (np. po aresztowaniu pozostałej trójki przez Mazariniego zorganizował grupę ratunkową – \"Dwadzieścia lat później\"), wykorzystywał swoje znajomości dla załatwienia wspólnych spraw (pośrednictwo księżnej de Chevreuse w uzyskaniu wiadomości o Konstancji Bonacieux, kochance D'Artagnana porwanej przez agentów kardynała Richelieu), ponadto wykazywał się w licznych scenach spontaniczną serdecznością wobec pozostałych towarzyszy (np. taniec z D'Artagnanem na kartach uczonej rozprawy w \"Trzech muszkieterach\"). Jako jedyny spośród przyjaciół przeżył do końca cyklu o muszkieterach.\nZarys wydarzeń przedstawionych w cyklu o muszkieterach, w których aktywną rolę odgrywa Aramis.\nWczesna młodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89363", "fragment_id": "654427/3", "subtitle": "", "title": "Aramis", "parentId": 89363.0, "start_index": 2600.0, "document_id": "654427", "source": "wikipedia", "score": 0.3072963356971741}, "uuid": "1c8d6a6a-dfdb-4535-9d0c-8801abfc51a6"}, {"page_content": "W liście z 2 listopada 1961 do Giedroycia Parnicki zastanawiał się jak powieść zostanie przyjęta przez raczej tradycjonalistycznych czytelników emigracyjnych. Książka będzie bowiem szarganiem świętości, \"wyzwaniem [rzuconym] Sienkiewiczowi, w kategoriach jak gdyby biblijnych zmagań się Jakuba z Aniołem\". W powieści ma się pojawić młody Zagłoba, który w \"Ogniem i mieczem\" napomykał o tym, co go spotkało w Stambule. Pisarz przewidywał, że prawdopodobny tytuł powieści, wzięty z \"I Kazania sejmowego\" Piotra Skargi, będzie brzmiał \"I możnym dziwny\". Ponieważ Giedroyć skarżył się na trudności finansowe, w maju 1962 dopytywał się o szanse wydania powieści przez \"Instytut Kultury\". Gdyby szanse te nie były wielkie, autor chciał przenieść motyw walki jezuitów z patriarchą Konstantynopola do któregoś z tomów \"Nowej baśni\" (III lub IV), stosując metodę dialogu fikcyjnego, czyli stykając ze sobą ludzi z różnych epok. W liście z 28 maja 1962 pisał, że chce by powieść miała za tło cały świat, jako że działalność jezuitów sięgała wówczas od Meksyku przez Japonię, może Filipiny, Rzeczpospolitą po Anglię i Hiszpanię. Zamierza też wprowadzić obok Sienkiewiczowskiego Zagłoby postać Dumasowską: D'Herblaya (Aramis).\nCytowanie postaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5553274", "fragment_id": "349140/1", "subtitle": "", "title": "I u możnych dziwny", "parentId": 5553274.0, "start_index": 1260.0, "source": "wikipedia", "document_id": "349140", "score": 0.0674237459897995}, "uuid": "bc84ae22-72e6-4b18-a2c9-dcf7ce172d97"}, {"page_content": "Aramis wraz Atosem i Portosem eskortował kardynała Richelieu do oberży \"Pod Czerwonym Gołębnikiem\", gdzie z pomocą rury od pieca cała trójka podsłuchała rozmowę Jego Eminencji z Milady. Potem również brał udział w obronie Bastionu Św. Gerwazego przed hugenotami. Kiedy trzeba było dowiedzieć się, gdzie przebywa Konstancja Aramis użył swoich wpływów i z pomocą Marii Michon (którą przedstawił wszystkim jako swoją kuzynkę) zdobył te informacje, jak i również pozwolenie, by Konstancja opuściła klasztor pod opiekę czterech muszkieterów. Niestety kobieta została otruta przez Milady, nim jej czwórka przyjaciół zdążyła do niej dotrzeć. Aramis brał również udział w pościgu za Milady de Winter i samosądzie, jaki potem się nad tą okrutną kobietą odbył. Niedługo przed upadkiem La Rochelle z Aramisem zerwała kontakty księżna de Chevreuse. Wobec takiej sytuacji Aramis postanowił zostać księdzem i odmówił nominacji na porucznika muszkieterów, jaką in blanco otrzymał od Richelieu D'Artagnan, a którą chciał ofiarować komuś ze swoich trzech kompanów (wszyscy jednak odmówili). Po zdobyciu twierdzy Aramis porzucił służbę i wstąpił do klasztoru jezuitów.\nKuracja z ukochaną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89363", "fragment_id": "654427/7", "subtitle": "", "title": "Aramis", "parentId": 89363.0, "start_index": 7161.0, "document_id": "654427", "source": "wikipedia", "score": 0.2723392844200134}, "uuid": "cfe0d4e3-70ae-4341-b786-9d5bbf044640"}, {"page_content": "Thierry César Figueiredo Filho (ur. 16 maja 1978 w Rio de Janeiro) – brazylijski aktor telewizyjny i teatralny.\nW 1998 roku wystąpił na scenie w São Paulo jako Aramis w sztuce \"D'Artagnan i trzej muszkieterowie\" (\"D'Artagnan e Os Três Mosqueteiros\") wg powieści Aleksandra Dumasa. W sezonie artystycznym 2008/2009 zagrał w przedstawieniu \"Cyrano\" Edmonda Rostanda jako Cristiano. W 2010 roku w Teatro do Leblon Rio de Janeiro w spektaklu \"A Marca do Zorro\" wcielił się w tytułową postać Zorro/Don Diego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3861154", "fragment_id": "1332374/0", "subtitle": "", "title": "Thierry Figueira", "parentId": 3861154.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1332374", "source": "wikipedia", "score": 0.04644136503338814}, "uuid": "8fcc5902-e2ff-46eb-be63-1f03441da91f"}]}
{"id": "q_9", "question": "Jak nazywa się lina mocująca statek do nabrzeża?", "answer": [{"page_content": "Lina cumownicza, cuma – lina służąca do cumowania, czyli mocowania jednostki pływającej do nabrzeża, boi, dalby lub innej jednostki oraz do holowania i tym podobnych czynności (np. obracanie jednostki na dalbie). Mocuje się ją na lądzie (nabrzeże, pomost) do polera lub pierścienia cumowniczego, a na jednostce do polera lub (na mniejszych jednostkach) do knagi. Liny podawane na brzeg mogą mieć koniec wolny lub zakończony uchem plecionym.\nLiny cumownicze mogą nosić różne nazwy w zależności od ich użycia na zacumowanej jednostce:\nPonadto, gdy jednostka pływająca jest zacumowana nie burtą, lecz dziobem lub rufą, to cumą nazywa się zarówno linę biegnącą w stronę brzegu, jak i tę drugą, biegnącą w stronę wody, np. do boi cumowniczej.\nPotocznie wszystkie liny cumownicze nazywa się cumami, także przy holowaniu.\nW przypadku grubych lin z włókien roślinnych, ich rdzeń może mieć tzw. \"duszę\", czyli włókna nasączone smołą, tłuszczem mineralnym lub innym środkiem zapobiegającym gniciu. Na liny cumownicze nakłada się niekiedy specjalne tarcze w kształcie pierścieni obejmujących pełny obwód liny, w celu uniemożliwienia przedostania się z brzegu na jednostkę zwierząt, np. szczurów. W przypadku małych jednostek przyjmuje się, że lina cumownicza powinna mieć ok. półtorej długości łodzi, tymczasem na dużych jachtach co najmniej jej dwukrotność.\nWyposażenie jachtu w cumy oraz urządzenia cumownicze w Polsce określają przepisy Polskiego Rejestru Statków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1274573", "fragment_id": "1142692/0", "subtitle": "", "title": "Lina cumownicza", "document_id": "1142692", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1274573.0, "score": 0.9469561576843262}, "uuid": "76cafb36-a91c-4671-8d61-ae4f0db5611d"}, {"page_content": "Szpring – lina cumownicza działająca odwrotnie do cumy, tzn. umocowana w części rufowej jednostki biegnie do nabrzeża w stronę dziobu (szpring rufowy), a umocowana w części dziobowej biegnie w stronę rufy (szpring dziobowy). Ma działanie pomocnicze i stabilizujące w stosunku do cumy. Szpringi mocuje się do nabrzeża na wysokości śródokręcia, a na większych jednostkach nawet nie dochodząc do tej części.\nNa mniejszych jednostkach (gł. rekreacyjnych) szpringiem nazywa się także linę biegnącą do kotwicy z przeciwnego końca jednostki niż koniec, z którego tę kotwicę spuszczono. Takie zastosowanie liny używane jest dla ustawienia zakotwiczonej jednostki prostopadle do aktualnego kierunku wiatru lub prądu wody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20579", "fragment_id": "171089/0", "subtitle": "", "title": "Szpring", "parentId": 20579.0, "start_index": 0.0, "document_id": "171089", "source": "wikipedia", "score": 0.5556526184082031}, "uuid": "676a0117-0188-4146-bb0f-acb769505b34"}, {"page_content": "Łańcuch lub lina kotwiczna – służy do połączenia kotwicy ze statkiem. Łańcuch kotwiczny składa się z poszczególnych odcinków, zwanych przęsłami lub fachowo szaklami. Służą one do rozłączenia łańcucha w razie jego uszkodzenia celem wymiany uszkodzonej części. Każde przęsło ma długość 27,5 metra. Poszczególne przęsła są łączone między sobą ogniwem łącznikowym (łącznikiem Kentera) lub klamrą łącznikową (szeklą). Każde ogniwo Kentera jest oznaczone, tak aby było widać ile jest łańcucha w wodzie.\nW Polskiej Marynarce Wojennej, aby określić długość wyluzowanego łańcucha kotwicznego, oznakowuje się go przez założenie opasek z drutu na rozpórki ogniw i maluje się ogniwa co 20 metrów w następujący sposób:\n20 m – jedno ogniwo czerwone\n40 m – dwa ogniwa czerwone itd.\n100 m – pięć ogniw czerwonych\n120 m – jedno ogniwo białe\n140 m – dwa ogniwa białe itd.\n200 m – pięć ogniw białych\n220 m – jedno ogniwo czerwone itd.\nNa małych okrętach łańcuch oznakowuje się w identyczny sposób, ale co 10 m.: 10 – 50 – ogniwa czerwone, 60 – 100 – ogniwa białe, 110 – 150 – ogniwa czerwone itd.\nNa statkach cywilnych stosuje się inne oznakowania. Najpopularniejszy sposób, stosowany na statkach morskich to \"system włoski\", czyli malowanie ogniwa Kentera na kolor czerwony oraz na biało jednego ogniwa przed i za pierwszym kenterem, przed i za drugim ogniwem Kentera maluje się po dwa ogniwa na biało, itd.\nUrządzenia cumownicze.\nUrządzenia cumownicze służą do przymocowania statku do nabrzeża, dalb, beczek cumowniczych lub do innego statku za pomocą lin zwanych cumami oraz do odcumowania (odejścia) od nich. W skład urządzeń cumowniczych wchodzą:\nW zależności od tego jak cumy łączą statek z nabrzeżem posiadają swoje nazwy: szpring (dziobowy,rufowy), wzdłużna, prosta. Znajomość nazw poszczególnych cum ma istotne znaczenie podczas wykonywania komend w czasie alarmu manewrowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1100095", "fragment_id": "1341453/1", "subtitle": "", "title": "Urządzenia pokładowe", "document_id": "1341453", "start_index": 1351.0, "parentId": 1100095.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5511735677719116}, "uuid": "b93d390c-322a-4266-9dd8-da54b66d5269"}, {"page_content": "Muring (mooring) – lina tonąca, której jeden koniec zamocowany jest do nabrzeża, a drugi do zatopionego w wodzie obciążenia. Służy do cumowania jachtu prostopadle do nabrzeża lub pomostu.\nCumowanie jachtu do muringu odbywa się poprzez wybranie go z pokładu w ten sposób, aby był on naprężony na odcinku pomiędzy jachtem a zatopionym obciążeniem. Muring zastępuje wówczas kotwicę, boję cumowniczą, bądź cumę obłożoną na dalbie jednocześnie z rufy do nabrzeża biegną 2 cumy, co umożliwia pewne umocowanie jachtu w pozycji prostopadłej do pomostu. Ten sposób cumowania pozwala zmieścić w porcie więcej jednostek niż w przypadku klasycznego cumowania alongside, jednak przy silnym wietrze bocznym, małej wadze jednostki i wysokiej wolnej burcie wymaga pewnej wprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1096425", "fragment_id": "1347386/0", "subtitle": "", "title": "Muring", "parentId": 1096425.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1347386", "source": "wikipedia", "score": 0.28021353483200073}, "uuid": "7918b170-4798-4128-b27d-8a1d700b0a77"}, {"page_content": "Cumowanie – unieruchomienie jednostki pływającej (statku wodnego) przy nabrzeżu, kei, pomoście, burcie innej jednostki, boi, pławie, dalbie, beczce cumowniczej itp.\nTermin cumowanie odnosi się także do unieruchamiania przy odpowiednich platformach i wieżach statków powietrznych lżejszych od powietrza (balony, sterowce), oraz do statków kosmicznych łączących się z sobą w przestrzeni kosmicznej.\nCumowanie statków wodnych\nCzynności tej dokonuje się za pomocą lin cumowniczych podawanych z pokładu cumującej jednostki. W zależności od sposobu użycia tych lin, nazywa się je cumami, szpringami lub brestami. Liny cumownicze wyprowadza się z jednostki zasadniczo tylko z okolic jej dziobu i rufy. Cumy biegną skośnie od dziobu jednostki w przód i od rufy w tył, szpringi zaś odwrotnie, kontrując cumy. Bresty są prowadzone prostopadle do nabrzeża.\nCumowanie ma na celu nie tylko bieżące unieruchomienie jednostki, ale także zabezpieczenie jej przed zerwaniem w razie pogorszenia pogody, a sposób cumowania powinien uwzględniać także warunki lokalne – przede wszystkim wahania poziomu wody. W przypadku korzystania przez więcej niż jedną jednostkę z tych samych urządzeń cumowniczych na nabrzeżu, liny cumownicze powinno się tak zakładać, aby było możliwe zdejmowanie ich w dowolnej kolejności. Np. w przypadku liny z uchem robi się to w ten sposób, że drugą linę przewleka się od spodu przez ucho tej będącej już na polerze i następnie zakłada na poler powyżej pierwszej liny.\nW przypadku występowania nurtu wody, lub wiatru o istotnej sile, manewru cumowania należy dokonywać pod prąd i pod wiatr.\nCumowanie wykonuje się po dojściu jednostki do nabrzeża (lub innego obiektu) i wyhamowaniu jej. Przy większych jednostkach dojście to jest realizowane za pomocą holowników portowych. Sama czynność cumowania polega na podaniu lin cumowniczych na ląd, dociągnięciu nimi jednostki do nabrzeża aż oprze się o odbijacze, a następnie obłożeniu tych lin na polerach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22249", "fragment_id": "185029/0", "subtitle": "", "title": "Cumowanie", "parentId": 22249.0, "start_index": 0.0, "document_id": "185029", "source": "wikipedia", "score": 0.5627359747886658}, "uuid": "1a27f50a-c692-4387-b23f-f61c2d2b272f"}, {"page_content": "W przypadku większych odległości od brzegu, aby linę cumowniczą podać z jednostki na brzeg, przerzuca się najpierw rzutkę, na końcu której dowiązana jest lina cumownicza, lub też mocniejsza linka (messanger), a do niej dopiero lina właściwa.\nRobotnik portowy wyspecjalizowany w przyjmowaniu \"cum\" (czyli lin cumowniczych) z pokładu, mocowaniu cum na nabrzeżu i oddawaniu cum na pokład to cumownik portowy. Ponieważ cumowanie jest manewrem potencjalnie niebezpiecznym zarówno dla infrastruktury nabrzeża, jak i sąsiednich zacumowanych jednostek, w przypadku większych statków przepisy portowe określają obowiązek korzystania z cumowników, oraz określają ich liczbę w zależności od długości statku.\nPo zacumowaniu jednostki możliwe jest także jej przecumowanie. Terminem tym nazywa się manewry przestawienia (ferholung) lub obrócenia (overholung) jednostki. Manewrów tych dokonuje się na linach cumowniczych.\nPotocznie terminem cumowania nazywa się także manewr dochodzenia jednostki do obiektu, przy którym będzie zacumowana. Również potocznie cumowaniem nazywa się postój jednostki przy nabrzeżu.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22249", "fragment_id": "185029/1", "subtitle": "", "title": "Cumowanie", "parentId": 22249.0, "start_index": 1957.0, "document_id": "185029", "source": "wikipedia", "score": 0.8489924669265747}, "uuid": "3255d747-5864-4a19-9042-e92f4e5940c5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy żeglarstwa. Zobacz też: Pachoł (szczyt w Tatrach).\nPoler (\"pachoł\", \"pachołek\", \"knecht\") – mocno osadzony na nabrzeżu lub równie mocno przymocowany do szkieletu jednostki pływającej (najczęściej na jej pokładzie) element spełniający rolę uchwytu.\nPolery najczęściej mają kształt słupa zakończonego płaskim „grzybkiem” lub zespawanej z rur litery H. Na nabrzeżach polery są stalowe lub betonowe (kiedyś były kamienne), na jednostkach pływających stalowe (wcześniej stosowano drewniane). Służą do mocowania (obkładania) lin cumowniczych oraz holu.\nNa większych jednostkach pływających, używając grubych lin cumowniczych na polerach, często nie używa się węzła knagowego. W takim przypadku linę wielokrotnie obwija się w „ósemkę” wokół ramion polera. Przed samoistnym odwinięciem zabezpiecza się sejzingiem.\nNa małych jednostkach pływających zamiast polerów stosuje się knagi, natomiast na nabrzeżach zamiast polerów mogą być stosowane ucha cumownicze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19669", "fragment_id": "170550/0", "subtitle": "", "title": "Poler", "document_id": "170550", "start_index": 1.0, "parentId": 19669.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33460429310798645}, "uuid": "529c79b2-f1b0-4a68-83b1-9e7051c59bd8"}, {"page_content": "Rzutka - stosunkowo cienka lina, (8-12 mm średnicy), z włókien naturalnych lub syntetycznych, z obciążeniem na końcu, (tradycyjnie używano gałki bosmańskiej), woreczek z piaskiem, obecnie specjalne obciążniki z gumy. W rozwiązaniach prowizorycznych lub w miejscach o niskim standardzie można spotkać kawałek metalu) używana głównie przy manewrach cumowania statku. Ponieważ cumy są zbyt ciężkie, aby przekazać je na odległość większa niż kilka metrów, w momencie, gdy statek znajduje się kilkanaście metrów od nabrzeża, ze statku rzuca się rzutkę (ręcznie lub, rzadziej, za pomocą specjalnej wyrzutni). Po przywiązaniu rzutki do końca cumy można cumę przeciągnąć na nabrzeże i tam zamocować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=796356", "fragment_id": "1001421/0", "subtitle": "", "title": "Rzutka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1001421", "parentId": 796356.0, "score": 0.1502530872821808}, "uuid": "3c52a70f-8c14-40ba-85d7-3d5da4b47ac3"}, {"page_content": "Nabrzeże – linia brzegowa mola, pirsu lub kanału portowego wraz z przyległymi terenami portowymi, odpowiednio przystosowane (uzbrojone) do postoju i obsługi jednostek pływających. W żargonie marynarskim używa się też określenia keja.\nMinimalne przystosowanie do postoju i obsługi to wyposażenie miejsca w polery do mocowania statków. Dodatkowo mogą być zainstalowane odbijacze, trapy, oświetlenie, przyłącza elektryczne i telefoniczne. Część nabrzeży jest wyposażona w rurociągi dostarczające na statek paliwo i wodę. Na nabrzeżach stoczniowych (remontowych) są zainstalowane dodatkowo instalacje sprężonego powietrza roboczego oraz tlenowo-acetylenowe.\nNabrzeża przeznaczone do przeładunku wyposaża się w zależności od towarów, jakie mają być przeładowywane. Spotyka się dźwigi różnej wielkości, suwnice kontenerowe, urządzenia do przeładunku towarów sypkich (taśmociągi, eżektory), rampy dla przeładunków ro-ro lub system rurociągów do obsługi zbiornikowców. Ze względu na ilość przeładowywanych towarów do miejsca rozładunku powinien być zapewniony dostęp samochodów oraz pociągów (nie dotyczy nabrzeży dla zbiornikowców i miejsc, gdzie przeładunek materiałów sypkich odbywa się przy pomocy taśmociągów).\nBibliografia.\n \n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176858", "fragment_id": "17565/0", "subtitle": "", "title": "Nabrzeże", "parentId": 176858.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "17565", "score": 0.41067081689834595}, "uuid": "df815e40-3c42-4535-ae7b-db449b426794"}, {"page_content": "Faleń – cienka linka służąca do holowania oraz cumowania bączka - małej łódki będącej na wyposażeniu jachtu lub innej małej jednostki pływającej. Przywiązuje się ją faleniem do jednostki w okolicy jej linii wodnej.\nRównież lina do przytrzymywania opuszczonej na wodę szalupy przy burcie statku (okrętu). Ze względu na sposób mocowania do łodzi, liny te nazywane są: faleniem rufowym lub dziobowym.\nEtym. - niderl. \"vanglijn\" - lina cumownicza (za Kopalińskim).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18884", "fragment_id": "182081/0", "subtitle": "", "title": "Faleń", "document_id": "182081", "start_index": 0.0, "parentId": 18884.0, "source": "wikipedia", "score": 0.600565493106842}, "uuid": "10028663-77cb-4776-84fc-e2c806fbbadf"}]}
{"id": "q_10", "question": "W którym wieku toczy się akcja „Krzyżaków”?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKrzyżacy – polski barwny film historyczny z 1960 roku w reżyserii Aleksandra Forda, oparty na powieści Henryka Sienkiewicza pod tym samym tytułem. Osią fabularną filmu jest wielka wojna z zakonem krzyżackim widziana oczyma Zbyszka z Bogdańca (Mieczysław Kalenik) – zakochanego w Danusi (Grażyna Staniszewska), córce Juranda ze Spychowa (Andrzej Szalawski) – oraz jego stryja Maćka z Bogdańca \"(\"Aleksander Fogiel).\nFilm Forda był pierwszą polską superprodukcją, w której nakręcenie były zaangażowane najwyższe władze państwowe. Na potrzeby filmu zaangażowano około tysiąca statystów i nakręcono z rozmachem kulminacyjną sekwencję bitwy pod Grunwaldem. Autorem zdjęć do filmu, barwionych za pomocą technologii Technicolor, był Mieczysław Jahoda, natomiast scenografie wykonał Roman Mann.\nFilm Forda po premierze okazał się najbardziej dochodowym dziełem i filmem o największej oglądalności w historii polskiej kinematografii, choć budził sprzeczne uczucia wśród recenzentów. Z jednej strony chwalono film za rozmach inscenizacyjny oraz urodę zdjęć, z drugiej zaś – wyrażano wobec filmu obawy związane z jego silnie nacjonalistycznym przesłaniem. \"Krzyżacy\" stanowili narzędzie propagandowe polskich władz komunistycznych w podsycaniu konfliktu dyplomatycznego pomiędzy Polską Rzeczpospolitą Ludową oraz Republiką Federalną Niemiec. Mimo to właśnie film Forda ukształtował na lata wyobrażenie o wojnie polsko-krzyżackiej, w chwili premiery został też nagrodzony Złotą Kaczką dla najlepszego filmu polskiego.\nFabuła.\nAkcja filmu rozpoczyna się na początku XV wieku, kiedy na granicy polsko-krzyżackiej wojska zakonne urządzają napady na pogranicze koronne. Podczas jednego z napadów rycerz Jurand ze Spychowa ratuje kupców polskich, za co w akcie zemsty rycerze zakonni palą jego siedzibę i mordują żonę Juranda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3099", "fragment_id": "168512/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "168512", "parentId": 3099.0, "score": 0.29884397983551025}, "uuid": "db0d8677-1c04-4b3b-bea9-a549149f999c"}, {"page_content": "Zbyszko z Bogdańca – pierwszoplanowa postać literacka z powieści \"Krzyżacy\" Henryka Sienkiewicza.\nWprowadzenie.\nPowieść Sienkiewicza drukowana była pierwotnie w odcinkach na łamach czasopisma „Tygodnik Ilustrowany” od lutego 1897 do lipca 1900 roku, a w postaci książkowej ukazała się w roku 1900, ze zmianami i poprawkami autora. Akcja utworu toczy się od roku 1399 (rok śmierci królowej Jadwigi) do 1410 (bitwa pod Grunwaldem).\nTłem historycznym \"Krzyżaków\" jest konflikt jagiellońskiej Polski z zakonem krzyżackim, a na tle tych wydarzeń autor opisuje dzieje wyrazistych bohaterów fikcyjnych. Pierwszoplanowymi postaciami są: Jurand ze Spychowa i jego córka Danusia, a także Zbyszko i jego stryj Maćko z Bogdańca. Tragiczna miłość Zbyszka i Danusi stanowi wątek melodramatyczny. Kulminacją powieści jest zwycięska bitwa pod Grunwaldem, triumf oręża polsko-litewskiego. Przebieg bitwy Sienkiewicz odtworzył według kroniki Jana Długosza i pod wpływem obrazu Jana Matejki.\nRys postaci.\nZbyszko pochodził ze stanu rycerskiego, jego ród pieczętował się herbem „Tępa Podkowa” i miał zawołanie „Grady”. Ojcem bohatera był Jaśko z Bogdańca, jednak w dzieciństwie Zbyszko został sierotą i opiekę nad chłopcem przejął stryj Maćko. Gdy Bogdaniec został zniszczony w wyniku działań wojennych, Maćko opuścił wioskę i sam, z 12-letnim wtedy Zbyszkiem, ruszył szukać sławy i łupów na Litwę do księcia Witolda. Od dzieciństwa zaprawiany w rzemiośle rycerskim oraz dobrze zbudowany fizycznie Zbyszko osiągnął dużą biegłość w walce na miecze i topory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21559", "fragment_id": "183809/0", "subtitle": "", "title": "Zbyszko z Bogdańca", "parentId": 21559.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183809", "source": "wikipedia", "score": 0.4155545234680176}, "uuid": "b7fd8b11-f114-44ce-9151-a95ff47b4dfb"}, {"page_content": "Podróż do Ameryki zaowocowała takimi utworami jak \"Latarnik\", \"Wspomnienie z Maripozy\" i \"Za chlebem\" (o polskiej emigracji ekonomicznej), \"Orso\" i \"Sachem\" (o losie rdzennych mieszkańców Ameryki)\nJednak osiągnięcia Sienkiewicza jako nowelisty zostały przyćmione jego sukcesami jako powieściopisarza. W 1884 roku została wydana jego powieść historyczna \"Ogniem i mieczem\", której akcja toczy się w XVII wieku w okresie powstania Chmielnickiego. Mimo głosów krytyki okazała się sukcesem. Wkrótce też doczekała się kontynuacji. W roku 1885 wydany został \"Potop\", a 1888 \"Pan Wołodyjowski\" ostatni tom trylogii, która według słów autora pisana była „ku pokrzepieniu serc”, czyli celem wzbudzenia w Polakach wiary w niespożyte siły narodu.\nW późniejszym okresie Sienkiewicz stworzył dwie powieści o tematyce współczesnej (\"Bez dogmatu\" i \"Rodzina Połanieckich\"). W następnych zaś latach powieść Quo vadis, której akcja toczy się w Starożytnym Rzymie i opowiada o męczeństwie pierwszych chrześcijan, oraz \"Krzyżaków\", powieść z dziejów średniowiecznej Polski, opisującą jej zmagania z Zakonem krzyżackim.\nDo innych znaczących utworów pisarza zaliczyć można też powieść dla młodzieży \"W pustyni i w puszczy\".\nW 1905 roku jako pierwszy Polak otrzymał Literacką Nagrodę Nobla.\nTwórczość Elizy Orzeszkowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3422", "fragment_id": "182313/4", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – pozytywizm", "parentId": 3422.0, "start_index": 6461.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182313", "score": 0.1903526484966278}, "uuid": "fabcac17-6820-470a-8642-8e29829bd61d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści Henryka Sienkiewicza. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKrzyżacy – powieść historyczna Henryka Sienkiewicza publikowana w latach 1897–1900 w „Tygodniku Illustrowanym”, wydana w 1900 w Warszawie przez wydawnictwo „Gebethner i Wolff” (wydanie jubileuszowe).\nRękopis powieści przechowuje Biblioteka Narodowa (sygn. IV 6068). Rękopis ten wykorzystany przy pierwszym wydaniu w wydawnictwie Gebethner i Wolff stał się następnie własnością Ludwika Kolankowskiego. Sprzedał go Bibliotece Narodowej w 1947, aczkolwiek był to niekompletny rękopis. Jedną z kart odnaleziono w zbiorach Biblioteki Ordynacji Zamojskiej. Końcowa partia, należąca do Stefana Bryły, została podarowana w 1947 Bibliotece Narodowej przez wdowę po nim. Od 2024 rękopis prezentowany jest na wystawie stałej w Pałacu Rzeczypospolitej.\nPowieść przedstawia dzieje konfliktu polsko-krzyżackiego, a akcja utworu toczy się od 1399 (rok śmierci królowej Jadwigi) do 1410 (bitwa pod Grunwaldem).\nW okresie publikacji powieść była protestem przeciwko germanizacji prowadzonej przez władze zaboru pruskiego. Sienkiewicz w swojej książce przywołał Polskę w okresie świetności jej oręża i skupił się na zwycięstwie nad zakonem krzyżackim. Tytuł oraz tematyka powieści Sienkiewicza była zainspirowana powieścią \"Krzyżacy 1410\" Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1874 roku.\nW roku 1960, w 550. rocznicę bitwy pod Grunwaldem, powstał polski film w reżyserii Aleksandra Forda, pt. \"Krzyżacy\" będący ekranizacją powieści.\nKsiążka została przetłumaczona na 25 języków[].\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPełny tekst: ' w Wikiźródłach \n Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  \nTło historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43410", "fragment_id": "642949/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (powieść)", "document_id": "642949", "start_index": 1.0, "parentId": 43410.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5280814170837402}, "uuid": "69c015f6-22ca-431f-9d75-388103873270"}, {"page_content": "W publikacjach historycznych z I połowy XIX wieku wciąż jest to potyczka przedstawiana jako wydarzenie o pomniejszej wadze. Różni autorzy mylili nawet datę bitwy, przesuwając ją na 1409 lub 1411 rok. Także jej nazwa wciąż była płynna – poza Grunwaldem i Tannenbergiem występowało wiele form obocznych (np. Grinwald, Grünevald). Wykorzystywano też inne nazwy topograficzne (Ruda, Dąbrówno).\nOdrodzenie tradycji zwycięstwa grunwaldzkiego nastąpiło dopiero w II połowie XIX wieku i było reakcją na pojawienie się silnych zjednoczonych Niemiec (1866-1871) powstałych pod przewodnictwem Królestwa Prus. Nastąpiło wówczas utożsamienie „Krzyżaków” z „Niemcami”, co wiązało się z rozwojem sentymentów antyniemieckich w społeczeństwie polskim. Mit grunwaldzki miał też pomóc w odbudowaniu jedności narodów słowiańskich po krwawych wydarzeniach powstania styczniowego (1863-1864). Historyczną podbudowę dla współczesnych stanowiło przede wszystkim dzieło \"Jadwiga i Jagiełło\" Karola Szajnochy z 1861 roku, a temat wojny z zakonem krzyżackim spopularyzował Józef Ignacy Kraszewski poprzez swoją powieść \"Krzyżacy 1410\" (wyd. 1874). Dzieła te jednak wciąż nie przypisywały Grunwaldowi decydującej roli, skupiając się na nieudanym wyniku całej wojny. Do odrodzenia się mitu grunwaldzkiego jako wielkiego zwycięstwa nad „Niemcami” przyczyniły się przede wszystkim obraz \"Bitwa pod Grunwaldem\" Jana Matejki z 1878 roku i powieść \"Krzyżacy\" Henryka Sienkiewicza (wyd. 1897–1900).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=716", "fragment_id": "181415/22", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Grunwaldem", "parentId": 716.0, "start_index": 31291.0, "document_id": "181415", "source": "wikipedia", "score": 0.09303948283195496}, "uuid": "3c33d47e-a895-4511-ba93-840d2020a2d2"}, {"page_content": "Krzyżacy – gra strategiczna. Akcja gry dzieje się w czasach istnienia zakonu krzyżackiego.\nGracz wciela się w polskiego rycerza mieszkającego na pograniczu lub u Krzyżaków. Bierze udział w kolejnych misjach, które układają się w kampanię. Zadaniem gracza jest zdobywanie wskazanych punktów lub zniszczenie wszystkich wrogów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=527425", "fragment_id": "1568249/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (gra komputerowa)", "parentId": 527425.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1568249", "score": 0.6190192699432373}, "uuid": "12e496bf-a34e-4a9a-87b0-acf595468bf2"}, {"page_content": "Zarys fabuły.\nPowieść, której akcja rozgrywa się w latach 30. XIV stulecia, opowiada niezwykłą historię Jerzego-Margera – młodego Litwina przetrzymywanego w Malborku i wychowywanego od dziecka przez Krzyżaków w zamiarze wykorzystania go przeciw rodakom. Dzięki przypadkowi, porwane niegdyś dziecko książęce – młody kunigas, odkrywa swe prawdziwe pochodzenie i zaczyna myśleć o ucieczce. Przypadkiem też poznaje (również porwaną i chowaną w niewoli) młodą Litwinkę Barbarę-Baniutę. Z pomocą innych Litwinów pozostających dotąd w służbie Krzyżaków uciekają z malborskiego zamku i chronią się w niedostępnych puszczach litewskich.\nJako obcy i wyrodzony ze swoich, Jerzy początkowo zostaje przez nich niechętnie i podejrzliwie przyjęty, zaś odebrana mu dziewczyna ma być przeznaczona na służkę pogańskiego bóstwa. Gwałtowny sprzeciw młodego kunigasa niweczy ten zamiar: po rozpoznaniu go przez przybyłą matkę, dzięki jego nieustępliwości Baniuta zostaje uwolniona i wszyscy udają się do ojczystych Pillen – nadgranicznego grodu zagrożonego właśnie napadem Krzyżaków. W końcowej części utworu raptownie następują po sobie: triumfalny powrót, śmierć dziada Jerzego-Margera i jego pogrzeb, wesele młodej pary oraz dramatyczna walka obrońców podczas krzyżackiego oblężenia. Powieść zamyka posępny obraz ludu ginącego w płonących Pillenach.\nCechy powieści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3111917", "fragment_id": "134056/1", "subtitle": "", "title": "Kunigas (powieść)", "parentId": 3111917.0, "start_index": 1794.0, "document_id": "134056", "source": "wikipedia", "score": 0.1538056582212448}, "uuid": "f5c7d383-c9d2-4b5a-9c67-477826e01083"}, {"page_content": "W stosunku do pierwowzoru literackiego Sienkiewicza inaczej przesunięto akcenty w adaptacji filmowej. Reżyser skupił się jedynie na ekranizacji wybranych wątków kilkusetstronicowej powieści: wątku romansowym Zbyszka z Danusią i Jagienką oraz wątku Juranda ze Spychowa. Przede wszystkim król Władysław Jagiełło doczekał się bardziej przychylnego sportretowania aniżeli u Sienkiewicza, który opierał się na kronice nieprzychylnego Jagielle Jana Długosza oraz na badaniach Karola Szajnochy. Filmowy Jagiełło jest roztropny, samowładny oraz odważny, w czym zdaniem Stefana Kuczyńskiego był bardziej wiarygodnym odpowiednikiem rzeczywistego władcy aniżeli w powieści. W filmowych \"Krzyżakach\" występuje także (zgodnie z nowszymi badaniami historycznymi) postać, której w powieści nie ma – dowodzący pułkami smoleńskimi książę Lingwen Semen Olgierdowicz, o którego obecności podczas bitwy Sienkiewicz nie mógł wiedzieć. Ze względów ideologicznych w filmowej bitwie pod Grunwaldem uczestniczy też piechota chłopska, której udział wyklucza się we współczesnych opracowaniach historycznych.\nPonadto akcja filmu przeniesiona została w czasy późniejsze niż akcja powieści. Akcja filmu toczy się w okresie bezpośrednio poprzedzającym bitwę pod Grunwaldem, ma charakter ciągły i kończy się na samej bitwie. Akcja powieści rozgrywa się natomiast około dziesięciu lat wcześniej, rozpoczyna się latem 1399 roku tuż przed śmiercią królowej Jadwigi i rozgrywa w kolejnych kilkudziesięciu miesiącach. Bitwa pod Grunwaldem ukazana jest w powieści jako wydarzenie zaistniałe dopiero po paru latach od śluby Zbyszka z Jagienką, a Zbyszko wyrusza na wojnę z Krzyżakami i pod Grunwald, gdy mają z Jagienką już czterech synów.\nObsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\nPrzygotowania i scenariusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3099", "fragment_id": "168512/5", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (film)", "document_id": "168512", "start_index": 6364.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3099.0, "score": 0.5164456367492676}, "uuid": "13b526d6-961b-4253-a7a4-671d3b9cd2ab"}, {"page_content": "Akcja powieści rozgrywa się na przełomie XIII i XIV wieku, w Polsce, gdzie ginie zamordowany skrytobójczo Przemysław II, w Awinionie wypędzonych papieży i na terenie Europy \"od Tatarii do Islandii\", po której wędruje w poszukiwaniu ojca i świętego Graala wychowanek wieleńskich cystersów, bękart Stanisław. W chwili gdy zaczyna się powieść ma on już za sobą liczne wędrówki, natomiast w powieści zostaje pokazany na małej zamkniętej przestrzeni: w izbie dworu w Mochach, otoczony przez zbuntowanych chłopów, grożących spaleniem klasztoru; w komnacie pałacu papieskiego w Awinionie, gdzie zamknięty pod strażą spisuje swoje wspomnienia; w kajucie statku, gdzie jako poborca świętopietrza płynie do Polski i pisze pod dyktando Trwogi i Ulgi, nękany przez duchy zmarłych i nieobecnych. Mimo że odbywa podróż, pozostaje pod strażą załogi, która pilnuje, by dotarł do miejsca swego przeznaczenia, a i sam nie odważa się opuścić kajuty z lęku przed zmorami przeszłości, przed którymi ulgę przynosi tylko pisanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5544487", "fragment_id": "319301/2", "subtitle": "", "title": "Tylko Beatrycze", "document_id": "319301", "start_index": 3166.0, "parentId": 5544487.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11847244203090668}, "uuid": "edacd661-2b1d-49da-b6ea-c2f4629e74ab"}, {"page_content": "W kolejnych odcinkach akcja przenosi się do 1331 roku. Gniewko nadal posługuje się „znakiem orła”, wypełniając zadania powierzone mu już przez króla Władysława. W czasie jednej z wypraw spotyka pierwszy raz po latach uratowaną niegdyś Agnieszkę, córkę kasztelana. Gniewko w tajnej misji, ukryty na zamku w Malborku jest świadkiem szantażowania starosty wielkopolskiego przez Krzyżaków. Gniewko rusza na dwór księcia Kazimierza, ostrzec go przed zamachem. Doradcą na dworze księcia jest Hanysz, który donosi Krzyżakom o podsłuchaniu ich planów przez Gniewka.\nHanysz wkrada się w łaski kasztelana Łęczyckiego. Organizuje zasadzkę, w której Krzyżacy zabijają podróżującego kasztelana. Hanysz pozornie ratuje życie córce kasztelana, licząc, że Agnieszka, ukochana Gniewka, doprowadzi go do niego. Złapany przez Krzyżaków Gniewko zostaje poddany okrutnym torturom. W uwolnieniu się pomaga mu starosta Wielkopolski, wciąż szantażowany przez Krzyżaków.\nGniewko dociera w końcu do Łokietka. Wyjawia mu plany zakonu. Król organizuje zasadzkę. W bitwie pod Płowcami ginie Sulisław. Król Władysław przekazuje miecz starego rycerza Gniewkowi i pasuje go do stanu rycerskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=995032", "fragment_id": "1362901/1", "subtitle": "", "title": "Znak orła", "parentId": 995032.0, "start_index": 1328.0, "document_id": "1362901", "source": "wikipedia", "score": 0.3926641047000885}, "uuid": "1a8a91c1-1749-46ef-8a0a-139f2e6b002d"}]}
{"id": "q_11", "question": "Kto pomógł nieść krzyż Jezusowi w drodze na Golgotę?", "answer": [{"page_content": "Jako, że Sanhedryn podlega pod prawo rzymskie i nie może osobiście skazać Jezusa pod zarzutem bluźnierstwa, prowadzi go do Poncjusza Piłata, rzymskiego prefekta Judei. Piłat i jego żona Klaudia Prokula nie widzą u Jezusa żadnej winy, lecz Kajfasz sugeruje, że uniewinnienie Jezusa spowoduje niełaskę u cezara. Judasz na widok chłostanego Jezusa żałuje swego czynu. Korzystając ze zwyczaju w Święto Paschy pozwalającego Żydom uwolnić jednego więźnia Piłat daje do wyboru złoczyńcę Barabasza oraz Jezusa. Przekupiony i podburzany przez faryzeuszy tłum żąda uwolnienia Barabasza i wydania na śmierć Jezusa przez ukrzyżowanie. Współczujący Jezusowi Piłat rytualnie umywa ręce od odpowiedzialności. Judasz chce oddać srebrniki, lecz Kajfasz go odprawia.\nJezus zmuszony jest nieść krzyż o ramionach na Golgotę. Widząc jego mękę Szymon Cyrenejczyk pomaga za niego nieść krzyż. Na Golgocie Jezus zostaje ukrzyżowany wraz z dwoma innymi skazańcami. Z daleka widzi to Judasz, który popełnia samobójstwo przez powieszenie się na drzewie. Gdy Jezus umiera, niebo czernieje i rozlega trzęsienie ziemi zabierające ze sobą faryzeuszy i niszczące zasłonę Świętego Świętych w Świątyni Jerozolimskiej, co przekonuje skruszonego Kajfasza do tego, że Jezus był synem Boga. Chaos kończy się, gdy Maria spogląda w niebo i prosi Boga o przebaczenie światu za śmierć ich syna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4464685", "fragment_id": "1518368/3", "subtitle": "", "title": "Król królów (film 1927)", "document_id": "1518368", "start_index": 4336.0, "parentId": 4464685.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3827837109565735}, "uuid": "f5c1e9a4-c937-406c-950f-59a944044e09"}, {"page_content": "Pochód, w którym szedł Chrystus w dniu 15 nisan, niosąc krzyż na ramionach na Golgotę, a za nim przez pewną część drogi Szymon z Cyreny, pomagając mu dźwigać krzyż, eskortowany był przez rzymską straż, prowadzoną przez centuriona, a jeden z żołnierzy niósł tabliczkę ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;titulus&lt;/&gt;) z wypisanym imieniem i wyrokiem skazanego. Tekst z tabliczki, przygotowanej dla Jezusa na polecenie Poncjusza Piłata po hebrajsku, łacinie i aramejsku, brzmiał „Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski” ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum&lt;/&gt;). Za Jezusem szli dwaj skazani na śmierć krzyżową, następnie wielu zwykłych ludzi płaczących za nim oraz najprawdopodobniej arcykapłani, faryzeusze i uczeni w Piśmie, chcący dopilnować wykonania wyroku.\nPatrząc zgodnie z biblijną topografią Jerozolimy w 33 roku I i II stacja mieściła się poza murami na terenie twierdzy Antonia, III–VI na ulicach Jerozolimy, VII–IX w kamiennej fosie pod drugim murem Jerozolimy, X–XIII na kamiennym wzgórzu Golgoty, a XIV w położonej w niedalekiej odległości ogrodzie z nekropolią. Współcześnie Droga Krzyżowa w większości znajduje się w Dzielnicy Muzułmańskiej, a jej końcowe stacje w Dzielnicy Chrześcijańskiej.\nI stacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49965", "fragment_id": "656041/1", "subtitle": "", "title": "Droga Krzyżowa", "parentId": 49965.0, "start_index": 1053.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656041", "score": 0.8447809219360352}, "uuid": "b125cb8b-2d99-469f-801f-1a76b3fd398f"}, {"page_content": "Szymon Cyrenejczyk – według relacji ewangelicznych przypadkowy przechodzień, którego żołnierze rzymscy zmusili do pomocy Jezusowi w niesieniu krzyża. Szymona Cyrenejczyka wspominają Ewangelie: Mt 27,32; Mk 15,21 i Łk 23,26; jego synami byli Aleksander i Rufus, święci Kościołów katolickiego, ormiańskiego i prawosławnego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=790637", "fragment_id": "1033960/0", "subtitle": "", "title": "Szymon Cyrenejczyk", "document_id": "1033960", "start_index": 0.0, "parentId": 790637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12303781509399414}, "uuid": "0b20856d-e089-46e3-b0f5-bc130eabd000"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu Petersa Paula Rubensa. Zobacz też: inne obrazy o tym tytule.\nDroga na Kalwarię ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;De kruisdraging van Christus met de ontmoeting met de H. Veronica&lt;/&gt;) – obraz flamandzkiego malarza Petera Paula Rubensa, namalowany w latach 1636–1637.\nOpis.\nObraz powstał dla opackiego kościoła w Afflighem koło Brukseli. Temat został zaczerpnięty z Nowego Testamentu i opisuje wydarzenia Wielkanocne, a dokładnie drogę krzyżową Chrystusa na Golgotę. Przedstawiona scena była odtwarzana jako VI stacja drogi krzyżowej rozpropagowanej przez franciszkanów. Rubens nie trzymał się dokładnie relacji ewangelii. U dołu obrazu namalował dwóch złoczyńców zakutych w kajdany i popędzanych na górę. Prawdopodobnie byli to ci sami, którzy później zawiśli obok Jezusa. Zbawiciel został uchwycony w momencie upadku pod ciężarem krzyża. Jego twarz jest ocierana z krwi i potu przez Weronikę. Na chuście według legendy, miała odbić się twarz Jezusa i od XVIII wieku jest ona przechowywana w bazylice św. Piotra w Rzymie. Szymon Cyrenejczyk przedstawiony jako muskularny mężczyzna, podbiega do leżącego Chrystusa i pomaga mu dźwignąć krzyż. Za Jezusem na kolejnym planie widoczni są żołnierze na koniach z włóczniami i flagami. Nad nimi kłębią się czarne chmury.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1944740", "fragment_id": "380701/0", "subtitle": "", "title": "Droga na Kalwarię (obraz Petera Paula Rubensa)", "document_id": "380701", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1944740.0, "score": 0.24855878949165344}, "uuid": "47349146-6bef-49ba-9529-497ab55f360d"}, {"page_content": "Piąta stacja Drogi Krzyżowej (\"Tutaj Szymon z Cyreny pomaga nieść krzyż Panu Jezusowi\") upamiętnia moment, w którym do pomocy Chrystusowi zostaje zmuszony, wracający z pola, przypadkowy przechodzień, Szymon z Cyreny. Pomimo że prawo nie przewidywało pomocy skazańcom, to kiedy żołnierze obawiali się, że prowadzony na śmierć nie będzie w stanie samodzielnie dojść do miejsca kaźni, brali kogoś z przechodniów do pomocy. Szymon z Cyreny niósł krzyż na stromej drodze, idąc za Chrystusem.\nStacja ta zlokalizowana jest na początku podejścia z Doliny Tyropeonu i wyznaczona na ścianie domu, który od XV–XVI wieku wskazywany jest jako miejsce domu Szymona Faryzeusza, a wyznacza ją wmurowany w ścianę tego domu kamień. Wgłębienie w kamieniu zgodnie z tradycją pochodzi od uderzenia krzyża. Kaplica dla piątej stacji została zbudowana przez franciszkanów około 1850 roku w miejscu dawnego klasztoru Synów św. Franciszka.\nVI stacja.\nSzósta stacja Drogi Krzyżowej (\"Tutaj Święta Weronika ociera twarz Panu Jezusowi\") upamiętnia otarcie twarzy Jezusa z krwi i potu chustą zdjętą z głowy przez kobietę imieniem Weronika, która stała przed swoim domem. W następstwie na chuście odcisnął się wizerunek twarzy Jezusa, który jest przechowywany obecnie w katedrze w Jaén.\nStacja ta zlokalizowana jest na ścianie domu, który stoi zgodnie z tradycją w miejscu domu św. Weroniki i wyznaczona jest przez ułamek kolumny wmurowanej w jego ścianę. Kaplica dla szóstej stacji zlokalizowana jest w krypcie domu zakonu Małych sióstr Jezusa.\nVII stacja.\nSiódma stacja Drogi Krzyżowej (\"Tutaj Pan Jezus po raz drugi upada pod krzyżem\") upamiętnia drugi upadek Chrystusa, zgodnie z tradycją spowodowany przypadkowym popchnięciem w bramie w drugim murze Jerozolimy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49965", "fragment_id": "656041/4", "subtitle": "", "title": "Droga Krzyżowa", "parentId": 49965.0, "start_index": 6025.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656041", "score": 0.18420663475990295}, "uuid": "1bf36ce3-e0b4-4805-b26d-2a178086340e"}, {"page_content": "Nawy boczne zakończone są od wschodu kaplicami. Pierwotne boczne absydy zostały wraz z budową gotyckiego prezbiterium przekształcone w płaskie zakończenie nawy północnej i jedną boczną kaplicę od strony południowej z poligonalną absydą, zamkniętą, podobnie jak w prezbiterium, poligonalnym (5/8) obejściem. Na prawo od prezbiterium, za kaplicą Berswordtów, dobudowano w latach 50. XX w. zakrystię.\nWyposażenie.\nOłtarze.\nOłtarz Berswordtów.\n \"Osobny artykuł: Ołtarz Berswordtów.\"\nW kościele Mariackim zachowały się dwa ważne z punktu widzenia historii sztuki ołtarze. Starszy z nich znajduje się w nawie północnej i nosi nazwę ołtarza Berswordtów, od nazwiska swoich fundatorów. Malowidło to pochodzi z ok. 1395 i przedstawia scenę Ukrzyżowania Chrystusa. Nazwisko malarza pozostaje nieznane; w sferze przypuszczeń pozostaje, iż mogłoby to być wczesne dzieło Konrada von Soest, co nowsze badania podają w wątpliwość.\nLewa część obrazu ukazuje Jezusa w drodze krzyżowej na Golgotę. Szymon Cyrenejczyk został zmuszony do pomagania mu w dźwiganiu ciężkiego krzyża, Podczas gdy rzymscy żołnierze chłoszczą dźwigającego krzyż Jezusa, kilka niewiast z tyłu opłakuje go.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1909880", "fragment_id": "412145/13", "subtitle": "", "title": "Kościół Mariacki w Dortmundzie", "parentId": 1909880.0, "start_index": 21047.0, "document_id": "412145", "source": "wikipedia", "score": 0.06861824542284012}, "uuid": "06eb41fb-2ec2-4784-82e4-35d043f0ece0"}, {"page_content": "Droga na Golgotę – obraz śląskiego malarza okresu baroku Michaela Willmanna pochodzący z klasztoru Benedyktynek w Legnicy, obecnie w kolekcji Muzeum Narodowego we Wrocławiu\nW rozbudowanej scenie pochodu na Golgotę ukazuje Willmann kilka epizodów pasyjnych m.in.: samobójstwo Judasza, upadek Chrystusa pod krzyżem, przymuszenie Szymona Cyrenejczyka do niesienia krzyża, otarcie chustą twarzy Chrystusa przez św. Weronikę, spotkanie z niewiastami jerozolimskimi. Rozliczne postaci zostały rozmieszczone w rozległej scenerii pejzażowej. Po lewej stronie w oddali widać zabudowania Jerozolimy, po prawej na skalnym tarasie stoją rzymscy żołnierze, ponad którymi wznosi się kamienne wzgórze z miejscem kaźni. Elementem scalającym kompozycję jest ciepła, brązowa tonacja kolorystyczna z jaśniejszymi akcentami zarezerwowanymi dla głównych postaci dramatu: Chrystusa, św. Weroniki, Marii czy św. Jana Ewangelisty.\nWielowątkowa kompozycja oparta została przez malarza na licznych pierwowzorach. Układ całości został przejęty z graficznej kopii obrazu Albrechta Dürera \"Męczeństwo dziesięciu tysięcy chrześcijan\" z 1508 r., którą Willmann wiernie odtworzył w jednym ze swoich rysunków. Poszczególne sceny oparte zostały na miedziorytach m.in. Giovanniego Battisty Franca (\"Niesienie krzyża\"), Paula Pontiusa (\"Droga na Golgotę\") i Fransa Florisa (\"Dawid przed Saulem\"). Artysta skorzystał także z grafik z zaprojekowanej przez siebie serii miedziorytniczych ilustracji do \"Krzeszowskiego modlitewnika pasyjnego\". Mimo wielu pierwowzorów obraz tworzy harmonijną i spójną całość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4907676", "fragment_id": "260928/0", "subtitle": "", "title": "Droga na Golgotę (obraz Michaela Willmanna)", "parentId": 4907676.0, "start_index": 0.0, "document_id": "260928", "source": "wikipedia", "score": 0.21144795417785645}, "uuid": "94871733-30e4-4938-8760-688528a37921"}, {"page_content": "Elementem wyroku było niesienie przez skazanego poziomego elementu krzyża (patibulum) z aresztu do miejsca kaźni (część pionowa już tam się znajdowała). Skazaniec, przybity do krzyża, wisiał na nim aż do śmierci, najczęściej na skutek uduszenia. Ewangelie opisują szczegółowo pojmanie, sąd i konanie Jezusa na krzyżu, oraz wspominają o dwóch epizodach, które się wydarzyły podczas niesienia krzyża: przymuszeniu Szymona Cyrenejczyka do pomocy w niesieniu krzyża oraz dialogu Jezusa z kobietami płaczącymi nad jego losem. Ewangeliczne opisy męki obejmują: modlitwę w ogrodzie oliwnym, zdradę Judasza, sąd i biczowanie, założenie korony cierniowej; wyszydzenie, odarcie z szat i przybicie do krzyża; rzucanie losów przez żołnierzy o jego szaty (por. J 19,24), rozmowy z dwoma pospolitymi przestępcami, którzy byli ukrzyżowani obok Jezusa, oraz ze stojącymi pod krzyżem Marią i Janem; moment śmierci i poprzedzającą go agonię oraz zdjęcie z krzyża i złożenie w grobie należącym do Józefa z Arymatei.\nInne epizody, takie jak trzy upadki pod krzyżem czy otarcie twarzy chustą przez Weronikę, które występują w liturgii Drogi krzyżowej, należą do tradycji.\nZgodnie z Nowym Testamentem Jezus umarł na krzyżu, jednak trzeciego dnia po złożeniu jego zwłok w kamiennym grobie zmartwychwstał, a następnie przez 40 dni spotykał się ze swoimi uczniami, udowadniając im, że żyje, i tłumacząc sens swojej męczeńskiej śmierci i zmartwychwstania.\nEwangeliczny opis śmierci i zmartwychwstania Jezusa ma kluczowe znaczenie dla chrześcijaństwa, stanowiąc podstawę liturgii większości Kościołów chrześcijańskich. Jest zapowiedzią przyszłych losów ludzkości ukazywanych z perspektywy eschatologicznej.\nJezus historyczny.\n \"Osobny artykuł: Jezus historyczny.\"\nDefinicja i historia badań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2481", "fragment_id": "175260/8", "subtitle": "", "title": "Jezus Chrystus", "document_id": "175260", "start_index": 12236.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2481.0, "score": 0.16859254240989685}, "uuid": "43ab32ac-781c-4b77-9b7d-8e7f026dd0c6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krzyża na którym zabito Jezusa. Zobacz też: inne znaczenia.\nKrzyż Prawdziwy, Święty Krzyż (gr.:\"ὁ ζῳοποιὸς σταυρός\", dosł: \"krzyż dający życie\", łac.: \"Vera Crux\") – zgodnie z chrześcijańską tradycją krzyż, na którym dokonała się męka i śmierć Jezusa Chrystusa.\nOdnalezienie relikwii w IV w..\nZgodnie z tradycją cesarz Konstantyn I Wielki na Soborze w Nicei w 325 poznał Makarego, biskupa Jerozolimy. Tenże opowiedział mu, że znajdują się w mieście pamiątki po śmierci Chrystusa, ale są przysypane ziemią i gruzami po zburzeniu Jerozolimy w 70 i 132 r. Cesarz wysłał na poszukiwania relikwii swą matkę. Święta Helena, matka cesarza Konstantyna, udała się do Jerozolimy w 326–28. W drodze pomagała biednym. Odnalazła trzy drewniane krzyże użyte podczas krzyżowania Jezusa i dwóch złoczyńców razem z nim. Były ukryte w cysternie znajdującej się niedaleko Golgoty. Zdaniem św. Ambrożego z Mediolanu i św. Jana Chryzostoma, zidentyfikowanie Krzyża było możliwe jedynie dzięki titulusowi wymieniającemu imię skazańca. Inna wersja głosi, że w objawieniu dowiedziała się, który krzyż jest prawdziwy.\nŚw. Helena podzieliła krzyż Chrystusa na trzy części, aby ofiarować je głównym ówczesnym ośrodkom chrześcijaństwa: Jerozolimie, Rzymowi i Konstantynopolowi. Z czasem krzyż podzielono na wiele drobnych części, aby każda znaczniejsza świątynia w Europie mogła mieć małą cząstkę tej relikwii.\nOdzyskanie krzyża w VII w..\nW 614 roku król perski Chosroes podbił Palestynę oraz Jerozolimę. Wielu chrześcijan zginęło lub zostało wziętych do niewoli, także patriarcha Jerozolimy Zachariasz. Wtedy jerozolimska relikwia Krzyża świętego została uprowadzona do Persji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2877935", "fragment_id": "1213458/0", "subtitle": "", "title": "Krzyż Prawdziwy", "document_id": "1213458", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2877935.0, "score": 0.416439950466156}, "uuid": "a4e22108-83c4-41af-ab5b-7d7593a3b9c2"}, {"page_content": "Zgromadzone postacie tworzą również osobne historie, osobne motywy z nowotestamentowych wydarzeń. W centralnej części, trzy krzyże mają obrazować trzy etapy ukrzyżowania. Środkowy stoi już na swoim miejscu. Za nim widoczny jest centurion na mule, który za chwilę ma podać Jezusowi gąbkę nasączoną octem. Przed nim skupiona jest grupa żałobników, którzy jako jedyni ze wszystkich pogrążeni są w smutku. Wśród rozpaczających rozpoznać można św. Jana i Marię. Krzyż po lewej stronie jest właśnie wznoszony. Na nim według tradycji wisieć miał \"dobry łotr\", który przed śmiercią uwierzył w słowa Zbawiciela. Wyrazem tego ma być kontakt wzrokowy Łotra z Jezusem. Po prawej stronie trwają przygotowania do podniesienia trzeciego krzyża. Na nim ma zawisnąć \"zły łotr\", który teraz jest odwrócony plecami do Jezusa. Na pierwszym planie widać postać kopiącą dół dla trzeciego krzyża. Obok niego znajdują się przykucnięci dwaj żołnierze grający w kości o szaty Chrystusa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2313057", "fragment_id": "478308/2", "subtitle": "", "title": "Ukrzyżowanie (obraz Jacopa Tintoretta)", "document_id": "478308", "start_index": 2771.0, "parentId": 2313057.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14107047021389008}, "uuid": "ff32f1e8-b7da-4c24-9140-3412b48d33ef"}]}
{"id": "q_12", "question": "W której balladzie Adam Mickiewicz deklarował: „czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko”?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nRomantyczność – ballada Adama Mickiewicza, powszechnie uważana za literacki manifest romantyzmu w Polsce.\nNapisana została końcem stycznia 1821 w Wilnie, wydana zaś jako pierwszy − nie licząc sentymentalnego wstępu pt. \"Pierwiosnek\" − utwór tomu \"Ballad i romansów\" z 1822. Stała się tym samym swoistym \"credo\" i otwarciem, nie tylko debiutanckiego tomu poezji Mickiewicza, ale również całej jego przyszłej drogi twórczej. Kontynuację tego krótkiego utworu stanowi motyw zawinionego cierpienia Gustawa z IV części \"Dziadów\".\nFabuła utworu oparta na motywie miłosnym oszalałej z tęsknoty Karusi i zmarłego Jasieńka, stała się swego czasu pretekstem do głośnej walki o nowe autorytety moralne i poznawcze. Stanowiła również dialog pomiędzy głosem odchodzącej epoki Oświecenia a młodym pokoleniem romantyków, wprowadzając jakość egzystencjalną opartą na „czuciu i wierze”. Swego czasu utwór wywołał skandal m.in. ze względu na zawarty w nim osobisty rozrachunek poety ze swoim byłym profesorem − Janem Śniadeckim oraz nazbyt śmiałą erotykę.\nSława ballady dotarła również poza granice Polski, np. na język angielski przetłumaczył ją Wystan Hugh Auden.\nInformacje ogólne.\nNiektórzy badacze proponują podział romantyzmu na dwie fazy.\n\"Romantyczność\" jest sztandarowym dziełem wczesnej fazy rozwoju polskiego romantyzmu, nazywanej „romantyzmem negatywnym”. Klasyfikacja ta wynika z negacji, którą przepełniony jest utwór; podstawowym elementem przesłania stanowi bowiem bunt oraz „apel do wyobraźni”. Podstawowym przekazem \"Romantyczności\" jest zatem zawołanie do burzenia oświeceniowego ładu zamiast chęć budowania nowego na mocy poetyckiego geniuszu i Chateaubriandowego „geniuszu chrześcijaństwa”, która to chęć charakteryzowała późny romantyzm, tzw. „romantyzm pozytywny”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1498880", "fragment_id": "224530/0", "subtitle": "", "title": "Romantyczność", "document_id": "224530", "start_index": 1.0, "parentId": 1498880.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4693824350833893}, "uuid": "43e097d7-c473-4355-bf14-a9fef8f93259"}, {"page_content": "Przede wszystkim, „oczy duszy” \"Romantyczności\" pogardzały poznaniem zmysłowym. Obok Wieszcza na czele tej krytyki stanął Maurycy Mochnacki, który pisał, że „oko pospolite” nie jest w stanie przeniknąć do „jądra natury”, ani do „tajemnic serca”. Mickiewiczowskie „czucie i wiara silniej mówi do mnie” zdradza cechy irracjonalne. W tym kontekście \"duchowe\" widzenie Karusi staje się swoistą łaską nadnaturalnego dostrzegania esencji rzeczy ukrytych przed „wzrokiem zewnętrznym”, ograniczanym przez zmysły bądź rozum. Istnieje przy tym zależność pomiędzy „okiem duszy” a wyobraźnią poetycką (twórczą − \"imagination\", a nie odtwórczą − \"fancy\"), twórczą siłą przekształcania fantazmatu w rzeczywistość. W tej zdolności definiował Mickiewicz również romantyczne „Ja Absolutne”.\nErotyka \"Romantyczności\".\nBallada Mickiewicza wywołała swego czasu skandal nie tylko przez wzgląd na śmiałe zrzucenie z piedestałów największych oświeceniowych autorytetów. Przyczynił się do tego również − perwersyjny jak na tamte czasy − erotyzm w zachowaniu głównej bohaterki utworu, skądinąd postawionej na świeczniku. Karusia, która zamieniwszy dzień w noc, upajała zmysły i pieściła się ze swoim zmarłym kochankiem, co więcej − na zaludnionym miejskim rynku, gorszyła starsze pokolenie, stojące na straży tego, co moralne.\n&lt;poem&gt;::::Tutaj połóż, tu na łonie,\n Przyciśnij mnie, do ust usta!&lt;/poem&gt;\nJak pisał Adam Ważyk, „ten ekshibicjonizm był tym bardziej gorszący, że czułostkowy, usiany pieszczotliwymi zdrobnieniami”.\nNawiązania.\nPewnego rodzaju kontynuację \"Romantyczności\" stanowi monolog rozpaczy Gustawa z IV części \"Dziadów\".\n&lt;poem&gt;::::O dziatki, wy się ze mnie śmiać nie powinniście!", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1498880", "fragment_id": "224530/2", "subtitle": "", "title": "Romantyczność", "parentId": 1498880.0, "start_index": 3471.0, "document_id": "224530", "source": "wikipedia", "score": 0.8006619811058044}, "uuid": "6be8ef77-33f7-47ef-8780-a0cea7cb1846"}, {"page_content": "Adam Bernard Mickiewicz (ur.    w Zaosiu lub Nowogródku, zm. 26 listopada 1855 w Stambule) – polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki.\nObok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (zaliczany do grona tzw. trzech wieszczów) oraz literatury polskiej, a nawet za jednego z największych na skalę europejską. Określany też przez innych jako \"poeta przeobrażeń\" oraz \"bard słowiański\".\nCzłonek i założyciel Towarzystwa Filomatycznego, mesjanista związany z Kołem Sprawy Bożej Andrzeja Towiańskiego. Jeden z najwybitniejszych twórców dramatu romantycznego w Polsce, zarówno w ojczyźnie, jak i w zachodniej Europie porównywany do Byrona i Goethego. W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą w Collège de France. Autor ballad, powieści poetyckich, dramatu \"Dziady\" oraz epopei narodowej \"Pan Tadeusz\" uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Narodowy poeta Polski, Litwy i Białorusi. Działacz niepodległościowy, organizator polskich oddziałów do walki z Rosją, bonapartysta.\nJego dzieła \"L’Église officielle et le messianisme\" (Kościół oficjalny i mesjanizm) oraz \"L’Église et le Messie\" (Kościół i Mesjasz) umieszczone zostały w Indeksie ksiąg zakazanych Kościoła katolickiego dekretami z 1848, zaś sam indeks został zniesiony po soborze watykańskim II.\nŻyciorys.\nWywód genealogiczny.\nWywód genealogiczny sporządzony na podstawie informacji zawartych w wydawnictwach: \"Mickiewicz. Encyklopedia\" (Warszawa, 2001) oraz \"Pamiętnik Literacki\" (Rocznik CXIII, z. 3, Warszawa, 2022).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293", "fragment_id": "169633/0", "subtitle": "", "title": "Adam Mickiewicz", "document_id": "169633", "start_index": 0.0, "parentId": 293.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34572094678878784}, "uuid": "3383786e-677b-4d11-bcdc-d564b69a0c08"}, {"page_content": "Pomimo rozbudowanej sylwetki psychologicznej głównej bohaterki utworu oraz problematyki głęboko egzystencjalnej, na ogół do utworu Mickiewicza podchodzi się jako do dzieła programowego.\nPodłoże filozoficzne.\n\"Mind’s eyes\" − „czucie i wiara”.\nMottem utworu uczynił Mickiewicz cytat z \"Hamleta\" Williama Szekspira:\n&lt;poem&gt;::::Methinks, I see… where?\n – In my mind’s eyes.&lt;/poem&gt;\n„Oczy duszy” w ujęciu Mickiewicza nie ograniczają się jednak wyłącznie do sytuacji szekspirowskiej, bowiem ich rolę w utworze utwierdza przede wszystkim bogata tradycja filozoficzna. Romantyczne mówienie o zdolnościach poznawczych człowieka w pozarozumowych kategoriach miało swój formalny początek w dualistycznej filozofii Platona. W jego ujęciu „oczy duszy” stanowią bezcielesny podmiot zdolny do bezpośredniego oglądania idei platońskich, „postaci wiernego bytu”. Refleksję tę kontynuowali Cyceron i Lukrecjusz, wprowadzając pojęcie „oka wewnętrznego”, a także religia chrześcijańska z przesłaniem Pawła z Tarsu na czele.\nW czasach nowożytnych fenomenem tym zajęła się filozofia Oświecenia. Nicolas Boileau mówił o „oczach duchowych”, ale rozumiał pod tym określeniem ni mniej, ni więcej − duszę mogącą widzieć jedynie dzięki rozumowi. Z kolei zdaniem Jeana Baptiste’a Racine’a „widzieć w duchu” oznaczało wizję prorocką, taką samą jaką wykazywały się wielkie postaci biblijne. Wszystko to było jednak dalekie temu, jak rozumiał to pojęcie Mickiewicz, a za nim − polscy romantycy. Pierwszym myślicielem, który dał podstawy pod nowe jakości poznania był Samuel Taylor Coleridge. Kolejnymi podporami okazali się być: apologeta „wyobraźni” William Blake oraz Johann Gottlieb Fichte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1498880", "fragment_id": "224530/1", "subtitle": "", "title": "Romantyczność", "parentId": 1498880.0, "start_index": 1799.0, "document_id": "224530", "source": "wikipedia", "score": 0.5278326272964478}, "uuid": "80186c78-3f08-4782-b2a2-35e799fa40c9"}, {"page_content": "Cyfra i Słowo – wiersz Antoniego Langego wydany w 1895 w Warszawie. Tematem utworu jest wspólne dążenie poety i naukowca do poznania absolutu oraz fundamentalnych zasad rządzących światem. Mimo iż powstała ogromna liczba zarówno dzieł literackich, jak i teorii matematycznych, oba typy wciąż pozostają dalekie od ostatecznego, wszechogarniającego i idealnego Słowa czy Cyfry. Lange jednocześnie prowadzi dialog z kultem \"wiedzy objawionej\" Juliusza Słowackiego czy słynnym cytatem z \"Romantyczności\" Adama Mickiewicza: „nie mędrca szkiełko i oko (...) martwe znasz prawdy nieznane dla ludu”. Młodopolski poeta zdradza analogie między poznaniem naukowym a duchowym, słowem (formą, estetyką) i cyfrą (czystą treścią), poetą i matematykiem. W zakończeniu wiersza autor snuje wizję świata, w którym Cyfra i Słowo stają się jednością, ponieważ są tym samym absolutem, dwojako jednak rozumianym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1038672", "fragment_id": "1372524/0", "subtitle": "", "title": "Cyfra i Słowo", "parentId": 1038672.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1372524", "source": "wikipedia", "score": 0.06684323400259018}, "uuid": "f79f8de0-b826-44fe-9b18-93be5cc10a4a"}, {"page_content": "Nie mylić z: Ballady i Romanse.\nBallady i romanse – zbiór ballad Adama Mickiewicza, wydany w 1822 w Wilnie jako część pierwszego tomu \"Poezyj\". Uważany jest za początek rozwoju gatunku ballady w literaturze polskiej oraz za manifest polskiego romantyzmu. Jednocześnie \"Ballady i romanse\" pozostają w związku z gatunkami literackimi poprzedniego okresu, zwłaszcza z dumą, dumką i sielanką.\nCharakter tomu.\nBallady Mickiewicza są silnie osadzone w realiach historycznych i lokalnych. Miejsce akcji jest ściśle określone (Świteź, Płużyny, Ruta i in.). W tę oswojoną rzeczywistość wkracza świat nadprzyrodzony, w codzienność ingerują siły nadprzyrodzone, a to, co znane, okazuje się niebezpieczne i tajemnicze. Ingerencje świata nadziemskiego mogą mieć charakter etyczny – to, co nadprzyrodzone, ocenia czyny ludzkie i wprowadza ład moralny, wymusza odpowiedzialność za czyny i wymierza karę za popełnione zło (m.in. ballady \"Lilije\", \"Rybka\", \"Świtezianka\").\nTaka wizja rzeczywistości, według której w każdym momencie może dojść do przenikania się codzienności ze światem pozazmysłowym, miała charakter polemiczny wobec racjonalnych poglądów oświeceniowych. Szczególnie polemiczny charakter ma ballada \"Romantyczność\", w której oświeceniowemu racjonalizmowi (reprezentowanemu przez postać starca) przeciwstawiony zostaje postulat wiary w poznanie pozaracjonalne i istnienie zjawisk niemożliwych do objęcia przez rozum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=298368", "fragment_id": "1410206/0", "subtitle": "", "title": "Ballady i romanse", "document_id": "1410206", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 298368.0, "score": 0.4926033914089203}, "uuid": "85ea2e2f-31a7-49a8-8411-886e5cd646a4"}, {"page_content": "Najbardziej znanym poetą tego okresu był Adam Mickiewicz, urodzony w Zaosiu koło Nowogródka. Twórca ten początkowo pisał utwory zgodnie z obowiązującymi zasadami klasycyzmu, nacechowane moralistyką i ideałami patriotycznymi (m.in. debiut \"Zima miejska\" z 1818 roku). Jednak od 1820 poeta przełamywał stopniowo styl klasycystyczny, m.in. poprzez publikację słynnej \"Ody do młodości\", która stała się hymnem młodego pokolenia romantyków. W tym samym roku poeta opublikował też \"Pieśń filaretów\". Oprócz tego zaczął tworzyć cykl ballad, w których przedstawił wizję świata pełnego tajemnic, gdzie ludzie i istoty nadprzyrodzone spotykają się i żyją ze sobą (m.in. \"Lilie\", \"Świteź\", \"Pani Twardowska\", \"Powrót taty\"). Do tego cyklu poeta dołączył kilka \"Wierszy różnych\" adresowanych do przyjaciół i opublikował całość jako \"Poezji tom pierwszy\" w 1822 roku. Choć tomik ten nie został wtedy dostrzeżony przez krytykę literacką to spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem czytelników. Rok opublikowania tego tomu jest uważany za początek epoki romantyzmu w Polsce. W 1823 roku Mickiewicz opublikował drugi tom \"Poezji\" zawierający między innymi \"Grażynę\", \"Dziady cz. II\" i \"IV\". Tym razem utwory poety zostały dostrzeżone zarówno przez krytyków, jak i czytelników. Tymczasem w okupowanym kraju rodzić się zaczęły rozmaite ugrupowania spiskowe. Nie ominęło to Uniwersytetu Wileńskiego. Władze zareagowały natychmiast. W 1824 roku, doszło do fali aresztowań w środowisku intelektualistów wileńskich, także Mickiewicz został aresztowany i wywieziony w głąb Rosji. Pobyt w Rosji przyczynił się do poszerzenia jego horyzontów umysłowych, a okres ten był początkiem wielkiej sławy poety", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3411", "fragment_id": "182307/2", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – romantyzm", "source": "wikipedia", "start_index": 3135.0, "parentId": 3411.0, "document_id": "182307", "score": 0.3985174298286438}, "uuid": "45de0b8e-c887-48e0-8123-1d75fc5bc339"}, {"page_content": "Świteź – ballada Adama Mickiewicza, opublikowana w 1822 w tomiku \"Ballady i romanse\", uważanym za pierwsze dzieło romantyzmu w literaturze polskiej. W utworze Mickiewicz wykorzystał ludowe opowieści z rodzinnych okolic.\nBudowa.\nWiersz został zadedykowany \"Do Michała Wereszczaki\". Składa się z czterdziestu ośmiu strof czterowersowych. Zwrotki budujące utwór to zmodyfikowane strofy stanisławowskie, składające się z wersów jedenastozgłoskowych i ośmiozgłoskowych, rymowane rymem krzyżowym (abab). Taka forma była typowa dla ballad preromantycznych i romantycznych w literaturze polskiej:\n&lt;poem&gt;\n\"Jeżeli nocną przybliżysz się dobą\"\n\"I zwrócisz ku wodom lice,\"\n\"Gwiazdy nad tobą i gwiazdy pod tobą,\"\n\"I dwa obaczysz księżyce.\"\n&lt;/poem&gt;\nOmówienie.\nUtwór opowiada o tym, jak Pan na Płużynach, potomek dawnych dziedziców majątku, na którego ziemiach leżało jezioro Świteź, wiedziony ciekawością wywołaną opowieściami o niezwykłych zjawiskach dziejących się wokół tego jeziora, postanowił zbadać, co się w nim kryje. Nakazał budowę łodzi i przygotowanie sieci potrzebnych do poszukiwań. Aby całemu dziełu zapewnić przychylność Niebios, narrator wiersza zasugerował zamówienie mszy w okolicznych kościołach i sprowadzenie księdza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3881702", "fragment_id": "599204/0", "subtitle": "", "title": "Świteź (ballada)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3881702.0, "document_id": "599204", "score": 0.2768471837043762}, "uuid": "0613e227-672e-423f-9c91-744bc7e8a166"}, {"page_content": "Powrót taty – ballada Adama Mickiewicza, która została po raz pierwszy wydana w zbiorze Ballady i romanse w 1822 jako część tomu Poezyj. Ballada została napisana w maju 1820 roku, utwór był krytykowany przez współczesnych Mickiewiczowi jako „zbyt prosty”.\nUtwór opowiada o ojcu dzieci, który powraca. Zostaje on napadnięty przez zbójów. Mężczyzna zostaje uratowany przez swoje dzieci, które wznosiły modły do Boga. Szef zbójów rozczulił się tym wydarzeniem i puścił mężczyznę wolno.\nBallada składa się z 21 strof. Każda strofa ma 4 wersy. Utwór jest regularny na przemian 11- i 8-zgłoskowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4818025", "fragment_id": "270198/0", "subtitle": "", "title": "Powrót taty", "parentId": 4818025.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "270198", "score": 0.1325787752866745}, "uuid": "559dd5dd-d15f-4137-bfdc-7f063f0db992"}, {"page_content": "\"Niechaj ta czara złota\"\n \"Nie próżno wabi nas.\"\n A. Mickiewicz, \"Pieśń Filaretów\"\nWszystkie trzy pieśni szczególny nacisk kładą na ideał wspólnoty, zwłaszcza w sensie duchowym, oraz gwałtowny aktywizm społeczny. Klasyczna harmonia w szczególny sposób łączy się tutaj z dynamizmem życia, co sygnalizuje przynależność utworów do czasów pośredniczących między dwoma epokami.\nW 1822 powstał zbiór \"Ballad i romansów\", uważany powszechnie nie tylko za właściwy debiut Mickiewicza, ale również za dzieło oficjalnie rozpoczynające epokę romantyzmu w Polsce. Sporo kontrowersji wywołała w swoim czasie ballada otwierająca cykl, \"Romantyczność\", zwłaszcza śmiałym przełożeniem ludowości nad postęp cywilizacyjny, kreacją nowego typu wzoru moralnego (młoda wiejska dziewczyna zdradzająca skrajną nierównowagę emocjonalną) oraz dość jednostronnie odczytywaną krytyką ówczesnego autorytetu naukowego, profesora samego poety, Jana Śniadeckiego. Był to świadomy i bezpośredni wkład Mickiewicza w polemikę między Kazimierzem Brodzińskim, prekursorem romantyzmu w literaturze polskiej, a Śniadeckim. Zamysł fabularny \"Romantyczności\" znalazł w późniejszym czasie rozwinięcie w postaci epizodu z życia Gustawa w IV części \"Dziadów\"[].\n\"Ballady i romanse\", oprócz ballad (poważnych i ironicznych), zawierały również przypowiastki sentymentalne. Utwory zbioru cechowały: typowo romantyczny zwrot w stronę folkizmu i niesamowitości, mocno zaakcentowane moralne przesłanie oraz przekonanie o transcendentnych, metafizycznych powiązaniach między \"dobrem\" a \"złem\" – \"zbrodnią\" i \"karą\"[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293", "fragment_id": "169633/9", "subtitle": "", "title": "Adam Mickiewicz", "parentId": 293.0, "start_index": 13492.0, "document_id": "169633", "source": "wikipedia", "score": 0.2908600866794586}, "uuid": "0c6016ed-ec8c-4b84-9372-a73e2e0bf048"}]}
{"id": "q_13", "question": "Jak nazywa się pisarz, autor „Widnokręgu” i „Rozdania”?", "answer": [{"page_content": "Spis z 1827 wykazał w Dwikozach 60 domów i 517 mieszkańców. Według Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego już w latach 80. XIX w. w Dwikozach znajdował się urząd gminy. Wieś miała w tym czasie 77 domów, 548 mieszkańców, 514 mórg ziemi dworskiej i 481 ziemi włościańskiej.\nW Dwikozach urodzili się błogosławiony ks. Kazimierz Grelewski oraz błogosławiony ks. Stefan Grelewski beatyfikowani w gronie 108 błogosławionych męczenników.\n6 października 1943 oddział Gwardii Ludowej im. Langiewicza pod dowództwem Czesława Boreckiego ps. „Brzoza” liczący 20 gwardzistów rozbił obóz pracy przymusowej Baudienstu uwalniając 200 junaków.\nW Dwikozach urodził się pisarz Wiesław Myśliwski, autor takich powieści, jak m.in. \"Nagi sad\" (1967), \"Pałac\" (1970), \"Kamień na kamieniu\" (1984), \"Ostatnie rozdanie\" (2013). Był dwukrotnym laureatem Nagrody Literackiej „Nike” za powieści \"Widnokrąg\" (1997) oraz \"Traktat o łuskaniu fasoli\" (2007).\nZabytki.\nWśród zabytków Dwikozów można wymienić zabytkową kapliczkę z 1884, stację kolei żelaznej wybudowaną w 1915 za czasów zaboru rosyjskiego i pomnik powstańców pomordowanych w bitwie z wojskami rosyjskimi pod Słupczą 8 lutego 1863.\nTurystyka.\nPrzez miejscowość biegnie niebieski szlak turystyczny od podnóża Gór Świętokrzyskich, doliną rzeki Opatówki do Wisły.\nDwikozy są punktem początkowym niebieskiego szlaku turystycznego prowadzącego do Gołoszyc. Przez wieś przechodzi czerwony szlak turystyczny z Gołoszyc do Piotrowic.\nInstytucje i przedsiębiorstwa.\nW Dwikozach funkcjonują:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=354450", "fragment_id": "103203/1", "subtitle": "", "title": "Dwikozy", "document_id": "103203", "start_index": 1540.0, "parentId": 354450.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30392754077911377}, "uuid": "a3d0e272-1501-4071-bcc3-85492b29f8c0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści Wiesława Myśliwskiego. Zobacz też: widnokrąg.\nWidnokrąg – powieść Wiesława Myśliwskiego wydana w 1996 roku przez wydawnictwo Muza. Autor za tę powieść został uhonorowany Literacką Nagrodą Nike w 1997, była to pierwsza przyznana nagroda Nike.\nZarys treści.\nWidnokrąg należy do gatunku powieści inicjacyjnej, świat został przedstawiony z perspektywy głównego bohatera Piotrusia, który wypowiada się jako mały chłopiec, dojrzewający młodzieniec, a także dorosły mężczyzna. Główny bohater wspomina swoje dzieciństwo i młodość w czasach wojennych oraz wczesnych lat komunizmu. Rodzina Piotrusia to typowi przedstawiciele polskiej wsi i małego miasteczka. Powieść rozpoczyna się opisem fotografii, na której znajduje się Piotruś jako dziecko z ojcem. Zdjęcie przywołuje w pamięci wspomnienia, tak jak wiele innych drobnych przedmiotów, co jest pretekstem do przedstawienia opowieści o pierwszej miłości, zauroczeniu, postrzeganiu świata i dojrzewaniu.\nNarracja.\nNarracja w powieści jest achronologiczna, fragmentaryczna i ma charakter mowy potocznej. Scalającą funkcję narracji, pełnią wybrane epizody, wokół których rozrastają się długie opowiadania. Jest to na przykład oglądanie fotografii z dzieciństwa, która wywołuje wspomnienia, dzielenie kury pomiędzy członkami rodziny zasiadającej do obiadu w wiejskim domu czy poszukiwanie buta, którego główny bohater zgubił w czasie wędrówki z matką i ojcem. Powieść została ujęta w kompozycję klamrową – rozpoczyna się i kończy opisem fotografii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3270480", "fragment_id": "116969/0", "subtitle": "", "title": "Widnokrąg (powieść)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "116969", "parentId": 3270480.0, "score": 0.4455115497112274}, "uuid": "e18fa0b7-66a9-45fb-8d10-7cd90d1961ae"}, {"page_content": "Bruno Jasieński, urodzony jako Wiktor Zysman, właściwie Wiktor Jasieński (ur. 17 lipca 1901 w Klimontowie, zm. 17 września 1938 w miejscu straceń Kommunarka pod Moskwą) – polski poeta, prozaik i dramaturg, zaliczany do grona \"poetów wyklętych\", współtwórca polskiego futuryzmu, autor manifestów futurystycznych, przedstawiciel polskiej awangardy międzywojennej, działacz komunistyczny.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i wczesna młodość.\nOjciec pisarza, Jakub Zysman, luteranin, zasymilowany Żyd, był lekarzem i społecznikiem; matka Jasieńskiego, Eufemia Maria z Modzelewskich była szlachcianką. Oprócz Brunona mieli dwoje dzieci, Irenę i Jerzego. W 1921 zmarła Irena, zwana Renią, ukochana siostra Brunona, którą poeta wspomina kilkakrotnie w swojej twórczości (poświęcił jej m.in. futurystyczny wiersz \"Pogżeb Reńi\" i zadedykował \"Pieśń o głodzie\").\nDzieciństwo spędził Jasieński w Klimontowie. Od szóstego roku życia uczył się w Warszawie. W 1909 r. zaczął uczęszczać do warszawskiego gimnazjum im. Mikołaja Reja, był redaktorem szkolnego pisma „Drugak”, później został redaktorem i wydawcą gazetki „Sztubak”. W tym okresie zaczął pisać wiersze oraz próbował sił w przekładach utworów poetyckich z niemieckiego i rosyjskiego. W czasie I wojny światowej Jakub Zysman został wcielony do rosyjskiej armii, a Eufemia Zysmanowa wyjechała z dziećmi do Rosji, gdzie w maju 1918 roku przyszły poeta ukończył 8-klasową Szkołę Polską w Moskwie. W Rosji zachwycił się futuryzmem Igora Siewierianina, ale interesował się także twórczością Majakowskiego, Chlebnikowa i Kruczonycha[]. Widział wypadki roku 1917. W 1918 (uzyskawszy srebrny medal na egzaminie maturalnym) wrócił do Polski i podjął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22050", "fragment_id": "184924/0", "subtitle": "", "title": "Bruno Jasieński", "parentId": 22050.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184924", "score": 0.08852842450141907}, "uuid": "c883f2ab-5c4c-4c6a-b0c4-c37c78f6a15e"}, {"page_content": "Janusz Korczak (ok 1878-1942) – polski pedagog, publicysta, pisarz i lekarz. Autor wielu powieści, publikacji i wypowiedzi radiowych. Na łamach różnych czasopism publikował humoreski i artykuły na tematy społeczne, obyczajowe i wychowawcze. Dorobek pisarski Korczaka to ponad 20 książek, około 1400 tekstów drukowanych w około 100 pismach oraz około 200 materiałów nie publikowanych. Poniżej znajduje się niekompletna lista jego dzieł ułożonych w porządku chronologicznym.\nWspółpracuje z tygodnikiem „Głos” (rubryka \"Na widnokręgach\").\nPracuje nad \"Jak kochać dziecko\".\ngazetc\nInne wydania.\nPo śmierci Janusza Korczaka ukazały się między innymi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1720775", "fragment_id": "712885/0", "subtitle": "", "title": "Dzieła Janusza Korczaka", "document_id": "712885", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1720775.0, "score": 0.08757772296667099}, "uuid": "fb7f5c2b-b75c-4188-a826-d928a63cfe79"}, {"page_content": "Ostatnie rozdanie – powieść Wiesława Myśliwskiego, wydana w Krakowie przez wydawnictwo Znak w 2013 roku. Rok później, w 2014 roku pisarz otrzymał za tę powieść nominację do Literackiej Nagrody Europy Środkowej „Angelus”.\nZarys treści.\nNieznane jest imię głównego bohatera powieści, który jest jednocześnie narratorem. Narzuca bieg wydarzeniom, wracając do wspomnień ukrytych pod imionami i nazwiskami, kontaktami oraz adresami zapisanymi w zniszczonym, dużym, czarnym notesie z gumką. Główna postać porządkuje stary zeszyt, jednocześnie próbując uporządkować swoje życie. Nie jest on człowiekiem spełnionym: przepełnia go rozgoryczenie oraz samotność.\nWiesław Myśliwski ukazuje w tym utworze wielowymiarowość i tragizm ludzkiej egzystencji. Skłania do refleksji nad tym, jak wybory we wczesnej młodości wpływają na późniejsze losy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4390787", "fragment_id": "1509166/0", "subtitle": "", "title": "Ostatnie rozdanie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4390787.0, "document_id": "1509166", "score": 0.23175102472305298}, "uuid": "709d75e6-c19b-471c-a6f9-4d999a606b86"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nTadeusz Dołęga-Mostowicz (ur. 23 września 1900 w Głębokiem, zm. 20 września 1939 w Kutach) – polski pisarz, scenarzysta i dziennikarz. Najbardziej poczytny polski pisarz okresu międzywojennego. Popularność przyniosły mu takie powieści jak \"Kariera Nikodema Dyzmy\", \"Znachor,\" \"Doktor Murek\" czy \"Pamiętnik pani Hanki\", na podstawie których powstały też chętnie oglądane filmy i seriale.\nŻyciorys.\nMłodość i praca dziennikarska.\nPochodził z Głębokiego, niedużego miasta na Witebszczyźnie (na terenie dzisiejszej Białorusi). Według metryki urodzenia przyszedł na świat 23 września 1900 w Głębokiem, a ochrzczony został 10 stycznia 1901. Niemniej sam podawał błędnie wcześniejszą datę 10 sierpnia 1898, która przez lata uważana była za prawdziwą. Również w źródłach można znaleźć błędną datę 11 października 1900, którą po latach podawała jego siostra Jadwiga. Pisarz jako miejsce swoich narodzin podawał pobliski folwark Okuniewo, majątek rodziny matki, co również było zmyśleniem. Majątek ten był sprzedany przez rodzinę na długo przed jego narodzinami.\nBył synem Stefana Mostowicza i Stanisławy z Potopowiczów. W Głębokiem Mostowiczowie mieszkali w domu przy ul. Krakowskiej (dziś ul. Sowiecka nr 2), obok kościoła św. Trójcy. Ojciec był prawnikiem, a matka nauczycielką. Groby rodziców pisarza znajdują się w polskiej części cmentarza w Głębokiem. Rodzina uważała się za Polaków, a w domu obecna była polska literatura (przyszły pisarz znał na pamięć całego \"Pana Tadeusza\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23464", "fragment_id": "168231/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Dołęga-Mostowicz", "parentId": 23464.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168231", "source": "wikipedia", "score": 0.12664999067783356}, "uuid": "efdc698a-1c33-4cf9-9364-d1b628dd22d5"}, {"page_content": "Wissarion Grigorjewicz Bielinski,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Виссарион Григорьевич Белинский&lt;/&gt; (ur. 11 czerwca 1811 w Sweaborgu, zm.    w Petersburgu) – rosyjski pisarz, filozof, krytyk literacki. Teoretyk kierunku rewolucyjnego demokratyzmu, okcydentalista.\nŻyciorys.\nPochodził z tzw. raznoczyńców (międzystanowej szlacheckiej inteligencji rosyjskiej), jego ojciec był zubożałym lekarzem. Wydalony z uniwersytetu za „brak zdolności”, w rzeczywistości za radykalizm. Od końca lat 30. XIX wieku poświęcił się pracy literackiej i publicystycznej. Był członkiem kółka Stankiewicza, w ramach którego po raz pierwszy w Rosji studiowana była filozofia Hegla. Etap po zapoznaniu się z filozofią Hegla, biografowie Bielińskiego nazywają okresem „rozumnej rzeczywistości”, kiedy bezkrytycznie traktował rosyjską rzeczywistość. Następnie jednak, na drodze interpretacji tej samej filozofii, doszedł do przekonania o konieczności rewolucji, dzięki której zapanuje „królestwo wolności”. Wierzył w szczególną rolę sztuki i powołanie artysty do głoszenia prawdy. Jego jednoznaczny system etyczny i pogląd w sprawie znaczenia sztuki uczynił z niego jeden z największych autorytetów w życiu umysłowym Rosji epoki Mikołaja I, przyczynił się również do uczynienia krytyki literackiej jedną z najważniejszych platform dyskusji o szerszej tematyce politycznej i społecznej. W tekstach literackich omawiano odtąd zagadnienia, których nie można było, za sprawą cenzury, poruszyć wprost.\nBielinski jako pierwszy w Rosji recenzował i komentował twórczość Puszkina, Lermontowa, Gogola oraz literackie debiuty Turgieniewa, Dostojewskiego i Niekrasowa. Każdy utwór omawiał w kontekście społecznym, filozoficznym i historycznym, w recenzjach zawierał wskazówki dla czytelników i autorów. Jego system oceniania dzieła, według kryteriów społecznych i politycznych, na trwałe wszedł do rosyjskiej krytyki literackiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33045", "fragment_id": "170131/0", "subtitle": "", "title": "Wissarion Bielinski", "parentId": 33045.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170131", "source": "wikipedia", "score": 0.09211040288209915}, "uuid": "d89a8168-9d51-4c90-8180-21980f141ed8"}, {"page_content": "Kazimierz Roman Wacław Woźnicki,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Casimir de Woznicki&lt;/&gt; (ur. 28 lutego 1878 w Osieku, zm. 1 listopada 1949 w Paryżu) – literat, publicysta, działacz emigracyjny, dyplomata, bibliotekarz, bibliograf, bibliofil, kolekcjoner grafiki.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=781576", "fragment_id": "1027680/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Roman Woźnicki", "document_id": "1027680", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 781576.0, "score": 0.12238654494285583}, "uuid": "a900f2c9-26b9-4971-af1f-3edee93b0204"}, {"page_content": "Witold Marian Gombrowicz (ur. 4 sierpnia 1904 w Małoszycach, zm. 24 lipca 1969 w Vence) – polski powieściopisarz, nowelista, dramaturg i filozof. \nJego twórczość cechują analiza psychologiczna człowieka jako uwikłanego w spuściznę kultury i w innych ludzi, analiza tożsamości jednostki w interakcji z innymi, problemu \"niedojrzałości\" i \"młodości\", ról społecznych, a także poczucie absurdu, bunt i kontestacja względem przyjmowanych przez społeczeństwo tradycyjnych wartości i nacjonalizmu. Te elementy przeplatały się w jego utworach: powieściach \"Ferdydurke\" (1937), \"Trans-Atlantyk\" (1953), \"Pornografia\" (1960) i \"Kosmos\" (1965), oraz dramatach, m.in.: \"Iwona, księżniczka Burgunda\" (1938) oraz \"Ślub\" (1953). \nOd 1939 Witold Gombrowicz przebywał na emigracji: do 1963 w Buenos Aires, od 1964 aż do śmierci w Vence. W latach 1953–1969 prowadził \"Dziennik\", w którym w sposób ironiczny i z humorem opowiadał własne losy, podejmował dialog z różnymi nurtami filozoficznymi, z tradycją kultury polskiej i komentował bieżące wydarzenia polityczne. Zyskał sławę w ostatnich latach życia, był wówczas wśród kandydatów do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1966, 1968, 1969), której nie otrzymał. Należy do najczęściej tłumaczonych autorów polskojęzycznych i był wymieniany jako jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9279", "fragment_id": "179637/0", "subtitle": "", "title": "Witold Gombrowicz", "parentId": 9279.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179637", "source": "wikipedia", "score": 0.16382725536823273}, "uuid": "f6c6e00d-7d8d-400f-a9b4-25e13fc610d7"}, {"page_content": "Robert Miniak (ur. 16 września 1969 w Łodzi) – polski poeta, prozaik.\nŁodzianin, językoznawca, absolwent polonistyki Uniwersytetu Łódzkiego. Członek Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, (od 2024 Sekretarz Zarządu w Łódzkim Oddziale SPP) Współtwórca i przedstawiciel zjawiska określanego przez krytykę mianem tzw. dykcji łódzkiej. Społecznik, członek LGD STER.\nAutor tomików poetyckich: \"Refleksy\" (Piła 2006), \"Czarne wesele\" (Wydawnictwo Kwadratura, Łódź 2008), \"Drzewostany\" (Wydawnictwo Kwadratura, Łódź 2011), \"Brat Łata\" (Wydawnictwo Toposu, Sopot 2019) oraz utworów prozatorskich: \"Święci z drugiej ręki - wybór opowiadań\" (Miejska Biblioteka Publiczna im. C.K. Norwida, Świdnica 2013) powieści \"Gniazdo Kukułek\" (Wydawnictwo Interior, Łódź 2024)\nW latach 2007–2015 został laureatem około 100 ogólnopolskich i międzynarodowych konkursów literackich w tym prestiżowych: im. R. Wojaczka (Mikołów), im. C.K. Norwida (Pruszków), im. K.K. Baczyńskiego (Łódź), im. S. Grochowiaka (Leszno), im. J. Kulki (Łomża)[1][2], im. H. Poświatowskiej (Częstochowa), im. W. Gombrowicza (Sosnowiec); w dziedzinie prozy: im. Z. Morawskiego (Gorzów Wielkopolski[3]), im. W. Sułkowskiego (Łódź), im. W. Reymonta (Łódź). W 2009 otrzymał nagrodę Marszałka Województwa Łódzkiego w uznaniu za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania kultury. Wielokrotny Juror w konkursach literackich. Od 2014 roku pełni funkcję doradcy ds. kultury przy Prezydencie Miasta Łodzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1625617", "fragment_id": "692597/0", "subtitle": "", "title": "Robert Miniak", "parentId": 1625617.0, "start_index": 0.0, "document_id": "692597", "source": "wikipedia", "score": 0.11041361093521118}, "uuid": "0fc0d873-3b88-48e3-ab64-d251ef7ec59c"}]}
{"id": "q_14", "question": "Przez które państwo płynie rzeka Ukajali?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: Region Ukajali w Peru.\nUkajali (\"Ucayali\", \"Río Ucayali\") – rzeka w Peru, prawy dopływ Amazonki. Jej długość wynosi 1950 km (od źródeł Apurimac – ok. 2400 km), a powierzchnia dorzecza – ok. 375 tys. km².\nUkajali wypływa w Andach w postaci 2 rzek źródłowych: Urubamba i Apurímac. W górnym odcinku występują liczne progi i wodospady, a w środkowym i dolnym liczne meandry. Łączy się z Marañón na wysokości Iquitos.\nMożna uznać, że Amazonka w swym początkowym, górnym biegu nazywa się Marañón i dopiero po połączeniu z Ukajali określana jest tą nazwą. Najczęściej Ukajali jest uważana za źródłową rzekę Amazonki.\nUkajali jest żeglowna, stanowi ważny szlak transportu rzecznego w Peru.\nOd nazwy rzeki nazwano jeden z regionów Peru: Ukajali.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52921", "fragment_id": "643839/0", "subtitle": "", "title": "Ukajali", "document_id": "643839", "start_index": 1.0, "parentId": 52921.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6156030893325806}, "uuid": "96a4b49d-15bc-4aa0-8b0d-cb73e2205ad0"}, {"page_content": "Region Ukajali – jeden z 25 regionów w Peru. Stolicą jest Pucallpa. Nazwę swą bierze od rzeki Ukajali.\nRegion zamieszkiwany jest przez różne grupy etniczne Pano, Shipibo-conibo czy Arawak.\nPodział administracyjny regionu.\nRegion Ukajali podzielony jest na cztery prowincje, które obejmują 15 dystrykty.\n \"Zobacz też: Podział administracyjny Peru.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1189748", "fragment_id": "1115380/0", "subtitle": "", "title": "Region Ukajali", "document_id": "1115380", "start_index": 0.0, "parentId": 1189748.0, "source": "wikipedia", "score": 0.499593585729599}, "uuid": "de600544-f0d5-4dc1-88f3-40d71d6c14f2"}, {"page_content": "Urubamba, Río Urubamba – rzeka w południowym Peru, w górnym biegu nazywana Vilcanota, jedna ze źródłowych rzek Amazonki. Jej długość wynosi 725 km, źródła w Andach Środkowych. Po połączeniu z rzeką Apurímac tworzy rzekę Ukajali. Występują na niej liczne progi i wodospady. Liczne elektrownie wodne. \nWzdłuż górnego i środkowego biegu znajdują się ruiny osiedli Inków, z których najsłynniejsze to Pisac, Machu Picchu i Ollantaytambo. Na zboczach dolin, w pobliżu miejscowości Maras znajduje się kompleks ponad 5000 salin.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=678477", "fragment_id": "803692/0", "subtitle": "", "title": "Urubamba", "document_id": "803692", "start_index": 0.0, "parentId": 678477.0, "source": "wikipedia", "score": 0.157647505402565}, "uuid": "5f334e19-441a-45cf-bc0c-ab81f62f26d0"}, {"page_content": "Marañón ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Río Marañón&lt;/&gt;) – południowoamerykańska rzeka o długości około 1600 kilometrów. Wypływa 160 km na północny wschód od Limy, w Peru, płynie początkowo w kierunku północno-zachodnim, żłobiąc głębokie doliny w pasmach Andów, następnie dokonuje gwałtownego skrętu w kierunku północno-wschodnim, przebijając się przez pasma górskie, by od porohów Pongo de Manseriche płynąć przez obszary równinne. Po połączeniu z Ukajali Marañón przybiera nazwę Amazonki.\nPełna raf i wodospadów, niezwykle wartka Marañón nigdy nie została wykorzystana dla celów transportu rzecznego. W miejscu, gdzie dokonuje swego gwałtownego skrętu i gdzie styka się z rzeką Chinchipe, wypływającą z południowego Ekwadoru, strome zbocza górskie zawężają dolinę Marañón, tworząc wąski kanion zwany \"pongo\" o długości ponad 50 km, gdzie, pomijając liczne wiry, znajduje się nie mniej niż 35 wodospadów, w tym trzy potężne katarakty tuż przy ujściu rzeki Imasa (lub Chunchunga). Od tego miejsca rzeka zaczyna płynąć wolniej, pokonując zaledwie kilka mniejszych \"pongos\". Tereny te zamieszkują Indianie z plemienia Aguaruna.\nOstatnim kanionem na Marañón jest Pongo de Manseriche mający 4,8 km długości, a znajdujący się tuż powyżej ujścia rzeki Santiago, w pobliżu dawnej misji katolickiej w Borja. Przez ten ostatni kanion rzeka płynie z szybkością 19 kilometrów na godzinę.\nTeraz teren staje się równinny, a na rzece pojawia się wiele mielizn i wysp, zaś brzegi porasta zwarta dżungla zwana przez miejscowych \"selva baja\", zamieszkana przez plemię indiańskie Urarina.W końcowym stadium swego biegu Marañón łączy się z nurtem rzeki Ukajali i od tego miejsca przyjmuje nazwę Amazonki.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1126109", "fragment_id": "1344833/0", "subtitle": "", "title": "Marañón", "document_id": "1344833", "start_index": 0.0, "parentId": 1126109.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5245236754417419}, "uuid": "24a067e4-c60b-4f82-893a-33629f4fc6b1"}, {"page_content": "Pucallpa – miasto we wschodnim Peru, na Nizinie Amazonki, na lewym brzegu rzeki Ukajali, ośrodek administracyjny regionu Ukajali. Około 300 tys. mieszkańców.\nW tym mieście rozwinął się przemysł włókienniczy, odzieżowy oraz drzewny.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=535262", "fragment_id": "1589593/0", "subtitle": "", "title": "Pucallpa", "document_id": "1589593", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 535262.0, "score": 0.07429008185863495}, "uuid": "2d035165-d272-4271-b454-1d54a5ad061e"}, {"page_content": "Amazonka ma kilka rzek źródłowych, w zależności od przyjęcia jednej z nich za główną, podaje się różną długość. Do lat 50. XX wieku za rzekę źródłową Amazonki uważano Marañón, jednak obecnie przyjmuje się za taką rzekę Ukajali. Rzeka Ukajali ma swoje źródła w rzece Apurímac. Za pośrednictwem jednej z dwóch alternatyw, to jest rzeki Homillos lub układu rzek Challamayo (wraz z jeziorami Parihuana oraz Huarhuarco), Huarhuarco oraz Santiago, Apurímac ma swoje źródła w rzece Lloqueta. Potokami o największym natężeniu przepływu wody, zasilającymi Lloquetę są Apacheta i Carhuasanta. &lt;&gt;[]\nW środkowym biegu, od ujścia Javari do ujścia Rio Negro, Amazonka nazywana jest Solimões. Szerokość rzeki dochodzi w środkowym biegu do 20 km, zaś w biegu dolnym do 100 km.\nUjście Amazonki do Atlantyku ma postać ogromnego deltowatego estuarium o powierzchni ok. 100 tys. km2, z licznymi, oddzielonymi od siebie, ramionami (około 200 odnóg). Uznawane jest często za największą deltę świata – nie jest to jednak klasyczne ujście w formie delty. Największe z ramion same mają charakter wielkich estuariów, rozpoczynających się nawet 350 km od oceanu. Przy ujściu rzeka ma prawie 80 km szerokości.\nMaksymalny przepływ przy ujściu dochodzi do 300 tys. m³/s (średni roczny wynosi ok. 120 tys. m³/s). Tak duże masy słodkiej wody powodują wysładzanie wody oceanicznej w odległości do 400 km od ujścia. Ze względu na różnice w pojawianiu się deszczów zenitalnych na półkuli północnej i południowej Amazonka wzbiera dwukrotnie w ciągu roku. Z powodu równinnego ukształtowania terenu na Nizinie Amazonki, podczas owych powodzi woda może zalać obszar odległy o 70 km od brzegu rzeki.\nPływy sięgają do 1400 km od ujścia rzeki.\nDopływy.Główne prawostronne dopływy Amazonki to:\nGłówne lewostronne dopływy Amazonki to:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9607", "fragment_id": "173312/2", "subtitle": "", "title": "Amazonka", "source": "wikipedia", "start_index": 3283.0, "document_id": "173312", "parentId": 9607.0, "score": 0.08399344235658646}, "uuid": "cc95b196-46d3-4b9e-ac90-eedc37859ab4"}, {"page_content": "Prowincja Coronel Portillo (hiszp. \"Provincia de Coronel Portillo\") – jedna z czterech prowincji, które tworzą region Ukajali w Peru. Powstała w 1943.\nProwincja od północy graniczy z regionem Loreto i Brazylią, na południe prowincją Atalaya, a na zachód prowincją Padre Abad i regionami Pasco oraz Huánuco.\nPodział administracyjny.\nProwincja Coronel Portillo dzieli się na 7 dystryktów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2368200", "fragment_id": "566739/0", "subtitle": "", "title": "Prowincja Coronel Portillo", "document_id": "566739", "start_index": 0.0, "parentId": 2368200.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10186668485403061}, "uuid": "bbc29d18-8c8f-4b70-9424-93442e866992"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nGambia – jedna z ważniejszych rzek Afryki Zachodniej, przepływa przez państwa: Gwinea, Senegal i Gambia.\nDługość rzeki wynosi około 1200 km, a powierzchnia dorzecza około 180 000 km².\nŹródło rzeki leży w masywie Futa Dżalon niedaleko miasta Labé w Gwinei, a jej wody uchodzą do Oceanu Atlantyckiego niedaleko gambijskiej stolicy Bandżul, tworząc największe w Afryce estuarium. Żegluga, ze względu na liczne progi i wodospady, odbywa się jedynie w dolnym biegu rzeki na odcinku 280 km od miasteczka Janjanbureh.\nW dorzeczu Gambii zlokalizowanych jest kilka parków narodowych, w tym Park Narodowy Niokolo-Koba w Senegalu, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Brzegi rzeki w jej środkowym i górnym biegu w większości porasta wilgotny las równikowy w postaci lasu galeriowego. Rzeka i jej brzegi są siedliskiem licznych gatunków zwierząt, spotyka się tu m.in. hipopotamy i krokodyle, a w przybrzeżnych lasach różne gatunki małp.\nW dolnym biegu rzeki znajdują się liczne wyspy, w tym niektóre o historycznym znaczeniu ze względu na zakładane na nich w przeszłości forty. Do najbardziej znanych zalicza się fort na Wyspie James, wpisany na listę dziedzictwa UNESCO. Inne forty zakładano także bezpośrednio na brzegach rzeki.\nWażniejsze miasta położone nad rzeką Gambia to: Bandżul, Kuntaur i Janjanbureh w Gambii oraz Simenti, Mako i Kédougou w Senegalu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297454", "fragment_id": "1448608/0", "subtitle": "", "title": "Gambia (rzeka)", "parentId": 297454.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1448608", "source": "wikipedia", "score": 0.08552214503288269}, "uuid": "f4137218-cebf-4153-bac4-1ce61b611389"}, {"page_content": "Amu-daria (w starożytności  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ὦξος&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Oxus&lt;/&gt;, Transoxana, Transoksjana; arab. \"Dżajahun\") – rzeka w Uzbekistanie, Turkmenistanie i Afganistanie, jej odcinek stanowi także granicę Tadżykistanu (na całej swej długości stanowi odcinki granicy afgańsko-tadżyckiej, afgańsko-uzbeckiej, afgańsko-turkmeńskiej oraz turkmeńsko-uzbeckiej). Długość 1425 km, powierzchnia dorzecza 465,5 tys. km².\nPrzebieg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148276", "fragment_id": "13403/0", "subtitle": "", "title": "Amu-daria", "parentId": 148276.0, "start_index": 0.0, "document_id": "13403", "source": "wikipedia", "score": 0.09018639475107193}, "uuid": "1a23ba7b-9ceb-4b00-b3bc-01f0eaf116f0"}, {"page_content": "Źródło rzeki położone jest w Czechach w kraju ołomunieckim (czes. \"Olomoucký kraj\"), w okresie Jeseník w południowo-wschodniej części Gór Złotych (cz.\"Rychlebské hory\") na południowo-zachodnim stoku wzniesienia Studniční vrch), na wysokości ok. 870 m n.p.m. W części źródliskowej spływa w kierunku południowo-zachodnim, wąską zalesioną doliną. Niżej na poziomie 550 m n.p.m., rzeka płynie na północny zachód w kierunku czeskiej miejscowości Vápenná. Między Lipová-lázně a Vapenna rzeka płynie na północny zachód V-kształtną malowniczą krajobrazowo dolinę rzeczną o długości powyżej 5 km. Opuszczając dolinę wpływa na Przedgórze Paczkowskie pomiędzy miejscowościami Vapenna a Žulová. Po opuszczeniu miejscowości Žulová rzeka skręca na północny wschód i płynie po wschodniej stronie miejscowości Tomíkovice zalesionym terenem, po minięciu których opuszcza tereny zalesione, płynie do miejscowości Vidnava. Po minięciu miejscowości Vidnava rzeka płynie w kierunku granicy polsko czeskiej. Po 26 km swojego biegu na wysokości ok. 207 m n.p.m. opuszcza Czechy i wpływa do Polski. Płynie wśród pól uprawnych w kierunku północnym do ujścia, gdzie po przepłynięciu ok. 7 km od granicy, na wysokości ok. 198 m n.p.m. w pobliżu Wierzbna, uchodzi do Jeziora Nyskiego. Koryto rzeki, od źródeł do Vidnawy, kamieniste słabo spękane i na ogół nieprzepuszczalne z małymi progami kamiennymi, na których w górnym biegu w występują progi i wodospady. Zasadniczy kierunek biegu rzeki jest północny. Jest to rzeka górska odwadniająca ze swymi dopływami wschodnią część masywu Gór Złotych oraz Przedgórza Paczkowskiego", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3639269", "fragment_id": "1311014/1", "subtitle": "", "title": "Widna", "document_id": "1311014", "start_index": 405.0, "parentId": 3639269.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10331524908542633}, "uuid": "fec42eab-3d6a-473e-be11-523cf845e9bb"}]}
{"id": "q_15", "question": "Jak nazywa się reżyser filmu Django?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy filmu z 2012 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDjango (ang. \"Django Unchained\") – amerykański western filmowy z 2012 roku w reżyserii Quentina Tarantino. Tytuł filmu nawiązuje do dzieła Sergia Corbucciego z 1966 roku pod tym samym tytułem. Bohaterem \"Django\" jest tytułowy czarnoskóry niewolnik (Jamie Foxx), który po wyzwoleniu przez niemieckiego łowcę głów (Christoph Waltz) przemierza z nim południe Stanów Zjednoczonych w poszukiwaniu wyjętych spod prawa, a później – w celu odnalezienia żony Django. Trop wiedzie do właściciela plantacji niewolniczej (Leonardo DiCaprio).\n\"Django\" jest w dużej mierze inspirowany spaghetti westernami oraz nurtem „blaxploitation”. W filmie zaznaczone są charakterystyczne cechy dzieł reżysera: skłonność do przerysowanej przemocy oraz rozbudowane dialogi. Dzieło Tarantino uzyskało przychylne recenzje krytyków, zdobywając dwa Oscary oraz dwa Złote Globy, w obu przypadkach za scenariusz oraz rolę drugoplanową Waltza.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2624113", "fragment_id": "1624250/0", "subtitle": "", "title": "Django (film 2012)", "document_id": "1624250", "start_index": 0.0, "parentId": 2624113.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7396689057350159}, "uuid": "87386741-c187-492b-b50d-e1b72589a019"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy filmu z 1966 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDjango – włoski western filmowy z 1966 roku w reżyserii Sergia Corbucciego. Głównym bohaterem filmu jest tytułowy tajemniczy rewolwerowiec (Franco Nero), który po utracie ukochanej przemierza Dziki Zachód z trumną zawierającą karabin maszynowy. Wdaje się on w krwawy konflikt pomiędzy członkami Ku Klux Klanu a meksykańskimi rewolucjonistami, rujnujący pobliskie opuszczone miasteczko.\n\"Django\", kręcony od grudnia 1965 roku do marca 1966 roku i wzorowany na \"Za garść dolarów\" autorstwa Sergia Leone, dokonał gruntownej rewizji schematów gatunkowych hollywoodzkiego filmu kowbojskiego. Wyróżniała go mroczna atmosfera połączona z parodystycznym potraktowaniem motywów występujących w westernie, a także antyreligijny charakter. Dzieło Corbucciego cechowało się wielkim okrucieństwem, widocznym w scenie odcinania ucha, naśladowanej przez Quentina Tarantino w filmie \"Wściekłe psy\". \"Django\" odniósł wielki sukces komercyjny, prowadzący do licznych imitacji, korzystających z popularności głównego bohatera. W 1987 roku ukazała się jego jedyna oficjalna kontynuacja, \"Django II\" w reżyserii Nella Rosattiego.\nObsada.\nLista opracowana na podstawie pracy Hughesa.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2817299", "fragment_id": "1604169/0", "subtitle": "", "title": "Django (film 1966)", "parentId": 2817299.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1604169", "source": "wikipedia", "score": 0.49506109952926636}, "uuid": "541a53ee-6eef-4e2f-b86f-9430794c30d9"}, {"page_content": "Zdjęcia do \"Django\" rozpoczęły się w listopadzie 2011 roku w Kalifornii. Miejscami akcji filmu były też stany Wyoming i Luizjana. Nadzór nad stroną techniczną filmu objął operator kamery Robert Richardson, kręcąc przy użyciu taśmy filmowej 35 mm. Zakończenie zdjęć nastąpiło w lipcu 2012 roku, po 130 dniach kręcenia; jedna z producentek filmu, Stacey Sher, atmosferę występującą podczas produkcji oceniała jako przyjazną. 29 listopada 2012 roku ukazał się finalny zwiastun filmu.\nPremiera \"Django\" odbyła się 25 grudnia 2012 roku w Stanach Zjednoczonych; towarzyszył jej incydent związany z reakcją reżysera Spike’a Lee, który oburzał się na nagminne używanie w filmie wyrażeń rasistowskich (Lee potępiał z tych samych powodów inny film Tarantino, \"Jackie Brown\"). 4 stycznia 2013 roku film miał uroczystą premierę europejską w Rzymie, natomiast 18 stycznia zadebiutował w polskich kinach. Wydanie \"Django\" na płytach Blu-ray i DVD w Stanach Zjednoczonych nastąpiło 16 kwietnia 2013 roku, a w Polsce – 15 maja 2013 roku.\nŚcieżka dźwiękowa.\n \"Osobny artykuł: Django (ścieżka dźwiękowa).\"\nŚcieżka dźwiękowa z filmu \"Django\", tradycyjnie dla dzieł Tarantino, miesza ze sobą różne style i gatunki muzyczne. Oprócz tytułowego motywu z oryginalnego filmu \"Django\", skomponowanego przez Luisa Bacalova, na ścieżce dźwiękowej znajdują się różne utwory muzyki popularnej z lat 60. i 70. XX wieku. Soundtrack \"Django\" zawiera muzykę pochodzącą z innych filmów, a także skomponowaną specjalnie na potrzeby tego dzieła. Wśród twórców muzyki znajdują się Bacalov, a także Ennio Morricone, Jerry Goldsmith, Rick Ross, John Legend i Anthony Hamilton. Swój utwór przeznaczony do filmu napisał również Frank Ocean, ale nie pasował on zupełnie do akcji \"Django\". 1 stycznia 2013 roku Tarantino opublikował ścieżkę dźwiękową do filmu w sieci, załączając do niej własny komentarz.\nOdbiór filmu.\nBox office.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2624113", "fragment_id": "1624250/5", "subtitle": "", "title": "Django (film 2012)", "document_id": "1624250", "start_index": 6608.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2624113.0, "score": 0.6138008832931519}, "uuid": "79a96242-ab2c-4f98-8847-fd4304a9f1fe"}, {"page_content": "Włoski reżyser Sergio Corbucci przed \"Django\" zrealizował trzy westerny. Pierwszym z nich była \"Massacro al Grande Canyon\" (1963), kolejne dwa zaś stanowiły chłodno przyjęte przez krytyków \"Minnesota Clay\" (1964) oraz \"Johnny Oro\" (1966). Po niepochlebnym odbiorze swoich filmów kowbojskich, Corbucci zdecydował się na nakręcenie \"Django\", nawiązując porozumienie z włoską wytwórnią BRC Produzione Film oraz hiszpańską Tecisa Film. Producenci byli początkowo nieprzekonani do autorskiego projektu włoskiego filmowca.\nScenariusz do \"Django\" Sergio Corbucci napisał wraz ze swoim bratem Brunonem, wyraźnie wzorując się na filmie \"Straż przyboczna\" w reżyserii Akiry Kurosawy oraz jego adaptacji pod tytułem \"Za garść dolarów\" autorstwa Sergia Leone. Inspirację dla imienia głównego bohatera stanowił belgijski gitarzysta Django Reinhardt, którego lewa ręka uległa niemal całkowitej martwicy, wskutek pożaru w jego taborze 2 listopada 1928 roku.\nDo tytułowej roli Corbucci zaangażował 23-letniego wówczas Franco Nero, który dotąd miał doświadczenie jedynie w odgrywaniu ról w tanich filmach science fiction. Początkowo w roli Django miał być obsadzony Mark Damon, występujący wcześniej w \"Johnnym Oro\". Ów pomysł jednak Corbucciemu wyperswadowała Silvia Dioniso, żona asystenta reżysera Ruggero Deodato. Postać Marii zagrała Loredana Nusciak, natomiast pozostali aktorzy – z Ángelem Álvarezem i Gino Percine na czele – stali się stałą częścią obsady westernowej w kolejnych filmach Corbucciego.\nNa potrzeby mrocznego świata filmu kostiumograf Carlo Simi dokonał stylizacji głównego bohatera. Filmowy Django nosi na sobie płaszcz Unii, bryczesy, czarny kapelusz oraz mitenki. Członkowie Ku Klux Klanu zostali natomiast wystylizowani na braci Hammond ze \"Strzałów o zmierzchu\" Sama Peckinpaha. Niezgodne z prawdą historyczną czerwone maski stanowiły autorski pomysł Corbucciego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2817299", "fragment_id": "1604169/5", "subtitle": "", "title": "Django (film 1966)", "parentId": 2817299.0, "start_index": 6004.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1604169", "score": 0.6568794250488281}, "uuid": "e18ab4a2-2cc1-4338-a9b4-cbb97b9158f8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 2007 roku. Zobacz też: inne znaczenia słowa Django.\nSukiyaki Western Django (jap. スキヤキ・ウエスタン ジャンゴ Sukiyaki uesutan jango) – japoński western z 2007 roku w reżyserii Takashiego Miike. Zdjęcia kręcono w prefekturze Yamagata.\nFilm inspirowany jest spaghetti westernem \"Django\" Sergia Corbucciego, jak również licznymi jego przeróbkami. Pojawia się w nim wiele nawiązań do \"Django\", wykorzystano w nim m.in. wątek muzyczny autorstwa Luisa Bacalova, opowiada jednak zupełnie inną historię, stanowiącą nawiązanie do \"Straży przybocznej\" Akiry Kurosawy i \"Za garść dolarów\" Sergia Leonego. Sam tytuł jest nawiązaniem do gatunku spaghetti westernu, sukiyaki to bowiem popularna japońska potrawa.\n8 czerwca 2007 roku w magazynie \"Big Comic Superior\" rozpoczęto serializację mangi powstałej na podstawie filmu, której autorem jest Kotobuki Shiriagari.\nFilm otrzymał mieszane oceny od krytyków. Serwis Rotten Tomatoes przyznał mu wynik 56%.\nFabuła.\nAkcja filmu rozgrywa się kilkaset lat po bitwie pod Dan-no-Urą, finałowej bitwie wojny Gempei, w małym miasteczku w Nevadzie, które stało się areną walk klanów Heike (Taira, tzw. czerwoni) i Genji (Minamoto, tzw. biali). Do miasteczka przybywa samotny rewolwerowiec, chcący opowiedzieć się po którejś ze stron konfliktu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1464517", "fragment_id": "228090/0", "subtitle": "", "title": "Sukiyaki Western Django", "parentId": 1464517.0, "start_index": 1.0, "document_id": "228090", "source": "wikipedia", "score": 0.3691341280937195}, "uuid": "9ddc1047-91fb-40f3-8886-7e9fc8111274"}, {"page_content": "W grudniu 2012 roku odbyła się premiera kolejnego filmu Tarantino, westernu \"Django\", z nazwy inspirowanego filmem Sergia Corbucciego o tym samym tytule. Bohaterem \"Django\" jest czarnoskóry niewolnik (Jamie Foxx), który wraz z łowcą głów (Christoph Waltz) poszukuje swojej żony. Dzieło Tarantino zostało pozytywnie przyjęte przez prasę, która zauważała w nim naśladowanie stylistyką amerykańskich westernów z lat 50. XX wieku oraz podejmowanie problemu rasizmu. \"Django\" został uhonorowany dwoma Złotymi Globami oraz dwoma Oscarami, w obu przypadkach dla Tarantino za scenariusz oraz dla Waltza za rolę drugoplanową.\nŻycie prywatne.\n30 czerwca 2017 zaręczył się z izraelską piosenkarką Daniellą Pick. Para pobrała się 28 listopada 2018 w Los Angeles. W lutym 2020 urodził się ich syn – Leo.\nJest ateistą.\nStyl filmowy.\nZaliczany jest do twórców należących do postmodernizmu filmowego, charakteryzującego się drastyczną przemocą, deformacją rzeczywistości i licznymi nawiązaniami do kultury masowej. W filmach reżysera zawarte są komediowo i ironicznie potraktowana przemoc, ostentacyjne używanie rasistowskich wyrażeń przez niektórych bohaterów (na przykład wielokrotne użycie słowa \"nigger\" w \"Pulp Fiction\"), silnie akcentowana niezależność postaci kobiecych, a także swobodny kolaż różnych kultur i stylów. Główną obsesję Tarantino stanowi fascynacja kinem i jego możliwościami kreowania własnej rzeczywistości, stąd jego filmy są pełne eskapizmu. Quentin Tarantino jest scenarzystą wszystkich reżyserowanych przez siebie filmów; jedynym wyjątkiem jest \"Sin City: Miasto grzechu\", gdzie gościnnie wyreżyserował jedną scenę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44727", "fragment_id": "647247/6", "subtitle": "", "title": "Quentin Tarantino", "source": "wikipedia", "start_index": 8848.0, "document_id": "647247", "parentId": 44727.0, "score": 0.3691338896751404}, "uuid": "8f4ad144-8b35-49d6-ac84-e3439fcda024"}, {"page_content": "Christoph Waltz (ur. 4 października 1956 w Wiedniu) – niemiecko–austriacko–amerykański aktor i reżyser. \nZdobył międzynarodowe uznanie dzięki drugoplanowym rolom czarnych charakterów w filmach anglojęzycznych.\nZdobywca dwóch nagród Oscara za role drugoplanowe w obrazach Quentina Tarantino \"Bękarty wojny\" (2009) i \"Django\" (2012). Laureat nagrody dla najlepszego aktora podczas 62. MFF w Cannes (2009) oraz Złotego Globu za najlepszą rolę drugoplanową.\n1 grudnia 2014 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6667 Hollywood Boulevard.\nWczesne lata.\nUrodził się i dorastał w Wiedniu jako trzecie z czwórki dzieci pary scenografów i kostiumografów – Elisabeth Urbancic i Johannesa Waltza. Jego matka pochodziła z Austrii, a ojciec z Monachium. Jego dziadek ze strony ojca, Wilhelm Waltz, pochodził z Hesji, był prawnikiem i sygnatariuszem w Monachium. Jego babka, Maria Mayen, i ojczym jego matki, Emmerich Reimers, byli aktorami w Burgtheater w Wiedniu. Kompozytor Alexander Steinbrecher po raz drugi ożenił się z matką Waltza i tym samym został ojczymem Waltza; dlatego Waltz i reżyser filmowy Michael Haneke mieli tego samego ojczyma. \nUkończył Gymnasium Billrothstraße 73 w dzielnicy Wiednia Döbling i zdał maturę, podobnie jak jego dwaj bracia, Martin i Johannes. Uczęszczał do Terezjańskiej Akademii Wojskowej. Waltz początkowo chciał zostać kamerzystą, ponieważ interesował się technologią. Jak sam twierdzi, „wszedł do filmu tylko z powodu braku innych pomysłów”. Później studiował aktorstwo w wiedeńskim seminarium im. Maxa Reinhardta przy Universität für Musik und darstellende Kunst Wien, a następnie w Lee Strasberg Theatre and Film Institute w Nowym Jorku, gdzie pobierał lekcje u Lee Strasberga i Stelli Adler. \nKariera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1777066", "fragment_id": "882668/0", "subtitle": "", "title": "Christoph Waltz", "document_id": "882668", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1777066.0, "score": 0.09880442172288895}, "uuid": "daeaf68c-4e68-4635-aabe-6ba282b04471"}, {"page_content": "Quentin Jerome Tarantino (ur. 27 marca 1963 w Knoxville) – amerykański reżyser, scenarzysta i aktor filmowy, sporadycznie także producent, jeden z głównych przedstawicieli postmodernizmu filmowego (obok Davida Lyncha oraz braci Coen). Jest członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk.\nKarierę rozpoczął jako twórca scenariuszy do filmów \"Urodzeni mordercy\" i \"Prawdziwy romans\". Sławę jako reżyser zdobył pastiszami dramatów gangsterskich (\"Wściekłe psy\", \"Pulp Fiction\" – Nash Bridges nagrodzony Złotą Palmą i Oscarem), charakterystycznymi ze względu na brutalność, rozbudowane dialogi i nawiązania do kultury masowej. Dalszy etap jego twórczości stanowią między innymi dramat \"Jackie Brown\", dwuczęściowy film sensacyjny \"Kill Bill\", komediodramat wojenny \"Bękarty wojny\" i western \"Django\". W swoich filmach Tarantino eksponuje swą fascynację kinem, tworząc kolaże różnych stylów i gatunków.\nPrzewodniczył jury konkursu głównego na 57. MFF w Cannes (2004) oraz na 67. MFF w Wenecji (2010).\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się 27 marca 1963 roku w Knoxville w stanie Tennessee. Jego matka, Connie Tarantino, była pielęgniarką, natomiast jego ojciec, Tony Tarantino, muzykiem. Rodzice rozstali się przed jego urodzeniem, po czym jego ojczymem został Curt Zastoupil. Kiedy Quentin Tarantino miał dwa lata, przeprowadził się wraz z matką i ojczymem do miasta Torrance w Kalifornii. Uczęszczał do szkoły średniej w dzielnicy Harbor City w Los Angeles, jednak porzucił ją w dziewiątym roku nauki, w wieku 16 lat. Po latach wspomina, że jedynym przedmiotem, który lubił, była historia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44727", "fragment_id": "647247/0", "subtitle": "", "title": "Quentin Tarantino", "parentId": 44727.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647247", "score": 0.041359156370162964}, "uuid": "c720787b-4397-4684-bcf2-b89e8039633d"}, {"page_content": "Sergio Corbucci (ur. 6 grudnia 1927 w Rzymie, zm. 1 grudnia 1990 w Rzymie) – włoski reżyser i scenarzysta filmowy, przedstawiciel nurtu spaghetti westernów.\nŻyciorys.\nKarierę zaczął jako krytyk filmowy w piśmie „Schermi del Mondo”. W latach 50. XX wieku rozpoczął karierę jako autor filmów dokumentalnych dla kanadyjskiej telewizji. Doświadczenie przy filmach fabularnych zdobył jako współpracownik przy kręconych we Włoszech produkcjach hollywoodzkich. Dołączył około 1965 roku do nurtu spaghetti westernów, tworząc charakterystyczne filmy parodiujące hollywoodzkie kino kowbojskie. Jego twórczość cechowała się wyjątkową brutalnością i pesymizmem, eksponując zarazem motywy polityczne, skierowane przeciwko amerykańskiemu kapitalizmowi. Do najbardziej znanych jego filmów należą \"Django\" (1966), \"Człowiek zwany Ciszą\" (1968) i \"Zawodowiec\" (1968).\nCorbucci był jednym z najbardziej płodnych reżyserów spaghetti westernów. Wyprodukował więcej niż 50 filmów. Jest uznawany za najważniejszego, po Sergiu Leone, przedstawiciela nurtu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2439851", "fragment_id": "524698/0", "subtitle": "", "title": "Sergio Corbucci", "parentId": 2439851.0, "start_index": 0.0, "document_id": "524698", "source": "wikipedia", "score": 0.15966272354125977}, "uuid": "7a7a4def-c6b4-4e3d-afb4-4f18aa5f7974"}, {"page_content": "Zrozpaczona siostra Calvina, Lara, każe wysłać Django do dożywotniej pracy w kopalni, a Broomhilda zostaje zamknięta w szopie. Podczas podróży z trzema handlarzami żywym towarem Django udaje się jednak ich przekonać, że jest płatnym zabójcą. Proponuje im współpracę, oferując im możliwość zdobycia pieniędzy z transakcji, które pozostały w Candylandzie. Otrzymując rewolwer od jednego z handlarzy, zabija ich wszystkich, po czym kradnie przemycony przez nich dynamit i rusza dokonać zemsty. Uwolniwszy Broomhildę, Django wraca do Candylandu, by zastrzelić wszystkich pozostałych właścicieli plantacji, którzy wrócili z pogrzebu Calvina. Ostatnią ofiarą jest Stephen, który zostaje postrzelony w kolano, a następnie ginie w wyniku eksplozji rezydencji. Po dokonaniu ostatecznej destrukcji Candylandu Django i Broomhilda odjeżdżają konno.\nObsada.\nLista opracowana w oparciu o pismo „The New York Times”.\nProdukcja.\nW 2007 roku, po ukazaniu się w kinach swojego filmu \"\", reżyser Quentin Tarantino przedstawił pismu „The Daily Telegraph” swoje plany stworzenia własnego westernu. Miał on przedstawiać problem niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych w konwencji spaghetti westernu. Głównym materiałem stanowiącym inspirację dla Tarantino były filmy reżysera Sergia Corbucciego. W maju 2011 roku Tarantino ukończył scenariusz swojego dzieła, przekazując go wytwórni The Weinstein Company.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2624113", "fragment_id": "1624250/3", "subtitle": "", "title": "Django (film 2012)", "source": "wikipedia", "start_index": 3410.0, "document_id": "1624250", "parentId": 2624113.0, "score": 0.42907190322875977}, "uuid": "39e82bfa-2058-42d1-9fb9-9a43ccd0d5bb"}]}
{"id": "q_16", "question": "Jak nazywa się podstawowa jednostka masy w układzie SI?", "answer": [{"page_content": "Układ SI, właściwie Międzynarodowy Układ Jednostek Miar ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Système international d’unités&lt;/&gt;, SI) – znormalizowany układ jednostek miar zatwierdzony w 1960 (później modyfikowany) przez Generalną Konferencję Miar na XI Generalnej Konferencji Miar. Jest stworzony w oparciu o metryczny system miar. Jednostki w układzie SI dzielą się na podstawowe i pochodne.\nUkład SI został oficjalnie przyjęty przez wszystkie państwa świata z wyjątkiem Stanów Zjednoczonych, Liberii i Mjanmy (Birmy); w Polsce układ SI obowiązuje od 31.12.1966 r.\nHistoria.\nW 1791 r. we Francji przyjęto definicję metra jako formula_1 długości mierzonej wzdłuż południka paryskiego od równika do bieguna. Rok później przyjęto nazwy „metr”, „ar”, „litr” oraz „graw” (jako jednostkę masy). Od XIX wieku używany był układ MKS, w którym jednostkami podstawowymi były: metr, kilogram i sekunda. W 1954 roku jako jednostki podstawowe uznane zostały również: amper, kelwin, kandela. Międzynarodowy Układ Jednostek Miar został zatwierdzony na XI Generalnej Konferencji Miar w 1960 roku. Po obradach XIV Generalnej Konferencji Miar w 1971 r. do klasy jednostek podstawowych został włączony mol określający liczność materii. Natomiast na XX Konferencji, w październiku 1995 roku, do klasy jednostek pochodnych włączono jednostki radian i steradian, występujące dotychczas jako jednostki uzupełniające.\nJednostki podstawowe.\nObecnie układ SI zawiera 7 jednostek podstawowych.\nZależności między jednostkami.\nZależności między podstawowymi jednostkami układu SI obrazuje poniższy graf:\nJednostki pochodne układu SI.\nJednostkami pochodnymi nazywa się wszystkie pozostałe jednostki wielkości fizycznych, zarówno te mające własne nazwy jak np. wat (W) czy dioptria, jak i te, które ich nie mają i są wyrażane za pomocą jednostek podstawowych, np. przyspieszenie nie ma swojej nazwy jednostki i wyrażane jest za pomocą metra i sekundy\n formula_2\nPrzedrostki układu SI.Przedrostki układu SI przyjęte oficjalnie na XI Generalnej Konferencji Miar w 1960 roku są nazwami (prefiksami) dla przeliczników dziesiętnych jednostek. Poza kilogramem wszystkie jednostki podstawowe nie są spotęgowane i nie mają przedrostków.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44904", "fragment_id": "651618/0", "subtitle": "", "title": "Układ SI", "parentId": 44904.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651618", "source": "wikipedia", "score": 0.9277827739715576}, "uuid": "e7cd1bfa-923f-41d3-b4b6-830b37336b80"}, {"page_content": "Masa – jedna z podstawowych wielkości fizycznych określająca bezwładność (\"masa bezwładna\") i oddziaływanie grawitacyjne (\"masa grawitacyjna\") obiektów fizycznych. Jest wielkością skalarną. Potocznie rozumiana jako miara ilości materii obiektu fizycznego. W szczególnej teorii względności związana z ilością energii zawartej w obiekcie fizycznym. Najczęściej oznaczana literą m.\nW układzie jednostek miar SI podstawową jednostką masy jest kilogram (kg).\nMasa w fizyce klasycznej.\nW nierelatywistycznej fizyce klasycznej pojęcie masy występuje w dwóch znaczeniach:\nFizyka klasyczna nie uzasadnia, dlaczego te dwie wielkości mają być sobie równe, choć równość taką stwierdzono – por. eksperyment Eötvösa i zasada równoważności.\nMasa bezwładna.\nJest miarą bezwładności ciała, to znaczy miarą zmiany prędkości ciała wywołanej działaniem na nie siły. Druga zasada dynamiki Newtona ma postać:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – wektor siły działającej na ciało,\n formula_3 – wektor pędu ciała,\n formula_4 – czas,\n formula_5 – masa bezwładna ciała,\n formula_6 – wektor przyspieszenia.\nMasa grawitacyjna.\nJest to wielkość opisująca oddziaływania grawitacyjne dwóch punktowych ciał, występująca w prawie powszechnego ciążenia:\n formula_7\ngdzie:\n formula_8 – siła oddziaływania ciał,\n formula_9 – stała grawitacji,\n formula_10 formula_11 – masy oddziałujących ciał,\n formula_12 – odległość ciał.\nMasa w fizyce relatywistycznej.\nW fizyce relatywistycznej pojęcie masy zależy od teorii, różne określenia i koncepcje masy przedstawiają szczególna teoria względności i ogólna teoria względności.\nMasa spoczynkowa.\nWielkością fizyczną charakteryzującą obiekt fizyczny lub układ takich obiektów jest w szczególnej teorii względności masa spoczynkowa, zwana niekiedy po prostu masą. Wielkość ta nie zależy od układu odniesienia (jest niezmiennikiem transformacji Lorentza).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3706", "fragment_id": "168276/0", "subtitle": "", "title": "Masa (fizyka)", "document_id": "168276", "start_index": 0.0, "parentId": 3706.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5662418603897095}, "uuid": "e5dc1fc7-bd00-4be4-b256-da5fca039e02"}, {"page_content": "Układ SI definiuje siedem jednostek miary jako podstawowy zbiór z których tworzone są jednostki pochodne. Te podstawowe jednostki i ich fizyczna wielkość to:\nWielkości wyrażane w jednostkach podstawowych układu SI tworzą zbiór wzajemnie niezależnych wymiarów wymaganych w analizie wymiarowej stosowanej powszechnie w nauce i technice. Jednakże do zdefiniowania niektórych jednostek trzeba użyć innych jednostek.\nZmiany definicji.\nDefinicje podstawowych jednostek układu SI były kilkakrotnie zmieniane i uzupełniane od czasu podpisania Konwencji Metrycznej w 1875. Po zmianie definicji metra w 1960, kilogram w dalszym ciągu był jedyną jednostką, która była zdefiniowana przez określony przedmiot, a nie przez stałą fizyczną. Jednakże mol, amper oraz kandela, przez sposób w jaki je zdefiniowano, również odwoływały się do wzorca masy, którym był walec wykonany ze stopu platyny z irydem, przechowywany w sejfie niedaleko Paryża. Jednym z celów metrologii było znalezienie takiego sposobu zdefiniowania kilograma, aby opisać go przy pomocy stałej fundamentalnej na wzór definicji metra, która korzysta z prędkości światła.\nXXI Generalna Konferencja Miar (CGPM, 1999) zajęła w tym celu oficjalne stanowisko i zaleca „aby krajowe laboratoria kontynuowały wysiłki udoskonalając doświadczenia łączące jednostkę masy ze stałymi podstawowymi lub atomowymi w celu zmiany definicji kilograma w przyszłości”. Uwagę przyciągnęły dwie główne możliwości stała Plancka i stała Avogadra.\nW 2005 roku Międzynarodowy Komitet Miar i Wag (CIPM) zatwierdził przygotowanie nowych definicji kilograma, ampera i kelwina oraz zauważył możliwość nowej definicji mola odwołującej się do stałej Avogadra\nXXIII CGPM (2007) ustaliła, aby odłożyć wszelkie formalne zmiany do następnej Generalnej Konferencji w 2011.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111376", "fragment_id": "4605/0", "subtitle": "", "title": "Jednostka podstawowa układu SI", "document_id": "4605", "start_index": 0.0, "parentId": 111376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6418728232383728}, "uuid": "55000f1e-899c-45c0-acba-e3b310d4c100"}, {"page_content": "Kilogram, oznaczenie kg – jednostka masy, jednostka podstawowa układu SI.\nNa początku XXI w. jest to jedyna jednostka podstawowa posiadająca przedrostek (kilo).\nDefinicja.\nOd 2019 obowiązuje następująca definicja kilograma:\n Kilogram, oznaczenie kg, to jednostka masy w SI. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej stałej Plancka h, wynoszącej 6,62607015⋅10−34, wyrażonej w jednostce J·s, która jest równa kg⋅m2⋅s−1, przy czym metr i sekunda zdefiniowane są za pomocą c i ∆\"ν\"Cs.\nWartość dokładna zapisana w notacji wykładniczej oraz jej przybliżenie:\n kg = 3 668 388 484 640 072 · 2 486 164 202 903 619-1 · 1040 · h · ∆\"ν\"Cs·c-2 \n ≈ 1.475 521 399 735 270 916 · 1040 · h · ∆\"ν\"Cs · c-2\nHistoryczny wzorzec kilograma.\nWzorzec kilograma został usankcjonowany uchwałą I Generalnej Konferencji Miar (Conférence Générale des Poids et Mesures, CGPM) we wrześniu 1889 roku. Wzorcem kilograma do 2019 roku był walec o wysokości i średnicy podstawy 39 mm wykonany ze stopu platyny (90%) z irydem (10%). Przechowywany jest w sejfie Międzynarodowego Biura Miar i Wag w Sèvres koło Paryża, ma on kilka oficjalnych kopii (w samym Sèvres jest ich sześć). Ponadto wiele krajów posiada swoje narodowe kopie. Polski wzorzec został zakupiony w 1951 roku i otrzymał numer 51. Główny wzorzec kilograma zamknięty jest w sejfie. Aby go otworzyć potrzeba trzech kluczy: jeden znajduje się w Międzynarodowym Biurze Miar i Wag w Sèvres, drugi w Międzynarodowym Komitecie Miar i Wag, a trzeci we Francuskim Archiwum Państwowym. Od 1889 roku wzorzec wyjmowany był trzykrotnie: w roku 1939, 1946 i 1989.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3040", "fragment_id": "168471/0", "subtitle": "", "title": "Kilogram", "parentId": 3040.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168471", "source": "wikipedia", "score": 0.2515870928764343}, "uuid": "cbd39911-9cdf-41b3-976f-bc11a824e944"}, {"page_content": "Układ jednostek miar ciężarowy (zwany także technicznym) dawny układ obecnie zastąpiony przez układ SI.\nJednostki podstawowe: metr (m), kilogram-siła (kG), sekunda (s).\nW układzie tym jednostka masy jest jednostką pochodną, natomiast jednostka siły – podstawową.\nJednostką masy jest w tym układzie inert.\n1 inert = 1 kgf*s2/m = 9,80665 kg\nJednostką gęstości jest inert/m3 = 9,80665 kg/m3, ciężaru właściwego 1 kG/m3 = 9,80665 N/m3. Pozostałymi jednostkami są:\nLinki zewnętrzne.\nprzelicz jednostki miar\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33852", "fragment_id": "174741/0", "subtitle": "", "title": "Układ jednostek miar ciężarowy", "parentId": 33852.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174741", "score": 0.991708517074585}, "uuid": "b45cab31-730d-4569-b8df-bee58ae52ab6"}, {"page_content": "Układ jednostek miar MKS (\"Metr Kilogram Sekunda\") – układ jednostek miar, którego jednostkami podstawowymi są: metr (m), kilogram (kg) i sekunda (s), pozwalający na pomiar wielkości mechanicznych i dynamicznych.\nSystem został utworzony w 1889 roku, a w 1960 roku został zastąpiony przez układ SI.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6466", "fragment_id": "177220/0", "subtitle": "", "title": "Układ jednostek miar MKS", "parentId": 6466.0, "start_index": 0.0, "document_id": "177220", "source": "wikipedia", "score": 0.2071375995874405}, "uuid": "81710551-7feb-49ae-8df2-b09174008f67"}, {"page_content": "Nie mylić z: gran (jednostka).\n Ta strona dotyczy jednostki masy. Zobacz też: gram (ujednoznacznienie).\n Na tę stronę wskazuje „miligram”. Zobacz też: Miligram – potok, dopływ Bobru.\nGram, oznaczenie g – jednostka masy, jednostka podstawowa w układzie jednostek miar CGS (\"Centymetr Gram Sekunda\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1895", "fragment_id": "178148/0", "subtitle": "", "title": "Gram", "document_id": "178148", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1895.0, "score": 0.3292449712753296}, "uuid": "45d52c05-8bbf-458f-b628-49e943cde213"}, {"page_content": "Obowiązujący obecnie, w większości krajów świata, układ jednostek miar SI jest oparty na układzie wielkości długość – masa – czas, uzupełniony o temperaturę, natężenie prądu elektrycznego, światłość i ilość (liczność) materii, którym odpowiadają jednostki podstawowe: metr, kilogram, sekunda, kelwin, amper, kandela i mol. Jednak, o ile pozycja temperatury, jako wielkości podstawowej, nie jest kwestionowana nawet w układzie jednostek naturalnych Plancka (mimo że temperaturę można interpretować, jako wyrażającą średnią energię kinetyczną cząstek), to natężenie prądu elektrycznego zostało przyjęte, jako wielkość podstawowa, jedynie ze względu na łatwość odtworzenia wzorca (naturalną wielkością podstawową dla elektryczności jest ładunek elektryczny), a światłość stała się wielkością podstawową, jedynie aby zobiektywizować subiektywny odbiór pewnego zakresu fal elektromagnetycznych przez ludzki wzrok (obiektywną wielkością odpowiadającą światłości jest gęstość kątowa strumienia energii mierzona w watach na steradian, co znalazło wyraz w obecnej definicji kandeli). Obowiązująca obecnie definicja metra, wyrażająca go w powiązaniu z sekundą, choć nie kwestionuje pozycji długości jako wielkości podstawowej, to wydaje się podkreślać jej związek z czasem, wynikający ze szczególnej teorii względności (czasoprzestrzeń).\nWymiar jednostki miary – wyrażenie danej jednostki miary za pomocą podstawowych jednostek miar danego układu jednostek miar (tj. głównych jednostek miar wielkości podstawowych układu wielkości, na którym jest oparty układ jednostek), w postaci iloczynu jednostek podstawowych w odpowiednich potęgach (wzorem wymiarowym, zbudowanym w oparciu o wzór wymiarowy wielkości fizycznej).\nNp. w, opartym na układzie LMT, układzie jednostek miar SI, wymiarem niutona jest:\n formula_4\na, w opartym na tym samym układzie, układzie jednostek miar CGS, wymiarem dyny jest:\n formula_5\nSymbole jednostek miar piszemy pismem prostym (antykwą). We wzorze wymiarowym symbol jednostki miary „wymiarowanej” (ale nie symbole jednostek podstawowych) zapisujemy w nawiasie kwadratowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=916732", "fragment_id": "1035775/1", "subtitle": "", "title": "Wymiar wielkości fizycznej", "parentId": 916732.0, "start_index": 1438.0, "document_id": "1035775", "source": "wikipedia", "score": 0.62935471534729}, "uuid": "6345c695-44fb-42f7-b66c-bd9141f82145"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki masy. Zobacz też: inne znaczenia.\nTona – jednostka masy stosowana w technice i handlu. Przeważnie, szczególnie w Polsce, utożsamiana z toną metryczną.\nTona metryczna.\nJednostka podstawowa układu MTS, legalna, lecz poza układem jednostek SI:\n 1 tona = 1000 kg = 1000000 g = 1 Mg.\nPowszechnie używaną jednostką w handlu produktami rolnymi jest decytona zwana kwintalem.\n 1 decytona = 1 dt = 0,1 t = 1 kwintal = 1 q = 100 kg\nDługa tona.\n(ang. \"long ton\") – pozaukładowa jednostka masy zwana też toną angielską (w okrętownictwie określana też jako tona standardowa – ts lub tona waszyngtońska – tW, przyjęta do pomiaru wyporności okrętów w traktacie waszyngtońskim).\n 1 tona angielska = 20 cetnarów angielskich = 2240 funtów brytyjskich = 1016,05 kg\nWyporność okrętów w nomenklaturze anglosaskiej tradycyjnie określano w długich tonach w odniesieniu do każdej z klas okrętów z wyjątkiem jednostek typów: \"San Antonio\", \"Zumwalt\", \"Osprey\" oraz okrętów LCS, dla których miarą wyporności całkowitej jest tona metryczna. Również jednak najnowsza anglojęzyczna literatura fachowa podaje wyporności ogółu okrętów w tonach metrycznych (ang. \"tonne\").\nKrótka tona.\n(ang. \"short ton\") – pozaukładowa jednostka masy, zwana też toną amerykańską.\n 1 tona amerykańska = 2000 funtów brytyjskich = 907,18 kg\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19085", "fragment_id": "182170/0", "subtitle": "", "title": "Tona", "document_id": "182170", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19085.0, "score": 0.31791743636131287}, "uuid": "2a38020c-7bf6-49e2-af5f-f2078e8a9544"}, {"page_content": "Dawniej za wzorzec był przyjmowany jeden litr wody o temperaturze czterech stopni Celsjusza przy ciśnieniu normalnym. W 1901 r. z kolei 3. Generalna Konferencja Miar zmieniła definicję litra na „objętość jaką zajmuje 1 kilogram wody destylowanej w temperaturze 3,98 °C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)”. Zależności między litrem a kilogramem usunięto w 1964 r., na 12. Generalnej Konferencji Miar.\n16 listopada 2018 roku 26 Generalna Konferencja Miar ustaliła, że od 2019 wzorzec kilograma jest oparty na stałej Plancka, zdefiniowanej jako 6,62607015⋅10−34 kg⋅m2⋅s−1.\nKilogram a miara siły.\nKilogram [kg] jest jednostką tylko masy i nie należy go mylić z kilogramem-siłą [kgf], dawniej [kG] – jednostką siły.\nGram.\nSłowo gram jest zasadniczym rdzeniem, do którego są dodawane przedrostki układu SI. Powód posiadania przedrostka przez główną jednostkę masy jest historyczny. Pierwotnie dziesiętny układ jednostek zarządzony przez Ludwika XVI przewidywał nazwę graw dla kilograma. Przed wprowadzeniem przedrostków gram był alternatywną nazwą dla tysięcznej grawa (mgv), a tona dla 1000 grawów (kgv). System metryczny nie wszedł do użycia aż do rewolucji francuskiej. W tym czasie nazwa \"graw\" stała się politycznie niepoprawna, ponieważ w wymowie była bardzo podobna do francuskiego określenia \"grave\" (niem. tytuł szlachecki \"Graf\" \"hrabia\"), a wszelkie tytuły szlacheckie były niezgodne z wyznawanym przez rewolucjonistów egalitaryzmem wyrażającym się w jednym z haseł rewolucji – \"„égalité”\". Gram jest także podstawową jednostką układu CGS, który nie jest już szeroko stosowany.\nZobacz też.\nInne jednostki masy:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3040", "fragment_id": "168471/1", "subtitle": "", "title": "Kilogram", "parentId": 3040.0, "start_index": 1604.0, "document_id": "168471", "source": "wikipedia", "score": 0.21699295938014984}, "uuid": "337ea7f1-ef63-4a6b-b26f-f78db280881a"}]}
{"id": "q_17", "question": "Co wynalazł angielski matematyk Hadley w roku 1731?", "answer": [{"page_content": "Historia.\n \"Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, [ rozbuduj ją].\"\nSekstant został wynaleziony w 1731 roku przez angielskiego matematyka i wynalazcę szeregu przyrządów optycznych (mylnie podaje się, że był astronomem) Johna Hadleya (1682–1744) i praktycznie do dzisiaj pozostał w tej samej postaci.\nObecnie sekstant jest już przyrządem pomocniczym, używanym sporadycznie. Długo utrzymywał się w nawigacji morskiej, szczególnie z dala od lądu, gdzie nie docierały sygnały radiolatarni i systemów radionawigacyjnych. Wyszedł z użycia od czasu upowszechnienia odbiorników GPS. Mimo wszystkich niedogodności, astronawigacja stanowi przedmiot wykładany na kierunkach nawigacyjnych uczelni morskich. Sekstant zachował znaczenie jako pomocniczy przyrząd nawigacyjny, uniezależniający od działania pokładowej instalacji elektrycznej oraz od systemów nawigacyjnych obsługiwanych przez człowieka (GPS, który może zostać wyłączony lub zakłócony). Przydatny ponadto w żegludze okołobiegunowej (strefy podbiegunowe), gdzie działanie systemów nawigacyjnych nie jest dokładne (brak lub niedostateczna liczba satelitów), oraz w żegludze przybrzeżnej do określenia odległości.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5450", "fragment_id": "182914/2", "subtitle": "", "title": "Sekstant", "parentId": 5450.0, "start_index": 3396.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182914", "score": 0.6894321441650391}, "uuid": "3cdaac00-3685-44d4-83e4-553f552c457d"}, {"page_content": "John Hadley (ur. 16 kwietnia 1682 w Bloomsbury, zm. 14 lutego 1744 w East Barnet) – angielski wynalazca. Starszy brat George’a, meteorologa.\nUlepszył teleskop zwierciadlany, wspólnie z braćmi (George i Henry) zbudował w 1721 teleskop newtonowski. Około 1730 wynalazł również sekstant, niezależnie od innego jego wynalazcy, Thomasa Godfreya.\nJego nazwiskiem są nazwane dwa masywy na Księżycu: Mons Hadley i Mons Hadley Delta.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=526346", "fragment_id": "1555569/0", "subtitle": "", "title": "John Hadley", "parentId": 526346.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1555569", "score": 0.973353385925293}, "uuid": "a2b241d1-aa12-4dda-b153-0b4f78c575ed"}, {"page_content": "George Hadley (12 lutego, 1685 – 28 czerwca, 1768) – angielski meteorolog.\nOpisał wiatry pasatowe. Jego imieniem nazwana jest cyrkulacja w tropikach, której elementem są pasaty i tropikalna strefa konwergencji.\nWraz z braćmi: Johnem i Henrym, skonstruował w 1721 teleskop newtonowski.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=507407", "fragment_id": "1568077/0", "subtitle": "", "title": "George Hadley", "parentId": 507407.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1568077", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "a6c76562-7a48-416b-8a4f-a673ce0ccae3"}, {"page_content": "W roku 1793 opublikował \"Meteorological Observations and Essays\". W roku 1788 zaczął obserwacje zorzy polarnej (aurora borealis) – zjawiska meteorologicznego związanego z elektrycznością w atmosferze. Uważał, że istnieje związek pomiędzy zjawiskiem zorzy i polem magnetycznym. Przedstawił strukturę wiatrów pasatowych, chociaż publikacja Hadleya (George Hadley, komórka Hadleya) z 1735 (znana Daltonowi) była prekursorska. Był pierwszym, który pokazał, że deszcz jest powodowany nie przez zmiany ciśnienia, ale przez zmianę temperatury z wysokością. Pokazał, że zmiany temperatury z wysokością są związane z rozprężaniem (adiabatycznym) cząstek powietrza.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: John Dalton.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62747", "fragment_id": "652020/1", "subtitle": "", "title": "John Dalton", "document_id": "652020", "start_index": 1760.0, "parentId": 62747.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21775856614112854}, "uuid": "17b5ef21-6e34-41fa-a909-e818bd6a8f4e"}, {"page_content": "Mons Hadley Delta – góra w północnej części widocznej strony Księżyca, w górach Montes Apenninus. Przejęła nazwę od leżącej zaraz na północny wschód góry Mons Hadley, która upamiętnia angielskiego wynalazcę Johna Hadleya. Jej średnica to około 15 km, wznosi się na wysokość 3,9 km i jest niższa od Mons Hadley (4,5 km). Góra jest najbardziej znana z tego, że u jej podnóża wylądował Apollo 15.\nTuż na zachód od Mons Hadley Delta i miejsca lądowania Apollo 15 leży wąwóz Rima Hadley. Przy jego południowo-zachodnim krańcu, na południowy zachód od góry znajduje się wydłużony krater Béla. Jeszcze dalej na południowy zachód, w tym samym paśmie górskim leży masyw Mons Bradley. Na zachód od Mons Hadley Delta położone jest małe morze księżycowe Palus Putredinis, a na południe-południowy wschód krater Aratus.\nPrzypisy.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nHadley Delta (z prawej), Mons Hadley (z lewej), moduł księżycowy LM (w środku) i James Irwin z Lunar Roving Vehicle", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1737742", "fragment_id": "860245/0", "subtitle": "", "title": "Mons Hadley Delta", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "860245", "parentId": 1737742.0, "score": 0.06720399111509323}, "uuid": "376aea60-887d-43ef-9adb-49a1730e7a87"}, {"page_content": "Dla nauki XVII i XVIII w. duże znaczenie miały prace niemieckiego matematyka Gottfrieda Leibniza, który niezależnie od Izaaka Newtona opracował zasady rachunku różniczkowego i próbował sformułować zasady logiki symbolicznej. Około 1680 Jan Heweliusz (1611–1687), astronom z Gdańska, wybudował największy w tamtych czasach teleskop i opracował dokładne mapy Księżyca. W 1705 Edmond Halley opublikował \"Zasady astronomii komet\", w której wykazał, że poruszają się one po orbitach eliptycznych. Obserwował kometę nazwaną później jego imieniem i przewidział jej zbliżenie się do Słońca. W 1718 Halley odkrył ruchy własne gwiazd. W 1714 Gabriel Fahrenheit jako pierwszy ustalił i wprowadził skalę temperatur zwaną skalą Fahrenheita. W 1727 Stephen Hales zapoczątkował swym dziełem \"Vegetable Staticks\" fizjologię roślin. Najwybitniejszym biologiem XVIII w. był jednak Szwed Karol Linneusz (1707–1778), który zapoczątkował nowoczesną systematykę, porządkując najpierw gatunki roślin w \"Species Plantarum\", a później wszystkie znane w jego czasie gatunki organizmów ujął w jeden spójny system klasyfikacyjny w dziele \"Systema Naturae\". Wprowadził dwuczłonowe łacińskie nazewnictwo gatunków (wyraz rodzaju + wyraz gatunku np. \"Bos indicus\" – bawół). W 1727 Joseph Priestley i Jan Ingenhousz zapoczątkowali badania nad fotosyntezą. Rok później James Bradley odkrył zjawisko aberracji światła. W 1738 Daniel Bernoulli sformułował podstawy hydrodynamiki i zapoczątkował kinetyczną teorię gazów. W 1740 Charles Bonnet odkrył zjawisko partenogenezy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2194", "fragment_id": "186493/40", "subtitle": "", "title": "Historia nauki", "document_id": "186493", "start_index": 52685.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2194.0, "score": 0.13811856508255005}, "uuid": "fb5c0083-fb95-429a-89e9-9d805bf559d8"}, {"page_content": "Transport odbywa się poprzez ruchy wstępujące w atmosferze równikowej związane z silnym ogrzewaniem podłoża, a następnie transporcie powietrza w kierunku biegunów w górnych warstwach troposfery (na 12–18 km). Ponieważ całkowita masa powietrza w atmosferze nie zmienia się, to musi następować transport w kierunku równika przy powierzchni Ziemi (inaczej na równiku zabrakłoby powietrza). Te ruchy przypowierzchniowe nazywamy wiatrami pasatowymi. Przez wieki były wykorzystywane przez żaglowce. Z zasady zachowania masy wynika, że powietrze transportowane w górnych warstwach musi gdzieś osiadać i dzieje się tak w obszarach podzwrotnikowych. Osiadanie powietrza, czyli ruch zstępujący, jest związane z obszarami pustynnymi, brakiem chmur, lub chmurami stratocumulus nad oceanami. W obszarach równikowych wstępująca część komórki Hadleya związana jest często z głęboką konwekcją, burzami, i opadami. Ta część komórki Hadleya nazywa się wewnątrztropikalną strefą konwergencji (ang. intertropical convergence zone – ITCZ). Dodatkowym czynnikiem jest siła Coriolisa, która powoduje, że wiatry pasatowe wieją z północnego wschodu. Komórka Hadleya ma strukturę północno-południową wywołaną przez gradient temperatury, ale wiatry są modulowane przez siłę Coriolisa. Komórka Hadleya jest bezpośrednią odpowiedzią na różnice w ilości energii słonecznej dochodzącej do ziemi na równiku a obszarami oddalonymi od równika. Jednym z podstawowych pytań ogólnej dynamiki atmosfery jest dlaczego komórka Hadleya nie rozciąga się aż do obszarów biegunowych. Jednym z powodów jest to, że wymiana ciepła związana z układami frontalnymi jest bardziej efektywna w wymianie ciepła pomiędzy obszarami podzwrotnikowymi a obszarami biegunowymi. Cyrkulację Hadleya opisał na początku XVII wieku George Hadley, brytyjski prawnik i amator meteorolog", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=420582", "fragment_id": "93016/1", "subtitle": "", "title": "Komórka Hadleya", "source": "wikipedia", "start_index": 261.0, "document_id": "93016", "parentId": 420582.0, "score": 0.15538260340690613}, "uuid": "bdaa1d82-7aed-4238-b45b-a68bcae7dfbe"}, {"page_content": "William Oughtred (ur. 5 marca 1574 w Eton w Anglii, zm. 30 czerwca 1660 w Albury w Anglii) – angielski matematyk, wynalazca najwcześniejszej postaci suwaka – dwu identycznych liniowych lub kolistych skal logarytmicznych ustawianych względem siebie ręcznie celem wykonywania mnożenia i dzielenia.\nGłówne dzieła: \"Clavis Mathematicae\" (1631; \"Klucz do matematyki\"), gdzie m.in. zawarł opis arabskiej notacji liczb i ułamków dziesiętnych i fragmenty algebraiczne. Wprowadził na oznaczenie proporcjonalności symbol \"::\" i symbol \"×\" dla mnożenia. Jego prace nad suwakiem miały za bezpośrednią podstawę teoretyczną odkrycie logarytmów przez Johna Napiera. Suwak kołowy wynalazł około roku 1632, liniowy ok. 1633. jego \"Trigonometria\" (1657) jest wykładem trygonometrii płaskiej i sferycznej. Prace Oughtreda były niesłychanie zwięzłe – np. \"Clavis Mathematicae\" liczy sobie tylko 88 stron.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72382", "fragment_id": "652905/0", "subtitle": "", "title": "William Oughtred", "parentId": 72382.0, "start_index": 0.0, "document_id": "652905", "source": "wikipedia", "score": 0.2168034166097641}, "uuid": "be83d6c4-7eaf-48a3-8ed7-0ed5429a5bc8"}, {"page_content": "W 1728 James Bradley odkrył aberrację gwiazdową. To zjawisko ostatecznie udowodniło skończoną prędkość światła i pozwoliło na jej pomiar. W 1810 François Arago obserwował aberrację światła różnych gwiazd w różnych porach roku. Nie znalazł żadnych rozbieżności, co było trudne do wyjaśnienia w ramach korpuskularnej, emisyjnej teorii światła. Obserwacje te wyjaśnił w 1818 roku Augustin Jean Fresnel w ramach falowej teorii światła. M.in. dzięki temu sukcesowi teoria falowa stała się nowym paradygmatem w optyce, a także sam Arago został do niej przekonany. Dalszy rozwój teorii falowej, opartej na eterze, pogrzebał teorię emisji na prawie 100 lat. W XIX w. wykonano wiele pomiarów prędkości światła, jednak wszystkie odbywały się w układzie spoczynku źródła – nie rozstrzygając nic o transformacji tej prędkości.\nTeorie eteru jawnie łamały zasadę względności, wprowadzając układ preferowany. Radziły sobie z wyjaśnieniem doświadczenia Fizeau, ale miały problemy z wyjaśnieniem jednocześnie jego oraz doświadczenia Michelsona-Morleya. Z tego powodu Hendrik Lorentz rozwinął swoją wersję teorii eteru, tłumaczącą wszystkie dotychczasowe doświadczenia i wprowadzającą nowe transformacje.\nAlbert Einstein od młodości pracował nad uzgodnieniem elektrodynamiki Maxwella z zasadą względności. Wielokrotnie wspominał, że pracował nad swoją własną teorią emisji[]. Prawdopodobnie opierała się ona na potencjałach opóźnionych. Jednak z różnych powodów Einstein porzucił te próby. Pewną rolę mógł w tym odegrać jego młodzieńczy eksperyment myślowy z gonieniem fali światła. Zamiast modyfikacji Maxwellowskiej elektrodynamiki wybrał modyfikację Newtonowskiej mechaniki. To doprowadziło go potem do szczególnej teorii względności.\nPo STW.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3486719", "fragment_id": "936881/1", "subtitle": "", "title": "Teorie emisji", "parentId": 3486719.0, "start_index": 1405.0, "source": "wikipedia", "document_id": "936881", "score": 0.10972636938095093}, "uuid": "a13664f2-a1d2-4d26-870c-93c3741530ef"}, {"page_content": "NGC 1731 (również ESO 85-SC12) – gromada otwarta powiązana z mgławicą emisyjną, znajdująca się w gwiazdozbiorze Złotej Ryby. Należy do Wielkiego Obłoku Magellana. Odkrył ją John Herschel 23 grudnia 1834 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=624735", "fragment_id": "803180/0", "subtitle": "", "title": "NGC 1731", "parentId": 624735.0, "start_index": 0.0, "document_id": "803180", "source": "wikipedia", "score": 0.2545832395553589}, "uuid": "97217f1f-10e6-49c2-a6a7-0a5c6e1cb311"}]}
{"id": "q_18", "question": "Ile części liczy obecnie saga o przygodach Indiany Jonesa z Harrisonem Fordem w tytułowej roli?", "answer": [{"page_content": "Przygody młodego Indiany Jonesa (ang. \"The Adventures of Young Indiana Jones\") – seria amerykańskich filmów przygodowych wyprodukowanych przez George’a Lucasa, oparta na serialu \"Kroniki młodego Indiany Jonesa\", często mylnie traktowanym jako alternatywny tytuł tej produkcji. Składają się na nią 22 części, 12 wydane na kasetach, reszta wyemitowana wyłącznie w telewizji. Ta numeracja posłużyła później przy tworzeniu „Wielkiej Księgi Przygód Indiany Jonesa”, na którą złożyły się 3 klasyczne epizody z Harrisonem Fordem oraz wszystkie 22 części młodego Indiany Jonesa. W latach 2007–2008 wydano na DVD wszystkie 22 części „Przygód młodego Indiany Jonesa” w formie 3 boksów podzielonych na 3 okresy z życia Indiany Jonesa – The Early Years (Wczesne lata), The War Years (Lata wojenne) oraz The Years of Change (Lata zmian).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1809897", "fragment_id": "907020/0", "subtitle": "", "title": "Przygody młodego Indiany Jonesa", "document_id": "907020", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1809897.0, "score": 0.9595056176185608}, "uuid": "c44a228c-c8ab-4e48-9b3f-e233456c2f4a"}, {"page_content": "Zobacz też: Henry Jones.\nIndiana Jones, właściwie dr Henry Walton Jones Jr.; zdrob. Indy – postać fikcyjna, główny bohater serii filmów fabularnych, wykreowany przez scenarzystę George’a Lucasa. Indiana Jones jest archeologiem i poszukiwaczem przygód, a jego atrybutami są: fedora, bicz, skórzana kurtka i rewolwer, dzięki którym stał się postacią rozpoznawalną na całym świecie. Indiana Jones pojawił się dotychczas w pięciu pełnometrażowych filmach (z których cztery wyreżyserował Steven Spielberg, a reżyserem piątego był James Mangold), gdzie w rolę tytułową wcielił się amerykański aktor, Harrison Ford.\nDuża popularność filmu znalazła odzwierciedlenie w wyniku finansowym, gdyż na całym świecie filmy te zarobiły w sumie niemal 1,2 mld dolarów. Wielkość ta jest znacznie wyższa po uwzględnieniu inflacji. W latach, w których wydane zostały poprzednie części Indiany Jonesa, bilety były znacznie tańsze (średnie ceny biletów: 1981 – 2,78 USD, 1984 – 3,36 USD, 1989 – 3,97 USD), podczas gdy dziś średnia cena wynosi ponad 7 dolarów amerykańskich. Biorąc pod uwagę te dane, najpopularniejszym filmem o Indianie Jonesie pozostaje pierwsza część, a łącznie cztery części Indiany Jonesa przyniosły przychód, w cenach bieżących, ponad 3,3 mld USD.\n \"Osobny artykuł: Lista najbardziej dochodowych filmów.\"\nNa status dzieł kultowych tej serii złożyło się kilka czynników: nośna fabuła, wartka akcja, muzyka Johna Williamsa, efekty specjalne, humor, wysoki poziom gry aktorskiej i powiew świeżości – bowiem kino awanturnicze nie przybrało wcześniej tak nośnej formy. Filmy o Indianie Jonesie zdobyły w sumie 7 Oscarów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17695", "fragment_id": "169837/0", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "169837", "parentId": 17695.0, "score": 0.9177907705307007}, "uuid": "fc7830bf-f71e-4c44-a38a-2439ae7c1463"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy aktora urodzonego w 1942 roku. Zobacz też: Harrison Ford (1884–1957) – aktor kina niemego.\nHarrison Ford (ur. 13 lipca 1942 w Chicago) – amerykański aktor filmowy i telewizyjny, producent filmowy. Międzynarodową sławę i trwałe miejsce w historii kina przyniosły mu kreacje aktorskie, które stały się częścią amerykańskiej kultury masowej – postać Hana Solo w pierwszej i trzeciej trylogii \"Gwiezdnych wojen\" oraz tytułowa rola w serii filmów o przygodach Indiany Jonesa. Honorowy laureat Złotego Globu za całokształt twórczości, nominowany do Oscara za pierwszoplanową rolę męską w filmie \"Świadek\" (1985). Zanim został aktorem zarabiał na życie jako stolarz.\nW 1997 magazyn „Empire” umieścił go na pierwszym miejscu na liście 100 najlepszych gwiazd kina wszech czasów. Filmy z jego udziałem zarobiły w USA prawie 3,4 miliarda dolarów, a na świecie 6 miliardów, czyniąc go jedną z najlepiej zarabiających gwiazd. W 1998 był pierwszym człowiekiem o znaczącym dziedzictwie żydowskim, któremu magazyn „People” nadał tytuł „Najseksowniejszego żyjącego mężczyzny”, Adam Levine w 2013 był drugim, a David Beckham w 2015 – trzecim.\nW 2003 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6801 Hollywood Boulevard.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w Swedish Covenant Hospital w Chicago w stanie Illinois, jako syn Dorothy (z domu Nidelman), byłej aktorki radiowej, i Christophera Forda (urodzonego jako John William Ford), dyrektora ds. reklamy i byłego aktora. Wychowywał się z młodszym bratem Terence’em „Terrym” (ur. 21 kwietnia 1945). Jego ojciec był katolikiem, a matka Żydówką. Dziadkowie ze strony ojca, John Fitzgerald Ford i Florence Veronica Niehaus, byli katolikami irlandzkiego i niemieckiego pochodzenia. Z kolei dziadkowie ze strony matki, Harry Nidelman i Anna Lifschutz, byli żydowskimi imigrantami z Mińska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70153", "fragment_id": "645167/0", "subtitle": "", "title": "Harrison Ford", "parentId": 70153.0, "start_index": 1.0, "document_id": "645167", "source": "wikipedia", "score": 0.33353695273399353}, "uuid": "86e582af-910b-49af-92a3-54ef76f29a62"}, {"page_content": "Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (ang. \"Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull\") – amerykański film przygodowy w reżyserii Stevena Spielberga z 2008 roku. W czwartej odsłonie serii w rolę tytułowego archeologa, Indiany Jonesa, ponownie wcielił się Harrison Ford. W filmie wystąpili również m.in. Cate Blanchett jako Irina Spalko oraz Shia LaBeouf jako Mutt Williams.\nProdukcja, wbrew wcześniejszym obawom twórców, okazała się hitem na światową skalę. Film zarobił niemal 790 milionów dolarów na świecie, co bezpośrednio po wszystkich prezentacjach filmu w kinach dało jej 22. miejsce na liście najbardziej dochodowych filmów. Serwis Rotten Tomatoes przyznał mu wynik 78%.\nFabuła.\nWstęp.\nAkcja filmu rozgrywa się w czasie zimnej wojny w 1957 roku, dokładnie 19 lat po \"„Ostatniej Krucjacie”\". Doktor Indiana Jones wiedzie spokojne życie, mając posadę jako wykładowca na uniwersytecie. Nagle jednak zostaje z niej zwolniony z powodu licznych rewizji FBI. Już wkrótce znów odda się wielkiej przygodzie, gdy dowie się o zaginionych trzynastu kryształowych czaszkach. Legenda głosi, że zostały one wykonane przez kosmitów lub wysoko rozwiniętą cywilizację Majów. Nowa podróż doprowadzi go m.in. do Meksyku i dżungli w Peru. W niej towarzyszyć mu będą: Marion Ravenwood – kobieta, z którą spotykał się w młodości; Mutt Williams – syn oraz Profesor Oxley – przyjaciel. Na dodatek po piętach deptać mu będą sowieccy agenci oraz Irina Spalko (w tej roli Cate Blanchett).\nRozwinięcie.\nAkcja rozpoczyna się na pustyni Nevada podczas testów broni nuklearnej. W tym samym czasie radzieccy agenci KGB wykradają z magazynu znanego z „Poszukiwaczy zaginionej Arki” ciało kosmity z Roswell z pomocą uprowadzonego Indiany Jonesa. Indiana ucieka sowietom, przy okazji przeżywając detonację bomby atomowej w wykładanej ołowiem lodówce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=839132", "fragment_id": "1016293/0", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki", "parentId": 839132.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1016293", "source": "wikipedia", "score": 0.47711795568466187}, "uuid": "8ced9d13-6cbb-40d7-a78d-d78024cfb63e"}, {"page_content": "Indiana Jones i ostatnia krucjata (ang. \"Indiana Jones and the Last Crusade\") – amerykański film przygodowy z 1989 roku w reżyserii Stevena Spielberga.\nTrzeci z kolei film o niezwykłych perypetiach Indiany Jonesa, archeologa i poszukiwacza przygód, choć nieraz numerowany również jako 25. część z racji włączania do kanonu serii Przygód młodego Indiany Jonesa i traktowania całości jako Wielkiej Księgi Przygód Indiany Jonesa. W rolę tytułową po raz kolejny wcielił się Harrison Ford, a ojca dzielnego archeologa zagrał Sean Connery.\nFabuła.\nFilm rozpoczyna się w 1912 roku, gdy Indiana Jones ma ok. 15 lat i jest skautem. Szuka krzyża Coronado w Utah. Chce oddać znaleziony skarb do muzeum, ale ścigają go inni poszukiwacze. Indy ucieka przed nimi przez pociąg, który przewozi zwierzęta (ma bliskie spotkania z nosorożcem i wężami), ale ostatecznie udaje mu się uciec do domu, w którym spotyka swojego ojca. Wtedy wchodzą do domu jego rywale przebrani za pracowników muzeum i odbierają od niego krzyż. Jednak upór i siła Indy’ego wzbudza podziw ich szefa (który podejrzanie przypomina dorosłego Indy’ego) i dlatego w nagrodę oddaje mu swój kapelusz.\nW 1938 roku Indiana Jones otrzymuje propozycję uczestniczenia w wyprawie zorganizowanej w celu znalezienia św. Graala. Początkowo nie chce brać udziału w poszukiwaniu chrześcijańskiej relikwii. Zmienia zdanie, gdy dowiaduje się, że jeden z członków ekspedycji już zaginął i że jest nim jego ojciec, Henry Jones (Sean Connery). Choć ojciec i syn nie widzieli się od lat, Indiana decyduje się jechać do Wenecji, gdzie znajduje się grobowiec średniowiecznego rycerza, który dotarł do cudownego kielicha. Towarzyszy mu Marcus Brody. Napotyka austriacką Doktor Elsę Schneider, która na zlecenie nazistów ma przechwycić Graala. Mami Indy’ego propozycją współpracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=595800", "fragment_id": "1552956/0", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones i ostatnia krucjata", "parentId": 595800.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1552956", "score": 0.6783573627471924}, "uuid": "3299e431-de67-4b76-85b3-a26e4fbd002f"}, {"page_content": "Indiana Jones i artefakt przeznaczenia (ang. \"Indiana Jones and the Dial of Destiny\") – amerykański film przygodowy w reżyserii Jamesa Mangolda z 2023 roku. W piątej odsłonie serii w rolę tytułowego archeologa, Indiany Jonesa, ponownie wciela się Harrison Ford. W filmie występują również m.in. Phoebe Waller-Bridge jako Helena Shaw oraz Mads Mikkelsen jako Jürgen Voller.\nTo pierwszy film serii niewyreżyserowany przez Stevena Spielberga, który tym razem zajął stanowisko producenta. W przeciwieństwie do poprzednich czterech odsłon, za produkcję odpowiedzialne nie było studio Paramount Pictures.\nFabuła.\nW 1969 roku amerykański archeolog i poszukiwacz przygód Indiana Jones przechodzi na emeryturę, żyjąc na tle wyścigu kosmicznego. Jones zaczął mieć wątpliwości, kiedy rząd Stanów Zjednoczonych zwerbował jego byłych wrogów z czasów II wojny światowej w desperackiej próbie pokonania Związku Radzieckiego w tej rywalizacji. W podróży towarzyszy mu jego córka chrzestna, Helena. Tymczasem Voller, członek NASA i były nazista zaangażowany w program lądowania na Księżycu, pragnie uczynić świat lepszym miejscem zgodnie z jego wartościami. W tym celu zamierza użyć mechanizmu z Antykithiry do podróży w czasie.\nProdukcja.\nGłówny okres zdjęciowy filmu rozpoczął się w czerwcu 2021. Zdjęcia zakończono w lutym 2022. Wykorzystano w filmie następujące lokacje: \nPromocja.\nPierwotny polski tytuł filmu, zaprezentowany podczas premiery pierwszego zwiastuna w grudniu 2022 roku, brzmiał \"Indiana Jones i tarcza przeznaczenia\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5383557", "fragment_id": "331471/0", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones i artefakt przeznaczenia", "parentId": 5383557.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "331471", "score": 0.41161876916885376}, "uuid": "9e9282c7-57c4-4b53-a38b-aadaae30e2b1"}, {"page_content": "Indiana Jones i Świątynia Zagłady (ang. \"Indiana Jones and the Temple of Doom\") – amerykański film przygodowy z 1984 roku w reżyserii Stevena Spielberga. Druga część cyklu o przygodach archeologa Indiany Jonesa, nieraz numerowana również jako część 24. z racji włączania do kanonu serii Przygód młodego Indiany Jonesa i traktowania całości jako \"Wielkiej księgi przygód Indiany Jonesa\". W głównej roli po raz drugi wystąpił Harrison Ford.\nDruga część charakteryzuje się mroczniejszym klimatem, lecz także sporą dawką humoru wnoszoną przez postać partnerki Indiany, Willie Scott, zagranej przez Kate Capshaw. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów filmu jest słynna scena pościgu wagoników w kopalni.\n\"Świątynia Zagłady\" jest prequelem \"Poszukiwaczy zaginionej arki\". Jej akcja rozgrywa się w 1935, a więc na rok przed wydarzeniami ukazanymi w pierwszej części.\nWiele kontrowersji wzbudziła jednak spora brutalność filmu. Szczególnie krytykowano realistyczną scenę wyrywania serca..\nFabuła.\nRok 1935. Chiny. Indiana Jones postanawia ubić interes (posążek za diament) z chińskim bandytą – Lao Che. Ten jednak go oszukuje, otruwając. Indianie udaje się zdobyć odtrutkę. W przypływie złości zabija jednego z synów Lao Che, Chena (Lao Che miał jeszcze jednego syna Kao Kana, który stracił palec wskazujący noc wcześniej), po czym porywa amerykańską piosenkarkę Willie Scott i wraz ze swoim przyjacielem – 11-letnim Chińczykiem Shortem Roundem, ucieka przed Lao Che, Kao Kanem i ich ludźmi przez ulice Szanghaju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=635894", "fragment_id": "814453/0", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones i Świątynia Zagłady", "document_id": "814453", "start_index": 0.0, "parentId": 635894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7067390084266663}, "uuid": "b766ebb8-725a-44f1-a6b4-36d793681505"}, {"page_content": "Poszukiwacze zaginionej Arki (ang. \"Raiders of the Lost Ark\") – amerykański film przygodowy z 1981 roku w reżyserii Stevena Spielberga, wyprodukowany przez George’a Lucasa.\nSztandarowe dzieło Kina Nowej Przygody i najbardziej dochodowy film 1981 roku. Łącznie zarobił 384 miliony dolarów wobec 20 mln kosztów produkcji. Przy uwzględnieniu inflacji jest to obecnie 21. najbardziej dochodowy film w historii kina. Jeden z najpopularniejszych filmów zagranicznych okresu PRL; w kinach obejrzało go blisko 9 mln widzów. W postać Indiany Jonesa, archeologa i poszukiwacza przygód, wcielił się Harrison Ford, który, walcząc z nazistami, próbuje odnaleźć Arkę Przymierza. Film doczekał się czterech kontynuacji: \"Indiana Jones i Świątynia Zagłady\" (1984), \"Indiana Jones i ostatnia krucjata\" (1989), \"Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki\" (2008) oraz \"Indiana Jones i artefakt przeznaczenia\" (2023), także serialu telewizyjnego \"Kroniki młodego Indiany Jonesa\" oraz serii filmów \"Przygody młodego Indiany Jonesa\".\nFilm kręcono od czerwca do września 1980 roku w La Rochelle, Tunezji, na Hawajach i w Kalifornii. W roku 1999 Biblioteka Kongresu USA uznała film za \"znaczący kulturowo\". Oznacza to jego szczególną ochronę jako dziedzictwa kulturowego i przechowywanie w amerykańskim Narodowym Rejestrze Filmowym.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=631048", "fragment_id": "824415/0", "subtitle": "", "title": "Poszukiwacze zaginionej Arki", "document_id": "824415", "start_index": 0.0, "parentId": 631048.0, "source": "wikipedia", "score": 0.450018972158432}, "uuid": "bdbd2703-73f4-4cff-97b2-090704d28afa"}, {"page_content": "Po latach nakręcono serial telewizyjny złożony z 44 odcinków, pt. \"Kroniki młodego Indiany Jonesa\" (1992), gdzie w rolę Indy’ego wcielili się Corey Carrier, Sean Patrick Flanery i George Hall. Na bazie tego serialu wydano później serię 22 filmów \"Przygody młodego Indiany Jonesa\", z których część trafiła na rynek kina domowego, część wyłącznie do telewizji. Posłużono się tą numeracją dodatkowo w momencie wydania trzech oryginalnych części Indiany Jonesa na kasetach VHS i wpisano je w jedną serię o nazwie \"Wielka Księga Przygód Indiany Jonesa\". Dzięki temu klasyczne epizody zaczęły być traktowane jako części 23, 24 i 25, później jednak zrezygnowano z tej numeracji. W latach 2007–2008 wypuszczono na DVD wszystkie 22 części \"Przygód młodego Indiany Jonesa\" w formie 3 boksów podzielonych na 3 okresy z życia Indiany Jonesa: The Early Years (Wczesne lata), The War Years (Lata wojenne) i The Years of Change (Lata zmian).\nNa rynku dostępne są też książki, komiksy i gry komputerowe traktujące o przygodach Jonesa.\n22 maja 2008 roku do kin wszedł film \"Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki\", którego akcja toczy się 19 lat po wydarzeniach z \"Ostatniej krucjaty\".\n30 czerwca 2023 roku miała miejsca premiera piątego filmu z serii – \"Indiana Jones i artefakt przeznaczenia\", którego akcja usytuowana jest 12 lat po wydarzeniach z \"Królestwa Kryształowej Czaszki\".\nFilmy.\nIndiana Jones przedstawiony został publiczności w 1981 roku w \"Poszukiwaczach Zaginionej Arki\", którego akcja toczyła się w roku 1936. Fabuła filmu dotyczyła poszukiwań Arki Przymierza, która wedle legendy zawierać miała w sobie mistyczną moc. Archeolog musiał przeszkodzić nazistom, którzy chcieli tę moc wykorzystać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17695", "fragment_id": "169837/1", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones", "parentId": 17695.0, "start_index": 1616.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169837", "score": 0.6170879602432251}, "uuid": "520c6815-d08b-4152-84ad-265d3cb3e86f"}, {"page_content": "Jego status czołowego aktora umocnił się, kiedy w 1981 zagrał Indianę Jonesa w filmie \"Poszukiwacze zaginionej arki\". Obraz był wspólną produkcją Stevena Spielberga i George’a Lucasa. Chociaż Spielberg od początku był zainteresowany obsadzeniem w tytułowej roli Forda, to Lucas miał wątpliwości. Ustąpił, dopiero gdy Tom Selleck odrzucił ich propozycję. Film odniósł wielki sukces, a rola Forda przeszła do historii kina. W związku z tym, trzy lata później powstał prequel \"Indiana Jones i Świątynia Zagłady\", a w 1989 sequel \"Indiana Jones i ostatnia krucjata\". Seria filmów o niezwykłym archeologu stała się fenomenem i zyskała miano kultowych. W 1992 Ford powrócił do roli Indiany Jonesa grając mały epizod w serialu \"Kroniki młodego Indiany Jonesa\" i czwartym filmie \"Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki\" z 2008. W 2023 premierę miał piąty i jednocześnie ostatni film z serii \"Indiana Jones i artefakt przeznaczenia\".\nRozwój kariery.\nRole w \"Komandosach z Nawarony\" (1978), \"Czasie Apokalipsy\" (1979), \"Frisco Kid\" (1979) czy kultowym dziś filmie Ridleya Scotta \"Łowca androidów\" (1982) ugruntowały pozycję Forda w Hollywood. Później pojawił się w dramatach sensacyjnych – \"Wybrzeże Moskitów\" (1986) i \"Frantic\" (1988) Romana Polańskiego. Znacząca zwłaszcza była rola w \"Świadku\" Petera Weira, za którą aktor otrzymał nominację do Oscara.\nW dorobku artystycznym Forda znajdują się zarówno ambitne kreacje dramatyczne, jak też role amantów i twardych, silnych facetów. Lata dziewięćdziesiąte oznaczały dla niego głównie występy w thrillerach i filmach akcji, jak na przykład \"Czas patriotów\" (1992) czy \"Ścigany\" (1993).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70153", "fragment_id": "645167/3", "subtitle": "", "title": "Harrison Ford", "parentId": 70153.0, "start_index": 4939.0, "source": "wikipedia", "document_id": "645167", "score": 0.5031853914260864}, "uuid": "ef4fea02-40fd-46a5-9aa5-5c35bf50aa75"}]}
{"id": "q_19", "question": "Jak nazywa się wprowadzenie zmian lub uzupełnień do istniejących już ustaw?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nReforma ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;reformatio&lt;/&gt; – przekształcenie) – proces ewolucyjnego, stopniowego i zwykle długotrwałego mający na celu wprowadzenie zmian. Reformy stanowią przeciwwagę i uzupełnienie zmian rewolucyjnych.\nWprowadzana jest przez uchwalenie lub wydanie jednego lub kilku aktów prawnych (z reguły jest to ustawa parlamentu i rozporządzenia do niej), a następnie przez działania organów władzy wykonawczej.\nZasadność wprowadzenia reformy, jej długofalowe koszty i skutki społeczne często mogą być ocenione dopiero po wielu latach od jej wprowadzenia.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nPowody reform.\nDo powodów, z jakich przeprowadzane są reformy należą:\nKlasyfikacja reform.\nWedług źródła i przyczyn pojawiania się impulsu zmian:\nWedług kryterium skutków przekształceń:\nKonsekwencje reformy.\nAnaliza przebiegu reformy pozwala na wskazanie jej konsekwencji dla systemu politycznego i zakresu władzy posiadanego przez podmiot inicjujący reformę. Reforma może dla niego oznaczać:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1677456", "fragment_id": "716746/0", "subtitle": "", "title": "Reforma", "parentId": 1677456.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "716746", "score": 0.7199240922927856}, "uuid": "8dbd1441-f86d-422a-af21-fb33cdf0c84f"}, {"page_content": "Nowelizacja (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;novella&lt;/&gt; „nowość” od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;novellae (constitutiones, leges)&lt;/&gt; „nowe (statuty, prawa)” od &lt; lang=\"la\"&gt;novellus&lt;/&gt; „nowy; młody; świeży” z &lt; lang=\"la\"&gt;novus&lt;/&gt; „nowy”), pot. \"nowela\" – częściowa zmiana obowiązującego aktu prawodawczego przez inny akt normatywny tej samej albo wyższej mocy prawnej, później wydany. \nNowelizacja musi być wyraźna – musi nastąpić za pomocą formuły sygnalizującej dokonywaną zmianę. Niedopuszczalna jest nowelizacja dorozumiana, polegająca na tym, że dawny przepis zastępuje się nowym, nie wskazując w nim dokonywanej zmiany. Wymóg dokonania nowelizacji w sposób wyraźny realizuje się w ten sposób, że przepis zmieniający powołuje pełny tytuł aktu zmienianego oraz wyraźnie określa, jakich zmian w nim dokonuje. Zmiany te mogą polegać na: uchyleniu niektórych przepisów, zastąpieniu niektórych przepisów przepisami o innym brzmieniu lub na dodaniu nowych przepisów.\nPrzepis zmieniający może być zamieszczony w odrębnym akcie zmieniającym (tytuł takiego aktu zawiera zwrot „o zmianie.../w sprawie zmiany...” lub „zmieniająca.../zmieniające...”) albo w odrębnym samodzielnym akcie, zasadniczo poświęconym innej materii (wówczas w końcowej części danego aktu należy wyodrębnić jednostkę systematyzacyjną zatytułowaną „Zmiany w przepisach”).\nWejście w życie nowelizacji powoduje konieczność ujednolicenia przepisów aktu zmieniającego. W Polsce na organy tworzące prawo został nałożony obowiązek opublikowania w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie zmian danego aktu, wydania i ogłoszenia tekstu jednolitego tego aktu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1223846", "fragment_id": "1121201/0", "subtitle": "", "title": "Nowelizacja", "parentId": 1223846.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1121201", "score": 0.42780330777168274}, "uuid": "3de8aa50-272a-4ab3-b3f5-b968ff666431"}, {"page_content": "Legislacja (fr. \"législation\" z łac. \"legis latio\", \"legis lationis\" wniosek do prawa od łac. \"lex, legis\" prawo + \"latio\" przyniesienie) – ustawodawstwo, forma stanowienia prawa, w którym organy państwowe i samorządowe tworzą akty prawne powszechnie obowiązujące na danym terenie. Legislacja utożsamiana jest z kompetencjami parlamentu związanymi z uchwalaniem ustaw.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2209518", "fragment_id": "474681/0", "subtitle": "", "title": "Legislacja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "474681", "parentId": 2209518.0, "score": 0.32897529006004333}, "uuid": "04b6ccae-1f3e-4225-a652-d89e219b9b05"}, {"page_content": "Wszystkie projekty ustaw przyjęte przez Bundestag muszą zostać przekazane do Bundesratu przez przewodniczącego Bundestagu. W drugim czytaniu, zainicjowanym przekazaniem projektu ustawy, odbywają się posiedzenia komisji Bundesratu w celu ustalenia, czy wyniki pierwszego przeglądu zostały wzięte pod uwagę oraz czy Bundestag wprowadził inne poprawki. Jeśli Bundesrat nie zgadza się z wersją projektu ustawy uchwaloną przez Bundestag, może zwrócić się do komisji mediacyjnej w ciągu trzech tygodni. W przedłożonym komisji wniosku, który musi zostać przyjęty na posiedzeniu plenarnym bezwzględną większością głosów, Bundesrat zwykle przedstawia konkretne propozycje zmian wraz z wyczerpującym uzasadnieniem.\nZatwierdzenie ustaw.\nUstawy, mające szczególny wpływ na interesy krajów związkowych, nie mogą stać się prawem, chyba że Bundesrat wyrazi na to zgodę. Jeżeli Bundesrat ostatecznie głosuje przeciwko projektowi ustawy, nie może ona stać się prawem. Bundestag i rząd federalny mogą zwrócić się do komitetu mediacyjnego w celu osiągnięcia kompromisu. Oznacza to, że w przypadku zatwierdzania ustaw Bundestag i Bundesrat muszą wyrazić zgodę, zanim możliwe będzie wprowadzenie prawa. Szczegółowe klauzule w ustawie zasadniczej określają, które ustawy wymagają zgody Bundesratu. Można je podzielić na trzy kategorie:\nUstawy zmieniające konstytucję.\nWymagają zatwierdzenia przez Bundesrat większością dwóch trzecich głosów.\nUstawy wpływające na dochody budżetowe krajów związkowych.\nObejmują one przede wszystkim ustawy dotyczące podatków, w które zaangażowane są kraje związkowe lub władze lokalne, np. podatek dochodowy, podatek od wartości dodanej i podatek od pojazdów silnikowych.\nUstawy mające wpływ na właściwość administracyjną krajów związkowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17312", "fragment_id": "176961/2", "subtitle": "", "title": "Bundesrat (Niemcy)", "source": "wikipedia", "start_index": 2988.0, "document_id": "176961", "parentId": 17312.0, "score": 0.26402613520622253}, "uuid": "bdc9a88a-5c68-4346-8588-e9a5c531f75c"}, {"page_content": "Inkorporacja norm prawnych – pojęcie bliskoznaczne do kodyfikacji, oznacza zebranie i spisanie norm prawnych, np. norm do tej pory występujących w formie zwyczajowej bądź też norm rozproszonych w wielu aktach prawnych, w formie jednego aktu normatywnego. Z reguły wskazuje się na różnice między inkorporacją a kodyfikacją sprowadzające się do jednoczesnego wprowadzania modyfikacji do norm prawnych. Jeżeli normy prawne spisywane są w dotychczasowym brzmieniu, mówimy o inkorporacji. Jeżeli natomiast przy spisywaniu norm, wprowadzamy modyfikacje (np. aby dostosować treść normy do zmieniającej się rzeczywistości), mówimy o kodyfikacji.\nZobacz też.\n .\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710003", "fragment_id": "832778/0", "subtitle": "", "title": "Inkorporacja norm prawnych", "parentId": 710003.0, "start_index": 0.0, "document_id": "832778", "source": "wikipedia", "score": 0.18974202871322632}, "uuid": "4dd2d4ee-9fa5-4c11-aa97-99e63d186c59"}, {"page_content": "Gatunek jest wymieniony w załączniku B konwencji o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych wyginięciem. Wymieniono w nim następujące działania na rzecz ochrony \"O. brancifortii\": zarządzanie izolowanych populacjach, podniesienie świadomości społecznej, kontrola i zarządzanie produkcją salep z bulw tego gatunku, wprowadzenie ustaw, które zakazują wysadzania lub wykopywania okazów, ochrona ex situ – sztuczne rozmnażanie, ponowne wprowadzenie do naturalnych siedlisk i zbiory nasion, monitorowanie i nadzór istniejących populacji czy oszacowanie wielkości populacji i badania jej dynamiki.\nZastosowanie.\nBulwy tego gatunku są bardzo pożywne po ugotowaniu. Służą do produkcji salepu, białego lub żółtawego proszku, który otrzymuje się przez suszenie bulw, na następnie ich zmieleniu w proszek. Salep jest substancja podobną do skrobi. Może być dodawany do napojów, a także do chleba. Galaretki wykonane z salepu są stosowane w leczeniu podrażnienia przewodu pokarmowego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3518612", "fragment_id": "982097/1", "subtitle": "", "title": "Orchis brancifortii", "document_id": "982097", "start_index": 1756.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3518612.0, "score": 0.10016122460365295}, "uuid": "658d55de-a72b-41f2-9bd2-12dafa286260"}, {"page_content": "Prawo restrukturyzacyjne – ustawa z dnia 15 maja 2015 r. regulująca zawieranie przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością układu z wierzycielami oraz skutki układu i przeprowadzanie działań sanacyjnych.\nUstawa ta zmieniła Prawo upadłościowe i naprawcze, nadając jej z dniem 1 stycznia 2016 r. tytuł \"Prawo upadłościowe\" i uchylając jej przepisy o postępowaniu naprawczym. Ustawa w miejsce tego postępowania wprowadziła postępowanie restrukturyzacyjne.\nSystematyka ustawy i zakres regulacji.\nUstawa z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne składa się z 6 tytułów. Tytuły dzielą się na działy, działy dzielą się na rozdziały. W niektórych rozdziałach dodatkowo wydzielono oddziały. Ustawa normuje: \nNowelizacje.\nOd czasu wejścia w życie ustawa była nowelizowana wielokrotnie. Ostatnia zmiana weszła w życie 10 listopada 2024 roku. Przejściowe zmiany prawne w zakresie postępowania restrukturyzacyjnego znalazły się w ustawie o dopłatach do oprocentowania kredytów bankowych udzielanych przedsiębiorcom dotkniętym skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym postępowaniu o zatwierdzenie układu w związku z wystąpieniem COVID-19 i dotyczyły uproszczenia istniejących regulacji poprzez zwiększenie ochrony przed egzekucją oraz wypowiedzeniem umów dłużnikom, oraz uproszczenie formalności związanych z zawieraniem układów z wierzycielami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4192469", "fragment_id": "630909/0", "subtitle": "", "title": "Prawo restrukturyzacyjne", "document_id": "630909", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4192469.0, "score": 0.09709984809160233}, "uuid": "9c602792-be83-4f0f-9110-07c4461a483d"}, {"page_content": "Transplantacja prawa (inaczej przeszczepy prawne) – proces przemieszczenia zasady lub systemu prawa z jednego kraju do drugiego albo od jednej osoby do drugiej, przy czym ta zmiana w prawie jest niezależna od współpracy społecznych, kulturowych czy też historycznych substratów. Przemieszczenie jest następstwem działania reguł, które są importowane z innego ustawodawstwa, a więc historyczne czynniki i przyjęte zwyczaje nie ograniczają czy też nie kwalifikują transplantacyjności reguł. Pojęcie wywodzi się z nauk zapoczątkowanych w latach 70. XX wieku przez szkocko-amerykańskiego prawnika Alana Watsona – specjalisty prawa rzymskiego. Termin ten jest używany w polskiej literaturze przedmiotu (także pod postacią „transplant prawny” bądź „przeszczep prawny”).\nA.Watson opisał zjawisko na podstawie badania dotyczącego odbioru Corpus Iuris Civilis w kilku krajach na przestrzeni wielu stuleci. Pojęcie legalnej transplantacji jest oparte na dyfuzji, a według tej koncepcji duża część zmian w większości systemów prawnych następuje w wyniku pożyczania. Jak utrzymuje Watson, transplantacja jest najbardziej urodzajnym źródłem rozwoju prawnego czy też najpowszechniejszą formą prawnych przemian. Prawa często są inspirowane polityką i doświadczeniami zagranicznymi. Dyskusyjną pozostaje kwestia, na ile legalne przeszczepy są trwałe jako pojęcie w teorii prawa, choć bezdyskusyjne jest, że są one powszechną praktyką. Stopień, w jakim nowe przepisy są inspirowane zagranicznymi, może być odmienny w różnych państwach.\nKrytyka teorii transplantów prawnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4176550", "fragment_id": "589946/0", "subtitle": "", "title": "Transplantacja prawa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4176550.0, "document_id": "589946", "score": 0.13537558913230896}, "uuid": "0f5fa84d-621e-4138-a8eb-e4e91eb5e355"}, {"page_content": "Ustawa o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców – ustawa z dnia 25 marca 2011 roku wprowadzająca – w ramach upraszczania prawa gospodarczego – rozwiązania mające na celu ograniczenie biurokracji, zmniejszenie kosztów działalności gospodarczej, redukcję liczby zezwoleń, rejestrów działalności regulowanej, licencji i upoważnień oraz ograniczenie sprawozdawczości. Ustawa została podpisana przez prezydenta RP 20 kwietnia 2011. Weszła w życie 1 lipca 2011. Ustawa wprowadziła liczne zmiany w wielu aktach prawnych, m.in. w Kodeksie postępowania administracyjnego. \nJednym z podstawowych założeń ustawy jest wprowadzenie instytucji oświadczenia w miejsce obowiązku przedkładania zaświadczeń, inaczej mówiąc wprowadzenie do życia gospodarczego zasady, że obywatel zamiast udowadniać dokumentami określony stan faktyczny lub prawny, będzie mógł składać oświadczenie zamiast zaświadczeń. \n\"Organ administracji publicznej nie może żądać zaświadczenia ani oświadczenia na potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, jeżeli znane są one organowi z urzędu, z posiadanych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych\"... albo innych źródeł określonych w ustawie (art. 1 ustawy).\nOświadczenia takie mają zawierać zapis, że składający je jest świadom odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.\nBibliografia.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2341025", "fragment_id": "483457/0", "subtitle": "", "title": "Ustawa o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2341025.0, "document_id": "483457", "score": 0.0840795710682869}, "uuid": "55991039-af19-4887-b0fe-8b52013dec65"}, {"page_content": "Prawo międzyczasowe (zw. też \"prawem intertemporalnym\" lub \"przepisami przejściowymi\") – zespół reguł określających zakres i czas obowiązywania (stosowania) przepisów prawnych uchylonych przez nowy akt normatywny. Rozstrzyga kwestię, która norma (nowa czy stara) znajdzie zastosowanie do stosunków prawnych powstałych przed uchyleniem wcześniejszej normy, a trwających nadal pod rządem nowej.\nW polskim systemie prawnym nie ma jednolitej regulacji (w formie jednego aktu normatywnego) prawa międzyczasowego. Przepisy regulujące tę materię umieszczane są w poszczególnych aktach prawnych, w jego końcowej części, często w odrębnej sekcji zatytułowanej: \"Przepisy przejściowe\" lub \"Przepisy przejściowe i końcowe\". Niekiedy przepisy przejściowe mogą zostać umieszczone w odrębnym akcie normatywnym dotyczącym aktu głównego; przykładowo: \"Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks karny\" (, ze zm.).\n Artykuł uwzględnia ograniczony pod względem terytorialnym stan prawny na 19 sierpnia 2010. .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=828587", "fragment_id": "1007707/0", "subtitle": "", "title": "Prawo międzyczasowe", "document_id": "1007707", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 828587.0, "score": 0.1466493308544159}, "uuid": "14dce445-f9e3-45fc-b54b-ebd4615ba489"}]}
{"id": "q_20", "question": "Z której symfonii pochodzi „Oda do radości”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy utworu słownego i muzycznego. Zobacz też: Oda do radości (film).\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Odsłuchaj/styles.css\" /&gt;\nOda do radości, także: Do radości ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;An die Freude&lt;/&gt;) – poemat Friedricha Schillera, powstały w listopadzie 1785, a ogłoszony drukiem w 1786. Ostateczna wersja autorska pochodzi z 1803 roku (w stosunku do pierwszej wersji ma trochę zmieniony szósty i siódmy wers pierwszej zwrotki oraz jest krótsza – nie zawiera ostatniej zwrotki). Utwór znany z fragmentów pochodzących z \"IX symfonii\" Ludwiga van Beethovena.\nBeethoven już w szkicowniku z 1789 roku zapisał frazę z pierwszej partii chóru (partie chóralne towarzyszą w oryginale kolejnym zwrotkom), z zamysłem napisania muzyki do dzieła Schillera: \"Muß ein lieber Vater wohnen\" (\"Mieszka Ojciec upragniony\"). Na podstawie projektu z 1812 roku wiadomo, że początkowo miała to być uwertura na chór i orkiestrę. Pracując nad \"IX symfonią\", którą ukończył w 1824 roku, Beethoven włączył tekst do jej finałowej części.\nUtwór Schillera jest napisany wierszem trocheicznym czterostopowym na przemian męskim i żeńskim, przy użyciu krzyżowego schematu rymowania.\nUtworem inspirowanym poematem Schillera jest \"Oda do młodości\" Adama Mickiewicza.\nOda do radości jako hymn.\nNa początku lat 50. dwudziestego wieku w RFN próbowano wprowadzić \"Odę do Radości\" jako hymn Niemiec, jednak w 1952 roku powrócono do \"Das Lied der Deutschen\", który pozostaje hymnem do dziś.\nMuzyka Beethovena z „Ody do radości” z tekstem Mary Bloom, pod tytułem „Rise O Voices of Rhodesia”, była hymnem narodowym Rodezji od 1974 roku do końca istnienia państwa w roku 1980.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17244", "fragment_id": "176924/0", "subtitle": "", "title": "Oda do radości", "parentId": 17244.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176924", "score": 1.0}, "uuid": "371e81e9-4fec-4360-bec3-c38e38698827"}, {"page_content": "W 1972 roku kantata finałowa IX symfonii Ludwiga van Beethovena, znana głównie jako \"Oda do radości\", w wersji instrumentalnej stworzonej przez Herberta von Karajana została przyjęta jako hymn Unii Europejskiej przez Radę Europy i Wspólnotę Europejską.\nOda jest też oficjalnym motywem muzycznym Copa Libertadores.\nPolskie przekłady.\nJeden z polskich przekładów początkowego fragmentu \"Ody do radości\" wykonał Konstanty Ildefons Gałczyński. Gałczyński nie trzymał się ściśle oryginalnego tekstu i nigdy nie przełożył całości utworu.\nInne tłumaczenie całości utworu Schillera, ściślej trzymające się słów oryginału, opracował Andrzej Lam.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17244", "fragment_id": "176924/1", "subtitle": "", "title": "Oda do radości", "source": "wikipedia", "start_index": 1684.0, "parentId": 17244.0, "document_id": "176924", "score": 0.7796655893325806}, "uuid": "572b96f9-342d-4b09-8307-1d602a99188a"}, {"page_content": "IX Symfonia d-moll op. 125 – ostatnia ukończona symfonia Ludwiga van Beethovena, jedno z najsłynniejszych i najwybitniejszych dzieł muzyki poważnej. Znana także jako \"Symfonia radości\", popularna jest głównie dzięki finałowej kantacie do słów \"Ody do radości\" Friedricha von Schillera.\nByła pierwszą w historii symfonią wokalno-instrumentalną, tzn. symfonią z udziałem głosu ludzkiego. Rękopis symfonii został wpisany w 2001 roku na listę UNESCO Pamięć Świata.\nRękopis utworu, sprzedany za 2,1 mln funtów (równowartość 3,4 mln dolarów) w 2003 roku na aukcji w Londynie, stał się jednym z najdroższych na świecie.\nDedykacja.\nBeethoven zadedykował dzieło królowi pruskiemu, Fryderykowi Wilhelmowi III.\nPremiera.\nSymfonia została po raz pierwszy wykonana publicznie 7 maja 1824 roku w Theater am Kärntnertor w Wiedniu. Jej premiera spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności. Beethoven, który z powodu całkowitej głuchoty nie był już w stanie dyrygować swoim dziełem, stał podczas koncertu za plecami dyrygenta, tyłem do publiczności. Nie mógł zatem zauważyć burzliwych owacji po zakończeniu utworu. Według anegdoty przekazanej przez sekretarza kompozytora Antona Schindlera, podeszła do niego wówczas śpiewaczka Caroline Unger i odwróciła go w stronę publiczności, a kompozytor bardzo się wzruszył.\nKrytyka symfonii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=426105", "fragment_id": "73300/0", "subtitle": "", "title": "IX symfonia Beethovena", "parentId": 426105.0, "start_index": 0.0, "document_id": "73300", "source": "wikipedia", "score": 0.5312004089355469}, "uuid": "b2dca245-fca1-4d4a-b0c7-f82d652032ec"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy formy muzycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOda – forma muzyczna wokalno-instrumentalna zbliżona do kantaty i występująca od 1650 zwłaszcza w muzyce angielskiej. Wcześniej pojawiła się w frottolach Ottaviana Petrucciego jako pieśń strofkowa utrzymana w heptametrze jambicznym.\nPrzykładami ód są „Oda na dzień św. Cecylii” Henry’ego Purcella, „Oda do radości” z \"IX symfonii\" Ludwiga van Beethovena oraz „Welcome, vicegerent of the mighty King”, którą Purcell napisał mając 11 lat.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5727742", "fragment_id": "1230440/0", "subtitle": "", "title": "Oda (muzyka)", "document_id": "1230440", "start_index": 1.0, "parentId": 5727742.0, "source": "wikipedia", "score": 0.503860592842102}, "uuid": "17729d97-f16f-49e6-b9c4-28346c594779"}, {"page_content": "Hymn Europy – instrumentalna wersja \"Ody do radości\" pochodzącej z finału \"IX symfonii\" Beethovena w opracowaniu Herberta von Karajana, zaaprobowana przez Radę Europy i Unię Europejską. Z racji wielojęzycznego charakteru obu organizacji hymn Europy posiada jedynie wersję instrumentalną pozbawioną oryginalnego, niemieckojęzycznego tekstu.\nPropozycja przyjęcia \"Ody do radości\" jako hymnu Europy wyszła od Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w 1971 roku i została zaakceptowana przez Komitet Ministrów Rady Europy w styczniu 1972 roku. Jednocześnie zwrócono się do Herberta von Karajana o odpowiednie zaaranżowanie tego utworu. Powstały wtedy trzy oddzielne wersje instrumentalne: na fortepian solo, instrumenty dęte oraz na orkiestrę symfoniczną.\nOficjalnie po raz pierwszy hymn wykonano w 1972 roku w Dniu Europy. W 1986 roku \"Hymn Europy\" przyjęła jako własny również Wspólnota Europejska, a wraz z powstaniem Unii Europejskiej w 1993 roku, stał się on również jej hymnem. Od tej pory Rada Europy i Wspólnota Europejska (później Unia Europejska) dzielą wspólny hymn i flagę europejską.\nTekst poematu Fryderyka Schillera, do którego Beethoven skomponował muzykę został odrzucony. Rada Europy podjęła taką decyzję, ponieważ chciano uniknąć problemów z wyborem języka, w jakim hymn miałaby być śpiewany. Drugim, rzadko dziś wspominanym argumentem, była ocena tekstu Schillera jako utworu odwołującego się do ogólnych wartości, a nie tylko europejskich.\nNa początku XXI wieku, Peter Roland wystąpił z inicjatywą przyjęcia łacińskiego tłumaczenia \"Ody do radości\" jako tekstu hymnu. Nagrano płytę z proponowaną wersją z przekładem autorstwa Rolanda, która jest rozpowszechniana w Europie. Egzemplarz nagrania został podarowano podczas wizyty w Wiedniu w lutym 2004 roku przewodniczącemu Komisji Europejskiej Romano Prodiemu. Celem tych działań jest zamieszczenie w konstytucji Unii Europejskiej wersji z tekstem.\"Hymn Europy\" grany jest corocznie 9 maja – w Dniu Europy. Towarzyszy też uroczystościom i szczytom Unii wraz z hymnem państwa, które w danym półroczu przewodniczy Unii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23765", "fragment_id": "187317/0", "subtitle": "", "title": "Hymn Europy", "parentId": 23765.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187317", "source": "wikipedia", "score": 0.3677927851676941}, "uuid": "36c06ff8-c4a0-4e46-8b6a-97ee9f837052"}, {"page_content": "Rise O Voices of Rhodesia – hymn państwowy Rodezji.\nPomimo iż Rodezja ogłosiła niepodległość w 1965, hymn państwowy został przyjęty dopiero w roku 1974. Melodię zapożyczono z \"Ody do radości\" z IX symfonii Ludwiga van Beethovena. Autorką słów była pochodząca z Republiki Południowej Afryki Mary Bloom.\nTekst.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n&lt;poem&gt;\n\"Rise O voices of Rhodesia,\"\n\"God may we thy bounty share,\"\n\"Give us strength to face all danger,\"\n\"And where challenge is, to dare.\"\n\"Guide us, Lord, to wise decision,\"\n\"Ever of thy grace aware.\"\n\"Oh, let our hearts beat bravely always\"\n\"For this land within thy care.\"\n\"Rise O voices of Rhodesia,\"\n\"Bringing her your proud acclaim,\"\n\"Grandly echoing through the mountains\"\n\"Rolling over far flung plain\"\n\"Roaring in the mighty rivers\"\n\"Joining in one grand refrain\"\n\"Ascending to the sunlit heavens\"\n\"Telling of her honoured name\"\n&lt;/poem&gt;\n&lt;poem&gt;\n\"Powstańcie głosy Rodezji,\"\n\"Boże, pozwól nam dzielić się Twoim darem,\"\n\"Daj nam siłę, by sprostać niebezpieczeństwu\"\n\"I by odważyć się podjąć wyzwania.\"\n\"Boże, pomóż nam podejmować właściwe decyzje,\"\n\"Nie zapominając o Twojej litości.\"\n\"Spraw, by nasze serca zawsze odważnie biły,\"\n\"Dla tego kraju w Twojej opiece.\"\n\"Powstańcie, głosy Rodezji,\"\n\"pozwólcie jej słyszeć wasz dumny wiwat,\"\n\"Który wspaniale przez góry słychać,\"\n\"Który toczy się przez rozciągnięte piętra.\"\n\"Szumiejąc w potężnych rzekach,\"\n\"wchodząc w jeden wielki refren.\"\"Wschodząc w oświetlone przez słońce niebo \"\n\"Powiadamiając o jej wspaniałej nazwie.\"\n&lt;/poem&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1339298", "fragment_id": "1129577/0", "subtitle": "", "title": "Rise O Voices of Rhodesia", "document_id": "1129577", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1339298.0, "score": 0.033269114792346954}, "uuid": "a5d7acfc-bfb6-4d0a-8969-03cc1b0005c1"}, {"page_content": "Beethoven – Symfonie (Rattle), (ang. Beethoven – Symphonies – Simon Rattle, Wiener Philharmoniker) – CD box zawierający na pięciu płytach kompletne wydanie symfonii Ludwiga van Beethovena z roku 2006 (wydawnictwo EMI Classics) wraz z folderem w językach niemieckim, angielskim i francuskim zawierającym krytyczne teksty dotyczące symfonii i wykonań oraz treść \"Ody do radości\" Fryderyka Schillera. Symfonie zostały nagrane na żywo w wiedeńskiej Musikverein na przełomie kwietnia i maja 2002 roku.\nWykonawcy.\nŚpiewacy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2224009", "fragment_id": "437434/0", "subtitle": "", "title": "Beethoven – Symfonie (Rattle)", "document_id": "437434", "start_index": 0.0, "parentId": 2224009.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45392417907714844}, "uuid": "122bc4dd-2721-4601-9aab-76ca7291d008"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pieśni pochwalnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHymn (gr. \"hýmnos\" – \"pieśń pochwalna\") – uroczysta i podniosła pieśń pochwalna o apostroficznym charakterze wypowiedzi, komponowana na cześć bóstwa, szczególnej osoby, wydarzenia, ojczyzny (kraju), a także idei.\nHistoria.\nW kręgu kultury europejskiej hymny znane były w basenie Morza Śródziemnego już w starożytności. Na stałe weszły do kanonów kulturowych wraz z rozwojem chrześcijaństwa, który uczynił swoim ten rodzaj literacki wzorując się na hebrajskim Starym Testamencie i judeochrześcijańskim Nowym Testamencie.\nW literaturze średniowiecznej hymn miał charakter niemal wyłącznie religijny. Istniały odmiany liturgiczne, śpiewane w czasie nabożeństw. Później pojawiły się rozbudowane hymny protestanckie (pierwszy skomponowany przez Marcina Lutra). Ponadto w Anglii w okresie renesansu powstał anthem, czyli anglikański utwór chóralny. Współcześnie utożsamiany jest zazwyczaj z pieśnią patriotyczną.\nIstnieją hymny państwowe, narodowe, wojskowe, religijne, koronacyjne, akademickie itp. Niekiedy hymnem staje się utwór niespełniający ścisłych wymogów formalnych; wystarczy, że określona społeczność nada mu taką funkcję; przykładem może być hymn Europy – \"Oda do radości\" z \"IX Symfonii\" Beethovena.\nW polskiej hymnice istnieją utwory będące pieśniami zarówno religijnymi, jak i patriotycznymi (np. \"Boże, coś Polskę\") lub równocześnie religijnymi i żołnierskimi (np. \"Bogurodzica\"). Pierwszym polskim królewskim hymnem była pieśń \"Gaude Mater Polonia\" Wincentego z Kielc. Innym znanym polskim hymnem jest \"Hymn do miłości Ojczyzny\" autorstwa Ignacego Krasickiego oraz \"Czego chcesz od nas, Panie?\" Jana Kochanowskiego.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2223", "fragment_id": "186511/0", "subtitle": "", "title": "Hymn", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2223.0, "document_id": "186511", "score": 0.06394609063863754}, "uuid": "0ca7561f-7c40-4427-9ac5-266f87a7186e"}, {"page_content": "Unia Europejska to gospodarczo-polityczny związek dwudziestu siedmiu demokratycznych krajów europejskich, będącym efektem wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej. Jest zarazem największą i najprężniejszą organizacją tego typu na świecie. Posiada symbole, które przyjęte zostały podczas szczytu UE w Brukseli w 18 czerwca 2004 roku i zapisane w Traktacie Konstytucyjnym dla Unii Europejskiej. Ostatecznie, by nie sugerować, że UE jest superpaństwem – odstąpiono w Traktacie Reformującym od unijnych symboli Unii, jednak pozostają one aktualne dla państw członkowskich.\nOficjalne symbole Unii Europejskiej.\nHymn.\n \"Osobny artykuł: Hymn Europy.\"\nOda do radości – finałowa kantata z IX Symfonii Ludwiga van Beethovena jest hymnem Unii Europejskiej. Z racji wielojęzycznego charakteru Unii hymn posiada jedynie wersję instrumentalną opracowaną przez Herberta von Karajana. Rada Europy w 1972 roku uznała \"Odę do radości\" za swój hymn. Poproszono jednocześnie Herberta von Karajana o aranżację monumentalnego dzieła Beethovena. Zostało ono zinstrumentowane na fortepian, instrumenty dęte i orkiestrę symfoniczną.\nFlaga.\n \"Osobny artykuł: Flaga europejska.\"\nFlaga europejska przedstawia dwanaście nieodwracalnych złotych gwiazd rozłożonych w okręgu na chabrowym tle, symbolizuje jedność wszystkich obywateli Unii, których liczba nie zależy od liczby krajów członkowskich. Autorami byli hiszpański dyplomata Salvador de Madariaga y Rojo i francuski plastyk Arsène Heitz, przy czym za pierwotnego pomysłodawcę uznaje się Richarda Coudenhove-Kalergi.\nDzień Europy.\n \"Osobny artykuł: Dzień Europy.\"\nDzień Europy obchodzony 9 maja we wszystkich państwach członkowskich od 1986 r. na pamiątkę ogłoszenia Deklaracji Roberta Schumana, dokumentu, który zapoczątkował proces jednoczenia Europy.\nDewiza.\n \"Osobny artykuł: Dewiza Unii Europejskiej.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1238327", "fragment_id": "1145185/0", "subtitle": "", "title": "Symbole Unii Europejskiej", "document_id": "1145185", "start_index": 0.0, "parentId": 1238327.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17399433255195618}, "uuid": "1a07f618-de6a-4fea-85bf-59acdb2c7383"}, {"page_content": "Z kolei Adam Mickiewicz jest autorem wolnego tłumaczenia tekstu Goethego. Powstała z tego pieśń skomponowana przez Stanisława Moniuszkę. Oto jej pierwsze wersy:\n \"Znasz-li ten kraj // Gdzie cytryna dojrzewa? // Pomarańcz blask // Majowe złoci drzewa? // Gdzie wieńcem bluszcz // Ruiny dawne stroi // Gdzie buja laur // I cyprys cicho stoi? // Ach, tam, o moja miła // Tam był mi raj // Pókiś ty ze mną była!\"\n Tekst w oryginale brzmi:\n \"Kennst du das Land // Wo die Zitronen blühn // Im dunklen Laub die Gold-Orangen glühn // Ein sanfter Wind vom blauen Himmel weht // Die Myrte still und hoch der Lorbeer steht // Kennst du es wohl? // Dahin, dahin // Möcht ich mit dir // O mein Geliebter, ziehn!\"\n Te słowa miał wypowiedzieć Goethe na łożu śmierci. Skierował je do służącego zasłaniającego okna. Współcześni próbują to interpretować na swój sposób: jako apel o szerzenie wiedzy, oświaty w społeczeństwie.\nFriedrich Schiller.\n„Skrzydlate słowa” pochodzące od Friedricha Schillera to m.in. słowa z \"Ody do radości\" i \"Sprzysiężenia Fiesca w Genui\".\n\"Oda do radości\" (An die Freude) (1786). To tytuł wiersza Schillera, który stał się inspiracją do powstania hymnu Unii Europejskiej (tekst śpiewany do IX Symfonii Beethovena). Na język polski wiersz został przetłumaczony przez Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. Stąd pochodzą frazy (polskie odpowiedniki: na podstawie Markiewicz/Romanowski):\nW dramacie \"Sprzysiężenie Fieska w Genui\" (niem. \"Die Verschwörung des Fiesco zu Genua\") Muley Hassan, rozczarowany czarnoskóry bohater z Tunisu, który pomagał Fieskowi, głównemu bohaterowi, w jego buncie wobec doży Genui, wypowiada słowa:\nUtwory literackie innych autorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5732099", "fragment_id": "1277269/1", "subtitle": "", "title": "Skrzydlate słowa z literatury niemieckiej", "source": "wikipedia", "start_index": 1755.0, "document_id": "1277269", "parentId": 5732099.0, "score": 0.392510324716568}, "uuid": "65252af8-d260-4b16-9fe1-4c0ac0efe4e0"}]}
{"id": "q_21", "question": "Które państwo było nazywane Państwem Środka?", "answer": [{"page_content": "Luzytańczykowie i Hiszpanii Chińskie państwo nazywają \"Chinam\", Włosi Toskańcy \"Cinam\", Niemcy \"Tchinam\", Arabowie zowią \"Sin\", Ptolemeusz Geograf \"Sin\" y \"Sericam\", Saraceni \"Katay\" albo \"Kitay\", sami zaś Chińczykowie państwu swemu co raz inne dają imię, gdy inna tam panuje familia (...)\nW języku polskim funkcjonowała początkowo zaczerpnięta z języków europejskich nazwa \"China\", z „ch” czytanym według polskiej wymowy, co dodatkowo oddaliło ją od pierwowzoru. Podobnie jak w przypadku Indii, nazwa ta została z czasem wyparta przez formę w liczbie mnogiej – \"Chiny\".\nSami Chińczycy najczęściej nazywają swój kraj \"Zhōngguó\" (中国), czyli \"Państwo Środka\". W języku chińskim istnieje jednak wiele nazw tego kraju o różnych zabarwieniach stylistycznych i emocjonalnych, m.in. \"Zhōnghua\", \"Tiānxià\" albo \"Shénzhōu\" – nazwa serii statków kosmicznych Shenzhou została pomyślana jako homofon nazwy Chin.\nGeneza podziału państwa chińskiego.\nPodział na Chińską Republikę Ludową (Chiny) i Republikę Chińską (Tajwan) utrzymuje się od 1949 roku, kiedy to członkowie Kuomintangu pod przewodnictwem Czang Kaj-szeka po przegranej wojnie domowej z lat 1945–1949 z komunistami Mao Zedonga wraz z 2 milionami zwolenników uciekli na wyspę Tajwan, gdzie ustanowili rząd kontynuujący tradycję Republiki Chińskiej, powstałej w 1912 roku. Od 1949 roku aż do swojej śmierci w 1975 roku Czang Kaj-szek prowadził z Tajwanu propagandę antykomunistyczną, przygotowując grunt dla swojego powrotu na kontynent. W tym okresie Republika Chińska była państwem autorytarnym pod rządami jednej partii. Zakończenie stanu wojennego w 1987 roku oraz śmierć kontynuującego politykę ojca prezydenta Chiang Ching-kuo w 1988 roku otworzyły drogę do demokratyzacji Tajwanu.\nChiny w ONZ.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=862", "fragment_id": "170818/1", "subtitle": "", "title": "Chiny (region)", "parentId": 862.0, "start_index": 1644.0, "document_id": "170818", "source": "wikipedia", "score": 0.2346445918083191}, "uuid": "644bb67e-415f-4685-978e-7c843a811f21"}, {"page_content": "Sinocentryzm – chiński system światopoglądowy, zgodnie z którym Chiny jako „Państwo Środka” (pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Zhōngguó&lt;/&gt;\") znajdują się w centrum świata. Pogląd ten wynikał z tradycyjnej chińskiej kosmologii, zgodnie z którą Ziemia miała kształt kwadratu, zaś koliste niebo znajdowało się dokładnie nad jego środkiem, gdzie miały leżeć Chiny; stąd również inna tradycyjna nazwa Chin: To, Co Pod Niebem (pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Tiānxià&lt;/&gt;\"). Sinocentryzm uniwersalistyczny zakładał, że władca Chin (będący Synem Nieba) ma wyłączne prawo rządzenia całym światem, a Chiny są najwyżej rozwiniętym cywilizacyjnie państwem, podczas gdy inne państwa i ludy były dziełem barbarzyńców. Sinocentryzm i poczucie wyższości względem innych nacji wciąż są wyznacznikiem chińskiej mentalności narodowej, aczkolwiek bez dawnego lekceważenia świata zewnętrznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=660547", "fragment_id": "816161/0", "subtitle": "", "title": "Sinocentryzm", "parentId": 660547.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "816161", "score": 0.3243288993835449}, "uuid": "ed9fd1be-409f-4c31-a27e-cd73e05bea7c"}, {"page_content": "1926 – 1925 – 1924\nPaństwa świata.\nA.\n – Królestwo Afganistanu\n – Księstwo Andory\n – Republika Argentyńska\n – Związek Australijski\n – Federalne Państwo Austrii\nB.\n – Królestwo Belgii\n – Republika Boliwii\n – Stany Zjednoczone Brazylii\n – Carstwo Bułgarii\nC.\n – Republika Chile\n – Republika Chińska\n – Republika Czechosłowacka\nD.\n – Królestwo Danii\n – Republika Dominikany\nE.\n – Republika Ekwadoru\n – Królestwo Egiptu\n – Republika Estońska\n – Cesarstwo Etiopskie\nF.\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Druga Republika Grecka\n – Republika Gwatemali\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\n – Królestwo Hiszpanii\nI.\n – Wolne Państwo Irlandii\nJ.\n – Cesarstwo Wielkiej Japonii\n - Królestwo Jemenu\nK.\n – Dominium Kanady\n – Republika Kolumbii\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\nL.\n – Republika Liberii\n – Księstwo Liechtensteinu\n – Republika Litwy\n – Wielkie Księstwo Luksemburga\nŁ.\n – Republika Łotewska\nM.\n – Zjednoczone Stany Meksyku\n – Księstwo Monako\nN.\n – Dominium Nowej Fundlandii\n – Dominium Nowej Zelandii\n – Republika Nikaragui\n – Królestwo Norwegii\nP.\n – Republika Panamy\n – Republika Paragwaju\n – Imperium Perskie (do 31 sierpnia 1925)\n – Imperialne Państwo Persji (od 31 sierpnia 1925)\n- Rzeczpospolita Polska\n – Republika Portugalska\nR.\n – Królestwo Rumunii\nS.\n – Republika Salwadoru\n – Republika San Marino\n – Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców\n Syjam – Królestwo Syjamu\n – Królestwo Szwecji\n – Konfederacja Szwajcarii\nT.\n – Republika Turcji\nU.\n – Wschodnie Państwo Urugwaju\nW.\n – Stany Zjednoczone Wenezueli\n – Królestwo Węgier\n – Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii\n – Królestwo Włoch\nMandaty Ligi Narodów.\n Kamerun Francuski (administrowane przez Francję)\n Togo Francuskie (administrowane przez Francję)\n Nauru (administrowane przez Australię, Nową Zelandię i Wielką Brytanię)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2209312", "fragment_id": "474613/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 1925", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "474613", "parentId": 2209312.0, "score": 0.11308767646551132}, "uuid": "012bc798-8901-497a-85cc-2634c7d6a264"}, {"page_content": "1930 – 1929 – 1928\nPaństwa świata.\nA.\n – Królestwo Afganistanu\n – Księstwo Andory\n – Republika Argentyńska\n – Związek Australijski\n – Federalne Państwo Austrii\nB.\n – Królestwo Belgii\n – Republika Boliwii\n – Stany Zjednoczone Brazylii\n – Carstwo Bułgarii\nC.\n – Republika Chile\n – Republika Chińska\n – Republika Czechosłowacka\nD.\n – Królestwo Danii\n – Republika Dominikany\nE.\n – Republika Ekwadoru\n – Królestwo Egiptu\n – Republika Estońska\n – Cesarstwo Etiopskie\nF.\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gwatemali\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\n – Królestwo Hiszpanii\nI.\n – Wolne Państwo Irlandii\nJ.\n – Cesarstwo Japonii\nK.\n – Dominium Kanady\n – Republika Kolumbii\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\nL.\n – Republika Liberii\n – Księstwo Liechtensteinu\n – Republika Litwy\n – Wielkie Księstwo Luksemburga\nŁ.\n – Republika Łotewska\nM.\n – Zjednoczone Stany Meksyku\n – Księstwo Monako\nN.\n – Dominium Nowej Fundlandii\n – Dominium Nowej Zelandii\n – Republika Nikaragui\n – Królestwo Norwegii\nP.\n – Republika Panamy\n – Republika Paragwaju\n – Imperialne Państwo Persji\n – Rzeczpospolita Polska\n – Republika Portugalska\nR.\n – Królestwo Rumunii\nS.\n – Republika Salwadoru\n – Republika San Marino\n – Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców (do 6 stycznia)\n Syjam – Królestwo Syjamu\n – Królestwo Szwecji\n – Konfederacja Szwajcarii\nT.\n – Republika Turcji\nU.\n – Wschodnie Państwo Urugwaju\nW.\n – Państwo Watykańskie (od 11 lutego)\n – Stany Zjednoczone Wenezueli\n – Królestwo Węgier\n – Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej\n – Królestwo Włoch\nMandaty Ligi Narodów.\n Kamerun Francuski (administrowane przez Francję)\n Togo Francuskie (administrowane przez Francję)\n Nauru (administrowane przez Australię, Nową Zelandię i Wielką Brytanię)\n Nowa Gwinea – Nowa Gwinea Australijska (administrowane przez Australię)Ruanda-Urundi (administrowana przez Belgię)\n Mandat Południowego Pacyfiku (administrowane przez Japonię)\n Afryka Południowo-Zachodnia (administrowane przez ZPA)\n Tanganika – Terytorium Tanganiki (administrowane przez Wielką Brytanię)\n Transjordania – Emirat Transjoradanii (administrowane przez Wielką Brytanię)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2210283", "fragment_id": "431947/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 1929", "parentId": 2210283.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "431947", "score": 0.14291338622570038}, "uuid": "d84f4c78-0244-4baf-8cbd-f1aab19e19ad"}, {"page_content": "Średnie Państwo – okres w historii starożytnego Egiptu obejmujący panowanie XI i XII, a według niektórych również XIII dynastii, w latach od ok. 2050 do ok. 1760 p.n.e. Jego cechą charakterystyczną był powrót do politycznej jedności i odbudowa potęgi egipskiej monarchii.\nŻmudna konsolidacja Dolnego (X dynastia z Heliopolis) i Górnego Egiptu (XI dynastia z Teb) pod koniec trwania Pierwszego Okresu Przejściowego doprowadziła do starcia obu królestw. Górę wzięli tebańczycy, których rządy otworzyły nowy etap historii Egiptu. Odrodzenie władzy centralnej i ponowne narzucenie administracyjnego jarzma zapoczątkowało odrodzenie wewnętrzne, a na późniejszym etapie również zewnętrzne państwa faraonów.\nUdane podboje ziem bogatych w surowce oraz zabezpieczenie szlaków handlowych stworzyło dogodne warunki do rozwoju egipskiego rzemiosła, z kolei wzrost handlu doprowadził do niespotykanego do tej pory na Bliskim Wschodzie dobrobytu. Za czasów panowania władców XII dynastii Egipt wszedł w okres wielkiego rozkwitu kulturowego ustanawiając wzorce klasyczne, do których później odwoływały się kolejne pokolenia.\nSiłą inercji zdobycze tego okresu przetrwały osłabienie władzy centralnej widocznej za panowania XIII dynastii, a okres długotrwałej pomyślności zakończył dopiero najazd azjatyckich Hyksosów w XVII wieku p.n.e.\nZjednoczenie Egiptu w czasach panowania XI dynastii.\n \"Osobny artykuł: XI dynastia.\"\nPierwszy Okres Przejściowy był wynikiem politycznego i społeczno-gospodarczego upadku \"Starego Państwa\". Rozkład władzy centralnej i brak dobrze zorganizowanej administracji doprowadził do usamodzielnienia się poszczególnych nomów. Podlegały one odtąd dziedzicznym rządom dotychczasowych nadzorców (nomarchów) i dopiero za panowania X dynastii z Herakleopolis oraz równolegle panującej XI dynastii tebańskiej doszło do symultanicznego procesu konsolidacji władzy w Górnym i Dolnym Egipcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2995080", "fragment_id": "1162739/0", "subtitle": "", "title": "Średnie Państwo", "parentId": 2995080.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1162739", "source": "wikipedia", "score": 0.10551541298627853}, "uuid": "58aae399-45ca-4ea8-bd63-e12c4b3477f3"}, {"page_content": "Państwo socjalistyczne jako państwo bloku wschodniego.\n \"Osobne artykuły: demokracja ludowa i blok wschodni.\"\nMianem „państwa socjalistycznego” określano także państwa należące do bloku wschodniego. Były to państwa satelickie ZSRR, w których pełnię władzy posiadały partie komunistyczne i kierowały się ideologią marksizmu-leninizmu. Ustrojem modelowym był ustrój Związku Radzieckiego. Były one często nazywane demokracjami ludowymi. W opinii promowanej przez ich władze, były to państwa dopiero budujące socjalizm. Polegać to miało na „wypieraniu kapitalistycznych i tworzeniu socjalistycznych stosunków społeczno-ekonomicznych”.\nWedług teorii politycznej trockizmu państwa te nie były w rzeczywistości socjalistyczne. Trockiści nie są zgodni co do ich prawdziwej natury; padały określenia takie jak zdegenerowane państwo robotnicze, biurokratyczny kolektywizm i kapitalizm państwowy.\nPaństwo socjalistyczne jako państwo nie-kapitalistyczne.\nW najszerszym znaczeniu, \"państwem socjalistycznym\" określa się państwa, które jako takie się deklarują, np. w swojej konstytucji. Deklaracja taka oznaczała szukanie innej niż kapitalistyczna drogi rozwojowej dla danego państwa.\nW większości współczesnych krajów socjalistycznych pierwszymi partiami, które dochodziły do władzy po upadku rządów kolonialnych, były partie lewicowe. Socjalizm arabski był dawniej elementem konstytucji Libii (w latach 1969–2011) i Egiptu (w latach 1952–1978). Ustrój Tanzanii określa się mianem \"socjalizmu afrykańskiego\". Termin „państwo socjalistyczne” jest używany również wobec państw gdzie władzę sprawuje partia komunistyczna.\nLista państw socjalistycznych.\n (od 1949)\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=711089", "fragment_id": "851788/1", "subtitle": "", "title": "Państwo socjalistyczne", "document_id": "851788", "start_index": 1995.0, "parentId": 711089.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27746424078941345}, "uuid": "befb4ad1-bef8-49bd-903b-1469e96a2a35"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa polskiego w latach 960–1138. Zobacz też: Królestwo Polskie.\nPolska wczesnopiastowska, Monarchia wczesnopiastowska, Państwo wczesnopiastowskie lub Polska pierwszych Piastów ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Polonia, Polania&lt;/&gt;), znane także jako Księstwo/Królestwo Polski (łac. &lt; lang=\"la\"&gt;Ducatus Poloniae, Regnum Poloniae&lt;/&gt;), a także jako Państwo Gnieźnieńskie (łac. &lt; lang=\"la\"&gt;Civitas Schinesghe&lt;/&gt;) – średniowieczne państwo polskie w okresie od ok. 960 do 28 października 1138, czyli rozpoczynającego się wraz z początkiem panowania pierwszego potwierdzonego, historycznego władcy z dynastii Piastów Mieszka I, a kończący się rozdrobnieniem feudalnym po śmierci księcia Bolesława III Krzywoustego, rozpoczynający okres rozbicia dzielnicowego.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Polski (do 1138).\"\nZiemie polskie w okresie przed-piastowskim i powstanie państwa polskiego.\n \"Osobny artykuł: Prehistoria ziem polskich.\"\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Mapy ziem polskich w wiekach IX-X290px|thumb|center|Plik:Grody w okresie Mieszka I.pngSiemomysła]] i jego syna [[Mieszko I|Mieszka I]] (datowanie [[Dendrochronologia|dendrochronologiczne]] [[Grodzisko (archeologia)|grodzisk]])\nTereny Polski w pierwszym tysiącleciu naszej ery.\nW czasach przed-piastowskich ziemie polskie były zamieszkiwane przez ludy: Wenedów (czasami utożsamianych ze Słowianami lub Prasłowianami), Gotów, Wandalów (w tym Silingów), Lugiów czy Gepidów, a następnie ich potomków: Goplan, Wiślan, Ślężan, Lędzian, Pyrzyczan czy Mazowszan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33541", "fragment_id": "174624/0", "subtitle": "", "title": "Polska wczesnopiastowska", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "174624", "parentId": 33541.0, "score": 0.09682055562734604}, "uuid": "4acff2c9-d033-423b-96b3-b2ab3d822e7f"}, {"page_content": "Zjednoczone Prowincje Ameryki Środkowej (Federacja Ameryki Środkowej) hiszp. \"República Federal de Centro América\" – państwo w Ameryce Środkowej istniejące między 1823 a 1840. Obejmowało obszar: Gwatemali, Hondurasu, Kostaryki, Nikaragui i Salwadoru. W 1838 powstała 6. prowincja Los Altos.\nUstrój polityczny.\nW założeniu państwo miało być republiką federacyjną, wzorowaną na Stanach Zjednoczonych. Na czele państwa stał prezydent.\nHistoria.\n1 lipca 1823 ogłoszono niepodległość zarówno od Hiszpanii (pierwsza deklaracja niepodległości została wydana na tym terenie w 1821), jak i od Meksyku (w skład którego terytorium Ameryki Środkowej wchodziło w latach 1822–1823). Liczba mieszkańców wynosiła poniżej 1,5 miliona. Nie było stałej stolicy, armii ani skarbu. Emitowano własną walutę – srebrne reale i złote escudos. Republika posiadała własną konstytucję, uchwaloną w 1824, jednak jej stosowanie napotykało na trudności. Ludność republiki nie tworzyła narodu – istniały wyraźne podziały zarówno według kryterium geograficznego, jak i religijnego i klasowego. Idee liberalne reprezentowane przez twórców państwa napotykały na sprzeciw konserwatystów popieranych przez kler oraz wielkich posiadaczy ziemskich. W latach 1838–1840 terytorium państwa było ogarnięte wojną domową. Pierwszym państwem, które wystąpiło z federacji był Honduras (1838). Republika rozpadła się ostatecznie w 1840, kiedy to cztery z pięciu stanów wchodzących w jej skład ogłosiło niepodległość. Formalne rozwiązanie federacji nastąpiło w lutym 1841, kiedy Salwador został ogłoszony niepodległym państwem.\nW XIX wieku kilkakrotnie próbowano powrócić do idei federacji państw Ameryki Środkowej (np. Republika Środkowoamerykańska 1896-1898), zawsze jednak nieskutecznie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154885", "fragment_id": "3259/0", "subtitle": "", "title": "Zjednoczone Prowincje Ameryki Środkowej", "document_id": "3259", "start_index": 0.0, "parentId": 154885.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "80e3ab20-98dd-4710-b0bc-f059dc87a510"}, {"page_content": "Pierwszym władcą okresu \"Średniego Państwa\" i zarazem jego twórcą był piąty z władców XI dynastii tebańskiej Mentuhotep II (syn Intefa III). Około czternastego roku jego panowania wybuchła wojna pomiędzy Górnym Egiptem ze stolicą w Tebach, a rządzonym z Herakleopolis \"Dolnym Państwem\". Przebieg konfliktu pozostaje nieznany, a jedynym reliktem tego wydarzenia wydaje się być tzw. \"grobowiec wojowników\" z Deir el-Bahari mieszczący przypuszczalnie ciała poległych żołnierzy. Unifikacja nie przebiegała bez oporu nawet po śmierci ostatniego władcy z Herakleopolis Merikare, ponieważ dopiero około 39. roku panowania Mentuhotep II przybrał wymowne imię \"Króla Górnego i Dolnego Egiptu Horusa – tego, który zjednoczył oba kraje\".\nNowy faraon resztę panowania poświęcił na odbudowanie jednolitej struktury administracyjnej państwa. Co ważne, rządził ze swojej starej stolicy i większość jego korpusu urzędniczego składała się z zaufanych tebańczyków. Po zjednoczeniu zreformowane zostały tylko urzędy Dolnego Egiptu, a nomom północnym przydzieleni zostali zaufani nadzorcy, stworzono także stanowisko gubernatora rejonu delty oraz przywrócono stanowiska kanclerzy i wezyra. Zakres władzy tych nowych oficjeli był znaczny a skalę samodzielności niektórych z nich potwierdzają inskrypcje (do dowództwa armii i przeprowadzania samodzielnych kampanii wojennych włącznie). Była to jednak cena za skuteczne ograniczenie ambicji i ukrócenie samowoli przyzwyczajonych do całkowitej niezależności nomarchów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2995080", "fragment_id": "1162739/1", "subtitle": "", "title": "Średnie Państwo", "parentId": 2995080.0, "start_index": 1896.0, "document_id": "1162739", "source": "wikipedia", "score": 0.11026661098003387}, "uuid": "9a3a8069-b18d-4da3-98cd-5b6897275b09"}, {"page_content": "W październiku 1920 roku Józef Piłsudski upozorował bunt gen. Lucjana Żeligowskiego, który zajął Wilno i okolice, a następnie ogłosił powstanie teoretycznie niepodległego państwa – tzw. \"Litwy Środkowej\". Ponieważ negocjacje z Litwą zakończyły się niepowodzeniem, gdyż rząd litewski odmawiał zrzeczenia się praw do Wilna, przeprowadzone zostały wybory do sejmu Litwy Środkowej. W 1922 roku sejm ten podjął uchwałę o włączeniu Wileńszczyzny z Wilnem do Polski. Niepodległa Litwa nie uznała aktu inkorporacji i proklamowała stan wojny z Polską, który trwał do 1938 roku.\nPrzebieg wschodniej granicy II RP został zatwierdzony przez Radę Ambasadorów 15 marca 1923.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181944", "fragment_id": "17958/9", "subtitle": "", "title": "Kształtowanie się granic II Rzeczypospolitej", "document_id": "17958", "start_index": 13751.0, "source": "wikipedia", "parentId": 181944.0, "score": 0.22088275849819183}, "uuid": "80117ff8-7792-4771-9fb4-162ebd4a6319"}]}
{"id": "q_22", "question": "Obywatelem którego państwa był bohater słynnego dramatu Williama Szekspira – książę Hamlet?", "answer": [{"page_content": "Hamlet, książę Danii, Hamlet, królewicz duński – postać fikcyjna, tytułowy i główny bohater dramatu \"Hamlet\" Williama Szekspira, bohater tragiczny, uważany za „symbol człowieka, któremu skłonność do autorefleksji uniemożliwia działanie”.\nRola Hamleta.\nOd wieków rola Hamleta jest przedmiotem licznych studiów interpretacyjnych, zajmował się tym m.in. Stanisław Wyspiański, a także licznych odniesień w literaturze, malarstwie czy operze.\nJest uznawany za jedną z najtrudniejszych kreacji aktorskich: „Hamlet to rola, według której ocenia się aktorów i reżyserów (...)”. Pierwszym aktorem, który wcielił się w postać Hamleta był Richard Burbage, potem w postać duńskiego księcia wcielały się największe gwiazdy teatralne i filmowe, m.in. tacy aktorzy: David Garrick, Edwin Booth, Laurence Olivier, John Gielgud, Richard Burton, Richard Chamberlain, Kenneth Branagh, Mel Gibson, Ethan Hawke czy Gustaw Holoubek, ale także kobiety, m.in.: Sarah Bernhardt, Teresa Budzisz-Krzyżanowska czy Angela Winkler.\nOpis postaci.\nZamieszkuje zamek Elzynor, jako członek rodziny królewskiej w XI-wiecznej Danii. Jest synem zmarłego króla Hamleta i królowej Gertrudy, bratankiem rządzącego króla Danii Klaudiusza. Jest mężczyzną trzydziestokilkuletnim, kulturalnym i wykształconym, mającym za sobą studia w Wittenberdze, ale i żołnierską przeszłość. Jego przyjaciółmi są Horacy oraz Rozenkranc i Gildenstern, a obiektem jego westchnień – Ofelia.\nPierwowzór postaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3580684", "fragment_id": "1318992/0", "subtitle": "", "title": "Hamlet (postać)", "document_id": "1318992", "start_index": 0.0, "parentId": 3580684.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9963256120681763}, "uuid": "161d3d39-e853-4fc0-ba65-47d1cfb8a066"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dramatu Szekspira. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nHamlet (ang. \"The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark\"; \"Tragedia Hamleta, księcia Danii\") – tragedia Williama Szekspira napisana na przełomie XVI i XVII wieku, jeden z najbardziej znanych dramatów, arcydzieło teatru elżbietańskiego.\n\"Hamlet\" jest jednym z najczęściej granych utworów teatralnych, a rola Hamleta – ze względu na objętość tekstu, dużą ekspresję i bogatą osobowość postaci – uważana jest za sprawdzian dojrzałości i umiejętności aktorskich. Z \"Hamleta\" pochodzi jeden z najpopularniejszych monologów, zaczynający się od słów „Być albo nie być”.\nUmieszczone w poniższym opisie imiona bohaterów i cytaty pochodzą z tłumaczenia Józefa Paszkowskiego. Do najbardziej znanych polskich tłumaczy Hamleta (w całości lub fragmentach), należą m.in. Wojciech Bogusławski, Cyprian Kamil Norwid, Jarosław Iwaszkiewicz, Roman Brandstaetter, Maciej Słomczyński, Stanisław Barańczak i Leon Ulrich. Pierwszego przekładu na język polski dokonano w 1797 r., jednakże Wojciech Bogusławski tłumaczył dzieło nie z języka angielskiego, lecz niemieckiego.\nGeneza i historia.\nGeneza.\nTreść dramatu wywodzi się z historii spisanej przez Saxo Gramatyka w jego \"Gesta Danorum\" (ok. 1200). Według wersji Saxo, król Danii Roryk dzieli władzę nad Jutlandią pomiędzy dwóch braci: Orvendila i Fengiego. Dodatkowo Orvendil zaręcza się z piękną córką króla – Geruth i ma z nią syna Amletha. Ale Fengi, pożądając narzeczonej brata i chcąc panować nad całą Jutlandią, zabija brata. Żeni się z Geruth i ogłasza się królem Jutlandii. Amleth, obawiając się o własne życie, udaje szaleństwo. Planuje zemstę, w czym dopomaga mu ukochana Ofelia, dokonuje jej i staje się nowym władcą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30733", "fragment_id": "172502/0", "subtitle": "", "title": "Hamlet", "document_id": "172502", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30733.0, "score": 0.8092589378356934}, "uuid": "050eabec-2ab2-4327-905e-72d77818e4b0"}, {"page_content": "Hamlet był półlegendarnym księciem Jutlandii – historia jego życia została zapisana w zaginionej islandzkiej sadze, skąd zaczerpnął ją Saxo Grammaticus, umieszczając go w poczcie władców Danii w kronice Gesta Danorum (XIII wiek). Szekspir, tworząc swój dramat, opierał się na wzbogaconym przekładzie dzieła Saxo Gramatyka autorstwa François de Belleforest oraz na zaginionej XVI wiecznej sztuce autorstwa Thomasa Kyda.\nCytaty.\nHamlet wypowiada wiele słynnych fraz, w tym jedną z najbardziej znanych literackich kwestii: „Być albo nie być”, ang.: \"To be, or not to be\" (akt trzeci, scena pierwsza).\nWybrane inne cytaty:\nAktorzy wcielający się w role Hamleta.\nLista wybranych aktorów wcielających się w rolę Hamleta:\nRole filmowe.\n \"Osobny artykuł: Adaptacje filmowe dramatu Hamlet.\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3580684", "fragment_id": "1318992/1", "subtitle": "", "title": "Hamlet (postać)", "document_id": "1318992", "start_index": 1449.0, "parentId": 3580684.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7536411285400391}, "uuid": "7e02027b-a510-4350-aa24-192a555c603c"}, {"page_content": "Amleth ( staronordyjski: \"Amlóði\" ; zlatynizowany: \"Amlethus\" ) – postać ze średniowiecznej legendy skandynawskiej, będąca bezpośrednią inspiracją postaci księcia Hamleta, bohatera tragedii Williama Szekspira \"Hamlet, książę Danii\". Głównym źródłem do historii Hamleta jest XIII-wieczny historyk Saxo Gramatyk, który poświęcił mu część trzeciej i czwartej księgi swego \"Gesta Danorum\". Wersja Saxa została uzupełniona o późniejsze kompilacje łacińskie. We wszystkich wersjach książę Amleth (Amblothæ) jest synem Horwendila (Orwendela), króla Jutów. Zakładano, że historia Hamleta wywodzi się ze staroislandzkiego poematu. Zachowane islandzkie wersje: \"Saga Ambalesa\" i \"Saga Amlodego\" są jednak późniejsze niż Saxo.\nWersja Saxo Gramatyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5741267", "fragment_id": "1266237/0", "subtitle": "", "title": "Amleth", "document_id": "1266237", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5741267.0, "score": 0.6523013710975647}, "uuid": "49503ec3-b0cf-4bc2-bd77-edcbdbdaa91a"}, {"page_content": "Fortinbras – imię dwóch postaci fikcyjnych z tragedii Williama Shakespeare’a pod tytułem Hamlet.\nFortinbras – książę (syn).\nBardziej znaczącą postacią jest książę Fortinbras, który pod koniec utworu przedstawia nadzieję na poprawę państwa duńskiego. Warto też zaznaczyć, że Fortinbras ma udział w największym polskim akcencie w utworach pisarza ze Stratford – posłuszny woli swojego stryja, chce skierować swoje wojska przeciwko Polakom. W dosłownym tłumaczeniu, jego imię w języku francuskim oznacza „silnie uzbrojony”. Postać ta pojawia się w znanym utworze Zbigniewa Herberta pt. \"Tren Fortynbrasa\".\nFortinbras w sztuce pojawia się zaledwie dwa razy. Pierwszy raz, kiedy przechodzi przez duńskie ziemie ze swoimi wojskami, by uderzyć na Polskę (wcześniej w sztuce prosi listownie Klaudiusza o pozwolenie na ten czyn). Hamlet, wysłany przez stryja z tajną misją (której celem była oczywiście śmierć młodego księcia), spotyka Fortinbrasa i jego oddziały.\nDrugi raz norweski książę pojawia się na końcu sztuki, kiedy wszyscy główni bohaterowie sztuki umierają. Obejmuje władzę w Danii, postanawia zaprowadzić w niej porządek i prosi Horacego, by opowiedział mu losy Hamleta.\nFortinbras – król (ojciec).\nW sztuce pojawia się także Fortinbras, były król Norwegii, będący jednocześnie ojcem księcia Fortinbrasa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=807784", "fragment_id": "1008466/0", "subtitle": "", "title": "Fortinbras", "document_id": "1008466", "start_index": 0.0, "parentId": 807784.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3033475875854492}, "uuid": "746bc234-d0d0-4d47-b86d-7818572aece2"}, {"page_content": "Hamlet – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Indiana, w hrabstwie Starke.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3389011", "fragment_id": "914085/0", "subtitle": "", "title": "Hamlet (Indiana)", "parentId": 3389011.0, "start_index": 0.0, "document_id": "914085", "source": "wikipedia", "score": 0.14067578315734863}, "uuid": "ce65f0f7-27a7-4fba-b709-a7e34fecca67"}, {"page_content": "Poloniusz – postać fikcyjna, bohater sztuki Williama Szekspira „Hamlet”, ojciec Laertesa i Ofelii, dworzanin Klaudiusza, króla Danii.\nW przeszłości był aktorem (twierdzi, że grał Cezara). Jest postacią budzącą kontrowersje – jest kochającym ojcem, a jednocześnie nieliczącym się z nikim szpiegiem, który donosi królowi o działaniach ukochanego własnej córki. By zdobyć potrzebne informacje, nie waha się manipulować Ofelią. Zleca szpiegowanie swojego syna podczas jego podróży po Francji. Początkowo uważa, że udawane szaleństwo Hamleta jest spowodowane odrzuceniem go przez Ofelię. W celu przekonania się o tym, czy ma rację, organizuje spotkanie młodych. Razem z królem obserwuje całe zdarzenie. Zaczyna podejrzewać, że szaleństwo księcia może być nieprawdziwe. Ukryty za kotarą podsłuchuje także rozmowę Hamleta z matką, królową Gertrudą. Ginie od szabli księcia, który bierze go za Klaudiusza. Jego stanowisko obejmuje Ozryk.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905546", "fragment_id": "1155781/0", "subtitle": "", "title": "Poloniusz", "parentId": 2905546.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1155781", "source": "wikipedia", "score": 0.3738485872745514}, "uuid": "f6477505-b113-4458-8fea-c08226b34643"}, {"page_content": "Rozenkranc i Gildenstern – postacie fikcyjne, bohaterowie sztuki Williama Szekspira \"Hamlet\". Szkolni koledzy głównego bohatera i jego, jak sami się określają, najlepsi przyjaciele. Zostali wezwani do Danii przez króla Klaudiusza i królową Gertrudę, żeby uprzyjemnić życie Hamletowi. Mieli oni spędzać z nim czas, rozweselać go i sprawić, by otworzył się przed nimi i zwierzył ze swoich problemów. Przede wszystkim mieli jednak szpiegować młodego księcia i donosić jego stryjowi o wszystkim, co on robi. Hamlet jednak nie daje się oszukać i – domyślając się ich prawdziwych intencji – nie powierza im swoich sekretów. Gra przed nimi tak jak przed wszystkimi innymi. Nieco później obaj panowie dostają jeszcze bardziej odpychające zadanie – mają dopilnować, żeby Hamlet dopłynął statkiem do Anglii, gdzie czekała na niego śmierć. W powierzonym im bowiem przez Klaudiusza liście znajdowała się wiadomość do króla Anglii, która mówiła, iż jeśli władcy zależy na sojuszu z Danią ma on zabić Hamleta. Książę jednak podstępnie wykrada niewiernym przyjaciołom pismo i odczytuje je. Wściekły postanawia uciec, wcześniej jednak fałszuje pismo, nakazując w nim królowi Anglii zgładzenie właśnie Rozenkranca i Gildernsterna. Po czym odkłada pismo na miejsce. Niedługo potem na statek duński napadają piraci (prawdopodobnie opłaceni przez Hamleta). Po krótkiej walce Hamlet przeskakuje na ich statek, zaś ci natychmiast się wycofują. Duński statek zaś prawie bez strat płynie dalej do Anglii, gdzie Rozenkranca i Gildernsterna spotyka śmierć, o której potem doniósł umierającemu Hamletowi poseł.Nie wiadomo, czy szkolni koledzy Hamleta wiedzieli o tym, co jest w liście, i czy zgodzili się oni na śmierć księcia. Wiadomo jednak, że byli usłużni i oddani Klaudiuszowi oraz bez szemrania wykonywali jego rozkazy. Dlatego Hamlet bez najmniejszych skrupułów podpisał na nich wyrok śmierci, uważając, że w pełni sobie oni na niego zasłużyli.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905669", "fragment_id": "1155819/0", "subtitle": "", "title": "Rozenkranc i Gildenstern", "document_id": "1155819", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2905669.0, "score": 0.6127451658248901}, "uuid": "f3dc6986-12f9-442d-af67-e390ae205e3d"}, {"page_content": "Kronborg – zamek znajdujący się w duńskim mieście Helsingør, nad cieśniną Sund oddzielającą Danię od Szwecji, zlokalizowany na najdalej wysuniętym na wschód cyplu. Wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Symbol duńskiego panowania nad Cieśninami Duńskimi.\nHistoria.\nImponująca forteca Kronborg budziła lęk w żeglarzach, dziś jest kojarzona z dwiema legendarnymi postaciami: duńskim księciem Hamletem i Ogierem Duńczykiem. W szekspirowskim dramacie Hamlet zamek nosi nazwę \"Elsynor\", pochodzącą od wymowy nazwy miejscowości, w której zamek się znajduje. W XVIII w. w obrębie zamku powstał ogród i symboliczny \"Grób Hamleta\".\nZamek Kronborg w przeszłości był królewską rezydencją i siedzibą garnizonu wojskowego, a ostatnio służy jako bogate w dokumenty, modele statków i instrumenty nawigacyjne Muzeum Morskie. Goście spacerują brukowanymi uliczkami pośród starych domów portowego miasteczka i chodzą po wałach. Zaś tradycja wystawiania \"Hamleta\" jest hołdem dla Szekspira. Chlubą zamku są również królewskie apartamenty. Renesansowy styl holenderski umeblowania, dwa renesansowe globusy i najdłuższa sala w Europie licząca 62 m.\nPrzed zamkiem znajduje się ogromny monument Ogiera Duńczyka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100275", "fragment_id": "647695/0", "subtitle": "", "title": "Kronborg", "document_id": "647695", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 100275.0, "score": 0.24133333563804626}, "uuid": "92c7ff80-49d5-4af7-b4fd-47514d7ff79b"}, {"page_content": "Król Hamlet – postać fikcyjna ze sztuki William Szekspira \"Hamlet\", zamordowany król Danii, ojciec Hamleta, mąż Gertrudy, brat Klaudiusza\nW dramacie występuje pod postacią Ducha. Przed akcją właściwą został bowiem otruty przez własnego brata. Jego Duch nie może zaznać spokoju i pragnie zemsty. W tym celu rozmawia z synem, który ma zabić swojego stryja. Zakazuje jednak mścić się na matce, obecnej żonie Klaudiusza.\nW oczach syna jest ideałem, jednak daleko mu do tego miana. Z dzieła Szekspira wynika, że królowie Danii prowadzili bujne życie towarzyskie. Sam król przyznaje, że swoje życie będzie musiał odpokutować w piekle.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905634", "fragment_id": "1155803/0", "subtitle": "", "title": "Król Hamlet", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2905634.0, "document_id": "1155803", "score": 0.7582275867462158}, "uuid": "812b0c7d-153e-4d5a-970e-b5877b781004"}]}
{"id": "q_23", "question": "Na terytorium których dwóch państw leży jezioro Titicaca?", "answer": [{"page_content": "Titicaca ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Lago Titicaca&lt;/&gt;) – jezioro położone na terenie Peru i Boliwii, w północnej części zagłębienia Altiplano, pomiędzy wschodnimi i zachodnimi pasmami Andów (obszar Andów Środkowych). Największe jezioro wysokogórskie na Ziemi. Najwyżej położone jezioro, na którym uprawiana jest żegluga statkami handlowymi. Największe zarówno pod względem powierzchni, jak i pod względem objętości wody jezioro w Ameryce Południowej. Laguna Maracaibo ma większą powierzchnię i bywa nazywana jeziorem (hiszp. \"Lago de Maracaibo\"), jednak w istocie jest zatoką morską, a nie jeziorem.\nGeografia.\nJezioro Titicaca znajduje się na wysokości 3812 m n.p.m., przeciętna głębokość 107 m, maksymalna 281, długości 190 km, największa szerokość 80 km, powierzchnia jeziora 8372 km². Jezioro składa się z dwóch części (Lago Huinaymarca i Lago Chucuito) połączonych cieśniną Tiquina. Poziom wody jeziora zmienia się okresowo nawet o pięć metrów.\nJest to jezioro tektoniczne powstałe najprawdopodobniej w miocenie. Ślady dawnej linii brzegowej wskazują, że w przeszłości było większe. Jest pozostałością śródlądowego morza nazwanego Lago Ballivian, które niegdyś pokrywało całe Altiplano. Procesy geologiczne i intensywne parowanie doprowadziły do opadnięcia poziomu wód. \nDo jeziora wpływa co najmniej 25 rzek (Suches, Ilave, Coata, Ramis, powierzchnia zlewiska wynosi 22 400 km²), a wypływa z niego jedna (Desaguadero, łączy ona Titicaca z bezodpływowym jeziorem Poopó). Niewielki przepływ wód w tych rzekach sprawia, iż jezioro jest w zasadzie bezodpływowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68200", "fragment_id": "640475/0", "subtitle": "", "title": "Titicaca", "document_id": "640475", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 68200.0, "score": 0.5419997572898865}, "uuid": "fa2d1f66-29fa-4903-9933-edababdb4074"}, {"page_content": "\"Lake Titicaca\".\nJezioro Titicaca na granicy Peru i Boliwii jest bohaterem wielu legend i folkloru mieszkańców będących potomkami Inków. Całość jest egzotyczna dla północnoamerykańskiego turysty, jakim jest Kaczor Donald. Po wypróbowaniu w łodzi z trzciny totora w Titicaca Donald robi zdjęcia ludziom na pobliskim targu. Wynajmuje lamę do przewozu i za pomocą fletu kieruje nią w stronę górskiego szlaku. Po groźbie upadku z wiszącego mostu Donald ląduje bezpiecznie w stoisku z ceramiką i w niej płynie przez Titicaca.\n\"Pedro\".\nW Chile żyje rodzina samolotów, gdzie najmłodszy jest małoletni Pedro. Jego ojciec, samolot pocztowy musi codziennie rozwozić pocztę z ich rodzinnego Santiago do Mendoza w sąsiedniej Argentynie. Jednego dnia ojciec Pedra jest przeziębiony, zaś jego matka-awionetka nie jest przystosowana do warunków z powodu nadciśnienia olejowego. Wobec tego Pedro musi dostarczyć pocztę w swym dziewiczym locie. Droga wiedzie przez Andy, najwyższe góry w Ameryce. Pedro ma się wystrzegać najwyższej andyjskiej góry – Aconcagua znanej ze strącania samolotów. Pedro odbiera ładunek w Mendoza i wraca drogą powrotną. Zbyt pewny siebie zostaje rozproszony przez kondora, za którym ugania. Natrafia pechowo na Aconcaguę i rozlega się burza. Pedro spada ładunek i ten nie zważając na niebezpieczeństwo chce go odzyskać. Przypłaca utratą paliwa. Martwiący się rodzice obawiają się najgorszego, ale Pedro dociera cały i zdrowy przywożąc ładunek którym jest pojedyncza pocztówka.\n\"El Gaucho Goofy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930835", "fragment_id": "1190424/1", "subtitle": "", "title": "Saludos Amigos", "parentId": 2930835.0, "start_index": 2061.0, "document_id": "1190424", "source": "wikipedia", "score": 0.2417905628681183}, "uuid": "e19ffadc-8cf9-4260-8809-843d66c5dde6"}, {"page_content": "Mieszkańcy miast znajdujących się nad jeziorem Titicaca (największe z nich to Puno w Peru i Guaquí w Boliwii) utrzymują się przede wszystkim z rybołówstwa i turystyki. Na południowo-wschodnim brzegu jeziora (na terenie Boliwii) znajdują się pozostałości prekolumbijskich budowli, m.in. w Tiahuanaco, gdzie mieścił się główny ośrodek kultury o tej samej nazwie. Miejscowość Copacabana słynie z pielgrzymek do niewielkiej drewnianej figury Matki Boskiej Opiekunki Jeziora, która pojawiła się w tamtejszym kościele w XVI w., a której wykonanie przypisuje się potomkowi Inki. Posążek na czas mszy ustawiany jest przodem do wiernych, w pozostałym czasie zwraca się go w kierunku Jeziora, tak aby Matka Boska miała baczenie na wszystko co się na jeziorze dzieje.\nProblemy ekologiczne.\nWody jeziora są poważnie zagrożone poprzez ścieki komunalne z peruwiańskich miast Puno i Juliaca oraz z boliwijskiej Copacabany. Miasta te nie mają oczyszczalni ścieków. Zwłaszcza zanieczyszczona jest zatoka miasta Puno, pokryta grubą warstwą zielonej rzęsy. Dodatkowym zagrożeniem jest spływanie do jeziora wód z pól wraz z nawozami sztucznymi. Poprzez wprowadzenie pstrąga kanadyjskiego zaburzono równowagę ekosystemu. Doprowadziło do zubożenia mikrofauny i flory i wyginięcia prawie połowy gatunków i tak nielicznych ryb. Sytuację pogarsza fakt podzielenia jeziora pomiędzy Peru i Boliwię oraz nie najlepsze stosunki polityczne pomiędzy tymi państwami, co utrudnia skoordynowane akcje ochrony wód jeziora. Celem ochrony zasobów jeziora założono w 1978 roku, na terenie Peru, Rezerwat Narodowy Titicaca.\nNazwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68200", "fragment_id": "640475/2", "subtitle": "", "title": "Titicaca", "document_id": "640475", "start_index": 2771.0, "parentId": 68200.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3102501630783081}, "uuid": "bf830e6c-0708-446b-b23d-8ed0dc4724a0"}, {"page_content": "Estrecho de Tiquina – cieśnina łącząca większą część jeziora Titicaca z jego mniejszą częścią. Położona jest na granicy Peru i Boliwii. Szerokość cieśniny w najwęższym miejscu 850 metrów.\nGeografia.\nCieśnina łączy górne jezioro Chicuito i dolne (mniejsze) jezioro Huiñaimarca. Całość tworzy jezioro Titicaca, które jest największym według objętości jeziorem w Ameryce Południowej. Cieśnina oddziela miejscowość San Pedro de Tiquina od San Pablo de Tiquina\nPojazdy przez cieśninę transportowane są na specjalnych barkach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3722303", "fragment_id": "1338598/0", "subtitle": "", "title": "Estrecho de Tiquina", "parentId": 3722303.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1338598", "score": 0.3106919825077057}, "uuid": "979bdbbd-2018-4e6b-9fd9-3d0881f64926"}, {"page_content": "Na obszarze kraju występują jeziora, które skupiają się w północnej części kraju, w obrębie dorzecza Amazonki. Największym jeziorem jest wspomniane wyżej Titicaca, leżące na granicy boliwijsko-peruwiańskiej. Całe jezioro ma powierzchnię 8100 km², jednakże jedynie jego południowo-wschodnia część leży w granicach kraju. Jezioro to ma głębokość do 304 m. Pomijając Titicaca, którego większa część leży na obszarze Peru, największy zbiornik wodny w całości leżący na terenie Boliwii to – Lago Poopó. Jezioro to o powierzchni 2530 km², leży na południowy wschód od Titicaca i jest bardzo płytkie. Jego maksymalna głębokość wynosi 3 m. W południowo-zachodniej części Altiplano znajdują się rozległe solniska z których największe to Salar de Uyuni i Salar de Coipasa. Obszary równin boliwijskich w wielu miejscach są pokryte mokradłami.\nGleby.\nGleby Altiplano należą do gleb inicjalnych – regosoli i są słabo wykształcone. W części południowej występują sołonczaki. Gleby Niziny Boliwijskiej są ubogie, przeważają czerwonożółte gleby laterytowe, oraz ferrasole. Lokalnie występują gleby bagienne – histosole i sołonczaki.\nFlora.\nSzata roślinna jest zróżnicowana. Naturalną formację roślinną Andów Boliwijskich stanowią półpustynne tereny puny. Dla Altiplano charakterystyczna formacja roślinna to jalca, która jest porośnięta zbiorowiskami trawy ichu z kępami trzcinnika. Na terenach zasolonych występuje puna salada zwana też tola (tola są to porastające te tereny krzewy). Na mniejszych wysokościach w Andach rośnie górski las tropikalny, charakterystyczny dla regionu Yungas. W górskich lasach oprócz typowych charakterystycznych dla tej formacji drzew rosną drzewa chinowe i krzewy molle. Podnóże Andów porasta formacja roślinna zwana campos cerrados.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2143821", "fragment_id": "444685/3", "subtitle": "", "title": "Geografia Boliwii", "source": "wikipedia", "start_index": 4738.0, "document_id": "444685", "parentId": 2143821.0, "score": 0.8784055709838867}, "uuid": "a53d598e-1965-407d-8f69-2074b547d549"}, {"page_content": "Jezioro Ballivián - duże morze śródlądowe, które istniało aż do końca plejstocenu. Pokrywało znaczną część płaskowyżu Altiplano w Andach. Jego linia brzegowa była o 45 metrów wyższa niż obecny poziom jeziora Titicaca. \nPo wyschnięciu jeziora uformowały się z niego trzy inne: Titicaca, na granicy Peru/Boliwia, oraz Minchin, którego pozostałościami dziś są jeziora Poopó i Salar de Uyuni.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622101", "fragment_id": "817432/0", "subtitle": "", "title": "Ballivián", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "817432", "parentId": 622101.0, "score": 0.060684602707624435}, "uuid": "f2a22c2c-9a9b-41a1-9e2e-913c400dc0af"}, {"page_content": "Zwyczajowo do Ameryki Południowej zalicza się również pobliskie wyspy. Aruba, Bonaire, Curaçao, Trynidad, Tobago oraz dependencje federalne Wenezueli znajdują się w północnej części szelfu kontynentalnego Ameryki Południowej i są uważane za część kontynentu. Geopolitycznie kraje wyspowe oraz terytoria zamorskie Karaibów są zaliczane do części subregionu Ameryki Północnej, ponieważ znajdują się w większej odległości od płyty karaibskiej, pomimo tego że San Andrés i Providencia politycznie stanowią część Kolumbii, a Wyspa Ptasia jest kontrolowana przez Wenezuelę. Inne wyspy, które są zaliczane do Ameryki Południowej, to Wyspy Galapagos, które należą do Ekwadoru, Wyspa Wielkanocna (znajdująca się w Oceanii), wyspa Robinson Crusoe oraz archipelag Chiloé, które należą do Chile, natomiast Ziemia Ognista jest podzielona pomiędzy Chile oraz Argentynę. Na Atlantyku Brazylia posiada Fernando de Noronha, Trindade i Martim Vaz oraz Wyspy Świętego Piotra i Pawła, a terytorium zamorskie Wielkiej Brytanii stanowią Falklandy.\nW Ameryce Południowej znajduje się najwyższy wodospad świata – Salto del Angel w Wenezueli, rzeka o największym średnim przepływie (długość jest sprawą kontrowersyjną) – Amazonka (7,2 mln km²), najdłuższy łańcuch górski – Andy (najwyższy szczyt to Aconcagua – 6962 m n.p.m.), najsuchsze miejsce na Ziemi – Pustynia Atacama, największy las deszczowy – Amazonia, najwyżej położone jezioro wykorzystywane w celach handlowych – jezioro Titicaca, najwyższy wulkan – Ojos del Salado (6885 m n.p.m.) oraz najwyższy czynny wulkan – Llullaillaco, najwyżej położona stolica świata – La Paz (3600–4100 m n.p.m.), a także, nie biorąc pod uwagę stacji badawczej na Antarktyce, wysunięty najdalej na południe zamieszkały obszar – Puerto Toro w Chile.\nUkształtowanie terenu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108", "fragment_id": "180793/1", "subtitle": "", "title": "Ameryka Południowa", "parentId": 108.0, "start_index": 1705.0, "document_id": "180793", "source": "wikipedia", "score": 0.11749545484781265}, "uuid": "5c945aa0-2e50-4ab7-ba10-2d134e5ece59"}, {"page_content": "Boliwia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Bolivia&lt;/&gt;), oficjalnie Wielonarodowe Państwo Boliwia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Estado Plurinacional de Bolivia&lt;/&gt;) – państwo śródlądowe w środkowo-zachodniej części Ameryki Południowej, graniczy z Brazylią na północy i wschodzie, Paragwajem i Argentyną na południu oraz z Chile i Peru na zachodzie. Konstytucyjną stolicą jest Sucre, siedzibą rządu jest La Paz.\nWarunki naturalne.\n \"Osobny artykuł: Geografia Boliwii.\"\nBoliwia jest jednym z dwóch krajów Ameryki Południowej, które nie mają dostępu do morza (straciła go w 1884). Na zachodzie wznoszą się góry, natomiast na wschodzie teren się obniża. Pasmo Andów o szerokości ok. 600 km, składa się tu z trzech głównych łańcuchów – Kordyliery Zachodniej (najwyższy szczyt Boliwii: Sajama – 6520 m), Kordyliery Środkowej oraz Kordyliery Wschodniej. Pomiędzy Kordylierami Zachodnią i Środkową rozciąga się płaskowyż Altiplano (\"hiszp. &lt; lang=\"es\"&gt;altiplano&lt;/&gt; – płaskowyż\").\nNa wschód teren opada przechodząc w przedgórze Yungas i w końcu w Nizinę Boliwijską. Na południowym wschodzie kraju leży część Gran Chaco, a na północy rozciąga się obszar Niziny Amazonki. Największe rzeki Boliwii to Mamoré, Beni i Guaporé. Na Altiplano znajdują się bezodpływowe jeziora (Titicaca, Poopó) oraz solniska (Salar de Uyuni).\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60473", "fragment_id": "654180/0", "subtitle": "", "title": "Boliwia", "document_id": "654180", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 60473.0, "score": 0.1390451043844223}, "uuid": "6fdc1cc9-3415-4445-8ebd-05c9784f34d7"}, {"page_content": "Rezerwat Narodowy Titicaca (\"Reserva Nacional del Lago Titicaca\") – rezerwat narodowy w Peru, którego celem jest ochrona zasobów naturalnych jeziora Titicaca. Został założony 31 października 1978 roku.\nCelem rezerwatu jest ochrona ekosystemu jeziora, w tym szczególnie brzegu i sitowia, które jest naturalnym siedliskiem wielu endemicznych gatunków zwierząt: ptaków (kolibrów), ryb i płazów. Charakterystycznym elementem krajobrazu są flamingi andyjskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2365624", "fragment_id": "542649/0", "subtitle": "", "title": "Rezerwat Narodowy Titicaca", "document_id": "542649", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2365624.0, "score": 0.20592154562473297}, "uuid": "8a2ba2b7-d7e3-4a89-8e8f-398cff53838a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia.\nTicino – rzeka w Europie Południowej o długości 248 km, przepływająca przez Szwajcarię (91 km) i Włochy (157 km). W starożytności występowała pod nazwą \"Ticinus\", znana była ze stoczonej nad nią bitwy Rzymian z Kartagińczykami.\nŹródła Ticino znajdują się w Alpach Lepontyńskich, po wschodniej stronie Przełęczy Nufenen, w skalnym kotle pod grzbietem, łączącym szczyty Pizzo Gallina (3060 m n.p.m.) i Pizzo Nero (2906 m n.p.m.), na wysokości ok. 2650 m n.p.m.. Rzeka spływa szerokim łukiem najpierw ku północnemu wschodowi, następnie ku południowemu wschodowi, by wreszcie, po skręceniu ku zachodowi, wpaść do jeziora Maggiore na jego północnym krańcu, niedaleko Locarno. W górnej części jeziora przecina granicę szwajcarsko-włoską. Wypływa z jeziora na jego krańcu południowym, następnie płynie w kierunku południowo-wschodnim przez Nizinę Padańską, po czym uchodzi do Padu na południe od Pawii, na wysokości ok. 75 m n.p.m.\nWiększe dopływy w dorzeczu Ticino rzeka posiada jedynie w swym górnym biegu, powyżej jeziora Maggiore. Lewobrzeżne to Brenno i Moesa, prawobrzeżne – Verzasca i Maggia (oba uchodzą do jeziora Maggiore).\nRzeka jest wykorzystywana do nawadniania pól uprawnych, a w dolnym biegu również do żeglugi.\nGłówne miasta nad rzeką Ticino to: \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1273224", "fragment_id": "1116577/0", "subtitle": "", "title": "Ticino (rzeka)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1116577", "parentId": 1273224.0, "score": 0.08216133713722229}, "uuid": "69f7ea1d-a0e7-45d8-8403-eae40e36757d"}]}
{"id": "q_24", "question": "W którym znanym kąpielisku morskim żandarmem był Louis de Funès?", "answer": [{"page_content": "Pampelonne zyskała międzynarodową sławę począwszy od lat 50. i 60. XX wieku. Przełomem okazał się nagrywany na plaży w 1955 film pt. \"I Bóg stworzył kobietę\" w reżyserii Rogera Vadima. Grająca rolę główną Brigitte Bardot wypromowała wówczas również modę na strój bikini. Miejscowa kantyna, w której stołowała się ekipa filmowa przeobraziła się natomiast w luksusowy klub i restaurację, pod nazwą \"Club 55\" (od nazwy roku powstania). Plaża stała się również miejscem uprawiania naturyzmu. Po raz kolejny została ukazana na ekranie w 1964 w filmie pt. \"Żandarm z Saint-Tropez\" (a także jego kontynuacjach pt. \"Żandarm na emeryturze\" oraz \"Żandarm i kosmici\"), w którym grający tytułową rolę Louis de Funès ścigał miejscowych nudystów.\nRosnąca sława spowodowała napływ rzeszy turystów oraz ściągnęła licznych ludzi kina, mody, muzyki, kultury i sztuki oraz różnych celebrytów. Na nabrzeżu zaczęły powstawać coraz liczniejsze restauracje, kluby, kempingi i luksusowe wille, natomiast w zatoce zaczęły cumować jachty i łodzie. Lista rozpoznawalnych gości zmieniała się w zależności od dekady. W rejonie plaży swą willę \"La Madrague\" zakupiła Brigitte Bardot, a w 1997 w pobliżu Pampelonne wypoczywała księżna Diana w czasie ostatnich wakacji przed śmiercią. Jako największa w okolicy, plaża stanowi główne miejsce kąpieli słonecznych turystów z pobliskiego Saint-Tropez.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3986369", "fragment_id": "613031/1", "subtitle": "", "title": "Pampelonne (plaża)", "parentId": 3986369.0, "start_index": 1696.0, "document_id": "613031", "source": "wikipedia", "score": 0.18904517590999603}, "uuid": "5ba64e23-6340-4476-ad46-360268d42370"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLouis Germain David de Funès de Galarza (wym. []; ur. 31 lipca 1914 w Courbevoie, zm. 27 stycznia 1983 w Nantes) – francuski aktor filmowy, teatralny oraz scenarzysta. Obok Bourvila i Fernandela zaliczany do grona najwybitniejszych komików w historii kinematografii francuskiej. Był jednym z bardziej cenionych artystów tamtejszego kina w drugiej połowie XX wieku.\nW 1942 zdał egzamin wstępny do szkoły teatralnej René Simona. Dwa lata później otrzymał rolę w spektaklu \"L’Amant de paille\", a w 1946 zadebiutował na dużym ekranie, występując jako statysta w komedii \"Kuszenie Barbizona\". Przez blisko dwadzieścia lat odgrywał w filmach role drugo- i trzecioplanowe. Pierwszą ważną kreację, którą zwrócił uwagę krytyków, stworzył w komediodramacie \"Czarny rynek w Paryżu\" (1956). Sukcesem okazała się też sztuka \"Oscar\" (1959), w której zagrał główną rolę. W latach 60. i 70. – dzięki współpracy m.in. z Jeanem Giraultem – występił w szeregu produkcji, które przeszły do historii francuskiej komedii; wśród nich takie tytuły jak: \"Koko\" (1963), \"Żandarm z Saint-Tropez\" (1964; i kontynuacje z 1965, 1968, 1970, 1979, 1982), trylogia \"Fantomas\" (1964, 1965, 1967), \"Gamoń\" (1965), \"Sławna restauracja\" (1966), \"Wielka włóczęga\" (1966), \"Wielkie wakacje\" (1967), \"Zwariowany weekend\" (1968), \"Hibernatus\" (1969), \"Mania wielkości\" (1971), \"Przygody rabina Jakuba\" (1973), \"Skrzydełko czy nóżka\" (1976), \"Panowie, dbajcie o żony\" (1978) i \"Kapuśniaczek\" (1981).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47118", "fragment_id": "648843/0", "subtitle": "", "title": "Louis de Funès", "document_id": "648843", "start_index": 0.0, "parentId": 47118.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19192931056022644}, "uuid": "bff03293-7486-45b9-9a03-eec9a7cfa3e8"}, {"page_content": "Ludovic Cruchot – postać fikcyjna, funkcjonariusz Francuskiej Żandarmerii Narodowej. Bohater francuskiej komediowej serii składającej się z sześciu filmów fabularnych w reżyserii Jeana Giraulta, z lat 1964-1982. W rolę tę wcielił się Louis de Funès.\nCharakterystyka postaci.\nŻandarm Ludovic Cruchot jest niewysokim, ale bardzo energicznym funkcjonariuszem. Jest surowym służbistą. Pracował z oddaniem jako wiejski żandarm w gminie Belvédère (departament Alpy Nadmorskie), gdy nagle otrzymał przeniesienie do nadmorskiego kurortu Saint-Tropez na Lazurowym Wybrzeżu. Tam dostaje się pod dowództwo komendanta Jérôme’a Gerbera (Michel Galabru), sam zaś zostaje przełożonym żandarmów: Luciena Fougasse’a (Jean Lefebvre), Alberta Merlota (Christian Marin), Gastona Tricarda (Guy Grosso), Julesa Berlicota (Michel Modo), Beaupieda (Maurice Risch), Taupina (Jean-Pierre Rambal) i Perlina (Patrick Préjean) oraz, w szóstej części, czterech żandarmetek.\nJest wdowcem z dorastającą córką Nicolą (Geneviève Grad). W trzecim filmie żeni się z wdową po pułkowniku żandarmerii, Joséphą Lefrançois (Claude Gensac).\nFilmy serii.\nW 2016 w budynku, w którym nagrywane było pięć pierwszych filmów z serii, zostało otwarte Muzeum Żandarmerii i Kina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2433040", "fragment_id": "545493/0", "subtitle": "", "title": "Ludovic Cruchot", "parentId": 2433040.0, "start_index": 0.0, "document_id": "545493", "source": "wikipedia", "score": 0.25249800086021423}, "uuid": "474cbc1c-d217-4999-b62c-6c766560f398"}, {"page_content": "Jean Lefebvre (ur. 3 października 1919 w Valenciennes, zm. 9 lipca 2004 w Marakeszu) – francuski aktor filmowy, komik, który w ciągu trwającej blisko pół wieku kariery wystąpił w około 100 filmach.\nPolskim widzom najbardziej znany jest z roli żandarma Fougasse’a z serii popularnych komedii z Louisem de Funesem w roli głównej. Lefebvre wystąpił w 4 pierwszych częściach tego cyklu: \"Żandarm z Saint-Tropez\" (1964), \"Żandarm w Nowym Jorku\" (1965), \"Żandarm się żeni\" (1968) i \"Żandarm na emeryturze\" (1970). U boku de Funesa pojawił się także w komediach: \"Piękna Amerykanka\" (1961), \"Pozwolenie na zemstę\" (1962), \"Światło księżyca w Maubeuge\" (1962), \"Dżentelmen z Epson\" (1962), \"Szczęściarze\" (1962), \"Napad na bank\" (1963), \"Mysz domowa\" (1964), \"Wielki pan\" (1965).\nSporą popularność zyskał także występem w innym filmowym cyklu, były to komedie: \"Gdzie się podziała siódma kompania?\" (1973), \"Odnaleźliśmy siódmą kompanię\" (1975) i \"Siódma kompania w świetle księżyca\" (1977)\nPojawił się również w tak wybitnych filmach jak: \"I Bóg stworzył kobietę\" (1956; reż. Roger Vadim) czy \"Przedział morderców\" (1965; reż. Costa-Gavras).\nLefebvre był pięciokrotnie żonaty. Z tych związków miał pięcioro dzieci.\nZmarł na zawał serca podczas wakacji w Maroku. Miał 84 lata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1605822", "fragment_id": "699688/0", "subtitle": "", "title": "Jean Lefebvre", "parentId": 1605822.0, "start_index": 0.0, "document_id": "699688", "source": "wikipedia", "score": 0.19122037291526794}, "uuid": "ccb2b072-9e64-40f0-8f1d-7ba7c9c08627"}, {"page_content": "Żandarm i policjantki (fr. \"Le Gendarme et les gendarmettes\") – francuska komedia z 1982 z Louisem de Funèsem w roli głównej. Produkcja ta była emitowana w Polsce również pod tytułem Żandarm i żandarmetki.\nFilm ten jest szóstą i ostatnią częścią serii o żandarmie. Był to też ostatni film, w jakim zagrał Louis de Funes. Niespełna pół roku później, w styczniu 1983, zmarł na zawał serca. Z kolei reżyser filmu, Jean Girault, zmarł w lipcu 1982, między zakończeniem zdjęć a premierą dzieła, dlatego prace nad filmem kontynuował w jego zastępstwie Tony Aboyantz. Jean Girault i Louis de Funès planowali powstanie siódmej części przygód żandarma pt. \"Żandarm pod Waterloo\", w którym stróż prawa miał się przenieść w przeszłość, do czasów Napoleona. Wskutek śmierci reżysera i aktora pomysł nie został zrealizowany.\nFabuła.\nPoza przeprowadzką do większego, nowocześniejszego i wyposażonego w sprzęt komputerowy posterunku, niewiele się zmieniło u żandarmów z Saint-Tropez. Pułkownik wizytujący nową siedzibę oznajmia, iż oddział obdarzony został wielkim zaufaniem. Otóż właśnie tu staż mają odbyć cztery adeptki szkoły policyjnej. Komendant Gerber (Michel Galabru) i jego zastępca, sierżant Ludovic Cruchot (Louis de Funès) zamierzają posiąść monopol na adorowanie przyszłych policjantek. Na ich nieszczęście cztery piękne damy przybywają na posterunek w chwili, gdy obaj omyłkowo noszą bagaże przypadkowych czterech turystek.\nChristine, Marianne, Isabelle i czarnoskóra Yo wzbudzają zachwyt od pierwszych chwil. Dziewczęta zostają zakwaterowane w pobliskim klasztorze. Kolejne dni w zamierzeniu mają podnosić kwalifikacje policjantek. Żandarmi całkowicie tracą dla nich głowy, czym narażają się swoim żonom. O romans podejrzewany jest nawet sam Cruchot. Jego małżeństwo wisi na włosku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=565835", "fragment_id": "1582882/0", "subtitle": "", "title": "Żandarm i policjantki", "parentId": 565835.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1582882", "score": 0.5792948007583618}, "uuid": "fd3e1bf3-1152-4a8c-a2fd-10604f648896"}, {"page_content": "Michel Louis Edmond Galabru (ur. 27 października 1922 w Safi, zm. 4 stycznia 2016 w Paryżu) – francuski aktor komediowy wywodzący się z Comédie-Française, scenarzysta i reżyser.\nŻyciorys.\nMichel Galabru był synem Paula Galabru (1892–1988), inżyniera i profesora École nationale des ponts et chaussées oraz Yvonne Payré (1895-1979). Spędził pierwsze 7 lat w Maroku, gdzie jego ojciec brał udział w budowaniu mostu w Safi. Następną część dzieciństwa spędził w Le Bousquet-d’Orb. Miał dwóch braci Marca (1929–2014), lekarza i drugiego, który zmarł na gruźlicę w wieku 18 lat. Michel na początku chciał zostać piłkarzem.\nOd 1949 wystąpił w blisko 190 filmach, także telewizyjnych, debiutując jako Grzegorz Dyndała albo mąż zmieszany, w komedii Moliera, a na dużym ekranie w 1951 w filmie Ma femme, ma vache et moi. Odtwórca ról drugoplanowych, znany przede wszystkim jako komendant posterunku żandarmerii z Saint-Tropez, Jérôme Gerber.\nGalabru zapoznał się i zaprzyjaźnił z Louisem de Funèsem w 1964 na planie filmu \"Żandarm z Saint-Tropez\". Do swojej śmierci de Funès był jego najbliższym przyjacielem, osobą pomagającą mu na planie w trudnych chwilach.\nAktor zmarł we śnie 4 stycznia 2016 w Paryżu, w wieku 93 lat. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 12 stycznia 2016 w Paryżu. Po mszy świętej w kościele świętego Rocha aktor został pochowany na Cmentarzu Montmartre.\nŻycie prywatne.\nŻonaty z Anne Jacquot, następnie z Claude Etevenon. Miał córkę Emmanuelle i synów Jeana i Philippe.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1236075", "fragment_id": "1116077/0", "subtitle": "", "title": "Michel Galabru", "document_id": "1116077", "start_index": 0.0, "parentId": 1236075.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12652240693569183}, "uuid": "b1d57515-0e64-438c-a51b-78b8b7a67d8c"}, {"page_content": "Żandarm się żeni (fr. \"Le gendarme se marie\") – francusko-włoski kolorowy film komediowy z 1968 roku, z Louisem de Funèsem w roli głównej. Trzecia część serii o żandarmie Ludovicu Cruchot.\nPolska premiera odbyła się w lipcu 1971 roku w podwójnym pokazie z krótkometrażowymi \"Zabronionymi zabawami\" Ryszarda Rydzewskiego.\nFabuła.\nZbliżają się wakacje i na Lazurowe Wybrzeże ciągną rzesze turystów. Aby zapanować nad tłumami, żandarmi z Saint-Tropez otrzymują zadanie przejścia do cywila. Dzięki temu mogą bez przeszkód karać wszelkie przestępstwa. Każdy z funkcjonariuszy ma przydzielone zadanie i własny pseudonim operacyjny, a nad prawidłowym przebiegiem akcji czuwa, z lornetką w ręku, sierżant Ludovic Cruchot (Louis de Funès).\nNieoczekiwanie drogę zajeżdża mu rozpędzony Ford Mustang. Cruchot bez zastanowienia rusza w pościg za samochodem. Kierowcą auta okazuje się być Josépha Lefrançois (Claude Gensac), ponętna wdowa po pułkowniku żandarmerii, o szerokich koneksjach w wojsku i aparacie państwowym. Cruchot robi jej piekielną awanturę i karze wysokim mandatem, zanim dowiaduje się kim jest kobieta. Od konsekwencji służbowych ratuje go wrażenie, jakie wywiera na Józefinie: jest tak podobny do jej męża nieboszczyka, że wdowa zakochuje się w nim od pierwszego wejrzenia. Rozpoczyna się okres romantycznych zalotów. Przy okazji sierżant zatrzymuje groźnego przestępcę, który poprzysięga zemstę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=565826", "fragment_id": "1582877/0", "subtitle": "", "title": "Żandarm się żeni", "parentId": 565826.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1582877", "source": "wikipedia", "score": 0.28057047724723816}, "uuid": "06dd98fe-9bf8-4f25-a6b2-afb9e7ead7dc"}, {"page_content": "Christian Marin (ur. 8 lutego 1929 w Lyonie, zm. 5 września 2012 w Paryżu) – francuski aktor filmowy.\nOdtwórca roli żandarma Merlota w serii komedii z Louisem de Funèsem w roli głównej. Marin wystąpił w 4 pierwszych częściach tego cyklu: \"Żandarm z Saint-Tropez\" (1964), \"Żandarm w Nowym Jorku\" (1965), \"Żandarm się żeni\" (1968) i \"Żandarm na emeryturze\" (1970). Inne filmy w których zagrał (również wspólnie z de Funesem) to m.in.: \"Zagmatwani\" (1960), \"Piękna Amerykanka\" (1961), \"Zbrodnia nie popłaca\" (1961), \"Koko\" (1963).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1606355", "fragment_id": "699875/0", "subtitle": "", "title": "Christian Marin", "document_id": "699875", "start_index": 0.0, "parentId": 1606355.0, "source": "wikipedia", "score": 0.055388130247592926}, "uuid": "0009c6cf-0a22-405d-abb3-2d5136ae2c95"}, {"page_content": "Od 1963 do 1982 występował w głównych rolach w szeregu francuskich komedii, które przeszły do historii tamtejszej kinematografii, wśród nich m.in. \"Koko\" (1963), \"Żandarm z Saint-Tropez\" (1964; i kontynuacje z 1965, 1968, 1970, 1979, 1982), trylogia \"Fantomas\" (1964, 1965, 1967), \"Gamoń\" (1965), \"Sławna restauracja\" (1966), \"Wielka włóczęga\" (1966), \"Wielkie wakacje\" (1967), \"Zwariowany weekend\" (1968), \"Hibernatus\" (1969), \"Jo\" (1971), \"Mania wielkości\" (1971), \"Przygody rabina Jakuba\" (1973), \"Skrzydełko czy nóżka\" (1976), \"Panowie, dbajcie o żony\" (1978) i \"Kapuśniaczek\" (1981).\nLouis de Funès był niekwestionowanym zwycięzcą francuskiego box office’u lat 60. i 70. Filmy z jego udziałem biły rekordy popularności, osiągając pierwsze lokaty w rankingach oglądalności. Między 1964 a 1979 produkcje, w których grał, siedmiokrotnie zdobywały palmę pierwszeństwa na ekranach francuskich kin (1964, 1965, 1966, 1967, 1970, 1973, 1979). W 1967 filmy komika zdobyły aż trzy miejsca w pierwszej piątce najchętniej oglądanych nad Sekwaną: \"Wielkie wakacje\" (1. miejsce), \"Oskar\" (2. miejsce) i \"Fantomas kontra Scotland Yard\" (5. miejsce). Dużym uznaniem cieszyły się w wielu europejskich krajach, m.in. Niemczech, Wielkiej Brytanii, Włoszech oraz w ówczesnym Związku Radzieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4212719", "fragment_id": "1480311/1", "subtitle": "", "title": "Filmografia Louisa de Funèsa", "document_id": "1480311", "start_index": 1359.0, "parentId": 4212719.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2134731113910675}, "uuid": "ef4bbdb0-7651-4e01-9f59-b503e80528e4"}, {"page_content": "Żandarm z Saint-Tropez (fr. \"Le Gendarme de St. Tropez\") – francusko-włoski barwny film komediowy z 1964 w reżyserii Jeana Giraulta, z Louisem de Funèsem w roli głównej.\nFilm był pierwszym wielkim sukcesem kinowym Louisa de Funèsa, frekwencja w kinach we Francji wyniosła 7,81 mln widzów.\nFabuła.\nStarszy sierżant (wachmistrz) Ludovic Cruchot, wraz ze swą córką Nicole, zostaje przeniesiony z prowincji do posterunku Francuskiej Żandarmerii Narodowej w nadmorskim miasteczku Saint Tropez. Trwa letni sezon; żandarm wytrwale walczy z przestępczością (głównie z nudystami). Kiedy Nicole wpada w nieodpowiednie towarzystwo i kradnie razem z kolegą luksusowe auto, jego autorytet może zostać zagrożony. Pechowo okazuje się, że samochód należy do pewnego bogatego gangstera, chcącego kupić poszukiwany przez policję obraz.\nKontynuacje.\nW 2016 w budynku, w którym nagrywane było pięć pierwszych filmów z serii, otwarte zostało Muzeum Żandarmerii i Kina.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=541531", "fragment_id": "1577129/0", "subtitle": "", "title": "Żandarm z Saint-Tropez", "parentId": 541531.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1577129", "source": "wikipedia", "score": 0.26142409443855286}, "uuid": "44d471bb-b645-426e-8da0-518d951376de"}]}
{"id": "q_25", "question": "Jak nazywa się jacht do jazdy na lodzie wyposażony w ostre płozy?", "answer": [{"page_content": "Żeglarstwo lodowe, bojery – zimowa dyscyplina żeglarstwa polegająca na wyścigach bojerów (ślizgów lodowych) których środkiem napędu jest żagiel, a elementem jezdnym płozy. Zawody w żeglarstwie lodowym rozgrywane są według przepisów regatowych i składają się z kilku wyścigów, po trasie (najczęściej w kształcie trójkąta) wyznaczonej na zamarzniętych zbiornikach wodnych.\nRozwojem i promocją żeglarstwa lodowego na świecie zajmuje się założona w 1962 w Stanach Zjednoczonych organizacja non-profit International DN Ice Yacht Racing Association (IDNIYRA). W Polsce rozwojem żeglarstwa lodowego kieruje Polski Związek Żeglarski.\nHistoria żeglarstwa lodowego.\nPoczątki wykorzystania zamarzniętych tafli wody do celów żeglarstwa datowane są na początek XVII wieku w Holandii. Pierwsze bojery służyły do transportu towarów oraz ludzi i w prawie niczym nie przypominały dzisiejszych konstrukcji. Pod koniec XVIII wieku ślizgi pojawiły się w Ameryce Północnej, gdzie zawitały razem z emigrantami z Holandii, tam też w 1790 nad rzeką Hudson powstał prawdopodobnie pierwszy na świecie rekreacyjny ślizg.\nW Europie rozwój żeglarstwa lodowego koncentrował się w krajach bałtyckich oraz w Rosji. W 1882 w ujściu Newy na dystansie 84 kilometrów odbyły się pierwsze regaty bojerowe. W 1928 została założona Europejska Unia Żeglarstwa Lodowego, którą stworzyły Niemcy, Litwa, Łotwa i Estonia. W 1935 obok Austrii i Holandii dołączyła do niej także Polska.\nNa terenach Prus Wschodnich w latach międzywojennych żeglarstwo lodowe było sportem niezwykle popularnym. Najczęściej używanym wtedy bojerem był skonstruowany w 1932 przez Estończyka Erika von Holsta dwuosobowy bojer o nazwie Monotyp XV.\nBojer DN.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36527", "fragment_id": "177634/0", "subtitle": "", "title": "Żeglarstwo lodowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "177634", "parentId": 36527.0, "score": 0.1390116959810257}, "uuid": "b0b966de-8d8d-4b82-9a7a-20539481aea9"}, {"page_content": "Płoza – zazwyczaj element podwozia, na którym pojazd się opiera, służący do ruchu ślizgowego po wodzie, śniegu lub lodzie. Gładź będąca powierzchnią styku płozy z podłożem ma na celu zmniejszenie tarcia, a tym samym zwiększenie ślizgu. Płozy są elementami pojazdów lub innych przyrządów, dzięki którym człowiek może się poruszać. Płozy wykonuje się głównie z drewna, metalu bądź z tworzyw sztucznych. Do jazdy wykorzystuje się je najczęściej parami. Ze względu na szerokość powierzchni i sposoby montowania (zaczepu) można wyróżnić płozy montowane jako podwozie w saniach (najczęściej drewniane z obiciem metalowym) lub w bojerze (całkiem metalowe lub z tworzywa – w obu przypadkach posiadające do kilkudziesięciu centymetrów szerokości), dwie płozy z wiązaniami tworzące narty (do kilkunastu centymetrów szerokości), dwie cienkie płozy połączone z butami tworzące łyżwy (do kilku milimetrów szerokości).\nW płozy wyposażone są m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=387658", "fragment_id": "95933/0", "subtitle": "", "title": "Płoza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "95933", "parentId": 387658.0, "score": 0.5}, "uuid": "4b9837d2-7b6b-41fc-818b-e1fe08c3e395"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojazdu lodowego. Zobacz też: Bojort (bojer) - typ żaglowca.\nBojer, także ślizg lodowy – jednostka żaglowa napędzana siłą wiatru, poruszająca się po lodzie na płozach.\nCharakterystyka.\nW bojerach pędnikiem jest żagiel (lub rzadziej płat lotniczy – skrzydło) zamocowany na kadłubie poruszającym się na płozach po zamarzniętych zbiornikach wodnych. O poruszającym się bojerze mówimy, że \"lata\".\nNajpopularniejsze klasy bojerów w Polsce to DN oraz Monotyp XV.\nInne.\nŻaglowozy to konstrukcje podobne do bojerów, ale poruszające się na kołach, zazwyczaj wykorzystują dna wyschniętych słonych jezior lub - dzięki zjawisku pływów - okresowo odsłaniane dno morskie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36542", "fragment_id": "177641/0", "subtitle": "", "title": "Bojer", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 36542.0, "document_id": "177641", "score": 0.30344679951667786}, "uuid": "08a8111f-d020-448e-98df-b5a919a487e7"}, {"page_content": "Sanki – sprzęt wyposażony w płozy, przeważnie służący do poruszania się po śniegu lub lodzie. Używane zazwyczaj do zabawy lub sportów zimowych. Duże sanki to sanie.\nSpecjalnego rodzaju sanek sportowych używa się do sportów zimowych, np. wyścigów saneczkarskich. \nSzczególnym typem sanek jest kicksled (fin. \"potkukelkka\") – jazda na nich odbywa się bowiem w pozycji stojącej przy pochylonej nieco postawie ciała. Użytkownik trzyma się umieszczonych w oparciu krzesełka uchwytów i za ich pomocą steruje sankami. Sanki wprawiane są w ruch przy pomocy odbić (kopnięć – ang. \"kick)\" od podłoża jedną nogą, podczas gdy druga spoczywa na wyposażonej w specjalną podkładkę płozie. Jazda przypomina więc poruszanie się na hulajnodze. \nSanki kicksled wywodzą się ze Skandynawii, ale stają się coraz bardziej popularne w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i w krajach europejskich: Holandia, Niemcy, Czechy o sprzyjających w zimie warunkach. Oprócz osób, dla których są po prostu sprzętem do uprawiania sportów zimowych, wykorzystywane są też przez właścicieli psów lubiących jazdę w zaprzęgu i wędkarzy uprawiających wędkarstwo podlodowe. W celu popularyzacji tego sportu powołano w 1998 roku stowarzyszenie IKSA (International Kicksled and Scooter Association). \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=221285", "fragment_id": "1409394/0", "subtitle": "", "title": "Sanki", "parentId": 221285.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1409394", "source": "wikipedia", "score": 0.25562745332717896}, "uuid": "d2073af0-731b-481c-9d56-e5af420c0375"}, {"page_content": "Jachty posiadające miecz nazywamy jachtami mieczowymi (w przeciwieństwie do jachtów balastowych, błędnie zwanych \"kilowymi\"). Obciążony miecz może spełniać również rolę balastu, a wtedy oprócz sterowności jednostki poprawia również jej stateczność (jeśli jest opuszczony). Poza ciężkim mieczem jacht może posiadać również dodatkowy balast zawarty wewnątrz kadłuba, lub w płytkiej płetwie balastowej (falszkilu, nazywanym też skegiem), przez którą przechodzi miecz. Takie jachty nazywamy jachtami balastowo-mieczowymi. Są one szczególnie popularne na wodach śródlądowych, zamkniętych i przybrzeżnych ze względu na zwiększoną stateczność (w porównaniu z jachtami mieczowymi, bezbalastowymi) i regulację zanurzenia, co umożliwia rejsy po akwenach niedostępnych dla jachtów ze stałą płetwą balastową. Jachty balastowo-mieczowe są powszechnie uważane za zbyt mało stateczne i dzielne, aby nadawały się do żeglugi pełnomorskiej; liczne dalekie rejsy, także oceaniczne, dokonywane na jachtach balastowo-mieczowych wydają się temu zaprzeczać.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17500", "fragment_id": "169746/1", "subtitle": "", "title": "Miecz (żeglarstwo)", "parentId": 17500.0, "start_index": 1632.0, "document_id": "169746", "source": "wikipedia", "score": 0.20824429392814636}, "uuid": "be8efc8c-6e0b-491c-9f5f-f980ea55a74c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojazdu na płozach. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSanie – pojazd zaprzęgowy na płozach, służący do poruszania się po śniegu lub lodzie. Sanie są zazwyczaj ciągnięte przez konie lub ciągniki mechaniczne i zasadniczo służą do transportu. Małe sanie używane do zabawy lub sportów zimowych to sanki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181070", "fragment_id": "17765/0", "subtitle": "", "title": "Sanie", "document_id": "17765", "start_index": 1.0, "parentId": 181070.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24292828142642975}, "uuid": "2b69569f-a73b-4c17-b058-a2ea9dbdc01e"}, {"page_content": "Żaglowóz (ang. \"land yacht\") – jednostka używana w żeglarstwie lądowym, poruszająca się na kołach, napędzana siłą wiatru, której pędnikiem jest żagiel. Konstrukcja żaglowozu podobna jest do ślizgu lodowego, zwanego popularnie bojerem. Żeglarze lądowi zazwyczaj wykorzystują dno wyschniętych słonych jezior lub – dzięki zjawisku pływów – okresowo odsłaniane dno morza.\nHistoria.\nW 1978 polski konstruktor i podróżnik Wojciech Skarżyński poprowadził wyprawę żaglowozową przez pustynię Gobi pojazdami własnego pomysłu i konstrukcji. Żaglowóz Skarżyńskiego powstał na zawieszeniu Junaka, resztę stanowiła aluminiowa konstrukcja. Podczas wyprawy przejechał wraz z Bogdanem Pigłowskim i Ryszardem Łuniewskim ponad 800 km pustyni Gobi – od Bucagan do Mandałgobi.\nTrzydzieści lat później, w 2008, ekipa Skarżyńskiego powtórnie pokonała Gobi podobną trasą, przy użyciu dwóch żaglowozów o zmodyfikowanej konstrukcji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=697651", "fragment_id": "818212/0", "subtitle": "", "title": "Żaglowóz", "document_id": "818212", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 697651.0, "score": 0.13986340165138245}, "uuid": "09aa0c5d-5755-4b9c-994c-54746e446766"}, {"page_content": "Łyżwy przeznaczone do jazdy figurowej są najwyższe i najcięższe ze wszystkich rodzajów łyżew. Ma to zapewnić ochronę dla kostki przy wykonywaniu skomplikowanych skoków i ewolucji. Płozy są przymocowane do podeszwy buta za pomocą śrub. Płozy mają około 4,7 milimetra szerokości i widziane z boku nie są płaskie, lecz lekko zakrzywione, tworząc łuk koła o promieniu 180–220 cm co jest określane jako „rocker” płozy. Mają one pośrodku rowek i są zakończone z przodu ząbkami (tzw. czubkiem) wykorzystywanymi w niektórych skokach i elementach krokowych. Podczas obrotów łyżwiarze używają tzw. „idealnego punktu” ostrza (ang. \"sweet spot\"), który jest najbardziej zaokrągloną częścią ostrza, tuż za czubkiem i blisko środka płozy.\nPłoza ma wyraźne dwie krawędzie: wewnętrzną (ang. \"inside edge\") i zewnętrzną (ang. \"outside edge\"). Sędziowie wolą, aby łyżwiarze jeździli na jednej krawędzi ostrza, a nie na obu jednocześnie, co jest określane jako płaska krawędź (ang. \"flat edge\"). Łyżwy używane przez solistów i pary sportowe mają zestaw dużych, postrzępionych zębów na czubku ostrza (ang. \"toe pick\"). Ząbki na czubku ostrza są używane głównie do startu podczas skoków. Łyżwy do tańca na lodzie i jazdy synchronicznej są o ok. 2 centymetrów krótsze, a najniższy ząbek na czubku jest mniejszy, co ma ułatwić lepsze czucie krawędzi. Pozornie niewymagająca wysiłku jazda na łyżwach figurowych przez najlepszych łyżwiarzy figurowych zasadniczo wynika z efektywnego wykorzystania krawędzi łyżwy do generowania prędkości.\nLodowisko.\nWymiary lodowiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96241", "fragment_id": "657257/1", "subtitle": "", "title": "Łyżwiarstwo figurowe", "parentId": 96241.0, "start_index": 1675.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657257", "score": 0.4126170873641968}, "uuid": "a4869bd0-b386-40bf-92e9-ef2d74902ec4"}, {"page_content": ". W powietrzu płozy były chowane do wnęk. Samolot wyposażony był w szczątkowe podwozie składające się z niewielkich kółek zainstalowanych na stałe na końcach płóz oraz na końcu kadłuba. Dzięki nim Sea Dart był w stanie samodzielnie wjechać na rampę o niewielkim nachyleniu, aczkolwiek po lądzie nie był w stanie samodzielnie się poruszać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3960564", "fragment_id": "605479/5", "subtitle": "", "title": "Convair F2Y Sea Dart", "source": "wikipedia", "start_index": 4087.0, "document_id": "605479", "parentId": 3960564.0, "score": 0.17678450047969818}, "uuid": "68636ca7-61ac-4c11-ad07-0210acdbfbcc"}, {"page_content": "Jednomiejscowy wolnonośny grzbietopłat o konstrukcji drewnianej.\nSkrzydło jednodźwigarowe, ze skośnym dźwigarkiem pomocniczym. Keson kryty sklejką. Część tylna kryta płótnem. Kroplowe zakończenie spełnia jednocześnie rolę płozy skrzydłowej. Lotka szczelinowa, typu Friese, konstrukcji drewnianej, kryta płótnem. Hamulce aerodynamiczne płytkowe. Napęd lotek i hamulców linkowy. Szybowiec może być również wyposażony w zbiorniki wody w przedniej części skrzydła. Na końcach skrzydeł znajdowały się kroplowe zakończenia spełniające rolę płóz.\nKadłub półskorupowy z pokryciem ze sklejki. Wszystkie nierozwijalne powierzchnie, jak przejścia skrzydło-kadłub i kadłub-usterzenie, wykonane z laminatów. Szybowiec zaopatrzony w zaczep przedni, dolny oraz hak do startu z lin gumowych. Pedały przestawialne w locie, fotel pilota regulowany na ziemi.\nUsterzenie konstrukcji drewnianej, stateczniki kryte sklejką, stery płótnem.\nPodwozie jednotorowe wyposażone w płozę przednią, stałe nieamortyzowane kółko oraz płozę ogonową.\nWyposażenie - prędkościomierz, wysokościomierz, dwa wariometry, busolę, zakrętomierz elektryczny i chyłomierz podłużny. Na szybowcu może być zamontowana aparatura tlenowa KP-14 lub KP-18.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4275901", "fragment_id": "1502544/2", "subtitle": "", "title": "SZD-22 Mucha Standard", "parentId": 4275901.0, "start_index": 3167.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1502544", "score": 0.16002033650875092}, "uuid": "139cc09c-c0c9-46cf-80ee-0ad76cab34e2"}]}
{"id": "q_26", "question": "Jakiego wyznania jest większość mieszkańców Liechtensteinu?", "answer": [{"page_content": "Dominującą religią w Księstwie Liechtensteinu jest chrześcijaństwo, którego wyznawanie deklaruję ok. 83,2% obywateli Liechtensteinu.\nZgodnie z art. 37 Konstytucji Liechtensteinu rzymskokatolicyzm jest kościołem państwowym w Księstwie i ma zagwarantowaną pełną ochronę państwa. Jednocześnie dokument ten zapewnia wolność wyznania oraz prawo do praktykowania swojej wiary „w granicach określonych przez dobre obyczaje i porządek publiczny”. Ponadto kościoły i związki wyznaniowe mają gwarantowane prawa majątkowe. Obywatele Liechtensteinu są równi wobec prawa niezależnie od deklarowanego wyznania.\nWedług danych Urzędu Statystycznego Liechtensteinu z 2020 roku większość mieszkańców deklaruje przynależność do kościoła rzymskokatolickiego – 69,6% populacji. Drugą grupą wyznaniową są protestanci, stanowiący 8,1% populacji – głównie luteranie należący do mniejszości niemieckiej i szwajcarskiej. Ponadto ok. 1,5% mieszkańców deklaruje wyznanie prawosławne, a 0,3% inne wyznania chrześcijańskie. Ponadto w Księstwie żyje diaspora muzułmańska, która stanowi ok. 6,0%. Inne wyznania deklaruje 1,0% populacji, natomiast 9,6% populacji określa się jako bezwyznaniowe.\nKościół rzymskokatolicki w Liechtensteinie.\n \"Osobny artykuł: Archidiecezja Vaduz.\"\nNa terenie Księstwa Liechtensteinu funkcjonuje archidiecezja Vaduz, podlegająca bezpośrednio pod Stolicę Apostolską, a zatem niezależna od struktur szwajcarskich i austriackich. W jej skład wchodzi dziesięć parafii a siedzibą jest Katedra św. Floryna w Vaduz.\nPrawosławie w Liechtensteinie.\n \"Osobny artykuł: Prawosławie w Liechtensteinie.\"\nObecność mniejszości prawosławnej w liczbie 472 osób wiążę się z migracją z Europy Południowo-Wschodniej (przede wszystkim z Serbii i Grecji).\nŚwiadkowie Jehowy w Liechtensteinie.\n \"Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Liechtensteinie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5090722", "fragment_id": "1071800/0", "subtitle": "", "title": "Religia w Liechtensteinie", "parentId": 5090722.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1071800", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "fe3b3f84-b838-4e89-bc63-1638a028e4ec"}, {"page_content": "Liechtenstein można określić państwem wielonarodowym i niejednolitym etnicznie, ponieważ narodowość liechtensteińską deklaruje jedynie 65,89% ludności. Największymi mniejszościami są Szwajcarzy, Niemcy, Austriacy i Włosi, czyli pochodzący z państw sąsiadujących lub położonych w niedalekiej odległości od Księstwa. Ponadto stosunkowo duży odsetek populacji stanowią osoby pochodzenia bałkańskiego przede wszystkim Kosowianie, Bośniacy, Serbowie i Chorwaci.\nStruktura językowa.\nJedynym językiem urzędowym uwzględnionym w Konstytucji Liechtensteinu jest język niemiecki. Jest on językiem ojczystym dla 91,5% populacji. Pozostała część populacji posługuje się językami francuskim, włoskim i innymi językami mniejszości narodowych.\nGłównym dialektem języka niemieckiego występujący na terytorium Liechtensteinu jest dialekt alemański.\nStruktura wyznaniowa.\n \"Osobne artykuły: Świadkowie Jehowy w Liechtensteinie i Religia w Liechtensteinie.\"Rzymskokatolicyzm stanowi zgodnie z Konstytucją religię państwową i jest wyznawany przez 76% mieszkańców Księstwa.\n2 grudnia 1997 roku struktury kościelne Liechtensteinu zostały wyizolowane od kościoła szwajcarskiego, kiedy to papież Jan Paweł II powołał arcybiskupstwo w Vaduz (wydzielone z arcybiskupstwa w Chur). Od tamtej pory na jego czele stoi arcybiskup Wolfgang Haas. W skład archidiecezji Vaduz wchodzi 12 parafii.\nOkoło 9% obywateli Liechtensteinu deklaruje wyznanie protestanckie, głównie luterańskie – są to głównie członkowie mniejszości narodowych niemieckiej i szwajcarskiej. Ponadto kilkaset obywateli jest wyznania prawosławnego.\nW Liechtensteinie żyje także stosunkowo duża diaspora muzułmańska – ponad 2 tys. osób, której liczebność wynika z dużej liczebności uchodźców z Kosowa i Bośni i Hercegowiny, a także Turków.\nUrbanizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3295", "fragment_id": "182223/6", "subtitle": "", "title": "Liechtenstein", "document_id": "182223", "start_index": 10199.0, "parentId": 3295.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7155608534812927}, "uuid": "0fe11733-7b5c-488f-97d7-e89f75c9091c"}, {"page_content": "Świadkowie Jehowy w tym kraju prowadzą działalność kaznodziejską od 1920 roku. W 2022 roku liczyli 94 głosicieli, należących do 1 zboru.\nIslam w Liechtensteinie.\nKsięstwo Liechtensteinu zamieszkuje 2215 zadeklarowanych muzułmanów, przede wszystkim wyznania sunnickiego. Ich obecność na terenie Liechtensteinu wiążę się przede wszystkim z diasporami turecką, kosowską, macedońską i bośniacką. Szkoły podstawowe na terenie Księstwa mogą organizować lekcje religii islamskiej, z których według danych z 2016 roku korzystało 68 uczniów w sześciu gminach.\nNauczanie religii w szkołach.\nW szkołach w Liechtensteinie, uczniowie mogą uczyć się katolicyzmu, protestantyzmu, islamu (tylko w szkołach podstawowych) bądź przedmiotu poświęconego religiom świata i kulturze. Na pewnych etapach edukacji, uczeń musi uczyć się katolicyzmu, protestantyzmu lub religioznawstwa i kultury. Program nauczania katolicyzmu, protestantyzmu i islamu ustalany jest przez odpowiednie wspólnoty wyznaniowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5090722", "fragment_id": "1071800/1", "subtitle": "", "title": "Religia w Liechtensteinie", "document_id": "1071800", "start_index": 1823.0, "parentId": 5090722.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3220605254173279}, "uuid": "5b09cfa8-58aa-4f75-9b08-b9e0664ddee4"}, {"page_content": "Jako iż chrześcijaństwo jest religią państwową Liechtensteinu, to wszystkie święta państwowe w kraju są świętami religijnymi. Wyjątek stanowi 1 maja, dzień ten ustanowiono bowiem Świętem Pracy, w roku 1970. 15 sierpnia obchodzone jest równocześnie Święto Narodowe i Święto Wniebowzięcia NMP. Poza świętami uroczystości odbywają się z okazji urodzin księcia, inauguracji nowego rządu, rocznic państwowych (np. 300. rocznica utworzenia Księstwa Liechtensteinu w 2019 roku).\nArchitektura.\nNajstarszymi zabytkami budowlanymi w Liechtensteinie są pozostałości rzymskich willi w Nendeln i Schaanwald oraz rzymski fort w Schaan. W okresie średniowiecza i późnego średniowiecza powstało kilka zamków, w tym w Vaduz, Schellenbergu i Balzers. Dawne kościoły romańskie i gotyckie zostały zastąpione w XIX i na początku XX wieku przez nowe budynki w stylu klasycystycznym. Aż do około 1850 r. oprócz pojedynczych reprezentacyjnych budynków administracyjnych, krajobraz kształtowały gospodarstwa wiejskie. To skromne dziedzictwo architektoniczne ukazuje przeszłość państwa, które niegdyś było biednym, rolniczym księstewkiem bez miast.\nJęzyk retoromański.\nZ racji tego, że księstwo jest na terytoriach dawnej prowincji Recja, jednym z języków używanych przez rdzennych mieszkańców jest język romansz. Według oficjalnych dokumentów populacja posługujących się tym językiem jest niewielka, aczkolwiek ludzie tam mieszkający twierdzą, że znają ludzi znających bądź używających tego języka.\nMedia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3295", "fragment_id": "182223/13", "subtitle": "", "title": "Liechtenstein", "source": "wikipedia", "start_index": 22158.0, "document_id": "182223", "parentId": 3295.0, "score": 0.1417989730834961}, "uuid": "39819cec-cfc6-403d-b237-20aff05fd168"}, {"page_content": "Od średniowiecza chrześcijaństwo było religią dominującą w większości krajów europejskich. W niektórych krajach jest oficjalną religią państwową (katolicyzm w Liechtensteinie, na Malcie, w Monako i Watykanie, prawosławie w Grecji, luteranizm w Danii, Islandii i Norwegii). Niektóre państwa w konstytucjach posiadają zapis o świeckim charakterze (Polska, Portugalia, Hiszpania, Francja, Rumunia i Turcja). W rzeczywistości nie ma większych różnic prawnych w zakresie wolności wyznania pomiędzy państwami w których jakieś wyznanie posiada status oficjalny a innymi, deklarującymi laickość oraz tymi, w których brak religii państwowej.\nReligie etniczne.\nW Laponii i w położonym w granicach Rosji Nienieckim Okręgu Autonomicznym, wśród rdzennej ludności część populacji wyznaje religie rodzime.\nOd lat 80. XX w. w większości krajów Europy istnieją także coraz liczniejsze grupy wyznawców religii nawiązujących do przedchrześcijańskich wyznań pogańskich.\nChrześcijaństwo.\nWiększość mieszkańców Europy jest ochrzczonych w którymś z Kościołów chrześcijańskich: Kościołach katolickich, Kościołach protestanckich (zwłaszcza ewangelicko-augsburskim, anglikańskim i ewangelicko-reformowanym) i Kościołach prawosławnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44854", "fragment_id": "647312/34", "subtitle": "", "title": "Europa", "parentId": 44854.0, "start_index": 52396.0, "document_id": "647312", "source": "wikipedia", "score": 0.49289101362228394}, "uuid": "38535ddc-8f22-41f3-9d0f-ce9dd6006d1d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nArchidiecezja Vaduz (łac. \"Archidioecesis Vadutiensis\", niem. \"Erzbistum Vaduz\") – rzymskokatolicka archidiecezja z siedzibą w Vaduz – stolicy Księstwa Liechtenstein, obejmująca całą jego powierzchnię (ok. 160 km²). \nHistoria.\nChrystianizacja ludności zamieszkującej terenów dzisiejszego Liechtensteinu nastąpiło około IV-V wieku. Ziemie te od początku podlegały biskupstwu w niedalekim Chur. Pierwsza świątynia w Liechtensteinie znajdowała się najprawdopodobniej na obszarze współczesnej kaplicy św. Piotra w mieście Schaan.\nW XVI wieku w okresie reformacji, niektóre ziemie w sąsiedniej Gryzonii przeszły na nowe wyznania, jednak lokalni hrabiowie von Sulz pozostali przy katolicyzmie.\nPo powstaniu Księstwa i później w XIX i XX wieku kościół katolicki miał duże znaczenie w kształtowaniu tożsamości narodowej Liechtensteińczyków. Dowodem na to jest Konstytucja Liechtensteinu z 1921 roku, która określa katolicyzm jako religię państwową: \"„Kościół rzymskokatolicki jest Kościołem państwowym i jako taki korzysta z pełnej ochrony państwa; innym wyznaniom gwarantuje się prawo do wyznawania i praktykowania swojej wiary w granicach określonych przez dobre obyczaje i porządek publiczny.”\"\nDo końca XX wieku odsetek wyznawców katolicyzmu znacznie się zmniejszył (z 97% w 1930 do 76% w 2003 roku).\n8 września 1985 roku odbyła się oficjalna wizyta Jana Pawła II w Księstwie w ramach podróży apostolskiej do Szwajcarii i Liechtensteinu. Na spotkanie z papieżem w centrum sportowym Eschen-Mauren przybyło około 35 000 ludzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=870364", "fragment_id": "1009931/0", "subtitle": "", "title": "Archidiecezja Vaduz", "parentId": 870364.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1009931", "score": 0.22629712522029877}, "uuid": "072c407c-aa79-4d6e-995b-028032ac2e14"}, {"page_content": "Liechtensteińczycy (niem. \"die\" \"Liechtensteiner\") – naród germański, pochodzący od Szwajcarów, powiązany ze Szwabami i Austriakami z Vorarlbergu. Jest to określenie mieszkańców alpejskiego Księstwa Liechtensteinu oraz ludzi mieszkających poza nim deklarujących pochodzenie z tegoż kraju. Aktualnie Księstwo Liechtensteinu zamieszkuje 25 485 ludzi deklarujących narodowość liechtensteińską, co stanowi 65,77% populacji państwa. Ponadto poza krajem przynależność do tej nacji deklaruje 3853 osób w tym 3316 w innych państwach europejskich.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Liechtensteinu.\"\nHistorycznie za początek tej narodowości można uznać utworzenie Księstwa Liechtensteinu po połączeniu majątków Schellenberg i Vaduz przez księcia Jana Adama I w roku 1719. Za jednego z twórców tożsamości narodowej Liechtensteińczyków uważa się Petera Kaisera – liechtensteińskiego pisarza, historyka i dyplomaty, który został wyznaczony do reprezentowania księstwa na sejmie frankfurckim. Napisał on ważną dla narodu książkę, która początkowo została zakazana przez monarchów: \"Historia Księstwa Liechtensteinu\" (niem. \"Geschichte des Fürstenthums Liechtenstein\").\nOdrębność Liechtensteińczyków od sąsiednich ludów (Szwajcarów i Austriaków) umocniła się na początku XX wieku, kiedy to pojawiły się niepokoje polityczne. Ludzie byli niezadowoleni z faktu, że administracja państwowa była zdominowana przez austriacką arystokrację. Powstała pierwsza partia polityczna pod przywództwem Wilhelma Becka. Pojawiały się wówczas hasła \"„Liechtenstein dla Liechtensteińczyków”\". Po puczu i wyborach w 1918 roku rozpoczęto prace nad nową konstytucją, która zdemokratyzowała ustrój księstwa.\nŚwięto narodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5041138", "fragment_id": "251644/0", "subtitle": "", "title": "Liechtensteińczycy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "251644", "parentId": 5041138.0, "score": 0.24635732173919678}, "uuid": "411253aa-efcc-4574-933e-b1fe569f2d2d"}, {"page_content": "Według spisu ludności z 2011 dominującą religią na Litwie jest chrześcijaństwo, a najliczniej wyznawany jest katolicyzm. Litwa była ostatnim pogańskim krajem w Europie. Dopiero w 1386 władca Litwy Jogaila przyjął w Kościele rzymskokatolickim chrzest, na którym otrzymał imię Władysław. Za jego przykładem chrzest przyjęła do końca XIV wieku większość żyjących w Wielkim Księstwie Litewskim pogan. Obecnie około 77% populacji jest wyznania rzymskokatolickiego. Istnieją także mniejsze grupy prawosławne, a także protestanckie (głównie: luteranie i kościoły reformowane).\nLiczba wyznawców (dane statystyczne).\nWyznawcy poszczególnych denominacji na Litwie według spisów powszechnych przeprowadzonych w latach 2011 oraz 2021:\nBadania dotyczące przekonań religijnych.\nWedług sondażu Eurobarometru z 2010 roku odpowiedzi mieszkańców Litwy na pytania w sprawie wiary były następujące:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3141050", "fragment_id": "123225/0", "subtitle": "", "title": "Religia na Litwie", "document_id": "123225", "start_index": 0.0, "parentId": 3141050.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17595860362052917}, "uuid": "1fc996ec-6d95-4da2-9498-c185545a9076"}, {"page_content": "Obecność prawosławia w Liechtensteinie wiąże się z białą emigracją rosyjską po rewolucji październikowej, a także z emigracją zarobkową z Grecji i Serbii. Od 1955 opieką nad wiernymi prawosławnymi w tym kraju zajmuje się Federacja Prawosławna, uznawana przez władze państwowe od roku następnego. Koordynuje ona działania kapłanów greckich i serbskich, którzy w najważniejsze święta prawosławne odprawiają Boskie Liturgie w prywatnych cerkwiach domowych w Vaduz i Schaan, przyjeżdżając z parafii w St. Gallen. W 2005 w Liechtensteinie żyło 365 chrześcijan prawosławnych.\nPrzedstawiciele prawosławia uczestniczą w pracach Grupy Roboczej ds. Wyznań Chrześcijańskich w Liechtensteinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1704439", "fragment_id": "698269/0", "subtitle": "", "title": "Prawosławie w Liechtensteinie", "parentId": 1704439.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "698269", "score": 0.19340422749519348}, "uuid": "5af6f1b6-68e0-4dfd-b28e-3cd72ec55607"}, {"page_content": "Dzisiaj Holandia jest jednym z najbardziej zlaicyzowanych państw na świecie o stosunkowo dużej liczbie osób deklarujących ateizm. Religia jest krytykowana przez środowiska określające się mianem postępowych. Do katolicyzmu przywiązani są tam współcześnie głównie imigranci polscy, hiszpańscy i portugalscy. Istniejące kościoły są dość liberalne: zdarza się, że msze odprawiają pastorzy, pastorki lub nawet kobiety czy mężczyźni niebędący duchownymi – z uwagi na brak księży; nie mówi się o zakazie antykoncepcji, encykliki i dokumenty papieskie tłumaczy się z opóźnieniem. Obecnie 45% ludności nie należy do żadnej wspólnoty religijnej. Na msze uczęszcza 7,8% wierzących. W 2011 roku informowano, że w Holandii 12 tysięcy kościołów nie spełnia swojej pierwotnej funkcji (czekają na nabywcę lub są wykorzystywane do celów pozareligijnych). Według informacji z 2015 roku planowano zamknięcie kolejnych 1000 kościołów czyli 30% wszystkich kościołów w Holandii.\nObecnie w Holandii coraz bardziej nagłaśniane są skandale seksualne z udziałem duchownych, w tym księży salezjanów; prowadzone są śledztwa w tej sprawie.\nIrlandia.\n \"Zobacz też: Kościół Irlandii.\"\nWedług spisu ludności z 2011 roku odsetek osób deklarujących katolicyzm wynosił 84%. Irlandczycy uważani byli zawsze za bardzo katolicki naród. Pod koniec XX i na początku XXI wieku obserwuje się jednak stopniowy spadek liczby praktykujących katolików. Związane jest to przede wszystkim z ujawnieniem przypadków pedofilii wśród irlandzkich księży oraz opublikowaniem informacji, że irlandzki biskup Eamonn Casey ma dziecko, które wychowywał za pieniądze kościelne, oraz że inny, nieżyjący już, irlandzki ksiądz był przez wiele lat związany z kobietą, z którą miał dwójkę dzieci. W Dublinie do kościoła chodzi regularnie 8-10% społeczeństwa, podczas gdy na wsi nawet 80%, przy czym należy zauważyć, iż prawie połowa ludności Irlandii mieszka w Dublinie i jego okolicach. W całym kraju praktykuje 25% ludności.\nLiechtenstein.\nKatolicy stanowią 75% ludności Liechtensteinu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=829902", "fragment_id": "1013743/10", "subtitle": "", "title": "Kościół katolicki na świecie", "parentId": 829902.0, "start_index": 15353.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1013743", "score": 0.15601366758346558}, "uuid": "bbea08fb-9210-47cb-b608-861d46f10c8d"}]}
{"id": "q_27", "question": "Jak nazywa się dział geologii zajmujący się badaniem budowy i ruchów skorupy ziemskiej?", "answer": [{"page_content": "Agrogeologia – dział geologii zajmujący się powierzchniowymi tworami skorupy ziemskiej. W zakres agrogeologii wchodzą badania typów gleb i procesów ich powstawania, w szczególności zaś możliwości przeciwdziałania niszczeniu gleby.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1376127", "fragment_id": "189142/0", "subtitle": "", "title": "Agrogeologia", "document_id": "189142", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1376127.0, "score": 1.0}, "uuid": "1cd8c95f-dcc3-443a-be63-d00afa32015c"}, {"page_content": "Skorupa ziemska – część litosfery ograniczona od góry atmosferą lub hydrosferą, a od dołu granicząca z górną warstwą płaszcza ziemskiego (nieciągłość Mohorovičicia nazywana też nieciągłością Moho). Składa się w głównej mierze z minerałów tworzących skały. Grubość skorupy ziemskiej wynosi od ok. 10 do 70 km. Skorupa Ziemi zajmuje tylko 1,4% objętości globu oraz 0,3% jego masy, jest to jednak najbardziej zróżnicowana chemicznie i fizycznie geosfera. Jej przypowierzchniowa warstwa na lądach jako jedyna jest dostępna do bezpośrednich badań.\nBudowa skorupy ziemskiej.\n \"Osobne artykuły: Skorupa ziemska kontynentalna i Skorupa ziemska oceaniczna.\"\nMateria tworząca skorupę ziemską znajduje się głównie w stałym stanie skupienia, a jedynie lokalnie, w ogniskach magmowych, występuje stop krzemianowy w stanie ciekłym.\nW obrębie skorupy ziemskiej występują dwa zasadnicze kompleksy skał. Warstwę powierzchniową stanowi kompleks osadowy, spod którego miejscami odsłania się kompleks krystaliczny. Odmienność w ich wykształceniu pozwala wyróżnić skorupę kontynentalną, oceaniczną oraz suboceaniczną.\nMiąższość skorupy ziemskiej waha się od 5–km w części oceanicznej do 35–40 km na ogół w części kontynentalnej (pod Himalajami osiąga maksymalnie 80 km). Gęstość waha się od 2,7–2,8 g/cm³ w części kontynentalnej do 3 g/cm³ w części oceanicznej.\nSkorupa ziemska składa się z kilkunastu płyt tektonicznych o grubości kilku–kilkudziesięciu kilometrów. Rozpoznaniem i wyjaśnianiem zjawisk związanych z powstawaniem i ruchem płyt zajmują się teorie geotektoniczne, np. tektonika płyt.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5631", "fragment_id": "174937/0", "subtitle": "", "title": "Skorupa ziemska", "parentId": 5631.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174937", "score": 0.2751116156578064}, "uuid": "ac1520b4-3e24-4547-88e7-3ccd99145c00"}, {"page_content": "Geotektonika – dział tektoniki zajmujący się procesami zachodzącymi w skorupie ziemskiej w skali globalnej lub regionalnej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1086908", "fragment_id": "1371589/0", "subtitle": "", "title": "Geotektonika", "document_id": "1371589", "start_index": 0.0, "parentId": 1086908.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6357587575912476}, "uuid": "febb3d7c-e97a-48a7-a8d4-d7834ad2bd83"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „tektonika”.\nTektonika ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;τεκτονική&lt;/&gt;, „sztuka budowy”) – nauka o budowie skorupy ziemskiej oraz o procesach wpływających na nią. \nUwzględniając przedmiot i metody badań, tektonikę można podzielić na:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87779", "fragment_id": "642606/0", "subtitle": "", "title": "Tektonika (geologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 87779.0, "document_id": "642606", "score": 0.23408308625221252}, "uuid": "f47ace60-23dc-4ec9-9e19-548aa814a4c1"}, {"page_content": "Grawimetria (łac. \"gravis\" – ciężki, gr. \"metréō\" – mierzę) – doświadczalna nauka o Ziemi badająca przyspieszenie ziemskie, czyli ziemskie pole grawitacyjne. Zaliczana do geofizyki lub do geodezji[].\nNauka ta pozwala na podstawie anomalii pola grawitacyjnego określić różnice w budowie skorupy ziemskiej, wykryć złoża minerałów różniących się gęstością od otaczających skał itp. Urządzeniem, które mierzy anomalie ziemskiego pola grawitacyjnego jest grawimetr.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=431102", "fragment_id": "83635/0", "subtitle": "", "title": "Grawimetria", "parentId": 431102.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "83635", "score": 0.07476875185966492}, "uuid": "c9a10bcb-e31f-47e2-b852-dada0cf31399"}, {"page_content": "Sejsmika (z gr. \"seismós\" = trzęsienie) – metody badania skorupy ziemskiej polegające na wzbudzaniu (za pomocą materiałów wybuchowych lub specjalnych urządzeń) lub wykorzystywaniu powstałych naturalnie w wyniku trzęsienia ziemi fal sejsmicznych i ich rejestracji za pomocą sejsmografów lub geofonów. Metoda ta wykorzystywana jest w geofizyce poszukiwawczej i w analizie budowy Ziemi.\nDo takich metod należą: profilowanie sejsmiczne oraz tomografia sejsmiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5649", "fragment_id": "174949/0", "subtitle": "", "title": "Sejsmika", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174949", "parentId": 5649.0, "score": 0.07423161715269089}, "uuid": "93283cbe-92fd-44ed-a9a5-53e8c77279bc"}, {"page_content": "Stratygrafia – dział geologii historycznej zajmujący się ustalaniem wieku i przyczyn rozmieszczenia skał w skorupie ziemskiej. \nTwórcą podstawowych praw stratygrafii był duński geolog Nicolaus Steno. Natomiast twórcą biostratygrafii był angielski inżynier William Smith, który w 1795 roku odkrył podczas budowy kanałów, że w warstwach skalnych są obecne charakterystyczne dla nich skamieniałości, które pozwalają te warstwy identyfikować i określać ich wiek geologiczny. Stratygrafia przyczyniła się m.in. do rozwoju badań paleontologicznych. Dopiero jednak odkrycie zjawiska promieniotwórczości i wykorzystanie izotopów promieniotwórczych umożliwiło wyznaczenie wieku bezwzględnego skał w latach.\nDo podstawowych metod wykorzystywanych przez stratygrafię należą:\nProwadzone w drugiej połowie dwudziestego wieku geofizyczne badania sejsmiczne doprowadziły do narodzin stratygrafii sejsmicznej, a następnie stratygrafii sekwencji.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31573", "fragment_id": "183090/0", "subtitle": "", "title": "Stratygrafia", "parentId": 31573.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183090", "source": "wikipedia", "score": 0.2911232113838196}, "uuid": "2b1eb857-1950-482d-9c59-83f132118b7e"}, {"page_content": "Geologia (ze  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;γῆ&lt;/&gt; \"gē\" – „ziemia” oraz λόγος \"lógos\" – „słowo, nauka”) – jedna z nauk o Ziemi, która zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. W szerszym znaczeniu geologia dotyczy również innych planet skalistych.\nHistoria geologii.\nPierwsze próby wyjaśnienia procesów przyrodniczych podejmowali już filozofowie starożytni. Heraklit z Efezu za przyczynę wszechrzeczy uważał ogień. W pismach Herodota znajduje się informacje ściśle geologiczne. Arystoteles sądził, że lądy były wielokrotnie zalewane przez morze. Eratostenes z Cyreny w dziele \"Geographica\" stworzył podwaliny nauk geograficznych. Niektórzy uczeni starożytni trafnie wyjaśniali pewne fakty geologiczne: np. grecki filozof Ksenofanes z Kolofonu (VI-V w. p.n.e.) wykazał organiczny charakter skamieniałości, a grecki geograf Strabon (I w. p.n.e. - I w. n.e.) stwierdził, że lądy muszą powoli wznosić się i opadać, skoro np. osady morskie z muszlami znajdują się w górach.\nPliniusz Starszy w I w. n.e. napisał 37 ksiąg \"Historii naturalnej\", która przez wiele wieków była głównym źródłem wiedzy w zakresie nauk o Ziemi (zwłaszcza mineralogii).\nWieki średnie były okresem zastoju w europejskich naukach przyrodniczych. Dopiero rozwój górnictwa przyniósł wiele nowych obserwacji z dziedziny geologii.\nW XVII i XVIII w. wzrosło zainteresowanie wnętrzem naszej planety. Hipotezy dotyczące powstania i budowy Ziemi znajdujemy w dziełach Kartezjusza, Athanasiusa Kirchera czy Georges'a-Louisa Buffona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799", "fragment_id": "178071/0", "subtitle": "", "title": "Geologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "178071", "parentId": 1799.0, "score": 0.3261657655239105}, "uuid": "e86d211b-60f1-4567-9f5d-8678be309f8e"}, {"page_content": "Geologia historyczna – dział geologii obejmujący naukę o rozwoju Ziemi (a zwłaszcza skorupy ziemskiej) i świata organicznego w przeszłości geologicznej. Zajmuje się też rekonstrukcją środowiska geograficznego różnych obszarów Ziemi w różnych momentach przeszłości (paleogeografia), a także ich klimatu (paleoklimatologia) i ekologii (paleoekologia).\nMetody geologii historycznej.\nMetody geologii historycznej służą do określania:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1829", "fragment_id": "178097/0", "subtitle": "", "title": "Geologia historyczna", "document_id": "178097", "start_index": 0.0, "parentId": 1829.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5611263513565063}, "uuid": "ea1b5590-e7d5-4f74-96f1-7853b19c7e41"}, {"page_content": "Budowa geologiczna – budowa geologiczna Ziemi jest wynikiem procesów zachodzących w skorupie ziemskiej. Stanowi element epigeosfery, wypadkową zespołu czynników, to jest: litologii, cech strukturalno-teksturalnych oraz tektoniki. Na budowę geologiczną składa się rodzaj skał, ich wiek, wzajemne położenie w skorupie ziemskiej.\nPodstawowym źródłem informacji o budowie geologicznej są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=573615", "fragment_id": "1551487/0", "subtitle": "", "title": "Budowa geologiczna", "parentId": 573615.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1551487", "score": 0.2953045070171356}, "uuid": "0c27c404-6fa3-4330-ac8e-5f3c32bf3420"}]}
{"id": "q_28", "question": "Jak nazywa się najwyższy szczyt Tatr?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy szczytu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nGerlach (główny egzonim) lub Gierlach (egzonim wariantowy), dawniej też Garłuch (słow. \"Gerlachovský štít\", \"Gerlachovka\", niem. \"Gerlsdorfer Spitze\", \"Gerlach\", węg. \"Gerlachfalvi-csúcs\"), 2655 m n.p.m. – najwyższy szczyt Tatr oraz całych Karpat i jednocześnie Słowacji, położony w bocznej grani Tatr Wysokich. Szczyt ten należy do Korony Europy, Wybitnej Korony Tatr oraz Wielkiej Korony Tatr.\nTopografia.\nMasyw Gerlacha składa się z kilku wierzchołków. Grań rozpoczyna się od strony północno-zachodniej wierzchołkiem zwornikowym z granią główną – Zadnim Gerlachem (\"Zadný Gerlach\", 2616 m), którego zbocza obniżają się do Przełęczy Tetmajera (\"Gerlachovské sedlo\"), za którą wznosi się główny wierzchołek (2655 m). Dalej w grani znajdują się kolejno Wyżnie Gerlachowskie Wrótka, wierzchołek Pośredniego Gerlacha, Pośrednie Gerlachowskie Wrótka, Gerlachowska Czuba i Niżnie Gerlachowskie Wrótka. Grzbiet kończy się południowo-wschodnim szczytem Małego Gerlacha (\"Kotlový štít\", 2601 m). Z wierzchołka Małego Gerlacha odchodzą dwa boczne ramiona obejmujące Gerlachowski Kocioł (\"Gerlachovský kotol\").\nMasyw Gerlacha góruje nad:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1761", "fragment_id": "174466/0", "subtitle": "", "title": "Gerlach", "document_id": "174466", "start_index": 1.0, "parentId": 1761.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5116978883743286}, "uuid": "51bebf2b-07e1-4f5f-b9ec-6a0343470ed7"}, {"page_content": "Lista najwybitniejszych szczytów górskich Polski – lista szczytów górskich Polski o wybitności powyżej 300 metrów uporządkowanych względem malejącej wybitności.\nNajwyższy i najwybitniejszy szczyt Tatr (Gerlach, wybitność 2355 m) i kolejne 4 wybitne szczyty (Bystra, Łomnica, Hawrań, Krywań) leżą na terytorium Słowacji. W efekcie najwybitniejszymi szczytami Polski są kulminacje Sudetów (Śnieżka, 1203 m ponad wyżynami) i Beskidów (Babia Góra, 1075 m ponad Kotliną Orawsko-Nowotarską). Najwybitniejszy szczyt polskich Tatr zajmuje 24. pozycję (Kominiarski Wierch, 370 m nad Iwaniacką Przełęczą).\nNa liście nie jest wymienione Pilsko, bo główny wierzchołek (1557 m) o wybitności 752 m leży na terytorium Słowacji.\nNajwyższy szczyt polskich Tatr Zachodnich Starorobociański Wierch (2176 m) ma wybitność 221 m. Góruje nad nim Raczkowa Czuba (2194 m).\nSłowacki wierzchołek Rysów (2501 m) ma wybitność 165 m. Góruje nad nim Wysoka (2559 m).\nKorona najwybitniejszych szczytów górskich Polski.\nKlub Zdobywców Koron Górskich RP (KZKG RP) udostępnia turystyczną odznakę górską o nazwie Korona Najwybitniejszych Szczytów Gór Polskich. Lista zawiera nieścisłość – na liście 50 szczytów koniecznych do zdobycia odznaki na ostatniej pozycji znajduje się graniczny wierzchołek Rysyów (2499 m n.p.m.), którego wybitność (kilka metrów) nie uzasadnia takiego miejsca. Jest to jednak najwyższy szczyt Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=750082", "fragment_id": "834432/0", "subtitle": "", "title": "Lista najwybitniejszych szczytów górskich Polski", "parentId": 750082.0, "start_index": 0.0, "document_id": "834432", "source": "wikipedia", "score": 0.6135660409927368}, "uuid": "59c1e23d-ce79-40d4-b156-709a8c5dda31"}, {"page_content": "Tatry Wysokie znajdują się na styku trzech krain: Podhala (od północnego zachodu), Liptowa (od południowego zachodu) i Spiszu (od wschodu). Za punkt oddzielający je od siebie uznaje się Cubrynę, leżącą w grani głównej, na granicy polsko-słowackiej.\nTopografia.\nTatry Wysokie są najwyższymi górami w Polsce i na Słowacji, zarazem stanowią jedno z najwyższych pasm górskich pomiędzy Alpami a Kaukazem. Wyższe są jedynie góry Półwyspu Bałkańskiego – Riła, Piryn, Olimp, Szar Płanina, Góry Północnoalbańskie i Korab. Najwyższymi szczytami w Tatrach Wysokich są Gerlach (2655 m), Łomnica (2634 m) i Lodowy Szczyt (2627 m) po stronie słowackiej. Po stronie polskiej najwyższym szczytem są Rysy (wierzchołek słowacki 2501 m, wierzchołek graniczny 2499 m), inne znane góry to m.in. Mięguszowiecki Szczyt, Świnica, Kozi Wierch.\nKrajobraz Tatr Wysokich znacznie różni się od Tatr Zachodnich. W krajobrazie dominuje rzeźba typu alpejskiego, czyli m.in. strzeliste turnie i skaliste szczyty, będące świadectwem silnego działania lodowców. W Tatrach Wysokich znajdują się także niemal wszystkie jeziora tatrzańskie, natomiast rzadko występują tu zjawiska krasowe, częstsze w Tatrach Zachodnich oraz Bielskich.\nRzeźba terenu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6126", "fragment_id": "172101/1", "subtitle": "", "title": "Tatry Wysokie", "document_id": "172101", "start_index": 1423.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6126.0, "score": 0.7798336148262024}, "uuid": "d45f9de2-7e4b-4cfc-a984-6abdb492d988"}, {"page_content": "Hawrań ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Rabstein&lt;/&gt;, &lt; lang=\"de\"&gt;Rabenstein&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;Havran&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Havrán&lt;/&gt;, &lt; lang=\"hu\"&gt;Holl&lt;/&gt;, 2152m) – najwyższy szczyt (dawniej niezgodnie z prawdą uważany za drugi pod tym względem) Tatr Bielskich na Słowacji, znajdujący się w środkowej części ich zachodniej połowy, w głównej grani Tatr na odcinku, na którym pokrywa się ona z główną granią Tatr Bielskich; jednocześnie najwyższy wapienny szczyt całych Tatr.\nTopografia.\nHawrań oddzielony jest na zachodzie od sąsiedniego Nowego Wierchu (2011 m) wyraźną Hawranią Przełęczą (1926 m). Na wschodzie Hawrań graniczy z Płaczliwą Skałą (2145 m), oddzielony Strzystarską Przełęczą (1976 m). Szczyty te razem z Muraniem (na zachód od Nowego Wierchu) tworzą charakterystyczną grupę, widoczną m.in. z wielu miejsc w Tatrach Wysokich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2095", "fragment_id": "182475/0", "subtitle": "", "title": "Hawrań", "parentId": 2095.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182475", "score": 0.33351799845695496}, "uuid": "8e1e9478-e8df-4d95-a54e-916a47a3a0b3"}, {"page_content": "Starorobociański Wierch (2176 m), dawniej także: \"Starorobociański Szczyt\", \"Klin\", \"Wysoki Wierch\", \"Starorobociański Klin\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;Klin&lt;/&gt;, Vysoký vrch) – najwyższy szczyt w polskiej części Tatr Zachodnich i jeden z najwyższych szczytów Tatr Zachodnich.\nTopografia.\nStarorobociański Wierch leży w grani głównej Tatr, którą biegnie granica polsko-słowacka. Od sąsiedniego w tej grani na zachód szczytu Kończystego Wierchu oddzielony jest Starorobociańską Przełęczą (1963 m). Od wschodu sąsiaduje z nim niewybitny szczyt zwany Siwym Zwornikiem, oddzielony od niego Gaborową Przełęczą (1940 m). Starorobociański Wierch góruje ponad dolinami: Starorobociańską, Zadnią Raczkową i Gaborową. Jego wierzchołek to krótka grań o przebiegu południkowym, która jak klin wciska się pomiędzy Dolinę Gaborową i Raczkową (stąd też pochodzi słowacka nazwa tej góry – Klin).\nW grani głównej pomiędzy Starorobociańskim Wierchem a Starorobociańską Przełęczą znajduje się niewysoki, nienazwany wierzchołek. Pomiędzy nim a Kończystym Wierchem grań rozcięta jest długim na kilkaset metrów rowem grzbietowym kilkumetrowej głębokości.\nNajbardziej strome są północne stoki. Starorobociański Wierch wznosi się tam na wysokość około 500 m nad kotłem lodowcowym Doliny Starorobociańskiej. Bezpośrednio nad tym kotłem znajdują się dwie ściany: Wielkie Jamy i Zdrapy, przecięte Krzywym Żlebem i podsypane wielkim piarżyskiem Zagony.\nOpis szczytu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6741", "fragment_id": "180854/0", "subtitle": "", "title": "Starorobociański Wierch", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "180854", "parentId": 6741.0, "score": 0.4313661754131317}, "uuid": "748e4c36-166c-4040-b470-6d1bcc7d3a71"}, {"page_content": "Zadni Gerlach, Zadni Gierlach (słow. \"Zadný Gerlach\", niem. \"Samuel-Roth-Spitze\", węg. \"Róth Sámuel csúcs\", \"Hátsó-Gerlachfalvi-csúcs\") – zwornikowy, trójwierzchołkowy szczyt w grani głównej Tatr leżący na terenie Słowacji. Zadni Gerlach jest najbardziej na północ położoną częścią masywu Gerlacha (\"Gerlachovský štít\").\nNazwy szczytu niemiecka i węgierska upamiętniają Samuela Rotha, spiskoniemieckiego speleologa, geologa i wybitnego działacza turystycznego Węgierskiego Towarzystwa Karpackiego w rejonie Tatr.\nTopografia.\nPomiary z 2018 roku wykonane metodą lotniczego skaningu laserowego wskazują, że wysokość wierzchołka wynosi 2617 m. Wcześniej w literaturze podawane były inne wysokości szczytu: ok. 2625, 2616, ok. 2640, 2637 lub 2638 m. W zależności od przyjętej wysokości Zadni Gerlach określany był niekiedy mianem najwyższego szczytu w grani głównej Tatr, o co rywalizował z Lodowym Szczytem (według pomiarów z 2018 roku 2628 m).\nZ trzech wierzchołków Zadniego Gerlacha najwyższy jest wierzchołek południowy, pozostałymi są Lawinowy Szczyt (wierzchołek środkowy) i Gerlachowska Kopa (wierzchołek północny). W wierzchołku południowym od grani głównej oddziela się potężna grań południowo-wschodnia, w której położony jest najwyższy szczyt Tatr – Gerlach, oddzielony Przełęczą Tetmajera (\"Gerlachovské sedlo\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79606", "fragment_id": "646787/0", "subtitle": "", "title": "Zadni Gerlach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "646787", "parentId": 79606.0, "score": 0.49327653646469116}, "uuid": "0c5a5e05-26dc-4ce5-b7ec-3712802d04f6"}, {"page_content": "Lodowy Szczyt (słow. \"Ľadový štít\", niem. \"Eistaler Spitze\", węg. \"Jég-völgyi-csúcs\") – najwyższy szczyt w grani głównej Tatr Wysokich, o wysokości 2628 m n.p.m. (według wcześniejszych pomiarów 2627 lub 2630 m). Nazwa góry pochodzi od długotrwale zalegających, zwłaszcza na jej północnych stokach, zlodowaciałych pól śniegowych.\nLodowy Szczyt należy do Wielkiej Korony Tatr.\nTopografia.\nLodowy Szczyt jest trzecim co do wysokości (po Gerlachu i Łomnicy) samodzielnym szczytem tatrzańskim, a w okresie listopad 1938 – wrzesień 1939 był najwyższym szczytem Polski. Lodowy Szczyt jest silnie rozczłonkowany i opada graniami do Doliny Jaworowej (\"Javorová dolina\"), rozdzielając wiszące dolinki: Dolinę Zadnią Jaworową (\"Zadná Javorová dolina\"), Dolinę Suchą Jaworową (\"Suchá dolina\") i Dolinę Śnieżną (\"Ľadová dolinka\"). Południowo-wschodnie ściany masywu górują nad Doliną Małej Zimnej Wody (\"Malá studená dolina\").\nMasyw oddzielony jest od Małego Lodowego Szczytu (\"Široká veža\") Lodową Przełęczą (\"Sedielko\"), a od masywu Baranich Rogów (\"Baranie rohy\") – Śnieżną Przełęczą (\"Ľadové sedlo\").\nNa północ od Lodowej Przełęczy znajdują się kolejno:\nW Sobkowej Grani z głównym wierzchołkiem Lodowego Szczytu graniczy Sobkowa Czuba, oddzielona od niego Sobkowym Karbikiem (\"Suchý zárez\") i wyraźniejszym Wyżnim Sobkowym Przechodem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81559", "fragment_id": "652434/0", "subtitle": "", "title": "Lodowy Szczyt", "parentId": 81559.0, "start_index": 0.0, "document_id": "652434", "source": "wikipedia", "score": 0.25626257061958313}, "uuid": "3276bcb0-60cd-4bb2-9337-b82436bdb284"}, {"page_content": "W 1790 r. Baltazar Hacquet zapisał, że Słowianie nazywają te góry \"Tatari lub Tatri\", ponieważ przedtem przebywały tam tatarskie hordy. Według prof. Rozwadowskiego etymologię nazwy Tatry (staropol. Tartry) należy łączyć z francuską (celtycką) nazwą \"tertre\" oznaczającą wzgórze. Zgodnie z tym Tatry oznaczałyby pierwotnie wzgórza. Za takim zestawieniem wyrazów \"„Tertre – to są Tatry”\" pisał również Norwid. Niektórzy autorzy sugerują również pochodzenie dackie lub trackie. Jeszcze na początku XIX wieku Tatry Wysokie były nazywane Karpakiem (\"najwyższa góra, okryta śniegiem\"), z dacko-iliryskiego \"karpe\" oznaczającego \"skałę\", w języku staropolskim zachowanego w formach z \"karp-\" np. „przemierzał góry ostre i karpętne”, lub \"s(z)karpa\" – stromizna górska.\nW XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich Karpaty, a raczej Tatry, pojawiają się pod nazwą \"Thorchal,\" \"Tarczal\" lub rzadziej jako \"Schneegebürg\", \"Montes Nivium\".\nTopografia.\nPowierzchnia Tatr wynosi 785 km², z tego około 175 km² (22,3%) leży w granicach Polski, a ok. 610 km² (77,7%) na terytorium Słowacji.\nDługość Tatr, mierzona od południowo-zachodnich podnóży Ostrego Wierchu Kwaczańskiego (1128 m) do wschodnich podnóży Kobylego Wierchu (1109 m), wynosi w linii prostej 57 km, a ściśle wzdłuż grani głównej 80 km. Grań główna Tatr przebiega od Niżniej Huciańskiej Przełęczy (905 m) na zachodzie do Zdziarskiej Przełęczy (1081 m) na wschodzie. Największa szerokość wynosi 18,5 km, przeciętna 15 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6095", "fragment_id": "176412/1", "subtitle": "", "title": "Tatry", "document_id": "176412", "start_index": 1303.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6095.0, "score": 0.21263763308525085}, "uuid": "a68162ab-dd97-4da4-9dd5-48e7e4f2cd1a"}, {"page_content": "Tatry Wschodnie (514.53, słow. \"Východné Tatry\") – jedno z trzech pasm górskich Łańcucha Tatrzańskiego, będące wschodnią częścią Tatr. Znajduje się w Polsce i na Słowacji, od Tatr Zachodnich oddzielone przełęczą Liliowe. Tutaj znajduje się najwyższy szczyt Tatr i całych Karpat – Gerlach (2655 m n.p.m.) oraz najwyższy szczyt Polski Rysy (2499 m n.p.m.). Tatry Wschodnie dzieli się z kolei na 2 części:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=645011", "fragment_id": "827077/0", "subtitle": "", "title": "Tatry Wschodnie", "document_id": "827077", "start_index": 0.0, "parentId": 645011.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5881687998771667}, "uuid": "39492e7f-8178-4c62-a162-79772efc683d"}, {"page_content": "Greiner zasłużył się także w dziedzinie wiedzy o Tatrach, a zwłaszcza w ustaleniu, który z tatrzańskich szczytów jest najwyższy. 10 sierpnia 1837 r. podczas pobytu na wierzchołku Łomnicy, uchodzącej wówczas za najwyższy szczyt Tatr, stwierdził on (posługując się kątomierzem i poziomicą), że wyższy jest Gerlach. Jeszcze tego samego roku jesienią przeprowadził z południowych podnóży Tatr na odcinku pomiędzy Spiską Sobotą i Veľkou (dziś w granicach Popradu) dokładniejsze pomiary teodolitem szeregu szczytów tatrzańskich od Krywania po Kieżmarski Szczyt. Wykazały one, że najwyższym szczytem w Tatrach nie jest ani Krywań, ani Łomnica, ani (jak czasami sądzono, zwłaszcza po polskiej stronie Tatr) Lodowy Szczyt, lecz rzeczywiście Gerlach, którego wysokość określił na 8354 stopy wiedeńskie (2641 m). Pisał o tym już w 1839 r. w artykule \"Die Gerlsdorfer Spitze, als die höchste Gebirgshöhe der Karpathen\" („Gemeinnützige Blätter zur Belehrung und Unterhalt”, Buda, 1839 i przedruk w „Jahrb. UKV” 1896). Ukazało się to także pt. \"Gerlachovský chochol, jako nejvyšši jehlan v Tatrách\" („Slovenské Noviny”, Viedeň, 1851, nr 139). O swych pomiarach pisał też w artykule \"Über Höhenbestimmungen der Karpathen\" („Allgemeine Land- und Forstwirtschaftliche Zeitung”, nr 4, Wien, 1852). Tatrzańskie pomiary Greinera zostały również opublikowane w 1857 przez Johanna Fabriczyego.\nPoza pomiarami szczytów tatrzańskich Greiner zmierzył również wysokości Kráľovej holi w Niżnych Tatrach oraz szeregu szczytów Rudaw Słowackich, gdzie znajdowały się majątki Coburgów (m.in. Fabova hoľa, Kľak, Kohút).\nW 2006 roku w budynku słowackich Lasów Państwowych w Revúcy urządzono izbę pamięci Ludwiga Greinera.\nŻycie prywatne.Żony Johanna Greinera, Mária Gloszová, a następnie Otília Sinovicová, były Słowaczkami, a spośród dziewięciorga dzieci, które miał on z pierwszą z nich, Ľudovít i Hugo zostali również leśnikami.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5508259", "fragment_id": "344408/2", "subtitle": "", "title": "Ludwig Greiner", "source": "wikipedia", "start_index": 2439.0, "document_id": "344408", "parentId": 5508259.0, "score": 0.6456868052482605}, "uuid": "f9bf970b-9e00-4e42-ba1a-5ed1927dbe9d"}]}
{"id": "q_29", "question": "Jak nazywa się gazeta, którą można czytać na ekranie telewizora?", "answer": [{"page_content": "Teleekran (ang. \"telescreen\") – fikcyjne urządzenie służące do wyświetlania obrazu i emisji dźwięku oraz do śledzenia osób znajdujących się w jego zasięgu, opisane w dystopii \"Rok 1984\" autorstwa George’a Orwella, jedno z najpowszechniejszych urządzeń w powieściowym supermocarstwie Oceanii.\nOpis urządzenia.\nTeleekran był najbardziej charakterystycznym środkiem przekazu w życiu codziennym mieszkańców Oceanii. Były one zainstalowane w mieszkaniach, wewnątrz budynków publicznych (w tym w toaletach) oraz w przestrzeni publicznej. Wyglądał jak podłużna metalowa płyta, przypominająca matowe lustro. Służył jednocześnie za odbiornik i nadajnik (np. podczas porannej gimnastyki podczas \"Podrygów porannych\", trenerka zwraca się bezpośrednio do Winstona Smitha, nakazując mu wykonywać dokładniej ćwiczenia fizyczne). Mieszkańcy Oceanii nie wiedzieli, kiedy i czy Policja Myśli ich obserwuje za pomocą teleekranu, jednak sama świadomość bycia obserwowanym sprawiała, że byli wyjątkowo ostrożni zdając sobie sprawę, że dowolny gest może być odebrany jako nieprawomyślny.\nTeleekran służył również jako narządzie pracy – za jego pomocą Winston Smith zamawiał poprawione egzemplarze „The Times”. Programy emitowane w teleekranie tworzyło i nadzorowało Ministerstwo Prawdy. \nMieszkańcy Pasu Startowego Jeden nie mieli możliwości wyłączenia teleekranu (mogli tylko przyciszyć dźwięk). Tylko członkowie Wewnętrznej Partii mieli prawo wyłączyć teleekran.\nOkoliczności powstania teleekranu.\nPowieść \"Rok 1984\" powstawała w latach 1947–1948. Teleekran w powieści opierał się na technologiach w większości istniejących przed II wojną światową. Pierwsze kamery do monitoringu zaczęto sprzedawać w Stanach Zjednoczonych w 1949 roku, krótko po opublikowaniu powieści. Sama telewizja istniała, jednak nie była tak rozpowszechniona jak jej odpowiednik w powieści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1330069", "fragment_id": "1135951/0", "subtitle": "", "title": "Teleekran", "parentId": 1330069.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1135951", "score": 0.3198755383491516}, "uuid": "668d70b5-825b-4009-9ff7-8a66e7603a70"}, {"page_content": "E-gazeta – elektroniczna wersja tradycyjnego czasopisma, którą czyta się na ekranie komputera lub smartfona za pomocą przeglądarki. Można ją oglądać poprzez proste przewracanie stron lub skok do wybranego artykułu.\nJej atutami są:\nSzczególnym przypadkiem e-gazet są gazety wirtualne, czyli gazety dostępne jedynie online, które nie mają swojego odpowiednika w wersji drukowanej.\nDo przeglądania e-gazet najczęściej wystarcza typowa przeglądarka internetowa, lecz dostępne są również specjalizowane programy. Zwykle wystarczający jest czytnik PDF. Wielkość plików przede wszystkim zależy od rozdzielczości, w jakiej wydawca dostarcza swoje pismo – pliki gazet codziennych mają około kilku megabajtów, natomiast objętość czasopism to około 10–20 megabajtów.\nW Polsce rozwój e-gazet rozpoczął się pod koniec 2004 roku, gdy Związek Kontroli Dystrybucji Prasy przyjął uchwałę o zaliczeniu egzemplarzy sprzedanych w postaci elektronicznej do łącznej liczby sprzedanych egzemplarzy danego tytułu.\nOstatnimi czasy coraz większą popularność zyskują e-gazety prezentowane w formie tzw. flipbooków. Taka forma w odróżnieniu od klasycznych e-wydań daje możliwość dodania do niego elementów interaktywnych jak galerie zdjęć, filmy, linki czy pliki audio. Niektóre serwisy jak np. polskie publuu.com pozwalają personalizować taki dokument poprzez dodawanie obrazkowego tła. Pozwala też wydawcy stale monitorować i modyfikować taki dokument, co nie jest możliwe z wykorzystaniem klasycznych plików PDF.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1370819", "fragment_id": "218910/0", "subtitle": "", "title": "E-gazeta", "document_id": "218910", "start_index": 0.0, "parentId": 1370819.0, "source": "wikipedia", "score": 0.506375789642334}, "uuid": "50463521-4a38-4a93-ac4a-fb3e881bad19"}, {"page_content": "Teletekst – cyfrowy system przesyłania dodatkowych informacji nadawanych jednocześnie z programem telewizyjnym. Dodatkowe informacje w postaci tekstu i znaków graficznych można oglądać na ekranie telewizora zamiast nadawanego programu lub na tle programu.\nW teletekście nadawcy telewizyjni zamieszczają program telewizyjny (zazwyczaj strona 300), listę dialogową potocznie nazywaną napisami filmowymi, napisy dla osób niesłyszących (oba zazwyczaj na stronie 777), bieżące informacje, serwis pogodowy, sportowy, ogłoszeniowy, bardzo często także konkursy, czaty SMS-owe i serwisy randkowe. Dla części stacji teletekst jest źródłem dodatkowych dochodów, głównie dzięki jego zintegrowaniu z systemami audiotele.\nTechnika.\nTelewizja analogowa.\nTeletekst prezentowany jest w formie stron tekstowych numerowanych od 100 do 899 (teoretycznie stron może być 2048=7ffh+1). Każda strona składa się z wiersza nagłówka, maksymalnie 24 wierszy treści po 40 znaków każdy oraz wierszy technicznych. Znaki mają stałą szerokość. Każda strona może posiadać wiele podstron – teoretycznie może ich być 8192 (1fffh+1, ponieważ maska numeru podstrony to 3f7fh), lecz w praktyce nie używa się więcej niż 80=7fh+1. Możliwa jest transmisja znaków literowych właściwych dla różnych języków, w tym również liter z polskimi znakami diakrytycznymi. W najniższej 25. linii mogą być umieszczone kolorowe hiperłącza, odpowiadające kolorowym przyciskom na pilocie telewizora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=204722", "fragment_id": "1464236/0", "subtitle": "", "title": "Teletekst", "document_id": "1464236", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 204722.0, "score": 0.2491024285554886}, "uuid": "841006fe-24da-46a7-b0ba-9e9540ef94ca"}, {"page_content": "Telebim – ekran wizyjny, którego matryca składa się z diod LED. Jest to wyświetlacz diodowy, pełnokolorowy.\nTelebim ma znaczącą przewagę nad projektorami lub wielkoformatowymi ekranami plazmowymi, gdyż nawet w dużym nasłonecznieniu prezentuje wyraźny i czytelny obraz. Wyrazistość tę uzyskuje się dzięki nawet kilkukrotnie większej jasności powierzchni telebimu w porównaniu do jasności ekranu plazmowego. Jasność wyrażana jest jednostkach nt (nit).\nBudowa.\nWszystkie telebimy cechuje konstrukcja modułowa – każdy ekran składa się z prostokątnych modułów, przy czym liczba modułów w pionie i poziomie może być dowolnie dobierana w zależności od potrzeb i ograniczeń wynikających z lokalizacji instalacji urządzenia oraz od wymaganych proporcji obrazu (format obrazu). Moduł telebimu jest jego częścią składową – powtarzalnym elementem. Moduł sam w sobie stanowi odrębny wyświetlacz obrazu, który wyświetla fragment całości prezentowanej na ekranie treści.\nModuł zbudowany jest z pikseli rozmieszczonych w układzie matrycowym (wiersze i kolumny), co jest charakterystyczne dla każdego ekranowego wyświetlacza obrazu. Moduł jako podstawowa część składowa telebimu posiada na sobie pewną określoną liczbę pikseli, np. 32 x 16 (32 kolumny x 16 wierszy). Cecha ta nazywa się rozdzielczością.\nZ uwagi na fakt, iż moduł charakteryzuje się określoną rozdzielczością, to rozdzielczość całego ekranu (finalna rozdzielczość telebimu) jest iloczynem liczby modułów oraz ich rozdzielczości – odpowiednio w poziomie oraz w pionie. Jest to cecha która odróżnia je od spotykanych konsumenckich ekranowych wyświetlaczy obrazu (monitory, telewizory), które to finalną rozdzielczość oraz proporcje obrazu mają niezmienne, ustalone na etapie projektowania i produkcji.\nBudowa modułowa pozwala również na tworzenie ekranów o kształtach innych niż prostokąt oraz swobodne kształtowanie powierzchni telebimu znacznie odbiegające od płaszczyzny, np. wypukłych czy dookólnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1404525", "fragment_id": "214388/0", "subtitle": "", "title": "Telebim", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "214388", "parentId": 1404525.0, "score": 0.10753320157527924}, "uuid": "f6389443-5663-4fd6-938a-63efdda21059"}, {"page_content": "&lt;&gt;[] – rodzaj wydawnictwa ciągłego, czasopismo publikujące i dostarczające codzienne wiadomości w internecie częściej niż raz w tygodniu. Najczęściej spotykane są dzienniki – codzienne gazety internetowe, dostarczające aktualne informacje we wszystkie dni tygodnia, lub wszystkie dni robocze.\nMoże też ukazywać się zarówno w internecie, jak i w postaci tradycyjnych, papierowych wydań – np. Gazeta Wyborcza. Wówczas wydanie internetowe jest dodatkowym kanałem dystrybucji oraz uzupełnieniem głównego, tradycyjnego wydania gazety. Oba wydania powinny mieć wtedy różne numery ISSN.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2378513", "fragment_id": "525645/0", "subtitle": "", "title": "Gazeta internetowa", "document_id": "525645", "start_index": 0.0, "parentId": 2378513.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20955035090446472}, "uuid": "d7eff14d-4885-4fc9-8591-878cb123f827"}, {"page_content": "Gazeta Telewizyjna (\"Wyborcza Telewizyjna, Wyborcza TV\") – cotygodniowy magazyn telewizyjny będący dodatkiem Gazety Wyborczej.\nMagazyn istnieje od 1990 roku. Gazeta Telewizyjna ukazuje się co piątek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1698596", "fragment_id": "690841/0", "subtitle": "", "title": "Gazeta Telewizyjna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "690841", "parentId": 1698596.0, "score": 0.5}, "uuid": "6f547a11-caf1-4543-834a-3714f70eab68"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy czasopisma. Zobacz też: \"Gazeta\" – opera Gioacchino Rossiniego.\nGazeta – rodzaj wydawnictwa ciągłego, ukazującego się codziennie (dziennik) lub co najmniej dwa razy w tygodniu, przekazującego odbiorcom informacje o bieżących powszechnych wydarzeniach (z reguły bez zawężania tematyki).\nNazwa.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPochodzenie słowa „gazeta” nie jest do końca jasne. Wywodzi się przypuszczalnie z włoskiego \"gazzetta\" – określenia drobnej monety, za którą nabywano dzienniki w XVII-wiecznej Wenecji. Słowo \"gazza\" oznacza również srokę, której podobiznę często umieszczano w dziennikach włoskich jako symbol gadatliwości i plotkarstwa. Być może też źródłosłów \"gazety\" to hebrajskie \"izgard\", tłumaczone jako herold, goniec, zwiastun.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1971", "fragment_id": "182402/0", "subtitle": "", "title": "Gazeta", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "182402", "parentId": 1971.0, "score": 0.14594410359859467}, "uuid": "9a992695-3888-4e8b-807b-8c3db8b94cfb"}, {"page_content": "W Polsce dużą popularność zdobyły dzienniki „Super Express” (1991) i „Fakt” (2003), w Niemczech „Bild” (1952), w Wielkiej Brytanii „News of the World” (1843–2011), „Daily Mirror” (1903), „The Sun” (1964). Oprócz płatnych bulwarówek dużą popularność zyskały te bezpłatne, rozdawane w miejscach publicznych (np. na przystankach autobusowych).\nOstrą krytykę gazet tego typu (konkretnie niemieckiego \"Bildu\") przedstawił Heinrich Böll w powieści \"Utracona cześć Katarzyny Blum\" (1974).\nHistoria.\nPoczątkowo termin \"Tabloid\"™ oznaczał silną, skondensowaną tabletkę. Później nazwą tą zaczęto określać specyficzny format pisma w nieco mniejszym rozmiarze od tradycyjnych gazet, dzięki czemu po rozłożeniu można łatwiej je czytać w zatłoczonym tramwaju, w poczekalni u lekarza i w innych miejscach, gdzie znajduje się wokół dużo ludzi. Początki tego rodzaju wydawnictw sięgają XIX-wiecznej tak zwanej \"penny press\". W Europie pierwsze tabloidy pojawiły się na Wyspach Brytyjskich, gdzie zyskały ogromną popularność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86964", "fragment_id": "661390/1", "subtitle": "", "title": "Tabloid", "parentId": 86964.0, "start_index": 1793.0, "document_id": "661390", "source": "wikipedia", "score": 0.23601534962654114}, "uuid": "81ea894e-473a-4958-89cf-6e1cbdc9a0d0"}, {"page_content": "Multiscreen (ang. \"multi\" – wiele, \"screen\" – ekran) – usługa telewizji cyfrowej, która umożliwia odbiór programów telewizyjnych na komputerach i urządzeniach mobilnych, takich jak smartfonach, tabletach, laptopach itp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3129104", "fragment_id": "131720/0", "subtitle": "", "title": "Multiscreen", "parentId": 3129104.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "131720", "score": 0.291424036026001}, "uuid": "b38c086a-ecf2-4134-8531-5daca7ee701a"}, {"page_content": "Ekran – rodzaj lekkiego mebla służącego jako osłona przed światłem, ciepłem lub przeciągami. Mebel przyjmuje najczęściej formę ramy wykonanej z drewna lub metalu z wypełnieniem z tkaniny, drewna, papieru, wikliny, szkła lub lustra.\nRodzaje.\nNajczęściej spotykanym typem ekranu jest ekran kominkowy stawiany przed paleniskiem kominka i zasłaniający użytkownika przed gorącem i światłem. Ekran biblioteczny to mebel, w którym mogą występować półki, składany pulpit do czytania i pisania oraz ruchoma zasłona. Znano również ekrany niewielkich rozmiarów, stawiane na innych meblach jako osłona przed światłem świec i lamp, ich szczególną odmianą był ruchomy ekranik przymocowany do ołowianej kuli. Ekrany stały się również częściami innych mebli, łączono je z szyfonierą, stolikiem do robótek, krzesłami. Od XVIII w. znany jest \"poole screen\" czyli rodzaj małego ekranu na wysokim słupku; okrągłą lub prostokątną tarczę można opuszczać lub podwyższać w zależności od potrzeby.\nHistoria.\nW Europie ekrany znane były od średniowiecza. W XVII w. we Francji ekran kominkowy miał formę bogato rzeźbionej ramy wypełnionej tkaniną. Na wypełnieniu często umieszczano aluzyjne przedstawienia aktualnych wydarzeń towarzyskich i politycznych. Projektowano również całe serie ekranów o tematyce historycznej, fantastycznej lub obyczajowej. Inne egzemplarze pokrywano tapiseriami i jedwabiami, a popularnymi tematami dekoracyjnymi były egzotyczne ptaki i zwierzęta, pejzaże i kwiaty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5187221", "fragment_id": "1054136/0", "subtitle": "", "title": "Ekran (mebel)", "parentId": 5187221.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1054136", "source": "wikipedia", "score": 0.24973300099372864}, "uuid": "d853a2fc-311e-4b82-a6d3-5fe84f8aaad7"}]}
{"id": "q_30", "question": "Czy w hokeju na lodzie wykonuje się rzuty karne?", "answer": [{"page_content": "W przeszłości mecze hokejowe mogły zakończyć się wynikiem nierozstrzygniętym, na przykład w spotkaniach grupowych na igrzyskach olimpijskich czy mistrzostwach świata. W rozgrywkach za zwycięstwo uzyskiwano dwa punkty, zaś przy remisie drużyny otrzymywały po jednym punkcie. Obecnie w hokeju nie przewiduje się remisów i każdy mecz o stawkę musi być rozstrzygnięty na korzyść jednej z rywalizujących drużyn (wyjątkami są niekiedy mecze towarzyskie, sparingowe, charytatywne itp., gdzie nie ma obowiązku rozstrzygnięcia meczu). W czasach teraźniejszych międzynarodowa federacja hokejowa unowocześniła zasady związane z rozstrzygnięciem meczu i wynikającą z tego punktacją. Zmiany te mają zastosowanie w krajowych i międzynarodowych rozgrywkach hokejowych. Drużyna, która wygra mecz w czasie regulaminowym (60 minut) otrzymuje 3 punkty, zaś drużyna przegrana pozostaje bez punktów. W przypadku, gdy mecz zakończy się remisem następuje dogrywka (bez ponownego przygotowania lodu tak jak stosuje się to między tercjami). Czas dogrywki wynosi z reguły 5 minut (aczkolwiek możliwe są odstępstwa – np. 10 lub 20 minut). W czasie dogrywki na tafli może przebywać pięciu zawodników danej drużyny – bramkarz oraz czterech graczy z pola – a zatem zmniejsza się liczba zawodników na lodzie. Zdobycie gola w dogrywce automatycznie kończy mecz, zaś drużyna zdobywająca gola, wygrywa spotkanie. Zespół zwyciężający w dogrywce otrzymuje 2 punkty, a przegrany 1 punkt. W przypadku gdy dogrywka nie przyniesie rozstrzygnięcia, sędzia zarządza wykonywanie rzutów karnych w seriach po trzy. Rzut karny w hokeju na lodzie wykonywany jest przy udziale zawodnika i bramkarza drużyny przeciwnej (prócz nich na tafli mogą wówczas przebywać jedynie sędziowie)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26103", "fragment_id": "181673/7", "subtitle": "", "title": "Hokej na lodzie", "document_id": "181673", "start_index": 10389.0, "parentId": 26103.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7695932388305664}, "uuid": "4faca7b8-9d3e-47b4-a587-62617f2e79d5"}, {"page_content": "Dogrywka – w wielu sportach (m.in. w piłce nożnej i rugby) dodatkowy okres gry, rozpoczynany, gdy mecz nie przynosi rozstrzygnięcia.\nPiłka nożna.\nDogrywkę zarządza się najczęściej:\nObecnie dogrywka trwa 2x15 minut i kończy się po 120 minutach gry. Niegdyś dogrywkę kończyły:\nJeśli zaś ani regulaminowy okres gry, ani dogrywka nie przyniosą rozstrzygnięcia – następuje seria rzutów karnych.\nKoszykówka.\n \"Osobny artykuł: Dogrywka (koszykówka).\"\nHokej i piłka ręczna.\nZasady w hokeju na lodzie nie dopuszczają, by mecz zakończył się remisem.\nW hokeju na lodzie czas dogrywki wynosi 5 minut. W piłce ręcznej dogrywka trwa 2x5 minut. Jeżeli nie przyniesie rezultatu, następuje druga dogrywka. Jeśli i w niej nie został wyłoniony zwycięzca, postępuje się zgodnie z regulaminem rozgrywek.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=535707", "fragment_id": "1589733/0", "subtitle": "", "title": "Dogrywka", "parentId": 535707.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1589733", "score": 0.3076933026313782}, "uuid": "5821ef57-af95-4fe7-940b-ca08652b966f"}, {"page_content": "W rozgrywce uczestniczą dwie sześcioosobowe drużyny (5 graczy na boisku + 1 bramkarz). Boisko do gry ma wymiary 52 × 26 metrów, lecz wymiary mogą ulec nieznacznej zmianie, w zależności od warunków i możliwości organizatorów meczu. Na obu końcach boiska znajdują się bramki o szerokości 1,83 m i wysokości 1,22 m. Reguły hokejballu są podobne do zasad hokeja na lodzie. Największą różnicą jest tak zwana zasada pływającej niebieskiej linii. Oznacza to, że gdy tylko piłka przechodzi przez niebieską linię, a pozycja jest spalona, zasięg ataku rozciąga się na czerwoną linię. Jeśli piłka przekroczy czerwoną linię, strefa uderzenia zostaje zredukowana i ponownie ograniczona niebieską linią. Kolejna różnica polega na tym, że zabroniony jest atak ciałem, zawodnik faulujący otrzymuje karę 2 minut, podczas której przebywa na ławce kar, a jego drużyna jest zmuszona grać w liczebnym osłabieniu przez ten czas. Faule i kary w hokejballu są prawie takie same jak w hokeju na lodzie. Lista oficjalnych zasad gry w hokejball można znaleźć na stronie ISBHF online.\nCzas meczu hokejowego trwa 45 minut (czas podzielony jest na trzy części, tzw. tercje po 15 minut.) Czas liczony jest według tzw. czystej gry, tzn. jest zatrzymywany, gdy wystąpi przerwa w grze zarządzona przez sędziego. Jeśli wynik jest nierozstrzygnięty po regulaminowym czasie, zarządzana jest dogrywka. W męskich rozgrywkach jest to wykonywanie rzutów karnych w seriach po trzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4421961", "fragment_id": "1514919/1", "subtitle": "", "title": "Hokejball", "parentId": 4421961.0, "start_index": 1091.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1514919", "score": 0.2305016964673996}, "uuid": "6420c94a-075b-41ca-8a46-4324f038bc12"}, {"page_content": "Asysta – podanie do zawodnika z tej samej drużyny, po którym zostają zdobyte punkty lub jest zdobyta bramka (tzw. gol). \nTermin \"asysta\" występuje w grach zespołowych, między innymi w koszykówce czy w hokeju, zazwyczaj w zdobytych bramkach (golach) lub koszach (punkty) z akcji. Nie występują natomiast w rzutach karnych, rożnych czy rzutach osobistych. W piłce nożnej pojęcie to pojawiło się niedawno. \nAsysta w koszykówce.\nAsysta jest to podanie piłki do partnera stwarzające mu możliwość bezpośredniego zdobycia punktów. Z jedną akcją „punktową” może być związana jedna asysta. Asystę można przyznać jedynie graczowi, który wykonuje ostatnie podanie przed akcją rzutową. \nNajważniejszym elementem oceny asysty, jest ocena czy gracz atakujący w momencie otrzymania podania miał pozycję do zdobycia punktów i czy podjął działania zmierzające do ich zdobycia. Akcja rzutowa podjęta przez gracza ataku po podaniu może zawierać zwody lub kozły pod warunkiem, że nie jest to związane z tworzeniem nowej pozycji rzutowej i nie jest wywołane działaniami obrony. Jeżeli gracz otrzymując piłkę na pozycji rzutowej nie oddał rzutu, ale podjął inną akcję tworząc nową pozycję rzutową to asysta nie jest przyznawana, bowiem zdobyte punkty są wynikiem nowej akcji nie zaś podania.\nPrzy rzutach z dystansu decydująca jest ocena statystyka, czy rzut został oddany w wyniku otrzymania piłki na dobrej pozycji czy też z wyboru zawodnika. Ma to miejsce szczególnie w sytuacji upływającego czasu 24 sekund czy też silnej presji obrony uniemożliwiającej rzut z wolnej pozycji.\nUwaga:\nAsysta w hokeju na lodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=423031", "fragment_id": "80807/0", "subtitle": "", "title": "Asysta", "document_id": "80807", "start_index": 0.0, "parentId": 423031.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6ec884ca-b4f9-46fb-ba5c-ad6ec0a0a303"}, {"page_content": "Lotto Puchar Polski w hokeju na lodzie mężczyzn 2017 – 20. edycja rozgrywek o Puchar Polski, zorganizowana przez Polską Hokej Ligę. W turnieju finałowym wezmą udział cztery najlepsze kluby PHL po rozegraniu dwóch rund spotkań ligowych.\nObrońcą tytułu jest drużyna GKS Tychy, która w finale poprzedniej edycji pokonała ComArch Cracovię 3:0 i po raz siódmy w historii sięgnęła po to trofeum.\nFormuła.\nRozgrywki Pucharu Polski zostaną przeprowadzone w oparciu o regulamin uchwalony przez PZHL. Rywalizacja podobnie jak w poprzednich edycjach będzie się składała się z dwóch etapów. Pierwszy pokrywał się będzie z rozgrywkami ligowymi Polskiej Hokej Ligi, gdzie jedenaście klubów rozegra dwie pełne rundy po 20 spotkań. Na podstawie miejsc w tabeli cztery pierwsze drużyny wywalczą awans do drugiego etapu tj. turnieju finałowego. Zespoły zostaną podzielone w następujące pary: 1 – 4 i 2 – 3. W finale zagrają zwycięzcy meczów półfinałowych. Nie zostanie rozegrany mecz o trzecie miejsce.\nW drugim etapie w spotkaniach półfinałowych w przypadku remisu w regulaminowym czasie gry bezpośrednio po nim nastąpi dziesięciominutowa dogrywka po czterech hokeistów obu drużyn. Jeśli spotkanie nadal nie zostanie rozstrzygnięte, wówczas będzie przeprowadzana seria rzutów karnych w oparciu o przepisy PZHL. Podobnie w meczu finałowym z tym, że zamiast 10 minut zawodnicy rozegrają 20 minutową dogrywkę w pełnych składach. Jeśli dogrywka nie przyniesie rozstrzygnięcia wówczas zostanie przeprowadzona seria rzutów karnych, po pięć najazdów każdej z drużyn. Mecze w drugim etapie będą prowadzili czterej sędziowie, po dwóch głównych i liniowych. Spotkania półfinałowe i finał rozgrywek odbędą się 27 i 28 grudnia 2017 roku.\nOrganizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3995743", "fragment_id": "578578/0", "subtitle": "", "title": "Puchar Polski w hokeju na lodzie 2017", "document_id": "578578", "start_index": 0.0, "parentId": 3995743.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17273113131523132}, "uuid": "805d1562-6ad2-4d42-a84f-bb21ef102efa"}, {"page_content": "\"Uwolnienie\" (ang. \"icing\") występuje, gdy gracz wybije krążek z własnej połowy (własnej tercji lub własnej połowy) na połowę przeciwnika w taki sposób, że krążek minie linię bramkową po drugiej stronie tafli oraz gdy żaden z zawodników nie będzie miał możliwości przejęcia go. Wówczas gra zostaje przerwana i następuje wznowienie w tercji obronnej drużyny dokonującej wystrzelenia krążka. Jest to tzw. zabronione uwolnienie, gdyż dokonywane jest przy równej liczbie graczy obu drużyn na lodzie. Uwolnienie dozwolone jest dopuszczalne dla drużyny grającej w liczebnym osłabieniu. Wówczas możliwość wystrzelenia krążka na drugi koniec tafli jest przywilejem w grze obronnej dla drużyny osłabionej. Ponadto zabronione uwolnienie jest bezskuteczne gdy krążek trafi do bramki. Od sezonu 2008/09 IIHF wprowadziła nową zasadę, w myśl której drużyna przeciwna po dokonaniu zabronionego uwolnienia nie może dokonać zmiany zawodników i do wznowienia muszą przystąpić gracze, którzy przebywali na lodzie w momencie dokonania uwolnienia.\nRzut karny.\n\"Rzut karny\" jest podyktowany za faul na zawodniku, przed którym w momencie ataku znajduje się już tylko bramkarz przeciwnika. Wówczas pozostali gracze zjeżdżają z lodowiska, pozostają tylko bramkarz strony faulującej, zawodnik poszkodowany i krążek, umieszczony na środku lodowiska. Zawodnik może w dowolny sposób przejąć krążek (nie może się cofnąć z krążkiem, ani go zgubić), najechać na bramkę i oddać strzał w celu zdobycia gola.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26103", "fragment_id": "181673/12", "subtitle": "", "title": "Hokej na lodzie", "source": "wikipedia", "start_index": 16852.0, "document_id": "181673", "parentId": 26103.0, "score": 0.3409702181816101}, "uuid": "cda6040c-7dc1-4472-b1a7-ca0c123d937b"}, {"page_content": "W piłce nożnej akcje ofensywne nie należą do głównych zadań bramkarzy, niemniej sytuacje takie zdarzają się, zwłaszcza kiedy dana drużyna przegrywa. Czasem bramkarze wykonują również rzuty wolne i karne. Poniżej przedstawiono listę bramkarzy – rekordzistów pod względem strzelonych bramek:\n Rogério Ceni – 131 bramki\n José Luis Chilavert – 62 bramki\n René Higuita – 44 bramki\n Dimityr Iwankow – 42 bramek\n Jorge Campos – 40 bramek\n Johnny Martín Vegas – 39 bramek\n Fernando Patterson – 34 bramki\n Álvaro Misael Alfaro – 31 bramek\n Hans-Jörg Butt – 29 bramek\n Vincent Enyeama – 24 bramki\n Marco Antonio Cornez – 24 bramki\n Dragan Pantelić – 22 bramki\n Žarko Lučić – 21 bramek\n Nizami Sadigov – 21 bramek\n Cristian David Lucchetti – 19 bramek.\nBramkarz w piłce ręcznej.\nBramkarz w piłce ręcznej jest jedynym zawodnikiem, który ma prawo dotknąć piłki w tzw. kole (strefie obrony). Dotknięcie piłki w tej strefie przez zawodnika drużyny atakującej oznacza pozycję spaloną i rzut wolny dla drużyny broniącej; dotknięcie piłki przez zawodnika drużyny broniącej określane jest jako \"obrona w kole\" i karane rzutem karnym. Bramkarz ma prawo grać w kole rękami i nogami, natomiast poza kołem tylko rękoma, jak każdy zawodnik. Przywilejem bramkarza w piłce ręcznej jest również to, że jeśli bramkarz grając w strefie obrony wybije piłkę poza linię końcową boiska, sam wznawia grę: jeśli piłkę w ten sam sposób wybije poza linię końcową inny zawodnik drużyny broniącej, jego zespół karany jest rzutem rożnym.\nBramkarz w hokeju na lodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106381", "fragment_id": "645765/1", "subtitle": "", "title": "Bramkarz", "document_id": "645765", "start_index": 1644.0, "parentId": 106381.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20781104266643524}, "uuid": "61c4d147-9bbf-42b2-aab9-c5681f1ddf25"}, {"page_content": "Plac gry stanowi otoczone bandami lodowisko podzielone na trzy, wyznaczone niebieskimi liniami, części zwane tercjami. Dodatkowo linia czerwona przebiegająca przez środek lodowiska i dzieląca je na pół zwana jest neutralną. Ponadto do obszaru boiska włącza się ławkę rezerwowych (zlokalizowaną wzdłuż jednej długości lodowiska za bandami) oraz ławkę kar (umiejscowioną naprzeciw, wzdłuż drugiej długości lodowiska).\nHokej jest grą, w której wiele zagrań jest dozwolonych. Generalnie zawodnicy zagrywają krążek kijem, lecz nie jest to jedyny dopuszczalny sposób. Ponadto mogą to uczynić łyżwą, ręką itd. Ograniczenia obowiązują przy zagraniu krążka przy pomocy ręki do partnera z drużyny oraz przy zagraniu krążka kijem podniesionym powyżej ramion (w tych przypadkach gra jest przerwana). Bramkę można zdobyć tylko kijem (w wyjątkowych przypadkach uznaje się gole zdobyte gdy krążek odbija się od łyżwy, gdy sędzia nie stwierdza zamiaru zawodnika). Zmiany zawodników („piątek”) dokonywane są w trakcie gry oraz w czasie przerw w grze. Istotne jest przy tym, aby na lodowisku niezmiennie przebywało nie więcej niż sześciu graczy jednej drużyny. Przekroczenie tego przepisu skutkuje nałożeniem kary na drużynę naruszającą tę zasadę.\nW przypadku, gdy krążek zniknie z pola widzenia sędziego (np. wypadnie na trybuny, jeden z zawodników zasłoni go na dłużej niż trzy sekundy, bramkarz przykryje ciałem itp.) gra jest przerywana i następuje wznowienie. Wówczas dwóch graczy z przeciwnych drużyn staje naprzeciw siebie, zaś stojący obok nich sędzia rzuca na lód między nich krążek, który oni próbują wywalczyć. Początek każdej tercji oraz dalsza gra po zdobyciu gola rozpoczyna się od wznowienia na środku tafli (w odróżnieniu od innych gier zespołowych drużyna tracąca bramkę nie zyskuje automatycznie przywileju posiadania krążka po utracie gola).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26103", "fragment_id": "181673/6", "subtitle": "", "title": "Hokej na lodzie", "document_id": "181673", "start_index": 8546.0, "parentId": 26103.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6b57dcb4-d3f4-4359-8ab9-57acf38d443a"}, {"page_content": "Puchar Polski w hokeju na lodzie 2007 – 10. edycja Pucharu Polski w hokeju na lodzie została rozegrana w dniach od 4 września do 29 grudnia 2007 roku.\nPlan rozgrywek.\nRozgrywki składały się w czterech części:\nTurniej finałowy.\nFinał.\n! colspan=\"5\" width=\"100%\" align=\"center\" style=font-size:85%| Szczegóły\nRzuty karne:R. Hlouch (V)\nRzuty karne:(V) T. Proszkiewicz (V) R. Bacul", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3057920", "fragment_id": "1196604/0", "subtitle": "", "title": "Puchar Polski w hokeju na lodzie 2007", "parentId": 3057920.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1196604", "source": "wikipedia", "score": 0.4241693615913391}, "uuid": "564ed72a-9244-44d3-8324-c3577939a3f5"}, {"page_content": "Hokej na lodzie jest od początku istnienia sportem kontaktowym, w którym ataki ciałem są dozwolone, skutkiem czego powszechne są kontuzje. Specjalne wyposażenie ochronne jest wysoce zalecane. Na ogół obejmuje kask, ochraniacze na ramiona, łokcie oraz zęby, rękawice, specjalne spodnie. Bramkarze są chronieni lepiej, bo nie muszą tak często zmieniać położenia, a zarazem są bardziej narażeni na atak. Mają specjalne maski oraz ochraniacze na nogi. Zawodnicy, którzy nie przekroczyli wieku 18 lat, muszą mieć dodatkowo specjalną ochronę na twarzy w formie kratownicy, nawet gdy nie są bramkarzami.\nZasady.\nW skład każdego zespołu na lodzie wchodzą bramkarz i pięciu graczy w polu: dwóch obrońców i trzech napastników: lewoskrzydłowy, środkowy i prawoskrzydłowy. Kadra meczowa drużyny hokejowej jest liczniejsza, składa się z 22 zawodników – 20 zawodników przewidzianych do gry w polu oraz dwóch bramkarzy. Dzięki temu zespoły w trakcie gry swobodnie dokonują regularnych zmian tzw. „piątek”.\nKażdy z zawodników wyposażony jest w kij, łyżwy oraz odpowiednie ochraniacze zapobiegające kontuzjom. Do gry służy krążek wykonany z twardego kauczuku, który zawodnicy trącając kijami starają się wbić do bramki przeciwnika. Jest to sport o szybkim tempie gry z użyciem gry fizycznej (ciałem).\nCzas meczu hokejowego trwa 60 minut (czas podzielony jest na trzy części, tzw. tercje po 20 minut.) Czas liczony jest według tzw. \"czystej gry\", tzn. jest zatrzymywany, gdy wystąpi przerwa w grze zarządzona przez sędziego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26103", "fragment_id": "181673/5", "subtitle": "", "title": "Hokej na lodzie", "source": "wikipedia", "start_index": 7039.0, "document_id": "181673", "parentId": 26103.0, "score": 0.36461639404296875}, "uuid": "dd59b97e-b63e-4ae5-9976-f778e26c6bb0"}]}
{"id": "q_31", "question": "Według polskiej terminologii z ilu milionów składa się bilion?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLiczebniki główne potęg tysiąca – słowa oznaczające liczby o wykładniku naturalnym takie jak 103, 106, 109 (czyli tysiąc, milion, miliard) i wyższe.\nLiczebniki takie tworzone są w różnych językach świata według różnych reguł. Dwa najbardziej rozpowszechnione systemy takich liczebników to długa skala (fr. \"échelle longue\") i krótka skala (fr. \"échelle courte\"). Systemy te posługują się analogicznymi nazwami (różniącymi się jedynie ortografią) w odniesieniu do różnych liczb. Na przykład słowo \"bilion\", które w Polsce i w większości krajów europejskich oznacza milion milionów (1012), w krajach anglojęzycznych (ang. \"billion\") określa tysiąc milionów (109) – czyli polski \"miliard.\" Wybór długiej lub krótkiej skali zależy od kraju, języka, a nawet dziedziny zastosowania danego liczebnika; bywało też, że władze decydowały o zmianie obowiązującej w danym państwie skali.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4158", "fragment_id": "175465/0", "subtitle": "", "title": "Liczebniki główne potęg tysiąca", "parentId": 4158.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175465", "source": "wikipedia", "score": 0.8009611964225769}, "uuid": "af0c14f6-3cf0-4af5-96b3-53d1da91915a"}, {"page_content": "Miliard (skrót: mld) – liczba o wartości: 1 000 000 000 = 109 (tysiąc milionów), w krajach stosujących długą skalę. Termin \"miliard\" nie ma swojego odpowiednika w większości krajów stosujących skalę krótką. \nW notacji naukowej miliard zapisuje się w postaci 1e9.\nW krajach stosujących krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) liczba 109 nosi nazwę bilion.\nW układzie SI mnożnikowi 109 odpowiada przedrostek jednostki miary giga o symbolu G np. GHz – gigaherc, a jego odwrotności (jedna miliardowa) 10-9 odpowiada nano o symbolu n np. nF – nanofarad.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3796", "fragment_id": "168329/0", "subtitle": "", "title": "Miliard", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3796.0, "document_id": "168329", "score": 0.3791503310203552}, "uuid": "5dd20bed-d70f-4917-a4b0-72a7ad320911"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nMilion (polski skrót: mln) – liczba o wartości: 1 000 000 = 106 (tysiąc tysięcy), jak również liczebnik główny.\nW układzie SI mnożnikowi 106 odpowiada przedrostek jednostki miary mega o symbolu M, np. MHz – megaherc, a jego odwrotności (jedna milionowa) 10−6 odpowiada mikro o symbolu µ, np. µm – mikrometr.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3797", "fragment_id": "168330/0", "subtitle": "", "title": "Milion", "document_id": "168330", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3797.0, "score": 0.4347594976425171}, "uuid": "3cdafcfb-d883-4db5-9cfa-5576f62e503e"}, {"page_content": "Bilion (skrót: bln) – liczba o wartości: 1 000 000 000 000 = 1012 (czyli 1000 miliardów), w krajach stosujących długą skalę.\nW krajach stosujących krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) leksykalne bilion oznacza liczbę 109, czyli miliard na długiej skali.\nW układzie SI mnożnikowi 1012 odpowiada przedrostek jednostki miary tera o symbolu T, a jego odwrotności (jedna bilionowa) 10-12 odpowiada piko o symbolu p.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=617", "fragment_id": "181342/0", "subtitle": "", "title": "Bilion", "parentId": 617.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181342", "source": "wikipedia", "score": 0.5189485549926758}, "uuid": "b3342552-739f-43c1-a37f-f032265bdaba"}, {"page_content": "(милијарда \"milijarda\", билион \"bilion\")\n #TAM \n (\"miliarda\", \"bilión\")\n #TAM \n (\"milijarda\", \"bilijon\")\n #TAM \n (francuski: \"milliard\", \"billion\"; niemiecki: \"Milliarde\", \"Billion\"; włoski: \"miliardo\", \"bilione\")\n #TAM \n (\"miljard\", \"biljon\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\" lub \"millardo\", \"billón\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\" lub \"millardo\", \"billón\")\n #TAM \n (\"milliárd\", \"billió\" lub \"ezer milliárd\")\n #TAM \n (\"miliardo\", \"bilione\")\n \"106 = milion, 109 = bilion, 1012 = trylion itp.\"\nKraje stosujące krótką skalę.\nKraje / regiony anglojęzyczne.\nWiększość krajów anglojęzycznych stosuje krótką skalę, w szczególności:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\n #TAM \nInne kraje.\n (portugalski: \"bilhão\" = 109, \"trilhão\" = 1012 itd.)\n #TAM \n, hiszpańskojęzyczne terytorium stowarzyszone z USA, stosuje krótką skalę (\"billón\" = 109, \"trillón\" = 1012).\nKrótka skala, ale z miliardem z długiej skali.\nNiektóre kraje zaadaptowały krótką skalę dla liczb od 1012 wzwyż, ale zachowały tradycyjne określenie 109 jako miliarda, choć w krótkiej skali ta liczba jest nazywana bilionem. Są to:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\n #TAM \n* εκατομμύριο (\"ekatommyrio\") „sto miriad” = 106,\n* δισεκατομμύριο (\"disekatommyrio\") „podwójne 100 miriad” = 109,\n* τρισεκατομμύριο (\"trisekatommyrio\") „potrójne sto miriad” = 1012,", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4158", "fragment_id": "175465/5", "subtitle": "", "title": "Liczebniki główne potęg tysiąca", "parentId": 4158.0, "start_index": 7904.0, "document_id": "175465", "source": "wikipedia", "score": 0.6469364762306213}, "uuid": "8e3a6991-38a1-46f6-8b87-1741a4c55595"}, {"page_content": "Adam i Chuquet używali długiej skali, czyli potęg miliona, podobnie jak dzisiaj w Polsce. Chociaż praca Chuqueta była pierwszym opublikowanym dziełem, podającym niektóre z nazw wielkich liczb, prawdopodobnie ani on, ani Adam nie byli ich twórcami:\nObecny zasięg geograficzny długiej i krótkiej skali.\nIstnienie różnych skal oznacza konieczność zachowania szczególnej uwagi przy tłumaczeniach i porównywaniu dużych liczb z różnych języków lub krajów, a czasem nawet z tego samego kraju. Na przykład dokumenty historyczne z Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch mogą odwoływać się do krótkiej lub długiej skali w zależności od daty dokumentu, gdyż każde z tych państw stosowało każdy z tych systemów w swej historii. Dzisiejsza Wielka Brytania oficjalnie używa krótkiej skali, jednak zmiana nastąpiła niedawno (w 1974 roku), więc wiele osób jest ciągle przyzwyczajonych do długiej skali, która zresztą nadal bywa nazywana „systemem brytyjskim”. Stosowanie jednej lub drugiej skali jest też uzależnione od dziedziny – w tekstach ekonomicznych używa się często krótkiej skali, nawet po polsku – nie jest znane źródło tej praktyki, ale najprawdopodobniejsze jest to, że wynika ona z błędów w tłumaczeniu tekstów anglojęzycznych z dziedziny ekonomii, kiedy tłumacze zamieniają tylko nazwy liczb bez uwzględniania ich wielkości.\n \"106 = milion, 109 = miliard / tysiąc milionów, 1012 = bilion, 1015 = biliard / tysiąc bilionów, 1018 = trylion itp.\"\nKraje stosujące długą skalę.\nTradycyjnie długa skala jest używana w większości krajów Europy (w tym w Polsce) i w większości pozaeuropejskich krajów z europejskim językiem (oprócz angielskiego). Wyjątkami są tu Grecja i Brazylia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\n #TAM \n (kataloński: \"miliard\" lub \"mil milions\", \"bilió\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (niemiecki: \"Milliarde\", \"Billion\")\n #TAM", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4158", "fragment_id": "175465/3", "subtitle": "", "title": "Liczebniki główne potęg tysiąca", "parentId": 4158.0, "start_index": 4541.0, "document_id": "175465", "source": "wikipedia", "score": 0.4065273702144623}, "uuid": "b1684530-a407-4ebd-827f-cea0f413f838"}, {"page_content": "(francuski: \"milliard\", \"billion\"; holenderski: \"miljard\", \"biljoen\"; niemiecki: \"Milliarde\", \"Billion\")\n #TAM \n (serbski: милијарда \"milijarda\", билион \"bilion\"; chorwacki: \"milijarda\", \"bilijun\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (\"milijarda\", \"bilijun\")\n #TAM \n (\"miliarda\", \"bilion\")\n #TAM \n (\"milliard\", \"billion\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (fiński: \"miljardi\", \"biljoona\"; szwedzki: \"miljard\", \"biljon\")\n #TAM \n (francuski: \"milliard\", \"billion\")\n #TAM \n (hiszpański: \"millardo\", \"billón\")\n #TAM \n (hiszpański: \"millardo\" lub \"mil millones\", \"billón\"; kataloński: \"miliard\" lub \"mil milions\", \"bilió\")\n #TAM \n (\"miljard\", \"biljoen\")\n #TAM \n (\"milljarður\", \"billjón\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (niemiecki: \"Milliarde\", \"Billion\")\n #TAM \n (luksemburski: \"milliard\", \"billioun\"; francuski: \"milliard\", \"billion\"; niemiecki: \"Milliarde\", \"Billion\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\" lub \"millardo\", \"billón\")\n #TAM \n (francuski: \"milliard\", \"billion\")\n #TAM \n (\"Milliarde\", \"Billion\")\n #TAM \n (\"milliard\", \"billion\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM \n (\"miliard\", \"bilion\")\n #TAM \n (\"mil milhões\" lub \"milhar de milhões\", \"bilião\")\n #TAM \n (\"miliard\", \"bilion\")\n #TAM \n (hiszpański: \"mil millones\", \"billón\")\n #TAM", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4158", "fragment_id": "175465/4", "subtitle": "", "title": "Liczebniki główne potęg tysiąca", "parentId": 4158.0, "start_index": 6443.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175465", "score": 0.5154994130134583}, "uuid": "e3aa4f31-d1b2-46f3-b4f7-e291468d91d8"}, {"page_content": "Stosowanie tego rodzaju przybliżeń jest jednak niezalecane i w każdym przypadku preferowane jest użycie odpowiednich jednostek. Przykładem takiego przybliżenia jest wyrażanie w promilach zawartości alkoholu we krwi mierzonej w g/dl.\nKrytyka.\nStosowanie oznaczeń ppb, ppt i ppq może prowadzić do nieporozumień wynikających z różnego znaczenia liczebników \"bilion\", \"trylion\" i \"kwadrylion\" w zależności od języka (problem krótkiej i długiej skali). W krajach anglojęzycznych stosujących krótką skalę, \"&lt; lang=\"en\"&gt;billion&lt;/&gt;\" oznacza zazwyczaj 109 (miliard), \"&lt; lang=\"en\"&gt;trillion&lt;/&gt;\" – 1012 (bilion), a \"&lt; lang=\"en\"&gt;quadrillion&lt;/&gt;\" – 1015. Natomiast w krajach stosujących długą skalę (m.in. w Polsce i wielu krajach europejskich), bilion oznacza 1012, trylion – 1018, a kwadrylion – 1024. Z tego względu wielu autorów i instytucji, m.in. Międzynarodowe Biuro Miar i Wag, National Institute of Standards and Technology, Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna i Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej, nie zaleca stosowania tych oznaczeń.\nCo więcej, w niektórych przypadkach symbol ppt stosowany jest w rozumieniu \"&lt; lang=\"en\"&gt;parts per thousand&lt;/&gt;\" (liczba części na tysiąc), a więc jako synonim promila, co również może prowadzić do pomyłek. By uniknąć tej zbieżności, niektórzy autorzy stosują w tym celu oznaczenie ppth.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3756089", "fragment_id": "1335855/2", "subtitle": "", "title": "Sposoby zapisu bezwymiarowego stosunku dwóch wielkości", "document_id": "1335855", "start_index": 3402.0, "parentId": 3756089.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1732664853334427}, "uuid": "83fbd8c1-5b92-4fff-ae73-28b1782ca0de"}, {"page_content": "Biliard – liczba o wartości: 1 000 000 000 000 000 = 1015. Termin \"biliard\" jest stosowany w nazewnictwie liczebników w skali długiej i nie ma swojego odpowiednika w skali krótkiej.\nW krajach stosujących skalę krótką (głównie kraje anglojęzyczne) liczba 1015 nosi nazwę kwadrylion, tak jak 1024 w pozostałych krajach.\nW układzie SI mnożnikowi 1015 odpowiada przedrostek jednostki miary peta o symbolu P, a jego odwrotności (jedna biliardowa) 10−15 odpowiada femto o symbolu f.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=616", "fragment_id": "181341/0", "subtitle": "", "title": "Biliard", "document_id": "181341", "start_index": 0.0, "parentId": 616.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2160329818725586}, "uuid": "87d578e3-e869-4407-a083-775c328265c4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przedrostka. Zobacz też: organizacji PETA.\nPeta (P) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 1 000 000 000 000 000 = 1015 (biliard).\nPeta a pebi.\nW informatyce oznacza on częściej 250 = 10245 = 1 125 899 906 842 624, np. 1 PB (petabajt) to 250 bajtów (zob. przedrostek dwójkowy). Najczęściej stosowany w przypadku określania pojemności pamięci dyskowej superkomputerów i największych dostawców usług w Internecie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4854", "fragment_id": "176435/0", "subtitle": "", "title": "Peta", "document_id": "176435", "start_index": 1.0, "parentId": 4854.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10445855557918549}, "uuid": "03b1e84f-a1e6-4ce4-9cf4-a82b31d6c7ad"}]}
{"id": "q_32", "question": "Kirasjerzy walczyli pieszo czy konno?", "answer": [{"page_content": "W XVI wieku i na początku XVII wieku kirasjerzy walczyli ogniem z konia, stosując tzw. karakol. Dopiero w wojnie trzydziestoletniej mający doświadczenie w polskich wojskach Gottfried Heinrich zu Pappenheim i wzorujący się na nim Ottavio Piccolomini wykorzystywali kirasjerów do przeprowadzania szarż cwałem na białą broń. Odtąd kirasjerzy atakowali w zwartym szyku, galopem z odległości 1800-700 kroków. Do przełamywania linii nieprzyjaciela używali pałaszy, natomiast pistolety stanowiły broń rezerwową. Generał von Marvitz zapisał kiedyś: „Ta formacja przełamie wszystko, co jej stanie na drodze. Połowa z nich padnie pod kulami wroga lub wpadnie w okopy, a setki skręcą sobie kark. Ale oni się nie zatrzymają (a co dopiero mówić o zawróceniu), ponieważ przy całym tym zamęcie i łoskocie powodowanym przez setki koni rwących w zwartym szyku nawet najlepszy jeździec nie byłby w stanie kierować swoim wierzchowcem – są po prostu skazani na to, by się przebić. A nawet jeśli któryś z nich okiełzna konia i odzyska panowanie nad nim, niech lepiej zapomni o zatrzymywaniu się, bo zostałby powalony i stratowany przez gnających za nim. Nie ma zatem cienia wątpliwości, że po rozpoczęciu szarży może się ona zakończyć wyłącznie przełamaniem linii wroga lub śmiercią całego oddziału.”[]\nObok typowych kirasjerów w XVII wieku występowali tzw. półkirasjerzy, używający lżejszych zbroi i walczący przy użyciu arkebuzów. Stanowili oni specyficzny rodzaj jazdy, pośredni między kirasjerami i arkebuzerami[].\nOd połowy XIX wieku zaliczani byli do jazdy liniowej, która gdzieniegdzie zachowała nazwę kirasjerów. We Francji kirasjerzy przetrwali do 1914 r.\nWe Włoszech do chwili obecnej istnieje jeden pułk kirasjerów (\"Reggimento Corazzieri\"). Należy on do formacji karabinierów i pełni funkcję gwardii honorowej prezydenta Włoch.\nUzbrojenie i wyposażenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291852", "fragment_id": "1405551/1", "subtitle": "", "title": "Kirasjerzy", "parentId": 291852.0, "start_index": 870.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1405551", "score": 0.44888049364089966}, "uuid": "8561c341-0801-4af3-984b-fbf7bade1574"}, {"page_content": "Kirasjerzy (fr. \"cuirassier\" – kiryśnik, pancerny) – rodzaj (formacja) ciężkiej jazdy walczącej w zbrojach z płyt metalowych (zbroja trzy czwarte, półzbroja lub sam kirys), obecny w armiach europejskich od XVI do XX wieku.\nHistoria.\nJazda tego rodzaju powstała w drugiej połowie XVI wieku z przekształcenia ciężkozbrojnej jazdy kopijniczej, stanowiąc kolejny etap rozwoju europejskiej jazdy ciężkiej. Pancerz używany przez tych jeźdźców był znacznie lżejszy, zapewniający w walce większą swobodę ruchów i sprawność. Zamiast metalowych blach stosowano też grubą skórę, stąd pochodzenie nazwy od francuskiego \"cuir\" (skóra). Znaczną uwagę poświęcano technice jazdy. Kirasjerzy potrafili zadawać skuteczne uderzenia zarówno nieprzyjacielskiej konnicy, jak i piechocie. W armiach stanowili formację uprzywilejowaną i byli zwolnieni z wielu obowiązkowych elementów służby[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291852", "fragment_id": "1405551/0", "subtitle": "", "title": "Kirasjerzy", "document_id": "1405551", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 291852.0, "score": 0.5}, "uuid": "348201d1-0bec-411a-be99-12d9e769431d"}, {"page_content": "Arkebuzerzy, arkabuzerzy; arkebuzeria (od fr. \"arquebusier\") – jazda lub piechota, której podstawową broń stanowiły arkebuzy. Formacja występująca głównie w armiach zachodnioeuropejskich XVI i XVII wieku. \nKonni arkebuzerzy (arkabuzerzy) pojawili się pod koniec XV wieku podczas wojen we Włoszech jako poruszająca się konno piechota (\"archibugieri a cavallo\"), ostrzeliwująca nieprzyjaciela z niewielkiego dystansu, podobnie jak późniejsi dragoni. Prowadzili ogień pieszo, opierając broń o siodło, następnie konno się wycofywali. Po wyposażeniu od połowy XVI wieku w lżejsze bandolety, prowadzili ogień z konia, zwykle z zastosowaniem taktyki karakolu. W XVI stuleciu, uzbrojeni w cięższą i tańszą broń palną – muszkiety, zyskali nazwę muszkieterów (również jako oddziały jazdy).\nHistoria.\nW środkowej Europie masowe wykorzystanie tej formacji łączyło się z wybuchem wojny trzydziestoletniej. Wojska cesarskie na początku konfliktu dysponowały zaledwie dwoma arkebuzerskimi regimentami, w roku 1621 miały ich już 17, a ostatecznie 20 w 1633 r. Podobnie liczni byli w wojskach Ligi Katolickiej, wraz z kirasjerami stanowiąc tam dwie główne formacje jazdy. Regimenty arkebuzerskie powstające w latach 20. XVII wieku w państwach niemieckich rekrutował do swych wojsk jako oddziały najemne (pierwsze w 1628) Gustaw Adolf, podejmując szwedzką interwencję w trakcie wojny trzydziestoletniej. W latach 40. liczba tych jednostek sukcesywnie jednak się zmniejszała, a przed końcem wielkiej wojny ten typ kawalerii zanikł zupełnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22491", "fragment_id": "170196/0", "subtitle": "", "title": "Arkebuzerzy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 22491.0, "document_id": "170196", "score": 0.5459730625152588}, "uuid": "34d10658-70ad-4547-a813-1eb44a6ea0f6"}, {"page_content": "W tej sytuacji w obronie miejscowości doszło do kontruderzenia Francuzów, dokonanego z pomocą jedynie 2 pułków kirasjerów, 3 pułków dragonów i resztek osłabionych kompanii piechoty. Ze względu na teren niesprzyjający konnicy, znaczna część dragonów (2 pułki) podjęła walkę pieszą, podczas gdy kirasjerzy i pozostali dragoni zaatakowali frontalnie i z flanki pozycje Austriaków. W tej fazie bitwy doszło do niezwykle zaciętych walk kawalerii, m.in. uwieńczonych zdobyciem sztandaru francuskiego regimentu kirasjerów Mauroy. Szczególnie na lewym skrzydle wojsk cesarskich, po trzykrotnym odparciu szarż austriackich kirasjerów, silne zagrożenie ze strony Francuzów dowodzonych osobiście przez hr. de Tessé, wymagało nagłego wzmocnienia dodatkową piechotą i ciężką jazdą.\nPo odparciu francuskiego uderzenia zaznaczyła się jednak liczebna przewaga oddziałów cesarskich, które stopniowo zaczęły oskrzydlać nieprzyjaciela. W tych warunkach hr. de Tessé nakazał powolny odwrót. Wycofywanie się jego oddziałów w kierunku zachodnim skutecznie osłaniały kontrataki spieszonych dragonów francuskich, opóźniając postęp Austriaków. Mimo napotkania na drodze odwrotu swych pozostałych batalionów piechoty i całej reszty kawalerii, stanowiących istotne wsparcie, de Tessé nie zdecydował się na wznowienie boju o Carpi, odchodząc do głównego obozu w Legnago. Również wyczerpane marszami i bojem wojska habsburskie zatrzymały się na północ od zdobytej miejscowości, nie będąc w stanie podjąć dalszego pościgu.\nPodsumowanie.\nStraty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=625463", "fragment_id": "854894/3", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Carpi", "source": "wikipedia", "start_index": 4692.0, "document_id": "854894", "parentId": 625463.0, "score": 0.09978077560663223}, "uuid": "97195378-261c-4b08-9e2e-83aa8622e826"}, {"page_content": "Tradycje jazdy pancernej w I Rzeczypospolitej sięgały wczesnego średniowiecza. Husarze po reformach króla Stefana Batorego przyjęli formę jazdy ciężkiej odpowiadającej późniejszym kirasjerom. Główna różnica polegała na taktyce i na użyciu lekkiej długiej kopii jako głównej broni zaczepnej.\nNiemieccy kirasjerzy.\nKirasjerzy niemieccy to kawaleria ciężka, przeznaczona pierwotnie do uderzeniowych działań ofensywnych. \nZ chwilą wybuchu I wojny światowej w armii Cesarstwa Niemieckiego istniało 17 pułków jazdy ciężkiej: 10 kirasjerów pruskich oraz 7 pułków jazdy ciężkiej, 2 saskie oraz 2 bawarskie. Od 30 grudnia 1916 osiem pułków przeorganizowano w spieszone pułki kawalerii.\n&lt;br&gt;Od listopada 1917 dziesięć pułków pruskich kirasjerów przeorganizowano w cztery pułki konne i sześć spieszonych, zaś siedem pułków jazdy ciężkiej dzieliło się na pięć konnych i dwa spieszone. 12 kwietnia 1918 jeden rezerwowy pułk kirasjerów rozwiązano.\nKirasjerzy nosili hełm kirasjerski wz. 1889 z nakarczkiem folgowym. Na hełm nakładano szarozielony pokrowiec wz. 1892 z numerem pułku. Czapki polowe miały otok w barwie pułkowej oraz białe wypustki wokół korony i otoku. W użyciu były kurtki polowe wz. 1910 z wypustkami w barwach pułkowych. Miały też kirasjerskie taśmy wzdłuż kołnierza, zapięcia i mankietów. Oficerowie gwardii przybocznej i kirasjerów gwardii nosili na kołnierzu długie, srebrne belki gwardyjskie na prostokątnych patkach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291852", "fragment_id": "1405551/4", "subtitle": "", "title": "Kirasjerzy", "parentId": 291852.0, "start_index": 5545.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1405551", "score": 0.40205705165863037}, "uuid": "4c1ac147-f373-4772-b391-60966accf441"}, {"page_content": "Sukcesy w opanowaniu i utrzymaniu rozległych terytoriów zawdzięczali wysoko rozwiniętej sztuce wojennej – walczyli pieszo uzbrojeni we włócznie, łuki i strzały mając tarcze za całe uzbrojenie obronne. Znali jedynie luźny szyk, który Bizantyńczykom wydawał się bezładny, byli jednak podzieleni na dziesiątki i setki. Część wojów walczyła konno. W czasie najazdów chętnie uciekali się do podstępów i zasadzek, a unikali bitew w otwartym polu. Początkowo zdobywali twierdze podstępem wywabiając załogę poza mury. Szybko jednak nauczyli się budować machiny oblężnicze. Po zdobyciu terytorium lub miasta mordowali mężczyzn, a dzieci i kobiety brali w niewolę. Pojmanych zabijali w wymyślny sposób – na palu, tłukąc pałkami lub paląc wraz z dobytkiem. Cenili bardzo zdobytą broń, wyroby ze złota i srebra, tkaniny i pieniądze, które ukrywali w ziemi. Wzięci do niewoli jeńcy tworzyli niewolną czeladź domową, zwaną \"otrokami\" lub \"otorczicami\".\nWierzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1646610", "fragment_id": "681838/5", "subtitle": "", "title": "Serbowie od VII do IX wieku", "parentId": 1646610.0, "start_index": 6214.0, "source": "wikipedia", "document_id": "681838", "score": 0.24665988981723785}, "uuid": "047ee932-36af-41f3-87ce-fb206c3eed2f"}, {"page_content": "Dragoni – formacja piechoty przemieszczająca się konno ale walcząca pieszo, pierwotnie utworzona we Francji pod koniec XVI wieku, z czasem spopularyzowana w wielu innych państwach. Od XVII-XVIII wieku zaliczana do formacji kawaleryjskich. Uzbrojenie dragonów stanowiła broń strzelecka i biała. \nEtymologia.\nZakłada się, że nazwa formacji miała pochodzić od wizerunku smoka (fr. \"dragon\") umieszczanego na sztandarach pierwszych oddziałów tego rodzaju. Może też wywodzić się od niemieckiego \"tragen\" bądź holenderskiego \"dragen\" (nosić), co łączyło by się z specyfiką dragonów jako piechoty „(prze)noszonej” na koniach.\nHistoria.\nPierwsze oddziały dragonów zostały sformowane we Francji przez Henryka IV w końcu XVI wieku. Początkowo była to formacja piechoty, cechująca się wysoką mobilnością dzięki wykorzystaniu do przemieszczania się koni, jednak prowadząca walkę pieszo. Na przełomie XVII i XVIII w. (w Polsce od 1717 r.) dragonów zaczęto zaliczać w poczet jazdy, przy czym zachowano na ich wyposażeniu typowy dla piechoty długi karabin z bagnetem, a szkolenie dalej obejmowało również taktykę walki pieszej. W XVIII w. stała się najliczniejszym rodzajem jazdy (w armii rosyjskiej za panowania Piotra I stanowiła całą regularną kawalerię), stając się formacją pośrednią pomiędzy ciężkimi kirasjerami a lekkimi huzarami i ułanami.\nW Polsce.\nRzeczpospolita Obojga Narodów.\nW Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego. Pierwsza jednostka dragonii pojawiła się w wojskach litewskich w roku 1617. Była to licząca 150 żołnierzy chorągiew dowodzona przez przybyłego z Francji poprzez Kurlandię Gabriela Ceridon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308366", "fragment_id": "1444796/0", "subtitle": "", "title": "Dragoni", "parentId": 308366.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1444796", "score": 0.5}, "uuid": "cd506509-3357-4569-a10a-4ca2fae54828"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n14 Pułk Kirasjerów – oddział jazdy polskiej Armii Księstwa Warszawskiego. \nBył to jedyny polski pułk kirasjerski i zarazem ostatni oddział polskiej jazdy używającej uzbrojenia ochronnego – kirysów.\nFormowanie.\nJedyny w dziejach Polski pułk jazdy kirasjerskiej powstał w dobrach pułkownika Stanisława Małachowskiego w Końskich i za początek formowania przyjęto datę 1 września 1809. Pułk nosił pierwotnie \"1 Pułk Broni Kirasjerów\". Zgodnie z ówczesnym zwyczajem fundator został jego dowódcą (1 września 1809), a drugim był płk Kazimierz Dziekoński (od 18 stycznia 1813). W skład pułku włączono również oddział gidów utworzony w Galicji jako szwadron przyboczny Naczelnego Wodza.\n4 grudnia 1809 ten dwuszwadronowy pułk jazdy przybył do Warszawy i stacjonował w niej do maja 1812. Wzbudzał zainteresowanie wśród mieszkańców stolicy przywołując pamięć o dawnej świetności husarii polskiej. Pod koniec 1809 roku pułk liczył 610 żołnierzy.\nPolska jazda kirasjerska, jako zdecydowanie droższa w uzbrojeniu niż pułk ułańskie czy strzelców konnych, podlegała kilkakrotnie próbom reorganizacji w pułk strzelców konnych – 21 listopada 1810 król wydał dekret, na podstawie którego miano pułk kirasjerski przeistoczyć w pułk strzelców konnych, wobec czego książę Józef Poniatowski zaproponował zamianę na pułk dragonów wobec nieuniknionych z tą zmianą kłopotów organizacyjnych.\nDekret królewski z 20 grudnia 1810 ponownie nakazywał zmianę pułku na strzelców konnych i książę Poniatowski wolę tę przekazał żołnierzom pułku rozkazem dziennym, motywując ją m.in. problemem z wykorzystaniem bojowym tak mało licznego pułku. Ostatecznie jednak do tej zamiany nie doszło. \n12 maja 1812 pułk wyruszył na wojnę z Rosją.\nBarwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1029433", "fragment_id": "1375509/0", "subtitle": "", "title": "14 Pułk Kirasjerów", "parentId": 1029433.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1375509", "score": 0.2684682011604309}, "uuid": "9e862a16-7e59-4b1a-b452-577e3ff2adfc"}, {"page_content": "Turniej rycerski – forma rywalizacji bojowej, prawdopodobnie pochodzenia średniowieczno-francuskiego, o charakterze pokazowym, popularna w Europie Zachodniej od XI do XVI wieku, w której rycerze, zgodnie z ustalonymi regułami, walczyli konno lub pieszo, demonstrując swoje umiejętności, odwagę i sprawność w posługiwaniu się bronią. Turnieje miały zarówno funkcję ćwiczeń wojskowych, jak i rozrywki dworskiej, z czasem przekształcając się w widowiska o charakterze reprezentacyjnym i ceremonialnym.\nZarys dziejów.\nNajwcześniejsze turnieje pojawiły się prawdopodobnie we Francji około połowy XI wieku. Kilku kronikarzy przypisuje ich wynalezienie francuskiemu baronowi Geoffroiowi de Preully. Pierwszy turniej, co do którego nie ma żadnych wątpliwości, odbył się w 1095 roku we Flandrii. Na ziemie polskie zwyczaj organizowania turniejów dotarł przez Śląsk, gdzie pierwszy turniej zorganizował Bolesław Rogatka w 1243 roku w Lwówku Śląskim.\nPoczątkowo turniej miał formę pozorowanej bitwy między dwiema grupami uzbrojonych jeźdźców, zwanej \"mêlée\". Później pojawiła się także \"jousta\" – pojedynek, w którym dwaj jeźdźcy, ruszając z przeciwległych końców otoczonej palisadą areny, starali się zrzucić się nawzajem z siodła. Około 1292 roku wprowadzono \"Statutum Armorum\" („Statut oręża”), zakazujące używania broni o ostrych zakończeniach. Upadłym rycerzom mogli pomagać wyłącznie ich giermkowie, oznaczeni herbem swego pana. Giermek łamiący ten przepis tracił konia i oręż oraz podlegał karze trzech lat więzienia. Spory rozstrzygał sąd honorowy złożony z książąt i hrabiów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193747", "fragment_id": "19990/0", "subtitle": "", "title": "Turniej rycerski", "parentId": 193747.0, "start_index": 0.0, "document_id": "19990", "source": "wikipedia", "score": 0.08719862997531891}, "uuid": "585e366d-bd6d-47d5-aec6-ccc764a6db6c"}, {"page_content": "W odpowiedzi na ten atak włączył się do walki marszałek Bessieres z Brygadą Strzelców Konnych Gwardii płk Dahlmanna ponownie odrzucając jazdę rosyjską i zadając straty piechocie, w szykach której powstało już szereg luk. Golicyn rzucił w tym momencie do walki ostatnie szwadrony i ponownie zmusił Francuzów do odwrotu. W walce tej zginął płk Dahlmann. Szarże nie ustawały nawet na chwilę. Do boju weszła teraz Brygada Grenadierów Konnych Gwardii gen. Lepica i 5. Pułk Kirasjerów. Rozerwali oni jazdę rosyjską, przebili się przez piechotę pierwszej linii, doszli do drugiej, która już cofała się w kierunku nieopodal leżącego lasku. Będąca w pobliżu rosyjska artyleria wszczęła silny ogień, nie zwracając przy tym uwagi na swoich, byle tylko zatrzymać nawałę kawalerii francuskiej. Tymczasem grenadierzy konni ze szwadronem kirasjerów przebili się przez drugą linię piechoty i doszli do linii rosyjskich odwodów. Tu zostali zaatakowani przez jazdę regularną i Kozaków. Grenadierzy z dużymi stratami wycofali się do swoich. Tak było według relacji Rosjan. Według Francuzów grenadierzy zostali wprawdzie odrzuceni i byli ścigani przez jazdę przeciwnika, która jednak została rozbita przez świeżo zebranych dragonów, kirasjerów i strzelców konnych Gwardii, którzy ostatecznie wyparli też rosyjską piechotę. Zgadzałoby się to z innymi rosyjskimi relacjami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=771114", "fragment_id": "838327/14", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Pruską Iławą", "parentId": 771114.0, "start_index": 16935.0, "document_id": "838327", "source": "wikipedia", "score": 0.0628499761223793}, "uuid": "0bc45fc6-8259-4f8d-8462-f29b94a8a3fc"}]}
{"id": "q_33", "question": "Czy w warunkach naturalnych fluor jest gazem, czy cieczą?", "answer": [{"page_content": "Fluor (F,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;fluorum&lt;/&gt; od fluorytu) – pierwiastek chemiczny, niemetal z grupy fluorowców w układzie okresowym. Fluor w stanie wolnym występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki . Jest żółtozielonym silnie trującym gazem o ostrym zapachu podobnym do chloru.\nJest niemetalem i najaktywniejszym pierwiastkiem o największej elektroujemności, tworzącym związki z większością innych pierwiastków (nawet z gazami szlachetnymi – kryptonem, ksenonem i radonem). W przeciwieństwie do innych fluorowców fluor łączy się wybuchowo z wodorem, tworząc fluorowodór bez dostępu światła i w niskiej temperaturze. W strumieniu gazowego fluoru palą się szkło, metale i woda. Z powodu jego dużej aktywności nie można go przechowywać ani wytwarzać w naczyniach szklanych.\nWchodzi w skład kwasu fluorowodorowego i fluorków, m.in. minerału fluorytu (). W roztworze wodnym najczęściej występuje jako jon fluorkowy . Znane są także jony kompleksowe fluoru, np. , lub .\nZawartość w górnych warstwach Ziemi wynosi 0,054%. Jedynym stabilnym izotopem fluoru jest .\nOtrzymywanie.\nZarówno w skali przemysłowej, jak i laboratoryjnej, fluor otrzymuje się praktycznie wyłącznie poprzez elektrolizę ciekłej mieszaniny fluorowodoru i fluorku potasu. Pierwotnie stosowano mieszaninę bogatą w HF i temperaturę niższą od pokojowej, później opracowano proces wysokotemperaturowy, w którym elektrolit miał skład KF·HF i temperaturę topnienia 239 °C. Metoda ta dominowała w pierwszej połowie XX w. Obecnie przeważa proces średniotemperaturowy, prowadzony w 80–110 °C, z elektrolitem o składzie KF·2HF (ttopn. = 71,7 °C).\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1540", "fragment_id": "174313/0", "subtitle": "", "title": "Fluor", "source": "wikipedia", "start_index": 10.0, "document_id": "174313", "parentId": 1540.0, "score": 0.5}, "uuid": "50b3c0b9-1233-4efe-b5e1-302247d6778f"}, {"page_content": "Obecność sił Londona ma wpływ na temperaturę wrzenia i topnienia gazów szlachetnych. Helowce posiadają oktet elektronowy na powłoce walencyjnej, w wyniku czego są niereaktywne (szlachetne). Jednak w bardzo niskiej temperaturze możliwe jest ich skroplenie oraz zestalenie zwykle nawet pod ciśnieniem normalnym. Dowodzi to istnienie słabych oddziaływań przyciągających pomiędzy atomami helowców.\nCząsteczki dwuatomowe.\nPierwiastki: wodór, azot i tlen tworzą cząsteczki dwuatomowe odpowiednio: H2, N2 i O2. Wszystkie te pierwiastki są gazami w warunkach naturalnych, jednak w odpowiednio niskiej temperaturze mogą występować jako ciecze oraz ciała stałe.\nWęglowodory.\nSiły Londona mają wpływ na temperaturę topnienia i wrzenia węglowodorów, a tym samym na ich stan skupienia. Np. w warunkach normalnych alkany od metanu do butanu (C1–C4) są gazami, od pentanu do heptadekanu (C5–C17) są cieczami, a oktadekan i dłuższe (C18+) są ciałami stałymi.\nCzynniki wpływające na siły Londona.\nLiczba elektronów.\nOddziaływania Londona zależą od liczby elektronów atomu lub cząsteczki. Temperatury topnienia oraz wrzenia poszczególnych gazów szlachetnych rosną wraz ze wzrostem liczby atomowej, czyli liczby protonów w jądrze i elektronów wokół jądra. Większa chmura elektronowa, jak i większy dodatni ładunek jądra pozwalają uzyskać większy chwilowy moment dipolowy.\n *Nie ulega zestaleniu pod ciśnieniem standardowym\nPodobna zależność liczby elektronów na temperatury topnienia i temperatury wrzenia, wynikająca z oddziaływań Londona, obserwowana jest również dla dwuatomowych cząsteczek pierwiastków 17 grupy układu okresowego. Wzrost liczby protonów w jądrze i elektronów w przestrzeni pozajądrowej w cząsteczkach fluorowców (w dół grupy) powoduje zróżnicowanie właściwości fizycznych tych pierwiastków. W warunkach normalnych fluor i chlor są gazami, brom jest cieczą a jod i astat ciałami stałymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9113", "fragment_id": "179585/1", "subtitle": "", "title": "Siły Londona", "source": "wikipedia", "start_index": 1647.0, "document_id": "179585", "parentId": 9113.0, "score": 0.5}, "uuid": "22050ec3-e15e-4df0-8821-2db8b3b0cb87"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „halogen”. Zobacz też: lampa halogenowa, potocznie nazywana „halogenem”.\n&lt;templatestyles src=\"Ramka/style.css\"/&gt;\nFluorowce\nauto\nFluorowce, chlorowce, halogeny – pierwiastki chemiczne 17 (dawniej VIIA lub VII głównej) grupy układu okresowego. Są to fluor, chlor, brom, jod, astat oraz (zsyntetyzowany w drugiej połowie 2009) tenes. Nazwa „halogeny” pochodzi od greckich słów \"ἁλός\" „sól” i \"γένος\" „tworzyć”.\nFluorowce są pierwiastkami o wysokiej elektroujemności i dużej aktywności chemicznej. W stanie pierwiastkowym występują w formie dwuatomowych cząsteczek. W związkach chemicznych występują na stopniach utlenienia od -1 do +7. Do pełnego zapełnienia swojej powłoki walencyjnej potrzebują jednego elektronu, dlatego najczęściej tworzą jednoujemny anion. Ze związkami organicznymi wchodzą w reakcje addycji oraz podstawienia. Związki nieorganiczne fluorowców (w tym sole metali zawierające anion halogenkowy) oraz różne związki organiczne zawierające fluorowce noszą nazwę halogenków.\nTemperatury topnienia i wrzenia fluorowców wzrastają wraz ze wzrostem ich liczby atomowej, czyli w dół układu okresowego. W warunkach normalnych fluor i chlor są gazami, brom jest cieczą, a jod i astat ciałami stałymi.\nZ wodorem fluorowce tworzą w obecności światła halogenowodory, przy czym:\nRoztwory wodne są mocnymi kwasami (z wyjątkiem HF, którego roztwór wodny jest słabym kwasem z powodu bardzo silnego wiązania między małymi atomami wodoru i fluoru).\nMiędzy sobą fluorowce łączą się, tworząc związki międzyfluorowcowe (międzyhalogenowe), w których występują na różnych stopniach utlenienia (np. BrF3, IF5). Związki tego rodzaju są bardzo silnymi kwasami Lewisa i posiadają silne własności utleniające.Wraz ze wzrostem liczby atomowej fluorowców maleje ich reaktywność i elektroujemność, a także moc oraz właściwości utleniające ich kwasów tlenowych:\n HClO &gt; HBrO &gt; HIO,\nRosną natomiast właściwości redukujące oraz moc ich kwasów beztlenowych:\n HF &lt; HCl &lt; HBr &lt; HI\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42670", "fragment_id": "654814/0", "subtitle": "", "title": "Fluorowce", "document_id": "654814", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 42670.0, "score": 0.14053842425346375}, "uuid": "b8acc6c4-ed20-4349-8d5d-b5bb2510908e"}, {"page_content": "Gazowego fluoru używa się przy produkcji monomerów, fluorowanych alkenów, z których otrzymuje się teflon i jego pochodne. Oprócz tego jest stosowany do produkcji halonów, które są stosowane jako ciecze chłodzące i hydrauliczne (np. freon). Inne zastosowania:\nHistoria.\nFluoryt (tj. fluorek wapnia, ) został opisany w 1529 roku przez Georgiusa Agricolę jako topnik obniżający temperaturę topnienia innych minerałów (od właściwości tej pochodzi nazwa minerału: łac. \"&lt; lang=\"la\"&gt;fluere&lt;/&gt;\" = płynąć). W 1670 roku Heinrich Schwanhard odkrył, że w wyniku działania kwasów na fluoryt powstaje gaz trawiący szkło (był to fluorowodór, HF). Właściwości kwasowe HF odkrył w roku 1780 Carl Scheele. Humphry Davy po otrzymaniu pierwiastkowego chloru przez utlenienie chlorowodoru (1810) usiłował – bez powodzenia – wraz z André Ampèrem w podobny sposób wyizolować fluor z fluorowodoru. Badacze ci nadali nowemu pierwiastkowi nazwę \"fluorum\" od minerału fluorytu, . Polską nazwę – fluor – wprowadził Filip Walter.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1540", "fragment_id": "174313/1", "subtitle": "", "title": "Fluor", "parentId": 1540.0, "start_index": 1652.0, "document_id": "174313", "source": "wikipedia", "score": 0.2892703413963318}, "uuid": "81478d04-94c1-4187-8632-1d1681a830ef"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Azot.\"\nCząsteczkowy azot jest w warunkach standardowych gazem i stanowi główny składnik powietrza. Do jego związków należy amoniak, niezbędne dla ziemskiego życia aminokwasy, a także liczne substancje wykazujące właściwości wybuchowe, jak nitrogliceryna.\nTlen.\n \"Osobny artykuł: Tlen.\"\nTlen jest reaktywnym, szeroko rozpowszechnionym niemetalem. Cząsteczkowy tlen jest w warunkach standardowych gazem, stanowi drugi główny składnik powietrza. Związki tlenu są także budulcem wielu minerałów skałotwórczych, jest on najbardziej rozpowszechnionym w skorupie ziemskiej pierwiastkiem.\nFluor.\n \"Osobny artykuł: Fluor.\"\nFluor jest najbardziej elektroujemnym i niezwykle reaktywnym pierwiastkiem, zdolnym do tworzenia związków nawet z częścią gazów szlachetnych. W warunkach standardowych występuje w postaci gazowej.\nNeon.\n \"Osobny artykuł: Neon (pierwiastek).\"\nNeon jest gazem szlachetnym, niewchodzącym w reakcje chemiczne. Jest wykorzystywany w lampach neonowych jako źródło światła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2333618", "fragment_id": "479241/1", "subtitle": "", "title": "Pierwiastki drugiego okresu", "source": "wikipedia", "start_index": 1839.0, "document_id": "479241", "parentId": 2333618.0, "score": 0.3643791079521179}, "uuid": "a7fab637-a5e6-4280-999c-c468f184e6ea"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nFluorowodór, HF – nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z fluoru i wodoru. Jest to bezbarwna ciecz lub gaz o ostrym zapachu. Jego temperatura wrzenia jest niewiele niższa od temperatury pokojowej, co wyróżnia go spośród innych fluorowcowodorów (np. temp. wrz. HCl wynosi –85 °C). Spowodowane jest to występowaniem pomiędzy cząsteczkami tego związku silnych wiązań wodorowych.\nJego wodny roztwór nazywany jest kwasem fluorowodorowym.\nBudowa cząsteczki.\nFluorowodór w stanie stałym tworzy zygzakowate łańcuchy cząsteczek – asocjat HF. Cząsteczki HF o wewnętrznych wiązaniach H-F o długości 0,95 Å, są połączone wiązaniami wodorowymi H···F o długości 1,55 Å\nCiekły HF również tworzy zygzakowate łańcuchy, tyle że krótsze, zawierające średnio pięć do sześciu połączonych cząsteczek. Wyższa temperatura topnienia HF niż innych fluorowcowodorów jest spowodowana silnymi wiązaniami wodorowymi pomiędzy cząsteczkami. HF posiada moment dipolowy.\nOtrzymywanie.\nFluorowodór otrzymuje się działając kwasem siarkowym na fluorek wapnia:\n CaF2 + H2SO4 → CaSO4 + 2HF↑\nZastosowanie.\nHF jest stosowany do fluorowania węglowodorów. Wykorzystuje się go przy przeróbce ropy naftowej, wytrawianiu znaków i napisów na szkle, wytwarzaniu glinu, produkcji aluminiowych puszek, oczyszczaniu kwarcu. Jest także stosowany do wyrobu heksafluorku uranu UF6 używanego do wzbogacania uranu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1699", "fragment_id": "174423/0", "subtitle": "", "title": "Fluorowodór", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174423", "parentId": 1699.0, "score": 0.169260174036026}, "uuid": "5a89c688-29cb-472d-9d15-dfedd64c3fa3"}, {"page_content": "Freony, chlorofluorowęglowodory (CFC, od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;chlorofluorocarbons&lt;/&gt;) – grupa chloro- i fluoropochodnych węglowodorów alifatycznych. Freony były masowo stosowane jako ciecze chłodnicze w chłodziarkach, gaz nośny w aerozolowych kosmetykach oraz do produkcji spienionych polimerów, aż do odkrycia, że są to substancje zubożające warstwę ozonową. W latach 90. XX wieku uznano je powszechnie za szkodliwe dla środowiska, ich produkcja i wykorzystanie zostały znacząco zredukowane. Słowo \"freon\" jest zarejestrowanym znakiem handlowym należącym do koncernu DuPont.\nHistoria i wykorzystanie.\nWynalazcą freonu był Thomas Midgley. Najpopularniejszym freonem stał się R-12, czyli dichlorodifluorometan, CCl2F2. Freony są nietoksyczne i niepalne. W temperaturze pokojowej i ciśnieniu atmosferycznym są gazami. W instalacjach chłodniczych freony występują w fazie ciekłej i gazowej. Freony łatwo ulatniają się do atmosfery z nieszczelnych instalacji, bez pozostawiania widocznych śladów wycieku, co powoduje, że nieszczelności takie trudno jest wykryć, o ile nie towarzyszy im wyciek oleju obecnego zazwyczaj w układzie.\nGłównym następcą freonu R-12 jako cieczy chłodniczej stał się R-134a, czyli 1,1,1,2-tetrafluoroetan (nazwy handlowe Suva 134a; Solkane 134a; Genetron 134a). Freony to związki fluoru, chloru i węgla, R-134a jest fluorowanym węglowodorem zawierającym niepodstawione atomy wodoru (nie zawiera chloru). Jego wzór sumaryczny to CH2FCF3.\nZnaczenie dla środowiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40333", "fragment_id": "181497/0", "subtitle": "", "title": "Freony", "document_id": "181497", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 40333.0, "score": 0.0989612266421318}, "uuid": "d6ffc430-a980-4c2d-955c-2da4dcb4d6c4"}, {"page_content": "Pierwiastkowy fluor, jak i jony fluorkowe, są silnie toksyczne. Zaburza procesy enzymatyczne w komórkach, hamując oddychanie tkankowe, przemianę węglowodanów, lipidów oraz syntezę hormonów. Sam fluor i niektóre jego związki działają żrąco, powodując głębokie martwice. Wolny fluor ma charakterystyczny drażniący zapach i jest wyczuwalny nawet w stężeniu 20 ppm.\nGazowy fluor łatwo wchłania się przez drogi oddechowe i pokarmowe. Związki fluoru obecne np. w żywności dobrze wchłaniają się z dróg pokarmowych.\nPo podaniu doustnym w dużych stężeniach związki fluoru powodują zatrucia ostre, na skutek żrącego działania wydzielającego się fluorowodoru. Dalsze objawy to płytki oddech, kurcz dłoni, drgawki, ślinotok i nudności. Bezpośrednią przyczyną zgonu w wyniku zatrucia fluorem jest porażenie ośrodka oddechowego.\nZatrucia przewlekłe małymi dawkami fluoru, czyli fluoroza, objawiają się zaburzeniami w uwapnieniu kości, brunatnym cętkowaniem zębów, zmniejszeniem ruchliwości.\nDozwolone maksymalne stężenie przy założeniu 8-godzinnej ekspozycji na działanie fluoru to 0,05 mg/m³ (czyli mniej niż w przypadku cyjanowodoru).\nZnaczenie biologiczne.\nPomimo znacznej toksyczności, fluor w odpowiednich ilościach jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego rozwoju kości i zębów. Może on modyfikować hydroksyapatyty budujące szkliwo zębów i poprzez substytucję grup wodorotlenowych tworzyć fluoroapatyty. Szkliwo zawierające taką modyfikację ulega wzmocnieniu oraz wykazuje większą oporność na działanie kwasów produkowanych przez bakterie próchnicotwórcze obecne w płytce nazębnej. Te specyficzne właściwości wynikają z faktu, iż fluoroapatyty wykazują lepszą krystaliczność, twardość oraz mniejszą rozpuszczalność w kwasach niż naturalnie występujące hydroksyapatyty.\nŚrodki ostrożności.Zarówno fluor, jak i fluorowodór muszą być przechowywane z zachowaniem szczególnych środków ostrożności. Powinno się unikać wszelkiego kontaktu ze skórą lub oczami. Fluoru nie przechowuje się w szkle.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1540", "fragment_id": "174313/3", "subtitle": "", "title": "Fluor", "parentId": 1540.0, "start_index": 4514.0, "document_id": "174313", "source": "wikipedia", "score": 0.26395219564437866}, "uuid": "ed9623f2-1785-436c-b836-49e6608b7fd4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nTrifluorek chloru (ClF3) – nieorganiczny związek chemiczny, potencjalny duszący bojowy środek trujący.\nW temperaturze pokojowej jest bezbarwnym gazem lub cieczą (temperatura wrzenia ok. 11,75 °C).\nJest substancją niezwykle reaktywną - bardzo silnym utleniaczem i środkiem fluorującym. Reaguje wybuchowo z wodą utleniając ją do tlenu, bądź fluorku tlenu (OF2). Reaguje także z większością metali, tworząc fluorki, lecz niektóre chroni przed zapłonem pasywacja. Substancje organiczne i ich mieszaniny, w tym tworzywa sztuczne, tekstylia, drewno, papier itp. pod wpływem trójfluorku chloru ulegają zapłonowi. Również szkło, azbest, czy piasek ulegają zapłonowi pod wpływem tej substancji.\nPochłaniacze masek przeciwgazowych nie stanowią skutecznej ochrony przed ClF3. Działa na drogi oddechowe wywołując ataki silnego kaszlu i obrzęk płuc. Silnie drażni błony śluzowe nosa, oczu i dróg oddechowych. Ma również działanie parzące. Pary powodują powstawanie pęcherzy i ran w miejscu zetknięcia ze skórą.\nJest szybko działającym bojowym środkiem trującym, jednak z uwagi na trudność przechowywania ma małe znaczenie militarne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597520", "fragment_id": "1546801/0", "subtitle": "", "title": "Trifluorek chloru", "parentId": 597520.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1546801", "source": "wikipedia", "score": 0.11236242204904556}, "uuid": "9cf50a9a-8abf-4031-bdae-0b280cb7882c"}, {"page_content": "Cechą charakterystyczną chlorowcopochodnych węglowodorów jest to, że skraplają się przy stosunkowo niskich ciśnieniach, a w stanie cieczy zajmują o wiele mniejszą objętość niż w stanie gazowym. W połączeniu z niskim stężeniem projektowym zajmują najmniej miejsca spośród wszystkich gazów gaśniczych. Kolejną cechą charakterystyczną gazów chemicznych jest ich niska wartość prężności par, przez co konieczne jest doprężenie ich gazem obojętnym (najczęściej azotem), który pełni także funkcję czynnika wyrzucającego. Po wyrzucie gazu chemicznego do zagrożonego pomieszczenia następuje jego gwałtowne odparowanie, co skutkuje wytrąceniem się pary wodnej do otoczenia, co z kolei objawia się chwilowym zamgleniem w pomieszczeniu. Największą wadą gazów chemicznych jest ich rozkład pod wpływem wysokiej temperatury, przy którym do otoczenia wyzwalany jest fluorowodór, który jest szkodliwy dla człowieka oraz dla sprzętów elektronicznych. Zminimalizowanie wytrącenia się fluorowodoru polega na zastosowaniu krótkiego czasu wyładowania, który nie trwa dłużej niż 10 sekund. Ich stężenia projektowe nie przekraczają 10%, przez co są całkowicie bezpieczne dla ludzi. Najczęściej stosowane w Polsce gazy chemiczne to HFC-236fa, HFC-227ca i FK-5-1-12.\nGazy obojętne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2742244", "fragment_id": "1594270/4", "subtitle": "", "title": "Gazy gaśnicze", "parentId": 2742244.0, "start_index": 5663.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1594270", "score": 0.11764605343341827}, "uuid": "53c6ce96-756a-4826-a8c4-b90fe2f18542"}]}
{"id": "q_34", "question": "Jak nazywało się duże gospodarstwo rolne, wykorzystujące wcześniej pracę chłopów pańszczyźnianych, a od XIX wieku pracę najemną?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy gospodarstwa rolnego. Zobacz też: miejsca o tej nazwie.\nFolwark (z niem. Vorwerk) – jednostka gospodarcza własności ziemskiej, istniejąca od XII wieku w postaci gospodarstwa rolnego, a od XIV wieku także rolno-hodowlanego, nastawionego na produkcję zboża i innych surowców agrarnych przeznaczonych na zbyt, wykorzystującego pracę przymusową pańszczyźnianych chłopów (pańszczyzna, najem przymusowy, darmocha), a po zniesieniu pańszczyzny – robotników najemnych. Organizacja folwarku pańszczyźnianego oraz relacje ekonomiczne i społeczne między chłopami a feudałami zostały tak skonfigurowane, aby zapewnić właścicielowi ziemskiemu i jego rodzinie środki potrzebne do komfortowego i wygodnego życia.\nFolwarki na ziemiach polskich.\nPierwsze folwarki i wsie folwarczne powstawały w dobrach kościelnych i klasztornych, następnie w majątkach szlacheckich, magnackich oraz królewskich. Formę zbliżoną do folwarku posiadały gospodarstwa sołtyskie. Poprzez przejmowanie ziem opuszczonych przez chłopów (tzw. pustki), usuwanie chłopów z gospodarstw lub przenoszenie ich na ziemie o gorszej jakości gleb oraz karczowanie lasów (w wyjątkowych przypadkach), powiększano obszary ziem folwarcznych lub tworzono nowe folwarki.\n \"Osobny artykuł: Rugi chłopskie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11583", "fragment_id": "187013/0", "subtitle": "", "title": "Folwark", "parentId": 11583.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187013", "score": 0.8052123785018921}, "uuid": "b7ee492b-83fb-4615-b463-5164e160ce8c"}, {"page_content": "W XVII wieku folwark stał się głównym źródłem dochodu z dóbr posiadanych przez szlachtę, kler i króla. Należący do feudała folwark opierał się głównie na darmowej i przymusowej pracy chłopów pańszczyźnianych, oraz pracy najemnej wraz z najmem przymusowym i darmochami. W niektórych krajach, m.in. w Polsce w wyniku tych praktyk chłopi stawali się niewolnikami właścicieli ziemskich. Podobnie było w Rosji, do czasu przeprowadzenia reformy uwłaszczeniowej w 1861 roku około 23 miliony chłopów według prawa rosyjskiego stanowiło pełnoprawną własność ziemiaństwa, i jako jego własność byli sprzedawani, bici, zsyłani na Syberię, a nawet przegrywani w karty.\nW XVI wieku na ziemiach centralnej Polski ziemie folwarczne stanowiły około 17–33% wszystkich uprawianych gruntów. Do końca XVIII wieku folwarki były podstawą znaczenia gospodarczego i politycznego szlachty. Wraz z uwłaszczeniem chłopów miejsce folwarku pańszczyźnianego zajął folwark oparty na całkowicie najemnej i płatnej sile roboczej.\n \"Osobny artykuł: Bandos.\"\nBrak darmowej pracy (likwidacja pańszczyzny), trudności kredytowe i spadek cen produktów rolnych miały niekorzystny wpływ na rozwój folwarku. W okresie pouwłaszczeniowym (lata 1864–1905) w Królestwie Polskim obszar ziemi folwarcznej uległ zmniejszeniu z około 47% do 36%, a w Galicji z 42% do 38%. W okresie II Rzeczypospolitej areał folwarków zmniejszyła reforma rolna.\nW Polsce Ludowej kres gospodarce folwarcznej położył dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 o reformie rolnej, w wyniku którego rozparcelowano około 2650 tysięcy ha ziemi folwarcznej. Ziemia została częściowo podzielona między chłopów, a częściowo przejęta przez Skarb Państwa. Z folwarków tworzono też państwowe gospodarstwa rolne. Po transformacji ustrojowej PGR-y zostały sprywatyzowane.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11583", "fragment_id": "187013/3", "subtitle": "", "title": "Folwark", "document_id": "187013", "start_index": 4390.0, "parentId": 11583.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6818681359291077}, "uuid": "7ad50db9-f62f-46e3-b853-f5a9248123b0"}, {"page_content": "Gburzy, gburowie (st. wys. niem. \"giburo\") – na Pomorzu w wiekach XV – XIX gospodarze, zamożni chłopi, posiadający własne duże gospodarstwa (tzw. gburstwa), od jednego do dwóch łanów, w większości wolni.\nHistoria.\nW wiekach XV – XIX gburami nazywano bogatych chłopów w Prusach Książęcych, Prusach Królewskich i na Pomorzu Zachodnim[]. Mieli oni duże gospodarstwa o powierzchni około dwóch łanów, dobrze wyposażone. Zatrudniali najemną czeladź i osadzonych na ich ziemi zagrodników i komorników.\nTermin \"gbur\" (kasz. \"gbùr\") z języka staro­wysoko­niemieckiego przeszedł do języka kaszubskiego i jest używany w odniesieniu do rolników. W języku polskim, po XIX wieku słowo przybrało znaczenie pejoratywne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=134113", "fragment_id": "12826/0", "subtitle": "", "title": "Gburzy", "parentId": 134113.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12826", "score": 0.5295661091804504}, "uuid": "7005d9f1-5bca-40b3-a7d0-33a1d67b4d9e"}, {"page_content": "Cziftlik – duże gospodarstwo rolne w nowożytnym Egipcie powstałe w tym samym czasie co abadijja. Cziftlik był więc drugim rodzajem dobra ziemskiego pod koniec panowania Muhammada Alego. Stanowiły one prywatną własność rządzącego. Tworzono je na obszarach znacznie zadłużonych wsi. Zarządzane były przez urzędników mianowanych przez władzę centralną. W roku 1846 cziftliki stanowiły trzecią część dóbr ziemskich w państwie.\nFellahowie zazwyczaj byli pozbawiani ziemi na własność w cziftlikach i przekształcani w tanich robotników najemnych. Cały system po reformie rolnej tworzącej abadijje i cziftliki był niesprawny z powodu przymusowej, złej pracy niechętnych chłopów, którzy często okradali domy, szukali okazji do odpoczynku i zbiegali na inne terytoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=560212", "fragment_id": "1589183/0", "subtitle": "", "title": "Cziftlik", "parentId": 560212.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1589183", "source": "wikipedia", "score": 0.17159388959407806}, "uuid": "47c043dd-0eef-461a-881a-8abaffd77362"}, {"page_content": "Pańszczyzna (inaczej robocizna) – w okresie feudalizmu forma renty feudalnej świadczonej przez chłopów na rzecz właściciela ziemskiego, z tytułu jego zwierzchniego prawa własności do ziemi, w wymiarze ustalonym jednostronnie przez niego, bądź według norm zwyczajowych lub prawnych. Pierwotnie podstawą odrabiania pańszczyzny było posiadanie przez chłopów gospodarstw na ziemiach pańskich, później świadczenie wynikało z samego poddaństwa, na podstawie którego do odrabiania pańszczyzny zmuszono nawet chłopów nieposiadających ziemi. Dzień pracy pańszczyźnianej rozpoczynał się o świcie, a kończył o zmroku. W południe była przerwa, aby zjeść posiłek, który należało zabrać z domu. Na ziemiach polskich spóźnienie karano chłostą, zazwyczaj wymierzano 5 uderzeń kijem. Uzupełniająca konwencja w sprawie zniesienia niewolnictwa, handlu niewolnikami oraz instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa, podpisana 7 września 1956 roku w Genewie wymieniała pańszczyznę w ramach instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa. Pańszczyzna występowała też w ukrytej formie i wykonywana była w ramach: darmoch, powabów i najmu przymusowego. Z powodu wzrostu pańszczyzny do 6-7 dni w tygodniu, z absurdalnymi przypadkami w których chłop w ramach pańszczyzny musiał odpracować 12 pańszczyźnianych dniówek w tygodniu, pod koniec XVIII wieku cesarz Józef II Habsburg ograniczył w monarchii Habsburgów \"Robotpatentem\" maksymalny wymiar pańszczyzny do 3 dni w tygodniu. \nPańszczyzna na świecie.\nHistoria pańszczyzny sięga czasów starożytnych (Grecja, Rzym). W Europie zachodniej występowała już w VII wieku i wykształciła się w okresie feudalnym, po czym powoli zaczęła zamierać w wyniku przechodzenia na czynsz. Pańszczyzna była głównym czynnikiem powstania folwarku pańszczyźnianego, a zwiększanie ucisku pańszczyźnianego doprowadzało do zbiegostwa chłopów i buntów chłopskich na terenie całej Europy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22780", "fragment_id": "170340/0", "subtitle": "", "title": "Pańszczyzna", "parentId": 22780.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170340", "source": "wikipedia", "score": 0.2200516164302826}, "uuid": "b18f7ed4-d901-4839-a771-25f0668f166d"}, {"page_content": "Ogólnie biorąc, po uwłaszczeniu chłop stał się właścicielem ziemi. Mimo problemów adaptacyjnych starał się o jak najlepsze wykorzystanie ziemi. Bogatsi chłopi stosowali nowoczesne metody agrotechniczne, kupowali maszyny i narzędzia ułatwiające pracę. Folwarki, pozbawione pańszczyzny, zaczęły się posługiwać pracownikami najemnymi. Zazwyczaj byli oni ordynariuszami, czyli służbą wynagradzaną w naturze (zbożem, słoniną, solą, piwem). Otrzymywali także mieszkanie, kawałek ziemi pod ogród i hodowlę oraz drobne sumy pieniędzy. Ordynaria była także podstawą wynagradzania wykwalifikowanych hodowców zwierząt i rzemieślników folwarcznych, a także sezonowo zatrudnianych chałupników i komorników. Jednak stopniowo coraz większą rolę odgrywało wynagrodzenie w pieniądzu.\nFolwark kapitalistyczny wymagał stałego doskonalenia metod produkcji, wprowadzania osiągnięć agrotechnicznych i dobrej organizacji pracy. Od tego zależała produktywność ziemi i zwierząt oraz konkurencyjność na rynku. Nie wszystkie folwarki podołały tym wyzwaniom, co wywołało falę bankructw i parcelacji.\nUwłaszczenie nie zlikwidowało wszystkich przeżytków feudalizmu. W Królestwie Polskim i Galicji utrzymano serwituty, czyli prawo wspólnego użytkowania przez chłopów oraz szlachtę pastwisk i lasów. W ten sposób chłopi mogli rozwijać hodowlę i korzystać z bogactw leśnych. Jednak wspólne użytkowanie prowadziło do wyniszczenia łąk i lasów, pozbawionych jasno określonego właściciela.\nUwłaszczenie w zaborze austriackim i rosyjskim nie zniosło przymusu propinacyjnego. Liczne karczmy na wsi, często dzierżawione przez Żydów, przyczyniały się do wzrostu spożycia alkoholu i dostarczały szlachcie dochodów. Prawo propinacji zostało odebrane szlachcie galicyjskiej w 1889 r., a na obszarze zaboru rosyjskiego zniesiono je prawnie w 1898 r. W praktyce propinacja istniała jeszcze na początku XX w., przynosząc ziemiaństwu ogromne dochody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=779134", "fragment_id": "994298/11", "subtitle": "", "title": "Rewolucja agrarna", "document_id": "994298", "start_index": 17389.0, "source": "wikipedia", "parentId": 779134.0, "score": 0.5}, "uuid": "1b10bef2-6b1a-45ec-b4a2-9af24463e562"}, {"page_content": "Małe gospodarstwa raczej nie wytwarzały nadwyżek na sprzedaż, często nie były nawet w stanie wyżywić gospodarującej rodziny. W skrajnych przypadkach ich ziemia powiększała grunty dużych gospodarstw, a rodziny chłopskie podejmowały pracę najemną na miejscu lub poszukiwały źródeł utrzymania w odległych regionach, często nawet poza granicami ojczystego kraju. Niekiedy bezrolnym wydzielano działkę ziemi folwarcznej, za którą należało pracować na gruntach szlachty.\nProblemy przeżywały także gospodarstwa ziemiańskie pozbawione nieodpłatnej siły roboczej w postaci pańszczyzny i często źle zarządzane. Część z nich nie była w stanie racjonalnie gospodarować i ulegała wykupowi lub parcelacji. Ich ziemia nierzadko powiększała duże gospodarstwa chłopskie o charakterze kapitalistycznym, a dawni właściciele zasilali społeczność miejską, głównie tzw. wolne zawody.\nPostęp agrotechniczny.\nWażnym aspektem rewolucji agrarnej był, poza postępem społecznym, postęp agrotechniczny. Najsilniej wyraził się on w powszechnym zastąpieniu na przełomie XVIII i XIX w. trójpolówki bardziej produktywnym płodozmianem. W systemie trójpolowym każdego roku 1/3 gruntów ugorowała i nie była wykorzystywana produkcyjnie. Naukowo opracowany w Anglii płodozmian (system norfolski) nie tylko zwiększył obszar użytków rolnych, lecz także wpłynął na zwielokrotnienie plonów. Istotą płodozmianu była odpowiednia sekwencja upraw (ozime, okopowe, jare, koniczyna), zapobiegająca wyjałowieniu ziemi. Podnoszeniu produktywności rolnictwa służyły także melioracje i głęboka orka.\nInne innowacje agrotechniczne były ściśle powiązane z postępem przemysłowym. Pojawiły się żelazne pługi wieloskibowe, siewniki, młocarnie i żniwiarki, a jako źródło napędu zaczęto wykorzystywać parowe lokomobile. Oprócz nawozów naturalnych wprowadzono nawozy sztuczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=779134", "fragment_id": "994298/3", "subtitle": "", "title": "Rewolucja agrarna", "document_id": "994298", "start_index": 4618.0, "parentId": 779134.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5345988273620605}, "uuid": "91f3259d-56bf-4f40-b84b-97854cb64fd1"}, {"page_content": "Bezpośrednio w folwarku mieszkała i była wykorzystywana do prac tzw. \"czeladź folwarczna\", tj. grupa ludności, która nie posiadała majątku na wsi (ziemi, gospodarstw). Czeladź wywodziła się z ludzi luźnych, członków rodzin kmieci i zagrodników. Mianem tym określa się wszystkich pracowników najemnych gospodarstwa. Czeladź, w zależności od rozmiarów folwarku, mogła liczyć kilkadziesiąt lub kilka osób. Wynagradzana była skromnie: np. \"dziewka folwarczna\", wykonująca lżejsze prace w kuchni, przy krowach, pieleniu warzyw, otrzymywała w 1512 r. rocznie 30 gr. Pasterze bydła i świń również nie otrzymywali większych sum. Po części było to rekompensowane faktem przekazywania czeladzi części wynagrodzenia w naturze (np. zboże i inne płody rolne).\nUmowę o pracę zawierano na okres roku, przed Bożym Narodzeniem.\nOsoby zarządzające folwarkiem.\nW folwarkach większych, w dużych majątkach folwarcznych, spotykało się dość liczną grupę urzędników (pisarzy, podstarościch), niejednokrotnie pochodzących z bardzo biednej szlachty. Na przeciętnym folwarku szlacheckim sam szlachcic zarządzał całym gospodarstwem. Personel folwarczny wymagał jednak ciągłego nadzoru. Dlatego w większości szlacheckich gospodarstw można było spotkać:\nOkres międzywojenny.\nPodstawową masą mieszkańców wsi byli chłopi, stanowiący ponad połowę ludności kraju, a niespełna 70% ludności wiejskiej. Pozostałe 30%, to ludność utrzymująca się głównie z pracy najemnej. W całym społeczeństwie Polski międzywojennej chłopi to ogromna liczba od 14,5 mln do 17,5 mln. Chłopi byli wewnętrznie zróżnicowani według grup zamożności, które formowały się w dużej mierze, choć nie tylko, zależnie od wielkości powierzchni posiadanej ziemi użytkowanej rolniczo:W tej sytuacji poziom życia ludności wiejskiej kształtował się najniżej wśród wszystkich warstw i klas w Polsce, z tym, że jeszcze niżej niż samodzielni, choćby drobni gospodarze, stanowiła kategoria tzw. wyrobników (pariasów wiejskich).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1653154", "fragment_id": "680452/4", "subtitle": "", "title": "Kategorie ludności wiejskiej w Polsce", "parentId": 1653154.0, "start_index": 6521.0, "source": "wikipedia", "document_id": "680452", "score": 0.4571598768234253}, "uuid": "becfc29c-e34a-45bb-b397-5e635a66f505"}, {"page_content": "Dla ogólnego poziomu produkcji rolniczej istotny okazał się rozwój gospodarczy obszarów zamorskich. Duży postęp w uprawie ziemi i hodowli notowano przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, Australii i Nowej Zelandii. Rolnictwo Stanów Zjednoczonych skorzystało na skutkach wojen napoleońskich, podczas których gwałtownie wzrósł popyt Europy na amerykańskie surowce i żywność. W Australii Brytyjczycy rozwinęli nowoczesną hodowlę owiec, a kraj stał się największym eksporterem wełny.\nWynikiem przemian społecznych i gospodarczych w okresie rewolucji agrarnej było powstanie rolnictwa kapitalistycznego. W Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych zaczęły dominować duże, wydajne gospodarstwa, zarówno ziemiańskie, jak i chłopskie.\nW Anglii przeważały farmy o powierzchni 40-200 ha, we Francji, w Holandii, Danii i zachodnich Niemczech – w granicach 20-80 ha, a w Stanach Zjednoczonych – 40-120 ha.\nW Europie Środkowo-Wschodniej oprócz latyfundiów występowało wiele drobnych gospodarstw chłopskich (przeważnie nieprzekraczających 5 ha), często nieprowadzących produkcji towarowej i niekontaktujących się z rynkiem. Podobna struktura własności ziemi utrzymywała się w Ameryce Południowej i krajach azjatyckich.\nW Europie Zachodniej, gdzie ogólnie brakowało ziemi uprawnej, rolnictwo przybrało charakter intensywny. Wielką wagę przywiązywano do wzrostu produktywności ziemi i zwierząt hodowlanych. Stosowano nowoczesne metody agrotechniczne, rozwijano mechanizację i nie szczędzono nakładów kapitałowych. Powszechnym zjawiskiem było zatrudnianie, nawet w gospodarstwach chłopskich, najemnej siły roboczej. Produkcja gospodarstw rolnych w większości kierowana była na rynek. W konsekwencji rosły jej rozmiary i efektywność. Przykładowo, we Francji w latach 1831–1870 zbiory pszenicy wzrosły o 45%, a jej plony – o 30%.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=779134", "fragment_id": "994298/5", "subtitle": "", "title": "Rewolucja agrarna", "parentId": 779134.0, "start_index": 8056.0, "document_id": "994298", "source": "wikipedia", "score": 0.12758591771125793}, "uuid": "946bc73d-839e-4f4f-9e07-318c50e1e2e1"}, {"page_content": "Farma – zazwyczaj duże gospodarstwo rolne, zmechanizowane i specjalizujące się w uprawie wybranych roślin lub hodowli wybranych zwierząt. Nastawione na wysoką towarowość i specjalizację produkcji. Z reguły zatrudnia najemną siłę roboczą.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54127", "fragment_id": "644897/0", "subtitle": "", "title": "Farma", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644897", "parentId": 54127.0, "score": 0.07551658898591995}, "uuid": "a19ceaab-e683-49d3-9492-2cb8652e52bc"}]}
{"id": "q_35", "question": "Jak miała na imię matka św. Jana Chrzciciela?", "answer": [{"page_content": "Elżbieta, sprawiedliwa (zm. w I wieku) – matka Jana Chrzciciela, żona kapłana Zachariasza i krewna Marii z Nazaretu, święta Kościoła katolickiego i prawosławnego, koptyjskiego, ewangelicznego i ormiańskiego.\nŻywot świętej.\nWraz z mężem mieszkała niedaleko Jerozolimy, według tradycji w miejscowości Ain Karim. Urodziła dziecko mimo podeszłego wieku po tym, jak Zachariaszowi objawił się anioł w Świątyni Jerozolimskiej.\nSprawiedliwa Elżbieta zmarła czterdzieści dni po swym mężu, a św. Jan Chrzciciel, ochraniany przez Boga, przebywał na pustyni aż do dnia swego pojawienia się narodowi izraelskiemu.\nKult.\nWedług tradycji cerkiewnej ciało Zachariasza odnaleziono w 415 roku i przewieziono do Konstantynopola, natomiast o relikwiach Elżbiety nic nie wiadomo.\nW ikonografii święci: Elżbieta i Zachariasz, przedstawiani są prawie zawsze razem. Występują w cyklach poświęconych Janowi Chrzcicielowi, głównie w scenach zwiastowania Zachariasza o narodzeniu Jana, odwiedzin Maryi Panny oraz w scenie, gdy Zachariasz pisze imię Jan.\nWspomnienie liturgiczne św. Elżbiety i św. Zachariasza w Kościele katolickim obchodzone jest wspólnie 23 września (według rzymskiego kalendarza). Wcześniej, przez wieki, obchodzone było 5 listopada.\nCerkiew prawosławna wspomina sprawiedliwych świętych 5/18 września, tj. 18 września według kalendarza gregoriańskiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=741009", "fragment_id": "833959/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta (postać biblijna)", "parentId": 741009.0, "start_index": 0.0, "document_id": "833959", "source": "wikipedia", "score": 0.936212420463562}, "uuid": "7422f0c5-9bef-4618-ba05-ae3e647e4075"}, {"page_content": "Przez chrześcijan jest uznawany za ostatniego biblijnego proroka przed nadejściem Chrystusa. Mandejczycy uznają go za największego z proroków. Muzułmanie uznają go za jednego z proroków, poprzednika Jezusa i Mahometa.\nŻyciorys.\nNarodziny.\nZwiastowanie narodzin jest opisane w Ewangelii Łukasza oraz w Koranie. Według Ewangelii Łukasza Jan Chrzciciel urodził się pół roku przed Jezusem z Nazaretu w „mieście w Judzie”, przez późniejszą tradycję zidentyfikowanym z wioską Ain Karim. Według tej Ewangelii i Koranu był on synem żydowskiego kapłana Zachariasza i niepłodnej kobiety (Ewangelia nazywa ją Elżbietą), oboje w wieku starczym. Według Ewangelii Elżbieta miałaby być krewną Marii z Nazaretu, według Koranu Maria, matka Jezusa, miała pozostawać pod opieka Zachariasza, którą zarządził po jej urodzeniu z Imram sam Jahwe. Według obu świętych pism Zachariasz miał się modlić o syna. Po zwiastowaniu narodzenia Jana, Zachariasz miał przestać mówić. Według Ewangelii Zachariasz milczał aż do nadania imienia swojemu synowi, a była to kara za zwątpienie, natomiast według Koranu przyjął on na siebie przykazanie i zaniemówił na trzy dni i trzy noce. Jego narodziny zapowiedziane były jako dowód prawdziwości zapowiedzi przez anioła Gabriela Marii w czasie zwiastowania, a także przepowiedziane były jego ojcu przez anioła w Świątyni Jerozolimskiej.\nDziałalność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115216", "fragment_id": "21208/1", "subtitle": "", "title": "Jan Chrzciciel", "document_id": "21208", "start_index": 1434.0, "parentId": 115216.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34493526816368103}, "uuid": "4b46f48c-067b-476e-b3b6-4fec073d97e2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy kapłana. Zobacz też: inne osoby noszące to imię.\nZachariasz,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏זכריה‎&lt;/&gt; „Jahwe pamięta”; (ur. w I wieku p.n.e., zm. ok. 10) – sprawiedliwy i nienaganny kapłan, ojciec św. Jana Chrzciciela, mąż św. Elżbiety, krewny Marii matki Jezusa, święty Kościoła katolickiego, prawosławnego, koptyjskiego, ormiańskiego i syryjskiego.\nŻycie.\nWedług Ewangelii św. Łukasza w czasie służby liturgicznej w Świątyni przyszedł do Zachariasza archanioł Gabriel i zapowiedział mu narodzenie potomka, jednocześnie przepowiadając jego wielkość. Zachariasz i Elżbieta mimo podeszłego wieku nie mieli dzieci. Ponieważ Zachariasz zwątpił w przepowiednię, do czasu jej spełnienia pozostał niemy. Po narodzeniu Jana, dokładnie w dzień jego obrzezania, kiedy sąsiedzi i krewni chcieli mu dać na imię Zachariasz, ten sprzeciwił się, chcąc, żeby na imię dziecku dać Jan (czyli tak, jak powiedział anioł), odzyskał mowę i pod natchnieniem Ducha Świętego wypowiedział hymn prorocki Benedictus.\nTradycja cerkiewna.\nZachariasz został zabity przez żołnierzy króla Heroda, który kazał zabić wszystkie dzieci w Betlejem i okolicy w wieku do dwóch lat. Elżbieta ukryła się wraz z synem w górach, a ojciec nie zdradził żołnierzom miejsca ich pobytu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=849168", "fragment_id": "987162/0", "subtitle": "", "title": "Zachariasz (nowotestamentowy kapłan)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "987162", "parentId": 849168.0, "score": 0.48899418115615845}, "uuid": "22d92572-cfe5-4d52-b52c-b9ac4dee40c0"}, {"page_content": "Niektórzy bibliści chrześcijańscy do Marii odnoszą rodowód Jezusa podawany przez Ewangelię Łukasza, zgodnie z którym ojcem Józefa był Heli. Według takiej interpretacji, powstałej w czasach nowożytnych, rodowód ten traktuje Helego jako ojca Józefa, ponieważ kobiety nie mogły stanowić ogniwa rodowodu. Według innego poglądu, sięgającego czasów Juliusza Afrykańczyka (ok. 200 r.), oba rodowody odnoszą się bezpośrednio do Józefa,\na różnice wynikają z prawa lewiratu.\nEwangelista Łukasz odnotował także, iż Elżbieta, matka Jana Chrzciciela, była «krewną» (gr. syngenēs, συγγενής) Marii oraz że Elżbieta pochodziła z kapłańskiego rodu Aarona, z pokolenia Lewiego. Grzegorz z Nazjanzu, biorąc pod uwagę te informacje, uważał, iż również Maria pochodziła z rodu Aarona i pokolenia Lewiego. W ten sposób linie królewska i kapłańska połączyły się w osobie Jezusa Chrystusa. Tomasz z Akwinu uważał, iż ojciec Marii pochodził z pokolenia Judy, matka Marii z pokolenia Lewiego.\nInformacje na temat dzieciństwa Marii znane są wyłącznie z przekazów pozabiblijnych, takich jak \"Protoewangelia Jakuba\" i trzynastowieczna \"Złota legenda\". Według tych tekstów rodzicami Marii byli Joachim i Anna. Małżonkowie długo nie mogli doczekać się potomka. Przysięgli Panu, że jeżeli da im dziecko, oddadzą je na służbę Bogu. Pewnego dnia Annie ukazał się anioł, który oznajmił, że dziecko, które urodzi, będzie wielbione przez cały świat. Dziewięć miesięcy później na świat przyszła córka, której zgodnie z wolą anioła nadano imię Maria. W wieku trzech lat została ona oddana przez rodziców na wychowanie kapłanom i niewiastom usługującym w świątyni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159757", "fragment_id": "9235/1", "subtitle": "", "title": "Maria z Nazaretu", "parentId": 159757.0, "start_index": 1185.0, "source": "wikipedia", "document_id": "9235", "score": 0.3184816241264343}, "uuid": "3f34bb9c-e40f-4419-9bc9-62b83c9f906b"}, {"page_content": "Malowidła w III przęśle po stronie południowej są poświęcone św. Janowi Chrzcicielowi, jego naukom oraz jego roli jako poprzednika Chrystusa. Wielkie malowidło poniżej okna, największe rozmiarami, przedstawia scenę ścięcia św. Jana; pola po obu stronach okna oraz ponad nim znalazły się sceny ilustrujące kazania świętego, a w kompozycjach w witrażu – wydarzenia z jego życia. Scena ścięcia św. Jana, z uwagi na swą ikonograficzną wyjątkowość nosiła różne tytuły: „Ścięcie św. Jana Chrzciciela” lub „Noc po ścięciu św. Jana Chrzciciela”, jednak najbardziej adekwatny do jej treści wydaje się tytuł „Gloryfikacja św. Jana Chrzciciela”. Obraz przedstawia sześć unoszących się nad ziemią postaci, ubranych w uroczyste szaty, z płomieniami pod stopami, ukazanych na tle trzech pozłacanych arkad. Nimby wokół głów wskazują, iż są to aniołowie. Anioł stojący w centrum kompozycji podtrzymuje pozbawione głowy ciało św. Jana, z ramionami wzniesionymi ku górze i z trzema jaśniejącymi, koncentrycznymi kręgami w miejscu, gdzie przedtem była jego głowa. Pozostali aniołowie towarzyszą im trzymając swoiste atrybuty świętego: skrwawiony topór, którym ścięto św. Jana i bogato zdobioną latarnię z napisem Joannes (w nawiązaniu do cytatu z Ewangelii św. Jana: „On był świecą gorejącą i świecącą” (J 5, 35). Anioł po prawej stronie trzyma na misie głowę św. Jana, tak jak ją otrzymała Salome. Za aniołem stoi matka św. Jana, św. Elżbieta, ukazana jako stara kobieta ubrana w brunatnobrązową szatę i seledynowy szal, podtrzymywana przez młodego mężczyznę. Pozostali aniołowie stoją w głębi", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176533", "fragment_id": "5362/41", "subtitle": "", "title": "Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny we Lwowie (katedra Ormiańska)", "document_id": "5362", "start_index": 54180.0, "source": "wikipedia", "parentId": 176533.0, "score": 0.491122305393219}, "uuid": "9b1498a1-1266-4e85-929c-bd457f1407c6"}, {"page_content": "Postać Jana Chrzciciela jest w hymnografii średniowiecznej wiązana z wiarą w pośrednictwo świętych. W gronie tym to Jan, obok Bogurodzicy, stał na czele hierarchii. Utwory dokumentujące funkcjonowanie idei \"Trina Sanctitas\" są znane już od X w. Wśród znanych utworów należy Bogurodzica, której najstarsze, datowane na XIII w. dwie pierwsze zwrotki wskazują na łączność postaci Chrystusa, Bogurodzicy i Jana Chrzciciela, podkreślają łączność wydarzenia \"wcielenia\" i \"objawienia\", oraz stanowią wezwanie do Matki Bożej (matki \"Gospodzina\", czyli Kyriosa) i Jana Chrzciciela (\"Krzciciela\", czyli chrzciciela; \"bożyca\", czyli \"syna Boga\") o wstawiennictwo u Boga o ziszczenie owoców tych wydarzeń.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n&lt; lang=\"pl\"&gt;U twego syna Gospodzina matko zwolena, Maryja!Zyszczy nam, spuści nam(...)Twego dziela Krzciciela, bożycze,Usłysz głosy, napełni myśli człowiecze.Słysz modlitwe, jąż nosimy,Oddać raczy, jegoż prosimy.&lt;/&gt;\n \"Bogurodzica\"\nJak zaznaczał prof. Wiesław Wydra, w tym przykładzie należy uwzględnić fakt, iż pieśń ta od początku była wykorzystywana w liturgii Bożego Narodzenia, i pod wpływem coraz głębszej konotacji \"Bogurodzicy\" z ze świętem Narodzenia, w drugiej połowie XV w. dokonano korekty incipitu drugiej części pieśni. Słowa wskazujące na trop wielkanocny („Dla nas wstał z martwych król nasz, Syn Boży“), zostały zmienione w taki sposób, że nawiązywały do święta Narodzenia („Dla nas narodził się Syn Boży“).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107923", "fragment_id": "655110/8", "subtitle": "", "title": "Deesis", "parentId": 107923.0, "start_index": 11046.0, "document_id": "655110", "source": "wikipedia", "score": 0.2242754101753235}, "uuid": "fb822f0f-3c96-4578-857b-a6ade2ff8db9"}, {"page_content": "To jest biografia osoby noszącej koreańskie nazwisko Chŏn.\nŚw. Jan Chrzciciel Chŏn Chang-un (ko. 전장운 요한) (ur. 1811 w Seulu – zm. 9 marca 1866 tamże) – koreański męczennik, święty Kościoła katolickiego.\nJan Chrzciciel Chŏn Chang-un urodził się w 1811 roku. Został ochrzczony przez swoją pobożną matkę. Niedługo po urodzeniu stracił ojca. Już od młodego wieku musiał pomagać rodzinie pracując na roli i szyjąc torby ze skóry.\nW 1839 roku, kiedy w Korei miały miejsce prześladowania antykatolickie, został aresztowany. Tortury skłoniły go do wyrzeczenia się wiary, co spowodowało wypuszczenie go na wolność. Jan Chrzciciel Chŏn Chang-un żałował tego co zrobił, dopiero jednak w 1845 roku, po powrocie do Korei księdza Andrzeja Kim Tae-gŏn, miał okazję wyspowiadać się. Jan Chrzciciel Chŏn Chang-un ożenił się i miał trójkę dzieci.\nW 1866 roku w Korei ponownie doszło do prześladowań chrześcijan. Jan Chrzciciel Chŏn Chang-un został aresztowany 1 marca 1866 roku. Ponownie poddano go torturom, tym razem jednak nie wyrzekł się wiary. W związku z tym 8 marca skazano go na śmierć. Został ścięty następnego dnia w miejscu straceń za Małą Zachodnią Bramą w Seulu. Razem z nim stracono również innego katolika Piotra Ch’oe Hyŏng.\nDzień jego wspomnienia przypada 20 września (w grupie 103 męczenników koreańskich).\nBeatyfikowany 6 października 1968 roku przez Pawła VI, kanonizowany 6 maja 1984 roku przez Jana Pawła II w grupie 103 męczenników koreańskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2558447", "fragment_id": "552350/0", "subtitle": "", "title": "Jan Chrzciciel Chŏn Chang-un", "parentId": 2558447.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "552350", "score": 0.35240691900253296}, "uuid": "28bad0f1-b9e1-4d6b-a1c6-5e3585e68775"}, {"page_content": "Jan Chrzciciel, właśc. hiszp. \"Juan Bautista\" (ur. ok. 1660 w San Francisco Cajonos w Meksyku, zm. 16 września 1700 w Santo Domingo Xagacía) – indiański akolita, sędzia i burmistrz, męczennik chrześcijański, błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego.\nPochodził z plemienia Zapoteków. Jego żoną była Josefa de la Cruz z którą miał córkę Rose. Razem z Hiacyntem od Aniołów wspomagali dominikańskich misjonarzy. Zostali oskarżeni o uprawianie czarów i za odmowę wyrzeczenia się wiary chrześcijańskiej obaj zostali zamordowani przez współplemieńców w 1700 roku.\nIch beatyfikacji dokonał papież Jan Paweł II w dniu 1 sierpnia 2002 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2496443", "fragment_id": "527345/0", "subtitle": "", "title": "Jan Chrzciciel (Indianin)", "document_id": "527345", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2496443.0, "score": 0.2949882745742798}, "uuid": "ff70b32d-db0e-498b-b143-9e03e4ae91eb"}, {"page_content": "Narodzenie św. Jana Chrzciciela – uroczystość, upamiętniająca narodziny Jana Chrzciciela, obchodzona 24 czerwca, poprzedzana dzień wcześniej wigilią na cześć świętego, potocznie określaną jako Noc Świętojańska. Narodziny Jana Chrzciciela w teologii przyjmowane są jako dowód prawdziwości przyjścia Chrystusa, zapowiedzianego przez anioła Gabriela Marii w czasie zwiastowania, a także przepowiedziane były jego ojcu przez anioła w Świątyni Jerozolimskiej. Jan Chrzciciel jako jedyny święty obchodzi w Kościele powszechnym uroczysty dzień swoich narodzin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5506465", "fragment_id": "318632/0", "subtitle": "", "title": "Narodzenie św. Jana Chrzciciela", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5506465.0, "document_id": "318632", "score": 0.27952390909194946}, "uuid": "f8f3e5ef-618e-434d-ab3a-d0b7fbfa04ed"}, {"page_content": "Według Ewangelii Łukasza Maria mieszkała w galilejskim mieście Nazaret razem z poślubionym jej cieślą Józefem. Tam nastąpiło zwiastowanie (obwieszczenie przez archanioła Gabriela wieści o tym, że urodzi Jezusa) i poczęcie za sprawą Ducha Świętego (Łk 1,26-38). Wkrótce potem nawiedziła dom kapłana Zachariasza i jego żony, Elżbiety, rodziców Jana Chrzciciela. Podczas tych odwiedzin Elżbieta wygłosiła proroctwo o dziecku Marii. Maria miała w jej domu wypowiedzieć/zaśpiewać hymn (Magnificat).\nZgodnie z Ewangelią Mateusza, kiedy mąż Marii uświadomił sobie, że spodziewa się ona dziecka, zamierzał ją oddalić, ale za namową anioła nie uczynił tego (Mt 1,19-25). Narodziny Jezusa w Betlejem Łukasz Ewangelista tłumaczy koniecznością udania się Marii i Józefa na ogłoszony w całym państwie spis ludności. Tam Maria powiła Jezusa i położyła go w żłobie, a okoliczni pasterze, którym narodziny Mesjasza oznajmił anioł, mieli oddać im cześć. Później uczynili to również mędrcy ze Wschodu. Król Judei Herod, który od mędrców dowiedział się o narodzinach zapowiedzianego przez Pisma króla żydowskiego, w obawie przed utraceniem władzy wydał rozkaz, aby wymordować wszystkich chłopców do drugiego roku życia. Mord ten nazwano rzezią niewiniątek. Zagrożenie dla życia dziecka zmusiło świętą rodzinę do podróży do Egiptu. Wcześniej Maria, razem z Józefem, miała przedstawić Jezusa w świątyni, gdyż według Mojżeszowego Prawa każde pierworodne dziecko płci męskiej miało być poświęcone Jahwe.\nNowo narodzone dziecko otrzymało imię Jezus.\nW czasie działalności publicznej Jezusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159757", "fragment_id": "9235/3", "subtitle": "", "title": "Maria z Nazaretu", "parentId": 159757.0, "start_index": 4102.0, "source": "wikipedia", "document_id": "9235", "score": 0.12410876154899597}, "uuid": "d3211c9a-d890-41d0-aadb-64ec02ae9782"}]}
{"id": "q_36", "question": "Czy komedia „Śluby Panieńskie” Aleksandra Fredry jest napisana prozą, czy wierszem?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy utworu dramatycznego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nŚluby panieńskie, czyli Magnetyzm serca. Komedia w pięciu aktach, wierszem – komediowy utwór dramatyczny Aleksandra Fredry z 1832, napisany wierszem. Premiera miała miejsce we Lwowie w 1833. Głównym tematem utworu podzielonego na V aktów jest miłość. \nGeneza.\nPierwsza wersja komedii, zatytułowana \"Magnetyzm\", powstała w 1827, o czym świadczy data umieszczona przez samego autora na autografie. Zachował się plan pierwszej wersji sztuki, przechowywany obecnie w Bibliotece Narodowej, a także niepełny odpis pierwszej wersji sztuki zatytułowany \"Nienawiść mężczyzn\", przechowywany w Ossolineum. Finalna redakcja powstała dopiero w 1832. Nie zachowały się rękopisy utworu, aczkolwiek do II wojny światowej istniał odpis sztuki sporządzony obcą ręką w 1833 na potrzeby cenzury lwowskiej i kopia z 1833 dla warszawskiego Teatru Narodowego. Prapremiera sztuki odbyła się we Lwowie 15 lutego 1833, zaś w Warszawie wystawiono ją 16 listopada 1834. Drukiem ukazała się po raz pierwszy w 1834 w tomie IV zbiorowego wydania dzieł Fredry (s. 5–179).\nJęzyk utworu.\nW \"Ślubach\" da się zauważyć odchylenia w ortografii, fleksji i składni. Pisarz wplótł w tekst wiele przysłów i sentencji, z rzadka za to stosował archaizmy. Język utworu jest źródłem komizmu słownego, który głównie zasadza się na przytaczaniu wypowiedzi jednych bohaterów przez innych, lecz w odmiennej intonacji i dla innych celów. Innym chwytem było także wykorzystanie wieloznaczności leksemów, z której zdają sobie sprawę bohaterowie.\nWiersz.\nFredro oparł swój utwór na jedenastozgłoskowcu. Pojawiają się też dwie inne miary: ośmiozgłoskowiec (we fragmentach, gdzie konieczna była synchronizacja słowa i ruchu) i trzynastozgłoskowiec (we fragmentach prezentujących światopogląd postaci).\nBohaterowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18787", "fragment_id": "183675/0", "subtitle": "", "title": "Śluby panieńskie", "document_id": "183675", "start_index": 1.0, "parentId": 18787.0, "source": "wikipedia", "score": 0.932351291179657}, "uuid": "bd946c98-a84f-4bbf-a954-266f8a546d8a"}, {"page_content": "Damy i huzary. Komedia we trzech aktach, prozą – trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry wystawiona po raz pierwszy we Lwowie w 1825, wydana w 1826 w Wiedniu.\nOpis.\nKomedia powstała latem 1825, o czym świadczy informacja zawarta we lwowskim czasopiśmie „Rozmaitości” (nr 30, 27.07.1825): „Miłośnikom przyjemnej muzy Aleksandra hr. Fredry donosimy, że ten autor napisał znowu dwie nowych sztuk: \"Odludek i poeta\" tudzież \"Kobiety z huzarami\"”. Prapremiera sztuki odbyła się we Lwowie 18 listopada 1825, zaś w Warszawie wystawiono ją 14 maja 1826. Drukiem po raz pierwszy ukazała się w 1826 w tomie I zbiorowego wydania komedii Fredry (s. 175–316). Pierwotna wersja pisana była wierszem mieszanym (zachował się jej odpis, natomiast autograf zaginął). W Bibliotece Narodowej przechowywany jest zaś rękopis ostatecznej wersji prozaicznej, będący czystopisem sporządzonym własnoręcznie przez autora na potrzeby cenzury lwowskiej.\nTreść.\nAkcja rozgrywa się w okresie między kampaniami napoleońskimi 1809 i 1812 r.\nW zacisznej wiejskiej posiadłości Majora, skąd niedawno „usunięto ostatnią białogłowę”, goszczą jego koledzy pułkowi. Panowie w spokoju zamierzają oddawać się polowaniom i grze w szachy. Niespodziewanie sielankę przerywa wizyta sióstr gospodarza z gromadą służących. Jedna z sióstr, pani Orgonowa postanowiła bowiem wyswatać swoją córkę Zosię za swego majętnego brata. Mimo początkowych nieporozumień w żołnierzach budzą się męskie instynkty. Ostatecznie intryga kończy się małżeństwem Zosi z młodym Porucznikiem, któremu Major zapisuje swój majątek.\nInscenizacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4566298", "fragment_id": "756133/0", "subtitle": "", "title": "Damy i huzary", "document_id": "756133", "start_index": 0.0, "parentId": 4566298.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6658759713172913}, "uuid": "a63ab431-5659-4a2f-ad67-f4e789aba1d7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy komedii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDożywocie. Komedia w trzech aktach, wierszem — trójaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w latach 1834–1835.\nOpis.\nSztuka prawdopodobnie została ukończona w 1835, aczkolwiek pierwszy pomysł komedii mógł pojawić się już sześć lat wcześniej. Po raz pierwszy wystawiono ją we Lwowie 12 czerwca 1835, pierwsza inscenizacja w Krakowie odbyła się 3 marca 1839, zaś w Warszawie 9 kwietnia 1845. Sztuka ukazała się drukiem w 1838 w piątym tomie dzieł zebranych autora (s. 221–339). Z przekazów rękopiśmiennych zachował się brulion oraz odpis rękopiśmienny, oba sporządzone przez autora, a także arkusz do pierwszego wydania z dwiema poprawkami autora. Od początku XX w. sztuka była wystawiana przynajmniej 68 razy, w tym trzy razy jako spektakl telewizyjny: w 2001 w reż. Wojciecha Pszoniaka, w 1992 w reż. Marka Sikory oraz w 1968 w reż. Jacka Woszczerowicza.\nPrzegląd treści.\nPrzedstawia pogoń za pieniędzmi prowadzącą do zejścia na niewłaściwą drogę. Sztuka wartka w intrydze, żywa w dialogach; autor przedstawia Polskę w XIX wieku odwołując się do postaci z epoki szlacheckiej (tzw. \"kontuszowej\"), umieszczając akcję w oberży, gdzie w sposób naturalny obserwować można relacje międzyludzkie. Komedia zbudowana jest z trzech aktów, pisana wierszem.\nFredro tematem uprzywilejowanym czynił szczęśliwą miłość i związki rodzinne w przeciwieństwie do współczesnej mu romantycznej koncepcji miłości: tragicznej, niemożliwej do spełnienia. \"Dożywocie\" również przedstawia zwycięską miłość: szczere uczucie pokonuje wszystkie przeciwności – opór rodziny, intrygi i komplikacje finansowe. Leon i Rózia są przykładem pary romantycznych kochanków, którym na przeszkodzie staje brak pieniędzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313913", "fragment_id": "1409696/0", "subtitle": "", "title": "Dożywocie (komedia)", "document_id": "1409696", "start_index": 1.0, "parentId": 313913.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42670130729675293}, "uuid": "f34dd350-ca28-40dd-99b1-151293b80940"}, {"page_content": "Jestem zabójcą. Komedia w jednym akcie – jednoaktowa komedia Aleksandra Fredry.\nOpis.\nDokładna data powstania sztuki nie jest znana. Stanisław Pigoń czas powstania pierwszej wersji umieszcza pod koniec 1864 lub na początku 1865. Wersja ta pisana była wierszem, autor nie był jednak zadowolony z efektu. Dlatego też kolejne wersje przetworzył na prozę (początkowo na prozę rytmizowaną) i ostatecznie sztuka została opublikowana w wersji prozatorskiej. Trudno jednak ustalić, kiedy ta przeróbka została dokonana. Istniały dwa rękopisy wersji wierszowanej oraz trzy wersji prozatorskiej. Współcześnie zachowały się tylko fragmenty rękopisu jednej wersji wierszowanej oraz całość rękopisu prozą rytmizowaną.\nPo śmierci autora komitet zajmujący się jego spuścizną uznał sztukę za średniej jakości i przeznaczył do grania w 1877. Prapremiera odbyła się w Krakowie 20 listopada 1877, we Lwowie wystawiono ją 9 stycznia 1878, zaś w Warszawie 19 marca 1878. Drukiem sztuka ukazała się po raz pierwszy w 1880 w tomie VIII pośmiertnego wydania dzieł Fredry (s. 189–246). Od połowy XX w. sztuka miała przynajmniej osiem inscenizacji, w tym w Teatrze Telewizji (1987, reż. Bogdan Baer) oraz dwukrotnie w Teatrze Polskiego Radia – w 1952 (reż. Zbigniew Kopalko) i 2003 (reż. Waldemar Modestowicz).\nTreść.\nKokoszkiewicz, starzejący się opiekun Klary, nie zezwala na jej ślub z młodym Marskim, ponieważ sam pragnie ożenić się z Klarą. Jednak dzięki spiskowi domowników, m.in. sprytnej służącej Zuzi, uważa, że przypadkiem zastrzelił Marskiego i ostatecznie udaje się podstępem zdobyć jego zezwolenie na ślub Marskiego Klarą.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5531941", "fragment_id": "361741/0", "subtitle": "", "title": "Jestem zabójcą", "parentId": 5531941.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "361741", "score": 0.4457642436027527}, "uuid": "3ed3843c-e8eb-46eb-a43e-7911fa606afb"}, {"page_content": "Mąż i żona. Komedia we trzech aktach, wierszem – trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w 1821.\nInformacje.\nKomedia prawdopodobnie została napisana w 1821. Prapremiera sztuki odbyła się w teatrze lwowskim 29 kwietnia 1822. Po raz pierwszy sztuka została wydrukowana w Wiedniu w 1826 w tomie drugim komedii Fredry. Zachowała się rękopiśmienna kopia komedii z poprawkami autora, sporządzona dla cenzury lwowskiej w 1823.\nTreść.\nW utworze występuje czworo bohaterów, których łączy wzajemna sieć powiązań i zdrad. Elwira – żona hrabiego Wacława romansuje z jego przyjacielem Alfredem. Wacław – jej mąż romansuje z Justysią. Justysia – służąca a zarazem przyjaciółka i powiernica Elwiry romansuje zarazem z Alfredem i Wacławem. Każdy z bohaterów dopuszcza się zdrady, lecz jednocześnie oczekuje uczciwości i wierności od pozostałych. Gdy wszystko wychodzi na jaw, mężczyźni dochodzą do wniosku, że skandal musi zostać wyciszony dla dobra Elwiry, a Justysia trafi do klasztoru.\nBalet.\nNa motywach komedii Aleksandra Fredry powstał balet Anny Hop (libretto, reżyseria i choreografia) pt. \"Mąż i żona\" (premiera 2019). Akcja została umieszczona w połowie XX w. w nadmorskim kurorcie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5497513", "fragment_id": "349791/0", "subtitle": "", "title": "Mąż i żona", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5497513.0, "document_id": "349791", "score": 0.6535753607749939}, "uuid": "2589ad2f-c4ce-4a13-ac5d-8ad1b74f72cc"}, {"page_content": "List. Komedia w jednym akcie wierszem – jednoaktowa komedia Aleksandra Fredry z 1825.\nSztuka została ukończona prawdopodobnie latem 1825. Wspomniana jest 9 sierpnia tego roku w liście od brata Maksymiliana, a także w numerze 36 „Rozmaitości” z 9 września. Prapremiera sztuki odbyła się we Lwowie 28 października 1825, zaś pierwsza inscenizacja w Warszawie miała miejsce 14 października 1826. Po raz pierwszy sztuka ukazała się drukiem w 1826 w drugim tomie \"Komedii\" Aleksandra Fredry (s. 191–250). Począwszy od lat międzywojennych sztuka miała przynajmniej osiem inscenizacji, w tym w 1976 w Teatrze Polskiego Radia (reż. Czesław Wołłejko).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5531126", "fragment_id": "341720/0", "subtitle": "", "title": "List (komedia)", "document_id": "341720", "start_index": 0.0, "parentId": 5531126.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5611020922660828}, "uuid": "4fa07318-a04b-41c9-a408-b45e2cd19d45"}, {"page_content": "Dyliżans. Komedia w czterech aktach prozą – czteroaktowa komedia Aleksandra Fredry.\nCzas powstania sztuki był kwestią sporną. Przez pewien czas, opierając się na informacjach przekazanych w 1876 przez Józefa Ignacego Kraszewskiego uznawano tę komedię za jeden z najwcześniejszych utworów Fredry, pochodzący z około 1815.\nAutograf sztuki zachował się częściowo i jest przechowywany w Ossolineum. Do czasów II wojny światowej istniał też czystopis, z którego zachowała się tylko strona tytułowa z odręcznym dopiskiem Fredry, zawierającym m.in. informację „Komedię tę dałem teatrowi w 825 czy 827”. Na podstawie tej notki przyjmuje się, że sztuka powstała w 1825 lub 1827. W tej samej notatce Fredro przekazał też, że nie był zadowolony ze sztuki. Komedia nie znalazła się w wydaniu zbiorowym komedii z lat 1826–1838. Wydrukowana została dopiero w pośmiertnym wydaniu dzieł Fredry z 1880 (podano tam jednak błędnie, że sztukę wystawiono we Lwowie w 1827). Pierwsza znana inscenizacja komedii odbyła się we Lwowie 22 marca 1833, w Krakowie wystawiono sztukę 4 lutego 1845, zaś w Warszawie dopiero 15 grudnia 1915.\nOd połowy XX w. komedia miała przynajmniej osiem inscenizacji, w tym spektakl telewizyjny z 1987 w reżyserii Jerzego Wróblewskiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5531031", "fragment_id": "341697/0", "subtitle": "", "title": "Dyliżans (komedia)", "document_id": "341697", "start_index": 0.0, "parentId": 5531031.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6204928159713745}, "uuid": "d0a47d84-a255-4d19-b670-50372d163dc6"}, {"page_content": "Ostatnia wola. Komedia w trzech aktach, prozą – trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry.\nOpis.\nSztuka została napisana w 1867, o czym świadczy data umieszczona na rękopisie. Autograf utworu nie zachował się. Zachowała się natomiast niepełna rękopiśmienna kopia, przechowywana obecnie w Bibliotece Narodowej, zawierająca wcześniejszą wersję sztuki niż ostatecznie wydrukowana. Po śmierci autora komitet zajmujący się jego spuścizną zaliczył sztukę do najlepszych i przeznaczył do wystawienia w 1879. Premiera odbyła się jednak już 21 września 1878 w Krakowie, zaś we Lwowie wystawiono ją 11 listopada 1878. Drukiem sztuka ukazała się po raz pierwszy w 1880 w tomie VIII pośmiertnego wydania dzieł Fredry (s. 113–187). Od połowy XX w. sztuka miała przynajmniej pięć inscenizacji, w tym w 1968 spektakl w Teatrze Telewizji (reż. Halina Dzieduszycka) i w 1976 w Teatrze Polskiego Radia (reż. Zdzisław Tobiasz).\nTreść.\nSędziwy generał Zielski wzywa krewnych do swojego majątku. Gdy krewni zjeżdżają, okazuje się, że generał zmarł w drodze. Stopniowo odkrywane są trzy jego testamenty, każdy o innej treści. Po ujawnieniu każdego testamentu chciwi krewni zmieniają swoje zamiary i usposobienie, m.in. zrywając zaręczyny i zmieniając plany matrymonialne. \"Ostatnia wola\" Fredry przypomina komedię Adolfa Belota i Edmunda Villetarda \"Testament Cezara Girodota\" z 1859.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5534648", "fragment_id": "340403/0", "subtitle": "", "title": "Ostatnia wola", "document_id": "340403", "start_index": 0.0, "parentId": 5534648.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32033413648605347}, "uuid": "c8ebc56e-77ff-4d97-99a7-19f6f0468785"}, {"page_content": "Godzien litości. Komedia serio w trzech aktach, prozą – trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry\nOpis.\nDokładna data powstania sztuki nie jest znana, ale na podstawie odniesień w utworze do realnych zdarzeń można domniemywać, że komedia została napisana w 1862. Zachowały się dwa rękopisy utworu, aczkolwiek treść różni się w nich znacznie. Po śmierci Fredry komitet zajmujący się jego spuścizną ocenił sztukę jako średnią i przeznaczył do wystawienia w 1878. Prapremiera odbyła się jednak w Krakowie już 6 listopada 1877, we Lwowie 5 grudnia 1877, zaś w Warszawie dopiero 5 sierpnia 1952. Od połowy XX w. sztuka była wystawiana przynajmniej 12 razy, w tym w 1968 w Teatrze Polskiego Radia (reż. Juliusz Owidzki). Drukiem sztuka ukazała się w 1880 w tomie IX pośmiertnego wydania dzieł Fredry (s. 1–94).\nTreść.\nElwin, mieszkając u swego przyjaciela adwokata Dormunda, nawiązuje romans z Antonią, córką bogatego sąsiada, Warskiego. Ekscentryczna Antonia odwiedza Dormunda w jego mieszkaniu. Warski, zastawszy ich przypadkowo, uznaje, że Dormund kocha Antonię i grozi mu, jeśli się z nią nie ożeni. Jednak dalsze zawikłane wydarzenia skłaniają Warskiego do zgody na ślub Antonii z Elwinem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5531033", "fragment_id": "341698/0", "subtitle": "", "title": "Godzien litości", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "341698", "parentId": 5531033.0, "score": 0.4697016477584839}, "uuid": "6de7463c-402e-49a3-b0f6-1e49b7202a04"}, {"page_content": "Co tu kłopotu! Komedia w czterech aktach, wierszem – czteroaktowa komedia Aleksandra Fredry\nKomedia powstała w 1858, którą to datę zanotował sam Fredro na rękopisie. Tym samym jest to pierwsza komedia z drugiego okresu twórczości Fredry, przy której znana jest data wyraźnie podana przez autora. Autor dwukrotnie zmieniał tytuł sztuki: w autografie i planie wydawniczym z 1861 brzmiał on \"Żenić się – nie żenić?\", zaś w kolejnym planie sprzed 1874 – \"Trudny wybór\". Dzięki zachowanym rękopisom można prześledzić, jak sztuka powstawała, np. jak zmieniały się imiona i nazwiska bohaterów. Po śmierci autora utwór został uznany przez komitet zajmujący się jego spuścizną za sztukę średniej jakości i przeznaczono ją do wystawienia w 1879. Prapremiera odbyła się 14 lutego 1879 we Lwowie, zaś w Krakowie sztukę wystawiono 28 maja 1879. Drukiem sztuka ukazała się w 1880 w tomie VI pośmiertnego wydania dzieł Fredry (s. 1–85). Komedia została też zrealizowana jako słuchowisko radiowe w 1977 w reż. Czesława Wołłejko.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5530942", "fragment_id": "341678/0", "subtitle": "", "title": "Co tu kłopotu!", "parentId": 5530942.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "341678", "score": 0.4896739721298218}, "uuid": "f837fd2c-a45d-45d9-8d57-f4258806963d"}]}
{"id": "q_37", "question": "Jaki rodzaj torfu ma właściwości lecznicze?", "answer": [{"page_content": "Właściwości chłonne torfowców powodowały, że wykorzystywane były w przeszłości do wypełniania pieluch, służyły do sporządzania odpowiednika podpasek. W latach 80. XIX wieku i podczas I wojny światowej stosowane były też jako materiał opatrunkowy. Ze względu na właściwości izolacyjne suchymi torfowcami i sierścią renifera wypełniane były dziecięce kołyski w Laponii.\nDuże znaczenie ekonomiczne mają złoża torfu. W skali globu związanych jest w nich 400 mld ton węgla, który w warunkach naturalnego uwodnienia torfowisk uwięziony jest w martwych szczątkach roślinnych i nie jest rozkładany przez mikroorganizmy do dwutlenku węgla uwalnianego do atmosfery. Człowiek jednak eksploatuje złoża torfu i wykorzystuje go na ogromną skalę jako materiał opałowy oraz w ogrodnictwie. W branży ogrodniczej torf i torfowce dodawane są do podłoży stosowanych do uprawy roślin kwasolubnych oraz w celu poprawy ich zdolności do gromadzenia wody. Same torfowce wykorzystywane są także jako materiał pakunkowy do osłaniania korzeni transportowanych roślin. Torf wykorzystywany był i jest także w medycynie do okładów i w balneoterapii, stanowił też surowiec do wytwarzania preparatów leczniczych (takich jak np. preparat torfowy Tołpy).\nEksploatacja torfu o skali przemysłowej i jego utlenianie powoduje zwiększanie udziału dwutlenku węgla w atmosferze i przyczynia się do globalnego ocieplenia.\nSystematyka.\nW obrębie rodzaju opisano ponad 4000 gatunków, co wynika z dużej zmienności tych roślin w zależności od warunków środowiska. Współcześnie uznaje się, że łączna liczba gatunków wynosi ok. 380.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288555", "fragment_id": "1397396/6", "subtitle": "", "title": "Torfowiec", "parentId": 288555.0, "start_index": 7549.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1397396", "score": 1.0}, "uuid": "3cb228f6-f737-46b5-b4ee-d4b3236ac4e8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nTen artykuł opisuje teorie, metody lub czynności niezgodne ze współczesną wiedzą medyczną.\n Zobacz też: Borowina w innych znaczeniach tego słowa.\nBorowina – peloid, rodzaj torfu o dużym stopniu przetworzenia przez bakterie humifikujące. Stosowana jest w leczeniu chorób reumatycznych, schorzeń ginekologicznych i niektórych chorób narządów wewnętrznych.\nPrzetworzona laboratoryjnie borowina jest surowcem do produkcji różnego rodzaju lekarstw i kosmetyków. Pozyskiwanie i przetwarzanie borowiny jest źródłem dochodu dla dużej liczby osób związanych z usługami sanatoryjnymi.\nDo roku 2012 opublikowano ponad 100 prac naukowych potwierdzających skuteczność borowin i innych kąpieli błotnych w takich dolegliwościach jak choroba zwyrodnieniowa stawów czy spondyloza[]. Efektem krótkotrwałym jest miejscowe znieczulenie, a długotrwałym – zmniejszenie odczuwania bólu w chorobowo zmienionym miejscu. Wśród 20 z nich, uznanych za najbardziej miarodajne w pracy przeglądowej z roku 2012, zaobserwowano wyłącznie efekty pozytywne[]. Publikacje te mają jednak mankamenty metodologiczne obniżające ich wartość naukową i dla potwierdzenia skuteczności terapii borowinowych konieczne jest przeprowadzenie bardziej systematycznych badań.\nWłaściwości fizyczne to duża pojemność cieplna przy małym przewodnictwie cieplnym, co umożliwia efekt silnego, głębokiego i równomiernego podgrzania części ciała poddanych zabiegowi (42–45 °C). Ponadto zawarte w borowinie kwasy organiczne i sole nadają jej właściwości przeciwzapalne, ściągające, bakteriostatyczne i bakteriobójcze.\nProduktem z borowiny jest tzw. pasta borowinowa, która powstaje przez rozdrobnienie i uwodnienie borowiny w specjalnych młynach kulowych. Produkt ten ma konsystencję jednolitej pasty. Pastę borowinową stosuje się w niższej temperaturze niż borowinę (tj. 37–38 °C). Obecnie ok. 30 krajowych uzdrowisk stosuje zabiegi zawijania, okłady i kąpiele borowinowe.\nBorowiny w Polsce.Na obszarze Polski użyto borowiny po raz pierwszy do celów leczniczych w 1858 r. Kąpiele borowinowe i inne zabiegi z użyciem borowiny są powszechnie stosowane w polskich uzdrowiskach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1002092", "fragment_id": "1393922/0", "subtitle": "", "title": "Borowina (torf)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1002092.0, "document_id": "1393922", "score": 0.5450246334075928}, "uuid": "df29a5c3-a528-4970-a1b1-6e108538f96e"}, {"page_content": "Kopalina lecznicza – nieprzetworzone surowce mineralne tworzące złoże w skorupie ziemskiej, mające zastosowanie dla celów leczniczych; w szczególności są to wody lecznicze i torfy lecznicze zwane także borowiną.\nPolska sytuacja prawna.\nZgodnie z ustawą Prawo geologiczne i górnicze złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobycie może przynieść korzyść gospodarczą.\nW ustawie tej nie zdefiniowano jednak pojęcia \"kopaliny leczniczej\".\nPrzepisami nieobowiązującego już Rozporządzenia Rady Ministrów, za kopaliny lecznicze uznano w Polsce 71 złóż wód podziemnych i 18 złóż torfów.\nNaturalne kopaliny lecznicze są uznawane za surowce strategiczne i są własnością Skarbu Państwa, nad którymi pieczę sprawuje Minister Środowiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1735881", "fragment_id": "901362/0", "subtitle": "", "title": "Kopalina lecznicza", "document_id": "901362", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1735881.0, "score": 0.4344385266304016}, "uuid": "e82cbf6d-5fd4-453f-a997-63ddc724343c"}, {"page_content": "Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych.\nTorf jest tworem będącym efektem niepełnego rozkładu szczątków roślinnych, zachodzącego w warunkach długotrwałego lub stałego zabagnienia wierzchniej warstwy gleby. Składa się z nierozłożonych szczątków roślin oraz amorficznej masy humusu. Jest w różnym stopniu nasycony substancjami mineralnymi. Najczęściej jest to piasek, czasami wytrącone związki żelaza, rzadko związki fosforu.\nTorf powstaje w wyniku torfienia polegającego na gromadzeniu i humifikacji szczątków roślinnych w warunkach nadmiernego wilgotnienia. W zależności od długotrwałości warunków beztlenowych mogą powstać utwory całkowicie zhumifikowane – muły, lub częściowo zhumifikowane – torfy.\nWłaściwości torfu uzależnione są od składu florystycznego zbiorowisk torfotwórczych (zobacz torfowisko) oraz stosunków wodnych i temperaturowych (klimatycznych). Obecność cząstek mineralnych (np. piasek, wytrącone związki żelaza) wynika z osadzania się zawiesiny zawartej w przepływającej wodzie (sedymentacja), przemieszczania przez wiatr cząstek gleby lub jest efektem prac agrotechnicznych i melioracyjnych.\nDefinicja torfu z obowiązującej od 1986 polskiej normy (PN-85/G-02500): \"„Torf jest to utwór akumulacyjny pochodzenia organicznego, głównie roślinnego, powstały w wyniku procesu torfienia przebiegającego w określonych warunkach wodnych, powietrznych i mikrobiologicznych, składający się ze szczątków roślinnych w różnym stopniu zmumifikowanych oraz humusu torfowego”\".\nW gleboznawstwie określenie torfu jako skały macierzystej oparto głównie na zawartości części mineralnych, uwzględniając stosunki objętościowe, a nie wagowe. Torf oraz gleby torfowe zalicza się do utworów i gleb organicznych, jeżeli zawartość masy organicznej jest większa niż 20%.\nTorf ma odczyn kwaśny, 4–5,5 pH.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67569", "fragment_id": "650865/0", "subtitle": "", "title": "Torf", "document_id": "650865", "start_index": 0.0, "parentId": 67569.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7085494995117188}, "uuid": "5d04b3d6-c326-4944-a3d9-72090ea13dce"}, {"page_content": "Uzdrowiskowy Zakład Górniczy w Kołobrzegu – zakład Uzdrowiska Kołobrzeg S.A. prowadzący na podstawie koncesji eksploatację kopalin leczniczych. Funkcjonuje w oparciu o przepisy prawa geologicznego i górniczego. Wydobyciu podlega torf leczniczy (borowina) i wody lecznicze (solanka).\nEksploatacja borowiny.\nZakład prowadzi eksploatację odkrywkową torfu leczniczego. Złoża położone są w południowo-wschodniej części Kołobrzegu, gdzie utworzono obszar górniczy \"Mirocice\". Przez centralną część złoża borowiny przebiega droga krajowa nr 11 Kołobrzeg - Koszalin, przedzielająca złoże na część północną i południowa (po 50 ha każda).\nZłoże na południe od drogi jest od 1970 ogrodzona, zagospodarowana i eksploatowana. Złoże na północ stanowi rezerwę i obecnie nie stanowi miejsca wydobycia. Działalność górnicza obejmuje obszar 5 ha. Eksploatowane złoże na całej powierzchni pokrywa warstwa wierzchnicy o miąższości do 30 cm. Pod nią występuje czysta borowina o miąższości do 6 metrów (średnia miąższość wynosi 4 metry). Złoże jest całkowicie zawodnione.\nWydobycie prowadzone jest metodą odkrywkową, pasami o szerokości 2 metrów na całej rozciągłości ściany eksploatacyjnej (70 metrów). W zakładzie stosowana jest specjalistyczna koparka typu \"Brzozowski\", która wycina w borowinie słup o przekroju 0,35 x 0,34 metra. Po wyciągnięciu słupa ze złoża zdejmowana jest ręcznie wierzchnica, która wrzucana jest do wyeksploatowanego wyrobiska wypełnionego wodą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3593065", "fragment_id": "1327696/0", "subtitle": "", "title": "Uzdrowiskowy Zakład Górniczy w Kołobrzegu", "document_id": "1327696", "start_index": 0.0, "parentId": 3593065.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12195020169019699}, "uuid": "52092d87-994d-47c8-b511-5681dd6c0057"}, {"page_content": "Rozdrobniony torf wykorzystywany bywa jako ściółka zwierząt gospodarskich, przy czym o jego walorach przy takim użyciu stanowią właściwości higroskopijne, ograniczanie odorów i zwiększanie wartości nawozowej powstającego obornika.\nTorf sfagnowy (powstający z torfowców) może być surowcem do wyrobu papieru i tektury, aczkolwiek gorszej jakości.\nWykorzystywany jest także do wyrobu filtrów wykorzystywanych m.in. w cukrowniach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67569", "fragment_id": "650865/2", "subtitle": "", "title": "Torf", "document_id": "650865", "start_index": 3569.0, "parentId": 67569.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29552873969078064}, "uuid": "74b5c071-4f76-449e-af75-188b5b2d1f8b"}, {"page_content": "W wyniku kolejnych procesów, związanych z przykryciem młodszymi osadami – ciśnienia nadległych warstw osadów, wzrostu temperatury oraz pozbycia się resztek tlenu – po upływie milionów lat, torf zamienia się w węgiel brunatny i następnie w węgiel kamienny.\nUżytkowanie torfu.\nTorf może być użytkowany jako gleba lub kopalina w życiu codziennym, przemyśle, medycynie czy rolnictwie. Przez wieki torf wydobywany z torfowiska był używany jako opał, np. w Irlandii i Finlandii. W bilansie zasobów kopalin figuruje jako surowiec skalny. Jest też wykorzystywany do produkcji energii elektrycznej. Elektrownie torfowe uruchomiono w Irlandii, Finlandii, Rosji i Kanadzie, jednak mają one znaczenie jedynie lokalne. Ze względów ekonomicznych muszą być zlokalizowane w pobliżu złóż, które np. na Syberii (gdzie znajdują się jego największe złoża, szacowane na 235 mld ton) są trudno dostępne. Wartość opałowa torfu wynosi 11,7-15,5 MJ/kg przy zawartości 25% wody (spada poniżej 9 MJ/kg przy zawartości 50% wody), przy czym bywa ona zwiększana w wyniku uszlachetniania torfu poprzez łączenie z miałem węglowym i lepiszczem. Taki materiał opałowy oferowany jest w postaci brykietu.\nW Irlandii i Szkocji czy Islandii, na obszarach ubogich w drewno, budowano domy z brykietów wycinanych z torfu. Torf dodawany jest także do cegieł budowlanych oraz płyt izolacyjnych.\nTorf znajduje zastosowanie w medycynie (kąpiele borowinowe, preparaty torfowe, np. S. Tołpy). W rolnictwie i ogrodnictwie wykorzystywany jest do produkcji nawozów torfowych, ziemi ogrodniczej i do doniczek jednorazowych torfowo-ziemnych do sadzonek oraz mulczowania gleby. Torfem nawozi się gleby piaszczyste w celu poprawienia ich struktury.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67569", "fragment_id": "650865/1", "subtitle": "", "title": "Torf", "source": "wikipedia", "start_index": 1874.0, "document_id": "650865", "parentId": 67569.0, "score": 0.40465641021728516}, "uuid": "c5922f41-75bc-4d62-bb21-2d04fc8650e2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nTorfowiec (\"Sphagnum\" L.) – rodzaj mchów z klasy torfowców (\"Sphagnopsida\"). Należy do niego ok. 380 gatunków. Są to rośliny szeroko rozpowszechnione na Ziemi, ale najbardziej zróżnicowane w wyższych szerokościach półkuli północnej. Tworzą charakterystyczne ekosystemy torfowiskowe. Odgrywają ogromną rolę w kształtowaniu warunków wodnych, tworzeniu biomasy oraz siedlisk dla innych roślin i zwierząt.\nZasięg występowania.\nRodzaj jest niemal kosmopolityczny – obecny jest na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy. Najbardziej zróżnicowany jest w strefie klimatu chłodnego półkuli północnej. Na pozostałych obszarach jego przedstawiciele występują w górach o chłodnym i wilgotnym klimacie oraz na terenach o silnych wpływach klimatu oceanicznego. W Europie obecnych jest 58 gatunków. Najbardziej zróżnicowane są na północy i zachodzie kontynentu, a także w większych pasmach górskich, natomiast na obszarach nizinnych wyraźnie spada zróżnicowanie gatunkowe im dalej na południe i wschód. W Polsce rośnie 36 gatunków torfowców.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n Gałązki na których rozwijają się rodnie są skrócone, ale w miarę rozwoju powstałego w nich sporofitu wydłużają się wynosząc w górę zarodnię. Takie bezlistne gałązki są nadal częścią gametofitu i zwane są pseudopodium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288555", "fragment_id": "1397396/0", "subtitle": "", "title": "Torfowiec", "parentId": 288555.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1397396", "source": "wikipedia", "score": 0.28659310936927795}, "uuid": "b8999d26-896a-4351-96bb-eb6d5ae836de"}, {"page_content": "Skały osadowe: bloki i głazy, gruzy, żwiry zwałowe, żwiry wodnego pochodzenia, piaski zwałowe, piaski wodnolodowcowe (fluwioglacjalne), piaski aluwialne starych trasów akumulacyjnych, piaski aluwialne współczesnych tarasów rzecznych, piaski wydmowe (eoliczne), piaski pokrywowe, piaski morskie, gliny lodowcowe (morenowe lub zwałowe), iły lodowcowe (warwowe lub zastoiskowe), iły rzeczne, iły jeziorne, iły morskie, utwory pyłowe wodnej genezy, lessy, brekcje i zlepieńce (kamieniste i żwirowe), piaskowce kwarcowe, arkozy, szarogłazy, iłowce i łupki ilaste, wapienie, wapienie margliste, dolomity, margle, margle dolomitowe, torfy torfowisk niskich, torfy torfowisk wysokich, torfy torfowisk przejściowych, skały krzemionkowe, gipsy i anhydryty.\nSkały metamorficzne: gnejsy, kwarcyty, amfibolity, marmury, łupki krystaliczne.\nJako że w rędzinach rodzaj skały macierzystej ma pierwszorzędne znaczenie dla ich właściwości w opisie tego typu dodaje się czy powstały one z utworów węglanowych trzeciorzędowych, kredowych, jurajskich, triasowych, dewońskich, permskich albo czy powstały one ze skał siarczanowych (gipsowych).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3902893", "fragment_id": "610442/4", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja gleb leśnych Polski", "document_id": "610442", "start_index": 6149.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3902893.0, "score": 0.35037434101104736}, "uuid": "bfbc1d2d-031d-4ff4-9344-d17f283874ca"}, {"page_content": "b) żwiry gliniaste (10—20% frakcji iłu, a części ziemiste są to gliny)\n a) piaski luźne (0—5% frakcji iłu)\n b) piaski słabogliniaste (5—10% frakcji iłu)\n c) piaski gliniaste lekkie (10—15% frakcji iłu)\n d) piaski gliniaste mocne (15—20% frakcji iłu)\n a) pyły zwykłe (&lt;35% frakcji iłu)\n b) pyły ilaste (35—50% frakcji iłu)\n a) gliny lekkie (20—35% frakcji iłu)\n b) gliny średnie (35—50% frakcji iłu)\n c) gliny ciężkie (&gt;50% frakcji iłu)\n a) iły właściwe (&lt;25% frakcji pyłu)\n b) iły pylaste (25—40% frakcji pyłu)\nANEKS 4. prezentuje klasyfikację i opis struktury gleby.\n \"Osobne artykuły: Materia organiczna w glebie i Próchnica (humus).\"\nANEKS 5. prezentuje charakterystykę typów materii organicznej w glebach leśnych. Dawniej nazywano je typami próchnic leśnych. Wyróżnia się je na podstawie określonej sekwencji poziomów i podpoziomów organicznych i próchnicznych, ze zróżnicowaną ilością i rodzajem materii organicznej. Określają one specyfikę warunków troficznych siedliska leśnego:\n \"Zobacz też: Gleby organiczne i Torf.\"\nANEKS 6. prezentuje wybrane charakterystyki gleb organicznych. Zestawia ze sobą stopień rozkładu materii organicznej torfu według skali von Posta (H1-nierozłożone szczątki roślin — H10-torf całkowicie rozłożony), Międzynarodowego Towarzystwa Torfowego (R1—R3) i Soil Taxonomy (Oi, Oe, Oa), a także opisuje właściwości torfów w zależności od stopnia humifikacji, i przedstawia genetyczny podział torfów według PN-85/G-02500.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3572695", "fragment_id": "977568/12", "subtitle": "", "title": "Systematyka gleb Polski", "document_id": "977568", "start_index": 17121.0, "parentId": 3572695.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14503078162670135}, "uuid": "ae9b2bbb-e5ca-4cfb-8363-f9152efecbf3"}]}
{"id": "q_38", "question": "Jak nazywano oddziały tatarskie wydzielone z ordy i przeprowadzające zagony na terytorium przeciwnika?", "answer": [{"page_content": "Czambuł (tur. \"czapuł\" – zagon) – specjalnie wydzielony oddział Tatarów, którego zadaniem było – w oderwaniu od sił głównych – dokonywanie zagonu w głębi terytorium nieprzyjaciela celem zdezorganizowania zaplecza i odwrócenia uwagi od działań własnych sił głównych, a także zagarnięcia zdobyczy, przede wszystkim jasyru.\nPojęciem tym określa się przede wszystkim oddziały Tatarów ordy krymskiej i budziackiej najeżdżające ziemie południowo-wschodniej Rzeczypospolitej w okresie od XVI do XVII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177623", "fragment_id": "2693/0", "subtitle": "", "title": "Czambuł", "parentId": 177623.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "2693", "score": 0.9105468988418579}, "uuid": "b15ce3fa-9983-42db-94f7-6ba769d0bacd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy historycznego pojęcia oznaczającego sposób walki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n Zagon wojska – pojęcie historyczne oznaczające sposób walki jazdy, najczęściej tatarskiej, działającej w głębi terytorium przeciwnika. \nNazywano tak wypad w głąb obcego terytorium w celu zagarnięcia zdobyczy, wzięcia jasyru lub zdezorganizowania obrony i odwrócenia uwagi od działań własnych sił głównych. Pojęcie to często występuje w kontekście sposobów walk prowadzonych przez lisowczyków. Terminem „zagon“ określano również oddział prowadzący działania tego rodzaju.\nW I Rzeczypospolitej taktykę tę stosowano dość często, np. jako wielki zagon nad Wołgę poprowadzony przez księcia Krzysztofa Radziwiłła „Pioruna” w roku 1581, wyprawy Stefana Czarnieckiego i Jerzego Lubomirskiego do Wielkopolski przeciwko Szwedom czy też Wincentego Gosiewskiego do Prus Książęcych podczas „potopu szwedzkiego”, bądź wypady Jana Sobieskiego w latach 1671–1672 przeciw Tatarom.\nDziałania zagonów można porównać do prowadzonych w czasach najnowszych działań rajdowych na tyłach przeciwnika. Taką operacją był zwycięski zagon kawaleryjski 1 i 2 Dywizji Kawalerii Wojska Polskiego pod dowództwem płk. Juliusza Rómmla w październiku 1920 roku na Korosteń, gdzie stacjonowała XVII Brygada Strzelców Armii Czerwonej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=995840", "fragment_id": "1355759/0", "subtitle": "", "title": "Zagon wojska", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1355759", "parentId": 995840.0, "score": 0.6922505497932434}, "uuid": "9e62693e-af62-4364-813e-28fe1d2cd1f6"}, {"page_content": "W XVIII wieku oddziały tego typu pojawiły się także w armiach saskiej i francuskiej pod nazwą ułanów, gdzie nazewnictwo formacji wywodziło się od stroju, uzbrojenia i sposobu walki podobnego do taktyki stosowanej w ordzie. Pierwsze oddziały tatarskie w wojsku o zachodnich tradycjach utworzono w wojsku pruskim. Z rozkazu Fryderyka II na początku 1741 roku podpułkownik von Natzmer zwerbował z obywateli Korony i Litwy 6 szwadronów jazdy lekkiej umundurowanej na wzór jazdy tatarskiej, które nazwano pułkiem tatarskim. Jazda ta została użyta po raz pierwszy w czasie I wojny śląskiej z Austrią. Oddziały tatarskie walczyły również w wojnach między Prusami a Saksonią, Rosją i Szwecją. Jednostki złożone z Tatarów walczyły w cudzoziemskiej służbie Prus oraz Austrii do roku 1764, kiedy to konfederacja generalna Wielkiego Księstwa Litewskiego odwołała je włączając w skład armii litewskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=918463", "fragment_id": "994143/4", "subtitle": "", "title": "Jazda tatarska", "parentId": 918463.0, "start_index": 6132.0, "source": "wikipedia", "document_id": "994143", "score": 0.46534737944602966}, "uuid": "490bc158-598f-4550-8d21-2feb3367856f"}, {"page_content": "Jazda tatarska, \"roty tatarskie\", \"chorągwie tatarskie\" (pot. \"tatarzy\") – oddziały lekkiej jazdy autoramentu narodowego w granicach Litwy, a później Rzeczypospolitej tworzone w XVI–XVIII wieku. Pierwowzór ułanów.\nGeneza formacji.\nNazwa pochodzi od formacji wojskowych tworzonych przez wyznających szamanizm Tatarów, pochodzących ze Złotej Ordy, osiedlających się na Litwie od początku XIV wieku (uciekali oni przed prześladowaniami ze strony chana Ozbega, przeprowadzającego przymusową islamizację państwa). Fala muzułmańskiego osadnictwa tatarskiego pojawiła się dopiero za panowania księcia Witolda. Przybysze otrzymywali od władcy osobne przywileje, gwarantujące wolność wyznania oraz ziemię, w zamian za obowiązek konnej służby wojskowej w osobnych chorągwiach rodowo-plemiennych.\nŻołnierzy nazywano \"tatarami\" dla odróżnienia od \"wołochów\" (jazdy wołoskiej w Koronie) i \"kozaków\" (jazdy kozackiej na Ukrainie), pełniących podobne funkcje, lecz uzbrojonych i ubranych nieco inaczej. Używano ich głównie do działań rozpoznawczych, ubezpieczających oraz, przede wszystkim, do pościgu za uciekającym nieprzyjacielem. Początkowo jazda tatarska występowała głównie w prywatnych wojskach magnackich. W armiach państwowych Rzeczypospolitej Obojga Narodów pojawiła się dopiero po 1648 roku. Uzbrojona była w szable i łuki, a od 1676 roku także w dzidy.\nFormowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=918463", "fragment_id": "994143/0", "subtitle": "", "title": "Jazda tatarska", "parentId": 918463.0, "start_index": 0.0, "document_id": "994143", "source": "wikipedia", "score": 0.4815157651901245}, "uuid": "0b0b50ff-327b-4186-8796-7d2ffe9c9647"}, {"page_content": "Wyprawy wojenne.\nWyprawy wojenne Tatarów dzieliły się na trzy rodzaje:\nTaktyka najazdów i walki.\n \"Osobny artykuł: Wojskowość Tatarów.\"\nTaktyka walki Tatarów była prosta – zaskoczyć przeciwnika i zrabować jak najwięcej. Znajdując się na ziemi przeciwnika orda zakładała kosz i wysyłała swe lotne czambuły na zagony. Po zdobyciu łupów i jasyru czambuły odprowadzały zdobycz do kosza. Zabezpieczeni doborowym oddziałem jazdy wracali wraz z bogactwami na stepy Krymu.\nOmijali duże skupiska wojsk przeciwnika, chyba że musieli bronić kosza z jasyrem i łupami, wtedy bili się z ogromną determinacją. Na początku obsypywali wroga gradem strzał, a potem w walce na broń białą w szyku półksiężyca (składającego się z kilku rzędów) atakowali, zawsze próbując oskrzydlić przeciwnika lub otoczyć i wybić (względnie zmusić do ucieczki).\nCzęstym manewrem były szybkie natarcia i odwroty, które miały za zadanie wprowadzić zamieszanie w wojskach wroga, gdy to się udawało, czambuły nagłym zwrotem ruszały do decydującego starcia z przeciwnikiem.\nTatarzy, podobnie jak większość ludów z dzikich stepów, byli mistrzami w pozorowanych odwrotach. Przeciwnik pewien, że zwycięża, ruszał w pościg za wycofującymi się oddziałami tatarskimi. Uciekinierzy prowadzili wrogów w zasadzkę, ponieważ ukryte wcześniej przed oczyma wroga oddziały tatarskie czekały tylko, kiedy przeciwnik oddali się od swoich pozycji i w przygotowanym zawczasu miejscu atakowały oddziały wroga ze wszystkich stron, pierścień okrążenia zamykali dotychczasowi uciekinierzy nagłym zwrotem ku wrogowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40919", "fragment_id": "653918/15", "subtitle": "", "title": "Chanat Krymski", "parentId": 40919.0, "start_index": 17841.0, "document_id": "653918", "source": "wikipedia", "score": 0.7854347229003906}, "uuid": "57d12ca7-2187-4a51-a5d7-6d5cf313e996"}, {"page_content": "Działania rajdowe lub rajd – samodzielne, wysoce manewrowe działania bojowe wydzielonych sił związku taktycznego (oddziału) prowadzone w ugrupowaniu przeciwnika bądź na obszarze tylko przez niego kontrolowanym, mające na celu zapewnienie jak najkorzystniejszych warunków do wykonania zadań przez siły główne. Stosunkowo duża częstotliwość takich działań na tyłach przeciwnika tworzy swoisty „drugi front” wspomagający wykonywanie zadań przez siły główne.\nRajdy w ujęciu historycznym.\nDziałań rajdowych można doszukać się już w starożytności. Z masowym ich stosowaniem spotykamy się w działaniach armii mongolskiej (tatarskiej). Stosowana strategia i taktyka rajdów sprzyjała realizacji celów poszczególnych kampanii jakimi były przede wszystkim grabieże, łupy, jasyr itp. Tego typu działania (działania zagonowe) stosowała również w wiekach XVI i XVII jazda polska. W odróżnieniu od tatarskich, polskie \"działania zagonowe\" były przede wszystkim przedsięwzięciami typowo bojowymi, a ich obiektem były siły zbrojne przeciwnika, a nie ludność i gospodarka danego (zazwyczaj własnego) terytorium.\nWraz z pojawieniem się armii masowych, akcje rajdowe skierowane zostały na zaplecze przeciwnika. Na podstawie wojen napoleońskich zaczęto tworzyć uogólnienia teoretyczne dla działań rajdowych. Zagadnieniami tymi zajmował się między innymi rosyjski dowódca oddziałów partyzanckich okresu wojny w 1812 Denis Dawydow, a także poruszali je w swoich pracach także Carl von Clausewitz i Antoine-Henri Jomini. Mimo zmniejszania się znaczenia kawalerii na polu walki, na teatrach wojny, gdzie stosunek liczebności wojsk do przestrzeni był stosunkowo nieduży, rajdy kawaleryjskie nadal odgrywały istotną rolę. Tak było w okresie amerykańskiej wojny domowej, wojny domowej w Rosji, jak również wojny polsko-bolszewickiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=658552", "fragment_id": "833218/0", "subtitle": "", "title": "Działania rajdowe", "document_id": "833218", "start_index": 0.0, "parentId": 658552.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43493837118148804}, "uuid": "53f214d2-43cb-47c4-a245-6a3771e3e1ac"}, {"page_content": "W potyczce pod Barnimiem starły się oddziały posiadające na stanie uzbrojenie typu zachodnioeuropejskiego. W armii cesarskiej, pojawiły się siły uzbrojone w stylu wschodnio – i południowoeuropejskim, reprezentowane przez oddziały Polaków i Chorwatów z regimentu Isolana. Największym atutem lisowczyków w potyczce pod Barnimiem były wszechstronnie wyszkolone konie. W oddziałach polskich lisowczyków (chorągwiach kozackich) na wyposażeniu znajdowały się kolczugi w kształcie długiej koszuli z rozcięciem. Lisowczycy w potyczce pod Barnimiem działali w zagonach na terytorium wroga, w tym przypadku na tyłach oddziałów duńskich w Barnimiu, walczyli bez taborów, zaopatrując się podczas ciągłych rabunków w terenie, na którym operowali. Poruszali się, podobnie jak Tatarzy, komunikiem, tzn. nie mieli wozów, tylko po kilka koni do jazdy wierzchem, a wyposażenie i żywność przewozili na koniach jucznych.\nJednostką taktyczną w potyczce pod Barnimiem i Drawnem w kawalerii i piechocie była kompania nazywana też chorągwią, rotą albo kornetem (60-100 ludzi). Kompania piechoty żołnierzy Mitzlaffa wynosiła od 70-120, a cesarskich od 150-300 żołnierzy. Organizacja regimentu konnego czy pieszego składała się z dziesięciu kompanii. Czasami niektóre z regimentów składały się z dwóch, trzech lub czterech kompanii. Półregimenty posiadały pięć kompanii. Regiment kawalerii liczył przeważnie 1000 jeźdźców, a w sztabie było 40 kawalerzystów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5319404", "fragment_id": "346512/6", "subtitle": "", "title": "Potyczka pod Barnimiem", "document_id": "346512", "start_index": 7491.0, "parentId": 5319404.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07262369245290756}, "uuid": "9b731f9c-14e5-4609-b7a6-d279a687ecf7"}, {"page_content": "Chorągiew była podstawową jednostką organizacyjną i taktyczną, walczącą w szyku ustawionym w 3 szeregi. Początkowo oddziały \"tatarów\" liczyły od kilku do kilkudziesięciu żołnierzy, a od 1552 roku ok. 100–150 żołnierzy podzielonych na poczty. Od 1663 roku poczty tatarskie, w wyniku nacisków sejmowych na zmniejszanie liczby pocztowych, składały się zazwyczaj tylko z dwóch \"koni\" (towarzysz i pocztowy), co spowodowało spłycenie szyku chorągwi do dwóch szeregów. Oficerami (rotmistrz, porucznik, chorąży) była zazwyczaj szlachta tatarska, towarzyszami i pocztowymi zwykli Tatarzy, a także biedniejsi Polacy, Litwini i Rusini. Zamiana oddziałów tatarskich na wołoskie, kozackie lub pancerne albo z wołoskich na tatarskie było zjawiskiem częstym.\nW latach 1621–1651 mieszano doraźnie 5–12 chorągwi jazdy różnego rodzaju (\"husaria\", \"pancerni\", \"kozacy\", \"wołosi\", \"tatarzy\") w ramach formowania pułków przed konkretnym zadaniem lub bitwą. Od 1653 miało to już charakter stały, tzn. pod jednym dowódcą służył jeden i ten sam pułk. Za czasów hetmaństwa Jana Sobieskiego, po każdej kampanii zmieniano nieco skład pułków, mieszając je między sobą, dla lepszego zagospodarowania pieniędzy przeznaczonych na komput.\nW latach 1576–1717.\nWojny prowadzone przez Stefana Batorego, a następnie walki w trakcie panowania Zygmunta III spowodowały zwiększony zaciąg, m.in. do \"tatarów\". W XVII wieku chorągwie tatarskie składały się głównie z Tatarów polskich mieszkających na terenie Korony i Litwy oraz z uciekinierów z Krymu. Walcząc w sile 2 chorągwi, po około 150 żołnierzy w każdej, wyróżnili się w bitwie pod Kircholmem, gdzie wraz z petyhorcami prowadzili pościg za uciekającymi Szwedami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=918463", "fragment_id": "994143/1", "subtitle": "", "title": "Jazda tatarska", "parentId": 918463.0, "start_index": 1362.0, "source": "wikipedia", "document_id": "994143", "score": 0.11993283033370972}, "uuid": "b9cf5cde-c470-444a-a427-d14b58e62a69"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy ludów wywodzących się ze Złotej Ordy. Zobacz też: inne znaczenia.\n \nTatarzy (nazwa własna: \"tatarlar\" / татарлар) – grupa ludów tureckich z Europy wschodniej oraz północnej Azji.\nWywodzą się z terenów północno-wschodniej Mongolii i rejonu Bajkału, prawdopodobnie spokrewnieni są z Połowcami i Kipczakami. Weszli w skład imperium Czyngis-chana i jako element wieloetnicznej armii mongolskiej brali udział w wyprawach na Europę, przez co słowo „Tatarzy” stało się na Zachodzie synonimem Mongołów. \nPo rozpadzie imperium mongolskiego utworzyli szereg państw w jego zachodniej części, m.in. Złotą Ordę, Chanat Astrachański, Chanat Kazański, Chanat Syberyjski, Chanat Krymski. W XIV wieku przyjęli sunnicką wersję islamu.\nOdłamy Tatarów.\nTatarzy rozsiani są po ogromnych obszarach, głównie byłego ZSRR. Dzielą się na kilka grup będących często osobnymi narodami. Najliczniejsi są Tatarzy Kazańscy, zamieszkujący Tatarstan i nazywani po prostu Tatarami.\nDrugą dużą grupą są Tatarzy krymscy. Stanowili oni ludność Chanatu Krymskiego; z tymi właśnie Tatarami walczyli Polacy w XVI–XVII wieku. Wraz z rozpadem Złotej Ordy, rozciągającej się od ujścia Dunaju po Irtysz, powstał na Krymie oddzielny chanat. W roku 1449 na jego czele stanął popierany przez wielkiego księcia litewskiego Witolda Hadżi Girej, od którego wywodziła się dynastia panująca aż do roku 1783, kiedy to Półwysep Krymski został zdobyty przez Rosjan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10050", "fragment_id": "184252/0", "subtitle": "", "title": "Tatarzy", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "184252", "parentId": 10050.0, "score": 0.3269256055355072}, "uuid": "c48f1131-73ed-4ecd-a8e1-66d730e3c3c2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Chmielnikiem – pomiędzy siłami polskimi pod dowództwem wojewody krakowskiego Włodzimierza a wojskami mongolskimi pod dowództwem Bajdara podczas I najazdu mongolskiego na Polskę w XIII wieku.\nPrzyczyny i tło bitwy.\nBitwa była jednym z epizodów europejskiej ekspansji Mongołów, której kolejnym etapem miało być podbicie Królestwa Węgier. W celu uniemożliwienia przyjścia z odsieczą węgierskiemu królowi Beli IV Mongołowie zaatakowali polskie księstwa piastowskie i Siedmiogród.\nPierwsze uderzenie na Polskę, osłabioną rozbiciem dzielnicowym, miało miejsce na przełomie 1240/1241. W marcu 1241 rozpoczęło się jednoczesne uderzenie Mongołów na Polskę (ok. 10 tys. jazdy) i na Węgry. Zagony tatarskie pod wodzą Batu-chana, wnuka Czyngis-chana w rejonie Sandomierza podzieliły się i ruszyły na Kujawy oraz na Kraków. Siłami zmierzającymi w kierunku Krakowa dowodził Orda-iczen. Zadanie powstrzymania Tatarów przypadło wojskom wojewody krakowskiego Włodzimierza i wojewody sandomierskiego Pakosława.\nMongolska technika walki.\nTypowe uzbrojenie wojownika tatarskiego: dwa łuki, włócznia, szabla, sztylety, hełm (czasami mocowano stalowe maski), drewniane tarcze obciągnięte skórą, oraz czasami topory i maczugi.\nCechą charakterystyczną wojsk tatarskich była ich bardzo duża mobilność. Jazda tatarska była w stanie pokonać do 100 km dziennie. Jednocześnie Tatarzy mogli skutecznie razić przeciwnika opancerzonego w ciężkie zbroje unikając bezpośredniego starcia.\nPrzebieg bitwy.\nDo bitwy doszło o wschodzie słońca 18 marca 1241 pod Chmielnikiem na miejscu noszącym nazwę Wesołe Pole (należące do folwarku Łagiewniki).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155952", "fragment_id": "8901/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Chmielnikiem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "8901", "parentId": 155952.0, "score": 0.1618826538324356}, "uuid": "b5328f20-8d5d-4635-a665-9d3fa779594c"}]}
{"id": "q_39", "question": "Które koło bicykla było większe: przednie czy tylne?", "answer": [{"page_content": "Bicykl – rower (welocyped) z wielkim przednim i małym tylnym kołem, będący jednym z symboli brytyjskiej epoki wiktoriańskiej.\nHistoria.\nAngielska nazwa bicykla – „penny-farthing” – wzięła się od dwóch brytyjskich monet: \"penny\" (większej) i \"farthing\" (mniejszej). Profil kół wyglądał jak większa \"penny\", po której następuje mniejsza \"farthing\", stąd nazwa. Bicykl stał się popularny w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX wieku. Oryginalny projekt wzorowano na rowerze typu „boneshaker” (pol. \"trzęsacz kości\"), opracowanym pod koniec lat sześćdziesiątych XIX wieku we Francji. „Boneshaker” zyskał swój przydomek ze względu na fakt, że jazda nim była bardzo niewygodna. Rama została wykonana z kutego żelaza, a koła wykonane z drewna były okute żelaznymi obręczami. „Boneshaker” był pierwszym typem roweru wyposażonym w pedały i pomimo trudnej jazdy, był bardzo popularny i utorował drogę następnym rowerom.\nW 1869 roku Eugène Meyer przekształcił koło napinające ze szprychami drucianymi w stworzony przez siebie rower z wysokimi kołami. W następnym roku James Starley zaczął produkować rowery oparte na „boneshakerze”, ale z większym przednim kołem, którego średnica mogła mieć nawet 1,5 metra. Duże koło oznaczało że rowerzysta mógł mniej pedałować i nadal jechać szybko, chyba że jechał pod strome wzgórze. Bicykl był rowerem z napędem bezpośrednim, to jest takim w którym ​​pedały bezpośrednio obracały koło. Było to standardem, dopóki nie zastąpiła go przekładnia łańcuchowa w rowerach typu „safety” (\"bezpieczne\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98705", "fragment_id": "655477/0", "subtitle": "", "title": "Bicykl", "parentId": 98705.0, "start_index": 0.0, "document_id": "655477", "source": "wikipedia", "score": 0.9815781116485596}, "uuid": "128a8ffa-95c7-4f10-af5a-1c1f4452e155"}, {"page_content": "Jazda na monocyklu jest trudniejsza niż na rowerze. Operując pedałami i balansując ciałem, należy utrzymać równowagę w dwóch płaszczyznach. Równowaga przód-tył utrzymywana jest przez odpowiednie przyspieszanie i zwalnianie monocykla za pomocą pedałów. Utrzymywanie równowagi poprzecznej do kierunku jazdy polega na jeździe „wężykiem” (zazwyczaj niedostrzegalnym dla zewnętrznego obserwatora). Ze względu na stałe połączenie pedałów i koła prędkość poruszania się monocykla zależy od średnicy koła i kadencji. Dlatego do jazdy na dłuższe odległości używa się monocykli z dużym kołem (o średnicy 29 cali, lub nawet 36 cali), podczas gdy do trików i jazdy „freestyle” znacznie odpowiedniejsze są koła 20 cali.\nHistoria.\nPopularny jest pogląd, że monocykl wywodzi się z wczesnej wersji bicykla (angielski \"penny-farthing\") z wielkim przednim kołem i małym tylnym. Konstrukcja przedniego koła takiego bicykla była podobna do koła dzisiejszego monocykla, a w przypadku podbicia tylnego koła na wyboju, problemy z utrzymaniem równowagi były również analogiczne. Aby monocykl był przystosowany do ruchu po drogach publicznych (w dzień), należy wyposażyć go w tylny czerwony odblask i dzwonek (np. pod siodełkiem).\nSpołeczność monocyklistów.\nW krajach o większej popularności monocykli ich miłośnicy zrzeszają się, organizują zawody, zloty, często o zasięgu międzynarodowym i wieloletnich tradycjach. Istnieje Międzynarodowa Federacja Monocyklistów, a konkurencje rozgrywane na zawodach są szczegółowo skodyfikowane podobnie jak w innych sportach międzynarodowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26702", "fragment_id": "171865/1", "subtitle": "", "title": "Rower jednokołowy", "document_id": "171865", "start_index": 1307.0, "source": "wikipedia", "parentId": 26702.0, "score": 0.5420879125595093}, "uuid": "b008cc91-f33e-42b4-b1ad-b26ac89afcb5"}, {"page_content": "Welocyped (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;vélocipède&lt;/&gt;) – pierwotny rower nieposiadający łańcucha ani hamulców, często z bardzo dużym kołem przednim oraz z małym kołem tylnym (bicykl), niekiedy z dwoma kołami tylnymi (tricykl), czasem z czterema kołami (kwadrycykl). Pojazdy te najczęściej były napędzane pedałami osadzonymi na osi przedniego koła.\nRóżne wersje welocypedów opracowywali w 2. połowie XIX wieku wynalazcy we Francji i Stanach Zjednoczonych, wśród nich Francuz Pierre Lallement. Konstrukcje te inspirowane były m.in. „maszyną biegową” (nazwaną przez twórcę „drezyną”, choć dziś nazwa ta określa pojazd innego rodzaju) opracowaną przez niemieckiego wynalazcę, barona Karla Draisa i niezależnie przez Denisa Johnsona z Londynu w 1819.\nDrais po raz pierwszy użył swojego pojazdu w czerwcu 1817, a w roku 1818 opatentował swój wynalazek. Pojazd Draisa szybko stał się popularny w Wielkiej Brytanii i Francji, gdzie był nazywany \"draisienne\" (Francja), \"draisine\", \"dandy horse\" lub \"hobby horse\" (Wielka Brytania). Ze względu na zasadę działania każda draisine musiała być indywidualnie dopasowana dla konkretnego użytkownika. Większość producentów nie znało bowiem wynalazku regulowanego siodełka (poczynionego przez Nicéphore’a Niépce’a w 1818 roku), a więc wielkość pojazdu musiała być dostosowana do wzrostu i długości nóg użytkownika. Maszyna biegowa była w całości zbudowana z drewna, poruszano się nią wyłącznie po dobrze utrzymanych drogach. O jej popularności świadczy fakt, że niektóre samorządy zakazywały korzystania z niej, ponieważ użytkownicy welocypedu nader często powodowali wypadki z udziałem pieszych.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200864", "fragment_id": "1421899/0", "subtitle": "", "title": "Welocyped", "document_id": "1421899", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 200864.0, "score": 0.19829346239566803}, "uuid": "bf6567ee-eaa5-4758-b293-f2574963d916"}, {"page_content": "Kierownica, pedały i siodełko zostały przymocowane do ramy w pobliżu większej przedniej opony, zaś małe koło z tyłu bicykla służyło jedynie stabilizacji. James Starley stworzył rower, który nazwał „Ariel”, wyposażony w stopień na ramie ułatwiający rowerzyście wsiadanie i zsiadanie. Duża przednia opona i wysokie siedzenie oznaczały, że rowerzysta był w ciągłym niebezpieczeństwie wyrzucenia przez przednią kierownicę. Aby uczynić ją bezpieczniejszą, opracowano kilka różnych konstrukcji kierownic. Najbardziej powszechną była kierownica typu „wąsy”, która pozwalała rowerzyście na uchylenie kolan w przypadku uderzenia głową. Inne konstrukcje kierownic obejmowały takie, które owijały się za jego nogami. Ze względu na bezpośredni napęd i dużą masę roweru, podczas zjazdu rowerzyści często zdejmowali stopy z pedałów i zakładali je na kierownicę. W przypadku zaczepienia przedniego koła i roweru przechylonego do przodu, użytkownik mógł najpierw skierować nogi w stronę ziemi, a nie głowę. W niektórych późniejszych projektach próbowano to ulepszyć, zamieniając większą oponę na tył i umieszczając mniejszą oponę z przodu. Chociaż zapobiegało to uderzeniom w głowę, oznaczało to również, że rowerzysta narażony był na ryzyko przewrócenia się do tyłu, jeśli jechał pod szczególnie stromym wzniesieniem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98705", "fragment_id": "655477/2", "subtitle": "", "title": "Bicykl", "parentId": 98705.0, "start_index": 3029.0, "document_id": "655477", "source": "wikipedia", "score": 0.3406541645526886}, "uuid": "7b811b7d-5b93-4486-83c0-3f6289e82e0f"}, {"page_content": "Pracodawca \"Starleya\", \"John Penn\", kupił dla swojej żony rzadką i drogą maszyna do szycia. Gdy maszyna się uszkodziła Starley naprawił ją i poprawił jej mechanizm. \"John Penn\" znał \"Josiaha Turnera\" — jednego z partnerów firmy która stworzyła ową maszynę: \"Newton, Wilson and Company.\" Dzięki temu w 1859 roku Starley dołączył do fabryki firmy w Holborn. Około 1861 \"Turner\" i \"Starley\" założyli własną firmę \"Coventry Sewing Machine Company\" w Coventry produkującą maszyny do szycia. W 1868 roku bratanek \"Tunera\" przywiózł z Francji nowy welocyped — drewniana konstrukcja nazywana „boneshaker” (trzęsacz kości), W 1870 James Starley zaczął produkować bicykle z podobną konstrukcją, ale z większym przednim kołem, którego średnica mogła mieć nawet 1,5 metra. Duże koło oznaczało że rowerzysta mógł mniej pedałować i nadal jechać szybko (oprócz podjazdów pod strome wzgórze). Coventry szybko stał się centrum brytyjskiego przemysłu rowerowego. Były to godne uwagi pojazdy wysokokołowe — bicykle — które opracowali \"John Starley\" z \"Williamem Hillmanem.\" Ich pojazd \"Ariel\" był w całości wykonany z metalu i miał koła ze szprychami drucianymi. Był znacznie lżejszy niż te ze szprychami drewnianymi i posiadał hamulec nożny.\nBicykl był rowerem z napędem bezpośrednim, to jest takim w którym ​​pedały bezpośrednio obracały koło. Było to standardem, dopóki nie zastąpiła go przekładnia łańcuchowa w rowerach typu „safety”. W 1876 opracowali rowery trójkołowe napędzane dźwignią i łańcuchem, często w dziwnych konfiguracjach, zostały również opracowane dla kobiet i par.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5617849", "fragment_id": "1267236/1", "subtitle": "", "title": "James Starley", "document_id": "1267236", "start_index": 594.0, "parentId": 5617849.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14961962401866913}, "uuid": "773b2d14-ffcd-432c-b6a4-0b2cbe1fd886"}, {"page_content": "Wymiary pojazdu: długość 2400 mm, szerokość 1730 mm, wysokość 1000 mm. Rozstaw osi 1444 mm. Rozstaw kół 1380 mm. Prześwit motocykla 150 mm. Prześwit wózka 270 mm. Według danych fabrycznych pojazd osiągał prędkość maksymalną 92 km/h. Pojemność zbiornika paliwa wynosiła 24 litry, w tym 3 litry rezerwy. Pojemność zbiornika oleju – 2 litry. Na drodze asfaltowej, jadąc z prędkością 61 km/h, zużywano 6,7 l/100 km. W czasie jazdy terenowej, zużycie paliwa osiągało 9 l/100 km. Zasięg obliczeniowy wynosił 360 km. Promień skrętu w prawo wynosił 3,6 m, zaś w lewo – 4,7 m.\nMasa własna motocykla wynosiła 400 kg a ładowność do 400 kg. Masa bojowa – 820 kg. Pojazd wyposażony był w opony o wymiarach 4,50-16 z felgami 3,00Dx16. Ciśnienie w przednim kole – 1,75 atm. W tylnym – 2,75 atm. W kole wózka – 1,75 atm.\nKoło tylne motocykla i koło wózka miało bębnowe hamulce hydrauliczne, koło przednie wyposażone w mechaniczny hamulec szczękowy. Bębny hamulcowe miały średnicę 230 mm. Po odczepieniu wózka od motocykla, specjalny zawór automatycznie odcinał przepływ płynu hamulcowego.\nWózki boczne (kosze) typu W Krad B 2, były produkowane przez firmę Steib.\nWózek miał konstrukcję spawaną z rur stalowych. Był on amortyzowany wahaczem, który był równocześnie obudową napędu jego koła.\nKosz zawieszony był na dwóch półresorach. Z przodu był mocowany do ramy wózka uchwytami z amortyzatorami gumowymi. Miał on pokryte dermą siedzenie i pokrowiec ochronny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1417222", "fragment_id": "212879/3", "subtitle": "", "title": "BMW R 75", "parentId": 1417222.0, "start_index": 3925.0, "source": "wikipedia", "document_id": "212879", "score": 0.10786812752485275}, "uuid": "7fd62661-13fa-49f3-8e15-15d7a828de7f"}, {"page_content": "Napęd stanowił dwucylindrowy silnik gaźnikowy, czterosuwowy w układzie poprzecznym-bokser (cylindry były rozchylone pod kątem 170°, ale cykl pracy, fazy rozrządu odpowiadały w pełni układowi przeciwsobnemu 180°) o mocy 26 KM przy 4000 obr./min. Pojemność skokowa wynosiła 751 cm³. Średnica cylindra wynosiła 75 mm, a skok tłoka 85 mm. Silnik zasilany był przez pojedynczy, jedno gardzielowy gaźnik Solex 30 BFRH z mechanizmem rozruchowym sterowanym dźwigienką umieszczoną na lewej pokrywie silnika. Iskrownik Norris ZG 2a lub Bosch FJ 2R z regulatorem przyśpieszenia zapłonu.\nPrzeniesienie napędu odbywało się przez suche wielotarczowe sprzęgło, skrzynię biegów, wałek napędzający mechanizm różnicowy z blokadą oraz obudowanego wału napędzającego koło wózka. Blokadę mechanizmu różnicowego można było włączyć kiedy jedno z kół utraciło przyczepność. Skrzynia biegów posiadała cztery biegi szosowe, cztery biegi terenowe oraz cztery biegi wsteczne. Posiadała ona jednak blokadę w mechanizmie przełączania biegów, która pozwalała włączać tylko pierwszy bieg terenowy i pierwszy bieg wsteczny. Przedni hamulec motocykla – bębnowy mechaniczny. Hamulec tylny motocykla oraz koła wózka – hydrauliczny. Pojazd był wyposażony w koła z oponami o wymiarach 4,50-16 umieszczonymi na felgach 3,00Dx16. Przednie koło motocykla pompowane było do ciśnienia 1,5 atm, tylne koło – 2,75 atm, a koło wózka – 1,9 atm. Zużycie paliwa, przy prędkości 60 km/h na drodze asfaltowej, wynosiło 6 l/100 km. W terenie do 10 l/100 km.Pojazd wyposażony był w wózki boczne typu BW 40 (konstrukcja własna) lub nieco uproszczone BW 43 (konstrukcja BMW). Ich koła były amortyzowane przez drążek skrętny lub rurę skrętną i pracującą wahaczowo obudowę mechanizmu napędowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1583392", "fragment_id": "687254/2", "subtitle": "", "title": "Zündapp KS 750", "parentId": 1583392.0, "start_index": 3304.0, "document_id": "687254", "source": "wikipedia", "score": 0.20404961705207825}, "uuid": "8124b13e-ee05-4ea3-a8a1-eccb04d9c750"}, {"page_content": "Ulepszona wersja „E”, wersja „OR” (Off Road) została wyposażona w hamulec tarczowy, dłuższe przednie zawieszenie firmy Marzocchi, podniesione zawieszenie tylne (dłuższe wsporniki amortyzatorów w tylnym wahaczu), wysoko umieszczony przedni błotnik oraz koła o średnicy 17 i 19 cali. Ze względu na zwiększony prześwit, motorower wyposażono wyłącznie w podstawkę boczną o zwiększonej długości względem pozostałych modeli. Zastosowano kierownicę z poprzeczką wzmacniającą. Podobnie jak w modelu CX zastosowano osprzęt kierownicy firmy Magura, identyczny kształt naklejek, także motorower otrzymał dwubarwną biało-czerwoną kolorystykę, z tą różnicą iż rama otrzymała czerwony kolor. Ze względu na większe tylne koło, zastosowano inne przełożenie końcowe (14z/34z dla 50 km/h, 13z/34z dla 40 km/h). Stosowano wyłącznie gaźniki firmy Bing.\nModele Alpha i Beta.\nW roku 1994 postanowiono ograniczyć liczbę dostępnych wersji na rzecz dwóch wersji, szosowej i terenowej. Dokonano liftingu przez zastosowanie większej przedniej owiewki, nowych kierunkowskazów produkcji włoskiej, nowego kształtu przedniego błotnika, obudowanie tylnej części nadwozia i zastosowanie ozdobnych osłon wzmocnień ramy. W każdej wersji stosowano wzmocnienia ramy oraz zapłon elektroniczny „electronic” przeznaczony do pracy z lampą halogenową HS1. Zastosowano mocowanie kolanka wydechu na sprężynach i półkolistym połączeniu, rozwiązując stare problemy z gwintem króćca wydechu cylindra. Nowe układy wydechowe pozbawiono całkowicie możliwości rozebrania. Niektóre modele wyposażano w napęd licznika z przedniego koła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1661598", "fragment_id": "672596/4", "subtitle": "", "title": "Simson S53", "document_id": "672596", "start_index": 6337.0, "parentId": 1661598.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1628074049949646}, "uuid": "77bb5c68-2cfa-413f-890c-f5efdd2342a5"}, {"page_content": "Tylne koła zębate rowerowe – część układu napędowego roweru montowana na piaście tylnego koła. Tylne koła zębate umożliwiają zmianę biegów przy pomocy przerzutki i jednocześnie zapewniają przenoszenie na tylne koło roweru energii mechanicznej uzyskiwanej w wyniku obracania korb nogami rowerzysty. Często mylnie nazywane zębatkami.\nKonstrukcja i typy samych kół zębatych.\nRozstaw i ogólny kształt zębów jest jednakowy w olbrzymiej większości tylnych kół zębatych na rynku. Odległość między dwoma zębami wynosi zawsze 0,5 cala (ok. 13 mm), podobnie jak w przednich kołach zębatych. Kształt zębów jest również znormalizowany. Zęby są ścinane w kształt wklęsłej hiperboli o ściśle znormalizowanych wymiarach.\nKoła zębate różnią się jednak rodzajem nacięć na bocznych ściankach, których zadaniem jest łatwiejsze przechodzenie łańcucha z jednego koła zębatego na drugie w momencie zmiany biegu pod warunkiem stosowania łańcucha zgodnego z danym systemem nacięć. Bardzo popularne w Polsce są produkowane przez firmę Shimano systemy UG, HG i IG, które są bardziej szczegółowo opisane pod hasłem przednie koła zębate.\nKoła zębate są wykonywane ze stopów aluminium, stali, a w najdroższych wariantach z tytanu. Zazwyczaj z aluminium wykonuje się koła zębate o największej liczbie zębów, zaś koła zębate mniejsze wykonuje się ze stali chromowo-molibdenowej lub tytanu. Droższe odmiany kół zębatych mają konstrukcję ażurową, z dodatkowymi otworami ulżeniowymi wierconymi w celu zminimalizowania ich masy, przy zachowaniu dobrej wytrzymałości mechanicznej.\nKonstrukcja i sposoby montowania zestawów kół zębatych do piasty.\nW najprostszym wariancie, w rowerach nie posiadających zewnętrznej przerzutki, występuje tylko jedno koło zębate tylne, zwykle nakręcane wprost na wałek tylnej piasty lub nawet tworząca z nim jedną całość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20691", "fragment_id": "179375/0", "subtitle": "", "title": "Tylne koła zębate roweru", "document_id": "179375", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20691.0, "score": 0.07591284811496735}, "uuid": "e48b4ae7-5f34-4c17-8db0-7357773db3c4"}, {"page_content": "Konstrukcja motocykli Böhmerland była nietypowa – są one uznawane za najdłuższe produkowane seryjnie motocykle na świecie i istniały nawet w wariancie trzyosobowym. Podstawowy model zbudowany był w oparciu o długą, zewnętrzną ramę z rur, dającą rozstaw kół 174 cm i długość całkowitą motocykla do 270 cm. W przedniej części rama obejmowała jednocylindrowy silnik czterosuwowy o pojemności 598 cm³ i mocy 16 KM przy 4000 obr./min, z wysokim pionowym cylindrem o długim skoku tłoka 120 mm (średnica cylindra 79,8 mm). Odkryty układ rozrządu OHV wymagał częstego smarowania oraz brudził nogi w czasie jazdy. Zbiornik paliwa nie znajdował się w typowym miejscu nad silnikiem – dwa cylindryczne 5-litrowe zbiorniki były umieszczone po obu stronach bagażnika nad tylnym kołem. Przed silnikiem, po prawej stronie ramy był zbiornik oleju, a po lewej mały zasobnik. Za silnikiem znajdowała się dwuosobowa kanapa, a nad tylnym kołem na bagażniku można było zamontować trzecie siedzenie. Za tylnym kołem z kolei można było przymocować do ramy zasobnik bagażowy. Zawieszenie przedniego koła miało skomplikowaną konstrukcję, na sprężynach, z systemem wahaczy. Kolejną unikatową w tym okresie cechą były tarcze kół, początkowo odlewane ze stopów aluminium, z okrągłymi otworami mającymi zmniejszyć masę, a później tłoczone ze stali. Nietypowy był również duży rozmiar kół – 27 cali. Silnik pozwalał teoretycznie osiągnąć prędkość 120 km/h.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2066387", "fragment_id": "428742/1", "subtitle": "", "title": "Böhmerland", "source": "wikipedia", "start_index": 618.0, "document_id": "428742", "parentId": 2066387.0, "score": 0.24925567209720612}, "uuid": "84f92af7-63d6-4d06-96f9-dd7f922afcbb"}]}
{"id": "q_40", "question": "W ciągu 2 godzin przejechaliśmy 80 km. Z jaką prędkością się poruszaliśmy?", "answer": [{"page_content": "Ogólny godzinny rekord świata dla pojazdów napędzanych wyłącznie własną siłą mięśni jest znacznie wyższy niż rekord w przypadku klasycznego roweru szosowego. Francuzka Barbara Buatois przejechała dystans 84,02 km w ciągu godziny na rowerze poziomym w dniu 19 lipca 2009 r. w Battle Mountain w USA, co czyni ją pierwszą kobietą, która pokonała dystans ponad 80 km w ciągu godziny na rowerze poziomym. Aktualny rekord świata mężczyzn należy do Szwajcara Francesco Russo – 26 czerwca 2016 w Klettwitz przejechał w godzinę 92,43 km. \nRekord prędkości na standardowym rowerze przy zjeździe z góry wynosi 164,95 km/h i ustanowił go Markus Stöckl w 2011 roku. Światowy rekord prędkości, który został osiągnięty w zjeździe na specjalnie wykonanym rowerze górskim bez napędu pomocniczego, wynosi 223,3 km/h.\nWydatek energetyczny.\nOsoba jeżdżąca na rowerze z prędkością 24 km na godzinę spala 0,049 kalorii na funt na minutę. Tak więc osoba o wadze 77 kg spala 515 kalorii w ciągu godziny, czyli około 21 kalorii na km. Dla porównania 1 litr benzyny zawiera około 7700 kalorii, a taka energia pozwoliłaby na przejechanie rowerem około 360 km na litr.\nPrzy szybkiej jeździe rowerem wzrasta opór powietrza, a wraz z nim zużycie energii. W trakcie wyścigów rowerowych 80% energii jest pochłaniane na przeciwstawienie się oporom powietrza. Ludzie jadący w wyścigu takim jak Tour de France, jadąc z prędkością bliższą 40 km/h, spalają około trzy razy więcej kalorii - około 100 kalorii na milę. Na 100-milowym etapie trasy zawodnik może spalić od 8000 do 10 000 kalorii w ciągu jednego dnia.\nEnergia generowana przez rowerzystę.\nPoczątkujący (amator) generuje około 2,0-3,0 W/kg; osoba trenująca regularnie nawet do 3,5 W/kg; przeciętny rowerzysta, nietrenujący sportowo wytwarza moc na poziomie 100 W. W \"Tour de France\", według analizy \"Training Peaks\", najlepsi kolarze mają średnio około 300–400 watów mocy.\nZastosowanie jazdy na rowerze.\nRekreacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5429726", "fragment_id": "360704/2", "subtitle": "", "title": "Jazda na rowerze", "source": "wikipedia", "start_index": 3387.0, "document_id": "360704", "parentId": 5429726.0, "score": 0.9445445537567139}, "uuid": "f15bb808-da72-4be3-b118-bf13d4eb94e8"}, {"page_content": "dyplomatycznych, handlowych i misyjnych. Miał on pionierskie i przełomowe znaczenie w dziejach odkrywania Azji. Znaczącą rolę w zbliżeniu obu tak całkowicie odmiennych cywilizacji odegrał Benedykt Polak, który skrzętnie zbierał informacje, nawiązywał kontakty, tłumaczył rozmowy, nie żałując sił i zdrowia, aby papieska legacja osiągnęła zamierzony cel.\nByła to pierwsza europejska ekspedycja w głąb Azji. Bez jakichkolwiek map, bez\npodstawowych informacji członkowie wyprawy przebyli około 19 tys. km (około 9 tys. km z\nLyonu do Syr-Ordy i około 10 tys. km z powrotem, gdyż z Polski do Francji udali się wówczas\ndłuższą drogą przez Wiedeń i Kolonię). Poruszali się więc ze średnią prędkością około 20 km na dobę, wliczając w to jednak liczne postoje, w tym najdłuższy, czteromiesięczny na dworze\nGujuka. Natomiast w niektórych miejscach na Wielkim Stepie, gdy zmieniali zmęczone konie na wypoczęte nawet 7 razy dziennie, prawdopodobnie przemierzali ponad 100 kilometrów na dobę. Gdyby nie użycie takich właśnie regularnie zmienianych wierzchowców\nznajdujących się w dyspozycji doskonale działającej poczty mongolskiej, podróż zajęłaby\nwielokrotnie więcej czasu, a najprawdopodobniej nie byłaby w ogóle możliwa. Z zachowanych notatek Benedykta wynika, że znaczącą rolę w powodzeniu wyprawy odegrały podarunki dla mongolskich dostojników, czyli futra, w które franciszkanie zaopatrzyli się jeszcze w Polsce. Tatarzy zawsze bowiem pytali: \"Z czym przyszliście się pokłonić naszemu panu?\".\nRelacje z podróży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321445", "fragment_id": "1445179/21", "subtitle": "", "title": "Benedykt Polak", "source": "wikipedia", "start_index": 34536.0, "document_id": "1445179", "parentId": 321445.0, "score": 0.12315693497657776}, "uuid": "4797eaad-743c-47b1-a348-b3c22c9012e9"}, {"page_content": "Kilometr na godzinę – powszechnie stosowana jednostka szybkości lub wartości prędkości, oznaczana km/h. W języku angielskim używane są również oznaczenia kph oraz kmph (przez analogię do mph). Obiekt poruszający się z prędkością 1 km/h w ciągu 1 godziny przebędzie drogę 1 kilometra.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=156917", "fragment_id": "22991/0", "subtitle": "", "title": "Kilometr na godzinę", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 156917.0, "document_id": "22991", "score": 0.34890687465667725}, "uuid": "f5067f81-7658-419b-b1e7-f3d9a841a7e3"}, {"page_content": "Raport wstępny został opublikowany 16 listopada 2016 r. W czasie wypadku było ciemno i padał deszcz. Nie było żadnych śladów uszkodzeń torów ani przeszkód na torach, które mogły przyczynić się do wykolejenia. Wstępne badanie nie wykazało wadliwego działania układu hamulcowego tramwaju. Wyniki były takie, że tramwaj, z około 60 osobami na pokładzie, poruszał się z prędkością około 70 kilometrów na godzinę (43 mph) w momencie wypadku – znacznie szybciej niż zezwalało na to ograniczenie prędkości w tym miejscu – 20 km/h (12 mph). Raport RAIB wskazywał, że „tramwaj zbliżający się do obszaru Sandilands Junction z Lloyd Park z prędkością 80 km/h (50 mph) musiałby hamować z pełną prędkością eksploatacyjną 1,3 m/s² około 180 metrów przed znakiem ograniczeń prędkości w celu zmniejszenia prędkości do 20 km/h (12,5 mph)”. Rejestrator danych OTAM (On Tram Data Recorder) wskazał, że na tej odległości nastąpiło pewne hamowanie, ale tylko w stopniu wystarczającym do zmniejszenia prędkości tramwaju z 80 km/h do 50 km/h.\nWystosowano zalecenie, aby przed ponownym włączeniem linii nr 3 do ruchu wprowadzić kolejne ograniczenie prędkości przed zakrętem w Sandilands Junction. Zalecenie zostało przyjęte i trzy kolejne ograniczenia prędkości zostały wprowadzone przed otwarciem linii. W raporcie stwierdzono również, że wielu pasażerów, którzy doznali urazów śmiertelnych lub poważnych, zostało wyrzuconych z tramwaju przez rozbite szyby okien i drzwi. W listopadzie 2016 r. magazyn „Rail” wezwał RAIB do zakończenia dochodzenia i opublikowania końcowego sprawozdania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4221798", "fragment_id": "1493751/5", "subtitle": "", "title": "Katastrofa tramwajowa w Croydon", "parentId": 4221798.0, "start_index": 8078.0, "document_id": "1493751", "source": "wikipedia", "score": 0.17599031329154968}, "uuid": "2ab33a02-bade-402d-a90e-74c9a9d9f874"}, {"page_content": "Zamiar pobicia dotychczasowego rekordu został ogłoszony przez prezes SNCF Anne-Marie Idrac przy okazji obchodów 25-lecia pociągów TGV. Kampania prowadząca do celu została rozpoczęta 15 stycznia 2007. Brało w niej udział ponad 300 inżynierów i techników, wykonano 40 jazd z prędkościami powyżej 450 km/h, w ciągu 20 godzin przejechano ok. 3200 km[].\nPrzed oficjalną próbą poprzedni rekord został wielokrotnie pobity nieoficjalnie. SNCF informowały o przekroczeniu prędkości 553 km/h 13 lutego 2007 oraz 568 km/h 29 marca 2007. Przewoźnik informował, że możliwe jest osiągnięcie prędkości 580 km/h w czasie ostatecznego bicia rekordu[].\nOficjalny rekord został ustanowiony 3 kwietnia 2007. O godzinie 13:01 pociąg V150 wyruszył z Prény, 20 km na południowy zachód od Metz, w kierunku Paryża. Po dziesięciu kilometrach podróży wjechał na odcinek zasilany podwyższonym napięciem, umożliwiający osiągnięcie pełnej mocy silników. &lt;&gt;[]. O 13:13, w kilometrze 191 linii LGV Est, V150 osiągnął prędkość 574,8 km/h (159,6 m/s). O godzinie 13.31 pociąg przybył na dworzec Champagne-Ardenne TGV, odległy o 150 km od punktu rozpoczęcia podróży[].\nSkutki.\nBiciu prędkości pociągu TGV nadano duży rozgłos we Francji i za granicą. Powszechnie uważano, że wydarzenie podniesie szanse producenta TGV na eksport technologii do krajów zamierzających budować systemy szybkiej kolei (np. Chiny czy Argentyna). Oprócz tego testy przeprowadzone przy okazji jazd testowych pozwoliły na weryfikacje i udoskonalenia niezbędne przy budowie pociągów dużych prędkości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=880713", "fragment_id": "1012249/1", "subtitle": "", "title": "Rekord TGV V150", "document_id": "1012249", "start_index": 1879.0, "parentId": 880713.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33247169852256775}, "uuid": "c611a291-ce34-43f0-850a-2f8415f650ef"}, {"page_content": "Wypadek drogowy – zdarzenie w ruchu drogowym, gdzie jeden lub więcej uczestników ruchu drogowego bierze udział w zdarzeniu, w wyniku którego uczestnik ruchu drogowego został ranny lub doszło do jego śmierci.\nW takich sytuacjach należy bezzwłocznie wezwać policję, pogotowie i w razie potrzeby straż pożarną (kiedy liczba poszkodowanych jest znaczna lub są oni uwięzieni w pojazdach, pojawia się zagrożenie pożarowe lub doszło do wycieków substancji ropopochodnych).\nStatystyki ofiar wypadków drogowych.\nNa świecie.\nWedług statystyk Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) od 1869 roku – kiedy odnotowano pierwszy wypadek śmiertelny w wyniku wypadku drogowego zginęło na świecie 35 mln osób. Obecnie na drogach wszystkich kontynentów – według danych Organizacji Narodów Zjednoczonych – ginie rocznie ok. 1,2 mln osób (co 30 sekund jeden człowiek), a 30-50 mln odnosi obrażenia. Większość ofiar pochodzi z państw rozwijających się.\nOkoło 40 proc. wszystkich zabitych stanowią dzieci i młodzież.\nNajwięcej osób w wypadkach drogowych ginie w Chinach. Współczynnik liczby zgonów przypadających na 10 tys. pojazdów w ubiegłym roku w tym kraju wynosił 5,1, gdzie średnia światowa to 2.\nBrytyjski badacz, Rune Elvik, dopracował model analizy statystycznej znanej jako model mocy (Power Model). Elvik wykorzystał dane z kilkunastu krajów w celu oszacowania, jak bardzo wzrasta liczba ofiar wraz z określonym wzrostem prędkości na drogach. Kiedy rząd brytyjski zaproponował podniesienie limitu prędkości na autostradach z 70 do 80 mil na godzinę (z ok. 113 km/h do ok. 129 km/h), badacz poinformował, że nawet przy szacunku zwiększenia realnej prędkości o 3 mile na godzinę (ok. 5 km/h), można zakładać około 25 ofiar śmiertelnych i 100 poważnie rannych osób więcej w skali roku. Władze wycofały się z pomysłu. \nJeśli samochód porusza się z prędkością 40 mil na godzinę (ok. 65 km/h), ryzyko zabicia pieszego jest 3,5– 4,5 razy wyższe w porównaniu do jazdy z prędkością 30 mil na godzinę (ok. 50 km/h).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=855305", "fragment_id": "990009/0", "subtitle": "", "title": "Wypadek drogowy", "document_id": "990009", "start_index": 0.0, "parentId": 855305.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14321158826351166}, "uuid": "d5f35102-a865-491b-bf16-5e9f35d33ee0"}, {"page_content": "Mały silnik w połączeniu z czterobiegową manualną skrzynią biegów pozwalał samochodowi na rozpędzenie się do około 97 km/h (60 mph). Pojazd ważył mniej niż 500 kg, co pozwalało na uzyskanie zużycia paliwa około 3,6 dm³ na 100 km. W teście Consumer Reports czas przyspieszenia od 0 do 50 mil na godzinę (80 km/h) wyniósł 37 s, co w porównaniu z 14,5 s Garbusa wypada dość słabo. W roku 1958, kiedy ruszyła produkcja, silnik generował moc 16,3 KM (12 kW). Pod koniec produkcji moc zwiększona została do 26 KM (19 kW), dostępny był także silnik z dwoma gaźnikami, jego moc szacowano na 36,7 KM (27 kW).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Navbox/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1615860", "fragment_id": "696268/1", "subtitle": "", "title": "Subaru 360", "source": "wikipedia", "start_index": 1732.0, "parentId": 1615860.0, "document_id": "696268", "score": 0.14316080510616302}, "uuid": "8271ee39-3579-44be-99f8-6f6dfd73c7f9"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Mph”. Zobacz też: MPH.\nMila na godzinę (mph, z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;miles per hour&lt;/&gt;) – stosowana w krajach anglosaskich jednostka prędkości równa jednej mili międzynarodowej na godzinę.\n1 mph = m/s = km/h\n100 km/h = ok. 62 mph.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1621181", "fragment_id": "710901/0", "subtitle": "", "title": "Mila na godzinę", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "710901", "parentId": 1621181.0, "score": 0.18353213369846344}, "uuid": "5f998726-8e77-4468-965d-ec72842ce481"}, {"page_content": "Katastrofa kolejowa w Hordorf do której doszło 29 stycznia 2011 roku, kiedy pociąg towarowy i pasażerski zderzyły się w pobliżu Hordorf w Saksonii-Anhalt, Niemcy na linii Magdeburg-Thale. W wyniku kolizji pociągów doszło do wykolejenia się pociągu pasażerskiego, w którym 10 osób zginęło, a 23 zostały ciężko ranne.\nKatastrofa.\nIncydent miał miejsce około godziny 22:30 w miejscu położonym około 200 km na południowy zachód od Berlina. Według wstępnych ustaleń pociąg pasażerski \"HarzElbeExpress\" przewożący od 45 do 50 pasażerów na pokładzie, który jechał z Magdeburga do Halberstadt na jednym torze jadąc z prędkością około 100 kilometrów na godzinę, zderzył się czołowo z pociągiem towarowym, który poruszał się z prędkością około 80 km na godzinę, obsługiwanym był przez firmę Peine-Salzgitter, przewożącym węglan wapnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2242239", "fragment_id": "465377/0", "subtitle": "", "title": "Katastrofa kolejowa w Hordorf", "parentId": 2242239.0, "start_index": 0.0, "document_id": "465377", "source": "wikipedia", "score": 0.14873254299163818}, "uuid": "688b67cd-87a7-4f0c-9912-a9a9323fb688"}, {"page_content": "Prędkość średnia – iloraz drogi i czasu, w którym droga ta została pokonana. Prędkość średnia wyrażona jest wzorem\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – droga pokonana przez ciało w czasie formula_3\nPrędkość taką można obliczyć dzieląc wskazania licznika przejechanych kilometrów przez czas pokonania tej drogi. W ruchu jednostajnym prędkość chwilowa, z jaką porusza się ciało, jest równa prędkości średniej.\nŚrednia prędkość wektorowa.\nWektor prędkości średniej oblicza się dzieląc wektor przesunięcia przez czas, w którym to przesunięcie nastąpiło:\n formula_4\ngdzie:\n formula_5 – wektor położenia początkowego (w chwili formula_6),\n formula_7 – wektor położenia końcowego (w chwili formula_8),\n formula_8 – czas w którym nastąpiła zmiana położenia.\nŚrednia prędkość wektorowa ma wartość mniejszą lub równą prędkości średniej. Obie prędkości są równe tylko wówczas, gdy analizowany ruch jest ruchem prostoliniowym odbywającym się bez zmiany zwrotu ruchu (bez zawracania).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=263334", "fragment_id": "1430711/0", "subtitle": "", "title": "Prędkość średnia", "parentId": 263334.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1430711", "source": "wikipedia", "score": 0.21472255885601044}, "uuid": "2d94df00-5d0f-48a6-8b3c-31d65ae52caf"}]}
{"id": "q_41", "question": "Z którego państwa pochodzi mocne wino porto?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nPorto (wym. ) – miasto położone w północnej części Portugalii, nad Oceanem Atlantyckim, u ujścia rzeki Duero ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;Douro&lt;/&gt;). Druga co do wielkości metropolia w państwie, po Lizbonie. W gminie (\"município\") Porto mieszkało (2021 r.) mieszkańców, zespół miejski (\"cidade\") zamieszkiwało w 2014 roku mieszkańców, natomiast w całej metropolii (\"Área Metropolitana do Porto\") mieszka mieszkańców.\nHistoria.\nNajstarsze informacje o mieście pochodzą z V wieku. Od ówczesnej nazwy miasta wywodzi się nazwa całego kraju: po łacinie \"Portus Cale\" (czyli „Port Cale”) wkrótce przeniosło się na całe wówczas hrabstwo, zaś miasto straciło drugi człon i od tej pory jest to Porto.\nPierwotna osada założona przez Celtów lub Rzymian. W czasach rzymskich ważny port. W 409 zajęte przez Swebów, w 585 podbite przez Wizygotów. W 711 zdobyte przez Maurów. W 868 zdobyte przez pierwszego hrabiego Portugalii Vimara Peres, wasala króla Asturii, Leonu i Kastylii Alfonsa III. W 1387 Jan I, król Portugalii poślubił tutaj Filipę Lancaster i tym samym zawarł sojusz portugalsko-angielski. Dobre stosunki między tymi krajami trwały długie lata: w XVII wieku angielscy kupcy odkryli produkowane w regionie wino. Przypadło im do gustu tak bardzo, że podpisano porozumienie handlowe między oboma państwami (traktat Methuena, 1703 r.), a portugalskie wino trafiło na angielski rynek. Dzięki angielskim kupcom region Porto zaczął szybko się rozwijać, a wkrótce wino stało się sławne na cały świat, nosząc nazwę jego stolicy. Wino z Porto jest symbolem\nczasów wiktoriańskich w Wielkiej Brytanii, a w Portugalii metaforą brytyjskiej obecności w tym mieście, która jest ciągle widoczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43704", "fragment_id": "657374/0", "subtitle": "", "title": "Porto", "document_id": "657374", "start_index": 1.0, "parentId": 43704.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5306065082550049}, "uuid": "ac5413d7-595b-49c2-9c1a-0ef656319b31"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wina. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nPorto (port, port wine, portwajn) – wzmacniane wino portugalskie, wytwarzane z winogron zbieranych w dolinie rzeki Douro (hiszp. Duero) na północy kraju, w jej środkowym biegu. Porto dojrzewa i jest butelkowane w mieście Vila Nova de Gaia (zwane przez mieszkańców po prostu Gaia) wchodzącego w skład zespołu miast Grande Porto. Wino dawniej było transportowane w beczkach drogą rzeczną, a obecnie lądową, z regionu Alto Douro, gdzie uprawia się winorośl, z której powstaje wino Porto.\nZebrane grona są miażdżone, po czym poddawane fermentacji do czasu, gdy poziom alkoholu osiągnie ok. 7 procent. Następnie, po 1–7 dniach, dodawany jest (w proporcji 1:4) neutralny spirytus winny (\"aguardente\") o mocy ok. 77 procent, w wyniku czego powstaje wino o zawartości alkoholu ok. 20 procent. Pozwala to zatrzymać proces fermentacji, zachowując jednocześnie naturalny cukier z winogron.\nPorto zazwyczaj jest winem słodkim lub półsłodkim. W zależności od odmiany ma ono barwę od ciemnoczerwonej (prawie brunatnej) do słomkowej. Wspólny dla wszystkich rodzajów porto jest mocny aromat wanilii, dębu i korzenny posmak.\nWino to pije się zależnie od okazji:\nBarwa, jakość i poziom cukru w winie jest pośrednio określana przez podanie typu porto na etykiecie butelki:\nDo uznanych[] producentów porto zaliczane są m.in. przedsiębiorstwa: Fonseca, Sandeman, Offley, Ferreira, Cockburn’s, Kopke, Calém, Taylor’s, Graham, Cruz, Dow’s, Robertson’s, Croft.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43698", "fragment_id": "657370/0", "subtitle": "", "title": "Porto (wino)", "document_id": "657370", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43698.0, "score": 0.9516134262084961}, "uuid": "7c695e92-a513-4c44-8b62-e697dc8d02ca"}, {"page_content": "Po raz pierwszy określenie wino porto pojawiło się w kwicie handlowym z 1675. Wielkie piwnice winne zostały założone jeszcze w XVII wieku, a zyskały na znaczeniu w trakcie konfliktów angielsko-francuskich, kiedy to Portugalia stała się głównym dostawcą wina do Anglii. Wzmocnione, przede wszystkim czerwone porto stało się ważnym towarem eksportowym, a jego produkcja stała domeną przede wszystkim angielskich piwnic winnych, istniejących do dziś w Vila Nova de Gaia (np. Warre, Croft, Quarles Harris, Taylor's), choć swoje posiadali także m.in. Holendrzy i Niemcy. Fermentacja wina jest przerywana poprzez dodatek spirytusu winnego, znanego jako \"aguardente\", dodawanego wcześniej niż w sherry. Granice regionu produkcji porto zostały oficjalnie uznane 10 września 1756, a w terenie wyznaczone poprzez 335 granitowych znaczników geodezyjnych. Prócz wyznaczenia strefy upraw inicjator przedsięwzięcia, markiz de Pombal zakazał koloryzowania wina i nawożenia winnic. Sam spirytus winny może pochodzić z innego regionu. Aż do 1986 roku wino musiało dojrzewać w Vila Nova de Gaia, mieście położonym nad rzeką Douro, naprzeciwko Porto.\nDo produkcji porto dozwolonych jest 48 szczepów winorośli, klasyfikowanych w grupy jakościowe. Najlepsze z nich to: touriga nacional, tinta cão, tinta roriz (tempranillo), tinta barroca, touriga francesa i trincadeira (tinta amarela). Tradycyjnie grona na moszcz były deptane (\"lagar\"), obecnie technika ta jest stosowana tylko na pokazach dla turystów. Winnice są założone w trudnym terenie, na terasowanych zboczach nad rzeką Douro, a ich krajobraz został uhonorowany miejscem na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.\nMadera.\n \"Osobny artykuł: Madera (wino).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2909152", "fragment_id": "1182881/2", "subtitle": "", "title": "Wina portugalskie", "parentId": 2909152.0, "start_index": 3384.0, "document_id": "1182881", "source": "wikipedia", "score": 0.6494193077087402}, "uuid": "a307276b-a955-4126-a67a-10d8a5bbce93"}, {"page_content": "W Portugalii występuje wiele rodzimych odmian winorośli; nie próbowano wprowadzać na siłę międzynarodowych odmian takich jak chardonnay czy cabernet. O ile jednak na świecie większość konsumentów preferuje wina soczyste, owocowe, Portugalczycy produkowali jeszcze do niedawna szorstkie wina czerwone i białe, wywołujące wrażenie zjełczałych, wina z nikłym aromatem, ciężkie, taninowe, utlenione. Od 1995 zaczęto tam produkować wina owocowe, świeże, rześkie, cechujące się indywidualnością ze względu na rodzime odmiany winorośli (np. touriga nacional, trincadeira), co w połączeniu z atrakcyjnymi cenami pozwala im uzyskać uznanie klientów.\nVinho verde (wino zielone) to białe, różowe lub czerwone wino produkowane w regionie Minho, które swoją nazwę bierze stąd, że należy je pić, kiedy jest świeże i młode. Charakteryzuje je wysoki poziom kwasowości, perlistość będąca pozostałością po niedawnej fermentacji. Często to wina półwytrawne, podawane mocno schłodzone jako aperitif, świetnie gaszące pragnienie.\nPorto to głębokie, słodkie, wzmacniane wino produkowane w dolinie Douro. Do fermentującego moszczu dodaje się destylatu winnego, poddaje klarowaniu i rozlewa do beczek, aby wzbogaciło się w taniny i powoli utleniało. Najprostsze porto (ruby) leżakuje około 3 lat. Podobnie jak szampany, większość to wina nierocznikowe. Madera to słodkie wzmacniane wino z portugalskiej wyspy Madera. Wina te dojrzewają w beczkach w pomieszczeniach o temperaturze około 45 °C.\nWęgry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6630", "fragment_id": "177295/17", "subtitle": "", "title": "Wino", "parentId": 6630.0, "start_index": 25808.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177295", "score": 0.718501091003418}, "uuid": "fbdb69b7-f40b-4e04-aae2-998a34475adf"}, {"page_content": "Wina portugalskie – wina produkowane w kontynentalnej części Portugalii i na Maderze. Portugalia jest ojczyzną klasycznych wzmacnianych win porto i madera, a także tradycyjnego rześkiego vinho verde. Z czasem uznanie zyskały również wina stołowe, przede wszystkim czerwone. Pod względem powierzchni upraw winorośli zajmuje z 243 tys. ha siódme miejsce na świecie, a pod względem produkcji wina – dziesiąte. Miejscowi winiarze wytwarzają go ok. 7 mln hl rocznie, z czego eksportuje się jedną trzecią.\nRegion winiarski Alto Douro (Górne Douro) był pierwszą oficjalnie ogłoszoną apelacją na świecie i znalazł się w 2001 roku na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO.\nHistoria.\nJuż w czasach rzymskich uprawiono w Portugalii winorośl oraz zapewne eksportowano wino. Duży wkład w nasadzenia mieli licznie osiadający w kraju na początku średniowiecza cystersi. Za czasów króla Dionizego I, zwanego też Rolnikiem i pochodzącego z dynastii burgundzkiej, rolnictwo i winiarstwo rozwinęło się tak, że dochody pozwoliły na organizację floty handlowej i sfinansowały wyprawy portugalskich żeglarzy w epoce wielkich odkryć geograficznych. Za panowania Henryka Żeglarza zasadzono winorośl na Maderze.\nOd XIV wieku prowadzono ożywiony handel z Anglią. Kamieniami milowymi były wynegocjowanie przywilejów celnych z imperium brytyjskim (traktat z 1703) i wyznaczenie strefy produkcji porto w 1756. Potrzebę ograniczenia obszaru pochodzenia winogron tak argumentował współautor projektu, João de Mansilha:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nUprawę winorośli wspiera reputacja wina; odnosi z niej pożytki handel, korzysta rolnictwo. A wszystko musi być tak mądrze ustalone, żeby spożyciu nie szkodziły zbyt wysokie ceny ani uprawie ceny za bardzo obniżone", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2909152", "fragment_id": "1182881/0", "subtitle": "", "title": "Wina portugalskie", "parentId": 2909152.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1182881", "score": 0.5158035755157471}, "uuid": "2b8c7ac5-8222-4637-9b0e-bc6494778447"}, {"page_content": "Wino deserowe – słodkie lub półsłodkie wino, podawane zazwyczaj po jedzeniu, do ciast i deserów.\nNazwa win pochodzi z języka francuskiego, w którym \"Vin de dessert\" oznacza – wino konsumowane do deseru.\nSą to zazwyczaj wina mocne – 14–22% zawartości alkoholu, i słodkie. W sposób naturalny można to uzyskać przy użyciu winogron bardzo bogatych w cukry i w przypadku korzystnych warunków klimatycznych, co jest przyczyną wysokiej ceny tych win. \nW celu uzyskania win mocnych i słodkich stosuje się specjalne zabiegi:\nNajlepsze oryginalne wina deserowe są produkowane na południu Europy, w Portugalii, Hiszpanii, we Włoszech oraz Grecji i nazywane \"winami południowymi\", przy czym najwyżej są cenione[] wina półsłodkie o zawartości cukru 4–6% i wysokiej mocy 18–22%, takie jak: porto, madera, samos i sherry. \nButelki przechowywane są w pozycji pionowej.\nRodzaje win deserowych.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=786120", "fragment_id": "1014774/0", "subtitle": "", "title": "Wino deserowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 786120.0, "document_id": "1014774", "score": 0.5649043917655945}, "uuid": "3915c280-a85b-4c97-9ba2-87815b43cc3f"}, {"page_content": "Alto Douro (port. \"Górne Douro\") – region winiarski w północno-wschodniej Portugalii, nad rzeką Duero; z historycznego punktu widzenia południowa część regionu Trás-os-Montes. Tradycja produkcji wina w dolinie Douro sięga przynajmniej czasów rzymskich. Był to pierwszy na świecie (wyznaczony w 1756) region winiarski o określonych granicach i klasyfikacji winnic.\nW 2001 region został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako świadectwo krajobrazu przekształconego przez człowieka i podporządkowanego uprawie winorośli i produkcji wina. Podstawowy wyrób, wino porto było niegdyś spławiane w beczkach na specjalnych łodziach (\"barco rabelo\") w dół rzeki do miejscowości Vila Nova de Gaia, położonej naprzeciw miasta Porto, gdzie dojrzewało w piwnicach. Później beczki na łodziach zastąpiono cysternami.\nCharakterystyka.\nRegion zajmuje 24,6 tys. hektarów, a strefa ochronna – 225 tys. ha. Obejmuje górzyste tereny doliny Duero i jej dopływów. Strome zbocza (nachylenia wynoszą od 35 do 70°) wymagały ciężkiej pracy ludzkiej, by utrzymać warstwę gleby i zatrzymać wodę. W różnych okresach historycznych stoki w Alto Douro kształtowano na różne sposoby: od umacniania murkami oporowymi (\"socalcos\") poprzez terasy wzmocnione łupkami, a później metalowymi słupkami, a na ograniczoną skalę – wyrównywane spychaczami. Poza winoroślą ważnym elementem krajobrazu są drzewa oliwkowe i migdałowce oraz gaje pomarańczowe. Na stokach rozpościerają się posiadłości winiarskie – \"quintas\", z budynkami gospodarczymi.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1205511", "fragment_id": "1112625/0", "subtitle": "", "title": "Alto Douro", "parentId": 1205511.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1112625", "source": "wikipedia", "score": 0.21199336647987366}, "uuid": "3b3830d9-05aa-4a67-952b-c7573c15a2ff"}, {"page_content": "Klęska filoksery w XIX wieku nie oszczędziła winnic portugalskich. Odnowienie upraw z wykorzystaniem odpornych podkładek trwało do początku XX wieku. Winnice na Azorach nie zostały odtworzone niemal w ogóle. Choć winnice na kontynencie obsadzono na nowo, winiarstwo podupadło ze względu na przestarzałe metody produkcji i słabe dopasowanie do zmieniającego się rynku.\nAreał winnic znacząco skurczył się na przełomie XX i XXI wieku: z  ha w 1990 do w 2010. Podniosła się za to jakość produktów. W latach 90. XX wieku dzięki zastrzykom z programów Unii Europejskiej winiarze unowocześnili metody produkcji, a produkowane w nowym stylu wina zyskały (zwłaszcza po zbiorach w 1994 i 1995) światowe uznanie.\nWina.\nPortugalscy winiarze korzystają z bogactwa dobrych rodzimych szczepów winorośli, z których wiele uprawianych jest tylko w Portugalii. Wina są produkowane przeważnie jako kupaże, wina jednoodmianowe są w zdecydowanej mniejszości. Prócz klasycznych win porto i madera popularność zyskały wina stołowe.\nOdmiany winorośli.\nŁączną liczbę uprawianych w Portugalii odmian winorośli szacuje się zwykle na 250-300, choć niektórzy podają nawet 500. Rzadko w winnicy uprawia się tylko jeden szczep. Wśród czerwonych odmian wyróżnia się touriga nacional, uważana za najszlachetniejszą z krajowych. Inne popularne to m.in. castelão frances, trincadeira, touriga franca, tinta barroca, aragonez (tempranillo, tinta roriz), alicante bouschet i alfrocheiro. Wśród białych rozpoznawalne są fernão pires, alvarinho, encruzado i znane jako surowiec na maderę verdelho.\nPorto.\n \"Osobny artykuł: Porto (wino).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2909152", "fragment_id": "1182881/1", "subtitle": "", "title": "Wina portugalskie", "source": "wikipedia", "start_index": 1786.0, "parentId": 2909152.0, "document_id": "1182881", "score": 0.22542908787727356}, "uuid": "b0009b7e-db01-4ebb-8383-b548c82c12e6"}, {"page_content": "Każdy region kraju posiada swoją tradycyjną potrawę. Na przykład w Aveiro są to słodkie \"ovos moles\", natomiast w Algarve \"cataplana\", czyli owoce morza, duszone w specjalnym, miedzianym naczyniu z przykrywką. Na północy kraju popularna jest \"caldo verde\" – zielona zupa z ziemniaków, a na Azorach – \"cozido das Furnas\" – jednogarnkowe danie duszone w gorącej ziemi, tuż nad parującymi źródłami wulkanicznymi. Lizbona szczyci się \"pastéis de Belém\" (\"pastéis de nata\"), czyli babeczkami z budyniowym nadzieniem, posypanymi cynamonem i cukrem pudrem, a Porto – \"tripas à moda do Porto\", czyli flaczkami z białą fasolą.\n \"Osobny artykuł: Wina portugalskie.\"\nPortugalskie wina zdobyły światową sławę oraz kilka międzynarodowych nagród. Najbardziej znane na świecie są wino porto (pochodzące z doliny Douro) oraz niezwykle trwałe wino madera. Z Portugalii pochodzi także m.in. vinho verde oraz wina regionalne, np. z Douro, Alentejo, Dão, Bairrada, a także wino moscatel (z okolic Setúbal i Favaios).\nW Portugalii odbywają się festiwale kulinarne, m.in. \"Algarve Gourmet\" w regionie Algarve, \"Festival Nacional de Gastronomia\" w Santarém (region Alentejo) oraz \"Międzynarodowy Festiwal Czekolady (International Chocolate Festiwal)\" w Óbidos, a także Festiwal Owoców Morza, czyli \"Festival do Marisco\" w Olhão.\nSport.\nPiłka nożna jest najpopularniejszym sportem w Portugalii. W kraju organizuje się zarówno amatorskie mecze lokalne, jak i światowej klasy spotkania na profesjonalnym poziomie. Największą legendą portugalskiej piłki nożnej jest Cristiano Ronaldo, choć na świecie uznaniem cieszą się także Luís Figo i Eusébio – obaj są zdobywcami tytułu Piłkarza Roku FIFA, oraz trenerzy: José Mourinho, Carlos Queiroz, Manuel José i André Villas-Boas.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4555", "fragment_id": "171598/13", "subtitle": "", "title": "Portugalia", "document_id": "171598", "start_index": 19540.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4555.0, "score": 0.41446584463119507}, "uuid": "960eef6f-fe5c-4d4b-9644-42c9ffe2478a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Szczep winorośli infobox/styles.css\" /&gt;\nTinta barroca – czerwona odmiana winorośli, pochodząca z Portugalii. Jedna z podstawowych odmian do produkcji wina porto, używana także jako surowiec na wina stołowe.\nPochodzenie.\nTinta barroca pochodzi z regionu Douro w Portugalii. Dawna nazwa, tinta grossa wyszła z użycia. Szczep jest spokrewniony z lokalnym szczepem touriga franca.\nCharakterystyka.\nTinta barroca jest odmianą dojrzewającą wcześnie, około dwa tygodnie przed innymi w regionie Douro. Plony są wysokie, a wzrost bujny. Źle znosi upał, dlatego jest uprawiana raczej w niżej położonych częściach doliny Douro, Baixo Corgo i Cima Corgo i na północnych stokach. Grona mają wysoką zawartość cukrów, która przekłada się na wysoką zawartość alkoholu.\nWina.\nTinta barroca jest jedną z podstawowych odmian do produkcji porto i wnosi w nie strukturę, alkohol i bukiet. W oficjalnej klasyfikacji odmian stanowiących surowiec na porto tinta barroca uzyskała ocenę dobrą. Oferowane są także wina odmianowe, którym zarzuca się brak złożoności i wystarczającego poziomu kwasowości. Te niedomagania okazują się przydatne do łagodzenia zbyt wyrazistych win.\nOdmiana jest dopuszczona do produkcji win apelacji Douro oraz regionalnych z obszaru Trás-os-Montes i Varosa. \nRozpowszechnienie.\nPortugalskie uprawy tinta barroca w 2010 roku liczyły  ha. Odmiana jest ważną odmianą w portugalskim regionie Douro. W 2004 udział w areale tamtejszych winnic wynosił 11,2% (za odmianami touriga franca i tempranillo znaną jako tinta roriz).\nTinta barroca jest uprawiana w Republice Południowej Afryki z przeznaczeniem na wina wzmacniane w stylu porto, a czasem na odmianowe wina stołowe.\nSynonimy.Tinta barroca jest znana jako boca de mino i tinta barocca, a także jako baroccas, barroca, tinta gorda, tinta grossa (nieprawidłowo), tinta vigaria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3280788", "fragment_id": "138351/0", "subtitle": "", "title": "Tinta barroca", "document_id": "138351", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3280788.0, "score": 0.6306233406066895}, "uuid": "690aba3c-b1af-4083-b765-33b6db48a1b2"}]}
{"id": "q_42", "question": "Jak brzmi imię i nazwisko autora powieści „Ojciec chrzestny”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.\nOjciec chrzestny (ang. \"The Godfather\") – powieść Maria Puzo, pierwszy raz wydana w 1969 roku. Opowiada historię sycylijskiej rodziny mafijnej sprawującej rządy w Nowym Jorku. Akcja powieści obejmuje 10 lat, poczynając od zakończenia II wojny światowej, oraz retrospekcje. Centralną postacią jest \"Don\" Vito Corleone, założyciel rodziny i zarazem tytułowy Ojciec Chrzestny.\nW 1972 roku ukazała się filmowa adaptacja, wyreżyserowana przez Francisa Forda Coppolę. W głównych rolach wystąpili Marlon Brando i Al Pacino.\nKsiążka stała się bestsellerem.\nTytuł.\nOjciec Chrzestny (włos. \"Il Padrino\") to termin używany przez członków mafii, odnoszący się do najstarszego lub najbardziej szanowanego członka mafijnej rodziny. Do Ojca Chrzestnego może zwrócić się o radę i pomoc każdy Włoch, a w zamian za nie przysięga mu dozgonną wierność i służbę.\nAkcja powieści.\nNowy Jork, druga połowa lat 40 XX wieku. Metropolią rządzi pięć Rodzin mafijnych, które żyją we względnym pokoju. Rodzina Corleone, oficjalnie utrzymująca się z importu włoskiej oliwy, a w rzeczywistości zarządzająca hazardem, jest najbardziej szanowaną i zamożną ze wszystkich. Patriarchą Rodziny jest Don Vito Corleone, słynący z mądrości, powściągliwości i dążenia do pokoju, ale jednocześnie cechuje go duża inteligencja i intuicja. Po pomoc zgłaszają się do niego włoscy imigranci, gdy zawiedzie ich amerykańskie prawo i sprawiedliwość. Don Corleone nie odmawia, a dzięki swym talentom i znajomościom jest w stanie załatwić niemożliwe dla innych sprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=473753", "fragment_id": "1539561/0", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (powieść)", "parentId": 473753.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1539561", "source": "wikipedia", "score": 0.49965009093284607}, "uuid": "013b54e0-a870-47a7-8dd2-41761f1a065c"}, {"page_content": "Mario Gianluigi Puzo (ur. 15 października 1920 w Nowym Jorku, zm. 2 lipca 1999 w Long Island) – amerykański pisarz, dziennikarz i scenarzysta filmowy pochodzenia włoskiego. Jest znany przede wszystkim ze swoich książek opisujących sycylijską mafię. Najsłynniejsza z nich, \"Ojciec chrzestny\", opublikowana w 1969 roku, stała się tematem scenariusza filmu pod tym samym tytułem, nakręconego w 1972 roku przez Francisa Forda Coppolę, z Marlonem Brando i Alem Pacino w rolach głównych. Film zdobył trzy Oscary: za najlepszy film, najlepszy scenariusz oraz dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Książka została sprzedana w nakładzie dwudziestu pięciu milionów egzemplarzy i przetłumaczona na kilkadziesiąt języków.\nŻyciorys.\nMario Puzo urodził się w rodzinie włoskich imigrantów w nowojorskiej dzielnicy Hell’s Kitchen. Jego ojciec był zawiadowcą kolei. Przyszły pisarz mieszkał z sześciorgiem rodzeństwa przy stacji kolejowej. Podczas II wojny światowej Puzo służył w Siłach Powietrznych Armii Stanów Zjednoczonych. Po zakończeniu wojny pracował w Niemczech jako cywilny publicysta prasowy dla Sił Powietrznych.\nW 1946 poślubił Erikę Linę Broske i miał z nią pięcioro dzieci: Anthony’ego, Josepha, Dorothy Ann, Virginię i Eugene. Pierwszą książkę pt. \"Mroczna arena\" wydał w 1955, kiedy miał 35 lat.\nOd 1963 pracował jako niezależny dziennikarz i pisarz. Pisał do magazynów dla panów, publikował recenzje książek, opowiadania i artykuły w: „Redbook”, „Holiday”, „Book World”, a także „New York Times”. W 1965 ukazała się \"Dziesiąta Aleja\". Żadna z tych dwóch książek nie przyniosła mu zysków finansowych, jednakże obie z nich otrzymały dobre recenzje krytyków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90949", "fragment_id": "644300/0", "subtitle": "", "title": "Mario Puzo", "document_id": "644300", "start_index": 0.0, "parentId": 90949.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1293366402387619}, "uuid": "87121258-e056-494b-a829-3a11f3c83859"}, {"page_content": "Mark Winegardner (ur. 24 listopada 1961 w Bryan, Ohio) – amerykański powieściopisarz. \nŻyciorys.\nSpadkobiercy Maria Puzo scedowali na Marka Winegardnera prawa autorskie do pisania kolejnych powieści z cyklu Ojciec chrzestny, czym też Mark się zajął.\nPracuje jako wykładowca literatury na Florida State University. \nPowieści.\nPisarz pisał także opowiadania dla takich czasopism jak \"GQ\", \"Playboy\", \"Family Circle\", \"American Short Fiction\", \"Ladies\", \"Home Journal\". Brał udział w tworzeniu gry Ojciec chrzestny.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1437082", "fragment_id": "235011/0", "subtitle": "", "title": "Mark Winegardner", "parentId": 1437082.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "235011", "score": 0.40137434005737305}, "uuid": "6eadfe85-b0cf-414d-baee-f779622bc413"}, {"page_content": "Powrót ojca chrzestnego (ang. \"The Godfather Returns\") – kontynuacja powieści \"Ojciec chrzestny\" autorstwa Marka Winegardnera. \nFabuła i czas akcji.\nAkcja powieści rozgrywa się w latach 1955–1962. Pierwsza część książki rozpoczyna się w dniu morderstwa na Salvatore'a Tessio, którego dokonuje jego były \"soldati\", Nick Geraci. Wkrótce potem zajmuje on jego miejsce i staje się wpływowym członkiem rodziny. Rodzina Corleone jest na etapie zmian takich jak przeprowadzka do Nevady, legalizacja interesów czy mianowanie nowych stanowisk w rodzinie (m.in. brat Dona Michaela, Fredo Corleone awansuje na nowe stanowisko w rodzinie, \"sottocapo\", czyli wiceszefa). Ta część jest uzupełnieniem wątków powieści \"Ojciec chrzestny\" i filmu \"Ojciec chrzestny II\". Równocześnie w powieści pojawiają się zupełnie nowe postacie, poza Nickiem Geraci są to np. bracia Shea (Micky filantrop, Danny prokurator i Jimmy gubernator). Inne postacie, w powieści Maria Puzo jedynie wspomniane, zostają bliżej opisane i związane z fabułą, np. donowie Vincent Forlenza czy Joe Zaluchi.\nDruga część powieści jest wspomnieniem młodości Michaela Corleone od jego narodzin w 1920 do roku 1945, w którym powrócił z wojny.\nW trzeciej części powieści Nick Geraci, sottocapo rodziny Corleone w miejsce zamordowanego Freda, zostaje zdradzony przez Michaela, który próbuje go zamordować pozorując katastrofę lotniczą. Od tej pory rozpoczyna się zaciekła wojna między Geracim a Donem Corleone.\nPowieść jest nie tylko kontynuacją bestsellera Maria Puzo, ale też i jej uzupełnieniem. Wyjaśnione są zagadki powieści Puzo, biografie istniejących postaci są urozmaicone o nowe elementy (np. biseksualizm Freda) oraz ich własne wspomnienia.\nDedykacja i podziękowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1436875", "fragment_id": "234956/0", "subtitle": "", "title": "Powrót ojca chrzestnego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1436875.0, "document_id": "234956", "score": 0.5040988326072693}, "uuid": "451f28c7-8c8c-4fc6-b6a2-150bea094d55"}, {"page_content": "Thomas Feargal „Tom” Hagen (ur. 1910, zm. sierpień 1964) – bohater powieści Maria Puzo pt. \"Ojciec chrzestny\". W 1972 roku po raz pierwszy zekranizowano tę powieść, w rolę Toma wcielił się Robert Duvall. \nHistoria.\nTom jest pochodzenia irlandzko-niemieckiego. Po śmierci matki wylądował na ulicy. Tam też doznał poważnej infekcji oka, przez co wzbudzał wśród niewyedukowanych mieszkańców Nowego Jorku strach. Na szczęście spotkał Santino Corleone, który postanowił zabrać kolegę do swojego domu. W domu Rodziny Corleone Tom zaznał wiele ciepła. Don pomógł mu wyzbyć się infekcji oka i pozwolił zamieszkać w ich rodzinnym domu. Nie zmienił jednak nazwiska, gdyż (wg Vita Corleone) byłby to ewidentny brak szacunku dla rodziców Toma.\nTom Hagen postanowił studiować prawo. Don Corleone natomiast myślał, iż jego podopieczny po ukończeniu college’u będzie chciał założyć prywatną kancelarię (czynił nawet ku temu sposobne kroki). Tom jednak bardzo pozytywnie zaskoczył Vita – Hagen chciał „pracować dla Rodziny”. Z czasem Tom został prawą ręką Dona – objął funkcję consigliere. Miał z tego tytułu wiele nieprzyjemności, gdyż prawowity consigliere powinien być rodowitym Sycylijczykiem. Mimo tego bardzo dobrze pełnił swoją funkcję jako doradca. Jednakże nie będąc Sycylijczykiem, jego postępowanie, rady oraz decyzję jakie podejmował doprowadziły w istocie do jego usunięcia z tego stanowiska przez dona Michaela Corleone. Michael jako pierwszy dostrzegł iż wiedza prawnicza i mądrość Toma to za mało aby być consigliere. Tom był mężczyzną zbyt miękkim, nie potrafił, jak prawdziwy Sycylijczyk, zaryzykować wszystkiego dla honoru i zemsty. \nW Zemście Ojca Chrzestnego został porwany przez Nicka Geraciego w swoim własnym aucie i ogłuszony. Gdy się obudził, tonął w swym samochodzie na środku jeziora. Przed śmiercią wspominał jak zabił dilera wraz z Sonnym, gdy jeszcze był na ulicy jako dziecko.Jego żoną była Teresa, miał z nią troje dzieci:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1031242", "fragment_id": "1361707/0", "subtitle": "", "title": "Tom Hagen", "document_id": "1361707", "start_index": 0.0, "parentId": 1031242.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27907833456993103}, "uuid": "23a10b8a-8ab5-47a5-a1df-7ed131b6844e"}, {"page_content": "Zemsta ojca chrzestnego (ang. \"The Godfather’s Revenge\") – kontynuacja sagi \"Ojciec chrzestny\" autorstwa Marka Winegardnera. \nNick Geraci wraz z CIA zaplanował nieudany zamach na prezydenta Kuby. Michael Corleone postanawia raz na zawsze pozbyć się swojego głównego przeciwnika. Pomaga mu w tym prokurator generalny USA, Danny Shea; razem wywołują wojnę z wrogą rodziną, lecz Michael nie może uwierzyć w szczerość swoich sprzymierzeńców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1436885", "fragment_id": "234960/0", "subtitle": "", "title": "Zemsta ojca chrzestnego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1436885.0, "document_id": "234960", "score": 0.20396794378757477}, "uuid": "20c689a3-1eee-40b6-b109-574c36ac5584"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nOjciec chrzestny (ang. \"The Godfather\") – amerykański dramat gangsterski z 1972 roku w reżyserii Francisa Forda Coppoli, zrealizowany na podstawie powieści Maria Puza, będącego również jego współscenarzystą. W głównych rolach wystąpili Marlon Brando, Al Pacino, James Caan, Richard Castellano, Robert Duvall, Sterling Hayden, John Marley, Richard Conte i Diane Keaton. Pierwsza część trylogii \"Ojciec chrzestny\" opowiadającej o rodzinie Corleonów, na czele której stoi don Vito Corleone (Brando), rozgrywająca się w latach 1945–1955. Przedstawia przemianę najmłodszego syna Vita, Michaela (Pacino), z rodzinnego wyrzutka w bezwzględnego bossa mafii.\nWytwórnia Paramount Pictures nabyła za 80 tys. USD prawa do zekranizowania książki, jeszcze zanim ta zyskała popularność. Producenci mieli problem ze znalezieniem reżysera, ponieważ pierwszych kilku kandydatów nie wyraziło zainteresowania; ostatecznie funkcję tę przyjął Coppola, co doprowadziło do sporów o obsadę, przede wszystkim o angaż Brando i Pacina. Zdjęcia kręcono głównie w Nowym Jorku i jego okolicach oraz na Sycylii, a zakończono je przed czasem. Muzykę skomponował Nino Rota, zaś dodatkowe utwory Carmine Coppola.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=439296", "fragment_id": "97122/0", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (film)", "document_id": "97122", "start_index": 0.0, "parentId": 439296.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3052988350391388}, "uuid": "88358288-a7bb-4162-a648-1004447439ed"}, {"page_content": "Nazwa miasta została użyta jako nazwisko tytułowej postaci w książce Maria Puza \"Ojciec chrzestny\" i filmie Francisa Forda Coppoli. W filmie Vito Andolini emigruje z Włoch z wioski Corleone do Ameryki, a jego nazwisko zostaje zmienione przez nieporozumienie pomiędzy człowiekiem, który mu pomagał, a człowiekiem w urzędzie celnym, który powiedział „Corleone” zamiast „Andolini”. W filmie \"Ojciec chrzestny, część II\" młody Vito podpisuje, że ma na nazwisko Corleone. Jest zbyt nieśmiały i nie potrafi mówić po angielsku, aby wytłumaczyć celnikowi, jakie jest jego prawdziwe nazwisko.\nW książce Vito zmienia nazwisko na Corleone po przybyciu do Ameryki dla podkreślenia więzów z rodzinną wioską.\nRównież dziadkowie aktora Ala Pacino (grał on Michaela Corleone w \"Ojcu chrzestnym\") wyemigrowali z miasta Corleone w tym samym okresie, co Don Vito Corleone.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=214860", "fragment_id": "1398237/1", "subtitle": "", "title": "Corleone", "document_id": "1398237", "start_index": 1861.0, "source": "wikipedia", "parentId": 214860.0, "score": 0.314667284488678}, "uuid": "0f64d7e0-3590-41da-b823-0884bf18d6c5"}, {"page_content": "Po kosztownym leczeniu szpitalnym pęcherzyka żółciowego Puzo zdecydował się napisać książkę, która odniesie poważny sukces kasowy. Podczas pracy jako reporter słyszał wiele anegdot i opowiastek na temat mafii i zaczął zbierać materiały o Cosa Nostrze ze wschodniej części wybrzeża. Efektem tych starań był tom \"Ojciec chrzestny\".\nZmarł 2 lipca 1999 w Bay Shore w Long Island.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90949", "fragment_id": "644300/1", "subtitle": "", "title": "Mario Puzo", "document_id": "644300", "start_index": 1661.0, "source": "wikipedia", "parentId": 90949.0, "score": 0.10259562730789185}, "uuid": "a6612088-51bf-42a7-965c-a9223e11d325"}, {"page_content": "Constanzia „Connie” Corleone ur. 1922 – postać fikcyjna z powieści \"Ojciec chrzestny\" autorstwa Maria Puzo i trylogii filmowej o tym samym tytule.\nW powieści, jak i w pierwszej części filmu Connie odgrywa rolę drugoplanową. Jest córką dona Vita Corleone i jego żony Carmelli. Jej starszymi braćmi są Santino Corleone, Frederico Corleone i Michael Corleone. Seria rozpoczyna się na jej weselu z Carlem Rizzim. Pod koniec części jej syn, Michael Francis Rizzi, zostaje ochrzczony, a jego ojcem chrzestnym zostaje Michael Corleone, który parę dni później nakazuje zabić jego ojca. Od tamtej pory Connie nienawidzi swojego brata. \nOd zabójstwa jej pierwszego męża, Connie zmienia mężów jak rękawiczki, robiąc na złość Michaelowi. Jest zżyta z Kay Adams, żoną Michaela i Fredem. Na pogrzebie jej matki przebacza Michaelowi i przeprasza go za swoje zachowanie, a także namawia go do wybaczenia Fredowi zdrady.\nW trzeciej części filmu Connie godzi się z Michaelem, a szczególną troską otacza Vincenta Manciniego, swojego bratanka (nieślubnego syna Santina i Lucy Mancini). Jest również bardziej związana z mafią. Zezwala Vinniemu na zabójstwo Zasy, a w trakcie przedstawienia Anthony’ego Corleone daje swojemu ojcu chrzestnemu, donowi Altobellemu, zatrute cannoli (jako prezent na jego 80. urodziny).\nWe wszystkich częściach trylogii postać Connie odgrywa Talia Shire. Gra ona ciotkę Mary Corleone, sama będąc ciotką aktorki grającej tę postać, Sofii Coppoli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1053510", "fragment_id": "1354205/0", "subtitle": "", "title": "Connie Corleone", "document_id": "1354205", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1053510.0, "score": 0.20107650756835938}, "uuid": "fddd8cb5-4d9e-4fe2-8563-408fa3c815f4"}]}
{"id": "q_43", "question": "Jak nazywa się łódź spacerowa służąca do transportu ludzi i towarów na kanałach Wenecji?", "answer": [{"page_content": "Gondola – łódź wiosłowa, napędzana i kierowana przez wioślarza zwanego gondolierem, służąca tradycyjnie do przemieszczania się po kanałach miasta Wenecji, obecnie raczej w charakterze atrakcji turystycznej.\n&lt;&gt;[]; jej cechą charakterystyczną jest asymetryczny kadłub z bardzo dużymi nawisami; asymetria kadłuba umożliwia używanie tylko jednego, długiego wiosła do napędu i sterowania (za to wymaga znacznego doświadczenia w kierowaniu gondolą). Przy pełnym obciążeniu wynoszącym 1200 kg gondolier potrafi płynąć z prędkością 3 węzłów.\nGondola jest łodzią płaskodenną o bardzo małym zanurzeniu. Jej długość najczęściej wynosi 10,87 metra, zaś szerokość 1,42. Wiosło wyciosane jest z drewna bukowego, ma 4,20 metra długości i waży nie mniej niż 4,30 kg. Ma kształt podobny do litery J. Osadzone jest w dulce kołkowej nazwanej \"forcola\" wyciosanej z drewna orzechowego. Dla zrównoważenia ciężaru gondoliera stojącego na końcu rufy na dziobie umocowano \"il ferro\" – ciężkie stalowe okucie.\nW sztuce: literaturze, teatrze i filmie, rozpowszechniono obraz gondoli jako miejsca nad wyraz romantycznego, którego napięcie podtrzymywał nierzadko śpiew wioślarza – tak zwana gondoliera (zob. barkarola).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112347", "fragment_id": "22769/0", "subtitle": "", "title": "Gondola", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 112347.0, "document_id": "22769", "score": 0.5}, "uuid": "98cb2ee2-a516-44d8-87d6-458502e1f4fa"}, {"page_content": "W 1797 roku Wenecja została zdobyta przez Napoleona. Po pokoju w Campo Formio Wenecja została włączona do Austrii.\nByła najdłużej istniejącą republiką w dziejach.\nPodczas Wiosny Ludów 17 marca 1848 r. proklamowano na krótko niepodległość.\nW 1866 r. Wenecja została włączona do nowo powstałego Królestwa Włoch.\nMiasto.\nWenecja to miasto położone na licznych bagnistych wyspach na Morzu Adriatyckim. Wokół Wenecji znajduje się Laguna Wenecka wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z tego względu jest to miasto kanałów – w większości transport odbywa się drogą wodną lub pieszo. Ruch samochodowy możliwy jest tylko na obrzeżach Wenecji. Najpopularniejszym środkiem lokomocji jest vaporetto (tramwaj wodny). W XIX wieku wyspę połączono ze stałym lądem linią kolejową i drogą szybkiego ruchu.\nPatronem miasta jest święty Marek. W bazylice jego imienia złożone są jego relikwie.\nŚwiatową popularność zyskał karnawał wenecki. Istotnym elementem ubioru bawiących się są maski. W Wenecji odbywa się ważny festiwal filmowy i biennale sztuki współczesnej.\nWenecja jest okresowo podtapiana wodami Morza Adriatyckiego (zob. \"acqua alta\"). Kończy się budowa systemu śluz mającego chronić miasto i inne wyspy laguny przed zalewaniem (MOSE Project). Jednocześnie samo miasto systematycznie się obniża. Według danych z początku lat 70. XX w. tempo obniżania wynosiło na początku wieku ok. 1 mm na rok i wzrosło do 5,5 mm w latach 60. i do 7 mm w roku 1970. Od początku dwudziestego stulecia do roku 1970 bazylika Św. Marka obniżyła się o 18 cm, a domy wzdłuż Canal Grande o 21 cm. Winą za tę sytuację obarczono w znacznej mierze wielkie zakłady (w tym chemiczne) w Mestre (w dzielnicy Marghera), które osuszając części laguny i pobierając znaczne ilości wód głębinowych do celów technologicznych zaburzają statykę podłoża w tym rejonie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15367", "fragment_id": "174842/2", "subtitle": "", "title": "Wenecja", "source": "wikipedia", "start_index": 3186.0, "document_id": "174842", "parentId": 15367.0, "score": 0.3759694993495941}, "uuid": "d4709ac5-f2d4-41b9-9a86-719a9048d852"}, {"page_content": "Wenecja Północy – określenie stosowane w odniesieniu do wybranych miast Europy północnej, które z racji swojego położenia w otoczeniu wód powierzchniowych oraz występowania licznych przepraw, żeglugi i bulwarów, nasuwają porównanie do słynnego i uznawanego za jedno z najpiękniejszych miast – włoskiego miasta Wenecja. Samo określenie w odniesieniu do konkretnego miasta ma znaczenie przede wszystkim marketingowe w zakresie turystyki i promocji danego miasta. Jest kilka takich miast, wobec których stosuje się taką formę wyróżnienia i promocji. Najbardziej znane to: Amsterdam w Holandii, Petersburg w Rosji, Sztokholm w Szwecji, a także polskie miasta takie jak Wrocław czy Bydgoszcz.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Wenecja\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Amsterdam\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Petersburg\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Wrocław\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Sztokholm\nPierwowzór: Wenecja.\nPierwowzorem (odniesieniem) dla miast, wobec których stosowane jest określenie Wenecja Północy, jest miasto Wenecja położone na północy Włoch nad Morzem Adriatyckim. Jest ono położone na licznych bagnistych wyspach, z licznymi kanałami wodnymi (sieć 150 kanałów, ok. 400 mostów), znaczna część transportu odbywa się drogami wodnymi. Popularnym środkiem lokomocji jest vaporetto (tramwaj wodny). I te elementy właśnie są cechami wyróżniającymi, które obrazowo oddają stosowane potocznie określenie: \"miasto na wodzie\", i które równocześnie są cechami podnoszonymi na zasadnie analogii, jako uzasadniające stosowanie do wybranych miast określenia Wenecja Północy.\n \"Osobny artykuł: Wenecja.\"\nMiasta określane jako Wenecja Północy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2061677", "fragment_id": "376303/0", "subtitle": "", "title": "Wenecja Północy", "parentId": 2061677.0, "start_index": 0.0, "document_id": "376303", "source": "wikipedia", "score": 0.1772436499595642}, "uuid": "7f0d52cd-2bee-430d-a711-0510da57755a"}, {"page_content": "Przeprawy we Wrocławiu współcześnie obejmują mosty i kładki oraz przepusty przerzucone nad licznymi rzekami, kanałami oraz mniejszymi ciekami przepływającymi przez Wrocławski Węzeł Wodny. Budowano także mosty tymczasowe, w tym między innymi mosty pontonowe. W historii miasta oprócz przepraw mostowych funkcjonowały także inne przeprawy: brody, promy, tratwy, łodzie. Brody stanowiły podstawę przepraw przez rzekę w początkowym okresie historii osadnictwa, szczególnie w rejonie obecnego Śródmiejskiego Węzła Wodnego, gdzie duża liczba stosunkowo płytkich ramion rzeki między licznymi wyspami dawała możliwość bezpiecznej przeprawy przez Odrę. W późniejszym okresie do przeprawiania osób i towarów stosowano łodzie i tratwy. Przeprawy oparte na żegludze istniały także w pobliżu mostów, w celu ich odciążenia, lub przy mostach płatnych konkurując cenowo. Właśnie ze względu na dużą liczbę mostów nad ciekami wodnymi, w odniesieniu do Wrocławia, stosuje się niekiedy określenie Wenecja Północy lub \"Polska Wenecja\". Najnowszym rodzajem przeprawy nad Odrą jest oddana do użytkowania w 2013 r. kolejka linowa Polinka.\nWody powierzchniowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1928245", "fragment_id": "386982/0", "subtitle": "", "title": "Przeprawy we Wrocławiu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "386982", "parentId": 1928245.0, "score": 0.09175996482372284}, "uuid": "c9df7b1b-2873-4407-8d22-009e2e881c30"}, {"page_content": "Canale della Giudecca – kanał w Wenecji, oddzielający wyspę Giudecca (od której wziął swą nazwę) od historycznego centrum miasta. Dawniej nosił nazwę Canale Vigano. \nOpis.\nCanale della Giudecca, biegnący wzdłuż wyspy Giudecca na odcinku ponad 1600 m, jest od stuleci centrum handlowym Wenecji. Znajduje się przy nim duży port, do którego zawijają statki pasażerskie przewożące ponad 2 miliony pasażerów rocznie. Szerokość kanału Giudecca wynosi od około 250 m u wejścia do portu do ponad 450 m na wysokości wyspy San Giorgio Maggiore, co czyni go największym kanałem w Wenecji. Jego głębokość waha się od 12 do 17 m. Na wysokości Punta della Dogana, dokładnie naprzeciwko Piazzetty, łączy się z Canal Grande. Z dniem 1 stycznia 2014 roku w trosce o stan środowiska naturalnego władze miasta Wenecja postanowiły zakazać cumowania na wysokości Placu św. Marka statkom o wyporności ponad 96 tysięcy ton i ograniczyć tranzyt pozostałych.\nWydarzenia.\nCanale della Giudecca jest znany z uroczystości Festa del Redentore (pol. Święto Odkupiciela), organizowanych corocznie w Wenecji w trzecią niedzielę lipca na pamiątkę ustąpienia zarazy z 1576 roku. Z okazji tych uroczystości buduje się na nim tymczasowy most pontonowy, mający 330 m długości, łączący położony na wyspie Giudecca kościół Il Redentore z dzielnicą Dorsoduro w okolicy Gallerie dell’Accademia. \nOtoczenie.\nNa kanał wychodzą fasady ważnych budowli, takich jak: Molino Stucky, kościół Sant’Eufemia, kościół Il Redentore, kościół Gesuati, kościół Zitelle, Magazzini del Sale i część Punta della Dogana. Widoczna jest również bazylika Santa Maria della Salute, choć jej fasada wychodzi już na Canal Grande. \nGłówne budynki po stronie południowej kanału, na wyspie Giudecca, w kierunku z zachodu na wschód:\nGłówne budynki po stronie północnej kanału, w dzielnicy Dorsoduro, w kierunku ze wschodu na zachód:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3661441", "fragment_id": "1295000/0", "subtitle": "", "title": "Canale della Giudecca", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1295000", "parentId": 3661441.0, "score": 0.33093735575675964}, "uuid": "2da92f22-6a56-4f92-8e42-c3448d7b648a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nBucentaur (wł: \"Il Bucintoro\") – galera dożów weneckich, którą corocznie (aż do 1798), w dzień święta Wniebowstąpienia Pańskiego wypływano na wody Morza Adriatyckiego w celu celebracji uroczystości zaślubin Wenecji z morzem.\nPochodzenie nazwy statku nie jest jednoznacznie potwierdzone. Może ona pochodzić od włoskiego \"buzo d'oro\" - czyli galera ze złota lub też z łacińskiego \"ducentorum\" - czyli jednostka obsługiwana przez 200 osobową załogę. \nBadacze uważają, że zostały wybudowane cztery takie statki. Pierwszy powstał w 1311 roku. Ostatni, najbardziej okazały, swój dziewiczy rejs odbył w 1729 za panowania doży Alvisego III Sebastiana Mocenigo. Zdarzenie to zostało uwiecznione na obrazach Canaletta oraz Francesca Guardiego, z których wynika że miał on 35 m długości i ponad 8 m wysokości. jednostka poruszała się napędzana wiosłami 168 galerników, wspomaganych przez 40 marynarzy. Statek został zniszczony w 1798 z rozkazu Napoleona, co miało być symbolem ostatecznego podboju Wenecji, a liczne ozdoby i wyposażenie zostały rozgrabione przez francuskich oficerów i żołnierzy.\nOstatniego \"Bucentaura\" widział w 1786 r. Johann W. Goethe i w następujący sposób pisał o nim w swoim dzienniku z podróży po Włoszech pod datą 5 października:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=339426", "fragment_id": "90770/0", "subtitle": "", "title": "Bucentaur", "document_id": "90770", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 339426.0, "score": 0.19713789224624634}, "uuid": "cc89fe4f-5b7d-4241-9dc3-ff98265edc23"}, {"page_content": "Canal Grande – cieśnina w Wenecji o długości 3,8 km. Ma kształt odwróconej litery „S” i przepływając przez środek miasta dzieli je na dwie części, każda po 3 dzielnice (\"sestieri\"): Cannaregio, San Marco i Castello, Santa Croce, San Polo i Dorsoduro. \nSzerokość cieśniny waha się od 30 do 60 m osiągając głębokość nawet do 6,0 m. Brzegi łączą cztery mosty:\nKanał został zbudowany w XV wieku i łączy wenecką lagunę (\"Piazzale Roma\" przy dworcu kolejowym) z kanałem św. Marka (\"Canale di San Marco\"), przy Piazzetta di San Marco. \nWzdłuż jego brzegów znajduje się ponad 170 budowli z fasadami skierowanymi w stronę wody, które można podziwiać podczas wycieczki gondolą albo tramwajem wodnym (\"vaporetto\"). Większość z nich została wzniesiona pomiędzy XIII, a XVII wiekiem. Najbardziej znane budowle to:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101944", "fragment_id": "651852/0", "subtitle": "", "title": "Canal Grande", "document_id": "651852", "start_index": 0.0, "parentId": 101944.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0848962664604187}, "uuid": "3a44d217-af64-477d-b229-eafe6af22578"}, {"page_content": "Poveglia (włoska wymowa: [po’veʎʎa]) – mała wyspa położona pomiędzy Wenecją a Lido w Lagunie Weneckiej w północnych Włoszech (Prowincja Wenecja). Mały kanał dzieli wyspę na dwie odrębne części.\nHistoria.\nWyspa została pierwszy raz wspomniana w kronikach z 421 roku, kiedy ludzie z Padwy i Este uciekali przed inwazjami barbarzyńców. W IX wieku populacja wyspy zaczęła rosnąć, a w następnych stuleciach jej znaczenie stale rosło. Jednak gdy w 1379 r. Wenecja została zaatakowana przez flotę genueńską, ludzie z Poveglii zostali przeniesieni do Giudecca.\nWyspa pozostała niezamieszkana w kolejnych stuleciach; w 1527 r. doża ofiarował wyspę mnichom z Camaldolese, którzy odmówili przyjęcia oferty. Od 1645 r. rząd wenecki zbudował pięć ośmiokątnych fortów, aby chronić i kontrolować wejścia do laguny. Ośmiokąt Poveglia jest jednym z czterech przetrwałych.\nW 1776 roku wyspa znalazła się pod jurysdykcją Magistrato alla Sanità (Urząd Zdrowia Publicznego) i stała się punktem kontrolnym dla wszystkich towarów i osób przybywających do Wenecji statkiem. W 1793 r. wystąpiło kilka przypadków plagi dżumy na statkach, w wyniku czego wyspa została przekształcona w tymczasowe więzienie dla chorych (Lazaretto); rola ta stała się trwała w 1805 roku, pod rządami Napoleona Bonaparte, który zniszczył także kościół San Vitale, a stara dzwonnica została przekształcona w latarnię morską. Lazaretto zostało zamknięte w 1814 roku.\nW XX wieku wyspa była ponownie wykorzystywana jako stacja kwarantannowa, ale w 1922 r. istniejące budynki przekształcono w azyl dla osób chorych psychicznie i długotrwale. Po roku 1968, kiedy szpital został zamknięty, wyspa była krótko wykorzystywana do celów rolniczych, a następnie została całkowicie opuszczona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4323642", "fragment_id": "1471296/0", "subtitle": "", "title": "Poveglia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4323642.0, "document_id": "1471296", "score": 0.15626922249794006}, "uuid": "eed2f09d-3476-4bb7-8dc6-03ff9cd9e76b"}, {"page_content": "Riva degli Schiavoni (dosł. \"Nabrzeże Słowiańskie\") – nabrzeże oraz ulica o tej samej nazwie przy Kanale św. Marka, znajdujące się w dzielnicy Wenecji Castello nad Laguną Wenecką.\nUlica ciągnie się od mostu Ponte della Paglia w pobliżu Pałacu Dożów do Rio di Ca' di Dio przy arsenale. Nabrzeże było integralną częścią głównego portu handlowego Wenecji oraz główną przystanią gondoli.\nSwoją nazwę nabrzeże bierze od słowa Schiavoni, dalmatyńskich niewolników i kupców, którzy w czasach Republiki Weneckiej przybywali tu na swoich statkach oraz prowadzili stoiska handlowe. Nabrzeże na podstawie źródeł archeologicznych zostało wybudowane w IX wieku. Znaczące modernizacje miały tu miejsce w wieku XVI oraz w latach 1780–1782.\nIstotne znaczenie tego miejsca podkreśla bezpośrednia bliskość z Placem Świętego Marka będącego jednocześnie centrum weneckiej władzy politycznej.\nPrzy nabrzeżu wzdłuż ulicy od pałacu dożów do arsenału znajdują się budynki o szczególnym znaczeniu historycznym i architektonicznym, pałace i kościoły oraz kilka mostków.\nWedług Jána Kollára słowo gondola (wen. \"gondoła\") ma pochodzenie słowiańskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3112438", "fragment_id": "134294/0", "subtitle": "", "title": "Riva degli Schiavoni", "parentId": 3112438.0, "start_index": 0.0, "document_id": "134294", "source": "wikipedia", "score": 0.295540452003479}, "uuid": "e110fb48-e7b9-4772-8e2c-fb110791c9ba"}, {"page_content": "Żegluga na kanale funkcjonowała głównie jesienią i w zimie. Latem niski stan wody zwykle ją uniemożliwiał. W użytku były płaskodenne barki zwane tu „razelles”, długie na ok. 19 m, szerokie 3,5 m, o ładowności ok. 25 ton. Rejs barki na trasie Cossonay-Yverdon trwał dwa dni. Barki ciągnęli poruszający się brzegiem burłacy, rekrutujący się często z okolicznych chłopów, którzy w ten sposób uzyskiwali dodatkowy dochód w czasie wolnym od prac polowych. Przewożono zboże, sól, a przede wszystkim wino (85% ładunków). Z Yverdon barki płynęły w większości dalej, przez jezioro Neuchâtel, rzekę Thielle na jezioro Bienne, a z niego rzeką Aare do Solury.\nRozmaite problemy techniczne, głównie osuwiska stoków w rejonie kanału, zrujnowały jednak akcjonariuszy. Założony zysk w wysokości 7% nigdy nie został osiągnięty. Nigdy nie wykonano odcinka między Cossonay a Morges nad Jeziorem Genewskim, na którym różnica poziomów wynosiła blisko 50 m, a wbrew oczekiwaniom nie było możliwości wykorzystania zbyt wąskiego i krętego koryta Venoge.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5270483", "fragment_id": "1089710/2", "subtitle": "", "title": "Kanał Entreroches", "parentId": 5270483.0, "start_index": 2514.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1089710", "score": 0.07510626316070557}, "uuid": "3e3c120c-74a8-4beb-8a90-6909554d7836"}]}
{"id": "q_44", "question": "Czy Maria Walewska była żoną Napoleona?", "answer": [{"page_content": "W styczniu 1807 Maria Walewska spotkała się z cesarzem Napoleonem, oficjalnie po raz pierwszy widząc go podczas balu w warszawskim Zamku Królewskim, choć inni twierdzą, iż odbyło się to w pałacu Michała Poniatowskiego w Jabłonnie. Wkrótce potem, w wyniku awansów, prezentów i liścików cesarza, została jego oficjalną metresą; sprowadził ją na trzy tygodnie m.in. do swej kwatery w pałacu w Finckenstein (dziś Kamieniec) w Prusach Wschodnich, gdzie stacjonował po wznowieniu działań wojennych. W lipcu Napoleon podpisał z Rosją i Prusami traktaty pokojowe w Tylży i wyjechał do Paryża; nie jest pewne, czy zabrał Marię Walewską ze sobą.\nW 1809, po zwycięstwie cesarza nad V koalicją antynapoleońską, Maria Walewska mieszkała przez kilka miesięcy w pobliżu rezydującego, po zajęciu Wiednia, w pałacu Schönbrunn Napoleona. W tym czasie zaszła z nim w ciążę; powróciła do Walewic, gdzie 4 maja 1810 urodziła Aleksandra Floriana Józefa. Napoleon właśnie dzięki Marii przekonał się, że przyczyną braku potomka z jego małżonką Józefiną nie jest on sam. Wkrótce wziął z nią rozwód, motywowany względami dynastycznymi, po czym poślubił Marię Ludwikę, córkę cesarza Austrii (Franciszka II Habsburga), która dała mu legalnego potomka w marcu 1811.\nOpieka cesarza Francuzów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294747", "fragment_id": "1469094/1", "subtitle": "", "title": "Maria Walewska", "parentId": 294747.0, "start_index": 1586.0, "document_id": "1469094", "source": "wikipedia", "score": 0.8334293365478516}, "uuid": "3dc2bcb5-1823-4b0b-89f5-e3a0893b828e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Marii Walewskiej z domu Łączyńskiej. Zobacz też: Maria Walewska z domu Deryng.\nMaria Walewska, z domu Łączyńska, później hrabina d’Ornano (ur. 7 grudnia 1786 w Brodnem, zm. 11 grudnia 1817 w Paryżu) – polska szlachcianka, metresa cesarza Napoleona Bonaparte.\nŻyciorys.\nMaria Łączyńska urodziła się w pałacu w Kiernozi. Była córką Macieja (wzgl. Mateusza) Łączyńskiego herbu Nałęcz (dziedzic Kiernozi, urzędnik ziemski, zm. przed 1797) i Ewy Zaborowskiej.\nJej rodzeństwem byli: Anastazja (1788–1864, żona 1. Michała Lasockiego, 2. Radwana, 3. gen. Stanisława Rychłowskiego; dziedziczka Milanówka), Benedykt, Teodor (ur. 1785) oraz prawdopodobnie też Ignacy (pułkownik jazdy, dziedzic Kiernozi). Guwernerem rodzeństwa przez sześć lat (ok. 1795–1801) był Mikołaj Chopin – ojciec Fryderyka Chopina.\nPierwsze małżeństwo.\nPod koniec 1804 wzięła ślub z szambelanem Anastazym Walewskim z Walewic. 13 czerwca 1805, po powrocie z podróży poślubnej do Włoch, urodziła syna – Antoniego Bazylego Rudolfa. Nie jest zbyt prawdopodobne, aby zniedołężniały, blisko pół wieku starszy od Marii szambelan był biologicznym ojcem tego dziecka, urodzonego niespełna 6 miesięcy po ich ślubie; małżeństwo to zatem miało może na celu ratowanie honoru panny Łączyńskiej. Ojcostwo przypisywano niejakiemu Arkadijowi Suworowowi, domniemanemu ciotecznemu wnukowi feldmarszałka rosyjskiego, odrzuconemu przez rodzinę Marii Łączyńskiej ze względów „patriotycznych”. Niemniej syn został uznany przez szambelana Anastazego i uważany był w późniejszych latach za podobnego do ojca.\nKochanka Napoleona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294747", "fragment_id": "1469094/0", "subtitle": "", "title": "Maria Walewska", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1469094", "parentId": 294747.0, "score": 0.7614285945892334}, "uuid": "9d120aa6-5975-4ef1-a98f-63ddd293b6f0"}, {"page_content": "Napoleon jednak otoczył dyskretną opieką tak Marię, jak i obu jej synów, obdarowując Walewską pałacykiem w Paryżu, gdzie zamieszkała z nimi jeszcze w 1810. Wkrótce nadał Aleksandrowi tytuł hrabiego oraz przynoszące zysk posiadłości ziemskie, co uniezależniło finansowo na przyszłość Aleksandra i jego matkę. Tak zabezpieczona Maria złożyła w Warszawie wniosek o unieważnienie małżeństwa z Anastazym Walewskim, jakoby zawartego pod przymusem jej matki i brata Benedykta. W sierpniu 1812 uzyskała rozwód (Anastazy zmarł w 1815), a po kilku miesiącach – po klęsce Napoleona w kampanii rosyjskiej – pojechała do Paryża.\nWe wrześniu 1814, po abdykacji Napoleona, odwiedziła go wraz z synem i bratem Teodorem na wyspie Elbie, a ostatni raz spotkała się z nim w 1815, w ciągu 100 dni pomiędzy jego ucieczką z Elby a zesłaniem na św. Helenę.\nRomans z Filipem-Antonim d’Ornano.\nW tych latach nawiązała romans z kuzynem Napoleona, hrabią i marszałkiem Francji, Filipem-Antonim d’Ornano, z którym zawarła ślub 7 września 1816 w Brukseli (dopiero po śmierci Anastazego – miała z nim rozwód cywilny, ale nie kościelne uznanie małżeństwa za nieważne). Zamieszkali razem w Liège, a 9 czerwca 1817 Maria urodziła Rudolfa Augusta, swego trzeciego syna. Wkrótce jednak, ciężko chora na kamicę nerkową i osłabiona przez karmienie dziecka piersią (co jej zarzucał w swych wspomnieniach, jako nieostrożność, Aleksander), zmarła 11 grudnia 1817.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294747", "fragment_id": "1469094/2", "subtitle": "", "title": "Maria Walewska", "parentId": 294747.0, "start_index": 2849.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1469094", "score": 0.5497627854347229}, "uuid": "1076f7fc-bf06-4140-89da-3fe0f48f6f76"}, {"page_content": "\"Pan Wincenty [przyp. 1784–1849] zapobiegliwie gospodarował dużymi majętnościami swymi oraz posagowymi dobrami żony, liczącymi (...) osiemnaście tysięcy morgów [przyp. ponad 100 km2], pani Teresa organizowała życie towarzyskie i,prowadziła salon\". (...) W salonie Wincentostwa Wodzińskich zbierało się niemal codziennie wieczorem doborowe pod względem rodowym oraz intelektualnym towarzystwo. (...) Maria Wodzińska wychowywała się więc w środowisku inteligentnym i mogła mu zawdzięczać nie tylko swój rozwój umysłowy i skłonności artystyczne, ale i pewną przedwczesną nawet dojrzałość duchową\"\nDioniza Wawrzykowska-Wierciochowa, Muza Słowackiego i Chopina: opowieść biograficzna o Marii Wodzińskiej, 1986,\nDzieciństwo i wychowanie Marianny Wodzińskiej w dworze rodzinnym w Ktrerach musiało wyglądać podobnie.\nOk. 1790 r. Marianna wzięła ślub z Ksawerym Walewskim h. Kolumna synem Anastazego Walewskiego, szambelana króla Augusta oraz dowódcy 1 Brygady Kawalerii Narodowej.\nZ Ksawerym miała czwórkę dzieci – Zofię, Kazimierza, Juliana i Gabrielę.\nZ Walewskimi Wodzińscy byli blisko, bo także Gabriela Walewska, Córka Ksawerego i Marii wyszła za mąż za Michała Tymowskiego, syna Kunegundy Wodzińskiej.\nW relacji z Walewskimi jest też ciekawy wątek dotyczący Marii Walewskiej, kochanki Cesarza Napoleona I Bonaparte i żony Anastazego Walewskiego, który był teściem Marianny Wodzińskiej,\nMaria Walewska urodziła syna, Aleksandra Walewskiego, który choć formalnie był synem Anastazego Walewskiego, w rzeczywistości był synem Napoleona I Bonaparte. Aleksander Walewski był więc bratem przyrodnim Ksawerego, męża Marianny.\nTa relacja powoduje, że de facto Marianna Wodzińska była bratową syna Napoleona I Bonaparte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5749747", "fragment_id": "1229363/1", "subtitle": "", "title": "Marianna Wodzińska ks. Radziwiłłowa", "parentId": 5749747.0, "start_index": 1610.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1229363", "score": 0.7197985649108887}, "uuid": "6cc16577-5a24-4051-b398-8b96552db092"}, {"page_content": "W czasie kampanii rosyjskiej roku 1812 Ornano był dowódcą brygady lekkiej kawalerii i odznaczył się przy sforsowaniu Niemna (25 czerwca) oraz w bitwie pod Borodino (otrzymał wtedy stopień generała dywizji). Ciężko ranny w bitwie pod Krasnym uznany został za poległego i miał być wrzucony do masowego grobu, czemu przeszkodził jego adiutant Delaberge.\nW kampanii roku 1813 Ornano dowodził dywizją dragonów i pod koniec kampanii, po śmierci marszałka Bessières całą kawalerią francuską, biorąc udział m.in. w bitwie pod Lipskiem. Po klęsce wojsk francuskich był od 24 stycznia 1814 komendantem obrony Paryża. Po upadku Napoleona przeszedł na stronę Burbonów (pytany o to przez późniejszą żonę, Marię Walewską, odrzekł: \"Jako żołnierz służę Francji, a nie poszczególnemu władcy\"). Mimo to w czasie Stu dni powrócił na służbę cesarza, ale ciężko ranny w pojedynku nie mógł wziąć udziału w bitwie pod Waterloo.\nPo czasach napoleońskich.\nW roku 1816 Philippe Antoine poślubił Marię Walewską. Znał ją od roku 1807, od przyjęcia u księcia Józefa Poniatowskiego w warszawskim Pałacu pod Blachą, gdzie Marii przedstawił go towarzysz broni z Haiti, Ledóchowski. Żywił do niej głębokie uczucie już od około 1814, ale Maria, która miała tylko cywilny rozwód z małżonkiem Anastazym Walewskim, czekała na jego śmierć (do 1814). Po ślubie Philippe poświęcił się wychowaniu jej dwóch synów. Aleksander Walewski przez całe życie czcił go i nazywał zawsze „ukochanym ojcem”. W roku 1817 Ornanom urodził się jedyny syn, Rodolphe Auguste (którego potomkiem był Michel d’Ornano. Maria wkrótce potem zmarła i pogrążony w rozpaczy Philippe, wdowiec w wieku lat 33, nigdy więcej się nie ożenił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=461275", "fragment_id": "1556014/1", "subtitle": "", "title": "Philippe Antoine d’Ornano", "parentId": 461275.0, "start_index": 1406.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1556014", "score": 0.3416421413421631}, "uuid": "438d0052-c977-4a4a-899d-e39494bc3458"}, {"page_content": "Trakty komunikacyjne zbiegają się na rynku, od którego na południowy wschód znajduje się kościół parafialny (pochowano tu w 1818 szczątki pani Walewskiej, metresy Napoleona), a dalej na wschód – park i pałac w Kiernozi. Kościół parafialny pod wezwaniem św. Małgorzaty, pierwotnie gotycki, pochodzi z XVI wieku. Znajdują się w nim: chrzcielnica z 1519, kamienne epitafia Sierpeckich, Piwów, Łączyńskich i Lasockich, portret trumienny Anny Piwowej z Zaborowa (ok. 1665), ołtarz z 1803; ciało pani Walewskiej pochowane jest w krypcie kościoła.\nOd początku XVIII w. właścicielem Kiernozi był starosta Łączyński – dziadek Marii Walewskiej. Rodzina Łączyńskich wybudowała klasycystyczny, jednopiętrowy dwór kryty czterospadowym dachem, wokół którego urządziła rozległy park. W pobliskim Brodnie, 7 grudnia 1786, urodziła się Maria z Łączyńskich Walewska (kochanka Napoleona Bonapartego – z którym miała nieślubnego syna). Dorastała w rodzinnym dworze w Kiernozi razem z trzema siostrami i dwoma braćmi (Józefem i Teodorem), późniejszymi oficerami Napoleona. Guwernerem rodzeństwa był Mikołaj Chopin, który mieszkał w Kiernozi przez sześć lat (ok. 1795–1801).\nII wojna światowa.\nW maju 1940 Niemcy utworzyli w Kiernozi getto dla ludności żydowskiej. W grudniu 1940 przebywało w nim 650 osób. W marcu 1941 getto zostało zlikwidowane, a Żydzi wywiezieni do getta warszawskiego.\nLegendy.\nZ Kiernozią łączy się kilka legend.\nHerb.\nHerb (opracowano w 1847, ustanowiono uchwałą nr XIV/93/04 Rady Gminy w Kiernozi z dnia 21 kwietnia 2004r.) – brązowy biegnący dzik ze srebrnymi szablami (kłami) i srebrnym okiem, w zielonym polu.\nZabytki.Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294855", "fragment_id": "1469121/2", "subtitle": "", "title": "Kiernozia", "source": "wikipedia", "start_index": 2835.0, "document_id": "1469121", "parentId": 294855.0, "score": 0.19933409988880157}, "uuid": "b47f384f-692b-4565-bf84-b6cb63d91d21"}, {"page_content": "Pozostając znów bez zajęcia, w niedługim czasie został zatrudniony jako guwerner u rodziny Łączyńskich w Kiernozi (powiat łowicki). Mieszkał tam przez sześć lat (ok. 1795–1801). Wśród dzieci, które uczył była Maria, później znana jako Pani Walewska (po mężu Anastazym Walewskim) kochanka Napoleona Bonaparte, z którym miała syna. Środkowa i wschodnia Europa była wówczas zalewana falą uciekinierów z obszarów objętych rewolucją we Francji, i bardzo wielu z nich utrzymywało się właśnie w sposób podobny do Mikołaja. Na ziemiach polskich nawet średnio zamożna szlachta posiadała w swoim domu francuskiego arystokratę, co należało do ówczesnej mody. Mikołaj nie należał do ludzi dobrze urodzonych, więc jego pozycja świadczy o dobrym wykształceniu i obyciu, jakie zdołał sobie przyswoić przez siedem lat pobytu w obcym kraju.\nNastępnych kilka lat Mikołaj spędził w Żelazowej Woli u rodziny Skarbków (krewnych Łączyńskich), gdzie uczył i opiekował się czwórką dzieci. W 1806 ożenił się z ubogą krewną Skarbków, mieszkającą i prowadzącą u nich dom, Teklą Justyną Krzyżanowską (córką Jakuba i Antoniny z Kołomińskich pochodzących ze wsi Długie). Chopina i Krzyżanowską łączyła wspólna pasja – muzyka. Justyna grała na fortepianie i śpiewała, zaś Mikołaj grywał na flecie i skrzypcach. Justyna wzmiankowana była w orszaku ślubnym Konstancji von Bruchentahl, wychodzącej za mąż za Jana Skarbka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=958169", "fragment_id": "1015221/1", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Chopin", "parentId": 958169.0, "start_index": 1610.0, "document_id": "1015221", "source": "wikipedia", "score": 0.2608437240123749}, "uuid": "1f93096a-b0fb-439f-a9a9-d3166996dbdc"}, {"page_content": "Romans Napoleona z Marią Walewską stał się wątkiem wielu filmów, m.in. \"Pani Walewska\" nakręconego przez amerykańską wytwórnię filmową Metro-Goldwyn-Mayer w 1937 (z Gretą Garbo w roli Marii), który na podstawie powieści Wacława Gąsiorowskiego wyreżyserował Clarence Brown, czy miniserialu \"Napoléon\" z 2002 roku (w roli tytułowej Christian Clavier), w którym w jej rolę wcieliła się Alexandra Maria Lara. Do tej historii nawiązuje także polski film \"Marysia i Napoleon\" (1966) w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, z Beatą Tyszkiewicz i Gustawem Holoubkiem w rolach tytułowych. W 2015 Editions Spotkania opublikowało książkę Huberta d’Ornano – \"Od Marii Walewskiej do Sisleya. Piękno bez granic\".\nW Ajaccio na Korsyce, mieście urodzenia Napoleona, imię Marii Walewskiej nadano ulicy – „rue Comtesse Maria Walewska”. Ulica jej imienia istnieje ponadto w Warszawie, w dzielnicy Praga-Południe.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294747", "fragment_id": "1469094/4", "subtitle": "", "title": "Maria Walewska", "parentId": 294747.0, "start_index": 5614.0, "document_id": "1469094", "source": "wikipedia", "score": 0.8674250841140747}, "uuid": "35441bfc-934e-4ecb-ac79-184d5fa3f886"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nWalewska Moreira de Oliveira (ur. 1 października 1979 roku w Belo Horizonte, zm. 21 września 2023 w São Paulo) – brazylijska siatkarka, reprezentantka kraju, grająca na pozycji środkowej.\nŻyciorys.\nW 2000 roku na igrzyskach w Sydney wraz z reprezentacją zdobyła brązowy medal, a także srebrny medal na mistrzostwach świata w 2006 roku w Japonii. Największy sukces z reprezentacją Brazylii odniosła w 2008 roku, zdobywając mistrzostwo olimpijskie.\n21 września 2023 roku w São Paulo promowała swoją biografię. W czwartek zdążyła jeszcze nagrać podcast, a następnie wzięła udział w oficjalnej prezentacji książki. Kilka godzin później wypadła z okna mieszkania znajdującego się na 15. piętrze budynku w dzielnicy Jardins. Na tym etapie śledztwa nie stwierdzono jednak, czy był to nieszczęśliwy wypadek, czy też zabójstwo.\nPolskie imię.\nWbrew imieniu siatkarka nie ma nic wspólnego z Polską. Ojciec nadał takie imię córce, zafascynowany Napoleonem Bonaparte, którego kochanką była Polka, Maria Walewska.\nSukcesy klubowe.\nMistrzostwo Brazylii: \nPuchar Włoch:\nPuchar CEV:\nMistrzostwo Włoch:\nLiga Mistrzyń:\nSuperpuchar Hiszpanii:\nPuchar Królowej:\nMistrzostwo Hiszpanii:\nMistrzostwo Rosji:\nKlubowe Mistrzostwa Ameryki Południowej:\nSuperpuchar Brazylii:\nSukcesy reprezentacyjne.\nGrand Prix:\nIgrzyska Panamerykańskie:\nMistrzostwa Ameryki Południowej:\nPuchar Świata:\nIgrzyska Olimpijskie:\nVolley Masters Montreux:\nMistrzostwa Świata:\nPuchar Wielkich Mistrzyń:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=870875", "fragment_id": "1010047/0", "subtitle": "", "title": "Walewska Moreira de Oliveira", "parentId": 870875.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1010047", "score": 0.19686993956565857}, "uuid": "5d5047a8-ec22-4645-9216-21a8795d1650"}, {"page_content": "Marianna Wodzińska herbu Jastrzębiec \"primo voto\" Walewska secundo voto księżna Radziwiłłowa (ur. ok. 1783, zm. czerwca 1823 w Radziwiłłmontach) – przedstawiciela biskupiej gałęzi rodu Wodzińskich, siostrzenica biskupa Gabriela Wodzińskiego, kuzynka senatora wojewody prezesa senatu Macieja Wodzińskiego i komendanta Szkoły Rycerskiej generała Ignacego Wodzińskiego. \nOkoło 1790 roku zamężna z Ksawerym Walewskim herbu Kolumna, a w roku 1804 r. zamężna z księciem Ludwikiem Mikołajem Radziwiłłem. Była de facto bratową syna Napoleona I Bonaparte, Aleksandra Walewskiego.\nŻyciorys.\nMarianna należała do gałęzi rodu Wodzińskich nazywaną biskupią, a związaną z dworem w Kterach obok Walewic pod Łodzią.\nByła córką Adama Wodzińskiego (młodszego brata Gabriela, biskupa smoleńskiego) Pana na Kterach, Zieleniewie i Oszczędowie oraz Anny Zawiszanki. Miała dwóch braci – Jana i Gabriela, oraz siostrę Kunegundę, żonę senatora kasztelana Królestwa Polskiego Ignacego Tymowskiego herbu Sas.\nWodzińscy utrzymywali bliskie relacje pomiędzy trzema gałęziami rodowymi, na które się składały (nazewnictwo Teodora Żychlińskiego):\nNie jest znana historia ojca Marianny, Adama Wodzińskiego, i tego jak Wodzińscy wówczas żyli w Kterach, jednak skoro Pan Wodziński jedną córkę wydał za księcia Ludwika Radziwiłła XI Ordynata na Klecku a drugą za senatora kasztelana Ignacego Tymowskiego, to na pewno znaczenie polityczne i gospodarcze tej gałęzi musiało być znaczne.\nO tym natomiast jak żyli Wodzińscy z gałęzi wojewódzkiej, ze Służewia, możemy się dowiedzieć z literatury:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5749747", "fragment_id": "1229363/0", "subtitle": "", "title": "Marianna Wodzińska ks. Radziwiłłowa", "parentId": 5749747.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1229363", "source": "wikipedia", "score": 0.2257714420557022}, "uuid": "c6d06fc5-6023-4ae0-a128-c2b657724be5"}]}
{"id": "q_45", "question": "Jaką nazwę nosił pierwszy okręt podwodny o napędzie atomowym, zwodowany w USA w 1954 roku?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.\nUSS Nautilus (SSN-571) – amerykański okręt podwodny służący w US Navy w latach 1954–1980, pierwsza w historii jednostka pływająca z napędem jądrowym. W 1958 roku okręt jako pierwszy na świecie przepłynął pod biegunem północnym, zaś przeprowadzone za jego pomocą testy wykazały szereg zalet siłowni jądrowej wobec innych rodzajów napędu. Rezultaty tych testów pchnęły US Navy do podjęcia decyzji o całkowitej rezygnacji z napędu konwencjonalnego dla okrętów podwodnych. Nazwa nawiązuje do fikcyjnego okrętu „Nautilus” z powieści Juliusza Verne'a \"Dwadzieścia tysięcy mil podmorskiej żeglugi\". Obie jednostki były pionierskie w swoim czasie (książkowy „Nautilus” ogromnie wyprzedzał „raczkujące” podwodne jednostki z czasów autora).\nAmerykański program napędu jądrowego.\nPodczas gdy marynarka wojenna III Rzeszy znacznie rozwinęła technologie okrętów podwodnych i kilku innych rodzajów broni, niemiecki program atomowy nie rozwijał się sprawnie i Niemcom nie udało się osiągnąć sukcesów w tej dziedzinie. Niemiecki program nuklearny doprowadził jednak do rozpoczęcia przez Stany Zjednoczone własnego tajnego programu atomowego, pod kodową nazwą „Manhattan Engineer District” – znanego dziś bardziej jako projekt Manhattan – i powrotu zainteresowania napędem atomowym dla okrętów.\nPoczątki programu atomowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131813", "fragment_id": "18609/0", "subtitle": "", "title": "USS Nautilus (SSN-571)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "18609", "parentId": 131813.0, "score": 0.9882940053939819}, "uuid": "7f8c9661-5eb9-4566-863f-b064475533ce"}, {"page_content": ". Pracujący w tych urzędach, późniejszy admirał i tak zwany „ojciec jądrowej Marynarki Wojennej”, Hyman Rickover był osobą śledzącą uważnie rozwój prac nad pomysłem wprowadzenia napędu jądrowego w okręcie podwodnym. Na podstawie wyników badań Abelsona, udało się w końcu grupie naukowców pod kierownictwem Weinberga, skonstruować reaktor jądrowy dla okrętu podwodnego. Kongres Stanów Zjednoczonych zatwierdził w lipcu 1951 roku, budowę pierwszego, w pełni przydatnego do służby prototypu dla marynarki wojennej USA. Pod nadzorem Rickovera zakończono w 1954 roku budowę pierwszego na świecie okrętu podwodnego z napędem jądrowym – USS Nautilus (SSN-571). 17 stycznia 1955 roku, odbił od nabrzeża, pierwszy w historii okręt podwodny z napędem jądrowym. W lecie 1958 roku, zademonstrował on, przepływając pod biegunem północnym zalety nowego rodzaju napędu. Dwa lata później, w 1960 roku okręt podwodny USS Triton (SSRN-586), okrążył pod wodą, jako pierwszy, kulę ziemską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1826203", "fragment_id": "884719/2", "subtitle": "", "title": "Okręt podwodny z napędem jądrowym", "source": "wikipedia", "start_index": 3913.0, "document_id": "884719", "parentId": 1826203.0, "score": 0.45229867100715637}, "uuid": "1454266f-3bd5-4f58-9e4b-20174abb7e13"}, {"page_content": "Po wejściu do służby w 1954 roku pierwszej na świecie jednostki pływającej napędzanej siłownią jądrową, USS „Nautilus” szybko dowiódł przewagi tego rodzaju napędu nad klasycznym napędem spalinowo-elektrycznym. W trakcie oznaczonych jako „Strikeback” ćwiczeń NATO we wrześniu 1957 roku, „Nautilus” prezentował sobą większe zagrożenie niż 21 pozostałych okrętów podwodnych napędzanych w sposób konwencjonalny. Pływając z prędkością 24 węzłów, zdołał wykonać symulowane ataki na szesnaście okrętów nawodnych – dwa krążowniki, jedną niezidentyfikowaną jednostkę ciężką, dwa tankowce, 2 statki transportowe oraz na dziewięć niszczycieli. Podobną skuteczność zaprezentował w trakcie brytyjskich ćwiczeń „Rum Tub”, stając w szranki z nowoczesnymi brytyjskimi siłami zwalczania okrętów podwodnych (ZOP). Do jesieni 1957 roku na „Nautilusa” przeprowadzono około pięć tysięcy pozorowanych ataków, z których, jak stwierdzono po weryfikacji danych, skuteczne były zaledwie trzy. „Nautilus” zademonstrował także potencjał okrętów podwodnych z napędem atomowym w roli eskortowej. W trakcie manewrów „Rum Tub”, SSN-571 wykrył i zaatakował okręt podwodny USS „Quillback” typu \"Tench\", przygotowujący się do ataku na okręt ponad nim, a także wykrył i zaatakował brytyjski okręt HMS „Auriga” typu \"Amphion\". Okazało się tym samym, że wprowadzenie do służby jednostek z napędem nuklearnym całkowicie zniweczyło postęp ostatniej dekady w zakresie zwalczania okrętów podwodnych, nie tylko z uwagi na trudności z odnalezieniem tego rodzaju okrętów (częściowo z uwagi na fakt iż nigdy nie używały chrap), lecz także z powodu braku torped, które mogłyby dogonić tak szybkie okręty", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1230689", "fragment_id": "1131525/7", "subtitle": "", "title": "Okręty podwodne typu Skipjack", "parentId": 1230689.0, "start_index": 9077.0, "document_id": "1131525", "source": "wikipedia", "score": 0.22331582009792328}, "uuid": "9a5da284-dcf2-4277-87df-0c170a8ee1eb"}, {"page_content": "Okręt podwodny z napędem jądrowym – okręt podwodny, który do napędu i do zasilania urządzeń pokładowych w energię elektryczną wykorzystuje energię jądrową wytwarzaną w siłowni okrętowej mieszczącej jeden bądź więcej reaktorów. Działanie tego rodzaju napędu opiera się najczęściej na wytwarzaniu w reaktorze jądrowym energii cieplnej, która częściowo odbierana jest z niego przez krążący w pierwszym obiegu moderator. Moderatorem w zależności od rodzaju reaktora jest krążąca w obiegu woda albo ciekły metal, który w wymienniku przekazuje energię cieplną wodzie krążącej w drugim obiegu, zamieniając ją w przegrzaną parę. Ta, krążąc w systemie rur pod bardzo wysokim ciśnieniem, przekazuje energię turbinie, ulegając przy tym schłodzeniu, przez co powraca do stanu ciekłego. Napędzana przez parę turbina za pomocą systemu przekładni napędza wał napędowy, albo też za pomocą odpowiedniego generatora wytwarza energię elektryczną niezbędną do napędu wału za pomocą silnika elektrycznego.\nPierwszym okrętem podwodnym napędzanym przez okrętową siłownię jądrową był amerykański USS Nautilus (SSN-571), który wszedł do służby w marynarce wojennej Stanów Zjednoczonych 30 września 1954 roku. Obecnie okręty podwodne z napędem jądrowym wykorzystywane są w marynarkach wojennych Rosji, Stanów Zjednoczonych, Francji, Wielkiej Brytanii, Chin oraz Indii.\nOkręty podwodne z napędem jądrowym stanowią alternatywę dla przeważnie mniejszych i tańszych okrętów podwodnych z napędem konwencjonalnym (np. elektrycznym). Za zastosowaniem napędu jądrowego przemawia jego ogromna moc, a co za tym idzie możliwość uzyskania bardzo wysokiej prędkości, nieograniczony zasięg oraz fakt, że czas przebywania w zanurzeniu ograniczony jest jedynie wytrzymałością psychiczną załogi i ilością prowiantu.\nHistoria.\nHistoria powstania.\n \"Osobny artykuł: USS Nautilus (SSN-571).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1826203", "fragment_id": "884719/0", "subtitle": "", "title": "Okręt podwodny z napędem jądrowym", "document_id": "884719", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1826203.0, "score": 0.09762457013130188}, "uuid": "eae8de2c-cb62-4fae-ac88-c23e006eee0e"}, {"page_content": "10 kwietnia 1963 roku, podczas stoczniowych poremontowych testów odbiorczych, zatonął okręt prototypowy typu – „Thresher”. Katastrofa „Threshera” była pierwszym w historii przypadkiem zatonięcia okrętu podwodnego z napędem jądrowym – w związku z nią zmianie uległa oficjalna nazwa typu, który nosił odtąd miano \"Permit\". Pozostałe okręty tego typu zostały wycofane ze służby w latach 1988–1996.\nGeneza.\nZarówno Związek Radziecki jak i Stany Zjednoczone rozpoczęły prace nad ich drugimi generacjami atomowych okrętów podwodnych już w czasie gdy dopiero rozpoczynały służbę prototypy jednostek pierwszej generacji. Okrętem prototypowym pierwszej generacji jednostek od początku konstruowanych jako okręty z napędem jądrowym był USS \"Skipjack\" (SSN-585), który wyszedł w morze w 1959 roku. Podstawą jego konstrukcji była siłownia z reaktorem S5W oraz kadłub wzorowany na kształcie opracowanym w ramach badań nad okrętem eksperymentalnym USS \"Albacore\" (AGSS-569) – co zapewniło nowemu okrętowi znakomitą sprawność podwodną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1882740", "fragment_id": "862388/1", "subtitle": "", "title": "Okręty podwodne typu Thresher", "parentId": 1882740.0, "start_index": 1913.0, "document_id": "862388", "source": "wikipedia", "score": 0.2841542661190033}, "uuid": "75fbcd8f-2975-49c4-9c63-fa7301d815a5"}, {"page_content": "14 czerwca 1952, w trakcie ceremonii położenia stępki w stoczni Electric Boat, prezydent Harry Truman oficjalnie rozpoczął proces budowy USS „Nautilus”. 21 stycznia 1954 roku okręt został zwodowany, a matką chrzestną okrętu została Mamie Eisenhower, żona prezydenta Stanów Zjednoczonych Dwighta D. Eisenhowera. Jednocześnie w tej samej stoczni trwała już budowa drugiego okrętu podwodnego z napędem jądrowym – USS „Seawolf” (SSN-575). Wszystkie oficjalne uroczystości związane z budową tych okrętów odbyły się publicznie i były szeroko relacjonowane przez amerykańską i międzynarodową prasę.\nZasadniczo, USS „Nautilus” miał podobną budowę do niemieckich okrętów podwodnych typu \"XXI\" – nie licząc samego napędu. Miał zaokrąglony dziób, „strumieniowy” kształt kadłuba oraz rufę z dwiema śrubami. Duża średnica okrętu (8,5 metra) zapewniała dużą przestrzeń wewnątrz, z trzema pokładami w większej części jednostki. Okręt miał częściowo podwójny kadłub, z sekcją reaktora poszerzoną aż do kadłuba zewnętrznego. Na pozostałe sekcje składały się: sekcja dziobowa, sekcja socjalna z pomieszczeniami załogi i kambuzem, centrum operacyjne, sekcja silnikowa i sterów. Projekt zredukował jednak rezerwę wyporu hydrostatycznego do 16 procent.\nSekcja dziobowa okrętu mieściła sześć wyrzutni torpedowych oraz 26 torped, duży sonar pasywny AN/BQR-4A w dolnej części dziobu oraz sonar aktywny AN/SQS-4. W czasie budowy okrętu rozważano także możliwość wyposażenia go w wyrzutnię pocisków RGM-6 Regulus, jednak z uwagi na wpływ instalacji systemu na stopień komplikacji budowy okrętu, nie zdecydowano się na takie rozwiązanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131813", "fragment_id": "18609/10", "subtitle": "", "title": "USS Nautilus (SSN-571)", "document_id": "18609", "start_index": 16492.0, "parentId": 131813.0, "source": "wikipedia", "score": 0.278970330953598}, "uuid": "38222fcb-1f00-4c6e-a4fb-fb3ff9067ff4"}, {"page_content": "Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.\nUSS Triton (SSRN-586) – jeden z pierwszych amerykańskich okrętów podwodnych z napędem atomowym, którego konstrukcyjnym zadaniem było prowadzenie dozoru radarowego, za pomocą pierwszego na świecie radaru z elektronicznym skanowaniem. W momencie ukończenia budowy w 1959, był największym okrętem podwodnym na świecie. W roku 1960 odbył 83-dniową podwodną podróż dookoła świata, trasą pokonaną w latach 1519–1522 przez Ferdynanda Magellana.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1625285", "fragment_id": "692477/0", "subtitle": "", "title": "USS Triton (SSRN-586)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "692477", "parentId": 1625285.0, "score": 0.29569631814956665}, "uuid": "44817607-b354-4231-80b1-88eb2a863b3f"}, {"page_content": "Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.\nUSS Halibut (SSGN-587) — amerykański unikatowy okręt podwodny o napędzie atomowym, skonstruowany i zbudowany do przenoszenia pocisków manewrujących z głowica jądrową typu Regulus.\nOpis.\nNa początku lat pięćdziesiątych XX wieku, Stany Zjednoczone usiłowały rozwinąć technologie przenoszenia przez okręty US Navy głowic jądrowych za pomocą pocisków manewrujących, w tym zwłaszcza typu Regulus. Dążenie to ścierało się w marynarce amerykańskiej z początkowo rugowanymi, z czasem jednak nabierającymi coraz większego znaczenia poglądami, iż trzonem ofensywnych sił jądrowych marynarki powinny stać się przenoszone przez jej okręty pociski balistyczne. Tymczasem jednak, idea oparcia sił uderzeniowych na pociskach manewrujących miała pozycję dominującą, stąd też podejmowano próby przystosowania m.in. okrętów podwodnych do przenoszenia i odpalania pocisków Regulus. Wejście amerykańskiej marynarki w erę napędu jądrowego, pchnęło US Navy na drogę rozwoju podwodnych nosicieli pocisków manewrujących, wyposażonych w napęd atomowy. Pierwszym okrętem tego rodzaju miał być przyjęty do służby 4 stycznia 1960 roku USS \"Halibut\". Okręt ten był jednak dopiero drugą amerykańską jednostką wyposażoną w broń rakietową. Pierwszą natomiast, był przedstawiciel nowego podejścia marynarki wojennej USA, zapoczątkowanego objęciem stanowiska Szefa Operacji Morskich przez admirała Arleigh'a Burke - pierwszy podwodny okręt \"balistyczny\" programu \"41 for Freedom\", USS \"George Washington\" (SSBN-598). Przestawienie koncepcji uderzeniowej US Navy z pocisków manewrujących na pociski balistyczne programów \"41 for Freedom\" i \"Polaris\", przerwało rozwój okrętów przenoszących pociski manewrujące, stąd USS \"Halibut\" pozostał jedynym przedstawicielem tej koncepcji, w grupie amerykańskich atomowych okrętów podwodnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1667569", "fragment_id": "709824/0", "subtitle": "", "title": "USS Halibut (SSGN-587)", "parentId": 1667569.0, "start_index": 1.0, "document_id": "709824", "source": "wikipedia", "score": 0.3666626513004303}, "uuid": "13f6352b-0cd7-49dc-b45d-714ccc190df4"}, {"page_content": "W drugiej połowie lat 50.XX w. budowa atomowych okrętów podwodnych, nosicieli strategicznych pocisków balistycznych SSBN, otrzymała najwyższy narodowy priorytet. Do lipca 1960 w budowie było pięć okrętów typu George Washington bazujących na konstrukcji typu Skipjack, pięć ulepszonych okrętów typu Ethan Allen bazujących na kadłubie okrętów typu George Washington oraz cztery nowe jednostki typu Lafayette. 30 grudnia 1959 wszedł do linii pierwszy amerykański okręt podwodny o napędzie atomowym, przenoszący pociski klasy SLBM. W sumie, w latach 1959–1961 weszło do służby pięć okrętów. Były to: USS George Washington, USS Patrick Henry, USS Theodore Roosevelt, USS Robert E. Lee i USS Abraham Lincoln. Okręty te wchodziły w skład 14 Eskadry Okrętów Podwodnych SUBRON-14, która stacjonowała w bazie morskiej Holy Loch w Szkocji. Część okrętów przebywała okresowo w wysuniętej bazie okrętów atomowych NAVSTA Rota w Zatoce Kadyksu w Hiszpanii.\n20 czerwca 1960 okręt USS George Washington dokonał pierwszego podwodnego odpalenia pocisku balistycznego, a 5 miesięcy później wyszedł w swój pierwszy operacyjny patrol bojowy po Oceanie Atlantyckim z 16 pociskami Polaris A-1 uzbrojonymi w głowice termojądrowe. Od tego momentu rozpoczęły się regularne patrole amerykańskich okrętów SSBN. Każdy okręt miał dwie pełne załogi. Gdy pierwsza załoga wychodziła na sześćdziesięciodniowy patrol, druga odpoczywała, przeprowadzała treningi i przygotowywała się do rejsu bojowego. Po patrolu okręt przybywał do portu, gdzie przeprowadzano drobne naprawy i uzupełniano zapasy. Następnie okręt wychodził na kolejny sześćdziesięciodniowy patrol z drugą załogą. W ten sposób, dwie trzecie wszystkich okrętów było w każdym momencie na morzu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5433841", "fragment_id": "328230/12", "subtitle": "", "title": "Amerykańska triada nuklearna", "source": "wikipedia", "start_index": 17767.0, "parentId": 5433841.0, "document_id": "328230", "score": 0.3152835965156555}, "uuid": "5a56a001-8261-4342-b198-9abf6203945a"}, {"page_content": "Okręty podwodne typu Skipjack – sześć amerykańskich okrętów podwodnych z okresu zimnej wojny, skonstruowanych i przeznaczonych do zwalczania radzieckich okrętów podwodnych. \"Skipjack\" był pierwszym typem okrętu myśliwskiego (SSN) od początku konstruowanym jako okręt o napędzie atomowym i pierwszym łączącym napęd jądrowy z hydrodynamicznie zoptymalizowanym kadłubem typu \"albacore\" o kształcie zbliżonym do kształtu kropli. Jednostki te były najszybszymi okrętami podwodnymi marynarki amerykańskiej do czasu wejścia do służby dwadzieścia lat później okrętów typu \"Los Angeles\". Okręt prototypowy tego typu – USS „Skipjack” – był pierwszym okrętem podwodnym, w którym stery głębokości przeniesiono z dziobu na kiosk. Z trzecim okrętem tego typu – USS „Scorpion”, który zatonął w do dziś niewyjaśnionych okolicznościach około 650 kilometrów na południe od Azorów – wiąże się jedna z największych tragedii w historii amerykańskiej marynarki wojennej. Najważniejszymi zaletami tych jednostek były bardzo duża prędkość i manewrowość, okręty te były jednak zbyt głośne, co zdecydowało o rezygnacji z kontynuowania ich budowy na rzecz innych typów okrętów.\nGeneza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1230689", "fragment_id": "1131525/0", "subtitle": "", "title": "Okręty podwodne typu Skipjack", "parentId": 1230689.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1131525", "score": 0.11757148057222366}, "uuid": "ef49b14f-9dee-4912-aa40-c11878eb97fd"}]}
{"id": "q_46", "question": "Który z wielkich kompozytorów utracił słuch, a pomimo to tworzył, a nawet czasem występował jako dyrygent?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy kompozytora muzyki klasycznej. Zobacz też: inne znaczenia słowa Beethoven.\nLudwig van Beethoven (wymowa niemiecka: ) (ur. 15–17 grudnia(zob. niżej) 1770 w Bonn, zm. 26 marca 1827 w Wiedniu) – niemiecki kompozytor i pianista, ostatni z tzw. klasyków wiedeńskich, a zarazem prekursor romantyzmu w muzyce, uznawany za jednego z największych twórców muzycznych wszech czasów.\nUrodzony w Bonn, na terenie dzisiejszych Niemiec, już w młodości przeniósł się do Wiednia, gdzie rychło uzyskał reputację pianisty wirtuoza, a następnie wybitnego kompozytora. Mimo że około 25. roku życia zaczął tracić słuch, okazał wielką siłę ducha i nie zaprzestał tworzenia (do czasu również wykonywania) swoich dzieł, nawet w okresie całkowitej głuchoty.\nW historii muzyki stanowi centralną postać pogranicza klasycyzmu i romantyzmu. Jego twórczość wytyczyła kierunek rozwoju muzyki na cały XIX wiek. Światową popularność Beethoven zawdzięcza przede wszystkim swym dziewięciu symfoniom, choć równie przełomowe było znaczenie jego sonat i wariacji fortepianowych oraz muzyki kameralnej, przede wszystkim kwartetów smyczkowych. Muzyka Beethovena łączy intensywność uczuć z doskonałością formy; wyraża się w niej apoteoza wolności i godności jednostki, woli życia, heroizmu, zmagań z losem oraz radości i powszechnego braterstwa.\nŻyciorys.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3489", "fragment_id": "182360/0", "subtitle": "", "title": "Ludwig van Beethoven", "document_id": "182360", "start_index": 0.0, "parentId": 3489.0, "source": "wikipedia", "score": 0.559185266494751}, "uuid": "ce54b423-9979-4e3a-b22b-728a82ca44a3"}, {"page_content": "Będąc już w podeszłym wieku, Reimann coraz częściej chorował. Po swym wyzdrowieniu z „gorączki nerwowej”, która na okres kwartału przykuła go do łóżka, kompozytor był dotknięty częściową głuchotą. Ta wada słuchu z biegiem lat się potęgowała, co w jego praktyce nauczycielskiej było istotną przeszkodą, a jeszcze bardziej przeszkadzało mu w działalności dyrygenckiej i praktycznym muzykowaniu. Jeśli chodzi o komponowanie, brak słuchu – aczkolwiek przysparzał mu cierpień fizycznych – nie był przeszkodą w tworzeniu muzyki. Ponieważ brak słuchu utrudniał mu rozmowy i ustne przekazywanie myśli, był w coraz większym stopniu skazany na częstsze, samotne pozostawanie w świecie swych myśli i idei. Dzięki swemu doskonałemu słuchowi muzycznemu Reimann był w stanie w trakcie komponowania pisać od razu na czysto pojedyncze głosy. Nieszpory na uroczystość Trójcy Świętej komponował niespełna 24 godziny[].\nW roku 1884 kompozytor przeżył atak apopleksji, po którym pozostało porażenie i częściowy paraliż lewego ramienia i ręki. Potem chorował na przewlekłe zapalenie płuc, w następstwie których miał ogromne trudności w oddychaniu i chodzeniu.\nW wyniku tego po 45 latach pracy złożył prośbę o przeniesienie go w stan spoczynku. Prośba została przyjęta z dniem 1 lipca 1885 roku. Na 14 dni przed tym terminem gmina Krosnowice (Rengersdorf) przygotowała na cześć Reimanna wielką pożegnalną uroczystość, na którą zaproszono przyjaciół, uczniów i kolegów kompozytora. Jego plan, aby w spokoju spędzić emeryturę nie powiódł się. Trzy dni później, 4 lipca 1885 roku Reimann miał drugi, tym razem śmiertelny atak apopleksji. Kompozytor umarł 17 lipca 1885 roku. Jego pogrzeb dał wspaniałe świadectwo, jak wielu miał zwolenników i wielbicieli swej muzyki, którzy tłumnie przybyli, aby pożegnać mistrza[].\nŻycie prywatne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3492091", "fragment_id": "966360/3", "subtitle": "", "title": "Ignaz Reimann", "document_id": "966360", "start_index": 5032.0, "parentId": 3492091.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6389142274856567}, "uuid": "74814f82-f249-4b39-9e89-4eb4bfcb5420"}, {"page_content": "Gustav Mahler (ur. 7 lipca 1860 w Kalište koło Humpolca w Cesarstwie Austriackim, obecnie Czechy, zm. 18 maja 1911 w Wiedniu w Monarchii Austro-Węgierskiej, obecnie Austria) – austriacki kompozytor i dyrygent.\nPrzez większość krytyków uważany za jednego z najwybitniejszych symfoników w historii muzyki. Za życia ceniony był przede wszystkim jako dyrygent (zwłaszcza w repertuarze beethovenowskim i wagnerowskim), a jego własne kompozycje nigdy nie zostały do końca zaakceptowane przez wiedeńskie środowisko muzyczne. Stopniowo jednak jego utwory utorowały sobie drogę do sal koncertowych całego świata. Wzrost zainteresowania twórczością kompozytora przypada na II połowę XX wieku. Trzon jego twórczości stanowią symfonie (łącznie 11) i pieśni.\nMahler wywarł też wpływ na muzykę jazzową. Wielu muzyków tego nurtu mających wykształcenie klasyczne sięga po symfonie Mahlera (np. Uri Caine).\nŻyciorys.\n1860–1875: Dzieciństwo.\nGustav Mahler urodził się 7 lipca 1860 roku we wsi Kalište na Wysoczynie w niemieckojęzycznej żydowskiej rodzinie. Jego rodzina pochodziła ze wschodnich Czech i nie była zbyt bogata. Babka kompozytora zajmowała się handlem ulicznym. Gustav był drugim z dwanaściorga dzieci Bernharda i Marii Mahlerów. Pierwszy syn – Isidor – zmarł w niemowlęctwie, tak jak sześcioro innych dzieci w tej rodzinie. Ojciec, Bernhard Mahler był drobnym kupcem, także woźnicą, a później karczmarzem. W grudniu 1860 roku rodzina przeniosła się do Igławy, która była podówczas ważnym ośrodkiem kulturalnym czeskiej prowincji. Funkcjonowały w nim m.in. opera, orkiestra symfoniczna i Towarzystwo Muzyczne. To tam Mahler spędził dzieciństwo oraz poznał muzykę wojskową i ludową, co znajdzie wyraziste odbicie w jego twórczości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20559", "fragment_id": "171078/0", "subtitle": "", "title": "Gustav Mahler", "parentId": 20559.0, "start_index": 0.0, "document_id": "171078", "source": "wikipedia", "score": 0.13455021381378174}, "uuid": "0058c782-f552-4df0-801f-b5f85af3fd39"}, {"page_content": "W okresie 1796–1798, u szczytu wirtuozowskiej sławy, wystąpiły u Beethovena pierwsze objawy głuchoty. Zrazu sądził, że jest to niedyspozycja przejściowa, z czasem jednak zdał sobie sprawę, że głuchnie nieodwracalnie. Kryzys przyszedł na jesieni 1802, kiedy podczas pobytu w podwiedeńskim Heiligenstadt kompozytor sporządził (niewysłany) list do braci, tzw. testament heiligenstadzki (\"Heiligenstädter Testament\"): jak pisał, postępująca choroba doprowadziła go niemal do samobójstwa: \"„Jedyna rzecz, jaka mnie powstrzymywała, to moja sztuka. Naprawdę bowiem wydawało mi się niemożliwe opuścić ten świat, zanim stworzę wszystkie dzieła, które czuję, że muszę skomponować”\". Po kilku latach heroicznych zmagań z kalectwem, Beethoven został w końcu zmuszony do całkowitej rezygnacji z występów publicznych i poświęcenia się wyłącznie pracy kompozytorskiej. Te tragiczne przeżycia wycisnęły głębokie piętno na jego twórczości, afirmującej bohaterstwo, siłę ducha i wolę życia pomimo cierpienia. Kompozytor na dobre przezwyciężył heiligenstadzki kryzys; jak pisze Ates Orga: \"„otarł się o śmierć i jednocześnie, paradoksalnie, odkrył życie na nowo”\". Niedługo po załamaniu spod pióra Beethovena wyszło jedno z jego najradośniejszych dzieł, II symfonia D-dur op. 36.\nWiek dojrzały.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Wcale nie jestem zadowolony z tego, co zrobiłem dotychczas, i teraz mam zamiar zacząć od początku.\nz listu Beethovena do przyjaciela Krumpholza (1802)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3489", "fragment_id": "182360/7", "subtitle": "", "title": "Ludwig van Beethoven", "document_id": "182360", "start_index": 10480.0, "parentId": 3489.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1701630800962448}, "uuid": "8c0d7846-5b6e-47c4-864f-1ac2f05148ae"}, {"page_content": "\"Jako kompozytor Beethoven zdobył uznanie, a nawet popularność, chociaż nie starał się przypodobać publiczności. Wręcz przeciwnie, świadomie pisał „trudną muzykę”, niejednokrotnie ignorując przyzwyczajenia wykonawców i słuchaczy. (...) Odwaga przeciwstawiania się konwencjom sprawiła, że potomni uznali Beethovena za symbol niezależności w sztuce. Stał się uosobieniem artysty bezkompromisowego, a nawet „zbuntowanego”, artysty-obywatela, który poprzez sztukę zaangażował się w sprawy świata i polityki, a tworzył jedynie z wewnętrznej potrzeby.\"\nMit Beethovena opierał się też w znacznej mierze na jego głuchocie – przedstawiał obraz kompozytora walczącego z chorobą, odizolowanego od ludzi i dźwięków. Liczne anegdoty podkreślały jego roztargnienie.\nObecnie Beethoven rozpoznawany jest przede wszystkim jako autor IX Symfonii, wykonywanej w czasie wielu wyjątkowych uroczystości (np. po upadku Muru Berlińskiego). Fragment jej finału z kantatą do słów \"Ody do radości\" Friedricha Schillera (tylko melodia, bez tekstu, w opracowaniu Herberta von Karajana) został przyjęty jako hymn Unii Europejskiej, dzięki czemu odgrywa rolę politycznego symbolu całej Europy.\nBeethoven i film.\nZarówno muzyka, jak i postać Beethovena wykorzystywane były w filmach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3489", "fragment_id": "182360/24", "subtitle": "", "title": "Ludwig van Beethoven", "document_id": "182360", "start_index": 36246.0, "parentId": 3489.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11267440766096115}, "uuid": "6a2da3c9-6291-4f59-b04d-3b5f2e331086"}, {"page_content": "Do XVIII wieku zespoły były kierowane przez muzyka współuczestniczącego w wykonaniu, najczęściej kompozytora wykonywanego dzieła. W XVIII wieku najczęściej wykonaniem kierował muzyk realizujący na klawesynie partię basso continuo. W XVII i XVIII wieku w pojedynczych przypadkach kierujący zespołem stał już przed zespołem przodem do publiczności. Za pomocą batuty w formie laski wybijał takt na podłodze, a ruchami rąk dawał inne wskazówki muzyczne. Pierwszym znanym przypadkiem takiego dyrygowania były wykonania Jean-Baptiste Lully’ego (co zresztą stało się przyczyną jego śmierci, gdyż zranił się batutą w stopę, co zapoczątkowało śmiertelną w skutkach infekcję).\nPierwszym znanym dyrygentem w postaci i funkcji jaką znamy dzisiaj był Felix Mendelssohn-Bartholdy, on także był jednym z prekursorów wykonywania utworów kompozytorów dawnych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159263", "fragment_id": "4240/1", "subtitle": "", "title": "Dyrygent", "parentId": 159263.0, "start_index": 1512.0, "document_id": "4240", "source": "wikipedia", "score": 0.22182375192642212}, "uuid": "2de8c5ce-5dee-4665-9d03-fb1312a4bd00"}, {"page_content": "Gianandrea Gavazzeni (ur. 27 lipca 1909 w Bergamo, zm. 5 lutego 1996 tamże) – włoski dyrygent, kompozytor i pisarz muzyczny.\nŻyciorys.\nW latach 1921–1925 był uczniem Akademii Muzycznej św. Cecylii w Rzymie. Następnie studiował w konserwatorium w Mediolanie u Renzo Lorenzoniego (dyplom z fortepianu 1929) i Ildebrando Pizzettiego (dyplom z kompozycji 1931). Początkowo aktywny jako pianista, w latach 40. XX wieku rozpoczął działalność jako dyrygent. Po 1949 roku zaprzestał komponowania i nie wykonywał własnych utworów. Występował jako dyrygent w czołowych teatrach operowych świata. Od 1966 do 1968 roku pełnił funkcję dyrektora artystycznego mediolańskiej La Scali. Współpracował jako krytyk muzyczny m.in. z „Corriere della Sera”.\nKawaler krzyża wielkiego Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (1994).\nTwórczość.\nJako kompozytor tworzył w stylu neoklasycznym, nawiązując do folkloru muzycznego rodzinnej Lombardii. W swoim pisarstwie muzycznym skupiał się na studiach nad muzyką dramatyczną XIX wieku. Jako dyrygent propagował we Włoszech twórczość Antona Brucknera. Wykonywał tradycyjny repertuar operowy, a także muzykę współczesnych kompozytorów włoskich (Ildebrando Pizzetti, Luigi Dallapiccola, Gian Francesco Malipiero).\nWybrane kompozycje.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrace.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;* \"G. Donizetti. Vita e musiche\" (Mediolan 1937)\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5067458", "fragment_id": "286983/0", "subtitle": "", "title": "Gianandrea Gavazzeni", "document_id": "286983", "start_index": 0.0, "parentId": 5067458.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2852640450000763}, "uuid": "f4c96b2a-7d6a-4802-a4f7-943d8a80e609"}, {"page_content": "Hans Guido von Bülow (ur. 8 stycznia 1830 w Dreźnie, zm. 12 lutego 1894 w Kairze) – niemiecki dyrygent, wirtuoz pianista i kompozytor okresu romantyzmu. Był jednym z najwybitniejszych dyrygentów XIX wieku, a jego interpretacje przyczyniły się do sukcesu kilku współczesnych mu twórców, między innymi Richarda Wagnera.\nŻyciorys.\nChoć od 9 roku życia Bülow uczył się muzyki pod kierunkiem Friedricha Wiecka, jego rodzice woleli, by studiował prawo. W tym celu wysłali go do Lipska, gdzie zetknął się z Ferencem Lisztem. Wrażenie jakiego doznał na premierze \"Lohengrina\" sprawiło, że wbrew woli rodziców postanowił poświęcić się muzyce. W roku 1850 z rekomendacji Wagnera po raz pierwszy poprowadził orkiestrę w Zurychu.\nW roku 1851 studiował u Liszta, z którym się zaprzyjaźnił, a w roku 1857 poślubił jego córkę, Cosimę. W latach 50. i wczesnych latach 60. XIX wieku Bülow wiele koncertował jako pianista i dyrygent, tworzył również własną muzykę. Działalność ta przyniosła mu uznanie nie tylko w Niemczech, ale i w Rosji. Największą jednak sławę zyskał jako dyrygent opery dworskiej w Monachium. Kierował tu pierwszymi wykonaniami \"Tristana i Izoldy\" (1865) oraz \"Śpiewaków norymberskich\" (1868), a oba przedstawienia odniosły wielki sukces.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=464766", "fragment_id": "1578109/0", "subtitle": "", "title": "Hans von Bülow", "parentId": 464766.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1578109", "source": "wikipedia", "score": 0.10788659751415253}, "uuid": "492e43e7-b021-4e69-86b9-b495f7878620"}, {"page_content": "Największy rozgłos zawdzięczał sukcesom dyrygenckim. Mimo że był w tym zakresie autodydaktą, uznawano go za największy rosyjski talent dyrygencki po Antonie Rubinsteinie. W latach 1889–1905 i ponownie w latach 1909–1911 był głównym dyrygentem moskiewskiego oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego; zorganizował także kilka sezonów popularnych koncertów w Moskwie. W 1904 występował w Nowym Jorku jako dyrygent gościnny Philharmonic Society Orchestra. W latach 1906–1909 działał tam jako dyrygent National Consevatory of Music of America i dyrektor muzyczny Filharmonii Nowojorskiej. W 1906 poprowadził szereg koncertów z London Symphony Orchestra, a w 1909 wystąpił z nią na festiwalu w Newcastle. \nPo powrocie do Rosji w 1909 wznowił działalność dyrygencką i pianistyczną. W 1911 i 1914 występował w Filharmonii Narodowej w Warszawie dyrygując wykonaniem utworów Beethovena, Schumanna, Wagnera, Rimskiego-Korsakowa i Czajkowskiego.\nRepertuar jego koncertów obejmował także współczesnych mu kompozytorów rosyjskich, jak Czajkowski, Głazunow, Rachmaninow i Skriabin; często prowadził pierwsze zagraniczne wykonania utworów tych kompozytorów. Propagował zwłaszcza twórczość swojego ucznia – Aleksandra Skriabina, dając w Odessie prawykonanie jego \"Koncertu fortepianowego\" (1897), pierwsze wykonanie moskiewskie \"Rêverie\" (1897) oraz \"I\" i \"II Symfonii\" (1902, 1903), a także organizował i prowadził koncert kompozytorski Skriabina w Moskwie (1902) oraz wykonania jego dzieł za granicą, m.in. w Nowym Jorku w 1906.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4768492", "fragment_id": "773362/1", "subtitle": "", "title": "Wasilij Safonow", "parentId": 4768492.0, "start_index": 1649.0, "document_id": "773362", "source": "wikipedia", "score": 0.1526215523481369}, "uuid": "3f180cfb-51a7-4a46-b98f-c2b22f4a9edc"}, {"page_content": "Franz Seraph von Destouches (ur. 21 stycznia 1772 w Monachium, zm. 10 grudnia 1844 tamże) – niemiecki kompozytor, dyrygent i pianista.\nŻyciorys.\nW latach 1787–1791 był uczniem Josepha Haydna w Wiedniu. Następnie występował jako pianista w Austrii i Szwajcarii. W 1797 roku został dyrektorem muzycznym w Erlangen. Od 1799 do 1809 roku przebywał w Weimarze, gdzie był nauczycielem muzyki w seminarium i gimnazjum książęcym oraz koncertmistrzem i drugim dyrygentem teatru. W latach 1810–1814 wykładał teorię muzyki na uniwersytecie w Landshut. W następnych latach działał jako kapelmistrz m.in. na dworze książąt Oettingen-Wallerstein oraz w Bad Homburg vor der Höhe. W 1842 roku wrócił do rodzinnego Monachium.\nTworzył w stylu wczesnoromantycznym, w tym cieszącą się popularnością muzykę do sztuk scenicznych Szekspira, Schillera i Kotzebuego. Po śmierci kompozytora jego twórczość popadła w zapomnienie.\nWybrane kompozycje.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5611652", "fragment_id": "1235059/0", "subtitle": "", "title": "Franz Seraph von Destouches", "document_id": "1235059", "start_index": 0.0, "parentId": 5611652.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07468543946743011}, "uuid": "a5659a6c-a365-40d7-acae-87c3112393e9"}]}
{"id": "q_47", "question": "Słowo okamgnienie to jeden czy dwa wyrazy?", "answer": [{"page_content": "Okamgnienie – książka Stanisława Lema po raz pierwszy wydana w 2000 roku nakładem Wydawnictwa Literackiego. \nNa dzieło składa się zbiór nie publikowanych nigdzie wcześniej esejów, dotyczących rozległych zagadnień filozoficzno–naukowych: od genezy życia na Ziemi i możliwości jego istnienia we Wszechświecie, poprzez zagadnienia ewolucji i inżynierii genetycznej – aż po przyszły bieg dziejów ludzkości i jego ostateczny finał. Utwór nawiązuje do wcześniejszego dzieła Lema \"Summa technologiae\" (1964).\nW wydaniu z 2010 roku (Agora) \"Okamgnienie\" ukazało się w jednym tomie ze zbiorem \"Wejście na orbitę\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1841644", "fragment_id": "909731/0", "subtitle": "", "title": "Okamgnienie", "parentId": 1841644.0, "start_index": 0.0, "document_id": "909731", "source": "wikipedia", "score": 0.222379669547081}, "uuid": "f43e7e8c-a13d-4d9b-8489-a27af3f2202c"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nSłowo – elementarna część mowy. Jego pisanym odpowiednikiem jest wyraz. Za pomocą słów określa się wszelkie pojęcia, np. obiekt lub klasę obiektów rzeczywistych i pojęcia abstrakcyjne. Znaczenia słów człowiek poznaje stopniowo, rozpoczynając od niemowlęctwa. Wymiana słów wiąże się z przekazywaniem emocji. \nSłowo, jako zespół dźwięków będący symbolicznym oznaczeniem pojęcia, to znak języka. Wiele słów składa się na mowę. Ta sama sekwencja dźwięków może mieć różne znaczenie w różnych językach i odwrotnie, to samo pojęcie określa się w różnych językach różnymi sekwencjami dźwięków. W jednym języku ta sama sekwencja dźwięków może określać różne pojęcia (homofony), czasami dopiero z kontekstu można zrozumieć, czy mówiący powiedział jedno, czy dwa lub więcej słów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35894", "fragment_id": "186367/0", "subtitle": "", "title": "Słowo", "document_id": "186367", "start_index": 1.0, "parentId": 35894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3964690566062927}, "uuid": "599e54a6-368b-4242-a8cf-e1e92d09cc68"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy retoryki. Zobacz też: inne znaczenia słowa „exclamatio”.\nWykrzyknienie (inaczej eksklamacja, z łac. \"exclāmātiō\"; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ἐκφώνησις&lt;/&gt; \"ekphṓnēsis\") – figura retoryczna, wyraz, grupa wyrazów lub zdanie wykrzyknikowe, eliptyczne, często urwane (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ἀποσιώπησις&lt;/&gt; \"aposiṓpēsis\" – niedomówienie), wtrącone w tok wypowiedzi, często w formie apostrofy. Adresat takiego wykrzyknienia może być mniej lub bardziej określony.\nWykrzyknienie zazwyczaj jest wyrazem emocjonalnego zaangażowania nadawcy wypowiedzi, sygnalizuje jego stan uczuciowy. Figura ta ma za zadanie wyrażać uczucia wstrętu, zachwytu, nienawiści, smutku itp.\nPrzykłady zdań z wykrzyknieniami: „Ojej, ona ma nowego kotka!”, „Och, zgubiłem swoje kapcie!”, „Ach, nie mam okularów!”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128219", "fragment_id": "11185/0", "subtitle": "", "title": "Wykrzyknienie", "parentId": 128219.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "11185", "score": 0.47634968161582947}, "uuid": "7bb224ed-bef6-4a04-8c4e-2b2aa7e8df63"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy językoznawstwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKontaminacja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;contaminatio&lt;/&gt; – „zetknięcie” albo „splamienie”) – zjawisko słowotwórcze oznaczające połączenie (zmieszanie) dwóch (lub więcej) słów albo wyrażeń, zwykle zbliżonych semantycznie lub leksykalnie.\nMożna wyróżnić cztery rodzaje kontaminacji:\nDo krytykowanych kontaminacji frazeologicznych należą m.in.:\nZ perspektywy normatywnego podejścia do języka kontaminacje są przeważnie oceniane negatywnie. Nieliczne konstrukcje skontaminowane (np. \"pełnić rolę\" zamiast \"pełnić funkcję\") uzyskują akceptację na poziomie normy językowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=408873", "fragment_id": "87633/0", "subtitle": "", "title": "Kontaminacja (językoznawstwo)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "87633", "parentId": 408873.0, "score": 0.4627070128917694}, "uuid": "6a7ada9e-e510-45a5-93b5-3b04305dd326"}, {"page_content": "Zmętnienie w meteorologii – ograniczenie widzialności spowodowane pyłami i aerozolem atmosferycznym.\nZmętnienie należy odróżnić od mgły, która także powoduje ograniczenie widzialności poziomej, ale składa się wyłącznie z cząstek wody lub lodu. Zmętnienie jest też pojęciem różnym od smogu – mieszaniny mgły z gazami. W potocznym języku polskim zadymka, mgła, zamglenie, smog, zmętnienie są często używane wymiennie.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=633838", "fragment_id": "829388/0", "subtitle": "", "title": "Zmętnienie", "document_id": "829388", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 633838.0, "score": 0.4870149493217468}, "uuid": "c2d7e419-88ea-41ce-a2cb-94592c9205a0"}, {"page_content": "Wyraz – wieloznaczny termin językoznawczy; jest to wspólna nazwa (hiperonim) kilku powiązanych pojęć o różnych znaczeniach.\nWyrazem bywa pewna wyróżniona fonetycznie, czy też graficznie, część wypowiedzi, składająca się z jednego lub więcej morfemów.\n„Wyraz” nie jest tworem w pełni obiektywnym i co jest wyrazem, a co nim nie jest, zależy w sporym stopniu od tradycji językoznawczej danego języka. W językach analitycznych „wyraz” to to samo co „słowo”, w językach fleksyjnych pojęcie wyrazu wydaje się mniej jasne – wyrazem jest morfem bazowy z dołączonymi do niego aktualnie użytymi morfemami odmiany. W praktyce przyjmuje się kryterium graficzne: w ramach tekstu pisanego (zapisanego w alfabetach zachodnich: greckim, łacińskim, cyrylickim, ormiańskim, gruzińskim, a także w hebrajskim) traktuje się jako ciąg liter pomiędzy dwiema spacjami. To kryterium nie ma zastosowania w przypadku wielu innych systemów pisma (np. arabskiego, gdzie pseudo-spacje pojawiają się wewnątrz wyrazów; chińskiego, japońskiego, czy wielu pism Azji południowo-wschodniej, gdzie w ogóle nie stosuje się spacji; tybetańskiego, gdzie spację zapisuje się po każdej sylabie, bez względu na długość wyrazu/słowa; podobnie zresztą jak w tekstach wietnamskich zapisywanych z użyciem alfabetu łacińskiego. Szczególnie trudne jest do stosowania w przypadku analizy wypowiedzi ustnych (czy języków nie posiadających w ogóle pisma).\nWyraz w polskiej tradycji językoznawczej.\nW przypadku języka polskiego przyjmuje się kryterium morfologiczno-graficzne, w połączeniu z fonetycznym (granicę wyrazu wyznacza stały akcent na drugiej sylabie od końca).\nJednak nawet tutaj jest wiele niejasności, na przykład:\nWyraz a słowo.\nNiektórzy strukturaliści proponują następujące rozróżnienie pomiędzy \"wyrazem\" a \"słowem\":\nWyrazy samodzielne i niesamodzielne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12889", "fragment_id": "185920/0", "subtitle": "", "title": "Wyraz", "parentId": 12889.0, "start_index": 0.0, "document_id": "185920", "source": "wikipedia", "score": 0.461941123008728}, "uuid": "8c142704-8f00-49b3-a16d-42bb533bedf4"}, {"page_content": "Zbitka wyrazowa, zbitka słowna, skrzyżowanie wyrazów, portmanteau – słowo lub wyrażenie będące połączeniem dwóch lub więcej słów albo wyrażeń, zazwyczaj o pokrewnym znaczeniu. Połączenie słów lub wyrażeń pochodzących z różnych języków nazywa się hybrydą (słowną, wyrazową, słowotwórczą).\nPrzykładami słów będących zbitkami są rzeczownik „smog” (połączenie dwóch angielskich wyrazów &lt; lang=\"en\"&gt;smoke&lt;/&gt;, czyli dym, i &lt; lang=\"en\"&gt;fog&lt;/&gt;, czyli mgła) oraz przymiotnik „pstrokaty” (połączenie słów „pstry” i „srokaty”); zbitkami hybrydowymi są „ciucholand” i „ekożywność”. Przykłady wyrażeń zbitkowych to „cisza i spokój” oraz „prawo i porządek”; hybrydami są „być na topie” i „być OK”. Wiele znaków firmowych, jak również nazwy samych przedsiębiorstw i organizacji, to zbitki wyrazowe.\nLewis Carroll stosował takie zbitki w swoich wierszach, aby osiągnąć efekt komiczny, szczególnie w \"Jabberwocky\". Także George Orwell w \"Roku 1984\" często je wykorzystywał w celu oddania absurdalności opisywanych stosunków społecznych (myślozbrodnia, nowomowa).\nSłowa \"portmanteau\" w omawianym tutaj znaczeniu (pierwotne to „kufer podróżny”) po raz pierwszy użył Lewis Carroll w książce \"Po drugiej stronie lustra\". W Polsce jednym z „pionierów” w tym względzie był Stanisław Ignacy Witkiewicz: jego pseudonim \"Witkacy\" to zbitka początku nazwiska i połowy drugiego imienia.\nOpisany przez Stanisława Lema język mieszkańców planety Eden zawiera zbitki słowne: gniewiść, antyśmierć, biosocjozwarcie.\nPrzykłady słów stanowiących zbitki wyrazowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905132", "fragment_id": "1208036/0", "subtitle": "", "title": "Zbitka wyrazowa", "parentId": 2905132.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1208036", "source": "wikipedia", "score": 0.19929739832878113}, "uuid": "b8b9d3d9-5266-4449-8896-4d645318d461"}, {"page_content": "Niektóre słowa pełnią różne funkcje w zależności od tego, jaki akcent przyjmują. Istnieje duża grupa wyrazów, głównie dwusylabowych, które mogą być akcentowane zarówno na pierwszej, jak i na drugiej sylabie. W pierwszym przypadku są rzeczownikami lub przymiotnikami, w drugim zaś czasownikami:\nUtrata akcentu.\nWiele słów, zwykle złożonych, ma dwa akcenty w pozycji izolowanej. Gdy jednak słowa te występują w mowie wiązanej, zwykle gubią jeden z akcentów według następującego wzoru:\nAkcent zmienny.\nNiektóre słowa angielskie odznaczają się zmiennym akcentem. Gdy są wymawiane w izolacji bądź na końcu zdania, akcent pada na ostatnią sylabę, jednak może przesunąć się do środka, kiedy słowo występuje w zdaniu, a zwłaszcza, kiedy następujące po nim słowo jest akcentowane:\nWiele krótkich fraz, często dwuwyrazowych, ma zmienny akcent:\nAkcent zdaniowy.\nAkcent zdaniowy polega na zaakcentowaniu, czyli mocniejszym wymówieniu w zdaniu jednego z elementów. Z reguły akcentowane są:\nInne słowa najczęściej służą do łączenia elementów mających znaczenie, wiele z nich ma formy słabe. Większość z nich to przyimki, czasowniki posiłkowe, spójniki i zaimki. Elementy znaczące wyznaczają rytm zdania. I tak w zdaniu &lt; lang=\"en\"&gt;Bert’s friend John has just sold two very fine old paintings&lt;/&gt; składającym się z 11 elementów, 10 jest akcentowanych. Natomiast zdanie: &lt; lang=\"en\"&gt;It would have been better not to have paid it before you have received it&lt;/&gt; składa się z 16 słów, z czego tylko 4 są akcentowane. Cechą naturalną dobrego akcentu angielskiego jest gładkie poruszanie się pomiędzy akcentowanymi sylabami i dopasowywanie słabych sylab do ogólnego rytmu zdania.\nAkcent zdaniowy może przypadać na dowolną część zdania, którą mówiący chce podkreślić. Każda z poniższych wypowiedzi ma nieco inne znaczenie:\nWymowa wyrazów i zdań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4001884", "fragment_id": "633518/28", "subtitle": "", "title": "Fonologia i fonetyka języka angielskiego", "parentId": 4001884.0, "start_index": 34869.0, "document_id": "633518", "source": "wikipedia", "score": 0.18361978232860565}, "uuid": "8e567280-c4a8-4700-a53a-074d7c5335f2"}, {"page_content": "Przymglenie – jedno z jakościowych zaburzeń świadomości. Osoba w stanie przymglenia zachowuje się podobnie do człowieka próbującego się poruszać w gęstej mgle. Kontakt jest trudny - kierowane do pacjenta słowa docierają z trudem, wymagają powtarzania, czasem odpowiedzi nie udaje się uzyskać. Zachowanie, ruchy i wypowiedzi pacjenta są spowolniałe, reakcje następują z opóźnieniem, mogą być niedokładne, bądź nie następować w ogóle. Pojmowanie sytuacji jest opóźnione i utrudnione - proste bodźce odbierane są szybciej i łatwiej niż złożone. Zwykle zaburzona jest orientacja w czasie i miejscu, w głębszym przymgleniu także co do własnej osoby. Po przymgleniu pozostaje niepamięć, zwykle fragmentaryczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1140103", "fragment_id": "1378541/0", "subtitle": "", "title": "Przymglenie", "document_id": "1378541", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1140103.0, "score": 0.22275425493717194}, "uuid": "86ea7007-4090-4582-94d0-113bfe379f84"}, {"page_content": "Odmóżdżenie (łac. \"decerebratio\", zwane też śmiercią mózgową, łac. \"mors cerebralis\") – trwałe wygaśnięcie wszystkich integracyjnych czynności ośrodkowego układu nerwowego (śmierć pnia mózgu), przy sztucznie podtrzymywanej lub samoistnej akcji serca i oddychania.\nJest obecnie uważana za podstawę uznania osoby za zmarłą, czyli ustalenia śmierci osobniczej, przy uwzględnieniu aktualnie obowiązujących kryteriów rozpoznawczych, między innymi całkowity zanik czynności bioelektrycznej mózgu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1670643", "fragment_id": "712456/0", "subtitle": "", "title": "Odmóżdżenie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "712456", "parentId": 1670643.0, "score": 0.1577499806880951}, "uuid": "601fb2b2-94d2-41fb-9990-a985afed4a3b"}]}
{"id": "q_48", "question": "Jaki lud zamieszkiwał i zamieszkuje Puszczę Białą?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKurpie Białe – grupa etnograficzna ludności polskiej zamieszkująca teren Puszczy Białej na Mazowszu.\nTo potomkowie i potomkinie rodzin sprowadzonych w XVIII wieku przez właścicieli puszczy, biskupów płockich. Mieli zagospodarować teren Puszczy Biskupiej wyludnionej po wojnach szwedzkich, najazdach kozackich i epidemiach. Osadników sprowadzono w latach 1730–1790 głównie z Puszczy Zielonej ze względu na ich znajomość gospodarki leśnej (bartnicy, smolarze, wypalacze potażu, krudownicy łąk, strzelcy). Byli osadzani na prawie czynszu w przeciwieństwie do pańszczyźnianego chłopstwa, które mieszkało we wsiach na tym terenie od czasów średniowiecza.\nSpowodowana warunkami naturalnymi izolacja, występująca jednak w mniejszym stopniu niż w Puszczy Zielonej, doprowadziła do wytworzenia charakterystycznej dla Kurpiów Białych kultury z wytworami kultury materialnej (wycinanki, tkactwo, stroje, hafty, rzeźba, ceramika, wyroby plecionkarskie i wikliniarskie, ozdoby domu oraz plastyka obrzędowa) oraz kultury duchowej (pieśni, obrzędy, zwyczaje). Gwara i sposób budowania domów Kurpiów Białych są podobne do wzorów z Puszczy Zielonej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5321501", "fragment_id": "314500/0", "subtitle": "", "title": "Kurpie Białe", "parentId": 5321501.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "314500", "score": 0.8784840703010559}, "uuid": "f6b30f5f-e0c7-49a1-b858-c8da7066342d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy regionu kulturowego. Zobacz też: inne znaczenia.\nKurpie – grupa etnograficzna ludności polskiej, zamieszkująca tereny dwóch puszcz mazowieckich: Puszczy Zielonej (zwanej też: Puszczą Kurpiowską lub Zagajnicą) i Puszczy Białej, funkcjonująca również jako określenie regionu kurpiowskiego (inaczej: Kurpiowszczyzna). Granica oddzielająca obie puszcze dzieli region na Kurpie Zielone i Kurpie Białe.\nNazwa.\nNazwa \"Kurpie\" wywodzi się od noszonych przez miejscową ludność butów (\"kurpsi\") wyrabianych z lipowego łyka, które były regionalną odmianą łapci. Henryk Dąbrowski, powołując się na relacje m.in. Stanisława Ceberka i Stanisława Sieruty, twierdził, że słowo \"kurpie\" pochodzi od gwarowego \"kura\" na określenie kory. Obuwie \"kurpie\" miało powstać z połączenia kory drzew (dębu, topoli, olszyny) i parcianych szmat, którymi okręcano stopy. Człon \"-psie\" miał pochodzić od piania koguta, zwanego w gwarze kurpiowskiej \"pśejakem\". Nazwa butów miała się wywodzić od staropruskiego \"kurpi\" lub litewskiego \"kurpe\" oznaczającego \"but\". Puszczy Zielonej w relacjach na temat oporu przeciwko Szwedom, a mieszkańców Puszczy Białej w przywilejach, które otrzymali od biskupów płockich. Ludwik Krzywicki zwrócił uwagę, że nazwa \"Kurp\" pojawia się w 1440 jako określenie ziemi nadanej rycerzowi Trojanowi ze Żmijewa. Założona przez niego wioska przyjęła nazwę od gruntu (Kurpie) i stała się gniazdem rodowym Kurpiewskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480395", "fragment_id": "1539278/0", "subtitle": "", "title": "Kurpie", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1539278", "parentId": 480395.0, "score": 0.29481685161590576}, "uuid": "6781d58a-0d98-4e96-b982-379a8684530e"}, {"page_content": "Region jest mniej rozpoznawalny niż Kurpie Zielone. W XXI wieku pojawiają się różne inicjatywy podejmowane w lokalnych środowiskach w celu zachowania pamięci i odtworzenia zwyczajów, tradycji i historii Kurpiów Białych. Wytwory kultury Kurpiów Puszczy Białej można oglądać m.in. w Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce, Muzeum Regionalnym w Pułtusku, Muzeum Etnograficzno-Historycznym w Kamieńczyku, Skansenie im. Marii Żywirskiej w Brańszczyku oraz Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie, ośrodku prowadzonym przez Stowarzyszenie „Puszcza Biała – Moja Mała Ojczyzna”. Propagowaniem i promowaniem kultury Kurpiów Białych zajmują się też biblioteki i domy kultury (np. w Pułtusku i Ostrowi Mazowieckiej), izby pamięci oraz organizacje pozarządowe (np. Stowarzyszenie Przyjaciół Puszczy Białej i Kamienieckiej i koła gospodyń wiejskich).\nNazwa.\nNazwa „Kurpie Białe” pochodzi od nazwy puszczy, w której zamieszkali osadnicy, czyli Puszczy Białej. Ma odróżniać tę grupę od Kurpiów Zielonych, zamieszkujących Puszczę Zieloną, a jednocześnie podkreślić powiązanie pomiędzy obiema grupami i fakt, że w XVIII wieku do Puszczy Białej sprowadzono Kurpiów – osadników z Puszczy Zielonej. Adam Dobroński pisał, że nazwy „Kurp” na określenie ludzi eksploatujących dobra leśne używano na Mazowszu, również w Puszczy Białej, dużo wcześniej niż w XVIII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5321501", "fragment_id": "314500/1", "subtitle": "", "title": "Kurpie Białe", "parentId": 5321501.0, "start_index": 1193.0, "document_id": "314500", "source": "wikipedia", "score": 0.548973560333252}, "uuid": "929db278-f92e-471a-9165-8f085cbe58d5"}, {"page_content": "Kurpie Zielone – grupa etnograficzna ludności polskiej, zamieszkująca teren Puszczy Zielonej na Mazowszu, funkcjonująca również jako określenie regionu kurpiowskiego (inaczej: Kurpiowszczyzna).\nMieszkańcy puszczy.\nPochodzenie.\nNieprawdziwa, choć popularna w XIX wieku, była teoria o karpackim pochodzeniu Kurpiów. Według Aleksandra Połujańskiego mieli przywędrować do Puszczy Ostrołęckiej „częścią z Karpat, już z innych okolic kraju”. Teorię argumentował podobieństwem słów „Kurpie” i „Karpaty” oraz analogiami w charakterze mieszkańców obu regionów (odwaga, bogata kultura ludowa, brak zależności pańszczyźnianych).\nJerzy Kijowski uznał za mało prawdopodobną tezę o pochodzeniu Kurpiów od Jaćwingów, wytępionych przez Krzyżaków w XIII wieku, podczas gdy zasiedlanie Puszczy Zielonej zaczyna się w XVII wieku. Nie wykluczył jednak, że pewnie niedobitki Jaćwingów przetrwały w Zagajnicy (południowej części Wielkiej Puszczy). Kazimierz Wójcicki twierdził, że część osadników mogła do Puszczy Zielonej dotrzeć z Warmii, przy czym mylił Puszczę Zieloną z należącą do biskupów płockich Puszczą Białą. Hipotezę o zaludnieniu Puszczy Zielonej przez osadników z Warmii przedstawił również Wiesław Majewski, twierdząc, że przemawiają za tym wzmianki o przewadze wyznania rzymskokatolickiego na Kurpiach już około 1650 roku. Zdaniem Majewskiego jest to dowód na to, że przynajmniej w pierwszej większej fali kolonizacyjnej, ludność Puszczy zasiedlali liczniej Warmiacy (katolicy) niż Mazurzy (luteranie). Co więcej, według tego historyka na pochodzenie części Kurpiów z Warmii miałoby wskazywać podobieństwo gwar kurpiowskiej i warmińskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5320981", "fragment_id": "314345/0", "subtitle": "", "title": "Kurpie Zielone", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "314345", "parentId": 5320981.0, "score": 0.236677885055542}, "uuid": "1708a40c-4ea9-4690-8b2d-22a7aa217afc"}, {"page_content": "Obszar Puszczy Białej i miejscowe osadnictwo mocno ukształtowały rzeki Narew i Bug. Obszar puszczy, która rosła w widłach tych rzek, w XI wieku trafił pod jurysdykcję biskupów płockich. Stąd puszczę nazywano Biskupią, Biskupizną, Biskupszczyzną. Biskupi rozpoczęli stałą i planową akcję osadniczą, przerywaną w XII i XIII wieku najazdami Jaćwingów, Prusów, Litwinów i plemion ruskich. Ożywienie ruchu osadniczego nastąpiło w XV wieku, kiedy na prawie niemieckim lokowano wiele wsi. W tym zakresie wyróżniała się północno-zachodnia część puszczy. Akcję zasiedlania Biskupszczyzny wstrzymywały wojny i epidemie.\nPo okresie wojen szwedzkich, najazdów kozackich i wyniszczających chorób Puszcza Biała zaczęła się wyludniać. Na ten stan wpłynęły szczególnie wydarzenia polityczne z lat 1700–1721 i morowe powietrze (szczególnie w latach 1708–1709). W związku z tym biskupi płoccy, poczynając od Andrzeja Stanisława Załuskiego, dążąc od odtworzenia gospodarki leśnej i rolnej, a jednocześnie ochrony puszczańskich borów i lasów oraz czerpania dochodów z miejscowej fauny i flory, sprowadzili do puszczy nowych osadników. Zaproszono mieszkańców Puszczy Zielonej, którzy byli specjalistami od gospodarki leśnej (bartnicy, smolarze, wypalacze potażu, krudownicy łąk, strzelcy). Akcję osiedleńczą prowadzono w latach 1730–1790. Zgłaszających się poddawano selekcji. Poza tym tępiono i karano osadników, którzy bezprawnie i często próbowali karczować puszczę. Osadnicy otrzymywali pozwolenie na osiedlanie się na podstawie przywileju biskupiego. W literaturze najbardziej znany jest przywilej Antoniego Sebastiana Dembowskiego w sprawie zasiedlenia Puszczy Białej wydany w 1748 w Pułtusku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5321501", "fragment_id": "314500/4", "subtitle": "", "title": "Kurpie Białe", "document_id": "314500", "start_index": 5418.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5321501.0, "score": 0.3413059711456299}, "uuid": "9f553a75-18fd-4903-9a6e-293fbb1a98e0"}, {"page_content": "Tożsamość Kurpiów Białych.\nW Puszczy Białej określenie „Kurp” kojarzyło się negatywnie. Opisywało kogoś obcego, gbura, nieokrzesanego. Kiedy Maria Żywirska, prowadząc badania w białopuszczańskiej wsi kurpiowskiej, pytała o Kurpiów, odsyłano ją gdzie indziej, w inną część puszczy. Z podobnym odrzuceniem tożsamości kurpiowskiej spotykali się powojenni badacze i badaczki Kurpiów Białych i to w czasie, kiedy pułtuska spółdzielnia wytwarzała wiele przedmiotów wprost określanych jako \"kurpiowskie\".\nW II dekadzie XXI wieku obserwowany jest wzrost świadomości historii i kultury Kurpiów Białych oraz tożsamości regionalnej, co przekłada się na poczucie dumy z pochodzenia kurpiowskiego. Jednocześnie od wielu lat błędnie rozciąga się pojęcie \"Kurpie Białe\" na wszystkich mieszkańców i mieszkanki Puszczy Białej. Trzeba mieć świadomość, że obok Kurpiów, sprowadzonych do Puszczy Biskupiej w XVIII wieku, od średniowiecza teren zamieszkiwała chłopska ludność pańszczyźniana. We wsiach oprócz rdzennych Mazowszan mieszkali też Żydzi oraz osadnicy niemieccy sprowadzani głównie dla celów melioracyjnych i osiedlający się na zwartym obszarze (Wincentowo, Nury, Marianowo).\nPochodzenie i osadnictwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5321501", "fragment_id": "314500/3", "subtitle": "", "title": "Kurpie Białe", "document_id": "314500", "start_index": 4226.0, "parentId": 5321501.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5454951524734497}, "uuid": "8c108db0-cb7f-42ac-8096-45e533727a83"}, {"page_content": "Puszcza Biała, także Puszcza Biskupia – kompleks leśny ciągnący się w widłach Bugu i Narwi od Pułtuska po Ostrów Mazowiecką. Część Niziny Mazowieckiej. Zdominowana przez drzewostan sosnowy (ponad 90%).\nPowierzchnia tego obszaru wynosi ok. 85 000 hektarów (ok. 850 km²), w tym lasy zajmują ok. 51 000 hektarów (ok. 510 km²), przy czym 21,5% to lasy prywatne.\nTeren wpisany do obszarów chronionych Natura 2000.\nHistoria Puszczy.\nOd XIII wieku puszcza należała do biskupów płockich. Biskupi ci dość często rezydowali w swojej rezydencji w Pułtusku, w dworkach w Wyszkowie lub Broku. Ochrona zasobów Puszczy spowodowała, że jeszcze w XVIII wieku były to tereny najsłabiej zaludnione na Mazowszu. By nie naruszyć zasobów leśnych, osiedlano głównie ludzi znających gospodarkę leśną, poddając ich wcześniej dokładnej selekcji. Osadnikom pozwalano uprawiać rolę na niewielkich, dokładnie wyznaczonych „nowinach”, które miały wystarczyć na zaspokojenie osobistych potrzeb osadników. Tępiono tych, którzy próbowali samowolnie karczować lasy, bo leśne płody, bartnictwo, smolarnie, potażownie były źródłem dużych dochodów.\nPuszcza w swej historii była widownią wielu starć zbrojnych, od czasów średniowiecza do współczesnych. Znane są zwłaszcza walki prowadzone przeciw Szwedom przez mieszkańców Puszczy w czasie potopu i wojny północnej.\nUpadek Rzeczypospolitej doprowadził do przejęcia Puszczy przez skarb państwa zaborczego. Doprowadziło to w ciągu XIX wieku do dewastacji lasów wchodzących w skład puszczy. O ile jeszcze w XVIII wieku rosły tu olbrzymie dęby, to na skutek rabunkowej gospodarki prowadzonej w XIX wieku drzewostan puszczy uległ radykalnej zmianie, znanej nam dzisiaj.\nPierwsze próby ratowania puszczy podjęto dopiero po 1880 roku. Na nowo urządzaniem lasu zajęto się dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym i po II wojnie światowej.Część puszczy określana jest mianem Puszczy Czerwonej (Czerwonego Boru).\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Puszcza Biała.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=135246", "fragment_id": "16906/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza Biała", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "16906", "parentId": 135246.0, "score": 0.49244627356529236}, "uuid": "d65e2552-33bf-4053-82a2-bc5b52717843"}, {"page_content": ". Przybycie Kurpiów, niewielki napływ ludności niemieckiej (szczególnie na pobagienne Pulwy nad Narwią) oraz ludności żydowskiej, koncentrującej się w osadach rzemieślniczo-handlowych, nie zdominowały ludności mieszkającej w puszczy od stuleci, ale wpłynęły na zmianę struktury społeczno-gospodarczej. Niemniej ludność kurpiowska z Puszczy Zielonej przenikająca do Puszczy Białej przyniosła ze sobą nową kulturę, która z czasem oddziaływała na rdzenną ludność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5321501", "fragment_id": "314500/9", "subtitle": "", "title": "Kurpie Białe", "parentId": 5321501.0, "start_index": 12312.0, "source": "wikipedia", "document_id": "314500", "score": 0.3406636118888855}, "uuid": "f17e62c5-be63-4610-a6e1-1b8c788f9615"}, {"page_content": "Mazurzy wieleńscy – grupa etnograficzna ludności polskiej zamieszkująca Puszczę Notecką, osiadła na lewym brzegu Noteci w okolicach Wielenia i Krzyża, a także na prawym brzegu Warty we wsi Chojno w pobliżu Sierakowa.\nZasięg.\nLudność określająca się mianem \"Mazurów Wieleńskich\" zamieszkuje wsie w północnej części Puszczy Noteckiej (wsie Biała, Chełst, Drawsko, Kamiennik, Marylin – dawniej Smrodyniak, Mężyk, Miały, Kwiejce Nowe, Pęckowo, Piłka, Rosko i Wrzeszczyna) oraz jedną miejscowość na południu Puszczy – wieś Chojno. Niektórzy autorzy rozszerzają ten obszar o całe terytorium dóbr wieleńskich Sapiehów – czyli także wsie: Ciszkowo, Gulcz, Hamrzysko, Krucz, Kruteczek, Klępicz, Zawadę i Bielawy.\nLegenda o pochodzeniu Mazurów Wieleńskich.\nZgodnie z lokalną tradycją, identyfikujący się jako Mazurzy Wieleńscy pochodzą od osadników z Mazowsza, sprowadzonych przez \"księcia Sapiehę\", na opustoszałe tereny Puszczy Noteckiej (m.in. z powodu cholery). Pozostałością mazowieckiego pochodzenia ma być mazurzenie lokalnej ludności, które odróżnia ją od ludności wielkopolskiej. Mit o odrębności Mazurów Wieleńskich wzmacniały również żarty i dowcipy sąsiednich miejscowości piętnujące mieszkańców Chojna jako robiących wszystko \"„na popsyckę”\" (tj. odwrotnie niż należy).\nMit ten był powielany w szeregu relacji i opracowań etnograficznych (począwszy od Oskara Kolberga).\nUstalenia etnograficzne i historyczne.\nKazimierz Nitsch badając gwarę Mazurów Wieleńskich uznał, że w większym stopniu ma ona cechy wielkopolskie niż mazowieckie, a jej odrębność tłumaczył samorodną zmianą dialektyczną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1382298", "fragment_id": "191175/0", "subtitle": "", "title": "Mazurzy wieleńscy", "document_id": "191175", "start_index": 0.0, "parentId": 1382298.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22104516625404358}, "uuid": "6836e261-ee46-4d1e-b0ab-f8e9778157be"}, {"page_content": "Trudności z poprawnym zrozumieniem określenia „mazurski” ma również twórca teorii o pochodzeniu Kurpiów do Prusów, Sławomir Klec Pilewski, według którego „Kurpie nie przemieścili się podczas podboju Prus, oni już w Puszczy mieszkali (...). Ich folklor nie był importem i w niczym nie był podobny do słowiańskiego. Był on taki sam jak Prusów (...). Kurpie byli i są rdzennymi Prusami, zamieszkującymi Puszczę Zieloną od dawien dawna i jest ona ich ziemią, która w jakimś stopniu jest przedłużeniem miododajnej Barcji”. Błędnie stwierdza, że Kurpie zamieszkiwali Puszczę Zieloną już w czasach pruskich. Klec Pilewski odwołuje się też do spopularyzowanego w XIX wieku, a omówionego przez Adama Dobrońskiego określenia „Gocie”, błędnie nazywającego Kurpi Białych. Związki między Kurpiami a Mazurami w Prusach Wschodnich, które na początku XX wieku i w międzywojniu opisywał Chętnik, Klec Pilewski traktuje jako argument na poparcie swojej tezy, błędnie interpretując określenie „Mazurzy pruscy”. Odnosi się ono do ludności, która zasiedliła Prusy Książęce, emigrując z Mazowsza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5320981", "fragment_id": "314345/2", "subtitle": "", "title": "Kurpie Zielone", "source": "wikipedia", "start_index": 2823.0, "document_id": "314345", "parentId": 5320981.0, "score": 0.4707968235015869}, "uuid": "b8b21823-828d-4da5-8b98-a2c17759e253"}]}
{"id": "q_49", "question": "Do której rodziny zwierząt należy lama?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy grupy ssaków. Zobacz też: CDP w USA.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nLamy – grupa średniej wielkości ssaków kopytnych z rodziny wielbłądowatych zamieszkujących Amerykę Południową. Występują w stanie dzikim i udomowionym, cenione jako zwierzęta hodowlane, z których pozyskuje się wełnę, mleko i skóry. Wykorzystywane również jako zwierzęta juczne. Początkowo zaliczane były razem z wielbłądami do rodzaju \"Camelus\", w 1800 roku wyodrębniono je do rodzaju \"Lama\" . W 1924 Miller wyodrębnił wikunię do rodzaju \"Vicugna\" .\nNależą do nich trawożerne zwierzęta blisko spokrewnione z wielbłądami, o lżejszej od wielbłądów budowie, bez garbów na grzbiecie, z mniejszą głową. Lamy mają duże oczy osłonięte długimi rzęsami na górnej powiece. Są przystosowane do życia w górach i na terenach pustynnych. Wyróżniają się specyficznym zachowaniem obronnym: plują na przeciwnika śliną zmieszaną z treścią pokarmową i sokiem żołądkowym.\nTradycyjnie uważano, że w stanie dzikim występuje wikunia, która nigdy nie została udomowiona – oraz gwanako andyjskie, od którego wywodzą się dwie formy udomowione – lama i alpaka, a relacje pokrewieństwa przedstawiano następująco:\n o─┐\n ├────┐ \"Vicugna vicugna\" – wikunia\n │ └\"Vicugna pacos \" – alpaka\n └───┐ \"Lama guanicoe\" – gwanako andyjskie\n └── \"Lama glama\" – lama", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1273306", "fragment_id": "1116605/0", "subtitle": "", "title": "Lamy", "parentId": 1273306.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1116605", "source": "wikipedia", "score": 0.9499825239181519}, "uuid": "7fc8b90d-0ccf-4ccd-bf42-86ba2896efe8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia słowa \"lama\".\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nLama andyjska, dawniej: lama (\"Lama glama\") – udomowiony gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny wielbłądowatych (Camelidae). Występuje w Ameryce Południowej. Lamy wykorzystywane są głównie jako zwierzęta juczne oraz do produkcji wełny i mięsa. Dorosłe lamy osiągają do 250 kg wagi i 119 cm wysokości w kłębie. Lamy są zwierzętami socjalnymi, z rozbudowanymi zachowaniami grupowymi.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę \"Camelus Glama\". Holotyp pochodził z Andów, w Peru. Lineusz swój opis oparł na wcześniejszych opracowaniach różnych autorów dotyczących udomowionych stad.\nEwolucja i systematyka.\nUważa się, że przodkowie lam wyewoluowali około 40 milionów lat temu, na równinach Ameryki północnej. Podobnie jak przodkowie koniowatych, rozprzestrzeniły się stamtąd poprzez pomost lądowy do Starego Świata. Jednak w przeciwieństwie do koniowatych, nie wymarły w Nowym Świecie. Badania paleontologiczne wykazały, że plemiona Lamini (lamy) i Camelini (wielbłądy) rozdzieliły się 11 milionów lat temu, jednakże badania molekularne przesunęły to wydarzenie na 25 milionów lat temu.\nLamy wraz z innymi gatunkami wielbłądowatych Starego i Nowego Świata są jedynymi żyjącymi obecnie przedstawicielami podrzędu Talypoda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27257", "fragment_id": "172077/0", "subtitle": "", "title": "Lama andyjska", "document_id": "172077", "start_index": 1.0, "parentId": 27257.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9372739791870117}, "uuid": "3ca8fe63-5924-457f-86ea-c83d79f21d90"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nLama, wikunia (\"Lama\") – rodzaj ssaków z podrodziny Camelinae w obrębie rodziny wielbłądowatych (Camelidae).\nRozmieszczenie geograficzne.\nRodzaj obejmuje gatunki występujące w stanie dzikim Ameryce Południowej.\nMorfologia.\nDługość ciała 114–229 cm, długość ogona 15–27 cm, wysokość w kłębie 85–130 cm; masa ciała 38–220 kg.\nSystematyka.\nRodzaj zdefiniował w 1800 roku francuski przyrodnik Georges Cuvier w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej \"Lekcje anatomii porównawczej\". Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) lama andyjska (\"L. glama\").\nPodział systematyczny.\nNiektóre ujęcia systematyczne umieszczają \"L. vicugna\" i \"L. pacos\" w odrębnym rodzaju \"Vicugna\"; tutaj klasyfikacja z współcześnie występującymi gatunkami za \"Mammals Diversity Database\" i \"All the Mammals of the World\" (2023): \nKategorie IUCN:     – gatunek najmniejszej troski; GU – gatunek udomowiony, nie podlega ocenie przez IUCN.\nOpisano również wymarły gatunek żyjący w plejstocenie w Ameryce Południowej: \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3685141", "fragment_id": "1330438/0", "subtitle": "", "title": "Lama", "document_id": "1330438", "start_index": 0.0, "parentId": 3685141.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37952134013175964}, "uuid": "fd9e9dd3-6183-4d74-bb53-98d0f56fd5b0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nLamini – plemię ssaków z podrodziny Camelinae w obrębie rodziny wielbłądowatych (Camelidae).\nZasięg występowania.\nPlemię obejmuje gatunki występujące w Ameryce Południowej.\nPodział systematyczny.\nW zależności od ujęcia systematycznego do plemienia należy 1 (\"Lama\") lub 2 (\"Lama\" i \"Vicugna\") występujące współcześnie rodzaje; tutaj klasyfikacja za \"Mammals Diversity Database\" i \"All the Mammals of the World\" (2023):\nOpisano również gatunki wymarłe:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5084465", "fragment_id": "1087229/0", "subtitle": "", "title": "Lamini", "document_id": "1087229", "start_index": 0.0, "parentId": 5084465.0, "source": "wikipedia", "score": 0.229744091629982}, "uuid": "8b02a035-3bef-4372-954d-6d1ff3c8ec29"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWikunia andyjska, wikunia, wigoń (\"Lama vicugna\") – gatunek południowoamerykańskiego, roślinożernego ssaka parzystokopytnego, najmniejszego przedstawiciela rodziny wielbłądowatych (Camelidae), protoplasta alpaki, blisko spokrewniony z gwanako andyjskim i lamą, zwierzętami określanymi w języku polskim wspólną nazwą lamy. Żyje w małych grupach rodzinnych, na stokach Andów. Gatunek nie jest zagrożony wyginięciem. Rysunek wikunii andyjskiej znajduje się na herbie Peru.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1782 roku hiszpańsko-chilijski przyrodnik Juan Ignacio Molina, nadając mu nazwę \"Camellus Vicugna\". Holotyp pochodził z Chile. Okaz typowy nie został określony. Podgatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1917 roku brytyjski zoolog Oldfield Thomas nadając mu nazwę \"Lama vicugna mensalis\". Okaz typowy pochodził z Incapirra, na wysokości ft ( m), w Junín, w Peru. Okazem typowym był samiec znajdujący się w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie zebrany przez Jana Kalinowskiego.\nOddzielenie \"L. vicugna\" i \"L. guanicoe\" nastąpiło 2–3 miliony lat temu, co wskazuje, że te dwa gatunki należą do jednego taksonu, chociaż część ujęć systematycznych rozpoznaje dwa odrębne rodzaje – \"Lama\" i \"Vicugna\". Podgatunki są rozróżniane na podstawie genetyki, siedliska i morfologii. Północny podgatunek \"mensalis\" jest blisko spokrewniony z udomowionym \"L. pacos\". Autorzy \"Illustrated Checklist of the Mammals of the World\" rozpoznają dwa podgatunki.\nZasięg występowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27273", "fragment_id": "183966/0", "subtitle": "", "title": "Wikunia andyjska", "document_id": "183966", "start_index": 0.0, "parentId": 27273.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2715570628643036}, "uuid": "3a5f5432-6f86-4ba2-8ecd-22e8268e9e33"}, {"page_content": "Żyją w grupach rodzinnych złożonych z dominującego samca i kilku, zwykle 6, samic oraz ich młodych. Samce są terytorialne. Zwierzęta porozumiewają się za pomocą wydawanych dźwięków. Używają również do tego uszu (kładąc je bądź stawiając). Samce lam walczą o pozycję w grupie uderzając się szyjami, kopiąc, gryząc i plując. Plucie jest także oznaką zdenerwowania.\nRozmnażanie.\nLamy mogą rozmnażać się przez cały rok. W krajach Ameryki Południowej większość młodych rodzi się w ciągu cieplejszych miesięcy, kiedy jest więcej dostępnej żywności; jednakże analiza dat urodzeń lam w Stanach Zjednoczonych wykazała, że zwierzęta trzymane w dobrych warunkach, z dobrym dostępem do żywności przez cały rok, młode rodzą się o każdej porze roku, choć 73% młodych rodzi się między czerwcem i listopadem. Lamy nie przechodzą rui, do wystąpienia owulacji zwykle niezbędna jest kopulacja. Stąd też lamy zalicza się do grupy zwierząt z owulacją indukowaną. Ciąża trwa ok. 360 dni. Samica zwykle rodzi jedno młode (ciąże mnogie są dość rzadkie) o wadze narodzeniowej ok. 10 kg. Matka opiekuje się młodym przez cztery miesiące. Samice osiągają dojrzałość płciową w wieku 12 miesięcy, samce – 3 lat.\nWykorzystanie przez człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27257", "fragment_id": "172077/3", "subtitle": "", "title": "Lama andyjska", "source": "wikipedia", "start_index": 4852.0, "parentId": 27257.0, "document_id": "172077", "score": 0.3393290638923645}, "uuid": "04441fb4-3052-4d57-b4fe-634981377b5d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nAlpaka (\"Lama pacos\") – udomowiony południowoamerykański, trawożerny gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny wielbłądowatych (Camelidae). Zwierzę udomowione, hodowane dla wełny i mięsa, przypomina nieco lamę, ale jest od niej mniejsza i z budowy ciała bardziej podobna do owcy.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz nadając mu nazwę \"Camelus pacos\". Miejsce typowe to Peru. Linneusz swój opis oparł na wcześniejszych opracowaniach różnych autorów.\nOstatnie analizy DNA (sekwencje mtDNA i jądrowe markery mikrosatelitarne) wykazały, że alpaka została udomowiona z podgatunku \"L. vicugna\", \"L. v. mensalis\". Wykopaliska archeologiczne w Telarmachay w środkowych Andach w Peru wskazują, że został udomowiony 5500–6500 lat temu przez społeczność łowców-zbieraczy. Nie rozpoznano podgatunków ale rozpoznawane są dwie odrębne rasy: Huacaya i Suri.\nWystępowanie.\nAlpaki są zwierzętami stadnymi, które hodowane są w całej Ameryce Południowej. Zazwyczaj jednak żyją w umiarkowanych warunkach w środkowych Andach od środkowego Peru do środkowej Boliwii i północnego Chile na wysokości od około 3500 do 5200 m n.p.m. Nie są ograniczone do określonego środowiska, co sprawia, że są łatwe w utrzymaniu i występują na wielu obszarach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27268", "fragment_id": "172081/0", "subtitle": "", "title": "Alpaka (zwierzę)", "parentId": 27268.0, "start_index": 1.0, "document_id": "172081", "source": "wikipedia", "score": 0.29815202951431274}, "uuid": "d9eca059-87c3-46a9-8a1f-94c536c80dc7"}, {"page_content": "\"Lama glama\" została wyhodowana selektywnie z \"L. guanicoe\" w celu wykorzystania jej jako zwierzęta juczne oraz do produkcji mięsa. Udomowienie lamy miało miejsce 4000–4500 lat temu w południowo-środkowych Andach (półniocne Chile i północno-zachodnia Argentyna) i 4500–5500 lat temu w środkowych Andach (Junín de los Andes, Argentyna). Szczątki osteologiczne i analiza DNA dokumentują pochodzenie udomowienia w obrębie rozmieszczenia północnego podgatunku \"L. guanicoe\", \"L. g. cacsilensis\". Nie rozpoznano podgatunków, ale istnieją dwie odrębne rasy fenotypowe: lamy o krótkiej wełnie orazy lamie o długiej wełnie. \nNazewnictwo zwyczajowe.\nW polskiej literaturze zoologicznej dla oznaczenia gatunku używana była nazwa zwyczajowa „lama”. Jednak w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi przypisano oznaczenie lama andyjska, rezerwując nazwę lama dla rodzaju \"Lama\".\nRasy.\nMożna wyszczególnić kilka ras lam:\nWystępowanie.\n\"Lama glama\" występuje w Peru, Boliwii i Argentynie. Dawniej zasięg jej występowania był znacznie szerszy. Lamy były głównymi zwierzętami transportowymi Inków i występowały pierwotnie na terenie całego państwa. Udomowienie gatunku o takiej budowie ciała, jaką ma lama, prawdopodobnie spowodowało, że Inkowie nie wynaleźli koła. Lamy były za słabe, by ciągnąć ładunki na wozach, dlatego były używane jako zwierzęta juczne. Hodowana jest zwykle na wysokościach 2300–4000 m n.p.m. Została wprowadzona do hodowli w Ameryce Północnej, Europie i Australii. W 2005 roku liczebność lam szacowano na około 3,8 milionów osobników.\nCharakterystyka.\nBudowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27257", "fragment_id": "172077/1", "subtitle": "", "title": "Lama andyjska", "parentId": 27257.0, "start_index": 1470.0, "document_id": "172077", "source": "wikipedia", "score": 0.5924403071403503}, "uuid": "44d64785-2a04-44a7-bbb8-996906184281"}, {"page_content": "Ze ssaków charakterystyczny zwierzęciem jest lama żyjąca w Andach, która jest wykorzystywana jako zwierzę juczne. Na wybrzeżu liczne są gady, zaś w lasach tropikalnych spotkać można rzadko występującego jaguara, oraz gryzonia – aguti i kapibarę. Liczne są owady, głównie mrówki, i jadowite pająki z rodziny ptaszników.\nW Peru ochroną objęto 14,6% (2006) powierzchni kraju.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2165059", "fragment_id": "462177/8", "subtitle": "", "title": "Geografia Peru", "document_id": "462177", "start_index": 11073.0, "parentId": 2165059.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3087611496448517}, "uuid": "56169ed3-8f87-4cd4-80af-cfe8b105df36"}, {"page_content": "Są zwierzętami stadnymi, tworzą haremowe grupy rodzinne złożone z samca, kilku samic i ich potomstwa. Żywią się trawą i liśćmi drzew i krzewów. Kopulują w pozycji siedzącej. Ciąża trwa do 11 miesięcy. Samica rodzi jedno, w pełni rozwinięte młode, które podąża za matką krótko po urodzeniu.\nEwolucja.\nPrzedstawiciele wielbłądowatych pojawili się na obszarze dzisiejszej Ameryki Północnej w górnym eocenie, gdzie rozprzestrzenili się w pliocenie, a następnie przedostali do Azji przez most lądowy Beringa i do Ameryki Południowej. Wielbłądowate Ameryki Północnej wyginęły ok. 10 tys. lat temu.\nSystematyka.\nRodzina wielbłądowatych obejmuje jedną współcześnie występującą podrodzinę:\nOpisano również kilka podrodzin wymarłych:\nOpisano również rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej i nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych podrodzin:\nMieszańce międzygatunkowe.\nWielbłądy i lamy mogą krzyżować się pomiędzy sobą. Hybryda wielbłąda jednogarbnego z dwugarbnym to birtugan. Hybryda lamy i wielbłąda jednogarbnego (cama) została uzyskana poprzez sztuczne unasienianie.\nMiędzynarodowy Rok Wielbłądowatych.\nZgromadzenie Ogólne ONZ, na wniosek FAO – ogłosiło rok 2024 Międzynarodowym Rokiem Wielbłądowatych: „ze względu na ich kluczową rolę w zapewnieniu środków do życia milionom gospodarstw domowych żyjących w nieprzyjaznym środowisku w ponad 90 krajach, zwłaszcza ludności tubylczej i społecznościom lokalnym” oraz „w celu budowania świadomości na temat niewykorzystanego potencjału wielbłądowatych oraz wezwania do zwiększonych inwestycji w sektorze wielbłądowatych, propagując intensyfikację badań, rozwój potencjału oraz wykorzystanie innowacyjnych praktyk i technologii”.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27255", "fragment_id": "172075/1", "subtitle": "", "title": "Wielbłądowate", "document_id": "172075", "start_index": 1466.0, "parentId": 27255.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11512837558984756}, "uuid": "4c543d4d-0694-43b7-8140-72b9f2381042"}]}
{"id": "q_50", "question": "W którym wieku żył Sofokles?", "answer": [{"page_content": "W 420 p.n.e. wraz z wprowadzeniem publicznego kultu Asklepiosa w Atenach Sofokles został wybrany na jego kapłana, natomiast w jego własnym domu wystawiono ołtarz z podobizną Asklepiosa przeniesioną z Epidauros, który mieścił się w prywatnym domu tragika aż do chwili wystawienia bóstwu stosownego przybytku świątynnego. Z tego właśnie powodu Sofokles uzyskał pośmiertny przydomek \"dexion\", czyli „odbiorca”.\nW 413 p.n.e. Sofokles został wybrany jednym z komisarzy badających sprawę klęski wyprawy sycylijskiej wysłane przez stronnictwo Alcybiadesa w celu zdobycia Syrakuz.\nSofokles podobno dożył późnej starości - zmarł w wieku 90 lat w 406 roku p.n.e. Nie doczekał zakończenia wojny peloponeskiej. Jego śmierć zbiegła się w czasie z niemal całkowitym upadkiem znaczenia politycznego polis ateńskiej. Aby zademonstrować swój szacunek do zmarłego Sofoklesa, wystawiano jego sztuki w Lenajach, natomiast jego niedokończona sztuka \"Edyp w Kolonie\" stanowiąca środkową część triady rozpoczynającej się sztuką \"Edyp królem\", a zamkniętą \"Antygoną\", została dokończona przez wnuka Sofoklesa ze związku z Theoris - Sofoklesa Młodszego i jako \"opus posthumum\" została wystawiona wkrótce po jego śmierci. Historiografia antyczna (lubująca się w podawaniu rozmaitych anegdot na temat słynnych postaci) przekazała historię, według której przyczyną śmierci Sofoklesa miało być udławienie się jagodą winogronową.\nSofokles ożenił się z obywatelką ateńską Nikostratą, z którą miał syna Jofona. Wiadomo także, że miał kochankę znaną pod imieniem Theoris, pochodzącą z peloponeskiego miasta Sykion. Ze związku z Theoris narodził się drugi syn Sofoklesa - Ariston, ojciec Sofoklesa zwanego Młodszym. Jofon i Sofokles Młodszy zostali tragediopisarzami.\nTwórczość.\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5672", "fragment_id": "174966/3", "subtitle": "", "title": "Sofokles", "document_id": "174966", "start_index": 4405.0, "parentId": 5672.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7180806398391724}, "uuid": "513ff36d-df3d-4fc9-bb59-9459e7131607"}, {"page_content": "Sofokles (starogr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Σοφοκλῆς&lt;/&gt;; ur. ok. 496 p.n.e. w Kolonos, zm. 406 p.n.e. w Atenach) – największy obok Ajschylosa i Eurypidesa tragik starożytnej Grecji. \nSofokles był także politykiem, dowódcą wojskowym i kapłanem. Jego działalność polityczna i praca twórcza przypadają na okres pomiędzy twórczością Ajschylosa a życiem Eurypidesa.\nZarówno za życia, jak i po śmierci był czczony przez współobywateli jako bohater.\nŻyciorys.\nUrodzony prawdopodobnie w 496 roku p.n.e. w gminie Kolonos (\"Colonus Hippius\", obecnie na przedmieściach Aten) w Attyce w bogatej rodzinie kupieckiej. Inne źródła podają, iż urodził się rok wcześniej w rodzie arystokratycznym. Sofokles był prawdopodobnie zapisany jako obywatel w księgach demu wiejskiego Kolonos, w którym często osadzał akcję swoich tragedii. Pewne jest, że Sofokles urodził się na kilka lat przed bitwą maratońską w roku 490, niektórzy badacze (Lloyd-Jones, Sommerstein) uznają przełom lat 497/496 za najbardziej prawdopodobną datę narodzin tragika. \nOjcem Sofoklesa był Sofillos – właściciel manufaktury czy też dużego warsztatu zajmującego się wytwarzaniem broni. Zakład rzemieślniczy ojca Sofoklesa opierał się na pracy wyspecjalizowanych niewolników, z czego rodzina Sofillosa musiała czerpać niemałe zyski, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że Ateny prowadziły wówczas wojnę z Persją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5672", "fragment_id": "174966/0", "subtitle": "", "title": "Sofokles", "document_id": "174966", "start_index": 0.0, "parentId": 5672.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7663036584854126}, "uuid": "9254dfb4-edbd-4b1b-80cc-6cf24e67f0fb"}, {"page_content": "Sofokles szybko przejął pozycję swojego wielkiego poprzednika. W ciągu swojego długiego, bo około 90-letniego, życia napisał 123 tragedie i dramaty satyrowe przeznaczone do wykonywania podczas festiwali religijnych. Pierwsze miejsce zajął 24 razy, zaś przyjmuje się, że 13 razy pokonał w rywalizacji Ajschylosa. Akme jego twórczości przypadła na lata największego rozkwitu Attyki, która wyszła zwycięsko z zakrojonej na szeroką skalę wyprawy Kserksesa I. Sofokles stał się jednym z najbardziej szanowanych obywateli ateńskich. Przyjaźnił się z Herodotem i Peryklesem. Był też kapłanem herosów Amynosa i Halona oraz boga Asklepiosa. \nChociaż nie przejawiał zbyt dużego zainteresowania sprawami polityki, pełnił liczne stanowiska w służbie publicznej w administracji ateńskiej (dwukrotnie był strategiem) (441 p.n.e./440 p.n.e.), był także jednym ze skarbników Związku Delijskiego (443 p.n.e./442 p.n.e.). Osoby przynależące do kolegium publicznych skarbników (gr. Ἑλληνοταμίαι) musiały zgodnie z podziałem społeczeństwa potwierdzonym przez Solona w roku 594 p.n.e. należeć do najwyższej pod względem posiadanego majątku grupy tzw. pięciusetmiarowców (pentakosiomedimnoi), gdyż za ewentualne sprzeniewierzenie publicznych pieniędzy odpowiadały całym swoim majątkiem. Fakt pełnienia przez Sofoklesa tak odpowiedzialnego stanowiska świadczy o bardzo wysokim statusie majątkowym tragika. \nW 440 p.n.e. u boku Peryklesa Sofokles uczestniczył w tłumieniu buntu na Samos (w roku 440 obydwaj pełnili funkcję strategów), który wybuchł z powodu niezadowolenia po scentralizowaniu przez Ateńczyków struktury Ateńskiego Związku Morskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5672", "fragment_id": "174966/2", "subtitle": "", "title": "Sofokles", "document_id": "174966", "start_index": 2778.0, "parentId": 5672.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42106565833091736}, "uuid": "9887aede-bf08-426f-ac3b-2b8ce6aac856"}, {"page_content": "Sofoklesa kształcono od dzieciństwa w myśl zasady kalokagatia, polegającej na harmonijnym łączeniu zalet duchowych z cielesnymi. Uczył się więc muzyki, tańca, gimnastyki i poznawał twórczość wielkich poetów. W wieku 16 lat (według innej wersji mając lat 15) został wybrany do chóru chłopców opiewającego zwycięstwo pod Salaminą. Wybór ten był niezmiernie ważnym wyróżnieniem, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że Sofoklesowi przydzielono rolę kierownika chóru. \nBył aktorem oraz twórcą dramatów. Pierwszy raz stanął do zawodów dionizyjskich w wieku 28 lat i od razu otrzymał główną nagrodę pokonując wówczas sławnego już i powszechnie szanowanego Ajschylosa. Działo się to w 468 roku p.n.e. Prawdopodobnie pierwsza triada tragediowa Sofoklesa zawierała sztukę \"Triptolemus\". Data artystycznego debiutu Sofoklesa przytaczana tutaj pochodzi od Plutarcha (\"Żywoty\", Żywot Peryklesa, 8.5) i ostatnio jest podawana w wątpliwość. Najprawdopodobniej bowiem debiut artystyczny Sofoklesa przypada na rok 470 p.n.e., zatem zwycięstwo w zawodach dionizyjskich byłoby tylko pierwszym tak spektakularnym sukcesem w karierze artystycznej młodego Sofoklesa. W swoim \"Żywocie Kimona\" Plutarch przedstawił przebieg agonu tragediowego pomiędzy obydwoma dramaturgami. Agon zakończył się w sposób nietypowy, ponieważ zdania arbitrów były podzielone. Pokonany Ajschylos miał według Plutarcha dobrowolnie udać się na wygnanie na Sycylię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5672", "fragment_id": "174966/1", "subtitle": "", "title": "Sofokles", "parentId": 5672.0, "start_index": 1362.0, "document_id": "174966", "source": "wikipedia", "score": 0.6051099300384521}, "uuid": "b9e526b4-3746-4fe7-9754-e83ed4919f87"}, {"page_content": "Byli to: Ajschylos, Sofokles oraz Eurypides. W V wieku p.n.e. pisali oni swe tragedie, które następnie wystawiali w teatrze Ateńskim. Z ich trójcy najwybitniejszy był Sofokles, który nigdy nie zajął trzeciego miejsca w ich konkursach.\nTragedia IV w..\nW IV w. p.n.e. tragedia grecka zeszła na dalszy plan wobec zainteresowania prozą, a jej poziom artystyczny znacznie spadł. Wystawiano jednak nowe tragedie, a także wznawiano stare. Do najwybitniejszych tragików tego okresu należeli Astydamas, syn tragika Morismosa, jego syn Astydamas Młodszy i Teodektes z Faselis, ponadto Afareus, Euretos, Dikajogenes, Timokles, Poliejdos, Antyfon (\"Antymach\", \"Meleager\"), Kleajnetos i Klejtofon.\nTragedia hellenistyczna.\nW okresie hellenistycznym dramat grecki nie miał wybitnych przedstawicieli, choć epoka ta wydała dość liczne utwory. Głównym ośrodkiem kultury hellenistycznej, w tym twórczości dramaturgicznej, była Aleksandria. Ptolemeusz I zbudował w tym mieście teatr Dionizosa, w którym zgodnie z tradycją urządzano agony tragiczne, publiczność aleksandryjska preferowała jednak organizowane w tym samym teatrze widowiska i uroczystości dworskie i religijne. Przepych tego rodzaju widowisk był ogromny, przekraczał przepych przypisywany widowiskom rzymskim. Brak popytu na tragedie wpłynął hamująco na rozwój twórczości dramatycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2271166", "fragment_id": "492770/22", "subtitle": "", "title": "Tragedia starogrecka", "document_id": "492770", "start_index": 25699.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2271166.0, "score": 0.07509548962116241}, "uuid": "0b563539-74d9-42d8-9e31-0266ea2ae3ad"}, {"page_content": "Tragedie greckie powstawały od VI w. p.n.e. do okresu rzymskiego, wszystkie zachowane w całości są jednak dziełami trzech wielkich tragików ateńskich V w. p.n.e. – Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Czas ich działalności obejmuje łącznie zaledwie 80 lat. Pierwsze wystawienie tragedii odbyło się w 534 p.n.e. w Atenach za rządów Pizystrata – pierwsza zachowana tragedia, \"Persowie\" Ajschylosa (472 p.n.e.), wiąże się ze zwycięstwem Aten stanowiącym początek ich potęgi politycznej i kulturalnej. Koniec potęgi Aten na skutek ich klęski w wojnie peloponeskiej (404 p.n.e. – trzy lata po śmierci Eurypidesa i dwa lata po śmierci Sofoklesa) jest zarazem końcem epoki wielkich ateńskich utworów tragicznych. Zachowało się siedem tragedii Ajschylosa, siedem tragedii Sofoklesa i osiemnaście tragedii Eurypidesa (w tym \"Rhesos\", prawdopodobnie nieautentyczny). Wybór ten (prócz ośmiu przekazanych przez inne źródła) dokonał się w czasach cesarza Hadriana. Nie dotarły do naszych czasów tragedie poprzedzające twórczość Ajschylosa ani następujące po Eurypidesie, a także większość twórczości trójki wielkich tragików – według źródeł starożytnych łącznie z dramatami satyrowymi Ajschylos miał bowiem napisać dziewięćdziesiąt tragedii, Sofokles ponad sto, a Eurypides dziewięćdziesiąt dwie. Świetność tragedii wiąże się więc ściśle z okresem politycznego rozkwitu Aten – tragedie IV w., tragedie aleksandryjskie i tragedie przed Ajschylosem są słabo znane (żadna nie zachowała się w całości) i cechuje je o wiele mniejsza wartość literacka", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2271166", "fragment_id": "492770/0", "subtitle": "", "title": "Tragedia starogrecka", "document_id": "492770", "start_index": 0.0, "parentId": 2271166.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08678347617387772}, "uuid": "befdad2f-8213-4f6b-8ef7-5f5348b0eccd"}, {"page_content": "Andrzej Lopadios – filolog bizantyński z I połowy XIV wieku.\nAndrzej Lopadios żył w I połowie XIV wieku. Był uczniem i przyjacielem Manuela Moschopula i autorem \"Leksykonu wiedeńskiego\" (\"Lexicon Vindobonense\"). \"Leksykon\" został ułożony w porządku alfabetycznym. Zawiera hasła często zaopatrzone w krótkie ekscerpty z pisarzy i poetów starożytnych, których utwory zaginęły. Dzięki Lopadiosowi zachowały się fragmenty zaginionych tragedii Sofoklesa czy komedii Ferekratesa (V w. p.n.e.). Hasła \"Leksykonu\" roją się od błędów i powtórzeń. W pracy nad \"Leksykonem\" Lopadios korzystał z epitomy Harpokrationa, gramatyka aleksandryjskiego (II-IV w.), twórcy \"Leksykonu dziesięciu mówców\", \"Liber Suda\" oraz tzw. \"Leksykonu Zonarasa\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2810024", "fragment_id": "1630728/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Lopadios", "parentId": 2810024.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1630728", "score": 0.5}, "uuid": "d0eee537-9af4-4a51-8289-fc2558923523"}, {"page_content": "W wystąpieniach swoich był szlachetny i wytworny. Unikał słów uszczypliwych i złośliwych. Podczas swych wykładów odpowiadał na pytania w pozycji stojącej, przechadzając się tam i z powrotem. Stronił od życia publicznego, mieszkając w ogrodzie Akademii. Uczniowie, by być blisko niego, pobudowali wokół domki. Polemon starał się prawdopodobnie naśladować Ksenokratesa. Był rozmiłowany w Sofoklesie, mawiając, że był tragicznym Homerem, a ten epickim Sofoklesem. Umarł w podeszłym wieku na suchoty. Euzebiusz z Cezarei w swym dziele pt. \"Kronika\" podał, że zmarł w r. 270/269 p.n.e. lub 276/275 p.n.e. (w kilku innych rękopisach). Pozostawił po sobie wiele dzieł. Jego następcą na stanowisku scholarchy został Krates z Aten.\nPoglądy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2606696", "fragment_id": "1612624/1", "subtitle": "", "title": "Polemon z Aten", "parentId": 2606696.0, "start_index": 1073.0, "document_id": "1612624", "source": "wikipedia", "score": 0.20211991667747498}, "uuid": "9e707f5e-6622-4380-a2b1-30433f593f1a"}, {"page_content": "Sofoklis Wenizelos ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Σοφοκλής Βενιζέλος&lt;/&gt;; ur. 3 listopada 1894 w Chanii, zm. 7 lutego 1964 na pokładzie statku \"Hellas\") – grecki polityk, premier Grecji (1944, 1950-1951), minister obrony (1950, 1952).\nŻyciorys.\nBył drugim synem Elefteriosa Wenizelosa i Marii z d. Kateluzu. Ukończył szkołę wojskową Ewelpidon w stopniu podporucznika. W czasie I wojny światowej służył w armii, wziął udział w wojnie grecko-tureckiej w Azji Mniejszej, kończąc wojnę w stopniu kapitana piechoty. Po wystąpieniu z armii rozpoczął karierę polityczną w szeregach Partii Liberalnej (w której działał jego ojciec). W latach 1922-1928 przebywał w Paryżu jako attache wojskowy Grecji, awansując w tym czasie do stopnia pułkownika. Po zakończeniu misji dyplomatycznej przeszedł w stan spoczynku.\nW 1940 próbował powrócić do służby czynnej w armii, ale jego podanie zostało odrzucone. W roku 1941 po zajęciu Grecji przez wojska niemieckie i włoskie, Wenizelos objął stanowisko ambasadora Grecji w USA (reprezentował rząd grecki na uchodźstwie). W 1943 po raz pierwszy objął stanowisko ministerialne w rządzie Emanuila Tsuderosa, a w kwietniu 1944 przez dwa tygodnie kierował rządem Grecji. Po powrocie do Grecji objął stanowisko wiceprezesa Partii Liberalnej, a w 1948 stanął na czele partii. W latach 1950-1951 dwukrotnie stawał na czele rządu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5732442", "fragment_id": "1277342/0", "subtitle": "", "title": "Sofoklis Wenizelos", "document_id": "1277342", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5732442.0, "score": 0.1906222701072693}, "uuid": "66c43ce7-8cd1-417a-8a8c-89cef30a8b4a"}, {"page_content": "Po powrocie do rodzinnego miasta miał uczestniczyć w wygnaniu znienawidzonego Lygdamisa, ale zaraz wrócił na Samos, skąd w roku 445 p.n.e. przybył do Aten, gdzie czytał publicznie fragmenty swych prac, co wynagrodzono mu sumą 10 talentów. Nie wiadomo, czy miał podobne występy w Olimpii (tak twierdził Lukian). Wątpić należy w wielki wpływ, jaki miały te odczyty wywrzeć na młodego jeszcze Tukidydesa. W stolicy Attyki bliskie kontakty nawiązał z Peryklesem. Wynika to z wypowiedzi Herodota o znaczeniu świata helleńskiego, o konstytucji ateńskiej, jak również z tego, że przy każdej sposobności z uznaniem wyrażał się o Alkmeonidach, przodkach Peryklesa ze strony matki (III, 39nn; V,62; VI,126nn) oraz ze wzmianek na temat urodzin samego Peryklesa (VI, 31). Zetknął się także z Sofoklesem, który napisał na jego cześć zachowaną częściowo elegię (II, 35), prawdopodobnie z roku 440 p.n.e. Z utworu tego zachował się tylko początkowy fragment, ale o znajomości prac Herodota świadczyć mogą niektóre fragmenty tragedii Sofoklesa:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"...więc się wspierają na Egipcjan wzorze,&lt;br&gt;Tamtym podobni myślą, życiem całym,&lt;br&gt;Bo tam mężczyźni czas trawią w komorze&lt;br&gt;I siedzą przędąc, a kobiet udziałem&lt;br&gt;Około życia się krzątać zapasów...\"\nSofokles, Edyp w Kolonie,337nn, tłum. P. Gruszka\nTen sam fragment u Herodota brzmi zupełnie podobnie:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32196", "fragment_id": "180319/2", "subtitle": "", "title": "Herodot", "document_id": "180319", "start_index": 2549.0, "parentId": 32196.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07278694212436676}, "uuid": "371747d9-e15b-430a-827d-ad7ad5968cfd"}]}
{"id": "q_51", "question": "W której europejskiej stolicy funkcjonuje lunapark Tivoli?", "answer": [{"page_content": "Ogrody Tivoli – położony w centrum Kopenhagi park rozrywki i ogród otwarty 15 sierpnia 1843 roku. Jest drugim najstarszym parkiem rozrywki świata po Dyrehavsbakken, znajdującym się w pobliskim Klampenborg[].\nObecnie Tivoli jest najczęściej odwiedzanym parkiem rozrywki w Skandynawii oraz trzecim najczęściej odwiedzanym w Europie[].\nHistoria.\nPierwotnie park nosił nazwę „Tivoli &amp; Vauxhall”; „Tivoli” nawiązywać miało do Jardin de Tivoli, nieistniejących dziś ogrodów w Paryżu (które z kolei wzięły swoją nazwę od miejscowości Tivoli we Włoszech, niedaleko Rzymu), natomiast „Vauxhall” do ogrodów o tej samej nazwie, położonych w Londynie.\nZałożyciel Tivoli, Georg Carstensen (1812–1857), uzyskał pięcioletnie nadanie ziemi od króla Danii, Chrystiana VIII, mówiąc mu, że „gdy ludzie bawią się dobrze, nie myślą o polityce”. Monarcha zagwarantował Carstensenowi niemal 15 akrów ziemi (61 tys. m²) położonej na wzgórzu na zewnątrz Vesterport (Zachodniej Bramy) za roczną opłatą 945 koron. Aż do lat 50. XIX wieku Tivoli znajdowało się za miastem, a dostęp do parku możliwy był przez Vesterport.\nOd samego początku park Tivoli oferował szeroką gamę atrakcji: budynki w egzotycznym orientalnym stylu: teatr, altany, restauracje i kawiarnie, ogrody kwiatowe oraz mechaniczne urządzenia, takie jak karuzele i proste kolejki górskie. Po zmroku park rozświetlały różnobarwne latarnie. W niektóre wieczory urządzano pokazy sztucznych ogni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=450661", "fragment_id": "1571219/0", "subtitle": "", "title": "Ogrody Tivoli", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1571219", "parentId": 450661.0, "score": 0.7003910541534424}, "uuid": "1ee98991-4e2f-48d8-ba8c-cdda0b2b6b03"}, {"page_content": "Drugim najstarszym na świecie wesołym miasteczkiem jest \"Tivoli\" w Kopenhadze. Dostępna jest tam najstarsza kolejka górska na świecie (z 1914 roku, projektu LaMarcusa Adny Thompsona, wynalazcy tego urządzenia). Znajduje się tam również sala koncertowa. Występują tam gwiazdy muzyki klasycznej, baletu czy teatru naprzemiennie z wykonawcami muzyki popularnej, takimi jak Lady Gaga czy Elton John.\nNajczęściej odwiedzanymi parkami rozrywki w Europie są Disneyland Resort Paris, Europa-Park, Efteling, Port Aventura, Gardaland.\nAtrakcje w lunaparkach.\nPrzykładowe atrakcje w polskich lunaparkach:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=247075", "fragment_id": "1436416/2", "subtitle": "", "title": "Lunapark", "source": "wikipedia", "start_index": 3461.0, "document_id": "1436416", "parentId": 247075.0, "score": 0.8663330078125}, "uuid": "5264685d-677a-406d-8124-7c488e1da80b"}, {"page_content": "Tivoli Gröna Lund, Gröna Lund ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sv\"&gt;Zielony Gaj&lt;/&gt;) lub Grönan – park rozrywki położony w Sztokholmie na wyspie Djurgården, otwarty w 1883 roku. Posiada ponad 30 atrakcji, w tym 7 kolejek górskich. Latem odbywają się tam także koncerty.\nAtrakcje.\nKolejki górskie.\nCzynne.\nW roku 2024 w parku znajdowało się 7 czynnych kolejek górskich:\nNieczynne.\nW roku 2024 w parku znajdowała się 1 nieczynna kolejka górska:\nUsunięte.\nW roku 2024 6 z 14 kolejek górskich zbudowanych w historii parku było usuniętych:\nWypadki.\n25 czerwca 2023 roku na kolejce Jetline zdarzył się śmiertelny wypadek, przez który park został tymczasowo zamknięty. Kolejka pozostaje nieczynna do odwołania.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2713683", "fragment_id": "1630175/0", "subtitle": "", "title": "Gröna Lund", "document_id": "1630175", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2713683.0, "score": 0.06739132851362228}, "uuid": "135b66fe-b532-47ec-a437-3a9ed2799c12"}, {"page_content": "Villa d’Este – willa znajdująca się w Tivoli niedaleko Rzymu. Arcydzieło architektury oraz projektowania ogrodów. Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nVilla d’Este została przebudowana na rozkaz kardynała Ippolito d’Este (1509–1572), syna Alfonsa I d’Este, księcia Ferrary i Modeny, oraz Lukrecji Borgii, córki papieża Aleksandra VI. Kolejny papież – Juliusz III mianował Ippolita zarządcą Tivoli i w prezencie dał mu villę. Całkowitej przebudowy dokonano według planów Pirro Ligorio i pod kierunkiem architekta-inżyniera z Ferrary – Alberto Galvani (nadwornego architekta rodziny d’Este). Głównym malarzem i dekoratorem wnętrz był Livio Agresti z Forlì. Od 1550 do jego śmierci w 1572 – kiedy villa była już niemal wykończona, Agresti stworzył budynek podobny do pałacu, otoczony wspaniałymi tarasowymi ogrodami w stylu późnego renesansu.\nPrzypisy.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Ogrody Tivoli\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1042639", "fragment_id": "1356800/0", "subtitle": "", "title": "Villa d’Este", "parentId": 1042639.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1356800", "score": 0.11011650413274765}, "uuid": "4ea8c013-a314-41b9-bdca-273dbc6d5f1b"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2008.\"\nHiszpania - Rosja.\nWtorek, 10 czerwca 2008&lt;br&gt;\n18:00 – Tivoli Neu, Innsbruck – Widzów: 30 772\n&lt;br&gt;\n Konrad Plautz\n Egon Bereuter\n Markus Mayr\nGrecja - Szwecja.\nWtorek, 10 czerwca 2008&lt;br&gt;\n20:45 – Stadion Wals-Siezenheim, Salzburg – Widzów: 31 063\n&lt;br&gt;\n Massimo Busacca\n Matthias Arnet\n Stephane Cuhat\nSzwecja - Hiszpania.\nSobota, 14 czerwca 2008&lt;br&gt;\n18:00 – Tivoli Neu, Innsbruck – Widzów: 30 772\n&lt;br&gt;\n Pieter Vink\n Adriaan Inia\n Hans Ten Hoove\nRosja - Grecja.\nSobota, 14 czerwca 2008&lt;br&gt;\n20:45 – Stadion Wals-Siezenheim, Salzburg – Widzów: 31 063\n&lt;br&gt;\n Roberto Rosetti\n Alessandro Griselli\n Paolo Calcagno\nGrecja - Hiszpania.\nŚroda, 18 czerwca 2008&lt;br&gt;\n20:45 – Stadion Wals-Siezenheim, Salzburg – Widzów: 30 883\n&lt;br&gt;\n Howard Webb\n Darren Cann\n Mike Mullarkey\nSzwecja - Rosja.\nŚroda, 18 czerwca 2008&lt;br&gt;\n20:45 – Tivoli Neu, Innsbruck – Widzów: 30 772\n&lt;br&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1393155", "fragment_id": "212530/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2008/Grupa D", "document_id": "212530", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1393155.0, "score": 0.09031818062067032}, "uuid": "f1ab724c-6655-4b31-8eab-2b339b332dc6"}, {"page_content": "Gwardia Tivoli (\"Tivoli Guard\") jest zespołem muzycznym, złożonym z chłopców w wieku od 8 do 16 lat. Ubrani są w mundury, będące nawiązaniem do tych noszonych przez \"Den Kongelige Livgarde\" (\"Royal Life Guards\") – oddziały piechoty duńskiej armii, których zadaniem jest z jednej strony walka na linii frontu, z drugiej – pełnienie funkcji reprezentacyjnej gwardii królewskiej. Noszą oni także charakterystyczne, futrzane, wysokie czapki. Zespół założony został w 1844 roku. Zajmuje się dawaniem koncertów, uczestnictwem w paradach, trzymaniem straży przy budynkach i pomnikach na specjalne okazje, oraz reprezentowaniem ogrodów w czasie trwania rozmaitych wydarzeń.\nKoncerty.\nW ciepłe miesiące w ogrodach Tivoli odbywają się koncerty z serii \"Fredagsrock\" (\"Friday Rock\"), na których występowali tacy wykonawcy jak Smashing Pumpkins, Sting, The Beach Boys, Pet Shop Boys oraz duńscy wykonawcy: TV-2, Nephew, Hanne Boel, Raveonettes i Thomas Helmig.\nW czasie festiwalu jazzowego Copenhagen Jazz Festival ogrody Tivoli są jednym z wielu miejsc w Kopenhadze, gdzie odbywają się koncerty.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=450661", "fragment_id": "1571219/3", "subtitle": "", "title": "Ogrody Tivoli", "parentId": 450661.0, "start_index": 4672.0, "document_id": "1571219", "source": "wikipedia", "score": 0.13923197984695435}, "uuid": "41f06cd5-48e5-45b6-a219-9cb7a028eba9"}, {"page_content": "Tivoli – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Rzym. W starożytności Tybur ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Tibur&lt;/&gt;).\nW miejscowości znajduje się stacja kolejowa Tivoli.\nHistoria.\nNajstarsze ślady osiedlenia sięgają XIII wieku p.n.e. Pierwsze historyczne zapisy odnoszą się do sprzymierzenia miasta Tibur (etruska nazwa miasta) z Galami w roku 361 p.n.e. W roku 338 p.n.e. miasto zostało zdobyte przez Republikę Rzymską. Po uzyskaniu przez mieszkańców prawa do obywatelstwa rzymskiego (90 p.n.e.) miasto stało się popularnym miejscem zamieszkania bogatych Rzymian. Spośród wznoszonych tu willi najbardziej znana jest Willa Hadriana, której ruiny zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nDane statystyczne.\nWedług danych na rok 2004 gminę zamieszkiwały 46 364 osoby, 681,8 os./km².\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=220133", "fragment_id": "1408554/0", "subtitle": "", "title": "Tivoli (Włochy)", "document_id": "1408554", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 220133.0, "score": 0.2379971146583557}, "uuid": "bec367f9-17eb-4cd5-90bc-03f8e8c40072"}, {"page_content": "Drewniana kolejka górska \"Rutschebanen\" jest jedną z najstarszych wciąż działających drewnianych kolejek na świecie. Została wybudowana w 1914 roku w szwedzkim Malmö. Pociąg kolejki kontrolowany jest przez operatora wyhamowującego skład na zjazdach tak, by nie nabrał zbyt dużej prędkości.\nNajwyższa karuzela świata, \"Himmelskibet\", została otwarta w 2006 roku. Wysoka na 80 metrów i wybudowana przez austriacką firmę Funtime, oferuje panoramiczny widok na miasto[].\n1 maja 2009 otwarto atrakcję \"Vertigo\"[].\nKolejki górskie.\nCzynne.\nW \"Ogrodach Tivoli\" znajdowały się na 2021 rok 4 czynne kolejki górskie:\nUsunięte.\nZ 14 otwartych w historii parku kolejek górskich 10 zostało usuniętych:\nKoncerty i występy.\nOprócz kolejek Tivoli oferuje jeszcze szereg przedstawień i koncertów, będąc istotnym elementem kopenhaskiej kultury.\nAula koncertowa.\nW ogrodach występują światowej sławy artyści muzyki poważnej. Aula koncertowa wybudowana w 1956 roku przez Hansa Hansena mieści na widowni 1660 osób. W 2005 roku została odnowiona i rozbudowana o foyer i dwupiętrowy bar z lożą oraz najdłuższe w Europie akwarium ze słoną wodą, mieszczące się w piwnicach.\nPantomima.\nOprócz tego odbywają się przedstawienia pantomimy. Mechaniczna kurtyna teatru jest obsługiwana przez pięć osób, a codziennym spektaklom akompaniuje orkiestra. W teatrze odbywają się również pokazy baletu oraz tańca nowoczesnego.\nGwardia Tivoli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=450661", "fragment_id": "1571219/2", "subtitle": "", "title": "Ogrody Tivoli", "document_id": "1571219", "start_index": 3267.0, "parentId": 450661.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2537906765937805}, "uuid": "1ded1b24-2d66-43ed-97ed-152583531de0"}, {"page_content": "SsangYong Tivoli – samochód osobowy typu crossover klasy subkompaktowej produkowany pod południowokoreańską marką SsangYong w latach 2015–2023 oraz przez południowokoreańskie przedsiębiorstwo KG Mobility jako KGM Tivoli od 2023 roku.\nHistoria i opis modelu.\nBezpośrednią zapowiedzią pierwszego subkompaktowego crossovera w historii SsangYonga były dwa studyjne pojazdy zaprezentowane podczas targów motoryzacyjnych w Paryżu w 2014 roku, XIV-Air Concept oraz XIV-Adventure Concept.\nSamochód w seryjnej postaci jako SsangYong Tivoli oficjalnie zapowiedziano pod koniec grudnia 2014 roku, prezentując pierwsze fotografie. Oficjalna premiera odbyła się z kolei w styczniu 2015 roku w Korei Południowej, przedstawiając najmniejszy i najtańszy pojazd w portfolio SsangYonga. Nazwa \"Tivoli\" nawiązuje do małego, włoskiego miasteczka, które jest ośrodkiem wypoczynkowym leżącego w pobliżu Rzymu.\nPojazd zbudowany został w wyniku współpracy firmy SsangYong z jej właścicielem, indyjską firmą Mahindra, która w grudniu 2018 roku przedstawiła własny, bliźniaczy wariant Mahindra XUV300. W marcu 2015 roku podczas targów motoryzacyjnych w Genewie zaprezentowano europejską wersję pojazdu. Tivoli powstał jako odpowiedź na intensywnie rozwijający się globalnie segment niewielkich crossoverów, podobnie do takich modeli jak Renault Captur czy Nissan Juke umożliwiając szeroki zakres personalizacji wyglądu nadwozia, na czele z dwukolorowym malowaniem karoserii.\nRestylizacje.\nW maju 2019 roku zaprezentowany został SsangYong Tivoli po obszernej restylizacji. W jej ramach pojazd zyskał zmodyfikowany wygląd pasa przedniego, z większymi i bardziej foremnymi reflektorami, a także zmodyfikowany kształt przednich i tylnych zderzaków, na odświeżonym układzie diod w tylnych lampach kończąc. Ponadto, w kabinie pasażerskiej znalazła się zupełnie nowa deska rozdzielcza zapożyczona od większego modelu Korando, a zmiany producent zakończył na zmodyfikowanych jednostkach napędowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3376112", "fragment_id": "944279/0", "subtitle": "", "title": "KGM Tivoli", "parentId": 3376112.0, "start_index": 0.0, "document_id": "944279", "source": "wikipedia", "score": 0.2744532823562622}, "uuid": "cc7de559-3baa-40a2-bd19-4b4eabd57502"}, {"page_content": "Tivoli – miasto w Grenadzie, położone na północnym wschodzie wyspy, w pobliżu rzeki Antoine. Według danych z 2006 mieszka tutaj około 700 ludzi. Nieopodal Tivoli leżą miejscowości La Poterie oraz Belmont.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1050827", "fragment_id": "1390380/0", "subtitle": "", "title": "Tivoli (Grenada)", "parentId": 1050827.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1390380", "score": 0.28989720344543457}, "uuid": "cc084896-10bd-4a40-9e6e-e132cf3669ea"}]}
{"id": "q_52", "question": "W którym państwie wynaleziono papier?", "answer": [{"page_content": "Papier (według chińskich kronik) został wynaleziony w Chinach przez kancelistę na dworze cesarza He Di z dynastii Han, eunucha Cai Lun, około 105 r. n.e. Kancelista eksperymentował z korą drzew, jedwabiem, a nawet sieciami rybackimi, aż trafił na właściwą metodę (papier czerpany) z użyciem szmat jedwabnych i lnianych. Cesarz He Di w uznaniu doniosłości wynalazku podniósł go do godności ministra rolnictwa.\nWyniki badań archeologicznych pokazują jednak, że papier był już znany wcześniej, co najmniej w 8 roku p.n.e. Z tego roku pochodzi skrawek papieru z 20 chińskimi znakami odnaleziony w Nefrytowej Bramie, granicznej strażnicy jedwabnego szlaku. Być może papier jest jeszcze starszy, jego niezapisane skrawki były znajdowane w stanowiskach pochodzących prawdopodobnie z II wieku p.n.e., jednak to datowanie jest niepewne. Prawdopodobnie zatem Cai Lun wynalazł tylko metodę masowej produkcji papieru.\nPo bitwie nad rzeką Tałas w 751 r. Arabowie wzięli do niewoli chińskich papierników, dzięki którym papier upowszechnił się na ziemiach arabskich. Arabowie do produkcji papieru używali skrobi, która dobrze spełniała swoje zadanie w gorącym i suchym klimacie, ale nie nadawała się do bardziej umiarkowanych regionów. Wytwarzanie trwało dość długo, gdyż włókna były oddzielane ręcznie.\nPoczątkowo w Europie używano papieru wyprodukowanego przez Arabów, którzy mieli papiernie m.in. w Hiszpanii i na Sycylii. Za najstarsze papierowe rękopisy, powstałe na kontynencie europejskim, uchodzą Breviarium i Missale mozarabicum, przepisane przed 1036 rokiem, w klasztorze Santo Domingo de Silos w pobliżu Burgos.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14943", "fragment_id": "176143/1", "subtitle": "", "title": "Papier", "source": "wikipedia", "start_index": 1324.0, "document_id": "176143", "parentId": 14943.0, "score": 0.863771915435791}, "uuid": "edb433b8-433d-43b1-9069-eb15d1f9860b"}, {"page_content": "Papier czerpany – rodzaj papieru wytwarzanego w procesie czerpania, na który składa się etap wyodrębnienia pojedynczych włókien z surowców roślinnych oraz etap formowania papieru z wodnej zawiesiny włókien, odwadnianej na sicie.\nHistoria.\nPrzyjmuje się, że papier, w formie papieru czerpanego, wynaleziono w Chinach w 105 r. W XI w. zaczęto produkcję papieru czerpanego w Europie (Półwysep Iberyjski, Sycylia). Od XV w., czyli zapoczątkowania druku w Europie, zwiększa się tutaj zapotrzebowanie na papier czerpany. Prowadziło to do pojawienia się nowych technik i maszyn służących przekształcaniu szmat w pulpę, m.in. stosowanego do dzisiaj cepa holenderskiego. XVIII-wieczne papiernictwo bogato opisali w latach 1751-1765 francuscy encyklopedyści. W 1799 r. Luis Nicolas Robert wynalazł maszynę papierniczą, a w 1803 postawiono pierwszą maszynę papierniczą w Anglii, co sprawiło, że produkcja papieru czerpanego zaczęła stopniowo się zmniejszać. Powtórnie, pod koniec XX w. wzrosło zapotrzebowanie na papier czerpany z powodu jego walorów artystycznych. W krajach Dalekiego Wschodu produkcja papieru czerpanego trwa nieprzerwanie po czasy współczesne.\nSurowce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167427", "fragment_id": "26890/0", "subtitle": "", "title": "Papier czerpany", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "26890", "parentId": 167427.0, "score": 0.8077399730682373}, "uuid": "c653a0e4-45ce-419a-9b7a-7d86d463eea3"}, {"page_content": "Po raz pierwszy papier wspominany jest w dokumentach z epoki Tang jako trybut przysyłany na dwór cesarski z Xuanzhou, okręgu w Anhui we wschodnich Chinach, gdzie do dziś jest wytwarzany. Wytwarzano tam wiele gatunków papieru, z których te najlepszej jakości miały wówczas i później ugruntowaną sławę jako doskonałe medium do twórczości malarskiej i kaligraficznej. Produkowano je w różnych grubościach: jedno-, dwu- i trójwarstwowe; liczba warstw zależała od tego ile razy rzemieślnik nabierał masę papierową na sito. Nierzadko sitem operowali dwaj rzemieślnicy, bo cechą charakterystyczną wytwarzanych w Xuanzhou papierów były ich wielkie rozmiary (typowy arkusz miał 3 x 2,4 m); wytwarzano też specjalne arkusze, długie na 15 m.\nWiedza o metodach produkcji papieru Xuan była przekazywana ustnie z pokolenia na pokolenie, lecz obecnie umiejętność produkcji jest nauczana w miejscowych szkołach. W powiecie Jing funkcjonuje ponad sto warsztatów produkujących papier Xuan, w których zatrudnionych jest ponad 6 tys. osób. \nW 2009 tradycja produkcji papieru Xuan została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3704293", "fragment_id": "1284569/1", "subtitle": "", "title": "Papier Xuan", "parentId": 3704293.0, "start_index": 1339.0, "document_id": "1284569", "source": "wikipedia", "score": 0.26815566420555115}, "uuid": "bef06ea2-82a7-4a74-820c-365a8fcd1f7c"}, {"page_content": "Cztery Wielkie Wynalazki – pojęcie używane w Chinach jako symbol potęgi naukowej i technologicznej tego kraju. Są to: druk, kompas, papier i proch, wszystkie one po raz pierwszy pojawiły się w Chinach:\nPapier i proch trafiły do Europy drogą lądową, co trwało po kilkaset lat[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=571954", "fragment_id": "1563263/0", "subtitle": "", "title": "Cztery Wielkie Wynalazki", "parentId": 571954.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1563263", "source": "wikipedia", "score": 0.24942144751548767}, "uuid": "2a97e8c8-f068-4529-bfc6-bf2a7648aafa"}, {"page_content": "Ta osoba nosi chińskie nazwisko Cai.\nCai Lun (ur. około 50 w miejscowości Guiyang (obecnie Leiyang), zm. 121) – chiński urzędnik i wynalazca metody masowej produkcji papieru nadającego się do celów piśmienniczych.\nŻyciorys.\nCai Lun był urzędnikiem na dworze cesarza He za panowania Wschodniej Dynastii Han.\nPo awansie na stanowisko ministra w 89 r. rozpoczął badania nad technologią produkcji papieru. W 105 r. przedstawił cesarzowi swój wynalazek, wyprodukowany z kory drzewnej, resztek konopi, szmat, bambusa oraz starych sieci rybackich. Władca wynagrodził go złotem i tytułem arystokratycznym.\nObsypany zaszczytami i bogactwem Cai Lun zaczął prowadzić wystawne życie i zaplątał się w intrygi dworskie, w wyniku których jego imię zostało zniesławione. W 121 r., po wstąpieniu na tron nowego cesarza, otrzymał rozkaz stawienia się w więzieniu w celu odbycia kary. Aby uniknąć hańby, Cai Lun odebrał sobie życie, wypijając truciznę.\nProdukcja papieru do pisania.\nPrzed wynalezieniem papieru pisano w Chinach na deszczułkach bambusowych (były bardzo nieporęczne i ciężkie) lub na jedwabiu (był bardzo drogi).\nCesarz ogłosił technologię produkcji papieru tajemnicą państwową, za zdradzenie której groziły surowe kary. Zarządzenie to było ściśle przestrzegane aż do r. 751, kiedy Arabowie po zwycięskiej bitwie nad rzeką Tałas pojmali do niewoli m.in. chińskich rzemieślników. Od tego momentu papier stał się znany na całym świecie i wyparł pergamin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=875259", "fragment_id": "1009839/0", "subtitle": "", "title": "Cai Lun", "document_id": "1009839", "start_index": 1.0, "parentId": 875259.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3739427328109741}, "uuid": "b5be8e88-29f1-4197-8dea-79f55b2c2be0"}, {"page_content": "Papiernia – zakład wytwarzający papier. Na ogół jest zlokalizowany przy naturalnym zbiorniku wodnym (rzeka, jezioro).\nProdukcja papieru w papierni odbywa się za pomocą spilśniania włókien naturalnych na sicie (np. włókno ścieru drzewnego) metodą „czerpaną” (papier czerpany) lub maszynowo (za pomocą dużego obrotowego sita). Dwa podstawowe etapy wytwarzania papieru to: odwadnianie (na sicie i prasach) oraz suszenie (np. na cylindrach suszących ogrzewanych parą wodną o ustalonej, tzn. „krzywej suszenia” lub, w przypadku papieru czerpanego, na lince z klamerkami). Pozostałe etapy jego wytwarzania zależą od rodzaju i jakości papieru, użytych w produkcji surowców i klasy wody (przy wodzie „twardej” niemożliwa jest produkcja papierów białych, i konieczne jest jej zmiękczanie).\nHistoria papiernictwa.\nHistoria wytwarzania papieru sięga do 105 roku n.e., kiedy to w czasach chińskiej Dynastii Han wynaleziono papier. Technologia jego wytwarzania rozprzestrzeniła się ze Wschodniej Azji na kraje islamskie (794 rok n.e. w Iraku, później w Syrii, Egipcie i Maroku). W ciągu X wieku n.e. wypierał papirus, drewno, jedwab i pergamin jako najtańszy materiał używany dla piśmiennictwa. Najstarsze rejestrowane europejskie dokumenty na papierze pochodzą z XI wieku n.e.\nPapiernictwo w Polsce.\nW Polsce pierwsza papiernia powstała w 1491 roku w Prądniku Czerwonym pod Krakowem. Od 1510 roku była własnością wydawcy pierwszych polskich druków, Jana Hallera.\nDzięki dynamicznemu rozwojowi rękodzieła nastąpiło szybkie i trwałe upowszechnienie się papiernictwa na obszarze środkowo-wschodniej Europy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1681669", "fragment_id": "717740/0", "subtitle": "", "title": "Papiernia (zakład przemysłowy)", "document_id": "717740", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1681669.0, "score": 0.5363436341285706}, "uuid": "b0e54387-277d-427a-9bca-152a124db6a2"}, {"page_content": "Historia druku – odnosi się do sposobu nanoszenia obrazu metodą odbicia go z formy drukowej na podłoże drukowe za pomocą farby drukowej.\nPierwszym takim podłożem był papier wynaleziony w Chinach najpóźniej w roku 105. Dzięki niemu druk rozwinął się w estampaż, czyli technikę masowego wykonywania odbitek z napisów wyrytych w kamieniu. Pierwszym przedmiotem w pełni zasługującym na miano wyrobu poligraficznego, o którym dzisiaj wiemy, jest odbitka drzeworytnicza wyprodukowana w Chinach kilkaset lat później. Od tego czasu można mówić o poligrafii w pełnym tego słowa znaczeniu, czyli o wydajnym powielaniu treści – zarówno graficznych, jak i tekstowych.\nDyskusyjne jest przeniesienie początków poligrafii wstecz, kiedy to również odbijano obrazy za pomocą środków barwiących, ale robiono to na tkaninach i jedynie w celu zdobienia materiału, a nie dla utrwalania na nim informacji. Natomiast jeszcze wcześniejsza jest historia powielania tekstu i obrazu metodami ręcznymi – czyli kopiowania za pomocą pisania, rysowania i malowania, jak również kopiowania poprzez odciśnięcie kształtu w miękkim materiale, lub wypalenia wzoru za pomocą odciśnięcia formy rozgrzanej do odpowiednio wysokiej temperatury.\nTak więc niezależny rozwój formy do odbijania, środka barwiącego i podłoża odbywał się już dużo wcześniej, a technik tych było wiele, jednak połączenie ich razem w poligrafię, nastąpiło półtora tysiąca lat temu. O wiele starsze są takie wynalazki jak stempel, pismo czy książka.\nKalendarium.\nPapier zostaje użyty do estampażu (m.in. kopiowania tekstów religijnych).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62593", "fragment_id": "649281/0", "subtitle": "", "title": "Historia druku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "649281", "parentId": 62593.0, "score": 0.12676741182804108}, "uuid": "621041ea-5e27-4175-8d10-a29a93cbee49"}, {"page_content": "Rozpowszechniony wcześniej papirus został skutecznie wyparty przez pergamin dopiero w V wieku n.e., chociaż obu jeszcze dość długo używano równolegle (np. kancelaria kurii papieskiej używała papirusu jeszcze w X wieku). Również wypieranie pergaminu przez papier było rozciągnięte w czasie. Papier, wynaleziony ok. 2 tysiące lat temu w Chinach, produkowany był na Bliskim Wschodzie od VIII stulecia. W Europie stosowano go od XI wieku, jednak pierwsza europejska papiernia (jeszcze arabska) powstała dopiero na początku XII wieku. Pergamin bardzo wolno tracił na znaczeniu, a jednym z tego powodów był fakt, iż do Europy papier trafił właśnie za pośrednictwem Arabów i dlatego uważany był za wynalazek pogański. Zasadnicze wyparcie pergaminu przez papier nastąpiło w ciągu wieku XIV. Pergamin jednak znajdował nadal szereg zastosowań – do XVI w. utrzymał się w rękopisach i drukach iluminowanych, a do XVII używano go także do sporządzania ważnych dokumentów. W początkach ery druku w Europie, w XV i XVI wieku, oba podłoża drukowe były stosowane równolegle. Pergamin (znacznie droższy od papieru) był stosowany do wydawnictw o wyższej jakości lub przewidzianych do dłuższego lub częstszego ich użytkowania, oraz w wyrobach o charakterze luksusowym. Na przykład tzw. 42-wierszowa Biblia Gutenberga została odbita na pergaminie w 35, a na papierze w 165 egzemplarzach. Nierzadko wytwarzano również wydawnictwa o składzie mieszanym – papierowe z pergaminowymi wkładkami (co przypomina dzisiejsze wyroby z papieru offsetowego z wkładkami z papieru kredowego).\nW Polsce produkcję pergaminu rozpoczęto późno, bo dopiero w XIV wieku, jednak najstarszy polski druk pergaminowy pochodzi już z 1509 roku (\"Missale Vratislaviense\" wydrukowany z Krakowie u J. Hallera).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112679", "fragment_id": "2356/6", "subtitle": "", "title": "Pergamin", "source": "wikipedia", "start_index": 8100.0, "document_id": "2356", "parentId": 112679.0, "score": 0.5248504877090454}, "uuid": "a58db613-8b7c-4740-9644-ebb2641d10df"}, {"page_content": "W okresie starożytności najważniejszym z materiałów piśmiennych był papirus wytwarzany z trzciny rosnącej w delcie Nilu. Papirus był importowany do krajów śródziemnomorskich, wykorzystywano go również w krajach arabskich. Jego arkusze stosowano pojedynczo lub w formie zwojów. Powierzchnia nie była gładka, a zapisanie możliwe było właściwie tylko jednostronnie. Objęcie Egiptu przez Arabów (641 r.) spowodowało czasowe zaprzestanie transportu papirusu na Zachód. Skutkiem był wzrost popularności pergaminu. Jego produkcja była ułatwiona ze względu na fakt, że można go było otrzymać ze skóry praktycznie każdego zwierzęcia, jednak najczęściej w tym celu wykorzystywano skóry owiec, krów i kóz. Z powodu wysokich cen pergaminu bywało, że był on wykorzystywany ponownie. Dzieło, które sporządzono na wcześniej usuniętym rękopisie nazywano palimpsestem.\nNajbardziej rewolucyjny okazał się wynalazek papieru. Uważa się go za jeden z Czterech Wielkich Wynalazków Chin. Tajemnica jego produkcji była strzeżona przez siedem wieków. Dopiero w 751 r. Arabowie zdołali zdobyć sekrety wytwarzania tego materiału. Wydobyli je od chińskich jeńców wojennych i po krótkim czasie wybudowali papiernię w Samarkandzie. Papier produkowano w zależności od dostępności surowców - m.in. konopi, lnianych szmat czy nawet jedwabiu. Do Europy trafił za sprawą Hiszpanii zdobytej przez Arabów\nNarzędzia wykorzystywane na przestrzeni dziejów.\nNarzędzia pisarskie także ewoluowały z biegiem czasu. Ich wykorzystanie zależało od stosowanego w danym czasie materiału. Początkowo często używano materiałów twardych, dlatego napisy trzeba było ryć, kłuć lub odciskać. Do kłucia w kamieniu używano dłuta, rylca do rycia w metalu, a skośnie ściętą trzcinę do odciskania znaków na glinianych tabliczkach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4449794", "fragment_id": "1487197/1", "subtitle": "", "title": "Narzędzia i materiały piśmienne", "document_id": "1487197", "start_index": 1394.0, "parentId": 4449794.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3357056677341461}, "uuid": "0df3a3f3-c237-43a3-a9f7-698616138054"}, {"page_content": "W kręgu kultury łacińskiej pierwsze papiernie zostały założone w XII i XIII wieku: w Hiszpanii (przed 1150 r.), a następnie we Włoszech (przed 1230 r.). Od XIII wieku produkcja papieru zaczęła rozpowszechniać się w innych krajach europejskich.\nNajstarszą i najbardziej znaną jest, założona w 1268 roku, papiernia w Fabriano. W procesie produkcji papieru wprowadzono tam trzy innowacje:\nWprowadzone innowacje oraz migracje papierników przyczyniły się do rozpowszechnienia zarówno samego papieru z Fabriano, jak i sposobu jego produkcji w Europie zaalpejskiej.\nProces produkcji papieru uległ przyspieszeniu po wprowadzeniu około 1670 roku nowej maszyny tzw. „Holendra”. Maszyna umożliwiała mielenie surowca do postaci pulpy za pomocą noży umieszczonych w kadzi (nożowisko denne i walec mielący).\nOd początku XIX w. poszukiwano alternatywnych surowców do produkcji papieru. Po wielu eksperymentach najbardziej odpowiednim i prostym w produkcji okazał się ścier drzewny i celuloza. Zastosowane po raz pierwszy przez Friedricha Gottloba Kellera w 1845 r. W 1867 r. Heinrich Voelter i Johann Matthäus Voith przedstawili na wystawie w Paryżu urządzenie do produkcji papieru maszynowego z celulozy. Od tego czasu produkcja papieru stała się masowa.\nWytwarzanie papieru.\nOpis współczesnej linii produkcyjnej papieru.\nMaszyny papiernicze MP mogą się znacznie różnić rozmiarami i prędkościami z jakimi wytwarzają papier, co jest zależne od rodzaju wytwarzanego papieru.\nDla przykładu – specjalny papier do filtrów (różnego przeznaczenia) może być wytwarzany na maszynie o szerokości 1 m z prędkością mniejszą jak 5 km/h, podczas gdy papier gazetowy może wytwarzać maszyna o szerokości 10 m, z prędkością 100 km/h.\nWyroby papierowe.\nWyroby papierowe obejmują wytwory papierowe i przetwory papierowe (zwane też przetworami papierniczymi).\nPolski podział zwyczajowy.\nW Polsce wytwory papierowe dzieli się zwyczajowo:\nW Polsce dzieli się też wytwory papierowe na papier i tekturę:\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14943", "fragment_id": "176143/2", "subtitle": "", "title": "Papier", "parentId": 14943.0, "start_index": 2932.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176143", "score": 0.3135327100753784}, "uuid": "94a00e4c-c65c-44ed-946c-e325676893ef"}]}
{"id": "q_53", "question": "W których latach XX wieku rozpoczęto produkcję samochodu osobowego Fiat 126p w Bielsku-Białej – siedemdziesiątych czy osiemdziesiątych?", "answer": [{"page_content": "Fiat 126 (wł. \"centoventisei\"), zwyczajowo (od 1997 roku oficjalnie) „Maluch” – samochód osobowy klasy aut najmniejszych, konstrukcji włoskiego producenta Fiat, produkowany w latach 1972–2000. Produkowany był przez Fiata oraz na licencji przez polską Fabrykę Samochodów Małolitrażowych (od 1992 roku część koncernu Fiat jako Fiat Auto Poland) jako Polski Fiat 126p (we Włoszech do 1980 roku, w Polsce w okresie od 6 czerwca 1973 do 22 września 2000 roku).\nFiat 126 był następcą i rozwinięciem technicznym produkowanego od 1957 roku modelu 500 Nuova. Zachowano ogólną koncepcję samochodu, napędzanego benzynowym, czterosuwowym, chłodzonym powietrzem silnikiem typu R2, umieszczonym w tylnej części pojazdu. Napęd był przenoszony poprzez czterobiegową ręczną skrzynię biegów na koła tylne.\nOprócz podstawowego modelu z 2-drzwiowym nadwoziem typu fastback, napędzanego początkowo silnikiem o pojemności skokowej 594 cm³ i mocy 23 KM, a od 1977 — 652 cm³ i 24 KM, produkowane były również modele pochodne:\nWyprodukowano 4 671 586 egzemplarzy Fiata 126, z czego 3 318 674 w Polsce (1 152 325 w Bielsku-Białej, 2 166 349 w Tychach), a we Włoszech 1 352 912. W latach 1975–1992 wyeksportowano 897 316 Polskich Fiatów 126p.\nFiat 126 uznawany jest za samochód, który zmotoryzował polskie społeczeństwo. Jego atutami były niska cena zakupu (był najtańszym samochodem dostępnym na polskim rynku) i prosta konstrukcja, umożliwiająca samodzielne naprawy. Był natomiast krytykowany za słabe osiągi, niską skuteczność hamulców i niewielką przestrzeń użyteczną. Przez wiele lat Fiat 126 był jednym z najczęściej spotykanych samochodów na drogach w Polsce i doczekał się wielu nazw potocznych, z których najpopularniejsza – \"maluch\", stała się pod koniec produkcji tego modelu (1997) jego oficjalną nazwą.\nW 1991 roku pojawił się, przewidziany na następcę modelu, samochód Cinquecento, którego produkcję zakończono jednak już w 1998 roku.\nHistoria modelu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429689", "fragment_id": "81010/0", "subtitle": "", "title": "Fiat 126", "document_id": "81010", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 429689.0, "score": 0.6385774612426758}, "uuid": "124817b2-8350-4bd9-babf-071bf4e0cc60"}, {"page_content": "Pod koniec lat 60. XX w. Polska rozpoczęła poszukiwania licencjodawcy samochodu klasy popularnej. Oprócz walorów modelu, pod uwagę brano również warunki licencji; strona polska preferowała jej spłatę gotowymi samochodami lub częściami. Na takie warunki przystał włoski Fiat, z którym rozmowy toczyły się od lipca 1970 roku. Turyński producent zaproponował dwa modele: 127, z przednim układem napędowym, oraz 126. Drugą opcję strona polska oceniła jako korzystniejszą (przy wyborze modelu 126 Fiat zgodził się na spłatę zobowiązań gotowymi zespołami napędowymi oraz samochodami, a ponadto koszty produkcji modelu 127 przy jej porównywalnej skali były o 20 – 25% wyższe). Oprócz Fiata, rozmowy prowadzono m.in. z Toyotą (model Corolla), Citroënem (Dyane), Renault (modele 4 i 5), Volkswagenem (Garbus i Golf, a także NSU Prinz i 1000) i Fordem. Przedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego „Pol-Mot” podpisało umowę z Fiatem o współpracy technicznej i licencyjnej na model 126 29 października 1971 roku. Kontrakt przewidywał spłatę licencji dostawami 820 tys. zespołów napędowych przeznaczonych dla samochodów produkowanych we Włoszech oraz 50 tys. samochodów dla sieci sprzedaży Fiata. 1 stycznia 1972 roku z przekształcenia Wytwórni Sprzętu Mechanicznego w Bielsku-Białej powstała Fabryka Samochodów Małolitrażowych.\n600 (1972–1977).\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nPierwszych 100 Fiatów 126 powstało w zakładzie Fiata we włoskim Cassino we wrześniu 1972 roku. W następnym miesiącu odbyła się premiera samochodu na salonie samochodowym w Turynie, a 9 listopada został on zaprezentowany na placu Defilad w Warszawie. W plebiscycie na Samochód Roku 1972 Fiat 126 zajął szóste miejsce. Do 1975 roku równolegle produkowany był model 500 Nuova (wersja kombi, 500 Giardiniera, do 1977 roku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429689", "fragment_id": "81010/2", "subtitle": "", "title": "Fiat 126", "parentId": 429689.0, "start_index": 2745.0, "document_id": "81010", "source": "wikipedia", "score": 0.4298256039619446}, "uuid": "127f7c40-76dd-4753-b658-e7d0c006e80b"}, {"page_content": "Fabryka Samochodów Małolitrażowych (FSM) – polskie przedsiębiorstwo przemysłu motoryzacyjnego działające w latach 1971–1992 (w latach 1948–1971 jako WSM), obejmujące wytwórnie samochodów w Bielsku-Białej i Tychach. Poza samochodami w różnych filiach produkowano podzespoły samochodowe, rowery (składane i dziecięce).\nHistoria.\nWytwórnia Sprzętu Mechanicznego „Polmo” w Bielsku-Białej powstała w 1948 roku i zajmowała się produkcją silników do motopomp. Zmodernizowany silnik tego typu zastosowano do napędu samochodu Syrena. Pod koniec lat 60. XX wieku WSM przejęła produkcję kompletnych silników oraz skrzyń biegów (od 1969 roku) i przedniego zawieszenia do Syreny 104. Przejęcie władzy w Polsce przez Edwarda Gierka, który wcześniej był pierwszym sekretarzem KW PZPR w województwie katowickim, stworzyło sprzyjający klimat dla uruchomienia produkcji samochodów w tym regionie.\nFSM powstała w 1971 roku z przekształcenia WSM Bielsko, do której włączono wiele zakładów mechanicznych z regionu (np. kuźnie z Ustronia i Skoczowa, w marcu 1971 roku – Skoczowską Odlewnię Żeliwa, Zakłady Sprzętu Motoryzacyjnego „Polmo” w Sosnowcu produkujące osprzęt elektryczny, odlewnię aluminium w Zakładach Mechanicznych w Bielsku, Zakłady Metalowe w Bielsku, zakład „Romet” w Czechowicach-Dziedzicach). Łącznie kombinat FSM skupiał 12 zakładów. Dla produkcji licencyjnego Polskiego Fiata 126p wybudowano nową fabrykę w Tychach (18 września 1975 roku). Część opłat licencyjnych i należności za dostawy urządzeń technologicznych spłacano eksportem silników do produkowanego do 1980 roku we Włoszech Fiata 126.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64148", "fragment_id": "652585/0", "subtitle": "", "title": "Fabryka Samochodów Małolitrażowych", "parentId": 64148.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652585", "score": 0.7301009893417358}, "uuid": "e6f16c8e-43a2-4e67-928e-656dd0f3d6f8"}, {"page_content": "Pierwszym powstającym w fabryce samochodem była Syrena 104, której montaż szkolny rozpoczął się w październiku 1971 roku, do końca roku zmontowano 117 sztuk. Następny model to Syrena 105, której produkcję przejęto z FSO. Oficjalnie produkcję przeniesiono 21 sierpnia 1972 roku. W 1972 roku wyprodukowano 9002 szt. Syren 104 i 105 (pierwsze Syreny miały logo WSM na masce). Nieco później wprowadzono do produkcji zaprojektowane na miejscu jej odmiany towarowe FSM Syrena R-20 (od 1973 roku) i FSM Syrena Bosto (od 1974 roku). Według danych z 1973 ok. 70% wyrobów gumowych przekazywały do FSM w Bielsku Zakłady Przemysłu Gumowego „Stomil” w Sanoku. W 1974 roku wyprodukowano 39 028 szt. wszystkich wersji Syren. W latach 1975–1980 powstawało ich 35,5–38,0 tys. sztuk rocznie, co przekraczało o około 10 tys. sztuk planowaną zdolność produkcyjną maszyn i urządzeń, powodując ich szybsze zużycie. Produkcja tego modelu i jego odmian użytkowych trwała w Bielsku-Białej do 30 czerwca 1983 roku. Łącznie w FSM wyprodukowano 344 077 sztuk. Po jej zakończeniu produkowano w tym mieście już tylko Polskiego Fiata 126p, a także w Tychach, gdzie od 1987 roku produkowano również przeznaczonego głównie na eksport Polskiego Fiata 126 BIS. Zdolność produkcyjna tego zakładu wzrosła do około 60–70 tys. sztuk rocznie. Produkcja Polskiego Fiata 126 BIS zakończyła się w 1991 roku po uruchomieniu produkcji FSM Cinquecento, także zaprzestano wytwarzać 126p w Tychach i skupiono całą produkcję tego modelu tylko w Bielsku-Białej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64148", "fragment_id": "652585/1", "subtitle": "", "title": "Fabryka Samochodów Małolitrażowych", "source": "wikipedia", "start_index": 1593.0, "document_id": "652585", "parentId": 64148.0, "score": 0.6894285678863525}, "uuid": "79f8688c-ba75-43a9-9a5d-82f18895e10d"}, {"page_content": "W latach 70., w celu rozwiązania złych warunków bytowych społeczeństwa, budowano masowo osiedla mieszkaniowe z prefabrykowanych wielkich płyt, dzięki czemu oddano do użytku najwięcej mieszkań w historii Polski. Fabryki rozpoczęły produkcję samochodów marki FIAT w Bielsku-Białej, Tychach i Warszawie. Za rządów Gierka Polska uzyskała licencję na produkcję Fiata 126p popularnie nazywanego maluchem, montaż tego pojazdu w Polsce zakończyła się dopiero w 2000 roku, w Polsce powstało ponad 3 mln egzemplarzy tego samochodu. Fabryka FSO na warszawskim Żeraniu produkowała także nowoczesne i duże rodzinne samochody Fiat 125p i Polonez, które były masowo sprzedawane do państw socjalistycznych, a także na Zachód. Oprócz tego rząd uzyskał licencję na produkcję m.in. silników Leylanda i autobusów Berliet. Zakup zachodnich licencji doprowadził do wzrostu produkcji towarów takich jak papier, węgiel, nawozy sztuczne, magnetofony, telewizory kolorowe (np. Rubin 714p), maszyny i traktory. Szybki wzrost gospodarczy obkupiony był jednak łączną sumą 6 miliardów dolarów zadłużenia zaciągniętego w państwach zachodnich. Rozwijała się infrastruktura, zbudowano drogę szybkiego ruchu Katowice – Warszawa tzw. gierkówkę, kopalnie w Zagłębiu Lubelskim i Bełchatowie. Wybudowano rafinerię gdańską, Port Północny, walcownie w Nowej Hucie i Częstochowie, cukrownię w Łapach. Wybudowano elektrownie Kozienice i Dolna Odra. W 1975 roku zbudowano w Bełchatowie największą elektrownię węglową na świecie opalaną węglem brunatnym.\nW 1974 r. uchwalono Kodeks pracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2826540", "fragment_id": "1620229/2", "subtitle": "", "title": "IV plan pięcioletni (Polska)", "source": "wikipedia", "start_index": 3522.0, "parentId": 2826540.0, "document_id": "1620229", "score": 0.6979073882102966}, "uuid": "f6de2210-9bb9-47e9-b50a-577b5d6c33ae"}, {"page_content": "31 października 2019 roku koncern FCA wszedł w alians z koncernem PSA Groupe. Tym samym zostanie powołany wielki motoryzacyjny gigant o wartości nawet 50 miliardów dolarów. Fuzja ma przynieść rocznie ok. 4 miliardów dolarów oszczędności, a na jej czele stanie prezes FCA John Elkann, natomiast Carlos Tavares, prezes Grupy PSA zostanie dyrektorem generalnym. W skali światowej alians będzie prawdopodobnie czwartą największą motoryzacyjną siłą, ze sprzedażą ok. 4,16 miliona samochodów rocznie. Według informacji przekazanych przez firmy, nowy koncern ma działać pod nazwą \"Stellantis\", która wywodzi się od łacińskiego czasownika \"stello, stellare\", oznaczającego \"lśnić jak gwiazda\".\nFiat w Polsce.\nHistoria polskiego oddziału marki Fiat rozpoczyna się w 1921 roku, kiedy to w Warszawie rozpoczęta została budowa fabryki samochodów. Inwestycję tę jednak przerwano na rzecz stacji obsługi pojazdów marki Fiat. \nW 1931 roku podpisana została umowa licencyjna, na podstawie której w Polsce w Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie montowano modele 508 oraz 621. 22 grudnia 1965 roku pomiędzy Fiatem a Motoimportem zawarta została umowa licencyjna na uruchomienie w warszawskiej Fabryce Samochodów Osobowych na Żeraniu produkcji nowoczesnego samochodu osobowego – Fiata 125p powstałego na bazie modelu 125. Jego produkcję uruchomiono w 1967 roku. \nW 1973 roku w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej oraz Tychach uruchomiono produkcję modelu 126p. \nW czerwcu 1991 wdrożono do produkcji Fiata Cinquecento, który dwa lata później zdobył drugie miejsce w konkursie \"Car of the Year 1993.\" \n22 maja 1992 roku na bazie FSM powstała spółka Fiat Auto Poland z 90% udziałem koncernu Fiat. \nWiosną 1998 Cinquecento został zastąpiony przez model Seicento. Do tego czasu wyprodukowano 1 164 478 sztuk tzw. „CC”, z czego wyeksportowano 863 254. \n22 września 2000 zakończono w Bielsku-Białej produkcję Fiata 126, jako ostatnie wykonano ponad 1000 sztuk w z naklejką „Maluch Happy End”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99949", "fragment_id": "647596/2", "subtitle": "", "title": "FIAT", "source": "wikipedia", "start_index": 3528.0, "document_id": "647596", "parentId": 99949.0, "score": 0.420637309551239}, "uuid": "4362b825-833c-4ae6-9a39-69819ddb4a04"}, {"page_content": "W latach 70. zbudowano 617 nowych zakładów przemysłowych. Zrealizowano szereg ważnych dla kraju inwestycji, m.in. odbudowano Zamek Królewski i Zamek Ujazdowski w Warszawie, zbudowano Bibliotekę Narodową i Trasę Łazienkowską w Warszawie, dworzec Warszawa Centralna i Centralną Magistralę Kolejową (pierwszą w Polsce linię kolei dużych prędkości, przystosowaną do ruchu z prędkością 250 km/h, czego nie wykorzystywano aż do 2013, kiedy kupiono pociągi Pendolino). W Konstantynowie pod Płockiem zbudowano najwyższy maszt radiowy na świecie o wysokości dwóch Wież Eiffla, dzięki czemu Polskie Radio można było odbierać na całym świecie. Rozwijała się infrastruktura, zbudowano drogę szybkiego ruchu Warszawa–Katowice, kopalnie w Zagłębiu Lubelskim i Bełchatowie. Wybudowano rafinerię gdańską, Port Północny, walcownie w Nowej Hucie i Częstochowie, cukrownię w Łapach. Wybudowano elektrownie Kozienice i Dolna Odra. W 1975 roku zbudowano w Bełchatowie największą elektrociepłownię węglową węgla brunatnego na świecie. W latach 70. XX wieku z powodu złych warunków bytowych społeczeństwa budowano masowo modernistyczne, prefabrykowane osiedla mieszkaniowe dzięki czemu zbudowano wtedy najwięcej mieszkań w historii Polski. Fabryki rozpoczęły produkcję samochodów marki FIAT w Bielsku-Białej, Tychach i Warszawie. Za rządów Gierka Polska uzyskała licencję na produkcję Fiata 126, popularnie nazywanego maluchem. Produkcja tego pojazdu w Polsce zakończyła się dopiero w 2000 roku, w Polsce powstało ponad 3 mln sztuk tego samochodu. Fabryka FSO na warszawskim Żeraniu produkowała także nowoczesne i duże rodzinne samochody Polskie Fiaty 125p i Polonezy, które były masowo sprzedawane do państw socjalistycznych, a także na Zachód. Oprócz tego rząd uzyskał licencję na produkcję m.in. silników Leylanda, czy autobusów Berliet", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23992", "fragment_id": "187397/104", "subtitle": "", "title": "Polska Rzeczpospolita Ludowa", "parentId": 23992.0, "start_index": 154984.0, "document_id": "187397", "source": "wikipedia", "score": 0.15130507946014404}, "uuid": "93192979-4da0-4067-bf67-93085c9dcb26"}, {"page_content": "W latach 80. XX wieku najmniejszym samochodem w ofercie koncernu FIAT był model 126, którego produkcja rozpoczęła się w 1972 roku, a koncepcja pojazdu sięgała lat 50. i wywodziła się z modelu 500. Konstrukcja Fiata 126 odbiegała pod względem zastosowanych rozwiązań od ówczesnych standardów, z tego powodu rozpoczęto prace nad jego następcą o oznaczeniu X1/79. Nowe auto zasadniczo różniło się od poprzednika. Miało nowoczesne 3-drzwiowe nadwozie typu hatchback oraz umieszczony z przodu silnik chłodzony cieczą. W 1985 roku opracowano prototypy nazwane \"Topolino\", które zbliżone były do modelu seryjnego. W Polsce już w drugiej połowie lat 70. rozpoczęto negocjacje z Fiatem, które dotyczyły zakupu licencji nowego modelu, mającego stopniowo zastępować starzejącego się „Malucha”. Umowa została podpisana 18 czerwca 1979 roku i przewidywała rozpoczęcie montażu, a później produkcji Fiata Panda w FSM. Z powodu niestabilnej sytuacji politycznej i ekonomicznej w Polsce na początku lat 80. umowa ta została zawieszona na 3 lata. Po tym okresie powrócono do rozmów z Fiatem i rozpoczęto prace nad Beskidem 106, który zostałby wprowadzony do produkcji w przypadku niepowodzenia rozmów z włoskim koncernem. Ostatecznie umowę przewidującą rozpoczęcie produkcji nowego modelu X1/79 w FSM zawarto 9 września 1987 roku. Według planów strony polskiej oprócz Cinquecento produkowany miał być również polski samochód o konstrukcji pochodnej od włoskiego auta. W 1988 roku wykonano makietę Beskida 1760 o długości 3,48 m. W grudniu 1988 roku za sprawą ministra przemysłu Mieczysława Wilczka, pojawił się pomysł połączenia FSM i FSO oraz produkcji tego modelu w obydwu zakładach. Zbudowano wówczas kolejne makiety pochodnych aut zunifikowanych z konstrukcją Cinquecento – 3-drzwiowego hatchbacka o oznaczeniu Beskid 1702 i 5-drzwiowego Beskida 1703, który miał być produkowany w FSO. W późniejszym czasie zbudowano jeżdżący prototyp modelu 1703 jednak z nadwoziem 4-drzwiowym.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115806", "fragment_id": "26000/2", "subtitle": "", "title": "Fiat Cinquecento", "document_id": "26000", "start_index": 2059.0, "parentId": 115806.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2550903558731079}, "uuid": "3054735e-6a8a-4b2d-acf8-3b1fd903bec1"}, {"page_content": "Maksymalna produkcja w fabryce przekraczała 200 tys. sztuk rocznie. Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku spadała ona z powodu starzenia się konstrukcji Polskiego Fiata 126p (1990 – 155 188 szt., 1991 – 111 905 szt.), wygaszania produkcji Polskiego Fiata 126 BIS (1990 – 36 364 szt., 1991 – 11 969 szt.) oraz wdrażania do produkcji licencyjnego FSM / Fiata Cinquecento (1991 – 5614 szt.). Po przejęciu FSM przez FIAT Auto produkcja zaczęła szybko rosnąć do około 300 tys. sztuk rocznie, jednak drastycznie spadało zatrudnienie.\nFabryka Samochodów Małolitrażowych posiadała własny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Samochodów Małolitrażowych BOSMAL. Powstawały w nim różne wersje nadwoziowe i napędowe Polskiego Fiata 126p, m.in. pick-up oraz z przednim napędem. Na początku lat 80. XX wieku powstało w nim 7 egzemplarzy prototypowego modelu FSM Beskid 106. Obecnie BOSMAL jest samodzielną placówką, wykonującą m.in. zlecenia przedsiębiorstwa FCA Poland.\nObok produkcji samochodów w zakładach filialnych powstawały m.in. rowery dziecięce FSM Reksio oraz rowery składane.\nW 1992 r. na bazie majątku FSM powołano spółki działające na rynku samochodowym, odlewniczym i komponentów samochodowych, których właścicielami zostali Grupa Fiat i Skarb Państwa.\nZakłady kombinatu.\nW drugiej połowie lat siedemdziesiątych w skład kombinatu wchodziły następujące jednostki:\nFSM w filmie.\nGłówny bohater serialu Odlot Rafał Michalski (Artur Barciś) pracuje w FSM, najpierw na ślusarni a następnie tłoczni, zaś jego kolega Bolek Dąbek (Leszek Piskorz) na taśmie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Navbox/styles.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64148", "fragment_id": "652585/3", "subtitle": "", "title": "Fabryka Samochodów Małolitrażowych", "source": "wikipedia", "start_index": 4590.0, "document_id": "652585", "parentId": 64148.0, "score": 0.5745652914047241}, "uuid": "a83e7096-09cc-41c5-b01f-ae6e4ed373bf"}, {"page_content": "Nowy plan zakładał gigantyczny wzrost inwestycji, któremu towarzyszyła kampania propagandowa. Rozpoczęto budowę nowych zakładów produkcyjnych (m.in. Huty Katowice, Rafinerii Gdańskiej, Portu Północnego, Fabryk Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej i Tychach, kopalni w Zagłębiu Lubelskim i w Bełchatowie). W 1973 roku rozpoczęto produkcję Polskiego Fiata 126p. Obok zakładów przemysłowych budowano bloki mieszkaniowe – według założeń do połowy lat 80. miano zaspokoić potrzeby mieszkaniowe społeczeństwa. Czas oczekiwania na nowe mieszkanie za rządów Edwarda Gierka wynosił od 6 do 15 lat. Obok rozwoju przemysłu planowano unowocześnienie infrastruktury. Elektryfikowano kolejne odcinki linii kolejowych, rozpoczęto budowę nowych dróg (np. Gierkówki powstałej w znaczniej mierze dzięki żołnierzom), w Warszawie rozpoczęto budowę Trasy Łazienkowskiej i Dworca Centralnego. Jedną ze sztandarowych inwestycji była budowa Centralnej Magistrali Kolejowej (CMK) – najnowocześniejszej w krajach RWPG linii kolejowej. CMK miała połączyć Górny Śląsk i jej kopalnie węgla z portami w Trójmieście. Według planów pociągi miały jeździć początkowo z prędkością 160 km/h, a po ukończeniu budowy 250 km/h. Z braku środków inwestycyjnych budowę CMK zakończono w 1977 roku. Udało się wybudować trasę łączącą Grodzisk Mazowiecki ze Śląskiem. Ponadto narzucony termin sprawił, że zaniedbano wyposażenie CMK w nowoczesne systemy kierowania ruchem kolejowym, zaniechano budowy nasypów pod tory oraz bezkolizyjnych przejazdów. Do połowy lat 80. na całej trasie obowiązywało ograniczenie prędkości do 140 km/h.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2343180", "fragment_id": "548086/25", "subtitle": "", "title": "Gospodarka Polski Ludowej", "parentId": 2343180.0, "start_index": 38528.0, "document_id": "548086", "source": "wikipedia", "score": 0.22634482383728027}, "uuid": "dbf756be-dba2-4f32-8566-f295a63aabb5"}]}
{"id": "q_54", "question": "W którym europejskim mieście działają kluby piłkarskie Real i Atletico?", "answer": [{"page_content": "Madryt jest siedzibą piłkarskiego królewskiego klubu Real Madryt, który swe rozgrywki prowadzi na Estadio Santiago Bernabéu. Jego kibice są określani mianem \"vikingos\" (wikingowie) lub zwyczajnie \"merengues\" (bezy). Jego rodzinnym rywalem jest Atlético Madryt, który również pochodzi z Madrytu, jego kibice są nazywani \"los sufridores\" (cierpiący). Wraz z Barceloną, Glasgow i Lizboną, Madryt jest jednym z czterech miast w Europie, który ma dwa 5-gwiazdkowe stadiony UEFA: Real Madryt – Santiago Bernabéu i Atlético Madryt – Estadio Wanda Metropolitano. Niektórzy z najlepszych hiszpańskich piłkarzy, związani z Madrytem często nazywani są Madrileños, w tym: Emilio Butragueño, Raúl González, Iker Casillas czy Fernando Torres.\nMiasto ma także dwa zespoły prowadzące rozgrywki w koszykówce w lidze ACB oraz tor wyścigowy Permanente Circuito del Jarama, na którym odbywa się Grand Prix Hiszpanii Formuły 1.\nNarciarstwo jest to możliwe w pobliżu gór Sierra de Guadarrama, gdzie znajdują się narciarskie stoki takie jak: Valdesqui i Navacerrada. Obecnie Madryt jest jednym z trzech kandydatów o organizację XXXII Olimpiady w 2020 roku.\nCo roku organizowany jest tutaj turniej tenisowy Mutua Madrid Open na obiekcie Caja Mágica.\nMiasta partnerskie.\nMadryt jest aktywnie zaangażowany we wspieranie inicjatyw między miastami partnerskimi w Unii Europejskiej, a także między miastami na innych kontynentach, w tym z Afryki, Azji i Ameryki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3726", "fragment_id": "168291/28", "subtitle": "", "title": "Madryt", "document_id": "168291", "start_index": 44694.0, "parentId": 3726.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "d294b508-bbb3-441d-97ed-a770d9967ab3"}, {"page_content": "Wiele nowoczesnych budowli wzniesiono po II wojnie światowej (\"Palacio de Communicaciones, Palacio Nuevos Ministerios\", stadion Santiago Bernabéu, dworzec Chamartín, arterie komunikacyjne). Nowoczesne osiedla mieszkaniowe i przemysłowe na peryferiach (Getafe, Alcorcón, Alcalá de Henares).\nNa północny zachód od Madrytu znajduje się mauzoleum ofiar wojny domowej – \"Monumento Nacional de Santa Cruz del Valle de los Caídos\" (\"Św. Krzyż w Dolinie Poległych\").\nMadryt ma ponad 40 parków i ogrodów. Na uwagę zasługują zwłaszcza: ogród botaniczny (założony w 1781 r.) i parki położone nad brzegami rzeki Manzanares na zachodzie i w okolicach Prado na wschodzie. Wielką atrakcją turystyczną jest też świątynia Debod, staroegipska budowla sprowadzona w czasach budowy tamy asuańskiej i pieczołowicie odtworzona w pobliżu Rosales. Rozciąga się z niej widok na całe miasto.\nW Madrycie znajduje się największa w Hiszpanii arena, na której odbywają się walki byków – Las Ventas może pomieścić 23 tysiące widzów. Adepci sztuki matadorskiej toczą tu swe pierwsze walki w czasie specjalnych uroczystości inicjacyjnych. Wielką popularnością wśród mieszkańców Madrytu cieszy się też oczywiście piłka nożna, podobnie jak w całej Hiszpanii. W mieście funkcjonują dwa potężne kluby piłkarskie: Real Madryt i Atlético Madryt. Stadion Atlético, Vicente Calderón, może pomieścić 70 tysięcy widzów, a stadion Realu, Santiago Bernabéu, 80 tysięcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3726", "fragment_id": "168291/13", "subtitle": "", "title": "Madryt", "source": "wikipedia", "start_index": 21641.0, "parentId": 3726.0, "document_id": "168291", "score": 0.17019358277320862}, "uuid": "f4cbda12-5be1-45e8-bbc4-03b1e4e5c036"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nSantiago Hernán Solari Poggio (ur. 7 października 1976 w Rosario) – argentyński piłkarz grający na pozycji pomocnika, trener piłkarski.\nPiłkarzami byli również jego ojciec Eduardo, stryj Jorge oraz bracia Esteban i David.\nOstatnim klubem w jego karierze zawodniczej był urugwajski Club Atlético Penarol. Wcześniej grał między innymi w Hiszpanii dla klubów z Madrytu - Atletico i Realu oraz we Włoszech dla Interu Mediolan. W 2008 roku grał dla zespołu San Lorenzo, następnie w Atlante.\nBył trenerem Realu Madryt, zastępując zwolnionego 29 października 2018 Julena Lopeteguiego. Początkowo pełnił obowiązki trenera tymczasowego, a dwa tygodnie później podpisał z klubem kontrakt do 2021 roku. Wcześniej trenował zespół Real Madryt Castilla.\n11 marca 2019 został zwolniony z posady trenera Realu Madryt.\nStatystyki.\nTrener.\n\"Aktualne na 2 marca 2022.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nKariera trenerska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=178830", "fragment_id": "7087/0", "subtitle": "", "title": "Santiago Solari", "document_id": "7087", "start_index": 0.0, "parentId": 178830.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13574494421482086}, "uuid": "db5c4aea-0582-49bd-be8a-3d8091065603"}, {"page_content": "Atlético Madryt – hiszpański zespół wyścigowy reprezentujący klub piłkarski o tej samej nazwie w wyścigach Superleague Formula, istniejący w latach 2008–2010.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3669744", "fragment_id": "1319543/0", "subtitle": "", "title": "Atlético Madryt (zespół Superleague Formula)", "document_id": "1319543", "start_index": 0.0, "parentId": 3669744.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10146445780992508}, "uuid": "e92da662-6396-41eb-8ffa-9a51dff2aa9c"}, {"page_content": "| typ_cza3 = \n | lewareka3 = \n | paski_lr3 = \n | typ_lr3 = \n | koszulka3 = \n | paski_kos3 = \n | typ_kos3 = \n | prawareka3 = \n | paski_pr3 = \n | typ_pr3 = \n | spodenki3 = \n | paski_spo3 = \n | typ_spo3 = \n | skarpety3 = \n | paski_ska3 = \n | typ_ska3 = \n | trzeci strój = \n | paski_kos4 = \n | koszulka4 = \n | paski_spo4 = \n | spodenki4 = \n | czapka4 = \n | paski_cza4 = \n | typ_cza4 = \n | lewareka4 = \n | paski_lr4 = \n | typ_lr4 = \n | typ_kos4 = \n | prawareka4 = \n | paski_pr4 = \n | typ_pr4 = \n | typ_spo4 = \n | skarpety4 = \n | paski_ska4 = \n | typ_ska4 = \n | czwarty strój = \n | commons = !\n | wikicytaty = !\n | wikinews = !\n | www = uri?!\nBM Ciudad Real – hiszpański klub piłki ręcznej mężczyzn z siedzibą w Ciudad Real, powstały w 1981, a rozwiązany w 2011 r.\nKlub został przeniesiony w 2011 r. do Madrytu ze względu na problemy finansowe i istnieje jako Atlético Madryt.\nW drużynie występował reprezentant Polski – Mariusz Jurkiewicz (2010-11).\nOsiągnięcia.\nZnani zawodnicy.\n Jordi Núñez\n Santiago Urdiales\n Angel Hermida\n Javier Valenzuela\n Xabier Mikel Rekondo\n Talant Dujszebajew\n Julen Aguinagalde\n Alberto Entrerrios\n Mirza Džomba\n Uros Zorman\n Ólafur Stefánsson\n Jonas Kallman\n Mariusz Jurkiewicz\n Luc Abalo", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1159508", "fragment_id": "1355580/1", "subtitle": "", "title": "BM Ciudad Real", "document_id": "1355580", "start_index": 1252.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1159508.0, "score": 0.2298395186662674}, "uuid": "545ea199-19c7-42b7-ba82-dae5315838bb"}, {"page_content": "| typ_cza3 = \n | lewareka3 = \n | paski_lr3 = \n | typ_lr3 = \n | koszulka3 = \n | paski_kos3 = \n | typ_kos3 = \n | prawareka3 = \n | paski_pr3 = \n | typ_pr3 = \n | spodenki3 = \n | paski_spo3 = \n | typ_spo3 = \n | skarpety3 = \n | paski_ska3 = \n | typ_ska3 = \n | trzeci strój = \n | paski_kos4 = \n | koszulka4 = \n | paski_spo4 = \n | spodenki4 = \n | czapka4 = \n | paski_cza4 = \n | typ_cza4 = \n | lewareka4 = \n | paski_lr4 = \n | typ_lr4 = \n | typ_kos4 = \n | prawareka4 = \n | paski_pr4 = \n | typ_pr4 = \n | typ_spo4 = \n | skarpety4 = \n | paski_ska4 = \n | typ_ska4 = \n | czwarty strój = \n | commons = !\n | wikicytaty = !\n | wikinews = !\n | www = uri?!\nAtlético Madryt BM – hiszpański klub piłki ręcznej mężczyzn z siedzibą w Madrycie, istniejący w latach 1951–1994, reaktywowany w 2011 roku po kłopotach finansowych klubu BM Ciudad Real. W 2013 roku ogłoszono upadłość z powodu problemów finansowych. W latach 2011–2013 stadionem klubu było Palacio de Vistalegre.\n4 września 2011 roku podczas finałowego meczu Superpucharu Hiszpanii z FC Barceloną (zwycięstwo Atletico 33:26) padł rekord frekwencji na meczu piłki ręcznej w Hiszpanii: 11 963 widzów.\nW latach 2011–2013 w drużynie występował Mariusz Jurkiewicz, reprezentant Polski.\n mistrzostwo (11): 1952, 1954, 1962, 1963, 1964, 1965, 1979, 1981, 1983, 1984, 1985\n wicemistrzostwo (15): 1956, 1959, 1961, 1966, 1967, 1970, 1972, 1974, 1976, 1977, 1978, 1982, 1986, 2012, 2013zwycięstwo (12): 1962, 1963, 1966, 1967, 1968, 1978, 1979, 1981, 1982, 1987, 2012, 2013\n finał (7): 1970, 1973, 1976, 1980, 1984, 1985, 1991\n finał (1): 2013\n zwycięstwo (3): 1986, 1988, 2011\n finał (1): 2012\n finał (2): 1985, 2012\n finał (1): 1987\n zwycięstwo (1): 2012", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2366517", "fragment_id": "554419/1", "subtitle": "", "title": "Atlético Madryt (piłka ręczna)", "parentId": 2366517.0, "start_index": 1252.0, "source": "wikipedia", "document_id": "554419", "score": 0.17355413734912872}, "uuid": "1cfd1cad-0eb7-4646-bea3-f9cc388e76a3"}, {"page_content": "| typ_cza3 = \n | lewareka3 = \n | paski_lr3 = \n | typ_lr3 = \n | koszulka3 = \n | paski_kos3 = \n | typ_kos3 = \n | prawareka3 = \n | paski_pr3 = \n | typ_pr3 = \n | spodenki3 = \n | paski_spo3 = \n | typ_spo3 = \n | skarpety3 = \n | paski_ska3 = \n | typ_ska3 = \n | trzeci strój = \n | paski_kos4 = \n | koszulka4 = \n | paski_spo4 = \n | spodenki4 = \n | czapka4 = \n | paski_cza4 = \n | typ_cza4 = \n | lewareka4 = \n | paski_lr4 = \n | typ_lr4 = \n | typ_kos4 = \n | prawareka4 = \n | paski_pr4 = \n | typ_pr4 = \n | typ_spo4 = \n | skarpety4 = \n | paski_ska4 = \n | typ_ska4 = \n | czwarty strój = \n | commons = !\n | wikicytaty = !\n | wikinews = !\n | www = uri?!\nAtlético Madryt – hiszpański klub siatkarski z siedzibą w Madrycie, istniejący w latach 1966–1984.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3669741", "fragment_id": "1319542/1", "subtitle": "", "title": "Atlético Madryt (piłka siatkowa)", "parentId": 3669741.0, "start_index": 1252.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1319542", "score": 0.17118437588214874}, "uuid": "2bc16f7e-0beb-479a-ac24-dcd458199716"}, {"page_content": "25 maja 2013 roku Costa strzelił wyrównującą bramkę w spotkaniu derbowym z Realem Madryt w Pucharze Króla. Atletico wygrał mecz 2-1 i wygrało pierwszy raz z Realem od roku 1999 i wygrało dziesiąty Puchar Króla (drugą bramkę strzelił Miranda). Costa został też królem strzelców tego turnieju. Zdobył 8 bramek w 7 spotkaniach.\nSezon 2013/14 był dla Costy jednym z najlepszych w karierze. Po podaniu od Gabiego Costa strzelił piękną bramkę przewrotką i został nominowany do FIFA Puskás Award. 22 października Costa zaliczył debiut w Lidze Mistrzów i strzelił w nim Austrii Wiedeń 2 bramki. 30 kwietnia 2014 roku Atletico wygrało z Chelsea 3-1, a Costa strzelił gola z rzutu karnego i \"rojiblancos\" wywalczyli finał po raz pierwszy od 1974 roku. 17 maja 2014 roku na Camp Nou odbył się mecz o mistrzostwo Hiszpanii. Mecz zakończył się wynikiem 1-1 i Atletico zostało mistrzem Hiszpanii. Tydzień później Atletico grało w finale Ligi Mistrzów, ale uległo Realowi Madryt 4-1.\nChelsea.\n1 lipca 2014 roku, Chelsea osiągnęła porozumienie z Atlético w sprawie transferu Diego Costy. Zespół ze Stamford Bridge zapłacił 38 milionów €. 18 sierpnia 2014 w swoim debiucie w barwach Chelsea strzelił gola przeciwko Burnley. Pierwszego hat-tricka dla drużyny z Londynu strzelił w meczu z Swansea City. W swoim pierwszym sezonie w \"The Blues\" wystąpił w 37 spotkaniach strzelając 20 bramek.\nPonowny powrót do Atlético Madryt.\nWe wrześniu 2017 ustalono warunki transferu do Atlético Madryt. Pomimo iż rozpoczął treningi w hiszpańskim zespole, oficjalnie piłkarzem Atlético został 1 stycznia 2018, w dniu otwarcia okienka transferowego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nSkłady reprezentacji Hiszpanii\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2071357", "fragment_id": "429760/1", "subtitle": "", "title": "Diego Costa", "parentId": 2071357.0, "start_index": 1942.0, "source": "wikipedia", "document_id": "429760", "score": 0.1429218202829361}, "uuid": "878a67c7-2b92-410a-a171-274fd5ac59e6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nAntoine Griezmann (ur. 21 marca 1991 w Mâcon) – francuski piłkarz pochodzenia niemiecko- portugalskiego występujący na pozycji napastnika w hiszpańskim klubie Atletico Madryt oraz w reprezentacji Francji. \nOd 2014 reprezentant Francji w piłce nożnej. Złoty medalista Mistrzostw Europy U-19 2010, Mistrzostw Świata 2018 i Ligi Narodów UEFA 2020/2021, srebrny medalista Mistrzostw Europy 2016 i Mistrzostw Świata 2022. Uczestnik Mistrzostw Świata 2014, 2018 i 2022. W 2024 zakończył profesjonalną reprezentacyjną karierę.\nKariera klubowa.\nPoczątki.\nKarierę piłkarską rozpoczął w rodzinnym mieście Mâcon. Trenował w tamtejszych klubach EC Mâcon i UF Mâcon. W 2005 podczas testów w Montpellier HSC wzbudził zainteresowanie Realu Sociedad i następnie przeniósł się do tego klubu, mającego siedzibę w San Sebastián. W latach 2005–2009 grał w młodzieżowych zespołach Realu.\nReal Sociedad.\nLatem 2009 Griezmann awansował do kadry pierwszej drużyny Realu Sociedad, prowadzonej przez Urugwajczyka Martína Lasarte. 2 września 2009 zaliczył debiut w pierwszym zespole Realu Sociedad w meczu Pucharu Króla z Rayo Vallecano (0:2). Z kolei w Segunda División zadebiutował 6 września 2009 w zremisowanym 0:0 domowym meczu z Realem Murcia. W 2010 awansował z Realem do Primera División po tym, jak klub z San Sebastián wywalczył mistrzostwo Segunda División. W kwietniu 2010 przedłużył kontrakt z Realem do 2015, a w nim została zawarta klauzula odstępnego w wysokości 30 milionów euro. W ekstraklasie hiszpańskiej swój debiut zaliczył 29 sierpnia 2010 w meczu z Villarrealem (1:0). Z kolei pierwszą bramkę w Primera División zdobył 25 października 2010 w spotkaniu z Deportivo La Coruña (3:0).\nAtlético Madryt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2185271", "fragment_id": "447084/0", "subtitle": "", "title": "Antoine Griezmann", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "447084", "parentId": 2185271.0, "score": 0.6829003691673279}, "uuid": "32431e4a-7073-4570-bb50-a66455a774dc"}, {"page_content": "Hiszpania odnosi znaczące sukcesy w piłce nożnej. W 2010 reprezentacja wywalczyła mistrzostwo świata w piłce nożnej, a cztery razy (1964, 2008, 2012 i 2024) zdobyła mistrzostwo Europy. Hiszpańska liga Primera División, według rankingu UEFA, jest najlepszą ligą w europejskiej piłce nożnej. Najbardziej utytułowanymi klubami z Hiszpanii są Real Madryt, FC Barcelona, Atlético Madryt, Valencia CF, Athletic Bilbao oraz Sevilla FC. Z Hiszpanii pochodzą także utytułowani kolarze – Alberto Contador – trzykrotny zwycięzca Tour de France (2007, 2009, 2010), Giro d’Italia (2008, 2011) oraz trzykrotny Vuelta a España (2008, 2012, 2014), a także Miguel Indurain. Hiszpanie mają także jedną z najlepszych ekip w koszykówce. Znanymi graczami są bracia Gasol (Pau i Marc), a także Ricky Rubio, José Calderón, Serge Ibaka czy Sergio Rodríguez. Z kraju pochodzi też tenisista Rafael Nadal, rywalizujący z Rogerem Federerem i Novakiem Djokoviciem o miano najlepszego tenisisty globu. Hiszpanem jest też Fernando Alonso, kierowca wyścigowy, dwukrotny mistrz świata Formuły 1. W sportach samochodowych należy także wymienić takie nazwisko jak Carlos Sainz. Hiszpanie mają także długoletnią tradycję golfa, silnie związaną z regionem Murcji. Najbardziej utytułowani gracze tej dyscypliny to Seve Ballesteros oraz Sergio García. Nie osiągają dużych sukcesów w sportach zimowych choć zdobywali medale na igrzyskach olimpijskich w narciarstwie alpejskim i snowbardingu.\nLinki zewnętrzne.\n  – wikiatlas z mapami w Wikimedia Commons\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nCzłonkostwo w organizacjach międzynarodowych\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2076", "fragment_id": "182458/34", "subtitle": "", "title": "Hiszpania", "parentId": 2076.0, "start_index": 44861.0, "document_id": "182458", "source": "wikipedia", "score": 0.15256410837173462}, "uuid": "917d5015-d0e2-41e5-b763-4e45b90188a6"}]}
{"id": "q_55", "question": "Daglezja to drzewo liściaste czy iglaste?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDaglezja zielona, jedlica zielona, jedlica Douglasa (\"Pseudotsuga menziesii\" (Mirb.) Franco) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych. Jest wyjątkowo wysokim, długo żyjącym i szybko rosnącym drzewem iglastym. W optymalnych warunkach przekracza 100 m wysokości i żyje ponad 1300 lat. Występuje w zachodniej części Ameryki Północnej od Kolumbii Brytyjskiej po środkowy Meksyk, na wysokościach od poziomu morza do 3350 m n.p.m. Gatunek geograficznie dzielony jest na dwie odmiany: typową \"P. menziesii\" var. \"menziesii\" występującą wzdłuż wybrzeża Oceanu Spokojnego i siną \"P. menziesii\" var. \"glauca\" rosnącą w głębi lądu. Na większości zasięgu gatunek ten jest kluczowym składnikiem dużych ekosystemów leśnych. Występuje w szerokim zakresie warunków klimatycznych. Chociaż preferuje głębokie, wilgotne, przepuszczalne gleby, może rosnąć na różnych typach gleb. Szybko zasiedla obszary po pożarach lasów lub innych zaburzeniach i w początkowej fazie wzrostu toleruje częściowe zacienienie.\nDrzewo wytwarza mocne, trwałe drewno bez sęków, a przy jego szybkim tempie wzrostu i znacznym rozmiarze stanowi jedno z najważniejszych ekonomicznie źródeł drewna na świecie, szczególnie w zachodniej części Ameryki Północnej. Od XIX wieku gatunek powszechnie sadzony w Europie, Nowej Zelandii, Australii i Chile. Został introdukowany również w Polsce (ma status zadomowionego antropofita). Drewno jest używane między innymi do produkcji sklejki i konstrukcji budowlanych. Ponadto daglezja zielona jest popularnym drzewem ozdobnym.\nSystematyka i zmienność.\nJest to jeden z czterech gatunków rodzaju daglezja \"Pseudotsuga\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=518700", "fragment_id": "1587612/0", "subtitle": "", "title": "Daglezja zielona", "parentId": 518700.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1587612", "source": "wikipedia", "score": 0.4514460861682892}, "uuid": "79fa8d6b-abc7-402b-a028-2b3f9bad8776"}, {"page_content": "Daglezja zielona tworzy rozległe czyste lub mieszane drzewostany iglaste w obrębie naturalnego zasięgu. Daglezja zielona typowa w wyniku sukcesji wtórnej dominuje w lasach od Kolumbii Brytyjskiej po północno-zachodnią Kalifornię. Okresowe powtarzające się pożary w zasięgu tej odmiany spowodowały powstanie znacznych, prawie czystych jej stanowisk na północ od rzeki Umpqua w stanie Oregon. Intensywna wycinka w dużym stopniu wyeliminowała pierwotny starodrzew, ale wyręb lasów w połączeniu z wypalaniem spowodowały, że daglezja utrzymała się jako główny składnik odnowionych drzewostanów. Tam, gdzie zregenerowała się tylko częściowo lub wcale, współwystępuje z nią lub całkiem ją zastąpiła olsza czerwona (\"Alnus rubra\"). Na południu zasięgu odmiana typowa rośnie na suchszych, cieplejszych stanowiskach, na których jest bardziej tolerancyjna na zacienienie i może stawać się gatunkiem dominującym klimaksowym. W górach Sierra Nevada daglezja występuje pospolicie jako składnik borów mieszanych, sięgających na południe aż do doliny Yosemite. Odmiana sina jako drzewo dominujące tworzy klimaksowe rozległe, czyste drzewostany w południowym Idaho i północnym Utah oraz w zachodniej Montanie. Jej lasy zajmują szeroki pas między strefami sosny żółtej (\"Pinus ponderosa\") a lasem świerkowo-jodłowym. W drzewostanach mieszanych w południowych Górach Skalistych z różną intensywnością towarzyszy sośnie żółtej, \"Pinus strobiformis\", jodle górskiej (\"Abies lasiocarpa\"), jodle pospolitej (\"Abies concolor\"), świerkowi kłującemu (\"Picea pungens\"), świerkowi Engelmanna (\"Picea engelmannii\") i topolom (\"Populus\" sp.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=518700", "fragment_id": "1587612/14", "subtitle": "", "title": "Daglezja zielona", "parentId": 518700.0, "start_index": 20239.0, "document_id": "1587612", "source": "wikipedia", "score": 0.4095795452594757}, "uuid": "e0e21aaf-fbcb-49fb-ba1c-0e83386ce77d"}, {"page_content": "Za moment introdukcji daglezji zielonej do Europy uważane jest sprowadzenie przez Davida Douglasa nasion, prawdopodobnie odmiany typowej, do Wielkiej Brytanii w 1827 r. W ciągu niemal 200 lat od tego wydarzenia gatunek stał się w Europie najbardziej rozpowszechnionym drzewem iglastym pochodzenia amerykańskiego. Sadzono obie odmiany, ale odmiana typowa okazała się znacznie lepiej przystosowana do uprawy w większości europejskich regionów leśnych niż odmiana sina. Na podstawie analizy klimatu i fizjografii oszacowano, że potencjalny zasięg upraw w Europie obejmuje najbardziej wysunięte na południe części Norwegii i Szwecji, Danię, Niemcy, zachodnią Polskę, północną Austrię i Szwajcarię, Belgię, Holandię, Wielką Brytanię, Irlandię, północną Hiszpanię, Portugalię i Francję. Największe areały upraw w krajach europejskich pod koniec XX w. zawiera poniższa tabela.\nW Polsce uważana w leśnictwie za najbardziej wartościowy gatunek drzewa obcego pochodzenia. Po raz pierwszy odnotowana została w Polsce w 1833 r. w szkółkach Stanisława Wodzickiego w Niedźwiedziu. Od 1881 r. zaczęła być wprowadzana do lasów na współczesnych ziemiach polskich przez leśników niemieckich i austriackich. Także w latach 70. XX w. wciąż najliczniej występowała w lasach Polski zachodniej, zarejestrowana wówczas w litych i mieszanych drzewostanach na 1136 powierzchniach zajmujących 1,4 tys. ha. W 1993 r. drzewostany te zajmowały około 1 tys. ha. Rośnie dobrze na obszarze całego kraju z wyjątkiem Suwalszczyzny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=518700", "fragment_id": "1587612/27", "subtitle": "", "title": "Daglezja zielona", "source": "wikipedia", "start_index": 35649.0, "parentId": 518700.0, "document_id": "1587612", "score": 0.333998441696167}, "uuid": "ad957d8d-7141-43ed-b5e9-869d93225d51"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n Na tę stronę wskazuje „jedlica”. Zobacz też: Jelica (do 2009 \"Jedlica\"), Jedlica (potok).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDaglezja, jedlica (\"Pseudotsuga\" Carriere) – rodzaj zimozielonych drzew szpilkowych z rodziny sosnowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia od 4 do 8 gatunków. W Ameryce Północnej rosną dwa gatunki (\"P. menziesii\" i \"P. macrocarpa\"), jeden w Japonii (\"P. japonica\") i jeden w Chinach wraz z wyspą Tajwan (\"P. sinensis\"). Takson występujący w Chinach bywa rozdzielany na trzy lub nawet pięć gatunków. Daglezje są istotnym składnikiem lasów w obszarze występowania. Mają też duże znaczenie ekonomiczne jako źródło surowca drzewnego. Służą do wyrobu słupów, podkładów kolejowych, sklejki, ścieru. Wykorzystywane są olejki eteryczne daglezji zielonej (\"Oregon balsam\"), żywica stosowana była jako guma do żucia, liście jako substytut kawy, a słodkie soki były zbierane i wykorzystywane przez Indian. W Polsce rośnie introdukowana daglezja zielona.\nSystematyka.\nRodzaj z rodziny sosnowatych \"Pinaceae\". W klasyfikacjach dzielących rodzinę na dwa główne klady, należy do tzw. \"pinoid clade\" obejmującego rodzaje: modrzew, świerk, sosna i \"Cathaya\". W obrębie tego kladu jest siostrzany dla rodzaju modrzew \"Larix\". Wraz z modrzewiem wyodrębniany jest w podrodzinę modrzewiowe \"Laricoideae\". Bliskie pokrewieństwo tych dwóch rodzajów potwierdzone jest badaniami molekularnymi, anatomicznymi (budowa pędów, kształt okienka), budową ziarn pyłku. Taksonem siostrzanym dla daglezji i modrzewia jest znany ze skamieniałości \"Eathiestrobus mackenziei\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82574", "fragment_id": "661074/0", "subtitle": "", "title": "Daglezja", "parentId": 82574.0, "start_index": 1.0, "document_id": "661074", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "e62f43aa-3159-4fcb-8453-879a8ef3213d"}, {"page_content": "Rozwija się na martwym drewnie, przeważnie drzew iglastych (sosna, modrzew, daglezja), rzadko liściastych. Wyrasta w niewielkich grupkach od czerwca do października. Wcześniej mykologowie uważali, że jest to gatunek, który rozkłada materię drzewną (saprotrof), ale ostatnie badania wykazały, że złociec czerwonawy jest pasożytem murszaka rdzawego (\"Phaeolus schweinitzii\"), którego owocniki prawie zawsze znajdują się w pobliżu tego grzyba. Złociec czerwonawy jest także grzybem nagrzybnym.\nZnaczenie.\nGrzyb jadalny, ale z racji na wyjątkową rzadkość nie ma zastosowania kulinarnego. Z tego samego powodu zasługuje na ochronę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1515958", "fragment_id": "202230/2", "subtitle": "", "title": "Złociec czerwonawy", "source": "wikipedia", "start_index": 2712.0, "document_id": "202230", "parentId": 1515958.0, "score": 0.21533063054084778}, "uuid": "d65a6e40-674e-441d-9c3c-f255fe315c5c"}, {"page_content": "W rogowskim arboretum jest ok. 130 poletek doświadczalnych o średniej powierzchni 0,1 ha (0,05-0,5 ha), zajmują one obszar ponad 18 ha. Zlokalizowane są w części północnej i wschodniej ogrodu. Posadzono na nich 75 różnych gatunków drzew obcego pochodzenia, z czego większość (ponad 50) to rośliny iglaste. Drzewa liściaste odgrywają podrzędną rolę w gospodarce leśnej, dlatego też badania nad nimi są ograniczone.\nNiektóre powierzchnie założone zostały pod okapem drzewostanu, inne na otwartej przestrzeni.\nDrzewa, których wyniki uprawy w Europie są wyjątkowo dobre, posadzono na większej liczbie powierzchni po to, aby sprawdzić ich wrażliwość na różnorodne warunki glebowe, oświetleniowe itp. Chodzi tu przede wszystkim o trzy szybko rosnące gatunki północnoamerykańskie: daglezję zieloną (\"Pseudotsuga menziesii\"), żywotnika olbrzymiego (\"Thuja plicata\") oraz o jodłę olbrzymią (\"Abies grandis\").\nNa powierzchniach uprawianych jest również kilka innych gatunków jodeł (\"Abies sp.\"), świerków (\"Picea sp.\") i modrzewii (\"Larix sp.\").\nBardzo malowniczo wyglądają poletka doświadczalne z cyprysikiem groszkowym (\"Chamaecyparis pisifera\"), sosną żółtą (\"Pinus ponderosa\"), czy choiną zachodnią (\"Tsuga heterophylla\").\nPo kilkudziesięciu latach uprawy poszczególnych gatunków, dokonuje się wstępnej oceny ich przydatności w gospodarce leśnej.\nKolekcje szklarniowe.\nArboretum posiada dwie szklarnie o łącznym obszarze 0,04 ha. Ze względu na bardzo ograniczoną powierzchnię szklarni kolekcje, które się tam znajdują nie udostępnione do zwiedzania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=338985", "fragment_id": "90683/4", "subtitle": "", "title": "Arboretum w Rogowie", "source": "wikipedia", "start_index": 6969.0, "document_id": "90683", "parentId": 338985.0, "score": 0.12902018427848816}, "uuid": "2c43ac36-998a-4036-b5ac-b3dc215538b4"}, {"page_content": "Najstarsze nasadzenia daglezji zielonej w Nowej Zelandii pochodzą z 1859 i 1868 r. Od około 1870 r. wprowadzono ją do uprawy. Drzewa osiągają tam wyższe tempo wzrostu niż w rodzimej Ameryce Północnej, głównie z powodu większych opadów w okresie wegetacji, co zmniejsza stres wodny i podwyższa produktywność. W 1994 r. daglezja zielona była w Nowej Zelandii drugim pod względem znaczenia źródłem drewna iglastego i zajmowała ponad 60 tys. ha, czyli około 5% całkowitej powierzchni upraw leśnych. Za największe zagrożenie dla plantacji uznaje się chorobę liści wywoływaną przez grzyba \"Phaeocryptopus gaeumannii\", która skutkuje ograniczeniem tempa wzrostu drzew.\nObecność w kulturze.\nNajdłuższa deska na świecie, wpisana do Księgi rekordów Guinnessa, pochodzi z daglezji zielonej. Po raz pierwszy deska wycięta z polskiej daglezji pobiła rekord 12 czerwca 2002 r. osiągając długość 36,83 m. Wycięto ją ze 120-letniego okazu o wysokości 51,2 m. Obecnie znajduje się w Centrum Edukacji i Promocji Regionu w Szymbarku. Rekord ten pobito w 2009 r. deską mierzącą 40,815 m, również wyciętą z polskiej daglezji rosnącej w Nadleśnictwie Lębork. Deska obecnie znajduje się w Wilkowie Nowowiejskim. W czerwcu 2012 r. rekord został ponownie pobity w Szymbarku, kiedy wycięto deskę o długości 46,53 m ze 120-letniego okazu daglezji.\nProwincja Kolumbia Brytyjska podarował na 200-lecie Kew Gardens maszt flagowy o wysokości 67,6 m wykonany z pnia 370-letniej daglezji.\nDaglezja zielona jest jednym z symboli stanu Oregon.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=518700", "fragment_id": "1587612/28", "subtitle": "", "title": "Daglezja zielona", "parentId": 518700.0, "start_index": 37146.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1587612", "score": 0.37139227986335754}, "uuid": "59dc23b7-fee3-4626-a7d9-87073c3d10a3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDaglezja zielona odmiana sina, daglezja sina, jedlica sina (\"Pseudotsuga menziesii\" var. \"glauca\" Franco) – odmiana daglezji zielonej, drzewa z rodziny sosnowatych. Występuje w Górach Skalistych, gdzie rośnie do 3000 m n.p.m. Od odmiany nominatywnej różni się pokrojem, igłami i szyszkami. Ma także większą odporność na mrozy.\nZmienność.\nW ujęciu traktującym odmianę w randze podgatunku wyróżniono w jego obrębie dwie odmiany geograficzne:\nW ujęciu uznającym daglezję siną za odmianę ww. taksony uznawane są za jej synonimy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1506940", "fragment_id": "233613/0", "subtitle": "", "title": "Daglezja sina", "document_id": "233613", "start_index": 0.0, "parentId": 1506940.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3243013322353363}, "uuid": "3394db56-ac48-472a-b968-4dc86a4d081a"}, {"page_content": "Występuje na martwym drewnie drzew iglastych, zwłaszcza sosny \"Pinus\", ale także na świerkach \"Picea\". W Ameryce Północnej notowany z szeregu rodzajów drzew iglastych, w tym jodła \"Abies\", modrzew \"Larix\", sosna, daglezja \"Pseudotsuga\" i choina \"Tsuga\". Występuje często na okorowanych kłodach w miejscach nasłonecznionych i otwartych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5557283", "fragment_id": "1260227/3", "subtitle": "", "title": "Porokolczak żółtawobiały", "document_id": "1260227", "start_index": 3045.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5557283.0, "score": 0.13156865537166595}, "uuid": "934c1d1c-68a3-45b2-a8c9-ae1a5d7a8749"}, {"page_content": "Zagrożenia i ochrona.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody zamieściła ten gatunek w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych z kategorią LC (\"Least concern\", najmniejszej troski), uznając go za niezagrożony. Prowadzone w przeszłości i do pewnego stopnia obecnie intensywne pozyskiwanie drewna wpłynęło bardzo negatywnie na ekosystemy lasów iglastych, szczególnie starodrzewów zdominowanych przez daglezje zielone. Pomimo że zagraża to bioróżnorodności takich ekosystemów w regionie, nie stanowi jeszcze zagrożenia dla samego gatunku, m.in. dzięki szybkiemu odnawianiu się daglezji po wycince. Zaznaczono jednak, że trendy poziomu pozyskiwania surowca wymagają monitorowania i dalszych badań. Należy także podjąć działania ochronne w zakresie przywracania naturalnych siedlisk.\nGatunek występuje na wielu obszarach chronionych, w tym w parkach narodowych. Niektóre ze stanowisk znajdują się w Parku Narodowym Olympic oraz Parku Narodowym Mount Rainier. Pozostałości stanowisk odmiany typowej na niskiej wysokości nadal można znaleźć np. w parkach stanowych Millersylvania i Deception Pass w Waszyngtonie czy w Lighthouse Park w Kolumbii Brytyjskiej. Odmiana sina rośnie między innymi na terenie Parku Narodowego Kootenay, Parku Narodowego Glacier, Parku Narodowego Zion czy Parku Narodowego Wielkiej Kotliny. \nW Polsce daglezje zielone, mimo że są tu gatunkiem obcym, bywają obejmowane ochroną jako pomniki przyrody. Taką ochroną objęto m.in. w 2022 roku daglezję „Helena” rosnącą w gminie Bardo, która w tym czasie była najwyższym drzewem w Polsce (59,4 m wysokości i 355 cm obwodu pnia).\nZnaczenie użytkowe.\nSurowiec drzewny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=518700", "fragment_id": "1587612/23", "subtitle": "", "title": "Daglezja zielona", "parentId": 518700.0, "start_index": 29482.0, "document_id": "1587612", "source": "wikipedia", "score": 0.21450567245483398}, "uuid": "da08feb7-031b-44e6-8b32-7d8c31044138"}]}
{"id": "q_56", "question": "Ile razy Urugwaj był mistrzem świata w piłce nożnej?", "answer": [{"page_content": "Sportem narodowym Urugwaju, jak w większości Ameryki Południowej, jest piłka nożna. W 1924 r. Urugwaj był reprezentowany przez swoją drużynę piłkarską na Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu, jako pierwszy w historii uczestnik z Ameryki Południowej. Zarówno w Paryżu, jak i na następnej olimpiadzie w Amsterdamie w 1928 r., Urugwajczycy zdobyli złote medale. Urugwajska drużyna jest także jedną z pięciu, które zwyciężyły w Mistrzostwach Świata w Piłce Nożnej FIFA dwa lub więcej razy. Pierwsze zwycięstwo w MŚ Urugwaj odniósł podczas pierwszych mistrzostw w 1930 r., których był w dodatku gospodarzem. W 1950 r., podczas MŚ w Brazylii, Urugwajczycy zwyciężyli po raz drugi, pokonując będących faworytami gospodarzy. Ledwie ponad 3-milionowy Urugwaj jest najmniejszym krajem, który zwyciężył w MŚ w Piłce Nożnej FIFA, a przedostatnia jest Argentyna, która ma już ponad 40 mln mieszkańców. Urugwaj jest także 15-krotnym zwycięzcą Copa América, czyli mistrzostw Ameryki Południowej w piłce nożnej, co czyni go najbardziej utytułowaną drużyną strefy CONMEBOL. Najpopularniejszymi zespołami piłki nożnej w Urugwaju są Club Atlético Peñarol (trzykrotny klubowy mistrz świata, pięciokrotny zwycięzca klubowych mistrzostw Ameryki i 48-krotny mistrz kraju) i Club Nacional de Football (trzykrotny klubowy mistrz świata, trzykrotny mistrz Ameryki i 42-krotny mistrz kraju). Najbardziej znanymi piłkarzami z Urugwaju są: Obdulio Varela, Juan Schiaffino, Enzo Francescoli, Gustavo Poyet, Alvaro Recoba, Diego Lugano, Edinson Cavani, Luis Suárez (MVP Copa America 2011), Diego Godín i Diego Forlan (zwycięzca Złotego Buta w 2005 r. i 2009 r., Najlepszy Gracz Mistrzostw Świata 2010).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10100", "fragment_id": "184284/15", "subtitle": "", "title": "Urugwaj", "document_id": "184284", "start_index": 23603.0, "parentId": 10100.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "cd4640ff-a34d-454b-b183-464b678db34b"}, {"page_content": "Największymi sukcesami urugwajskiej piłki nożnej, oprócz dwóch tytułów mistrza świata, są piętnastokrotne zwycięstwa w rozgrywkach o Copa América i dwukrotne w igrzyskach olimpijskich (w 1924 i 1928 roku). 24.07.2011 reprezentacja Urugwaju po raz 15 sięgnęła po tytuł mistrza Ameryki Południowej w piłce nożnej. W finałowym meczu pokonała reprezentację Paragwaju 3:0.\nLata 1900–1945.\nChrzest bojowy.\n16 maja 1901 w Montevideo, \"Charrúas\" stoczyli swój premierowy oficjalny pojedynek międzypaństwowy z późniejszym odwiecznym rywalem zza miedzy – Argentyną, ulegając stosunkiem bramek 2:3.\nCopa América 1916.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71170", "fragment_id": "640348/6", "subtitle": "", "title": "Reprezentacja Urugwaju w piłce nożnej mężczyzn", "parentId": 71170.0, "start_index": 8803.0, "document_id": "640348", "source": "wikipedia", "score": 0.3109164535999298}, "uuid": "e16171b6-3714-44d2-a350-af16cfb33336"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej, w Polsce nazywane również mundialem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;mundial&lt;/&gt; – „światowy”) lub Pucharem Świata ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;World Cup&lt;/&gt;) – międzynarodowy turniej piłki nożnej, w którym biorą udział męskie reprezentacje narodowe federacji należących do FIFA. Pierwsze mistrzostwa odbyły się w 1930 roku w Urugwaju. Od tego czasu odbywają się co cztery lata, z wyjątkiem 1942 i 1946 roku, gdyż z powodu II wojny światowej nie odbywały się kongresy FIFA, na których podejmowano decyzję o organizacji turnieju (w 1946, na pierwszym po wojnie kongresie FIFA, wskazano, kto będzie organizatorem mistrzostw w 1950).\nObecnie w turnieju występują 32 reprezentacje (od 2026 r. będzie ich 48) rywalizujące o tytuł na terenie państwa (lub państw) organizującego mistrzostwa przez około jeden miesiąc. Ta faza rozgrywek często nazywana jest \"finałami mistrzostw świata\". Z kolei faza eliminacji, mająca miejsce w ciągu trzech lat poprzedzających turniej, wyłania drużyny, które wraz z gospodarzem (lub gospodarzami) wystąpią na mistrzostwach świata.\nPodczas dotychczas rozegranych 22 turniejów osiem reprezentacji sięgnęło po tytuł. Najbardziej utytułowanym zespołem jest Brazylia, która wygrała pięciokrotnie i jako jedyna brała udział we wszystkich turniejach finałowych. Włochy oraz Niemcy zdobyły po cztery tytuły mistrza świata. Trzykrotnie tytuł mistrzowski przypadał Argentynie. Dwukrotnie zwyciężali: Francja i Urugwaj, który był zarazem zwycięzcą turnieju inauguracyjnego. Po jednym tytule mistrzowskim mają na swoim koncie: Anglia i Hiszpania.\nReprezentacja Polski dziewięciokrotnie uczestniczyła w mistrzostwach (pierwszy raz w 1938, ostatni w 2022), dwukrotnie zajmując trzecie miejsce w końcowej klasyfikacji – w 1974 roku w Niemczech, kiedy królem strzelców został Grzegorz Lato, i w 1982 roku w Hiszpanii.\nHistoria.\nWcześniejsze turnieje międzynarodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26262", "fragment_id": "181726/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181726", "parentId": 26262.0, "score": 0.12399433553218842}, "uuid": "81dc849b-c1be-47bd-a941-1cd205031fd4"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nMistrzostwa świata w piłce nożnej – międzynarodowy turniej piłkarski, który rozgrywany jest od 1930 roku. W tych rozgrywkach rywalizują narodowe reprezentacje mężczyzn, będące członkami Fédération Internationale de Football Association (FIFA), globalnej organizacji zarządzającej tym sportem. Turniej organizowany jest co cztery lata, oprócz 1942 i 1946 roku, kiedy rywalizację anulowano w związku z II wojną światową. Ostatnie mistrzostwa, które rozgrywane były na boiskach w Katarze w 2022 roku, wygrała Argentyna, która pokonała Francję (3–3, 4–2 w rzutach karnych).\nFinał mistrzostw świata jest ostatnim meczem turnieju, a reprezentacja, która wygrywa ogłaszana jest mistrzem świata. Jeśli po 90 minutach regularnego czasu gry wynik jest nierozstrzygający, mecz zostaje przedłużony o 30 (2×15) minut. W wypadku, gdy wynik po zakończeniu dogrywki nadal jest remisowy, dyktowane są rzuty karne. Drużyna zwyciężająca w serii rzutów karnych zostaje mistrzem świata. Dotychczas wynik turnieju rozstrzygał pojedynczy mecz, natomiast raz, w roku 1950, mistrz świata wyłoniony został z grupy finałowej (obejmującej cztery drużyny: Urugwaj, Brazylię, Szwecję i Hiszpanię) w systemie kołowym. Zwycięstwo Urugwaju 2–1 nad Brazylią było meczem decydującym o mistrzostwie (był jednym z dwóch ostatnich meczów turnieju). Drużyna zakończyła zmagania w grupie na 1. miejscu, a o tryumfie tej fazy – i całego turnieju – przesądziła przewaga w liczbie zdobytych punktów. Ten mecz uznawany jest przez organizację FIFA jako \"de facto\" finał mistrzostw świata w 1950 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4276090", "fragment_id": "1502617/0", "subtitle": "", "title": "Lista finałów mistrzostw świata w piłce nożnej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1502617", "parentId": 4276090.0, "score": 0.07411009073257446}, "uuid": "258c8488-0770-44c8-bcd1-3fde4855c8b6"}, {"page_content": "W 1914 wraz z wybuchem I wojny światowej nastąpiła przerwa w rozwoju organizacji, jednak i tak cały czas toczyły się rozgrywki międzypaństwowe, organizowane na neutralnych boiskach. W roku 1918 umiera Daniel Burley Woolfall, jego śmierć bardzo spowalnia dalszy rozwój federacji, która od tego czasu była pod rządami Carla Hirschmanna, który odegrał bardzo dużą rolę w swoim kraju oraz całym sercem oddał się pracy na rzecz FIFA. Pod koniec wojny, z inicjatywy Jules’a Rimeta zaczął prowadzić rozmowy ze wszystkimi krajami, które były już włączone do organizacji. On również powołał spotkanie w Brukseli w 1919 roku. Kolejne spotkanie odbyło się w Antwerpii w 1920 roku, gdzie wybrano nowy zarząd. Prezydentem został Jules Rimet, jego zastępcą Louis Oestrup, natomiast Carl Hirschmann został wybrany jako Sekretarz Generalny. W roku 1921 FIFA liczyła 20 członków. Postanowiono, że turniej olimpijski będzie odbywał się zgodnie z zasadami ustalonymi przez FIFA i będzie uznawany za mistrzostwa świata amatorów. Już wtedy również pojawiła się myśl o organizacji turnieju mistrzostw świata. Na kolejnym kongresie w Amsterdamie 28 maja 1928 roku ustalono, że odbędą się pierwsze mistrzostwa świata w piłce nożnej. Gospodarz miał zostać wybrany spośród następujących krajów: Węgry, Włochy, Holandia, Hiszpania, Szwecja i Urugwaj. Od samego początku było wiadomo, że największe szanse ma Urugwaj, który był dwukrotnym mistrzem olimpijskim, a w roku 1930 obchodził 100. rocznicę odzyskania niepodległości.\nKongres w Barcelonie w 1929 roku zadecydował o tym, że Urugwaj będzie organizatorem I Mistrzostw Świata w piłce nożnej. Jednak ta decyzja nie była pozytywnie odebrana w Europie, która była w wielkim kryzysie gospodarczym, a podróż przez ocean była bardzo kosztowna. Nad turniejem pojawiły się czarne chmury.\nI Mistrzostwa Świata.\n \"Osobne artykuły: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1930 i Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn.\"Jednak ciężki wysiłek organizacyjny się opłacił i dnia 18 czerwca 1930 roku na stadionie \"Centenario\" w Montevideo odbyło się otwarcie I Mistrzostw Świata w piłce nożnej. W turnieju udział wzięło 13 zespołów:\nTurniej zakończył się wielkim sukcesem sportowym i finansowym. Ustalono, że mistrzostwa będą odbywały się co 4 lata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65000", "fragment_id": "645436/2", "subtitle": "", "title": "FIFA", "parentId": 65000.0, "start_index": 3875.0, "document_id": "645436", "source": "wikipedia", "score": 0.13054418563842773}, "uuid": "0fdc01d7-7e1d-4be8-bc7f-b12e5360e8ca"}, {"page_content": "| najwyższe zwycięstwo = text-img?\n | najwyższa porażka = text-img?\n | ostatni mecz = text-img?\n | następny mecz = text-img?\n | IO złoto = !\n | IO srebro = !\n | IO brąz = !\n | MŚ złoto = !\n | MŚ srebro = !\n | MŚ brąz = !\n | HMŚ złoto = \n | HMŚ srebro = \n | HMŚ brąz = \n | MK złoto = !\n | MK srebro = !\n | MK brąz = !\n | HMK złoto = \n | HMK srebro = \n | HMK brąz = \n | MK kontynent = \n | commons = !\n | wikicytaty = \n | wikinews = !\n | www = uri?!\nReprezentacja Urugwaju w piłce nożnej mężczyzn – drużyna piłkarska reprezentująca Wschodnią Republikę Urugwaju w zawodach międzynarodowych. Za jej funkcjonowanie odpowiedzialna jest Asociación Uruguaya de Fútbol, organ zarządzający piłką nożną w Urugwaju. W reprezentacji mogą występować wyłącznie zawodnicy posiadający obywatelstwo urugwajskie.\nReprezentacja zwana Charrúas, jako pierwsza w historii zdobyła Puchar Świata. Wynik z 1930 roku powtórzyła jeszcze w 1950 roku oraz trzykrotnie zajęła czwarte miejsce (1954, 1970, 2010).\nPiętnastokrotnie triumfowała również w rozgrywkach o Copa America (1916, 1917, 1920, 1923, 1924, 1926, 1935, 1942, 1956, 1959, 1967, 1983, 1987, 1995, 2011), sześciokrotnie była druga (1919, 1927, 1939, 1941, 1989, 1999), dziewięciokrotnie trzecia (1921, 1922, 1929, 1937, 1947, 1953, 1957, 1975, 2004), oraz pięciokrotnie czwarta (1945, 1946, 1955, 2001, 2007). Łącznie w historii wzięła udział w 45 edycjach tej imprezy (najwięcej spośród wszystkich zespołów konfederacji CONMEBOL).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71170", "fragment_id": "640348/2", "subtitle": "", "title": "Reprezentacja Urugwaju w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "640348", "start_index": 2514.0, "source": "wikipedia", "parentId": 71170.0, "score": 0.3789485991001129}, "uuid": "ba433476-b8f4-4383-8250-f3ddb84679b0"}, {"page_content": "I Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej były rozgrywane w dniach od 13 do 30 lipca 1930 roku w Urugwaju. Międzynarodowa Federacja Piłki Nożnej (FIFA) wybrała ten kraj na gospodarza podczas konferencji w Barcelonie 18 maja 1929 roku, jako państwo obchodzące setną rocznicę uzyskania niepodległości. Dodatkowym argumentem przemawiającym za miejscem organizacji pierwszych mistrzostw świata było dwukrotne zdobycie złotych medali olimpijskich przez urugwajską reprezentację na igrzyskach w 1924 w Paryżu oraz w 1928 w Amsterdamie. Wszystkie mecze rozegrano w stolicy Urugwaju – Montevideo, z czego większość na stadionie Estadio Centenario, który zbudowano specjalnie na mistrzostwa.\nDo turnieju przystąpiło 13 reprezentacji: siedem z Ameryki Południowej, cztery z Europy i dwie z Ameryki Północnej. Tak mała liczba drużyn europejskich spowodowana była dużymi kosztami długiej podróży. Zespoły podzielono na cztery grupy, których zwycięzcy przechodzili do fazy półfinałowej. Dwa pierwsze mecze w historii mistrzostw świata zostały rozegrane 13 lipca o godzinie 15:00 na Estadio Pocitos i Estadio Parque Central. W spotkaniach tych Francja pokonała Meksyk 4:1, a USA wygrała 3:0 z Belgią. Pierwszą bramkę w historii mistrzostw świata zdobył reprezentant Francji Lucien Laurent.\nDo półfinałów awansowali zwycięzcy poszczególnych grup, czyli odpowiednio Argentyna, Jugosławia, Urugwaj i Stany Zjednoczone. W finale rozegranym 30 lipca gospodarze, Urugwajczycy będący głównymi faworytami turnieju, pokonali na oczach 93 tys. widzów Argentyńczyków 4:2 i stali się pierwszym zespołem, który zdobył tytuł piłkarskich mistrzów świata.\nPoczątki.\nW 1914 roku FIFA uznała piłkarski turniej olimpijski za „amatorskie mistrzostwa świata” i wzięła odpowiedzialność za jego organizację podczas trzech kolejnych olimpiad w latach 1920–1928. Wcześniej na igrzyskach 1908 i 1912 turniej organizowany był odpowiednio przez angielską i szwedzką federację piłkarską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35031", "fragment_id": "178233/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1930", "document_id": "178233", "start_index": 0.0, "parentId": 35031.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11268579214811325}, "uuid": "a3eaee13-bfe2-45f9-b69e-262be094f85c"}, {"page_content": "Piłka nożna jest najpopularniejszym sportem w Brazylii, jest też ważną częścią tożsamości narodowej tego kraju, jak również jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych symboli. Reprezentacja Brazylii w piłce nożnej mężczyzn pięć razy zdobyli tytuł mistrza świata w piłce nożnej: w 1958, 1962, 1970, 1994 i 2002; jest ona również jednym z dwóch zespołów (obok Niemiec) który nigdy nie przepadł w kwalifikacjach do mistrzostw świata i jedynym który wziął udział we wszystkich turniejach, począwszy od pierwszych mistrzostw świata w piłce nożnej rozgrywanych w lipcu 1930 roku w Urugwaju (wobec dwukrotnego nieprzystąpienia do eliminacji niemieckiej drużyny), z czego dwukrotnie (w 1950 i 2014) Brazylia była gospodarzem mistrzostw świata w piłce nożnej. Od tego czasu reprezentacja Brazylii utrzymuje wyrównany, bardzo wysoki poziom gry, w związku z czym zawsze była (i jest w dalszym ciągu) zaliczana przez ekspertów do grona faworytów do zdobycia tytułu mistrzowskiego. Po tym jak w 1970 roku Brazylijczycy po raz trzeci wywalczyli tytuł mistrza świata, zgodnie z regulaminem Złota Nike przeszła na własność Brazylijskiej Federacji Piłki Nożnej. Warto jednak zauważyć, że 365 dni przed rozpoczęciem Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 2014 Reprezentacja Brazylii w piłce nożnej mężczyzn zajmowała w Rankingu FIFA 22. miejsce – najniższe w historii. Rok później, tuż przed rozpoczęciem mistrzostw świata w piłce nożnej w 2014 roku, awansowała jednak na trzecie miejsce w tym rankingu.\nPelé.\n \"Osobny artykuł: Pelé.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3185684", "fragment_id": "140547/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna w Brazylii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "140547", "parentId": 3185684.0, "score": 0.33990442752838135}, "uuid": "e15707a2-9882-4ed9-a87f-62b2616ded1e"}, {"page_content": "W 22 rozegranych turniejach (stan na 2022) 80 drużyn narodowych wystąpiło przynajmniej raz. Spośród nich 13 dotarło do finału tych rozgrywek, a 8 wygrało. Brazylia, będąc 5-krotnym triumfatorem mistrzostw świata (1958, 1962, 1970, 1994, 2002), jest najbardziej skuteczną drużyną tego turnieju, a także jedyną reprezentacją, która uczestniczyła we wszystkich edycjach mistrzostw. Po cztery tytuły w dorobku mają Włochy (1934, 1938, 1982, 2006) i Niemcy (1954, 1974, 1990, 2014). Argentyna jest trzykrotnym triumfatorem mistrzostw świata (1978, 1986, 2022). Dwie inne drużyny zdobyły Puchar Świata dwukrotnie: Urugwaj (1930, 1950) i Francja (1998, 2018). Drużyny Anglii (1966) oraz Hiszpanii (2010) wywalczyły po jednym mistrzostwie. Niemcy swój czwarty tytuł (a pierwszy po zjednoczeniu) zdobyły w 2014 roku. Ten tytuł sprawił, że Niemcy zostały pierwszą drużyną z Europy, która wygrała w Ameryce Południowej. Reprezentacja narodowa, która wygrywa turniej otrzymuje Puchar Świata FIFA, a nazwa państwa jest grawerowana na spodniej części trofeum.\nFinały mistrzostw świata w 1970 i 1994 (Brazylia–Włochy) oraz 1986, 1990 i 2014 (Argentyna–Niemcy) to jedyne mecze finałowe, w których spotykały się reprezentacje tych samych państw. Dotychczas (stan na 2022) tylko dwukrotnie w meczu finałowym mistrzostw świata zwyciężyli turniejowi debiutanci – Urugwaj w 1930 i Włochy w 1934 roku.\nJedyne finały, które nie zostały rozegrane w niedzielę odbyły się w 1930 (środa) i 1966 roku (sobota).\nDotychczas (stan na 2022) jedynie reprezentacje państw europejskich i południowoamerykańskich dotarły do finałów mistrzostw świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4276090", "fragment_id": "1502617/1", "subtitle": "", "title": "Lista finałów mistrzostw świata w piłce nożnej", "source": "wikipedia", "start_index": 1613.0, "document_id": "1502617", "parentId": 4276090.0, "score": 0.1600281447172165}, "uuid": "3c189fc4-043e-47fc-a244-e16f169570a2"}, {"page_content": "W 2006 r. Urugwajczycy zostali wicemistrzami świata w piłce nożnej plażowej. W finale Mistrzostw Świata rozgrywanych na plaży Copacabana w Rio de Janeiro, ulegli gospodarzom turnieju Brazylijczykom stosunkiem bramek 1:4.\nRugby jest drugim po piłce nożnej sportem narodowym Urugwajczyków. Stanowią obecnie po Argentynie drugą siłę w Ameryce Południowej.\nPolonia urugwajska.\nPierwsi Polacy przybyli do Urugwaju w XIX w., po Powstaniu Styczniowym, m.in.: ceniony lekarz dr Julian Jurkowski, Jan Łukasiewicz – architekt, Erazm Bogoria-Skotnicki – profesor geografii i główny inspektor szkół publicznych w Urugwaju, nauczyciel Ludwik Wypychowski, Wacław Radecki – wykładowca psychologii na Uniwersytecie w Montevideo (założył Instytut Psychologii), farmaceuta Ryszard Powal-Czyżkowski. W okresie międzywojennym przybyło tu ponad 8 tys. Polaków. Byli to przede wszystkim robotnicy. Pierwsze organizacje polonijne powstały w 1927 r. Obecnie działają m.in.: Towarzystwo Polskie im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Zjednoczone Towarzystwo Polskie oraz Polska Misja Katolicka. Obecnie w Urugwaju mieszka, według różnych szacunków, około 10–15 tys. Polaków.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nCzłonkostwo w organizacjach międzynarodowych\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10100", "fragment_id": "184284/16", "subtitle": "", "title": "Urugwaj", "source": "wikipedia", "start_index": 25271.0, "document_id": "184284", "parentId": 10100.0, "score": 0.24802635610103607}, "uuid": "8a4e4612-caed-4393-85f0-1aa162d1b4c6"}]}
{"id": "q_57", "question": "Z ilu tomów składa się powieść Władysława Reymonta „Chłopi”?", "answer": [{"page_content": "Rok 1794 – trylogia powieściowa Władysława Reymonta. Cykl składa się z trzech części:\nOpisuje sytuację w Rzeczypospolitej w ostatnich latach jej istnienia. W pozytywnym świetle przedstawiona została drobna i średnia szlachta oraz chłopi i mieszczaństwo, a skrytykowana magnateria. W dziele Reymonta bohaterem insurekcji kościuszkowskiej jest zbiorowość – lud, a powstanie stanowi wspólny wysiłek wszystkich klas społecznych. \nHistoria.\nPrace nad pierwszą częścią tego dzieła autor rozpoczął w czerwcu 1911, a ukończył w 1912. Pierwotnie powieść składać się miała z dwóch tomów, ale w trakcie tworzenia rozrosła się do trzech. Część drugą Reymont zaczął pisać w 1912, a w 1913 ukazała się w formie książkowej. Tom trzeci ukończony został w 1916.\nTreść.\nGłównym bohaterem trylogii jest Sewer Zaremba – żołnierz, który złożył dymisję w 1792, gdy władzę przejęła Targowica. Przygotowuje powstanie, przynależąc do tajnej organizacji. Pierwsza część trylogii opisuje Sejm w Grodnie, którego skutkiem było ratyfikowanie postanowienia II rozbioru Polski, w części drugiej jest mowa o przygotowaniu do wybuchu powstania, a część trzecia jest obrazem samej insurekcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3175612", "fragment_id": "123548/0", "subtitle": "", "title": "Rok 1794", "document_id": "123548", "start_index": 0.0, "parentId": 3175612.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5839828252792358}, "uuid": "845d26d7-1de4-4c97-9b59-b06d10a516a9"}, {"page_content": "Władysław Stanisław Reymont, właśc. Stanisław Władysław Rejment (ur. 7 maja 1867 w Kobielach Wielkich, zm. 5 grudnia 1925 w Warszawie) – polski pisarz, prozaik i nowelista. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1924 za czterotomową „epopeję chłopską” \"Chłopi\". Jeden z najwybitniejszych i najważniejszych pisarzy w dziejach literatury polskiej. Jeden z głównych przedstawicieli realizmu z elementami naturalizmu w prozie Młodej Polski. Niewielką część jego spuścizny stanowią wiersze.\nŻyciorys.\nReymont urodził się w rodzinie organisty. Jego ojciec, Józef Rejment, człowiek oczytany, miał wykształcenie muzyczne i w tuszyńskiej parafii pełnił obowiązki organisty, a także prowadził księgi stanu cywilnego i korespondencję proboszcza z władzami rosyjskimi. Matka, Antonina z Kupczyńskich, &lt;&gt;[]\nRodzice chcieli, aby został organistą. Odmówił uczęszczania do szkół, często zmieniał zawody, miejsca zamieszkania, dużo podróżował po Polsce i Europie. Ukończył Warszawską Szkołę Niedzielno-Rzemieślniczą. W latach 1880–1884 uczył się zawodu krawieckiego w Warszawie, po czym został czeladnikiem. W okresie 1884–1888 był aktorem w wędrownych grupach teatralnych, następnie w latach 1888–1893 dzięki protekcji ojca znalazł zatrudnienie jako niskiej rangi funkcjonariusz Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, pracując m.in. w Rogowie i Lipcach. W 1890 zmarła matka pisarza. Z twórczości literackiej utrzymywał się od 1894, kiedy przeniósł się do Warszawy, jednak swoje pierwsze wiersze pisał już w 1882.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6624", "fragment_id": "177291/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Reymont", "parentId": 6624.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177291", "score": 0.35002827644348145}, "uuid": "156be076-c354-4ad1-8452-f7ea55f6c917"}, {"page_content": "Pierwszą książką, której przepisania się podjął, była powieść \"Chłopi\". Zajęło mu to osiem lat, począwszy od 1982. Twierdził, że motywacją do ręcznego przepisania czterotomowego dzieła była dysleksja, która utrudniała mu zapamiętanie czytanej treści. Początkowo na swoją pracownię przekształcił mieszkanie w bloku z wielkiej płyty, które udekorował ręcznie malowanymi scenami z Lipiec Reymontowskich.\nW 1989 wynajął od miasta lokal w kamienicy przy ulicy Pankiewicza 1, tuż przy charakterystycznym przechodzie bramnym. Przebudował go na swoją pracownię i przestrzeń wystawienniczą, dając początek Muzeum Literatury im. Władysława Reymonta. Powstała przy tym bogata dekoracja malarska. Placówka działała jako autorska inicjatywa oparta na dobrowolnych datkach zwiedzających, bez instytucjonalnego wsparcia. W 2016 łączną liczbę gości, którzy ją odwiedzili, szacowano na około 150 tysięcy, a liczba przepisanych dzieł wynosiła wówczas ponad 120 (należały do nich nie tylko książki Reymonta, ale również Adama Mickiewicza czy Henryka Sienkiewicza).\nPrzez cały okres funkcjonowania muzeum Modrzejewski borykał się z poważnymi kłopotami finansowymi, a stan techniczny lokalu stopniowo się pogarszał. Media wielokrotnie opisywały historię „ostatniego polskiego skryby”, który żyje bez ogrzewania, prądu i bieżącej wody, przepisując książki przy świecach, a przyświeca mu motto „w beznadziei jest nadzieja”. Powracającym problemem był brak możliwości formalnego wsparcia ze strony miasta, jako że placówka nie funkcjonowała w świetle prawa jako instytucja kultury, a sam Modrzejewski był określany jako osoba trudna we współpracy w sprawach praktycznych.\nW grudniu 2023 osiągnięto porozumienie co do dalszych losów muzeum. Zbiory zostały wykupione i zabezpieczone przez Książnicę Beskidzką. Muzeum zawiesiło działalność, zadeklarowano jednak, że po remoncie budynku przy ul. Pankiewicza 1, powróci ono do swojej siedziby, a Tadeusz Modrzejewski pozostanie jego kustoszem.Zginął w marcu 2024 w wieku 71 lat w pożarze swojego mieszkania przy ulicy Andrychowskiej na osiedlu Beskidzkim.\nPrzypisy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1782551", "fragment_id": "886190/1", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Modrzejewski", "source": "wikipedia", "start_index": 1499.0, "parentId": 1782551.0, "document_id": "886190", "score": 0.15558011829853058}, "uuid": "d6091297-0f74-4358-94fc-8c863ca649d9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nChłopi – powieść społeczno-obyczajowa Władysława Reymonta publikowana w odcinkach w latach 1902–1908 w „Tygodniku Ilustrowanym”, wydana w latach 1904–1909 w Warszawie w wydawnictwie „Gebethner i Wolff”.\nPisarz otrzymał za ten utwór literacką Nagrodę Nobla w 1924. Powieść ukazuje życie społeczności zamieszkującej wieś Lipce na przestrzeni czterech pór roku.\nGeneza utworu.\nW okresie, w którym powstawała powieść, tematyka chłopska była popularna w sztuce i literaturze. Tego typu wątki pojawiały się również we wczesnych utworach Reymonta. Jednocześnie niektórzy badacze sugerują, że bezpośrednim impulsem do napisania powieści chłopskiej mogła być dla pisarza powieść \"Ziemia\" (1887) Emila Zoli – \"Chłopi\" mieliby, zgodnie z tą hipotezą, być polemiką z utworem francuskiego powieściopisarza. &lt;&gt;[]. Oba utwory łączy też niewiele elementów: tematyka chłopska, opisy prac i uroczystości wiejskich oraz podział akcji na cztery pory roku. Zbieżności te wynikać jednak mogą z samej tematyki tych dzieł.\nOkoliczności powstania i publikacji powieści.\nPierwsza wersja powieści była gotowa już w 1901 roku, jednak niedługo przed oddaniem tekstu do druku Reymont postanowił przeredagować początek powieści. Przeglądając rękopis, uznał jednak, że całość utworu nie jest zgodna z jego zamierzeniami. Niezadowolony pisarz zdecydował się więc zacząć pracę od nowa i spalić napisaną już powieść. Zniszczeniu uległo w sumie 11 tys. wierszy. Pierwszą wersję utworu mogło znać zaledwie kilka osób, jedną z nich był prawdopodobnie Julian Ochorowicz.\nWłaściwa wersja \"Chłopów\" powstawała w latach 1901–1908. Duża część powieści pisana była w czasie pobytu pisarza w Paryżu, gdzie, jak twierdził Reymont, łatwiej było mu się skupić na pracy niż na ziemiach polskich. Reymont narzucił sobie dużą dyscyplinę pracy, codziennie pisząc zaplanowaną część powieści chłopskiej, jednocześnie pracował również nad innymi utworami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491777", "fragment_id": "1558564/0", "subtitle": "", "title": "Chłopi (powieść)", "parentId": 491777.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1558564", "source": "wikipedia", "score": 0.8343963623046875}, "uuid": "245cc665-aa3d-405d-88ea-0232da902873"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nChłopi – polski animowany dramat filmowy z 2023 roku w reżyserii Doroty Kobieli (DK Welchman) i Hugh Welchmana.\nFilm jest trzecią (po wersjach z 1922 i 1973 roku) pełnometrażową adaptacją powieści Władysława Reymonta pod tym samym tytułem. Tak jak pierwowzór, film ukazuje cykl życia wiejskiego pod koniec XIX wieku. \"Chłopi\" są filmem wykonanym tą samą metodą animacji, co \"Twój Vincent\" (2017) w reżyserii tego samego duetu – sfilmowane wcześniej kadry zostały następnie pomalowane farbami olejnymi na kolejnych płótnach, a potem zmontowane jako animowany film malarski.\nFilm \"Chłopi\" został uhonorowany czterema nagrodami na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, w tym Nagrodą Specjalną Jury oraz Nagrodą Publiczności. Zdobył też Orła za najlepszą muzykę filmową autorstwa Łukasza Rostkowskiego (L.U.C.) i Nagrodę Publiczności na rozdaniu Polskich Nagród Filmowych, a także został zgłoszony jako polski kandydat do rywalizacji o Oscara dla najlepszego pełnometrażowego filmu międzynarodowego, lecz nie zdobył nominacji. O ile w Polsce przeważały pozytywne recenzje, odbiór w krajach anglojęzycznych był mieszany. Kontrowersje budziły kwestie zastosowanej metody animacji malarskiej oraz feministycznego przesłania dzieła.\nFabuła.\nFilm, podobnie jak powieść Reymonta, jest podzielony na cztery części odpowiadające czterem porom roku. Akcja toczy się na przełomie XIX i XX wieku, w ciągu jednego roku we wsi Lipce.\nObsada.\nŹródło:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5529829", "fragment_id": "320739/0", "subtitle": "", "title": "Chłopi (film 2023)", "document_id": "320739", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5529829.0, "score": 0.6602920889854431}, "uuid": "79d7ac7c-3c69-41ad-9d9a-01e3ef852c5a"}, {"page_content": "Powieść po raz pierwszy ukazywała się w druku w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” od 18 stycznia 1902 do 26 grudnia 1908 z dedykacją dla Zenona Przesmyckiego. W formie książkowej utwór ukazywał się partiami – pierwsze dwa tomy zostały wydane w 1904 roku, tom trzeci – w 1906, natomiast czwarty – w 1909. Pierwsze wydanie zawierało podtytuł \"Powieść współczesna\".\nKompozycja i konstrukcja powieści.\nMiejsce akcji.\nAkcja powieści dzieje się we wsi Lipce, miejscowość ta nie odpowiada jednak rzeczywistej wsi o takiej nazwie, obecnie nazywanej Lipcami Reymontowskimi. Przede wszystkim nie zgadza się topografia okolicy. W powieści brakuje również wzmianki o warszawsko-wiedeńskiej linii kolejowej, która przebiegała tuż obok rzeczywistych Lipiec i odgrywała znaczącą rolę w życiu wsi. Z kolei rozplanowanie powieściowej wsi było typowe dla wielu ówczesnych tego typu miejscowości na ziemi łódzkiej, a nie tylko dla rzeczywistych Lipiec.\nCzas w powieści.\nAkcja utworu obejmuje dziesięć miesięcy – rozpoczyna się pod koniec września, a kończy pod koniec lipca. Nie jest znany dokładny rok, w którym toczy się akcja, jednak jest kilka przesłanek, dzięki którym można go lokować:\nNależy jednak pamiętać, że autor mógł celowo lub nieświadomie wprowadzić nieprawidłowości dotyczące dat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491777", "fragment_id": "1558564/1", "subtitle": "", "title": "Chłopi (powieść)", "parentId": 491777.0, "start_index": 1975.0, "document_id": "1558564", "source": "wikipedia", "score": 0.11359191685914993}, "uuid": "5a93091d-d276-4c92-9349-e33d2e2d92d4"}, {"page_content": "Mimo zawartej krytyki społecznej \"Ziemia Obiecana\" jest nie tylko manifestem politycznym. Plastyczny i naturalistyczny obraz Łodzi i jej mieszkańców jest przykładem antyurbanizmu Reymonta, jego umiłowania przyrody oraz przeciwstawiania „naturalnego” środowiska chłopskiego i wiejskiego (jego obyczajów, systemu wartości) „patologicznemu” środowisku miejskiemu. Ironiczny tytuł tej powieści stał się w Polsce publicystycznym określeniem Łodzi, z czasem pozbawionym pejoratywnego odcienia.\nPowieść była dwukrotnie ekranizowana:\nChłopi.\n \"Osobny artykuł: Chłopi (powieść).\"\nPowieść powstawała w latach 1902–1908. Ukazywała się w odcinkach na łamach lwowskiego „Słowa Polskiego”, od 1902 organu Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego w Galicji. Zawiera realistyczny obraz życia zbiorowości chłopskiej. Pisana jest specyficznym, potoczystym językiem, z wykorzystaniem elementów gwarowych. Życie społeczności wsi Lipce z jednej strony wyznacza rytm przyrody (poszczególne tomy są zatytułowane nazwami pór roku – zaczynając od „Jesieni”) oraz związane z nim zajęcia i prace na roli, a także zwyczaje i obrzędy, z drugiej zaś dokonujące się przemiany społeczno-ekonomiczne na wsi i związane z tym spory (rozwarstwienie ekonomiczne wsi, konflikty z dworem).\nW to tło wpleciona jest główna oś akcji powieści, którą jest romans młodej, urodziwej i namiętnej Jagny – żony bogatego gospodarza Macieja Boryny, z jego synem Antkiem oraz postawy społeczności chłopskiej wobec tego zdarzenia. Po śmierci Macieja Boryny, który stał na czele buntu chłopów wobec dworu, Jagna zostaje napiętnowana i wypędzona przez społeczność wiejską. Wskutek tego ulega obłędowi, zaś pogodzony z losem Antek przejmuje gospodarstwo ojca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6624", "fragment_id": "177291/4", "subtitle": "", "title": "Władysław Reymont", "source": "wikipedia", "start_index": 6260.0, "document_id": "177291", "parentId": 6624.0, "score": 0.3282443881034851}, "uuid": "b22e2ae3-1163-43a4-9e3d-2bb0377684a9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nChłopi – polski serial telewizyjny z 1972 roku w reżyserii Jana Rybkowskiego, zrealizowany na podstawie powieści Władysława Reymonta \"Chłopi\".\nSerial powstał od wiosny 1971 do wiosny 1972 roku. Jako plenery posłużyła wieś Lipce Reymontowskie, gdzie osadzona jest akcja powieści, i Pszczonów (w serialu oprócz zawodowych aktorów wystąpili mieszkańcy obu wsi). W 1973 roku powstała kinowa wersja pod tym samym tytułem.\nFabuła.\nFilm jest adaptacją nagrodzonej Nagrodą Nobla powieści Władysława Reymonta. Młoda dziewczyna Jagna zostaje wydana za mąż za starego chłopa Borynę. Małżeństwo ma charakter transakcji, córka zostaje oddana za kilka mórg ziemi ornej. Pomiędzy Jagną a pasierbem, synem Boryny, nawiązuje się romans, który kwitnie na oczach wioski. Po pewnym czasie konflikt między ojcem i synem o kobietę zaostrza się. Niespodziewanie Boryna zostaje śmiertelnie ranny, a Antek aresztowany. Opiekę nad majątkiem przejmuje synowa Hanka. Dotychczas niezdarna i flegmatyczna kobieta, staje się siłą napędową gospodarstwa.\nLista odcinków.\nNa serial składa się trzynaście odcinków:\nObsada.\nW serialu wystąpili:\nNagrody.\nSerial został nagrodzony:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=667335", "fragment_id": "829627/0", "subtitle": "", "title": "Chłopi (serial telewizyjny)", "document_id": "829627", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 667335.0, "score": 0.753635823726654}, "uuid": "c0d7ea24-fb7e-4208-8d15-719d92d68d76"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1973 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nChłopi – film z 1973 roku w reżyserii Jana Rybkowskiego, powstały na podstawie powieści \"Chłopi\" Władysława Reymonta. Jest to kinowa wersja serialu telewizyjnego z 1972 roku. Film składa się z dwóch części zatytułowanych: „Boryna” i „Jagna”.\nPlenery: Lipce Reymontowskie, Pszczonów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1433417", "fragment_id": "192359/0", "subtitle": "", "title": "Chłopi (film 1973)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1433417.0, "document_id": "192359", "score": 0.7642227411270142}, "uuid": "9931fe02-7207-49be-8c9e-ab7f5c262dba"}, {"page_content": "Świniobicie – proces związany z zabiciem świni i przygotowaniem mięsa z uboju w warunkach domowych. Świniobicie odbywało się 1–3 razy w roku, w prawie każdym gospodarstwie, w którym hodowano świnie.\nProces.\nZwierzę ogłusza się uderzeniem obuchem siekiery w głowę, następnie upuszcza krew, usuwa sierść, tradycyjnie robiono to poprzez opalenie w słomie, następnie czyszczono opaloną skórę przez polewanie gorącą wodą i szczotkowanie oraz usuwanie niedopalonej sierści tępym ostrzem. Do czyszczenia i rozbioru zwierzę układano na zdjętych z ościeży drzwiach lub przywiązywano do drabiny.\nPo odcięciu głowy, przed przystąpieniem do dalszego rozbioru mięsa, wycinano kawałki podgardla, które gotowano do miękkości, a następnie porcjowano na drobne kawałki. Jeśli podgardle było zbyt tłuste, rzeźnik dodawał trochę innego mięsa, a gdy było już gotowe, zwoływano sąsiadów i rodzinę na zwyczajowy poczęstunek, często zakrapiany wódką. Przyrządzano także potrawę zwaną móżdżek po polsku, smażąc mózg świński z jajkiem. Po tym poczęstunku wracano do wykonywania wyrobów mięsnych z tak zwanej świeżynki: kaszanki, pasztetówki, salcesonu i kiełbasy.\nPo świniobiciu następowało obdarowywanie mięsem, najczęściej bliskich sąsiadów i zaprzyjaźnionych z rodziną.\nHistoria i sztuka.\nTradycyjnie świnie zabijano w grudniu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;December necat suem&lt;/&gt;). W powieści Władysława Reymonta \"Chłopi\" świniobicie opisano w tomie 3 „Wiosna”. \"Postrzyżyny\" autorstwa Bohumila Hrabala zawierają według Roberta Makłowicza poetycki opis świniobicia.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1565650", "fragment_id": "663232/0", "subtitle": "", "title": "Świniobicie", "document_id": "663232", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1565650.0, "score": 0.09322991967201233}, "uuid": "f3461423-6bb5-4e26-a64e-3ce6b9505a99"}]}
{"id": "q_58", "question": "W którym mieście stoi rezydencja Prezydentów USA – Biały Dom?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rezydencji prezydenta Stanów Zjednoczonych w Waszyngtonie. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Biały Dom.\nBiały Dom (ang. White House) – oficjalna rezydencja i miejsce pracy prezydentów USA, położona w Waszyngtonie, Dystrykt Kolumbia. Nazwa ta została nadana budynkowi 14 września 1901 r. przez prezydenta Roosevelta. Wcześniej nazywany był \"Pałacem Prezydenckim\", \"Domem Prezydenckim\" i \"Siedzibą Władz Wykonawczych\".\nHistoria.\nW grudniu 1790 r. prezydent Waszyngton podpisał Act of Congress, stanowiący, że rząd federalny będzie rezydował w okręgu, którego powierzchnia \"nie będzie przekraczała dziesięciu mil kwadratowych u wybrzeży Potomaku\". Prezydent Waszyngton wybrał wraz z architektem miejskim Pierre’em L’Enfantem miejsce, w którym miał powstać budynek. Rozpisany konkurs wygrał projekt architektoniczny autorstwa Jamesa Hobana.\nBudynek, położony w Waszyngtonie przy 1600 Pennsylvania Avenue, zaczął powstawać w październiku 1792 roku. Uroczyste oddanie do użytku nastąpiło 1 listopada 1800. Pierwszym prezydentem, który w nim zamieszkał, był John Adams. Od czasu wprowadzenia się tam Adamsa, każda następna para prezydencka dokonywała własnych zmian w wystroju budynku.\nW swojej historii budynek doświadczył dwóch pożarów. Pierwszego w 1814 roku, gdy został podpalony przez Brytyjczyków podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej. Drugi pożar wybuchł w zachodnim skrzydle w 1929 roku za prezydentury Hoovera.\nPodczas rządów prezydenta Trumana przebudowano całe wnętrze budynku (z wyjątkiem trzeciego piętra). Najstarszymi jego częściami są obecnie zewnętrzne ściany, niezmienione od 200 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16233", "fragment_id": "173849/0", "subtitle": "", "title": "Biały Dom", "parentId": 16233.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173849", "score": 0.7163859605789185}, "uuid": "96650b6a-0e83-4c97-b05d-d2dce94cfd95"}, {"page_content": "Blair House, określany również jako The President’s Guest House – rezydencja prezydenta Stanów Zjednoczonych, położona w Waszyngtonie, nazywana „najbardziej ekskluzywnym hotelem na świecie”. W rezydencji są przyjmowani dygnitarze i inni zaproszeni przez prezydenta goście.\nBlair House położony jest w odległości 228 metrów od Białego Domu. W latach 50. i 80. XX wieku odbyła się gruntowna renowacja posiadłości, która wiązała się z połączeniem czterech wówczas domów (Blair House, Lee House, Peter Parker House i 704 Jackson Place) w jeden budynek. W latach 1948–1952 w rezydencji wraz z rodziną mieszkał Harry Truman, w 1950 roku na terenie rezydencji dokonano nieudanej próby jego zabójstwa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5154952", "fragment_id": "1078005/0", "subtitle": "", "title": "Blair House", "document_id": "1078005", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5154952.0, "score": 0.4156482219696045}, "uuid": "2d74efda-db54-4cb7-b9c4-4c3c879c6099"}, {"page_content": "Miesiąc po tych wydarzeniach, 1 listopada 1800 roku John Adams spędził pierwszą noc w nowej rezydencji amerykańskich prezydentów – Białym Domu w nowej stolicy USA – Waszyngtonie. Wypowiedział wówczas zdanie, które Franklin Delano Roosevelt nakazał wyryć nad kominkiem w oficjalnej jadalni Białego Domu:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNiechaj Nieba ześlą błogosławieństwa na ten dom i na tych wszystkich, którzy będą w nim mieszkać. Niechaj tylko uczciwi i mądrzy ludzie zawsze mieszkają pod tym dachem\nJohn Adams\nPlanował pozostać na urzędzie prezydenta na drugą kadencję. Pomimo że wyrzucił z rządu dwóch sprzymierzeńców Hamiltona, uzyskał poparcie Partii Federalistycznej i wraz z Charlesem Pinckneyem ponownie kandydował w wyborach w roku 1800. W czasie kampanii był jednak ostro atakowany za politykę wobec Francji – Federaliści zarzucali mu niewypowiedzenie wojny, natomiast Demokratyczni Republikanie – pogorszenie stosunków z Francją. Ponadto Adams był podejrzewany o sympatyzowanie z monarchistami. Z tych powodów, w głosowaniu Kolegium Elektorskiego uzyskał 65 głosów i zajął trzecie miejsce, a prezydentem został jego główny polityczny antagonista Thomas Jefferson. Ostatnią decyzją jaką podjął Adams, będąc prezydentem było podpisanie nominacji dla Johna Marshalla jako nowego prezesa Sądu Najwyższego, który pełnił tę funkcję przez 35 lat.\nDokonania.\nGłównym sukcesem Adamsa było niedoprowadzenie do wojny z Francją, a także powstrzymanie konfliktów wewnętrznych.\nPrezydent Adams przywiązywał dużą rolę do rozwoju Marynarki Wojennej USA. 30 kwietnia 1798 utworzono Departament Marynarki Wojennej. 21 listopada 1800 odbyło się pierwsze posiedzenie Kongresu USA w nowo wybudowanym budynku Kapitolu, a następnego dnia prezydent Adams wygłosił pierwsze przemówienie w tym budynku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12478", "fragment_id": "172614/5", "subtitle": "", "title": "John Adams", "parentId": 12478.0, "start_index": 8186.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172614", "score": 0.2663436532020569}, "uuid": "ea025387-e959-477a-a2c9-7ae45aa633ff"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy budynku w Kirgistanie. Zobacz też: Biały Dom – siedziba prezydenta USA.\nBiały Dom – budynek zlokalizowany w centrum Biszkeku, stolicy Kirgistanu. Jest przykładem architektury późnomodernistycznej inspirowanej neoklasycznymi tendencjami socrealistycznymi. Oficjalna siedziba administracji rządowej oraz rezydencja prezydenta Kirgistanu, w której przyjmuje on szefów rządów oraz głowy państw przebywających w kraju podczas oficjalnych wizyt.\nZostał wybudowany w 1985 roku. W przeszłości był siedzibą partii Komunistycznej Kirgiskiej SRR. Odbywały się tu zamieszki, będące częścią tulipanowej rewolucji w 2005, następne rozruchy miały miejsce w 2010 roku, a kolejne w 2020. Podczas protestów w 2010 wybuchł pożar, który uszkodził jego fragmenty i zniszczył wiele ważnych dokumentów rządowych, które się w nim znajdowały.\nProtesty z 2005 roku.\n \"Osobny artykuł: tulipanowa rewolucja w Kirgistanie.\"\n24 marca 2005 na ulicach kirgiskiej stolicy zgromadziło się ponad 10 tysięcy ludzi. Doszło do starć zwolenników prezydenta Askara Akajewa z opozycją. Demonstranci oprócz Białego Domu zajęli również siedzibę państwowej telewizji. Kilka godzin później Sąd Najwyższy Kirgistanu unieważnił wybory parlamentarne przeprowadzone w lutym i marcu 2005 roku. W tym samym czasie prezydent Akajew wraz z rodziną opuścił Biszkek i udał się do Kazachstanu (inne źródła podają Moskwę), a dotychczasowy premier Nikołaj Tanajew podał się do dymisji. Wskutek tych wydarzeń tymczasowym prezydentem kraju został przewodniczący parlamentu Iszenbaj Kadyrbiekow. Funkcję nowego rządu sprawowała Koordynacyjna Rada Jedności Narodowej na czele z przywódcą dotychczas opozycyjnego Ludowego Ruchu Kirgistanu, Kurmanbekiem Bakijewem.\nRewolucja z 2010.\n \"Osobny artykuł: rewolucja w Kirgistanie (2010).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4918415", "fragment_id": "248133/0", "subtitle": "", "title": "Biały Dom (Biszkek)", "document_id": "248133", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4918415.0, "score": 0.36635708808898926}, "uuid": "7b41bb70-0c66-45be-bfd7-d4b48d73bbf1"}, {"page_content": "Kiedy wiosną 1797 r. John Adams obejmował urząd prezydenta, jego żona nie przebywała w Filadelfii, z powodów zdrowotnych. Kiedy dotarła do ówczesnej stolicy miała wątpliwości czy uda się jej sprostać zadaniom, jakie stoją przed pierwszą damą. Z tego powodu, początkowo zasięgała rad u Marthy Washington, jednak szybko przyzwyczaiła się do nowych obowiązków. W przeciwieństwie do swojej poprzedniczki, czynnie uczestniczyła w wydawanych przez siebie przyjęciach, a także brała udział w dyskusjach i sporach politycznych. W 1800 r. Adamsowie przenieśli się do nowej stolicy USA – Waszyngtonu i zamieszkali w Białym Domu. Cztery miesiące później, tuż przed upływem kadencji męża, Abigail powróciła do Braintree. Oboje zajęli się prowadzeniem farmy, lecz nadal interesowali się polityką. Ponieważ zerwali kontakty z federalistami, popierali kandydatury Jamesa Madisona i Jamesa Monroego.\nW 1818 r. zapadła na tyfus. Zmarła 28 października tego samego roku i została pochowana w rodzinnym mieście.\nŻycie prywatne.\n25 października 1764 r. wyszła za mąż za Johna Adamsa. Para miała pięcioro dzieci: trzech synów i dwie córki. Jednym z jej synów był John Quincy Adams, szósty prezydent USA.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1039458", "fragment_id": "1354707/2", "subtitle": "", "title": "Abigail Adams", "source": "wikipedia", "start_index": 2785.0, "document_id": "1354707", "parentId": 1039458.0, "score": 0.08624646067619324}, "uuid": "7081e5bc-6141-4238-bd34-1258ecc54758"}, {"page_content": "Mar-a-Lago – luksusowa rezydencja, sześciogwiazdkowy ośrodek wypoczynkowy oraz Narodowy Pomnik Historyczny znajdująca się w Palm Beach, na Florydzie, w Stanach Zjednoczonych.\nOd 1985 rezydencja jest właśnością Donalda Trumpa. W okresie jego prezydentury odbywały się w niej oficjalne spotkania państwowe i była nieoficjalnie nazywana \"Zimowym Białym Domem\".\nPołożenie.\n\"Mar-a-Lago\" w języku hiszpańskim oznacza \"od morza do jeziora\". Nazwa ta oddaje położenie rezydencji, znajdującej się na wąskim pasie lądu rozciągającym się pomiędzy Oceanem Atlantyckim a laguną Lake Worth. Rezydencja posiada bezpośredni dostęp do laguny, natomiast od oceanu oddziela ją publiczna droga South Ocean Boulevard, pod którą wybudowano przejście podziemne do znajdującej się po drugiej stronie plaży, należącej do Mar-a-Lago.\nArchitektura.\nRezydencja została zaprojektowana przez Mariona Simsa Wyetha w adaptacji stylu hiszpańsko-mauryjskiego (hiszpańsko-mauretańskiego). Ma kształt półksiężyca, zwróconego w stronę laguny. Posiadłość wieńczy ponad 22-metrowa wieża. Wewnątrz znajduje się 114 pokoi, w tym 58 sypialni i 33 łazienki oraz salon o powierzchni 167 m² i jadalnia.\nProjekt wnętrz wykonał Joseph Urban. Pokoje zdobione są wapieniem importowanym z Genui, z widocznymi małymi skamieniałościami, oraz 36 000 zabytkowych hiszpańskich fliz, z których najstarsze pochodzą z XV w. Rzeźby papug, małp i innych motywów wykonał Austriak Franz Barwig wraz z synem. Podłogę jadalni pokryto czarno-białym marmurem, pochodzącym ze starego pałacu na Kubie, którego wykorzystano 204 m². Drzwi i inne elementy drewniane wykonano z lokalnego drewna cyprysowego.\nDach pokrywa 20 000 kubańskich dachówek. Dla ochrony przed huraganami posiadłość zakotwiczona jest betonem i stalą do rafy koralowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5764149", "fragment_id": "1234141/0", "subtitle": "", "title": "Mar-a-Lago", "document_id": "1234141", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5764149.0, "score": 0.2693083584308624}, "uuid": "7e826aaf-5cf3-4c18-b6bf-802095dfa180"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Stanach Zjednoczonych. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.\nWhite House – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Tennessee, w hrabstwie Robertson.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4059364", "fragment_id": "597120/0", "subtitle": "", "title": "White House (Tennessee)", "document_id": "597120", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4059364.0, "score": 0.15603314340114594}, "uuid": "1cd52f29-e660-4b54-9c84-25d52ec62502"}, {"page_content": "W 1902 r. Prezydent Theodore Roosevelt rozpoczął gruntowną renowację Białego Domu, w tym przeniesienie biur prezydenta z drugiego piętra rezydencji do nowo wybudowanego tymczasowego budynku biurowego (obecnie zwanego Zachodnim Skrzydłem). Remont został zaplanowany i przeprowadzony przez słynną nowojorską firmę architektoniczną McKim, Mead i White. Następca Roosevelta, prezydent William Howard Taft, zbudował Gabinet Owalny w powiększonym skrzydle biurowym.\nW grudniu 2024 roku prezydent Joe Biden po raz 102 w historii rozświetlił choinkę, która miała 12 metrów wzrostu w parku Ellipse przed Białym Domem. Drzewem tym było świerk czerwony pochodzący z hrabstwa Grayson w Wirginii. 2 grudnia Pierwsza Dama Jill Biden zaprezentowała świąteczne dekoracje w Białym Domu, gdzie dekorowało ponad 300 wolontariuszy, ponad 3 kilometry łańcuchów i 2,2 tys. papierowych gołębi. Ozdobiono 83 choinki, były również girlandy z dzwonkami i czerwonymi wstążkami, wieńce i 28 tysięcy dekoracji zdobionych ponad 165 tysiącami światełek.\nUkład budynku.\nBiały Dom składa się z trzech głównych części: tzw. Rezydencji Wykonawczej, Zachodniego Skrzydła oraz Wschodniego Skrzydła. Do tzw. kompleksu Białego Domu (\"White House Complex\") zaliczane są także sąsiadujący z Białym Domem gmach Urzędu Wykonawczego Prezydenta Stanów Zjednoczonych oraz przyległe tereny zielone, w tym dwa ogrody.\nRezydencja Wykonawcza (\"Executive Residence\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16233", "fragment_id": "173849/1", "subtitle": "", "title": "Biały Dom", "parentId": 16233.0, "start_index": 1614.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173849", "score": 0.38422784209251404}, "uuid": "95b69617-60e0-46da-b2a0-038b20dd91c8"}, {"page_content": "Number One Observatory Circle – oficjalna siedziba wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych i jego rodziny. \nRezydencja znajduje się w Waszyngtonie na terenie Obserwatorium Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (\"United States Naval Observatory\"). Została zbudowana w 1893. Od 1923 mieszkał w niej szef operacji morskich Marynarki Wojennej. \nW 1974 decyzją Kongresu budynek został przekształcony w oficjalną rezydencję wiceprezydenta. Jednak Gerald Ford i Nelson Rockefeller nie korzystali ze swojej rezydencji. Dopiero w 1977 zamieszkał w niej Walter Mondale. Od tej pory rezydują tutaj wiceprezydenci USA (poza Mondale'em byli to George H.W. Bush, Dan Quayle, Al Gore, Dick Cheney, Joe Biden, Mike Pence).\nPo zamachach 11 września 2001 zbudowano bunkier dla rodziny i personelu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=732573", "fragment_id": "854187/0", "subtitle": "", "title": "Number One Observatory Circle", "document_id": "854187", "start_index": 0.0, "parentId": 732573.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09892312437295914}, "uuid": "1429d47f-fb24-4510-b66f-6cd44656389d"}, {"page_content": "Trump Tower – 202-metrowy wieżowiec zlokalizowany przy Piątej Alei w dzielnicy Midtown Manhattan w okręgu Manhattan w Nowym Jorku, zarządzany przez Trump Organization, będąc jednocześnie jej siedzibą. Nazwany jest imieniem jednego z właścicieli i fundatorów, amerykańskiego miliardera i prezydenta USA Donalda Trumpa.\nDolne kondygnacje budynku zajmuje galeria handlowa, kolejne 30 pięter zajmują pomieszczenia biurowe, a powyżej nich luksusowe apartamenty. Lokatorami budynku są Donald Trump i jego rodzina, ich apartament zajmuje trzy ostatnie piętra budynku. W budynku mieszkają także m.in. aktor Bruce Willis i piłkarz Cristiano Ronaldo.\nPowstał na miejscu dawnego budynku Bonwit Teller, wyburzonego w latach 1979–1980 przez około 200 nielegalnych imigrantów z Polski. W czasie kampanii przed wyborami prezydenckimi w Stanach Zjednoczonych w 2016 roku mieścił się w nim również sztab wyborczy kandydata na prezydenta USA Donalda Trumpa, tam też odbył się jego wieczór wyborczy, podczas którego wygłosił swoje pierwsze przemówienie. Po zaprzysiężeniu Trump zapowiedział przeprowadzkę do Białego Domu, podczas gdy jego żona zdecydowała się zostać w apartamencie z synem do końca roku szkolnego. Pomimo zapowiedzi prezydent bardzo często bywał w swoim mieszkaniu.\nOdbiór.\nZdjęcie budynku pojawiło się na okładce gry \"Grand Theft Auto\" z 1997 roku.\nPrzestrzeń publiczna.\nJuż w momencie powstawania budynku, warunkiem zgody na taki wieżowiec w Nowym Jorku było powstanie przestrzeni otwartej dla publiczności. To typowa praktyka w krajach zachodnich, gdzie właściciel/inwestor budynku musi udostępnić bezpłatnie(co nie wyklucza zarabiania na ulokowanych tam barach, restauracjach czy kioskach pieniędzy) przestrzeń za darmo dla ludzi chcących zwiedzić, czy odpocząć. W ten sposób powstaje nowa przestrzeń publiczna w mieście. Umowy między miastem a właścicielem określają także ile ma być krzesełek, czy ławek, dostępnych za darmo do odpoczynku.\nPrzestrzeń publiczna w Trump Tower to:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3756871", "fragment_id": "1335989/0", "subtitle": "", "title": "Trump Tower (Nowy Jork)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1335989", "parentId": 3756871.0, "score": 0.10957127809524536}, "uuid": "abc6bb4f-f37c-4d81-aafa-96fd9bffd0da"}]}
{"id": "q_59", "question": "Jaką wspólną nazwę noszą pododdział wojskowy i ptak z rodziny bekasowatych?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBatalion, bojownik batalion, bojownik zmienny, biegus bojownik, bojownik odmienny (\"Calidris pugnax\") – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae).\nSystematyka.\nNazwę zgodną z zasadami nazewnictwa binominalnego ustalił w 1758 roku Karol Linneusz w 10. edycji \"Systema Naturae\", którą uważa się za początek nomenklatury zoologicznej. Autor nadał batalionowi nazwę \"Tringa Pugnax\". Jako miejsce typowe wskazał Europę, co później zawężono do Szwecji.\nDawniej umieszczany w monotypowym rodzaju \"Philomachus\", jednak na podstawie badań, których wyniki opublikowano w 2012 roku, przeniesiono go do rodzaju \"Calidris\". Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) oraz autorzy \"Handbook of the Birds of the World\" nie wyróżniają podgatunków.\nWystępowanie.\nZamieszkuje północną i północno-wschodnią Europę oraz Syberię po Morze Ochockie i Cieśninę Beringa. Zimuje w Europie Zachodniej, Afryce Północnej i Subsaharyjskiej, na Bliskim Wschodzie, w Indiach i Azji Południowo-Wschodniej aż po Wielkie Wyspy Sundajskie i Filipiny. Czasem skraca wędrówkę i dolatuje tylko do Morza Północnego i Wielkiej Brytanii. Przeloty w marcu–maju i lipcu–październiku. Podczas wędrówek jest jednym z najliczniejszych bekasowców obserwowanych w Polsce. Sporadycznie zalatuje do Ameryki Północnej i Australii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133125", "fragment_id": "11680/0", "subtitle": "", "title": "Batalion (ptak)", "parentId": 133125.0, "start_index": 0.0, "document_id": "11680", "source": "wikipedia", "score": 0.5852872133255005}, "uuid": "47523d80-f299-480f-b506-0e6902437247"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\n(Bekas) kszyk, bekas kszyk, bekas baranek (\"Gallinago gallinago\") – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae).\nPodgatunki i zasięg występowania.\nBekas kszyk zamieszkuje w zależności od podgatunku:\n Uznawaną za podgatunek \"Gallinago gallinago\" populację amerykańską wyodrębniono niedawno do rangi osobnego gatunku o nazwie bekas amerykański (\"Gallinago delicata\").\n Zbliżony wyglądem bekas dubelt pióra na końcu ogona ma całkiem białe w przeciwieństwie do kszyka, który ma je płowe i tylko same końce są białe.\n Długi dziób w czasie poszukiwania pokarmu działa jak sonda i pęseta, gdyż wkłada go w miękki i mętny szlam.\nStatus i ochrona.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje bekasa kszyka za gatunek najmniejszej troski (LC, \"Least Concern\"). Liczebność światowej populacji, obliczona w oparciu o szacunki organizacji BirdLife International dla Europy z 2015 roku, zawiera się w przedziale 15–29 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności światowej populacji uznawany jest za spadkowy.\nW Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 populacja kszyka na terenie kraju liczyła 47–77 tysięcy par lęgowych. Na \"Czerwonej liście ptaków Polski\" uznany za gatunek narażony (VU) (dotyczy populacji lęgowej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113738", "fragment_id": "10283/0", "subtitle": "", "title": "(Bekas) kszyk", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10283", "parentId": 113738.0, "score": 0.33783236145973206}, "uuid": "934f6cfc-9091-4f76-b972-b478722009b5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBekas jarzębaty (\"Coenocorypha huegeli\"; w maoryskim \"tutukiwi\") – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny bekasowatych (Scolopacidae), podrodziny słonek (Scolopacinae). Dwa z trzech podgatunków uważane są wymarłe, ptaki trzeciego podgatunku zasiedlają naturalnie Wyspy Snares i uznane są za bliskie zagrożenia.\nTaksonomia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3841429", "fragment_id": "1293726/0", "subtitle": "", "title": "Bekas jarzębaty", "parentId": 3841429.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1293726", "score": 0.6193586587905884}, "uuid": "0e2ba776-ce40-47c7-8d01-86298745d485"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBekasowate, słonkowate (Scolopacidae) – rodzina ptaków z rzędu siewkowych (Charadriiformes). \nWystępowanie.\nRodzina obejmuje gatunki w większości preferujące otwarte tereny podmokłe, zamieszkujące cały świat poza Antarktydą.\nCechy charakterystyczne.\nPtaki te charakteryzują się następującymi cechami:\nSystematyka.\nDo rodziny należą następujące podrodziny:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=134358", "fragment_id": "16489/0", "subtitle": "", "title": "Bekasowate", "document_id": "16489", "start_index": 0.0, "parentId": 134358.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6900856494903564}, "uuid": "83f9fece-d3d9-4ff6-8a60-75e034d2a363"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy ptaka. Zobacz też: inne znaczenia słowa Słonka.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSłonka (zwyczajna) (\"Scolopax rusticola\") – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Przeważnie wędrowny; zamieszkuje Eurazję i wyspy we wschodniej części Atlantyku, zimą także północną Afrykę. Nie jest zagrożony wyginięciem.\nSystematyka.\nNazwę zgodną z zasadami nazewnictwa binominalnego ustalił w 1758 roku Karol Linneusz w 10. edycji \"Systema Naturae\", którą uważa się za początek nomenklatury zoologicznej. Autor nadał słonce nazwę \"Scolopax rusticola\". Jako miejsce typowe wskazał Europę, co później zawężono do Szwecji.\nTakson blisko spokrewniony ze słonką falistą (\"S. mira\"), niekiedy łączono je w jeden gatunek. Nie wyróżnia się podgatunków.\nWystępowanie.\nZamieszkuje strefę lasów Eurazji – Europę, Azję aż po Sachalin i Japonię na wschodzie, ponadto północne Indie, Kaukaz, a także Azory, Maderę, Wyspy Kanaryjskie. To ptak wędrowny w prawie całym zasięgu – przeloty odbywa od końca lutego do początku maja oraz od września do listopada. Zimuje od basenu Morza Śródziemnego po Azję południową, południowo-wschodnią i wschodnią. Populacje z wysp na Oceanie Atlantyckim i niektórych obszarów w południowo-zachodniej Europie są osiadłe.\nSłonkę można spotkać na całym niżowym obszarze Polski, również w niższych partiach gór. To nieliczny, miejscami średnio liczny ptak lęgowy. Niektóre ptaki zostają na zimę. Część z nich przylatuje na wiosnę tylko na parę dni, po czym odlatuje dalej na północ. Przeloty odbywają się przeważnie wieczorami i nocami. Migrują zwykle samotnie lub w niewielkich grupach (5–6 osobników).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113316", "fragment_id": "10135/0", "subtitle": "", "title": "Słonka (zwyczajna)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "10135", "parentId": 113316.0, "score": 0.1607433557510376}, "uuid": "e9878049-8161-49fc-ba61-61718f59ebbf"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBekas syberyjski (\"Gallinago stenura\") – gatunek średniej wielkości wędrownego ptaka z rodziny bekasowatych (Scolopacidae), podrodziny słonek (Scolopacinae). Tereny lęgowe położone są w północno-środkowej i wschodniej Rosji oraz w Azji Środkowej, od Uralu na zachodzie po Morze Ochockie na wschodzie, do szerokości około 70°N na północy i między 58°N i 60°N na południu. Zimowiska ciągną się na obszarze Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Gatunek nie jest zagrożony wyginięciem.\nTaksonomia.\nPo raz pierwszy gatunek opisał Karol Lucjan Bonaparte w 1831. Holotyp pochodził z Małych Wysp Sundajskich. Autor nadał nowemu gatunkowi nazwę \"Scolopax stenura\".\nObecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza bekasa syberyjskiego w rodzaju \"Gallinago\". Nie wyróżnia podgatunków, podobnie jak autorzy \"Handbook of the Birds of the World\".\nMorfologia.\nDługość ciała wynosi 25–27 cm, masa ciała – 84–182 g. W poniższej tabeli przedstawiono wymiary szczegółowe podane w milimetrach; dotyczą ptaków obojga płci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4918737", "fragment_id": "248212/0", "subtitle": "", "title": "Bekas syberyjski", "document_id": "248212", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4918737.0, "score": 0.30521559715270996}, "uuid": "d55f759c-ed10-499d-9bef-92207bdd7ef1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBekasowce (Scolopaci) – podrząd ptaków z rzędu siewkowych (Charadriiformes).\nZasięg występowania.\nPodrząd obejmuje gatunki zamieszkujące cały świat.\nSystematyka.\nTaksonem siostrzanym dla Scolopaci są mewowce (Lari). Do podrzędu zalicza się następujące rodziny:\n\"Parvordo\": Jacanida\n\"Parvordo\": Scolopacida", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2207939", "fragment_id": "464319/0", "subtitle": "", "title": "Bekasowce", "parentId": 2207939.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "464319", "score": 0.5}, "uuid": "9620a109-6bde-4aec-b09b-9e699d3f7fe4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPiaskowiec (\"Calidris alba\") – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). W sezonie lęgowym występuje w Arktyce, zimuje na wybrzeżach i wyspach wszystkich kontynentów, prócz Antarktydy. Nie jest zagrożony wyginięciem.\nPodgatunki i zasięg występowania.\nPiaskowiec zamieszkuje w zależności od podgatunku:\nStatus i ochrona.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje piaskowca za gatunek najmniejszej troski (LC, \"Least Concern\") nieprzerwanie od 1988 roku. W 2024 roku szacowano liczebność światowej populacji na 900 000 – 1 200 000 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji prawdopodobnie jest spadkowy.\nW Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=135297", "fragment_id": "16917/0", "subtitle": "", "title": "Piaskowiec (ptak)", "document_id": "16917", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 135297.0, "score": 0.10651551187038422}, "uuid": "8ad62523-5bb6-4c29-becc-559b0a26a733"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\n(Bekas) dubelt, bekas dubelt (\"Gallinago media\") – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Bliski zagrożenia wyginięciem.\nZasięg występowania.\nDubelt zamieszkuje Europę Północną, Środkową i Wschodnią oraz zachodnią Syberię – od Półwyspu Skandynawskiego i Polski po Jenisej. Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej. Przeloty w marcu–maju i lipcu–listopadzie.\nW Polsce gniazduje bardzo nielicznie, głównie na Podlasiu (najliczniej w Dolinie Biebrzy) i Lubelszczyźnie, skrajnie nielicznie w północnej części Mazowsza, Wielkopolsce oraz na Pomorzu Zachodnim.\n Nie wyróżnia się podgatunków.\nStatus i ochrona.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dubelta za gatunek bliski zagrożenia (NT – \"Near Threatened\"). Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2012 roku, mieści się w przedziale 118 000 – 1 051 000 osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.\nW Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Liczebność populacji dubelta na terenie kraju w latach 2013–2018 szacowano na 250–450 tokujących samców. Pomiędzy 2007 a 2018 rokiem odnotowano silny spadek liczebności, sięgający około 54%. Na \"Czerwonej liście ptaków Polski\" uznany za gatunek zagrożony (EN) (dotyczy populacji lęgowej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113918", "fragment_id": "10348/0", "subtitle": "", "title": "(Bekas) dubelt", "document_id": "10348", "start_index": 0.0, "parentId": 113918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0963769406080246}, "uuid": "e91f7820-8bc5-46f2-a3f9-8c9de5039211"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSzlamiec wielki (\"Limnodromus semipalmatus\") – gatunek ptaka z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Średniej wielkości ptak występujący na terenie Azji oraz Australii. Zamieszkuje głównie siedliska w pobliżu wody. Gatunek bliski zagrożenia wyginięciem.\nSystematyka.\nTakson po raz pierwszy opisany przez Blytha w 1848 roku pod nazwą \"Macrorhamphus semipalmatus\". Jako lokalizację holotypu autor wskazał Kalkutę. W rodzaju \"Limnodromus\" ptak ten został umieszczony przez Petersa w 1934 roku. Separacja zachodnich i wschodnich populacji, różne trasy migracji i miejsca zimowania mogą uzasadniać istnienie podgatunków. Nazwa rodzajowa \"Limnodromus\" pochodzi od słów \"limnē\" (λιμνη) oznaczającego w języku greckim bagno oraz przyrostka \"-dromos\" (-δρομος) oznaczającego w języku greckim biegacza. Nazwa gatunkowa \"semipalmatus\" pochodzi od słów: \"semi\" oznaczającego w łacinie połowa, mały oraz \"palmatus\" oznaczającego w łacinie płetwowaty. Takson monotypowy – nie wyróżnia się podgatunków.\nWystępowanie.\nSzlamiec wielki w sezonie lęgowym zasiedla centralną Azję i stepy południowej części Syberii, na południe po Mongolię i północno-wschodnie Chiny (prowincja Heilongjiang). Zimuje na południu: od wschodnich Indii przez południowo-wschodnią Azję, w tym Indonezję, po północną i wschodnią Australię, wyjątkowo dalej – po Nową Zelandię. Największe zimowiska znajdują się na Sumatrze i Jawie. Zabłąkane osobniki zanotowano w zachodniej Europie.\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3177089", "fragment_id": "154721/0", "subtitle": "", "title": "Szlamiec wielki", "parentId": 3177089.0, "start_index": 0.0, "document_id": "154721", "source": "wikipedia", "score": 0.19523027539253235}, "uuid": "7efac7ce-94e7-4dc2-91cb-543c25efeb91"}]}
{"id": "q_60", "question": "W którym wieku Edward Jenner wynalazł szczepionkę przeciw ospie?", "answer": [{"page_content": "Edward Jenner (ur. 17 maja 1749 w Berkeley, zm. 26 stycznia 1823 tamże) – angielski lekarz, odkrywca szczepień ochronnych przeciw ospie prawdziwej.\nŻycie prywatne.\nPoczątkowo Jenner uczył się chirurgii u Daniela Ludlowa w Chipping Sodbury, a następnie w Saint George's Hospital w Londynie. W roku 1773 powrócił do Berkeley i tam rozpoczął swoje prace badawcze.\nJednym z hobby Jennera była ornitologia, w której miał wiele osiągnięć. Prowadził badania nad zwyczajami kukułek oraz wędrówkami ptaków.\nOdkrycie szczepienia.\nPierwotna forma szczepień przeciw ospie prawdziwej – wariolizacja, czyli prewencyjne zakażanie ospą prawdziwą zdrowych ludzi – była stosowana w Europie Zachodniej już od początków XVIII wieku. Jednak ten rodzaj szczepienia miał pewną niedogodność: zanim wywołana nim choroba minęła, osoba zaszczepiona mogła zarażać rodzinę i otoczenie.\nW tradycji ludowej istniało przekonanie, że przechorowanie ospy krowianki daje ochronę przed zachorowaniem na ospę prawdziwą. Jenner wykorzystał tę wiedzę do przeprowadzenia eksperymentu. 14 maja 1796 roku dokonał zaszczepienia materiałem zakaźnym ospy krowianki ośmioletniego chłopca Jamesa Phippsa. Chłopiec przechorował krowiankę i następnie Jenner zaszczepił go ponownie, jednak już materiałem zakaźnym ospy prawdziwej. Chłopiec nie zachorował, ponieważ uzyskał odporność. Przełomowe znaczenie odkrycia Jennera polegało na wykazaniu, że w celu uodpornienia człowieka przeciw ospie wcale nie potrzeba zaszczepiać mu ospy prawdziwej, lecz wystarczy szczepienie ospy krowiej (krowianki – \"variola vaccina\"), która – w odróżnieniu od ludzkiej – ma przebieg łagodny i nigdy nie kończy się śmiercią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63504", "fragment_id": "638951/0", "subtitle": "", "title": "Edward Jenner", "parentId": 63504.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "638951", "score": 1.0}, "uuid": "ed65e8b2-f748-402f-b250-b7480fc3afc1"}, {"page_content": "Odkrycie przez Jennera szczepionki na ospę prawdziwą i jej globalną eradykację w latach 70. XX wieku uważa się za jedno z największych dokonań ludzkości. Ostatnie naturalne zakażenie ospą wielką (\"variola major\") odnotowano pod koniec 1975 w Bangladeszu, ostatnie zakażenie ospą mniejszą (\"variola minor\") w Somalii w 1977. 8 maja 1980 World Health Assembly ogłosiło całkowitą eradykację choroby. Na początku nowego tysiąclecia Region Zachodniego Pacyfiku (według klasyfikacjo WHO) ogłoszono wolnym od polio; dwa lata później ogłoszono Europę regionem wolnym od tej choroby. Obecnie istnieje odrębna gałąź nauki zajmująca się szczepieniami, wakcynologia.\nDaty wynalezienia poszczególnych szczepionek:\nZastosowanie i celowość szczepień.\nOdporność przeciw chorobie zakaźnej może się rozwinąć naturalnie w toku zakażenia i rozwoju choroby albo w wyniku sztucznie nabytej odporności. Odporność może być nabyta w sposób czynny lub bierny, a do nabycia odporności w sposób czynny dochodzi w konsekwencji zakażenia albo szczepienia. Odporność bierna jest następstwem podania immunoglobulin lub naturalnego przeniesienia przeciwciał przez łożysko podczas ciąży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21655", "fragment_id": "183846/2", "subtitle": "", "title": "Szczepionka", "parentId": 21655.0, "start_index": 2499.0, "document_id": "183846", "source": "wikipedia", "score": 0.48881426453590393}, "uuid": "5cad6a7c-af43-47c1-9830-55c5f82ffa09"}, {"page_content": "Postacie mała i wielka przebiegają w 90% w sposób typowy, co w okresie przed eradykacją ułatwiało ich poprawne rozpoznanie. Do potwierdzenia rozpoznania wykonywało się hodowle na zarodkach kurzych, obserwację mikroskopową płynu surowiczego z krost (pozwala to określić, czy czynnik etiologiczny ma typowy dla rodziny \"Poxviridae\" kształt cegły; tę metodę zastosowano podczas epidemii wrocławskiej). Obecnie rozpoznanie może być trudne. Potencjalnie wykorzystać można hodowle na żywych komórkach lub oznaczanie przeciwciał. Z racji dużej zakaźności tego typu zadania wykonują tylko laboratoria o wysokiej klasie bezpieczeństwa.\nLeczenie.\nBrak swoistej terapii. Szczepienie jest skuteczne także po zakażeniu (do wystąpienia gorączki). Stosowane leczenie objawowe.\nProfilaktyka.\nSzczepionka została odkryta w 1796 (pierwsza szczepionka) przez brytyjskiego lekarza Edwarda Jennera. Była to jedyna szczepionka, w której podawano żywe, w pełni wirulentne wirusy. Nie były to jednak wirusy ospy prawdziwej, lecz wirusy krowianki (CPXV), która u ludzi wywołuje niewielkie objawy. Szczepionka była podawana metodą skaryfikacji: piętnastokrotnie, szybko nakłuwając skórę skaryfikatorem lub igłą uprzednio zanurzonymi w szczepionce. Rankę poszczepienną zaklejało się gazikiem, aby nie dopuścić do zakażenia pozostałych części ciała. Między 4. a 14. dniem po szczepieniu w jego miejscu pojawiały się zmiany w postaci grudek, pęcherzyków i białawych, wklęsłych krost (w tej kolejności). Zazwyczaj okres ten przebiegał z gorączką, rzadko osiągającą 39 °C i więcej oraz powiększeniem regionalnych węzłów chłonnych. Z czasem linia wirusów używana do szczepień zaczęła się wskutek izolacji nieco różnić od dzikiego szczepu CPXV i zaczęto ją oznaczać jako VACV.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23002", "fragment_id": "182560/2", "subtitle": "", "title": "Ospa prawdziwa", "source": "wikipedia", "start_index": 3435.0, "parentId": 23002.0, "document_id": "182560", "score": 0.256793349981308}, "uuid": "7e01aac8-7d46-4760-aaba-f4f184bba4c7"}, {"page_content": "Leopold Goeppner wykazywał szczególne zainteresowanie skutecznymi metodami zwalczania ospy prawdziwej już podczas studiów doktorskich w Halle, konsultując trudniejsze przypadki. Jako fizyk powiatu świebodzińskiego często zmagał się z nawracającymi epidemiami ospy. Dlatego z entuzjazmem przyjął ustalenia angielskiego lekarza Edwarda Jennera, który w 1796 odkrył skuteczną szczepionkę przeciw ospie prawdziwej, zawierającą wirusa krowianki, i w 1798 opublikował wyniki swoich eksperymentów. Goeppner rozpoczął szczepienia mieszkańców powiatu świebodzińskiego jako jeden z pierwszych lekarzy w Prusach, 24 kwietnia 1801 przy użyciu suchej materii szczepionkowej dostarczonej z Berlina. Wyprzedził tym samym o kilka miesięcy zalecenia okólnika wydanego przez króla pruskiego 31 lipca 1801, skierowanego do wszystkich regionalnych kolegiów medycznych i zalecającego podjęcie powszechnych szczepień przeciwko ospie prawdziwej. Pierwszymi zaszczepionymi przez Goeppnera osobami byli jego dwaj najmłodsi, pozostali przy życiu synowie. Limfą uzyskaną z pęcherzy wytworzonych na ich przedramieniach zaszczepił ok. 70 osób. Łagodny przebieg krowianki przekonał do wakcynacji miejscową ludność, dzięki czemu Goeppner do września 1801 zaszczepił wszystkie dzieci w powiecie, które nie przechorowały uprzednio ospy. Wiosną 1802 jego akcja szczepień była tak zaawansowana, że ospa prawdziwa nie stanowiła już zagrożenia dla mieszkańców powiatu świebodzińskiego. Sława jego pracy sprawiła, że zapraszano go do odległych miejsc w Prusach Południowych i Brandenburgii w celu przeprowadzenia tam szczepień. Do grudnia 1803 zaszczepił 1243 osoby (czyli mniej więcej co dwunastego mieszkańca powiatu). Był to wynik dwunastokrotnie wyższy niż średnia ogólnopruska; do końca 1803 w całych Prusach zaszczepiono łącznie 76 876 osób", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5809436", "fragment_id": "1254833/2", "subtitle": "", "title": "Leopold Goeppner", "document_id": "1254833", "start_index": 2492.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5809436.0, "score": 0.5765035152435303}, "uuid": "15de3d07-e507-4cde-bf9d-847f5628c364"}, {"page_content": "W historii szczepień wyodrębnić można wiele kamieni milowych. Pierwszym było opisanie przez Hipokratesa świnki i błonicy 400 lat p.n.e. W XVII wieku pracowano nad szczepionkami na cholerę i żółtą febrę. Edward Jenner opublikował swoją pracę na temat ospy prawdziwej. W XIX wieku Louis Pasteur wysnuł teorię, jakoby choroby roznosiły się poprzez \"zarazki\" (ang. \"germs\"), George Miller Sternberg wyizolował dwoinkę zapalenia płuc, a Pasteur opracował szczepionkę na wściekliznę. Na początku I wojny światowej opracowano anatoksynę duru brzusznego (tyfusu), rok później wprowadzono szczepionkę na krztusiec. W 1974 WHO opracowało program Expanded Program of Immunization, który przewidywał szczepienia na gruźlicę, polio, błonicę, krztusiec i tężec (DTP), odrę, żółtą febrę i wirusowe zapalenie wątroby typu B. Był reakcją na bardzo słabą wyszczepialność (&lt;5%) dzieci w ubogich krajach. W roku 1996 uruchomiono International AIDS Vaccine Initiative. W 1980 WHO podjęło się eradykacji polio przed rokiem 2000, a w 2006 opracowano szczepionkę na wirusa raka szyjki macicy (HPV). W 2010 rozpoczęła się „Dekada Szczepień”. 1 kwietnia 2012 Organizacja Narodów Zjednoczonych rozpoczęła kampanię „shot@Life”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21655", "fragment_id": "183846/1", "subtitle": "", "title": "Szczepionka", "document_id": "183846", "start_index": 1296.0, "parentId": 21655.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5736235976219177}, "uuid": "c45ff03e-9128-4ce5-a267-f4d628b0c728"}, {"page_content": "Trzynastoletni Jenner rozpoczął praktykę u lekarza. W tym czasie zauważył, że ludzie pracujący przy krowach nigdy nie chorują na ospę. Okazało się, że zapadają z kolei na lżejszą odmianę ospy – krowiankę. Wysnuł stąd teorię, że to właśnie może ich chronić przed ospą. Kiedy jednak podzielił się swą opinią z doktorem Ludlowem, ten uznał ją za niedorzeczną.\nPo powrocie Jennera z uczelni medycznej w Londynie, w jego rodzinnym mieście Berkeley w hrabstwie Gloucestershire zapanowała epidemia. Doradził on wszystkim pracującym przy krowach szczepienie. Farmerzy powiedzieli mu wtedy, że krowianka zapobiega ospie. Potwierdziło to wcześniejsze podejrzenia Jennera i skłoniło go do szerszych badań nad ospą.\nW 1796 Jenner mógł wreszcie sprawdzić swoją teorię. Miejscowa dojarka, Sarah Nelmes, zachorowała na krowiankę i zgłosiła się do Jennera na leczenie. Jenner nie stracił okazji: znalazł 8-letniego chłopca, Jamesa Phippsa, syna ogrodnika. Jenner wszczepił chłopcu krowiankę. Po nadzwyczaj łagodnym przebiegu choroby James wyzdrowiał. Wówczas Jenner próbował zarazić go ospą. Nie udało się – był już na nią uodporniony.\nUszczęśliwiony swoim sukcesem Jenner powiadomił Royal Society o uzyskanym wyniku. Jednak nie dano mu nawet możliwości publicznego wystąpienia, gdyż uznano wyniki badań za mało przekonujące. Uważano również całe zjawisko za zbyt dziwne. Niezniechęcony Jenner powtórzył doświadczenie na następnych pięciorgu dzieciach. We wszystkich przypadkach wynik był ten sam. Tym razem Jennera potraktowano poważnie – do 1800 jego pracę opublikowano we wszystkich ważniejszych językach europejskich. Doświadczenie powtarzano w całej Europie i w Stanach Zjednoczonych. Wskaźnik umieralności był bliski zera. Postępowanie to znane jest dziś jako szczepienie ochronne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23002", "fragment_id": "182560/9", "subtitle": "", "title": "Ospa prawdziwa", "document_id": "182560", "start_index": 14075.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23002.0, "score": 0.5808582305908203}, "uuid": "c3d36991-7532-4935-a94b-34f527154b99"}, {"page_content": "Dzięki Lady Mary Wortley Montagu, żonie brytyjskiego ambasadora w Turcji, która w 1718 r. zleciła przeprowadzenie tej procedury u swojego syna, wariolacja dotarła ok. roku 1722 do Anglii, a stamtąd rozpowszechniła w kolejnych latach na dalsze kraje Europy. W tym samym czasie angielski lekarz Edward Jenner zauważył, że wieśniaczki, które zainfekowały się niegroźną dla ludzi ospą krowią, podczas epidemii przechodziły łagodniej ospę prawdziwą lub nie zapadały na nią w ogóle. Po długoletnich obserwacjach tego fenomenu, zainfekował 14 maja 1796 zdrowego ośmiolatka wydzieliną uzyskaną z krosty chorej na ospę krowią służącej, a następnie, po ustąpieniu łagodnych objawów zainfekował go ospą prawdziwą, która miała u chłopca bardzo łagodny przebieg. Metoda Jennera miała wiele zalet w porównaniu do wariolacji: osoby zaszczepione w ten sposób nie miały wysypki i powstałych z niej blizn, szczepienie nie mogło doprowadzić do zgonu, a zaszczepione osoby nie stanowiły źródła infekcji dla innych ludzi.\nDalszych przełomowych badań i odkryć dokonał francuski badacz Louis Pasteur w badaniach nad atenuacją drobnoustrojów, doprowadził do wytworzenia szczepionek, które okazały się skuteczne w chorobach ludzi i zwierząt (wąglik, cholera drobiu (\"pastereloza\"), różyca świń, wścieklizna).\nW XX wieku dokonał się dynamiczny rozwój immunologii, a za przełomowe odkrycia w tej dziedzinie szereg naukowców uzyskał Nagrody Nobla:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23497", "fragment_id": "168243/1", "subtitle": "", "title": "Immunologia", "document_id": "168243", "start_index": 1374.0, "parentId": 23497.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5307571291923523}, "uuid": "d94eb063-4e65-4a28-9eed-f4986d4f95b7"}, {"page_content": "Wariolizacja, choć była metodą skuteczną, była również niebezpieczna, ponieważ nie zawsze można było przewidzieć, jak dany organizm na nią zareaguje. Edward Jenner w wieku 7 lat niemal stracił przez nią życie, co spowodowało, że później chciał znaleźć alternatywną metodę zapobiegania chorobie. Zainspirowany obserwacją, że mleczarki zakażone krowianką są odporne na ospę prawdziwą, zaczął przeszczepiać materiał pobrany z wysypki zdrowym ludziom. W 1798 opublikował wyniki 23 udanych szczepień. Mimo to nie rozumiał mechanizmów tego zjawiska.\nDopiero w latach 80. XIX w. Robert Koch i Louis Pasteur wysunęli „teorię zarazków”, zakładającą, że choroby wywołują drobnoustroje. Koch sformułował także kryteria (tzw. postulaty Kocha) pozwalające sprawdzić związek między mikroorganizmami a daną chorobą. Pasteur używał terminu \"wirus\" (z łac. \"jad\") dla wszystkich biologicznych czynników chorobotwórczych, nazywał tak także bakterie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44911", "fragment_id": "656235/36", "subtitle": "", "title": "Wirusy", "parentId": 44911.0, "start_index": 59643.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656235", "score": 0.3538163900375366}, "uuid": "4ca36af1-43fb-41d6-a639-23b7822ba6c0"}, {"page_content": "Opierając się na wieloletnich eksperymentach, Jenner opisał swą metodę w pracy naukowej pt. \"Badania nad przyczynami i skutkami ospy krowiej\" (\"Inquiry into the Cause and Effects of the Variolae Vaccinae, a Disease Known by the Name of Cow Pox\") w 1798. Paradoksalnie bardzo długo trwała wojna z ospą w ojczyźnie Jennera, ponieważ – w odróżnieniu od większości krajów europejskich – szczepienie nie było tam przez długi czas obowiązkowe.\nEksperyment Jennera, polegający na zarażeniu ośmioletniego chłopca wirusem ospy krowianki, a następnie ospy prawdziwej, jest jednym z przełomowych momentów współczesnej medycyny, zaś sam Jenner jest twórcą przełomowej metody walki z tą chorobą. Rzadko jednak pojawia się kwestia dotycząca etycznej strony działania Jennera, który dla potwierdzenia swej nowatorskiej hipotezy przeprowadzał eksperymenty medyczne na ludziach, infekując ich śmiertelnie niebezpieczną chorobą (oprócz pierwszego chłopca, potem – dla potwierdzenia skuteczności metody – zarażonych kolejno obiema odmianami ospy zostało pięcioro innych dzieci). Ponieważ działalność Jennera przyniosła pozytywne rezultaty w postaci znacznego zmniejszenia, a potem całkowitej likwidacji zagrożenia ze strony ospy, mimo eksperymentów na dzieciach, Jenner za życia cieszył się wielkim uznaniem.\nSkutki.\nMetoda Jennera, w niewielkim tylko stopniu zmieniona do czasów obecnych, była najskuteczniejszym środkiem zwalczania ospy. W latach 70. XX wieku większość krajów zaprzestała szczepień, ponieważ epidemie tej choroby nie występowały. W roku 1980 Światowa Organizacja Zdrowia oficjalnie ogłosiła eradykację ospy prawdziwej na Ziemi.\nOdkrycie Jennera otworzyło drogę do szerokiego stosowania szczepień ochronnych w zapobieganiu wielu groźnym chorobom.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63504", "fragment_id": "638951/1", "subtitle": "", "title": "Edward Jenner", "source": "wikipedia", "start_index": 1655.0, "document_id": "638951", "parentId": 63504.0, "score": 0.6720632314682007}, "uuid": "e94c2cd7-cb75-4fef-85d6-2068fe8777dd"}, {"page_content": "Początki postaw antyszczepionkowych datują się na XIX wiek, kiedy Edward Jenner udowodnił, że przejście krowianki może uchronić od zarażenia się ospą prawdziwą. Choroba ta w 30% przypadków kończyła się śmiercią, a u większości osób, które przeżyły, pozostawiała trwałe blizny, ubytki tkanek, u niektórych ślepotę. Mimo tego wiele osób już wtedy krytykowało używanie szczepionek. Jednym z takich krytyków był Alfred Russel Wallace, współodkrywca zjawiska doboru naturalnego. Między 1840 a 1853 w Wielkiej Brytanii wprowadzono kilka aktów prawnych nakładających na obywateli obowiązek szczepienia na ospę prawdziwą oraz kary za nieszczepienie. Niektórzy krytycy uznali to za naruszenie ich wolności. W czasach współczesnych nastroje antyszczepionkowe wzmogły się w połowie lat 70. XX wieku, kiedy pojawiły się kontrowersje wokół szczepionki DTP, która u 36 dzieci miała spowodować problemy neurologiczne. W 1974 w Wielkiej Brytanii utworzono \"Association of Parents of Vaccine Damaged Children\", które odegrało ważną rolę w przykuwaniu uwagi do kontrowersji wokół szczepionki DTP. W wyniku tego w 1977 wyszczepialność dzieci w spadła z 77% do 33%. Niedługo potem nadeszły trzy epidemie krztuśca z ponad 100 tys. przypadków zachorowań, z czego 36 dzieci zmarło. W USA nastroje antyszczepionkowe ponownie przybrały na sile w 1982, kiedy nagrodę Emmy dostał film \"DTP: Vaccination Roulette\", w którym wiązano szczepionkę DTP (dokładniej komponent krztuścowy) z uszkodzeniami mózgu, drgawkami i cofaniem się w rozwoju. W 1996 Nelson Mandela rozpoczął kampanię \"Kick Polio Out of Africa\"; na tamten rok zaplanowano zaszczepienie 50 milionów dzieci. Kampania zakończyła się pomyślnie; liczba przypadków polio spadła z 350 tys. przypadków na całym świecie do niecałych 500 w 2001. W 2003 polityczni i religijni przywódcy w Nigerii rozpoczęli bojkot kampanii", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21655", "fragment_id": "183846/19", "subtitle": "", "title": "Szczepionka", "parentId": 21655.0, "start_index": 29069.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183846", "score": 0.3965446650981903}, "uuid": "ada13855-6895-4d83-bee6-da8282d52b6e"}]}
{"id": "q_61", "question": "Hipotermia to stan obniżonej czy podwyższonej ciepłoty ciała?", "answer": [{"page_content": "Hipotermia – obniżenie temperatury wewnętrznej organizmów stałocieplnych poniżej normalnego zakresu jej zmian.\nZ energetycznego punktu widzenia, podczas obniżania temperatury ciała bilans cieplny jest ujemny, ilość ciepła wytwarzanego w wyniku przemian metabolicznych jest mniejsza niż ilość ciepła traconego przez organizm. Stan taki może wystąpić w wyniku działania:\nHipotermia towarzyszy estywacji (sen letni) i hibernacji (sen zimowy).\nU człowieka.\nHipotermia u ludzi to stan, który charakteryzuje się obniżeniem temperatury mierzonej wewnątrz ciała poniżej 35 °C. Do pomiaru temperatury centralnej (wnętrza ciała) używa się termometrów z odpowiednio niskim zakresem temperatur. Zaleca się pomiar w dolnej 1/3 przełyku, ponieważ jest on najlepiej skorelowany z temperaturą serca. Alternatywą jest pomiar metodą termistorową na błonie bębenkowej, pod warunkiem dobrej izolacji od otoczenia i usunięcia z przewodu słuchowego mogącego się tam dostać śniegu czy lodu. W ciężkiej hipotermii nie zaleca się pomiaru temperatury centralnej w odbytnicy lub w pęcherzu moczowym, ponieważ mogą dawać zaniżone odczyty.\nPrzyczyną hipotermii jest zbyt szybkie ochładzanie organizmu w stosunku do jego zdolności wytwarzania ciepła. Najczęściej jest to spowodowane działaniem zimna w otoczeniu, np.: zimne, wilgotne powietrze, zanurzenie w zimnej wodzie czy też zahamowanie procesów przemiany materii. Przechłodzenia i odmrożenia zdarzają się również w temperaturze powyżej 0 °C.\nCzynniki otoczenia sprzyjające hipotermii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1476625", "fragment_id": "233198/0", "subtitle": "", "title": "Hipotermia", "parentId": 1476625.0, "start_index": 0.0, "document_id": "233198", "source": "wikipedia", "score": 0.8868434429168701}, "uuid": "af752b0d-b62f-4db3-ac87-6eaf3c89b2b4"}, {"page_content": "Hipertermia – stan podwyższonej ciepłoty ciała spowodowany czynnikami wewnętrznymi (np. wysiłek fizyczny, utrudnione oddawanie ciepła do otoczenia) lub zewnętrznymi (np. przebywanie w środowisku o wysokiej temperaturze). Może być również wynikiem infekcji wirusowej albo bakteryjnej (stan ten nazywany jest wówczas gorączką). Temperaturą ciała śmiertelną dla większości zwierząt jest 45 °C (dla człowieka to ok. 42–43 °C).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=660585", "fragment_id": "816176/0", "subtitle": "", "title": "Hipertermia", "parentId": 660585.0, "start_index": 0.0, "document_id": "816176", "source": "wikipedia", "score": 0.677320122718811}, "uuid": "e4e2ccb7-342f-4292-ad44-91351c841502"}, {"page_content": "Gorączka jest to podwyższenie temperatury organizmu z powodu przestawienia punktu nastawczego na wyższy poziom. Równocześnie mechanizmy chłodzące są całkowicie sprawne. Hipertermia jest to stan podwyższonej temperatury z powodu zawodzenia mechanizmów chłodzących przy prawidłowym punkcie nastawczym. W przypadku hipertermii nie da się obniżyć temperatury poprzez podawanie leków przeciwgorączkowych. Analogicznie, zmiana punktu nastawczego na niższy przy prawidłowych mechanizmach termogenicznych nazywa się anapireksją, natomiast niższa temperatura spowodowana niewydolnym mechanizmem termogenicznym – hipotermią.\nGorączka to stan termiczny prostaglandyno-zależny, można więc za pomocą środków przeciwgorączkowych (np. aspiryna) zbić gorączkę. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku hipertermii – podanie leków przeciwgorączkowych nie obniży w tym wypadku temperatury ciała ze względu na inny, prostaglandyno-niezależny mechanizm działania hipertermii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57007", "fragment_id": "657027/3", "subtitle": "", "title": "Gorączka", "document_id": "657027", "start_index": 5068.0, "parentId": 57007.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7130290269851685}, "uuid": "526fd2c6-58fa-4f23-9f46-8315f08843e9"}, {"page_content": "Ciepłota ciała – stała średnia temperatura ciała, właściwa zwierzętom stałocieplnym, niezależna od zmian temperatury otoczenia.\nUtrzymywaniem ciepłoty ciała kieruje centralny ośrodek termoregulacji w mózgu za pośrednictwem ośrodków wykonawczych w rdzeniu przedłużonym i kręgowym, przez regulację mechanizmów oddawania ciepła (rozszerzenie lub zwężenie naczyń skóry, wydzielanie potu) oraz wytwarzanie ciepła, głównie w procesach utleniania składników pokarmowych).\nCiepłota ciała u człowieka wynosi 36–37 °C. Wzmożenie ciepłoty ciała występuje wówczas, gdy wytwarzanie ciepła przekracza możliwości jego utraty przez efektorowe mechanizmy termoregulacyjne, np. podczas wysiłku fizycznego lub wskutek zaburzeń w działaniu ośrodka termoregulacji, spowodowanych jego intoksykacją w przebiegu chorób zakaźnych lub zatruć, a także w wyniku zaburzeń hormonalnych.\nObniżenie ciepłoty ciała zmniejsza intensywność procesów życiowych. Sztuczne obniżenie ciepłoty ciała umożliwia wykonywanie zabiegów operacyjnych wymagających ograniczenia lub wyłączenia krążenia krwi, w tzw. hipotermii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=888567", "fragment_id": "1028108/0", "subtitle": "", "title": "Ciepłota ciała", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 888567.0, "document_id": "1028108", "score": 0.7474742531776428}, "uuid": "26c6fb50-3950-4fda-bf1c-665056d4af11"}, {"page_content": "Struktura nerwowa zwana ośrodkiem termoregulacji jest odpowiedzialna za ustalenie odpowiedniej temperatury i podjęcia decyzji o działaniach mających na celu jej podniesienie lub obniżenie. W przypadku infekcji, naturalną odpowiedzią organizmu jest wzrost temperatury. Ośrodek termoregulacji podwyższa swój punkt nastawczy (tzw. set point) na wyższy. Organizm zaczyna dążyć do osiągnięcia nowego, wyższego punktu nastawczego. Następuje chwilowa hipotermia, podczas której jest intensywnie produkowane ciepło (na przykład poprzez drżenie mięśni). Trwa to do osiągnięcia temperatury wyznaczonej przez ośrodek termoregulacji. Po podaniu leków przeciwgorączkowych punkt nastawczy obniża się, następuje chwilowa hipertermia z intensywną utratą ciepła (intensywne pocenie) do osiągnięcia punktu nastawczego. Gorączka i anapireksja są stanami, w których organizm kontroluje temperaturę narzuconą mu przez ośrodek termoregulacji. Hipertermia i hipotermia są przykładami stanów, w których, niezależnie od narzuconej temperatury, organizm ze względu na niewydolny mechanizm utrzymywania ciepła (lub skrajne warunki zewnętrzne) nie jest w stanie utrzymać odpowiedniej temperatury, co może być niebezpieczne dla zdrowia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=469785", "fragment_id": "1559894/1", "subtitle": "", "title": "Termoregulacja", "parentId": 469785.0, "start_index": 1268.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1559894", "score": 0.3140307664871216}, "uuid": "280cff82-6313-4e96-942d-9eeb86b45d36"}, {"page_content": "Okres obronny, gdy temperatura centrum ciała wynosi 34–36 °C, skóra jest blada i zimna, występuje „gęsia skórka”, wargi są sine, tętno i oddech przyspieszone. Podstawowym, najwcześniejszym objawem wychłodzenia są dreszcze. Organizm reaguje w ten sposób, gdy nie jest w stanie utrzymać normalnej temperatury ciała i stara się wygenerować więcej ciepła przez ruch. Pierwsze skutki wychłodzenia to stopniowe osłabienie całego ciała. Gdy dreszcze ustają, to sytuacja jest już poważna. Najpierw traci się siły w częściach ciała oddalonych od tułowia, w rękach i nogach. Stopniowo ogólne osłabienie przechodzi w zdrętwienie, któremu mogą towarzyszyć skurcze. W stanie hipotermii wszystkie procesy życiowe ulegają zwolnieniu (np. zmniejsza się zużycie tlenu w procesach biochemicznych, a tym samym maleje zapotrzebowanie na tlen) i następuje obniżenie efektywności mechanizmów obronnych. Zwiększa się też ryzyko zaistnienia wypadku. Intensywność fizycznych symptomów zależy od indywidualnej odporności człowieka, więc podane temperatury należy traktować orientacyjnie. Ogólnie, gdy temperatura ciała obniża się to objawy się nasilają.\nHipotermię dzielimy na:\nHipotermia wpływa na zdolność właściwej oceny sytuacji. Łatwo przeoczyć moment, kiedy tracimy orientację i wtedy musimy liczyć na inne osoby, które mogą zauważyć nasze irracjonalne zachowania i spowolnione reakcje. Jeżeli oziębianie postępuje dalej, dezorientacja przechodzi w zobojętnienie, szczególnie niebezpieczne, ponieważ ofiara przestaje interesować się własnym losem.\nStadium wyczerpania, gdy temperatura centrum ciała wynosi 27–34 °C, ustaje drżenie z zimna, pojawia się kurczowe drętwienie mięśni, oddech staje się wolniejszy i bardziej powierzchowny, występują przerwy w oddychaniu, zwalnia również tętno i pojawiają się zaburzenia rytmu, zanika odczuwanie bólu, następuje apatia, człowiek zapada w sen, poniżej temperatury 30 °C następuje utrata przytomności i całe ciało staje się zimne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1476625", "fragment_id": "233198/2", "subtitle": "", "title": "Hipotermia", "parentId": 1476625.0, "start_index": 3221.0, "document_id": "233198", "source": "wikipedia", "score": 0.40947598218917847}, "uuid": "50e5fd64-1fec-4dee-bc36-8e74c9b0635d"}, {"page_content": "Letarg – przy obniżeniu temperatury o ok. 10 °C w stosunku do temperatury normalnej dochodzi do głębokiej utraty przytomności. Gdy temperatura ciała spadnie poniżej 25 °C, istnieje duże ryzyko zgonu w następstwie zbyt niskiej temperatury mózgu i serca. Kurczowe zdrętwienie mięśni ustępuje wiotkiemu porażeniu, brak przytomności, sztywne źrenice, brak ruchów oddechowych, tętno niewyczuwalne, jeżeli najpóźniej w tym okresie nie przystąpi się do reanimacji, następuje zgon.\nStadia hipotermii według klasyfikacji szwajcarskiej, która wykorzystywana jest do oceny stanu poszkodowanego już w miejscu zdarzenia:\n I – przytomny, drżenia mięśniowe\n II – obniżony poziom świadomości (apatia, zaburzenia mowy, koordynacji ruchowej, brak drżeń mięśniowych)\n III – nieprzytomny, możliwe zaburzenia rytmu serca, zaburzenia częstości tętna i oddechu\n IV – zatrzymanie krążenia lub stan hipoperfuzji, brak lub śladowe oznaki życia\n V – śmierć wskutek nieodwracalnego wychłodzenia\nUdzielanie pierwszej pomocy przy hipotermii.\nNależy unikać wszelkich zbędnych ruchów poszkodowanego. Im wyższy stopień hipotermii, tym bardziej trzeba na to zwrócić uwagę. Przy obniżonej temperaturze ciała organizm pracuje mało wydajnie i ledwie utrzymuje krążenie krwi w sercu, płucach i mózgu. Nawet nieznaczne ruchy, powodują przepływ ciepłej jeszcze krwi z tułowia w wyziębione kończyny. Powrót zimnej krwi do środka ciała (tzw. „afterdrop”) może doprowadzić do ostatecznego załamania się czynności życiowych i zahamowania krwiobiegu.\nPoza tym w zależności od stopnia wychłodzenia należy:\nPodjęcie reanimacji i stwierdzenie zgonu.\nSkrajna hipotermia bardzo często utrudnia pewne stwierdzenie zgonu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1476625", "fragment_id": "233198/3", "subtitle": "", "title": "Hipotermia", "parentId": 1476625.0, "start_index": 5174.0, "document_id": "233198", "source": "wikipedia", "score": 0.501311182975769}, "uuid": "58a82351-f4d6-421f-ae6b-cf20bf4f06e9"}, {"page_content": "Ze względu na to, że hipotermia znacznie spowalnia metabolizm, znalazła zastosowanie w medycynie. Kontrolowana hipotermia umożliwia przeprowadzanie operacji takich jak przeszczep serca. Obniżenie temperatury ciała do 32–34 °C na 12–24 godzin stosuje się w przypadku zatrzymania akcji serca. Zwiększa to przeżywalność pacjentów i poprawia ich stan neurologiczny. Taką terapię coraz częściej stosuje się w szpitalnych oddziałach ratunkowych oraz na oddziałach intensywnej opieki medycznej.\nGłęboka hipotermia.\nMając na celu zmniejszenie zapotrzebowania na tlen praktycznie do zera, badano możliwość poddania zwierząt ciepłokrwistych głębszej hipotermii i stwierdzono, że możliwe jest oziębienie małych zwierząt do 0 °C, a nawet poniżej, z późniejszym powrotem do stanu prawidłowego. Andius (1951) stwierdził, że 20% szczurów odzyskiwało świadomość po oziębianiu do temperatur nieco powyżej 0 °C. W późniejszych badaniach uzyskał powrót do świadomości u 75–100% szczurów po oziębieniu ich do temperatury nieco powyżej 0 °C oraz zatrzymaniu akcji serca i czynności oddechowych na ok. godzinę. Chomiki lepiej tolerowały ten stan – co pozwalało na utrzymanie ich w hipotermii przez ok. 7 godzin.\nMożliwość stosowania głębokiej hipotermii u ludzi, potwierdzili badacze Drew, Keen i Benazon (1959). Stwierdzili oni, że niedokrwienie mózgu u ludzi znoszone było przez 45 minut w temperaturze 18 °C[].\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1476625", "fragment_id": "233198/5", "subtitle": "", "title": "Hipotermia", "document_id": "233198", "start_index": 8437.0, "parentId": 1476625.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4393289089202881}, "uuid": "d8168590-3ae7-4ab6-9ad5-25b7c140b5c0"}, {"page_content": "Anapireksja – stan eutermii (dobroczynny dla organizmu), polegający na obniżeniu temperatury nastawczej organizmu; stan odwróconej gorączki; stan anapireksji wywołuje m.in. trauma (np. duży ubytek krwi), endotoksemia (posocznica), neurotoksyny (np. alkohole). Anapireksja ma działanie neuroprotekcyjne, więc jest stanem pożądanym przy uszkodzeniach mózgu, niedotlenieniu itp. \nOdróżnia się hipotermię od anapireksji. Stan, w którym organizm nie jest w stanie utrzymać odpowiedniej temperatury ciała (na przykład na skutek przebywania na mrozie) nazywa się hipotermią, natomiast w anapireksji organizm obniża w ośrodku termoregulacji swój punkt nastawczy (tzw. set point) co powoduje obniżenie temperatury. Obniżenie temperatury w anapireksji nie wynika jednak z niemożności jej osiągnięcia, ale z konieczności oszczędnego gospodarowania tlenem.\nFizjologiczny sens anapireksji.\nAnapireksja występuje zazwyczaj podczas przebywania w warunkach wysokogórskich (adaptacja do środowiska o niższym ciśnieniu tlenu) lub w stanach poreanimacyjnych. Stanowi formę ochrony organizmu w warunkach niedotlenienia. Zgodnie z regułą van ’t Hoffa przy niższej temperaturze reakcje enzymatyczne – a w konsekwencji cały metabolizm – ulegają znacznemu spowolnieniu. W przypadku niedoboru tlenu (który jest niezbędny do prawidłowego metabolizmu) spowolnienie metabolizmu jest formą obrony organizmu – narządy takie jak wątroba czy jelita pracują wolniej (a w konsekwencji zużywają mniej tlenu) pozostawiając go dla ważniejszych do przeżycia narządów takich jak mózg czy nadnercza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1011186", "fragment_id": "1367853/0", "subtitle": "", "title": "Anapireksja", "document_id": "1367853", "start_index": 2.0, "parentId": 1011186.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5969879627227783}, "uuid": "c9d77f60-7be6-497b-8d78-95b6130d2917"}, {"page_content": "Stan podgorączkowy – stan podwyższonej temperatury ciała u organizmu stałocieplnego, nieprzekraczający wartości granicznej przyjętej dla gorączki. U człowieka występuje w sytuacji, gdy temperatura nie przekracza wartości 38 °C. Temperaturę powyżej 38 °C uznaje się za gorączkę. U zwierząt granice stanu podgorączkowego zależą od normalnej temperatury ciała zwierzęcia danego gatunku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=747509", "fragment_id": "842900/0", "subtitle": "", "title": "Stan podgorączkowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "842900", "parentId": 747509.0, "score": 0.2500306963920593}, "uuid": "32ef5ec3-6785-4257-83d7-4deb9f5013e8"}]}
{"id": "q_62", "question": "W którym wieku rozpoczął się pierwszy proces przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym w Hadze?", "answer": [{"page_content": "Haga (nid. &lt; lang=\"nl\"&gt;Den Haag&lt;/&gt; [], dawna nazwa oficjalna: &lt; lang=\"nl\"&gt;‘s-Gravenhage&lt;/&gt; []) – miasto w zachodniej Holandii nad Morzem Północnym.\nHaga jest siedzibą holenderskiego rządu, parlamentu i rodziny królewskiej. Większość ministerstw i ambasad ma tu swoje siedziby. Haga jest nazywana stolicą administracyjną Holandii, choć stolicą konstytucyjną kraju jest Amsterdam. Haga jest także stolicą prowincji Holandia Południowa (\"Zuid Holland\").\nHaga stała się centrum o randze międzynarodowej, znajdują się w niej między innymi siedziby Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, Międzynarodowego Trybunału Karnego, Stałego Trybunału Arbitrażowego, Międzynarodowego Instytutu Statystycznego, Międzynarodowego Centrum Prasowego oraz Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol). W Hadze odbywały się konferencje międzynarodowe, na których zawarto Konwencje haskie.\nHistoria.\nZałożenie Hagi miało miejsce w XIV wieku. Początkowo była to osada obok zamku myśliwskiego hrabiów Holandii. Siedziba królewska zwana jest „des-Gravenhage”, co oznacza „leśna polana hrabiego”, nazwa pochodzi z XIII wieku, gdy hrabiowie niderlandzcy posiadali w tym miejscu pałac myśliwski w wiosce o nazwie Haghe. Około 1248 roku Wilhelm II postawił tam zamek, który stopniowo został rozbudowany. Od końca XVI wieku Haga była siedzibą Stanów Generalnych i władz administracyjnych Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Prawa miejskie w roku 1806 nadane zostały przez Ludwika Bonaparte. Od 1815 siedziba dworu królewskiego, rządu i parlamentu.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Hagi.\"\nGospodarka.\nZnane holenderskie firmy które mają główne siedziby w Hadze:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62548", "fragment_id": "649270/0", "subtitle": "", "title": "Haga", "parentId": 62548.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649270", "score": 0.18746599555015564}, "uuid": "0a131eec-990d-45e8-92ca-6bff37ae7100"}, {"page_content": "Nie mylić z: Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.\nMiędzynarodowy Trybunał Karny, MTK ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;International Criminal Court&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;ICC&lt;/&gt;) – pierwszy w historii stały sąd międzynarodowy powołany do sądzenia osób fizycznych oskarżanych o popełnienie najcięższych zbrodni, takich jak zbrodnie ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i agresje, które miały miejsce po 1 lipca 2002 roku. Siedzibą Trybunału jest Haga.\nHistoria i podstawa działania.\nMTK powstał na podstawie przyjętego 17 lipca 1998 roku Statutu Rzymskiego, wynegocjowanego po sześciu tygodniach obrad w siedzibie Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO) w Rzymie. Za jego przyjęciem głosowało 120 państw, 7 było przeciw, 21 wstrzymało się od głosu. W listopadzie 2016 roku Rosja ogłosiła, że zrywa stosunki z MTK wycofując swój podpis z traktatu założycielskiego (Statutu Rzymskiego), na podstawie dekretu prezydenta Rosji W. Putina.\nRozpoczęcie funkcjonowania Trybunału nastąpiło 1 lipca 2002, zgodnie z art. 126 ust. 1 Statutu pierwszego dnia miesiąca po upływie sześćdziesięciu dni od ratyfikacji i złożenia dokumentów ratyfikacyjnych przez przedstawicieli 60 krajów (wstępnie zakładano, że nastąpi to do 31 grudnia 2000 r.).\nDepozytariuszem jest Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych (art. 125 Statutu). Statut sporządzono w językach: arabskim, chińskim, angielskim, francuskim, rosyjskim i hiszpańskim (art. 128).\nPolska ratyfikowała Statut 9 października 2001 zgodnie z ustawą z 5 lipca 2001 r., 12 listopada 2001 r. złożono Sekretarzowi Generalnemu ONZ dokument ratyfikacyjny.\nJurysdykcja.\nMTK sądzi następujące zbrodnie:\nTrybunał może sądzić wyłącznie osoby fizyczne i tylko za czyny popełnione po wejściu w życie statutu lub po jego przyjęciu przez dane państwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3874", "fragment_id": "168382/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Trybunał Karny", "parentId": 3874.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168382", "score": 0.5003257393836975}, "uuid": "980655f7-7036-4bfa-8329-1acbc6d3fa3b"}, {"page_content": "Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy (MTKR) (ang. \"International Criminal Tribunal for Rwanda\", ICTR; fr. \"Tribunal pénal international pour le Rwanda\", TPIR) – międzynarodowy trybunał powołany pod auspicjami Organizacji Narodów Zjednoczonych do zbadania i rozliczenia zbrodni popełnionych w Rwandzie podczas ludobójstwa, które miało miejsce od stycznia do grudnia 1994 roku, podczas którego zostało zamordowanych ok. 800.000 ludzi, głównie pochodzenia etnicznego Tutsi. Trybunał został utworzony przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Siedziba Trybunału znajdowała się w Arusha (Tanzania), a jego Izba Apelacyjna miała siedzibę w Hadze. Trybunał oficjalnie zakończył swoją działalność 31 grudnia 2015 roku. W ciągu trwania swojej pracy, przed Trybunałem zostały postawione 93 osoby, spośród których 61 zostało skazanych, 14- oczyszczonych z zarzutów, 10- skierowanych do sądów narodowych, gdzie miały później zostać osądzone, a 3 zmarły w trakcie prowadzenia postępowań. Trybunał dla Rwandy jest pierwszą taką instytucją w historii, która wydała wyroki w sprawie osób oskarżonych o ludobójstwo.\nHistoria i podstawa prawna.\nZostał powołany na mocy rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ:\nStruktura.\nOrganami Trybunału są:\nBiuro Prokuratora mieści się w Hadze, zaś jego zastępcy w Kigali w Rwandzie.\nIzby, Izba Apelacyjna, Rejestr mieszczą się w Aruszy w Zjednoczonej Republice Tanzanii.\nTrybunał składa się z 14 sędziów wybieranych na 4 lata przez Zgromadzenie Ogólne ONZ na podstawie listy przedłożonej przez Radę Bezpieczeństwa.\nZakres jurysdykcji.\nMogą być przed nim sądzone osoby oskarżone o następujące czyny:\nJurysdykcja Trybunału obejmuje wyłącznie czyny popełnione w roku 1994. \nKategorie ściganych zbrodni:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115657", "fragment_id": "21370/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy", "document_id": "21370", "start_index": 0.0, "parentId": 115657.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3284575641155243}, "uuid": "faa844bb-7643-4f34-b04c-ed00e77ecc00"}, {"page_content": "Pałac Pokoju (nid. \"Vredespaleis\") – neorenesansowy pałac w Hadze, w Holandii. Został wybudowany w latach 1907–1913 i uroczyście otwarty 28 sierpnia 1913 roku. Obiekt jest siedzibą m.in. Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i Stałego Trybunału Arbitrażowego.\nTrwający w II połowie XIX wieku w Europie wyścig zbrojeń skłonił cara Mikołaja II do zorganizowania konferencji pokojowej. Spotkanie z udziałem przedstawicieli 26 państw zorganizowano w holenderskiej Hadze w 1899 roku. Dało to początek tzw. konwencjom haskim oraz działalności Stałego Trybunału Arbitrażowego. W roku 1907 zorganizowano w Hadze drugą konferencję i rozpoczęto budowę siedziby Trybunału. Uroczyste otwarcie pałacu z udziałem królowej Wilhelminy miało miejsce 28 sierpnia 1913 roku. Po I wojnie światowej pałac stał się również siedzibą Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej (po II wojnie światowej zastąpionego przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4553369", "fragment_id": "782880/0", "subtitle": "", "title": "Pałac Pokoju w Hadze", "parentId": 4553369.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "782880", "score": 0.484122097492218}, "uuid": "c4e74fd0-7a66-48de-ba91-8f84797cd442"}, {"page_content": "Trybunał jest najstarszą instytucją wymiaru sprawiedliwości w Europie, a jego korzenie sięgają czasów Al-Andalus. Został założony po zajęciu Półwyspu Iberyjskiego przez Arabów w VIII w. – niektórzy podają 960 rok jako datę jego powstania. Założyli go osadnicy – użytkownicy kanałów, a nie władze. Pierwsze pisemne wzmianki o Trybunale pochodzą z początku XIII wieku. W XIII wieku król Jakub I Zdobywca po podbiciu tych terenów, w ustanowionym prawie tzw. \"Els Furs\" nadał mieszkańcom Walencji i Królestwa Walencji prawo do kontroli nad wodami i rzekami.\nW Trybunale zasiada 8 wybieranych członków, reprezentujących interesy prawie 12 tysięcy mieszkańców terenów nawadnianych przez system irygacyjny wodą z Turii. Członkowie Trybunału mają zastępców, również wybranych przez mieszkańców terenów nawadnianych, którzy mogą ich zastępować w pracach Trybunału. Poprzez głosowanie członkowie wyłaniają przewodniczącego i wiceprzewodniczącego Trybunału na dwuletnią kadencję. Tradycyjnie, gdy przewodniczący reprezentuje społeczność z terenów prawobrzeżnych, wiceprzewodniczący musi być ze społeczności z terenów lewobrzeżnych - i vice versa. Przewodniczący musi wstrzymać się od prowadzenia spraw i wydawania werdyktu w sprawach dotyczących społeczności, którą reprezentuje. Podobnie inni członkowie Trybunału nie mogą decydować w sprawach dotyczących ich społeczności. \nTrybunał obraduje publicznie w każdy czwartek w południe przy bramie apostolskiej Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Obrady prowadzone są wyłącznie w języku walenckim, bez sporządzania dokumentów procesowych i udziału prawników. Funkcje prokuratora sprawuje \"Guarda\", prace Trybunału wspomagają rzeczoznawcy \"Veedores\" obliczający kwoty odszkodowań.Trybunał i Rada Mędrców w Murcji to jedyne instytucje prawa zwyczajowego uznane za prawomocne sądy w hiszpańskim systemie sprawiedliwości. Od wyroków Trybunału nie ma możliwości apelacji do sądów innych instancji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3312102", "fragment_id": "971629/1", "subtitle": "", "title": "Trybunał Wodny w Walencji", "source": "wikipedia", "start_index": 1473.0, "document_id": "971629", "parentId": 3312102.0, "score": 0.2754579782485962}, "uuid": "869c40f4-e9ee-4904-9363-0824933cc8fe"}, {"page_content": "Thomas Lubanga Dyilo (ur. 29 grudnia 1960 w Jiba, prowincja Ituri) – był założycielem i liderem Unii Kongijskich Patriotów (\"ang. Union of Congolese Patriots – UPC\"), milicji powstałej w 2000 roku w prowincji Ituri, w północnej części Demokratycznej Republiki Konga. W wyniku licznych naruszeń praw człowieka przeciw cywilom i wojskom pokojowym ONZ (\"United Nations Organization Mission in the Democratic Republic of the Congo\") został aresztowany przez Międzynarodowy Trybunał Karny, którego jest pierwszym osądzanym w Hadze, Holandia. Trybunał zarzuca mu, że od lipca 2002 do końca 2003 roku rekrutował dzieci jako żołnierzy i wykorzystywał je do walki w krwawej wojnie domowej. 14 marca 2012 Międzynarodowy Trybunał Karny orzekł, iż Lubunga był winny werbowania dzieci do wojska i zmuszania ich do walki.\nW trakcie procesu ustalono, że prokuratura Międzynarodowego Trybunału Karnego ukrywała dowody przed obroną, uniemożliwiając jej skuteczną obronę podsądnego. Szereg zeznań dzieci podających się za ofiary Lubangi okazało się fałszywych i powstała dzięki temu, że prokuratura wynajęła pośredników do poszukiwań i przesłuchiwań potencjalnych ofiar, którzy finansowali świadków i nakłaniali ich do nieprawdziwych a obciążających Lubangę zeznań. Tym niemniej Trybunał wydał wyrok, bazując na innych zeznaniach, co do których nie było dowodów fałszowania. 10 lipca 2012 został skazany na 14 lat więzienia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=702156", "fragment_id": "840010/0", "subtitle": "", "title": "Thomas Lubanga", "parentId": 702156.0, "start_index": 0.0, "document_id": "840010", "source": "wikipedia", "score": 0.16815036535263062}, "uuid": "a650a6bf-5e55-4a37-b125-f69dbbf19f1e"}, {"page_content": "Operacja Labrador była operacją pod przykryciem prowadzoną przez KOS w Zagrzebiu podczas wojny chorwackiej. Została ona pomyślana jako pierwszy z serii kilku ataków terrorystycznych, których celem było skompromitowanie Chorwacji, aby przedstawić ją jako państwo profaszystowskie, a tym samym uniemożliwić uznanie jej niepodległości. Dwa ataki zorganizowano 19 sierpnia 1991 roku. Ich celem było centrum żydowskie i cmentarz żydowski w Mirogoju. Nie było ofiar w ludziach. Kolejne ataki miały na celu osłabienie pozycji politycznej chorwackiego prezydenta Franjo Tudjman. Operacja Labrador została uzupełniona Operacją Opera – kampanią propagandową zaprojektowaną przez KOS w celu wprowadzenia w błąd środków masowego przekazu.\nOperacje zostały zawieszone we wrześniu, kiedy władze chorwackie aresztowały funkcjonariuszy regionalnego biura jugosłowiańskich sił powietrznych w Zagrzebiu i skonfiskowały dokumenty związane z operacją. Ze względu na to, że odszyfrowanie dokumentów zajęło władzom miesiąc, główni agenci zaangażowani w zamach bombowy w międzyczasie uciekli z kraju. Piętnastu aresztowano, ale wymieniono ich na jeńców wojennych. Pięciu agentów KOS zaangażowanych w operację Labrador zostało później osądzonych pod zarzutem terroryzmu w Federalnej Republice Jugosławii (FRY), ale ostatecznie zostali uniewinnieni. Chorwackie władze aresztowały dwóch agentów KOS i osądziły ich wraz z siedmioma innymi agentami, którzy byli sądzeni zaocznie. Podczas gdy dwóch aresztowanych agentów zostało uznano za niewinnych, siedmiu z nieobecnych zostało jednak uznanych za winnych[].\nIstnienie operacji Labrador potwierdził były członek KOS major Mustafa Čandić podczas procesu Slobodana Miloševicia przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla Byłej Jugosławii w Hadze w 2002 roku.\nSprawa Špegelja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5279299", "fragment_id": "1053434/1", "subtitle": "", "title": "KOS (Jugosławia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1901.0, "parentId": 5279299.0, "document_id": "1053434", "score": 0.08490189909934998}, "uuid": "7398bf15-cc30-4d0a-b0c8-92f97d28a7ef"}, {"page_content": "Międzynarodowe Centrum Ścigania Zbrodni Agresji Przeciwko Ukrainie (ang. \"International Centre for the Prosecution of the Crime of Aggression against Ukraine (ICPA)\") – międzynarodowa organizacja, która rozpoczęła swoją działalność 3 lipca 2023 roku w Hadze w budynku Międzynarodowego Trybunału Karnego. Została powołana aby tropić, zbierać dowody, badać i ścigać zbrodnie agresji na Ukrainie. Jest to pierwsza w historii instytucja, która bada zbrodnie wojenne w czasie gdy konflikt zbrojny, którego dotyczy, cały czas trwa.\nPowstanie ICPA.\nZbrodnia agresji jest zbrodnią popełnioną przez najwyższe kierownictwo polityczne i wojskowe. Biorąc pod uwagę, że Rosja nie jest stroną Statutu Rzymskiego, Międzynarodowy Trybunał Karny nie może ścigać rosyjskich przywódców za zbrodnię agresji w kontekście wojny Rosji z Ukrainą. Aby umożliwić ściganie osób odpowiedzialnych za tę agresję, w listopadzie 2022 r. Komisja Europejska i Europejska Służba Działań Zewnętrznych przedstawiły dokument analizujący różne warianty zapewnienia pełnej odpowiedzialności za zbrodnie popełnione w kontekście rosyjskiej wojny z Ukrainą, w tym za zbrodnię agresji. ICPA jest pierwszym krokiem w tym procesie mającym na celu zabezpieczenie dowodów i przygotowanie spraw do przyszłych procesów, czy to przed sądami krajowymi, specjalnym trybunałem czy Międzynarodowym Trybunałem Karnym za zbrodnie podlegające jego jurysdykcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5494462", "fragment_id": "347873/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowe Centrum Ścigania Zbrodni Agresji Przeciwko Ukrainie", "document_id": "347873", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5494462.0, "score": 0.5838550329208374}, "uuid": "da0d987d-fdda-4e91-af4d-7df89b429643"}, {"page_content": "3 października 2011 Międzynarodowy Trybunał Karny, działając na wniosek prokuratora generalnego Luisa Moreno-Ocampo, rozpoczął dochodzenie przygotowawcze w sprawie zbrodni popełnionych w Wybrzeżu Kości Słoniowej począwszy od 28 listopada 2010. Choć w chwili rozpoczęcia dochodzenia kraj nie był sygnatariuszem Statutu Rzymskiego, dobrowolnie zaakceptował jurysdykcję trybunału 18 kwietnia 2003. Nowe władze potwierdziły to raz jeszcze 14 grudnia 2010 oraz 3 maja 2011. 23 listopada 2011 trybunał wydał nakaz aresztowania wobec prezydenta Laurenta Gbagbo. 29 listopada 2011 nakaz został upubliczniony, a Gbagbo zatrzymany w rezydencji w Korhogo, gdzie przebywał i przewieziony do Holandii. 30 listopada 2011 przybył do aresztu MTK w Scheveningen na obrzeżach Hagi. Został obarczony indywidualną odpowiedzialnością karną za popełnione czyny jako pośredni współwinny i oskarżony o cztery zbrodnie przeciwko ludzkości popełnione między 16 grudnia 2010 a 12 kwietnia 2011: morderstwo, gwałt i inne formy przemocy seksualnej, prześladowanie, pozostałe nieludzkie czyny. 5 grudnia 2011, jako pierwszy były przywódca państwa, stanął przed MTK. Początek jego procesu został wyznaczony na 18 czerwca 2012.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2198637", "fragment_id": "449298/58", "subtitle": "", "title": "Kryzys polityczny w Wybrzeżu Kości Słoniowej", "source": "wikipedia", "start_index": 84308.0, "document_id": "449298", "parentId": 2198637.0, "score": 0.16620321571826935}, "uuid": "167615b7-c8c2-4e3b-9291-b1f7fc42a0c9"}, {"page_content": "Przebieg.\nNa kilka dni przed operacją, której nadano kryptonim \"Little Flower\", w rejonie akcji zorganizowane zostały stanowiska snajperów – nie było pewności co do liczebności obstawy Dokmanovicia, więc potrzebne było odpowiednie zabezpieczenie.\nStarannie przygotowywana operacja, o której wiedzieli tylko polscy operatorzy i dowództwo misji, rozpoczęła się o godzinie 14:55 - tuż po wywabieniu Dokmanovicia z jego kryjówki w Serbii do Wschodniej Slawonii, gdzie na moście granicznym w rejonie miejscowości Erdut (na której obrzeżach ulokowano bazę Polaków) wraz z ochroniarzem-współpracownikiem przesiadł się do opancerzonego pojazdu kierowanego przez polskiego komandosa; w aucie znajdował się również dowódca operacji. Za nimi podążał samochód z komandosami GROM-u.\nPo przejechaniu mostu (ok. godziny 15:00) trasę konwoju zagrodziła wyjeżdżająca zza przygotowanych wcześniej worków z piaskiem ciężarówka Star, zmuszając pierwszy samochód do gwałtownego zjechania w lewo w kierunku szlabanu bazy Polaków. Komandosi błyskawicznie obstawili zablokowany pojazd opancerzony i wyciągnęli z niego obu zaskoczonych Serbów. Dokmanovicia przesłuchali agenci Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii (ICTY), po czym w ochranianym przez Polaków konwoju przewieziono go na lotnisko, skąd został przetransportowany do Hagi.\nRezultat.\n4 sierpnia 1997 przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym rozpoczął się proces Dokmanovicia (osądzenia nie doczekał, popełnił samobójstwo 29 czerwca 1998, ale był pierwszym zbrodniarzem wojennym z byłej Jugosławii, który został pochwycony i postawiony przed Trybunałem). Planowana też była operacja zatrzymania innego, nieujawnionego z nazwiska zbrodniarza wojennego z Vukovaru, który jednak został ostrzeżony i zbiegł.Po przeprowadzeniu operacji \"Little Flower\" dowództwo UNTAES obawiało się zemsty Serbów, dlatego GROM wzmocnił ochronę swojej bazy i stale utrzymywał stanowiska snajperskie. Do odwetu nie doszło - wynikało to częściowo z faktu, że zgodnie z oficjalnym stanowiskiem ONZ Dokmanovicia pojmali agenci ICTY.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2637775", "fragment_id": "1644008/1", "subtitle": "", "title": "Operacja Little Flower", "document_id": "1644008", "start_index": 1889.0, "parentId": 2637775.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3070390820503235}, "uuid": "ae5d2eac-b094-43bb-ba71-ce798d374879"}]}
{"id": "q_63", "question": "Jak miał na imię Gomułka, pierwszy sekretarz PZPR?", "answer": [{"page_content": "Władysław Gomułka, ps. „Wiesław”, „Ludwik”, „Feliks Duniak” (ur. 6 lutego 1905 w Białobrzegach Franciszkańskich, zm. 1 września 1982 w Konstancinie-Jeziornie) – polski polityk komunistyczny, I sekretarz KC PPR (1943–1948), I sekretarz KC PZPR (1956–1970), w latach 1945–1949 I wicepremier i minister ziem odzyskanych. Poseł do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji. W latach 1957–1971 członek Rady Państwa. Budowniczy Polski Ludowej.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i okres międzywojenny.\nUrodził się w Białobrzegach Franciszkańskich (obecnie dzielnica Krosna) w rodzinie robotniczej Jana (1873–1941) i Kunegundy z domu Bazan (1872–1954), pielęgnującej tradycje patriotyczne. Jego ojciec był członkiem Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska Cieszyńskiego, a po 1918 Polskiej Partii Socjalistycznej. Władysław Gomułka ukończył szkołę podstawową i wydziałową (szkoła zawodowa) i od 1922 pracował jako ślusarz w przemyśle naftowym. W wieku 17 lat otrzymał dyplom czeladnika ślusarskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35414", "fragment_id": "178427/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Gomułka", "parentId": 35414.0, "start_index": 0.0, "document_id": "178427", "source": "wikipedia", "score": 0.33964240550994873}, "uuid": "90095268-23c8-4056-872f-59dff517e989"}, {"page_content": "W wyniku zmian w Związku Radzieckim przeprowadzonych po śmierci Stalina również w Polsce zmniejszono represje wymierzone w obywateli i powołano nowe władze, których przywódcą został I sekretarz PZPR Władysław Gomułka. Nowy rząd podjął próbę zmiany relacji ze społeczeństwem i reformy gospodarki, których jednak zaprzestano już po kilku latach. W latach 1960–1966 w całym kraju uroczyście obchodzono Tysiąclecie Państwa Polskiego. W 1968 władze rozbiły demonstracje studentów w Warszawie i Krakowie, co stało się pretekstem do antysemickiej i antyinteligenckiej kampanii, w której wyniku wiele osób zmuszonych zostało do emigracji. Po kolejnej fali brutalnie stłumionych strajków robotniczych w 1970 roku Władysław Gomułka zrezygnował ze stanowiska I sekretarza, a jego miejsce zajął Edward Gierek.\nNowa ekipa rządowa podjęła próbę reformy gospodarki i przyspieszania wzrostu gospodarczego kraju. W wyniku reform wprowadzonych przez ekipę Gierka, które finansowano głównie z pożyczek zagranicznych, rozpoczęto budowę wielu nowych zakładów przemysłowych, zmechanizowano rolnictwo, budowano masowo osiedla mieszkaniowe. Podniósł się też poziom życia społeczeństwa, wzrosła dostępność wielu produktów oraz wysokość zarobków. Z powodu błędów ekonomicznych wynikających ze stosowania centralnie planowanej gospodarki już w roku 1975 doprowadzono do załamania gospodarki i dużego zwiększenia zadłużenia zagranicznego Polski. Zmusiło to rząd do wprowadzenia dużych podwyżek cen żywności, na co społeczeństwo zareagowało falą strajków i protestów, które wybuchły w czerwcu 1976. Strajki te zostały brutalnie stłumione przez milicję, a ich uczestnicy objęci represjami. Protesty w 1976 r. doprowadziły do powstania pierwszych organizacji opozycji antykomunistycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/27", "subtitle": "", "title": "Polska", "document_id": "651609", "start_index": 40155.0, "parentId": 44895.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1951509714126587}, "uuid": "46d531d4-2ef3-4357-9286-673a176e5a42"}, {"page_content": "Władysław Gomułka od 1928 był w związku z Liwą Szoken, polską działaczką komunistyczną pochodzenia żydowskiego, którą poznał podczas działalności związkowej w Zawierciu w 1928. Para wzięła ślub cywilny 21 kwietnia 1951, przed aresztowaniem Gomułki. W 1930 urodził się ich syn Ryszard (w 1970 wiceminister handlu zagranicznego i gospodarki morskiej), który później przyjął nazwisko Strzelecki-Gomułka. Drugi syn zmarł w dzieciństwie. W latach 1932–1944 syn Gomułków przebywał pod opieką dziadków, w związku z uwięzieniem rodziców w międzywojennej Polsce, a potem w związku z ich konspiracyjną działalnością podczas okupacji. Był członkiem rady Fundacji Archiwum Dokumentacji Historycznej PRL.\nW 1960 w Krośnie w pożarze zginęła siostra Władysława Gomułki – Ludwika Paczosowa.\nOd czasu powrotu do Warszawy po okupacji Gomułka mieszkał przy alei Wojska Polskiego 16. Po uwolnieniu Gomułka wraz z żoną mieszkał w Warszawie pod adresem aleja Na Skarpie 19 m. 6. Jednocześnie miał do dyspozycji willę wypoczynkową w Śródborowie koło Otwocka. Po ustąpieniu ze stanowiska I sekretarza PZPR przekazano mu do użytkowania dom będący własnością Urzędu Rady Ministrów w Konstancinie przy ul. Krajowej Rady Narodowej 20 (obecnie Potulickich 42). Był przesadnie oszczędnym człowiekiem, szczególnie w porównaniu do innych wpływowych polityków, takich jak Józef Cyrankiewicz. Według Eleonory Salwy-Syzdek Gomułka był najbardziej pracowitym spośród pierwszych sekretarzy. Słynął z długich przemówień. Chodził względnie wcześnie spać.\nUpamiętnienie.\nW 1983 w Szkole Podstawowej Nr 14 w Krośnie ustawiono tablicę upamiętniającą Władysława Gomułkę.\nW listopadzie 1986 przed Fabryką Samochodów Osobowych, gdzie w latach 1957–1971 Gomułka był członkiem organizacji partyjnej, odsłonięto jego popiersie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35414", "fragment_id": "178427/40", "subtitle": "", "title": "Władysław Gomułka", "document_id": "178427", "start_index": 59214.0, "source": "wikipedia", "parentId": 35414.0, "score": 0.6060607433319092}, "uuid": "b63d7c4d-93cf-4aea-892d-99e105965564"}, {"page_content": "15 października 1956 r. Biuro Polityczne KC PZPR, obradujące z Gomułką zdecydowało o rozpoczęciu 19 października VIII plenum Komitetu Centralnego PZPR, mającego wybrać nowe BP. Na VIII plenum KC PZPR przeprowadzono krytykę polityki partii w latach ubiegłych (tzw. kultu jednostki), I sekretarzem KC wybrano Władysława Gomułkę, a z Biura Politycznego usunięto Konstantego Rokossowskiego i Hilarego Minca – prominentnych stalinistów. Na protestach w całej Polsce dochodziło do pikiet popierających reformy i Gomułkę.\nW nocy z 18 na 19 października oddziały Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej, które opuściły swoje garnizony na Dolnym Śląsku i Pomorzu, rozpoczęły marsz w kierunku Warszawy. Kolumny piechoty zmotoryzowanej i czołgów Wojska Polskiego z jednostek w Legionowie, Kazuniu i Modlinie, dowodzone przez oficerów radzieckich, rozwijające się w kierunku na Warszawę, wykonywały ściśle polecenia Rokossowskiego, który zamierzał wesprzeć oddziały Północnej Grupy Wojsk oddziałami polskimi. Ostatecznie jednostki polskie przerwały marsz po kilkunastu kilometrach. W tej sytuacji niedawny więzień polityczny, a teraz dowódca wojsk obrony wewnętrznej gen. Wacław Komar oraz gen. Włodzimierz Muś, dowódca Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, postawili jednostki KBW w stan pogotowia, zarządzili obsadzenie strategicznych obiektów i patrolowanie ulic. W zakładach pracy zaczęły powstawać grupy samoobrony, a KBW wydała im broń, by bronili stolicy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23992", "fragment_id": "187397/74", "subtitle": "", "title": "Polska Rzeczpospolita Ludowa", "parentId": 23992.0, "start_index": 109388.0, "document_id": "187397", "source": "wikipedia", "score": 0.2677692770957947}, "uuid": "09109ae4-69fa-4e3a-b33b-a7697622bd22"}, {"page_content": "Do protestów doszło w Trójmieście i w Szczecinie. Manifestacje w Trójmieście skończyły się atakiem na siedzibę PZPR i starciami z MO. Zamieszki i strajki zostały zdławione przez milicję. Do zamieszek doszło też w Szczecinie, gdzie protest przerodził się w atak na KW PZPR. Po kolejnym kryzysie politycznym w grudniu 1970 i po pacyfikacji strajków na Wybrzeżu I sekretarz KC PZPR, Władysław Gomułka został 20 grudnia 1970 pozbawiony funkcji I sekretarza KC PZPR, najbliższych współpracowników Gomułki (Zenon Kliszko, Marian Spychalski, Ryszard Strzelecki, Bolesław Jaszczuk, Ignacy Loga-Sowiński) usunięto z Biura Politycznego KC PZPR i sekretariatu KC, nieco później z rządu PRL. Ze stanowiska premiera 23 grudnia zrezygnował Józef Cyrankiewicz, jego obowiązki przejął Piotr Jaroszewicz, dotychczasowy wicepremier w rządzie Cyrankiewicza, roszady politycznej dopełniło zastąpienie Mariana Spychalskiego na funkcji przewodniczącego Rady Państwa przez Cyrankiewicza. Na VII plenum KC PZPR 20 grudnia 1970 funkcję I sekretarza KC otrzymał Edward Gierek, dotychczasowy I sekretarz KW w Katowicach i członek Biura Politycznego, do Biura Politycznego i Sekretariatu KC weszli również zwolennicy Edwarda Gierka z grupy śląskiej i popierający zmianę władz PZPR zwolennicy Mieczysława Moczara. Protesty ucichły jednak trwały dalej m.in. w Stoczni Gdańskiej, na miejsce przyjechał Edward Gierek, premier Jaroszewicz i minister Wojciech Jaruzelski. Delegacja ustąpiła z wcześniejszych żądań i wypracowała porozumienie. Do podobnej wizyty doszło też w Stoczni Gdańskiej, gdzie Edward Gierek przekonał robotników do odwołania strajku. 15 lutego 1971 roku rząd wycofał podwyżki cen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23992", "fragment_id": "187397/101", "subtitle": "", "title": "Polska Rzeczpospolita Ludowa", "parentId": 23992.0, "start_index": 150657.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187397", "score": 0.303994357585907}, "uuid": "85d06663-4914-49c1-b7a5-c5ef06cfae59"}, {"page_content": "Zwrot w polityce partii proklamowany został przez VIII Plenum KC PZPR w dniach 20–21 października 1956 r. Wybrano nowe kierownictwo partii z Władysławem Gomułką jako I sekretarzem KC, który wygłosił oficjalną krytykę stalinizmu. Plenum opowiedziało się m.in. za przywróceniem zasad kolegialności w pracy instancji partyjnych, porzuceniem złych praktyk centralistycznych, umocnieniem więzi z masami, zwłaszcza z klasą robotniczą, demokratyzacją życia społecznego, politycznego i gospodarczego, a także za zrehabilitowaniem niesłusznie pokrzywdzonych w poprzednich latach działaczy partyjnych.\nDążenia młodzieży wierzącej w komunizm, ale odrzucającej jego totalitarną postać, reprezentował tygodnik studencki „Po prostu”, redagowany przez Eligiusza Lasotę.\nW styczniu 1957 r. ZMP rozwiązano, na jego miejsce powołano Związek Młodzieży Socjalistycznej.\nW 1965 r. została założona przez Kazimierza Mijala, opozycyjna wobec PZPR, Komunistyczna Partia Polski. W 1981 r. powstała opozycyjna wobec PZPR ultrareformistyczna, eurokomunistyczna Polska Partia Komunistyczna. Jednocześnie w szeregach PZPR uformowały się środowiska pryncypialnie komunistyczne, marksistowsko-leninowskie, antyrewizjonistyczne i internacjonalistyczne skupione m.in. we frakcji programowej Katowickie Forum Partyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5143276", "fragment_id": "1067413/30", "subtitle": "", "title": "Komunizm w Polsce", "document_id": "1067413", "start_index": 44235.0, "parentId": 5143276.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1096736416220665}, "uuid": "3b9182eb-9fa5-4d87-92d9-962c574848b0"}, {"page_content": "W marcu 1956 w Moskwie zmarł Bolesław Bierut, a do Polski dotarł tajny referat Chruszczowa na temat zbrodni stalinowskich. W aparacie władzy ujawniły się podziały (natolińczycy i puławianie). Nastąpiły napięcia społeczne, największe w czerwcu 1956 w związku z wydarzeniami poznańskimi, gdy władza krwawo stłumiła strajki i protesty robotników. W październiku doszło do zmian w kierownictwie partii. Najwyższe stanowisko I sekretarza PZPR po ustąpieniu Edwarda Ochaba objął Władysław Gomułka, za czasów stalinowskich więziony. Gomułka zdobył niekwestionowaną popularność wśród społeczeństwa, które oczekiwało od niego przeprowadzenia wielu reform. Potępiono niektóre ze zbrodni okresu stalinowskiego w Polsce, który nazwano „okresem błędów i wypaczeń”, a jednym z symboli odwilży stało się wypuszczenie z więzienia kardynała Stefana Wyszyńskiego. Społeczeństwo polskie masowo również reagowało na powstanie węgierskie, zbrojnie stłumione przez Armię Radziecką. Podobnej interwencji obawiano się w Polsce, jednak została ona wstrzymana po wizycie Chruszczowa. \nProces demokratyzowania socjalizmu został jednak zahamowany przez Gomułkę już w 1957 roku. Owocem odwilży było nasycenie reżimowej propagandy sloganami nacjonalistycznymi, pogorszenie relacji z Kościołem i powszechne rozczarowanie. Jak pisze Jacek Kuroń: „Po Budapeszcie miejsce komunistycznej wiary zajął geopolityczny lęk. Ideologią uzasadniającą PRL-owski porządek stał się strach przed sowieckimi czołgami”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=206811", "fragment_id": "1426717/2", "subtitle": "", "title": "Odwilż (historia)", "parentId": 206811.0, "start_index": 2347.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1426717", "score": 0.21023915708065033}, "uuid": "ee2048e5-81ef-42ef-9df5-bf22a8dad27e"}, {"page_content": "19 marca w Sali Kongresowej odbył się wiec PZPR. Organizatorem miał być Józef Kępa – I sekretarz stołecznej organizacji partyjnej. Spotkanie otworzył Kępa, a po krótkich wystąpieniach (m.in. Edwarda Gierka) głos zabrał Władysław Gomułka. I sekretarz KC PZPR rozpoczął swoje przemówienie od stwierdzenia, że linia podziałów w czasie ostatnich wydarzeń nie przebiegała wzdłuż linii robotnicy-studenci, lecz pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami socjalizmu. Gomułka potępił liderów protestów, przy czym pozostałych studentów biorących udział w zajściach nazwał „nieświadomymi”. Następnie skrytykował spektakl „Dziady”, zarzucając temu przedstawieniu świadome przemycanie antyradzieckich treści. Przy tej okazji zaatakował Związek Literatów Polskich, Stefana Kisielewskiego, Janusza Szpotańskiego (autora sztuki \"Cisi i gęgacze, czyli bal u prezydenta\" wyśmiewającej rządy Gomułki) oraz Pawła Jasienicę. I sekretarz KC PZPR zarzucił Jasienicy dezercję, działalność w brygadzie „Łupaszki”, współpracę z Urzędem Bezpieczeństwa (która miała go uchronić przed aresztowaniem).\nNastępnie Władysław Gomułka opisał wiec na Uniwersytecie Warszawskim i przygotowania do niego. Według I sekretarza winnymi zamieszek byli studenci pochodzenia żydowskiego. Jednocześnie przywódca PZPR rozważał nad historią Polski. Przypomniał, że Polska w latach 1795 i 1939 utraciła niepodległość przez politykę ówczesnych władz, przy czym tylko komuniści podczas II wojny światowej dostrzegli drogę pomyślnego rozwoju Polski poprzez zmianę ustroju i sojusz ze Związkiem Radzieckim, który zagwarantował zachodnią granicę. Walka z partią miała być skierowana w fundamenty bytu narodowego Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3918", "fragment_id": "168412/19", "subtitle": "", "title": "Marzec 1968", "parentId": 3918.0, "start_index": 27210.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168412", "score": 0.5027490854263306}, "uuid": "ec38b82b-48f1-404f-aa01-b0c7b1b3860f"}, {"page_content": "21 października Gomułka został wybrany na I sekretarza PZPR. 24 października 1956 wygłosił na wiecu ludności Warszawy na placu Defilad słynne, emocjonalne, 40-minutowe przemówienie zaczynające się słowami „Towarzysze! Obywatele! Ludu pracujący stolicy!”, które zyskało mu powszechną sympatię, a którego początek przeszedł później do kultury masowej. Po dramatycznych pertraktacjach z przybyłymi do Warszawy władzami radzieckimi zdołał uzyskać wycofanie do baz zmierzających na Warszawę oddziałów radzieckich i częściową akceptację władz Związku Radzieckiego dla umiarkowanych reform. W dniach 16–18 listopada przewodniczył udającej się do Moskwy polskiej delegacji, która uzyskała znaczne ustępstwa strony radzieckiej. Gdy jechał do Moskwy, na stacjach kolejowych modliły się za niego tłumy. Jego powrót wywołał entuzjazm.\nGomułka jako I sekretarz KC PZPR.\nW pierwszym okresie po październikowym przełomie Gomułka zyskał powszechną sympatię społeczeństwa. Wybory sejmowe z 1957 zapewniły ekipie Gomułki wyjątkową w okresie całej historii PRL legitymizację władzy. Mandat poselski pełnił do Krajowej Rady Narodowej, na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm PRL II, III, IV i V kadencji.\nWładysław Gomułka, zdając sobie sprawę z braku popularności idei komunistycznej w Polsce, starał się legitymizować władzę PZPR nie realizacją tej idei, lecz przedstawiając partię jako siłę przywódczą o charakterze lewicowo-narodowym.\nW początkowym okresie swoich rządów realizował politykę umiarkowanych reform i odprężenia (zwaną odwilżą gomułkowską), czemu towarzyszyły dekolektywizacja rolnictwa, poprawa stosunków z Kościołem katolickim oraz pierwsze próby uzyskania od Niemiec potwierdzenia granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35414", "fragment_id": "178427/17", "subtitle": "", "title": "Władysław Gomułka", "parentId": 35414.0, "start_index": 25825.0, "document_id": "178427", "source": "wikipedia", "score": 0.7514177560806274}, "uuid": "0079af2a-50ff-4e32-9cd9-b298903119fc"}, {"page_content": "Po śmierci Józefa Stalina w marcu 1953 roku zaczęła następować – najpierw w ZSRR, potem także w krajach satelickich tego państwa – powolna „odwilż”. Od roku 1955 zaczęto zwalniać z więzień pierwszych niesłusznie skazanych, z dawnych polskich terenów na wschodzie przyjeżdżali ostatni przymusowi wysiedleńcy i zwolnieni z obozów w ZSRR żołnierze Armii Krajowej. Niezadowolenie w społeczeństwie jednak wywoływały:\nProtesty robotników.\nDo pierwszego poważnego robotniczego protestu doszło w czerwcu 1956 roku w Poznaniu, gdzie wysuwano postulaty socjalne, ale również polityczne. Pośrednim skutkiem krwawo stłumionych zamieszek był „Polski październik 1956 roku”, kiedy to nastąpiła zmiana ekipy rządzącej, a I sekretarzem PZPR został, przyjmowany z nadzieją, Władysław Gomułka. Zwolniono z więzień i rehabilitowano większość więźniów politycznych, zlikwidowano Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, potępiono kult jednostki w ZSRR, na kilka miesięcy zezwolono na nieskrępowany rozwój prasy.\nZ biegiem lat rządy gomułkowskie ulegały coraz głębszemu uwstecznieniu. Kulejącą gospodarkę osłabiały dodatkowo wymuszone dostawy surowców, głównie węgla, i produktów (np. statków) do ZSRR, a także wielkie nakłady państwa na zbrojenia i utrzymanie rosnącego w siłę aparatu bezpieczeństwa: Milicji Obywatelskiej, Służby Bezpieczeństwa, Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. Od połowy lat 60. XX wieku Polska była zobligowana do wykonywania „sojuszniczych zobowiązań” wobec Kuby i Wietnamu Północnego. W 1968 roku Ludowe Wojsko Polskie zostało zmuszone do wzięcia udziału w interwencji w Czechosłowacji (tzw. operacji Dunaj).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4168", "fragment_id": "175472/1", "subtitle": "", "title": "Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”", "parentId": 4168.0, "start_index": 1536.0, "document_id": "175472", "source": "wikipedia", "score": 0.11331985145807266}, "uuid": "d935bed3-13ae-4214-9b3c-b0ce5ebb6f48"}]}
{"id": "q_64", "question": "Z której dynastii pochodzi obecny król Hiszpanii?", "answer": [{"page_content": "Filip VI (właśc. \"Felipe VI de España\", wym. , \"Felipe Juan Pablo Alfonso de la Santísima Trinidad y de Todos los Santos de Borbón y Grecia\", ur. 30 stycznia 1968 w Madrycie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów. Jest synem byłego króla Jana Karola I i królowej Zofii. Ma dwie starsze siostry – Helenę oraz Krystynę. W 2004 roku poślubił dziennikarkę telewizyjną Letycję Ortiz, z którą ma dwie córki – Eleonorę (następczynię tronu) oraz Zofię. Zgodnie z Konstytucją Hiszpanii, jako monarcha jest głową państwa oraz naczelnym dowódcą Sił Zbrojnych Hiszpanii w stopniu marszałka (Capitán general). Pełni także rolę najwyższego przedstawiciela w stosunkach międzynarodowych.\n21 stycznia 1977 oficjalnie otrzymał tytuł księcia Asturii. Wstąpił na tron 19 czerwca 2014 roku po abdykacji swojego ojca. Jego rządy naznaczone są rozwiązaniem Kortezów Generalnych w 2016, aby można było przeprowadzić nowe wybory, zdecydowanym potępieniem referendum niepodległościowego Katalonii w 2017, pandemią COVID-19 oraz dążeniem do większej przejrzystości w sprawach królewskich.\nŻyciorys.\nRodzina i dzieciństwo.\nTrzecie dziecko króla Hiszpanii Juana Carlosa I i królowej Zofii Glücksburg. Filip VI ma dwie siostry infantki: Helenę i Krystynę. Został ochrzczony przez arcybiskupa Madrytu Casimiro Morcillo Gonzáleza, jego rodzicami chrzestnymi byli dziadek Juan de Borbón i prababka królowa Wiktoria Eugenia Battenberg. Jego imiona mają wymowę symboliczną. Imię Felipe otrzymał na cześć pierwszego Burbona panującego w Hiszpanii Filipa V, Juan – po dziadku Juanie de Borbón, Pablo po dziadku Pawle I Glücksburgu, a Alfonso po pradziadku Alfonsie XIII.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=171005", "fragment_id": "27711/0", "subtitle": "", "title": "Filip VI Hiszpański", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 171005.0, "document_id": "27711", "score": 0.42831936478614807}, "uuid": "c49e1316-083d-45a4-8abf-3b4db7357adf"}, {"page_content": "Burbonowie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bourbon&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Borbón&lt;/&gt;) – dynastia królewska wywodząca się z Francji, boczna linia Kapetyngów.\nPrzedstawiciele rodu sprawują obecnie władzę w królestwie Hiszpanii i wielkim księstwie Luksemburga, dawniej również we Francji i na terenach dzisiejszych Włoch. Panowanie we Francji przypada na lata 1589–1830, z przerwą w okresie rewolucji francuskiej i napoleońskim. Główna francuska linia Burbonów wygasła, a istnieją dalej młodsze linie – hiszpańska linia Burbonów i Burbonów-Orleańskich.\nSzczegółowe drzewo genealogiczne rodu znajduje się w artykule genealogia Burbonów.\nBurbonowie panujący we Francji.\nPierwszym Burbonem na tronie Francji był Henryk IV, król Nawarry, syn królowej Joanny d’Albret i Antoniego Burbona, księcia Vendôme. Ród de Burbon-Vendôme wywodził się od Roberta de Clermont, z dynastii Kapetyngów, syna króla Ludwika IX Świętego i królowej Małgorzaty Prowansalskiej:\nBurbonowie panujący w Hiszpanii.\nW Hiszpanii pierwszym Burbonem na tronie był Filip V, młodszy wnuk króla Francji Ludwika XIV Wielkiego i infantki Marii Teresy Hiszpańskiej (na której prawa do tronu się powołano). W 1700 roku na mocy testamentu Karola II Habsburga został on królem Hiszpanii. Jego potomkowie panują tam (z przerwami) do dziś – obecny król Filip VI również pochodzi z tej dynastii:\nBurbonowie panujący w Królestwie Neapolu i Sycylii (od 1816: Obojga Sycylii).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32338", "fragment_id": "181142/0", "subtitle": "", "title": "Burbonowie", "document_id": "181142", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 32338.0, "score": 0.6989930272102356}, "uuid": "479c5ec2-4292-4698-8604-ddbe9058b323"}, {"page_content": "Hiszpania na krótko dostała się pod wpływy Francji. Wkrótce powróciła dynastia Burbonów i stopniowo kraj stawał się biednym prowincjonalnym królestwem. Na początku XX wieku Hiszpanią rządziło kilku dyktatorów – częste niepokoje społeczne skompromitowały monarchię i w 1931 proklamowano republikę. W latach 1936–1939 kraj ogarnęła wojna domowa. W jej wyniku władzę w kraju przejęli nacjonaliści pod wodzą generała Francisco Franco.\nPo śmierci Franco w 1975, władzę przejął wyznaczony przez niego na następcę książę Jan Karol I z dynastii Burbonów. Przywrócono monarchię (formalnie istniała już od lat 40., a Franco pełnił funkcję regenta), a król wprowadził w kraju reformy demokratyczne. W 1982 Hiszpania wstąpiła do NATO, a w 1986 stała się członkiem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (która później została przekształcona w Unię Europejską).\n \"Zobacz też: imperium hiszpańskie, hiszpański podbój Ameryki i hiszpańska kolonizacja Ameryki Północnej.\"\nUstrój polityczny.\n \"Osobny artykuł: Ustrój polityczny Hiszpanii.\"\nHiszpania jest dziedziczną monarchią parlamentarną. Do 19 czerwca 2014 roku królem był Jan Karol z dynastii Burbonów. Wstąpił na tron w 1975 roku po śmierci generała Francisco Franco. Król, mimo iż cieszy się ogromnym autorytetem w społeczeństwie (nawet wśród komunistów), zwłaszcza po udaremnieniu próby zamachu stanu 23 lutego 1981, nie ma w swych rękach żadnej realnej władzy. Mianuje szefa rządu, który zawsze wywodzi się ze zwycięskiego ugrupowania. W wyjątkowych sytuacjach może wygłaszać orędzia do narodu. Jest również najwyższym dowódcą wojska.\nObecnym królem Hiszpanii jest Filip VI, zaś królową Letycja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2076", "fragment_id": "182458/5", "subtitle": "", "title": "Hiszpania", "source": "wikipedia", "start_index": 6610.0, "document_id": "182458", "parentId": 2076.0, "score": 0.8304581642150879}, "uuid": "e5edb733-d3d4-4af9-ae01-0fe622bf0095"}, {"page_content": "Ferdynand VII (ur. 14 października 1784 w Escorialu, zm. 29 września 1833 w Madrycie) – król Hiszpanii w roku 1808 oraz w latach 1813–1833 z dynastii Burbonów.\nSyn króla Hiszpanii – Karola IV i Marii Luizy Parmeńskiej, córki Filipa I, księcia Parmy oraz Ludwiki Elżbiety Francuskiej.\nMłodość.\nJako następca tronu Ferdynand nie miał żadnego wpływu na politykę swojego ojca, nie miał również żadnych własnych uprawnień – całą władzę miał minister-faworyt Manuel de Godoy, uważany za kochanka matki Ferdynanda. Godoy był jednak bardzo niepopularny wśród Hiszpanów, co zaowocowało buntem w 1805. W październiku 1807 Ferdynand został aresztowany za udział w spisku liberałów, którzy byli przychylni cesarzowi francuskiemu – Napoleonowi Bonaparte. Kiedy spisek został wykryty, Ferdynand zdradził towarzyszy i błagał swoich rodziców o wybaczenie.\nKiedy jego ojciec abdykował na skutek buntu w Aranjuez, w marcu 1808 Ferdynand został królem Hiszpanii i znowu zwrócił się w kierunku Francji mając nadzieję, że cesarz będzie go wspierał. Zamiast tego cesarz zmusił go do abdykacji i uwięził we Francji na prawie 7 lat. Ferdynand mieszkał w zamku w miasteczku Valençay.\nKról Hiszpanii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=314774", "fragment_id": "1409887/0", "subtitle": "", "title": "Ferdynand VII", "parentId": 314774.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1409887", "source": "wikipedia", "score": 0.22522331774234772}, "uuid": "0af1b572-9abe-41bf-9853-5eb87011b202"}, {"page_content": "Karol IV (ur. 11 listopada 1748 w Portici, zm. 20 stycznia 1819 w Rzymie) – król Hiszpanii w latach 1788–1808 z dynastii Burbonów.\nSyn króla Hiszpanii, Neapolu i Sycylii Karola III i Marii Amalii, córki elektora saskiego i króla Polski Augusta III Sasa oraz Marii Józefy Habsburżanki (córki cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, króla Czech i Węgier Józefa I Habsburga).\nKról Hiszpanii.\nKarol był królem Hiszpanii od 14 grudnia 1788 do abdykacji 19 marca 1808. Kiedy został królem, sprawy państwowe zostawił swojej żonie – Marii Luizie Parmeńskiej i jej kochankowi Manuelowi Godoyowi. Godoya darzył ogromną przyjaźnią do końca życia. Jedyną poważną inicjatywą Karola było zwrócenie się do Inkwizycji o pomoc w rozprawieniu się z partią reformatorską, która chciała doprowadzić do liberalizacji w Hiszpanii po wybuchu rewolucji we Francji. W innych sprawach Karol zachowywał się biernie, zgadzał się na wszystko, a jego ulubionym zajęciem było polowanie. Głęboko wierzył w boskość i świętość swojej osoby. Uważał, że bardzo ważne jest, aby wszyscy mieli go za potężnego władcę, mimo że \"de facto\" Francja traktowała Hiszpanię jako państwo podległe, a krajem tak naprawdę rządziła królowa i jej kochanek. Sytuacja ta odbijała się chociażby w polityce zagranicznej Hiszpanii – jako sojuszniczka Francji uczestniczyła w blokadzie kontynentalnej Anglii, ale z sojuszu wycofała się po bitwie pod Trafalgarem. Kiedy Napoleon Bonaparte pokonał Prusy w 1807, Godoy powrócił do przymierza z Francją, ale Francja już nie traktowała Hiszpanii poważnie. Karol nie miał wpływu na żadną z tych decyzji, a Godoy stał się bardzo niepopularny wśród Hiszpanów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=314765", "fragment_id": "1409886/0", "subtitle": "", "title": "Karol IV Hiszpański", "parentId": 314765.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1409886", "score": 0.1692379117012024}, "uuid": "f51bcb1a-007d-44cd-bbf7-4fb33d69248a"}, {"page_content": "Hiszpania jest dziedziczną monarchią parlamentarną. Na czele Królestwa Hiszpanii stoi wywodzący się z dynastii Burbonów król Filip VI. Monarcha, mimo iż cieszy się ogromnym autorytetem w społeczeństwie nie ma w swych rękach żadnej realnej władzy, choć przysługuje mu prawo łaski, może też na wniosek premiera rozwiązać każdą z izb parlamentu oraz nie podpisać ustawy. Mianuje on szefa rządu, który musi posiadać zaufanie Kongresu Deputowanych. Może wygłaszać orędzia do narodu (w wyjątkowych sytuacjach). Jest również najwyższym dowódcą wojska. Król przeznacza 1/3 czasu na sprawy wojskowe, organizuje manewry i przyjmuje generałów i admirałów na audiencjach (może też promować wojskowych na te stanowiska).\nKonstytucja.\nKonstytucja Hiszpanii uchwalona została dnia 31 października 1978 roku przez Nowe Kortezy. 6 grudnia 1978 roku w ogólnonarodowym referendum konstytucja została zatwierdzona i w tym samym roku dnia 27 grudnia podpisana przez króla. Jej uchwalenie było możliwe dzięki demokratycznym przemianom, zapoczątkowanym po śmierci generała Franco uchwaleniem Ustawy na rzecz reformy organicznej, przewidującej głosowanie powszechne do parlamentu i odrzucającej zasadę reprezentacji organicznej. Konstytucja ustanawia gwarancje demokracji politycznej oraz system rządów parlamentarno-gabinetowych. Zgodnością prawa z konstytucją zajmuje się Trybunał Konstytucyjny, powoływany przez króla na 9-letnią kadencję.\nParlament.\nParlament Hiszpanii (Kortezy Generalne) składa się z Senatu (izba wyższa) i Kongresu Deputowanych (izba niższa). Senat liczy 266 senatorów, a Kongres Deputowanych - 350 członków. Kadencja Kortezów trwa 4 lata.\nZgodnie z art. 54 konstytucji Kortezy wybierają komisarza zwanego \"Obrońcą Ludu\" (Defensor del Pueblo), którego funkcja odpowiada urzędowi ombudsmana.\nPrawo wyborcze.\nCzynne i bierne prawo wyborcze przysługuje każdemu obywatelowi, który:\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31871", "fragment_id": "183217/0", "subtitle": "", "title": "Ustrój polityczny Hiszpanii", "parentId": 31871.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183217", "score": 0.3101520240306854}, "uuid": "abfbe47c-85b3-4565-9e6b-a57f938794a7"}, {"page_content": "Jan Karol I, właśc. Juan Carlos I Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias (ur. 5 stycznia 1938 w Rzymie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów w latach 1975–2014. Syn Juana de Borbón, hrabiego Barcelony i Marii de las Mercedes de Borbón, księżniczki Obojga Sycylii.\nUrodził się w amerykańskim szpitalu w Rzymie, 5 stycznia 1938, jako pierwszy syn hrabiego Barcelony, wnuk króla Hiszpanii – Alfonsa XIII. Otrzymał imiona na cześć ojca i dziadka Karola Tankreda (\"Carlosa Tancredi\"). Juan Carlos ma dwie siostry: starszą Pilar (ur. 1936-2020) i młodszą Małgorzatę (ur. 1939). Miał także młodszego brata Alfonsa (1941–1956), który zginął tragicznie, czyszcząc rewolwer.\nImię.\n&lt;&gt;[] Zarówno w polskojęzycznych mediach, jak i w literaturze naukowej przyjęło się zapisywać jego imię w formie hiszpańskiej (kastylijskiej), to znaczy \"Juan Carlos\". Zapis spolszczony \"Jan Karol\" jest używany jedynie sporadycznie.\nPełne imię króla brzmi: Juan Carlos Alfonso Víctor María de Borbón y Borbón-Dos Sicilias. Wszystkie imiona otrzymał na cześć swoich przodków. Imię Juan odziedziczył po ojcu Juanie de Borbón y Battenberg, imię Carlos po dziadku Carlosie Tancredo de Borbón-Dos Sicilias, imię Alfonso i Víctor otrzymał po dziadkach z linii miecza królu Hiszpanii Alfonsie XIII i jego żonie Wiktorii Eugenii Battenberg, zaś imię María odziedziczył po matce Maríi de las Mercedes de Bórbon-Dos Sicilias y Orléans.\nŻyciorys.\nMłodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46805", "fragment_id": "648716/0", "subtitle": "", "title": "Jan Karol I", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "648716", "parentId": 46805.0, "score": 0.21226447820663452}, "uuid": "0240a672-9746-4b68-9796-e61575388ca4"}, {"page_content": "Filip V (ur. 19 grudnia 1683 w Wersalu, zm. 9 lipca 1746 w Madrycie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów panujący w latach 1700–1724 i 1724–1746 (w 1724 abdykował na rzecz swojego syna Ludwika I, po jego śmierci wrócił na tron).\nSyn delfina Francji Ludwika, który z kolei był pierwszym synem króla Francji Ludwika XIV i Marii Teresy, córki króla Hiszpanii Filipa IV.\nKsiążę Andegawenii.\nFilip urodził się w Wersalu w 1683 r. i od urodzenia nosił tytuł księcia Andegawenii. Był drugim synem Ludwika Wielkiego Delfina, następcy tronu Francji, najstarszego syna króla Ludwika XIV i Marii Teresy Habsburg, córki króla Hiszpanii Filipa IV. Matką księcia Andegawenii była Maria Anna Wittelsbach, córka księcia-elektora Bawarii Ferdynanda Marii.\nKrólem Hiszpanii był wówczas zdeformowany wielopokoleniowym kazirodztwem i upośledzony umysłowo Karol II Habsburg. Miał dwie żony, ale z żadną z nich nie doczekał się potomstwa. Pod koniec wieku XVII było jasne, że na nim wygaśnie linia Habsburgów hiszpańskich. Otwartą kwestią było następstwo po Karolu. Początkowo udało się osiągnąć konsensus, polegający na uznaniu za następcę Karola księcia bawarskiego Józefa Ferdynanda, przy czym dwaj pozostali chętni na hiszpańskie dziedzictwo, król Ludwik i cesarz Leopold I Habsburg, mieli otrzymać części hiszpańskiego terytorium. Jednak sprzeciw Hiszpanów i nagła śmierć Józefa Ferdynanda w 1699 r. postawiła sprawę sukcesji ponownie pod znakiem zapytania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181732", "fragment_id": "17890/0", "subtitle": "", "title": "Filip V Hiszpański", "parentId": 181732.0, "start_index": 0.0, "document_id": "17890", "source": "wikipedia", "score": 0.12745025753974915}, "uuid": "0587c464-9b2c-4658-84a4-e99bc87d4b99"}, {"page_content": "Ludwik I (ur. 25 sierpnia 1707 w Madrycie, zm. 31 sierpnia 1724 w Madrycie) – król Hiszpanii w 1724 roku (od 14 stycznia do 31 sierpnia 1724 roku) z dynastii Burbonów. Syn króla Hiszpanii Filipa V i Marii Ludwiki Sabaudzkiej – księżniczki Sardynii.\nW 1724 r. jego ojciec, Filip V abdykował na jego rzecz. Powody do dziś są niejasne, prawdopodobnie Filip, spodziewając się śmierci chorowitego dziecka, Ludwika XV, zamierzał się starać o koronę francuską, a pokój w Utrechcie zabraniał łączenia koron francuskiej i hiszpańskiej. Ludwik XV wyzdrowiał, Ludwik I wkrótce zmarł na ospę po zaledwie 8 miesiącach panowania, a Filip V objął ponownie tron.\nLudwik był żonaty z córką regenta Francji – Filipa Orleańskiego, Ludwiką Elżbietą (1709 – 1742), która po jego śmierci powróciła do Francji.\nGenealogia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=196692", "fragment_id": "1422427/0", "subtitle": "", "title": "Ludwik I Hiszpański", "parentId": 196692.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1422427", "source": "wikipedia", "score": 0.22172485291957855}, "uuid": "a2019f6b-19f2-49c2-8a22-72ff4be02a14"}, {"page_content": "Alfons XII (ur. 28 listopada 1857 w Madrycie, zm. 25 listopada 1885 w El Pardo) – król Hiszpanii w latach 1874–1885 z dynastii Burbonów, zwany El Pacificador (\"Rozjemca\").\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się 28 listopada 1857 w Madrycie jako czwarte dziecko królowej Izabeli II Hiszpańskiej i Franciszka de Asís, hrabiego Kadyksu. Był potomkiem królów Karola III, Karola IV i Ferdynanda VII. Dzieciństwo spędził na dworze u boku rodziców. Nie otrzymał dobrego wychowania ani nie został dobrze przygotowany do objęcia tronu. Jego edukacja ograniczała się właściwie do nauki szermierki i religii. W wieku jedenastu lat, po wybuchu rewolucji w 1868 udał się wraz z matką na wygnanie. Mieszkał w Paryżu, a następnie Londynie. Uczęszczał do Kolegium Stanisława w Paryżu. Potem pobierał lekcje u prywatnych korepetytorów w Genewie. Studiował w Terezjańskiej Akademii Wojskowej w Wiedniu. Podczas pobytu w Anglii wstąpił jako elew do Royal Military Academy w Sandhurst.\nU władzy.\nW grudniu 1874 brygadier Arsenio Martínez Campos przeprowadził zamach stanu. Na czele kilku pułków dołączył do armii centralnej stacjonującej w Sagunto i zajął Walencję. Wkrótce potem ogłosił koniec Pierwszej Republiki Hiszpańskiej i zaproponował, aby koronę oddać Burbonom. 29 grudnia 1874 Kortezy ofiarowały koronę księciu Alfonsowi. W ciągu kilku dni książę przybył do Madrytu, odwiedziwszy najpierw Barcelonę i Walencję. W ten sposób został królem jako „Alfonso XII”, mimo że żaden monarcha zjednoczonej Hiszpanii nie nosił imienia „Alfonso XI” (monarchia hiszpańska była jednak uważana za kontynuację starej, już nieistniejącej monarchii Kastylii i Leónu, którą władało jedenastu królów o imieniu Alfons).\nPanowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=332042", "fragment_id": "81946/0", "subtitle": "", "title": "Alfons XII", "parentId": 332042.0, "start_index": 0.0, "document_id": "81946", "source": "wikipedia", "score": 0.18297922611236572}, "uuid": "3bbe52d7-a563-4477-955c-3d5fe4783537"}]}
{"id": "q_65", "question": "Rzecz nieosiągalna, nierealna to gruszki na czym?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nGrusza wierzbolistna (\"Pyrus salicifolia\" Pall.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny różowatych. Pochodzi z Bliskiego Wschodu (Kaukaz i Zakaukazie). W Polsce jest uprawiana.\nZ powodu liści podobnych do wierzby powstało powiedzenie „gruszki na wierzbie”. \nZastosowanie.\nRoślina ozdobna. Jest powszechnie uprawiana w ogrodach i parkach. Ma wiele odmian. Dzięki dobrze rozwiniętemu systemowi korzeniowemu rośnie dobrze na słabych piaszczystych glebach. Wyróżnia się wysoką odpornością na mróz.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622002", "fragment_id": "817403/0", "subtitle": "", "title": "Grusza wierzbolistna", "document_id": "817403", "start_index": 0.0, "parentId": 622002.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45046085119247437}, "uuid": "9086255f-ddb2-4600-a961-f9af64bc62e5"}, {"page_content": "Gruszka – metalowe narzędzie tortur, dzięki któremu – za pomocą mechanizmu sprężynowego lub śrubowego – można było je wkładać w naturalne otwory ciała (usta, odbyt, pochwę), a następnie powodować rozwieranie się tego narzędzia (dokręcano uchwyt śrubowy lub zwalniano sprężynę, co powodowało uruchomienie najczęściej trzech elementów).\nMechanizm sprężynowy działał na podobnej zasadzie co w automatycznie otwierającym się parasolu. Stosowana doustnie uniemożliwiała ofierze wydobycie głosu, a tym samym tłumiła jęki i krzyki torturowanej w inny sposób ofiary. Zaopatrzona w ostrza była samoistną torturą kaleczącą (niekiedy rozrywającą) wnętrze ciała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1109820", "fragment_id": "1392225/0", "subtitle": "", "title": "Gruszka (narzędzie tortur)", "parentId": 1109820.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1392225", "score": 0.5}, "uuid": "9ff2662d-32f6-4411-88cd-e35ff6ba54a0"}, {"page_content": "Piękna Helena ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Poire belle Hélène&lt;/&gt;) – klasyczny deser z użyciem gruszek, wymyślony przez Auguste'a Escoffiera i podany po raz pierwszy w 1865 roku. Nazwa wywodzi się od popularnej wówczas operetki Jacques'a Offenbacha pod tym samym tytułem.\nOperetka Offenbacha po premierze w 1864 r. cieszyła się wielkim powodzeniem wśród paryżan, co zaowocowało wysypem w stołecznych restauracjach dań nawiązujących do imienia Heleny Trojańskiej (np. befsztyki Pięknej Heleny z jabłkami i karczochami lub mus Pięknej Heleny z kurczęcia w szparagach, obłożony truflami). Wiele z nich obecnie zostało już zapomnianych, jednak największą sławę zdobył deser, chętnie spożywany po spektaklach teatralnych. \nGruszki na &lt; lang=\"fr\"&gt;poire belle Hélène&lt;/&gt; obgotowuje się w syropie i schładza, a następnie umieszcza w salaterce lub pucharku, polewa gorącym sosem czekoladowym, okłada kulkami waniliowych lodów i garniruje migdałami obranymi ze skórki (w całości). Możliwe jest dodanie kandyzowanych kwiatów fiołka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2741766", "fragment_id": "1594160/0", "subtitle": "", "title": "Piękna Helena (deser)", "parentId": 2741766.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1594160", "source": "wikipedia", "score": 0.12081608176231384}, "uuid": "e5e68908-19de-4cf5-9cb0-f9ae43b24dc6"}, {"page_content": "Kamienistość miąższu gruszek, kamienistość gruszek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;red mottle of pear, stony pit of pear, vein yellows of pear&lt;/&gt;) – wirusowa choroba gruszy wywołana przez \"Pear stony pit\".\nObjawy i szkodliwość.\nPierwsze objawy choroby pojawiają się już na zawiązkach owoców. Tkanka owoców w zainfekowanych miejscach zapada się, następuje zahamowanie wzrostu owoców, wskutek czego pojawiają się wklęśnięcia. Na przekroju miąższ owocu w tych miejscach ma zmienioną barwę. Liczne komórki miąższu ulegają zdrewnieniu, przekształcając się w tzw, komórki kamienne. Są one twarde i niejadalne. Porażone owoce dojrzewają później niż zdrowe. Gdy wirus zainfekuje w pełni już wykształcone owoce, skutki są dużo mniejsze, ale walory smakowe takich gruszek są znacznie gorsze.\nStopień porażenia gruszek może być różny. Zależy od czasu zainfekowania owocu i tego na jakim etapie rozwoju się znajdował oraz od szczepu wirusa. Niektóre gruszki mogą stać się tak kamieniste, że trudno je pokroić nożem. Zwykle nie mają pestek. Niektóre szczepy wirusa mogą powodować szorstką korę lub objawy przypominające odrę na owocach. Zgłaszano również krosty i pękanie kory, karłowatość drzew oraz chlorotyczne opasanie lub cętkowanie żył. Bardzo wrażliwe na kamienistość są odmiany ‘Bosc’, ‘Comice’ i ‘Seckel’. Mniej dotkliwe objawy zgłaszano na ‘Bera Hardy’, Konferencji', ‘Forelle’, ‘Howell’, ‘Old Home’, ‘Packham’s Triumph’, ‘Bartlett’, ‘Winter Nelis’ i innych odmianach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5326015", "fragment_id": "317450/0", "subtitle": "", "title": "Kamienistość miąższu gruszek", "document_id": "317450", "start_index": 0.0, "parentId": 5326015.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37670376896858215}, "uuid": "be53c3e4-7148-4b35-82bc-ffc55f1aa77c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nGrusza (\"Pyrus\" L.) – rodzaj w większości niewielkich drzew z rodziny różowatych (\"Rosaceae\"). Systematyka grusz jest bardzo zawiła. Gatunki łatwo się ze sobą krzyżują, tworząc liczne podgatunki i formy przejściowe. Dlatego wśród systematyków brak zgody co do podziału grusz, rozgraniczenia i liczby ich gatunków oraz odmian botanicznych. Obecnie szacuje się (w zależności od autora), że rodzaj \"Pyrus\" zawiera do 72 gatunków. Pierwotnie cały rodzaj występował w strefie umiarkowanej Eurazji nie sięgając jednak tak daleko na północ jak jabłoń, gdyż wymagania cieplne grusz są wyższe. W Polsce popularnie uprawiana i dziczejąca jest grusza pospolita \"P. communis\". Podawana jako dziko występująca jest także grusza polna \"Pyrus pyraster\", w innych ujęciach synonimizowana z gruszą pospolitą.\nW ciągu liczącej co najmniej 30 wieków uprawy gruszy wyselekcjonowano kilka tysięcy odmian uprawnych, które dzieli się na dwie grupy w zależności od dominującego udziału genów z poszczególnych gatunków na grusze zachodnie (europejskie) i grusze wschodnie (azjatyckie). \nEkologia.\nRosną zarówno na stanowiskach zacienionych jak i słonecznych, pojedynczo lub w grupach. W Kaukazie tworzą gęste zarośla i lasy. Zajmują bardzo różne siedliska, suche, świeże i wilgotne, większość gatunków preferuje siedliska żyzne i ciepłe. Grusze są w wysokim stopniu odporne na zapylenie i zawartość dwutlenku siarki w powietrzu.\nSystematyka.\nRodzaj z plemienia \"Pyreae\", podrodziny \"Spiraeoideae\" (dawniej \"Pomoideae\") z rodziny różowatych \"Rosaceae\", rzędu różowców \"Rosales\" w obrębie kladu różowych obejmującego część roślin okrytonasiennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=453435", "fragment_id": "1556446/0", "subtitle": "", "title": "Grusza", "parentId": 453435.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1556446", "source": "wikipedia", "score": 0.09087754786014557}, "uuid": "15257e43-2989-42f5-b4c3-729011a31343"}, {"page_content": "Etam zrywał dla pięknej Nity gruszki z drzewa sąsiada, w konsekwencji czego na jego spodniach pojawiła się łata. Łata rosła, aż w końcu Etam nie miał w ogóle spodni, a jedynie łatę. Co gorsza zaraził łatą wszystkich swych kolegów. Chłopcy zebrali się na naradzie. Nic jeszcze nie ustalono, kiedy weszła Nita, która poradziła, by uważać łaty za spodnie. Pomysł przyjęto, jednak gdy przyszli do szkoły, nauczyciel kazał im wracać do domu, mówiąc, że uczenie chłopców bez spodni uwłacza jego godności. Gdy zastanawiali się, co zrobić, znów Nita wyszła z pomysłem: tym razem wymyśliła, by ktoś wszedł znowu na drzewo, zrobić sobie dziurę i zaszyć ją łatą. I ta łata to będą spodnie, którymi zarazi resztę. Pomysł przyjęto i wysłano Etama, który wykonał zadanie. Nic to jednak nie dało – nikt się nie zaraził. Mędrzec-listonosz wyjaśnił im, że zarazić się można tylko łatą. Wtedy wszyscy chłopcy powłazili na drzewa i porobili sobie dziury, które następnie załatali. Kiedy przyszli do szkoły nauczyciel powiedział, że teraz to są już spodnie – łaty nie można łatać, więc to, co jest załatane, to muszą być spodnie. Obiecał też, że kiedy podrosną, wyjaśni im, czemu nie można zarazić się spodniami. Utwór kończy się morałem: nie należy zrywać gruszek z drzewa sąsiada, ponieważ powoduje to zbędne komplikacje.\n\"Wojna z rzeczami\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=445398", "fragment_id": "59066/8", "subtitle": "", "title": "13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych i małych", "parentId": 445398.0, "start_index": 11232.0, "source": "wikipedia", "document_id": "59066", "score": 0.3154061436653137}, "uuid": "b7ccd4cc-69f9-49bc-8587-98eb3c8780ec"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Kultywar infobox/styles.css\" /&gt;\nGrusza 'Pêra Rocha do Oeste' – odmiana uprawna (kultywar) gruszy.\nOdmiana produkowana jest wyłącznie w Portugalii, będąc najważniejszym owocem eksportowym tego kraju. Sady zlokalizowane są na ograniczonym obszarze około 100 km², co wynika z posiadanego przez owoc statusu Chronionej Nazwy Pochodzenia, nadanego przez Unię Europejską w 2003. Sady tej odmiany można zakładać tylko w rejonie Oeste, co znajduje odzwierciedlenie w pełnej nazwie kultywaru. Siewka gruszy Rocha została odnaleziona przypadkowo w 1836 przez rolnika i handlarza końmi Pedro António Rocha w okolicach Sintry. Komercyjne sady Rocha zaczęły się intensywnie rozwijać w latach 70. i 80. XX wieku. Produkcja znacząco zaś wzrosła w latach 90. XX wieku, czemu pomogła stworzona wtedy kampania marketingowa, przy jednoczesnym niedoborze gruszki odczuwanym w tym sezonie w Europie. Osiągnęła wówczas poziom około 200 tysięcy ton rocznie i tę wartość utrzymuje do dziś, przy czym rekord padł w 2011, kiedy to zebrano 225 tysięcy ton owoców. W 2014 ponad sto tysięcy ton przeznaczono na eksport. W 2015 część sadów zaatakował grzyb \"Stemphylium vesicarium\". Największym odbiorcą gruszek tej odmiany jest Brazylia (około 45% eksportu). Kolejne kraje przyjmujące te owoce to: Wielka Brytania, Niemcy, Francja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Kanada i Polska. \nOwoce mają średnicę 55–75 mm i beczułkowaty kształt. Skórka jest żółtozielona, przy szypułce ordzawiona. Miąższ kremowobiały, ziarnisty i soczysty, ale jednocześnie kruchy. Owoce mocno dojrzałe są miękkie. Gruszki Rocha można przechowywać w odpowiednich warunkach do dziewięciu miesięcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4784432", "fragment_id": "266610/0", "subtitle": "", "title": "Rocha (grusza)", "parentId": 4784432.0, "start_index": 0.0, "document_id": "266610", "source": "wikipedia", "score": 0.1598307490348816}, "uuid": "92c8c2aa-5d7a-4a20-8a29-c1e22762fa0e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nGrusza chińska, nashi (\"Pyrus pyrifolia\") – gatunek drzewa z rodziny różowatych. Pochodzi z Azji Wschodniej, rośnie w Nowej Zelandii, Australii, Chile oraz na Tajwanie. Drzewo owocowe. Owoce zwane „nashi” jada się najczęściej surowe, cenione zwłaszcza schłodzone. W smaku przypominają owoce gruszy pospolitej, ale są bardziej kwaskowate i orzeźwiające. Miąższ mają chrupiący i nieco ziarnisty, dlatego bywają nazywane „gruszkami piaskowymi”. Owoce wykorzystywane są do produkcji marmolad i sałatek. W uprawie rozpowszechniona jest odmiana 'Chojuro'.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=889235", "fragment_id": "1028283/0", "subtitle": "", "title": "Grusza chińska", "document_id": "1028283", "start_index": 0.0, "parentId": 889235.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44263967871665955}, "uuid": "3c906746-0e9c-4e78-a1ef-75f3056b157d"}, {"page_content": "Parch gruszy (ang. \"black spot of pear\", \"scab of pear\") – grzybowa choroba drzew z rodzaju grusza (\"Pyrus\" L.), wywołana przez \"Venturia pyrina\" Aderh., należący do gromady workowców. Powoduje znaczne obniżenie plonowania i zmniejszenie wartości plonu, straty owoców mogą wynieść nawet do 50%, oraz znaczne osłabienie drzew. Choroba bardzo podobna do parcha jabłoni.\nObjawy.\nObjawy mogą wystąpić na wszystkich nadziemnych częściach rośliny. Na liściach infekcja pojawia się na dolnej stronie wzdłuż nerwu głównego, w postaci oliwkowobrunatnych plam. Przebarwienia powiększają się szybko, ciemnieją i pokrywają się brunatnym nalotem trzonków konidialnych. Prowadzi to do uszkodzenia skórki, a w konsekwencji do utraty znacznej ilości wody. Liście zamierają i opadają. Na porażonych zawiązkach występują oliwkowoczarne plamy, w obrębie których komórki rozwijają się wolniej, co powoduje deformację owoców, skórka korkowacieje i pęka, tworzą się głębokie rany. Porażone zawiązki i owoce opadają. W przypadku sprzyjających patogenowi warunków może dojść do porażenia niezdrewniałych pędów wierzchołkowych. Początkowo widoczne są na nich, lekko wzniesione, oliwkowobrunatne przebarwienia, a wiosną następnego roku kora w tych miejscach pęka. Czasami może dojść do porażenia pąków, powodując ich nekrozę i obumieranie.\nEtiologia i rozwój choroby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1864385", "fragment_id": "868719/0", "subtitle": "", "title": "Parch gruszy", "parentId": 1864385.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "868719", "score": 0.35078567266464233}, "uuid": "a2fdeae7-600d-4d4d-871f-143ffe6ba979"}, {"page_content": "Cierpienie występuje wtedy, gdy „chcę czegoś i się to nie dzieje lub nie chcę czegoś a się dzieje”. Można więc powiedzieć, że walka z cierpieniem rozgrywa się tu na dwóch frontach: nieosiągalnego dobra, lub nieuniknionego zła.\nPo pierwsze, zauważyć trzeba, że dopóki nie jesteśmy bezsilni, nie musimy zła znosić, ale możemy je usuwać. Jeżeli natomiast jesteśmy bezsilni i zła się faktycznie nie da uniknąć, wówczas chęć uniknięcia go jest pragnieniem niemożliwego, jest więc absurdem i sprzecznością. „Chcenie” jest dla stoików konsekwencją rozumowego wyboru, zaś rozum nie może przecież pragnąć sprzeczności.\nDrugi argument wychodzi z bezcelowości: istota rozumna nie powinna nic czynić bez celu, a przecież skarga i sprzeciw wobec nieuniknionego są bezcelowe i bezsensowne. Trzeci argument, w pewnym sensie najnaturalniejszy, a więc odwołanie się do męstwa i godności w znoszeniu cierpienia, porusza Marek (w przeciwieństwie choćby do Seneki) w stopniu bardzo niewielkim.\nProblem jednak z owymi drogami walki z nieuniknionym złem jest taki, że wydają się one kierować przeciwko smutkowi, skardze etc., a więc zewnętrznym oznakom cierpienia, a nie cierpieniu samemu. Marek Aureliusz wydaje się co prawda utożsamiać jedno z drugim, wątpliwości jednak pozostają.\nGłówna argumentacja jest poświęcona walce z cierpieniem generowanym przez nieosiągalne dobro (da się ona wszakże rozciągnąć na nieuniknione zło, bowiem każde zło można interpretować jako pozbawienie jakiegoś dobra). Stoicka recepta jest wiadoma: wyrzeczenie, wyrzeknij się pożądania skierowanego ku temu, co nieosiągalne, a unikniesz cierpienia powstałego przez niezaspokojenie. Marek przekonuje się do konieczności wyrzeczenia poprzez myślenie o lichości i bezwartościowości wszystkich rzeczy. Tę bezwartościowość uzasadnia z kolei trojako:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168902", "fragment_id": "27334/14", "subtitle": "", "title": "Henryk Elzenberg (filozof)", "parentId": 168902.0, "start_index": 23052.0, "source": "wikipedia", "document_id": "27334", "score": 0.11581268906593323}, "uuid": "51803647-0931-45de-8798-21003d7dbc37"}]}
{"id": "q_66", "question": "Fagot to instrument o niskiej czy wysokiej skali?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy instrumentu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFagot (wł. \"fagotto\", skrót: \"fg\".) – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych z podwójnym stroikiem. Jego nazwa włoska „fagotto” oznacza „wiązkę drewna”. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i kontrafagot, który transponuje oktawę niżej od fagotu. Istnieją dwie odmiany fagotu: niemiecka (hecklowska) i francuska. Różnią się one brzmieniem i mechanizmem, a także wysokością (niemiecki ma 130 cm, zaś francuski 150 cm). Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B1 do f² (jednak górny dźwięk zależy głównie od umiejętności grającego i można uzyskać wyższe).\nBudowa.\nInstrument składa się z sześciu części: stroika, esu, skrzydła, stopy, rury basowej oraz czary głosowej. Tworzą one kanał o długości ponad 2,4 m. Otwory nawiercone na długości instrumentu w większości otwierane i zamykane są klapami (tylko 5 – e, d, c, h, a – bezpośrednio palcami). Stroik umieszczony u wylotu rurki składa się z dwóch płytek wykonanych z trawy o nazwie lasecznica trzcinowata (\"Arundo donax\") złożonych ze sobą. Uderzając w nie językiem i jednocześnie dmuchając grający wydobywa dźwięk. Przy takim samym układzie klap, a różnej sile nacisku na stroik można przez przedęcie wydobyć różne dźwięki. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej z jaworu. Drewno na fagot musi „leżakować” od dziesięciu do nawet stu pięćdziesięciu lat. Instrument charakteryzuje się głębokim, melancholijnym i bardzo naturalnym brzmieniem. Nie jest instrumentem transponującym. Wykorzystywany jest w orkiestrze kameralnej, symfonicznej, jako instrument solowy, w jazzie oraz w różnego typu zespołach instrumentalnych.\nFagociści powinni biegle czytać w kluczu basowym, tenorowym oraz wiolinowym, ponieważ są one wykorzystywane w zapisie na ten instrument.\nHistoria fagotu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20469", "fragment_id": "171021/0", "subtitle": "", "title": "Fagot", "parentId": 20469.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171021", "score": 0.8048344254493713}, "uuid": "84e4bdfc-da4d-4be6-8a77-26d40a648c3c"}, {"page_content": "Kontrafagot – instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych.\nHistoria.\nNależy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także obój, rożek angielski i jego wersja o wyższym stroju – fagot. Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od B2 do f. Notacja dla kontrafagotu jest w kluczu basowym, lecz brzmi oktawę niżej od zapisu.\nInstrument składa się z długiej, prawie pięciometrowej, podłużnej rury, poczwórnie złożonej. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane są klapami.\nKontrafagot jest używany najczęściej jako wzmocnienie oktawowe basów. Powolne rozbrzmiewanie słupa powietrza powoduje ograniczenie w wykonywaniu drobnych wartości. Kontrafagot ma najniższy strój spośród instrumentów dętych drewnianych w składzie orkiestry symfonicznej. Odpowiednikiem kontrafagotu pod względem wysokości stroju jest (w przybliżeniu) w grupie instrumentów dętych blaszanych tuba, natomiast w rodzinie instrumentów smyczkowych kontrabas.\nDo czasów współczesnych kontrafagot nie był postrzegany jako instrument solowy. Dopiero w XX wieku powstało szereg kompozycji na ten instrument.\nPrzykłady kompozycji na kontrafagot:\nZnane partie orkiestrowe kontrafagotu:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20470", "fragment_id": "171022/0", "subtitle": "", "title": "Kontrafagot", "parentId": 20470.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171022", "score": 0.5814790725708008}, "uuid": "00f48673-477c-4365-96e2-8c7aa5000a78"}, {"page_content": "Początki fagotu sięgają XVI wieku. Fagot (pod nazwą \"curtal\") pojawił się po raz pierwszy w angielskim spisie inwentarzowym w 1574 roku. Pierwszym konstruktorem fagotów był Siegmund Schnitzer (zm. 1578). Z tego czasu istnieją zapisy o muzyku fagociście na dworze w Brukseli.\nWedług historyków muzyki poprzednikiem fagotu był dulcjan. Fagot i dulcjan mają wspólne cechy: podwójny stroik zamontowany w metalowej rurce, ukośnie nawiercane otwory palcowe i kanał koniczny (stożkowy). W dawnych instrumentach oba kanały wiercone były w jednym kawałku drewna. Nowsze instrumenty miały już dwie oddzielne drewniane rury połączone łącznikiem w kształcie litery U. Występowały też w 8 rozmiarach, od sopranu do kontrabasu, a skalę ok. 2,5 oktawy. Zadaniem tego instrumentu w zespole dętym było prowadzenie linii basowej. Miał on niezwykłą zdolność zmiany dynamiki i barwy dźwięku od głośnego do cichego i miękkiego.\nInstrument poprzedzający historycznie fagot współczesny miał dosyć prostą budowę, z ośmioma otworami na palce i dwiema klapami. Aż do XIX wieku występował fagot tenorowy (Es) tzw. \"tenoroon\". Kolejnym rodzajem fagotu był \"surdon\" o głuchej i łagodnej barwie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20469", "fragment_id": "171021/1", "subtitle": "", "title": "Fagot", "source": "wikipedia", "start_index": 1878.0, "document_id": "171021", "parentId": 20469.0, "score": 0.6481516361236572}, "uuid": "664128ed-7351-45d8-a822-f610cbc467ed"}, {"page_content": "Rożek angielski (wł. \"corno inglese\", skrót: \"cor. ing.\") — instrument dęty drewniany z grupy aerofonów stroikowych. Należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem, osadzonym na metalowej rurce. Do tej samej rodziny należą także obój, fagot i kontrafagot. Skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od e do b2. W notacji muzycznej stosuje się transpozycję o interwał kwinty czystej w dół (h do f3) w stosunku do rzeczywistego brzmienia. Pochodzenie określenia \"angielski\" nie zostało ostatecznie wyjaśnione.\nInstrument składa się z podłużnej rury, zakończonej charakterystycznym gruszkowatym rozszerzeniem. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane są klapami. W instrument dmie się za pośrednictwem cienkiej, metalowej rurki ze stosunkowo dużym ciśnieniem, a jednocześnie niewielką ilością powietrza. Stroik jest podwójny, z dwóch listków wykonanych z trzciny i złożonych ze sobą. Powietrze przepływając pomiędzy nimi wywołuje ich wibrację. Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z twardego drewna albo z tworzyw sztucznych. Charakteryzuje się melancholijnym, śpiewnym i dość głębokim brzmieniem.\nRożek angielski to altowa odmiana oboju, stąd technika gry różni się nieznacznie. Instrument ten wywodzi się od tzw. oboju da caccia, któremu dodano na pocz. XVIII w. czarę głosową w kształcie gruszki. W I połowie XIX w. został udoskonalony z użyciem systemu klap i odtąd był szerzej wykorzystywany.\nZnane dzieła muzyczne, w którym rożek angielski występuje jako solowy instrument:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20403", "fragment_id": "171000/0", "subtitle": "", "title": "Rożek angielski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "171000", "parentId": 20403.0, "score": 0.04943164438009262}, "uuid": "f540d73e-be60-4a17-8647-30d276cc04f9"}, {"page_content": "Obój (wł. \"oboe\", skrót: \"ob\".) – Instrument dęty drewniany z grupy aerofonów dwustroikowych. Obój należy do grupy instrumentów z podwójnym trzcinowym stroikiem. Do tej samej rodziny należą także rożek angielski, fagot i kontrafagot. \nPowszechnie używana skala (zakres dźwięków muzycznych) instrumentu wynosi od b do g3, rzadziej do a3. Możliwe jest osiągnięcie dźwięków wyższych (do c4), wymaga to jednak dużych umiejętności od grającego. \nInstrument ten stanowi podłużna rura, lekko stożkowa, zakończona lejkowatym rozszerzeniem. Otwory nawiercone na długości instrumentu otwierane i zamykane są klapami. W instrument dmie się za pośrednictwem cienkiej, metalowej rurki (otoczonej korkiem, na którą nawija się podwójną trzcinkę) ze stosunkowo dużym ciśnieniem, a jednocześnie niewielką ilością powietrza. Stroik umieszczony u wylotu rurki, składa się z dwóch listków wykonanych z trzciny z gatunku \"Arundo donax\" – i złożonych ze sobą. Powietrze przepływając pomiędzy nimi wywołuje ich wibrację (drganie). Korpus instrumentu tradycyjnie wykonywany jest z drewna, najczęściej afrykańskiej dalbergii czarnodrzew (tzw. fałszywego hebanu, drewna grenadilla) lub z drewna cocobolo (pochodzącego np. z \"Dalbergia retusa\"), istnieją także egzemplarze wykonane z palisandru (\"Dalbergia nigra\"). Standardowa długość instrumentu wynosi ok. 65 cm. \nObój charakteryzuje się melancholijnym, śpiewnym i dość przenikliwym brzmieniem, co predestynuje go do roli instrumentu solowego. Zwykle powierza mu się w orkiestrze partie kantylenowe. Świetnie sprawdza się także w muzyce filmowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18634", "fragment_id": "183606/0", "subtitle": "", "title": "Obój", "document_id": "183606", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18634.0, "score": 0.1958746314048767}, "uuid": "b146ef40-9399-412e-885c-70227f5bdc34"}, {"page_content": "Sztort, dulcian – dawny instrument muzyczny z grupy aerofonów stroikowych, prototyp fagotu. Zbudowany jest ze smukłego, jednolitego klocka drewna, w którym wydrążone są dwa równoległe, lekko koniczne kanały połączone u dołu wygiętą w kolanko rurą. Korpus posiada siedem otworów bocznych, podczas gry zatykanych palcami. Drugi kanał jest nieco dłuższy od pierwszego; jego zakończenie stanowi czarę głosową. W otwór wlotowy pierwszego wstawiona jest zakrzywiona metalowa rurka, na którą nasadza się podwójny stroik.\nW Polsce miał nazwę sztort, w Anglii – \"curtal\", we Włoszech i w innych krajach europejskich – \"dulcian\".\nBudowany był w pięciu, czasami w sześciu wielkościach: sopran (dyszkant), alt, tenor, baryton, bas, i kontrabas (w Niemczech pod nazwą \"Choristfagott\"). Razem tworzyły rodzinę o łącznej skali od F1 do c2. Niektóre instrumenty dookreślane mianem \"gedackt\" miały wylot zakryty perforowaną pokrywką, która – wbrew nazwie oznaczającej całkowicie zamkniętą piszczałkę – tłumiła dźwięk, nie obniżając przy tym jego wysokości.\nHistoria.\nWynaleziony w XVI wieku, prawdopodobnie we Włoszech, do realizacji generałbasu, jako mniej hałaśliwy niż ówczesne instrumenty dęte blaszane instrument akompaniujący chórom. Należał do najpopularniejszych instrumentów w muzyce renesansu i baroku. Rozpowszechniony był w XVI wieku w kapelach dworskich i kościelnych.\nW polskich źródłach historycznych pojawił się pod koniec XVI wieku, w piśmiennictwie dotyczącym praktyki muzycznej. Kilkadziesiąt sztuk odnotowanych jest w inwentarzu budowniczego instrumentów Bartłomieja Kiejchera.\nW XVII wieku sztort został wyparty przez fagot i wyszedł z użycia. Lokalnie (np. w Hiszpanii) używany był bez przerwy do wieku XX.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5605211", "fragment_id": "1246875/0", "subtitle": "", "title": "Sztort", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1246875", "parentId": 5605211.0, "score": 0.23880526423454285}, "uuid": "d8de4470-1b89-4d9e-a21c-5f960669faee"}, {"page_content": "Sarusofony (od nazwiska wynalazcy Pierre'a Augusta Sarrusa; gr. \"phoné\" - dźwięk) - rodzina dętych instrumentów transponujących z podwójnym stroikiem (stąd zaliczanych do instrumentów dętych drewnianych, choć budowanych z metalu). W 1856 roku sarusofon opatentował i zaczął produkować Pierre-Louis Gautrot. Projekt techniczny instrumentu przypisywany jest Pierre'owi Augustowi Sarrusowi, kapelmistrzowi orkiestry wojskowej w Paryżu. Pierwotnym zamysłem było zastąpienie nim obojów i fagotów w orkiestrach dętych grających na otwartym powietrzu instrumentem o większej głośności.\nBudowa.\nBudowa sarusofonu przypomina długa, metalową rurę, zwiniętą trzykrotnie i zakończoną niewielką czarą głosową. Instrument ten posiada osiemnaście otworów bocznych zamykanych klapami i podwójny stroik typu obojowego. Z powodu stroika zaliczany jest go grupy instrumentów drewnianych.\nBudowany jest w siedmiu różnych wielkościach. Wszystkie są instrumentami transponującymi, które w pisowni (zawsze w kluczu wiolinowym) mają - podobnie jak saksofon - skalę b - f3 (g3):\nNajwyższym dźwiękiem pierwotnego projektu Gautrota było f3. Późniejsze tabele chwytów podają skalę do g3. Po roku 1868 Gautrot wydał tabelę, która podaje chwyty dla jeszcze wyższych dźwięków, tak że instrumenty z tego czasu miały skalę pełnych trzech oktaw.\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=450571", "fragment_id": "1571189/0", "subtitle": "", "title": "Sarusofon", "parentId": 450571.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1571189", "source": "wikipedia", "score": 0.502346932888031}, "uuid": "ca0b7818-c8e9-43af-98e9-a24b35583212"}, {"page_content": "Serpent – instrument muzyczny z rodziny cynków. Jako cynk basowy miał najniższe brzmienie w tej grupie.\nSerpent zbudowany był z dwóch wydrążonych drewnianych łusek drzewa kasztanowego sklejonych razem i powleczonych dla trwałości skórą. Wygięty czterokrotnie z sześcioma otworami. Ustnik był miedziany podobny do trąbkowego, ale znacznie większych rozmiarów o głębokim kielichu. Jako instrument kontrabasowy w rodzinie cynków brzmiał nisko i do wynalezienia w XVIII w. kontrafagotu posiadał najniższą skalę. Najniższym dźwiękiem serpenta było A kontra. Najczęściej strojony był w „B” i miał do dyspozycji trzy pełne oktawy.\nSerpent wykorzystywany był do akompaniamentu śpiewu chóralnego. Był on w stanie towarzyszyć aż dwudziestu śpiewakom o najsilniejszych głosach, a także wykonywać najcichszą muzykę kameralną.\nKompozytorzy XVIII w. jak François-Joseph Gossec (pisał także na tubę curvę), Charles-Simon Catel i Jean-François Le Sueur wykorzystywali serpent w utworach pisanych na orkiestry dęte jako podstawa grupy puzonów. Serpent wykorzystywano także w utworach symfonicznych i operowych:\nSerpent – jako bas instrumentów dętych blaszanych na początku XIX w. – za czasów Napoleona Bonaparte przekształcony został w ofiklejdę. Ogromny wpływ na ten fakt miał rozwój dętych orkiestr wojskowych.\nWadą serpentu była duża wrażliwość instrumentu na warunki atmosferyczne (zmienna temperatura, wilgotność powietrza i deszcze).\nSerpent – obok ofiklejdy – uważany jest za odległego przodka tuby.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=838032", "fragment_id": "1016066/0", "subtitle": "", "title": "Serpent (instrument muzyczny)", "document_id": "1016066", "start_index": 0.0, "parentId": 838032.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07326676696538925}, "uuid": "313f239f-bba2-48a3-adec-34d7e4041f49"}, {"page_content": "Nazwa obój pochodzi z francuskiego \"hautbois\" oznaczającego „wysokie drewno”. \"Hautbois\" bierze swoją nazwę od wspomnianej trzciny, z której wykonuje się stroiki obojowe, najmniejsze wśród wszystkich stroików instrumentów dętych. Dlatego z całej długości trzciny do stroików obojowych wykorzystuje się tylko tę część, która jest najmniejsza a równocześnie najwyższa, stąd „wysokie drewno”. Niższe, więc i coraz grubsze części trzciny wykorzystuje się do stroików różka angielskiego, klarnetu, saksofonu, fagotu i kontrafagotu.\nWspółczesny obój został wynaleziony w XVII wieku, lecz miał swego poprzednika w instrumencie zwanym szałamają, znanym już w XII wieku. Pierwotne instrumenty, w których wibrator opierał się na tej samej zasadzie, co w oboju – znane były już w starożytnym Egipcie jako „trąbka trzcinowa”, instrument podobny do fujarki, lecz z wibratorem zbudowanym z dwóch listków rzecznej trzciny złożonych razem. Podobny instrument znany był także w starożytnym Rzymie i nazywany był \"tibia\".\nObój, szczególnie popularny w okresie baroku, był ważnym instrumentem solowym, a także częścią kwartetu dętego i orkiestry kameralnej. Wraz z rozwojem orkiestry symfonicznej wszedł w jej stały skład, najczęściej zdwajany lub zwielokrotniany. Współcześnie można spotkać także oboistów grających jazz, dobrym przykładem jest francuski oboista Jean Luc Fillon czy Amerykanin Paul McCandless.\nNajbardziej cenione instrumenty powstają we Francji, w małych manufakturach, m.in. François Lorée, Rigoulat, Strasser Marigaux.\nObój posiada kilka odmian:\nObój to także nazwa językowego (stroikowego) głosu organowego, którego barwa przypomina prawdziwy obój.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18634", "fragment_id": "183606/1", "subtitle": "", "title": "Obój", "document_id": "183606", "start_index": 1573.0, "parentId": 18634.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10319414734840393}, "uuid": "1a1d2be5-b28a-456b-b1f6-5aa89319af80"}, {"page_content": "Zobacz też: różne znaczenia wyrazu „klucz”.\nKlucz – znak graficzny, który wyznacza położenie na pięciolinii jednego dźwięku, a w związku z tym i pozostałych, określanych w stosunku do niego. Kształt kluczy pochodzi od liter alfabetu umieszczanych na początku linii do X wieku.\nLitery te z czasem zostały przestylizowane i przyjęły kształt dzisiejszych kluczy, dzielonych na trzy grupy: kluczy G, F i C.\nGrupa kluczy C określających położenie c¹.\nWiększość z tych kluczy ma znaczenie historyczne, w użyciu są cztery rodzaje kluczy:\nKlucz wiolinowy służy do zapisu nut dla wysokich głosów (żeńskich, dziecięcych oraz tenoru – ten ostatni transponuje w dół), instrumentów wysoko brzmiących (np. skrzypiec, fletu, oboju, klarnetu, saksofonu, trąbki), wysokich partii granych na instrumentach klawiszowych (fortepianie, klawesynie, organach, akordeonie), zwykle prawą ręką.\nKlucz basowy służy do zapisu nut dla niskich głosów (basu, barytonu), instrumentów nisko brzmiących (kontrabasu, gitary basowej, tuby, fagotu, wiolonczeli, puzonu, częściowo rogu), niskich partii granych na instrumentach klawiszowych lewą ręką.\nKlucz altowy służy do zapisu nut na altówkę (wysokie partie na ten instrument zapisuje się w kluczu wiolinowym), rzadziej na puzon oraz na rożek angielski w starszych opracowaniach rosyjskich.\nKlucz tenorowy służy do zapisu wysokich partii granych na wiolonczeli, fagocie, puzonie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14205", "fragment_id": "174230/0", "subtitle": "", "title": "Klucz (muzyka)", "document_id": "174230", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14205.0, "score": 0.20432905852794647}, "uuid": "d1ba9149-d70c-424d-a235-a4612d221ddd"}]}
{"id": "q_67", "question": "Czy produkcję samochodów osobowych Warszawa rozpoczęto przed, czy po II wojnie światowej?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nFSO Warszawa – polski samochód osobowy produkowany w latach 1951–1973 przez Fabrykę Samochodów Osobowych (FSO) w Warszawie w oparciu o konstrukcję radzieckiego samochodu M20 Pobieda, rozwijaną następnie przez FSO. Był to pierwszy samochód osobowy produkowany seryjnie w Polsce po II wojnie światowej.\nJednostką napędową był benzynowy silnik R4 o pojemności skokowej 2120 cm³ – dolnozaworowy M-20, a od 1962 również górnozaworowy S-21. Moment obrotowy przekazywany był poprzez suche jednotarczowe sprzęgło, 3-biegową ręczną skrzynię biegów (od 1971 w niewielkiej liczbie egzemplarzy skrzynia 4-biegowa) i wał napędowy na oś tylną. Wczesne warszawy (M20, 200, 201 i 202) charakteryzowały się 4-drzwiowym „garbatym” nadwoziem typu fastback. Z tego powodu potocznie bywała nazywana „warszawianką” lub „garbuską”. Od 1964 produkowana była jako sedan, zaś od 1965 – 5-drzwiowe kombi. Konstrukcja warszawy poddawana była modernizacjom. Od 1958 wytwarzano wersję użytkową pick-up. Powstały także odmiany specjalne: radiowóz, ambulans, furgon, pocztylion oraz drezyna. W oparciu o podzespoły warszawy skonstruowano samochody dostawcze: Żuka, Nysę oraz Tarpana.\nOstatnia warszawa zjechała z taśmy produkcyjnej 30 marca 1973. Przyczyniło się do tego faktu wprowadzenie w 1967 następcy: Polskiego Fiata 125p. Przez cały okres produkcji powstało 254 471 egzemplarzy modelu (liczba ta nie obejmuje kompletnych karoserii sprzedawanych jako część zamienna), z czego 72 834 trafiło na eksport.\nHistoria.\nGeneza.\nPierwsze plany uruchomienia seryjnej produkcji samochodu osobowego w powojennej Polsce sięgają 1946, kiedy to w Centralnym Urzędzie Planowania utworzona została komisja do spraw budowy polskiego przemysłu motoryzacyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6871", "fragment_id": "175051/0", "subtitle": "", "title": "FSO Warszawa", "document_id": "175051", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6871.0, "score": 0.6585397124290466}, "uuid": "1c7c2abc-bbbd-41c8-b2fc-549ea84f514c"}, {"page_content": "Fabryka Samochodów Osobowych (FSO) – polskie przedsiębiorstwo przemysłu motoryzacyjnego produkujące samochody osobowe zlokalizowane w Warszawie w dzielnicy Praga-Północ na Pelcowiźnie zbudowane od podstaw na przełomie lat 40. i 50. XX wieku. W latach 1986–2003 w skład FSO wchodził Zakład Samochodów Dostawczych w Nysie.\nHistoria.\nRząd Polski po zakończeniu II wojny światowej zdecydował o odbudowie polskiego przemysłu motoryzacyjnego, którego początki sięgają roku 1918. Kluczowym problemem rządu była licencja na produkcję pojazdu. W związku z przedwojenną współpracą polskiego przemysłu motoryzacyjnego z Fiatem wybrano go do podjęcia negocjacji licencyjnych. Po zakończonych negocjacjach Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego podpisała 31 lipca 1948 roku umowę na budowę fabryki motoryzacyjnej w Warszawie i zakup licencji na model Fiat 1100. Warunki porozumienia przewidywały osiągnięcie w ciągu trzech lat produkcji rocznej na poziomie 20 tysięcy pojazdów, przy czym transakcja miała charakter barterowy – umowa przewidywała zapłatę polskim węglem. W lipcu 1948 roku rozpoczęto budowę fabryki.\nW 1949 roku, w miarę postępów budowy, w związku z sytuacją polityczną nasiliła się zimna wojna, co doprowadziło do zerwania umowy z Fiatem. Według niektórych główną przyczyną zerwania umowy było wycofanie się strony włoskiej w związku z wejściem planu Marshalla, w ramach którego Włochy miały otrzymać duże ilości bardzo taniego węgla amerykańskiego, z tym że za już dostarczone pojazdy Polska zapłaciła węglem, zgodnie z umową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64149", "fragment_id": "652586/0", "subtitle": "", "title": "Fabryka Samochodów Osobowych", "document_id": "652586", "start_index": 0.0, "parentId": 64149.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5563439130783081}, "uuid": "eaba7067-a069-4b6b-9a91-a3ba738709dc"}, {"page_content": "W 1936 roku spółka „Lilpop, Rau i Loewenstein” podpisała umowę licencyjną z koncernem amerykańskim General Motors Corporation, która gwarantowała spółce wyłączność na sprzedaż i prawo produkcji w Polsce samochodów o następujących markach: Buick, Chevrolet oraz Opel.\nW 1937 roku rząd Polski, chcąc pobudzić rozwój rodzimego przemysłu, zezwolił obywatelom na odliczanie od podatku dochodowego 20% ceny zakupionego samochodu osobowego produkcji krajowej.\nW 1939 roku ruszył montaż samochodów niemieckich marek, jak m.in. BMW i Mercedes-Benz, do wybuchu wojny zmontowano ok. 50 pojazdów. Do 1939 roku w wychodzącej z kryzysu Polsce produkcja samochodów zaczęła wzrastać, jednak skala nadal nie była wysoka w porównaniu do krajów zachodnich czy chociażby Czechosłowacji z racji skupienia się polskiej gospodarki na ważniejszych ówcześnie gałęziach przemysłu jak m.in. przemysł zbrojeniowy. Agresja Niemiec i ZSRR we wrześniu 1939 roku stały się przyczyną kolejnego zatrzymania rozwoju przemysłu samochodowego w Polsce. Po II wojnie światowej wszystkie zakłady produkujące samochody przed wojną były zniszczone i rozgrabione, na co wpływ miały działania wojenne w 1939 roku, rabunkowa okupacja niemiecka, a także celowe zniszczenia i rozgrabianie zakładów przemysłowych przez Niemców po powstaniu warszawskim (większość zakładów produkujących samochody w Polsce znajdowała się w Warszawie).\nPolska Rzeczpospolita Ludowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4235994", "fragment_id": "1498319/1", "subtitle": "", "title": "Przemysł motoryzacyjny w Polsce", "document_id": "1498319", "start_index": 1954.0, "parentId": 4235994.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7126984596252441}, "uuid": "ad1d50da-653d-499e-a1b8-f1d1604340ae"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej nie przywrócono żadnego przedwojennego producenta i marki prócz Ursusa, który zajął się po wojnie produkcją głównie ciągników, a wraz z nową rzeczywistością centralnie planowanej gospodarki PRL produkcją samochodów zajęły się nowe zakłady. Były to m.in. Fabryka Samochodów Osobowych, Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie, Zakład Samochodów Dostawczych w Nysie (od 1986 roku w składzie FSO), Fabryka Samochodów Małolitrażowych, Fabryka Samochodów Rolniczych w Poznaniu, Autosan, Jelczańskie Zakłady Samochodowe oraz Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star”. Zakłady te wchodziły w skład Zjednoczenia Przemysłu Motoryzacyjnego „Polmo” w latach 1952–1982, a po przekształceniu zjednoczenia w skład Zrzeszenia Producentów Samochodów „Polmo” do początków transformacji systemowej. W latach 1957–1960 także zakłady lotnicze WSK Mielec produkowały samochody Mikrus MR-300, a od 1971 roku pojazdy elektryczne Melex, a Huta Stalowa Wola dźwigi samojezdne pod marką Hydros.\nW roku 1980 wyprodukowano 417 834 samochody co dawało Polsce 13. miejsce na świecie, 8. w Europie i 2. po ZSRR w bloku wschodnim. Z najbardziej znanych modeli osobowych można wymienić: Warszawę, Syrenę, FSO/Polskiego Fiata 125p oraz Polskiego Fiata 126p i Poloneza. Polski Fiat 126p, czyli „maluch” był najbardziej znanym samochodem z tego okresu oraz był najliczniej produkowanym samochodem w historii Polski (3 318 674 sztuk).\nIII Rzeczpospolita.\nPo zmianie ustroju w 1989 roku rozpoczęła się prywatyzacja zakładów produkujących samochody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4235994", "fragment_id": "1498319/2", "subtitle": "", "title": "Przemysł motoryzacyjny w Polsce", "parentId": 4235994.0, "start_index": 3370.0, "document_id": "1498319", "source": "wikipedia", "score": 0.48832279443740845}, "uuid": "cd70f48a-cf31-46da-8825-2c309b48dd3c"}, {"page_content": "Rząd Polski postanowił kontynuować budowę fabryki na warszawskim Żeraniu. Jeszcze w 1949 roku władzom polskim zaproponowano nieodpłatne przekazanie licencji na samochód GAZ M-20 Pobieda. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z 17 stycznia 1950 utworzono przedsiębiorstwo państwowe Fabryka Samochodów Osobowych. W styczniu 1950 roku podpisano polsko-radziecką umowę licencyjną na produkcję samochodu M-20 Pobieda, w ramach której strona radziecka zagwarantowała pomoc w projektowaniu, budowie, wyposażeniu oraz uruchomieniu produkcji seryjnej. Oficjalną umowę z ZSRR podpisano 22 lipca 1950 roku.\nBudowa zakładów zakończyła się późną jesienią 1951 roku. Koszty ich budowy wynosiły 130 milionów ówczesnych złotych, a ich wyposażenia – 250 milionów złotych.\n6 listopada 1951 roku o godzinie 14:00 z hali montażowej nr 1 zjechał pierwszy samochód osobowy wyprodukowany w powojennej Polsce nazwany Warszawą M-20. Ze względu na opóźnienia we wdrażaniu produkcji w pierwszym samochodzie (jak i początkowo w kolejnych) zamontowano jedynie oznaczenia FSO, zaś właściwego montażu dokonano wcześniej w ZSRR. Do końca 1951 roku złożono jedynie 75 sztuk. W 1952 roku rozbudowano fabrykę, powiększając ją o kolejne hale montażowe.\nFSO Warszawa.\nLata 1952 i 1953 to produkcja na poziomie 1,5 tys. aut rocznie. Do roku 1954 auta montowano jedynie z części przywiezionych z ZSRR. Dopiero w lipcu 1954 roku wyjechała pierwsza Warszawa zmontowana całkowicie z polskich części, a w 1955 r. udało się osiągnąć poziom 4 tys. egzemplarzy rocznie. W 1957 roku przeprowadzono na Warszawie pierwszą modernizację – zmieniono atrapę chłodnicy, przednie kierunkowskazy, koło kierownicy oraz wprowadzono ozdobne listwy boczne. Zmodernizowane auto otrzymało nazwę \"Warszawa M-20 model 57\", którą zmieniono niedługo później na \"Warszawa 200\". W 1958 roku wdrożono do produkcji użytkową wersję pick-up, której pierwszy prototyp zaprezentowano w 1955 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64149", "fragment_id": "652586/1", "subtitle": "", "title": "Fabryka Samochodów Osobowych", "source": "wikipedia", "start_index": 1535.0, "parentId": 64149.0, "document_id": "652586", "score": 0.3983939290046692}, "uuid": "27c28975-dc0a-4262-9e99-402eb1d3fd78"}, {"page_content": "W lipcu 1928 roku na terenie warsztatów firmy „Elibor” Ł.J.Borkowski w Warszawie przy ul. Wolskiej 101/105 ruszyła produkcja karoserii Chevroletów. Jesienią rozpoczęto montaż podwozi, łącznie z nitowaniem ram. Do końca roku w polskiej montowni wyprodukowano 2098 samochodów osobowych i podwozi autobusowych oraz ciężarowych. Łącznie w 1928 roku w Polsce sprzedano 3554 auta marki Chevrolet. Ze względu na światowy kryzys montownia została zamknięta w 1931 roku.\nW 1936 General Motors rozpoczął współpracę ze spółką Lilpop, Rau i Loewenstein (LRL), dzięki czemu w tym samym roku uruchomiony został montaż samochodów m.in. marki Chevrolet w zakładach przy ul. Bema 65 w Warszawie. Wśród montowanych samochodów osobowych znalazły się Master Sedan, Master De Luxe, Imperial i Sedan Taxi. W fabryce montowane były także pojazdy użytkowe, takie jak dostawcze Chevrolet 112, ciężarowe Chevrolet 121, 131, 157 oraz autobusy miejskie – model 183. Model 157 używany był m.in. przez Pocztę Polską i Polskie Radio, zaś „Autobus Bielany”, czyli model 183 wykorzystywany był przez Autobusy Miejskie w Warszawie. W zakładach przy ul. Bema 65 w 1937 roku wyprodukowano 3700 samochodów, a w 1938–4680. Wielkie plany na kolejne lata pokrzyżowała II wojna światowa.\nChevrolet w czasie II wojny światowej.\nW okresie II wojny światowej LRL zaprzestał produkcji pojazdów cywilnych Chevrolet i przestawił zakłady produkcyjne na produkcję uzbrojenia. Samochody Chevrolet 157 brały udział między innymi w Warszawskiej Brygadzie Pancerno-Motorowej, zaś samochód osobowy Chevroleta był używany między innymi przez biskupa polowego Wojska Polskiego, Józefa Gawlinę i dowódcę Warszawskiej Brygady pancerno-motorowej, płk Stefana „Grota” Roweckiego.\nSamochód pancerny „Kubuś” powstał zaś w sierpniu 1944 roku na bazie podwozia ciężarowego Chevroleta i służył armii podczas Powstania Warszawskiego. Obecnie znajduje się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie i jest najstarszym zachowanym samochodem pancernym polskiej konstrukcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32424", "fragment_id": "181187/2", "subtitle": "", "title": "Chevrolet", "source": "wikipedia", "start_index": 3991.0, "document_id": "181187", "parentId": 32424.0, "score": 0.7085956931114197}, "uuid": "2a020144-1ea5-49c8-b86d-c723700a3967"}, {"page_content": "W obu wojnach światowych przemysł Warszawy poniósł olbrzymie straty – w I wojnie z powodu ewakuacji urządzeń produkcyjnych, w II wojnie wskutek bombardowań i wywozu urządzeń i materiałów przez okupanta.\nPo II wojnie światowej władze przeprowadziły nacjonalizację przemysłu, w rękach prywatnych pozostały tylko zakłady rzemieślnicze. Produkcję skoncentrowano w wielkich fabrykach, z których największymi były Huta Warszawa w obecnej dzielnicy Bielany, ZPC Ursus oraz Fabryka Samochodów Osobowych (FSO) na Pradze-Północ. Dużymi skupiskami przemysłu były też Wola i Służewiec. Do lat 80. XX w. dominował przemysł maszynowo-metalurgiczny. Po 1989 rozpoczął się proces prywatyzacji przemysłu, niektóre zakłady upadły z powodu niskiej konkurencyjności ich wyrobów, inne rozwijały się dzięki inwestycjom firm zagranicznych.\nBudżet miasta.\nW budżecie na 2025 rok dochody miasta zaplanowano na 26 mld 279,5 mln zł, a wydatki na 29 mld 476,6 mln zł.\nOd 2007 roku miasto wdrożyło budżet zadaniowy. W 2015 roku w Warszawie wprowadzono budżet partycypacyjny.\nUsługi biznesowe.\nWedług danych Związku Liderów Sektora Usług Biznesowych (ABSL) biorąc pod uwagę kryterium zatrudnienia Warszawa jest drugim (po Krakowie) największym skupiskiem przedsiębiorstw z sektorów nowoczesnych usług biznesowych w Polsce. W I kwartale 2019 w Warszawie prowadziło działalność 238 przedsiębiorstw z tego sektora, które zatrudniały ogółem ok. 56,3 tys. pracowników. W ostatnich latach rozszerzyły one zakres i poziom zaawansowania swojej działalności.\nW stolicy działają centra BPO, ITO oraz centra usług wspólnych m.in. spółek Accenture, Avon, BNP Paribas, Colgate-Palmolive, Citibank, Mars, J.P. Morgan i Roche.\nSwoje centra badawczo-rozwojowe posiadają w Warszawie m.in. Samsung, General Electric (Engineering Design Center – wspólnie z Instytutem Lotnictwa) i Google.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/40", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "parentId": 6605.0, "start_index": 60492.0, "document_id": "177278", "source": "wikipedia", "score": 0.31095653772354126}, "uuid": "e527fe16-0d1c-4dd6-9f53-c90d9756bd39"}, {"page_content": "Motoryzacja – całokształt zagadnień związanych z zastosowaniem samochodów, motocykli i ciągników (poruszające się dzięki własnemu napędowi; m.in. silnikami spalinowymi, elektrycznymi, wodorowymi, gazowymi etc. ).\nEksploatacja tych pojazdów wymaga odpowiedniej infrastruktury (sieci dróg, stacji benzynowych, warsztatów naprawczych, miejsc parkingowych oraz garażowych).\nPodstawowym problemem motoryzacji jest zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego (zasady ruchu na drogach, dbanie o sprawność techniczną pojazdu, oznakowanie dróg itp.). Motoryzacja ma duże znaczenie gospodarcze (transport) i inne.\nRozwój motoryzacji przyczynił się do znaczących zmian funkcjonowania transportu drogowego i powstania społeczeństwa mobilnego.\nHistoria motoryzacji.\n \"Osobny artykuł: Historia motoryzacji.\"\nHistoria motoryzacji w Polsce (1900-1939).\nPoczątki motoryzacji sięgają okresu sprzed I wojny światowej. W Warszawie w przededniu wybuchu wojny było zarejestrowanych 400 samochodów. Między poszczególnymi zaborami wyraźne były różnice w jakości dróg, jak i w zasadach ruchu drogowego (przykładowo w Austro-Węgrzech obowiązywał ruch lewostronny).\nW 1924 było w Polsce 7500 samochodów, w 1927 roku 16 000, w 1929 29 423, w 1931 27 000, w 1935 24 821. W okresie międzywojennym liczba automobilów w Polsce wzrosła do ponad 40 000, co jednak nadal stawiało Polskę na dalekiej pozycji pod względem ilości samochodów (należy pamiętać, że wówczas około 70% wszystkich samochodów na świecie znajdowało się w USA). Na przeszkodzie rozwojowi motoryzacji stała bardzo słaba jakość ówczesnych dróg, jak też mała zamożność społeczeństwa, co wynikało z trudnej sytuacji gospodarczej po I wojnie światowej i wojnie polsko-bolszewickiej. Zaczęła się rozwijać komunikacja autobusowa, jednak kryzys gospodarczy w latach 1929–1935 spowodował pewien regres w motoryzacji, przykładem tego zjawiska może być liczba taksówek, która przed wybuchem II wojny światowej nie zdołała przekroczyć stanu z roku 1929.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35971", "fragment_id": "186380/0", "subtitle": "", "title": "Motoryzacja", "document_id": "186380", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 35971.0, "score": 0.08363720774650574}, "uuid": "1a0f4a2e-0e27-4f66-8f84-f922d492118b"}, {"page_content": "Fabryka Samochodów Honker – polski producent samochodów, kontynuator tradycji Lubelskiej Fabryki Samochodów Ciężarowych (nazwa nadana 1 stycznia 1951 roku), jednego z największych zakładów przemysłowych Lubelszczyzny i (pod względem ilości i wartości produkcji) czołowych producentów branży samochodowej w Polsce II połowy XX wieku.\nOkres PRL.\nPoczątki.\nPomysł utworzenia w tym miejscu (północno-wschodnia część Lublina) fabryki samochodów pojawił się przed II wojną światową. We wrześniu 1938 roku w dzielnicy Tatary rozpoczęto budowę hali produkcyjnej warszawskiej firmy Lilpop, Rau i Loewenstein. Przedsiębiorstwo to zamierzało tam produkować podzespoły do samochodów osobowych i ciężarowych na licencji amerykańskiego Chevroleta. Planowano rozpoczęcie produkcji silników, mostów napędowych przednich i tylnych, układów kierowniczych, a także sprzęgieł i skrzyni przekładniowych. Silniki miały być wytwarzane w liczbie do 10 tys. sztuk rocznie, a ich produkcja przeznaczona na potrzeby krajowe. Wskutek wybuchu II wojny światowej inwestycja została przerwana.\nDo realizacji wcześniejszych założeń powrócono po 1945 roku, kiedy to ocalała część zakładów w Lublinie stała się podstawą dla tworzonej „Fabryki Samochodów Ciężarowych”. Decyzję o powstaniu fabryki podjęto na kongresie Zjednoczeniowym PPS i PPR w 1948 r. Powstanie lubelskiej fabryki na wiele lat znacząco wpłynęło na kształtowanie się nowego, rodzącego się po wojnie miasta. FSC wywarła bezpośredni wpływ na rozwój otaczających ją dzielnic mieszkalnych – Tatar oraz Bronowic. Nowe trakcje komunikacyjne były wytyczane z myślą o zakładzie produkcyjnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=174889", "fragment_id": "6466/0", "subtitle": "", "title": "Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 174889.0, "document_id": "6466", "score": 0.39775270223617554}, "uuid": "a3017a59-b5b3-468e-835a-c3bab95845db"}, {"page_content": "CWS T-1 – polski samochód osobowy. Został skonstruowany w Centralnych Warsztatach Samochodowych (od 1928 roku Państwowe Zakłady Inżynierii) w Warszawie (stąd jego nazwa), gdzie podjęto jego produkcję w 1927 roku. Wyprodukowanych zostało kilkaset egzemplarzy samochodu.\nHistoria.\nSamochód CWS T-1 został skonstruowany przez znanego przed II wojną światową polskiego konstruktora\ninż. Tadeusza Tańskiego w latach 1922-1924. W 1924 roku wyprodukowano silnik zamontowany w nadwoziu importowanego samochodu, a w 1925 zbudowano pod kierownictwem inż. Władysława Mrajskiego prototyp z własnym podwoziem i nadwoziem. Samochód produkowano w krótkich seriach od 1927 roku.\nWg niektórych szacunków w sumie powstało około 800 sztuk samochodów w różnych wersjach, w tym ok. 500 osobowych i ok. 300 pochodnych. Inne źródła mówią, że nie powstało więcej niż 400 sztuk. Stało się tak poprzez wyparcie CWS-ów przez tańsze, składane w Polsce samochody zagraniczne.\nOferta obejmowała samochody w wersjach nadwoziowych:\nOstatnia partia 60 gotowych samochodów opuściła fabrykę w 1931 roku. Zakończenie produkcji zostało wymuszone przez podpisanie przez polski rząd 21 września 1931 roku umowy licencyjnej z włoską firmą FIAT na produkcję samochodu Fiat 508 pod nazwą Polski Fiat 508, który miał być a następnie był produkowany w Państwowych Zakładach Inżynierii (dawne CWS). Umowa ta wymagała zaprzestania produkcji samochodów konkurencyjnych wobec modelu licencyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144714", "fragment_id": "1828/0", "subtitle": "", "title": "CWS T-1", "document_id": "1828", "start_index": 0.0, "parentId": 144714.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2020585536956787}, "uuid": "2326d271-5450-49c9-a43b-3e7055cd970a"}]}
{"id": "q_68", "question": "Jak nazywamy świetlisty otok wokół postaci boskich lub świętych w sztuce chrześcijańskiej?", "answer": [{"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Nimb\nNimb (łac. \"nimbus\", chmura) – termin stosowany w sztuce na określenie świetlistego otoku wokół głów przedstawianych na obrazie postaci boskich lub świętych; symbolizuje ich duchowe światło. Nimb może mieć kształt koła, czworoboku, krzyża wpisanego w okrąg, trójkąta lub promieni rozchodzących się wokół głowy.\nPrzedstawienie nimbu ma swoją genezę w epoce hellenistycznej, skąd przeniknął do sztuki chrześcijańskiej i stał się powszechny już w IV wieku. W tradycji bizantyjskiej nimby posiadały wizerunki osób panujących. W sztuce islamu z nimbem przedstawiano także osoby niebędące świętymi, zaś w hinduizmie i buddyzmie nimb oznaczał siłę duchową bogów. W malarstwie zachodnim nimb w postaci jasnego kręgu umieszczano nad głową świętego, tymczasem w ikonach prawosławnych nimb okalał i oświetlał twarz.\nKształt nimbu jest uzależniony od znaczenia osoby przedstawianej. Trójkątny występuje przy przedstawieniach Trójcy Świętej i Boga Ojca. Czworoboczny stosowano dla osób świętych i osób uznanych za święte. Z czasem zastąpiono go nimbem kolistym, figurą uważaną za doskonałą.\nNimb i aureola są często utożsamiane.\nAureola różni się od nimbu tym, że jest otokiem wokół postaci bóstwa lub świętego, podczas gdy nimb otacza głowę osoby.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319562", "fragment_id": "1438499/0", "subtitle": "", "title": "Nimb", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 319562.0, "document_id": "1438499", "score": 0.7162075042724609}, "uuid": "85ac21e2-ea94-4e59-88ae-a017fdd8e360"}, {"page_content": "Aureola − gloria, świetlisty owal, krąg, otok wokół postaci bóstw i świętych.\nJeśli blask otacza całą postać, nazywa się go aureolą lub mandorlą (w kształcie migdała lub owalu). Mandorla służy niekiedy wyrażeniu szczególnie dobitnej manifestacji potęgi Bożej, jak w scenie Przemienienia, Wniebowstąpienia czy Sądu Ostatecznego. Natomiast świetlisty otok wokół głowy postaci o szczególnym znaczeniu duchowym nazywany jest nimbem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188263", "fragment_id": "25766/0", "subtitle": "", "title": "Aureola", "parentId": 188263.0, "start_index": 0.0, "document_id": "25766", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "3009b739-ae8b-4dab-8322-67db44c0303d"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nIkonostas (gr. \"eikonostasion\", \"eikonostasis\" (od: \"eikón\" „obraz”, \"stásis\" „postawienie” ew. \"histemi\" „miejsce”); cs. \"ikonostaw\" lub \"obrazostav\") – we wschodnich Kościołach chrześcijańskich tradycji bizantyńskiej ozdobna, wykonana z kamienia, drewna lub metalu, pokryta ikonami przegroda we wnętrzu cerkwi, która znajduje się między miejscem ołtarzowym (\"swiatłyszcze\", sanktuarium, prezbiterium), a nawą (\"naos\") przeznaczoną dla wiernych. Innym greckim określeniem jest \"templo\".\nIkonostas wywodzi się od templonu świątyń bizantyńskich. W starożytności elementem rozdzielającym główną nawę od prezbiterium była niewysoka, kamienna, marmurowa lub ażurowa barierka z bramką i kolumienkami, które u góry były łączone architrawem. Na takiej przegrodzie zawieszano wyobrażenia świętych i tkaniny dekoracyjne. Swoje kanoniczne formy jako uporządkowany zbiór obrazów (tak zwany ikonostas wysoki) umieszczonych na przegrodzie ołtarzowej ikonostas zyskał w XIV-XV wieku na Rusi. Z Rusi taka konstrukcja przeniknęła na Athos, skąd upowszechniła się na terenach dawnego Cesarstwa Bizantyńskiego, w Grecji oraz na pozostałym obszarze Bałkanów. Ikonostas całkowicie różnicuje kościół grecki od rzymskiego pod względem układu wnętrza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15433", "fragment_id": "174880/0", "subtitle": "", "title": "Ikonostas", "parentId": 15433.0, "start_index": 0.0, "document_id": "174880", "source": "wikipedia", "score": 0.045317795127630234}, "uuid": "6f8313bc-9afb-4ee6-a75c-efa9f6bfb8a4"}, {"page_content": "Oko opatrzności (również \"wszystkowidzące oko\") – symbol oka otoczonego przez promienie światła lub glorii, zwykle zamknięte w trójkącie. Jest czasem interpretowane jako symbol oka Boga pilnującego ludzi (zob. opatrzność).\nOko opatrzności jest często odczytywane jako artystyczne wyobrażenie Boga przedstawione w postaci piktogramu składającego się z otwartego oka wpisanego w trójkąt równoramienny, z którego boków widoczne są promienie.\nPochodzenie.\nSymbol w obecnej formie pojawił się po raz pierwszy na Zachodzie w XVII i XVIII wieku, ale symbole wszystkowidzącego oka mają swoje źródło w mitologii egipskiej i symbolu oka Horusa. XVII-wieczne obrazy oka opatrzności czasami pokazują je w otoczeniu obłoków. W późniejszym okresie symbol oka w zamkniętym trójkącie zaczął być postrzegany jako symbol Trójcy Świętej w religii chrześcijańskiej.\nPolska.\nW Polsce oko opatrzności głęboko wrosło w świadomość odbiorców jako symbol boskości.\nW Pszczynie przy ul. Ratuszowej znajduje się kamienica Pod Okiem Opatrzności, która swoje miano zyskała od tego symbolu umieszczonego na jej fasadzie. Motyw ten znajduje się również na fasadach polskokatolickiej świątyni św. Kazimierza i kościoła św. Jana Jerozolimskiego w Poznaniu, na ołtarzu wielkim w parafialnym kościele św. Wojciecha w Jeleśni, na ołtarzu w Kościele Podwyższenia Krzyża Świętego w Górznie, nad ołtarzem w kościele parafialnym pw. św. Jana Nepomucena w Sipiorach, w kościele parafialnym pw. Ducha Św. w Zambrowie, a także w kościele Opatrzności Bożej w Bielsku-Białej i kościele Marcina Lutra w tym samym mieście oraz w kościele ewangelicko-reformowanym w Zelowie, jak również w kościele w parafii św. Floriana w Brwinowie[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1079247", "fragment_id": "1379306/0", "subtitle": "", "title": "Oko opatrzności", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1379306", "parentId": 1079247.0, "score": 0.06478545069694519}, "uuid": "cc1cab92-e21a-4455-b854-c4b8deb9f747"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „ikona”.\nIkona (gr. εἰκών \"eikón\" „obraz”) – obraz sakralny powstały w kręgu kultury bizantyńskiej, wyobrażający postacie świętych, sceny z ich życia, sceny biblijne lub liturgiczno-symboliczne, charakterystyczny dla chrześcijańskich Kościołów wschodnich, w tym prawosławnego i greckokatolickiego. Pierwowzorem ikon były (prawdopodobnie, ponieważ nie ma pewności wśród historyków sztuki) portrety grobowe z Fajum lub wczesnochrześcijańskie malarstwo katakumbowe.\nHistoria.\nDokumenty soboru nicejskiego II z 787 roku wspominają, że tradycja wykonywania ikon istniała od czasów apostolskich, nie ma jednak na to żadnych dowodów historycznych. Według tradycji autorem pierwszych ikon był Łukasz Ewangelista.\nGenezę ikony wywodzi się z portretowego malarstwa późnoantycznego. Informacje o istnieniu ikon Chrystusa, Marii, św. Piotra i Pawła oraz innych świętych znaleźć można po raz pierwszy w pismach Euzebiusza z Cezarei i Epifaniusza z Cypru w IV wieku. Przedmiotem kultu stały się ikony już w V w. (według pism św. Augustyna). Hypatiusz z Efezu wspomina po raz pierwszy o pokłonie przed ikoną w połowie VI w. Wraz z powstaniem ikon pojawił się ruch sprzeciwiający się ich kultowi – ikonoklazm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46681", "fragment_id": "639275/0", "subtitle": "", "title": "Ikona", "document_id": "639275", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 46681.0, "score": 0.0746978223323822}, "uuid": "ea9ccd65-4d27-4abe-8466-4e1f509b746b"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia wyrazu „atrybut”.\nAtrybut ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;attributum&lt;/&gt;) – znak rozpoznawczy bohatera, bóstwa lub też postaci świętego. Są to najczęściej przedmioty, które w jakiś sposób wiążą się z życiem danej postaci, jej działalnością, z historią lub legendą.\nAtrybuty stosowano głównie w przedstawieniach religijnych, mitologicznych i alegorycznych w starożytnej Grecji, Rzymie, Egipcie, później w sztuce chrześcijańskiej aż do XIX wieku.\nW sztuce starożytnej Grecji np. skrzydła symbolizowały bogini Nike, a łuk i strzały Artemidę. W sztuce średniowiecznej przykład może stanowić wieża, często towarzysząca przedstawieniu św. Barbary. Symbolem funkcji przypisywanej przedstawionej postaci jest np. baranek w przedstawieniach Chrystusa jako Dobrego Pasterza lub wiadro z wodą i płonący dom w wizerunkach św. Floriana jako patrona strażaków.\nNiektóre postaci miały kilka atrybutów np. atrybuty Ateny to: hełm, dzida, tarcza, wrzeciono, gałązka oliwna, sowa; atrybuty św. Katarzyny Aleksandryjskiej to: koło, miecz, książka, korona.\nIstnieją atrybuty, które przypisane są wielu postaciom np. skrzydła – Dedalowi, Ikarowi, Nike, Erosowi, Psyche, aniołom.\nOprócz atrybutów indywidualnych, które były najczęściej wykorzystywane w średniowieczu, istnieją też ogólne np. gałązka palmy jako symbol męczenników, wieniec laurowy – zwycięstwa, aureola – świętego.\nAtrybuty umieszczane były w dziełach sztuki pojedynczo lub po kilka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=773558", "fragment_id": "1019687/0", "subtitle": "", "title": "Atrybut (sztuka)", "document_id": "1019687", "start_index": 1.0, "parentId": 773558.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09654588997364044}, "uuid": "f9e2451c-4cc5-400a-bdb9-283299f2d08b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obiektu sztuki sakralnej. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Ramka/style.css\"/&gt;\nDyptyk z Wilton House (ok. 1395) o wymiarach skrzydła 47,5 × 29,2 cm (National Gallery w Londynie)\nDyptyk (z gr. διπτυχος diptichos – „podwójnie składany”) – w sztuce sakralnej rodzaj niewielkiego przenośnego obiektu artystycznego, służącego celom dewocyjnym (np. prywatnemu nabożeństwu, w podróży), złożonego z dwóch połączonych zawiasowo i składanych tabliczek (skrzydeł). Dekorowany malowanymi lub płaskorzeźbionymi przedstawieniami o treściach religijnych.\nHistoria.\nDyptyk malowany pojawił się najpierw w bizantyjskim malarstwie ikonowym, do sztuki chrześcijaństwa zachodniego przeniknął w XIII wieku we Włoszech. Początkowo na dyptykach przedstawiano głównie Madonnę na jednym ze skrzydeł, a Ukrzyżowanie lub Chrystusa jako Męża boleści na drugim. W XIV i XV wieku rozpowszechnił się w Europie jako ważne zjawisko w rozwoju sztuki dewocyjnej. Obok typowych dawniej dyptyków z Madonną i umęczonym Chrystusem pojawiły się dyptyki z przedstawieniem fundatorów modlących się do świętej postaci. Z nich w końcu XV wieku wykształciły się dyptyki portretowe, o treściach przede wszystkim świeckich, np. z portretami dwojga małżonków.\nDyptyk jest poprzednikiem składanych nastaw ołtarzowych w formie tryptyków i innych poliptyków. W okresie późnego gotyku pojawiały się sporadycznie dyptyki dużych rozmiarów, jak np. \"Madonna Estienne Chevaliera\" Jeana Fouqueta, które niekiedy mogły też służyć jako nastawy ołtarzowe w kościołach. W Polsce przykładem nastawy ołtarzowej w formie dyptyku jest tzw. dyptyk Winterfeldów z Kościoła Mariackiego w Gdańsku.W sztuce współczesnej dyptykiem nazywa się też czasem parę obrazów połączonych ze sobą treściowo i kompozycyjnie.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40888", "fragment_id": "653898/0", "subtitle": "", "title": "Dyptyk (sztuka sakralna)", "parentId": 40888.0, "start_index": 1.0, "document_id": "653898", "source": "wikipedia", "score": 0.1877400428056717}, "uuid": "d7040613-48b2-4d59-83fc-d2044489a742"}, {"page_content": "Symbolika biblijna rozpowszechniła się w literaturze patrystycznej, a stała się szczególnie popularna w często stosującej alegorię kulturze wieków średnich - przykładem może być tu użycie jej w \"Boskiej komedii\" Dantego (\"Raj\" XXVI 17).\nAlfa i omega w sztuce i liturgii.\nSymbol alfy i omegi pojawiał się w sztuce chrześcijańskiej od IV w. Łączył się często z symbolem krzyża i monogramem Chrystusa - połączenie takie symbolizuje mądrość Chrystusa, jego bóstwo i to, że jest on zarazem człowiekiem i Bogiem zamykającym w sobie Byt i czas.\nSymbol alfy i omegi występował bardzo często w zdobnictwie starożytności chrześcijańskiej - zwłaszcza w epitafiach, gdzie był włączony w inskrypcje, oraz na przedmiotach użytkowych, takich jak monety, cegły i wazy, a także pieczęcie bulli papieskich, np. Hadriana II. Symbol alfy i omegi występował także w rzeźbie, w mozaikach, w gliptyce i w iluminacjach. W rzeźbie pojawiał się najczęściej na sarkofagach i koptyjskich stelach nagrobnych, a także na dzwonach, kamiennych ramach okien i brązowych drzwiach (bazylika św. Sabiny na Awentynie), a także na przedmiotach kultu takich jak krucyfiksy. W mozaikach symbol alfy i omegi pojawia się np. w Kościele św. Apolinarego in Classe i w baptysterium w Albendze. Przykładem wykorzystania symbolu w iluminacjach jest \"Sakramentarz Gelazjański\" z VII w.; w księgach z Brandenburga z XIII w. symbol alfy i omegi występuje natomiast na oprawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=464044", "fragment_id": "1577919/1", "subtitle": "", "title": "Alfa i Omega", "document_id": "1577919", "start_index": 1800.0, "source": "wikipedia", "parentId": 464044.0, "score": 0.029004931449890137}, "uuid": "66cbc5b1-5e8a-4348-9148-3bc2304fa054"}, {"page_content": "Sacra Conversazione (z wł. \"Święta rozmowa\") – termin funkcjonujący również w formie łacińskiej jako Sacra Conversatio – w nauce o ikonografii chrześcijańskiej wtórnie powstała nazwa tematu obrazów przedstawiających stojącą lub tronującą Matkę Bożą z Dzieciątkiem Jezus w otoczeniu postaci świętych.\nPojawił się w sztuce włoskiej XIV wieku jako hierarchiczna kompozycja reprezentacyjna, w której Matka Boża zajmuje centralne miejsce, a po jej bokach stoją symetrycznie ustawieni święci. Przedstawienie doczekało się licznych wariantów w okresie wczesnego i rozwiniętego renesansu, rozpowszechniło się także w całej Europie jako popularne przedstawienie główne nastaw ołtarzowych. W późniejszym okresie hierarchiczność przedstawienia może być przełamana przez wprowadzenie elementu narracyjnego, kontaktu i rozmowy pomiędzy przedstawionymi postaciami – co jest objawem ewoluowania tej sceny od przedstawienia typu reprezentacyjnego w stronę przedstawienia typu dewocyjnego.\nNazwa \"Sacra Conversazione\" może się wywodzić od określenia takich obrazów ze sceną faktycznej rozmowy, może jednak też być nawiązaniem do niebiańskiego obcowania świętych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=320642", "fragment_id": "1444987/0", "subtitle": "", "title": "Sacra Conversazione", "parentId": 320642.0, "start_index": 2.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1444987", "score": 0.054873570799827576}, "uuid": "323d97a2-1526-48de-93a1-6794b918a799"}, {"page_content": "Korzystanie z mitry jest prerogatywą biskupów, ale mogą być przyznawane archiprezbiterom, protoprezbiterom i archimandrytom (duchownego nagrodzonego prawem noszenia mitry nazywa się \"mitrofornym\" lub \"mitratem\"). Infuła kapłańska jest przyznawana według uznania synodu biskupów. W Polskim Autokefalicznym Kościele Prawosławnym przyznaje się ją zwykle jako nagrodę po 25 – 30 latach prezbiteratu. Na szczycie mitry biskupiej jest stojący krzyż, zaś mitry przyznane kapłanom mają krzyż umieszczony płasko. Czasami zamiast krzyża, na szczycie mitry może być umieszczona ikona.\nSzczególnym typem mitry wschodniej jest tzw. mitra-korona, której dolny otok ma postać zębatej korony z tradycyjnie 12 listkami. Do XVIII w. był to podstawowy typ mitry, obecnie prawo jej używania mają tylko niektórzy patriarchowie (m.in. aleksandryjski, konstantynopolitański i gruziński).\nTradycja koptyjska.\nW przeszłości, koptyjscy biskupi nosili \"ballin\", omoforion owinięty wokół głowy jak zawój. Koptyjski Patriarcha Aleksandrii często nosi infułę w stylu wschodnim. Biskupi używają zarówno mitr zachodnich, jak i wschodnich. Koptyjscy kapłani często noszą infuły, podobne do mitr biskupów zachodnich.\nTradycja syryjska.\nBiskupi Syryjskiego Kościoła Prawosławnego przy sprawowaniu Boskiej liturgii noszą \"maşnaphto\" (dosłownie \"turban\") Jest to duży, bogato haftowany kaptur, często ukazujący Ducha Świętego jako gołębicę.\nTradycja ormiańska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1783129", "fragment_id": "892961/3", "subtitle": "", "title": "Mitra (nakrycie głowy)", "document_id": "892961", "start_index": 4795.0, "parentId": 1783129.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10423903167247772}, "uuid": "a49f0495-1af5-4801-9b11-04c860868da0"}]}
{"id": "q_69", "question": "Czy planeta Merkury jest większa od Ziemi?", "answer": [{"page_content": "W porównaniu z innymi planetami Układu Słonecznego o Merkurym wiadomo stosunkowo niewiele; ze względu na problemy natury technicznej zbadały go dotychczas tylko dwie sondy. Pierwsza z nich – Mariner 10 – w latach 1974–1975 trzykrotnie przeleciała obok Merkurego i wykonała mapy 45% powierzchni. Sonda MESSENGER w 2008 i 2009 roku dokonała trzech przelotów obok planety, po czym w latach 2011–2015 badała ją z orbity jako sztuczny satelita. Wystrzelona w 2018 roku sonda BepiColombo ma dotrzeć na orbitę wokół Merkurego w 2025 roku.\nStruktura wewnętrzna.\nMerkury jest jedną z czterech planet skalistych Układu Słonecznego. Pod względem wielkości jest to najmniejsza planeta Układu Słonecznego – jego średnica wynosi 4879 km. Merkury jest mniejszy (choć ma większą masę) niż największe naturalne satelity planet gazowych, Ganimedes i Tytan. Składa się on w 70% z metali, a w 30% z krzemianów. Gęstość Merkurego, która wynosi 5,427 g/cm³, jest drugą co do wielkości w Układzie Słonecznym i nieznacznie mniejsza od gęstości Ziemi wynoszącej 5,514 g/cm³. Nie uwzględniając efektu kompresji przez grawitację, gęstość planety wynosiłaby 5,3 g/cm³, a Ziemi – 4,4 g/cm³.\nDane o gęstości planety pozwalają dowiedzieć się więcej o jej strukturze wewnętrznej. Podczas gdy gęstość Ziemi wynika w dużej mierze z kompresji jej masy poprzez grawitację (szczególnie w jądrze), mniejsza masa sprawia, że warstwy wewnętrzne Merkurego są znacznie mniej skompresowane. Z powodu małej wielkości planety w stosunku do wysokiej gęstości musi ona mieć duże, bogate w żelazo jądro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3699", "fragment_id": "168269/1", "subtitle": "", "title": "Merkury", "document_id": "168269", "start_index": 1745.0, "parentId": 3699.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9755570888519287}, "uuid": "180f31fc-5da4-4ea7-94b9-ca89f8ea8212"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy planety. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nMerkury – najmniejsza i najbliższa Słońca planeta Układu Słonecznego. Jako planeta dolna znajduje się dla ziemskiego obserwatora zawsze blisko Słońca, dlatego jest trudna do obserwacji. Mimo to należy do planet widocznych gołym okiem i była znana już w starożytności. Merkurego dojrzeć można jedynie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.\nUkształtowanie powierzchni Merkurego przypomina Księżyc: są na nim liczne kratery uderzeniowe i pozbawiony jest on atmosfery. Temperatura powierzchni waha się od −173 °C do 427 °C. W przeciwieństwie do Księżyca, planeta ma jednak duże żelazne jądro, generujące pole magnetyczne stukrotnie słabsze od ziemskiego. Rozmiar jądra sprawia, że Merkury ma jedną z największych gęstości spośród planet Układu Słonecznego (Ziemia ma nieznacznie większą gęstość). Merkury nie ma naturalnych satelitów.\nPierwsze udokumentowane obserwacje Merkurego sięgają pierwszego tysiąclecia p.n.e. Starożytni Grecy początkowo uważali, że są to dwa ciała niebieskie: pierwsze widzialne tylko przed wschodem Słońca (nazywali je Apollo), drugie widzialne tylko po zachodzie Słońca (nazywali je Hermesem). Starożytni Egipcjanie, Chaldejczycy oraz późniejsi astronomowie greccy wiedzieli, że Merkury widoczny o poranku i wieczorem jest tą samą planetą. Było to znane Egipcjanom już około 1150 roku p.n.e. Za sprawą szybkiego ruchu planety, powodowanego jej krótką orbitą, Rzymianie nadali planecie nazwę na cześć posłańca bogów i patrona handlarzy – Merkurego. Symbol astronomiczny planety to stylizowana wersja kaduceusza Hermesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3699", "fragment_id": "168269/0", "subtitle": "", "title": "Merkury", "document_id": "168269", "start_index": 0.0, "parentId": 3699.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8879379034042358}, "uuid": "efd2255e-2f8a-47da-a7ef-6b10a57c633e"}, {"page_content": "Merkury (0,4 au) jest najbliższą Słońca i najmniejszą planetą (0,055 masy Ziemi). Merkury nie ma naturalnych satelitów, a jedyne znane jego cechy geologiczne oprócz kraterów uderzeniowych to obłe grzbiety i urwiska, prawdopodobnie powstałe w okresie kurczenia się jego stygnącego wnętrza we wczesnej historii planety. Merkury prawie w ogóle nie ma atmosfery, gdyż jest ona „zdmuchiwana” przez wiatr słoneczny. Nie wiadomo dokładnie jak ukształtowały się jego stosunkowo duże żelazne jądro i cienki płaszcz. Według części hipotez jego zewnętrzne warstwy zostały zdarte przez ogromne uderzenie i to spowodowało, że nie rozrósł się w pełni, będąc pod wpływem promieniowania młodego Słońca.\n Wenus (0,7 au) jest zbliżona rozmiarami do Ziemi (0,815 masy Ziemi) i podobnie jak ona, ma gruby płynny płaszcz wokół żelaznego jądra i masywną atmosferę, 90 razy gęstszą niż ziemska. Wenus nie ma naturalnych satelitów. Jest najgorętszą planetą, o temperaturze powierzchni powyżej 400 °C, z powodu dużej zawartości gazów cieplarnianych w atmosferze. Nie ma ona pola magnetycznego, które mogłoby zapobiec uszczupleniu jej gęstej atmosfery, co sugeruje, że atmosfera jest stale uzupełniana przez aktywność wulkaniczną. Nie ma jednak innych dowodów współczesnej aktywności geologicznej na Wenus.\n Ziemia (1 au) jest największą i najgęstszą z planet wewnętrznych, jedyną z pewnością aktywną geologicznie i jedyną znaną planetą, na której istnieje życie. Jej hydrosfera jest unikalna wśród planet skalistych. Jest także jedyną planetą gdzie została zaobserwowana tektonika płyt. Atmosfera ziemska jest odmienna od atmosfer pozostałych planet i jest wciąż kształtowana przez procesy biologiczne, dzięki którym zawiera 21% wolnego tlenu. Ma jednego naturalnego satelitę – Księżyc – jedynego dużego satelitę pośród planet skalistych w Układzie Słonecznym. Czasem wręcz określa się układ Ziemia-Księżyc jako planetę podwójną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/9", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "document_id": "175228", "start_index": 13615.0, "parentId": 6417.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8291409015655518}, "uuid": "264b997f-0c0b-4eb7-acf3-9a7618319ef9"}, {"page_content": "Oglądany z Ziemi Merkury objawia się w fazach, podobnie jak Księżyc. Kiedy planeta znajduje się po przeciwnej stronie Słońca niż Ziemia (koniunkcja górna), jest ona w pełni; podczas koniunkcji dolnej (planeta między Słońcem a Ziemią) – jest w nowiu. W obu przypadkach planeta wschodzi i zachodzi wówczas równocześnie ze Słońcem i jest dla ziemskiego obserwatora niewidoczna. Podczas pierwszej i ostatniej kwadry elongacja na wschód lub zachód osiąga swoją maksymalną wartość – odległość Merkurego od Słońca wynosi od 17,9° w peryhelium do 27,8° w aphelium. Przy maksymalnej wartości elongacji zachodniej Merkury wschodzi przed Słońcem najwcześniej, w okresie maksymalnej elongacji wschodniej zachodzi po Słońcu najpóźniej. Warunki do obserwacji planety są wtedy najlepsze.\nMerkury osiąga koniunkcję dolną średnio raz na 115,88 dni, wahając się od 111 dni do 121 dni z powodu ekscentryczności orbity. Jego minimalny dystans od Ziemi może wynieść 77,3 milionów km, jednak co najmniej do 2153 roku nie spadnie on poniżej 82 milionów km. Czas trwania ruchu wstecznego z punktu widzenia ziemskiego obserwatora waha się od 8 do 15 dni, co również jest wynikiem dużej ekscentryczności orbity.\nMerkury jest zazwyczaj lepiej widoczny z powierzchni Ziemi z rejonów bliskich równika niż z wyższych szerokości geograficznych oraz lepiej na półkuli południowej niż północnej.\nŚrednica Merkurego na niebie zmienia się w granicach od 4,8 do 13,3 sekund łuku, natomiast jasność obserwowana waha się od −2,0m do 5,5m. Teoretycznie Merkury jest najjaśniejszy w fazie pełni, podczas koniunkcji górnej, gdzie osiąga średnią jasność -1,89m, (maksymalnie do -2,48m). Jasność planety jest najmniejsza w koniunkcji dolnej, w fazie nowiu (średnio 5,93m, minimalnie do 7,25m). Jednak ze względu na małą odległość kątową od Słońca, w obu tych fazach, planeta nie może być obserwowana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3699", "fragment_id": "168269/17", "subtitle": "", "title": "Merkury", "parentId": 3699.0, "start_index": 26798.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168269", "score": 0.8012881278991699}, "uuid": "70e94598-a08b-4412-a799-a3748382fa60"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nKepler-438b – planeta pozasłoneczna o rozmiarach podobnych do Ziemi, krążąca wokół gwiazdy Kepler-438. Znajduje się około 473 lata świetlne (145 pc) od Ziemi w gwiazdozbiorze Lutni. Planetę tę odkryto metodą tranzytową.\nWarunki.\nKepler-438b ma mały promień, zaledwie o 12% większy od Ziemi i jest najprawdopodobniej planetą typu ziemskiego. Krąży wokół gwiazdy Kepler-438 należącej do typu widmowego K, chłodniejszej i słabiej świecącej od Słońca, o masie 0,54 M☉. Okres orbitalny tej planety to ok. 35 dni, obiega ona gwiazdę w odległości ponad dwukrotnie mniejszej niż Merkury okrąża Słońce. Ze względu na niższą jasność gwiazdy, planeta znajduje się w ekosferze, co oznacza, że na jej powierzchni może występować woda w stanie ciekłym. Temperatura równowagowa jej powierzchni to 273 K. Indeks podobieństwa do Ziemi (ESI) dla tej planety wynosi 0,88 i w chwili odkrycia był najwyższy spośród znanych planet.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3337076", "fragment_id": "967054/0", "subtitle": "", "title": "Kepler-438b", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "967054", "parentId": 3337076.0, "score": 0.31020817160606384}, "uuid": "653e8028-f746-4bd7-a7e5-f4f8b5ac6e83"}, {"page_content": "Jowisz (5,2 au) ma masę równą 318 mas Ziemi, czyli 2,5 razy więcej niż wszystkie pozostałe planety Układu. Składa się w większości z wodoru i helu. Duża ilość ciepła pochodząca z wnętrza planety tworzy wiele interesujących zjawisk w jego atmosferze, takich jak równoleżnikowe pasma chmur czy Wielka Czerwona Plama. Jowisz ma 79 znanych księżyców. Cztery największe z nich, tzw. księżyce galileuszowe, wykazują podobieństwa do planet skalistych, takie jak wulkanizm i zjawiska tektoniczne. Ganimedes, największy naturalny satelita w Układzie Słonecznym, jest większy niż Merkury.\n Saturn (9,5 au) słynie z szerokich i jasnych pierścieni. Pod względem budowy i składu atmosfery bardzo przypomina on Jowisza. Ma jednak bardzo małą gęstość; przy średnicy równej ok. 84% średnicy Jowisza jest ponad trzykrotnie mniej masywny. Ma 82 znane satelity. Największe spośród nich są zbudowane w dużym stopniu z lodu. Z tej grupy Tytan i Enceladus wykazują oznaki aktywności geologicznej (kriowulkanizm). Tytan jest większy niż Merkury i jest jedynym satelitą w Układzie Słonecznym, który ma gęstą atmosferę, w której zachodzą złożone zjawiska pogodowe; poza tym znajdują się na nim powierzchniowe zbiorniki (jeziora i morza) ciekłych węglowodorów. Ciśnienie atmosferyczne na jego powierzchni jest o ok. 47% większe niż na powierzchni Ziemi.\n Uran (19,6 au), przy masie 14 mas Ziemi, jest najlżejszą z planet-olbrzymów. Jego unikalną cechą jest to, że obiega Słońce „leżąc na boku”; jego oś obrotu jest nachylona do ekliptyki pod kątem bliskim 0°. Ma także znacznie mniej aktywne jądro i wypromieniowuje mniej ciepła niż pozostałe olbrzymy Uran ma 27 znanych księżyców (stan z 2 października 2018, spośród których największe to Tytania, Oberon, Umbriel, Ariel i Miranda).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/12", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "parentId": 6417.0, "start_index": 18837.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175228", "score": 0.46429938077926636}, "uuid": "aba4c8d8-5c8d-4f46-a193-c01d0810c24c"}, {"page_content": "Planety w Układzie Słonecznym można podzielić na dwie, wyraźnie się różniące kategorie. Pierwsze cztery planety (wewnętrzne) są planetami typu ziemskiego (skalistymi), rozmiarami i składem są dość podobne do Ziemi. Pozostałe cztery planety (zewnętrzne) to gazowe olbrzymy, znacząco większe od planet skalistych, złożone głównie z materiału gazowego; posiadają pierścienie planetarne.\nNazwy.\nNazwy wszystkich planet Układu Słonecznego, z wyjątkiem Ziemi i Urana, pochodzą od imion rzymskich bogów. Używane są w niemal całym zachodnim świecie. Wyjątkiem jest Grecja, gdzie funkcjonują imiona bóstw greckich – Hermes (zastępuje Merkurego), Afrodyta (Wenus), Gaja (Ziemia), Ares (Mars), Zeus (Jowisz), Kronos (Saturn), Uranos (Uran), Posejdon (Neptun). Także w niektórych nieeuropejskich językach, jak np. chiński, używa się innych nazw. Nazwy większości księżyców planet również pochodzą od imion postaci z mitologii.\nCharakterystyka.\nWszystkie planety krążą wokół Słońca w tym samym kierunku – przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, patrząc znad północnego bieguna Słońca. Okres obiegu (rok) zależny jest od odległości od Słońca – im dalej planeta krąży wokół gwiazdy centralnej, tym dłuższy dystans musi pokonać i tym wolniej porusza się po orbicie (ze względu na mniejsze oddziaływanie grawitacyjne Słońca).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4451", "fragment_id": "171538/5", "subtitle": "", "title": "Planeta", "parentId": 4451.0, "start_index": 8229.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171538", "score": 0.2128513753414154}, "uuid": "9c6cc60a-56f8-48b1-b8c4-50d486051945"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nKepler-78b (KIC 8435766 b) – planeta pozasłoneczna orbitująca wokół gwiazdy Kepler-78. Planeta jest trochę większa od Ziemi i obiega swą gwiazdę w ciągu 8,5 godziny.\nNazwa.\nJej pierwotne oznaczenie, KIC 8435766 b, to kolejno akronim „KIC” pochodzący od nazwy katalogu Kepler Input Catalog, numer kolejny gwiazdy w katalogu KIC i litera „b” oznaczająca, że jest to pierwsza lub najbliższa planeta orbitująca wokół danej gwiazdy. Według oznaczenia „Kepler-78b” jest pierwszą planetą w siedemdziesiątym ósmym pozasłonecznym układzie planetarnym odkrytym w ramach programu Kepler.\nOdkrycie.\nPlaneta została odkryta w 2013 przez Kosmiczny Teleskop Keplera tuż przed jego awarią.\nCharakterystyka fizyczna.\nMasa planety wynosi ok. 1,7 masy Ziemi, zaś promień jest o ok. 20% większy od ziemskiego. Gęstość planety jest zbliżona do gęstości Ziemi, co sugeruje, że Kepler-78b jest zbudowana z żelaza i skał.\nWyniki badań dwóch grup naukowców, które pod koniec października 2013 zostały opublikowane na łamach „Nature” potwierdziły także podobieństwo w gęstości Ziemi i nowej egzoplanety. Bardzo duża różnica między obydwiema planetami występuje natomiast w kwestii temperatury. Prawdopodobną wielkość i masę udało się obliczyć na podstawie wpływu jej grawitacji na jej gwiazdę (żółty karzeł Kepler-78). Zazwyczaj egzoplanety wielkości Ziemi znajdują się zbyt daleko, aby było możliwe zastosowanie takiej metody, ale przez swoje położenie Kepler-78b ułatwił pracę naukowcom. Potwierdzono także, że nowa egzoplaneta zbliży się do swojej gwiazdy i za około trzy miliardy lat zostanie przez nią wchłonięta.Krąży wokół swojej gwiazdy w odległości zaledwie 0,01 j.a. Jej okres orbitalny wynosi zaledwie 8,5 godziny. Temperatura rozgrzanej części dziennej planety szacowana jest na pomiędzy 2300 a 3100 kelwinów.\nKepler-78b znajduje się w gwiazdozbiorze Łabędzia (ponad 400 lat świetlnych od Ziemi) i porusza się po orbicie 40 razy bliżej swojej gwiazdy niż Merkury wokół Słońca. W ziemskiej dobie mieszczą się więc trzy lata na tej planecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3010559", "fragment_id": "1155300/0", "subtitle": "", "title": "Kepler-78b", "parentId": 3010559.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1155300", "score": 0.2093299776315689}, "uuid": "6314b04f-3e80-4ca3-a1f6-17455e82ad20"}, {"page_content": "Saturn posiada 9 pierścieni, składających się głównie z cząsteczek lodu, a także ze skał i pyłu kosmicznego. Potwierdzono odkrycie 146 księżyców krążących wokół planety, spośród których jedynie 63 ma oficjalne nazwy. Do tego dochodzą setki „księżyców karłowatych” w pierścieniach planetarnych. Tytan to drugi co do wielkości księżyc w Układzie Słonecznym (po księżycu Jowisza Ganimedesie), jest większy od planety Merkury i jest jedynym księżycem w Układzie Słonecznym posiadającym gęstą atmosferę.\nWarunki fizyczne.\nZe względu na małą gęstość, szybki obrót i płynny stan większości tworzącej go materii Saturn jest spłaszczony na biegunach i wybrzuszony na równiku. Jego równikowe i biegunowe promienie różnią się prawie o 10% (równikowy – 60 268 km, biegunowy – 54 364 km). Pozostałe planety-olbrzymy są również spłaszczone, lecz w mniejszym stopniu. Saturn to jedyna planeta w Układzie Słonecznym o średniej gęstości mniejszej od gęstości wody. Chociaż jądro Saturna jest znacznie gęstsze od wody, to ze względu na gazową atmosferę średnia gęstość planety to zaledwie 0,69 g/cm³. Masa Saturna jest 95 razy większa niż masa Ziemi. Dla porównania Jowisz ma masę 318 razy większą niż Ziemia, choć jego średnica jest tylko o około 20% większa niż średnica Saturna.\nStruktura wewnętrzna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5697", "fragment_id": "174974/1", "subtitle": "", "title": "Saturn", "source": "wikipedia", "start_index": 1693.0, "document_id": "174974", "parentId": 5697.0, "score": 0.25263118743896484}, "uuid": "2dd78ea9-e57b-4384-8fd5-ee9bebe4b667"}, {"page_content": "Masa Ziemi (M🜨) – pozaukładowa jednostka masy stosowana w astronomii, głównie Układu Słonecznego oraz planet pozasłonecznych typu superziemia. Jej wartość równa jest rzeczywistej masie Ziemi\n formula_1\nUżywa się jej zazwyczaj do określania mas planet, najczęściej skalistych. Jest to wygodna jednostka ukazująca obrazowo wielkość planety w porównaniu z Ziemią. Na przykład cztery kolejne planety Układu Słonecznego mają masy:\n Merkury – 0,055 M🜨,\n Wenus – 0,8155 M🜨,\n Ziemia – 1 M🜨,\n Mars – 0,107 M🜨.\nPrzeliczenie na inne masowe jednostki astronomiczne.\nMasa Ziemi równa jest:\n 81,3 mas Księżyca (MK),\n 0,00315 masy Jowisza (MJ),\n 0,000003003 masy Słońca (M⊙).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1444360", "fragment_id": "207315/0", "subtitle": "", "title": "Masa Ziemi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "207315", "parentId": 1444360.0, "score": 0.31637728214263916}, "uuid": "9e9a74c3-bd05-41d0-8425-418617cf2a1c"}]}
{"id": "q_70", "question": "Jaki oręż – oprócz ognia – pojawia się w tytule filmu historycznego z Michałem Żebrowskim?", "answer": [{"page_content": "Rok 1612 (ros. \"1612: Хроники смутного времени\", transkr. \"1612: Chroniki smutnogo wriemieni\", dosł. \"1612: Kroniki wielkiej smuty\") – rosyjski film historyczno-przygodowy z elementami fantasy w reżyserii Władimira Chotinienki z gościnnym udziałem Michała Żebrowskiego. Producentem filmu jest Nikita Michałkow.\nFilm jest superprodukcją, zrealizowaną na zamówienie i ze wsparciem finansowym władz Federacji Rosyjskiej. Premiera odbyła się 1 listopada 2007 dla uczczenia obchodów Dnia Jedności Narodowej i na krótko przed wyborami prezydenckimi.\nTreść.\nFilm opowiada o wyparciu wojsk polskich przez powstańców rosyjskich i kapitulacji polskiej załogi Kremla, ale fabuła jest bardzo luźną wariacją na temat prawdziwych wydarzeń wojny polsko-rosyjskiej w latach 1609–1618.\nMichał Żebrowski specjalnie na potrzeby tej produkcji zmienił swój wizerunek – ogolił głowę i zapuścił brodę, by zagrać postać Polaka zakochanego w głównej bohaterce, hetmana Kibowskiego zwanego Obwisłowąsym, który jest karykaturą hetmana litewskiego Jana Karola Chodkiewicza i hetmana koronnego Stanisława Żółkiewskiego. W filmie epizodyczną rolę puszkarza zagrał również Jan Janga-Tomaszewski.\nKontrowersje.\nJak twierdzi rosyjska krytyczka filmowa \"„Wriemia Nowostiej”\" Alona Sołncewa, fabuła filmu ma niewielki związek z faktami i postaciami historycznymi: \"„O Wielkiej Smucie dowiadujemy się niewiele. Chyba tylko to, że w tamtych latach po Rusi chodziły jednorożce, polscy husarze mieli na plecach skrzydła, puszkarzami byli cudzoziemcy, a rosyjskim carem mógł zostać każdy awanturnik z fałszywym życiorysem, byle tylko był wystarczająco bezczelny. Zaprezentowano nam politycznie poprawną bajkę dla dzieci i młodzieży, nie mającą nic wspólnego z historycznym filmem.”\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1098233", "fragment_id": "1380951/0", "subtitle": "", "title": "Rok 1612", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1098233.0, "document_id": "1380951", "score": 0.6743875741958618}, "uuid": "9d224f0d-1e18-4fdd-acea-1c9604381fe9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego aktora. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu.\nMichał Jan Żebrowski (ur. 17 czerwca 1972 w Warszawie) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, dyrektor Teatru 6. piętro (od 2010).\nRozpoznawalność zapewnił mu udział w filmach takich jak \"Ogniem i mieczem\" (1999), \"Pan Tadeusz\" (1999), \"Wiedźmin\" (2001), \"Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem\" (2003), \"Pręgi\" (2004) i \"Kto nigdy nie żył…\" (2006). Od 2011 występuje w serialu \"Na dobre i na złe\" w roli prof. Andrzeja Falkowicza.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się i dorastał w Warszawie jako syn Bożeny Urbańskiej-Żebrowskiej i Tadeusza Żebrowskiego, inżyniera i działacza NSZZ „Solidarność”. Uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 158 im. Jana Kilińskiego w Śródmieściu, gdzie jego najlepszym kolegą był Rafał Trzaskowski. O zawodzie aktorskim marzył od dziecka, uczęszczał na zajęcia szkolnego kółka recytatorskiego i zdobywał czołowe miejsca w konkursach recytatorskich. Ukończył warszawskie XI Liceum Ogólnokształcącego im. Mikołaja Reja.\nPoczątki kariery.\nW 1991 zdał egzamin na Wydział Aktorski warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej, którą ukończył w 1995. Na trzecim roku studiów stanął po raz pierwszy przed kamerą w dramacie telewizyjnym Feliksa Falka \"Samowolka\" (1993) u boku Roberta Gonery oraz dreszczowcu telewizyjnym \"Wynajmę pokój...\" (1993) z Igorem Przegrodzkim i Beatą Ścibakówną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=197303", "fragment_id": "1447598/0", "subtitle": "", "title": "Michał Żebrowski (aktor)", "parentId": 197303.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1447598", "score": 0.4067767560482025}, "uuid": "ce647fd8-8f40-4831-8136-767023ac00aa"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1999 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPan Tadeusz – polski dramat kostiumowy z 1999 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy, drugi film pełnometrażowy na motywach poematu Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\" (po wersji Ryszarda Ordyńskiego z 1928 roku). Osią filmu jest konflikt pomiędzy rodami Sopliców i Horeszków, prowadzący do interwencji oddziałów carskiej Rosji jeszcze przed inwazją wojsk napoleońskich na Rosję. W głównych rolach wystąpili Michał Żebrowski, Bogusław Linda, Daniel Olbrychski, Grażyna Szapołowska, Andrzej Seweryn i Marek Kondrat. \n\"Pan Tadeusz\" zdobył sześć Orłów (nagród Polskiej Akademii Filmowej) za muzykę Wojciecha Kilara, scenografię Allana Starskiego, zdjęcia Pawła Edelmana, dźwięk Nikodema Wołka-Łaniewskiego, montaż Wandy Zeman oraz główną rolę kobiecą Szapołowskiej. Szczególnie rozpoznawalny był skomponowany przez Wojciecha Kilara motyw poloneza.\nObsada.\n\"Źródło: Filmpolski.pl\"&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\n\"Pan Tadeusz\" został wyprodukowany przez wytwórnię Heritage Films należącą do Lwa Rywina; producentem wykonawczym filmu był Michał Szczerbic. Reżyserem filmu był Andrzej Wajda, dla którego realizacja \"Pana Tadeusza\" była daleko idącym wyzwaniem: „\"Pan Tadeusz\" powstał z chęci pokazania, skąd się wzięliśmy, kim jesteśmy, jak się nazywamy, co nam się podoba, jakie rodzą się wśród nas ludzkie charaktery […] To przedsięwzięcie jest nieporównywalnie trudniejsze od wszystkiego, co dotychczas zrobiłem”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=423758", "fragment_id": "46800/0", "subtitle": "", "title": "Pan Tadeusz (film 1999)", "document_id": "46800", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 423758.0, "score": 0.09323679655790329}, "uuid": "09b5ca18-23e6-4736-886a-42cbaf00cbe2"}, {"page_content": "W lipcu 2006 otwarto Bibliotekę Główną SGGW, noszącą imię Władysława Grabskiego. Przed gmachem stanął pomnik patrona obiektu. Funkcjonuje też Fundacja Centrum im. Władysława Grabskiego (Centrum Grabskiego) w Krakowie.\nW 2022 roku z inicjatywy premiera Mateusza Morawieckiego, Fundacja „Stare Powązki” w ramach projektu odrestaurowywania grobów ministrów II RP, odnowiła grobowiec Władysława Grabskiego.\n30 stycznia 2024 do obiegu wszedł znaczek pocztowy o nominale 3,90, na którym przedstawiono postać Władysława Grabskiego i awers monety wprowadzonej jego reformą walutową. Autorem projektu jest Jarosław Ochendzan.\nWładysław Grabski w filmie.\nPostać Władysława Grabskiego występuje w polskim filmie historycznym \"1920 Bitwa warszawska\" w reżyserii Jerzego Hoffmana. W tę rolę wcielił się Michał Żebrowski.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25902", "fragment_id": "188017/30", "subtitle": "", "title": "Władysław Grabski", "document_id": "188017", "start_index": 48617.0, "parentId": 25902.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11080716550350189}, "uuid": "1eab3bf4-f861-4219-9199-23a04b8c5ee3"}, {"page_content": "\"Wiedźmin\" doczekał się ekranizacji w 2001 roku. Reżyserem filmu był Marek Brodzki. Scenariusz napisał Michał Szczerbic, który pod koniec wycofał się z produkcji. Rolę tytułową powierzono Michałowi Żebrowskiemu. Muzykę skomponował Grzegorz Ciechowski. Film został stworzony jako dodatkowy efekt prac nad serialem telewizyjnym, którego premiera miała miejsce jesienią 2002 roku.\nSerial Netfliksa i jego prequele.\n \"Osobny artykuł: Wiedźmin (serial telewizyjny 2019).\"\n17 maja 2017 roku Netflix ogłosił, że wyprodukuje serial będący ekranizacją utworów Andrzeja Sapkowskiego. Pisarz został konsultantem kreatywnym, a jednym z producentów oprócz Lauren Schmidt Hissrich został Tomasz Bagiński. Premiera odbyła się 20 grudnia 2019.\nPo opóźnieniu wywołanym pandemią koronawirusa drugą serię zaczęto realizować w Wielkiej Brytanii latem 2020. Premiera odbyła się 17.12.2021. Pierwsza część trzeciej serii miała premierę 29 czerwca 2023 roku, a druga 27 lipca 2023.\nOprócz serialu \"Wiedźmin\" platforma zamówiła kolejne produkcje osadzone w uniwersum Wiedźmina. Pierwsza, to film animowany ', który premierę miał 23 sierpnia 2021, zaś druga - aktorski ' – czteroodcinkowy prequel \"Wiedźmina\". Akcja serialu rozgrywa się 1200 lat przed wydarzeniami z sagi o Geralcie, a głównym bohaterem jest pierwszy wiedźmin. Premiera odbyła się 25 grudnia 2022 roku.\nW 2025 roku pojawił się film animowany \"\". Pierwotnie jego premiera miała nastąpić w 2024 roku. Film opiera się na opowiadaniu \"Trochę poświęcenia\" ze zbioru \"Miecz przeznaczenia\".\nGry fabularne.\nW roku 2001 nakładem wydawnictwa Mag ukazała się gra fabularna \"\" na podstawie książek Sapkowskiego. Gra ta, mimo wielu zarzutów ze strony fanów tego typu zabawy, zdobyła sobie niemałą popularność w Polsce. Postanowiono jednak poprawić błędy pierwotnej wersji systemu rozgrywki, w związku z czym prowadzono prace nad drugą wersję gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6785", "fragment_id": "180879/5", "subtitle": "", "title": "Wiedźmin", "parentId": 6785.0, "start_index": 8503.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180879", "score": 0.15024328231811523}, "uuid": "2b11f865-1682-4f58-8b99-b0defdabd9cc"}, {"page_content": "Jan Skrzetuski herbu Jastrzębiec – jeden z głównych bohaterów powieści Henryka Sienkiewicza \"Ogniem i mieczem\", wzorowany na historycznej postaci Mikołaja Skrzetuskiego, po którym powieściowy bohater otrzymał nazwisko i „zbaraski epizod”. \nNamiestnik (później porucznik, a w epilogu „Pana Wołodyjowskiego” wspomniany jako pułkownik), chorągwi pancernej księcia Jeremiego Wiśniowieckiego. Ulubieniec i stronnik księcia, uznający w nim najwyższy autorytet wojskowy i polityczny. Przypadkowo uratował z rąk zbójców Bohdana Chmielnickiego, nie wiedząc, komu pomaga. Później zakochał się w Helenie Kurcewiczównie, poprosił o jej rękę opiekunów Heleny (kniahinię Kurcewiczową). Rywalizował z Bohunem o Helenę. Bohater spod Zbaraża, to dzięki jego odwadze król został powiadomiony o tragicznej sytuacji obrońców twierdzy. \nSkrzetuski to ideał rycerza, chrześcijanina, dla którego służba Bogu i ojczyźnie oraz honorowi stanowiły wartości cenniejsze nad życie. W ich imię gotów był poświęcić życie prywatne, minimalizując znaczenie własnych dramatów w obliczu tragedii Rzeczypospolitej.\nSkrzetuski występuje jako postać drugoplanowa w \"Potopie\", drugiej części \"Trylogii\" Sienkiewicza. Pojawia się również w epizodzie trzeciej części, \"Panu Wołodyjowskim\".\nW ekranizacji \"Ogniem i mieczem\" Jerzego Hoffmana w postać tę wcielił się Michał Żebrowski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=264446", "fragment_id": "1421119/0", "subtitle": "", "title": "Jan Skrzetuski", "parentId": 264446.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1421119", "source": "wikipedia", "score": 0.5481644868850708}, "uuid": "1ccbb82e-10a2-40a8-b1ef-fb83fd781a10"}, {"page_content": "W 1967 został nakręcony film Westerplatte, w którym w rolę majora Sucharskiego wcielił się Zygmunt Hübner.\nOd 1973 na terenie obecnej dzielnicy Bemowo w Warszawie znajduje się ulica imienia mjr. Henryka Sucharskiego.\nW 1989 został wybity medal z podobizną Henryka Sucharskiego o treści \"Wojskowa Składnica Tranzytowa na Westerplatte\", wydany przez Mennicę Państwową, a zaprojektowany przez Andrzeja Nowakowskiego. W tym samym roku Narodowy Bank Polski wyemitował srebrną monetę kolekcjonerską o nominale 5 tys. złotych z wizerunkiem majora Sucharskiego. \nMajor Henryk Sucharski został patronem Szkoły Podstawowej w Sierakowie, w Chałupkach, w Gościcinie, Licheniu Starym, Technikum nr 7 w Gorzowie Wielkopolskim, Szkoły Podstawowej nr 14 w Jaworznie, Gimnazjum nr 9 w Kielcach, Zespołu Szkół Zawodowych w Złotoryi oraz Liceum Ogólnokształcącego w Myszkowie i w Sierpcu. Liceum Ogólnokształcące nr XIV im. mjr. Henryka Sucharskiego mieści się w Katowicach przy ul. Józefowskiej 32. W Przasnyszu działa Zespół Szkół Powiatowych im. mjr Henryka Sucharskiego przy ul. Mazowieckiej 25.\nW Bytomiu Odrzańskim, Bytowie, Oleśnicy, Koninie, Krakowie, Lubawie, Myszkowie, Gorzowie Wielkopolskim, Nowym Sączu, Sierpcu, Sulejówku, Mławie, Łebie, Rzeszowie, Gdyni, Wejherowie i Zielonej Górze znajdują się ulice upamiętniające mjr. Henryka Sucharskiego. Część drogi krajowej nr 89 znajdująca się w Gdańsku nosi nazwę Trasa Sucharskiego.\nW 2013 na ekrany kin wszedł film Tajemnica Westerplatte, w którym rolę majora Sucharskiego odegrał Michał Żebrowski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15355", "fragment_id": "174833/3", "subtitle": "", "title": "Henryk Sucharski", "parentId": 15355.0, "start_index": 5142.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174833", "score": 0.14199697971343994}, "uuid": "46b184fe-ed7c-4916-8fa4-2095c59de8cd"}, {"page_content": "Produkcja.\nZa produkcję \"Szpitalu Przemienienia\" odpowiadał Zespół Filmowy „Tor” pod dyrekcją artystyczną Krzysztofa Zanussiego. Reżyserem filmu był Edward Żebrowski, który na podstawie powieści Stanisława Lema pod tym samym tytułem napisał scenariusz wraz z krytykiem filmowym Michałem Komarem (był to pierwszy scenariusz współtworzony przez tego ostatniego). Za zdjęcia do filmu odpowiadał Witold Sobociński, a scenografię opracował Tadeusz Wybult. Muzykę do \"Szpitala Przemienienia\" skomponował Stanisław Radwan, podczas gdy nad udźwiękowieniem do filmu czuwała Małgorzata Jaworska. Film zmontowała Urszula Śliwińska.\nEdward Żebrowski swoją krytykę w filmie skierował na instytucję szpitala psychiatrycznego, który posługuje się aparatem przemocy. Koncentrując się na rozterkach moralnych doktora Stefana, które prowadzą głównego bohatera do heroicznego czynu w imię dobra, Żebrowski starał się równocześnie skupić na fenomenie dobra w świecie przenikniętym przez zło.\nPodczas realizacji filmu wykorzystano zabytkowe wnętrza i plenery Szpitala im. prof. Jana Mazurkiewicza (Szpitala Tworkowskiego) pod Warszawą, choć w rzeczywistości był to jedyny duży szpital psychiatryczny w Polsce, w którym Niemcy podczas wojny nie eksterminowali osób chorych psychicznie. Premiera \"Szpitala Przemienienia\" odbyła się 28 marca 1979.\nRozpowszechnianie.\nW 2011 \"Szpital Przemienienia\" ukazał się razem z innymi filmami Żebrowskiego – \"Ocaleniem\" (1972) i \"W biały dzień\" (1980) – na płytach DVD, w ramach cyklu wydawniczego \"Arcydzieła polskiego kina\". Za wydanie \"Szpitala Przemienienia\" odpowiedzialne było Wydawnictwo Telewizji Kino Polska, a rozpowszechniana wersja obsługiwała standard dźwiękowy Dolby Digital 2.0. Zrekonstruowana cyfrowo wersja filmu Żebrowskiego ukazała się w 2017 nakładem Studia Filmowego „Tor” oraz Studia Blu, w wersji na płyty DVD oraz Blu-ray.\nOdbiór.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1729798", "fragment_id": "876314/2", "subtitle": "", "title": "Szpital Przemienienia (film)", "parentId": 1729798.0, "start_index": 3811.0, "document_id": "876314", "source": "wikipedia", "score": 0.3170197606086731}, "uuid": "ea8db02a-592a-4244-8676-4b0d7fe6a678"}, {"page_content": "Kolejne sceny są pełne przemocy i okrucieństwa. Wskutek uderzenia mężczyzna traci przytomność, a następnie zostaje okaleczony. Gdy odzyskuje świadomość, próbuje uciec w głąb lasu, nie dociera jednak daleko, ukrywając się w lisiej jamie. Kobieta odnajduje go i znów wściekle atakuje, po czym wracają do chaty. Tam przepowiada mu śmierć („Gdy przybędzie Trzech Żebraków, ktoś musi zginąć”). Gdy podczas burzy w chacie pojawiają się kruk, lis i sarna, kobieta najpierw samookalecza się obcinając sobie łechtaczkę, a następnie próbuje zabić mężczyznę. Ostatecznie jednak sama ginie, uduszona przez męża.\nRealizacja.\nW filmie, podzielonym na prolog, cztery rozdziały („Ból”, „Smutek”, „Rozpacz” i „Troje Żebraków”) oraz epilog, występuje głównie dwoje aktorów: Willem Dafoe oraz Charlotte Gainsbourg. Kreacja Gainsbourg została wyróżniona podczas 62. MFF w Cannes nagrodą dla najlepszej aktorki.\nNa końcu filmu pojawia się dedykacja dla rosyjskiego reżysera Andrieja Tarkowskiego, twórcy m.in. filmu \"Zwierciadło\" z 1975 r., będącego jedną z inspiracji dla von Triera.\nNa ścieżce dźwiękowej znalazła się m.in. muzyka Georga Friedricha Händla (umieszczona w prologu i epilogu aria Almireny \"Lascia ch'io pianga\" z II aktu opery \"Rinaldo\").\nBudżet filmu wyniósł ok. 11 milionów dolarów, z czego 1,5 mln przeznaczył Duński Instytut Filmowy, ok. 1,3 mln Niemiecki Federalny Fundusz Filmowy. Milion złotych przeznaczył Polski Instytut Sztuki Filmowej. Film wyprodukowała założona przez von Triera firma Zentropa Entertainments. Jednym z współproducentów filmu była Małgorzata Szumowska, natomiast za efekty specjalne w filmie odpowiada polskie studio Platige Image.\nInterpretacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1689392", "fragment_id": "675220/1", "subtitle": "", "title": "Antychryst (film)", "parentId": 1689392.0, "start_index": 1350.0, "source": "wikipedia", "document_id": "675220", "score": 0.18525813519954681}, "uuid": "c0315c5f-6d82-4b4e-b709-e1817e554527"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: inne dzieła o takim samym tytule.\nOgniem i mieczem – polski film historyczny z 1999 r. w reżyserii Jerzego Hoffmana, na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza pod tym samym tytułem.\nJest to ostatnia z trzech części trylogii Sienkiewicza przeniesiona na ekran przez Jerzego Hoffmana, po \"Panu Wołodyjowskim\" (1969) i \"Potopie\" (1974), choć kolejność pisania trylogii była odwrotna. Równocześnie z wersją kinową wyprodukowano wersję telewizyjną – miniserial pod tym samym tytułem z 2000 r.\nFabuła.\nPołowa XVII wieku. Jan Skrzetuski, poseł księcia Wiśniowieckiego, wraca z misji na Krymie. W drodze ratuje życie kozackiemu pułkownikowi Bohdanowi Chmielnickiemu. Podczas postoju w karczmie zaprzyjaźnia się z dwoma szlachcicami Onufrym Zagłobą i Longinusem Podbipiętą, którzy mieli okazję zobaczyć jak Skrzetuski poradził sobie z napastliwym starostą Czaplińskim, wyrzucając go w błoto przed karczmą. W dalszą drogę wyruszają razem. Wkrótce trafiają na rozbitą kolaskę, należącą do kniahini Kurcewiczowej. Ratują z opresji ją oraz piękną bratanicę jej nieboszczyka męża, Helenę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=447279", "fragment_id": "52075/0", "subtitle": "", "title": "Ogniem i mieczem (film 1999)", "parentId": 447279.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "52075", "score": 0.5}, "uuid": "3cb03913-60dd-4887-b41e-8ac34a07dac4"}]}
{"id": "q_71", "question": "W którym roku został utworzony Pakt Północnoatlantycki (NATO)?", "answer": [{"page_content": "Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;North Atlantic Treaty Organization&lt;/&gt; – NATO;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Organisation du traité de l’Atlantique nord&lt;/&gt; – OTAN, zwyczajowo NATO lub Sojusz Północnoatlantycki) – międzynarodowa organizacja polityczno-wojskowa utworzona na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego, obowiązującego od 24 sierpnia 1949.\nGłównym celem istnienia NATO w chwili utworzenia była obrona militarna przed atakiem ze strony ZSRR i jego państw satelickich, od 1955 zorganizowanych w strukturę Układu Warszawskiego. Po rozpadzie ZSRR i rozwiązaniu Układu Warszawskiego w 1991 roku, pełni rolę stabilizacyjną, podejmując działania zapobiegające rozprzestrzenianiu konfliktów regionalnych. Pełni także rolę gwaranta bezpieczeństwa zewnętrznego państw członkowskich. Sojusz opiera się na zasadzie kolektywnej obrony, zgodnie z jego podstawowym założeniem, że napaść zbrojna na jednego z członków uważana jest za atak przeciw wszystkim członkom.\nZadania i cele.\nPodstawowym aktem prawnym, będącym podstawą działania NATO jest podpisany 4 kwietnia 1949 roku w Waszyngtonie \"Traktat północnoatlantycki\", zwany też traktatem waszyngtońskim. Umowa jest dokumentem złożonym z 14 artykułów określających najważniejsze zobowiązania sojuszników wobec siebie z osobna, jak i sojuszu jako całości. Szczególnie ważny z punktu widzenia aspektu obronności jest artykuł 5, stanowiący, że każdy atak zbrojny z zewnątrz zwrócony przeciwko jednemu lub kilku państwom członkowskim traktowany będzie jako atak przeciwko wszystkim sygnatariuszom umowy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44886", "fragment_id": "651601/0", "subtitle": "", "title": "NATO", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "651601", "parentId": 44886.0, "score": 0.6711753606796265}, "uuid": "bbf9c85d-1e3b-4a18-8aab-e3a8b94d55cb"}, {"page_content": "Początki NATO wiążą się z podpisaniem traktatu z Dunkierki przez Wielką Brytanię i Francję 4 marca 1947 roku, co stanowiło odpowiedź na rosnące obawy przed ponowną agresją niemiecką. Rok później, 17 marca 1948, dołączyły do nich państwa Beneluksu, podpisując traktat brukselski, który później stał się fundamentem dla traktatu waszyngtońskiego. Kluczowym momentem w kierunku utworzenia NATO był 11 czerwca 1948, kiedy to Senat Stanów Zjednoczonych uchwalił rezolucję Vandenberga, wzywającą do tworzenia bloków militarnych, co doprowadziło do podpisania 4 kwietnia 1949 roku w Waszyngtonie Traktatu północnoatlantyckiego. Ten moment ustanowił formalnie NATO, a organizacja ta zaczęła oficjalnie funkcjonować od 24 sierpnia 1949 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44886", "fragment_id": "651601/3", "subtitle": "", "title": "NATO", "document_id": "651601", "start_index": 5224.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44886.0, "score": 0.5092636942863464}, "uuid": "80fd260c-cc8e-4e5b-b6b0-44fc8d29bc58"}, {"page_content": "Traktat północnoatlantycki (ang. \"North Atlantic Treaty\", fr. \"Traité de l'Atlantique nord\"), potocznie traktat waszyngtoński – porozumienie zawarte w oparciu o Kartę Narodów Zjednoczonych, na podstawie którego powstała NATO. Został zawarty 4 kwietnia 1949 roku w Waszyngtonie, między Belgią, Danią, Francją, Holandią, Islandią, Kanadą, Luksemburgiem, Norwegią, Portugalią, Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią i Włochami. Wszedł w życie 24 sierpnia 1949. Tekstami autentycznymi są angielski i francuski. Zarejestrowany przez Sekretariat ONZ 7 września 1949.\nNa podstawie art. 10 przyjęcie nowych członków wymaga jednomyślnej zgody członków dotychczasowych, jest zastrzeżone dla państw europejskich będących \"w stanie realizować zasady niniejszego traktatu i wnosić wkład do bezpieczeństwa obszaru północnoatlantyckiego.\" Wystąpienie możliwe jest po upływie 20 lat obowiązywania (art. 13). \nW stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej traktat wszedł w życie z chwilą złożenia dokumentów ratyfikacyjnych w depozycie rządu Stanów Zjednoczonych, co nastąpiło 12 marca 1999. Dokumenty złożył minister spraw zagranicznych Bronisław Geremek. Uprzednio, 26 lutego 1999, umowa została ratyfikowana przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, na mocy upoważnienia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (wyrażonego w ustawie z 17 lutego 1999).\n\"Traktat północnoatlantycki\" składa się z czternastu artykułów. Jego kluczowym elementem jest artykuł piąty, który mówi o tym, iż każdy atak na któregoś z członków Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego powinien być interpretowany przez pozostałe państwa członkowskie jako atak na nie same (\"casus foederis\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124412", "fragment_id": "14751/0", "subtitle": "", "title": "Traktat północnoatlantycki", "parentId": 124412.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "14751", "score": 0.43834051489830017}, "uuid": "4d4457b1-612e-457c-bea5-fe497cb93f68"}, {"page_content": "W kwietniu 1949 roku Wielka Brytania, Francja, Stany Zjednoczone, Kanada i osiem innych państw Europy Zachodniej podpisało Traktat Północnoatlantycki ustanawiający nowy sojusz militarny, NATO. ZSRR w obawie przed siłą państw zachodnich w NATO wzmocnił swój potencjał militarny i w sierpniu dokonał detonacji bomby atomowej w Semej w Kazachstanie. Po nieudanych wysiłkach radzieckiej dyplomacji zmierzających do zakończenia odbudowy Niemiec, w kwietniu 1949 roku Wielka Brytania, USA i Francja ogłosiły utworzenie Republiki Federalnej Niemiec składającej się z zachodnich terenów alianckiej okupacji. W październiku z kolei ZSRR ogłosił utworzenie ze swojej strefy okupacyjnej odrębnego państwa niemieckiego – Niemieckiej Republiki Demokratycznej, która przyjęła model ustrojowy zbliżony do dotychczasowych państw demokracji ludowej. Na początku lat 50. USA rozpoczęły pracę nad remilitaryzacją Niemiec Zachodnich i w 1955 roku zapewniły RFN pełne członkostwo w bloku NATO. Tym samym USA ostatecznie odrzuciło propozycję Ławrientija Berii z maja 1953 roku zakładającą utworzenie zjednoczonych Niemiec pozostających państwem neutralnym na arenie międzynarodowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25415", "fragment_id": "180998/24", "subtitle": "", "title": "Zimna wojna", "parentId": 25415.0, "start_index": 36017.0, "document_id": "180998", "source": "wikipedia", "score": 0.44782555103302}, "uuid": "f32ede46-6b20-4b3f-bba1-77767e862cb0"}, {"page_content": "W wyniku blokady zachodnich sektorów Berlina przez ZSRR, w Waszyngtonie USA, Kanada i 10 państw europejskich podpisały traktat Północnoatlantycki (NATO) 4 kwietnia 1949 r. Najważniejszym jego sformułowaniem jest art. 5: „Strony zgadzają się, że zbrojna napaść na jedno lub kilka z nich w Europie lub Ameryce Północnej będzie uważane za napaść przeciwko nim wszystkim; wskutek tego zgadzają się one na to, że jeśli taka zbrojna napaść nastąpi, każde z nich, w wykonaniu prawa do indywidualnej lub zbrojnej samoobrony, uznanym przez art. 51 Karty NZ, udzieli pomocy Stronie lub Stronom napadniętym. NATO dawało gwarancję obrony przed ewentualną agresją oraz zapewniło stałą obecność Stanów Zjednoczonych w Europie. Była to ostateczna zmiana dotychczas prowadzonej polityki USA niewstępowania w sojusze w czasie pokoju. Powstanie NATO oraz chęć utworzenia Niemiec Zachodnich były spoiwem interesów Stanów Zjednoczonych i Europy. W 1955 r. Republika Federalna Niemiec (RFN) została przyjęta do traktatu Północnoatlantyckiego. W odpowiedzi na ten krok, powstał Układ Warszawski. Jednym z najważniejszych zadań członków Sojuszu było rozszerzenie NATO na wschód. Zwracał na to uwagę szef dyplomacji W. Clintona- Warren Christopher. Podczas przemówienia w Senacie USA 4 listopada 1993 r. powiedział, że priorytetem polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych jest odnowienie NATO. Przełomowym momentem była amerykańska inicjatywa w sprawie operacji NATO w Bośni. Zaangażowanie Waszyngtonu w rokowania pokojowe odegrały ważną rolę w zawarciu porozumienia z listopada 1995 r. Praktycznym testem skuteczności euroatlantyckich mechanizmów zapobiegania konfliktom była wojna w byłej Jugosławii. To tutaj Sojusz prowadził swoją pierwszą, rzeczywistą operację militarną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4437951", "fragment_id": "1481949/16", "subtitle": "", "title": "Polityka zagraniczna USA wobec Europy", "parentId": 4437951.0, "start_index": 21525.0, "document_id": "1481949", "source": "wikipedia", "score": 0.5904741287231445}, "uuid": "5b6629e2-5308-431f-a3fb-d88e311b73d5"}, {"page_content": "Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego – wojskowe przymierze 32 państw Ameryki Północnej i Europy (oraz w przypadku Turcji – częściowo Azji). Sojusz powstał 4 kwietnia 1949 po podpisaniu Traktatu Północnoatlantyckiego. Artykuł piąty (5) traktatu informuje, że każdy zbrojny atak na jedno z państw członkowskich będzie traktowany przez pozostałe państwa jako atak na nie same i w takiej sytuacji każdy z członków sojuszu udzieli pomocy napadniętej stronie, podejmując działania, jakie uzna za koniecznie, łącznie z użyciem siły zbrojnej. 26 lutego 2024 parlament Węgier zgodził się na przyjęcie Szwecji do struktur NATO.\nNa 32 członków NATO, dwóch z nich pochodzi z Ameryki Północnej (Kanada i USA), a pozostali z Europy. Wszyscy członkowie posiadają siły zbrojne, jedynie Islandia nie posiada regularnej armii (jednakże utrzymuje straż nadbrzeżną oraz mały oddział żołnierzy do operacji pokojowych). Trzy państwa członkowskie posiadają broń jądrową: Francja, Wielka Brytania oraz USA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1765120", "fragment_id": "867167/0", "subtitle": "", "title": "Państwa członkowskie NATO", "document_id": "867167", "start_index": 0.0, "parentId": 1765120.0, "source": "wikipedia", "score": 0.363034725189209}, "uuid": "d8985326-8132-47f0-bfbd-3bf03fb6887a"}, {"page_content": "Szczyt NATO w Paryżu 1957 – 1. szczyt NATO zorganizowany w Paryżu w dniach 16–19 grudnia 1957.\nSzczyt był pierwszym spotkaniem wszystkich przywódców państw członkowskich NATO od 4 kwietnia 1949, czyli od podpisania Traktatu północnoatlantyckiego. Był odpowiedzią dyplomatyczną na opracowanie nowych radzieckich typów rakiet balistycznych, a także na wystrzelenie przez Związek Radziecki pierwszego sztucznego satelity Ziemi, co stanowiło początek rywalizacji kosmicznej.\nPostanowienia szczytu.\nNa zakończenie szczytu opublikowano \"Deklarację i Komunikat końcowy\".\nW Deklaracji podkreślono zasady i cele Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego i skrytykowano międzynarodowy komunizm, który dążył do dominacji nad światem. Przywódcy zgodzili się na zacieśnienie współpracy w kwestiach obrony; zaoferowano też współpracę państwom, które uzyskały niepodległość w wyniku zakończenia II wojny światowej. W końcowej części Deklaracji podkreślono, że członkowie Sojuszu Północnoatlantyckiego są przekonani o wartości zachodniej demokracji i sposobie życia i zamierzają mocniej promować jedność, siłę i bezpieczeństwo.\nKomunikat końcowy składał się z sześciu rozdziałów. W rozdziale \"Sytuacja międzynarodowa\" opisano między innymi zagrożenia wynikające z radzieckiej działalności polityczno-militarnej. Wezwano rząd Związku Radzieckiego do przestrzegania zobowiązań dotyczących zjednoczenia Niemiec. Jako przeciwdziałanie zagrożeniom wynikające z agresywnej polityki ZSRR, Sojusz zapowiedział rozmieszczenie swoich zasobów wojskowych tam, \"gdzie wymagać będzie tego sytuacja\". Dokonano też przeglądu sytuacji polityczno-militarnej poza obszarem Sojuszu – na Bliskim Wschodzie i w Afryce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5473866", "fragment_id": "359472/0", "subtitle": "", "title": "Szczyt NATO w Paryżu 1957", "parentId": 5473866.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "359472", "score": 0.26269015669822693}, "uuid": "038675bc-7747-4409-a6da-4bbfcd28b9d2"}, {"page_content": "8 lipca 1997 roku podczas szczytu NATO w Madrycie Polska, Czechy i Węgry zostały oficjalnie zaproszone do rozmów o członkostwie w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Ponadto przywódcy państw członkowskich zobowiązali się do zakończenia procesu ratyfikacji protokołów akcesyjnych przed kwietniem 1999 roku. 11 lipca 1997 Komitet Obrony Kraju powołał \"Zespół Negocjacyjny\" pod przewodnictwem Andrzeja Towpika, a 1 sierpnia Sejm wyraził zgodę na przystąpienie rządu do rozmów akcesyjnych. Zaproszenie do nich zostało wystosowane w liście sekretarza generalnego Javiera Solany z 17 lipca. Wyniki rozmów toczonych we wrześniu i październiku zostały zaakceptowane przez nowy rząd AWS-UW 10 listopada 1997 roku. 14 listopada minister spraw zagranicznych Bronisław Geremek wystosował list do Javiera Solany, w którym potwierdził gotowość Polski do przyjęcia zobowiązań członka NATO, a także wyraził uznanie dla polityki otwartości.\n16 grudnia 1997 roku ministrowie spraw zagranicznych 16 państw NATO podpisali protokoły akcesyjne, co zapoczątkowało procedury ich przyjęcia w poszczególnych krajach. Pierwsza ratyfikacja miała miejsce w Kanadzie 3 lutego 1998, natomiast 30 kwietnia 1998 aktu tego dokonał Senat Stanów Zjednoczonych. W grudniu tego samego roku zakończył się proces ratyfikacji we wszystkich 16 państwach, a 29 stycznia 1999 Polska, Czechy i Węgry zostały oficjalnie zaproszone do członkostwa w Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. 17 lutego Sejm i Senat Rzeczypospolitej Polskiej wyraziły zgodę na ratyfikację \"Traktatu waszyngtońskiego\", a 26 lutego aktu ratyfikacji dokonał prezydent Aleksander Kwaśniewski. 12 marca 1999 roku wysiłki polskiej dyplomacji zostały zakończone pomyślnie – Polska, wraz z Węgrami i Czechami została państwem członkowskim NATO. Podczas uroczystości o znaczeniu tego faktu tak wypowiadał się minister Bronisław Geremek:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5285793", "fragment_id": "1078681/8", "subtitle": "", "title": "Polska w NATO", "source": "wikipedia", "start_index": 12733.0, "parentId": 5285793.0, "document_id": "1078681", "score": 0.2003982663154602}, "uuid": "f5ceed98-afa4-48d8-8ac6-9b016e852b2d"}, {"page_content": "Szczyty NATO – jedna z platform współpracy członków Sojuszu Północnoatlantyckiego na szczeblu szefów państw i rządów, która stwarza możliwość do oceny i wyznaczenia strategicznych kierunków działalności paktu.\nSzczyty NATO nie są regularnymi spotkaniami, lecz stanowią ważne punkty w procesie decyzyjnym paktu. Ich zadaniem może być wprowadzenie nowej strategii i polityki paktu, zaproszenie do sojuszu nowych członków, zapoczątkowanie nowych inicjatyw oraz budowa partnerstwa z państwami spoza NATO.\nSzczyty NATO z formalnego punktu widzenia są spotkaniami Rady Północnoatlantyckiej (NAC) na jej najwyższym szczeblu, szefów państw lub rządów. Zwyczajowo, decyzje podjęte podczas szczytu są ogłaszane w deklaracji końcowej i komunikatach.\nCharakterystyka szczytów NATO.\nSzczyty NATO są jedną z platform współpracy państw członkowskich NATO na szczeblu szefów państw i rządów. Po raz pierwszy wszyscy przedstawiciele państw NATO spotkali się na ceremonii podpisania traktatu północnoatlantyckiego 4 kwietnia 1949 w Waszyngtonie, ale pierwszym formalnym szczytem NATO był zorganizowany w grudniu 1957 szczyt w Paryżu. Przewodniczył mu ówczesny sekretarz generalny NATO Paul-Henri Spaak. Drugi szczyt NATO zwołano w 1974 w Brukseli. W czasie 17 lat między szczytami, w ramach sesji Rady Północnoatlantyckiej, zorganizowano 39 spotkań ministerialnych. Po 1989, ze względu na zmiany w środowisku bezpieczeństwa, intensywność zwoływania szczytów znacząco wzrosła.\n&lt;br&gt;Tematyka spotkań na szczytach dotyczy przede wszystkim kwestii o dużym znaczeniu politycznym i strategicznym. Rozpatruje się na nich sprawy wewnętrznej struktury Sojuszu Północnoatlantyckiego, jego funkcjonowanie, a także relacje z partnerami spoza NATO. W szczytach biorą udział państwa członkowskie NATO, ale często także przedstawiciele Międzynarodowych Sił Wsparcia Bezpieczeństwa, sekretarz generalny ONZ, przewodniczący Komisji Europejskiej, sekretarz generalny Rady Unii Europejskiej, dyrektor Banku Światowego, ministrowie spraw zagranicznych państw niebędące jego członkami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1650263", "fragment_id": "691520/0", "subtitle": "", "title": "Szczyty NATO", "parentId": 1650263.0, "start_index": 2.0, "document_id": "691520", "source": "wikipedia", "score": 0.5661317706108093}, "uuid": "be9d096b-86a5-476f-8e80-7a30101ad650"}, {"page_content": "W 1945 przeprowadzono pierwsze powojenne wybory parlamentarne, które potwierdziły znaczenie przedwojennych sił politycznych. Zwycięstwo odniosła Chrześcijańsko-Społeczna Partia Ludowa (CSV), silną legitymację w parlamencie mieli socjaliści, a także komuniści. Powstał rząd jedności narodowej kierowany przez Pierre’a Duponga (premiera przedwojennego i emigracyjnego), który przeprowadził zdecydowane rozliczenia z kolaborantami. Wielka koalicja skończyła się jednak w 1947 wskutek ustąpienia przedstawicieli lewicy z rządu. Jednocześnie rósł w siłę ruch związków zawodowych, ogromną popularność zdobyły zwłaszcza centrale związkowe związane z socjalistami i komunistami (ta jednak po sukcesie w latach 40. stopniowo słabła i w później została wchłonięta przez socjalistyczną).\nW polityce międzynarodowej zaszła duża zmiana w stosunku do lat przedwojennych. Udział w walce zbrojnej podczas II wojny światowej zaowocował zniesieniem neutralności Luksemburga i wprowadzeniem powszechnego obowiązku służby wojskowej. W efekcie Luksemburg został jednym z pięciu sygnatariuszy paktu brukselskiego z 1948 – oprócz współpracy ekonomicznej, kulturalnej i społecznej zakładał on też współpracę na polu wojskowym poprzez utworzenie Unii Zachodniej. Rok później Luksemburg wraz z innymi członkami tej Unii podpisał traktat północnoatlantycki, na mocy którego powstało NATO.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1621988", "fragment_id": "711128/20", "subtitle": "", "title": "Historia Luksemburga", "document_id": "711128", "start_index": 31864.0, "parentId": 1621988.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11476852744817734}, "uuid": "1091c8fe-cb76-434e-90ed-db705d089551"}]}
{"id": "q_72", "question": "Kto napisał satyrę pt. „Żona modna”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy satyry autorstwa Ignacego Krasickiego. Zobacz też: film z 1957 roku.\nŻona modna – satyra autorstwa Ignacego Krasickiego. Utwór stanowi część zbioru satyr, opracowywanego w latach 1778-1779 i opublikowanego w 1 września 1779. Zbiór ukazał się pt. \"Satyry. Za przywilejem. W Warszawie 1779,\" nazywany jest tradycyjnie \"Satyr częścią pierwszą\".\nTreść.\nTreść satyry ujęta jest w formę relacji, którą bohater, pan Piotr, młody małżonek, składa spotkanemu znajomemu, w odpowiedzi na pytanie o powody swojego niezadowolenia. Dzięki temu, że relacja pana Piotra jest elementem dialogu, czytelnik poznaje nie tylko postać modnej żony, o której bohater opowiada, ale również postać samego opowiadającego.\nAkcja rozgrywa się na przestrzeni kilku miesięcy w drugiej połowie XVIII wieku. Rzecz dzieje się w dworku szlacheckim na wsi i w domu w Warszawie.\nPan Piotr opowiada przyjacielowi o swoim małżeństwie. Wyznaje, iż nie jest szczęśliwy i żałuje swojej decyzji. Utwór zawiera kontynuację krytyki obyczajów szlacheckiego społeczeństwa. Krasicki krytykuje znamienne dla XVIII wieku zapatrzenie w obcą, zwłaszcza francuską modę.\nPostacie.\nPan Piotr\nPan Piotr jest cierpliwy, usłużny wobec małżonki, niewymagający, ceni sobie tradycję, zgadza się na spełnianie jej kapryśnych zachcianek, dlatego że przede wszystkim zależy mu na zysku. Ma swoją hierarchię wartości. Nie ożenił się z powodu miłości, ale z wyrachowania. Cierpi, a mimo to wciąż wspomina o wioskach, które dzięki ślubnemu kontraktowi weszły do jego majątku. Małżeństwo było dla pana Piotra kontraktem handlowym.\nŻona modna", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=421197", "fragment_id": "51622/0", "subtitle": "", "title": "Żona modna", "parentId": 421197.0, "start_index": 1.0, "document_id": "51622", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "6b40abb0-c259-43fe-996d-e71c109036d3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1957 roku. Zobacz też: satyrę autorstwa Ignacego Krasickiego.\nŻona modna (tytuł oryg. \"Designing Woman\") – amerykańska komedia romantyczna z 1957 w reżyserii Vincente Minnellego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2857003", "fragment_id": "1632140/0", "subtitle": "", "title": "Żona modna (film)", "parentId": 2857003.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1632140", "source": "wikipedia", "score": 0.6883641481399536}, "uuid": "068f55bf-4bf2-449b-92e9-3dd13113a28d"}, {"page_content": "Dama modna, fircynella, firka – postać występująca w polskim piśmiennictwie okresu oświecenia. Podobnie jak fircyk, charakteryzowała się naśladowaniem francuskiej mody i zwyczajów, skłonnością do rozrzutnego sposobu życia, snobizmem, filozofią \"carpe diem\". Dama modna nie była postacią wykreowaną przez pisarzy, ale przeniknęła do literatury z prawdziwego życia. Z powodu jej hedonistycznego sposobu bycia, pogardy dla tradycji, była często atakowana i wyśmiewana w XVIII-wiecznej publicystyce, utworach dramatycznych i poezji. W komediach obyczajowych warszawskich staje się ona jedną z postaci naczelnych – obok fircyka, waleta i subretki. Zmienił się wtedy sposób przedstawiania damy modnej. Komediopisarze nadali jej cechy pozytywne i indywidualne, zaprzestając piętnowania tej postaci – jej ocenę pozostawiali odbiorcy. Przykłady z literatury polskiej: postać damy modnej z satyry \"Żona modna\" Ignacego Krasickiego, postać Sknerskiej z \"Umizgów dla przysługi\" Jana Drozdowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3765121", "fragment_id": "1289060/0", "subtitle": "", "title": "Dama modna", "document_id": "1289060", "start_index": 0.0, "parentId": 3765121.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4799689054489136}, "uuid": "64487c71-babb-44b5-9785-25a7081334ca"}, {"page_content": "Literatura polska tego okresu to w ogromnej większości poezja. Najwybitniejszym twórcą tego okresu był warmiński biskup Ignacy Krasicki. Do kanonu polskiej poezji weszły jego bajki, wydane w dwóch zbiorkach – \"Bajki i przypowieści\" i \"Bajki nowe\", krótkie wierszowane utwory poetyckie, zakończone morałem, cieszące się ogromną popularnością. Podobnie sławne stały się jego satyry, których napisał w sumie 22. Były to utwory ośmieszające obyczajowość konserwatywnej szlachty polskiej oraz popierające politykę króla (m.in. \"Pijaństwo\", \"Żona modna\", \"Do króla\", \"Świat zepsuty\"). Wielką sławę, ale i ataki spowodowało wydanie poematu heroikomicznego \"Monachomachia\", utworu ośmieszającego polskich zakonników. W odpowiedzi na zarzuty stawiane \"Monachomachii\" opublikował \"Antymonachomachię\", w której wykpił atakujących go przedstawicieli zakonów i ich obrońców. Był też autorem poematu heroikomicznego \"Myszeida\" oraz wielu innych utworów poetyckich.\nDrugim wybitnym poetą polskiego oświecenia był Franciszek Karpiński zwany „poetą serca”, gdyż zasłynął przede wszystkim jako autor pieśni miłosnych i sielanek (m.in. \"Do Justyny\", \"Laura i Filon\"). Był też autorem pieśni religijnych (m.in. \"Pieśń o narodzeniu Pańskim\", \"Pieśń poranna\" i \"Pieśń wieczorna\") oraz poezji patriotycznej (m.in. \"Żale Sarmaty nad grobem Zygmunta Augusta\").\nOryginalnym twórcą był Franciszek Dionizy Kniaźnin, związany z dworem Czartoryskich głosiciel powrotu staropolskich obyczajów, autor wierszy patriotycznych (m.in. \"Do wąsów\") i innych utworów poetyckich pisanych po polsku albo po łacinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44403", "fragment_id": "640773/3", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – oświecenie", "parentId": 44403.0, "start_index": 3741.0, "document_id": "640773", "source": "wikipedia", "score": 0.08353202044963837}, "uuid": "5342cd83-0c40-4b60-ba25-dd6b31b69e66"}, {"page_content": "Satyr albo Dziki mąż – poemat satyryczno-polityczny Jana Kochanowskiego, napisany w 1563 roku, a wydany drukiem w 1564. Stanowi krytykę wad społeczeństwa polskiego, wyrażaną przez tytułowego bohatera. Kochanowski zadedykował go królowi Zygmuntowi Augustowi. Utwór wprowadził do literatury polskiej gatunek poematu satyrowego.\nOkoliczności powstania i publikacji utworu.\nKochanowski napisał \"Satyra\" jesienią w 1563 roku (w październiku lub listopadzie), jednak być może rozmowy o stworzeniu takiego utworu prowadził ze swoim mecenasem, Piotrem Myszkowskim już 12 lub 13 lipca 1563 roku w Wilnie. Utwór został wydany w 1564. Był dedykowany królowi Zygmuntowi Augustowi.\nZarys treści.\nBohaterem utworu jest tytułowy satyr, który dawniej towarzyszył Bachusowi, a później ze swojej kryjówki w lesie obserwował społeczeństwo polskie i widział stopniowy jego upadek oraz zaprzepaszczenie dawnych wartości i dobrych obyczajów. Las opuścił z powodu huku siekier, jaki pojawił się wówczas, gdy Polacy porzucili rzemiosło wojenne i zajęli się handlem. Satyr postanawia przemówić do Polaków i uświadomić im ich wady narodowe i popełniane błędy. Krytykuje m.in. nadmierne polemiki religijne, porzucenie chwały i umiejętności wojennych przez szlachtę, zajęcie się przez nią handlem zbożem i bydłem, osłabienie obronności kraju, zbytek i pieniactwo; proponuje reformę szkolnictwa i sądownictwa, odnowę moralną i powrót do dawnych, dobrych tradycji i obyczajów. Po zakończeniu wypowiedzi satyr zostaje przez zirytowanych słuchaczy przepłoszony motykami, służącymi do karczowania pni ściętych drzew.\nKonstrukcja postaci tytułowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1742616", "fragment_id": "897893/0", "subtitle": "", "title": "Satyr albo Dziki mąż", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "897893", "parentId": 1742616.0, "score": 0.1506473422050476}, "uuid": "bc76b5fa-301d-4471-971b-19e4e37ad597"}, {"page_content": "O imieniu bohaterki satyry nie ma mowy w tekście (wspomina on jedynie o prawdopodobnym imieniu: \"Filis\" lub \"Filida\"). Jest zarozumiała, marudna, lekkomyślna, lubiąca wygodę, uparta, materialistka, pogardliwa, krytyczna, złośliwa, bezmyślnie naśladująca francuską modę, obyczaje i język. Jest przeciwniczką wszystkiego co staropolskie. Rozrzutna i egoistyczna, jest typem oświeceniowej modnisi, kobiety próżnej. Odnosi się z pogardą i lekceważeniem nie tylko do służby, ale także do księdza plebana. Jest również komicznie sentymentalna. Pieniądze nie grają dla niej żadnej roli. Często miewa wahania nastrojów. To typowa modna mieszczka, dla której najważniejsze jest życie towarzyskie i spełnianie wymogów stale zmieniającej się mody. Zatraciła się w ślepym podążaniu za modą. Nie dba o męża, nie liczy się z nim. Traktuje wszystkich przedmiotowo. Chce być zawsze w centrum zainteresowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=421197", "fragment_id": "51622/1", "subtitle": "", "title": "Żona modna", "source": "wikipedia", "start_index": 1593.0, "document_id": "51622", "parentId": 421197.0, "score": 0.12239371985197067}, "uuid": "1029044d-7529-42a9-8728-3de5835c070b"}, {"page_content": "Kir Bułyczow (Кир Булычёв), właściwie Igor Wsiewołodowicz Możejko (Игорь Всеволодович Можейко) (ur. 18 października 1934, zm. 5 września 2003) – rosyjski historyk i pisarz fantastyki naukowej&lt;ref name=\"EF/KB\"&gt;&lt;/ref&gt; oraz krytyk fantastyki. Pracował w Instytucie Orientalistyki Radzieckiej Akademii Nauk, miał stopień naukowy doktora.\nTwórczość.\nJego pierwsze opowiadanie fantastyczne pt. \"Dinozaury nie wymarły\" zostało wydane w czasopiśmie \"Wokrug swieta\" pod koniec 1967.\nJego najbardziej znane utwory to seria humorystycznych opowiadań o mieszkańcach rosyjskiego miasteczka Wielki Guslar, będącego nieco karykaturalną kopią istniejącego miasta Wielki Ustiug. Nawet nazwiska bohaterów zostały zaczerpnięte z książki adresowej tego miasteczka z 1907. Wielki Guslar przyciąga wszelkiego rodzaju kosmitów i nadnaturalne istoty. Dzieją się w nim rzeczy będące często satyrą na życie w Związku Radzieckim i Rosji.\nInną znaną serią utworów Bułyczowa był cykl powieści dla dzieci i młodzieży o Alicji, dziewczynce z przyszłości.\nBułyczow zajmował się również tłumaczeniem amerykańskiej science-fiction na język rosyjski, a także napisał ponad 20 scenariuszy filmowych. Laureat Nagrody Państwowej ZSRR (tzw. październikowej) z 1982 za scenariusze.\nPseudonim.\nPseudonim autora jest połączeniem Kir – od imienia żony (Kira), Bułyczow, od nazwiska panieńskiego matki.\nPolska bibliografia.\nW nawiasie podano datę pierwszej publikacji w języku polskim.\nCykl guslarski.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;* Antybohater (2002)\nPrzygody Alicji.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPawłysz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72664", "fragment_id": "649582/0", "subtitle": "", "title": "Kir Bułyczow", "parentId": 72664.0, "start_index": 0.0, "document_id": "649582", "source": "wikipedia", "score": 0.03073471039533615}, "uuid": "542cd2d1-2f17-4b49-a2c3-01745e4e75ca"}, {"page_content": "Ożenek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Женитьба&lt;/&gt;) – utwór dramatyczny autorstwa Nikołaja Gogola napisany w 1836 roku, a opublikowany po raz pierwszy w 1842 roku. \nUtwór jest satyrą na obyczajowość XIX-wiecznej Rosji. Główna bohaterka sztuki – Agafia Tichonowna – pragnie wyjść za mąż. Szuka kandydata, którego poślubienie, oprócz zmiany stanu cywilnego, przyczyniłoby się też do podniesienia jej statusu społecznego i majątkowego. Również potencjalni kandydaci do jej ręki patrzą na perspektywę małżeństwa z punktu widzenia korzyści, jakie przez nie odniosą. Ostatecznie Agafia decyduje się na ślub z Iwanem Kuźmiczem Podkolesinem, podstarzałym kawalerem piastującym wysokie stanowisko urzędnicze. Jednak pan młody ostatecznie ucieka sprzed ołtarza.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2598790", "fragment_id": "519423/0", "subtitle": "", "title": "Ożenek (dramat)", "parentId": 2598790.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "519423", "score": 0.06573135405778885}, "uuid": "37eda856-5c3a-4e2c-8cd9-88431286b2ef"}, {"page_content": "Twórczość literacka.\nWydawała swoje pisma pod pseudonimem \"Margaretha\". W listach między małżonkami, które się zachowały, widać typowe cechy okresu rokoko: figlarne formy, zefiry, gracje, sylfy, gołębica anakreontyczna. Tematem często była radość życia, zabawa na sankach, jazda na łyżwach. Flirt to podstawą wielu listów miłosnych między małżonkami. Jednocześnie w listach Margarety zauważyć można wrażliwość, sentymentalną poetykę (nagromadzenie emocjonalnych wykrzykników) oraz narastający z czasem realizm opisów i liczne anegdoty[].\nMargareta nie planowała publikacji listów, choć są one, jak generalnie epistolografia epoki, artystycznymi dziełami, które czytało się w kręgu znajomych}[]. Jest uważana za najwybitniejszą autorkę listów swoich czasów.\nW 1757 napisała sentymentalny dramat \"Der Tod Abels\" (\"Śmierć Abla\"). W tym samym roku powstały \"Briefe von Verstorbenen an Lebendige\" (\"Listy od zmarłych do żywych\")[].\nW 1759 ukazały się pisma Margarety: hymny i dialogi, m.in. rozmowy z mężem o motywach twórczości literackiej. W 1816 opublikowano jej esej \"Ein Brief über die Moden\" (\"List o modzie\") krytykujący ludzką próżność[].\nZostała na nowo odkryta w 1950[].\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5183171", "fragment_id": "1095133/1", "subtitle": "", "title": "Margareta Klopstock", "parentId": 5183171.0, "start_index": 1697.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1095133", "score": 0.05170750990509987}, "uuid": "30ff0d94-ad57-43e7-a8ab-0d2f8f2a88ab"}, {"page_content": "Maria (Mary) Skerrett (ur. 1702, zm. 1738) – druga żona pierwszego premiera Wielkiej Brytanii Roberta Walpole'a.\nŻyciorys.\nPosiadała wiele talentów, umiała znakomicie śpiewać. Była jedną z najmodniejszych Brytyjek swych czasów, przyjmowaną chętnie w każdym domu. Jej ojcem był Thomas Skerret, handlarz drewnem okrętowym, który zapłacił Walpole'owi wielką sumę 30 tys. funtów posagu.\nMaria była przyjaciółką i towarzyszką życia Walpole'a, który był w separacji z pierwszą żoną Catherine Shorter (1682–1737) już od 1723, lecz poślubił ją w marcu 1738 po śmierci żony. Maria zmarła przy porodzie w czerwcu 1738 roku. Została pochowana w Houghton Hall, posiadłości Walpole'a.\nOboje z Walpolem zostali przedstawieni w \"Operze żebraczej\" Johna Gaya i Johanna Christopha Pepuscha z 1728, będącej satyrą na rządy premiera – on jako kapitan Macheath (Mackie Majcher), ona jako Molly (tak też nazywała ją w swych listach pisarka i feministka Mary Wortley Montagu).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1070881", "fragment_id": "1393121/0", "subtitle": "", "title": "Maria Skerrett", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1393121", "parentId": 1070881.0, "score": 0.09758999943733215}, "uuid": "4ac22d2b-d06e-4f1b-bcd7-6d10f4457093"}]}
{"id": "q_73", "question": "W którym roku rozpoczęły się w Europie ruchy zwane Wiosną Ludów?", "answer": [{"page_content": "Wiosna Ludów – seria ludowych zrywów rewolucyjnych i narodowych, jakie miały miejsce w Europie w latach 1848–1849. W kontekście „Wiosny Ludów” można wyróżnić trzy główne nurty:\nWiosna Ludów objęła niemal całą Europę. Do wystąpień nie doszło w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii oraz w Imperium Rosyjskim, zaś na Półwyspie Iberyjskim doszło jedynie do wystąpień chłopskich.\nRuchy rewolucyjne w jednym państwie oddziaływały na inne narody. Informacje o wystąpieniach rozchodziły się stosunkowo szybko, prowadząc do kolejnych powstań. Można w takim wypadku mówić o rewolucji europejskiej. Wielu aktywistów Wiosny Ludów działało na terenie różnych państw i porozumiewało się ze sobą.\nWiosna Ludów we Francji.\n \"Osobny artykuł: Rewolucja lutowa (1848).\"\nPierwszym krajem, w którym wybuchła rewolucja, była Francja. Jeszcze przed wybuchem rewolucji rozpoczęła się kampania na rzecz reformy wyborczej. Na wielu dziedzińcach Paryża zorganizowano bankiety, a przy okazji wznoszenia toastów wygłaszano mowy polityczne. Po rewolucji lipcowej tron francuski objął Ludwik Filip I, pochodzący z bocznej linii Burbonów Orleańskich. Bardzo trudne warunki życia, nędza proletariatu i rosnąca liczba bezrobotnych (ok. 30 000) były przyczyną częstych demonstracji biedoty i robotników, z których najważniejsze (i najkrwawiej stłumione) to I i II powstanie lyońskie (odpowiednio w 1831 i 1834 roku). Żądano ochrony praw robotników oraz zmiany dotychczasowej ordynacji wyborczej. We Francji korzystało z niej do tej pory zaledwie 200 tysięcy najbogatszych obywateli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80266", "fragment_id": "643097/0", "subtitle": "", "title": "Wiosna Ludów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 80266.0, "document_id": "643097", "score": 0.950536847114563}, "uuid": "69b7d50e-ceb0-43ec-8a70-57db5c1292c5"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nJesień Ludów (lub Jesień Narodów) – proces przemian ustrojowych w bloku wschodnim, zainicjowanym przez „Solidarność” w Polsce, który doprowadził do upadku komunizmu w Europie Środkowo-Wschodniej; kulminacyjny moment tego procesu przypadł na jesień 1989, zaś jego przyczyną była negatywna ocena dotychczasowych rządów przez obywateli. Rewolucyjny charakter wydarzeń z 1989 roku nasunął skojarzenie z Wiosną Ludów z 1848 roku.\nJesień Narodów poprzedziły zmiany w Związku Radzieckim: odejście od doktryny Breżniewa i rozpoczęta w 1985 roku pieriestrojka.\nSześć państw, które porzuciły system komunistyczny w wyniku Jesieni Ludów, to:\n Ludowa Republika Bułgarii\n Niemiecka Republika Demokratyczna\n Polska Rzeczpospolita Ludowa\n Socjalistyczna Republika Rumunii\n Węgierska Republika Ludowa\nObrady Okrągłego Stołu w Polsce (6 lutego–5 kwietnia 1989 roku) uznaje się za początek Jesieni Narodów. Uzgodniono wówczas przeprowadzenie częściowo wolnych wyborów 4 czerwca. W ich wyniku urząd premiera objął działacz opozycji Tadeusz Mazowiecki. W czerwcu rozpoczęły się rozmowy rządu z opozycją na Węgrzech. Dzięki rozmowom znowelizowano konstytucję (w tym zmieniono nazwę państwa). W listopadzie uzgodniono termin wolnych wyborów. W czerwcu rozpoczęły się protesty w Niemieckiej Republice Demokratycznej. 9 listopada mieszkańcy Berlina rozpoczęli burzenie Muru Berlińskiego. W Bułgarii 10 listopada odsunięto od władzy Todora Żiwkowa oraz rozpoczęto rozmowy z opozycją. 17 listopada rozpoczęła się „aksamitna rewolucja” w Czechosłowacji, która zakończyła się 27 listopada. W wyniku protestów prezydentem Czechosłowacji został Václav Havel. Jesień Ludów zakończyła się krwawym powstaniem w Rumunii, gdzie obalono i skazano na karę śmierci Nicolae Ceaușescu.\nPrzyczyny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49719", "fragment_id": "662463/0", "subtitle": "", "title": "Jesień Ludów", "document_id": "662463", "start_index": 0.0, "parentId": 49719.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29419293999671936}, "uuid": "156a11ce-d5bb-4fcc-9b57-895b362bae81"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nRewolucja marcowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Märzrevolution&lt;/&gt;) – demonstracje i wystąpienia mieszkańców Berlina i Wiednia, stolic Prus i Austrii w początkach Wiosny Ludów w 1848 r.\nProtestujący domagali się wolności politycznej, a także zjednoczenia państw niemieckich w jedno państwo. Rewolucja marcowa stała się początkiem Wiosny Ludów w Niemczech.\nW wyniku demonstracji i nacisku społecznego Sejm Związkowy uznał barwy czarno-czerwono-złote (obecna flaga Niemiec) za narodowe. Frankfurckie Zgromadzenie Narodowe miało zaś wydać deklarację zjednoczenia Niemiec.\n13 marca 1848 roku doszło w Wiedniu do manifestacji na ulicach miasta, utworzono Gwardię Narodową, ogłoszono wolność prasy, zapowiedziano reformy na wsi, kanclerz Klemens von Metternich pod naciskiem społecznym zmuszony został do dymisji.\nTego samego dnia rozpoczęły się zamieszki w Berlinie, w których brali udział rzemieślnicy i robotnicy. Także tu utworzono Gwardię Narodową, ogłoszono wolność prasy i zgromadzeń oraz amnestię dla więźniów politycznych. Walki ustały 20 marca, w ich wyniku tłum uwolnił szereg więźniów z więzienia w Moabicie, wśród których znajdowali się Polacy: Ludwik Mierosławski i Karol Libelt. Świadkiem wydarzeń w Berlinie był późniejszy poseł parlamentu niemieckiego Henryk Szuman, który opisał swoje doświadczenia w broszurze \"Luźne kartki ze wspomnień życia własnego\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=910222", "fragment_id": "1025388/0", "subtitle": "", "title": "Rewolucja marcowa", "document_id": "1025388", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 910222.0, "score": 0.13944654166698456}, "uuid": "b6fc3f21-4b88-4b9d-8efa-d63409c6ff0a"}, {"page_content": "Wiosna Ludów i Prowincja Poznańska.\n \"Osobne artykuły: Wiosna Ludów na ziemiach polskich i Powstanie wielkopolskie (1848).\"\nW 1848 r. na teren zaboru pruskiego zaczęły przenikać ruchy rewolucyjne, powodujące wybuch walk w Europie. Określa się je mianem Wiosny Ludów. Ich przywódcą w Wielkim Księstwie Poznańskim został Ludwik Mierosławski. Przybył on do Poznania po wypuszczeniu z więzienia berlińskiego. Jego obecność wywołała ogromny wpływ na tutejszą ludność, która zaczęła siłą usuwać urzędników pruskich ze stanowisk. W trakcie negocjacji Prusacy obiecali Księstwu autonomię. Gdy nie dotrzymali przyrzeczenia, doszło do wybuchu walk. Toczyły się one pod Książem Wielkopolskim, gdzie oddziały polskie poniosły klęskę. Zwycięskie bitwy miały miejsce m.in. pod Miłosławiem oraz we wsi Sokołowo, niedaleko Wrześni. Później jednak oficerowie powstańczy, nie wierząc w możliwość ostatecznego zwycięstwa, zaczęli opuszczać szeregi. 9 maja Mierosławski zrzekł się dowództwa, a następnie podpisano akt kapitulacji. Ostatecznie po upadku powstania z 1848 r. zlikwidowano Wielkie Księstwo Poznańskie, a jego tereny przemianowano na Prowincję Poznańską, ustanawiając ją jedną z pruskich prowincji bez żadnej autonomii, jednak zarówno ona, jak i Prusy Zachodnie oraz dawne starostwo drahimskie pozostawały nadal poza Związkiem Niemieckim.\nZabór pruski – zaborem niemieckim.\nKrólestwo Prus, w tym cały zabór pruski, stało się w 1867 r. członkiem federacji Związku Północnoniemieckiego, stanowiącego najwcześniejszy podmiot prawa międzynarodowego, z którym współczesne Niemcy zachowują ciągłość prawną, a zarazem pierwsze niemieckie państwo narodowe, podniesione następnie w 1871 r. do rangi Cesarstwa Niemieckiego. Stąd też po 1867 r. raczej powinno się mówić o zaborze niemieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=518517", "fragment_id": "1587561/7", "subtitle": "", "title": "Zabór pruski", "document_id": "1587561", "start_index": 9645.0, "parentId": 518517.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5766419172286987}, "uuid": "bad1db6e-021e-4312-bf5b-ab9509399afc"}, {"page_content": "Rewolucja Badeńska.\nOkres europejskich zrywów rewolucyjnych i narodowych w latach 1848–1849, m.in. w polskiej historiografii nazywany Wiosnów Ludów, zapoczątkowała rewolucja lutowej, w toku której Francję proklamowano republiką. Podobnie radykalne nastroje polityczne przybrały zorganizowany charakter w Wielkim Księstwie Badeńskim. Od przełomu lutego i marca 1848 r. polityczną przewagę w rządzie i Landtagu Badenii mieli co prawda liberałowie, ale i coraz silniejszy był nurt narodowo-demokratyczny, któremu przewodzili badeńscy radykałowie Gustav Struve i Friedrich Hecker. Wśród ich żądań było m.in. wprowadzenie instytucji ogólnoniemieckiego wybieralnego parlamentu oraz proklamowanie republiki niemieckiej. Wobec odrzucenia przez obradujący w dniach od 31 marca do 4 kwietnia Przedparlament (\"Vorparlament\") wniosku Heckera o ustanowienie w nim tymczasowego rządu rewolucyjnego, Hecker i Struve postanowili rozpocząć walkę o niemiecką republikę od wzniecenia powstania w Badenii. Hecker oczekiwał, że zwolennicy ustroju republikańskiego będą przystępowali do ochotniczych zbrojnych oddziałów powstańczych, które maszerując od Jeziora Bodeńskiego będą liczebnie rosły, by w pokojowym pochodzie dotrzeć do Karlsruhe i Mannheimu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5440118", "fragment_id": "330548/34", "subtitle": "", "title": "Historia Hexental", "document_id": "330548", "start_index": 41001.0, "parentId": 5440118.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19576463103294373}, "uuid": "6c55a5dd-0b0f-4082-a550-47499b13c992"}, {"page_content": "Wiosna Ludów 1848 r. na ziemiach polskich – Wystąpienia niepodległościowe[] na ziemiach polskich zainspirowane „Wiosną Ludów”, jaka ogarnęła w 1848 r. Królestwo Prus, Cesarstwo Austrii, Związek Niemiecki, Włochy i Francję.\nZabór pruski.\nNajwiększy zasięg i znaczenie miało powstanie wielkopolskie, przygotowane przez Ludwika Mierosławskiego i Walentego Stefańskiego. Obaj powrócili z więzienia berlińskiego (Moabit), wobec rewolucji berlińskiej (rewolucja marcowa). W Poznaniu zawiązał się wtedy polski Komitet Narodowy, opanowany jednakże przez konserwatywne elity bogatych mieszczan i arystokracji. Wystąpili oni do władz pruskich jedynie o poszerzenie autonomii Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Równocześnie Komitet starał się ograniczać spontaniczne wystąpienia zbrojne żywiołu polskiego. Natomiast Mierosławski namawiał nowy rząd pruski do wspólnego wystąpienia przeciwko Imperium Rosyjskiemu, w czym upatrywał możliwość powstania niepodległego państwa polskiego.\nLiberalni ministrowie pruscy na wszystko pozornie się zgadzali. Jednak po wzmocnieniu wojsk pruskich w Poznańskiem, przystąpiono do rozbrajania polskich oddziałów, tłumienia siłą samorzutnych zbrojnych wystąpień chłopskich, a rząd pruski wycofał się z wcześniejszych ugodowych postanowień. Ostatecznie Mierosławski zrezygnował z dowództwa i nastąpiła kapitulacja resztek oddziałów polskich. Nie było już mowy o działaniach wojennych przeciwko Imperium Rosyjskiemu, Wielkie Księstwo Poznańskie włączono do Związku Niemieckiego, zniesiono jakąkolwiek autonomię i zastosowano represje wobec uczestników powstania i działaczy polskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37028", "fragment_id": "177943/0", "subtitle": "", "title": "Wiosna Ludów na ziemiach polskich", "parentId": 37028.0, "start_index": 0.0, "document_id": "177943", "source": "wikipedia", "score": 0.28229373693466187}, "uuid": "05e5bffc-39b1-4394-a8dd-30f89045bfc4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nPowstanie czerwcowe w Pradze (czes. \"Pražské červnové povstání\") – spontaniczne powstanie w Pradze od 12 do 17 czerwca 1848 roku, będące częścią Wiosny Ludów.\nGeneza.\n \"Osobny artykuł: Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim.\"\nKrólestwo Czech od XVI wieku należało do Monarchii Habsburgów. Niezadowolenie z rządów austriackich narastało wśród radykalnych studentów czeskich i liberalnej burżuazji od pewnego czasu, a nasiliło się jeszcze bardziej, gdy Wiosna Ludów dotarła do ​​Wiednia. Wieloletni konserwatywny kanclerz Klemens von Metternich zrezygnował z urzędu w marcu 1848 roku, a cesarz Ferdynand I Habsburg ogłosił zamiar zaakceptowania pierwszego w historii Austrii rządu konstytucyjnego. Przyspieszyło to już rozpoczęte w Pradze organizowanie się Komitetu św. Wacława, do którego w tym momencie należała szeroka koalicja Niemców, Żydów i Czechów. Komitet wystosował w marcu dwie petycje do cesarza, z których drugą przyjął. Było to wyraźne zwycięstwo liberałów, gdyż cesarz przyznał Czechom prawo wyboru własnego parlamentu. Dla radykalnych demokratów istotne było uchylenie średniowiecznego obowiązku pracy zwanego \"robota\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5863691", "fragment_id": "34090/0", "subtitle": "", "title": "Powstanie czerwcowe w Pradze", "document_id": "34090", "start_index": 0.0, "parentId": 5863691.0, "source": "wikipedia", "score": 0.356752872467041}, "uuid": "006f41c9-928b-452e-b873-9ae1948e74fa"}, {"page_content": "Po wojnach napoleońskich zwycięskie mocarstwa zawarły porozumienie zwane Świętym Przymierzem. Deklarowanym celem Świętego Przymierza była promocja zasad chrześcijańskich w polityce zagranicznej i wewnętrznej państw. W praktyce cel ten przekładał się na obronę legitymizmu i dążenie do równowagi sił pomiędzy mocarstwami – zasad ustalonych na kongresie wiedeńskim.\nWiosna Ludów.\nW połowie XIX w. doszło do szeregu ruchów rewolucyjnych znanych jako Wiosna Ludów. Wrzenie rewolucyjne ogarnęło takie państwa jak m.in. Francja, Austria, Włochy, Prusy czy Węgry.\nWojna francusko-pruska.\n \"Osobny artykuł: Wojna francusko-pruska.\"\nWojna ta była wynikiem toczącej się rywalizacji Francji i Prus o dominację w Europie w II poł. XIX w. Prusy dążyły zjednoczenia Niemiec pod swoim przewodnictwem, co starała się uniemożliwić Francja. Francuski cesarz Napoleon III Bonaparte zamierzał wzmocnić osłabiony prestiż Cesarstwa Francuskiego. Francja była jednak izolowana politycznie, a przede wszystkim nie była przygotowana do prowadzenia działań wojennych. Wojsko francuskie źle dowodzone, gorzej uzbrojone nie zdołało pokonać nowoczesnej armii niemieckiej.\nBezpośrednią przyczyną wybuchu wojny była próba osadzenia przez Ottona von Bismarcka na tronie Hiszpanii pruskiego księcia – Leopolda von Hohenzollern-Sigmaringen. Francja zamierzała nie dopuścić do uzyskania przez Prusy wpływów w Hiszpanii i w efekcie otoczenia Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4071975", "fragment_id": "630225/32", "subtitle": "", "title": "Historia Europy", "parentId": 4071975.0, "start_index": 43553.0, "source": "wikipedia", "document_id": "630225", "score": 0.5176068544387817}, "uuid": "682d4267-9e46-4c2a-aad7-0730dcc44a7a"}, {"page_content": "Wiosna Ludów w Cesarstwie Austrii – rewolucyjne wydarzenia rozpoczęte w marcu 1848 w Cesarstwie Austrii.\nPrzyczyny rewolucji.\nW 1846 w Cesarstwie, jak i większości krajów zachodnich, pojawił się kryzys gospodarczy. Był on spowodowany spadkiem popytu wewnętrznego, jak również klęską nieurodzaju (w tym zarazą ziemniaczaną). Spowodowało to odnowienie kwestii chłopskiej – już od początku lat 40. XIX wieku wiele sejmów stanowych upominało się o uregulowanie stosunków agrarnych na wsi, w tym zniesienia nieopłacalnej społecznie i ekonomicznie pańszczyzny.\nDuży wpływ na wzrost napięcia społecznego, zarówno wśród szlachty, jak i chłopów (szczególnie w Królestwie Węgier), miało stłumione powstanie krakowskie, oraz związana z nim rzeź galicyjska. Panowała opinia, że rzeź została wywołana przez austriacką administrację.\nW prawie wszystkich prowincjach Cesarstwa sejmy stanowe zaczęły domagać się realizacji postulatów, przedstawianych od wielu lat, ale ciągle odkładanych.\nW Królestwie Czech wskutek ogólnej radykalizacji nastrojów w czeskim ruchu narodowym pojawił się nurt rewolucyjno-demokratyczny. Chorwacki Sabor zażądał połączenia Królestwa Chorwacji, Królestwa Slawonii, Rijeki i Królestwa Dalmacji w jedną prowincję. W Siedmiogrodzie postulaty społeczne i narodowe zaczęli wysuwać Rumuni.\nWe Włoszech po wyborze papieża Piusa IX w Państwie Kościelnym rozpoczęły się liberalne reformy. Wywołało to w lipcu 1847 rozruchy w Ferrarze, stłumione przez wojska austriackie. Kolejne rozruchy rozpoczęły się w grudniu 1847 w Mediolanie, a w styczniu 1848 powstanie w Królestwie Obojga Sycylii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2120740", "fragment_id": "402602/0", "subtitle": "", "title": "Wiosna Ludów w Cesarstwie Austriackim", "document_id": "402602", "start_index": 0.0, "parentId": 2120740.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3758547902107239}, "uuid": "a3a88112-0793-4b26-8667-d90c268e96d3"}, {"page_content": "W Paryżu w tym czasie mieszkali i działali najwięksi polscy twórcy: Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Cyprian Kamil Norwid, Fryderyk Chopin. W 1832 r. w Paryżu założono Towarzystwo Historyczno-Literackie, prowadzące działalność naukową i kulturalną, które w 1838 r. powołało Bibliotekę Polską. W 1842 r. w podparyskim Batignolles (od 1860 r. w granicach Paryża) utworzono Szkołę Narodową Polską (tzw. szkołę Batiniol).\nWiele z tych organizacji i instytucji funkcjonowało do końca okresu rozbiorów i jeszcze później, a niektóre (jak Biblioteka Polska) działają do dziś.\nParyż w dobie Wiosny Ludów.\nTak zwana Wiosna Ludów, ciąg powstań o podłożu społecznym i narodowowyzwoleńczym, które w 1848 r. wybuchły w całej Europie, w tym w Polsce, miała swój początek w Paryżu.\nRewolucja lutowa.\nWobec dławienia opozycji, cenzury prasy i zakazu zgromadzeń ugrupowania opozycyjne w stolicy postanowiły działać, organizując tzw. publiczne bankiety, na których politycy w przemówieniach domagali się reformy prawa wyborczego; zbierano też podpisy po petycjami w tej sprawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/53", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "document_id": "671138", "start_index": 72074.0, "parentId": 1658867.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2675713896751404}, "uuid": "b231f7f2-c5e3-422a-913c-e5f1705d8d23"}]}
{"id": "q_74", "question": "Jak nazywa się część przyrządu elektronicznego służąca do doprowadzania lub odprowadzania nośników ładunku?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy elektrochemii. Zobacz też: inne znaczenia słowa „elektroda”.\nElektroda – końcowy element niektórych układów lub urządzeń elektrycznych, przewodnik elektryczny wysyłający ładunek elektryczny lub przyjmujący go z otoczenia, albo kształtujący pole elektrostatyczne w swoim otoczeniu.\nIstnieją trzy rodzaje elektrod. Pierwsze dwa rodzaje to anoda i katoda. W obwodach prądu stałego anoda to elektroda, która przyjmuje ładunek ujemny lub wysyła dodatni, zaś katoda to elektroda wysyłająca ładunek ujemny lub przyjmująca dodatni. W lampie rentgenowskiej elektroda w którą uderzają rozpędzone elektrony jest nazywana antykatodą, może ona być anodą lampy albo lampa zawiera dodatkową elektrodę będącą anodą. Ładunkami elektrycznymi przepływającymi między anodą i katodą mogą być swobodne elektrony lub jony.\nTrzecim rodzajem są elektrody oddziałujące na przestrzeń swoim potencjałem – przykładem są tu siatki w lampie elektronowej, zwłaszcza siatka pierwsza. Czasami elektrody te przyjmują lub wysyłają nośniki prądu, jak np. siatka druga w tetrodzie, jednak są nadal nazywane siatkami, gdyż ich głównym celem jest oddziaływanie na rozkład pola elektrycznego. Niekiedy tego rodzaju elektrody noszą też inne nazwy, np. w lampie oscyloskopowej nazywane są płytkami odchylającymi.\nŁadunek na elektrodach zależny jest od tego czy w danym układzie jest generowana siła elektromotoryczna, czy też absorbowana jest energia elektryczna. Zawsze jednak anoda i katoda mają w stosunku do siebie różny ładunek elektryczny. W przypadku układów, gdzie jest generowana siła elektromotoryczna, anoda ma ładunek ujemny, a katoda dodatni. W przypadku gdy siła elektromotoryczna jest absorbowana, anoda ma ładunek dodatni, a katoda ujemny.\nUrządzenia, w których występują elektrody:\nElektrodą czasem w elektrochemii – nieściśle – nazywa się cały układ składający się z elektrod właściwych i otaczającego je roztworu elektrolitu. Właściwa nazwa tego układu to półogniwo.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40632", "fragment_id": "653807/0", "subtitle": "", "title": "Elektroda", "parentId": 40632.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653807", "score": 0.17873230576515198}, "uuid": "25a44157-e00e-4f3c-98f8-fcf4e125d145"}, {"page_content": "Nośnik ładunku – obiekt przenoszący ładunek elektryczny podczas przepływu prądu. Rodzaj nośnika ładunku zależy od budowy materiału, w którym zachodzi transport ładunku.\nW metalach nośnikami ładunku są elektrony. W półprzewodnikach są to również elektrony, a gdy przewodnictwo zachodzi w paśmie walencyjnym, stosuje się opis przewodnictwa za pomocą pojęcia „dziura elektronowa”. W elektrolitach, na przykład w roztworach soli dysocjujących, są to jony. Dla materiałów w stanie nadprzewodzącym nośnikami ładunku są tak zwane pary Coopera.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113705", "fragment_id": "10269/0", "subtitle": "", "title": "Nośniki ładunku", "document_id": "10269", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 113705.0, "score": 0.5}, "uuid": "32f655a0-60d3-4497-b615-188083d91a9d"}, {"page_content": "Prąd elektryczny jest w istocie ruchem cząstek obdarzonych ładunkiem, zwanych nośnikami ładunku. Umownie przyjęło się określać kierunek przepływu prądu poprzez opisanie ruchu ładunków dodatnich, niezależnie od tego jaki jest rzeczywisty znak i kierunek ruchu nośników w danym materiale.\nW metalach (zarówno stałych, jak i w stanie ciekłym) nośnikami ładunku są elektrony. Elektrony, znajdujące się w paśmie przewodnictwa, mogą swobodnie się przemieszczać w objętości metalu. Dlatego wszystkie metale są dobrymi przewodnikami, a prąd elektryczny w metalach jest ruchem elektronów przewodnictwa.\nW konwencjonalnych półprzewodnikach (takich jak krzem czy german) w temperaturze zera bezwzględnego nie ma elektronów w paśmie przewodnictwa. Przewodzenie prądu wymaga przeniesienia elektronów z pasma walencyjnego do przewodnictwa (poprzez dostarczenie im energii, na przykład termicznej lub w postaci promieniowania).\nW elektrolitach, zarówno ciekłych, jak i stałych, nośnikami ładunku są ruchliwe jony – ujemne aniony i dodatnie kationy. W niektórych elektrolitach występują ruchliwe jony obu znaków, w innych tylko jednego. Istnieją przewodniki jonowe, wykazujące bardzo dobre przewodnictwo elektryczne nawet w stanie stałym (przewodniki superjonowe).\nW gazach nośnikami prądu są jony, zarówno dodatnie, jak i ujemne. W próżni i rozrzedzonych gazach można wytworzyć wolne elektrony, których ruch jest prądem elektrycznym.\nPrzewodnictwo mieszane to przewodnictwo, w którym występuje zarówno przewodnictwo elektronowe, jak i jonowe. Tego typu przewodnictwo jest istotne na przykład w materiałach, z których wykonywane są elektrody ogniw paliwowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16093", "fragment_id": "176037/1", "subtitle": "", "title": "Prąd elektryczny", "document_id": "176037", "start_index": 1731.0, "source": "wikipedia", "parentId": 16093.0, "score": 0.15391691029071808}, "uuid": "7cb327b9-7a62-436d-b3f5-a1a9400f5db6"}, {"page_content": "Przewodnictwo elektryczne – zjawisko przepływu ładunków elektrycznych zachodzące w materiale pod wpływem zewnętrznego pola elektrycznego.\nWielkość charakteryzująca przewodnictwo elektryczne.\nWielkością charakteryzującą przewodnictwo elektryczne materiału jest konduktywność (przewodność elektryczna właściwa). Ze względu na wartość konduktywności ciała umownie podzieli się na:\nKonduktywność zależy od koncentracji nośników prądu i ich ruchliwości:\n formula_1\ngdzie: \"q\" – ładunek nośników, \"n\" – koncentracja nośników, formula_2 – ruchliwość nośników.\nCzynnikiem wpływającym na konduktywność wszystkich ciał jest temperatura (jej zmiana może spowodować zmianę zarówno koncentracji, jak i ruchliwości nośników ładunku elektrycznego).\nMechanizmy przewodnictwa elektrycznego.\nZależnie od rodzaju ładunków stanowiących prąd elektryczny wyróżnia się następujące mechanizmy (rodzaje) przewodnictwa elektrycznego:\nPrzewodnictwo przewodników.\n \"Osobny artykuł: model Drudego.\"\nDo przewodników zalicza się ciała stałe, w których nad całkowicie wypełnionym pasmem walencyjnym znajduje się częściowo zapełnione pasmo przewodnictwa lub gdy pasmo obsadzone zachodzi na pasmo puste. Elektrony znajdujące się w paśmie przewodnictwa nie są związane z konkretnym atomem, ale mogą przemieszczać się w całej objętości przewodnika. Są to głównie metale, a taki charakter przewodnictwa nazywa się „metalicznym”, nawet jeżeli materiał metalem nie jest. Po przyłożeniu do kawałka przewodnika napięcia wytworzy się pole elektryczne, które działa na elektrony, zmieniając rozkład ich prędkości. Elektrony poruszające się w kierunku przeciwnym do kierunku działającej siły są hamowane, natomiast elektrony poruszające się zgodnie z tym kierunkiem są przyspieszane. Takie ciała dobrze przewodzą prąd elektryczny.\nPrzewodnictwo półprzewodników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37729", "fragment_id": "180596/0", "subtitle": "", "title": "Przewodnictwo elektryczne", "document_id": "180596", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 37729.0, "score": 0.10535047948360443}, "uuid": "65525c95-612a-4ffe-82c6-3f17e567307c"}, {"page_content": "Uziemienie – przewód wykonany z przewodnika łączący ciało naelektryzowane z ziemią. W wyniku połączenia ciało naelektryzowane oddaje lub przyjmuje odpowiednią liczbę ładunków, ulegając zobojętnieniu (staje się elektrycznie obojętne).\nW elektrotechnice i elektronice – połączenie określonego punktu obwodu elektrycznego z ziemią, celem zapewnienia bezpiecznej i prawidłowej pracy urządzeń elektrycznych.\nW skład urządzenia uziemiającego (w skrócie uziemienia) wchodzą następujące części:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446879", "fragment_id": "51974/0", "subtitle": "", "title": "Uziemienie", "parentId": 446879.0, "start_index": 0.0, "document_id": "51974", "source": "wikipedia", "score": 0.11994538456201553}, "uuid": "a9eeb47a-91ac-4baf-b0f5-326229acb7d3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy elementu elektrycznego. Zobacz też: urządzenie do zamiany gazów w ciecze.\nKondensator – element elektroniczny bierny zbudowany z dwóch przewodników – inaczej okładek lub elektrod – rozdzielonych dielektrykiem; przechowuje on energię w postaci pola elektrycznego.\nKondensatory wynaleziono w XVIII wieku; pierwszymi urządzeniami tego typu były butelki lejdejskie. Od tego czasu konstruowano kondensatory o coraz większej pojemności i coraz mniejszych gabarytach. Są one nie tylko narzędziem do gromadzenia ładunku i energii, ale też elementami obwodów rezonansowych i filtrów.\nOpis teoretyczny.\nDoprowadzenie napięcia do okładek kondensatora powoduje zgromadzenie się na nich ładunku elektrycznego. Po odłączeniu od źródła napięcia, ładunki utrzymują się na okładkach siłami przyciągania elektrostatycznego. Jeżeli kondensator, jako całość, nie jest naelektryzowany to cały ładunek zgromadzony na obu okładkach jest jednakowy co do wartości, ale przeciwnego znaku. Kondensator charakteryzuje pojemność określająca zdolność kondensatora do gromadzenia ładunku:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – pojemność (w faradach),\n formula_3 – ładunek zgromadzony na jednej okładce (w kulombach),\n formula_4 – napięcie elektryczne między okładkami (w woltach).\nPojemność wyrażana jest w faradach. Jeden farad to bardzo duża jednostka, dlatego w praktyce spotyka się kondensatory o pojemnościach piko-, nano-, mikro- i milifaradów. Odwrotnością pojemności elektrycznej jest elastancja wyrażana w darafach (nie jest to jednostka układu SI).\nOgólnie, napięcie formula_5 i prąd formula_6 kondensatora w chwili formula_7 związane są zależnością:\n formula_8\nPracę formula_9 jaką trzeba wykonać, by przenieść niewielki ładunek formula_10 z jednej okładki kondensatora, o pojemności formula_11 na drugą, przy założeniu, że jedna z okładek jest naładowana ładunkiem formula_12\n formula_13", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19102", "fragment_id": "182179/0", "subtitle": "", "title": "Kondensator", "parentId": 19102.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182179", "score": 0.08576682955026627}, "uuid": "28137c6f-5157-40cb-b8fe-4ffdbf8eadf2"}, {"page_content": "Nosiwo – ładunek transportowany za pomocą urządzeń transportu bliskiego, takich jak np. przenośniki taśmowe czy kubełkowe, wciągniki, cięgniki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3981663", "fragment_id": "611870/0", "subtitle": "", "title": "Nosiwo", "document_id": "611870", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3981663.0, "score": 0.19444534182548523}, "uuid": "f70ef64b-0a0d-4973-9596-e30e58bc0f4f"}, {"page_content": "Bom ładunkowy, zwany także \"żurawiem przymasztowym\" lub \"zastrzałem\" – element statku lub okrętu, a także platformy wiertniczej służący do załadunku i wyładunku towarów. Rodzaj dźwigu.\nBom składa się z belki stalowej lub drewnianej umocowanej do podstawy masztu, a górnym końcem (za pomocą liny zwanej topenantą) do salingu lub szczytu masztu. Za pomocą regulacji długości topenanty podnosi się lub opuszcza bom. Jest on zamocowany do podstawy masztu obrotowo, a do manewrowania w poziomie służą linki zwane gajami. \nUrządzeniem napędowym w operacjach przeładunkowych jest winda ładunkowa o napędzie dawniej parowym, obecnie najczęściej elektrycznym. Na bęben windy nawija się lina zwana renerem. Rener przechodzi przez blok na noku bomu, a jego koniec posiada zaczep do podwieszania ładunków, które mają odbyć drogę z ładowni na nabrzeże lub odwrotnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1112656", "fragment_id": "1376166/0", "subtitle": "", "title": "Bom ładunkowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1376166", "parentId": 1112656.0, "score": 0.22651498019695282}, "uuid": "47e0328a-d09b-4759-b66d-fe326fe7503d"}, {"page_content": "Ładunek, anglicyzm \"cargo\" – oznacza wszystkie towary, które zwykle umieszcza się w tej części lub na tej części pojazdu, która przeznaczona jest do przewozu ładunku, i które nie są na stałe zamocowane do pojazdu, w tym przedmioty umieszczone w nośnikach ładunku, na przykład w skrzyniach, nadwoziach wymiennych lub w kontenerach umieszczonych na pojazdach.\nKażdy towar lub ładunek posiada określone, swoiste cechy fizyczne, chemiczne, fizykochemiczne lub biologiczne. W trakcie procesu transportowego ładunek jest narażony na różne zmiany i uszkodzenia będące wynikiem zastosowania nieprawidłowej technologii przewozu.\nKlasyfikacja transportowa ładunków.\nKoniecznym narzędziem umożliwiającym podejmowanie przez przewoźnika odpowiednich decyzji w organizowaniu przewozu, w jego planowaniu jest klasyfikacja transportowa ładunków. Taką klasyfikację można przeprowadzić na podstawie różnych kryteriów.\nDo najważniejszych z nich należy zaliczyć kryteria m.in.:\nCechy ładunków.\nDo najistotniejszych cech i właściwości ładunków transportowych należy zaliczyć: budowę fizyczną, konsystencję, gęstość, temperaturę topnienia, krzepnięcia, wrzenia, wytrzymałość na zginanie, ściskanie, zawartość poszczególnych składników itp.\nWrażliwość ładunków.\nŁadunki mogą być wrażliwe na m.in.:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3216618", "fragment_id": "148168/0", "subtitle": "", "title": "Ładunek (transport)", "document_id": "148168", "start_index": 0.0, "parentId": 3216618.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08106324076652527}, "uuid": "acb60d4b-f8cd-4fe6-8e03-5588151768bf"}, {"page_content": "Podest ruchomy załadowczy, winda załadowcza, winda samochodowa – platforma przyczepiana z tyłu pojazdu dostawczego lub ciężarowego służąca do podnoszenia ładunku w celu jego załadunku, lub rozładunku. Winda załadowcza zamontowana na pojeździe staje się jego integralną częścią. Wszystkie windy załadowcze podlegają dozorowi technicznemu UDT. Napęd klapy załadowczej najczęściej jest hydrauliczny.\nPodział wind załadowczych.\nMożna wyróżnić windy o udźwigu do:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5079524", "fragment_id": "1048032/0", "subtitle": "", "title": "Podest ruchomy załadowczy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5079524.0, "document_id": "1048032", "score": 0.10880148410797119}, "uuid": "a05717e9-ca0a-4628-8e42-52914a008574"}]}
{"id": "q_75", "question": "Jakim kwiatem opiekował się Mały Książę?", "answer": [{"page_content": "Przyjazd Consueli z Francji zmobilizował Exupéry’ego do ukończenia \"Małego Księcia\". Pisarz rozszerzył wówczas wątek róży, której pierwowzorem była postać żony. Pisał o tym w liście do niej, wyrzucając przy tym sobie, podobnie jak to czynił Mały Książę w stosunku do róży: \"Ale ja chyba nie zawsze wiedziałem, jak troszczyć się o Ciebie\". Żałował też później, że Werthowi, a nie Consueli zadedykował swe dzieło.\nNiedługo po ukazaniu się książki drukiem Exupéry wyjechał do francuskiej bazy lotniczej w Afryce Północnej.\nFabuła.\n\"Mały Książę\" jest książką opowiadającą o dorastaniu do wiernej miłości, do prawdziwej przyjaźni i odpowiedzialności za drugiego człowieka. Stawia pytania o hierarchię wartości czy sens więzi między ludźmi.\nZa postacią głównego bohatera skrył się sam Exupéry. W dzieciństwie nawet nazywany był przez rodzeństwo \"królem-słońcem\", co miało też związek z arystokratycznym pochodzeniem. Spotkanie Małego Księcia z pilotem jest rozmową pisarza z samym sobą, powrotem do tematów, które zawsze dla niego były istotne, szukaniem odpowiedzi na wiele pytań.\nRękopis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86618", "fragment_id": "661236/1", "subtitle": "", "title": "Mały Książę", "parentId": 86618.0, "start_index": 1671.0, "document_id": "661236", "source": "wikipedia", "score": 0.49592894315719604}, "uuid": "62df4aa0-b84a-416f-a3c6-78cc7a1e6b08"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy książki. Zobacz też: Mały Książę (ujednoznacznienie).\nMały Książę ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Le Petit Prince&lt;/&gt;) – powiastka filozoficzna autorstwa Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, wydana w 1943 w Nowym Jorku w wydawnictwie „Reynal &amp; Hitchcock”; przetłumaczona na ponad 300 języków bądź dialektów, sprzedana w ponad 140 milionach egzemplarzy, należy do klasyki światowej literatury.\n\"Mały Książę\" jest pozycją szczególną również w twórczości Exupéry’ego. To jedyna książka, której nadał formę baśni i którą sam zilustrował.\nWyjątkowość tego utworu należy rozpatrywać w szerszym kontekście: tylko pozornie jest to lektura przeznaczona wyłącznie dla dzieci. Pod warstwą baśniowej fabuły pełnej wieloznaczności, znajduje się też wątek realistyczny i psychologiczny, co wskazuje, że adresatem utworu jest także czytelnik dorosły. Wg jednego z tłumaczy, Henryka Woźniakowskiego, to właśnie przede wszystkim dla dorosłych powstał \"Mały Książę\". Potwierdzać może to fakt, że autor zadedykował utwór osobie dorosłej, swojemu przyjacielowi Léonowi Werthowi (dopisując jednak na końcu dedykacji, że chodzi o czas, gdy Werth był dzieckiem).\nPowstanie książki.\nPrzypuszcza się, że zamiar napisania \"Małego Księcia\" powstał latem 1941, kiedy pisarz przebywał w szpitalu w Los Angeles. Problemy zdrowotne pogłębione były przez osobiste kłopoty: Saint-Exupéry przeżywał rozterki związane z opuszczeniem ojczyzny (po inwazji niemieckiej na Francję, zob. kampania francuska 1940), rozstaniem z najważniejszą w jego życiu osobą – matką oraz labilnością emocjonalną jego związku z żoną Consuelą. Będąc w szpitalu, czytywał baśnie Andersena.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86618", "fragment_id": "661236/0", "subtitle": "", "title": "Mały Książę", "parentId": 86618.0, "start_index": 1.0, "document_id": "661236", "source": "wikipedia", "score": 0.21553798019886017}, "uuid": "20eb6c20-91b6-4393-ae38-a023b8c0d547"}, {"page_content": "Jeszcze inna wersja podaje, jakoby Narcyz pochodził z eubejskiej Eretrii, a zabić go miał Epops lub Epo. Kwiat noszący jego imię – narcyz biały z czerwonym znamieniem (\"Narcissus poeticus\"), miał powstać z krwi zamordowanego. Istnieją też domniemania, że kwiatem tym, poświęconym Hadesowi, był irys lub lilia. Wiadomo, że w starożytności z kwiatów narcyza sporządzano balsam na dolegliwości uszu, a także maść na rany będące skutkiem odmrożenia.\nPowstałe od jego imienia określenie „narcyzm” oznacza w ogólnym rozumieniu przesadny stan nadmiernego zainteresowania się sobą aż do zachwycenia własną urodą; rodzaj samouwielbienia, typowy dla bezkrytycznego uznawania własnych cech fizycznych i psychicznych, prowadzącego do zakochania się w samym sobie. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138033", "fragment_id": "24004/3", "subtitle": "", "title": "Narcyz (mitologia)", "parentId": 138033.0, "start_index": 4060.0, "source": "wikipedia", "document_id": "24004", "score": 0.16275443136692047}, "uuid": "22fe35e4-8669-4925-ac56-f65590ea0cd2"}, {"page_content": "Baśń uczy nazw kwiatów. Wymienione rośliny kwiatowe to: róża, konwalia, stokrotka, fiołek, hiacynt, krokus, tulipan, lilia, goździk, mak, piwonia, pierwiosnek, złocień, rezeda, groszek pachnący, bławatek i bratek. W tekście jest też mowa o bzie i pokrzywie.\nFabuła.\nIdalka zauważa, że jej piękne kwiaty zupełnie zwiędły i pyta Fredzia, dlaczego tak się stało. Fredzio, student siedzący na sofie, wyjaśnia, że kwiaty są zmęczone, bo były w nocy na balu. Idalka dziwi się, bo nie wierzy, że kwiaty potrafią tańczyć. Fredzio przekonuje ją, że co noc urządzają bale, gdy ludzie śpią. Opowiada, że na takich balach bywają też dziecięce kwiaty, jak pączki róż czy stokrotki. Dodaje, że bale odbywają się w zamku królewskim za miastem, w ogrodzie pełnym kwiatów. Idalka wspomina, że była tam z mamą, ale nie widziała kwiatów, bo jest jesień. Fredzio tłumaczy, że kwiaty uciekają do zamku, gdzie róże są królem i królową, a inne tańczą. Idalka pyta, czy ktoś im na to pozwala, a Fredzio mówi, że nikt o tym nie wie, bo kwiaty chowają się przed burgrabią. Idalka zachwyca się tą historią i chce to zobaczyć na własne oczy. Fredzio sugeruje, że kwiaty z ogrodu botanicznego też mogą tam latać, bo niektóre zamieniają się w motyle. Idalka jest zdumiona i zastanawia się, jak kwiaty się porozumiewają. Fredzio wyjaśnia, że robią to znakami, kiwając listkami, co rozumie nawet profesor botaniki. Stary radca, który nie lubi Fredzia, krytykuje te opowieści jako brednie. Idalka jednak woli wierzyć Fredziowi i wciąż myśli o tańczących kwiatach. Budzi lalkę Zosię, kładzie kwiaty na poduszce, zasłania zasłony, by dać im odpocząć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5860978", "fragment_id": "29269/1", "subtitle": "", "title": "Kwiaty małej Idy", "document_id": "29269", "start_index": 1578.0, "parentId": 5860978.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1028846800327301}, "uuid": "efb6b145-242f-44c3-b9a5-13c47cb52561"}, {"page_content": "Arogancka i gnuśna księżniczka naprzykrzała się wszystkim wokół. Pokazywała fochy. Nie chciała się zdecydować na zamążpójście. Jedyną pasją dla okropnej następczyni książęcego tronu były kwiaty. Uwielbiała ogród. Pewnego dnia zakochał się w niej młody książę. Nie wiedział jednak, jak wpłynąć na jej osobę, by stała się lepsza. Postanowił jednak, że weźmie swój ukochany kwiat i zatrudni się jako pomocnik ogrodnika w zamkowym ogrodzie. Dziewczyna zaraz zauważyła nowego pracownika. Wybrała go nawet za swego rodzaju obiekt do wyżywania się. Książę nie dał za wygraną. Gdy się rozchorował, księżniczka przyszła do jego ogrodniczej budki. Zauważyła kwiat i postanowiła zabrać go ze sobą. Książę wyjaśnił, iż kwiat zakwita tylko w nocy i tylko wtedy, gdy przez cały dzień się było grzecznym i dobrym dla bliźnich. Księżniczka postanowiła to sprawdzić. Terapia poskutkowała, młodzi wkrótce się pobrali.\nO szejku i o śmierci.\nSzejk był bardzo szanowanym człowiekiem. Dla każdego miał dobre słowo. Wszyscy przychodzili do niego po radę. Niestety, jak to bywa z filantropami, był samotny. Nigdy nie założył rodziny, nie miał przyjaciół. Tak minęło jego życie. Któregoś dnia, gdy wszyscy szukający u niego pomocy już wrócili do swoich domów, do szejka przyszedł anioł śmierci, by mu zakomunikować jego rychły koniec. Nie czekając długo starzec postanowił uciec z własnej posiadłości na szybkim dromaderze. Całą noc jechał i jechał, aż w końcu dotarł wyczerpany do oazay. Niespodziewanie czekał tam na niego anioł śmierci, który zakomunikował, iż był zdziwiony, kiedy Bóg kazał mu odebrać starego szejka w tak wielkiej odległości od jego domu.\nCzarny rycerz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2187506", "fragment_id": "449952/3", "subtitle": "", "title": "Opowiadania o nadziei", "parentId": 2187506.0, "start_index": 4215.0, "source": "wikipedia", "document_id": "449952", "score": 0.5399168729782104}, "uuid": "3aeba453-7f8e-4f38-b38c-af5d06ed3bd6"}, {"page_content": "W jednej z wersji wzgardzone przez Narcyza dziewczęta zanosiły do nieba modły o pomszczenie ich krzywdy. W innej zachowanie względem Echo oburzyło jej siostry. Udały się one po pomoc do Nemezis, oskarżając Narcyza o egoizm i obojętność. Bogini zdecydowała się wymierzyć sprawiedliwość. Pewnego upalnego dnia zawiodła polującego młodzieńca nad źródło, gdzie zmęczony polowaniem łowca pragnął się odświeżyć. Chcąc ugasić pragnienie, pochylił się nad strumieniem. Ujrzał w lustrze wody swą twarz. Własna uroda zadziwiła go. Zakochał się sam w sobie. Nie była to szczęśliwa miłość, gdyż młodzieniec, mimo ciągłego nachylania się, nie mógł dosięgnąć własnej twarzy. Nie przyjmował pokarmów ani napojów. Cały świat stał się dla niego obojętny. W jednej z wersji umarł z tęsknoty. Pochowano go, a na jego grobie wyrósł kwiat o złotym środku otoczonym białymi płatkami, który nazwano narcyzem. Młodzieniec jednak i po śmierci nie zaznał ukojenia. Starał się odnaleźć swą twarz w wodach Styksu. Istnieje też wersja mitu mówiąca, że Narcyz tak długo przebywał nad źródłem, że zapuścił tam korzenie. W końcu jego ciało uległo przemianie w kwiat przeglądający się wiosną i latem w zwierciadle wody, a więdnący jesienią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138033", "fragment_id": "24004/1", "subtitle": "", "title": "Narcyz (mitologia)", "document_id": "24004", "start_index": 1535.0, "source": "wikipedia", "parentId": 138033.0, "score": 0.34465596079826355}, "uuid": "9e203a49-0854-48af-a4e1-7090b1456454"}, {"page_content": "Tymczasem jego syn zapragnął iść w ślady ojca. Niepoprawne prowadzenie się Tytusa trwało aż do momentu, w którym poważnie zranił jednego z kolegów. Kowal zabrał syna ze sobą i postanowił iść przeprosić rodziców poszkodowanego. Tam Tytus poznał Weronikę chrześcijankę. Chociaż sam nie zdecydował się na przejście na chrześcijaństwo, towarzyszył wybrance aż na arenę, na której miała zginąć za niedopełnienie aktu oddania czci bogini Romie. Dosyć niespodziewany zwrot akcji być może uratował Weronikę i Tytusa z opresji.\nKrzysztof.\nReprobus, niesłychanie silny człowiek, postanowił, że będzie służył najpotężniejszemu na świecie. Pierwszym, któremu oddał się na służbę był król. Został przyjęty do osobistej gwardii królewskiej. Kiedy się okazało, że król boi się szatana, to on stał się panem jego serca i życia. Będąc złym Reprobus napadał na ludzi i trzymał ze złoczyńcami. Któregoś dnia zauważył, że szatan lęka się Chrystusa. Po zasięgnięciu opinii pustelnika Reprobus zamieszkał nad brzegiem rzeki i zaczął pomagać przeprawiającym się na drugi brzeg. Całe lata służył młodym i starym, niektórzy szukali schronienia w jego szałasie. Czuli się przy nim bezpiecznie. Gdy którejś słotnej nocy Reprobus zaczął tracić poczucie sensu swojej posługi, mały chłopiec poprosił go o przeniesienie na drugą stronę rzeki. W samym środku rwącej rzeki malec stał się niespotykanie ciężki. Gdy Reprobus zobaczył, kogo tak naprawdę niesie, okazało się, iż jest nim sam Chrystus. Tak stał się \"Christoforusem\" – \"Niosącym Chrystusa\" – po polsku Krzysztofem.\nJest taki kwiat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2187506", "fragment_id": "449952/2", "subtitle": "", "title": "Opowiadania o nadziei", "parentId": 2187506.0, "start_index": 2655.0, "document_id": "449952", "source": "wikipedia", "score": 0.1635209321975708}, "uuid": "48facb93-49b8-4597-a357-0eae0185a66e"}, {"page_content": "Xochipilli (nah.\"książę kwiatów\") – w mitologii Indian Mezoameryki opisywany jako bóg kukurydzy, młodych wschodzących roślin i kwiatów. Czczony także jako bóstwo gier, tańca, śpiewu oraz miłości, a także związany z homoseksualizmem i męską prostytucją. Patron 11 dnia miesiąca (\"Ozomahtli\") kalendarza azteckiego, brat Xochiquetzal.\nPosiadał także przydomek Macuilxóchitl (\"pięć kwiatów\"), jego żoną była aztecka bogini agawy Mayahuel. Na jego cześć obchodzono święto \"Pożegnania Kwiatów\" oznaczające szybkie nadejście mrozów i koniec wegetacji, podczas którego składano mu ofiary z ludzi.\nWiele wskazuje na to iż był także bogiem ekstazy i zachwytu, w połowie XIX wieku znaleziono na stanowisku archeologicznym w pobliżu wulkanu Popocatépetl w Meksyku posąg siedzącego Xochipilli z wyrytymi motywami roślin zawierających substancje psychoaktywne, były to grzyb psylocybinowy (\"Psilocybe aztecorum\"), tytoń szlachetny (\"Nicotiana tabacum\"), powój (\"Turbina corymbosa\"), sinicuichi (\"Heimia salicifolia\"), przypuszczalnie roślina zwana cacahuaxochitl (\"Quararibea funebris\") oraz inna roślina dotychczas niezidentyfikowana.\nSubstancje halucynogenne zawarte w tych roślinach służyły prawdopodobnie celom religijnym, odurzony nimi kapłan mógł przepowiedzieć przyszłość lub nawiązać kontakt z duszami zmarłych przebywających w świecie podziemi Mictlanie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=499876", "fragment_id": "1558793/0", "subtitle": "", "title": "Xochipilli", "parentId": 499876.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1558793", "score": 0.0914829820394516}, "uuid": "bffd144d-8699-4e77-857a-ad279897e525"}, {"page_content": "Joringel był zrozpaczony. Zamieszkał w jednej z wiosek w pobliżu zamku czarownicy. Co noc obchodził go, ale był bezsilny. Pewnej nocy przyśniło mu się, że znalazł kwiat z perłą w środku, który złamał zaklęcie czarownicy. Po przebudzeniu rozpoczął poszukiwanie takiego kwiatu i po dziewięciu dniach go odnalazł. Udał się z nim do zamku. Przeszedł bezpiecznie aż do bram i nie znieruchomiał jak poprzednio. Gdy dotknął bram, zamek sam się otworzył. Joringel wszedł do środka i zastał tam czarownicę karmiąca tysiące ptaków w tysiącach klatek. Czarownica próbowała rzucić na niego urok, ale moc kwiatka go osłoniła. Wówczas Joringel spostrzegł, że wiedźma trzyma w ręku klatkę ze słowikiem, z którą usiłuje się wymknąć. Ruszył w pogoń i dotknął kwiatkiem czarownicy, która straciła swoją moc. Następnie dotknął kwiatem ptaka z klatki, który natychmiast stał się jego ukochaną Jorinde. Potem wspólnie uwolnili wszystkie inne ptaki, które też były zaklętymi dziewicami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3212302", "fragment_id": "145518/1", "subtitle": "", "title": "Jorinde i Joringel", "source": "wikipedia", "start_index": 1008.0, "document_id": "145518", "parentId": 3212302.0, "score": 0.19050660729408264}, "uuid": "c9bc56a4-3192-4460-bbef-be85c3ad871c"}, {"page_content": "Natomiast obraz \"Kwitnący ogród ze ścieżką\" opisał w liście do siostry Willeminy z dnia 31 lipca 1888 roku. Obraz, szeroki prawie na metr, wypełniają na pierwszym planie maki i inne czerwone kwiaty rosnące pośród zieleni, za nimi rozciąga się grządka z hiacyntami, a dalej kolejno grządka pomarańczowych i żółtych aksamitek afrykańskich, za nimi białe i żółte kwiaty, goździk i bez, ciemnofioletowa driakiew, czerwone pelargonie i słoneczniki, drzewo figowe, oleander i winorośl, a na końcu czarne cyprysy na tle niskich, białych domów z pomarańczowymi dachami i delikatnego, zielono-błękitnego skrawka nieba. Artysta nie malowałem pojedynczego kwiatu, ale przedstawił całą feerię kolorów: czerwieni, żółci, oranżu, zieleni, błękitu i fioletu. Ukazując jedne na tle innych, uzyskał efekt taki jak w naturze", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2295559", "fragment_id": "483838/1", "subtitle": "", "title": "Kwitnący ogród", "source": "wikipedia", "start_index": 986.0, "document_id": "483838", "parentId": 2295559.0, "score": 0.1313784271478653}, "uuid": "c19a584e-da8f-43ab-a82a-25b0f3e168c2"}]}
{"id": "q_76", "question": "Kto oddał życie za Franciszka Gajowniczka?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nFranciszek Gajowniczek (ur. 1 października lub 15 listopada 1901 w Strachominie, zm. 13 marca 1995 w Brzegu) – sierżant Wojska Polskiego, więzień niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Swoje życie oddał za niego święty Kościoła katolickiego Maksymilian Maria Kolbe.\nSłużba wojskowa.\nFranciszek Gajowniczek urodził się w 1901 w Strachominie jako syn Jana i Marianny z Rezwów. W okresie II Rzeczypospolitej był zawodowym żołnierzem Wojska Polskiego. W 1926 był kapralem w 36 Pułku Piechoty. W tym roku w szeregach jednostki uczestniczył w walkach w zamachu majowym po stronie zwolenników marszałka Piłsudskiego, w czasie których został ranny. Po wybuchu II wojny światowej w kampanii wrześniowej walczył w stopniu sierżanta w szeregach macierzystego 36 Pułku Piechoty Legii Akademickiej. Po kapitulacji twierdzy Modlin 28 września 1939 dostał się do niemieckiej niewoli. Zbiegł, po czym próbował przedrzeć się na Węgry. W styczniu zatrzymał się w należącym do rodziny Orawców (mieszkała tam m.in. Aniela Orawiec-Stapińska) pensjonacie \"Marluan\" w Poroninie stanowiącym punkt przerzutowy Związku Walki Zbrojnej, gdzie wkrótce został aresztowany przez Gestapo, a wraz z nim Helena i Bronisław Orawcowie (w wyniku starań rodziny później uwolnieni).\nUwięzienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=972658", "fragment_id": "1022313/0", "subtitle": "", "title": "Franciszek Gajowniczek", "parentId": 972658.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1022313", "source": "wikipedia", "score": 0.8627538681030273}, "uuid": "b536513a-02f4-4876-bb68-445929731a81"}, {"page_content": "W 1789 r. wieś liczyła już 21 domów. W XIX w. znajdował się tu folwark. W drugiej połowie XIX w. powstała szkoła elementarna. W 1918 r. założono Ochotniczą Straż Pożarną. W 1959 r. powstało Koło Gospodyń Wiejskich. W 1970 r. wieś liczyła 299 mieszkańców, a w 2000 r. 237 mieszkańców. Przyrost naturalny w latach 1970-2000 wyniósł -20,7%. W 1988 r. we wsi było 65 domów, a w 2009 r. - 77 domów.\nUrodził się tu Franciszek Gajowniczek – sierżant Wojska Polskiego, więzień niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Swoje życie oddał za niego święty Maksymilian Maria Kolbe.\nWe wsi kręcono kilka scen do serialu telewizyjnego \"Ranczo\". Jednym z bywalców ławeczki w Wilkowyjach (czyli Jeruzalu) był Jan Japycz – aktor Leon Niemczyk zmarły w 2006 w trakcie realizacji serialu. Na jego cześć bohaterowie dzieła remontują gminny budynek z przeznaczeniem na restaurację \"U Japycza\", którą była w rzeczywistości remiza strażacka w Strachominie.\nEtymologia.\nNazwa, według miejscowej tradycji, pochodzi od rady udzielanej podróżnym kierującym się w te strony: „\"miń strach, a będziesz bezpieczny\"”, czyli miń straszne miejsce. To straszne miejsce wiązało się z trudną przeprawą przez rozlewiska rzeki Świder. Analiza źródeł dowodzi, że nazwa Strachomin pochodzi od staropolskiego imienia[] Strachomir lub podobnego. Być może też założycielem osady był ktoś, kto posturą i wyglądem wzbudzał wśród ludzi strach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=382971", "fragment_id": "75058/1", "subtitle": "", "title": "Strachomin", "parentId": 382971.0, "start_index": 1581.0, "source": "wikipedia", "document_id": "75058", "score": 0.23162274062633514}, "uuid": "26b499fd-3551-484b-976b-7ef4fc10849c"}, {"page_content": "Kazimierz Piechowski (ur. 3 października 1919 w Rajkowach, zm. 15 grudnia 2017 w Gdańsku) – polski żołnierz, więzień i uciekinier z niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau, żołnierz AK, absolwent Politechniki Gdańskiej, w okresie stalinowskim prześladowany oraz torturowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego i skazany sądownie.\nŻyciorys.\nPochodził z rodu szlacheckiego Piechowskich herbu Leliwa z Piechowic pod Kościerzyną, szeroko rozgałęzionego na całym Pomorzu, w Polsce, Niemczech, USA i innych krajach. Był synem Franciszka i Marty z domu Czaplewskiej. Od najmłodszych lat był związany z Tczewem, gdzie przed wojną był działaczem Związku Harcerstwa Polskiego. Z zawodu był ślusarzem.\nII wojna światowa.\nPo wybuchu II wojny światowej w listopadzie 1939 wraz z kolegą z drużyny harcerskiej Alfonsem „Alkiem” Kiprowskim (ur. 1921) próbował zbiec na Węgry, aby stamtąd przedostać się do Francji, gdzie tworzone było wojsko polskie. Obaj zostali schwytani przez patrol niemiecki w pobliżu granicy, aresztowani i torturowani. Byli osadzeni w areszcie w Baligrodzie, następnie w więzieniu w Sanoku (od 18 listopada 1939 do 12 marca 1940), w więzieniu przy Montelupich w Krakowie oraz w Nowym Wiśniczu. Stamtąd 20 czerwca zostali przeniesieni do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau wraz z drugim transportem więźniów od czasu jego utworzenia. Piechowski otrzymał numer obozowy 918. Uczestniczył w apelu, podczas którego o. Maksymilian Kolbe ofiarował swoje życie za życie Franciszka Gajowniczka.\nUcieczka z Auschwitz-Birkenau.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482598", "fragment_id": "1564125/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Piechowski", "parentId": 482598.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1564125", "score": 0.21988414227962494}, "uuid": "c7fc179e-9bc3-46bd-8d89-827c474a6c13"}, {"page_content": "Aniela Gut-Stapińska z domu Orawiec (ur. 1898 w Poroninie, zm. 1954 w Zakopanem) – działaczka kulturalna, poetka, nowelistka i folklorystka podhalańska.\nPochodziła z rodu Orawców, jednego z najstarszych i najbardziej zasłużonych w Poroninie. Była córką Jakuba ps. „Dewaj” i pochodzącej z Zakopanego Bronisławy, z domu Łukaszczyk. Miała sześcioro rodzeństwa: Helenę, Marię, Ludwikę, bliźniaki Bronisława i Bronisławę oraz Franciszka (pułkownik, dowódca 2. Pułku Strzelców Podhalańskich, zamordowany Katyniu w 1940). Jej kuzynem był Franciszek Łukaszczyk). Podobnie jak reszta rodzeństwa, otrzymała od ojca dom, pensjonat nazwany \"Marluan\" od imion jego córek (Aniela zamieszkała w nim z siostrą Anielą). W czasie II wojny światowej pensjonat stanowił punkt przerzutowy Związku Walki Zbrojnej; od stycznia 1940 ukrywał się w nim żołnierz, Franciszek Gajowniczek, który wkrótce został aresztowany przez gestapo, a wraz z nim ciotka Bronisławy Helena i ojciec Bronisław (w wyniku starań rodziny później uwolnieni, zaś Gajowniczek trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie w sierpniu 1941 oddał za niego życie święty Maksymilian Maria Kolbe).\nJej pierwszym mężem był malarz Władysław Stapiński (1897–1943). W 1945 wyszła za mąż za prawnika Jana Guta, z którym wspólnie działali w konspiracji podczas okupacji. Po wojnie adoptowała osieroconego syna swojego brata Franciszka, Jerzego, późniejszego reżysera filmów dokumentalnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1297792", "fragment_id": "1150693/0", "subtitle": "", "title": "Aniela Gut-Stapińska", "parentId": 1297792.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1150693", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "2759b532-09a8-4f56-9260-4b13df880cf9"}, {"page_content": "Został osadzony w zakopiańskim Palace, a następnie w więzieniu w Tarnowie. Od 8 września 1940 do 25 października 1944 był więźniem obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (numer obozowy 5659). W okresie trwających prac żniwnych 29 lipca 1941 zbiegł jeden z więźniów z bloku nr 14, na którym przebywał Gajowniczek. Jako represję za ucieczkę więźnia władze obozu zarządziły tzw. wybiórkę – wskazanie dziesięciu osadzonych z tego samego bloku na śmierć. Jednym z wybranych do celi głodowej został Gajowniczek. Wówczas za niego zgłosił się zakonnik franciszkański o. Maksymilian Maria Kolbe, co zaakceptował SS-Lagerführer Karl Fritzsch. Świadkami tego zdarzenia byli Michał Micherdziński oraz Kazimierz Piechowski.\nLata późniejsze.\n10 października 1982 uczestniczył w kanonizacji Maksymiliana Marii Kolbego, której dokonał w Rzymie papież Jan Paweł II. Zmarł śmiercią naturalną w Brzegu. Został pochowany na cmentarzu zakonnym w Niepokalanowie.\nRodzina.\nFranciszek Gajowniczek był żonaty. Miał dwóch synów: starszego Bogdana i młodszego Janusza (według innego źródła Juliusz). Bogdan brał udział w powstaniu warszawskim, otrzymał Krzyż Walecznych. Obaj synowie ponieśli śmierć 17 stycznia 1945 w trakcie bombardowania Rawy Mazowieckiej podczas nadejścia frontu wschodniego. W latach powojennych zamieszkiwał w Brzegu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=972658", "fragment_id": "1022313/1", "subtitle": "", "title": "Franciszek Gajowniczek", "parentId": 972658.0, "start_index": 1355.0, "document_id": "1022313", "source": "wikipedia", "score": 0.2997918128967285}, "uuid": "a535bbec-2cb4-4dbe-9178-b741755f59dc"}, {"page_content": "Bronisława Orawiec-Löffler (ur. 16 lutego 1929 w Poroninie, zm. 10 kwietnia 2010 w Smoleńsku) – polska stomatolog, działaczka społeczna.\nŻyciorys.\nBronisława Orawiec-Löffler mieszkała w rodzinnym Poroninie. Córka Bronisława Orawca i Heleny z domu Stachoń. Rodzina Orawców była zasłużona dla Poronina. Rodzice Bronisławy byli zaangażowani w ruch oporu. Ukrywali ludzi poszukiwanych przez gestapo oraz pomagali w organizacji przerzutu osób przez granicę, za co byli więzieni. W czasie II wojny światowej w domu Orawców w Poroninie, stanowiącego punkt przerzutowy Związku Walki Zbrojnej (pensjonat \"Marluan\", wybudowany przez dziadka Bronisławy, Jakuba, nazwany od imion jego córek Marii, Anieli i Ludwiki) od stycznia 1940 ukrywał się żołnierz, Franciszek Gajowniczek, który wkrótce został aresztowany przez gestapo, a wraz z nim ciotka Bronisławy Helena i ojciec Bronisław (w wyniku starań rodziny później uwolnieni, zaś Gajowniczek trafił do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie w sierpniu 1941 oddał za niego życie święty Maksymilian Maria Kolbe).\nW latach 1947–1952 studiowała na Wydziale Stomatologii Akademii Medycznej w Krakowie. W latach 1953–1989 pracowała w swoim zawodzie w Nowym Targu (była kierownikiem protetyki, gdzie m.in. jako jedyna w regionie wykonywała odlewy woskowe z przeznaczeniem dla miejscowych hokeistów Podhala), Bukowinie Tatrzańskiej, Poroninie, a następnie w Zakopanem. Była aktywna społecznie. Wielokrotnie zasiadała w zarządzie Związku Podhalan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1962219", "fragment_id": "398257/0", "subtitle": "", "title": "Bronisława Orawiec-Löffler", "document_id": "398257", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1962219.0, "score": 0.2817780673503876}, "uuid": "48e27e81-3d48-43a7-bbf7-1f0cfc082acf"}, {"page_content": "Podczas apelu w obozie 29 lipca 1941, który prowadził kierownik obozu Karl Fritzsch dobrowolnie wybrał śmierć głodową w zamian za skazanego współwięźnia Franciszka Gajowniczka (nr obozowy 5659), który był w grupie 10 więźniów skazanych na śmierć, za ucieczkę z obozu (blok 14A) jednego z więźniów. Po wojnie Franciszek Gajowniczek wobec świadków Franciszka Mazurkiewicza i Brata Ferdynanda Marii Kasza w Brzegu tak opisał to zdarzenie:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18802", "fragment_id": "182054/8", "subtitle": "", "title": "Maksymilian Maria Kolbe", "source": "wikipedia", "start_index": 12208.0, "document_id": "182054", "parentId": 18802.0, "score": 0.5180327296257019}, "uuid": "f6b5fa1d-f8eb-41c9-ad19-18fb6d53857f"}, {"page_content": "Papież wyraził zgodę na jego beatyfikację, jako wyznawcy, która odbyła się w Rzymie, w bazylice św. Piotra podczas uroczystej mszy świętej 17 października 1971, której przewodniczył papież Paweł VI. W homilii Paweł VI powiedział m.in.:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Kto z nas nie pamięta niezrównanego faktu? „Jestem kapłanem katolickim” mówi ojciec Kolbe ofiarując siebie na śmierć i na jaką śmierć! dla ratowania życia skazanego w mściwym odwecie, nieznanego mu towarzysza niedoli. Był to wielki moment: ofiara została przyjęta. Zrodziła się ona z serca nawykłego do wyrzeczeń, jakby w naturalnym odruchu posługi kapłańskiej.\"\nPaweł VI\nNa jego beatyfikację przybyło około 150 tysięcy osób, w tym około 6 tysięcy Polaków, z polską delegacją, której przewodniczył prymas Polski kard. Stefan Wyszyński. Obecny był m.in. kard. Karol Wojtyła, późniejszy papież oraz Franciszek Gajowniczek ocalony przez o. Maksymiliana Kolbego więzień.\nObraz z jego wizerunkiem, który w dniu beatyfikacji znajdował się w glorii Berniniego w bazylice św. Piotra, znajduje się obecnie w głównym ołtarzu pabianickiego sanktuarium św. Maksymiliana Kolbego. Kolbe był pierwszym Polakiem beatyfikowanym po II wojnie światowej.\nKanonizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18802", "fragment_id": "182054/16", "subtitle": "", "title": "Maksymilian Maria Kolbe", "document_id": "182054", "start_index": 19802.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18802.0, "score": 0.09429867565631866}, "uuid": "7d45bf44-bfd8-480d-bdae-6f3f71f8f996"}, {"page_content": "Zgodnie z procedurą postępowania kanonizacyjnego jako wyznawcy do jego kanonizacji potrzebne było stwierdzenie dwóch nowych cudownych uzdrowień za jego wstawiennictwem. Konferencja Episkopatu Polski i Konferencja Episkopatu Niemiec wystosowały prośby do Stolicy Apostolskiej o przyśpieszenie procesu jego kanonizacji. Zastanawiano się wówczas: czy istnieje możliwość zmiany procedury kanonizacyjnej, tak by był ogłoszonym świętym jako męczennik. Postulatorem generalnym procesu kanonizacyjnego został mianowany o. Ambrogio Sanna OFMConv. W 1981 i 1982 odbyły się w Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych posiedzenia w tej sprawie.\n19 stycznia 1982 Kongregacja ta ogłosiła dekret, który stwierdził, że papież Jan Paweł II udzielił dyspensy od przepisu kanonu 2138 § 1 Kodeksu prawa kanonicznego, czyli można przystąpić do jego kanonizacji bez wymagania dwóch nowych zatwierdzonych cudów za jego wstawiennictwem. W marcu 1982 Jan Paweł II zdecydował – po zasięgnięciu opinii Kongregacji Spraw Kanonizacyjnych – o jego kanonizacji jako męczennika, wyznaczając ją na 10 października 1982. Uroczystej mszy kanonizacyjnej na placu Świętego Piotra w Rzymie przewodniczył Jan Paweł II, który w homilii powiedział m.in.:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Ojciec Maksymilian Kolbe, więzień obozowy, upomniał się w obozie śmierci o prawo do życia niewinnego człowieka – jednego z milionów. Ten człowiek (Franciszek Gajowniczek) żyje po dzień dzisiejszy, i jest wśród nas obecny. Ojciec Kolbe upomniał się o prawo do życia, wyrażając gotowość pójścia na śmierć w jego zastępstwie, ponieważ tamten był ojcem rodziny i jego życie potrzebne było najbliższym. Ojciec Maksymilian Maria Kolbe potwierdził w ten sposób prawo Stwórcy do życia niewinnego człowieka, dał świadectwo Chrystusowi i miłości.\"\nJan Paweł II\nRelikwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18802", "fragment_id": "182054/17", "subtitle": "", "title": "Maksymilian Maria Kolbe", "document_id": "182054", "start_index": 21043.0, "parentId": 18802.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1576492190361023}, "uuid": "281f108b-5135-4279-a246-5a08f59cfb24"}, {"page_content": "Parafia pw. Świętego Maksymiliana Marii Kolbego w Pabianicach – parafia rzymskokatolicka znajdująca się w archidiecezji łódzkiej w dekanacie pabianickim. Erygowana 6 lipca 1981 r. przez biskupa Józefa Rozwadowskiego. Liczy około 17 700 mieszkańców. Kościół parafialny św. Maksymiliana mieści się przy ulicy Jana Pawła II 46.\nHistoria.\nKamień węgielny pod budowę kościoła poświęcił papież Jan Paweł II 13 maja 1981 r. tuż przed zamachem na jego życie. Świątynia stała się wotum dziękczynnym za ocalenie życia papieża.\nDwupoziomowy kościół w stylu modernistycznym zaprojektowali architekci Mirosław Rybak, Andrzej Pietkiewicz, Janusz Frey i Wacław Sawicki. Budynek ma konstrukcję szkieletową, murowo-żelbetową. Prace budowlane trwały od września 1982 r. do września 1994 r. Akt erekcyjny został wmurowany 31 maja 1992 r. Poświęcenia świątyni dokonał abp Władysław Ziółek 2 maja 1993 r. 14 sierpnia 1993 r. z Niepokalanowa uroczyście sprowadzono relikwie św. Maksymiliana.\nKonsekracja kościoła miała miejsce 25 września 1994 r. (w roku 100-lecia urodzin św. Maksymiliana). Uroczystość odbyła się pod przewodnictwem prymasa Polski kard. Józefa Glempa, z udziałem prezydenta RP Lecha Wałęsy, Episkopatu, duchowieństwa, premiera, marszałków Sejmu i Senatu RP, rektorów wyższych uczelni i licznych dostojnych gości z zagranicy i kraju, ocalonego przez o. Maksymiliana Franciszka Gajowniczka oraz tysięcy wiernych.\n30 grudnia 2001 r. Metropolita łódzki abp Władysław Ziółek podniósł świątynię do rangi Sanktuarium świętego Maksymiliana Marii Kolbego, a tym samym jej proboszcza mianował kustoszem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1846519", "fragment_id": "862893/0", "subtitle": "", "title": "Parafia Świętego Maksymiliana Marii Kolbego w Pabianicach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "862893", "parentId": 1846519.0, "score": 0.0487118735909462}, "uuid": "378b429a-9def-4a91-867b-f288846c5514"}]}
{"id": "q_77", "question": "Czy tzw. getta ławkowe miały miejsce w szkołach średnich, czy na uczelniach wyższych?", "answer": [{"page_content": "Getto ławkowe – forma dyskryminacji Żydów wprowadzona na polskich uczelniach w latach 30. XX wieku pod wpływem endeckich nacjonalistycznych organizacji młodzieżowych (m.in. Młodzieży Wszechpolskiej i ONR). Polegała na wydzieleniu części sali lekcyjnej lub wykładowej i przeznaczeniu jej dla studentów pochodzenia żydowskiego, którzy nie mieli prawa dowolnego wybierania miejsc. Getta ławkowe były jednym z przejawów pogarszających się stosunków polsko-żydowskich i nasilającego się antysemityzmu w środowiskach akademickich.\n1935–1937: pierwsze getta ławkowe.\nW 1922 polskie studenckie organizacje nacjonalistyczne wysunęły hasło \"numerus clausus\", postulując zmniejszenie liczby studentów żydowskich do 11%. W 1931 w trakcie zamieszek antyżydowskich zginął student, Polak, Stanisław Wacławski. Wtedy wysunięto hasło \"numerus nullus\" – uczelnie polskie bez Żydów. Oficjalny postulat stosowania gett ławkowych został wysunięty w 1933.\nJako pierwsze w Polsce getto ławkowe wprowadziły, podejmując w grudniu 1935 stosowne uchwały, wydziały inżynieryjny i mechaniczny Politechniki Lwowskiej. Ten rodzaj dyskryminacji studentów wzbudził protesty wielu polskich uczonych (m.in. Marcelego Handelsmana, Stanisława Ossowskiego, Tadeusza Kotarbińskiego, Stanisława Kulczyńskiego, Mieczysława Michałowicza, Adama Vetulaniego, Józefa Chałasińskiego, Marii Ossowskiej, Jana Stanisława Bystronia, Jana Dembowskiego, Władysława Witwickiego, Konstantego Zakrzewskiego, Seweryna Wysłoucha, Tadeusza Manteuffela i Natalii Gąsiorowskiej). Więcej profesorów otwarcie poparło jednak wprowadzenie gett ławkowych. Rektorzy uniwersytetów: Wileńskiego i Lwowskiego Władysław Jakowicki i Stanisław Kulczyński podali się do dymisji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319884", "fragment_id": "1438564/0", "subtitle": "", "title": "Getto ławkowe", "parentId": 319884.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1438564", "source": "wikipedia", "score": 0.8385612964630127}, "uuid": "04c6b13f-c679-4c93-a116-ab60c64ab680"}, {"page_content": "Zajścia związane z wprowadzaniem gett dezorganizowały naukę. Często kończyły się obrażeniami wśród ich uczestników, zwłaszcza Żydów. Dochodziło także do wypadków śmiertelnych. Zajścia organizowane przez polską nacjonalistyczną młodzież, działającą pod wpływem endecji i narodowych radykałów, miały miejsce niemal we wszystkich polskich miastach uniwersyteckich – Krakowie, Warszawie, Wilnie i Lwowie. Od 1931 r. w listopadzie, w rocznicę śmierci Wacławskiego na uczelniach organizowano zamieszki antyżydowskie, tzw. manewry jesienne. Na Uniwersytecie Jagiellońskim podjęto próbę wprowadzania getta ławkowego w listopadzie 1932. Wtedy to odbyła się msza w intencji tragicznie zmarłego podczas antysemickich zajść w Wilnie Stanisława Wacławskiego. Po jej zakończeniu doszło do zamieszek i usuwania siłą żydowskich studentów z sal wykładowych.\n1937–1939: zaostrzanie sytuacji.\nZgoda ministerstwa na getta ławkowe i inne przejawy postępującego antysemityzmu.\nW październiku 1937 minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego Wojciech Świętosławski wydał zgodę na wprowadzanie gett ławkowych. Na uczelniach, które je wprowadziły, studenci żydowscy siedzieli zwykle w salach i audytoriach po lewej, patrząc od strony katedry, a studenci chrześcijańscy po prawej stronie (odpowiednio: nieparzystej i parzystej). Natomiast w praktyce niemożliwe było rozdzielanie studentów w małych salach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319884", "fragment_id": "1438564/1", "subtitle": "", "title": "Getto ławkowe", "parentId": 319884.0, "start_index": 1706.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1438564", "score": 0.9677908420562744}, "uuid": "be5f8249-a051-45ae-baf7-5bcf590ff9bc"}, {"page_content": "Dyskusja w latach 30. na temat szkolnictwa wyższego była związana z przyczynami społecznymi i nie była wynikiem bezmyślnej dyskryminacji[]. Jednak pod presją nacjonalistycznych organizacji (m.in. ONR, Ruch Narodowo-Radykalny Falanga, Obóz Narodowo-Radykalny ABC, Młodzież Wszechpolska, Sekcja Młodych Stronnictwa Narodowego, Polska Partia Narodowo-Socjalistyczna, Partia Narodowych Socjalistów, Narodowo-Socjalistyczna Partia Robotnicza), w wyniku szeregu napadów na żydowskich studentów i ich obrońców, w 1937 minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego Wojciech Świętosławski zezwolił na utworzenie przez rektorów na terenie uniwersytetów tzw. gett ławkowych zmuszając studentów żydowskich do zajmowania miejsc tylko w wyznaczonych miejscach sal wykładowych. Niektóre stowarzyszenia wprowadziły wzorowany na nazistowskim \"Arierparagraph\", tzw. „paragraf aryjski”, czyli zakaz przynależności dla nie-chrześcijan.\n\"Numerus clausus\", getto ławkowe i zajścia antysemickie na uczelniach były główną przyczyną zmniejszenia się odsetka studentów-Żydów z 21,5% w roku akademickim 1924/1925 do 10% w roku akademickim 1937/1938.\nDo najgorszych ekscesów doszło na Politechnice Lwowskiej, gdzie ONR-owskie bojówki organizowały „dni bez Żyda” i masakrowały i mordowały żydowskich studentów. I tak w 3/11/1938 pobito studenta politechniki Samuela Prowellera, zmarł 5/12/1938, 28/11/1938 zamordowano studenta farmacji Karola Zellermayera, a 24/5/1939 studenta politechniki Markusa Landesberga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14082", "fragment_id": "174187/22", "subtitle": "", "title": "Antysemityzm", "document_id": "174187", "start_index": 33356.0, "parentId": 14082.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6394513249397278}, "uuid": "d2a4d796-34f3-4ef6-8057-9b169d9c00c0"}, {"page_content": "Formą solidaryzowania się studentów-chrześcijan z ich żydowskimi kolegami było wspólne stanie w czasie zajęć. Popierający takie działania wykładowcy także prowadzili swoje zajęcia, stojąc. W grudniu 1937 roku sześćdziesięciu profesorów Uniwersytetu Poznańskiego, Warszawskiego i Wileńskiego opublikowało oświadczenie wyrażające sprzeciw wobec „wszelkich dążeń do ograniczenia praw ze względów wyznaniowych, narodowościowych, czy rasowych, zwłaszcza jeśli dotyczyć one mają studentów” jako protest przeciwko wprowadzeniu getta ławkowego. Z kolei inni czynnie uczestniczyli we wprowadzaniu gett ławkowych, m.in. odmawiając podpisywania indeksów studentom stojącym w czasie zajęć.\nNa Uniwersytecie Warszawskim w latach 30. studenci zrzeszeni w ONR bili Żydów oraz chrześcijan, chcących okazać im solidarność i zajmujących wraz z nimi miejsca w getcie ławkowym. Wśród poszkodowanych była m.in. Irena Sendlerowa. Do bójek członków ONR ze studentami żydowskimi, którzy nie zajmowali wyznaczonych im miejsc i stali w czasie wykładów, dochodziło także na Politechnice Warszawskiej, gdzie getto ławkowe wprowadzono na początku roku akademickiego 1937/1938, zarządzeniem rektora Józefa Zawadzkiego.\nPrzeciwko wprowadzaniu oddzielnych miejsc dla studentów żydowskich na wyższych uczelniach wielokrotnie protestowali posłowie żydowscy do Sejmu. Próbowali oni także interweniować w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego; m.in. w 1938 Emil Sommerstein zwrócił się o pomoc do ministerstwa w sprawie odmówienia przez Romana Rybarskiego podpisania indeksów studentom III roku Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, którzy słuchali jego wykładów na stojąco.\nUpamiętnienie na Uniwersytecie Warszawskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319884", "fragment_id": "1438564/3", "subtitle": "", "title": "Getto ławkowe", "document_id": "1438564", "start_index": 4624.0, "parentId": 319884.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7824138402938843}, "uuid": "4c13f95e-dfc1-4aaf-8c64-055465913f04"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Zamieszki we Lwowie (1929).\"\nOd czasu „klocjady” postępował proces radykalizacji młodzieży endeckiej. Na uczelniach wyższych, w tym lwowskich, Młodzież Wszechpolska i powiązane z nią organizacje regularnie inicjowały akcje o charakterze antysemickim. Żądano najpierw wprowadzenia zasady \"numerus clausus\", później \"numerus nullus\". Żydów poddawano bojkotowi gospodarczemu i towarzyskiemu. Od grudnia 1931 roku zdominowany przez Wszechpolaków Lwowski Komitet Akademicki domagał się także wprowadzenia getta ławkowego. Na uczelniach nierzadko dochodziło do ekscesów i aktów przemocy. W maju 1932 roku ofiarą napaści stał się nawet były premier i profesor Politechniki Lwowskiej, Kazimierz Bartel.\nZamieszki w dniach 12–13 listopada.\n10 listopada 1932 roku przypadała pierwsza rocznica śmierci Stanisława Wacławskiego, studenta Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, który zginął uderzony kamieniem podczas starć ze studentami pochodzenia żydowskiego. Obóz narodowy postanowił ją wykorzystać jako pretekst do zorganizowania demonstracji o charakterze antysemickim.\n11 listopada w zakładzie kamieniarskim L. Tyrowicza władze skonfiskowały kamienną tablicę ku czci Wacławskiego, którą młodzież endecka planowała wmurować w ścianę II Domu Techników. Skonfiskowano także ulotki wydrukowane w Domu Akademickim. Tego dnia na ulicach miasta pojawili się studenci z przypiętymi zielonymi wstążkami, które symbolizowały bojkot Żydów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4733939", "fragment_id": "772097/1", "subtitle": "", "title": "Zamieszki we Lwowie (1932)", "parentId": 4733939.0, "start_index": 1811.0, "document_id": "772097", "source": "wikipedia", "score": 0.14087805151939392}, "uuid": "5a6e02ff-122d-4775-a318-86e77353779e"}, {"page_content": "W październiku 1937 zarządzenie porządkowe wprowadzające na tej uczelni getto ławkowe wydał rektor Uniwersytetu Warszawskiego Włodzimierz Antoniewicz. Studenci żydowscy zaczęli otrzymywać w indeksach stemple z napisem „Miejsce w ławkach nieparzystych”. Getta ławkowe wprowadziły także m.in. Politechnika Warszawska, Szkoła Główna Handlowa i Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego. Analogiczne zarządzenie na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie wydano w styczniu 1938. 7 stycznia 1938 wprowadził je prorektor Roman Longchamps de Bérier z dniem 12 stycznia 1938; przeciwko tej decyzji zaprotestowało 26 profesorów UJK.\nRównocześnie na niektórych uniwersytetach lub ich wydziałach wprowadzono ograniczenia procentowe liczby studentów pochodzenia żydowskiego znane jako \"numerus clausus\". Podjęto także próby ograniczenia liczby wykładowców akademickich pochodzenia żydowskiego; np. w lutym 1938 nadzwyczajne walne zebranie Zrzeszenia Asystentów Uniwersytetu Warszawskiego podjęło postanowienie niemianowania w przyszłości na stanowiska naukowe Żydów i osób pochodzenia żydowskiego oraz stopniowego zastępowania zatrudnionych na UW asystentów Żydów Polakami. W styczniu 1938 r. po uchwałach poszczególnych uczelni przyjął go Związek Stowarzyszeń Asystentów Państwowych Szkół Akademickich RP, a następnie zawodowych, takich jak np. Stowarzyszenia Architektów RP /1938 i Związku Lekarzy Państwa Polskiego /1937. Śladem tych uchwał poszły inne organizacje zawodowe. Zjawisko to otrzymało nazwę „paragraf aryjski”.\nPostawy sprzeciwu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319884", "fragment_id": "1438564/2", "subtitle": "", "title": "Getto ławkowe", "source": "wikipedia", "start_index": 3095.0, "document_id": "1438564", "parentId": 319884.0, "score": 0.45291104912757874}, "uuid": "788a4a12-4f7b-4cec-a976-7d2a6c2110a5"}, {"page_content": "W listopadzie 1932 r. doszło we Lwowie do gwałtownych zamieszek antyżydowskich. Poszkodowanych zostało kilkaset osób. W grudniu 1935 r., jako pierwsze w kraju, władze Politechniki Lwowskiej wprowadziły na wydziałach inżynierii i mechanicznym tzw. getto ławkowe, czyli oddzielne miejsce siedzenia dla studentów chrześcijan i Żydów.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nWydałem zarządzenie w sprawie podziału w audytorium miejsc na trzy kategorie: na parzyste przeznaczone dla studentów Polaków, na nieparzyste dla studentów Żydów oraz na nienumerowane, które może zajmować każdy bez wyjątku student. Celem (...) było zapobieżenie dotychczasowym niepokojom, wypływającym z niemal powszechnego pragnienia studentów Polaków do siedzenie oddzielnie od studentów Żydów, którzy dobrowolnie na to nie chcieli się zgodzić\nWłodzimierz Antoniewicz – rektor Uniwersytetu Warszawskiego w sprawozdaniu za rok 1937/38\nW drugiej połowie lat 30. w Zamościu rozpoczęła się akcja antyżydowska. Kierował nią gen. Bruno Olbrycht – dowódca 3 Dywizji Piechoty Legionów i prezes Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich. Do akcji wciągnięto całe wojsko i znaczną część społeczności cywilnej miasta. Wojskowym rozkazem ogłoszono bojkot sklepów żydowskich. Młodzież gimnazjalna organizowała pikiety przed sklepami żydowskimi, nie dopuszczając do nich klientów. Generał w związku ze swą walką z mniejszością żydowską oraz patronatem nad miejscowych harcerstwem zyskał dużą popularność w mieście i otrzymał honorowe obywatelstwo Zamościa.\nW pierwszej połowie 1936 r. doszło do ekscesów, pogromu, o podłożu antysemickim w Mińsku Mazowieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1298", "fragment_id": "169220/24", "subtitle": "", "title": "II Rzeczpospolita", "source": "wikipedia", "start_index": 36783.0, "document_id": "169220", "parentId": 1298.0, "score": 0.3002670407295227}, "uuid": "0b02c44e-7742-4356-9b20-870f47991e43"}, {"page_content": "Jesienią 1915 gen. Hans von Beseler utworzył polskojęzyczny Uniwersytet Warszawski i nadał mu statut. Wtedy też na uczelnię przyjęto w charakterze studentek pierwsze kobiety. W 1920 utworzono Wydział Teologii Ewangelickiej. Na początku lat trzydziestych XX w. uniwersytet stał się największą polską uczelnią – pracowało tam 250 profesorów i docentów, a naukę pobierało 10 000 studentów.\nPo śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 Senat UW zmienił nazwę uczelni na Uniwersytet Józefa Piłsudskiego w Warszawie.\nW listopadzie 1936 roku studenci kierowani przez Młodzież Wszechpolską urządzili blokadę gmachów uniwersyteckich, domagając się obniżki opłat za naukę i getta ławkowego dla Żydów. W październiku 1937 roku rektor Włodzimierz Antoniewicz wydał zarządzenie porządkowe wprowadzające na uczelni getto ławkowe, tj. obowiązek zajmowania przez studentów pochodzenia żydowskiego wyznaczonych miejsc w salach wykładowych. Było to jedno z pierwszych gett ławkowych w Polsce. W roku akademickim 1938/39 nie przyjmowano Żydów na wydziały farmacji i weterynarii.\nOkres II wojny światowej.\nW trakcie okupacji polskie uczelnie były zamknięte. Zbiory i wyposażenie wielu pracowni UW zostały wywiezione do Niemiec, a budynki uniwersytetu przekształcono częściowo w koszary żandarmerii. Pomimo zakazów okupanta i groźby kary śmierci wielu wykładowców prowadziło zajęcia ze studentami w mieszkaniach prywatnych. W ten sposób powstała rozbudowana struktura tajnego nauczania, stanowiąca część polskiego ruchu oporu. W 1944 roku w zajęciach uczestniczyło ok. 300 pracowników naukowych i 3500 studentów.\nTajne kształcenie na Wydziale Lekarskim UW realizowano w Prywatnej Szkole Zawodowej dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego dr Jana Zaorskiego.\nWiększość studentów była jednocześnie żołnierzami podziemia. W czasie wojny zginęło 63 profesorów UW. Infrastruktura uczelni uległa zniszczeniu w 60%, a zbiory w 70–80%.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6483", "fragment_id": "177233/3", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Warszawski", "source": "wikipedia", "start_index": 5027.0, "document_id": "177233", "parentId": 6483.0, "score": 0.27915051579475403}, "uuid": "6ea304ed-eb4e-4785-aaa2-d8983e236108"}, {"page_content": "W 2008 roku \"Sztuka czy Naród?\" została uhonorowana nagrodą Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek w dziedzinie eseju.\n\"Miejsce nieparzyste\".\n\"Miejsce nieparzyste\" to cykl prac Elżbiety Janickiej z lat 2003-2004, na który składa się sześć wielkoformatowych fotografii czarno-białych oraz trzynaście ponad jednominutowych nagrań dźwiękowych, eksponowanych w zupełnie ciemnym pomieszczeniu jako \"komora dźwiękowa\". Kolejne fotografie na pierwszy rzut oka wydają się być pustymi, białymi kwadratami obramowanymi brzegiem kliszy fotograficznej wyprodukowanej przez firmę AGFA. W rzeczywistości każda z prac jest rejestracją powietrza nad obozami zagłady. W ten sposób artystka ukazuje w doskonale wymowny sposób paradoks \"Niewyrażalności Shoah\", umieszczając jednocześnie samą zagładę w continuum europejskiego antysemityzmu – tytuł \"Miejsce nieparzyste\" odnosi się do getta ławkowego wprowadzonego na polskich wyższych uczelniach w roku 1937 za zgodą rządu II RP; pieczątkę z napisem \"miejsce w ławkach nieparzystych\" wbijano do indeksów studentom pochodzenia żydowskiego. Janicka posługuje się metaforą powietrzną w sposób odkrywający ukryte związki między antysemityzmem a Shoah. \nW eseju \"Hortus Judeorum\" będącym komentarzem do cyklu \"Miejsce nieparzyste\" rozwija tę metaforę, z jednej strony opisując powietrze jako przestrzeń, w której krążą popioły z pieców krematoryjnych czy pogorzelisk z miejsc pogromów, jednocześnie zaś przesyconą niewidzialnym antysemityzmem, nienawiścią wchłanianą tak łatwo, jakby się nią oddychało. Pozorna pustka białych wnętrz kolejnych ogniw cyklu jest więc w rzeczywistości wypełniona sprzecznymi treściami: niemożnością zasymilowania krańcowej przemocy, jaką była Zagłada, a jednocześnie obecnością przemocy pozostającej w stanie potencjalnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1007855", "fragment_id": "1342294/1", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Janicka", "document_id": "1342294", "start_index": 1854.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1007855.0, "score": 0.19750913977622986}, "uuid": "ddd36a7f-12fe-4484-9857-c9d09136ccee"}, {"page_content": "5 października 2018 roku na UW odbyły się pierwsze obchody upamiętniające ofiary getta ławkowego. Oddolnie zorganizował je Studencki Komitet Antyfaszystowski przy wsparciu kilku instytucji, apelując jednocześnie o przerwanie milczenia na temat czarnej karty w historii uniwersytetu i wmurowanie tablicy pamiątkowej. Komitet zorganizował także list poparcia pod inicjatywą upamiętnienia, pod którym podpisali się m.in. Olga Tokarczuk, Marian Turski, Barbara Engelking i Andrzej Leder. 1 marca 2023 Senat Uniwersytetu Warszawskiego podjął uchwałę w sprawie tablicy upamiętniającej ofiary getta ławkowego. W dniach 22-23 listopada 2022 r. w Sali Kolumnowej na Wydziale Historii odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Getto ławkowe. Struktury wykluczenia na uczelniach międzywojennej Polski w kontekście środkowoeuropejskim”. 22 maja 2023 roku odsłonięto tablicę na wschodnim murze tarasu pałacu Uruskich, w kampusie Głównym UW.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319884", "fragment_id": "1438564/4", "subtitle": "", "title": "Getto ławkowe", "source": "wikipedia", "start_index": 6332.0, "parentId": 319884.0, "document_id": "1438564", "score": 0.2461656630039215}, "uuid": "6ab89b84-32d4-4471-b365-47226cf272d6"}]}
{"id": "q_78", "question": "Jak brzmiała pełna nazwa konspiracyjnej organizacji posługującej się skrótem WIN, utworzonej w 1945 r. w Polsce?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „WiN”. Zobacz też: Organizacja Wolność i Niepodległość (WiN).\nZrzeszenie Wolność i Niezawisłość (używana była również forma „Wolność i Niepodległość” (WiN), właśc. Ruch Oporu bez Wojny i Dywersji „Wolność i Niezawisłość”) – polska cywilno-wojskowa organizacja konspiracyjna założona 2 września 1945 w Warszawie. Jej trzon stanowiły pozostałości rozwiązanej Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj. WiN przejęła jej strukturę organizacyjną, kadry, majątek, a także częściowo oddziały leśne. Dowódcy obszarów DSZ zostali prezesami obszarów WiN.\nGeneza.\nOrganizacja początkowo zamierzała środkami politycznymi nie dopuścić do zwycięstwa wyborczego komunistów w Polsce po II wojnie światowej. Członkowie WiN-u dopuszczali także możliwość zbrojnej samoobrony. Z czasem cywilny charakter organizacji uległ zmianie: powstały silne oddziały zbrojne zwłaszcza w obszarze centralnym, w okręgach białostockim, lubelskim i warszawskim. Dowódca obszaru centralnego nie wykonał rozkazu o rozwiązaniu oddziałów leśnych, uważając WiN za organizację wojskowo-polityczną. Jesienią 1945 część członków WiN posłuchała apelu pułkownika Jana Mazurkiewicza (ps. „Radosław”) i ujawniła się.\nW 1946 nowe kierownictwo WiN podporządkowało organizację rządowi emigracyjnemu i Naczelnemu Wodzowi PSZ na Zachodzie oraz ograniczyło wsparcie dla PSL. Od początku do końca rzeczywistego istnienia WiN organizacją kierowali byli oficerowie ZWZ-AK, zaś struktura organizacyjna w latach 1945–1947 (podział na obszary, okręgi, inspektoraty, obwody, rejony) została przejęta po AK i DSZ. WiN dzieliła się początkowo na 3 obszary: Zachodni z siedzibą w Poznaniu, Centralny z siedzibą w Warszawie i Południowy z siedzibą w Krakowie. Obszary były podzielone na kilkanaście okręgów. W 1946 istniały tylko 2 obszary – Centralny i Południowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165781", "fragment_id": "21496/0", "subtitle": "", "title": "Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość", "document_id": "21496", "start_index": 1.0, "parentId": 165781.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "27f93d39-5e52-49cb-b510-d12f5b645c88"}, {"page_content": "Organizacja Wolność i Niepodległość (WiN) – młodzieżowa organizacja konspiracyjna założona w Opolu w stanie wojennym 24 stycznia 1982 roku, po upływie kilku tygodni od jego rozpoczęcia, przez grupę młodzieży szkół ponadpodstawowych, działającą wcześniej w strukturach Niezależnej Federacji Młodzieży Szkolnej i Związku Młodzieży Demokratycznej (ZMD).\nGeneza.\nOrganizacja korzeniami sięga do inicjatyw wolnościowych młodzieży inspirowanej wolnościowym ruchem Solidarność z lata 1980. Wiosną 1981 Andrzej Wianecki, uczeń 3 klasy II Liceum Ogólnokształcącego w Opolu, zorganizował na jego terenie Uczniowski Komitet Odnowy Społecznej. Jednym z pierwszych członków UKOS został Andrzej Dżuła jeden z przyszłych założycieli WiN.\nNSZZ Solidarność regionu opolskiego wspierająca wolnościowe dążenia młodzieży szkół średnich, pomogła w zorganizowaniu w dniu 18 września 1981 spotkania integracyjnego opolskich środowisk uczniowskich. W rezultacie tego spotkania 10 października 1981 uczniowie powołali komitet założycielski Niezależnej Federacji Młodzieży Szkolnej regionu Opolskiego złożony z przedstawicieli szkół średnich z Opola, Nysy, Otmuchowa, Kluczborka, Grodkowa, Kędzierzyna-Koźla i Głubczyc. 24 października 1981 założyciele wydali pierwszy z czterech numerów gazetki pod nazwą „Federatka”. 30 października 1981 roku odbył się pierwszy zjazd NFMSz regionu Opolskiego na którym wybrano czteroosobowy zarząd organizacji:\nNa kolejnym spotkaniu, 6 listopada 1981, wybrano komitet redakcyjny „Federatki”. W dniach 14–15 listopada 1981 delegaci z Opolskiego brali udział w krajowym zjeździe NFMSz w Warszawie. Ostatni, czwarty numer „Federatki” został wydrukowany 11 grudnia 1981, na dwa dni przed wprowadzeniem stanu wojennego. W NFMSz poznali się przyszli WiN-owcy: Tadeusz Lakwa i Jacek Wilk oraz członkowie komitetu redakcyjnego „Federatki”: Jerzy Golczuk i Marek Torchała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5195687", "fragment_id": "1058988/0", "subtitle": "", "title": "Organizacja Wolność i Niepodległość", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5195687.0, "document_id": "1058988", "score": 0.20909734070301056}, "uuid": "b240a15a-02af-4564-be26-151b62c62a3e"}, {"page_content": "We wrześniu 1945 roku powstała nowa, zrzeszająca środowisko akowskie organizacja WiN. Major „Bruzda” wraz z podległym mu inspektoratem znalazł się w WiN, zmieniając przy tym pseudonim na „Tabor”. Za działalność w ramach AK i AKO został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.\n22 lutego 1947 roku Sejm uchwalił ustawę o amnestii, umożliwiającą złożenie broni przez podziemie. Major „Bruzda” ujawnił się 25 marca 1947 roku. Z podległego mu terenu ujawniło się około 2300 członków WiN.\nŻycie cywilne.\nPo ujawnieniu Jan Tabortowski wyjechał do Warszawy i tam próbował rozpocząć swoje życie na nowo. Jego próba powrotu do służby wojskowej zakończyła się niepowodzeniem, Tabortowski pracował w kilku instytucjach, mieszkał w pokojach sublokatorskich, a jesienią 1947 rozpoczął studia w Szkole Głównej Handlowej.\nW Warszawie osiedliło się kilka innych osób z dawnego „Obwodu Białystok” i Jan Tabortowski utrzymywał z nimi kontakty. Pod koniec 1948 roku przyjechał do Warszawy Stanisław Cieślewski „Lipiec”, który został wkrótce zatrzymany przez UB i przesłuchiwany kilka dni. Wtedy też Jan Tabortowski uzyskał potwierdzenie, że był obserwowany przez UB.\nPowrót do podziemia.\nZagrożeni aresztowaniem „Lipiec” i „Bruzda” zeszli ponownie do podziemia w kwietniu 1950 roku. Ukrywali się u dawnych podkomendnych, a latem 1950 roku wybudowali obóz na bagnach biebrzańskich. Rozpoczęli gromadzenie przechowanej po ujawnieniu broni. Zaopatrzenie i informacje dostarczali im dawni żołnierze. Dołączali się do nich inni ukrywający się, jednak żaden z nich nie pozostał z nimi na stałe.\nW listopadzie 1950 roku dwaj funkcjonariusze UB dotarli do obozu „Bruzdy”, ale zostali zlikwidowani.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=437199", "fragment_id": "53341/7", "subtitle": "", "title": "Jan Tabortowski", "document_id": "53341", "start_index": 9512.0, "source": "wikipedia", "parentId": 437199.0, "score": 0.16193145513534546}, "uuid": "79dab66c-dd0d-465a-ac94-089b984d4daf"}, {"page_content": "Od lutego 1945 Rzepce powierzono dowództwo nad Inspektoratem AK Mielec z poleceniem przeorganizowania go w komórkę organizacji „NIE”. Już w marcu 1945 musiał on przenieść się na Śląsk – do Katowic, później do Zabrza. Tam, pod zmienionymi nazwiskami – Józef Sieniawski i Bogusław Zosik – kontynuował opór w ścisłej współpracy z Łukaszem Cieplińskim. Od czerwca 1945 z ramienia DSZ organizował przerzut na ziemie zachodnie byłych akowców zagrożonych aresztowaniem w rejonie Rzeszowa. Jesienią 1945 ujawnił się (wypełniając apel „Radosława”) i podjął, przerwane przed wojną, studia prawnicze. Działał w tworzących się strukturach Zrzeszenia „WiN”. Organizował siatki wywiadu, przygotowywał raporty o życiu politycznym i nastrojach społecznych w kraju.\nOstatni, IV Zarząd Główny WiN-u został odtworzony w styczniu 1947 przez bojowników podziemia z rejonu Rzeszowa. Prezesem zarządu został ppłk Łukasz Ciepliński. W jego skład weszli: mjr Adam Lazarowicz, mjr Mieczysław Kawalec, kpt. Franciszek Błażej, por. Józef Rzepka, por. Karol Chmiel, por. Józef Batory. W tym czasie podziemie już prawie rozbito. Struktury WiN-u były szczątkowe. Jego aktywność ograniczała się głównie do działalności propagandowej. Urząd Bezpieczeństwa był coraz bliższy całkowitego rozpracowania konspiracyjnej opozycji. Na przełomie 1947/1948 członkowie IV Zarządu Głównego zostali aresztowani.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2263489", "fragment_id": "455030/2", "subtitle": "", "title": "Józef Rzepka (oficer)", "parentId": 2263489.0, "start_index": 2365.0, "document_id": "455030", "source": "wikipedia", "score": 0.1491418331861496}, "uuid": "03a0d0b4-3a44-4a6e-bf69-d05c816f9f82"}, {"page_content": "Od wiosny 1948 organizacja była w pełni kontrolowana przez MBP oraz NKWD przy pomocy przewerbowanych oficerów WiN i AK tzw. V Komendy WiN, kryptonim „Muzeum”. Członkowie organizacji nie byli świadomi prowadzonej gry operacyjnej komunistycznych służb. Na czele „V Komendy” stanął niezidentyfikowany oficer AK o pseudonimie „Kos” – faktycznie trzej funkcjonariusze komunistycznych służb. Powołano także sztaby obszaru centralnego kryptonim „Zamek” i okręgu białostockiego WiN kryptonim „Bursa”. W ramach tzw. „Operacji Cezary” MBP oraz NKWD podjęło grę operacyjną z zachodnimi wywiadami – amerykańskim i brytyjskim: przyjmowano przesyłanych z Zachodu drogą lotniczą i morską agentów, pieniądze, sprzęt łączności (17 radiostacji). Na Zachód wysyłano fałszywe informacje oraz emisariuszy, kurierów, a także kandydatów na przeszkolenie wywiadowcze i dywersyjne.\nW październiku 1949, Tomasz Gołąb, członek Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, założył antykomunistyczną podziemną organizację Krajowa Armia Podziemna, która do 1952 działała na terenie Prudnika i jego okolic.\nZ CIA i SIS utrzymywano m.in. łączność radiową za pomocą przerzuconych do Polski agentów. Wywiady zachodnie liczyły, że WiN, oprócz prowadzenia w Polsce wywiadu wojskowego, posłuży po ewentualnym wybuchu III wojny światowej do dywersji na liniach komunikacyjnych i zniszczy najważniejsze zakłady przemysłowe – był to tzw. Plan „Wulkan”, organizacji przekazano także plan „X” – wytyczne dla podziemia w Polsce na okres poprzedzający wojnę i na czas wojny. Wielu informacji dostarczyły MBP także delegatury zagraniczne WiN za granicą. Dla prowadzenia tej operacji utworzono specjalne komórki w strukturze ministerstwa. Wobec planów CIA przysłania do Polski oficerów amerykańskich na inspekcję WiN oraz przygotowywania masowych zrzutów ludzi i sprzętu, na polecenie NKWD, MBP zdecydowało przerwać grę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165781", "fragment_id": "21496/3", "subtitle": "", "title": "Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość", "source": "wikipedia", "start_index": 4793.0, "parentId": 165781.0, "document_id": "21496", "score": 0.18074092268943787}, "uuid": "7b2ba589-fbd9-4847-a90a-35c4cd347c78"}, {"page_content": "1 maja 1945 roku osiedlił się w Poznaniu. Rozpoczął pracę w Spółdzielni „Kupiec” jako księgowy pod nazwiskiem Bernard Płotka. 26 listopada 1945 roku został aresztowany przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Poznaniu pod zarzutem przynależności do organizacji WiN. Był przesłuchiwany m.in. przez oficera śledczego WUBP w Poznaniu chor. Mariana Grześkowiaka. 5 lutego 1946 roku został osadzony w więzieniu przy ul. Młyńskiej 1 w Poznaniu. Został oskarżony o to, że od września 1945 roku: \"„(...) był członkiem nielegalnego związku „Wolność i Niezawisłość” mającego na celu obalenie demokratycznego ustroju Państwa Polskiego. Praca jego w związku „WiN” polegała na słuchaniu komunikatów radiostacji zagranicznej, które w zestawieniach tygodniowych oddawał „Piotrusiowi”. Jako członek byłego AK nie ujawnił się, lecz posługiwał się dokumentami z czasów okupacji na fałszywe nazwisko Płotka Bernard do dnia aresztowania (...).”\"\nW wyniku rozprawy jawnej w dniu 26 lipca 1946 roku przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Poznaniu (któremu przewodniczył kpt. Adolf Słowik), Bzdawka nie przyznał\nsię do winy. Z jego zeznań: \"odnośnie celów organizacji „WiN” jestem przekonany, że nie miała ona na celu obalenia obecnego ustroju Polski za pomocą siły (..). W swych komunikatach „WiN” nie krytykował manifestu jako takiego, lecz wykazywał złe i błędne wykonywanie niektórych jego założeń. (...) nabrałem przekonania, że (...) chciał być organizacją najzupełniej niezależną od kogokolwiek z zagranicy. Prasa „WiN”-u miała na celu przekonać tych członków byłej „AK”, którzy nadal pozostali w konspiracji a nie mieli zaufania do prasy legalnej, przy czym podkreślić chcę, że prasa „WiN-u” szła w tym samym kierunku co legalna. Żadnego przyrzeczenia ani też (...) przysięgi nie składałem.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2983665", "fragment_id": "1218226/2", "subtitle": "", "title": "Bernard Bzdawka", "parentId": 2983665.0, "start_index": 2791.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1218226", "score": 0.08942723274230957}, "uuid": "914391bc-6c3f-401a-b04f-16d00d3ed697"}, {"page_content": "Narodowe Zjednoczenie Wojskowe (NZW) – polska konspiracyjna organizacja wojskowo-polityczna o charakterze narodowym, we wczesnym okresie działająca pod nazwą Narodowego Związku Zbrojnego; istniała w latach 1944/1945–1956.\nZarys historyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=197836", "fragment_id": "1405681/0", "subtitle": "", "title": "Narodowe Zjednoczenie Wojskowe", "document_id": "1405681", "start_index": 0.0, "parentId": 197836.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11583546549081802}, "uuid": "dd903ca1-d2cc-4335-aa85-73fe9f4895d9"}, {"page_content": "Następnie Ciepliński związał się ze Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość. We wrześniu 1945 został prezesem Okręgu Krakowskiego WiN, a w grudniu tego roku komendantem Obszaru Południowego. Po rozbiciu przez Urząd Bezpieczeństwa III Zarządu Głównego WiN i aresztowaniu Wincentego Kwiecińskiego, w styczniu 1947 utworzył IV Zarząd Główny WiN. Przeniósł siedzibę Zrzeszenia z Krakowa do Zabrza. Za jego kierownictwa osłabiona organizacja rozwijała głównie działalność wywiadowczą i propagandową, m.in. utworzono ekspozytury zagraniczne w Londynie, Paryżu, Berlinie, Monachium i Rzymie. Występował wówczas pod pseudonimami „Ostrowski” i „Ludwik”. To on, jak piszą historycy, „wprowadza WiN na najwyższy szczebel w historii jego istnienia, tak pod względem organizacyjnym, jak i ideowym”. 28 listopada 1947 został aresztowany w Zabrzu przez funkcjonariuszy UB. Zawierzył obietnicom oficerów UB o ogłoszeniu „cichej amnestii” dla jego podkomendnych i ujawnił kontakty organizacyjne i swoich współpracowników. Dla ratowania aresztowanych w czasie likwidacji IV zarządu WiN 2,5 tysiąca podkomendnych i doprowadzenia do ich amnestionowania początkowo zgodził się na udział w „grze wywiadowczej” z wywiadami państw zachodnich; gdy jednak zorientował się, że MBP nie ma zamiaru dotrzymywać umowy, wycofał się z niej, podpisując tym samym na siebie wyrok śmierci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462482", "fragment_id": "1565776/4", "subtitle": "", "title": "Łukasz Ciepliński", "parentId": 462482.0, "start_index": 5491.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1565776", "score": 0.08796149492263794}, "uuid": "0db5749b-c0fb-4df6-b93d-a8495d5fd84f"}, {"page_content": "Tuż po wycofaniu się wojsk niemieckich, w Nisku i przylegających miejscowościach stacjonowały oddziały NKWD, prowadzące śledztwa i wywiady. Powtarzały się przypadki pojedynczych rozstrzeliwań Polaków. W październiku, a głównie w listopadzie NKWD prowadziło masowe aresztowania byłych żołnierzy AK i wywiozło ich do bazy w Przemyślu. W niedalekim Ulanowie aresztowano ponad 70 ludzi, w sąsiednim Przędzelu 18, w Nisku 7. Aresztowanych wywożono przeważnie do Borowicz. Wielu z nich nie powróciło. Rozpoczęły się równocześnie aresztowania przez PUBP i WUBP zwłaszcza wśród środowisk akowskich i powracających zdemobilizowanych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Grupy akowskie, które uniknęły aresztowań, wobec nowego terroru okupacyjnego utworzyły nowe oddziały partyzanckie jak np. oddział „Wołyniaka”, „Tarzana” i inne. Nieliczne i małe oddziały stopniowo zostały zlikwidowane przez oddziały KBW i UB. Mieszkaniec Niska młody Tadeusz Gajda ps. „Tarzan” został ujęty w okolicy Tarnowa i stracony. Stracony został również jego ojciec, ujęty w Mielcu przez UB. Na terenie Niska powstała organizacja WIN, której członkowie zostali aresztowani w październiku 1946 i bądź zamordowani, bądź skazani na długie lata więzienia. Ponadto w tym okresie aresztowano i stracono członków organizacji niepodległościowych, w tym Adama Mireckiego ps. „Adaś”, byłego dowódcę okręgu Lublin NOW[].\nOkres powojenny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39537", "fragment_id": "173072/8", "subtitle": "", "title": "Nisko", "parentId": 39537.0, "start_index": 10953.0, "document_id": "173072", "source": "wikipedia", "score": 0.11920137703418732}, "uuid": "145b457e-8403-4c9f-801d-49ac0b9457ce"}, {"page_content": "Zrzeszenie od początku stanowiło dla władz komunistycznych przeszkodę w realizacji planów politycznych ZSRR wobec Polski. To WiN poinformowała Radę Bezpieczeństwa ONZ o fałszerstwach wyborczych, popełnionych podczas referendum ludowego. Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego we współpracy z NKWD nieustannie próbowało rozbić organizację. Część działaczy liczyła na rychły wybuch III wojny światowej, utrzymując oddziały zbrojne (kilka tysięcy żołnierzy), szczególnie na Lubelszczyźnie i Mazowszu. Wobec oparcia WiN na ogniwach Armii Krajowej (rozwiązanej 19 stycznia 1945) i Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj, organizacja została dość łatwo rozpracowana przez MBP. W 1945 aresztowano pierwszego prezesa WiN, płk. Jana Rzepeckiego, i wszystkich dowódców obszarów, zaś w październiku 1946 schwytano jego następcę, płk. Franciszka Niepokólczyckiego. Kierownictwa kolejnych komend WiN aresztowano co kilka miesięcy – organizacja miała w okresie swojego istnienia 4 prezesów i 2 p.o. prezesa.\nWalcząc z komunistycznymi strukturami państwa oddziały leśne (partyzanckie) WiN rozbijały więzienia, atakowały posterunki milicji i członków ORMO, prowadziły walkę zbrojną z oddziałami wojska, KBW i WOP, likwidowały osoby współpracujące z władzą komunistyczną, w tym starostów, wójtów i sołtysów, a także członków PPR. Jesienią 1945 wobec braku środków finansowych na działalność oddziały WiN prowadziły tzw. akcje dochodowe, które władza „ludowa” wykorzystywała do szerzenia propagandy o bandyckim charakterze organizacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165781", "fragment_id": "21496/2", "subtitle": "", "title": "Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość", "source": "wikipedia", "start_index": 3279.0, "document_id": "21496", "parentId": 165781.0, "score": 0.12465649843215942}, "uuid": "8b38e4bb-60c7-4bc1-bf17-6ab92662bc6d"}]}
{"id": "q_79", "question": "Które miasto jest stolicą Tunezji?", "answer": [{"page_content": "Tunezja (\"Tunis\", Republika Tunezyjska - \"Al-Dżumhurija at-Tunisija\") – państwo arabskie leżące w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881–1956 pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 w ONZ, a od 1 października 1958 roku członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis (Sfax), Arjana (Ariana), Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).\nPowierzchnia i granice.\n\"Powierzchnia całkowita wynosi\": 164 tys. km²\n\"Długość granic lądowych Tunezji wynosi\": 1424 km\nTunezja graniczy z:\nPodział administracyjny.\nTunezja jest podzielona na 24 gubernatorstwa zwane \"wilajetami\". Gubernatorstwa dzielą się dalej na łącznie 262 dystrykty, a te na gminy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nUkształtowanie powierzchni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1429817", "fragment_id": "189629/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Tunezji", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1429817.0, "document_id": "189629", "score": 0.6881700754165649}, "uuid": "070bc5f6-3963-4683-8420-1873653f7c7e"}, {"page_content": "Tunis ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏تونس‎&lt;/&gt;; [\"Tūnis\"]) – stolica Tunezji, położona w odległości ok. 10 km od Zatoki Tuniskiej na Morzu Śródziemnym, nad zachodnim brzegiem Jeziora Tuniskiego.\nMiasto znajduje się ok. 17 km na południowy zachód od dawnej Kartaginy.\nTunis jest największym ośrodkiem kulturalnym i gospodarczym Tunezji. Znajdują się w nim ważne porty morski i lotniczy, a także węzły drogowy i kolejowy. Jest to jeden z najważniejszych punktów turystycznych na mapie Tunezji.\nW 2018 roku merem Tunisu została Souad Abderrahim. Jest to pierwszy przypadek w świecie arabskim, że burmistrzem stolicy państwa została kobieta.\nHistoria.\nPoczątki Tunisu sięgają starożytności, kiedy to powstał jako fenicka osada handlowa Tunes. Od ok. VII w. p.n.e. we władaniu Kartaginy. Podczas III wojny punickiej został w roku 146 p.n.e. zniszczony przez wojska rzymskie. Później odbudowany przez cesarza Oktawiana Augusta. \nPo osłabieniu państwa zachodniorzymskiego miasto stało się posiadłością tak zwanych „barbarzyńców zza limesu”. Zdobyli je migrujący z obszaru Sudetów i Beskidów poprzez Betykę (znaną dziś jako Andaluzja) Wandalowie-Silingowie.\nW VII wieku teren był pod władaniem Berberów w państwie rządzonym przez ich królową o imieniu Dihya. Królowa przegrała wojnę z najeźdźczą armią Kalifatu Ummajadów złożoną głównie z Arabów. Podbój okolic spowodował, że miasto zaczęło rozwijać się szybciej, od 698 roku wyrastała miejscowa medyna, która stała się fundamentem rozkwitu Tunisu.\nW XII w. Tunis stał się stolicą kraju, a także centrum piractwa w basenie Morza Śródziemnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63982", "fragment_id": "652537/0", "subtitle": "", "title": "Tunis", "document_id": "652537", "start_index": 0.0, "parentId": 63982.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7174172401428223}, "uuid": "d743ae5a-ad54-4c1b-b2bd-e88334d95ee0"}, {"page_content": "Tunezja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏تونس‎&lt;/&gt;, trb. \"Tunis\"), oficjalnie Republika Tunezyjska (arab. &lt; lang=\"fr\"&gt;الجمهورية التونسية&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;République tunisienne&lt;/&gt;, trb. \"Al-Dżumhurija at-Tunisija\", ) – państwo leżące w północnej Afryce, nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Algierią i Libią. W latach 1881–1956 pod protektoratem Francji. Od 12 listopada 1956 w ONZ, a od 1 października 1958 członek Ligi Państw Arabskich. Stolicą kraju jest Tunis, a inne większe miasta to: Safakis, Arjana, Bizerta (Banzart), Kabis (Gabés), Susa (Sousse).\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Tunezji.\"\nPołożenie.\nTunezja położona jest w Afryce Północnej i zajmuje powierzchnię wielkości połowy Polski. Wybrzeże Tunezji na północy i wschodzie opływa Morze Śródziemne. Północ kraju jest górzysta i gęsto zalesiona. Im dalej na południe, ukształtowanie terenu zmienia się w coraz bardziej płaskie i suche aż do obszaru szottów (słone jeziora, zazwyczaj wyschnięte) wyznaczających początek strefy saharyjskiej.\nKlimat.\nNa wybrzeżu klimat śródziemnomorski. Na wschodnim wybrzeżu bardziej suchy. Na północy występuje klimat podzwrotnikowy, od pośredniego między morskim a kontynentalnym, na południu zwrotnikowy skrajnie suchy-kontynentalny.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: historia Tunezji.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11547", "fragment_id": "186986/0", "subtitle": "", "title": "Tunezja", "parentId": 11547.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186986", "source": "wikipedia", "score": 0.6382498145103455}, "uuid": "1e39f50e-581c-4f49-83e0-a95fd3cde0aa"}, {"page_content": "Od XVI w. miasto dostało się pod panowanie Turków. Francuzi zajęli Tunis w roku 1881.\nOd roku 1956 Tunis jest stolicą niepodległej Tunezji.\nW 1985 roku kwartały w pobliżu Tunisu (gdzie schronił się Jasir Arafat po inwazji Izraela na Liban) zostały zbombardowane przez izraelskie samoloty F-15, w wyniku nalotu zginęło ok. 80 cywilów.\nGospodarka.\nW Tunisie rozwinął się przemysł:\nWażne znaczenie ma również rzemiosło – tkactwo, jubilerstwo.\nEdukacja.\nW Tunisie znajduje się uniwersytet (założony w 1958 roku), a także kilka innych szkół wyższych. \nMiasto posiada 7 linii tramwajowych, 2 linie metra oraz dobrze rozwiniętą sieć autobusów miejskich i podmiejskich. \nMiasta partnerskie.\n Serbia: Belgrad\n Niemcy: Kolonia\n Jordania: Amman\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63982", "fragment_id": "652537/1", "subtitle": "", "title": "Tunis", "document_id": "652537", "start_index": 1608.0, "source": "wikipedia", "parentId": 63982.0, "score": 0.29909002780914307}, "uuid": "0d63d2c2-1adb-4135-abb4-bdccca05d9cb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Tunezji. Zobacz też: dzielnica miasta Kemberg w Niemczech.\nRadis (arab. رادس, fr. \"Radès\") – miasto w Tunezji w gubernatorstwie Bin Arus. Położone jest 9 kilometrów na południowy wschód od stolicy kraju – Tunisu.\nW mieście znajduje się stadion reprezentacji Tunezji w piłce nożnej, który mieści 65 000 widzów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1048083", "fragment_id": "1343833/0", "subtitle": "", "title": "Radis", "document_id": "1343833", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1048083.0, "score": 0.7819381952285767}, "uuid": "40622c71-3146-4319-b3fc-4d7331055486"}, {"page_content": "Świat zwierzęcy.\nWystępują tu m.in.: szczuroskoczki, wielbłąd, szakal, serwal, dzik, arui, antylopa oraz gazele. U wybrzeży Morza Śródziemnego spotyka się mniszkę śródziemnomorską, finwala i morświna.\nOchrona środowiska naturalnego.\nGłównym zagrożeniem środowiska naturalnego są: niewłaściwa gospodarka ściekami i odpadami oraz niekontrolowane stosowanie nawozów sztucznych. System ochrony przyrody obejmuje 7 parków narodowych o łącznej powierzchni ok. 500 km². Od kilku lat w górach prowadzi się zalesienia.\nDemografia.\nW 2014 roku w Tunezji mieszkało 10 982 754 ludzi[]. Przyrost naturalny wynosi 0,86% (szacunki na rok 2016). Głównymi miastami Tunezji są Tunis, Safakis (\"Sfax\"), Arjana (\"Ariana\"), Bizerta (\"Banzart\"), Kabis (\"Gabés\"), Susa (\"Sousse\"), Kairuan.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1429817", "fragment_id": "189629/3", "subtitle": "", "title": "Geografia Tunezji", "source": "wikipedia", "start_index": 3447.0, "document_id": "189629", "parentId": 1429817.0, "score": 0.04828822240233421}, "uuid": "0beb686a-bfe8-435c-a1c7-548081d615b6"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2004 roku Tunezja posiadała ponad 100 miast o ludności przekraczającej 15 tys. mieszkańców. Stolica kraju Tunis jako jedyne miasto liczyło ponad pół miliona mieszkańców; 6 miast z ludnością 100÷500 tys.; 23 miast z ludnością 50÷100 tys.; 39 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Tunezji.\nNajwiększe miasta w Tunezji według liczebności mieszkańców (stan na 28.04.2004):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3018563", "fragment_id": "1217438/0", "subtitle": "", "title": "Miasta Tunezji", "parentId": 3018563.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1217438", "source": "wikipedia", "score": 0.7460501194000244}, "uuid": "b25c6b77-5b2b-48df-b83c-6c8abf870c94"}, {"page_content": "Hammamet (arab. الحمامات, \"Al-Hammamat\", fr. \"Hammamet\") – miasto w Tunezji, położone nad Morzem Śródziemnym na południowym zachodzie półwyspu Al-Watan al-Kibli (\"Cap Bon\"). Z powodu swoich plaż jest jednym z głównych kurortów turystycznych regionu.\nStare miasto bogate jest w zabytki. W Hammamet znajduje się bardzo stara medyna. Miasto to charakteryzuje się dość wysokimi temperaturami przez cały rok, piękną plażą i turkusowymi wodami Morza Śródziemnego. Znajduje się niedaleko trzech lotnisk – w Tunisie, stolicy Tunezji, w Monastyrze oraz w Enfidzie.\nSport.\nW mieście rozgrywane są, cyklicznie co tydzień, kobiece turnieje tenisowe rangi ITF, pod nazwą Hammamet Open i z pulą nagród 15 000 $.\nIstnieje tutaj także klub piłki nożnej, FC Hammamet, grający w tunezyjskiej lidze Tunisian Ligue.\nMiasta partnerskie.\n Akaba (1981)\n Nevers (1985)\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1552954", "fragment_id": "701901/0", "subtitle": "", "title": "Hammamet", "parentId": 1552954.0, "start_index": 0.0, "document_id": "701901", "source": "wikipedia", "score": 0.3199845552444458}, "uuid": "cbf4c028-2db3-48f6-8c6a-39a696bad05e"}, {"page_content": "Hammam al-Anf (arab. \"حماما لأنف\", fr. \"Hammam-Lif\") – miasto w Tunezji, położone niecałe 20 kilometrów od centrum stolicy kraju, Tunisu, o populacji 42 518 mieszkańców (stan na 2014 rok).\nHistoria.\nMiasto jest znane ze źródeł termalnych, wykorzystywanych już w czasach antycznych. Hammam al-Anf było także prawdopodobną rezydencją Alego II Beja, czwartego Beja Tunezji.\nW 1883 roku francuski kapitan Ernest De Prudhomme odnalazł na terenie swojej posiadłości w Hammam al-Anf ślady synagogi, która istniała na tych terenach pomiędzy III a V wiekiem naszej ery.\nPod koniec XIX wieku miasto, podobnie jak i cała Tunezja, zostało zajęte przez Francję i włączone w skład francuskiego imperium kolonialnego. Podczas II wojny światowej było okupowane przez wojska niemieckie, które kontrolowały Hammam al-Anf w latach 1942–1943. Po wojnie ponownie przeszło pod kontrolę francuską.\nW 1956, wraz z uzyskaniem przez Tunezję niepodległości, Hammam al-Anf weszło w skład nowo utworzonego państwa tunezyjskiego.\nSport.\nMiasto jest siedzibą klubu piłkarskiego \"Club Sportif de Hammam-Lif\", który zdobył mistrzostwo Tunezji w latach: 1952, 1954, 1955, 1956 oraz Puchar Tunezji w 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1985 i 2001.\nMiasta partnerskie.\n Antony, Francja\n Luxeuil-les-Bains, Francja\n Salsomaggiore Terme, Włochy\n Al-Kunajtira, Maroko\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1819653", "fragment_id": "881361/0", "subtitle": "", "title": "Hammam al-Anf", "parentId": 1819653.0, "start_index": 0.0, "document_id": "881361", "source": "wikipedia", "score": 0.4314810037612915}, "uuid": "eef662cd-8cf0-4a69-a4f2-9c42a58e92c7"}, {"page_content": "Tastur (arab. \"تستور\"; fr. \"Testour\") – miasto w Tunezji położone w gubernatorstwie Badża, 77 kilometrów od stolicy kraju, Tunisu. Liczbę ludności w 2013 roku szacowano na 12 463 osoby.\nMiasto jest usytuowane na wzgórzach w dolinie Wadi Madżarda. W okolicy znajduje się droga łącząca Tunis i Badżę z północną częścią Tunezji.\nTastur, w czasach antycznych znane jako Tichilla, zostało odbudowane w 1580 roku przez muzułmańskich i żydowskich uchodźców z Andaluzji. Obecnie jest popularnym miejscem pielgrzymek Żydów, którzy odwiedzają grób Rabbi Fraji Chawata. Znajduje się tam także meczet zbudowany w 1630 roku.\nOd 1967 roku w mieście organizowany jest festiwal muzyki ludowej i arabskiej.\nMiasta partnerskie.\n Maroko: Szafszawan\n Portugalia: Serpa\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1819401", "fragment_id": "877979/0", "subtitle": "", "title": "Tastur", "parentId": 1819401.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "877979", "score": 0.3625930845737457}, "uuid": "2916cd91-541c-4a4c-afc5-896bdcd86c39"}]}
{"id": "q_80", "question": "W którym wieku urodził się Horatio Nelson?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHoratio Nelson (ur. 29 września 1758 w Burnham Thorpe, zm. 21 października 1805 k. przylądka Trafalgar) – brytyjski admirał, wicehrabia, książę Brontu, baron Nilu. Najsłynniejszy admirał w historii floty brytyjskiej, który dwukrotnie pokonał flotę Francji.\nŻyciorys.\nNa morze wyruszył w wieku 12 lat, wstępując do Royal Navy (\"królewskiej marynarki\" brytyjskiej) na żaglowcu dowodzonym przez jego wuja, komandora Maurice’a Sucklinga. Brał udział w wyprawach do Indii Wschodnich oraz uczestniczył w ekspedycjach do Arktyki.\nW latach 1775–1776 i 1777–1787 służył w Indiach Zachodnich. Między 1776 a 1777 służył na liniowcu HMS „Worcester” jako pełniący obowiązki porucznika. 9 kwietnia 1777 zdał egzamin na porucznika i dzięki protekcji wuja dostał od razu przydział jako drugi porucznik na fregatę HMS „Lowestoffe”. W 1779 dzięki protekcji otrzymał w wyjątkowo młodym wieku rangę komandora i został wyznaczony na dowódcę 32-działowej fregaty HMS „Hinchinbrooke”. Później dowodził jeszcze kilkoma fregatami. Po powrocie do Anglii w 1787 został przeniesiony do rezerwy.\nW wojnie z Francją w roku 1793 objął dowództwo 62-działowego okrętu liniowego HMS „Agamemnon”. W czasie udanego ataku na miejscowość Calvi na rodzinnej wyspie Napoleona, Korsyce, w wyniku uderzenia odłamkiem stracił wzrok w prawym oku. Następnie objął dowództwo większego 74-działowego okrętu liniowego HMS „Captain”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61225", "fragment_id": "648440/0", "subtitle": "", "title": "Horatio Nelson", "parentId": 61225.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648440", "source": "wikipedia", "score": 0.6388359665870667}, "uuid": "fde4d90b-33b0-4606-a642-66e57e3880ef"}, {"page_content": "Bond Street wykształciła się jako ekskluzywna ulica handlowa. W XVIII wieku zyskała popularność jako miejsce przechadzek i spotkań towarzyskich dla najwyższych sfer społecznych. Wiele osobistości wynajmowało mieszkania nad sklepami wzdłuż ulicy, m.in. pisarze James Thomson (1727), Jonathan Swift (1727), Laurence Sterne (1768), James Boswell (1769), Henry Fielding, politycy William Pitt (1766), George Selwyn (1751), historyk Edward Gibbon (1758), malarz Thomas Lawrence (1791–1794) oraz admirał Horatio Nelson (1797–1798; 1811–1813) wraz z kochanką Emmą, lady Hamilton. Do bywalców należeli Beau Brummell, Lord Byron i Walter Scott.\nW kulturze.\nOdniesienia do ulicy pojawiły się m.in. w powieściach \"Rozważna i romantyczna\" autorstwa Jane Austen (1811), \"Pani Dalloway\" Virginii Woolf (1925) oraz \"Jonathan Strange i pan Norrell\" pióra Susanny Clarke (2012). W książce \"W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości\" (1963) autor Ian Fleming wzmiankuje, że James Bond jest potomkiem Thomasa Bonda, któremu ulica zawdzięcza swoje istnienie. Fikcyjny szpieg, zapytany o chęć wysunięcia roszczeń majątkowych do tej ulicy, jako spuścizny po praprzodku, odmawia.\nFilm \"Bond Street\" z 1948 roku opowiada historię czterech przedmiotów zakupionych na tejże ulicy.\nUlica pojawia się na planszy do gry \"Monopoly\", w brytyjskiej edycji tej gry, w tej samej (zielonej) grupie co Oxford Street i Regent Street; wszystkie trzy ulice łączy charakter handlowy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5586526", "fragment_id": "1237852/1", "subtitle": "", "title": "Bond Street", "document_id": "1237852", "start_index": 1791.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5586526.0, "score": 0.07605729252099991}, "uuid": "059097bb-b18b-4193-9720-f03c22e0e667"}, {"page_content": "Zobacz też: inne jednostki pływające o tej nazwie.\nHMS Nelson – brytyjski krążownik pancerny, który do służby w Royal Navy wszedł w 1881 roku. Jeden z ostatnich dużych brytyjskich okrętów, których wszystkie działa były umieszczone pod pokładem. Od 1902 roku wykorzystywany jako okręt szkolny, złomowany w 1910 roku. Okręt nazwano imieniem XVIII wiecznego admirała Horatio Nelsona.\nProjekt i budowa.\nW celu wyeliminowania wad pierwszego krążownika pancernego Royal Navy HMS „Shannon”, opracowano powiększoną i zmodernizowaną wersję tego okrętu, która otrzymała imię HMS „Nelson”. Nowy okręt poza większymi wymiarami, miał silniejsze uzbrojenie, większą moc siłowni i wyporność zwiększoną o 2000 ton. Zachowano układ opancerzenia burt znany z wcześniejszego okrętu. W przedniej części okrętu zainstalowano taran służący do taranowanie wrogich jednostek. Siłownia okrętu składała się z dziesięciu kotłów wytwarzających parę dla tłokowej maszyny parowej w skład której wchodziły dwa cylindry wysokiego ciśnienia i dwa większe niskiego ciśnienia. Maszyna parowa napędzała dwie czterołopatowe śruby napędowe.\nUzbrojenie składało się z 12 dział; 4 kaliber 254 mm, 8 kaliber 229 mm. Stanowiska dział większego kalibru, po dwa w przedniej i tylnej części okrętu, znajdowały się w ukośnym wycięciu burty, przez co zwiększony został możliwy kąt ostrzału w płaszczyźnie poziomej. Na pokładzie okrętu znajdowało się łącznie 14 małych jednostek pływających różnego typu i przeznaczenia. Największe z nich to dwa wykonane ze stali kutry torpedowe o długości 19,8 m, uzbrojone w dwie torpedy każdy, obsługiwane przez dziesięcioosobową załogę. Prędkość kutrów była większa od krążownika i wynosiła 16 węzłów. Jako uzbrojenie dodatkowe na okręcie znajdowało się poza karabinami m.in. 200 szabel i 30 toporków przeznaczonych do abordażu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5130090", "fragment_id": "1052809/0", "subtitle": "", "title": "HMS Nelson (1876)", "document_id": "1052809", "start_index": 1.0, "parentId": 5130090.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28750383853912354}, "uuid": "1bfe6d79-8eb2-4229-962e-b0d73f0b912d"}, {"page_content": "Urodził się 18 lipca 1918 w Mvezo, małej wiosce koło Umtaty w Transkei. Jego drugie imię brzmiało \"Rolihlahla\", czyli w języku xhosa \"kłopotliwy\". W późniejszych latach był znany jako Madiba, co wywodziło się z nazwy jego rodzinnego klanu. Jego zmarły w 1832 roku pradziadek, Ngubengcuka, był wodzem Thembu zamieszkującego bantustan Transkei we współczesnej Prowincji Przylądkowej Wschodniej. Plemię to znane było z oporu wobec kolonialnych zapędów Holendrów, Brytyjczyków i innych Europejczyków. Jeden z synów króla, o imieniu Mandela był dziadkiem Nelsona i jednocześnie od niego wywodziło się imię przyszłego prezydenta. Ponieważ dziadek Nelsona był jedynym dzieckiem króla z jego żoną z klanu Ixhiba, był przez to uważany za dziecko z tzw. nieprawego rodu i nie kwalifikował się do dziedziczenia tronu. Ojciec Mandeli, Gadla Henry Mphakanyiswa, był wodzem plemienia, nad którym władzę objął w 1915 roku po tym, gdy jego poprzednik został oskarżony przez władze o korupcję. Miał on 4 żony i 13 dzieci (czterech synów i dziewięć córek, dzieci żyły w innych wioskach). Również w 1926 roku, Gadla został zwolniony za korupcję, co według Nelsona było tak naprawdę jedynie fałszywym oskarżeniem białych władz, wobec których ojciec pozostawał sceptyczny. Sam Nelson od strony matki (trzeciej żony Gadli) pochodził z plemienia Xhosa. Matka Nelsona była córką Nkedama i członkiem klanu amaMpemvu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63083", "fragment_id": "652159/2", "subtitle": "", "title": "Nelson Mandela", "document_id": "652159", "start_index": 2398.0, "parentId": 63083.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08802952617406845}, "uuid": "e53ab9d4-7184-4980-a07d-141a16adeb90"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nStephen Decatur (ur. 5 stycznia 1779 w Sinepuxent w stanie Maryland, zm. 22 marca 1820 w Waszyngtonie) – amerykański wojskowy, oficer Marynarki Wojennej USA.\nŻyciorys.\nDo Marynarki Wojennej wstąpił w 1798. W quasi-wojnie przeciw Francji z lat 1798–1800 walczył w stopniu midszypmena. 21 maja 1799 został awansowany na porucznika.\nOdznaczył się w wojnie przeciw piratom z Trypolisu, w której 16 lutego 1804 dowodził akcją odzyskania utraconej USS „Philadelphia”. Okręt ten został przejęty przez piratów po utknięciu na płyciźnie i przeprowadzony przez nich do portu w Trypolisie. Decatur zgłosił się na ochotnika do dowodzenia operacją odzyskania okrętu z wrogiego portu. Dowodzona przez niego jednostka weszła nocą do Trypolisu, ale wobec niemożności wyprowadzenia „Philadelphii” z portu, Decatur zdecydował o wysadzeniu jednostki. Dowódca pozostał na podpalonym okręcie pilnując rozprzestrzeniającego się ognia. Amerykanie wycofali się z portu w ostatnim momencie przed eksplozją okrętu, nie ponosząc przy tym strat. Decatur został w USA uznany za bohatera, następnego dnia po akcji został awansowany na komandora i otrzymał pamiątkową szablę. Jego akcję brytyjski admirał Horatio Nelson uznał za „najbardziej brawurową i odważną w tym [XIX] wieku”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2359422", "fragment_id": "511024/0", "subtitle": "", "title": "Stephen Decatur", "document_id": "511024", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2359422.0, "score": 0.17740485072135925}, "uuid": "35216b5c-f622-4113-9e51-3ba37b26a629"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy \"włoskiej miejscowości\". Zobacz też: miasto w Stanach Zjednoczonych: Bronte oraz artykuł o pisarkach: Brontë.\nBronte – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Sycylia, w prowincji Katania.\nWedług danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 18 496 osób, 74,3 os./km².\nHistoria.\nW XII wieku założono tutaj opactwo dla uczczenia zwycięstwa bizantyjskiego generała Georgiosa Maniakesa. W XIX wieku natomiast zmieniono patrona na innego dowódcę wojskowego - tym razem angielskiego admirała Horatio Nelsona.\nMiasta partnerskie.\n Drogheda\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=213329", "fragment_id": "1455795/0", "subtitle": "", "title": "Bronte", "document_id": "1455795", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 213329.0, "score": 0.3288740813732147}, "uuid": "3552cdf6-8ca9-4cfa-9f5f-852128e16448"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Lady Hamilton”. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nEmma Lyon, znana jako Emma Hart, a później jako Emma, Lady Hamilton (ur. 26 kwietnia 1765, w Neston, zm. 15 stycznia 1815) – angielska tancerka, piosenkarka, modelka, muza George’a Rommneya.\nŻyciorys.\nJej ojciec Henry Lyon (Lyons) był kowalem i zmarł, gdy Emma miała 2 miesiące. Od roku 1779 mieszkała z matką w Londynie. By zarobić pozowała jako modelka pod nazwiskiem Emma Hart. Malował ją między innymi Joshua Reynolds. Dostrzegł ją wtedy Charles Francis Greville (1749–1809), poseł parlamentu z okręgu Warwick, który uczynił ją swą metresą. Emma była symbolem mody i urody osiemnastowiecznej Wielkiej Brytanii. Podziwiał ją też między innymi Goethe.\nPotem Emma została kochanką Sir Williama Hamiltona (1730–1803), brytyjskiego ambasadora w Neapolu i archeologa, wuja Greville’a – który przysłał mu Emmę w 1786 jako „pomoc za uregulowanie długów”. 6 września 1791, w kościele Św. Jerzego, przy Hanover Square w Londynie, Emma i sir William pobrali się. Nie mieli oni jednak potomstwa. W Neapolu Emma został bliska przyjaciółką królowej Marii Karoliny Habsburg, żony króla Ferdynanda IV Burbona. Jako żona brytyjskiego ambasadora w 1793 witała admirała Horatio Nelsona, który powrócił do Neapolu po rozgromieniu Francuzów.\nHoracy Nelson został jednym ze stałych gości Hamiltonów, a Emma została jego kochanką, mimo że miała męża, a on żonę – Lady Fanny Nelson. Kochankowie mieli razem córkę, która urodziła się w domu wynajętym przez sir Williama, przy Clarges Street, w londyńskim Piccadilly:\nNa jesieni tego samego roku, Nelson kupił Merton Place, mały dom na przedmieściach Londynu, w dzisiejszym Wimbledonie, gdzie otwarcie zamieszkał z EmmąSir William Hamilton zmarł w 1803. Emma została sama w ciąży z drugim dzieckiem. Dziecko to – dziewczynka, zmarło kilka tygodni po urodzeniu, na początku 1803. Załamana Emma znalazła ukojenie w hazardzie i wydawaniu pieniędzy. Zaczęła pić, aż wreszcie, kiedy jedyna córka miała niecałe 14 lat, Emma zmarła w biedzie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1212427", "fragment_id": "1141259/0", "subtitle": "", "title": "Emma (lady Hamilton)", "parentId": 1212427.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1141259", "source": "wikipedia", "score": 0.3159027695655823}, "uuid": "fb1076f1-6457-42b6-a29f-a723663f1eaa"}, {"page_content": "David Donachie (ur. 1944 w Edynburgu) – pisarz powieści marynistycznych, autor wielu bestsellerowych książek.\nBiografia.\nDavid Donachie urodził się w Edynburgu, imał się różnych zawodów, w tym sprzedaż wszystkiego, od maszyn biznesowych po mydło. Od zawsze interesował się historią marynarki w XVIII i XIX wieku. Obecnie mieszka w Deal w hrabstwie Kent. Napisał trzy historyczne serie marynistyczne pod swoim nazwiskiem a także serię \"Royal Marine\" pod pseudonimem Tom Connery i trzy serie jako Jack Ludlow.\nPierwsza seria, sześciu książek, \"The Privateersman Mysteries\" rozpoczyna się w 1792 i przedstawia przygody Harry'ego Ludlowa, byłego kapitana marynarki wojennej, który stał się korsarzem. Bohaterem drugiej serii jest John Pearce a trzeciej Horatio Nelson i Emma Hamilton.\nW 2018 wybrany został przewodniczącym Komitetu Zarządzającego Stowarzyszenia Autorów (Management Committee of the Society of Authors).\nTwórczość.\nThe Markham of the Marines Series.\nSeria wydana pod pseudonimem Tom Connery:\nThe Republic Series.\nSeria wydana pod pseudonimem Jack Ludlow:\nThe Crusades Trilogy.\nSeria wydana pod pseudonimem Jack Ludlow:\nThe Conquest Series.\nSeria wydana pod pseudonimem Jack Ludlow:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4224216", "fragment_id": "1507223/0", "subtitle": "", "title": "David Donachie", "document_id": "1507223", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4224216.0, "score": 0.3638399839401245}, "uuid": "6b771f2f-36a9-46b7-b91e-273420e4a357"}, {"page_content": "William Douglas Hamilton (ur. 12 stycznia 1730, zm. 6 kwietnia 1803) – brytyjski dyplomata i archeolog, znawca sztuki starożytnej. Laureat Medalu Copleya.\nŻyciorys.\nJego ojcem był lord Archibald Hamilton, gubernator Jamajki.\nW 1747 Hamilton wstąpił do armii, lecz opuścił ją w 1758, po ślubie z Catherine Barlow (zm. 1782), córką posła brytyjskiego parlamentu Hugh Barlowa. Małżeństwo było jednak bezdzietne.\nW latach 1764–1800 był brytyjskim ambasadorem w Królestwie Neapolu. Hamilton był prekursorem badań archeologicznych w starożytnym mieście Pompeje. Dużą część swych ogromnych zbiorów sprzedał Muzeum Brytyjskiemu w 1772. Mniejsza została przywieziona do Anglii na pokładzie HMS Colossus w 1798.\nW zamian za pomoc w uregulowaniu długów, siostrzeniec Hamiltona Charles Francis Greville (1749-1809), poseł parlamentu z okręgu Warwick, przysłał wujowi w 1786 wspaniałą i piękną tancerkę. Była nią Emma Lyon, znana światu do dziś jako Emma, lady Hamilton (1765– 1815). Jej taniec podziwiało wielu gości Hamiltona, w tym między innymi Goethe.\nHamilton zdecydował się ją poślubić w 1791. Emma, pomimo małżeństwa, utrzymywała bliskie relacje z innymi mężczyznami. Jej kochankiem został gość Hamiltonów Horatio Nelson, późniejszy bohater spod Trafalgaru i ojciec jej córki Horatii Nelson.\nKrólowa Neapolu – Maria Karolina Habsburg była bliską przyjaciółką Hamiltona, który miał na nią ogromny wpływ, podobnie jak przyjaciel Hamiltona John Acton, 6. baronet Acton, Anglik z pochodzenia i szef floty neapolitańskiej. Dzięki jego poparciu utworzyła ona w 1798 armię neapolitańską i sycylijską, na której czele wystąpiła przeciw rewolucyjnej Francji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1212425", "fragment_id": "1141258/0", "subtitle": "", "title": "William Douglas Hamilton", "document_id": "1141258", "start_index": 0.0, "parentId": 1212425.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08195565640926361}, "uuid": "3930bf7f-f0b0-4ced-bf0d-f3d9da8faf60"}, {"page_content": "NMM zawiera największą na świecie kolekcję przedmiotów związanych z historią Wielkiej Brytanii na morzu (w sumie ponad dwa miliony okazów), w tym dzieła malarstwa marynistycznego, tak brytyjskiego, jak i holenderskiego z XVII wieku, historyczne mapy, manuskrypty, plany i modele dawnych statków i okrętów, instrumenty nawigacyjne i naukowe oraz przyrządy astronomiczne (prezentowane w obserwatorium). Zawiera też kolekcję portretów osób tak ważnych dla historii brytyjskiej marynarki, jak np. Horatio Nelson czy James Cook.\nPewien cień na działalność National Maritime Museum rzucają dzieła sztuki zabrane z Niemiec po zakończeniu II wojny światowej, w tym modele okrętów i obrazy. Muzeum było często krytykowane za bezprawne posiadanie, jak to określano, „zrabowanych dzieł sztuki”. Muzeum twierdzi jednak, że te obiekty kulturalne to „zdobycz wojenna” należąca się Wielkiej Brytanii na podstawie ustaleń konferencji poczdamskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3091747", "fragment_id": "122358/1", "subtitle": "", "title": "National Maritime Museum", "document_id": "122358", "start_index": 1766.0, "parentId": 3091747.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15373754501342773}, "uuid": "2b1c0f65-0bf7-4d78-b80a-30ae7d6ca81d"}]}
{"id": "q_81", "question": "Czy polski astronom Mikołaj Kopernik miał tytuł doktora?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy Mikołaja Kopernika. Zobacz też: Kopernik – ujednoznacznienie.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Nicolaus Copernicus&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Nikolaus Kopernikus&lt;/&gt; (ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. w maju 1543 we Fromborku) – polski polihistor pochodzenia niemieckiego; prawnik, urzędnik, dyplomata, lekarz i niższy duchowny katolicki, doktor prawa kanonicznego i naukowiec – zajmował się też astronomią, matematyką, ekonomią, strategią wojskową, kartografią i filologią. Bywa też nazywany fizykiem, filozofem i astrologiem przez ówczesne znaczenie tego słowa.\nKopernik jest znany głównie jako astronom – twórca heliocentrycznego modelu Układu Słonecznego i prawdopodobnie pierwszy heliocentryk w Europie od czasów starożytnej Grecji. Autor dzieła \"De revolutionibus orbium coelestium\" (\"O obrotach sfer niebieskich\") przedstawiającego jego wizję Wszechświata. Model matematyczny Kopernika – inaczej niż antyczne prace Arystarcha z Samos – wywołały rewolucję naukową nazywaną przewrotem kopernikańskim. Przez to heliocentryzm bywa nazywany kopernikanizmem, a kosmologia używa nazwy \"zasada kopernikańska\" – m.in. na odrzucenie wszelkiego geocentryzmu i antropocentryzmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44884", "fragment_id": "651599/0", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Kopernik", "parentId": 44884.0, "start_index": 1.0, "document_id": "651599", "source": "wikipedia", "score": 0.5087378025054932}, "uuid": "58d7d9f3-6c20-46c3-88c9-96d1ae0ffd7f"}, {"page_content": "Wśród historyków istnieje spór, gdzie i kiedy Kopernik zaczął studia medyczne i czy skończył studia prawnicze jeszcze w Bolonii czy już w Padwie. Dominuje pogląd, że Kopernik uzyskał w Bolonii magisterium sztuki, ale studiował tam także przez rok medycynę. Po przyjeździe do Padwy wznowił studia medyczne, gdzie wykładowcami byli m.in.: Andrea Alpago, Gabriele Zerbi, Giovanni d’Aquila z Lanciano i Pietro Trapolin. Wbrew treści epitafium na grobie Kopernika we Fromborku astronom nigdy nie uzyskał stopnia doktora medycyny. Najprawdopodobniej uzyskał on stopień licencjata, który pozwalał mu na prowadzenie praktyki lekarskiej, co przemawia za twierdzeniem, że studiował medycynę przez rok w Bolonii i kontynuował studia w Padwie przez dwa lata. W Padwie Kopernik studiował także filologię grecką, której uczył się od Niccolò Leonico Tomeo i pod jego wpływem zaczął tłumaczyć z greckiego na łacinę wiersze Teofilakta Symokatty. Latem 1503 r. dobiegał koniec jego studiów i podjął się on obrony doktoratu z prawa kanonicznego na Uniwersytecie w Ferrarze – pomyślny egzamin doktorski odbył się 31 maja 1503.\nPrzed 10 stycznia 1503 Kopernik objął scholasterię wrocławską św. Krzyża.\nDalsza dorosłość.\nPobyt w Lidzbarku Warmińskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44884", "fragment_id": "651599/7", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Kopernik", "source": "wikipedia", "start_index": 9603.0, "document_id": "651599", "parentId": 44884.0, "score": 0.7391146421432495}, "uuid": "91591947-29af-475b-9cf1-d89b6013f6ab"}, {"page_content": "13 sierpnia 1946 Bolesław Bierut, jako prezydent KRN, mianował na wniosek ministra oświaty pierwszy skład profesorów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika z Ludwikiem Kolankowskim jako rektorem. Stanowisko rektora pełnił do 31 sierpnia 1948. Miał wówczas kompetencje senatu, dziekanów oraz rad poszczególnych wydziałów.\nOd 1934 był członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1937–1947 pełnił funkcję prezesa Polskiego Towarzystwa Historycznego, był też jego członkiem honorowym.\n16 września 1948 senat UMK przyznał mu tytuł doktora honoris causa, jednak uchwała nie została zaakceptowana przez Ministerstwo Edukacji. W dniu 27 listopada 2001 senat UMK podjął uchwałę stwierdzającą ważność tego tytułu.\nUczniowie.\nDo grona jego uczniów należą m.in.: Ludwik Bazylow, Zofia Libiszowska, Ewa Maleczyńska, Jerzy Serczyk, Andrzej Tomczak.\nŻycie prywatne.\nSyn Karola i Marii (z domu Jabłońskiej). Od 1909 żonaty z Marią (z domu Tyszyńską). Córki: Jadwiga (z męża Polkowska) i Maria Helena (z męża Hałatekową), syn Zygmunt (1913–1998) – prof. dr hab., historyk prawa i archiwista, organizator Archiwum Polskiej Akademii Nauk w Warszawie i jego wieloletni dyrektor.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=690375", "fragment_id": "819508/2", "subtitle": "", "title": "Ludwik Kolankowski", "source": "wikipedia", "start_index": 3535.0, "document_id": "819508", "parentId": 690375.0, "score": 0.3314405381679535}, "uuid": "878c7d43-46a4-49cb-886d-6ae13492534a"}, {"page_content": "Mikołaj Wodka z Kwidzyna (in. \"Abstemius\", \"Nicolai de Insula Mariae\"; ur. ok. 1442 w Kwidzynie, zm. 1494) – polski astronom i lekarz, prawdopodobnie nauczyciel Mikołaja Kopernika.\nŻyciorys.\nUrodził się w 1442 roku w niezamożnej rodzinie, jako syn mieszczanina Grzegorza. Najprawdopodobniej uczęszczał do kwidzyńskiej szkoły katedralnej, a następnie do włocławskiej szkoły katedralnej. W latach 1462–1467 studiował matematykę oraz astronomię na Uniwersytecie Krakowskim, gdzie nie uzyskał tytułu naukowego. W latach 1467–1475 najprawdopodobniej studiował na Universitas Istropolitana w Preszburgu, gdzie zdobył tytuł magistra. W 1479–1481 był lektorem astronomii na Uniwersytecie Bolońskim, gdzie w 1480 lub 1481 roku uzyskał tytuł doktora medycyny. W latach 1482–1488 praktykował jako lekarz i astrolog w Poznaniu. Następnie przeniósł się do Włocławka, jako lekarz nadworny biskupa Piotra z Bnina Moszyńskiego, a następnie od 1490 lub 1491 jako kanonik katedry włocławskiej. W tym okresie Mikołaj Wodka był nauczycielem Mikołaja Kopernika, wraz z którym sporządził zegar słoneczny na południowej ścianie katedry. W kolejnych latach przebywał wraz z biskupem Piotrem z Bnina Moszyńskim. Zmarł w drugiej połowie listopada lub w grudniu 1494 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4053909", "fragment_id": "626721/0", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Wodka z Kwidzyna", "document_id": "626721", "start_index": 0.0, "parentId": 4053909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4798353314399719}, "uuid": "9165863a-74f0-48f1-b123-7359298c5317"}, {"page_content": "Specjalizuje się w historii i filozofii nauk ścisłych i badaniu związków tych dyscyplin z pozostałymi działami kultury: filozofią, religią i teologią, sztukami pięknymi oraz techniką. Analizował m.in. dorobek Władysława Natansona, Thomasa S. Kuhna a szczególnie Mikołaja Kopernika. Jako jedyny dotąd badacz w Polsce uzyskał stopień doktora (1997) i doktora habilitowanego (2005) z tematyki badań kopernikowskich.\nAutor licznych artykułów naukowych. Publikował m.in. w \"Physical Review B\", \"Solid State Physics\", \"Theoria et Historia Scientiarum\", \"Zagadnieniach Filozoficznych w Nauce\", \"Zagadnieniach Naukoznawstwa\" oraz \"Kwartalniku Historii Nauki i Techniki\".\nBył uczestnikiem wielu konferencji naukowych, m.in. światowych kongresów historii nauki i logiki, metodologii oraz filozofii nauki oraz międzynarodowych konferencji Europejskiego Towarzystwa Historii Nauki. Organizował też krajowe i międzynarodowe konferencje naukowe. W szczególności był inicjatorem i organizatorem \"2nd International Conference of the European Society for the History of Science\" (Kraków, 6–9.09.2006) i konferencji naukowej \"Tajemnice grobu Mikołaja Kopernika. Dialog ekspertów\" (Kraków, 22–23.02.2010), podczas której dyskutowano na temat poważnych wątpliwości dotyczących rzekomego ostatecznego odkrycia szczątków Mikołaja Kopernika; jest autorem wielu artykułów wykazujących brak merytorycznych podstaw do uznania tego grobu za grób Kopernika.\nW 2010 roku został laureatem Nagrody Naukowej im. Mikołaja Kopernika Fundacji Miasta Krakowa (przyznawanej co pięć lat przez Polską Akademię Umiejętności) za pracę \"Różne oblicza Mikołaja Kopernika – spotkania z historią interpretacji\".\nW grudniu 2012 roku pod jego redakcją naukową ukazała się recenzowana monografia zbiorowa podsumowująca wyniki konferencji z 2010 roku na temat oceny odkrycia grobu Mikołaja Kopernika i identyfikacji jego szczątków.\nHobby.Poza pracą zawodową prowadzi badania historyczno-genealogiczne (włącznie z genealogią genetyczną) jego rodziny, należącej do rdzennej ludności terenów Krajny i Warmii i zasłużonej w walce o polskość tych ziem.\nWybrane publikacje.\nLista publikacji:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2143385", "fragment_id": "444574/1", "subtitle": "", "title": "Michał Kokowski", "source": "wikipedia", "start_index": 1874.0, "document_id": "444574", "parentId": 2143385.0, "score": 0.2531776428222656}, "uuid": "53675c0a-a81c-439e-842d-115a23ebcd7b"}, {"page_content": "W połowie lat pięćdziesiątych zaczął chorować i przez wiele miesięcy leczył się w sanatoriach. W 1958 na skutek konfliktu z kadrą obserwatorium opuścił Wrocław i przeniósł się na Uniwersytet Jagielloński. Zainicjował przekształcenie stacji obserwacyjnej na krakowskim Forcie Skała w główne \"Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Jagiellońskiego\" (otwarte w 1964). W tym samym czasie opublikował wraz astronomami z Krymskiego Obserwatorium Astrofizycznego pracę dotyczącą fundamentalnej fotometrii fotelektrycznej. W 1962 otrzymał Nagrodę Miesięcznika „Problemy” za osiągnięcia w dziedzinie popularyzowania nauki. 30 września 1968 przeszedł na emeryturę, nie przerywając działalności naukowej i organizacyjnej, ani aktywności w MUA (w latach 1964–1970 był w niej przewodniczącym Komisji nr 41 – Historii Astronomii). W czerwcu 1968 roku wszedł w skład Komitetu Przygotowawczego obchodów 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika. 1 października 1968 przeszedł na emeryturę.\n1 grudnia 1968 otrzymał nagrodę im. Włodzimierza Pietrzaka. 21 sierpnia 1971 został honorowym członkiem radzieckiego Wszechzwiązkowego Towarzystwa Astronomiczno-Geodezyjnego (WAGO,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Всесоюзное астрономо-геодезическое общество&lt;/&gt;). 30 maja 1973 Uniwersytet Bratysławski przyznał mu doktorat honoris causa. 9 września 1973 został honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika. 26 września 1979 został honorowym członkiem Polskiego Towarzystwa Astronomicznego.\nPochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera CI-II-1).\nDziałalność pisarska i edytorska.\nW latach 1926–1929 i 1936–1939 był redaktorem czasopisma „Urania”\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=256859", "fragment_id": "1400545/4", "subtitle": "", "title": "Eugeniusz Rybka", "parentId": 256859.0, "start_index": 5153.0, "document_id": "1400545", "source": "wikipedia", "score": 0.25348547101020813}, "uuid": "569536b6-1c81-48ea-8338-5072444aef49"}, {"page_content": "Dwukrotnie otrzymał nagrodę państwową, w 1966 indywidualną II stopnia, a w 1976 zespołową I stopnia. Był doktorem honoris causa pięciu uczelni: Uniwersytetu Lille (Francja, 1973), Uniwersytetu Sherbrooke (Kanada, 1977), Politechniki Śląskiej (1988), Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie (1989) i Politechniki Rzeszowskiej (2004). Odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1993), Krzyżem Oficerskim OOP (1972), Krzyżem Kawalerskim (1964), Orderem Oficera Palm Akademickich (1978), Orderem Kawalera Palm Akademickich oraz Medalem im. Mikołaja Kopernika PAN. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44661", "fragment_id": "640896/2", "subtitle": "", "title": "Stefan Węgrzyn", "document_id": "640896", "start_index": 3594.0, "parentId": 44661.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3414119780063629}, "uuid": "8e8d3393-df53-4ab9-8ab9-d560b8bbc5ce"}, {"page_content": "Kopernikowie posiadali winnicę we wsi Kaszczorek, która dziś stanowi dzielnicę Torunia. Zapewne letnie dni mogli spędzać w majątku ziemskim Sławkowo należącym po dziale majątku ojca do Tiedemana von Allena, męża siostry Barbary.\n Tą drogą podążył potem Mikołaj wstępując na Akademię Krakowską w 1491 roku, potem rozpoczynając studia w Bolonii i w końcu w 1503 uzyskując doktorat z prawa kanonicznego na uniwersytecie w Ferrarze. Łukasz wydał cały swój majątek odziedziczony po ojcu w 1464 na edukację. Inwestycja ta zwróciła się mu z nawiązką. W 1474 wrócił do Torunia i ściągnął z rady miejskiej resztę długów, jaką rada zaciągnęła u jego ojca. W 1475 uzyskuje kanonię w Chełmży, a w 1477 kanonię we Włocławku.\n W latach 1477–1488 przebywał u boku biskupa, a później prymasa Zbigniewa Oleśnickiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1094761", "fragment_id": "1387094/1", "subtitle": "", "title": "Rodzina Mikołaja Kopernika", "parentId": 1094761.0, "start_index": 1660.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1387094", "score": 0.21500934660434723}, "uuid": "5314d617-cdba-4588-a9f1-f4813b482547"}, {"page_content": "W 1480 r. Kopernikowie przeprowadzili się z domu przy ulicy św. Anny do kamienicy przy Rynku Staromiejskim 36 (tzw. Kamienica Pod Lwem lub Kamienica Lazurowa); niewykluczone, że przyszły astronom urodził się właśnie w tym budynku, który już wcześniej należał do rodziny. Pomimo że nie zachowały się żadne teksty astronoma w języku polskim, bez wątpliwości znał on ten język na równi z niemieckim i łaciną.\nNajprawdopodobniej Mikołaj Kopernik ukończył pierwsze nauki w szkole parafialnej przy kościele św. Janów w Toruniu. Zdaniem niektórych historyków, takich jak Ludwik Birkenmajer, pod koniec XV wieku pobierał nauki we Włocławku. Nauczycielem przyszłego astronoma, wówczas jeszcze młodzieńca, mógł być kanonik włocławski Mikołaj Wodka z Kwidzyna, doktor medycyny zajmujący się również astronomią i astrologią, jeden z domniemanych konstruktorów zegara słonecznego znajdującego się na katedrze włocławskiej. Teoria ta jest jednak mało prawdopodobna, matka astronoma bowiem po śmierci męża w 1483 r. nie wyprowadziła się z Torunia.\nIstnieje jeszcze hipoteza, że Mikołaj wraz z Andrzejem uczęszczali do szkoły Braci Wspólnego Życia w Chełmnie, jednak jest ona kwestionowana.\nStudia w Krakowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44884", "fragment_id": "651599/3", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Kopernik", "document_id": "651599", "start_index": 4687.0, "parentId": 44884.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3984832167625427}, "uuid": "cae3c970-469c-4f51-ae3f-7b937e7b781c"}, {"page_content": "W 1972 uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim stopień doktora. Tematem jego pracy doktorskiej była \"Problematyka konserwatorska średniowiecznych miast w Polsce\", a jej promotorem Stanisław Lorentz. W 1989 na podstawie rozprawy \"Geneza, uwarunkowania i mechanizmy ochrony zabytków w Polsce\" uzyskał na UMK stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie historii. Tytuł profesora nauk technicznych otrzymał w 1999. Współpracował jako wykładowca z licznymi uczelniami, wykładał na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, Politechnice Krakowskiej, Uniwersytecie Warszawskim, Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, Politechnice Białostockiej, Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, Politechnice Świętokrzyskiej, Prywatnej Wyższej Szkole Nauk Społecznych, Komputerowych i Medycznych w Warszawie.\nZawarł związek małżeński z Marią Abramowicz, konserwatorką dzieł sztuki. Miał dwoje dzieci – Mikołaja i Kingę. Pochowany na cmentarzu w Celestynowie.\nW 2022 jego imieniem nazwano jeden ze skwerów na toruńskiej starówce.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1092755", "fragment_id": "1385013/1", "subtitle": "", "title": "Bohdan Rymaszewski", "document_id": "1385013", "start_index": 1756.0, "parentId": 1092755.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21351632475852966}, "uuid": "3785a63a-6444-4563-ada7-a749b7863836"}]}
{"id": "q_82", "question": "Z gry na którym instrumencie znany jest Jan Ptaszyn Wróblewski?", "answer": [{"page_content": "Jan Ptaszyn Wróblewski, właśc. Jan Wróblewski (ur. 27 marca 1936 w Kaliszu, zm. 7 maja 2024 w Warszawie) – polski muzyk jazzowy, kompozytor, aranżer i dyrygent, dziennikarz i krytyk muzyczny.\nGrał na saksofonie tenorowym i barytonowym. Założył kilka zespołów i angażował się w wiele projektów muzycznych. Od 1970 do śmierci prowadził w Programie III Polskiego Radia autorskie programy jazzowe, m.in. \"Trzy kwadranse jazzu\". Był członkiem Akademii Muzycznej Trójki. Popularyzator muzyki jazzowej w Polsce. Komponował również muzykę filmową (\"Pan Anatol szuka miliona\", \"Niech żyje miłość\") oraz piosenki, wykonywane m.in. przez Ewę Bem, Łucję Prus, Marylę Rodowicz i Andrzeja Zauchę. Tworzył koncerty symfoniczne. Nagrał kilkanaście albumów autorskich, brał udział w nagraniu kilkudziesięciu innych płyt.\nŻyciorys.\nPochodził z rodziny adwokackiej. Edukację podstawową odebrał w Szkole Podstawowej nr 4 im. Elizy Orzeszkowej, a w 1952 ukończył I Liceum Ogólnokształcące im. Adama Asnyka w Kaliszu. Kształcił się w Podstawowej Szkole Muzycznej w Kaliszu, gdzie uczył się gry na fortepianie, klarnecie i trąbce. Studiował na Wydziale Mechanizacji Rolnictwa Politechniki Poznańskiej i przez rok uczył się w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie.\nW okresie nauki w podstawowej szkole muzycznej grał w kaliskim zespole jazzu tradycyjnego. Podczas studiów w Poznaniu założył zespół i współpracował z Kwintetem Jerzego Miliana. W 1956 dołączył do zespołu Krzysztofa Komedy, w którym grał na saksofonie barytonowym. Razem z formacją wystąpił na koncercie podczas otwarcia poznańskiego ośrodka Telewizji Polskiej, a w 1956 i 1957 zagrał na festiwalach jazzowych w Sopocie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186804", "fragment_id": "16038/0", "subtitle": "", "title": "Jan Ptaszyn Wróblewski", "document_id": "16038", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 186804.0, "score": 0.6675581336021423}, "uuid": "3137b811-fe27-4a6f-817d-1cb7b61f8583"}, {"page_content": "Krzysztof Majchrzak (ur. 6 stycznia 1954 w Częstochowie) – polski basista, kompozytor.\nJeden z najbardziej twórczych gitarzystów basowych w Europie. Współtwórca formacji Weston–Majchrzak–Gembalski „Magic Hands”[], Labirynt, Tie Break i Sunset. Współpracował z New Jazz Band, Street Blues, Symphonic Sound Orchestra Jarosława Śmietany. Od roku 1988 mieszka i tworzy we Francji.\nKariera muzyczna.\nO szkole muzycznej pomyślał stosunkowo późno, bo w wieku 21 lat. Kiedy w częstochowskiej Szkole Muzycznej zwolniło się miejsce w klasie kontrabasu, Majchrzak podjął ostateczną decyzję o kierunku kształcenia. W szkole poznał Janusza Iwańskiego, Czesława Łęka i Antoniego Gralaka i razem z nimi stworzył zespół o nazwie Tie Break. W 1980 roku grupa pojechała do Krakowa na festiwal Jazz Juniors i zajęła pierwsze miejsce. W tym czasie Majchrzak zaczął mieć problemy z ręką, co zmusiło go do porzucenia kontrabasu. Postanowił grać na basie elektrycznym i przy tym instrumencie już pozostał.\nNajważniejsze festiwale, na których Majchrzak wystąpił z zespołem, to Jazz nad Odrą (lata 1980, 1986) i Jazz Jamboree (1982-1983). Później razem z A. Przybielskim, W. Kiniorskim, A. Koreckim, M. Zduniakiem, J. Piaskowskim, J. Iwańskim, A. Gralakiem, S. Juvandiusem i H. Gembalskim grał w zespole \"New Jazz Band\". Był także członkiem grupy Jarosława Śmietany \"Symphonic Sound Orchestra\", w którym grali m.in. Zbigniew Namysłowski i Jan Ptaszyn Wróblewski.\nPóźniej stworzył zespół, który nazywał się \"Sunset\". Koncertował też z Adamem Kawończykiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=778727", "fragment_id": "1021973/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Majchrzak (muzyk)", "parentId": 778727.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1021973", "source": "wikipedia", "score": 0.06982085108757019}, "uuid": "1f834cf9-ccf2-4387-ac0b-b3d56e0070d1"}, {"page_content": "Tomasz Szukalski (ur. 8 stycznia 1947 w Warszawie, zm. 2 sierpnia 2012 w Piasecznie) – polski saksofonista jazzowy.\nŻyciorys.\nEdukacja i początki kariery.\nPrzeszedł całą drogę edukacji muzycznej: po nauce w warszawskim liceum muzycznym ukończył klasę klarnetu (pod kierunkiem\nLudwika Kurkiewicza) w PWSM w Warszawie. Samodzielnie zapoznał się z techniką gry na saksofonie sopranowym i tenorowym, sporadycznie używając także innych instrumentów, z których klarnet basowy zajmował szczególną pozycję. Kiedy był jeszcze uczniem szkoły średniej, rozpoczął występowanie na estradzie.\nJako nastolatek był członkiem zespołu, który akompaniował podczas koncertów grupie Partita, m.in. podczas Jazz Jamboree '67. Nawiązał także współpracę z zespołami Janusza Muniaka, Tomasza Ochalskiego oraz z Big Bandem Stodoła i sporadycznie z nimi występował.\nLata 70..\nZnamiennym dla młodego saksofonisty okazał się okres współpracy (od roku 1972) z zespołem czołowego wówczas saksofonisty altowego, Zbigniewa Namysłowskiego. Razem dokonali wielu nagrań. Podczas tej współpracy powstały znaczące (również dla Zbigniewa Namysłowskiego) albumy „Winobranie” i „Kuyaviak Goes Funky”. W okresie tym wzrosła pozycja saksofonisty na jazzowym rynku: do współpracy zapraszali go znane postacie rodzimego jazzu: Włodzimierz Nahorny, Tomasz Stańko czy Jan Ptaszyn Wróblewski.\nW latach 1974–1979 wraz z Tomaszem Stańką koncertował i nagrywał płyty w całej Europie (również dla prestiżowego wydawnictwa ECM) wraz z takimi muzykami jak: Arild Andersen, Dave Holland, Edward Vesala, Palle Danielsson, Terje Rypdal, Palle Mikkelborg, Juhani Aaltonen czy Antti Hytti.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1711808", "fragment_id": "674709/0", "subtitle": "", "title": "Tomasz Szukalski", "parentId": 1711808.0, "start_index": 0.0, "document_id": "674709", "source": "wikipedia", "score": 0.2581048011779785}, "uuid": "8f89b505-df2f-46f2-810d-576f12b9e175"}, {"page_content": "Wojciech Krzysztof Karolak (ur. 28 maja 1939 w Warszawie, zm. 23 czerwca 2021) – polski muzyk jazzowy, pianista, kompozytor, saksofonista altowy i tenorowy, aranżer, wirtuoz organów Hammonda.\nŻyciorys.\nUrodził się w Warszawie, w rodzinie Jerzego Karolaka, profesora Akademii Sztuk Pięknych, i Marii z domu Kotschy-Orwid, córki aktora Józefa Orwida.\nKariera muzyczna Wojciecha Karolaka zaczęła się w 1958, kiedy nawiązał współpracę z zespołem Jazz Believers, jako saksofonista. W zespole tym występowali także Jan Ptaszyn Wróblewski oraz Krzysztof Komeda. W latach 1959–1960 grał na saksofonie w grupie The Wreckers pod kierownictwem Andrzeja Trzaskowskiego.\nW 1961 poświęcił się grze na fortepianie w zespole Andrzeja Kurylewicza. Współpracował także ze Swingtetem Jerzego Matuszkiewicza. Był też aranżerem i kompozytorem Studia M-2 i Big Bandem Polskiego Radia. W 1962 założył The Karolak Trio (wspólnie z Andrzejem Dąbrowskim) i wydał pierwszą autorską płytę.\nOd 1963 współpracował z Janem „Ptaszynem” Wróblewskim w zespole Polish Jazz Quartet. W 1964, jako jego pianista wystąpił w odcinku specjalnym niemieckiego programu telewizyjnego \"Jazz – gehört und gesehen\" (program pt. \"Jazz in Poland\" w reż. Janusza Majewskiego prezentował dokonania najważniejszych wykonawców krajowej sceny jazzowej). W 1966 wyjechał do Szwecji, gdzie dorabiał, grając w klubach i restauracjach. W 1973 stał się właścicielem organów Hammonda-B3. W latach 1973–1978 współpracował z Janem „Ptaszynem” Wróblewskim w zespole Mainstream. Zimą 1976 roku wziął udział w warsztatach jazzowych „Radost ’76” w Mąchocicach k. Kielc, co zostało uwiecznione w filmie dokumentalnym pt. \"Gramy Standard\" w reż. Andrzeja Wasylewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622337", "fragment_id": "849295/0", "subtitle": "", "title": "Wojciech Karolak", "document_id": "849295", "start_index": 0.0, "parentId": 622337.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14819800853729248}, "uuid": "97176a74-51bd-4b8c-a85b-95aff8b8f718"}, {"page_content": "Kazimierz Jonkisz (ur. 9 listopada 1948 w Wilamowicach) – polski muzyk jazzowy, perkusista, pedagog.\nŻyciorys muzyczny.\nMając 10 lat rozpoczął naukę gry na akordeonie w Ognisku Muzycznym w Brzeszczach. Podczas egzaminu do Liceum Muzycznego w Bielsku-Białej komisja odkryła u niego wyjątkowe poczucie rytmu. W 1962 roku rozpoczął w tej szkole naukę gry na perkusji. W wieku 18 lat został laureatem festiwalu Jazz nad Odrą 1967. Studia muzyczne ukończył w roku 1971, w którym otrzymał również stypendium im. Krzysztofa Komedy.\nWspółpracował z polskimi muzykami jazzowymi jak Zbigniew Namysłowski, Leszek Możdżer, Tomasz Stańko, Jan Ptaszyn Wróblewski, Michał Urbaniak czy Adam Makowicz. Występował również z muzykami o międzynarodowej sławie, takimi jak: Al Cohn, Roy Hargrove, Larry Coryell, Amina Claudine Myers, Monty Waters, Eddie Henderson, Kevin Mahogany, Marc Thomas, Miles Griffith, John Hicks, Bob Sheppard, Larry Goldings, Tim Hagans.\nW 1978 roku rozpoczął koncerty jako pierwszy w Polsce leader za perkusją. Przez jego zespoły przewinęli się młodzi muzycy z późniejszej czołówki polskiego jazzu.\nW 1980 roku Kazimierz Jonkisz debiutował z własnym kwintetem na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Jazzowej Jazz Jamboree w Warszawie. Dotychczas uczestniczył w nagraniu ok. 70 płyt, m.in. ze Zbigniewem Namysłowskim, Januszem Muniakiem, Janem Ptaszynem Wróblewskim, Mieczysławem Koszem i wieloma innymi polskimi muzykami. W 1980 r. nagrał swoją pierwszą autorską płytę pt. \"Tiri Taka\", z serii \"Polish Jazz\". Grał na największych festiwalach jazzowych, takich jak: Molde International Jazz Festiwal (Norwegia), New Port in Belgrad Jazz Festiwal (Jugosławia), Bergamo Jazz Festiwal (Włochy), Havana Jazz Festival (Kuba), Ost - West (Niemcy), Temecula International Jazz Festival (USA).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=755000", "fragment_id": "839515/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Jonkisz", "document_id": "839515", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 755000.0, "score": 0.10525326430797577}, "uuid": "597d8422-d7fc-4b53-8664-f8f64dc3003f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nGrand Standard Orchestra – album zespołu jazzowego o tej samej nazwie tworzonego i kierowanego każdorazowo przez polskiego muzyka jazzowego Jana Ptaszyna Wróblewskiego. Grand Standard Orchestra składała się z orkiestry smyczkowej, sekcji rytmicznej oraz zapraszanych solistów. W zależności od potrzeb, do poszczególnych nagrań angażowani bywali też inni muzycy (grający na instrumentach drewnianych, blaszanych czy perkusyjnych). \nNagrania realizowane były przez Program III Polskiego Radia. Płyta ukazała się jako nagranie promocyjne, edycja specjalna dla Klubu płytowego PSJ: Biały Kruk Czarnego Krążka. Winylowy album wydany został w 1982 przez PolJazz (PSJ 98). Tłoczenie: Pronit Pionki.\nAlbum ten ukazał się także jako wydawnictwo wytwórni Pronit (na licencji Wydawnictwa Płytowego „Poljazz”). \nWydawnictwo to miało inną okładkę: z nazwą zespołu i parą saksofonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3225785", "fragment_id": "156335/0", "subtitle": "", "title": "Grand Standard Orchestra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "156335", "parentId": 3225785.0, "score": 0.3889421820640564}, "uuid": "ecdba5fa-7f2b-49bd-9c96-c0a7393ad0a9"}, {"page_content": "Jazz Believers – polski zespół jazzowy, założony w styczniu 1958 roku w Krakowie.\nHistoria.\nPierwszy skład grupy tworzyli: Andrzej Trzaskowski (przez rok pełnił funkcję lidera; fortepian) – wymiennie Krzysztof Komeda (fortepian), Andrzej Kurylewicz (melofon), Jan „Ptaszyn” Wróblewski (saksofon tenorowy), Roman Dyląg (kontrabas) i Jan Zylber (perkusja). Wkrótce odchodzi Kurylewicz, którego miejsce zajął Wojciech Karolak (saksofon altowy). W czerwcu 1958 roku została nagrana próbna płyta (LP, RCA Victor J80P 8304-5-I), gdzie na stronie B znalazły się nagrania Jazz Believers. Również w czerwcu Wróblewski wyjeżdża do Stanów Zjednoczonych i jako członek International Newport Band pod dyr. Marshalla Browna, bierze udział w Newport Jazz Festival. Po powrocie do kraju zostaje kierownikiem Jazz Believers, wprowadzając do programu amerykańskie wzorce. We wrześniu tego samego roku formacja wystąpiła na I Międzynarodowym Festiwalu Jazzowym Jazz Jamboree w składzie poszerzonym o Jerzego Miliana. Wkrótce miejsce Dyląga zajmuje Jan Byrczek (kontrabas). Brzmienie zespołu zostało utrwalone w filmie dokumentalnym pt. \"Jazz Camping\", wyreżyserowanym przez Bogusława Rybczyńskiego w 1959 roku. W obrazie tym jego twórcy pokazywali migawki z I Jazz Campingu, zorganizowanego w Hotelu Górskim na Kalatówkach w tym samym roku. Nie jest znana ścisła data rozpadu Jazz Believers. Według poszczególnych źródeł zespół został rozwiązany latem 1959, bądź w 1960 roku. Ze składu Jazz Believers wyłoniło się trio Krzysztofa Komedy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4850968", "fragment_id": "271066/0", "subtitle": "", "title": "Jazz Believers", "parentId": 4850968.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "271066", "score": 0.2733009159564972}, "uuid": "30e44521-393b-4539-9294-54a3f7616bab"}, {"page_content": "Vitold Rek, właściwie Witold Eugeniusz Szczurek (ur. 18 października 1955 w Rzeszowie) – polski muzyk mieszkający na stałe w Niemczech, kontrabasista, kompozytor i pedagog. Łączy w swojej grze tradycję jazzową z elementami muzyki poważnej i ludowej.\nŻyciorys.\nJest absolwentem Akademii w Krakowie w klasie kontrabasu. W 1975 otrzymał na konkursie Jazz nad Odrą wyróżnienie indywidualne w kategorii solistów. W 1977 został basista zespołów Jana Ptaszyna Wróblewskiego, a latach 1978-81 zespołu Sun Ship. Pod koniec lat siedemdziesiątych rozpoczął wieloletnią współpracę z Tomaszem Stańką, która była niezwykle ważnym etapem jego kariery. Od roku 1984 prowadził własne zespoły: Basspace i The Spark. W ankiecie \"Jazz Forum\" zwyciężył w kategorii kontrabas w 1986 i 1988. \nOd końca lat osiemdziesiątych mieszka i pracuje w Niemczech – kontynuuje swoją działalność jako kontrabasista, kompozytor i producent. Vitold Rek jest docentem w klasie kontrabasu jazzowego w Hochschule für Musik we Frankfurcie nad Menem i w Hochschule für Musik w Moguncji.\nDyskografia.\nMniejszą czcionką podano artystów współtworzących album, zaś w nawiasach wytwórnie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1293692", "fragment_id": "1139800/0", "subtitle": "", "title": "Vitold Rek", "parentId": 1293692.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1139800", "source": "wikipedia", "score": 0.10226891189813614}, "uuid": "ffc13a2a-3ce0-405c-9dc5-e5f6ccfec69e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nFlyin’ Lady – album polskiego saksofonisty jazzowego Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego, nagrany z prowadzonym przez niego zespołem – Jan Ptaszyn Wróblewski Quartet. Płyta ukazała się jako vol. 55 serii Polish Jazz.\nAlbum nagrany został w Warszawie w sierpniu 1978 r. Wszystkie utwory zamieszczone na płycie to kompozycje lidera – Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego. LP został wydany w 1978 r. przez Polskie Nagrania „Muza” w wersji stereofonicznej pod numerem katalogowym SX 1690. Reedycja na CD ukazała się w 2005 r. (PRCD 534) jako wynik współpracy Polskiego Radia i Polskich Nagrań Muza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4356048", "fragment_id": "1501302/0", "subtitle": "", "title": "Flyin’ Lady", "parentId": 4356048.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1501302", "source": "wikipedia", "score": 0.6825238466262817}, "uuid": "89118e3c-f7a7-4e5c-99f8-dd1b9401151d"}, {"page_content": "Latem 1958 został muzykiem w orkiestrze \"Newport International Youth Band\", z którą – jako pierwszy polski jazzman i jedyny z krajów zza tzw. żelaznej kurtyny – wystąpił na festiwalu jazzowym w Newport. Występ został pokazany w filmie \"Jazz on Summer’s Day\". Po tym koncercie występował w wielu miastach Stanów Zjednoczonych, a następnie w Europie, Indiach, Afryce i Azji. W 1964 wystąpił z własnym kwartetem w odcinku programu telewizyjnego \"Jazz – gehört und gesehen\".\nW latach 1968–1978 kierował Studiem Jazzowym Polskiego Radia. Współpraca z Willisem Conoverem (popularyzatorem Jazzu w \"Radio Music USA\") zaowocowała powstaniem audycji \"Trzy kwadranse jazzu\", którą prowadził nieprzerwanie od 1970 do śmierci.\nBył założycielem lub członkiem wielu zespołów, m.in. Jazz Believers (w latach 1958–1959), Kwintet Andrzeja Kurylewicza (1960–1961), Polish Jazz Quartet (1963–1966), Mainstream (1973–1977), SPPT Chałturnik (1970—1977), Extra Ball, Kwartet Ptaszyna Wróblewskiego (1978–1984) i Made In Poland (od 1993).\nSkomponował dłuższe utwory, m.in. \"Wariant Warszawski\" (koncert na orkiestrę), \"Maesteso cobinato \" (koncertu na saksofon barytonowy i orkiestrę symfoniczną) i \"Czytanki na orkiestrę\" (suita), jak też radiowe przeboje (m.in. „Zielono mi” Andrzeja Dąbrowskiego i „Żyj kolorowo” Ewy Bem).\nZrealizował telewizyjny program \"Jan Ptaszyn Wróblewski prezentuje\".\nZostał pochowany 27 maja 2024 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186804", "fragment_id": "16038/1", "subtitle": "", "title": "Jan Ptaszyn Wróblewski", "document_id": "16038", "start_index": 1671.0, "source": "wikipedia", "parentId": 186804.0, "score": 0.35007405281066895}, "uuid": "3f8b96b7-83ea-46bb-896d-5440f4cccc77"}]}
{"id": "q_83", "question": "Które najwyższe odznaczenie francuskie ustanowione przez Napoleona w 1802 roku nadawane jest osobom wojskowym i cywilnym?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy francuskiego odznaczenia. Zobacz też: Legia Honorowa – ujednoznacznienie.\nOrder Narodowy Legii Honorowej (fr. \"L’Ordre national de la Légion d’honneur;\" Legia Honorowa – \"Légion d’honneur\") – najwyższe odznaczenie nadawane przez państwo francuskie. Legia nadawana jest zarówno cywilom, jak i wojskowym, kobietom i mężczyznom, także cudzoziemcom, za szczególne osiągnięcia w życiu wojskowym i cywilnym. Dewiza orderu to \"Honneur et Patrie\" (fr. \"Honor i Ojczyzna\").\nCharakterystyka.\nOrder jest podzielony na pięć klas. Jego członkami mogą być wyłącznie niekarani obywatele francuscy, których obowiązuje limit nadań:\nz których 2/3 ma być wojskowymi, a 1/3 cywilami. Obcokrajowcy mogą być odznaczani bez limitów, ale nie są zaliczani w poczet członków.\nOrder jest nadawany za znamienite zasługi dla Francji osobom, które spełniają kryteria utarte przez ponad dwa wieki jego istnienia:\nWręczanie Legii Honorowej odbywa się trzy razy do roku: w Nowy Rok, Wielkanoc i Święto Narodowe Francji.\nWielkim Mistrzem (\"grand maître\") orderu i kawalerem jego Krzyża Wielkiego noszonego na łańcuchu jest każdorazowo urzędujący prezydent Republiki Francuskiej. Wielki Kanclerz (\"grand chancelier\") wybierany jest spośród odznaczonych Krzyżem Wielkim na sześcioletnią kadencję. Wielki Kanclerz wchodzi w skład kapituły orderu nazwanej Radą Orderu Legii Honorowej (\"conseil de l’ordre de la Légion d’honneur\"), którą tworzy wraz z piętnastoma członkami wybranymi spośród odznaczonych pierwszymi trzema klasami orderu oraz po jednym członku spośród odznaczonych IV i V klasą. Członkowie są mianowani przez Wielkiego Mistrza, z nominacji Wielkiego Kanclerza, na dwuletnią kadencję. Zarówno kanclerz jak i członkowie mogą być obierani wielokrotnie.\nW kolejności starszeństwa francuskich odznaczeń Order Legii Honorowej znajduje się na pierwszym miejscu, przed Orderem Wyzwolenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47833", "fragment_id": "646088/0", "subtitle": "", "title": "Legia Honorowa", "document_id": "646088", "start_index": 1.0, "parentId": 47833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7185612916946411}, "uuid": "1125ef23-2b76-4421-9e0e-d54e0c952d6d"}, {"page_content": "Początkowo ordery (jako odznaczenia) były dostępne tylko dla szlachty. Pierwszymi dostępnymi dla każdego były ustanowiony przez Stanisława Augusta Poniatowskiego Order Virtuti Militari (1792) i Legia Honorowa utworzona przez Napoleona w 1802 roku. Do dziś jednak niektóre ordery nadawane w państwach monarchistycznych są zastrzeżone dla arystokracji, bądź ich nadaniu towarzyszy wyniesienie udekorowanego do godności arystokratycznej. Dziś ordery stanowią najwyższe formy odznaczeń państwowych. Niższymi, niemającymi rangi orderów i sytuującymi się dalej w kolejności starszeństwa i uznawania są: krzyże, medale, gwiazdy, odznaki i inne.\nPodstawowa typologia.\nOrdery można podzielić na ordery państwowe, przyznawane najczęściej przez głowę danego państwa oraz na ordery domowe, będące wysokimi odznaczeniami władców przyznawane za zasługi na rzecz panującego, lecz wchodzące w oficjalną precedencję odznaczeń. Dalej ordery można dzielić – podobnie do innych odznaczeń – na cywilne, wojskowe oraz wojenne, a także wspólne tym kategoriom (wybrane ordery posiadają odmiany wedle tych kategorii). Niektóre ordery są przeznaczone dla odznaczanych danej płci, a część orderów posiada w wybranych klasach odmienne insygnia dla każdej płci.\nDo podstawowej typologii nie zalicza się orderów kościelnych (poza orderami przyznawanymi przez kościelne osoby suwerenne, np. papiestwo lub niektóre zakony suwerenne) lub ewentualnych prywatnych odznaczeń noszących niekiedy nazwę „order”.\nKształt orderu.\nWspółcześnie ordery mają najczęściej kształty krzyży, gwiazd, medalionów, zdarzają się jednak odmienne kształty.\nWiązanie wstążki.\nW różnych czasach i przestrzeniach geograficznych wykształciły się odmienne sposoby zawiązywania wstążki orderowej w klasach niższych, oficerskiej i kawalerskiej. Najczęściej występują – czasem z niewielkimi wariantami – wzorce:\nKlasy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47950", "fragment_id": "659882/2", "subtitle": "", "title": "Order", "source": "wikipedia", "start_index": 3522.0, "document_id": "659882", "parentId": 47950.0, "score": 0.62721848487854}, "uuid": "022077e1-ed08-45ab-95eb-bbaf3c881171"}, {"page_content": "Medal Wojskowy (fr. \"Médaille militaire\") – francuski medal wojskowy, trzecie w kolejności starszeństwa spośród wszystkich odznaczeń państwowych.\nHistoria.\nMedal Wojskowy został ustanowiony 22 stycznia 1852 przez Ludwika Napoleona III Bonaparte dla wyróżnienia szeregowych i podoficerów, którzy odznaczyli się w walce aktami odwagi. Przyznawany był także za odniesienie ran. Było to pierwsze francuskie odznaczenie za zasługi przyznawane dla wojskowych poniżej stopni oficerskich. Medal przyznawany był także generałom i marszałkom, odznaczonym uprzednio Krzyżem Wielkim Legii Honorowej, za bezpośrednie dowodzenie w walce, a od I wojny światowej także za szczególne zasługi dla operacji wojskowych (m.in. otrzymali go Ferdinand Foch i Joseph Joffre). Aktualny statut Medalu Wojskowego pochodzi z 1962.\nMedal mogły otrzymywać także miejscowości i sztandary jednostek, lecz były to rzadkie przypadki (ostatnio, w 1983 sztandar 3. kompanii 1 Pułku Strzelców Spadochronowych za działania w Bejrucie). Sporadycznie też medal nadawano osobom nie wojskowym oraz cudzoziemcom, m.in. otrzymali go John Pershing, Józef Piłsudski i Winston Churchill.\nByło to pierwsze odznaczenie kraju sojuszniczego nadany polskim żołnierzom na Zachodzie w czasie II wojny światowej za pomoc przy ratowaniu rozbitków z krążownika minowego Pluton. Otrzymało go dwóch matów i marynarz okrętu ORP „Iskra”.\nPierwsze 48 medali zostało wręczonych 21 marca 1852. Medal Wojskowy nadano ponad 1 milionowi osób (stan na rok 2002), w tym ok. 230 tys. za pierwszą i ok. 300 tys. za drugą wojnę światową.\nOpis oznaki.\nOznaka medalu początkowo nawiązywała do symboliki imperialnej: na awersie znajdował się profil Napoleona III otoczony jego imieniem – \"LOUIS-NAPOLEON\" („Ludwik Napolon”), a medalion był zawieszony na wstążce na zawieszce o formie cesarskiego orła, trzymającego dwie błyskawice.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71445", "fragment_id": "640440/0", "subtitle": "", "title": "Medal Wojskowy (Francja)", "document_id": "640440", "start_index": 0.0, "parentId": 71445.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5890828371047974}, "uuid": "ef4f0d24-defb-4afc-8e41-33d794986747"}, {"page_content": "Łączna liczba odznaczonych Legią wynosi około jednego miliona, w tym 2796 udekorowanych I klasą.\nStruktura Legii Honorowej z jej pięcioma klasami stała się wzorcem dla większości ustanowionych w XIX i XX wieku wieloklasowych orderów świata. Do wyjątków należą ordery bez podziału na klasy jak np. angielski Order Podwiązki, duński Order Słonia, rosyjski Order św. Andrzeja, polski Order Orła Białego, szwedzki Order Serafinów czy szkocki Order Ostu noszone w postaci szerokiej szarfy z jednego ramienia na drugi bok (wielka wstęga) lub na łańcuchu, albo Order Złotego Runa, Order Złotej Ostrogi wieszane na szyi (komandoria) lub na łańcuchu.\nPoprzednikiem Orderu Legii Honorowej, z podziałem na klasy, był wojskowy trzyklasowy Order św. Ludwika, ustanowiony przez króla Ludwika XIV w 1693, po którym Legia przejęła czerwoną (właściwie: szkarłatną) barwę wstęgi.\nHistoria.\nW czasie rewolucji francuskiej wszystkie ordery królewskie zostały zniesione w wyniku obrad Zgromadzenia Narodowego obradującego od 30 lipca do 6 sierpnia 1789. Likwidacji uległy ordery św. Michała, św. Ducha, św. Ludwika, Zasługi Wojskowej i św. Huberta. Zakazano również noszenia orderów zakonów św. Łazarza, św. Jana (Maltański) i innych. Dopiero Konstytucja 1791 roku wprowadziła nowe zaszczytne nagrody narodowe, w tym medale pamiątkowe jako odznaczenie. Ich dopełnieniem było wprowadzenie broni honorowej przez konsulów 22 grudnia 1799, jako nagrody wyłącznie dla czynnych wojskowych.\nLegia Honorowa została ustanowiona przez Napoleona Bonapartego, pierwszego konsula Republiki Francuskiej późniejszego cesarza Napoleona I, 19 maja 1802, według kalendarza rewolucyjnego \"29 floréala roku X\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47833", "fragment_id": "646088/1", "subtitle": "", "title": "Legia Honorowa", "document_id": "646088", "start_index": 1878.0, "parentId": 47833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19271335005760193}, "uuid": "54f53a72-4f8b-47f2-98cd-ab89cc4e3bed"}, {"page_content": "Napoleon III wprowadził nowe ustalenia dotyczące liczby kawalerów: 80 I klasy, 200 II klasy, 1000 III klasy, 4 tys. IV klasy, przy nieograniczonej liczbie kawalerów V klasy. Za jego panowania odznaczano Legią przeciętnie 300–400 osób rocznie nie licząc cudzoziemców. W czasach Napoleona III zaczęto nadawać Legię również kobietom – pierwszą odznaczoną była sierżant armii francuskiej Angelique Duchemin (15 sierpnia 1851). Za II Cesarstwa Legię nadawano zawsze w ten dzień, rocznicę urodzin Napoleona I, ogłoszony świętem narodowym. Ustalono także nowe renty roczne dla kawalerów: V klasa – 250 franków, IV klasa – 500, III klasa – 1000, II klasa – 2000 i I klasa 3000 franków.\nWładze III Republiki 28 października 1870 wydały dekret, zgodnie z którym Order Narodowy Legii Honorowej miał być nadawany tylko żołnierzom (postanowienie uchylono 25 lipca 1873, wracając do dawnego systemu). Oprócz kolejnej zmiany wizerunku insygniów orderowych (m.in. wprowadzono profil Marianny i datę \"1870\") postanowiono ograniczyć liczbę kawalerów Legii Honorowej. Podczas II wojny światowej Legia stanowiła najwyższe odznaczenie zarówno walczącej z Osią Wolnej Francji (od 1943 Francja Walcząca) jak i marionetkowego Państwa Francuskiego.\nW IV Republice usunięto datę \"1870\" w związku ze zmianami w systemie prawnym po wojnie. 28 listopada 1962 władze V Republiki ustanowiła Kodeks Legii Honorowej, wprowadzający obowiązujące do dziś liczby odznaczonych poszczególnymi klasami.\nHistoria insygniów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47833", "fragment_id": "646088/5", "subtitle": "", "title": "Legia Honorowa", "document_id": "646088", "start_index": 8061.0, "parentId": 47833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34950879216194153}, "uuid": "46cee105-73db-4b1f-ab79-d4c7f524cc8a"}, {"page_content": "Medal Wdzięczności Narodu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Médaille de reconnaissance de la Nation&lt;/&gt;) – francuskie wojskowe odznaczenie ustanowione 12 kwietnia 2002. Medal jest przyznawany osobom wojskowym i cywilnym, które otrzymały „Tytuł Wdzięczności Narodu” (tytuł stworzony pierwotnie dla tych, którzy nie mogli otrzymać tytułu kombatanta, ponieważ operacje utrzymania porządku na terytorium francuskim nie były traktowane jako udział w wojnie; tytuł nadawany był początkowo tylko za udział przez co najmniej 90 dni w operacjach w Afryce Północnej w latach 1952–1962).\nMedal Wdzięczności Narodu zastępuje Medal Afryki Północnej, ale jego przyznawanie jest rozszerzone pod względem wymagań czasowych i geograficznych, za które jest nadawany i dlatego jest wyposażany w okucia:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5156904", "fragment_id": "1063078/0", "subtitle": "", "title": "Medal Wdzięczności Narodu", "document_id": "1063078", "start_index": 0.0, "parentId": 5156904.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3821485638618469}, "uuid": "14ebdd39-d95c-49db-9445-543d570c0cd9"}, {"page_content": "Odznaka Lilii (fr. \"Décoration du Lys\") – odznaczenie francuskie, nadawane w latach 1814–1830.\nHistoria.\n5 kwietnia 1814 roku Napoleon I po serii klęsk militarnych został zmuszony do abdykacji, 3 maja, po prawie dwudziestopięcioletnim wygnaniu, Burbonowie Ludwik XVIII i jego brat hrabia d'Artois powrócili triumfalnie do Paryża. Po rozpadzie reżymu napoleońskiego porządek w stolicy utrzymywała Gwardia Narodowa, która na powitanie Burbonów wymieniła na nakryciach głowy kokardy w barwach republikańsko-napoleońskiej \"Tricolore\" na białe kokardy burbońskie. Już parę dni przedtem, 24 kwietnia, hrabia d'Artois ustanowił medal Lilii, nadany prawie wszystkim członkom Gwardii Narodowej w Paryżu \"jako nagroda za utrzymanie bezpieczeństwa i porządku w stolicy\". W sytuacji powstałej po abdykacji Napoleona Burbonowie nie ufali dawnej cesarskiej armii i woleli polegać na lojalności Gwardii Narodowej. 9 maja król Ludwik XVIII zatwierdził odznaczenie i zezwolił na nadawanie go gwardzistom narodowym w całej Francji pod warunkiem złożenia przysięgi \"Przysięgam wierność Bogu i królowi, na zawsze\" (\"Je jure fidélité à Dieu et au Roi pour toujours\"). Ta jednoklasowa odznaka była właściwie medalem. Zabronione przez Napoleona w czasie jego 100 dni, odznaczenie zostało przywrócone przez Ludwika XVIII w roku 1816 jako \"odznaka za wierność\" (\"Décoration de la Fidélité\"). Stopniowo prawo nadawania odznaczenia uzyskiwały coraz szersze kręgi cywilnych i wojskowych urzędników państwowych – generałowie, ministrowie, prefekci i na koniec nawet merowie. Dopiero rozporządzenie Ludwika Filipa z 10 lutego 1831 położyło kres jego istnieniu.\nOznaki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1665789", "fragment_id": "715995/0", "subtitle": "", "title": "Odznaka Lilii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "715995", "parentId": 1665789.0, "score": 0.17936871945858002}, "uuid": "324df513-cf21-4f17-bd50-add0acff2046"}, {"page_content": "Palmy akademickie, Order Palm Akademickich (fr. \"L'Ordre des Palmes académiques\") – francuskie odznaczenie państwowe nadawane wybitnym naukowcom oraz postaciom świata kultury i szkolnictwa.\nPierwotnie ustanowione jako tytuł honorowy przez cesarza Napoleona Bonaparte w 1808 roku w celu uhonorowania wybitnych profesorów Uniwersytetu Paryskiego. W obecnej formie zostało ustanowione 4 października 1955 przez premiera Edgara Faure'a na wzór odznaczenia nadawanego od 1808. Jest to więc najstarsze wyłącznie cywilne francuskie odznaczenie.\nRys historyczny.\nW chwili ustanowienia jako tytuł honorowy w 1808, miał za zadanie wyróżnienie najwybitniejszych działaczy szkolnictwa uniwersyteckiego, w bardzo szerokim znaczeniu, gdyż w tamtych czasach do uniwersytetów zaliczały się również licea (w systemie francuskim matura, \"baccalauréat\", jest pierwszym stopniem uniwersyteckim), w szczególności naukowców i profesorów.\nW 1850 order podzielono na dwie klasy:\nDopiero w 1866 tytuł Palm Akademickich został powiązany z odznaczeniem. Dystynkcje haftowane na togach ustępują metalowej plakietce zawieszonej na wstążce z mory, wpierw czarnej, później fioletowej. Medal miał kształt gałęzi oliwnej i laurowej. Oliwki często były emaliowane na czerwono, tylko kilka egzemplarzy miało zielone oliwki.\n4 października 1955 odznaczenie przekształcono z akademickiego w resortowe i podzielono na trzy klasy (Kawalera, Oficera i Komandora). Obecnie stosuje się przepisy z ustawy z 1955 roku, z drobnymi poprawkami z 2002.\nOdznaczenie to nobilituje wybranych członków społeczności edukacyjnej, uczących lub nie. Możliwość jego przyznania już w 1866 została poszerzona o osoby nie uczące, które wniosły duży wkład w proces edukacji narodowej Francji. Może ono zostać również przyznane obcokrajowcom oraz Francuzom przebywającym za granicą aktywnie uczestniczącym w popularyzacji kultury francuskiej na świecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2444285", "fragment_id": "526317/0", "subtitle": "", "title": "Order Palm Akademickich", "parentId": 2444285.0, "start_index": 0.0, "document_id": "526317", "source": "wikipedia", "score": 0.36305344104766846}, "uuid": "beb03d44-c0af-49c4-9097-e640568668d9"}, {"page_content": "Order Narodowy Legii Honorowej jako najwyższy klasą order wojskowo-cywilny noszony jest przed pozostałymi odznaczeniami Republiki Francuskiej. Osoby odznaczone kilkoma klasami noszą (podobnie w przypadku baretek) tylko najwyższą posiadaną klasę orderu. Legia Honorowa może być noszona w postaci miniaturek insygniów orderowych. Na baretkach od klasy czwartej do pierwszej starszeństwo jest oznaczane za pomocą rozetki. Od 1891 miniaturowa rozetka stała się jednocześnie miniaturką orderu noszoną w butonierce cywilnego ubrania podczas gdy nie nosi się zwykłych miniatur czy pełnych insygniów pozostałych odznaczeń (w 1918 zmniejszono jej rozmiar z 20 do 10 mm).\nOdznaczeni.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nLista Polaków oznaczonych I klasą:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nPierwszą kobietą artystką, która została odznaczona Legią Honorową, była francuska malarka Rosa Bonheur.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47833", "fragment_id": "646088/8", "subtitle": "", "title": "Legia Honorowa", "parentId": 47833.0, "start_index": 12620.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646088", "score": 0.24863190948963165}, "uuid": "cf597da0-5f99-48a5-8ad2-d9411bba80bf"}, {"page_content": "Medal Wdzięczności Francuskiej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Médaille de la Reconnaissance française&lt;/&gt;) – francuskie państwowe odznaczenie.\nHistoria.\nOdznaczenie zostało ustanowione dekretem Prezydenta Francji z dnia 13 lipca 1917 roku dla wyrażenia wdzięczności dla inicjatyw pojedynczych osób mających na celu pomoc dla rannych, chorych żołnierzy, rodzin zabitych w czasie działań bojowych żołnierzy, osób, które stały się inwalidami, sierotami w wyniku wojny. Odznaczenie mogło być nadawane zarówno za działania na terenie Francji, jak również w innych państwach polegających na pomocy żołnierzy francuskich.\nW myśl dekretu działania te powinny być dobrowolne i wymagać osobistego wysiłku i nie mogły wynikać z prawnych zobowiązań w stosunku do tych osób. Odznaczenie mogło być nadawane tylko osobom cywilnym nie związanym służbowo lub prawnie z wojskiem. W późniejszym okresie medal był także nadawany wojskowym, jeżeli ich działania na rzecz ofiar wojny nie wynikały z ich obowiązków służbowych.\nDekret w art. 4 ustalił także tymczasową wersję odznaczenia.\nOdznaczenie miało trzy klasy: złotą, srebrną i brązową.\nDekret z dnia 5 października 1917 uzupełnił wcześniejszy dekret, ustalając że wzór odznaki odznaczenia zostanie ustalony w wyniku konkursu zarządzonego przez Ministerstwo Edukacji i Sztuki. Ustalił także wzór baretek poszczególnych klas. Ponadto ustalał, że odznaczenie będzie nadawał: Minister Sprawiedliwości – obywatelom francuskim zamieszkałym we Francji lub w jej koloniach i Minister Spraw Zagranicznych – obywatelom francuskim zamieszkałym za granicą i cudzoziemcom.\nKolejnym dekretem z dnia 2 grudnia 1917 roku uściślono zasady jego nadawania, określając że działania określone we wcześniejszym dekrecie powinny trwać co najmniej przez okres 1 roku, a art. 2 zezwalał na odznaczenie nim także zbiorowości o ile spełniały warunki dla osób indywidualnych.\n17 grudnia 1917 roku powołano specjalną komisję dla nadawania tego odznaczenia w Ministerstwie Sprawiedliwości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3945189", "fragment_id": "589441/0", "subtitle": "", "title": "Medal Wdzięczności Francuskiej", "parentId": 3945189.0, "start_index": 0.0, "document_id": "589441", "source": "wikipedia", "score": 0.27055123448371887}, "uuid": "7e246ddb-b14e-467a-a6c6-e793d21a37c7"}]}
{"id": "q_84", "question": "Jak nazywał się nowozelandzki himalaista, który jako pierwszy człowiek zdobył najwyższy szczyt świata Mount Everest w 1953 roku?", "answer": [{"page_content": "Edmund Percival Hillary (ur. 20 lipca 1919 w Auckland, zm. 11 stycznia 2008 tamże) – nowozelandzki himalaista i polarnik, z zawodu pszczelarz.\nŻyciorys.\nW latach 1951–1952 uczestnik trzech wypraw himalajskich. 29 maja 1953 wraz z Szerpą Tenzingiem Norgayem jako pierwsi w historii zdobyli szczyt Mount Everest (8848 m). \nDo historii przeszły jego słowa wypowiedziane po zejściu ze szczytu Everestu: „W końcu załatwiliśmy skurczybyka” (\"We finally knocked the bastard off\"). Nie przypuszczał nawet, że za pośrednictwem BBC usłyszał je cały świat.\nZa wyczyn został uhonorowany przez królową nowozelandzką i brytyjską Elżbietę II tytułem szlacheckim, natomiast Nowa Zelandia umieściła podobiznę Hillary'ego na pięciodolarowym banknocie, czyniąc go pierwszą osobą, która znalazła się na banknocie za życia. \nW latach 1954–1967 kierował wyprawami nowozelandzkimi w Himalaje i na Antarktydę. W trakcie ekspedycji zorganizowanej w ramach Międzynarodowego Roku Geofizycznego (1955–1958) założył bazę Scotta na Wyspie Rossa i przygotowując trasę wyprawy transantarktycznej Viviana Fuchsa dotarł 4 stycznia 1958 do bieguna południowego. Następnie dołączył do nowozelandzkiej służby dyplomatycznej, którą pełnił do 1989. \nW 1960 założył fundusz powierniczy – Himalayan Trust, który prowadzi akcje pomocy Szerpom. Dzięki działalności funduszu w himalajskich wioskach wybudowano dla Szerpów 27 szkół, 2 szpitale, 12 ośrodków zdrowia, mosty, wodociągi, a nawet małe lotniska.\nZostał honorowym obywatelem Nepalu. Tam też w katastrofie lotniczej zginęły jego pierwsza żona Louise i córka Belinda.\nPodczas wizyty w Polsce 17 czerwca 2004 został odznaczony przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej w uznaniu wybitnych zasług dla światowego himalaizmu oraz za działalność charytatywną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=56962", "fragment_id": "657008/0", "subtitle": "", "title": "Edmund Hillary", "parentId": 56962.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657008", "score": 0.5530785322189331}, "uuid": "78489343-d64a-4a3e-b7cd-2e49910ccc67"}, {"page_content": "Brytyjska ekspedycja na Mount Everest z 1953 roku była dziewiątą próbą zdobycia najwyższego szczytu na Ziemi i pierwszą, która zakończyła się powodzeniem. 29 maja 1953 roku Nowozelandczyk Edmund Hillary oraz pochodzący z Nepalu Tenzing Norgay zdobyli wierzchołek Mount Everestu. Wyprawa została zorganizowana i sfinansowana przez Komitet Himalajski. Na jej czele stanął pułkownik John Hunt.\nPrzygotowania.\nNa początku lat 50. XX wieku rozgorzała międzynarodowa rywalizacja o zdobycie Mount Everestu. W latach 1922–1952 wielokrotnie próbowano osiągnąć ten cel. Większość spośród kilkunastu ekspedycji zorganizowali Brytyjczycy. W roku 1952 pierwszą wyprawę na Mount Everest zorganizowali Szwajcarzy. Jej uczestnicy dotarli do wysokości niemalże 8600 m n.p.m. Francuscy badacze otrzymali od rządu Nepalu pozwolenie na wspinaczkę w roku 1954, zaś Szwajcarzy planowali organizację kolejnej ekspedycji na rok 1955. Brytyjczycy dysponowali już wówczas pozwoleniem na wspinaczkę w roku 1953, lecz z uwagi na projekty francuskie i szwajcarskie ich szansa na zorganizowanie kolejnej wyprawy przed rokiem 1956 była minimalna. Dlatego też istotne dla brytyjskich badaczy było osiągnięcie szczytu już w 1953 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3668488", "fragment_id": "1319266/0", "subtitle": "", "title": "Brytyjska ekspedycja na Mount Everest (1953)", "document_id": "1319266", "start_index": 0.0, "parentId": 3668488.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7998692989349365}, "uuid": "0e2bdee8-9de5-42ff-8daa-8f1da528033c"}, {"page_content": "Tuakau – miasto na północy Wyspy Północnej, jednej z dwóch głównych wysp Nowej Zelandii, blisko Auckland. Tuakau administracyjnie leży w południowej części regionu Auckland, w Okręgu Franklin. Miasto w 2006 roku liczyło około 3500 mieszkańców.\nPrzyszedł tu na świat sir Edmund Percival Hillary, który w 1953, jako pierwszy człowiek w historii, wraz z Szerpą Tenzingiem Norgayem, zdobył szczyt Mount Everest.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1209154", "fragment_id": "1125714/0", "subtitle": "", "title": "Tuakau", "parentId": 1209154.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1125714", "score": 0.5002732276916504}, "uuid": "2a0c712e-b1cc-4fa8-b94b-85944cb6fb0f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy szczytu. Zobacz też: Everest.\nMount Everest, Czomolungma ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"bo\"&gt;ཇོ་མོ་གླང་མ&lt;/&gt;, ZWPY \"Qomolangma\", Wylie \"Jo mo glang ma\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ne\"&gt;सगरमाथा&lt;/&gt;, \"Sagarmāthā\"; chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;珠穆朗玛峰&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Zhūmùlǎngmǎ Fēng&lt;/&gt;\") – najwyższy szczyt Ziemi (8849 m n.p.m.[patrz niżej], podaje się też wysokość 8844 (pomiary chińskie) lub 8850 (pomiary amerykańskie)), ośmiotysięcznik położony w Himalajach Wysokich (Centralnych), na granicy Nepalu i Chińskiej Republiki Ludowej (Tybetu). Po chińskiej stronie objęty ochroną jako rezerwat biosfery pod nazwą Rezerwat Biosfery Czomolungmy.\nJest zbudowany z granitów, gnejsów oraz z wapieni i łupków. Tworzy potężny masyw podcięty z trzech stron lodowcami (najdłuższe Khumbu i Rongbuk – ok. 17 km). Wysokość szczytu względem podnóży góry wynosi około 3700 metrów. Ściany Mount Everestu mają około 3 kilometrów wysokości (ściana Kangshung ma wysokość 3350 metrów).\nPrzez miejscową ludność był uważany za siedzibę bogów. Po raz pierwszy zmierzony przez geodetów brytyjskich w połowie XIX wieku, po raz pierwszy zdobyty 29 maja 1953 roku przez Edmunda Hillary’ego i Tenzinga Norgaya.\nKoszt pozwolenia wejścia (tzw. Permit) wynosi 11 000 USD, a cały koszt wyprawy (bez kosztów wynajęcia przewodnika) może wynieść 35 000 USD.\nNazwa szczytu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3839", "fragment_id": "168358/0", "subtitle": "", "title": "Mount Everest", "document_id": "168358", "start_index": 1.0, "parentId": 3839.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21885260939598083}, "uuid": "9c74888c-73ac-462f-a09f-4deddb7c0c9e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHenry Cecil John Hunt, baron Hunt of Llanfair Waterdine (ur. 22 czerwca 1910 w Shimla, zm. 8 listopada 1998 w Henley-on-Thames) – angielski oficer, zawodowy wojskowy, ostatnio w stopniu generała brygady Armii Brytyjskiej; alpinista, w 1953 r. kierownik brytyjskiej wyprawy w Himalaje, która jako pierwsza zdobyła Mount Everest.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1571229", "fragment_id": "679533/0", "subtitle": "", "title": "John Hunt", "parentId": 1571229.0, "start_index": 0.0, "document_id": "679533", "source": "wikipedia", "score": 0.2623835802078247}, "uuid": "0b443ec1-7652-4545-8061-b0c38314980d"}, {"page_content": "Organizację ekspedycji powierzono Komitetowi Himalajskiemu powstałemu z inicjatywy stowarzyszenia Alpine Club oraz Królewskiego Towarzystwa Geograficznego. Według początkowych oczekiwań wyprawą miał dowodzić Eric Shipton, który w 1951 roku poprowadził udaną ekspedycję rozpoznawczą na Mount Everest, zaś w roku 1952 podjął nieudaną próbę zdobycia szczytu Czo Oju. Komitet wybrał jednak Johna Hunta, pułkownika British Army, sprawującego wówczas służbę przy Naczelnym Dowództwie Sojuszniczych Sił Europy (SHAPE od ang. \"Supreme Headquarters Allied Powers Europe\"). Wybór ten umotywowano zdolnościami przywódczymi i umiejętnością wspinaczki wysokogórskiej mającego 43 lata wojskowego. Dużą część uczestników projektowanej wyprawy stanowili towarzysze Shiptona ze wspinaczki na Czo Oju. Himalaiści ci źle przyjęli wiadomość o powołaniu Hunta. Z otwartą krytyką wystąpił wówczas między innymi Charles Evans, zastępca Hunta. Przeciwny temu wyborowi był również Edmund Hillary.\nCzłonkowie ekspedycji pochodzący z Wielkiej Brytanii wyruszyli z portu Tilbury na statku \"S. S. Stratheden\" i 12 lutego 1953 roku dotarli do Bombaju. Przyczyną wyboru transportu morskiego zamiast lotniczego były - zgodnie ze słowami Hunta - nie tylko mniejsze koszty, lecz także dążenie do nawiązania ściślejszych relacji pomiędzy członkami zespołu podczas długiej podróży morskiej. Z Bombaju członkowie ekspedycji wyruszyli w kierunku Katmandu, stolicy Nepalu. Nowozelandczycy, George Lowe i Edmund Hillary, do Katmandu dotarli bezpośrednio z Nowej Zelandii. Lowe podróżował statkiem, zaś Hillary wybrał transport lotniczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3668488", "fragment_id": "1319266/1", "subtitle": "", "title": "Brytyjska ekspedycja na Mount Everest (1953)", "document_id": "1319266", "start_index": 1202.0, "parentId": 3668488.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14926210045814514}, "uuid": "77ce2d38-136a-4ed5-9450-1421db935853"}, {"page_content": "Tenzing Hillary Everest Marathon – maraton górski odbywający się w Himalajach od 2003 roku. Bieg organizowany jest zawsze 29 maja, w dzień, w którym w 1953 roku Mount Everest zdobyli Tenzing Norgay i Edmund Hillary. Trasa maratonu zaczyna się w Base Campie na wysokości 5364 m n.p.m. a kończy w Namche Bazar na poziomie 3446 m n.p.m. Przebiega ona typową trasą trekkingową przy Evereście z dodatkową pętlą, tak aby długość biegu odpowiadała dystansowi maratonu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4067397", "fragment_id": "634410/0", "subtitle": "", "title": "Tenzing Hillary Everest Marathon", "parentId": 4067397.0, "start_index": 0.0, "document_id": "634410", "source": "wikipedia", "score": 0.20011021196842194}, "uuid": "7e27c4a3-28a8-415a-af86-3acb57bb322d"}, {"page_content": "Tenzing Norgay (ur. 15 maja 1914, zm. 9 maja 1986 w Dardżyling) – nepalski himalaista, Szerpa z Solukhumbu, który wraz z Edmundem Hillarym 29 maja 1953 dokonał pierwszego wejścia na Mount Everest – najwyższą górę Ziemi.\nŻyciorys.\nW latach 1935, 1936 i 1938 pracował jako tragarz dla brytyjskich wypraw usiłujących zdobyć Everest od tybetańskiej, północnej strony.\nW 1951 brał udział jako sirdar we francuskiej wyprawie na Nanda Devi i wszedł wraz z L. Dubostem na jej wschodni wierzchołek, zdobyty przez Polaków w 1939. Uważał potem to wejście za swoją najtrudniejszą wspinaczkę.\nW 1952 uczestniczył w dwóch szwajcarskich wyprawach na Mount Everest (przedmonsunowej jako sirdar, a w pomonsunowej jako członek grupy alpinistycznej) i podczas pierwszej z nich wraz z R. Lambertem osiągnął rekordową podówczas wysokość około 8600 na południowej grani.\nW 1953 wziął udział w brytyjskiej, kierowanej przez Johna Hunta, wyprawie na Everest od południowej strony i 29 maja wraz z Edmundem Hillarym stanął na jego wierzchołku. Za swój udział został odznaczony Medalem Jerzego.\nPo zdobyciu Everestu osiadł w Dardżylingu (Indie), gdzie był kierownikiem Instytutu Górskiego (Himalayan Mountaineering Institute – HMI) i prezesem Stowarzyszenia Szerpów.\nW 1959 został odznaczony indyjskim Orderem Padma Bhushan.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=56963", "fragment_id": "657009/0", "subtitle": "", "title": "Tenzing Norgay", "parentId": 56963.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657009", "score": 0.6139599680900574}, "uuid": "fb734bf4-cc7d-407e-8688-71957fd246ef"}, {"page_content": "30 maja przebywający w Bazie Głównej James Morris, korespondent dziennika \"The Times\", otrzymał informację o zdobyciu Mount Everestu, po czym wysłał przy pomocy kuriera zakodowaną wiadomość do Namcze Bazar, skąd przesłano ją jako telegram do brytyjskiej ambasady w Katmandu. Wiadomość dotarła do Londynu rankiem 2 czerwca, w dzień koronacji królowej Elżbiety II.\nPo powrocie do Katmandu w połowie czerwca, członkowie ekspedycji dowiedzieli się, że za swoje osiągnięcia Edmund Hillary został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego, zaś Hunt Odznaką Rycerza Kawalera. 22 czerwca rząd Nepalu spotkał się z uczestnikami wyprawy. Tenzing otrzymał wówczas od królowej kraju nagrodę w wysokości 10 tysięcy rupii, odpowiadających 500 funtom szterlingom według ówczesnego kursu walut. Hunt i Hillary otrzymali noże kukri, a pozostali członkowie ekspedycji - bogato zdobione szkatuły. Tego samego dnia rząd Indii ogłosił utworzenie Złotego Medalu, odznaczenia wzorowanego na brytyjskim Medalu Jerzego, którego pierwszymi laureatami zostali Hillary, Tenzing oraz Hunt. 1 lipca królowa Elżbieta II w porozumieniu z rządami Wielkiej Brytanii, Indii i Nepalu, odznaczyła Norgaya Medalem Jerzego. Po powrocie do Londynu, w lipcu 1953 roku, Hunt otrzymał natomiast tytuł szlachecki.\nAmerykańskie National Geographic Society przyznało uczestnikom wyprawy Medal Hubbarda. Członkowie ekspedycji otrzymali także Geograficzny Medal Culluma, przyznawany przez Amerykańskie Towarzystwo Geograficzne, Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Geograficznego, Medal Lwarence'a przyznawany przez stowarzyszenie Royal Central Asian Society, a także tytuły honoris causa na uniwersytetach w Aberdeen, Durham i Londynie.\nCzłonkowie ekspedycji.Uczestnicy wyprawy zostali wybrani ze względu na umiejętności i doświadczenie w wysokogórskich wspinaczkach, jak i inne zdolności, mogące przydać się podczas trwania podróży. Początkowo 15 członkom ekspedycji towarzyszyło też ok. 20 przewodników i 362 tragarzy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3668488", "fragment_id": "1319266/4", "subtitle": "", "title": "Brytyjska ekspedycja na Mount Everest (1953)", "document_id": "1319266", "start_index": 5147.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3668488.0, "score": 0.17328031361103058}, "uuid": "79e40cce-9e12-42db-ab19-f1e14efee02d"}, {"page_content": "Tarcza Hillary’ego – przechodnie trofeum ustanowione 23 października 2008 roku na cześć nowozelandzkiego alpinisty, himalaisty i pierwszego człowieka który zdobył Mount Everest, Edmunda Hillary’ego. O trofeum walczą drużyny Anglii i Nowej Zelandii w ramach meczów towarzyskich (mecze na mistrzostwach świata nie wliczają się do tej rywalizacji).\nTrofeum zostało wykonane przez pracownię Thomas Lyte Silver, trofeum ma kształt srebrnej tarczy z centralnie umieszczoną podobizną Edmunda Hillary’ego na tle Mount Everest, do jej wykonania zużyto 9 kilogramów srebra. Po obydwu stronach trofeum znajdują się loga RFU oraz NZRU, związków rugby z obydwu krajów. Trofeum zostało wręczone po raz pierwszy 29 listopada 2008 roku drużynie Nowej Zelandii, oficjalnego przekazania dokonała Lady June Hillary, wdowa po zmarłym alpiniście.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4018972", "fragment_id": "613342/0", "subtitle": "", "title": "Hillary Shield", "document_id": "613342", "start_index": 0.0, "parentId": 4018972.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39533016085624695}, "uuid": "90615d6f-d986-4041-8327-bae11d458495"}]}
{"id": "q_85", "question": "Na mocy porozumienia z którym państwem Polska w latach 80. rozpoczęła budowę metra w stolicy?", "answer": [{"page_content": "Do pomysłu budowy metra powrócono w 1974. Powstały techniczno-ekonomiczne założenia pierwszej linii metra jednak informacje na ten temat podlegały cenzurze. Zalecenia cenzorskie dotyczące tego tematu zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną z 2 kwietnia 1975 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów głosiły: „Wszelkie materiały dotyczące budowy metra w Warszawie należy wstrzymywać do decyzji GUKPPiW”.\nW 1982 rząd PRL zawarł umowę z ZSRR o pomocy przy budowie Warszawskiego Metra. 23 grudnia 1982 rząd podjął uchwałę nr 266/82 o budowie pierwszej linii metra w Warszawie, a 15 kwietnia 1983 budowa ruszyła. Konstruowanie pierwszego 11-kilometrowego odcinka Kabaty – Politechnika trwało z problemami 12 lat, aż do uroczystego otwarcia 7 kwietnia 1995. Po kolejnych 13 latach, 25 października 2008 budowa pierwszej linii metra została zakończona.\nUmowę na budowę II linii metra z wykonawcą podpisano jeszcze w październiku 2009, następnie odbyły się projektowanie i uzyskiwanie stosownych pozwoleń, by w połowie 2011 mogła ruszyć budowa centralnego odcinka drugiej linii. Prace prowadzone były z trudnościami, miasto podpisało aneks z wykonawcą – włosko-tureckim konsorcjum AGP Metro Polska przesuwający datę oddania inwestycji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108377", "fragment_id": "18371/3", "subtitle": "", "title": "Metro w Warszawie", "parentId": 108377.0, "start_index": 5285.0, "document_id": "18371", "source": "wikipedia", "score": 0.5058586597442627}, "uuid": "92b9de63-7f71-4699-a85d-49f5c1881556"}, {"page_content": "14 stycznia 1982 przywódca ZSRR Leonid Breżniew wystosował list, w którym odpowiedział pozytywnie na prośbę Wojciecha Jaruzelskiego o pomoc przy budowie metra w Warszawie, a 25 stycznia premier Wojciech Jaruzelski zapowiedział w wystąpieniu sejmowym budowę I linii. 18 lutego Jerzy Majewski został powołany na stanowisko pełnomocnika rządu ds. budowy metra, natomiast 25 lutego Metroprojekt otrzymał zadanie aktualizacji założeń techniczno-ekonomicznych (ZTE) inwestycji opracowanych w 1975. Od 12 do 18 marca w Warszawie przebywała delegacja radzieckich specjalistów, którzy spotkali się m.in. z projektantami i wykonawcami inwestycji oraz stołecznymi władzami, zapoznali się z dokumentacją projektową i koncepcją budowy, zwiedzili trasę projektowanej linii oraz zasugerowali, by budowę zacząć nie od stacji końcowej na Kabatach, tylko od środka Ursynowa, a także by nie uruchamiać w pierwszym etapie eksploatacji wszystkich stacji, zwłaszcza końcowych. Ostatecznie zdecydowano rozpocząć budowę od czwartej stacji z przejściową rezygnacją z realizacji trzech pierwszych przystanków. 14 maja Prezydium Rządu podjęło decyzję o rozpoczęciu prac przygotowawczych, a 7 czerwca rządy PRL i ZSRR zawarły umowę o pomocy i współpracy gospodarczej przy budowie warszawskiego metra. W czerwcu również ukończono aktualizację ZTE, natomiast 16 sierpnia zostały one zaakceptowane przez prezydenta Warszawy. 25 października powstał Społeczny Komitet Budowy Metra, a 23 grudnia Rada Ministrów podjęła uchwałę o budowie I linii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3206572", "fragment_id": "164451/2", "subtitle": "", "title": "Linia M1 metra w Warszawie", "parentId": 3206572.0, "start_index": 3032.0, "document_id": "164451", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "30a2acac-a88d-4f07-9bce-7707f6138c99"}, {"page_content": "Nowa sieć metra miała być realizowana etapami przez 35 lat, zakładała powstanie w sumie 7 linii metra, o długości 46 km. Prace przygotowawcze zaczęły się w 1938 r. W 1939 r. prace były na tyle zaawansowane, że początek budowy metra mógłby nastąpić w połowie lat 40, ale te plany przerwał wybuch II wojny światowej. W trakcie wojny i powstania warszawskiego zaginęło wiele planów i materiałów.\nDo idei rozbudowania komunikacji kolejowej w Warszawie powrócono zaraz po wojnie w 1945 r. Odstąpiono od budowy metra głównie pod ziemią. Zniszczenia Warszawy były tak wielkie, że nowe trasy można było poprowadzić na powierzchni ziemi, co byłoby znacznie tańsze od drążenia tuneli. 11 lutego 1948 r. powstało Biuro Projektów Szybkiej Kolei Miejskiej, na czele z Mieczysławem Krajewskim. Powstał pierwszy projekt SKM, łączącej peryferyjne wówczas dzielnice miasta Młociny i Służew przez Śródmieście oraz Wolę z Gocławiem i Wawrem. Łączna długość tras miała mieć 64 km długości, w tym 26 km w płytkim tunelu.\nLata 50..\nWłodzimierz T. Kowalski w książce \"Walka dyplomatyczna o miejsce Polski w Europie: (1939–1945)\" opisuje kulisy decyzji o wyborze „daru ZSRR dla narodu polskiego”. Stalin miał zaproponować Bierutowi do wyboru: budowę metra w Warszawie, budowę osiedla mieszkaniowego albo Pałacu Kultury i Nauki. Odpowiedź miała być następująca: \"metro niepotrzebne, a osiedle możemy wybudować sami\" i tak z wyboru Bolesława Bieruta, na początku lat 50. został wybudowany Pałac Kultury.\n14 grudnia 1950 r. rząd podjął uchwałę o budowie metra głębokiego w Warszawie. Metro głębokie miało być wybudowane 20-50 metrów pod ziemią i być połączone z linią kolejową. Powstało Przedsiębiorstwo „Metroprojekt”, opracowujące aktualne potrzeby komunikacyjne miasta, oraz powstał Zarząd Budowy Metra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4601164", "fragment_id": "765433/1", "subtitle": "", "title": "Koncepcje rozbudowy metra w Warszawie", "parentId": 4601164.0, "start_index": 1816.0, "document_id": "765433", "source": "wikipedia", "score": 0.28781571984291077}, "uuid": "925c2218-2db0-4d34-bcb4-da0e023e427f"}, {"page_content": "W 1982 zdecydowano o wykorzystaniu wagonów radzieckich. W latach 80. zawarto umowę między PRL a ZSRR na zakup w sumie 250 sztuk wagonów serii 81 produkcji radzieckiej dla warszawskiego metra, obsługujących całą pierwszą linię. 90 sztuk miało być darem narodu rosyjskiego dla narodu polskiego. W 1990 dostarczono 10 darmowych wagonów (2 pociągi po 5 wagonów) z zakładów produkcyjnych Mietrowagonmasz z Mytiszczi pod Moskwą. Pozostałych Warszawskie Metro nie otrzymało ze względu na zmianę sytuacji politycznej. Wówczas zdecydowano o rozesłaniu ofert do polskich i zachodnich firm. Polscy producenci nie byli w stanie zrealizować zamówienia, oferty przedsiębiorstw zagranicznych były bardzo nowoczesne, ale zbyt drogie. W efekcie podpisano umowę z Wagonmasz z Petersburga, ponieważ wagony tej produkcji były pięciokrotnie tańsze od zachodnich, choć mniej nowoczesne.\nDostawy wagonów serii 81:\nW 1990 metro posiadało 2 pociągi po 5 wagonów, w 1994 dostarczono 32 wagony i z tego powstało 14 składów po 3 wagony, co już pozwoliło na obsługę ówczesnego odcinka metra (Kabaty – Politechnika). Ze względu na tłok w pociągach i wydłużeniu linii do Centrum, w 1997 kupiono kolejne 18 wagonów, co w sumie dało 60 wagonów składających się na 15 pociągów czterowagonowych.\nW 2006 roku zamówiono z zakładów Mietrowagonmasz (Метровагонмаш) z Moskwy dwie dostawy odpowiednio 14 i 16 wagonów pośrednich. Pierwszą umowę podpisano 25 kwietnia, na sumę 9,3 miliona dolarów (31 mln zł netto), a drugą 16 października tego samego roku na sumę 12,4 milionów dolarów (ok. 37 mln zł).\nOstatnie zamówienie 5 pociągów po 6 wagonów serii 81 pochodzi z zakładów Wagonmasz z Petersburga. Umowę podpisano 25 lipca 2007 roku. W 2009 Metro Warszawskie rozszerzyło zamówienie bez przetargu u tego samego producenta o kolejne 2 pociągi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108377", "fragment_id": "18371/6", "subtitle": "", "title": "Metro w Warszawie", "parentId": 108377.0, "start_index": 10325.0, "source": "wikipedia", "document_id": "18371", "score": 0.1890479475259781}, "uuid": "8c1bc569-d050-449e-bafc-ca43e00b8506"}, {"page_content": "W drugiej połowie lat 80. pogłębiający się kryzys gospodarczy zmusił do ograniczenia, a w drugiej połowie 1989 nawet do całkowitego przerwania prac nad budową I linii warszawskiego metra. GDBM zwróciła się wtedy o pomoc do Rady Narodowej m.st. Warszawy i Dzielnicowej Rady Narodowej Śródmieścia. Udzielone przez te organy wsparcie pozwoliło na kontynuację prac, lecz nie zostały wykonane wszystkie planowane uprzednio zadania. W tym samym roku w ZSRR przeszkolono pierwszą grupę maszynistów, a władze miejskie powierzyły GDBM funkcję eksploatatora metra.\nW 1990 miało miejsce dalsze ograniczanie nakładów finansowych na inwestycję. Środki przewidziane w ustawie budżetowej na ten rok pokryły trzecią część rzeczywistych potrzeb. Konieczne było zaciągnięcie kredytu na zasadach komercyjnych, którego udzielił Państwowy Bank Kredytowy. Skoncentrowano się na pracach nad pierwszym odcinkiem, a rozpoczęte w 1988 roboty na odcinku śródmiejskim wstrzymano. Ponadto zdecydowano o nierealizowaniu stacji A12 Plac Konstytucji i A16 Muranów. Do inwestycji włączył się Bank Światowy, a także nasiliły się kontakty z firmami zagranicznymi zainteresowanymi nawiązaniem współpracy przy budowie. 9 lutego 1990 z ZSRR na STP Kabaty została dostarczona partia 10 z zadeklarowanych 90 wagonów mających obsługiwać linię M1. Przyjazd kolejnych 50 był przewidywany w 1992, a ostatnie 30 miało dotrzeć w 1993.\nW 1991 utrzymywał się niski poziom finansowania, a ponadto pojawiły się problemy z dostawami taboru i współpracą z podmiotami zagranicznymi. Zasady organizacji budowy i eksploatacji metra zostały poddane ocenie Najwyższej Izby Kontroli, władz miasta i Banku Światowego. W GDBM nastąpiły zmiany kadrowe i organizacyjne oraz dokonała się dwukrotna zmiana na stanowisku pełnomocnika rządu ds. budowy stołecznego metra. 10 lipca 1991 rozpoczęto montaż trzeciej szyny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3206572", "fragment_id": "164451/5", "subtitle": "", "title": "Linia M1 metra w Warszawie", "document_id": "164451", "start_index": 7817.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3206572.0, "score": 0.2638165354728699}, "uuid": "7d2a78b4-ee33-48a6-91c6-31d174010ea7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy systemu metra w Warszawie. Zobacz też: Metro Warszawskie – przedsiębiorstwo zarządzające tym systemem.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Transport publiczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMetro w Warszawie – jedyny w Polsce system kolei podziemnej, zarządzany przez miejską spółkę Metro Warszawskie. Składa się z dwóch linii: M1 i M2. Pierwszy odcinek linii M1, łączącej centrum Warszawy z jej południowymi dzielnicami, otwarto w 1995. Pełną projektowaną długość linia osiągnęła w 2008. Budowę linii M2, łączącej lewo- i prawobrzeżną część stolicy, rozpoczęto w 2010, a pierwszy jej odcinek oddano do użytku w 2015.\nWprowadzenie.\nPierwszą uchwałę o jego budowie podjęto w 1925. Po przerwie spowodowanej II wojną światową prace nad budową głębokiego metra rozpoczęły się na początku lat 50. od strony Pragi, jednak w 1957 zostały definitywnie przerwane. Prace projektowe nad dzisiejszym metrem trwały od połowy lat 70. W 1982 Rada Ministrów zadecydowała o budowie pierwszej linii metra w Warszawie. 15 kwietnia 1983 wbito w ziemię pierwszy pal stalowy na budowie tunelu na Ursynowie. Tę datę uważa się za moment rozpoczęcia budowy metra. Pierwsze stacje oddano do użytku w 1995.\nPo 25 latach budowy, 25 października 2008, zakończono budowę pierwszej linii warszawskiego metra, oddając w tym dniu do użytku trzy ostatnie stacje (Stare Bielany, Wawrzyszew i Młociny). Zatem w ciągu 25 lat zbudowano 21 stacji oraz stację techniczno-postojową STP Kabaty. Pierwsza linia miała zostać uzupełniona w Śródmieściu o dwie dodatkowe stacje Plac Konstytucji i Muranów, plany te jednak wstrzymano.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108377", "fragment_id": "18371/0", "subtitle": "", "title": "Metro w Warszawie", "parentId": 108377.0, "start_index": 1.0, "document_id": "18371", "source": "wikipedia", "score": 0.48829180002212524}, "uuid": "aa41ae56-d4f1-4c0c-a7d8-3d3c8e71aed1"}, {"page_content": "Zadaniem BPSKM było wykonanie projektu wstępnego I linii SKM. Koncepcja nawiązująca do ówczesnych projektów zagospodarowania przestrzennego Warszawskiego Zespołu Miejskiego przewidywała główną linię północ-południe na trasie Młociny – Służewiec oraz w dalszej przyszłości linię wschód-zachód na trasie Grochów – Wola. Linia I miała mieć 24 stacje i 21,6 km długości, z czego część miała przebiegać w wykopach otwartych, a 7,7 km w tunelach o zagłębieniu główki szyny wynoszącym od 7 do 11 m. Projekt ten był gotowy w 1949, a rok później, na zaproszenie rządu, do Warszawy przybyła grupa specjalistów z ZSRR. Przeprowadzili oni analizę powstałych założeń i przedstawili ją rządowi, który podjął decyzję o rozpoczęciu inwestycji.\n14 grudnia 1950 na mocy uchwały rządu powołano Zarząd Budowy Metra jako organ inwestorski, Metrobudowę jako organ wykonawczy oraz Metroprojekt jako biuro projektów przekształcone z Biura Projektów Szybkiej Kolei Miejskiej.\nOkres przedsiębiorstwa państwowego (1951–1991).\n1 stycznia 1951 Metroprojekt rozpoczął działalność. Przedsiębiorstwo mieściło się w tylnym skrzydle siedziby Rady Państwa przy Al. Ujazdowskich (obecnie Gmach Kancelarii Prezesa Rady Ministrów).\nPierwszym zadaniem biura było opracowanie projektu metra głębokiego dla Warszawy. Pod koniec 1951 zlikwidowano Zarząd Budowy Metra, a w jego miejsce powołano Zjednoczenie Budownictwa Przemysłowego „Metrobudowa”. Metroprojekt został do niego wcielony jako odrębna jednostka, a statutowo dyrektor Metroprojektu był zastępcą dyrektora Metrobudowy. Wraz z postępem budowy i prac projektowych Metroprojekt zwiększył zatrudnienie do 700 osób, a wiosną 1953 organ przeniósł się wraz z Metrobudową do budynku przy ul. Marszałkowskiej 77/79. 29 października 1953 rząd swą uchwałą wstrzymał budowę kolei podziemnej na dwa lata, a biuro przeorganizowało się na projektowanie budownictwa komunalnego i socjalnego. Nastąpiła trzykrotna redukcja zatrudnienia, ale utrzymana została kadra specjalizująca się w projektach metra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3363929", "fragment_id": "941998/1", "subtitle": "", "title": "Biuro Projektów „Metroprojekt”", "source": "wikipedia", "start_index": 1394.0, "document_id": "941998", "parentId": 3363929.0, "score": 0.19669131934642792}, "uuid": "2623daea-a4ff-45eb-a68c-c9b9346b44b9"}, {"page_content": "W 1925 podjęto uchwałę o wybudowaniu metra w Warszawie, w 1927 zatwierdzono plany i rozpoczęto badania geologiczne. W 1929 utworzono Referat Kolei Podziemnej, który miał odpowiadać za budowę. Wielki kryzys lat 30. spowodował wstrzymanie prac. W 1938 Stefan Starzyński powołał Biuro Studiów Kolei Podziemnej, które zaktualizowało plany. Rozpoczęto budowę, którą jednak przerwał wybuch II wojny światowej. Zaraz po wojnie pomysł budowy metra lub SKM w Warszawie powrócił; przebieg projektowanej wówczas linii pokrywał się mniej więcej z funkcjonującą obecnie linią M1, przy czym z 21,6 km trasy tylko 7 km miało znajdować się w tunelu. Ostatecznie jednak z projektu tego zrezygnowano.\nW 1950 rząd podjął uchwałę o budowie metra głębokiego w Warszawie. Planowano, że w 1965 istnieć będą już trzy linie. Budowę rozpoczęto na Pradze 22 września 1951 na trasie, która miała przebiegać pod Wisłą. Pierwszy odcinek miał zostać oddany do końca 1959. Projektowana trasa o długości ok. 7,5 km miała mieć kształt litery Y i przebiegać od placu Wilsona (wówczas Komuny Paryskiej) poprzez Muranów do pl. Unii Lubelskiej. Na wysokości ul. Próżnej zaplanowano odgałęzienie na wschód na pl. Teatralny i Dworzec Wileński z przejściem tunelowym pod Wisłą i dalej linią jednotorową do stacji postojowej na Targówku. Z powodu rosnących kosztów w 1953 budowę ograniczono do odcinka doświadczalnego na Pradze. Wybudowano wówczas ogromną (prawie 7000 m³) komorę rozjazdową w rejonie szybu usytuowanego przy ul. Radzymińskiej, w pobliżu wiaduktu kolejowego, oraz tunel szlakowy o średnicy 6 m i długości 1270 m prowadzący od szybu przy ul. Naczelnikowskiej do wspomnianej wcześniej komory rozjazdowej. W 1957 ostatecznie zatrzymano prace, a w 1960 r. wybudowany tunel zalano wodą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108377", "fragment_id": "18371/2", "subtitle": "", "title": "Metro w Warszawie", "document_id": "18371", "start_index": 3528.0, "source": "wikipedia", "parentId": 108377.0, "score": 0.1681215465068817}, "uuid": "c22ffd3d-46f7-45f9-be46-ab4118c7bffb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Transport publiczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMetro w Krakowie – proponowany system podziemnego transportu szynowego zarówno w formie metra jak i premetra w stolicy województwa małopolskiego, Krakowie.\nHistoria.\nW latach 60. XX wieku pojawiły się pierwsze założenia budowy sieci premetra. Już wtedy odbyła się konferencja naukowców i specjalistów od transportu pt. „Metro w Krakowie”. Od tamtego czasu, mimo że problem był wielokrotnie dyskutowany, nie został poruszony przez władze miasta. Dopiero w 2014 roku projekt wpisano do referendum, w którym 55,11% mieszkańców opowiedziało się za jego realizacją.\nW połowie lutego 2018 roku, planowano ogłoszenie przetargu na studium wykonalności szybkiego, bezkolizyjnego transportu szynowego. Na ten cel Urząd Miasta Krakowa przeznaczył 2,370 mln euro, z tego 1,375 mln euro pochodziło z dotacji przyznanej przez Komisję Europejską. Dokument ten miał być gotowy w 2019 roku i miał pozwolić zadecydować którędy i w jakiej formie poprowadzić metro. Kraków jest jedynym miastem w Polsce poza Warszawą, gdzie projekt budowy metra zapisano w oficjalnych dokumentach. 2 sierpnia wybrano wykonawcę studium wykonalności.\nProjekt premetra z 2021 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3444985", "fragment_id": "974747/0", "subtitle": "", "title": "Metro w Krakowie", "parentId": 3444985.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "974747", "score": 0.18636372685432434}, "uuid": "7ce0f5eb-8dc6-42d6-a44a-291b3d6e5437"}, {"page_content": "4 lipca 1924 została podpisana przez Władysława Grabskiego umowa z Konsorcjum Francusko-Polskim (odcinek północy miał być budowany przez Państwo). Impulsem do budowy magistrali ułatwiającej eksport drogą morską była wojna celna między Polską a Niemcami. Polska posiadała wówczas dużą nadprodukcję węgla w stosunku do własnych potrzeb oraz brak możliwości wyeksportowania go do państw sąsiadujących innych niż Niemcy. Kolejnym powodem, dla którego ta magistrala była istotna, to możliwości tranzytu szczególnie z Czechosłowacji, która nie miała dostępu do żadnego morza, ale również Rumunii i Bułgarii dla których dostęp do Bałtyku był lepszy niż w kierowanie eksportu przez Morze Czarne lub Jugosławię. Kolejnym impulsem do przyspieszenia budowy były ustalone przez rząd preferencyjne ceny transportu kolejowego. Ceny te były niższe niż koszt transportu przez Warszawę (ze względu na odległość przewozu).\nW 1924 zostały rozpoczęte prace ziemne na Magistrali Węglowej pomiędzy Kaletami a Inowrocławiem. W 1925 został przebudowany układ torów w Tarnowskich Górach, gdzie miały być formowane składy liczące 150 osi&lt;ref name=\"ŚK6/2011II\"&gt;Jakub Halor. . „Świat Kolei”. 6/2011, s. 15. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. &lt;/ref&gt;.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109513", "fragment_id": "10435/4", "subtitle": "", "title": "Linia kolejowa nr 131", "parentId": 109513.0, "start_index": 5236.0, "document_id": "10435", "source": "wikipedia", "score": 0.2540977895259857}, "uuid": "907386bf-bdd1-4669-b387-cb9b8c2c3b7d"}]}
{"id": "q_86", "question": "Jak nazywał się legendarny bohater szwajcarski z okresu walk o niepodległość przeciw Habsburgom w XIV wieku?", "answer": [{"page_content": "Arnold Winkelried ze Stans (XIV wiek) – średniowieczny bohater szwajcarski o kwestionowanej historyczności.\nW bitwie pod Sempach wojsk szwajcarskich z wojskami habsburskimi księcia austriackiego Leopolda III Habsburga w 1386 roku Arnold Winkelried z okrzykiem „Droga dla Wolności!” ruszył do boju, kierując na siebie uderzenie przeciwników: chwycił kilka wrogich włóczni i wbił je we własną pierś. Czynem tym spowodował powstanie wyłomu w szykach bojowych nieprzyjaciela, dzięki czemu atak Szwajcarów zakończył się pokonaniem wrogich wojsk. Z powodu swojego czynu Winkelried uznawany jest za symbol poświęcenia własnego życia dla dobra ojczyzny. Przed bitwą miał wypowiedzieć słowa „Bracia, zadbajcie o moją żonę i dzieci”.\nWinkelried jest uważany za postać fikcyjną. Wynika to z długiego milczenia źródeł na temat tego zdarzenia. Kilkadziesiąt lat po bitwie Szwajcarzy rozpoczęli własną kampanię propagandową, która była skierowana na zwalczanie austriackiej propagandowej historii tej bitwy. Pierwsza kronika, która wspomina w ogóle o ataku na nieprzyjacielskie kopie, powstała dopiero w roku 1476, a opisany żołnierz jest w niej anonimowy. Prawdopodobnie dopiero nagłośniona śmierć Arnolda von Winkelrieda w bitwie pod Bicoccą (1522) sprawiła, że legendarnego bohatera w 1532 roku w źródłach nazwano \"Winkelriedem\", jednak bez imienia lub innego opisu przybliżającego tę postać. Współczesną postać legenda przybrała do końca XVI wieku, kiedy określono dzielnego żołnierza jako Arnolda von Winkelrieda z Unterwalden.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=452298", "fragment_id": "1542250/0", "subtitle": "", "title": "Arnold Winkelried", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 452298.0, "document_id": "1542250", "score": 0.8607635498046875}, "uuid": "625c1755-9571-4a99-bfd2-7235428002fc"}, {"page_content": "Wilhelm Tell (niem. Wilhelm Tell) – ostatni ukończony dramat Friedricha Schillera z 1804 roku. Historia opowiada o legendarnym szwajcarskim strzelcu wyborowym, Wilhelmie Tellu i jego walce z habsburską monarchią we wczesnym okresie XIV wieku.\nOpis fabuły.\nAkt 1\nScena 1 – w samym środku Szwajcarii, na wysokim stromym brzegu skalnym Jeziora Czterech Kantonów. Pieśń wstępna oddaje dokładnie istotę charakteru Tella. Pasterz, myśliwy i rybak rozmawiają o nadchodzącej niepogodzie, gdy zjawia się zbieg: Konrad Baumgarten. Żołnierze habsburscy ścigają go, gdyż ten zabił majordoma kantonu Unterwalden Wolfenschiessena, który chciał zgwałcić jego żonę. Wilhelm Tell się zbliża i wszyscy nagabują rybaka, aby ten przewiózł zbiega przez jezioro, on jednak widzi nadciągający wiatr i waha się. Tylko Tell zbiera się na odwagę i odnosi sukces. W ramach odwetu żołnierze niszczą po drodze chaty i stada zwierząt.\nScena 2 – W Szwajcarii chłopka Gertrud Staufffacher namawia swojego męża, aby ten zmówił się z innymi osobami i wystąpił przeciw habsburskiej tyranii.\nScena 3 – W kantonie Uri, w jego głównym mieście o nazwie Altdorf, chłopi i rzemieślnicy ciężko pracują dla swoich panów. W ramach zakończenia dawnej niezależności prawnej szwajcarskich miejscowości ma być wzniesiony zamek Zwingburg. Kapelusz głównego zarządcy Hermanna Gesslera zostaje zawieszony na drążku, a wszyscy przechodzący są zobowiązani mu się kłaniać.\nScena 4- Werner Stauffacher z kantonu Schwyz, także młody mieszkaniec kantonu Unterwalden Arnold von Melchtal, zbiegły syn despotycznie ograbionego i oślepionego chłopa, oraz Waler Fürst zmawiają się na potężny bunt.\nAkt 2", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1621449", "fragment_id": "710978/0", "subtitle": "", "title": "Wilhelm Tell (dramat)", "document_id": "710978", "start_index": 0.0, "parentId": 1621449.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3198149800300598}, "uuid": "dfb7e689-3790-4729-8051-b0639c6264d4"}, {"page_content": "Do 1353 trzy założycielskie kantony zostały połączone z kantonami Glarus i Zug oraz miastami Lucerna, Zurych i Berno, tworząc tak zwaną Starą Konfederację, która rosła w siłę i bogactwo przez cały XV wiek (chociaż Zurych został wykluczony z federacji w latach 40. XV wieku na skutek zatargu terytorialnego). Dzięki pokonaniu Karola Zuchwałego w latach 70. XV wieku i najemnym wojskom szwajcarskim została utrzymana niezależność federacji. Pogrom armii Habsburgów oraz śmierć księcia Leopolda w bitwie pod Sempach 9 lipca 1386 zapewnił Szwajcarii faktyczną niezależność. W bitwie tej ponoć legendarnego czynu dokonał Arnold Winkelried, który rzucając się na lance habsburskiej piechoty, umożliwił przełamanie ich szyków i osiągnięcie zwycięstwa.\nW 1506 roku papież Juliusz II najął wojska szwajcarskie do ochrony osobistej, tworząc Gwardię Szwajcarską, która po dziś dzień pełni tę funkcję (choć obecnie bardziej w roli reprezentacyjnej).\nW XVI wieku Szwajcaria stała się jednym z głównych ośrodków reformacji w Europie. Objęła ona jednak głównie bogatsze i bardziej rozwinięte kantony miejskie. W 1531, po wojnie kantonów protestanckich z katolickimi (wiejskimi), w wyniku tzw. drugiego pokoju kappelskiego nastąpiło ustalenie podziału wyznaniowego kantonów.\nNa mocy postanowień pokoju westfalskiego z 1648 roku, kończącego wojnę trzydziestoletnią, cesarz rzymsko-niemiecki uznał oficjalnie niepodległość Szwajcarii i jej formalne wyodrębnienie z Rzeszy Niemieckiej. Od tego czasu Szwajcarię zaczęto nazywać Związkiem Szwajcarskim.\nInwazja francuska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5532", "fragment_id": "182948/4", "subtitle": "", "title": "Szwajcaria", "source": "wikipedia", "start_index": 5524.0, "document_id": "182948", "parentId": 5532.0, "score": 0.5277670621871948}, "uuid": "7b883a14-c396-4465-be09-918e7aa0ca91"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Sempach – starcie zbrojne, które miało miejsce 9 lipca 1386 w Szwajcarii, w kantonie Lucerna, w pobliżu wsi Sempach. Bitwa uchodzi w historii Szwajcarii jako punkt zwrotny w konflikcie pomiędzy aspirującą do rządzenia tym państwem dynastią Habsburgów a dążącymi do niepodległości Szwajcarami. Podczas bitwy bohaterstwem wsławił się Arnold von Winkelried, który rzucił się na włócznie wroga, aby utorować drogę Szwajcarom.\nWzmocnienie pozycji Związku Miast Szwajcarii wobec Habsburgów pozwoliło na przejście do akcji zaczepnych i nawiązanie kontaktów z opozycyjnymi wobec feudałów miastami szwabskimi. W takich okolicznościach wybuchła nowa wojna. Na czele wojsk habsburskich stanął książę austriacki Leopold III Habsburg, który zebrał liczne wojsko najemne wspomagane przez oddziały książąt południowoniemieckich.\nArmia habsburska wkroczyła od strony Argowii i podeszła do miejscowości Sempach, położonej nad jeziorem o tej samej nazwie. Związkowcy przeciwstawili mu mniejsze, około dwutysięczne wojsko składające się z kontyngentów miejskich i chłopskich.\n9 lipca 1386 doszło do bitwy na równinie powyżej miasteczka Sempach. Szwajcarzy sformowali szpiczasty szyk, o który rozbiły się kilkakrotne ataki Leopolda. W drugiej fazie bitwy, kiedy rycerze niemieccy walczący w ciężkich zbrojach zmęczyli się, szala zwycięstwa przechyliła się na stronę Szwajcarów. Klęska Austriaków była całkowita. Poległo około 700 rycerzy z księciem Leopoldem, reszta uciekła z pola bitwy. Szwajcarzy stracili 200 ludzi.\nWprowadzenie.\nPod koniec XIII wieku stare kantony Uri, Schwyz i Unterwalden związały się sojuszem skierowanym przeciwko Habsburgom. Traktat podpisano dnia 1 sierpnia 1291.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58066", "fragment_id": "649835/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Sempach", "document_id": "649835", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 58066.0, "score": 0.33689117431640625}, "uuid": "89f383b0-5479-40dd-a799-e892ce1000a1"}, {"page_content": "Siły główne wojsk związkowych stojące naprzeciwko twierdzy, dostały wprawdzie znak do ataku, jednak dowódcy obawiając się wysokich strat odraczali atak, oczekując na osłabienie Habsburgów atakami od frontu. W chwili otrzymania informacji o nieudanym manewrze okrążającym, Szwajcarzy podjęli próbę frontalnego ataku zakończonego wysokimi stratami. W walce padł martwy dowódca biskupstwa Benedykt Fontana, który rzucił się do ataku wykrzykując niepodległościowe hasła. Postać ta uznawana jest od tamtej chwili za bohatera narodowego. Po śmierci Fontany Szwajcarzy pod wodzą Hartwiga von Capol uderzyli na twierdzę, którą po ciężkiej walce zdobyli. Obrońcy rzucili się do ucieczki, pociągając za sobą żołnierzy włoskich.\nW pościgu za uciekającym przeciwnikiem wojska związkowe dotarły aż po Vinschgau. Wielu landsknechtów utonęło podczas przeprawy przez rzekę Etsch, po tym gdy mosty załamały się pod ciężarem wojsk. Poległo ponad 5 000 Szwabów, Tyrolczyków oraz Włochów. Po stronie Szwajcarów zginęło 2 000 ludzi. Po bitwie zwycięzcy splądrowali całą dolinę Etsch, paląc wioski Mals, Glurns oraz Laatsch. Zgładzono wszystkich mężczyzn i chłopców powyżej 12 roku życia. W odwecie za ten czyn Tyrolczycy zamęczyli na śmierć 38 jeńców szwajcarskich.\nPo bitwie.\nPo zburzeniu twierdzy Habsburgów w dniu 25 maja, Szwajcarzy obładowani łupami (w tym 300 mniejszych i 8 większych dział) wyruszyli z powrotem ku przełęczom alpejskim. Cztery dni później król Maksymilian I z resztkami armii dotarł do Glurns. Z zemsty za zniszczenia nakazał 15 000 mieszkańców wyruszyć do Engadin, które jednak również zostało spalone przez wojska związkowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1414324", "fragment_id": "210412/4", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Calven", "source": "wikipedia", "start_index": 6168.0, "parentId": 1414324.0, "document_id": "210412", "score": 0.15170663595199585}, "uuid": "d784b6be-f234-4317-9ecd-77ff8587d619"}, {"page_content": "Twórcy:\nRetoromańskojęzyczna literatura Szwajcarii.\nLiteratura w języku retoromańskim tworzona jest w odmianach dialektalnych. Retoromański – \"Rumantsch Grischun\" – jako język dopiero w latach '80. XX w. zyskuje oficjalną, standardową formę, ustaloną na podstawie wstępujących dialektów, co wpływa na rozwój literatury w tym języku.\nPierwsze utwory znane są od XVI w., co związane jest z ruchem reformatorskim i dostosowaniem obrządku religijnego do języków lokalnych – zaczęły więc pojawiać się tłumaczenia Biblii, pieśni religijnych oraz katechizmów.\nDopiero w XIX wieku literatura retoromańska zaczęła być bardziej powszechna. W tym czasie również po raz pierwszy przetłumaczono podręcznik szkolny na ten język, co przyczyniło się do popularyzacji znajomości i twórczości w tym języku. Przełom XIX/XX w. przyniósł emancypację polityczną i tożsamościową regionu, w tym czasie powstają instytucje wspierające odrębność kulturową i językową regionu (Societad Retorumantscha, Lia Rumantscha). Literatura tego czasu pojawiała się głównie w czasopismach i podejmowała tematykę chłopską lub dotyczącą lokalnej tradycji.\nPo 1950 roku literatura w języku retoromańskim zaczyna być dostrzegana również w kraju. Twórcy zaczynają również wydawać książki. Często posługiwano się bajką czy przypowieścią dla opisu aktualnej sytuacji. Podobnie tematyka utworów zaczęła opisywać problemy bardziej ogólne niż sprawy lokalne.\nTwórcy:\nZjawiska i motywy w literaturze szwajcarskiej.\nPostaci literackie.\nW szwajcarskiej literaturze niemieckojęzycznej najbardziej znaną postacią z literatury klasycznej jest Wilhelm Tell. Od XV w. powstają liczne pieśni ludowe, ukazujące tę postać, jednak najbardziej znany jest dramat Friedricha von Schillera \"Wilhelm Tell\". Legendarna postać Tella symbolizuje wolność Szwajcarii, walczącej o niepodległość spod władzy Habsburgów. Współcześnie z mitem związany jest organizowany w szwajcarskiej miejscowości Interlaken festiwal teatralny Tella.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4899079", "fragment_id": "279569/5", "subtitle": "", "title": "Literatura szwajcarska", "parentId": 4899079.0, "start_index": 8181.0, "source": "wikipedia", "document_id": "279569", "score": 0.2042652666568756}, "uuid": "ace7d953-84d7-4782-9ebb-49f84efe9ce3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nArnold von Winkelried zwany \"Wielkim\" (zm. 27 kwietnia 1522) – szwajcarski żołnierz, od 1512 roku najemnik w służbie mediolańskiej i austriackiej przeciw Francji, a następnie w służbie francuskiej przeciw Austrii. Zginął od ognia wrogiej artylerii w bitwie pod Bicoccą, gdy sfrustrowani niepowodzeniem ataków na umocniony obóz pikinierów żołnierze zażądali od oficerów walki w pierwszej linii.\nJego nagłośniona w Szwajcarii śmierć wpłynęła prawdopodobnie na ewolucję legendy o dzielnym żołnierzu, który w bitwie pod Sempach rzucił się na kopie austriackiego rycerstwa, umożliwiając tym samym zwycięstwo Szwajcarów. Od śmierci Arnolda von Winkelrieda w 1522 roku ów bohater zaczął być w źródłach nazywany Winkelriedem, a kilkanaście lat później Arnoldem Winkelriedem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2718602", "fragment_id": "1625428/0", "subtitle": "", "title": "Arnold von Winkelried", "parentId": 2718602.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1625428", "source": "wikipedia", "score": 0.3345838189125061}, "uuid": "e5075d32-4aac-408b-903b-50faeefb8315"}, {"page_content": "Podobnie jak to miało miejsce podczas bitwy pod Vögelinsegg Szwajcarzy starannie przygotowali linie obronne, zagradzając przeciwnikowi drogę do Appenzellu. Około 400 górników z Appenzellu zaskoczyło straż przednią przeciwnika (1200 ludzi) tuż przy granicy. Szwajcarzy zrzucali na maszerujących wielkie odłamki skał i rzucili się na niego z halabardami kopiując taktykę zastosowaną podczas bitwy pod Morgarten. Kroczący w szyku habsburscy łucznicy w trudnych warunkach pogodowych nie byli w stanie użyć swojej broni (mokre cięciwy nie dawały się naciągać). Po krótkiej walce armia habsburska rzuciła się do ucieczki wąskim przejściem, wielu z jej żołnierzy ginęło od ciosów szwajcarskiej halabardy. Po stronie Habsburgów zginęło 330 ludzi w tym dowodzący siłami z Winterthuru Laurenz von Sal. Szwajcarzy utracili 20 ludzi. W ręce zwycięzców wpadło 170 pancernych zbroi rycerskich oraz chorągwie kontyngentów z Winterthuru, Feldkirch i Schlandersbergu.\nSkutki.\nPo zwycięstwie siły Appenzellu kontynuowały kampanię w okolicach Renu. Trzy miesiące później zdobyły Feldkirch oraz po krótkim oblężeniu Schattenburg. Miasteczko Altstätten podobnie jak i inne gminy zostały włączone do związku miast szwajcarskich.\nKolejnymi celami stały się Sargans, obszary Walensee i Thurgau, które doszczętnie złupiono. W rece Szwajcarów wpadły 64 zamki (30 z nich zniszczono). Oblężono i zdobyto Wil, gdzie do niewoli dostał się opat Kuno von Stoffeln. Opata odwieziono do klasztoru Sankt Gallen, gdzie zrzekł się on wszelkich praw w stosunku do mieszkańców Appenzellu.\nLegenda.Drugie zwycięstwo Szwajcarów nad Habsburgami w trakcie wojny Appenzellu wspominane jest do dnia dzisiejszego. Bitwa wiąże się z legendą o bohaterze z okresu wojny Appenzellu (Ueli Rotach), który w swoim domu miał samotnie bronić się przed atakiem armii austriackiej, zabijając wielu przeciwników. Nie mogąc pokonać walecznego przeciwnika, Habsburgowie podpalili w końcu dom, w którym bohatersko zginął Szwajcar.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2529811", "fragment_id": "576110/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Stoss", "document_id": "576110", "start_index": 1422.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2529811.0, "score": 0.2046147882938385}, "uuid": "070b30c6-517f-4a16-9377-1572ec32d526"}, {"page_content": "W czasach starożytnych obszary obecnej Szwajcarii były zamieszkane przez Retów i Celtów. Na przełomie II i I wieku p.n.e. w dolinie rzeki Aare osiedliło się celtyckie plemię Helwetów. W 58 p.n.e. Helwetia została włączona do Galii. W połowie V wieku południowo-zachodnie terytorium współczesnej Szwajcarii znalazło się pod panowaniem Burgundów, a północno-wschodnie – Alemanów. W latach 534–535 Helwetia została zajęta przez państwo Franków. W IX wieku podzielona pomiędzy Królestwem Burgundii a Niemcami. Od lat 1032–1034 w całości przeszła pod władzę cesarzy. W XI–XIII wieku na obszarze Szwajcarii nastąpił rozwój lokalnych świeckich i duchownych struktur władzy. W drugiej połowie XIII wieku w południowo-zachodniej Szwajcarii panowała dynastia hrabiów sabaudzkich, a na północnym wschodzie Habsburgowie.\nZwiązek Szwajcarski.\nPoczątki tworzenia państwa Szwajcarskiego sięgają XIII wieku. W 1291 prakantony Uri, Schwyz i Unterwalden zawarły \"Akt Konfederacji Szwajcarskiej\", który przyczynił się do powstania Związku Szwajcarskiego. Akt z 1291 między tzw. leśnymi kantonami stanowił sojusz obronny w przypadku agresji zewnętrznej.\nDziałania, polegające na wewnętrznej konsolidacji terytorialnej i toczenie walk z cesarstwem, miały na celu uniezależnienie od Habsburgów. Te dążenia znalazły swoje odzwierciedlenie w legendach o przysiędze na Rutli, Wilhelmie Tellu i Winkelriedzie. Przez cały XIV wiek Szwajcarzy prowadzili wojny z Habsburgami, zwyciężając w następujących bitwach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1643258", "fragment_id": "684683/0", "subtitle": "", "title": "Historia Szwajcarii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "684683", "parentId": 1643258.0, "score": 0.4148348569869995}, "uuid": "a86fe004-7fee-4586-a662-8280074218da"}, {"page_content": "Po bitwie Szwajcarom nie udało się zawrzeć porozumienia pokojowego z Habsburgami. Zwycięstwo wzmocniło jednak więzi pomiędzy kantonami Uri, Schwyz i Unterwalden, które w 1315 w Brunnen odnowiły podpisany w 1291 sojusz związkowy. W dokumencie tym, spisanym po raz pierwszy w języku niemieckim, Szwajcarzy zobowiązali się do wspólnej polityki skierowanej przeciwko Habsburgom. Podobnie walce przeciwko Fryderykowi Habsburgowi poświęcił się Ludwik Bawarski, który później został królem Niemiec i cesarzem. Dopiero w lipcu 1318 Habsburgowie zawarli ze Szwajcarami dziesięciomiesięczne zawieszenie broni, które wielokrotnie było przedłużane. W postanowieniach tego układu Habsburgom umożliwiono wejście na własne tereny w kantonach górskich. Dzięki korzystnej konstelacji politycznej w Rzeszy Szwajcarzy uzyskali liczne przywileje, co doprowadziło do nowego konfliktu, który z przerwami trwać miał aż do 1474. \nBitwa pod Morgarten uważana jest za początek utraty dotychczasowej przewagi ciężkozbrojnego konnego rycerstwa w działaniach bojowych na rzecz piechoty.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57872", "fragment_id": "649758/8", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Morgarten", "parentId": 57872.0, "start_index": 10048.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649758", "score": 0.21734116971492767}, "uuid": "f3f915cb-ac4b-4878-8e10-1ee947ebc635"}]}
{"id": "q_87", "question": "Z gry na którym instrumencie znany jest muzyk Zbigniew Namysłowski?", "answer": [{"page_content": "Zbigniew Jacek Namysłowski (ur. 9 września 1939 w Warszawie, zm. 7 lutego 2022) – polski saksofonista jazzowy, kompozytor i aranżer. Współpracował m.in. z Krzysztofem Komedą, Czesławem Niemenem, Władysławem „Adzikiem” Sendeckim, Michałem Urbaniakiem, Januszem Muniakiem, Krzysztofem Herdzinem i Leszkiem Możdżerem.\nŻyciorys.\nUrodził się 9 września 1939 roku, wkrótce po wybuchu II wojny światowej, w pociągu ewakuującym jego rodziców z Warszawy do Wilna. Jego rodzice Kazimierz (1913–1944), komendant Legionu Młodych, i Maria z domu Żeromska (zm. 1944) zginęli podczas wojny. Wychowywała go później babka, z którą po wojnie powrócił do Warszawy. Następnie przeprowadził się do Krakowa, gdzie ukończył podstawową szkołę muzyczną (w klasie fortepianu). W 1954 roku przeniósł się z powrotem do Warszawy by w Liceum Muzycznym uczyć się gry na wiolonczeli. Tam też włączył się aktywnie w środowisko jazzowe. Swoją przygodę z jazzem rozpoczął w 1957 roku w Klubie Studenckim Hybrydy, potem wystąpił na drugim Festiwalu Muzyki Jazzowej w Sopocie. Grał m.in. z zespołami All Stars i Modern Combo. Początkowo fascynował go jazz tradycyjny – grał na puzonie w znanych polskich zespołach dixielandowych, był liderem grupy Modern Dixielanders. Potem odkrył jazz nowoczesny i rozpoczął karierę saksofonisty. Z zespołem The Wreckers Andrzeja Trzaskowskiego odbył w 1962 roku trasę koncertową po USA. W latach 60. XX w. grał we własnych zespołach: Jazz Rockers i Zbigniew Namysłowski Quartet. Brał też udział w nagrywaniu płyt innych artystów, m.in. \"Astigmatic\" Krzysztofa Komedy i \"Enigmatic\" Czesława Niemena.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=274843", "fragment_id": "1405088/0", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Namysłowski", "document_id": "1405088", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 274843.0, "score": 0.6603367328643799}, "uuid": "649d413c-3def-49be-b9a4-5ae43277fe0c"}, {"page_content": "Jerzy Bartz (ur. 28 maja 1936 w Warszawie) – polski perkusista jazzowy, autor podręczników gry na perkusji.\nŻyciorys.\nUkończył studia na Wydziale Łączności Politechniki Warszawskiej. Sam nauczył się grać na perkusji. Zadebiutował, grając na tym instrumencie w szkolnym zespole tanecznym, którego założycielem był Witold Krotochwil (w Liceum Ogólnokształcącym im. Władysława IV w Warszawie). Zespół ten przyjął nazwę Sekstet Witolda Krotochwila i zainaugurował działalność Hot Club Hybrydy (w roku 1957).\nZe wspomnianym zespołem wystąpił w 1958 roku na Międzynarodowym Festiwalu Jazzowym Jazz Jamboree w Warszawie. Obok Bartza grali w nim: Włodzimierz Kruszyński (klarnet), Zbigniew Namysłowski (trąbka), Zdzisław Orłowski (kontrabas), Bohdan Styczyński (kornet). Na festiwalu tym występował również w kolejnych 2 latach (1959, 1960) w zespole Zbigniewa Namysłowskiego.\nW latach 60. XX wieku współpracował z wieloma znanymi muzykami i zespołami muzycznymi, m.in. z:\nPonadto towarzyszył różnym artystom (piosenkarzom, gwiazdom estrady) podczas różnego rodzaju występów (recitale, koncerty, festiwale, programy telewizyjne) zarówno w Polsce, jak i za granicą. Brał także udział w nagraniach płytowych oraz dla archiwum Polskiego Radia i dla filmu.\nZimą 1976 roku wziął udział w warsztatach jazzowych „Radost ’76” w Mąchocicach k. Kielc, co zostało uwiecznione w filmie dokumentalnym pt. „Gramy Standard!” w reż. Andrzeja Wasylewskiego\nW latach 1971–1990 pracował za granicą. Miał wówczas możliwość poznania różnych kultur muzycznych całego świata. Pisywał o nich reportaże zamieszczane w „Przekroju”, „Jazz Forum” oraz „Kontynentach”. Występował jako perkusista w zespołach grających na statkach wycieczkowych.\nKiedy bywał w Polsce, współpracował m.in. z:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1225566", "fragment_id": "1123119/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Bartz", "parentId": 1225566.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1123119", "source": "wikipedia", "score": 0.2730675935745239}, "uuid": "50e3d58f-8381-4038-b305-fc6db4c15658"}, {"page_content": "Tomasz Szukalski (ur. 8 stycznia 1947 w Warszawie, zm. 2 sierpnia 2012 w Piasecznie) – polski saksofonista jazzowy.\nŻyciorys.\nEdukacja i początki kariery.\nPrzeszedł całą drogę edukacji muzycznej: po nauce w warszawskim liceum muzycznym ukończył klasę klarnetu (pod kierunkiem\nLudwika Kurkiewicza) w PWSM w Warszawie. Samodzielnie zapoznał się z techniką gry na saksofonie sopranowym i tenorowym, sporadycznie używając także innych instrumentów, z których klarnet basowy zajmował szczególną pozycję. Kiedy był jeszcze uczniem szkoły średniej, rozpoczął występowanie na estradzie.\nJako nastolatek był członkiem zespołu, który akompaniował podczas koncertów grupie Partita, m.in. podczas Jazz Jamboree '67. Nawiązał także współpracę z zespołami Janusza Muniaka, Tomasza Ochalskiego oraz z Big Bandem Stodoła i sporadycznie z nimi występował.\nLata 70..\nZnamiennym dla młodego saksofonisty okazał się okres współpracy (od roku 1972) z zespołem czołowego wówczas saksofonisty altowego, Zbigniewa Namysłowskiego. Razem dokonali wielu nagrań. Podczas tej współpracy powstały znaczące (również dla Zbigniewa Namysłowskiego) albumy „Winobranie” i „Kuyaviak Goes Funky”. W okresie tym wzrosła pozycja saksofonisty na jazzowym rynku: do współpracy zapraszali go znane postacie rodzimego jazzu: Włodzimierz Nahorny, Tomasz Stańko czy Jan Ptaszyn Wróblewski.\nW latach 1974–1979 wraz z Tomaszem Stańką koncertował i nagrywał płyty w całej Europie (również dla prestiżowego wydawnictwa ECM) wraz z takimi muzykami jak: Arild Andersen, Dave Holland, Edward Vesala, Palle Danielsson, Terje Rypdal, Palle Mikkelborg, Juhani Aaltonen czy Antti Hytti.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1711808", "fragment_id": "674709/0", "subtitle": "", "title": "Tomasz Szukalski", "document_id": "674709", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1711808.0, "score": 0.3180166780948639}, "uuid": "8f89b505-df2f-46f2-810d-576f12b9e175"}, {"page_content": "Kazimierz Jonkisz (ur. 9 listopada 1948 w Wilamowicach) – polski muzyk jazzowy, perkusista, pedagog.\nŻyciorys muzyczny.\nMając 10 lat rozpoczął naukę gry na akordeonie w Ognisku Muzycznym w Brzeszczach. Podczas egzaminu do Liceum Muzycznego w Bielsku-Białej komisja odkryła u niego wyjątkowe poczucie rytmu. W 1962 roku rozpoczął w tej szkole naukę gry na perkusji. W wieku 18 lat został laureatem festiwalu Jazz nad Odrą 1967. Studia muzyczne ukończył w roku 1971, w którym otrzymał również stypendium im. Krzysztofa Komedy.\nWspółpracował z polskimi muzykami jazzowymi jak Zbigniew Namysłowski, Leszek Możdżer, Tomasz Stańko, Jan Ptaszyn Wróblewski, Michał Urbaniak czy Adam Makowicz. Występował również z muzykami o międzynarodowej sławie, takimi jak: Al Cohn, Roy Hargrove, Larry Coryell, Amina Claudine Myers, Monty Waters, Eddie Henderson, Kevin Mahogany, Marc Thomas, Miles Griffith, John Hicks, Bob Sheppard, Larry Goldings, Tim Hagans.\nW 1978 roku rozpoczął koncerty jako pierwszy w Polsce leader za perkusją. Przez jego zespoły przewinęli się młodzi muzycy z późniejszej czołówki polskiego jazzu.\nW 1980 roku Kazimierz Jonkisz debiutował z własnym kwintetem na Międzynarodowym Festiwalu Muzyki Jazzowej Jazz Jamboree w Warszawie. Dotychczas uczestniczył w nagraniu ok. 70 płyt, m.in. ze Zbigniewem Namysłowskim, Januszem Muniakiem, Janem Ptaszynem Wróblewskim, Mieczysławem Koszem i wieloma innymi polskimi muzykami. W 1980 r. nagrał swoją pierwszą autorską płytę pt. \"Tiri Taka\", z serii \"Polish Jazz\". Grał na największych festiwalach jazzowych, takich jak: Molde International Jazz Festiwal (Norwegia), New Port in Belgrad Jazz Festiwal (Jugosławia), Bergamo Jazz Festiwal (Włochy), Havana Jazz Festival (Kuba), Ost - West (Niemcy), Temecula International Jazz Festival (USA).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=755000", "fragment_id": "839515/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Jonkisz", "parentId": 755000.0, "start_index": 0.0, "document_id": "839515", "source": "wikipedia", "score": 0.2115992158651352}, "uuid": "597d8422-d7fc-4b53-8664-f8f64dc3003f"}, {"page_content": ". w 2021), Zbigniew Namysłowski (\"Zbigniew Namysłowski\" z 1977), 2 plus 1 (\"Aktor\" z 1977, \"Teatr na drodze\", \"Irlandzki tancerz\" z 1979, \"Video\" z 1985), Krzysztof Sadowski (\"Swing &amp; Blues\" z 1977), Krzysztof Klenczon (\"Powiedz stary gdzieś ty był\" z 1978) Sun Ship (\"Follow Us\" z 1978), Jan Ptaszyn Wróblewski Quartet (\"Z lotu ptaka\") z 1980), Małe Wu Wu (\"Małe Wu Wu\" z 1988), Krzysztof Daukszewicz (\"Bieda\" z 1990), Bemibek (\"Sprzedaj mnie wiatrowi. Nagrania archiwalne z lat 1970–1973\" z 2016), Włodzimierz Korcz (\"07 zgłoś się\" – ścieżka dźw. wyd. w 2016) i wiele innych. Od pierwszej połowy lat 60. przez prawie ćwierć wieku grał w sekcji rytmicznej duetu fortepianowego Marek i Wacek, z którym nagrywał i dał setki koncertów, głównie w Europie, a także w Stanach Zjednoczonych. W 1967 roku jako wibrafonista studyjnego Zespołu Zbigniewa Antoszewskiego, dokonał rejestracji szeregu nagrań instrumentalnych (\"Bonanza\", \"Bradiaga\", \"Poluszko, pole\", \"Głos prerii\", \"Waga ciężka\", \"Wiosenny dzień\", \"Moje serce\", \"Mała Jaga\"). Nagrywał również z zespołem Arp Life pod kier. Andrzeja Korzyńskiego.Pod koniec życia perkusista ograniczył swą aktywność muzyczną, po raz ostatni wychodząc na scenę w roku 2015 w Teatrze Rampa i biorąc udział w spektaklu pt. \"Damy i huzary\". Zmarł po długiej chorobie w wieku 83 lat. Został pochowany na Cmentarzu Bródnowskim w grobowcu rodzinnym (kwatera 12D-3-17).\nŻycie prywatne.\nOżenił się z nie żyjącą już Danutą Gapieniuk, która z zawodu była perkusistką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5367176", "fragment_id": "338182/2", "subtitle": "", "title": "Józef Gawrych", "parentId": 5367176.0, "start_index": 2958.0, "source": "wikipedia", "document_id": "338182", "score": 0.48956599831581116}, "uuid": "cafdb5b9-ba2a-4049-a814-9407dbe9e1bb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nZbigniew Namysłowski Quartet – album polskiego saksofonisty jazzowego Zbigniewa Namysłowskiego, nagrany z prowadzonym przez niego zespołem – Zbigniew Namysłowski Quartet. Płyta ukazała się jako vol. 6 serii Polish Jazz.\nAlbum nagrany został w Warszawie w styczniu 1966. Wszystkie utwory zamieszczone na płycie to kompozycje lidera – Zbigniewa Namysłowskiego. LP został wydany w 1966 przez Polskie Nagrania „Muza” w wersji monofonicznej XL 0305 (matryce M-3 XW-619, M-3 XW-620) i stereofonicznej SXL (S-3 XW-619, S-3 XW-620). Reedycja na CD ukazała się w 2004 (PNCD 306).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2999507", "fragment_id": "1166111/0", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Namysłowski Quartet (album)", "parentId": 2999507.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1166111", "source": "wikipedia", "score": 0.3404107987880707}, "uuid": "6a589b8a-4b46-4dd6-9de9-e0469f629cc6"}, {"page_content": "Janusz Maria Stefański (ur. 14 czerwca 1946 w Krakowie, zm. 4 listopada 2016 we Frankfurcie nad Menem) – polski perkusista jazzowy, kompozytor, pedagog.\nŻyciorys.\nStudiował grę na perkusji i fortepianie w Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Obronił dyplom w 1972; koncert magisterski (podczas którego Stefański wykonał m.in. skomponowane przez Krystynę Moszumańską-Nazar „Etiudy na perkusję solo”) odbył się 19 listopada 1972 w krakowskiej Filharmonii. Jeszcze podczas nauki brał udział w koncertach krakowskiego Zespołu MW2 (m.in. na \"Warszawskiej Jesieni\").\nPierwszym zespołem, z którym pojawił się na polskiej scenie, był kwartet Zbigniewa Seiferta, z którym brał udział w festiwalu Jazz nad Odrą w 1968 i 1969. Na Jazz nad Odrą w 1969 uzyskał wyróżnienie w kategorii solistów (zespół Seiferta zdobył I nagrodę w kategorii zespołów nowoczesnych).\n&lt;&gt;[] W 1974 nagrał ze Stańką i Stu Martinem album \"Fish Face\". W latach 70. nawiązał kontakty z muzykami niemieckimi, w wyniku czego pojawił się w składach Hans Koller Free Sound czy też w zespole Radio Jazz Group Stuttgart. W tym czasie współpracował też z przebywającym tam Zbigniewem Seifertem i jego Zbigniew Seifert Variouspheres. W Polsce jego działalność nie ograniczała się wtedy tylko do jazzu: dokonywał nagrań z Markiem Grechutą czy Czesławem Niemenem. W 1975 otrzymał stypendium i pogłębiał swoją wiedzę i umiejętności w bostońskim Berklee College of Music.\nW Polsce nagrywał ze Studiem Jazzowym Polskiego Radia prowadzonym przez Jana „Ptaszyna” Wróblewskiego. Był też członkiem zespołu Zbigniewa Namysłowskiego (Zbigniew Namysłowski Quartet) i cenionego The Quartet, zespołu bez lidera, w którym grali tacy muzycy jak Tomasz Szukalski, Sławomir Kulpowicz i Paweł Jarzębski. Razem z nimi w 1980 Stefański występował w klubie Village Vanguard w Nowym Jorku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3217973", "fragment_id": "148384/0", "subtitle": "", "title": "Janusz Stefański", "parentId": 3217973.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "148384", "score": 0.09690465033054352}, "uuid": "3db8c276-c221-4e1e-a4a2-9c718fafd63c"}, {"page_content": "Od 1973 współpracował także ze Zbigniewem Namysłowskim, nagrywając z jego kwintetem jedną z najważniejszych polskich płyt jazzowych, zatytułowaną \"Winobranie\" (1973), a także następny album pt. \"Kujaviak Goes Funky\" (1975). Ponadto koncertował i nagrywał m.in. z Adamem Makowiczem, Markiem Blizińskim, Januszem Muniakiem, Janem „Ptaszynem” Wróblewskim, Tomaszem Stańką, Tomaszem Szukalskim, Wojciechem Karolakiem, Jerzym Bartzem, Czesławem Bartkowskim, z grupą wokalną Novi Singers, ze Studiem Jazzowym Polskiego Radia, z formacjami Jazz Carriers i S.P.P.T. Chałturnik, a także z supergrupą The Quartet (1977–1980, 2006), którą założył razem z Tomaszem Szukalskim, Sławomirem Kulpowiczem oraz z Januszem Stefańskim i z którą nagrał albumy: \"The Quartet\" (1978) i \"Loaded\" (1979). Jako muzyk sesyjny nagrywał płyty m.in.: Partity, Wojciecha Młynarskiego (jest to album koncertowy pt. \"Recital 71\", więc w tym przypadku występuje jako muzyk zespołu towarzyszącego, który oprócz niego współtworzyli: Michał Urbaniak, Adam Makowicz, Marek Bliziński i Czesław Bartkowski), Marka Grechuty, Kristiana Schultze i jego zespołu The Bridge, duetu Jan Wallgren i Bengt Ernryd, Kenny’ego Drew, Elżbiety Adamiak, Łucji Prus, Edwarda Vesali, Iriny Milan, Pepe Wilberga czy Scotta Earla Holmana. Zimą 1976 roku uczył gry na instrumencie młodych adeptów sztuki muzycznej na warsztatach jazzowych „Radost '76”, co zostało uwiecznione w filmie dokumentalnym pt. \"Gramy Standard!\" w reż. Andrzeja Wasylewskiego.\nW latach 80. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, obecnie mieszka w Szwajcarii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5380648", "fragment_id": "354280/1", "subtitle": "", "title": "Paweł Jarzębski", "source": "wikipedia", "start_index": 770.0, "parentId": 5380648.0, "document_id": "354280", "score": 0.16357678174972534}, "uuid": "fc3fa4d5-6e41-49c4-b3be-17aca85449b1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nPolish Jazz – Yes! – album polskiego saksofonisty jazzowego Zbigniewa Namysłowskiego, nagrany z prowadzonym przez niego zespołem – Zbigniew Namysłowski Quintet, wydany w roku 2016. Ukazał się jako vol. 77 serii Polish Jazz, jako pierwsza płyta po wznowieniu tej serii w 2016. Namysłowski skończył też w tym roku 77 lat. \nTytuł nawiązywał do prowokacyjnych znaczków z treścią \"Polish Jazz - No!\" używanych w warszawskim klubie Akwarium.\nPłyta została nagrana 15 kwietnia 2016 w Studiu Tokarnia w Nieporęcie. Wszystkie utwory zamieszczone na płycie to kompozycje lidera – Zbigniewa Namysłowskiego. Ukazała się jako płyta winylowa i płyta kompaktowa.\nMuzycznie album wpisuje się we wcześniejsze dokonania Namysłowskiego. Dziewięć utworów stanowi autorskie kompozycje muzyka, inspirowane muzyką ludową, często stosowane są metra nieparzyste. Wykorzystywane są takie tańce jak oberek, mazur, kujawiak, krakowiak.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4363893", "fragment_id": "1492501/0", "subtitle": "", "title": "Polish Jazz – Yes!", "parentId": 4363893.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1492501", "score": 0.5366502404212952}, "uuid": "0811b9ad-5828-471e-a5c5-6e781cdf494c"}, {"page_content": "Stanisław Wojciech Namysłowski (ur. 23 kwietnia 1879 w Warszawie, zm. 27 czerwca 1963 w Zamościu) – polski skrzypek, kompozytor i dyrygent.\nŻyciorys.\nSyn Karola i Józefy z Zakrzewskich (zm. 1931). W wieku dziesięciu lat rozpoczął naukę gry na skrzypcach u swojego ojca.\nW 1898 po ukończeniu progimnazjum rosyjskiego w Zamościu wyjechał do Warszawy, gdzie rozpoczął studia muzyczne w klasie skrzypiec prof. Stanisława Barcewicza. Od 1900 występował w orkiestrze ojca jako skrzypek-solista czasami też jako dyrygent. W 1905 wyjechał do czeskiej Pragi, aby kontynuować studia muzyczne u znanego skrzypka Otakara Ševčíka, tutaj też uczył się kompozycji i dyrygentury u Vitĕzslava Nováka, znanego kompozytora i pedagoga czeskiego. Szybko zyskał duże uznanie jako skrzypek, a także jako dyrygent. Jeszcze podczas studiów w 1906 dyrygował trzema koncertami Filharmonii Czeskiej w sali Rudolphinum w Pradze. W 1908 ukończył praskie konserwatorium, otrzymując dyplom skrzypka-wirtuoza. Nie skorzystał z propozycji objęcia stanowiska dyrygenta Filharmonii Czeskiej i powrócił do kraju.\nPomagał ojcu w prowadzeniu orkiestry, zastępując go również w roli dyrygenta, głównie w częściach symfonicznych koncertów. W 1915 objął kierownictwo Orkiestry Włościańskiej. Przez 55 lat kontynuował dzieło Karola Namysłowskiego.\nPodczas pobytu w 1925 z orkiestrą za oceanem został przyjęty w Białym Domu przez prezydenta Calvina Coolidge'a, a w Bostonie gubernator stanu Massachusetts wręczył mu Sztandar Stanów Zjednoczonych - najwyższe odznaczenie, jakie może otrzymać cudzoziemiec.\nW czasie II wojny światowej ukrywał się w Warszawie i Milanówku, skąd powrócił w 1945 do Chomęcisk Małych k. Zamościa, gdzie ponownie reaktywował zespół.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1461138", "fragment_id": "205864/0", "subtitle": "", "title": "Stanisław Namysłowski", "document_id": "205864", "start_index": 2.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1461138.0, "score": 0.369490385055542}, "uuid": "e7996252-e831-4cde-8f9e-cf40eb45f2f6"}]}
{"id": "q_88", "question": "Który zespół stworzył przeboje, takie jak „Satisfaction” i „Paint it black”?", "answer": [{"page_content": "Początkowo zespół The Rolling Stones miał na celu propagowanie muzyki bluesowej, zaś ich największą inspiracją była muzyka Jimmy’ego Reeda. W tym okresie zespół grał w klubach, takich jak m.in.: Flamingo, Ealing, Crawdaddy i Marquee. Podczas jednego z występów w Crawddady zespół został wypatrzony przez Andrew Loog Oldhama, który zagwarantował im pierwszy kontrakt z wytwórnią Decca i nagranie w Olympic Studios. Za namową Oldhama zaczął także pisać piosenki w duecie z Jaggerem; we wrześniu 1963 napisali swój pierwszy autorski przebój „As Tears Go By”, który nagrała Marianne Faithfull i który stał się pierwszą piosenką duetu notowaną w pierwszej dziesiątce \"UK Singles Chart\". Wkrótce pisanie tekstów stało się stałym elementem pracy Richardsa i Jaggera, którzy tym razem poświęcali się głównie tworzeniem dla The Rolling Stones – Richards najczęściej wymyślał motyw przewodni piosenki, a Jagger dopisywał resztę tekstu, ale niektóre utwory artyści pisali samodzielnie. Richards napisał riffy i ścieżki melodyczne do wielu szlagierów zespołu, jak np. „Paint It, Black”, „Angie”, „Sympathy for the Devil”, „Gimme Shelter”, „Jumping Jack Flash”. Według własnych słów, lunatykując przez sen, miał nagrać na magnetofonie muzykę do utworu „(I Can’t Get No) Satisfaction”.\nW 1967 był świadkiem wystąpień studentów w Rzymie.\nPod koniec lat 60. zaczął eksperymentować z nowymi, bądź mało znanymi efektami muzycznymi, jak np. granie na otwartym stroju gitary. Wystąpił też w kilku filmach o The Rolling Stones.\nW latach 80. rozpoczął udaną karierę solową w odpowiedzi na płyty wydawane przez Micka Jaggera. Wydał łącznie dwa wysoko oceniane przez krytyków albumy studyjne oraz jeden koncertowy.\nW 2007 gościnnie zagrał kapitana Teagie Sparrowa w filmie ' (2007). Zgodził się również na tę samą rolę w filmie ' (2011).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10209", "fragment_id": "167941/4", "subtitle": "", "title": "Keith Richards", "parentId": 10209.0, "start_index": 5101.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167941", "score": 0.16309595108032227}, "uuid": "1727fe42-9a37-4410-b317-7d14dd02aebf"}, {"page_content": "Paint It Black, znany także jako Paint It, Black (pisownia z błędem typograficznym) – utwór brytyjskiego zespołu muzycznego The Rolling Stones, który został napisany przez Micka Jaggera i Keitha Richardsa. Piosenka ukazała się w formie singla 6 maja 1966 roku i promowała amerykańską wersję płyty zespołu zatytułowaną \"Aftermath\".\nSingel dotarł na pierwsze miejsce amerykańskiej listy Hot 100 według magazynu \"Billboard\" (trzeci „numer jeden” zespołu w USA) oraz na szczyt brytyjskiej listy przebojów (szósty „numer jeden” w kraju). W 1966 roku piosenka zajęła 21. miejsce w rocznym zestawieniu magazynu \"Billboard\".\nUtwór doczekał się wielu przeróbek, a swoją wersję „Paint It, Black” nagrali wykonawcy, tacy jak m.in. Eric Burdon &amp; War (31. miejsce na listach przebojów w Holandii), U2, London Symphony Orchestra, Omega, Deep Purple, Saxon, W.A.S.P., Azúcar Moreno, Chris Farlowe, Panzer X czy The Feelies. Piosenka ukazała się też w kilku wersjach językowych: po polsku (Grabaż i Strachy na Lachy), po francusku („Marie-douceur, Marie-colère” w wykonaniu Marie Laforêt), włosku („Tutto nero” Cateriny Caselli), niemiecku („Rot und schwarz” Karela Gotta), serbsku „U crno obojeno” Dragana Kojicia Keby czy fińsku („Kaapataan lentokone Moskovaan” zespołu Sleepy Sleepers).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3904084", "fragment_id": "622350/0", "subtitle": "", "title": "Paint It, Black", "parentId": 3904084.0, "start_index": 0.0, "document_id": "622350", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "8b916659-ba44-4095-9b40-aa3e5a3de2ff"}, {"page_content": "Na dobre zaistniał na międzynarodowej scenie house'owej w 2003 roku za sprawą wielkiego hitu Satisfaction (wyprodukowanego w 2002 r.), który przyniósł mu największą sławę i obecnie zaliczany jest do kanonu muzyki house i electro house. Utwór ten, zrealizowany wspólnie z grupą The Biz (jako \"Benny Benassi Pres. The Biz\"), swego czasu był najpopularniejszym house'owym przebojem granym w wielu dyskotekach świata. Znajdował się na czele największych angielskich i francuskich list przebojów (m.in. N°2 \"UK Singles Chart\"). Pochlebnie na temat singla wypowiadały się takie sławy jak: Carl Cox, Darren Emerson czy Roger Sanchez. Do utworu nakręcono charakterystyczny i słynny teledysk, w którym skąpo ubrane dziewczyny obsługują różnego rodzaju narzędzia. Włoch cieszył się szybko rosnącą popularnością wśród fanów muzyki house oraz organizatorów wielkich imprez muzyki house, na których rokrocznie był i jest do dzisiaj zapraszany.\nAlbumy.\nWkrótce po wydaniu pierwszego singla Benassi wraz z The Biz nagrał swój pierwszy album – \"Hypnotica\", będący mieszanką electro i house'u z charakterystyczną linią basową i domieszką muzyki minimalistycznej. Krążek ten, wydany we wrześniu 2003 r., również odniósł ogromny sukces, co stało się faktem również dzięki wykreowaniu nowych przebojów takich jak: \"Able To Love\", \"Love Is Gonna Save Us\" czy \"No Matter What You Do\".\nPo osiągnięciu ogromnego sukcesu solowego (wraz z grupą The Biz) Benny Benassi rozpoczął ściślejszą współpracę ze swoim kuzynem Alle i w ten sposób doszło do powstania grupy Benassi Bros. W roku 2004 wydano pierwszy album grupy – \"Pumphonia\" z hitami takimi jak \"Illusion\" (wokal Sandy) i \"Hit My Heart\" (wokal Dhany). Na krążku, w niektórych utworach głosu ponownie użyczyli Paul French i Violeta z The Biz. Album osiągnął we Francji status złotej płyty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=530933", "fragment_id": "1558248/1", "subtitle": "", "title": "Benny Benassi", "document_id": "1558248", "start_index": 1058.0, "parentId": 530933.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15064279735088348}, "uuid": "1d2bfcb1-7b52-4260-8e5e-fd71fff421fe"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy grupy muzycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOmega – węgierska grupa rockowa grająca hard rocka i rocka progresywnego. Za datę założenia zespołu przyjmuje się 23 września 1962, kiedy to w „University Club” Wyższej Szkoły Technicznej w Budapeszcie grupa dała pierwszy koncert. Pomysł powstania zespołu istniał jednak już w 1959 roku i jak mówi legenda, o przydziale instrumentów zadecydowało głosowanie.\nHistoria.\nPierwszy skład zespołu to László Benkő – instrumenty klawiszowe, János Kóbor – śpiew, gitara, András Kovacsics – gitara, István Varsányi – bas, Péter Lang – saksofon, Tamás Kunsztler – perkusja. Jako solistkę Omega pozyskała Zsuzsę Koncz z dziewczęcej grupy „Gézengúz”\nW 1963 r. Zsuzsa Koncz przeszła do grupy Illés, a István Varsányi został powołany do wojska. Również Peter Lang i Tamás Kunsztler opuścili zespół, zastąpili ich: József Laux – perkusja, László Harmath – bas, saksofon oraz Mari Wittek – śpiew. Aby dalej istnieć jako zespół, Omega potrzebowała zezwolenia wydziału kultury. Fakt, że ojciec saksofonisty był jego dyrektorem, ułatwił sprawę.\nW 1964 r. László Harmath opuścił zespół, a doszło dwóch nowych muzyków: Tamás Mihály – bas i Tamás Somló – saksofon, śpiew. Pierwszy występ miał miejsce w Eötvös-klub, w którym Omega od tej pory występowała regularnie.\nW 1966 r. Mari Wittek opuściła Omegę. Kóbor został głównym wokalistą zespołu. Został też wydany pierwszy SP (singel) „Paint It Black”. W tym samym roku zostały wydane jeszcze trzy następne single. Wszystkie cztery zawierały własne wersje zachodnich przebojów (covery).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176651", "fragment_id": "17490/0", "subtitle": "", "title": "Omega (zespół muzyczny)", "parentId": 176651.0, "start_index": 1.0, "document_id": "17490", "source": "wikipedia", "score": 0.07833322137594223}, "uuid": "3473086e-acd4-43f7-89d7-9707542f7409"}, {"page_content": "(I Can’t Get No) Satisfaction – utwór skomponowany podczas amerykańskiego tournée The Rolling Stones w 1965 roku przez Keitha Richardsa z tekstem Micka Jaggera. \nWyraża ostry protest, sprzeciwia się konformizmowi, brakowi odpowiedzialności i konsumpcjonizmowi, których świadkami byli członkowie grupy podczas trasy koncertowej.\nWersję tego nagrania można znaleźć na debiutanckiej płycie zespołu Devo; w lutym 1966 została także nagrana przez Otisa Reddinga. Utwór wykonywali też m.in. The Residents, Blue Cheer, Cat Power, Samantha Fox, Britney Spears i Acid Drinkers.\nW 2004 utwór został sklasyfikowany na 2. miejscu listy 500 utworów wszech czasów magazynu \"Rolling Stone\".\nWersje innych wykonawców.\nSingel Acid Drinkers.\n(I Can't Get No) Satisfaction – czwarty singel zespołu Acid Drinkers wydany przez Metal Mind w 1998 roku. Jest to cover utworów zespołu The Rolling Stones. Promuje on płytę \"Amazing Atomic Activity\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106370", "fragment_id": "645757/0", "subtitle": "", "title": "(I Can’t Get No) Satisfaction", "document_id": "645757", "start_index": 0.0, "parentId": 106370.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2124241143465042}, "uuid": "f4409c71-7d4f-42a8-ba04-34fd36ca2a78"}, {"page_content": "Jumpin’ Jack Flash – blues rockowy utwór grupy The Rolling Stones. Powstał podczas sesji nagrań do płyty \"Beggars Banquet\", jednak wydany został w 1968 jako singel nie znajdujący się na żadnym albumie. Kompozycja i tekst są dziełem autorskiego duetu Jagger/Richards. Jest to zarazem jeden z największych przebojów grupy, jak i jeden z hymnów definiujących kontrkulturę lat 60. XX wieku. Utwór znalazł się na 125. miejscu listy 500 utworów wszech czasów magazynu Rolling Stone oraz na 131. miejscu podobnej listy magazynu NME. Jest to najczęściej grana piosenka na koncertach The Rolling Stones.\nBrzmienie utworu.\nGłówny riff gitarowy utworu jest niemal bliźniaczy z tym, który słychać w starszym przeboju Stonesów – „(I Can’t Get No) Satisfaction” (1965). Jak przyznaje sam Keith Richards, jego ścieżka w „Jumpin’ Jack Flash” jest odwróconą kompozycją „Satisfaction”, w której użyto jednak innych efektów gitarowych. Riff z „Jumpin’ Jack Flash” powszechnie uznaje się za jeden z najlepszych w dorobku Stonesów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4235395", "fragment_id": "1498202/0", "subtitle": "", "title": "Jumpin’ Jack Flash (singel)", "parentId": 4235395.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1498202", "score": 0.15990549325942993}, "uuid": "787080d6-3cee-43c9-b543-41cbdf6081d6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nRoots – album zespołu Bonfire, wydany 26 lutego 2021 roku nakładem wytwórni AFM Records na CD i LP.\nPowstanie.\nZ powodu pandemii COVID-19 konieczne było odwołanie trasy koncertowej promującej album \"Fistful of Fire\". W zamian zespół z inicjatywy Hansa Zillera postanowił nagrać album akustyczny. Aby pozyskać fundusze na ten cel, uruchomiono projekt crowdfundingowy, który obejmował również nagranie dodatkowych piosenek na nowy album.\nPodczas procesu tworzenia albumu zmieniono jego typ z akustycznego na „almost unplugged”. Wynikało to z niezadowolenia Zillera, który w efekcie tego postanowił dodać gitary elektryczne. Na albumie znalazły się utwory z całej twórczości Bonfire, począwszy od albumu \"Don’t Touch the Light\", a skończywszy na \"Fistful of Fire\". W niektórych piosenkach zastosowano krótkie riffy pochodzące z takich utworów, jak „Sweet Home Alabama”, „Paint It, Black” czy „Stairway to Heaven”. Dodanie tych riffów było pomysłem Zillera, który w ten sposób chciał uhonorować ulubione piosenki swojej młodości. Stąd też powstał tytuł albumu.\nNagrań dokonano latem 2020 roku w Flatliners Recording Studios w Ingolstadt. Gościnnie w nagraniach udział wzięli między innymi współpracujący już z zespołem przy okazji albumu \"Fireworks\" Martin Ernst, a także żona gitarzysty, Lydia Pané. W ramach promocji albumu nagrano teledyski do piosenek „Love Don't Lie” oraz „American Nights”. Album został wydany na dwóch płytach CD oraz w limitowanej edycji na dwóch płytach winylowych, przy czym edycja limitowana nie zawierała utworów bonusowych.\nOdbiór.\nAlbum zajął 68. miejsce na niemieckiej oraz 65. miejsce na szwajcarskiej liście przebojów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5032373", "fragment_id": "293212/0", "subtitle": "", "title": "Roots (album Bonfire)", "parentId": 5032373.0, "start_index": 0.0, "document_id": "293212", "source": "wikipedia", "score": 0.06881633400917053}, "uuid": "8815aab7-e813-44c4-a575-f04326d7ada6"}, {"page_content": "Satysfakcja – 50 lat The Rolling Stones - książka biograficzna opisująca losy zespołu The Rolling Stones na tle epoki i zmian zachodzących w kulturze popularnej kolejnych dekad XX wieku, poczynając od lat 60. Historia grupy jest opowieścią o jej członkach, pośród których na pierwsze miejsce wysuwają się Mick Jagger i Keith Richards oraz ich burzliwa przyjaźń. Autor poświęca też wiele uwagi wszystkim pozostałym muzykom The Rolling Stones. Omawia karierę i przedwczesną śmierć Briana Jonesa, którego zastąpiło kolejno dwóch gitarzystów: Mick Taylor i (do teraz) Ronnie Wood. Osobnym bohaterem jest perkusista Charlie Watts, słynący z pasji do jazzu i do koni (i regularnie odwiedzający stadninę koni arabskich w Janowie Podlaskim). Ważne miejsce w opowieści zajmują partnerki i żony muzyków, m.in. Anita Pallenberg, Bianca Jagger, Jerry Hall, Patti Hansen i popularna projektantka L’Wren Scott. Oryginalnym członkiem zespołu był także basista Bill Wyman, który odszedł z The Rolling Stones w 1992 roku.\n\"Satysfakcja\" to obfitująca w anegdoty opowieść o czasach definiowanych hasłem „seks, narkotyki i rock’n’roll”, ale autor – nie stroniąc od sensacyjnych doniesień na temat życia osobistego idoli rocka – poświęca wiele uwagi charakterystyce czasów, w jakich rozgrywa się zajmująca już ponad pół wieku akcja opowieści. The Rolling Stones nie tylko wpisywali się w zmiany obyczajowości, ale współtworzyli je.\nPodobnie było z muzyką. The Rolling Stones byli kolejno pionierami, gwiazdorami i dinozaurami rocka, nigdy jednak nie działali w próżni. Autor \"Satysfakcji\" opisuje ich fascynację czarną muzyką Stanów Zjednoczonych, wieloletnią rywalizację z The Beatles, podziw dla wpływowej twórczości piosenkarskiej Boba Dylana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3139724", "fragment_id": "121379/0", "subtitle": "", "title": "Satysfakcja – 50 lat The Rolling Stones", "parentId": 3139724.0, "start_index": 0.0, "document_id": "121379", "source": "wikipedia", "score": 0.05992753058671951}, "uuid": "5d1330ca-6e07-41af-a397-8dd4414f849d"}, {"page_content": "Gatunek powstał z połączenia muzyki house z muzyką electro i jej podgatunkami oraz muzyką electroclash i elementami muzyki synthpop i tech house na przełomie XX i XXI wieku. Pierwszymi utworami electro house były „New World Order (Original Mix)” autorstwa duetu Mr. X &amp; Mr. Y z 1998 roku i „Dominator (Hervé Remix)” autorstwa Humana Resource'a z 1991 roku. Wśród pierwszych utworów electro house wymienia się też m.in. „Dark Invader”, „The Arrival” Arrivers'a z 1996 roku i „Raw S*it” Basement Jaxx'a z 1997 roku. Mr. Oizo w 1999 roku nagrał swój pierwszy przebój „Flat Beat”, który stał się również przykładem wczesnego minimal house. Jednym z pierwszych przypadków użycia określenia „electro-house” jako nazwy stylu muzycznego był artykuł w amerykańskim tygodniku muzycznym Billboard w wydaniu z dnia 18 listopada 1995 roku. Pierwszy utworem, który dotarł na szczyty list przebojów był singiel „Satisfaction” autorstwa włoskiego producenta muzycznego Benny’ego Benassiego nagrany w 2002 roku. Po 2000 roku pojawiło się wielu nowych producentów, takich jak np. Yasutaka Nakata. Wzrost popularności muzyki electro house przypada na rok 2005. W listopadzie 2006 roku wiele utworów z gatunku electro house takich jak „Put Your Hands Up For Detroit”, „Fedde le Grand”, „Yeah Yeah” i „Luciana” weszły na czołówki brytyjskiej listy przebojów UK Top 40 Singles Charts. Od tego czasu utwory takich producentów electro house, jak Porter Robinson, Feed Me, M Machine, Knife Party i Skrillex stawały się coraz bardziej popularne. Electro house jest gatunkiem nowym i często mylonym z muzyką electro. Styl zyskał po 2000 roku coraz większą popularność w klubach (często mylony jest z wixą). Gatunek ten nierzadko gości w muzycznych stacjach telewizyjnych (MTV, Viva) i radiowych (w Polsce – Eska, RMF Maxxx oraz w latach 2002–2013 Planeta FM, czasem w RMF FM czy Radio Zet).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1051635", "fragment_id": "1386268/1", "subtitle": "", "title": "Electro house", "parentId": 1051635.0, "start_index": 424.0, "document_id": "1386268", "source": "wikipedia", "score": 0.09453112632036209}, "uuid": "02a30e5a-9ba0-4be0-833c-86ac16cfdcac"}, {"page_content": "Zespół po osiągnięciu lokalnej sławy dostał propozycję kontraktu z Polydor Records, którego producentem był Hans Bertram. Roy Black porzucił studia zarządzania biznesem w Monachium, by skoncentrować się na muzyce. Dwa pierwsze single \"Roy Black and His Cannons\", \"Sweet Baby mein\" i \"Darling my Love\" nie odniosły większych sukcesów, natomiast trzeci singel \"Du bist nicht allein\" odniósł sukces komercyjny. Singel ten osiągnął Top 10 zimą 1965 roku na niemieckiej liście przebojów. Awansował na czwarte miejsce za \"Satisfaction\" The Rolling Stones, \"Mr. Tambourine Man\" The Byrds i \"Balla Balla\" Rainbows.\nDo końca 1967 roku, jego singel \"Ganz in Weiß\" wydany w 1966 roku, został sprzedany w ponad milionie egzemplarzy, a w latach 1969–1970 piosenka \"Dein schönstes Geschenk\" sprzedała się w kilku milionach egzemplarzy i przez dziewięć tygodni zajmowała 1. miejsce na liście przebojów w Niemczech. Od 1967 roku Black brał również udział w kilku musicalach komediowych, m.in. w 1969 roku w \"Hilfe, Ich liebe Zwillinge\" (Help, I Love Twins) u boku Uschi Glas.\nW latach 1990–1991 grał główną rolę w serialu \"Ein Schloß am Wörthersee\", gdzie wcielał się w postać Lenniego Bergera. Ostatni telewizyjny występ Blacka miał miejsce 18 września 1991 roku z Uwe Hübner w niemieckiej telewizji ZDF.\nŻycie prywatne.\nRoy Black w 1974 roku ożenił się z modelką Silke Vagts (1945–2002). 2 sierpnia 1976 roku na świat przyszedł ich jedyny syn Torsten. Para rozwiodła się w 1985 roku. Ze związku z Carmen Böhning ma córkę Nathalie (ur. 14 września 1991). Piosenkę \"Was soll ich ohne Dich oben im Himmel\" (Co ja zrobię bez ciebie w niebie?) Roy Black zadedykował właśnie Carmen i Nathalie.\nOd początku lat 80. XX wieku aż do śmierci, Roy Black mieszkał w Herdecke w Nadrenii Północnej-Westfalii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2061280", "fragment_id": "376168/1", "subtitle": "", "title": "Roy Black", "parentId": 2061280.0, "start_index": 1248.0, "document_id": "376168", "source": "wikipedia", "score": 0.13377642631530762}, "uuid": "4e7f8ae8-626c-4986-9ef0-575468f44273"}]}
{"id": "q_89", "question": "Jak się nazywa waluta obowiązująca w Tajlandii?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nBat, bat tajlandzki (język tajski: บาท trb. \"baat\") – waluta Tajlandii.\nKurs dolara amerykańskiego: 1 USD = 29.91 THB (stan na 12 lutego 2021 roku).\nMonety występują w nominałach:\nMonety 1, 5 i 10 satangów nie występują w powszechnym obiegu.\nBanknoty występują w nominałach:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141925", "fragment_id": "24260/0", "subtitle": "", "title": "Bat (waluta)", "parentId": 141925.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "24260", "score": 0.5}, "uuid": "426bd82f-925c-4792-9e25-a9bfb94ef2a3"}, {"page_content": "Chińska waluta posiada dwa odrębne rynki: wewnętrzny dla rezydentów tzw. \"onshore renminbi\" oraz zewnętrzny tzw. \"offshore renminbi\". Na rynku wewnętrznym obowiązującą walutą jest CNY. Na rynku zewnętrznym (w tym zagranicznym) waluty oznaczone są różnymi skrótami: w Hongkongu – CNH, Tajwanie – CNT, Singapurze – CNS.\nZnaczenie słownikowe.\nW języku chińskim słowo „\"yuan\"” oznacza po prostu „\"pieniądz\"”, na przykład \"měiyuán\" (美元) to dolar amerykański (USD), którego nazwa wywodzi się od \"Měiguó\" (美國), oznaczającego USA; \"měiyuán\" (美元) to po prostu „\"amerykański pieniądz\"”.\nNa Tajwanie \"yuan\" to potoczna nazwa tamtejszej waluty, czyli (nowego) dolara tajwańskiego. Z kolei w Hongkongu to nazwa dolarów hongkońskich. Mieszkańcy Tajwanu i Hongkongu określają walutę w Chinach nazwą oficjalną, \"renminbi\". Podobne, lokalne znaczenie ma słowo \"yuan\" także dla Chińczyków mieszkających w Singapurze i Makau.\nZ języka chińskiego zapożyczone zostały także nazwy pieniądza w innych językach Dalekiego Wschodu: japońskiego jena i koreańskiego wona.\nUżycie poza Chinami kontynentalnymi.\nW Hongkongu w myśl zasady jeden kraj, dwa systemy używana jest odrębna waluta, dolar hongkoński (HKD). RMB pozostaje tam drugą pod względem popularności walutą, a jego rola stale rośnie w związku z ożywioną wymianą handlową z kontynentem. Banki w Hongkongu prowadzą dla klientów konta w RMB.\nPodobna sytuacja panuje w Makau, gdzie chociaż lokalną walutą pozostaje pataca, to miejscowe banki wydają karty płatnicze umożliwiające płatności w RMB. Nie są one jednak dopuszczane w miejscowych kasynach.\nYuan w postaci pieniądza cyfrowego - CBDC.\nW roku 2020 Ludowy Bank Chin wprowadził do obiegu własną walutę cyfrową CBDC (ang. \"central bank digital currency\").\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=525999", "fragment_id": "1555453/1", "subtitle": "", "title": "Renminbi", "source": "wikipedia", "start_index": 1097.0, "parentId": 525999.0, "document_id": "1555453", "score": 0.2505110800266266}, "uuid": "b1759763-207e-4e9b-a503-d19b7bac4c0c"}, {"page_content": "Azjatycki kryzys finansowy – kryzys finansowy, który rozpoczął się w czerwcu 1997. Katalizatorem była decyzja rządu Tajlandii o upłynnieniu kursu bahta, który był wcześniej powiązany z dolarem amerykańskim. Spowodowana ona była niemożliwością dłuższej obrony waluty przed atakami spekulantów. Gwałtowny spadek kursu bahta, a tym samym zwiększenie kosztów obsługi długu zagranicznego, doprowadziło państwo na skraj bankructwa. Kryzys szybko rozprzestrzenił się na inne państwa regionu. Najbardziej oprócz Tajlandii ucierpiały: Malezja, Filipiny, Indonezja, Singapur, Korea Południowa.\nDo głównych czynników, które przyczyniły się do kryzysu zalicza się:\nPo kryzysie większość dotkniętych jego skutkami państw wprowadziła reformy zwiększające transparentność i efektywność funkcjonowania ich sektorów bankowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2204425", "fragment_id": "460879/0", "subtitle": "", "title": "Azjatycki kryzys finansowy", "parentId": 2204425.0, "start_index": 0.0, "document_id": "460879", "source": "wikipedia", "score": 0.0750180259346962}, "uuid": "850fd4b0-58a6-407f-9704-1d8f83edf0d2"}, {"page_content": "Tael (chiń. 兩) - używana w Azji jednostka masy.\nW Chinach (gdzie jest używana jako jednostka jubilerska) jej wartość wynosi 37,8 g. W Kambodży i Japonii jest równa 37,5 g, natomiast w Tajlandii - ok. 60,7 g.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613313", "fragment_id": "830953/0", "subtitle": "", "title": "Tael (miara)", "document_id": "830953", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 613313.0, "score": 0.09256896376609802}, "uuid": "83085de1-b10a-4c86-950f-9f5f9f3ef898"}, {"page_content": "Waluta (wł. \"valuta\" „wartość” z łac. \"valere\" „być silnym, mieć moc”), jednostka monetarna – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie.\nNazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej.\nWaluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.\nSkrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj, w którym dana waluta obowiązuje (np. GB – Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P – Pound).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2642", "fragment_id": "173218/0", "subtitle": "", "title": "Waluta", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "173218", "parentId": 2642.0, "score": 0.2465752214193344}, "uuid": "c4ab5c1a-45b0-4763-80b1-aa5b27adc78d"}, {"page_content": "Tajlandia, Królestwo Tajlandii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"th\"&gt;ราชอาณาจักรไทย&lt;/&gt;, \"Prathet Thai\"; potocznie &lt; lang=\"th\"&gt;เมืองไทย&lt;/&gt;, \"Muang Thai\") – państwo w południowo-wschodniej Azji, graniczące z Laosem i Kambodżą na wschodzie, z Malezją na południu oraz z Mjanmą (Birmą) na zachodzie i północnym zachodzie. Dawniej państwo nosiło nazwę Syjam jako oficjalną do 11 maja 1949. Określenie „Thai” (&lt; lang=\"th\"&gt;ไทย&lt;/&gt;) znaczy po tajsku „wolny”.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Tajlandii.\"\nTajlandia jest krajem nizinnym położonym na Półwyspie Indochińskim. W środkowej części znajduje się Nizina Menamu (pow. 100 tys. km²), na północnym wschodzie płytowa równina Korat ograniczona od południa pasmem Dongrak, a od Niziny Menamu górami Thiu Khao Phetchabun. Północną i zachodnią część kraju zajmują młode (mezozoiczne) pasma górskie o przebiegu południkowym: Tanen Taunggyi (Doi Inthanon, 2595 m n.p.m., najwyższy szczyt Tajlandii) i Doi Luang.\nDługość linii brzegowej wynosi ponad 2600 km. Wybrzeża są nizinne i silnie rozczłonkowane. Największymi wyspami są: Phuket (542 km²) na Morzu Andamańskim, oraz Ko Samui (280 km²) i Koh Chang (217 km²) w Zatoce Tajlandzkiej.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: historia Tajlandii.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9355", "fragment_id": "172808/0", "subtitle": "", "title": "Tajlandia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172808", "parentId": 9355.0, "score": 0.17038792371749878}, "uuid": "cea119fe-3319-4eaf-9f10-beef9df5a8c5"}, {"page_content": "Dolar tajwański – jednostka walutowa Republiki Chińskiej. 1 dolar = 100 centów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194323", "fragment_id": "1445338/0", "subtitle": "", "title": "Dolar tajwański", "parentId": 194323.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1445338", "source": "wikipedia", "score": 0.06178989261388779}, "uuid": "02ac3317-225f-4a3f-8226-e29d21399dcd"}, {"page_content": "Tajskie liczebniki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"th\"&gt;เลขไทย&lt;/&gt;) – zbiór liczebników tradycyjnie używanych w Tajlandii, chociaż cyfry arabskie są bardziej powszechne. Liczebniki te wywodzą się z indyjsko-arabskiego systemu liczbowego powszechnie stosowanego w innych częściach świata. W języku tajskim liczebnik często następuje po rzeczowniku i poprzedza klasyfikator miary, chociaż występują odstępstwa od tej reguły. \nCyfry.\nTajskie \"zero\", które także oznacza \"środek\", w zależności od kontekstu, wywodzi się wprost z sanskryckiego śūnya, podobnie jak wieloznaczne nazwy od dwa do cztery, podane niżej, z wyjątkiem \"jeden\" i jej wariantów. Tajskie nazwy cyfr od dwa do dziewięć przypominają te w języku kantońskim używane w południowych Chinach. Są one nawet bliższe minnańskiemu (Teochew/Hokkien), być może dlatego, że Chińczycy w Tajlandii używają Teochew. Natomiast znaki cyfr są niemalże identyczne z cyframi khmerskimi. Poniżej jest porównanie do trzech języków (kantońskiego, minnańskiego z wymową). Tajska transliteracja stosuje transkrypcję języka tajskiego (RTGS).\n[lit. = wymowa literacka]\nOd dziesięciu do miliona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217955", "fragment_id": "494412/0", "subtitle": "", "title": "Tajskie liczebniki", "document_id": "494412", "start_index": 0.0, "parentId": 2217955.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08478779345750809}, "uuid": "1fcfbe71-9007-4fe0-b40c-1af217b6ea1a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki monetarnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFunt manx, funt Wyspy Man – waluta wraz z funtem szterlingiem obowiązująca na Wyspie Man.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=762818", "fragment_id": "830661/0", "subtitle": "", "title": "Funt manx", "parentId": 762818.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "830661", "score": 0.19879353046417236}, "uuid": "a27fb3ad-ccf8-4273-b442-d6d385be3a96"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki monetarnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFunt Jersey ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Jersey Pound&lt;/&gt;) – waluta obowiązująca razem z funtem szterlingiem na wyspie Jersey.\nBanknoty i monety funta Jersey, jak i te emitowane przez Bank of England są prawnym środkiem płatniczym na Jersey, jednak jerseyska waluta nie jest prawnym środkiem płatniczym w Wielkiej Brytanii, a przy próbie płacenia takimi pieniędzmi poza Jersey i Guernsey sprzedawca może odmówić ich przyjęcia. \nFunt Jersey nie posiada własnego kodu ISO 4217, ale tam gdzie taki kod jest wymagany stosuje się skrót JEP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=772761", "fragment_id": "1019436/0", "subtitle": "", "title": "Funt Jersey", "document_id": "1019436", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 772761.0, "score": 0.22032734751701355}, "uuid": "6453250c-1223-474b-b6ee-6d168215bfad"}]}
{"id": "q_90", "question": "Ilu towarzyszy było w tytule powieści Remarque'a?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy powieści Ericha Marii Remarque’a. Zobacz też: inne znaczenia.\nTrzej towarzysze (niem. Drei Kameraden) – powieść Ericha Marii Remarque’a, wydana w 1937 roku, opisująca życie w Berlinie w roku 1928 trzech niemieckich weteranów I wojny światowej. Na podstawie książki rok później wytwórnia MGM wyprodukowała film \"Three Comrades\" w reżyserii Franka Borzage.\nFabuła.\nPowieść o pięknej i głębokiej prawdziwej męskiej przyjaźni, rozgrywająca się w latach dwudziestych w Niemczech. Lohkamp, Lenz i Koster należą do straconego pokolenia – pokolenia tych, którzy w poczuciu bezsensu wojny powrócili z frontu i nie umieli już ułożyć sobie życia. Trwają bez celu, bez złudzeń co do przyszłości i nawet gdy jeden z nich się zakocha, wszystko zakończy się tak, jakby życie w istocie nie miało już sensu. Tymczasem znów czuć nadciągające zło – po niemieckich miastach już krążą nazistowskie bojówki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=727956", "fragment_id": "853088/0", "subtitle": "", "title": "Trzej towarzysze", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "853088", "parentId": 727956.0, "score": 0.918537437915802}, "uuid": "69c792d9-b001-4b46-a059-220448c5106b"}, {"page_content": "W 1933 roku władze niemieckie z rozkazu Josepha Goebbelsa, ówczesnego ministra propagandy, zabroniły wydawania dzieł Remarque’a i publicznie nakazały spalenie jego książki. Ówczesna niemiecka propaganda zaczęła rozpowszechniać nieprawdziwe informacje jakoby Remarque był potomkiem francuskich Żydów, a jego prawdziwe nazwisko brzmiało: „Kramer” (sugerując, że Remarque to pseudonim, który powstał przez odwrócenie kolejności liter w nazwisku Kramer). Twierdzili też fałszywie, że Remarque nie służył aktywnie podczas wojny.\nW 1943 roku władze niemieckie aresztowały jego siostrę, Elfriede Scholz i skazały na śmierć przez zgilotynowanie. Wyrok wykonano 16 grudnia 1943.\nJego następna powieść Trzej towarzysze (\"Drei Kameraden\") opisywała lata od hiperinflacji w 1923 r. do końca istnienia Republiki Weimarskiej, czyli do 1933 r. Jednym z jego wydanych po wojnie bestsellerów był \"Łuk triumfalny\" (\"Arch of Triumph\"), opisujący zmagania i ucieczkę Ravica – głównego bohatera przed wojną we Francji. W 1945 roku wydał ją w języku angielskim i w następnym roku w języku niemieckim. Książkę zakupiono na całym świecie w liczbie blisko pięciu milionów egzemplarzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21392", "fragment_id": "187180/2", "subtitle": "", "title": "Erich Maria Remarque", "source": "wikipedia", "start_index": 3205.0, "parentId": 21392.0, "document_id": "187180", "score": 0.7965376377105713}, "uuid": "5f2a6b70-d2b5-4a4a-b819-32d787105ec2"}, {"page_content": "Erich Maria Remarque, właśc. Erich Paul Remark (ur. 22 czerwca 1898 w Osnabrück, zm. 25 września 1970 w Locarno) – niemiecki pisarz, dramaturg, dziennikarz, weteran I wojny światowej. Do jego najwybitniejszych dzieł należą powieści \"Na Zachodzie bez zmian\" (1929) i \"Łuk triumfalny\" (1945).\nŻycie i twórczość.\nUrodził się jako Erich Paul Remark w Osnabrück, jego rodzicami byli Peter Franz Remark i Anna Maria Stallknecht. Od listopada 1922 używał drugiego imienia Maria, a od 1924 nazwiska Remarque. Francuską pisownię swojego nazwiska mógł tłumaczyć francuskimi przodkami, którzy z powodu analfabetyzmu nie umieli poprawnie zapisać swojego nazwiska. Edukację zaczął jako sześciolatek w przykościelnej szkole, po pięciu latach nauki przeniósł się do \"Johannisschule\". Zawsze był jednym z najlepszych uczniów. Kontynuował naukę na Uniwersytecie w Münster. Swoją karierę pisarską rozpoczął w wieku 16 lat; pisał eseje, wiersze i zaczął pisać swoją pierwszą powieść, którą ukończył i wydał w 1920 roku jako \"Dom marzeń\" (\"Die Traumbude\"). Nie zyskała jednak uznania współczesnych.\nW wieku 18 lat został wysłany jako żołnierz na front podczas I wojny światowej. Walczył na froncie zachodnim we Flandrii w Belgii. 12 czerwca 1917 został wysłany na pierwszą linię. 31 lipca 1917 roku w pierwszym dniu bitwy pod Passchendaele odniósł pięć ran (w szyję, nogę oraz prawe ramię). W szpitalu spędził 15 miesięcy i nigdy już nie wrócił na front.\nPo wojnie przez dwa lata był wiejskim nauczycielem, a potem z powodów finansowych pracował jako: domokrążca, korespondent, organista, dziennikarz. Jako dziennikarz był redaktorem gazety „Osnabrücker Tageblatt” (od 1921), następnie „Werkszeitung” (1922), „Sport und Bild” (1925).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21392", "fragment_id": "187180/0", "subtitle": "", "title": "Erich Maria Remarque", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "187180", "parentId": 21392.0, "score": 0.28459832072257996}, "uuid": "049b7c66-337f-44e4-9447-ac1bdc85eacb"}, {"page_content": "Iskra życia – powieść niemieckiego pisarza Ericha Marii Remarque’a z 1952 r., tytuł oryginalny – \"Der Funke Leben\". Tłumaczenie polskie – Wojnakowski Ryszard, REBIS, Poznań 2010 r.\nOgólna charakterystyka.\nWiosną 1945 roku więźniowie obozu koncentracyjnego w Mellern doczekali się wyzwolenia. Wśród ocalałych znaleźli się Bucher i jego ukochana Ruth Holland.\nPowieść E.M. Remarque’a to przejmujące studium obozowego życia: okrucieństwa, specyficznych hierarchii i bezwzględnych zasad, na których tle tym wyraźniej ujawnia się zarówno człowieczeństwo, jak i wszelka nieludzkość.\nRemarque z wielką znajomością ludzkiej psychiki zarysowuje charaktery i postawy bohaterów zza jednej i drugiej strony drutów, pokazując też, jak łatwo prześladowani mogą stać się prześladującymi.\nPostacie.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2374147", "fragment_id": "506469/0", "subtitle": "", "title": "Iskra życia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2374147.0, "document_id": "506469", "score": 0.4802025258541107}, "uuid": "8df346b6-4046-46b0-bd71-21237627b779"}, {"page_content": "Powieść rozpoczyna się prologiem rozgrywającym się u księcia Richelieu, który podejmuje ośmioro gościː hrabiego de Haga (którym w rzeczywistości jest król Szwecji, ukrywający się pod pseudonimem), hrabiego de Launay (komendanta Bastylii), hrabinę du Barry, La Pérouse'a, Favrasa, Condorceta, Cagliostra i Taverneya (jedynie on nie jest postacią historyczną). Podczas posiłku hrabia Cagliostro twierdzi, że posiada eliksir, który pozwala mu mieć wygląd czterdziestoletniego mężczyzny, mimo wieku kilku tysięcy lat. Demonstruje działanie tego eliksiru na hrabim de Taverney. Następnie na prośbę każdego z uczestników, z wyjątkiem Taverneya, przepowiada zebranym okoliczności ich śmierci (króla czeka śmierć od kuli, Condorceta – trucizna, markiza de Favras – stryczek, de Launaya – topór, hrabinę du Barry – gilotyna, La Pérouse'a – śmierć na morzu, tylko marszałek Richelieu umrze we własnym łożu).\nRozstawienie figur.\nJoanna de la Motte de Valois jest młodą hrabiną pochodzącą z królewskiego rodu Walezjuszy, żyjącą w nędzy. Regularnie zwraca się do różnych osób u dworu o pomoc, ale otrzymuje niewielkie wsparcie. Pewnego wieczora odwiedza ją królowa Maria Antonina, podająca się za damę dworu zajmującą się dobroczynnością. Joanna pokazuje je pergaminy potwierdzające jej pochodzenie. Królowa, przekonana o jej królewskim pochodzeniu, daje jej sporą sumę pieniędzy i obiecuje dalszą pomoc. W powrocie z Paryża do Wersalu pomaga królowej młody oficer Oliwer de Charny, który zakochuje się w niej. W eskapadzie towarzyszy królowej jej zaufana dworka, Andrea de Taverney. Jej brat, Filip, powrócił niedawno ze Stanów Zjednoczonych w glorii bohatera. Młodzieniec potajemnie kocha się w królowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217084", "fragment_id": "494027/1", "subtitle": "", "title": "Naszyjnik królowej", "document_id": "494027", "start_index": 1477.0, "parentId": 2217084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06955909729003906}, "uuid": "5b88aa02-64ec-439b-a268-e9b8dd7d5e14"}, {"page_content": "Czarny obelisk (\"Der schwarze Obelisk\") – powieść niemieckiego pisarza Ericha Marii Remarque’a z 1956 roku. Polskiego przekładu dokonał Adam Kaska (Czytelnik, Warszawa 1983).\nOgólna charakterystyka.\nAkcja rozgrywa się w Niemczech, w miasteczku Werdenbrück. Jest rok 1923, apogeum szalejącej inflacji zżerającej oszczędności i majątki tak bogatych przedsiębiorców, jak i drobnych ciułaczy. Bohaterowie, których młodość upłynęła w okopach I wojny światowej, muszą teraz walczyć o chleb i godność. Głównym bohaterem jest Ludwik Bodmer, zarazem rysownik, kierownik biura i szef reklamy zakładu pogrzebowego „Henryk Kroll i Synowie”, a jednocześnie poeta amator i muzyk. Jego życie upływa na pracy w firmie, wizytach w restauracji „Walhalla”, grze na organach w kaplicy szpitala dla umysłowo chorych i na dyskusjach z różnymi ludźmi. Konwersacje te prowadzi z Geneviève vel Izabellą Terhoven, schizofreniczką i pensjonariuszką zakładu dla umysłowo chorych, wikarym Bodendiekem, Georgiem Krollem i innymi. Rozmowy te często są ukierunkowane na zagadnienia egzystencjalne. Padają pytania, na które zazwyczaj bohater nie znajduje odpowiedzi. Przyczyną pytań często jest wojna, która Ludwikowi zabrała trzy lata z życia. Tytuł powieści nawiązuje do obelisku, który stoi przed zakładem pogrzebowym, a którego nie udaje się sprzedać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1167517", "fragment_id": "1104958/0", "subtitle": "", "title": "Czarny obelisk", "document_id": "1104958", "start_index": 0.0, "parentId": 1167517.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06790421903133392}, "uuid": "ec6a4574-0a29-48ee-b77e-8924bad514c5"}, {"page_content": "Na Zachodzie bez zmian ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Im Westen nichts Neues&lt;/&gt;) – antywojenna powieść Ericha Marii Remarque’a, niemieckiego weterana I wojny światowej.\nPierwsze niemieckie wydanie ukazało się w styczniu 1929. W ciągu roku sprzedano milion egzemplarzy książki w samych Niemczech, następny milion rozszedł się za granicą. Na podstawie książki w 1930 nakręcono film pod tym samym tytułem, który zdobył dwa Oscary, w tym za najlepszy film. Dzieło wyreżyserował Lewis Milestone. Druga ekranizacja powieści powstała w 1979 r., trzecia natomiast w 2022 r.\nCzytelnikom polskim przybliżył tę pozycję już w 1930 r. Stefan Napierski, która ukazała się nakładem warszawskiego Towarzystwa Wydawniczego „Rój”.\nW 1933 roku naziści z rozkazu Josepha Goebbelsa, ówczesnego ministra propagandy zabronili wydawania dzieł Remarque’a i publicznie spalili jego książki. Nazistowska propaganda zaczęła rozpowszechniać nieprawdziwe informacje jakoby Remarque był potomkiem francuskich Żydów, a jego prawdziwe nazwisko brzmiało \"Kramer\" (sugerując, że Remarque to pseudonim, który powstał przez odwrócenie kolejności liter w nazwisku Kramer; w rzeczywistości nazywał się Remark), oraz że Remarque nie służył aktywnie podczas I wojny światowej.\nFabuła.\nOpisana jest w niej okrutna rzeczywistość wojny oraz głębokie oderwanie od cywilnego życia niemieckich żołnierzy. Książka w dobitny sposób przedstawia wojenną rzeczywistość, niemalże z reporterską precyzją. Nie ukazuje heroicznej i bohaterskiej walki żołnierzy na froncie, ale skupia się na ich cierpieniu oraz bezsensowności całego konfliktu, uwypukla tragedię pokolenia, \"„którego pierwszym zawodem było robienie trupów”\".Książka opowiada o grupie szkolnych przyjaciół, którzy za namową swojego nauczyciela zaciągają się do wojska. Młodzieńcze ideały i chęć walki za kraj okazują się niczym w porównaniu z okrucieństwem wojny. Koledzy ze szkolnej ławki patrzą na śmierć innych i sami uczą się umierać.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=211512", "fragment_id": "1450794/0", "subtitle": "", "title": "Na Zachodzie bez zmian (powieść)", "parentId": 211512.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1450794", "score": 0.45109379291534424}, "uuid": "38ce8ded-a561-4a1b-bfbc-1919a77ddacf"}, {"page_content": "Łuk triumfalny – powieść Ericha Marii Remarque’a, wydana po raz pierwszy po niemiecku w 1945 roku.\nFabuła.\nAkcja toczy się w ostatnich miesiącach dwudziestolecia międzywojennego. Fabuła opowiada historię niemieckiego chirurga, który po ucieczce z nazistowskich Niemiec nielegalnie przebywa we Francji. Aby przeżyć, podejmuje się nielegalnej pracy w renomowanej prywatnej klinice w Paryżu, wykonując za niewielkie pieniądze operacje przypisywane potem dwóm francuskim lekarzom. Nie posiada paszportu, francuskiej wizy, nie używa nawet swojego nazwiska. Występuje pod nazwiskiem Ravic.\nMonotonne życie, toczące się między szpitalem a hotelem zamieszkanym przez uchodźców, przerywa pojawienie się Joanny, która chce popełnić samobójstwo skacząc z mostu de l’Alma. Ravic zabiera Joannę ze sobą, co staje się początkiem jednej z najpiękniejszych historii miłosnych. Pewnego dnia, kiedy siedzi w Café Fouquet, dostrzega swojego niemieckiego prześladowcę – agenta Gestapo Haackego, który torturował, a następnie zamordował mu ukochaną kobietę, a jego wysłał do obozu koncentracyjnego. Ravic musi podjąć decyzję.\nTytułowy Łuk Triumfalny – symbol militarnych zwycięstw Napoleona i francuskiego patriotyzmu – wznosi się w centrum dzielnicy, w której mieszkał Ravic. Wokół niego toczy się życie bohaterów powieści. Ta właśnie budowla stanowi dla Remarque’a, znanego z pacyfistycznych poglądów, symbol ludzkiej agresywności, ludzkiego cierpienia i bezsensownej śmierci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1010353", "fragment_id": "1363741/0", "subtitle": "", "title": "Łuk triumfalny (powieść)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1363741", "parentId": 1010353.0, "score": 0.19499211013317108}, "uuid": "f93665cf-aeda-49bc-9cc5-f32295c2d21d"}, {"page_content": "Noc w Lizbonie – powieść niemieckiego pisarza Ericha Marii Remarque’a z 1962 r. Tytuł oryginalny – \"Die Nacht von Lissabon\". \nW języku polskim ukazała się po raz pierwszy w 1964 r., w tłumaczeniu Aleksandra Matuszyna, następnie wielokrotnie wznawiana w tym i w innych przekładach.\nFabuła.\nPoczątek drugiej wojny światowej. Wrogowie Trzeciej Rzeszy muszą jak najszybciej uciekać z Europy, lecz większość dróg ucieczki jest już zamknięta. Akcja powieści rozgrywa się pewnej nocy w Lizbonie, ostatniej bramie do wolnego świata. Stojący w porcie uciekinier bezsilnie wpatruje się w statek, który następnego dnia ma popłynąć do Ameryki. Jego na nim nie będzie. Nagle jednak podchodzi do niego człowiek, który chce mu oddać swoje bilety na ten rejs. Pod warunkiem, że wysłucha jego opowieści.\nNoc w Lizbonie to ostatnia powieść Remarque’a wydana za życia autora i kolejny dowód jego wielkiego talentu narracyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2374158", "fragment_id": "506474/0", "subtitle": "", "title": "Noc w Lizbonie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "506474", "parentId": 2374158.0, "score": 0.5160861015319824}, "uuid": "dffe9cbf-8d22-4c12-a192-56f7f313cee4"}, {"page_content": "Zobacz też: Dom marzeń (program telewizyjny).\nDom Marzeń, pierwsza powieść niemieckiego pisarza Ericha Marii Remarque’a z 1920 r. Tytuł oryginalny – \"Die Traumbude\". Tłumaczenie polskie – Andrzej Zawilski, Rebis, Poznań 2001 r.\nOgólna charakterystyka.\nAkcja powieści rozgrywa się w Niemczech, zapewne przed pierwszą wojną światową. Opowiada o losach Fritza Schramma – malarza i poety, który po stracie swojej ukochanej – Lu – maluje obraz przedstawiający złamanego artystę i ideał kobiety. Modelkę znajduje we wrażliwej dziewczynie o urodzie anioła, którą nazywa Mignon. A tymczasem jego przyjaciel – Ernst, zakochany w niej, wyjeżdża na studia do Lipska i poznaje operową diwę, która pociąga go w swe zmysłowe ramiona i w wir światowego życia. Tymczasem ciężko chory Fritz umiera. Ernsta ściąga do miasta dopiero wiadomość o jego śmierci. Załamany płacze nad losem przyjaciela i komponuje utwór ku jego pamięci.\nW pierwszej powieści Remarque’a, w niemałym stopniu autobiograficznej, pojawiają się już zapowiedzi motywów charakterystycznych dla późniejszej jego twórczości: trawiący bohaterów egzystencjalny niepokój, przemożony wpływ kobiet na ich życie, a wszystko przesycone niezwykle nastrojową aurą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2374138", "fragment_id": "506466/0", "subtitle": "", "title": "Dom marzeń", "document_id": "506466", "start_index": 1.0, "parentId": 2374138.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36704686284065247}, "uuid": "520347d4-5ec6-4a9a-a7c7-84c4d7ff4164"}]}
{"id": "q_91", "question": "Co oznacza skrót LOP?", "answer": [{"page_content": "LOP – oznaczenie literowe powiatu opolskiego na tablicach rejestracyjnych pojazdów w Polsce\nLiga Ochrony Przyrody – ogólnopolskie stowarzyszenie, posiadające status organizacji pożytku publicznego, którego celem jest ochrona przyrody. Najstarsza organizacja ekologiczna w Polsce. Godłem stowarzyszenia jest stylizowany żubr z nazwą organizacji.\nHistoria.\nOd 1925 pod nazwą „Liga Ochrony Przyrody” działała na terenie Wielkopolski i Pomorza organizacja społeczna, założona przez prof. Adama Wodziczkę.\nLiga jako organizacja ogólnokrajowa została założona z inicjatywy Państwowej Rady Ochrony Przyrody. Zjazd organizacyjny odbył się 9 stycznia 1928. Pierwszym prezesem wybrano prof. Józefa Mroziewicza. W lidze działali wówczas naukowcy i działacze tacy jak: Aleksander Janowski, Władysław Szafer, Walery Goetel, Jan Gwalbert Pawlikowski, Bolesław Hryniewiecki oraz Mieczysław Limanowski. Na pamiątkę tego wydarzeniu, co roku 9 stycznia, obchodzony jest \"Dzień Ligi Ochrony Przyrody\". Statut LOP zatwierdzony został przez Komisarza Rządu na m. st. Warszawę 29 marca 1928 i liga została włączona do rejestru stowarzyszeń i związków pod nr 358. II wojna światowa przerwała działalność ligi, ale stowarzyszenie odrodziło się 17 lipca 1945 w Łodzi. Pierwszym prezesem po wojnie był prof. Edward Potęga.\nMetody działania.\nStowarzyszenie wydaje miesięcznik „Przyroda Polska” z wkładką edukacyjną.\nWładze.\nWszystkie władze Ligi pochodzą z wyboru. \nWładzami naczelnymi organizacji są:\nOd listopada 2018 r. prezesem Zarządu Głównego LOP jest Marcin Strączyński. Zastąpił on na tym stanowisku Ryszarda Kapuścińskiego. Wcześniej przez trzy kadencje funkcję tę sprawował Władysław Skalny.\nStruktura organizacyjna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20960", "fragment_id": "179470/0", "subtitle": "", "title": "Liga Ochrony Przyrody", "document_id": "179470", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20960.0, "score": 0.6696738004684448}, "uuid": "2476c43c-d953-4aa2-b712-314fd61a3eac"}, {"page_content": "Łódzki Okręg Przemysłowy (ŁOP) – okręg przemysłowy na terenie województwa łódzkiego. W przeszłości największe skupisko przemysłu włókienniczego w Polsce i jedno z największych na świecie.\nZasięg terytorialny.\nŁódzki Okręg Przemysłowy oprócz Łodzi obejmuje również pobliskie ośrodki miejskie, takie jak: Pabianice, Zgierz, Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Ozorków, a także bardziej odległe, powiatowe Tomaszów Mazowiecki, Zduńską Wolę i Sieradz. Początkowo był on częścią kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego.\nStruktura gałęziowa przemysłu.\nPodstawą przemysłu w Łódzkim Okręgu Przemysłowym były zakłady przemysłu:\nHistoria.\nPoczątki Łódzkiego Okręgu Przemysłowego datuje się na lata 20. XIX wieku. W 1820, wskutek wydanych dekretów rządowych przez Sejm Królestwa Polskiego, Łódź została zaliczona w poczet miast fabrycznych kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego. Dogodne warunki naturalne i prawne zapoczątkowały gwałtowny rozwój przemysłowej Łodzi, który trwał aż do lat 90. XX w. Od 1990 w Łódzkim Okręgu Przemysłowym trwa kryzys gospodarczy, spowodowany gwałtownym spadkiem produkcji w dominującym w regionie przemyśle lekkim, którego przyczynami są z kolei: załamanie rynku wschodniego, wzrost konkurencyjnego importu oraz powolny proces adaptacji przedsiębiorstw państwowych do warunków rynkowych.\nŁOP dzisiaj.\nW toku rozbudowy Łódzki Okręg Przemysłowy ulegał dużym przekształceniom, lecz największe zmiany nastąpiły po 1990 r. w okresie gruntownej restrukturyzacji przemysłu regionu. W tym czasie wzrosło znaczenie przemysłu maszynowego. Na terenie ŁOP-u swoje zakłady ulokowały wielkie koncerny produkujące sprzęt AGD, Philips, Bosch, Siemens AG, General Electric i Indesit. &lt;&gt;[]Okręg ten, w związku z powstaniem węzła autostrad A1 i A2 i centralnym położeniem w Polsce stał się też miejscem lokowania wielu firm spedycyjnych i centrów dystrybucji. M.in. swoje centra dystrybucji ulokowały tu Shell, Coca-Cola i Gillette.\nW Łodzi i w regionie działa też Łódzka Specjalna Strefa Ekonomiczna.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132757", "fragment_id": "11515/0", "subtitle": "", "title": "Łódzki Okręg Przemysłowy", "document_id": "11515", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 132757.0, "score": 0.27101460099220276}, "uuid": "ba559bb5-e167-429f-b923-ecde75791e1d"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nProgram LOOP – jedno z narzędzi teorii obliczalności służące do ustanowienia, czy dana funkcja jest obliczalna.\nFormalna definicja.\nSkładnia.\nProgramy LOOP składają się z symboli: LOOP, DO, END, +, -, :=, ; oraz dowolnej liczby zmiennych i stałych, przy czym stałe są elementami zbioru liczb naturalnych.\nProgram P jest syntaktycznie zdefiniowany w notacji BNF jako:\nformula_1\ngdzie:\nSemantyka.\nWszystkie użyte w danym programie zmienne zostają zainicjalizowane przed wykonaniem programu. Zmienne nie zainicjalizowane bezpośrednio otrzymują domyślną wartość 0.\nWyrażenie postaci\n xi := xj + c\noznacza przyznanie zmiennej formula_7 wartości otrzymanej poprzez dodanie zmiennej formula_4 i stałej formula_9 Specjalnym przypadkiem jest tutaj sytuacja, gdzie wartość stałej formula_2 jest równa zeru. Wtedy wartość zmiennej formula_4 zostaje bezpośrednio przyznana zmiennej formula_12\n xi := xj + 0\nWyrażenie postaci\n xi := xj - c\noznacza przyznanie zmiennej formula_7 wartości otrzymanej poprzez odjęcie stałej formula_2 od zmiennej formula_15 w przypadku gdy wartość stałej jest wyższa niż wartość zmiennej wynikiem odejmowania jest 0.\nKompozycja dwóch programów LOOP ma postać\n formula_16 formula_6\ni oznacza, że program formula_18 zostanie wykonany przed programem formula_19\nPętla LOOP ma postać\n LOOP formula_7 DO formula_21 END\nprzy czym liczba przebiegów programu jest z góry ustalona w zmiennej formula_7 i nie ulega zmianie w trakcie wykonywania programu.\nPrzykładowe implementacje.\nDodawanie.\nNastępujący program LOOP przyznaje zmiennej x0 sumę zmiennych x1 i x2:\n x0 := x1 + 0;\n LOOP formula_23 DO\n formula_24 := formula_24 + 1\n END\nMnożenie.\nW symulacji mnożenia x0 := x1 * x2 można posłużyć się powyżej podaną operacją dodawania:\n x0 := 0;\n LOOP formula_23 DO", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1687645", "fragment_id": "702668/0", "subtitle": "", "title": "Program LOOP", "document_id": "702668", "start_index": 0.0, "parentId": 1687645.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3056321144104004}, "uuid": "45d58f5f-497f-45af-940e-9d097579e735"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk lop, także lopnur lub lopnor — język wschodnioturecki używany w Regionie Autonomicznym Sinciang-Ujgur Chińskiej Republiki Ludowej, na terenie powiatu Lop w prefekturze hoteńskiej. Uważa się go za wschodni dialekt języka ujgurskiego. Wykazuje podobieństwa z północnymi dialektami języka kirgiskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3012414", "fragment_id": "1215269/0", "subtitle": "", "title": "Język lop", "parentId": 3012414.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1215269", "source": "wikipedia", "score": 0.2845449149608612}, "uuid": "9529b69d-753f-475c-a783-a02ab04d6ac9"}, {"page_content": "Limited Partnership (L.P.) – forma prawna spółki w krajach anglojęzycznych, używana głównie w branży handlowej. W polskim systemie prawnym jego odpowiednikiem jest spółka komandytowa (sp.k.).\nOpis.\nCechą charakterystyczną tego rodzaju spółki jest, że odpowiedzialność co najmniej jednego ze wspólników jest ograniczona (limited partner – sytuacja prawna analogiczna do komandytariusza w spółce komandytowej), a co najmniej jednego ze wspólników jest nieograniczona (general partner – sytuacja prawna analogiczna do komplementariusza).\nZdarza się, że skrót ten tłumaczony jest jako (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), choć tę w zachodnich systemach prawnych oznacza się skrótem LLC – \"Limited Liability Company\" lub Co. Ltd. – \"Company Limited\". Inne podobne i często mylone skróty to LLP – \"Limited Liability Partnership\" (odpowiednik spółki partnerskiej w polskim systemie prawnym) oraz \"General Partnership\" (zbliżone do spółki jawnej w polskim systemie prawnym, czasami używane również w kontekście spółek cywilnych, co wynika z różnic pomiędzy formami prawnymi przedsiębiorstw w różnych państwach).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=400930", "fragment_id": "86103/0", "subtitle": "", "title": "Limited partnership", "document_id": "86103", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 400930.0, "score": 0.16835863888263702}, "uuid": "65e52965-bcaf-4090-95ed-78136c554540"}, {"page_content": "Słowo \"khrueng\" (ครึ่ง) oznacza \"pół\". Poprzedza ono kwalifikator miary jeśli jest używane samodzielnie, ale występuje po kwalifikatorze jeśli jest użyte z inną liczbą. Na przykład \"kradat krueng phaen\" (กระดาษครึ่งแผ่น) znaczy \"pół arkuszu papieru\", lecz \"kradat nueng phaen krueng\" (กระดาษหนึ่งแผ่นครึ่ง) znaczy \"jeden i pół arkuszy papieru\".\nLiczby ujemne.\nLiczby ujemne tworzy się umieszczając \"lop\" (ลบ, minus) przed liczbą. Na przykład −11 to \"lop sip et\" (ลบสิบเอ็ด).\nLiczebniki porządkowe.\nLiczebniki porządkowe tworzy się umieszczając \"thi\" (ที่, place) przed liczbą. Nie są one specjalnie odróżniane od liczebnika gdyż po liczebniku w dalszym ciągu następuje określany rzeczownik, który jest \"thi\" (kolejny) w tym przypadku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217955", "fragment_id": "494412/3", "subtitle": "", "title": "Tajskie liczebniki", "document_id": "494412", "start_index": 3412.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2217955.0, "score": 0.5}, "uuid": "024f4dd2-7f1f-4da0-a994-20787356c3ee"}, {"page_content": "Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP) – masowa polska organizacja paramilitarna powołana w 1928 z połączenia założonej w 1923 Ligi Obrony Powietrznej Państwa i założonego w 1922 Towarzystwa Obrony Przeciwgazowej. Miała na celu promowanie lotnictwa sportowego, komunikacyjnego i wojskowego. Działała do wybuchu II wojny światowej w 1939.\nHistoria.\nLiga Obrony Powietrznej Państwa została zorganizowana z inicjatywy członków władz Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej, jako niezależna od Aeroklubu powszechna organizacja mająca na celu rozwój lotnictwa w Polsce. Nazwę organizacji zaproponował pisarz Andrzej Strug. 22 maja 1923 przyjęto statut Ligi, a 4 sierpnia 1923 ukonstytuowały się jej pierwsze władze. Pierwszym prezesem Zarządu Głównego był Zygmunt Jastrzębski, sekretarzem generalnym January Grzędziński.\nW 1933 uchwalono nowy statut, wiążący w znacznym stopniu Ligę z organami władzy państwowej (ministerstwem spraw wewnętrznych i ministerstwem spraw wojskowych), a w 1934 została ona uznana za stowarzyszenie wyższej użyteczności publicznej. Wiązało się to z popieraniem i propagowaniem działalności Ligi przez władze państwowe i jej znacznym rozwojem liczebnym. Biedni uczniowie byli zmuszani do członkostwa i składek. Prezesem Zarządu Głównego w tym okresie został, mianowany przez władze państwowe, generał dywizji Leon Berbecki, a honorowym członkiem był Prezydent RP Ignacy Mościcki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=306905", "fragment_id": "1452751/0", "subtitle": "", "title": "Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej", "parentId": 306905.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1452751", "source": "wikipedia", "score": 0.4583141803741455}, "uuid": "d740666b-3d52-4215-bdc5-9f5c9bdddb8d"}, {"page_content": "Common Lisp Object System (CLOS) – zorientowane obiektowo rozszerzenie do Common Lisp, oparte na funkcjach ogólnych, dziedziczeniu wielokrotnym, kombinacji metod deklaracyjnych i protokole metaobiektowym. Pochodna CommonLoops, oparta na opracowanym przez Symbolics języku FLAVORS (Lisp z funkcjami obiektowymi) i LOOPS (\"Lisp Object-Oriented Programming System\") firmy Xerox.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=292652", "fragment_id": "1467906/0", "subtitle": "", "title": "Common Lisp Object System", "parentId": 292652.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1467906", "score": 0.19335579872131348}, "uuid": "12ce47d4-cc30-4f7a-95e6-6d529f54c0b4"}, {"page_content": "Liga Lotnicza (LL) – polskie stowarzyszenie lotnicze wyższej użyteczności publicznej, powołane w miejsce zlikwidowanej przedwojennej Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP), działające w latach 1946–1953.\nGeneza.\nIdea stworzenia Ligi Lotniczej zrodziła się wśród przedwojennych działaczy lotnictwa sportowego po II wojnie światowej. Powołana na zjeździe przedstawicieli aeroklubów w Poznaniu (15–18 stycznia 1946) za przyzwoleniem władzy ludowej. Inauguracja działalności 26 lipca 1946 w Warszawie.\nCele programowe i metody realizacji zbieżne z rozwiązaną LOPP, lecz ograniczone do lotnictwa. Przejęła majątek LOPP oraz tytuł prawny do odszkodowania za samoloty pozostawione podczas wojny w Rumunii i Szwecji. Ważny czynnik sukcesu (obok tradycji, doświadczonej kadry i zapotrzebowania społecznego) to baza lotnicza zmieniona po 1945 (utrata 20 lotnisk szybowcowych i 4 szkół lotniczych na Kresach wschodnich; przejęcie 30 szkół, 92 lotnisk szybowcowych oraz 9 lotnisk na tzw. ziemiach odzyskanych). Otrzymany przywilej pozwalał na podporządkowanie jej aeroklubów i ośrodków sportu lotniczego.\nStatut Ligi Lotniczej.\nStatut został ogłoszony w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z 24 września 1947 Zapisy statutu gwarantowały władzy państwowej kontrolę nad działalnością stowarzyszenia. Realia społeczno-polityczne nieznacznie wpłynęły na cele statutowe i sposoby ich osiągania.\nCelem Ligi Lotniczej było krzewienie zamiłowania do lotnictwa w jak najszerszych kręgach społeczeństwa oraz popieranie rozwoju lotnictwa polskiego we wszystkich jego dziedzinach. Dla jego osiągnięcia Liga Lotnicza postanowiła:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3110484", "fragment_id": "118908/0", "subtitle": "", "title": "Liga Lotnicza", "document_id": "118908", "start_index": 0.0, "parentId": 3110484.0, "source": "wikipedia", "score": 0.044145889580249786}, "uuid": "09be65a5-bd72-403d-942d-ee9714b0cdbe"}, {"page_content": "Nakhon Sawan (นครสวรรค์) – jedna z prowincji (\"changwat\") Tajlandii. Sąsiaduje tylko z prowincjami Kamphaeng Phet, Phichit, Phetchabun, Lop Buri, Sing Buri, Chai Nat, Uthai Thani i Tak. Nazwa \"Nakhon Sawan\" oznacza \"Niebiańskie miasto\".\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=753828", "fragment_id": "839162/0", "subtitle": "", "title": "Prowincja Nakhon Sawan", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "839162", "parentId": 753828.0, "score": 0.49141013622283936}, "uuid": "b2480711-0508-4718-86c2-d2f92507d3c2"}]}
{"id": "q_92", "question": "Jak miał na imię pierwszy papież?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nPapież (ojciec święty, łac. \"summus pontifex\", od starożytnego \"pontifex maximus;\" wł. \"papa\", gr. \"πάπας\" (\"papas\"); forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego \"papež\") – biskup Rzymu, prymas Italii, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz suweren Państwa Miasta Watykan.\nTytułu papieża używają również: koptyjski patriarcha Aleksandrii, głowa Kościoła koptyjskiego oraz prawosławny patriarcha Aleksandrii, zwierzchnik prawosławnego Patriarchatu Aleksandryjskiego.\nLista papieży.\n \"Osobny artykuł: Poczet papieży.\"\nŹródło władzy biskupa Rzymu.\n \"Osobny artykuł: Prymat Świętego Piotra.\"\nBiskupi Rzymu oparli swój prymat na sukcesji apostolskiej, zgodnie z tradycją, według której pierwszym biskupem Rzymu był Piotr Apostoł, który zginął tam śmiercią męczeńską. Nowy Testament milczy wprawdzie na ten temat i wspomina tylko o podróży św. Piotra do Antiochii (Gal 2, 11), a w zakończeniu Listu do Rzymian Pawła Apostoła pośród licznych osób Piotr nie jest wymieniony, ale o pobycie apostoła w Rzymie mówią inne pisma z pierwszych wieków istnienia chrześcijaństwa, m.in. list biskupa Antiochii Ignacego do Kościoła w Rzymie, napisany za panowania cesarza Trajana (98–117). Obecnie większość historyków chrześcijańskich uznaje wysokie prawdopodobieństwo pobytu Piotra w Rzymie, co najmniej w roku jego męczeństwa. Apostołowie Paweł i Piotr, z racji swej funkcji (apostolos = wysłannik), uważani są za organizatorów kościoła partykularnego (lokalnego) w Rzymie, niezależnie od możliwości, że pierwszym liderem tego kościoła (przewodniczącym kolegium prezbiterów/biskupem) mógł być dopiero Linus (64-76/79). Św. Ireneusz napisał: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4556", "fragment_id": "172194/0", "subtitle": "", "title": "Papież", "parentId": 4556.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172194", "score": 0.5}, "uuid": "12178694-b8d5-47ab-bf54-5f7764b626af"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Paweł I ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Ioannes Paulus PP. I&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Giovanni Paolo I&lt;/&gt;; właśc. Albino Luciani, wym. []; ur. 17 października 1912 w Forno di Canale, zm. 28 września 1978 w Watykanie) – włoski duchowny rzymskokatolicki, biskup Vittorio Veneto od 15 grudnia 1958 do 15 grudnia 1969, patriarcha Wenecji od 15 grudnia 1969 do 26 sierpnia 1978, 263. papież i 5. Suweren Państwa Watykańskiego w okresie od 26 sierpnia 1978 do 28 września 1978. Błogosławiony Kościoła katolickiego.\nBył pierwszym papieżem, który miał podwójne imię – Jan Paweł – oraz pierwszym, który odmówił papieskiej koronacji, zastępując ją inauguracją pontyfikatu. Przed konklawe mówił, że jeśli zostanie wybrany, to odmówi, jednak czuł się zobowiązany powiedzieć „tak”. Jego pontyfikat trwał 33 dni, był dziesiątym najkrótszym w historii i najkrótszym od czasów Leona XI. Był ostatnim z zapoczątkowanej przez Klemensa VII i trwającej ponad cztery stulecia nieprzerwanej sukcesji włoskich papieży.\nBył poliglotą – oprócz ojczystego języka włoskiego znał też cztery obce: angielski, francuski, niemiecki oraz rosyjski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51863", "fragment_id": "649016/0", "subtitle": "", "title": "Jan Paweł I", "parentId": 51863.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649016", "score": 0.36862391233444214}, "uuid": "a23f86e6-3b91-4795-8564-e4ce0771acb8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nLinus z Etrurii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Λῖνος&lt;/&gt;, \"Linos\"; ur. ok. 10 w Volterze, zm. ok. 79 w Rzymie) – święty Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej, papież w okresie najprawdopodobniej od ok. 64/68 do 23 września 76/79.\nLinus był drugim, po św. Piotrze Apostole, biskupem Rzymu, czyli według tradycji katolickiej drugim papieżem. Do przełomu II i III wieku był jednak uważany za pierwszego papieża.\nŻyciorys.\nJego życie i pontyfikat są praktycznie nieznane. Zachowało się o nim mało informacji. Pochodził z Etrurii, być może z Tuscji, gdzie miał przyjść na świat w miasteczku Volterra, jako syn Herkulanusa. Wspominają o nim najstarsze katalogi papieskie. Św. Ireneusz napisał: „Błogosławieni apostołowie, po założeniu i urządzeniu Kościoła, przekazali jego rządy i episkopat Linusowi”. O Linusie wspomina Paweł w swym drugim Liście do Tymoteusza (2 Tm 4,21). Przyjmuje się, że był koadiutorem św. Piotra, co sprawiało, że zajmował pierwsze miejsce wśród społeczności gmin chrześcijańskich w Rzymie.\nJako następca św. Piotra wsławił się napomnieniem adresowanym do kobiet, aby w świątyni nakrywały głowy welonem, czego zresztą wymagał już św. Paweł Apostoł. Chodziło mu zapewne o to, by ich fryzury i ozdoby do włosów nie stawały się przyczyną roztargnienia mężczyzn. Linus miał być według Ireneusza i Euzebiusza towarzyszem św. Pawła, który przesłał z Rzymu pozdrowienia Tymoteuszowi w Efezie.\nW czasie jego pontyfikatu trwała wojna żydowska, zakończona zburzeniem Jerozolimy i Świątyni przez wojsko Tytusa Flawiusza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42030", "fragment_id": "647362/0", "subtitle": "", "title": "Linus (papież)", "parentId": 42030.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647362", "score": 0.21124666929244995}, "uuid": "7952817e-2259-4fa9-9815-1a68d6b19b7a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nJan II (wł. \"Merkuriusz\" ur. w Rzymie, zm. 8 maja 535 tamże) – 56. papież w okresie od 2 stycznia 533 do 8 maja 535.\nŻyciorys.\nUrodził się w Rzymie jako Merkuriusz, syn Projektusa. Był pierwszym papieżem, który po wyborze zmienił imię. Zrobił to zapewne dlatego, że Merkury jest imieniem rzymskiego boga.\nZostał wybrany na Stolicę Piotrową po dwuipółmiesięcznym wakacie, który był okresem korupcji i intryg. Za jego pontyfikatu wnuk Teodoryka Wielkiego, Atalaryk wydał dekret zakazujący łapownictwa i kupowania głosów podczas elekcji papieskiej.\nJako papież wspierał politykę religijną cesarza Justyniana I Wielkiego. 15 marca 533 roku papież zaakceptował dekret cesarza, który był zgodny z nauką pierwszych czterech soborów i zawierał formułę teopaschistyczną (odrzuconą wcześniej przez Hormizdasa). Jan II powierzył także Cezaremu z Arles patronat diecezji w Riez, w której powstał wakat na skutek rezygnacji (wymuszonej przez papieża) Contumeliosusa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121544", "fragment_id": "21135/0", "subtitle": "", "title": "Jan II (papież)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 121544.0, "document_id": "21135", "score": 0.18568885326385498}, "uuid": "9db95f34-fd2e-4068-9255-bf0e24c8f352"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nMikołaj I Wielki, (ur. ok. 820 w Rzymie, zm. 13 listopada 867 w Watykanie) – święty Kościoła katolickiego, papież w okresie od 24 kwietnia 858 do 13 listopada 867.\nŻyciorys.\nPoczątki papiestwa.\nUrodził się prawdopodobnie około 820 w Rzymie jako syn Teodora, pełniącego funkcję \"regionariusza\". Późniejsza tradycja identyfikowała go jako członka rodu Colonna, jednak wersję tę należy odrzucić, ponieważ ród Colonna dopiero na przełomie XI i XII wieku wyodrębnił się z latyńskiego rodu hrabiów Tuskulum, który przed X stuleciem nie należał do grona rzymskiej arystokracji miejskiej.\nKarierę duchowną rozpoczął od funkcji subdiakona za czasów papieża Sergiusza II. Papież Leon IV wyświęcił go na diakona Za czasów Benedykta III pełnił funkcję papieskiego doradcy, a w 858 stał się jego następcą. 25 kwietnia 858 jako pierwszy z papieży został koronowany. Mikołaj I sformułował twierdzenie, że papież jest zastępcą Chrystusa na Ziemi i zwierzchnikiem Kościoła nie podlegającym sądowi. Wszedł w konflikt z Lotarem II, który postanowił rozwieść się z żoną Teutbergą i poślubić konkubinę Waldradę. W latach 862 i 863 odbyły się synody w Akwizgranie i Metzu, na których unieważniono małżeństwo Lotara. Papież sprzeciwił się decyzji synodów i odwołał uczestniczących w nich biskupów.\nPoczątek konfliktu z patriarchą Focjuszem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168465", "fragment_id": "27198/0", "subtitle": "", "title": "Mikołaj I Wielki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "27198", "parentId": 168465.0, "score": 0.20866678655147552}, "uuid": "b70c5006-b1c8-421a-a859-6d4165db395f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nEugeniusz III ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Eugenius III&lt;/&gt;, właśc. Bernardo da Pisa OCist; ur. najpóźniej w 1085 w Pizie, zm. 8 lipca 1153 w Tivoli) – papież w okresie od 15 lutego 1145 do 8 lipca 1153, błogosławiony Kościoła katolickiego.\nBył pierwszym papieżem z zakonu cystersów. Został beatyfikowany dekretem z 28 grudnia 1872, przez bł. papieża Piusa IX. Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dzienną rocznicę śmierci.\nŻyciorys.\nWiadomo, że Bernard urodził się w Pizie i że jego ojciec miał na imię Godius, poza tym jednak na temat jego pochodzenia brak pewnych informacji. Powszechnie przypisywana mu przynależność do szlacheckiego rodu Paganelli po raz pierwszy jest wspomniana dopiero w źródłach z końca XVI wieku, niemających większej wartości historycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=311287", "fragment_id": "1448709/0", "subtitle": "", "title": "Eugeniusz III", "document_id": "1448709", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 311287.0, "score": 0.17721718549728394}, "uuid": "331e1862-723d-464e-927a-b75e3ea1b8f1"}, {"page_content": "16 października 1978 w ósmym głosowaniu kard. Karol Wojtyła, który nie był wymieniany wśród \"papabili\", został wybrany na papieża. Według szacunków jego kandydaturę poparło 99 kardynałów na 111 głosujących. O wyborze zadecydowała m.in. postawa kard. Siriego i jego zwolenników, kampania na rzecz Karola Wojtyły, prowadzona przez kard. Franza Königa oraz namowa kard. Stefana Wyszyńskiego do wyrażenia zgody. Początkowo chciał nazywać się Stanisławem I, na cześć św. Stanisława, jednak kardynałowie wskazali mu, że jest to imię nienależące do tradycji rzymskiej i przybrał imię Jana Pawła II. O 18:18 z komina kaplicy Sykstyńskiej uniósł się biały dym. Wynik wyboru ogłosił kard. Pericle Felici o godzinie 18:44.\nKilka minut później nowy papież przedstawił się tłumowi zgromadzonemu na placu św. Piotra. Wbrew temu, co przewidywał ceremoniał, postanowił wygłosić do tłumu mowę powitalną. W swoim krótkim przemówieniu oświadczył, że wezwano go „z dalekiego kraju”. Prośbą by poprawiono go, jeśli się pomyli „w naszym języku włoskim” od razu przezwyciężył nieufność Włochów. Na koniec udzielił pierwszego błogosławieństwa \"Urbi et Orbi\". Formalna inauguracja pontyfikatu miała miejsce w trakcie mszy św. na placu św. Piotra 22 października 1978.\nJan Paweł II był pierwszym papieżem z Polski, jak również pierwszym po 455 latach (od czasu pontyfikatu Hadriana VI) biskupem Rzymu niebędącym Włochem oraz mając 58 lat, został wybrany najmłodszym papieżem od czasu wyboru Piusa IX w 1846, który w chwili wyboru miał 54 lata. Wielokrotnie sam przywoływał słowa wiersza „Słowiański Papież” Juliusza Słowackiego.\nPontyfikat.\nLata 1978–1981.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19413", "fragment_id": "170445/12", "subtitle": "", "title": "Jan Paweł II", "parentId": 19413.0, "start_index": 18911.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170445", "score": 0.5464857816696167}, "uuid": "cb8508f2-b00e-4010-a3a6-54a63d44a599"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nLeon IV OSB (ur. w Rzymie, zm. 17 lipca 855) – święty Kościoła katolickiego, papież w okresie od 10 kwietnia 847 do 17 lipca 855.\nŻyciorys.\nUrodzony w Rzymie, syn Radoalda, był z pochodzenia Longobardem. Był pierwszym papieżem który położył datę na dokumentach oficjalnych. Przed wyborem na Stolicę Piotrową był benedyktynem.\nW momencie wyboru, był kardynałem bazyliki Czterech Koronowanych Świętych. Był subdiakonem Grzegorza IV i archiprezbiterem jego poprzednika. Pomimo że Lotar I zażądał by wybór papieża odbywał się w obecności i za pozwoleniem cesarskich posłów, to podczas wyboru Leona od tego odstąpiono. Został on wybrany w dniu śmierci Sergiusza II, a konsekrowany 6 tygodni później.\nPodczas jego pontyfikatu starał się naprawić szkody wyrządzone przez Saracenów, którzy w czasie panowania jego poprzednika dokonali wielu zniszczeń w mieście, zwłaszcza kościołów świętych Piotra i Pawła. Umocnił mury oddzielające Watykan od reszty Rzymu, zbudował mury na prawym brzegu Tybru osłaniające bazylikę św. Piotra, a następnie poświęcił je uroczyście 27 czerwca 852 roku (umocnienia zostały nazwane „Miastem Leona”). W 849 roku zebrał flotę morską i pokonał Saracenów w bitwie pod Ostią, a uciekinierom z Korsyki udzielił schronienia w Porto, z którego uczynił garnizon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310795", "fragment_id": "1404347/0", "subtitle": "", "title": "Leon IV (papież)", "parentId": 310795.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1404347", "source": "wikipedia", "score": 0.12281370162963867}, "uuid": "cb0f053d-fec0-46d5-bfb9-aa041df71663"}, {"page_content": "26 sierpnia 1978, w drugim dniu konklawe, obradujący kardynałowie wybrali go na papieża. Jego kandydatura była wynikiem niechęci Kolegium Kardynałów wobec kandydatów związanych z „kurialnym establishmentem”, ponieważ nie był on związany w żaden sposób z Kurią Rzymską, a swoją działalność duszpasterską prowadził poza Rzymem. Luciani powiedział Diego Lorenziemu i Prospero Grechowi, że odmówi papiestwa, jeśli zostanie wybrany i że zamierza głosować na kardynała Aloísio Lorscheidera, którego spotkał w Brazylii. Kardynał Jaime Sin z Filipin powiedział mu: „Będziesz nowym papieżem”. Kiedy został zapytany przez kardynała Jean-Marie Villota, czy akceptuje swój wybór, Luciani odpowiedział: „Niech Bóg wybaczy Ci to, co zrobiłeś”, ale zaakceptował wybór. Po jego wyborze, kiedy kardynał Sin złożył mu hołd, nowy papież powiedział: „Byłeś prorokiem, ale moje panowanie będzie krótkie”.\nW prywatnym liście zwierzył się:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNie wiem, jak to się stało, że przyjąłem wybór. Dzień później już tego żałowałem, ale było za późno.\nKwestia wyboru imienia.\nW następstwie wyborów papież zwierzył się swojemu bratu Edoardo, że jego pierwszą myślą było nazwanie siebie „Piusem XIII” na cześć papieża Piusa XI, ale zrezygnował z tego pomysłu. Przyjął wtedy jako pierwszy w historii papieży podwójne imię Jana Pawła, na cześć swoich dwóch poprzedników – Jana XXIII i Pawła VI, wskazując chęć podjęcia prowadzonych przez nich działań. Wybór wytłumaczył tymi słowami:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51863", "fragment_id": "649016/6", "subtitle": "", "title": "Jan Paweł I", "parentId": 51863.0, "start_index": 9138.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649016", "score": 0.18281503021717072}, "uuid": "2cb9e6fc-e295-41ea-9398-91eb45729129"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nGrzegorz I, zwany: Wielki, Dialog lub Dwojesłow, łac. \"Gregorius Magnus\", cs. \"Swiatitiel Grigorij Dwojesłow, papa Rimskij\" (ur. ok. 540 w Rzymie, zm. 12 marca 604 tamże) – z pochodzenia rzymianin, 64. papież (od 3 września 590 do śmierci), pierwszy mnich (benedyktyn) będący papieżem, ojciec i święty Kościoła katolickiego oraz prawosławnego (jako \"Grzegorz Dialogos\"). Zaliczony przez papieża Bonifacego VIII do grona czterech doktorów Kościoła, reformator Kościoła.\nŻyciorys.\nŻycie świeckie.\nGrzegorz pochodził z rodziny patrycjuszy. Jego pradziadkiem w linii prostej był papież Feliks III (483–492), zaś dalszym krewnym papież Agapit I (535–536). Był spokrewniony z senatorskim rodem Anicjuszów. Był synem Świętej Sylwii i Gordiana Anicjusza.\nW czasie dzieciństwa Grzegorza cesarstwo zachodniorzymskie już nie istniało. Rzym przechodził z rąk do rąk oblegany przez Ostrogotów. Prawdopodobne jest, że w czasie oblężeń Rzymu dokonywanych przez Totilę, (we wczesnym dzieciństwie Grzegorza) jego zamożni rodzice ewakuowali się z miasta.\nGrzegorz otrzymał staranne wykształcenie. Znał łacinę i jej gramatykę oraz retorykę. Umiał komunikować się w języku greckim, ale nie znał zasad jego pisowni, posiadł też wiedzę z zakresu prawa.\nOkoło 575 roku objął stanowisko prefekta Rzymu.\nMnich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28670", "fragment_id": "169367/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz I", "document_id": "169367", "start_index": 0.0, "parentId": 28670.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4003311097621918}, "uuid": "5d594b3c-754c-4ac9-aa3c-60422a18e4b8"}]}
{"id": "q_93", "question": "Pod jakim pseudonimem występuje gwiazda muzyki rockowej, której prawdziwe nazwisko brzmi Luiza Veronica Ciccone?", "answer": [{"page_content": "Madonna Louise Ciccone (ur. 16 sierpnia 1958 w Bay City) – amerykańska piosenkarka popowa, kompozytorka, autorka tekstów piosenek, producentka muzyczna, tancerka, aktorka, producentka filmowa, reżyserka, scenarzystka, projektantka mody, pisarka, przedsiębiorczyni i filantropka.\nZaliczana do grona najpopularniejszych muzyków w historii. Ze względu na sukcesy w przemyśle muzycznym nazywana „królową popu”. W 2022 oszacowano, że sprzedała ponad 400 milionów swoich nagrań, co czyni ją kobietą z największą liczbą sprzedanych wydawnictw muzycznych w historii. Jest najbardziej dochodową solistką w kwestii koncertów i laureatką niemal 300 nagród, w tym siedmiu Grammy i dwudziestu MTV Video Music Awards. Nieprzerwanie od lat 80. należy do czołówki najpopularniejszych artystek muzycznych. Wydała łącznie 14 albumów studyjnych i zagrała 12 światowych tras koncertowych, podczas których gromadziła wielomilionową publiczność. Uchodzi za ikonę popkultury, znana jest z przełamywania barier obyczajowych i licznych kontrowersji. Została włączona do Rock and Roll Hall of Fame.\nZadebiutowała w Nowym Jorku jako tancerka i członkini zespołów. W 1982 rozpoczęła karierę jako solowa piosenkarka, a w następnym roku wydała swój pierwszy album studyjny, zatytułowany po prostu \"Madonna\". Szybko zdobyła międzynarodową popularność i stała się jedną z największych gwiazd na rynku muzycznym. Jej albumy sprzedawały się w wielomilionowych nakładach, a single stawały się przebojami na całym świecie. Zaprezentowała nowatorskie podejście do dziedzin teledysku i koncertu, zwracając uwagę na ich widowiskowość i teatralność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9272", "fragment_id": "179635/0", "subtitle": "", "title": "Madonna (piosenkarka)", "parentId": 9272.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179635", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "e4d39cf1-5839-4c3d-b6c1-39934070562e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nThe Teaches of Peaches – album kanadyjskiej piosenkarki Peaches wydany w 2000. Jest to jej drugi album, ale pierwszy pod pseudonimem Peaches (debiutancka płyta, Fancypants Chuligan, została podpisana jej imieniem i nazwiskiem, Merrill Nisker).\nFuck the Pain Away.\nTekst utworu odnosi się do kobiet, będących gwiazdami muzyki rockowej, takich jak Debbie Harry (\"Callin me, all the time like Blondie\", czy Chrissie Hynde (\"Check out my Chrissie behind\"). \nSłowa piosenki opisują też antykoncepcyjne, wewnątrzmaciczne urządzenia (\"IUD, SIS, 'stay in school,' 'cause it's the best\"). W tekście występują moralnie asertywne slogany (\"Stay in school\"), które są również odniesieniem do Peaches, będącej kiedyś nauczycielem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1732907", "fragment_id": "895138/0", "subtitle": "", "title": "The Teaches of Peaches", "parentId": 1732907.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "895138", "score": 0.24148313701152802}, "uuid": "e80a2007-48af-4004-bb39-695b63ff560a"}, {"page_content": "Alice Cooper – amerykański zespół wykonujący muzykę z pogranicza rocka i heavy metalu. Powstał w 1964 roku w Phoenix w stanie Arizona. Skład grupy utworzyli wokalista Vince Furnier, gitarzyści Glen Buxton i Michael Bruce, basista Dennis Dunaway oraz perkusista Neal Smith.\nW 1975 roku po rozwiązaniu zespołu Vince Furnier zaadaptował nazwę Alice Cooper jako swój pseudonim oraz podjął solową działalność artystyczną. Natomiast pozostali członkowie utworzyli zespół pod nazwą Billion Dollar Babies. W latach późniejszych (1999, 2010, 2011, 2015) grupa Alice Cooper czterokrotnie wznawiała działalność dając jednorazowe występy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3672411", "fragment_id": "1305123/0", "subtitle": "", "title": "Alice Cooper (zespół muzyczny)", "parentId": 3672411.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1305123", "source": "wikipedia", "score": 0.08802731335163116}, "uuid": "429ea4ec-f1ea-4126-b524-143c64027219"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gatunku muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nRock (również muzyka rockowa) – gatunek muzyki rozrywkowej powstały w połowie XX wieku w Stanach Zjednoczonych (który wytworzył wokół siebie krąg subkultury młodzieżowej) i ogólna nazwa szeregu stylów muzycznych, wywodzących się z rock and rolla oraz rhythm and bluesa i bluesa. Sama nazwa „rock” jest skrótem od „rock and roll”, choć można uznawać owe dwa pojęcia za odmienne od siebie gatunki muzyczne.\nPodstawowe cechy.\nWszystkie style \"rockowe\" charakteryzują się brzmieniem opartym na różnego rodzaju gitarach (zwykle elektrycznych, elektrycznych basowych) i perkusji, z wyraźnie zarysowanymi rytmem i śpiewem, wywodzącymi się z bluesa, oraz sposobem wolnej improwizacji w trakcie grania utworów, wywodzącym się z jazzu. Ważną cechą muzyki rockowej, nieobecną w muzyce poważnej, jest zespołowość w procesie tworzenia; muzyka jest bowiem tworzona zespołowo i trudna do odtworzenia, gdy nie jest grana przez oryginalny zespół (zob. \"tribute band\"), często jest też zespołowo komponowana. Niekiedy w sposób dynamiczny, kiedy to zainicjowany motyw muzyczny w serii \"jamów\" przetwarzany jest w utwór, który w swej końcowej fazie rzadko przypomina swą wyjściową formę. W muzyce rockowej, podobnie jak w jazzie, kompozytor i wykonawca to najczęściej ta sama osoba lub grupa osób, a komponowanie i wykonywanie muzyki są często jednym procesem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5371", "fragment_id": "182860/0", "subtitle": "", "title": "Rock", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "182860", "parentId": 5371.0, "score": 0.07242999970912933}, "uuid": "53401cc8-e76c-4712-b58a-d157dfd3aa98"}, {"page_content": "Lana Del Rey, właśc. Elizabeth Woolridge Grant (ur. 21 czerwca 1985 w Nowym Jorku) – amerykańska piosenkarka, kompozytorka, poetka i autorka tekstów piosenek.\nJej pseudonim artystyczny jest połączeniem imienia hollywoodzkiej gwiazdy Lany Turner i nazwy modelu samochodu: Ford Del Rey.\nTworzy muzykę zachowaną w kinowym stylu, uzupełnioną tekstami o temacie przemocy, melancholii i ich odniesień do popkultury, a zwłaszcza Americany – przedmiotów lub zbiorów artefaktów odnoszących się do dziedzictwa kulturowego Stanów Zjednoczonych w latach 50. i 60. XX wieku. Przez krytyków muzycznych nazywana jest „gangsterską Nancy Sinatrą”.\nDebiutowała w przemyśle muzycznym w 2005. Jej debiutancki album pt. \"Born to Die\" rozszedł się w nakładzie 7 milionów egzemplarzy na całym świecie, a album pt. \"Ultraviolence\" – w ponadmilionowym nakładzie. Według Nielsen SoundScan, szacowany nakład ze sprzedaży utworów piosenkarki w samych Stanach Zjednoczonych wynosi ok. 4,5 mln egzemplarzy. W 2015 była drugą najczęściej odtwarzaną artystką w mediach strumieniowych Spotify w Stanach Zjednoczonych i trzecią najpopularniejszą artystką w tym serwisie na świecie. W 2015 odbyła wspólną trasę koncertową z Courtney Love.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2496910", "fragment_id": "527537/0", "subtitle": "", "title": "Lana Del Rey", "parentId": 2496910.0, "start_index": 0.0, "document_id": "527537", "source": "wikipedia", "score": 0.06837661564350128}, "uuid": "936286ce-9dc9-4ee1-8b69-727fda3f57fd"}, {"page_content": "Eric Patrick Clapton, ps. „Slowhand” (ur. 30 marca 1945 w Ripley w Anglii) – brytyjski muzyk rockowy i bluesowy, gitarzysta, kompozytor, wokalista.\nCzłonek wielu zespołów rockowych i jeden z najbardziej znanych symboli muzyki rockowej. W roku 2003 pojawił się na 4. miejscu listy 100 największych gitarzystów wszech czasów magazynu „Rolling Stone”, w 2011 zaś na miejscu 2. W 2000 roku został wprowadzony jako artysta solowy do Rock and Roll Hall of Fame.\nŻyciorys.\nPoczątki.\nEric Clapton urodził się w Ripley, w hrabstwie Surrey, w Anglii, jako nieślubne dziecko 16-letniej Patricii Molly Clapton i Edwarda Waltera Fryera, 25-letniego kanadyjskiego żołnierza. Fryer jeszcze przed narodzinami syna wyruszył na wojnę, a później wrócił do Kanady.\nErica wychowywała babka ze swoim drugim mężem. Chłopiec wierzył, że są oni jego rodzicami, a jego matka – starszą siostrą. Dziadkowie nosili nazwisko Clapp, co było przyczyną pojawiających się sugestii, jakoby to było prawdziwe nazwisko Erica. Później jego matka poślubiła innego kanadyjskiego żołnierza, przeniosła się do Kanady i zostawiła syna dziadkom. Eric odkrył rodzinny sekret w wieku 9 lat i był to w jego życiu moment przełomowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21903", "fragment_id": "183952/0", "subtitle": "", "title": "Eric Clapton", "document_id": "183952", "start_index": 0.0, "parentId": 21903.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22732587158679962}, "uuid": "eef55fd3-0b9e-4464-8d44-35ff32c50690"}, {"page_content": "Beck Hansen (ur. 8 lipca 1970 w Los Angeles jako Bek David Campbell) – muzyk rockowy, piosenkarz i kompozytor, występujący pod pseudonimem Beck. Pochodzi z rodziny o korzeniach żydowskich, która przywędrowała do USA ze Szwecji. Beck uznawany jest za najbardziej eklektycznego, niespójnego i nieprzewidywalnego spośród współczesnych artystów rockowych. Choć zazwyczaj zaliczany jest do twórców indie rocka i rocka alternatywnego, to jego muzyka jest mieszaniną wielu, niekiedy bardzo od siebie odległych stylów i gatunków, takich jak: pop, folk, psychodeliczny rock, hip-hop, country, blues, rhythm and blues, funky, noise rock, progresywny rock, jazz, lo-fi, rock latynoski i muzyka etniczna.\nW 2015 roku użyczył swojego głosu do piosenki „Wide Open” brytyjskiego duetu The Chemical Brothers.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83167", "fragment_id": "658189/0", "subtitle": "", "title": "Beck Hansen", "document_id": "658189", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 83167.0, "score": 0.1191144585609436}, "uuid": "15f032b5-5261-49a5-8d56-c0ec0f1a7a54"}, {"page_content": "Queen Bee – japoński zespół rockowy, założony 31 marca 2009 w Kobe. W Japonii znany jest pod nazwą Ziyoou-vachi (jap. 女王蜂 Joōbachi) i sam określa swój gatunek muzyczny i wizerunkowy jako „fashion punk”.\nMuzyka.\nW 2009 roku grupa nagrała, a na początku przyszłego roku samodzielnie wydała minialbum na CD-R za pośrednictwem własnej wytwórni Ziyoou Record (jap. 女王レコード Joō Rekōdo). W 2011 roku wydali swój pierwszy album, zatytułowany \"Witch Hunt\", który był już profesjonalnie wyprodukowany i dystrybuowany. W tym samym roku zespół podpisał kontrakt z dużą wytwórnią, czyniąc Ziyoou Record podwytwórnią Sony Music Associated Records. Od tego czasu grupa wydała sześć pełnometrażowych albumów dla dużych wytwórni, a ich utwory pojawiły się w filmach takich jak \"Moteki\", \"Sadako\" i \"Tokyo Ghoul S\" oraz programach telewizyjnych \"Spooky Romantics\", \"Tokyo Ghoul:re\", \"Dororo\", \"Chainsaw Man\" i \"Moja gwiazda\".\nMuzycy.\nWszyscy członkowie Queen Bee występują pod pseudonimami, a ich dane osobowe, takie jak wiek, rodzina i wykształcenie, nie są oficjalnie podawane, jednak czasami są wspominane przez nich mimochodem lub poruszane w tekstach piosenek.\n Autor tekstów i kompozytor piosenek zespołu. Podczas pisania utworów dla innych zespołów wymieniany jako Barazono Avu-sama (jap. 薔薇園アヴ様).\n Pełny pseudonim Yashi Akatorii (jap. 赤鳥居ヤシ Akatorii Yashi).\n Według doniesień najlepsza przyjaciółka Avu-chan.\n Pełny pseudonim Gigi Yurijō (jap. 百合城ギギ Yurijō Gigi).\n Pełny pseudonim Ruri Nijigamine (jap. 虹ヶ峰ルリ Nijigamine Ruri).\n Według doniesień prawdziwa siostra Avu-chan.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5543866", "fragment_id": "319144/0", "subtitle": "", "title": "Queen Bee", "document_id": "319144", "start_index": 0.0, "parentId": 5543866.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1760653704404831}, "uuid": "e5514a1c-54c2-4713-85b9-28ef2f2afbc1"}, {"page_content": "Ray BLK, właściwie Rita Ekwere, występuje także pod pseudonimem Ray Blizzy (ur. 2 sierpnia 1993 w Nigerii) – brytyjska pianistka, piosenkarka i autorka tekstów i muzyki, tworząca na pograniczu soulu i popu.\nŻyciorys.\nUrodziła się w Nigerii, skąd w wieku czterech lat przeprowadziła się do Wielkiej Brytanii. Dorastała w Catford. Pierwszy zespół założyła w wieku 13 lat. Studiowała literaturę angielską na Brunel University London. Pracę dyplomową poświęciła postkolonialnej literaturze nigeryjskiej, zwłaszcza powieściom Chinua Achebe i Chimamanda Ngozi Adichie. By się utrzymać, pracowała w agencji reklamowej.\nPseudonim Ray BLK wywodzi się od słów \"Building Living Knowing\" (\"budować, żyć, wiedzieć\") i określa trzy najważniejsze dla niej wartości.\nW 2016 była nominowana do nagrody dla najlepszej debiutanki MOBO Awards. 6 stycznia 2017 została zwyciężczynią BBC's Sound of 2017.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4486150", "fragment_id": "1528687/0", "subtitle": "", "title": "Ray BLK", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1528687", "parentId": 4486150.0, "score": 0.1399749517440796}, "uuid": "9042ff10-7d27-4da7-88cf-be49dc3fd6f8"}, {"page_content": "Victoria Caroline Beckham z domu Adams (ur. 17 kwietnia 1974 w Hertfordshire w Anglii) – brytyjska projektantka mody, piosenkarka popowa, autorka piosenek, aktorka, modelka i osobowość telewizyjna. Członkini zespołu Spice Girls. Nagrała także dwa albumy solowe.\nŻyciorys.\nUrodziła się w Goffs Oak w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. Jest najstarszą córką Anthony’ego i Jacqueline Adamsów, elektronika i gospodyni domowej. Ma dwoje młodszego rodzeństwa: Louise i Christiana. \nUkończyła St. Mary’s High School w Cheshunt i Jason Theatre School w Hoddesdon. W młodości zmagała się z trądzikiem, przez co była wyśmiewana przez rówieśników, co skutkowało niepewnością nastolatki.\nKariera muzyczna.\nDziałalność ze Spice Girls.\nWystępowała w girlsbandzie Spice Girls pod prawdziwym nazwiskiem lub pod pseudonimem \"Posh Spice\", który inspirowany był drobną budową ciała i ciemną karnacją wokalistki, a także jej powściągliwością. Wraz z Emmą Bunton, Geri Halliwell, Melanie Brown i Melanie Chisholm wydała trzy albumy studyjne i 12 singli oraz odbyła trzy międzynarodowe trasy koncertowe w latach 1996-2000. Pierwszy singiel „Wannabe“ osiągnął międzynarodowy sukces[]. W zespole odpowiadała również za negocjonowanie warunków kontraktów dla siebie i pozostałych wokalistek. W 1998 zespół się rozpadł.\n28 lipca 2007 na konferencji prasowej w Londynie ogłoszono reaktywację zespołu. Każda z piosenkarek miała na powrotnym tournée zarobić 10 mln funtów. 1 grudnia ukazała się składanka \"Greatest Hits\" z dwoma nowymi nagraniami. Miesiąc wcześniej na rynek został wypuszczony singiel \"Headlines\" (\"Friendship Never Ends\"). Dzień po ukazaniu się składanki zespół wyruszył w tournée The Return of the Spice Girls rozpoczęty koncertem w Vancouver w Kanadzie. Trasa zakończyła się 26 lutego 2008 w Toronto w Kanadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=192404", "fragment_id": "8211/0", "subtitle": "", "title": "Victoria Beckham", "parentId": 192404.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "8211", "score": 0.22529974579811096}, "uuid": "1618c263-b249-4c6c-b646-11b97ccb0e1d"}]}
{"id": "q_94", "question": "Jakiej narodowości była św. Teresa od Dzieciątka Jezus?", "answer": [{"page_content": "Święta Teresa od Dzieciątka Jezus i Najświętszego Oblicza, znana też jako Mała Teresa, Mały Kwiatek; właśc.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Marie Françoise Thérèse Martin&lt;/&gt; (ur. 2 stycznia 1873 w Alençon, Francja, zm. 30 września 1897 w Lisieux) – francuska karmelitanka bosa (OCD), córka świętych Ludwika i Marii Martin, dziewica, siostra służebnicy Bożej Leonii Martin, święta Kościoła katolickiego oraz doktor Kościoła.\nŻyciorys.\nDzieciństwo.\nTeresa Martin urodziła się jako ostatnia z dziewięciorga dzieci Zelii Guérin i Ludwika Martin. Jej ojciec był zegarmistrzem, matka zaś koronkarką. Rodzice byli pobożnymi ludźmi. Ludwik miał zostać mnichem, lecz z powodu braku znajomości języka łacińskiego nie został przyjęty do zakonu. Matka chciała wstąpić do zakonu Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo, ale jej kandydatura została odrzucona ze względu na problemy z oddychaniem i nawracające bóle głowy. Ludwik i Zelia poznali się w 1858, a trzy miesiące później wzięli ślub. Mieli dziewięcioro dzieci, z których tylko pięć córek – Marie, Pauline, Leonie, Céline i Thérèse – dożyło wieku dorosłego.\nBiznes koronkarski Zelii był na tyle dochodowy, że Louis sprzedał swój sklep zegarmistrzowski siostrzeńcowi i zaczął współpracować ze swoją żoną. Zelia zmarła na raka piersi w 1877, kiedy Teresa miała zaledwie cztery lata. W listopadzie jej ojciec sprzedał warsztat koronkarski i przeniósł się do Lisieux w Normandii, gdzie mieszkał brat Zelii, Izydor Guérin, z zawodu farmaceuta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200847", "fragment_id": "1421897/0", "subtitle": "", "title": "Teresa z Lisieux", "parentId": 200847.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1421897", "source": "wikipedia", "score": 0.4876392185688019}, "uuid": "db5c59ad-3769-46d9-93c3-38789f1a130e"}, {"page_content": "Teresa od Dzieciątka Jezus i św. Jana od Krzyża, właśc. hiszp. Eusebia García y García (ur. 5 marca 1909 w Mochales, zm. 24 lipca 1936 w Guadalajarze) – karmelitanka bosa (OCD), męczennica chrześcijańska i błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego.\nWstąpiła do klasztoru Karmelitów Bosych w Guadalajarze, przyjmując imię Teresy od Dzieciątka Jezus i św. Jana od Krzyża. Gdy doszło do wybuchu wojny domowej, w dniu 24 lipca 1936 roku, wraz z dwiema siostrami poszła szukać schronienia. Została zastrzelona na ulicy przez milicjantów ludowych wraz z Marią Pilar od św. Franciszka Borgiasza i Marią Angeles od św. Józefa Valtierra Tordesillas. Zginęły z nienawiści do wiary (łac) \"odium fidei\" bowiem będąc zakonnicami klauzurowymi nie miały związku z polityką. Teresa od Dzieciątka Jezus i św. Jana od Krzyża została zastrzelona ostatnia z okrzykiem:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNiech żyje Chrystus Król.\n Historię męczeńskiej śmierci zakonnic spisała ówczesna przełożona karmelu w Guadalajarze siostra Marii Pilar od św. Franciszka Borgiasza.\nIch beatyfikacji dokonał papież Jan Paweł II w dniu 29 marca 1987 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2500954", "fragment_id": "518265/0", "subtitle": "", "title": "Teresa od Dzieciątka Jezus i św. Jana od Krzyża", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "518265", "parentId": 2500954.0, "score": 0.8172794580459595}, "uuid": "057d5227-d3f3-41f5-98cb-6bf7573891e2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nTeresa Janina Kierocińska (imię zakonne Matka Teresa od św. Józefa; ur. 14 czerwca 1885 w Wieluniu, zm. 12 lipca 1946 w Sosnowcu) – polska karmelitanka, współzałożycielka Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus, odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata oraz Czcigodna Służebnica Boża Kościoła katolickiego.\nŻyciorys.\nJanina Kierocińska urodziła się w Wieluniu w 1885, w ziemiańskiej, patriotycznej i wielodzietnej rodzinie, jako siódme dziecko Antoniego i Antoniny z domu Głowienkowskiej. Tydzień później została ochrzczona. Na dalsze losy jej życia zaważyło pewne wydarzenie z dzieciństwa. Do trzeciego roku życia była bowiem niemową, a zaczęła niespodziewanie mówić, gdy powróciła z pielgrzymki na Jasną Górę jej matka Antonina, wypowiadając przy tym pierwsze słowo „Jezus”. W dzieciństwie idąc do szkoły, wstępowała często do Kościoła św. Barbary, modląc się tam przed obrazem Matki Bożej Pocieszenia. Już w dniu Pierwszej Komunii świętej, przyjętej 9 czerwca 1895 odczuła żywą bliskość Jezusa Eucharystycznego i pragnienie całkowitego poświęcenia się Bogu. Jednak w realizacji powołania spotkała się z trudnościami ze strony rodziców, zwłaszcza ojca, który był stanowczo przeciwny jej wstąpieniu do Zakonu.\nW 1901 roku Janina ukończyła progimnazjum z dobrymi ocenami na dyplomie. Następnie przez dwa lata uczęszczała na kurs kroju i szycia do pracowni panien Pawelskich w Wieluniu. Jak na tamte czasy była dobrze przygotowana do życia pod względem kulturowym i zawodowym. W młodości zapoznała się z dziełami św. Teresy od Jezusa, co wywarło wielki wpływ na jej życie duchowe. W warunkach domu rodzinnego prowadziła głębokie życie modlitwy, wyrzeczenia i miłości bliźniego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=513369", "fragment_id": "1538539/0", "subtitle": "", "title": "Teresa Janina Kierocińska", "document_id": "1538539", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 513369.0, "score": 0.3274339735507965}, "uuid": "ca17f78b-747d-4c30-8107-9f3127b1049b"}, {"page_content": "Teresa od Jezusa Jornet e Ibars (ur. 9 stycznia 1843 w Aitonie, zm. 26 sierpnia 1897 w Llírii) – hiszpańska święta Kościoła katolickiego.\nŻyciorys.\nJej ojciec był rolnikiem. Po ukończeniu kursów nauczycielskich podjęła pracę w szkole w Argensoli. W 1868 roku wstąpiła do zakonu klarysek w Briviesca w prowincji Burgos, jednak z powodu złego stanu zdrowia nie złożyła profesji. Pod wpływem wuja, błogosławionego Franciszka Palau, została karmelitańską tercjarką.\nW 1872 r. przy pomocy księdza Saturnino Lópeza i kilku ochotniczek, wśród których była jej siostra Maria, założyła w Barbastro przytułek dla osób starszych, chorych i potrzebujących opieki. Jednocześnie powołany został do życia instytut Małych Sióstr Opuszczonych Starców (\"Institutum Parvarum Sororum Senum Derelictorum\"), którego została przełożoną. W styczniu 1873 roku siostry oficjalnie przywdziały habity, a wspólnota przeniosła się do Walencji, gdzie powstał dom starców. Liczba placówek szybko wzrastała. Od 1885 r. siostry rozszerzyły działalność najpierw na Kubę, a później na inne kraje Ameryki Południowej; w 1887 r. zakon prowadził 58 domów opieki. W 1897 r. Teresa zachorowała i zmarła w wieku 54 lat.\nZostała beatyfikowana w 1958 roku przez Piusa XII, a kanonizowana w 1975 roku przez Pawła VI. Jej wspomnienie liturgiczne jest obchodzone w rocznicę jej śmierci 26 sierpnia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3292246", "fragment_id": "121653/0", "subtitle": "", "title": "Teresa od Jezusa Jornet e Ibars", "document_id": "121653", "start_index": 0.0, "parentId": 3292246.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47341465950012207}, "uuid": "08a0a027-15b0-4d98-abaa-1a8407692a02"}, {"page_content": "Teresa od Jezusa z Andów, \"Juana Fernandez Solar\" (ur. 13 lipca 1900 w Santiago, zm. 12 kwietnia 1920 Los Andes) – chilijska zakonnica, karmelitanka bosa (OCD), dziewica, pierwsza chilijska święta Kościoła katolickiego.\nŻyciorys.\nOchrzczona 15 lipca 1900 roku, bierzmowanie przyjęła 22 października 1909, a pierwszą Komunię św. 11 września 1910 roku. Do klasztoru karmelitanek bosych w Los Andes wstąpiła dziewięć lat później 7 maja 1919 roku i tam przyjęła imię Teresa od Jezusa. Nowicjat rozpoczęła w następnym roku 14 października. Cztery dni po wykryciu tyfusu, 6 kwietnia 1920 roku złożyła śluby zakonne \"in articulo mortis\".\nMaksymą świętej było &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPoświęcić życie za grzeszny świat.\nBeatyfikował Teresę od Jezusa z Andów w Santiago papież Jan Paweł II 3 kwietnia 1987, a kanonizował w bazylice św. Piotra na Watykanie 21 marca 1993 roku.\nMiejscem jej kultu jest sanktuarium Auco-Rinconada w Los Andes. Św. Teresa od Jezusa jest pierwszą chilijską świętą.\nJej wspomnienie liturgiczne obchodzone jest powszechnie w rocznicę śmierci (w Zakonie natomiast w rocznicę urodzin 13 lipca).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1753286", "fragment_id": "858156/0", "subtitle": "", "title": "Teresa od Jezusa z Andów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "858156", "parentId": 1753286.0, "score": 0.42636632919311523}, "uuid": "d86c67d7-534c-42c3-ba6a-c96251dc11f1"}, {"page_content": "Maria od Ukrzyżowania Curcio, właśc. syc. \"Rosa Curcio\" (ur. 30 stycznia 1877 r. w Ispicy na Sycylii, zm. 4 lipca 1957 r. w Santa Marinella) – włoska tercjarka karmelitańska i apostołka, założycielka Zgromadzenia Karmelitanek Sióstr Misjonarek św. Teresy od Dzieciątka Jezus, błogosławiona Kościoła rzymskokatolickiego.\nUrodziła się w wielodzietnej rodzinie. Jej rodzicami byli Salvatore Curcio i Concetta Franzo. W 1890 r. mając 13 lat wstąpiła do karmelitanek przyjmując imię Maria. W dniu 17 maja 1925 r. brała udział w kanonizacji św. Teresy od Dzieciątka Jezus. W 1925 r. założyła zgromadzenie Karmelitanek Sióstr Misjonarek św. Teresy od Dzieciątka Jezus osiadając ze wspólnotą w Santa Marinella koło Rzymu. Wspólnota została zatwierdzona w 1930 r. przez papieża Piusa XI.\nMaria od Ukrzyżowania zajmowała się zarówno kontemplacją, jak i działalnością oświatową oraz charytatywną.\nZmarła w opinii świętości mając 80 lat.\nZostała beatyfikowana przez papieża Benedykta XVI w dniu 13 listopada 2005 r.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2439104", "fragment_id": "524608/0", "subtitle": "", "title": "Maria od Ukrzyżowania Curcio", "document_id": "524608", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2439104.0, "score": 0.34035512804985046}, "uuid": "183084df-09a3-4441-8e2e-e7775e732c1a"}, {"page_content": "Therese Neumann, Teresa z Konnersreuth (ur. 9 kwietnia 1898 w Konnersreuth, zm. 18 września 1962, tamże) – niemiecka mistyczka i stygmatyczka. Była członkiem Franciszkańskiego Zakonu Świeckich, Służebnica Boża.\nDzieciństwo i młodość.\nTherese urodziła się w katolickiej rodzinie krawca w Bawarii. 10 marca 1918 ratując bydło z płonącej stajni wuja, uległa wypadkowi, którego skutkami był paraliż i ślepota.\n29 kwietnia 1923, w dzień beatyfikacji Teresy z Lisieux odzyskała wzrok, a 17 maja 1925, w dzień kanonizacji karmelitanki wróciła jej władza w nogach. 13 listopada 1925 wykryto u Therese zapalenie wyrostka robaczkowego. Poprosiła swoją rodzinę, aby zabrała ją do kościoła na wspólną modlitwę w intencji powrotu do zdrowia. Następnie zdiagnozowano, że została uzdrowiona ze wszelkich śladów choroby.\nMistyczne przeżycia.\n5 marca 1926 Therese miała zostać obdarzona stygmatami. Na jej rękach, nogach, głowie i boku widoczne były krwawe rany. Co tydzień, od północy w czwartek do godziny trzynastej w piątek jej rany otwierały się i krwawiły. Traciła dziesięć kilogramów wagi ciała, która naturalnie wynosiła około pięćdziesiąt pięć kilogramów. Podczas ekstaz, miała obserwować mękę Jezusa, przepowiadać przyszłe wydarzenia i mówić obcymi językami (między innymi językiem aramejskim), których nigdy wcześniej nie poznała. Pomimo cierpień, w pozostałych dniach tygodnia była aktywna i pełna energii.\nŚwiadkowie twierdzą, że dzięki modlitwie Therese upraszała u Boga uzdrowienie chorych ludzi, przyjmując na siebie ich dolegliwości. W ten sposób chciała pomagać cierpiącym chorym bliźnim[].\nDo jej domu w Konnersreuth pielgrzymowało setki ludzi, prosząc o łaski i wstawiennictwo u Boga.\nNiejedzenie i stygmaty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1002569", "fragment_id": "1394062/0", "subtitle": "", "title": "Therese Neumann", "document_id": "1394062", "start_index": 0.0, "parentId": 1002569.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25207439064979553}, "uuid": "a9929529-a521-45e6-81b4-ddc2da1ae676"}, {"page_content": "Święta Teresa z Ávili, właściwie Teresa Sánchez de Cepeda y Ahumada (ur. 28 marca 1515 w Gotarrendurze, zm. 4/15 października 1582 w Alba de Tormes) – hiszpańska mistyczka, karmelitanka, pisarka kontrreformacji i teolog życia kontemplacyjnego. Była również reformatorką zakonu karmelitów i wraz ze świętym Janem od Krzyża jest uważana za założycielkę karmelitów bosych i w tym doprowadziła do rozłamu zgromadzenia karmelitów. Święta Kościoła katolickiego i doktor Kościoła.\nW roku 1622, 40 lat po śmierci, została kanonizowana przez papieża Grzegorza XV. 27 września 1970 roku papież Paweł VI ogłosił ją doktorem Kościoła nadając jej tytuł „doktora mistycznego”. Jej książki, w tym autobiografia, \"Księga Życia\" i jej przełomowe dzieło \"Twierdza wewnętrzna\", są podstawową częścią literatury hiszpańskiego Renesansu, jak również mistycyzmu chrześcijańskiego i chrześcijańskiej medytacji, którą opisuje w swym ważnym dziele \"Droga Doskonałości\".\nWspomnienie liturgiczne św. Teresy obchodzone jest w dniu 15 października.\nŻyciorys.\nMłodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17497", "fragment_id": "169744/0", "subtitle": "", "title": "Teresa z Ávili", "document_id": "169744", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 17497.0, "score": 0.26998355984687805}, "uuid": "6f2117e3-f44b-481d-b56e-71b2cd7f485b"}, {"page_content": "Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus – świątynia rzymskokatolicka znajdująca się przy ul. Tamka 4 na warszawskim Powiślu. \nŚwiątynia jest kościołem parafialnym parafii św. Teresy od Dzieciątka Jezus, w dekanacie śródmiejskim archidiecezji warszawskiej. \nHistoria.\nParafia została erygowana w 1938 r., przez J.E. arcybiskupa metropolitę warszawskiego prymasa Królestwa Polskiego kardynała Aleksandra Kakowskiego. Kamień węgielny pod budowę kościoła został poświęcony w październiku 1931 r. 17 kwietnia 1938 r., dokonano poświęcenie nowej świątyni pod wezwaniem \"Zmartwychwstania Pańskiego\". \nŚwiątynia została wzniesiona w stylu modernistycznym według projektu Konstantego Jakimowicza.\nNa pierwszego proboszcza wyznaczono zaś ks. Stanisława Żelazowskiego.\nW czasie II wojny światowej, świątynia uległa poważnym zniszczeniom w trakcie działań obronnych we wrześniu 1939. Podczas powstania warszawskiego, 27 sierpnia 1944, świątynia została zbombardowana przez Luftwaffe. Pod gruzami zginęło kilkadziesiąt osób.\nPo wojnie przez wiele lat trwała odbudowa świątyni z datków wiernych. Uroczystej konsekracji odbudowanego kościoła dokonał 3 października 1969 r., J.E. arcybiskup metropolita warszawski prymas polski kardynał Stefan Wyszyński. W akcie konsekracyjnym Ksiądz Prymas nadał jednocześnie kościołowi i parafii jeden tytuł – \"św. Teresy od Dzieciątka Jezus\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3126664", "fragment_id": "145294/0", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Warszawie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "145294", "parentId": 3126664.0, "score": 0.20572327077388763}, "uuid": "8d6b77c0-c720-4245-aca3-f2c065d49267"}, {"page_content": "Św. Teresa Małgorzata od Serca Jezusowego Redi, właściwie Anna Maria Redi (ur. 15 lipca 1747 w Arezzo, zm. 7 marca 1770 we Florencji) – święta Kościoła Katolickiego, włoska karmelitanka.\n1 września 1764 wstąpiła do klasztoru karmelitanek we Florencji, gdzie przyjęła imiona Teresa Małgorzata, pod którymi jest znana w literaturze hagiograficznej. Śluby zakonne złożyła 12 marca 1766 roku. Życie poświęciła służbie dla chorych.\nW 1929 została beatyfikowana, a w 1934 roku kanonizowana przez papieża Piusa XI.\nJej wspomnienie obchodzone jest 7 marca.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=716524", "fragment_id": "807701/0", "subtitle": "", "title": "Teresa Małgorzata Redi od Serca Jezusowego", "document_id": "807701", "start_index": 0.0, "parentId": 716524.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2571793496608734}, "uuid": "b2bd8e82-6e41-48bf-945c-58e3518b5279"}]}
{"id": "q_95", "question": "Grecja jest republiką czy monarchią?", "answer": [{"page_content": "Republika Grecka (tzw. \"Pierwsza Republika Grecka\", gr. Ἑλληνικὴ Πολιτεία) – historyczne państwo w dziejach Grecji, położone na południu Europy. Istniało w latach 1822–1832.\nW początkowym okresie wojny istniały liczne, regionalne ośrodki władzy, w 1822 roku władzę objęło Pierwsze Zgromadzenie Narodowe w Epidauros, które przyjęło także konstytucję.\nPaństwo miało charakter tymczasowy i przejściowy, zostało ogłoszone kilka miesięcy po wybuchu greckiej wojny niepodległościowej przeciw Imperium Osmańskiemu. Po zakończeniu wojny Grecja przyjęła ustrój monarchiczny i proklamowane zostało Królestwo Grecji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1810854", "fragment_id": "858907/0", "subtitle": "", "title": "Pierwsza Republika Grecka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1810854.0, "document_id": "858907", "score": 0.5323507785797119}, "uuid": "1027bee3-38e0-48e1-9062-2ac742b21457"}, {"page_content": "Grecja (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ελλάδα&lt;/&gt; \"Elláda\", IPA: [] lub &lt; lang=\"grc\"&gt;Ελλάς&lt;/&gt; \"Ellás\", IPA: []), Republika Grecka (&lt; lang=\"grc\"&gt;Ελληνική Δημοκρατία&lt;/&gt; \"Ellinikí Dimokratía\", IPA: []) – państwo położone w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14 880 km. Poza częścią kontynentalną w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkanych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu.\nGrecja ma długą historię i bogate dziedzictwo kulturowe. Uważana jest za spadkobierczynię starożytnej Grecji. Jako taka, stanowi kolebkę całej cywilizacji zachodniej, miejsce narodzin demokracji, filozofii, igrzysk olimpijskich, sportu, wielu podstawowych twierdzeń naukowych, zachodniej literatury, historiografii, politologii oraz teatru, zarówno komedii, jak i dramatu. Świadectwem tej spuścizny jest 18 Obiektów Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Nowożytne państwo greckie zostało utworzone w wyniku zwycięskiego powstania przeciwko rządom osmańskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1743", "fragment_id": "174451/0", "subtitle": "", "title": "Grecja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174451", "parentId": 1743.0, "score": 0.4383580684661865}, "uuid": "0e01685e-cf5e-42d8-a481-2f83f94b7c32"}, {"page_content": "Królestwo Grecji ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος&lt;/&gt;) – historyczne państwo w dziejach Grecji, istniało w latach 1935-1941.\nKrólestwo Grecji powstało w efekcie zamachu stanu Jeorjosa Kondilisa, który obalił Drugą Republikę Grecką. Przeprowadzony został plebiscyt zatwierdzający restaurację królestwa. Do kraju powrócił obalony w 1924 roku król Jerzy II.\nPaństwo istniało do czasu wmieszania Grecji w II wojnę światową. Pomimo iż dyktatura Joanisa Metaksasa miała charakter para-faszystowski, król był zdecydowanie probrytyjski. Grecja została zaatakowana przez Włochy pod przywództwem Benita Mussoliniego. Co prawda wojna grecko-włoska przebiegała po myśli greckiej, to włączenie się do niej III Rzeszy spowodowało klęskę armii greckiej. Król Jerzy II wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie powstał rząd emigracyjny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1811872", "fragment_id": "859259/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Grecji (1935–1941)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "859259", "parentId": 1811872.0, "score": 0.3214039206504822}, "uuid": "58b00d74-c7d3-4d4c-8a68-5b78a6d5e223"}, {"page_content": "Republika Grecka, tzw. Druga Republika Grecka, gr. Ἑλληνικὴ Δημοκρατία – historyczne państwo w dziejach Grecji, istniało w latach 1924–1935.\nDrugą Republikę proklamowano 25 marca 1924 roku, po klęsce Grecji w wojnie przeciwko Turcji, która skompromitowała monarchię w oczach społeczeństwa. Proklamowana republika była jednak przez cały okres swojego istnienia niestabilna, a społeczeństwo było silnie podzielone ideologicznie. Polityka kraju znajdowała się w cieniu udanych i planowanych zamachów stanu, zaś stan gospodarki był fatalny, co było wywołane skutkami wojny i wymiany ludności z Turcją. W jej efekcie w Grecji znalazło się 1,5 miliona uchodźców, którym państwo nie było w stanie zapewnić pomocy. Pomimo wysiłków rządu Eleftheriosa Venizelosa w latach 1928–1932, Grecja dotkliwie odczuła skutki Wielkiego Kryzysu. Zwycięstwo wyborcze prokrólewskiej Partii Ludowej w 1933 roku i dwa nieudane zamachy skierowane przeciw niej utorowały drogę do restytucji monarchii w Grecji w 1935 roku i powrotu wygnanego króla Jerzego II Glücksburga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1811740", "fragment_id": "859212/0", "subtitle": "", "title": "Druga Republika Grecka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "859212", "parentId": 1811740.0, "score": 0.841087818145752}, "uuid": "5174294b-4404-432f-8ae4-73d46f5ab924"}, {"page_content": "Referendum w Grecji w 1974 roku przeprowadzono po upadku czarnych pułkowników i wygranej Nowej Demokracji. Nowe referendum zostało przeprowadzone, gdyż wcześniejsze z 1973 było sfałszowane przez reżim Papadopulosa. Karamanlis przywrócił konstytucję z 1952, według której Grecja była monarchią, ale na czele głowy państwa pozostawił prezydenta pułkownika Phaedona Gizikisa do czasu przeprowadzenia plebiscytu. Rozpisał je premier Konstandinos Karamanlis. Mimo że jeszcze 9 lat wcześniej (Karamanlis był szefem Unii Narodowo Radykalnej) przez wiele lat przewodził rojalistycznej prawicy to jako premier z nowo założonej Nowej Demokracji zachował neutralność wobec przyszłości ustrojowej. Zakazał członkom Nowej Demokracji forować ustrój rojalistyczny i powrót Konstantyna II na tron, a partia oficjalnie zachowała neutralność w kampanii referendalnej. PASOK i centryści otwarcie prowadzili kampanię przeciw powrocie monarchii i postulowali za republiką. Między innymi przeciwnikami restauracji byli Andreas Papandreu, Kostas Simitis, Mikis Teodorakis. Były król nadawał orędzia telewizyjne z Londynu, obiecywał, że jego rodzina nie będzie wtrącała się w politykę (mając na myśli królową Fryderykę). Zamiast niego na ziemi greckiej powstały komitety rojalistów prowadzące kampanię na rzecz powrotu monarchii.\nPlebiscyt przeprowadzono 8 grudnia 1974. Wyniki ostatecznie potwierdziły republikański ustrój. 69,2% głosujących opowiedziało się za republiką, a tylko 30,8% chciało powrotu monarchii. Premier Karamanlis komentując wyniki powiedział „Odcięto raka od ciała narodu”. Na wieść o wynikach ludność wielkich miast tłumnie świętowała wynik referendum. Konstantyn podziękował za służbę krajowi i życzył sukcesów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2561090", "fragment_id": "531055/0", "subtitle": "", "title": "Referendum w Grecji w 1974 roku", "parentId": 2561090.0, "start_index": 0.0, "document_id": "531055", "source": "wikipedia", "score": 0.48120632767677307}, "uuid": "30ddca5a-d122-47e1-bffa-3955853709e7"}, {"page_content": "Królestwo Grecji ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος&lt;/&gt;) – historyczne państwo w dziejach Grecji, istniało w latach 1944-1973.\nNa skutek niemieckiej inwazji na Grecję dotychczasowa wojna grecko-włoska zaczęła przybierać dla Greków zły obrót. Po bitwie o Kretę, 1 czerwca 1941 roku, upadł ostatni punkt oporu Greków, rząd wyjechał do Egiptu. W kraju powstał rząd kolaboracyjny, rząd desygnowany przez króla powrócił do kraju po wyzwoleniu, a król Jerzy II w 1946 roku i przy trwającej wojnie domowej rządził do swej śmierci. W latach 1947–1964 rządził jego brat, Paweł I. Syn Pawła, Konstantyn II został w 1967 roku obalony przez wojskowy zamach stanu. W referendum w 1973 roku monarchia została zniesiona, a po upadku junty przeprowadzono kolejne referendum w 1974 roku, które ostatecznie obaliło monarchię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1897664", "fragment_id": "906354/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Grecji (1944–1973)", "parentId": 1897664.0, "start_index": 0.0, "document_id": "906354", "source": "wikipedia", "score": 0.42775389552116394}, "uuid": "137a56cf-35f5-441e-831d-f577d065a3fe"}, {"page_content": "W wyniku wojny z imperium osmańskim w 1897 oraz wojen bałkańskich przyłączone zostały Kreta, Epir, oraz Macedonia z Salonikami. W czasie I wojny światowej Grecja długo była neutralna, a król Konstantyn I Glücksburg wykazywał silne sympatie proniemieckie. 27 czerwca 1917 Grecja włączyła się do wojny po stronie państw Ententy w atmosferze rządowego zamachu stanu, a król został zdetronizowany. Przegrana państw centralnych, w tym Imperium Osmańskiego, oraz pogromy i ludobójstwo ludności prawosławnej w Turcji, otworzyły przed rządem w Atenach szansę realizacji haseł Wielkiej Idei, czyli zjednoczenia Greków w ramach jednego państwa, nawiązującego do tradycji monarchii bizantyńskiej, ze stolicą w Konstantynopolu. Pod wpływem tej idei rządy Grecji podjęły kolejne decyzje o zajęciu obszaru dawnej Jonii, a następnie o kontynuacji grecko-tureckiej wojny. Z upoważnienia państw Ententy wojska greckie zajęły wtedy okręg Smyrny, o którego przyszłości zdecydować miało referendum. Turcja nie uznała zmiany granic, kontynuując działania wojenne. Grecy zdecydowali wtedy o ofensywie w głąb Anatolii, zakończonej klęską i kolejnymi, licznymi pogromami ludności prawosławnej w Azji Mniejszej. Zawarty w 1923 r. w Lozannie traktat pokojowy zatwierdzał wymianę ludności między Grecją a Turcją według kryterium wyznawanej religii. W 1924 proklamowano republikę, a w 1935 przywrócono monarchię. W obydwu wojnach światowych Grecy walczyli po stronie aliantów. W okresie II wojny światowej, po kapitulacji w 1941 roku, większość terytorium Grecji administrowana była przez faszystowski rząd kolaboracyjny.\n \"Osobne artykuły: Państwo Greckie i Wojna domowa w Grecji.\"\nW wyniku plebiscytu z 1 września 1946 ustrój Grecji określono jako monarchię konstytucyjną. W 1967 władzę w wyniku zamachu stanu przejęli wojskowi, których rządy w 1974 obalono zastępując władzą wybraną demokratycznie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1743", "fragment_id": "174451/6", "subtitle": "", "title": "Grecja", "source": "wikipedia", "start_index": 9297.0, "document_id": "174451", "parentId": 1743.0, "score": 0.48858869075775146}, "uuid": "89675035-9eb0-4e62-ace0-9fe1b8a981f8"}, {"page_content": "Królestwo Grecji ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Βασίλειον τῆς Ἑλλάδος&lt;/&gt;) – historyczne państwo w dziejach Grecji, położone na południu Europy. Istniało w latach 1832–1924.\nPaństwo powstało po wojnie o niepodległość Grecji, na konferencji londyńskiej i w traktacie w Konstantynopolu określono wygląd nowego państwa. Królem został wyznaczony przez mocarstwa Otton I Wittelsbach, syn króla Bawarii. Panował do 1862 roku, gdy został obalony przez wojskowy zamach stanu, jego następcą został Jerzy I Glücksburg.\nW okresie królestwa, w toku wojen z Turcją, wojen bałkańskich i porozumień międzynarodowych Grecja osiągnęła obecne granice.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1811126", "fragment_id": "859014/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Grecji (1832–1924)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "859014", "parentId": 1811126.0, "score": 0.33685070276260376}, "uuid": "34ba00bb-49ad-4310-9453-2cf21d2f7697"}, {"page_content": "Parlament Grecji (jęz. grec. \"Βουλή των Ελλήνων\"; transkrypcja: \"Wuli ton Ellinon\") – jednoizbowy parlament grecki mieszczący się w byłym pałacu królewskim, położonym przy placu Syntagma w Atenach. Liczy 300 deputowanych, wybieranych na 4-letnią kadencję. W latach 1844–1863 i 1927–1935 był dwuizbowy i składał się z Izby Reprezentantów i Senatu.\nEtymologia.\nSłowo „βουλή”, w obecnej formie, znane jest Grekom już od starożytności. Oznaczało miejsce wspólnego zastanawiania się, radzenia i wskazywało konkretne procedury decyzyjne. Budynek spotkań ważnych urzędników państwowych – buleuterion – istniał m.in. na starożytnej agorze, klasycznych Aten. W XIX wieku, słowu \"βουλή\" nadano znaczenie oficjalne \"„Parlament”\".\nHistoria.\nPierwszy parlament grecki działał już podczas greckiego powstania narodowego w latach 20. XIX w. a Grecja była wtedy republiką. Jednym z warunków uznania jej niepodległości przez mocarstwa, w 1830 r., stała się zmiana ustroju na monarchię, a parlament nie był następnie zwoływany przez króla Otton I Wittelsbacha. Oficjalnie został ustanowiony w 1843 r. w wyniku Rewolucji 3 Września, która zmusiła władcę do nadania konstytucji. W 1911 r. przyjęto poprawki do konstytucji, które znacznie zwiększyły uprawnienia parlamentu. W roku 1936, w porozumieniu z królem Jerzym II, dyktator Joanis Metaksas zawiesił działanie parlamentu. Po wyborach 1946 r. wznowiono aktywność parlamentarną, jednak warunkowaną realiami wojny domowej. Po trwającej sześć lat dyktaturze wojskowych (1967–1973), w szczególności deklarującej Grecję republiką, 8 grudnia 1974 przeprowadzono referendum, w którym 69,18% obywateli opowiedziało się za zniesieniem monarchii i ustanowieniem rzeczywistej demokracji parlamentarnej.\nWybory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1818969", "fragment_id": "877854/0", "subtitle": "", "title": "Parlament Grecji", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1818969.0, "document_id": "877854", "score": 0.3828759789466858}, "uuid": "55189127-284f-4c81-9f27-713ced29a779"}, {"page_content": "Pierwsza Republika Grecka (1822-1832).\n \"Zobacz więcej w artykule Prezydenci Grecji, w sekcji Pierwsza Republika.\"\nKrólestwo Grecji (1832–1924).\n\"Oficjalny tytuł królewski do 1863 brzmiał: król Grecji, następnie król Hellenów.\"\nDruga Republika Grecka (1924-1935).\n \"Zobacz więcej w artykule Prezydenci Grecji, w sekcji Druga Republika.\"\nJunta czarnych pułkowników (1973-1974).\n \"Zobacz więcej w artykule Prezydenci Grecji, w sekcji Junta czarnych pułkowników (1973–1974).\"\nTrzecia Republika Grecka (od 1974 roku).\n \"Zobacz więcej w artykule Prezydenci Grecji, w sekcji Trzecia Republika Grecka.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76940", "fragment_id": "646567/0", "subtitle": "", "title": "Władcy Grecji", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "646567", "parentId": 76940.0, "score": 0.49261653423309326}, "uuid": "bd765cc0-5999-48dd-bdbb-c0d237d385b8"}]}
{"id": "q_96", "question": "Który car zniósł poddaństwo chłopów w Rosji?", "answer": [{"page_content": "Reforma uwłaszczeniowa Aleksandra II – jedna z wielkich reform przeprowadzonych w Imperium Rosyjskim przez cara Aleksandra II, która znosiła w rosyjskich guberniach poddaństwo chłopów. Weszła w życie w 1861 r., po kilkuletnich przygotowaniach. Na jej mocy 22 558 748 chłopów rosyjskich zyskało wolność osobistą: nie mogli być już przedmiotem transakcji kupna i sprzedaży, zastawu i darowizny. Właściciele ziemscy stracili prawo do dowolnego przesiedlania i karania chłopów. Z kolei chłopi otrzymali prawo podejmowania aktywności przemysłowej i handlowej, zawierania umów, kształcenia się, zawierania związków małżeńskich, nabywania dóbr, przechodzenia do stanów mieszczańskiego i kupieckiego.\nObawiając się zamieszek, niekontrolowanych przemieszczeń całych grup chłopów, masowego porzucania przez nich pracy w rolnictwie i trudności z poborem podatków, władze rosyjskie przypisały chłopów do wiejskich wspólnot. Tylko one mogły wykupywać nadziały ziemi przekazywane chłopom przez dotychczasowych właścicieli. Gminy wydawały również zezwolenia na dłuższy wyjazd ze wsi. Legalne wystąpienie ze wspólnot wiązało się do 1893 r. ze skomplikowaną procedurą, zaś po tej dacie stało się całkowicie niemożliwe.\nTło historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2442006", "fragment_id": "526124/0", "subtitle": "", "title": "Reforma uwłaszczeniowa Aleksandra II", "parentId": 2442006.0, "start_index": 0.0, "document_id": "526124", "source": "wikipedia", "score": 0.5989454984664917}, "uuid": "2c8c3e6e-a11d-47c6-8872-a5a18c2db6c8"}, {"page_content": "Zdaniem Richarda Pipesa tendencje zmierzające ku likwidacji instytucji poddaństwa chłopów były zauważalne w Rosji już w II poł. XVIII wieku. Autor ten wskazuje, że zastrzeżenia co do poddaństwa mieli carowie Aleksander I i Mikołaj I, ich doradcy oraz czołowi politycy zarówno liberalni, jak i narodowo-konserwatywni. Najpowszechniejszym argumentem, jaki był z kolei wysuwany przez zwolenników utrzymania poddaństwa, było przekonanie, iż chłopi rosyjscy nie są gotowi do korzystania z wolności. Zdaniem Pipesa głównym powodem, dla którego do uwłaszczenia chłopów doszło dopiero po stu latach od uwidocznienia się tendencji abolicjonistycznych, była niechęć do rozdrażnienia właścicieli chłopów – 100 tys. rosyjskich posiadaczy. Zdaniem Lincolna w 1850 roku większość wykształconych Rosjan była skłonna do poparcia uwłaszczenia chłopów, nie wyobrażała sobie jednak, by taka decyzja mogła zapaść od razu. W guberniach bałtyckich emancypację chłopów przeprowadzono w latach 1816–1819. Mikołaj I uważał, że poddaństwo chłopów jest złem, jednak jego likwidacja zburzyłaby panujący w kraju pokój wewnętrzny.\nO ostatecznym zniesieniu poddaństwa zdecydowały czynniki polityczne – po klęsce Rosji w wojnie krymskiej upadło powszechne przed nią przekonanie, jakoby samodzierżawie w istniejącej w Rosji formie było w stanie militarnie bronić kraju przed wrogami zewnętrznymi oraz niepokojami wewnętrznymi. Poczucie zwątpienia we własne siły skłoniło administrację carską do krytycznej oceny instytucji państwowej, co z kolei doprowadziło do wniosku, że poddaństwo jest zjawiskiem negatywnym. Pipes odrzuca wpływ czynników ekonomicznych na decyzję o uwłaszczeniu, twierdząc za Piotrem Struwe, że bezpośrednio przed zniesieniem poddaństwa oparty na nim system gospodarczy osiągał bardzo dobre wyniki.\nProces przygotowywania reformy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2442006", "fragment_id": "526124/1", "subtitle": "", "title": "Reforma uwłaszczeniowa Aleksandra II", "document_id": "526124", "start_index": 1219.0, "parentId": 2442006.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8258336186408997}, "uuid": "316e1ff5-045d-4ad6-9ba1-850e49b9f77c"}, {"page_content": "Dzięki nasilającemu się naciskowi społeczeństwa oraz ruchom chłopskim, nowy car Aleksander II przeprowadził reformy. Zniesione zostało poddaństwo chłopów i przeprowadzono częściowe uwłaszczenie, przeprowadzono także reformy sądowo-wojskowe. Reforma rolna spowodowała szybszy rozwój wsi i napływ chłopów do krajowego przemysłu. Połowiczność reformy, uwzględniającej przede wszystkim interesy ziemian, przyczyniła się do powstania w 1861 r. organizacji terrorystycznej Ziemla i Wola.\nW 1863 r. na terenie Królestwa Polskiego wybuchło powstanie styczniowe. Pojawiła się również groźba interwencji wojskowej ze strony Francji[]. Pod wpływem zagrożenia francuskiego Rosja odnowiła sojusz z Prusami.\nW roku 1873 Rosja została jednym z sygnatariuszy Sojuszu Trzech Cesarzy. Porozumienie to determinowało politykę Rosji w latach siedemdziesiątych XIX wieku. Na skutek narastających konfliktów z Niemcami, oraz szczególnie Austro-Węgrami, w 1893 r. doszło do zbliżenia Francji i Rosji.\nPod koniec szóstej dekady XIX wieku nastąpił kolejny wzrost nastrojów rewolucyjnych, którego przyczyną było postępujące rozwarstwienie majątkowe wśród chłopstwa. W kraju nasilił się rewolucyjny terror; największym zamachem dokonanym przez narodników było zabójstwo w 1881 r. cara Aleksandra II. Władzę przejął wówczas Aleksander III, który zrezygnował z reformistycznego podejścia ojca i ponownie skierował kraj w kierunku rządów twardej ręki. Po jego śmierci tę politykę kontynuował Mikołaj II.\nW latach 1891–1892 roku na terenie południowej Rosji doszło do klęski głodu, która przyczyniła się do pierwszych oznak otwartego sprzeciwu wobec niewydolności systemu carskiej biurokracji.\nRozwój partii politycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41118", "fragment_id": "653990/13", "subtitle": "", "title": "Historia Rosji", "parentId": 41118.0, "start_index": 18868.0, "document_id": "653990", "source": "wikipedia", "score": 0.4183926284313202}, "uuid": "2e69bb01-3aa6-45cd-bc1a-e7536dedf0d5"}, {"page_content": "Odwilż posewastopolska – zmiana kursu polityki wewnętrznej samodzierżawia rosyjskiego po klęsce, jakiej doznała carska Rosja w wojnie krymskiej (1853–1856). Zmiana ta polegała na złagodzeniu obrony feudalnych praw rosyjskich warstw panujących (arystokracji dworskiej i przede wszystkim ziemskiej) i rozpoczęciu przez cara Rosji Aleksandra II ostrożnych reform liberalnych, z uwłaszczeniem chłopów na czele.\nKlęska pod Sewastopolem i ostateczna porażka Rosji w wojnie krymskiej nadwerężyły prestiż samowładnej monarchii w Rosji. Stanowcze żądania zmian zmusiły Aleksandra II do przeprowadzenia reform wewnętrznych. Wprowadzał on zmiany stopniowo. W 1861 przeprowadził reformę uwłaszczeniową, zniósł poddaństwo osobiste chłopów. Mogli oni wykupić ziemię, przy czym część funduszy przekazywanych ziemianom pochodziła od państwa i musiała być przez chłopów spłacana w ratach. Ziemia była wykupowana przez wspólnoty wiejskie (miry). Miry obciążono odpowiedzialnością wobec policji, np. za majątek skradziony przez członka wspólnoty, a także wobec poborców podatkowych. Na zachodnich Ziemiach Rosji reformy uwłaszczeniowej nie przeprowadzono.\n \"Osobny artykuł: Reforma uwłaszczeniowa Aleksandra II.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1695708", "fragment_id": "697754/0", "subtitle": "", "title": "Odwilż posewastopolska w Rosji", "document_id": "697754", "start_index": 0.0, "parentId": 1695708.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5526420474052429}, "uuid": "66c3e275-117c-45a5-9451-cfd89b65a933"}, {"page_content": "Aleksander I Pawłowicz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Александр I Павлович&lt;/&gt;; ur.    w Petersburgu, zm.    w Taganrogu) – cesarz Rosji od 1801, wielki książę Finlandii od 1809, król Polski od 1815 (Królestwo Polskie), syn Pawła I z dynastii Romanowów, starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji.\nŻyciorys.\nAleksander I był wszechstronnie wykształcony, gdy w wieku 23 lat przejmował rządy w Rosji. Pierwsze jego dekrety dotyczyły rehabilitacji ludzi usuniętych przez Pawła I z urzędów i wojska, zwiększenia roli Senatu, zniesienia poddaństwa chłopów w guberniach nadbałtyckich, likwidacji cenzury książek, zakazu stosowania tortur w śledztwie, liberalizacji handlu zagranicznego i reform w szkolnictwie. Utworzone zostały uniwersytety w Charkowie i Kazaniu oraz reaktywowany Uniwersytet Wileński z polskim językiem nauczania. Był przyjazny Polakom, jego przyjaciel Adam Czartoryski był ministrem spraw zagranicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32549", "fragment_id": "181252/0", "subtitle": "", "title": "Aleksander I Romanow", "document_id": "181252", "start_index": 0.0, "parentId": 32549.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10080830752849579}, "uuid": "90667b15-799c-4e8d-a9e8-3cdff61d7113"}, {"page_content": "Po śmierci Iwana IV regentem w imieniu niezdolnego jeszcze do sprawowania rządów Fiodora I został szwagier cara, Borys Godunow, który po śmierci Fiodora (1598) sam koronował się na cara. W 1589 roku metropolita Jow został staraniem Borysa Godunowa wybrany na pierwszego patriarchę Moskwy i całej Rusi i zatwierdzony na to stanowisko przez patriarchę Konstantynopola, Jeremiasza II, co doprowadziło do uniezależnienia się ruskiej Cerkwi prawosławnej. Rządy Borysa Godunowa nie zdołały odtworzyć zrujnowanej gospodarki kraju. Po jego śmierci (1605) zjawiska kryzysowe nasiliły się, wybuchła wojna domowa, nastał okres tak zwanej wielkiej smuty. Panujący szybko zmieniali się na tronie, kraj najeżdżany był często przez obce wojska – między innymi w 1610 roku wojska polskie Władysława IV Wazy zajęły i okupowały do 1612 roku Moskwę. Okres walki o władzę zakończył w 1613 roku wybór na tron carski Michała I, założyciela dynastii Romanowów.\nKolejni władcy umacniali swoją pozycję, wprowadzając stopniowo rządy absolutne. W \"Ułożeniu soborowym\" (1649), uchwalonym za panowania Aleksego I (1645–1676), ograniczono prawa bojarów na rzecz dworian oraz mieszczan i ustanowiono przywiązanie chłopów do ziemi. Niektóre formy poddaństwa i pańszczyzny były znane na Rusi od XI wieku, jednak dopiero w 2 połowie wieku XVI doszło do upowszechniania się renty feudalnej w środkowej Rosji. Stale rosnące obciążenia nakładane na chłopów i mieszczan prowadziły do niepokojów społecznych (zamieszki w 1648 w Moskwie, w 1650 w Nowogrodzie, powstanie chłopskie pod wodzą Stieńki Razina w latach 1670–1671). W 1682 roku car Fiodor III zniósł miestniczestwo, a w latach 1683–1684 zebrał się ostatni sobór ziemski. Reformy patriarchy Nikona stały się jedną z przyczyn rozłamu w Cerkwi prawosławnej i wyodrębnienia się tzw. staroobrzędowców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45272", "fragment_id": "660511/23", "subtitle": "", "title": "Rosja", "parentId": 45272.0, "start_index": 28485.0, "document_id": "660511", "source": "wikipedia", "score": 0.24908792972564697}, "uuid": "86dccf84-aa28-452c-952c-fada5a24e747"}, {"page_content": "Od początków XV wieku w Dorpacie i Rewlu istniały kolonie kupców ruskich. W drugiej połowie na wybrzeżach zaczęli osiedlać się wolni chłopi szwedzcy. Ludność Estonii została zepchnięta do roli chłopów pańszczyźnianych i miejskiego plebsu. W roku 1492 Iwan III Srogi wzniósł twierdzę Iwangorod naprzeciw Narwy. Po podpisaniu układu między Rzecząpospolitą a zakonem Iwan IV Groźny dokonał inwazji na Inflanty i Estonię. Rozpoczynając wojny o Inflanty które trwały z przerwami w latach 1558–1583. W wojnach tych brały udział Dania, Szwecja, Rosja, i Rzeczpospolita. W wyniku wojny Terytorium Estonii zostało podzielone między Danię, Szwecję, Polskę-Litwę. W 1632 roku król Szwecji Karol XI przeprowadził redukcje majątków magnackich. W tym samym roku powstała Academia Gustaviana dzięki której rozwinął się język estoński. Na skutek III wojny północnej Estonia została włączona do Rosji. Car Piotr I Wielki przywrócił niemieckiej szlachcie majątki i nadał jej szeroką autonomię. Stało się to przyczyną dominacji ludności niemieckiej nad chłopską ludnością estońską bowiem szlachta była lojalna wobec Piotra I i jego następców. Chłopom z kolei zostało ograniczone prawo poruszania się, musieli także odrabiać wyższą pańszczyznę. Na skutek serii buntów w XVIII wieku car zdecydował się w latach czterdziestych XIX wieku znieść poddaństwo chłopów. Umożliwiło to przejmowanie ziemi na własność. Przyczyniło się to do wzrostu mobilności chłopów dzięki czemu zwiększyła się liczba mieszkańców miast. Wytworzyła się także narodowa inteligencja, a także ruch narodowy, który powstał w opozycji do niemieckiej dominacji. W latach 80. i 90. XIX w. całe terytorium Estonii zostało poddane rusyfikacji. Podczas rewolucji w 1905 roku doszło do wystąpień na tle społecznym krwawo stłumionych przez wojska rosyjskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1560895", "fragment_id": "693925/12", "subtitle": "", "title": "Historia Estonii", "parentId": 1560895.0, "start_index": 15535.0, "document_id": "693925", "source": "wikipedia", "score": 0.26052817702293396}, "uuid": "4ae166da-c7c6-4ba9-b936-800d708c2f6c"}, {"page_content": "Odwilż posewastopolska – określenie okresu w historii Rosji, który nastąpił po klęsce wojsk rosyjskich w wojnie krymskiej, toczonej z Imperium Osmańskim. Nazwa pochodzi od miasta Sewastopol, które było głównym teatrem walk i symbolem klęski. Okres odwilży przypada na lata 1860-1881.\nAtmosferę reform wspierała zmiana na tronie Imperium Carskiego. Nowym władcą został Aleksander II Romanow, który zdawał sobie sprawę z narastającego niezadowolenia społecznego. W wyniku wprowadzonych przemian w ustroju, m.in. zniesiono w lutym 1861 roku poddaństwo chłopów, którzy liczyli 20 milionów ludzi, wprowadzając możliwość wykupienia ziemi, możliwość kształcenia, pracy poza rolnictwem i wyjmując spod jurysdykcji sądowej pana. Reforma ta jednak nie objęła Polski. W 1864 wprowadzono samorządy gubernialne i powiatowe, tzw. ziemstwa, uzależnione od rządu i gubernatorów, pomagające w zarządzaniu oświatą, budową dróg i gospodarką komunalną.\nPonadto skrócono do 6 lat służbę wojskową (do 3 lat dla ludzi wykształconych), zakazano tortur podczas przesłuchań, wprowadzono prawo do obrońcy, niezawisłość i nieusuwalność sędziów, złagodzono kary dla zesłańców, cenzurę i ograniczono działalność policji politycznej.\nNienaruszona pozostała natomiast idea monarchii absolutnej i samowładztwa cara. Pomimo zachowania podstaw ustroju nasiliła się aktywność stowarzyszeń demokratycznych i liberalnych, proponujących dalsze reformy ustrojowe. Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte XIX wieku były także okresem masowych wystąpień chłopskich, szczególnie w 1861 roku.Pomimo zwycięskiej wojny przeciw Turcji w 1878 r. organizacje demokratyczne oraz socjalistyczne nie odstąpiły od polityki propagowania reform. Rozwijał się także ruch spiskowców. W marcu 1881 roku działacz Narodnej Woli, Ignacy Hryniewiecki dokonał udanego zamachu na cara. Nowym władcą został Aleksander III Romanow, który powrócił do polityki despotyzmu cofając większość reform demokratycznych ojca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1696188", "fragment_id": "667952/0", "subtitle": "", "title": "Odwilż posewastopolska", "parentId": 1696188.0, "start_index": 0.0, "document_id": "667952", "source": "wikipedia", "score": 0.3210624158382416}, "uuid": "2f5df57b-1737-4dc5-b8a0-52c931a46b5e"}, {"page_content": "Uwłaszczenie chłopów – reformy przeprowadzone głównie w XIX wieku nadające chłopom na własność użytkowaną przez nich ziemię, połączone ze zniesieniem obciążeń feudalnych (pańszczyzna, czynsz).\nHistoria uwłaszczenia.\nUwłaszczenie było niezbędnym warunkiem wkroczenia na drogę rozwoju kapitalistycznego, uwalniało bowiem chłopów od zależności feudalnych i pozwalało zasilić rozwijające się miasta oraz przemysł. Ponadto oznaczało modernizację i unowocześnianie samego rolnictwa.\nUwłaszczenie mogło nastąpić:\nOdszkodowanie mógł wypłacić osobiście uwłaszczony chłop lub Skarb Państwa. W tym przypadku władze często „ukrywały” sumy odszkodowawcze w podwyższonych podatkach chłopskich, przez co realnie włościanin ponosił koszty rekompensat.\nW Rosji na mocy reformy uwłaszczeniowej cara Aleksandra II Romanowa z 1861 roku, 22 558 748 chłopów zyskało wolność osobistą: nie mogli być już przedmiotem transakcji kupna i sprzedaży, zastawu i darowizny. Właściciele ziemscy stracili prawo do dowolnego przesiedlania i karania chłopów. Z kolei chłopi otrzymali prawo podejmowania aktywności przemysłowej i handlowej, zawierania umów, kształcenia się, zawierania związków małżeńskich, nabywania dóbr, przechodzenia do stanów mieszczańskiego i kupieckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482529", "fragment_id": "1564101/0", "subtitle": "", "title": "Uwłaszczenie chłopów", "parentId": 482529.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1564101", "score": 0.29740771651268005}, "uuid": "4b46bcff-ae48-4956-b133-e406cc7b1447"}, {"page_content": "We Francji dekretami rewolucyjnymi z 1789 r. i decyzjami Zgromadzenia Narodowego z 1793 r. zniesiono wszystkie ciężary feudalne i przyznano chłopom, bez wykupu, pełną własność ziemi dotąd przez nich użytkowanej, wraz z prawami obywatelskimi. Ziemię skonfiskowaną Kościołowi i rojalistycznej emigracji przeznaczono na działki dla bezrolnych lub sprzedano burżuazji. Na podobnych zasadach ziemię otrzymało chłopstwo belgijskie w 1795 r. W innych krajach Europy Zachodniej likwidacja stosunków feudalnych w rolnictwie została zapoczątkowana w okresie wojen napoleońskich (Bawaria – 1808 r., Hesja – 1811 r.).\nW krajach Europy Środkowej i Wschodniej odchodzenie od poddaństwa i uwłaszczanie chłopów przebiegało z różnym natężeniem aż do poł. XIX w. Reformy inicjowali władcy – w Austrii cesarzowa Maria Teresa i cesarz Józef II, w Prusach król Fryderyk II, a w Rosji car Aleksander II. W monarchii austriackiej reformy podjęte pod koniec XVIII w., zostały sfinalizowane w okresie Wiosny Ludów (1848 r.). Chłopi pruscy uzyskali wolność osobistą w 1807 r., a stopniowo rozszerzane uwłaszczenie przyniosły im edykty wydane między 1811 r. a 1850 r.\nW Rosji w latach 40. uwolniono i uwłaszczono chłopów w dobrach państwowych. Ukaz o powszechnym zniesieniu poddaństwa i przyznaniu chłopom nadziału ziemi ogłoszono dopiero w 1861 r. Przy czym w wielu guberniach ziemia nadzielana była nie indywidualnym chłopom, a gromadom (mirom).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=779134", "fragment_id": "994298/1", "subtitle": "", "title": "Rewolucja agrarna", "source": "wikipedia", "start_index": 1387.0, "document_id": "994298", "parentId": 779134.0, "score": 0.7363706827163696}, "uuid": "848e36a8-ff5f-418c-8aaa-e19d990c608e"}]}
{"id": "q_97", "question": "Pod jakim nazwiskiem znana jest polska aktorka i piosenkarka, popularna gwiazda lat 30. – Maria Anna z Pietruszyńskich Tyszkiewiczowa?", "answer": [{"page_content": "Hanka Ordonówna, właśc. Marianna Tyszkiewicz z domu Pietruszyńska (ur. 4 sierpnia 1902 w Warszawie, zm. 8 września 1950 w Bejrucie) – polska piosenkarka, autorka wierszy i tekstów piosenek, tancerka i aktorka.\nŻyciorys.\nUrodziła się w kamienicy przy ul. Żelaznej 68 w Warszawie. Była córką Władysława Pietruszyńskiego i Heleny z d. Bieńkowskiej. Jej ojciec był kolejarzem.\nW dzieciństwie uczęszczała do szkoły baletowej przy Teatrze Wielkim w Warszawie, a w wieku 16 lat debiutowała w teatrzyku rewiowym „Sfinks” w programie \"Niech żyje pokój!\". Z czasem otwierała tańcem kolejne programy teatru, zarówno solowo, jak i w duecie z Bolesławem Brodelkiewiczem. W tym okresie, za namową Karola Hanusza, przybrała pseudonim artystyczny Anna Ordon. W „Sfinksie” zadebiutowała także jako piosenkarka utworem „Szkoda słów”, którego słowa napisał dla niej Artur Tur; jej występ wokalny został jednak chłodno przyjęty przez krytyków i szybko zszedł z afisza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104887", "fragment_id": "659468/0", "subtitle": "", "title": "Hanka Ordonówna", "document_id": "659468", "start_index": 0.0, "parentId": 104887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.79213547706604}, "uuid": "43284b82-19a7-49f6-aadd-35217d1613b8"}, {"page_content": "Pogarszający się stan zdrowia zmusił ją do zamieszkania z mężem w Bejrucie i podjęcia poważniejszego leczenia. Tam zorganizowała szereg przedstawień patriotycznych, prowadziła aktorskie kółko dramatyczne i zagrała kilka recitali, poza tym amatorsko zajmowała się malarstwem i pisała wiersze. Ciężko chorowała na gruźlicę. Zmarła na tyfus zarażona przez męża, który pomagał uchodźcom w czasie epidemii. Pochowana została na polskim cmentarzu w Bejrucie. Na jej grobie wykuto napis: „ŚP Maria Hanna Tyszkiewiczowa Hanka Ordonówna. Ur. 25 IX 1902 zm. 8 IX 1950. Tyś jest ucieczką moją od ucieśnienia zachowasz mię i piosenkami radosnego wybawienia uraczysz mię. Ps. XXXII. 7”. W 1990 jej prochy przeniesiono na warszawskie Powązki (aleja zasłużonych, grób 88).\nDyskografia.\nAlbumy.\nPłyty analogowe\nPłyty kompaktowe\nHanka Ordonówna w filmie.\nHanka Ordonówna jest główną bohaterką filmu \"Miłość ci wszystko wybaczy\" z 1982 w reżyserii Janusza Rzeszewskiego. W jej postać wcieliła się Dorota Stalińska, którą w piosenkach dubbingowała Hanna Banaszak.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104887", "fragment_id": "659468/4", "subtitle": "", "title": "Hanka Ordonówna", "parentId": 104887.0, "start_index": 5285.0, "document_id": "659468", "source": "wikipedia", "score": 0.08710803836584091}, "uuid": "3d92824e-6d38-417d-8ff0-7876c5d364f7"}, {"page_content": "Maria Tyszkiewicz (ur. 19 kwietnia 1991 w Warszawie) – polska piosenkarka, aktorka musicalowa, autorka tekstów, kompozytorka. \nŻyciorys.\nJest absolwentką Państwowej Szkoły Muzycznej I st. nr 3 im. Juliusza Zarębskiego w Warszawie, w klasie fortepianu. Studiowała w Warszawskiej Szkole Reklamy i montaż filmowy na Akademii Filmu i Telewizji w Warszawie. \nW wieku trzech lat zaczęła pojawiać się w programie TVP1 \"Domowe przedszkole\", w którym występowała przez kolejne dwa lata. W 2007 została dostrzeżona na obozie taneczno-aktorskim organizowanym przez Studio Buffo, po którym przyjęła propozycję występów w spektaklach teatru. Wystąpiła we wszystkich produkcjach reżyserowanych przez Janusza Józefowicza, m.in. zagrała tytułową rolę w musicalu \"Romeo i Julia\" oraz została obsadzona w sztukach: \"Metro\", \"Piotruś Pan\" i \"Polita\". Śpiewała w widowiskach Studia Buffo: \"Wieczór latynoski, Wieczór amerykański, Wieczór francuski, Wieczór włoski, Wieczór brytyjski, Wieczór rosyjski, Wieczór japoński, Hity Buffo, Ukochany Kraj..., Tyle miłości, Karuzela marzeń\" i \"100 lat polskiej piosenki\". Razem z zespołem teatru występowała na scenach teatralnych w Stanach Zjednoczonych, Korei Południowej i Niemczech oraz brała udział w programach telewizyjnych: \"Przebojowa noc, Złota sobota\" i \"Jaka to melodia?\".\nZwyciężyła w finale szóstej edycji programu rozrywkowego Polsatu \"Twoja twarz brzmi znajomo\" (2016) i zajęła czwarte miejsce w finale mistrzowskiej edycji programu – \"Twoja twarz brzmi znajomo. Najlepsi\" (2024).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3818812", "fragment_id": "1309861/0", "subtitle": "", "title": "Maria Tyszkiewicz", "document_id": "1309861", "start_index": 0.0, "parentId": 3818812.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "e20e5360-74da-4682-9f80-3ae037ebed45"}, {"page_content": "Dużą rolę w ukształtowaniu jej scenicznej dojrzałości odegrał Fryderyk Jarosy, pod którego kierunkiem wykształciła swój niepowtarzalny styl, stając się dojrzałą artystką. Sławę, nieprzemijającą do wybuchu wojny, dało jej wykonanie piosenki „Miłość ci wszystko wybaczy” z filmu \"Szpieg w masce\" (1933), która, po premierze produkcji filmowej, stała się wizytówką Ordonówny. W wielu miastach Polski dawała liczne koncerty jako artystka sceniczna (diseuse), a także odbywała zagraniczne tournée. Przyjmowano ją entuzjastycznie w Atenach, Bejrucie, Damaszku, Jerozolimie, Tel Awiwie, Kairze, Rydze i w Stanach Zjednoczonych. Występowała także m.in. w Paryżu, Berlinie i w Wiedniu. Samodzielnie przygotowywała kostiumy sceniczne dla siebie, jej partnerem w duecie scenicznym był Igo Sym.\n30 kwietnia 1931 w warszawskim kościele pw. Bożego Ciała wyszła za hrabiego Michała Tyszkiewicza, który był też autorem tekstów wielu jej piosenek. Ich małżeństwo początkowo zostało uznane przez rodzinę hrabiego za mezalians. Przed wybuchem II wojny światowej Tyszkiewiczowie często bywali w Ornianach – posiadłości Michała Tyszkiewicza położonej niedaleko Wilna. W 1922 posiadał majątki ziemskie o powierzchni 15 420 ha. Mimo że została hrabiną, nadal występowała w kabarecie i dodatkowo jeździła konno w rewii cyrkowej. Intensywna praca spowodowała powrót choroby płuc, z której udało jej się wyleczyć dzięki intensywnej opiece męża i lekarzy. Po powrocie do zdrowia koncertowała w Stanach Zjednoczonych, skąd wróciła do Polski w 1939.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104887", "fragment_id": "659468/2", "subtitle": "", "title": "Hanka Ordonówna", "source": "wikipedia", "start_index": 2356.0, "document_id": "659468", "parentId": 104887.0, "score": 0.09106650203466415}, "uuid": "f6b0dff1-c0ed-4b52-9ade-26b75781d2ed"}, {"page_content": "W 1935 zagrała w filmie pt. \"Dwie Joasie\", a rok później w filmowej adaptacji \"Strasznego dworu\". Popularności dodawały jej nagrania ukazujące się na płytach gramofonowych. Nagrywała dla Columbii, Odeonu, lecz najwięcej dla Syreny Rekord. Nagrana przez nią pieśń \"Ave Maria\" była nadawana codziennie przez Polskie Radio.\nW latach 1937–1939 występowała w Teatrze Operetkowym „8.15” oraz w przedstawieniach operetkowych Teatru Wielkiego.\nW czasie okupacji niemieckiej śpiewała w warszawskich kawiarniach, m.in. w Café Bodo. Pracowała także w działającym za zgodą okupanta Teatrzyku „Maska” i Theater der Stadt Warschau. Za występy w teatrach prowadzonych przez Niemców była szykanowana przez polskie podziemie. W kamienicy przy ul. Nowy Świat 30 (z wejściem od ul. Pierackiego) otworzyła swój cafe-bar „Lucyna”. \nPo upadku powstania warszawskiego dostała się obozu przejściowego w Pruszkowie. Udało jej się zbiec i przedostać do Krakowa, w 1945 nielegalnie opuściła kraj. Dotarła do Włoch, gdzie dołączyła do Teatru Dramatycznego 2 Korpusu Polskiego generała Władysława Andersa.\nRok później wyjechała do Londynu, gdzie występowała na scenach polonijnych i w audycjach radiowych dla rodaków. W 1956 przeniosła się do Nowego Jorku, gdzie rok później odbyła ze Stanisławem Fereszko wielkie tournée po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Do kraju powróciła w kwietniu 1973.\nZmarła w zapomnieniu w 1999 roku, pochowana na cmentarzu Bródnowskim (kw. 6E-II-23).\nRodzina.\nBrat Feliks Szczepański – aktor i śpiewak został w latach 50. oskarżony o to, że w jego mieszkaniu w Podkowie Leśnej mieszkał „agent wywiadu amerykańskiego” Jerzy Lewszecki. Skazany na 5 lat więzienia, siedział 2 lata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2292554", "fragment_id": "481027/1", "subtitle": "", "title": "Lucyna Szczepańska", "parentId": 2292554.0, "start_index": 1534.0, "source": "wikipedia", "document_id": "481027", "score": 0.07613129168748856}, "uuid": "77a980eb-934c-470d-951b-d7523f05263d"}, {"page_content": "W 2005 ukazał się tomik „Bajki gwiazd”, w którym znalazł się tekst autorstwa m.in. Fraszyńskiej. Zagrała jedną z pierwszoplanowych ról w serialu TVP1 \"Hotel pod żyrafą i nosorożcem\" (2008). Również w 2008 uczestniczyła w czwartej edycji programu rozrywkowego TVN \"Jak oni śpiewają\", jednak po trzech odcinkach zrezygnowała z dalszego udziału z powodów zdrowotnych. W latach 2010–2011 grała główną rolę w serialu TVP2 \"Licencja na wychowanie\". W 2011 zasiadła w jury 13. edycji programu rozrywkowego TVN \"Taniec z gwiazdami\". W latach 2018–2024 grała Katarzynę Ruszczyc, główną bohaterkę serialu TVP1 \"Leśniczówka.\" Od 2023 gra jedną z głównych ról w serialu Polsatu \"Teściowie\", a od 2025 w serialu TVN \"Szpital św. Anny\".\nŻycie prywatne.\nDwukrotnie rozwiedziona. Przez cztery lata była żoną aktora Roberta Gonery, z którym ma córkę Nastazję (ur. 1990). Jej drugim mężem był operator Grzegorz Kuczeriszka, z którym ma córkę Anielę (ur. 2004) i z którym rozwiodła się wiosną 2010. Następnie związała się z Tomaszem Zielińskim.\nChorowała na depresję i cierpiała na zaburzenia lękowe, podjęła psychoterapię u Berta Hellingera. Przez dwa lata była ambasadorką Ogólnopolskiej Kampanii Społecznej \"Forum przeciw depresji\".\nW maju 2024 ogłosiła, że w wieku 55 lat dokonała urzędowej zmiany nazwiska z Fraszyńska na Przygoda.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=252068", "fragment_id": "1459431/2", "subtitle": "", "title": "Jolanta Fraszyńska", "parentId": 252068.0, "start_index": 2865.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1459431", "score": 0.1306345909833908}, "uuid": "33787902-2d24-4923-a84c-561c21744490"}, {"page_content": "Beata Maria Helena Tyszkiewicz (ur. 14 sierpnia 1938 w Wilanowie) – polska aktorka filmowa i telewizyjna, publicystka i działaczka społeczna.\nZagrała ponad 100 ról filmowych. Z powodu urody i pochodzenia była obsadzana głównie w rolach arystokratek lub kobiet będących przedmiotem podziwu i pożądania. Ważne role wykreowała w produkcjach, takich jak \"Lalka\" (wcieliła się w Izabelę Łęcką) czy \"Wszystko na sprzedaż\" (zagrała jedną z głównych postaci). Za wkład w rozwój kinematografii została wyróżniona wieloma odznaczeniami i nagrodami. Nazywana jest „pierwszą damą polskiego kina”. W latach 1994–1998 pełniła funkcję prezesa Fundacji Kultury Polskiej. Była przewodniczącą rady Fundacji Dzieciom „Zdążyć z Pomocą” oraz członkinią Narodowej Rady Kultury I i II kadencji. Była jurorką w programach \"Taniec z gwiazdami\" (2005–2010) i \"Dancing with the Stars. Taniec z gwiazdami\" (2014–2017).\nŻyciorys.\nRodzina i edukacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=125424", "fragment_id": "6888/0", "subtitle": "", "title": "Beata Tyszkiewicz", "document_id": "6888", "start_index": 0.0, "parentId": 125424.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4763904809951782}, "uuid": "0d15fa55-209a-42db-9960-fae27bf9c322"}, {"page_content": "├─&gt;Michał(*1870 †1938)\n ├─&gt;Jan (*1872 †1922)\n │ ~[1] Nadia Engelhardt\n │ ├─&gt;Bazyli (*1905 †1974)\n │ │ ~[1] Maria Luiza Hayes\n │ │ ~[2] Lydia de Peucker\n │ │ ├─&gt;Irena (*1931)\n │ │ │ ~[1] Manfred de Conta\n │ │ │ ~[2] Eckard Futwangler\n │ │ ~[3] Agata Gockel\n │ ├─&gt;Tatiana (*1907)\n │ │ ~[1] Mikołaj Maksymow\n │ │ ~[2] Jerzy Iwanow\n │ ~[2] Barbara Rudnow\n ├─&gt;Dymitr (*1874 †1950)\n │ ~[1] Maria de Bellegarde\n │ ├─&gt;Aleksander (*1899)\n │ │ ~ Katarzyna Gabriela hr. Bnińska\n │ │ └─&gt;Andrzej Ingwar (*1940)\n │ ├─&gt;Mikołaj (*1902)\n │ ├─&gt;Michał (*1904)\n │ │ ~ Maria Chreptowicz-Biteniew\n │ │ └─&gt;Maria (*1950)\n │ │ ~ Charles A. Haile\n │ ├─&gt;Włodzimierz Karol (*1907)\n │ │ ~[1] Renee Grosse\n │ │ ├─&gt;Michał Jerzy (*1934)\n │ │ ├─&gt;Teresa Maria (*1938)\n │ │ │ ~ Maurice Laroche\n │ │ ├─&gt;Jan Ludwik (*1946)\n │ │ └─&gt;Bernadeta Klara (*1948)\n │ │ ~ Jan Claude Lacrouts\n │ ~[2] Krystyna Radziejowska\n │ ├─&gt;Katarzyna (*1922)\n │ │ ~[1] Platon Agallianos\n │ │ ~[2] Georgios Raymondos\n │ ├─&gt;Piotr (*1923)\n │ │ ~ Anastazja Olga Mirska (*1935)\n │ ~[3] Karolina Skopowska\n │ ~[4] Maria Andras Septelice\n ├─&gt;Włodzimierz (*1875 †1906)\n │ ~ Maria Gudim-Lewkowicz\n │ ├─&gt;Mikołaj (*1899)\n │ │ ~[1] Zofia von Strandman", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5274982", "fragment_id": "1043779/4", "subtitle": "", "title": "Drzewo genealogiczne Mirskich herbu własnego", "parentId": 5274982.0, "start_index": 5456.0, "document_id": "1043779", "source": "wikipedia", "score": 0.17750325798988342}, "uuid": "baba917d-df69-4a6e-b659-2f641d32c2c5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiej piosenkarki. Zobacz też: serial telewizyjny o takim tytule.\nAnna Wiktoria German-Tucholska (ur. 14 lutego 1936 w Urgenczu, zm. 25 sierpnia 1982 w Warszawie) – polska piosenkarka i kompozytorka, aktorka, z wykształcenia geolog.\nLaureatka festiwali m.in. w Monte Carlo, Wiesbaden, Bratysławie, San Remo, Neapolu, Viareggio, Cannes, Ostendzie, Sopocie, Opolu, Kołobrzegu i Zielonej Górze. Występowała w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Australii, Francji, Portugalii, Włoszech, Węgrzech, Mongolii, NRD, RFN, CSRS i ZSRR. Dwukrotnie uznana za najpopularniejszą polską piosenkarkę wśród Polonii amerykańskiej (1966, 1969).\nŚpiewała w siedmiu językach: polskim, rosyjskim, niemieckim, włoskim, hiszpańskim, angielskim i po łacinie. Wylansowała przeboje: „Tańczące Eurydyki”, „Człowieczy los”, „Dziękuję, mamo”, „Być może” czy „Bal u Posejdona”. Za wysoką sprzedaż albumu pt. \"Człowieczy los\" (1970) uzyskała certyfikat złotej płyty w Polsce.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104624", "fragment_id": "653739/0", "subtitle": "", "title": "Anna German", "document_id": "653739", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 104624.0, "score": 0.21077927947044373}, "uuid": "2ea259cb-c722-4009-bd53-3d8c4c216ea8"}, {"page_content": ". W latach 1948–1961 należała do zespołu Opery Warszawskiej, gdzie śpiewała wiele drobnych partii, ta­kich jak: Filipiewna („Eugeniusz Oniegin\"), Chochlik („Goplana\"), Annina („Traviata\"), Pastuszek („Tosca\"), Laura („Jolanta\"), Guwernantka („Dama pikowa\"), Mar­ta („Faust\"). W końcem 1961 przeszła w stan spoczynku.Pochowana na cmentarzu Bródnowskim (kw. 12B, rząd VI, grób 32).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4934541", "fragment_id": "265521/2", "subtitle": "", "title": "Halina Stecka", "document_id": "265521", "start_index": 1815.0, "parentId": 4934541.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05867857113480568}, "uuid": "6928da39-0161-4f74-a6ea-f7a48496232b"}]}
{"id": "q_98", "question": "W którym roku Lech Wałęsa otrzymał pokojową nagrodę Nobla?", "answer": [{"page_content": "Nagroda Lecha Wałęsy – polska nagroda ustanowiona z okazji 25. rocznicy przyznania Lechowi Wałęsie pokojowej Nagrody Nobla, przyznawana w latach 2008–2014.\nHistoria.\nPierwszy raz Nagrodę Lecha Wałęsy przyznano w 2008 roku, otrzymał ją król Arabii Saudyjskiej Abd Allah ibn Abd al-Aziz Al Su’ud za działalność na rzecz dialogu międzyreligijnego. Nagrodę ustanowiono, by honorować osoby, instytucje lub ruchy społeczne działające na rzecz porozumienia i solidarnej współpracy narodów, wolności i promocji wartości bliskich duchowi „Solidarności”.\nLaureatów nagradzano podczas ceremonii odbywających się w gdańskim Dworze Artusa. Otrzymywali pamiątkową plakietę, dyplom oraz nagrodę pieniężną ufundowaną przez PKO Bank Polski (w 2010 roku 100 tys. dolarów).\nW 2014 roku postanowiono połączyć Nagrodę Lecha Wałęsy z Nagrodą Solidarności Ministra Spraw Zagranicznych, ustanawiając Nagrodę Solidarności im. Lecha Wałęsy. Po 2015 przyznawanie nagrody zawieszono. Jej przyznawanie zostało wznowione w 2024.\nKapituły.\nW 2010 członkami kapituły byli: Lech Wałęsa, Václav Havel, Stanisłau Szuszkiewicz, Bernard Kouchner, Jan Krzysztof Bielecki oraz Władysław Bartoszewski.\nW 2011 w skład kapituły weszli: Lech Wałęsa, Václav Havel, Emil Constantinescu, Stanisłau Szuszkiewicz, Bernard Kouchner, Jan Krzysztof Bielecki, Władysław Bartoszewski, Zbigniew Jagiełło.\nW 2014 członkami kapituły byli: Lech Wałęsa, Stanisłau Szuszkiewicz, Emil Constantinescu, Bernard Kouchner, Jan Krzysztof Bielecki, Władysław Bartoszewski, Rita Süssmuth, Mikuláš Dzurinda, Zbigniew Jagiełło.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5368561", "fragment_id": "319559/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Lecha Wałęsy", "document_id": "319559", "start_index": 0.0, "parentId": 5368561.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9625688791275024}, "uuid": "dfdd8381-8ecb-4b42-9f96-a281e1ec64af"}, {"page_content": "13 grudnia 1981 gen. Wojciech Jaruzelski wprowadził stan wojenny. W nocy tego dnia decyzję nakazującą wyjazd do Warszawy, przekazaną do Gdańska przez Mieczysława Rakowskiego, ogłosili Wałęsie w jego mieszkaniu wojewoda gdański Jerzy Kołodziejski i I sekretarz komitetu wojewódzkiego PZPR Tadeusz Fiszbach. Pierwszego dnia stanu wojennego, w godzinach wieczornych, za zgodą władz, z Wałęsą spotkali się przedstawiciele Kościoła w osobach arcybiskupa Bronisława Dąbrowskiego i księdza Alojzego Orszulika. Władze chciały wykorzystać Wałęsę jako szyld nowej „Solidarności” pod kontrolą SB, jednak odmówił on z nimi rozmów. Przewodniczącego zdelegalizowanej NSZZ „S” przewieziono najpierw do ośrodka rządowego w Chylicach, później osadzono w Otwocku Wielkim, a 11 maja 1982 – w Arłamowie. Decyzję o internowaniu datowano na dzień 26 stycznia 1982. 14 listopada 1982 został zwolniony z aresztu domowego, o czym ostatecznie przesądziła opinia gen. Czesława Kiszczaka, który z upoważnienia gen. Wojciecha Jaruzelskiego prowadził rozmowy z Wałęsą podczas jego internowania.\nOd czasu zwolnienia przez kolejne lata objęty był dozorem milicyjnym i inwigilowany przez funkcjonariuszy służb specjalnych. Władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej traktowały go jako „osobę prywatną”. Do końca lat 80. pozostawał przywódcą zdelegalizowanej NSZZ „S”. Utrzymywał liczne kontakty z zakonspirowanymi strukturami związku, m.in. już w kwietniu 1983 spotkał się z przedstawicielami Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej. W tym czasie powrócił także do pracy jako elektryk w Stoczni Gdańskiej.\n5 października 1983 Komitet Noblowski ogłosił decyzję o przyznaniu mu Pokojowej Nagrody Nobla. W uzasadnieniu wskazano m.in.:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3322", "fragment_id": "182246/6", "subtitle": "", "title": "Lech Wałęsa", "parentId": 3322.0, "start_index": 8238.0, "document_id": "182246", "source": "wikipedia", "score": 0.24952441453933716}, "uuid": "61dcb1f6-0e54-4649-896b-6523e68ad691"}, {"page_content": "31 sierpnia 1980 podpisano porozumienia sierpniowe, kończące falę protestów robotniczych i strajków. Porozumienie gwarantowało m.in. powstanie pierwszych niezależnych związków zawodowych. Wydarzenia te przyjmuje się jako początek procesu obalenia systemu komunistycznego we Europie Wschodniej. Rok później w Hali Olivii odbył się krajowy Zjazd „Solidarności”.\nW 1983 gdańszczanin Lech Wałęsa został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla.\nW 1987 do Gdańska z wizytą przybył Jan Paweł II.\nCzasy III Rzeczypospolitej.\nW roku 1992 diecezja gdańska została podniesiona do rangi archidiecezji.\nW 1997 uroczyście obchodzono 1000-lecie Gdańska.\nW 2001 r. miała miejsce powódź w Gdańsku.\nW 2005 uroczyście obchodzono 25-lecie powstania NSZZ „Solidarność”. Wśród wielu konferencji, wystaw i pokazów, na terenie Stoczni Gdańskiej odbył się koncert Jeana-Michela Jarre’a, który zgromadził ponad 100-tysięczną widownię.\n22 maja 2006 wybuchł pożar w kościele św. Katarzyny. Spłonęły dachy nad wszystkimi trzema nawami, uszkodzeniu uległy hełm wieży i znajdujący się w niej carillon.\n21 kwietnia 2010 pochowano w Gdańsku Macieja Płażyńskiego i Annę Walentynowicz – ofiary katastrofy polskiego samolotu rządowego pod Smoleńskiem.\n13 stycznia 2019 w Gdańsku doszło do zamachu na prezydenta miasta Pawła Adamowicza podczas gdańskiego finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Prezydent zmarł następnego dnia, a jego obowiązki przejęła tymczasowo Aleksandra Dulkiewicz (później wybrana na prezydenta Gdańska).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1510114", "fragment_id": "199006/13", "subtitle": "", "title": "Historia Gdańska", "source": "wikipedia", "start_index": 20824.0, "parentId": 1510114.0, "document_id": "199006", "score": 0.15930485725402832}, "uuid": "ee193cbb-1573-4c7f-acfe-1467580c0808"}, {"page_content": "Danuta Mirosława Wałęsa z domu Gołoś (ur. 25 lutego 1949 w Kolonii Krypy) – polska działaczka społeczna, pierwsza dama Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1990–1995, żona prezydenta RP Lecha Wałęsy.\nŻyciorys.\nUrodziła się jako drugie spośród dziewięciorga dzieci Zbigniewa Gołosia i Feliksy z domu Barszcz, pochodzących z rodzin chłopskich i zajmujących się rolnictwem. Ukończyła szkołę podstawową w Węgrowie, pracowała w rodzinnym gospodarstwie rolnym, a także u okolicznych gospodarzy. W 1968 przeniosła się na stałe do Gdańska, gdzie początkowo mieszkała u rodziny i pracowała w kwiaciarni.\n8 listopada 1969 zawarła związek małżeński z Lechem Wałęsą, późniejszym przywódcą „Solidarności”, prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1990–1995. Razem wychowali ośmioro dzieci: Bogdana, Sławomira, Przemysława, Jarosława, Magdalenę, Annę, Marię Wiktorię i Brygidę. W imieniu męża Danuta Wałęsa odebrała 10 grudnia 1983 Pokojową Nagrodę Nobla. W ramach działalności społecznej dołączyła do rady fundatorów Fundacji „Sprawni Inaczej”. Objęła również funkcję honorowego prezesa gdańskiej Fundacji na Rzecz Rozwoju Kultury, została członkinią rad honorowych konkursów i organizacji społecznych.\nW 2011 nakładem Wydawnictwa Literackiego ukazała się autobiografia Danuty Wałęsy zatytułowana \"Marzenia i tajemnice\" (opracowana przez Piotra Adamowicza). Sprzedaż książki w ciągu kilku miesięcy przekroczyła 300 tys. egzemplarzy. Danuta Wałęsa w 2012 otrzymała za nią specjalne wyróżnienie „Supergwarancja Kultury Wydarzenie Roku” przyznane przez redakcję TVP Kultura.\nW 2012 prezydent Bronisław Komorowski, \"za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za oddanie dla sprawy przemian demokratycznych w kraju, za osiągnięcia w pracy zawodowej i społecznej\", odznaczył ją Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski.Została jedną z bohaterek musicalu \"1989\", koprodukcji Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie i Gdańskiego Teatru Szekspirowskiego z 2022; w rolę Danuty Wałęsy wcieliła się Karolina Kazoń.\nW 2024 decyzją szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Lecha Parella otrzymała status działacza opozycji demokratycznej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137914", "fragment_id": "23950/0", "subtitle": "", "title": "Danuta Wałęsa", "parentId": 137914.0, "start_index": 0.0, "document_id": "23950", "source": "wikipedia", "score": 0.32965999841690063}, "uuid": "b16115f4-bafb-4412-9d16-9e05f69ace6f"}, {"page_content": "Nagroda Honorowa: Prezydent Lech Wałęsa, pierwszy przewodniczący NSZZ „Solidarność”, laureat Pokojowej Nagrody Nobla, za całokształt działalności oraz za wyjątkowy wkład w szerzenie świadomości obywatelskiej w jednoczącej się Europie\nGala Polonii 2018 – 28 kwietnia.\nKultura: Jerzy Owsiak, filantrop, działacz charytatywny, założyciel Fundacji Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy\nDialog polsko-niemiecki: prof. dr Rita Süssmuth, była przewodnicząca Bundestagu, od 2006 prezydent Niemieckiego Instytutu Spraw Polskich w Darmstadt\nOrganizacja życia polonijnego: Róża i Benedykt Frąckiewicz, muzycy, animatorzy życia kulturalnego Polonii, rzecznicy utrzymania tradycji Chórów Polskich w Niemczech\nNagroda Honorowa: Donald Tusk, przewodniczący Rady Europejskiej, były premier Polski\nGala Polonii 2019 – 18 maja.\nKultura: Grażyna Słomka, działaczka polonijna, filmoznawczyni, reżyserka i dziennikarka\nDialog polsko-niemiecki: dr Marek Prawda, socjolog i dyplomata, od 2016 stały przedstawiciel Komisji Europejskiej w Polsce\nOrganizacja życia polonijnego: Marcel Philipp, Nadburmistrz miasta Akwizgran, polityk CDU, członek Fundacji Nagrody Karola Wielkiego\nNagroda Honorowa: prof. dr Henryk Muszyński, arcybiskup senior metropolii gnieźnieńskiej, były prymas Polski\nGala Polonii 2020/2021 – 28 czerwca 2021.\nNagroda Honorowa: Armin Laschet, polityk, przewodniczący partii CDU, premier rządu kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia\nNagroda Nadzwyczajna: Senat Rzeczypospolitej Polskiej, reprezentowany przez Marszałka Senatu RP, prof. Tomasza Grodzkiego\nOrganizacja życia polonijnego: Ferdynand Domaradzki, działacz polonijny z Berlina\nKultura: Olga Tokarczuk, pisarka, laureatka nagrody Nobla w roku 2018", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2928805", "fragment_id": "1181910/5", "subtitle": "", "title": "Instytut Polonicus", "source": "wikipedia", "start_index": 9402.0, "document_id": "1181910", "parentId": 2928805.0, "score": 0.41154927015304565}, "uuid": "feb8ebda-9164-4a10-8a98-cd7955e8069b"}, {"page_content": "Podobnie jak w czasach działalności AK, symbolami podziemnej walki były malowane na murach hasła i znaki, druk potajemnie kolportowanych pism i ulotek, nadawanie (przede wszystkim w Warszawie) krótkich audycji podziemnego radia; jak podczas okupacji niemieckiej działało tajne nauczanie w postaci tzw. „latających uniwersytetów”. Jedyną legalną formą protestu stały się uroczystości religijne. Ksiądz Jerzy Popiełuszko, związany z „Solidarnością” od sierpnia 1980, odprawiał w Warszawie \"Msze za Ojczyznę\", w których otwarcie krytykował komunistyczne władze.\n \"Osobny artykuł: Służba Bezpieczeństwa (PRL)#Upadek PRL i ostatnie lata działalności SB.\"\n22 lipca 1983 zniesiono stan wojenny. Rok wcześniej, w centrali MSW powołano Biuro Studiów SB – specjalną komórkę, której zadaniem była koordynacja działań resortu przeciwko solidarnościowej opozycji w skali ogólnopolskiej. Na mocy amnestii wielu działaczy Solidarności odzyskało wolność, ale represje nie ustawały.\nW 1983 powstały nowe związki zawodowe, a w listopadzie 1984 powołano Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych, którego szeregi szybko osiągnęły niemal 5 milionów członków. W tym czasie podziemna opozycja liczyła nie więcej niż 24 tys. aktywistów i sympatyków.\n10 grudnia 1983 r. żona Lecha Wałęsy, Danuta, odebrała w Oslo Pokojową Nagrodę Nobla. Władze PRL odmówiły wydania paszportu nobliście. Później wyszło na jaw, że SB sprokurowała przeciwko Wałęsie oszczercze materiały, które przekazano komitetowi przyznającemu pokojową nagrodę, aby Wałęsa nie otrzymał nagrody.\n22 lipca 1984 r. zostało zwolnionych wielu działaczy „S”, m.in. A. Gwiazda, J. Rulewski, W. Frasyniuk, A. Słowik, J. Kropiwnicki, A. Michnik i S. Jaworski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4168", "fragment_id": "175472/19", "subtitle": "", "title": "Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”", "parentId": 4168.0, "start_index": 29259.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175472", "score": 0.4622902274131775}, "uuid": "36b2b933-1566-4129-901c-001d1d88938e"}, {"page_content": "(ur. 29 września 1943 w Popowie) – polski robotnik, działacz związkowy i polityk, dysydent, przywódca opozycji demokratycznej w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, współzałożyciel i pierwszy przewodniczący NSZZ „Solidarność”. Laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1983. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1990–1995.\nPodjąwszy w 1967 pracę jako elektryk w Stoczni Gdańskiej, został działaczem związkowym. W czasie wydarzeń grudnia 1970 wchodził w skład komitetu strajkowego stoczni. Za działalność związkową był niejednokrotnie represjonowany przez władze PRL – był poddawany inwigilacji, aresztowany, a w 1976 został zwolniony z pracy.\nW sierpniu 1980 odegrał kluczową rolę w negocjacjach, które doprowadziły do zawarcia porozumień sierpniowych – przełomowej ugody między strajkującymi robotnikami i rządem. Był współzałożycielem ruchu związkowego „Solidarność”, a 17 września 1980 został wybrany na jego przewodniczącego. Po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce 13 grudnia 1981 i delegalizacji „Solidarności” został ponownie aresztowany, a następnie internowany. Władze PRL chciały skłonić go do współpracy i wykorzystać propagandowo w roli przewodniczącego kontrolowanej przez siebie, nowej „Solidarności”, jednak ten odmówił pertraktacji. Zwolniony z aresztu w listopadzie 1982, kontynuował działalność jako przywódca podziemnej „Solidarności” aż do końca lat 80.\nW 1989 był jednym z kluczowych uczestników obrad Okrągłego Stołu, które doprowadziły do częściowo wolnych wyborów parlamentarnych w czerwcu 1989 i do wyłonienia rządu kierowanego przez „Solidarność”. Odegrał istotną rolę w transformacji ustrojowej Polski i jej przejściu od modelu tzw. bloku wschodniego do państwa liberalnego i wolnorynkowego, a także w zakończeniu zimnej wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3322", "fragment_id": "182246/0", "subtitle": "", "title": "Lech Wałęsa", "parentId": 3322.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182246", "score": 0.11920399218797684}, "uuid": "4a6d0cec-34f2-4359-a15f-bc4f3671c4d0"}, {"page_content": "Tunezyjski Kwartet na rzecz Dialogu Narodowego (ar. رباعية الحوار الوطنى التونسى, \"rubā'iyyat al-ḥiwār w al-Watani-Tunisi\") – grupa czterech organizacji, które odegrały zasadniczą rolę w budowaniu pluralistycznej demokracji w Tunezji po rewolucji tunezyjskiej w latach 2010–2011. W 2015 roku została wyróżniona Pokojową Nagrodą Nobla.\nHistoria.\nPowstał latem 2013 roku, gdy proces demokratyzacji kraju był zagrożony w wyniku rosnących niepokojów społecznych i przypadających na ten okres zabójstw politycznych (zabójstwa Szukriego Balida oraz Muhammada Brahmiego). W skład Kwartetu wchodzą następujące organizacje:\nKwartet brał udział w procesie stabilizacyjnym w kraju jako pośrednik między rządem, innymi siłami politycznymi w kraju oraz organizacjami i ruchami społecznymi zarówno tymi religijnymi jak i lewicowymi. Dzięki działalności Kwartetu udało się zapoczątkować dialog narodowy, który doprowadził między innymi do ratyfikowania nowej konstytucji, powołania rządu tymczasowego oraz powołania komisji wyborczej.\n9 października 2015 roku Tunezyjski Kwartet na rzecz Dialogu Narodowego został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla \"za swój decydujący wkład w budowę pluralistycznej demokracji w Tunezji po jaśminowej rewolucji\". Były Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i laureat Pokojowej Nagrody Nobla Lech Wałęsa komentując przyznanie Tunezyjskiemu Kwartetowi na rzecz Dialogu Narodowego – Nagrody Nobla, ocenił – \"To mądra nagroda. Faktem jest, że tam poszło najlepiej w całym regionie, bardziej demokratycznie, nie tendencyjnie, nie religijnie. Komitet Noblowski się przyjrzał i zrobił to dobrze\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3559071", "fragment_id": "940642/0", "subtitle": "", "title": "Tunezyjski Kwartet na rzecz Dialogu Narodowego", "parentId": 3559071.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "940642", "score": 0.32489076256752014}, "uuid": "63f87304-78c0-46a6-a672-e94bbbee9d49"}, {"page_content": "(…) wkład Lecha Wałęsy ma kluczowe znaczenie dla pracy w celu utwierdzenia wolności organizowania się we wszystkich krajach (…) jest czymś więcej niż wewnętrzną sprawą polską. Solidarność, którą głosi, bierze się właśnie z myśli, że człowiek jest cząstką ludzkości. (…) Kiedy dzisiaj wręczamy Pokojową Nagrodę Nobla Lechowi Wałęsie, pragniemy, ażeby była ona nie tylko uhonorowaniem, lecz także wyrazem wdzięczności za odwagę wyboru drogi pokojowej.\nWałęsa nie zdecydował się na wyjazd na galę wręczenia nagrody do Oslo w obawie przed problemami z powrotem do kraju. Nagrodę w jego imieniu odebrała żona Danuta wraz z 13-letnim wówczas synem Bogdanem, a przemówienie laureata odczytał Bohdan Cywiński.\n10 października 1986 zaapelował do władz Stanów Zjednoczonych o zniesienie sankcji gospodarczych nałożonych na Polskę po wprowadzeniu stanu wojennego. 18 października Kazimierz Barcikowski i Stanisław Ciosek spotkali się z przedstawicielami środowisk katolickich Andrzejem Święcickim, Jerzym Turowiczem i Andrzejem Wielowieyskim, a tematem ich rozmowy była m.in. propozycja władz, by Wałęsa wszedł do Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa (przewodniczącym RP był Wojciech Jaruzelski). Inicjatywa nie odniosła sukcesu. W listopadzie 1986 współtworzył jawną Tymczasową Radę NSZZ „Solidarność”, a w październiku 1987 stanął na czele nowo utworzonej, półlegalnej Krajowej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność”.\nOkrągły Stół.\n \"Osobny artykuł: Rozmowy w Magdalence.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3322", "fragment_id": "182246/7", "subtitle": "", "title": "Lech Wałęsa", "parentId": 3322.0, "start_index": 9986.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182246", "score": 0.6509578227996826}, "uuid": "d9cb229c-2f75-4858-9d25-6728c83db4b2"}, {"page_content": "Od czasu przemian ustrojowych pojawiały się zarzuty, że Lech Wałęsa współpracował ze Służbą Bezpieczeństwa, organem policji politycznej w PRL. W 2017 ekspertyza sporządzona na potrzeby śledztwa prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej wykazała na podstawie badania pisma ręcznego autentyczność dokumentów, w których Lech Wałęsa miał zgodzić się współpracować z SB (pojawiły się także opinie to kwestionujące). Sam Lech Wałęsa w szeregu wypowiedzi konsekwentnie zaprzeczał współpracy z SB. Kwestia współpracy Lecha Wałęsy ze służbami stała się przedmiotem sporu wśród historyków.\nUpamiętnienie.\nW Gdańsku od 2004 działa port lotniczy im. Lecha Wałęsy. Place i ulice Lecha Wałęsy znajdują się w Stanach Zjednoczonych (w Glen Cove), w Kanadzie (Mississauga) i Francji (Arras, Fréjus, Le Kremlin-Bicêtre, Nicea, oraz Rosny-sous-Bois). Ponadto jest patronem ronda w Gnieźnie, ulicy we wsi Zgorzałe na Kaszubach (od 2009) i szkoły w Toronto. 19 marca 2008 został wyróżniony odwzorowaniem w granicie podpisu w nawierzchni ulicy Długiej w Bydgoszczy (tzw. bydgoskie autografy). 5 czerwca 2009 został uhonorowany pomnikiem w Alei Polskich Noblistów w Parku Natury w Odolanowie.\nPoczta Polska trzykrotnie wyemitowała znaczki z wizerunkiem Wałęsy: w 1990 dla upamiętnienia przyznania mu Pokojowej Nagrody Nobla, w 2001 w serii znaczków „Polskie Milenium” uwieczniono składanie przysięgi prezydenckiej w Sejmie oraz w 2013, w 70. rocznicę jego urodzin.\nŻycie prywatne.\n8 listopada 1969 poślubił Danutę z domu Gołoś. Mają ośmioro dzieci: Bogdana (ur. 1970), Sławomira (1972–2025), Przemysława (1974–2017), Jarosława (ur. 1976), Magdalenę (ur. 1979), Annę (ur. 1980), Marię Wiktorię (ur. 1982) i Brygidę (ur. 1985).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3322", "fragment_id": "182246/20", "subtitle": "", "title": "Lech Wałęsa", "parentId": 3322.0, "start_index": 31670.0, "document_id": "182246", "source": "wikipedia", "score": 0.501141369342804}, "uuid": "93487643-9665-4436-a33d-2a215da9d92e"}]}
{"id": "q_99", "question": "Z gry na którym instrumencie znana jest Kaja Danczowska?", "answer": [{"page_content": "Kaja Danczowska (ur. 25 marca 1949 w Krakowie) – polska skrzypaczka i pedagog.\nŻyciorys.\nUrodziła się jako jedyne dziecko Juliana Tennera, lekarza, i Beatrycze Danczowskiej, historyczki sztuki. Jest wnuczką Dezyderiusza Danczowskiego, który był szwagrem Tadeusza Majerskiego. Matka wychowywała ją sama. \nJako siedmiolatka rozpoczęła naukę gry na skrzypcach u Jana Stasicy, a od następnego roku życia uczęszczała na lekcje do Eugenii Umińskiej, u której później studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Krakowską uczelnię ukończyła z wyróżnieniem w 1972. W tymże roku ukończyła również dwuletni kurs mistrzowski w konserwatorium w Moskwie u Dawida Ojstracha. Dwa lata później uczestniczyła w zorganizowanym przez rząd Kanady dwuletnim kursie mistrzowskim prowadzonym przez Ruggiero Ricciego.\nJest laureatką krajowych i międzynarodowych konkursów skrzypcowych. W 1959 zajęła 1. miejsce na Ogólnopolskim Konkursie Skrzypcowym we Wrocławiu. W 1967 zdobyła 3. nagrodę na V Międzynarodowym Konkursie Skrzypcowym im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu. W 1969 zdobyła 2. nagrodę na Konkursie Skrzypcowym im. A. Curci w Neapolu. W 1970 zdobyła 2. nagrodę na Konkursie Wykonań Muzycznych w Genewie. W 1975 zdobyła 3. nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Radiowym w Monachium. Rok później zdobyła srebrny medal na Międzynarodowym Konkursie Muzycznym im. Królowej Elżbiety Belgijskiej w Brukseli.\nW czasie kariery muzycznej Kaja Danczowska współpracowała między innymi z Krystianem Zimermanem, Janem Krenzem, Jerzym Maksymiukiem, Krzysztofem Pendereckim, Stanisławem Skrowaczewskim, Antonim Witem, Jerzym Katlewiczem, Heinzem Holligerem, Gidonem Kremerem, Mischą Maiskym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=837080", "fragment_id": "1015851/0", "subtitle": "", "title": "Kaja Danczowska", "parentId": 837080.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1015851", "score": 1.0}, "uuid": "084d7b2c-9d6e-4635-a11f-75cc1aa17335"}, {"page_content": "Dezyderiusz Danczowski (ur. 16 marca 1891 w Battonya, zm. 25 sierpnia 1950 w Trzcińsku-Zdroju) – polski wiolonczelista i pedagog.\nŻyciorys.\nJego matka Anna była pochodzenia romskiego. Dezyderiusz Danczowski studiował w Konserwatorium Lwowskim i kontynuował studia w Lipsku u Juliusa Klengla. Debiutował w Lipsku w roku 1909 koncertem wiolonczelowym h-moll Antonína Dvořáka. W Filharmonii Lipskiej do roku 1914 zajmował stanowisko koncertmistrza wiolonczel. Okres I wojny światowej spędził w Rosji przebywając w Kijowie, Odessie i Taganrogu.\nOkoło 1915 roku Danczowski poślubił Jadwigę Majerską (ur. 1893 lub 1894), siostrę pianisty i kompozytora Tadeusza Majerskiego, która zginęła w Auschwitz w 1943 roku. Mieli jedyną córkę Beatrycze.\nW roku 1918 zamieszkał w Poznaniu. Został pedagogiem Konserwatorium Poznańskiego. Był członkiem orkiestry Opery Poznańskiej, a także Kwartetu Polskiego, którego był współtwórcą w 1920. \nW latach 1923–1932 w szkole muzycznej w Cincinnati prowadził klasę wiolonczeli i kameralistyki, a także koncertmistrzem wiolonczel w orkiestrze symfonicznej.\nPo powrocie ze Stanów Zjednoczonych w roku 1932 zamieszkał we Lwowie, gdzie został powołany na profesora Konserwatorium. W roku 1935 powrócił do Poznania, obejmując stanowisko profesora Konserwatorium, członka Kwartetu Polskiego i pierwszego wiolonczelisty w Operze Poznańskiej.\nPo wybuchu II wojny światowej prowadził w Warszawie tajne nauczanie muzyki. Po wojnie w roku 1945 grał w orkiestrze Filharmonii Krakowskiej. W roku 1946 powrócił do Poznania i objął funkcje okresu przedwojennego.\nZmarł na skutek ataku serca. Został pochowany na cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu (kwatera ILa-7-11).\nOd roku 1974 organizowane są w Poznaniu co pięć lat ogólnopolskie konkursy gry na wiolonczeli jego imienia.Wnuczką Dezyderiusza Danczowskiego jest Kaja Danczowska, skrzypaczka i pedagog.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2624980", "fragment_id": "1635274/0", "subtitle": "", "title": "Dezyderiusz Danczowski", "parentId": 2624980.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1635274", "score": 0.17060019075870514}, "uuid": "75793f8a-98c3-4d8f-a24a-c9ca22d350da"}, {"page_content": "Jest wszechstronną artystką. Gra niemal wszystkie utwory jakie kiedykolwiek zostały napisane na skrzypce. Krytycy muzyczni[] podkreślają precyzję techniczną, czystość dźwięku, jak i emocjonalne zaangażowanie.\nW dorobku artystycznym posiada nagrania płytowe wydawane przez renomowane wytwórnie. Nagrała m.in. Koncert Skrzypcowy A-dur Mieczysława Karłowicza z Orkiestrą Polskiego Radia i Telewizji w Krakowie pod batutą Antoniego Wita (Le Chant du Monde, 1992), Koncert Podwójny na Skrzypce i Wiolonczelę „LILA” Konstantego Regameya z Andrzejem Bauerem i Sinfonią Varsovią pod dyrekcją Wojciecha Michniewskiego (Swiss Broadcasting Corporation, 1994), I i II Koncert Skrzypcowy Karola Szymanowskiego z Orkiestrą Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Kazimierza Korda (PolyGram, 1997). Posiada również w dorobku ponad 300 archiwalnych nagrań radiowych, przede wszystkim dla Polskiego Radia i rozgłośni RIAS.\nOd 1972 Kaja Danczowska prowadzi działalność pedagogiczną w Akademii Muzycznej w Krakowie. W 1997 otrzymała tytuł profesora zwyczajnego. W 1986 była jurorem Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu. Była też jurorem konkursów skrzypcowych poza granicami Polski, w Tokio (1986), Monachium (1992, 1998), Nowym Jorku (1999), Odense (2000).\n3 marca 2012 wraz z córką Justyną, podróżowała pociągiem, który uczestniczył w katastrofie kolejowej pod Szczekocinami. Obie nie doznały obrażeń.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=837080", "fragment_id": "1015851/1", "subtitle": "", "title": "Kaja Danczowska", "parentId": 837080.0, "start_index": 1679.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1015851", "score": 0.5307875871658325}, "uuid": "05da3273-55c1-4960-84fc-c78e84f453f5"}, {"page_content": "Tadeusz Majerski (ur. 29 czerwca 1888 we Lwowie, zm. 16 października 1963 tamże) – polski kompozytor, pianista i pedagog.\nŻyciorys.\nW latach 1905–1911 studiował we Lwowie, w konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego oraz na uniwersytecie. W latach 1911–1913 kontynuował studia u Josefa Pembaura w Lipsku.\nOd 1913 udzielał prywatnych lekcji gry fortepianowej, a od 1920 jako profesor konserwatorium Polskiego Towarzystwa Muzycznego we Lwowie. 1920–1930 występował w wielu miastach Polski oraz w Belgradzie, Wiedniu, Budapeszcie, również z bratem Janem, śpiewakiem paryskiej Opéra; koncertował także ze znanym wiolonczelistą, swoim szwagrem, Dezyderiuszem Danczowskim. Działał też jako krytyk muzyczny. W 1927 zorganizował Lwowskie Trio, z którym koncertował w Polsce. 1931 założył we Lwowie Towarzystwo Miłośników Muzyki i Opery. Od 1939 był profesorem Lwowskiego Konserwatorium Państwowego.\nDo jego uczniów należeli: Leszek Mazepa, Andrzej Nikodemowicz i Lew Kompanijec.\nJego krewną jest Kaja Danczowska, wnuczka Jadwigi z domu Majerskiej, jego siostry, i Dezyderiusza Danczowskiego, dla której Tadeusz napisał koncert skrzypcowy.\nTwórczość.\nMajerski zaczął komponować w czasie studiów. Fascynowała go przede wszystkim muzyka współczesna, m.in. Mieczysława Karłowicza i Karola Szymanowskiego. Był jednym z pierwszych dodekafonistów w Polsce. Jego muzykę cechuje bardzo zróżnicowana interwałowo melodyka, bogata i różnorodna rytmika, wyrafinowana harmonika, wypływająca m.in. z zastosowania dodekafonii wykorzystanie elementów polskiego folkloru, barwna instrumentacja i jasna forma. Rękopisy utworów Majerskiego znajdują się w Bibliotece Narodowej w Warszawie.\nWybrane kompozycje.\nUtwory kameralne.\nOraz liczne utwory fortepianowe, pieśni na głos i fortepian, muzyka teatralna\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4280631", "fragment_id": "1521772/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Majerski", "parentId": 4280631.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1521772", "score": 0.36721837520599365}, "uuid": "1e7547bd-a2e6-4648-9bfd-522878879148"}, {"page_content": "Justyna Danczowska (ur. 13 kwietnia 1981 w Krakowie) – pianistka, córka Kai Danczowskiej.\nŻyciorys.\nNaukę gry na fortepianie rozpoczęła w wieku sześciu lat u Janiny Żychowicz. W 2004 uzyskała dyplom po czteroletnich studiach w Akademii Muzycznej w Bazylei w mistrzowskiej klasie Krystiana Zimermana, a w 2007 ukończyła z wyróżnieniem dwuletnie studia w Akademii Muzycznej w Zurychu w klasie Konstantina Scherbakova. Od 2011 uczestniczyła w autorskich warsztatach artystycznych Olgi Szwajgier. Brała udział w kursach mistrzowskich prowadzonych przez Halinę Czerny-Stefańską. W 1997 zwyciężyła w Konkursie Pianistycznym im. prof. Ludwika Stefańskiego w Płocku, otrzymując ponadto nagrody specjalne za najlepsze wykonanie utworów Bacha i Beethovena. W 1998 zdobyła I nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Chopinowskim dla Młodzieży w Szafarni. Podczas konkursu dla młodych muzyków w Krakowie w 2000 otrzymała I nagrodę oraz nagrodę specjalną PWM za najlepsze wykonanie utworu współczesnego. Jako kameralistka otrzymała nagrodę-koncert na festiwalu „Orpheus 2002“ w Zurychu, nagrodę specjalną jury w konkursie muzyki kameralnej w Neuchatel (w 2002) oraz III nagrodę w konkursie muzyki kameralnej w Zurychu „Migros Kulturprozent“ (w 2003).\nWystępowała m.in. z takimi artystami jak Ilja Gringolc, Kaja Danczowska, Bartosz Koziak, Agata Szymczewska oraz Piotr Pławner. W latach 1996–1999 była stypendystką Krajowego Funduszu na rzecz Dzieci, przez trzy kolejne lata otrzymywała Stypendium Twórcze Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w roku akademickim 2002/2003 została stypendystką Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2625512", "fragment_id": "1635401/0", "subtitle": "", "title": "Justyna Danczowska", "parentId": 2625512.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1635401", "source": "wikipedia", "score": 0.5982316732406616}, "uuid": "452af5a1-fc7b-4d3c-876c-bb73a9cc878b"}, {"page_content": "Klawesyniści: Bob van Asperen (2000, 2002) Rinaldo Alessandrini (1988, 2005) Igor Kipnis (1991, 1992) Lars Ulrik Mortensen (2006) Rafael Puyana (2003) Elżbieta Stefańska (Łukowicz) (1978, 1979, 1980, 1982, 1985, 1991, 1994, 1995, 1996, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2011, 2012, 2013, 2015)\nWiolonczela: Iwan Monighetti (1985, 1986, 1996, 1998, 2000, 2003, 2004, 2009, 2010, 2012, 2013, 2015)\nSkrzypkowie: Kaja Danczowska (1981, 2005, 2006, 2007, 2010, 2012, 2015) Ida Haendel (2004, 2007) Krzysztof Jakowicz (1984, 1986, 1992, 1993, 1996, 1998, 2000, 2009, 2010, 2014, 2015) Konstanty Andrzej Kulka (1979) Shlomo Mintz (1991) Daniel Stabrawa (1978, 1979, 1981, 1989, 1991, 1993, 1995, 2001, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011, 2015) Henryk Szeryng (1987)\nViola da gamba: Jordi Savall (1984, 1985, 1987, 1988, 1996, 1997, 1998, 2004)\nOrgany: Andrzej Białko (1989, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1998, 2000, 2005, 2006, 2007, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2015)\nŚpiewacy: Gwendolyn Bradley (2001) Emma Kirkby (1998, 2006, 2008, 2011, 2012, 2013, 2014) Ewa Podleś (1980, 1984, 1997) Paul Esswood (1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2006, 2008, 2010) Andrzej Dobber (1986) Joel Frederiksen (2010, 2011, 2012, 2013, 2014) Andrzej Hiolski (1977, 1978, 1979, 1981, 1983, 1986, 1988, 1989, 1990, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999)\nGitarzyści: Pepe Romero (1991, 92, 2007, 09) Krzysztof Pełech (1997, 2004)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3539954", "fragment_id": "958266/2", "subtitle": "", "title": "Muzyka w Starym Krakowie", "document_id": "958266", "start_index": 3382.0, "parentId": 3539954.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07681132107973099}, "uuid": "4d4a169a-7b8e-4a17-b747-63946cee3cac"}, {"page_content": "Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Wojciecha Kilara w Wodzisławiu Śląskim – szkoła muzyczna w Wodzisławiu Śląskim. W 2002 roku nadano szkole imię kompozytora Wojciecha Kilara, honorowego obywatela miasta.\nHistoria.\n1 września 1975 roku utworzona została w Wodzisławiu filia Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia w Rybniku. Na budynek szkoły przeznaczony został budynek po Zasadniczej Szkole Budowlanej przy ul. Wojska Polskiego, a dyrektorem placówki został Jan Chrzanowski. Dwa lata później szkoła uzyskała samodzielność, od 1 września 1977 funkcjonując jako Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia w Wodzisławiu Śląskim. W 1992 otrzymała nowy budynek, w 1996 ukończona została budowa sali koncertowej. W 1999 drugim dyrektorem został Lucjan Łucki. W 2017 trzecim dyrektorem został Paweł Sobik.\nDziałalność.\nUczniowie koncertowali wspólnie z wychowankami szkół muzycznych z miast Karwina, Eisleben, Werona i Bardolino. Występowali z orkiestrami Filharmonii Zabrzańskiej, Filharmonii Rybnickiej oraz Filharmonii Śląskiej. Szkoła współpracuje ze szkołą muzyczną w Czeskim Cieszynie.\nW 1995 odbył się Ogólnopolski Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego, którego jury przewodniczyła Halina Czerny-Stefańska. W szkole koncertowali także znani polscy wykonawcy: Piotr Paleczny, Wojciech Świtała, Lidia Grychtołówna, Kaja Danczowska czy Konstanty Andrzej Kulka.\nSzkołę w latach 1977–2009 opuściło ok. 1000 absolwentów.\nW szkole istnieje możliwość nauki na instrumentach muzycznych takich jak: skrzypce, wiolonczela, gitara, trąbka, klarnet, puzon, saksofon, pianino, organy, perkusja, akordeon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2074261", "fragment_id": "430789/0", "subtitle": "", "title": "Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Wojciecha Kilara w Wodzisławiu Śląskim", "document_id": "430789", "start_index": 0.0, "parentId": 2074261.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27549606561660767}, "uuid": "d005e1eb-23ad-4530-bc48-8d18c34dd0ff"}, {"page_content": "Mikołaj Piotr Górecki (ur. 1 lutego 1971 w Katowicach) – polski kompozytor; syn Henryka Mikołaja Góreckiego.\nŻyciorys.\nEdukację muzyczną rozpoczął w wieku sześciu lat ucząc się gry na skrzypcach, a rok później na fortepianie. Do 1990 roku, kształcił się w Państwowym Liceum Muzycznym w Katowicach w klasie fortepianu. W 1995 ukończył z wyróżnieniem studia kompozytorskie w Akademii Muzycznej w Katowicach pod kierunkiem swojego ojca – Henryka Mikołaja Góreckiego. W latach 1996–1997 doskonalił swój warsztat kompozytorski w Banff Centre for Arts and Creativity w Kanadzie.\nW 2000 doktoryzował się z kompozycji na Uniwersytecie Indiany w Bloomington w Stanach Zjednoczonych, zaś w latach 2001–2002 wykładał na Uniwersytecie McGill w Montrealu. Obecnie mieszka i pracuje w Stanach Zjednoczonych.\nJuż jako nastolatek otrzymał w 1988 roku główną nagrodę I Konkursu dla Młodych Kompozytorów w Bielsku-Białej za utwór \"Preludia\" na fortepian Z kolei napisana w czasie studiów \"Sonata\" na klarnet i fortepian otrzymała trzecią nagrodę na Drugim Forum Młodych Kompozytorów w Krakowie w 1994 roku. Jego utwory były i są wykonywane w kraju i za granicą, m.in. w Lincoln Center for Performing Arts w Nowym Jorku, w salach koncertowych w Montrealu, w Edmonton, w De Ijsbreker Center w Amsterdamie, a także podczas Światowych Dni Muzyki ISCM w Słowenii, Festiwalu Prawykonań w Katowicach, festiwalu Musica Polonica Nova organizowanym przez Narodowe Forum Muzyki. Wykonawcami jego utworów są m.in.: Kaja Danczowska, Jadwiga Kotnowska, Agnieszka Duczmal, Gabriel Chmura, Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach, Orkiestra Kameralna „Amadeus”, Brooklyn Philharmonic Orchestra w Nowym Jorku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2820021", "fragment_id": "1601412/0", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Górecki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1601412", "parentId": 2820021.0, "score": 0.05724310502409935}, "uuid": "d1a6cb30-50d1-44f6-9f74-af90501ac9ec"}, {"page_content": "Janusz Zathey (ur. 7 lutego 1927 w Warszawie, zm. 29 sierpnia 2010) – polski pianista i pedagog. \nŻyciorys.\nWykształcenie pianistyczne zdobywał w Warszawie u Heleny Dorabialskiej oraz Jerzego Lefelda oraz w krakowskiej Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w klasie fortepianu Zbigniewa Drzewieckiego (dyplom w 1953). W 1956 otrzymał tam także dyplom z kompozycji w klasie Artura Malawskiego. \nW swojej działalności estradowej znany był przede wszystkim jako kameralista i akompaniator; występowali z nim m.in. Eugenia Umińska, Kaja Danczowska, Teresa Głąbówna, Wiesław Kwaśny, Witold Hermann. Działał jako akompaniator Polskiego Radia w Krakowie. Od 1953 r. wykładał w macierzystej uczelni, w latach 1981–1987 jako prorektor ds. studenckich. Był jurorem konkursów muzycznych w Polsce i za granicą (m.in. Rzeszów, Detmold, Weikersheim). W latach 1985–1997 kierował utworzoną przez siebie Katedrą Wychowania Muzycznego w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie. W 1973 r. odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.\nPrzygotowywał także szereg wyciągów fortepianowych publikowanych przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne oraz publikował artykuły w \"Ruchu Muzycznym\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2179083", "fragment_id": "492690/0", "subtitle": "", "title": "Janusz Zathey", "parentId": 2179083.0, "start_index": 0.0, "document_id": "492690", "source": "wikipedia", "score": 0.19070693850517273}, "uuid": "12761c04-e04c-4b61-98f9-ee7258584266"}, {"page_content": "W jej dorobku fonograficznym znajduje się płyta z utworami na skrzypce i fortepian Karola Szymanowskiego nagrana wraz z Kają Danczowską w 2007 (nominowana do „Fryderyka 2009”) oraz wydana w 2011 płyta z utworami Schuberta, Schumanna, Piatigorskiego i Danczowskiego, które artystka wykonuje wraz z wiolonczelistą Bartoszem Koziakiem. Od 2006 pracuje w Akademii Muzycznej w Krakowie jako pianistka-kameralistka.\nJustyna Danczowska jest reprezentowana przez Stowarzyszenie im. Ludwiga van Beethovena.\n3 marca 2012 wraz z matką podróżowała pociągiem, który uczestniczył w katastrofie kolejowej pod Szczekocinami. Obie nie doznały obrażeń.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2625512", "fragment_id": "1635401/1", "subtitle": "", "title": "Justyna Danczowska", "parentId": 2625512.0, "start_index": 1626.0, "document_id": "1635401", "source": "wikipedia", "score": 0.22391384840011597}, "uuid": "3a9dce0e-94c9-4ff6-b999-c2fba824cd49"}]}
{"id": "q_100", "question": "Czy rzeka Ural wpada do Morza Kaspijskiego?", "answer": [{"page_content": "W Morzu Kaspijskim żyją jesiotry, których ikra ceniona jest na całym świecie[] ze względu na walory smakowe – jest to jeden z lepszych rodzajów kawioru. Populacji jesiotrów grozi wyginięcie z powodu przełowienia i zanieczyszczeń wody spowodowanych wydobyciem ropy w Zagłębiu Bakijskim, dlatego organizacje ekologiczne starają się o zakaz połowów tych ryb do czasu, aż ich populacja powróci do równowagi.\nRegion Morza Kaspijskiego jest ważny dla światowej gospodarki ze względu na znajdujące się na jego dnie duże złoża ropy. Stało się to przyczyną sporu o podział wód między pięć nadbrzeżnych państw.\nDo Morza Kaspijskiego wpadają rzeki Kura, Ural i Wołga. Żegluga między Morzem Kaspijskim a Azowskim możliwa jest przez Kanał Wołga-Don, między Morzem Kaspijskim a Bałtykiem przez Kanał Wołżańsko-Bałtycki, a z Morzem Białym przez Kanał Białomorsko-Bałtycki.\nWiększe miasta leżące nad Morzem Kaspijskim:\nWiększe zatoki na Morzu Kaspijskim:\nWiększe rzeki wpadające do Morza Kaspijskiego:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43827", "fragment_id": "657425/3", "subtitle": "", "title": "Morze Kaspijskie", "document_id": "657425", "start_index": 3346.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43827.0, "score": 0.9802782535552979}, "uuid": "42a0e309-c07c-427a-a7cb-113f535b3e1e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. \nUral (t. Jaik; ros. Урал – \"Urał\") – rzeka w Rosji i Kazachstanie. Długość – 2428 km (trzecia co do długości rzeka Europy po Wołdze i Dunaju).\nPierwotna nazwa rzeki brzmi Jaik (Яик), dopiero w 1775 wprowadzono obecną nazwę na rozkaz cesarzowej Katarzyny II, która chciała likwidacji nazwy Jaik w celu zatarcia pamięci historycznej – w powstaniu Pugaczowa wielką rolę odegrali Kozacy jaiccy. Dawna nazwa rzeki przetrwała w Baszkirii oraz przede wszystkim w Kazachstanie, gdzie Żajyk (Жайык) jest oficjalną nazwą geograficzną. Nazwy \"Jaik\" używał także Zygmunt Krasiński w poemacie \"Agaj-Han\" (1833). \nJej źródło znajduje się w górach Uralu Południowego. Uchodzi do Morza Kaspijskiego. Ujście tworzy deltę. W drugiej połowie XVIII wieku rzeka dzieliła się przy ujściu na 19 odnóg, których liczba stopniowo zmniejszała się, tak że po 100 latach były tylko 3 odnogi. \nWiększe miasta leżące nad rzeką to Atyrau, Uralsk, Orenburg, Orsk, Magnitogorsk. \nWiększość geografów, National Geographic Society i The World Factbook uznają, że od Morza Kaspijskiego rzeka Ural stanowi granicę między Europą a Azją. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172807", "fragment_id": "28224/0", "subtitle": "", "title": "Ural (rzeka)", "document_id": "28224", "start_index": 1.0, "parentId": 172807.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7273734211921692}, "uuid": "f98b5426-3fe8-4c81-a408-189e70738788"}, {"page_content": "Morze Kaspijskie, tak jak Morze Śródziemne i Morze Czarne, jest reliktem Oceanu Tetydy (zob. Morze Sarmackie). Ponieważ zasilane jest rzekami, poziom wody podnosił się i opadał znacząco wiele razy, a w suchych okresach wysychało odkładając na dnie pokłady soli, pokryte później osadami naniesionymi przez wiatr. Niektórzy rosyjscy historycy (I.P. Gierasimow i K.K Markow) utrzymują, że podniesienie się poziomu wody w morzu w średniowieczu spowodowało wielką powódź na obszarach nadbrzeżnych. W latach 1929–1941 poziom wody w Morzu Kaspijskim gwałtownie spadł z -25,88 do -27,84 m. Od 1978 roku poziom wody stale wzrastał i w 1995 roku osiągnął -26,7 m, a od 1996 roku obserwuje się jego stały spadek, który na początku XXI w. utrzymywał się na średnim poziomie ≈0,75 m w ciągu 10 lat.\nOcenia się, że obniżenie poziomu Morza Kaspijskiego wynika m.in. ze wzmożonego parowania związanego ze wzrostem temperatur, a także z zakłóceń w dopływie rzek Wołgi i Ural – na samej Wołdze Rosja zbudowała 40 zapór wodnych.\nW 2018 podpisano Konwencję o Statusie Prawnym Morza Kaspijskiego.\nGeografia.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nDo Morza Kaspijskiego dostęp ma pięć państw:\nDlatego czasami jest ono nazywane „morzem współpracy”.\nŚrednia głębokość w północnej części wynosi 5–6 m, w środkowej 190 m, w południowej głębokość osiąga ponad 1 km.\nWyspy Morza Kaspijskiego mają łączną powierzchnię ok. 2000 km². Największe z nich:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43827", "fragment_id": "657425/2", "subtitle": "", "title": "Morze Kaspijskie", "parentId": 43827.0, "start_index": 1918.0, "document_id": "657425", "source": "wikipedia", "score": 0.6802568435668945}, "uuid": "7f29bffa-427f-4a51-a60f-570e2e031186"}, {"page_content": "Atyrau (kaz. Атырау; do 1991 Gurjew, ros. Гурьев) – miasto w Kazachstanie, ośrodek administracyjny obwodu atyrauskiego. Port nad rzeką Ural, w pobliżu jej ujścia do Morza Kaspijskiego. Miasto położone na granicy dwóch kontynentów: Europy oraz Azji. Wraz z Aktau, największy kazachstański ośrodek miejski nad Morzem Kaspijskim.\nMiasto zostało założone w 1640. Obecnie jest to duży ośrodek przeróbki ropy naftowej (miasto połączone jest rurociągiem naftowym z położonym w odległości 720 km rosyjskim miastem Orsk) i przemysłu rybnego. Poza tym rozwinął się tutaj przemysł maszynowy, spożywczy i materiałów budowlanych. W porcie rzecznym prowadzony jest remont statków. \nW Atyrau znajduje się muzeum regionalne.\nKlimat.\nMiasto leży w strefie klimatu subtropikalnego pustynnego, z wyraźnym wpływem klimatu kontynentalnego. Występują tu zimne zimy (przymrozki występują w dzień i nocy) oraz upalne lata (od czerwca do sierpnia, choć lato tutaj trwa od maja do września). W miesiącach zimowych - grudzień, styczeń, luty - przez 1/3 miesiąca może padać śnieg.\nMiasta partnerskie.\n Aktau, Kazachstan \n Uralsk, Kazachstan \n Aktobe, Kazachstan \n Astrachań, Rosja \n Syktywkar, Rosja \n Aszdod, Izrael \n Aberdeen, Wielka Brytania \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460433", "fragment_id": "1555810/0", "subtitle": "", "title": "Atyrau", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 460433.0, "document_id": "1555810", "score": 0.08530227094888687}, "uuid": "3630e71c-2092-40a3-a0aa-8f22ccfb1d71"}, {"page_content": "Około 66% powierzchni Europy należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego, 16% do zlewiska Oceanu Arktycznego, a wody z pozostałej części kontynentu spływają do zbiorników wewnątrzkontynentalnych, spośród których największym jest Morze Kaspijskie.\nRzeki.\n \"Osobny artykuł: Rzeki Europy.\"\nW Europie znajdują się liczne rzeki, jednak z powodu silnie rozwiniętej linii brzegowej kontynentu i związanej z tym niewielkiej odległości do morza europejskie rzeki nie należą do najdłuższych na świecie. Najdłuższa rzeka Europy – Wołga zajmuje dopiero 15. miejsce pod względem długości wśród rzek świata. Rocznie rzeki Europy odprowadzają do oceanów 2500 km³ wody.\nZasadniczo w Europie istnieje kilka typów rzek:\nDo najdłuższych rzeki Europy należą Wołga (3531 km), Dunaj (2888 km), Ural (2428 km), Dniepr (2285 km), Don (1870 km), Peczora (1809 km), Dniestr (1352 km), Ren (1320 km), Łaba (1091 km) i Wisła (1047 km). Do rzek o największej powierzchni dorzecza Wołga (1,38 mln km²), Dunaj (817 tys. km²), Dniepr (516,3 tys. km²) i Don (425,6 tys. km²).\nNajdłuższe rzeki Europy\nWedług powierzchni dorzecza\nJeziora.\nJeziora zajmują ok. 163 tys. km² (bez powierzchni tej części Morza Kaspijskiego, która według niektórych źródeł[] zaliczana jest do Europy), tj. ok. 1,6% powierzchni kontynentu. Największe europejskie jeziora znajdują się w zapadliskach tektonicznych. Spośród tego typu zbiorników wodnych wymienić należy m.in. jeziora: Ładoga, Onega, Wener i Wetter, a także Balaton.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44854", "fragment_id": "647312/10", "subtitle": "", "title": "Europa", "parentId": 44854.0, "start_index": 16456.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647312", "score": 0.4691310524940491}, "uuid": "1d91e6b7-65e9-41c4-ba2e-51f7b4dcddf9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMinóg kaspijski, minog kaspijski (\"Caspiomyzon wagneri\") – gatunek pasożytniczego bezżuchwowca z rodziny minogowatych (Petromyzontidae). \nZasięg występowania.\nMorze Kaspijskie i wpadające do niego rzeki, zwłaszcza Wołga z dopływami Kamą i Oką, Ural, Terek i Kura.\nZabudowa hydrotechniczna rzek znacznie ograniczyła zasięg jego występowania.\nBudowa ciała.\nOsiąga długość 19–45 cm (max 55,3 cm). Średnia długość ciała samców wynosi 36 cm, zaś samic 37 cm. Masa ciała do 206 g. Procentowe proporcje długości poszczególnych część ciała są następujące: odcinek przedskrzelowy 8,7–12,1%, odcinek skrzelowy 7,7–11%, tułów 43,6–57,6%, ogon 26–33%, oko 0,8–2,2%, przyssawka 2,4–4,5%. Wzdłuż tułowia 63–66 miomerów. Średnica jelita u osobników przed tarłem wynosi średnio 0,27 cm, zaś u tarlaków zmniejsza się do 0,14 cm. Płetwa ogonowa ma kształt łopatkowaty.\nUbarwienie przed tarłem na grzbiecie od ciemnoszarego z odcieniem jasnozielonkawym do ciemnooliwkowego, boki i brzuch jasny o srebrzystym połysku. Linia boczna nie jest pigmentowana. Tarlaki mają grzbiet i boki czarne, zaś brzuch z ciemnymi, owalnymi plamami.\nBiologia i ekologia.\nTryb życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1581426", "fragment_id": "665088/0", "subtitle": "", "title": "Minóg kaspijski", "parentId": 1581426.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "665088", "score": 0.22286684811115265}, "uuid": "dcf259c0-7a8a-44c3-bc9c-8373c280a23d"}, {"page_content": "Zasobność wód powierzchniowych w Kazachstanie jest nieco uboga, ze względu na niewielkie opady. Jednak obecność dużych masywów górskich sprawia, że na obszarze tego kraju przepływają duże rzeki. Większa część kraju to obszary bezodpływowe, z kilkoma dużymi rzekami, które wysychają na terenach pustynnych. Należą do nich Czu, Turgaj i Irgiz. Rzeki te mają charakter okresowy i wysychają całkowicie w okresach bezdeszczowych.\nKazachstan należy do trzech zlewisk. Pierwszym z nich jest ogromny obszar bezodpływowy, drugie zlewisko należy do Morza Kaspijskiego i zajmuje zachodnią część kraju. Trzecim zaś obszarem hydrologicznym kraju jest zlewisko Oceanu Arktycznego, a dokładnie Morza Karskiego. Na zlewiska Morza Karskiego należą rzeki Irtysz o długości 1 698 km (w granicach Kazachstanu), oraz jego dopływ Iszym. Obie te rzeki są rzekami stałymi, Irtysz wypływa z gór Ałtaj, a Iszym z głębi Pogórza Kazachskiego.\nGłównymi rzekami kraju są Wołga i Ural, które biorą swój początek w Rosji i uchodzą do Morza Kaspijskiego. Jednak do Kazachstanu należy tylko niewielki skrawek delty Wołgi w Nizinie Nadkaspijskiej. Ural z kolei, który wypływa z gór o tej samej nazwie, w Kazachstanie płynie przez całą Nizinę Nadkaspijską i uchodzi w pobliżu miasta Atyrau. Inną ważną rzeką kraju jest Syr-daria, która uchodzi do wysychającego Jeziora Aralskiego. Rzeka ta jest drugą co wielkości rzeką Kazachstanu i liczy w granicach kraju 1 682 km, wypływa z kirgistańskiej części Tienszanu, a na teren Kazachstanu przychodzi z Uzbekistanu i przepływa przez pustynię Kyzył-kum. Z Tienszanu, ale z terytorium Chin wpływa rzeka Ili, która uchodzi do jeziora Bałchasz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1905263", "fragment_id": "373869/6", "subtitle": "", "title": "Geografia Kazachstanu", "source": "wikipedia", "start_index": 7831.0, "document_id": "373869", "parentId": 1905263.0, "score": 0.4839264750480652}, "uuid": "8b71de1c-b5c0-48b0-8156-34f107653c08"}, {"page_content": "Or (kaz.: Ор; ros.: Орь) – rzeka w północno-zachodnim Kazachstanie i wschodniej Rosji przeduralskiej, lewy dopływ Uralu w zlewisku Morza Kaspijskiego. Długość – 332 km, powierzchnia zlewni – 18,6 tys. km², średni przepływ – 21,3 m³/s (61 km od ujścia). Reżim śnieżny z maksimum na przełomie kwietnia i maja, przez pozostałą część roku bardzo niskie stany wody.\nOr powstaje z połączenia rzek Szyly i Terysbutak spływających z zachodnich zboczy Mugodżarów, Płynie na północ, przecina granicę kazachsko-rosyjską i uchodzi do Uralu kilka km w górę od Orska. Wody używane do nawadniania. Zamarza na okres od listopada do marca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1197349", "fragment_id": "1139183/0", "subtitle": "", "title": "Or (rzeka)", "parentId": 1197349.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1139183", "score": 0.40018585324287415}, "uuid": "dd994ba7-0bc6-45d3-ab2f-911ad0d01fca"}, {"page_content": "Morze Kaspijskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fa\"&gt;‏دریای خزر‎&lt;/&gt;, \"Darja-je Chazar\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Каспийское море&lt;/&gt;, \"Kaspijskoje morie\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"az\"&gt;Xəzər dənizi&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"kk\"&gt;Каспий теңізі&lt;/&gt;, \"Kaspij tengyzy\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tk\"&gt;Hazar deňzi&lt;/&gt;) – bezodpływowe słone jezioro reliktowe znajdujące się w Azji i (w części północnej) w Europie.\nJest największym jeziorem świata, z powierzchnią wynoszącą ok. 370 tys. km² (zmieniającą się wskutek wahań poziomu wody, w 1930 roku sięgała 442 tys. km²). Maksymalna głębokość Morza Kaspijskiego to 1025 m. Podczas gdy jego wody na jego północnych krańcach są słodkie, zasolenie w części środkowej i południowej sięga 10–13‰, a w zamkniętej zatoce Kara-Bogaz-Goł nawet 300‰. Czas wymiany wód wynosi 250 lat. \nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43827", "fragment_id": "657425/0", "subtitle": "", "title": "Morze Kaspijskie", "document_id": "657425", "start_index": 0.0, "parentId": 43827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25631359219551086}, "uuid": "481d83ef-ac41-4a57-b9e0-e3b21f5c9e93"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obwodu administracyjnego w Imperium Rosyjskim. Zobacz też: obwód uralski (1923–1934) w Rosji, obwód uralski (1962–1992) w Kazachstanie oraz Uralski Okręg Federalny.\nObwód uralski (ros. Уральская область) – jednostka administracyjna Imperium Rosyjskiego istniejąca w latach 1868–1920 na północ od Morza Kaspijskiego, obejmująca doliny rzek Ural i Emba i wschodnią część stepu samarsko-uzeńskiego. Na przestrzeni 356 573 km² mieszkało tu na przełomie XIX i XX wieku 645 tysięcy osób.\nStolicą obwodu uralskiego było miasto Uralsk. Administracyjnie obwód dzielił się na cztery ujezdy (powiaty): uralski (najliczniej zamieszkany, 292 tys. mieszkańców na 84km²), gurjewski (stolica w Gurjewie, ros. Гурьев), kałmykowski (Kałmykowsk) i temirski (Temir). Graniczył z obwodem zakaspijskim na południu, gubernią astrachańską na zachodzie, gubernią samarską na północy, gubernią orenburską na północnym wschodzie i obwodem turgajskim na wschodzie.\nPółnocna część pagórkowata (odnogi wyżyny Obszczyj Syrt), pozostała część równinna. Gleby tutejsze są głównie piaszczysto-gliniaste, mało przydatne dla upraw rolniczych, natomiast nadające się na pastwiska. Lasów niewiele, przeważnie tylko nad brzegami rzeki Ural, liczne jeziora. Klimat suchy i kontynentalny. Mieszkańcy zajmowali się głównie pasterstwem (według wyników spisu z 1897 hodowano tu 443 tysiące koni, 2200 tysięcy owiec i 770 tysięcy sztuk bydła rogatego), także rybołówstwem (głównie w Morzu Kaspijskim i w rzekach Ural oraz Emba) oraz sadownictwem i ogrodnictwem.\nObwód uralski obejmował terytoria zaliczane współcześnie do Kazachstanu – obwód zachodniokazachstański, obwód atyrauski i częściowo obwód aktiubiński.Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1126761", "fragment_id": "1345019/0", "subtitle": "", "title": "Obwód uralski", "parentId": 1126761.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1345019", "source": "wikipedia", "score": 0.4016132354736328}, "uuid": "290d4faf-2ee7-4ecd-8415-5c90f5cfddcf"}]}
{"id": "q_101", "question": "Czy Galapagos i Wyspy Żółwie to ta sama grupa wysp?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy archipelagu na Oceanie Spokojnym. Zobacz też: Galapagos – powieść Kurta Vonneguta.\n Na tę stronę wskazuje „Galápagos”. Zobacz też: inne znaczenia.\nGalapagos, także Wyspy Żółwie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Islas Galápagos&lt;/&gt;, nazwa urzędowa: &lt; lang=\"es\"&gt;Archipiélago de Colón&lt;/&gt;, czyli „Archipelag Kolumba”) – archipelag pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Spokojnym, na wysokości równika, ok. 1000 km na zachód od wybrzeża Ameryki Południowej. Wyspy należą do Ekwadoru, a ich powierzchnia wynosi ok. 8 tys. km².\nW 1978 roku archipelag został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2001 roku wpis poszerzono o Rezerwat Morski Galápagos.\nNazwa.\nArchipelag jest znany pod wieloma nazwami.\nHiszpańska nazwa „Archipiélago de Galápagos” albo „Islas Galápagos” pochodzi od słowa „galápago” oznaczającego żółwia, co wiąże się z zamieszkującymi wyspy żółwiami słoniowymi. Raport odkrywcy wysp Tomása de Berlangi, w którym opisano żółwie „galápagos” posłużył jako źródło informacji dla flamandzkiego kartografa Abrahama Orteliusa, który nowe wyspy nazwał „Insulae de los Galápagos” i umieścił na mapie \"Orbisterrarum\" opublikowanej w 1574 roku. Także w latach 70. XVI wieku wyspy pojawiły się jako „Insulae de los Galápagos” na mapie drugiego flamandzkiego kartografa Merkatora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111748", "fragment_id": "4775/0", "subtitle": "", "title": "Galapagos", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 111748.0, "document_id": "4775", "score": 0.941681981086731}, "uuid": "c4cac9aa-ff18-480e-9dff-798937f6d5c2"}, {"page_content": "Archipelag składa się z 13 wysp o powierzchni pomiędzy 14 a 4588 km², 6 mniejszych oraz ponad 100 wysepek i skał o łącznej powierzchni 8010 km² rozrzuconych na obszarze 59,5 tys. km².\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Flora Galapagos\nGłówne wyspy archipelagu.\nLista wymienia wyspy w kolejności ze wschodu na zachód:\nSan Cristóbal (Chatham).\nHiszpańska nazwa wyspy została nadana na cześć patrona żeglarzy św. Krzysztofa, a angielska wywodzi się od nazwiska Williama Pitta, 1. hrabiego Chatham. Wyspa zajmuje obszar 558 km², a jej najwyższy punkt wznosi się na 730 m n.p.m. Wyspę zamieszkują fregaty, żółwie słoniowe, mewy widłosterne, niebieskonogie i czerwononogie głuptaki, legwany morskie, a w wodach wokół wyspy: lwy morskie i delfiny. Jedyne jezioro wody słodkiej na archipelagu – „Laguna El Junco” leży w pogórzu San Cristóbal. Stolica archipelagu – Puerto Baquerizo Moreno – jest ulokowana przy południowym końcu wyspy.\nEspañola (Hood).\nHiszpańska nazwa została nadana na cześć Hiszpanii; angielska na cześć brytyjskiego admirała Samuela Hooda. Wyspa ma obszar 60,5 km² i maksymalną wysokość 206 m n.p.m. Występują tu m.in. endemiczne gatunki przedrzeźniaczy (\"Mimus macdonaldi\"), jaszczurki lawowej (\"Microlophus delanonis\"), albatros galapagoski i uszanki galapagoskie.\nSanta Fe (Barrington).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111748", "fragment_id": "4775/4", "subtitle": "", "title": "Galapagos", "source": "wikipedia", "start_index": 6312.0, "document_id": "4775", "parentId": 111748.0, "score": 0.08695060759782791}, "uuid": "e6c69083-2477-44e1-8322-fc44ad8ac609"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŻółw słoniowy (\"Chelonoidis niger\") – gatunek żółwia z rodziny żółwi lądowych (Testudinidae), jeden z największych żółwi na świecie. Podobny rozmiarem do żółwi olbrzymich z wysp Oceanu Indyjskiego. Jego pancerz grzbietowy może mieć 150 cm długości, a największy znaleziony osobnik mierzył 1,87 metra i ważył ponad 400 kg. Na ogół za duże uważa się osobniki, których masa przekracza 200 kg, a wysokość dochodzi do 1 metra. Samce są zwykle większe od samic. Liczba jego podgatunków jest niepewna – wyróżnia się ich do 15, z czego 5 jest już wymarłych; nie jest pewne, czy podgatunki te nie stanowią w istocie odrębnych gatunków bliźniaczych (patrz niżej). Żółwie słoniowe żyją na wyspach Galapagos.\nŻółw słoniowy obok zięby Darwina stanowił dla autora teorii ewolucji Karola Darwina główny dowód zróżnicowania form zwierzęcych pochodzących od wspólnego przodka zajmujących odmienne biotopy lub odmienne wyspy. W 1835 roku przebywał on krótko na Galapagos i zauważył, że żółwie z poszczególnych wysp wyewoluowały w odmienne podgatunki pod wpływem różnych warunków środowiskowych.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124558", "fragment_id": "5712/0", "subtitle": "", "title": "Żółw słoniowy", "document_id": "5712", "start_index": 0.0, "parentId": 124558.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5684852600097656}, "uuid": "9cf1befc-c550-47c8-ad8c-94f83f905e69"}, {"page_content": "Española (Hood) – wyspa w archipelagu Galapagos, należącym do Ekwadoru. Jest ona najdalej na południe wysuniętą wyspą archipelagu. Wyspa została nazwana na cześć Hiszpanii.\nGeologia.\nEspañola, jak wszystkie wyspy archipelagu, jest pochodzenia wulkanicznego. Utworzył ją pojedynczy wulkan tarczowy, który wygasł, gdy płyta oceaniczna przesunęła się ponad plamą gorąca Galapagos. Wyspa od tamtego czasu ulega erozji; jako że jest to jedna z najstarszych wysp archipelagu, wskutek erozji stała się również jedną z najbardziej nizinnych.\nFauna.\nDzięki znacznej izolacji nie tylko od kontynentu, ale i od reszty archipelagu, na wyspie tej występuje szereg endemitów. Należą do nich: gatunek mięsożernego przedrzeźniacza o zakrzywionym dziobie, przedrzeźniacz hakodzioby (\"Mimus macdonaldi\") i jaszczurka z rodziny lawanikowatych, \"Microlophus delanonis\". Wyspa jest głównym miejscem lęgowym albatrosa galapagoskiego (\"Phoebastria irrorata\"). Występują tu także endemiczne podgatunki zwierząt znanych z innych części archipelagu, jak legwan morski \"Amblyrhynchus cristatus venustissimus\" i żółw słoniowy \"Chelonoidis nigra hoodensis\". Na skutek introdukcji zdziczałych kóz, które rywalizowały z żółwiami o pokarm i przekształciły ich środowisko, podgatunek ten w latach 60. XX wieku znalazł się na krawędzi wymarcia (na wyspie pozostało 14 osobników). Odtworzenie populacji tych żółwi było jednym z największych sukcesów w dziedzinie ochrony przyrody na Galapagos.\nWyspa jest niezamieszkana, ale dwa miejsca ściągają licznych turystów: Punta Suarez i Gardner Bay. W obu tych miejscach wybrzeża licznie występują uszanki galapagoskie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3300129", "fragment_id": "147631/0", "subtitle": "", "title": "Española (wyspa)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "147631", "parentId": 3300129.0, "score": 0.344361811876297}, "uuid": "d0d4401e-fc88-484a-827f-d212ee383e3b"}, {"page_content": "Prawdopodobnie wszystkie podgatunki/gatunki żółwia rozwinęły się na Galapagos od wspólnego przodka, który został przyniesiony ze stałego lądu wraz z prądem morskim, a musiał być to Prąd Peruwiański. Chociaż to wydaje się nieprawdopodobne, faktem jest, że żółwie słoniowe potrafią pływać w morzu. Wystarczyłoby, że jedna zapłodniona samica albo para żółwi przebyłaby tę drogę np. na jakiejś pływającej wyspie z konarów drzew wyniesionej przez prąd rzeki po silnej ulewie na pełne morze by skolonizować wyspy. Jest wysoce prawdopodobne, że pierwszy żółw dopłynął do brzegów wyspy San Cristóbal, a stamtąd jego potomkowie stopniowo rozproszyli się na pozostałe wyspy archipelagu tą samą drogą wraz z oceanicznym prądem. Najbliższym żyjącym krewnym żółwi słoniowych jest \"Chelonoidis chilensis\", mały żółw znaleziony w Chile.\nPierwotny przodek żółwi był prawdopodobnie przeciętnego rozmiaru, a rozwinął się do dzisiejszych dopiero po przybyciu na Galapagos. Jest to zjawisko zauważane w wielu ekosystemach, gdzie gigantyzm rozwija się tam, gdzie zwierzę nie ma wrogów, więc nie potrzebuje ukrywać się przed drapieżnikami, a także nie ma innych podobnych zwierząt, z którymi musiałoby współzawodniczyć o żywność. Żółwie ewoluowały na izolowanych wyspach do różnych podgatunków, które widzimy dzisiaj, niektóre mają pancerz w kształcie kopuły, a inne w kształcie siodła. Kształt siodła rozwinął się na różnych wyspach niezależnie od siebie, co świadczyłoby, że jest to udany projekt ewolucji.\nPolowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124558", "fragment_id": "5712/3", "subtitle": "", "title": "Żółw słoniowy", "source": "wikipedia", "start_index": 3570.0, "document_id": "5712", "parentId": 124558.0, "score": 0.6492539644241333}, "uuid": "5f506995-b899-4c08-95cf-7a7692c08379"}, {"page_content": "Samotny George[], Samotny Jurek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Lonesome George&lt;/&gt;, ur. ok. 1910, zm. 24 czerwca 2012) – ostatni żółw słoniowy z podgatunku \"Chelonoidis abingdonii\". Żółwie te zamieszkiwały wyspę Pinta, jedną z wysp archipelagu Galapagos. Przez kilka stuleci żółwie z wysp Galapagos były chwytane przez żeglarzy i zjadane podczas długich rejsów. W latach 50. XX wieku miejscowi rolnicy sprowadzili na te wyspy kozy; roślinność została całkowicie wyniszczona przez te zwierzęta, co w konsekwencji spowodowało masowe wymieranie żółwi.\nGeorge został znaleziony 1 grudnia 1971 przez węgierskiego biologa Józsefa Vágvölgyiego. Wiek tego żółwia szacowano na 60-90 lat, a wagę na ok. 90 kg. Przed śmiercią znajdował się on na wyspie Santa Cruz w Stacji Biologicznej Fundacji Darwina. Ponieważ był to ostatni żółw z tego podgatunku lub gatunku, przez lata próbowano znaleźć samicę. Próbowano również reprodukcji z najbliższymi podgatunkami np. \"Chelonoidis (nigra) becki\" z wyspy Wolf. Jednak wtedy potomstwo George'a byłoby mieszańcami, a nie czystym podgatunkiem \"Chelonoidis (nigra) abingdonii\". Fundacja Darwina wyznaczyła nawet nagrodę w wysokości 10 000 dolarów amerykańskich dla zoo posiadającego żółwicę z tego podgatunku. W ten sposób w zoo w Pradze został odnaleziony prawdopodobnie kolejny samiec z podgatunku \"Chelonoidis (nigra) abingdonii\". Żółw ten został nazwany Tony. W zoo w Pradze znajduje się od 1995 roku. Wcześniej przebywał w zoo w Kolonii nad Renem, gdzie trafił w 1972 roku.\nSamotny George został znaleziony martwy 24 czerwca 2012 roku. Jego ciało zostało znalezione przez opiekuna, Fausto Llerena. Przyczyna śmierci jest nieznana.Jego genom posłużył badaniom nad długowiecznością. Sekwencjonowanie jego genomu ukazało duplikacje genów odpowiedzialnych za naprawę DNA, odporność na patogeny i supresje nowotworów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1833241", "fragment_id": "897249/0", "subtitle": "", "title": "Samotny George", "document_id": "897249", "start_index": 0.0, "parentId": 1833241.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4749777913093567}, "uuid": "58169f78-f57b-4ff4-bb70-46cf932ae125"}, {"page_content": "Santiago (\"San Salvador\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;James&lt;/&gt;) – wyspa w archipelagu Galapagos, należącym do Ekwadoru. Jest czwartą pod względem powierzchni wyspą archipelagu. Angielska nazwa upamiętnia króla Jakuba II; nazwa \"Santiago\" jest hiszpańską formą imienia Jakub. Wyspa jest bezludna.\nWarunki naturalne.\nJest to wyspa wulkaniczna, jej najwyższym punktem jest szczyt wznoszącego się na 905 metrów n.p.m. wulkanu tarczowego. Stożek wulkaniczny wypełnia jezioro słone; w latach 20. i 60. XX wieku wydobywana była z niego sól.\nNa Santiago występuje kilka roślin z rodzaju \"Scalesia\" (astrowate) endemicznych dla Galapagos, jak \"Scalesia pedunculata\" i \"Scalesia stewartii\"; prócz tego m.in. \"Galvezia leucantha\" (babkowate).\nFauna.\nW związku z próbami kolonizacji i działalnością wydobywczą, na wyspę dostały się zawleczone przez ludzi zwierzęta, stanowiące zagrożenie dla lokalnego ekosystemu. Na Santiago występuje lokalny podgatunek żółwia słoniowego, \"Chelonoidis nigra darwini\", któremu zagrażały zdziczałe świnie, wytępione dopiero w 2000 roku. Zagrożone żółwie są rozmnażane w ośrodku rozrodczym na wyspie Santa Cruz; dyrekcja Parku Narodowego Galapagos od 1975 roku sprowadziła na Santiago 1033 żółwie z podgatunku \"darwini\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3305743", "fragment_id": "940083/0", "subtitle": "", "title": "Santiago (Galapagos)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "940083", "parentId": 3305743.0, "score": 0.522221565246582}, "uuid": "6f7d1271-3de3-4f68-ac6e-bdc364500620"}, {"page_content": "Pinzón ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Duncan&lt;/&gt;) – wyspa w archipelagu Galapagos, należącym do Ekwadoru. Leży w centrum archipelagu.\nWarunki naturalne.\nPinzón leży w pobliżu większych wysp archipelagu, ale oddzielają ją od nich głębokie cieśniny. Wyspa jest wyżynna, co skutkuje dużą wilgotnością i pojawianiem się w porze suchej gęstych mgieł \"garúa\", które sprzyjają rozwojowi epifitów. Poszarpane skały i kolczasta roślinność przyczyniły się do nazywania jej „wyspą diabła”. Jej oficjalna nazwa pochodzi od braci Pinzón, dowódców okrętów Pinta i Niña uczestniczących w wyprawie Kolumba, angielska nazwa upamiętnia brytyjskiego admirała Adama Duncana.\nNa wyspie nie ma miejsc dostępnych dla turystów, jedynie w pobliżu wysepki położonej na południe od Pinzón dopuszczone jest nurkowanie.\nFauna.\nNa wyspie występuje lokalny podgatunek żółwia słoniowego, \"Chelonoidis nigra duncanensis\" i endemiczna jaszczurka \"Microlophus duncanensis\". Zwierzętom tym zagrażają zawleczone na wyspę szczury śniade, które w XX wieku konsekwentnie niszczyły lęgi żółwi, pożerając jaja i pisklęta. Żółwie od 1970 były rozmnażane poza wyspą i sprowadzane z powrotem po osiągnięciu odpowiedniego wieku, dzięki czemu populacji nie tworzą wyłącznie stare osobniki. Próba wytępienia szczurów w latach 1988-89 nie zakończyła się powodzeniem, ale ograniczyła ich populację, pozwalając na zwiększenie liczebności jaszczurek i gołębiaków plamistych, oraz udane lęgi żółwi. Ponowny wzrost liczebności szczurów zatrzymał jednak rozwój ich populacji. Obecnie, po przeprowadzeniu w 2012 roku akcji deratyzacyjnej w skali całej wyspy, trwa monitorowanie ekosystemu.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3310462", "fragment_id": "971058/0", "subtitle": "", "title": "Pinzón", "document_id": "971058", "start_index": 0.0, "parentId": 3310462.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26506274938583374}, "uuid": "97c2618c-71e9-4a02-a381-97f71b98c282"}, {"page_content": "Tortuga – wyspa w archipelagu Galapagos, należącym do Ekwadoru.\nWarunki naturalne.\nTortuga to mała wysepka o łukowatym kształcie, leżąca w pobliżu znacznie większej wyspy Isabeli. Tworzy ją zerodowana kaldera wygasłego wulkanu, zalana przez morze. Nazwa wyspy, oznaczająca „żółw” po hiszpańsku, pochodzi od jej wyglądu. Wybrzeże jest klifowe, strome, z płaskim szczytem.\nFauna i flora.\nNa Tortudze licznie występują ptaki morskie, w tym fregata wielka, głuptak niebieskonogi i faeton białosterny. Na skałach u stóp klifów odpoczywają uszanki galapagoskie. Wody wokół wyspy obfitują w organizmy żywe i są miejscem popularnym wśród nurków. Można w nich spotkać m.in. żółwie morskie, manty i inne płaszczki oraz rekiny młoty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3313150", "fragment_id": "920466/0", "subtitle": "", "title": "Tortuga (Galapagos)", "document_id": "920466", "start_index": 0.0, "parentId": 3313150.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3349219560623169}, "uuid": "3330098e-2c9e-4f5a-a9bc-43030df8c0da"}, {"page_content": "Santa Fe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Barrington&lt;/&gt;) – wyspa w archipelagu Galapagos, należącym do Ekwadoru. Leży w środkowej części archipelagu.\nHistoria.\nSanta Fe, jak wszystkie wyspy archipelagu, jest pochodzenia wulkanicznego. Utworzył ją w przeszłości wulkan tarczowy, którego aktywność datuje się na 3,9 miliona lat temu, obok Españoli jest to najstarsza wyspa archipelagu. Angielska nazwa upamiętnia brytyjskiego admirała Samuela Barringtona.\nNa wyspie jest jedno miejsce dostępne dla turystów, ponadto w trzech miejscach po północnej i wschodniej stronie wyspy dopuszczone jest nurkowanie. Nurkowie mogą zobaczyć m.in. żółwie morskie i żarłacze galapagoskie.\nFauna i flora.\nNa wyspie występował lokalny podgatunek lub gatunek żółwia słoniowego, który jest znany nauce wyłącznie z fragmentów kości. Istnieją zapiski wielorybników, mówiące o wywożeniu żółwi z Santa Fe, a uczestnicy wyprawy naukowej jeszcze w latach 1905-06 słyszeli o żywych zwierzętach. Na Santa Fe pozostały dwa gatunki endemiczne, lądowy legwan \"Conolophus pallidus\" i drobny gryzoń \"Aegialomys galapagoensis bauri\". Od końca lat 1970. na wyspie trwa program badań nad legwanami morskimi.\nPodobnie jak na innych wyspach archipelagu, problemem dla ekosystemu są gatunki introdukowane i zawleczone przez człowieka. Stale istnieje zagrożenie przedostaniem się na wyspę szczurów śniadych, które odpowiadają za wyginięcie endemicznych gryzoni na większości innych wysp. W XX wieku na Santa Fe występowały sprowadzone przez ludzi kozy, które usunięto w pierwszej połowie lat 70. Agresywne mrówki \"Wasmannia auropunctata\" odkryto i usunięto w 1975 i ponownie w 1988. Wyspę porastają olbrzymie opuncje \"Opuntia echios\"; flora zniszczona przez kozy odbudowała się po El Niño z początku lat 80..Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3307741", "fragment_id": "963485/0", "subtitle": "", "title": "Santa Fe (wyspa)", "parentId": 3307741.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "963485", "score": 0.22432881593704224}, "uuid": "1e47a5a0-aca9-415d-b9e3-b1aa0a67b6fe"}]}
{"id": "q_102", "question": "Cień którego ptaka występuje w tytule przeboju Varius Manx?", "answer": [{"page_content": "Orła cień – utwór muzyczny polskiego zespołu Varius Manx, wydany w maju 1996 nakładem wytwórni Zic Zac. Pierwszy singiel z albumu pt. \"Ego\" z 1996. Piosenkę napisali Robert Janson i Kasia Stankiewicz, która stworzyła tekst w ciągu jednej nocy. W nagraniach utworu gościnnie uczestniczyły Polskie Słowiki.\nDo utworu zrealizowany został oficjalny teledysk w reżyserii Janusza Kołodrubca. Zdjęcia nakręcono w Kopalni Węgla Brunatnego w Bełchatowie.\nPiosenka uznawana jest za największy przebojów w dorobku zespołu. Dotarła do pierwszego miejsca Listy przebojów Trójki. Była nominowana do Fryderyka 1996 w kategorii „piosenka roku”.\nUtwór miał reprezentować Polskę w Konkursie Piosenki Eurowizji w finale 36. Konkursu Piosenki Eurowizji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4956543", "fragment_id": "250558/0", "subtitle": "", "title": "Orła cień", "parentId": 4956543.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "250558", "score": 0.9007526636123657}, "uuid": "f7408434-9e3c-4aa8-ad99-0a3f5597d50e"}, {"page_content": "W marcu 1996 nagrała z zespołem materiał na ich pierwszą, wspólną płytę. W maju wydali zapowiadający płytę singel „Orła cień”, który stał się przebojem w kraju, docierając na szczyt wielu polskich list przebojów. 21 czerwca wydali album pt. \"Ego\". Tydzień później wystąpili na 33. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, na którym odebrali złotą płytę za sprzedaż albumu w kraju. Tego samego dnia album uzyskał status platynowej płyty. Drugim singlem z płyty został utwór „Ten sen”. W tym samym roku Stankiewicz nagrała utwór „Kamienne schodki” w duecie z Ireną Santor na potrzeby albumu artystki pt. \"Duety\". W sierpniu wystąpiła na galowym koncercie laureatów festiwalu sopockiego w 1996. W październiku i listopadzie wyruszyła w Varius Manx w ogólnopolską trasę koncertową, w ramach której odwiedził 16 największych miast w Polsce. W trakcie koncertu w Warszawie odebrali multiplatynę za ponad 400 tys. sprzedanych egzemplarzy płyty \"Ego\". W tym samym roku zdobyli dwie statuetki Złotego Mikrofonu „Popcornu” za przebój roku („Orła cień”) oraz za wygraną w kategorii „Zespół roku”. Stankiewicz otrzymała także nagrodę „Machinera” w kategorii „Debiutanka roku”, wręczaną przez magazyn „Machina”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318562", "fragment_id": "1438255/1", "subtitle": "", "title": "Kasia Stankiewicz", "document_id": "1438255", "start_index": 846.0, "source": "wikipedia", "parentId": 318562.0, "score": 0.41669172048568726}, "uuid": "ac228dde-4d35-40ba-832a-8eb672104e5a"}, {"page_content": "Varius Manx – polski zespół muzyczny założony w 1989 w Łodzi przez Roberta Jansona oraz braci Michała i Pawła Marciniaków. Nazwa zespołu została zainspirowana rasą kotów Manx, których cechą szczególną jest brak ogona. Łac. \"varius\" oznacza natomiast „różny”, „różnorodny”, „zmienny” itp.\nHistoria zespołu.\nZespół został założony pod koniec 1989 z inicjatywy członków łódzkiej grupy muzycznej \"Skewer\": Roberta Jansona oraz braci Michała i Pawła Marciniaków. W marcu 1990, przy współpracy z Piotrem Sobczakiem i Tomaszem Ziółkiewiczem, powstała instrumentalna płyta pt. \"The Beginning\", wydana dopiero rok później przez wytwórnię Polskie Nagrania. Album charakteryzują gatunki muzyczne, takie jak muzyka ilustracyjna, jazz czy ambient. W 1991 do zespołu dołączyli: Sławomir Romanowski – perkusista oraz śpiewający gitarzysta, Robert Amirian. W 1992 rozpoczęli prace nad nagrywaniem drugiego albumu pt. \"The New Shape\", który został wydany w kwietniu 1993 dzięki wytwórni fonograficznej SPV Poland. W przeciwieństwie do pierwszego albumu, płyta została wzbogacona o partie wokalne, nagrane głównie przez Jansona. Wokalnie na płycie udzielił się również Amirian, a do chórków w utworze „Memphis” gościnnie zaproszono Edytę Bartosiewicz. Oba pierwsze albumy nie odniosły sukcesu komercyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318534", "fragment_id": "1438245/0", "subtitle": "", "title": "Varius Manx", "document_id": "1438245", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 318534.0, "score": 0.052372537553310394}, "uuid": "667d92d2-6b43-4df7-a75d-2ec2355743f5"}, {"page_content": "Pod koniec 1995 Lipnicka odeszła z zespołu, by rozpocząć karierę solową. Ostatni wspólny koncert zagrali 15 grudnia w klubie \"Tango\". Nową wokalistką Varius Manx została wówczas 18-letnia Katarzyna Stankiewicz, zwyciężczyni programu \"Szansa na sukces\". Wiosną 1996 wydali pierwszy singiel z nową wokalistką, „Orła cień”, który stał się wielkim przebojem. W międzyczasie, podczas rozdania nagród Fryderyki 1995, otrzymali nagrody w kategoriach: \"Zespół roku\", \"Album roku\" (\"Elf\"), natomiast Janson otrzymał miano \"Kompozytora roku\". 21 czerwca wydali piąty album studyjny pt. \"Ego\", który promowali singlami „Orła cień”, „Ten sen” i „Dom – gdzieś blisko mnie”. Płyta uzyskała wynik ponad 500 tys. sprzedanych egzemplarzy. W 1997 Janson przygotował oficjalną ścieżkę dźwiękową do filmu \"Nocne graffiti\" w reżyserii Macieja Dutkiewicza. 8 września wydali kolejny album studyjny pt. \"End\", który osiągnął wynik ponad 130 tys. sprzedanych kopii. Krążek promowali sinlami „Pilnujcie marzeń”, „Najmniejsze państwo świata” i „Kiedy mnie malujesz”.\nW kolejnych latach członkowie zespołu pracowali nad solowymi projektami; w 1997 na rynku ukazała się debiutancka płyta solowa Jansona pt. \"Trzeci wymiar\", a dwa lata później – album pt. \"Nowy świat\". W tym samym roku premierę miała także pierwsza solowa płyta Stankiewicz, zatytułowana po prostu \"Kasia Stankiewicz\" oraz album pt. \"Emphasis\", nagrany przez pozostałych muzyków zespołu pod szyldem Sigma.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318534", "fragment_id": "1438245/3", "subtitle": "", "title": "Varius Manx", "source": "wikipedia", "start_index": 4629.0, "document_id": "1438245", "parentId": 318534.0, "score": 0.4239477515220642}, "uuid": "270d3fe4-e2e3-4e8d-9221-cc50bb5b9fdc"}, {"page_content": "Robert Maciej Janson (ur. 7 czerwca 1965 w Czeladzi) – polski kompozytor muzyki filmowej, teatralnej oraz utworów muzycznych z tekstem, aranżer[], wokalista, gitarzysta[], współzałożyciel zespołu Varius Manx. Był członkiem Akademii Fonograficznej ZPAV, przyznającej statuetki Fryderyka.\nLaureat prestiżowych nagród m.in. Fryderyków dla najlepszego kompozytora oraz Laureat Grand Prix Festiwalu w Sopocie Bursztynowy Słowik oraz nagrody Fonograficznej ZPAV, którą zdobył wraz zespołem Varius Manx, czyli Diamentowej Płyty za największą ilość sprzedanych płyt w Polsce za lata (1990–2000). Zdobywca platynowych i złotych płyt. Członek Stowarzyszenia Autorów Organizacji Zbiorowego Zarządzania w Polsce – ZAiKS[].\nJanson to kompozytor takich piosenek jak „Małe szczęścia”, „Zanim zrozumiesz” (laureat Grand Prix Festiwalu w Sopocie), „Itaka”, „Ruchome piaski” czy „Orła cień”. Jest także autorem muzyki do filmu \"Młode wilki\" Jarosława Żamojdy oraz \"Nocne graffiti\" Macieja Dutkiewicza. Robert Janson wydał także pod koniec lat 90. solowe płyty.\nŻycie zawodowe.\nW 1989 roku założył w Łodzi zespół Varius Manx wraz z braćmi Michałem i Pawłem Marciniakiem. Na początku zespół tworzył muzykę ilustracyjną i muzykę z pogranicza New Age – płyty „The Beginning” oraz „The New Shape”, na której Robert Janson był wokalistą (singlem był utwór „Blind fate”[]).\nPo nawiązaniu współpracy z Anitą Lipnicką (1993–1995) w zespół tworzył muzykę muzykę pop[]. Wraz z zespołem Janson wylansował wiele przebojów m.in. „Zanim zrozumiesz”, „Piosenka księżycowa”[], „The Gardeners”[] czy „Orła cień” (już z wokalistką Kasią Stankiewicz).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319881", "fragment_id": "1438563/0", "subtitle": "", "title": "Robert Janson", "document_id": "1438563", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 319881.0, "score": 0.5}, "uuid": "3e6ec73c-cbad-400c-b02a-27b76ded0b31"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nVarius Manx symfonicznie. Tyle siły mam – album z największymi przebojami zespołu Varius Manx w symfonicznych aranżacjach. Znajdują się tutaj fragmenty koncertu, który został zarejestrowany 8 kwietnia 2006 w Muzycznym Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej. W czasie tego występu Robert Janson i spółka wykonali m.in. utwory „Orła cień”, „Zanim zrozumiesz” czy „Piosenka księżycowa” z udziałem orkiestry smyczkowej pod kierownictwem Marcina Wolniewskiego. Całość uzupełniają trzy, nowe studyjne nagrania: „Tyle siły mam”, „Bezimienna” i „Carry”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1519627", "fragment_id": "222698/0", "subtitle": "", "title": "Varius Manx symfonicznie. Tyle siły mam", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "222698", "parentId": 1519627.0, "score": 0.6342171430587769}, "uuid": "79a8f7f5-20f6-4c19-8455-7a5713ecb4ad"}, {"page_content": "Zanim zrozumiesz − utwór muzyczny zespołu Varius Manx, wydany w 1994. Pierwszy singiel z albumu pt. \"Emu\".\nW 1994 utwór został nagrodzony Fryderykiem w kategoriach „piosenka roku” i „teledysk roku”.\nW 2015 własną wersję przeboju nagrał Andrzej Piaseczny na potrzeby swojego albumu pt. \"Kalejdoskop\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4578200", "fragment_id": "760108/0", "subtitle": "", "title": "Zanim zrozumiesz", "document_id": "760108", "start_index": 0.0, "parentId": 4578200.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20004479587078094}, "uuid": "420b0fb2-9020-4609-b61e-73030e21fb3d"}, {"page_content": "Zhu Que (chiń 朱雀, pinyin: Zhū Què, jap. Suzaku, dosł. \"szkarłatny ptak\") lub Zhuniao (朱鳥) – postać z mitologii chińskiej, ptak drapieżny koloru czerwonego, jeden z czterech Strażników Nieba. W późniejszych czasach utożsamiany z bażantem i feniksem. Symbolizował południe, cesarzową, lato, ogień, suszę i żeński pierwiastek yin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=596958", "fragment_id": "1553023/0", "subtitle": "", "title": "Zhu Que", "parentId": 596958.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1553023", "source": "wikipedia", "score": 0.10372790694236755}, "uuid": "a5f01db8-a0e9-4458-95df-87fd168cc2cb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nModrzyk ciemny (\"Porphyrio melanotus\") – gatunek dużego ptaka z rodziny chruścieli. Występuje w Papui-Nowej Gwinei, Australii i Nowej Zelandii. Na Nowej Zelandii jest znany pod maoryską nazwą \"pūkeko\". \nW niektórych ujęciach taksonomicznych rodzaj \"Porphyrio\" współcześnie ma tylko dwa gatunki, z których liczniejszy to \"Porphyrio porphyrio\" (modrzyk) z kilkoma podgatunkami, wśród których znajduje się \"Porphyrio porphyrio melanotus\". Według analiz genetycznych gatunek ten jest parafiletyczny i jego podgatunki należy traktować jak odrębne gatunki. W tym ujęciu \"Porphyrio melanotus\" jest wyróżniany jako gatunek. \nMorfologia.\nModrzyk ciemny jest dużym ptakiem o długości ciała około 50 cm i masie ciała od 700 do 1200 g. Ma długi, czerwony dziób i tarczkę czołową, czarne upierzenie z fioletowym połyskiem na głowie, szyi i piersi, białe pióra pod ogonem, które podnosi i opuszcza podczas chodzenia, i duże, zielone nogi z długimi palcami. Samce i samice są podobne, ale samce są nieco większe i mają większą tarczkę.\nRozmnażanie.\nSamica składa do 6 jaj ale zdarzają się przypadki większej ilości - do 10 jaj kiedy opiekę nad gniazdami sprawuje grupa samic.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5585223", "fragment_id": "1246092/0", "subtitle": "", "title": "Modrzyk ciemny", "parentId": 5585223.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1246092", "source": "wikipedia", "score": 0.04044003412127495}, "uuid": "28048bd8-b707-48fe-ae27-8b44095271b3"}, {"page_content": "Ten sen – utwór muzyczny polskiego zespołu Varius Manx, wydany w lipcu 1996 nakładem wytwórni Zic Zac. Drugi singiel z albumu pt. \"Ego\" z 1996. Piosenkę napisali Robert Janson, Andrzej Ignatowski i Kasia Stankiewicz. W nagraniach utworu gościnnie uczestniczyły Polskie Słowiki.\nDo utworu zrealizowany został oficjalny teledysk w reżyserii Janusza Kołodrubca.\nPiosenka dotarła do 16. miejsca Listy przebojów Trójki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4956557", "fragment_id": "250562/0", "subtitle": "", "title": "Ten sen", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "250562", "parentId": 4956557.0, "score": 0.1488083004951477}, "uuid": "dd57b9c1-df17-41ac-86ac-6072edf413d5"}]}
{"id": "q_103", "question": "W 1967 r. chirurg z Kapsztadu Christiaan Barnard dokonał przełomowej operacji. Czego dotyczyła?", "answer": [{"page_content": "Christiaan Neethling Barnard (ur. 8 listopada 1922 w Beaufort West w RPA, zm. 2 września 2001 w Pafos) – południowoafrykański kardiochirurg, kierownik ośrodka badań i chirurgii serca na uniwersytecie w Kapsztadzie. Jako pierwszy na świecie przeprowadził transplantację ludzkiego serca.\nŻyciorys.\nChristiaan Barnard urodził się 8 listopada 1922 w miasteczku Beaufort West w Południowej Afryce. Jego ojciec, Adam Barnard, był pastorem, a matka, Maria, grała w kościele na organach. Miał czterech braci. Jeden z nich – Abraham – zmarł w wieku 5 lat na serce, co mogło mieć wpływ na dalszą drogę życia Christiaana.\nW 1940 rozpoczął naukę w Beaufort West High School. Ponieważ rodzina nie była zbyt bogata, każdego dnia szedł pieszo na uniwersytet 5 mil. W 1946 otrzymał tytuł licencjacki z zakresu medycyny (ang. \"Bachelor of Medicine\") na Uniwersytecie Kapsztadzkim.\nW 1948 ożenił się z Alettą Louw, z którą miał dwoje dzieci: Andre i Deirdre. Po ślubie przeniósł się do miasta Ceres, gdzie praktykował jako lekarz rodzinny do 1951.\nW 1951 powrócił do Kapsztadu i pracował w Szpitalu Miejskim jako starszy rezydent oraz asystent w Oddziale Medycyny w Szpitalu Groote Schuur. Kontynuował naukę popołudniami i w 1953 otrzymał stopień Master of Medicine Uniwersytetu Kapsztadzkiego. W tym samym roku otrzymał stopień doktora medycyny na tym samym uniwersytecie za dysertację pt. „Leczenie gruźliczego zapalenia opon mózgowych” (\"The treatment of tuberculosis meningitis\"). Po uzyskaniu tych stopni został asystentem (rezydentem) w Oddziale Chirurgii pod kierunkiem prof. J. Erasmusa w Szpitalu Groote Schuur w Kapsztadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28070", "fragment_id": "171258/0", "subtitle": "", "title": "Christiaan Barnard", "parentId": 28070.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171258", "score": 0.9956294298171997}, "uuid": "7359b456-559f-405a-83d9-48b57d634ce8"}, {"page_content": "3 grudnia 1967 Barnard przy asyście młodszego brata dr Mariusa Barnarda, kierował zespołem chirurgów, który przeprowadził pierwszą transplantację ludzkiego serca. Serce zostało pobrane od Denise Darvall, ofiary wypadku drogowego. Operacja się udała, jednak pacjent, 53-letni Louis Washkansky, zmarł po 18 dniach na zapalenie płuc, gdyż leki przeciw odrzuceniu nowego serca przez ciało osłabiły jego odporność na infekcje. Już 2 stycznia 1968 Barnard dokonał drugiej transplantacji serca u śmiertelnie chorego dr Philipa Blaiberga. Dawcą był młody człowiek, który dostał krwotoku podpajęczynówkowego podczas kąpieli w morzu. Blaiberg żył po zabiegu ponad 19 miesięcy. Po 1968 operacje transplantacji serca upowszechniły się, chociaż dużym problemem było zapobieganie odrzucaniu przeszczepionego serca oraz znaczna toksyczność ówcześnie znanych i stosowanych leków o działaniu immunosupresyjnym (a będących w zasadzie cytostatykami). Czterech z pierwszych dziesięciu pacjentów Barnarda przeżyło ponad rok, dwoje przeżyło z nowym sercem ponad 10 lat, a jedna osoba przeżyła jeszcze 23 lata. Przełomem było odkrycie w 1974 cyklosporyny. Najdłużej żyjącym pacjentem Barnarda był Dirk van Zyl, który z przeszczepionym sercem żył 23 lata (zmarł w 1996 na cukrzycę).\nPo pierwszej transplantacji Barnard stał się powszechnie znany na świecie i z dnia na dzień został międzynarodową gwiazdą. Dla niego ta sława była zaskoczeniem, ponieważ uważał przeszczepienie serca za całkiem logiczną konsekwencję stałego rozwoju chirurgii klatki piersiowej. Niemniej to Barnard pokazał, że przeszczepienie serca było możliwe, przez co uczynił pierwszy krok w nową formę chirurgii, która jest teraz standardem w praktyce medycznej.\nLata 1970–2000.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28070", "fragment_id": "171258/2", "subtitle": "", "title": "Christiaan Barnard", "document_id": "171258", "start_index": 2880.0, "parentId": 28070.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7876560091972351}, "uuid": "5d902024-04e6-4c06-9462-9f4e7ddd7a4b"}, {"page_content": "Osadnicy holenderscy usunęli tubylców, a w ich miejsce sprowadzili do pracy niewolników z Azji. Na początku XIX wieku, w roku 1806, Kapsztad został zdobyty przez Brytyjczyków. W późniejszym okresie port był ważnym tranzytowym i strategicznym miejscem. Również w czasie wojny burskiej w latach 1899–1902 spełniał zadanie bazy wojsk brytyjskich.\n3 grudnia 1967 w kapsztadzkiej klinice Grooteschuur zostało po raz pierwszy na świecie przeszczepione ludzkie serce. Dokonał tego kardiochirurg dr Christiaan Barnard.\nW 2010 roku Kapsztad był jednym z gospodarzy mistrzostw świata w piłce nożnej.\nDemografia.\nKapsztad jest miastem wielojęzycznym. Głównymi językami są: angielski (68%), afrikaans (23%), i xhosa (3%).\nReligiami wyznawanymi są chrześcijaństwo (76,6%), islam (9,7%), judaizm (0,5%), hinduizm (0,2%). 10,7% ludności miasta to ateiści.\nGospodarka.\nMiasto jest ważnym ośrodkiem przemysłowym i handlowym.\nTransport.\nDo miasta prowadzi droga krajowa nr 7 od granicy z Namibią. Zaczynają się w nim także drogi krajowe nr 2 przez Port Elizabeth i Durban do Ermelo oraz nr 1 przez Bloemfontein, Johannesburg, Pretorię i Polokwane do granicy z Zimbabwe.\nKapsztad pozostaje ważnym portem handlowym, posiada również międzynarodowy port lotniczy (CPT).\nBezpieczeństwo.\nW 2021 roku ze współczynnikiem zabójstw 75,0 na 100 tys. mieszkańców, zostało uznane najbardziej niebezpiecznym miastem Afryki, wyprzedzając nawet Mogadiszu.\nWspółpraca.\nMiejscowości partnerskie:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1784094", "fragment_id": "893306/1", "subtitle": "", "title": "Kapsztad", "parentId": 1784094.0, "start_index": 1633.0, "document_id": "893306", "source": "wikipedia", "score": 0.44386914372444153}, "uuid": "818dc15a-2cb6-4680-ac71-35ef2efe6ff7"}, {"page_content": "Louis Washkansky (ur. 1913 w Słobódce, zm. 21 grudnia 1967 w Kapsztadzie) – pierwszy człowiek, na którym dokonano transplantacji serca.\nŻyciorys.\nWashkansky urodził się na terenie Litwy (wówczas Cesarstwo Rosyjskie), ale w 1922 roku wyemigrował z przyjaciółmi do Południowej Afryki i został sprzedawcą w sklepie spożywczym w Kapsztadzie. Brał udział w II wojnie światowej na obszarze północnej i wschodniej Afryki oraz Włoch. Po wojnie ożenił się z Ann.\nLouis Washkansky był czynnym sportowcem – pływał, podnosił ciężary i grał w piłkę nożną, ale z biegiem czasu jego zdrowie znacznie się pogorszyło. Był diabetykiem i cierpiał na nieuleczalną chorobę serca (miał przez to trzy zawały serca; ostatni z nich spowodował u niego niewydolność serca).\n3 grudnia 1967 roku w szpitalu Groote Schuur Hospital w Kapsztadzie zespół lekarzy kierowany przez profesora Christiaana Barnarda jako pierwszy w historii dokonał przeszczepu serca, a biorcą był właśnie Washkansky. Dawczynią była dwudziestopięcioletnia Denise Darvall, urzędniczka bankowa z Kapsztadu, która tego samego dnia zginęła w wypadku samochodowym. Przeszczep był udany, jednak Washkansky miał osłabiony układ odpornościowy (wskutek sesji podawania immunosupresantów w obawie o odrzucenie przeszczepu) i zmarł na zapalenie płuc 21 grudnia.\nJego wnuk, Dale Washkansky, jest południowoafrykańskim artystą-fotografikiem.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1198438", "fragment_id": "1143230/0", "subtitle": "", "title": "Louis Washkansky", "parentId": 1198438.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1143230", "score": 0.3357466459274292}, "uuid": "c33e915b-5a29-42ef-a099-176280c7d68c"}, {"page_content": "W następnych 15 miesiącach z użyciem tej techniki operował Lillehei 45 chorych, najczęściej poniżej drugiego roku życia, z których przeżyło 32. Wśród nich był przypadek pierwszego skutecznego leczenia operacyjnego wspólnego kanału przedsionkowo-komorowego i tetralogii Fallota. Mimo że operacje z użyciem techniki skrzyżowanego krążenia nie upowszechniły się (z powodu ryzyka dla „dawcy” krążenia i przede wszystkim z powodu upowszechnienia sztucznego płuco-serca), Lillehei otrzymał wraz z trzema kolegami z zespołu (Herbert E. Warden, Morley Cohen, Richard L. Varco) za pionierskie operacje Nagrodę im. Alberta Laskera w dziedzinie klinicznych badań medycznych, uważaną za najwyższe amerykańskie wyróżnienie za osiągnięcia naukowe w medycynie.\nLillehei był nie tylko pionierem chirurgii na otwartym sercu, ale także w elektrostymulacji serca i technologii budowy sztucznych zastawek serca. W 1957 Lillehei i Earl Bakken (technik elektryk w szpitalu, a później współzałożyciel firmy Medtronic) wprowadzili pierwszy tranzystorowy, nadający się do noszenia, stały rozrusznik serca. W celu przesyłania impulsu elektrycznego ze sztucznego rozrusznika serca do mięśnia serca jako pierwszy zastosował elektrody nasierdziowe w celu stałej elektrostymulacji serca.\nDo dalszych jego znaczących osiągnięć należy udział w wynalezieniu i wszczepieniu sztucznych rozruszników serca oraz pierwszych sztucznych zastawek serca. W wieku 55 lat z powodu pogarszającego się wzroku, spowodowanego wcześniejszymi naświetlaniami zrezygnował z czynnego uprawiania chirurgii i poświęcił się pracy dydaktycznej. Do chirurgów, w których kształceniu miał udział, zalicza się: południowoafrykański chirurg Christiaan Barnard, który w grudniu 1967 jako pierwszy w świecie przeszczepił ludzkie serce i amerykański Norman Shumway, który tę operację parę tygodni później wykonał w USA, a od lat pięćdziesiątych pracował nad techniką przeszczepu serca. Lillehei zmarł w 1999 w wieku 80 lat z powodu raka prostaty.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4642637", "fragment_id": "743581/1", "subtitle": "", "title": "Clarence Walton Lillehei", "parentId": 4642637.0, "start_index": 1648.0, "source": "wikipedia", "document_id": "743581", "score": 0.6012787222862244}, "uuid": "c6cad39d-7c17-4b7d-9dd4-2bbe5fa1f9a8"}, {"page_content": "Przeszczepienie serca ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;heart transplantation&lt;/&gt;, HTX) – metoda leczenia schyłkowej niewydolności serca, polegająca na przeszczepieniu serca pozyskanego od martwego dawcy. Wykonywana jest jedynie w specjalistycznych ośrodkach. \nHistoria.\nPierwszej na świecie udanej transplantacji serca dokonał zespół chirurga Christiaana Barnarda 3 grudnia 1967 roku; biorcą był Louis Washkansky. Pierwszą w Polsce próbę przeszczepu serca przeprowadził zespół profesorów Jana Molla, Antoniego Dziatkowiaka i Kazimierza Rybińskiego w Łodzi 4 stycznia 1969 r. Wykonawcą pierwszej w Polsce udanej transplantacji serca był prof. Zbigniew Religa. Miała ona miejsce 5 listopada 1985 w Zabrzu.\nW 2014 roku w Australii po raz pierwszy z powodzeniem przeszczepiono pacjentowi serce od dawcy, u którego doszło do całkowitego zatrzymania krążenia, a rok później wykonano w Papworth w Wielkiej Brytanii pierwszy taki zabieg w Europie. Pracę serca przywrócono w ciele dawcy w pięć minut po śmierci, a utrzymywano sztucznie przy pracy przez 50 minut, w czasie których sprawdzono, czy działa ono prawidłowo. Następnie bijące serce przetransportowano w naczyniu \"heart-in-a-box\" do biorcy. Szacunkowo dzięki nowej technice liczba transplantacji serc może zwiększyć się o 25%.\nTechnika.\nW klasycznej metodzie przeszczepiania serca pozostawia się część tylnej ściany prawego i lewego przedsionka biorcy. Aortę i pień płucny przeszczepianego serca łączy się z naczyniami biorcy, po wszyciu serca stosuje się do końca życia immunosupresję.\nSkuteczność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1489614", "fragment_id": "190443/0", "subtitle": "", "title": "Przeszczepienie serca", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "190443", "parentId": 1489614.0, "score": 0.06968756765127182}, "uuid": "ad801ef2-bc6c-40c2-876b-506b86736406"}, {"page_content": "Swój czas spędzał podróżując po świecie, spotykając znanych ludzi – od książąt i królów (m.in. król Jordanii Husajn ibn Talal) do prezydenta Johnsona, spotkał się także z papieżem Pawłem VI. Stał się znany jako „chirurg – gwiazda filmowa”. Faktem mniej znanym było to, że leczył setki pacjentów bez zapłaty.\nW 1969 rozwiódł się, a w 1970 ożenił z 19-letnią Barbarą Zoellner. Mieli dwóch synów, Christiaana Jr. i Roberta. W 1972 został awansowany na profesora nauk chirurgicznych w Katedrze Chirurgii Uniwersytetu Kapsztadzkiego. W 1974 wykonał pierwszą podwójną transplantację serca bez usunięcia chorego serca. Z Barbarą rozwiódł się w 1982.\nW 1983 zrezygnował z kierownictwa Katedrą Chirurgii Klatki Piersiowej. Spędził 2 lata jako \"Scientist-In-Residence\" w Instytucie Transplantacyjnym Oklahoma w Baptystycznym Centrum Medycznym w Oklahoma City w USA.\nW 1984 jego najstarszy syn, Andre, także lekarz, popełnił samobójstwo.\nW 1987 powrócił do RPA i ożenił się ponownie w 1988 z 40 lat młodszą modelką Karin Setzkorn. W tym związku miał dwoje dzieci, Larę i Armina, ale rozwiedli się w 2000.\nChristiaan Barnard zmarł 2 września 2001 w czasie urlopu w hotelu w Pafos na Cyprze z powodu ataku astmy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28070", "fragment_id": "171258/3", "subtitle": "", "title": "Christiaan Barnard", "source": "wikipedia", "start_index": 4605.0, "document_id": "171258", "parentId": 28070.0, "score": 0.49420127272605896}, "uuid": "5ab2bf87-8583-4074-bc87-084c0131b9a2"}, {"page_content": "Zespół biologów pod kierownictwem Roberta Holleya przeprowadził pierwsze wyznaczenie sekwencji kwasów nukleinowych. W 1966 Richard Lillehei dokonał pierwszego przeszczepu trzustki i nerki u człowieka. H.G. Khorama i R. Holley dokonali pełnego rozszyfrowania kodu genetycznego. W 1967 Christiaan Barnard dokonał pierwszego przeszczepu serca u człowieka. Benoît Mandelbrot sformułował podstawy geometrii fraktalnej. Abdus Salam, Steven Weinberg i Sheldon Glashow sformułowali zunifikowaną teorię oddziaływań. W 1968 Jocelyn Bell i Antony Hewish odkryli pulsary. Dokonano pierwszej syntezy DNA wirusa. Na uniwersytecie Harvarda opracowano kryteria śmierci mózgu. Uzyskano pierwsze dane o strukturze nukleonów. W 1968 odkryto enzymy restrykcyjne i rozpoznano mechanizm ich działania, co zapoczątkowało inżynierię genetyczną. W 1969 dokonano pierwszych przeszczepów krtani, serca i płuc u człowieka. W tym roku odbyto pierwszy załogowy lot na Księżyc w statku Apollo 11 (Neil Armstrong, Edwin „Buzz” Aldrin). Było to możliwe dzięki pokaźnym funduszom rządu amerykańskiego i pracy inżynierów-naukowców Wernhera von Brauna i Hermanna Obertha. Od lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych komputeryzacja i kosmonautyka wytworzyły nowe możliwości w badaniach naukowych. Odtąd można było wykonywać bardzo skomplikowane obliczenia, które w normalnych warunkach zajęłyby setki lat oraz katalogować i zachowywać niezliczone ilości informacji. Można było o wiele skuteczniej badać Kosmos i Ziemię z przestrzeni kosmicznej (obserwacje meteorologiczne i geologiczne, sondy kosmiczne, teleskopy orbitalne). Już na początku lat 60. wysłano pierwsze ziemskie sondy w kierunku innych planet Układu Słonecznego – Wenera 1 (1961) i Mars 1 (1962). W 1973 sonda Pioneer 10 po raz pierwszy przeleciała obok Jowisza", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2194", "fragment_id": "186493/76", "subtitle": "", "title": "Historia nauki", "document_id": "186493", "start_index": 104883.0, "parentId": 2194.0, "source": "wikipedia", "score": 0.312478244304657}, "uuid": "f094dba1-07df-42c9-85bf-3557f02b34e1"}, {"page_content": "Cecil Moss (ur. 12 lutego 1925 w Riversdale, zm. 27 października 2017) – południowoafrykański lekarz anestezjolog, rugbysta, reprezentant kraju, trener i działacz sportowy.\nŻyciorys.\nPochodził z żydowskiej rodziny, która na początku XX wieku wyjechała do Południowej Afryki z terenów Imperium Rosyjskiego. Uczęszczał do SACS w Kapsztadzie, zaś w wieku szesnastu lat został przyjęty na studia medyczne na Uniwersytecie Kapsztadzkim. W roku 1943 przerwał studia i zaciągnął się do wojska, gdzie służył w randze kaprala w batalionie specjalnym 6. Dywizji. Po demobilizacji powrócił na studia, które ukończył w roku 1948, po czym podjął praktykę medyczną.\nW trakcie studiów występował w uczelnianym zespole rugby, grał następnie dla regionów Western Transvaal i Natal. W 1949 roku rozegrał cztery spotkania dla reprezentacji kraju w zwycięskiej serii przeciwko \"All Blacks\". Jeszcze w 1951 roku uczestniczył w sprawdzianach południowoafrykańskiej kadry, jednak nie będąc wybranym do składu na \"tournée\" do Europy z końcem tegoż roku zaprzestał uprawiania sportu i skoncentrował się na karierze medycznej. Wyjechał do Anglii w celu zrobienia specjalizacji z anestezjologii, powrócił po tym do kraju w roku 1959. Prócz prywatnej praktyki pracował także w Groote Schuur Hospital. Był członkiem zespołu Christiaana Barnarda przeprowadzającego w 1967 roku pierwszą na świecie transplantację serca.\nPozostał jednak związany ze sportem. Trenował uczelnianą drużynę Uniwersytetu Kapsztadzkiego \"Ikey Tigers\" w latach 1966–1976, był także jej działaczem, a przez dwie dekady związany był z regionalnym zespołem Western Province – jako trener (1972–1973), selekcjoner (1972–1993) oraz menedżer (1982–1993). W latach 1982–1989 był trenerem oraz selekcjonerem \"Springboks\" wygrywając dziewięć z dziesięciu rozegranych w tym czasie pojedynków.Żonaty z Jill, dzieci Jaime i Tessa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4159503", "fragment_id": "592921/0", "subtitle": "", "title": "Cecil Moss", "document_id": "592921", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4159503.0, "score": 0.0427807942032814}, "uuid": "35fd98c7-cfaf-460c-a2d4-a4cb56d0965b"}, {"page_content": "Norman E. Shumway (ur. 9 lutego 1923 w Kalamazoo, Michigan, zm. 10 lutego 2006 w Palo Alto) w Kalifornii, kardiochirurg amerykański, pionier transplantacji serca.\nZwiązany ze Stanford University, sławę zyskał dzięki przeprowadzeniu pierwszej w USA transplantacji serca 6 stycznia 1968, kilka tygodni po operacji dokonanej w RPA przez Christiaana Barnarda. Barnard zastosował technikę przeszczepu serca, którą poznał podczas krótkiego pobytu w klinice Shumwaya w Stanford, nad którą Shumway pracował i doskonalił od 1956 podczas eksperymentów na psach. Mimo wycofania się wielu chirurgów z przeszczepu serca z powodu złych wyników (w 1971 146 pacjentów z 170 pierwszych z przeszczepem serca nie żyło) Shumway nadal zajmował się problemem reakcji odrzucania przeszczepu. W latach 70. przyczynił się do rozwoju operacji przeszczepów, wprowadzając cyklosporynę, zmniejszającą ryzyko odrzucenia organu przez organizm, oraz zastosował biopsję mięśnia serca pozwalającą na wczesne wykrycie reakcji odrzucenia przeszczepu. \n9 marca 1981 Bruno Reitz i Norman Shumway wykonali pierwszy przeszczep serca i płuca (pacjentka zmarła pięć lat później z powodu powikłań po upadku ze schodów - przeprowadzona sekcja nie wykazała ostrej, ani przewlekłej reakcji odrzuceniowej).\nZostał m.in. uhonorowany nagrodą Międzynarodowego Towarzystwa Transplantacji Serca i Płuc, kierował fundacją popularyzującą transplantacje. W 1994 nagrodzony Medalem Listera.\nShumway oficjalnie przeszedł na emeryturę w 1993, w którym przestał oficjalnie prasowa i operować. Nadal wykładał i pisał: ostatnia z jego 447 prac naukowych została opublikowana w listopadzie 2005.\nNajwiększą pasją Normana Shumwaya poza medycyną był golf, której to gry nauczył się w młodości. W 1993 dostąpił zaszczytu i najważniejszego momentu w swojej karierze golfowej, którym było zaproszenie jako gościa na dobrze znany profesjonalny turniej golfowy AT&amp;T Pebble Beach Tournament odbywający się w Kalifornii.Zmarł 10 lutego 2006 w Palo Alto z powodu raka płuc.\nRodzina.\nW 1951 poślubił Mary Lou Stuurmans, z którą miał jednego syna i trzy córki.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=427819", "fragment_id": "90267/0", "subtitle": "", "title": "Norman Shumway", "document_id": "90267", "start_index": 0.0, "parentId": 427819.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1215917319059372}, "uuid": "a73530f5-27d3-45f1-b640-0368847247c4"}]}
{"id": "q_104", "question": "Władcą którego państwa był cesarz Dioklecjan?", "answer": [{"page_content": "Dioklecjan, &lt; lang=\"la\"&gt;Gaius Aurelius Valerius Diocletianus&lt;/&gt; (ur. 22 grudnia 244 w Salonie, zm. 3 grudnia 313 lub 316 w Spalatum) – cesarz rzymski od 20 listopada 284 do 1 maja 305.\nBył niezamożnym człowiekiem niskiego pochodzenia, przez całe życie związany z armią. Wybrany przez żołnierzy na cesarza w 284 roku, a następnie zatwierdzony przez senat rzymski, po dwóch latach podzielił się władzą z Maksymianem. Jego panowanie zapoczątkowuje w dziejach Rzymu okres dominatu, wprowadzający w istocie monarchię opartą na armii i na scentralizowanej biurokracji.\nW 293 roku Dioklecjan stworzył tetrarchię, czyli system rządów, w którym władzę równocześnie sprawowało czterech panujących nad różnymi obszarami rozległego imperium: Dioklecjan (wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego), Maksymian (Italia, Afryka i Hiszpania), Galeriusz (dolina Dunaju i Bałkany) i Konstancjusz I Chlorus (Brytania i Galia). Mający najwyższą pozycję Dioklecjan kazał uznawać się za potomka Jowisza, natomiast boskim przodkiem Maksymiana miał być Herakles – co miało podkreślać ich szczególny prestiż w nowym układzie rządzenia cesarstwem.\nZ żoną Pryską miał córkę Galerię Walerię – drugą żonę cesarza Galeriusza.\nMłodość i służba wojskowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1201", "fragment_id": "183373/0", "subtitle": "", "title": "Dioklecjan", "parentId": 1201.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183373", "score": 0.7798385620117188}, "uuid": "98576f5e-8381-4f13-ae85-b831d158356a"}, {"page_content": "Cesarz był princepsem, „pierwszym obywatelem republiki”, piastującym jednocześnie funkcje imperatora, przywódcy senatu, prokonsula zarządzającego 18 prowincjami, najwyższego kapłana, trybuna ludowego i cenzora ustalającego listy senatorów. Pryncypat nie był dziedziczny, ale władca miał możliwość wyznaczenia swego następcy. Pryncypat trwał w Rzymie aż do rządów Dioklecjana.\nAdministracja w pierwszych wiekach cesarstwa.\nCesarstwo Rzymskie obejmowało wówczas terytorium, na którym obecnie znajduje się ponad 30 państw. Zamieszkiwało je około 50 mln ludzi. Mimo to posiadało ono szczątkową administrację centralną. Wpływ państwa na codzienne życie znakomitej większości obywateli był znikomy. Cesarz, wsparty niewielkim zespołem sekretarzy, złożonym najczęściej z jego własnych niewolników oraz wyzwoleńców, nie był w stanie zarządzać zbyt wieloma sprawami i znaczną część władzy musiał oddawać zarządcom prowincji i prokuratorom, których aparat administracyjny też nie był znaczący. Całe imperium tworzyła mozaika samorządnych miast, którymi, wraz z przyległymi do nich terenami, rządziła miejscowa elita. Odpowiadała ona za prowadzenie bieżącej administracji, realizację wielu ustaw i ściąganie podatków. Miasta te były przeważnie kopiami stolicy imperium – miały własny senat i urzędników wybieranych corocznie spośród lokalnych wielmożów.\nDominat.\nCharakter władzy cesarza zmienił się w czasie rządów Dioklecjana. Cesarz sprawował odtąd niekwestionowaną, absolutną władzę, używając tytułu \"dominus et deus\" (pan i bóg). Zerwano całkowicie z pozorami republiki, a władzę senatu ograniczono do roli doradczej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1812169", "fragment_id": "859365/11", "subtitle": "", "title": "Cesarstwo Rzymskie", "document_id": "859365", "start_index": 15874.0, "parentId": 1812169.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13028058409690857}, "uuid": "0ab45a4e-bfce-4d89-8c3a-389cddcbb10f"}, {"page_content": "Zobacz też: Święte Cesarstwo Rzymskie.\nCesarstwo Rzymskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Imperium Romanum&lt;/&gt;) – starożytne państwo obejmujące obszary basenu Morza Śródziemnego, powstałe z przekształcenia republiki rzymskiej w system monarchiczny. Przyjmuje się, że początkiem cesarstwa był rok 27 p.n.e., kiedy Gajusz Oktawiusz otrzymał od senatu tytuł \"augusta\" (wywyższony przez bogów). Potwierdzało to pozycję Oktawiana jako najważniejszej osoby w państwie i przyniosło definitywny koniec republice rzymskiej.\nPoczątkowo formą rządów w cesarstwie był pryncypat: formalnie zachowano poprzedni ustrój, a cesarz utrzymywał najwyższą władzę w państwie, sprawując wszystkie najważniejsze urzędy republiki i kontrolując armię. W wyniku reform Dioklecjana i Konstantyna nastała era dominatu ze znacznie mocniejszą pozycją cesarską.\nW 395 roku cesarstwo definitywnie rozpadło się na części zachodnią i wschodnią. Cesarstwo zachodniorzymskie, po dwukrotnym zdobyciu Rzymu przez barbarzyńców, upadło w 476 roku w wyniku problemów wewnętrznych i wędrówki ludów. Natomiast Cesarstwo wschodniorzymskie upadło w roku 1453, w wyniku zdobycia Konstantynopola przez armię turecką Mehmeda II oraz wcześniejsze osłabienia Cesarstwa IV Wyprawą krzyżową.\nDzieje.\nOktawian August.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1812169", "fragment_id": "859365/0", "subtitle": "", "title": "Cesarstwo Rzymskie", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "859365", "parentId": 1812169.0, "score": 0.06683266907930374}, "uuid": "7d67c62d-c2fd-46dd-803b-429706393e7a"}, {"page_content": "Dominat (łac. \"dominus et deus\" – pan i bóg) – termin używany przez współczesnych historyków na określenie ustroju Cesarstwa Rzymskiego (III w.) po reformach Dioklecjana. Charakteryzowała go absolutna władza cesarza używającego tytułu \"dominus et deus\" (pan i bóg). \nCharakterystyka.\nPoczątki tej formy rządów wiążą się z cesarzem Aurelianem, który przyjął tytuł \"dominus et deus natus\" (pan i bóg urodzony). Przyczyną wprowadzenia dominatu przez Dioklecjana były zagrożenia zewnętrzne (aktywność Germanów i Persów), wzrastający separatyzm poszczególnych części imperium, kryzys gospodarczy i narastające niezadowolenie społeczne, przybierające postać buntów.\nWzorcem dla tej formy rządzenia były wschodnie despocje: połączono kult cesarski z kultem boskim, władca dzierżył na skroniach diadem (typowo wschodnia oznaka władzy królewskiej). Ołtarze ze świecami i podobizną cesarza były w siedzibach urzędników i obozach wojskowych. Przed cesarzem padano na kolana i twarzą do ziemi. Jednocześnie Dioklecjan pojawiał się publicznie bardzo rzadko, traktowany jako wybraniec bądź syn Jowisza.\nDioklecjan przeprowadził reformę państwa rzymskiego, konieczną ze względu na rozległość terytorialną. Wprowadził rządy, nazwane tetrarchią (rządy czterech, czwórwładza), która polegała na tym, iż Imperium rządzi dwóch augustów, oni natomiast mianują swoich zastępców zwanych cezarami, po 20. latach sprawowania władzy, w teorii, mają zrzec się tytułu augusta na swojego zastępcę, który po kolejnych 20. latach ma zrzec się władzy na swego cezara itd. Dioklecjan, pozostając na Wschodzie, zachował władzę zwierzchnią nad całością cesarstwa. Jednocześnie, zrywając całkowicie z pozorami republiki, wprowadził jawną władzę absolutną, czego wyrazem był też pełen przepychu, wzorowany na tradycjach wschodnich rytuał dworski. \nPierwszymi tetrarchami byli:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86628", "fragment_id": "661241/0", "subtitle": "", "title": "Dominat", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "661241", "parentId": 86628.0, "score": 0.6252753138542175}, "uuid": "f9a9ca1f-292a-4aa2-a730-8877d5326fe4"}, {"page_content": "Tradycyjnie przyjmuje się, że okres bizantyński (późnorzymski) rozpoczyna się w Egipcie wraz z panowaniem Dioklecjana (284–305), który dokonał zasadniczej reorganizacji kraju. Jednak proponuje się także inne daty, bardziej związane z wydarzeniami ważnymi dla całego cesarstwa, takie jak ustanowienie nowej stolicy w Konstantynopolu w 330 (której odtąd Egipt miał podlegać), albo nawet ostateczny podział cesarstwa na wschodnie i zachodnie w 395. Z punktu widzenia \"longue durée\" egipskiej historii administracyjnej równie ważne co reformy Dioklecjana były także zarządzenia Septymiusza Sewera (193–211), które doprowadziły do powstania w Egipcie tak charakterystycznej dla Cesarstwa administracji lokalnej opartej na miastach oraz dopiero niedawno zauważone przez historyków reformy z lat 40. III stulecia, w ramach których zniesiono ostatnie pozostałości egipskiej tradycji administracji opartej na pisarzach. W roku 297 w Aleksandrii wybuchł bunt Domicjusza Domicjana, który rok później został osobiście stłumiony przez Dioklecjana. Przebywając w Egipcie cesarz zniósł jego odrębność monetarną i jego specyficzny system datowania, włączając go do systemu rzymskiego. Jednocześnie do biurokracji została wprowadzona łacina, co prawdopodobnie miało się przyczynić do scementowania rozczłonkowanego imperium. Był to ostateczny koniec datującego się jeszcze od czasów Augusta (27 p.n.e. – 14 n.e.) szczególnego statusu Egiptu w ramach cesarstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4915477", "fragment_id": "245215/1", "subtitle": "", "title": "Egipt bizantyński", "document_id": "245215", "start_index": 1411.0, "parentId": 4915477.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21152693033218384}, "uuid": "499566db-5896-4695-92fd-346d864cdf26"}, {"page_content": "Dioklecjan wprowadził także rządy, nazwane tetrarchią (rządy czterech, czwórwładza), polegające na tym, że imperium rządzi dwóch augustów, którzy mianują swoich zastępców zwanych cezarami; teoretycznie po 20 latach sprawowania władzy mieli oni zrzec się tytułu augusta na rzecz swego zastępcy, który po kolejnych 20 latach powinien zrzec się władzy na rzecz swego cezara itd. System tetrarchii nie utrzymał się, a jego ostateczny koniec stanowiło przejęcie władzy przez Konstantyna Wielkiego.\nPodział terytorialny.\nPodział terytorialny pod koniec IV w. n.e..\nCesarstwo Rzymskie obejmowało wówczas wszystkie ziemie okalające Morze Śródziemne oraz Morze Czarne\nFormalna ciągłość idei Cesarstwa do 1806 i tytułu cesarskiego do 1922.\nTak zwany podział Cesarstwa Rzymskiego w 395 nie był podziałem imperium na dwa państwa. Państwo miało być jednolite i rządzone wspólnie przez dwóch równych sobie cesarzy rzymskich (imperatorów augustów). W przypadkach, kiedy jednego z cesarzy by zabrakło, drugi stawał się jedynowładcą całego imperium. W 476 dowódca rzymski Odoaker, który został przez swoje wojska obwołany królem Italii, zdetronizował cesarza zachodniorzymskiego Romulusa Augustulusa. Cztery lata później zabiegał o namiestnictwo italskie i zwierzchność Zenona Izauryjczyka. Jednak w 493 król ostrogocki Teodoryk Wielki obalił rządy Odoakra, a w 497 uznał Anastazjusza I za jedynego cesarza rzymskiego i przyjął od niego godność namiestnika Italii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1812169", "fragment_id": "859365/12", "subtitle": "", "title": "Cesarstwo Rzymskie", "document_id": "859365", "start_index": 17486.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1812169.0, "score": 0.3957242965698242}, "uuid": "047523a3-640c-439e-8120-34102f04f869"}, {"page_content": "Pochodził on z rzymskiej Dalmacji, z rodziny niższego urzędnika, wyzwoleńca senatora Annulinusa; jego matką była Diokleja. Według Timothy’ego Barnesa dokładna data urodzin Dioklecjana to 22 grudnia 244 roku. Drogą do awansu społecznego stała się dla niego służba wojskowa, w toku której doszedł do stanowiska dowódcy wojsk rzymskich w Mezji. Za rządów Karusa awansował na dowódcę straży przybocznej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;protectores domestici&lt;/&gt;). Uczestniczył w wyprawie tego cesarza na Persję w 283 roku, gdy w trakcie kampanii mezopotamskiej zdobyto Seleucję i Ktezyfon.\nDojście do władzy.\nPodczas odwrotu wojsk rzymskich po śmierci Karusa, jego syn i następca Numerian zmarł w niejasnych okolicznościach (lub został zamordowany). Zgon jego przez dłuższy czas ukrywano, gdyż od syryjskiej Emesy cesarz stale podróżował w zamkniętej lektyce. Dopiero w okolicach Nikomedii fakt ten ujawniono po odkryciu rozkładającego się ciała Numeriana; Diokles oskarżył o zbrodnię swego rywala – prefekta pretorianów Apra, którego zgładził publicznie, a następnie został 20 listopada 284 obwołany nowym cesarzem przez wojsko, przyjmując imię Dioklecjana. \nJego rola w usunięciu Numeriana wraz z możliwym udziałem w spisku Apra nie jest całkiem jasna. Późniejsza propaganda cesarska, jak i opis tego wydarzenia przez Flawiusza Wopiskusa w \"Historia Augusta\", nie ułatwiają wyjaśnienia tej kwestii. Natychmiast po proklamowaniu go władcą Dioklecjan wyruszył z wojskiem na zachód przeciw bratu-współrządcy Numeriana i pokonał cesarza Karynusa w bitwie nad rzeką Margus w Mezji (maj 285). W czerwcu 285 roku jako nowy władca dotarł do Rzymu.\nWczesne kampanie i współrządy z Maksymianem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1201", "fragment_id": "183373/1", "subtitle": "", "title": "Dioklecjan", "source": "wikipedia", "start_index": 1230.0, "document_id": "183373", "parentId": 1201.0, "score": 0.4058645963668823}, "uuid": "077e5add-c4dc-4d18-a52d-9394c6863d36"}, {"page_content": "W 303 roku Dioklecjan obchodził \"vicennalia\" (dwudziestą rocznicę panowania) i dziesięciolecie tetrarchii. Z tej okazji w Rzymie 20 listopada 303 roku odbyły się wielkie uroczystości. 1 stycznia 304 Dioklecjan powtórnie objął urząd konsula w Rawennie. Następnie uczestniczył w kampanii Galeriusza przeciw Karpom, lecz jego stan zdrowia stale się pogarszał i zmuszony był podróżować w lektyce. 28 sierpnia 304 ponownie przebywał w Nikomedii; na przełomie 304 i 305 roku przeszedł tam najcięższy okres choroby, gdy ludność miasta była przekonana, że cesarz niebawem umrze. Pojawił się publicznie dopiero 1 marca 305 roku. 1 maja zwołał zgromadzenie oficerów i żołnierzy w okolicach Nikomedii, w pobliżu miejsca, gdzie w 284 roku obwołano go cesarzem; na wiecu obecni byli także Galeriusz i Konstantyn. Dioklecjan mianował augustem Galeriusza, cezarami Maksymina Daję i Sewera II, a sam zrzekł się godności augusta, uzasadniając decyzję swym wiekiem, stanem zdrowia i przemęczeniem.\nByły cesarz, który stopniowo wycofywał się z życia publicznego, osiadł w pałacu wybudowanym w Spalatum niedaleko Salony na dalmackim wybrzeżu. Jeszcze w 308 pełnił konsulat wraz z Galeriuszem; jesienią tego roku spotkał się z nim i Maksymianem na zjeździe w Carnuntum, gdzie omawiano przyszłość tetrarchii. Odmówił powrotu do władzy, do czego chciano go nakłonić. Pod koniec życia miał wedle tradycji zajmować się głównie uprawą jarzyn w pałacowym ogrodzie. \nData i przyczyna śmierci Dioklecjana nie jest pewna. Rozmaite hipotezy badawcze umieszczają zgon cesarza pomiędzy 311 a 316 rokiem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1201", "fragment_id": "183373/13", "subtitle": "", "title": "Dioklecjan", "document_id": "183373", "start_index": 16563.0, "parentId": 1201.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3877486288547516}, "uuid": "fc8de395-00ea-4640-8980-f95a563d0fc1"}, {"page_content": "Cesarstwo zachodniorzymskie – nazwa stosowana w historiografii na określenie zachodniej części cesarstwa rzymskiego, rządzonej przez osobnego cesarza (lub cesarzy) od czasu utworzenia tetrarchii w 285 roku, formalnie niezależnego od części wschodniej po śmierci cesarza Teodozjusza I w 395. Formalnie było to nadal to samo Cesarstwo Rzymskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Imperium Romanum&lt;/&gt;).\nCesarstwo zachodniorzymskie obejmowało Italię, Galię, Hiszpanię, Brytanię, Dalmację i część Afryki Północnej na zachód od Cyrenajki. W V wieku cesarstwo zachodniorzymskie przeżywało trudności związane z najazdami ludów „barbarzyńskich” i rozkładem struktur państwowych, co doprowadziło do upadku państwa w 476 roku.\nLata 395−406.\nW Europie, przed Attylą.\nChoć cesarstwo rzymskie kilkakrotnie dotąd w swojej historii było dzielone pomiędzy dwóch władców (pierwszego podziału dokonał Dioklecjan), to udawało się to państwo zjednoczyć. Ostatecznego podziału dokonał w 395 r. Teodozjusz Wielki w swoim testamencie po śmierci. Jego synowie Honoriusz, któremu przypadł Zachód i Arkadiusz, któremu przypadł Wschód, objęli rządy. W ten sposób Honoriusz został pierwszym władcą cesarstwa zachodniorzymskiego. Ponieważ był osobą małoletnią, praktyczną władzę w państwie posiadał jego opiekun Stylicho.\nStruktura militarna i administracyjna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185428", "fragment_id": "10810/0", "subtitle": "", "title": "Cesarstwo zachodniorzymskie", "parentId": 185428.0, "start_index": 0.0, "document_id": "10810", "source": "wikipedia", "score": 0.49442052841186523}, "uuid": "aa419779-1c86-49a3-9774-3d408ef7a4e6"}, {"page_content": "Życie religijne i kulturalne.\nKoniec religii starożytnego Egiptu.\nW 302 r. Dioklecjan ponownie odwiedził Egipt i wkrótce zwrócił się przeciwko manichejczykom, by później przystąpić do prześladowań innej obcej religii, chrześcijaństwa. Prześladowania za panowania Dioklecjana były największe z dotychczasowych i wśród pisarzy chrześcijańskich stały się znane jako „Wielkie Prześladowanie”. W Egipcie przybrały szczególnie dotkliwy charakter pod rządami prefekta Wschodu Sossianusa Hieroklesa i namiestnika Tebaidy Satriusa Arrianusa, „karykaturalnego złoczyńcy wielu koptyjskich żywotów męczenników”. Kalendarz koptyjski rozpoczyna się nie od narodzin Chrystusa, ale „Roku Męczenników”, utożsamionego z objęciem przez Dioklecjana władzy w 284. W jaskrawym kontraście do powyższego w późniejszym okresie egipscy kapłani będą używać sztucznej „Ery Dioklecjana” jako sposobu na uniknięcie wspominania chrześcijańskich cesarzy. Prześladowania trwały aż do końca panowania Galeriusza (305–311), który wkrótce przed śmiercią wydał edykt tolerancyjny. Jego następca, Maksymin Daja (310–313), aktywnie wspierał pogańskie kulty i miał być ostatnim cesarzem wymienionym jako faraon w oficjalnych hieroglificznych inskrypcjach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4915477", "fragment_id": "245215/6", "subtitle": "", "title": "Egipt bizantyński", "parentId": 4915477.0, "start_index": 7696.0, "document_id": "245215", "source": "wikipedia", "score": 0.1077759861946106}, "uuid": "288a0091-67e1-4ec0-a378-1f316a1a46f4"}]}
{"id": "q_105", "question": "Z którego państwa pochodzi ser ementalski?", "answer": [{"page_content": "Ser ementalski, ementaler (emmentaler) – rodzaj szwajcarskiego sera, który jest produkowany z krowiego mleka. Ser ten jest zaliczany do serów twardych, podpuszczkowych oraz dojrzewających. Ser ementalski ma smak łagodny oraz słodko-orzechowy. \nEmentaler w przekroju ma widoczne duże dziury. &lt;&gt;[].\nNazwa pochodzi od Emmental, doliny rzeki Emme w kantonie berneńskim w Szwajcarii.\nOficjalna data powstania – rok 1293.\nWartość odżywcza.\nSer ten zawiera duże ilości sodu, wapnia, fosforu, cynku i jodu. Z witamin na uwagę zasługuje wysoka zawartość witaminy A i B12. W 100 g sera znajduje się 0,26 mg retinolu i 0,223 mg β-karotenu. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1358056", "fragment_id": "208544/0", "subtitle": "", "title": "Ementaler", "parentId": 1358056.0, "start_index": 0.0, "document_id": "208544", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "329de588-b4e3-44a3-ad1a-c96ffa43131d"}, {"page_content": "Ser topiony – produkt pochodny sera, wytworzony przez topienie go z dodatkiem topników.\nJako topniki używane są: kwas cytrynowy, kwas winowy, kwas mlekowy i ich sole. Ser przetapiany jest obecnie w temperaturach 90-99 °C.\nNazewnictwo.\nNazwy serów topionych pochodzą od serów z których zostały wytworzone, w ich składzie musi być co najmniej 75% masy sera podstawowego (takiego, od którego dany ser nosi nazwę).[]\nHistoria.\nPierwsze sery topione pojawiły się około 1908 roku w Szwajcarii jako efekt eksperymentów tamtejszych serowarów usiłujących rozwiązać problem nadprodukcji serów tradycyjnych.\nW roku 1911 ser topiony uzyskiwany na bazie sera Emmental został skomercjalizowany przez firmę „Gerber”.\nPierwszą europejską fabrykę wytwarzającą ser topiony na skalę masową, uruchomili w roku 1917 w Jurze we Francji bracia Graf.\nCharakterystyka.\nZaletą sera topionego jest długi okres przydatności do spożycia. Najczęściej do jego wytworzenia stosuje się sery Emmental i Cantal. Bywa, że dla poszerzenia spektrum smakowego dodaje się ser Saint-Paulin lub Roquefort. Często również wzbogaca się go dodatkami; ziołami, pieprzem, szynką,\ncebulą, pieczarkami a nawet owocami morza.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16177", "fragment_id": "173811/0", "subtitle": "", "title": "Ser topiony", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 16177.0, "document_id": "173811", "score": 0.15869465470314026}, "uuid": "a9c166a9-ed18-4b2b-b5d5-800d50b3703e"}, {"page_content": "Emme – rzeka w Szwajcarii o długości ok. 81,9 km, wypływająca z Alp Berneńskich, pomiędzy szczytami Hohgant i Augstmatthorn, stanowiąca dopływ rzeki Aare.\nOd nazwy regionu, obejmującego głównie dolinę rzeki Emme (niem. \"Emmental\") pochodzi nazwa sera \"ementaler\".\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2136196", "fragment_id": "439032/0", "subtitle": "", "title": "Emme", "parentId": 2136196.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "439032", "score": 0.11011629551649094}, "uuid": "74173543-862f-447b-975e-bb25165309de"}, {"page_content": "Ser tylżycki (niem. \"Tilsiter\") – gatunek sera półtwardego typu szwajcarsko-holenderskiego, podpuszczkowego, dojrzewającego, produkowanego z krowiego mleka, jasnożółtego o dość ostrym smaku i zapachu, i niewielkich okach oraz ciemnobrązowej skórce. Nazwa sera tylżyckiego pochodzi od nazwy miasta Tylża (od 1946 Sowieck) w dawnych Prusach Wschodnich, obecnie znajdującego się na terenie Federacji Rosyjskiej, gdzie początkowo wyrabiano ten ser. Może być wykorzystywany do robienia kanapek oraz do potraw zapiekanych i zapiekanek.\nPochodzenie.\nSer tylżycki pochodzi z okolic wschodniopruskiego miasta Tylża (obecnie Sowieck, Rosja). Umiejętność wytwarzania serów twardych, do których zalicza się ser tylżycki, dotarła do Prus Książęcych z Żuław Gdańskich w XVI wieku i pochodzi od tamtejszych osadników holenderskich, którymi w dużej mierze byli mennonici. Stąd procedura rozprzestrzeniła się dalej, na sąsiadujące tereny Litwy i Białorusi (ser litewski). Przemysłowa produkcja sera tylżyckiego rozwinęła się w Tylży w połowie XIX wieku pod kierunkiem prusko-szwajcarskich osadników z doliny Emmental w kantonie berneńskim.\nJego receptura została po raz pierwszy oficjalnie spisana w XIX wieku przez pruską rodzinę wywodzącą się ze szwajcarskich osadników z Emmentalu w Szwajcarii. W 1893 Szwajcar Otto Wartmann powrócił z Tylży do rodzinnej Turgowii z przepisem na wytwarzanie sera tylżyckiego, który dopracował, i według którego w dalszym ciągu produkowany jest „szwajcarski ser tylżycki”, czyli \"Tilsiter\".\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2128845", "fragment_id": "379694/0", "subtitle": "", "title": "Ser tylżycki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "379694", "parentId": 2128845.0, "score": 0.11186858266592026}, "uuid": "289d6044-a285-498a-9b8d-643a1503d12e"}, {"page_content": "Mazdamer ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Maasdammer&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"nl\"&gt;Maasdam kaas&lt;/&gt;) – rodzaj holenderskiego sera produkowany z krowiego mleka. Mazdamer jest zaliczany do serów półtwardych, podpuszczkowych dojrzewających. Ser powstał na początku lat 90. XX wieku jako alternatywa dla szwajcarskich serów typu ementaler. Ma smak bardziej słodki i orzechowy niż ementaler, delikatną, żółtą skórkę, a w przekroju widoczne duże dziury. Jest także bardziej wilgotny i sprężysty. Zawiera ok. 45% tłuszczu w masie suchej.\nHolenderska nazwa pochodzi od miejscowości Maasdam położonej w Holandii Południowej.\nJest także produkowany przez Royal Bel Leerdammer B.V. i sprzedawany pod marką Leerdammer.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2130440", "fragment_id": "380166/0", "subtitle": "", "title": "Mazdamer", "document_id": "380166", "start_index": 0.0, "parentId": 2130440.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09580764919519424}, "uuid": "f6515292-7a27-442e-8d9c-bb276bcf595c"}, {"page_content": "Jarlsbergost – rodzaj sera produkowanego, głównie w Norwegii, z mleka krowiego. Jest to ser dojrzewający, twardy lub półtwardy, o łagodnym, słodkawym smaku. Wzorowany na szwajcarskim ementalerze, jest od niego miększy i słodszy. Odznacza się cytrynowożółtą barwą i dużymi, okrągłymi dziurami. Może dojrzewać od jednego do 15 miesięcy. Historia jego produkcji sięga lat 60. XIX wieku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=656743", "fragment_id": "800751/0", "subtitle": "", "title": "Jarlsbergost", "parentId": 656743.0, "start_index": 0.0, "document_id": "800751", "source": "wikipedia", "score": 0.12266654521226883}, "uuid": "110cefc6-cb02-4a1a-ad98-6b3873ab4047"}, {"page_content": "Leerdammer − gatunek pół-twardego sera, produkowany z mleka krowiego. Okres leżakowania wynosi zazwyczaj od 3 - 12 miesięcy, posiada kremowo-białą teksturę i z wyglądu podobny jest nieco do Emmentalera. Ma nieco słodkawo - orzechowy posmak, który staje się bardziej widoczny z wiekiem.\nSer wytwarzany jest we francuskim koncernie serowym - Groupe Bel. Nazwa \"Leerdammer\" to znak towarowy \"Bel Leerdammer B.V\".\nOryginalnie ser ten, pochodzi ze wsi Schoonrewoerd (gmina Leerdam) w Holandii. Produkowany od roku 1977.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2135943", "fragment_id": "438952/0", "subtitle": "", "title": "Leerdammer", "parentId": 2135943.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "438952", "score": 0.2408834546804428}, "uuid": "af8fa4c7-047e-422b-930b-08fbbfc0e98a"}, {"page_content": "Pizza quattro formaggi (cztery sery) – rodzaj pizzy w kuchni włoskiej, pokrytej mozzarellą oraz trzema innymi rodzajami sera i w zależności od wariantu sosem pomidorowym.\nHistoria.\nPodstawowym składnikiem w pizzy quattro formaggi jest mozarella, która pozostaje wilgotna podczas procesu pieczenia, dzięki czemu chroni resztę serów przed wysoką temperaturą pieca. Gorgonzola jest równie popularnym składnikiem tego dania. Wybór pozostałych dwóch serów różni się w zależności od regionu, najczęściej są to fontina i parmezan, ale innymi popularnymi serami są m.in. pecorino, ricotta, stracchino, scamorza, taleggio, wędzona provola czy caciotta. Poza mozzarellą, masowo produkowane pizze często używają parmezanu, romano, asiago czy innych włoskich serów, chociaż niektórzy używają także serów niepochodzących z Włoch, takich jak gruyère, ementaler czy niebieski ser. Sery do pizzy nie powinny być dobierane przypadkowo, powinno wybierać się sery pełnotłuste lub półtłuste i różniące się w smaku. Poza mozzarellą, quattro formaggi zwykle zawiera ser pleśniowy lub dojrzewający, delikatny (na przykład emmentaler czy gruyère), kremowy (taki jak robiola czy stracchino) i twardy (parmezan lub pecorino).\nW przeciwieństwie do innych pizz, takich jak Calzone czy Margherita, które mają starą, bogatą i udokumentowaną historię, quattro formaggi, mimo swojej popularności nie ma oczywistej historii, prawdopodobnie przez swoją prostotę. Uważa się, że pochodzi z regionu Lazio, z początku XVIII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5529664", "fragment_id": "320702/0", "subtitle": "", "title": "Pizza quattro formaggi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "320702", "parentId": 5529664.0, "score": 0.07715931534767151}, "uuid": "02c93ebf-94fb-4fa3-82d3-b421c649f418"}, {"page_content": "Grevé – szwedzki ser produkowany z krowiego mleka. Jest to ser półtwardy, wzorowany na szwajcarskim ementalerze; zawiera 30-40% tłuszczu i dojrzewa około 10 miesięcy. Charakteryzuje się jasnożółtym kolorem, zwartą konsystencją, dziurami o zróżnicowanej wielkości i rozmieszczeniu oraz łagodnym, orzechowym smakiem. Po raz pierwszy wyprodukowany został w 1964 w Örnsköldsviku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2231587", "fragment_id": "451565/0", "subtitle": "", "title": "Grevé", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "451565", "parentId": 2231587.0, "score": 0.14712931215763092}, "uuid": "87ca5a13-74f4-479f-b7ea-4cbf37b17dee"}, {"page_content": "Z czasem technologie serowarskie udoskonalono. Większość najstarszych znanych nam serów zaczęto wytwarzać około XIV w., w dużej mierze ich produkcją zajmowali się mnisi. Zasady wyrobu sera cheddar zostały opracowane w XIX wieku. Wpłynęły one znacznie na metody produkcji większości serów. Pierwsza produkcja przemysłowa sera ruszyła 3 lutego 1815 w Szwajcarii. Do Polski serowarstwo z owczego mleka dotarło zza Karpat, z terenów Wołoszczyzny. W XIX w. nowe receptury na produkcję serów żółtych przywieźli imigranci z Niemiec, Holandii i Szwajcarii. Zobacz też: sernik (pomieszczenie).\nPrawo Wspólnot Europejskich w sprawie sera.\nRozporządzenie Komisji (EWG) z 1987 roku zarezerwowało termin \"ser\" jedynie dla wyrobów z mleka. Oznacza to, że w państwach należących do Unii Europejskiej nie można używać tego terminu na opakowaniach produktów, w skład których wchodzi np. olej roślinny, pomimo tego orzeczenia w wielu państwach Wspólnoty, w tym również w Polsce, wciąż używa się tego określenia w sposób nieprawidłowy. Głównie w hipermarketach sprzedawane są pod tą nazwą tańsze produkty seropodobne, przypominające ser żółty[].\nPodobnie ma się sytuacja z produktami wegańskimi. Decyzją Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2017 roku termin \"ser\" co do zasady zarezerwowany jest wyłącznie dla produktów odzwierzęcych.\nW 1999 roku Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich uznał, że używane przez niemieckiego producenta określenie \"ser dietetyczny\" w stosunku do sera, do którego dodawano oleju roślinnego jest niezgodne z prawem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14419", "fragment_id": "179717/4", "subtitle": "", "title": "Ser", "parentId": 14419.0, "start_index": 6236.0, "document_id": "179717", "source": "wikipedia", "score": 0.2317768931388855}, "uuid": "ac50b94e-7f7b-4857-842e-3aaa896c5e08"}]}
{"id": "q_106", "question": "Czy Szymon Peres jest laureatem nagrody Nobla?", "answer": [{"page_content": "(hebr. שמעון פרס; ur. jako Szymon Perski 2 sierpnia 1923 w Wiszniewie, zm. 28 września 2016 w Tel Awiwie) – izraelski polityk, 9. prezydent Izraela w latach 2007–2014, dwukrotnie premier Izraela – w latach 1984–1986 stał na czele dwudziestego pierwszego, a w latach 1995–1996 dwudziestego szóstego rządu Izraela, dwukrotnie p.o. premiera (w 1977 i 1995), minister w dwunastu rządach, poseł do Knesetu od 1959 do 2007.\nW 1994 wraz z ówczesnym premierem Izraela Icchakiem Rabinem i przywódcą Palestyńczyków Jasirem Arafatem został laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. Został wyróżniony za rozmowy pokojowe, które prowadził jako izraelski minister spraw zagranicznych, których skutkiem były tzw. porozumienia z Oslo.\nŻyciorys.\nMłodość.\nSzimon Peres urodził się jako Szymon Perski w 1923 w Wiszniewie, ówcześnie leżącym w województwie nowogródzkim w Polsce (obecnie obwód miński na Białorusi), w rodzinie Icchaka Perskiego (1896–1962) i Sary Perskiej (do 1905 Meltzer). W 2003 tak wspominał Wiszniew:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Urodziłem się w małym żydowskim sztetlu, który w ciągu dwóch wojen – pierwszej i drugiej, było pod polską kontrolą – ale pomimo to byli tam Białorusini, Rosjanie. I oni nienawidzili Polaków. Nie mówili ich językiem. Miejsce, w którym się urodziłem, było bardzo małe, całkowicie żydowskie, a my nie żyliśmy ani w Polsce, ani w Rosji. Żyliśmy w Izraelu od dnia moich narodzin, nawet przed emigracją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44901", "fragment_id": "651615/0", "subtitle": "", "title": "Szimon Peres", "document_id": "651615", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44901.0, "score": 1.0}, "uuid": "a95fcc1f-d85c-4730-a3a1-6767b0a240d6"}, {"page_content": "Priorytetem rządu Rabina było wznowienie procesu pokojowego na Bliskim Wschodzie. W latach 1992 i 1993 przeprowadzono tajne rozmowy z Syrią oferując oddanie Wzgórz Golan w zamian z porozumienie pokojowe, ale w połowie 1993 zakończyły się one impasem. Równocześnie prowadzono tajne rozmowy z Palestyńczykami, których rangę stopniowo podnoszono w miarę ustalania kolejnych kwestii. 20 sierpnia 1993 Szimon Peres i Mahmud Abbas w tajemnicy podpisali tekst Porozumienia z Oslo. Zawarte porozumienie tworzyło Autonomię Palestyńską w Strefie Gazy i mieście Jerycho. W zamian OWP wyrzekała się przemocy oraz uznawała prawa państwa Izrael do istnienia w pokoju i bezpieczeństwie. Publiczne podpisanie tekstu porozumienia odbyło się 13 września 1993 przez Icchaka Rabina i Jasira Arafata w uroczystej ceremonii na trawniku przed Białym Domem w Waszyngtonie, w obecności prezydenta Billa Clintona. W Izraelu podpisanie umowy przyjęto bardzo nieufnie, a część opinii publicznej oskarżyła Rabina i Peresa o zdradę. 10 grudnia 1994 Icchak Rabin, Jasir Arafat i Szimon Peres zostali laureatami Pokojowej Nagrody Nobla.\nPeres równolegle pracował nad zawarciem porozumienia pokojowego z Jordanią. W dniach 2–3 listopada 1993 potajemnie spotkał się w Ammanie z królem Husajnem i podpisał wstępne porozumienie. Jednak po powrocie do Izraela doszło do przecieku informacji i Husajn zerwał dalsze negocjacje.\nPremier po raz drugi.\nPo zabójstwie premiera Rabina, 5 listopada 1995 Peres został nominowany na premiera rządu. Równocześnie pełnił obowiązki ministra obrony (1995–1996).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44901", "fragment_id": "651615/13", "subtitle": "", "title": "Szimon Peres", "document_id": "651615", "start_index": 20076.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44901.0, "score": 0.3369106948375702}, "uuid": "7d9eac92-93cb-4dce-a386-8fe37c9b13fa"}, {"page_content": "Lauren Bacall (wym. ), właściwie Betty Joan Perske (ur. 16 września 1924 w Nowym Jorku, zm. 12 sierpnia 2014 tamże) – amerykańska aktorka i modelka pochodzenia żydowskiego. Jej nazwisko sceniczne to nieco zmieniona wersja panieńskiego nazwiska matki – Bacal. American Film Institute umieścił ją na dwudziestym miejscu na liście największych aktorek wszech czasów (\"The 50 Greatest American Screen Legends\").\nŻyciorys.\nUrodziła się w rodzinie żydowskiej, jako jedyne dziecko Williama Perske (1889–1982), z zawodu sprzedawcy, którego rodzice byli emigrantami z polskiego Wołożyna, w zaborze rosyjskim, obecnie Białoruś i Nathalie Weinstein (później Bacal) (1901–1977), pracującej jako sekretarka, pochodzącej z Jassów w Królestwie Rumunii. Przez ojca była spokrewniona z Szymonem Perskim, czyli Szimonem Peresem – prezydentem Izraela, laureatem Pokojowej Nagrody Nobla. Kiedy miała 5 lat, rodzice rozwiedli się. Zamieszkała z matką i przyjęła jej poprzednie nazwisko Bacall. Uczęszczała do \"American Academy of Dramatic Arts\" w Nowym Jorku, co później zaowocowało występami w broadwayowskich produkcjach.\nDo filmu trafiła w 1944 roku, dostała rolę w filmie \"Mieć i nie mieć\", gdzie wcieliła się w postać Marie Browning. W obrazie tym partnerowała Humphreyowi Bogartowi. W 1945 roku poślubiła starszego o dwadzieścia pięć lat aktora. Mieli dwoje dzieci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=474588", "fragment_id": "1539796/0", "subtitle": "", "title": "Lauren Bacall", "document_id": "1539796", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 474588.0, "score": 0.073247991502285}, "uuid": "6820ef81-0017-4c60-a9c0-25fe465e5a42"}, {"page_content": "W odróżnieniu od innych nagród Komitety Noblowskie informują o stosowanych przez siebie kryteriach dopiero po 50 latach od wyboru laureatów.\nPo upłynięciu terminu Komitet zbiera i selekcjonuje około 200 kandydatów. Lista jest wysyłana do wybranych ekspertów z dziedzin nominowanych, po czym wyłania się 15 osób. Następnie Komitet przesyła swoje rekomendacje, w zależności od rodzaju nagrody, do Akademii lub odpowiedniej instytucji, której członkowie głosują nad wyborem zwycięzcy.\nProces wyboru różni się nieznacznie w zależności od dyscypliny – przykładowo Nagroda Nobla w dziedzinie literatury jest rzadko przyznawana grupie osób, w odróżnieniu od Nagrody Nobla w innych dziedzinach.\nKrytyka.\nKontrowersyjni laureaci.\nNagroda pokojowa.\nPokojowa Nagroda Nobla jest krytykowana przez norweskiego działacza pokojowego Fredrika S. Heffermehla za przyznawanie jej jego zdaniem niezgodnie z wytycznymi samego Nobla, zwłaszcza wśród nagród przyznanych po 1945 roku. Heffermehl uważa, że większe znaczenie w wyborze laureatów mają osobiste preferencje członków komitetu niż intencje fundatora. Wśród niesłusznie przyznanych Heffermehl wymienia przyznanie pokojowej nagrody Henry’emu Kissingerowi oraz Lê Đức Thọ za zaprowadzenie pokoju w Wietnamie, chociaż w tamtym okresie nadal trwała tam wojna. Lê Đức Thọ nie przyjął nagrody, gdyż pokój nie został tam osiągnięty. Heffermehl skrytykował także przyznanie pokojowej nagrody Jaserowi Arafatowi, Szimonowi Peresowi oraz Icchakowi Rabinowi.\nDziedziny naukowe.\nNagrodę z chemii za rok 1918 otrzymał Fritz Haber, uznawany za zbrodniarza wojennego. Nagrodę za odkrycie insuliny (Fizjologia i medycyna, 1923) odebrali Frederick Banting oraz John Macleod, który w ogóle nie brał udziału w badaniach; pominięto natomiast Charlesa Besta, który w nich uczestniczył. Natomiast nagrodę z fizyki za 1944 otrzymał jedynie Otto Hahn, mimo że przy rozszczepieniu jądra uranu współpracował ściśle z Fritzem Straßmannem i Lise Meitner.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004", "fragment_id": "175368/2", "subtitle": "", "title": "Nagroda Nobla", "document_id": "175368", "start_index": 4075.0, "parentId": 4004.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3013181984424591}, "uuid": "10b2d955-e7b9-4457-be83-954a5854db2b"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLista laureatów Nagrody Nobla obejmuje osoby i organizacje uhonorowane Nagrodą Nobla, uznawaną za najbardziej prestiżowe wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowioną w testamencie fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.\nNagroda ta przyznawana jest za osiągnięcia w czterech dziedzinach naukowych: fizyce, chemii, fizjologii lub medycynie i literaturze. Ponadto przyznawana jest również Pokojowa Nagroda Nobla za wysiłki na rzecz światowego pokoju.\nKażdy z laureatów otrzymuje złoty medal oraz dyplom, ponadto między wyróżnionych w jednej dziedzinie w danym roku rozdzielana jest nagroda pieniężna (na rok 2023 Fundacja Nobla przewidziała 11 mln SEK jako wartość pełnej nagrody). Nagrody w dziedzinie fizyki i chemii przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – Zgromadzenie Noblowskie przy Instytucie Karolinska, w dziedzinie literatury Akademia Szwedzka. Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest (zgodnie z wolą fundatora) przez Norweski Komitet Noblowski złożony z pięciu członków powoływanych przez Storting.\nNagroda im. Alfreda Nobla jest wyróżnieniem przyznawanym w dziedzinie nauk ekonomicznych. Nagroda ta ufundowana została w 1968 przez Szwedzki Bank Narodowy z okazji jubileuszu 300-lecia jego istnienia. Nagrodę w tej dziedzinie przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk w oparciu o zasady ustanowione wolą fundatora. Pierwsza Nagroda została przyznana w 1969.\nStatystyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1997737", "fragment_id": "387039/0", "subtitle": "", "title": "Lista laureatów Nagrody Nobla", "document_id": "387039", "start_index": 0.0, "parentId": 1997737.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09750858694314957}, "uuid": "75194b26-ef2c-410b-b0d0-15d6d12ffb49"}, {"page_content": "W 1962 zostaje ambasadorem Meksyku w Indiach. Podaje się do dymisji w 1968 w odpowiedzi na użycie broni palnej przez meksykańską policję wobec protestujących w przeddzień otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich (Masakra w Tlatelolco). \nStopniowo zyskuje też międzynarodowy rozgłos literacki. Jest wielokrotnie nagradzany i w 1990 otrzymuje Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. \nW 1965 żeni się z Francuzką, Marie-José Tramini.\nPo rezygnacji z kariery dyplomatycznej wykłada na Universytecie w Cambridge i Uniwersytecie Harvarda.\nUmiera na raka, 19 kwietnia 1998.\nUpamiętnienie.\nJego wizerunek znajdował się na meksykańskiej monecie okolicznościowej o nominale 20 peso bitej w latach 2000-2001.\nTwórczość.\nJego twórczość ulegała wielu wpływom, m.in. marksizmu, surrealizmu i mitologii Azteków.\nW poemacie \"Piedra de sol\" (\"Kamień słońca\", 1957) posługuje się kontrastowymi obrazami, koncentrującymi się na azteckim kamieniu kalendarzowym (przedstawiającym wszechświat), symbolizującymi samotność jednostki i jej poszukiwania więzi z innymi. Wątkiem jego twórczości są rozważania nad rolą poezji w świecie oraz analiza związku między historią a charakterem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18650", "fragment_id": "183613/1", "subtitle": "", "title": "Octavio Paz", "parentId": 18650.0, "start_index": 1861.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183613", "score": 0.10688243806362152}, "uuid": "62faf224-a47c-4199-ab59-1ca41832d600"}, {"page_content": "Był członkiem Królewskiej Duńskiej Akademii Nauk i Literatury, Narodowej Akademii Nauk, Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk, Amerykańskiego Towarzystwa Filozoficznego, Towarzystwa Królewskiego, Francuskiej Akademii Nauk i Królewskiej Akademii Medycznej Belgii. W 1965 został laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny wraz z Jacquesem Monodem i André Michelem Lwoffem. \nOd 2007 do 2011 był kanclerzem kapituły Orderu Wyzwolenia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77576", "fragment_id": "657747/1", "subtitle": "", "title": "François Jacob", "source": "wikipedia", "start_index": 1613.0, "document_id": "657747", "parentId": 77576.0, "score": 0.045081980526447296}, "uuid": "79b4fc1b-20b4-430f-8ed9-c0fb9c2314aa"}, {"page_content": "W 1956 roku otrzymał nagrodę Nobla w zakresie chemii (z Cyrilem Hinshelwoodem). Dwukrotny Bohater Pracy Socjalistycznej (14 kwietnia 1966 i 14 kwietnia 1976), dziewięciokrotnie odznaczony orderem Lenina (10 czerwca 1945, 29 października 1949, 1953, 1954, 8 maja 1956, 14 kwietnia 1966, 1971, 14 kwietnia 1976 i 18 grudnia 1981). Otrzymał również Nagrodę Leninowską (1976), dwukrotnie Nagrodę Stalinowską II stopnia (1941 i 1949), Order Rewolucji Październikowej (14 kwietnia 1986), Order Czerwonego Sztandaru Pracy (10 czerwca 1946), Medal „Za ofiarną pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”, Złoty Medal im. Łomonosowa Akademii Nauk ZSRR (1970) i inne wyróżnienia. Był honorowym członkiem Akademii Nauk w Bangalore (Indie, 1959), Węgierskiej Akademii Nauk (1961), Nowojorskiej Akademii Nauk (1962) i Rumuńskiej Akademii Nauk (1965) oraz zagranicznym członkiem Narodowej Akademii Nauk USA (1963), Akademii Nauk NRD (1966), Polskiej Akademii Nauk (1974), Francuskiej Akademii Nauk (1978), Czechosłowackiej Akademii Nauk (1965) i członkiem wielu towarzystw naukowych i uniwersytetów.\nW 1974 r. został członkiem zagranicznym PAN.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=770751", "fragment_id": "838234/1", "subtitle": "", "title": "Nikołaj Siemionow", "parentId": 770751.0, "start_index": 1151.0, "source": "wikipedia", "document_id": "838234", "score": 0.10431680828332901}, "uuid": "8e2f9f4a-1d05-4596-821f-53511b966aa9"}, {"page_content": "Nie mylić z: Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla.\nNagroda Nobla – wyróżnienie przyznawane od początku XX wieku za wybitne zasługi dla ludzkości: naukowe, literackie lub w działaniach na rzecz pokoju. Zostało ustanowione ostatnią wolą fundatora – Alfreda Nobla, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu. Początkowo było przyznawane w pięciu dziedzinach, jednak w roku 1968 ustanowiono dodatkową nagrodę z ekonomii. Laureaci są wyłaniani corocznie, choć zdarzały się lata bez wyróżnionych. Są nimi osoby żyjące, najwyżej trzy w każdej z dziedzin – oprócz przypadków uhonorowania nagrodą pokojową całych organizacji lub instytucji.\nNagroda Nobla nie była pierwszym wyróżnieniem tego typu – już w XVIII wieku brytyjskie Towarzystwo Królewskie (ang. \"Royal Society\") ustanowiło Medal Copleya dla naukowców, a równolegle przyznawano odznaczenia państwowe jak polski Order Orła Białego za rozmaite zasługi. Mimo to Nagroda Nobla jako pierwsza skupiła się na różnych obszarach działalności cywilnej oraz została wyróżnieniem najsłynniejszym i najbardziej prestiżowym, m.in. przez swoją rekordową wysokość pieniężną. Była inspiracją dla innych laurów, mających ją dopełniać przez docenienie innych obszarów działań – jak matematyka, astronomia, biologia, nauki o Ziemi, informatyka, technika, filozofia, teologia, muzyka, sztuki wizualne czy te osiągnięcia w fizyce teoretycznej, które nie spełniają kryteriów noblowskich.\nLaureatka tej nagrody to noblistka, a laureat – noblista. Ich liczba w danej instytucji, państwie lub narodowości bywa używana jako miara prestiżu takich grup, np. do tworzenia rankingów uczelni.\nHistoria.\nPierwsza uroczystość wręczenia tej nagrody odbyła się w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie w 1901 – Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali wtedy Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża i Frédéric Passy. Od 1902 nagrody są wręczane przez króla Szwecji. Uroczystość odbywa się zawsze 10 grudnia.\nZasady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004", "fragment_id": "175368/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Nobla", "document_id": "175368", "start_index": 1.0, "parentId": 4004.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0675334706902504}, "uuid": "c1a889e4-ae1d-4823-971c-ba2b0d134d5d"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLaureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury – osoby wyróżnione przez Akademię Szwedzką literacką Nagrodą Nobla. Ustanowiona testamentem Alfreda Nobla z 1895 roku jest przyznawana od 1901. W latach 1901–2024 wyróżnionych zostało 121 osób.\nZasady przyznawania nagrody.\nWolą Alfreda Nobla było, aby nagroda trafiła w ręce osoby, która stworzy \"najbardziej wyróżniające się dzieło w kierunku idealistycznym\". Jako organ przyznający nagrodę Nobel wskazał Akademię Szwedzką. Została ona założona na wzór Akademii Francuskiej przez króla Gustawa III w 1786. Akademia składa się z 18 członków, znanych jako \"De Aderton\" („Osiemnastu”). W jej skład wchodzą szwedzcy pisarze, poeci, filolodzy i historycy. Członkowie Akademii wybierani są dożywotnio. Nad wyborem laureata pracuje Komitet Noblowski, składający się z czterech lub pięciu osób, wybrany spośród członków Akademii na okres trzech lat.\nNazwiska kandydatów do wyróżnienia mogą być zgłaszane przez członków Akademii Szwedzkiej oraz innych akademii i instytucji o podobnym charakterze. Prawo to otrzymali także uniwersyteccy profesorowie literatury i filologii, laureaci literackiej Nagrody Nobla oraz przewodniczący stowarzyszeń odpowiedzialnych za twórczość literacką w poszczególnych krajach. Nominacje pozostają niejawne przez 50 lat.\nCykl pracy.\nCykl pracy nad przyznawaniem nagrody wygląda następująco:\nStatystyki.\nW latach 1901–2024 literacka Nagroda Nobla została przyznana 117 razy (siedmiokrotnie Nagrody nie przyznano), przy czym wyróżnionych zostało 121 osób. W latach 1904, 1917, 1966, 1974 Akademia Szwedzka nagrodziła po dwie osoby. Do roku 2024 wśród laureatów znalazło się 18 kobiet. Najmłodszym laureatem był nagrodzony w 1907 Rudyard Kipling (miał wówczas 41 lat), najstarszą wyróżnioną osobą była nagrodzona w 2007, Doris Lessing; w chwili ogłoszenia nominacji miała 88 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34151", "fragment_id": "171705/0", "subtitle": "", "title": "Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury", "parentId": 34151.0, "start_index": 0.0, "document_id": "171705", "source": "wikipedia", "score": 0.14191001653671265}, "uuid": "e0ae2985-4f59-4304-8653-429a25cc31e5"}]}
{"id": "q_107", "question": "Kto jest reżyserem filmu amerykańskiego „Park Jurajski”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: \"Park Jurajski\" (książka).\nPark Jurajski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Jurassic Park&lt;/&gt;) – amerykański film z 1993 roku, wyreżyserowany przez Stevena Spielberga na podstawie książki Michaela Crichtona o tym samym tytule. Został nagrodzony trzema Oscarami.\nJest jednym z najbardziej dochodowych filmów w historii. Traktuje o fikcyjnej wyspie, na której naukowcy skonstruowali park rozrywki z genetycznie wyhodowanymi dinozaurami. Pierwszy film z cyfrowym dźwiękiem DTS. Z okazji dwudziestolecia wejścia do kin, film w 2013 roku powrócił na ekrany w wersji 3D.\nScenariusz.\nMilioner John Hammond, właściciel przedsiębiorstwa InGen, stworzył na bezludnej wyspie Isla Nublar niezwykły park rozrywki, w którym odtworzone są warunki panujące przed milionami lat. Główną atrakcją parku są żywe dinozaury. Aby otworzyć park dla publiczności, musi najpierw uzyskać zgodę wycieczki kontrolnej. Jako że podczas przeładunku klatek z welociraptorami doszło do wypadku i jeden z pracowników został zabity przez dinozaura, inwestorzy podają w wątpliwość bezpieczeństwo parku. W skład wycieczki wchodzą: paleontolodzy Allan Grant i Ellie Sattler, prawnik Donald Gennaro oraz matematyk Ian Malcolm.\nW drodze do centrum wycieczka ma okazję zobaczyć stado brachiozaurów i parazaurolofów, a później karmienie welociraptorów. Podczas obiadu Grant i Malcolm dają do zrozumienia Hammondowi, że stworzenie parku nie jest dobrym pomysłem. Poznają też kilku pracowników Hammonda – m.in. myśliwego Roberta Muldoona, a także wnuki Hammonda – Alexis „Lex” i Timmy’ego. Z tymi ostatnimi udają się specjalnymi, zasilanymi elektrycznie samochodami na wycieczkę po parku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1316526", "fragment_id": "1132602/0", "subtitle": "", "title": "Park Jurajski (film)", "parentId": 1316526.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1132602", "source": "wikipedia", "score": 0.7348988056182861}, "uuid": "1783813d-4157-4d9d-bce7-c0cd4def73bd"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nSteven Allan Spielberg (ur. 18 grudnia 1946 w Cincinnati) – amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Laureat trzech Oscarów, odznaczony Medalem Wolności i Orderem Uśmiechu. Karierę rozpoczął w trakcie trwania nurtu Nowego Hollywoodu. Jeden z najsłynniejszych i najbardziej uznanych reżyserów i producentów w historii amerykańskiego kina.\nUrodził się w Cincinnati w stanie Ohio, a dorastał w Phoenix w Arizonie. Następnie przeniósł się do Kalifornii, gdzie studiował film. Po wyreżyserowaniu kilku odcinków seriali telewizyjnych i paru mniejszych produkcji dla Universal Studios zyskał uznanie za sprawą filmu \"Szczęki\" (1975), który okazał się artystycznym i finansowym sukcesem. Następnie wyreżyserował komercyjne hity: \"Bliskie spotkania trzeciego stopnia\" (1977), \"E.T.\" (1982) czy filmy o przygodach Indiany Jonesa, a także dramaty \"Kolor purpury\" (1985) i \"Imperium słońca\" (1987).\nPo krótkiej przerwie powrócił do sukcesów finansowych, kręcąc film przygodowy \"Park Jurajski\" (1993) i dramat o holokauście \"Lista Schindlera\" (1993), za który otrzymał 2 Oscary – za film i reżyserię. Kolejnego Oscara za reżyserię otrzymał za zrealizowaną z dużym rozmachem wojenną produkcję \"Szeregowiec Ryan\" (1998). W pierwszej dekadzie XXI wieku Spielberg powrócił do kręcenia filmów sci-fi – wyreżyserował \"A.I. Sztuczną inteligencję\" (2001), \"Raport mniejszości\" (2002) oraz \"Wojnę światów\" (2005). Następnie wyreżyserował m.in. szereg dramatów, jak \"Czas wojny\" (2011), \"Lincoln\" (2012), \"Czwarta władza\" (2017) czy \"Fabelmanowie\" (2022).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87598", "fragment_id": "642532/0", "subtitle": "", "title": "Steven Spielberg", "document_id": "642532", "start_index": 0.0, "parentId": 87598.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23768360912799835}, "uuid": "fa735cbb-1ce2-400a-8faf-462f1da50f84"}, {"page_content": "Michael Crichton, właśc. John Michael Crichton (wym. //; ur. 23 października 1942 w Chicago, zm. 4 listopada 2008 w Los Angeles) – amerykański pisarz, reżyser, scenarzysta, producent filmowy i lekarz. Autor znanych powieści określanych jako technothrillery, które popularność zyskały dzięki adaptacjom filmowym (np. \"Park Jurajski\" w reżyserii Stevena Spielberga). Był także pomysłodawcą i producentem serialu \"Ostry dyżur\" oraz autorem scenariuszy wielu filmów, m.in. \"Twister\".\nŻyciorys.\nUrodził się 23 października 1942 roku w Chicago, jako najstarszy syn dziennikarza Johna Hendersona Crichtona i Zuli Miller Crichton. Wychował się na Long Island w Roslyn, w stanie Nowy Jork, wraz z trójką rodzeństwa: dwiema siostrami Kimberly i Catherine, oraz bratem Douglasem. Z wykształcenia lekarz (absolwent Harvard Medical School), z zamiłowania podróżnik i nurek. \nTwórczość literacką rozpoczął jeszcze na studiach, aby opłacić rachunki, publikując pod pseudonimami (John Lange, Jeffery Hudson i Michael Douglas). Jak sam podaje, już na studiach miał 206 cm wzrostu. Jedna z pierwszych powieści, \"Wyższa konieczność\" w 1968 niespodziewanie zdobyła nagrodę Edgar Award. Napisana rok później \"„Andromeda” znaczy śmierć\" stała się bestsellerem i rozpoczęła jego karierę pisarską.\nBył sceptykiem w sprawie globalnego ocieplenia. W 2004 opublikował książkę \"Państwo strachu\", która nawiązuje do tematyki zmian klimatu i ukazuje jego poglądy na ten temat. Był też często proszony o pisanie esejów w wielu czasopismach, tworzenie przedmów do książek innych autorów i zapraszany do wygłaszania przemówień z różnych okazji. Przez wielu nazywany Juliuszem Verne XXI wieku. W swoim życiu zdarzały mu się epizody wiary w aurę, projekcje astralne i jasnowidzenie.\nŻycie prywatne.Miał za sobą pięć małżeństw, z czego cztery zakończyły się rozwodem. Zmarł na raka, pozostawiając żonę i córkę (syn – również John Michael – urodził się już po jego śmierci).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105921", "fragment_id": "645600/0", "subtitle": "", "title": "Michael Crichton", "document_id": "645600", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 105921.0, "score": 0.08214465528726578}, "uuid": "3faaccf2-8669-40b4-a77c-7057c1311c49"}, {"page_content": "Jurassic World – amerykański film z 2015 roku w reżyserii Colina Trevorrowa, będący kontynuacją \"Parku Jurajskiego\" z 1993 roku.\nJest to jeden z najbardziej dochodowych filmów w historii kina.\nFabuła.\nW 2015 roku, 22 lata po wydarzeniach ukazanych w \"Parku Jurajskim\" na wyspie Isla Nublar działa w pełni sprawny park rozrywki, którego główną atrakcją są przywrócone do życia na drodze klonowania dinozaury. Spełniło się wielkie marzenie Johna Hammonda – park każdego roku przyciąga miliony turystów. Wyspą zarządza teraz firma Masrani Corporation, która wyciągnęła wnioski z tragicznych wydarzeń, jakie miały miejsce w 1993 roku. Park jest nieustannie strzeżony przez ochroniarzy i najemników, wyposażonych w nowoczesną broń i pojazdy.\nGenetycy parku, przez połączenie materiału genetycznego kilku teropodów oraz współczesnych zwierząt, tworzą nowy gatunek dinozaura. Zwierzę, nazwane \"Indominus rex\", poza przerażającym wyglądem wykazuje niespotykany poziom agresji, a przy tym potrafi zmieniać kolor skóry, by upodobnić się do otoczenia. Ma służyć jako nowa atrakcja parku i przyciągnąć większą ilość spragnionych mocnych wrażeń turystów. Dinozaur wymyka się spod kontroli, co wprowadza chaos na wyspie.\nProdukcja.\nUniversal Studios wielokrotnie przymierzało się do stworzenia 4. części serii \"Jurassic Park\" – w 2004 roku powstał scenariusz autorstwa Johna Saylesa i Williama Monahana. Przedsięwzięcie nie powiodło się i studio zarzuciło produkcję filmu.\nStudio ponownie rozpoczęło produkcję w roku 2007. Premiera była planowana na rok 2009, jednak produkcję przerwała śmierć Michaela Crichtona, scenarzysty poprzednich części.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2737253", "fragment_id": "1641202/0", "subtitle": "", "title": "Jurassic World", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1641202", "parentId": 2737253.0, "score": 0.4827113151550293}, "uuid": "71a2b4c3-e2dc-4d08-b5fb-06fb838968b3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy książki. Zobacz też: Park Jurajski (film).\nPark Jurajski (tyt. oryg. \"Jurassic Park\") – opublikowana w 1990 r. powieść science fiction amerykańskiego pisarza Michaela Crichtona. Książka wykorzystuje matematyczną koncepcję teorii chaosu i jej filozoficzne implikacje, by wyjaśnić przyczyny upadku parku rozrywki prezentującego niektóre genetycznie odtworzone gatunki dinozaurów. W roku 1993 \"Park Jurajski\" został zaadaptowany przez Stevena Spielberga na film, który jednak był pełen odstępstw od książki.\nPowieść w 1995 doczekała się kontynuacji pt. \"Zaginiony świat\", w oparciu o którą dwa lata później Spielberg nakręcił kolejny film (\"\").\nFabuła powieści.\nPowieść poprzedzona jest wstępem, napisanym w formie krótkiego raportu z wydarzeń, które miały mieć miejsce w sierpniu 1989 r. w kompleksie badawczym należącym do koncernu InGen Technologies. Taki sposób prezentacji fikcji jako faktów, Crichton wykorzystał również w innych swoich książkach (m.in. \"Zjadacze umarłych\", \"Andromeda znaczy śmierć\" czy \" Wschodzące słońce\").\nWłaściwe opowiadanie rozpoczyna się od przedstawienia serii incydentów, w których dziwne stworzenia atakowały ludzi na terytorium Kostaryki i fikcyjnej wyspie Isla Nublar. Akcja przenosi się następnie do obozowiska paleontologicznego, gdzie ekscentryczny miliarder John Hammond (założyciel i dyrektor generalny InGen) zaprasza dwójkę naukowców, paleontologa Alana Granta i panią paleobotanik Ellie Sattler na dwudniową wycieczkę po parku rozrywki powstałym z jego inicjatywy na oddalonej o 120 mil morskich od wybrzeży Kostaryki wyspie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86855", "fragment_id": "661341/0", "subtitle": "", "title": "Park Jurajski (powieść)", "parentId": 86855.0, "start_index": 1.0, "document_id": "661341", "source": "wikipedia", "score": 0.5592876076698303}, "uuid": "44748aa0-dbe5-4095-8f6c-6eff89cefbb3"}, {"page_content": "David Koepp (ur. 9 czerwca 1963 w Pewaukee, w stanie Wisconsin) – amerykański scenarzysta i reżyser filmowy.\nJako scenopisarz pracował przy filmach, takich jak \"Park Jurajski\", \"\" i \"Spider-Man\". Jako reżyser znany jest z filmów \"Sekretne okno\", \"Opętanie\" i \"Mroczne miasto\".\nKontrowersje w związku z \"Wojną światów\".\nW czerwcu 2005 Koepp wypowiedział się w sprawie interpretacji \"Wojny światów\". Koepp powiedział, że atakujący Marsjanie to aluzja do amerykańskich wojsk w Iraku, natomiast przypadkowo zabijani ludzie to iraccy cywile. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=545619", "fragment_id": "1546250/0", "subtitle": "", "title": "David Koepp", "document_id": "1546250", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 545619.0, "score": 0.5959728956222534}, "uuid": "1e85ba49-96be-4f76-b176-a84cbc4881e0"}, {"page_content": "W końcu wyspa zostaje zniszczona przez fikcyjne Kostarykańskie Siły Powietrzne. Pozostali przy życiu bohaterowie dowiadują się, że Malcolm zmarł z powodu odniesionych ran (choć pojawia się on w drugiej części powieści pt. \"Zaginiony świat\"). Zostają następnie zatrzymani na czas nieokreślony przez rządy Stanów Zjednoczonych i Kostaryki. Od jednego z lekarzy wojskowych dowiadują się również, że pojawiają się raporty mówiące o grupie nieznanych zwierząt, które atakują żywy inwentarz w kontynentalnej części Kostaryki.\nRodzaje dinozaurów w Parku Jurajskim.\nDinozaury i inne wymarłe gatunki występujące w powieści:\nAspekty biologiczne.\nPo ukazaniu się powieści wielu naukowców wskazywało, że wizja Crichtona jest niemożliwa do urzeczywistnienia. W szczególności podawali w wątpliwość wykorzystywanie pozostałości DNA dinozaurów pobranego ze skamieniałych insektów uwięzionych w zastygłej żywicy. Fakt, że fabuła obu powieści Crichtona oparta jest właśnie na takiej metodzie, wywołał szeroką dyskusję na temat tego, czy jest ona możliwa do wykonania.\nW wyniku debaty przedstawiono argumenty wyjaśniające, dlaczego ten sposób klonowania dinozaurów jest niewykonalny:\nCo więcej wątpliwe, aby DNA pochodzące od prehistorycznego dinozaura, a uwięzione w ciele insekta nie zmieszało się z jego własnym kodem, co również czyni sklonowanie dinozaura problematycznym, a wręcz niewykonalnym.\nRóżnice w adaptacji filmowej.\n \"Osobny artykuł: Park Jurajski (film).\"\nW roku 1990 Universal Studios zapłaciło Michaelowi Crichtonowi 2 miliony dolarów za prawa do powieści (jeszcze zanim się ukazała). W 1993 r. na ekrany kin weszła wyreżyserowana przez Stevena Spielberga jej filmowa adaptacja. Pomimo że scenariusz napisany został wspólnie przez Davida Koeppa i Michaela Crichtona, wiele wątków z powieści zmieniono lub całkowicie pominięto.Crichton napisał także drugą część powieści pt. \"Zaginiony świat\", która również została . W 2001 r. przy współudziale Michaela Crichtona nakręcono kolejny film \"Park Jurajski III\".\nWażniejsze różnice w adaptacji filmowej:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86855", "fragment_id": "661341/4", "subtitle": "", "title": "Park Jurajski (powieść)", "parentId": 86855.0, "start_index": 6663.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661341", "score": 0.07382680475711823}, "uuid": "d847f5da-4385-4709-8fe2-d7b46e0649f7"}, {"page_content": "W latach 90. powstały m.in. takie filmy, jak: \"Wstrząsy\" (\"Tremors\") z 1990 roku z czterema sequelami, wyreżyserowany przez Stevena Spielberga film \"Park Jurajski\" (\"Jurassic Park\") na podstawie książki Michaela Crichtona o tym samym tytule, który doczekał się dwóch sequeli (trzeci planowany był na 2015), oraz amerykański remake Godzilli (\"Godzilla\" z 1998 roku w reżyserii Rolanda Emmericha), który poniósł artystyczną i finansową klęskę. W 2005 roku Peter Jackson zrealizował remake oryginalnego King Konga. Kolejnymi amerykańskimi filmami o tematyce kaijū były: \"\" (\"Cloverfield\") z 2008 roku w reżyserii Matta Reevesa, \"Pacific Rim\" z 2013 roku w reżyserii Guillermo del Toro. W 2014 powstał reboot \"Godzilli\" w reżyserii Garetha Edwardsa rozpoczynająca uniwersum filmowe \"MonsterVerse\".\nNa Półwyspie Koreańskim powstały m.in. południowokoreańskie \"Yonggary\" (kor. 대괴수 용가리, \"Taekoesu Yonggary\") z 1967 roku, który doczekał się remake’u pod tytułem \"Potwór Yonggary\" (znany też pod tytułem \"Reptilian\") z 1999 roku, pastisz King Konga pod tytułem \"A*P*E\" (kor. 킹콩의 대역습, \"King Kong eui daeyeokseup\") z 1976 roku lub \"\" (kor. 디워, \"D-War\"), a także północnokoreański film \"Pulgasari\" (kor. 불가사리, \"Pulgasari\") z 1985 roku.\nW Europie powstały m.in. takie filmy, jak: brytyjskie \"The Giant Behemoth\" z 1959 roku, \"Konga\" z 1961 roku, \"Potwór z otchłani\" (\"Gorgo\") z 1961 roku, czy też duński \"Reptilicus\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=650548", "fragment_id": "835855/4", "subtitle": "", "title": "Kaijū", "parentId": 650548.0, "start_index": 5701.0, "source": "wikipedia", "document_id": "835855", "score": 0.2848407030105591}, "uuid": "ec603abb-74a6-4f4e-8755-1796f82ab33a"}, {"page_content": "W 1994 roku zrobił sobie przerwę od reżyserii, aby móc spędzić więcej czasu z rodziną i założył nowe studio filmowe DreamWorks wraz z Jeffreyem Katzenbergiem i Davidem Geffenem. Powodem założenia wytwórni miała być chęć posiadania większej swobody artystycznej i dystrybucyjnej nad swoimi filmami. On i jego partnerzy porównywali swoje wspólne przedsięwzięcie do założenia United Artists w 1919 roku. Inwestorami byli założyciele Microsoftu Paul Allen i Bill Gates. Po założeniu DreamWorks Spielberg nadal jednak zarządzał Amblin Entertainment i wciąż reżyserował filmy dla innych studiów. W międzyczasie pomógł także zaprojektować park rozrywki w tematyce \"Parku Jurajskiego\" w Universal Orlando na Florydzie. Obciążenie pracą przy kręceniu filmów i prowadzeniem studia rodziło pytania o jego zobowiązania, jednak Spielberg utrzymywał, że „dobrze godzi swą pracę w życiu i wciąż jest w domu o szóstej oraz w weekendy”.\nPo przerwie powrócił do reżyserii sequelem \"Parku Jurajskiego\". Bohaterem \"\" (1997) jest znany z pierwszej części Ian Malcolm (Jeff Goldblum), który wraz ze swoim zespołem badawczym zajmuje się dinozaurami na wyspie Parku Jurajskiego. Tym razem Spielberg chciał, aby stworzenia na ekranie były bardziej realistyczne niż w pierwszym filmie; używał scenorysów 3D, obrazów komputerowych i mechanicznych kukiełek. Budżet kontynuacji wyniósł 73 miliony dolarów. \"Zaginiony świat\" powtórzył kasowy sukces poprzednika i stał się jednym z najbardziej dochodowych filmów 1997 roku. Nie powtórzyli swego zachwytu z kolei krytycy. Jeden z nich piszący dla „The Village Voice” uznał, że sequel jest lepiej zrobiony, ale mniej rozrywkowy. „The Guardian” z kolei napisał: „Wygląda jakby reżyser był na autopilocie [...] Efekty specjalne nie dają podstaw do dyskusji.”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87598", "fragment_id": "642532/17", "subtitle": "", "title": "Steven Spielberg", "parentId": 87598.0, "start_index": 26787.0, "document_id": "642532", "source": "wikipedia", "score": 0.4349619150161743}, "uuid": "6e2fe3f4-82ab-42c3-920e-54692b1ba027"}, {"page_content": "Po niewielkiej porażce, w wyniku której reżyser czuł „artystyczne utknięcie”, powrócił w 1991 roku. Premierę miał wówczas \"Hook\", opowiadający o Piotrusiu Panu w średnim wieku (Robin Williams), który powraca do Nibylandii. Podczas kręcenia Williams, Dustin Hoffman i Julia Roberts popadli ze sobą w konflikt; Spielberg w programie \"60 Minutes\" wyznał, że już nigdy nie będzie pracował z Roberts. Choć nominowany do pięciu Oscarów film cieszył się uznaniem w studio, nie przypadł do gustu krytykom, którzy określili \"Hooka\" „rozlanym”. Pisząc dla „The Washington Post”, Hal Hinson opisał film jako „zbyt przemysłowo zorganizowany i przyziemny”. W kasie zarobił jednak ponad 300 milionów dolarów na całym świecie przy budżecie 70 milionów. W 1993 roku Spielberg pełnił funkcję producenta wykonawczego serialu sci-fi NBC \"SeaQuest;\" produkcja nie okazała się hitem.\nW 1993 roku powrócił do kina przygodowego przy okazji \"Parku Jurajskiego\", na podstawie powieści Michaela Crichtona i scenariusza napisanego wspólnie przez autora pierwowzoru i Davida Koeppa. Miejscem akcji \"Parku Jurajskiego\" jest fikcyjna wyspa w pobliżu Kostaryki, gdzie zespół genetyków tworzy park wymarłych dinozaurów. Odchodząc od swego modelu przygotowań do produkcji, Spielberg wraz z projektantami wcześnie przygotował scenorysy niektórych fragmentów powieści. Wykorzystał także rewolucyjne jak na owe czasy wygenerowane komputerowo efekty specjalne dostarczone przez Industrial Light &amp; Magic. \"Park Jurajski\" został ukończony na czas i stał się najbardziej dochodowym filmem w tamtym czasie oraz zdobył trzy Oscary. Dominacja produkcji w kinach, a także pensja Spielberga w wysokości 250 milionów dolarów sprawiły, że reżyser stał się świadom własnego sukcesu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87598", "fragment_id": "642532/15", "subtitle": "", "title": "Steven Spielberg", "parentId": 87598.0, "start_index": 23362.0, "document_id": "642532", "source": "wikipedia", "score": 0.6505089998245239}, "uuid": "a42c9f59-e144-4398-b68c-e643e733e87a"}]}
{"id": "q_108", "question": "Jak nazywał się najwybitniejszy rzeźbiarz starożytności, autor m.in. posągu Ateny na Akropolu?", "answer": [{"page_content": "Myron – jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy greckich, tworzący w latach 480-445 p.n.e.\nBył obywatelem Aten, mimo że urodził się w Eleuteraj (Beocja). Rzeźby i sztuki odlewu uczył się u Hageladesa. Do dnia dzisiejszego zachowały się w postaci rzymskich kopii dwa dzieła Myrona: \"Dyskobol\" oraz \"Atena i Marsjasz\", o pozostałych wiemy dzięki przekazom poetów starożytności. Jego dzieła były ozdobą nie tylko ulic ateńskich, lecz także wzbudzały ogromny podziw poza Atenami.\nMyron był mistrzem rzeźby realistycznej, dynamicznej i perfekcyjnej technicznie.\nNajczęściej przedstawiał postacie bogów greckich (Zeus, Atena i Herakles w Herajonie), herosów, ale także atletów (oprócz słynnego dyskobola wiemy o posągu Ladasa) – każdy z tych tematów pozwalał na ukazanie aktu męskiego.\nSłynne były również Myrona wizerunki zwierząt, zachwyt wzbudzała \"Jałówka na Akropolu\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159678", "fragment_id": "9210/0", "subtitle": "", "title": "Myron (rzeźbiarz)", "parentId": 159678.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "9210", "score": 0.9105661511421204}, "uuid": "7c8611ca-01b1-405c-9506-c8e62e14302f"}, {"page_content": "Fidiasz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Φειδίας&lt;/&gt; \"Pheidias\", ok. 490 p.n.e. – ok. 430 p.n.e.) – rzeźbiarz grecki, uważany za najwybitniejszego przedstawiciela greckiej rzeźby starożytnej okresu klasycznego. Syn Charmidesa z Aten, uczeń Hageladesa z Aten i Hegiasa z Argos. Przyjaciel i doradca Peryklesa. Kierował pracami rzeźbiarskimi na Akropolu ateńskim (447 p.n.e. – 438 p.n.e.); później w latach (437 p.n.e. – 432 p.n.e.) działał w Olimpii. Wywarł decydujący wpływ na rozwój greckiej rzeźby monumentalnej.\nPraca.\nPrzypuszcza się, że Fidiasz nie tylko planował i doglądał wykonania wielu architektonicznych zdobień na budowlach wzniesionych na Akropolu, ale także osobiście wykonał niektóre z nich (np. ergastinki). Opanował wiele technik artystycznych od malarstwa po odlewy z brązu i rzeźbę w kamieniu. Niewiele wiadomo na temat jego życia i twórczości. Jedynym oryginalnym dziełem jego autorstwa, jakie zachowało się do naszych czasów, jest Partenon wraz z częścią rzeźb architektonicznych. Na tej podstawie można stwierdzić, że rzeźby jego cechowała rytmika ujęć postaci w ruchu, przedstawionych w akcie lub też z rozwianymi szatami. Rzeźby wolno stojące znane są obecnie jedynie z kopii i w związku z tym wszelkie stwierdzenia na temat szczegółów stylu muszą pozostać w sferze przypuszczeń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78518", "fragment_id": "642310/0", "subtitle": "", "title": "Fidiasz", "document_id": "642310", "start_index": 0.0, "parentId": 78518.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5581990480422974}, "uuid": "3782f2a1-e56a-4acd-9185-16246ee4ea69"}, {"page_content": "Endojos (gr. Endoios) – grecki rzeźbiarz działający w drugiej połowie VI wieku p.n.e., pochodzący z Aten. Tworzył kultowe i kolosalne posągi, do jego dzieł zaliczany jest posąg siedzącej Ateny na Akropolu oraz Ateny Alea w Tegei. Przypisywano mu też autorstwo posągu Artemidy w świątyni Artemidy w Efezie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4437004", "fragment_id": "1481606/0", "subtitle": "", "title": "Endojos", "parentId": 4437004.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1481606", "source": "wikipedia", "score": 0.7674878239631653}, "uuid": "15e55055-dce9-4a3a-b8ac-afa1f3d06fdd"}, {"page_content": "Posąg Zeusa – antyczny posąg Zeusa z V w. p.n.e. autorstwa Fidiasza ze świątyni Zeusa w Olimpii, zaliczany przez starożytnych Greków do siedmiu cudów świata.\nRzeźba przedstawiała siedzącego na tronie Zeusa o poważnym i dostojnym obliczu. Na głowie miał wieniec z gałązek oliwnych, z lewego ramienia zwisał mu złoty płaszcz, w prawej dłoni trzymał statuę bogini Nike, a lewą rękę wspierał na wykładanym szlachetnymi kamieniami berle. Na rzeźbionych oparciach i nogach tronu ukazano postaci bóstw i sceny bitewne. Szatę i włosy Zeusa wykonano ze złota, obnażone części ciała z kości słoniowej, tron z drewna cedrowego wykładanego hebanem i szlachetnymi kamieniami.\nRzeźba stała w świątyni w Olimpii przez ok. 800 lat. Po wprowadzeniu zakazu igrzysk olimpijskich posąg został wywieziony do Konstantynopola ok. 420 roku, gdzie przepadł w pożarze w roku 475.\nHistoria.\nW świątyni Zeusa Olimpijskiego w Olimpii początkowo najprawdopodobniej znajdował się jakiś antyczny obiekt kultu Zeusa, na przykład kamień lub drewniany fragment z ołtarza Zeusa.\nW V w. p.n.e. rada sanktuarium olimpijskiego zdecydowała o stworzeniu majestatycznego posągu, który mógłby konkurować z rzeźbami Akropolu. Zadanie powierzono Fidiaszowi (490–430 p.n.e.) z Aten, który znany był z wykonania dwóch gigantycznych rzeźb na potrzeby ateńskiego Akropolu:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27401", "fragment_id": "184015/0", "subtitle": "", "title": "Posąg Zeusa w Olimpii", "document_id": "184015", "start_index": 0.0, "parentId": 27401.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2967040240764618}, "uuid": "e1943f5a-ee49-4766-bd51-4427c0c44602"}, {"page_content": "Atena Lemnia – brązowy posąg przedstawiający boginię Atenę dłuta Fidiasza.\nRzeźba, stojąca na ateńskim Akropolu, została wykonana ok. 450 roku p.n.e. na zamówienie mieszkańców wyspy Lemnos. Znana jest ze wzmianek autorów antycznych: Pauzaniasza, Pliniusza Starszego, Lukiana, Eliusza Arystydesa i Himeriosa. Przedstawiała boginię odzianą w peplos, z egidą, lewą ręką wspartą o włócznię i spoglądającą na trzymany w prawej dłoni hełm. Pomnik nie zachował się do czasów współczesnych, pozostała po nim jedynie baza w pobliżu Propylejów.\nPod koniec XIX wieku Adolf Furtwängler zaproponował rekonstrukcję rzeźby, wykonaną w oparciu o fragmentarycznie zachowane kopie: tors z Albertinum w Dreźnie i głowę znajdującą się w Museo Civico w Bolonii. Wizja Furtwänglera spotkała się jednak z krytyką, kwestionowano jej dokładność.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3624580", "fragment_id": "1339403/0", "subtitle": "", "title": "Atena Lemnia", "document_id": "1339403", "start_index": 0.0, "parentId": 3624580.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1386435478925705}, "uuid": "cc088f6e-6666-4639-8311-3280a87c06df"}, {"page_content": "Posąg w przyczółku świątyni ukazywał boginię przeszywającą włócznią giganta. Na Akropolu znajdował się posąg Ateny Promachos, bardzo dużych rozmiarów, wykonany z brązu. Przedstawiał boginię stojącą w uzbrojeniu. Przypisuje mu się funkcję tożsamą z latarnią morską, gdyż Promachos trzymała włócznię, której ostrze odbijało promienie słońca i wskazywało w ten sposób statkom drogę do portu. Atena Lemnia wykonana została przez Fidiasza w połowie V wieku p.n.e. Przedstawia córkę Zeusa opierającą się na włóczni trzymanej w lewej ręce. W ręce prawej ma hełm, na który spogląda. Oryginał, który stanowił dar wotywny Lemnijczyków, nie zachował się, w przeciwieństwie do kopii wykonanych przez Rzymian, dzięki którym go zrekonstruowano. Podobnie Atena Warwakjon czy Atena z Palmyry to dzieła Fidiasza.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=190", "fragment_id": "169561/21", "subtitle": "", "title": "Atena", "source": "wikipedia", "start_index": 29770.0, "document_id": "169561", "parentId": 190.0, "score": 0.16665658354759216}, "uuid": "c1b4418b-d71a-4033-bb8b-ba95a559b171"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Posąg Zeusa w Olimpii.\"\nPosąg (ponad 13 m) został wykonany przez Fidiasza dla świątyni Zeusa w Olimpii. Rzeźba nie doczekała się kopii. Wygląd posągu znany jest z wielu opisów literackich, m.in. Strabona z I w. n.e., Kallimacha z Cyreny z III w. p.n.e. i Pauzaniasza, który odwiedził Olimpię ok. 160 roku n.e.\nWedług opisu Pauzaniasza przedstawiał Zeusa o poważnym i dostojnym obliczu siedzącego na tronie. Bóg miał na głowie wieniec z gałązek oliwnych, z lewego ramienia zwisał mu złoty płaszcz, w prawej dłoni trzymał statuę bogini Nike, a lewą rękę wspierał na wykładanym szlachetnymi kamieniami berle. Na rzeźbionych oparciach i nogach tronu ukazano postaci bóstw i sceny bitewne. Szatę i włosy Zeusa wykonano ze złota, obnażone części ciała z kości słoniowej, tron z drewna cedrowego wykładanego hebanem i szlachetnymi kamieniami. Posąg stał w świątyni przez ok. 800 lat. Po wprowadzeniu zakazu igrzysk olimpijskich został wywieziony do Konstantynopola ok. 420 roku, gdzie przepadł w pożarze w roku 475.\nAtena Partenos.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Posąg Ateny Partenos\n \"Osobny artykuł: Atena Partenos.\"\nWysoki na prawie 13 m posąg Ateny Partenos („Ateny Dziewicy”) wykonany został przez Fidiasza dla Partenonu na akropolu ateńskim. Statua nie zachowała się do naszych czasów. Jej wygląd znany jest z opisów starożytnych i ponad 200 mniejszych kopii. Najbardziej znaną kopią posągu jest tzw. \"Atena Varvakeion\", ok. 1 m wysokości, datowana na pierwszą połowę III w. n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15514", "fragment_id": "175795/1", "subtitle": "", "title": "Chryzelefantyna", "source": "wikipedia", "start_index": 1675.0, "document_id": "175795", "parentId": 15514.0, "score": 0.38850679993629456}, "uuid": "7b0ded67-01e7-4c6a-999b-d4d95e4c1840"}, {"page_content": "Kresilas (Krezilas) (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Κρησίλας&lt;/&gt; Krēsílas, łac. \"Cresilas\") – rzeźbiarz grecki działający w V wieku p.n.e. \nUrodzony ok. 480 p.n.e., pochodził z Kydonii na Krecie i był uczniem Doroteosa. Pracował przede wszystkim w Atenach w czasach Peryklesa i zasłynął jako jego portrecista. Portretował także innych ateńskich strategów, takich jak Miltiades, Kimon, Ifikrates. Rozkwit jego twórczości przypadł na lata 440-430 p.n.e. Uczestnicząc jako rywal Fidiasza i Polikleta w konkursie na przedstawienie rannej amazonki dla Efezu, uzyskać miał trzecią lokatę. Według Pliniusza był twórcą posągu człowieka umierającego z ran, utożsamianego z umieszczoną na Akropolu statuą Diitrefesa przeszytego strzałami (opisaną przez Pauzaniasza).\nPodobnie jak w przypadku wielu artystów doby klasycznej, nie zachowały się żadne jego oryginalne posągi, przypisuje mu się jednak autorstwo rzeźby Diomedesa (z monachijskiej Glyptoteki), tzw. Ateny Velletri, Meduzy Rondanini, Diany z Ariccii, posągu atlety, poety Anakreonta (z kopenhaskiej Glyptoteki). Twórczość jego przypuszczalnie cechowała pewna idealizacja przedstawień, gdyż zdaniem Pliniusza „ludzi szlachetnych umiał zrobić jeszcze szlachetniejszymi”. \nPortret Peryklesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1211211", "fragment_id": "1140850/0", "subtitle": "", "title": "Kresilas", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1140850", "parentId": 1211211.0, "score": 0.6617100238800049}, "uuid": "76ba1af1-6efe-4052-8d92-590e5fbb7d3a"}, {"page_content": "Alkamenes (gr. Ἀλκαμένης) – grecki rzeźbiarz z V w. p.n.e., pochodzący z Aten lub Lemnos, uczeń Fidiasza, działał m.in. w Atenach, Olimpii i Sparcie.\nŻyciorys.\nInformacje w źródłach starożytnych na temat rzeźbiarza są sprzeczne. Podaje się w nich, że działał w różnych okresach w latach 465–403 r. p.n.e., co doprowadziło wręcz do koncepcji istnienia dwóch Alkamenesów – \"Starszego\" i \"Młodszego\". Pliniusz uważał Alkamenesa za ucznia, a zarazem za rywala Fidiasza i datuje jego aktywność na poł. V w. p.n.e. (83 Olimpiada). Przytaczał także dwa konkursy, w których miał brać udział: na posąg Afrodyty (rywalem był Agoraktiros z Paros) – wygrany przez artystę, oraz na posąg Ateny (przegrał z Fidiaszem).\nObecnie przyjmuje się, że działalność artysty należy wiązać z Nikiaszem i okresem wojen peloponeskich. Po roku 438 p.n.e., w którym Fidiasz wyjechał do Olimpii, prawdopodobnie przejął palmę pierwszeństwa wśród rzeźbiarzy w Atenach.\nDzieła.\nZachowało się jedno dzieło autorstwa Alkamenesa – posąg Hermesa Propylajosa. Inne znane są tylko z kopii lub opisów pisarzy antycznych.\nPo 438 r. p.n.e. Alkamenes w miejsce Fidiasza, zajął się w Atenach tworzeniem posągów kultowych do świątyń.\nInne dzieła, których autorstwo Alkamenesa jest wysoce wątpliwe:\nPo roku 421 p.n.e. Alkamenes brał także udział w renowacji świątyń w Olimpii, które ucierpiały na skutek trzęsienia ziemi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2132590", "fragment_id": "413116/0", "subtitle": "", "title": "Alkamenes", "parentId": 2132590.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "413116", "score": 0.31704747676849365}, "uuid": "576e2e68-4335-4b9c-892b-911de9b601e1"}, {"page_content": "Akrolit (stgr. ἀκρόλιθος akrolithos od \"akro\" – skrajny i \"lithos\" – kamień) – starożytny posąg kultowy wykonany z różnorodnych materiałów.\nNazwą tą określano statuy wykonane archaiczną techniką łączenia dwóch odmiennych materiałów, najczęściej drewna z kamieniem lub kamienia z brązem. Częstą praktyką było wykonywanie głowy i kończyn posągu (nieokrytych części ciała) z marmuru lub innego kamienia (wapienia), a korpusu z drewna polichromowanego albo obitego blachą (złotą lub brązową). Dodatkowo rzeźby te często odziewano w długie, ozdobne szaty, podobnie jak praktykuje się to dotychczas ze statuami i figurami religijnymi w niektórych katolickich krajach południowej Europy (Hiszpania, Włochy).\nOd VII w. p.n.e. akrolitem zastępowano w starożytnej Grecji prymitywniejszy ksoanon. Znany w starożytności był opisany przez Pauzaniasza akrolit Ateny Areja w Platejach wykonany przez Fidiasza. Jego trzon (korpus) wykonany ze pozłacanego drewna, fragmentarycznie obity był złoconą blachą, natomiast twarz, ręce i stopy wykonano z marmuru pentelickiego. Technikę tę szeroko stosowano w VI wieku p.n.e., później zaniechano jej na skutek kolejnych udoskonaleń w rzeźbie statuarycznej.\nW okresie klasycznym akrolity wykonywano wykorzystując kosztowniejszą technikę chryzelefantyny – przez łączenie drewna z okładziną ze złota i kości słoniowej (najwybitniejsze przykłady to inne dzieła Fidiasza – posągi Ateny Partenos i Zeusa Olimpijskiego).\nGreckie akrolity naśladowano w starożytnym Rzymie (nie tylko w rzeźbach kultowych) aż do czasów późnego cesarstwa, czego spektakularnym przykładem są pozostałości kolosalnego posągu Konstantyna Wielkiego z początku IV stulecia.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=539674", "fragment_id": "1554424/0", "subtitle": "", "title": "Akrolit", "parentId": 539674.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1554424", "source": "wikipedia", "score": 0.22986021637916565}, "uuid": "681de3ac-0a2b-40d3-bad1-d2469a997e5a"}]}
{"id": "q_109", "question": "W którym mieście działa Teatr Stary im. Heleny Modrzejewskiej?", "answer": [{"page_content": "Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej – teatr w Krakowie, narodowa instytucja kultury, powstał jako drugi teatr w Polsce. Obok Teatru Narodowego w Warszawie jest jedną z dwóch narodowych scen dramatycznych, podlegających bezpośrednio Ministrowi Kultury. Od czerwca 2021 jest członkiem Unii Teatrów Europy. W budynku teatru funkcjonuje Muzeum Interaktywne / Centrum Edukacji Teatralnej MICET, otwarte w 2016 roku.\nHistoria.\nPoczątki działalności datują się na początek lat 80. wieku XVIII. Inicjatorami powstania teatru byli: poseł krakowski Feliks Oraczewski oraz warszawski aktor Mateusz Witkowski, któremu w dniu 17 października 1781 roku władze Krakowa udzieliły zgody na wystawianie widowisk za opłatą 50 złotych polskich miesięcznie. Witkowski pełnił funkcję pierwszego antreprenera (dyrektora) teatru. Jego otwarcie nastąpiło w październiku 1781 roku. Do roku 1799 przedstawienia odbywały się w budynku pałacu Spiskiego przy Rynku Głównym, a aktorzy, wzorem warszawskich kolegów, przyjęli nazwę \"Aktorzy Narodowi\".\nW latach 1787–1830 antreprenerem był Jacek Kluszewski, który w 1799 przeniósł teatr do budynku u zbiegu ul. Jagiellońskiej i placu Szczepańskiego, w którym siedziba teatru znajduje się do dziś. W czasach dyrekcji Kluszewskiego znacząco wzrosła ranga i popularność teatru, w którym, mimo zależności od austriackich władz zaborczych wystawiano polskie przedstawienia. Od listopada 1820 roku (dyr. Kazimierz Skibiński) wprowadzono bardziej ambitny repertuar, grając tragedie: Williama Szekspira, Alojzego Felińskiego, Voltaire’a, Gottholda Lessinga, komedie: R. Sheridana, Moliera, Wojciecha Bogusławskiego oraz opery Karola Kurpińskiego i Luigiego Cherubiniego.\nTeatr rozwijał się również za dyrekcji Hilarego Meciszewskiego (1843–1845), znanego krakowskiego krytyka teatralnego i publicysty politycznego, który wprowadził do repertuaru dramat romantyczny, dbał o udoskonalenie sztuki reżyserskiej i aktorskiej zgodnie z nowoczesnymi regułami teatru europejskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/0", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "document_id": "6210", "start_index": 0.0, "parentId": 186477.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6fc03f87-178b-47e8-a4b6-30641d97acf7"}, {"page_content": "Teatr Stary w Lublinie – teatr impresaryjny w Lublinie otwarty w 1822. Początkowo mieściły się w nim lubelska scena dramatyczna i operowa, a w XX wieku także kino.\nInformacje ogólne.\nTeatr Stary w Lublinie jest najstarszym po Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie zachowanym teatrem w Polsce. XIX-wieczny obiekt znajduje się w granicach lubelskiego Starego Miasta, został wystawiony w stylu klasycystycznym z dekoracją w postaci ślepych arkad i prostokątnych płycin oraz dekoracjami sztukateryjnymi od ul. Jezuickiej, na fasadzie umieszczono płaskorzeźby masek i gryfów.\nOryginalnie budynek był podzielony na cztery piętra: parter, krzesła na I piętrze, balkon i galerię. Scenę oświetlano przy pomocy oświetlenia olejowego, później naftowego. W wyniku przebudowy z lat 2007–2012 budynek uzyskał dwie dodatkowe kondygnacje podziemne mieszczące magazyny oraz zaplecze sanitarne (pierwotnie teatr nie był podpiwniczony). W teatrze zachowano pierwotny układ foyer – widownia – scena – zascenie. Po przebudowie Teatr ma 165 miejsc siedzących.\nW obecnym kształcie Teatr Stary jest miejscem różnorodnych wydarzeń kulturalnych. Zaplanowane są zarówno spektakle teatralne, jak i koncerty, ale także spotkania, debaty oraz zajęcia edukacyjne dla dzieci. Placówka ma charakter interdyscyplinarny, konfrontujący, dynamiczny i edukacyjny.\nHistoria.\nTeatr Stary w Lublinie został wystawiony 5 lipca w 1822 roku w miejscu zrujnowanych szesnastowiecznych kamienic, na tyłach kamienicy Łukasza Rodakiewicza według jego projektu. Pierwsze przedstawienie odbyło się 20 października 1822. Pomimo że budynek był ciasny, niewygodny i prymitywnie urządzony, służył miastu jako budynek teatru zimowego do 1886. Od końca XIX w., po wzniesieniu nowego i znacznie większego Teatru im. Juliusza Osterwy, w staromiejskim obiekcie występowały głównie wędrowne trupy teatralne i artyści cyrkowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1000405", "fragment_id": "1342919/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Stary w Lublinie", "document_id": "1342919", "start_index": 0.0, "parentId": 1000405.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3590105175971985}, "uuid": "571cdd8b-86cf-41f8-8515-df77e63e810a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nKraków jest ośrodkiem kulturalnym i turystycznym Europy. Obszar zabytkowego Starego Miasta oraz Kazimierza wpisano w 1978 r. na pierwszą listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. W roku 2000 Kraków otrzymał tytuł Europejskiej stolicy Kultury. W 2008 r. odwiedziło go blisko 7,5 miliona turystów, w tym ponad 2 miliony cudzoziemców[]. W Krakowie swe siedziby mają instytucje kulturalne o znaczeniu ogólnopolskim. Krakowskie tradycje (w tym pochód Lajkonika i szopkarstwo) są ujęte na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a w 2018 r. krakowskie szopkarstwo wpisano jako pierwsze polskie zjawisko na Listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.\nTeatry.\n \"Osobny artykuł: Teatry w Krakowie.\"\nW Krakowie istnieje kilkanaście teatrów, wśród nich pierwszy polski publiczny stały teatr zawodowy, Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, jeden z najstarszych w Polsce, który posiada status narodowej instytucji kultury. Ponadto działają m.in. Teatr im. Juliusza Słowackiego, Teatr BARAKAH, Teatr STU, Teatr Nowy, a w Nowej Hucie: Teatr Ludowy i Teatr Łaźnia Nowa. Działa też szereg mniejszych, często niezależnych teatrów.\nW 2008 r. wzniesiono budynek Opery Krakowskiej przy ul. Lubicz. Zespół Opery występował wcześniej w budynku Teatru im. J. Słowackiego.\nMuzea i galerie.\n \"Osobny artykuł: Muzea w Krakowie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44875", "fragment_id": "651590/35", "subtitle": "", "title": "Kraków", "source": "wikipedia", "start_index": 53419.0, "document_id": "651590", "parentId": 44875.0, "score": 0.34488651156425476}, "uuid": "29a48b7c-cf59-4d1a-a8f3-840835caaefa"}, {"page_content": "W 1954, po zlikwidowaniu przedsiębiorstwa Państwowe Teatry Dramatyczne, Państwowy Teatr Stary w Krakowie rozpoczął samodzielną działalność. Od 1956 działał jako Państwowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej. W latach pięćdziesiątych jego dyrektorami byli Roman Zawistowski i Władysław Krzemiński. W tym okresie nastąpiło ożywienie w działalności artystycznej. W teatrze znalazło zatrudnienie wielu reżyserów, aktorów i scenografów. W repertuarze sięgnięto po dzieła dramatu polskiego i światowego. Wystawiano sztuki klasyczne, kładziono jednak nacisk na ich nowoczesne ujęcie. Grano również z powodzeniem utwory współczesne.\nW 1963 na stanowisku dyrektora Krzemińskiego zastąpił Zygmunt Hübner, za czasów którego do teatru trafiło wiele artystycznych indywidualności, m.in. reżyserzy Andrzej Wajda czy Konrad Swinarski. Coraz większą rolę w repertuarze zaczął odgrywać polski dramat narodowy na czele z \"Weselem\" Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Andrzeja Wajdy (1963). Swoje najsłynniejsze inscenizacje realizowali w teatrze Konrad Swinarski i Jerzy Jarocki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/2", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 3786.0, "document_id": "6210", "parentId": 186477.0, "score": 0.31578975915908813}, "uuid": "0c19bc04-dd52-43bd-a201-5b0ea4bd775d"}, {"page_content": "Autor przekładów sztuk Moliera \"Don Juan\" i \"Tartuffe albo szalbierz\" oraz sztuki Pierre’a de Marivaux \"Umowa, czyli łajdak ukarany\".\nŻycie prywatne.\nZamieszkał w Kaniach pod Brwinowem.\nŻonaty ze scenarzystką i reżyserką dubbingu Ewą Markowską-Radziwiłowicz, z która ma córkę Zofię i syna Piotra.\nZostał członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku.\nTeatr.\nPWST w Warszawie\nStary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie\nTeatr Narodowy w Warszawie\nTeatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza w Warszawie”\nTeatr Lalki, Maski i Aktora Groteska w Krakowie\nTeatr Polski w Bielsku-Białej Teatr na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie\nWarszawska Opera Kameralna\nTeatr Lalek we Wrocławiu\nInstytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego w Warszawie\nTransformtheater w Berlinie\nThéâtre du Résidence Palace w Brukseli\nThéâtre National Populaire w Lyonie\nComédie de Saint-Étienne\nOdéon w Paryżu Le Volcan w Hawrze\nThéâtre National de Chaillot w Paryżu\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=284562", "fragment_id": "1460219/2", "subtitle": "", "title": "Jerzy Radziwiłowicz", "parentId": 284562.0, "start_index": 2542.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1460219", "score": 0.23354975879192352}, "uuid": "0b54e8b0-0068-4b76-8344-32059f8338a7"}, {"page_content": "W 1865 roku po raz pierwszy na scenie teatru wystąpiła Helena Modrzejewska, jego obecna patronka. W latach 1866–1885 teatrem kierował Stanisław Koźmian, publicysta polityczny i literat, związany ze środowiskiem krakowskich konserwatystów, współautor \"Teki Stańczyka\", uczestnik powstania styczniowego, twórca tzw. „szkoły krakowskiej”, w ramach której szczególną uwagę zwracano na jakość gry aktorskiej i gruntowne przygotowanie inscenizacji. Koźmian wielką wagę przywiązywał do repertuaru, w którym znalazły się dzieła polskiego, jak i europejskiego dramatu klasycznego oraz współczesnego.\nNa przełomie XIX i XX wieku teatr praktycznie przestał funkcjonować. W 1893 krakowski teatr miejski przeniesiono do nowego budynku przy placu Świętego Ducha, gdzie od 1909 funkcjonuje jako Teatr im. Juliusza Słowackiego. Na scenie przy placu Szczepańskim wystawiano jedynie przedstawienia okolicznościowe. W latach 1903–1906 budynek ten został gruntownie przebudowany w stylu secesji, z rozbudową pomieszczeń na sale taneczne, koncertowe, restauracyjne i handlowe. Na przełomie lat 20. i 30. XX mieściła się w nim Miejska Szkoła Dramatyczna.\nDziałalność teatralną w budynku przy placu Szczepańskim wznowiono po zakończeniu II wojny światowej w 1945. W latach 1946–1949 teatr funkcjonował wraz z Teatrem im. Słowackiego jako Miejskie Teatry Dramatyczne. Dyrektorem Miejskich Teatrów Dramatycznych był dyrektor Teatru im. Słowackiego.\nW 1949 Miejskie Teatry Dramatyczne upaństwowiono i utworzono nowe przedsiębiorstwo Państwowe Teatry Dramatyczne. Upaństwowieniu uległ też majątek teatrów. Staremu Teatrowi przypisano repertuar współczesny. W 1952 działał pod nazwą Państwowy Teatr Stary w Krakowie. Po usankcjonowaniu przez władze doktryny realizmu socjalistycznego grano w nim tzw. sztuki produkcyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/1", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "parentId": 186477.0, "start_index": 1993.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6210", "score": 0.23067784309387207}, "uuid": "911f293b-4dc6-43b1-a2ff-b1b9c5884e56"}, {"page_content": "Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy – państwowy teatr dramatyczny, działający w budynku dawnego teatru-opery z połowy XIX wieku. W 1991 obiekt wpisano do rejestru zabytków.\nOkres impresariatu.\nBudynek teatru w Legnicy zaprojektował Carl Ferdinand Langhans młodszy, twórca m.in. gmachu Opery Wrocławskiej. Teatr powstał w miejscu dawnych sukiennic. Pierwowzorem budowli miał być pałac Strozzich we Florencji. Uroczystemu otwarciu sceny 25 grudnia 1842 roku towarzyszyło wystawienie sztuki Friedricha Halma \"Syn puszczy\" (\"Der Sohn der Wildnis\"). Kolejnym spektaklom towarzyszyło takie zainteresowanie, że do pilnowania porządku skierowano żołnierzy z miejscowego garnizonu, co i tak nie zapobiegło awanturom i wybijaniu szyb.\nPrzez niemal całe pierwsze stulecie działalności w nowym gmachu teatr nie miał stałego zespołu i funkcjonował na zasadzie obsługi gościnnej (impresariatu). Wystawiano zarówno przedstawienia teatralne, jak też operowe i operetkowe.\nW latach 1891–1893 nastąpiło dostosowanie budynku do przepisów przeciwpożarowych; powstały wtedy m.in. drogi ewakuacyjne i zamontowano żelazną kurtynę. Kolejną modernizację teatr przeszedł w latach 1938–1939.\nTeatr wielodziałowy.\nOd 1933 roku uruchomiono w Legnicy stały teatr wielodziałowy, kierowany przez intendenta. W latach 1938–1943 był nim Richard Rückert. W tym czasie wystawiano zarówno błahe farsy i operetki, ale także poważne dramaty oraz opery, w tym dzieła Wagnera. Wśród utworów dramatycznych nie brakowało ani utworów zwolenników nazizmu, ani niemieckiej klasyki (Goethe, Schiller, Lessing), ani też utworów współczesnych (np. Hauptmanna). Kres opery i teatru nastał we wrześniu 1944 roku w związku z powołaniem większości aktorów do wojska.\nPo II wojnie światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2134887", "fragment_id": "479883/0", "subtitle": "", "title": "Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy", "parentId": 2134887.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "479883", "score": 0.15585888922214508}, "uuid": "d39e1b2b-522c-47c5-858a-73a61d9021ab"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy aktorki. Zobacz też: Anna Radwan-Röhrenschef – działaczka społeczna.\nAnna Radwan-Gancarczyk (ur. 25 kwietnia 1966 w Krakowie) – polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna, doktor habilitowana w dziedzinie sztuk filmowych i teatralnych. Aktorka Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. Nauczycielka akademicka Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie.\nŻyciorys.\nW 1985 ukończyła Liceum Muzyczne w Krakowie w klasie skrzypiec. Rozpoczęła studia na Wydziale Wychowania Muzycznego Akademii Muzycznej w Krakowie (1985/1986)[], a następnie studiowała na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi (1987/1988), skąd przeniosła się do Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie i została absolwentką Wydziału Aktorskiego tej uczelni (1991). Jej spektaklem dyplomowym były \"Szkice z „Człowieka bez właściwości”\" Roberta Musila w reżyserii Krystiana Lupy (1990). \nZadebiutowała jako aktorka teatralna w Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie rolą Dianny w \"Fantazym\" (1991) Juliusza Słowackiego w reżyserii Tadeusza Bradeckiego. Od listopada 1991 jest etatową aktorką tego teatru, w którym wykreowała już blisko 50 ról.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=562993", "fragment_id": "1590145/0", "subtitle": "", "title": "Anna Radwan", "document_id": "1590145", "start_index": 1.0, "parentId": 562993.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2584553062915802}, "uuid": "42c28aa8-3e53-4315-9408-3257385d6852"}, {"page_content": "Muzeum Narodowego Starego Teatru im. Heleny Modrzejewskiej – krakowskie muzeum historii teatru mieszczące się w budynku Narodowego Starego Teatru obecnie przekształcone w Muzeum Interaktywne / Centrum Edukacji Teatralnej MICET.\nHistoria muzeum.\nMuzeum zostało otwarte w 1981 roku z okazji 200 rocznicy istnienia sceny na rogu placu Szczepańskiego i ul. Jagiellońskiej. Muzeum powstało z inicjatywy historyka teatru profesora Jerzego Gota, autorką scenariusza wystawy była Krystyna Spiegel, wnętrza zaprojektowały Barbara Borkowska i Monika Piotrowicz-Stokłosa. Dyrektorem Muzeum od 1984 roku jest historyk sztuki Anna Litak.\nEkspozycja.\nW muzeum przedstawiono dokonania najwybitniejszych twórców związanych ze Starym Teatrem w XIX i XX wieku. Wśród eksponatów można znaleźć wiele interesujących dokumentów wśród nich pierwszy plan widowni teatru autorstwa Jacka Kluszewskiego z 1799 roku. Zwiedzając muzeum warto zwrócić uwagę na parę portretów teatralnych z 1820 roku. Jeden z nich przedstawia wybitnego XIX-wiecznego aktora Alojzego Żółkowskiego jako „ojca polskiego teatru” a zarazem jako alegorię Komedii. Drugi z obrazów przedstawia Wojciecha Bogusławskiego jako alegorię Tragedii.\nEkspozycja muzeum obejmuje także wiele rekwizytów i elementów scenografii a także fotografie z różnych odbywających się w historii teatru spektaklach.\nUwagę przyciągają także wystawione na manekinach autentyczne kostiumy teatralne.\nWystawy czasowe.\nPodczas prawie 30 lat działalności muzeum zorganizowano w nim ponad 40 wystaw poświęconych aktorom, reżyserom oraz wielu innym zagadnieniom związanym z teatralną tematyką.\nDziałalność edukacyjna.\nMuzeum prowadzi rozbudowaną działalność edukacyjną skierowaną do uczniów szkół różnego typu. Pracownicy muzeum przeprowadzają lekcje muzealne, warsztaty, oraz projekcje wideo archiwalnych przedstawień. Do 2007 roku z tej oferty skorzystało przeszło 30 000 uczniów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2086017", "fragment_id": "407708/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Starego Teatru w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "407708", "parentId": 2086017.0, "score": 0.2783256769180298}, "uuid": "5280dd56-a19c-4a11-afb1-11e0d2c80a33"}, {"page_content": "Otwarty w 1977 państwowy teatr dramatyczny do 1991 roku funkcjonował pod nazwą Teatr Dramatyczny, potem (w połączeniu z Wojewódzkim Domem Kultury i Galerią Sztuki) jako Centrum Sztuki–Teatr Dramatyczny. Od 1999 roku nosi imię Heleny Modrzejewskiej. Uczestniczy w najważniejszych krajowych przeglądach i festiwalach, zdobywając prestiżowe nagrody (m.in. w Konkursie na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej, Festiwalu Sztuki Reżyserskiej „Interpretacje” w Katowicach, Festiwalu Szekspirowskim w Gdańsku itd.); prezentuje swoje spektakle także poza granicami kraju (Czechy, Niemcy, Wielka Brytania, Słowacja, Słowenia, Rosja i USA – 2009, Argentyna – 2013, Turcja – 2014). Misją legnickiego teatru jest przedstawianie „prawdziwych historii w prawdziwych miejscach”, np. starych halach fabrycznych czy zrujnowanym kinie. Historie te często dotyczą Legnicy, podtrzymując tym samym i utrwalając tożsamość miasta. Najważniejsze spektakle Teatru Modrzejewskiej to: \"Ballada o Zakaczawiu (2000,\" wersja TV 2002\"),\" \"Wschody i Zachody Miasta (2003,\" wersja TV 2005), \"Made in Poland (2004,\" wersja TV 2005), \"Otello (2006), Łemko (2007)\", \"III Furie (2011,\" wersja TV 2012), \"Orkiestra (2011,\" wersja TV 2013). Teatr organizował w Legnicy Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Miasto” (2007, 2009), którego sceną były zrujnowane legnickie przestrzenie, i współorganizował Festiwal Teatru Nie-Złego (2011, 2012). W Teatrze Modrzejewskiej reżyserują tacy twórcy, jak Jacek Głomb, Lech Raczak, Piotr Cieplak, Paweł Kamza, Ondrej Spišák, Przemysław Wojcieszek.\n14 listopada 2017 teatr został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2134887", "fragment_id": "479883/2", "subtitle": "", "title": "Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy", "document_id": "479883", "start_index": 2629.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2134887.0, "score": 0.31136444211006165}, "uuid": "fbbb03fd-2a96-433f-af22-9b218d4ad348"}]}
{"id": "q_110", "question": "Nigeria i Niger to różne nazwy tego samego państwa w Afryce czy dwa różne państwa?", "answer": [{"page_content": "Niger – trzecia pod względem długości i powierzchni dorzecza rzeka Afryki (po Nilu i Kongo). Od rzeki swoje nazwy wzięły państwa Niger oraz Nigeria. Jest najważniejszą rzeką Afryki Zachodniej, jej długość wynosi 4221 km, a powierzchnia dorzecza ok. 2 117 700 km². Płynie na terytorium Gwinei, Mali, Nigru, Beninu i Nigerii.\nEtymologia nazwy.\nPochodzenie nazwy Niger nie zostało ostatecznie wyjaśnione. Często przyjmuje się, że pochodzi ona od łacińskiego słowa \"niger\" („czarny”), ale nie ma na to dowodów. Ponadto portugalscy odkrywcy nadaliby rzece raczej nazwę we własnym języku – \"negro\", tak jak wszędzie indziej na świecie (zob. np. Rio Negro). Dodatkowo Niger nie jest rzeką o czarnych wodach. Niektórzy wskazują na fakt, że nazwa Nigru może się odnosić do koloru skóry ludów mieszkających nad jego brzegami, ale żadna inna rzeka w Afryce nie otrzymała takiej nazwy. Nazwa ta pochodzi więc najprawdopodobniej z któregoś z miejscowych języków, jednak wśród 30 języków używanych nad brzegami rzeki nie znaleziono przekonującego źródłosłowu. Jedna z zaproponowanych hipotez głosi, że nazwa pochodzi od tuareskiej frazy \"gher n gheren\" – „rzeka rzek” (co skracane jest do \"ngher\"), spotykanej w środkowym biegu Nigru w okolicach Timbuktu.\nLudy żyjące nad Nigrem używają wielu różnych nazw, jak np. \"Jeliba\" w języku bambara, \"Isa Ber\" („duża rzeka”) w językach songhaj czy \"Kworra\" w niektórych miejscowych językach Nigerii.\nBieg Nigru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74680", "fragment_id": "661932/0", "subtitle": "", "title": "Niger (rzeka)", "parentId": 74680.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661932", "score": 0.9165602922439575}, "uuid": "aaf77a50-33da-46bf-8afd-15d176f1fa7e"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nNigeria, Federalna Republika Nigerii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Federal Republic of Nigeria&lt;/&gt;) – państwo w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską, najludniejsze na kontynencie afrykańskim. Nazwa kraju pochodzi od rzeki Niger. Po raz pierwszy pojawiła się w brytyjskiej gazecie The Times w 1897 roku. Państwo sąsiaduje z Beninem, Nigrem, Czadem i Kamerunem. Obecnie członek Unii Afrykańskiej i ECOWAS.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Nigerii.\"\nUstrój polityczny.\nNigeria jest republiką federalną. Głową państwa od 29 maja 2023 jest prezydent Bola Tinubu, który jednocześnie sprawuje funkcję szefa rządu.\nSiły zbrojne.\nNigeria dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi. Uzbrojenie sił lądowych Nigerii składało się w 2014 roku z: 363 czołgów, 1450 opancerzonych pojazdów bojowych, 29 dział samobieżnych, 21 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 680 zestawów artylerii holowanej. Marynarka wojenna Nigerii dysponowała w 2014 roku 51 okrętami obrony przybrzeża, jedną fregatą oraz dwoma okrętami obrony przeciwminowej. Nigeryjskie siły powietrzne natomiast posiadały uzbrojenie w postaci 10 myśliwców, 36 samolotów transportowych, 40 samolotów szkolno-bojowych, 36 śmigłowców oraz 8 śmigłowców szturmowych.\nWojska nigeryjskie w 2014 roku liczyły 130 tys. żołnierzy zawodowych oraz 32 tys. rezerwistów. Według rankingu \"Global Firepower\" (2014) nigeryjskie siły zbrojne stanowią 47. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 2,3 mld dolarów (USD).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42763", "fragment_id": "654845/0", "subtitle": "", "title": "Nigeria", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "654845", "parentId": 42763.0, "score": 0.6059515476226807}, "uuid": "b4aec014-94f2-413a-b2f9-59f62e03c604"}, {"page_content": "Nigeria jest dużym państwem afrykańskim położonym w Afryce Zachodniej nad Zatoką Gwinejską. Nazwa kraju pochodzi od rzeki Niger, która odwadnia znaczną część kraju. Nigeria jest najludniejszym krajem Afryki, przy czym kraj zajmuje jedynie 3% powierzchni kontynentu afrykańskiego.\nPowierzchnia i granice.\nPowierzchnia:\n \"łączna:\" 923,768 km²\n \"ląd:\" 910,768 km²\n \"wody:\" 13,000 km²\nGranice:\n \"długość łączna:\" 4,047 km\n \"długość granic z poszczególnymi krajami:\"\n Benin – 773 km, Kamerun – 1690 km, Czad – 87 km, Niger – 1497 km\n Długość wybrzeża: 853 km\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nNigeria jest krajem o urozmaiconej rzeźbie terenu. Występują tam zarówno niziny, jak i wyżyny oraz płaskowyże w północnej części kraju. Także jej wschodnie krańce są wyżynne z licznymi wzniesieniami i górami. Najstarszą formacją geologiczną są trzy wzniesienia pochodzące z prekambru. Oddzielone są one dolinami rzek: Nigru i Benue. Te obszary znajdują się w północnej, południowo-zachodniej i wschodniej części kraju. Skały prekambryjskie zbudowane są z granitów, gnejsów i bazaltów. Z okresu kredy pochodzą piaskowce oraz wapienie. Najmłodsze utwory geologiczne występują na nizinie nadbrzeżnej na południu kraju. Są to iły pochodzenia rzecznego i piaski, które pochodzą z czwartorzędu. Pod koniec trzeciorzędu na obszarze dzisiejszej Nigerii, wystąpiły silne ruchy tektoniczne i wybuchy wulkanów. Powstało wtedy zapadlisko tektoniczne, wypełnione obecnie przez doliny Nigru i Benue.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48360", "fragment_id": "660056/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Nigerii", "document_id": "660056", "start_index": 0.0, "parentId": 48360.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7371532917022705}, "uuid": "1cb7974a-9f6c-4764-ab70-b384b5391cc2"}, {"page_content": "Niger jest dużym państwem leżącym w Afryce Zachodniej. Jego terytorium jest podzielone pomiędzy Saharę, a obszary suchych sawann. Państwo leży na trasie dróg transsaharyjskich, stanowi pomost wiodący ku Czarnej Afryce. Niger w okresie kolonialnym należał do Francji, niepodległość uzyskał w 1960 roku. Nazwa państwa pochodzi od rzeki Niger, mimo że płynie ona jedynie na krótkim odcinku na południu kraju.\nPowierzchnia, położenie i granice.\nPowierzchnia – 1 267 000 km².\nSkrajne punkty – północny 23°27′N, południowy 11°43′N, zachodni 0°06′E, wschodni 16°00′E. Niger jest szeroki na około 880 km (środek kraju) i długi na 1600 km (wraz z „cyplem” leżącym na południowym zachodzie).\nNiger co prawda zalicza się umownie do krajów Afryki Zachodniej, ale jego terytorium leży na granicach geograficznych zachodniej i północnej Afryki. Zachodnie granice leżą w odległości 1 850 km od Atlantyku, a do Morza Śródziemnego kraj ten dzieli dystans około 1000 km. Najdalej od Nigru (wschodnia granica) leży Morze Czerwone, bo około 2500 km. Oznacza to, że Niger jest państwem śródlądowym, leżącym w głębi kontynentu afrykańskiego.\nNiger graniczy z następującymi państwami:\nBudowa geologiczna i rzeźba.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1833079", "fragment_id": "897195/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Nigru", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "897195", "parentId": 1833079.0, "score": 0.7103548049926758}, "uuid": "30ca18e7-0eed-46f7-90ad-afd9941e68bc"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nNiger, Republika Nigru ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;République du Niger&lt;/&gt;) – państwo położone w Afryce Zachodniej na Saharze, bez dostępu do morza. Niger liczy ponad 1,3 mln km² powierzchni. Graniczy z Algierią (956 km), Libią (354 km), Czadem (1175 km), Nigerią (1497 km), Beninem (266 km), Burkina Faso (628 km) i z Mali (821 km). W 2011 roku w państwie mieszkało 15 306 252 osób. Kraj uzyskał niepodległość 3 sierpnia 1960 roku. Językiem urzędowym jest francuski. Niger dzieli się na 7 departamentów i jeden dystrykt stołeczny. Stolicą jest Niamey.\nNiger należy do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Międzynarodowej Organizacji Pracy, Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Międzynarodowego Trybunału Karnego, Organizacji Konferencji Islamskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Unii Afrykańskiej i Światowej Organizacji Handlu.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Nigru.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48575", "fragment_id": "660134/0", "subtitle": "", "title": "Niger", "parentId": 48575.0, "start_index": 1.0, "document_id": "660134", "source": "wikipedia", "score": 0.6710923910140991}, "uuid": "312a0766-6f63-42af-ad73-47eef38f4712"}, {"page_content": "Niger – stan w zachodniej części Nigerii.\nNiger sąsiaduje z Federalnym Terytorium Stołecznym – Abudża oraz ze stanami Kwara, Kogi, Kaduna, Zamfara i Kebbi. Jego stolicą jest Minna. Powstał w 1976 po oddzieleniu jego terenów od stanu Sokoto. Nazwa stanu pochodzi od płynącej przezeń rzeki Niger. Na terenie stanu znajdują się dwie największe elektrownie wodne w kraju. Mieści się tu także park narodowy Kainji.\nW stanie Niger uprawiane są: sorgo, jams, ryż, trzcina cukrowa oraz bawełna.\nPodział administracyjny.\nStan podzielony jest na 25 lokalnych obszarów administracyjnych:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=198531", "fragment_id": "1452961/0", "subtitle": "", "title": "Niger (stan)", "document_id": "1452961", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 198531.0, "score": 0.2782151699066162}, "uuid": "8266fbdf-3b08-4ecc-a1af-0aedb6e07673"}, {"page_content": "Senegambia i Niger (fr. \"Sénégambia et Niger\") – francuskie terytorium zależne w Afryce istniejące w latach 1902–1904, a następnie włączone do Francuskiej Afryki Zachodniej pod nazwą Górny Senegal i Niger.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=648618", "fragment_id": "823845/0", "subtitle": "", "title": "Senegambia i Niger", "parentId": 648618.0, "start_index": 0.0, "document_id": "823845", "source": "wikipedia", "score": 0.17293772101402283}, "uuid": "3b28af8a-e0b2-4447-87fd-b92a4d87a758"}, {"page_content": "Nigeria jest najliczniej zaludnionym państwem Afryki – około jedną piątą populacji kontynentu stanowią obywatele Nigerii. Współczynnik urbanizacji kraju wynosi około 40% (dane ONZ na rok 2014). W całej Nigerii występuje ok. 250 różnych grup etnicznych o znacznym zróżnicowaniu.\nWzrost populacji Nigerii.\nNigeria charakteryzuje się jednym z najwyższych współczynników przyrostu naturalnego w Afryce Zachodniej, szacowanym obecnie na 32 promile.\nWzrost populacji Nigerii według danych Banku Światowego:\nGrupy etniczne i wyznania religijne.\n \"Osobny artykuł: Religia w Nigerii.\"Nigeria jest krajem licznych grup etnicznych. Ludzie różnych grup porozumiewają się po angielsku, znając oprócz tego jedno lub dwa miejscowe narzecza. Joruba, hausa i igbo (ibo) są najbardziej rozpowszechnionymi językami w Nigerii.\nWyznania religijne w Nigerii przeplatają się i terytorialnie, i w obrębie grup etnicznych, przy czym islam dominuje na północy, a chrześcijaństwo na południu kraju.\nNa północy kraju dominującymi grupami etnicznymi (2/3 kraju) są Hausa i Fulanie (głównie wyznania islamskiego). Inne główne grupy etniczne tej części kraju to Nupe, Tiw i Kanuri. Jorubowie dominują na południowym zachodzie. 60% z nich to chrześcijanie, 39% to muzułmanie, czasami głęboko wierzący, a nawet fanatyczni. Chrześcijańska grupa Ibo jest największą grupą etniczną na południowym wschodzie (obszar dawnej Biafry). Efikowie, Ibibio/Anaang i Ijaw stanowią kolejny segment tej mozaiki narodowościowo-kulturowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42763", "fragment_id": "654845/2", "subtitle": "", "title": "Nigeria", "document_id": "654845", "start_index": 3420.0, "parentId": 42763.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4187139570713043}, "uuid": "fb6470da-a71a-474b-b878-e4ca7359590b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy współczesnego państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nBenin (do 1975 pod nazwą Dahomej), oficjalnie Republika Beninu – państwo w Afryce nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Burkina Faso, Nigrem, Nigerią i Togo, członek Unii Afrykańskiej i ECOWAS.\nHistoria.\nPocząwszy od XIII wieku na tereny te zaczęły napływać ludy Adża. Powstało wtedy kilka małych państw, z których pierwsze pojawiły się na wybrzeżu. Były to Allada i Ouidah. W XV wieku obszar ten odkryli Portugalczycy. Od XVII wieku na wybrzeżu faktorie i forty budowała Francja, Anglia i Niemcy. Państwa Adża utrzymywały z przybyszami kontakty handlowe, sprzedawały głównie niewolników. W drugiej połowie XVII wieku najważniejszą siłą polityczną w tym rejonie stał się Dahomej. W ciągu XVIII wieku Dahomej podporządkował sobie małe państwa ludu Adża i zmonopolizował handel z Europejczykami. Od połowy XIX wieku wskutek zakazu handlu niewolnikami zmianom uległa gospodarka Dahomeju. Niewolnicy zatrudnieni zostali na plantacjach władcy.\nW 1851 roku Dahomej podpisał traktat handlowy z Francją. W 1890 roku w wyniku traktatu Dahomej oddał Kotonu i Porto-Novo pod francuski protektorat. Dahomej sprzeciwiał się dalszemu poszerzaniu wpływów Francji. Opór zakończył się karną ekspedycją Francji w 1892 roku. W 1894 roku Dahomej stał się kolonią, a w 1904 roku został przyłączony do Francuskiej Afryki Zachodniej. W trakcie kolonialnych rządów dobrze rozwinęło się szkolnictwo, w wyniku czego powstała dość liczna wykształcona elita. W 1915 i 1923 miały miejsce powstania antyfrancuskie. Po 1945 roku narastał ruch wyzwoleńczy. W 1957 roku Francja została zmuszona do dopuszczenia do udziału w rządzie przedstawicieli ludności tubylczej, a w 1958 uznała Dahomej za republikę autonomiczną w ramach Wspólnoty Francuskiej. Pełna niepodległość ogłoszona została w 1960 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59664", "fragment_id": "651165/0", "subtitle": "", "title": "Benin", "parentId": 59664.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651165", "score": 0.09122506529092789}, "uuid": "e1d1b5f0-fe2d-49fa-9f97-4ac9326789de"}, {"page_content": "Fulbe (zwani także: Fulanie, Fulbeje, Fula, Foulah, Peulh i Peul) – grupa ludów zamieszkujących głównie kraje Afryki Zachodniej. Są to m.in. Burkina Faso, Kamerun, Nigeria, Niger, Mali, Mauretania, Gwinea, Gwinea Bissau, Senegal, Gambia, Benin. Są spokrewnieni z ludem Tukulerów żyjącym współcześnie nad rzeką Senegal. Ich dokładna liczebność jest trudna do określenia – różne źródła podają różne szacunki, od 24 do 40 mln. Najwięcej przedstawicieli tego ludu zamieszkuje Nigerię.\nSą koczownikami, hodującymi bydło, kozy i owce. Wyznają islam. Ich tradycyjnym strojem są długie zwiewne skromnie haftowane szaty. W XVI stuleciu opanowali tereny Sahelu. Ich główną siłą była potężna kawaleria, pozwalająca na szybkie przemieszczanie się po rozległym terytorium. Dalszą ekspansję na południe uniemożliwiła mucha tse-tse, zarażająca ludzi śpiączką afrykańską, zaś bydło naganą.\nW XIX w. pod wodzą Usmana dan Fodio stworzyli potężne imperium – Kalifat Sokoto na terenach środkowego i dolnego biegu rzeki Niger. Istniało do 1903, gdy uległo kolonizatorom i zostało podzielone pomiędzy nich.\nNa zachodzie istniało inne ich państwo, leżące na wyżynie Futa Dżalon w dzisiejszej Gwinei. Miało spisaną konstytucję i zasady dziedzictwa, uzgodnione pomiędzy dwoma stronnictwami – Soriya i Alphaya. Powstało w 1735, gdy muzułmańscy Fulbe wystąpili przeciwko swym nie-muzułmańskim pobratymcom i stworzyli konfederację prowincji. Alpha Ibrahima Sory Maoudho był pierwszym władcą tego kraju, mającego swą stolicę w Timbo (Gwinea). Państwo istniało do 1898, gdy Francuzi pokonali ostatniego władcę – Bokar Biro.Językiem ludu Fulbe jest fulfulde, rozproszony praktycznie po całym obszarze Afryki Zachodniej i rozpadający się na wiele dialektów, aczkolwiek poszczególne społeczności posługują się także innymi językami regionu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=205564", "fragment_id": "1395975/0", "subtitle": "", "title": "Fulbe", "parentId": 205564.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1395975", "source": "wikipedia", "score": 0.22607560455799103}, "uuid": "1c9576c2-4417-492d-9bde-834596558805"}]}
{"id": "q_111", "question": "Jak zatytułowany jest pierwszy film fabularny Andrzeja Wajdy?", "answer": [{"page_content": "Na początku lat 50. Andrzej Wajda zadebiutował trzema etiudami szkolnymi: fabularnym \"Złym chłopcem\" (1951) na podstawie noweli Antona Czechowa, dokumentalną \"Ceramiką iłżecką\" (1951) oraz dokumentalną \"Kiedy ty śpisz\" (1953). Sam reżyser uznał je za nieudane, co wynikało z amatorskiego wykonania pierwszej z nich, interwencji „koleżeńskiego kolektywu” w przypadku drugiej oraz nietrafionego konceptu trzeciej. Żadna z jego etiud nie została więc zgłoszona do pracy dyplomowej. Młody filmowiec miał wziąć także udział w reżyserii socrealistycznego filmu \"Cztery opowieści\", do którego napisał scenariusz, jednak projekt jego nowelki \"Kasia z tkalni numer trzy\" został odrzucony przez kierownictwo szkoły, a film ostatecznie otrzymał nazwę \"Trzy opowieści\". Po ukończeniu łódzkiej szkoły filmowej Andrzej Wajda stał się współpracownikiem Aleksandra Forda, pracując przy jego filmach \"Młodość Chopina\" i \"Piątka z ulicy Barskiej\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/4", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "source": "wikipedia", "start_index": 5457.0, "parentId": 291.0, "document_id": "169631", "score": 0.6300320625305176}, "uuid": "aafe489b-20c2-4a62-9d71-9a596be338ca"}, {"page_content": "Faza przedwstępna (lata 1954–1956).\nJakkolwiek pierwsze oznaki urozmaicania doktryny socrealizmu reprezentowała dylogia Jerzego Kawalerowicza \"Celuloza\" (1953) – \"Pod gwiazdą frygijską\" (1954), zarówno Tadeusz Lubelski, jak i Marek Hendrykowski za przedwstępną fazę szkoły polskiej uznają okres 1955–1956. Wówczas ukazały się pierwsze filmy fabularne, które wprawdzie wciąż realizowały schematy charakterystyczne dla socrealizmu, ale przynajmniej częściowo przełamywały kanon ówczesnej estetyki. Należy do nich przede wszystkim \"Pokolenie\" – film Andrzeja Wajdy zrealizowany w 1954 roku, który miał premierę 26 stycznia 1955 roku. Reżyser \"Pokolenia\" zawdzięczał swój debiut Fordowi, który odstąpił Wajdzie scenariusz napisany przez Bohdana Czeszkę z myślą o realizatorze \"Młodości Chopina\". Wajda znajdował się pod silnym wpływem neorealizmu włoskiego, a propagandowa fabuła o przyśpieszonej inicjacji działaczy Związku Walki Młodych podczas II wojny światowej została uwiarygodniona nowym stylem aktorstwa, reprezentowanym przez pokolenie aktorów takich jak Tadeusz Łomnicki i Tadeusz Janczar. Neorealistyczny styl przenikał również \"Godziny nadziei\" (1955) Jana Rybkowskiego, ograniczone dramaturgicznie do kilku godzin z ostatnich dni wojny, a także średniometrażowy debiut fabularny \"Błękitny krzyż\" (1955) Andrzeja Munka, zrealizowany w autentycznych plenerach paradokument o partyzanckiej działalności zakopiańskiego oddziału Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Hendrykowski jako reprezentanta fazy przedwstępnej szkoły polskiej wskazuje również \"Cień\" (1956) Jerzego Kawalerowicza, choć zdaniem Lubelskiego zastosowane w tym filmie zabiegi, na przykład częściowa wiarygodność narratorów oraz wzmagający napięcie montaż, służyły narracji nawołującej do czujności w obliczu działalności wrogów politycznych.\nFaza wstępna (lata 1956–1957).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76009", "fragment_id": "641589/4", "subtitle": "", "title": "Polska szkoła filmowa", "document_id": "641589", "start_index": 6904.0, "parentId": 76009.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4302765429019928}, "uuid": "de8b528f-18e5-4c6f-a03a-6117dafc8cf0"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nPopioły – polski film fabularny z 1965 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy, nakręcony według scenariusza Aleksandra Ścibora-Rylskiego na podstawie powieści Stefana Żeromskiego o tym samym tytule. Tematem filmu są przede wszystkim losy polskiego szlachcica Rafała Olbromskiego (Daniel Olbrychski), który dołącza do armii Napoleona Bonaparte, co staje się pretekstem do krytycznego spojrzenia na polski udział w wojnach napoleońskich.\nFilm Wajdy, pełen rozmachu, wywołał burzliwą dyskusję zarówno na temat rzetelności adaptacji powieści Żeromskiego, jak i na temat polskiej tożsamości narodowej. Jakkolwiek początkowo film uznawano za nieudany bądź obrazoburczy, wraz z upływem czasu \"Popioły\" poddawano rehabilitacji. Choć nadal krytykowano niefortunny dobór aktorów (z wyjątkiem roli Olbrychskiego), ceniono podważenie przez reżysera romantycznej wizji historii.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1001242", "fragment_id": "1393657/0", "subtitle": "", "title": "Popioły (film)", "parentId": 1001242.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1393657", "source": "wikipedia", "score": 0.25597643852233887}, "uuid": "3d46bb06-6e22-46d3-8142-96cd7836c2e0"}, {"page_content": "Pełnometrażowym debiutem fabularnym reżysera było \"Pokolenie\" na podstawie powieści Bohdana Czeszki. Film ten, oparty na porzuconym projekcie Forda, został wyprodukowany w 1954 roku i miał premierę rok później; pojawiła się w nim plejada młodych aktorów, wśród nich Tadeusz Janczar, Roman Polański, Tadeusz Łomnicki i Zbigniew Cybulski. Traktował on o młodych aktywistach Gwardii Ludowej, którzy podczas II wojny światowej organizują konspirację przeciwko hitlerowcom. Na ogólny wydźwięk filmu przełożyły się dramatyczne przeżycia wojenne części ekipy filmowej z okresu wojny. \"Pokolenie\" zostało życzliwie przyjęte przez anglojęzycznych krytyków ze względu na sprawną reżyserię i dobrze ocenianą grę aktorską. Z czasem uznano je za otwarcie trylogii wojennej Andrzeja Wajdy. Krytycznie natomiast odnieśli się do niego zarówno aktywiści komunistyczni ze względu na przełamanie przez reżysera schematów socrealizmu, jak i Polacy na emigracji (między innymi Marek Hłasko) z powodu fałszowania historii. Treść \"Pokolenia\" ukierunkowana była na edukację do komunizmu, żołnierze Armii Krajowej zostali w nim ukazani w sposób negatywny na tle młodych socjalistów. Elementy socrealizmu zachowały się również w kręconym w 1955 roku dokumencie \"Idę do słońca\", będącym reportażem poświęconym twórczości cenionego wówczas rzeźbiarza Xawerego Dunikowskiego. Naprędce stworzony komentarz osłabiał jednak wymowę filmu, a sam reżyser negatywnie ocenił, że nie umożliwił zabrać głosu samemu rzeźbiarzowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/5", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "document_id": "169631", "start_index": 6387.0, "parentId": 291.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19555765390396118}, "uuid": "d8c2ea77-e7c1-43e3-8af9-6f10c62b6635"}, {"page_content": "Początek formacji: \"Człowiek z marmuru\".\nKinu moralnego niepokoju impet nadał jednak dopiero film \"Człowiek z marmuru\" (1976) Andrzeja Wajdy. Film powstały na podstawie kilkanaście lat starszego scenariusza Aleksandra Ścibora-Rylskiego przedstawiał historię młodej dziennikarki (Krystyna Janda), która próbuje wbrew politycznym naciskom dociec prawdy o losach przodownika pracy z epoki stalinowskiej. \"Człowiek z marmuru\", jako utwór pozbawiony dawnego elitaryzmu polskiej szkoły filmowej (reprezentowanej przez Wajdę), nie tylko odświeżał pamięć społeczeństwa polskiego o traumie stalinizmu, ale również wpisał się w postulaty Komitetu Obrony Robotników. Jak zauważał Krzysztof Kornacki, nie był to pierwszy film Wajdy nawołujący do dyskusji politycznej, ale „pierwszy, który dotyczył spraw tak silnie związanych z bieżącą polityką, po którym wyższy urzędnik państwowy (Józef Tejchma) musiał ponieść polityczne konsekwencje swoich decyzji”.\nDominanta pierwsza: pojedynek postaw.\nWedług Lubelskiego jednym ze schematów fabularnych, które dostarczały okazji do inicjacji głównego bohatera, był pojedynek postaw dwóch osobowości, których racje musiał rozsądzić sam widz. Najwyrazistszym przykładem pojedynku postaw był film \"Barwy ochronne\" (1976) Krzysztofa Zanussiego, w którym kilkudniowy letni obóz naukowy językoznawców stawał się okazją do ukazania uczelnianych korupcji i serwilizmu. W tym świecie filmowym magister i sekretarz jury studenckiego (Piotr Garlicki), niedostrzegający początkowo zepsucia moralnego uczelni, zderzał swoje poglądy z postawą cynicznego docenta-konformisty (Zbigniew Zapasiewicz). Ten uświadamiał magistrowi konieczność zajęcia konkretnej postawy wobec zła panującego na uniwersytecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291213", "fragment_id": "1405392/3", "subtitle": "", "title": "Kino moralnego niepokoju", "source": "wikipedia", "start_index": 5133.0, "document_id": "1405392", "parentId": 291213.0, "score": 0.3818437457084656}, "uuid": "29a94793-4d7d-4c74-bbfa-5031e261598c"}, {"page_content": "Pierwszym filmem Andrzeja Wajdy w kolejnej dekadzie byli \"Niewinni czarodzieje\" z 1960 roku na podstawie scenariusza Jerzego Andrzejewskiego i Jerzego Skolimowskiego; obraz przedstawiał grę miłosną między dwojgiem młodych osób. Ze względu na swobodę obyczajową i jazzową muzykę Krzysztofa Komedy \"Niewinni czarodzieje\" wywołali konsternację wśród krytyków, ale z perspektywy czasu film oceniano jako odzwierciedlenie rzeczywistych nastrojów współczesnej młodzieży po odwilży październikowej. Kolejnym filmem reżysera był \"Samson\" z 1961 roku na podstawie powieści Kazimierza Brandysa o młodym Żydzie, który próbuje przetrwać w okupowanej przez Niemców Warszawie. Produkcja rozczarowała jednak krytyków polskich, a sam filmowiec uznał ją za nieudaną adaptację.\nPopularność Andrzeja Wajdy przyczyniła się do tego, że zaczął tworzyć także za granicą. W 1962 roku nakręcił w Jugosławii \"Powiatową Lady Makbet\" na podstawie noweli \"Powiatowa lady Makbet\" Nikołaja Leskowa, której treścią są losy zesłańców syberyjskich. \"Powiatowa lady Makbet\" zyskała w Jugosławii status klasycznego dzieła rodzimego kina. W tym samym roku zrealizował nowelę \"Warszawa\", wchodzącą w skład filmu nowelowego \"Miłość dwudziestolatków\". Treścią polskiej części utworu były relacje młodej kobiety ze studentem pamiętającym czasy okupacji wojennej. \"Warszawa\", obok noweli \"Antoine i Colette\" François Truffauta, była traktowana jako jedna z najlepszych części filmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/8", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "source": "wikipedia", "start_index": 10650.0, "document_id": "169631", "parentId": 291.0, "score": 0.36193910241127014}, "uuid": "573c25da-2abc-4eec-846d-b7d9f41c069c"}, {"page_content": "Współpraca z reżyserem \"Popiołu i diamentu\" układała się Żuławskiemu dobrze, i to on doradził Wajdzie przeczytanie \"Ziemi obiecanej\" Władysława Reymonta, która posłużyła później jako materiał do adaptacji filmowej. Konflikt pomiędzy Żuławskim a Wajdą pojawił się w momencie, gdy późniejszy autor \"Diabła\" napisał swemu mentorowi scenariusz do adaptacji \"Jądra ciemności\" Josepha Conrada; mimo wyjazdu obu realizatorów do Stanów Zjednoczonych, gdzie wstępnie ułożyli warunki współpracy z jednym z zainteresowanych projektem amerykańskich producentów, Wajda zrezygnował z przedsięwzięcia i wkrótce potem wrócił do Polski. Żuławski potraktował takie rozwiązanie umowy jako niestosowne.\nDo otwartego konfliktu pomiędzy Żuławskim a Wajdą doszło w momencie pełnometrażowego debiutu tego pierwszego, zatytułowanego \"Trzecia część nocy\" (1971). Scenariusz do tego filmu fabularnego był oparty na losach ojca Żuławskiego: główny bohater filmu (Leszek Teleszyński), straciwszy całą rodzinę podczas okupacji hitlerowskiej, zarabia na życie jako karmiciel wszy w instytucie produkującym szczepionki przeciwko tyfusowi. Zdjęcia do filmu reżyser kręcił w imitującym Lwów Krakowie, gdzie jego praca była słabiej nadzorowana niż w Warszawie; do produkcji filmu użyto wyblakłej barwnej taśmy Orwo. Wajda miał spore uwagi do filmu, w którym Żuławski posłużył się rwaną narracją oraz nerwowymi ruchami kamery, wobec czego debiutant odpowiedział weteranowi kina: „Wiesz, wybacz, ale to jest mój film i pocałuj się”. Pomimo dystrybucji na Festiwalu Filmowym w Wenecji, \"Trzecia część nocy\" została zignorowana przez tamtejszą krytykę. W Polsce była potępiana, natomiast we Francji cieszyła się niebywałą popularnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98161", "fragment_id": "641771/3", "subtitle": "", "title": "Andrzej Żuławski", "document_id": "641771", "start_index": 3839.0, "parentId": 98161.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23347121477127075}, "uuid": "3b957728-134f-478b-ace6-7e3be2b60e7b"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nAndrzej Witold Wajda (ur. 6 marca 1926 w Suwałkach, zm. 9 października 2016 w Warszawie) – polski reżyser filmowy i teatralny, w młodości aktywny jako malarz. W latach 1989–1990 dyrektor artystyczny Teatru Powszechnego w Warszawie. W latach 1989–1991 senator I kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.\nPopularność przyniosły mu filmy inicjujące tzw. polską szkołę filmową: \"Kanał\" oraz \"Popiół i diament\", w których dokonywał rozrachunku z czasami II wojny światowej. Dokonał ekranizacji wielu dzieł literackich, jak \"Popioły\", \"Brzezina\", \"Wesele\", \"Ziemia obiecana\", \"Panny z Wilka\" i \"Pan Tadeusz\". Współtworzył kino moralnego niepokoju, w którego ramach powstały osadzone w tematyce społecznej, demaskujące patologie systemu komunistycznego w Polsce filmy: \"Człowiek z marmuru\" i jego kontynuacja \"Człowiek z żelaza\", która została nagrodzona Złotą Palmą na 34. MFF w Cannes. Do ostatnich dokonań artysty należą: martyrologiczny film \"Katyń\" oraz eksperymentalny \"Tatarak\". Reżyser zainicjował również powstanie istniejącego w latach 1972–1983 Zespołu Filmowego „X”, Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej utworzonej w 2002 roku oraz autorskiego studia filmowego. Jego działalność teatralna obejmowała wystawianie sztuk w teatrach gdańskich, warszawskich, krakowskich (\"Z biegiem lat, z biegiem dni…\") oraz za granicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "document_id": "169631", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 291.0, "score": 0.20245546102523804}, "uuid": "1b54a982-5156-4958-8fd4-2cfe4be7b7c4"}, {"page_content": "Po \"Człowieku z marmuru\" Andrzej Wajda powrócił na krótko do kręcenia filmów dokumentalnych. W 1976 roku nakręcił \"Umarłą klasę\", zapis tytułowej sztuki reżysera teatralnego Tadeusza Kantora, a w 1978 roku – \"Zaproszenie do wnętrza\", które było opisem wystawy niemieckiego artysty Ludwiga Zimmerera. Reżyser nie przestał jednak pracować nad filmami fabularnymi. W 1978 roku powstał obraz \"Bez znieczulenia\", jego treścią były losy poważanego dziennikarza, który po ujawnieniu nieprawomyślnych poglądów zostaje usunięty z pracy i staje przed obliczem rozwodu z żoną. Rolę publicysty zagrał w filmie Zbigniew Zapasiewicz. Andrzej Wajda analizował za pośrednictwem tego dzieła zarówno kryzys małżeński, jak i w mniejszym stopniu mechanizmy doprowadzające niewinnego człowieka do zagłady. Ostry w wymowie \"Bez znieczulenia\" wzbudził burzliwą reakcję krytyków i otrzymał Grand Prix na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdańsku. Tymczasem reżyser, który po \"Smudze cienia\" nie zamierzał kręcić kolejnych adaptacji dzieł literackich, zdecydował się na ekranizację opowiadania Jarosława Iwaszkiewicza. \"Panny z Wilka\" (1979) w jego wydaniu, których głównym bohaterem był człowiek wracający do miejsca swej młodości (Daniel Olbrychski), zostały rozbudowane o ledwo wspomniane w utworze literackim wątki (na przykład motyw śmierci i przemijania). Chwalony za grę aktorską film został nominowany do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego. W 1979 roku Andrzej Wajda zrealizował także film dokumentalny \"Pogoda domu niechaj będzie z Tobą…\" ze zdjęciami Edwarda Kłosińskiego, stanowiący wywiad z Jarosławem Iwaszkiewiczem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/16", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "parentId": 291.0, "start_index": 21674.0, "document_id": "169631", "source": "wikipedia", "score": 0.4605330228805542}, "uuid": "fcd660be-3741-4564-b2b8-7399d7dc128f"}, {"page_content": "Pierwszą fabularną filmową biografię Janusza Korczaka nakręcił jeszcze Aleksander Ford w 1974 pod nazwą \"Jest pan wolny, doktorze Korczak\". Był to jednak film zupełnie nieudany. Jak pisała Joanna Preizner, „w pamięci pozostawał Korczak, który potykając się wołał «Herr Jesus», żołnierze niemieccy tańczący przy dźwiękach instrumentów elektronicznych z lat siedemdziesiątych, opaska z Gwiazdą Dawida noszona przez Doktora raz na prawym, raz na lewym ramieniu (w rzeczywistości programowo nie nosił jej w ogóle)”. Po kilku latach od klęski filmu Forda biografią pedagoga zainteresował się Andrzej Wajda.\nAndrzej Wajda rozważał realizację filmu o Korczaku od 1982, gdy amerykański producent Larry Bachman zaproponował mu scenariusz Johna Brileya. Rola Korczaka pierwotnie przeznaczona była dla Richarda Dreyfussa, a scenariusz Brileya obejmował całość biografii bohatera. Jednakże Wajda od początku planował, iż rolę pedagoga zagra Wojciech Pszoniak, toteż negocjacje z Amerykanami stanęły w miejscu. \nScenariusz i realizacja.\nW 1982 w kierowanym przez Wajdę Zespole Filmowym „X” Agnieszka Holland złożyła własny scenariusz proponowanego filmu o Korczaku. Projekt Holland obejmował okres od drugiej połowy lat 30. XX wieku, kiedy Korczak był już znanym pedagogiem, aż do sekwencji marszu Domu Sierot na warszawski Umschlagplatz. Holland ekstensywnie cytowała prawdziwe wypowiedzi Korczaka, zapisane w jego \"Pamiętniku\", a sceny fikcyjne ograniczała do minimum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=788528", "fragment_id": "1024864/3", "subtitle": "", "title": "Korczak (film)", "document_id": "1024864", "start_index": 4446.0, "parentId": 788528.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3960934579372406}, "uuid": "6572a64f-70fb-4397-95cc-06be96561001"}]}
{"id": "q_112", "question": "Przedstawiciel którego zawodu wykonuje trwałą ondulację?", "answer": [{"page_content": "Trwała ondulacja (fr. \"ondulation – falowanie\") – zabieg fryzjerski polegający na zmianie struktury włosa środkami chemicznymi i nadaniu mu nowego kształtu za pomocą wałków. Trwała ondulacja składa się zwykle z trzech etapów:\nProces chemiczny.\nDo wykonania trwałej ondulacji stosuje się substancje chemiczne. Po umyciu włosów i nakręceniu ich na wałki, fryzjer nakłada płyn, przeważnie alkaliczny, który niszczy zewnętrzne wiązania chemiczne, odpowiadające za stabilność i strukturę włosów. Stosując wysoką temperaturę proces ten można przyśpieszyć. Tradycyjne środki to kwas tioglikolowy. Obecnie stosuje się jednak łagodniejsze preparaty, które zawierają cysteinę. Działanie utrwalające powoduje środek utleniający, jak nadtlenek wodoru lub tlen powietrza, który nakłada się po zmyciu kwasu tioglikolowego lub środka zawierającego cysteinę. Powoduje on odnowienie się wiązań, które zapewniają utrzymanie nowo nadanej struktury włosów. Proces chemiczny stosowany do wykonania trwałej ondulacji narusza trwale substancję wiążącą włos. Rodzajem trwałej ondulacji jest \"styling\", czyli delikatna trwała.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=911642", "fragment_id": "987640/0", "subtitle": "", "title": "Trwała ondulacja", "parentId": 911642.0, "start_index": 0.0, "document_id": "987640", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "ff51ce2d-9d64-4c7a-95fb-9de2a5d4b209"}, {"page_content": "W 1906 zaczął oferować procedurę trwałej ondulacji. Jej wynalazek był skutkiem trwającej jeszcze od czasów pracy u golarza w Fahrnau ciekawości, dlaczego niektóre włosy naturalnie się kręcą, podczas gdy u innych są proste, oraz doświadczeń z metodą Marcela w Paryżu. Metoda polegała na poddaniu włosów kąpieli w płynie o odczynie alkalicznym i następnie podgrzaniu ich. Procedura ta powodowała zerwanie mostków dwusiarczkowych w keratynie, z której są zbudowane włosy. Włosy były nawijane przed kąpielą na rolkę i na niej ogrzewane gorącą tuleją. Wówczas można było odbudować mostki przez kolejny zabieg, co stabilizowało kształt włosów nadany przez rolkę na trwałe i czyniło go odpornym na późniejsze mycie. Wynalazek spotkał się z oporem fryzjerów, był ponadto drogi, czasochłonny i nieprzyjemny, ale powoli zaczął się przyjmować.\nNa początku I wojny światowej Nestlé został internowany, ale zdołał wyjechać do USA w 1915, gdzie otworzył zakład w Nowym Jorku, a wkrótce także jego filie w innych miastach. Zaczęło mu się powodzić finansowo na tyle dobrze, że po zakończeniu wojny mógł hojnie wesprzeć mieszkańców swojego rodzinnego Todtnau. Prowadził nie tylko działalność usługową, ale także produkcję preparatów i aparatury do trwałej ondulacji. W 1924 pojawiły się ulepszenia trwałej ondulacji pomysłu Josefa Mayera, które systematycznie wypierały z rynku metodę Nestlégo. Mimo to w 1927 miał nadal zatrudniać w sumie około 500 pracowników.\nW 1928 sprzedał swoje interesy i zainwestował pozyskane środki na giełdzie. Rok później stracił je w wyniku krachu, który zapoczątkował wielki kryzys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4972756", "fragment_id": "264358/1", "subtitle": "", "title": "Karl Neßler", "document_id": "264358", "start_index": 1101.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4972756.0, "score": 0.7976439595222473}, "uuid": "3fc547ce-fb4b-43c8-88fa-6dc6712fee20"}, {"page_content": "Karl Ludwig Neßler także Karl Nessler, od 1900 Charles Nestlé (ur. 2 maja 1872 w Todtnau, zm. 22 stycznia 1951 w Harrington Park w stanie New Jersey) – niemiecki fryzjer, wynalazca trwałej ondulacji, przedsiębiorca.\nŻyciorys.\nUrodził się w Todtnau w Schwarzwaldzie, w ówczesnym Cesarstwie Niemieckim, jako syn szewca Bartholomäusa i Rosiny z domu Laitner. Od 1876 jego rodzina mieszkała w nieodległym Fahrnau (współcześnie część Schopfheim), po pożarze który strawił ich rodzinną miejscowość. Młody Karl szybko zakończył szkolną edukację i odtąd pracował w różnych miejscach. Najpierw był to zakład golarza w Fahrnau, u którego wytrwał tylko kilka miesięcy. W latach 1885–1892 nauczył się włoskiego i francuskiego, podejmując różne zajęcia w Szwajcarii i Włoszech, między innymi w zakładzie fryzjerskim w Genewie. Z kolei w Paryżu poznał metodę ondulacji gorącą lokówką, wynalezioną przez François Marcela.\nWynalazki.\nPierwszym wynalazkiem Nesslera były sztuczne rzęsy i brwi. Sprzedawał je we własnym zakładzie otwartym w Londynie w 1900, od tego mniej więcej czasu używając nazwiska Charles Nestlé.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4972756", "fragment_id": "264358/0", "subtitle": "", "title": "Karl Neßler", "document_id": "264358", "start_index": 0.0, "parentId": 4972756.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6675856113433838}, "uuid": "9338019a-cf10-42c5-8948-cee4f16d394d"}, {"page_content": "Zobacz też: Rollerball (film 1975).\nRollerball – urządzenie fryzjerskie, akcelerator wykorzystywany w: trwałej ondulacji, koloryzacji, kuracjach odżywczych, suszeniu włosów. Jego działanie oparte jest na świetle ultrafioletowym lub podczerwonym oraz suchym powietrzu, dzięki którym środki chemiczne od odżywiania, koloryzacji czy trwałej ondulacji wnikają głębiej i szybciej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2731492", "fragment_id": "1592296/0", "subtitle": "", "title": "Rollerball", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2731492.0, "document_id": "1592296", "score": 0.4119971990585327}, "uuid": "02a63ab5-18d9-4cdf-8163-4053602a6f46"}, {"page_content": "W 1934 zaprezentował aparat, który miał opóźniać powstawanie zmarszczek na skórze i wspomagać porost włosów. Jednak jego zasada działania nie okazała się poprawna i około 1940 roku jego produkcja została zakończona. W połowie lat 40. XX wieku wynaleziona została nowa, szybsza i mniej niszcząca procedura trwałej ondulacji na zimno oparta na kwasie tioglikolowym, która ostatecznie wyparła metody na ciepło.\nŻycie prywatne.\nZawarł w 1901 roku związek małżeński z Kathariną Laible (1879–1935). Z małżeństwa urodziło się dwóch synów i dwie córki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4972756", "fragment_id": "264358/2", "subtitle": "", "title": "Karl Neßler", "document_id": "264358", "start_index": 2698.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4972756.0, "score": 0.1663358211517334}, "uuid": "f40fc487-a427-4c0d-9b36-98bb7317c12b"}, {"page_content": "Okulistyka (łac. \"oculus\" – oko), oftalmologia (gr. \"ophthalmos\" – oko) – dziedzina medycyny zajmująca się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką chorób oczu. W Polsce konsultantem krajowym okulistyki od 1 czerwca 2017 jest prof. dr hab. n. med. Marek Rękas.\nHistoria.\nWedług historyków indyjskich pierwsze operacje okulistyczne wykonywano już 4,5 tys. lat p.n.e. Jest to teza sporna, z uwagi na brak źródeł. Pierwszą pisemną wzmiankę o operacji okulistycznej zawiera Kodeks Hammurabiego (spisany ok. 1772 p.n.e.), w którym paragraf 215 opisuje operację usunięcia ropnia worka łzowego.\nPionierem operacji na oku w medycynie współczesnej był XVI-wieczny Niemiec Georg Bartisch (1536–1606), który w 1583 roku usunął gałkę pacjentowi z powodu raka. W 1709 roku Michel Brisseau odkrył, że przyczyną zaćmy jest zmętnienie soczewki w oku. Pierwsze szpitale okulistyczne powstawały kolejno w Wiedniu (1786), Londynie (1804, Moorfields Eye Hospital) i Petersburgu (1806).\nPierwszy polski ośrodek okulistyki (Instytut Oftalmiczny) założył w 1823 roku Wiktor Feliks Szokalski, uznawany za ojca polskiej okulistyki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4207", "fragment_id": "177024/0", "subtitle": "", "title": "Okulistyka", "document_id": "177024", "start_index": 0.0, "parentId": 4207.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07169299572706223}, "uuid": "fbff9784-3311-4d4e-812d-227e7fe6bc25"}, {"page_content": "Periodontologia, dawniej: parodontologia, potocznie (ze względu na najczęstsze schorzenie przyzębia paradontozę): paradontologia – nauka o aparacie zawieszeniowym zęba, tj. przyzębiu. Jako dziedzina stomatologii zajmuje się profilaktyką i leczeniem chorób przyzębia i błony śluzowej jamy ustnej.\nLekarz stomatolog zajmujący się leczeniem chorób przyzębia to periodontolog.\nW Polsce periodontologia jest jedną ze specjalizacji lekarsko-dentystycznych, która trwa 3 lata, a jej konsultantem krajowym od 7 maja 2019 roku jest prof. dr hab. Renata Górska.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140945", "fragment_id": "26283/0", "subtitle": "", "title": "Periodontologia", "parentId": 140945.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "26283", "score": 0.13305172324180603}, "uuid": "10d597ed-b5e1-457b-bf1a-576bc9d600f4"}, {"page_content": "Etyka zawodowa – zespół norm wyznaczających określone obowiązki moralne związane z wykonywanym zawodem i społecznymi stosunkami zawodowymi (np. etyka lekarska, prawnicza).\nSą to \"spisane normy odpowiadające na pytanie, jak ze względów moralnych przedstawiciele danego zawodu powinni, a jak nie powinni postępować\".\nEtyka zawodowa próbuje stosować ogólne zasady i pojęcia moralne do praktycznych zagadnień danego zawodu. Wykorzystywana jest w zawodach, które określa się jako zawody zaufania publicznego, pojawiają się konflikty moralne i dylematy moralne, które wymagają refleksji i odpowiedzi normatywnej, regulującej postępowanie przedstawiciela zawodu.\nUstanawianie norm etyki zawodowej ma długą tradycję nie tylko w zawodzie lekarza, sędziego czy rycerza (żołnierza). Również zawody kupieckie i bankierskie mogły oczekiwać społecznej aprobaty pod warunkiem samoregulacji.\nUstanowione normy etyki zawodowej są zobowiązaniem grupy zawodowej do ich przestrzegania. Wyrazem zaufania społecznego jest nadanie grupie autonomii wraz z uprawnieniem do egzekwowania wysokiego statusu zawodowego.\nEtyka zawodowa jest wspomniana w Konstytucji: „można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony” (art. 17, Konstytucja RP z 1997 r.).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1160389", "fragment_id": "1350471/0", "subtitle": "", "title": "Etyka zawodowa", "document_id": "1350471", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1160389.0, "score": 0.035857655107975006}, "uuid": "d9ba4e83-1c86-4859-8f54-2c7db48325c9"}, {"page_content": "Ortodoncja – dziedzina stomatologii, która zajmuje się leczeniem wad zgryzu, wad szczękowo-twarzowych oraz korygowaniem nieprawidłowości zębowych. Leczenie ortodontyczne przeprowadza się u pacjentów w każdym wieku z powodów profilaktycznych i estetycznych. W Polsce leczenie ortodontyczne jest częściowo refundowane do 12 roku (nie są refundowane aparaty stałe), po 13 roku życia wszystkie usługi ortodontyczne są odpłatne. Ortodonta to lekarz specjalista, który zajmuje się profilaktyką, diagnozowaniem i leczeniem wszystkich wad zębowych i zgryzowych.\nW Polsce ortodoncja jest jedną ze specjalizacji lekarsko-dentystycznych, która trwa 4 lata, a jej konsultantem krajowym od 21 lutego 2019 roku jest prof. dr hab. Beata Katarzyna Kawala. Jest jedną z dwóch specjalności stomatologicznych (obok chirurgii stomatologicznej) uzyskiwanych w Polsce, których wzajemne uznawanie przez kraje członkowskie Unii, zagwarantowane zostało w Traktacie Akcesyjnym.\nHistoria.\nPierwszą specjalnością stomatologiczną, która wyodrębniła się z medycyny była chirurgia stomatologiczna – już kilka milionów lat p.n.e. usuwano zęby. Około 12 tys. lat p.n.e. podejmowano próby ich leczenia – wydrapując zmiany próchnicowe, a sprzed około 9 tys. lat pochodzą czaszki z zachowanymi zębami, w których widoczne są ślady borowania i wypełniania ubytków. Z VIII w. p.n.e. pochodzą ślady pierwszych protez zębowych – ich autorami byli Etruskowie, protezy miały charakter wyłącznie estetyczny i mocowano je wyłącznie na przedniej części zgryzu (stąd współczesne protezy tymczasowe nazywa się właśnie „etruskami”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43326", "fragment_id": "642910/0", "subtitle": "", "title": "Ortodoncja", "parentId": 43326.0, "start_index": 0.0, "document_id": "642910", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "bdf262b7-b438-44a8-bf9b-fb9c13337849"}, {"page_content": "Anestezjologia – priorytetowa dziedzina medycyny zajmująca się przygotowaniem pacjenta do operacji, przeprowadzaniem i kontrolą znieczulenia. Wchodzi w zakres specjalizacji lekarskiej anestezjologia i intensywna terapia, obejmującej poza tym intensywną terapię, szczególnie diagnostykę i leczenie ostrych niewydolności narządowych, diagnostykę i leczenie bólu ostrego oraz przewlekłych zespołów bólowych, a także postępowanie ratownicze w stanach nagłego zagrożenia życia z wykonywaniem czynności resuscytacyjnych. W Polsce anestezjologia i intensywna terapia jest jedną ze specjalizacji lekarskich, która trwa 6 lat. Jest to jedna z wzajemnie uznawanych specjalizacji w krajach Unii Europejskiej. W Polsce konsultantem krajowym anestezjologii i intensywnej terapii od 13 czerwca 2024 roku jest prof. dr hab. n. med. Katarzyna Kotfis.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72874", "fragment_id": "649679/0", "subtitle": "", "title": "Anestezjologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 72874.0, "document_id": "649679", "score": 0.07060251384973526}, "uuid": "cf48abaf-2ab2-43ac-abfb-00a73b06ce0f"}]}
{"id": "q_113", "question": "Które morskie zwierzęta z typu półstrunowców żyły od kambru do karbonu?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nGraptolity (†Graptolithina, z gr. \"graptos\" – pisany + \"lithos\" – kamień) – wymarła gromada zwierząt zaliczanych do półstrunowców. Żyły w okresie od kambru do wczesnego karbonu.\nSzkielet tych zwierząt zbudowany był z substancji białkowej ułożonej w półpierścieniowate pasemka tzw. fuzellusy. Tworzyły kolonie zwane rabdozomem, pojedyncze osobniki w rabdozomie osłonięte były zewnętrznym szkieletem chitynowym w kształcie rurek zwanych tekami. Pierwsza taka kolonia, tzw. sikula, mieściła osobnika, który powstawał na drodze płciowej. Kolejne osobniki kolonii rozwijały się przez pączkowanie. Teki poszczególnych osobników układały się w gałązki, tworząc kolonie o różnych kształtach – proste lub powyginane czy spiralne wstęgi, kolonie siateczkowate, liściaste lub drzewkowate.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304719", "fragment_id": "1432601/0", "subtitle": "", "title": "Graptolity", "document_id": "1432601", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 304719.0, "score": 0.5300970077514648}, "uuid": "6551c00b-9022-4a03-8f7f-229ff3f4ae76"}, {"page_content": "Układ pokarmowy półstrunowców składa się z gęby, gardzieli, przełyku oraz jelita z bocznymi kieszonkami wątrobowymi w jego przedniej części. Układ krwionośny otwarty, złożony z jednego naczynia brzusznego i jednego grzbietowego, przechodzącego w zatokę sercową. Układ wydalniczy tworzą orzęsione przewody pomiędzy jamą ciała a jego powłoką. W powłoce występuje nabłonek migawkowy. Półstrunowce są zwierzętami rozdzielnopłciowymi i jajorodnymi.\nBadania genetyczne potwierdzają pokrewieństwo półstrunowców i strunowców, ale te pierwsze są bliżej spokrewnione ze szkarłupniami, z którymi tworzą klad Ambulacraria. Ich wspólną cechą jest larwa typu dipleuruli.\nZnanych jest około 100 gatunków współcześnie żyjących, wśród których wyróżnia się dwie wyraźne grupy: duże, robakowate jelitodyszne oraz kolonijne pióroskrzelne. Wymarłe graptolity żyły w okresie od kambru do wczesnego karbonu. Początkowo Hemichordata były klasyfikowane jako podtyp strunowców. Ze względu na bliższe pokrewieństwo ze szkarłupniami zostały podniesione do rangi typu, do którego zaliczane są następujące gromady:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304704", "fragment_id": "1432593/1", "subtitle": "", "title": "Półstrunowce", "document_id": "1432593", "start_index": 1572.0, "parentId": 304704.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6171600222587585}, "uuid": "3c05fb2d-4f7a-4345-aad6-365d6e668d81"}, {"page_content": "Dwa główne rzędy graptolitów to dendroidy i graptolity właściwe. Dendroidy tworzyły wielogałązkowe, przypominające koronę drzew (stąd nazwa) kolonie osiadłe (bentos osiadły) i występowały od kambru po wczesny karbon. Ich znaczenie jako skamieniałości przewodnich jest znikome, z wyjątkiem dolnego ordowiku, dla którego są główną grupą przewodnią (obok konodontów). Graptolity właściwe występowały od ordowiku do wczesnego dewonu, miały kolonie utworzone przez niewielką liczbę gałązek, przy czym w czasie ewolucji widać tendencję do ich redukcji (od 32 we wczesnym ordowiku do 1 w sylurze i dewonie). U zwierząt tych nie obserwuje się stoloteki i biteki. Były organizmami planktonicznymi, zasiedlającymi górne partie otwartych mórz i oceanów i są główną skamieniałością przewodnią przez cały okres swego istnienia. Jednocześnie ich masowe nagromadzenia sugerują warunki głębokowodne dla osadów, w których występują.\nSystematyka.\nGraptolity początkowo zaliczane były do jamochłonów, jednak w 1948 roku polski paleontolog Roman Kozłowski badając ordowickie graptolity z krzemieni (chalcedonitów) występujących w Górach Świętokrzyskich, wykazał pokrewieństwo graptolitów z żyjącymi obecnie pióroskrzelnymi i zaliczył do typu półstrunowców.\nGraptolity obejmują następujące rzędy :\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304719", "fragment_id": "1432601/1", "subtitle": "", "title": "Graptolity", "source": "wikipedia", "start_index": 844.0, "parentId": 304719.0, "document_id": "1432601", "score": 0.20574744045734406}, "uuid": "3c747b2e-fd06-4ccf-a948-a27ec23ba3d2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPółstrunowce (Hemichordata, z gr. \"hemi\" – pół + \"chorda\" – struna), przedstrunowce (Protochordata), strunogębe (Stomochordata), szparoskrzelne (Branchiotremata) – typ bezkręgowych, morskich zwierząt wtóroustych o cechach morfologicznych zbliżonych do strunowców (stąd nazwa typu), natomiast w rozwoju zarodkowym wykazujących cechy wspólne ze szkarłupniami. Występują wyłącznie w wodach morskich, głównie pełnosłonych, najczęściej w strefie dennej. Są wśród nich organizmy wolno żyjące i osiadłe, często kolonijne, tylko nieliczne pływają. Żywią się detrytusem i drobnymi organizmami morskimi.\nPółstrunowce mają robakowate ciało z dobrze rozwiniętą, trójdzielną wtórną jamą ciała. Jego długość waha się od 1 mm u pojedynczych osobników kolonijnych pióroskrzelnych, do 2,5 m u najdłuższych przedstawicieli jelitodysznych. Ciało jest zróżnicowane na ryjek (\"prosoma\") – którym półstrunowce zagrzebują się w mule, kołnierz i wydłużony lub workowaty tułów. Kołnierz jest oddzielony od ryjka głęboką bruzdą. Na jej dnie znajduje się otwór gębowy. Gardziel większości gatunków jest zaopatrzona w szpary skrzelowe, co stanowi przystosowanie przedniego odcinka układu pokarmowego do funkcji oddechowych. Ryjek większości półstrunowców jest usztywniony notochordą, która była początkowo uważana za zawiązek w pełni rozwiniętej u strunowców struny grzbietowej. Struktury te nie są jednak homologiczne. Kolejną cechą upodabniającą półstrunowce do strunowców jest położenie układu nerwowego nad przewodem pokarmowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304704", "fragment_id": "1432593/0", "subtitle": "", "title": "Półstrunowce", "parentId": 304704.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1432593", "score": 0.7142279148101807}, "uuid": "c9519378-ae26-43cc-ac8a-b1f2c29c1e12"}, {"page_content": "W kambrze pojawiają się zwierzęta o twardych elementach strukturalnych, takie jak gąbki, małże, szkarłupnie i stawonogi (trylobity). Istnieją już wtedy wszystkie żyjące dzisiaj typy zwierząt z wyjątkiem kręgowców. W ordowiku tworzą się rafy koralowe budowane zarówno przez koralowce, jak i gąbki. W toni wodnej pływają łodziki o prostej muszli oraz pojawiają się bezszczękowce. W sylurze pojawiają się ryby. W dewonie ląd staje się przyjaźniejszy dla zwierząt, co wykorzystują pajęczaki, pierwsze owady i prymitywne płazy. Z karbonu znane są pierwsze gady i aktywnie latające owady (np. olbrzymie ważki). Pod koniec permu dochodzi do masowego wymierania morskich zwierząt. Giną min. trylobity i prymitywne koralowce (denkowce i rugozy). Jako skamieniałości przewodnie dla tego okresu wykorzystuje się trylobity lub graptolity oraz konodonty (wczesny paleozoik). W skałach dewonu i karbonu znaczenie stratygraficzne mają przede wszystkim konodonty oraz prymitywne głowonogi. Czasami wykorzystuje się małżoraczki czy też otwornice.\nFlora.\nW sylurze pojawiają się pierwsze rośliny lądowe – ryniofity, ale prawdziwa eksplozja roślinności następuje w dewonie. Ląd pokrywają drzewiaste rośliny zarodnikowe – skrzypy, widłaki i paprocie. Szczyt rozwoju roślin zarodnikowych przypada na karbon, w permie jednak ustępują one pola roślinom nagonasiennym.\nPaleozoik na terenach Polski.\nW okresie paleozoiku powstało wiele skał magmowych, osadowych i metamorficznych, budujących Sudety, Góry Świętokrzyskie, Tatry oraz głębokie podłoże większej części Polski. Między innymi w czasie orogenezy hercyńskiej, która miała miejsce pod koniec paleozoiku powstały liczne masywy granitowe, jak na przykład masyw tatrzański, strzegomski, kłodzko-złotostocki, kudowski, czy karkonoski.Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28905", "fragment_id": "169446/2", "subtitle": "", "title": "Paleozoik", "parentId": 28905.0, "start_index": 2701.0, "document_id": "169446", "source": "wikipedia", "score": 0.17104358971118927}, "uuid": "32d67174-8f97-4d06-b50c-979e60835b87"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nYunnanozoon – żyjący w kambrze półstrunowiec morski, którego szczątki znane są z dolnokambryjskiej formacji Qiongzhusi w powiecie Chengjiang (prowincja Junnan, Chiny).\nŻył ok. 525 mln lat temu. Długość ciała ok. 25–40 mm. Aktualnie jest zaliczany do półstrunowców, ale posiadał wiele charakterystycznych cech anatomicznych oraz zapewne powiązań ewolucyjnych ze strunowcami.\nBudową anatomiczną był zbliżony do współczesnych mu strunowców, takich jak \"Haikouella\" czy \"Pikaia\". Zidentyfikowano u niego 13 par symetrycznie rozmieszczonych szczelin skrzelowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1511549", "fragment_id": "222141/0", "subtitle": "", "title": "Yunnanozoon", "document_id": "222141", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1511549.0, "score": 0.7634626626968384}, "uuid": "423681fe-bd37-4e10-a259-636a561de919"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nHiolity (hyolity) (†Hyolitha) – gromada wymarłych zwierząt z kladu Lophotrochozoa, żyjących od kambru do permu. Jerzy Dzik zalicza je do mięczaków (Mollusca); natomiast badania Moysiuka, Smitha i Carona (2017) sugerują ich bliższe pokrewieństwo z kryzelnicami i ramienionogami. Bliskie pokrewieństwo hiolitów z ramienionogami wynika także z badań Suna i współpracowników (2018).\nW kambrze i ordowiku grupa ta stanowiła ważny składnik fauny morskiej. Hiolity miały wydłużone, stożkowate, dwubocznie symetryczne muszle, spłaszczone z jednej strony. Muszla była zamknięta wieczkiem. Przy ujściu występowały rogowate wyrostki (helenie) o nieznanej funkcji.\nHiolity żyły tylko w środowisku morskim i prowadziły bentoniczny tryb życia. Prawdopodobnie były mułożercami.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1226054", "fragment_id": "1123309/0", "subtitle": "", "title": "Hiolity", "document_id": "1123309", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1226054.0, "score": 0.14751607179641724}, "uuid": "9287b961-4b40-4f9d-a372-75a269eacb59"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nJelitodyszne, jelitodyszce (Enteropneusta), żołędziogłowe, żołędziogłowce (Helminthomorpha) – współcześnie żyjąca gromada około 80 gatunków zwierząt zaliczanych do półstrunowców (Hemichordata). Są organizmami morskimi żyjącymi w rytych przez siebie kanałach dennych. Osiągają wielkość od 9 cm do 2,5 m, jednak ich średnia wielkość to ok. 20 cm.\nIch wydłużone, cylindryczne ciało dzieli się na trzy części: ryjek (\"prosoma\"), kołnierz (\"mezosoma\") i tułów (\"metasoma\"). Jest pokryte worem skórno-mięśniowym i jednowarstwowym nabłonkiem orzęsionym. W obrębie kołnierza znajduje się gębostruna, podobna do struny grzbietowej strunowców, jednak nie homologiczna.\nJelitodyszne są filtratorami. Odżywiają się planktonem, który odcedzają z pobieranej do otworu gębowego wody na endostylu (lepkiej rynience wewnątrz jamy gębowej). Układ pokarmowy jest zredukowany do prostej rury.\nWymiana gazowa zachodzi poprzez powierzchnię ciała, a także dzięki szparom skrzelowym znajdującym się w obrębie gardzieli.\nUkład krwionośny jest otwarty.\nRozmnażają się na dwa sposoby:\nPodobieństwa do strunowców:\nW obrębie jelitodysznych wyróżnia się cztery rodziny:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=951113", "fragment_id": "992681/0", "subtitle": "", "title": "Jelitodyszne", "parentId": 951113.0, "start_index": 0.0, "document_id": "992681", "source": "wikipedia", "score": 0.3115243911743164}, "uuid": "78ad7b04-c341-4b5a-b777-8d60c74bd59f"}, {"page_content": "W erze paleozoicznej doszło do kilku ważnych wydarzeń związanych z życiem – można do nich zaliczyć m.in. ewolucję złożonych form życiowych, w związku z którą zamieszkujące suchy ląd organizmy zaczęły wykorzystywać tlen jako obowiązkowy produkt wymagany do oddychania. Paleozoik dzieli się na sześć okresów: kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon i perm.\nW paleozoiku miały miejsce duże zmiany geologiczne, klimatyczne i ewolucyjne. W okresie kambru miała miejsce najszybsza i najszersza dywersyfikacja życia w historii Ziemi, znana jako eksplozja kambryjska. W tym czasie rozwinęła się duża część żyjących obecnie typów, m.in. ryby, stawonogi, płazy, gady i synapsydy. Początkowo stworzenia te zamieszkiwały oceany, jednak w końcu część z nich przeniosła się na stały ląd. W późniejszej fazie paleozoiku ląd został zdominowany przez różnego rodzaju formy życiowe. Kontynenty zostały pokryte ogromnymi lasami prymitywnych roślin, których duża część przekształciła się w pokłady węgla kamiennego znajdującego się obecnie w Europie oraz wschodniej części Ameryki Północnej. W końcowej fazie epoki dominującymi organizmami stały się duże i będące na wysokim poziomie rozwoju gatunki gadów, rozwinęły się również pierwsze rośliny, które żyją do dnia dzisiejszego – iglaste.\nEra paleozoiczna zakończyła się największym masowym wymieraniem w historii Ziemi, znanym jako wymieranie permskie. Zjawisko było na tyle dotkliwe, że życie na lądzie ożywiało się przez następne 30 milionów lat; okres ten mógł być jednak krótszy w przypadku życia zamieszkującego morza.\nKambr.\n \"Główn: Kambr .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34887", "fragment_id": "178205/8", "subtitle": "", "title": "Życie", "document_id": "178205", "start_index": 14486.0, "parentId": 34887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2254490852355957}, "uuid": "e2abf377-1fba-41fc-bd86-dc09a3c48d16"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCathaymyrus – żyjący w kambrze strunowiec morski, którego szczątki znane są z dolnokambryjskiej formacji Qiongzhusi w powiecie Chengjiang (prowincja Junnan, Chiny).\nŻył ok. 530 mln lat temu. Jest najstarszym znanym przedstawicielem strunowców, o ok. 10 mln lat starszym od \"Pikaia gracilens\", którego szczątki znane są z łupków z Burgess w zachodniej Kanadzie. Z tego powodu niektórzy paleontolodzy sugerowali, że kręgowce, które obejmują ludzi, ewoluowały od bezczaszkowców takich jak \"Cathaymyrus\".\nDługość ciała \"Cathaymyrus\" ok. 5 cm. Posiadał strunę grzbietową oraz szczeliny skrzelowe. Wzdłuż brzucha, \"Cathaymyrus\" miał segmenty w kształcie litery V, podobne do mięśni ułożonych w bloki, występujących u żyjących obecnie prymitywnych strunowców, takich jak lancetnik.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1511060", "fragment_id": "222021/0", "subtitle": "", "title": "Cathaymyrus", "document_id": "222021", "start_index": 0.0, "parentId": 1511060.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31745627522468567}, "uuid": "cb73d5e2-5190-4185-a39a-b33b6c1ebdfe"}]}
{"id": "q_114", "question": "Brakiem której witaminy spowodowany jest szkorbut?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Cynga”. Zobacz też: film pod tym tytułem.\nSzkorbut ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;scorbutus&lt;/&gt;), gnilec, cynga, dzięgna – choroba wielonarządowa, wywołana niedoborem kwasu askorbinowego (witaminy C) w pożywieniu.\nGłówne objawy dotyczą tkanki łącznej, ponieważ kwas askorbinowy jest koenzymem hydroksylazy prolinowej i lizynowej, które katalizują powstanie poprzecznych wiązań kowalencyjnych między cząstkami tropokolagenu. Brak kwasu askorbinowego oznacza brak aktywności tych enzymów, a co za tym idzie, brak dojrzewania kolagenu.\nObjawy wynikające z upośledzenia syntezy kolagenu:\nPozostałe objawy:\nWśród ssaków jedynie naczelne i kawia domowa nie mają oksydazy L-gulonolaktonowej katalizującej utlenienie L-gulonolaktonu do L-askorbinianu, dlatego szkorbut występuje tylko u tych gatunków. U człowieka objawy tej awitaminozy pojawiają się po około 70 dniach diety pozbawionej kwasu askorbinowego. W dawnych czasach zapadali na nią marynarze, mieszkańcy obleganych twierdz oraz więźniowie, m.in. łagrów rosyjskich i radzieckich, w których chorobę tę nazywano „cyngą”. Takie przypadki opisuje m.in. polska literatura wspomnieniowa okresu zsyłek na Syberię. Obecnie dotyczy najczęściej małych dzieci i niemowląt, karmionych sztucznie pokarmami pozbawionymi dostatecznej ilości witaminy C, na którą mają większe zapotrzebowanie (intensywny wzrost wymaga większej syntezy kolagenu). Leczenie polega na podawaniu witaminy C.\nOsobą, która udowodniła, że jedzenie cytrusów przez marynarzy leczy szkorbut, był szkocki lekarz James Lind.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66054", "fragment_id": "646329/0", "subtitle": "", "title": "Szkorbut", "document_id": "646329", "start_index": 1.0, "parentId": 66054.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9792665243148804}, "uuid": "08297697-c49f-4aa6-8149-1abaec2e6553"}, {"page_content": "Szkorbut (krwawienie i owrzodzenie dziąseł, wypadanie zębów), kruchość i pękanie naczyń krwionośnych, osłabienie odporności organizmu, obrzmiałe i bolesne stawy, nieprawidłowe zrastanie się kości, powolne gojenie się ran.\nZachodnie społeczeństwa przeważnie spożywają więcej witaminy C w diecie, niż jest niezbędne do wystąpienia klinicznych objawów szkorbutu.\nNa jej niedobór cierpią palacze tytoniu, dlatego w wielu krajch normy spożycia dla osób palących zostały podwyższone.\nSkutki nadmiaru.\nDla witaminy C nie są znane objawy hiperwitaminozy: nie obserwowano skutków ubocznych przyjmowania dawek sięgających 10g/dzień. Nadmiar wydalany jest z organizmu przez nerki, jednak w przypadku przyjęcia jednorazowo megadawki (&gt;3 g) większe ilości wydalane są z kałem.\nSuplementacja.\nBadania naukowe nad potencjalnymi pozytywnymi skutkami zdrowotnymi suplementacji witaminą C dostarczają sprzecznych wyników. Badanie przeprowadzone przez U.S. Preventive Disease Task Force nie wykazało dowodów na ochronny wpływ suplementacji witaminą C przeciwko rozwojowi chorób układu krążenia i nowotworów. Nie udało się także klinicznie udowodnić wpływu witaminy C na długość życia.\nZapobieganie rozwojowi nowotworów.\nW 2 badaniach z 2009 roku nie stwierdzono wpływu spożywania witaminy C na ryzyko rozwoju raka płuc i na śmiertelność w tej chorobie. Metaanaliza z roku 2014 wykazała słabą zależność pomiędzy suplementacją witaminą C a zmniejszoną zachorowalnością na raka płuc. Kolejna metaanaliza nie wykazała związku witaminy C z ryzykiem zachorowania na raka prostaty.\nW celu oszacowania wpływu suplementacji witaminą C na zapadalność na nowotwór jelita grubego przeprowadzono dwie metaanalizy. Jedno z badań wykazało słabą zależność pomiędzy konsumpcją witaminy C a zmniejszoną zapadalnością na tę chorobę. Drugie nie wykazało takich zależności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41277", "fragment_id": "641189/3", "subtitle": "", "title": "Kwas askorbinowy", "parentId": 41277.0, "start_index": 5210.0, "source": "wikipedia", "document_id": "641189", "score": 0.8813470005989075}, "uuid": "fc5dcd47-279b-470a-8d7f-0301aa1903bd"}, {"page_content": "Czerpiąc z doświadczeń, jakie zdobył na pokładzie statku „Belgica” w latach 1896–1899, Amundsen starał się zapobiec wystąpieniu szkorbutu u członków ekspedycji. Choć nie wiedziano wówczas jeszcze o tym, że przyczyną szkorbutu jest niedobór witaminy C, to zdawano sobie sprawę, że rozwojowi choroby przeciwdziała jedzenie świeżego mięsa. Amundsen zaplanował więc regularne dodawanie do posiłków foczego mięsa. Ponadto zamówił przed podróżą specjalny rodzaj pemikanu z warzywami i owsem, który miał urozmaicać dietę żeglarzy. Na pokładzie znalazły się także duże zapasy wina i spirytusu, używanego w celach medycznych oraz do konsumpcji podczas świąt. By podtrzymać morale wśród członków załogi, Amundsen wyposażył statek w biblioteczkę liczącą ok. 3000 książek, gramofon i różnego rodzaju instrumenty muzyczne.\nPrzebieg.\nPodróż na Antarktydę.\nWraz ze zbliżaniem się daty wypłynięcia z Norwegii Amundsen napotykał na coraz większe kłopoty przy zbieraniu funduszy. Z powodu małego zainteresowania opinii publicznej umowy z redakcjami gazet zostały zawieszone, zaś parlament odmówił przekazania Amundsenowi kolejnej dotacji w wysokości 25 tysięcy koron. Amundsen został zmuszony do zastawienia swojego domu, by umożliwić przeprowadzenie ekspedycji. Aby uniknąć finansowej ruiny po powrocie z Antarktydy, wyprawa musiała zakończyć się dla niego sukcesem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3689155", "fragment_id": "1311565/10", "subtitle": "", "title": "Wyprawa Amundsena na biegun południowy", "source": "wikipedia", "start_index": 15007.0, "parentId": 3689155.0, "document_id": "1311565", "score": 0.41716891527175903}, "uuid": "eaa18981-afa8-4a78-9038-697646c1f65b"}, {"page_content": "Powyższe enzymy, hydroksylaza lizynowa i hydroksylaza prolinowa, mają w swoim centrum aktywnym jon Fe2+, poza tym wymagają kwasu askorbinowego (witaminy C), aby utrzymywać go w stanie zredukowanym, a substratami reakcji są tlen i α-ketoglutaran. Reakcja wygląda zatem następująco: \nprolina/lizyna + α-ketoglutaran + O2 → hydroksyprolina/hydroksylizyna + bursztynian + CO2. \nHydroksylowane aminokwasy stabilizują strukturę kolagenu poprzez tworzenie wiązań wodorowych, decydują o sztywności. Niedobór witaminy C prowadzący do powstania mniejszej ilości takich hydroksylowanych aminokwasów skutkuje osłabieniem włókien kolagenu i wywołuje charakterystyczne objawy szkorbutu jak kruche naczynia krwionośne, nieprawidłowy rozwój kości, zaburzone gojenie się ran.\nNiektóre reszty hydroksylizyny ulegają kolejnej modyfikacji potranslacyjnej – glikozylacji – reszty cukrowe (zwykle tylko glukoza, galaktoza oraz budowane przez nie dwucukry) przyłączane są do nowo powstałych hydroksylowych reszt hydroksylizyny. Taka glikozylacja nie zachodzi w innych białkach – tylko w kolagenie. W zależności od tkanki udział wagowy cukrowców wynosi 0,4–12%. \nNa tym etapie prokolagen ma dodatkowe reszty aminokwasowe (100–300) o masie cząsteczkowej 20–35 kDa umieszczone na aminowym i karboksylowym końcu. Są to tzw. \"peptydy ekstensyjne\" (zwane też \"telopeptydami\"), których w dojrzałym kolagenie nie ma. Zawierają one reszty cysteinowe, z udziałem których tworzone są wewnątrz- i międzyłańcuchowe mostki dwusiarczkowe. Umożliwiają one odpowiednie ułożenie trzech łańcuchów polipeptydowych przy formowaniu się potrójnej helisy (bez udziału enzymów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2794", "fragment_id": "186098/7", "subtitle": "", "title": "Kolagen", "document_id": "186098", "start_index": 9714.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2794.0, "score": 0.2925502061843872}, "uuid": "ae0b1654-9390-487b-af93-3d9312574e6b"}, {"page_content": "Należy jedynie zachować umiar w piciu soku z pomarańczy, gdyż duże ilości wypijanego soku dostarczają do organizmu więcej cukru, a tym samym kalorii, niż jedna zjedzona pomarańcza średniej wielkości, która zawiera około 18 gramów cukru i 100 kcal, podczas gdy półlitrowa butelka soku zawiera około 42 gramy cukru i dostarcza 225 kcal.\nChemiczne dodatki.\nDozwolone chemiczne dodatki do soku pomarańczowego obejmują:\nProducenci często wzbogacają fabryczny sok pomarańczowy w dodatkową porcję witamin: C, rzadziej A i E czy betakarotenu.\nWpływ na zdrowie.\nJuż w latach 90. XIX wieku lekarze odkryli, że picie soku z pomarańczy lub innych owoców cytrusowych mogło zapobiegać szkorbutowi – chorobie spowodowanej niedoborem witaminy C w pożywieniu.\nSok pomarańczowy zawiera dużo witaminy B9 i witaminy C. Picie soku pomarańczowego zmniejsza ryzyko zachorowania na osteoporozę oraz łagodzi jej objawy w trakcie trwania choroby, zapobiega zawałowi serca oraz redukuje poziom cholesterolu. Dzięki antyoksydantom oraz hesperydynie poprawia funkcjonowanie naczyń krwionośnych oraz wydolność nerek. \nZe względu na zawartość cukrów w soku pomarańczowym, przy nienależytej higienie jamy ustnej, napój ten może niszczyć szkliwo zębów, podobnie jak napoje gazowane. Obróbka chemiczna i podgrzewanie soków negatywnie wpływa na składniki odżywcze będące w soku pomarańczowym poprzez niszczenie witamin i związków mineralnych oraz zmieniając skład wody. Sok bez obróbki chemicznej nie zawsze smakuje tak samo przy każdym wypiciu (w przeciwieństwie do tych, które przetworzono chemicznie)[].\nZ soków pomarańczowych najzdrowsze są soki jednodniowe.\nProducenci.\nW Polsce sok pomarańczowy produkują m.in. firmy Hortex, Tymbark, Marwit, Fortuna oraz Coca-Cola (Cappy).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905549", "fragment_id": "1155782/3", "subtitle": "", "title": "Sok pomarańczowy", "parentId": 2905549.0, "start_index": 5562.0, "document_id": "1155782", "source": "wikipedia", "score": 0.37761765718460083}, "uuid": "b6f57027-6548-4b0c-aa4c-521bcf1b53c8"}, {"page_content": "Grog – napój alkoholowy w postaci rumu (lub innego wysokoprocentowego alkoholu) rozcieńczonego wodą z dodatkiem cukru i soku z cytrusów. Napój popularnie kojarzony z marynarzami.\nGrog wydawany był niegdyś marynarzom na żaglowcach, zwłaszcza we flocie brytyjskiej. Nazwa pochodzi od angielskiego admirała Edwarda Vernona przezywanego przez marynarzy „Old Grog” od stale noszonego płaszcza sztormowego z grogramu. \nHistoria.\nRosnąca w XVII wieku popularność rumu spowodowała, że w 1655 zastąpiono nim na okrętach Royal Navy dzienne racje piwa wydzielane dotąd marynarzom. Zastąpienie przydziału słabego i często nadpsutego piwa połową pinty (ok. 300 ml) mocnego alkoholu wywarło jednak szkodliwy wpływ na dyscyplinę i wydajność pracy marynarzy. Przeciwdziałając rozprzężeniu, wiceadmirał Edward Vernon od 21 sierpnia 1740 rozkazał podawać dotychczasową porcję rumu zmieszaną z kwartą (ok. 1,13 litra) wody. Mieszanka ta miała zapobiegać odkładaniu przez marynarzy na zapas czystego alkoholu, dla późniejszego upicia się większą ilością naraz, oraz skłonić ich do zużywania zamagazynowanej wody (psującej się przy dłuższym przechowywaniu w ładowniach). \nDo tak rozcieńczonego rumu (często gorącą wodą) dodawano cukier i sok z limonek. Tym samym picie grogu znacznie przyczyniło się do poprawy stanu zdrowia marynarzy w czasach, gdy nie znano jeszcze przyczyn i sposobów zapobiegania szkorbutowi – chorobie wywoływanej niedoborem witaminy C. W przeciwieństwie do podawanego przedtem piwa, wprowadzenie stałego racjonowania grogu zapewniło codzienną dawkę witamin. W tym samym czasie we Francji zawierające witaminę C wino zastąpiono na okrętach winiakiem, co spowodowało nawrót szkorbutu wśród załóg okrętów francuskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19370", "fragment_id": "170430/0", "subtitle": "", "title": "Grog", "document_id": "170430", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19370.0, "score": 0.5}, "uuid": "539aa128-b313-49e9-b79f-6118dadf00d8"}, {"page_content": "Ekspedycja odniosła sukces w zwalczaniu początkowego stadium szkorbutu poprzez dietę zawierającą świeże mięso focze i Scott rekomendował ją późniejszym ekspedycjom polarnym. Nastąpiło to, mimo że medycyna pozostawała nieświadoma przyczyn choroby. W tym czasie wiedziano, że zawartość świeżego mięsa w diecie może stać się lekarstwem, lecz nie wiedziano, że przyczyną jest brak świeżego mięsa lub innego pożywienia zawierającego nieodkrytą wtedy jeszcze witaminę C. Stąd, świeże focze mięso zostało zabrane na podróż na południe „w razie gdybyśmy zostali zaatakowani przez szkorbut”. Podczas ekspedycji \"Nimrod\" odbywającej się w latach 1907–1909, Shackleton również uniknął szkorbutu poprzez uważne dobranie racji żywnościowych, włącznie z dodatkowym mięsem pingwinów i fok. Mimo tego, oficer Edward Evans niemal zmarł prawdopodobnie z powodu szkorbutu wywołanego z własnej winy podczas ekspedycji \"Tera Nova\" (1910–1913). Szkorbut był też szczególnie wyniszczający podczas pozostawionej samej sobie wyprawy na Morzu Rossa w latach 1915–1916. Szkorbut pozostał zagrożeniem dopóki ostatecznie nie odkryto jego przyczyn, ok. 25 lat po ekspedycji \"Discovery\".\nNastępstwa.\nScott dostał od Navy urlop na napisanie oficjalnego sprawozdania z ekspedycji, \"The Voyage of the Discovery\" (pl. \"Podróż Discovery\"). Zostało ono opublikowane w 1905 i dobrze się sprzedawało. Jednak relacja Scotta na temat załamania Shackletona podczas podróży na południe doprowadziła do niezgody pomiędzy dwoma mężczyznami, zwłaszcza na temat tego na ile według Scotta jego towarzysz miał być ciągnięty na saniach. Według niego poskutkowało to stosunkowo niezbyt imponującym wynikiem wyprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2748830", "fragment_id": "1613719/24", "subtitle": "", "title": "Ekspedycja Discovery", "document_id": "1613719", "start_index": 29742.0, "parentId": 2748830.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6122002005577087}, "uuid": "6e3fbbda-1a54-4dbf-865c-74b28d064a01"}, {"page_content": "Żeglarze natrafili na trudności już na początku wyprawy. Wielu uczestników ekspedycji zachorowało na szkorbut z powodu niewystarczających racji żywnościowych i niedoboru witaminy C. De Houtman zdecydował się zrobić przerwę i uzupełnić zapasy na Madagaskarze. Zatoka, w której kotwiczyły statki holenderskie, znana jest obecnie jako Cmentarz Holendrów (hol. \"Hollantsche Kerckhoff\"). W tym samym czasie De Houtman popadł w konflikt ze swoim asystentem Gerritem van Beuninghenem, którego uwięził. Doprowadziło to do kilkumiesięcznego konfliktu z załogą. Po sześciomiesięcznym pobycie na Madagaskarze, zaleczeniu szkorbutu i zakończeniu konfliktu z załogą, statki ruszyły w dalszą drogę. Wyprawa dotarła do Banten w Indonezji 27 czerwca 1596. Z 249 członków załogi do Indonezji dotarło jedynie 100.\nWbrew oczekiwaniom Holendrzy nie zostali dobrze przyjęci przez lokalne władze. De Houtmanowi udało się założyć punkt handlowy, jednak z powodu wrogiego nastawienia tubylców (wskutek dwóch ataków zginęło ponad 10 członków załogi) Holendrzy zmuszeni byli się wycofać.\nNastępnie statki udały się na Bali, gdzie de Houtman spotkał się z lokalnym królem. W lutym 1597 załoga otwarcie zbuntowała się przeciwko de Houtmanowi. Rada floty (reprezentanci oficerów oraz załóg wszystkich statków) zdecydowała o usunięciu de Houtmana. Uwolniony van Beuninhgen siłą zdobył kilka beczek ziarenek pieprzu.\nNastępnie Holendrzy udali się w drogę powrotną do Europy, która była nie mniej ciężka niż dotychczasowa podróż – nękani przez jednostki portugalskie nie mogli uzupełnić zapasów przez całą drogę od Przylądka Dobrej Nadziei. Z 249 członków załogi do Amsterdamu powróciło 89.\nRelację z wyprawy sporządził Willem Lodewycksz.\nZnaczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1197093", "fragment_id": "1139095/1", "subtitle": "", "title": "Cornelis de Houtman", "parentId": 1197093.0, "start_index": 1599.0, "document_id": "1139095", "source": "wikipedia", "score": 0.1676175743341446}, "uuid": "e700e1c8-ca07-4193-924c-add787bf34ea"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy aminokwasu. Zobacz też: inne znaczenia skrótu \"PRO\".\n&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nProlina (nazwa skrótowa Pro lub P) – organiczny związek chemiczny z grupy α-aminokwasów, zawierającym w swej strukturze pięcioczłonowy pierścień pirolidynowy. Enancjomer L proliny jest aminokwasem naturalnym, endogennym i glukogennym. Ze względu na obecność dodatkowego wiązania węgiel–azot jest czasem nazywana (chociaż niepoprawnie) iminokwasem (z punktu widzenia chemii nie jest iminą, lecz aminą drugorzędową). Punkt izoelektryczny, pI = 6,30.\nProlina ma słodki smak (jak większość aminokwasów).\nProlina jest składnikiem wielu białek, wpływającym w znacznym stopniu na ich strukturę trzeciorzędową. Struktura helisy alfa jest niemal pozbawiona proliny. Aminokwas ten obok swojej pochodnej – hydroksyproliny jest głównym składnikiem struktury helisy kolagenu. Przekształcenie proliny w hydroksyprolinę jest katalizowane przez hydroksylazę prolinową w obecności koenzymu – witaminy C. Zaburzenia tego procesu wskutek niedoboru witaminy C mogą prowadzić do szkorbutu. W mRNA prolina kodowana jest przez kodony CCU, CCC, CCA oraz CCG.\nKatabolizm.\nKatabolizm proliny zachodzi w mitochondriach. Nie ulega ona transaminacji i musi być najpierw przekształcona do glutaminianu.\nPoczątkowo prolina utleniana jest do Δ1-pyrolino-5-karboksylanu, reakcja ta katalizowana przez dehydrogenazę prolinową, której koenzymem jest NAD+. Przekształca się on w γ-semialdehyd L-glutaminowy.γ-semialdehyd L-glutaminowy ulega utlenieniu do L-glutaminianu przy udziale dehydrogenazy Δ1-pyrolino-5-karboksylowej (zwanej również dehydrogenazą semialdehydo-L-glutaminianowej), której koenzymem jest NAD+.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20284", "fragment_id": "170948/0", "subtitle": "", "title": "Prolina", "document_id": "170948", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20284.0, "score": 0.16870354115962982}, "uuid": "c8d4780b-8398-4210-b0e8-c2a5d6ead088"}, {"page_content": "Kazimierz Funk (ur. 23 lutego 1884 w Warszawie, zm. 19 listopada 1967 w Albany) – polski biochemik, twórca nauki o witaminach.\nŻyciorys.\nPochodził z żydowskiej rodziny. Był synem Jakuba, lekarza dermatologa, oraz Gustawy z domu Zysan. W kalendarzach adresowych Warszawy występował w tym czasie Jakub Izraelowicz Funk, lekarz chorób wenerycznych i skórnych (w r. 1900 adres: Włodzimierska 8).\nW 1900 ukończył gimnazjum w Warszawie, po czym wyjechał do Szwajcarii. Studiował biologię w Genewie, następnie chemię w Bernie. W 1904 pod kierownictwem Stanisława Kostaneckiego przeprowadził przewód doktorski. \nW następnych latach pracował w Instytucie Pasteura w Paryżu, na Uniwersytecie Berlińskim i w Wielkiej Brytanii (prowadził badania nad nieznaną wcześniej przyczyną choroby beri-beri). \nOdkrył i wyodrębnił z otrąb ryżowych pierwszą witaminę B1. Jego badania pozwoliły wykryć obecność tej witaminy w rozmaitych pokarmach, m.in. w drożdżach, mleku i mózgu wołowym. \nFunk jest autorem terminu „witamina” (łac. \"vita\" – życie, \"amina\" – związek chemiczny zawierający grupę aminową), który wprowadził w 1912 roku. Pomógł mu w tym Ludwik Rajchman, który zaproponował Funkowi napisanie publikacji przeglądowej związanej z jego pracą, a nie pracy eksperymentalnej. Według ówczesnych przepisów praca przeglądowa nie wymagała zgody na publikację zwierzchników Funka, którzy sprzeciwiali się zastosowaniu nowego pojęcia „witaminy”. Artykuł ukazał się w \"The Journal of State Medicine\", którego Rajchman był jednym z redaktorów. \nZajmował się leczeniem chorych na awitaminozy. Przewidywał, że brak witamin może powodować inne choroby: krzywicę, szkorbut, pelagrę. Większość swoich prac badawczych zrealizował w Instytucie Pasteura w Paryżu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21694", "fragment_id": "183861/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Funk", "parentId": 21694.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183861", "source": "wikipedia", "score": 0.3000290095806122}, "uuid": "c0ca4335-9d68-4960-9e8b-1919c4cf2e8f"}]}
{"id": "q_115", "question": "Vespa to marka włoskich skuterów i włoska nazwa którego owada?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy skuterów marki Piaggio. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Vespa.\nVespa (pol. \"Osa\") – nazwa linii włoskich skuterów należącej do firmy Piaggio. Pierwsze modele powstawały według projektu inżyniera Corradino D'Ascanio.\nHistoria.\nHistoria skuterów Vespa jest ściśle związana z historią firmy Piaggio. Vespa była pierwszym skuterem, który spopularyzował tę kategorię jednośladów. Jego nazwa nawiązywała do charakterystycznego kształtu pojazdu z wąską talią (przekrokiem) i szerokim odwłokiem (tylnym nadkolem). Został zaprojektowany w 1946 roku przez inżyniera Corradino D'Ascanio. Miał być tanim pojazdem dla masowego odbiorcy. Posiadał prosty w obsłudze dwusuwowy silnik o pojemności 98 cm³, koło zapasowe oraz skrzynię biegów, w której biegi zmieniało się poprzez przekręcenie lewej manetki. Od początku pojazd znalazł wielu nabywców, ponieważ idealnie wpasowywał się w potrzeby ówczesnych Włochów. Był dostępnym dla każdego, tanim i łatwym w prowadzeniu środkiem transportu. Zapotrzebowanie wśród Włochów spowodowane brakiem takiego środka transportu po II wojnie światowej dodało mu jeszcze większego zainteresowania wśród nabywców. Dzięki skuterom Vespa zniszczona w czasie II wojny światowej fabryka Piaggio, wcześniej produkująca samoloty i części silnikowe dla przemysłu zbrojeniowego w Pontedera, została odbudowana. Później zaczęto sprzedawać Vespy poza Włochami, gdzie również zdobyły popularność. Zaczęto je produkować na licencjach w Anglii, Hiszpanii, Indiach, Niemczech, Francji, Brazylii i Belgii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=643845", "fragment_id": "822676/0", "subtitle": "", "title": "Piaggio Vespa", "parentId": 643845.0, "start_index": 1.0, "document_id": "822676", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "5f6e3b05-2bd0-41aa-9794-82bc7b7b9d77"}, {"page_content": "Cutdown to customowe skutery (zazwyczaj włoskie Vespa lub Lambretta) z częściami nadwozia obciętymi lub usuniętymi. Cutdowny były popularne wśród skinheadów i scooterboyów podczas mod revival w latach 70. i 80. XX w. Podczas gdy młodzi przedstawicieli Brytyjskiej kultury Mods cenili metropolitalny styl skuterów to wielu skinheadów i scooterboyów postrzegało skutery jako zwykły środek transportu.\nPodczas gdy niektórzy entuzjaści skuterów skoncentrowali się na odsłoniętym wyglądzie z widoczną ramą, silnikiem i resztą osprzętu niektórzy scooterboysi dokładali prawie tyle samo ile usunęli dodając chromowane osłony i akcesoria.\nCharakterystyka.\nWiele cutdownów posiada usunięte elementy celem zwiększenia stosunku mocy do wagi. Typowymi usuwanymi elementami są błotniki, osłony nóg, podnóżki oraz reszta osłon i owiewek. Najłatwiejsze jest demontowanie elementów w skuterach Lambretta, ponieważ zbudowane one są na ramie rurowej co oznacza, że elementy nadwozia nie pełnią roli nośnej czy usztywniającej. Skutery Vespa zaś budowane są w taki sposób, że zazwyczaj obudowy pełnią rolę konstrukcyjną więc w przeciwieństwie do skuterów Lambretta nie można całkowicie usunąć wszystkich elementów. Obudowy skuterów Vespa modyfikowane są w taki sposób, że nadawany jest im inny kształty przez co skuter zachowuje sztywność konstrukcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3968241", "fragment_id": "602345/0", "subtitle": "", "title": "Cutdown", "parentId": 3968241.0, "start_index": 0.0, "document_id": "602345", "source": "wikipedia", "score": 0.42220765352249146}, "uuid": "75273ccc-9462-4a0d-9209-59d6c6bb453d"}, {"page_content": "Do dziś z taśm fabryki Piaggio zjechało 39 modeli vespy, a jej charakterystyczna sylwetka wciąż nawiązuje do pojazdów produkowanych po II wojnie światowej. Na jej wzór w latach sześćdziesiątych powstały radziecka Wiatka i polska WFM Osa. Na licencji Piaggio produkowane są w Indiach Bajaj Chetak i LML. W Pontederze, w mieście w którym została wyprodukowana pierwsza Vespa działa muzeum Piaggio. W 2007 roku powstał film dokumentalny \"Forever Vespa\" (reż. Pippo Cappellano, Marina Cappabianca), w którym można zobaczyć również klubowe pojazdy z Polski.\nDla spopularyzowania skutera Vespy duże znacznie miało jego wykorzystanie w komedii romantycznej \"Rzymskie wakacje\" (1953) z Audrey Hepburn i Gregorym Peckiem w rolach głównych. Największym konkurentem Vespy były skutery, również włoskiej marki, Lambretta.\nGaleria.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=643845", "fragment_id": "822676/1", "subtitle": "", "title": "Piaggio Vespa", "document_id": "822676", "start_index": 1531.0, "source": "wikipedia", "parentId": 643845.0, "score": 0.6305393576622009}, "uuid": "2c13f486-4d6b-4f06-8a9a-64966e689c33"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy owadów. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nVespa – rodzaj owadów z rodziny osowatych (Vespidae), obejmujący największych przedstawicieli rodziny – dorastają do 45 mm długości. Osy z tego rodzaju żywią się pszczołami, ćmami i innymi dużymi owadami.\nDiagnoza.\nOd pozostałych rodzajów osowatych odróżnia je długie ciemię oraz rozmieszczenie oczu – odległość między tylnym ocelli i potylicą jest większa niż odległość między tylnym ocelli i okiem.\nKlasyfikacja.\nRodzaj został ustanowiony w 1758 roku przez Linneusza, który zaliczył do niego 17 gatunków. Nie określił jednak gatunku typowego. W wyniku wielu dyskusji pomiędzy entomologami za typ nomenklatoryczny przyjęto \"Vespa crabro\", zaproponowany przez Latreille’a w 1810 roku.\nW obrębie \"Vespa\" wyróżniano liczne gatunki i podgatunki. Większość z opisanych taksonów została uznana za synonimy. Za poprawnie opisane gatunki przyjmowane są współcześnie żyjące:\noraz wymarłe:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1421096", "fragment_id": "188464/0", "subtitle": "", "title": "Vespa", "parentId": 1421096.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "188464", "score": 0.35362839698791504}, "uuid": "1e12c4f9-416b-4b68-a357-8531a4f686c7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nVespa tropica – gatunek owada z rodziny osowatych (Vespidae), sklasyfikowany przez Karola Linneusza w 1758 roku pod nazwą \"Sphex tropica\".\nWystępowanie.\nJest szeroko rozprzestrzeniony w Azji Środkowej i Południowo-Wschodniej – od Afganistanu do Nowej Gwinei.\nBudowa.\nDługość ciała robotnicy wynosi około 25 mm. Występuje w wielu odmianach barwnych. Głowa zwykle czarna, czasem ciemnobrązowa przechodząca w kolor czerwony, odwłok czarny z szerokim żółtym pasem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1597789", "fragment_id": "685461/0", "subtitle": "", "title": "Vespa tropica", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "685461", "parentId": 1597789.0, "score": 0.2383793145418167}, "uuid": "02d4694f-7120-44c4-acfd-5bd3bcc0ceb5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOsowate (Vespidae) – rodzina owadów błonkoskrzydłych (Hymenoptera) z grupy żądłówek, z nadrodziny os (Vespoidea), czasami również określana nazwą osy.\nWystępowanie.\nRodzina ma zasięg kosmopolityczny – osowate są rozprzestrzenione na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą, ale większość gatunków występuje w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Największym gatunkiem występującym w Europie Środkowej jest szerszeń europejski (\"Vespa crabro\").\nStopień rozpoznania faunistycznego tej grupy owadów, zarówno na świecie, jak i w Polsce jest słaby. Na obszarze Polski odnotowano 13 gatunków os właściwych oraz prawie 50 gatunków kopułek.\nBudowa.\nWśród osowatych są owady średniej wielkości i duże – o długości ciała od 7 mm do 45 mm, dość masywnie zbudowane. Największe rozmiary osiągają królowe gatunków społecznych z rodzaju \"Vespa\". Dorosłe osobniki mają najczęściej czarne lub brązowe ubarwienie, często z żółtymi lub białawymi deseniami. Osy powszechnie występujące w klimacie umiarkowanym mają czarne ciało z żółtymi pasami. Część odwłoka i nogi niektórych gatunków są czerwone. Ze strefy tropikalnej znane są osowate o barwie fioletowej, zielonej, z metalicznym połyskiem. W pozycji spoczynkowej przednie i tylne skrzydła owada rozdzielają się, przykrywając odwłok. Pierwsza para skrzydeł układa się w charakterystyczny dla większości osowatych sposób, wzdłuż podłużnej osi ciała. W czasie lotu obydwie pary tworzą wspólne płaszczyzny.\nOczy złożone osowatych mają kształt nerkowaty. Czułki samców mają 13, a samic 12 członów. Odwłok samic jest zakończony żądłem &lt;&gt;[].Osa może żądlić wielokrotnie.\nKlasyfikacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=494499", "fragment_id": "1549770/0", "subtitle": "", "title": "Osowate", "parentId": 494499.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1549770", "source": "wikipedia", "score": 0.14313910901546478}, "uuid": "792da1c0-9323-4f5d-9673-61e35dd11eb2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSzerszeń wschodni (\"Vespa orientalis\") – gatunek owada z rodziny osowatych (Vespidae), występujący w południowo-wschodniej Europie (Włochy, Albania, Bułgaria, Rumunia, Grecja), na Bliskim Wschodzie, w północno-wschodniej Afryce i w Azji.\nPoluje na pszczołę miodną, powoduje to konflikt z pszczelarzami. Buduje papierowe gniazda. Jego odwłok pochłania energię słoneczną, która jest następnie pozyskiwana przez specjalny pigment.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1421067", "fragment_id": "188456/0", "subtitle": "", "title": "Szerszeń wschodni", "document_id": "188456", "start_index": 0.0, "parentId": 1421067.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21061739325523376}, "uuid": "ddd09f9e-596a-4611-9b43-cd024dc27e4a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nVespa affinis – gatunek owada z rodziny osowatych (Vespidae), sklasyfikowany przez Karola Linneusza w roku 1764 pod nazwą \"Apis affinis\". Jest szeroko rozprzestrzeniony od Indii na zachodzie, przez Indonezję, po Nową Brytanię i Nową Irlandię na wschodzie i Wyspy Riukiu na północy.\nRobotnice osiągają do 25 mm długości, królowa do 30 mm. Głowa zwykle brązowa przechodząca w kolor czerwony lub czarna, odwłok żółto-czarny. W obrębie tego gatunku występują liczne formy barwne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1422378", "fragment_id": "220798/0", "subtitle": "", "title": "Vespa affinis", "document_id": "220798", "start_index": 0.0, "parentId": 1422378.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2590521275997162}, "uuid": "7472d5e2-389e-489a-a5db-548afed4fdc4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nVespula – rodzaj owadów społecznych z rodziny osowatych (Vespidae), blisko spokrewnionych z rodzajem \"Dolichovespula\". \nBudowa.\nOd pokrewnego rodzaju odróżniają je proporcje głowy, która u \"Vespula\" jest bardziej owalna, a jej przednia część od oczu do żuwaczek nie jest wydłużona, jak u \"Dolichovespula\". Osy z rodzaju \"Vespula\" osiągają do 25 mm długości ciała. Charakteryzują się kontrastowym ubarwieniem, na czarnym tułowiu znajdują się żółte, rzadziej białe desenie, zwykle w formie poprzecznych pasów.\nTryb życia.\nŻyją w gromadach, zakładając gniazda przeważnie kulistego kształtu, z szarej masy przypominającej papier, uzyskiwanej w wyniku przeżuwania drewna, mieszanego następnie ze śliną. Wewnątrz gniazda znajduje się plaster zawierający złożone przez królową jaja, otoczony licznymi powłokami masy papierowej zapewniającymi ochronę przed zimnem rozwijającym się jajom, a następnie larwom.\nStała temperatura oraz wilgotność potrzebna do rozwoju larw utrzymywana jest we wnętrzu gniazda dzięki izolacyjnemu działaniu jego ścian. Również otwór wejściowy jest niewielki, umożliwiający wejście lub wyjście jednemu owadowi. Osy zakładają gniazda w miejscach zacisznych – pod okapami dachów, na strychach, w rozpadlinach, a nawet w ziemi, skąd robotnice usuwają nawet niewielkie kamyki, aby umożliwić rozbudowę gniazda.\nKlasyfikacja.\nTakson ten został ustanowiony przez Thomsona w randze podrodzaju w obrębie rodzaju \"Vespa\". Obejmował początkowo 8 gatunków. Obecnie zaliczanych jest ponad 20:\nGatunkiem typowym jest \"Vespa austriaca\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78873", "fragment_id": "642436/0", "subtitle": "", "title": "Vespula", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "642436", "parentId": 78873.0, "score": 0.10432405024766922}, "uuid": "a82035f1-4ca8-4e28-ad90-6b309446116f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSzerszeń europejski (\"Vespa crabro\"), szerszeń groźny, zwykle nazywany szerszeniem – gatunek owada z rodziny osowatych (Vespidae), z grupy żądłówek, największy z osowatych występujących w Europie Środkowej, pospolity na terenie całej Polski, zwłaszcza w pobliżu terenów zamieszkiwanych przez ludzi. Jest gatunkiem typowym rodzaju \"Vespa\". Żywi się owocami, owadami (także tymi uznawanymi przez człowieka za \"szkodniki\") i sokami drzew. Jego użądlenie może być niebezpieczne dla osób uczulonych na jad owadów błonkoskrzydłych.\nWystępowanie.\nPierwotnie zasiedlał Europę zachodnią i północną oraz Azję północną w strefie klimatu umiarkowanego, po Japonię. Obecnie jest gatunkiem palearktycznym. Został introdukowany do Ameryki Północnej, tam stał się gatunkiem powszechnie występującym w Kanadzie i USA. W Polsce szerszeń europejski jest jedynym przedstawicielem rodzaju \"Vespa\". Pokrewne mu gatunki azjatyckie nie występują na terenie Europy Środkowej. \nTypowym siedliskiem szerszeni europejskich są lasy liściaste. Gniazda zakładane są w dziuplach drzew, zwłaszcza dębów, a także w norach ziemnych, opuszczonych ulach, czasem na wolnym powietrzu, lecz w miejscach osłoniętych (np. pod okapem dachu lub w dziurach i zagłębieniach w ścianach budynków). Ze względu na utratę naturalnych siedlisk owad ten przystosował się do życia w pobliżu terenów ludzkiej aktywności (tereny zurbanizowane oraz wykorzystywane rolniczo). Na terenach zurbanizowanych szerszenie korzystają również ze skrzynek lęgowych dla ptaków (zwykle opuszczonych, ale zdarza się, że koegzystują w skrzynce lęgowej razem z ptakami).\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97505", "fragment_id": "654533/0", "subtitle": "", "title": "Szerszeń europejski", "parentId": 97505.0, "start_index": 0.0, "document_id": "654533", "source": "wikipedia", "score": 0.14843758940696716}, "uuid": "a89153d1-0e6b-4ae9-9dd1-af68bdbeba21"}]}
{"id": "q_116", "question": "Stolicą którego państwa jest Chartum?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy stolicy Sudanu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nChartum (arab. الخرطوم al-Ḫarṭūm, czyli „trąba słonia”) – stolica Sudanu, położona w miejscu, w którym łączą się wody Nilu Białego i Błękitnego. Główny ośrodek polityczny, handlowy i kulturalny kraju, ważny węzeł komunikacyjny. Uniwersytet założony w 1903. Liczba mieszkańców wynosi 2 568 590 (2010)– jest to drugie pod względem ludności miasto kraju. Wraz z sąsiednimi miastami Omdurmanem i Chartumem Północnym tworzy zespół miejski, który zamieszkuje około 4,8 mln mieszkańców.\nGeografia.\nChartum leży w dolinie Nilu, w miejscu, gdzie Nil Biały na drodze do Morza Śródziemnego przyjmuje jeden z ostatnich dopływów niebędący rzeką okresową, Nil Błękitny. Miasto leży w strefie zwrotnikowej na wysokości 385 m n.p.m., na południowo-wschodnim skraju Sahary. Panuje tu klimat kontynentalny suchy, który jest tylko nieznacznie łagodzony przez bliskość położonej na południowym wschodzie Wyżyny Abisyńskiej. Roczne opady wynoszą 196 mm, a ich maksimum przypada na okres od czerwca do września. Niewielka ilość opadów sprawia, że o rozwoju miasta decyduje obfitość wód Nilu i wody gruntowe w dolinie rzeki. Średnie miesięczne temperatury to 22,4 °C w styczniu oraz 30,7 °C w lipcu. Najcieplejszymi miesiącami są maj i czerwiec, podczas których średnie temperatury przekraczają 32 °C, a także wrzesień i październik. Dwudzielność najgorętszej pory roku wiąże się z położeniem miasta pomiędzy równikiem a zwrotnikiem Raka oraz dwukrotnym górowaniem Słońca w zenicie w ciągu roku.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42259", "fragment_id": "647423/0", "subtitle": "", "title": "Chartum", "document_id": "647423", "start_index": 1.0, "parentId": 42259.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7178122997283936}, "uuid": "ac3755c9-6e1f-4255-9b86-7288f6b9de50"}, {"page_content": "Omdurman ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏\"Umm Durmān\"‎&lt;/&gt; أم درمان) – największe miasto w Sudanie (ponad 1,2 mln mieszkańców w 1993, 2,8 mln 1 stycznia 2005). Położone na lewym brzegu Nilu Białego, naprzeciw stolicy państwa, Chartumu. Połączone z Chartumem i Chartumem Północnym mostami, stanowi wraz z nimi przemysłowe, handlowe i kulturalne centrum państwa.\nW 1884 Muhammad Ahmad ibn as-Sayyid Abd Allah, zwany \"Mahdim\", w czasie walk powstania przeciw Brytyjczykom uczynił wieś Omdurman główną kwaterą swych wojsk. Po zdobyciu Chartumu w 1885 Omdurman został stolicą kraju.\nMahdi zmarł w 1885 i został pochowany w Omdurmanie. Ten fakt jest wspomniany w książce Henryka Sienkiewicza „W pustyni i w puszczy”.\n2 września 1898 miała miejsce bitwa pod Omdurmanem, w której Lord Kitchener rozbił siły mahdystów, co doprowadziło do upadku powstania. W bitwie tej większa część miasta została zniszczona, jednak grób Mahdiego został odrestaurowany i istnieje do dziś.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141781", "fragment_id": "26561/0", "subtitle": "", "title": "Omdurman", "document_id": "26561", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 141781.0, "score": 0.5471338629722595}, "uuid": "02f7a2b9-f9eb-4b76-a84d-2d07d54f8dff"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nArchidiecezja Chartumu (łac.: Archidioecesis Khartumensis) – rzymskokatolicka archidiecezja ze stolicą w Chartumie w Sudanie, wchodząca w skład Metropolii Chartum. Siedziba arcybiskupa znajduje się w Katedrze Świętego Mateusza w Chartumie. \nPodział administracyjny.\nW skład archidiecezji Chartum wchodzi 27 parafii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2374228", "fragment_id": "506500/0", "subtitle": "", "title": "Archidiecezja Chartumu", "parentId": 2374228.0, "start_index": 0.0, "document_id": "506500", "source": "wikipedia", "score": 0.7313776016235352}, "uuid": "c170a991-bfa2-4342-ba7b-55c6c0f54fc2"}, {"page_content": "Kassala (arab. كسلا, it. \"Cassala\") – miasto w północno-wschodnim Sudanie, w pobliżu granicy z Erytreą. Ośrodek handlowo-usługowy dla okolicznych regionów rolniczych (głównie bawełny, warzyw i owoców, oparta na sztucznym nawadnianiu) i rzemieślniczy (wyrób mieczy). Węzeł drogowy. Stolica stanu o tej samej nazwie.\nZnajduje się tu Port lotniczy Kassala oraz uniwersytet University of Kassala.\nKassala powstała w 1834 jako garnizon wojsk egipskich. Od 1885 do 1894 zajmowali ją mahdyści, przez krótki okres (1940–1941) – Włosi. Kassala zbudowana jest nad sezonową rzeką Mareb. Ze stolicą Sudanu, Chartum, i z Port Sudan połączone jest drogą asfaltową, kolejową i połączeniami lotniczymi.\nTransport.\nPrzez miasto przebiega linia kolejowa Port Sudan - Kassala. Linia nie jest aktualnie używana (2007). Jest to jedyna trasa w całym Sudanie która nie wpisuje się sieć koncentrycznych tras rozchodzących się od Chartumu (drogę od Chartumu do Port Sudan pociągi przemierzają krótszą trasą przez Atbarę).\nWięcej informacji: Kolej w Sudanie\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417749", "fragment_id": "53391/0", "subtitle": "", "title": "Kassala", "document_id": "53391", "start_index": 0.0, "parentId": 417749.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33298787474632263}, "uuid": "525821c7-9847-4fb2-b8fe-97943b95119b"}, {"page_content": "Ad-Dalandż (arab. الدلنج – trl. \"Ad-Dalanǧ\", trb. \"Ad-Dalandż\"; ang. Dalang, Dalanj, Dilling) – miasto w Sudanie, w prowincji Kordofan Południowy, w dystrykcie Ad-Dalandż, którego stanowi siedzibę administracyjną.\nPołożenie.\nMiasto położone jest w południowej części kraju, w północnej części prowincji, w Górach Nubijskich, 135 km na północ od Kadukli – stolicy Kordofanu Południowego, oraz 145 km na południe od Al-Ubajjid – stolicy Kordofanu Północnego. Na wschodnich obrzeżach miasta położone jest niewielkie jezioro o tej samej nazwie.\nDemografia.\nW 2008 roku liczyło 59 089 mieszkańców i było drugim co do liczby mieszkańców miastem prowincji.\nZmiany liczby ludności miasta od 1973 roku[]:\nMiasto zamieszkują różne grupy etniczne, wśród których najliczniejsze stanowią: Nubijczycy, Fellata i Hawazzma. Większość z nich zajmuje się handlem, hodowlą bydła oraz rękodzielnictwem, tworząc drobne, skórzane lub metalowe wyroby.\nTransport.\nMiasto ma połączenie drogowe ze stolicą kraju Chartumem. Przebiega przez nie droga asfaltowa, łącząca Kadukli z Al-Ubajjid, która następnie łączy się z drogą szybkiego ruchu B26, prowadzącą do Chartumu. W północnej części miejscowości znajduje się lotnisko. Trwa budowa drugiego lotniska położonego na południowych obrzeżach miasta.\nEdukacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1558434", "fragment_id": "667789/0", "subtitle": "", "title": "Ad-Dalandż", "parentId": 1558434.0, "start_index": 0.0, "document_id": "667789", "source": "wikipedia", "score": 0.24006213247776031}, "uuid": "cee555d8-c621-41af-9a7d-0996baed29b6"}, {"page_content": "Chartum (arab. الخرطوم = \"Al-Chartum\") – prowincja w środkowym Sudanie.\nW jej skład wchodzi 7 dystryktów:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1147926", "fragment_id": "1370923/0", "subtitle": "", "title": "Chartum (prowincja)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1370923", "parentId": 1147926.0, "score": 0.370362788438797}, "uuid": "6b139c58-f7bd-4657-97ee-0c2dda493d53"}, {"page_content": "Khartoum Sports City – to wielofunkcyjny stadion znajdujący się w stolicy Sudanu, Chartum. To największy stadion w kraju, który posiada 65 000 miejsc siedzących.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2931501", "fragment_id": "1190604/0", "subtitle": "", "title": "Khartoum Sports City", "parentId": 2931501.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1190604", "source": "wikipedia", "score": 0.4742732644081116}, "uuid": "206686d1-43ae-440f-8d0f-4875e90e08cb"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2008 roku Sudan posiadał ponad 60 miast o ludności przekraczającej 20 tys. mieszkańców. Stolica kraju Chartum oraz miasta Omdurman i Chartum Północny liczyli ponad milion mieszkańców; 14 miast z ludnością 100÷500 tys.; 16 miast z ludnością 50÷100 tys.; 23 miasta z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Sudanie.\nNajwiększe miasta w Sudanie według liczebności mieszkańców (stan na 22.04.2008):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3017015", "fragment_id": "1164224/0", "subtitle": "", "title": "Miasta Sudanu", "parentId": 3017015.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1164224", "score": 0.3674383759498596}, "uuid": "dbf6bd47-6a1c-4e73-b37c-2f12b377a2cd"}, {"page_content": "Port Lotniczy Kufra – regionalny port lotniczy położony w Kufrze, w Libii.\nHistoria.\n26 sierpnia 2008 r. porwany sudański Boeing 737 wylądował w porcie lotniczym w Kufrze. Samolot leciał z portu lotniczego w Dyala, w Darfurze do Chartumu, stolicy Sudanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1465486", "fragment_id": "196300/0", "subtitle": "", "title": "Port lotniczy Kufra", "document_id": "196300", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1465486.0, "score": 0.20237548649311066}, "uuid": "056ede85-dcd7-480b-9744-853d38c0d2bb"}, {"page_content": "Dżibuti (arab. جيبوتي, fr. \"Djibouti\") – stolica i największe miasto afrykańskiego państwa Dżibuti. Leży przy wejściu do Zatoki Tadżura, na południe od cieśniny Bab al-Mandab.\nJest dużym portem handlowym i rybackim. Posiada dobrze rozwinięty przemysł petrochemiczny i przetwórstwa spożywczego. Największy ośrodek handlowy kraju. Obsługuje głównie handel zagraniczny Etiopii.\nMiasto jest stacją końcową linii kolejowej, wiodącej z Addis Abeby i jednocześnie portem wolnocłowym dla Etiopii, która nie ma dostępu do morza. Głównymi towarami eksportowanymi przez port Dżibuti są kawa, sól i skóry.\nMiasto zostało założone w 1888. W latach 1892–1977 było stolicą kolonii Somali Francuskiego. Od 1977 stolica niepodległego Dżibuti.\nWspółpraca.\n Rimini, Włochy\n Key West, Stany Zjednoczone\n Victoria, Malta\n Suez, Egipt\n Dżizan, Arabia Saudyjska\n Port Sudan, Sudan\n Aden, Jemen\n Izola, Słowenia\n Kailua-Kona, Stany Zjednoczone\n La Paz, Meksyk\n Algeciras, Hiszpania\n Chartum, Sudan\n Granada, Nikaragua\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141940", "fragment_id": "24264/0", "subtitle": "", "title": "Dżibuti (miasto)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "24264", "parentId": 141940.0, "score": 0.21195757389068604}, "uuid": "30250b65-53e0-4a6f-bdd5-1a5a7368dd63"}]}
{"id": "q_117", "question": "Na której wyspie leży Dominikana?", "answer": [{"page_content": "Dominikana jest niewielkim państwem leżącym w Ameryce Środkowej. Dominikana zajmuje wschodnią część wyspy Haiti, która wchodzi w skład Wielkich Antyli. Ten górzysty kraj charakteryzuje się gorącym i wilgotnym klimatem i zróżnicowaną roślinnością. Obecna Dominikana jak i cała wyspa została odkryta przez Krzysztofa Kolumba w 1492 roku.\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice.\nPowierzchnia – 48 734 km²\nSkrajne punkty:\nRozciągłość południkowa wynosi 260 km, a równoleżnikowa 395 km.\nDominikana graniczy od zachodu z Haiti, gdzie długość granicy wynosi 275 km. Linia brzegowa wynosi 1288 km.\nUkształtowanie poziome.\nDominikanę jak i całą wyspę Haiti oblewają dwa akweny, są to: Morze Karaibskie na południu i Ocean Atlantycki na północy. Linia brzegowa Dominikany jest dobrze rozwinięta, urozmaica ją seria zatok i licznych przylądków, oraz półwyspów. Na wybrzeżu Atlantyckim największą zatoką jest Bahía de Samaná, która równoleżnikowo wcina się w ląd na długości prawie 50 km. Od strony Morza Karaibskiego główne zatoki to Bahía de Ocoa i Bahía de Neibá, które są szerokimi, otwartymi zatokami. Do Dominikany należy też niewielka wyspa Isla Saona, która znajduje się kilka kilometrów od południowo-wschodnich wybrzeży Dominikany. Wybrzeże jest przeważnie skaliste, w wielu miejscach ma postać wysokich klifów. Wybrzeże wysokie jest głównie na północy, gdzie występują fragmenty plaż. Na południu wybrzeże jest bardzie niskie, gdzie większy jest udział piaszczystych plaż. Część wybrzeża północnej i zachodnie oprócz klifów ma postać mangrową i zabagnioną.\nBudowa geologiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2189956", "fragment_id": "466884/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Dominikany", "parentId": 2189956.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "466884", "score": 0.5243439078330994}, "uuid": "36cd140e-8c83-456c-8096-2977886b6df0"}, {"page_content": "Nie mylić z: Dominiką.\nDominikana, oficjalnie: Republika Dominikańska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;República Dominicana&lt;/&gt;) – drugie co do wielkości (po Kubie) państwo na Morzu Karaibskim. Zajmuje około 2/3 powierzchni wyspy Haiti, dzieląc ją z położoną po zachodniej stronie Republiką Haiti.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Dominikany.\"\nCyklony tropikalne sieją spustoszenie w kraju średnio co dwa lata.\nHistoria.\nPrekolumbijskimi mieszkańcami kraju byli Karaibowie i Tainowie. W 1492 obszar został odkryty dla Europy przez Krzysztofa Kolumba. Dominikana pod nazwą Hispaniola weszła w skład hiszpańskiego imperium kolonialnego. W 1697 obszar dzisiejszej Dominikany stał się odrębną kolonią hiszpańską pod nazwą Santo Domingo. W tym samym roku zachodnia część wyspy trafiła pod władanie francuskie. W latach 1795–1808 cała wyspa znalazła się pod rządami Francji. W 1809 rządy nad Santo Domingo przywrócono Hiszpanom. W 1821 Dominikana ogłosiła niepodległość, jednak już w 1822 została zajęta przez wojska Haiti (niepodległego państwa powstałego na zachodzie). W 1844 proklamowana została niepodległa Republika Dominikany. Po kilku kolejnych próbach aneksji Dominikany przez Haiti rząd republiki zaproponował Hiszpanii ponowne włączenie w skład imperium. Hiszpanie zaakceptowali ofertę i w 1861 Dominikana znów stała się kolonią. W latach 1863–1865 trwało antyhiszpańskie powstanie zakończone ponownym ogłoszeniem niepodległości. W kolejnych latach nasilił się chaos i wewnętrzne walki. U progu XX wieku rosło zadłużenie i uzależnienie kraju od obcego, głównie amerykańskiego kapitału. Z powodu niewypłacalności i pod pretekstem konfliktów wewnętrznych w 1916 rozpoczęła się trwająca do 1924 amerykańska interwencja wojskowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1306", "fragment_id": "169224/0", "subtitle": "", "title": "Dominikana", "document_id": "169224", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1306.0, "score": 0.5}, "uuid": "19175350-b9d5-4107-b3fc-5209ffcb22c5"}, {"page_content": "Dominika jest małym państwem wyspiarskim leżącym w Ameryce Środkowej, w grupie Wysp Zawietrznych wchodzących w skład Małych Antyli. Ta niewielka wyspa została odkryta przez Krzysztofa Kolumba w 1493 roku. Kraj ten cechuje się górzystym krajobrazem i równikowym klimatem. \nPowierzchnia i położenie geograficzne.\nPowierzchnia: 751 km² \nPołożenie geograficzne (centralny punkt): 15°27'N i 61°21'W. Wyspa jest długa na 40 km i szeroka na 22 km.\nLinia brzegowa: 148 km\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nDominika jest krajem na który składa się jedna wyspa, która od północy graniczy przez Cieśninę Dominiki z francuskimi wyspami Îles des Saintes i Marie-Galante w departamencie zamorskim Gwadelupa, natomiast od południa przez cieśninę Martynika z Martyniką. Dominika należy do fizycznogeograficznej jednostki wysp śródziemnomorza amerykańskiego. Wyspa ma słabo rozwiniętą linię brzegową, niewielkie i słabo zaznaczone zatoki występują na jej wschodnim wybrzeżu. Wybrzeże jest przeważnie skaliste i na wielu odcinkach wysokie, miejscami występują niewielkie plaże. \nDominika leży na styku dwóch płyt tektonicznych i jest pochodzenia wulkanicznego. Wyspę budują skały wulkaniczne pochodzące z czwartorzędu. We wschodniej nadbrzeżnej strefie Dominiki występują starsze pochodzące z trzeciorzędu wulkanity. Na wulkanicznych stokach występują gorąca źródła siarczane oraz wyziewy solfatar i fumaroli. Wyspa jest aktywna sejsmicznie i wulkanicznie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2188535", "fragment_id": "450449/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Dominiki", "document_id": "450449", "start_index": 0.0, "parentId": 2188535.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45389795303344727}, "uuid": "1207d56e-30ec-474c-8b3d-651693d95e65"}, {"page_content": "Dominikana leży na północnym skraju płyty karaibskiej, na północ od całej wyspy Haiti przechodzi podmorski uskok tektoniczny. Trzon wyspy stanowią Kordyliery, które zbudowane są z trzeciorzędowych i czwartorzędowych skał krystalicznych. Góry te powstały w orogenezie alpejskiej i powstawały w dwóch fazach orogenicznych. W centralnej części wyspy (zachodnia cześć Dominikany) odsłaniają się zmetamorfizowane i wylewne skały pochodzące z górnej kredy. Obszary górskie położone na północ i na południe od biegnące z południowego wschodu na północny zachód Kordyliery Centralnej są zbudowane z przefałdowanych osadów sekwencji trzeciorzędowych. Są to głównie wapienie i piaskowce. Niziny ma południowo-wschodniej Dominikanie są wypełnione osadami czwartorzędowymi, których większość stanowią wapienie rafowe. Kraj posiada bogate złoża soli kamiennej i boksytów. Region Dominikany leży w strefie sejsmicznej.\nRzeźba.\nDominikana cechuje się urozmaiceniem ukształtowania terenu. Większość państwa stanowią obszary górzyste i wyżyny śródgórskie oraz przedgórza. Niewielka część kraju to niziny. Góry tworzą główny element krajobrazu i ciągną się trzema pasmami jakimi są: Kordyliera Północna, Środkowa i Wschodnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2189956", "fragment_id": "466884/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Dominikany", "parentId": 2189956.0, "start_index": 1576.0, "document_id": "466884", "source": "wikipedia", "score": 0.8911238312721252}, "uuid": "77238d40-0efb-4fc1-84f7-7b7fc05c890e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: Dominika – imię żeńskie.\n Nie mylić z: Dominikaną.\nDominika, Wspólnota Dominiki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Dominica&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;Commonwealth of Dominica&lt;/&gt;) – państwo na wyspie o takiej samej nazwie na Morzu Karaibskim w grupie Wysp Nawietrznych (Małe Antyle), pomiędzy Gwadelupą i Martyniką.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Dominiki.\"\nWarunki naturalne.\nDominika jest górzystą wyspą pochodzenia wulkanicznego. Prawie cała wyspa, z wyjątkiem nizin nadbrzeżnych, pokryta jest pasmami górskimi z najwyższym szczytem Morne Diablotins (1447 m n.p.m.). Na wyspie panuje klimat podrównikowy, bardzo wilgotny, z występującymi dość często cyklonami tropikalnymi. Średnia temperatura powietrza utrzymuje się na stałym poziomie przez cały rok i wynosi od 19 do 32 °C, roczna suma opadów notowana w Roseau wynosi 1980 mm. Dominującą roślinnością kraju jest wilgotny las równikowy. Wyspa posiada rozwiniętą sieć rzeczną w postaci licznych rzek i potoków górskich, występują również liczne źródła mineralne. Bogaty świat zwierzęcy i roślinny obfituje w liczne gatunki ptaków oraz kwiatów, w tym w narodowy kwiat Dominiki – Bwa Carib.\nUstrój polityczny.\n \"Zobacz też: Prezydenci Dominiki, Premierzy Dominiki i Wybory parlamentarne w 2005 r.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52767", "fragment_id": "650855/0", "subtitle": "", "title": "Dominika", "parentId": 52767.0, "start_index": 1.0, "document_id": "650855", "source": "wikipedia", "score": 0.3372470438480377}, "uuid": "1f5b844a-5f14-44e3-b5eb-21790d095aa0"}, {"page_content": "Trzęsienie ziemi w Dominikanie (1946) – trzęsienie ziemi o magnitudzie 8,0, jakie 4 sierpnia 1946 roku zniszczyło region miasta Samaná w Republice Dominikany, a którego epicentrum znajdowało się na północnym wschodzie wyspy Hispaniola. Cztery dni później, 8 sierpnia 1946, nastąpił wstrząs wtórny o magnitudzie 7,6. Na skutek obu zdarzeń śmierć poniosło stu ludzi, a dwadzieścia tysięcy straciło dach nad głową.\nTrzęsienie ziemi, 4 sierpnia 1946 roku.\nWstrząs zasadniczy dotknął Hispaniolę o godzinie 12:51 czasu lokalnego.\nTrzęsienie o sile określonej na 8,0 magnitudy zniszczyło rozległe obszary na północy wyspy – od miejscowości Samana po Santiago i Puerto Plata. Drobne zniszczenia zanotowano także w stolicy Dominikany, Santo Domingo.\nSilne wstrząsy odczuto także na części terytorium Haiti i Portoryko – m.in. w San Juan (intensywność wibracji oceniono tam na V-VI stopień w skali Mercallego-Cancaniego-Siebierga), w mniejszym zakresie także na Wyspach Dziewiczych (III stopień w skali MCS) i we wschodniej części Kuby.\nTsunami\nNiszczycielskie okazały się fale tsunami wygenerowane podwodnymi ruchami skorupy ziemskiej (ich najwyższą wysokość zarejestrowano w miejscowości Nagua, gdzie liczyły od czterech do pięciu metrów).\nTsunami wysokości dwóch i pół metra spowodowały całkowite zniszczenie miasta Matanzas i to z tej miejscowości pochodzi większość ofiar trzęsienia ziemi. Po wydarzeniach z sierpnia 1946 roku Matanzas na długi okres pozostawało całkowicie miejscowością zupełnie niezamieszkaną.\nMniejsze fale tsunami odnotowano także w San Juan na Portoryko, na Bermudach, w Daytona Beach na Florydzie, a nawet na wybrzeżach Atlantic City w stanie New Jersey.\nTrzęsienie ziemi, 8 sierpnia 1946 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1882137", "fragment_id": "894561/0", "subtitle": "", "title": "Trzęsienie ziemi w Dominikanie (1946)", "document_id": "894561", "start_index": 0.0, "parentId": 1882137.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06912488490343094}, "uuid": "127a69e2-fcb7-4b52-83c0-7b9afbae0500"}, {"page_content": "Saona ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Isla Saona&lt;/&gt;) – wyspa tropikalna, położona na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Z powierzchnią 117 km² jest, po Haiti, drugą co do wielkości wyspą wchodzącą w skład Republiki Dominikany.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1361582", "fragment_id": "197691/0", "subtitle": "", "title": "Saona (wyspa)", "document_id": "197691", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1361582.0, "score": 0.08102528005838394}, "uuid": "bfdb68bb-391a-4284-800b-e1411cdfb8d7"}, {"page_content": "W roku 1802, rodzice Juana Pablo Duarte, Juan José Duarte i Manuela Díez Jiménez wyemigrowali z hiszpańskiej kolonii Hispaniola do Mayaguez na wyspie Portoryko. Wymknęli się spod francuskiej władzy rozszerzającej się na wschodnią część wyspy. Zmiana przynależności kolonialnej wyspy ujawniła się, gdy Toussaint L’Ouverture, gubernator francuskiej kolonii Saint Domingue (zajmującej zachodnią część wyspy) przejął kontrolę również nad częścią hiszpańską. W tym czasie, Francja i Saint Domingue przechodziły burzliwy okres ruchów społecznych – rewolucję francuską i haitańską. W trakcie okupacji hiszpańskich terytoriów wyspy, słynny „czarny gubernator” wykonywał zalecenia uzgodnione pomiędzy rządami francuskim i hiszpańskim na mocy pokoju w Bazylei w 1795 r. Po przybyciu na Santo Domingo, L’Ouverture niemal natychmiast ograniczył niewolnictwo (zostało ono całkowicie zniesione na wschodniej Hispanioli w roku 1822). Poza tym zaczął zastępować stare hiszpańskie instytucje kolonialne zarządami Francji Rewolucyjnej, kierowanej przez rząd liberalny. Portoryko, wciąż pozostające kolonią hiszpańską, wraz z miastem Mayaguez, było położone na tyle blisko Hispanioli (za cieśniną Mona), że stało się azylem dla hiszpańskich kolonistów, którzy nie akceptowali nowego, francuskiego zwierzchnictwa.\nWiększość historyków zajmujących się dziejami Dominikany uważa, że pierwszy syn rodziny Duarte, Vicente Celestino, urodził się właśnie na wschodnim brzegu cieśniny Mona. Rodzina Duarte powróciła do Santo Domingo w roku 1809, po sukcesie Rekonkwisty, gdy wschodnia strona Hispanioli ponownie stała się kolonią hiszpańską, aczkolwiek bez większego zainteresowania ze strony madryckiej metropolii. Państwo Duarte zamieszkali na zachodnim brzegu rzeki Ozama, w strefie La Atarazana, która dzisiaj leży w granicach administracyjnych stolicy Dominikany, Santo Domingo.\nWalka o niepodległość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1563535", "fragment_id": "705182/1", "subtitle": "", "title": "Juan Pablo Duarte", "document_id": "705182", "start_index": 1243.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1563535.0, "score": 0.1542835533618927}, "uuid": "865d0f7d-4b8a-4359-9bf9-04732597d0d4"}, {"page_content": "Dominika jest państwem górzystym, gdzie tereny nizinne ograniczają się od strefy nadbrzeżnej. Góry Dominiki są niskimi górotworami, a rzeźba terenu jest urozmaicona. Najwyższy szczyt – wulkan Morne Diablotins o wysokości 1442 m n.p.m. Drugi co do wysokości szczyt – Morne Trois Pitons wznosi się na 1387 m n.p.m. Oba szczyty usytuowane są południkowo i w ten sposób wyznaczają kształt wyspy, która jest wydłużona zgodnie z przebiegiem środkowej części łuku Małych Antyli. \nKlimat.\nDominika leży w strefie klimatu równikowego wilgotnego, charakteryzującego się wysokimi opadami deszczu i średnimi temperaturami powyżej 20 °C. Wyspę oblewają ciepłe prądy morskie, kształtujące wilgotny klimat regionu. \nTemperatury są wysokie i w okresie zimowym wynoszą średnio 24–25°C, a w letnim średnie wartości wynoszą 27–28 °C. Nie występują temperatury ekstremalne, dobowe amplitudy są niewielkie. Nieco niższe wartości termiczne notuje się wyżej w górach, jednak na terenach górskich średnia roczna jest wyższa niż 20 °C, co jest związane z niską wysokością gór. \nOpady są bardzo wysokie przez cały rok. Najniższe wartości notowane są na wybrzeżu, gdzie średni opad wynosi 1750 mm. Największe deszcze występują w górach, gdzie maksymalne wartości osiągają 6250 mm rocznie. Nie ma wyraźnej pory suchej, choć w okresie zimowym natężenie opadów jest niższe niż latem. Przez cały rok panuje wysoka wilgotność powietrza sięgająca 90% i nieschodząca poniżej 70%. Latem i wczesną jesienią rokrocznie wyspa jest nawiedzana przez cyklony tropikalne i sztormy.\nWody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2188535", "fragment_id": "450449/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Dominiki", "document_id": "450449", "start_index": 1435.0, "parentId": 2188535.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10546638816595078}, "uuid": "5f83406d-9b7f-48fb-9584-625520ef61b0"}, {"page_content": "Wyspa odkryta w 1492 przez Kolumba, proklamowana została kolonią hiszpańską. Koloniści bezpośrednio lub pośrednio spowodowali wyginięcie rdzennej ludności – Indian z plemienia Tainów, a do prac na zakładanych plantacjach sprowadzili czarnoskórych niewolników z Afryki, w wyniku czego czarnoskórzy szybko stali się dominującą liczebnie grupą ludności. Do 1667 cała wyspa znajdowała się pod panowaniem hiszpańskim. W wyniku stopniowego podboju przez korsarzy francuskich w 1697 zachodnia część wyspy, jako Santo Domingo, znalazła się we władaniu Królestwa Francji. W 1791 pod wpływem rewolucji francuskiej wybuchły bunty niewolników. Po zniesieniu niewolnictwa powstańcy we francuskiej części wyspy proklamowali w 1801 niezależną republikę Haiti, a w 1803 pobili interwencyjne wojska Napoleona I Bonaparte złożone m.in. z oddziałów Legionów Polskich (ok. 6 tysięcy żołnierzy). Następnie powstańcy zaatakowali i zajęli hiszpańską część wyspy, która w konsekwencji w okresie 1821–1843/1844 znajdowała się pod haitańską okupacją i dopiero po powstaniu w 1844 roku proklamowała niepodległość (obecnie Dominikana).\nPolityka.\nNa wyspie położone są dwa państwa:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32581", "fragment_id": "181274/1", "subtitle": "", "title": "Haiti (wyspa)", "parentId": 32581.0, "start_index": 1017.0, "document_id": "181274", "source": "wikipedia", "score": 0.31733205914497375}, "uuid": "628c06c1-7ea1-42e5-8338-b0ab5b28c3d7"}]}
{"id": "q_118", "question": "Na którym kontynencie rozgrywa się akcja „Czasu Apokalipsy” Coppoli?", "answer": [{"page_content": "Akcja powieści rozgrywa się na fikcyjnej planecie o nazwie Antyterra, przypominającej Ziemię. Autorem przedstawionym (posługującym się narracją pierwszo- i trzecioosobową) jest Van Veen, powieść zawiera również dopiski Ady i uwagi wydawcy Vana – Ronalda Orangera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1646578", "fragment_id": "681828/4", "subtitle": "", "title": "Ada albo Żar", "document_id": "681828", "start_index": 5371.0, "parentId": 1646578.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12300048023462296}, "uuid": "6ecba729-0566-4cf5-9814-ef6afb0a4e0c"}, {"page_content": "Czas apokalipsy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Apocalypse Now&lt;/&gt;) – amerykański film wojenny z 1979 roku w reżyserii Francisa Forda Coppoli, którego inspiracją było opowiadanie Josepha Conrada \"Jądro ciemności\". W roku 2001 ukazała się poszerzona wersja reżyserska tego filmu, \"Czas apokalipsy: Powrót\".\nOpis fabuły.\nW trakcie wojny wietnamskiej kapitan US Army Special Forces Benjamin Willard otrzymuje zlecenie zlikwidowania pułkownika Waltera Kurtza, który zdezerterował z amerykańskiej armii i na pograniczu Kambodży stworzył swoją własną armię i quasi-państwo podległych mu tubylców. Willard najpierw musi dotrzeć do linii frontu, a następnie na własną rękę z kilkoma żołnierzami, stanowiącymi załogę łodzi patrolowej, odnaleźć miejsce pobytu Kurtza i dokonać jego egzekucji. Początkowo Willard jest świadkiem dziwnego obrazu wojny, w którym podpułkownik Kilgore w trakcie ataku pozycji Vietcongu rozkazuje swoim żołnierzom uprawiać surfing czy dokonuje nalotów, którym towarzyszą głośne dźwięki „Cwału Walkirii” Wagnera odtwarzane z atakujących helikopterów. Z czasem miejsca, przez które podróżują bohaterowie, by dotrzeć do celu, wydają się coraz bardziej dzikie. Rodzi to wahanie i strach w umysłach żołnierzy. Obraz jest opatrzony kultową muzyką, w tym utworem „The End” zespołu The Doors – ówczesnym symbolem wolności.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187162", "fragment_id": "16146/0", "subtitle": "", "title": "Czas apokalipsy", "document_id": "16146", "start_index": 0.0, "parentId": 187162.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5584720373153687}, "uuid": "43a9c863-7850-4d1e-93c0-56dac04fa8a0"}, {"page_content": "Akcja rozgrywa się na starożytnym Cyprze. Pigmalion, który zazdrośnie strzeże swego ukochanego posągu, wydał swemu służącemu - Ganimedowi zakaz dopuszczania kogokolwiek do Galatei. Ten jednak (przekupiony paroma sztukami złota) pozwala mecenasowi sztuki - Midasowi spojrzeć na posąg. Pigmalion przepędza Midasa i błaga Wenus, by ożywiła marmurowy posąg. Wenus spełnia prośbę i oto Galatea ożywa. Jej zachowanie rozczarowuje jednak Pigmaliona: zamiast okazać miłość i wdzięczność swemu twórcy, wyprawia go po posiłek do gospody i zaczyna kokietować młodego Ganimeda. Parę nachodzi Midas, który również jest zafascynowany piękną Galateą i próbuje zmiękczyć jej serce biżuterią i kosztownościami. Galatea podarki przyjmuje, jednak nadal pozostaje nieczuła. Gdy Pigmalion powraca z jedzeniem i piciem, Midas chowa się za kotarą, a Galatea (spożywszy posiłek zakrapiany winem) ucieka z Ganimedem. Pigmalion zaczyna jej szukać wspólnie z Midasem (który martwi się o utraconą biżuterię) i odnajdują ją - w chwili gdy Ganimedes uczy ją pocałunku. Załamany Pigmalion znów modli się do Wenus i prosi ją, by przemieniła Galateę z powrotem w marmur. Prośba zostaje wysłuchana. Galatea przemienia się w marmurowy posąg, który Pigmalion odsprzedaje Midasowi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5458383", "fragment_id": "351461/1", "subtitle": "", "title": "Piękna Galatea", "parentId": 5458383.0, "start_index": 575.0, "document_id": "351461", "source": "wikipedia", "score": 0.14372238516807556}, "uuid": "1b4ae0b7-0bd1-4b5e-88d2-4880a924b242"}, {"page_content": "Akcja gry toczy się na Marsie, w wielkim ośrodku badawczym Union Aerospace Corporation (UAC). Korporacja ta wcześniej zajmowała się eksploracją kosmosu i rozwojem biotechnologii, lecz postanowiła poszerzyć swą działalność o archeologię. Stało się to po odkryciu na Marsie szczątków obcej cywilizacji, które wskazują na jej wysoki poziom rozwoju. Bohater, w którego wciela się gracz, to nowo przybyły na planetę żołnierz piechoty morskiej, który właśnie rozpoczyna swą służbę dla korporacji jako ochroniarz. Jego bezpośrednim przełożonym zostaje sierżant Kelly. Niedługo po przylocie przydziela mu on zadanie znalezienia naukowca, który zaginął bez wieści po udaniu się w kierunku opuszczonego laboratorium. Gdy marine odnajduje mężczyznę, zaczynają się dziać dziwne rzeczy. Kompleks UAC zostaje zaatakowany, urywa się kontakt z dowództwem, a odnaleziony naukowiec zamienia się w krwiożerczego potwora. Okazuje się, że podczas eksperymentów z teleportacją przypadkowo otwarto portal do innego wymiaru, z którego Mars zaatakowała armia demonów. Kelly wydaje marine rozkaz udania się do centrum komunikacyjnego i wezwania posiłków z Ziemi. Na drodze stają mu jednak wysłannik zarządu firmy Elliot Swann i jego ochroniarz, Campbell. Twierdzą, że diabelska armia kierowana przez doktora Malcolma Betrugera może wykorzystać statki floty ratunkowej do inwazji na Ziemię. Marine samotnie wyrusza do walki z potworami, cały czas ścigając Swanna i Campbella. Oboje starają się przetrwać w kompleksie do czasu przybycia posiłków i zamknąć portal do piekła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173235", "fragment_id": "28380/1", "subtitle": "", "title": "Doom 3", "source": "wikipedia", "start_index": 472.0, "document_id": "28380", "parentId": 173235.0, "score": 0.19184821844100952}, "uuid": "837f8b0e-1f9a-4ada-93df-242e047e6af0"}, {"page_content": "Strażnicy Apokalipsy – powieść dreszczowiec Roberta Ludluma wydana w 1995 roku.\nAkcja rozgrywa się głównie we Francji, a także w Niemczech, USA i Wielkiej Brytanii. Drew Latham, po śmierci swojego brata pragnie odnaleźć jego zabójców. Tworzy zgraną drużynę, która wpada na trop tworzącej się IV Rzeszy. Zadaniem bohaterów staje się rozpoznanie zagrożenia i jego wyeliminowanie, co okazuje się praktycznie niewykonalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1192198", "fragment_id": "1148096/0", "subtitle": "", "title": "Strażnicy Apokalipsy", "parentId": 1192198.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1148096", "score": 0.18532653152942657}, "uuid": "ab29f602-44e2-4f9e-b9a1-b92f2c7210e3"}, {"page_content": "Dungeon Siege – komputerowa fabularna gra akcji rozgrywana w czasie rzeczywistym, opracowana przez Gas Powered Games i wydana przez Microsoft Studios 5 kwietnia 2002 roku. W Polsce została wydana przez APN Promise 29 kwietnia 2002 roku. Od 8 kwietnia 2011 roku gra dostępna jest na Steamie, podobnie jak jej kontynuacje \"Dungeon Siege II\" i \"Dungeon Siege III\".\nAkcja gry rozgrywa się w świecie fantasy Ehb, które zostało zaatakowane przez tajemnicze potwory. Gracz, zaczynając przygodę jako farmer, podróżuje przez wiele krain, żeby znaleźć źródło zła. Rozgrywka w grze ze względu na przewagę akcji nad treścią fabularną przypomina podgatunek hack and slash. Gracz ma możliwość stworzenia drużyny składającej się z innych bohaterów.\n\"Dungeon Siege\" uzyskała pozytywny odbiór recenzentów, zdobywając liczne nagrody dla najlepszej gry fabularnej. 11 listopada 2003 ukazał się dodatek do gry zatytułowany \"\". 16 sierpnia 2005 roku premierę miała kontynuacja – \"Dungeon Siege II\", a 17 czerwca 2011 roku ukazała się gra \"Dungeon Siege III\".\nFabuła.\nTło fabularne.\nAranna jest kontynentem, na którym rozgrywa się akcja gier z serii \"Dungeon Siege\". Królestwo Ehb leży w zachodniej części kontynentu, gdzie ma miejsce akcja \"Dungeon Siege\" i jej dodatku \"Dungeon Siege: Legends of Aranna\". Początkowo punkt handlowy na obrzeżach Empire of Stars, później osiągnął tymczasowy status militarnego protektoratu i prowincji, gdy 10. Legion wyemigrował na zachód. W związku z wojną legionów i upadkiem Empire of Stars, Ehb stał się niezależnym królestwem. Stabilność zyskał dzięki ochronie zapewnionej przez 10. Legion – jedną z najbardziej wyszkolonych armii Aranny. Głównymi mieszkańcami kontynentu są ludzie i krasnoludy, którzy żyją w harmonii i są poddani temu samemu królowi.\nStreszczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=156370", "fragment_id": "9033/0", "subtitle": "", "title": "Dungeon Siege", "parentId": 156370.0, "start_index": 0.0, "document_id": "9033", "source": "wikipedia", "score": 0.2812506854534149}, "uuid": "e5f671ca-9bcf-475d-81ad-366008f6ba48"}, {"page_content": "Główny trzon filozoficznej wymowy powieści stanowi polemika z utopijnymi wizjami idealnego państwa włoskiego pisarza doby renesansu Tommaso Campanelli oraz krytyka filozofii Friedricha Nietzschego. Podejmuje również wiele zagadnień z zakresu ezoteryki, okultyzmu i buddyzmu. Pojawiają się dyskusje z legendą Hermesa Trismegistosa czy myślą Dantego Alighieri.\nPoprzez liczne aluzje literackie \"Miranda\" nawiązuje do twórczości Szekspira (\"Burza\"), Juliusza Słowackiego (\"Genezis z Ducha\"), eposów staroindyjskich (\"Nal i Damajanti\") oraz tradycji polskiej literatury, zwłaszcza romantycznej. Wszystko to sprawia, że powieść jest erudycyjna, wielokulturowa, pełna szerokich kontekstów i odniesień. Przez utwór przewija się również wątek narodowowyzwoleńczy oraz krytyka cywilizacji europejskiej. W centrum utworu stoją jednak zagadnienia egzystencjalne i eschatologiczne.\nStreszczenie.\nAkcja powieści obejmuje lata 1915–1919; rozgrywa się zaś kolejno w Warszawie, Irkucku, na Oceanie Indyjskim oraz na fikcyjnej wyspie Taprobane.\nBohaterem powieści jest Jan Podobłoczny, entuzjasta nauk ezoterycznych. Zmuszony do ucieczki z Polski, rozbija się na nieznanej wyspie na Oceanie Indyjskim. Zamieszkuje ją społeczeństwo, które za nadrzędny cel postawiło sobie samodoskonalenie duchowe w myśl braminizmu. W efekcie lud ten do perfekcji opanował obce Europejczykowi zdolności ludzkiego mózgu: lewitację, mediumizm czy telepatię.\nWyspa podzielona jest na ministerstwa: Miłości, Mądrości i Potęgi, które ustalają duchowy porządek społeczności. Polityka wyspy opiera się na kwestiach metafizycznych, a życie toczy się zgodnie z zasadami wolnej miłości, pokoju, medytacji i anarchii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836795", "fragment_id": "1015773/2", "subtitle": "", "title": "Miranda (powieść)", "parentId": 836795.0, "start_index": 3063.0, "document_id": "1015773", "source": "wikipedia", "score": 0.15848609805107117}, "uuid": "44b53036-8caf-4f1b-adc0-0979a1457c81"}, {"page_content": "Akcja filmu toczy się w Europie w czasie wojen napoleońskich. Na tle wielkich wydarzeń przedstawione są losy polskiego szlachcica Rafała Olbromskiego, który szuka sensu życia i swojej drogi życiowej. Początkowo zostaje sekretarzem u bogatego arystokraty Gintułta, pod którego wpływem wstępuje do loży masońskiej. W tym okresie swojego życia przeżywa też liczne romanse z pięknymi kobietami. Ostatecznie postanawia wstąpić w szeregi armii polskiej, która u boku Napoleona, według jego mniemania, niesie wolność Polsce i innym uciśnionym ludom Europy. Towarzyszy mu w tym przyjaciel Krzysztof Cedro. Obaj szybko przekonują się, że rzeczywistość wojenna odbiega od ideałów rewolucyjnych, w które wierzyli. Wkrótce potem los ich rozdziela. Krzysztof trafia do polskiej armii w Hiszpanii, bierze udział w oblężeniu Saragossy oraz w bitwie pod Somosierrą, Rafał zaś zostaje w Polsce i uczestniczy w bitwie pod Raszynem. Następnie występuje z armii i osiada w swoim majątku. Obaj przyjaciele spotykają się ponownie w 1812 roku w przededniu wielkiej wojny z Rosją. Krzysztof namawia zniechęconego do wojny Rafała, by jeszcze raz zaciągnął się w szeregi. Rafał daje się namówić, jednak wojna kończy się klęską.\nAdaptacja literackiego pierwowzoru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1001242", "fragment_id": "1393657/1", "subtitle": "", "title": "Popioły (film)", "document_id": "1393657", "start_index": 923.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1001242.0, "score": 0.15276062488555908}, "uuid": "a4211ab7-65c4-4668-9d81-6d516c819798"}, {"page_content": "Czas Apokalipsy – fotografia Chrisa Niedenthala, wykonana z ukrycia w Warszawie w drugim dniu stanu wojennego, 14 grudnia 1981. Zdjęcie przewiezione na Zachód, opublikowane w Niemczech, stało się jedną z najbardziej znanych ikon stanu wojennego.\nOpis zdjęcia.\nFotografia została wykonana w kolorze, choć dominuje biel i czerń. Na pierwszym planie stoi transporter opancerzony SKOT, przy nim jest kilku żołnierzy. Po prawej, ażurowy słup trakcyjny. W tle znajduje się ciemne wejście główne do kina Moskwa przy ul. Puławskiej w Warszawie. Nad wejściem widnieje nazwa kina i wielki niebieski napis z tytułem aktualnie wyświetlanego filmu Francisa Forda Coppoli \"Czas apokalipsy\". Przed kinem, po lewej, drzewa z gałęziami bez liści, na ziemi leży warstwa śniegu.\nOkoliczności.\nChris Niedenthal po raz pierwszy przyjechał do Polski w roku 1973 w wieku 22 lat jako niedoświadczony fotograf. 14 grudnia 1981 wraz z korespondentem amerykańskiego tygodnika „Time” przejeżdżał ulicą Rakowiecką i widząc, co się dzieje, pierwsze zdjęcia obaj wykonali z samochodu. Fotografowanie z ulicy było niemożliwe, gdyż w pobliżu znajdowały się budynki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i fotografującym realnie groziło zatrzymanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5584839", "fragment_id": "1245964/0", "subtitle": "", "title": "Czas apokalipsy (zdjęcie)", "document_id": "1245964", "start_index": 0.0, "parentId": 5584839.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32872772216796875}, "uuid": "7265adc3-c9bf-4418-a63d-ff041af71869"}, {"page_content": "Eleanor Jessie Neil Coppola (ur. 4 maja 1936 w Los Angeles, zm. 12 kwietnia 2024 w Rutherford) – amerykańska producentka filmowa, operatorka filmowa oraz scenarzystka. Żona reżysera Francisa Ford Coppoli. Matka Gian-Carla, Romana i Sofii Coppoli. Siostra Billa Neila. Znana jest z występu wraz z rodziną w filmie dokumentalnym \"Serce ciemności\".\nWczesne życie.\nEleanor Coppola urodziła się jako Eleanor Jessie Neil 4 maja 1936 w Los Angeles. Jej ojciec, który był rysownikiem politycznym dla Los Angeles Examiner, zmarł gdy miała 10 lat. Potem wraz z matką przeprowadziła się do Sunset Beach w Kalifornii. Ukończyła UCLA i była członkiem bractwa kobiecego Alpha Chi Omega.\nPodczas pracy na planie filmu \"Obłęd\", poznała swojego przyszłego męża Francisa Ford Coppolę. Była ona wtedy asystentem reżysera, a dla Francisa Ford Coppoli był to reżyserski debiut. Wkrótce zostali parą, kiedy na początku 1963 roku dowiedziała się, że jest w ciąży. Początkowo chciała oddać dziecko do adopcji, ale Coppola był innego zdania. Wzięli razem ślub w Las Vegas w tym samym roku i urodził im się pierwszy syn Gian-Carlo Coppola. Następnie w ich małżeństwie na świat przyszli Roman i Sofia.\nKariera filmowa.\nEleanor Coppola występowała w filmach wyreżyserowanych przez członków jej rodziny. Pracowała głównie w filmach dokumentalnych jako reżyserka, operatorka filmowa, producentka filmowa, kamerzystka, i scenarzystka.\nW 1976 roku nagrywała film reżyserowany przez jej męża \"Czas apokalipsy\". Wiele lat później na podstawie tego filmu Eleanor Coppola wydała książkę pt. \"Notes on the Making of Apocalypse Now\", a w 1991 roku wyreżyserowała wraz z Faxem Bahrem i George'em Hickenlooperem film dokumentalny pt. \"Serce ciemności\" (\"Hearts of Darkness: A Filmmaker's Apocalypse\"), za co otrzymała nagrodę Emmy oraz nominację do nagrody DGA w 1992 roku.\nKariera pisarska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2890909", "fragment_id": "1173551/0", "subtitle": "", "title": "Eleanor Coppola", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1173551", "parentId": 2890909.0, "score": 0.4859713613986969}, "uuid": "36f4576d-6acd-4a49-aec9-e71d94acdebe"}]}
{"id": "q_119", "question": "W którym stanie znajduje się Cape Canaveral, główny poligon kosmiczny USA?", "answer": [{"page_content": "Cape Canaveral – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Floryda, w hrabstwie Brevard.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3300713", "fragment_id": "147880/0", "subtitle": "", "title": "Cape Canaveral (miasto)", "parentId": 3300713.0, "start_index": 0.0, "document_id": "147880", "source": "wikipedia", "score": 0.5752546787261963}, "uuid": "4fccb857-b6c3-496a-a0c3-64366bfc98a2"}, {"page_content": "Zobacz też: Cape Canaveral.\nCanaveral ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Cape Canaveral&lt;/&gt;, w latach 1963–1973 Przylądek Kennedy’ego, ang. &lt; lang=\"en\"&gt;Cape Kennedy&lt;/&gt;) – przylądek znajdujący się na południowo-wschodnim wybrzeżu Stanów Zjednoczonych, we wschodniej części półwyspu Floryda. Znajduje się tu Centrum Kosmiczne Johna F. Kennedy’ego oraz Stacja Sił Powietrznych Cape Canaveral.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35885", "fragment_id": "186362/0", "subtitle": "", "title": "Canaveral", "parentId": 35885.0, "start_index": 1.0, "document_id": "186362", "source": "wikipedia", "score": 0.9414631128311157}, "uuid": "2f60b3bd-35b2-4d87-889f-3a538d066639"}, {"page_content": "Cape Canaveral Space Force Station (CCSFS) – kosmodrom i poligon rakietowy należący do Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych. Położony na przylądku Canaveral, na Florydzie; sąsiaduje z kosmodromem NASA – Centrum Lotów Kosmicznych imienia Johna F. Kennedy’ego. Pierwszy start z tego kosmodromu miał miejsce w lipcu 1950 roku, była to rakieta sondażowa Bumper.\nZ Cape Canaveral Air Force Station wystartowało wiele misji przełomowych dla amerykańskiego programu kosmicznego, m.in.:\nStąd startowało również wiele sond kosmicznych eksplorujących Układ Słoneczny, np. Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1, Voyager 2, Cassini-Huygens, MESSENGER, Mars Science Laboratory.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1129524", "fragment_id": "1366914/0", "subtitle": "", "title": "Cape Canaveral Space Force Station", "parentId": 1129524.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1366914", "score": 0.8980116248130798}, "uuid": "2ba5429b-8980-4370-b036-9b83693eec9f"}, {"page_content": "Centrum Kosmiczne Johna F. Kennedy’ego (ang. \"John F. Kennedy Space Center\", KSC) – kosmodrom amerykańskiej agencji kosmicznej NASA, położony na przylądku Canaveral w stanie Floryda, miejsce startów załogowych statków kosmicznych.\nObiekt.\nCentrum lotów kosmicznych znajduje się na przylądku Canaveral w stanie Floryda. Zajmuje powierzchnię 567 km², tworząc w przybliżeniu prostokąt o wymiarach 50 na około 10 km. Obok swej głównej funkcji portu kosmicznego, pełni także rolę atrakcji turystycznej i rezerwatu przyrody. Kontrolę nad procedurami startowymi pełni kompleks 39, którego główny element tworzy hangar VAB, budynek na tyle potężny, by móc dokonywać tam operacji łączenia ze sobą elementów systemu STS – \"Space Transportation System\".\nKSC sąsiaduje z kosmodromem Cape Canaveral Space Force Station należącym do Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych.\nHistoria.\nHistoria KSC sięga początków lat 60. XX wieku i jest związana z zainicjowaniem amerykańskiego programu lotów załogowych. Pierwotnie kosmodrom nosił nazwę \"Launch Operations Directorate\" (LOD) i podlegał on Centrum Lotów Kosmicznych imienia George’a C. Marshalla (MSFC). W lipcu 1962 roku wyodrębniono LOD jako jednostkę równorzędną z MSFC, podległą bezpośrednio centrali NASA w Waszyngtonie oraz zmieniono jego nazwę na \"Launch Operations Center\". Pierwszym dyrektorem centrum został dr Kurt H. Debus. 29 listopada 1963, dla uczczenia pamięci zamordowanego w zamachu prezydenta, kosmodrom przemianowano na Centrum Kosmiczne Johna F. Kennedy’ego (ang. \"John F. Kennedy Space Center\", w skrócie KSC).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108700", "fragment_id": "18508/0", "subtitle": "", "title": "Centrum Kosmiczne Johna F. Kennedy’ego", "parentId": 108700.0, "start_index": 0.0, "document_id": "18508", "source": "wikipedia", "score": 0.8500972986221313}, "uuid": "6e024403-090e-454d-af36-b61b2ea961af"}, {"page_content": "Palm Bay – miasto (\"city\") w hrabstwie Brevard, we wschodniej części stanu Floryda, w Stanach Zjednoczonych, położone nad zatoką Palm Bay w lagunie Indian River. Według spisu w 2020 roku liczy 119,8 tys. mieszkańców. \nObszar ten zasiedlony został w połowie XIX wieku. Osada, początkowo nazwana Tillman, w 1925 roku przemianowana została na Palm Bay. W 1960 roku nastąpiło oficjalne założenie miasta, liczącego wówczas niespełna 3000 mieszkańców. Zlokalizowane nieopodal Centrum Kosmiczne imienia Johna F. Kennedy’ego oraz instalacje US Air Force (bazy lotnicze Cape Canaveral i Patrick) przyczyniły się do szybkiego rozwoju miasta, którego liczba ludności do 1990 roku przekroczyła 60 000.\nGospodarka Palm Bay opiera się na turystyce i przemyśle wysokiej technologii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3298343", "fragment_id": "115966/0", "subtitle": "", "title": "Palm Bay", "parentId": 3298343.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "115966", "score": 0.06635104864835739}, "uuid": "8d90e71f-15c0-4795-befb-0b3ebf4df354"}, {"page_content": "Przylądek Canaveral i przylegająca do niego wyspa Merritt Island na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego na Florydzie są miejscem najbardziej aktywnego poligonu rakietowego i stanowisk startowych w Stanach Zjednoczonych. Przylądek Canaveral jest miejscem dwóch kompleksów startowych: wojskowego Cape Canaveral Space Force Station i cywilnego Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego.\nCentrum Kosmiczne im. Johna F. Kennedy'ego.\nNa obszarze Centrum Kosmicznego Johna F. Kennedy’ego, obsługiwanego przez NASA są dwa kompleksy startowe na wyspie Merritt, składające się z czterech stanowisk startowych - dwóch aktywnych, jednego dzierżawionego i jednego nieaktywnego. W latach 1967–1975 odbyło się tu 13 startów rakiet Saturn V, trzy załogowe loty Skylab i Apollo-Soyuz, wszystkie loty wahadłowców kosmicznych w latach 1981-2011 oraz jeden lot Ares I-X w 2009 roku. Od 2017 roku SpaceX wykorzystuje platformę LC-39A do wystrzeliwania swoich rakiet nośnych.\nCape Canaveral Space Force Station.\nCape Canaveral Space Force Station, obsługiwana przez Space Launch Delta 45 Sił Kosmicznych Stanów Zjednoczonych, była miejscem wszystkich załogowych lotów amerykańskich statków kosmicznych przed Apollo 8.\nAktywne platformy\nNieaktywne platformy", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4078912", "fragment_id": "578877/0", "subtitle": "", "title": "Lista platform startowych Przylądka Canaveral oraz wyspy Merritt", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "578877", "parentId": 4078912.0, "score": 0.993820309638977}, "uuid": "fc2ea19b-59dc-4a79-a8ae-55b305dfbbe6"}, {"page_content": "Mieszczący się w Cleveland ośrodek ma zajmować się modułem serwisowym statku Orion. Ponadto Glenn Research Center ma prowadzić większość prac nad drugim członem rakiety Ares I.\n Zadaniem ośrodka zlokalizowanego w Greenbelt w stanie Maryland są systemy komunikacji, namierzania oraz mechanizmy wsparcia dla statku Orion.\n Laboratorium w Pasadenie w Kalifornii.\n Centrum kontroli misji w Houston zajmuje się zarządzaniem całym programem. Do jego zadań należy integracja pojazdów Orion, Ares I i Ares V. Centrum ma prowadzić większość prac związanych z zaprojektowaniem statku Orion. Podobnie jak w przypadku misji Apollo i Space Shuttle, Centrum Johnsona zajmie się planowaniem misji, treningiem załóg i kontrolowaniem przebiegu misji.\n Kosmodrom na przylądku Cape Canaveral na Florydzie, tradycyjnie zajmie się przygotowaniem pojazdów programu do podróży w kosmos. W tym celu przebudowane zostaną obecne stanowiska startowe oraz powstaną nowe obiekty.\n Ośrodek mieści się w Hampton Roads w stanie Virginia. Przydzielono mu prace nad systemem awaryjnego przerywania startu oraz systemami lądowania modułu dowodzenia statku Orion.\n Ośrodek w stanie Alabama jest centrum prac nad pojazdami Ares I i Ares V. Ośrodek jest odpowiedzialny za projekt pierwszego członu Ares I oraz za przeprowadzenie prób obu rakiet.\n Zlokalizowany w stanie Mississippi ośrodek, bazując na ponad 40 letnim doświadczeniu w dziedzinie napędu rakietowego, ma przeprowadzić prace nad silnikami dla pojazdów Ares.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=526938", "fragment_id": "1555727/7", "subtitle": "", "title": "Program Constellation", "document_id": "1555727", "start_index": 11182.0, "source": "wikipedia", "parentId": 526938.0, "score": 0.1556463986635208}, "uuid": "4e953b77-76c6-4064-893a-07823ee6511b"}, {"page_content": "Wallops Flight Facility — ośrodek badawczo-rozwojowy, kosmodrom i główny poligon rakietowy amerykańskiej agencji kosmicznej NASA, formalnie podlegający Goddard Space Flight Center. Zbudowany przez NACA, czyli przed powstaniem NASA, w celu przeprowadzania badań aeronautycznych za pomocą pojazdów z napędem rakietowym. Pierwszą rakietę wystrzelono z ośrodka 4 lipca 1945 roku, w Dzień Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Do roku 2000, wystrzelono ich ponad 14 000.\nW ośrodku pracuje ponad 1400 ludzi. Około tysiąca to pracownicy NASA. Ponad trzystu zatrudnia Marynarka Wojenna, a prawie 100 agencja NOAA.\nW skład ośrodka wchodzi: 6 stanowisk startowych, budynki montażowe i oprzyrządowanie potrzebne do nadzorowania i śledzenia rakiet. Ośrodek posiada także mobilne stanowiska startowe i śledzenia umożliwiające naukowcom wystrzeliwanie i obserwacje rakiet z całego świata.\nNa terenie WFF pracuje również komercyjny kosmodrom, Mid-Atlantic Regional Spaceport.\nZ powodu obecności stanowisk startowych rakiet i lotniska badawczego, przestrzeń powietrzna nad ośrodkiem jest zamknięta dla ruchu lotniczego.\nPołożenie.\nOśrodek położony jest na wschodnim wybrzeżu USA, w stanie Wirginia, 253 km od Waszyngtonu (273 km od Filadelfii, 230 km od Baltimore), na półwyspie Delmarva. Stanowiska startowe położone są na wyspie Wallops i są oddalone od głównych zabudowań i lotniska należącego do ośrodka. Te ostatnie leżą na terenie byłej bazy lotnictwa Marynarki Wojennej, Chincoteague Naval Air Station.\nZadania ośrodka.\nOśrodek stanowi główny poligon rakietowy używany do wspierania badań prowadzonych przez NASA i inne agencje federalne (np. NOAA), a czasem także instytucje zagraniczne lub prywatne. Z WFF możliwe jest wystrzeliwanie ponad tuzina różnych typów rakiet sondażowych, atmosferycznych, balonów, oraz rakiet nośnych do lotów kosmicznych. WFF wspiera także badania i ćwiczenia przeprowadzane przez Marynarkę Wojenną Stanów Zjednoczonych w pobliskiej Zatoce Chesapeake.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=712363", "fragment_id": "846235/0", "subtitle": "", "title": "Wallops Flight Facility", "parentId": 712363.0, "start_index": 0.0, "document_id": "846235", "source": "wikipedia", "score": 0.06383460760116577}, "uuid": "4d26f658-5d9f-48a6-acf3-01cb7e3ebe65"}, {"page_content": "Kompleks startowy nr 2 (LC-2) – wycofana z użytku platforma startowa United States Air Force na wschodnim krańcu przylądka Canaveral na Florydzie, na terenie kosmodromu Cape Canaveral Air Force Station. Został on zbudowany wraz z kompleksami 1, 3, i 4, na początku lat 50. XX wieku na potrzeby programu rakietowego Snark.\nPierwszym startem z tej platformy był testowy lot rakiety Snark, który odbył się 18 lutego 1954 roku. Kompleks był wykorzystany do programu Snark do 1960 roku, a następnie był wykorzystany jako lądowisko dla helikopterów w programie Mercury. Następnie był używany w latach 80. do wypuszczania balonów meteorologicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4257236", "fragment_id": "1524376/0", "subtitle": "", "title": "Kompleks Startowy nr 2 kosmodromu Cape Canaveral Air Force Station", "parentId": 4257236.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1524376", "score": 0.192229762673378}, "uuid": "bb89b22e-75bb-4a01-8f7a-43e7e678863d"}, {"page_content": "We wczesnych latach 50. XX wieku Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych pozyskały 65 młodych szympansów schwytanych w Afryce. Utworzone w ten sposób stado, uzupełniane nowo narodzonymi w hodowli małpami, miało być stałym źródłem żywych osobników zastępujących ludzi w lotach testowych obciążonych dużym ryzykiem.\nKolejne eksperymenty biologiczne i biomedyczne z wykorzystaniem rakiet balistycznych podjęto w USA dopiero w 1958, przy czym początkowe loty suborbitalne przeprowadzone z poligonu Cape Canaveral na Florydzie kończyły się fiaskiem.\n13 grudnia 1958 rakieta PGM-19 Jupiter (AM-13) wyniosła Gordo – sajmiri \"(Saimiri sciureus\") – na wysokość 480 km. Pomimo fatalnych warunków, w jakich umieszczono małpę (bardzo mała przestrzeń wewnątrz kapsuły), aparatura nie wykazała negatywnych zmian organizmu poddanego dużemu przyspieszeniu i przebywającego na tak dużej wysokości. Zawiódł jednak sprzęt ratunkowy. Kapsuła powrotna rozszczelniła się, spadając do oceanu i Gordo utonął w wyniku zalania falami, zanim kapsuła została wyłowiona przez jednostkę Marynarki Wojennej USA.\nPodobny zakres badań zaplanowano w kolejnym locie, AM-18, 28 maja 1959. Dwie małpy, samice, rezus Able i sajmiri Baker, przebywały 9 minut w stanie nieważkości. Rakieta osiągnęła prędkość 16 000 km/h. Po wylądowaniu na powierzchni oceanu zwierzęta zostały odzyskane przez USS Kiowa. Z pokładu okrętu nadano krótki komunikat mówiący o doskonałym stanie podróżnych (\"Able Baker perfect. No injuries or other difficulties.\") Kilka dni później (1 czerwca) Able zmarła w wyniku działania anestetyku, gdy weterynarze próbowali usunąć implantowaną przed lotem, zainfekowaną elektrodę. Baker została przekazana do ogrodu zoologicznego, gdzie dożyła wieku 27 lat. Zmarła 2 listopada 1984 z powodu niewydolności nerek.\nWyścig kosmiczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2043408", "fragment_id": "419520/7", "subtitle": "", "title": "Zwierzęta w kosmosie", "parentId": 2043408.0, "start_index": 13011.0, "document_id": "419520", "source": "wikipedia", "score": 0.17630605399608612}, "uuid": "a930c294-833b-4e4d-8c68-ab7ea331a3e3"}]}
{"id": "q_120", "question": "Jak po łacinie nazywa się okres między datą ogłoszenia aktu prawnego a datą jego wejścia w życie?", "answer": [{"page_content": "Vacatio legis (łac. \"próżnowanie ustawy\") – określony w przepisach prawa okres między publikacją aktu prawnego a jego wejściem w życie. Celem \"vacationis legis\" jest umożliwienie wszystkim zainteresowanym zapoznanie się z nowymi przepisami i przygotowanie do ewentualnych zmian, jakie mogą wynikać z ich wejścia w życie.\n\"Vacatio legis\" w Polsce.\nZgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 lipca 2000 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych, akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie co do zasady, po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi późniejszy termin.\nW uzasadnionych przypadkach akty normatywne mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym.\nPrzepisy porządkowe wchodzą w życie po upływie trzech dni od dnia ich ogłoszenia. W uzasadnionych przypadkach takie przepisy mogą wchodzić w życie w krótszym terminie, a jeżeli zwłoka w wejściu ich w życie mogłaby spowodować nieodwracalne szkody lub poważne zagrożenia życia, zdrowia lub mienia, można zarządzić wejście ich w życie z dniem ich ogłoszenia. Możliwe jest działanie z mocą wsteczną aktu normatywnego, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie - stanowi o tym art. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.\nLinki zewnętrzne.\n .\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68685", "fragment_id": "640650/0", "subtitle": "", "title": "Vacatio legis", "document_id": "640650", "start_index": 0.0, "parentId": 68685.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9983844757080078}, "uuid": "8a722670-a58d-4e03-b518-0e4baabfaec7"}, {"page_content": "Wątpliwości budzą akty, przypominające formą akty normatywne, jednak nie formułujące norm generalnych i abstrakcyjnych, a wywołujące skutki doniosłe dla systemu prawa, np. ustawa budżetowa czy dyrektywy prawa europejskiego.\nPromulgacja aktów normatywnych.\nZ zasad państwa prawa wynika, że dla ważności aktu normatywnego powszechnie obowiązującego wymagane jest, obok wydania go przez umocowany do tego organ w przepisanym trybie, także ogłoszenia (promulgacji) w dzienniku urzędowym. W polskim prawie regulowane jest to ustawą z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Ogłoszenie aktu normatywnego w dzienniku urzędowym jest obowiązkowe. Natomiast odrębne przepisy mogą wyłączyć obowiązek ogłoszenia aktu normatywnego niezawierającego przepisów powszechnie obowiązujących. Co do zasady akty normatywne ogłasza się niezwłocznie.\nOkres „vacatio legis” i wejście w życie.\nWejście w życie aktu normatywnego poprzedza zazwyczaj tzw. \"vacatio legis\". Przepisy przywołanej ustawy nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, może to nastąpić tylko wówczas, gdy zasada demokratycznego państwa prawnego nie stoi temu na przeszkodzie. Sytuacja taka jest wyjątkiem od ogólnej zasady nieretroaktywności prawa (\"lex retro non agit\").\nBibliografia.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123295", "fragment_id": "12407/1", "subtitle": "", "title": "Akt normatywny", "source": "wikipedia", "start_index": 2034.0, "parentId": 123295.0, "document_id": "12407", "score": 0.4908297061920166}, "uuid": "edd9d5b6-32e4-448f-807a-2005a5a11105"}, {"page_content": "Akty zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt określił termin dłuższy. W uzasadnionych przypadkach akty wchodzą w życie w terminie krótszym niż 14 dni. Jeżeli wymaga tego ważny interes państwa, a zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie aktu jest dzień jego ogłoszenia w dzienniku urzędowym. Akty, które zawierają przepisy porządkowe wchodzą w życie po upływie 3 dni od dnia ich ogłoszenia. W szczególnych przypadkach, gdy zwłoka ich w wejściu w życie powoduje nieodwracalne szkody lub poważne zagrożenia życia, zdrowia lub mienia, akty te wchodzą w życie w terminie krótszym.\nAkty prawa miejscowego wydawane na podstawie ustaw są ogłaszane w okresie od dnia ogłoszenia danej ustawy, a przed dniem jej wejścia w życie. Akt taki nie może wejść w życie wcześniej niż ustawa upoważniająca.\nAkty stanowienia prawa o charakterze wewnętrznym.\nUchwały Sejmu, Senatu i Rady Ministrów.\nUchwały Sejmu i Senatu są aktami normatywnymi, które mają charakter wewnętrzny. Wydawane są na podstawie ustawy lub Konstytucji RP. Uchwała samoistna była oparta na ogólnej normie kompetencyjnej, ustalonej na podstawie ustawy określającej zadania organu lub zakres jego działania. Organ podejmujący uchwałę samoistną nie rozwijał przepisów ustawy poświęconej określonym sprawom, lecz ustanawiał nowe przepisy z reguły także o charakterze techniczno-organizacyjnym.\nPo wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r. Rada Ministrów podejmuje jedynie uchwały o charakterze wewnętrznym, a więc obowiązujące tylko podległe jednostki organizacyjne. Uchwały są wydawane na podstawie przepisów prawa, wyznaczając Radzie Ministrom zadania i kompetencje, na podstawie art. 146 Konstytucji RP lub art. 2 ust. 1 ustawy o Radzie Ministrów.\nZarządzenia Prezydenta RP, Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4190489", "fragment_id": "630562/6", "subtitle": "", "title": "Źródła prawa w polskim porządku prawnym", "parentId": 4190489.0, "start_index": 11352.0, "source": "wikipedia", "document_id": "630562", "score": 0.6357958316802979}, "uuid": "6d83d0a0-8ccf-44a5-a222-83ae1e2bb6c9"}, {"page_content": "Lex posterior derogat legi priori (łac. \"ustawa późniejsza uchyla moc obowiązującą ustawy wcześniejszej\") (inaczej: reguła chronologiczna) – reguła kolizyjna, zgodnie z którą prawo ustanowione później (pochodzące z aktów prawnych o tej samej mocy, np. z dwóch ustaw i tym samym stopniu szczegółowości) należy stosować przed prawem ustanowionym wcześniej. Innymi słowy norma prawna, która powstała później, deroguje (uchyla, pozbawia mocy obowiązującej) normę prawną, która powstała wcześniej.\nUzasadnienie dla korzystania z reguły chronologicznej bierze się z założenia, iż ten, kto tworzy prawo, działa w sposób racjonalny (świadomy i celowy), a przez to ustanawiając nowe prawo dla jakiejś kwestii, musi on jednocześnie przyjmować, iż pozbawi tym samym mocy obowiązującej prawo, jakie normowało tę kwestię dotychczas.\nO tym, które prawo jest wcześniejsze, a które późniejsze, decyduje tu nie moment jego wejścia w życie, lecz moment jego ogłoszenia w dzienniku urzędowym.\nReguła \"lex posterior derogat legi priori\" nie ma jednak faktycznego umocowania prawnego, przez co w przepisach może wystąpić sprzeczność[]. W Polsce utrata mocy przepisu ma miejsce, gdy zostanie zmieniony albo na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Nie ma na tej liście wprowadzenia późniejszego, sprzecznego z wcześniejszym aktem i powodującym z mocy prawa jego wygaszenie.\nReguła ta zostaje ograniczona w prawie karnym, gdzie w razie kolizji przepisu wcześniejszego i późniejszego stosuje się przepis korzystniejszy dla oskarżonego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=166285", "fragment_id": "21630/0", "subtitle": "", "title": "Lex posterior derogat legi priori", "parentId": 166285.0, "start_index": 0.0, "document_id": "21630", "source": "wikipedia", "score": 0.12236147373914719}, "uuid": "3efd107c-f776-4944-bdfa-011103a9742c"}, {"page_content": "Promulgacja (łac. \"promulgatio\") – pot. ogłoszenie każdego aktu normatywnego. \"Sensu stricto\" jest to jedynie ogłoszenie ustawy zarządzone przez głowę państwa, czym w ramach swoich kompetencji potwierdza, że ustawę uchwalono zgodnie z przepisami konstytucji oraz poleca wszystkim adresatom jej stosowanie.\nAby prawo mogło obowiązywać, musi zostać uchwalone zgodnie z właściwą procedurą, a następnie należycie ogłoszone (czyli promulgowane). Do ogłoszenia aktów normatywnych służą tzw. organy promulgacyjne. W Polsce są to przede wszystkim dwa dzienniki urzędowe:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419851", "fragment_id": "92913/0", "subtitle": "", "title": "Promulgacja", "document_id": "92913", "start_index": 0.0, "parentId": 419851.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09494681656360626}, "uuid": "477bc475-84a7-40da-bbf1-a1040096ce14"}, {"page_content": "W przypadku zwrócenia się Prezydenta RP do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności ustawy budżetowej z Konstytucją, Trybunał Konstytucyjny orzeka nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku przez Prezydenta RP.\nPrezydent RP może też odmówić podpisania ustawy (weto) i z umotywowanym wnioskiem przekazać ją do Sejmu w celu ponownego rozpatrzenia. Prawo weta nie obejmuje ustawy budżetowej i ustawy zmieniającej Konstytucję. Czas rozpatrywania wniosku Prezydenta RP ograniczony jest tylko długością kadencji Sejmu, jednakże w przypadku ustawy pilnej Sejm powinien rozstrzygnąć ten wniosek w ciągu 7 dni od dnia jego wpłynięcia.\nJeśli Sejm większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów ponownie uchwali ustawę, prezydent RP ma obowiązek podpisać ją w ciągu 7 dni, po czym zarządza jej publikację w Dzienniku Ustaw. Jeżeli ustawa nie zostanie ponownie uchwalona, postępowanie ustawodawcze jest zakończone, a ustawa odrzucona.\nPromulgacja i wejście w życie ustawy.\nPublikacja w Dzienniku Ustaw RP jest warunkiem wejścia ustawy w życie. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, chyba że sama stanowi inaczej.\nStatystyki aktów prawnych.\nW 2016 r. w życie weszło 31.906 stron maszynopisu ustaw i rozporządzeń (w 2015 r. było to 29.843), tj. najwięcej od 1989 r., gdy wydano 1.186 stron. W pierwszym półroczu 2017 r. weszło w życie 17.440 stron maszynopisu ustaw i rozporządzeń, czyli średnio 7 nowych aktów prawnych z tego rodzaju. Produkcja aktów prawnych w Polsce jest ponad 50-krotnie większa niż w Szwecji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=790572", "fragment_id": "1033942/2", "subtitle": "", "title": "Proces legislacyjny w Polsce", "document_id": "1033942", "start_index": 4035.0, "source": "wikipedia", "parentId": 790572.0, "score": 0.2389393001794815}, "uuid": "9c8d5b0d-b877-40e0-8e8e-49b0fe33a018"}, {"page_content": "Nowelizacja (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;novella&lt;/&gt; „nowość” od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;novellae (constitutiones, leges)&lt;/&gt; „nowe (statuty, prawa)” od &lt; lang=\"la\"&gt;novellus&lt;/&gt; „nowy; młody; świeży” z &lt; lang=\"la\"&gt;novus&lt;/&gt; „nowy”), pot. \"nowela\" – częściowa zmiana obowiązującego aktu prawodawczego przez inny akt normatywny tej samej albo wyższej mocy prawnej, później wydany. \nNowelizacja musi być wyraźna – musi nastąpić za pomocą formuły sygnalizującej dokonywaną zmianę. Niedopuszczalna jest nowelizacja dorozumiana, polegająca na tym, że dawny przepis zastępuje się nowym, nie wskazując w nim dokonywanej zmiany. Wymóg dokonania nowelizacji w sposób wyraźny realizuje się w ten sposób, że przepis zmieniający powołuje pełny tytuł aktu zmienianego oraz wyraźnie określa, jakich zmian w nim dokonuje. Zmiany te mogą polegać na: uchyleniu niektórych przepisów, zastąpieniu niektórych przepisów przepisami o innym brzmieniu lub na dodaniu nowych przepisów.\nPrzepis zmieniający może być zamieszczony w odrębnym akcie zmieniającym (tytuł takiego aktu zawiera zwrot „o zmianie.../w sprawie zmiany...” lub „zmieniająca.../zmieniające...”) albo w odrębnym samodzielnym akcie, zasadniczo poświęconym innej materii (wówczas w końcowej części danego aktu należy wyodrębnić jednostkę systematyzacyjną zatytułowaną „Zmiany w przepisach”).\nWejście w życie nowelizacji powoduje konieczność ujednolicenia przepisów aktu zmieniającego. W Polsce na organy tworzące prawo został nałożony obowiązek opublikowania w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie zmian danego aktu, wydania i ogłoszenia tekstu jednolitego tego aktu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1223846", "fragment_id": "1121201/0", "subtitle": "", "title": "Nowelizacja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1121201", "parentId": 1223846.0, "score": 0.18383070826530457}, "uuid": "3de8aa50-272a-4ab3-b3f5-b968ff666431"}, {"page_content": "Rozporządzenia wprowadzające stany nadzwyczajne są wydawane w szczególnym trybie i okolicznościach określonych w Konstytucji RP. Rozporządzenia są ogłaszane w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowi tak ustawa z dnia 20.07.2000 r. o ogłoszeniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych. Rozporządzenie wchodzi w życie w terminie 14 dni od dnia jego ogłoszenia, od której to zasady ustawa przewiduje możliwość pewnych wyjątków.\nAkty prawa miejscowego.\nZgodnie z Konstytucją RP źródłami prawa powszechnie obowiązującego są również akty prawa miejscowego. Zakres obowiązywania tych aktów jest ograniczony do obszaru działania organu, który ustanowił taki akt. Organy administracji rządowej ogólnej i specjalnej oraz organy samorządu terytorialnego powołane są do ustanawiania akt na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. (art. 94 Konstytucji RP).\nRodzaje, nazwę i przedmiot aktów prawa miejscowego określa ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie, ustawy o jednostkach samorządu terytorialnego, ustawy określające kompetencje innych organów terenowych do stanowienia aktów prawa miejscowego, a tryb ogłaszania - ustawa o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.\nUstawa z 23.01.2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie wskazuje, że wojewoda i organy administracji niezespolonej stanowią - na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawach - akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze województwa lub jego części. W zakresie nieuregulowanym w ustawach lub innych przepisach powszechnie obowiązujących wojewoda wydaje rozporządzenia porządkowe, jeśli jest to niezbędne do ochrony życia, zdrowia lub mienia oraz zapewnienia porządku, spokoju i bezpieczeństwa publicznego.\nUstawa z 5.06.1998 r. o samorządzie województwa określa, że na podstawie tej ustawy oraz na podstawie upoważnień udzielonych w innych ustawach i w granicach sejmik województwa stanowi akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze województwa lub jego części. Aktami tymi reguluje się w szczególności:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4190489", "fragment_id": "630562/4", "subtitle": "", "title": "Źródła prawa w polskim porządku prawnym", "document_id": "630562", "start_index": 7710.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4190489.0, "score": 0.15927229821681976}, "uuid": "e0659b59-d3f9-488d-8388-e1b732fec185"}, {"page_content": "Prawo wtórne jest tworzone przez instytucje Unii na podstawie prawa pierwotnego. Składa się ono z ogromnej liczby aktów prawnych o różnorodnej postaci. Warto zwrócić uwagę, że choć analogie pomiędzy typami aktów prawnych a aktami prawa krajowego są wyraźne, mogą jednak prowadzić do błędów. Nie zawsze bowiem nazwa aktu odpowiada jego faktycznej zawartości – przyjmowane są np. rozporządzenia o faktycznym charakterze decyzji (i odwrotnie).\nWyróżnia się (na podstawie treści art. 288) pięć kategorii aktów prawnych.\nRozporządzenia.\nRozporządzenia swoim charakterem zbliżone są do ustaw polskiego porządku prawnego, pełnią rolę ujednolicającą przepisy prawa w krajach wspólnotowych UE, mają charakter wiążący, zasięg ogólny (adresatami mogą być zarówno państwa, jak i jednostki) oraz abstrakcyjny (dotyczą nieokreślonej liczby przypadków / sytuacji). Podlegają ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym UE. Każde rozporządzenie wchodzi w życie w terminie w nim zawartym. Obowiązują bezpośrednio, to znaczy, że nie wymagana jest dodatkowo transpozycja zawartego w rozporządzeniach prawa do krajowych porządków prawnych ani inne dodatkowe działanie legislacyjne. W praktyce do rozporządzeń dodawane są również akty wykonawcze. Władze krajowe mają obowiązek uchylenia wszelkich przepisów niezgodnych z treścią rozporządzenia oraz zakaz wydawania aktów prawnych niezgodnych z jego treścią. Dodatkowo państwa członkowskie nie posiadają żadnej swobody regulacyjnej w ramach wprowadzania / wykonywania postanowień zawartych w rozporządzeniu. Artykuł 296 akapit 2 Traktatu o Funkcjonowaniu UE nakazuje uzasadniać rozporządzenia.\nPublikacja w Dzienniku Urzędowym UE\nZgodnie z art. 297 pkt. 1 akapit drugi oraz pkt. 2 akapit drugi Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, rozporządzenie musi być opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Wchodzi w życie z dniem określonym w rozporządzeniu bądź dwadzieścia dni po jego ogłoszeniu (jeśli w rozporządzeniu nie zawarto daty wejścia w życie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1371292", "fragment_id": "219045/1", "subtitle": "", "title": "Prawo Unii Europejskiej", "source": "wikipedia", "start_index": 1831.0, "document_id": "219045", "parentId": 1371292.0, "score": 0.3227018713951111}, "uuid": "411d4f83-8321-49d1-ab6b-750703130c18"}, {"page_content": "17 października 1997 roku Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej weszła w życie po 3 miesiącach od daty jej ogłoszenia (art. 243 nowej konstytucji). Jednocześnie straciły moc obowiązujące nadal niektóre przepisy Konstytucji PRL z 22 lipca 1952 roku, „mała konstytucja” (\"Ustawa Konstytucyjna z 17 października 1992 roku o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym\") i Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1992 roku o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 242 nowej konstytucji).\nSprostowanie błędów.\nW pierwotnym tekście Konstytucji (), znalazły się dwa błędy, które zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych zostały sprostowane w dniu 26 marca 2001 r. obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów ():\nNowelizacje Konstytucji.\nNowelizacja z 2006.\n8 września 2006 Sejm uchwalił ustawę o zmianie art. 55 Konstytucji, wprowadzającą możliwość ekstradycji obywatela polskiego na wniosek innego państwa lub sądowego organu międzynarodowego w związku z popełnieniem za granicą czynu, który stanowi przestępstwo zarówno za granicą, jak i w Polsce, jeżeli ekstradycję taką dopuszcza ratyfikowana umowa międzynarodowa lub ustawa wykonująca akt prawa stanowionego przez instytucję międzynarodową, której Polska jest członkiem. Nowelizacja umożliwiła dokonywanie ekstradycji między innymi na podstawie europejskiego nakazu aresztowania.\nW głosowaniu wzięło udział 421 posłów, za głosowało 344, przeciw 48, wstrzymało się 29, nie głosowało 39 posłów. Tekst ustawy został przekazany następnie do Senatu, który 14 września 2006 – na podstawie art. 235 ust. 2 \"in fine\" konstytucji – uchwalił ustawę w brzmieniu uchwalonym przez Sejm.\n6 listopada 2006 prezydent RP Lech Kaczyński podpisał nowelę, którą 7 listopada 2006 opublikowano w ; nowelizacja weszła w życie z dniem ogłoszenia.\nNowelizacja z 2009.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165392", "fragment_id": "3946/2", "subtitle": "", "title": "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej", "document_id": "3946", "start_index": 3592.0, "parentId": 165392.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22028569877147675}, "uuid": "98c6a18e-3765-4888-8d90-2aefb7421798"}]}
{"id": "q_121", "question": "W którym wieku urodził się Witold Gombrowicz?", "answer": [{"page_content": "Witold Marian Gombrowicz (ur. 4 sierpnia 1904 w Małoszycach, zm. 24 lipca 1969 w Vence) – polski powieściopisarz, nowelista, dramaturg i filozof. \nJego twórczość cechują analiza psychologiczna człowieka jako uwikłanego w spuściznę kultury i w innych ludzi, analiza tożsamości jednostki w interakcji z innymi, problemu \"niedojrzałości\" i \"młodości\", ról społecznych, a także poczucie absurdu, bunt i kontestacja względem przyjmowanych przez społeczeństwo tradycyjnych wartości i nacjonalizmu. Te elementy przeplatały się w jego utworach: powieściach \"Ferdydurke\" (1937), \"Trans-Atlantyk\" (1953), \"Pornografia\" (1960) i \"Kosmos\" (1965), oraz dramatach, m.in.: \"Iwona, księżniczka Burgunda\" (1938) oraz \"Ślub\" (1953). \nOd 1939 Witold Gombrowicz przebywał na emigracji: do 1963 w Buenos Aires, od 1964 aż do śmierci w Vence. W latach 1953–1969 prowadził \"Dziennik\", w którym w sposób ironiczny i z humorem opowiadał własne losy, podejmował dialog z różnymi nurtami filozoficznymi, z tradycją kultury polskiej i komentował bieżące wydarzenia polityczne. Zyskał sławę w ostatnich latach życia, był wówczas wśród kandydatów do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1966, 1968, 1969), której nie otrzymał. Należy do najczęściej tłumaczonych autorów polskojęzycznych i był wymieniany jako jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy XX wieku.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9279", "fragment_id": "179637/0", "subtitle": "", "title": "Witold Gombrowicz", "parentId": 9279.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179637", "source": "wikipedia", "score": 0.6204152703285217}, "uuid": "f6c6e00d-7d8d-400f-a9b4-25e13fc610d7"}, {"page_content": "Witold urodził się najprawdopodobniej w Trokach, jako syn wielkiego księcia Kiejstuta i kapłanki Biruty. Nie jest znana dokładna data jego narodzin. Według J. Nikodema, powołującego się na zdanie T. Wasilewskiego Witold urodził się w 1354 lub 1355. Nie ma też szczegółowych informacji o wychowaniu księcia. Po raz pierwszy na kartach historii pojawia się u boku ojca w armii maszerującej na Moskwę w 1372. Przypisuje mu się też uczestnictwo w bitwie pod Rudawą (1370). Jego pierwsza samodzielna kampania przypada na 1376, kiedy dotarł do Tammowa, w okolice Insterburga.\nMiędzy Kiejstutem a Jagiełłą (1377–1381).\nPo śmierci Wielkiego Księcia Olgierda w maju 1377 i objęciu władzy na Litwie przez jego syna Jagiełłę, brat Olgierda Kiejstut poparł swego bratanka i wsparł go w walkach przeciwko Zakonowi, który chciał wykorzystać moment osłabienia Litwy. Witold mógł być obecny przy zawieraniu rozejmu w Trokach z 29. września 1379.\nWiadomo, że Witold brał udział na łowach w Dawidyszkach w maju 1380, gdzie Jagiełło spotkał się z pełnomocnikami Zakonu – wielkim komturem Rudigerem von Elner, wielkim szpitalnikiem i komturem elbląskim Ulrykiem Fricke. Owe łowy zakończyły się podpisaniem 31. maja 1380 tajnego układu, który gwarantował nienaruszalność ziem litewskich z wyłączeniem ziem Kiejstuta. Rola Witolda, później przedstawianego jako wroga Jagiełły, budzi tutaj zdziwienie. Możliwe, że Kiejstutowicz dostrzegał realizm Jagiełły związany z przyjęciem chrześcijaństwa i uznawał drogę ojca, zagorzałego poganina, za mylny kierunek.\nWalka o władzę przeciwko Jagielle (1381–1392).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70371", "fragment_id": "645234/1", "subtitle": "", "title": "Witold Kiejstutowicz", "document_id": "645234", "start_index": 1061.0, "parentId": 70371.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03622591868042946}, "uuid": "97a0aa11-afc1-4288-9b5e-37ac46ebd1af"}, {"page_content": "Witold Gombrowicz urodził się jako najmłodsze z czworga dzieci Jana Onufrego herbu Kościesza i Antoniny Marceliny z domu Ścibor-Kotkowskiej herbu Ostoja, w rodzinnym majątku we wsi Małoszyce, w ówczesnej guberni radomskiej. Został ochrzczony 8 września w kościele Wszystkich Świętych we wsi Wszechświęte jako Marian Witold Gombrowicz. Po opuszczeniu dworu w Małoszycach w 1911, Gombrowiczowie przenieśli się do Warszawy. Mając jedenaście lat, Witold rozpoczął naukę w Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie. W szkole był obiektem żartów i przemocy ze strony kolegów. Nie lubił matematyki, miał problemy z łaciną, dobrze radził sobie z francuskim, słabiej z niemieckim. Z języka polskiego miał ocenę celującą na świadectwie maturalnym. Po ukończeniu gimnazjum (1922) studiował prawo na Uniwersytecie Warszawskim (w 1927 uzyskał tytuł magistra praw). Po latach w bezpretensjonalny sposób tłumaczył tę decyzję: „Nic mnie nie pociągało między Bogiem a prawdą – trochę może filozofia – ale już wtedy zorientowałem się, że aby wiedzieć coś o filozofii, trzeba pójść do księgarni, kupić trochę książek i poczytać, nie tracąc czasu na wykłady i seminaria. Wybrałem w rezultacie wydział najwygodniejszy i najbardziej pociągający leniów: prawo”. Przez mniej więcej rok przebywał w Paryżu, niezbyt pilnie przykładając się do studiów w Institut des Hautes Études Internationales. Większą rolę w trakcie pobytu we Francji odegrały kontakty z młodzieżą studencką i wyjazd nad Morze Śródziemne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9279", "fragment_id": "179637/1", "subtitle": "", "title": "Witold Gombrowicz", "document_id": "179637", "start_index": 1344.0, "parentId": 9279.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5531159043312073}, "uuid": "dd72c827-f355-4a04-8620-0725ddc66d36"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wsi w województwie świętokrzyskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.\nWszechświęte – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie opatowskim, w gminie Sadowie.\nW latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa tarnobrzeskiego.\nDawniej Wszechświęte i sąsiednie Grocholice stanowiły jedną miejscowość, a ich nazwy były używane zamiennie. Współcześnie Wszechświęte jest oddzielnym sołectwem. W części publikacji miejscowy kościół nadal opisywany jest jako znajdujący się w Grocholicach. Znajduje się on jednakże na obszarze obecnej wsi Wszechświęte.\nPrzez wieś przechodzi czerwony szlak rowerowy do Opatowa.\nZabytki.\nKościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, wybudowany w 1460 r. w stylu gotyckim; rozbudowany w XVIII wieku; fundatorem kościoła był Andrzej Grocholski, właściciel dóbr Grocholice, wizerunki jego herbu Syrokomla umieszczone są na pilastrach narożnych; ołtarze, stalle w prezbiterium oraz chrzcielnica pochodzą z XVIII wieku; w 1882 kościół spłonął, został odbudowany i konsekrowany ponownie w 1892; obok świątyni usytuowana jest dzwonnica z 1816 r. ufundowana przez Jacka Małachowskiego, oraz stary cmentarz z nagrobkami z XIX wieku. 8 września 1904 został tutaj ochrzczony Witold Gombrowicz, który w księdze urodzonych w parafii widnieje pod pozycją 42 jako 'Marian Witold Gombrowicz'.\nKościół oraz nieczynny przykościelny cmentarz zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.562/1-2 z 11.03.1957, z 14.01.1972, z 20.05.1977 i z 16.06.1988).\nLinki zewnętrzne.\nhttp://grocholski.pl/pl/grocholice-wszechswiete/", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406168", "fragment_id": "92366/0", "subtitle": "", "title": "Wszechświęte (województwo świętokrzyskie)", "parentId": 406168.0, "start_index": 1.0, "document_id": "92366", "source": "wikipedia", "score": 0.18227466940879822}, "uuid": "4aa04bb6-99b3-4087-814a-ee4118710968"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wsi w woj. świętokrzyskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nMałoszyce – wieś sołecka w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie opatowskim, w gminie Sadowie.\nW latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie tarnobrzeskim.\nPrzez wieś przechodzi czerwony szlak rowerowy do Opatowa i zielony szlak rowerowy im. Witolda Gombrowicza.\nHistoria.\nW 1827 r. Małoszyce miały 14 domów i 58 mieszkańców. W 1880 r. znajdował się tu folwark i osada młyńska nad rzeką \"Obręczanką\". Małoszyce miały wówczas 11 domów i 130 mieszkańców. We wsi było 600 morgów ziemi dworskiej i 85 włościańskiej.\nW 1904 r. urodził się tu Witold Gombrowicz. Znajdował się tu modrzewiowy dworek należący do rodziny pisarza. Przed II wojną światową dwór został zakupiony przez gospodarzy z Krzczonowic. Budynek rozebrano, a pochodzącego z niego materiału użyto do budowy szkoły w Krzczonowicach.\n25 października 1943 roku oddział Gwardii Ludowej stoczył tu bój z bandytami niemieckimi w którym zginęło 13 partyzantów. Po wojnie zdarzenie to zostało upamiętnione tablicą pamiątkową na miejscu potyczki.\nZabytki.\nW Małoszycach znajdują się pozostałości zespołu dworskiego. Zachowały się resztki czworaków i rządcówki, a także znajdujące się przy ulicy kamienne słupy z ogrodzenia dworskiego. Z parku dworskiego zachowała się aleja grabowa oraz staw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=400034", "fragment_id": "91052/0", "subtitle": "", "title": "Małoszyce (województwo świętokrzyskie)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 400034.0, "document_id": "91052", "score": 0.14674599468708038}, "uuid": "e20e66bf-3c7a-43d3-ae8c-d900e32eccd7"}, {"page_content": "Rita Gombrowicz (ur. 28 listopada 1935 w Pierrefonds w Kanadzie) – badaczka literatury; spadkobierczyni twórczości i wdowa po pisarzu Witoldzie Gombrowiczu.\nŻyciorys.\nUrodziła się jako Marie-Rita Labrosse w Pierrefonds w Kanadzie. Jej przodkowie pochodzili z Normandii i Burgundii. Uczęszczała do katolickiej szkoły z internatem. Studiowała literaturę francuską na Uniwersytecie w Montrealu, a później na Sorbonie w Paryżu i na Uniwersytecie w Nicei-Aix-en-Provence, gdzie obroniła doktorat z biografii Colette w maju 1968 roku.\nW maju 1964 roku, podczas konferencji w Abbaye de Royaumont, poznała Witolda Gombrowicza. Została jego towarzyszką życia w ostatnich latach, osobistą sekretarką, a później spadkobierczynią jego twórczości. To dzięki jej osobistym staraniom dzieła Gombrowicza przetłumaczono na ponad 40 języków.\n22 października 1964 roku, zamieszkała z Gombrowiczem w centrum francuskiego miasta Vence. Przez ponad pięć lat mieszkali w willi Alexandrine (adres: 36 place du Grand Jardin, Vence). W 2017 roku została utworzona tam Przestrzeń Muzealna Witolda Gombrowicza.\nNa pół roku przed śmiercią pisarza, 28 grudnia 1968 w Vence, pobrali się. Świadkami na ich ślubie byli Maria i Bohdan Paczowscy, którzy byli ich bliskimi przyjaciółmi i po których zachowała się bogata korespondencja z nimi. Bohdan Paczowski był również autorem wielu ciekawych fotografii Rity i Witolda Gombrowiczów.\nPo śmierci Witolda Rita Gombrowicz mieszkała przez siedem lat w Mediolanie, a następnie przeniosła się do Paryża.\nRita Gombrowicz jest kuratorką prac męża. Dzięki jej staraniom jego prace co roku wydawane są w różnych krajach. Do dziś książki Gombrowicza zostały przetłumaczone na 40 języków.\nWydała dwie książki biograficzne poświęcone Witoldowi Gombrowiczowi: \"Gombrowicz w Argentynie\" i \"Gombrowicz w Europie\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2943079", "fragment_id": "1154074/0", "subtitle": "", "title": "Rita Gombrowicz", "document_id": "1154074", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2943079.0, "score": 0.6617034673690796}, "uuid": "da897555-1c01-4e63-b8dc-0bf5f08fd2c6"}, {"page_content": "\"Pamiętniki\" stały się źródłem pisarskiej inspiracji w XIX wieku (np. Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Henryka Sienkiewicza, Teodora Jeske-Choińskiego, Zygmunta Krasińskiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego, Henryka Rzewuskiego) i w literaturze XX wieku, np. w poezji Jerzego Harasymowicza, Ernesta Brylla, w powieści \"Trans-Atlantyk\" (1953) Witolda Gombrowicza (parodia gawędy szlacheckiej). Liczne odwołania do pamiętników Paska są dowodem zakorzenienia twórców polskich w XVII-wiecznej kulturze narodowej i ich (\"Pamiętników\") wartości literackiej i faktograficznej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67624", "fragment_id": "650890/2", "subtitle": "", "title": "Jan Chryzostom Pasek", "document_id": "650890", "start_index": 2651.0, "parentId": 67624.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06869520246982574}, "uuid": "2fcc4792-ca96-46ff-8c7a-677898106378"}, {"page_content": "Maria Paczowska (ur. 26 stycznia 1932 we Lwowie, zm. 2 marca 2019 w Luksemburgu) – polska pisarka i eseistka; wieloletnia przyjaciółka Rity Gombrowicz i Witolda Gombrowicza, prywatnie żona architekta Bohdana Paczowskiego.\nŻyciorys.\nMaria Błeszyńska urodziła się 26 stycznia 1932 roku we Lwowie. Od lat 40. mieszkała w Krakowie, gdzie wyszła za mąż za architekta Bohdana Paczowskiego. W latach 1960–1980 roku przebywała we Włoszech; m.in. pracowała jako lektorka wewnętrzna wydawnictwa Mondadori w Mediolanie. Później mieszkała w Paryżu, a następnie w latach 90. osiadła w Luksemburgu.\nW 1960 roku wydała swoją jedyną powieść \"Sentymenty\" w Wydawnictwie Literackim. \nW latach 60. poznała Ritę i Witolda Gombrowiczów, z którymi utrzymywała bliskie relacje, m.in. bogatą korespondencję listowną. Po śmierci Witolda Gombrowicza była bliską przyjaciółką i powierniczką Rity Gombrowicz.\nByła razem z mężem Bohdanem świadkami na ślubie Rity i Witolda, który odbył się 28 grudnia 1968 roku w Vence na południu Francji.\"Maria jest kobietą z dobrej rodziny, z manierami damy oraz głosem aktorki. Elegancka w nowoczesnym stylu, z włoskim akcentem, a jej niezależność podkreślają krótkie włosy. Jest trzy lata starsza od Rity i ma za sobą pisarski debiut w Polsce („Sentymenty”, 1960), który Witold nawet skomplementował.\"Utrzymywała stały kontakt z polskim środowiskiem pisarzy i artystów na emigracji; w tym związanymi z paryskim miesięcznikiem „Kultura” i „Zeszytami Literackimi”. \nLaureatka Nagrody im. Krzysztofa Junga Przyjaciół „Zeszytów Literackich” w 2012.\nZmarła 2 marca 2019 w wieku 87 lat w Luksemburgu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5042046", "fragment_id": "288510/0", "subtitle": "", "title": "Maria Paczowska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "288510", "parentId": 5042046.0, "score": 0.44486719369888306}, "uuid": "bdd06951-e028-449a-834b-303956f09546"}, {"page_content": "Jerzy Jarzębski (ur. 22 sierpnia 1947 w Bytomiu, zm. 25 lutego 2024) – polski krytyk i historyk literatury specjalizujący się w twórczości Witolda Gombrowicza, Brunona Schulza i Stanisława Lema, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu.\nŻyciorys.\nAbsolwent studiów polonistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim (1971), studiował na tej uczelni także filozofię. Tamże habilitował się w 1993 w zakresie literaturoznawstwa na podstawie pracy \"\"Prawda\" w prozie XX wieku\". Znawca twórczości Witolda Gombrowicza, Brunona Schulza i Stanisława Lema. Jako krytyk najczęściej zajmuje się współczesną prozą. W 1998 otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Emerytowany profesor zwyczajny na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, (wykładał m.in. w Studium Literacko-Artystycznym) i w Instytucie Polonistyki Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu. W 1998 wykładał przez semestr letni na Uniwersytecie Harvarda, zastępując Stanisława Barańczaka, w semestrze zimowym 2000–2001 visiting professor na Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie. Wykładał gościnnie na kilkudziesięciu wyższych uczelniach Europy, Azji i obydwu Ameryk. Jego prace tłumaczono na 20 języków.\nW latach 2001–2003 członek jury Nagrody Literackiej Nike, W 2008 roku członek jury Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej COGITO. Od 2016 roku przewodzi jury Nagrody im. Witolda Gombrowicza za debiut prozatorski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1150798", "fragment_id": "1389390/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Jarzębski", "parentId": 1150798.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1389390", "source": "wikipedia", "score": 0.26924097537994385}, "uuid": "52c6def0-81dc-42a8-8663-ba8b31cb6c3a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWitold Pilecki, ps. „Witold”, „Druh”; nazwiska konspiracyjne „Roman Jezierski”, „Tomasz Serafiński”, „Leon Bryjak”, „Jan Uznański”, „Witold Smoliński”; krypt. T-IV (ur.    w Ołońcu, zm. 25 maja 1948 w Warszawie) – rotmistrz kawalerii Wojska Polskiego, współzałożyciel Tajnej Armii Polskiej, żołnierz Armii Krajowej, więzień i organizator ruchu oporu w KL Auschwitz.\nAutor raportów o Holocauście, tzw. Raportów Pileckiego. Oskarżony i skazany przez władze komunistyczne Polski Ludowej na karę śmierci, stracony w 1948. Unieważnienie wyroku nastąpiło w 1990. W 2006 pośmiertnie odznaczony Orderem Orła Białego, w 2013 został awansowany na stopień pułkownika.\nŻyciorys.\nNarodziny i młodość.\nUrodził się w Ołońcu – mieście w Karelii, północno-zachodniej części Imperium Rosyjskiego. Pochodził z polskiej rodziny szlacheckiej pieczętującej się herbem Leliwa. Jego dziadek, Józef Pilecki, siedem lat spędził na zesłaniu na Syberii za udział w powstaniu styczniowym. Ojciec Witolda, Julian Pilecki, po ukończeniu studiów w Instytucie Leśnym w Petersburgu przyjął posadę leśnika w Karelii, co było spowodowane represjami wobec Polaków na terenach wcielonych w XVIII wieku do Imperium Rosyjskiego. Nie mogli oni obejmować posad odpowiadających ich wykształceniu. Po wstąpieniu w związek małżeński z Ludwiką Osiecimską zamieszkali w Ołońcu. Tam urodziło im się pięcioro dzieci: Maria, Józef (zmarł w wieku 5 lat), Witold, Wanda i Jerzy. Jego siostra Maria Pilecka (1899–1991) została nauczycielką i bibliotekarką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42367", "fragment_id": "647460/0", "subtitle": "", "title": "Witold Pilecki", "document_id": "647460", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 42367.0, "score": 0.04624771326780319}, "uuid": "9bff4288-0381-4d3e-b7a1-9adab876bd18"}]}
{"id": "q_122", "question": "Który zakon kryje się pod skrótem SJ?", "answer": [{"page_content": "Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. \"Societas Jesu\"), jezuici – męski papieski zakon apostolski założony przez Ignacego Loyolę.\nCechą charakterystyczną jego charyzmatu jest dyspozycyjność do służenia papieżowi we wszelkich możliwych dziedzinach, a zwłaszcza w zadaniach najtrudniejszych; w związku z tym nie ma ściśle ustalonego zakresu działania, gdyż wyznaczają go \"znaki czasu\". Dało Kościołowi 1 papieża, 49 kardynałów, 5 patriarchów, 88 arcybiskupów i 268 biskupów oraz 50 świętych i 180 błogosławionych.\nGłówne elementy charyzmatu.\nOd początku istnienia jezuitów podstawowymi zasadami odróżniającymi ich od innych zakonów były:\nHistoria.\nEpoka wczesnonowożytna.\n15 sierpnia 1534 w kaplicy Saint-Denis na wzgórzu Montmartre grupa studentów Sorbony z Ignacym Loyolą na czele złożyła ślub czystości, ubóstwa i pielgrzymki do Jerozolimy. Po ukończeniu studiów, nie mogąc udać się do Ziemi Świętej, z powodu wojen toczonych przez Wenecję, oddali się do dyspozycji papieża. 3 października 1539 w Tivoli Paweł III zatwierdził ustnie pierwszą wersję reguły zakonnej znanej jako Formuła Instytutu Towarzystwa Jezusowego, wypowiadając przy tym słowa: \"Digitus Dei est hic\" (\"Palec Boży jest tutaj\"). Jej zatwierdzenie nastąpiło listem apostolskim \"Regimini militantis Ecclesiae\" z 27 września 1540 przez tego samego papieża. Juliusz III 21 lipca 1550 zatwierdził zmienioną i rozszerzoną wersję reguły oraz określił na nowo dotychczas wydane indulty i przywileje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17522", "fragment_id": "169759/0", "subtitle": "", "title": "Jezuici", "parentId": 17522.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169759", "score": 0.12907665967941284}, "uuid": "f3d4a425-3629-4ed4-8d42-71810f30be3a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nAdam Kozłowiecki SJ (ur. 1 kwietnia 1911 w Hucie Komorowskiej, zm. 28 września 2007 w Lusace) – polski duchowny rzymskokatolicki, jezuita, misjonarz, arcybiskup metropolita lusakijski w latach 1959–1969, kardynał prezbiter od 1998.\nŻyciorys.\nSyn Adama i Marii z Janochów z rodziny Kozłowieckich herbu Ostoja. W latach 1921–1925 uczęszczał do Zakładu Naukowo-Wychowawczego św. Józefa w Chyrowie, prowadzonego przez jezuitów. Następnie kształcił się w Państwowym Gimnazjum Św. Marii Magdaleny w Poznaniu (1926–1929), gdzie zdał egzamin dojrzałości (w jego klasie był Adam Niebieszczański). 30 lipca 1929 wstąpił do zakonu jezuitów (SJ), odbył nowicjat w Starej Wsi, następnie studiował na zakonnym Wydziale Filozoficznym w Krakowie (1931–1932) i na Wydziale Teologicznym \"Bobolanum\" w Lublinie (1933–1937). Święcenia kapłańskie otrzymał z rąk biskupa Karola Niemiry 24 czerwca 1937 w Lublinie, a uroczyste śluby zakonne złożył 15 sierpnia 1945 w Rzymie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=149335", "fragment_id": "12852/0", "subtitle": "", "title": "Adam Kozłowiecki", "parentId": 149335.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12852", "score": 0.08558514714241028}, "uuid": "8a8cc1de-59fe-455d-b871-84dad22b3326"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bł. Jana Chrzciciela Machado. Zobacz też: innych błogosławionych o tym samym imieniu.\nJan Chrzciciel Machado SJ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;João Baptista Machado&lt;/&gt;, \"Joao Baptista Maciado\" (ur. 1580 w Angra do Heroísmo, zm. 22 maja 1617 w Koori) − błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik, portugalski prezbiter z zakonu jezuitów, ofiara prześladowań antykatolickich w Japonii, zamordowany z nienawiści do wiary (łac) \"in odium fidei\".\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3492152", "fragment_id": "966377/0", "subtitle": "", "title": "Jan Chrzciciel Machado", "parentId": 3492152.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "966377", "score": 0.16212384402751923}, "uuid": "c69872e7-5ac4-437b-8b5d-15bc6a1800b0"}, {"page_content": "Na początku grudnia 1565 podupadł na zdrowiu i poważnie zachorował. Większość biografów dopatruje się przyczyn jego choroby w trudnych warunkach bytowych (niskie temperatury otoczenia) i surowym życiu (modlitwy, czuwania nocne, posty, umartwienia) prawdopodobnie powodującym przeziębienie, być może np. grypę. Chory – co stwierdzili lekarze – miał wysoką temperaturę i stan jego zdrowia początkowo szybko się pogarszał, istniało nawet przypuszczenie, że choroba może być śmiertelna. Po kilkunastu dniach powoli zaczął powracać do zdrowia. Podczas tej choroby miał widzenie, podczas którego objawiła mu się św. Barbara (patronka dobrej śmierci), która w asyście dwóch aniołów przyniosła mu Komunię świętą. Przyjacielowi swojemu Stanisławowi Warszewickiemu, powiedział wówczas, że wyzdrowienie zawdzięcza prośbie o wstawiennictwo Matki Bożej, która objawiła mu się w następnym widzeniu trzymająca Dzieciątko Jezus, które złożyła na wyciągnięte jego ręce. Otrzymał wówczas polecenie od Matki Bożej by wstąpić do zakonu jezuitów.\nPod wpływem tego polecenia podjął decyzję poświęcenia swojego życia w zakonie jezuitów. Decyzję tę wyjawił swojemu spowiednikowi o. Mikołajowi Donio SJ, który skierował go do ojca prowincjała Wawrzyńca Maggiusza SJ, a ten z kolei uzależnił przyjęcie do jezuitów Stanisława Kostki od zgody rodziców. Ojciec Franciszek Antonio SJ dając mu list polecający podsunął mu wówczas pomysł by udał się do Augsburga, do prowincjała Górnych Niemiec o. Piotra Kanizjusza SJ, późniejszego świętego, z prośbą o przyjęcie do jezuitów, a gdyby on nie wyraził zgody, by udał się bezpośrednio do generała zakonu o. Franciszka Borgiasza SJ, późniejszego świętego, do Rzymu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49069", "fragment_id": "640159/6", "subtitle": "", "title": "Stanisław Kostka", "parentId": 49069.0, "start_index": 8013.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640159", "score": 0.5}, "uuid": "8c875951-c95d-4fc0-acb9-63f51c180a99"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bł. Piotra Pawła Navarro. Zobacz też: innych błogosławionych o tym samym imieniu.\nPiotr Paweł Navarro SJ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Pietro Paolo Navarro&lt;/&gt; (ur. 25 grudnia 1560 w Laino Borgo, zm. 1 listopada 1622 w Shimabarze) − błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik, prezbiter z zakonu jezuitów, ofiara prześladowań antykatolickich w Japonii.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3489253", "fragment_id": "972148/0", "subtitle": "", "title": "Piotr Paweł Navarro", "document_id": "972148", "start_index": 1.0, "parentId": 3489253.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1016833707690239}, "uuid": "54799080-ece9-4646-9cb2-d35913e7e22d"}, {"page_content": "Order Świętego Jana Jerozolimskiego, nazwa pełna: Szacowny Order Szpitala Świętego Jana Jerozolimskiego (ang. \"Order of Saint John\", \"The Most Venerable Order of the Hospital of Saint John of Jerusalem\") – XIX-wieczny zakon protestancki, istniejący w Wielkiej Brytanii i innych krajach Wspólnoty Narodów, 14 maja 1888 roku przekształcony w brytyjski order. Wywodzi się z Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników św. Jana z Jerozolimy z Rodos i z Malty.\nHistoria.\nProwincja joannitów języka angielskiego wygasła w XVI w., czego powodem było przejście króla Henryka VIII na protestantyzm. Zakon nie istniał więc w Wielkiej Brytanii aż do początku XIX w., kiedy podjęto próby wskrzeszenia go w związku z wojną wyzwoleńczą w Grecji – próby nie popierane ani przez Wielkiego Mistrza Kawalerów Maltańskich, ani przez dwór angielski Jerzego IV. Obecny zakon istnieje właściwie dopiero od 1837, gdy Sir Henry Dymoke został Wielkim Przeorem wówczas jeszcze nie tak licznej organizacji i zwrócił się do Wielkiego Komtura zakonu maltańskiego, hr. Filipa de Colloredo-Mansfeld (rządy: 1845-1864) o uznanie przeoratu angielskiego jako członka społeczności joannitów, czego mu odmówiono. Przeorat ogłosił po otrzymaniu odmowy niepodległość jako \"The Sovereign and Illustrious Order of Saint John of Jerusalem, Anglia\", nie posiadając jednak jeszcze protektoratu królewskiego.\nW latach 60. i 70. XIX w. zakon brytyjski uzyskał wielu wpływowych członków, jak księcia Manchesteru (Wielkiego Przeora od 1861), za rządów którego zorganizowano pierwszy korpus ambulansów konnych, księcia Walii – późniejszego króla Edwarda VII i jego żonę księżną Aleksandrę oraz innych arystokratów i polityków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=818376", "fragment_id": "1025938/0", "subtitle": "", "title": "Order Świętego Jana Jerozolimskiego", "document_id": "1025938", "start_index": 0.0, "parentId": 818376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3500956594944}, "uuid": "96005f89-19f3-4aaa-ac43-8b759419b560"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nSebastian Ubermanowicz, SJ (ur. 1698, zm. 14 grudnia 1764 w Nancy) – jezuita i kaznodzieja, spowiednik nadworny Stanisława Leszczyńskiego.\nW 1711 wstąpił do zakonu jezuitów. Był kaznodzieją i profesorem filozofii, fizyki i matematyki w kolegium jezuitów w Poznaniu; zbiór jego kazań został ogłoszony drukiem pośmiertnie w latach 1764–1769 w drukarni królewskiej kolegium jezuitów w Kaliszu. \nPrzez 22 lata był kaznodzieją i spowiednikiem nadwornym Stanisława Leszczyńskiego w Nancy, gdzie zmarł.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1560064", "fragment_id": "682968/0", "subtitle": "", "title": "Sebastian Ubermanowicz", "document_id": "682968", "start_index": 0.0, "parentId": 1560064.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07545429468154907}, "uuid": "43d7ee44-9d4f-4abc-ab29-251cbbb3e53d"}, {"page_content": "Statens Järnvägar (SJ) – szwedzka agencja państwowa zarządająca taborem kolejowym i dawny narodowy przewoźnik kolejowy (do 2001 r.).\nWażniejsze fakty z historii \"SJ\":\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799003", "fragment_id": "856458/0", "subtitle": "", "title": "Statens Järnvägar", "parentId": 1799003.0, "start_index": 0.0, "document_id": "856458", "source": "wikipedia", "score": 0.29676488041877747}, "uuid": "e086f5aa-4d5b-4377-8b63-a9befebc86cb"}, {"page_content": "Wiara w Jezusa Chrystusa pojawiła się w Estonii po podbiciu tych ziem przez sprzymierzone wojska ryskiego zakonu kawalerów mieczowych i duńskiego króla Waldemara II Zwycięskiego w 1218 roku. Zapoczątkowany w XV w. ruch reformacyjny z łatwością przyjął się na ziemiach nad Zatoką Ryską i Fińską, które w tym okresie znajdowały się w strefie wpływów niemieckich. Większość Estończyków przyjęła wówczas protestantyzm. W 1700 roku kraj ten dostał się pod panowanie rosyjskie. Rozszerzyło się wówczas w Estonii chrześcijaństwo obrządku wschodniego. 2 lutego 1920 Estonia uzyskała niepodległość. 4 lata później, 1 listopada 1924 r. papież Pius XI erygował administraturę apostolską w Estonii. Pierwszym jej ordynariuszem (w latach 1924–1931) został abp Antonio Zecchini SJ. Jego następcami byli ks., następnie od 1936 abp Eduard Profittlich SJ (w latach 1931–1942, Niemiec), który zginął w sowieckim łagrze w Kirowie 22 lutego 1942 (obecnie toczy się proces beatyfikacyjny), abp Justo Mullor García (w latach 1992–1997, Hiszpan), abp Erwin Josef Ender (w latach 1997–2001, Niemiec), abp Peter Zurbriggen (w latach 2001–2005, Szwajcar), bp Philippe Jourdan (od 2005, Francuz). 10 września 1993 Republikę Estońską odwiedził papież Jan Paweł II by wspomóc rozwijający się Kościół estoński. Dokładnie 12 lat później administraturę apostolską w Estonii objął Philippe Jourdan, któremu sakry biskupiej udzielił nuncjusz apostolski w Estonii abp Peter Zurbriggen.\nInstytuty zakonne w Estonii.Zakon Braci Mniejszych (Narwa), Zakon Kaznodziejski (Tallinn), Zgromadzenie Sióstr Misjonarek Miłości (Tallinn), Zakon Najświętszego Zbawiciela Świętej Brygidy (Tallinn), Zgromadzenie Sióstr Świętego Feliksa z Kantalicjo Trzeciego Zakonu Regularnego Świętego Franciszka Serafickiego (Ahtme i Narwa) oraz Zgromadzenie Sióstr Najdroższej Krwi Chrystusa (Tallinn).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=794389", "fragment_id": "1001072/1", "subtitle": "", "title": "Kościół katolicki w Estonii", "parentId": 794389.0, "start_index": 950.0, "document_id": "1001072", "source": "wikipedia", "score": 0.3312506675720215}, "uuid": "5b219202-9bfd-4400-afc1-2f76e332b401"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bł. Wincentego Kaŭna. Zobacz też: innych błogosławionych o tym samym imieniu.\nWincenty Kaŭn SJ (jap. ビセンテ･かうん Bisente Kaun; także Vincentius Caun, ur. 1579 w Hanseong, zm. 20 czerwca 1626 w Nagasaki) − koreański brat z zakonu jezuitów, błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik, ofiara prześladowań antykatolickich w Japonii, zamordowany z nienawiści do wiary (łac) \"odium fidei\".\nŻyciorys.\nPo okresie wzmożonej działalności misyjnej Kościoła katolickiego, gdy w 1613 roku siogun Hidetada Tokugawa wydał dekret, na mocy którego zakazano praktykowania i nauki religii, a pod groźbą utraty życia wszyscy misjonarze mieli opuścić Japonię, rozpoczęły się trwające kilka dziesięcioleci krwawe prześladowania chrześcijan. Grupa jezuitów do której należał Wincenty Kaŭn padła ofiarą eskalacji prześladowań zainicjowanych przez sioguna Iemitsu Tokugawę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3488410", "fragment_id": "971966/0", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kaŭn", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "971966", "parentId": 3488410.0, "score": 0.10268078744411469}, "uuid": "1dcf4f26-f5de-4761-83a9-d47a2bf5b376"}]}
{"id": "q_123", "question": "Która symfonia Beethovena kończy się „Odą do radości”?", "answer": [{"page_content": "IX Symfonia d-moll op. 125 – ostatnia ukończona symfonia Ludwiga van Beethovena, jedno z najsłynniejszych i najwybitniejszych dzieł muzyki poważnej. Znana także jako \"Symfonia radości\", popularna jest głównie dzięki finałowej kantacie do słów \"Ody do radości\" Friedricha von Schillera.\nByła pierwszą w historii symfonią wokalno-instrumentalną, tzn. symfonią z udziałem głosu ludzkiego. Rękopis symfonii został wpisany w 2001 roku na listę UNESCO Pamięć Świata.\nRękopis utworu, sprzedany za 2,1 mln funtów (równowartość 3,4 mln dolarów) w 2003 roku na aukcji w Londynie, stał się jednym z najdroższych na świecie.\nDedykacja.\nBeethoven zadedykował dzieło królowi pruskiemu, Fryderykowi Wilhelmowi III.\nPremiera.\nSymfonia została po raz pierwszy wykonana publicznie 7 maja 1824 roku w Theater am Kärntnertor w Wiedniu. Jej premiera spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności. Beethoven, który z powodu całkowitej głuchoty nie był już w stanie dyrygować swoim dziełem, stał podczas koncertu za plecami dyrygenta, tyłem do publiczności. Nie mógł zatem zauważyć burzliwych owacji po zakończeniu utworu. Według anegdoty przekazanej przez sekretarza kompozytora Antona Schindlera, podeszła do niego wówczas śpiewaczka Caroline Unger i odwróciła go w stronę publiczności, a kompozytor bardzo się wzruszył.\nKrytyka symfonii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=426105", "fragment_id": "73300/0", "subtitle": "", "title": "IX symfonia Beethovena", "document_id": "73300", "start_index": 0.0, "parentId": 426105.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9666687250137329}, "uuid": "b2dca245-fca1-4d4a-b0c7-f82d652032ec"}, {"page_content": "W 1972 roku kantata finałowa IX symfonii Ludwiga van Beethovena, znana głównie jako \"Oda do radości\", w wersji instrumentalnej stworzonej przez Herberta von Karajana została przyjęta jako hymn Unii Europejskiej przez Radę Europy i Wspólnotę Europejską.\nOda jest też oficjalnym motywem muzycznym Copa Libertadores.\nPolskie przekłady.\nJeden z polskich przekładów początkowego fragmentu \"Ody do radości\" wykonał Konstanty Ildefons Gałczyński. Gałczyński nie trzymał się ściśle oryginalnego tekstu i nigdy nie przełożył całości utworu.\nInne tłumaczenie całości utworu Schillera, ściślej trzymające się słów oryginału, opracował Andrzej Lam.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17244", "fragment_id": "176924/1", "subtitle": "", "title": "Oda do radości", "source": "wikipedia", "start_index": 1684.0, "parentId": 17244.0, "document_id": "176924", "score": 0.7049767374992371}, "uuid": "572b96f9-342d-4b09-8307-1d602a99188a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy utworu słownego i muzycznego. Zobacz też: Oda do radości (film).\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Odsłuchaj/styles.css\" /&gt;\nOda do radości, także: Do radości ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;An die Freude&lt;/&gt;) – poemat Friedricha Schillera, powstały w listopadzie 1785, a ogłoszony drukiem w 1786. Ostateczna wersja autorska pochodzi z 1803 roku (w stosunku do pierwszej wersji ma trochę zmieniony szósty i siódmy wers pierwszej zwrotki oraz jest krótsza – nie zawiera ostatniej zwrotki). Utwór znany z fragmentów pochodzących z \"IX symfonii\" Ludwiga van Beethovena.\nBeethoven już w szkicowniku z 1789 roku zapisał frazę z pierwszej partii chóru (partie chóralne towarzyszą w oryginale kolejnym zwrotkom), z zamysłem napisania muzyki do dzieła Schillera: \"Muß ein lieber Vater wohnen\" (\"Mieszka Ojciec upragniony\"). Na podstawie projektu z 1812 roku wiadomo, że początkowo miała to być uwertura na chór i orkiestrę. Pracując nad \"IX symfonią\", którą ukończył w 1824 roku, Beethoven włączył tekst do jej finałowej części.\nUtwór Schillera jest napisany wierszem trocheicznym czterostopowym na przemian męskim i żeńskim, przy użyciu krzyżowego schematu rymowania.\nUtworem inspirowanym poematem Schillera jest \"Oda do młodości\" Adama Mickiewicza.\nOda do radości jako hymn.\nNa początku lat 50. dwudziestego wieku w RFN próbowano wprowadzić \"Odę do Radości\" jako hymn Niemiec, jednak w 1952 roku powrócono do \"Das Lied der Deutschen\", który pozostaje hymnem do dziś.\nMuzyka Beethovena z „Ody do radości” z tekstem Mary Bloom, pod tytułem „Rise O Voices of Rhodesia”, była hymnem narodowym Rodezji od 1974 roku do końca istnienia państwa w roku 1980.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17244", "fragment_id": "176924/0", "subtitle": "", "title": "Oda do radości", "document_id": "176924", "start_index": 1.0, "parentId": 17244.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9043165445327759}, "uuid": "371e81e9-4fec-4360-bec3-c38e38698827"}, {"page_content": "Mimo sukcesu pierwszego, wiedeńskiego wykonania ówczesny świat muzyczny krytycznie odniósł się do dzieła. Carl Zelter, kompozytor i przyjaciel Goethego wyraził się: „[Beethoven] to geniusz, który obwiesza błyskotkami prosię”, Felix Mendelssohn-Bartholdy z kolei stwierdził, że „jest to muzyka napisana na Wielki Wtorek przez pijanego”. Louis Spohr stwierdził, że chóralny finał jest \"monstrualny i pozbawiony smaku\", co uznał za efekt postępującej głuchoty Beethovena. Bardzo krytycznie były też przyjmowane premiery w kolejnych krajach. Po londyńskiej prapremierze w kwietniu 1825 roku w prasie angielskiej można było przeczytać, że „IX symfonia jest za długa i brak jej zrozumiałego planu”. Niepowodzeniem zakończyła się również amerykańska premiera, która odbyła się w Nowym Jorku w 1846 roku.\nDopiero nowe, nadchodzące pokolenie muzyków doceniło wartość i przełomową rolę ostatniego dzieła Beethovena. Wszelkie spory umilkły od połowy XIX w., gdy dzieło zostało z pietyzmem poprowadzone przez Richarda Wagnera w 1842 roku w Dreźnie.Hector Berlioz stwierdził, że IX symfonia dała początek nowoczesnej muzyce. Nowych aranżacji dzieła na fortepian dokonali Ferenc Liszt i Richard Wagner. Pod wpływem monumentalnego brzmienia symfonii pozostawali m.in. Anton Bruckner i Gustav Mahler. Bedřich Smetana uznał IX symfonię za „boskie objawienie”, a Marcel Quinet nazwał ją „Marsylianką ludzkości”.\nBudowa.\nSymfonia składa się tradycyjnie z czterech części, choć kompozytor zamienił ich kolejność przesuwając wolne \"adagio\" z tradycyjnie drugiej na trzecią pozycję:\nW finale symfonii Beethoven wprowadził głosy wokalne wykorzystując wiersz \"Oda do radości\" Friedricha von Schillera. \nAranżację fragmentu finału przyjęto jako hymn Rady Europy, a w 1986 roku przyjęła ją jako swój hymn Unia Europejska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=426105", "fragment_id": "73300/1", "subtitle": "", "title": "IX symfonia Beethovena", "parentId": 426105.0, "start_index": 1327.0, "source": "wikipedia", "document_id": "73300", "score": 0.8014397621154785}, "uuid": "9032f4dd-c630-46f3-9de2-b910ec3bab48"}, {"page_content": "VII symfonię A-dur op. 92 cechują wyjątkowo rytmiczne, pulsujące, czasem taneczne tematy, z których powodu utwór został przez Richarda Wagnera nazwany „apoteozą tańca”. VIII symfonia F-dur op. 93, z menuetem zamiast scherza, to wyraźne, nieco żartobliwe nawiązanie do tradycji poprzedników.\nNapisana w ostatnim okresie twórczości Beethovena, w latach 1822–1824, IX symfonia d-moll op. 125 to pierwsza w historii symfonia wokalno-instrumentalna, tj. symfonia z udziałem głosu ludzkiego (dokładnie: chóru mieszanego i kwartetu solistów). Tekstem wykorzystanym w finale dzieła jest \"Oda do radości\" Friedricha Schillera, swoisty manifest powszechnego braterstwa (napisanie kantaty na temat \"Ody\" kompozytor planował już lata wcześniej). Fragment finału zaaranżowano jako hymn Unii Europejskiej. IX symfonia jest dłuższa nawet od \"Eroiki\" – trwa ponad godzinę. Scherzo i część wolna zamienione są kolejnością, a obsada orkiestry powiększona jest m.in. o instrumenty perkusyjne.\nTzw. X symfonia Es-dur to próba rekonstrukcji pierwszej części (\"Andante-Allegro-Andante\") dziesiątej, niedokończonej symfonii Beethovena, pisanej krótko przed śmiercią, dokonana na podstawie szkiców kompozytora przez Barry’ego Coopera w 1990 r. Jej wykonania dostępne są na rynku.\nKoncerty fortepianowe.\nBeethoven zdobył sławę najpierw jako wirtuoz fortepianu. To dla siebie jako wykonawcy skomponował w latach 1794–1811 pięć koncertów fortepianowych, a także fortepianową transkrypcję Koncertu skrzypcowego op. 61 (przywoływaną niekiedy jako VI koncert fortepianowy). Ponadto istnieje jeszcze jego bardzo wczesny koncert fortepianowy Es-dur, napisany przez trzynastoletniego kompozytora w roku 1784 i opatrzony oznaczeniem WoO 4. Z utworu tego zachowała się jedynie partia fortepianu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3489", "fragment_id": "182360/20", "subtitle": "", "title": "Ludwig van Beethoven", "document_id": "182360", "start_index": 29999.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3489.0, "score": 0.773964524269104}, "uuid": "c3f8a3dd-368b-42b3-b32b-a41db5fdfd46"}, {"page_content": "\"Jako kompozytor Beethoven zdobył uznanie, a nawet popularność, chociaż nie starał się przypodobać publiczności. Wręcz przeciwnie, świadomie pisał „trudną muzykę”, niejednokrotnie ignorując przyzwyczajenia wykonawców i słuchaczy. (...) Odwaga przeciwstawiania się konwencjom sprawiła, że potomni uznali Beethovena za symbol niezależności w sztuce. Stał się uosobieniem artysty bezkompromisowego, a nawet „zbuntowanego”, artysty-obywatela, który poprzez sztukę zaangażował się w sprawy świata i polityki, a tworzył jedynie z wewnętrznej potrzeby.\"\nMit Beethovena opierał się też w znacznej mierze na jego głuchocie – przedstawiał obraz kompozytora walczącego z chorobą, odizolowanego od ludzi i dźwięków. Liczne anegdoty podkreślały jego roztargnienie.\nObecnie Beethoven rozpoznawany jest przede wszystkim jako autor IX Symfonii, wykonywanej w czasie wielu wyjątkowych uroczystości (np. po upadku Muru Berlińskiego). Fragment jej finału z kantatą do słów \"Ody do radości\" Friedricha Schillera (tylko melodia, bez tekstu, w opracowaniu Herberta von Karajana) został przyjęty jako hymn Unii Europejskiej, dzięki czemu odgrywa rolę politycznego symbolu całej Europy.\nBeethoven i film.\nZarówno muzyka, jak i postać Beethovena wykorzystywane były w filmach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3489", "fragment_id": "182360/24", "subtitle": "", "title": "Ludwig van Beethoven", "source": "wikipedia", "start_index": 36246.0, "parentId": 3489.0, "document_id": "182360", "score": 0.45706015825271606}, "uuid": "6a2da3c9-6291-4f59-b04d-3b5f2e331086"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy formy muzycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOda – forma muzyczna wokalno-instrumentalna zbliżona do kantaty i występująca od 1650 zwłaszcza w muzyce angielskiej. Wcześniej pojawiła się w frottolach Ottaviana Petrucciego jako pieśń strofkowa utrzymana w heptametrze jambicznym.\nPrzykładami ód są „Oda na dzień św. Cecylii” Henry’ego Purcella, „Oda do radości” z \"IX symfonii\" Ludwiga van Beethovena oraz „Welcome, vicegerent of the mighty King”, którą Purcell napisał mając 11 lat.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5727742", "fragment_id": "1230440/0", "subtitle": "", "title": "Oda (muzyka)", "document_id": "1230440", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5727742.0, "score": 0.24559307098388672}, "uuid": "17729d97-f16f-49e6-b9c4-28346c594779"}, {"page_content": "Hymn Europy – instrumentalna wersja \"Ody do radości\" pochodzącej z finału \"IX symfonii\" Beethovena w opracowaniu Herberta von Karajana, zaaprobowana przez Radę Europy i Unię Europejską. Z racji wielojęzycznego charakteru obu organizacji hymn Europy posiada jedynie wersję instrumentalną pozbawioną oryginalnego, niemieckojęzycznego tekstu.\nPropozycja przyjęcia \"Ody do radości\" jako hymnu Europy wyszła od Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w 1971 roku i została zaakceptowana przez Komitet Ministrów Rady Europy w styczniu 1972 roku. Jednocześnie zwrócono się do Herberta von Karajana o odpowiednie zaaranżowanie tego utworu. Powstały wtedy trzy oddzielne wersje instrumentalne: na fortepian solo, instrumenty dęte oraz na orkiestrę symfoniczną.\nOficjalnie po raz pierwszy hymn wykonano w 1972 roku w Dniu Europy. W 1986 roku \"Hymn Europy\" przyjęła jako własny również Wspólnota Europejska, a wraz z powstaniem Unii Europejskiej w 1993 roku, stał się on również jej hymnem. Od tej pory Rada Europy i Wspólnota Europejska (później Unia Europejska) dzielą wspólny hymn i flagę europejską.\nTekst poematu Fryderyka Schillera, do którego Beethoven skomponował muzykę został odrzucony. Rada Europy podjęła taką decyzję, ponieważ chciano uniknąć problemów z wyborem języka, w jakim hymn miałaby być śpiewany. Drugim, rzadko dziś wspominanym argumentem, była ocena tekstu Schillera jako utworu odwołującego się do ogólnych wartości, a nie tylko europejskich.\nNa początku XXI wieku, Peter Roland wystąpił z inicjatywą przyjęcia łacińskiego tłumaczenia \"Ody do radości\" jako tekstu hymnu. Nagrano płytę z proponowaną wersją z przekładem autorstwa Rolanda, która jest rozpowszechniana w Europie. Egzemplarz nagrania został podarowano podczas wizyty w Wiedniu w lutym 2004 roku przewodniczącemu Komisji Europejskiej Romano Prodiemu. Celem tych działań jest zamieszczenie w konstytucji Unii Europejskiej wersji z tekstem.\"Hymn Europy\" grany jest corocznie 9 maja – w Dniu Europy. Towarzyszy też uroczystościom i szczytom Unii wraz z hymnem państwa, które w danym półroczu przewodniczy Unii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23765", "fragment_id": "187317/0", "subtitle": "", "title": "Hymn Europy", "parentId": 23765.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187317", "score": 0.48796969652175903}, "uuid": "36c06ff8-c4a0-4e46-8b6a-97ee9f837052"}, {"page_content": "Unia Europejska to gospodarczo-polityczny związek dwudziestu siedmiu demokratycznych krajów europejskich, będącym efektem wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej. Jest zarazem największą i najprężniejszą organizacją tego typu na świecie. Posiada symbole, które przyjęte zostały podczas szczytu UE w Brukseli w 18 czerwca 2004 roku i zapisane w Traktacie Konstytucyjnym dla Unii Europejskiej. Ostatecznie, by nie sugerować, że UE jest superpaństwem – odstąpiono w Traktacie Reformującym od unijnych symboli Unii, jednak pozostają one aktualne dla państw członkowskich.\nOficjalne symbole Unii Europejskiej.\nHymn.\n \"Osobny artykuł: Hymn Europy.\"\nOda do radości – finałowa kantata z IX Symfonii Ludwiga van Beethovena jest hymnem Unii Europejskiej. Z racji wielojęzycznego charakteru Unii hymn posiada jedynie wersję instrumentalną opracowaną przez Herberta von Karajana. Rada Europy w 1972 roku uznała \"Odę do radości\" za swój hymn. Poproszono jednocześnie Herberta von Karajana o aranżację monumentalnego dzieła Beethovena. Zostało ono zinstrumentowane na fortepian, instrumenty dęte i orkiestrę symfoniczną.\nFlaga.\n \"Osobny artykuł: Flaga europejska.\"\nFlaga europejska przedstawia dwanaście nieodwracalnych złotych gwiazd rozłożonych w okręgu na chabrowym tle, symbolizuje jedność wszystkich obywateli Unii, których liczba nie zależy od liczby krajów członkowskich. Autorami byli hiszpański dyplomata Salvador de Madariaga y Rojo i francuski plastyk Arsène Heitz, przy czym za pierwotnego pomysłodawcę uznaje się Richarda Coudenhove-Kalergi.\nDzień Europy.\n \"Osobny artykuł: Dzień Europy.\"\nDzień Europy obchodzony 9 maja we wszystkich państwach członkowskich od 1986 r. na pamiątkę ogłoszenia Deklaracji Roberta Schumana, dokumentu, który zapoczątkował proces jednoczenia Europy.\nDewiza.\n \"Osobny artykuł: Dewiza Unii Europejskiej.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1238327", "fragment_id": "1145185/0", "subtitle": "", "title": "Symbole Unii Europejskiej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1238327.0, "document_id": "1145185", "score": 0.2140272706747055}, "uuid": "1a07f618-de6a-4fea-85bf-59acdb2c7383"}, {"page_content": "IV Koncert fortepianowy G-dur op. 58 Ludwiga van Beethovena powstał w latach 1805-1806. Dedykowany został arcyksięciu Rudolfowi Johannowi Habsburgowi i opublikowany w sierpniu 1808.\nPowstanie.\nTworzenie utworu odbywało się równolegle z pracami nad monumentalną V Symfonią op. 67, Koncertem skrzypcowym D-dur op. 61 oraz pierwszą wersją opery Fidelio.\nPremiera.\nPrapremiera miała miejsce w pałacu księcia Lobkowitza w marcu 1807 roku. Pierwsze przedstawienie dla szerszej publiczności odbyło się 22 grudnia 1808 roku w wiedeńskim \"Theater an der Wien\", gdzie swoje premierowe wykonania miały m.in. beethovenowskie symfonie numer V i VI.\nBudowa.\nFragmenty z trzeciej części koncertu stały się motywem otwierającym pierwszy akt opery Fidelio. Analiza szkiców i pomysłów Beethovena na V Symfonię i IV Koncert fortepianowy pokazuje, że obydwa utwory mają wiele wspólnego, pomimo ogromnych różnic w efekcie końcowym. Niektórzy wskazują na podobieństwa \"Allegro con brio\" z V Symfonii do koncertowego \"Allegro moderato\". Drugi, melodyjny fragment Ronda posiada cechy wskazujące na bycie zapowiedzią \"Ody do radości\" z IX Symfonii.\nStruktura.\nKoncert składa się z trzech części:\nŁączna długość utworu: około 32 minuty.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1169283", "fragment_id": "1119063/0", "subtitle": "", "title": "IV koncert fortepianowy Beethovena", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1119063", "parentId": 1169283.0, "score": 0.2942429482936859}, "uuid": "89ab48dd-5732-4eba-9537-68783244aacf"}]}
{"id": "q_124", "question": "Z czym według przysłowia porywamy się na słońce?", "answer": [{"page_content": "Kult solarny (od łac. \"Sol\", „Słońce”) a. heliolatria (od gr. \"helio-\", „słońce” i \"latreía\", „służba bogom”) – w dawnych kulturach oddawanie czci boskiej Słońcu oraz bóstwom solarnym z nim związanym bądź system wyznaniowy uznający Słońce jako prasiłę twórczą. Słońce było centralnym punktem wielu prehistorycznych i starożytnych religii. Słońce i jego ziemski przedstawiciel ogień były wówczas jedynymi źródłami światła i ciepła, a więc życia (było uważane za dawcę, ale też za niszczyciela życia). W konsekwencji często Słońce stawało się też symbolem nieskończoności, źródła energii i mocy życiowej, męskiego Stwórcy (zwykle Słońce utożsamiano z pierwiastkiem męskim – prawdy i oświecenia)[]. Największą czcią Słońce darzyły ludy żyjące w strefie umiarkowanej Ziemi (w strefie podzwrotnikowej większym kultem otaczano Księżyc). Kult Słońca znano w Egipcie, Mezopotamii, Armenii. Słońce czcili starożytni Grecy, Persowie, Aztecy i Słowianie, a także Indianie Ameryki Północnej (Taniec Słońca). Prawie wszędzie Słońce występowało jednak jako bóstwo bezpośrednio podporządkowane lub tożsame głównemu bogu (lub też stanowiąc jego atrybut). W tym ostatnim przypadku następowała często personifikacja Słońca (jako całości lub jego stanów), w formie bóstwa solarnego – najpopularniejsi z nich to: egipski Ra, irański i indyjski, a także rzymski Mitra, nordycka Sol, słowiański Swaróg. Powszechnie uważa się, że kult słońca był punktem wyjścia wszystkich religii związanych z obrzędem całopalenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2475931", "fragment_id": "537229/0", "subtitle": "", "title": "Kult solarny", "parentId": 2475931.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "537229", "score": 0.17413902282714844}, "uuid": "b2aa1b05-9f99-467b-b58b-58d360fd9345"}, {"page_content": "Arvak i Alsvid (również Aavak, Arwak, Arwakr i Alswid, Alswidr, Alsvidh, Alswinn) – w mitologii nordyckiej konie ciągnące rydwan Sol, czyli Słońca, po przestrzeni nieba. Arwakr oznacza \"budzącego się wcześnie\", a Alswid – \"najszybszego\". Konie dawały światło – Słońce ciepło.\nBogowie zaszczepili im żelazne miechy, które miały uchronić je przed żarem.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=688156", "fragment_id": "826022/0", "subtitle": "", "title": "Arvak i Alsvid", "document_id": "826022", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 688156.0, "score": 0.20011840760707855}, "uuid": "5e2f480c-a50a-4802-a221-9aa636b8f416"}, {"page_content": "Zjawisko to jest czasem tłumaczone jako krytyczne uczulenie na ultrafiolet, co pozwala wampirom np. na bezpieczne poruszanie się za dnia dzięki kremom z filtrem UV (\"Blade, Underworld\"). W sadze \"Zmierzch\" światło nie szkodzi wampirom, ale w jasnym słońcu ich skóra błyszczy, więc, zwłaszcza na południu, nie mogą wychodzić w dzień, aby uniknąć rozpoznania. W sadze \"Pamiętniki wampirów\" na wychodzenie na światło pozwalają im specjalne pierścienie, które nie wszyscy posiadają. Bez nich na słońcu płoną. W książkach Anne Rice im wampir jest starszy, tym bardziej odporny jest na słońce (wyjątkiem był Lestat po napiciu się krwi Akashy), dlatego niektóre stare wampiry jak np. Maharet lub Pandora wychodziły czasem na słońce by „nabrać bardziej ludzkich kolorów” (zamiast płonąć, szybko się opalały). W serii „Dary anioła” światło słoneczne może zabić wampira, chyba że jest tzw. Chodzącym Za Dnia (np. Simon po wypiciu krwi Jace’a).\nCzosnek.\nW wielu tekstach kultury czosnek (a także, rzadziej, cebula i pieprz) szkodzi wampirom, jednak można zauważyć różnice w jego działaniu:\nZagrożenie dla ludzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14087", "fragment_id": "174190/6", "subtitle": "", "title": "Wampir", "parentId": 14087.0, "start_index": 8397.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174190", "score": 0.17837032675743103}, "uuid": "868cb57e-fbcf-4993-9dca-49dfb7535b6a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przedmiotu chroniącego przed deszczem, słońcem. Zobacz też: Parasol (ujednoznacznienie).\nParasol (wł. \"parasole\" – dosłownie „słońcochron”) – przedmiot chroniący przed deszczem, słońcem lub śniegiem. Składa się z dwóch części: rączki oraz usztywnionego kawałka materiału, najczęściej o kształcie wielokąta foremnego.\nHistoria.\nPierwsze parasole były używane w starożytnym Egipcie około czterech tysięcy lat temu[]. W Chinach ok. 400 r. n.e. parasole wykonywane były z natłuszczonego papieru[]. W Chinach parasol stanowił oznakę dostojeństwa. Parasol został spopularyzowany w Europie przez Greków[]. W starożytnej Grecji parasole miewały znaczenie kultowe. Znajomość techniki tworzenia parasoli, niekiedy bogato zdobionych, zachowała się w czasach Cesarstwa Rzymskiego i Bizantyjskiego. W średniowiecznej Europie jego użycia zaprzestano, a popularność odzyskał w XV wieku.\nThomas Wright, angielski pisarz z XVII wieku, w swoich \"Domestic Manners of the English\" opisał gentlemana, któremu sługa podaje parasol. John Evelyn w swym pamiętniku opisał pod datą 22 czerwca 1664 roku kolekcję rzadkich towarów luksusowych pokazanych mu przez niejakiego Thompsona — wśród nich był chiński parasol.\nNa początku XVIII wieku rozpoczęto produkcję chińskich parasoli we Francji i Anglii. W okresie Dyrektoriatu we Francji rozpowszechniła się moda na parasole orientalizowane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=923508", "fragment_id": "1037157/0", "subtitle": "", "title": "Parasol", "document_id": "1037157", "start_index": 1.0, "parentId": 923508.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2749459445476532}, "uuid": "aee149f9-5a6e-4c5d-ab89-ac7084708037"}, {"page_content": "Przysłowia polskie są częścią bogatej tradycji ludowej i językowej Polski. Stanowią one nie tylko źródło mądrości ludowej, ale także odzwierciedlenie historii, kultury i wartości narodowych. Przysłowia to krótkie, zwięzłe zdania lub wyrażenia, które zawierają pewne nauki lub wskazówki życiowe. Są przekazywane z pokolenia na pokolenie, pełniąc rolę przewodnika moralnego i kulturowego. Istnieją tysiące przysłów polskich. \nŚredniowieczne korzenie.\nWiele z przysłów polskich ma swoje korzenie w Średniowieczu, często stanowią one tłumaczenia przysłów łacińskich. Najstarsze znane przysłowie polskie to \"quando się łyka drą, tunc ea drzy\" (zapisane w 1407 r.). Przysłowie to, oryginalnie zapisane w języku staropolskim z elementami łacińskimi, w dzisiejszym języku polskim ma formę „Kiedy się łyka drą, wtedy je drzyj” (chłopi polscy nosili obuwie z łyka lipowego, które trzeba wyrabiać wiosną).\nBadania naukowe i zbiory przysłów.\nPrzysłowia polskie są badane i zbierane w Polsce od XVI wieku (\"Żywot Ezopa Fryga\", 1522). Istnieje szereg naukowych opracowań polskich przysłów (t.zw. paremiologia polska). Polskie przysłowia są gromadzone w słownikach tematycznych i podobnych zbiorach od XVII wieku - pierwszym takim zbiorem było dzieło \"Przypowieści polskie, przez Salomona Rysińskiego zebrane, a teraz nowo przydane i na wielu miejscach poprawione\", zawierające ok. 1,800 przysłów. Wraz z czasem, zwiększała się nie tylko liczba takich pozycji, ale też i liczba zawartych w nich przysłów; znacząca była XIX-wieczna \"Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich\" (1889–1894, znana także w skrócie jako \"Księga przysłów polskich\") Samuela Adalberga zawierająca ok. 30,000 przysłów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5167344", "fragment_id": "1074217/0", "subtitle": "", "title": "Polskie przysłowia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1074217", "parentId": 5167344.0, "score": 0.45464980602264404}, "uuid": "b022323c-9acf-40d0-8b76-9f5a2dea63b2"}, {"page_content": "Zarubin podjął się porównania folkloru słowiańskiego oraz indoaryjskiej \"Rygwedy\" i \"Atharwawedy\", gdzie zachowały się wizerunki Słońca i jego towarzyszek, Zórz. Wizerunki te sięgają starożytnych koncepcji od początkowo fetyszystycznych (Słońce w postaci pierścienia lub koła) do późniejszych antropomorficznych. Nowogrodzki Psałterz Chłudowa z końca XIII wieku zawiera miniaturę przedstawiającą dwie kobiety. Jedna z nich, ognistoczerwona, podpisana jako „zorza poranna”, w prawej ręce trzyma czerwone słońce w formie pierścienia, w lewej ręce trzyma pochodnię opartą na ramieniu, zakończoną pudełkiem, z którego wychodzi jasnozielony pasek przechodzący w ciemnozielony. Pasmo to kończy się w prawej ręce innej kobiety, w kolorze zielonym, podpisaną jako „zorza wieczorna”, z lewego rękawa wyłania się ptaszek. Zinterpretować to należy jako Zorzę Poranną wypuszczającą Słońce na jego dzienną wędrówkę, a o zachodzie na spotkanie ze Słońcem oczekuje Zorza Wieczorna. Bardzo podobny motyw został odnaleziony w jaskiniowej świątyni z II lub III w. n.e. w Nashik, Indie. Płaskorzeźba przedstawia dwie kobiety: jedna z nich, przy pomocy pochodni, zapala koło Słońca, a druga oczekuje go o zachodzie. Niektóre inne płaskorzeźby przedstawiają dwie boginie świtu: Uszas i Pratiuszę, a Słońce w towarzystwie Zórz pojawia się w kilku hymnach. Słońce w postaci kola pojawia się w indoaryjskiej \"Rygwedzie\", czy nordyckiej \"Eddzie\", a także w folklorze: podczas dorocznych świąt Germanów i Słowian zapalali oni koło, które według średniowiecznych autorów miało symbolizować słońce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4864404", "fragment_id": "259105/2", "subtitle": "", "title": "Zorza (mitologia)", "parentId": 4864404.0, "start_index": 1687.0, "document_id": "259105", "source": "wikipedia", "score": 0.36603274941444397}, "uuid": "cc42653d-fa06-4347-ac0b-c0e0d39ae2e1"}, {"page_content": "Znane jest wierzenie, że w wigilię św. Jana słońce o wschodzie mieni się różnymi kolorami lub odbija się, błyska, zatrzymuje itp. Najczęściej mówi się o tym zjawisku: słońce gra lub skacze; w niektórych tradycjach również kąpie się, skacze, tańczy, chodzi, drży, jest wesołe, wiruje, kłania się, zmienia się, kwitnie, upiększa (Rosja); słońce dostaje wieńca (Polesie).\nW niektórych częściach Bułgarii wierzy się, że o świcie w dniu św. Jana na niebie pojawiają się trzy słońca, z których tylko środkowe jest „nasze”, a pozostałe są jego braćmi – świecą o innych porach i nad innymi krainami.\nSerbowie nazywali Jana Chrzciciela &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;\"Sweti Jowan Igritel\", ponieważ wierzyli, że w tym dniu słońce zatrzymuje się trzy razy na niebie lub gra. Wyjaśnili zachowanie słońca w dniu Jana, odnosząc się do wersetów Ewangelii odnoszących się do narodzin Jana Chrzciciela: „Gdy Elżbieta usłyszała pozdrowienie Maryi, poruszyło się dzieciątko w jej łonie, a Duch Święty napełnił Elżbietę” (Łk 1,14 w przekładach Biblii. ).\nKościół o obrzędach ludowych.\nW średniowiecznej Rosji rytuały i zabawy tego dnia były uważane za demoniczne i zostały zakazane przez władze kościelne. Tak więc w przesłaniu igumena Monasteru Przemienienia Pańskiego Eleazara Pskowskiego Pamfiła (1505) do gubernatora generalnego i władz pskowskich potępiono „pogańskie” zabawy mieszkańców Pskowa w noc Narodzenia Jana Chrzciciela:\n&lt;poem&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128636", "fragment_id": "11321/17", "subtitle": "", "title": "Noc Kupały", "source": "wikipedia", "start_index": 24313.0, "document_id": "11321", "parentId": 128636.0, "score": 0.1458946019411087}, "uuid": "181d5c71-a871-4949-8b38-ba3157fe2ab1"}, {"page_content": "Zobacz też: film fabularny pt. \"Wschód słońca\".\nWschód Słońca, brzask – moment, w którym górny punkt tarczy słonecznej przekracza linię horyzontu.\nChociaż wydaje się, że Słońce „wschodzi” znad horyzontu, to tak naprawdę ruch Ziemi powoduje, że Słońce się pojawia. Iluzja poruszającego się Słońca wynika z faktu znajdowania się obserwatorów ziemskich w ruchomym punkcie odniesienia; ten pozorny ruch jest tak przekonujący, że wiele kultur zbudowało mitologie i religie wokół modelu geocentrycznego, który panował, dopóki astronom Mikołaj Kopernik nie sformułował swojego modelu heliocentrycznego w XVI wieku[].\nArchitekt Buckminster Fuller zaproponował terminy „sunsight” i „sunclipse”, aby lepiej reprezentować model heliocentryczny, chociaż terminy te nie weszły do powszechnego użycia[].\nW związku z tym, że średnia wielkość promienia tarczy słonecznej wynosi 16′, a refrakcja atmosferyczna przy odległości zenitalnej równej 90° wynosi ok. 35′, środek tarczy słonecznej w momencie wschodu Słońca znajduje się w rzeczywistości 51′ poniżej horyzontu.\nPołożenie punktów wschodu i zachodu Słońca na horyzoncie zmienia się codziennie, a czas i miejsce wschodu Słońca jest inne dla każdego miejsca na świecie. Zależy zawsze od pory roku oraz równoleżnika i południka, na którym dany punkt się znajduje. Wschód Słońca jest początkiem dnia.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nWschód Słońca widziany z góry Ruppberg w Niemczech\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=753219", "fragment_id": "807465/0", "subtitle": "", "title": "Wschód Słońca", "document_id": "807465", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 753219.0, "score": 0.5}, "uuid": "afd7eadf-55a1-4e16-b5ec-0146be44c4aa"}, {"page_content": "Przysłowie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;proverbium&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"la\"&gt;adagium&lt;/&gt;) – utrwalone w danej kulturze zdanie, występujące w stałej postaci i wyrażające pewną myśl lub naukę ogólną w odniesieniu do określonej sytuacji życiowej. Przysłowia zwykle wywodzą się z tradycji ludowej i są anonimowe.\nPrzysłowia odnoszą się do doświadczeń tradycyjnych; często są związane z pouczaniem, udzielaniem rad lub krytyką. Są charakterystyczne dla kultur zamkniętych i tradycyjnych; stanowią istotny składnik literatury ludowej.\nNiegdyś przysłowiami nazywano różne środki językowe, które miały niedosłowne znaczenie i wykazywały trwałość formy. Według nowszych ujęć przysłowia wyróżniają się tym, że mają charakter tworów literacko-językowych (stanowią minimalne teksty), a w wypowiedziach przybierają postać cytatów, gotowych tekstów (w przeciwieństwie do związków frazeologicznych, uważanych za jednostki języka). Do frazeologii przysłowia są zaliczane tylko przy szerszym rozumieniu tego pojęcia. Nauką o przysłowiach jest przysłowioznawstwo, rozpadające się na paremiografię, tj. zbieranie przysłów, oraz paremiologię, tj. ich analizę historyczno-kulturową.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23610", "fragment_id": "187269/0", "subtitle": "", "title": "Przysłowie", "document_id": "187269", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23610.0, "score": 0.44119542837142944}, "uuid": "14a70613-cd87-4941-b613-aa9ea505e569"}, {"page_content": "Podobne wizerunki podobne do tego z psałterza i z Naszik pojawiają się w różnych częściach słowiańszczyzny, np. na rzeźbionej i malowanej bramie słowackiej posiadłości chłopskiej (wieś Očová): na jednym z filarów wyrzeźbiona jest Zorza Poranna, o złotej głowie, nad nią znajduje się łuna, a jeszcze wyżej Słońce, które toczy się po łukowej drodze, a na drugim filarze wyrzeźbiona jest Zorza Wieczorna, nad którą znajduje się zachodzące słońce. Na tej płaskorzeźbie znajdują się też przyciemnione słońca, być może \"martwe słońca\" pojawiające się w folklorze słowiańskim. Motywy te potwierdzone są też przez rosyjskie powiedzenie „Słońce nie wzejdzie bez Porannej Zoriuszki”. Taki motyw znaleziono także na grzbiecie sań z XIX w., gdzie Słońce, w formie koła, znajduje się w pałacu, a dwie Zorze stoją w wyjściu, oraz na chłopskim hafcie z obwodu twerskiego, gdzie Zorze na koniach podjeżdżają na koniach do Słońca, jedna jest czerwona, a druga zielona.\nTradycja ruska.\nW tradycji ruskiej często występują jako dwie dziewicze siostry: Zoria Utrienniaja (Zorza Poranna, od \"utro\" – „poranek”) jako bogini świtu, oraz Zoria Wieczerniaja (Zorza Wieczorna, od \"wieczer\" – „wieczór”) jako bogini zmierzchu. Każda miała stać po innej stronie złotego tronu Słońca. Zorza Poranna otwierała bramę niebiańskiego pałacu, gdy Słońce rano ruszało w wędrówkę po niebie, a Zorza Wieczorna zamykała bramę, gdy Słońce wracało na noc do swojej siedziby. Siedziba Zorzy miała znajdować się na wyspie Bujan.\nMit z późniejszego okresu mówi o trzech Zorzach i ich specjalnym zadaniu:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4864404", "fragment_id": "259105/3", "subtitle": "", "title": "Zorza (mitologia)", "parentId": 4864404.0, "start_index": 3258.0, "source": "wikipedia", "document_id": "259105", "score": 0.27578094601631165}, "uuid": "28f90ff9-3d1f-4984-b56f-cd153e83a09f"}]}
{"id": "q_125", "question": "W której dziedzinie przyznawana jest nagroda Pritzkera?", "answer": [{"page_content": "Nagroda Pritzkera (ang. \"Pritzker Architecture Prize\") – amerykańska nagroda architektoniczna przyznawana corocznie architektom, którzy mieli znaczący wkład w rozwój środowiska człowieka. Nagroda honoruje żyjącego architekta, który poprzez swoją sztukę, talent, wizjonerstwo oraz konsekwentne i znaczące zaangażowanie, wzbogaca otoczenie człowieka i jego środowisko budowlane poprzez swoją architekturę.\nLaureat otrzymuje 100 tys. USD i brązowy medal.\nHistoria.\nNagrodę ufundował Jay A. Pritzker wraz z żoną Cindy w 1979 roku.\nWiele procedur i forma Nagrody Pritzkera było wzorowanych na Nagrodzie Nobla. Laureaci Nagrody Architektonicznej Pritzkera otrzymują dotację w postaci 100 tys. dolarów, certyfikat i, od 1987, brązowy medal, jak również limitowaną edycję rzeźby Henry’ego Moore’a.\nOficjalna ceremonia wręczenia nagrody odbywa się każdego roku, zazwyczaj w maju, w architektonicznie ważnym miejscu na świecie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158261", "fragment_id": "20874/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Pritzkera", "parentId": 158261.0, "start_index": 0.0, "document_id": "20874", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "4c8cc78c-f3d2-473e-8d6c-7ea56183869f"}, {"page_content": "Honorowa Nagroda SARP – nagroda przyznawana od 1966 przez Stowarzyszenie Architektów Polskich polskim architektom, uchodząca za najbardziej prestiżową polską nagrodę architektoniczną. Nagrodę przyznaje się za wybitne osiągnięcia w dziedzinie architektury, najczęściej za całokształt działalności, mającej wkład w rozwój polskiej architektury. Równolegle przyznawana jest Nagroda Roku SARP za najlepszy budynek.\nHistoria.\nW 1966 Stowarzyszenie Architektów Polskich ustanowiło Honorową Nagrodę. Jej ranga z biegiem lat stale rosła i dziś jest najważniejszą polską nagrodą przyznawaną w dziedzinie architektury, stała się krajowym „Pritzkerem”, ciesząc się wielkim prestiżem.\nLista dotychczasowych jej laureatów to historia polskiej architektury współczesnej w pigułce: od klasyków, jak Romuald Gutt, Bohdan Lachert czy Jan Zachwatowicz, przez powojennych modernistów, w trudnych czasach walczących o dobrą architekturę (m.in. Jadwiga Grabowska-Hawrylak, Henryk Buszko, Aleksander Franta, Jerzy Hryniewiecki, Halina Skibniewska, Hanna Adamczewska-Wejchert, Kazimierz Wejchert), po tych, dzięki którym po przełomie 1989 roku polska architektura stała się ważna w Europie (Marek Budzyński, JEMS Architekci, Ryszard Jurkowski, Stefan Kuryłowicz, Andrzej Bulanda, Włodzimierz Mucha).\nLaureaci Honorowej Nagrody SARP.\n \"Osobny artykuł: .\"\nLista laureatów Honorowej Nagrody SARP:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=333637", "fragment_id": "47370/0", "subtitle": "", "title": "Honorowa Nagroda SARP", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 333637.0, "document_id": "47370", "score": 0.05770895630121231}, "uuid": "fe403de6-3202-4262-9d7a-5161e54334e8"}, {"page_content": "\"„Jako katolik zwiedzałem opustoszałe dziś monumentalne klasztory, które odziedziczyliśmy po naszych przodkach. Byłem głęboko wzruszony spokojem, którego doświadczyłem przemierzając te porzucone dziś korytarze, cele i patia. Tak bardzo chciałem, żeby w moich pracach pojawił się ślad tych przeżyć. Podstawową sztuką architekta jest sztuka patrzenia, takiego patrzenia, aby jego wizja nie została przygnieciona racjonalną analizą.”\"\nW przemówieniu po otrzymaniu nagrody Pritzkera:\n\"„Niepokoi mnie fakt, że z publikacji poświęconych architekturze zniknęły słowa: Piękno, Inspiracja, Magia, Zachwyt, Oczarowanie. Dla mnie było ono zawsze światłem przewodnim.”\"\nDom własny i biuro Barragána zbudowane w 1948 r. w Meksyku zostały w 2004 r. wpisane na listę światowego dziedzictwa kultury prowadzoną przez UNESCO.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=298636", "fragment_id": "1410291/2", "subtitle": "", "title": "Luis Barragán", "document_id": "1410291", "start_index": 3746.0, "parentId": 298636.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12497901916503906}, "uuid": "cd469ee6-da1c-4d71-922b-a3f5741faa19"}, {"page_content": "Peter Zumthor (ur. 26 kwietnia 1943 w Bazylei) – szwajcarski architekt nagrodzony w 2009 Nagrodą Pritzkera, nagrodą im. Miesa van der Rohe czy Royal Gold Medal w 2013.\nŻyciorys.\nWczesne życie i edukacja.\nZumthor urodził się w Bazylei, jako syn stolarza. W 1958 rozpoczłą pracę stolarza w zakładzie swojego ojca. W 1963 zaczął uczyć się w swoim rodzinnym mieście w Szkole Sztuki Użytkowej (Kunstgewerbeschule).\nStudiował w Pratt Institute w Nowym Jorku w latach 60. W 1968 zaczął pracę w Dziale Ochrony Zabytków w kantonie Graubünden. \nKariera i wyróżnienia.\nW 1979 r. otworzył własną pracownię architektoniczną w Haldenstein. W 1988 był profesorem wizytującym w Southern California Institute of Architecture w Los Angeles. Od tego czasu był profesorem wizytującym także na m.in. Uniwersytecie Technicznym w Monachium czy Uniwersytecie Harvarda. \nW 1998 r. Zumthor otrzymał Nagrodę Architektoniczną Carlsberga oraz Nagrodę im. Miesa van der Rohe. W 2006 otrzymał Thomas Jefferson Medal in Architecture przyznawany przez Uniwersytet Wirginii. Dwa lata później otrzymał nagrodę Praemium Imperiale, a w 2009 został wyróżniony Nagrodą Pritzkera. W 2013 otrzymał Royal Gold Medal przyznawany dla architektów przez Royal Institute of British Architects.\nStyl.\nJego budynki odkrywają namacalną i zmysłową jakość przestrzeni i materiałów zachowując minimalistyczne podejście. Zumthor od wczesnych projektów praktykuje szacunek dla miejsca, w którym tworzy i materiałów, z których buduje. Część jego prac to połączenie w jednym projekcie tradycji i nowoczesności, jak chociażby kaplica św. Benedykta w mieście Sumvtig, w projekcie której zawarł wiele drewnianych elementów nawiązujących do tradycji regionu, jednocześnie narzucając nowoczesną surowość przestrzeni przepełnioną naturalnym światłem. \nPrzeważnie jego budynki reprezentują tendencję minimalistyczną. W każdym swoim projekcie architekt skupia się na istocie detalu. Bardzo ważną rolę w jego budynkach ma światło, które to nadaje charakteru przestrzeniom. \nLiteratura.\n„Thinking Architecture”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1721841", "fragment_id": "678746/0", "subtitle": "", "title": "Peter Zumthor", "parentId": 1721841.0, "start_index": 0.0, "document_id": "678746", "source": "wikipedia", "score": 0.2647517919540405}, "uuid": "5f94d2c2-7c7a-4a93-9520-c35f54ee5c3b"}, {"page_content": "Nagroda Ratzingera – nagroda w dziedzinie teologii, przyznawana przez Watykańską Fundację Józefa Ratzingera – Benedykta XVI. Czasami nazywana \"Noblem z teologii\". Nagroda jest fundowana z prywatnych darowizn oraz dochodów z publikacji papieża Benedykta XVI. Papież ustanawiając nagrodę chciał uhonorować osoby zaangażowane w pogłębianie wiedzy teologicznej. Laureaci są wybierani przez pięcioosobową radę naukową fundacji. Nagroda wynosi 50 tysięcy euro.\nLaureaci.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3152577", "fragment_id": "157682/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Ratzingera", "parentId": 3152577.0, "start_index": 0.0, "document_id": "157682", "source": "wikipedia", "score": 0.05920280143618584}, "uuid": "28f5a178-279f-4917-ae0a-a6f629dcdff4"}, {"page_content": "Ryūe Nishizawa (jap. 西沢 立衛 Nishizawa Ryūe; ur. 1966, w prefekturze Kanagawa, Japonia) – japoński architekt, laureat Nagrody Pritzkera.\nNishizawa mieszka w Tokio. Jest absolwentem Yokohama National University, dyrektorem własnej firmy założonej w 1997 roku. W 1995 roku został współzałożycielem firmy SANAA (Sejima and Nishizawa and Associates) z architektką Kazuyo Sejima. W 2010 roku został nagrodzony Nagrodą Pritzkera, razem z Kazuyo Sejima.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1945709", "fragment_id": "383073/0", "subtitle": "", "title": "Ryūe Nishizawa", "parentId": 1945709.0, "start_index": 0.0, "document_id": "383073", "source": "wikipedia", "score": 0.1275819092988968}, "uuid": "2d92f22a-709f-4691-808e-e770dc7dd39c"}, {"page_content": "Od 1978 roku corocznie przyznawane są cztery nagrody. Dziedziny nagród różnią się co roku i mogą być związane z określoną lub interdyscyplinarną dziedziną. Nagrody wykraczają poza tradycyjne przedmioty zarówno w humanistyce (literatura, nauki moralne i sztuka), jak i naukach ścisłych (medycyna i nauki fizyczne, matematyczno-przyrodnicze), z naciskiem na innowacyjne badania.\nW różnych dziedzinach nagroda jest uznawana za nagrodę istotną dla oceny dorobku naukowców, np. w socjologii.\nCo 3 do 7 lat fundacja przyznaje również \"Nagrodę za człowieczeństwo, pokój i braterstwo między narodami\". Ostatni raz przyznano go w 2014 roku firmie Vivre en Famille.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5237065", "fragment_id": "1096011/1", "subtitle": "", "title": "Nagroda Balzana", "parentId": 5237065.0, "start_index": 1816.0, "document_id": "1096011", "source": "wikipedia", "score": 0.10614097863435745}, "uuid": "42eb8a46-9e9e-44ce-a77d-760d8eea55cf"}, {"page_content": "Nagroda Pulitzera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Pulitzer Prize&lt;/&gt;) – coroczna amerykańska nagroda przyznawana za wybitne dokonania w dziedzinie dziennikarstwa, literatury pięknej i muzyki.\nZdobywcy nagrody są ustalani przez jury działające na Uniwersytecie Columbia. Kandydatów wybiera się głównie spośród twórców amerykańskich.\nNagrodę ufundował Joseph Pulitzer (1847–1911), amerykański dziennikarz i wydawca pochodzenia węgierskiego, który w swoim testamencie z 1904 r. przeznaczył na nią kapitał w wysokości 500 000 dolarów. Pierwszych laureatów ogłoszono w 1917 r.\nCorocznie nagrody przyznaje się w kwietniu w dwudziestu jeden kategoriach. W dwudziestu z nich zwycięzca otrzymuje świadectwo i czek na 15 tysięcy dolarów, a dwudziesta pierwsza kategoria („służba publiczna”) honorowana jest złotym medalem, który otrzymuje zwykle gazeta (mimo że jest on przypisany do konkretnej osoby).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123642", "fragment_id": "12531/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Pulitzera", "document_id": "12531", "start_index": 0.0, "parentId": 123642.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2560027837753296}, "uuid": "b78af1f5-4942-47eb-b040-e80a072daf09"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLista laureatów Nagrody Nobla obejmuje osoby i organizacje uhonorowane Nagrodą Nobla, uznawaną za najbardziej prestiżowe wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowioną w testamencie fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.\nNagroda ta przyznawana jest za osiągnięcia w czterech dziedzinach naukowych: fizyce, chemii, fizjologii lub medycynie i literaturze. Ponadto przyznawana jest również Pokojowa Nagroda Nobla za wysiłki na rzecz światowego pokoju.\nKażdy z laureatów otrzymuje złoty medal oraz dyplom, ponadto między wyróżnionych w jednej dziedzinie w danym roku rozdzielana jest nagroda pieniężna (na rok 2023 Fundacja Nobla przewidziała 11 mln SEK jako wartość pełnej nagrody). Nagrody w dziedzinie fizyki i chemii przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – Zgromadzenie Noblowskie przy Instytucie Karolinska, w dziedzinie literatury Akademia Szwedzka. Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest (zgodnie z wolą fundatora) przez Norweski Komitet Noblowski złożony z pięciu członków powoływanych przez Storting.\nNagroda im. Alfreda Nobla jest wyróżnieniem przyznawanym w dziedzinie nauk ekonomicznych. Nagroda ta ufundowana została w 1968 przez Szwedzki Bank Narodowy z okazji jubileuszu 300-lecia jego istnienia. Nagrodę w tej dziedzinie przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk w oparciu o zasady ustanowione wolą fundatora. Pierwsza Nagroda została przyznana w 1969.\nStatystyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1997737", "fragment_id": "387039/0", "subtitle": "", "title": "Lista laureatów Nagrody Nobla", "parentId": 1997737.0, "start_index": 0.0, "document_id": "387039", "source": "wikipedia", "score": 0.261862576007843}, "uuid": "75194b26-ef2c-410b-b0d0-15d6d12ffb49"}, {"page_content": "Nagroda Wolfa – nagroda przyznawana przez Fundację Wolfa w Izraelu za \"wybitne osiągnięcia na rzecz ludzkości i przyjaźni między narodami\". Corocznie od 1978, komitety złożone z międzynarodowych ekspertów przyznają 5–6 nagród w następujących dziedzinach: chemia, fizyka, matematyka, medycyna, rolnictwo i sztuka. Nagrody w \"sztuce\" są przyznawane na przemian w architekturze, muzyce, malarstwie i rzeźbiarstwie. Laureat otrzymuje dyplom i 100 000 USD.\nDo 2021 nagrodę otrzymało 345 naukowców i artystów.\nNagroda Wolfa jest zaliczana do trzech najbardziej prestiżowych nagród w każdej z dziedzin, w których jest przyznawana[].\nLaureaci.\nWyróżnieni z chemii.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nWyróżnieni z fizyki.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nWyróżnieni z matematyki.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nWyróżnieni w sztuce.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nWyróżnieni z rolnictwa.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nWyróżnieni z medycyny.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=258084", "fragment_id": "1421731/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Wolfa", "document_id": "1421731", "start_index": 0.0, "parentId": 258084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2557537853717804}, "uuid": "debb23ef-76f0-49b7-8ba3-783e02a3ad91"}]}
{"id": "q_126", "question": "Do czyjej niewoli dostają się żołnierze angielscy w filmie „Most na rzece Kwai”?", "answer": [{"page_content": "Most na rzece Kwai (fr. \"Le Pont de la Rivière Kwai\") – powieść wojenna francuskiego pisarza Pierre’a Boulle’a z 1952. Jest najbardziej znaną powieścią autora, który dekadę później napisał również \"Planetę małp\".\nPisząc powieść Boulle opierał się częściowo na własnych doświadczeniach – podczas II wojny światowej był szpiegiem w Singapurze, schwytany trafił do japońskiego obozu jenieckiego w Indochinach. Była to jego trzecia opublikowana książka.\nPowieść otrzymała Prix Sainte-Beuve w 1952.\nAngielskie tłumaczenie autorstwa Xana Fieldinga ukazało się w 1954.\nPolskie wydanie ukazało się w 1959 nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego w serii Klub Interesującej Książki. Autorem przekładu był Juliusz Kydryński.\nW 1966 Boulle opublikował książkę autobiograficzną \"Aux sources de la rivière Kwaï\" („Moja własna rzeka Kwai”).\nFabuła.\nKsiążka przedstawia historię brytyjskich żołnierzy wziętych do niewoli przez wojska japońskie podczas II wojny światowej. Akcja toczy się w 1943 roku w Birmie, gdzie jeńcy budują na rzece Kwai most, stanowiący jeden z kluczowych elementów tzw. Kolei Śmierci. Ich nadzorcą jest pułkownik Saito, który gardzi jeńcami, gdyż wbrew bushidō poddali się, zamiast honorowo popełnić samobójstwo. Przeciwstawia mu się najwyższy rangą jeniec, pułkownik Nicholson. Jego samodyscyplina i angielska etyka pracy absurdalnie zmuszają go do ukończenia budowy ważnego dla wroga mostu, mimo iż dowództwo British Army dąży do jego zniszczenia.\nAdaptacja filmowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4163397", "fragment_id": "615046/0", "subtitle": "", "title": "Most na rzece Kwai (powieść)", "parentId": 4163397.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "615046", "score": 0.738986611366272}, "uuid": "52fdb2cc-9d58-4672-a1f3-61d7fa4b0f1e"}, {"page_content": "Most na rzece Kwai (ang. \"The Bridge on the River Kwai\") – amerykańsko-brytyjski dramat wojenny z 1957 roku w reżyserii Davida Leana, oparty na powieści Pierre’a Boulle’a pod tym samym tytułem.\nFabuła powieści została w scenariuszu filmowym wzbogacona o wydarzenia, których autor nie zawarł w swym utworze.\nTreść.\nW czasie II wojny światowej brytyjscy jeńcy otrzymują od Japończyków rozkaz zbudowania w dzikiej dżungli mostu kolejowego na rzece Kwai w Tajlandii, przeznaczonego dla japońskich transportów wojskowych na istotnej trasie Bangkok – Rangun, nazywanej Koleją Śmierci. Dowodzący jeńcami pułkownik Nicholson (Alec Guinness) odmawia współpracy, powołując się na konwencję genewską zakazującą przymusowej pracy oficerów. Japoński komendant obozu, pułkownik Saito, lekceważąc te zasady, podejmuje wobec niego brutalne działania, które mają go zmusić do ustępstwa. Po torturze izolacji w wystawionej na słońce metalowej skrzyni, wykazujący niezłomną postawę pułkownik zostaje uwolniony ku radości swych podkomendnych. Japoński komendant zdecydowany jest kontynuować budowę mostu, lecz prowadzone niefachowo prace nie postępują naprzód także wskutek braku współdziałania i stosowania sabotażu ze strony jeńców.\nW następstwie dramatycznych przejść Nicholson zmienia jednak zdanie, kierując się przy tym szczególnie pojętym dobrem podkomendnych, z zamiarem poprawienia ich morale i obozowych warunków. Szansę na to widzi w rzetelnej pracy przy budowie mostu, gdy lepiej traktowani, jeńcy byliby w pełni zajęci i odczuwaliby dumę z efektów własnego działania. Zdesperowanego opóźnianiem zadania Japończyka przekonuje argumentami techniczno-inżynieryjnymi, a swym ludziom wydaje polecenie, aby uczciwie pracowali w zamian za polepszenie warunków bytowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=945118", "fragment_id": "1018427/0", "subtitle": "", "title": "Most na rzece Kwai (film)", "parentId": 945118.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1018427", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "029f8ae4-f5ac-4ed4-985b-9d26aed5d953"}, {"page_content": "Tymczasem przebywający z Brytyjczykami w tym obozie amerykański major Shears, który planuje ucieczkę, z powodzeniem jej dokonuje docierając do linii alianckich. Mimo jego oporu, zostaje powierzone mu zadanie zniszczenia mostu na Kwai i ponownie zostaje tam wysłany z grupą dywersyjną majora Wardena. Starannie przygotowana akcja komandosów natrafia jednak na przeszkody i omal nie kończy się fiaskiem z powodu dumy, uporu i niezłomnych zasad brytyjskiego pułkownika.\nObsada.\nWilliam Holden zgodził się zagrać w filmie, mimo że nie otrzymał gwiazdorskiej gaży, jednak dzięki kontraktowi, który zarezerwował dla niego część zysków, zarobił miliony.\nNagrody i nominacje.\nFilm otrzymał Złoty Glob dla Najlepszego filmu dramatycznego oraz nagrodę BAFTA dla Najlepszego filmu.\nUzyskał siedem nagród podczas 30. ceremonii wręczenia Oscarów w 1958 w następujących kategoriach: najlepszy film, najlepszy aktor pierwszoplanowy (Alec Guinness), najlepsza reżyseria, najlepszy scenariusz adaptowany, najlepsze zdjęcia, najlepszy montaż oraz najlepsza muzyka filmowa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=945118", "fragment_id": "1018427/1", "subtitle": "", "title": "Most na rzece Kwai (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 1756.0, "document_id": "1018427", "parentId": 945118.0, "score": 0.1137726902961731}, "uuid": "b6dd1115-cbcf-4247-9481-2fe56c5e9844"}, {"page_content": "Pierre François Marie Louis Boulle, fr.: piɛʀ fʀɑ̃'swa ma'ri lwi bul (ur. 20 lutego 1912 w Awinionie, zm. 30 stycznia 1994 w Paryżu) – francuski pisarz i dyplomata, z zawodu inżynier. Najbardziej znany jako autor powieści pt. \"Most na rzece Kwai\", której akcja rozgrywa się w Azji podczas II wojny światowej oraz powieści fantastycznonaukowej pt. \"Planeta małp\".\nŻyciorys.\nBoulle w latach 1936–1939 pracował jako technik na brytyjskiej plantacji kauczuku na Malajach. W czasie II wojny światowej służył po stronie aliantów jako tajny agent o kryptonimie: „Peter John Rule”. W 1943 został schwytany nad rzeką Mekong przez francuskich lojalistów rządu Vichy. W niewoli był zmuszany do niewolniczej pracy i doświadczył wielu cierpień.\nPo zakończeniu wojny na krótko powrócił do pracy w przemyśle kauczukowym, po czym zamieszkał w Paryżu i poświęcił się pisaniu.\nZostał uhonorowany m.in. krzyżem oficerskim Legii Honorowej, Krzyżem Wojennym oraz francuskim Medalem Ruchu Oporu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114938", "fragment_id": "15969/0", "subtitle": "", "title": "Pierre Boulle", "document_id": "15969", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 114938.0, "score": 0.16894462704658508}, "uuid": "4f5dc8f8-8b83-4a32-8c91-11d2bf87b822"}, {"page_content": "Zrezygnowani i pozbawieni środków podróżnicy muszą wrócić do domu, okrętują się więc na statek płynący do Nowej Zelandii. Statek podczas sztormu osiada na mieliźnie, a podróżnicy trafiają w ręce krwiożerczych Maorysów. Uciekając z niewoli, wypływają na morze na znalezionej łodzi. Ścigani przez tubylców, cudem zostają ocaleni przez „Duncana”, statek lorda, którego nie udało się przejąć Ayrtonowi. Co więcej, herszt bandytów został pojmany przez załogę i czeka go sąd. Nie mając nic do stracenia, Ayrton proponuje lordowi Glenarvanowi układ – w zamian za prawdziwą historię kapitana Granta zostanie on wysadzony na najbliższej bezludnej wyspie, jednocześnie unikając więzienia i ponosząc karę. Złoczyńca opowiada, co wie o Grancie. Ayrton był rzeczywiście bosmanem na jego statku, ale za próbę buntu został wysadzony na brzeg australijski. Tam przystał do bandy zbójców, a z czasem został ich hersztem, przyjmując imię Ben Joyce. Wieści o katastrofie Granta były kłamstwem, a Ayrton chciał w ten sposób ograbić członków wyprawy. „Duncan”, dotrzymując słowa, przybija do napotkanej bezludnej wyspy, by wysadzić Ayrtona, a podróżnicy znajdują tam niespodziewanie właśnie kapitana Granta i dwóch ocalałych członków jego załogi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120254", "fragment_id": "28493/2", "subtitle": "", "title": "Dzieci kapitana Granta", "document_id": "28493", "start_index": 2650.0, "parentId": 120254.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11098581552505493}, "uuid": "92edacfe-2eca-4e10-889a-6296530c4128"}, {"page_content": "W pierwszych scenach filmu na pokrytą śniegiem wioskę Cymeryjczyków najeżdża wojownicze plemię prowadzone przez bezwzględnego Thulsę Dooma. Młody Conan jest świadkiem śmierci swoich rodziców z rąk najeźdźców, a sam zostaje wzięty do niewoli. Zostaje zmuszony do pracy przy „kole bólu”. Czas płynie, a Conan dorasta i mężnieje, w końcu sam jeden pcha koło. Zostaje sprzedany trenerowi gladiatorów, wkrótce staje się jego najlepszym zawodnikiem. Właściciel wojownika zwraca Conanowi wolność. Cymeryjczyk postawił przed sobą cel – zemścić się na Thulsie za śmierć rodziców i odzyskać miecz ojca. W swojej wędrówce Conan spotyka łucznika-złodzieja Hyrkańczyka Subotai i wraz z nim udaje się do Zamory w poszukiwaniu śladów Thulsy Dooma. Tam poznają Valerię, królową złodziei, w której Conan się zakochuje. Razem zakradają się do Wężowej Wieży i kradną niezwykle cenny klejnot – Oko Węża i inne kosztowności należące do kultu węża, którego przywódcą jest Doom, staczają też walkę z olbrzymim wężem. Świętując udaną akcję, trójka rabusiów upija się, zostaje schwytana przez miejskich strażników i postawiona przed obliczem króla Osrica. Władca obiecuje uwolnić przyjaciół, ale domaga się w zamian uratowania córki, która przyłączyła się do kultystów Dooma. Subotai i Valeria odmawiają, lecz Conan zgadza się i samotnie wyrusza w niebezpieczną wyprawę do Świątyni Seta.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=315643", "fragment_id": "1438963/1", "subtitle": "", "title": "Conan Barbarzyńca (film 1982)", "document_id": "1438963", "start_index": 891.0, "parentId": 315643.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05704103037714958}, "uuid": "6d108b0e-265b-46b9-94eb-fb0cb098958d"}, {"page_content": "Khwae Yai ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"th\"&gt;แม่น้ำแควใหญ่&lt;/&gt;, RTGS: \"Maenam Khwae Yai\", IPA mɛ̂ːnáːm kʰwɛː jàj,często:Kwai Yai) – rzeka w zachodniej Tajlandii o długości 280 kilometrów, która łącząc się z Khwae Noi tworzy w dalszym biegu rzekę Maeklong. Do 1960 r. rzeka Khwae Yai nie istniała jako oddzielna rzeka, ale była częścią rzeki Maeklong.\nW latach II wojny światowej na rzece, w pobliżu miasta Kanchanaburi, ok. 3,5 km od ujścia do niej rzeki Khwae Noi, alianccy jeńcy wojenni i azjatyccy przymusowi robotnicy wybudowali dwa równoległe mosty, jeden prowizoryczny drewniany, drugi betonowo-żelazny, stanowiące część Kolei Birmańskiej (Kolej Śmierci).\nBudowa mostu przez alianckich jeńców posłużyła pisarzowi Pierre Boulle za tło wydarzeń przedstawionych w powieści \"Most na rzece Kwai\", którą pod tym samym tytułem sfilmował w 1957 David Lean. Pomyłka autora powieści albo zamierzony chwyt literacki spowodowały, że most i obóz jeniecki opisane w powieści jako znajdujące się nad rzeką Kwai (Khwae Noi) faktycznie znajdowały się nad rzeką Maeklong. Rozdźwięk pomiędzy fikcją literacką a rzeczywistością spowodował, że w 1960 roku zmieniono nazwę górnego odcinka rzeki Maeklong, powyżej ujścia do niej rzeki Khwae Noi, na Khwae Yai[].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2135494", "fragment_id": "480192/0", "subtitle": "", "title": "Khwae Yai", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2135494.0, "document_id": "480192", "score": 0.197396382689476}, "uuid": "55900a13-0bcf-470d-b813-38a327e7ff30"}, {"page_content": "Wkrótce Mola Ram otępia Jonesa (zmuszając go do wypicia krwi Kali, co powoduje zapadnięcie w tzw. czarny sen Kalima), więzi Shorta, a Willie chce złożyć w ofierze. Jonesa ratuje Short który zdążył uciec z kopalni. Przykładając do jego ciała zapaloną pochodnię budzi go z letargu. Wywiązuje się walka w której ginie premier Chattar Lal (który sam okazał się thugiem), obaj bohaterowie ratują Willie i uwalniają niewolników, którzy powiadamiają o thugach kapitana Blumburtta. Na drodze Indiany staje jednak ogromny nadzorca niewolników, który początkowo ma przewagę w walce, ostatecznie ginie zgnieciony przez kruszarkę. Indy i jego przyjaciele chcą opuścić kopalnię. Mola Ram i jego ludzie ścigają ich wagonikami. Po widowiskowym pościgu Indiana, Shorty i Willie uciekają z kopalni. Po chwili docierają na wiszący mostek nad przepaścią pełną krokodyli. Short Round i Willie udaje się przejść na drugi koniec, tam spotyka ich Mola Ram. Indy to widzi, jest akurat w tej chwili na środku mostu, z jednej strony Mola Ram, Short i Willie idą w jego stronę, z drugiej zaś wojownicy kapłana. Indy decyduje iść na szantaż – jeśli nie puszczą Willie i Shorta to kamienie wylądują w wodzie. Niestety szantaż nie działa. Jones postanawia zatem przeciąć liny mostu (ostrzegając wcześniej spojrzeniem swoich kompanów). Większość wojowników wpada do wody i ginie w szczękach krokodyli. Na moście (który zawisnął pionowo jak drabina) pozostali tylko: Willie, Short, Indiana i kapłan. Willie i Short wychodzą na skały, zaś Mola Ram i archeolog walczą. Kapłan zepchnięty spada i zostaje pożarty przez krokodyle. Pozostali thugowie strzelają do Indiany z łuków, jednak przybywają oddziały brytyjskie kapitana Blumburtta, które zabijają sekciarzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=635894", "fragment_id": "814453/3", "subtitle": "", "title": "Indiana Jones i Świątynia Zagłady", "source": "wikipedia", "start_index": 3966.0, "document_id": "814453", "parentId": 635894.0, "score": 0.158410906791687}, "uuid": "53255e45-a7ae-4183-ad20-198281606ba0"}, {"page_content": "Tuż przed północą Cenabijczycy wyszli cichaczem z miasta i zaczęli przeprawiać się przez rzekę. Gdy zwiadowcy donieśli o tym Cezarowi, ten kazał legionom, które zgodnie z jego rozkazem stały w gotowości bojowej podpalić bramy miasta i wtargnąć do środka. Legioniści błyskawicznie opanowali miasto i poza niewielką liczbą zaginionych wszyscy dostali się do niewoli, ponieważ ciasnota mostu i dróg uniemożliwiała tłumom szybką ucieczkę. Na rozkaz Cezara miasto zostało splądrowane i spalone w zemście za rzeź jakiej dokonano tu na kupcach rzymskich na początku powstania. Cała zdobycz łącznie z jeńcami sprzedanymi do niewoli dostała się żołnierzom. Następnie po przejściu przez most na rzece Liger Cezar udał się do kraju Biturygów.\nPrzebieg bitwy.\nWercyngetoryks dowiedziawszy się o nadejściu Cezara przerwał oblężenie Gorgobiny i ruszył naprzeciw. Cezar jednak postanowił przed starciem z głównymi siłami Galów zdobyć leżące po drodze miasto Nowiodunum dokładnie z takich samych powodów, dla których zdobył zarówno Wellaunodunum jak i Cenabum. Aby na swoim zapleczu nie pozostawić bronionych przez wroga twierdz.\nMieszkańcy Nowiodunum wysłali do Cezara posłów z prośbą, aby im wybaczył i oszczędził ich życie i mienie. Prokonsul zdając sobie sprawę z tego, że główne siła Galów są blisko nie zwlekał długo. Rozkazał wydać broń, przyprowadzić konie i dostarczyć zakładników. Kiedy jednak po wydaniu zakładników reszta warunków poddania była w trakcie załatwiania, a do miasta weszli centurionowie z garstką żołnierzy dla odebrania broni i zwierząt jucznych, z murów dostrzeżono w oddali nieprzyjacielską konnicę, która wyprzedzała kolumnę marszową piechoty Galów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1691239", "fragment_id": "710403/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Nowiodunum", "parentId": 1691239.0, "start_index": 3264.0, "source": "wikipedia", "document_id": "710403", "score": 0.05608610436320305}, "uuid": "f43d994c-5ced-424d-b1d3-1980b0ac7500"}, {"page_content": "Milady płynie do Anglii, ale lord de Winter (który wie o jej misji, a także o tym, że Milady otruła jego brata, a swojego męża, starszego lorda de Winter) zamyka ją w swym zamku. Milady w ciągu pięciu dni niewoli uwodzi pilnującego ją oficera, Johna Feltona, udaje nawet przed nim, że chce się zabić i wmawia mu, że książę Buckingham to zdrajca protestanckiej sprawy, a także człowiek występny, który ją porwał, więził, zgwałcił i kazał wypalić na ramieniu lilię. Felton uwalnia Milady i dokonuje zamachu na księcia, raniąc go ciężko nożem (tym samym, którym wcześniej zraniła się Milady). Chwilę później Buckingham dostaje list od królowej z ostrzeżeniem o zamachu. Odsyła jej szkatułkę na dwanaście diamentowych zapinek (poprzednio, odsyłając diamenty zachował szkatułkę) z dwoma listami od niej oraz nożem, którym ugodził go Felton, po czym umiera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=271539", "fragment_id": "1453939/11", "subtitle": "", "title": "Trzej muszkieterowie", "document_id": "1453939", "start_index": 14467.0, "parentId": 271539.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11769744008779526}, "uuid": "a40bc1da-b8ad-4412-a5e1-d6ec1e87b607"}]}
{"id": "q_127", "question": "Co znajduje się w godle Izraela?", "answer": [{"page_content": "Gwiazda Dawida (מָגֵן דָּוִד magen Dawid), zwana też tarczą Dawida – sześciopromienna gwiazda (heksagram) złożona z dwóch zachodzących na siebie trójkątów równoramiennych (najczęściej równobocznych) obróconych względem siebie. Wierzchołki gwiazdy Dawida w przypadku trójkątów równobocznych leżą na okręgu w punktach odpowiadających parzystym godzinom na tarczy zegara. Przez Żydów zwana tarczą Dawida, w gnozie i innych systemach wiedzy ezoterycznej znana jest jako pieczęć Salomona.\nHistoria.\nNajstarszym zabytkiem gdzie występuje ten symbol jest relief z VII w. p.n.e. autorstwa prawdopodobnie Jehoszui ben Asjahu (wykopaliska w Sydonie – na pieczęci).\nW średniowieczu była używana jako herb przez postseldżuckie (powstałe po upadku Sułtanatu Rumu), tureckie emiraty w Anatolii, np. przez Emirat Karaman.\nOd 1866 r. razem z krzyżem greckim i splecionymi w uścisku dłońmi w herbie Kolbuszowej. \nOd 1897 godło syjonizmu. Choć gwiazda Dawida jest jednym z symboli religii żydowskiej, to obecnie ma wymiar przede wszystkim narodowościowy. Od 1948 roku występuje jako element centralny flagi Izraela. Jest ona również oficjalnym symbolem państwa Izrael i umieszczana jest na oficjalnych dokumentach.\nPochodzenie i symbolika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89436", "fragment_id": "654456/0", "subtitle": "", "title": "Gwiazda Dawida", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "654456", "parentId": 89436.0, "score": 0.28660574555397034}, "uuid": "0a98d75f-3a32-415c-b05f-6c8942755eb0"}, {"page_content": "Proklamacja niepodległości Izraela odbyła się 14 maja 1948 roku. Flaga państwowa nawiązuje do tradycyjnej żydowskiej chusty modlitewnej talit i ma kształt białego prostokąta z dwoma poziomymi niebieskimi pasami. Pośrodku flagi jest umieszczona Gwiazda Dawida, która od setek lat pozostawała symbolem żydowskiej tożsamości narodowej. Oficjalnym herbem państwowym jest złoty świecznik menora. Deklaracja niepodległości Izraela mówi między innymi:\n„...\"Państwo Izrael otwarte będzie dla żydowskiej imigracji z Diaspory i będzie wspierać rozwój kraju dla pożytku wszystkich jego mieszkańców. Zbudowane będzie na podstawach wolności, sprawiedliwości i pokoju – tak jak je widzieli prorocy Izraela. Państwo żydowskie zapewni wszystkim swoim mieszkańcom równość społeczną i polityczne prawa niezależnie od wyznania, rasy i płci. Gwarantować będzie wolność wyznania, sumienia, słowa, edukacji i kultury. Chronić będzie miejsca święte wszystkich religii ... Wyciągamy przyjazną dłoń do wszystkich sąsiadujących z nami państw i ich narodów, oferując pokój i zgodne sąsiedztwo. Zwracamy się z wezwaniem do ustanowienia więzów współpracy z niezależnym narodem żydowskim zamieszkałym na swojej ziemi. Państwo Izrael gotowe jest wziąć udział we wspólnym wysiłku rozwoju całego Bliskiego Wschodu\"...”.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Izraela.\"\nWczesne korzenie.\n \"Osobny artykuł: Starożytny Izrael.\"\nZiemia Izraela była święta dla Żydów od czasów biblijnych. Według Tory Ziemia Izraela została obiecana Żydom przez Boga jako ich ojczyzna. Najstarsza historyczna wzmianka o Izraelu znajduje się na steli Merenptaha (XIII w. p.n.e.) oraz prawdopodobnie na cokole berlińskim (relief 21687, XV/XIV w. p.n.e.). Zgodnie z tradycyjną chronologią około XI wieku p.n.e. pierwszy z wielu izraelskich królów rozpoczął panowanie nad Ziemią Izraela. Królestwo Izraela i następne państwa żydowskie istniały przez tysiąc lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44866", "fragment_id": "647321/4", "subtitle": "", "title": "Izrael", "document_id": "647321", "start_index": 6674.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44866.0, "score": 0.4970437288284302}, "uuid": "d3b16ffc-34c3-4b70-97e9-4371af19a17c"}, {"page_content": "Flaga Izraela – biały prostokąt z dwoma poziomymi niebieskimi pasami i umieszczoną na środku niebieską gwiazdą Dawida. Niebieski kolor jest dopuszczony wyłącznie jako „ciemny błękit”. Występują różnice w odcieniach od barwy czystego niebieskiego do ciemnego granatu.\nHistoria.\nNiebiesko-biały sztandar z gwiazdą Dawida został ustanowiony flagą Izraela przez Tymczasową Radę Państwa 28 października 1948 roku. Jest on odwzorowaniem flagi syjonistycznej, która po raz pierwszy pojawiła się na I Kongresie Syjonistycznym w Bazylei w 1897 roku.\nJej projektodawcą był Dawid Wolffsohn (jeden z przywódców syjonistycznych, od 1905 roku przewodniczący Światowej Organizacji Syjonistycznej), który w przeddzień otwarcia kongresu w Bazylei, analizując stan przygotowań, dostrzegł, że kongres nie posiada flagi. Sztandar, który polecił wykonać (z naszytą gwiazdą Dawida) był oczywistym symbolem narodowym dla wszystkich uczestników kongresu: niebiesko-biała flaga była rozwiniętym tałesem, jednym z dwóch podstawowych przedmiotów (obok tefilinu) używanych do codziennej modlitwy.\n\"Tałes\" (w języku hebrajskim zwany też \"talitem\") jest szatą modlitewną w formie białego prostokąta zdobionego wzdłuż boków błękitnymi lub czarnymi pasami. Biorąc pod uwagę ten związek, flagę Izraela można uważać za najstarszą na świecie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32912", "fragment_id": "170050/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Izraela", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "170050", "parentId": 32912.0, "score": 0.46366360783576965}, "uuid": "901d6fd2-c923-47ba-9175-eaddae67a762"}, {"page_content": ". Król Izraela został ukazany w pełni królewskiego majestatu, na jego skroniach spoczywa korona z motywami \"fleur-de-lis\", w rękach dzierży berło i \"globus cruciger\". Nasadka ma formę ażurowej kopułki z otworami na łańcuszki, na nim osadzony jest okrągły uchwyt. Nasadkę zdobią wizerunki apostołów, Piotra, Pawła, Jakuba Starszego i Jana oraz smoki w narożach. Na zwieńczeniu kopułki pełnoplastyczna figurka Chrystusa tronującego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2471524", "fragment_id": "529097/2", "subtitle": "", "title": "Kadzielnica Gozberta", "parentId": 2471524.0, "start_index": 2103.0, "source": "wikipedia", "document_id": "529097", "score": 0.13907083868980408}, "uuid": "5b9fbf63-b301-45e3-a2c8-06c6d2c61a5d"}, {"page_content": "Flaga Jerozolimy wyglądem nawiązuje do flagi państwowej Izraela. Dwa poziome niebieskie pasy są odwołaniem do pasów z talitu, żydowskiego szala modlitewnego. W centrum flagi, na białym tle znajduje się herb Jerozolimy, na który składa się tarcza z biblijnym Lwem Judy i gałązkami oliwnymi (symbol pokoju) z zarysem murów jerozolimskich w tle. Ponad tarczą widnieje napis w języku hebrajskim - Jerozolima (hebr. יְרוּשָׁלַיִם).\nW czasie oficjalnych ceremonii państwowych lub świąt używany jest też wertykalny wariant flagi.\nFlaga została przyjęta przez władze izraelskie w roku 1949. Urzędowo używana jest przez władze izraelskie Jerozolimy od czasów Wojny sześciodniowej 1967 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1116848", "fragment_id": "1378234/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Jerozolimy", "document_id": "1378234", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1116848.0, "score": 0.2292969524860382}, "uuid": "667bc216-b60c-4868-9d03-a1e7909dc6ee"}, {"page_content": "Należy zaznaczyć, że projekty były różnorodne. Ukazywały one m.in. jednego lwa lub dwa lwy Judy z menorą, menorę wpisaną w tablice przymierza, lwa Judy trzymającego tarczę z gwiazdą Dawida. Pojawiały się również symbole zwierzęce, przypisywane w Tanachu plemionom Izraela.\nSymbolika herbu i barwy.\nBarwy.\nHerb Państwa Izrael występuje w kilku wersjach o różnych barwach. Dwie z nich to:\nSymbolika.\nHerb odwołuje się do wersetu z Księgi Zachariasza: „...Widzę świecznik, cały ze złota, a u jego szczytu zbiornik, podtrzymujący siedem lamp, a każda lampa ma siedem palników. I dwie oliwki stoją, jedna z prawej, a druga z lewej strony zbiornika” (Za 4:2,3). Jego stworzenie w Izraelu ma symbolizować zrealizowanie celów ruchu syjonistycznego.\nOd ok. 3 tysięcy lat menora stanowi ważny element historii żydowskiej i judaizmu. Jej światło rozświetlało zarówno wnętrze Przybytku Mojżeszowego oraz I i II Świątyni w Jerozolimie. Od tamtych czasów menora służy jako symbol spuścizny żydowskiej w różnych miejscach i formach. Siedem ramion menory ma symbolizować wszechświat, a sam świecznik ma symbolizować oświecenie, jakie spłynęło z góry Syjon oraz rolę Żydów wśród narodów świata. Przedstawia on posłannictwo narodu wybranego. Menora została wybrana jako główny element herbu Państwa Izrael ze względu na jej historyczne konotacje, odwołanie do świetności czasów starożytnych i związek z judaizmem. Ponadto, menora na Łuku Tytusa występuje jako symbol stłumienia powstania żydowskiego i zniszczenia Jerozolimy w 70 roku n.e. Jej umieszczenie w herbie ma symbolizować odrodzenie się narodu żydowskiego oraz jego powrót do swojej ojczyzny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32952", "fragment_id": "170073/3", "subtitle": "", "title": "Herb Izraela", "parentId": 32952.0, "start_index": 2566.0, "document_id": "170073", "source": "wikipedia", "score": 0.37295034527778625}, "uuid": "1a823179-aa6d-4aa5-95de-a174aa35a95e"}, {"page_content": "O „domu Dawida” wzmiankuje inskrypcja na steli z Tel Dan (850-835 p.n.e.), podobnie „wyżyny Dawida” wspomina inskrypcja z Karnaku faraona Szeszonka I z 945 p.n.e. Kwestionowany jest natomiast wpis na steli Meszy. Wykopaliska w Jerozolimie, m.in. w Ofel stwierdzają, że rozmiary ówczesnej stolicy Izraela, jak i znaczenie kraju w czasach Dawida były mniejsze niż portretowane przez Biblię. Profesor archeologii Ze'ev Herzog napisał, że Dawid stał na czele co najwyżej kilku plemion a obszar nad którym sprawował władzę był niewielki. Profesor Jacob L. Wrigh jest zdania że:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n najbardziej popularne legendy dotyczące Dawida zostały wymyślone przez kolejne generacje. Zabicie Goliata, wyczyny na dworze króla Saula, relacja z Jonatanem oraz Mikal, jego los jako uciekiniera, sukcesy militarne na wygnaniu, romans z Batszebą, wojna z Absalomem i sukcesja tronu przez Salomona – wszystkie te plastyczne opisy zostały wykreowane przez późniejszych autorów.\nNa górze Syjon znajduje się domniemany Grób Dawida, którego autentyczność jest jednak wątpliwa.\nSymbolika Dawida w społeczeństwie żydowskim.\nDawid dla Żydów jest symbolem tożsamości narodowej, wzorem idealnego władcy. Sześcioramienna gwiazda Dawida umieszczona na fladze Izraela jest symbolem ojczyzny Żydów. Rzekomy związek tego znaku z królem Dawidem jest bardzo dyskusyjny ze względu na jego ważne znaczenie w okultyzmie, a także wzmianki w samej Biblii o bałwochwalczej gwieździe Kijjuna (Remfana) czczonej przez Izraelitów.\n \"Osobny artykuł: Gwiazda Dawida.\"\nW chrześcijaństwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154640", "fragment_id": "3187/4", "subtitle": "", "title": "Dawid (król Izraela)", "document_id": "3187", "start_index": 5779.0, "parentId": 154640.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10491380840539932}, "uuid": "50b19adf-0286-4fc6-a45d-b3e9e5270183"}, {"page_content": "Gałązki oliwne mają odwoływać się do pokojowych zamiarów i postaw Żydów, a także do cytowanej Księgi Zachariasza. Ponadto ukazują one ważną rolę drzew oliwnych w gospodarce starożytnego i nowoczesnego Izraela. Gałązki stanowią dodatkowo element dekoracyjny herbu.\nNapis ישראל ma odzwierciedlać nazwę nowego państwa, a także jest częścią frazy „pokój Izraelowi” (שלום על ישראל).\nUżytkowanie i prawo.\nSymbol ten można dzisiaj zobaczyć na budynkach rządu izraelskiego i administracji państwowej, na gmachach ambasad Izraela na całym świecie, sądach, oficjalnych dokumentach, na sztandarze prezydenta Państwa Izrael, dowodach osobistych i paszportach.\nWedług \"Prawa flagi i herbu\" nikt, bez pozwolenia lub licencji od Ministra Spraw Wewnętrznych, nie może produkować przedmiotów z herbem Państwa Izrael lub też umieszczać herbu na przedmiotach. Poza tym użytkowanie herbu również oparte jest na zgodzie lub licencji takiego ministra. Zniszczenie herbu lub jego znieważanie może być objęte karą pozbawienia wolności do lat 3.\n\"Prawo Zasadnicze: Izrael – Państwo Narodowe Narodu Żydowskiego\" w art. 2 stwierdza, że herb, obok flagi i hymnu, jest symbolem określającym Państwo Izrael.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32952", "fragment_id": "170073/4", "subtitle": "", "title": "Herb Izraela", "parentId": 32952.0, "start_index": 4201.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170073", "score": 0.45395809412002563}, "uuid": "c7c2877a-1bde-4d3a-9610-239a0d44a597"}, {"page_content": "W lewej, górnej części pola monety znajduje się herb Izraela. Po prawej, lekko w dół, nominał oraz nazwa waluty „100 לירות ישראליות” (\"100 funtów izraelskich\"). Po lewej od herbu, wzdłuż rantu, znajdują się nazwa państwa po angielsku, hebrajsku (ישראל) i arabsku (اسرائيل). Rok wybicia i emisji wg kalendarza żydowskiego oraz kalendarza gregoriańskiego „תשל\"א 1971” znajdują się na lewo na skos pod nominałem. Na dole awersu widnieje znak mennicy „מ”.\nRewers.\nNa rewersie przedstawiono słońce skryte za pionowymi pasami o nieregularnej grubości. Po prawej stronie słońca wybito hasła, jedno pod drugim, w języku hebrajskim - „שלח את עמי”, i angielskim - „LET MY PEOPLE GO”.\nCytat ten pojawia się w Biblii w Księdze Wyjścia, kiedy Mojżesz i Aaron spotkali się z faraonem, aby przekazać mu wiadomość od Boga:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPotem udali się Mojżesz i Aaron do faraona i powiedzieli mu: «Tak powiedział Pan, Bóg Izraela: Wypuść mój lud, aby urządził na pustyni uroczystość ku mojej czci».\n\"Biblia Tysiąclecia\", Wj 5:1\nSłowa „Let my people go” stały się mottem marszu solidarności z sowieckimi Żydami zorganizowanego w Stanach Zjednoczonych przez Natana Szaranskiego w 1987 roku. Zacytował je również prezydent Stanów Zjednoczonych Ronald Reagan podczas rozmowy z Sekretarzem Generalnym KPZR Michaiłem Gorbaczowem, która miała dotyczyć sytuacji Żydów w ZSRR i zezwoleniu na ich emigrację.\nPozostałe.\nOpis:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5164687", "fragment_id": "1038507/1", "subtitle": "", "title": "100 funtów izraelskich 1971 Wypuść mój lud", "parentId": 5164687.0, "start_index": 1338.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1038507", "score": 0.17878028750419617}, "uuid": "cd7822f3-6411-449b-871e-e0c8e95a5505"}, {"page_content": "Organizacja jest zorganizowana na wzór ruchu wolnomularskiego, gdyż składa się z lóż, chociaż nie uważa się za organizację masońską. Na jej czele znajduje się Prezydium Wielkiej Loży B’nai B’rith. Główna siedziba mieści się w Waszyngtonie w Stanach Zjednoczonych. Przy głównym biurze znajduje się muzeum organizacji (\"B’nai B’rith Klutznick National Jewish Museum\"). Co trzy lata odbywa się międzynarodowa konferencja.\nCzłonkiem może zostać osoba fizyczna, która ma i deklaruje tożsamość żydowską, świecką bądź religijną, opartą na pochodzeniu żydowskim (z ojca lub matki) lub po konwersji na judaizm. Godłem B’nai B’rith jest menora, a hasłem „dobroczynność, miłość bratnia i zgoda”.\nObecnie w Europie działa jeden dystrykt B’nai B’rith Europa z siedzibą w Brukseli, który powstał z połączenia w 1999 roku dystryktu XV – Wielka Brytania i Irlandia oraz dystryktu XIX – kontynent europejski. Było to spowodowane możliwością odgrywania poważniejszej roli w ramach Unii Europejskiej, przy której jest oficjalnie afiliowana. Organizacja posiada oddział w Polsce.\nDziałalność.\nJednym z priorytetów B’nai B’rith jest ochrona interesów Izraela na arenie międzynarodowej i utrzymywanie kontaktów pomiędzy Żydami żyjącymi w Diasporze a Żydami w Izraelu. \"Anti-Defamation League\" aktywnie walczy z antysemityzmem. Razem z \"American Israel Public Affairs Committee\" (AIPAC) realizuje projekt podróży młodych amerykańskich Żydów do Izraela, podczas których pracują oni w kibucach i uczą się w izraelskich szkołach.\nW Izraelu B’nai B’rith koncentruje swoją działalność na utrzymywaniu szkół „Hoap le-noap”, w których uczą się nowo przybyli imigranci. Poza tym organizacja prowadzi liczne konferencje, seminaria, wykłady oraz publikuje liczne opracowania i informacje dla potrzeb społeczności żydowskich na całym świecie.\nOdznaczenia.B’nai B’rith okazjonalnie wyróżnia osoby zasłużone za działalność na rzecz narodu żydowskiego i państwa Izrael. Wśród osób wyróżnionych znajdują się: Dawid Ben Gurion, John F. Kennedy, Golda Meir, Stephen Harper, Helmut Kohl, John Howard i Angela Merkel.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1118674", "fragment_id": "1352246/2", "subtitle": "", "title": "B’nai B’rith", "document_id": "1352246", "start_index": 3459.0, "parentId": 1118674.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31117719411849976}, "uuid": "e40bd865-effe-4e70-af66-9a597cf540e6"}]}
{"id": "q_128", "question": "Jak nazywamy głazy przyniesione przez lądolody?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z zakresu geologii. Zobacz też: głaz – inne znaczenia tego słowa.\nGłaz narzutowy, eratyk, narzutniak (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;errare&lt;/&gt; – błądzić) – fragment skały litej, przyniesiony przez lądolód.\nInformacje ogólne.\nObszary północnej i środkowej Polski pokryte są tworami polodowcowymi – składają się na nie głazy, żwirowiska, piaski, mułki, różne gliny i iły. Obok całkowicie zwietrzałych skał moreny zawierają też materiał grubszy – zaokrąglone bryły i wielkie bloki, często o objętości wielu metrów sześciennych. Część z nich uległa zniszczeniu, jednak te utworzone ze skał odporniejszych zachowały się do naszych czasów.\nPodobne twory znajdują się na obszarze Niemiec, północnej Francji, Wielkiej Brytanii, Kanady, północnej części Stanów Zjednoczonych, czyli wszędzie tam, gdzie dotarły plejstoceńskie lądolody. Eratyki spotyka się również na obszarach, które były pokryte przez lodowce górskie.\nGłazy narzutowe są różnie zachowanym, wyselekcjonowanym materiałem skalnym o dużej wytrzymałości i odporności na działanie czynników klimatycznych. Zbudowane są przeważnie z granitów, amfibolitów, gnejsów, migmatytów, porfirów, kwarcytów.\nGłazy narzutowe są zbierane na polach oraz eksploatowane z moren kamienistych np. okolic Suwałk.\nNiekiedy pojęcie eratyk jest utożsamiane również z bliskim pojęciem porwak lodowcowy, które jednak dotyczy skał plastycznych lub sypkich o znacznych wymiarach. Głazy narzutowe często są też składnikami większej kry lodowcowej (porwaka lodowcowego).\nObecność głazów narzutowych ludność tłumaczyła sobie przy pomocy legend związanych z postaciami świętych lub interwencją sił nieczystych.\nZastosowanie głazów narzutowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85153", "fragment_id": "656384/0", "subtitle": "", "title": "Głaz narzutowy", "parentId": 85153.0, "start_index": 1.0, "document_id": "656384", "source": "wikipedia", "score": 0.8740482330322266}, "uuid": "5b15a979-5607-42cf-a5bf-d3a106d12f40"}, {"page_content": "Diabelskie kamienie, diable kamienie, czarcie głazy – głazy narzutowe przywleczone przez lądolód ze Skandynawii głównie do północnej części Polski. Niekiedy nazwa ta używana jest również w odniesieniu do osobliwych wystąpień skalnych (wychodni, skałek) pochodzenia innego niż lodowcowe (zobacz: Diabelski kamień).\nWystępowanie.\nGłazy i formacje skalne, nazywane diabelskimi kamieniami lub podobnie, występują na obszarze praktycznie całego kraju, głównie na Warmii i Mazurach oraz na Kaszubach.\nInne kaszubskie duże kamienie diabelskie znajdują się w okolicach Domatowa, Owśnic, Nowej Huty, Brodnicy Dolnej i Studzienic, koło Świecina (nieopodal „Bożej Stopki”), koło Brodnicy Górnej (nad jeziorem Ostrzyckim). Wszystkie powiązane są z lokalnymi legendami i regionalnym zabobonem. \nDiabelski kamień\nNa całych Kaszubach spotyka się wielkie głazy narzutowe, przywleczone tu przez lody ze Skandynawii. Niektórym gadki ludowe nadały imiona własne np. „Bożastopka” lub „Adam i Ewa”. Większość to jednak po prostu: kamienie diabelskie, rzucone celowo lub opuszczone przez tego czy innego diabła. \nNajwiększy kamień diabelski, o obwodzie 20 m, wysokości 3,5 m i długości 7 m, znajduje się w pobliżu Odargowa w powiecie puckim. Żeby nie było wątpliwości co do jego pochodzenia, diabeł pozostawił na nim pięć wyżłobień: ślady swoich pazurów. \nDrugim co do wielkości jest głaz nad Jeziorem Kamiennym w powiecie kartuskim. Który ma 17 m obwodu, 5 m długości, 4,5m szerokości i 9 m wysokości. \nSzczelina widoczna na nim jest śladem łańcucha, którym przewiązywał go diabeł rzucając ze złości w jezioro. Gniew diabła spowodowany był nieudaną transakcją. Miał on wysuszyć jezioro, a w zamian otrzymać od kontrahenta duszę. Diabeł jednak nie zdołał wykonać zadania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=642578", "fragment_id": "822360/0", "subtitle": "", "title": "Diabelskie kamienie", "parentId": 642578.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "822360", "score": 0.44916439056396484}, "uuid": "2b2d9e5d-5c80-427d-9282-a9b191c955e4"}, {"page_content": "Kamień Brygidy – głaz narzutowy o obwodzie około 6 m, przywleczony przez lądolód, leżący we wschodniej części Gór Bardzkich. \nPołożenie i opis.\nKamień Brygidy to głaz znajdujący się we wschodniej części Gór Bardzkich, w dolinie Węglówki, na wysokości około 380 m n.p.m. Jest to głaz narzutowy z czerwonego granitu przyniesiony ze Skandynawii przez lądolód. Na górnej powierzchni głazu wykuty jest krzyż słoneczny o rozpiętości ramion 20 i 22 cm, prawdopodobnie jest to średniowieczny znak graniczny opactwa cysterskiego w Kamieńcu Ząbkowickim, pochodzący z 1295 roku.&lt;br&gt;\nDawniej głaz był lokalną atrakcją turystyczną, obecnie jest zapomniany i mało znany.\nNazwa.\nNazwa głazu pochodzi od miejscowej legendy o służącej Brygidzie, która często odpoczywała na kamieniu, kiedy nosiła z lasu chrust w chuście zarzuconej na plecy. Któregoś razu zasnęła na kamieniu, chrust się na nią obsunął i chusta ją udusiła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1125479", "fragment_id": "1373483/0", "subtitle": "", "title": "Kamień Brygidy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1373483", "parentId": 1125479.0, "score": 0.6212313175201416}, "uuid": "85187e25-7b35-4ae6-a478-f830a0ec0c00"}, {"page_content": "Głaz narzutowy \"Piotrek\" – głaz przyniesiony przez lądolód ze Skandynawii w epoce plejstocenu. Obecnie jest to największy spośród znalezionych i opisanych głazów narzutowych na Dolnym Śląsku, jeden z większych w pasie Nizin Środkowopolskich oraz w południowej części Polski. Głaz ten jest podobny gabarytowo do kilku innych okazów znajdujących się w pasie nizin polskich: Głazu Romera w rezerwacie przyrody Jodłowice, Diabelskiego Kamienia w Dąbrowach Krotoszyńskich oraz głazu narzutowego na pl. Wolności w Raciborzu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4704404", "fragment_id": "724547/0", "subtitle": "", "title": "Głaz narzutowy Piotrek", "parentId": 4704404.0, "start_index": 0.0, "document_id": "724547", "source": "wikipedia", "score": 0.8215174078941345}, "uuid": "caa52269-6c74-45a8-9191-865e2dd52c47"}, {"page_content": "Głaz Królewski (także Kamień Królewski, niem. \"Großstein/Grossstein\") – głaz narzutowy z granitu, znany dzięki legendom z nim związanym oraz swym dużym rozmiarom – wysokość ok. 4 metry, obwód ok. 20 metrów. Dawniej rozmiary głazu były trzykrotnie większe, jednak w XIX wieku intensywnie pozyskiwano z niego materiał budowlany. Głaz znajduje się w wodach Zalewu Kamieńskiego, niedaleko północnego brzegu Wyspy Chrząszczewskiej. Kamień został przyniesiony do Polski ze wschodniej Szwecji przez lądolód. \nLegendy.\nWedług legendy, po opanowaniu Pomorza w 1121 roku, Bolesław Krzywousty przyjmował defiladę żeglarzy stojąc właśnie na \"Królewskim Głazie\". Od kamienia pochodzi także prawdopodobnie nazwa pobliskiej miejscowości, Kamienia Pomorskiego.\nInne legendy dotyczą samego powstania kamienia – według jednej z nich, gdy ogromna ropucha siała spustoszenie w wodach Zalewu, bóg Trzygłów po wysłuchaniu modlitw spuścił na nią piorun zamieniając ją w kamień. Druga legenda wyjaśniająca pochodzenie głazu mówi o czarcie wygnanym z pobliskiego grodu, który obiecał znaleźć pewnemu olbrzymowi partnerkę, jeśli ten zniszczy ów gród. Podejrzliwy olbrzym chciał jednak najpierw zobaczyć partnerkę. Faktycznie, z wody wyłoniła się idealna kandydatka, jednak w momencie gdy zapiał kur, okazało się, że w wodach Zalewu zamiast partnerki dla olbrzyma stoi podstępny czart. Zdenerwowany olbrzym cisnął w niego ogromnym głazem. Ten chcąc uciec zamienił się w żabę, jednak nie zdążył i kamień przygniótł go, i więzi do dziś.Odmienną teorię na temat znaczenia kamienia narzutowego przedstawiają pasjonaci UFO. Według nich kamień ten umieszczony został przez istoty pozaziemskie w ściśle określonym miejscu jako element siatki nawigacyjnej, a w jego wnętrzu kryje się odpowiednio do tego potrzebna aparatura. Przez ufologów kamień został określony symbolem A13.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1072491", "fragment_id": "1367618/0", "subtitle": "", "title": "Głaz Królewski", "document_id": "1367618", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1072491.0, "score": 0.4915216267108917}, "uuid": "0efb9863-27ed-4a5a-ac3b-310b3854ee7c"}, {"page_content": "Osady glacjalne – osady związane z działalnością lodowców. Powstają z mieszaniny okruchów skalnych o różnych rozmiarach (m.in. gliny, piaski, żwiry, głazy narzutowe) przyniesionych przez lodowiec lub lądolód, złożone bezpośrednio przez jego stajanie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2594409", "fragment_id": "564455/0", "subtitle": "", "title": "Osady glacjalne", "parentId": 2594409.0, "start_index": 0.0, "document_id": "564455", "source": "wikipedia", "score": 0.5202786922454834}, "uuid": "ff92bee3-59cb-493c-bf5e-cb9e91c2f769"}, {"page_content": "Święty Kamień – głaz narzutowy w wodach Zalewu Wiślanego w gminie Tolkmicko, w powiecie elbląskim, w województwie warmińsko-mazurskim, pomnik przyrody. Znajduje się ok. 4 kilometry od Tolkmicka, w kierunku Fromborka, tuż poza granicą historycznej Warmii, w odległości ok. 20–30 m od brzegu (w zależności od stanu wody).\nHistoria.\nŚwięty Kamień uchodził za monolit kultowy, tzw. głaz ofiarny. Szczególną czcią otaczali go Prusowie. Poświęcony był bóstwu płodności i urodzaju Curche (Kurke). W jego górnej części, od północnego zachodu, widoczne jest nieckowate zaklęśnięcie będące przypuszczalnie reliktem misy ofiarnej, na której składano bogom pierwsze złowione ryby, co miało być podziękowaniem za udane połowy. Składano na nim również inne ofiary – w postaci wymłóconego zboża oraz innej żywności, jak miód i mleko. Kamień wzmiankowany był już w XVI w. jako „Heiliger Stein”, wspominał o nim kronikarz i dominikanin Szymon Grunau (ok. 1470–1530). Według turystycznej tablicy informacyjnej przy plaży znajdujący się tu głaz narzutowy został przyniesiony przez lądolód skandynawski w czasie ostatniego zlodowacenia, jakie dotknęło północną Europę (zwane zlodowaceniem Würm, północnopolskim, bałtyckim bądź Wisły) – około 15 tys. lat temu.\nDane podstawowe.\nTyp skały: grubo- i drobnoziarnisty gnejs oczkowy o wybitnie kierunkowym ułożeniu ziaren (tzw. tekstura gnejsowa); jasnoszare oraz różowawe skalenie ułożone są w wydłużone pakiety o soczewkowatych kształtach; wśród nich występuje ciemnoszary kwarc; całość poprzedzielana jest smugami drobnoziarnistych, wydłużonych skupień minerałów ciemnych: piroksenów, amfibolitu i biotytu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4525492", "fragment_id": "783556/0", "subtitle": "", "title": "Święty Kamień (głaz narzutowy)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "783556", "parentId": 4525492.0, "score": 0.2160852998495102}, "uuid": "557b84be-5a87-4242-bd64-02a55da3c1fe"}, {"page_content": "Głaz narzutowy „Petrus” – głaz narzutowy w Luboniu, największy w powiecie poznańskim. Znajduje się na terenie Lubonianki, w pobliżu strumienia Żabinka i osiedlowego kościoła p.w. Św. Jana Pawła II.\nObwód głazu wynosi ok. 14 m, długość 5,3 m, wysokość ok. 3,5 m, szerokość ok. 3 m; objętość ok. 24 m3, waga po oczyszczeniu 62 tony (pomiar dźwigowy). Charakterystyczną cechą okazu jest duża – ponad 12 m2 – powierzchnia gładka.\nOdkryty przypadkowo we wrześniu 2007 roku podczas wykopów na podziemne garaże jednego z bloków w lubońskim śródmieściu (ul. Wschodnia 21 - teren Nowego Centrum Lubonia) eratyk z ciemnoszarego granitu, przyniesiony został przez lądolód ze Skandynawii. Do wyciągnięcia kamienia z wykopu inwestor wynajął największy dźwig samochodowy w Wielkopolsce o nośności ponad 250 ton. W dniu 26 października 2007 roku w wyniku celowo zorganizowanej akcji, głaz został przetransportowany przez samochód ciężarowy z siedmioosiową naczepą na narożnik ul. Źródlanej i ul. Łącznik, kilka tygodni później stanął na specjalnie wybudowanym fundamencie, w pobliżu nowo powstałej świątyni. Zdaniem proboszcza żabikowskiej parafii, poświęcony ma być papieżowi Janowi Pawłowi II.\nPo 12 latach od wydobycia, w styczniu 2020 roku, luboński głaz otrzymał status pomnika przyrody oraz imię „Petrus” (łac. Piotr).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1517296", "fragment_id": "230810/0", "subtitle": "", "title": "Głaz narzutowy w Luboniu", "parentId": 1517296.0, "start_index": 0.0, "document_id": "230810", "source": "wikipedia", "score": 0.26115965843200684}, "uuid": "6bac2b51-31f9-4537-ab15-c81206ddd7c1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy głazu narzutowego o nazwie Trygław. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nTrygław – głaz narzutowy w miejscowości Tychowo, w gminie Tychowo, w powiecie białogardzkim, w województwie zachodniopomorskim, największy w Polsce. Znajduje się na miejscowym cmentarzu.\nObwód głazu wynosi około 50 metrów, długość 16 metrów, szerokość 11 metrów, łączna wysokość 7,8 metra (w tym 4 metry zagłębione w ziemię); objętość około 700 m3, szacowana masa około 2000 ton.\nEratyk, z ciemnoszarego gnejsu, przetransportowany został ze Skandynawii przez lądolód w czasie ostatniego zlodowacenia. Na powierzchni wyraźnie widoczne rysy – ślady wleczenia przez lądolód.\nZ głazem związane są liczne lokalne legendy, nazwa pochodzi od Trygława, którego złoty posąg zakopany jest jakoby pod głazem. Podobno jeden z książąt Pomorza Zachodniego wjechał na niego karocą zaprzężoną w cztery konie i zawrócił nią.\nW pierwszą niedzielę roku 1874 niemieccy mieszkańcy wznieśli na nim drewniany krzyż z figurą ukrzyżowanego Chrystusa. Figura jest dziełem rzeźbiarza Wilhelma Theodora Achtermanna, została odlana w berlińskiej odlewni żeliwa przez Moritza Geißa. Pod krzyżem znajduje się tablica z czterowierszem, ufundowana przez Hansa Hugo von Kleista-Retzowa z Kikowa i Hugo von Kleista-Retzowa z Tychowa. Autorem czterowiersza jest ten pierwszy. Tekst w tłumaczeniu na język polski brzmi: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nBałwochwalstwo i grzech pokrywały kraj ciemnością, zanim Jezus przez swoją śmierć przyniósł światło i życie. On umieścił Trygława pod kamieniem, zamykając go. I prowadzi swoje dzieci w ramiona Ojca.\n Obecnie, corocznie w dzień Wszystkich Świętych kamień używany jest jako ołtarz, na którym odprawiana jest msza.Od 1954 podlega ochronie prawnej jako pomnik przyrody. Od 1996 znajduje się w herbie Tychowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1468239", "fragment_id": "206218/0", "subtitle": "", "title": "Trygław (głaz narzutowy)", "document_id": "206218", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1468239.0, "score": 0.4364285171031952}, "uuid": "11dd1213-7d30-46da-bcbd-de2cd53295b3"}, {"page_content": "Rezerwat Biosfery Bory Tucholskie jest największym rezerwatem biosfery w Polsce, jednym z największych kompleksów leśnych w kraju. Obejmuje swoim zasięgiem obszar o powierzchni 319 525 ha. Ponad 60% powierzchni rezerwatu zajmują lasy. Na tym obszarze zlokalizowanych jest 13 nadleśnictw z 3 RDLP (Toruń, Gdańsk, Szczecinek): Czersk, Dąbrowa, Osie, Przymuszewo, Rytel, Tuchola, Trzebciny, Woziwoda, Zamrzenica, Kaliska, Kościerzyna, Lipusz, Osusznica.\nDiabelski Kamień w Owśnicach – jeden z „czarcich głazów” przywleczonych przez lądolód ze Skandynawii do północnej części Polski. Legenda głosi, że tym właśnie kamieniem diabeł chciał zablokować Bramę Wyżynną, żeby pobożni kaszubscy pielgrzymi nie mogli dostać się do Gdańska. Ponieważ diabeł bał się światła, leciał z ogromnym głazem w swoich szponach nocą. Zaskoczyło go jednak pianie koguta, zapowiadające nadchodzący świt. Upuścił kamień z wysoka, wydrążył w nim małą dziurkę i tam się skrył, aby przeczekać do zmierzchu. Rankiem zaskoczeni Kaszubi postanowili, że zamiast stawiać zaplanowaną w tym miejscu kapliczkę, w dziurkę ogromnego głazu wstawią krzyż. Prawdopodobnie we wnętrzu skały diabeł siedzi po dziś dzień. Kamień opisany legendą jest jednym z największych głazów narzutowych na Kaszubach. Jego obwód to aż 13,2 m, szerokość wynosi 4,7 m, a wysokość ponad 2,2 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=224793", "fragment_id": "1452114/3", "subtitle": "", "title": "Kościerzyna (gmina wiejska)", "document_id": "1452114", "start_index": 4416.0, "parentId": 224793.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08873001486063004}, "uuid": "65e3b88f-3bbd-4615-9984-7b343ff02aa2"}]}
{"id": "q_129", "question": "Co oznacza w dosłownym tłumaczeniu włoskie określenie salto mortale?", "answer": [{"page_content": "Salto – element gimnastyczny polegający na obrocie człowieka w powietrzu wokół osi prostopadłej do jego wysokości.\nPodział salt:\nPonadto w każdym salcie możliwy jest wielokrotny obrót wokół osi wzdłużnej do wysokości człowieka (śruba). Salto nie musi się składać tylko z jednego obrotu wokół prostopadłej osi (gdy jest więcej obrotów, powstaje salto podwójne czy potrójne) oraz być wykonywane w jednej i tej samej pozycji. W związku z powyższym istnieje nieograniczona liczba kombinacji wykonywania tego elementu.\nRodzaje pozycji w salcie.\nPozycja w salcie jest to układ ułożenia kończyn względem tułowia podczas jego wykonywania, czego efektem jest zmiana momentu bezwładności i odpowiednio większa bądź mniejsza prędkość kątowa. Występują trzy rodzaje pozycji:\nZe względu na niedokładność wykonywania powyższych pozycji przepisy Międzynarodowej Federacji Gimnastyki FIG (Fédération Internationale de Gymnastique) określają odpowiednie kąty ugięcia w stawach, dla których element zalicza się do odpowiedniej pozycji. I tak:\nSalto Mortale.\nSalto Mortale (tzw. skok śmierci) – niebezpieczny skok akrobatyczny połączony z koziołkowaniem, z dużej wysokości.\nSalto Nullo.\nSalto Nullo (Null, zero, czyli nic) (pot. zaliczyć zerówkę) nie pokonując już pierwszej wysokości – wykonane podczas trzykrotnych nieudanych prób w takich dyscyplinach sportowych jak: skok o tyczce, skok w dal, trójskok itp.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1218120", "fragment_id": "1121761/0", "subtitle": "", "title": "Salto (akrobatyka)", "parentId": 1218120.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1121761", "source": "wikipedia", "score": 0.7006195187568665}, "uuid": "abe6876f-9293-4d61-a077-b16dc4c89ee0"}, {"page_content": "Saltus duriusculus (twardy/nieprzyjemny skok) – muzyczna figura retoryczna wyrażająca treści negatywne, np. ból, śmierć, upadek, zdradę.\nJej konstrukcja polega na skoku o interwał dysonansowy, nierzadko tryton lub septymę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1882157", "fragment_id": "894568/0", "subtitle": "", "title": "Saltus duriusculus", "parentId": 1882157.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "894568", "score": 0.2037544548511505}, "uuid": "3d508d14-022d-4911-bf47-dfb4be030342"}, {"page_content": "Saltimbocca (od wł. \"salta in bocca\" – dosł. „skacze do ust”) – eskalopki cielęce, popularna potrawa kuchni włoskiej. \nPrzyrządzane z lekko rozbitego płata cielęciny (\"carne di vitello\") oraz plasterka surowej szynki (\"prosciutto crudo\"), obłożonych liściem szałwii, zwiniętych w rulon i obsmażanych na maśle, a następnie duszonych z dodatkiem białego wytrawnego wina. Danie to uważane jest za typowe dla kuchni rzymskiej (\"alla romana\").\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1449389", "fragment_id": "209333/0", "subtitle": "", "title": "Saltimbocca", "document_id": "209333", "start_index": 0.0, "parentId": 1449389.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09443166106939316}, "uuid": "7c14ba57-2335-4707-b132-e0a74b9b04ba"}, {"page_content": "Cantabile ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;śpiewnie&lt;/&gt;) – termin w muzyce odnoszący się do wprawnego stylu śpiewu lub gry na instrumencie. W dosłownym tłumaczeniu z języka włoskiego „śpiewnie”. Gioseffo Zarlino w opracowaniu \"Le istitutioni harmoniche\" z 1558 napisał, że \"cantabile\" znaczy „dobrze zaśpiewane”. \"The Oxford dictionary of music\" interpretuje termin w odniesieniu do sprawnie, płynnie wykonanej i dobrze wyeksponowanej melodii.\nW XIX-wiecznej operze włoskiej, \"cantabile\" oznaczało część pierwszą arii lub drugą trzyczęściowego duetu. Wykonywane były w powolnym, wyrazistym stylu, często z wyodrębnioną kadencją. Po nich następowała zazwyczaj cabaletta.\nKrytycy muzyczni używają terminu \"cantabile\" do określenia lirycznego stylu wykonania utworu muzycznego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5614526", "fragment_id": "1249984/0", "subtitle": "", "title": "Cantabile", "document_id": "1249984", "start_index": 0.0, "parentId": 5614526.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35420551896095276}, "uuid": "318875f6-c094-4b56-ab3f-3a42171ff52c"}, {"page_content": "Tłumaczenie dosłowne, tłumaczenie bezpośrednie – tłumaczenie tekstu z jednego języka na drugi słowo po słowie (łacina: \"verbum pro verbo\"), niekoniecznie oddające sens całości oryginału.\nW przekładoznawstwie przez \"tłumaczenie dosłowne\" rozumie się specjalistyczne tłumaczenia tekstów naukowych, technicznych, technologicznych czy prawnych.\nInnym znaczeniem tłumaczenia dosłownego w teorii przekładu jest metafraza; tłumaczenie \"sensu\" natomiast określa się terminem parafraza.\nW przypadku tłumaczenie dosłownego nietechnicznych tekstów literackich (leksem za leksem lub leksem za morfem) rozumianego negatywnie, nieuniknione będzie błędne przetłumaczenie np. idiomów; w przypadku przekładu z języków analitycznych na fleksyjne gramatyka tekstu docelowego stanie się nieczytelna.\nPojęcie \"dosłowne tłumaczenie\" może być w zasadzie traktowane jak oksymoron (sprzeczność w kategoriach), biorąc pod uwagę, że \"dosłowne\" oznacza coś, co jest zrozumiałe bez interpretacji, podczas gdy \"tłumaczenie\", w swej istocie, jest interpretacją znaczenia słów z jednego języka wyrażoną w innym.\nZastosowanie w przekładzie.\nLiteratura.\nTłumaczenie dosłowne może być fazą wstępną w przypadku przekładu z nieznanego języka. Przykładowo, Robert Pinsky używał podobno tłumaczenia dosłownego przygotowując się do przekładu Inferno Dantego (1994), z nieznanego mu języka oryginału[]. Podobnie Richard Pevear pracował z tłumaczeniem dosłownym przygotowanym przez jego małżonkę, Larissę Volokhonsky – małżeństwo przetłumaczyło w ten sposób kilka rosyjskich powieści[].\nPoezja na prozę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4111787", "fragment_id": "620062/0", "subtitle": "", "title": "Tłumaczenie dosłowne", "parentId": 4111787.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "620062", "score": 0.4332289397716522}, "uuid": "bfa275ea-a5bb-49d3-93f2-8c61b5489843"}, {"page_content": "Śmierć gwałtowna – termin używany w medycynie sądowej odnoszący się do śmierci, która jest wynikiem urazu w bardzo szerokim tego słowa znaczeniu. Może to być śmierć samobójcza, zbrodnicza lub w wyniku wypadku. Jest przeciwieństwem śmierci naturalnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2028290", "fragment_id": "396953/0", "subtitle": "", "title": "Śmierć gwałtowna", "parentId": 2028290.0, "start_index": 0.0, "document_id": "396953", "source": "wikipedia", "score": 0.05254907160997391}, "uuid": "4272e5c4-7831-4dee-99d5-b19886709521"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy śmierci w biologii i psychologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nŚmierć ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;mors&lt;/&gt;, \"exitus letalis\") – stan charakteryzujący się ustaniem oznak życia, spowodowany nieodwracalnym zachwianiem równowagi funkcjonalnej i załamaniem wewnętrznej organizacji ustroju. Do zjawisk, które doprowadzają do stanu śmierci, zalicza się m.in. starzenie się, drapieżnictwo, niedożywienie, choroba, samobójstwo, zabójstwo lub odwodnienie. Ciała martwych organizmów zaczynają rozkładać się po krótkim czasie od momentu śmierci.\nWspólnym elementem większości wierzeń ludów świata jest życie pozagrobowe, które w zależności od popełnionych przez człowieka czynów może być dla niego nagrodą lub sądem oraz karą.\nPoza śmiercią całego organizmu można także wyróżnić śmierć:\nPojęcie śmierci rozmywa się w przypadku organizmów zdolnych do regeneracji brakujących części ciała (np. pierścienice), roślin (u których możliwe jest odtworzenie całego organizmu nawet z jednej komórki), czy też bakterii wytwarzających zarodniki (formy przetrwalnikowe).\nEtymologia.\nTermin \"śmierć\" pochodzi od prasłowiańskiego \"sъmьrtь\", odwołującego się do tego samego zjawiska, które z kolei wywodzi się z sanskryckiego \"sumṛtaḥ\", oznaczającego \"dobrą śmierć.\"\nPokrewne określenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8263", "fragment_id": "179254/0", "subtitle": "", "title": "Śmierć", "parentId": 8263.0, "start_index": 1.0, "document_id": "179254", "source": "wikipedia", "score": 0.11548762023448944}, "uuid": "6576fb87-98b2-4c86-98d0-a3d611aaaf56"}, {"page_content": "BASE jumping (od angielskich słów \"building\" (budynek), \"antenna\" (antena), \"span\" (przęsło) i \"Earth\" (Ziemia)) – ekstremalny sport polegający na wykonywaniu skoków spadochronowych z wieżowców, mostów, masztów, urwisk górskich i tym podobnych obiektów.\nCzynniki ryzyka.\nGłównymi czynnikami ryzyka jest krótki czas, jaki skoczek ma na otwarcie spadochronu, oraz odległość dzieląca go podczas lotu od obiektu, z którego skacze. Nie bez znaczenia jest również to, że \"base jumper\" wyposażony jest na ogół tylko w jeden spadochron (posiadanie zapasowego jest często zbędne ze względu na krótki czas lotu). Kolejnym problemem jest samo lądowanie, które z reguły odbywa się na dość małej powierzchni.\nCzęstym czynnikiem powodującym śmierć spadochroniarzy jest nieprawidłowe ułożenie czaszy w plecaku i zgubna w skutkach pewność siebie. Ważnym czynnikiem jest też adrenalina, która powoduje pobudzenie organizmu i uśpienie czujności skoczka.\nGłównie spotyka się wypadki, których przyczyną są niedoskonałości sprzętu bądź nagłe zmiany warunków pogodowych.\nJest to sport, w którym wiele zależy od przypadku, przez co liczba śmiertelnych wypadków osób rozpoczynających base jumping pokrywa się z liczbą doświadczonych skoczków[].\nWypadki śmiertelne.\nPoczynając od 11 kwietnia 1981 do 8 października 2010, zginęło co najmniej 158 skoczków uprawiających ten sport.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117327", "fragment_id": "12090/0", "subtitle": "", "title": "BASE jumping", "parentId": 117327.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12090", "score": 0.14860892295837402}, "uuid": "0a7159de-c359-41e5-824e-033d95b50b64"}, {"page_content": "Salto w tył (ang. \"backflip\", \"bflip)\" – jedno z ćwiczeń akrobatycznych. Występuje też w sportach takich jak: capoeira oraz Martial Arts Tricks.\nSalto w tył w fachowej terminologii akrobatycznej to „przerzut lotny w tył”. Polega on na tym, iż stojąc wybijamy się obunóż do góry, wykonując jednocześnie zamach rękami. Następnie następuje zwinięcie się w „kulkę” poprzez podciągnięcie nóg do klatki piersiowej, oraz złapanie się rękami za uda/łydki, co nadaje rotacji do tyłu. Po wykonaniu 3/4 obrotu wokół siebie rozkładamy się i lądujemy na lekko ugiętych nogach.\nSą trzy sposoby wykonywania salta w tył:\nOdmianą salta w tył jest layout - salto do tyłu z wyprostowanymi nogami.\nSalto w tył można również wykonywać z wysokości - rotacja jest wtedy wolniejsza i nie trzeba się tak bardzo zwijać w „kulkę”. Należy się wtedy również wybić nieco w tył, aby nie uderzyć w miejsce, z którego się wybijamy.\nOsobną dziedziną dla tej ewolucji są sporty ekstremalne i wykonywanie na różnych przyrządach sportowych: BMX, rolki, deskorolka, MTB, snowboard lub narty. W powyższych przypadkach wykonywanie salta wiąże się z użyciem dodatkowych ramp lub najazdów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=261664", "fragment_id": "1423638/0", "subtitle": "", "title": "Salto w tył", "document_id": "1423638", "start_index": 0.0, "parentId": 261664.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05025595426559448}, "uuid": "27d2ef87-a32d-4491-bc58-675c2552ff6b"}, {"page_content": "Dosłowne tłumaczenie może również oznaczać tłumaczenie, które dokładnie przekazuje znaczenie oryginału, nie starając się uchwycić jego stylu, wartości estetycznych i literackich. Istnieje jednakowoż znacząca różnica między przekładem dosłownym poezji a prozy. Jest możliwe stworzenie tłumaczenia utworu poetyckiego, które będzie napisane prozą, ale też wolne od błędów. Przekład \"Boskiej komedii\" autorstwa Charlesa Singeltona (1975) jest traktowany jako przekład poezji na prozę.\nNegatywne aspekty.\nOkreślenie tłumaczenia przymiotnikiem „dosłowne” sugerować może, iż tłumaczenie jest pełne błędów oraz że tłumacz nie był w stanie nie przekazać znaczenia frazeologii czy zawartych w oryginale dwuznaczności. Dosłowny przekład może być jednak użyteczny przy badaniu sposobu w jaki słowa w danym języku przenoszą znaczenie.\nTłumaczenie maszynowe.\nWczesne tłumaczenia maszynowe (przynajmniej od roku 1962) cieszyły się złą sławą, ponieważ zestawiały jedynie banki słownictwa z dwóch języków. Późniejsze programy pracowały już na poziomie popularnych fraz, co poskutkowało poprawą struktur gramatycznych i odpowiednim tłumaczeniem idiomów, jednak kosztem wielu nieprzetłumaczonych pojedynczych słów. Do tłumaczenia języków fleksyjnych konieczne jest posłużenie się odpowiednimi narzędziami do przetwarzania języka (analiza morfosyntaktyczna, synteza).\nObecnie najlepsze systemy wykorzystują kombinację powyższych technologii i przy pomocy algorytmów starają się nadać tłumaczeniu odpowiednio naturalnego brzmienia. Jednak w przekładzie zawodowym, tłumaczenie maszynowe stanowi jedynie wstępny szkic, któremu tłumacze nadają ostateczny kształt.\nJęzyki pidżynowe.\nCzęsto pierwsze pokolenie dzieci imigrantów posługuje się dosłownym tłumaczeniem (ojczysty język rodziców jest językiem wyjściowym). W rezultacie otrzymujemy połączenie obu języków – swego rodzaju pidżynizm. Tego rodzaju „języki” otrzymują często własne nazwy (np. ponglish – angielski i polski). Rozliczne przykłady można znaleźć w mowie codziennej polskiej diaspory, często posługującej się kalką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4111787", "fragment_id": "620062/1", "subtitle": "", "title": "Tłumaczenie dosłowne", "source": "wikipedia", "start_index": 1562.0, "document_id": "620062", "parentId": 4111787.0, "score": 0.5}, "uuid": "39a66c63-4369-4a3f-bf50-22c23aad0c71"}]}
{"id": "q_130", "question": "Jak nazywamy wykres funkcji tangens?", "answer": [{"page_content": "Wzory redukcyjne – wzory pozwalające sprowadzić obliczanie wartości funkcji trygonometrycznych dowolnego kąta skierowanego do obliczenia wartości funkcji dla kąta ostrego, a dalej dla kąta o mierze z zakresu od 90° do 180°\nW poniższych wzorach używana jest miara łukowa kąta. Korzystając z miary stopniowej należy w poniższych wzorach podstawić 180° w miejsce π.\nTangens i cotangens.\nPodawanie wzorów typu formula_1 nie jest potrzebne, bo okresem funkcji \"tangens\" i \"cotangens\" jest π.\nWzory redukcyjne można wywieść z symetrii wykresów odpowiednich funkcji trygonometrycznych. Mianowicie, wykres funkcji sinus jest środkowo symetryczny względem dowolnego punktu osi \"OX\" o współrzędnej postaci \"k\"π i osiowo symetryczny względem dowolnej prostej o równaniu \"x\" = π/2 + \"k\"π. Dla cosinusa odpowiednie symetrie wypadają dla \"x\" =π/2 + \"k\"π oraz \"x\" = \"k\"π. Dla tangensa i cotangensa mamy jedynie symetrie środkowe odpowiednio względem punktów \"x\"=\"k\"π oraz \"x\"=π/2 + \"k\"π.\nInterpretacja na wykresie.\nWykresy pozwalają też na wyobrażenie sobie (i szybkie odtworzenie w pamięci lub na kartce) wzorów redukcyjnych.\n1. W tym celu trzeba tylko zapamiętać jak wyglądają wykresy funkcji trygonometrycznych. Następnie przekształcamy wykres tej funkcji, którą mamy obliczyć:\n* jeśli w argumencie jest formula_2 gdzie formula_3 jest równe np. formula_4 formula_5 formula_6 lub formula_7 to przesuwamy wykres odpowiedniej funkcji o formula_3 w lewo.\n* jeśli w argumencie jest formula_9 to przesuwamy wykres o formula_3 w prawo.\n* jeśli w argumencie jest formula_11 to przesuwamy wykres o formula_3 w lewo i odbijamy wykres symetrycznie względem osi OY.\n2. Jeśli przed funkcją stoi minus, odbijamy wykres względem osi OX.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57647", "fragment_id": "648216/0", "subtitle": "", "title": "Trygonometryczne wzory redukcyjne", "parentId": 57647.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648216", "score": 0.9757329225540161}, "uuid": "f09c3dae-5861-4009-a42f-5833c8c9e499"}, {"page_content": "Kątem przecięcia się dwóch krzywych gładkich (\"f(x)\" i \"g(x)\") nazywamy kąt ostry przecięcia się stycznych do danych krzywych w punkcie \"x0\". Tangens tego kąta dla wykresów dwóch funkcji gładkich możemy obliczyć ze wzoru:\n formula_1    dla    formula_2\nJeżeli\n formula_3\nWyprowadzenie wzoru.\nMamy dane 2 dowolne funkcje \"f\"(\"x\") oraz \"g\"(\"x\") przecinające się w punkcie \"x\"0 oraz różniczkowalne w tym punkcie. Wówczas przez punkt \"x\"0 przechodzą styczne do obydwu wykresów, tworzące pewien kąt φ. Kąt nachylenia stycznej do \"f\"(\"x\") nazwiemy β (kąt między styczną a osią OX), kąt nachylenia stycznej do \"g\"(x) nazwiemy α.\nStyczne oraz oś OX tworzy trójkąt, w którym\n formula_4\nstąd mamy, że\n formula_5\nwięc\n formula_6\nZ prawej strony zastosujemy wzór na tangens różnicy kątów i otrzymujemy:\n formula_7\nWiemy również, że\n formula_8 oraz formula_9\nPodstawiając do wzoru, otrzymujemy\n formula_10", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148295", "fragment_id": "13411/0", "subtitle": "", "title": "Kąt między dwiema krzywymi", "document_id": "13411", "start_index": 0.0, "parentId": 148295.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9072402715682983}, "uuid": "dab3c823-a817-4a4c-a98d-da2058b2eb6d"}, {"page_content": "Nachylenie – liczba określająca „stromość” linii. Zazwyczaj oznaczana literą formula_1.\nW przypadku funkcji liniowej nachylenie jest określone przez współczynnik kierunkowy prostej (wartość formula_2 w postaci kierunkowej prostej formula_3). Jest to tangens kąta nachylenia prostej względem osi formula_4. Można to zapisać jako:\nformula_5\nNachylenie krzywej będącej wykresem funkcji względem osi formula_4 jest równe wartości jej pochodnej.\nDla funkcji rosnącej (formula_7 wzrasta wraz ze wzrostem formula_8) nachylenie przyjmuje wartości dodatnie. Dla funkcji malejącej nachylenie jest ujemne.\nNachylenie terenu.\n \"Osobny artykuł: Pochylenie podłużne.\"\nNachylenie terenu (np. drogi) zazwyczaj podawane jest w procentach. Jest to stosunek różnicy wysokości między punktami do odległości między nimi mierzonej w poziomie. W ten sposób zostaje obliczony tangens kąta nachylenia. Nachylenie bywa wyliczane również jako sinus kąta, czyli stosunek różnicy wysokości między punktami do odległości między nimi mierzonej wzdłuż drogi. W przypadku niewielkich kątów te wartości są zbliżone.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4278399", "fragment_id": "1521357/0", "subtitle": "", "title": "Nachylenie", "document_id": "1521357", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4278399.0, "score": 0.4948108494281769}, "uuid": "219b037e-2e76-458d-b75e-5357a0d55395"}, {"page_content": "Funkcja sigmoidalna – dowolna funkcja matematyczna, której wykres ma charakterystyczny kształt litery S.\nTypowym przykładem funkcji sigmoidalnej jest funkcja logistyczna pokazana na pierwszym rysunku i opisana wzorem: \n formula_1\nInne przykłady funkcji sigmoidalnych przytoczono poniżej. W niektórych dziedzinach, zwłaszcza w kontekście sztucznych sieci neuronowych, termin „funkcja sigmoidalna” jest używany jako synonim funkcji logistycznej.\nDziedziną funkcji sigmoidalnej jest zbiór wszystkich liczb rzeczywistych. Wartości funkcji zwykle monotonicznie rosną (ale mogą również maleć). Typowym zbiorem wartości funkcji sigmoidalnych jest przedział od 0 do 1 lub od -1 do 1.\nWiele funkcji sigmoidalnych może pełnić rolę funkcji aktywacji sztucznych neuronów w sieciach neuronowych, są to na przykład funkcja logistyczna i tangens hiperboliczny. Krzywe sigmoidalne są również powszechne w statystyce jako dystrybuanty rozkładów prawdopodobieństwa (przyjmujące wartości z przedziału od 0 do 1); przykładem może być całka funkcji gęstości rozkładu logistycznego, rozkładu normalnego czy rozkładu \"t\" -Studenta. \nDefinicja.\nFunkcja sigmoidalna jest ograniczoną, różniczkowalną funkcją rzeczywistą, która jest zdefiniowana dla wszystkich rzeczywistych argumentów, ma nieujemną pochodną w każdym punkcie oraz pojedynczy punkt przegięcia.\nWłasności.\nOgólnie rzecz biorąc, funkcja sigmoidalna jest monotoniczna i jej pierwsza pochodna ma kształt krzywej dzwonowej. I odwrotnie: całka dowolnej ciągłej, nieujemnej funkcji z wykresem w kształcie dzwonu (z jednym lokalnym maksimum i bez lokalnych minimów) będzie sigmoidalna. Zatem dystrybuanty wielu powszechnie wykorzystywanych rozkładów prawdopodobieństwa są sigmoidalne. Sigmoidalna jest funkcja błędu, która jest powiązana z dystrybuantą rozkładu normalnego i funkcja arcus tangens powiązana z dystrybuantą rozkładu Cauchy’ego .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5688967", "fragment_id": "1257633/0", "subtitle": "", "title": "Funkcja sigmoidalna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1257633", "parentId": 5688967.0, "score": 0.3090174198150635}, "uuid": "bab6453a-beda-4ec1-8983-64854e8cc3d6"}, {"page_content": "Niektóre źródła definiują funkcje liniowe wąsko – utożsamiają je z funkcjami pierwszego stopnia, czyli wymagają dodatkowo, aby formula_9 była \"niezdegenerowana\": formula_15 Większość źródeł nie stawia jednak takich wymagań[].\nWłasności.\nJeśli formula_16 to formula_9 jest nieograniczona, nieokresowa i monotoniczna: rosnąca dla formula_18 i malejąca dla formula_19 ponadto jest różnowartościowa i „na”, a co za tym idzie wzajemnie jednoznaczna. Jest więc odwracalna (jej funkcja odwrotna również jest liniowa). Jeśli formula_20 to formula_9 jest nieparzysta.\nJeśli formula_22 to formula_9 jest funkcją stałą i jako taka jest ograniczona, parzysta, nie jest również różnowartościowa ani „na”, czyli wzajemnie jednoznaczna. Nie jest więc odwracalna. Jeśli dodatkowo formula_20 to jest jednocześnie nieparzysta.\nJeśli formula_16 to formula_9 ma dokładnie jedno miejsce zerowe postaci formula_27\nJeśli formula_22 to formula_9 nie ma miejsc zerowych, gdy formula_30 i ma nieskończenie miejsc zerowych, gdy formula_31\nFunkcję liniową wystarczy określić dla dowolnych dwóch różnych argumentów. Istotnie, jeśli formula_32 to:\n formula_33\nFunkcja liniowa (jako funkcja wielomianowa) jest ciągła i różniczkowalna (a więc także gładka), przy czym pierwsza pochodna jest równa formula_34 a kolejne są tożsamościowo równe zeru.\nWykres funkcji liniowej.\n \"Zobacz też: wykres funkcji i układ współrzędnych.\"\nW układzie współrzędnych prostoliniowych (na płaszczyźnie) funkcja liniowa formula_35 ma wykres będący prostą, przy czym\nW układzie współrzędnych prostokątnych (tzn. o prostopadłych osiach) z równymi jednostkami (tzn. wektorami jednostkowymi definiującymi osie) zachodzi\n formula_42\ngdzie formula_43 jest kątem skierowanym między wykresem i osią formula_44\nOznacza to, że współczynnik kierunkowy jest tangensem kąta skierowanego formula_45 co tłumaczy nazwę tego współczynnika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18456", "fragment_id": "183522/1", "subtitle": "", "title": "Funkcja liniowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1839.0, "document_id": "183522", "parentId": 18456.0, "score": 0.24542686343193054}, "uuid": "b1e08ba8-337a-4cb7-b854-2ef3713b0573"}, {"page_content": "3. Na koniec spoglądamy na powstały wykres w miejscu, w którym przecina oś OY:\n* Jeśli przecina ją w punkcie formula_13 to wynikiem jest formula_14\n* Jeśli przecina ją w punkcie formula_15 to wynikiem jest formula_16\n* Jeśli przecina ją w środku układu współrzędnych i rośnie, to wynikiem jest formula_17 (gdy przekształcaliśmy sinus lub cosinus) lub formula_18 (gdy przekształcaliśmy tangens lub cotangens)\n* Jeśli przecina ją w środku układu współrzędnych i maleje, to wynikiem jest formula_19 (gdy przekształcaliśmy sinus lub cosinus) lub formula_20 (gdy przekształcaliśmy tangens lub cotangens)\n* Jeśli w ogóle nie przecina osi OY, a w przedziale od 0 do formula_21 rośnie, to wynikiem jest formula_22\n* Jeśli w ogóle nie przecina osi OY, a w przedziale od 0 do formula_21 maleje, to wynikiem jest formula_24\nPrzykłady zastosowania.\nDla odmiany użyta zostanie miara stopniowa. Należy pamiętać, że funkcje trygonometryczne są okresowe – jeżeli miara kąta przekracza 360° można wyodrębnić z niej wielokrotność 360° i przeprowadzać obliczenia dla pozostałej części.\nformula_25\nformula_26\nformula_27\nformula_28formula_29\nW obu ostatnich przykładach pominięto okres funkcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57647", "fragment_id": "648216/1", "subtitle": "", "title": "Trygonometryczne wzory redukcyjne", "parentId": 57647.0, "start_index": 1710.0, "document_id": "648216", "source": "wikipedia", "score": 0.4979935884475708}, "uuid": "5ed94367-3ddc-42f3-9605-8d8649698fad"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nFunkcje trygonometryczne – funkcje matematyczne wyrażające między innymi stosunki długości boków trójkąta prostokątnego zależnie od miary jego kątów wewnętrznych. Funkcje te wywodzą się z geometrii, konkretniej planimetrii, ale są rozważane także w oderwaniu od niej, dla różnych argumentów rzeczywistych i zespolonych. To uogólnienie funkcji trygonometrycznych umożliwiła analiza matematyczna, w której opisano je szeregami potęgowymi. Powstały też inne definicje, oparte np. na równaniach różniczkowych, innych równaniach funkcyjnych, iloczynach nieskończonych oraz ułamkach łańcuchowych, podane w dalszych sekcjach.\nDo funkcji trygonometrycznych zalicza się przede wszystkim sinus, kosinus i tangens, a także kotangens, sekans, kosekans i kilka innych, wspominanych rzadziej. Funkcje trygonometryczne to główny przedmiot badań trygonometrii; jej dział poświęcony tym funkcjom nazywano goniometrią, przy czym termin ten ma też inne znaczenia. Badania te rozpoczęto w starożytności, a konkretniej starożytnej Grecji, po czym rozwijali ją uczeni indyjscy, islamscy i ze średniowiecznej Europy. W czasach nowożytnych podano dla tych funkcji:\nPierwotnie matematycy uważali wartości trygonometryczne za linie ciągłe połączone okręgami, jednak w XVIII wieku Leonhard Euler wprowadził współczesne pojęcie funkcji trygonometrycznych. Na przestrzeni stuleci podano dziesiątki tożsamości trygonometrycznych, które m.in. wiążą te funkcje ze sobą.\nFunkcje trygonometryczne zalicza się do elementarnych i stosuje w różnych działach matematyki jak geometria, analiza i teoria liczb. Z funkcji tych korzystają też inne nauki ścisłe – zarówno przyrodnicze, społeczne, jak i techniczne. Jednym z powodów jest to, że funkcjami sinus i kosinus można modelować zjawiska okresowe jak drgania mechaniczne.\nDefinicje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35346", "fragment_id": "178396/0", "subtitle": "", "title": "Funkcje trygonometryczne", "parentId": 35346.0, "start_index": 0.0, "document_id": "178396", "source": "wikipedia", "score": 0.3929271399974823}, "uuid": "753568ed-620f-42b8-93f8-7ec0b3f2330b"}, {"page_content": "Funkcje trygonometryczne zmiennej zespolonej są (nieskończenie) wielokrotne na całej płaszczyźnie zespolonej.\nCzęści rzeczywiste, urojone, moduły i argumenty.\nArgument formula_125 oblicza się według wzorów:\n formula_126\n formula_127\ngdzie formula_128 to wartość odpowiedniej funkcji trygonometrycznej.\nWzór Eulera.\n \"Osobny artykuł: Wzór Eulera.\"\nW dziedzinie zespolonej zachodzi związek, zwany wzorem Eulera:\n formula_129\nWynika z niego, iż:\n formula_130\n formula_131\n formula_132\n formula_133\n formula_134\n formula_135\ngdzie:\nWzory te pozwalają na niemal mechaniczne upraszczanie wyrażeń trygonometrycznych.\nWykresy.\nLiczby zespolone na płaszczyźnie zespolonej zostały oznaczone kolorami, zgodnie z umownym schematem. Odcienie barw określają argument, a jasność – moduł wyniku\nZastosowania matematyczne.\nZe względu na obecność funkcji trygonometrycznych w najróżniejszych działach nauki i techniki nie jest możliwe podanie wszystkich ich zastosowań. Poniżej wymieniono więc tylko niektóre.\nGeometria.\nBezpośrednim zastosowaniem funkcji trygonometrycznych w geometrii elementarnej jest wyznaczanie długości boków lub kątów trójkąta. Poniżej podano kilka innych zastosowań.\nTwierdzenia sinusów, cosinusów i tangensów.\n \"Osobne artykuły: Twierdzenie sinusów, Twierdzenie cosinusów i Twierdzenie tangensów.\"\nW każdym trójkącie (przy oznaczeniach standardowych, zob. rysunek) zachodzą następujące równości:\nTwierdzenie sinusów, inaczej twierdzenie Snelliusa:\n formula_139\nTwierdzenie cosinusów, inaczej twierdzenie Carnota:\n formula_141\nTwierdzenie tangensów, inaczej twierdzenie Regiomontana:\n formula_142\nW geometrii sferycznej istnieje także twierdzenie haversinów, związane z nieużywaną dziś funkcją trygonometryczną formula_143 pozwalające na obliczanie odległości pomiędzy dwoma punktami na sferze.\nWzory na pole trójkąta.\nWzory na pole trójkąta często wykorzystują funkcje trygonometryczne:\n formula_144\nlub\n formula_145\nlub\n formula_146\ngdzie:\nIloczyny wektorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35346", "fragment_id": "178396/5", "subtitle": "", "title": "Funkcje trygonometryczne", "source": "wikipedia", "start_index": 9614.0, "document_id": "178396", "parentId": 35346.0, "score": 0.21910762786865234}, "uuid": "2d24e3ae-44f5-47cc-8d99-6beac4fd403d"}, {"page_content": "W powyższym wzorze funkcja eksponencjalna z argumentem urojonym (druga) opisuje przestrzenne drganie fali, natomiast amplitudę opisuje funkcja eksponencjalna o argumencie rzeczywistym. Rozkład amplitudy w dowolnej płaszczyźnie z może być opisany funkcją Gaussa:\n formula_15\nNatężenie promieniowania wyraża irradiancja określona wzorem:\n formula_16\nPromień wiązki.\nZa promień wiązki w przekroju prostopadłym do osi wiązki rozumie się promień okręgu utworzonego z punktów, w których amplituda pola elektrycznego jest mniejsza e razy od jej wartości na osi wiązki. W miejscu przewężenia wiązki średnica wiązki jest najmniejsza i jest oznaczana przez formula_17 Promień wiązki opisuje zależność:\n formula_18\n formula_19\nW odległości formula_20 od przewężenia formula_21 natężenie wiązki jest równe:\n formula_22\nParametr formula_23 nazywa się zakresem Rayleigha. Obszar po obu stronach przewężenia w odległości zakresu Rayleigha nazywany jest głębią ostrości lub parametrem konfokalnym wiązki. Dla wiązki rozchodzącej się w próżni głębia ostrości jest równa jest równa:\n formula_24\nW odległości znacznie większej od głębi ostrości formula_25 promień wiązki jest proporcjonalny do odległości od przewężania i wynosi:\n formula_26\n formula_27\nDla małych kątów wartość funkcji tangens jest równa jej argumentowi, stąd rozbieżność wiązki:\n formula_28\nFaza fali.\nFaza fali w wiązce gaussowskiej opisana jest wyrażeniem:\n formula_29\nPowierzchnia falowa określona przez składnik formula_30 jest falą płaską, drugi składnik sprawia, że fronty falowe są sferyczne, a promień sfery jest równy:\n formula_31", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5333140", "fragment_id": "329171/1", "subtitle": "", "title": "Wiązka Gaussa", "document_id": "329171", "start_index": 1816.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5333140.0, "score": 0.24546505510807037}, "uuid": "996160e1-763f-489b-987a-72ecae695f93"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Funkcje cyklometryczne.\"\nFunkcje odwrotne do trygonometrycznych nazywane są też funkcjami kołowymi lub cyklometrycznymi. Ze względu na okresowość funkcji trygonometrycznych funkcje te są do nich odwrotne jedynie w przedziale obejmującym jeden okres.\nHarmoniki.\n \"Osobny artykuł: Harmonika (matematyka).\"\nFunkcje postaci\n formula_170\ngdzie:\nsą nazywane harmonikami. Funkcje sinus i cosinus są ich szczególnymi przypadkami. Harmoniki mają duże znaczenie w praktyce, przy analizie funkcji okresowych. Kombinacja liniowa kilku harmonik o tej samej częstotliwości jest ciągle harmoniką o tej częstotliwości.\nHarmoniki stosowane są w fizyce przy badaniu wszelkich zjawisk okresowych, np. drgań. Wiele z tych zjawisk, np. masa na sprężynie, wahadło przy niewielkim wychyleniu albo elektryczny obwód rezonansowy, w wyidealizowanym przypadku (przy braku strat energii), opisuje równanie różniczkowe:\n formula_174\nktórego rozwiązaniami są harmoniki.\nFunkcje hiperboliczne.\n \"Osobny artykuł: Funkcje hiperboliczne.\"\nJak podano w sekcji Definicja za pomocą równań funkcyjnych, funkcje sinus i cosinus można zdefiniować w następujący sposób:\n formula_175\nJeśli warunek W2 zmienić na:\n formula_176\nwówczas warunki W1, W2', W3 będą spełnione przez inne funkcje, które przez analogię nazywane są sinusem hiperbolicznym (sinh) i cosinusem hiperbolicznym (cosh).\nAnalogicznie jak dla funkcji trygonometrycznych definiuje się też tangens, cotangens, secans i cosecans hiperboliczny jako odpowiednie ilorazy z udziałem sinusa i cosinusa hiperbolicznego. Istnieje także całkowy sinus hiperboliczny i całkowy cosinus hiperboliczny.\nTakże definicja na okręgu jednostkowym dla funkcji trygonometrycznych ma swój odpowiednik hiperboliczny. Zamiast okręgu jednostkowego\n formula_177\nnależy wziąć hiperbolę o równaniu\n formula_178", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35346", "fragment_id": "178396/8", "subtitle": "", "title": "Funkcje trygonometryczne", "source": "wikipedia", "start_index": 15512.0, "document_id": "178396", "parentId": 35346.0, "score": 0.31605732440948486}, "uuid": "b552979e-18ab-40f1-9c79-af5e99abf71a"}]}
{"id": "q_131", "question": "Jak się nazywają religijne pieśni Murzynów amerykańskich, stanowiące jedno ze źródeł bluesa, które wykonywane początkowo jedynie podczas nabożeństw kościelnych, zanim usamodzielniły się w latach 30. XX wieku?", "answer": [{"page_content": "Źródeł bluesa można się dopatrywać m.in. w pieśniach pracy z okresu niewolnictwa Afroamerykanów, np. work song, oraz w takich przejawach folkloru osób czarnoskórych, jak np. zawołania ulicznych sprzedawców, kołysanki matek i piastunek, opowieści włóczęgów, zawodzenia żebraków, a także w murzyńskiej pieśni religijnej, np. gospel, powstałej ze zbiorowego czytania Biblii, powtarzania przez wiernych słów pastora lub księdza, śpiewnych zawołań do Boga, modlitw, zbiorowych żalów okolicznościowych (związanych z jakimiś ważnymi zdarzeniami lokalnymi), wyrażanych poprzez melodię, czasami i bez słów (np. słynne bluesowe zawodzenie niewidomego żebraka „Blind” Williego Johnsona „Noc była ciemna”). Powszechnie przyznaje się, że blues powstał z gospelsów i work songów Afroamerykanów, pracujących głównie na plantacjach bawełny w stanach południowych. W tekstach pieśni bluesowych znaleźć można bezpośrednią i prostolinijną opowieść o tym wszystkim, co dręczyło, zadziwiało, bolało i wzruszało śpiewaków bluesowych.\nBlues nie był piosenką. Był grany do tańca i jeden utwór wykonywany był tak długo, dopóki ludzie tańczyli. Utwór bluesowy trwał zatem nawet i kilkanaście minut, a tekst składał się nieraz z kilkudziesięciu zwrotek tworzonych niezależnie przez bluesmanów, przy czym najlepsze były powtarzane przez właściwie wszystkich wykonawców. W muzyce folkowej nie istniały prawa autorskie. Ograniczenia aparatury nagrywającej zmuszały bluesmana do skondensowania utworu do trzech minut. Dokonywał on więc selekcji tekstu, aby zmieścić się w czasie. Ponieważ większość tekstów nie była zapisywana, tylko zapamiętywana, wiele zwrotek nie dotrwało do naszych czasów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21549", "fragment_id": "183805/2", "subtitle": "", "title": "Blues", "parentId": 21549.0, "start_index": 2147.0, "document_id": "183805", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "a6061ef4-3f1d-4678-82f7-420430eedbda"}, {"page_content": "Negro spirituals – pieśni tworzone przez czarnoskórych niewolników mające treść i charakter religijny. Opierały się na schemacie: do śpiewanej przez lidera frazy tłum dośpiewywał dalszy ciąg. \nPoczątkowo zupełnie nie były uznawane przez białych ludzi, jednak pod koniec XIX w. zaczęły przenikać także do ich kultury, aby w końcu stać się jedną z gałęzi amerykańskiej muzyki ludowej. Są one jednym z gatunków, z których wywodzi się blues.\nPrzykład \"negro spirituals\" to \"Go Down Moses\".\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133214", "fragment_id": "11706/0", "subtitle": "", "title": "Negro spirituals", "parentId": 133214.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "11706", "score": 0.6971575021743774}, "uuid": "95e65c25-7505-48cb-a90d-7725728c2d80"}, {"page_content": "Z czasem z początkowej formy czysto wokalnej blues zaczął przekształcać się w wokalno-instrumentalną pieśń śpiewaną z towarzyszeniem (najczęściej) gitary lub bandżo, aż wreszcie zaczęły powstawać bluesy instrumentalne (początkowo fortepianowe, potem orkiestrowe). Pod koniec pierwszej połowy XX w. w gettach murzyńskich wielkich miast amerykańskich narodziła się nowa odmiana bluesa, żywsza, bardziej spontaniczna i żywiołowa, utrzymana w szybszym tempie, określana jako rhythm and blues. Kilkanaście lat później ta właśnie odmiana, wchłonięta przez przemysł rozrywkowy i spopularyzowana w świecie białych, dała początek rock and rollowi, a przezeń całej późniejszej i rozwijającej się do dziś w różnych fazach muzyce rockowej i pokrewnej. W latach czterdziestych schemat bluesowy został zaadaptowany przez niektórych muzyków jazzowych, stając się istotnym nurtem w tej muzyce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21549", "fragment_id": "183805/1", "subtitle": "", "title": "Blues", "document_id": "183805", "start_index": 1269.0, "parentId": 21549.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5884594917297363}, "uuid": "441886de-4cd4-4d56-8392-af3ddc24f4fa"}, {"page_content": "Na pieśni czarnych osób tego okresu wywierała też duży wpływ hymnodia protestancka, a w niektórych rejonach muzyka francuska i hiszpańska. Wpływy muzyki protestanckiej to przede wszystkim hymny i psalmy, zawarte w śpiewnikach tekstowych lub zawierających też melodie opracowane na wiele głosów, np. \"The Bay Psalm Book\" (Cambridge, Mass., 1640) czy XVIII-wieczne hymny T. Buttsa, J. Cennika, J. Newtona, I. Wattsa, G. Whitefielda i J. i Ch. Wesleyów.\nW wieku XIX z tej syntezy w muzyce czarnej ludności Stanów Zjednoczonych wyklarowały się nowe style i gatunki muzyczne, kluczowe dla genezy jazzu: white spirituals, obejmujące \"religious ballads\", \"folk-hymns\" i \"revival spirituals\" oraz negro spirituals, obejmujące \"ring-shout\", \"song-sermons\", \"jubilee\", \"spiritual mellows\" i \"gospel songs\", które razem z \"plantation songs\" weszły w skład kultury tak czarnych, jak i białych Południa.\nKolejne gatunki to trudne do zdefiniowania \"blues\" i \"ragtime\". \"Ragtime\" powstał jako przeniesienie na fortepian stylu gry na banjo, charakteryzuje się rytmem krzyżującym się lub synkopowanym, może być zapisywany nutowo. \"Blues\" charakteryzuje się nastrojowością, wywodzącą się ze \"spirituals\" oraz zawołań i zawodzeń (\"moans\", \"field hollers\").\nW wieku XIX \"blues\" miał formę 12-taktową, po 1900 zyskał dużą popularność w rejonie Nowego Orleanu i delty Missisipi. Do znanych śpiewaków bluesowych należą m.in. Blind Lemon Jefferson, Charlie Patton, John Lee Hooker, Muddy Waters, a śpiewaczek np. Gertrude „Ma” Rainey. W latach 20. \"blues\" uzyskał klasyczną formę instrumentalną boogie-woogie, spopularyzowaną zwłaszcza przez kompozytora \"Saint Louis Blues\" W. C. Handy’ego.\nRozwój jazzu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2726", "fragment_id": "173287/2", "subtitle": "", "title": "Jazz", "parentId": 2726.0, "start_index": 3311.0, "document_id": "173287", "source": "wikipedia", "score": 0.20965996384620667}, "uuid": "86afb93f-ce54-4a9e-9a5f-aa2c65ab67ea"}, {"page_content": "Go Down Moses (ang. \"Zstąp, Mojżeszu\") – afroamerykańska pieśń religijna (tzw. \"negro spiritual\") powstała w środowisku XIX-wiecznych niewolników w Stanach Zjednoczonych. \nTreść pieśni dotyczy wydarzeń ze Starego Testamentu, opisanych w Księdze Wyjścia, a w szczególności wersetu Wj 8,1 - w którym Mojżesz prosić miał egipskiego faraona o wypuszczenie narodu izraelskiego z niewoli:\n \"I rzekł Pan do Mojżesza: Idź do faraona i powiedz mu: Tak mówi Pan: Wypuść lud mój, aby mi służył.\"\nJak twierdzi Alfred Läpple, \"ucisk, jakiego pokolenia izraelskie musiały doświadczać w Egipcie, był dla uciskanego Murzyna palącą, religijną aktualnością\". Dlatego niewolnicy dokonali aktualizacji opowieści o Mojżeszu do ich własnej sytuacji - Izrael miał symbolizować murzyńskich niewolników, zaś Egipt i faraon potęgę właścicieli. Wątek ten podejmuje William Faulkner w powieści \"Zstąp, Mojżeszu\" (ang. \"Go Down, Moses\").\nPieśń stała się znana poza środowiskiem afroamerykańskim w latach 70. XIX wieku, gdy na swoich koncertach wykonywał ją zespół Fisk Jubilee Singers. W XX wieku pieśń spopularyzował Paul Robeson, którego głęboki głos kojarzył się słuchaczom z głosem Boga. W 1958 nagrał ją również Louis Armstrong z towarzyszeniem Sy Oliver's Orchestra.\nRefren pieśni.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nGo down, Moses, \nway down in Egyptland\nTell old Pharaoh, \nTo let my people go. \nIdź, Mojżeszu,\nDo ziemi egipskiej.\nPowiedz staremu faraonowi,\nBy lud mój uwolnił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1196073", "fragment_id": "1138768/0", "subtitle": "", "title": "Go Down Moses", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1138768", "parentId": 1196073.0, "score": 0.1947302222251892}, "uuid": "84f9149c-c0fe-476e-9653-33b084651264"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nBlues (tłum. smutek, rozpacz) – gatunek muzyczny oraz forma muzyczna wywodząca się ze społeczności Afroamerykanów z południa USA (tzw. głębokie południe, ang. \"Deep South\").\nTematyka bluesa częstokroć skupia się wokół realistycznie ujętych relacji damsko-męskich (miłość, zazdrość, wierność, samotność). Niejednokrotnie poruszane są wątki podróży, pracy zarobkowej, wolności. W bluesowych tekstach obecny jest też krytyczny akcent społeczny, od nierówności rasowej po kwestie polityczne.\nPodstawowymi instrumentami współczesnego bluesa są harmonijka ustna, gitara czy rzadziej instrumenty dęte lub pianino/fortepian – podczas gdy pierwotne odmiany tego gatunku wykorzystywały głównie prymitywne instrumenty perkusyjne (drumle, dzwonki) oraz efekt klaszczących dłoni.\nHistoria bluesa.\nPierwszą odmianą bluesa był tzw. blues wiejski (\"country blues\"), powstały w drugiej połowie XIX w. na południu USA na terenach stanów: Missisipi, Alabama, Luizjana, Georgia (i innych). Na początku XX w., poprzez emigrację Afroamerykanów z południa do miast północnych USA, blues stał się składnikiem folkloru miejskiego i tu zaczęła kształtować się jego nowa odmiana – urban blues.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21549", "fragment_id": "183805/0", "subtitle": "", "title": "Blues", "parentId": 21549.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183805", "score": 0.48629850149154663}, "uuid": "ead21396-dc56-44c1-97fd-49fe23d44349"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stylu muzycznego. Zobacz też: Rhythm and Blues – polski zespół rockowy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nRhythm and blues, w skrócie R&amp;B (również R'n'B) – gatunek muzyki rozrywkowej wywodzący się z jazzu, bluesa i pieśni religijnych. Był jednym z najważniejszych protoplastów rock and rolla, a później nowoczesnego soulu.\nGatunek został ukształtowany z elementów jazzu, bluesa i pieśni religijnych. Stosowane instrumentarium było ubogie. Uległ komercjalizacji w latach 30. XX wieku, kiedy artyści big bandowi zaczęli tworzyć bardziej wyrazistą muzykę taneczną (z użyciem m.in. gitary basowej i riffów), określaną jako jump blues. Po zakończeniu II wojny światowej styl był na tyle charakterystyczny, że 17 czerwca 1949 w Stanach Zjednoczonych oficjalnie powstała lista przebojów w kategorii rhythm and blues (wcześniej stosowano nazwę \"race music\"). Według LeRoi Jonesa do lat 50. XX wieku była to muzyka tworzona przez i dla amerykańskich czarnoskórych. Gatunek rhythm and blues rzadko grały stacje radiowe białych. Niektóre utwory były odrzucane ze względu na silne konotacje seksualne (np. \"Work With Me Annie\" Hanka Ballarda, \"Baby Let Me Bang Your Box\" The Penguins &lt;&gt;[]). Później elementy gatunku rhythm and blues zaczęły przenikać się wzajemnie z powstającym rock and rollem. W 1958 aż 90% utworów na liście przebojów gatunku rhythm and blues znajdowało się również na listach przebojów muzyki popularnej.\nW latach 60. i 70. XX wieku rhythm and blues inspirował właśnie powstający rock. Artyści rockowi czerpali z oryginalnego materiału bluesowego lub wykorzystywali jego stylistykę, przy użyciu nowoczesnych środków technicznych (gitary elektryczne, wzmacniacze). Przykładami mogą być The Kinks, The Rolling Stones, The Animals, The Pretty Things, Them, Jimi Hendrix.Rhythm and blues jest m.in. samodzielną kategorią nagród Grammy, a stylistyka jest obecna w licznych gatunkach muzycznych (disco, funk, rap i soul). Współczesny rhythm and blues jest kombinacją elementów występujących w soulu, popie oraz hip hopie. Dla odróżnienia stosowane bywa określenie contemporary R&amp;B.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11076", "fragment_id": "186624/0", "subtitle": "", "title": "Rhythm and blues", "document_id": "186624", "start_index": 1.0, "parentId": 11076.0, "source": "wikipedia", "score": 0.561758279800415}, "uuid": "d799c651-a1de-48b0-a3dd-6307c3dba799"}, {"page_content": "Blues teksański (ang. Texas blues) – regionalny styl muzyki bluesowej, powstały w stanie Teksas w Stanach Zjednoczonych na początku lat dwudziestych XX wieku.\nHistoria bluesa teksańskiego.\nWarunki życia Afroamerykanów.\nW Teksasie uprawiano głównie kukurydzę i bawełnę. Główny rejon uprawy bawełny to lekko pagórkowaty trójkąt, którego ramiona łączą Houston, Dallas i Austin. Teren jest gliniasty i wiosną był w ogóle nieprzejezdny a w lecie w powietrzu unosił się dławiący kurz.\nW Teksasie, tak jak i całych Stanach Zjednoczonych zachodził stały proces przemieszczania się ludzi z terenów wiejskich do miast. Jeszcze w 1930 r. 42% ludności mieszkało na farmach, ale po okresie depresji i wojnie rozkład demograficzny zmieniał się tak radykalnie, tak że 1960 r. na farmach mieszkało już mniej niż 10% ludności. Naftowy boom, który rozpoczął się tu w 1901 r., przyniósł stanowi bogactwo, ale olbrzymia większość pieniędzy dostała się do miast, i to dużych. Małe miasteczka zaczęły pustoszeć.\nW Teksasie było mało elementów z tzw. Delty w stanie Missisipi, które ukształtowały blues teksański. Chociaż była tu silna tradycja pieśni pracy, to doszukanie się jakiegoś wczesnego, w pełni rozwiniętego stylu bluesowego typowego dla Teksasu, jest prawie niemożliwe. Przede wszystkim populacja Afroamerykanów w pewnych powiatach w Missisipi wynosiła ponad 80% i dopiero w latach 60. populacja murzyńska w całym stanie zmniejszyła się do 50%. Tymczasem w Teksasie populacja Afroamerykanów w największym okresie swojego rozwoju, czyli po wojnie secesyjnej, sięgała 30% i następnie stale się zmniejszała. Gdy w 1880 r. do tego olbrzymiego stanu zaczęli przybywać ludzie z innych stanów, Teksas liczył 1.5 miliona ludzi i tylko 25% pochodzenia afrykańskiego. Do 1950 r. procent zmniejszył się do 12.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482036", "fragment_id": "1560386/0", "subtitle": "", "title": "Blues teksański", "document_id": "1560386", "start_index": 0.0, "parentId": 482036.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30419039726257324}, "uuid": "178cad1e-0a4e-4c25-82d8-5d95dc453248"}, {"page_content": "Muzyka bluegrass (lub \"bluegrass\") – amerykański styl muzyki rozrywkowej z lat 50. XX wieku, wywodzący się z muzyki country, wzbogaconej wirtuozowską improwizacją (banjo, mandolina, fiddle – ludowe skrzypce, gitara, kontrabas).\nBluegrass został zainspirowany muzyką z amerykańskiego regionu Appalachia. Ma mieszane korzenie: szkockie, irlandzkie oraz pochodzące z angielskiej muzyki tradycyjnej, później zostały dołączone elementy jazzowe pod wpływem muzyki Afroamerykanów. Imigranci z Wielkiej Brytanii i Irlandii przybyli do Appalachii w XVIII wieku i przynieśli ze sobą tradycje muzyczne swoich ojczyzn. Tradycje te obejmowały głównie angielskie i szkockie ballady, które zawierały muzykę taneczną, taką jak irlandzki reel akompaniowany przez skrzypce.\nStyl ten został rozpropagowany przez Billa Monroego (mandolina) z zespołem The Bluegrass Boys (z Rosine w stanie Kentucky). Uprawiany był też przez Earla Scruggsa (banjo), Chubby’ego Wise’a (śpiew i instrumenty) i Lestera Flatta (gitara).\nStolicą tego stylu był stan Kentucky.\nNajwiększe przeboje to m.in.: \"Scotland\" (1958), \"Gotta Travel On\" (1959).\nSwój udział w rozwoju tego stylu miał też Elvis Presley, nagrywając piosenkę \"Blue Moon of Kentucky\" (1954)\nCharakterystyka gatunku.\nMuzyka bluegrass to przede wszystkim interpretacja starych znanych utworów country, wykonywana w sposób wirtuozowski na instrumentach klasycznych takich jak: mandolina, bandżo 5-strunowe, skrzypce, gitara i kontrabas. Znamienne dla tego stylu są pojedynki na instrumenty, dośpiewki, rozmowy i śmiech podczas muzykowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159942", "fragment_id": "9294/0", "subtitle": "", "title": "Muzyka bluegrass", "parentId": 159942.0, "start_index": 0.0, "document_id": "9294", "source": "wikipedia", "score": 0.2077244520187378}, "uuid": "587da688-edf0-4140-b991-8d5d7e30df99"}, {"page_content": "Wiejscy ludzie, a zwłaszcza niewolnicy, nie posiadali zegarków i określali zarówno czas jak i kierunek względem pozycji słońca. Podczas pobytu na łodzi starano się więc określić przynajmniej w jakim kierunku łódź płynie. Rzeka Czerwona wpływa do Missisipi nieco poniżej miasta Natchez i łodzie ze stłoczonymi na pokładzie niewolnikami płynęły najpierw na północny zachód a potem już na północ. Dopiero od Fulton w stanie Arkansas łodzie płynęły na zachód. Co wobec tego oznacza ostatnia zwrotka informująca o kierunku południowym? Otóż kierunek północny znaczył dla niewolników Wolność. A więc i początkową nadzieję. Jednak gdy łódź zaczęła płynąć na zachód – oznaczało to, że wwozi niewolników na południe, do niewoli.\nWzdłuż wybrzeża Teksasu znajduje się pas mokradeł, które stały się w terenem uprawy trzciny cukrowej, w obu kierunkach od rzeki Brazos (na zachód od Houston). Na farmach (np. Ramsey and Retrieve i Central State Farm w Sugarland, Clemens State Farm w Brazorii, Darrington State Farm w Sandy Point) przetrwało w pieśniach niewolników jeszcze wiele charakterystycznych elementów pochodzenia afrykańskiego z połowy XIX wieku. Wykazały to nagrania Johna i Alana Lomaxów w latach 30. XX wieku. Przetrwały tu np. bardzo wolne chóralne pieśni, które zaniknęły w innych regionach Południa. Są one tak bliskie afrykańskim źródłom, że prawdopodobnie są najstarszymi przykładami pieśni Afroamerykanów w USA. Ponieważ te farmy znajdowały się 50 mil od Houston, pieśni te zostały włączone w tworzący się blues teksański. Również i pieśni pracy stały się elementem teksańskich bluesów.\nLata 20..\nW tych latach blues teksański uległ wpływom trzech muzycznych źródeł:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482036", "fragment_id": "1560386/3", "subtitle": "", "title": "Blues teksański", "source": "wikipedia", "start_index": 5172.0, "document_id": "1560386", "parentId": 482036.0, "score": 0.5029560923576355}, "uuid": "c038b81a-15fb-481d-b2fa-34984afc3289"}]}
{"id": "q_132", "question": "Jak nazywał się sojusz polityczno-wojskowy Niemiec, Austro-Węgier i Włoch z 1882 roku, który rozpadł się po 1915 roku po przystąpieniu Włoch do Ententy?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy tajnego układu zwanego Trójprzymierzem. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nTrójprzymierze (niem. \"Dreibund\", wł. \"Triplice alleanza\") – tajny obronny układ pomiędzy trzema państwami europejskimi: Cesarstwem Niemieckim, Królestwem Włoch (do 3 maja 1915) i Austro-Węgrami, zawiązany 20 maja 1882 w Wiedniu. Trójprzymierze było odnawiane w 1887, 1891, 1902 i 1912. Trójprzymierze rozpadło się w 1915 w czasie I wojny światowej, po przystąpieniu przez Włochy do działań wojennych przeciwko Austro-Węgrom.\nTrójprzymierze było rozwinięciem tajnego \"Dwuprzymierza\" z 1879, czyli sojuszu Niemiec i Austro-Węgier. Sojusz ten miał chronić oba państwa przed napaścią ze strony Rosji. Jednak skierowanie go przeciw Rosji – niezgodnie z myślą polityczną niemieckiego kanclerza Ottona von Bismarcka – spowodowało w 1892 jej sojusz z Francją (sojusz francusko-rosyjski) i sprawiło, że Niemcy znalazły się pomiędzy dwoma nieprzyjaznymi im państwami.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32991", "fragment_id": "170097/0", "subtitle": "", "title": "Trójprzymierze", "document_id": "170097", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 32991.0, "score": 0.986121416091919}, "uuid": "a03d300c-c9f2-4d4c-9482-af528f37127d"}, {"page_content": "Państwa centralne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Central Powers&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Empires centraux&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Mittelmächte&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Központi hatalmak&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Merkezî Devletleri&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"bg\"&gt;Централни сили&lt;/&gt;) − istniejący w okresie I wojny światowej sojusz Cesarstwa Niemieckiego, Monarchii Austro-Węgierskiej, Carstwa Bułgarii i Imperium Osmańskiego, a także ich pomniejszych sprzymierzeńców (Dżabal Szammar, Państwo Derwiszów, Sułtanat Dar Fur, Demokratyczna Republika Azerbejdżanu, Sanusijja, antybrytyjscy buntownicy burscy) i państw uzależnionych od Niemiec i Imperium Osmańskiego. Przeciwnikiem państw centralnych była Ententa.\nNazwa sojuszu pochodzi od centralnego położenia w Europie Niemiec i Austro-Węgier, które były otoczone ze wszystkich stron państwami Ententy. Początkowo to Niemcy i Austro-Węgry dźwigały ciężar wojny.\nPrzedwojenny sojusz Niemiec i Austro-Węgier, a także Włoch, które go opuściły, nazywał się Trójprzymierzem. Niemcy podpisały układ z Austro-Węgrami w 1879 roku, natomiast układ z Włochami w 1882. Imperium Osmańskie weszło w sojusz z Niemcami 2 sierpnia 1914 roku, zaś Bułgaria 14 października 1915 roku. Ten układ określano jako czwórprzymierze.\nTraktaty i rozejmy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27013", "fragment_id": "171977/0", "subtitle": "", "title": "Państwa centralne", "parentId": 27013.0, "start_index": 2.0, "document_id": "171977", "source": "wikipedia", "score": 0.5327812433242798}, "uuid": "f10e6e23-60bf-4c68-a84e-ca533ca3e9a0"}, {"page_content": "Sojusz francusko-rosyjski, zwany dwuporozumieniem – tajny sojusz pomiędzy Republiką (III) Francuską a Imperium Rosyjskim, który został zawarty w 1892 roku (sojusz polityczny wszedł w życie w 1894) i przetrwał aż do roku 1917. Miał osłabić pozycję Cesarstwa Niemieckiego, które stanowiło największe zagrożenie dla obu krajów ze względu na chęć dominacji w Europie.\nHistoria.\nMiędzy dotychczasowymi sojusznikami Niemcami i Rosją pojawił się rozłam, głównie z powodu utrudnień w udzieleniu Rosji niemieckiej pożyczki.\nW 1882 roku Królestwo Włoch, Cesarstwo Niemieckie oraz Austro-Węgry podpisały trójprzymierze, które sprawiło, że Rosja znalazła się w sąsiedztwie potencjalnie wrogiego sobie sojuszu wojskowego (szczególne zagrożenie stanowiły Niemcy), natomiast Francja przeżywała dyplomatyczną izolację po klęsce w wojnie francusko-pruskiej (1870-1871), a jej pozycja na arenie międzynarodowej znacząco spadła. Zarówno Rosja, jak i Francja uważały trójprzymierze za zagrożenie wojskowe oraz ekonomiczne, a ponadto – co bardzo istotne – nie istniały między tymi państwami sprzeczności co do pożądanych stref wpływów. W związku z tym, mimo politycznych różnic (Francja była republiką, a Rosja monarchią i samodzierżawiem), stosunki pomiędzy obydwoma krajami po roku 1882 gwałtownie się polepszyły.\n&lt;&gt;[] w zamian za przekazanie wojsku rosyjskiemu wiedzy związanej z techniką wojskową. Wzrastał eksport kapitału francuskiego do Rosji. W 1891 roku Marine nationale odwiedziła port w Kronsztadzie, gdzie została ciepło przywitana przez cesarza Aleksandra III. Wówczas po raz pierwszy w Rosji zabrzmiała \"Marsylianka\", która przed 1891 rokiem była pieśnią zakazaną, a jej wykonywanie było przestępstwem. Z kolei strona francuska wysłuchała hymnu Imperium Rosyjskiego \"Boże, zachowaj Cara!\", który w republikańskiej i laickiej Francji był symbolem nieakceptowalnego monarchizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1470560", "fragment_id": "198237/0", "subtitle": "", "title": "Sojusz francusko-rosyjski", "parentId": 1470560.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "198237", "score": 0.1572868824005127}, "uuid": "e6d10918-e4f7-4d52-9fb1-84d1e8c55e44"}, {"page_content": "Włochy i Francja wkrótce podzieliły się wpływami w Afryce i dla Włoch sojusz z Austro-Węgrami zaczął być kłopotliwy. Włochy miały wiele spraw spornych z Austrią (chodziło głównie o rejon Trydentu należący do imperium habsburskiego, zamieszkany w większości przez Włochów). Austro-Węgry również podejrzliwie patrzyły na zachodniego sojusznika. Mimo tego po 30 latach (w 1912) traktat został odnowiony. Później przystąpiła do niego również Bułgaria.\nZawarte trójprzymierze doprowadziło do udzielenia niemieckiego poparcia Austro-Węgrom w zbrojnym konflikcie z Królestwem Serbii, który nastąpił po zamachu w Sarajewie w czerwcu 1914. Gdy wybuchła I wojna światowa, Niemcy i Austro-Węgry stanęły po jednej stronie. Włochy ogłosiły neutralność uznając, że ponieważ w wojnie przeciw Niemcom udział wzięła Wielka Brytania oraz że Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, to Włoch nie obowiązuje \"casus foederis\". Premier Antonio Salandra nazwał to \"świętym egoizmem\" (wł. \"sacro egoismo\"). Wkrótce (w 1915) państwa Ententy uzyskały wystąpienie tego kraju z koalicji, obiecując terytoria pogranicza Austro-Węgier (Irredenta), i Włochy wypowiedziały wojnę niedawnym sojusznikom.\nPo odejściu Włoch termin „trójprzymierze” oznaczał nieraz Niemcy, Austro-Węgry i Turcję, która podpisała sojusz z Niemcami 2 sierpnia 1914. Po przystąpieniu do wojny również Bułgarii oficjalnie państwa centralne nazywano „poczwórnym przymierzem”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32991", "fragment_id": "170097/3", "subtitle": "", "title": "Trójprzymierze", "document_id": "170097", "start_index": 2875.0, "parentId": 32991.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7602899074554443}, "uuid": "9eb0ddbd-5b69-40fa-93dd-e4b897a7d48f"}, {"page_content": "Ententa (czyt. , z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;entente&lt;/&gt; – porozumienie,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Triple Entente&lt;/&gt;, potrójna ententa, trójporozumienie) – sojusz pomiędzy Francją, Wielką Brytanią i Imperium Rosyjskim. Do jego powstania dochodziło stopniowo. Był odpowiedzią na zawarte w 1882 Trójprzymierze.\nHistoria.\nImperium Rosyjskie, Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry byli uczestnikami Sojuszu Trzech Cesarzy, sformalizowanego 22 października 1873, na mocy którego zobowiązywali się oni do wzajemnych konsultacji w razie rozbieżnych interesów, zachowania pokoju w Europie oraz szukania wspólnego rozwiązania w razie agresji państw trzecich. Francja, odwieczny wróg Niemiec, była przez Niemcy izolowana na arenie międzynarodowej, zwłaszcza po przegranej w wojnach napoleońskich i wojnie francusko-pruskiej. Konsekwencją zawarcia \"Sojuszu Trzech Cesarzy\" był Traktat reasekuracyjny, podpisany pomiędzy Niemcami a Rosją 18 czerwca 1887. W 1890 roku Rosja chciała renegocjować traktat, jednakże cesarz Niemiec, Wilhelm II nie wyraził chęci ani zgody na ponowne podpisanie traktatu. Doprowadziło to w konsekwencji, z obawy przed Niemcami, do asekuracyjnego zbliżenia się Rosji z Francją – oponentem Niemiec.\nJako pierwszy został zawarty sojusz francusko-rosyjski (17 sierpnia 1892). Pomimo odmiennych systemów politycznych, udało porozumieć się III Republice Francuskiej i Imperium Rosyjskiemu. Niemcy znalazły się w niekorzystnym położeniu pomiędzy tymi dwoma krajami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15719", "fragment_id": "175874/0", "subtitle": "", "title": "Ententa", "document_id": "175874", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 15719.0, "score": 0.09992451220750809}, "uuid": "94d21492-daba-471f-8f19-64f71cada4ac"}, {"page_content": "Wzrost znaczenia Niemiec oraz schyłek Imperium Osmańskiego skutkujący narastaniem na Bałkanach rywalizacji pomiędzy Austro-Węgrami a Rosją, doprowadziły do znacznego przegrupowania sojuszy europejskich. Po rozpadzie Sojuszu Trzech Cesarzy polityka Niemiec początkowo była niejednoznaczna, jako że weszły one z Austro-Węgrami w Dwuprzymierze, ale zarazem zawarły sprzeczny z nim traktat reasekuracyjny z Rosją, jednak ostatecznie zdecydowały się drugi z tych traktatów zakończyć. Następnie do Dwuprzymierza pomimo długiej tradycji konfliktów z Austrią przystąpiło również Królestwo Włoch, czyniąc z niego Trójprzymierze. W odpowiedzi Rosja i Francja utworzyły pomimo różnic ustrojowych i ideologicznych sojusz francusko-rosyjski, z kolei zagrożona rozbudowującą się niemiecką marynarką wojenną Wielka Brytania zdecydowała się zawrzeć entente cordiale z będącą jej historycznym rywalem Francją, zaś ostatecznie formowanie się skierowanego przeciw Trójprzymierzu Trójporozumienia dopełnione zostało poprzez porozumienie rosyjsko-angielskie.\nZamach w Sarajewie na Franciszka Ferdynanda Habsburga 28 czerwca 1914 r. był bezpośrednią przyczyną wybuchu I wojny światowej. Niemcy, jako jedno z bloku państw centralnych, ucierpiały wskutek porażki z ententą podczas jednego z najkrwawszych konfliktów w historii, który pochłonął około 2 milionów niemieckich żołnierzy. W listopadzie 1918 r. wybuchła rewolucja listopadowa, skutkująca abdykacją Wilhelma II (zarówno jako cesarza, jak i króla Prus) w imieniu swoim oraz kronprinza, a także monarchów panujących w pozostałych krajach związkowych. Działania zbrojne w I wojnie światowej zakończył 11 listopada Rozejm w Compiègne.\nRepublika Weimarska.\n \"Osobny artykuł: Republika Weimarska.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17474", "fragment_id": "169735/10", "subtitle": "", "title": "Niemcy", "parentId": 17474.0, "start_index": 16107.0, "document_id": "169735", "source": "wikipedia", "score": 0.2258594036102295}, "uuid": "46a931df-2533-4863-a8b0-96499be23258"}, {"page_content": "Dwuprzymierze ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Zweibund&lt;/&gt;) – tajny sojusz zawarty 7 października 1879 w Wiedniu, przez Cesarstwo Niemieckie i C.K. Austro-Węgry.\nHistoria.\nW 1862 roku premierem Prus (a także ministrem spraw zagranicznych) został mianowany Otto von Bismarck. W czasie krótszym niż jedna dekada zdołał on doprowadzić do pruskiego zwycięstwa w trzech wojnach (wojna duńska, wojna prusko-austriacka i wojna francusko-pruska), a tym samym ugruntował mocarstwową pozycję Prus w Europie. W 1871 roku doprowadził do zjednoczenia Niemiec pod przewodnictwem Prus i utworzenia Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy), którego został kanclerzem (premierem).\nPo zawarciu rosyjsko-niemiecko-austro-węgierskiego Sojuszu Trzech Cesarzy w 1873 roku współpraca tych trzech krajów nie przebiegała bez nieporozumień. W 1879 roku prawie nastąpiło jego zerwanie, gdy car Aleksander II zaprotestował powołując się na okoliczności, że we wszystkich ważnych kwestiach Niemcy stają po stronie Austro-Węgier. Otto von Bismarck postanowił nie stawiać wszystkiego na jedną kartę, ponieważ uznał, że nie może dłużej ufać Rosji. Nie poinformował Rosji o zawiązaniu kolejnego paktu z Austro-Węgrami. Ponieważ Rosja i Austro-Węgry tkwiły w chronicznym konflikcie o Bałkany, Niemcy dokonały wyboru na rzecz Austro-Węgier.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=739935", "fragment_id": "811105/0", "subtitle": "", "title": "Dwuprzymierze", "parentId": 739935.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "811105", "score": 0.10818104445934296}, "uuid": "75bfbf9f-ef3c-4b4e-a6ca-af87297b0657"}, {"page_content": "Armia niemiecka w ciągu 4 lat walk została poważnie osłabiona; występowały poważne braki w materiale wojennym. Ponadto społeczeństwo było już bardzo zmęczone przedłużającą się wojną. Tzw. ofensywa 100 dni nie powiodła się, a po niej nastąpiła seria dotkliwych porażek. Nawet duże oddziały niemieckie zaczęły się poddawać, nie wykazując najmniejszej ochoty do walki. W momencie gdy alianci, przy dużych stratach własnych, przełamali obronę niemiecką, doszło do całkowitego rozpadu Cesarstwa Niemieckiego, ponadto ze stanowisk ustąpili dwaj główni dowódcy niemieccy – Paul von Hindenburg i Erich Ludendorff. Mimo to w dalszym ciągu toczyły się walki na froncie. Kres położyła im dopiero rewolucja w Niemczech, której efektem było powołanie nowego rządu w Berlinie, który szybko zawarł z aliantami zawieszenie broni 11 listopada 1918.\nFront włoski.\nPrzed wojną Włochy były członkiem trójprzymierza razem z Niemcami i z Austrią. Jednak w 1914 zachowały neutralność, twierdząc, że ich zobowiązania sojusznicze będą wypełnione tylko w sytuacji, gdyby Austria została zaatakowana. Ponieważ Austriacy sami byli napastnikami, sojusz nie obowiązywał. Od tego momentu Włochy stały się przedmiotem zabiegów państw centralnych i ententy zmierzających do ich pozyskania. Alianci mieli tu ułatwione zadanie, bo Włochy miały wiele spraw spornych z Austrią (chodziło głównie o rejon Trydentu należący do imperium habsburskiego zamieszkany w większości przez Włochów).\nZ tego też powodu 23 maja 1915 Włochy dołączyły do ententy. Cała granica włosko-austriacka miała charakter górzysty. Jedynymi możliwymi obszarami walk mogły być tereny wokół wybrzuszenia trydenckiego oraz na wschód od doliny Isonzo.\nPierwsza bitwa nad Isonzo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/34", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "parentId": 2389.0, "start_index": 51435.0, "document_id": "167879", "source": "wikipedia", "score": 0.25507596135139465}, "uuid": "1806be70-02b2-482c-ac3d-f9d7c042a753"}, {"page_content": "Czwórprzymierze 1915 – sojusz wojskowo-polityczny państw centralnych: Niemiec, Austro-Węgier, Turcji i Bułgarii w I wojnie światowej Został oparty na układach: Niemiec i Austro-Węgier z 7 października 1879, Niemiec i Turcji z 2 sierpnia 1914, Bułgarii i Turcji z 6 października 1915 oraz na konwencji wojskowej Niemiec i Bułgarii z 6 października 1915. Został stworzony po przyłączeniu się Turcji w 1914 i Bułgarii w 1915 do niemiecko-austro-węgierskiego bloku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2031110", "fragment_id": "388925/0", "subtitle": "", "title": "Czwórprzymierze 1915", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2031110.0, "document_id": "388925", "score": 0.44816023111343384}, "uuid": "63c78938-ddd0-4811-87c4-288c279bbd73"}, {"page_content": "Włochy były członkiem Trójprzymierza, lecz po wybuchu Wielkiej Wojny nie przyłączyły się do niej po stronie państw centralnych. Włosi uznali, że skoro w wojnie przeciw Niemcom udział wzięła Wielka Brytania oraz że to Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, to Włochy nie obowiązuje \"casus foederis\". Rzeczywistym powodem były włoskie apetyty na niektóre prowincje austriackie – m.in. Trydent, Triest, Rijekę i Dalmację. Austriacy w zamian za przystąpienie do wojny po ich stronie byli skłonni do niewielkich ustępstw granicznych, ale to Ententa w tajnych rokowaniach zaproponowała więcej.\n24 maja Włosi rozpoczęli działania wojenne przeciwko Austriakom. Walki w górskich rejonach Tyrolu trwały praktycznie do końca wojny – Austriacy byli dobrze ufortyfikowani, a źle przygotowani i dowodzeni Włosi wykrwawiali się w próbach zdobycia nowych terenów. Niektóre ofensywy austriackie docierały aż do rejonów Wenecji i Treviso. Natomiast na Adriatyku flota włoska skutecznie blokowała marynarkę wojenną Habsburgów, bez większych bitew morskich.\nDopiero ogólna klęska państw centralnych i rozpad Austro-Węgier w 1918 roku sprawił, że ostatnia włoska ofensywa zdołała wreszcie, choć nie bez trudu, pokonać cesarsko-królewskie oddziały i zająć część ziem, które miały przypaść państwu włoskiemu po wojnie. Okazało się jednak, że nadzieje terytorialne Włochów zostały spełnione tylko w części.\nWłochy po I wojnie światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98050", "fragment_id": "641723/10", "subtitle": "", "title": "Historia Włoch", "document_id": "641723", "start_index": 15299.0, "parentId": 98050.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2755870521068573}, "uuid": "fc62465d-040a-4c7c-b6e4-6a6953b15f6c"}]}
{"id": "q_133", "question": "Jakiej narodowości był Ernesto Guevara?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nChe Guevara, właśc. Ernesto Guevara, ps. Fernando Sacamuelas (ur. 14 maja lub 14 czerwca 1928 w Rosario, zm. 9 października 1967 w La Higuera) – latynoamerykański rewolucjonista, pisarz, z zawodu lekarz.\nUrodził się w Argentynie. W latach 50. XX w. jeden z przywódców rewolucji kubańskiej. Po jej sukcesie wstąpił w skład rewolucyjnego rządu. W 1965 roku brał udział w walkach partyzanckich w Kongu. Od 1966 roku organizował oddziały partyzanckie w Boliwii. Tam został schwytany i zabity. Jako ideolog i pisarz stworzył własną oryginalną wersję wojny partyzanckiej (foco guerrillero) prowadzonej przez chłopów. Jego poglądy określa się mianem guevaryzmu. Przeszedł do historii jako idol zrewoltowanej młodzieży.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i edukacja.\nUrodził się w argentyńskim Rosario w 1928 roku. Pochodził z rodziny wywodzącej się z klasy średniej. Jego rodzina była pochodzenia hiszpańsko-irlandzkiego (syn Celii de la Serny i Ernesto Guevary Lyncha) i wykazywała lewicowe sympatie polityczne. W dzieciństwie chorował na astmę. Naukę rozpoczął w marcu 1937 roku. Uczęszczał do szkoły podstawowej w mieście San Martín. W marcu 1942 roku trafił do szkoły średniej. Latem 1943 roku rodzina Guevarów przeprowadziła się do Córdoby. W liceum na własną rękę uczył się filozofii. Jako nastolatek przyjął lewicowe poglądy i zasilił grupę opozycyjną względem prezydenta Juana Peróna. Po ukończeniu osiemnastego roku życia rozpoczął pracę w laboratorium Dirección provincial de Vialidad. Pracę porzucił, gdy dowiedział się o wylewie babci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2496136", "fragment_id": "527198/0", "subtitle": "", "title": "Che Guevara", "parentId": 2496136.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "527198", "score": 0.7887599468231201}, "uuid": "c9dec31e-d1c2-4de7-b6fe-82598028ec71"}, {"page_content": "W melodramacie \"Kropka nad i\" (\"Dot the I\", 2003) wcielił się w postać namiętnego Brazylijczyka. Swój wszechstronny talent aktorski ujawnił raz jeszcze w budzącym kontrowersje thrillerze noir Pedro Almodóvara \"Złe wychowanie\" (\"La Mala educación\", 2004), gdzie zagrał aż trzy role – Ángela, Juana i transwestyty \"enfant terrible\" – piękną Zaharę, zdobywając nagrodę Chlotrudis w Massachusetts. W dramacie \"Dzienniki motocyklowe\" (\"Diarios de motocicleta\", 2004) jego bohater to młody Argentyńczyk Ernesto 'Che' Guevara de la Serna, który w 1952 roku wyruszają na poszukiwanie prawdziwego oblicza Ameryki Łacińskiej. Postać Che Guevary odtworzył po raz pierwszy w filmie telewizyjnym \"Fidel – Legenda\" (\"Fidel\", 2002).\nPrzewodniczył jury Złotej Kamery na 63. MFF w Cannes (2010). Zasiadał również w jury konkursu głównego na 67. MFF w Cannes (2014).\nŻycie prywatne.\nSpotykał się z Cecilią Suárez (2001–2003) i Natalie Portman (2003–2006). \nOd 2008 do września 2014 był związany z argentyńską aktorką Dolores Fonzi. Poznali się na planie \"Vidas privadas\" w 2001. Z tego związku ma syna Lázara (ur. 8 stycznia 2009 w Madrycie, w Hiszpanii) i córkę Libertad (ur. 4 kwietnia 2011 w Buenos Aires, w Argentynie).\nAngażował się w programy zapobiegające rozprzestrzenianiu się epidemii AIDS na świecie, walczył z polityką imigracyjną Stanów Zjednoczonych w stosunku do Meksyku i popiera międzynarodową akcję humanitarną Oxfam, pomagającą krajom rozwijającym się.\nOpisał siebie jako „kulturowo - katolika, ale duchowo - agnostyka”.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=546966", "fragment_id": "1567630/2", "subtitle": "", "title": "Gael García Bernal", "document_id": "1567630", "start_index": 3054.0, "parentId": 546966.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10217104852199554}, "uuid": "40884a06-5646-4df6-b33a-74b0b806b2e8"}, {"page_content": "Syn Celia de la Serna i Ernesto Guevara Lynch. Jego pierwszą żoną była lewicowa ekonomistka Hilda Gadea Acosta pochodząca z Peru, poznał ją w czasie pobytu w Gwatemali. Po rewolucji kubańskiej, Hilda przeniosła się na Kubę, gdzie zajmowała wysokie stanowiska państwowe. Rozwiódł się z nią 22 maja 1959. Była matką Hildy Beatriz Guevara Gadea (1956–1995), urodzonej 15 lutego 1956. 22 czerwca 1959 roku ożenił się z Aleidą March, Kubanką, działaczką Ruchu 26 lipca. Druga żona urodziła czwórkę dzieci – Aleida Guevara March, urodzona 17 listopada 1960, Camilo Guevara March, urodzony 20 maja 1962, Celia Guevara March, urodzona 14 czerwca 1963 i Ernesto Guevara March urodzony 24 lutego 1965. Owocem romansu Che z Lidią Lopez był Omar Perez, urodzony 19 marca 1964.\nJego najstarszy syn, Camilo zmarł 30 sierpnia 2022 w Caracas w Wenezueli.\nPrzodkowie.\nJego matka była spokrewniona z baskijską szlachtą. Jednym z jej przodków był Jose de la Serna e Hinojosa, ostatni hiszpański wicekról Peru. &lt;&gt;[]\nIdeologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2496136", "fragment_id": "527198/17", "subtitle": "", "title": "Che Guevara", "source": "wikipedia", "start_index": 22841.0, "document_id": "527198", "parentId": 2496136.0, "score": 0.6063187718391418}, "uuid": "92311b7b-85a4-4ddc-889b-b1437569a7bc"}, {"page_content": "Przez sześć następnych tygodni Castro walczył z dyktaturą Batisty pokojowymi środkami. W 1955 doszło do gwałtownych demonstracji i zamachów organizowanych przez opozycje. Rząd stłumił protesty. Zanim wraz z Raúlem uciekł z kraju, był chroniony przez uzbrojonych zwolenników. Pozostali na Kubie członkowie Ruchu 26 Lipca w oczekiwaniu na powrót Castro przygotowywali działalność komórek rewolucyjnych. Przed wyjazdem wysłał do prasy list, w którym zadeklarował, że wszystkie drzwi walki pokojowej zostały zamknięte i zostaje on zmuszony do wyjazdu z kraju. Wraz z kilkoma towarzyszami udał się do Meksyku, który przez długi czas oferował azyl lewicowym opozycjonistom z innych państw. W trakcie pobytu w Meksyku, Raúl zaprzyjaźnił się z Ernesto „Che” Guevarą, argentyńskim lekarzem i zwolennikiem wojny partyzanckiej, który dołączył do kubańskiej opozycji. Również Fidel polubił pochodzącego z Argentyny działacza. Według późniejszych wspomnień Fidela, Guevara był „bardziej zaawansowanym rewolucjonistą niż ja”. Na miejscu nawiązał też współpracę z Hiszpanem Alberto Bayo, będącym republikańskim weteranem hiszpańskiej wojny domowej. Bayo zgodził się uczyć opozycjonistów niezbędnych umiejętności potrzebnych w walkach partyzanckich, potajemnie spotykał się z opozycjonistami w Chapultepec, gdzie organizował szkolenia wojskowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14977", "fragment_id": "176153/20", "subtitle": "", "title": "Fidel Castro", "parentId": 14977.0, "start_index": 24745.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176153", "score": 0.27795687317848206}, "uuid": "5af583f3-6e9e-4d85-a930-6dffbef884ce"}, {"page_content": "Mauzoleum Che Guevary – monumentalny pomnik w Santa Clara na Kubie, gdzie spoczywają szczątki kubańskiego, marksistowskiego rewolucjonisty Ernesto „Che” Guevary i dwudziestu dziewięciu jego towarzyszy zabitych w 1967 r. w Boliwii.\nPo blisko trzydziestu latach od śmierci ciało Guevary ekshumowano i przetransportowano na Kubę, gdzie 17 października 1997 r. został pochowany ze wszystkimi wojskowymi honorami. Na terenie kompleksu znajduje się też muzeum poświęcone życiu rewolucjonisty i płonie wieczny ogień zapalony przez Fidela Castro.\nMauzoleum zbudowano w miejscowości Santa Clara, którą oddziały Che zdobyły 31 grudnia 1958 r. Była to ostatnia bitwa rewolucji kubańskiej, po której były dyktator Fulgencio Batista udał się na wygnanie. W pobliżu znajduje się również oryginalny wojskowy pociąg z zaopatrzeniem, który Guevara wykoleił ze swoimi towarzyszami podczas bitwy.\nHistoria.\nBudowla.\nPrace nad kompleksem rozpoczęły się w 1982 r. i trwały sześć lat. 28 grudnia 1988 r. oficjalnie zakończono je w obecności Raúla Castro na uroczystej inauguracji. Projekt mauzoleum stworzyło trzech architektów: Jorge Cao Campos, Blanca Hernández i José Ramón Linares oraz dwóch rzeźbiarzy José de Lázaro Bencomo i José Delarra. Przy budowie rzeźbiarskiego kompleksu pomagało pół miliona ochotników z Santa Clara, którzy pracowali wspólnie z wykwalifikowanymi rzemieślnikami z Eliseo Díaz Machado Foundry.\nMauzoleum ulokowane jest na wzniesieniu, z którego rozpościera się widok na miasto. Przed kompleksem znajduje się duży wyłożony płytami plac, na końcu którego znajdują się dwie tablice z cytatami Castro. Jeden z nich głosi \"Queremos que sean como el Che\" („Chcemy, żeby byli tacy jak Che”). Z kolei pod ogromnym, kilkudziesięciutonowym pomnikiem rewolucjonisty widnieje jego cytat:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2813174", "fragment_id": "1632689/0", "subtitle": "", "title": "Mauzoleum Che Guevary", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2813174.0, "document_id": "1632689", "score": 0.2785261273384094}, "uuid": "8bd3ee09-4033-4e49-95aa-8d5d6e68a3a4"}, {"page_content": "Antonio de Guevara (ur. ok. 1480 w Treceño (Kantabria), zm. 3 kwietnia 1545 w Mondoñedo) – hiszpański pisarz i duchowny, jeden z najpopularniejszych prozatorów XVI wieku.\nŻyciorys.\nBył synem Juana Beltrána de Guevara y Elviry de Noreña y Calderón; pochodził z bocznej linii szlacheckiego rodu Guevarów. W młodości przebywał na dworze Królów Katolickich, według jego własnego świadectwa - jako paź księcia Jana, następcy tronu. Po śmierci księcia służył królowej Izabeli, a gdy zmarła (1504) wstąpił do zakonu franciszkanów. W czasie powstania Comuneros (1520) został wysłany z misją do powstańców w Villabrágima, których miał przekonywać do zaniechania buntu. Mimo niepowodzenia akcji cesarz Karol V nagrodził go stanowiskiem nadwornego kaznodziei (1521). W następnych latach Guevara podróżował wraz z cesarskim dworem i pełnił różne funkcje: jako komisarz inkwizycji uczestniczył w ewangelizacji Morysków w regionie Walencji, był też członkiem komisji oceniającej prawomyślność pism Erazma z Rotterdamu. W 1527 r. został nadwornym kronikarzem cesarza. W 1528 otrzymał godność biskupa Guadix, a w 1537 r. biskupstwo Mondoñedo. W ostatnich latach życia zajmował się przede wszystkim pracą duszpasterską. W 1541 r. opublikował \"Constituciones Sinodales\", o dużym znaczeniu dla funkcjonowania lokalnego kościoła. Zmarł w 1545 r. Pochowany został najpierw w katedrze w Mondoñedo; w 1552 r. jego szczątki przeniesiono do klasztoru św. Franciszka w Valladolid, który w 1837 r. został zlikwidowany, a następnie zburzony, wraz ze znajdującym się w nim grobem Guevary. Zachowała się jedynie rzeźba Juana de Juni wykonana dla kaplicy grobowej.\nTwórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4452680", "fragment_id": "1522992/0", "subtitle": "", "title": "Antonio de Guevara", "document_id": "1522992", "start_index": 0.0, "parentId": 4452680.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2251390814781189}, "uuid": "00a56136-8072-4a09-a937-379b0a9a69be"}, {"page_content": "Guerrillero Heroico – zdjęcie kubańskiego rewolucjonisty Ernesta „Che” Guevary wykonane 5 marca 1960 r. w Hawanie przez Alberto Kordę. Pod koniec lat 60. fotografia kontrowersyjnego bojownika stała się ikoną kultury i inspiracją dla wielu młodych ludzi ogarniętych rewolucyjnymi nastrojami. Przyczyniła się też do zbudowania jego legendy bohatera rewolucji. W chwili jej wykonania Guevara miał 31 lat.\nPodkreślając wszechobecną naturę i szeroki urok, Maryland Institute College of Art nazwał zdjęcie Kordy symbolem XX wieku i najsłynniejszą fotografią świata. Jej różne wersje były malowane, drukowane, digitalizowane, haftowane, tatuowane, rzeźbione albo szkicowane na prawie każdej powierzchni. Według Victoria and Albert Museum jest to najczęściej powielane zdjęcie w historii fotografii.\nHistoria.\nWykonanie zdjęcia.\n5 marca 1960 r. Fidel Castro ogłosił nabożeństwo żałobne oraz zwołał manifestację na cmentarzu Colón w Hawanie, by uczcić pamięć ponad stu Kubańczyków zabitych dzień wcześniej w tajemniczej eksplozji frachtowca La Coubre. W tym czasie, Guevara (jako wykwalifikowany lekarz osobiście pomagał ofiarom wybuchu) był ministrem przemysłu w nowym rządzie, a Korda oficjalnym fotografem Castro. Po żałobnym przemarszu wzdłuż nadmorskiej promenady Castro wygłosił płomienne przemówienie, w którym po raz pierwszy użył słów \"„Patria o Muerte”\" („ojczyzna albo śmierć”). W czasie, gdy Korda robił zdjęcia przemawiającemu Fidelowi, w zasięgu jego wzroku na chwilę pojawił się Guevara. Z odległości ok. 7,5 – 9 m zdążył mu zrobić dwa zdjęcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2830164", "fragment_id": "1637330/0", "subtitle": "", "title": "Guerrillero Heroico", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1637330", "parentId": 2830164.0, "score": 0.27651137113571167}, "uuid": "63b4667c-f95a-41fe-acd7-f8c8f126f091"}, {"page_content": "Alberto Korda właściwie Alberto Díaz Gutiérrez (ur. 14 września 1928 w Hawanie, zm. 25 maja 2001 w Paryżu) – kubański fotograf, autor najsłynniejszego zdjęcia Ernesto „Che” Guevary, które stało się jedną z ikon popkultury.\nBiografia.\nAlberto Korda urodził się w Hawanie jako syn kolejarza. Imał się wielu zawodów, zanim został pomocnikiem fotografa.\nJego pierwsza żona Natalia Menéndez (Niurka) została pierwszą kubańską modelką.\nPo rewolucji kubańskiej został na 10 lat osobistym fotografem Fidela Castro. Od 1968 do 1978 skoncentrował się na fotografii podwodnej – aż do wystawy w Japonii w 1978, która rozbudziła zainteresowanie jego pracami za granicą. Gdy zrobił swoje, jak się okazało najsłynniejsze zdjęcie Che, 5 marca 1960 roku, był fotografem kubańskiej gazety „Revolución” (w 1965 r. połączono ją z „Hoy” tworząc „Granma”). Nie otrzymał tantiem za tę fotografię, nazwaną z czasem Guerrillero Heroico. \nW 2000 r. wystąpił na drogę sądową przeciwko producentom wódki „Smirnoff” za użycie jego słynnego zdjęcia w reklamie. Pozasądowa ugoda przyniosła mu 50 000 dolarów amerykańskich, które przekazał na kubański system ochrony zdrowia.\nPojawił się w epizodzie przedtytułowym w filmie Wima Wendersa \"Buena Vista Social Club\", choć nie został wymieniony na liście aktorów. W 2005 powstał o nim pełnometrażowy film dokumentalny \"Kordavision: The Man Who Shot Che Guevara\" (polski tytuł: \"Świat w obiektywie Kordy\") w reżyserii Hectora Cruza Sandovala.\nZmarł w Paryżu w 2001 na atak serca w trakcie wystawy swoich prac. Został pochowany na cmentarzu Colón w Hawanie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=796791", "fragment_id": "1032476/0", "subtitle": "", "title": "Alberto Korda", "parentId": 796791.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1032476", "score": 0.11139685660600662}, "uuid": "bdb3d9af-efbd-4c7c-9bdc-ee5469c2b3a2"}, {"page_content": "Otto Guevara (ur. 13 października 1960), kostarykański polityk, założyciel i przewodniczący partii Movimiento Libertario, deputowany do parlamentu w latach 1998-2002, kandydat w wyborach prezydenckich w 2002, 2006 oraz w 2010.\nŻyciorys.\nOtto Guevara urodził się w 1960 w San José. Ukończył prawo na Universidad de Costa Rica, a następnie MBA na Universidad Nacional w Kostaryce oraz studia magisterskie z prawa z uwzględnieniem rozwiązywania konfliktów na Harvard University w USA. Przez 8 lat zajmował stanowisko profesora prawa na Universidad de Costa Rica. Oprócz pracy jako wykładowcy i prawnika, był także doradcą ds. publicznych oraz producentem i gospodarzem wielu programów telewizyjnych i radiowych.\nW 1994 założył Movimiento Libertario, liberalną partię polityczną. W 1998 został wybrany z jej ramienia do Zgromadzenia Ustawodawczego, w którym zasiadał jako deputowany do 2002. W 2002 oraz w 2006 wziął udział w wyborach prezydenckich jako kandydat ML. W wyborach w 2006 zajął trzecie miejsce, zdobywając 8,5% głosów poparcia. W 2010 po raz trzeci został kandydatem ML w wyborach prezydenckich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1877276", "fragment_id": "900674/0", "subtitle": "", "title": "Otto Guevara", "parentId": 1877276.0, "start_index": 0.0, "document_id": "900674", "source": "wikipedia", "score": 0.2955273687839508}, "uuid": "633ec25f-aed1-4319-b1d3-7edb43db13b0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wykrzyknika. Zobacz też: CHE.\nChe – hiszpański wykrzyknik używany w części Ameryki Południowej (Argentyna) oraz w hiszpańskiej Walencji. W innym zapisie (\"tchê\") stosowany także w części Brazylii.\nOkrzyk \"che!\" wyraża radość lub podziw. Słowo posiada także drugie znaczenie – \"człowiek\", \"przyjaciel\", \"kolega\" - i jest kolokwialną formą zwracania się do ludzi niezależnie od ich statusu społecznego.\nW innych krajach Ameryki Łacińskiej termin ten oznacza człowieka pochodzącego z Argentyny.\nJako \"el Che\" jest znany komunistyczny rewolucjonista Ernesto Guevara. Z kolei piłkarze Valencia CF obdarzani są przydomkiem \"Los Ches\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=504425", "fragment_id": "1537476/0", "subtitle": "", "title": "Che", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 504425.0, "document_id": "1537476", "score": 0.17323653399944305}, "uuid": "94fb2f11-53b8-4ba8-974c-5823ab729e69"}]}
{"id": "q_134", "question": "Jak nazywa się cienki pomarszczony papier dekoracyjny, rodzaj bibuły?", "answer": [{"page_content": "Bibuła — zwyczajowe określenie cienkiego wyrobu papierniczego charakteryzującego się dobrymi właściwościami chłonnymi, produkowanego w gramaturze 65-250 g/m². Wykorzystuje się ją:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1004051", "fragment_id": "1379927/0", "subtitle": "", "title": "Bibuła (papier)", "parentId": 1004051.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1379927", "source": "wikipedia", "score": 0.7021734714508057}, "uuid": "541d4afa-78f0-43f9-9e33-616d47e81228"}, {"page_content": "Papier biblijny – najcieńszy rodzaj papieru wykorzystywanego w druku typograficznym, mający zastosowanie do druku publikacji o bardzo dużej objętości (liczby stron w jednym tomie) – np. encyklopedie, słowniki, wielkie objętościowo dzieła literackie (typu właśnie Biblii). Papier o gramaturze 25-40 g/m², nieprzezroczysty, matowy, biały lub kremowy, występujący w klasach I i II, z włókien szmacianych. Produkcja wymaga stosowania drogich wypełniaczy, takich jak dwutlenek tytanu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4863", "fragment_id": "176443/0", "subtitle": "", "title": "Papier biblijny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176443", "parentId": 4863.0, "score": 0.3386171758174896}, "uuid": "08fd4cba-9212-4cdc-b742-735893181b37"}, {"page_content": "Wstążki i wycięta ozdobnie bibuła zasłaniające zniszczone ramy obrazów i luster albo uszkodzone krucyfiksy, zauważone na polskich wsiach w I połowie XIX wieku, mogły poprzedzać kolorowe wycinanki. Początkowo na okapie nad kuchnią gospodynie przyklejały ząbki wycięte z białego papieru. Potem pojawiły się firanki z bibuły lub papieru, które poprzedziły właściwe wycinanki. Firanki miały kształt dwóch trójkątów, które parami naklejano w górny róg ramy okna. Inna forma to prostokątny szeroki pas wycięty we wzory, który przyklejano wzdłuż górnej ramy okna. Początkowo wycinano proste geometryczne formy: romby, trójkąty, ząbki, jodełkę. Później pojawiły się półkola i motywy antropo- oraz zoomorficzne (ptaki i leśne zwierzęta). Dekoracje zmieniano po bieleniu i sprzątaniu izby dwa razy w roku: przed Bożym Narodzeniem i Wielkanocą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5253089", "fragment_id": "1096777/6", "subtitle": "", "title": "Wycinanka kurpiowska", "document_id": "1096777", "start_index": 8142.0, "parentId": 5253089.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2573520839214325}, "uuid": "9bb693df-895a-4525-9662-f0e14370436c"}, {"page_content": "Produkcję pergaminu w Europie dzieli się na dwa obszary. Wcześniej produkowany był w krajach południowych (Włochy, Hiszpania, południowa Francja). Był on cienki, ale dokładnie wyprawiony tylko z jednej strony – odwrotnej niż sierść, i tylko z jednej strony pozwalał na zapisywanie go, co było nawykiem przejętym z możliwości pokrywania papirusu. Umownie nazywa się go pergaminem włoskim. Późniejszy jest tzw. pergamin niemiecki (znany m.in. także z północnej Francji, Węgier, a także Polski), grubszy, za to przygotowany do zapisywania jednakowo na obu powierzchniach.\nPonadto szczególną postacią pergaminu był welin – bardzo cienki i miękki, wyrabiany ze skór płodów jagnięcych lub świeżo urodzonych jagniąt. Stosowano go do niewielkich, za to wielokartkowych wyrobów, szczególnie przeznaczonych do używania podczas podróży, jak modlitewniki czy Biblie niewielkich rozmiarów (na jego podobieństwo wynaleziono później papier welinowy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112679", "fragment_id": "2356/7", "subtitle": "", "title": "Pergamin", "document_id": "2356", "start_index": 9858.0, "source": "wikipedia", "parentId": 112679.0, "score": 0.11780332773923874}, "uuid": "8fb86f95-26e7-460c-a8f6-70f5eed8e9c5"}, {"page_content": "Papier mâché (z fr.) – dająca się formować, twardniejąca po wysuszeniu masa z rozdrobnionego i rozmiękczonego w wodzie papieru (makulatury) z dodatkiem substancji wiążących (kleju, klajstru, gipsu), uszlachetniających (kredy, barwników) i konserwujących. Masę nakłada się niezbyt grubą warstwą na uprzednio przygotowaną formę i pozostawia do wyschnięcia.\nWykorzystywana (najczęściej w teatrze) do wykonywania elementów dekoracyjnych, masek oraz w lalkarstwie (zobacz: pacynka). Wykorzystywana też do wyrobu ozdób artystycznych i lamp. \nOd 1925 ogromne kukły z papier mâché są ozdobą karnawału w Viareggio[].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114524", "fragment_id": "15810/0", "subtitle": "", "title": "Papier mâché", "parentId": 114524.0, "start_index": 0.0, "document_id": "15810", "source": "wikipedia", "score": 0.3465869128704071}, "uuid": "55f98cdf-01ab-47b8-b802-0f3a15ec37b3"}, {"page_content": "Estampaż (fr. \"estampage\") – technika wykonywania odbitek płaskorzeźb i napisów z kamienia lub z brązu za pomocą papieru. Estampaż został wynaleziony w Chinach w czasach dynastii Tang (618-907).\nW Chinach od III w. p.n.e. ogłaszano cesarskie edykty m.in. za pomocą kamiennych stel, od II wieku p.n.e. ryto w kamieniu religijne teksty buddyjskie, konfucjańskie i taoistyczne. Dzięki estampażowi ze stel w świątyniach masowo wykonywano odbitki ważnych tekstów na użytek wiernych lub uczonych. Z czasem w ten sposób zaczęto także utrwalać słynne dzieła kaligraficzne.\nPoczątkowo estampaż wykonywano zraszając kamień wodą i odciskając relief albo napis za pomocą cienkiej, higroskopijnej bibuły. Dziś wykonuje się go częściej przyciskając bibułę do kamienia za pomocą worka wypełnionego szmatami nasączonymi czarnym, rzadziej czerwonym tuszem lub farbą.\nW czasach dynastii Song (960-1279) odbitki z zaginionych stel stały się pożądanym nabytkiem kolekcjonerskim, a ich wartość zaczęła nieprzerwanie rosnąć. W latach 30. wiele drogocennych estampaży zidentyfikowano jednak jako falsyfikaty.\nUważa się, że to estampaż mógł być inspiracją dla wynalazku druku, który pojawił się w Chinach mniej więcej w tym samym okresie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=635170", "fragment_id": "812133/0", "subtitle": "", "title": "Estampaż", "parentId": 635170.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "812133", "score": 0.19316813349723816}, "uuid": "63e39acf-f5f7-4adc-85ff-ec84288ce0a5"}, {"page_content": "Kaszerowanie – uszlachetnianie wyrobu papierniczego poprzez oklejanie cienkim papierem (niezadrukowanym lub zadrukowanym) papieru znacznie grubszego, kartonu, tektury falistej itp. w celach dekoracyjnych lub technologicznych. Termin odnosi się także do oklejania papierem całych powierzchni z tworzyw sztucznych, a nawet do oklejania płyt wiórowych specjalną warstwą dekoracyjną (płyty melaminowane).\nTypowym przykładem kaszerowania w celach dekoracyjnych jest oklejanie cienkim, zadrukowanym ozdobnie papierem powierzchni tektury falistej przeznaczonej na opakowania produktów, której nie da się bezpośrednio zadrukować na maszynie drukarskiej z powodu jej grubości oraz wewnętrznej struktury. Innym przykładem kaszerowania są tekturowe książeczki dla małych dzieci oraz okładki.\nW celach technologicznych kaszeruje się, aby zwiększyć wytrzymałość produktu na czynniki zewnętrzne lub zmienić strukturę powierzchni.\nKaszerowanie jest związane z pojęciem laminowania. Czasem można oba pojęcia traktować jako synonimy.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2986", "fragment_id": "186249/0", "subtitle": "", "title": "Kaszerowanie", "parentId": 2986.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186249", "score": 0.561451256275177}, "uuid": "aec46f55-478f-4c8b-b22b-bfafc1292764"}, {"page_content": "Parafilm – cienka folia ze specjalnie preparowanej, bardzo czystej parafiny umieszczonej na rolce cienkiej bibuły woskowanej. Opatentowany został przez amerykańską firmę American National Can Company, zaś nazwa \"Parafilm\" jest zarejestrowanym znakiem towarowym.\nParafilm jest bezbarwny, bezwonny i termoplastyczny, przy czym jego temperatura mięknienia jest zbliżona do temperatury ciała człowieka (podobnie jak w przypadku plasteliny). Po zmięknięciu można go łatwo rozciągać, tworząc nieprzepuszczalne dla gazów i cieczy błony. Po ochłodzeniu do temperatury pokojowej twardnieje on z powrotem i kurczy się nieznacznie, dzięki czemu tworzy szczelne połączenia z aparaturą. Jest nierozpuszczalny w wodzie i odporny na działanie większości kwasów i zasad, ale łatwo rozpuszcza się w większości rozpuszczalników organicznych.\nParafilm służy do:\nParafilm używane jest także przez modelarzy i majsterkowiczów jako materiał do maskowania podczas malowania różnych elementów. Ponieważ przywiera do powierzchni, ale się do niej nie lepi, jest łatwy do usunięcia po malowaniu.\nParafilm jest sprzedawany w rolkach pakowanych do tekturowych pudełek ze szczeliną, ułatwiającą jego porcjowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597561", "fragment_id": "1546815/0", "subtitle": "", "title": "Parafilm", "document_id": "1546815", "start_index": 0.0, "parentId": 597561.0, "source": "wikipedia", "score": 0.094966359436512}, "uuid": "b82229c5-eddd-421e-a142-cd2018d7570b"}, {"page_content": "Pelur (z fr.: \"płaszcz, okrycie\") – odmiana cienkiego papieru o gramaturze 30-40 g/m2.\nPelur cechuje duża przezroczystość, zwłaszcza pelur bezdrzewny i biały (pelur może występować w odmianie barwionej). Papier ten przeznaczony jest do mocnych i trwałych kopii wykonywanych na maszynie do pisania, do ochrony ilustracji i przekładek w książkach oraz w albumach i klaserach jako płaszcz ochronny do zawartych w nim zbiorów.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14952", "fragment_id": "176151/0", "subtitle": "", "title": "Pelur", "parentId": 14952.0, "start_index": 0.0, "document_id": "176151", "source": "wikipedia", "score": 0.07683412730693817}, "uuid": "b40228b6-2d22-4488-9901-bf0709318d75"}, {"page_content": "Papier ozdobny – luksusowy papier bezdrzewny, zazwyczaj niepowlekany, często z dodatkiem długowłóknistej masy celulozowo-bawełnianej.\nPapier ozdobny można podzielić na:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1229542", "fragment_id": "1099815/0", "subtitle": "", "title": "Papier ozdobny", "document_id": "1099815", "start_index": 0.0, "parentId": 1229542.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22430576384067535}, "uuid": "b80a41ef-21cb-4cfb-8fca-1065c0a97af5"}]}
{"id": "q_135", "question": "W którym wieku żyła francuska pisarka George Sand?", "answer": [{"page_content": "George Sand (wym. ), urodzona jako Amantine Lucile Aurore Dupin (wym. ), \"primo voto\" Dudevant (ur. 1 lipca 1804 w Paryżu, zm. 8 czerwca 1876 w Nohant) – francuska pisarka epoki romantyzmu.\nWszystkie jej powieści miłosne (\"omnes fabulae amatoriae\") zostały umieszczone w indeksie ksiąg zakazanych dekretami z lat 1840, 1841, 1842 i 1863.\nŻyciorys.\nByła córką napoleońskiego oficera, który szybko ją osierocił, prawnuczką Maurycego Saskiego, nieślubnego syna Augusta II Mocnego. Dzieciństwo, poza trzyletnim pobytem na pensji w Paryżu, spędziła w Nohant. W 1822 wyszła za mąż za barona Casimira Dudevanta, z którym żyła 8 lat i miała dwójkę dzieci: \nPo separacji w 1831 przybyła do Paryża. W tym też roku zaczęła wydawać swoje utwory, początkowo pisane wspólnie z Jules'em Sandeau, od którego nazwiska wzięła swój męski pseudonim artystyczny. Publikowała także na łamach „Le Figaro”, z którego redaktorem, Henrim de Latouche, pozostawała w zażyłych stosunkach.\nByła w centrum artystycznego życia Paryża. W 1834 zaprzyjaźniła się z poetą Alfredem de Musset, którego porzuciła podczas podróży w Wenecji, by potem kilkakrotnie do niego wracać. Romansowała z Prosperem Mériméem, przyjaźniła się z Lisztem.\nByła znana z ekscentrycznego zachowania, paliła cygara i fajkę, ubierała się po męsku i przeklinała. Męski ubiór nie był jednak pierwotnie wyrazem kontestacji ówczesnej społecznej roli kobiety – założyła go po raz pierwszy z ostrożności, wybierając się na premierę jednej ze sztuk Aleksandra Dumasa i chcąc uniknąć problemów w razie spodziewanego zamieszania. Odtąd często zakładała męskie ubrania, czując się w nich wygodnie; ten strój umożliwiał jej także aktywność niedostępną innym kobietom jej stanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1962", "fragment_id": "182397/0", "subtitle": "", "title": "George Sand", "document_id": "182397", "start_index": 0.0, "parentId": 1962.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6541500091552734}, "uuid": "7ff918c4-9537-49bc-8425-c83d2ca94f54"}, {"page_content": "Inną inspiracją dla twórczości Sand był spirytualizm i mistyka chrześcijańska, którą na krótko zainteresowała się w końcu lat 30. XIX wieku. W 1839 napisała osnutą wokół tego motywu powieść \"Spirydion\", jedno ze swoich najlepszych dzieł, którego bohaterami są mnisi pragnący poprzez mistykę dokonać odnowy duchowej swojego klasztoru. W latach 1842–1844 powstał natomiast cykl \"Konsuelo\", poświęcony losom wędrownej śpiewaczki (postać tytułowa), której postać Sand oparła na Pauline Viardot oraz sobie samej, ukazując część swoich przeżyć związanych z romansem z Fryderykiem Chopinem. Adam, Lerminer i Morot-Sir są zdania, że wielowątkowość \"Konsuelo\", mimo sztuczności fabuły powieści, czyni z niej najlepszy utwór Sand, jedyny, który daje się porównywać z twórczością najsłynniejszych pisarzy jej czasów.\nW okresie II Cesarstwa, zawiedziona panującym ustrojem, Sand wycofała się z życia publicznego i opracowała dwa dzieła autobiograficzne, \"Historię mojego życia\" oraz \"Ona i On\", jednak w utworach tych przedstawiała swoje życie w sposób bardzo swobodny. Kilkakrotnie próbowała, bez powodzenia, pisać dramaty. Wróciła wówczas do powieściopisarstwa, rezygnując z nadawania swoim dziełom jakiejkolwiek wymowy ideologicznej, pragnąc jedynie czynić je interesującymi dla czytelnika. Napisane w tym okresie (od końca lat 50.) powieści stoją na dobrym poziomie pod względem psychologii postaci, nie posiadają już jednak elementów nowatorskich na tle rozwoju literatury francuskiej.\nKorzystała m.in. z pomocy wydawnictwa Juliusza Hetzela.\nGenealogia.\nAurora Dudevant miała brata Auguste Luisa, urodzonego w roku 1808 i w tym samym roku zmarłego.\nGeorge Sand w kinematografii.\nKilka powieści Sand zostało zekranizowanych, m.in. \"Indiana\" (1920), \"La mare au diable\" (1923 i 1972), \"La Petite Fadette\" (1912, 1915, 1979, 2004), \"Mauprat\" (1926, 1972).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1962", "fragment_id": "182397/3", "subtitle": "", "title": "George Sand", "document_id": "182397", "start_index": 5235.0, "parentId": 1962.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28821563720703125}, "uuid": "ba31db61-0db0-4062-ab25-9b4c980559a6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sztuki teatralnej. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.\nLato w Nohant – komedia w trzech aktach, autorstwa polskiego pisarza Jarosława Iwaszkiewicza (1894-1980), opublikowana w odcinkach w latach 1936–1937 w \"Skamandrze\".\nJej premiera miała miejsce 4 grudnia 1936 w Teatrze Małym w Warszawie.\nSztuka opowiada o pobycie polskiego pianisty i kompozytora Fryderyka Chopina (1810-1849) w okresie letnim w latach 40. XIX wieku w posiadłości francuskiej pisarki (a zarazem jego kochanki) George Sand (1804-1876) w Nohant-Vic we Francji.\nKomedia doczekała się szeregu adaptacji filmowych:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1720510", "fragment_id": "712779/0", "subtitle": "", "title": "Lato w Nohant (komedia)", "document_id": "712779", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1720510.0, "score": 0.2549147605895996}, "uuid": "f254ec0b-5370-480c-af83-c33d96733558"}, {"page_content": "(10733) Georgesand – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4,95 lat w średniej odległości 2,9 j.a. Odkrył ją Eric Walter Elst 11 lutego 1988 roku w Obserwatorium La Silla. Nazwa planetoidy pochodzi od Amandine-Aurore-Lucile Dudevant (1804–1876) – francuskiej pisarki epoki romantyzmu tworzącej pod pseudonimem George Sand.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=580742", "fragment_id": "1543838/0", "subtitle": "", "title": "(10733) Georgesand", "parentId": 580742.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1543838", "source": "wikipedia", "score": 0.35331857204437256}, "uuid": "3e10e34d-524d-4ccf-b193-7c5f63290ed0"}, {"page_content": "W wieku 62 lat, w sierpniu 1936 roku na statku \"Ile de France\" usłyszała po raz pierwszy tajemniczy głos wewnętrzny, który od tej chwili towarzyszył jej aż do śmierci. Słowa, które przyjmowane są przez nią jako pochodzące od Zbawiciela Jezusa Chrystusa, notowała i w ciągu 13 lat zapisała 10 zeszytów. W 1944 roku przedstawia swoje notatki biskupowi Villepeletowi a cztery lata później w 1948 roku wydała anonimowo pierwszy tomik z wyborem swoich zapisków, który spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem we Francji, gdzie do 1967 roku ukazało się 50 wydań \"Lui et moi\". Wydane zostały z kościelnym \"Imprimatur\" i \"Nihil obstat\", potwierdzającymi, że treści w nich zawarte nie są sprzeczne z doktryną Kościoła katolickiego w kwestii wiary czy moralności.\nUmarła 9 czerwca 1950 roku, w nocy po czwartku Bożego Ciała.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2403745", "fragment_id": "519937/1", "subtitle": "", "title": "Gabriela Bossis", "parentId": 2403745.0, "start_index": 1236.0, "source": "wikipedia", "document_id": "519937", "score": 0.09126143902540207}, "uuid": "4598a379-9a4d-49ec-a0bf-754a821fb4d5"}, {"page_content": "Alfred Louis Charles de Musset (ur. 11 grudnia 1810 w Paryżu, zm. 2 maja 1857 tamże) – francuski poeta, dramaturg, prozaik, przedstawiciel romantyzmu, członek Akademii Francuskiej.\nŻyciorys.\nChociaż sztuki Musseta były w większości niedoceniane za jego życia, od początku XX wieku są z powodzeniem grane na wielu scenach świata.\nAlfred de Musset wcielał w życie postawę artystyczną, jaką był dandyzm.\nWykazywał zdolności w sztukach plastycznych, stąd też nie był pewien, jaką drogę w sztuce ma obrać.\nBył synem Wiktora de Musseta (Victor-Donatien de Musset-Pathay), wydawcy dzieł Rousseau. Od 17. roku życia związany był z grupą artystyczną Charlesa Nodiera. W wieku dziewiętnastu lat (1829) opublikował pierwsze utwory z tomu \"Contes d'Espagne et d'Italie\" (wydanie całości – styczeń 1830 r.). Po 1833 współpracował z pismem \"Revue des deux mondes\". W 1852 został członkiem Akademii. Związany był najpierw z francuską pisarką i znaną skandalistką – George Sand (późniejszą kochanką Fryderyka Chopina), następnie z aktorką żydowskiego pochodzenia, znaną jako Rachela (związała się później z Aleksandrem Colonną-Walewskim, synem Napoleona Bonaparte i Marii Walewskiej).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=358", "fragment_id": "169681/0", "subtitle": "", "title": "Alfred de Musset", "parentId": 358.0, "start_index": 0.0, "document_id": "169681", "source": "wikipedia", "score": 0.14541703462600708}, "uuid": "43c9b9b3-ff2a-4d07-a64f-73de62a3a8e8"}, {"page_content": "Później wróciła do Francji i tam żyła jeszcze bardzo długo, spisując wszystkie swoje przygody i wiedzę o świecie zdobytą w trakcie wielu lat podróżowania.\nW wieku 100 lat wystąpiła o nowy paszport. Jednak już nigdzie nie pojechała.\nZmarła 8 września 1969 roku, dożywszy prawie 101 lat.\nTwórczość.\n\"Uwaga: tytuły i nazwy wydawnictw odnoszą się do ostatnich publikacji. Bibliografia w ujęciu historycznym dostępna na oficjalnej stronie\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=882512", "fragment_id": "991790/2", "subtitle": "", "title": "Alexandra David-Néel", "source": "wikipedia", "start_index": 3528.0, "document_id": "991790", "parentId": 882512.0, "score": 0.10899797827005386}, "uuid": "3bd227b5-f0b7-4420-bec6-09ae6c86944a"}, {"page_content": "Zobacz też: Spowiedź dziecięcia wieku (film).\nSpowiedź dziecięcia wieku (\"Confession d’un enfant du siècle\") – francuska powieść romantyczna z 1836 autorstwa Alfreda de Musseta, będąca swoistą kontynuacją preromantycznych powieści autobiograficznych w rodzaju \"Adolfa\" czy \"Obermanna\".\nBohater powieści.\nGłówny bohater powieści, Oktaw, to człowiek nieprzystosowany, dręczony wewnętrznym niepokojem, który niszczy szczęście swoje i swojej ukochanej ciągłymi podejrzeniami i niezadowoleniem.\nKontekst biograficzny.\nOpowieść głównego bohatera \"Spowiedzi dziecięcia wieku\" przypomina dzieje miłości Musseta i George Sand, którzy nie byli dobraną parą. Sand rozpierał temperament polityczny: śledziła ruchy demokratyczne w całej Europie i żyła wyczekiwaniem potężnej społecznej rewolucji. Jej wybrańca natomiast, wielka polityka w ogóle nie interesowała. Wolał zagłębiać się w niuanse miłości. \"Moja szklanka nie jest duża, ale piję z własnej szklanki\" – mawiał do tych przyjaciół, którzy zarzucali mu zamianę wielkiego tematu historycznego na drobne kwestie miłosne. Niestety, te jego zainteresowania nie znalazły zrozumienia ani u George Sand, ani u krytyków. Pisarka doprowadziła do rozpadu ich związku. Dla Musseta był to cios, z którego nie podniósł się już do końca życia. Ze swym bólem usiłował się uporać, pisząc powieść \"Spowiedź dziecięcia wieku\", na kartach której na przemian wynosi swoją kochankę na piedestał lub obrzuca błotem.\nChoroba wieku.\nDziejom miłości romantycznej w swej \"Spowiedzi dziecięcia wieku\" Musset nadał w obszernym wstępie charakter szerszy, czyniąc z niej symbol stanu ducha młodej generacji z lat trzydziestych XIX wieku. Generację tę dręczy nowa forma choroby wieku, zrodzona z poczucia pustki, jaka wytworzyła się po wspaniałej epoce napoleońskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1745952", "fragment_id": "908743/0", "subtitle": "", "title": "Spowiedź dziecięcia wieku", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "908743", "parentId": 1745952.0, "score": 0.5152934789657593}, "uuid": "ed179362-d81d-496c-bc15-b252d38ea202"}, {"page_content": "W październiku 1836 r., w domu Ferenca Liszta, Chopin poznał pisarkę francuską, George Sand (Aurore Dudevant). W lecie 1838 r. Sand i Chopin zostali kochankami. Następną zimę, od 8 listopada 1838 r. do 11 lutego 1839 r., spędzili razem z dwójką dzieci Sand na Majorce, zatrzymując się początkowo w Palma de Mallorca, a później w klasztorze kartuzów w Valldemossie.\nJuż po miesiącu pobytu Chopin pisał o Valldemossie raczej w minorowym nastroju, uskarżając się na pogodę i miejscową kuchnię. Kompozytorowi służyć miał klimat śródziemnomorski, jednak zima tego roku była wyjątkowo deszczowa. Chopin zaziębił się, a na dodatek pianino, sprowadzone specjalnie z Europy, zaginęło w podróży. Odnalezione później tygodniami stało w porcie w Palmie, ponieważ trzeba było zapłacić podatek. Chopin grał w tym czasie na \"biednym majorkańskim pianinie\". Mimo trudności pracował nad swoimi kolejnymi utworami. To właśnie na Majorce został ukończony cykl 24 preludiów (m.in. preludium Des-dur \"Deszczowe\").\nPo wizycie pary kochanków niewiele zostało. Miejscowi, obawiając się gruźlicy, spalili większość wyposażenia pomieszczeń, w których mieszkali Chopin i Sand. W klasztornej celi nr 2 i 4 działają muzea poświęcone sławnej parze. Zgromadzono w niej pamiątki: listy i rękopisy, portrety i szkice oraz majorkańskie pianino, na którym od stycznia 1836 r. komponował Chopin. Jest także maska pośmiertna Chopina i pukiel jego włosów, który zachowała w książce George Sand. Muzeum jest prywatne, założyli je w 1929 r. Anne-Marie Boutroux de Ferrà i jej mąż Bartomeu Ferrà i Juan.\nOd 1930 r. w klasztorze kartuzów odbywa się w sierpniu festiwal chopinowski organizowany przez Festivals Chopin de Valldemossa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=523951", "fragment_id": "1585709/3", "subtitle": "", "title": "Valldemossa", "source": "wikipedia", "start_index": 4929.0, "document_id": "1585709", "parentId": 523951.0, "score": 0.3258269131183624}, "uuid": "a97c3141-a0d6-439f-9be7-416a5f8966ec"}, {"page_content": "Rýzmberk (niem. \"Riesenberg\") – ruiny zamku położone w pobliżu miejscowości Kdyně, w kraju pilzneńskim, w Czechach.\nGotycki zamek został zbudowany na żądanie króla Przemysła Ottokara II, w drugiej połowie XIII wieku. Jako jeden z pierwszych właścicieli wymienionych w 1279 był Diepold Schwihau von Riesenberg. Zamek został użyty w tym czasie, aby strzec Przełęczy Wszerubskiej na głównej drodze z Pragi do Ratyzbony. W kolejnych latach zamek przeszedł kilka zmian, największą po pożarze w 1448 i za czasów Břetislava Schwihau von Riesenberg w 1508. Zamek został dodatkowo umocniony i został uznany za nie do zdobycia. W 1620 zamek został zajęty przez podstęp cesarskiej armii pod dowództwem generała Baltasara Marradasa, a w 1641 zdobyty i zdewastowanych przez Szwedów. W 1655, cesarz Ferdynand III postanowił zniszczyć mury twierdzy.\nRdzeń zamku tworzyły lochy z wieżą na jednej stronie i pałac mieszkalny z drugiej strony, z ufortyfikowanym przedzamczem, również z dwoma wieżami, bastionami po bokach i dodatkowym skrzydłem pałacu. Nadal widoczne są ufortyfikowania i piwnice zamku.\nOd 1697 zamek był ruiną w posiadaniu rodziny Stadion, ale był używany tylko jako parking, na którym rodzina w latach 1846-47 zbudowała strażnicę. W 1935 rozpoczęła się budowa amfiteatru, który został po raz pierwszy użyty przez występy amatorskich grup teatralnych. Obecnie odbywa się tu corocznie festiwal country i folkloru \"Rýzmberský hradní guláš\".\nZamek Rýzmberk stanowi tło dla sceny rozgrywanej w powieści \"Consuelo\" francuskiej pisarki George Sand.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3442474", "fragment_id": "935713/0", "subtitle": "", "title": "Rýzmberk", "parentId": 3442474.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "935713", "score": 0.09937646985054016}, "uuid": "83d11061-4037-49c1-bda9-9fe9e760a7f3"}]}
{"id": "q_136", "question": "Prawo jazdy kategorii Am uprawnia do kierowania motorowerem, tramwajem czy trolejbusem?", "answer": [{"page_content": "Prawa jazdy używane przez kierowców będących mieszkańcami państw stowarzyszonych w Unii Europejskiej mają standardowy wygląd i zawierają standardowe informacje o kierowcy, wspólne dla wszystkich państw, opracowane w 1998. Odstępstwa od tej ogólnej zasady dotyczą drobnych elementów tego dokumentu. Polskie prawa jazdy wydawane od końca lat 90. spełniają te standardy.\nPrawo jazdy jest kształtu i rozmiarów karty kredytowej (85,6 × 53,98 mm (standard ID-1 ISO/IEC 7810)).\n4 marca 2019 została wprowadzona w Polsce zmiana, wedle której z awersu prawa jazdy zniknął adres zamieszkania kierowcy. Zmiana ta ma na celu ujednolicenie dokumentów osobistych, gdyż aktualny od 1 marca 2015 r. wzór dowodu osobistego również pozbawiony jest adresu. Wszystkie dotychczas wydane prawa jazdy zachowują swoją ważność i nie jest wymagana ich wymiana.\nKategorie.\nDokumentem stwierdzającym uprawnienie do kierowania pojazdami jest prawo jazdy określonej kategorii. Nie dotyczy to tramwajów (wymagane jest pozwolenie na kierowanie tramwajem) oraz:\n1. rowerów, wózków rowerowych i pojazdów zaprzęgowych, hulajnóg elektrycznych i urządzeń transportu osobistego – osoby, które ukończyły 18 lat mogą kierować tego typu pojazdami bez dokumentów uprawniających, natomiast osoby, które nie osiągnęły tego wieku powinny posiadać kartę rowerową, prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 bądź T lub jeździć pod opieką dorosłego;\n2. motorowerów – osoby, które ukończyły 18 lat przed 19 stycznia 2013 r., zgodnie ze starymi zasadami mogą kierować motorowerami bez prawa jazdy;\n3. pojazdów jednośladowych, w tym motocykli, z silnikiem o pojemności skokowej nieprzekraczającej 100 cm³ – osoby, które ukończyły 13 lat przed 15 stycznia 1954 r., zgodnie z ówczesnym stanem prawnym mogą kierować motocyklami i rowerami z silnikiem pomocniczym o ww. pojemności bez prawa przewożenia pasażerów oraz doczepiania wózków bocznych.\nW powyższych przypadkach dokumentem stwierdzającym osiągnięcie wymaganego wieku jest dokument tożsamości lub dowolna kategoria prawa jazdy.\nPrawo jazdy uprawnia do kierowania:\nNa terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawo jazdy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304005", "fragment_id": "477914/1", "subtitle": "", "title": "Prawo jazdy w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 1914.0, "document_id": "477914", "parentId": 2304005.0, "score": 0.8247259855270386}, "uuid": "6cdc2888-2dde-47a8-8c7e-2f840a7dc15c"}, {"page_content": "Według ustawy Prawo o ruchu drogowym w Polsce motorower można prowadzić po drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub w strefach ruchu po ukończeniu 14. roku życia. Dokumentem uprawniającym do jego prowadzenia jest prawo jazdy kategorii AM lub jakiejkolwiek innej wyższej kategorii. Od osób kierujących motorowerem, które ukończyły 18 lat przed 19 stycznia 2013 roku, nie wymaga się dokumentu uprawniającego do kierowania; istnieje jednak obowiązek jazdy na nim w kasku ochronnym. Motorower nie jest uważany za \"pojazd silnikowy\" (w sensie prawnym). Powinien poruszać się przy prawej krawędzi jezdni lub poboczem. Dokumentem stwierdzającym dopuszczenie motoroweru do ruchu jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe. Można się poruszać motorowerem, jeśli spełnia on warunki techniczne dla tego pojazdu, jest zarejestrowany i posiada zalegalizowane tablice rejestracyjne. Motorower musi mieć także ubezpieczenie OC.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8664", "fragment_id": "167684/2", "subtitle": "", "title": "Motorower", "source": "wikipedia", "start_index": 2291.0, "parentId": 8664.0, "document_id": "167684", "score": 0.9004170894622803}, "uuid": "8db0821b-54b1-4175-ae94-806ae2990d5c"}, {"page_content": "Karta motorowerowa – dokument uprawniający do kierowania motorowerem. \nKarta motorowerowa w Polsce.\nOd 1983 roku wprowadzono obowiązek posiadania karty motorowerowej przez osoby kierujące motorowerem, chyba że posiadały prawo jazdy. Karta motorowerowa była wydawana osobom, które wykazały się kwalifikacjami i osiągnęły wiek 15 lat. Posiadacz karty motorowerowej, który ukończył 17 lat, mógł ponadto kierować pojazdem zaprzęgowym. \nW 1991 roku zmieniono przepisy dotyczące kart motorowerowych. Minimalny wiek osoby, który uprawniał do jej wydania obniżono do 13 lat. Posiadacz karty motorowerowej był odtąd uprawniony również do kierowania rowerem, a od 15 roku życia - również do kierowania pojazdem zaprzęgowym. \nOd 1997 roku karta motorowerowa była dokumentem wymaganym do kierowania motorowerem przez osobę, która nie ukończyła 18 lat. Była wydawana osobom, które wykazały się kwalifikacjami i osiągnęły wiek 13 lat. Dokument ten uprawniał również do kierowania rowerem oraz, pod warunkiem osiągnięcia 15 lat, również pojazdem zaprzęgowym. \nOd 19 stycznia 2013 roku, tj. po wejściu w życie ustawy o kierujących pojazdami karty motorowerowe nie były już wydawane. Dokumenty wydane przed wejściem w życie ustawy zachowały ważność do czasu ukończenia przez ich posiadaczy 18 roku życia; w przypadku osób powyżej 14 roku życia mogły być również wymienione, na ich koszt, na prawo jazdy kategorii AM. \nPo wejściu w życie tej ustawy w Polsce do kierowania motorowerem uprawnia prawo jazdy dowolnej kategorii, a w przypadku osób, które przed wejściem w życie ustawy ukończyły 18 lat, nie jest wymagane posiadanie żadnego dokumentu. Osiągnięcie tego wieku potwierdza dokument tożsamości albo prawo jazdy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=171419", "fragment_id": "18873/0", "subtitle": "", "title": "Karta motorowerowa", "document_id": "18873", "start_index": 0.0, "parentId": 171419.0, "source": "wikipedia", "score": 0.713797926902771}, "uuid": "0f7deb4a-b7b4-464b-aa84-e087c400753d"}, {"page_content": "Uprawnienia do kierowania w Polsce.\nW latach 1962-1983 dokumentem uprawniającym do powożenia zaprzęgiem była karta woźnicy. W 1983 roku wprowadzono przepisy, na podstawie których kierujący zaprzęgiem mógł okazać również alternatywnie: prawa jazdy (dowolnej kategorii) lub, po osiągnięciu określonego wieku (przepisy w tym zakresie zmieniały się), także kartę motorowerową lub kartę rowerową. \nW obecnym stanie prawnym, tj. obowiązywania ustawy o kierujących pojazdami, do kierowania pojazdem zaprzęgowym przez osobę, która ukończyła 18 lat, nie jest wymagane posiadanie żadnych uprawnień. Osoby młodsze powinny zaś posiadać prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T lub, w przypadku ukończenia 15 roku życia, także kartę rowerową.\nWarunki techniczne w Polsce.\nDo poruszania się po drogach publicznych pojazd zaprzęgowy wyposaża się w:\nDopuszczalne jest uczestniczenie w ruchu pojazdu zaprzęgowego:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1274917", "fragment_id": "1142765/1", "subtitle": "", "title": "Pojazd zaprzęgowy", "document_id": "1142765", "start_index": 1824.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1274917.0, "score": 0.4732555150985718}, "uuid": "4f4f1422-9b9d-444d-ae54-85c9803ba7a0"}, {"page_content": "Pozwolenie na kierowanie tramwajem – zgodnie z Ustawą o kierujących pojazdami jedyny dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania tramwajem. Dokument ten uprawnia do kierowania każdym modelem tramwaju na terenie Polski.\nWarunki uzyskania pozwolenia.\nZgodnie z Ustawą o kierujących pojazdami, pozwolenie na kierowanie tramwajem może uzyskać wyłącznie osoba, która:\nPozwolenie na kierowanie tramwajem – dokładnie tak samo jak prawo jazdy – nie może być wydane m.in. osobie:\nSzkolenie i egzaminowanie.\nSzkolenie.\nPodmioty przeprowadzające szkolenia.\nW większości polskich miast podmioty, prowadzące kursy w zakresie pozwolenia na kierowanie tramwajem, wchodzą w skład przedsiębiorstw komunikacyjnych. \nPrzebieg szkolenia.\nKurs na pozwolenie na kierowanie tramwajem składa się z co najmniej 30-godzinnej części teoretycznej i co najmniej 30-godzinnej części praktycznej. Obie części szkolenia kończą się egzaminem wewnętrznym.\nEgzamin.\nPaństwowy egzamin na pozwolenie na kierowanie tramwajem przeprowadzany jest przez wojewódzkie ośrodki ruchu drogowego w miastach posiadających sieci tramwajowe. Składa się on z części teoretycznej i części praktycznej. Warunkiem dopuszczenia do części praktycznej jest pozytywny wynik egzaminu teoretycznego.\nSuma punktów możliwych do uzyskania z części teoretycznej egzaminu państwowego wynosi 74. Osoba egzaminowana uzyskuje wynik pozytywny z części teoretycznej egzaminu w przypadku uzyskania co najmniej 68 punktów. Egzamin teoretyczny trwa 25 minut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2078403", "fragment_id": "382043/0", "subtitle": "", "title": "Pozwolenie na kierowanie tramwajem", "document_id": "382043", "start_index": 0.0, "parentId": 2078403.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6998927593231201}, "uuid": "ef5c04ba-7aed-43a3-b80c-fe060e5cfd2d"}, {"page_content": "Motorynka – zminiaturyzowany motorower, przeznaczony dla młodzieży, do kierowania którym wymagane jest prawo jazdy kategorii AM.\nSpotyka się także zminiaturyzowane motocykle – mini bike, które nazywane są również motorynkami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=206878", "fragment_id": "1426744/0", "subtitle": "", "title": "Motorynka", "parentId": 206878.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1426744", "source": "wikipedia", "score": 0.5383802652359009}, "uuid": "9cd90672-e4d2-4ad3-8b11-2bbc42372de7"}, {"page_content": "Od 20 maja 2021 r. obowiązują przepisy o ruchu urządzeń transportu osobistego i hulajnóg elektrycznych. Zawarte są one w art. 33-33d Prawa o ruchu drogowym. Kierujący urządzeniem transportu osobistego jest obowiązany korzystać z drogi dla rowerów, jeżeli jest ona wyznaczona dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić. Kierujący urządzeniem transportu osobistego, korzystając z drogi dla rowerów i pieszych, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustępować pierwszeństwa pieszemu. Może on korzystać z chodnika lub drogi, gdy nie ma drogi dla rowerów. Jeżeli z nich korzysta, jest obowiązany jechać z prędkością zbliżoną do prędkości pieszego, zachować szczególną ostrożność, ustępować pierwszeństwa pieszemu oraz nie utrudniać jego ruchu.\nW Polsce minimalny wiek uprawniający do kierowania urządzeniem transportu osobistego to 10 lat. Ponadto - jedynie w przypadku osób, które nie ukończyły 18 lat - wymagane jest równocześnie posiadanie karty rowerowej lub prawa jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4259980", "fragment_id": "1472351/1", "subtitle": "", "title": "Urządzenie transportu osobistego", "source": "wikipedia", "start_index": 1418.0, "document_id": "1472351", "parentId": 4259980.0, "score": 0.22936400771141052}, "uuid": "da40a146-4191-4799-9d4d-64e342b8c2d3"}, {"page_content": "Motorniczy – maszynista tramwaju.\nZawód motorniczego wywodzi się bezpośrednio od woźnicy, gdyż w początkowym okresie stosowane były wyłącznie tramwaje konne. Pierwsze tramwaje elektryczne nie posiadały osłoniętej kabiny motorniczego i kierujący narażony był na zmienne warunki atmosferyczne. Z czasem wprowadzono owiewki i szyby z przodu wozu, a następnie kompletne kabiny. Początkowo zawód ten był zarezerwowany wyłącznie dla mężczyzn, ale już podczas I wojny światowej rozpoczęto zatrudnianie kobiet na tym stanowisku.\nTryb szkoleń.\nKursy są organizowane przez Ośrodki Szkolenia Motorniczych. Zajęcia dzielą się na teoretyczne i praktyczne. Zajęcia praktyczne to jazda tramwajem szkoleniowym. Kursy teoretyczne obejmują naukę prawa o ruchu drogowym, budowy tramwaju, postępowania w czasie awarii, pierwszej pomocy, techniki jazdy w trudnych warunkach. Szkolenia kończą się egzaminem w Wojewódzkim Ośrodku Ruchu Drogowego. Pozytywny wynik egzaminu wiąże się z wydaniem pozwolenia na kierowanie tramwajem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294339", "fragment_id": "1447007/0", "subtitle": "", "title": "Motorniczy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1447007", "parentId": 294339.0, "score": 0.52061527967453}, "uuid": "e41b6f33-8c35-40ea-bd07-c8a82443abf2"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nWoźnica (również \"furman\", \"wozak\") – osoba powożąca zaprzęgiem konnym, także saniami, za pomocą lejca, bata, również zawód (jeśli zajęcie jest trwałe).\nW tonacji sielankowej obraz niebezpieczeństw czyhających na dawnych zawodowych kupców-woźniców znany jest np. na podstawie ballady Mickiewicza z elementami beletrystycznymi.\nWoźnica – przestarzały termin dawnego polskiego kodeksu drogowego. Status woźnicy nadawała karta woźnicy, uprawniająca do powożenia pojazdem zaprzęgowym osobę po ukończeniu 15. roku życia, która miała odpowiednie kwalifikacje. Możliwe były inne formy takiego uprawnienia. Na podst. art. 78 Prawa o ruchu drogowym z 1983.\nObecnie karta woźnicy nie istnieje. W przypadku osób, które ukończyły 15 lat, ale jeszcze nie osiągnęły 18. roku życia, dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania pojazdem zaprzęgowym jest karta rowerowa lub prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T. Osoby, które ukończyły 18 lat mogą kierować tego typu pojazdem bez dokumentów uprawniających. Dokumentem stwierdzającym osiągnięcie wymaganego wieku jest dokument tożsamości lub dowolna kategoria prawa jazdy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1840459", "fragment_id": "889239/0", "subtitle": "", "title": "Woźnica", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "889239", "parentId": 1840459.0, "score": 0.25180941820144653}, "uuid": "fb2ad737-c9b2-42d8-bbc3-2b19a9ea36d2"}, {"page_content": "Od 19 stycznia 2013 roku, tj. po wejściu w życie ustawy o kierujących pojazdami w Polsce karta rowerowa wymagana jest w przypadku kierujących rowerami osób, które nie ukończyły 18 lat, chyba że posiadają dostępne dla nich prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T. W przypadku osób, które osiągnęły ten wiek, dokument uprawniający do kierowania nie jest wymagany. Osiągnięcie tego wieku potwierdza dokument tożsamości albo prawo jazdy. Karta rowerowa uprawnia również do kierowania wózkiem rowerowym, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego oraz pojazdem zaprzęgowym (np. furmanką), jednakże do kierowania zaprzęgiem wymagane jest dodatkowo osiągnięcie 15 lat. \nUstawa nie określa wieku, w jakim można uzyskać kartę rowerową, posługuje się pojęciem „wymaganego minimalnego wieku”, jednakże jednocześnie do kierowania rowerem wymagane jest 10 lat. Kartę wydaje się osobie, która wykazała się niezbędnymi umiejętnościami. Egzaminy takie przeprowadzane są zazwyczaj w szkole podstawowej, a organem wydającym dokument jest dyrektor tej szkoły. Osobie, która ukończyła szkołę podstawową, kartę wydaje dyrektor wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego lub przedsiębiorca prowadzący ośrodek szkolenia kierowców posiadający poświadczenie potwierdzające spełnianie dodatkowych wymagań. Miasteczka ruchu drogowego są często używaną infrastrukturą do nauki jazdy na rowerze do egzaminu na kartę rowerową, jak i do samego zdawania egzaminu. Szczegóły dotyczące egzaminu dla osób ubiegających się o wydanie karty rowerowej i jej wzór określa rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 12 kwietnia 2013 r. w sprawie uzyskiwania karty rowerowej (). Karta jest wydawana nieodpłatnie i bezterminowo.\nPrzypisy.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436173", "fragment_id": "53127/1", "subtitle": "", "title": "Karta rowerowa", "document_id": "53127", "start_index": 1670.0, "parentId": 436173.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19104745984077454}, "uuid": "f0640a31-297d-4cb1-8674-91334e311109"}]}
{"id": "q_137", "question": "Któremu procesowi należy poddać ropę naftową, aby otrzymać z niej użyteczne produkty?", "answer": [{"page_content": "Przetwórstwo ropy naftowej – proces technologiczny, którego efektem jest otrzymanie z przetworzenia ropy naftowej finalnych produktów ropopochodnych, różniących się składem chemicznym, właściwościami fizycznymi i chemicznymi oraz strukturą.\nRozróżnia się przetwórstwo pierwotne i wtórne.\nPrzetwórstwo pierwotne.\nW skład tego procesu zalicza się demineralizację ropy naftowej, destylację ropy naftowej, próżniową destylację mazutu i szereg procesów rozdziału frakcyjnego. Przy tym procesie skład chemiczny produktu się nie zmienia, dlatego nazywa się go pierwotnym, niedestrukcyjnym albo pierwszą destylacją.\nPrzetwórstwo wtórne.\nW skład przetwórstwa wtórnego wchodzą procesy, zajmujące się podziałem łańcuchów węglowodorowych na mniejsze cząsteczki. Należą do nich: kraking termiczny, katalityczny i radiacyjny, reforming, hydrokraking, hydrooczyszczanie, visbreaking i izomeryzacja.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1374635", "fragment_id": "238740/0", "subtitle": "", "title": "Przetwórstwo ropy naftowej", "document_id": "238740", "start_index": 0.0, "parentId": 1374635.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8333311080932617}, "uuid": "6206071f-4da7-487d-97bf-e13b259835fc"}, {"page_content": "Produkty naftowe – produkty otrzymywane z ropy naftowej, a w szczególności: paliwa płynne, oleje opałowe, gaz płynny, oleje i smary.\nW odróżnieniu od produktów petrochemicznych, które są zazwyczaj zbiorem ściśle określonych czystych związków chemicznych, produkty naftowe są złożoną mieszaniną związków organicznych oraz nieorganicznych. Związki nieorganiczne stanowią niewielki procent udziału mieszaniny. Większa część ropy naftowej konwertowana jest do produktów naftowych.\nW zależności od składu chemicznego ropy naftowej oraz od wymagań na rynku, rafinerie mogą produkować różne ilości określonych produktów naftowych. Największy udział produktów naftowych to produkty używane jako „nośniki energii”, czyli różne gatunki oleju napędowego i benzyny. Paliwa te mogą zostać poddawane dalszej przeróbce tworząc benzynę, paliwo do silników odrzutowych, olej napędowy, olej opałowy oraz oleje ciężkie. Cięższe (mniej lotne) frakcje mogą również być użyte do wytwarzania asfaltów, smarów, wosku parafinowego, olejów smarnych oraz innych olejów ciężkich. Rafinerie wytwarzają również inne związki chemiczne, które mogą być użyte w procesach chemicznych do produkcji tworzyw sztucznych i innych przydatnych materiałów. Ropa naftowa w swoim składzie chemicznym zawiera od kilku do kilkunastu procent siarki, w zależności od stopnia jej zasiarczenia, dlatego usuwana z ropy siarka traktowana jest również jako produkt naftowy. Węgiel, w postaci koksu naftowego, jak i wodór również mogą być traktowane jako produkty naftowe. Wodór, wytwarzany w procesie przeróbki ropy, jest często wykorzystywany jako półprodukt do innych procesów rafinacji ropy naftowej, takich jak hydrokraking i hydrorafinacji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3227911", "fragment_id": "115054/0", "subtitle": "", "title": "Produkty naftowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "115054", "parentId": 3227911.0, "score": 0.8463820219039917}, "uuid": "6f215006-b8c5-4869-9118-fae304e98248"}, {"page_content": "Rafineria ropy naftowej – podstawowy zakład przemysłu petrochemicznego wytwarzający paliwa, oleje, smary, asfalty oraz inne surowce wytwarzane z ropy naftowej. \nNa skalę przemysłową rektyfikacja ropy naftowej odbywa się w rafineriach, w kolumnach rektyfikacyjnych. Każdy z otrzymanych produktów rozdziela się dalej (np. mazut na wazelinę i parafinę) lub poddaje się innym przemianom chemicznym (np. dostosowanie benzyny jako paliwa do silników spalinowych).\nProcesy rafineryjne można podzielić na dwie kategorie:\nProcesy zachowawcze – niepowodujące zmian chemicznych surowca, niewpływające na wydajność produktu, a wpływające na ich jakość:\nProcesy destrukcyjne – zmieniające skład chemiczny surowca i wpływające na wydajność produktów:\nPrzy rafineriach istnieją też zazwyczaj oddziały produkujące polimery: polietylen, polipropylen i polistyren. Ubocznymi produktami rafinerii są także rozpuszczalniki organiczne takie jak: eter naftowy, toluen i aceton.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=295711", "fragment_id": "1469314/0", "subtitle": "", "title": "Rafineria ropy naftowej", "document_id": "1469314", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 295711.0, "score": 0.778571605682373}, "uuid": "ac38f4e1-81a8-4001-9f84-7c713cd1e7c1"}, {"page_content": "Reforming (reforming katalityczny, reformowanie benzyny) – proces stosowany wobec lekkich frakcji ropy naftowej lub produktów krakingu w celu otrzymania paliw o wysokiej liczbie oktanowej, w czasie którego zachodzą reakcje izomeryzacji, odwodornienia, cyklizacji, hydrokrakingu i aromatyzacji.\nFrakcje benzynowe i naftowe wrzące w zakresie temperatury 82–190 °C są poddawane wstępnej hydrorafinacji w celu usunięcia związków będących truciznami katalizatorów reformingu katalitycznego. Właściwy proces prowadzony jest w obecności wodoru, obecnie najczęściej wobec katalizatorów bi- i polimetalicznych (platyna z dodatkiem renu, irydu, germanu osadzonych na γ-AlO) lub aktywowanych procesem chlorowania katalizatorach platynowych i platynowo-irydowych na tlenku glinu w temperaturze 480–525 °C pod ciśnieniem 0,345–3 MPa. W przeszłości używane były również katalizatory molibdenowo-glinowe i dla odróżnienia proces wykorzystujący katalizator platynowy nazywano \"platformingiem\", a w przypadku użycia katalizatora molibdenowo-glinowego – \"hydroformingiem\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44815", "fragment_id": "647279/0", "subtitle": "", "title": "Reforming", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "647279", "parentId": 44815.0, "score": 0.16797751188278198}, "uuid": "fedd7f4a-3b5d-4095-803b-80c498805401"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „konwersja”.\nKonwersja – stosowane w technologii chemicznej określenie procesów jednostkowych, mających na celu zmianę właściwości przekształcanych materiałów w wyniku różnych reakcji chemicznych, prowadzonych w aparatach zwanych konwertorami (zwykle w wysokiej temperaturze, pod wysokim ciśnieniem lub z użyciem katalizatorów). W czasie konwersji zachodzą różne reakcje chemiczne, np.:\n NaNO + KCl → KNO + NaCl (konwersja azotanu sodu nawozowym chlorkiem potasu),\n CO + HO → CO + H (konwersja tlenku węgla)\n CH + HO → CO + 3 H (konwersja metanu) \nPrzebieg tych reakcji zależy od sposobu prowadzenia różnych operacji jednostkowych, np. mieszania, krystalizacji, filtrowania, rozdzielania i oczyszczania produktów. \nW przemyśle chemicznym największą rolę odgrywają procesy przerobu ropy naftowej w rafineriach, w których surowce naturalne są konwertowane do bardziej użytecznych. Ropa naftowa, zawierająca stosunkowo niewielkie ilości węglowodorów lekkich (składników benzyn), jest poddawana krakingowi lub hydrokrakingowi. W czasie optymalizacji parametrów krakingu i badania przydatności różnych katalizatorów określa się m.in. „procentową konwersję”, jako specyficzną miarę efektywności prowadzonej przemiany. \nTermin „konwersja” jest w petrochemii stosowany również w odniesieniu do usuwania związków siarki z gazów odlotowych z instalacji odsiarczających (proces Clausa). Odsiarczanie odgazów może polegać np. na konwersji związków siarki do SO lub do HS.\nW chemii jądrowej pojęcie konwersji określa proces przetwarzania materiału paliworodnego w materiał rozszczepialny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2635691", "fragment_id": "1608831/0", "subtitle": "", "title": "Konwersja (chemia)", "document_id": "1608831", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2635691.0, "score": 0.2161141186952591}, "uuid": "e20f71a5-64e4-4f04-89c3-b303f4a55d0c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy paliwa i rozpuszczalnika. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nNafta (inaczej kerozyna) – ciekła frakcja ropy naftowej wrząca w granicach 170–250 °C, mająca gęstość 0,78–0,81 g/cm³. Żółtawa, palna ciecz o charakterystycznym zapachu, będąca mieszaniną węglowodorów, których cząsteczki zawierają 12–15 atomów węgla. Stosowana jako paliwo, rozpuszczalnik i do celów kosmetycznych.\nHistoria.\nNafta została po raz pierwszy wytworzona z naturalnego asfaltu przez Abrahama Gesnera. Z ropy naftowej jako pierwszy wyekstrahował ją i zbadał jej właściwości polski chemik Filip Walter. Nafta stała się towarem powszechnego użytku, gdy polski farmaceuta Ignacy Łukasiewicz skonstruował lampę naftową. Oświetlenie naftowe, obok oświetlenia gazowego, było głównym źródłem światła w budynkach aż do upowszechnienia się elektryczności.\nZastosowanie współczesne.\nProdukcja nafty jest relatywnie tania, ponieważ powstaje ona praktycznie wyłącznie w procesie rektyfikacji ropy naftowej, bez dodatkowych procesów uszlachetniających, stosowanych przy produkcji innego rodzaju paliw. Jest częściowo przerabiana na benzynę i inne produkty w procesach krakingu i reformingu. \nPaliwo silnikowe.\nZ uwagi na niską liczbę cetanową i liczbę oktanową, jest nieprzydatna do zasilania silników zarówno o zapłonie iskrowym (benzynowych), jak i samoczynnym (wysokoprężnych – Diesla), choć używano jej w, dziś już historycznych, silnikach średnioprężnych. \nJest znacznie tańsza od benzyny i oleju napędowego, w związku z czym jest stosowana w dużych ilościach w lotnictwie jako paliwo (pod nazwą „kerozyna” lub „nafta lotnicza”) do silników odrzutowych, turboodrzutowych, turbowałowych, turbośmigłowych. \nPonadto, po wysokiej rafinacji znalazła zastosowanie jako paliwo do silników rakietowych, znane jako RP-1.\nPaliwo do urządzeń grzewczych.W niektórych krajach nafta stosowana jest jako paliwo do zasilania urządzeń grzewczych. Dostępna jest w tym celu na stacjach benzynowych lub dostarczana jest cysternami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17686", "fragment_id": "169832/0", "subtitle": "", "title": "Nafta", "document_id": "169832", "start_index": 1.0, "parentId": 17686.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2020365297794342}, "uuid": "fc511e63-6028-4134-9221-cb54665c2ce3"}, {"page_content": "Hydrorafinacja, hydroodsiarczanie – katalityczny proces chemiczny stosowany w przemyśle rafineryjnym, w trakcie którego następuje stabilizacja surowca poprzez obniżenie w nim zawartości siarki, azotu, fluorowców, tlenu i śladów metali oraz wysycenie wiązań podwójnych.\nHydrorafinacji poddaje się głównie półprodukty i produkty przeróbki ropy naftowej oraz jej pozostałości destylacyjne (mazut, gudron), a także produkty koksochemiczne (benzol) oraz frakcje benzynowe i naftowe podczas przygotowywania ich do procesu reformingu.\nProces hydrorafinacji prowadzi się w obecności bogatego w wodór gazu w temperaturze 260–427 °C i pod ciśnieniem 2–7 MPa. W charakterze katalizatorów stosuje się tlenki kobaltu i molibdenu na nośniku w postaci AlO, NiO, tiomolibdenianu niklu, siarczków wolframu lub niklu oraz VO. Obecnie najczęściej stosowane są tlenki kobaltu i molibdenu na AlO ze względu na łatwość regeneracji i odporność na zatrucie. Przed użyciem tego typu katalizatorów muszą one zostać przygotowane poprzez reakcję z CS w celu przeprowadzenia tlenków kobaltu i molidenu w siarczki. Jeśli jednak, obok zmniejszenia zawartości związków siarki, konieczne jest również zmniejszenie zawartości azotu w produkcie, wówczas bardziej efektywne są katalizatory niklowo-kobaltowo-molibdenowe lub niklowo-molibdenowe (na AlO).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3469648", "fragment_id": "947877/0", "subtitle": "", "title": "Hydrorafinacja", "parentId": 3469648.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "947877", "score": 0.0572616271674633}, "uuid": "e1b9502a-6237-41e9-a3cd-b817279720fd"}, {"page_content": "Intensyfikacja wydobycia ropy naftowej – metody wydobycia ropy naftowej umożliwiające uzyskanie większej ilości produktu niż przy metodach tradycyjnych. Za pomocą samoczynnego wydobycia z wykorzystaniem energii złożowej można wydobyć ze złoża tylko 10-15% zasobów ropy naftowej. Aby uzyskać większe wydobycie surowca, stosuje się wydobycie wspomagane i wtórne metody wydobycia.\nWydobycie wspomagane.\nDo metod wspomagających wydobycie należą:\nMetody te pozwalają dodatkowo wydobyć do 11% zasobów.\nWtórne metody wydobycia.\nMetody podtrzymujące ciśnienie złożowe.\nPodstawowymi metodami, służącymi do podtrzymania ciśnienia złożowego, są:\nPo ich zastosowaniu sumaryczny współczynnik zczerpania złoża może dojść do 30% zasobów.\nMetody obniżające lepkość ropy.\nKolejnymi metodami są metody EOR (\"Enhanced Oil Recovery\"). Polegają one na obniżaniu lepkości ropy i przyśpieszenia jej napływania do odwiertu. Cel ten uzyskuje się poprzez:\nMetody udrażniające strefę przyodwiertową.\nDo tego typu metod należą:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1303628", "fragment_id": "1151728/0", "subtitle": "", "title": "Intensyfikacja wydobycia ropy naftowej", "document_id": "1151728", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1303628.0, "score": 0.38732099533081055}, "uuid": "1d27475e-6839-4f08-ae23-fa46f22be159"}, {"page_content": "Światowe zasoby ropy naftowej w 2013 szacowane były na 1688 miliardów baryłek (230 mld ton). Wydobycie ropy wynosiło około 60 mln baryłek dziennie w 1986, około 70 mln baryłek dziennie w 1996, około 80 mln baryłek dziennie w 2004 i około 86 mln baryłek dziennie w 2013.\nWydobycie w Polsce.\n \"Osobny artykuł: Wydobycie ropy naftowej w Polsce.\"\nTransport ropy naftowej.\nRopę transportuje się na dwa sposoby. Na terenach lądowych najbardziej opłacalny ekonomicznie jest transport rurociągowy. Rurociągi ropy naftowej są wykonane ze stalowych rur o wewnętrznej średnicy 30 do 120 cm. Tam gdzie to możliwe, są budowane na powierzchni ziemi. Ropa naftowa jest utrzymywana w ruchu przez system stacji pomp, budowanych wzdłuż rurociągu i zwykle płynie z prędkością około 1 do 6 m/s.\nChociaż rurociągi można budować nawet pod morzem, to jest to bardzo wymagający ekonomicznie i technicznie proces, a przy tym ryzykowny ekologicznie, więc większość ropy naftowej jest transportowana na morzu przez tankowce. Załadunek odbywa się na FPSO, platformach eksploatacyjnych, lub przy bojach przeładunkowych, a rozładunek tankowców odbywa się w terminalach naftowych.\nPrzetwórstwo ropy naftowej.\n \"Osobny artykuł: Przetwórstwo ropy naftowej.\"\nPrzetwórstwem ropy naftowej zajmuje się przemysł rafineryjny, który przerabia ją w rafineriach.\nAby wyodrębnić z ropy jej poszczególne składniki (np. benzynę) stosuje się destylację frakcyjną. Ropę rozdziela się na frakcje dzięki różnicy w temperaturach wrzenia poszczególnych jej składników.\nJakość ropy ustala się na podstawie indeksu API.\nZastosowanie ropy naftowej.\nJest podstawowym surowcem przemysłu petrochemicznego stosowanym do otrzymywania m.in. benzyny, nafty, olejów, parafiny, smarów, asfaltów, mazutów, wazelin i wielu materiałów syntetycznych.\nSkażenie środowiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5294", "fragment_id": "182803/2", "subtitle": "", "title": "Ropa naftowa", "document_id": "182803", "start_index": 3465.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5294.0, "score": 0.42288094758987427}, "uuid": "2a986e77-5ea1-4714-bb40-f7c4348a3362"}, {"page_content": "Skraplanie hydrotermalne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;hydrothermal liquefaction&lt;/&gt;, HTL) – proces termicznej depolimeryzacji (TDP) w której w umiarkowanej temperaturze i pod wysokim ciśnieniem następuje przetworzenie mokrej biomasy na substancję podobną do ropy naftowej, tzw. oleju HTL. Uzyskany surowiec cechuje się dużą gęstością energii oraz mniejszą wartością opałową (33,8–36,9 MJ/kg), 5–20% masy to tlen i odnawialne substancje chemiczne.\nReakcja zwykle przebiega z udziałem katalizy homogenicznej lub heterogenicznej, w celu zwiększenia jakości oraz ilości produktu. Węgiel i wodór zawarty w materiale organicznym, takim jak biomasa, torf lub węgiel o niskiej wartości opałowej (węgiel brunatny) są przetwarzane termochemicznie w związki hydrofobowe o niskiej lepkości i wysokiej rozpuszczalności. W zależności od warunków przebiegu procesu, produkt może być wykorzystany jako paliwo napędowe dla silników o dużej mocy, jak silniki kolejowe i morskie lub być przetworzony na paliwo transportowe, takie jak olej napędowy, benzyna, czy paliwo lotnicze.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3844438", "fragment_id": "1313921/0", "subtitle": "", "title": "Skraplanie hydrotermalne", "parentId": 3844438.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1313921", "source": "wikipedia", "score": 0.13624556362628937}, "uuid": "a9415479-87cb-4e7f-95cd-3f13234db43f"}]}
{"id": "q_138", "question": "Czy Juda Tadeusz był apostołem Jezusa?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: Św. Tadeusz.\nJuda Tadeusz Apostoł (\"Juda\" od hebr. יהודה, \"jehudah\" „chwała Jahwe”; \"Tadeusz\" od aram. \"tadda\" – pierś; godny czci, odważny), zwany również Juda(sz), brat Jakuba albo Tadeusz (Lebeusz), czasem nazywa się go Judą Jakubowym (zm. ok. 80) – jeden z dwunastu apostołów, według tradycji \"brat Jakuba\", \"brat Pański\" i autor Listu Judy (por. Jud 1,1). Zaliczany do grona męczenników, święty Kościoła katolickiego oraz prawosławnego.\nDzieje.\nWidnieje na listach Dwunastu Apostołów w Łk 6,16 oraz Dz 1,13 jako \"Juda Jakubowy\". Ewangelia Jana określa go słowami \"Juda, ale nie Iskariota\". Chociaż określenie Jakubowy może znaczyć \"syn Jakuba\", tradycja, przynajmniej zachodnia, utożsamia go z Judą, \"bratem Jakuba\" (por. Jud 1,1), który był synem Kleofasa. Juda był jednym z \"braci Pańskich\" i autorem nowotestamentalnego \"Listu Judy\". Inne teksty biblijne wskazujące pokrewieństwo z Jezusem, to Mk 6,3; Ga 1,19; Mt 10,3. Przypis do Mt 12,46 w Biblii Tysiąclecia (wydanie trzecie) podaje natomiast, że byli stryjecznymi lub ciotecznymi braćmi Jezusa Chrystusa (z punktu widzenia rzymskokatolickiego Jezus nie miał biologicznych braci).\nW apokryfach Juda Tadeusz i Jakub Sprawiedliwy bywają przedstawiani jako synowie Józefa Sprawiedliwego z pierwszego małżeństwa, m.in. w \"Opowiadaniu o Józefie cieśli\".\nW czasie Ostatniej Wieczerzy to on skierował pytanie do Mistrza:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Panie, cóż się stało, że nam się masz objawić, a nie światu?", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21009", "fragment_id": "179490/0", "subtitle": "", "title": "Juda Tadeusz Apostoł", "parentId": 21009.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179490", "score": 1.0}, "uuid": "3a76a6db-19fa-4d07-bfed-e8db93e2a5d1"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nList Judy [Jud] – jeden z listów powszechnych Nowego Testamentu. Tradycyjnie przyjmuje się, że jego autorem jest apostoł Juda Tadeusz lub Juda, brat apostoła Jakuba Mniejszego, krewny Jezusa. Adresatem listu były wspólnoty judeochrześcijańskie pierwotnego Kościoła. Został napisany w latach 80. lub 90. I wieku. Ma zaledwie 25 wersetów i jest jednym z najkrótszych pism Nowego Testamentu.\nAutorstwo.\nWedług pierwszych słów listu jego autorem jest „Juda... brat... Jakuba” (werset 1), przypuszczalnie „brata Pańskiego” (Ga 1,19) i przywódcy Kościoła jerozolimskiego (Dz 15,13-21).\nCzęść tradycji chrześcijańskiej utożsamia autora z Judą Tadeuszem (Łk 6,16; BT), jednym z dwunastu apostołów. Jednak sam autor nie nazywa siebie apostołem, a w wersecie 17. wydaje się odróżniać od innych apostołów. Dlatego częściej przyjmuje się, że chodzi o Judę wymienionego wraz z Jakubem w Ewangelii według Marka (Mk 6,3; BT) oraz według Mateusza (Mt 13,55; BT), gdzie zostali nazwani „braćmi Pana”.\nWspółcześni bibliści jak np. Jerome H. Neyrey sądzą jednak, że utwór został napisany pod pseudonimem – nie przez samego Judę, a raczej przez jego uczniów – z kilku powodów:\nAutorstwo Judy zakwestionował już Marcin Luter, bo według uznawanej przez niego tradycji Juda miał działać na terenie Persji i nie mógł pisać piękną greką.\nCzas i miejsce powstania.\nŻaden element listu nie pozwala na jego dokładne datowanie, ale można go datować na podstawie kryteriów zewnętrznych. Przy ustalaniu daty jego powstania wykorzystywany jest fakt cytowania fragmentów Listu Judy przez 2. List św. Piotra.\nTradycyjne ujęcie, przyjmujące autorstwo Judy, datuje powstanie listu na lata 64–66. Seweryn Kowalski we wstępie do swojego przekładu księgi jako daty graniczne uznał:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=571944", "fragment_id": "1563258/0", "subtitle": "", "title": "List Judy", "parentId": 571944.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1563258", "score": 0.5681318640708923}, "uuid": "c09fb6aa-17ef-4d4c-b943-a6d1f10d6a12"}, {"page_content": "Spór co do osoby Tadeusza i jego dokonań istnieje również w nauce. Wydaje się, że obecnie większość uczonych[] odrzuca opowieść o Tadeuszu. Pojawił się pogląd iż jest to legenda wymyślona w Edessie za czasów panowania Abgara IX, w celu dodania splendoru tamtejszemu kościołowi jako pochodzącemu od Apostołów. O ile autentyczność opisywanych przez Euzebiusza faktów budzi powszechne wątpliwości, o tyle w kwestii identyfikacji Tadeusza z Edessy zdania są podzielone. Argumentem na rzecz istnienia Tadeusza i nie identyfikowania go z Judą jest odmienna terminologia stosowana przez Euzebiusza. Pisząc o Tomaszu we fragmencie dotyczącym Tadeusza używa on sformułowania \"jeden z dwunastu\" zaś o Tadeuszu pisze \"Tadeusza, należącego do grona 70 uczniów Chrystusowych\". Gdyby, zdaniem \"obrońców\" Tadeusza, Euzebiusz miał na myśli Judę, napisał by o nim, podobnie jak o Tomaszu \"jeden z dwunastu\". Istnieje jednak teoria[], iż sformułowania te są błędem interpretacji i złego tłumaczenia tekstu \"Historii kościelnej\" Euzebiusza z Cezarei.\nŹródła.\nPostać Tadeusza, jednego z siedemdziesięciu, pojawia się w \"Historii kościelnej\" Euzebiusza z Cezarei przy okazji opowieści o nawróceniu Abgara V na chrześcijaństwo. Jeżeli identyfikacja Tadeusza z Edeessy z Mar Addajem jest prawidłowa, to również \"Żywot Addaja\" traktuje o jego losach.\nŻyciorys.\nW tradycji wschodniej Tadeusz urodził się w żydowskiej rodzinie zamieszkującej Edessę. Pewnego raz przybył do Jerozolimy, gdzie natknął się na Świętego Jana Chrzciciela. Pod wpływem jego nauk zdecydował się przyjąć chrzest w Jordanie i pozostać w Palestynie. Później spotkał Chrystusa i stał się jednym z jego zwolenników. Został wybrany przez Jezusa na jednego z siedemdziesięciu uczniów, których wysyłał w różne strony aby głosili jego nauki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2347896", "fragment_id": "530485/1", "subtitle": "", "title": "Tadeusz z Edessy", "source": "wikipedia", "start_index": 766.0, "parentId": 2347896.0, "document_id": "530485", "score": 0.37892600893974304}, "uuid": "a534861b-257d-4682-a654-93db4bf91f08"}, {"page_content": "\"'Święty Juda Tadeusz\" – obraz hiszpańskiego malarza pochodzenia greckiego Dominikosa Theotokopulosa, znanego jako El Greco.\nPortret Świętego Judy Tadeusza należał do cyklu zwanego \"Apostolados\". El Greco kilkakrotnie podjął się namalowania cyklu dwunastu portretów świętych i portretu Zbawiciela. Do dnia dzisiejszego zachowały się w komplecie jedynie dwa zespoły; jeden znajduje się w zakrystii katedry w Toledo, a drugi w Museo del Greco.\nHistoria.\nSeria \"Apostolados\" z Museo del Greco składała się w trzynastu wizerunków – apostołów i Chrystusa, z wyjątkiem św. Mateusza (jego miejsce zajmuje św. Paweł). Sześciu z nich ma zwrócone głowy w prawo, kolejnych sześciu w lewo, w centrum znajdował się wizerunek Chrystusa Zbawiciela. Pochodzenie całej serii i historia ich pozyskania przez muzeum nie jest do końca jasna. Do niedawna sądzono, że pochodziły ze Szpitala Santiago de Toledo, do którego trafiły w roku 1848, po konfiskacie dóbr kościelnych. Stamtąd zostały przeniesione do kościoła w klasztorze św. Piotra z Werony (San Pedro Martir), a następnie do Regionalnego Muzeum założonego w klasztorze San Juan de los Reyes. W ostatnim czasie odkryto dokumentację, na podstawie której stwierdzono, że płótna nie należały do Szpitala Santiago de Toledo, ale do Przytułku dla biednych pw. św. Sebastiana (Asilo de Pobres de San Sebastián) założonego w 1834 roku. Obrazy zostały ofiarowane przytułkowi przez Marceliana Manuela Rodrigueza, proboszcza mozarabskiego kościoła św. Łukasza. W 1909 roku obrazy przeniesiono do utworzonego z inicjatywy markiza de la Vega Inclán muzeum i od tamtej pory należą do jego stałej kolekcji.\nOpis obrazu.Juda Tadeusz został ukazany jako stary mężczyzna z siwą brodą, w niebieskiej tunice i w żółto-pomarańczowym płaszczu. W obu dłoniach trzyma swój atrybut męczeństwa halabardę. We wszystkich wersjach jakie powstały w ramach cyklu \"Apostolados\". Juda został przedstawiony podobnie. W wersjach toledańskich w 3/4 postaci, w wersji z Feliz w półpostaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3112113", "fragment_id": "134153/0", "subtitle": "", "title": "Święty Juda Tadeusz (obraz El Greca)", "document_id": "134153", "start_index": 0.0, "parentId": 3112113.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21497978270053864}, "uuid": "649b90d6-6792-43a8-af47-5b93063ec6b2"}, {"page_content": "Tadeusz z Edessy – według tradycji kościołów wschodnich był jednym z siedemdziesięciu dwóch uczniów Chrystusa i pierwszym z patriarchów Kościoła Wschodu jako Mar Addai ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"arc\"&gt;‏ܡܪܝ ܐܕܝ‎&lt;/&gt;).\nTradycja ta kłóci się z katolicką, która utożsamia osobę Tadeusza z Edessy z Judą Tadeuszem, jednym z Dwunastu Apostołów. Łacińska i wschodnia wersja legendy są jednak zgodne co do tego iż dokonał on chrystianizacji Edessy za panowania Abgara V, pisze o tym Euzebiusz z Cezarei w \"Historii kościelnej\". Trzeba jednak zastrzec że kościół katolicki nie uważa opowieści o Abgarze V za rzeczywistą, przeciwko jej prawdziwości wypowiadali się już Święty Augustyn i Hieronim. W V wieku papież Gelazy I oficjalnie uznał ją za Apokryf.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2347896", "fragment_id": "530485/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz z Edessy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "530485", "parentId": 2347896.0, "score": 0.19502098858356476}, "uuid": "3389c4ca-caf4-4489-842e-2f811cb9d119"}, {"page_content": "Św. Maria Kleofasowa, także Maria Alfeuszowa (ur. I wiek p.n.e., zm. I wiek n.e.) – postać biblijna, żona Kleofasa (Alfeusza), krewna Marii, matki Jezusa.\nŻywot.\nNależała do grupy bliskich zwolenników Chrystusa i była matką jego uczniów: apostoła Jakuba Mniejszego oraz prawdopodobnie Judy Tadeusza i Szymona. Usługiwała Jezusowi podczas jego pobytu w Galilei. \nWraz z Marią i Marią Magdaleną stała pod krzyżem i była świadkiem męczeńskiej śmierci Chrystusa. Po pogrzebie Chrystusa wraz z Marią Magdaleną czuwała przy jego grobie. Wraz z Magdaleną były świadkami trzęsienia ziemi, podczas którego anioł otworzył wejście grobowca i ogłosił, że Jezus powstał z martwych. Kobiety pobiegły ogłosić nowinę apostołom, w drodze spotkały zmartwychwstałego Chrystusa. Kiedy kobiety opowiedziały nowinę uczniom Chrystusa, ci uznali to za niedorzeczność i nie uwierzyli im. \nWspominana jest przez Kościół katolicki 24 kwietnia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934111", "fragment_id": "431867/0", "subtitle": "", "title": "Maria Kleofasowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1934111.0, "document_id": "431867", "score": 0.23387621343135834}, "uuid": "fd712da0-357e-4b27-b80f-b05aecfee97a"}, {"page_content": "Według Euzebiusza z Cezarei panujący w Edessie król Abgar zapadł na nieuleczalną chorobę a słysząc o dokonującym uzdrowień Jezusie napisał doń list z prośbą o uzdrowienie. Chrystus miał mu odpisać, iż błogosławi go z powodu jego wiary, ale z powodu misji którą nałożył nań Ojciec nie może przybyć i osobiście go uzdrowić. Obiecał mu jednak że \"Gdy zaś wstąpię, tedy pośle do Ciebie jednego z uczniów moich\". Po wniebowstąpieniu Tomasz posłał do Edessy Tadeusza. Ten zatrzymał się w domu niejakiego Tobiasza, syna Tobiasza i zaczął głosić Słowo Boże, dokonując przy tym wielu cudów i uzdrowień. Gdy doniesiono o tym Abgarowi, zrozumiał on że to tego człowieka miał na myśli Chrystus. Rozkazał aby Tadeusz stawił się przed nim. Przy spotkaniu Abgar miał widzenie, dzięki któremu pozbył się resztek wątpliwości co do osoby Tadeusza. Został uzdrowiony wraz z niejakim Abdosem. Tadeusz polecił Abgarowi aby jeśli chce słuchać nauk Chrystusa zebrał swoich poddanych, co ten uczynił. Wielu, razem z władcą przyjęło wówczas chrystianizm.\nPóźniej, według tradycji wschodniej, Tadeusz miał pełnić posługę kapłańską w Edessie i wybudować tam kościół, przy czym pomagać miał mu Juda Tadeusz. Udał się również do Bejrutu gdzie także głosił Słowo Boże i zbudował kościół. Tradycje poszczególnych kościołów różnią się między sobą w kwestii jego śmierci. Wedle jednych zmarł i został pochowany w Bejrucie, według innych w Edessie, zaś Apostolski Kościół Ormiański przypisuje mu męczeńską śmierć przez ścięcie mieczem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2347896", "fragment_id": "530485/2", "subtitle": "", "title": "Tadeusz z Edessy", "document_id": "530485", "start_index": 2548.0, "parentId": 2347896.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18374285101890564}, "uuid": "295aed84-a4d6-4e03-8c1f-7ce0b7a4ef0f"}, {"page_content": "Święty Juda Tadeusz – gotycki obraz autorstwa Mistrza Teodoryka. \nPortret jest częścią cyklu 129 obrazów powstałych dla kaplicy św. Krzyża na zamku Karlstejnie. Dzieła powstawały w latach 1357–1365; w ich skład wchodziły obrazy pasyjne, \"Vir Dolorum\", portrety świętych w tym ewangelistów, apostołów, doktorów Kościoła, męczenników i dziewic, portrety proroków i władców. Wszystkie obrazy charakteryzuje miękki modelunek, mocne rysy twarzy oraz elegancja strojów. \nOpis obrazu.\nPortret przedstawia apostoła Tadeusza ukazanego w półpostaci, w niebieskich szatach. W lewej ręce trzyma książkę w czerwonej okładce a w prawej miecz. Postać ukazana została na złotym, częściowo zdobionym tle.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3701557", "fragment_id": "1332656/0", "subtitle": "", "title": "Święty Juda Tadeusz (obraz Mistrza Teodoryka)", "document_id": "1332656", "start_index": 0.0, "parentId": 3701557.0, "source": "wikipedia", "score": 0.278903603553772}, "uuid": "459a29dd-19dd-4a16-bf3e-a64ec6a660df"}, {"page_content": "Apostołowie zgrupowani są po trzech, jednocześnie każdy z nich inaczej reaguje na słowa Jezusa. W pierwszej grupie są Bartłomiej, Jakub Młodszy i Andrzej, wyraźnie zaskoczeni słowami nauczyciela. W drugiej grupie znajdują się Judasz, skonsternowany lub rozgniewany Piotr i łagodny Jan. Judasz kurczowo trzyma sakiewkę ze srebrnikami, jego twarz wyraża chciwość i chytrość. Jan wydaje się smutny i przygnębiony, jednak nie stawia pytań, gdyż wie, że to nie on zdradził Jezusa. Obok Piotra znajduje się nóż, którym obetnie ucho żołnierza podczas aresztowania Jezusa. Jan nie zadaje pytań, jego postać jest pogrążona w smutku i bierności.\nNastępną grupę apostołów tworzą Tomasz, Jakub Starszy i Filip. Jakub rozkłada ramiona. Filip przyciskając dłonie do piersi pyta się Jezusa, czy nie chodzi o niego. Inne interpretacje głoszą, że Filip swoim gestem oznajmia, że nie zawaha się obronić Jezusa lub że wyraża swoją niewinność. Tomasz ma bystrą twarz. Unosi palec, którym zbada rany zmartwychwstałego Jezusa. Według innej interpretacji Tomasz swoim palcem chce udowodnić bezsens oskarżenia o zdradę. Przerażony Jakub rozkłada szeroko ramiona i wpatruje się w chleb i wino. Ostatnią grupę tworzą dyskutujący Mateusz, Tadeusz i Szymon. Mateusz ma wyciągniętą rękę, swoim gestem chce coś uczynić, by ochronić Jezusa. Tadeusz wyraża powściągliwość, wykazuje się większą dojrzałością. Szymon zaś jest zdezorientowany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480549", "fragment_id": "1539339/4", "subtitle": "", "title": "Ostatnia Wieczerza (obraz Leonarda da Vinci)", "parentId": 480549.0, "start_index": 4949.0, "document_id": "1539339", "source": "wikipedia", "score": 0.2552136182785034}, "uuid": "4cfab9ce-fa19-48c2-a566-87bd1fcddaec"}, {"page_content": "Listy Apostolskie stanowią część Nowego Testamentu. Autorami dwudziestu jeden Listów Nowego Testamentu byli apostołowie. Listy adresowane były do różnych społeczności (gmin chrześcijańskich) lub do określonych osób spośród chrześcijan. Tworzone były na potrzeby gmin zakładanych przez pierwszych chrześcijan. Apostołowie formułują w nich liczne wskazówki i rady potrzebne w życiu oraz dotyczące zachowania, wzorców moralnych oraz obyczajowych.\nListy Apostolskie grupuje się według ich autorów. Wśród nich jest trzynaście Listów św. Pawła, a także osiem Listów powszechnych - List do Hebrajczyków (autorstwo nieustalone), List Jakuba, dwa Listy św. Piotra, trzy Listy Jana i List Judy Tadeusza).\nWśród trzynastu Listów św. Pawła (łac. Corpus Paulinum) można wyróżnić cztery Listy ewangeliczne (list do Rzymian, dwa listy do Koryntian oraz list do Galatów), cztery Listy więzienne (listy do: Efezjan, Filipian, Kolosan i do Filemona), trzy Listy pasterskie (dwa listy do Tymoteusza i list do Tytusa) oraz dwa Listy, w których szczególnie zajmuje się on kwestią powrotu Jezusa (pierwszy i drugi list do Tesaloniczan). Za listy \"więzienne\" św. Pawła uważa się te listy, które Apostoł prawdopodobnie napisał podczas pobytu w więzieniu. \nCzęść Listów - obejmująca Listy autorstwa Jakuba, Piotra, Jana i Judy oraz List do Hebrajczyków - określana jest jako Listy powszechne, ponieważ są one adresowane do bardziej ogólnego, mniej sprecyzowanego odbiorcy niż Listy św. Pawła.\nDo Listów Apostolskich należą:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1821163", "fragment_id": "874568/0", "subtitle": "", "title": "Listy Apostolskie", "document_id": "874568", "start_index": 0.0, "parentId": 1821163.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2259817123413086}, "uuid": "9daf9edb-5dca-490b-9618-c661bd040b18"}]}
{"id": "q_139", "question": "Intarsja to sztuka polegająca na wykładaniu na powierzchniach drewnianych wzoru z którego materiału?", "answer": [{"page_content": "Intarsja (wł. \"intarsio\" – wykładzina) – technika zdobnicza polegająca na tworzeniu obrazu przez wykładanie powierzchni przedmiotów drewnianych (zwłaszcza mebli) innymi gatunkami drewna, czasem podbarwianymi, bejcowanymi lub podpalanymi. Wstawki umieszcza się w miejscu usuniętych fragmentów z powierzchni przedmiotu.\nCharakterystyka.\nTechnika znana już w starożytności została rozwinięta w okresie baroku i renesansu. Najstarszym zachowanym przedmiotem jest sarkofag z cedru z ok. 2000 p.n.e.\nSzczególny rozkwit intarsji nastąpił w Toruniu w wieku XVIII. Chociaż technika ta była obecna w Toruniu od drugiej połowy XVI wieku, jednak od około 1730 stała się ona dominującą techniką zdobniczą w toruńskim stolarstwie artystycznym. Zdobiło się nią wszystkie elementy wystroju wnętrz mieszczańskich (np. szafy sieniowe, szafki ścienne, szafy zegarowe, skrzynki, kasetki, boazerie, drzwi) oraz reprezentacyjnych – ratuszowych, kościelnych (np. portale, drzwi, boazerie). Powstałe tak wyposażenie, odznaczające się swoistymi cechami formalnymi, zyskało miano mebli toruńskich. Produkowane w Toruniu meble osiągały wysokie walory artystyczne i zyskały dużą popularność.\nBezpośrednie związki z meblami toruńskimi wykazuje podobna, choć mniej liczna XVIII-wieczna wytwórczość elbląska.\nWspółcześnie jest to już ginąca technika i bardzo niewiele podmiotów zajmuje się wykonywaniem intarsji. Tworzą oni nie tylko zdobienia na meble drewniane i elementy wyposażenia wnętrz, ale również zajmują się tzw. 'malowaniem drewnem'[].\nLiteratura.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12417", "fragment_id": "184854/0", "subtitle": "", "title": "Intarsja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "184854", "parentId": 12417.0, "score": 0.9324578046798706}, "uuid": "bae44d64-57c9-4a9b-8286-bb79da58cec7"}, {"page_content": "Markieteria lub markietaż – technika zdobnicza stosowana w rzemiośle artystycznym (meblarstwie i przy wytwarzaniu drobnych przedmiotów). Polega na układaniu na powierzchni zdobionego sprzętu (z drewna) wzorów złożonych z kawałków innego koloru drewna (często forniru), metalu, kości słoniowej, szylkretu, marmuru.\nNazwa markieteria pochodzi od francuskiego terminu \"marqueterrie\", który od XVII wieku w krajach zachodniej Europy jest synonimem włoskiej nazwy \"intarsja\".\nStosowanie zamiennie terminu intarsja i markieteria według innych źródeł nie jest całkiem prawidłowe.\nIntarsja to technika dekoracji drewna drewnem innego gatunku i koloru, markieteria zaś wykorzystuje inne materiały, więc zbliżona jest bardziej do pojęcia inkrustacja. \nTechnika ta była w Europie popularna w XVII i XVIII wieku, stosowana była do dekoracji luksusowych sprzętów do końca XVIII wieku. W meblarstwie w XIX wieku naśladowano zdobnictwo z poprzednich epok, ale w uboższej postaci.\nW meblarstwie stosowana była głównie do dekoracji mebli skrzyniowych i stołów.\nMistrzem markieterii i wynalazcą jej odmiany był Francuz Charles André Boulle, nadworny ebenista Ludwika XIV. W tej technice używał mosiądzu, szylkretu, kości słoniowej, macicy perłowej. Wycinał identyczny wzór w płytkach z różnego materiału, następnie układał je na przemian. Otrzymywał powtarzający się ten sam motyw np. z szylkretu na tle mosiądzu i z mosiądzu na tle szylkretu. Inne zestawienie to heban z cyną. Meble wykonywane przez Boulle'a charakteryzowały się bogatym zdobnictwem, pięknymi okuciami, a styl rozpoczęty przez artystę nosi nazwę \"stylu boulle\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40592", "fragment_id": "653787/0", "subtitle": "", "title": "Markieteria", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "653787", "parentId": 40592.0, "score": 0.7645831108093262}, "uuid": "7596959c-d3ce-476e-952a-795e3f4bd0e3"}, {"page_content": "Wczesnobarokowy ołtarz główny pochodzi z 1642 r. Najcenniejszym jego elementem jest obraz namalowany przez flamandzkiego malarza Artusa Wolfforta (przez długi czas podejrzewano, że pochodzi z warsztatu Rubensa) – \"Zdjęcie z krzyża\" (obraz został namalowany w 1629 lub 1639 r.). Wyżej umieszczony jest obraz przedstawiający stygmatyzację św. Franciszka. Boczne części ołtarza podtrzymywane są od dołu przez cztery rzeźby aniołów. W nich umieszczono figury świętych: Wojciecha i Stanisława, wyżej Piotra i Pawła oraz aniołów z narzędziami męki pańskiej. Całość zdobi wiciowy ornament.\nStalle.\nW prezbiterium umieszczone są bogato intarsjowane stalle. Wykonane zostały w 1641 r. przez bernardyna z Poznania, brata Hilariona. Należą one do najciekawszych tego typu zabytków znajdujących się w Polsce. Ławy zakonne zdobione są szlachetną i trudną techniką intarsji, polegającą na wykładaniu odpowiednio wyciśniętych powierzchni drewnianych innymi gatunkami drewna, w innym kolorze. Wycinając ten sam ornament równocześnie w drewnie ciemnym i jasnym można uzyskać dwa identyczne motywy w różnych tonacjach (efekt pozytywu i negatywu). Motywem zdobiącym są ornamenty roślinne, groteski, wazony, ptaki i profile ludzi. Pomiędzy nie wpleciono sceny z polowań. Po stronie prawej, przy ołtarzu, Hilarion z Poznania umieścił swój \"podpis\" – scenę w której umieścił swoją podobiznę. Jego dziełem jest również ława kolatorska, w której zasiadali możni opiekunowie kościoła. Wizerunki świętych odnoszą się do najwybitniejszych postaci z rodu Opalińskich.\nOłtarze boczne.\nBoczne ołtarze pochodzą z lat:\nNagrobki.\nWewnątrz kościoła znajdują się dwa nagrobki rodu Opalińskich:\nOtoczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2001241", "fragment_id": "421868/2", "subtitle": "", "title": "Kościół Pobernardyński Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej w Sierakowie", "parentId": 2001241.0, "start_index": 2516.0, "source": "wikipedia", "document_id": "421868", "score": 0.13743895292282104}, "uuid": "6f7a7f57-5290-48a9-8f87-b88ea8c2c477"}, {"page_content": "Salon drugiego apartamentu gościnnego wyróżnia się oryginalnym wystrojem wnętrz. Ściany pomieszczenia wyłożone są intarsjami wykonanymi przez braci Heinricha Wilhelma i Johanna Friedricha Spindlerów. Prace rozpoczęte w 1772 ukończono dopiero po czterech latach. Oprócz lokalnych gatunków drewna (klon) użyto także tak egzotycznych materiałów jak: amarant, heban, palisander czy morwa. Pojedyncze elementy posiadają na obrzeżach ciemniejsze przebarwienia, powstałe wskutek krótkotrwałego zanurzenia w żarzącym się piasku. Zabieg ten nadał drewnu bardziej plastyczny wygląd. Różne odcienie kolorów otrzymano poprzez woskowanie. Tekstura oraz detale dekoracyjne powstały przy użyciu gorących igieł.\nProfilowane listwy z ciemnego drewna dzielą boazerię na podłużne pola, z których każde jest wypełnione intarsjami ukazującymi motywy roślinne, owoce i ptaki. Pojedyncze pola oddzielają mniejsze elementy z intarsjami przedstawiającymi instrumenty muzyczne i ekwipunek myśliwski, powyżej i poniżej których umieszczono wzory przypominające ozdobne kraty.\n\"Kleines Intarsienkabinett\".\nRównież salon trzeciego apartamentu gościnnego zdobiony jest intarsjami, wykonanymi z mniej szlachetnych gatunków drewna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1417925", "fragment_id": "213080/3", "subtitle": "", "title": "Neue Kammern", "document_id": "213080", "start_index": 4851.0, "parentId": 1417925.0, "source": "wikipedia", "score": 0.326548308134079}, "uuid": "2701f53b-cf05-43d5-a3ad-a0028a589357"}, {"page_content": "Paduk lub padouk (padauk) – gatunek drewna pozyskiwany z afrykańskiego drzewa gatunku pterokarpus sandałowy (\"Pterocarpus sandalinus\"). Jest to drewno twarde, trwałe, o rysunku zbliżonym do mahoniu i o charakterystycznym głębokim czerwonawym odcieniu.\nPaduk w lutnictwie służy do budowy instrumentów muzycznych takich, jak (harfy, cytry, gitary, ksylofony). W szkutnictwie używany jest do budowy kadłubów i elementów łodzi w tym żaglowców. Użyteczny w meblarstwie, stosowany na parkiet, jako materiał na blaty stołów, stopnice schodów, wytwarza się z niego fornir używany także do intarsji. Jako drewno odporne na wodę może być używany w kontakcie z nią np. umywalki czy obręby basenów. Używany jest także do wyrobu galanterii drewnianej, np. szachów[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1191962", "fragment_id": "1148039/0", "subtitle": "", "title": "Paduk", "document_id": "1148039", "start_index": 0.0, "parentId": 1191962.0, "source": "wikipedia", "score": 0.045231450349092484}, "uuid": "563e938d-127d-4b18-b700-08aaacee6365"}, {"page_content": "Fornirowanie – pokrywanie materiału, najczęściej drewnianego lub drewnopodobnego, warstwą drewna o wyższej jakości – forniru, dzięki czemu przy obniżonym koszcie można zbudować dany produkt (np. front mebli, drzwi), tak aby wyglądał jak zbudowany z litego i cenniejszego drewna.\nNa okleinę stosowano odmiany drewna twardego o pięknej barwie lub rysunku słojów np. heban, mahoń, palisander. Wykorzystywano także drewno o nieprawidłowym przebiegu włókien jak: falistość (jesion, brzoza), czeczotowatość (brzoza, topola), pączki śpiące (brzoza, jawor), plamy barwne (orzech).\nMetodę okleinowania znano już w starożytnej Grecji i Egipcie. \nW wiekach średnich potrafiono uzyskać tylko niewielkie kawałki okleiny, stąd można było stosować ją do intarsji, certosiny. W XVIII wieku potrafiono już wykonać większe arkusze i do meblarstwa wprowadzono fornirowanie dużych powierzchni. Technika ta rozpowszechniła się w Niderlandach, Niemczech, Francji, a w XIX wieku taki sposób zdobienia wprowadzono na skalę przemysłową w wielu krajach Europy. \nW związku z mechanizacją produkcji drewno zaczęto okleinować z obu stron. Zewnętrzną stronę deski cenniejszym gatunkiem, wewnętrzną, spodnią (zwaną blintem lub kontrą) oklejano pospolitym gatunkiem, jednak o zbliżonej wytrzymałości na rozciąganie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1236892", "fragment_id": "1144756/0", "subtitle": "", "title": "Fornirowanie", "parentId": 1236892.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1144756", "source": "wikipedia", "score": 0.11225129663944244}, "uuid": "40e31cd2-8bd5-49ce-ae85-e31f82b15bfa"}, {"page_content": "Okleina – cienki arkusz forniru, najczęściej o grubości od 0,5 do 1 mm, przeważnie ze stycznego przekroju drewna, przeznaczony do oklejania (fornirowania) wyrobów stolarskich, zwłaszcza mebli. \nHistoria.\nOkleina była już znana w Starożytnym Egipcie, w średniowieczu występowała w postaci certosiny oraz intarsji. W końcu XVII w. była już używana na szeroką skalę, a stosowano ją jako motyw dekoracyjny, a także do pokrywania mebli wykonanych z tańszych gatunków drewna gatunkami droższymi. W XVIII w., kiedy możliwości techniczne pozwalały na otrzymywanie większych arkuszy drewna, okleina stała się wyrobem bardziej ekonomicznym.\nWzmianki o okleinie w Polsce występują w piśmiennictwie XVI w. Aż do drugiej połowy XIX w. okleiny w Polsce otrzymywano przez cięcie płatów drewna piłą ręczną, miały one kształt małych deseczek. Ze względu na ograniczenia technologiczne deseczki te miały grubość 2–5 mm, często mocowano je do mebli za pomocą drewnianych kołeczków. W latach 1860–70 wprowadzano stopniowo w Polsce maszyny, ścinające płaty drewna za pomocą specjalnych noży, pozwoliło to na zmniejszenie grubości okleiny.\nObecnie stosuje się same płyty wiórowe pokryte okleiną, z których następnie wyrabia się meble.\nPodział.\nW zależności od sposobu wytwarzania, okleiny dzielą się na:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1642376", "fragment_id": "684396/0", "subtitle": "", "title": "Okleina", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1642376.0, "document_id": "684396", "score": 0.06807263195514679}, "uuid": "0df6a710-ccf6-4a9b-aa39-8e7827aea796"}, {"page_content": "Marian Pokropek (ur. 7 września 1932 w Mariance, w gminie Brwinów, zm. 13 stycznia 2023 w Otrębusach) – polski etnograf, profesor dr hab., długoletni pracownik Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego, założyciel Muzeum Polskiej Sztuki Ludowej w Otrębusach.\nŻyciorys.\nSyn Ignacego i Anieli. Jest absolwentem Uniwersytetu Warszawskiego. Studiował w Instytucie Historii Kultury Materialnej (kier. prof. Witold Dynowski). Tytuł magistra uzyskał w 1956 roku. Po studiach podjął pracę nauczyciela akademickiego, uzyskując stopnie doktora, następnie doktora habilitowanego oraz profesora. \nBył długoletnim kierownikiem Zakładu Etnograﬁi Polskiej i Słowiańszczyzny w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej UW.\nZainteresowania badawcze Mariana Pokropka dotyczyły początkowo budownictwa i osadnictwa na Mazowszu oraz Podlasiu. Był współtwórcą „Polskiego Atlasu Etnograficznego”. Prowadził również badania na Białorusi, Litwie, Ukrainie, w Macedonii i Bułgarii.\nW czasie badań terenowych zgromadził ogromną kolekcję polskiej sztuki ludowej (rzeźba, płaskorzeźba, snycerka, intarsje, rzeźba ceramiczna, malarstwo ścienne i dekoracyjne, obrazy, drewniane gwizdawki, palemki, pisanki, wiklinowe koszyki, wycinanki i wyroby ze słomy), które umieścił stworzonym przez siebie prywatnym Muzeum Polskiej Sztuki Ludowej w Otrębusach (działa od 1996 roku). \nJego bogate zbiory fotografii, dokumentujących tradycyjną współczesną kulturę i sztukę ludową Polski oraz Litwy, Białorusi, Ukrainy, Rosji, Rumunii, Czech i Słowacji i słowiańskich krajów bałkańskich, zostały umieszczone w archiwum muzeum w Otrębusach.\nObszar zainteresowań i badań.\nEtnografia Polski i Słowiańszczyzny (Polska, Białoruś, Litwa, Macedonia, Bułgaria), zwłaszcza ludowa architektura i sztuka.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188600", "fragment_id": "25889/0", "subtitle": "", "title": "Marian Pokropek", "parentId": 188600.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "25889", "score": 0.08751990646123886}, "uuid": "a0fcde59-3111-47eb-898d-bf941b163705"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dziedziny sztuki. Zobacz też: Rękodzieło.\nRzemiosło artystyczne – czasem zamienne z określeniem sztuka użytkowa – dziedzina sztuki zajmująca się wytwarzaniem przedmiotów użytkowych o wysokich walorach estetycznych. Głównie dotyczy to takich wyrobów, jak meble, okucia, złotnictwo, tkanina, ceramika.\nZ samej nazwy wynika, że są to przedmioty wykonane w warsztatach rzemieślniczych. Dotyczy to także snycerki i intarsji (stolarstwo artystyczne), kowalstwa artystycznego, konwisarstwa, kotlarstwa, jubilerstwa i emalierstwa, płatnerstwa i mieczownictwa, rusznikarstwa, zegarmistrzostwa, introligatorstwa, witrażownictwa, fajkarstwa, powoźnictwa i wielu innych.\nJednak od średniowiecza tkaniny wykonywane były w manufakturach (Włochy, Flandria, Francja), szkła w hutach szklanych, później także fajanse i porcelana w dużych wytwórniach specjalistycznych, które niekoniecznie mogą być uznane za warsztat rzemieślniczy.\nArtystyczne przedmioty użytkowe, szczególnie od XIX wieku, wykonuje się również w zakładach przemysłowych, we fabrykach, czasem zwane „przemysłem artystycznym” (początkowo tak właśnie nazywano wyroby rzemiosła artystycznego). W ciągu XX wieku rozwinęła się także twórczość artystyczna zwana unikatową, uprawiana w pracowniach artystów. W tym też czasie zaistniała sztuka projektowania takich przedmiotów dla przemysłu, zwana wzornictwem artystycznym lub - zgodnie z obecną potoczną nomenklaturą - dizajnem (od ang. \"design\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=524531", "fragment_id": "1539913/0", "subtitle": "", "title": "Rzemiosło artystyczne", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1539913", "parentId": 524531.0, "score": 0.04929452762007713}, "uuid": "b73ab40a-9e8b-4fb0-b266-868cc5e5cf49"}, {"page_content": "W jego pracach obecne są m.in. ręczne tłoczenie złotem, foliami i ślepe, mozaika, sklejanie skór „na styk”, naklejanie skór, technika nacinania, wypalania, rycia, ”rzeźbienia” w skórze (m.in. wypukły ornament), technika emalii komórkowej - cloisonné, niello i drzeworytu, haft reliefowy, rzeźbienie w drewnie i kości słoniowej, malowanie, intarsja, srebrzenie, złocenie, metaloplastyka, grawerowanie, trybowanie. Wszystkie oprawy są wykonane całkowicie ręcznie, mają barwione i malowane wg własnego projektu i nierzadko techniką stworzoną przez Ziembę wyklejki, wyszywaną jedwabiem kapitałkę, często złoconą dublurę i barwione brzegi kart. Wiele z nich chroni luksusowa kaseta. Ryszard Ziemba często sam wykonywał narzędzia introligatorskie, nierzadko projektując je indywidualnie do poszczególnych prac. Skomplikowane technicznie oprawy powstawały przy użyciu własnoręcznie wykonanej prasy i krosien do zszywania arkuszy, różnego rodzaju tłoków, filetów i radeł sporządzonych np. z blachy kółek od zegarów, gwoździ i tym podobnych materiałów. Dotyczy to również czcionek, które wykuwał według własnego projektu w płytkach metalowych.\nW swoich pracach wykorzystywał m.in. 24 karatowe złoto, różne gatunki skór, pergaminów, płócien, tkanin, papieru, roślin, drewna i metali, heban, kość słoniową, jedwab, korale, kamienie szlachetne, korę drzew, mech i liście różnych roślin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5125215", "fragment_id": "1069707/5", "subtitle": "", "title": "Ryszard Ziemba", "parentId": 5125215.0, "start_index": 6154.0, "document_id": "1069707", "source": "wikipedia", "score": 0.04041760414838791}, "uuid": "aff3ad04-1133-4182-9141-e845e7acf960"}]}
{"id": "q_140", "question": "Jak nazywa się dziedziczna choroba polegająca na zaburzeniu krzepnięcia krwi?", "answer": [{"page_content": "Jest to choroba recesywna jednogenowa sprzężona z płcią powodująca poważne zaburzenia krzepliwości krwi, zwana też \"krwawiączką\" albo \"chorobą królów\". Wadliwy gen znajduje się na chromosomie X, dlatego też u mężczyzn nie ma możliwości zdominowania go przez gen z homologicznego chromosomu (mają genotyp XY). Z tego powodu wystarczy, by jedno z rodziców przekazało ten gen dziecku, aby zachorował mężczyzna, lecz w przypadku kobiet oboje rodziców musi mieć wadliwy gen. Wyróżnia się cztery typy hemofilii. Klasyczną postacią jest hemofilia A spowodowana mutacją w \"locus\" Xq28 powodującą niedobór VIII czynnika krzepnięcia krwi (czynnika antyhemolitycznego), zaś jedną z najrzadszych jest nabyta hemofilia, której bezpośrednią przyczyną są autoprzeciwciała skierowane przeciwko czynnikowi VIII. Pozostałe typy to: hemofilia B (mutacja w \"locus\" Xq27.1-q27.2, niedobór IX czynnika krzepnięcia krwi – czynnika Christmasa), hemofilia C (mutacja w \"locus\" 4q35, niedobór XI czynnika krzepnięcia krwi (czynnika Rosenthala), najczęściej w populacji Żydów Aszkenazyjskich, dziedziczenie autosomalne recesywne). Do objawów należą: krwawienia wewnętrzne (krwawienia podskórne – tzw. siniaki, krwawienia do stawów szczególnie kolanowych, skokowych i łokciowych, krwawienia do mięśni np. mięśnia biodrowo-lędźwiowego, łydki, krwiomocz); krwawienia zewnętrzne (krwawienia z błony śluzowej jamy ustnej i nosa) oraz krwawienia które mogą zagrażać życiu (krwawienie pozaotrzewnowe, krwawienie do ośrodkowego układu nerwowego, krwawienie w okolicach szyi).\nZespół Bartha.\n \"Osobny artykuł: Zespół Bartha.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91943", "fragment_id": "658518/70", "subtitle": "", "title": "Choroby genetyczne człowieka", "source": "wikipedia", "start_index": 97590.0, "document_id": "658518", "parentId": 91943.0, "score": 0.6417847871780396}, "uuid": "e6285c45-da87-418b-9be1-223886fcee92"}, {"page_content": "Koagulopatia – termin medyczny używany w stosunku do zaburzeń krzepnięcia krwi. Koagulopatia to stan, w którym zdolność krwi do krzepnięcia jest upośledzona. \nPrawidłowy proces krzepnięcia krwi zależy od współdziałania różnych białek obecnych we krwi. Koagulopatia może być spowodowana obniżonymi poziomami lub brakiem białek odpowiedzialnych za krzepnięcie, znanych jako czynniki krzepnięcia lub czynniki koagulacyjne. Zaburzenia genetyczne, takie jak hemofilia i choroba von Willebranda mogą prowadzić do zmniejszenia poziomu czynników krzepnięcia. Leki przeciwzakrzepowe, takie jak warfaryna, również zapobiegają prawidłowemu tworzeniu się skrzepów. W 2003 roku Karim Brohi, profesor nauk o urazach na Queen Mary University of London, po raz pierwszy wprowadził termin \"ostra koagulopatia pourazowa\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Acute Traumatic Coagulopathy&lt;/&gt;, ATC), stwierdzając, że koagulopatia wywołana urazem prowadzi do: cięższego krwawienia, niewydolności wielonarządowej i wysokiej śmiertelności.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1244053", "fragment_id": "1103584/0", "subtitle": "", "title": "Koagulopatia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1244053.0, "document_id": "1103584", "score": 0.9910968542098999}, "uuid": "4dc2ee15-0912-4f15-9299-0f46d686d090"}, {"page_content": "Ryan White urodził się w Szpitalu Pamięci św. Józefa w Kokomo w stanie Indiana. Jego rodzicami byli Jeanne Elaine (z domu Hale) i Hubert Wayne White. Gdy miał sześć dni, lekarze zdiagnozowali u niego hemofilię, dziedziczną chorobę uniemożliwiającą krzepnięcie krwi. W ramach leczenia, chłopiec poddawany był transfuzjom, z powodu braku w jego organizmie czynnika VIII, białka powodującego krzepnięcie krwi.\nPrzez większość swego dzieciństwa, miał problemy ze zdrowiem. W grudniu 1984 zachorował na zapalenie płuc, a kilka dni później, podczas operacji polegającej na częściowym usunięciu płuca, u White’a wykryto AIDS. Środowisko naukowe niewiele wówczas wiedziało na temat choroby: naukowcy mieli świadomość dopiero od niespełna roku, że AIDS jest powodowane przez wirus HIV. W tym wypadku, choremu podano zakażony czynnik VIII podczas transfuzji. Ponieważ HIV był wirusem poznanym wówczas bardzo nieznacznie, duże ilości krwi używanej do transfuzji były skażone, a lekarze nie mieli pojęcia o testowaniu krwi przed zabiegami, toteż w latach 1979–1984 niemal 90% dawców również zostało zakażonych wirusem HIV. W chwili diagnozy White’a liczba limfocytów Th w organizmie chłopca spadła do 25 (zdrowa osoba bez HIV powinna mieć ich około 1 200). Doktorzy oświadczyli, że nastolatek ma przed sobą jedynie sześć miesięcy życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1344327", "fragment_id": "1133609/1", "subtitle": "", "title": "Ryan White", "source": "wikipedia", "start_index": 1885.0, "document_id": "1133609", "parentId": 1344327.0, "score": 0.08308358490467072}, "uuid": "b876e827-aa56-4566-9081-8fbf1d1fa2f7"}, {"page_content": "Hemofilie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;haemophilia&lt;/&gt;, z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;αἷμα&lt;/&gt; = \"krew\" + &lt; lang=\"grc\"&gt;φιλíα&lt;/&gt; = \"kochać\") – grupa trzech uwarunkowanych genetycznie skaz krwotocznych, których objawy wynikają z niedoborów czynników krzepnięcia: VIII (hemofilia A), IX (hemofilia B) lub XI (hemofilia C). Hemofilia typu A i B głównie dotyczy mężczyzn, typ C - zarówno kobiet i mężczyzn.\nEtiologia.\nHemofilia A i B są chorobami sprzężonymi z płcią. Geny, których mutacje wywołują choroby, znajdują się na chromosomie X. Hemofilie dziedziczone są w sposób recesywny, co oznacza, że chorują jedynie osoby z pełną ekspresją recesywnego genu:\nKobieta nosicielka zmutowanego allela genu posiada drugi chromosom X z prawidłowym allelem i nie choruje. Syn, który urodzi się ze związku z nosicielką wadliwego genu, może odziedziczyć od matki mutację i wtedy będzie chorował na hemofilię, natomiast córka z takiego związku może być tylko nosicielką zmutowanego allelu (prawdopodobieństwo odziedziczenia wadliwego allelu wynosi 50%).\nMożliwe jest zachorowanie na hemofilię córki kobiety-nosicielki wadliwego genu, w przypadku, kiedy ojciec takiej dziewczynki będzie chory na hemofilię: wówczas obydwie kopie genu będą miały mutacje.\nDziecko mężczyzny chorującego na hemofilię będzie zdrowe(chłopiec) lub będzie nosicielem(dziewczynka) – (przy założeniu, że drugi rodzic nie jest nosicielem uszkodzonego genu).\nDziecko kobiety będącej nosicielką może być nosicielem (dziewczynka) lub może być chore (chłopiec), ale może też być zdrowe – (przy założeniu, że ojciec nie jest chory na hemofilię, czyli nie jest nosicielem uszkodzonego genu).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=161961", "fragment_id": "26593/0", "subtitle": "", "title": "Hemofilia", "parentId": 161961.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "26593", "score": 0.45040759444236755}, "uuid": "1976c94b-2b58-4da4-b07d-2973ba7616c5"}, {"page_content": "Skaza krwotoczna (łac. \"diathesis haemorrhagica\"), plamica, purpura – nadmierna skłonność do krwawień wywołana zaburzeniami w układzie hemostazy (krzepnięcia i fibrynolizy). Objawiać się może krwawieniami w obrębie skóry (siniaki), błon śluzowych, nosa, stawów, mózgu z dróg rodnych, dróg moczowych, przewodu pokarmowego, wydłużonym krwawieniem po urazach tkanek.\nKlasyfikacje i przyczyny.\nZe względu na mechanizm powstawania, skazy dzieli się na skazy naczyniowe, osoczowe, płytkowe i mieszane (np. rozsiane krzepnięcie wewnątrznaczyniowe, łączące w sobie wszystkie trzy elementy). Ponadto podzielić je można na skazy wrodzone i nabyte. Najczęstszą skazą krwotoczną wrodzoną jest choroba von Willebranda.\nSkazy naczyniowe.\nSpowodowane są nieprawidłową budową naczyń, zwiększeniem przepuszczalności ich ścian lub uszkodzeniem.\nSkazy płytkowe.\nWynikają z niedoboru, rzadziej z nadmiaru płytek krwi lub zaburzeń ich czynności:\n1. Małopłytkowość.\nCharakteryzuje się liczbą płytek krwi we krwi obwodowej &lt;150 000/µl. Najczęstszą przyczyną małopłytkowości u dzieci jest pierwotna małopłytkowość immunologiczna (samoistna małopłytkowość, ang. idiopathic thrombocytopenic purpura, ITP).\n2. Nadpłytkowość.\nRozpoznawana, gdy liczba płytek krwi we krwi obwodowej przekracza 400 000/µl.\nSkazy osoczowe.\nObejmują zaburzenia w układzie krzepnięcia krwi i fibrynolizy, wynikają z niedoboru, lub braku osoczowych czynników krzepnięcia. Niedobory te mogą być wrodzone (np. w hemofilii) lub nabyte (np. niedobór protrombiny wynikający z niedoboru witaminy K).\nSkazy osoczowe wrodzone.\nNajczęściej są spowodowane niedoborem lub zaburzeniem czynności pojedynczego czynnika krzepnięcia krwi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=512348", "fragment_id": "1538284/0", "subtitle": "", "title": "Skaza krwotoczna", "document_id": "1538284", "start_index": 0.0, "parentId": 512348.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5619961619377136}, "uuid": "7f3360aa-5391-4f05-8967-31f943e1704f"}, {"page_content": "Niedobór czynnika XII jest rzadkim zaburzeniem dziedziczonym autosomalnie recesywnie. Zaburzenie to można nabyć lub odziedziczyć. Najczęściej zachodzi dziedziczenie wadliwych genów od obojga rodziców. Osoby z tylko jedynym wadliwym genem mogą mieć niższy poziom czynnika XII w osoczu, a także mogą przekazywać wadliwy gen połowie swego potomstwa. U osób z wrodzonym niedoborem czynnika XII stan taki utrzymuje się przez całe życie. Szacuje się, że tylko 1 na 1 000 000 osób jest dotkniętych tym zaburzeniem, ale badanie przeprowadzone w 1994 roku na 300 zdrowych dawcach krwi wykazało, że 7 osób (2,3%) miało niedobory FXII, a jeden pacjent (0,3%) nie miał wykrywalnego poziomu tego czynnika.\nW przeciwieństwie do niedoborów innych czynników krzepnięcia, niedobór czynnika XII przebiega całkowicie bezobjawowo i nie powoduje nadmiernego krwawienia. Badania przeprowadzone na kobietach z nawracającymi poronieniami sugerują związek tej dolegliwości z niedoborem FXII.\nNiedobór FXII jest zwykle wykrywany przypadkowo podczas wykonywania badań laboratoryjnych pod kątem zaburzeń krzepnięcia. Nieprawidłowości manifestują się wydłużonym czasem protrombinowym (PT) oraz czasem częściowej tromboplastyny po aktywacji (aPTT). Diagnozę potwierdza test wykrywający bardzo niski lub wręcz zerowy poziom FXII.\nNabyta postać niedoboru FXII występuje głównie u pacjentów z zespołem nerczycowym, chorobami wątroby, posocznicą ze wstrząsem, rozsianym wykrzepianiem śródnaczyniowym.\nNadmierne wysokie poziomy czynnika XII mogą predysponować do zwiększonego ryzyka zakrzepicy żylnej ze względu na rolę czynnika XII jako jednego z katalizatorów konwersji plazminogenu do jego aktywnej, fibrynolitycznej postaci, plazminy. [15] Zwiększoną aktywność czynnika XII opisano w dziedzicznym obrzęku naczynioruchowym typu III\nHistoria.Czynnik Hagemana został po raz pierwszy odkryty w 1955 r., kiedy w rutynowej przedoperacyjnej próbce krwi 37-letniego Johna Hagemana stwierdzono wydłużony czas krzepnięcia, mimo że nie miał on objawów krwotocznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4941098", "fragment_id": "267681/1", "subtitle": "", "title": "Czynnik XII", "document_id": "267681", "start_index": 1682.0, "parentId": 4941098.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5627853870391846}, "uuid": "39a69410-aa16-4493-a4d4-d1102b058d15"}, {"page_content": "Znane są różne dziedziczne zaburzenia czynnika V. Niedobór jest związany z rzadką, łagodną postacią hemofilii (określaną jako parahemofilia lub parahemofilia Owrena), której częstość występowania wynosi około 1:1000 000. Dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny. Inne mutacje czynnika V są związane z zakrzepicą żylną. Są to najczęstsze dziedziczne przyczyny trombofilii (skłonność do tworzenia się skrzepów krwi). Najpowszechniejszy z nich, czynnik V Leiden, jest spowodowany zastąpieniem reszty argininy glutaminą w pozycji 506 (mutacja R506Q). Wszystkie mutacje prozakrzepowe czynnika V (czynnik V Leiden, czynnik V Cambridge, czynnik V Hong Kong) czynią go odpornym na rozszczepienie przez aktywowane białko C („oporność na APC”). Dlatego pozostaje aktywny i zwiększa tempo wytwarzania trombiny.\nHistoria.\nAż do odkrycia czynnika V uważano, że koagulacja krwi jest wynikiem współistnienia czterech czynników: wapnia (IV) i trombokinazy (III) razem działających na protrombinę (II) w celu wytworzenia fibrynogenu (I); model ten został stworzony przez Paula Morawitza w 1905 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=864560", "fragment_id": "989311/2", "subtitle": "", "title": "Proakceleryna", "parentId": 864560.0, "start_index": 2736.0, "source": "wikipedia", "document_id": "989311", "score": 0.44865378737449646}, "uuid": "e9be56dc-f257-454e-9ef4-6c526175d730"}, {"page_content": "– Neurogenna miopatia z ataksją i zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki to bardzo rzadka choroba mitochondrialna będąca skutkiem mutacji punktowej w mitochondrialnym DNA codice_4 w genie \"MTATP6\" (OMIM*516060) kodującym podjednostkę 6 mitochondrialnej syntazy ATP. Zespół NARP dziedziczy się w linii matczynej, jak inne choroby mitochondrialne.Choroba ujawnia się najczęściej w wieku dorosłym, rzadko u dzieci. Na obraz kliniczny NARP składają się objawy takie jak, np.: zwyrodnienie barwnikowe siatkówki, napady drgawek, ataksja móżdżkowa, osłabienie mięśni proksymalnych (odsiebnych), neuropatia czuciowa, opóźnienie rozwoju, dysfunkcja pnia mózgu.\nZespół szpikowo-trzustkowy Pearsona.\n \"Osobny artykuł: Zespół Pearsona.\"\nJego przyczyną jest delecja w mtDNA, do objawów zalicza się ciężka niedokrwistość makrocytowa w pierwszych tygodniach życia, zmienna neutropenia i małopłytkowość, podwyższony poziom hemoglobiny, zaburzenia pracy trzustki, cukrzyca, zanik kosmków jelitowych, zaburzenia funkcji wątroby, zaburzenia krzepnięcia krwi. W wieku dojrzewania mogą wystąpić objawy zespołu Kearnsa-Sayre’a (objawy neurologiczne, utrata słuchu, ataksja, neuropatia obwodowa, upośledzenie umysłowe), a także niedokrwistość syderoblastyczna w pierwszych tygodniach życia, zmienna neutropenia i trombocytopenia, zaburzenia pracy trzustki, cukrzyca, atrofia kosmków jelitowych.\nSprzężone z płcią recesywne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91943", "fragment_id": "658518/66", "subtitle": "", "title": "Choroby genetyczne człowieka", "document_id": "658518", "start_index": 92271.0, "source": "wikipedia", "parentId": 91943.0, "score": 0.39212164282798767}, "uuid": "a58ce1ee-3aff-48a0-9230-8744e7797277"}, {"page_content": "Choroba von Willebranda jest najczęstszą wrodzoną skazą krwotoczną. Występuje z częstością 1:100 osób (postać objawiająca się krwawieniami występuje z częstością 125:1.000.000). Dotyka z taką samą częstością osobników obu płci, ale ponieważ większość form ma raczej przebieg łagodny, chorobę von Willebranda częściej rozpoznaje się u kobiet, u których tendencje do zwiększonego krwawienia silniej wyrażają się podczas menstruacji. Różne odchylenia od normy (niekoniecznie prowadzące do rozwinięcia choroby) występują u 0,9–3% populacji. U ludzi z grupą krwi „0” częściej są obecne ciężkie albo klinicznie jawne postacie choroby von Willebranda.\nEtiopatogeneza.\n \"Osobny artykuł: czynnik von Willebranda.\"\nChoroba von Willebranda rozwija się w wyniku niedoboru osoczowego czynnika krzepnięcia – czynnika von Willebranda (vWF). Czynnik von Willebranda jest glikoproteiną występującą w kompleksie z czynnikiem VIII. Warunkuje on prawidłową adhezję płytek krwi do uszkodzonej ściany naczynia.\nChoroba von Willebranda ma podłoże genetyczne. Niedobór vWF jest spowodowany mutacją genu kodującego czynnik, zlokalizowanego na chromosomie 12 (12p13.2). Gen ten ma długość 178 kb i posiada 52 egzony oraz 51 intronów. Mutacja powoduje powstawanie albo zbyt małej ilości czynnika albo jego nieprawidłowych form. Dziedziczy się, w zależności od typu, autosomalnie dominująco (typ 1 i 2 – najczęściej) lub recesywnie (typ 3 i sporadycznie typ 2).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307576", "fragment_id": "1444564/1", "subtitle": "", "title": "Choroba von Willebranda", "document_id": "1444564", "start_index": 1347.0, "source": "wikipedia", "parentId": 307576.0, "score": 0.15605615079402924}, "uuid": "3383f212-6df1-466c-bbc8-a35020307e6e"}, {"page_content": "W określonych sytuacjach medycznych, jak np. zaburzeniach rytmu serca konieczne jest zmniejszenie krzepliwości krwi, co osiąga się poprzez stosowanie leków przeciwzakrzepowych (antykoagulantów). Działają one poprzez wiązanie jonów wapnia niezbędnych w procesie krzepnięcia (ale tylko \"in vitro\", np. kwas cytrynowy lub EDTA), hamowanie interakcji między czynnikami krzepnięcia (np. heparyna) lub poprzez hamowanie tworzenia czynników krzepnięcia (np. kumaryny).\nAspekty medyczne.\nSchorzenia.\nNa podstawie charakterystycznych zmian w obrazie krwi można rozpoznać wiele chorób, a także określić ich zaawansowanie. Dlatego też krew jest najczęściej badanym laboratoryjnie płynem ustrojowym. Innym ważnym badaniem jest oznaczanie odczynu Biernackiego, które jest miarą opadania czerwonych krwinek w określonej jednostce czasu w obecności antykoagulantu, a na podstawie którego można wyciągnąć wnioski o istnieniu stanu zapalnego.\nOprócz chorób, które wpływają na zmiany obrazu krwi, istnieją także choroby, które bezpośrednio wpływają na krew i jej składniki. Najważniejsze z nich to niedokrwistość (anemia), hemofilia i białaczki. W niedokrwistości, z różnych przyczyn, dochodzi do niedostatecznego zaopatrzenia organizmu w tlen (hipoksji). W hemofilii występują zaburzenia krzepnięcia, co prowadzi do nadmiernych i obfitych krwawień. W białaczkach produkowana jest zbyt duża liczba białych ciałek krwi, które w formie niedojrzałej dostają się do krwiobiegu. Prowadzi to do zmniejszenia ilości pozostałych komórek krwi zarówno w szpiku kostnym, jak i w samej krwi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1884960", "fragment_id": "896498/9", "subtitle": "", "title": "Krew", "parentId": 1884960.0, "start_index": 14366.0, "source": "wikipedia", "document_id": "896498", "score": 0.4887613356113434}, "uuid": "b8652cbb-4779-4ac0-9cee-c4c7a3d0d776"}]}
{"id": "q_141", "question": "Gdzie znajduje się siedziba Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości?", "answer": [{"page_content": "Nie mylić z: Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości.\nMiędzynarodowy Trybunał Karny, MTK ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;International Criminal Court&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;ICC&lt;/&gt;) – pierwszy w historii stały sąd międzynarodowy powołany do sądzenia osób fizycznych oskarżanych o popełnienie najcięższych zbrodni, takich jak zbrodnie ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne i agresje, które miały miejsce po 1 lipca 2002 roku. Siedzibą Trybunału jest Haga.\nHistoria i podstawa działania.\nMTK powstał na podstawie przyjętego 17 lipca 1998 roku Statutu Rzymskiego, wynegocjowanego po sześciu tygodniach obrad w siedzibie Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa ONZ (FAO) w Rzymie. Za jego przyjęciem głosowało 120 państw, 7 było przeciw, 21 wstrzymało się od głosu. W listopadzie 2016 roku Rosja ogłosiła, że zrywa stosunki z MTK wycofując swój podpis z traktatu założycielskiego (Statutu Rzymskiego), na podstawie dekretu prezydenta Rosji W. Putina.\nRozpoczęcie funkcjonowania Trybunału nastąpiło 1 lipca 2002, zgodnie z art. 126 ust. 1 Statutu pierwszego dnia miesiąca po upływie sześćdziesięciu dni od ratyfikacji i złożenia dokumentów ratyfikacyjnych przez przedstawicieli 60 krajów (wstępnie zakładano, że nastąpi to do 31 grudnia 2000 r.).\nDepozytariuszem jest Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych (art. 125 Statutu). Statut sporządzono w językach: arabskim, chińskim, angielskim, francuskim, rosyjskim i hiszpańskim (art. 128).\nPolska ratyfikowała Statut 9 października 2001 zgodnie z ustawą z 5 lipca 2001 r., 12 listopada 2001 r. złożono Sekretarzowi Generalnemu ONZ dokument ratyfikacyjny.\nJurysdykcja.\nMTK sądzi następujące zbrodnie:\nTrybunał może sądzić wyłącznie osoby fizyczne i tylko za czyny popełnione po wejściu w życie statutu lub po jego przyjęciu przez dane państwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3874", "fragment_id": "168382/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Trybunał Karny", "document_id": "168382", "start_index": 1.0, "parentId": 3874.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5626062154769897}, "uuid": "980655f7-7036-4bfa-8329-1acbc6d3fa3b"}, {"page_content": "Pałac Pokoju (nid. \"Vredespaleis\") – neorenesansowy pałac w Hadze, w Holandii. Został wybudowany w latach 1907–1913 i uroczyście otwarty 28 sierpnia 1913 roku. Obiekt jest siedzibą m.in. Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości i Stałego Trybunału Arbitrażowego.\nTrwający w II połowie XIX wieku w Europie wyścig zbrojeń skłonił cara Mikołaja II do zorganizowania konferencji pokojowej. Spotkanie z udziałem przedstawicieli 26 państw zorganizowano w holenderskiej Hadze w 1899 roku. Dało to początek tzw. konwencjom haskim oraz działalności Stałego Trybunału Arbitrażowego. W roku 1907 zorganizowano w Hadze drugą konferencję i rozpoczęto budowę siedziby Trybunału. Uroczyste otwarcie pałacu z udziałem królowej Wilhelminy miało miejsce 28 sierpnia 1913 roku. Po I wojnie światowej pałac stał się również siedzibą Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej (po II wojnie światowej zastąpionego przez Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4553369", "fragment_id": "782880/0", "subtitle": "", "title": "Pałac Pokoju w Hadze", "document_id": "782880", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4553369.0, "score": 0.7054258584976196}, "uuid": "c4e74fd0-7a66-48de-ba91-8f84797cd442"}, {"page_content": "Haga (nid. &lt; lang=\"nl\"&gt;Den Haag&lt;/&gt; [], dawna nazwa oficjalna: &lt; lang=\"nl\"&gt;‘s-Gravenhage&lt;/&gt; []) – miasto w zachodniej Holandii nad Morzem Północnym.\nHaga jest siedzibą holenderskiego rządu, parlamentu i rodziny królewskiej. Większość ministerstw i ambasad ma tu swoje siedziby. Haga jest nazywana stolicą administracyjną Holandii, choć stolicą konstytucyjną kraju jest Amsterdam. Haga jest także stolicą prowincji Holandia Południowa (\"Zuid Holland\").\nHaga stała się centrum o randze międzynarodowej, znajdują się w niej między innymi siedziby Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, Międzynarodowego Trybunału Karnego, Stałego Trybunału Arbitrażowego, Międzynarodowego Instytutu Statystycznego, Międzynarodowego Centrum Prasowego oraz Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol). W Hadze odbywały się konferencje międzynarodowe, na których zawarto Konwencje haskie.\nHistoria.\nZałożenie Hagi miało miejsce w XIV wieku. Początkowo była to osada obok zamku myśliwskiego hrabiów Holandii. Siedziba królewska zwana jest „des-Gravenhage”, co oznacza „leśna polana hrabiego”, nazwa pochodzi z XIII wieku, gdy hrabiowie niderlandzcy posiadali w tym miejscu pałac myśliwski w wiosce o nazwie Haghe. Około 1248 roku Wilhelm II postawił tam zamek, który stopniowo został rozbudowany. Od końca XVI wieku Haga była siedzibą Stanów Generalnych i władz administracyjnych Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Prawa miejskie w roku 1806 nadane zostały przez Ludwika Bonaparte. Od 1815 siedziba dworu królewskiego, rządu i parlamentu.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Hagi.\"\nGospodarka.\nZnane holenderskie firmy które mają główne siedziby w Hadze:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62548", "fragment_id": "649270/0", "subtitle": "", "title": "Haga", "parentId": 62548.0, "start_index": 0.0, "document_id": "649270", "source": "wikipedia", "score": 0.3647966682910919}, "uuid": "0a131eec-990d-45e8-92ca-6bff37ae7100"}, {"page_content": "Zobacz też: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.\n Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nTrybunał Sprawiedliwości (TS) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Court of Justice&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Cour de justice&lt;/&gt;) – jeden z dwóch organów sądowych Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, powołany na mocy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w wersji nadanej przez Traktat lizboński 1 grudnia 2009. Siedzibą Trybunału jest Luksemburg.\nPodstawy prawne.\nTrybunał Sprawiedliwości funkcjonuje na podstawie:\noraz \nStruktura Trybunału Sprawiedliwości.\nW strukturze Trybunału Sprawiedliwości (sensu stricto) wyróżnia się następujące pozycje:\nSkład.\n \"Osobny artykuł: Lista członków Trybunału Sprawiedliwości.\"\nKierownictwo Trybunału.\nCzłonkowie Trybunału wybierają spośród siebie prezesa i wiceprezesa na trzyletnie kadencje, które mogą być odnawiane. Co trzy lata dokonuje się częściowej wymiany składu sędziowskiego (1/2 składu) i adwokackiego (rotacja). Wówczas dokonywany jest wybór Prezesa. Trybunał sprawuje nadzór orzeczniczy nad Sądem.\nZgromadzenie plenarne Trybunału dokonuje wyboru Kanclerza (Sekretarz, Registrar, Greffier), którego zadaniem jest kierowanie pracą Sekretariatu Trybunału. Kadencja trwa 6 lat, możliwa jest reelekcja. Trybunał może wybrać jednego lub kilku zastępców Kanclerza. Kanclerz prowadzi rejestr wpływającej dokumentacji i pism procesowych, nadzoruje sprawy administracyjne i finansowe, funkcjonowania archiwum a także wydawnictwa Trybunału. Kanclerz uczestniczy we wszystkich ważnych rozprawach i posiedzeniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1846404", "fragment_id": "862845/0", "subtitle": "", "title": "Trybunał Sprawiedliwości (Unia Europejska)", "parentId": 1846404.0, "start_index": 1.0, "document_id": "862845", "source": "wikipedia", "score": 0.525671124458313}, "uuid": "61bb66a2-9e83-49c9-bf26-1763b8060b7b"}, {"page_content": "Stały Trybunał Arbitrażowy, Stały Trybunał Rozjemczy (ang. \"Permanent Court of Arbitration\", fr. \" Cour permanente d'arbitrage\") – międzynarodowa organizacja arbitrażowa, powołana na mocy ustaleń konferencji w Hadze w 1899 (I konwencja haska z 1899). Konwencja została zrewidowana I konwencją haską z 1907. Trybunał rozpoczął działalność w 1902 i rozpatrzył około 20 spraw, niemal wszystkie przed I wojną światową. Później jego rolę faktycznie przejął Stały Trybunał Sprawiedliwości Międzynarodowej, a po II wojnie światowej Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości. Wznowienie rozjemczej działalności Trybunału Rozjemczego nastąpiło w 1998.\nOrganizacja.\nTrybunał nie ma stałego składu – w razie sporu państwa wybierają po cztery osoby z listy arbitrów (możliwe jest też powołanie osób spoza listy). Osoby z tego samego państwa tworzą w trybunale tzw. grupę narodową. Każde państwo może wyznaczyć do niego 4 osoby (o odpowiednich kwalifikacjach) na 6 lat. Jedyną kompetencją trybunału, od czasów II wojny światowej, jest uprawnienie grup narodowych do wysuwania kandydatów na sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.\nTrybunałem zarządza Rada Administracyjna złożona z przedstawicieli dyplomatycznych państw – sygnatariuszy akredytowanych w Holandii. Do 2022 przewodniczył jej holenderski minister spraw zagranicznych. 14 lutego 2022 Sekretarzem Generalnym Trybunału został Marcin Czepelak, jako pierwszy nie-Holender. \nSiedziba.\nTrybunał i jego organy maja swoją siedzibę w Pałacu Pokoju w Hadze.\nKraje członkowskie konwencji.\nW 2012 roku 115 państw było stronami konwencji Haskiej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1332142", "fragment_id": "1106102/0", "subtitle": "", "title": "Stały Trybunał Arbitrażowy", "parentId": 1332142.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1106102", "score": 0.444444477558136}, "uuid": "a8bec501-d7c7-4765-955c-1abc5742a0e4"}, {"page_content": "Nie mylić z: odrębnym Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.\n Nie mylić z: jednym z dwóch sądów wchodzących w jego skład Trybunałem Sprawiedliwości.\nTrybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Court of Justice of the European Union&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Cour de justice de l’Union européenne&lt;/&gt;), w skrócie TSUE – instytucja sądownicza Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, z siedzibą w Luksemburgu. Stosunkowo często jest niepoprawnie nazywany Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Ma cechy sądu międzynarodowego, a równocześnie sądu krajowego, jednak w odróżnieniu od typowych sądów międzynarodowych jego orzeczenia mają znaczenie wykraczające poza konkretne postępowania. Państwa członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane do podporządkowywania się orzeczeniom Trybunału Sprawiedliwości UE. Obecnie składa się z dwóch organów sądowniczych: Trybunału Sprawiedliwości i Sądu. Jest najstarszą instytucją główną Wspólnot europejskich.\nJęzykiem urzędowym jest francuski, natomiast orzeczenia publikowane zazwyczaj są w językach: urzędowym i sprawy, której dotyczą (np. dla Polaków w języku polskim).\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6213", "fragment_id": "172164/0", "subtitle": "", "title": "Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej", "document_id": "172164", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6213.0, "score": 0.596308708190918}, "uuid": "2d3493c3-cfa8-404b-bf8e-5f5c5eb8ef4d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHolandia, Królestwo Niderlandów ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Nederland&lt;/&gt;, wym. [],  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Koninkrijk der Nederlanden&lt;/&gt;) – państwo położone w zachodniej Europie, południowej części Ameryki Północnej i północnej części Ameryki Południowej (Karaiby), będące monarchią parlamentarną. Złożone jest z kraju europejskiego Holandii oraz trzech krajów autonomicznych: Aruby, Curaçao i Sint Maarten jak również trzech gmin zamorskich: Bonaire, Saba i Sint Eustatius tzw. Karaiby Holenderskie. Jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO).\nEuropejska część Holandii stanowi obszar gęsto zaludniony, a około jednej czwartej tego terytorium leży poniżej poziomu morza – na terenie depresji.\nW Holandii mają swoją siedzibę: Stały Trybunał Arbitrażowy, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Międzynarodowy Trybunał Karny oraz Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii.\nEtymologia nazwy.\nNazwa Holandia (w języku niderlandzkim: &lt; lang=\"nl\"&gt;Holland&lt;/&gt;) wywodzi się z wczesnego średniowiecza; pierwszy raz w źródłach pojawiła się w IX w. Jest pochodzenia germańskiego, prawdopodobnie pochodzi od dwóch słów języka staroniderlandzkiego \"holt\" („lesisty”) i \"lant\" („kraj”), opisujących początkowo ziemie wokół Haarlemu. W XI wieku pojawia się w najstarszych kronikach holenderskich Roczniki z Egmondu \"(Annales Egmundenses)\", gdzie określa Hrabstwo Holandii.\nKwestia nazewnictwa w języku polskim.\nNazwą krótką zalecaną przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest „Holandia”, a w wersji pełnej oficjalnej „Królestwo Niderlandów”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2077", "fragment_id": "182459/0", "subtitle": "", "title": "Holandia", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "182459", "parentId": 2077.0, "score": 0.10926572233438492}, "uuid": "6a45133f-e8c9-4fe0-aa87-4384d6d36847"}, {"page_content": "Nie mylić z: Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej.\nEuropejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) (ang. \"European Court of Human Rights\", fr. \"Cour européenne des droits de l’homme\") – europejski organ sądownictwa międzynarodowego powołany w 1959. Siedziba Trybunału znajduje się w Strasburgu, we Francji.\nW następstwie zmian wprowadzonych Protokołem 11, w 1998 Trybunał stał się jedynym i działającym w pełnym wymiarze czasu (ang. \"full-time\") organem sądowym Europejskiej konwencji praw człowieka (EKPC), zastępując w tym zakresie Europejską Komisję Praw Człowieka i Trybunał Praw Człowieka.\nOrzeka w sprawach praw człowieka zapisanych w Konwencji i protokołach dodatkowych do niej, rozpatrując skargi obywateli 46 państw członkowskich Rady Europy, które ratyfikowały Konwencję. Trybunał jest organem Rady Europy.\nW 2010 weszły w życie rozwiązania zawarte w Protokole 14, których celem było zapewnienie efektywności działania Trybunału.\nSiedziba Trybunału w Strasburgu od 1995 mieści się w nowoczesnym budynku zaprojektowanym przez brytyjskiego architekta Richarda Rogersa.\nSędziowie.\nZgodnie z art. 21 ust. 3 Konwencji sędziowie zasiadający w Trybunale „powinni być ludźmi o najwyższym poziomie moralnym i muszą albo posiadać kwalifikacje do sprawowania wysokiego urzędu sędziowskiego, albo być prawnikami o uznanej kompetencji”, co ma stanowić gwarancję odpowiednio wysokiego poziomu orzecznictwa. Przyjęto zasadę, że sędziowie rekrutują się po jednym z każdego państwa-strony Konwencji. Aktualnie jest 46 takich państw, więc i liczba sędziów Trybunału wynosi 46.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73202", "fragment_id": "647901/0", "subtitle": "", "title": "Europejski Trybunał Praw Człowieka", "parentId": 73202.0, "start_index": 1.0, "document_id": "647901", "source": "wikipedia", "score": 0.5038861036300659}, "uuid": "e0cfcee6-16d8-4360-95cd-12a6872a32ee"}, {"page_content": "Sądownictwo międzynarodowe – zgodnie z art. 33 Karty Narodów Zjednoczonych, jeden ze sposobów rozwiązywania sporów międzynarodowych. Prawo międzynarodowe nie przewiduje obowiązkowego sądownictwa, co oznacza, iż wszystkie strony sporu międzynarodowego muszą uznać kompetencję sądu międzynarodowego, aby mógł on sprawę rozstrzygnąć.\nObecnie głównym, stałym sądem międzynarodowym jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze, będący jednym z głównych organów ONZ. MTS może rozpatrywać spory pomiędzy państwami a także wydawać opinie doradcze na zamówienie organów ONZ. \nInnym rodzajem sądu międzynarodowego jest Międzynarodowy Trybunał Karny, który posiada jurysdykcję w zakresie sądzenia indywidualnych osób. Nie jest on jednak uznawany przez niektóre państwa zrzeszone w ONZ, w tym Stany Zjednoczone, Chiny, Izrael i Rosję.\nInnymi przykładami sądów egzekwujących prawo międzynarodowe jest Europejski Trybunał Praw Człowieka, instytucja powołana na podstawie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Trybunał Sprawiedliwości oraz Sąd Pierwszej Instancji są z kolei międzynarodowymi instytucjami sądowniczymi działającym w ramach Unii Europejskiej.\nCzasami powoływane są sądy \"ad hoc\" dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy lub grupy spraw. Przykładem takiego sądu był np: Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze, czy Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=733030", "fragment_id": "854291/0", "subtitle": "", "title": "Sądownictwo międzynarodowe", "parentId": 733030.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "854291", "score": 0.4143521785736084}, "uuid": "eb0b3866-710d-4d98-a200-24f02fdbd5a7"}, {"page_content": "Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia&lt;/&gt;, \"ICTY\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Voormalig Joegoslavië Tribunaal&lt;/&gt;) – międzynarodowy trybunał utworzony w 1993 r. na mocy rezolucji 827 Rady Bezpieczeństwa ONZ z 25 maja 1993.\nZakres działania.\nTrybunał sądzi zbrodnie wojenne popełnione na terytorium byłej Jugosławii od dnia 1 stycznia 1991 r. Jego siedzibą jest Haga w Holandii.\nJurysdykcji MTKJ podlegają sprawcy 4 kategorii czynów:\nWśród dokumentów, na których Trybunał szczególnie często opiera swe oskarżenia, należy wymienić:\nSkład.\nTrybunał składa się z 11 stałych sędziów wybranych przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych, z listy przedstawionej przez Radę Bezpieczeństwa (na 4 lata, z prawem ponownego wyboru). Ponadto do składów orzekających mogą być powoływani tzw. sędziowie \"ad litem\". Aktualnie w ICTY zasiadają:\nSędziowie stali.\nPrezes:\nWiceprezes:\nSędziowie:\nProkurator.\nGłównym prokuratorem Trybunału jest od 1 stycznia 2008 roku Belg Serge Brammertz, który zastąpił na tym stanowisku pochodzącą ze Szwajcarii Carlę Del Ponte.\nOdbywanie kary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155002", "fragment_id": "3296/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii", "document_id": "3296", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 155002.0, "score": 0.24411740899085999}, "uuid": "166362f5-0ce6-4b3b-8c11-4526954edf4b"}]}
{"id": "q_142", "question": "Jakiego koloru jest liść klonu na kanadyjskiej fladze?", "answer": [{"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nFlaga Kanady – jeden z symboli państwowych Kanady.\nSymbolika.\nProstokąt podzielony na trzy pionowe pasy: czerwony, biały i czerwony, z umieszczonym w centrum, na białym pasie, czerwonym liściem klonu.\nKolory biały i czerwony są oficjalnymi kolorami Kanady, nadanymi temu krajowi w 1921 przez króla Jerzego V.\nHistoria.\nPoczątkowo brytyjskie kolonie w Kanadzie używały flagi Wielkiej Brytanii, tzw. \"Union Jack\". Po utworzeniu Konfederacji Kanady w 1867 roku zaczęto używać brytyjskiego Czerwonego Sztandaru z naniesionymi na część swobodną herbami poszczególnych prowincji. Pierwsze odnotowane użycie tak skonstruowanej flagi datuje się na rok 1871, kiedy na płacie umieszczono połączony herb Ontario, Quebecu, Nowego Brunszwiku i Nowej Szkocji.\nW 1921 roku, po dodaniu do niego oficjalnego herbu państwowego, Kanadyjski Czerwony Sztandar uzyskał status urzędowy. Pierwotnie jego wywieszanie było dozwolone wyłącznie na kanadyjskich placówkach poza granicami kraju, zaś urzędy w samej Kanadzie otrzymały stosowne pozwolenie w roku 1945. Uwzględniając modyfikację herbu z roku 1957, flaga o takim wzorze pozostała w użyciu do 1965 roku, choć w rzeczywistości nie miała charakteru flagi państwowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25872", "fragment_id": "188005/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Kanady", "parentId": 25872.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "188005", "score": 0.8141807317733765}, "uuid": "2a2a3c06-6c82-4727-bae6-64fc909557a8"}, {"page_content": "Symbole Kanady – obok flagi Kanady, herbu Kanady i hymnu Kanady inne nieoficjalne, lecz często powtarzające się w kanadyjskiej ikonografii symbole.\nBóbr był i ciągle jest powszechnie występującym zwierzęciem w Kanadzie. Z nim też związany był rozkwit kolonii. Bobrowe skórki cieszyły się wielkim powodzeniem na rynkach zbytu. Bóbr był również symbolem sprytu, przemyślności i inteligencji. „Inżynierskie” zdolności tego zwierzęcia, jego siła przetrwania i pracowitość charakteryzowały także wczesnych Kanadyjczyków.\nKlon jest powszechnie spotykanym drzewem we wschodniej Kanadzie. Istnieje także jego czerwona odmiana, której liście, gdy są dojrzałe, przyjmują głęboki bordowo-czerwony kolor. Klon miał olbrzymie znaczenie gospodarcze dla Indian. Odkryli oni, że nacięty pień klonu wydziela sok – przezroczysty płyn o lekko żółtawym odcieniu i mdłym słodkawym smaku. Sok ten, odpowiednio zagęszczony, staje się syropem klonowym. Dla Indian i dla kolonistów syrop klonowy był jedynym źródłem węglowodanów w czasie długich i srogich kanadyjskich zim. Tak więc i klon stał się symbolem przetrwania. Klonowy liść pierwszy raz jako symbol użyty został w 1834.\nOficjalnymi kolorami Kanady są biel i czerwień.\nTakże każda prowincja i terytorium ma swój zestaw oficjalnych symboli:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32138", "fragment_id": "180288/0", "subtitle": "", "title": "Symbole Kanady", "parentId": 32138.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180288", "score": 0.9788116216659546}, "uuid": "8f4a7182-3560-412d-bcdd-2a8b113befde"}, {"page_content": "Flaga miasta Toronto – została oficjalnym symbolem miasta w październiku 1999. Zaprojektowana przez 21-letniego studenta George Brown College, Renato De Santisa.\nPrzedstawia dwa wieżowce \"Toronto City Hall\" na niebieskim tle i czerwony liść klonowy z flagi Kanady u ich podstawy. Reprezentuje on \"City Council Chamber\" (komnatę rady miejskiej) u podstawy wież. Kształt przestrzeni nad i pod wieżami przypomina literę 'T', pierwszą literę nazwy miasta. Niektórzy twierdzą[], że flaga, odwrócona górą do dołu, symbolizuje Adama z liściem klonowym w miejscu liścia figowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=740185", "fragment_id": "811172/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Toronto", "parentId": 740185.0, "start_index": 0.0, "document_id": "811172", "source": "wikipedia", "score": 0.1721421480178833}, "uuid": "20aa55ac-ec0c-438a-8f08-275d0427788a"}, {"page_content": "Herb Kanady – to jeden z symboli państwowych Kanady.\nHistoria i symbolika.\nHerb został ustanowiony 30 kwietnia proklamacją królewską Jerzego V i przyjęty 21 listopada 1921 roku. Jego oficjalna nazwa brzmi: ang. \"The Arms of His Majesty in Right of Canada\".\nNa herb Kanady składają się następujące elementy:\nKlon w herbie.\nKlon jest powszechnie spotykanym drzewem we wschodniej Kanadzie. Istnieje także jego czerwona odmiana, której liście, gdy są dojrzałe, przyjmują głęboki bordowo-czerwony kolor. Klon miał olbrzymie znaczenie gospodarcze dla Indian. Odkryli oni, że jego pień po nacięciu wydziela słodki sok. Po odpowiednim zagęszczeniu otrzymywano z niego syrop klonowy, który dla Indian i kolonistów był jedynym źródłem węglowodanów w czasie długich i srogich kanadyjskich zim. Tak klon stał się symbolem przetrwania.\nTrzy liście klonu wyrastające z tej samej gałęzi reprezentują mieszkańców Kanady: pierwotnych – Indian, pierwszych francuskich i angielskich osadników, oraz imigrantów, głównie z Europy, którzy przybyli później. W dziewiętnastym wieku klonowy liść zaczął być, stopniowo, identyfikowany z Kanadą. Użyto go oficjalnie, po raz pierwszy, jako symbolu Kanady, podczas wizyty księcia Walii w 1860 r. W czasie I wojny światowej symbol klonowego liścia włączono do oznak wielu kanadyjskich oddziałów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25882", "fragment_id": "188010/0", "subtitle": "", "title": "Herb Kanady", "parentId": 25882.0, "start_index": 0.0, "document_id": "188010", "source": "wikipedia", "score": 0.880730152130127}, "uuid": "4f726382-e9e8-4a2d-bc13-7cb1bdfee260"}, {"page_content": "Pod kolejnymi lewicowymi rządami Lestera B. Pearsona oraz Pierre’a Trudeau wzrosła świadomość wspólnej tożsamości. W 1965 r. Kanada przyjęła jako flagę czerwony liść klonu. W 1969, w odpowiedzi na narastające ruchy na rzecz odrębności Quebecu, rząd federalny oficjalnie stał się dwujęzyczny (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;Official Languages Act&lt;/&gt;, fr. &lt; lang=\"fr\"&gt;Loi sur les langues officielles&lt;/&gt;). Wprowadzono liberalne prawo imigracyjne (w 1967 oraz 1976) i ogłoszono oficjalnie Kanadę krajem wielokulturowym (1971). Fala imigracji spoza Europy zmieniła wizerunek kraju. W latach 70. zainicjowano programy socjalne w służbie zdrowia, systemie emerytalnym (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;Canada Pension Plan&lt;/&gt;, fr. &lt; lang=\"fr\"&gt;Régime de pensions du Canada&lt;/&gt;), a także system pożyczek w szkolnictwie wyższym (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;Canada Student Loans&lt;/&gt;, fr. &lt; lang=\"fr\"&gt;Prêts canadiens aux étudiants&lt;/&gt;). Dekadę później przechodziły one fazę ugruntowania. Rządy prowincjonalne, w szczególności Quebec, walczyły z tym jako z ingerencją we własne kompetencje. Ostatecznie, premier Pierre Trudeau, przeforsował „repatriację (brytyjskiej) konstytucji”, ustanawiając Kartę Praw i Wolności bazującą na wolnościach indywidualnych w konstytucji z 1982 r. (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;Constitution Act of 1982&lt;/&gt;, fr. &lt; lang=\"fr\"&gt;Loi constitutionnelle de 1982&lt;/&gt;).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930", "fragment_id": "186205/17", "subtitle": "", "title": "Kanada", "parentId": 2930.0, "start_index": 23148.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186205", "score": 0.21038417518138885}, "uuid": "b9c000cb-8c76-4e4a-9084-30c8746fa7f5"}, {"page_content": "Herb Québecu – obok flagi, logotypu i dewizy, jeden z głównych symboli miasta Québec.\nHerb został nadany 22 września 1988 roku przez gubernator generalną Jeanne Sauvé.\nNa błękitnej tarczy francuskiej znajduje się złoty trzymasztowiec pod pełnym ożaglowaniem na trzech srebrnych falach. Obwiedziona złoto czerwona głowica mieści dwa skrzyżowane złote klucze, na których umieszczono zielony liść klonowy. Tarczę wieńczy srebrna corona muralis o siedmiu blankach, zaś pod tarczą znajduje się złota wstęga z dewizą w języku francuskim: „DON • DE • DIEU • FERAY • VALOIR” (\"Dar Boży dobrze wykorzystam\").\nStatek symbolizuje \"Honfleur\", żaglowiec założyciela fortu Québec Samuela de Champlain. Odnosi się również do morskich tradycki miasta. Dwa klucze symbolicznie nawiązują do Québecu jako kolonialnej stolicy Nowej Francji i Dolnej Kanady, jak również stolicy kanadyjskiej prowincji Quebec. Liść klonu również odnosi się do przynależności do Kanady, natomiast corona muralis wskazuje na to, że Québec jest miastem ufortyfikowanym. Dewiza nawiązuje do wiary chrześcijańskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2834059", "fragment_id": "1631297/0", "subtitle": "", "title": "Herb miasta Québec", "document_id": "1631297", "start_index": 0.0, "parentId": 2834059.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24186405539512634}, "uuid": "71b9c496-7344-4ddf-99c2-bbd6757b6bb1"}, {"page_content": "W 1926 pierwszy raz powstał pomysł stworzenia odrębnej flagi Kanady. Projekt nie wyszedł jednak poza wstępną fazę; do idei tej wrócono dopiero po dwudziestu latach. W 1946 Parlament Kanady rozpisał konkurs na projekt flagi, na który wpłynęło ponad 2600 prac. Konkurs jednak nie został wtedy rozstrzygnięty. Dopiero w 1964 roku premier Lester Pearson, wobec zbliżającej się setnej rocznicy Konfederacji Kanady, zakomunikował kolejny zamiar, tym razem udany, stworzenia nowej flagi kraju. Do wyboru projektu powołano parlamentarny komitet z udziałem przedstawicieli obu izb, Senatu i Izby Gmin. W efekcie wyselekcjonowano trzy:\nOstatecznie wybrano trzeci projekt. 15 grudnia 1964 r. wzór otrzymał poparcie Izby Gmin, a dwa dni później Senatu. Następnie został zatwierdzony przez królową Elżbietę II edyktem z 28 stycznia 1965 r., który wszedł w życie 15 lutego tego samego roku. Tego samego dnia nowa flaga została po raz pierwszy wywieszona na Parliament Hill w Ottawie, na uroczystości z udziałem gubernatora generalnego Georges’a Vaniera, premiera Lestera Pearsona, członków rządu oraz tłumu Kanadyjczyków.\nW 2013 roku wprowadzono odrębny wzór kanadyjskiej bandery wojennej. Został nią biały płat materiału w kantonie zawierający flagę państwową, zaś w części swobodnej niebieskie kotwicę i orła poniżej niebieskiej korony. Tak skonstruowane weksylium było w użyciu od 1968 roku, jednak dotąd pełniło funkcję proporca marynarki (jako bandery wojennej używano czerwono-biało-czerwonej flagi państwowej). Decyzja z 2013 roku zamieniła funkcje obu flag.\nKonstrukcja i wymiary.\nFlaga Kanady jest prostokątem o stosunku boków 1:2.\nFlaga podzielona jest na trzy obszary. Dwa zewnętrzne, w czerwonym kolorze, mają poziome boki równe jednej czwartej długości całej flagi. Środkowe, białe pole jest kwadratem i zajmuje połowę całej powierzchni flagi. W środkowej części na białym tle umieszczony jest czerwony, stylizowany liść klonowy o jedenastu wierzchołkach.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25872", "fragment_id": "188005/1", "subtitle": "", "title": "Flaga Kanady", "parentId": 25872.0, "start_index": 1319.0, "document_id": "188005", "source": "wikipedia", "score": 0.22495487332344055}, "uuid": "602993d5-f03b-4055-aeb5-69985f8d3465"}, {"page_content": "Flaga Ontario – jeden z symboli kanadyjskiej prowincji Ontario, w użyciu jako flaga cywilna i urzędowa.\nFlaga ma kształt czerwonego prostokąta. W kantonie znajduje się flaga Wielkiej Brytanii, w części swobodnej – tarcza herbowa prowincji (w polu górnym krzyż świętego Jerzego, w polu dolnym zielonym trzy złote liście klonu na jednej gałązce). Proporcje flagi wynoszą 1:2.\nFlaga bazuje na brytyjskiej banderze cywilnej, tzw. czerwonym sztandarze (\"Red Ensign\") i nawiązuje do kanadyjskiej flagi państwowej sprzed 1965 roku, od której odróżnia się jedynie tarczą herbową (na tej drugiej widniała tarcza herbu państwowego).\nFlaga przyjęta została przez parlament prowincji Ontario 14 kwietnia 1965 roku, a po raz pierwszy podniesiona została 21 maja tego samego roku. Motywacją do jej przyjęcia była trwająca w latach 60. ogólnokrajowa debata nad nową flagą państwową, która zaowocowała przyjęciem w lutym 1965 roku flagi z liściem klonowym. Ustanowienie dawnej flagi państwowej, w nieco zmienionej formie, flagą prowincji było wyrazem wierności mieszkańców prowincji wobec historii i kultury Kanady oraz Wielkiej Brytanii, czy też protestu wobec nowo przyjętej flagi państwowej. W podobnych okolicznościach ustanowiona została flaga prowincji Manitoba.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2185173", "fragment_id": "447041/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Ontario", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "447041", "parentId": 2185173.0, "score": 0.3980487883090973}, "uuid": "c0b1940c-ea72-44d1-b13d-b98f9d867d77"}, {"page_content": "Flaga.\n \"Osobny artykuł: Flaga Ontario.\"\nCzerwony prostokąt o proporcjach 1:2. W lewym górnym rogu widnieje flaga Wielkiej Brytanii, a pośrodku części prawej, umieszczony jest herb Ontario.\nHerb.\nNa tarczy dwudzielnej w pas, w polu górnym srebrnym czerwony krzyż świętego Jerzego. W polu dolnym zielonym trzy liście klonu wyrastające z jednej gałązki.W wersji wielkiej tarczę herbowa podtrzymują łoś (z prawej) i jeleń kanadyjski. W klejnocie kroczący czarny niedźwiedż. Pod tarczą wstęga z dewizą \"Ut incepit fidelis sic permanet\".Herb prowincji został nadany przez królową Wiktorię 26 maja 1868 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1992951", "fragment_id": "368252/0", "subtitle": "", "title": "Symbole Ontario", "parentId": 1992951.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "368252", "score": 0.32123324275016785}, "uuid": "54f84e58-0b06-4b98-81d8-7f9250020f5e"}, {"page_content": "Crystal Raindrop $20 – srebrna moneta kolekcjonerska o nominale 20 $ wyemitowana w listopadzie 2008 roku. W Polsce znana jako Zielony Liść Klonu lub też Kropla Deszczu. Pierwsza moneta z serii zawierających motyw liścia zwieńczony kryształkiem firmy Swarovski.\nAwers.\nNa awersie monety znajduje się profil królowej Kanady Elżbiety II, po prawej stronie portretu znajduje się napis D.G. Regina, skrót od łac. \"Dei Gracia Regina\".\nRewers.\nRewers monety przedstawia zielony liść klonu zwieńczony kryształkiem Swarovskiego imitującego kroplę deszczu. Pod zagięciem liścia wyraźnie jest oznaczony nominał wynoszący 20 $. Nad całym liściem góruje napis \"Canada 2008\", pod ósemką zaznaczone są inicjały projektanta monety Celii Godkin, czyli CG.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1906996", "fragment_id": "390792/0", "subtitle": "", "title": "Crystal Raindrop", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "390792", "parentId": 1906996.0, "score": 0.29640641808509827}, "uuid": "49ef15f4-1d80-46e9-8113-573a773dfad8"}]}
{"id": "q_143", "question": "Jak nazywa się dokument stwierdzający dokonanie ubezpieczenia?", "answer": [{"page_content": "Ubezpieczenie – umowny obowiązek dokonania świadczenia przez ubezpieczyciela na rzecz ubezpieczonego na wypadek powstania zdarzeń określonych w umowie ubezpieczeniowej, występujących w życiu, zdrowiu lub mieniu ubezpieczonego; wykonanie obowiązku ubezpieczyciel realizuje poprzez wypłatę odszkodowań lub świadczeń z funduszu tworzonego ze składek wnoszonych przez ubezpieczonych.\nUmowa ubezpieczenia.\nUmowa ubezpieczenia uregulowana została w Kodeksie cywilnym w tytule XXVII (art. 805-834). Przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Świadczenie ubezpieczyciela polega w szczególności na zapłacie:\nUbezpieczyciel zobowiązany jest potwierdzić zawarcie umowy dokumentem ubezpieczenia.\nUbezpieczenie ma na celu dzielenie i transfer ryzyka. Ubezpieczenie z perspektywy jednostki (osoby, przedsiębiorstwa) jest usługą finansową ubezpieczyciela, która umożliwia zastąpienie niepewnej dużej straty finansowej małym pewnym kosztem. Ubezpieczający, czyli zawierający z ubezpieczycielem umowę ubezpieczenia, wnosząc składkę ubezpieczeniową płaci cenę za usługę ubezpieczeniową i przekazuje do zakładu ubezpieczeń ryzyko negatywnych ekonomicznych skutków wystąpienia wypadku ubezpieczeniowego (zdarzenia losowego), określonego w umowie ubezpieczeniowej. W zamian za otrzymane składki ubezpieczeniowe ubezpieczyciel, prowadzący działalność ubezpieczeniową na podstawie zezwolenia, świadczy usługę ubezpieczeniową, tzn. przyjmuje na siebie ryzyko pokrycia skutków finansowych tego zdarzenia. Ważnym elementem stosunku umownego są ogólne warunki ubezpieczenia, które stanowią załącznik do umowy.\nOsoba, której mienie albo życie lub zdrowie jest przedmiotem ubezpieczenia to ubezpieczony. Ubezpieczony i ubezpieczający może, ale nie musi, być tą samą osobą fizyczną lub prawną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45299", "fragment_id": "660520/0", "subtitle": "", "title": "Ubezpieczenie (umowa)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "660520", "parentId": 45299.0, "score": 0.9403368234634399}, "uuid": "0bcd8e4d-2e24-45d2-afb9-19896a950180"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dokumentu ubezpieczeniowego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPolisa – dokument w którym ubezpieczyciel potwierdza zawarcie umowy ubezpieczenia (art. 809 § 1 KC).\nPolisa powinna zawierać elementy istotne dla umowy ubezpieczenia, takie jak:\nBrak polisy nie oznacza automatycznie braku lub nieważność umowy ubezpieczenia. Oznacza jedynie, że ciężar udowodnienia istnienia ważnej umowy między stronami, spoczywa na osobie, która dochodzi świadczenia (art. 6 KC).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=784025", "fragment_id": "990437/0", "subtitle": "", "title": "Polisa", "document_id": "990437", "start_index": 1.0, "parentId": 784025.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7940623164176941}, "uuid": "5b5b0037-ea47-4716-8acf-07ffda8b0595"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n należy dopracować:\n\"przedstawiono sytuację tylko z perspektywy – \".Pomóż poprawić. \nDowód rejestracyjny pojazdu – dokument przewidziany przez ustawę z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, wydawany przez odpowiedni organ administracji publicznej właścicielowi pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy podczas rejestracji. Obowiązek jego posiadania obejmuje właściciela pojazdu, jak i osobę prowadzącą pojazd (kierowcę) za zgodą właściciela.\nOd 1 października 2004 roku wydawany jest nowy dowód rejestracyjny, wprowadzony rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z 4 maja 2004 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Dowód rejestracyjny odpowiada wymogom znowelizowanej dyrektywy Rady UE 1999/37/WE z 29 kwietnia 1999 r. w sprawie dokumentów rejestracyjnych pojazdów.\nDowód rejestracyjny jest dokumentem papierowym oraz trzyskrzydełkowym w układzie poziomym. Kolorystyka tła dokumentu utrzymana jest w tonacji błękitno-żółtej. Awers dokumentu laminowany jest folią transparentną, służącą do zabezpieczenia spersonalizowanego dowodu rejestracyjnego przed uszkodzeniami. Wymiary dowodu rejestracyjnego w układzie poziomym to 218 × 105 mm, natomiast po złożeniu – ok. 73 × 105 mm. Dowody rejestracyjne produkuje oraz personalizuje Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych.\nW Polsce do 30 września 2018 roku nałożony był prawny obowiązek posiadania przez kierowcę podczas jazdy dowodu rejestracyjnego pojazdu. Dnia 1 października 2018 roku obowiązek ten został zniesiony. Kierowca nie musi mieć przy sobie dowodu rejestracyjnego podczas kontroli. Zmiany te dotyczą również posiadania potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia OC.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1405124", "fragment_id": "214570/0", "subtitle": "", "title": "Dowód rejestracyjny pojazdu", "document_id": "214570", "start_index": 0.0, "parentId": 1405124.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06076522544026375}, "uuid": "7cec9370-6e1b-4cd2-aed8-2cfb55cd4cb0"}, {"page_content": "Karta ubezpieczenia zdrowotnego (KUZ) – dokument umożliwiający potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz umożliwiający potwierdzenie wykonania świadczeń opieki zdrowotnej. KUZ umożliwia ponadto identyfikację i uwierzytelnienie jej posiadacza w systemach informatycznych służby zdrowia. KUZ może pełnić funkcję Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego.\nKUZ jest kartą typu elektronicznego. W Polsce KUZ przewidziana jest ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a równocześnie jest przedmiotem prac legislacyjnych rządu w ramach nowelizacji ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia. Według projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia oraz niektórych innych ustaw KUZ będzie wydawana w Polsce w 2016 r.\nKUZ zawiera dane personalne jej posiadacza: imię i nazwisko, datę urodzenia i numer PESEL. KUZ może zawierać w warstwie elektronicznej, za zgodą osoby, której dotyczy, dane dotyczące jej stanu zdrowia (wrażliwe dane medyczne).\nZe względu na dane identyfikacyjne zawarte w KUZ oraz z racji na charakter uprawnień potwierdzanych przez KUZ i ich wartość (rocznie w skali kraju: 65 mld PLN według planu NFZ na 2015 r.) KUZ jest uznawana za dokument o szczególnym znaczeniu dla bezpieczeństwa tożsamości obywateli i bezpieczeństwa identyfikacyjnego. A zatem procedury związane z emisją i produkcją KUZ, podobnie jak w przypadku paszportu i dowodu osobistego, dotyczą istotnego interesu bezpieczeństwa państwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3378394", "fragment_id": "952863/0", "subtitle": "", "title": "Karta ubezpieczenia zdrowotnego", "parentId": 3378394.0, "start_index": 0.0, "document_id": "952863", "source": "wikipedia", "score": 0.13893906772136688}, "uuid": "630dc911-5d67-4802-a52d-dc4398510c2c"}, {"page_content": "Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych – ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej przeznaczone dla posiadacza pojazdu mechanicznego za szkody powstałe w związku z ruchem posiadanego przez niego pojazdu.\nZgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady UE za granicą obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej przypisane do samochodu winowajcy zdarzenia chroni przed roszczeniami pokrzywdzonego oraz pasażerów tak samo, jak w Polsce. Opisana zasada dotyczy państw Unii Europejskiej, ale także Norwegii, Szwajcarii, Islandii.\nW ruchu międzynarodowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest tzw. Zielona karta.\nUbezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w Polsce.\nUbezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych jest w Polsce ubezpieczeniem obowiązkowym.\n\"Wypowiedzenie umowy OC posiadaczy pojazdów mechanicznych\" to jednostronne oświadczeniem woli prowadzące do wygaśnięcia stosunku zobowiązaniowego, to jest umowy ubezpieczenia OC komunikacyjnego o charakterze ciągłym z upływem terminu wypowiedzenia albo natychmiastowo, jeżeli zachowanie terminów wypowiedzenia nie jest konieczne.\nWypowiedzenie umowy OC komunikacyjnego można dokonać w następujących przypadkach:\nDo 30 września 2018 roku, każdy kierowca miał obowiązek posiadania przy sobie dokumentu potwierdzającego posiadanie ubezpieczenia OC podczas jazdy. Musiał mieć też przy sobie dowód rejestracyjny i prawo jazdy. Od 1 października 2018 roku został zdjęty obowiązek posiadania przy sobie dokumentu potwierdzającego zawarcie umowy ubezpieczenia OC i dowodu rejestracyjnego. Przed 5 grudnia 2020 r. trzeba było mieć przy sobie prawo jazdy. Jednak nie zwalnia to z obowiązku posiadania wykupionego ubezpieczenia samochodu.\nZa brak obowiązkowego Ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w Polsce grozi wysoka kara, której wysokość jest powiązana z wysokością płacy minimalnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3307523", "fragment_id": "963441/0", "subtitle": "", "title": "Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych", "parentId": 3307523.0, "start_index": 0.0, "document_id": "963441", "source": "wikipedia", "score": 0.5430342555046082}, "uuid": "7254cb5c-8665-495a-8498-db9e66e794b2"}, {"page_content": "e-WUŚ, elektroniczny system weryfikacji uprawnień świadczeniobiorców – system wprowadzony 1 stycznia 2013 roku, pozwala na weryfikowanie prawa pacjenta do opieki medycznej finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia na podstawie numeru PESEL, pozwala szybko sprawdzić ubezpieczenia pacjenta.\nInformacje zgromadzone w systemie e-WUŚ są aktualizowane codziennie według danych otrzymywanych m.in. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego i przedstawiają stan uprawnień pacjenta w dniu, w którym dokonano sprawdzenia. e-WUŚ jest powiązany z Centralnym Wykazem Ubezpieczonych (CWU).\nW porównaniu do obowiązującego poprzednio obowiązku przedstawiania aktualnych dokumentów (np. zaświadczenia z zakładu pracy, legitymacji emeryta lub rencisty, aktualnego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego) jest znaczącym postępem w dostępie do opieki zdrowotnej.\nSystem przeznaczony jest dla świadczeniodawców. Ponadto prawo do korzystania z systemu mają lekarze wypisujący recepty poza kontraktem na świadczenia opieki zdrowotnej, chociaż w ramach umowy na refundację recept zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia. W systemie e-WUŚ pacjent nie może samodzielnie sprawdzić swojego ubezpieczenia.\nSystem oparty jest na autoryzowanej i szyfrowanej komunikacji XML i nie narzuca oprogramowania po stronie świadczeniodawcy (np. lekarza). Możliwe jest też logowanie za pomocą przeglądarki internetowej.\nJako mechanizm transportowy został wykorzystany broker komunikatów dostępny za pośrednictwem protokołu HTTPS w publicznej sieci Internet. W celu zachowania jednolitych standardów bezpieczeństwa, dostęp z poziomu klienta usług musi zostać poprzedzony odpowiednim procesem logowania w celu uwierzytelnienia i autoryzacji do poszczególnych elementów systemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2976771", "fragment_id": "1180024/0", "subtitle": "", "title": "E-WUŚ", "document_id": "1180024", "start_index": 0.0, "parentId": 2976771.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15250617265701294}, "uuid": "eb70f6e0-bde6-4cb6-b967-a53c8819fa31"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dokument zakupu. Zobacz też: Paragon – miasto w USA.\nParagon – dokument potwierdzający dokonanie zakupu. Przez sprzedawców posiadających kasy fiskalne wydawany jest paragon fiskalny, zawierający m.in. dane sprzedawcy, informacje o cenie produktu oraz naliczonym podatku od towarów i usług (VAT). W Polsce powinien być wydawany przy każdej transakcji bez potrzeby dodatkowych starań ze strony klienta.\nW języku potocznym mianem paragonu określa się dowolny dokument, zwykle wydrukowany na papierze z rolki, potwierdzający dokonanie transakcji, np. stanowiący dowód zapłaty za kupiony towar, wykonaną usługę lub potwierdzenie pobrania gotówki drukowane przez bankomaty.\nNazwa \"paragon\" prawdopodobnie pochodzi od wiedeńskiej drukarni \"Paragon\", która w roku 1910 jako pierwsza zaczęła regularną produkcję paragonów, wówczas jeszcze w formie bloczków do wypełnienia przez sprzedawcę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181734", "fragment_id": "17892/0", "subtitle": "", "title": "Paragon", "parentId": 181734.0, "start_index": 1.0, "document_id": "17892", "source": "wikipedia", "score": 0.24834217131137848}, "uuid": "fdd890e4-2615-4fcf-a1e2-4cf06226dcd4"}, {"page_content": "Dla osób niebędących pracownikami podstawą do obliczenia kwoty zasiłku jest przeciętny miesięczny przychód, od którego opłacana jest składka na ubezpieczenie chorobowe lub wypadkowe, za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających powstanie niezdolności do pracy lub, jeżeli niezdolność nastąpiła przed upływem wymaganego okresu, za pełne miesiące kalendarzowe z okresu podlegania ubezpieczeniu, po odliczeniu 13,71% podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie (Gdy uwzględnia się przychód po dniu 31 grudnia 2007 r.).\nWpłata zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru z tytułu niezdolności do pracy przypadającej na okres ciąży jest związana z koniecznością okazania zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy z kodem literowym „B” lub odrębnego zaświadczenia stwierdzającego stan ciąży.\nWypłata zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy z tytułu niemożności wykonywania pracy wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz niezdolności do pracy wskutek poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów wymaga dodatkowego zaświadczenia wystawionego przez lekarza na zwykłym druku.\nJeżeli przyczyną niezdolności do pracy jest wypadek w drodze do pracy lub z pracy, zasiłek chorobowy w wysokości 100% wypłaca się na podstawie dokumentów potwierdzających. Jeżeli niezdolność do pracy wynika z późniejszych następstw zaistniałych w stanie zdrowia w związku z wcześniej stwierdzonym wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, zasiłek chorobowy przysługuje w wysokości 100% podstawy wymiaru. Związek tej niezdolności z wypadkiem powinien być potwierdzony zaświadczeniem lekarskim.\nJeśli występują okoliczności uprawniające do zasiłku chorobowego w wysokości 100% podstawy wymiaru, a zasiłek przysługuje z więcej niż jednego tytułu, zasiłek chorobowy przysługuje w tej wysokości z każdego z tych tytułów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129071", "fragment_id": "13516/4", "subtitle": "", "title": "Zasiłek", "source": "wikipedia", "start_index": 6920.0, "document_id": "13516", "parentId": 129071.0, "score": 0.15411770343780518}, "uuid": "4e9a31bc-da5e-45ac-a1f4-723a068949d6"}, {"page_content": "Winieta – nalepka (najczęściej na szybę samochodu), stanowiąca dowód wniesienia opłaty – rejestracyjnej, drogowej, ubezpieczeniowej, autostradowej lub tym podobnej.\nW Polsce.\nWiniety z numerem rejestracyjnym.\nKażdy samochód zarejestrowany w Polsce po 31 marca 2000 ma obowiązek mieć naklejoną na szybie winietę (tzw. nalepkę kontrolną, rozmiar 50×100 mm) z numerem rejestracyjnym; inne odcinki tej samej nalepki (tzw. nalepki legalizacyjne, 30×20 mm) należy umieścić na tablicach rejestracyjnych pojazdu, pomiędzy pierwszą a drugą grupą liter i cyfr, oraz (30×10 mm) w dowodzie rejestracyjnym.\nWiniety jako dowód ubezpieczenia.\nW latach 80. stosowano w Polsce nieobowiązkowy system naklejania winiet – dowodów wniesienia opłaty ubezpieczeniowej za korzystanie z samochodów. System ten jednak był niespójny i nigdy nie wszedł do powszechnego stosowania, choć pozostałością po nim są w pewnym sensie stosowane jeszcze i w następnej dekadzie naklejki informacyjne PZU, którymi oznaczane były pojazdy, których właściciele zawarli umowy z tym ubezpieczycielem.\nWiniety jako dowód opłat za korzystanie z dróg.\nNa początku pierwszej dekady XXI wieku ówczesny minister infrastruktury Polski, Marek Pol, zaproponował wprowadzenie systemu winiet jako dowodów wniesienia opłat za korzystanie ze wszystkich dróg publicznych w Polsce. Pomysł ten kilkakrotnie modyfikował (m.in. przez zawężanie go tylko do niektórych kategorii pojazdów i niektórych kategorii dróg), próbując dostosować go do licznych głosów protestu tak ekonomistów, jak i specjalistów w dziedzinie transportu oraz zwykłych obywateli, i w rezultacie nie udało mu się go nigdy wprowadzić w życie.\nW Polsce system zbierania opłat za korzystanie z autostrad nie wykorzystuje systemu winiet. Opłaty zbierane są bezpośrednio (na „bramkach” wjazdowych i wyjazdowych – tzw. miejscach poboru opłat), poprzez opłatę elektroniczną (eToll) albo wcale (np. autostrada A4 Gliwice-Katowice-Mysłowice).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569525", "fragment_id": "1541125/0", "subtitle": "", "title": "Winieta (nalepka)", "document_id": "1541125", "start_index": 0.0, "parentId": 569525.0, "source": "wikipedia", "score": 0.057683806866407394}, "uuid": "88388df8-db62-48fe-a7c1-e9885c0f31fd"}, {"page_content": "Płatnik składek – w prawie ubezpieczeń społecznych jednostki organizacyjne bądź też osoby zobligowane z jakiegokolwiek tytułu do obliczenia należnych składek, pobrania ich oraz przekazania tych składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.\nNa gruncie Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zdefiniowano pojęcia płatnika. Jest to jedynie przyjęta definicja, od której występują liczne wyjątki.\nPłatnicy składek.\nW Polsce, płatnikami składek na ubezpieczenia społeczne w odniesieniu do określonych podmiotów są:\nUbezpieczenia zdrowotne.\nPłatnikami na ubezpieczenie zdrowotne są:\nObowiązki płatnika.\nPłatnik zobowiązany jest przekazywać do ZUS każdego miesiąca deklarację rozliczeniową DRA, która stanowi informację o łącznej wysokości składek za miesiąc ubiegły. W przypadku gdy płatnik zatrudnia pracowników, musi również do tej deklaracji załączyć deklaracje RCA za siebie i za każdą zatrudnioną osobę, w których to wykazane są odrębnie składki każdej z tych osób. W przypadku wystąpienia nieobecności załącza się również deklarację RSA, w której zostaną one wykazane.\nPrzed przekazaniem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składek należy spełnić obowiązek zgłoszeniowy. Osoby fizyczne składają formularz ZUS ZFA. Osoby prawne i jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej zgłoszenia dokonują poprzez złożenie dokumentu ZUS ZPA. Niektóre podmioty przekazują dokumenty poprzez teletransmisję danych. Dokument zgłoszenia w formie pisemnej bądź też w formie wydruku musi być przekazany odpowiedniej terenowej jednostce organizacyjnej ZUS w terminie 7 dni od: daty zatrudnienia pierwszego pracownika bądź od daty powstania stosunku prawnego oraz daty kiedy powstanie obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dla ubezpieczonych zobligowanych do płacenia składek na ubezpieczenie własne lub na ubezpieczenie współpracowników.\nDokumenty ubezpieczeniowe składane przez płatnika są źródłem informacji na poczet identyfikacji konta płatnika składek. Płatnicy są kojarzeni z identyfikatorami numerycznymi – numerem NIP oraz REGON (bądź też w razie braku tych numerów jest to numer PESEL lub serię i numer dokumentu tożsamości).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3714522", "fragment_id": "1307630/0", "subtitle": "", "title": "Płatnik składek", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1307630", "parentId": 3714522.0, "score": 0.3309011459350586}, "uuid": "2c060c60-d9c8-4457-96f0-408f6cdebf48"}]}
{"id": "q_144", "question": "Jak w tenisie i siatkówce nazywa się dotknięcie siatki przez piłkę podczas serwowania?", "answer": [{"page_content": "Zagrywka (lub też serwis) jest wprowadzeniem piłki do gry mające na celu zdobycie punktu lub utrudnienie jej przyjęcia przeciwnikowi. Zagrywkę wykonuje się zza linii końcowej boiska ze strefy zagrywki sposobem dolnym lub górnym. Piłka po zagrywce może dotknąć górnej części siatki pod warunkiem, że przeleci na stronę przeciwnika (nie ma tzw. „neta”). Bezpośrednie zdobycie punktu zagrywką to as serwisowy.\nPiłka jest zagrywana przez prawego zawodnika linii obrony z pola zagrywki, znajdującego się za 9 metrem boiska. Pierwszy sędzia zezwala na wykonanie zagrywki po stwierdzeniu, że zawodnik zagrywający posiada piłkę i oba zespoły są przygotowane do gry.\nPierwsza zagrywka w pierwszym secie oraz w tie-breaku wykonywana jest przez zespół ustalony w losowaniu. W pozostałych setach pierwszą zagrywkę wykonuje zespół, który nie wykonywał jej jako pierwszy w secie poprzednim. Każdą inną zagrywkę w secie wykonuje zespół, który jako ostatni zdobył punkt.\nZawodnik zagrywający musi się trzymać poniższych reguł:\nZawodnicy zespołu zagrywającego nie mogą przez stosowanie indywidualnej lub zbiorowej zasłony utrudniać przeciwnikowi obserwację zagrywającego oraz lot piłki. Drużyna przeciwna nie może blokować zagrywki ani atakować piłki, kiedy ta znajduje się całkowicie powyżej siatki i nad polem ataku. \nNajszybszy serwis należy do Wilfredo Leona, który zaserwował piłkę z prędkością 138 km/h w meczu Sir Safety Perugia z Itas Trentino i stanowi to rekord prędkości zagrywki w siatkówce.\nBłędy zagrywki.\nPo nieprawidłowo wykonanym uderzeniu z zagrywki zagrywka będzie uważana za błędną (chyba że zawodnik popełnia błąd ustawienia), jeśli piłka:\nRodzaje zagrywek.\nPrzed wprowadzeniem zagrywki z wyskoku wyróżniano następujące typy zagrywek:\nWymiary boiska i wysokość siatki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154891", "fragment_id": "3262/5", "subtitle": "", "title": "Piłka siatkowa", "document_id": "3262", "start_index": 7160.0, "parentId": 154891.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5306570529937744}, "uuid": "c0789eb2-326d-403b-a984-9f9ec7455aa0"}, {"page_content": "As serwisowy – idealnie zagrany serwis, który prowadzi do zdobycia punktu przez zawodnika zagrywającego. Jest możliwy w każdym sporcie, w którym występuje zagrywka serwisowa. Zasady zdobywania asów nieznacznie różnią się w zależności od dyscypliny sportu. W tenisie jest zagrywką, po której przeciwnik nie jest w stanie dosięgnąć rakietą piłki tenisowej, lecz uprzednio trafiając w karo serwisowe nie dotykając siatki. W siatkówce natomiast asem określana jest zagrywka, po której piłka uderzy w boisko lub zostanie podbita przez maksymalnie jednego zawodnika drużyny przeciwnej, ale na tyle niedokładnie, że spadnie na parkiet lub wypadnie w trybuny, uniemożliwiając kontynuowanie gry. Za asa serwisowego przyznaje się jeden punkt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=987602", "fragment_id": "1369971/0", "subtitle": "", "title": "As serwisowy", "document_id": "1369971", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 987602.0, "score": 0.4979187548160553}, "uuid": "b08b086b-e870-40fe-8eb1-8dd139d4f12d"}, {"page_content": "Smecz, ścięcie – (z ang. \"smash\") w siatkówce, badmintonie, tenisie stołowym i ziemnym rodzaj zagrania polegający na uderzeniu w piłkę (piłeczkę) tak, by nadać jej znaczną prędkość, rotację i trudny do obrony kierunek lotu. Jest stosowany jako przeciwśrodek wobec lobów.\nZa wynalazców smecza w tenisie uznaje się Brytyjczyków – braci Williama i Ernesta Renshawów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1987195", "fragment_id": "396380/0", "subtitle": "", "title": "Smecz (sport)", "parentId": 1987195.0, "start_index": 0.0, "document_id": "396380", "source": "wikipedia", "score": 0.19884315133094788}, "uuid": "a286c0d2-87de-4644-9522-89c353bd70d0"}, {"page_content": "Dwaj zawodnicy lub dwa zespoły zaczynają grę po przeciwnych stronach kortu. Jeden z zawodników to serwujący, natomiast jego przeciwnik lub w przypadku gry podwójnej jeden z przeciwników, jest odbierającym. Po zakończeniu każdego gema w następnym serwuje zawodnik, który poprzednio odbierał. Każda wymiana zaczyna się serwisem granym zza linii końcowej, między boczną linią singlową a znacznikiem środkowym kortu. Odbierający może stanąć w dowolnym miejscu po swojej stronie kortu. Kiedy odbierający jest gotowy do gry, serwujący rozpoczyna wymianę.\nJeżeli serwis został wykonany prawidłowo, piłka przelatuje nad siatką nie dotykając jej i ląduje w polu serwisowym po ukośnej stronie kortu. Błędem serwisowym jest podanie, które jest zbyt długie, zbyt szerokie lub nie przelatuje nad siatką. Innym rodzajem błędu serwisowego jest „błąd stóp” (ang. „foot fault”). Do błędu stóp dochodzi, gdy stopa serwującego dotyka linii końcowej lub przedłużenia znacznika linii końcowej przed uderzeniem piłki. Zawodnik, który popełnił błąd serwisowy ma do dyspozycji jeszcze drugi serwis. Jeśli i ten serwis okaże się błędny, zawodnik popełnił podwójny błąd serwisowy, a punkt przyznany zostaje odbierającemu. Jeśli piłka dotknie taśmy siatki, ale wpadnie w karo serwisowe, zostaje wywołana komenda „net”, a podający powtarza serwis. W jednej akcji zawodnik może zaserwować nieograniczoną liczbę netów, ponieważ nie są one uznawane za błędy serwisowe.\nTrafiony serwis rozpoczyna wymianę, w której zawodnicy naprzemiennie odbijają piłkę nad lub obok siatki na stronę przeciwnika. Uderzenie zostaje uznane za prawidłowe, o ile zawodnik przebije piłkę na drugą stronę zanim odbije się ona dwukrotnie od podłoża, nie dotykając żadnego innego elementu kortu oprócz siatki, a piłka nie okaże się autowa. Wymiana toczy się do momentu, gdy jednemu z tenisistów nie uda się wykonać prawidłowego odbicia.\nPunktacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6164", "fragment_id": "172130/16", "subtitle": "", "title": "Tenis", "parentId": 6164.0, "start_index": 25914.0, "document_id": "172130", "source": "wikipedia", "score": 0.7432467341423035}, "uuid": "d7e17233-3655-4250-9f59-f0e9b1e08561"}, {"page_content": "Wolej (ang. \"volley\") – w sporcie – wybicie lub uderzenie piłki w powietrzu, zanim zetknie się ona z ziemią.\nTermin ten stosowany jest m.in. w tenisie i piłce nożnej.\nTenis.\nZa prekursora wolejowania w tenisie uznawany jest pierwszy zwycięzca Wimbledonu, Spencer Gore. Branie piłki z powietrza umożliwiło przyspieszenie gry. Wolej stosuje się najczęściej przy grze przy siatce, choć zawodnicy stosują go też ze środka kortu, aby przyspieszyć akcję lub zaskoczyć zawodnika.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=531361", "fragment_id": "1558359/0", "subtitle": "", "title": "Wolej", "document_id": "1558359", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 531361.0, "score": 0.14328719675540924}, "uuid": "76fe7f60-06a9-404f-a13a-1d74c840f76d"}, {"page_content": "Fistball lub faustball – dyscyplina nieolimpijskiego sportu zespołowego włączona do Igrzysk Sportów Nieolimpijskich zwanych World Games. \nJest to gra wywodząca się ze starożytnego Rzymu, która największą popularnością cieszy się w takich krajach jak Niemcy czy Austria, a poza Europą m.in. w Brazylii.\nW grze biorą udział drużyny liczące po 5 zawodników. Gra łączy w sobie elementy tenisa i siatkówki, jakimi są krosowe odbicia piłki (tenis) i rozgrywanie oraz przebijanie jej przez siatkę (siatkówka), która jest tutaj bardzo wąska i biało-czerwona. Piłka może odbić się od ziemi co najwyżej jeden raz, po czym musi być odbita ręką lub zaciśniętą pięścią (w przeciwieństwie do siatkówki, gdzie można używać otwartej dłoni) na drugą stronę boiska lub podana (maks. 2 wymiany) do zawodnika z tej samej drużyny. Jeśli piłka dotknie podłoża kilka razy bądź gdy wyjdzie poza linię końcową boiska punkt zdobywa zespół inny od tego, który ten błąd popełnił. Mecz rozgrywany jest zasadą \"do trzech wygranych setów\", a tie-break kończy się po 11 zdobytych punktach przez jeden team. \nW fistball można grać zarówno w hali jak i na otwartej przestrzeni. Boisko do fistballa ma długość 50 m i szerokość 20 m. Linia, przy której można serwować znajduje się na 3 metrze od siatki. Boisko na otwartej przestrzeni pokryte jest trawą.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=801253", "fragment_id": "1037786/0", "subtitle": "", "title": "Fistball", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1037786", "parentId": 801253.0, "score": 0.512779176235199}, "uuid": "0c8321e0-e0bb-428e-9fd8-1e3b81ece9e1"}, {"page_content": "Aut (ang. \"out\") – w grach sportowych opuszczenie, np. przez piłkę, regulaminowego pola gry. W części dyscyplin za przerwanie gry odpowiedzialny jest zawodnik, który ostatni raz dotknął piłki. Piłka po aucie staje się martwa. Aut w piłce siatkowej i tenisie karany jest przegraniem akcji, a w piłce nożnej i koszykówce oddaniem piłki przeciwnikom do wyprowadzenia.\nKoszykówka.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Ta sekcja opisuje zagadnienie koszykarskie zgodne z normami FIBA.\n \"Zobacz więcej w artykule Błąd przejścia, w sekcji Aut.\"\nW koszykówce aut następuje gdy piłka dotyka zawodnika lub innej osoby będącej poza boiskiem, podłogi lub obiektu na, ponad lub poza liniami ograniczającymi boisko, konstrukcji podtrzymujących tablice, tyłu tablic lub jakiegokolwiek obiektu ponad boiskiem.\nPiłka siatkowa.\nW piłce siatkowej aut następuje, gdy:\nPo aucie, punkty zdobywa oraz wznawia grę drużyna przeciwna do tej, której zawodnik dotknął piłki jako ostatni.\nRugby league.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=290270", "fragment_id": "1467604/0", "subtitle": "", "title": "Aut", "parentId": 290270.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1467604", "score": 0.12113885581493378}, "uuid": "bac8f3be-2ad2-4a2d-bfbc-f28b608e42e3"}, {"page_content": "Zasady gry są ustalone przez Międzynarodową Federację Piłki Siatkowej i zawarte są w przepisach gry w piłkę siatkową. Modyfikacji przepisów dokonuje FIVB, zwykle przy okazji ważniejszych imprez, tj. mistrzostw świata czy igrzysk olimpijskich. Przepisy ewoluowały na przestrzeni lat. Największe w ostatnich latach zmiany, opisane poniżej, zostały wprowadzone w 1998 roku, podczas mistrzostw świata w Japonii. Wcześniej każdy set kończył się po zdobyciu 15 punktów, a drużyna zdobywała je tylko przy własnej zagrywce, nie istniała także pozycja Libero. Ostatnia duża nowelizacja przepisów miała miejsce w 2008 roku, wtedy w zawodach organizowanych przez FIVB weszła ona w życie 1 stycznia 2009 roku, a w rozgrywkach w Polsce zaś od sezonu 2009/2010. Zmiany te dotyczyły: stosunku do kontaktu zawodnika z siatką – stał się on bardziej liberalny; w uproszczeniu − błędem było tylko dotknięcie górnej 7-centymetrowej taśmy, inny kontakt nie był uważany za błąd, chyba że wpływał na grę, oraz przyśpieszona została procedura zmian zawodników. Zgodnie z tymi przepisami może być do dwóch libero, a składy drużyn mogą liczyć maksymalnie 12 zawodników wpisanych do protokołu. W sezonie 2015/2016 przywrócono przepis zabraniający dotykania siatki w jakimkolwiek miejscu, a kontakt zawodnika z siatką jest uznawany za błąd i powoduje stratę punktu.\nPunkt, set, mecz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154891", "fragment_id": "3262/3", "subtitle": "", "title": "Piłka siatkowa", "parentId": 154891.0, "start_index": 4135.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3262", "score": 0.35397273302078247}, "uuid": "4f3f8ade-80fe-4957-8826-8b85bc29c9ca"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sportu. Zobacz też: inne znaczenie słowa serwis.\nSerw (serwis, zagrywka) – wprowadzenie piłki bądź lotki do gry występujące w wielu dyscyplinach sportowych (m.in. w piłce siatkowej, tenisie ziemnym, tenisie stołowym, speed-ballu i badmintonie). Wykonywany jest na początku gry i po każdej zmianie punktów (poza ostatnim uzyskanym punktem).\nOdmianą zagrywki serwowanej z dołu niczym drajw z forhendu jest „serwis Richelieu”, którego nazwa pochodzi od nazwiska kardynała Richelieu, entuzjasty jeu de paume.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=740417", "fragment_id": "811222/0", "subtitle": "", "title": "Serw", "parentId": 740417.0, "start_index": 1.0, "document_id": "811222", "source": "wikipedia", "score": 0.47390347719192505}, "uuid": "20131d5a-82df-4215-ba8a-a24d67c7a1d6"}, {"page_content": "Mecz padlowy dzieli się na sety, one na gemy, które składają się z punktów. Celem gry jest wygranie dwóch setów. Punkty liczy się jak podczas meczu tenisa ziemnego. Rozgrywkę każdego z nich rozpoczyna serwis, który w padlu wykonuje się „od dołu”. Gracz serwujący odbija piłkę o ziemię, a następnie przebija ją po przekątnej na karo serwisowe rywali. Podczas serwisu, w momencie kontaktu z rakietą piłka musi znajdować się poniżej linii pasa serwującego. W czasie wymiany piłka może odbić się tylko raz o powierzchnię kortu, a następnie musi być przebita przez gracza na drugą stronę siatki – do przeciwnika. Gracz ma wolny wybór, czy zagrać piłkę od razu z powietrza, czy poczekać na uderzenie piłki od powierzchni kortu. Piłka musi trafić dokładnie w pole kortu, bez wcześniejszego uderzenia o metalową siatkę lub ścianę po stronie rywali (dozwolone jest odbicie piłki o ścianę po własnej stronie kortu). Po uderzeniu o powierzchnię kortu piłka może odbić się od ogrodzenia (drucianej siatki) i/lub ściany kortu. Jeśli piłka uderzy o drucianą siatkę, zanim zostanie zwrócona do przeciwnika – punkt zdobywa przeciwnik. Tak samo dzieje się, gdy piłka po uderzeniu o kort wróci na stronę rywali sama, bez kontaktu z rakietą oraz, gdy wyleci poza kort i dotknie podłoża. Gra odbywa się według opisanych zasad do momentu, gdy piłka odbije się więcej niż jeden raz od powierzchni którejś ze stron lub trafi w siatkę dzielącą kort bądź zostaną złamane inne reguły gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000063", "fragment_id": "581556/1", "subtitle": "", "title": "Padel", "document_id": "581556", "start_index": 1792.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4000063.0, "score": 0.6322599649429321}, "uuid": "bf94e505-e777-482c-9166-fbba6b46d23e"}]}
{"id": "q_145", "question": "Jak brzmi nazwa Banku Centralnego w Polsce?", "answer": [{"page_content": "Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą główną w Warszawie. NBP jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełnia zadania określone w Konstytucji RP, ustawie o Narodowym Banku Polskim i ustawie Prawo bankowe. Wymienione akty prawne gwarantują niezależność NBP od innych organów państwa. NBP pełni trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa.\nNBP przysługuje wyłączne prawo emitowania pieniądza i znaków pieniężnych Rzeczypospolitej Polskiej. Podstawowym zadaniem NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen. Do głównych obszarów działalności NBP należą:\nHistoria.\nNarodowy Bank Polski został utworzony 15 stycznia 1945 dekretem Krajowej Rady Narodowej, zastępując Bank Polski Spółkę Akcyjną. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową: był monopolistą nie tylko w dziedzinie emisji pieniądza, ale także udzielania kredytu i gromadzenia oszczędności. W czasie przemian ustrojowych wydzielone zostały z niego banki regionalne i komercyjne, a sam NBP zajął się emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna).\nBanki wydzielone z NBP:\n1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.\nOrganizacja.\nKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 oraz ustawa o Narodowym Banku Polskim zapewniają NBP mocną pozycję w systemie instytucji publicznych. Ustawowymi organami NBP są: Prezes NBP, Rada Polityki Pieniężnej oraz Zarząd NBP.\nW 2020 przeciętne zatrudnienie w NBP w przeliczeniu na pełnozatrudnionych wynosiło 3355 osób.\nPrezes NBP.\nPrezes NBP jest powoływany na 6-letnią kadencję przez Sejm na wniosek Prezydenta RP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4054", "fragment_id": "175399/0", "subtitle": "", "title": "Narodowy Bank Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "175399", "parentId": 4054.0, "score": 0.5756968855857849}, "uuid": "dbc8741e-8f13-44ed-9a70-3380191d6f5b"}, {"page_content": "Bank centralny – instytucja odpowiedzialna za funkcjonowanie systemu bankowego oraz prowadzenie bieżącej polityki pieniężnej państwa. W praktyce gospodarczej wyróżnia się dwa modele relacji banku centralnego i państwa: bank komercyjny niezależny od państwa (samodzielnie ustalający cele i dobierający narzędzia) oraz bank centralny zależny od państwa (rządu).\nNajstarszym bankiem centralnym na świecie jest utworzony w 1668 roku Bank Szwedzki. W Polsce funkcję banku centralnego pełni Narodowy Bank Polski.\nPośrednie instrumenty polityki pieniężnej.\nKierowane są one do ogółu podmiotów sektora bankowego, na które oddziałują poprzez odpowiednie zmiany w podaży pieniądza lub wysokości rynkowych stóp procentowych. Oddziałują one poprzez odpowiednie modelowanie układu zależności pomiędzy stopami procentowymi a popytem na pieniądz i jego podażą. Skuteczność ich zależy od stanu płynności w sektorze bankowym.\nPolityka rezerw obowiązkowych.\nPolityka rezerw obowiązkowych zalicza się do instrumentów ilościowych. Stopa rezerw obowiązkowych określa, ile procent od każdego depozytu zdeponowanego na rachunkach a vista lub rachunku terminowym banki komercyjne muszą przekazać na swój rachunek w banku centralnym lub utrzymywać je w swojej kasie w formie zapasów gotówki. Rezerwie obowiązkowej przypisuje się rolę rynkowego instrumentu ogólnego oddziaływania, gdyż stopy ich ustalane są zazwyczaj w jednakowej wysokości dla wszystkich banków, a obowiązek ich tworzenia nie łączy się z ingerencją w układ stosunków między bankami komercyjnymi i klientami. Istnieją różne zasady odprowadzania tych rezerw na rachunek w banku centralnym. Zależą one głównie od metody naliczania rezerw, wysokości stopy, oprocentowania środków utrzymywanych w formie rezerw, jak również i gromadzenia środków.\nOperacje otwartego rynku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88531", "fragment_id": "661721/0", "subtitle": "", "title": "Bank centralny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "661721", "parentId": 88531.0, "score": 0.38771679997444153}, "uuid": "34373049-39f4-491d-8e49-3e6e5f11cb5b"}, {"page_content": "Bankowość centralna w Polsce sięga 1828 roku. W różnych okresach dziejów różne instytucje pełniły na ziemiach polskich rolę banku centralnego.\nHistoria.\nBank Polski w Królestwie Polskim.\n \"Osobny artykuł: Bank Polski (Królestwo Polskie).\"\nPierwszym polskim bankiem centralnym był Bank Polski działający w latach 1828–1885 w Królestwie Polskim, z siedzibą w Warszawie. Założony został przez księcia Ksawerego Druckiego Lubeckiego jako instytucja rządowa o własnej osobowości prawnej z prawem emisji banknotów. 1 stycznia 1886 został postawiony w stan likwidacji (zakończonej w 1894 roku), a jego majątek przejął Bank Państwowy Rosji.\nPolska Krajowa Kasa Pożyczkowa.\n \"Osobny artykuł: Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa.\"\nKolejną instytucją pełniącą funkcję banku centralnego była Polska Krajowa Kasa Pożyczkowa powołana w 1916 r. przez władze niemieckie. Emitowała ona marki polskie w latach 1917–1923. Instytucja ta została zlikwidowana w 1924 w związku z reformą walutową i powołaniem Banku Polskiego jako podmiotu emitującego polską walutę.\nBank Polski Spółka Akcyjna.\n \"Osobny artykuł: Bank Polski Spółka Akcyjna.\"\n20 stycznia 1924 założono Bank Polski (faktycznie rozpoczął działanie 28 kwietnia 1924) na mocy ustawy o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowej z dnia 11 stycznia 1924, w formie spółki akcyjnej. W czasie II wojny światowej działał na emigracji. W związku z powołaniem przez władze w kraju nowego banku centralnego nastąpiła jego likwidacja, ukończona w 1952 r.\nBank Emisyjny w Polsce.\n \"Osobny artykuł: Bank Emisyjny w Polsce.\"\nBank Emisyjny w Polsce (niem. \"Emissionsbank in Polen\") był instytucją emitującą pieniądze w Generalnym Gubernatorstwie, powołaną 15 grudnia 1939, a uruchomioną 8 kwietnia 1940 w Krakowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1649687", "fragment_id": "691337/0", "subtitle": "", "title": "Bankowość centralna w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1649687.0, "document_id": "691337", "score": 0.6745545864105225}, "uuid": "0952a55e-43a4-4aa7-8121-52f28a3f05c8"}, {"page_content": "Europejski Bank Centralny, EBC (ang. \"European Central Bank\", \"ECB\"; niem. \"Europäische Zentralbank\", \"EZB\"; fr. \"Banque centrale européenne\", \"BCE\") – bank centralny wspólnej waluty Unii Europejskiej – euro – odpowiedzialny za emisję euro oraz ochronę jego siły nabywczej, a tym samym utrzymanie stabilności cen w strefie euro. W 2015 ochrona ta obejmowała 19 państw członkowskich Unii Europejskiej. Siedziba EBC mieści się we Frankfurcie nad Menem. Od 1 listopada 2019 EBC przewodniczy Christine Lagarde.\nKompetencje.\nEBC jest bankiem centralnym strefy euro i w tym charakterze odpowiada m.in. za nadzorowanie systemów bankowych w państwach do niej należących, zbieranie danych statystycznych potrzebnych dla prowadzenia polityki pieniężnej, funkcjonowanie systemów płatniczych (zwłaszcza systemu TARGET), zapobieganie fałszerstwom banknotów, współpracę z innymi organami w zakresie regulacji rynków finansowych.\nEBC współpracuje z bankami centralnymi 27 państw członkowskich Unii Europejskiej (w tym z Narodowym Bankiem Polskim). Wszystkie one tworzą Europejski System Banków Centralnych (ESBC).\nEBC jest bankiem emitującym wspólną walutę euro i prowadzącym politykę pieniężną w strefie euro, m.in. poprzez ustalanie podstawowych bankowych stóp procentowych oraz operacje otwartego rynku. W tym zakresie EBC jest wspierany przez banki centralne państw UE, które przyjęły walutę euro – tworzą one ściślej współpracującą grupę w ramach ESBC, zwaną Eurosystemem. Po przystąpieniu wszystkich państw UE do unii walutowej EBC będzie pełnił funkcję banku centralnego Unii Europejskiej.\nKwestią pozostającą poza kompetencjami EBC, choć wpływającą bezpośrednio na warunki w jakich może on prowadzić politykę monetarną, jest dyscyplina budżetowa państw strefy euro. Są one zobowiązane w tym zakresie do przestrzegania Paktu Stabilności i Wzrostu.\nW celu realizacji założeń polityki pieniężnej EBC wraz z narodowymi bankami centralnymi stosuje instrumenty, które dzielą się na rezerwę obowiązkową, operacje otwartego rynku oraz kredyt i depozyt na koniec dnia (\"standing facilities\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1378", "fragment_id": "169267/0", "subtitle": "", "title": "Europejski Bank Centralny", "document_id": "169267", "start_index": 0.0, "parentId": 1378.0, "source": "wikipedia", "score": 0.316847026348114}, "uuid": "53d327b6-be20-4cd8-a174-935c8553dc61"}, {"page_content": "Otwarto go ostatecznie 6 maja 1828 r., a jego statut określać miał król Polski. Była to instytucja rządowa o własnej osobowości prawnej. Zgodnie z ustawą król, na wniosek ministra przychodów i skarbu, mianował jego kierownictwo, złożone z prezesa, wiceprezesa i trzech dyrektorów. Członkowie zarządu kierowali poszczególnymi obszarami działalności, a prezes z mocy prawa zajmował się nadzorem nad giełdą. Organem nadzoru i kontroli nad bankiem była Komisja Umorzenia Długu Krajowego, której przewodniczył senator, a po powstaniu listopadowym kontroler generalny Królestwa Polskiego. Komisja miała szerokie uprawnienia kontrolne, a o kontrolę mogli się do niej zwracać nawet klienci banku. Jako organ doradczy funkcjonowało zaś sześciu radców handlowych wybieranych przez Zgromadzenie Kupców Warszawskich. Roczne sprawozdanie z działalności zarząd był zobowiązany za pomocą ministra przekazać Sejmowi.\nSiedzibę Banku Polskiego stanowił wybudowany dla niego gmach na rogu ulic Elektoralnej i Senatorskiej w Warszawie (od tego gmachu wziął nazwę plac Bankowy), a na prowincji bank działał za pomocą kas skarbowych, miejskich, solnych, celnych i pocztowych, które miały obowiązek dokonywać wymiany banknotów na bilon i odwrotnie.\nZakres działalności.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nOprócz normalnej działalności typowej dla banku centralnego (emisja pieniądza, nadzór nad sektorem bankowym, obsługa długu publicznego, przyjmowanie depozytów instytucji publicznych), Bank Polski miał także inicjować i finansować przedsięwzięcia w zakresie rozwoju przemysłu oraz budowy dróg publicznych, a także udzielać komercyjnych kredytów krótko- i długoterminowych (nisko oprocentowane, tj. 4–8%), przyjmować depozyty i prowadzić rachunki depozytowe osób i przedsiębiorstw, skupować dewizy i obracać papierami wartościowymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1649597", "fragment_id": "691319/3", "subtitle": "", "title": "Bank Polski (Królestwo Polskie)", "parentId": 1649597.0, "start_index": 5182.0, "source": "wikipedia", "document_id": "691319", "score": 0.21150651574134827}, "uuid": "dfedaac9-079c-43ef-97f7-e791708e9769"}, {"page_content": "Bank emisyjny – instytucja mająca wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych (czyli ich drukowania), będących prawnym środkiem płatniczym w danym państwie. Obecnie rolę banków emisyjnych pełnią banki centralne. Emitowane pieniądze wprowadzają one do systemu gospodarczego udzielając kredytów bankom komercyjnym (w niektórych krajach – np. Stanach Zjednoczonych – bezpośrednim kredytobiorcą może być również rząd). Jednym z celów banku emisyjnego/centralnego jest dbałość o utrzymywanie wartości emitowanej waluty. Według współcześnie obowiązującej doktryny, banki emisyjne emitują taką ilość pieniądza, na jaką istnieje zapotrzebowanie przy danych stopach procentowych.\nW Polsce bankiem emisyjnym jest Narodowy Bank Polski (NBP). Ma on wyłączne prawo emitowania znaków pieniężnych będących prawnym środkiem płatniczym w Polsce. Emitowane pieniądze – podobnie jak inne banki emisyjne na świecie – wprowadza do systemu gospodarczego, udzielając kredytów bankom komercyjnym. Celem NBP jest stabilizowanie wartości złotego. Cel ten realizuje on poprzez narzędzia polityki pieniężnej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1609941", "fragment_id": "687823/0", "subtitle": "", "title": "Bank emisyjny", "document_id": "687823", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1609941.0, "score": 0.14612172544002533}, "uuid": "11d5f6e9-46a4-459a-b21b-453e67bf1db3"}, {"page_content": "Po I wojnie światowej kiedy wschodnia Galicja weszła w skład państwa polskiego Związek kontynuował poprzednią działalność. W 1924 go przeorganizowano i zmieniono nazwę na Centralny Bank Spółdzielczy (w skrócie Centrobank). Centrobankowi podlegały zarówno spółdzielnie typu Schultzego, zwane „powszechnymi” lub „ukrainbankami”, działające głównie w miasteczkach powiatowych, jak i spółdzielnie „wiejskie” typu raiffeisenowskiego. Radzie Nadzorczej przewodniczył Wołodymyr Ochrymowycz, w jej skład wchodzili ponadto Ł. Kulczyćkyj, M. Wołoszyn i A. Mudryk. Dyrektorem w dalszym ciągu był Kost Łewyćkyj, któremu pomagał Omelian Sajewycz. W czasie zjazdu z okazji 40-lecia Centrobanku, który odbył się 25 marca 1939, opublikowano bieżące dane na temat tej instytucji: 1889 członków, w tym 1732 spółdzielnie (w ich liczbie 113 kredytowych), obrót roczny 70 436 224 złote.\nPodczas okupacji Polski w Generalnym Gubernatorstwie odnowiono działalność Centrobanku, jednak bez spółdzielni kredytowych, został zlikwidowany ostatecznie po zajęciu Galicji przez Armię Czerwoną w lipcu 1944.\nLiteratura.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2031179", "fragment_id": "388960/1", "subtitle": "", "title": "Centrobank", "parentId": 2031179.0, "start_index": 1064.0, "source": "wikipedia", "document_id": "388960", "score": 0.1293421983718872}, "uuid": "1bbce017-23d4-4700-b78f-a3d4eeda5f6b"}, {"page_content": "Narodowy Bank Polski jako bank centralny powinien być niezależny od wpływów politycznych. Stanowisko to podziela również Trybunał Konstytucyjny, stwierdzając w wyroku z 28 czerwca 2000 r. wydanym w pełnym składzie (sygn. akt K 25/99, OTK ZU 2000, nr 5, poz. 141):\n \"specyficzna pozycja ustrojowa NBP jako centralnego banku państwa polega z jednej strony na niezależności wobec organów państwowych, z drugiej zaś na „apolityczności” tego banku.\"\nW odróżnieniu od swojego poprzednika, Banku Polskiego S.A., oraz niektórych innych banków centralnych jak Fed, NBP nie znajduje się w żadnym stopniu w prywatnych rękach ani nie ma prywatnych udziałowców.\nNagrody i wyróżnienia.\nNarodowy Bank Polski został wielokrotnie wyróżniony za swoją działalność. Otrzymał m.in.:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4054", "fragment_id": "175399/3", "subtitle": "", "title": "Narodowy Bank Polski", "parentId": 4054.0, "start_index": 5771.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175399", "score": 0.19015797972679138}, "uuid": "469062e2-5d65-4f3f-bb8c-519f8b2f4135"}, {"page_content": "Banknoty euro – banknoty międzynarodowej waluty euro obowiązującej w strefie euro. Są emitowane przez Europejski Bank Centralny, wszystkie noszą podpis prezesa tegoż banku. Najniższy nominał to 5 €, najwyższy 500 €. W odróżnieniu od monet tej waluty, wszystkie mają identyczny wygląd, choć są drukowane w różnych krajach członkowskich. W przypadku wejścia Polski do strefy euro banknoty euro mogłaby drukować Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych, która od 2006 r. znajduje się wśród 15 akredytowanych przez Europejski Bank Centralny producentów.\nSzata graficzna.\nBanknoty euro przedstawiają charakterystyczne dla Europy motywy architektoniczne z różnych epok. Na awersie znajdują się okna lub bramy, na rewersie zaś mosty. Wszystkie zobrazowane obiekty są fikcyjne, gdyż wybór rzeczywistych mógłby być kontrowersyjny i być przedmiotem zazdrości pomiędzy narodami, jednak Robin Stam, niderlandzki architekt, w 2011 roku podjął decyzję o budowie mostów z banknotów. Znajdują się one w Spijkenisse w Holandii.\nW pierwszej edycji na każdym nominale przedstawione są flaga Unii Europejskiej, pierwsze litery nazwy Europejskiego Banku Centralnego w pięciu wersjach językowych (\"BCE\", \"ECB\", \"EZB\", \"ΕΚΤ\", \"EKP\"), mapa Europy, podpis Prezesa Europejskiego Banku Centralnego oraz nazwa waluty zapisana zarówno w łacińskim (\"EURO)\", jak i greckim (\"ΕΥΡΩ\") alfabecie.\nW drugiej edycji (serii „Europa”) na każdym nominale przedstawiona jest również flaga Unii Europejskiej, pierwsze litery nazwy Europejskiego Banku Centralnego w dziesięciu wariantach językowych (dodano po polsku – \"EBC\", po węgiersku – \"EKB,\" po bułgarsku – \"ЕЦБ,\" po maltańsku \"– BĊE,\" oraz po chorwacku \"– ESB\"), mapa Europy, podpis prezesa europejskiego banku centralnego, oraz nazwa waluty zapisano zarówno w alfabecie łacińskim (\"EURO\"), cyrylicy (\"ЕВРО\"), jak i w alfabecie greckim (\"ΕΥΡΩ\"). Skrót w języku chorwackim nie pojawia się na nominałach 5, 10 i 20 euro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1654894", "fragment_id": "708756/0", "subtitle": "", "title": "Banknoty euro", "document_id": "708756", "start_index": 0.0, "parentId": 1654894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "19d4b96f-4f1e-4c3f-b6f0-1f7ef9f5a85f"}, {"page_content": "Władze okupacyjne zdecydowały, że w Generalnym Gubernatorstwie ważność zachowały przedwojenne banknoty Banku Polskiego – z wyjątkiem najwyższych nominałów. Choć instytucja ta była podporządkowana niemieckim władzom okupacyjnym, wszystkie nowe banknoty emitowane przez Bank Emisyjny w Polsce miały wyłącznie polskie napisy. Wciąż ich nazwa brzmiała: „złoty”.\nNarodowy Bank Polski.\n \"Osobny artykuł: Narodowy Bank Polski.\"\nNarodowy Bank Polski rozpoczął działalność w 1945 r. Początkowo funkcjonował jako bank państwowy pod nadzorem ministra skarbu. Aż do końca lat 80. zajmował się działalnością ogólnobankową. Po upadku systemu komunistycznego NBP zajmuje się tylko emisją pieniądza i polityką pieniężną państwa (funkcja monetarna). 1 stycznia 1995 NBP przeprowadził denominację złotego.\nUpamiętnienia.\nW marcu 2009 Narodowy Bank Polski wyemitował serię monet o nominałach 2 zł (Nordic Gold), 10 zł (srebrną) i 200 zł (złotą) według projektu Ewy Tyc-Karpińskiej, upamiętniających 180-lecie bankowości centralnej w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1649687", "fragment_id": "691337/1", "subtitle": "", "title": "Bankowość centralna w Polsce", "document_id": "691337", "start_index": 1737.0, "parentId": 1649687.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3378390073776245}, "uuid": "3d6e7c5f-e6ed-47df-8c30-d66f1e704d39"}]}
{"id": "q_146", "question": "Jak nazywa się duchowny pełniący obowiązki duszpasterskie w wojsku, więzieniu, szpitalu?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy funkcji pełnionych przez duchownych. Zobacz też: kapelan – gatunek ryby.\nKapelan – określenia funkcji wypełnianych przez duchownych.\n1. Duchowny w Kościele rzymskokatolickim, prawosławnym, greckokatolickim, anglikańskim i ewangelickim, spełniający funkcje liturgiczne przy kaplicy zakonnej, szpitalnej lub przydzielony przez władzę kościelną do obsługi duszpasterskiej pewnej grupy osób lub środowisk (np. kapelan wojskowy, więzienny, szpitalny, uczelniany).\n2. Kapelanem nazywany bywa duchowny (diecezjalny bądź zakonny) pomagający biskupowi przy czynnościach biskupich i będący jego sekretarzem.\n3. W Wojsku Polskim II RP „kapelan” i „starszy kapelan” były tytułami duchownego wojskowego wyznania rzymsko- i greckokatolickiego, prawosławnego, ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-reformowanego, odpowiadającymi odpowiednio rangom kapitana – kapitana marynarki i majora – komandora podporucznika.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307469", "fragment_id": "1452875/0", "subtitle": "", "title": "Kapelan", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1452875", "parentId": 307469.0, "score": 0.5}, "uuid": "103a372a-1318-4862-bddf-1459e1a45bf3"}, {"page_content": "W miejscach większego skupienia osób wojskowych wyznania prawosławnego mianowani byli prawosławni kapelani wojskowi i kapelani pomocniczy, którym powierzało się opiekę religijną nad żołnierzami prawosławnymi całych rejonów, według wniosków szefów duszpasterstw prawosławnych odnośnych Okręgów Korpusów. W swoich siedzibach, kapelani wojskowi i pomocniczy, oraz szefowie duszpasterstw prawosławnych okręgów korpusów pełnili garnizonową służbę duszpasterską w stosunku do osób wojskowych wyznania prawosławnego.\nSłużba duszpasterska wyznania prawosławnego w rejonach i garnizonach.\nRejony i garnizony, w których znajdowało się ponad 1500 wojskowych wyznania prawosławnego, jak również szpitale wojskowe ponad 250 łóżek, miały osobnego kapelana wojskowego dla prawosławnych. Kapelani ci podlegali, w sprawach wojskowych i administracyjnych, dowódcom tych formacji, w sprawach kościelnych – proboszczom (dziekanom) odnośnego okręgu korpusu. W formacjach, w których znajdowała się mniejsza liczba wojskowych wyznania prawosławnego, obsługę duszpasterską pełnili kapelani pomocniczy spośród duchownych prawosławnych cywilnych, wyznaczonych przez szefa prawosławnego duszpasterstwa okręgu korpusu, w porozumieniu z odnośnymi władzami diecezjalnymi, zatwierdzonymi przez Ministra Spraw Wojskowych. Obsługę duszpasterską wojskowych staroobrzędowców połączonych z kościołem prawosławnym, spełniali prawosławni kapelani według starego obrządku.\nSłużba duszpasterska wyznania mojżeszowego.\nPersonel do pełnienia służby duszpasterskiej stanowili:\nOrganizacja duchowieństwa wojskowego wyznania mojżeszowego, jego podstawowe obowiązki i prawa, określała odrębna ustawa oraz stosowne przepisy wykonawcze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1434272", "fragment_id": "192629/9", "subtitle": "", "title": "Służba duszpasterska (II RP)", "parentId": 1434272.0, "start_index": 13960.0, "document_id": "192629", "source": "wikipedia", "score": 0.7015368938446045}, "uuid": "2c8d6c01-9a20-46be-9fd7-c9c205be5d17"}, {"page_content": "Działalnością duszpasterstwa wyznania mojżeszowego na obszarze okręgu korpusu kierował rabin wojskowy – szef Duszpasterstwa Okręgu Korpusu, wchodzący, jako odrębny organ, w skład Dowództwa Okręgu Korpusu. Szef duszpasterstwa okręgu korpusu, pod względem kościelnym, podlegał wprost naczelnemu rabinowi Wojska Polskiego. Pod względem wojskowym i administracyjnym bezpośrednio dowódcy danego okręgu korpusu. W przypadku nieposiadania własnego rabina przez dany okręg korpusu, kierownictwo sprawami duszpasterskimi powierzane było szefowi duszpasterstwa mojżeszowego sąsiedniego Okręgu Korpusu. Szef duszpasterstwa mojżeszowego Okręgu Korpusu posiadał:\nSłużba duszpasterska wyznania mojżeszowego w garnizonach, oddziałach i instytucjach.\nDywizje, brygady i garnizony, w których znajdowało się ponad 1500 wojskowych wyznania mojżeszowego i szpitale ponad 250 łóżek, miały osobnego rabina wojskowego. Rabini ci podlegali, w sprawach wojskowych i administracyjnych, dowódcom odnośnych garnizonów, formacji i szpitali, natomiast w sprawach duszpasterstwa, rabinowi odnośnego Okręgu Korpusu. Każdy rabin dywizji, brygady, garnizonu lub szpitala, miał wyznaczoną przez rabina Okręgu Korpusu pieczę duchowną również nad sąsiednimi garnizonami, oddziałami, instytucjami, nie posiadającymi własnych rabinów, którą wykonywał przy współudziale rabinów cywilnych. W garnizonach, oddziałach i szpitalach, które nie posiadały osobnego rabina wojskowego, pomocniczą służbę duszpasterską pełnili rabini cywilni, wyznaczeni przez szefa urzędu duszpasterskiego wyznania mojżeszowego Okręgu Korpusu i zatwierdzeni przez Ministerstwo Spraw Wojskowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1434272", "fragment_id": "192629/11", "subtitle": "", "title": "Służba duszpasterska (II RP)", "parentId": 1434272.0, "start_index": 17407.0, "document_id": "192629", "source": "wikipedia", "score": 0.39294981956481934}, "uuid": "4fa4aabb-8062-435c-8d1f-da4a185303dd"}, {"page_content": "Służba duszpasterska – dział administracji wojskowej II RP powołany do zaspokajania potrzeb religijnych Wojska Polskiego II RP.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nSłużba duszpasterska wyznania katolickiego.\n18 listopada 1921 minister spraw wojskowych rozkazem L. 4000/Org. zatwierdził organizację służby duszpasterstwa wyznania katolickiego na czas pokoju. Organizację służby duszpasterskiej wyznań niekatolich na czas pokoju minister zatwierdził rozkazem L. 4200/Org. z 24 maja 1922.\nDo wykonania nałożonych zadań służba dysponowała specjalnym personelem i kościołami garnizonowymi lub urządzeniami liturgicznymi. Personel specjalny stanowili: a) kapelani wojskowi, b) personel szeregowy, odkomenderowany do tej służby, w celu pełnienia czynności pomocniczych w służbie duszpasterskiej, c) personel cywilny (organiści, zakrystianie itp.).\nOrganizację duchowieństwa wojskowego katolickiego ustalić miała ustawa o podstawowych obowiązkach i prawach duchowieństwa wojskowego oraz przepisy wykonawcze do niej.\nOrgany kierujące: biskup polowy i w zależności od biskupa polowego, dziekani okręgów korpusów.\nOrgany wykonawcze: wszyscy kapelani wojskowi.\nWszyscy bez wyjątku katoliccy kapelani wojskowi podlegali, w zakresie spraw kościelnych, przewidzianych w kodeksie prawa kanonicznego, biskupowi polowemu, przez odpowiednich, bezpośrednich swoich przełożonych, kapelanów wojskowych.\nCentralne organy służby duszpasterskiej wyznania katolickiego.\nKierownictwo służby duszpasterskiej wyznania katolickiego, pod względem wojskowym i administracyjnym, należało do Ministra Spraw Wojskowych, którego doradcą był biskup polowy. Kierownictwo sprawami duszpasterstwa wojskowego (w zakresie jego działania) należało do biskupa polowego. W zakresie kompetencji kościelnych biskup polowy zależny był bezpośrednio od Stolicy Apostolskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1434272", "fragment_id": "192629/0", "subtitle": "", "title": "Służba duszpasterska (II RP)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "192629", "parentId": 1434272.0, "score": 0.1646180897951126}, "uuid": "11a820d0-3f91-4fd7-84cd-684dc3f48d1d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy duchownego. Zobacz też: Pastor – rodzaj ptaków.\nPastor ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pastor&lt;/&gt; – \"pasterz\") – w Kościołach protestanckich duchowny, który pełni obowiązki duszpasterskie w zborze. Mianowany jest przez organy centralne danego Kościoła (np. synod, generalną konferencję), bądź jest powoływany przez kongregację wiernych (zbór) w drodze demokratycznego wyboru.\nNazewnictwo.\nW dawnej Polsce pastor był nazywany także ministrem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;minister&lt;/&gt; znaczy \"sługa\").\nBiblijne pochodzenie tytułu \"pastor\" było powodem uznania go na szerszą skalę wśród różnych protestantów, których wiąże zasada Sola scriptura. Tytuł ten został wymieniony w Liście do Efezjan Apostoła Pawła, co uznano za dowód stosowania tego tytułu w Kościele prachrześcijańskim.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nI On ustanowił jednych apostołami, drugich prorokami, innych ewangelistami, a innych pasterzami (gr. \"ποιμένας\"; łac. \"pastor\") i nauczycielami.\n— List do Efezjan 4:11, Biblia warszawska\nZ czasem używanie tytułu \"pastor\" w odniesieniu do protestanckiego duchownego stało się tradycją, zaś w wielu językach funkcjonuje zwrot grzecznościowy: \"Wielebny Pastorze\" lub \"Księże Pastorze\".\nW Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce używanie pojęcia „pastor” jako grzecznościowego zwrotu częściowo zanikło na rzecz „księdza” (zwroty „Proszę księdza”/„Księże...”); duchowni luterańscy nazywani byli w Polsce księżmi już w XVI wieku. Duchowni ewangeliccy częściej są nazywani pastorami przez katolików, niż przez samych współwyznawców.\nStrój urzędowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25835", "fragment_id": "187987/0", "subtitle": "", "title": "Pastor", "document_id": "187987", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25835.0, "score": 0.3131256699562073}, "uuid": "56530129-c29c-43b8-8861-46b34afc91ca"}, {"page_content": "Służba duszpasterska wyznania katolickiego w garnizonach.\nSłużbę duszpasterską w garnizonach pełnili:\nW garnizonach, dla których przewidziane były komendy lokalne typów: komendy obozów warownych typu I i II i komendy miast – kapelani garnizonowi wchodzili organizacyjnie w skład danej komendy lokalnej.\nSłużba duszpasterska wyznania katolickiego w formacjach wojskowych.\nSłużbę duszpasterską w formacjach wojskowych pełnili kapelani wojskowi, przewidziani organizacyjnie w etatach poszczególnych formacji wojskowych. Podlegali, w sprawach wojskowych i administracyjnych, dowódcom tych formacji. W formacjach wojskowych, nie posiadających własnych etatowych kapelanów wojskowych, służbę duszpasterską wykonywali odnośni kapelani garnizonowi.\nKapelani marynarki wojennej podlegali biskupowi polowemu, poprzez bezpośrednich swoich przełożonych.\nSłużba duszpasterska obrządku greckokatolickiego.\nOpiekę duszpasterską nad wojskowymi obrządku greckokatolickiego sprawowali odnośni kapelani tego obrządku, zależni, pod względem kościelnym, od biskupa polowego, którego doradcą do spraw liturgicznych obrządku greckokatolickiego był przy kurii biskupiej Wojska Polskiego dziekan obrządku greckokatolickiego. Pod względem wykonania czynności kościelnych, kapelani obrządku greckokatolickiego zależeli bezpośrednio od dziekana danego okręgu korpusu.\nSłużba duszpasterska katolików innych obrządków.\nObsługę wojskowych katolików innych obrządków, np.: ormiańsko-katolickiego wypełniało duchowieństwo wojskowe względnie cywilne danego obrządku, w zależności od biskupa polowego.\nSłużba duszpasterska wyznania ewangelicko-augsburskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1434272", "fragment_id": "192629/2", "subtitle": "", "title": "Służba duszpasterska (II RP)", "source": "wikipedia", "start_index": 3710.0, "parentId": 1434272.0, "document_id": "192629", "score": 0.2011193037033081}, "uuid": "46985168-fd48-490b-af1d-fe460e180828"}, {"page_content": "Prawa i obowiązki duchowieństwa wojskowego wyznania prawosławnego, jak i personelu szeregowych odkomenderowanych do pełnienia czynności pomocniczych w służbie duszpasterskiej oraz personelu cywilnego określały odrębne przepisy. Sposób dysponowania cerkwiami i lokalami do odprawiania nabożeństw dla wojskowych prawosławnych określały specjalne instrukcje. Organami kierującymi działalnością służby duszpasterskiej wyznania prawosławnego byli: wojskowy protoprezbiter wyznania prawosławnego – szef Głównego Wojskowego Urzędu Duszpasterskiego Wyznania Prawosławnego i podlegli mu proboszczowie, jako szefowie duszpasterstw prawosławnych przy okręgach korpusów. Kapelani wojskowi i kapelani pomocniczy pełnili rolę organów wykonawczych. W zakresie spraw kościelnych, przewidzianych obowiązującymi ustawami dla kościoła prawosławnego w Polsce, wszyscy prawosławni kapelani wojskowi podlegali wojskowemu protoprebiterowi wyznania prawosławnego, przez odpowiednich swoich przełożonych, kapelanów wojskowych. Przepisy personalne, obowiązujące w Wojsku Polskim, odnosiły się również do służby duszpasterskiej wyznania prawosławnego.\nCentralne organy służby duszpasterskiej wyznania prawosławnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1434272", "fragment_id": "192629/7", "subtitle": "", "title": "Służba duszpasterska (II RP)", "source": "wikipedia", "start_index": 11044.0, "document_id": "192629", "parentId": 1434272.0, "score": 0.3559616804122925}, "uuid": "f966e198-15b7-4fdc-adfa-a64fd467ae70"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nTeofan, imię świeckie Nikołaj Adamowicz Siemieniako, rzadziej Siemieniaka (ur.    w Zdzięciole, zm. 10 listopada 1937 w Chabarowsku) – rosyjski biskup prawosławny pochodzenia białoruskiego. \nŻyciorys.\nUkończył szkołę duchowną przy monasterze w Żyrowiczach, a następnie prawosławne seminarium duchowne w Wilnie. Po ukończeniu szkoły przez rok był psalmistą w cerkwi Świętych Borysa i Gleba w Nakryszkach, zaś święcenia kapłańskie przyjął 14 listopada 1905. W latach 1905–1906 był proboszczem parafii Przemienienia Pańskiego w Siderce. Następnie pełnił funkcję spowiednika wspólnoty w żeńskim monasterze w Różanymstoku. W 1914 wyjechał do Tyflisu i służył w miejscowym soborze katedralnym. W latach 1916–1917 prowadził pracę duszpasterską w cerkwi na cmentarzu wojskowym (brackim) w Sewastopolu. Kolejne informacje o nim pochodzą z 1921, gdy podjął służbę duszpasterską w jednej z cerkwi Moskwy. Służył kolejno w cerkwi Świętych Borysa i Gleba przy ul. Powarskiej w Moskwie, następnie w cerkwi św. Aleksego w moskiewskim Białym Grodzie i w świątyni przy szpitalu Jekatierininiskim. 30 listopada 1925 został aresztowany, oskarżony o prowadzenie działalności kontrrewolucyjnej i po rocznym przetrzymywaniu w więzieniu na Butyrkach skazany na dwuletnią zsyłkę do Ust'-Sysolska. Po odbyciu kary duchowny wrócił do Moskwy i został proboszczem parafii Świętych Borysa i Gleba z godnością protojereja. Po śmierci żony w 1930 złożył wieczyste śluby mnisze, przyjmując imię Teofan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2752837", "fragment_id": "1618037/0", "subtitle": "", "title": "Teofan (Siemieniako)", "parentId": 2752837.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1618037", "score": 0.19044381380081177}, "uuid": "bef0afa4-27b1-41e7-85a7-1ec66489785c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nFeliks Windorpski (ur. 8 listopada 1907 w Bydgoszczy, zm. 21 września 1985 w Traunkirchen, Austria), polski duchowny katolicki, więzień obozów koncentracyjnych, wieloletni proboszcz parafii św. Jakuba w Toruniu.\nBył synem Władysława, z zawodu ślusarza, i Władysławy z domu Kaczmarek. Uczęszczał do Gimnazjum Klasycznego w Grudziądzu, maturę zdał w 1929 i podjął dalszą naukę w pelplińskim Seminarium Duchownym. 23 grudnia 1933 święceń kapłańskich udzielił mu biskup Stanisław Wojciech Okoniewski. Do 1938 Windorpski pełnił posługę duszpasterską jako wikariusz w parafiach w Lembargu, Grodzicznie, Wygodzie i Lubiewie. Z początkiem roku 1939 objął administrację parafii Osieczek.\nPo wybuchu wojny został aresztowany 25 października 1939; więziony był w Dębowej Łące, a od grudnia tegoż roku w Chełmnie. W marcu 1940 trafił do obozu koncentracyjnego Stutthof. Przeszedł również przez Sachsenhausen (od kwietnia do grudnia 1940) i Dachau (numer obozowy 22550). Wskutek przejść obozowych utracił palec wskazujący prawej dłoni. Wyzwolenia doczekał w Dachau 29 kwietnia 1945 i przez kolejne sześć tygodni wykonywał obowiązki pielęgniarza obozowego szpitala. Potem był duszpasterzem ośrodków polskich w Siegelbach (Badenia) i Heilbronn (Wirtembergia), w tym od września 1946 z nominacji biskupa Józefa Gawliny (ordynariusza Polaków w Niemczech) jako dziekan Polskich Ośrodków na obwód Heilbronn-Karlsruhe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1866667", "fragment_id": "865949/0", "subtitle": "", "title": "Feliks Windorpski", "parentId": 1866667.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "865949", "score": 0.3106940686702728}, "uuid": "57bcd183-61d5-4afc-8953-767f44abb538"}, {"page_content": "Pomoc internowanym i msze za Ojczyznę.\nPod koniec 1981 ks. Sikorski został oddelegowany przez prymasa Józefa Glempa do duszpasterstwa wśród internowanych w więzieniu na warszawskiej Białołęce, a po śmierci ks. Jerzego Popiełuszki (1984), został odpowiedzialnym za odprawianie mszy św. za Ojczyznę w kościele św. Stanisława Kostki na Żoliborzu. Był też honorowym kapelanem „Solidarności” regionu Mazowsze.\nDuszpasterstwo więzienne.\nObowiązki proboszcza ks. Sikorski godził z równie aktywną działalnością na rzecz opieki duszpasterskiej nad więźniami. W latach 1990–2001 sprawował godność naczelnego kapelana Więziennictwa RP. Jest współtwórcą Bractwa Więziennego – grupy zajmującej się religijną i materialną pomocą więźniom i ich rodzinom.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1256515", "fragment_id": "1118395/1", "subtitle": "", "title": "Jan Sikorski (duchowny)", "document_id": "1118395", "start_index": 1731.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1256515.0, "score": 0.1300773173570633}, "uuid": "bd15211c-28e4-4658-862e-8a13e9312131"}]}
{"id": "q_147", "question": "Grenlandia jest autonomiczną częścią którego państwa?", "answer": [{"page_content": "Grenlandia (gren. &lt; lang=\"kl\"&gt;Kalaallit Nunaat&lt;/&gt; [],  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"da\"&gt;Grønland&lt;/&gt; []) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, która położona jest w Ameryce Północnej, o obszarze 2 166 086 km² (największa wyspa na świecie niebędąca kontynentem), pokrytej w 81% przez lądolód grenlandzki (410,4 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 56 421 (1 stycznia 2021 r.). 89% mieszkańców stanowią Inuici.\nStolicą Grenlandii jest Nuuk (duńska nazwa \"Godthåb\").\nW 1979 roku duński parlament przyznał Grenlandii autonomię. W 1982 roku odbyło się referendum, w którym mieszkańcy (52%) opowiedzieli za wystąpieniem z Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Grenlandia wystąpiła z niej w 1985 roku. Grenlandia w przeciwieństwie do Danii nie jest członkiem Unii Europejskiej. Grenlandia jest członkiem Rady Nordyckiej.\nW 2008 roku odbyło się referendum, w wyniku którego autonomia Grenlandii została poszerzona.\nNazwa wyspy oznacza „zielony kraj” – miała zachęcić do osiedlania się na niej.\nGeografia.\n \"Osobne artykuły: Geografia Grenlandii, Morze Grenlandzkie, Wyspy Grenlandii i Lądolód grenlandzki.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47418", "fragment_id": "645936/0", "subtitle": "", "title": "Grenlandia", "parentId": 47418.0, "start_index": 0.0, "document_id": "645936", "source": "wikipedia", "score": 0.9905524849891663}, "uuid": "c45f1f6a-fa20-49a5-9af5-0e2e6e7e1f64"}, {"page_content": "Grenlandia – największa wyspa na świecie, leżąca w północnej części Oceanu Atlantyckiego. Obecnie pod względem politycznym Grenlandia stanowi autonomiczne terytorium Danii. Większość obszaru wyspy pokrywa lądolód grenlandzki, klimat wyspy jest nieprzyjazny, polarny. Powierzchnia przekraczająca 2 mln km² czyni ją trzykrotnie większą od drugiej co do wielkości wyspy – Nowej Gwinei. Grenlandia od wschodu i południa oblewana jest przez Atlantyk, a od północy przez wody Oceanu Arktycznego. Od zachodu wyspę oblewają wody Morza Baffina. Większa część wyspy leży za kołem polarnym. Grenlandia została odkryta dla Europejczyków w IX w., przez wikingów (wyprawa Eryka Rudego); rdzenni Inuici (Grenlandczycy) zamieszkują ją od co najmniej 4500 lat.\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice.\nWyspa o powierzchni  km² jest około 7 razy większa od Polski.\nPrzylądek Morris Jesup jest jednym z najdalej wysuniętych na północ fragmentów lądu stałego na Ziemi. Dalej na północ, u brzegów Grenlandii, leży jeszcze mała wyspa Kaffeklubben oraz żwirowe łachy, których stabilność w dłuższym okresie (a zatem uznanie ich za stały ląd) jest dyskusyjna, m.in. wysepka Oodaaq.\nRozciągłość południkowa wyspy wynosi 2670 km, a geograficzna rozciągłość równoleżnikowa wynosi 1050 km. Przeciętna szerokość wyspy wynosi 1100 km. Linia brzegowa mierzy  km.\nGrenlandia jest wyspiarskim terytorium i poprzez wody terytorialne od zachodu graniczy z Kanadą. Kanadyjska Wyspa Ellesmere’a oddzielona jest od Grenlandii cieśniną Naresa, na którą składają się m.in. cieśnina Smitha i Robesona.\nUkształtowanie poziome.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2212094", "fragment_id": "475903/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Grenlandii", "document_id": "475903", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2212094.0, "score": 0.8938511610031128}, "uuid": "4f859605-9dd1-47b6-9a33-ac4993fd7808"}, {"page_content": "Wyspa leży w północnej części Oceanu Atlantyckiego, jest częścią Ameryki Północnej i największą na świecie niekontynentalną wyspą. Od reszty kontynentu oddzielają ją cieśniny Davisa, Smitha i Robesona oraz Morze Baffina. Najdalej na północ położonym punktem jest Przylądek Morris Jesup, a na południe Przylądek Farvel. Od wschodu Cieśnina Duńska oddziela ją od Islandii. Najwyższym szczytem jest Góra Gunnbjørna 3700 m n.p.m., grubość lodu w czaszy lodowca dochodzi do 3500 m. Wybrzeże typu fiordowego z licznymi przybrzeżnymi wyspami. Większa część Grenlandii leży na północ od koła podbiegunowego. Na Grenlandii znajduje się również największy na świecie park narodowy.\nGdyby cała pokrywa lodowa Grenlandii uległa stopnieniu, poziom mórz podniósłby się o ponad 7 m.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Grenlandii.\"\nPolityka.\nNa mocy konstytucji duńskiej z 1953 roku Grenlandia jest integralną częścią Królestwa Danii, posiadającą od 1979 roku szeroką autonomię. W kwestii duńskich władz centralnych, które na Grenlandii reprezentuje wysoki przedstawiciel, są: sprawy konstytucji, obrony, polityki zagranicznej i monetarnej. Grenlandia wybiera 2 deputowanych do parlamentu duńskiego (Folketing). Lokalnym organem władzy ustawodawczej jest Landsting (kadencja 4 lata, z wyborów powszechnych), władzy wykonawczej – rząd, odpowiedzialny przed Landstingiem.\nGłówne partie polityczne: \"Siumut\" („naprzód”), założone w 1977 roku, socjaldemokratyczna, opowiadająca się za jak najszerszą autonomią w ramach Danii, \"Atassut\" („poczucie wspólnoty”), zał. 1978, konserwatywno-liberalna, popiera bliskie związki z Danią, \"Inuit Ataqatigiit\" („wspólnota ludzka”), zał. 1978, inuicka partia niepodległościowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47418", "fragment_id": "645936/1", "subtitle": "", "title": "Grenlandia", "document_id": "645936", "start_index": 1176.0, "parentId": 47418.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5280671119689941}, "uuid": "0df2a82e-e8c0-4765-ab9b-338c6bbc512d"}, {"page_content": "21 stycznia 1968 roku w pobliżu bazy doszło do katastrofy lotniczej – latająca forteca B-52 z ładunkiem bomb wodorowych rozbiła się, a radioaktywne substancje zawierające pluton, ameryk i tryt wydostały się na pokrywę lodową i do morza.\nAutonomia wyspy.\nW 1951 roku zniesiono monopol państwowy na handel na Grenlandii, a w 1953 roku wyspa stała się integralną częścią Danii z reprezentacją w duńskim parlamencie – Folketingu. Przeprowadzono również szereg reform dla usprawnienia lokalnej gospodarki, sieci transportowej i systemu edukacji. Populacja wyspy została skupiona w miastach – doszło do przymusowej urbanizacji, po tym jak Dania wycofała wsparcie dla terenów wiejskich. \nWielu mieszkańców wyspy zaczęło identyfikować się jako \"Kalaallit\" – Grenlandczycy, a nie jako Duńczycy – i zaczęło działać na rzecz uzyskania autonomii, a nawet niepodległości. W 1973 roku Grenlandia wraz z Danią weszła do struktur Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (późniejszej Unii Europejskiej), choć w referendum w 1972 roku ok. 70% mieszkańców wyspy było temu przeciwnym.\nW 1975 roku ustanowiono komisję ds. przyznania Grenlandii prawa do samorządności (ang. \"Home Rule\"). Ustawa o zarządzie (samorządzie) krajowym (ang. \"Home Rule Act\") weszła w życie 1 maja 1979 roku, po tym jak w referendum w styczniu 1979 roku za prawem do samorządności opowiedziało się 63% Grenlandczyków. Grenlandia zaczęła prowadzić własną politykę edukacji, ochrony zdrowia, pracy i przemysłu. Kwestie polityki zagranicznej i obronnej pozostały w gestii Danii. Nowe prawo przewidywało także możliwość wyjścia z EWG.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84980", "fragment_id": "642189/12", "subtitle": "", "title": "Historia Grenlandii", "source": "wikipedia", "start_index": 16280.0, "document_id": "642189", "parentId": 84980.0, "score": 0.2921183407306671}, "uuid": "017f6ed6-c8f9-4ba0-9e2d-6cfd8621b835"}, {"page_content": "Parlament Grenlandii (gren. \"Kalaallit Nunaanni Inatsisartut\"; duń. \"Grønlands Landsting\") – ciało ustawodawcze Grenlandii, autonomicznego regionu, wchodzącego w skład Królestwa Danii. W skład parlamentu wchodzi 31 członków. Kadencja trwa 4 lata i może zostać skrócona. Zadaniem parlamentu jest wybieranie i powoływanie rządu Grenlandii oraz uchwalanie ustaw i przepisów.\nHistoria.\nParlament został powołany 1 maja 1979, w miejsce istniejącej od 1950 roku Grenlandzkiej Rady Prowincjonalnej. Początkowo w skład parlamentu wchodziło 21 członków. Od 1999 roku jest ich 31. Większość parlamentarna wynosi 16.\nPartie polityczne.\nW wyniku wyborów z 2009 roku, parlament został zdominowany głównie przez ugrupowania lewicowe. W latach 2009–2013 partią rządzącą była socjalistyczna i separatystyczna partia Wspólnota Ludzka (kl. Inuit Ataqatigiit). Obecny rozkład miejsc:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2701625", "fragment_id": "1637153/0", "subtitle": "", "title": "Parlament Grenlandii", "document_id": "1637153", "start_index": 0.0, "parentId": 2701625.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26866304874420166}, "uuid": "151b1e90-63ea-4502-b353-497c4c1306c9"}, {"page_content": "Referendum na Grenlandii w 2008 roku – referendum przeprowadzone 25 listopada 2008 roku w sprawie rozszerzenia zakresu autonomii Grenlandii stanowiącej duńskie terytorium zależne. \nWedług przedwyborczego sondażu z 24 listopada za zwiększeniem samodzielności opowiadało się 61% obywateli, zaś 15% było temu przeciwnych. Postulat rozszerzenia niezależności poparły też wszystkie partie polityczne Grenlandii, z wyjątkiem Demokratów. \nDo głosowania uprawnionych było łącznie 39 tysięcy obywateli z 80 miejscowości.\nWyniki i następstwa.\nFrekwencja w głosowaniu osiągnęła poziom 71,96%. Spośród głosujących zdecydowana większość (75,54%) opowiedziało się za poszerzeniem autonomii wyspy. Z kolei przeciwko zmianom głosowało 23,57% wyborców. Zadowolenie z rezultatów referendum wyraził m.in. premier lokalnego rządu - Hans Enoksen.\nZwycięstwo zwolenników zmian zdecydowało o zwiększeniu uprawnienia lokalnych władz m.in. w dziedzinie sądownictwa, polityki morskiej i gospodarowania zasobami naturalnymi wyspy. Oznacza to, że w gestii Królestwa Danii pozostanie przede wszystkim polityka obronna i zagraniczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1532184", "fragment_id": "237758/0", "subtitle": "", "title": "Referendum na Grenlandii w 2008 roku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "237758", "parentId": 1532184.0, "score": 0.23130856454372406}, "uuid": "41620f74-823e-49b8-a256-e088f5f98319"}, {"page_content": "Grenlandia, będąca terytorium zależnym Danii jest specjalnym przypadkiem pośród \"krajów i terytoriów zamorskich\", które było niegdyś częścią Unii Europejskiej (wówczas zwanej Wspólnotą Europejską) – zanim w wyniku referendum w 1982 roku ludność Grenlandii zdecydowała o wystąpieniu. Grenlandczycy mimo to nadal są równoprawnymi obywatelami UE w związku z posiadaniem przez nich obywatelstwa duńskiego.\nAntyle Holenderskie i Aruba.\nAntyle Holenderskie i Aruba były autonomicznymi częściami Holandii, wyłączonymi z obszaru działania prawa Unii Europejskiej protokołem załączonym do Traktatów Rzymskich; traktowane były jako terytoria zamorskie.\nAntyle Holenderskie 10 października 2010 zmieniły swój status i podzieliły się na pięć terytoriów, z czego Bonaire, Saba i Sint Eustatius włączone zostały w skład Holandii.\nTerytoria specjalne.\nO ile \"regiony zamorskie\" oraz \"kraje i terytoria zamorskie\" to w ustawodawstwie Unii Europejskiej ustrukturyzowane kategorie (zdefiniowane w Traktatach Rzymskich), w obrębie których poszczególne terytoria podlegają zazwyczaj jurysdykcji unijnej w jednakowym wymiarze, o tyle terytoria specjalne swoje specyficzne warunki, na których należą do wspólnoty bądź z nią współpracują, mają określone indywidualnie. Niektóre z nich w relacjach z Unią Europejską posiadają umowy ad-hoc. Inne mogą być nazywane terytoriami protokolarnymi, jako że ich status regulowany jest protokołami dołączanymi do traktatów akcesyjnych poszczególnych państw, w obrębie których są usytuowane. Pozostałe zawdzięczają swój status zabezpieczeniom legislatywnym Unii Europejskiej, które wyłączają te terytoria z obszaru stosowania pewnych przepisów prawa. Wiele z nich rezygnuje na przykład z przystąpienia do europejskiego obszaru jednolitych stawek VAT, unii celnej lub też obu naraz.\nTerytoria należące do UE.\nWyspy Alandzkie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1010918", "fragment_id": "1367746/4", "subtitle": "", "title": "Obszary specjalne państw członkowskich Unii Europejskiej", "document_id": "1367746", "start_index": 6321.0, "parentId": 1010918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7411301136016846}, "uuid": "0d3ea4ab-8a0c-4d97-90b8-95093647e7d6"}, {"page_content": "Królestwo Danii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"da\"&gt;Kongeriget Danmark&lt;/&gt;) – monarchia konstytucyjna tworzona przez właściwą Danię, Grenlandię i Wyspy Owcze.\nGrenlandia (w Ameryce Północnej) i Wyspy Owcze (na Atlantyku w Europie) są terytoriami zależnymi Danii (w Europie). Konstytucja Danii nie definiuje w sposób precyzyjny statusu poszczególnych części państwa względem siebie. Oba terytoria nie są koloniami, ale regionami administracyjnymi, jednak konstytucja nie definiuje państwa duńskiego jako unitarnego. Każda z trzech części państwa posiada osobną administrację kierowaną przez własne rządy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117719", "fragment_id": "12254/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Danii", "parentId": 117719.0, "start_index": 0.0, "document_id": "12254", "source": "wikipedia", "score": 0.5855551958084106}, "uuid": "e793a3fb-a7bf-4831-9e79-c163e88f293a"}, {"page_content": "Kangaatsiaq, Kangatsiak – miasto na zachodnim wybrzeżu Grenlandii (terytorium autonomiczne Danii), w gminie Qaasuitsup. Nazwa miasta oznacza \"raczej mały cypel\". Prawa miejskie uzyskało ok. roku 1986 i jest uznawane za najmłodsze (jako miasto) na Grenlandii. W Kangaatsiaq znajduje się heliport będący środkiem komunikacji z innymi miejscowościami na Grenlandii.\nWedług danych oficjalnych liczba mieszkańców w 2011 roku wynosiła 552 osoby.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1242002", "fragment_id": "1127694/0", "subtitle": "", "title": "Kangaatsiaq", "parentId": 1242002.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1127694", "source": "wikipedia", "score": 0.3262749910354614}, "uuid": "15625a6f-170f-480f-a230-c81239c61ff5"}, {"page_content": "Kangerlussuaq (duń. \"Søndre Strømfjord\") – miejscowość na Grenlandii (terytorium autonomiczne Danii), w gminie Qeqqata. W roku 2011 liczba mieszkańców wynosiła 544 osoby. W Kangerlussuaq znajduje się port lotniczy (do listopada 2024 hub linii lotniczej Air Greenland).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1242142", "fragment_id": "1127739/0", "subtitle": "", "title": "Kangerlussuaq", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1127739", "parentId": 1242142.0, "score": 0.06710000336170197}, "uuid": "0fc4457d-107b-4a7d-bfa9-5e4ce3e907ab"}]}
{"id": "q_148", "question": "Jakim zdrobniałym imieniem męskim określa się poduszkę w sypialni?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy podparcia głowy. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.\nPoduszka – małe i zwykle miękkie podparcie dla głowy, służy za podstawowy element posłania podczas snu w łóżku, albo jako podparcie/izolacja dla ciała używane na kanapie, sofie czy krześle.\nPoduszka zawiera miękkie wypełnienie wykonywane z różnych materiałów (gąbka, syntetyczne wypełnienia, pióra). Tradycyjnie częstym wypełnieniem była słoma, lecz jest ona niewygodna i dzisiaj rzadko używana. Kiedyś bogaci używali piór i puchu; dzisiaj najczęściej używa się sztucznych wypełnień. Wypełnienie jest otoczone okryciem wykonanym z tkaniny, tzw. \"wsypą\". Poduszki przechowywane są w poszewkach, cienkim pokryciu tkaninowym, które może być często i łatwo zmieniane i prane. Jednak nawet przy regularnym praniu poszewek poduszki gromadzą duże ilości brudu i znaczną liczbę mikroorganizmów na wypełnieniu i polecane jest wymienianie ich co kilka lat, zwłaszcza u alergików.\nPoduszki mają długą historię, były używane przez prawie wszystkie osiadłe ludy w celu poprawy jakości życia. Początkowo były używane głównie przez bogatych, znaleziono je w grobach starożytnego Egiptu. Trudności złożonych technik barwienia i szycia poprowadziły do rozwoju poduszek jako formy sztuki, z wysoko dekorowanymi poduszkami stającymi się cennymi towarami najpierw w Chinach, a później w średniowiecznej Europie. Rewolucja przemysłowa spowodowała masową produkcje dekorowanych tekstyliów i dekorowane poduszki stały się powszechne w milionach domów.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165374", "fragment_id": "3936/0", "subtitle": "", "title": "Poduszka", "parentId": 165374.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3936", "score": 0.48195117712020874}, "uuid": "7eb9f0d2-38b2-498f-923d-c95319b3cc1f"}, {"page_content": "Prześcieradło (dawniej \"prześcieładło\" – od prześciełać = poprawiać, układać pościel na łóżku) – typ pościeli, duży, prostokątny płat tkaniny rozścielany na łóżku, najczęściej o większych wymiarach niż łóżko, na którym jest rozścielany. Tradycyjnie prześcieradła były białe, obecnie spotyka się je wykonane z różnych materiałów i o różnych barwach, m.in. z bawełny, lnu, satyny lub frotté.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=511323", "fragment_id": "1583529/0", "subtitle": "", "title": "Prześcieradło", "document_id": "1583529", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 511323.0, "score": 0.2153865396976471}, "uuid": "38c94889-8148-468e-bedb-6c543bfcc029"}, {"page_content": "Materac (wł. \"materasso\") – podkład miękki, a jednocześnie sprężysty, podnoszący komfort snu w łóżku. Może być wypełniony sprężonym powietrzem (materac turystyczny) lub wodą (łóżko wodne). Najczęściej jest uszyty z grubej tkaniny, często pikowanej np. wełną lub owatą i wypełniony np. mikrogąbką, matą kokosową, lateksem, dawniej trawą morską, słomą, sianem (siennik) i podobnymi wypełniaczami.\nMaterace ze względu na wypełnienie można podzielić na:\nRóżnica między materacami kieszeniowymi a bonnelowymi (zwykłe sprężynowe) to umieszczenie sprężyn w tzw. kieszonkach wykonanych z bawełny lub z tkaniny polipropylenowej. W materacach kieszonkowych sprężyn jest więcej niż w materacach bonnelowych, dlatego zazwyczaj są one zdrowsze dla pleców i gwarantują większy komfort snu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1033965", "fragment_id": "1364333/0", "subtitle": "", "title": "Materac", "parentId": 1033965.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1364333", "score": 0.1716284304857254}, "uuid": "2be7dfa5-6fad-46b5-9839-a5e33d21785c"}, {"page_content": "Posłanie − przedmioty umożliwiające wypoczynek i sen w łóżku. Termin \"posłanie\" używany jest współcześnie naprzemiennie z terminem \"pościel\", choć mianem pościeli oznaczało się zazwyczaj wierzchnie elementy posłania − w tym dawniej pierzyny (rodzaj kołdry).\nObecnie rozdzielono nazwy \"kołdra\" i \"pościel\", aby łatwiej rozróżniać przedmioty.\nNa posłanie składają się następujące elementy: \nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=337568", "fragment_id": "50688/0", "subtitle": "", "title": "Posłanie", "document_id": "50688", "start_index": 0.0, "parentId": 337568.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "81860dc0-8a3e-4ee8-9a86-db2aabcc7bcb"}, {"page_content": "Szlafmyca (z niem. \"schlafen\" − spać, \"Mütze\" − myca, czapka) − dawne męskie nakrycie głowy zakładane do snu przez osoby sypiające w chłodnej porze roku w nieogrzewanych lub źle ogrzewanych pomieszczeniach. Kobiety do snu używały nocnych czepków.\nSzlafmyce miały spiczasty koniec opadający na bok, który ozdobiony był pomponem lub chwostem.\nWykonane były z białej, miękkiej tkaniny, zwykle bawełnianej lub wełnianej. Czasem ocieplane były watą lub futerkiem. Szlafmyce stosowane były od XVIII do połowy XX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=451720", "fragment_id": "1542078/0", "subtitle": "", "title": "Szlafmyca", "document_id": "1542078", "start_index": 0.0, "parentId": 451720.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19454005360603333}, "uuid": "515baecf-4681-4ae1-b47f-d0a9e4124974"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy neuroanatomii. Zobacz też: inne znaczenie łacińskiego terminu.\nPoduszka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pulvinar&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka tylna część wzgórza, w której znajdują się jądra poduszki (\"nuclei pulvinares\"). \nMa obukierunkowe połączenia z korą kojarzeniową potyliczną, ciemieniową i skroniową, otrzymuje impulsację z ciał kolankowatych bocznych i przyśrodkowych oraz wzgórków górnych. Funkcją poduszki jest integracja informacji wzrokowej, słuchowej i czuciowej, Uszkodzenie tej struktury po stronie dominującej może się objawić afazją czuciową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1601352", "fragment_id": "676179/0", "subtitle": "", "title": "Poduszka (neuroanatomia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "676179", "parentId": 1601352.0, "score": 0.2394971251487732}, "uuid": "3291dbae-06d4-4a9f-89c9-954bfde06764"}, {"page_content": "(łac. \"laris\", z gr. \"larós\" – wesoły, pogodny, radosny) – imię męskie pochodzenia łacińsko-greckiego. Od tego imienia powstała staropolska forma skrócona (zdrobniała, spieszczona) Larysz, utworzona za pomocą popularnej w imiennictwie polskim, a także ruskim techniki ucinania nagłosu.\nHilary imieniny obchodzi: 11 stycznia, 13 stycznia, 14 stycznia, 29 lutego, 16 marca, 5 maja i 21 października.\nŻeński odpowiednik: Hilaria\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11197", "fragment_id": "186708/0", "subtitle": "", "title": "Hilary", "document_id": "186708", "start_index": 1.0, "parentId": 11197.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22904199361801147}, "uuid": "f68a39af-92e3-45ac-963b-096c2b95328d"}, {"page_content": "Dakimakura (jap. 抱き枕 daki-makura) – rodzaj dużej, długiej poduszki (poduszki-przytulanki) wywodzącej się z Japonii, popularnej na Dalekim Wschodzie, przeważnie z motywami postaci z anime lub mangi. Element subkultury otaku.\nZłożenie daki-makura składa się z dwóch słów: \"daki\" – „przytulanie, obejmowanie, trzymanie w ramionach” i \"makura\" – „poduszka, podgłówek”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3709606", "fragment_id": "1316569/0", "subtitle": "", "title": "Dakimakura", "parentId": 3709606.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1316569", "score": 0.10917331278324127}, "uuid": "1ce97c8d-7fab-4921-b65a-f0d40605acce"}, {"page_content": "Piernat – w przeszłości rodzaj cienkiego, niepikowanego materaca wypełnionego pierzem, umieszczanego na twardszym, ale sprężystym materacu właściwym wypchanym trawą morską lub końskim włosiem i kładzionym bezpośrednio na drewniane łóżko. \nOznaka zamożności: \"W 1834 roku w rękach Louise pozostała zapewne już tylko część z tych rzeczy, mianowicie: siedem piernatów, tj. materaców wypchanych pierzem i nieprzeszywanych, osiem poduszek dużych, siedem poduszek małych, dziewięć podgłówków i sześć pierzyn, co w sumie stanowiło niekompletne wyposażenie siedmiu łóżek. Do tego inwentarz wymienia pościel dla służby obejmującą: piernat, dwie poduszki, jeden podgłówek i pierzynę\". \nW dzisiejszych czasach jego odpowiednik, wykonany zwykle z mikrogąbki, jest nazywany \"top-materacem\" (ang. \"top-mattress\").\nPiernat ma ten sam źródłosłów co pierzyna i piernacz. W sensie negatywnym synonimem piernatów (l.mn.) są bety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=256343", "fragment_id": "1400118/0", "subtitle": "", "title": "Piernat", "parentId": 256343.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1400118", "source": "wikipedia", "score": 0.2897503674030304}, "uuid": "c7005a5e-2275-4dcf-a4ef-8e631dc856cf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy łac. terminu historycznego. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.\nPulvinar (pulwinar) (\"pulvinar, pulvinarium\" od łac. \"pulvīnŭs\" – poduszka) – termin stosowany przez starożytnych Rzymian w dwojakim znaczeniu.\nPierwotnie określano tak paradną poduszkę rytualną (\"pulvīnārĭŭm\"), przeznaczoną do umieszczania na niej wyobrażeń bogów dla ich symbolicznego współuczestniczenia w „świętej uczcie” (\"lectisternium\") i gdy odprawiano modły błagalne (\"supplicationes\"), lecz używaną również dla ich procesyjnego obnoszenia (\"pompa\") na noszach (\"tensae\") przed rozpoczęciem wielkich przedstawień cyrkowych. Swetoniusz odnotowuje w \"Żywotach cezarów\", że pulvinar przyznano także portretowej podobiźnie Juliusza Cezara (\"Żywoty cezarów\", Boski Juliusz 76) \nWtórnie terminem tym określano także luksusową lożę (wyłożoną poduszkami) przeznaczoną dla rodziny cesarza w Wielkim Cyrku, mającą bezpośrednie połączenie z cesarskim pałacem na Palatynie. W biografii Oktawiana wspomina ją (\"spectabat ex pulvinari\") Swetoniusz (\"Żywoty cezarów\", Boski August 45,1).\nŹródło pisane (jeden z komentarzy Serwiusza) wskazuje, że określenie to mogło być używane również w odniesieniu do świątyni bóstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5357868", "fragment_id": "351867/0", "subtitle": "", "title": "Pulvinar (starożytność)", "document_id": "351867", "start_index": 1.0, "parentId": 5357868.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36232855916023254}, "uuid": "f7104195-e42e-4752-9985-b3f141f64312"}]}
{"id": "q_149", "question": "Do której rzeki wpada Nysa Łużycka?", "answer": [{"page_content": "Nysa Łużycka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Lužická Nisa&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Lausitzer Neiße&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hsb\"&gt;Łužiska Nysa&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"dsb\"&gt;Łužyska Nysa&lt;/&gt;) – rzeka w Czechach (kraj liberecki), Niemczech (Saksonia, Brandenburgia) i Polsce (woj. dolnośląskie i lubuskie); lewobrzeżny dopływ Odry.\nDługość rzeki wynosi (według różnych publikacji) od 251,6 km do 254,6 km.\nZlewnia Nysy Łużyckiej obejmuje obszar o powierzchni (według różnych publikacji) od 4297 km² do 4403 km².\nNa długości 197,8 km rzeka wyznacza granicę pomiędzy Polską a Niemcami od 1945 roku (uznaną oficjalnie w latach 1950, 1970 i 1991); powierzchnia zlewni 4297 km² (2196 km² w Polsce). Górny odcinek rzeki o długości 53,8 km i powierzchni zlewni 375,3 km kw. znajduje się na terenie Czech.\nŚrednioroczny przepływ średniej wody (SSQ) obliczony w punkcie ujścia rzeki wynosi 31 m³/s.\nPrzebieg.\nŹródła w Czechach na wysokości ok. 635 m n.p.m., na granicy miejscowości Nová Ves nad Nisou i Smržovka, w południowej części Gór Izerskich.\nW górnym biegu Nysy Łużyckiej leży \"Żytawskie Zagłębie Węglowe\", którego wschodnią część stanowi Turoszowskie Zagłębie Węgla Brunatnego. Następnie rzeka przepływa przez obszar Borów Dolnośląskich i tereny wschodnich Łużyc.\nNysa Łużycka uchodzi do Odry na 542,4 km jej biegu, na północ od wsi Kosarzyn, w pobliżu niemieckiej wsi Ratzdorf.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9542", "fragment_id": "172903/0", "subtitle": "", "title": "Nysa Łużycka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172903", "parentId": 9542.0, "score": 1.0}, "uuid": "265156a9-1c1e-45ab-bcce-658607516ea2"}, {"page_content": "Granica na Odrze i Nysie Łużyckiej – granica państwowa między Polską a Niemcami po II wojnie światowej ustalona wstępnie przez aliantów na konferencji jałtańskiej i wprowadzona w życie na mocy umowy poczdamskiej ogłoszonej 2 sierpnia 1945 r. Stanowi zachodnią granicę Polski i wschodnią Niemiec.\nPrzebieg.\nW południowym swoim odcinku granica zaczyna się u trójstyku (znak graniczny nr \"1P\") – zbiegu granic trzech państw (Polski, Niemiec i Czech) na południe od Porajowa, następnie przebiega wzdłuż Nysy Łużyckiej pozostawiając po polskiej stronie tzw. „worek żytawski” (zwany też „turoszowskim”).\nNysa Łużycka dzieli kilka nadrzecznych miejscowości: \nNysa Łużycka kilkanaście kilometrów na północ od Gubina uchodzi do Odry; od tego miejsca to jej nurtem granica biegnie w dół przez następne ok. 200 km – do okolic Gryfina (od Widuchowej, gdzie Odra rozdziela się i tworzy rozlewiska, granica biegnie Odrą Zachodnią).\nNa odcinku odrzańskim granica dzieli miejscowości:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318849", "fragment_id": "1438324/0", "subtitle": "", "title": "Granica na Odrze i Nysie Łużyckiej", "parentId": 318849.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1438324", "source": "wikipedia", "score": 0.4626128673553467}, "uuid": "1688a5ff-62fa-40a7-bc05-8ebceae0d7ec"}, {"page_content": "Rzeki, spływające z Sudetów, charakteryzują się zmiennymi wodostanami, a na skutek dużego uprzemysłowienia regionu są na ogół silnie zanieczyszczone. Największe z nich to Nysa Kłodzka, z której czerpie się wodę pitną dla Wrocławia (za pośrednictwem specjalnego kanału), Stobrawa, Oława, Ślęza, Bystrzyca z dopływami Strzegomką i Piławą, Widawa, Średzka Woda, Kaczawa z Nysą Szaloną i Czarną Wodą oraz największy z prawobrzeżnych dopływów na terenie regionu – Barycz. Inne większe rzeki – Bóbr, Kwisa i Nysa Łużycka wpadają do Odry poza granicami Dolnego Śląska. Większość rzek jest uregulowana, a ich dorzecza zmeliorowane, co umożliwia prowadzenie właściwej gospodarki wodnej. W krajobrazie nizin zwraca uwagę brak jezior. Jedynie w okolicy Legnicy zachowało się kilkanaście niewielkich jezior, w większości w stadium zaniku. Największe z nich to: jezioro Kunickie (ok. 95 ha), Koskowickie (50 ha), Jaśkowickie (24 ha) i Tatarak (19,5 ha). Inny zupełnie charakter mają sztuczne stawy w dorzeczu Baryczy, założone jeszcze w średniowieczu. Tworzą one duże zespoły o łącznej powierzchni około 80 km², a największe z nich (Stary Staw, Staw Łosiowy, Staw Niezgoda, Staw Mewi Duży i Grabownica) mają po 200-300 ha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21926", "fragment_id": "184863/11", "subtitle": "", "title": "Dolny Śląsk", "parentId": 21926.0, "start_index": 15438.0, "document_id": "184863", "source": "wikipedia", "score": 0.5256766676902771}, "uuid": "fdb71a7c-5fda-4360-a5e4-3127ed4d66df"}, {"page_content": "Nizina Śląsko-Łużycka (317.7) – rozległa równina w południowo-zachodniej Polsce i południowo-wschodnich Niemczech.\nPołożenie.\nJest to najdalej na południowy wschód wysunięty fragment (makroregion) podprowincji Nizin Sasko-Łużyckich. Od północy graniczy ze Wzniesieniami Łużyckimi (z Wałem Mużakowa), od północy i północnego wschodu z Wałem Trzebnickim, od wschodu z Niziną Śląską, od południa z Sudetami (Pogórzem Zachodniosudeckim).\nPodział.\nNa obszarze Polski wydziela się następujące mezoregiony: Bory Dolnośląskie, Równinę Szprotawską, Wysoczyznę Lubińską, Równinę Legnicką i Równinę Chojnowską.\nRzeki.\nWiększe rzeki: Kaczawa, Szprotawa, Bóbr, Kwisa, Czerna Wielka, Nysa Łużycka.\nMiasta.\nGłówne miasta (w Polsce): Legnica, Lubin, Bolesławiec, Zgorzelec, Żagań i Jawor.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=783777", "fragment_id": "990348/0", "subtitle": "", "title": "Nizina Śląsko-Łużycka", "parentId": 783777.0, "start_index": 0.0, "document_id": "990348", "source": "wikipedia", "score": 0.41198617219924927}, "uuid": "64539c82-7c00-4428-909e-95a9f11a7242"}, {"page_content": "Układ zgorzelecki (właściwie \"Układ między Rzecząpospolitą Polską a Niemiecką Republiką Demokratyczną o wytyczeniu ustalonej i istniejącej polsko-niemieckiej granicy państwowej\") – podpisany 6 lipca 1950 w Zgorzelcu ze strony polskiej przez Józefa Cyrankiewicza i Stefana Wierbłowskiego, a ze strony niemieckiej przez Otto Grotewohla i Georga Dertingera.\nPostanowienia i znaczenie.\nPostanowienie dotyczące przebiegu granicy przyjęło następujące brzmienie:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nWysokie Układające się Strony zgodnie stwierdzają, że ustalona i istniejąca granica biegnąca od Morza Bałtyckiego wzdłuż linii na zachód od miejscowości Świnoujście i dalej wzdłuż rzeki Odry do miejsca, gdzie wpada Nysa Łużycka oraz wzdłuż Nysy Łużyckiej do granicy czesko-słowackiej, stanowi granicę państwową między Polską a Niemcami.\nArt. 1 układu zgorzeleckiego\nDo wytyczenia granicy wyznaczono Mieszaną Komisję Polsko-Niemiecką, w skład której weszło po czterech przedstawicieli obu stron. Państwa zobowiązały się również do zawarcia porozumień w sprawie przejść granicznych, małego ruchu granicznego oraz żeglugi na wodach pasa granicznego, po dokonaniu demarkacji. Stosowne porozumienia zawarto 27 stycznia 1951 (\"Akt o wykonaniu wytyczenia państwowej granicy między Polską a Niemcami\") oraz 6 lutego 1952 (ustalenia dotyczące żeglugi i eksploatacji wód).\nNa układ z 1950 r. powoływała się preambuła \"układu o przyjaźni, współpracy i wzajemnej pomocy\", podpisanego w Warszawie 15 marca 1967 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24821", "fragment_id": "170749/0", "subtitle": "", "title": "Układ zgorzelecki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 24821.0, "document_id": "170749", "score": 0.30398333072662354}, "uuid": "7463d79c-a264-4fff-83ec-90aeafbf2cf2"}, {"page_content": "Największymi lewobrzeżnymi dopływami są rzeki wypływające w Sudetach, m.in. Opawa, Nysa Kłodzka, Bystrzyca, Kaczawa, Bóbr i Nysa Łużycka; wśród dopływów prawobrzeżnych wyróżnia się najzasobniejszy w wodę i najdłuższy dopływ Odry – Warta, poza tym m.in. Mała Panew, Barycz i Ina.\nKanały śródlądowe łączące się z Odrą:\nPoprzez Wartę, jej dopływ Noteć i Kanał Bydgoski Odra posiada połączenie także z Wisłą.\nJakość wód.\nWedług danych Inspekcji Ochrony Środowiska w ciągu 2012 roku poprzez Odrę do Morza Bałtyckiego trafiła duża ilość metali ciężkich, tj.: 19,1 ton cynku, 56,1 ton miedzi, 7,5 tony ołowiu, 0,4 tony kadmu, 26,5 ton niklu oraz ok. 200 kg rtęci.\nW wyniku badań z 2007 wody Odry od granicy województwa lubuskiego do ujścia Nysy Łużyckiej oceniono na V klasy czystości, a na odcinku granicy polsko-niemieckiej na IV klasy jakości. We wszystkich punktach monitoringu województwa lubuskiego stwierdzono eutrofizację i nadmierną zawartość chlorofilu „a”. Na odcinku do ujścia Nysy Łużyckiej, wody Odry cechowały się nadmiernym zasoleniem i złą jakością pod względem bakteriologicznym, a niezadowalającą jakością na odcinku granicznym.\nBadania wykonane w 2007 roku w woj. zachodniopomorskim poniżej ujścia Słubi i powyżej ujścia Rurzycy wykazały, że Odra na tych punktach ma wody III klasy czystości. Dalsze badania przy wodowskazie Widuchowa wykazały wody IV klasy czystości. Kolejnego badania dokonano w miejscowości Mescherin nad Odrą Zachodnią, gdzie oceniono wody na III klasy czystości. Podczas badań jakości wód w punktach monitoringu stwierdzono przekroczenie wskaźników eutrofizacji, prócz badań ujścia rzeki do Roztoki Odrzańskiej, gdzie jednak wody oceniono na IV klasy czystości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9323", "fragment_id": "179662/6", "subtitle": "", "title": "Odra", "parentId": 9323.0, "start_index": 8846.0, "document_id": "179662", "source": "wikipedia", "score": 0.24929960072040558}, "uuid": "e79951c8-7881-45b7-8941-b01819e2016a"}, {"page_content": "Łużyce (niem. \"Lausitz\") należały do Elektoratu Saksonii w latach 1635–1815, z wyjątkiem obszaru wokół Chociebuża – bo ten tylko od 1806 do 1815 roku. Zostały one przyznane jako nagroda za opowiedzenie się protestanckiego elektoratu Saksonii w wojnie trzydziestoletniej po stronie katolickiego cesarza. Okolice Bogatyni (skrajnie południowo-wschodnia część Łużyc) należały do Saksonii aż do 1945 roku – ten niewielki skrawek znajduje się dzisiaj w Polsce, w województwie dolnośląskim. Łużyce zamieszkuje mniejszość – Serbołużyczanie, dlatego też wiele tablic informacyjnych jest dwujęzycznych (w języku niemieckim i górnołużyckim).\nGeografia.\nPod względem powierzchni Saksonia z powierzchnią 18 450 km² jest dziesiątym, a pod względem liczby ludności, siódmym spośród 16 niemieckich krajów związkowych. Saksonia jest położona we wschodniej części kraju i graniczy z:\n Polską (z województwami lubuskim i dolnośląskim) – na wschodzie\n Czechami (z krajami libereckim, usteckim i karlowarskim) – na południowym wschodzie\noraz krajami związkowymi:\nPoza stolicą innymi głównymi miastami Saksonii są: Lipsk, Chemnitz, Zwickau, Plauen i Görlitz.\nGłówne rzeki to: Łaba (niem. \"Elbe\"), Mulda (\"Mulde\"), Biała Elstera (\"Weiße Elster\") oraz tworząca polsko-niemiecką granicę Nysa Łużycka (\"Lausitzer Neiße\").\nObszar Saksonii wznosi się stopniowo z północy ku południu, przechodząc nad granicą z Czechami w góry. Od Bawarii do Łaby rozciągają się Rudawy (\"Erzgebirge\"), w których Łaba utworzyła imponujący przełom, tzw. Saska Szwajcaria (\"Sächsische Schweiz\"). Na wschód od Łaby znajdują się Góry Łużyckie (\"Zittauer Gebirge\"), należące do łańcucha Sudetów.\nHistoria.\nArcheologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17811", "fragment_id": "173399/1", "subtitle": "", "title": "Saksonia", "source": "wikipedia", "start_index": 1443.0, "document_id": "173399", "parentId": 17811.0, "score": 0.09831412136554718}, "uuid": "0cb04f4c-b61c-4d5c-adba-a293faf4b827"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n (daw. \"Nisa, Nissa\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Nissa&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Neisse&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Nisa&lt;/&gt;) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. Historycznie leży na Dolnym Śląsku, na pograniczu Przedgórza Sudeckiego i Niziny Śląskiej, w południowo-zachodniej części Doliny Nysy Kłodzkiej. Przepływa przez nie rzeka Nysa Kłodzka. W pobliżu Nysy znajdują się sztuczne zbiorniki wodne: Jezioro Nyskie (zwane także Jeziorem Głębinowskim), nieco dalej Jezioro Otmuchowskie.\nW latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.\nWedług danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczy 40 685 mieszkańców.\nGeografia.\nNysa położona jest w południowo-zachodniej części województwa opolskiego nad Jeziorem Nyskim i Nysą Kłodzką. Stanowi siedzibę powiatu nyskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9285", "fragment_id": "179641/0", "subtitle": "", "title": "Nysa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "179641", "parentId": 9285.0, "score": 0.11933327466249466}, "uuid": "bf112db2-d830-4656-ad98-bb7ec6e13389"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nLubsza (\"Lubica\") – rzeka, prawy dopływ Nysy Łużyckiej o długości 68,26 km i powierzchni dorzecza 914,1 km².\nRzeka płynie w województwie lubuskim. Jej źródła znajdują się we wsi Olbrachtów na skraju Wzniesień Żarskich. Płynie przez rozległe łużyckie lasy sosnowe i bagniste doliny. Początkowo płynie dość wartko w kierunku północnym. Między Jasieniem a Lubskiem skręca na zachód. Przepływa przez Olbrachtów, Miłowice, Suchleb, Lipinki Łużyckie, Brzostową, Lipsk Żarski, Jasień, Lubsko, Mierków, Ziębikowo, Jałowice, Starosiedle, Gębice, Stargard Gubiński, Czarnowice, Pleśno, Żenichów i Gubin, gdzie uchodzi do Nysy Łużyckiej.\nPrawobrzeżne dopływy Lubszy stanowią Golec, Kanał Młyński (Ług), Kurka, Sienica, Uklejna i Żeleźnik, a lewobrzeżne Jeziorna (Pstrąg), Makówka, Rzeczyca (Tymnica) i Śmiernica.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93091", "fragment_id": "652991/0", "subtitle": "", "title": "Lubsza (rzeka)", "parentId": 93091.0, "start_index": 1.0, "document_id": "652991", "source": "wikipedia", "score": 0.6538846492767334}, "uuid": "87932f33-e67f-4ceb-b4f8-c8ee4a94019d"}, {"page_content": "Klimat Sudetów jest umiarkowanie chłodny, podobnie jak w innych górach Europy Środkowej. W porównaniu z Karpatami na tych samych wysokościach jest on jednak znacznie surowszy, co przejawia się między innymi w fakcie, że granica lasu znajduje się około 250 metrów niżej. Dla klimatu lokalnego kotlin śródgórskich charakterystyczne są inwersje temperatur (zwłaszcza zimą), a także wiatry fenowe (tatrzański halny). Wiatry te, zwykle o wielkiej sile, powodują groźne w skutkach, nagłe topnienie śniegów oraz powodzie i są przyczyną katastrofalnych wiatrołomów.\nRzeki sudeckie należą w większości do dorzecza Odry, a jedynie niewielkie skrawki gór odwadniane są przez Łabę (zlewisko Morza Północnego) i Dunaj (zlewisko Morza Czarnego). Zwykle krótkie, o dużych spadkach i gwałtownych wezbraniach, spływając koncentrycznie ku kotlinom stwarzają (zwłaszcza wiosną i latem) duże zagrożenia powodziowe. W większości zostały uregulowane i zabudowane systemem tam i zbiorników retencyjnych. Największe z nich znajdują się na Bobrze w Pilchowicach, Nysie Kłodzkiej koło Otmuchowa i Nysy, Kwisie w Leśnej i Złotnikach, Bystrzycy w Zagórzu. Główne rzeki to: Nysa Łużycka, Kwisa, Bóbr, Kaczawa, Nysa Szalona, Bystrzyca, Nysa Kłodzka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21926", "fragment_id": "184863/8", "subtitle": "", "title": "Dolny Śląsk", "parentId": 21926.0, "start_index": 11071.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184863", "score": 0.11815587431192398}, "uuid": "556ecd15-58fd-483e-b338-c2a226243ec4"}]}
{"id": "q_150", "question": "Z jakiego miasta pochodzi Adam Małysz?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nAdam Henryk Małysz (ur. 3 grudnia 1977 w Wiśle) – polski skoczek narciarski uprawiający także kombinację norweską i kierowca rajdowy. Od 2022 prezes Polskiego Związku Narciarskiego.\nCzterokrotny olimpijczyk. Zdobywca czterech medali olimpijskich (srebrnego i brązowego w 2002 i dwóch srebrnych w 2010) i sześciu medali mistrzostw świata (złotego i srebrnego w 2001, dwóch złotych w 2003, złotego w 2007 i brązowego w 2011). Czterokrotny zdobywca Pucharu Świata (w sezonach 2000/2001, 2001/2002, 2002/2003 i 2006/2007), trzykrotny zwycięzca Letniego Grand Prix (2001, 2004 i 2006) oraz dwukrotny zdobywca Pucharu KOP (w sezonach 2002/2003 i 2006/2007). Triumfator 49. Turnieju Czterech Skoczni (2000/2001), trzech edycji Turnieju Nordyckiego (2001, 2003 i 2007) oraz Turnieju Czterech Narodów 2010. Zdobywca 39 indywidualnych złotych medali mistrzostw Polski (21 zimą i 18 latem). W trakcie kariery wyrównał rekord świata w długości skoku narciarskiego (225 m w 2003) i osiem razy poprawiał rekord Polski (po raz ostatni w 2011, gdy uzyskał 230,5 m).\nW latach 1995–2011 wystąpił w 349 konkursach Pucharu Świata. Odniósł 39 zwycięstw, 92 razy stał na podium, 198 razy zajmował miejsce w pierwszej dziesiątce zawodów, a 307 razy zdobywał punkty PŚ. Łącznie zgromadził 13070 punktów PŚ. Jako zawodnika cechowały go mocne odbicie z progu i bardzo niska pozycja w locie. W trakcie kariery skakał na nartach marki Elan (1994–1996 oraz 1999–2004), Rossignol (1996–1998) i Fischer (2004–2011).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12844", "fragment_id": "185893/0", "subtitle": "", "title": "Adam Małysz", "parentId": 12844.0, "start_index": 0.0, "document_id": "185893", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "c58d5abe-1f19-4a00-a3b5-3878bd2f23ab"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nAdolf Małysz (ur. 1895, zm. 8 stycznia 1962) – działacz i duchowny zielonoświątkowy na Śląsku Cieszyńskim, w II Rzeczypospolitej prezes (zwierzchnik) pentekostalnej wspólnoty religijnej pn. Związek Stanowczych Chrześcijan, a od 1947 duchowny Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego.\nŻyciorys.\nSyn Jerzego Małysza. Wychował się w Kościele Ewangelicko-Augsburskim. Od 1912 zatrudniony w hucie w Trzyńcu. Wśród współpracowników miał członków zboru stanowczych chrześcijan w Nieborach. Pod ich wpływem przyjął pobożność zielonoświątkową i pozyskał dla stanowczych chrześcijan swoich rodziców i inne osoby z rodzinnego Ustronia. Dzięki jego aktywności w 1913 roku w Ustroniu powstał zbór stanowczych chrześcijan. W 1920 został przełożonym zboru ustrońskiego i ożenił się (żona Zuzanna). W latach 1931–1935 pełnił dodatkowo funkcję prezesa Związku Stanowczych Chrześcijan.\nW czasie II wojny światowej ze względu na odmowę podpisania Volkslisty 20 grudnia 1941 został wysłany wraz z rodziną na roboty do Niemiec, a jego dom został zarekwirowany.\nPo zakończeniu okupacji powrócił do rodzinnego miasta i podjął na nowo pracę duszpasterza zboru w Ustroniu. Wobec stopniowego zbliżania się stanowczych chrześcijan do Związku Ewangelicznych Chrześcijan, który praktykował chrzest w wieku świadomym, w 1946 Adolf Małysz przyjął taki chrzest z rąk Stanisława Krakiewicza. W 1947 wraz z całym Związkiem Stanowczych Chrześcijan przystąpił do Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego (ZKE).\nW związku z aresztowaniami duchownych ZKE w 1950 został uwięziony przez Urząd Bezpieczeństwa. W 1957 złożył urząd pastora zboru ustrońskiego, którego był założycielem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3246040", "fragment_id": "153259/0", "subtitle": "", "title": "Adolf Małysz", "parentId": 3246040.0, "start_index": 0.0, "document_id": "153259", "source": "wikipedia", "score": 0.23058556020259857}, "uuid": "87e16421-1ed6-4645-9107-7c1a0c008292"}, {"page_content": "W sprzedaży pojawiły się różnego rodzaju gadżety związane z osobą Adama Małysza, między innymi: breloki, kubki, kartki pocztowe, maskotki, plakaty i podkładki pod myszkę. W 2001 r. członkowie Stowarzyszenia Cukierników RP wykonali w Wiśle rzeczywistych wymiarów rzeźbę Małysza z białej czekolady (wysokość: 2,5 m, waga: 180 kg). W 2007 i 2012 r. została ona poddana renowacji przez przedsiębiorstwo E. Wedel.\nW latach 2001-2003 w Wiśle odbywały się imprezy z cyklu \"Majówka z Małyszem\".\nWpływ małyszomanii na rozwój skoków narciarskich.\nSukcesy Małysza wpłynęły na znaczący wzrost zainteresowania trenowaniem skoków narciarskich wśród dzieci i młodzieży (np. Jan Ziobro, Maciej Kot czy Jakub Wolny). Z myślą o nich powstał program Lotos Szukamy Następców Mistrza oraz cykl konkursów Lotos Cup. Pojawiło się zainteresowanie i wsparcie rozwoju dyscypliny przez sponsorów.\nMaciej Kot tak wyjaśnia fenomen małyszomanii i wpływ mistrza na młodych skoczków:\n \"I znikąd pojawił się Adam, skromny, niepozorny chłopak, który nie do końca odnajdował się w blasku kamer, wywiadów i mikrofonów. Ludzie pokochali jego skromność, naturalność. Polubili te przejęzyczenia.\"\n \"Fala popularności rosła. Adam pochodzi z niedużego miasta, z zawodu jest dekarzem, wyższego wykształcenia wtedy nie miał. Piękna, bajkowa historia – ludzie chcieli to oglądać. Mam wrażenie, że te lata z Małyszem były jak serial, od którego nie można oderwać oczu i każdy czeka na kolejny odcinek i sezon. Potrafił wciągnąć jak najlepszy film czy książka. Serial z Adamem się nie nudził, kto zaczął oglądać, ten nie przestawał, wciągał się i tak to się nakręciło i napędziło. Poczuliśmy, że Polak potrafi, jego sukcesy opisywali najwybitniejsi dziennikarze, niekoniecznie związani ze sportem. Wszyscy poczuli ogromną dumę.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5150990", "fragment_id": "1070793/3", "subtitle": "", "title": "Małyszomania", "source": "wikipedia", "start_index": 4998.0, "parentId": 5150990.0, "document_id": "1070793", "score": 0.5715075135231018}, "uuid": "a0b91b62-cecd-4aab-8672-bea274ed3303"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nAdolf Małyszko (ur. 1 stycznia 1886 w Niemczynie, zm. 22 lutego 1963 w Piasecznie) – polski polityk, działacz PSL „Wyzwolenie”, pułkownik artylerii Wojska Polskiego.\nŻyciorys.\nAdolf Małyszko urodził się 1 stycznia 1886 roku w Niemczynie, w powiecie sokólskim, w rodzinie Adama i Rozalii z Bielawskich. Uczęszczał przez rok do szkoły ludowej w Czarnej Wsi, a od 1896 roku do dwuklasowej szkoły powiatowej w Sokółce. Od 1898 roku uczył się prywatnie w Wilnie. W 1903 roku w Carskim Siole złożył maturę z ośmiu klas gimnazjalnych. W 1905 roku rozpoczął studia na Wydziale Fizyczno-Matematycznym Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. W tym samym roku został wydalony z uczelni za udział w strajku szkolnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3060091", "fragment_id": "1211234/0", "subtitle": "", "title": "Adolf Małyszko", "parentId": 3060091.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1211234", "source": "wikipedia", "score": 0.24909403920173645}, "uuid": "88a8ef0a-bdc7-4643-be90-6bcd3653faa6"}, {"page_content": "Od października 2016 jest dyrektorem-koordynatorem PZN ds. skoków narciarskich i kombinacji norweskiej; odpowiada za tworzenie programów szkoleniowych, koordynację współpracy między kadrami i doradztwo w kwestiach sprzętowych.\nW maju 2022 został kandydatem na stanowisko prezesa PZN, a na Walnym Zjeździe Sprawozdawczo-Wyborczym Delegatów PZN, odbywającym się 25 czerwca 2022 w Krakowie, został wybrany nowym prezesem Związku.\nGaleria „Sportowe Trofea Adama Małysza”.\nW 2007 na ul. 1 Maja 48a w Wiśle została otwarta galeria „Sportowe Trofea Adama Małysza”, która obejmuje ok. 1000 eksponatów, w tym puchary i medale zdobyte przez Małysza, a także jego narty, kombinezony, kaski i inne pamiątki.\nFundacja Izabeli i Adama Małyszów.\n25 kwietnia 2002 wraz z żoną Izabelą założył fundację wspierającą rozwój dzieci uzdolnionych sportowo, m.in. poprzez udostępnienie sprzętu sportowego oraz zaangażowanie trenerów. Pomagała również sportowcom, którzy uprawiając sport, stali się niepełnosprawni, organizując rehabilitacje fizyczne i psychologiczne. Fundacja wspierała finansowo szkoły, kluby sportowe, domy dziecka oraz przedsięwzięcia charytatywne. 1 stycznia 2008 fundacja zawiesiła swoją działalność na czas nieokreślony.\nWyróżnienia i upamiętnienie.\nW latach 90. XX w. przy okazji pierwszych sukcesów sportowych Małysza w Wiśle zorganizowano zawody o nazwie \"Adam Małysz zaprasza do Wisły\". W 2008 przebudowaną skocznię w Wiśle-Malince nazwano imieniem Adama Małysza. W Alei Gwiazd Sportu w Wiśle znajduje się tablica poświęcona Małyszowi.\nPo zakończeniu sezonu 2006/2007 odebrał statuetkę od burmistrza Wisły Andrzeja Molina z napisem \"Mistrzowi Świata Adamowi Małyszowi – Wiślanie\". Przy tej samej okazji otrzymał orle pióro z rąk burmistrza Zakopanego Jana Gąsienicy Walczaka.\n5 lipca 2010 został Ambasadorem Śląska. 26 marca 2011 został honorowym obywatelem miasta Zakopanego.W kwietniu 2023 r. w Wiśle odsłonięto nowy pomnik przedstawiający Adama Małysza, który został wykonany z kolorowej czekolady plastycznej. Rzeźba ma ponad 3 metry i prezentowana jest w \"Domu Zdrojowym\". Wcześniej (od 2001 roku) eksponowano tam figurę z białej czekolady.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12844", "fragment_id": "185893/47", "subtitle": "", "title": "Adam Małysz", "source": "wikipedia", "start_index": 74503.0, "parentId": 12844.0, "document_id": "185893", "score": 0.48474687337875366}, "uuid": "1471c950-8723-475a-ad44-a00bee9e0e03"}, {"page_content": "Na terenie Kopydła znajduje się m.in. Zespół Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich im. Władysława Reymonta (ul. W. Reymonta 2). Początki szkolnictwa zawodowego w Wiśle wiążą się z szybkim rozwojem miejscowości jako ośrodka turystyczno-wypoczynkowego, jaki miał miejsce w latach międzywojennych. W 1936 roku powstała tu Szkoła Przysposobienia Hotelarskiego, prowadząca jednoroczne kursy hotelarstwa i żywienia. Po II wojnie światowej szkołę reaktywowano, a w 1947 roku przekształcono w trzyletnie Gimnazjum Hotelarskie. W 1951 roku powołano w jego miejsce czteroletnie Technikum Gospodarcze, przy którym w roku 1957 utworzono Zasadniczą Szkołę Zawodową. W 1968 roku zespół szkół uzupełniło Technikum Gastronomiczne, zwane później popularnie „Patelniokiem”. Szkoły te mieściły się w różnych obiektach i dopiero w 1969 roku zespół otrzymał nowoczesny obiekt w Kopydle. Absolwenci Zespołu Szkół od początku znajdowali zatrudnienie w licznych domach wczasowych w Wiśle, Ustroniu i okolicy, ale także w hotelach i obsłudze ruchu turystycznego w całej Polsce.\nNa terenie Kopydła znajduje się klasztor o.o. salezjanów z kościołem p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej.\nOd 1945 roku na terenie Kopydła znajdowała się Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Stożek/Wisła, a od 1991 do 2003 roku Strażnica Straży Granicznej w Wiśle.\nNa stoku u podnóży Kobylej, ponad torami kolejowymi, niewielki ośrodek narciarski „Pasieki”.\nW Kopydle urodził się, a później mieszkał przez szereg lat Adam Małysz. W dzielnicy tej znajduje się bar „U Bociana”, w którym w czasach sukcesów sportowych Adama Małysza odnoszonych na skoczniach całego świata gromadził się fanklub skoczka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5629846", "fragment_id": "1253052/1", "subtitle": "", "title": "Kopydło (Wisła)", "source": "wikipedia", "start_index": 1450.0, "document_id": "1253052", "parentId": 5629846.0, "score": 0.09348835051059723}, "uuid": "ea14d782-edb1-455d-9a20-f74a9d5394d0"}, {"page_content": "\"Rozmiary zwycięstw Małysza graniczą z cudem. Wyskoczył nimi ponad wszystkie nasze nieszczęścia – zgryzoty przegrywających piłkarzy, brak spektakularnych sukcesów na olimpiadzie... Sen o Janku Muzykancie realizuje się w Adamie, skromnym chłopcu z Wisły. (...) Ludzie nie tylko grzeją się ciepłem cudzych sukcesów, ale w ogóle mają potrzebę posiadania bohatera, kogoś, kto będzie autorytetem, kogo będą podziwiać\".\nEpilog.\nBenefis i akcja „Cała Polska nosi wąsy”.\nZ okazji zakończenia kariery skoczka narciarskiego, 26 marca 2011 r. odbył się benefis Małysza, zorganizowany przez szwajcarską spółkę Transcontinental Services AG i Testa Communications na Wielkiej Krokwi w Zakopanem. Oficjalna nazwa imprezy to „Adam’s Bull’s Eye” – miała ona polegać na skakaniu do wylosowanych wcześniej na kole fortuny odległości, od 120 do 134 metrów. Zawodnicy mogli samodzielnie wybrać belkę startową, z której chcieli skakać. Za trafienie w cel miało zostać przyznane 100 punktów, natomiast każdy metr różnicy oznaczałby 10 punktów mniej dla skoczka. Zawody nie doszły do skutku z powodu niekorzystnych warunków atmosferycznych (obfite opady śniegu i zmienne podmuchy wiatru). Zaproszeni skoczkowie zjechali wspólnie z zeskoku, po czym jedenastu z nich wykonało niemierzone skoki. Małysz skoczył jako ostatni, około godziny 19:12, lądując w granicach 120 metrów. Po wylądowaniu przejechał pod szpalerem z nart utworzonym przez skoczków. Kamil Stoch i Stefan Hula, podnieśli go i na ramionach nosili wokół zeskoku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5150990", "fragment_id": "1070793/5", "subtitle": "", "title": "Małyszomania", "document_id": "1070793", "start_index": 8572.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5150990.0, "score": 0.07801224291324615}, "uuid": "3bb81158-4c2f-4059-8833-2c7dd76de3a1"}, {"page_content": "Adam Małysz uczestniczył w 31 indywidualnych konkursach zimowych mistrzostw Polski w skokach narciarskich. Zdobył 21 tytułów mistrza Polski, sześć razy był drugi i raz trzeci. Łącznie zdobył 28 medali.\nLetnie mistrzostwa Polski seniorów w skokach narciarskich.\nAdam Małysz zdobył 18 złotych medali indywidualnych letnich mistrzostw Polski w skokach narciarskich oraz dwa srebrne medale i jeden brązowy; łącznie 21 medali\nKariera w sportach motorowych.\n22 kwietnia 2011 na Torze Wyścigów Konnych Służewiec ogłosił, że dołączył do zespołu RMF Caroline Team i ze swoim pilotem Rafałem Martonem samochodem Porsche Cayenne weźmie udział w kilku rajdach, a jego głównym celem będzie Rajd Dakar.\nW czerwcu, z pilotem Albertem Gryszczukiem, wziął udział w rajdzie Drezno-Wrocław, jednak nie był klasyfikowany – wystartował z numerem 000 i otworzył rajd we Wrocławiu. Podczas debiutu osiągnął drugi czas, dzień później ponownie wystartował – jechał w klasie cross-country, trasa rajdu dla tej grupy kierowców zakończyła się po pokonaniu ok. 200 km w Żaganiu, Małysz pokonał ok. 120 km odcinków specjalnych.\n9 sierpnia zdał egzamin przed komisją Polskiego Związku Motorowego i otrzymał licencję kierowcy rajdowego uprawniającą do startów we wszystkich rajdach terenowych. 15 września na poligonie wojskowym w Żaganiu pobił rekord prędkości jazdy samochodem w terenie.\nPodczas pierwszego etapu Rajdu Dakar 2012 zajął 70. miejsce. Po czterech etapach awansował na 40. pozycję w klasyfikacji generalnej. Podczas 11. etapu doznał poważnej awarii sprzęgła, która spowodowała wielogodzinne opóźnienie i ukończenie go na 67. pozycji.\nPierwszy w karierze Rajd Dakar ukończył na 38. pozycji w klasyfikacji generalnej, ze stratą ponad 29 godzin do zwycięzcy, po czym opuścił RMF Caroline Team. Do rajdu Dakar 2013 przystąpił z nowym samochodem – Toyotą Hilux. Razem z Rafałem Martonem ukończył rajd na 15. pozycji, ze stratą ponad sześciu godzin do zwycięzcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12844", "fragment_id": "185893/45", "subtitle": "", "title": "Adam Małysz", "document_id": "185893", "start_index": 70604.0, "parentId": 12844.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19575858116149902}, "uuid": "e3212fd3-f8cb-424c-99f8-cb7bff3c3afd"}, {"page_content": "W latach 1979–1983 pracował jako trener w Olimpii Goleszów, po czym do 1984 był zatrudniony w ośrodku przygotowań olimpijskich w Bielsku-Białej. Od 1984 do 1990 prowadził reprezentację Polski w kombinacji norweskiej, trenował ją m.in. podczas igrzysk olimpijskich w 1988 w Calgary. Następnie przez kilka lat zajmował się prowadzeniem sklepu z odzieżą i obuwiem. W latach 1994–1999 pełnił funkcję wiceprezesa do spraw sportowych w Polskim Związku Narciarskim. Odpowiadał za zatrudnienie Czecha Pavla Mikeski jako trenera głównego polskiej kadry skoczków. W czerwcu 1999 sam objął to stanowisko. Wprowadził do sztabu szkoleniowego fizjologa Jerzego Żołądzia oraz psychologa Jana Blecharza. Wkrótce sukcesy w prowadzonej przez niego kadrze zaczął odnosić Adam Małysz – trzykrotnie z rzędu zdobył Puchar Świata, wywalczył trzy tytuły mistrza świata, wygrał 49. Turniej Czterech Skoczni oraz zdobył srebrny i brązowy medal na igrzyskach olimpijskich w 2002 w Salt Lake City. Prowadzony przez niego zespół 9 grudnia 2001 po raz pierwszy w historii stanął na podium w konkursie drużynowym PŚ, plasując się na trzecim miejscu (za Finami i Japończykami). W marcu 2004 Apoloniusz Tajner podał się do dymisji, motywując to względami osobistymi. Zakończył pełnienie zajmowanej funkcji w następnym miesiącu.\nRównież w 2004 objął stanowisko dyrektora sportowego w PZN, a następnie sekretarza generalnego związku. W listopadzie 2005 minister sportu mianował go kuratorem PZN. 2 lutego 2006 wybrano go na prezesa tej organizacji; na walnym zjeździe w Krakowie otrzymał 38 na 57 oddanych głosów ważnych. Związkiem kierował do 25 czerwca 2022, kiedy to jego następcą został Adam Małysz. Wyróżniono go następnie tytułem prezesa honorowego PZN.\nW 2017 został wiceprezesem Polskiego Komitetu Olimpijskiego, pełnił tę funkcję do 2023.\nDziałalność polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137177", "fragment_id": "8576/1", "subtitle": "", "title": "Apoloniusz Tajner", "source": "wikipedia", "start_index": 891.0, "document_id": "8576", "parentId": 137177.0, "score": 0.14528131484985352}, "uuid": "9abd9dc6-d359-4dc0-a708-09a8d909d10f"}, {"page_content": "Dzisiaj, kiedy Adam Małysz jest najlepszym skoczkiem świata, łatwiej zrozumieć dlaczego po upadku Hryniewieckiego płakała cała Polska. On miał być Małyszem, tylko czterdzieści lat wcześniej. O ile jednak Małysz dystansuje się od popularności, ucieka w skromność, o tyle Hryniewiecki był z urodzenia gwiazdorem. Chciał być wielki na skoczni i taki sam poza nią. Miał być Jamesem Deanem polskiego sportu: tak samo przystojny jak amerykański aktor, może tylko mniej zbuntowany.\n Andrzej Łozowski\nW sobotę, 21 listopada, w kościele św. Mikołaja odbyło się nabożeństwo żałobne. Pochowano go na cmentarzu przy ul. Grunwaldzkiej. W kondukcie żałobnym szła rodzina zmarłego, delegacje beskidzkich i podhalańskich klubów sportowych, przedstawiciele władz, przyjaciele i setki mieszkańców Podbeskidzia.\nPo śmierci.\nNarty i trofea sportowe skoczka trafiły do Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie. Trafił tam też duplikat złotego medalu olimpijskiego ze Squaw Valley, który Recknagel przysłał Hryniewieckiemu, wraz z depeszą zawierającą słowa starorzymskiej sentencji \"Primus inter pares\" (\"Pierwszy wśród równych\"). Część pamiątek wciąż przechowuje rodzina Hryniewieckich w Bielsku-Białej. Imieniem Hryniewieckiego nazwano nieistniejącą obecnie skocznię narciarską na „Białym Krzyżu”, poniżej Przełęczy Salmopolskiej. Skocznia spłonęła w 2000 roku. Była ona nieczynna już od 1992 i przeznaczona do rozbiórki. Przez pewien czas, od lat 80., organizowano „Memoriał Zdzisława Hryniewieckiego” w skokach narciarskich. Podczas przebudowy skoczni w Wiśle planowano nadać jej imię Hryniewieckiego, lecz ostatecznie została ona skocznią im. Adama Małysza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=430685", "fragment_id": "83530/8", "subtitle": "", "title": "Zdzisław Hryniewiecki", "parentId": 430685.0, "start_index": 11647.0, "source": "wikipedia", "document_id": "83530", "score": 0.1420215368270874}, "uuid": "bc5091b4-041f-4091-8e8c-8fa2def53337"}]}
{"id": "q_151", "question": "Które fale mogą rozchodzić się w próżni: dźwiękowe czy radiowe?", "answer": [{"page_content": "Propagacja fal radiowych – rozprzestrzenianie się fal radiowych zależne zarówno od właściwości samych fal (np. częstotliwości, polaryzacji), jak i warunków panujących w środowisku, w którym fale te się rozchodzą.\nNazwa \"propagacja\" pochodzi od francuskiego i angielskiego słowa \"propagation\", oznaczającego rozchodzenie się (rozprzestrzenianie się) między innymi fal radiowych. Zawiera ona w sobie coś więcej niż jej najbardziej zbliżony odpowiednik w języku polskim, gdyż obejmuje też czynniki niezależne – w sferze rozchodzenia się fal radiowych – od woli człowieka. W tym rozumieniu prognozy propagacyjne oznaczają przewidywane, obiektywne warunki rozchodzenia się fal radiowych.\nRozchodzenie się fal radiowych w zależności od wpływu środowiska.\nW zależności od decydującego wpływu środowiska na sposoby rozchodzenia się fal radiowych rozróżnia się następujące ich rodzaje:\nFala w wolnej przestrzeni.\nPojęciem wolnej przestrzeni określa się idealną próżnię, w której fale radiowe rozchodzą się w sposób całkowicie swobodny. Przykładem takiej wolnej przestrzeni jest przestrzeń kosmiczna.\nFalą w wolnej przestrzeni jest fala biegnąca w linii w zasięgu wzroku, jest to bezpośrednie rozchodzenie się fal radiowych między antenami, widocznymi dla siebie. Jest to najczęściej występujący tryb propagacji fal radiowych w zakresie VHF i częstotliwości wyższych. Przykładem jest propagacja między satelitą a anteną naziemną lub odbiór sygnałów telewizyjnych z lokalnego nadajnika telewizyjnego.\nPrzy założeniu, że ośrodek nie wprowadza żadnego tłumienia, fale rozchodzą się promieniście, bez strat energii. Wówczas gęstość mocy formula_1 w odległości formula_2 od izotropowego źródła energii o mocy promieniowania formula_3 wyraża się wzorem:\n formula_4\nnatomiast amplituda pola elektrycznego formula_5 wytwarzanego przez to źródło, wynosi:\n formula_6\nFala przyziemna.\n \"Osobny artykuł: Fala przyziemna.\"\nRozchodzenie się fali przyziemnej w dużym stopniu zależy od parametrów elektrycznych powierzchniowych warstw Ziemi (od jej struktury, temperatury, wilgotności) oraz pokrycia terenowego (lasy, budynki itp.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=520821", "fragment_id": "1584099/0", "subtitle": "", "title": "Propagacja fal radiowych", "document_id": "1584099", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 520821.0, "score": 0.8557008504867554}, "uuid": "fe03b620-2777-48bb-8536-f26cb6dc0146"}, {"page_content": "Fala mechaniczna – fala rozchodząca się w ośrodku materialnym poprzez rozprzestrzenianie się drgań tego ośrodka, opisywane jako zaburzenia pewnej wielkości fizycznej wynikające z ruchu cząstek ośrodka względem ich położenia równowagi. Przykładami fal mechanicznych są fale morskie, fale dźwiękowe, fale sejsmiczne.\nFale mechaniczne rozchodzące się w ośrodkach sprężystych będące rozprzestrzenieniem się zaburzeń wywołanych oddziaływaniami sprężystymi określane są jako \"fale sprężyste\". Przykładami fal sprężystych są fale dźwiękowe, fale sejsmiczne. \nFale mechaniczne mogą być w szczególności falami podłużnymi, w których kierunek drgań jest zgodny z kierunkiem rozchodzenia się fali (np. fala dźwiękowa) lub poprzecznymi, gdzie kierunek drgań jest prostopadły do kierunku rozchodzenia się tej fali (np. fala powstała na linie). Możliwa jest również sytuacja pośrednia, np. w przypadku fal na wodzie, gdy drgania zachodzą się równocześnie wzdłuż kierunku jej rozchodzenia, jak i w kierunku poprzecznym.\nW procesie rozchodzenia się fali zasadnicze znaczenie ma proces odwracalnych przemian potencjalnej energii mechanicznej (energii ciśnienia bądź naprężenia) w energię kinetyczną. W czasie tych przemian część energii może być tracona, a zjawisko takie nazywane jest tłumieniem fali. Poszczególne ośrodki mogą znacznie różnić się własnościami mechanicznymi, co prowadzi do znacznych różnic w przebiegu zjawisk falowych w różnych materiałach. Dla przykładu, w stali dźwięk rozchodzi się w przybliżeniu 20 razy szybciej niż w powietrzu. Decydująca jest tu sprężystość ośrodka. Zmiana naprężenia w danym ośrodku ma wpływ na rozchodzenie się w nim fali mechanicznej. Przykładem może być struna, w której szybkość rozchodzenia się fali zmienia się zależnie od jej naprężenia, co wykorzystuje się do strojenia instrumentów strunowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21637", "fragment_id": "183838/0", "subtitle": "", "title": "Fala mechaniczna", "document_id": "183838", "start_index": 0.0, "parentId": 21637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7385968565940857}, "uuid": "6eef6b5e-b8a9-4559-abde-4d914b0ebba4"}, {"page_content": "Fala przyziemna może rozchodzić się jako:\nFala powierzchniowa jest emitowana przez antenę nadawczą, umieszczoną na niewielkiej wysokości nad Ziemią, i rozchodzi się wzdłuż jej powierzchni.\nFala troposferyczna.\n \"Osobny artykuł: Fala troposferyczna.\"\nFalą troposferyczną nazywa się falę, która dociera do odbiornika dzięki refrakcji (załamaniu) w troposferze.\nRozchodzenie się fal radiowych w troposferze w dużym stopniu jest uzależnione od warunków meteorologicznych, które\nwpływają na wielkość odchylenia fali od prostoliniowej propagacji w warstwie oraz poprzez tłumienie energii fal przez mgłę i opady atmosferyczne.\nFala jonosferyczna.\n \"Osobny artykuł: Fala jonosferyczna.\"\nFalą jonosferyczną nazywa się falę, która dociera do odbiornika dzięki odbiciu od warstwy o określonej gęstości swobodnych elektronów w częściowo zjonizowanej jonosferze. Dotyczy to głównie propagacji fal krótkich. Podstawowym źródłem jonizacji zewnętrznej atmosfery ziemskiej jest promieniowanie Słońca, promieniowanie kosmiczne, być może nawet światło Księżyca (szczególnie w pełni), a na wysokości około 100 km – meteory.\nPonieważ głównym źródłem jonizacji atmosfery jest Słońce, dlatego w godzinach rannych i przedpołudniowych wzrasta proces jonizacji i zwiększa się gęstość elektronów. Oprócz zmian dobowych jonosfery występują jej zmiany sezonowe oraz długookresowe, związane z cykliczną zmiennością aktywności słonecznej.\nRozchodzenie się fal radiowych w zależności od częstotliwości.\nRozchodzenie się fal długich.\nFale długie obejmują zakres częstotliwości od 30 do 300 kHz (od 10 do 1 km) i rozchodzą się w postaci fali powierzchniowej na dość duże odległości. Jednakże już w odległości 1000 do 2000 km od nadajnika natężenie pola fali jonosferycznej przewyższa natężenie fali powierzchniowej. Warunki propagacyjne fal długich ulegają małym i powolnym zmianom w czasie, bardziej zmieniając się w okresach anomalnej jonizacji w niskiej jonosferze, rejestrowanej po rozbłyskach.\nRozchodzenie się fal średnich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=520821", "fragment_id": "1584099/1", "subtitle": "", "title": "Propagacja fal radiowych", "document_id": "1584099", "start_index": 2107.0, "parentId": 520821.0, "source": "wikipedia", "score": 0.49696382880210876}, "uuid": "6b6bd49e-b092-426e-aeb9-69d5f6a691ad"}, {"page_content": "Akustyczna fala powierzchniowa, AFP ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Surface Acoustic Wave&lt;/&gt;, SAW) – fala mechaniczna rozchodząca się wzdłuż powierzchni podłoża sprężystego graniczącego z próżnią lub innym ciałem sprężystym i zanikająca, zwykle w sposób wykładniczy, w głąb tego podłoża. Należy do rodziny fal sejsmicznych.\nOd momentu wynalezienia przetwornika międzypalczastego umożliwiającego łatwą generację i detekcję AFP na powierzchni kryształów piezoelektrycznych fale te znalazły liczne zastosowania techniczne.\nPodstawowymi rodzajami akustycznych fal powierzchniowych są:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=957698", "fragment_id": "997298/0", "subtitle": "", "title": "Akustyczna fala powierzchniowa", "document_id": "997298", "start_index": 0.0, "parentId": 957698.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19061768054962158}, "uuid": "5abb3379-3004-4f47-8127-7f661224aec5"}, {"page_content": "Fale akustyczne – zaburzenie gęstości i ciśnienia rozchodzące się w ośrodku w postaci fali podłużnej, któremu towarzyszą drgania cząsteczek ośrodka. Ośrodki, w których takie fale mogą się poruszać, to ośrodki sprężyste (ciało stałe, ciecz i gaz). Zaburzenia te polegają na przenoszeniu energii mechanicznej przez drgające cząstki ośrodka (zagęszczenia i rozrzedzenia) bez zmiany ich średniego położenia. Falą akustyczną nazywa się zarówno falę, która powoduje wrażenie słuchowe (dźwięk), czyli falę dźwiękową, jak i fale o częstotliwościach i amplitudach przekraczających zakres ludzkiego słuchu, ponieważ właściwości fizyczne tych fal są bardzo podobne.\nŹródłem dźwięków słyszalnych są ciała wprawione w drgania, których energia jest dostateczna, aby wywołać w ludzkim organie słuchu (uchu) najsłabsze wrażenia słuchowe. Oznacza to, że natężenie dźwięków musi przekraczać próg słyszalności.\nFale dźwiękowe w płynach, ciałach stałych i superpłynach transportują również masę.\nPodział fal akustycznych ze względu na częstotliwość.\nDźwięki, ze względu na ich częstotliwość \"f,\" dzieli się na:\nPodział ze względu na widmo fali.\nZe względu na postać widma, dźwięki można sklasyfikować następująco:\nPrędkości rozchodzenia się fal dźwiękowych.\nPrędkości rozchodzenia się fal dźwiękowych w niektórych ośrodkach:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905054", "fragment_id": "1208004/0", "subtitle": "", "title": "Fale akustyczne", "document_id": "1208004", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2905054.0, "score": 0.5906312465667725}, "uuid": "11c6f4be-3872-46a5-9059-5a64ff887f47"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nEfekt Dopplera – zjawisko fizyczne występujące dla fal, polegające na powstawaniu różnicy częstotliwości fali wysyłanej przez jej źródło oraz częstotliwości fali rejestrowanej przez obserwatora, który porusza się względem tego źródła. Dla fal rozprzestrzeniających się w ośrodku, takich jak na przykład fale dźwiękowe, wielkość efektu zależy od prędkości obserwatora oraz źródła względem ośrodka, w którym te fale się rozchodzą. W przypadku fal propagujących bez udziału ośrodka materialnego, jak na przykład światło (w ogólności fale elektromagnetyczne) w próżni, znaczenie ma jedynie różnica prędkości źródła oraz obserwatora.\nHistoria.\nChristian Andreas Doppler jako pierwszy w 1842 r. w swojej publikacji opisał zaobserwowany efekt polegający na zmianie koloru światła pod wpływem ruchu w układzie gwiazd podwójnych. Naukowe badanie efektu po raz pierwszy przeprowadził Christoph Hendrik Diederik Buys Ballot w 1845 r. Poprosił on grupę muzyków (trębaczy), aby wsiedli do pociągu i grali jeden ton. Słuchał go i zaobserwował, że dźwięk instrumentów jest wyższy, gdy pociąg zbliża się do niego. Gdy źródło muzyki się oddala, jego ton staje się niższy. Zmiana wysokości dźwięku była dokładnie taka, jak obliczył uprzednio Doppler. Niezależnie od niego podobny efekt został w 1848 r. zaobserwowany przez Armanda Fizeau dla fal elektromagnetycznych.\nJohannes Stark, badając promieniowanie kanalikowe, odkrył, że emitowane przez nie światło podlega efektowi Dopplera, za badania te uzyskał w 1919 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.\nWstęp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30329", "fragment_id": "176797/0", "subtitle": "", "title": "Efekt Dopplera", "document_id": "176797", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30329.0, "score": 0.24044212698936462}, "uuid": "4d5b2804-fbf6-41f7-923a-6e9b577b8236"}, {"page_content": "Prędkość rozchodzenia się fali elektromagnetycznej w próżni jest stała, nie zależy od jej częstości ani układu odniesienia. Nazywa się ją prędkością światła. Jest ważną stałą fizyczną, a jej wartość wynosi około 3·108 m/s. W ośrodkach materialnych prędkość fali elektromagnetycznej (rozchodzenia się fotonów) jest zawsze mniejsza niż w próżni.\nOddziaływanie fali elektromagnetycznej z materią.\nRozchodzenie się fali w ośrodkach zależy zarówno od właściwości tych ośrodków, jak i częstotliwości fali.\nOpis teoretyczny.\nRozchodzenie się fal elektromagnetycznych opisują równania Maxwella. W pustej przestrzeni (próżni) nie zawierającej ładunków (źródeł) redukują się one do:\n formula_12\n formula_13\ngdzie:\n formula_14 – wektor indukcji pola magnetycznego,\n formula_15 – wektor natężenia pola elektrycznego.\nRównania te są liniowymi równaniami różniczkowymi fali rozchodzącej się z prędkością\n formula_16\ngdzie:\n formula_10 – prędkość światła w próżni,\n formula_18 – przenikalność elektryczna próżni,\n formula_5 – przenikalność magnetyczna próżni.\nW nieprzewodzącym bezstratnym ośrodku o względnej przenikalności elektrycznej formula_20 i względnej przenikalności magnetycznej \"μr\" prędkość fali wyniesie\n formula_21\nDla fali płaskiej rozchodzącej się w kierunku formula_22 niektóre rozwiązania powyższych równań różniczkowych mają postać:\n formula_23\n formula_24\ngdzie:\n formula_25 – amplituda natężenia pola elektrycznego,\n formula_26 – amplituda indukcji pola magnetycznego,\n formula_1 – częstotliwość fali,\n formula_28 – długość fali.\nRównania Maxwella i ich rozwiązanie pozwoliły połączyć pole elektryczne i magnetyczne w jedno pole elektromagnetyczne i pokazać, że ma ono taką samą naturę jak światło.\nFala elektromagnetyczna w fizyce kwantowej.\n \"Osobny artykuł: foton.\"Fizyka kwantowa opisuje promieniowanie elektromagnetyczne jako strumień fotonów – niepodzielnych paczek falowych. Fotony są nieposiadającymi masy cząstkami elementarnymi, ich energia i pęd zależą od częstotliwości (a co za tym idzie od długości fali formula_28):\n formula_30\n formula_31\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20535", "fragment_id": "171063/6", "subtitle": "", "title": "Promieniowanie elektromagnetyczne", "source": "wikipedia", "start_index": 11743.0, "document_id": "171063", "parentId": 20535.0, "score": 0.7292167544364929}, "uuid": "c34decb9-b267-4c50-9618-a383e548b695"}, {"page_content": "Standaryzacja.\nPo zatwierdzeniu przez Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 definicji metra jako odległości jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299792458 s prędkość światła w próżni stała się wzorcem i wynosi dokładnie 299 792 458 m/s.\nW mniej dokładnych obliczeniach często używa się przybliżonej wartości tej prędkości 3·108 m/s.\nPrędkość światła w ośrodkach materialnych.\nPrędkość rozchodzenia się fali elektromagnetycznej zależy od ośrodka, w jakim porusza się ta fala i osiąga wielkość maksymalną w próżni. W odróżnieniu np. od dźwięku, fala elektromagnetyczna do propagacji nie potrzebuje ośrodka materialnego. Hipotetyczny ośrodek, w którym miałaby się rozchodzić fala elektromagnetyczna, nazywano eterem. Doświadczenia Michelsona-Morleya pokazały jednoznacznie, że eter statyczny lub częściowo wleczony nie istnieje. Inne doświadczenia wykluczyły też alternatywne hipotezy eteru.\nObiekty posiadające niezerową masę spoczynkową nie mogą osiągnąć prędkości światła w próżni, choć mogą się do niej dowolnie zbliżyć. Obiekty takie, jeżeli mają niezerowy ładunek elektryczny i poruszają się w ośrodku materialnym z prędkością większą od prędkości światła w tym ośrodku emitują fotony zwane promieniowaniem Czerenkowa.\nW 2001 roku Lene Hau spowolniła światło do prędkości kilku metrów na sekundę, wykorzystując kondensat Bosego-Einsteina.\nW najnowszych eksperymentach nad rozchodzeniem się światła w ośrodkach materialnych udało się spowolnić je do prędkości 0,2 mm/s. Spowolnienie osiągnięto w warunkach laboratoryjnych, poprzez dynamiczną zmianę własności fizycznych ośrodka, w którym rozchodziła się wiązka światła.\nWedług mechaniki klasycznej fala elektromagnetyczna przechodząc przez ośrodek pobudza do drgań ładunki elektryczne w nim zawarte, co zmniejsza jej amplitudę. Pobudzone ładunki wracając do stanu równowagi emitują falę, ale jest ona opóźniona w stosunku do fali pobudzającej. W wyniku czego obserwuje się zmniejszenie prędkości fali elektromagnetycznej.\nPomiary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4734", "fragment_id": "172303/1", "subtitle": "", "title": "Prędkość światła", "source": "wikipedia", "start_index": 1979.0, "document_id": "172303", "parentId": 4734.0, "score": 0.29084858298301697}, "uuid": "fc376ef6-da8b-40ad-86c0-37a8deffad43"}, {"page_content": "Przeformułowania i unifikacji praw elektromagnetycznych, tym samym wykazania, że elektryczność i magnetyzm są dwoma objawami tego samego oddziaływania, dokonał James Clerk Maxwell. Wprowadzone przez niego w 1861 roku równania Maxwella pokazały, że pole elektryczne i magnetyczne rozchodzą się w próżni z prędkością światła w postaci fali. Doprowadziło go to do wniosku, że światło jest falą elektromagnetyczną, odkrycia fal radiowych.\nNiezgodność elektromagnetyzmu Maxwella z prawami mechaniki Newtona doprowadziła do opracowania Szczególna teoria względności.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4406", "fragment_id": "171520/1", "subtitle": "", "title": "Oddziaływanie elektromagnetyczne", "source": "wikipedia", "start_index": 1760.0, "parentId": 4406.0, "document_id": "171520", "score": 0.15567222237586975}, "uuid": "bc5ffc34-991b-4b44-b048-dfa860032816"}, {"page_content": "Promieniowanie elektromagnetyczne (fala elektromagnetyczna) – rozchodzące się w przestrzeni zaburzenie pola elektromagnetycznego.\nSkładowa elektryczna i magnetyczna fali indukują się wzajemnie – zmieniające się pole elektryczne wytwarza zmieniające się pole magnetyczne, a z kolei zmieniające się pole magnetyczne wytwarza zmienne pole elektryczne. Właściwości fal elektromagnetycznych zależą od długości fali. Promieniowaniem elektromagnetycznym o różnej długości fali są fale radiowe, mikrofale, podczerwień, światło widzialne, ultrafiolet, promieniowanie rentgenowskie i promieniowanie gamma. W opisie kwantowym promieniowanie elektromagnetyczne jest traktowane jako strumień nieposiadających masy cząstek elementarnych zwanych fotonami. Energia każdego fotonu zależy od długości fali.\nHistoria.\nHistoria odkryć związanych z promieniowaniem elektromagnetycznym:\nWłaściwości promieniowania elektromagnetycznego.\nWidmo fal elektromagnetycznych.\nPromieniowanie elektromagnetyczne przejawia właściwości falowe ulegając interferencji, dyfrakcji, spełnia prawo odbicia i załamania (polaryzacji). W wyniku superpozycji fal elektromagnetycznych może powstać fala stojąca.\nJednak niektóre właściwości promieniowania elektromagnetycznego (szczególnie jego oddziaływanie z materią) zależą od długości fali (częstotliwości promieniowania) i dlatego dokonano podziału promieniowania elektromagnetycznego na zakresy ze względu na jego częstotliwość. Granice poszczególnych zakresów są umowne i nieostre. Należy je traktować szacunkowo, promieniowanie o tej samej długości może być nazywane falą radiową lub mikrofalą – w zależności od kontekstu. Granice promieniowania gamma i promieniowania rentgenowskiego często rozróżnia się z kolei ze względu na źródło tego promieniowania. Najdokładniej określone są granice dla światła widzialnego, gdyż są one zdeterminowane fizjologią ludzkiego oka.\nFale radiowe.\n \"Osobny artykuł: Fale radiowe.\"\nFale radiowe znajdują bardzo szerokie zastosowanie w telekomunikacji, radiofonii, telewizji, radioastronomii i wielu innych dziedzinach nauki oraz techniki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20535", "fragment_id": "171063/0", "subtitle": "", "title": "Promieniowanie elektromagnetyczne", "document_id": "171063", "start_index": 0.0, "parentId": 20535.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3210088908672333}, "uuid": "a64b8e04-a8b4-479f-a3ce-4da5140a2c6f"}]}
{"id": "q_152", "question": "Jak nazywa się dziennikarz, publicysta, założyciel i redaktor „Życia i Nowoczesności”, prezes SDP?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy stowarzyszenia założonego w 1951. Zobacz też: Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej.\nStowarzyszenie Dziennikarzy Polskich (SDP) – stowarzyszenie zrzeszające polskich dziennikarzy, od 1989 członek Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy. Jest najstarszą organizacją dziennikarską w Polsce. Liczy ponad 2700 członków zrzeszonych w 16 oddziałach terenowych w największych miastach Polski. \nHistoria.\nStowarzyszenie Dziennikarzy Polskich powstało w okresie stalinizmu, zostało utworzone 11 marca 1951, zajmując miejsce Związku Zawodowego Dziennikarzy RP.\nPo wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego władze państwowe rozwiązały SDP, tworząc w jego miejsce Stowarzyszenie Dziennikarzy PRL. Po 1989 SDP zostało reaktywowane, zaś SD PRL zmieniło nazwę na Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej. W 1995 z inicjatywy SDP powstała Karta Etyczna Mediów. W strukturze SDP istnieje utworzone w 1996 Centrum Monitoringu Wolności Prasy, którego zadaniem jest publiczne zajmowanie stanowiska i udzielanie pomocy dziennikarzom w przypadkach zagrożenia wolności słowa i wypowiedzi.\nW 1995 z inicjatywy SDP powstała niepubliczna Wyższa Szkoła Dziennikarska im. Melchiora Wańkowicza w Warszawie; po kilkunastu latach działalności szkoła zbankrutowała i została zamknięta w 2013.\nSDP przyczyniło się w 2001 do uchwalenia ustawy o dostępie do informacji publicznej, wspierając projekt opracowany w Centrum im. Adama Smitha.\nPrezesami honorowymi SDP są: Stefan Bratkowski (zm. 2021) oraz Krystyna Mokrosińska.\nSiedziba.\nBudynek mieszczący się przy ul. Foksal 3/5, był zbudowany jako pałac Wołowskiego. Od 1922 do lat 30. pełnił funkcję siedzib dwóch poselstw – Stanów Zjednoczonych (1922–1930) i Norwegii (1930–1939). W okresie PRL nosił on nazwę Domu Dziennikarza im. Juliana Bruna.\nPoza SDP siedzibę ma tam również Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej, Centrum Monitoringu Wolności Prasy oraz Stowarzyszenie Auto Klub Dziennikarzy Polskich.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185452", "fragment_id": "10820/0", "subtitle": "", "title": "Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich", "parentId": 185452.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "10820", "score": 0.4162609577178955}, "uuid": "1c8476fd-79cc-4d20-9ccc-df0b8f728532"}, {"page_content": "W maju 2009 założył internetowe Radio Wnet i został jego redaktorem naczelnym.\nOd 2002 członek Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. W październiku 2011 został wybrany na prezesa tej organizacji. Pełniąc tę funkcję, we wrześniu i październiku 2012 poprowadził dwie partyjne konferencje Prawa i Sprawiedliwości, co spotkało się z krytyką m.in. kilkudziesięciu członków SDP, którzy wezwali go do ustąpienia z funkcji. W czerwcu 2013 „Gazeta Wyborcza” podała, że założona przez niego stacja radiowa Radio Wnet otrzymała 140 tysięcy złotych od Prawa i Sprawiedliwości. Odnosząc się do tej sytuacji, Krzysztof Skowroński wydał wówczas zamieszczone na stronie SDP oświadczenie, w którym stwierdził, że radio jest instytucją komercyjną i może współpracować z tymi, którzy podzielają wartości tej rozgłośni. Część środowiska dziennikarskiego (m.in. Stefan Bratkowski, honorowy prezes SDP, i Magdalena Bajer, w latach 1996–2011 przewodnicząca Rady Etyki Mediów) zarzuciła Krzysztofowi Skowrońskiemu upolitycznienie SDP.\nW 2014, 2017 i 2021 wybierany na prezesa SDP na kolejne kadencje. W 2024 nie ubiegał się o ponowny wybór, na stanowisku zastąpiła go Jolanta Hajdasz będąca wówczas jedynym kandydatem. Został członkiem rady programowej Fundacji im. Janusza Kurtyki.\nW 2016, wkrótce po objęciu prezesury Telewizji Polskiej przez Jacka Kurskiego, powrócił do pracy w telewizji publicznej, otrzymując autorski program \"24 Minuty\" na antenie TVP Info. Został też jednym z prowadzących program publicystyczny \"O co chodzi\".\nŻycie prywatne.\nSyn Andrzeja Skowrońskiego i Barbary Petrozolin-Skowrońskiej. Żonaty, ma czworo dzieci.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=433464", "fragment_id": "85590/1", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Skowroński", "source": "wikipedia", "start_index": 1915.0, "document_id": "85590", "parentId": 433464.0, "score": 0.6946377158164978}, "uuid": "6d47d5dd-489b-4b93-82fa-bd350f9293b8"}, {"page_content": "„Życie i Nowoczesność” („ŻiN”) – czwartkowy dodatek do dziennika „Życie Warszawy”, powołany do istnienia w maju 1970 z inicjatywy Stefana Bratkowskiego, który też był jego pierwszym kierownikiem. Dodatek miał daleko idącą niezależność od redakcji macierzystej, propagował nowoczesne myślenie o gospodarce i podstawy demokracji, popularyzował najnowsze osiągnięcia nauki i techniki.\n„Życie i Nowoczesność” zgromadziło w swym zespole wielu wybitnych dziennikarzy, którzy na trwale zapisali się w historii prasy polskiej. Byli między nimi Juliusz Rawicz, Karol Szyndzielorz, Jerzy Zieleński, Jerzy Szperkowicz, Joanna Horodecka, Władysław Fiałkowski, Andrzej Gorzym,Iwona Jacyna, Roma Przybyłowska i inni. Z tego kręgu wyszli również Jerzy Baczyński, Edwin Bendyk, Jacek Poprzeczko (dziennikarze tygodnika „Polityka”), Joanna Zimakowska („Świat Nauki\"). Z dodatkiem współpracowało także wielu wybitnych dziennikarzy–popularyzatorów nauki. Lech Pijanowski prowadził rubrykę łamigłówkarską „Rozkosze łamania głowy”. Z uwagi na propagowanie poglądów nie do przyjęcia dla ówczesnych władz PRL, w 1973 trzon redakcji wyrzucono z pracy, a niektórzy dziennikarze (Stefan Bratkowski, Józef Kuśmierek) dostali wilcze bilety. Nowym redaktorem naczelnym został Karol Szyndzielorz. „ŻiN” dalej starało się utrzymywać swoją linię redakcyjną, ale już bez dawnej zadziorności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=209688", "fragment_id": "1399569/0", "subtitle": "", "title": "Życie i Nowoczesność", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 209688.0, "document_id": "1399569", "score": 0.10861474275588989}, "uuid": "a58f2286-9778-4c4f-ae53-57872614ff15"}, {"page_content": "Centrum Monitoringu Wolności Prasy, w skrócie CMWP (pełna nazwa: Centrum Monitoringu Wolności Prasy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, CMWP SDP;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Press Freedom Monitoring Center&lt;/&gt;) – organ działający w strukturze Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, którego zadaniem jest publiczne zajmowanie stanowiska i udzielanie pomocy dziennikarzom w przypadkach zagrożenia wolności słowa i prasy.\nW zamierzeniu CMWP SDP „broni wolności słowa zgodnie z art. 10 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a szczególnie swobody dziennikarza w docieraniu do źródeł informacji, umacnia wolność prasy i mediów elektronicznych, strzeże wykorzystania wolności słowa”. W ramach swojej działalności CMWP wydaje stanowiska własne w sprawach dotyczących praw dziennikarzy i organów prasowych i wydaje publikacje w zakresie praw dziennikarzy. Siedziba mieści się w Warszawie w budynku przy ulicy Foksal 3-5 (pierwotnie zbudowany jako pałac Wołowskiego; obecnie siedzibę ma tam również SDP i Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej).\nCentrum zostało założone 1 maja 1996 na mocy uchwały Zarządu Głównego SDP. Od stycznia 1996 w składzie Rady Programowej byli Andrzej Goszczyński, Andrzej Jonas (wiceprezes SDP), prof. Andrzej Rzepliński, dr Ewa Nowińska, dr Aleksandra Wiktorowska, mec. Bogudar Kordasiewicz, od listopada 1997 Stefan Bratkowski, Andrzej Roman, prof. Andrzej Rychard, od grudnia 1998 mec. Jerzy Naumann. W sierpniu 2001 Zarząd Główny Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich odwołał z funkcji dyrektora CMWP Andrzeja Goszczyńskiego i Rada Programowa została rozwiązana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3076696", "fragment_id": "154109/0", "subtitle": "", "title": "Centrum Monitoringu Wolności Prasy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "154109", "parentId": 3076696.0, "score": 0.21175023913383484}, "uuid": "232db218-ad5b-44cf-825b-1b97a7dd1a68"}, {"page_content": "Karol Jan Szyndzielorz (ur. 24 listopada 1936 w Koźlu) – polski dziennikarz, publicysta.\nBiografia.\nKarol Szyndzielorz urodził się w śląskiej rodzinie w Koźlu na Opolszczyźnie 24 listopada 1936 roku. Do 1945 roku posługiwał się tylko gwarą śląską i językiem niemieckim. Pod koniec II wojny światowej żołnierze Armii Czerwonej spalili dom rodziny w Koźlu. Ojciec został wywieziony na Syberię. Rodzina zmuszona była zamieszkać u babki w Raszowej w powiecie strzeleckim. Matka posłała syna do polskiej szkoły podstawowej, mimo niechęci ze strony mieszkańców wsi, a następnie uczęszczał do I Liceum Ogólnokształcącego w Koźlu (obecnie im. H. Sienkiewicza). Maturę zdał w 1953 roku. Studiował na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych (specjalizacja Stosunki Międzynarodowe) Uniwersytetu Warszawskiego.\nW latach 1957–1982 red. Szyndzielorz był pracownikiem (od 1981 zastępca redaktora naczelnego) „Życia Warszawy”, po Stefanie Bratkowskim kierował dodatkiem „Życie i Nowoczesność”. Od 1982 w „Przeglądzie Tygodniowym”, później założyciel i naczelny dziennika „Nowa Europa” (1991–1995). Publicysta i komentator radiowy i telewizyjny (\"Tydzień w polityce\" od 1982, przedtem m.in. prowadzący teleturniej \"Drzewko mądrości\"). Zajmował się głównie polityką międzynarodową. Stypendysta Uniwersytetu Harvarda, Uniwersytetu Stanforda i Uniwersytetu Cornella. \nJego nazwisko znalazło się na tzw. \"Liście Kisiela\", opublikowanej w 1984 przez „Tygodnik Powszechny”. Uczestnik obrad Okrągłego Stołu przy stoliku medialnym ze strony rządowej. W wyborach czerwcowych 1989 bez powodzenia kandydował z województwa opolskiego do Senatu.W latach 90. XX wieku był współpracownikiem CEO i członkiem Zarządu Zasada Group (Mercedes Polska). W 1996 założył firmę Media Group. Był zatrudniony jako przedstawiciel firmy German Energy Group Vereinigte Elektrizitäts Werke Westfalens w Polsce. Był też doradcą zarządu Siemens AG.\nCórką Karola Szyndzielorza jest dziennikarka Julia Szyndzielorz.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=332133", "fragment_id": "81979/0", "subtitle": "", "title": "Karol Szyndzielorz", "parentId": 332133.0, "start_index": 0.0, "document_id": "81979", "source": "wikipedia", "score": 0.14300598204135895}, "uuid": "f7ada8fe-f170-4ffd-abc4-2b210c944721"}, {"page_content": "Wojciech Janusz Czuchnowski (ur. 4 listopada 1964 w Zgierzu) – polski dziennikarz i publicysta, od 2002 roku związany z „Gazetą Wyborczą”.\nŻyciorys.\nStudiował filmoznawstwo na Uniwersytecie Jagiellońskim, lecz studia przerwał w trakcie piątego roku.\nW latach 1987–1989 pracował w wydawnictwach niezależnych w Krakowie (Arka, Tumult, Świat).\nW latach 1990–1995 pracował dla „Czasu Krakowskiego”, w roku 1995 dla „Gazety Krakowskiej”, w latach 1995–1997 dla „Super Expressu” (Kraków, Warszawa), w latach 1998–1999 dla „Życia” (Warszawa), w roku 2000 dla „Dziennika Polskiego”, w latach 2000–2002 dla „Przekroju” i ponownie dla „Życia”. Nieprzerwanie od 2002 roku jest dziennikarzem „Gazety Wyborczej” (Kraków, Warszawa). W latach 1999–2000 pracował w MSWiA jako urzędnik przy Oświęcimskim Rządowym Programie Strategicznym.\nW styczniu 2015 Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich przyznało Wojciechowi Czuchnowskiemu i Piotrowi Stasińskiemu tytuł Hieny Roku w związku z wypowiedziami dotyczącymi protestu w siedzibie Państwowej Komisji Wyborczej 20 listopada 2014. W obronie Czuchnowskiego i Stasińskiego serwis wyborcza.pl opublikował listy otwarty, który podpisało ponad 85 dziennikarzy z różnych redakcji. 3 lutego zarząd SDP w wydanym oświadczeniu zawiesił swoją decyzję o antynagrodzie dla Czuchnowskiego (dla Stasińskiego utrzymał), co według słów prezesa SDP oznacza, że „Czuchnowski nie jest wskazany jako laureat antynagrody Hiena Roku 2014”.\nWraz z Judytą Watołą i Jackiem Brzuszkiewiczem został laureatem nagrody Grand Press 2020 w kategorii Dziennikarstwo śledcze za cykl „Zdemaskowani”, „Respiratory od handlarza bronią”, „Lewe respiratory pod osłoną służb”.Mieszka w Krakowie i Warszawie. Był żonaty z Agnieszką Czuchnowską (zmarła 25 maja 2022), z którą ma troje dzieci. 8 lipca 2023 wziął ślub z Magdaleną Fitas (wcześniej Dukaczewską, byłą żoną generała Marka Dukaczewskiego).\nW grudniu 2023 roku otrzymał tytuł Dziennikarza Roku Grand Press.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1217329", "fragment_id": "1112319/0", "subtitle": "", "title": "Wojciech Czuchnowski", "parentId": 1217329.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1112319", "source": "wikipedia", "score": 0.19496846199035645}, "uuid": "659ffc4e-8237-41ec-9774-d023caf94a3c"}, {"page_content": "Krystyna Maria Mokrosińska (ur. 16 sierpnia 1942 w Warszawie) – polska dziennikarka i filmowiec, dokumentalistka, prezes, następnie honorowy prezes Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (SDP).\nŻyciorys.\nAbsolwentka polonistyki na Uniwersytecie Warszawskim i podyplomowego studium dziennikarskiego na tej uczelni. Następnie studiowała w Wyższym Studium Zawodowym Realizacji Telewizyjnej Programów Dziennikarskich Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Teatralnej i Telewizyjnej w Łodzi.\nW latach 1966–1968 pracowała na Wydziale Dziennikarstwa UW, od 1969 zatrudniona w Telewizji Polskiej. Po wprowadzeniu stanu wojennego usunięta z pracy ze względów politycznych. W tym czasie dorabiała, pracując jako sprzedawczyni w kwiaciarni. Po 1989 znów pracowała w TVP, m.in. była zastępczynią dyrektora i pełniącą obowiązki dyrektora TVP2, a w latach 1991–2000 była szefem Działu Form Dokumentalnych tego kanału. Stworzyła m.in. cykle \"Małe Ojczyzny\" i \"Moje miejsce\". Jej film \"W duchu i prawdzie\" został wyróżniony na festiwalu w Niepokalanowie, a film \"Podsłuchane życie\" nagrodzono „Melchiorem 2009”. Wyreżyserowała także m.in. \"Solidarność – jak zerwaliśmy żelazną kurtynę\" i \"Dialog z księdzem Tischnerem\".\nW 1972 wstąpiła do Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Była wiceprezesem SDP, a w latach 2001–2011 prezesem tej organizacji. Następnie została honorowym prezesem SDP. Należy również do Stowarzyszenia Wolnego Słowa.\nW 2012, \"za zasługi w działalności na rzecz niepodległości i suwerenności Polski oraz respektowania praw człowieka w PRL\", została odznaczona Krzyżem Wolności i Solidarności. W 2013 prezydent Bronisław Komorowski, \"za wybitne zasługi dla rozwoju telewizji publicznej, za osiągnięcia w pracy zawodowej i działalności społecznej\", nadał jej Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117954", "fragment_id": "8312/0", "subtitle": "", "title": "Krystyna Mokrosińska", "parentId": 117954.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "8312", "score": 0.16137108206748962}, "uuid": "dbf11292-f7b6-49ad-9fcf-85e72a1f5fca"}, {"page_content": "Jesienią 1980 na fali przemian związanych z powstaniem „Solidarności” został wybrany na prezesa Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Po wprowadzeniu stanu wojennego kierował działającym wówczas nielegalnie Stowarzyszeniem Dziennikarzy Polskich. Od 1983 do 1988 realizował „Gazetę Dźwiękową”, którą uzupełniał piosenkami bardów związanych z opozycją, a którą w formie kaset magnetofonowych rozpowszechniał Piotr Szwemin. Uczestniczył w Konwersatorium im. Bogdana Gotowskiego, w 1987 współorganizował tzw. „sześćdziesiątkę”, grupującą intelektualistów polskich, członków władz NSZZ „Solidarność” oraz rozwiązanych stowarzyszeń twórczych i naukowych. W latach 80. publikował swoje teksty w wydawnictwach drugiego obiegu\nPrzemiany polityczne i III RP.\nW 1988 wszedł w skład Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie. Brał udział w rozmowach Okrągłego Stołu jako członek obrad plenarnych oraz podzespołu ds. stowarzyszeń.\nW 1989 ponownie został prezesem zalegalizowanego SDP, funkcję tę pełnił do 1990, po czym został honorowym prezesem stowarzyszenia. Również w 1989 współorganizował „Gazetę Wyborczą”, do której do 1995 pisywał felietony, był wśród założycieli przedsiębiorstwa Agora. Potem krótko był felietonistą tygodnika „Computerworld”, a następnie publicystą „Rzeczpospolitej”, z którą zerwał współpracę w 2006, zarzucając redaktorowi naczelnemu ingerencję w swoje teksty.\nW 1991 brał udział w założeniu (razem z World Press Freedom Committee) Fundacji Centrum Prasowe dla Krajów Europy Środkowo-Wschodniej, pełnił funkcję przewodniczącego rady tej organizacji, a w 2007 stanął na czele jej zarządu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76998", "fragment_id": "646593/2", "subtitle": "", "title": "Stefan Bratkowski", "parentId": 76998.0, "start_index": 3810.0, "document_id": "646593", "source": "wikipedia", "score": 0.36250171065330505}, "uuid": "543feafd-db80-448a-9c83-bb1eb658b32d"}, {"page_content": "Stowarzyszenie Dziennikarzy PRL (SDPRL) – stowarzyszenie zawodowe dziennikarzy, utworzone w 1982 bezpośrednio po delegalizacji Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (SDP) w związku z wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego. Pierwszym prezesem związku został Klemens Krzyżagórski (na stanowisku do 1987).\nPo utworzeniu SDPRL ponad połowa członków SDP zapisała się do nowego stowarzyszenia; ówczesne jego władze jednak, chcąc maksymalnie poszerzyć jego zasięg, zdecydowały się przyjąć w swoje szeregi również – oprócz dziennikarzy prasy, radia i telewizji – pracowników radiowęzłów, gazet zakładowych i rzeczników prasowych urzędów.\nStowarzyszeniu Dziennikarzy PRL zarzucano, że nie broniło dziennikarzy represjonowanych przez władze PRL, a członkowie jego władz publicznie dezawuowali kierownictwo pozostającego w podziemiu SDP.\nTransformacja ustrojowa.\nCały majątek rozwiązanego SDP przeszedł wówczas w ręce SDPRL. Niezwłocznie po upadku w Polsce systemu komunistycznego w 1989 działające cały czas w podziemiu Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich ponownie zarejestrowało swoją działalność, a SDPRL przekształciło się w Stowarzyszenie Dziennikarzy Rzeczypospolitej Polskiej (SDRP).\nOd tego też czasu datował się spór o majątek dawnego SDP, którym wskutek decyzji władz komunistycznych od 1982 zarządzało SDPRL, a po nim, jako następca prawny – SDRP. Wśród składników tego majątku do najbardziej charakterystycznych należy pałacyk przy ul. Foksal 3/5.\nSpór zakończony został po kilkunastu latach na korzyść SDP, a w pałacyku siedziby swe mają zarówno Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich, jak i SDRP (ponadto także m.in. Syndykat Dziennikarzy Polskich, Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy, Stowarzyszenie Gazet Lokalnych, Izba Wydawców Prasy, i Związek Kontroli Dystrybucji Prasy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1832254", "fragment_id": "896917/0", "subtitle": "", "title": "Stowarzyszenie Dziennikarzy PRL", "parentId": 1832254.0, "start_index": 0.0, "document_id": "896917", "source": "wikipedia", "score": 0.30288124084472656}, "uuid": "db58b408-2152-44b3-a4a4-d3733af22144"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy uczelni założonej w 1995. Zobacz też: Wyższa Szkoła Dziennikarska w Warszawie – uczelnia działająca przed 1939.\nWyższa Szkoła Dziennikarska im. Melchiora Wańkowicza w Warszawie – uczelnia niepubliczna z siedzibą w Warszawie, prowadząca działalność w latach 1995–2013.\nHistoria.\nRozpoczęła działalność w 1995 roku. Zarejestrowana w MEN pod numerem 71. Posiadała uprawnienia do nadawania tytułu licencjata.\nUczelnia powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Jej założycielem była Fundacja Centrum Prasowe dla Krajów Europy Środkowo-Wschodniej, kierowana przez honorowego prezesa SDP, red. Stefana Bratkowskiego. Patronem szkoły był pisarz i dziennikarz Melchior Wańkowicz. Jedynym wydziałem Wyższej Szkoły Dziennikarskiej był Wydział Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej.\nWykładowcy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=840160", "fragment_id": "986376/0", "subtitle": "", "title": "Wyższa Szkoła Dziennikarska im. Melchiora Wańkowicza w Warszawie", "document_id": "986376", "start_index": 1.0, "parentId": 840160.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12532442808151245}, "uuid": "4708fa8c-3dda-425d-bc39-6096ae4da679"}]}
{"id": "q_153", "question": "Jaki kryptonim nosił projekt stworzenia przez USA bomby atomowej w czasie II wojny światowej?", "answer": [{"page_content": "Projekt Manhattan lub Twórcy cieni (ang. \"Fat Man and Little Boy\") – amerykański dramat historyczny z 1989 roku.\nFabuła.\nW tajnym laboratorium na terenie amerykańskiego Nowego Meksyku powstaje bomba atomowa. Członkowie misji są odizolowani od reszty świata. Program nosi kryptonim „Projekt Manhattan”. Zarządza nim generał Leslie Groves (Paul Newman). Fizyk J. Robert Oppenheimer (Dwight Schultz) jest natomiast odpowiedzialny za finalizację działań.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1238211", "fragment_id": "1145145/0", "subtitle": "", "title": "Projekt Manhattan (film)", "parentId": 1238211.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1145145", "source": "wikipedia", "score": 0.37526094913482666}, "uuid": "a477416a-d3fe-4101-8eec-8fe61aea062a"}, {"page_content": "Kryptonim – nazwa używana zamiast prawdziwej, znanej powszechnie nazwy rzeczy, miejscowości lub w celu określenia osoby, zwykle dla ukrycia jej prawdziwego znaczenia czy sensu.\nKryptonimów używa się zwłaszcza w działalności wojskowej i wywiadowczej, w celu określania znanych wszystkim zainteresowanym stronom pojęć, jak np. nazwa miasta, określenie zadania czy projektu lub nazwisko szpiega w sposób, który zapobiega rozpoznaniu prawdy przez osoby postronne. Na przykład niemiecki plan ataku na ZSRR w 1941 miał kryptonim plan Barbarossa, niepozwalający osobie postronnej domyślić się jakiegokolwiek związku z rzeczywistą treścią zagadnienia. To samo dotyczyło projektu Manhattan polegającego na zbudowaniu bomby atomowej przez Stany Zjednoczone. Inny przykład to słynne kryptonimy \"Bolek\" i \"Zapalniczka\" na określenie szpiegów inwigilujących środowisko NSZZ „Solidarność”, zgodnie z raportem ministra Andrzeja Milczanowskiego.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112321", "fragment_id": "22756/0", "subtitle": "", "title": "Kryptonim", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "22756", "parentId": 112321.0, "score": 0.5588340759277344}, "uuid": "13a4d873-9ce1-4af7-94d7-5af2a06e5384"}, {"page_content": "Poczynając od roku 1942 Stany Zjednoczone, przy współpracy Wielkiej Brytanii i innych państw alianckich, przeznaczały znaczne środki na zbudowanie broni jądrowej; prace były prowadzone pod kryptonimem „Projekt Manhattan”. W grudniu 1944 roku sformowano 509. Grupę Bombową USAAF-u pod dowództwem pułkownika Paula Tibbetsa, która miała użyć nowej broni gdy prace zostaną zakończone; grupa została przeniesiona na wyspę Tinian partiami w maju i czerwcu 1945 roku. 16 lipca przeprowadzono z powodzeniem test pierwszej bomby (nazwa kodowa „Trinity”). Cztery dni później zmodyfikowane jako „Silverplate” samoloty B-29 z 509. Grupy rozpoczęły loty ćwiczebne nad miastami japońskimi, każdy uzbrojony w ciężką „pumpkin bomb”, konwencjonalną, ale zaprojektowaną w kształcie przyszłej bomby atomowej; kolejne loty ćwiczebne miały miejsce 24, 26 i 29 lipca. Japońskie myśliwce nie próbowały przechwycić tych samolotów, a ich pułap przelotowy 9100 m był poza zasięgiem większości dział przeciwlotniczych. Tymczasem 24 lipca prezydent Harry Truman zaaprobował plan użycia bomb atomowych przeciw Japonii, a następnego dnia Spaatz otrzymał rozkazy na piśmie. Zgodnie z tymi rozkazami pierwszy atak miał nastąpić po 3 sierpnia, a celami miały być Hiroszima, Kokura, Niigata lub Nagasaki. Kioto, dawna cesarska stolica Japonii, również zostało początkowo wpisane na listę celów, ale w związku z wartością kulturalną miasta zastąpiono je Nagasaki, co stało się na polecenie sekretarza wojny Henry’ego Stimsona; miasto, z tych samych powodów, zostało skreślone z listy celów ofensywy ogniowej. 26 lipca Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Chiny wydały deklarację poczdamską, w której żądano kapitulacji Japonii i ostrzegano, że w przeciwnym wypadku kraj zostanie zdewastowany. Władze japońskie 28 lipca odrzuciły żądania aliantów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3529281", "fragment_id": "962108/58", "subtitle": "", "title": "Naloty na Japonię", "parentId": 3529281.0, "start_index": 81497.0, "source": "wikipedia", "document_id": "962108", "score": 0.37315598130226135}, "uuid": "df365967-4ac8-433e-ba02-00bdb3275d71"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy testu nuklearnego o kryptonimie Trinity. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nTrinity ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Trójca&lt;/&gt;) – kryptonim nadany przez Roberta Oppenheimera, pierwszego naziemnego testu broni atomowej przeprowadzonego przez Stany Zjednoczone 16 lipca 1945 roku. Detonacja bomby plutonowej miała siłę około 20 kiloton i jest uznawana za początek ery atomu. Test Trinity był momentem kulminacyjnym kilkuletniego programu prac nad bronią jądrową, znanego jako Projekt Manhattan.\nTest przeprowadzono na pustyni w pobliżu miasta Alamogordo w Nowym Meksyku, w miejscu nazywanym przez hiszpańskich konkwistadorów Jornada del Muerto (hiszp. „droga umarłego”), na poligonie noszącym obecnie nazwę White Sands Missile Range.\nPrzygotowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1937784", "fragment_id": "420451/0", "subtitle": "", "title": "Trinity (test nuklearny)", "parentId": 1937784.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "420451", "score": 0.630895733833313}, "uuid": "ac7a0451-a05a-4f60-9143-dd028b8b28e7"}, {"page_content": "Wraz z rozwojem wydarzeń wojennych w Europie Stany Zjednoczone zaczęły obawiać się rozwijanego przez Niemcy programu atomowego, w związku z czym – wraz z Wielką Brytanią – podjęły wspólny program budowy bomby atomowej. Program ten spowodował praktycznie zatrzymanie prac marynarki nad napędem jądrowym, jednakże wyniki przeprowadzonych na małą skalę prac Gunna i Abelsona w Filadelfii zostały natychmiast przejęte przez projekt Manhattan i zaadaptowane do wykorzystania na skalę masową w Oak Ridge w stanie Tennessee. Rozpoczęcie Projektu Manhattan było możliwe dzięki dostarczeniu w 1940 r. z Kongo do USA 1250 ton bogatej rudy uranu. Dostawę zrealizowało belgijskie przedsiębiorstwo „Union Miniere du Haut Katanga”. W 1943 roku główny ośrodek badań przeniesiono do tajnego laboratorium w Los Alamos, w roku 1945 zakończono produkcję pierwszej bomby atomowej, zaś 16 lipca przeprowadzono jej eksplozję na poligonie wojskowym w stanie Nowy Meksyk. Był to prawdopodobnie pierwszy w dziejach ludzkości wybuch bomby jądrowej. Eksperyment, którego podstawą była detonacja ładunku, otrzymał kryptonim \"Trinity\", bombę zaś nazwano \"Gadget\". Według szacunków siła wybuchu ładunku plutonu wykorzystanego w bombie nie miała przekroczyć 500 ton trotylu (inaczej TNT). W trakcie wybuchu odnotowano siłę odpowiadającą wybuchowi 18 600 ton TNT. Podobne opracowane w programie konstrukcje zostały wykorzystane przeciwko Japonii w ataku na Nagasaki. Trzy dni wcześniejszy atak na Hiroszimę został przeprowadzony przy użyciu bomby innej konstrukcji, opracowanej również podczas tego programu.\nProgram Manhattan w części niedestrukcyjnej.\n \"Osobny artykuł: USS Nautilus (SSN-571).\"\nW sierpniu 1944 roku, szef projektu Manhattan, generał Leslie Groves powołał pięcioosobowy komitet w celu określenia możliwości niedestrukcyjnego użycia energii atomowej. Przewodniczącym komitetu został długoletni dziekan California Institute of Technology i szef doradców naukowych generała Grovesa dr Richard S. Tolman.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70570", "fragment_id": "645307/3", "subtitle": "", "title": "Projekt Manhattan", "source": "wikipedia", "start_index": 4334.0, "document_id": "645307", "parentId": 70570.0, "score": 0.5389728546142578}, "uuid": "fa12bd32-e5db-40b5-873b-9860913f7278"}, {"page_content": "Little Boy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Mały Chłopiec&lt;/&gt;) – kryptonim bomby jądrowej, która została zrzucona 6 sierpnia 1945 na Hiroszimę. Zrzucono ją z wysokości około 9500 m z bombowca Boeing B-29 Superfortress o nazwie Enola Gay, pilotowanego przez płk. Paula Tibbetsa. Bomba wybuchła o 8:16:02 (rano) czasu lokalnego, około 580 m nad centrum miasta.\nKonstrukcja.\nBomba \"Little Boy\" miała długość 3 m, średnicę w najgrubszym miejscu 71 cm i ważyła 4035 kg. Ładunek uranu ważył 64,1 kg, z czego jedynie około 0,8 kg U-235 uległo rozszczepieniu w trakcie wybuchu, a na główne czynniki rażenia (energię cieplną i promieniowanie) zostało zamienione zaledwie od 600 do 860 miligramów uranu. Bombę tę nazywano \"Little Boy\" (mały chłopiec) lub \"Thin Man\" (chudy człowiek), gdyż pod takim kryptonimem kryły się też duże bomby zapalające[], które masowo zrzucano już wcześniej na Japonię; bomba \"Little Boy\" odziedziczyła po nich zewnętrzny pancerz, co łudząco upodabniało ją do tych bomb.\nUkład zapalnika zapewniał wybuch bomby na odpowiedniej wysokości oraz zabezpieczał przed wcześniejszym niezamierzonym jej odpaleniem. Bomba \"Little Boy\" posiadała zapalnik ciśnieniowy (połączony z układem zegarowym i urządzeniem radiolokacyjnym). W momencie odłączenia bomby od samolotu uruchomił się układ czasowy mający zapewnić odpowiedni czas na oddalenie się samolotu. Po 15 sekundach układ czasowy podłączył napięcie do układu radarowego i ciśnieniowego, które spowodowały eksplozję automatycznie na ustalonej wysokości. Wybuch bomby nastąpił po czterdziestu pięciu sekundach od odłączenia bomby od samolotu transportowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8820", "fragment_id": "167746/0", "subtitle": "", "title": "Little Boy", "parentId": 8820.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167746", "score": 0.30923694372177124}, "uuid": "122ac720-dc6b-4a87-a6bf-1b23811fcc2b"}, {"page_content": "Gigantyczny wysiłek zespołu dał w efekcie projekt eksperymentalnej bomby plutonowej, znanej pod kryptonimem „Gadżet”. Został on ostatecznie zatwierdzony na specjalnym spotkaniu u Oppenheimera 28 lutego 1945 r.. Punktem kulminacyjnym Projektu Manhattan była udana detonacja bomby atomowej 16 lipca 1945 roku, w ramach eksperymentu Trinity.\nZa swoje zasługi w rozwoju amerykańskiej broni atomowej został odznaczony Medalem za Zasługi przez prezydenta Trumana.\nOkres powojenny.\nW 1946 roku Oppenheimer wystąpił z projektem międzynarodowej kontroli wykorzystania energii jądrowej. Będąc od roku 1946 przewodniczącym komitetu doradczego Komisji Energii Atomowej USA, odnosił się z rezerwą do budowy bomby wodorowej. W 1947 roku przyjął propozycję Lewisa Straussa i został dyrektorem Institute for Advanced Study w Princeton, którą to funkcję sprawował aż do roku 1966. Kilkakrotnie zorganizował w Nowym Jorku konferencje naukowe fizyków. Spotkania te pozwoliły na nowo włączyć się uczonym w nurt prac ściśle teoretycznych.\nŻycie prywatne.\nBył ateistą. Stał się znany jako założyciel amerykańskiej szkoły fizyki teoretycznej. Miał opinię erudyty, osoby zdolnej i lotnej oraz szeroko patrzącej na naukę. Interesował się językami oraz filozofią Wschodu. Jednakże był niestabilny emocjonalnie i skłonny do depresji. Raz zwierzył się bratu: „Potrzebuję fizyki bardziej niż przyjaciół”.\nW 1957 roku kupił małą posiadłość na wyspie Saint John na Karaibach. Spędzał tam dużo czasu, żeglując po okolicznych wodach z żoną i córką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70575", "fragment_id": "645310/4", "subtitle": "", "title": "Robert Oppenheimer", "parentId": 70575.0, "start_index": 6821.0, "document_id": "645310", "source": "wikipedia", "score": 0.4590393900871277}, "uuid": "e2d71463-58c6-4012-9118-4710c2b35097"}, {"page_content": "Operacja Alsos (ang. \"Alsos Mission\") – kryptonim amerykańskiej akcji wywiadowczej mającej na celu zbieranie informacji na temat niemieckich badań naukowych, a w szczególności prac nad bombą atomową.\nOperacja była prowadzona w latach 1943–1945. Pierwszy zespół został wysłany do Włoch we wrześniu 1943 roku. Dowodził nią pułkownik Boris Pash, a szefem naukowym był holenderski fizyk Samuel Goudsmit. To właśnie ten zespół po powstaniu drugiego frontu w Normandii w czerwcu 1944 roku odkrył, że Niemcy, choć pracują nad bombą atomową, są jeszcze bardzo zapóźnieni w stosunku do aliantów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1318002", "fragment_id": "1132984/0", "subtitle": "", "title": "Operacja Alsos", "parentId": 1318002.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1132984", "source": "wikipedia", "score": 0.24651923775672913}, "uuid": "f017c5af-788a-42eb-a604-291547df9740"}, {"page_content": "Era atomowa.\nPoczątki amerykańskiego programu napędu jądrowego sięgają roku 1939, kiedy jeden z wiodących amerykańskich fizyków dr George Pegram z Uniwersytetu Columbia zwrócił się do adm. Harolda G. Bowena, szefa Biura Inżynieryjnego Pary marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych, kontrolującego laboratorium badawcze Naval Research Laboratory (NRL), z prośbą o spotkanie z naukowcami marynarki w celu przedyskutowania możliwości praktycznego wykorzystania fuzji uranowej. Skutkiem tego spotkania było powstanie pierwszych planów budowy napędu nuklearnego dla okrętów United States Navy. Wybuch drugiej wojny światowej, a zwłaszcza uruchomienie zmierzającego do opracowania bomby atomowej programu Manhattan Engineering District, znanego pod kryptonimem „projekt Manhattan”, na kilka lat zatrzymał program badawczy nad wykorzystaniem energii jądrowej do celów niedestrukcyjnych, jednak już pod koniec wojny marynarka amerykańska wydzieliła do projektu Manhattan kilku naukowców i inżynierów, których zadaniem miała być praca nad napędem jądrowym. Jedną z pięciu przydzielonych przez marynarkę do programu nuklearnego osób był urodzony w Makowie Mazowieckim inżynier Hyman Rickover, który wkrótce objął pod swoje kierownictwo całość amerykańskiego programu napędu jądrowego i kierując nim przez 4 dziesięciolecia faktycznie kierował całym rozwojem amerykańskiej floty podwodnej – stąd też zwany jest dzisiaj „ojcem marynarki atomowej”. Kierowany przez Rickovera departament reaktorów napędowych amerykańskiego Biura Okrętów (Naval Reactors Branch of Bureau of Ships) opracował m.in. reaktor jądrowy S2W, który zainstalowano w zwodowanym w 1954 roku pierwszym okręcie z tego rodzaju napędem USS „Nautilus”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2358754", "fragment_id": "510753/62", "subtitle": "", "title": "Historia okrętów podwodnych", "document_id": "510753", "start_index": 81494.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2358754.0, "score": 0.13469605147838593}, "uuid": "e13cedb9-0ef5-4479-af79-f5fa2f2fc781"}, {"page_content": "Początki amerykańskiego programu napędu jądrowego sięgają roku 1939, kiedy jeden z głównych amerykańskich fizyków dr George Pegram z Uniwersytetu Columbia zwrócił się do adm. Harolda G. Bowena, szefa Biura Inżynieryjnego Pary marynarki wojennej Stanów Zjednoczonych, kontrolującego laboratorium badawcze Naval Research Laboratory (NRL), z prośbą o spotkanie z naukowcami marynarki w celu przedyskutowania możliwości praktycznego wykorzystania rozszczepienia uranu. Skutkiem tego spotkania było powstanie pierwszych planów budowy napędu nuklearnego dla okrętów United States Navy.\nWybuch drugiej wojny światowej, a zwłaszcza uruchomienie zmierzającego do opracowania bomby atomowej programu Manhattan Engineering District znanego pod kryptonimem „projekt Manhattan”, na kilka lat zatrzymał program badawczy nad wykorzystaniem energii jądrowej do celów niedestrukcyjnych, już jednak pod koniec wojny marynarka amerykańska wydzieliła do projektu Manhattan kilku naukowców i inżynierów, których zadaniem miała być praca nad napędem jądrowym. Jedną z pięciu przydzielonych przez marynarkę do programu nuklearnego osób, był urodzony w Makowie Mazowieckim inżynier Hyman Rickover, który wkrótce objął pod swoje kierownictwo całość amerykańskiego programu napędu jądrowego, i kierując nim przez 4 dziesięciolecia faktycznie kierował całym rozwojem amerykańskiej floty podwodnej – stąd też zwany jest dzisiaj „ojcem marynarki atomowej” (Father of the nuclear navy). Kierowany przez Rickovera departament reaktorów napędowych amerykańskiego Biura Okrętów (Naval Reactors Branch of Bureau of Ships) opracował m.in. reaktor jądrowy S2W, który zainstalowano w zwodowanym w 1954 roku pierwszym okręcie z tego rodzaju napędem USS „Nautilus”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4342", "fragment_id": "177093/47", "subtitle": "", "title": "Okręt podwodny", "parentId": 4342.0, "start_index": 62320.0, "document_id": "177093", "source": "wikipedia", "score": 0.07432815432548523}, "uuid": "9f9e2484-1aa1-4031-990f-e66aed0b1fe1"}]}
{"id": "q_154", "question": "W którym roku reprezentacja Polski w piłce nożnej zdobyła 3 miejsce na mistrzostwach świata w Hiszpanii pod kierownictwem Antoniego Piechniczka?", "answer": [{"page_content": "7 grudnia 1980 na stadionie w Gżira rozpoczęły się dla reprezentacji Polski eliminacje Mistrzostw Świata w Hiszpanii. Przeciwnikiem była drużyna Malty. W 77. minucie, z powodu zamieszek na trybunach, sędzia przerwał spotkanie przy wyniku 2:0 dla Polski. Był to, jak się później okazało, ostatni mecz pod wodzą Kuleszy. W dniach poprzedzających mecz doszło bowiem do tzw. afery na Okęciu. Według późniejszych relacji bramkarz Józef Młynarczyk pojawił się na lotnisku w stanie nietrzeźwym. Kulesza postanowił zostawić go w kraju, jednak po stronie Młynarczyka opowiedzieli się Zbigniew Boniek, Stanisław Terlecki i Władysław Żmuda. Cała czwórka udała się wraz z resztą kadry na przedmeczowe zgrupowanie we Włoszech, jednak po interwencjach władz PZPN, już z Rzymu wróciła do kraju. 22 grudnia 1980 Kulesza został zdymisjonowany, zaś czterej bohaterowie afery na Okęciu zostali zdyskwalifikowani. Wkrótce jednak wszyscy, z wyjątkiem Terleckiego, mieli wrócić do składu reprezentacji.\nLata 1981–1986 – Antoni Piechniczek.\nNa przełomie stycznia i lutego 1981 na tournée do Japonii udała się drużyna młodzieżowa prowadzona przez Waldemara Obrębskiego. W czterech meczach młodzieżowcy odnieśli cztery zwycięstwa nad swoimi japońskimi rówieśnikami. Jak się później okazało spotkania drużyny Obrębskiego były oficjalnymi meczami pierwszej reprezentacji. To właśnie w tych pojedynkach jako pełnoprawni reprezentanci Polski debiutowali m.in. Jacek Kazimierski i Marek Ostrowski, zaś występ w dorosłej drużynie narodowej miał już za sobą Waldemar Matysik.\n1982 – 3. miejsce na Mistrzostwach Świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127740", "fragment_id": "129006/28", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "129006", "start_index": 39257.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3127740.0, "score": 0.0673157274723053}, "uuid": "5d6c7a5b-a47b-4afc-9d70-8892fc39628f"}, {"page_content": "W 1982 wraz z reprezentacją prowadzoną przez Antoniego Piechniczka pojechał na swoje trzecie mistrzostwa świata, które odbywały się w Hiszpanii. Polska zajęła na tym turnieju 3. miejsce, Grzegorz Lato był podstawowym zawodnikiem drużyny. Zagrał we wszystkich 7 meczach i strzelił 1 bramkę – w ostatnim meczu pierwszej grupy pierwszej rundy z Peru.\nKariera trenerska.\nNa przełomie lat 80. i 90. mieszkał z żoną, synem i córką w Toronto. Podczas pobytu w Kanadzie pod koniec lat 80. wspólnie z byłym zawodnikiem Wisły Kraków, Tadeuszem Polakiem, trenował zespół Rackett Toronto.\nW 1996 ukończył Szkołę Trenerów Polskiego Związku Piłki Nożnej. Po zakończeniu kariery piłkarskiej rozpoczął działalność trenerską, w której trenował kluby: North York Rockets z Kanady (1988–1990), Stal Mielec (1991–1993), Olimpię Poznań (1993–1995), Amicę Wronki (1995–1996), Stal Mielec (1996–1997), AO Kawala z Grecji (1997) oraz Widzew Łódź (1999).\nPozostała działalność.\nZ wykształcenia technik mechanik obróbki skrawaniem, technikum mechaniczne ukończył w 1969.\n17 września 1999 uchwałą Polskiego Związku Piłki Nożnej powołano Klub Wybitnego Reprezentanta, którego Grzegorz Lato w związku z największą wówczas liczbą występów w reprezentacji Polski został przewodniczącym. Funkcję tę pełnił do 7 stycznia 2009, zastąpił go wówczas Władysław Żmuda.\nW latach 2001–2005 zasiadał w Senacie Rzeczypospolitej Polskiej z ramienia Sojuszu Lewicy Demokratycznej z okręgu rzeszowskiego. Wchodził w skład Komisji Emigracji i Polaków za Granicą oraz w Komisji Nauki, Edukacji i Sportu. W 2005 był członkiem komitetu wyborczego Włodzimierza Cimoszewicza w wyborach prezydenckich. W 2004 bez powodzenia kandydował w wyborach do Parlamentu Europejskiego, a w 2005 i 2007 w wyborach parlamentarnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93045", "fragment_id": "652975/4", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Lato", "parentId": 93045.0, "start_index": 6412.0, "document_id": "652975", "source": "wikipedia", "score": 0.06602252274751663}, "uuid": "d92ea670-b437-4ec5-9c98-7021373fff64"}, {"page_content": "Pod koniec grudnia 1980 został powołany na stanowisko trenera i selekcjonera reprezentacji Polski; obowiązki objął 5 stycznia 1981. Zadebiutował 25 marca 1981 w przegranym 2:0 meczu z reprezentacją Rumunii. Uzyskał awans na mistrzostwa świata w Hiszpanii w 1982. W spotkaniu półfinałowym jego zespół przegrał z Włochami 0:2. W meczu o trzecie miejsce Polacy pokonali reprezentację Francji 3:2. Prowadzona przez niego drużyna wywalczyła również awans na mistrzostwa świata w Meksyku w 1986. Na turniej reprezentacja przegrała w 1/8 finału. Antoni Piechniczek złożył rezygnację w czerwcu 1986. Ponownie objął funkcję selekcjonera reprezentacji w maju 1996. Nie udało mu się doprowadzić zespołu do awansu na mistrzostwa świata we Francji w 1998. Podał się do dymisji 7 czerwca 1997. Pracował również jako selekcjoner reprezentacji Tunezji (brał z nią udział w Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Seulu w 1988) oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich.\nDziałalność zawodowa i polityczna.\nDługoletni działacz Polskiego Związku Piłki Nożnej. W 2004 został członkiem zarządu i wiceprezesem do spraw szkolenia. W latach 2008–2012 pełnił funkcję wiceprezesa PZPN. Zasiadał również w radzie rady nadzorczej Odry Wodzisław Śląski. Został też wykładowcą Akademii Wychowania Fizycznego w Katowicach.\nW 2002 został wybrany z listy Unii Samorządowej (związanej z Unią Wolności) do sejmiku śląskiego. Pełnił funkcję wiceprzewodniczącego sejmiku. Otwierał listę kandydatów Partii Demokratycznej – demokraci.pl do Sejmu w okręgu katowickim w wyborach w 2005. W grudniu tego samego roku przystąpił w sejmiku do klubu radnych Platformy Obywatelskiej. Z jej listy w 2006 ponownie został radnym województwa. W wyborach parlamentarnych w 2007 z ramienia PO uzyskał mandat senatorski w okręgu katowickim, otrzymując 207 243 głosy. W 2011 nie ubiegał się o reelekcję. W eurowyborach w 2014 poparł Polskę Razem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=166659", "fragment_id": "881/2", "subtitle": "", "title": "Antoni Piechniczek", "source": "wikipedia", "start_index": 2154.0, "document_id": "881", "parentId": 166659.0, "score": 0.6201491951942444}, "uuid": "329d9c39-e1b6-44a2-bed3-52e5f364e712"}, {"page_content": "Zestawienie meczów reprezentacji Polski pod wodzą selekcjonera Antoniego Piechniczka.\nOpis.\nPierwsza kadencja Antoniego Piechniczka trwała w okresie od 5 stycznia 1981 roku do czerwca 1986 roku. W okresie od 25 stycznia 1981 roku do 1 lutego 1981 roku rozegrane w Japonii cztery mecze młodzieżowej reprezentacja Polski z reprezentacją Japonii pod wodzą selekcjonera Waldemara Obrębskiego zostały uznane jako oficjalne mecze seniorskiej reprezentacji Polski. Piechniczek w roli selekcjonera reprezentacji Polski zadebiutował 25 marca 1981 roku w Bukareszcie w przegranym 2:0 z reprezentacją Rumunii. Z drużyną \"Biało-Czerwonych\" dwukrotnie awansowała na mistrzostwa świata (1982 – 3. miejsce, 1986). Po mistrzostwach świata 1986 w Meksyku zrezygnował z funkcji selekcjonera reprezentacji Polski.\nPo raz drugi został selekcjonerem reprezentacji Polski w maju 1996 roku, jednak drugi okres nie był już udany. Ostatnim meczem Piechniczka w roli selekcjonera reprezentacji Polski był mecz eliminacyjny mistrzostw świata 1998 na Stadionie Śląskim w Chorzowie z reprezentacją Anglii, rozegrany 31 maja 1997 roku oraz zakończony przegraną drużyny \"Biało-Czerwonych\" 0:3.\nRekordy.\n 6:0 (15.11.1981, Wrocław)\n 0:5 (05.02.1985, Queretaro)\n, #TAM \n, #TAM \n); (#TAM \n, #TAM \n, #TAM \n); (#TAM \n, #TAM \n, #PATRZ \n, #TAM \n, #TAM \n, #TAM \n, #PATRZ \n, #TAM \n, #TAM \n); (#TAM \n, #TAM \n); (#TAM \n, #PATRZ \n); (#TAM \n, #TAM \n); (#TAM \n, #TAM \n); (#TAM \n, #PATRZ \n, 23.03.1983, Łódź), Włodzimierz Smolarek (#TAM \n, 17.04.1983, Warszawa) – 2 min.\n Tamagnini Nené (10.10.1982, Lizbona) – 2 min.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5401466", "fragment_id": "342081/0", "subtitle": "", "title": "Mecze reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn prowadzonej przez Antoniego Piechniczka", "parentId": 5401466.0, "start_index": 0.0, "document_id": "342081", "source": "wikipedia", "score": 0.7250379323959351}, "uuid": "a1685878-c23b-45ca-b2ca-9fba12a456a2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nAntoni Krzysztof Piechniczek (ur. 3 maja 1942 w Chorzowie) – polski piłkarz, trener piłkarski, szkoleniowiec reprezentacji Polski, senator VII kadencji, od 2008 do 2012 wiceprezes zarządu PZPN.\nŻyciorys.\nRodzina i kariera zawodnicza.\nSyn Emila Piechniczka i Magdaleny z domu Marczok. Jego ojciec pochodził z Raciborza, pod koniec II wojny światowej jako Ślązak został przymusowo wcielony do Wehrmachtu, później dostał się do niewoli radzieckiej, z której nie wrócił. Uznany za zmarłego 9 maja 1945 w sowieckim łagrze w Witebsku.\nAntoni Piechniczek karierę piłkarską zaczynał w Zrywie Chorzów, następnie grał w klubach Naprzód Lipiny (1960–1961), Legia Warszawa (1961–1965), Ruch Chorzów (1965–1972) i francuskim Chateauroux (1972–1973). W 1964 zdobył z Legią Warszawa Puchar Polski, a w 1968 mistrzostwo Polski z Ruchem Chorzów. Rozegrał trzy mecze w reprezentacji Polski (1967–1969). Grał w pomocy i na prawej obronie. Ukończył studia w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie.\nTrener i selekcjoner.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=166659", "fragment_id": "881/0", "subtitle": "", "title": "Antoni Piechniczek", "document_id": "881", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 166659.0, "score": 0.32114243507385254}, "uuid": "9ae949e5-2c1c-46e6-abfd-b610a7a668bd"}, {"page_content": "Zobacz też: Józef Młynarczyk (1900–1939) – zawodowy żołnierz Wojska Polskiego.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJózef Młynarczyk (ur. 20 września 1953 w Nowej Soli) – polski piłkarz występujący na pozycji bramkarza i trener piłkarski.\nW latach 1979–1989 reprezentant Polski. Uczestnik dwóch turniejów finałowych mistrzostw świata – Hiszpania 1982 (III miejsce) oraz Meksyk 1986. Członek Klubu Wybitnego Reprezentanta, wybrany bramkarzem stulecia Polskiego Związku Piłki Nożnej. Dwukrotny zdobywca mistrzostwa Polski z Widzewem Łódź (1981, 1982), dwukrotny mistrz Portugalii (1986, 1988), zdobywca Pucharu Portugalii (1988), Superpucharu Europy UEFA, Pucharu Interkontynentalnego (1987) oraz Pucharu Europy (1987) w barwach FC Porto. Jeden z sześciu polskich piłkarzy, którzy sięgnęli po to trofeum.\nŻyciorys.\nKarierę piłkarską rozpoczynał w drużynach z Nowej Soli: Astrze i Polonii (Dozamecie) (do 1974). W latach 1974–1977 występował w drużynie BKS Stal Bielsko-Biała, gdzie rozpoczął długoletnią współpracę z Antonim Piechniczkiem. W 1977 Antoni Piechniczek sprowadził go do występującej w pierwszej lidze drużyny Odry Opole. 18 lutego 1979 zadebiutował w reprezentacji Polski, prowadzonej przez Ryszarda Kuleszę, w meczu z Tunezją.\nW 1980 przeniósł się do drużyny Widzewa Łódź, z którym dwukrotnie wywalczył Mistrzostwo Polski (1981 i 1982) oraz dotarł do półfinału Pucharu Europy (1983).\nW 1984 został zawodnikiem francuskiego SC Bastia, a w 1986 przeniósł się do portugalskiego FC Porto, z którym wywalczył największe sukcesy w swojej karierze klubowej: dwukrotne Mistrzostwo Portugalii (1986 i 1988), Puchar Portugalii (1988), a w 1987: Puchar Mistrzów (jako drugi Polak po Zbigniewie Bońku), Superpuchar UEFA i Puchar Interkontynentalny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=191346", "fragment_id": "25071/0", "subtitle": "", "title": "Józef Młynarczyk", "document_id": "25071", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 191346.0, "score": 0.2319187968969345}, "uuid": "bca6fd55-ca55-4f8e-96e9-af2fe07a61f4"}, {"page_content": "Kolejnym selekcjonerem władze PZPN wybrały Ryszarda Kuleszę. Pod jego kierunkiem drużyna przystąpiła do eliminacji ME 1980. Tak jak cztery lata wcześniej, decydujące były spotkania ze znów będącymi wicemistrzami świata Holendrami. W Chorzowie gospodarze wygrali 2:0, lecz po stratach punktowych w meczach z NRD, w ostatnim spotkaniu eliminacji w Amsterdamie Polacy musieli wygrać. Długo utrzymywał się korzystny wynik, jednak mecz ostatecznie zakończył się remisem 1:1. W ostatnim meczu tej fazy Holendrzy pokonali Niemcy Wschodnie, zdobywając promocję do finałów ME. Po wydarzeniach afery na Okęciu Kulesza w grudniu 1980 przestał pełnić funkcję selekcjonera, a zastąpił go Antoni Piechniczek.\nW 1981 zawodnicy wznowili grę w eliminacjach hiszpańskiego mundialu. W maju w Chorzowie pokonali NRD, ponownie lepsi okazali się w październikowym spotkaniu rewanżowym w Lipsku. Awans Polacy zapewnili sobie po wygranej z Maltą. W międzyczasie pokonali też 2:1 w towarzyskim spotkaniu w Buenos Aires obrońców tytułu, Argentyńczyków. Premierowy pojedynek MŚ 1982 z Włochami zakończył się bezbramkowym remisem, podobnie jak następne spotkanie z Kamerunem. W ostatnim meczu pierwszej rundy z Peru Polacy wygrali 5:1. W drugiej rundzie ich przeciwnikami byli Belgowie i Związek Radziecki. W wygranym 3:0 meczu z Belgami wszystkie trzy bramki zdobył Zbigniew Boniek. Decydujące o awansie do półfinału spotkanie z ZSRR zakończyło się bezbramkowym remisem, co premiowało do dalszej gry Polaków. W grze o finał nie byli oni jednak w stanie zatrzymać Włochów (0:2), przyszłych mistrzów świata, a zwłaszcza Paolo Rossiego, autora dwóch bramek. 10 lipca w Alicante drużyna Piechniczka zmierzyła się z Francuzami w spotkaniu o 3. miejsce, które zakończyło się zwycięstwem Polski 3:2.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67541", "fragment_id": "650857/9", "subtitle": "", "title": "Reprezentacja Polski w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "650857", "start_index": 13986.0, "source": "wikipedia", "parentId": 67541.0, "score": 0.15783824026584625}, "uuid": "b3653e49-16e2-4d47-9e55-6a4aa00c59d7"}, {"page_content": "Karierę piłkarską zakończył w 1989. Od tego czasu pracuje jako trener, m.in. jako opiekun bramkarzy w FC Porto (gdzie szkolił Vítora Baíę czy Andrzeja Woźniaka). Był asystentem selekcjonerów reprezentacji Polski: Andrzeja Strejlaua i Jerzego Engela, Antoniego Piechniczka w reprezentacji Zjednoczonych Emiratów Arabskich oraz w polskich klubach (Wisła Płock, Widzew Łódź, Lech Poznań).\nOd 2014 członek Klubu Wybitnego Reprezentanta. Od 2018 roku jest patronem Szkoły Podstawowej w Przyborowie. W 2019 wyróżniony zaliczeniem do jedenastki stulecia PZPN.\nSukcesy.\nReprezentacja Polski\nWidzew Łódź\nFC Porto\nReprezentacja Polski.\nW reprezentacji Polski był najpierw zmiennikiem Zygmunta Kukli i Piotra Mowlika. Pierwszym bramkarzem został dopiero po objęciu funkcji selekcjonera przez Antoniego Piechniczka. Uczestniczył w Mistrzostwach Świata w 1982 w Hiszpanii (3. miejsce – srebrny medal) oraz w Mistrzostwach Świata w 1986 w Meksyku, na których zakończył reprezentacyjną karierę. Rozegrał 42 oficjalne mecze w drużynie narodowej, w tym 9 jako kapitan.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=191346", "fragment_id": "25071/1", "subtitle": "", "title": "Józef Młynarczyk", "document_id": "25071", "start_index": 1779.0, "parentId": 191346.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3906857967376709}, "uuid": "b15b97b2-ed50-4117-a466-2ffea8415458"}, {"page_content": "Władysław Żmuda w 1974 roku znalazł się w składzie reprezentacji Polski prowadzonej przez Kazimierza Górskiego na mistrzostwa świata 1974 w RFN jako najmłodszy zawodnik w ekipie. Pierwszy mecz mistrzostw świata rozegrał przeciwko Reprezentacji Argentyny (3:2). Wystąpił również w wygranym 7:0 meczu z reprezentacją Haiti kolejnym meczu z Włochami wygranym 2:1. Zagrał także w meczach 2 rundy ze Szwecją (0-1) i Jugosławią (2-1). zajęła na tym turnieju 3. miejsce, a Żmuda był podstawowym zawodnikiem drużyny prowadzonej przez Kazimierza Górskiego i rozegrał wszystkie 7 meczów oraz został wybranym \"Najlepszym Młodym Piłkarzem\" turnieju.\nMontreal 1976.\nWładysław Żmuda w 1976 roku został powołany do reprezentacji Polski prowadzonej przez Kazimierza Górskiego na turniej olimpijski 1976 w Montrealu, na których również był podstawowym zawodnikiem. W finale reprezentacja Polski przegrała 3:1 z reprezentacją NRD i ostatecznie zdobyła srebrny medal, co uznano w kraju za porażkę, a trener Kazimierz Górski podał się do dymisji.\nMundial 1978.\nWładysław Żmuda w 1978 roku został powołany przez selekcjonera reprezentacji Polski – Jacka Gmocha na mistrzostwa świata 1978 w Argentynie, na których reprezentacja Polski zakończyła zmagania w drugiej rundzie po porażkach z reprezentacją Argentyny (2:0) i reprezentacją Brazylii (3:1) oraz zwycięstwie z reprezentacją Peru (0:1).\nMundial 1982.\nWładysław Żmuda w 1982 roku wraz z reprezentacją Polski prowadzoną przez selekcjonera Antoniego Piechniczka pojechał na swoje trzecie mistrzostwa świata, które odbywały się w Hiszpanii. Reprezentacja Polski zajęła na tym turnieju 3. miejsce, a Żmuda był podstawowym zawodnikiem drużyny prowadzonej przez Antoniego Piechniczka i rozegrał wszystkie 7 meczów.\nMundial 1986.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207644", "fragment_id": "1417295/3", "subtitle": "", "title": "Władysław Żmuda", "source": "wikipedia", "start_index": 4865.0, "document_id": "1417295", "parentId": 207644.0, "score": 0.5}, "uuid": "51144ec7-eca9-4957-9bac-a3a4f363a13d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nBogusław Hajdas (ur. 21 lipca 1939 w Krakowie) – polski trener piłkarski klasy mistrzowskiej, szkoleniowiec reprezentacji młodzieżowej Polski, działacz Mazowieckiego Związku Piłki Nożnej.\nŻyciorys.\nPiłkarz.\nKarierę piłkarską zaczynał w klubie Warta Zawiercie, następnie grał w Lotniku Warszawa (1961–1963), AZS-AFW Warszawa (1963–1967). Grał na lewej pomocy i w obronie.\nTrener.\nUkończył studia w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Jako trener pracował w klubach: Gwardia Warszawa, Pogoń Szczecin, Wisła Kraków, Hutnik Nowa Huta, Kuopion Palloseura (Finlandia), Vaasan Palloseura (Finlandia). Pierwszy polski trener na stażu w Anglii i Szkocji na początku lat 70. W końcu grudnia 1980 został powołany na stanowisko II trenera Reprezentacji Polski. W latach 1980–1982 pracował razem Antonim Piechniczkiem, który był trenerem-selekcjonerem. Uczestnik Mistrzostw Świata w Hiszpanii w 1982, na których drużyna narodowa zajęła trzecie miejsce. W latach 1987–1989 był I trenerem Młodzieżowej Reprezentacji Polski U-21. W latach 2000–2004 pracował jako trener koordynator w Stowarzyszeniu Edukacji Młodych Piłkarzy (SEMP) w Warszawie.\nDziałacz Mazowieckiego Związku Piłki Nożnej.\nOd 2000 roku jest czynnie zaangażowany w działalność Wydziału Szkolenia Mazowieckiego Związku Piłki Nożnej.\nDziałalność naukowa.\nAsystent na Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie w latach 1968–1969.\nNagrody i wyróżnienia.\nTrener roku wg „Piłki Nożnej” (1977)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1509379", "fragment_id": "198817/0", "subtitle": "", "title": "Bogusław Hajdas", "parentId": 1509379.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "198817", "score": 0.29288262128829956}, "uuid": "f123d905-dc0d-4408-a826-ea73b7fc00dd"}]}
{"id": "q_155", "question": "Z którego języka pochodzi jednostka powierzchni „morga”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miary powierzchni gruntu. Zobacz też: Morga (kostnica).\nMorga, mórg, jutrzyna – historyczna jednostka powierzchni, używana w rolnictwie. Początkowo oznaczała obszar, jaki jeden człowiek mógł zaorać lub skosić jednym zaprzęgiem w ciągu dnia roboczego (dokładnie: od rana do południa), a jej wielkość wynosiła – zależnie od jakości gleby, zaprzęgu i narzędzi w Europie 0,33–1,07 hektara.\nWydany w 1883 tom VI \"Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich\" podaje:\n \"„Morg al. Morga, z niem. Morgen (ranek), jest to obszar ziemi jaką jeden człowiek może w ciągu dnia skosić lub zorać. W staropolskim języku tłumaczono niemiecki morgen przez wyraz jutrzyna, który nie utrzymał się w użyciu. Rozmiary morga były rozmaite; każda prowincya miała swą miarę. Mórg dawny polski koronny równał się 59,85 ara, mórg nowy polski, mający 300 prętów, obejmuje 56,017 ara, mórg litewski 71,226 ara, chełmiński stary 56,062 ara, pruski czyli magdeburski, zwany też reńskim ma 180 prętów pruskich i obejmuje 25,532 ara, mórg saski (150 prętów) ma 27,67 ara, morg wiedeński (Joch) ma 1600 sążni kwadr. czyli 57,554 ara. Dziesięcina ma 1,95 morga nowo–polskiego“\".\nDo czasu zniesienia pańszczyzny stanowiła wymiar jednodniowej pracy zadawanej parobkowi. W przeliczeniu jedna morga miała ok. 200 lub 300 prętów kwadratowych.\n 1 łan = 48 mórg frankońskich ≈ 24,2 ha\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9712", "fragment_id": "173381/0", "subtitle": "", "title": "Morga", "parentId": 9712.0, "start_index": 1.0, "document_id": "173381", "source": "wikipedia", "score": 0.9039497375488281}, "uuid": "5d080878-df37-48b0-8434-90a93879ac02"}, {"page_content": "Należy pamiętać podając przeliczniki, że morga chełmińska inną wielkość miała w wiekach od XIII do początków XIX, zaś inną w XIX i to tylko w Królestwie Kongresowym, tym bardziej że powszechnie kojarzy się dzisiaj morgę wyłącznie z powierzchnią ok. 0,56 ha.\nTak więc:\n włóka chełmińska (staropolska) = 30 morg = 17,955 ha (do 1818 r.)\n włóka „nowopolska” od 1819 roku = 30 morg = 16,7961 ha\nDodatkowo należy wspomnieć, że w XIX w. w zaborze pruskim określano powierzchnię gruntów w morgach pruskich, zaś w zaborze austriackim w morgach austriackich. Obie te miary były różne od morgi chełmińskiej (zarówno tej „staropolskiej”, jak i „nowopolskiej”).\nŁan większy.\nŁan większy, \"frankoński\", \"królewski\", \"staropolski\":\n 1 łan = 48 morg ≈ 24,2 hektara\nŁan w Królestwie Czeskim 1268-1756.\nŁan to również historyczna jednostka miary długości i powierzchni występująca w Królestwie Czeskim w latach 1268 do 1756, w tym okresie 1 lán dzielił się na:\nMiary powierzchni.\nW języku czeskim jest nazwa chłopa, posiadającego łan i jego ułamek: \"láník\", \"půlláník\".\nŁan (hoeve) w Królestwie Holandii.\nW Królestwie Holandii historyczna jednostka pomiaru powierzchni do roku 1796.\nMiejscowości w Polsce z członem Łan i Huby.\nWielki Łan,\nŁan (województwo lubelskie),\nŚredni Łan,\nŁany (województwo dolnośląskie),\nŁany, Łany Małe, Łany Wielkie, Łany Średnie,\nHuby\nŁan według F. Piekosińskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9713", "fragment_id": "173382/1", "subtitle": "", "title": "Łan (miara powierzchni)", "parentId": 9713.0, "start_index": 1590.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173382", "score": 0.7576243877410889}, "uuid": "262867ea-b178-47c6-b7b5-cc2a88282a1b"}, {"page_content": "Łan (łac. \"laneus\", cs. \"lán\", niem. \"Lahn\" lub \"Hube\", w dialekcie szwabskim również \"hueb\", \"huebm\", \"hufe\") – dawna jednostka podziału pól wspólnoty w średniowiecznej Europie Zachodniej. Jednostka ta służyła pomiarom powierzchni i długości ziemi przeznaczonej pod zasiewy, zgodnie z przywilejem nadanym osadnikowi przez głowę panującą. W Polsce i w Czechach od XIII wieku była to jednostka miernicza dla określania rozmiarów podstawy uposażenia chłopa osadzonego na wsi na prawie magdeburskim.\nPodobnie jak czeski \"lán\", polski \"łan\" wywodzi się od staro-wysoko-niemieckiego wyrazu \"Lehen\", \"Lehn\", oznaczającego „gospodarstwo wiejskie określonej wielkości”, pierwotnie zaś lenno (dzierżawę ziemi). Obszar 1 łana odpowiadał powierzchni średniej wielkości chłopskiego gospodarstwa feudalnego. Łan dzielił się na zagony, te z kolei na skiby.\nŁan w Królestwie Polskim.\nOd XIII wieku najbardziej rozpowszechnione w Rzeczypospolitej były:\nŁan mniejszy.\nŁan mniejszy, chełmiński, nazywany też włóką:\n 1 łan = 30 morg ≈ 17,955 hektara\nMorga chełmińska (lub mórg chełmiński), określona w 1233 r. przez Krzyżaków w przywileju chełmińskim, uznana konstytucją (ustawą według współczesnej nomenklatury) sejmu konwokacyjnego 1764 r. za miarę generalną w I Rzeczypospolitej, miała wielkość 0,5985 ha. W roku 1818 (z mocą od 1 stycznia 1819 r.) w Królestwie tzw. Kongresowym zmniejszono wielkość morgi (w przeliczeniu do 0,5598 ha) i wprowadzono jako jedną z urzędowych miar nowopolskich. Wtedy też przyjęło się określenie dla wielkości miar obowiązujących w I Rzeczypospolitej – „miary staropolskie”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9713", "fragment_id": "173382/0", "subtitle": "", "title": "Łan (miara powierzchni)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "173382", "parentId": 9713.0, "score": 0.3314242362976074}, "uuid": "5681fee0-3b90-4187-a976-d5e8dbfb374f"}, {"page_content": "Pięćmorgi (niem. \"Fünfmorgen\") – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Jeżewo.\nW latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 111 mieszkańców. Jest szesnastą co do wielkości miejscowością gminy Jeżewo.\nHistoria.\nPięćmorgi to kociewska wieś. Pierwsza historyczna nazwa pochodzi z lat czterdziestych XIX wieku i została zapisana jako Fünfmorgen (język niemiecki). Następne to: Fünfmorgen, Pięćmorg (1886 r.), Pięćmorgów (1920 r.), Pięćmorgi (1928 r.). Nazwa wsi jest złożeniem kulturowym z liczebnikiem \"pięć\" w pierwszym członie i rzeczownikiem \"morg\" - mórg (miara powierzchni). Nazwa jest traktowana jako kalka nazwy niemieckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=372894", "fragment_id": "66845/0", "subtitle": "", "title": "Pięćmorgi", "document_id": "66845", "start_index": 0.0, "parentId": 372894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12892460823059082}, "uuid": "7a4cdd8e-63c4-4c04-acd0-3665be324bd2"}, {"page_content": "Dziesięcina, także: dziesiatyna (ros. \"десятина\" 'dziesiąta część') – dawna miara powierzchni gruntu. \nDziesięcina na terenach zaboru rosyjskiego, które nie tworzyły Królestwa Kongresowego, czyli na wschód od Bugu i linii Ciechanowiec-Łapy-Tykocin-Biebrza-Niemen, w XIX wieku i na początku XX, była urzędową miarą powierzchni gruntów.\nPoczątkowo oznaczała kwadrat o boku długości 1/10 wiorsty (czyli o boku 50 sążni). \nStosowane były dwie jednostki o tej nazwie: \n inne przeliczenia tej miary: 1 dziesięcina = 2400 sążni kw. = 1,9508 morgów n. p. = 109,252 arów\nObie były stosowane równolegle, co stwarza trudność w przeliczaniu wielkości gruntów na dzisiejsze jednostki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=957506", "fragment_id": "997265/0", "subtitle": "", "title": "Dziesięcina (miara powierzchni)", "document_id": "997265", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 957506.0, "score": 0.06470853090286255}, "uuid": "aa9c78aa-72bc-4388-ab1a-64ea6176232a"}, {"page_content": "Włóka – dawna (średniowieczna) miara powierzchni, odpowiadająca wielkością łanowi chełmińskiemu.\nZygmunt Gloger w \"Encyklopedii staropolskiej\" pisał: „[Podczas] Gdy morgiem, czyli jutrzyną nazwano taką przestrzeń roli, którą można było parą wołów zaorać przez dzień od rana, to włóka oznaczała większe pole, które po zoraniu lub posiewie potrzeba było włóczyć czyli bronować także cały dzień. Do włóki chełmińskiej i polskiej przywiązano następnie znaczenie przestrzeni 30-morgowej czyli, jak ją matematycznie określano, długiej 300 a szerokiej 30 prętów, licząc pręt po 7 i pół łokci warszawskich. Włóka tem się różniła od łanu, że oznaczała przestrzeń orną czyli włóczną, gdy łan oznaczał pewien wymiar (w różnych stronach rozmaity) całego gospodarstwa, więc z łąkami, wygonami itd. Ponieważ mórg litewski był o ćwierć większy od nowopolskiego, więc w tym samym stosunku i włóka litewska jest większą od polskiej. W Wielkopolsce włókę roli zwano często z niemiecka hubą lub hufem. Jak morgi tak i włóki bywały kilku wymiarów; w królewszczyznach mierzono na 33 morgowe.”\nNazwa ta bywała często synonimem łana, była w szerokim użyciu na Mazowszu i na wschodnich terenach Rzeczypospolitej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10416", "fragment_id": "168060/0", "subtitle": "", "title": "Włóka (miara powierzchni)", "document_id": "168060", "start_index": 0.0, "parentId": 10416.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1952541172504425}, "uuid": "9fd37e93-78a2-4894-97c4-ee13bb27b3f2"}, {"page_content": "Mora (łac.) – jest najmniejszą jednostką prozodyczną używaną w metryce i fonologii, będąca nosicielem cech prozodycznych. Odpowiada długości brzmienia jednej krótkiej głoski, i tym samym w niektórych językach określa „wagę” sylaby (która decyduje o synchronizacji czasowej i akcentowaniu). Podobnie jak wiele innych pojęć lingwistycznych, dokładna definicja \"mory\" jest dyskusyjna.\nPojęcie to (oznaczające dosłownie „odstęp czasu”) pochodzi z łaciny, gdzie było używane jako odpowiednik greckiego słowa &lt; lang=\"grc\"&gt;χρόνος&lt;/&gt; \"chronos\" (czas) w kontekście metrycznym. W starożytnej metryce iloczasowej pojedyncza \"mora\" oznacza czas trwania samogłoski krótkiej. Samogłoska (lub sylaba) długa zajmuje dwie mory.\nO sylabie zawierającej jedną morę mówi się jednomorowa, o zawierającej dwie – dwumorowa.\nOgólnie, mory formowane są w następujący sposób:\nMówi się, że sylaby jednomorowe to tzw. lekkie sylaby, podczas gdy dwumorowe to sylaby ciężkie, a trójmorowe (w językach które je posiadają) są superciężkimi sylabami. Większość lingwistów uważa, że żaden język nie używa sylab o czterech lub więcej morach.\nNa zasadzie równoważności odcinków o tej samej liczbie mor opiera się reguła zastępstwa stóp w metryce antycznej, greckiej i rzymskiej. Trójzgłoskowy daktyl odpowiada dwuzgłoskowemu spondejowi, bo obie te stopy metryczne są czteromorowe: = .\nJęzyk japoński jest znany ze swoich cech moraicznych. Większość dialektów, włącznie ze standardowym, używa raczej mor niż sylab jako podstawy systemu dźwięków. Na przykład uważa się często, że haiku wpisują się we wzór 5 sylab/7 sylab/5 sylab, podczas gdy jest to raczej 5 mor/7 mor/ 5 mor. Jednym prominentnym przykładem jest fakt, że japońskie -n kończące sylabę jest morą.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42819", "fragment_id": "654865/0", "subtitle": "", "title": "Mora (lingwistyka)", "document_id": "654865", "start_index": 0.0, "parentId": 42819.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21857793629169464}, "uuid": "94a7f024-1b20-4d38-aafe-4cff34d05e3e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk mor (a. moor) – język austronezyjski z indonezyjskiej Papui. Według danych szacunkowych z 2009 roku posługuje się nim 1500 osób.\nJego użytkownicy zamieszkują siedem wsi w grupach wysp Moor (wyspy Moor i Ratewo) i Haarlem (wyspy Mambor i Hariti) oraz na wybrzeżu Nowej Gwinei (w pobliżu Napan).\nWyróżnia się trzy dialekty: ayombai, hirom, kama. Ma charakter tonalny.\nNie jest spokrewniony z papuaskim językiem mor.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5322678", "fragment_id": "329406/0", "subtitle": "", "title": "Język mor (austronezyjski)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "329406", "parentId": 5322678.0, "score": 0.1010826900601387}, "uuid": "c5056990-78f5-4dc6-a491-053a27bf177b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miary długości. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSznur – historyczna miara długości i powierzchni używana w Europie Środkowej.\nStaropolski sznur mierniczy jako miara długości liczył 44,665 m, a w latach 1819–1849, jako część systemu miar nowopolskich używanych na terenie Królestwa Kongresowego, 43,2 m.\nJako miara powierzchni sznur staropolski wynosił 1992,9 m2 (1/3 morgi), a sznur nowopolski 1866,24 m2.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1069125", "fragment_id": "1392599/0", "subtitle": "", "title": "Sznur (miara)", "parentId": 1069125.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1392599", "source": "wikipedia", "score": 0.08142925053834915}, "uuid": "82c60ab7-edd2-4322-ac9d-43a7d034f092"}, {"page_content": "Radło (łac. \"aratrum\", \"uncus\") – historyczna miara powierzchni, obszar możliwy do uprawiania przy dysponowaniu jednym zaprzęgiem (złożonym z pary wołów lub z pary koni). W przeliczeniu na jednostki współczesne: 12-18 ha gruntów ornych. Miara ta zależała od typu gleby.\nRadło pruskie (miara powierzchni w Prusach) miało powierzchnię 30 mórg statutowych, czyli 337 500 łokci kwadratowych krakowskich, 200 prętów kwadratowych, około 18 morgów chełmińskich (zobacz: prawo chełmińskie). Obszar ten wymagał ponad 15 dni roboczych dla radlenia tego obszaru. Uprawa ziemi za pomocą radła dotyczyła dwupolówki, a za pomocą pługa trójpolówki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2993847", "fragment_id": "1202397/0", "subtitle": "", "title": "Radło (metrologia)", "document_id": "1202397", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2993847.0, "score": 0.25950556993484497}, "uuid": "e9aa0069-8b37-4273-9c65-c98cb276950b"}]}
{"id": "q_156", "question": "Z kim reprezentacja polski rozgrywała mecz finałowy w piłce nożnej na olimpiadzie w Monachium?", "answer": [{"page_content": "Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 w Monachium rozgrywana była w dniach 27 sierpnia – 10 września. Rozegrano tylko turniej mężczyzn, w którym udział wzięło 16 reprezentacji. W finale zawodów reprezentacja Polski pokonała drużynę Węgier 2:1 i zdobyła złoty medal. Brązowe medale przypadły drużynom Niemieckiej Republiki Demokratycznej i Związku Radzieckiego, które w meczu o 3. miejsce remisowały 2:2 – tym samym obie drużyny otrzymały brązowe medale. Oprócz Monachium, mecze rozegrano również w Ingolstadt, Augsburgu, Norymberdze, Ratyzbonie i Pasawie.\nStrzelcy bramek.\n Kazimierz Deyna\n Antal Dunai\n Joachim Streich\n Robert Gadocha\n Ołeh Błochin\n Bernd Nickel\n Hans-Jürgen Kreische\n Jürgen Sparwasser\n Ottmar Hitzfeld\n Eberhard Vogel\n Ede Dunai\n Wiktor Kołotow\n Wjaczesław Semenow\n Dirceu\n Jaime Morón\n Béla Várady\n Lajos Kű\n Leonardo Cuéllar\n Jerzy Gorgoń\n Włodzimierz Lubański\n Rudolf Seliger\n Pedrinho\n Zé Carlos\n Aung Moe Thin\n Soe Than\n Ángel Torres\n Fabio Espinosa\n Luis Montaño\n Frank Ganzera\n Jürgen Pommerenke\n Peter Ducke\n Reinhard Häfner\n Ibrahim Sunday\n Kálmán Tóth\n Lajos Kocsis\n Mihály Kozma\n Péter Juhász\n Majid Halvai\n Salleh Ibrahim\n Shaharuddin Abdullah\n Zawawi Yusoff\n Boujemaa Benkhrif\n Mohamed Merzaq\n Mohammed El Filali\n Mohammed Tati\n Daniel Razo\n Manuel Manzo\n Kazimierz Kmiecik\n Zygfryd Szołtysik\n Giennadij Jewriużychin\n Murtaz Churcilawa\n Howhannes Zanazanian\n Jożef Sabo\n Jurij Jelisiejew\n Jaxa\n Hermann Bitz\n Jürgen Kalb\n Ronald Worm\n Uli Hoeneß", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=916980", "fragment_id": "1035848/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972", "document_id": "1035848", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 916980.0, "score": 0.5}, "uuid": "146edf9e-b922-4b8d-94a0-219001678e9b"}, {"page_content": "Reprezentacja Polski awansowała do rundy finałowej z jedną porażką. W finale A nie była w stanie pokonać NRD (0:3), Bułgarii (1:3) i Japonii (0:3). Zwycięstwa odniosła natomiast nad Belgią (3:1), ZSRR (3:1) i Rumunią (3:2). Dało to jej ostatecznie 5. miejsce w mistrzostwach.\nW 1971 roku główną imprezą sezonu były mistrzostwa Europy. Stanowiły one jednocześnie drugą szansę na uzyskanie kwalifikacji olimpijskiej. Polska trafiła do grupy C, z której wyszła bez porażki, wygrywając kolejno z Danią (3:0), Holandią (3:0) i Francją (3:1). Rundę finałową rozpoczęła od meczu z reprezentacją Rumunii, z którą po trzech setach prowadziła 2:1, jednak cały mecz przegrała 2:3. W kolejnym spotkaniu Polska zmierzyła się z mistrzami świata – NRD – ulegając w trzech setach. W dwóch następnych pojedynkach nie była w stanie wygrać z ZSRR (1:3) i Węgrami (0:3). W klasyfikacji końcowej mistrzostw zajęła 6. miejsce.\nO kwalifikację olimpijską Polacy walczyli w turnieju w Montpellier. Na turniej nie powołany został Hubert Wagner, który postanowił zakończyć reprezentacyjną karierę. Pierwszy mecz Polacy rozegrali z reprezentacją Stanów Zjednoczonych, która prowadziła akcję „Operacja medal 1972”. Po pięciosetowym spotkaniu zakończonym skutecznym blokiem Zdzisława Ambroziaka Polska odniosła zwycięstwo. W kolejnych pojedynkach nie straciła już seta, wygrywając kolejno z Urugwajem, Holandią, Rumunią i Francją, pieczętując awans na igrzyska.\nIgrzyska Olimpijskie 1972.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2929730", "fragment_id": "1182159/11", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce siatkowej mężczyzn", "document_id": "1182159", "start_index": 19354.0, "parentId": 2929730.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15095950663089752}, "uuid": "6f39a1e9-a237-4b7b-bcee-a94423287187"}, {"page_content": "Wyniki turnieju piłki nożnej odbywającego się na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w roku 1976 w Montrealu. Reprezentacja Polski zdobyła srebrny medal przegrywając w finale z NRD 1–3.\nPierwsza runda grupowa.\nReprezentacje Ghany, Nigerii i Zambii zrezygnowały z powodu ogólnego bojkotu przez większość państw afrykańskich igrzysk (wynikało to z udziału w nich Nowej Zelandii, której reprezentacja w rugby union rozegrała przed igrzyskami mecz z reprezentacją Republiki Południowej Afryki). Z tego też powodu w turnieju uczestniczyło tylko 13 drużyn.\nGrupa A.\nTabela końcowa.\nGrupa A\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nGrupa B.\nTabela końcowa.\nGrupa B\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nGrupa C.\nTabela końcowa.\nGrupa C\nTabela końcowa.\nGrupa D", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=804622", "fragment_id": "1028765/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1976", "parentId": 804622.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1028765", "source": "wikipedia", "score": 0.3198434114456177}, "uuid": "339ecd9d-0751-4c72-a7d5-7f21c32a3c58"}, {"page_content": "Znacznie lepiej wiodło się Polakom w meczach o awans do Igrzysk w Monachium. Po pokonaniu olimpijskiej reprezentacji Grecji \"Biało-czerwoni\" zmierzyli się w kolejnej rundzie eliminacji z Bułgarami i Hiszpanami. Reprezentacja Polski dwukrotnie pokonała Hiszpanię, zaś w pierwszym meczu z Bułgarami przegrała 1:3. Z meczu zapamiętano kontrowersyjną postawę rumuńskiego sędziego Victora Pădureanu, który podjął kilka decyzji na korzyść podopiecznych Wasyla Spasowa. Rumun przyznał Bułgarom problematycznego karnego, usunął z boiska sprzeczającego się z nim Lubańskiego, a później nie uznał drugiej bramki strzelonej przez Polaków, za to uznał gola dla Bułgarii zdobytego z wyraźnego spalonego. W rewanżowej grze z Bułgarami zawodnicy kadry Górskiego okazali się lepsi od przeciwników, pokonując ich 3:0 i to oni awansowali do finałowego turnieju Igrzysk Olimpijskich. Awans zapewniła Polakom amatorska reprezentacja Hiszpanii, która w ostatnim meczu eliminacji zremisowała z Bułgarią i odebrała jej potrzebny do zwycięstwa w grupie punkt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127740", "fragment_id": "129006/13", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "129006", "start_index": 18654.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3127740.0, "score": 0.09854063391685486}, "uuid": "e6673207-6ccf-437e-b7ab-2da581ae694e"}, {"page_content": "Belgia – Niemcy 4-5 &lt;br&gt;\nAustria – Polska 1-1 (2-3 k.)\nMecz o 3. miejsce.\nAustria – Belgia 6-7\nFinał.\nPolska – Niemcy 2-5\nKadra reprezentacji Polski.\nTrener: &lt;br&gt;\n– Dariusz Rachwalski\nZawodnicy: &lt;br&gt;\n– Mateusz Popiołkowski (Grunwald Poznań) &lt;br&gt;\n– Maksymilian Pawlak (Grunwald Poznań) &lt;br&gt;\n– Maksymilian Koperski (HTHC Hamburg) &lt;br&gt;\n– Jacek Kurowski (TSV Mannheim) &lt;br&gt;\n– Jakub Chumeńczuk (Klipper THC) &lt;br&gt;\n– Jakub Janicki (LKS Gąsawa) &lt;br&gt;\n– Mikołaj Gumny (Warta Poznań) &lt;br&gt;\n– Robert Pawlak (AZS Politechnika Poznańska) &lt;br&gt;\n– Patryk Pawlak (AZS AWF Poznań) &lt;br&gt;\n– Marcin Lewartowski (Stella Gniezno) &lt;br&gt;\n– Gracjan Jarzyński (DTV Hannover) &lt;br&gt;\n– Mateusz Hulbój (LKS Rogowo)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5608455", "fragment_id": "1232349/1", "subtitle": "", "title": "Halowe Mistrzostwa Europy w Hokeju na Trawie Mężczyzn 2024", "source": "wikipedia", "start_index": 1486.0, "document_id": "1232349", "parentId": 5608455.0, "score": 0.3303913474082947}, "uuid": "06ecfbc9-0c9a-47bd-947c-3c7b52af3b1d"}, {"page_content": "W meczu półfinałowym reprezentacja Polski zmierzyła się z obrońcą tytułu – Japonią. Trener Wagner wystawił Gawłowskiego, Skorka, Wójtowicza, Rybaczewskiego, Stefańskiego i Boska. Na zmianę wchodzili natomiast Zarzycki, Karbarz i Lubiejewski. Polacy po raz trzeci wygrali w pięciosetowym meczu. 31 lipca w finale zagrała z ZSRR, który w całym turnieju nie przegrał ani jednego seta. Na finał wyszła ta sama szóstka co w półfinale. Po przegraniu pierwszego seta Wagner wprowadził Karbarza za Rybaczewskiego. W drugim secie zwyciężają Polacy, w trzecim – ZSRR. W czwartej partii drużyna Związku Radzieckiego miała dwie piłki meczowe, Polacy je wybronili i ostatecznie wygrali 19:17. W ostatnim secie Polacy od stanu 7:7 nie stracili już punktu, zdobywając złoto igrzysk olimpijskich – trzeci medal imprezy mistrzowskiej pod wodzą Huberta Jerzego Wagnera.\nLata 1976-1978 – Jerzy Welcz.\nPo igrzyskach olimpijskich z pracy z reprezentacją zrezygnował Hubert Jerzy Wagner, a nowym trenerem został dotychczasowy asystent Jerzy Welcz. W trakcie igrzysk odbył się kongres FIVB, w trakcie którego podjęto decyzję o zmianie cyklu rozgrywania imprez międzynarodowych. Zdecydowano, iż mistrzostwa kontynentalne odbywać się będą co dwa lata w latach nieparzystych. Z tego względu w 1977 roku w Finlandii zorganizowano kolejne mistrzostwa Europy.\n1977 – srebrny medal mistrzostw Europy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2929730", "fragment_id": "1182159/17", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce siatkowej mężczyzn", "document_id": "1182159", "start_index": 28884.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2929730.0, "score": 0.167501300573349}, "uuid": "5a8353d2-ddad-466a-9b42-4d1efafa6bf3"}, {"page_content": "Trener Wagner z szerokiego składu zrezygnował z Wojciecha Baranowicza, Stanisława Iwaniaka i Aleksandra Skiby, na igrzyska pojechali więc: Bronisław Bebel, Ryszard Bosek, Wiesław Gawłowski, Marek Karbarz, Zbigniew Lubiejewski, Lech Łasko, Mirosław Rybaczewski, Włodzimierz Sadalski, Edward Skorek, Włodzimierz Stefański, Tomasz Wójtowicz i Zbigniew Zarzycki.\nW turnieju olimpijskim w Montrealu wystąpiło 10 zespołów. W grupie A, w której znalazła się Polska, rywalizowały również Czechosłowacja, Kanada, Korea Południowa i Kuba. Do półfinałów awansowały dwie najlepsze drużyny. Pierwszy mecz reprezentacja Polski rozegrała 18 lipca z Koreą Południową. Dwie pierwsze partie przegrała do 12 i 6, jednak w trzech kolejnych okazała się lepsza. Drugiego dnia w trzech setach pokonała gospodarzy. Trzecie spotkanie z reprezentacją Kuby rozpoczęło się dla Polaków od dwóch przegranych setów. Polscy zawodnicy do 6 i 9 wygrali jednak trzecią i czwartą partię. O zwycięstwie decydował piąty set zakończony po 47 minutach wynikiem 20:18 dla Polaków. Polska pomimo braku porażki, aby awansować do półfinału, musiała pokonać w ostatnim spotkaniu Czechosłowację, ponieważ miała gorszy od niej stosunek setów i od prowadzących w grupie Kubańczyków. Polacy ten mecz wygrali 3:1, oddając jedynie pierwszego seta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2929730", "fragment_id": "1182159/16", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce siatkowej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 27587.0, "document_id": "1182159", "parentId": 2929730.0, "score": 0.2682899534702301}, "uuid": "b6b512a7-2917-4f55-97c5-0b1b95e085f7"}, {"page_content": "W eliminacjach do igrzysk olimpijskich w Monachium oraz turnieju głównym, reprezentacja Polski była prowadzona przez Kazimierza Górskiego. Szołtysik wystąpił we wszystkich sześciu meczach eliminacyjnych przeciwko Grecji (7:0, 26 maja 1971 roku oraz 0:1, 9 czerwca 1971 roku) w I rundzie oraz Hiszpanii (0:2, 10 listopada 1971 roku oraz 2:0, 26 kwietnia 1972 roku) i Bułgarii (3:1, 16 kwietnia 1972 roku oraz 3:0, 7 maja 1972 roku) w II rundzie. Polska utrzymała pierwsze miejsce w grupie 2 i awansowała na igrzyska olimpijskie dzięki remisowi w spotkaniu Bułgarii z Hiszpanią (3:3, 31 maja 1972 roku). Mecze reprezentacji z Grecją oraz Hiszpanią zostały uznane za nieoficjalne.\nNa igrzyskach olimpijskich Szołtysik wystąpił w czterech meczach fazy grupowej przeciwko Kolumbii (1:1, 3 września 1972 roku), Danii (1:1, 3 września 1972 roku), Związkowi Radzieckiemu (1:2, 5 września 1972 roku), Maroko (0:5, 8 września 1972 roku) oraz finale z Węgrami (1:2, 10 września 1972 roku). W meczu ze Związkiem Radzieckim Szołtysik zdobył ważną w kontekście awansu do finału bramkę po podaniu Roberta Gadochy. Przeciwko Węgrom zainicjował akcję z lewej strony boiska i podał piłkę do Kazimierza Deyny, który doprowadził do wyrównania wyniku na 1:1.\nStatystyki.\nReprezentacyjne.\n• - mecze nieoficjalne\nŻycie prywatne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131639", "fragment_id": "15297/11", "subtitle": "", "title": "Zygfryd Szołtysik", "source": "wikipedia", "start_index": 16620.0, "document_id": "15297", "parentId": 131639.0, "score": 0.13601788878440857}, "uuid": "e8b59f04-f33d-47ee-bbfc-41db30385396"}, {"page_content": "Polacy rozpoczęli zatem przygotowania do Igrzysk w Montrealu, w których jako obrońcy tytułu mieli zapewniony udział. 24 marca 1976 w Chorzowie w towarzyskim meczu z Argentyną przegrali 1:2. W spotkaniu tym zadebiutowali m.in. Zbigniew Boniek, Paweł Janas i Janusz Kupcewicz, którzy w przyszłości mieli odgrywać główne role w drużynie narodowej. W kolejnych czterech towarzyskich meczach (z Francją, Grecją, Szwajcarią i Irlandią) Polacy także ponieśli porażki. Wygrali dopiero w nieoficjalnym spotkaniu z olimpijską drużyną Brazylii.\nWiększość zawodników uczestniczących w Mistrzostwach Świata znalazła się także w kadrze olimpijskiej. Zabrakło m.in. Musiała, Domarskiego i Gadochy, którzy już wcześniej pożegnali się z drużyną narodową. Pojawili się natomiast tacy zawodnicy jak Kazimierz Kmiecik (rezerwowy na Mistrzostwach Świata, Wisła Kraków) czy wspomniany Henryk Wawrowski. 18 lipca 1976 bezbramkowo zremisowanym meczem z Kubą reprezentacja Polski rozpoczęła udział w Igrzyskach. Potem pokonało kolejno Iran (3:2), Koreę Północną (5:0), a w półfinale nieoficjalną kadrę narodową Brazylii. 31 lipca na Stade Olympique w Montrealu drużyna Polski rozegrała finałowe spotkanie z NRD. Po kwadransie gry Niemcy prowadzili już 2:0. Kilka minut później kiepsko dysponowanego Tomaszewskiego zastąpił w bramce Piotr Mowlik (Legia Warszawa), ale i on, w ostatnich minutach, dał sobie strzelić bramkę. Na trzy trafienia Niemców Polacy odpowiedzieli tylko jedną bramką Laty w 59. minucie. Polacy zdobyli srebrny medal, a Andrzej Szarmach z 6 bramkami został królem strzelców.\nLata 1976–1978 – Jacek Gmoch.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127740", "fragment_id": "129006/21", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn", "parentId": 3127740.0, "start_index": 30678.0, "document_id": "129006", "source": "wikipedia", "score": 0.09441407024860382}, "uuid": "09b7554a-8aa8-4651-a7d1-0617a1008c39"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stadionu olimpijskiego w Monachium. Zobacz też: inne stadiony olimpijskie.\nOlympiastadion München – wielofunkcyjny stadion, który znajduje się w północnej części Monachium, w centralnej części Parku Olimpijskiego (Olympiapark München). Stadion ten był główną areną Letnich Igrzysk Olimpijskich 1972 oraz jedną z aren Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1974 i Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 1988.\nZaprojektowany przez niemieckiego architekta Güntera Behnischa oraz inżyniera Frei Otto stadion był uważany w swoich czasach za projekt rewolucyjny: tak duże połacie sklepień ze szkła akrylowego podtrzymywane stalowymi słupami zastosowano po raz pierwszy na tak dużą skalę.\nPo igrzyskach stadion był miejscem rozgrywek dwóch monachijskich klubów piłkarskich: Bayern Monachium i TSV 1860 Monachium. Obie drużyny grały na nim mecze aż do 2005, kiedy to kluby przeniosły się do nowo powstałego stadionu Allianz Arena.\nNa tym stadionie piłkarska reprezentacja Polski odnosiła największe sukcesy: złoty medal na igrzyskach olimpijskich 1972 oraz brązowy (3 miejsce) na mistrzostwach świata 1974 (7:0 z Haiti oraz 1:0 w decydującym meczu z Brazylią).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nStadiony finałów europejskich pucharów\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=542203", "fragment_id": "1577354/0", "subtitle": "", "title": "Olympiastadion München", "document_id": "1577354", "start_index": 1.0, "parentId": 542203.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2624094486236572}, "uuid": "aeafc312-d5c4-4f43-b07d-673ba9d03cd3"}]}
{"id": "q_157", "question": "Jakim zwierzęciem był Behemot z powieści Mistrz i Małgorzata?", "answer": [{"page_content": "Behemot – kot-przemieniec, błazen w świcie Wolanda, jeden z głównych bohaterów powieści Michaiła Bułhakowa \"Mistrz i Małgorzata\". Postać została oparta na różnorodnych źródłach literackich, demonologicznych oraz osobistych doświadczeniach autora. Behemot wyróżnia się zarówno swoim groteskowym wyglądem, jak i złożonym charakterem. Jego charakter i humorystyczne sceny, w których uczestniczy, wnoszą do powieści elementy satyry i filozoficznej refleksji nad ludzką naturą oraz absurdem życia.\nKreacja postaci.\nBehemot Bułhakowa ma silne korzenie w tradycjach demonologicznych. Imię postaci zostało zaczerpnięte z Biblii. Występuje ono w apokryficznej Księdze Henocha. W Księdze Hioba (Hi 40, 15–24) natomiast hipopotam (Behemot) został przedstawiony jako jedno z potężnych stworzeń wrogich wobec Boga. W tradycji semickiej uznawany był za wcielenie zła i pomiot piekła.\nW prawdopodobnie znanych Bułhakowowi badaniach Iwana Porfirjewa \"Apokryficzne opowieści o postaciach i wydarzeniach Starego Testamentu\" (ros. Апокрифические сказания о ветхозаветных лицах и событиях, 1872) opisano morskiego potwora Behemota, który zamieszkiwał pustynię na wschód od ogrodu wybranych i sprawiedliwych. Autor \"Mistrza i Małgorzaty\" sięgał też do książki Michaiła Orłowa \"Historia kontaktów człowieka z diabłem\" (ros. История сношений человека с дьяволом, 1904), która przedstawia XVII-wieczną historię opętanej przez siedem demonów przeoryszy klasztoru w Loudun. Jednym z nich był demon obżarstwa Behemot – potwór z głową słonia, ludzkimi rękami, krótkim ogonem oraz ciałem przypominającym hipopotama. Opis ten wpłynął na pierwotną kreację Behemota w powieści, którego wygląd był zbliżony do słonia:\n Z czarnej paszczy kominka wyskoczył czarny kot na grubych, jakby nadmuchanych łapach…", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/0", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "parentId": 5824467.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1231811", "score": 1.0}, "uuid": "dd262abd-86e1-49a2-b9dd-eb91b633fb55"}, {"page_content": "Według midraszu, niemożliwym jest pokonanie Behemota przez kogokolwiek, z wyjątkiem jego Twórcy – w tym przypadku Jahwe. Późniejsza tradycja żydowska głosi, że na uczcie na Końcu Świata Behemot zostanie złożony w ofierze i spożyty razem z Lewiatanem i Zizem. Hebrajski Behemot jest utożsamiany z perskim \"Hadhajosz\".\nPrzez Augustyna z Hippony utożsamiany był z diabłem (\"O Państwie Bożym\", XI,15).\nNiektórzy kreacjoniści młodej Ziemi, jak na przykład Alfred Palla, identyfikują Behemota z brachiozaurem bądź diplodokiem. Według nich biblijny opis zwierzęcia, np.: „jego ogon masywny i długi jak pień cedru, kości niczym metalowe rury, niemożliwość złapania go na hak” (Hi 40:16-24) pasuje do dużych lądowych dinozaurów, ale nie do hipopotama czy słonia. Niemniej, Philip J. Senter obalił tezę że Behemot był dinozaurem.\nNawiązania w literaturze.\nMichaił Bułhakow w swojej powieści \"Mistrz i Małgorzata\" nadał imię Behemot członkowi świty Wolanda występującemu pod postacią kota mogącego zamieniać się w człowieka.\nW cyklu „Ekspansja” autorstwa duetu publikującego pod pseudonimem James S.A. Corey, jest to nazwa kosmicznej arki zbudowanej przez mormonów w celu podróży do Tau Ceti.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69734", "fragment_id": "659024/1", "subtitle": "", "title": "Behemot", "source": "wikipedia", "start_index": 1497.0, "document_id": "659024", "parentId": 69734.0, "score": 0.633836030960083}, "uuid": "117af3d9-236d-48de-8076-b118f2790a2c"}, {"page_content": "Kot, jako postać w folklorze, był jednym z najczęściej pojawiających się motywów, związanych z siłami zła. Pojawia się w bajkach, pieśniach, kołysankach i innych utworach, w których zaznaczone są jego związki z tajemniczymi i niebezpiecznymi mocami. W scenie próby aresztowania nastroszony Behemot uprzedza, że kot to starożytne i nietykalne zwierzę, co dodaje mu jeszcze bardziej mistycznego wymiaru w kontekście całej historii. Epizod z próbą aresztowania nawiązuje do traktatu \"Ogród Epikura\" Anatole'a France'a, gdzie myśliwy strzela do kota, aby ocalić młode szczygły. France przedstawia w nim konflikt między instynktami zwierząt a ludzką moralnością. Podobnie Behemot, który uważa się za nietykalne stworzenie, wymyka się próbom schwytania, zamieniając pościg w farsę.\nDemon obżarstwa.\nW literaturze demonologicznej Behemot jest symbolem obżarstwa. Łakomstwo i pijaństwo Behemota z \"Mistrza i Małgorzaty\" stają się jego charakterystyczną cechą. Wszystkie sceny, w których kot zaspokaja swój głód, mają charakter komiczny i spektakularny. Na przykład, w mieszkaniu Lichodejewa siedzący na pufie Behemot trzyma w jednej łapie kieliszek wódki, a w drugiej widelec z marynowanym grzybem. Z kolei na balu szatana wypełnia basen koniakiem i z trzykrotnym obrotem spada do niego. Na uczcie po balu pije czysty spirytus i zaskakuje wszystkich swoimi dziwacznymi kulinarnymi preferencjami (posolony i popieprzony ananas, czy ostryga z musztardą).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/4", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "parentId": 5824467.0, "start_index": 6062.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1231811", "score": 0.6592065095901489}, "uuid": "e90ea717-40ea-48fc-8d3d-b5cc4fee1242"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy mitycznego stworzenia. Zobacz też: inne znaczenia oraz Behemoth – zespół muzyczny.\nBehemot (hebr. בהמות \"Bəhēmôth\", \"Behemot\", \"B'hemot\" „bestie; zwierzęta”; arab, بهيموث albo بهموت Bahīmūth) – nieprzetłumaczone imię zwierzęcia wspomnianego w Księdze Hioba, 40,15. Wraz z Lewiatanem jest on przedstawiony jako stworzenie dowodzące wielkości i mocy stwórczej Jahwe w opozycji do Hioba. Przedstawiony jako postać podobna do hipopotama lub słonia.\nNajprawdopodobniej, בהמות \"bəhēmôth\" to liczba mnoga słowa בהמה \"bəhēmāh\", znaczącego „zwierzę”, „bestię” w jęz. hebrajskim, co sugeruje, że stworzenie to jest wielkości kilku zwierząt.\nNiektóre teorie.\nWśród biblistów istnieją podzielone opinie co do tego, czy Behemota należy interpretować jako rzeczywiście istniejące zwierzę czy istotę mityczną.\nSamuel Bochart (1599-1667) w \"Hierozoiconie\" sugerował, że Behemot to hipopotam, domyślając się, że hebrajskie słowo behemoth może pochodzić od egipskiego „p'-ih-hw” – „wół wodny”. Etymologiczne skojarzenie Behemota z hipopotamem okazało się nieprawidłowe, gdyż takiego słowa w języku egipskim nie było. Mimo to pewne elementy opisu Behemota, jak potężne ciało i przebywanie w pobliżu wody, powodują, że ta interpretacja jest podtrzymywana przez niektórych biblistów. Wykopaliska potwierdzają występowanie hipopotamów nilowych w dolinie Jordanu do IV w. p.n.e. Taka interpretacja znajduje odzwierciedlenie w języku rosyjskim, gdzie \"begemot\" (бегемот) stanowi określenie hipopotama.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69734", "fragment_id": "659024/0", "subtitle": "", "title": "Behemot", "parentId": 69734.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659024", "score": 0.49615323543548584}, "uuid": "9d848eda-227f-429c-aa35-7843425d26e0"}, {"page_content": "W powieści Behemot pojawia się przeważnie w towarzystwie Korowiowa. Nierozłączna para w świcie Wolanda odwołuje się do mitologii słowiańskiej i dawnych wierzeń ludowych, w których występują bóstwa i demony związane ze światem zwierząt, zwłaszcza bydła. Korowiow i Behemot są w literacki sposób powiązani z kultem Welesa, który pierwotnie był bóstwem zwierząt, a później, wraz z chrystianizacją, stał się postacią demona o cechach zwierzęcych (czarny kot, czarny diabeł z krowimi nogami). Zwinność i spryt Korowiowa, a także jego wężowata fizyczność, nawiązują do wyobrażenia demona. Z kolei Behemot symbolizuje jego zwierzęcą tożsamość. Kultura słowiańska w swojej mitologii łączyła bóstwa ze zwierzęcymi formami, a obraz Welesa jako demona, który przybierał postać węża lub kota, ma swoje odbicie w tych postaciach.\nPodczas ostatniego lotu Behemot przemienia się w młodego szczupłego pazia u boku Korowiowa-Fagota, który przybrał postać ciemnofioletowego rycerza z ponurym wyrazem twarzy. Prawdopodobnie ta scena nawiązuje do żartobliwej legendy o okrutnym rycerzu z opowiadania przyjaciela Bułhakowa – Siergieja Zajaickiego – \"Żywot Stiepana Aleksandrowicza Łososinowa\" (ros. Жизнеописание Степана Александровича Лососинова, 1928). W tej opowieści paź towarzyszy rycerzowi, który wcześniej nigdy nie widział kobiet i miał obsesję na punkcie odrywania głów zwierzętom. U Bułhakowa tę funkcję, ale wobec ludzi, przejął Behemot, który oderwał głowę konferansjerowi Varieté, Żorżowi Bengalskiemu.\nKot vs. pies.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/2", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "document_id": "1231811", "start_index": 3249.0, "parentId": 5824467.0, "source": "wikipedia", "score": 0.632691502571106}, "uuid": "d8e40336-29aa-4dce-8d56-06a401979da2"}, {"page_content": "Kotołak – fikcyjny gatunek, stworzony na wzór wilkołaka.\nIstnieją różne wyobrażenia kotołaków. Dwa główne to:\nKotołaki w literaturze.\nW literaturze polskiej określenie zostało po raz pierwszy użyte przez Konrada T. Lewandowskiego, polskiego pisarza fantastyki, w opowiadaniach o kotołaku Ksinie.\nKotołak występuje także w \"Eragonie\" – powieści fantasy napisanej przez Christophera Paoliniego. Został tam przedstawiony jako czarny kot z nadprzyrodzonymi zdolnościami (porozumiewanie się myślami z innymi stworzeniami, przybieranie ludzkiej postaci).\nIstota ta pojawia się również w systemach gier fabularnych, np. w serii The Elder Scrolls. Kotołaki nazwano tam Khajiitami.\nKotołak opisany został także w książkach Andre Norton z serii \"Świat Czarownic\": \"Brama Kota\", \"Lampart\" oraz \"Rok Jednorożca\". Występuje tam jako człowiek zmieniający się w razie potrzeby w kota, lamparta, śnieżnego kota.\nEwidentnie kotołakiem jest również Behemot z \"Mistrza i Małgorzaty\" Bułhakowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130055", "fragment_id": "6642/0", "subtitle": "", "title": "Kotołak", "document_id": "6642", "start_index": 0.0, "parentId": 130055.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2711544334888458}, "uuid": "ebe7e5a3-b246-4fe1-a242-ecf45fda46af"}, {"page_content": "(ros.) На зов из черной пасти камина вылез черный кот на толстых, словно дутых лапах…\nOstatecznie postać przybrała formę ogromnego, czarnego kota, który zachował zdolność manipulowania przedmiotami – na przykład przy podawaniu monety bileterce w tramwaju. Według Lubowi Bielozierskiej, drugiej żony pisarza, inspiracją dla Behemota był ich domowy szary kot Fluszka (ros. Флюшка). Bułhakow uczynił jednak literackiego kota czarnym, nawiązując do tradycyjnego skojarzenia czarnych kotów z siłami nieczystymi.\nBehemot Bułhakowa posiada wyraźne cechy, które nawiązują do klasycznego obrazu demona. Jest opisany jako czarny kot o przerażających rozmiarach, co wykazuje jego fizyczne podobieństwo z biblijnym Behemotem o potężnej sylwetce. Jednocześnie Behemot Bułhakowa reprezentuje demona grzechu obżarstwa, co wiąże się z jego naturą jako symbolu materialnych i cielesnych pożądliwości. W średniowiecznej literaturze europejskiej demony tego typu często przedstawiane były jako istoty, które kuszą ludzi poprzez ich ziemskie pragnienia, na przykład, Cerber w \"Boskiej komedii\" Dantego opisany jako straszliwy i olbrzymi, z krwawymi oczami i wzdętym brzuchem, co symbolizuje chciwość i zmysłowość. Jednakże Behemot jest jego całkowitym przeciwieństwem. W powieści jest bardziej zabawny i niegroźny, choć nadal posiada mroczne cechy. Jego relacja z innymi postaciami, szczególnie z psami, ukazuje klasyczną, naturalną rywalizację i nieprzejednaność psa z kotem.\nNierozłączna para.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/1", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "document_id": "1231811", "start_index": 1773.0, "parentId": 5824467.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43727463483810425}, "uuid": "63efdfc6-0343-4286-9ea9-284190620cdb"}, {"page_content": "Jurij Łotman, analizując tematykę łubków, jako jedną z ich kategorii estetycznej wyróżnił dziwactwo (ros. чудачество), którego elementem jest cud (ros. чудо), obejmujący z jednej strony zjawiska nadprzyrodzone, z drugiej zaś absurdalność i komizm sytuacji. Działania Behemota wpisują się w tę koncepcję, czego przykładem jest epizod zbudowany na groteskowym kontraście między brutalnością a komizmem podczas seansu czarnej magii, gdy kocur demonstracyjne odrywa głowę Bengalskiemu, a następnie, po rozmowie z nią i na prośbę widzów, przywraca ją na miejsce.\nPrzemieniec.\nWedług badań Władimira Toporowa kot w folklorze łączy w sobie dwa pierwiastki: ludzki i zwierzęcy, pełniąc rolę pośrednika między światem rzeczywistym a fantastycznym. Ta symbolika znajduje swoje odzwierciedlenie w licznych opowieściach, gdzie koty potrafią zmieniać się w ludzi i na odwrót. W \"Mistrzu i Małgorzacie\" motyw ten jest często wykorzystywany do podkreślenia dualizmu postaci. Bułhakow subtelnie zaznacza jego podwójną naturę, na przykład w scenie, gdy kot szura tylną łapą, wykonując jednocześnie przednią gesty typowe dla portiera. W taki sposób pisarz pokazuje, jak Behemot, będąc zarówno kotem, jak i człowiekiem, łączy cechy obu tych form.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/8", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "document_id": "1231811", "start_index": 11604.0, "parentId": 5824467.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24802084267139435}, "uuid": "aa189c73-542a-4296-a02e-37a8ada8631e"}, {"page_content": "W powieści jest kilka scen, gdy Behemot przemienia się w człowieka na oczach innych bohaterów. Anna Ryszardowna, która wpuściła do gabinetu Prochora Piotrowicza prawdziwego kota, czarnego i wielkiego jak hipopotam, na własne oczy zobaczyła, jak ten zmienia się w tłuściocha z kocim pyskiem. Portier Torgsinu, który zatrzymał Korowiowa, wołając, że z kotami nie wolno, zdumiał się, że żadnego kota przy nim już nie ma, a zza ramienia Korowiowa do sklepu wchodzi obywatel z kocią twarzą. Człekokształtne koty, nazywane w bajkach rosyjskich Kotami Kotofiejewiczami lub Kotami Iwanowiczami, to częsty i wieloznaczny motyw w literaturze ludowej, który występuje nie tylko w opowieściach, ale też w różnych formach wizualnych, takich jak łubki czy obrazki ludowe. Behemot Bułhakowa doskonale wpisuje się w tę tradycję.\nSzarlatan i blagier.\nBehemot wielokrotnie wciela się w postać przechwalającego się blagiera, posługując się przesadą, fantazją i kłamstwem, by rozbawić publiczność. Przypomina bohaterów anonimowych opowieści ludowych czy opowiadań, inspirowanych przygodami barona Münchhausena. Przykładem jest jego opowieść o dziewiętnastodniowej tułaczce po pustyni, podczas której żywił się mięsem upolowanego przez siebie tygrysa, na co zgromadzeni bohaterowie chórem stwierdzają: \"Kłamstwo!\"\n\"Mise en scène\" z kotem są skonstruowane na zasadzie jarmarcznej groteski. Najpierw Behemot mąci w głowach niczym przebiegły szarlatan, po czym rozwija swoją narrację poprzez kolejne zwroty akcji. W scenie z Maksymilianem Andriejewiczem Popławskim, który przybył z Kijowa do Moskwy, zwiedziony fałszywym telegramem o śmierci Berlioza Behemot legitymuje go i wyprasza z mieszkania. W innej scenie kot gra w żywe szachy z Wolandem i bezczelnie przesuwa własnego króla, obwieszczając zwycięstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/9", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "source": "wikipedia", "start_index": 12832.0, "parentId": 5824467.0, "document_id": "1231811", "score": 0.43748539686203003}, "uuid": "2f17b156-3b26-40f2-b1b6-7d53cc874018"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy legendarnego potwora morskiego. Zobacz też: inne znaczenia.\nLewiatan (hebr. לִוְיָתָן, \"Liwjatan\", jid. \"Lewjosn\") – legendarny potwór morski, wspominany w kilku miejscach w Starym Testamencie.\nSłowo „lewiatan” używane jest także na określenie dużego zwierzęcia morskiego. W literaturze nowożytnej (np. w \"Moby Dicku\" Hermana Melville’a), odnosi się często do wielorybów. We współczesnym języku hebrajskim oznacza po prostu wieloryba.\nPochodzenie nazwy.\nSłowo Lewiatan pochodzi najprawdopodobniej od określenia \"lwy\" (arab. \"lawiya\"), oznaczającego \"skręcać\", \"zwijać\".\nOdniesienia w Biblii.\nLewiatan pojawia się w Biblii w pięciu miejscach. W Księdze Hioba cały rozdział 41 poświęcony jest opisowi tego stworzenia.\nLiteratura apokryficzna.\nLewiatan pojawia się także w apokryficznej Księdze Henocha, gdzie opisywany jest jako istota rodzaju żeńskiego, w przeciwieństwie do Behemota: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"W owym dniu zostaną rozłączone od siebie dwa potwory: żeński potwór, któremu na imię Lewiatan, zamieszka głębokości morza nad źródłami wód, natomiast [potwór] męski o imieniu Behemot zajmie swoją piersią ogromną pustynię zwaną Dendain, [leżącą] na wschód od ogrodu, gdzie mieszkają wybrani i sprawiedliwi, gdzie mój pradziad został przyjęty, będący siódmy od Adama, pierwszego człowieka, którego stworzył Pan Duchów\".\nWedług 4 Księgi Ezdrasza 6,49-52 Lewiatan wraz z Behemotem staną się pokarmem dla wybranych.\nJudaizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130933", "fragment_id": "11932/0", "subtitle": "", "title": "Lewiatan (potwór)", "document_id": "11932", "start_index": 1.0, "parentId": 130933.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04125020280480385}, "uuid": "f336f16f-cbe4-4244-93ef-0fbb045cf69c"}]}
{"id": "q_158", "question": "Jak nazywa się podróżnik, który jako pierwszy dotarł drogą morską z Europy do Indii?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy portugalskiego odkrywcy. Zobacz też: Vasco da Gama.\nVasco da Gama (wym. portugalska ; ur. ok. 1460 lub 1469 w Sines, w niewielkim porcie w prowincji Alentejo, zm. 24 grudnia 1524 w Koczinie) – portugalski odkrywca, który jako pierwszy dotarł drogą morską z Europy do Indii, opływając Afrykę od południa, co usprawniło Europejczykom handel z Azją Południową.\nMłodość.\nNiewiele wiadomo o jego młodości. Według Antonio de Limy, autora \"Nobiliario\", Vasco da Gama wywodził się z rodziny szlacheckiej, o której istnieją wzmianki już z 1166 roku, jednakże męska linia rodu bez „białych plam” prowadzi tylko do roku 1280, do Alvaro da Gamy, którego potomkiem był ojciec Vasco – Estêvão da Gama, piastujący funkcję gubernatora (\"alcaide mor\") miasta Sines i sędziego (\"commendador\") Cercal. Matka Vasco da Gamy, Isabel Sodr, była Angielką. Vasco był ich trzecim synem (najstarszym z rodzeństwa był Paulo da Gama). Jako szlachcic oraz syn gubernatora i sędziego, otrzymał staranne wykształcenie w Lizbonie, gdzie spędził młodość. W 1484 roku został żeglarzem. Wiadomo, że między 1484 a 1492 r. studiował astronomię i nawigację w szkole w Évorze. W 1492 roku dowodził obroną kolonii portugalskiej przed Francuzami na wybrzeżu Gwinei.\nWyprawa do Indii.\nTło historyczne.\nNa początku XV wieku szkoła nawigacji księcia portugalskiego, Henryka Żeglarza, przyczyniła się do poszerzenia wiedzy o wybrzeżu Afryki. W pierwszej połowie lat 60. XV wieku celem stało się okrążenie Afryki od południa i zdobycie dostępu do Indii, które obfitowały w drogocenny pieprz oraz inne bardzo pożądane w Europie przyprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23498", "fragment_id": "168244/0", "subtitle": "", "title": "Vasco da Gama", "parentId": 23498.0, "start_index": 1.0, "document_id": "168244", "source": "wikipedia", "score": 0.7605762481689453}, "uuid": "1636063b-36b0-495a-83da-b2c3a9974a90"}, {"page_content": "Afanasij Nikitin ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Афанасий Никитин&lt;/&gt;, ur. ?, zm. jesienią 1474 w okolicach Smoleńska) – kupiec rosyjski z Tweru. Jeden z pierwszych podróżników, którzy dotarli do Indii i udokumentowali to. Swoje obserwacje opisał w dziele pt. \"Wędrówka za trzy morza\". W swoim dziele opisuje swą sześcioletnią podróż po takich obszarach jak Persja, basen Morza Arabskiego oraz Indie.\nŻyciorys.\nAfansij Nikitin pochodzić miał z chłopskiej rodziny, a następnie zostać kupcem związanym z miastem Twer. W czasie swojego życia odwiedził on m.in. Konstantynopol, Genuę, Wielkie Księstwo Litewskie, Chanat Krymski i Mołdawię. Od księcia twerskiego Michała Borysowicza miał otrzymać polecenie zorganizowanie twerskiego punktu handlowego w rejonie dzisiejszego Astrachania. Niektórzy rosyjscy historycy twierdzą, że Nikitin był wykorzystywany jako szpieg, ale na podparcie tego typu tezy nie ma żadnych źródeł. Jego podróż rozpoczęła się wiosną 1468 roku, którą następnie dokładnie opisał w swoim dziele. Wędrówkę tę zainicjował wraz z posłami na statku płynącym w dół Wołgi. Ponoć wraz z wypłynięciem na Morze Kaspijskie podróżnicy zostali ograbieni. Bez środków do handlu Nikitin imał się różnych zajęć, po opuszczeniu ziemi ruskich znalazł się w Derbencie, a później w Baku, skąd udał się w głąb Persji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1583001", "fragment_id": "687182/0", "subtitle": "", "title": "Afanasij Nikitin", "parentId": 1583001.0, "start_index": 0.0, "document_id": "687182", "source": "wikipedia", "score": 0.0906720831990242}, "uuid": "35a88b46-7f84-4c28-9007-f57e3c702aba"}, {"page_content": "Bracia Vandino (w niektórych źródłach jako Vadino lub Guido) i Ugolino Vivaldi (w niektórych źródłach jako Ugolino de Vivaldo; fl. 1291) – genueńscy kupcy i odkrywcy. Jako pierwsi w Europie próbowali dotrzeć do Indii poprzez opłynięcie wybrzeża Afryki.\nHistoria.\nBracia Vivaldi wraz z Tedisio d'Orią i innymi mieszkańcami obywatelami Republiki Genui zorganizowali wyprawę morską z Genui do Indii w celu sprowadzenia towarów na handel; wyprawa składała się z dwóch dobrze uzbrojonych galer o nazwach \"Sanctus Antonius\" i \"Alegranzia\". Wyprawa wyruszyła w maju 1291 roku (inne źródła podają rok 1285), ponadto Ugolinowi towarzyszyło dwóch franciszkanów. Po wyruszeniu z Genui wyprawa na krótki czas zatrzymała się na Majorce, następnie przepłynęła Cieśninę Gibraltarską i płynęła wzdłuż wybrzeża Maroka; ostatnią informacją na temat lokalizacji wyprawy był fakt dotarcia do przylądka Cabo de Não. Prawdopodobnie obie galery zatonęły w nieznanych okolicznościach.\nGenueński kronikarz Jacopo d'Oria zapisał w 1291 roku, że była to wyprawa, której nikt dotąd się nie podjął; jego bratanek Tedisio, mimo że współorganizował wyprawę, ostatecznie nie wziął w niej udziału. Natomiast według francuskiego XX-wiecznego mediewisty Jeana Gimpela franciszkanie towarzyszący Vivaldim mogli wcześniej przeczytać pracę pod tytułem \"Opus Majus\" autorstwa Rogera Bacona, w której ten stwierdził, że odległość między Hiszpanią a Indiami nie jest duża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5597566", "fragment_id": "1265077/0", "subtitle": "", "title": "Vandino i Ugolino Vivaldi", "document_id": "1265077", "start_index": 0.0, "parentId": 5597566.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4868030250072479}, "uuid": "b5f9c61b-86c3-4c30-b1c3-445a9a2b4c7c"}, {"page_content": "Skylaks z Kariandy (gr. \"Σκύλαξ ο Καρυανδεύς\") – grecki podróżnik i żeglarz pochodzący z Karii, żyjący w VI w. p.n.e.\nOkoło roku 515 p.n.e. król perski Dariusz I wysłał Skylaksa do Indii w celu zbadania biegu rzeki Indus. Wyprawa rozpoczęła się w Gandharze, najprawdopodobniej gdzieś w dolinie rzeki Kabul. Płynąc rzeką Indus, na wschód, Skylaks i jego towarzysze dotarli do Oceanu Indyjskiego, a potem aż do Morza Czerwonego. Wyprawa trwała trzydzieści miesięcy i poprzedzała atak Dariusza na Indie. Jej przebieg Skylaks opisał w \"Periplus tes thalasses tes ojkumenes Europes kaj Asias kaj Libyes\" (\"Opłynięcie morza dookoła Europy, Azji i Libii\").\nSkylaksowi przypisuje się również przepłynięcie Morza Śródziemnego i Czarnego od cieśniny Gibraltarskiej do Ceuty i Tangeru. Spisana przez niego relacja z tej podróży (\"periplus\", dosł. „opłynięcie”) jest najstarszym zachowanym greckim przewodnikiem żeglarskim. Wymienia w nim kolejno nazwy najważniejszych krain, miast, rzek, gór, zatok, cieśnin, wysp, podaje odległości między nimi a także opisuje zamieszkujące te krainy ludy.\nBożena Gierek uważa, że \"Periplus\", napisany ok. 600 r. p.n.e., zaginął, a znamy jedynie jego fragmenty cytowane w pracach Awienusa, Herodota i Strabona.\nObok pracy Herodota jest to podstawowe źródło o najstarszym podziale plemiennym Italii, Bałkanów, Anatolii, wybrzeży Morza Czarnego i północnej Afryki. Na szczególną uwagę zasługuje w nim najstarszy opis Kartaginy. \nSkylaksa wspomina też Strabon.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1238028", "fragment_id": "1145087/0", "subtitle": "", "title": "Skylaks z Kariandy", "parentId": 1238028.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1145087", "source": "wikipedia", "score": 0.18963323533535004}, "uuid": "da12192f-339f-4962-b7a3-2b5fee81210c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci historycznej. Zobacz też: Krzysztof Kolumb – serial telewizyjny z 1985 roku.\nKrzysztof Kolumb,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ca\"&gt;Cristòfor Colom&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"ca\"&gt;\"Cristòfol Colom\"&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Cristoforo Colombo&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Cristóbal Colón&lt;/&gt; (ur. prawd. między 25 sierpnia a 31 października 1451 w Genui, zm. 20 maja 1506 w Valladolid) – włoski żeglarz, podróżnik i nawigator, tercjarz franciszkański.\nKapitan wyprawy, która płynęła na trzech statkach: „Santa María”, „Niña” i „Pinta” pod flagą Kastylii w poszukiwaniu zachodniej drogi morskiej do wschodniej Azji. Jako pierwsza wyprawa w historii nowożytnych odkryć geograficznych pokonała zwrotnikowy Ocean Atlantycki i 12 października 1492 dotarła do Indii Zachodnich u wybrzeży Ameryki – kontynentu nieznanego w ówczesnej Europie. Za dokonania został mianowany admirałem i pierwszym namiestnikiem hiszpańskich kolonii w Ameryce Środkowej. Organizator i kapitan czterech odkrywczych wypraw transatlantyckich z Hiszpanii do Ameryki.\nTrwają spory dotyczące jego pochodzenia. W ich rozstrzygnięciu mogą pomóc prowadzone w ostatnich latach badania porównawcze DNA.\nGłówne sukcesy i porażki.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2834", "fragment_id": "186132/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kolumb", "document_id": "186132", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2834.0, "score": 0.43643996119499207}, "uuid": "0763c141-646e-437f-873c-e9b65070cea5"}, {"page_content": "Da Gama, jak nikt inny po Henryku Żeglarzu, przyczynił się do sukcesów Portugalii i szybkiego wzrostu jej potęgi kolonialnej. Poza samym faktem pierwszej podróży do Indii, to jego połączenie przebiegłości z polityką oraz z siłą militarną dało Portugalii silną pozycję handlową na Oceanie Indyjskim. Wśród rodaków Vasco da Gama zyskał wielką popularność, jego czyny opiewali poeci i wędrowni śpiewacy. Portugalska epopeja narodowa \"Luzjady\" autorstwa Luísa de Camões w dużej mierze dotyczy podróży Vasco da Gamy.\nRelacje z podróży.\nRelacja z pierwszej podróży Vasco da Gamy do Indii, tzw. \"Diário da viagem de Vasco da Gama\", przypisywana tradycyjnie jednemu z marynarzy podróżnika Álvaro Velho, zachowała się w odpisie w początku XVI w. Następnie istnieje list florentyńskiego kupca Girolamo Sernigi z 1499 r., zachowany w antologii \"Paesi novamente retrovati\" (Vicenza, 1507), wydanej przez Fracanzano da Montalboddo, który także opowiada o tej pierwszej podróży. W tymże samym zbiorze znajduje się list kupców z Hiszpanii i Portugalii, opowiadający o wydarzeniach drugiej podróży da Gamy do Indii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23498", "fragment_id": "168244/4", "subtitle": "", "title": "Vasco da Gama", "parentId": 23498.0, "start_index": 6477.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168244", "score": 0.22807876765727997}, "uuid": "73972642-848b-4f46-8076-b2adad973363"}, {"page_content": "Kolumb i odkrycie Ameryki.\n \"Osobny artykuł: Krzysztof Kolumb.\"\nInny szlak do Indii próbował znaleźć Krzysztof Kolumb, genueńczyk urodzony w 1451 roku. Uważał on, że najkrótsza droga do tego kraju wiedzie przez Ocean Atlantycki na zachód. Swoje poglądy opierał na twierdzeniach sławnego wówczas uczonego Toscanellego, który, korzystając z liczb podanych jeszcze przez Ptolemeusza, głosił, że obwód Ziemi jest znacznie mniejszy niż w rzeczywistości i że między zachodnimi wybrzeżami Europy a wschodnimi Azji nie ma żadnego większego lądu. Wyliczenia Kolumba były jeszcze bardziej optymistyczne niż Toscanellego – wskazywały, że odległość z Europy do Japonii (zwanej wtedy \"Cipangu\") wynosi tylko 2400 mil morskich. Te liczby Kolumb przedstawił w latach 1484–1485 królowi portugalskiemu Janowi II, kiedy zwrócił się do niego z propozycją zorganizowania wyprawy morskiej tą trasą, jednak władca, opierając się na opinii specjalistów, odrzucił pomysł. Kolumb przedstawił tę samą propozycję władcom hiszpańskim, angielskim i francuskim, jednak nie zgodzili się na wyłożenie pieniędzy na podróż. Dopiero kolejne staranie się na dworze hiszpańskim przyniosło odpowiedź pozytywną: Izabela Kastylijska i król Ferdynand w 1492 roku zgodzili się sfinansować wyprawę, mianować Kolumba admirałem oraz wicekrólem i gubernatorem wszystkich ziem, do których dotrze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6926", "fragment_id": "175077/9", "subtitle": "", "title": "Wielkie odkrycia geograficzne", "parentId": 6926.0, "start_index": 11862.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175077", "score": 0.19639191031455994}, "uuid": "14a49629-2677-4c73-8538-5ac83fc287d0"}, {"page_content": "Kosmas Indikopleustes,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Κόσμας Ἰνδικοπλεύστης&lt;/&gt; (przełom V-VI w. n.e.) – bizantyński mnich, geograf i podróżnik.\nŻyciorys.\nKosmas Indikopleustes spędził młodość w stolicy Cesarstwa wschodniorzymskiego, Bizancjum. Miasto, będąc ówcześnie głównym ośrodkiem handlowym Cesarstwa, do którego ściągali kupcy z całego świata, nawet z Chin i Indii, miało wpływ na rozwinięcie jego zamiłowania do podróżowania. Swoją podróż rozpoczął wraz z karawaną kupiecką zmierzającą do Syrii i Egiptu. Następnie droga powiodła go do Etiopii, skąd udał się na wybrzeże Afryki Wschodniej i drogą morską przeprawił się do Indii. W tym kraju przebywał dłuższy czas, zwiedzając miasta portowe. Dotarł także do wyspy Cejlon. W dojrzałym wieku osiadł w Aleksandrii, gdzie rozpoczął spisywać swoje podróże i spostrzeżenia na temat odwiedzanych regionów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1266584", "fragment_id": "1117871/0", "subtitle": "", "title": "Kosmas Indikopleustes", "parentId": 1266584.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1117871", "source": "wikipedia", "score": 0.4118059277534485}, "uuid": "0aba5cb5-292a-4e77-b090-5ed701a9f1d9"}, {"page_content": "Podstawowym źródłem wiedzy o Gasparze i o okolicznościach jego spotkania z Portugalczykami w Indiach jest relacja Álvaro Velho, jednego z uczestników wyprawy, która 8 lipca 1497 r. pod dowództwem Vasco da Gamy wyruszyła w celu odkrycia drogi morskiej do Indii. Relację Álvaro uporządkował, doskonale poinformowany o pierwszej podróży Vasco da Gamy, Damião de Goes, kierownik archiwum portugalskiego w XVI wieku, który wcześniej był dyplomatą m.in. wysłanym do Polski. W jego przekazie czytamy, że „...torturowany wyznał on, że jest Żydem z Królestwa Polskiego, z miasta Poznania, stolicy Wielkopolski i siedziby biskupa, znacznego i silnie obwarowanego miasta”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=812995", "fragment_id": "996731/1", "subtitle": "", "title": "Gaspar da Gama", "parentId": 812995.0, "start_index": 1354.0, "source": "wikipedia", "document_id": "996731", "score": 0.18933169543743134}, "uuid": "9a1f991b-c77a-4b25-9a6c-e9bb290d7f99"}, {"page_content": "Odkrycie Ameryki – popularne określenie faktu dotarcia Krzysztofa Kolumba do tego kontynentu, w 1492 r. W rzeczywistości pierwszymi ludźmi, którzy dotarli do kontynentu amerykańskiego, byli mongoloidalni (tj. rasy żółtej) członkowie społeczności łowieckich, przybyłych z Azji przez Beringię w czasie zlodowacenia, między 40 000 a 17 000 lat temu. Za pierwszego przedstawiciela cywilizacji europejskiej, który dotarł do Ameryki, uznaje się wikinga Leifa Erikssona (na początku XI w.).\nHistoria.\nUdoskonalenia dokonane w pierwszej połowie XV w. w budowie statków (karawela) i nawigacji morskiej (np. wynalezienie busoli magnetycznej, usprawnienie astrolabium do ustalania szerokości geograficznej) zwiększyły znacznie zasięg i możliwości transportowe żeglugi morskiej. Rozpoczęła się era podróży oceanicznych do coraz dalszych krajów i lądów, dotąd Europejczykom nieznanych. Pionierską rolę w tej dziedzinie w XV w. odegrały zwłaszcza Portugalia i Hiszpania. Władcy obu iberyjskich krajów organizowali i współfinansowali dalekomorskie ekspedycje w nadziei i z zamiarem opanowania nowych terytoriów dla gospodarczego ich wykorzystania.\nJednym z wielkich celów, rozpalających wyobraźnię ówczesnych ludzi, było dotarcie do Indii, by uzyskać tam cenne przyprawy korzenne, głównie pieprz, goździki i wanilię oraz szlachetne metale. Takim celem kierował się podróżnik portugalski Bartolomeu Dias, który w 1488 r., jako pierwszy Europejczyk, dotarł na swej karaweli na Ocean Indyjski, opływając Przylądek Dobrej Nadziei na południowym skraju kontynentu afrykańskiego. Dziesięć lat później, w 1498 r., kolejna wyprawa czterech statków portugalskich, kierowana przez Vasco da Gamę, opłynąwszy Afrykę, jako pierwsza wyprawa europejska dotarła do południowych wybrzeży Półwyspu Indyjskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43197", "fragment_id": "642864/0", "subtitle": "", "title": "Odkrycie Ameryki", "document_id": "642864", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43197.0, "score": 0.41721004247665405}, "uuid": "070879d8-244c-43c4-8dba-d1de09680dcc"}]}
{"id": "q_159", "question": "W którą szczególną noc raz w roku zakwita paproć?", "answer": [{"page_content": "Kwiat paproci, perunowy kwiat – w wierzeniach słowiańskich mityczny, legendarny kwiat, mający zakwitać raz w roku, w czasie przesilenia letniego, podczas najkrótszej nocy w roku (około 21-22 czerwca). Znalazcy zapewniać miał bogactwo i dostatek, przez co jego poszukiwania stały się stałym elementem obchodów słowiańskiego święta Kupały.\nWedług botaników i etnografów (Zygmunt Gloger, Henryk Łowmiański) podanie o kwiecie paproci wywodzi się ze zwyczaju smarowania się przez kobiety liśćmi nasięźrzału w trakcie obchodów święta, co miało w magiczny sposób podnieść ich atrakcyjność. A takim wierszowanym zaklęciem należało wzmocnić magiczne działanie:\n \"Nasięźrzale, nasięźrzale,\"\n \"Rwę cię śmiale,\"\n \"Pięcią palcy, szóstą dłonią,\"\n \"Niech się chłopcy za mną gonią;\"\n \"Po stodole, po oborze,\"\n \"Dopomagaj, Panie Boże.\"\nWedług innej koncepcji legendy o kwiecie paproci (których pochodzenie mogło stać się inspiracją dla baśni Braci Grimm) wywodzą się z braku dostatecznie precyzyjnej aż do przełomu XVIII–XIX wieku systematyki i mianownictwa roślin. Ta sama roślina na różnych obszarach nosić mogła inne nazwy. Dodatkowo mianem paproć (albo paprotka) potocznie wówczas nie określano jednej tylko rośliny, lecz był to termin ogólny, oznaczający zbiorowo wiele rodzajów roślin występujących na terenach podmokłych (sam wyraz wywodzi się z pierwiastka indoeuropejskiego „pap-r”, oznaczającego sitowie), z których wiele kwitnie w czerwcu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=612086", "fragment_id": "820253/0", "subtitle": "", "title": "Kwiat paproci", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 612086.0, "document_id": "820253", "score": 1.0}, "uuid": "b0347083-be5c-4ea9-b428-95f41ec22b20"}, {"page_content": "\"Niech się chłopcy za mną gonią\"\nSłowianie wierzyli, że tylko raz w roku, w dzień św. Jana, zakwita paproć. Ten mityczny kwiat, który nie istnieje w naturze, ma dawać tym, którzy go zerwą i zachowają przy sobie, cudowne moce. Zgodnie z wierzeniami, posiadacz kwiatu staje się jasnowidzem, może rozumieć język zwierząt, widzieć wszystkie skarby, bez względu na to, jak głęboko są w ziemi, i wchodzić do skarbców bez przeszkód, trzymając kwiat przy zamkach i ryglach (muszą się przed nim rozpadać), władać nieczystymi duchami, władać ziemią i wodą, stać się niewidzialnym i przybrać dowolną postać.\nJednym z głównych symboli Dnia Świętego Jana był kwiat \"Iwan-da-marja\", który symbolizował magiczne połączenie ognia i wody. Pieśni kupalne łączą pochodzenie tego kwiatu z bliźniakami – bratem i siostrą – którzy wdali się w zakazany romans i z tego powodu zamienili się w kwiat. Historia kazirodztwa bliźniaków znajduje liczne podobieństwa w mitologiach indoeuropejskich.\nZ nazwą święta związane są nazwy niektórych roślin, np. czes. \"kupadlo\" „stokłosa”, „kanianka koniczynowa”, \"kupalnice\" „jaskier”, pol. \"kupalnik\" \"„Arnica”\", ukr. &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;dial. &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;\"kupała\" „mniszek pospolity”, „podbiał”, ros. &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;\"kupało\" „jaskier ostry”.\nOchrona przed złymi duchami.\nWierzono, że w Noc Kupały wszystkie złe duchy budzą się do życia i szkodzą ludziom; że należy wystrzegać się „złośliwości demonów – domowików, wodników, leszych, rusałek”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128636", "fragment_id": "11321/14", "subtitle": "", "title": "Noc Kupały", "document_id": "11321", "start_index": 19886.0, "parentId": 128636.0, "source": "wikipedia", "score": 0.628942608833313}, "uuid": "173b2977-da8f-4cea-a1c6-f7ae0a51eb6e"}, {"page_content": "Ten Kupała... jest obchodzony w wigilię Narodzenia Jana Chrzciciela... w następujący sposób: Wieczorem zbierają się proste dzieci obojga płci i robią korony z trujących ziół lub korzeni, a ci, którzy są nimi odziani, rozpalają ogień, a inni kładą zieloną gałąź i biorąc się za ręce wokół ognia, śpiewając pieśni... Potem skaczą przez ogień...\n&lt;/poem&gt;\nW Noc Kupały wybierano „narzeczonych” i przeprowadzono ceremonie zaślubin: przeskakiwano przez ogień trzymając się za ręce, wymieniano się wiankami (symbol panieństwa), szukano kwiatu paproci i kąpano się w porannej rosie. W tym dniu „zaorywano wiejskie drogi, aby «swaty prędzej przyszły», lub zaorywano bruzdę do domu chłopca, aby szybciej się zaręczył”.\nW niektórych miejscach tradycji ukraińskiej i białoruskiej dopiero po Kupale przestano śpiewać wiośnianki. Słowianie wschodni i zachodni mieli zakaz jedzenia wiśni przed tym dniem. Wschodni Słowianie wierzyli, że kobiety nie powinny jeść jagód przed dniem św. Jana, w przeciwnym razie ich małe dzieci umrą.\nZwyczaj publicznego potępiania i ośmieszania w dniu Nocy Kupały (także w dzień św. Jerzego i dzień Trójcy Świętej) jest dobrze znany. Krytyka i potępienie są zwykle skierowane do mieszkańców własnej lub sąsiedniej wsi, którzy naruszyli normy społeczne i moralne w ciągu ostatniego roku. To społeczne potępienie można usłyszeć w ukraińskich i białoruskich pieśniach, które zawierają motywy kłótni między dziewczętami i chłopcami lub mieszkańcami sąsiednich wsi. Potępienie i wyśmiewanie są wyrażane publicznie i służą jako regulator stosunków społecznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128636", "fragment_id": "11321/6", "subtitle": "", "title": "Noc Kupały", "document_id": "11321", "start_index": 7827.0, "parentId": 128636.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07375184446573257}, "uuid": "c10b917a-81c7-4193-a9e0-6806f9bd488e"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Ligo”. Zobacz też: LIGO – detektor fal grawitacyjnych.\nLīgo (\"līgoties\" łot. kiwać się, pląsać, od pląsów wokół ogniska), Jāņi (\"Dzień Jana\") czy też Jāņu naktī (\"Noc Jana\") – łotewskie święto przesilenia letniego, obchodzone w nocy z 23 czerwca (\"Līgo\") na 24 czerwca (\"Jāņi\"). Jest odpowiednikiem nocy świętojańskiej czy słowiańskiej Nocy Kupalnej, z podobną do niej symboliką i obrzędowością.\nObchody.\nMimo utraty swego ściśle religijnego charakteru - jako że większość Łotyszy jest chrześcijanami - święto jest nadal popularne i obchodzone nieprzerwanie od czasów pogańskich. Niepodległa Łotwa uczyniła dni 23 i 24 czerwca dniami wolnymi od pracy.\nNoc powinno się spędzić przy ognisku, śpiewając liczne (nadal dobrze znane) pieśni obrzędowe, poszukiwać kwiatu paproci itd. Łotewską specyfiką jest spożywanie specjalnego świętojańskiego sera z kminkiem (Jāņu siers) oraz piwa (alus), które w czasach pogańskich było uważane za napój bogów. Dodatkowym, specyficznym rysem łotewskiej nocy świętojańskiej jest huczne czczenie solenizanta Jana (Jānis), który powinien występować tej nocy w wieńcu z gałązek dębowych (ozols – święte drzewo Bałtów), a jego dom nawiedzany jest przez sąsiadów, którzy domagają się poczęstunku wesołymi przyśpiewkami, np.:\n\"„Sieru, sieru – Jāņu māte, Līgo, Līgo!\"\n\"Alu, Alu – Jāņa tēvs, Līgo, Līgo!”\"\n(\"„Sera, sera – matko Jana, Līgo, Līgo!\" \"Piwa, piwa - ojcze Jana, Līgo,Līgo”\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1385022", "fragment_id": "243368/0", "subtitle": "", "title": "Līgo", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1385022.0, "document_id": "243368", "score": 0.10180995613336563}, "uuid": "3c6180c8-5b3e-4a3a-957f-7f69a7535d55"}, {"page_content": "Charakterystycznym znakiem święta Nocy Kupały są liczne zwyczaje i legendy związane ze światem roślin. Zieleń była używana jako uniwersalny amulet: wierzono, że chroni przed chorobami i epidemiami, złym okiem i zepsuciem; przed czarownikami i czarownicami, nieczystymi mocami, „chodzącymi” zmarłymi; przed naturalnymi błyskawicami, huraganem, ogniem; przed wężami i drapieżnymi zwierzętami, szkodnikami owadów, robakami. Jednocześnie kontakt ze świeżą zielenią był postrzegany jako magiczny środek zapewniający płodność i udaną hodowlę zwierząt gospodarskich, drobiu i upraw.\nWierzono, że tego dnia najlepiej zbierać zioła lecznicze, ponieważ rośliny otrzymują wielką moc od słońca i ziemi. Niektóre zioła zbierano w nocy, inne po południu przed obiadem, a jeszcze inne przy porannej rosie. Podczas zbierania ziół leczniczych odmawiano specjalną modlitwę (zamawianie).\nZgodnie z białoruskimi wierzeniami, zioła kupalne są najbardziej lecznicze, jeśli są zbierane przez „starych i młodych”, tj. starców i dzieci – jako najbardziej czyste (nie prowadzące życia seksualnego, nie mające comiesięcznego oczyszczania itp.).\nPaproć i tzw. kwiat \"Iwan-da-marja\" (np. pszeniec gajowy; &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;dosł. \"Jan i Maria\") były związane ze specjalnymi legendami kupalnymi. Nazwy tych roślin pojawiają się w pieśniach kupalnych. Dziewczęta szukały ziela( za najskuteczniejszy uważany był nasięźrzał, czyli języczek- gatunek paproci), które miało im zapewnić powodzenie i miłość ukochanego. Aby zerwać wypatrzoną za dnia roślinę, musiały przed północą pójść do lasu, rozebrać się do naga, rozpuścić włosy i wypowiedzieć zaklęcia:\n\"Nasięźrzale, rwę cię śmiele,\"\n\"Pięcią palcy, szóstą dłonią,\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128636", "fragment_id": "11321/13", "subtitle": "", "title": "Noc Kupały", "document_id": "11321", "start_index": 18165.0, "parentId": 128636.0, "source": "wikipedia", "score": 0.053944047540426254}, "uuid": "b605ad16-7bb8-4bcd-9cd4-3140b4c65908"}, {"page_content": "Gatunek ten zarejestrowany został jako pierwsza amerykańska paproć sprowadzona do Europy (do Wielkiej Brytanii) już w 1699. Obecnie rośnie na Wyspach Brytyjskich jako uciekinier z upraw, podobnie występuje jako gatunek introdukowany w krajach Beneluksu, w północno-zachodnich Niemczech (od 2002), w krajach bałtyckich i w północnej części europejskiej Rosji. Jako zdziczały odnotowany został także na pojedynczym stanowisku w Nowej Zelandii. W Polsce gatunek znany tylko z upraw.\nŚlady kopalne ze wczesnego eocenu wskazują na znacznie szersze wówczas rozprzestrzenienie przodków tej rośliny na świecie (znamienne jest uderzające podobieństwo roślin sprzed 57 milionów lat powodujące oznaczenie tych skamieniałości jako przynależnych do gatunku \"O. sensibilis\").\n Liście asymilacyjne są żółtawozielone i osiągają od 0,2 do 1 m wysokości (rzadko więcej, przy czym najczęściej sięgają do ok. 60 cm). Blaszka w ogólnym zarysie trójkątna lub podługowata, krótsza od ogonka liściowego (osiąga 13–34 cm długości i 15–30 cm szerokości). Ogonek liściowy długości 22–58 cm jest czarny i spłaszczony u nasady. W obrębie blaszki przechodzi w oskrzydloną osadkę. Blaszka liścia jest pojedynczo pierzasto podzielona (dolne odcinki są mocno wcinane i czasem liście opisywane są jako podwójnie pierzastozłożone w dolnej części). Listków pierwszego rzędu jest od 5 do 11 po każdej stronie (u odmiany \"interrupta\" 5–8), w górze są one lancetowate, całobrzegie, niższe liście są coraz to mocniej zatokowo wcinane. U nasady mocno zwężone. Liście asymilacyjne są nietrwałe – jako bardzo wrażliwe na przymrozki i zamierają już po pierwszych, jesiennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4690110", "fragment_id": "796412/1", "subtitle": "", "title": "Onoklea wrażliwa", "parentId": 4690110.0, "start_index": 1547.0, "source": "wikipedia", "document_id": "796412", "score": 0.03395866975188255}, "uuid": "82ffe9be-78cf-4647-832a-f24255cbd71b"}, {"page_content": "Noc świętojańska – srebrna moneta kolekcjonerska o nominale 20 zł wyemitowana 25 maja 2006 w ramach serii \"Polski rok obrzędowy\". Jest to pierwsza polska moneta z hologramem. Była zakwalifikowana przez międzynarodowe jury amerykańskiego czasopisma „World Coin News” do konkursu na monetę roku 2007 w kategorii „People’s Choice”. Wizerunek jej rewersu znalazł się na okładce \"2009 Standard Catalog Of World Coins\".\nAwers.\nWizerunek orła z godła Rzeczypospolitej Polskiej. Bezpośrednio pod nim napis „20 zł”. Pod lewą łapą orła znak mennicy (m ponad w). Obok orła z lewej strony i ponad nim dziewczęta i chłopcy tańczący przy ognisku. Wokół wizerunku u dołu napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” oraz oznaczenie roku emisji: 2006.\nRewers.\nNa środku wyobrażenie kwiatu paproci w postaci naklejonego hologramu, zmieniającego kolory w zależności od kąta patrzenia. W otoku napis: „NOC ŚWIĘTOJAŃSKA”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1605205", "fragment_id": "693101/0", "subtitle": "", "title": "Noc świętojańska (moneta kolekcjonerska)", "document_id": "693101", "start_index": 0.0, "parentId": 1605205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05758966505527496}, "uuid": "59a689e5-d402-4284-ae64-2aff5792fbe5"}, {"page_content": "Dodatkowo do powstania legendy o perunowym kwiecie (napięcie w przyrodzie podczas burz miało sprzyjać kwitnieniu tej rośliny) przyczynić się mogły gatunki paproci zwane potocznie „paprociami kwitnącymi”, jak np. gatunki podejźrzona, których drobne sporonośne liście zebrane w obfite grona na wydłużonych łodygach sprawiają wrażenie gron kwiatowych (tym bardziej, że rośliny te mają inne liście bez zarodni). Tym samym szukanie i znajdowanie „kwiatu paproci”, choć utrudnione podmokłym gruntem i nocą, wcale nie było skazane na niepowodzenie.\nMotyw kwiatu paproci wystąpił także w kulturze popularnej, np. na początku XIX w. we wspomnianych tu baśniach Braci Grimm, w dramacie \"Baśń nocy świętojańskiej\" Jana Kasprowicza oraz w powiastce \"Kwiat paproci\" Józefa Ignacego Kraszewskiego. Piosenkę „Kwiat jednej nocy” z tekstem Jonasza Kofty nagrał w 1969 roku polski zespół Alibabki. W 2004 roku powstał film animowany \"Tajemnica kwiatu paproci\" w reżyserii Tadeusza Wilkosza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=612086", "fragment_id": "820253/1", "subtitle": "", "title": "Kwiat paproci", "source": "wikipedia", "start_index": 1435.0, "document_id": "820253", "parentId": 612086.0, "score": 0.5749397873878479}, "uuid": "c25cb90f-149c-4b31-85eb-af7707e3de8b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRozpłochowate (\"Hymenophyllaceae\") – rodzina paproci z monotypowego rzędu rozpłochowców \"Hymenophyllales\". Zaliczanych jest tu ok. 650 gatunków łączonych w dwa rodzaje (rozpłoch \"Hymenophyllum\" i włosocień \"Trichomanes\") lub na 9 (w tym drugim przypadku dzielony na mniejsze rodzaje jest \"Trichomanes\" \"sensu lato\"). Rośliny te są spotykane na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, jednak z wyłączeniem rozległych obszarów z przynajmniej okresową suchą porą roku. Najbardziej zróżnicowane są w tropikalnych, górskich lasach mglistych oraz w wilgotnych lasach strefy umiarkowanej. W klimacie chłodniejszym spotykane bywają utrzymujące się wegetatywnie nitkowate gametofity, nie tworzące sporofitów (tak jest w przypadku środkowoeuropejskich stanowisk włosocienia delikatnego \"Vandenboschia speciosa\", który jest jedynym przedstawicielem rodziny w Polsce). \nPaprocie te w dużej części są epifitami lub epilitami, poza tym rosną na ziemi, zwykle w siedliskach cienistych i wilgotnych, osłoniętych od ruchu powietrza (np. w szczelinach i rozpadlinach skalnych). Wyróżniają się cienkimi liśćmi, stąd bywają określane jako „paprocie bibułkowe”. Mimo dużych wymagań siedliskowych bywają uprawiane w paludariach i szklarniach.\nMorfologia.\nGametofit.\nPlecha w postaci blaszki lub nitkowata albo wstęgowata, rozgałęziająca się. Rozwój tego pokolenia jest długotrwały i powolny. Organy płciowe czasem rozwijają się dopiero po trzech latach wzrostu. Plemnie powstają na jednokomórkowych trzonkach, pozbawione są wieczka. Rodnie mają prostą szyjkę. Pokolenie to może być trwałe, rozrastając się wegetatywnie. Rozwija się dzięki współżyciu z grzybami.\nSystematyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2188872", "fragment_id": "466416/0", "subtitle": "", "title": "Rozpłochowate", "parentId": 2188872.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "466416", "score": 0.03291051834821701}, "uuid": "d254fb54-67fb-4435-b7d8-13cd9648005d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDidymochlena (\"Didymochlaena\" ) – rodzaj paproci z monotypowej rodziny \"Didymochlaenaceae\" z rzędu paprotkowców (\"Polypodiales\"). W zależności od ujęcia wyróżnia się tu jeden (szeroko ujmowany \"D. truncatula\"), dwa lub siedem gatunków. Rośliny te rozprzestrzenione są szeroko w strefie tropikalnej. Są to paprocie naziemne, rosnące zwykle w wilgotnych lasach. \nDidymochlena wyniosła \"D. truncatula\" uprawiana jest jako paproć ozdobna, w strefach umiarkowanych jako roślina doniczkowa.\nRozmieszczenie geograficzne.\nPaprocie z rodzaju \"Didymochlaena\" są spotykane na wszystkich kontynentach w strefie tropikalnej bez Australii. W Ameryce Środkowej rosną od południowego Meksyku po Panamę oraz na Wielkich Antylach (aczkolwiek brak ich na Jamajce). W Ameryce Południowej są rozpowszechnione sięgając na południe do Boliwii, południowo-wschodniej Brazylii i Urugwaju (brak tych paproci jednak w Amazonii, poza obrzeżami). Obecne są we wschodniej Afryce od KwaZulu-Natal po Etiopię oraz w Afryce Środkowej (Demokratyczna Republika Konga, Angola, Kamerun, Nigeria), na Madagaskarze, w południowo-wschodniej Azji od Asamu, poprzez Mjanmę po Archipelag Malajski i dalej na wschodzie po wyspy Fidżi.\nEkologia.\nPaprocie naziemne wilgotnych lasów – deszczowych, mglistych i mszystych, często zasiedlające w nich brzegi strumieni i wąwozy, zwykle na glebach gliniastych. Rosną także w zaroślach i na terenach skalistych. Na ogół zasiedlają tereny niżej położone do 1000 m n.p.m., rzadziej wyżej do ok. 2300 m n.p.m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5165030", "fragment_id": "1038603/0", "subtitle": "", "title": "Didymochlena", "document_id": "1038603", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5165030.0, "score": 0.03889691084623337}, "uuid": "01525f18-7bf8-4e00-8309-f830ef38bdf9"}]}
{"id": "q_160", "question": "Jak nazywamy zbiór zasad używania znaków przestankowych?", "answer": [{"page_content": "Interpunkcja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;inter&lt;/&gt; – pomiędzy, &lt; lang=\"la\"&gt;punctum&lt;/&gt; – punkt), przestankowanie – graficzny odpowiednik intonacji, rytmu i tempa mowy, akcentu wyrazowego i zdaniowego. Stanowi ją zbiór znaków przestankowych (we współczesnej polszczyźnie jest ich 10) uzupełniających zapis literowy tekstu oraz norm ich stosowania. Nie odpowiadają one ani fonemom języka mówionego, ani leksemom. Znaki te pozwalają na odzwierciedlenie w tekście pisanym zależności składniowych między członami wypowiedzenia lub między wypowiedzeniami, na wyodrębnienie, podkreślenie – ze względów znaczeniowych lub emocjonalnych – pewnych wyrazów lub fragmentów tekstu, a także na ujednoznacznienie tekstu pisanego.\nJedną z ważniejszych funkcji znaków przestankowych jest zapewnienie tekstowi jednoznaczności, np. w przypadku wypowiedzi „babcia Zosia i ja” i „babcia, Zosia i ja”. Ułatwiają one także interpretację, zrozumienie oraz wygłaszanie tekstu (sugerując przerwy między wypowiedziami, intonację, zawieszenie głosu itd.). W razie wątpliwości związanych z użyciem znaków przestankowych należy się kierować przede wszystkim zasadą zrozumiałości zapisywanego tekstu i stosować taką interpunkcję, która zapewni najlepszy odbiór zapisanych treści.\nZnakami interpunkcyjnymi nie są znaki wewnątrzwyrazowe, międzywyrazowe, diakrytyczne, czy też wypunktowania.\nEtymologia.\nNazwa pochodzi od łacińskiego słowa &lt; lang=\"la\"&gt;interpunctio&lt;/&gt;, co dosłownie oznacza: wstawianie punktów w tekst i odnosi się do jednego z pierwszych znaków przestankowych w łacinie jakim był punkt, który w zależności od wysokości umieszczenia go – oznaczał koniec myśli lub przerwę o odpowiednio różnych długościach.\nZnaki interpunkcyjne używane w języku polskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39936", "fragment_id": "171369/0", "subtitle": "", "title": "Interpunkcja", "document_id": "171369", "start_index": 0.0, "parentId": 39936.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9320313930511475}, "uuid": "1b36aa7b-70ae-4537-a382-9a6491e91d23"}, {"page_content": "Współczesna polska interpunkcja opiera się przede wszystkim na zasadzie składniowej, to znaczy, że za pomocą znaków przestankowych oddaje się strukturę zapisanego wypowiedzenia. W mniejszym stopniu stosuje się w niej zasadę semantyczną i rytmiczną, choć i one znajdują odzwierciedlenie w użyciu (bądź pominięciu) określonych znaków interpunkcyjnych w zapisywanym tekście.\nWiększość przepisów interpunkcyjnych w polszczyźnie ma charakter obligatoryjny – użycie bądź opuszczenie znaku w konkretnym tekście jest z punktu widzenia normatywnego obowiązkowe.\nW języku polskim używane są następujące znaki przestankowe: kropka (.), przecinek (,), dwukropek (:), średnik (;), wykrzyknik (!), pytajnik (?), wielokropek (…), myślnik (reprezentowany przez półpauzę: – lub pauzę: — , często niezgodnie z normami typograficznymi, przez dywiz: - ), nawiasy (zwykłe: ( ), kwadratowe: [ ], klamrowe: { } lub ostrokątne: &lt; &gt;) oraz znaki cudzysłowu (podwójne apostrofowe: „ ”, pojedyncze apostrofowe: ‘ ’ oraz szewrony stosowane w dwóch kombinacjach: « » lub » «). W typografii tradycyjnej stosowane były również cudzysłowy przecinkowe: , ’, które wraz z nastaniem typografii komputerowej zostały definitywnie wyparte przez cudzysłowy apostrofowe pojedyncze.\nZe względu na pełnioną funkcję znaki interpunkcyjne można podzielić następująco:\nZnaki interpunkcyjne używane w innych językach.\nInne języki mają inny zestaw znaków przestankowych, np. w języku angielskim obecny jest apostrof (’), w języku polskim stosowany sporadycznie, a w chińskim i japońskim używa się innego wariantu kropki: 。. W języku hiszpańskim istnieje odwrócony znak zapytania „¿” i odwrócony wykrzyknik „¡”.Cudzysłów przybiera formy takie, jak: ‚’, «», ‘’, „”, „“, “”, ‹›, 「」, 『』, ﹃﹄, ﹁﹂, ՜.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia interpunkcji.\"\nWiększość stosowanych obecnie znaków interpunkcyjnych ustaliła się w jednym z trzech okresów:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39936", "fragment_id": "171369/1", "subtitle": "", "title": "Interpunkcja", "document_id": "171369", "start_index": 1783.0, "parentId": 39936.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "696c0831-79cc-4e55-ae35-af6e65e312fa"}, {"page_content": "Zobacz też: planetoida (3568) ASCII.\nASCII (czyt. \"aski\", skrót od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;American Standard Code for Information Interchange&lt;/&gt;) – siedmiobitowy system kodowania znaków, używany we współczesnych komputerach oraz sieciach komputerowych, a także innych urządzeniach wyposażonych w mikroprocesor. Przyporządkowuje liczbom z zakresu 0−127: litery alfabetu łacińskiego języka angielskiego, cyfry, znaki przestankowe i inne symbole oraz polecenia sterujące. Na przykład litera „a” jest kodowana jako liczba 97, a znak spacji jest kodowany jako 32. Większość współczesnych systemów kodowania znaków jest rozszerzeniem standardu ASCII.\n\"ASCII\" jest tradycyjną nazwą tego zestawu znaków, jednak IANA zaleca używanie określenia \"US-ASCII\", które podkreśla pochodzenie standardu, oraz to, pod kątem jakich znaków był projektowany (ASCII nie zawiera na przykład liter diakrytyzowanych, powszechnych w alfabetach europejskich).\nASCII znajduje się na liście kamieni milowych IEEE.\nPrzegląd.\nStandard ASCII został stworzony na podstawie kodu telegraficznego. Prace nad nim rozpoczęły się 6 października 1960 roku, podczas pierwszego spotkania grupy X3.2 American National Standards Institute (ANSI). Trzy lata później, w 1963 roku, została udostępniona pierwsza wersja standardu ASCII. W porównaniu do wcześniejszych systemów kodowania znaków, ten zestaw znaków był wygodny w użyciu do sortowania alfabetycznego tekstów, zmiany wielkości znaków, a także wspierał urządzenia inne niż dalekopisy. Od czasu wprowadzenia na rynek, ASCII został czterokrotnie zaktualizowany – w 1967, 1968, 1977 i 1986 roku.\nKażdy znak w kodzie ASCII jest przedstawiany jako 7-bitowa liczba całkowita. 95 spośród nich stanowią znaki drukowalne: małe i wielkie litery alfabetu łacińskiego, cyfry, znaki przestankowe oraz inne symbole. Standard ten został stworzony do obsługi języka angielskiego, dlatego pośród liter, które znajdują się w tabeli, nie ma żadnych diakrytyzowanych. Większość znaków sterujących jest dzisiaj przestarzała – zostały one pomyślane głównie dla dalekopisów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6", "fragment_id": "180712/0", "subtitle": "", "title": "ASCII", "document_id": "180712", "start_index": 1.0, "parentId": 6.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31718024611473083}, "uuid": "bdc6b309-72fb-4cf8-bb5a-77e3bb6ad79c"}, {"page_content": "Procedura ta była wykorzystywana tylko przez siły lądowe i Luftwaffe. Stosowane przez Kriegsmarine były znacznie bardziej złożone. Wiadomość przeznaczona do zakodowania Enigmą musiała być wstępnie zakodowana na podstawie \"Kurzsignalheft\", książki skrótów kodowych, zawierającej tabele zamieniające całe sentencje i zwroty na czteroliterowe grupy liter. Uwzględniono każde możliwe wyrażenie i każdy temat wiadomości i sytuacji na morzu. Oddzielne kody posiadały operacje tankowania i zaopatrzenia na morzu, nazwy zatok, państw, broni, pogody, pozycji wrogich jednostek, czasu, współrzędnych itd. Celem przyjęcia takiego rozwiązania było nie tylko utrudnienie złamania szyfru, ale także umożliwienie przekazania jak największej informacji w formie jak najkrótszej depeszy, w celu uniknięcia namierzenia. Druga książka kodowa zawierała \"Kenngruppen\" i \"Spruchschlüssel\", czyli klucze identyfikacyjne i klucze wiadomości.\nSkróty i wytyczne.\nEnigma wykorzystywana w wojsku używała 26-literowego alfabetu. Znaki przestankowe zastępowane były przez rzadko występujące sekwencje liter. Spacja była zwykle pomijana lub zastępowana literą codice_56, która była też używana jako kropka (lub przecinek dziesiętny). Niektóre znaki były różnie wykorzystywane przez różne siły zbrojne. Heer i Luftwaffe zamiast przecinka wykorzystywały codice_57, a zamiast znaku zapytania – frazę codice_58 lub codice_59. Kriegsmarine z kolei zamiast przecinka wykorzystywała literę codice_60, a zamiast znaku zapytania – codice_61. Litery codice_62, jak w wyrazie \"Acht\" (osiem) lub \"Richtung\" (kierunek), były zastępowane przez codice_8 (codice_64, codice_65). Dwa, trzy lub cztery zera zastępowane były przez odpowiednio: codice_66, codice_67 oraz codice_68.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1365", "fragment_id": "169257/15", "subtitle": "", "title": "Enigma", "document_id": "169257", "start_index": 25099.0, "parentId": 1365.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10939735174179077}, "uuid": "f42ebd89-8415-4760-9c2d-a4c8a32dffe4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy interpunkcji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKropka kropka\nKropka – oddzielający znak przestankowy, stawiany na końcu wypowiedzenia, będący wskazówką dla czytającego na głos, że należy zniżyć głos oraz zrobić przerwę.\nPismo.\nNajczęstszym zastosowaniem kropki w piśmie jest zakończenie zdania lub równoważnika zdania. Bywa też często używana do tworzenia skrótów (jednak nie zawsze).\nInnym zastosowaniem kropki w piśmie jest tworzenie liczebników porządkowych z liczebników głównych w skróconym, cyfrowym zapisie zdania. Przykłady:\nUżycie kropki nie jest w takiej sytuacji konieczne, jeśli z kontekstu wynika, że chodzi o liczebnik porządkowy. Nikt, kto zna gramatykę języka polskiego, nie przeczyta pierwszego przykładu jako „lata dwadzieścia”, chyba że z kontekstu zdania wynika, że istotnie „lata dwadzieścia (np.) samolotów”\nKropka jest też częścią znaków takich jak dwukropek, średnik i wielokropek.\nKropka w matematyce.\nWedług przyjętej w Polsce i innych krajach kontynentalnej Europy konwencji nazewnictwa i zapisu liczb kropka używana bywa do rozdzielania grup trzycyfrowych, np. 1.000 = tysiąc, 1.000.000 = milion, 1.000.000.000 = miliard, 12.345,67 = dwanaście tysięcy trzysta czterdzieści pięć całych i sześćdziesiąt siedem setnych (natomiast według polskiej konwencji edytorskiej separatorem takim jest spacja nierozdzielająca). Do oddzielania liczby całkowitej od części ułamkowej używa się przecinka.\nW krajach anglosaskich zapis jest odwrotny – kropka jest używana do oddzielenia w liczbie rzeczywistej części całkowitej od ułamkowej, a grupy trzycyfrowe oddziela się przecinkami.\nW geometrii kropką oznacza się kąt prosty.\nKropka w informatyce.\nW informatyce kropkę stosuje się, w szczególności w programowaniu, jako:\nW Unikodzie występuje w wersji:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=428315", "fragment_id": "90371/0", "subtitle": "", "title": "Kropka", "parentId": 428315.0, "start_index": 1.0, "document_id": "90371", "source": "wikipedia", "score": 0.15110991895198822}, "uuid": "2771f046-a0bf-474b-a9ec-d20f6af68517"}, {"page_content": "W programach znaczącej wielkości, konieczne jest używanie identyfikatorów opisowych złożonych z wielu słów, takich jak „codice_1” lub „codice_2”. Jednakże spacje zwykle nie są dozwolone wewnątrz nazw identyfikatorów, ponieważ są one traktowane jako ograniczniki słów kluczowych. Pisanie słów razem, na przykład „codice_3” nie jest odpowiednie, ponieważ nazwy stają się nieczytelne. Dlatego też w COBOL-u dozwolone jest użycie łącznika („-”) między słowami tworzącymi identyfikatory, jak w „codice_4”. Lisp również zezwalał na użycie łącznika w nazwach, traktując operator odejmowania jako identyfikator.\nWiększość języków programowania interpretuje łącznik jako operator odejmowania i nie pozwala na użycie tego znaku w nazwie identyfikatora. Powszechnie używane zestawy znaków w kartach dziurkowanych na początku lat 60. XX wieku nie miały małych liter i znaków specjalnych, które byłyby odpowiednie do oddzielania wyrazów w identyfikatorach. Kodowanie znaków EBCDIC, wprowadzone przez IBM w 1964 roku wraz z serią komputerów IBM System/360, korzysta z 8 bitów na bajt, więc pozwala na zastosowanie 256 różnych znaków.\nNiewielki wzrost w wielkości kodowania znaków w stosunku do wcześniejszych pozwolił na dodanie kilku znaków przestankowych, włącznie ze znakiem podkreślenia, które IBM uznało za znak podziału wyrazów, ale pisanych wyłącznie dużymi literami. W późniejszych wydaniach EBCDIC dodano małe litery. Raport IBM dotyczący NPL (pierwotnej nazwy języka programowania PL/I) pozostawia zestaw znaków niezdefiniowanych, ale wyraźnie uwzględnia znak łamania linii i podaje jako przykład identyfikatora codice_5. W roku 1967 znak podkreślenia został włączony do ASCII, zastępując podobnie wyglądający znak strzałki w lewo (←) o kodzie 95 (szesnastkowo 5F) w ASCII-1963 (zobacz również: PIP). Opracowany w Bell Labs na początku lat 70. XX wieku język programowania C umożliwia użycie znaku podkreślenia jako znaku alfanumerycznego\nHistoryczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2531657", "fragment_id": "551955/1", "subtitle": "", "title": "Znak podkreślenia", "source": "wikipedia", "start_index": 1305.0, "document_id": "551955", "parentId": 2531657.0, "score": 0.3277040123939514}, "uuid": "dff28225-b336-4627-b9fb-dc16728e2d21"}, {"page_content": "Znaki bezpieczeństwa – zestaw symboli dotyczących przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny stosowany w miejscach użyteczności publicznej i w zakładach pracy. Wzory i zasady stosowania znaków bezpieczeństwa regulują normy krajowe i międzynarodowe, w Polsce odpowiednie Polskie Normy wprowadzone w latach 90. oparte m.in. na międzynarodowych normach ISO.\nWykaz znaków uwzględnionych w Polskich Normach.\nZnaki ochrony przeciwpożarowej.\nZestawienie znaków:\nZnaki ewakuacyjne.\nZestawienie znaków:\nZnaki ochrony i higieny pracy.\nZestawienie znaków:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2023562", "fragment_id": "397828/0", "subtitle": "", "title": "Znaki bezpieczeństwa", "document_id": "397828", "start_index": 0.0, "parentId": 2023562.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11919519305229187}, "uuid": "9d1d7e50-1e35-4645-b9ce-13aba04127e7"}, {"page_content": "Znaki pisarskie – znaki graficzne stanowiące pismo oraz symbole graficzne oznaczające dźwięki mowy, znaczenia myślowe. Ciąg znaków pisarskich nazywany jest tekstem.\nRodzaje znaków pisarskich.\nZnaki pisarskie dzieli się na:\nDo znaków pisarskich nie są zaliczane: loga, logotypy, znaki drogowe, legendy map i planów, czy też inne elementy graficzne systemów informacji wizualnej.\nZnaki pisarskie a znaki typograficzne.\nCechą wspólną stosowania wszystkich znaków pisarskich jest respektowanie ich użycia dla danego języka, w jakim jest pisany tekst, czyli zasad pisowni w danym języku.\nIstotne jest jednak odróżnianie pojęcia znaków pisarskich od pojęcia znaków typograficznych będących określoną graficzną reprezentacją znaków pisarskich. I tak:\nRóżnica pomiędzy znakami pisarskimi a typograficznymi jest taka, że o znakach pisarskich mówi się, jak ich użyć (np. małą lub wielką literą), gdzie należy ich użyć, kiedy, w jakiej kolejności i jak one funkcjonują w otoczeniu innych znaków, natomiast typografia mówi o ich wyglądzie. Faktem jest, że większość znaków pisarskich posiada funkcjonalnie tylko jeden swój odpowiednik wśród znaków typograficznych, nazywany zresztą tak samo, a który jedynie ze względu na wygląd estetyczny (krój pisma wraz z odmianą i stopniem) może przybierać wiele postaci. Do tego typu pojedynczych odpowiedników należą przede wszystkim litery i cyfry. Jednak szereg innych znaków pisarskich posiada więcej niż jeden odpowiednik funkcjonalny wśród znaków typograficznych.\nPrzykładem jest znak pisarski myślnik, który spełnia określoną rolę interpunkcyjną w piśmie, przez co mają do niego zastosowanie określone zasady pisowni, a który w druku reprezentowany jest głównie przez dwa charakterystyczne dla niego znaki typograficzne – półpauzę lub pauzę.\nCzasami jednak pojęcia znaków pisarskich i typograficznych zazębiają się, np. gdy zasady pisowni określające użycie cudzysłowu wypowiadają się również nad graficznym rozróżnianiem pary znaków tworzących cudzysłów w przypadku jego hierarchicznego użycia w wypowiedzi (cudzysłów w cudzysłowie).Znaki pisarskie na klawiaturze komputerowej.\nSchemat przedstawia typowy układ klawiszy na klawiaturze. Aby dowiedzieć się więcej o którymś ze znaków, należy nacisnąć go na schemacie.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9425", "fragment_id": "172837/0", "subtitle": "", "title": "Znaki pisarskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 9425.0, "document_id": "172837", "score": 0.05618295818567276}, "uuid": "920fd0b7-2c47-4391-bb85-814c5d0463ed"}, {"page_content": "Osiem Zasad Znaku Yong – znakiem, na którym chińscy uczniowie poznawali przez wieki podstawowe zasady pisma wzorcowego jest yong (永, \"wieczny\"). Tzw. Osiem Zasad Znaku Yong (chiń. 永字八法, pinyin: Yǒngzì Bā Fǎ) to podstawa dalekowschodniej kaligrafii. Zasady te są znane w Japonii jako Eiji Happō (jap.: えいじはっぽう), w Korei - jako Yeongjapalbeop (kor.: 영자팔법), a w Wietnamie - jako Vĩnh Tự Bát Pháp (także jako Tám Phương Pháp về Chữ Vĩnh).\nZasady obejmują pisownię ośmiu podstawowych kresek tego znaku, zarazem - osiem podstawowych cegiełek pisma wzrocowego. Uważa się, że ich ciągłe ćwiczenie pozwala udoskonalić piękno pisanych odręcznie znaków. Poświęcono im dwa traktaty:\nOto poszczególne kreski oraz zasady ich kreślenia (według kolejności pisania):\nKreski te mają różnorakie modyfikacje. Istnieją także inne, bardziej skomplikowane odmiany kresek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=874997", "fragment_id": "1009777/0", "subtitle": "", "title": "Osiem Zasad Znaku Yong", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1009777", "parentId": 874997.0, "score": 0.14118261635303497}, "uuid": "3497ecae-6e65-4fdb-b6cc-6b99d6cad3d3"}, {"page_content": "Szczegóły dotyczące proporca – jako znaku marynarki wojennej – określiło zarządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 stycznia 1996 w sprawie szczegółowych zasad używania znaków Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustalenia innych znaków używanych w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Nowelizacja zarządzenia z dnia 14 grudnia 2005 () wprowadziła proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Zwierzchnika Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej jako znak używany w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. Pierwszy raz proporzec został użyty 3 maja 2005 w trakcie uroczystości Święta Narodowego Trzeciego Maja na Placu Piłsudskiego – przed Grobem Nieznanego Żołnierza w Warszawie\n13 kwietnia 2010 roku proporcem przykryta została trumna tragicznie zmarłego prezydenta Lecha Kaczyńskiego, w czasie wystawienia jej w Sali Kolumnowej Pałacu Prezydenckiego. Także trumna byłego prezydenta na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego była przykryta proporcem.\nOd 2016 roku w polskim życiu politycznym widoczne jest zintensyfikowanie szerszej dyskusji na temat przywrócenia Chorągwi Rzeczypospolitej jako jednego z symboli narodowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=496437", "fragment_id": "1564846/1", "subtitle": "", "title": "Proporzec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej", "source": "wikipedia", "start_index": 1514.0, "parentId": 496437.0, "document_id": "1564846", "score": 0.13445165753364563}, "uuid": "1c2723bc-c195-43ff-9df0-d850e47a0bb1"}]}
{"id": "q_161", "question": "Które państwo szczyciło się flotą wojenną zwaną Wielką Armadą?", "answer": [{"page_content": "Wielka Armia (fr. \"Grande Armée\") – nazwa nadawana kolejnym głównym armiom, tworzonym w czasie I Cesarstwa Francuskiego w latach 1805–1808 i 1811–1814 przez wojska francuskie i sojusznicze. Motto formacji brzmiało: \"„Valeur et Discipline”\" (męstwo i dyscyplina).\nNazwa formacji.\nNazwa Wielka Armia pojawiła się po raz pierwszy w korespondencji Napoleona z szefem sztabu marszałkiem Louisem Berthierem w 1803. W rozkazie z 13 stycznia 1804 Napoleon użył terminu „Wielka Armia Wybrzeży Oceanu”. Liczyła około 200 000 ludzi i stacjonowała na wybrzeżu kanału La Manche i miała być przeznaczona do inwazji na Anglię.\nWobec fiaska planu lądowania i perspektywy wojny z Austrią Napoleon 29 sierpnia 1805 przemianował Armię Wybrzeży Oceanu na „Wielką Armię”. 12 października 1808, aby nazwa nie wskazywała na imperialne zamiary Cesarza, Bonaparte porzucił nazwę Wielka Armia, co miało wskazywać na brak zamiaru dalszych podbojów i nie powodowało niepokojów na dworze nowego sojusznika Francji, Aleksandra I, cara Rosji.\n10 stycznia 1811 w liście do ministra administracji wojennej gen. Lacuée, Napoleon oświadczył, że przystępuje od dnia 15 lutego tego do organizacji nowej „Wielkiej Armii”. Proces jej organizacji został zakończony w 1812. Działała ona aż do momentu pierwszej abdykacji Napoleona 2 kwietnia 1814. Była armią wielonarodowościową, a w jej skład weszli oprócz Francuzów żołnierze państw wcielonych do Francji lub pozostających w sojuszu z Cesarstwem Francuskim m.in. Bawarczycy, Wirtemberczycy, Westfalczycy, Polacy, Szwajcarzy, Holendrzy.\nW trakcie Stu Dni Napoleon nie używał terminu Wielka Armia, nie chcąc sugerować, że zamierza podejmować jakiekolwiek agresywne działania przeciwko innym państwom, a także chcąc podwyższyć morale Francuzów, sięgając po nazwy armii z czasów rewolucji.\nOrganizacja Wielkiej Armii.\nPodział taktyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=761134", "fragment_id": "850106/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Armia", "document_id": "850106", "start_index": 0.0, "parentId": 761134.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4591936469078064}, "uuid": "19c5e64e-00e9-4244-8f66-ca7b9aee87c0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWielka Armada ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Grande y Felicísima Armada&lt;/&gt;), także Niezwyciężona Armada, Hiszpańska Armada – flota hiszpańska biorąca udział w wyprawie na Anglię, zniszczona w 1588 roku.\nPowstanie Wielkiej Armady.\nW drugiej połowie XVI wieku angielscy korsarze nasilili ataki na hiszpańskich liniach komunikacyjnych wiodących do Indii Zachodnich. Początkowo czerpali zyski z przemytu i handlu (w tym również niewolnikami), następnie przeszli do ataków pirackich zagrażających żegludze i bezpieczeństwu miast w hiszpańskich koloniach w Nowym Świecie. Na dodatek, królowa angielska Elżbieta I oficjalnie poparła walczących o niezależność powstańców w Niderlandach Hiszpańskich, wysyłając w 1585 roku pomoc finansową i armię pod dowództwem Roberta Dudleya. Kolejnym powodem do wojny między Hiszpanią a Anglią była chęć wsparcia angielskich katolików po egzekucji w 1587 roku katolickiej pretendentki do tronu Marii Stuart.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334751", "fragment_id": "63784/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Armada", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 334751.0, "document_id": "63784", "score": 0.689246654510498}, "uuid": "ca7f099d-ad19-4fde-90b7-cf297219eb8e"}, {"page_content": "The Armada – poemat angielskiego poety Algernona Charlesa Swinburne’a, opublikowany w tomiku \"Poems and Ballads. Third Series\", wydanym w Londynie w 1889 roku przez spółkę wydawniczą Chatto &amp; Windus. Utwór odwołuje się w warstwie fabularnej do wydarzeń z 1588, kiedy to marynarka wojenna Anglii pokonała flotę hiszpańską, nazywaną \"Wielką Armadą\" albo 'Niezwyciężoną Armadą\", ocalając w ten sposób niepodległość wyspiarskiego królestwa.\n England, mother born of seamen, daughter fostered of the sea,\n Mother more beloved than all who bear not all their children free,\n Reared and nursed and crowned and cherished by the sea-wind and the sun,\n Sweetest land and strongest, face most fair and mightiest heart in one,\n Stands not higher than when the centuries known of earth were less by three,\n When the strength that struck the whole world pale fell back from hers undone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3948281", "fragment_id": "591913/0", "subtitle": "", "title": "The Armada (poemat Algernona Charlesa Swinburne’a)", "document_id": "591913", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3948281.0, "score": 0.463234007358551}, "uuid": "1ef349ee-dcfa-40f1-aa33-fbcb2a4b19d1"}, {"page_content": "Wielka Armia, w historiografii angielskiej określana jako Wielka Armia Pogan lub Wielka Armia Pogańska (stang. \"mycel hæþen here\"; ang. \"The Great Heathen Army\"; duń. \"Store Hedenske Hær\") – armia wikingów składająca się głównie z Duńczyków oraz częściowo z Norwegów, która najechała Wyspy Brytyjskie w 865 i prowadziła swoje podboje do 878. Na jej czele stał Ivar bez Kości jako główny dowódca oraz jego dwaj bracia, Halfdan i Ubbe. Przywództwo Ivara Ragnarsona jest uznawane bezsprzeczne, natomiast obecność Halfdana, Ubbego oraz czwartego z braci, Björna Żelaznobokiego, który najrzadziej jest wymieniany obok pozostałych trzech potomków Ragnara, jest kwestionowana przez historyków.\nWedług \"Kroniki anglosaskie\"j oraz \"Sag islandzkich\" powodem przybycia najeźdźców była chęć zemsty na Elli z Nortumbrii. Bracia pragnęli pomścić swojego ojca, Ragnara Lodbroka, złapanego przez Nortumbryjczyków w trakcie plądrowania ziem anglosaskich, którego król Ella kazał zabić poprzez wrzucenie go do dołu pełnego jadowitych węży. Nazwa ich armii została nadana przez przerażonych Anglosasów ze względu na jej dużą liczebność.\nPrzebieg wyprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5007302", "fragment_id": "285499/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Armia Pogan", "parentId": 5007302.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "285499", "score": 0.31306222081184387}, "uuid": "773906b7-2c60-4c48-8dc9-c894b2597c6b"}, {"page_content": "Pierwszą reformę systemu normańskiego i rozbudowę \"Navy Royal\" (ówczesna nazwa Royal Navy) przeprowadzono w wieku XVI za czasów Henryka VIII. Pierwszy sprawdzian bojowy flota Henryka VIII przeszła w nierozstrzygniętej bitwie w cieśninie Solent, oddzielającej wyspę Wight od Anglii w 1545. Dwa lata później, po śmierci króla, Navy Royal liczyła 58 okrętów różnych typów.\nW 1588 doszło do nieudanej próby inwazji Anglii przez Hiszpanów. Licząca 130 okrętów Wielka Armada króla Filipa II wypłynęła w kierunku Anglii, niosąc na pokładzie armię liczącą ok. 30 tys. żołnierzy. Na kanale La Manche miała spotkać się z kolejną grupą okrętów płynących z hiszpańskich Niderlandów. Splot szczęśliwych wypadków (sztorm na kanale La Manche, rozruchy w Niderlandach) i determinacja marynarzy Royal Navy ocaliły Anglię, a w dalszym okresie pozwoliły na przeniesienie wojny na wody Atlantyku i atakowanie hiszpańskich statków handlowych kursujących między koloniami a Hiszpanią.\nOd czasów Elżbiety I datuje się stopniowy wzrost potęgi Royal Navy.\n1692–1914.\nTrudno jednak mówić o istnieniu stałej floty wojennej Anglii aż do połowy XVII wieku, gdy kontrolę nad Fleet Royal przejął brytyjski parlament. Była to druga ważna reforma Royal Navy, przeprowadzona przez admirała Roberta Blake’a za rządów Olivera Cromwella. W przeciwieństwie do oddziałów armii lądowej, składających się z oddziałów pro- i antyrojalistycznych, marynarka otrzymała jednolite dowództwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=174302", "fragment_id": "6299/1", "subtitle": "", "title": "Royal Navy", "document_id": "6299", "start_index": 1511.0, "source": "wikipedia", "parentId": 174302.0, "score": 0.09479603916406631}, "uuid": "8d8e304e-3fd4-483d-9ea7-14c38c84eb04"}, {"page_content": "Wojna wybuchła w 1585, kiedy Francis Drake zaatakował hiszpańskie kolonie w Indiach Zachodnich. Kiedy Elżbieta wsparła Republikę Zjednoczonych Prowincji, na hiszpańskim dworze rozpoczęto przygotowania do wyprawy na Anglię. Przyspieszyło je stracenie katolickiej królowej Szkotów i pretendentki do angielskiego tronu Marii Stuart 8 lutego 1587 i atak Drake’a na Kadyks w kwietniu 1587, kosztujący Hiszpanów stratę 37 okrętów. 29 lipca Filip uzyskał od papieża Sykstusa V bullę zezwalającą Jego Arcykatolickiej Mości na pozbawienie Elżbiety tronu i zastąpienie jej osobą, którą król uzna za właściwą.\n28 maja 1588 flota 130 okrętów (tzw. Wielka Armada) na czele z księciem Medina Sidonia wypłynęła z Lizbony i skierowała się na kanał La Manche. Na pokładach okrętów znajdowało się 8 tysięcy żołnierzy armii inwazyjnej. Kolejne 30 tysięcy miało dołączyć w Niderlandach. Nie doszło jednak to tego, gdyż Holendrzy zablokowali porty i książę Farnese nie mógł wyjść w morze. Hiszpańska flota była zawzięcie atakowana przez Anglików, dodatkowo przeciwko Armadzie zwróciła się również pogoda. Nie mając sił ani warunków do inwazji Medina Sidonia został zmuszony do opłynięcia wysp brytyjskich. Sztormy i zdradliwe wybrzeża Szkocji i Irlandii poczyniły w Wielkiej Armadzie większe spustoszenia niż flota angielska. We wrześniu do Hiszpanii wróciła mniej więcej 1/3 floty. Kiedy jednak Medina Sidonia stawił się przed królem, ten powiedział mu: \"Uspokój się, książę, wysłałem was przeciw ludziom, nie przeciw burzom\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46141", "fragment_id": "639182/13", "subtitle": "", "title": "Filip II Habsburg", "parentId": 46141.0, "start_index": 19038.0, "document_id": "639182", "source": "wikipedia", "score": 0.40517348051071167}, "uuid": "94fb11f2-9bc5-45cc-9bf6-7aef036f451b"}, {"page_content": "Hiszpanie jeszcze dwukrotnie zbierali przeciw Anglii Armadę w 1596 i 1597, ale jej wyjście w morze powstrzymały niesprzyjające warunki pogodowe. Nie bez znaczenia pozostawał fakt, że o ile za pierwszym razem Hiszpanie przeceniali swoje szanse, to później mając w pamięci smutne doświadczenia – nie doceniali ich. A przecież, jak przyznaje angielski historyk Goeffrey Parker, Armada w 1588 roku była o krok od zwycięstwa. Szacuje on, że siły księcia Parmy w ciągu dwóch tygodni zajęłyby Kent i Londyn oraz zmusiły królową Elżbietę I do zawarcia upokarzającego traktatu pokojowego. Tymczasem zdumiona Europa była świadkiem upadku prestiżu niepokonanego dotychczas mocarstwa morskiego – co, jak się okazuje, było najważniejszym aspektem klęski Wielkiej Armady.\nWojna angielsko-hiszpańska zakończyła się w 1604 roku, po zawarciu pokoju londyńskiego. Klęska Wielkiej Armady umożliwiła budowę angielskiego i holenderskiego imperium kolonialnego, które zapewne nie powstałyby, gdyby Armada zwyciężyła. Długa i wyczerpująca rywalizacja z Holandią doprowadziła w końcu do ruiny Hiszpanię, która nie była w stanie sprostać bieżącym wydatkom mimo napływu bogactw z kolonii. Hiszpańscy monarchowie musieli parokrotnie ogłaszać bankructwo (odbywało się to poprzez zamianę wszystkich państwowych pożyczek wysokoprocentowych i krótkookresowych na niskoprocentowe i długoterminowe). Kres hiszpańskiej potędze morskiej położyła dopiero w 1639 roku bitwa na płyciźnie Downs, po której nie byli oni w stanie szybko odbudować swojej floty. Upadek militarny i polityczny Hiszpanii podsumowują bitwa pod Rocroi w 1643 oraz pokój pirenejski w 1659 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334751", "fragment_id": "63784/27", "subtitle": "", "title": "Wielka Armada", "parentId": 334751.0, "start_index": 36303.0, "source": "wikipedia", "document_id": "63784", "score": 0.29331862926483154}, "uuid": "585411dc-0f67-4c1e-911b-dad576ad76bb"}, {"page_content": "Przed powstaniem III koalicji, Napoleon utworzył \"Armię Anglii\", siły inwazyjne przeznaczone do lądowania na Wyspach, w sumie sześć obozów wojskowych w okolicach Boulogne nad brzegami cieśniny Kaletańskiej. I chociaż nie miały nigdy postawić stopy na terytorium brytyjskim, Napoleon zadbał, by wojska te otrzymały najlepsze wyszkolenie i przygotowanie do prowadzenia działań w każdych warunkach. Stanowiły zaczyn tego, co Napoleon miał później nazywać Wielką Armią (fr. \"La Grande Armée\").\nNa początku armia ta liczyła około 200 000 ludzi w siedmiu korpusach, wyposażonych w 36 do 40 dział każdy i zdolnych do prowadzenia samodzielnych działań. Obok tych sił Napoleon zorganizował 22-tysięczną rezerwę kawalerii podzieloną na dwie dywizje kirasjerów, cztery dywizje dragonów i dwie dywizje kawalerii lekkiej, każda doposażona 24 działami. W 1805 \"Grande Armée\" – teraz licząca już 350 000 ludzi – była siłą dobrze wyćwiczoną, dobrze uzbrojoną i posiadającą kompetentnych oficerów.\nArmie rosyjska i austriacka.\nRosyjska armia w roku 1805 miała wiele cech formacji \"ancien régime'u\": nie miała większych od pułku stałych jednostek, wyżsi oficerowie wywodzili się głównie z arystokracji, a rosyjski żołnierz liniowy był – jak w XVIII wieku – karany chłostą za każde przewinienia dyscyplinarne. Co więcej, wielu niższych oficerów było słabo wyszkolonych i niezdolnych do podejmowania samodzielnych trudniejszych decyzji w czasie bitwy. Rosjanie posiadali natomiast znakomitą artylerię obsługiwaną przez żołnierzy znanych z tego, że twardo bronili swych armat przed dostaniem się w ręce nieprzyjaciela.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1144824", "fragment_id": "1351745/2", "subtitle": "", "title": "III koalicja antyfrancuska", "parentId": 1144824.0, "start_index": 3032.0, "document_id": "1351745", "source": "wikipedia", "score": 0.18406833708286285}, "uuid": "a688f1cc-831c-4d29-8aea-3f71583924b0"}, {"page_content": "Rozwój galeonów nie był jednakowy i różnił się znacznie w poszczególnych krajach utrzymujących flotę wojenną. W Hiszpanii, która posiadała rozległe imperium kolonialne, potrzebne były bardziej jednostki handlowe, dysponujące znaczną przestrzenią ładunkową, mogące jednocześnie spełniać rolę okrętów wojennych. Dlatego Hiszpanie budowali galeony w stoczniach na Półwyspie Iberyjskim do połowy XVII wieku (później zaczęli budować okręty wojenne oparte na wzorach angielskich i holenderskich), podczas gdy w hiszpańskich koloniach (stocznie w Hawanie i Manili) galeony budowano aż do końca XVII wieku. Klęska Wielkiej Armady w 1588 roku wpłynęła na hiszpańskie budownictwo okrętowe, kiedy po zapoznaniu się z raportami dotyczącymi walk król Filip II zarządził, aby wybudowano serię dużych galeonów (ponad 1000 ton wyporności), lepiej przystosowanych do celów wojennych, wzorowanych na galeonach angielskich. Kryzys ekonomiczny w Hiszpanii, pogłębiający się od początku XVII wieku, spowodował znaczny wzrost kosztów budowy okrętów i powrót do sprawdzonych wzorców. Budowane wtedy galeony hiszpańskie to jednostki rzędu 500-700 ton wyporności; stanowiły one podstawę hiszpańskiej floty do 1639 roku, kiedy została ona praktycznie unicestwiona przez Holendrów (bitwa na płyciźnie Downs).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51953", "fragment_id": "649047/4", "subtitle": "", "title": "Galeon", "document_id": "649047", "start_index": 3745.0, "parentId": 51953.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35585007071495056}, "uuid": "7e1b4a3a-7771-4212-b4bc-79d6e78f014d"}, {"page_content": "Król Hiszpanii Filip II, który w czasie, gdy Armada była na morzu, modlił się codziennie za powodzenie wyprawy, przyjął klęskę z nabożną rezygnacją. Nastrój żałoby panował w całej Hiszpanii. Triumfowano natomiast w Anglii i Niderlandach, gdyż dla ówczesnych, głęboko wierzących ludzi, był to dowód, że Bóg popiera protestantów. Jeden z mnichów przebywających na dworze hiszpańskiego monarchy bardzo trafnie podsumował sytuację: \"Klęska floty jest nieszczęściem, nad którym będziemy płakać przez wieki [...] pozbawiło nas bowiem szacunku i dobrej sławy, jaką cieszyliśmy się dotychczas wśród wojowniczych narodów [...]. Wszędzie w Hiszpanii wzbudziło to niezwykłe uczucie [...]. Cała prawie przywdziała żałobę [...]. Ludzie nie mówili o niczym innym\".\nPodsumowanie.\n„Klęska Wielkiej Armady spowodowała utratę hiszpańskiej dominacji na morzu na rzecz Anglików” – to największy mit dotyczący nieudanej wyprawy Armady. Nie ma on absolutnie nic wspólnego z rzeczywistością. Po bitwie Hiszpania pozostawała nadal największą europejską potęgą, posiadającą (po objęciu portugalskiego tronu przez Filipa II) rozciągające się na pięciu kontynentach bogate imperium kolonialne, nad którym \"nie zachodzi słońce\", a Anglia – ubogim krajem, którego królowa nadal czerpała zyski z korsarskich wyczynów swoich podwładnych, aby polepszyć swoją sytuację finansową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334751", "fragment_id": "63784/25", "subtitle": "", "title": "Wielka Armada", "document_id": "63784", "start_index": 33365.0, "parentId": 334751.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3451833128929138}, "uuid": "5617268c-3d04-460d-a123-19650d4a0718"}]}
{"id": "q_162", "question": "Czubatka to polska rasa kur czy kaczek?", "answer": [{"page_content": "Czubatka polska – rasa kury czubatej. Jej krajem pochodzenia jest Polska.\nPochodzenie.\nPierwsze kuraki udomowiono już w III tysiącleciu p.n.e. w Indiach, lecz wykopaliska archeologiczne wykazały, że pierwsze kuraki udomowiono w VI tysiącleciu p.n.e. w Chinach. Uważa się, że obecne kury stanowią udomowioną formę kura bankiwa z domieszką kura siwego i innych gatunków wymarłych. Około 1000 r. p.n.e. kury hodowano powszechnie w Chinach, a w 500 r. p.n.e. w Egipcie i Europie, w tym również na ziemiach polskich (odkryto kości kur w wykopaliskach w Biskupinie). \nKury od wieków biegały po gospodarstwach i same znajdowały sobie pożywienie. Od XIX wieku kury zaczęto przechowywać w kurnikach.\nPierwotne kury czubate najprawdopodobniej przywędrowały do Polski z południowej Rosji, z koczowniczymi ludami Mongolii. Ówczesne czubatki przypominały kury pawłowskie lub sułtanki. Czubatka polska wędrowała przez Niemcy, Holandię, Anglię do Włoch (Padwy). Uszlachetnione zostały w Holandii, Anglii i Niemczech. Ptaki, które w tym samym czasie były hodowane w Polsce na wsiach i dworkach, zostały do dzisiaj w prawie w niezmienionej postaci, lecz jest ich bardzo mało, nazwane zostały Czubatką staropolską. Kury te są obecnie bardzo rzadko spotykane, hodowane tylko przez ekologów i pasjonatów ochrony przyrody.\nCzubatka staropolska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1296177", "fragment_id": "1101418/0", "subtitle": "", "title": "Czubatka polska", "parentId": 1296177.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1101418", "source": "wikipedia", "score": 0.9368430972099304}, "uuid": "485edd1d-cf96-4c1e-b734-ef7e6828b41e"}, {"page_content": "Kury czubate – kury, charakteryzujące się, zgodnie z nazwą czubem dużym (houdan), lub małym (jitokko). W XVI wieku wędrowne ludy Mongolii przybyły do Polski, powstała czubatka polska. Później czubatka polska powędrowała dalej na zachód, i powstały rasy takie jak: brabanty, brabanty zagrodowe, altsteirer, polverary i appenzelerskie. Kury czubate zostały też w Azji, pod postacią jitokko oraz kur jedwabistych.\nTrzy rasy.\nSułtan.\nRasa ta pochodzi z Azji. Sułtany mają brodę, nogi z sępimi piórami i pięć palców. Standardy dopuszczają tylko barwę białą, ale są też kury żółte i czarne.\nMasa ciała: ok. 1,5 kg.\nBarwa jaj – biała.\nKura pawłowska.\nKury pawłowskie pochodzą prawdopodobnie z Rosji. Czub jest stojący, jego przednia część nieco nachylona do przodu. Ta rasa kur prawdopodobnie jest pierwszą kurą czubatą. Ma pięć palców.\nKura jedwabista.\nNa dalekim wschodzie znane są już od tysiąca lat. Pochodzą z Azji południowej. Mają ciemnoniebieską skórę i pięć palców. Bardzo ufne kurki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1297208", "fragment_id": "1150529/0", "subtitle": "", "title": "Kury czubate", "parentId": 1297208.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1150529", "source": "wikipedia", "score": 0.9983317852020264}, "uuid": "9859fdcc-7197-4ad1-8685-41b635b96ecc"}, {"page_content": "Kura pochodzenia polskiego, wyróżnia się dużym bujnym czubem i brodą, które efektownie i elegancko wyglądają u odmian łuskowanych. Do niedawna nazywane były „Kurami Padewskiemi” (niem. Paduaner). Niegdyś wszystkie kury czubate w Europie nazywane były Polskimi, zmieniło w 1869 roku na kongresie hodowców w Dreźnie nazwano je Paduaner (Padewskimi), wtedy Rzeczypospolitej Polskiej nie było na mapie. W Polsce i na całym świecie (z wyjątkiem nielicznych krajów – w tym niemieckojęzycznych) nazywane są Czubatkami polskimi brodatymi, ale często można spotkać się z niepoprawną nazwą Padewska.\nOdmiany barwne.\nWystępują w kilku odmianach barwnych:\nLokowana.\nPojawiły się w osiemdziesiątych latach minionego wieku. Dzięki wysiłkom Holendra Arie’go Bolanda są dostępne wszystkie odmiany barwne co u nielokowanych, włącznie z białoczubami.\nCzubatka polska bezbroda.\nJest to odmiana czubatki polskiej, różniąca się od brodatej brakiem brody i barwą czuba, która ma zazwyczaj inny kolor niż reszta ciała. Kura ta pochodzi z Polski, zostały dopracowane w Anglii i głównie w Holandii, stąd nazwa Białoczub Holenderski. W Niemczech nazywane są Holländer Haubenhühner, w Holandii Hollandse kuifhoenders, nazwy te są błędne. Nazwy na szczęście ulegają zmianom. W Polsce nazywane potocznie Białoczubami polskimi. W krajach anglojęzycznych od początku nazywane były „Polands”, „Polnish”, polskimi nazywane są także w Japonii i obu Amerykach.\nOdmiany barwne.\nCzubatka polska bezbroda występuje w następujących odmianach barwnych:\nBiałoczuby żółte i czerwone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1296177", "fragment_id": "1101418/2", "subtitle": "", "title": "Czubatka polska", "document_id": "1101418", "start_index": 2430.0, "parentId": 1296177.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5175610184669495}, "uuid": "3d9f89af-607e-47e9-86a6-6b4fb5bbea11"}, {"page_content": "Cechą charakterystyczną jest czub o kształcie półkulistym, częściowo zasłaniającym oczy. Ptak jest średnich rozmiarów, posiada dziób krótki i mocny. Grzebień jest pojedynczy lub różyczkowy, ściągnięty do przodu, pofałdowany i częściowo ukryty w czubie. Kury tej rasy najlepiej nadają się do hodowli ekologiczno-wybiegowej, przy właściwej pielęgnacji są żywotne i znoszą około 150–170 jaj rocznie. Kury posiadają ubarwienie piór w kolorze: kuropatwiane-złociste, czarne, białe, jastrzębiate, maślane, popielate i pstrokate.\nCzubatka dworska.\nCechą charakterystyczną jest wąski czub, zaokrąglony do góry, nie zakrywający oczu. Grzebień różyczkowy, pofałdowany, częściowo ukryty w czubie. Kura posiada krępą i zwartą sylwetkę. \nŻywienie.\nStyczeń – maj (okres nieśności)\nGranulat, gryt (potłuczone muszle ślimaków), twaróg, „sałatka” z selera, podkiełkowane ziarno.\nLuty – lipiec (okres odchowu piskląt)\nZiarno, jajko, twarożek, zielonki (pokrzywa, jarmuż, gwiazdnica itp.), owoce.\nSierpień – grudzień (okres spokoju)\nZielonki, owoce, warzywa, nieco granulatu, mieszanka ziaren, gryt.\nCzubatka polska brodata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1296177", "fragment_id": "1101418/1", "subtitle": "", "title": "Czubatka polska", "document_id": "1101418", "start_index": 1324.0, "parentId": 1296177.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6174917221069336}, "uuid": "bc0972d5-f7e2-43fb-b17e-edb2a0b8b1fe"}, {"page_content": "Wyróżnia 30 gatunków dzikiej fauny lub ras rodzimych zwierząt gospodarskich występujących w Polsce: bielik, bocian biały, bocian czarny, gęgawa, gęś kielecka, gil, głuszec, kaczka pomniejszona, kobuz, koza karpacka, koza sandomierska, kraska, krowa białogrzbieta, królik popielański, kruk, kura czubatka, kura zielononóżka kuropatwiana, kuropatwa, łabędź niemy, owca olkuska, owca wrzosówka, płomykówka, podgorzałka, pójdźka, puchacz, puszczyk mszarny, puszczyk uralski, żubr europejski, żuraw.\nSzlak ptaków.\nLubińskie zoo może pochwalić się największą kolekcją bażantów wśród ogrodów zoologicznych w Polsce, z takimi gatunkami jak np. argus malajski, kiściec ognisty, kiściec żółtosterny czy bażant miedziany. Na terenie ogrodu znajduje się trzynaście wolier składających się na Szlak Ptaków, w których prezentowanych jest ok. 60 gatunków ptaków Polski i świata, a wśród nich: żurawie mandżurskie i białoszyje, bieliki, orły stepowe, sowy (puchacze, puszczyki mszarne, puszczyki uralskie, płomykówki, sowy jarzębate, pójdźka), kraski, gęgawy, gęsi małe, bajkałówki, mandarynki, podgorzałki, bociany czarne i białe czy czubacze hełmiaste. \nSzlak zwierząt wiejskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5000095", "fragment_id": "305177/1", "subtitle": "", "title": "Ogród zoologiczny w Lubinie", "source": "wikipedia", "start_index": 1568.0, "parentId": 5000095.0, "document_id": "305177", "score": 0.4828898310661316}, "uuid": "1051a5da-a2f9-4510-8bf8-2cb332e48f19"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCzubatka europejska, czubatka, sikora czubatka, sikora czubata (\"Lophophanes cristatus\") – gatunek niewielkiego ptaka z rodziny sikor (Paridae), zamieszkujący Europę oraz skrawek zachodniej Azji na wschód od Uralu. Nie jest zagrożony.\nSystematyka.\nZwykle wyróżnia się 7 podgatunków \"L. cristatus\":\nWystępowanie.\nCzubatka zamieszkuje większość kontynentu europejskiego, oprócz Irlandii, południowych obszarów Wielkiej Brytanii, północnej Skandynawii, Włoch, południowej Grecji i Europy Południowo-Wschodniej. Można ją spotkać od Portugalii, Hiszpanii, Francji i Szkocji aż po obszary leżące na wschód od Uralu. Typowo osiadły, ale niekiedy odbywa wędrówki na niewielkie odległości, koczując stadami wspólnie z innymi sikorami.\nW Polsce średnio liczny ptak lęgowy na terenie całego kraju (lokalnie na terenach ubogich w drzewa iglaste to ptak nieliczny lub bardzo nieliczny), w górach dochodzi do górnej granicy lasu. Pozostaje na zimę, nie wędruje, co sprzyja rzadkiej u wróblowatych monogamii. W Polsce występują dwa podgatunki czubatki – na zachodzie spotyka się \"L. cristatus mitratus\" o nieco dłuższym dziobie i rdzawym nalocie na kuprze, a na wschodzie \"L. cristatus cristatus\" o bardziej szarym upierzeniu i wyraźniejszych barwach na głowie.\nCharakterystyka.\nCechy gatunku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=233314", "fragment_id": "1425037/0", "subtitle": "", "title": "Czubatka europejska", "parentId": 233314.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1425037", "score": 0.22444738447666168}, "uuid": "4c6a1420-7908-4876-b6d7-69bdeca44e8c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCzubokaczka, kaczka czubata (\"Lophonetta specularioides\") – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zasiedla zachodnią i południową część Ameryki Południowej. Nie jest zagrożony.\nSystematyka.\nTo jedyny przedstawiciel rodzaju \"Lophonetta\". Niektórzy włączają ją do rodzaju \"Anas\", ale w istocie należy do południowoamerykańskiego kladu, który odłączył się na wczesnym etapie ewolucji od kaczek Anatinae (Johnson &amp; Sorenson, 1999). Wyróżniono dwa podgatunki \"L. specularioides\":\nMorfologia.\nCzubokaczka to duży ptak o brązowo-szarym, nakrapianym upierzeniu. Dziób, nogi i stopy ciemnoszare. Metaliczne różowawomiedziane lusterko. Nie ma dymorfizmu płciowego, choć kaczory są większe i mają wyraźniejsze plamkowanie. Gatunkowy czub występuje u obu płci, choć u samic jest nieco mniejszy. W terenie trudno pomylić ją z innymi gatunkami.\nOsiąga długość ciała 50–60 cm. Masa ciała waha się od 0,9 do 1,1 kg.\nSiedliska.\nNajchętniej żeruje na płyciznach na wybrzeżach. Spotkać ją można na wilgotnych łąkach, nad jeziorami i na bagnach – od nizin po wysokość 4000 m n.p.m. Typowymi siedliskami są depresje i doliny rzeczne podnóża Andów, jeziora na płaskowyżach w Andach, pampasy Argentyny, przybrzeżne zatoki, plaże i stepy trawiaste Ameryki Południowej.\nZachowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2190248", "fragment_id": "488451/0", "subtitle": "", "title": "Czubokaczka", "parentId": 2190248.0, "start_index": 0.0, "document_id": "488451", "source": "wikipedia", "score": 0.20770208537578583}, "uuid": "e67df241-f90b-47be-905e-58fb0f842998"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCzernica, kaczka czernica, kaczka czubata, kaczka czarnoczuba (\"Aythya fuligula\") – gatunek średniej wielkości ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Nie wyróżnia się podgatunków.\nWystępowanie.\nPtak ten zamieszkuje północną Eurazję w pasie od Islandii i Wielkiej Brytanii po Kamczatkę. Na południu osiąga Europę Środkową, północną Mongolię i Hokkaido – zasadniczo jest to pas pomiędzy 70°N a 48°N.\nPopulacje zachodnioeuropejskie są koczujące lub osiadłe, a północne wędrowne, przeloty w marcu–maju i sierpniu–grudniu. Zimują w Europie północno-zachodniej (dołączając do populacji osiadłej) i środkowej, w basenie Morza Śródziemnego i Czarnego, na Bliskim Wschodzie, w subsaharyjskiej Afryce, Azji Środkowej, subkontynencie indyjskim, południowo-wschodniej Azji oraz w Japonii i na Filipinach. Sporadycznie pojawiają się na Alasce oraz zachodnich i wschodnich wybrzeżach Ameryki Północnej.\nOd XIX wieku zwiększała się jej liczebność i kolonizowała nowe obszary. Na początku XX wieku zasiedliła Europę Środkową, gdzie stała się jednym z liczniejszych gatunków kaczek. Od początku lat dziewięćdziesiątych XX w. notowano zasiedlanie południowych rejonów tej części Starego Kontynentu – czernica pojawiła się w Austrii i na Półwyspie Bałkańskim. Obecnie jej europejska populacja uważana jest za stabilną, choć w sześciu krajach jej liczebność spada.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75893", "fragment_id": "641542/0", "subtitle": "", "title": "Czernica (ptak)", "parentId": 75893.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "641542", "score": 0.09173876792192459}, "uuid": "3a2c7a2f-ddc1-441a-9f46-eed6d095eb27"}, {"page_content": "Te dwie odmiany barwne pojawiły się stosunkowo niedawno, białoczuby żółte powstały na początku 80 lat, a czerwone na początku XXI wieku. Nadal trwają prace nad nimi, problem sprawiają czuby, które mają zbyt dużo barwnych piór i są zbyt luźne. Odmiany te pochodzą prawdopodobnie od włoskich kur. Problemem jest, że gdy miesza się te odmiany czubatek polskich bezbrodych z innymi np. czarnymi wychodzą czarne z luźnym czubem.\nNajnowsze odmiany barwne.\nNowymi wyhodowanymi odmianami w Polsce są: \nNowe odmiany:\nGenetyka.\nBarwa czarna\nMieszanie: najlepiej mieszać je z czubatkami niebieskimi i białymi.\nOdświeżanie krwi: w stadku trzymać koguta nie tylko czarnego, ale też niebieskiego. Od czasu do czasu wpuszczać koguta białego.\nBarwa niebieska\nMieszanie: niebieski + niebieska = 25% czarnych 50% niebieskich 25% recesywnych białych (tzw. splesh, czyli przybrudzonych białych). Splesh + splesh = 100% niebieskich.\nOdświeżanie krwi: Tak samo jak u barwy czarnej.\nBarwa wielbłądzia\nMieszanie: barwy wielbłądziej najlepiej nie mieszać z innymi odmianami barwnymi.\nOdświeżanie krwi: lepiej nie odświeżać krwi z innymi odmianami barwnymi.\nBarwa biała\nMieszanie: doskonale nadaje się do mieszania z innymi barwami.\nOdświeżanie krwi: nie wymaga odświeżania.\nBarwa łuskowana srebrna i czerwona\nMieszanie: te dwie odmiany można wzajemnie mieszać, ale trzeba uzbroić się w cierpliwość – efekty będą widoczne dopiero w czwartym roku.\nOdświeżanie krwi: trzeba umiejętnie dolewać kolor biały, czarny i niebieski.\nBarwa pręgowana\nMieszanie: kiedy miesza się barwę pręgowaną z innymi barwami zawsze wychodzą pręgowane.\nOdświeżanie krwi: nie trzeba odświeżać krwi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1296177", "fragment_id": "1101418/3", "subtitle": "", "title": "Czubatka polska", "document_id": "1101418", "start_index": 3972.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1296177.0, "score": 0.08722086995840073}, "uuid": "a26b4420-0d70-4e11-9b15-86d8962fd203"}, {"page_content": "Na terenie Polski czubatka jest objęta ścisłą ochroną gatunkową. Na \"Czerwonej liście ptaków Polski\" została sklasyfikowana jako gatunek najmniejszej troski (LC). Według szacunków Monitoringu Pospolitych Ptaków Lęgowych, w latach 2013–2018 krajowa populacja czubatki liczyła 367–482 tysięcy par lęgowych. Trend liczebności w latach 2000–2016 był wzrostowy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=233314", "fragment_id": "1425037/5", "subtitle": "", "title": "Czubatka europejska", "parentId": 233314.0, "start_index": 7962.0, "document_id": "1425037", "source": "wikipedia", "score": 0.08237859606742859}, "uuid": "d24382c6-4c50-43b0-9eb6-600efef5911d"}]}
{"id": "q_163", "question": "Jak nazywał się program naukowy prowadzony przez Andrzeja Kurka i Zdzisława Kamińskiego?", "answer": [{"page_content": "Andrzej Jerzy Kurek (ur. 1 stycznia 1947 w Warszawie, zm. 29 września 1989 w Raciborzu) – polski dziennikarz i popularyzator nauki, współprowadzący programu \"Sonda\", autor słuchowisk fantastyczno-naukowych.\nŻyciorys.\nAbsolwent Technikum Łączności w Zespole Szkół Zawodowych nr 2 w Warszawie oraz Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego (1972).\nWspólnie ze Zdzisławem Kamińskim był autorem i gospodarzem nadawanego przez Telewizję Polską w latach 1977–1989 niezwykle popularnego (6 mln widzów) programu popularnonaukowego Sonda, którego był także nominalnym kierownikiem. Andrzej Kurek jest także autorem charakterystycznego logo programu, które zaprogramował w BASIC-u na komputerze ZX Spectrum.\nZginął razem z Kamińskim w wypadku samochodowym w Raciborzu-Brzeziu 29 września 1989 około godz. 10.00. Samochodem kierował były kierowca rajdowy Andrzej Gieysztor, który także poniósł śmierć. Uroczystości pogrzebowe obu autorów \"Sondy\" odbyły się 6 października 1989 w warszawskim kościele św. Piotra i Pawła. Dziennikarze zostali pochowani obok siebie na cmentarzu w Pyrach. Kwatera E.\nPośmiertnie odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126845", "fragment_id": "21751/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Kurek", "parentId": 126845.0, "start_index": 0.0, "document_id": "21751", "source": "wikipedia", "score": 0.7733754515647888}, "uuid": "012a29a1-db65-41f7-84c7-738daac21942"}, {"page_content": "Zdzisław „Danek” Kamiński (ur. 5 grudnia 1946 w Gliwicach, zm. 29 września 1989 w Raciborzu) – polski dziennikarz, popularyzator nauki, współprowadzący program \"Sonda\".\nŻyciorys.\nUkończył studia na Wydziale Handlu Zagranicznego SGPiS w Warszawie (1969).\nDo Telewizji (wówczas jeszcze Radiokomitetu) przyszedł w 1974, podejmując pracę w redakcji historycznej. Wcześniej pracował jako kierownik produkcji w Wojskowej Wytwórni Filmowej „Czołówka”.\nOd października 1977 roku, wspólnie z Andrzejem Kurkiem był współgospodarzem wg pomysłu Zofii Żukowskiej i autorem obok Kurka i Marka Siudyma, niezwykle popularnego (w szczycie 30% widowni, 6 mln widzów) programu popularnonaukowego \"Sonda\", nadawanego w latach 1977–1989.\nZginął razem z Kurkiem w wypadku samochodowym koło Raciborza 29 września 1989 około godz. 10.00. Samochodem kierował były kierowca rajdowy Andrzej Gieysztor, który również poniósł śmierć. Uroczystości pogrzebowe obu autorów \"Sondy\" odbyły się 6 października 1989 w warszawskim kościele św. Piotra i Pawła. Dziennikarze zostali pochowani obok siebie na cmentarzu w Pyrach, kwatera E.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=252005", "fragment_id": "1459381/0", "subtitle": "", "title": "Zdzisław Kamiński (dziennikarz)", "parentId": 252005.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1459381", "score": 0.5726951360702515}, "uuid": "a99861c4-0f9e-4a92-bb1c-22c2c26b3827"}, {"page_content": "Sonda – polski program popularnonaukowy emitowany na antenie TVP1 od 8 września 1977 do 29 września 1989, prowadzony przez Zdzisława Kamińskiego i Andrzeja Kurka, a współtworzony przez Marka Siudyma oraz przez kilka lat przez Tomasza Pycia.\nProgram został przerwany 29 września 1989 roku z powodu śmierci obu prowadzących, którzy zginęli w wypadku samochodowym pod Raciborzem. We wrześniu 1990 wyemitowano trzy odcinki, które były w produkcji przed wypadkiem i zostały dokończone przez zespół programu.\nWedług dostępnych zapisów powstało 488 odcinków (w tym 19 specjalnych). Łącznie z powtórzeniami i programami zrealizowanymi po wrześniu 1989 roku wyemitowano ponad 560 odcinków. Braki zaopatrzenia w taśmę w ówczesnej telewizji spowodowały trwałe wykasowanie wielu odcinków programu – szczególnie tych najstarszych.\nProgram emitowano początkowo w czwartki o godzinie 17.50; począwszy od 3 października 1978 roku (odcinek \"Zanim zjawi się płomień\") był emitowany we wtorki o tej samej godzinie. Od 4 września 1980 roku (odcinek \"Sztuka latania\") program ponownie zaczęto nadawać w czwartki (godz. 18.20), choć zdarzały się odstępstwa od tej reguły, szczególnie w wakacje (np. w lipcu i sierpniu 1987 roku program emitowano w piątki, a w lipcu 1988 roku w środy).\nCharakterystyka programu.\nPierwsze wydania Sondy realizowane były w formule typowego magazynu w studiu, z udziałem gości i felietonami filmowymi.\nWkrótce jednak wykrystalizowała się docelowa formuła programu:\nHistoria programu.\nProgram Sonda zastąpił na antenie Telewizji Polskiej popularną wtedy audycję Eureka. Autorką pierwszego pomysłu programu była Zofia Żukowska. Jego redakcję i prowadzenie rozpoczął Andrzej Kurek, wspomagany przez ówczesnego redaktora naczelnego Jacka Kunickiego, Zofię Żukowską i Wandę Konarzewską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8669", "fragment_id": "167689/0", "subtitle": "", "title": "Sonda (program telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "167689", "parentId": 8669.0, "score": 0.522293746471405}, "uuid": "492a11df-0f1e-4b0c-9a70-bda3fd16760e"}, {"page_content": "Był jednym z założycieli w 1994 roku Wyższej Szkoły Humanistycznej w Pułtusku. Był mocno związany z tą uczelnią, do końca życia prowadził tam wykłady, będąc jednym z najbardziej cenionych i lubianych przez studentów wykładowców. Członek Collegium Invisibile, członek wielu akademii nauk i stowarzyszeń naukowych na całym świecie.\nZmarł po półrocznej chorobie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 131-6-21).\nŻycie rodzinne.\nOd października 1938 roku jego żoną była Irena z domu Czarnecka (1914–1999), historyk. Miał z nią syna Andrzeja, który zginął w 1989 roku w wypadku samochodowym, razem z twórcami programu telewizyjnego Sonda – Andrzejem Kurkiem i Zdzisławem Kamińskim, i córkę Ewę (1948–2011), anglistkę, nauczycielkę w XVIII Liceum Ogólnokształcącym im. Jana Zamoyskiego w Warszawie.\nUczniowie.\nDo grona jego uczniów należą takie osoby jak: Anna Berdecka-Szonert, Urszula Borkowska, Teresa Dunin-Wąsowicz, Hieronim Fokciński, Sławomir Gawlas, Jan Glinka, Adam Grenda, Maria Koczerska, Roman Korab-Zebryk, Stefan Kuczyński, Tadeusz Lalik, Ewa Łuczycka-Suchodolska, Roman Michałowski, Karol Modzelewski, Halina Modrzewska, Przemysław Mrozowski, Jan Piętka, Andrzej Poppe, Aleksandra Rodzińska, Anda Rottenberg, Tadeusz Rosłanowski, Jerzy Suchocki, Irena Sułkowska-Kuraś, Maria Sułowska, Józef Szymański, Jan Tyszkiewicz, Tadeusz Wasilewski, Teresa Wąsowiczówna, Eugeniusz Wiśniowski, Aleksandra Witkowska.\nPublikacje.\nAutor ok. 500 publikacji, m.in.:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=180", "fragment_id": "169553/6", "subtitle": "", "title": "Aleksander Gieysztor", "parentId": 180.0, "start_index": 8279.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169553", "score": 0.13219116628170013}, "uuid": "dbd0cf30-94cf-4e9c-9958-79af63453708"}, {"page_content": "Analog 1,2 – prototyp polskiego samochodu osobowego zbudowany na początku lat 80. XX wieku w PIMOT. Auto miało zastąpić Polskiego Fiata 125p.\nHistoria.\nNa przełomie lat 70. i 80. XX wieku wśród opinii publicznej zaczęły pojawiać się sygnały, że Polski Fiat 125p się starzeje oraz że przydałby się jego godny nowocześniejszy następca.\nOśrodek Badawczo Rozwojowy Fabryki Samochodów Osobowych w Warszawie wraz z Przemysłowym Instytutem Motoryzacji rozpoczął prace w 1981 roku nad nowym samochodem, planowym następcą Polskiego Dużego Fiata. Projektowane auto nazwano roboczo Analog 1,2, gdyż jednym z założeń było zastosowanie w podstawowej wersji silnika o pojemności 1,2 l.\nW 1982 roku w halach PIMOT-u powstał pierwszy prototypowy egzemplarz. Tak szybkie tempo udało się zyskać dzięki opieraniu się na pojazdach dostępnych już na rynku. Zastosowano m.in. płytę podłogową z Fiata Ritmo wraz z układem przeniesienia napędu i przednim zawieszeniem.\nPolscy konstruktorzy zbudowali natomiast karoserię pojazdu oraz inne układy pojazdu. Niestety po pewnym czasie w związku z sytuacją społeczno-polityczną oraz podupadającą gospodarką państwa projekt utknął w martwym punkcie.\nNa początku lat 80. popularny telewizyjny program naukowy Sonda na antenie TVP poświęcił dwa odcinki prototypowi samochodu Analog 1,2. Twórcy programu Zdzisław Kamiński i Andrzej Kurek przy współpracy z PIMOT-em szczegółowo przedstawili pojazd oraz jego założenia konstrukcyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2854690", "fragment_id": "1608152/0", "subtitle": "", "title": "Analog 1,2", "parentId": 2854690.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1608152", "source": "wikipedia", "score": 0.14406593143939972}, "uuid": "90b37c0f-3e4b-4be3-8e38-a93b24d222d5"}, {"page_content": "Od czasu tragicznej śmierci prowadzących Sonda właściwie przestała być emitowana. W 1990 roku wyemitowano jeszcze trzy odcinki premierowe wcześniej nieemitowane i jedną powtórkę. Były to odcinki: „Sen na jawie”, „Hikari znaczy błyskawica” (powtórka), „Nasze kochane zwierzęta” i „Rezerwat”. Wszystkie następne emisje były już tylko powtórkami wcześniejszych odcinków.\n25 października 1992 roku wyemitowany został program wspomnieniowy o Andrzeju Kurku i Zdzisławie Kamińskim pt. „Dwaj ludzie z Sondą”.\nPowtórki programu były emitowane w TVP1 latem 1994 w paśmie „Telewizja Edukacyjna”. 26 października 2002 roku na antenie TVP2 wyemitowano odcinek „Do utraty tchu”. W 2009 roku na antenie TVP Historia fragmenty Sondy wyemitowano w programie „Bez komentarza” oraz w programie „Czas przeszły dokonany”. W programie „Bez komentarza” 27 września (premiera, z późniejszymi powtórkami) wyemitowano fragmenty następujących odcinków: „Węzeł”, „Towarzystwo płaskiej Ziemi” i „Pełnym wiatrem”. Natomiast w programie „Czas przeszły dokonany” 29 września (premiera, z późniejszymi powtórkami) wyemitowano fragmenty odcinków: „Tajemnice snu”, „IKAR 2000” i „Na krańcach widma”. 12 grudnia 2009 roku na antenie TVN Style w programie „66 niezapomnianych programów tv” Sonda zajęła 11. miejsce w rankingu. W programie wykorzystano krótkie fragmenty następujących odcinków Sondy: „Plaster rzeczywistości”, „Salmed '82 – Płuco”, „Zoo”, „Okrągła tajemnica”, „Głęboki oddech”, „Olej”, „Siła”, „Silentum universi”, „Kolor”, „Ubranko na miarę” i „Promień nadziei”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8669", "fragment_id": "167689/3", "subtitle": "", "title": "Sonda (program telewizyjny)", "document_id": "167689", "start_index": 5458.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8669.0, "score": 0.23428967595100403}, "uuid": "6b240bad-d9b3-44fa-b4ae-805e8a406b4b"}, {"page_content": "Marek Siudym – polski twórca telewizyjny, współpracownik popularnonaukowego programu \"Eureka\", a przede wszystkim wieloletni współtwórca programu \"Sonda\".\nOd 14. roku życia posiadał kamerę filmową, dzięki czemu nabył sporo doświadczenia jeszcze przed podjęciem pracy. W czasie studiów pracował w prasie studenckiej Politechniki Wrocławskiej jako fotoreporter. Jest absolwentem fizyki technicznej PWr oraz dziennikarstwa na Uniwersytecie Warszawskim.\nPracę w telewizji podjął w trakcie wakacyjnych praktyk studenckich w lecie 1975 w czasie relacji z misji Sojuz-Apollo. Dzięki dobrej znajomości języka angielskiego został w telewizji na stałe. Od lata 1976 pracował w redakcji Eureki.\nPo zawieszeniu Eureki od października 1977 razem z Andrzejem Kurkiem i Zdzisławem Kamińskim jako autor scenariuszy i kamerzysta współtworzył – z przerwą w stanie wojennym – niezwykle popularny (w szczycie 30% widowni, 6 mln widzów) program popularnonaukowy \"Sonda\". Z pracy nad \"Sondą\" zrezygnował w maju 1986 roku.\nJest autorem teledysku do utworu \"Atak serca\" zespołu MadMax braci Puczyńskich.\nW 2012 roku ukazała się jego wspomnieniowa książka poświęcona programowi Sonda pt. \"18.20 Sonda\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=694019", "fragment_id": "828682/0", "subtitle": "", "title": "Marek Siudym (współautor Sondy)", "parentId": 694019.0, "start_index": 0.0, "document_id": "828682", "source": "wikipedia", "score": 0.06293483823537827}, "uuid": "afc88805-04cf-4512-9f30-ce93138d220f"}, {"page_content": "Pierwszy odcinek został nadany 8 września 1977 roku. Źródła podają, że prowadził go Andrzej Kurek wraz z Wandą Konarzewską. W archiwum nie zachowała się kopia tego wydania. Tydzień później razem z Kurkiem zaczął występować Zdzisław „Danek” Kamiński.\nZ czasem zespół redakcyjny poszerzył się. W rozkwicie zespół tworzyło sześciu dziennikarzy, kierownik produkcji i scenograf. Materiały filmowe wykorzystywane w programie redaktorzy zdobywali za darmo, głównie poprzez ambasady i ośrodki kultury (filmoteki), przedstawicielstwa handlowe, zarówno krajów socjalistycznych, jak i krajów zachodnich; także poprzez kontakty osobiste. Po raz pierwszy telewizja zakupiła dla Sondy materiał dopiero w roku 1986, dopiero po zrealizowaniu kilkuset programów.\n29 września 1989 roku, w drodze z Krakowa do Raciborza, Andrzej Kurek i Zdzisław Kamiński, a także prowadzący samochód Peugeot 405 Andrzej Gieysztor zginęli w wypadku samochodowym w Raciborzu-Brzeziu, gdzie – w Raciborskiej Fabryce Kotłów „Rafako” – mieli zbierać materiały do kolejnego programu „O współczesnej technice masowych wierceń otworów dla potrzeb przemysłu energetycznego i inżynierii chemicznej”. Przyczyną wypadku – czołowego zderzenia z ciężarówką – najprawdopodobniej była nadmierna prędkość (śledztwo wykluczyło wersję mówiącą o poślizgu na plamie oleju). Kurek i Kamiński pochowani zostali na cmentarzu w Pyrach w Warszawie.\nWszystkie scenariusze, opracowane przez członków zespołu i wykorzystane do realizacji programów zostały przekazane do archiwum TVP. W tymże archiwum znajdują się taśmy z zachowanymi odcinkami Sondy. W 1992 roku część odcinków Sondy zostało wydanych na 34 kasetach VHS przez firmę BRAWO.\n \"Osobny artykuł: Lista odcinków programu Sonda.\"\nLogo i czołówka programu.\nLogo Sondy stworzył Andrzej Kurek. Wykorzystał on symbol taijitu. Najbardziej kojarzonym z Sondą symbolem stała się czołówka programu.\nNa wizyjną czołówkę składały się następujące materiały filmowe i animacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8669", "fragment_id": "167689/1", "subtitle": "", "title": "Sonda (program telewizyjny)", "document_id": "167689", "start_index": 1790.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8669.0, "score": 0.7555937170982361}, "uuid": "f59e4985-a5c7-4de8-8b65-4e4df2adce39"}, {"page_content": "W Raciborzu od ronda łączącego ul. Rybnicką i ul. Piaskową, droga ma charakter północnej obwodnicy miasta. Obwodnica swój bieg zaczyna od ronda w miejscowości Rudnik, gdzie łączy się z krajową DK45, która jest popularną alternatywą dla zatłoczonej autostrady A4. Następnie droga biegnie przez dzielnicę Miedonia, W ciągu drogi DW935 wybudowany jest most na Kanale Ulga oraz most na rzece Odrze w dzielnicy Brzezie, gdzie północna obwodnica Raciborza łączy się z obecną z ulicą Rybnicką i Piaskową za pomocą ronda. Obwodnica Raciborza na większości odcinków ma po dwa pasy ruchu w każdym z kierunków oraz większość skrzyżowań jest w formie bezkolizyjnych węzłów.\nHistoria.\n29 września 1989 przy wjeździe drogą do Raciborza, w dzielnicy Brzezie w wyniku wypadku samochodowego zginęli prowadzący program Sonda, Zdzisław Kamiński oraz Andrzej Kurek", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=542769", "fragment_id": "1545043/1", "subtitle": "", "title": "Droga wojewódzka nr 935", "document_id": "1545043", "start_index": 1617.0, "parentId": 542769.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26472207903862}, "uuid": "0c00a51c-41cf-4954-8d43-8a591de1bf2c"}, {"page_content": "Eureka – jeden z najstarszych polskich telewizyjnych programów edukacyjnych; pierwsza emisja w dniu 4 września 1957.\nMagazynową formułę programu \"na żywo\" wymyślili Maria Korotyńska i Ignacy Waniewicz. Niebawem długoletnim kierownikiem redakcji został Jerzy Wunderlich. W zespole dziennikarzy programu pracowali: Andrzej Mosz, Rafał Skibiński, Zbigniew Zdanowicz, Teodor Zubowicz. Do zespołu dołączył też Andrzej Kurek, a w ostatnim okresie Marek Siudym.\nZadaniem każdego z dziennikarzy było opracowanie 1-2 tematów i przedstawienie w studiu. Każdy temat był ilustrowany odpowiednio filmem, planszami, zdjęciami, eksponatami bądź wykresami.\nZ Eureki wywodziły się inne programy popularnonaukowe polskiej telewizji, jak: Człowiek, Ziemia, Kosmos Teodora Zubowicza, Przyjemne z pożytecznym Andrzeja Mosza, czy program Sonda.\nZawartość przykładowej audycji, emitowanej 10 września 1962 roku:\nW programie zawarto cztery tematy:\nSygnałem wywoławczym programu był leitmotiv ronda z baletu \"Les biches\" Francisa Poulenca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=287849", "fragment_id": "1397212/0", "subtitle": "", "title": "Eureka (program telewizyjny)", "parentId": 287849.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1397212", "source": "wikipedia", "score": 0.04221361130475998}, "uuid": "c36c80c8-80a7-4803-a08f-e9ed10c9c903"}]}
{"id": "q_164", "question": "Kto grał z gospodarzami w meczu finałowym w mistrzostwach świata w piłce nożnej w Argentynie w 1978 roku?", "answer": [{"page_content": "XI Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej w 1978 roku odbyły się w Argentynie. W turnieju udział wzięło 16 drużyn (również Polska), rozegrano 38 spotkań. Finał Argentyna-Holandia po dogrywce zakończył się zwycięstwem gospodarzy 3:1, dwie bramki w tym meczu zdobył król strzelców turnieju – Mario Kempes (Argentyna). Łącznie zdobył 6 goli. Mistrzostwa świata w Argentynie były ostatnimi mistrzostwami z udziałem 16 zespołów. Zadebiutowały na nich reprezentacje Iranu i Tunezji.\nMaskotka.\nMaskotka mistrzostw przedstawia małego chłopca ubranego w strój piłkarski reprezentacji Argentyny, podbijającego piłkę oraz mającego na głowie czapkę z napisem: \"Argentyna ’78\". Maskotce nadano imię \"Gauchito\".\nKwalifikacje.\nW eliminacjach wystartowało 104 reprezentacji narodowych z 6 kontynentów. Zapewniony awans miała #TAM \n (gospodarze) oraz #PATRZ \n (obrońcy tytułu).\nZakwalifikowane drużyny:\nPodsumowanie.\nArgentyna zdobyła tytuł jako szósty kraj w historii (po Urugwaju, Włoszech, RFN, Brazylii i Anglii). Równocześnie, wygrywając turniej jako gospodarz, dołączyła do drużyn: Urugwaju (MŚ 1930), Włoch (MŚ 1934), Anglii (MŚ 1966) oraz RFN (MŚ 1974), które również wygrywały na własnym terenie. Holendrzy (już bez Cruyffa w składzie) przegrali drugi z rzędu finał z gospodarzami.\nPolacy uplasowali się ostatecznie na 5-8 miejscu.\nSędziowie.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nSkłady drużyn.\nSkłady drużyn uczestniczących w mistrzostwach świata w roku 1978\nPierwsza runda.\nWszystkie czasy lokalne (UTC-3)\nDruga runda.\nGrupa 1.\nHolandia wygrywając grupę awansowała do finału, Włosi mieli zagrać o 3. miejsce.\nGrupa 2.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137975", "fragment_id": "23986/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1978", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "23986", "parentId": 137975.0, "score": 0.7614905834197998}, "uuid": "6452774e-e122-44df-9276-036536d995cd"}, {"page_content": "\"Główn: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1978 .\"\nMecz finałowy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1978 odbył się 25 czerwca 1978 roku na stadionie Monumental w Buenos Aires w Argentynie. Spotkały się w nim reprezentacja Argentyny z reprezentacją Holandii. Sędzią tego meczu był Sergio Gonella (Włochy). Mistrzostwo świata po raz pierwszy w historii zdobyli Argentyńczycy, którzy – po dogrywce – pokonali Holendrów 3:1 (wynik w regulaminowym czasie gry – 1:1). Królem strzelców turnieju został Mario Kempes (6 bramek). Puchar Świata wzniósł kapitan Argentyńczyków, Daniel Passarella, który otrzymał tę nagrodę z rąk ówczesnego prezydenta Argentyny Jorge Videli.\nUczestnicy.\n vs#TAM \nMecz.\n----MISTRZ ŚWIATA 1978\nARGENTYNA\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5413906", "fragment_id": "326510/0", "subtitle": "", "title": "Finał Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1978", "document_id": "326510", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5413906.0, "score": 0.8500130772590637}, "uuid": "94f35d20-e314-4d34-852b-14ac9f9dec88"}, {"page_content": "W finale rywalem Argentyny była Holandia. Drużyna, która cztery lata wcześniej zachwyciła świat futbolem totalnym w Argentynie występowała bez swojej największej gwiazdy, czyli Johanna Cruyffa. Mimo to Holendrzy znów okazali się wystarczająco silni, by pod wodzą Ernsta Happela osiągnąć sukces. Ich pech w 1974, jak i w 1978 polegał na tym, że w finale spotykali się z gospodarzami, z którymi zawsze ciężko rywalizować.\nZanim zabrzmiał gwizdek rozpoczynający finał miał miejsce incydent dotyczący holenderskiego napastnika René van de Kerkhofa. Argentyńscy zawodnicy protestowali przeciwko opatrunkowi z jakim grał Holender, mimo że we wcześniejszych spotkaniach opatrunek piłkarza nie wzbudzał kontrowersji. Opóźniony pojedynek rozpoczął się pod znakiem przewagi Holendrów, ale to Mario Kempes w 38. minucie dał powód do euforii dla większości z 71 tysięcy zgromadzonych na stadionie widzów. W drugiej połowie Holandia doprowadziła do remisu, gdy w 82. minucie wyrównał Dick Nanninga. Wprowadzony 20 minut wcześniej piłkarz wykorzystał dośrodkowanie z prawej strony i strzałem głową pokonał Fillola. W 89. minucie stuprocentowej sytuacji dla Holendrów nie wykorzystał Rob Rensenbrink i uderzył piłkę w słupek argentyńskiej bramki. W dogrywce przewagę miała już Argentyna, która dzięki przetrwaniu krytycznego momentu pokonała dwukrotnie Holendrów. W pierwszej połowie dogrywki bramkę strzelił niezawodny Kempes, a w 115. minucie wynik ustalił Daniel Bertoni, zapewniając Argentynie po raz pierwszy tytuł mistrzów świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71161", "fragment_id": "640342/10", "subtitle": "", "title": "Reprezentacja Argentyny w piłce nożnej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 15356.0, "document_id": "640342", "parentId": 71161.0, "score": 0.16143599152565002}, "uuid": "ee7ab3b4-b040-476f-9625-b4efecb68ed3"}, {"page_content": "Eliminacje do Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1978, trwały od 7 marca 1976 do 30 listopada 1977. Udział wzięło 107 drużyn z całego świata, które ubiegały się o 14 miejsc w turnieju finałowym. Argentyna jako gospodarz oraz RFN jako obrońca tytułu sprzed 4 lat, kwalifikowały się automatycznie.\nŁącznie rozegrano 95 meczów w ostatniej kolejce kwalifikacyjnej. Ogólnie rozegrano 252 mecze w kwalifikacjach oraz strzelono 723 bramki (średnio 2.87 na mecz).\n Grupa 1 – #TAM \n Grupa 2 – #TAM \n Grupa 3 – #TAM \n Grupa 4 – #TAM \n Grupa 5 – #TAM \n Grupa 6 – #TAM \n Grupa 7 – #PATRZ \n Grupa 8 – #TAM \n Grupa 9 – #TAM \nZakwalifikowane drużyny w strefach kontynentalnych.\n (awansowały do Play-offu interkontynentalnego UEFA / CONMEBOL oraz uzyskały awans do MŚ '78)\n #TAM \n i #TAM \n #TAM \n (awansowała do Play-offu interkontynentalnego UEFA / CONMEBOL, nie awansowała do MŚ '78)\n #TAM \n #TAM \n #TAM \n Iran\nPlay-off interkontynentalny.\n&lt;br&gt;\nW dwumeczu 9:2 dla drużyny Węgier.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2186298", "fragment_id": "447438/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1978 (eliminacje)", "document_id": "447438", "start_index": 2.0, "parentId": 2186298.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23750290274620056}, "uuid": "c00cac35-5e3b-4bcb-983f-98a16be1eba3"}, {"page_content": "Polacy wygrali wszystkie towarzyskie sparingi przed Mistrzostwami i na turniej finałowy do Argentyny jechali z medalowymi aspiracjami. W kadrze znalazła się większość graczy, którzy uczestniczyli w eliminacjach, zabrakło m.in. Terleckiego i Wawrowskiego. Po ponad półtorarocznej przerwie powrócił Gorgoń. Do starszych kolegów dołączył także napastnik Andrzej Iwan (Wisła Kraków).\nTurniej w Argentynie rozpoczął się meczem między obrońcami tytułu – piłkarzami RFN, a Polakami. Mecz otwarcia zakończył się bezbramkowym remisem. W wyjściowej jedenastce polskiego zespołu znalazło się sześciu uczestników \"Meczu na wodzie\" (Tomaszewski, Gorgoń, Żmuda, Szymanowski, Deyna i Lato), a w końcówce spotkania dołączył do nich Kasperczak. W Buenos Aires wystąpił także nieobecny na boisku we Frankfurcie Szarmach. W meczach argentyńskiego mundialu brązowym medalistom z RFN towarzyszyli: Lubański, Nawałka, Boniek, Iwan, Maculewicz i Masztaler. Po nie najlepszym spotkaniu ze znacznie niżej notowaną Tunezją, wygranym zaledwie 1:0 po bramce Laty, podopieczni Gmocha pokonali 3:1 Meksyk i awansowali do drugiej rundy Mistrzostw. Trafili do silnie obsadzonej grupy z gospodarzami turnieju oraz Peru i Brazylią. 14 czerwca 1978 Argentyńczycy podjęli w Rosario \"Biało-czerwonych\". Od 16. minuty, po strzale głową Mario Kempesa, prowadzili zawodnicy Césara Luisa Menottiego. W 38. minucie przed Polakami stanęła szansa na wyrównanie, jednak Kazimierz Deyna (według ówczesnych nieprecyzyjnych wyliczeń rozgrywający setny mecz w drużynie narodowej) nie wykorzystał rzutu karnego. W drugiej połowie Kempes po raz drugi pokonał Tomaszewskiego. Po tym meczu w bramce stanął Zygmunt Kukla. Polacy wygrali co prawda 1:0 drugi mecz z Peru, jednak w trzecim ulegli 1:3 Brazylijczykom i zakończyli występy w mundialu, pozostając poza strefą medalową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127740", "fragment_id": "129006/24", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 34442.0, "document_id": "129006", "parentId": 3127740.0, "score": 0.1045735627412796}, "uuid": "cbfe1b5e-ac32-4018-a1a6-aacbf785d4df"}, {"page_content": "Sergio Gonella (ur. 23 maja 1933 w Asti, zm. 19 czerwca 2018) – włoski sędzia piłkarski, arbiter główny podczas turniejów finałowych mistrzostw Europy w 1976 roku i mistrzostw świata w 1978 roku.\nZ zawodu był finansistą, pracował jako dyrektor banku. Od 1970 roku był sędzią światowej federacji FIFA. W 1976 roku poprowadził finał mistrzostw Europy w Belgradzie pomiędzy reprezentacją Czechosłowacji i reprezentacją Niemiec Zachodnich, zakończony sukcesem ekipy czechosłowackiej po serii rzutów karnych (w tym słynnym rzucie karnym wykonanym przez Antonina Panenkę). Był sędzią dwóch spotkań w eliminacjach mistrzostw świata 1978, a podczas samego turnieju finałowego prowadził mecz pomiędzy reprezentacją Brazylii a reprezentacją Hiszpanią oraz finał, w którym drużyna gospodarzy - reprezentacja Argentyny - zmierzyła się z reprezentacją Holandii (ponadto dwa mecze sędziował jako liniowy). Po krytyce swojej pracy podczas meczu finałowego, wygranego przez reprezentację Argentyny 3–1, wycofał się z aktywności sędziowskiej. Zasłynął także zabraniem w formie pamiątki piłki z tego spotkania, o której zwrot starali się później bezskutecznie członkowie komitetu organizacyjnego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4311674", "fragment_id": "1509446/0", "subtitle": "", "title": "Sergio Gonella", "parentId": 4311674.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1509446", "score": 0.2867223918437958}, "uuid": "fec85ae3-8605-4168-82fa-814ecaeeb439"}, {"page_content": "2 czerwca 1978 roku w swoim pierwszym meczu na mistrzostwach Argentyna wygrała 2:1 z Węgrami. Na El Monumental gospodarze strzelili zwycięską bramkę dopiero w 84 minucie, a jej autorem był Daniel Bertoni. Drugie starcie Argentyńczyków na mundialu, rozgrywane 6 czerwca również nie należało do najłatwiejszych. W spotkaniu z Francją w 45 minucie wynik otworzył Daniel Passarella, strzelając bramkę z rzutu karnego. W 60 minucie w zamieszaniu w polu karnym najlepiej odnalazł się Michel Platini, wyrównując rezultat meczu. Zwycięstwo Argentyny uratował Leopoldo Luque. Druga wygrana zapewniła awans gospodarzom do kolejnej rundy. W ostatnim meczu w grupie porażka z Włochami dała Argentyńczykom drugie miejsce w grupie, dzięki czemu uniknęli natknięcia się w drugiej rundzie na faworytów imprezy – Holendrów.\nW II rundzie turnieju Argentyna trafiła do grupy z Brazylią, Peru i Polską. Pierwszy pojedynek Argentyńczycy rozegrali z jedynym przedstawicielem Europy w tej grupie. W 16 minucie na prowadzenie gospodarzy wyprowadził Mario Kempes. W 39 minucie szansę na wyrównanie zmarnował Kazimierz Deyna. Rozgrywający w reprezentacji swój setny mecz, zawodnik uderzył lekko na bramkę Fillola, a ten obronił strzał Deyny. W 71 minucie na listę strzelców znów wpisał się Kempes, ustalając wynik 2:0.\nW drugim meczu tej rundy Argentyńczycy zremisowali 0:0 z Brazylią. O awansie do finału miały więc zadecydować wyniki ostatnich meczów. Szansę na awans miały zarówno Argentyna, jak i Brazylia. Ci ostatni wygrali z Polską 3:1 i musieli czekać na rozstrzygnięcie pomiędzy Argentyną a Peru. Albicelestes, aby wystąpić w finale musieli pokonać Peruwiańczyków różnicą czterech goli. Argentyna wypełniła ten plan w stu procentach, a wynik 6:0 szczególnie przez Brazylijczyków był uważany za ustawiony, choć nie znaleziono na to dowodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71161", "fragment_id": "640342/9", "subtitle": "", "title": "Reprezentacja Argentyny w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "640342", "start_index": 13533.0, "source": "wikipedia", "parentId": 71161.0, "score": 0.15180708467960358}, "uuid": "c981043d-8608-44e2-ab7d-5ad15ded8614"}, {"page_content": "W 22 rozegranych turniejach (stan na 2022) 80 drużyn narodowych wystąpiło przynajmniej raz. Spośród nich 13 dotarło do finału tych rozgrywek, a 8 wygrało. Brazylia, będąc 5-krotnym triumfatorem mistrzostw świata (1958, 1962, 1970, 1994, 2002), jest najbardziej skuteczną drużyną tego turnieju, a także jedyną reprezentacją, która uczestniczyła we wszystkich edycjach mistrzostw. Po cztery tytuły w dorobku mają Włochy (1934, 1938, 1982, 2006) i Niemcy (1954, 1974, 1990, 2014). Argentyna jest trzykrotnym triumfatorem mistrzostw świata (1978, 1986, 2022). Dwie inne drużyny zdobyły Puchar Świata dwukrotnie: Urugwaj (1930, 1950) i Francja (1998, 2018). Drużyny Anglii (1966) oraz Hiszpanii (2010) wywalczyły po jednym mistrzostwie. Niemcy swój czwarty tytuł (a pierwszy po zjednoczeniu) zdobyły w 2014 roku. Ten tytuł sprawił, że Niemcy zostały pierwszą drużyną z Europy, która wygrała w Ameryce Południowej. Reprezentacja narodowa, która wygrywa turniej otrzymuje Puchar Świata FIFA, a nazwa państwa jest grawerowana na spodniej części trofeum.\nFinały mistrzostw świata w 1970 i 1994 (Brazylia–Włochy) oraz 1986, 1990 i 2014 (Argentyna–Niemcy) to jedyne mecze finałowe, w których spotykały się reprezentacje tych samych państw. Dotychczas (stan na 2022) tylko dwukrotnie w meczu finałowym mistrzostw świata zwyciężyli turniejowi debiutanci – Urugwaj w 1930 i Włochy w 1934 roku.\nJedyne finały, które nie zostały rozegrane w niedzielę odbyły się w 1930 (środa) i 1966 roku (sobota).\nDotychczas (stan na 2022) jedynie reprezentacje państw europejskich i południowoamerykańskich dotarły do finałów mistrzostw świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4276090", "fragment_id": "1502617/1", "subtitle": "", "title": "Lista finałów mistrzostw świata w piłce nożnej", "parentId": 4276090.0, "start_index": 1613.0, "document_id": "1502617", "source": "wikipedia", "score": 0.06676135957241058}, "uuid": "3c189fc4-043e-47fc-a244-e16f169570a2"}, {"page_content": "W reprezentacji Polski – pod wodzą Kazimierza Górskiego – zadebiutował 24 marca 1976 w meczu przeciwko reprezentacji Argentyny.\nPozostał w reprezentacji również za kadencji Jacka Gmocha, zagrał m.in. w trakcie finałów Mistrzostw Świata w Argentynie w 1978, w których strzelił dwie bramki w meczu z Meksykiem.\nW 1980 był zamieszany w tzw. Aferę na Okęciu i w konsekwencji zawieszony w prawach reprezentanta. Szybko wrócił do kadry i odegrał czołową rolę w występie polskiej reprezentacji na Mistrzostwach Świata 1982 w Hiszpanii, m.in. strzelił hat trick w spotkaniu z reprezentacją Belgii. W meczu przeciwko Związkowi Radzieckiemu dostał żółtą kartkę (drugą w trakcie całego turnieju), przez co pauzował w meczu półfinałowym przeciwko Włochom, przegranym przez Polskę 0:2. Do składu wrócił na mecz o trzecie miejsce z Francją, w którym Polska zwyciężyła 3:2.\nNa Mistrzostwa Świata 1986 w Meksyku pojechał jako kapitan reprezentacji Polski.\nReprezentacja odpadła w 1/8 finału po porażce z Brazylią 0:4. Na trzech turniejach finałowych Mistrzostw Świata (1978, 1982, 1986) rozegrał 16 spotkań, strzelając sześć goli.\nDzięki udanym występom na Mistrzostwach Świata i w Juventusie zajął w 1982 trzecie miejsce w plebiscycie czasopisma „France Football” na najlepszego piłkarza Europy, osiągając ten sukces jako drugi Polak w historii (po Kazimierzu Deynie). Wcześniej wybrany został do drużyny gwiazd mistrzostw świata. Także w 1982, jako drugi – po Wacławie Kucharze – piłkarz w historii, został najlepszym sportowcem Polski w plebiscycie „Przeglądu Sportowego”. Dwukrotnie w 1978 i 1982 został ogłoszony najlepszym piłkarzem roku w Polsce w plebiscycie „Piłki Nożnej”. W 1976 został wybrany piłkarskim odkryciem roku w Polsce w plebiscycie „Piłki Nożnej”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73109", "fragment_id": "647869/2", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Boniek", "parentId": 73109.0, "start_index": 3668.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647869", "score": 0.12778961658477783}, "uuid": "7c035444-eb9a-47a5-9b16-fc3ec76e7377"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej, w Polsce nazywane również mundialem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;mundial&lt;/&gt; – „światowy”) lub Pucharem Świata ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;World Cup&lt;/&gt;) – międzynarodowy turniej piłki nożnej, w którym biorą udział męskie reprezentacje narodowe federacji należących do FIFA. Pierwsze mistrzostwa odbyły się w 1930 roku w Urugwaju. Od tego czasu odbywają się co cztery lata, z wyjątkiem 1942 i 1946 roku, gdyż z powodu II wojny światowej nie odbywały się kongresy FIFA, na których podejmowano decyzję o organizacji turnieju (w 1946, na pierwszym po wojnie kongresie FIFA, wskazano, kto będzie organizatorem mistrzostw w 1950).\nObecnie w turnieju występują 32 reprezentacje (od 2026 r. będzie ich 48) rywalizujące o tytuł na terenie państwa (lub państw) organizującego mistrzostwa przez około jeden miesiąc. Ta faza rozgrywek często nazywana jest \"finałami mistrzostw świata\". Z kolei faza eliminacji, mająca miejsce w ciągu trzech lat poprzedzających turniej, wyłania drużyny, które wraz z gospodarzem (lub gospodarzami) wystąpią na mistrzostwach świata.\nPodczas dotychczas rozegranych 22 turniejów osiem reprezentacji sięgnęło po tytuł. Najbardziej utytułowanym zespołem jest Brazylia, która wygrała pięciokrotnie i jako jedyna brała udział we wszystkich turniejach finałowych. Włochy oraz Niemcy zdobyły po cztery tytuły mistrza świata. Trzykrotnie tytuł mistrzowski przypadał Argentynie. Dwukrotnie zwyciężali: Francja i Urugwaj, który był zarazem zwycięzcą turnieju inauguracyjnego. Po jednym tytule mistrzowskim mają na swoim koncie: Anglia i Hiszpania.\nReprezentacja Polski dziewięciokrotnie uczestniczyła w mistrzostwach (pierwszy raz w 1938, ostatni w 2022), dwukrotnie zajmując trzecie miejsce w końcowej klasyfikacji – w 1974 roku w Niemczech, kiedy królem strzelców został Grzegorz Lato, i w 1982 roku w Hiszpanii.\nHistoria.\nWcześniejsze turnieje międzynarodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26262", "fragment_id": "181726/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "181726", "start_index": 0.0, "parentId": 26262.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14203022420406342}, "uuid": "81dc849b-c1be-47bd-a941-1cd205031fd4"}]}
{"id": "q_165", "question": "Tryt jest promieniotwórczym izotopem którego pierwiastka?", "answer": [{"page_content": "Izotopy wodoru – izotopy pierwiastka chemicznego wodoru (symbol H), z których trzy występują na Ziemi naturalnie. Ze względu na duże względne różnice w masach atomowych najlżejszych izotopów, różnią się one wyraźnie właściwościami chemicznymi i fizycznymi. Z tej przyczyny wodór jest jedynym pierwiastkiem, którego izotopy (naturalne) mają swoje własne nazwy: prot (1H), deuter (2H) i tryt (3H). Prot i deuter są stabilnymi izotopami, tryt i masywniejsze izotopy wodoru są radioaktywne.\nWodór występuje naturalnie na Ziemi jako mieszanina trzech izotopów: 1H (&gt;99,98%), 2H (ok. 0,015%), i 3H (ślady). Średnia masa atomowa tej mieszaniny wynosi 1,00794 u. Pozostałe izotopy wodoru (4H–7H) zostały wytworzone sztucznie.\nWodór-1 (prot).\n1H stanowi ponad 99,98% wszystkich atomów wodoru. Jego jądro zawiera jedynie proton, a masa atomowa wynosi 1,00782503207(10) u. Opisywane właściwości chemiczne wodoru i jego związków w praktyce odnoszą się zazwyczaj do tego izotopu. Nazwa \"prot\" jest obecnie rzadko używana.\nWodór-2 (deuter).\n2H jest drugim stabilnym izotopem wodoru; zawiera proton i neutron w jądrze. Stanowi 0,0026–0,0184% wodoru występującego na Ziemi. Deuter nie jest radioaktywny ani toksyczny. Woda zawierająca atomy deuteru zamiast protu to woda ciężka.\nWodór-3 (tryt).\n3H znany również jako \"tryt\" zawiera w jądrze proton i dwa neutrony. Jest radioaktywny, rozpada się w hel-3 poprzez rozpad beta minus z okresem połowicznego rozpadu 12,32 lat. Niewielkie ilości trytu występują na Ziemi z powodu oddziaływania promieniowania kosmicznego z gazami atmosferycznymi; tryt jest także produktem reakcji nuklearnych.\nWodór-4.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2035756", "fragment_id": "400064/0", "subtitle": "", "title": "Izotopy wodoru", "parentId": 2035756.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "400064", "score": 0.5749744176864624}, "uuid": "893295dd-f2a4-4781-ae4f-3c945eecbd6f"}, {"page_content": "Tryton – jądro atomowe trytu, czyli promieniotwórczego izotopu wodoru oznaczane formula_1 lub formula_2 Składa się z dwóch neutronów i jednego protonu.\nJest nietrwałe i ulega rozpadowi β− z okresem połowicznego zaniku 12,3 lat, przechodząc w jądro helu formula_3:\n formula_4.\nLiczba atomowa trytonu wynosi \"Z\" = 1, zaś liczba masowa A = 3. Tryton oznaczamy symbolem chemicznym T przyjętym w zapisach przemian jądrowych.\nTrytony są wykorzystywane najczęściej w reakcjach termojądrowych z emisją neutronu (niektóre z nich są ważnym źródłem neutronów prędkich).\n T + D  →  4He + n + 17,6 MeV.\nTrytony stosowane są także do badania sił jądrowych, a także do syntezy termojądrowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=283452", "fragment_id": "1459990/0", "subtitle": "", "title": "Tryton (fizyka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 283452.0, "document_id": "1459990", "score": 0.44276168942451477}, "uuid": "f8a3e0f2-bbc7-4d9b-9026-e2627130dcca"}, {"page_content": "Tryt (radiowodór) – nietrwały izotop wodoru, którego jądro (tryton) składa się z jednego protonu i dwóch neutronów. Oznaczany jest symbolem 3H lub T.\nJego czas połowicznego rozpadu wynosi 12,33 lat. Rozpada się w wyniku rozpadu β−, podczas którego powstaje jądro helu 3He:\n formula_1 formula_2\nEnergia przemiany to 0,019 MeV.\nTryt w minimalnych ilościach występuje w atmosferze, jednak głównym źródłem jego pozyskiwania są reakcje jądrowe. Używany jest jako wskaźnik izotopowy np. do określania wieku przedmiotów czy badań mechanizmów reakcji chemicznych i procesów biologicznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115065", "fragment_id": "16014/0", "subtitle": "", "title": "Tryt", "document_id": "16014", "start_index": 10.0, "parentId": 115065.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "b953eef5-c77f-40e0-a4eb-e3e0d7210287"}, {"page_content": "Liczba atomowa (Z) – parametr atomów, pierwiastków chemicznych i części jonów o kilku równoważnych definicjach:\nW symbolicznym zapisie jądra izotopu umieszczana jest w lewym dolnym indeksie:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – liczba masowa,\n formula_3 – liczba atomowa,\n formula_4 – symbol pierwiastka.\nŁadunek jądra atomowego jest głównym czynnikiem określającym własności atomu, dlatego atomy mające taką samą liczbę protonów, są atomami jednego pierwiastka. Nie oznacza to jednak, że wszystkie atomy jednego pierwiastka mają taką samą masę, gdyż mogą one mieć różną liczbę neutronów w jądrach. Atomy o tej samej liczbie atomowej, a innej liczbie masowej nazywa się izotopami.\nNa przykład:\n He – hel (izotop zawierający 2 neutrony)\n O, O, O – tlen (izotopy zawierające odpowiednio 8, 9 i 10 neutronów)\n Au – złoto\nIzotopy wodoru mają własne symbole chemiczne, jednak ich liczba atomowa jest taka sama:\n H – prot (izotop wodoru nie zawierający neutronów)\n D – deuter (izotop wodoru zawierający 1 neutron)\n T – tryt (izotop wodoru zawierający 2 neutrony)\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3299", "fragment_id": "182226/0", "subtitle": "", "title": "Liczba atomowa", "parentId": 3299.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182226", "score": 0.37551772594451904}, "uuid": "716f3a1f-9a0c-4408-9a50-82819aac7be7"}, {"page_content": "94 pierwiastki występują naturalnie na Ziemi (niektóre, np. astat, jedynie przejściowo, w naturalnych reakcjach jądrowych). Pozostałe zostały otrzymane sztucznie. Pierwiastki o liczbie atomowej powyżej 82 (bizmut i dalsze) są niestabilne, tzn. ulegają rozpadowi promieniotwórczemu w zauważalnym eksperymentalnie tempie. Oprócz tego niestabilne są także pierwiastki 43 (technet) i 61 (promet), które zostały otrzymane sztucznie. Ponadto żaden z pierwiastków o liczbie atomowej powyżej 94 nie występuje naturalnie. Wszystkie pierwiastki posiadają także niestabilne izotopy, tj. atomy w których jądrach jest ta sama liczba protonów, ale inna neutronów. Niewiele spośród nich występuje w przyrodzie; należy do nich np. tryt, niestabilny izotop wodoru, z którego buduje się bomby wodorowe.\nWłasności chemiczne pierwiastków i układ okresowy.\n \"Osobny artykuł: Układ okresowy pierwiastków.\"\nPrawo okresowości Mendelejewa głosi, że własności chemiczne pierwiastków zmieniają się periodycznie, gdy ułoży się je w kolejności ich mas atomowych. Stało się to podstawą do stworzenia tabeli nazwanej układem okresowym. Później w toku badań nad pierwiastkami okazało się, że ich własności chemiczne wykazują okresowość nie tyle ze względu na masę atomową, ile raczej na liczbę atomową. Na ogół masy atomowe pierwiastków rosną stopniowo ze wzrostem ich liczby atomowej, jednak ze względu na składy izotopowe w kilku przypadkach kolejność ta jest zaburzona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4498", "fragment_id": "171561/2", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek chemiczny", "document_id": "171561", "start_index": 2544.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4498.0, "score": 0.5282111763954163}, "uuid": "e7fd4cd3-23b8-478f-91bd-b5dd9330e961"}, {"page_content": "Z definicji dwa atomy o identycznej liczbie protonów w jądrze są atomami tego samego pierwiastka. Jeśli różnią się liczbą neutronów, stanowią różne izotopy tego pierwiastka. Przykładowo atomy wodoru posiadają zawsze jeden proton, ale mogą nie posiadać żadnego neutronu (prot), posiadać jeden (deuter), dwa (tryt) lub nawet więcej neutronów. 99,98% atomów wodoru w przyrodzie należy do pierwszego izotopu (bez neutronów). Lista znanych obecnie pierwiastków obejmuje liczby atomowe od 1 (wodór) do 118 (oganeson). Jądra o określonej liczbie protonów i neutronów określane są jako nuklidy. Wszystkie znane nuklidy mające więcej niż 82 protony w jądrze są radioaktywne.\nNa Ziemi naturalnie występuje około 339 różnych nuklidów, z czego 227 (około 67%) jest stabilnych i nie ulega radioaktywnemu rozpadowi. Jednak jedynie 90 z nich nie ma teoretycznej możliwości rozpadu, pozostałe 137 taką możliwość wedle współczesnej wiedzy posiadają, ale nigdy takiego rozpadu nie zaobserwowano. Oprócz tych 227 stabilnych nuklidów u kolejnych 30 potwierdzono radioaktywny rozpad, ale czas tego rozpadu jest zbyt duży, aby dało się go wyznaczyć eksperymentalnie. Kolejnych 31 ma czas połowicznego rozpadu przekraczający 80 milionów lat, dzięki czemu ich resztki dotrwały do dzisiejszych czasów od początków istnienia Układu Słonecznego. Daje to w sumie 288 tzw. pierwotnych nuklidów, istniejących na Ziemi od jej początków. Ostatnie 51 istniejących na Ziemi naturalnie nuklidów to produkty rozpadu cięższych nuklidów (jak np. rad powstający z rozpadu uranu) i produkty naturalnych reakcji jądrowych (jak 14C produkowany w górnych warstwach atmosfery pod wpływem promieniowania kosmicznego).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7", "fragment_id": "180713/13", "subtitle": "", "title": "Atom", "parentId": 7.0, "start_index": 20300.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180713", "score": 0.07622811198234558}, "uuid": "938f650d-36c5-4ac6-948e-ab259e6a19ce"}, {"page_content": "Abundancja izotopu, abundancja naturalna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;natural abundance&lt;/&gt;, w skrócie NA), także obfitość występowania izotopu – procentowa zawartość danego izotopu pierwiastka w pierwiastku naturalnie występującym.\nDla przykładu izotopy wodoru mają następujące abundancje:\nPomimo zapisanego sumowania abundancji protu i deuteru do 100% (skończona dokładność podania tych wartości) w przyrodzie występują ślady niestabilnego trytu, tworzonego w atmosferze podczas oddziaływania promieniowania kosmicznego z gazami atmosferycznymi oraz „resztki” wodoru-3 (czas połowicznego zaniku trytu to 12 lat) powstałego w czasie prób jądrowych.\nInnym przykładem może być uran, posiadający trzy naturalnie występujące izotopy: 238U, 235U i 234U. Ich abundancje naturalne wynoszą odpowiednio 99,2745%, 0,72% i 0,0055%. Oznacza to, że analizując 100 000 atomów uranu, średnio znajdziemy w nich 99 275 atomów uranu-238, 720 atomów uranu-235 i nie więcej niż 5 lub 6 atomów uranu-234. Abundancje te wynikają z czasów połowicznego zaniku podanych izotopów uranu: dla 238U jest on równy 4,47 mld lat, dla 235U 704 mln lat zaś dla 234U 245 500 lat. Zatem w przypadku uranu najbardziej abundantnym izotopem jest najtrwalszy, najmniej występującym – najmniej trwały.\nJednak nie jest to reguła: naturalne abundancje mogą być dyktowane przez różne czynniki, jak na przykład przez:\nWartość abundancji zależy głównie od procesów tworzenia się pierwiastków we Wszechświecie oraz trwałości poszczególnych nuklidów. Praktycznie nie zależy od warunków geologicznych i geograficznych, z wyjątkiem przypadku pierwiastków lekkich w których efekty izotopowe mogą prowadzić do powstawania różnic obfitości danego izotopu pierwiastka w różnych tworach geologicznych i astronomicznych.Ze względu na te same własności chemiczne różnych izotopów tego samego pierwiastka oraz niewielkich różnic ich masy głównym źródłem informacji o abundancjach izotopów jest spektrometria mas lub metody jądrowe.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2377086", "fragment_id": "534628/0", "subtitle": "", "title": "Abundancja izotopu", "parentId": 2377086.0, "start_index": 0.0, "document_id": "534628", "source": "wikipedia", "score": 0.34115102887153625}, "uuid": "f96f10e0-2688-4f63-99ce-8989a957bf13"}, {"page_content": "Cząstki złożone z kilku innych cząstek (tak jak protony lub neutrony) mogą być zarówno fermionami, jak i bozonami, zależnie od ich całkowitego spinu. Z tego powodu wiele jąder atomowych jest bozonami. Pomimo tego, że cząstki tworzące jądra, tj. proton, neutron, a także krążące wokół jądra elektrony, są fermionami, możliwe jest by jeden pierwiastek (na przykład hel) miał izotopy będące fermionami (np. 3He) i inne będące bozonami (np. 4He). (3He) jest złożony z jednego neutronu, dwóch protonów [PNP] i dwóch elektronów. Podobnie jądro(!) deuteru (2H), złożone z jednego protonu i jednego neutronu [NP] jest bozonem, podczas gdy jądro trytu (3H), które jest złożone z dwóch neutronów i jednego protonu [NPN] jest fermionem.\nRóżnica pomiędzy statystykami bozonów i fermionów istnieje wyłącznie przy dużych gęstościach – kiedy ich funkcje zachodzą na siebie. W niskich gęstościach, obydwie statystyki redukują się do statystyki Maxwella-Boltzmanna, więc zarówno bozony i fermiony zachowują się jak cząsteczki klasyczne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=572", "fragment_id": "181317/1", "subtitle": "", "title": "Bozony", "document_id": "181317", "start_index": 1342.0, "parentId": 572.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05240369215607643}, "uuid": "2cd2f54f-76ba-4323-977b-33894e056706"}, {"page_content": "Efekt izotopowy – występowanie różnic we własnościach fizycznych i chemicznych różnych izotopów tego samego pierwiastka chemicznego oraz związków chemicznych, mających dokładnie tę samą strukturę ale zawierających różne izotopy tego samego pierwiastka.\nSzczególnie wyraźnym przykładem tego efektu są różnice we właściwościach fizycznych naturalnej wody () zawierającej prawie wyłącznie izotop 1H i ciężkiej wody () zawierającej deuter, czyli izotop 2H. Ciężka woda ma wyraźnie większą gęstość i nieco wyższe temperatury przemian fazowych (topnienie i wrzenie) od zwykłej wody. Ma ona także nieco inną przenikalność elektryczną. Jeszcze większe różnice wykazuje tzw. superciężka woda () zawierająca tryt, czyli izotop 3H. \nTego typu różnice występują w mniejszym lub większym stopniu w przypadku większości związków chemicznych różniących się składem izotopowym. \nOdkryto także różnice w temperaturze krytycznej nadprzewodników zależne od składu izotopowego substancji. Po raz pierwszy zaobserwowano je dla rtęci, dla izotopu 198 temperatura krytyczna wynosi 4,156 K, a dla naturalnej rtęci o średniej masie atomowej 200,6 wynosi 4,177 K.\nRóżnica mas izotopów powoduje występowanie pewnych, zwykle niewielkich, różnic w reaktywności chemicznej różnych izotopów. Nie ma ona wpływu na kierunek reakcji chemicznych, w których one uczestniczą, ale wpływa na ich szybkość. Zjawisko to nazywa się \"kinetycznym efektem izotopowym\" i wykorzystuje się go w badaniu mechanizmów reakcji chemicznych. Występowanie lub nie kinetycznego efektu izotopowego dla związku znakowanego izotopem w określonym miejscu dowodzi, czy dany fragment cząsteczki istotnie uczestniczy w reakcji (np. ulega substytucji, czy też jest odległy od miejsca reakcji. Kinetyczny efekt izotopowy ułatwia też ustalenie rzeczywistego, wewnętrznego rzędu reakcji chemicznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435034", "fragment_id": "64135/0", "subtitle": "", "title": "Efekt izotopowy", "document_id": "64135", "start_index": 0.0, "parentId": 435034.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2117675542831421}, "uuid": "5f1959b6-9253-4ad1-a0c4-785ec330279a"}, {"page_content": "Pierwiastki promieniotwórcze – pierwiastki chemiczne ulegające samorzutnym rozpadom promieniotwórczym w wyniku niekorzystnej liczby neutronów względem liczby protonów w ich jądrach atomowych. Najczęściej tego terminu używa się w stosunku do pierwiastków posiadających izotopy o krótkim okresie połowicznego rozpadu, a więc charakteryzujących się poziomem promieniotwórczości mającym zauważalny wpływ na otoczenie. Naturalne pierwiastki o znaczącej promieniotwórczości znajdują się w 6 i 7 okresie układu okresowego (od talu do uranu). Poza tą grupą występują naturalne izotopy o słabej aktywności promieniotwórczej, których czas połowicznego rozpadu jest dłuższy niż miliard lat, np. 40K (0,01% zawartości wśród wszystkich izotopów potasu), 87Rb (28%), 115In (96%) lub 138La (0,1%). Poza pierwiastkami naturalnymi znane są pierwiastki sztuczne (niewystępujące naturalnie na Ziemi), z których wszystkie są pierwiastkami promieniotwórczymi.\nJądra naturalnych pierwiastków promieniotwórczych ulegają kolejnym rozpadom według tzw. szeregów promieniotwórczych, kończących się na ołowiu lub bizmucie.\nWydobycie rud pierwiastków promieniotwórczych w Polsce.\nW polskich aktach prawnych, włącznie z Prawem geologicznym i górniczym, nie ma definicji pierwiastka promieniotwórczego. Złoża rud pierwiastków promieniotwórczych stanowią własność górniczą, do której prawo ma Skarb Państwa. Wydanie koncesji na poszukiwanie, rozpoznanie, wydobywanie rud pierwiastków promieniotwórczych lub składowanie odpadów promieniotwórczych wymaga uprzedniego zaopiniowania przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27450", "fragment_id": "184032/0", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek promieniotwórczy", "document_id": "184032", "start_index": 0.0, "parentId": 27450.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5723559856414795}, "uuid": "b6c46897-06ed-4e27-b96a-3e6d775b874e"}]}
{"id": "q_166", "question": "Enrico Caruso był słynnym basem czy tenorem?", "answer": [{"page_content": "Enrico Caruso, właśc. Errico Caruso (ur. 25 lub 27 lutego 1873 w Neapolu, zm. 2 sierpnia 1921 tamże) – włoski śpiewak. Początkowo tenor liryczny, później tenor dramatyczny. Nazywany „królem tenorów” w pierwszym 20-leciu XX wieku.\nŻyciorys.\nCaruso urodził się 25 lutego 1873 roku w Neapolu, w dzielnicy San Carlo all'Arena z rodzinie o skromnym pochodzeniu. Jego ojciec Marcellino Caruso (1840-1908) był ślusarzem, a matka Anna Baldini (1838-1888) była sprzątaczką.\nObdarzony pięknym głosem śpiewał już w dzieciństwie w kościołach. Studia śpiewu podjął w 1891, zadebiutował w 1894 w Neapolu.\nW 1897 został zaangażowany do Teatro Lirico w Mediolanie, śpiewając repertuar werystyczny. Olbrzymi sukces odniósł w 1898 w partii Lorisa podczas prapremiery \"Fedory\" Giordana. W latach 1898–1900 śpiewał w Teatrze Maryjskim w Petersburgu. Jego światowa kariera rozpoczęła się w 1902 od występu w \"Cyganerii\" Pucciniego w Monte Carlo, później występował w La Scali i Covent Garden. Od 1903 był pierwszym tenorem nowojorskiej Metropolitan Opera, goszcząc w tym czasie również na wielkich scenach europejskich (m.in. Rzym, Mediolan, Londyn, Paryż). W Metropolitan Opera upamiętnił się przede wszystkim jako Radames w \"Aidzie\" Verdiego, Książę Mantui w \"Rigoletto\" Verdiego, Eleazar w \"Żydówce\" J. F. Halévy’ego. W 1901 występował w Operze Warszawskiej. W grudniu 1920 dostał krwotoku podczas występu na scenie Metropolitan Opera; przewieziony do Neapolu, zmarł kilka miesięcy później.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=196792", "fragment_id": "1447403/0", "subtitle": "", "title": "Enrico Caruso", "document_id": "1447403", "start_index": 0.0, "parentId": 196792.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9659956693649292}, "uuid": "d4024984-fce2-44d4-bed3-c6dd3c0fb9c7"}, {"page_content": "W młodzieńczym okresie głos Caruso odznaczał się lekkością i jasnym brzmieniem; później, po przejściowej niedyspozycji artysty (1908–09), nabrał ciemnej, barytonowej barwy i odtąd śpiewak zrezygnował zupełnie z lirycznego repertuaru. Caruso miał w repertuarze około 70 partii operowych; był pierwszym tenorem, który zaczął nagrywać swe kreacje na płytach gramofonowych.\nPrzed wybuchem I wojny światowej stał się ofiarą szantażystów spod Czarnej Ręki.\nPrzyczyną śmierci śpiewaka było zapalenie otrzewnej, powstałe w wyniku pęknięcia ropnia opłucnej. Został pochowany w Neapolu, w prywatnej kaplicy na cmentarzu Santa Maria del Pianto.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=196792", "fragment_id": "1447403/1", "subtitle": "", "title": "Enrico Caruso", "document_id": "1447403", "start_index": 1473.0, "parentId": 196792.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43137669563293457}, "uuid": "4e30c0c2-1b88-43c4-bbe8-25696e475d7a"}, {"page_content": "Urodził się 12 października 1935. Był synem Fernando Pavarottiego i Adeli z domu Venturi. Otrzymał imię w hołdzie Lucii, zmarłej córki swojej babki, Giulii Venturi, która zajmowała się Luciano i jego młodszą o pięć lat siostrą, Gabrielą, kiedy ich rodzice pracowali – ojciec był piekarzem, a matka pracowała w manufakturze tytoniowej. Dorastał w kamienicy przy ul. Giardini na przedmieściach Modeny. W 1943 wskutek działań wojennych przeprowadził się z rodziną do Gargallo niedaleko Capri.\nZafascynował się muzyką poważną dzięki ojcu, który zapoznał go z twórczością artystów, takich jak Beniamino Gigli, Giovanni Martinelli, Tito Schipa i Enrico Caruso. Po obejrzeniu występu Gigliego w Modenie zapragnął zostać śpiewakiem operowym. Dorabiał jako chórzysta w operze – był tenorem. Był śmiałym i pewnym siebie dzieckiem, chętnie spędzał czas w towarzystwie sąsiadów i często śpiewał dla nich na podwórzu, przygrywając sobie na mandolinie. Kiedy miał pięć lat, rozpoczął naukę gry na gitarze. Jako dziecko śpiewał w chórze kościelnym, do którego należał także jego ojciec. W 1947 zachorował na zatrucie krwi i pozostawał w śpiączce, ale – mimo niskich rokowań – po siedmiu dniach wyzdrowiał.\nUczył się śpiewu u Luigia Bertazzoniego i partytury u Leone Magiery, który w późniejszych latach był akompaniatorem na jego koncertach. Po ukończeniu nauki w Scuola Magistrale w 1955 podjął studia wokalne w Modenie u profesora Arriga Poli, a dwa i pół roku później – po wyjeździe Poli do Japonii – rozpoczął naukę u profesora Ettore Campogallianiego w Mantui, u którego szkolił się przez kolejne cztery lata. Dorabiał, pracując jako nauczyciel i asystent wychowawcy w szkole podstawowej oraz agent w firmie ubezpieczeniowej.\nKariera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=149500", "fragment_id": "12912/1", "subtitle": "", "title": "Luciano Pavarotti", "source": "wikipedia", "start_index": 1368.0, "document_id": "12912", "parentId": 149500.0, "score": 0.09377674758434296}, "uuid": "d781d0c2-7a09-4773-b469-8d72aeac2cd0"}, {"page_content": "Żądania Czarnej Ręki były regularne i punktualne i nie omijały żadnego sycylijskiego (włoskiego) imigranta. Opornych czekał okrutny los. W 1903 roku w Nowym Jorku znaleziono w beczce ludzką głowę z wetkniętymi do ust genitaliami. Ofiarą był Sycylijski imigrant, notabene pracował dla ludzi ze ścisłego kierownictwa Czarnej Ręki. Dowody zbrodni przekonały Petrosino, że za tym zabójstwem stoi Don Vito.\nRok później Vito wrócił na Sycylię, w kieszeni miał fotografię 'niepokornego' policjanta – myślał już wtedy o zemście. Ostatecznie Petrosino zginął 12 marca 1909 r. (najprawdopodobniej sam Don Vito wykonał wyrok, razem z nim były jeszcze dwie inne osoby).\nSłynną ofiarą Czarnej Ręki był włoski tenor operowy Enrico Caruso. Przed wybuchem I wojny światowej otrzymał list z żądaniem okupu w wysokości dwóch tysięcy dolarów. Autorzy listu, posłużyli się znakiem Czarnej Ręki, grozili mu śmiercią w przypadku niewpłacenia pieniędzy. Przestraszony tenor zapłacił okup. To jednak zaostrzyło apetyty szantażystów. Niebawem dostał kolejny list, tym razem z żądaniem wpłacenia piętnastu tysięcy dolarów. Caruso postanowił nie płacić haraczu i przy okazji powiadomił policję (był to odważny krok, gdyż mało kto wcześniej się na to zdecydował w obawie przed zemstą). Policjanci polecili Caruso, żeby zapłacił okup, lecz jednocześnie zastawili na nich pułapkę. W ich ręce – w trakcie przejęcia przesyłki umieszczonej pod schodami pewnej fabryki – wpadło dwóch włoskich biznesmenów (okazało się, że nie mieli oni żadnych powiązań z Czarną Ręką i światem przestępczym). Obaj zostali później skazani i trafili do więzienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2412432", "fragment_id": "556711/2", "subtitle": "", "title": "Czarna Ręka (USA)", "parentId": 2412432.0, "start_index": 3098.0, "document_id": "556711", "source": "wikipedia", "score": 0.564660370349884}, "uuid": "b7a8f5c8-58fd-412b-a579-2db7598e9005"}, {"page_content": "Fiodor Iwanowicz Szalapin (ros. Фёдор Иванович Шаляпин; ur.    w Kazaniu, zm. 12 kwietnia 1938 w Paryżu) – rosyjski bas; obok tenora Enrica Carusa najwybitniejszy śpiewak przełomu XIX i XX wieku, a jednocześnie jeden z największych śpiewaków w historii opery. Geniusz sceny, łączył walory głosowe z wybitnymi zdolnościami aktorskimi, ojciec Feodora Chaliapina.\nŻyciorys.\nUrodził się 13 lutego 1873 w ubogiej rodzinie w okolicach Kazania. Wcześnie udało mu się wstąpić do chóru cerkiewnego. W 1890 był już chórzystą w Operze Kazańskiej, podczas występu w Ufie (w zastępstwie chorego śpiewaka) zadebiutował partią Stolnika w \"Halce\" Moniuszki.\nW 1892 w Tyflisie odkryty został przez tenora Dmitrija Usatowa, u którego zaczął regularne lekcje śpiewu; w 1893 debiutował jako Mefistofeles w \"Fauście\" Gounoda na scenie tamtejszej opery. Śpiewał również na salonach, w 1894 w Petersburgu usłyszała go siostra Michaiła Glinki. Jej przychylna opinia oraz jednego z wpływowych gospodarzy salonu sprawiły, że Szalapin został artystą cesarskich teatrów. Wówczas to rozpoczęła się jego wielka kariera. Występował na scenach operowych Tbilisi, Petersburga (Teatr Maryjski) i Moskwy (od 1896 w operze prywatnej Mamontowa); od 1899 był solistą Teatru Wielkiego w Moskwie. Szalapin był jednym z artystów, którzy docenili wielkość i nowatorstwo opery rosyjskiej; zaprzyjaźnił się z wieloma wybitnymi rosyjskimi twórcami tamtych lat: z Rachmaninowem, Rimskim-Korsakowem, Gorkim, Diagilewem oraz plejadą wybitnych malarzy. Był zapraszany do teatralnej loży cara Mikołaja II i wielokrotnie śpiewał w pałacu carskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=156367", "fragment_id": "9031/0", "subtitle": "", "title": "Fiodor Szalapin", "parentId": 156367.0, "start_index": 0.0, "document_id": "9031", "source": "wikipedia", "score": 0.3485037386417389}, "uuid": "0cd9a3bf-4d27-46a2-9959-d4f89a46ba47"}, {"page_content": "Giovanni Battista Rubini (ur. 7 kwietnia 1794, zm. 3 marca 1854) – włoski tenor. W swoich czasach był sławny tak wielce, jak Enrico Caruso w swoich. Jego donośny, pełen ekspresji i koloratury w najwyższym rejestrze głosu \"tenorino\", inspirował twórców ról operowych. Jako śpiewak Rubini był głównym przedstawicielem stylu romantycznego Vincenzo Belliniego oraz Gaetana Donizettiego. Rubini pozostał w pamięci jako nadzwyczajny śpiewak bel canto, jeden z najbardziej znanych śpiewaków w Europie w latach 30. i 40. XIX w. \nKariera.\nRubini urodził się w Romano di Lombardia, karierę muzyczną rozpoczął w wieku dwunastu lat jako skrzypek, w Teatro Riccardi w Bergamo. Po raz pierwszy jako śpiewak wystąpił w 1814 w Pawii w \"Le lagrime d'una vedova\" Pietro Generaliego. Po dziesięciu latach w Neapolu (1815-1831), podczas których odnosił również spektakularne sukcesy w Paryżu (1825-26), w operach Gioacchino Rossiniego, wyjechał na stałe do Paryża. Występował tam w operach Rossiniego - \"Kopciuszek\", \"Otello\" i \"La donna del lago\", dzieląc czas pomiędzy Paryżem (jesień i zima) oraz Londynem (wiosna). Jego specjale relacje z Vincenzo Bellinim rozpoczęły się z \"Bianca e Gernando\" (1826) i kontynuowały do \"I puritani\" (1835). Karierę zakończył w roku 1845.\nZmarł w domu rodzinnym w Romano w 1854.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1494194", "fragment_id": "196765/0", "subtitle": "", "title": "Giovanni Battista Rubini", "parentId": 1494194.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "196765", "score": 0.3051125407218933}, "uuid": "6cfdfd94-3f9b-47f5-ab26-63a6459c4e47"}, {"page_content": "Początek pieśni neapolitańskiej w dzisiejszym znaczeniu tego terminu sięga roku 1835, kiedy to odbył się pierwszy festiwal w Piedigrotta w Neapolu. Był on organizowany mniej lub bardziej regularnie do pierwszych lat po drugiej wojnie światowej. Pierwszą triumfatorką festiwalu stała się pieśń „Te voglio bene assaje”, która zyskała dużą popularność. Autorstwo jej melodii przypisuje się Gaetano Donizettiemu. Złoty wiek pieśni neapolitańskiej to przełom XIX i XX wieku, kiedy stała się ona popularna poza granicami Włoch dzięki milionom emigrantów, którzy opuścili swój kraj (w tym Neapol). Pieśń neapolitańska szybko stała się synonimem Włoch na całym świecie. Znany włoski tenor, Enrico Caruso, wywodził się z Neapolu, a w Ameryce, poza normalnym repertuarem operowym, nagrał również wiele piosenek neapolitańskich (dla wytwórni RCA); śpiewał je też często jako bisy po występie w Metropolitan Opera w Nowym Jorku.\nPodobny zwyczaj miał również inny znany tenor Luciano Pavarotti.\nDo spopularyzowania pieśni neapolitańskich przyczynił się też fakt, iż mieli je w swoim repertuarze czołowi amerykańscy wykonawcy jak Elvis Presley (m.in. „It’s Now or Never” – anglojęzyczna wersja „’O sole mio”).\nWykonawcy.\nWykonawcy włoscy.\nOd czasu, kiedy wielki tenor Enrico Caruso, który sam pochodził z Neapolu, śpiewał pieśni neapolitańskie jako bisy do swoich licznych recitali operowych, niemal każdy sławny tenor kontynuuje jego tradycję pozostawiając po sobie album piosenek neapolitańskich wraz z nagraniami operowymi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2480618", "fragment_id": "528114/1", "subtitle": "", "title": "Pieśń neapolitańska", "parentId": 2480618.0, "start_index": 1199.0, "source": "wikipedia", "document_id": "528114", "score": 0.5842482447624207}, "uuid": "9fbc92be-fddc-41bf-9ab8-a05d8bd30a94"}, {"page_content": "„Caruso” – piosenka napisana w 1986 roku przez włoskiego piosenkarza i kompozytora Lucia Dallę. Dedykowana jest Enricowi Caruso, włoskiemu śpiewakowi operowemu nazywanemu „królem tenorów”. Po raz pierwszy ukazała się na albumie koncertowym \"DallAmeriCaruso\", wydanej 10 października 1986. Piosenka, podobnie jak cała płyta, została zarejestrowana podczas koncertu Lucio Dalli w klubie nocnym The Village Gate w Nowym Jorku w dniu 23 marca 1986.\nNajbardziej znanym coverem utworu była nowa aranżacja nagrana w tym samym roku przez Luciano Pavarottiego, którą wielokrotnie wykonywał. Płyta z tym wykonaniem utworu została sprzedana w ilości 9 mln egzemplarzy. Utwór pojawia się również na bestsellerowym albumie \"Les Trois Ténors à Paris\" 1998. Na uwagę zasługuje też interpretacja włoskiej divy Milvy. \nW 1996 własną wersję nagrał francuski piosenkarz Florent Pagny. Singel osiągnął duży sukces we Francji i Belgii, osiągając odpowiednio – 2. i 3. miejsce na tamtejszych muzycznych listach przebojów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1829946", "fragment_id": "901673/0", "subtitle": "", "title": "Caruso (piosenka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "901673", "parentId": 1829946.0, "score": 0.5585311651229858}, "uuid": "604d3d32-0e79-453d-84a2-de39d84e6895"}, {"page_content": "Mario Lanza, właśc. Alfredo Arnold Cocozza (ur. 31 stycznia 1921 w Filadelfii, zm. 7 października 1959 w Rzymie) – amerykański tenor liryczny i aktor pochodzenia włoskiego. Gwiazdor hollywoodzki, który odnosił sukcesy w latach 40. i 50. XX wieku.\nJego liryczny tenor był porównywany z Enrico Caruso, którego Lanza zagrał w filmie \"The Great Caruso\" (1951). Śpiewał zarówno arie operowe, jak i piosenki. Wylansował dwa wielkie przeboje: „Be My Love” i „Because You're Mine”. Posiada dwie gwiazdy na Hollywoodzkiej Alei Gwiazd: za nagranie muzyczne i za film kinowy.\nKariera Operowa.\nUrodził się w Filadelfii w stanie Pensylwania jako Alfredo Arnold Cocozza syn włoskich emigrantów.\nW wieku 16 lat zadebiutował w Operze w Filadelfii. Później zwrócił na niego uwagę sławny dyrygent Siergiej Kusewicki, dzięki któremu otrzymał stypendium. Młody Cocozza kształcił się w Berkshire Music Center Tanglewood w Massachusetts.\nWystąpił w roku 1942 w roli Fentona w operze Otto Nicolaiego „Wesołe Kumoszki z Windsoru” (według dramatu Szekspira) po okresie studiów z Borisem Goldovskym i Leonardem Bernsteinem. To wtedy Cocozza przyjął pseudonim Mario Lanza, które było męską odmianą nazwiska jego matki.\nJego karierę przerwała II wojna światowa, kiedy został powołany do armii USA.\nW czasie wojny występował w wojennych przedstawieniach \"On the Beam\" i \"Winged Victory\".\nWznowił swoją karierę śpiewaka w październiku 1945 w programie Radio CBS radio \"Great Moments in Music\".\nW roku 1948 wystąpił w roli Pinkertona w operze Pucciniego \"Madame Butterfly\" na scenie Opery w Nowym Orleanie.\nKariera filmowa.\nW roku 1957 przeniósł się do Włoch, gdzie wystąpił w filmie \"Seven Hills of Rome\".W roku 1958 dokonał operowych nagrań w Operze w Rzymie i w La Scali w Mediolanie.\nW roku 1959 doznał ataku serca, w następstwie którego wystąpił zator płucny. Aktor zmarł w Rzymie 7 października 1959.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1451001", "fragment_id": "213187/0", "subtitle": "", "title": "Mario Lanza", "document_id": "213187", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1451001.0, "score": 0.3697974681854248}, "uuid": "8c6c7f2c-d863-4730-b421-fc322566dbfa"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJoseph Petrosino (ur. 30 sierpnia 1860 w Paduli, zm. 12 marca 1909 w Palermo) – nowojorski policjant włoskiego pochodzenia, jeden z pierwszych (jeśli nie pierwszy) z mundurowych, który podjął walkę z zorganizowaną przestępczością w Stanach Zjednoczonych.\nW 1883 r. za sprawą komisarza Alexandra \"Clubber\" Williamsa trafił do nowojorskiej policji, który zatrudnił go z uwagi na jego włoskie pochodzenie. W 1895 r. objął stanowisko detektywa i odpowiadał za Lower East Side (część Manhattanu). W następnych latach potrafił rozwiązać szereg niewyjaśnionych morderstw i wymuszeń popełnianych przez członków (szantażystów) spod Czarnej Ręki. Zameldował swoim przełożonym, że wielu włoskich imigrantów w Nowym Jorku (w 1905 r. metropolia nowojorska liczyła ok. 3 milionów mieszkańców z czego ok. pół miliona miało włoskie korzenie) płaci haracze przestępcom. Podczas przeprowadzonych wielu śledztw (często niepowiązanych ze sobą) dopadł wielu szantażystów – zdemaskował min. dwóch z nich, którzy usiłowali wymusić okup w wysokości piętnastu tysięcy dolarów od sławnego włoskiego tenora Enrico Caruso.\nW 1901 roku odkrył osławioną złą opinią \"Stajnię Morderstw\", w której zamordowano (przynajmniej 60 osób) tych, którzy odmówili zapłacenia haraczu. W tym samym roku do Nowego Jorku przybył capo di tutti capi mafii sycylijskiej Vito Cascio Ferro, który postanowił podporządkować sobie i przy okazji unowocześnić działalność Czarnej Ręki. Działalność Petrosino była zupełnie nie na rękę Don Vito.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2414107", "fragment_id": "532342/0", "subtitle": "", "title": "Joseph Petrosino", "parentId": 2414107.0, "start_index": 0.0, "document_id": "532342", "source": "wikipedia", "score": 0.08201412856578827}, "uuid": "e45e82a3-2ddb-4d36-bd2f-20e6e4b35a42"}]}
{"id": "q_167", "question": "Na którym kontynencie leży Nizina La Platy?", "answer": [{"page_content": "Nizina La Platy – nizina w Ameryce Południowej, dolina rzeki Parany z ujściem w zatoce La Plata.\nNizina ta leży w 5 krajach: Urugwaju, Argentynie, Paragwaju, Brazylii i Boliwii. Największe leżące na niej miasta to Montevideo, La Plata, Buenos Aires, Rosario, Santa Fe (miasta na południu tego regionu) i Asunción. Przepływa tam także częściowo rzeka Urugwaj i inne. Naturalnymi granicami tej niziny są Wyżyna Brazylijska, Mato Grosso, Andy z Gran Chaco i Pampa. Nizina ta leży na niecce La Platy (trzeciorzędowa pokrywa osadowa). Występuje tam roślinność typu stepy i lasy podzwrotnikowe suche. Średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 24 °C, a w lipcu 11 °C. Opady roczne wynoszą średnio 600 mm. Jest tutaj rozwinięte rolnictwo mieszane. Hoduje się bydło oraz uprawia kukurydzę i pszenicę.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159226", "fragment_id": "4229/0", "subtitle": "", "title": "Nizina La Platy", "document_id": "4229", "start_index": 0.0, "parentId": 159226.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9717336893081665}, "uuid": "291aa77e-73d8-471e-93a5-eff8cce3c092"}, {"page_content": "Ameryka Południowa – czwarty pod względem zajmowanej powierzchni kontynent na Ziemi (17,8 mln km², co stanowi 3,5% całej powierzchni Ziemi oraz 11,9% jej obszarów lądowych). Mieszka tam około 382 mln mieszkańców (5,8% globalnego zaludnienia świata).\nPołożenie.\nKontynent południowoamerykański leży na półkuli zachodniej i w dużej części na półkuli południowej. Od wschodu oblewa ją Ocean Atlantycki, a od zachodu Ocean Spokojny. Od Ameryki Północnej oddziela ją Przesmyk Darien, a od Antarktydy Cieśnina Drake’a. Ameryka Południowa ma bardzo słabo rozwinięta linię brzegową o długości około 28,7 tys. km. Największe wyspy i archipelagi – Ziemia Ognista, Marajó, Chiloé, Wyspy Galapagos, Falklandy, Wellington. Największe półwyspy – Guajira i Brunswick.\nUkształtowanie powierzchni.\nUkład rzeźby w Ameryce Południowej jest południkowy. Od zachodu znajdują się góry Andy (fałdowanie alpejskie) i Rów Atakamski. Środkową część kontynentu zajmują niziny: Nizina Orinoko, Nizina Amazonki i Nizina La Platy, natomiast we wschodniej części kontynentu przeważają wyżyny: Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska i Wyżyna Patagońska. Najwyższym szczytem Ameryki Południowej jest Aconcagua (6960 m n.p.m.), a najniżej położonym punktem tafla jeziora Laguna del Carbón (105 m p.p.m.). Najdalej wysunięte punkty na stałym lądzie to: na północ Przylądek Gallinas (12°25'N) na półwyspie Guajira w Wenezueli, na południe Przylądek Froward (53°54'S) na półwyspie Brunswick w Chile, na zachód Przylądek Pariñas (81°22'W) w Peru, a na wschód Przylądek Branco (34°47'W) w Brazylii.\nWody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1589257", "fragment_id": "676628/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Ameryki Południowej", "document_id": "676628", "start_index": 0.0, "parentId": 1589257.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2347998321056366}, "uuid": "59a12a73-fa50-47b6-9aba-4d0aa154470b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nAmeryka Południowa ma trójkątny kształt oraz mało zróżnicowaną linię brzegową. Do największych półwyspów zalicza się: Brunswick i Taitao, natomiast największe wyspy to: Ziemia Ognista, Riesco oraz Santa Inés.\nW Ameryce Południowej przeważają tereny nizinne, średnia wysokość kontynentu wynosi 655 m n.p.m. Wzdłuż zachodniego wybrzeża rozciągają się Andy, będące przedłużeniem Kordylierów z Ameryki Północnej. Najwyższym szczytem jest Aconcagua w Argentynie (6962 m n.p.m.), a najniżej położonym obszarem – Laguna del Carbon (105 m p.p.m.), również znajdująca się na terenie Argentyny.\nNajrozleglejsze obszary wyżynne Ameryki Południowej to: Wyżyna Gujańska, Wyżyna Brazylijska, Wyżyna Patagońska, natomiast nizinne: Nizina Orinoko, Nizina Amazonki, Nizina La Platy.\nBrazylia jest największym krajem kontynentu i zajmuje około połowy jego powierzchni i obejmuje połowę populacji. Pozostałe kraje i terytoria są podzielone pomiędzy trzy regiony: kraje andyjskie, guajańskie i stożek południowy.\nNajdalej wysunięte punkty kontynentu na stałym lądzie:\nFlora i fauna.\nAmeryka Południowa, dzięki swojej niedostępności dla człowieka oraz dużej rozciągłości południkowej, jest jednym z najbardziej biologicznie zróżnicowanych kontynentów na Ziemi. Kontynent jest zamieszkiwany przez wiele interesujących i rzadkich zwierząt, takich jak lama, anakonda, pirania, jaguar, wigoń czy tapir. Również lasy Amazonii są niezwykle zróżnicowane biologicznie – można tam spotkać znaczną część gatunków występujących na Ziemi. Najczęściej spotykane rośliny użytkowe to: ziemniaki, tytoń, kakaowce oraz ananasy.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108", "fragment_id": "180793/2", "subtitle": "", "title": "Ameryka Południowa", "document_id": "180793", "start_index": 3491.0, "parentId": 108.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07549981772899628}, "uuid": "d836abdb-6855-4d27-a50e-f8a6c5855f58"}, {"page_content": "W północno-wschodniej części kraju rozciąga się rozległa dolina trzech wielkich rzek, Paragwaju, Parany i Urugwaju, zwana \"Niziną La Platy\". Część zachodnia tego obszaru to \"Gran Chaco\", równina lessowa z ciernistymi zaroślami sawanny. Wschodnią część regionu stanowi Międzyrzecze, zwane również Mezopotamią Argentyńską. Rozpościera się ona między rzekami Paraną i Urugwajem. Północną granicę wyznacza rzeka Iguaçu z uznawanymi za najpiękniejsze na świecie wodospadami Iguaçu (hiszp. \"Cataractas del Iguazú\").\nŚrodkową i północno-zachodnią część Argentyny stanowi nizinna i żyzna Pampa, która od południa sąsiaduje z miejscami pofałdowanym, bogatym w ropę, płaskowyżem Patagonii. Jest to lessowa równina, stanowiąca najważniejszy obszar rolniczy kraju. W części południowej wznosi się izolowane pasmo gór Sierra de la Ventana (1243 m n.p.m.).\nNajdalej na południe położoną krainą geograficzną Argentyny jest Wyżyna Patagońska. Jest to skalisty i suchy płaskowyż o charakterze półpustyni. Porozcinany jest głębokimi dolinami rzek. Dochodząc do Oceanu Atlantyckiego wyżyna tworzy wysokie, skaliste wybrzeże klifowe z licznymi zatokami. Dalej na południe leży już subpolarny archipelag Ziemi Ognistej, należący w większości do Chile. Do Argentyny należą wschodnia część górzystej (1036 m n.p.m.) Wielkiej Wyspy oraz niewielka Isla de los Estados. Na kontynencie granica argentyńsko-chilijska biegnie nieco na południe od wpadającej do Atlantyku rzeki Rio Gallegos.\n Chile 5150 km\n Paragwaj 1880 km\n Brazylia 1224 km\n Boliwia 832 km\n Urugwaj 579 km\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159", "fragment_id": "169537/15", "subtitle": "", "title": "Argentyna", "parentId": 159.0, "start_index": 24984.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169537", "score": 0.3925244212150574}, "uuid": "8d691e1c-c255-46b5-b43a-f94012aaafc8"}, {"page_content": "Nizina Nadbrzeżna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Coastal Plain&lt;/&gt;) – rozległa nizina we wschodniej części kontynentu północnoamerykańskiego, we wschodniej i południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych i północno-wschodnim Meksyku. Rozciąga się na długości ponad 3500 km wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego i Zatoki Meksykańskiej, od półwyspu Cape Cod na północy po Kordylierę Wulkaniczną na południu. W jej obrębie wyszczególnia się Nizinę Atlantycką i Nizinę Zatokową.\nNizina zajmuje obszar ponad 1,2 mln km², zamieszkana jest przez ponad 78 mln ludzi (2015). Do największych ośrodków miejskich na jej obszarze należą: Nowy Jork, Miami, Filadelfia, Dallas–Fort Worth, Houston, Waszyngton, Monterrey, Tampa–St. Petersburg, Baltimore, San Antonio, Orlando i Austin.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5329470", "fragment_id": "312923/0", "subtitle": "", "title": "Nizina Nadbrzeżna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5329470.0, "document_id": "312923", "score": 0.10599556565284729}, "uuid": "980953d9-c5df-4fa9-8157-0d6e520090c0"}, {"page_content": "Północno-wschodnia część Argentyny jest zajęta przez rozległą Nizinę La Platy, nazywaną też Równiną. Nizina ciągnie się od granicznej z Paragwajem rzeki Picomayo, do leżącej na południu strefy między rzekami Colorado i Negro, gdzie mieszają się cechy morfostrukturalne Pampy i Patagonii. Wschodnią granicę La Platy wyznacza rzeka Urugwaj i wybrzeże Oceanu Atlantyckiego. Na zachodnie La Plata sięga regionu andyjskiego. W północnej części La Platy leży nizina Chaco i Międzyrzecze, zaś w południowej – nizina Pampy. Argentyńska część Gran Chaco leży na północ od rzeki Salado i jest niziną lessową opadającą ku południowemu wschodowi do 400 do 40 m n.p.m. Międzyrzecze, zwane też Mezopotamią Argentyńską leży w ramionach rzeki Parany i Urugwaju. Północną granicę tego regionu wyznacza rzeka Igauzú. Międzyrzecze jest regionem zarówno nizinnym, jak i wyżynnym, gdzie wysokości dochodzą do 800 m n.p.m. Występują tam zarówno formy łagodnej rzeźby terenów wysokopołożonych, jak i nizinne niskie wzgórza.\nNa południe od Gran Chaco i Międzyrzecza rozciąga się Pampa, która - jak sama nazwa (w języku Indian) wskazuje - cechuje się równinnym krajobrazem. Pampa jest wielką równiną, lekko nachyloną ku Atlantykowi. W południowej części Pampy wznoszą się odosobnione pasma niskich gór Ventana, z najwyższym szczytem – Tres Picos o wysokości 1248 m n.p.m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2141102", "fragment_id": "482843/6", "subtitle": "", "title": "Geografia Argentyny", "source": "wikipedia", "start_index": 8662.0, "parentId": 2141102.0, "document_id": "482843", "score": 0.8397395610809326}, "uuid": "de52d38b-8daf-4da0-bfff-d4225f02bdbe"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: Argentyna – osiedle Zawiercia.\nArgentyna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Argentina&lt;/&gt;, []), oficjalnie Republika Argentyńska (hiszp. &lt; lang=\"es\"&gt;República Argentina&lt;/&gt;, wym. []) – państwo w Ameryce Południowej, w południowo-wschodniej części kontynentu, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Nazwa „Argentyna” pochodzi od łacińskiego \"argentum\" (srebro, \"plata \"po hiszpańsku) i jest związana z legendą o górach pełnych srebra, która była powszechna pośród pierwszych europejskich odkrywców Niziny La Platy.\nArgentyna zajmuje jedno z najwyższych miejsc w rankingach wskaźnika rozwoju społecznego, PKB per capita i jakości życia pośród krajów Ameryki Łacińskiej. Według statystyk Banku Światowego argentyński produkt krajowy brutto zajmuje 21. miejsce na świecie, a według Międzynarodowego Funduszu Walutowego, biorąc pod uwagę parytet siły nabywczej, argentyńska ekonomia zajmuje 25. miejsce na świecie. Argentyna jest członkiem założycielem Unii Narodów Południowoamerykańskich oraz Mercosur, a także członkiem Organizacji Państw Iberoamerykańskich, Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu. Oprócz tego jest również jednym z trzech krajów Ameryki Łacińskiej wchodzących w skład grupy G20. Według analityków kraj ten zaklasyfikowany jest do rynków wschodzących, ze względu na wielkość, wysoki wzrost gospodarczy, poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych czy eksport w całości wytworzonych usług i towarów. Jest uznawana jako lokalne mocarstwo z bardzo wysokim wskaźnikiem rozwoju społecznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159", "fragment_id": "169537/0", "subtitle": "", "title": "Argentyna", "document_id": "169537", "start_index": 1.0, "parentId": 159.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2691800594329834}, "uuid": "45006937-7a05-49a0-83fd-3eb44241f6cd"}, {"page_content": "Nizina – równinna lub prawie równinna wielka forma ukształtowania terenu, obszar leżący na wysokości od 0 do 300 m n.p.m.\nNiziny stanowią 1/3 powierzchni wszystkich kontynentów. Rozległe obszary nizinne noszą nazwę niżu. Na mapie hipsometrycznej oznaczone są jasnozielonym kolorem.\nKlasyfikacja nizin.\nUwzględniając ich położenie na kontynentach można wydzielić niziny:\nBiorąc pod uwagę kryterium wysokościowe, można je podzielić na:\nBiorąc pod uwagę kryterium genetyczne można je podzielić na:\n Padańska, Francuska, Angielska, Północnoniemiecka, Polska (Śląska, Południowowielkopolska, Mazowiecka, Podlaska), Węgierska, Wołoska, Czarnomorska, Nadkaspijska, Naddnieprzańska, Ocko-Dońska, Wschodnioeuropejska, Nizina Podolska, Nizina Ciechocińska, Nizina Nadwołżańska.\n Kubańska, Zachodniosyberyjska, Północnosyberyjska, Kołymska, Turańska, Mezopotamia, Indusu, Gangesu, Równina Korat, Chińska, Mandżurska\n Zatokowa, Atlantycka, Centralna, Hudsona.\n Orinoko, Amazonki, La Platy.\n Nullarbor, Środkowoaustralijska\n Akan, Nizina Zachodnioafrykańska (Senegalska)\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4150", "fragment_id": "175459/0", "subtitle": "", "title": "Nizina", "document_id": "175459", "start_index": 0.0, "parentId": 4150.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1896935999393463}, "uuid": "12088f92-5e19-471e-a08d-bd8193a46ab2"}, {"page_content": "Boliwia jest jednym z większych państw Ameryki Południowej. Państwo to leży w środkowej części kontynentu i jest jednym z dwóch krajów Ameryki Południowej niemających dostępu do morza (drugim jest Paragwaj). Boliwia jest najwyżej położonym krajem kontynentu co do wysokości średniej, ponad połowa powierzchni kraju to wyżyny i góry. Boliwia cechuje się zwrotnikowym i w wielu miejscach suchym klimatem.\nPowierzchnia i granice.\nPowierzchnia – 1 098 581 km².\nSkrajne punkty: północny 9°34'S, południowy 22°52'S, zachodni 69°47'W, wschodni 57°23'W. Kraj rozciąga się na przestrzeni około 1500 km z północy na południe i około 1300 km ze wschodu na zachód.\nBoliwia graniczy z następującymi państwami:\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nNa obszarze Boliwii znajdują się dwie duże jednostki tektoniczne jakimi są młode góry fałdowe – Andy i przedgórskie zapadliska na obrzeżu platformy południowoamerykańskiej. Główne łańcuchy Andów Boliwijskich tworzą masywy wulkaniczne. Na równinną część Boliwii składa się Nizina Boliwijska – równina napływowa rzek Beni, Mamoré i Guaporé – zajmująca fragment przedgórskiego zapadliska La Plata-Orinoko wypełnionego osadami trzeciorzędowymi i czwartorzędowymi, oraz część Gran Chaco – aluwialna równina, leżąca w obrębie tego samego zapadliska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2143821", "fragment_id": "444685/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Boliwii", "parentId": 2143821.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "444685", "score": 0.18363375961780548}, "uuid": "b672f880-01b9-4498-9490-e0d21d5e8171"}, {"page_content": "Nizina Amazonki jest niecką sedymentacyjną, którą od zachodu ograniczają Andy, a na wschodzie sięga do samego Atlantyku. Nizina ta ciągnie się na długości 3500 km, a jej szerokość sięga 2000 km. Nizina najszersza jest wzdłuż wschodnich stoków Andów, a zwęża się ku wschodowi, by na przewężeniu (na wysokości miasta Manaus) znów się rozszerzyć. Nizina Amazonki cechuje się monotonną rzeźbą. Nizina La Platy na terenie Brazylii stanowi region zwany Pantanalem, a większa część tej niziny obejmuje terytorium Argentyny. Cechą owej niziny jest występowanie mnogiej ilości bagien. Obszary nizin nadbrzeżnych ciągną się na niemal całej długości wybrzeża. Maksymalna szerokość nizin wynosi 200 km na samej tu przy Nizinie Amazonki, gdzie dalej ciągnie się region owej niziny. Niziny nadmorskie zwężają się ku południowi i całkowicie znikają przy granicy z Urugwajem. Obok równin zalewowych, bagien i lagun, na nizinie nadbrzeżnej występują wały przydeltowe, wydmy, a także plaże.\nKlimat.\nOgólne informacje.\nWiększość powierzchni kraju leży w strefie klimatu równikowego i podrównikowego, natomiast regiony leżące na południu w okolicach zwrotnika Koziorożca – to tereny, które leżą zwrotnikowej strefie klimatycznej. Oznacza to, że cała powierzchnia kraju zalicza się do strefy klimatów gorących – czyli takich które obejmują na ogół obszary leżące między zwrotnikami. Kraj znajduje się pod wpływem równikowych mas powietrza ze zróżnicowaniem regionalnym. Działanie mas gorącego powietrza jest łagodzone przez napływ morskiego powietrza znad Atlantyku. Ponadto na zróżnicowanie klimatyczne wpływ ma rzeźba terenu – wyżynny charakter kraju.\nKlimat równikowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25591", "fragment_id": "181068/5", "subtitle": "", "title": "Geografia Brazylii", "parentId": 25591.0, "start_index": 6776.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181068", "score": 0.44949060678482056}, "uuid": "8f3e9a4d-47e9-4921-b437-29620abfe333"}]}
{"id": "q_168", "question": "Z okazji jakiego wydarzenia Józef Verdi skomponował operę „Aida”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy opery z 1871 r. Zobacz też: Aida.\nAida – opera w 4 aktach, z librettem napisanym przez Antonia Ghislanzoniego oraz muzyką Giuseppe Verdiego.\nHistoria utworu.\nOpera została zamówiona w 1869 przez Ismaila Paszę, kedywa Egiptu, na otwarcie Opery w Kairze. \nPaul Draneth Bey, założyciel pierwszej kolei w Egipcie i dyrektor Opery Kairskiej, już w 1869 r. zwrócił się do Verdiego z prośbą o napisanie hymnu na otwarcie dopiero co wybudowanego budynku opery. Verdi odmówił (na otwarcie opery, 6 listopada 1869 r., wystawiono Rigoletto). Niezrażony odmową mistrza Bey wraz z kedywem Egiptu przesłali do Camille'a Du Locle'a gotowy scenariusz opracowany przez Auguste Mariette'a z prośbą o przekazanie go Verdiemu. G.Verdi w końcu zainteresował się Aidą. Dodatkowym bodźcem była oferta honorarium – 150 tys. franków francuskich w złocie (co było kwotą bajecznie wysoką), wolna ręka w doborze wykonawców wszystkich ról i świetne warunki dla wszystkich współpracowników Verdiego. Aida po kilku latach została wykorzystana do uświetnienia otwarcia kanału Sueskiego.\nPierwsze poprawki w scenariuszu wniósł Verdi wraz z Du Locle'em latem 1870 roku. Jednocześnie nawiązał kontakt z Ghislanzonim i jemu powierzył opracowanie libretta. Zgodnie z umową Verdi zobowiązał się ukończyć partyturę w grudniu 1870 r. Możliwe, że początkowo G. Verdi myślał o wielkim spektaklu, jednak po zapoznaniu się z warunkami teatru w Kairze dzieło zostało dostosowane do możliwości opery (Opera Kairska była niewielkim budynkiem, na widowni mieściło się tylko 850 widzów – dla porównania La Scala w Mediolanie mieści 3600 osób).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=375", "fragment_id": "169697/0", "subtitle": "", "title": "Aida (opera)", "document_id": "169697", "start_index": 1.0, "parentId": 375.0, "source": "wikipedia", "score": 0.971335768699646}, "uuid": "1d13555e-ec5d-4fd5-8a60-bc7f06f18015"}, {"page_content": "Giovanni Bottesini (ur. 22 grudnia 1821, zm. 7 lipca 1889) – włoski wirtuoz kontrabasu, kompozytor i dyrygent.\nVerdi powierzył mu dyrygowanie premierowym wykonaniem swej opery \"Aida\" skomponowanej na cześć otwarcia Kanału Sueskiego 24 grudnia 1871.\nObecnie Bottesini jest znany głównie z powodu swoich kompozycji kontrabasowych, aczkolwiek ma w dorobku także 7 oper (takie opery jak \"Alibaba\", \"Krzysztof Kolumb\"), oratorium \"Ogród Oliwny\" i wiele utworów orkiestrowych. Jego utwory nacechowane są elementami typowymi dla opery, jak śpiewne frazy; często cytuje tematy oper w swoich kontrabasowych fantazjach, jak np. w fantazji \"Lunatyczka\" (na motywach opery Belliniego), \"Lucia di Lammermoor\" (według opery Donizettiego), czy w wariacjach \"Młynarka\" (na temat z opery Paisiella \"La Molinara\").\nTwórca opery łączącej elementy opery włoskiej i teatru wagnerowskiego pt. \"Eto et Leandro\".\nBottesini pisał również utwory na kontrabas z towarzyszeniem orkiestry, są to :\nPozostałymi utworami są 3 duety na 2 kontrabasy solo oraz liczne miniatury na kontrabas z towarzyszeniem fortepianu (głównie fantazje, elegie oraz wariacje).\nJego podręcznik do nauki gry na kontrabasie jest w niektórych krajach używany do dnia dzisiejszego. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=286429", "fragment_id": "1451490/0", "subtitle": "", "title": "Giovanni Bottesini", "document_id": "1451490", "start_index": 0.0, "parentId": 286429.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4793813228607178}, "uuid": "3d6030f3-427d-4bc2-aa4c-2598e85e40e6"}, {"page_content": "W 1843 odbyła się premiera kolejnej opery Verdiego, \"I Lombardi alla Prima Crociata\", która jednak została ocenzurowana ze względu na możliwą interpretację patriotyczną. Kolejne dzieła kompozytora, tworzone w latach 1843–1849 również były dobrze przyjmowane przez publikę. Szczególną popularnością cieszyły się \"Ernani\" (1844), \"I due foscari\" (1844), \"Macbet\" (1847), \"I Masnadieri\" (1847) oraz \"Luisa Miller\" (1849). W 1845 Verdi przeniósł się do Paryża. Dla tamtejszej Opery skomponował \"Jerusalem\", będącą francuską adaptacją \"I Lombardi\".\nW 1851 kompozytor przeniósł się do miejscowości Villanova sull’Arda, gdzie skomponował kolejne utwory: \"Rigoletto\" (1851), \"Il Trovatore\" (1853) oraz \"La Traviata\" (1853). W 1861 Verdi zaangażował się w życie polityczne: został wybrany do parlamentu, zaś w 1874 został senatorem. W tym okresie skomponował trzy następne opery, do dziś cieszące się uznaniem: Moc przeznaczenia (1862), Don Carlos (1867) oraz najsłynniejszą z nich – Aidę (1871), zamówioną dwa lata wcześniej przez Ismaila Paszę, Kedywa Egiptu, na uroczyste otwarcie Kanału Sueskiego.\nW wieku 74 lat, w roku 1887 Verdi skomponował \"Otella\", zaś sześć lat później kompozytor napisał muzykę do swej ostatniej opery, \"Falstaff\". Verdi nie był tylko kompozytorem operowym. Wykonywane są jego \"Kwartet smyczkowy\" z 1873 roku czy \"Requiem\", które napisał w związku ze śmiercią Alessandro Manzoniego. W 1897 roku zmarła druga żona Verdiego. Po jej śmierci skomponował \"Quattro pezzi sacri\": \"Ave Maria\", \"Stabat Mater\", \"Laudi alla Vergine\" oraz \"Te Deum\" (1898).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1957", "fragment_id": "182393/1", "subtitle": "", "title": "Giuseppe Verdi", "parentId": 1957.0, "start_index": 1753.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182393", "score": 0.7937092781066895}, "uuid": "040f1d64-9f16-4a15-aafb-e08ed2609e8e"}, {"page_content": "W Weronie znajduje się wiele muzeów, ale ich budynki często są zbyt małe, aby pomieścić wszystkie posiadane kolekcje. Dlatego wiele cennych dzieł jest zamkniętych w magazynach. W planach jest otworzenie dwóch nowych muzeów: jednego w zamku św. Piotra oraz drugiego w centrum kulturalnym, które będzie wybudowane na byłym obszarze industrialnym.\nMuzea, które funkcjonują w Weronie:\nWydarzenia.\nWerona gości wiele międzynarodowych wydarzeń kulturalnych. Najbardziej znany jest festiwal w Weronie, który jest organizowany każdego lata od 1913 roku. Wówczas to festiwal został zainaugurowany operą \"Aida\" Giuseppe Verdiego. Był to symbol uczczenia setnej rocznicy narodzin artysty. Wydarzenie to przyciągnęło do miasta wiele osób z całego świata. W lecie na Arenie odbywają się liczne koncerty, a ostatnio miała także miejsce transmisja telewizyjna z Festivalbar.\nInnym ważnym cyklicznym wydarzeniem jest teatralne lato Werony, które jest organizowane w malowniczej scenerii teatru rzymskiego. Pierwszy wieczór werońskiego lata teatralnego odbył się 26 czerwca 1984 roku. Wśród publiczności można było znaleźć takie osobistości jak prezydent Luigi Einaudi czy podsekretarz Giulio Andreotti. Tradycyjnie jako pierwsza odgrywana jest w formie prozy tragedia „Romeo i Julia”. Ta część festiwalu jest nazywana \"Festival Shakespeariano\" i są w niej odgrywane inne sztuki Szekspira oraz Carla Goldoniego. Od lat sześćdziesiątych oraz siedemdziesiątych wystawia się również spektakle taneczne. Odbywają się też wieczorne koncerty \"Verona Jazz\" z udziałem znanych zespołów jazzowych.\nWażnym wydarzeniem jest także festiwal \"Schermi d’amore\" powstały w 1996 roku i mający korzenie w „kinowym festiwalu Werony”, organizowanym od 1969 do 1995. Festiwal poświęcony jest głównie kinematografii melodramatycznej – pokazywane są pierwsze filmy melodramatyczne i romantyczne. Przegląd ten jest znany na całym świecie dzięki swojemu wpływowi na badania nad kinematografią melodramatyczną. Jest to jedyny tego typu festiwal na świecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58724", "fragment_id": "644594/38", "subtitle": "", "title": "Werona", "document_id": "644594", "start_index": 61707.0, "source": "wikipedia", "parentId": 58724.0, "score": 0.36298733949661255}, "uuid": "44e004c0-9031-4e34-95cd-8d2b64933ccf"}, {"page_content": "Pracę nad dziełem skomplikowała sytuacja polityczna. W lipcu wybuchła wojna francusko-pruska, która opóźniła premierę. Dekoracje przygotowywane w Paryżu przez Auguste Mariette'a nie zostały przywiezione do Kairu z powodu oblężenia stolicy Francji przez Królewską Armię Pruską. W końcu zamiast w styczniu 1871 roku prapremiera w Kairze odbyła się po wojnie, 24 grudnia 1871 r. Orkiestrą dyrygował Giovanni Bottesini.\nPierwsi wykonawcy ról tytułowych:\nOpera została entuzjastycznie przyjęta przez ówczesną publiczność. Podobnie zakończyła się włoska premiera w mediolańskiej La Scali 8 lutego 1872 r. pod batutą Franco Faccia. Kolejną premierą, w Parmie (1872), dyrygował osobiście Verdi.\nOd premiery mediolańskiej \"Aida\" rozpoczęła pochód przez wszystkie ważniejsze sceny świata, stając się jedną z najbardziej popularnych oper. Premiera polska miała miejsce w Teatrze Wielkim w Warszawie 23 listopada 1875 r. (w oryginalnej wersji językowej). Z polskim tekstem Aida została wystawiona po raz pierwszy w Warszawie 9 czerwca 1877 r.\n\"Aida\" należy do grupy dzieł często wystawianych w warunkach plenerowych; potężne przedstawienia (z udziałem kilkusetosobowych chórów i statystów, koni i egzotycznych zwierząt) wystawiano na wielu stadionach i w amfiteatrach, a nawet w rzymskich Termach Karakalli. Wiosną 1997 r. i na przełomie lat 2002/2003 Opera Wrocławska wystawiła takie superprodukcje \"Aidy\" w Hali Ludowej we Wrocławiu.\nTreść.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Odsłuchaj/styles.css\" /&gt;\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=375", "fragment_id": "169697/1", "subtitle": "", "title": "Aida (opera)", "document_id": "169697", "start_index": 1614.0, "source": "wikipedia", "parentId": 375.0, "score": 0.5194730162620544}, "uuid": "9d0dea03-d1c2-4935-90d9-1f5a01b2392a"}, {"page_content": "Arena przyciągała uwagę wędrowców i pierwszych turystów, podróżujących po Italii w XVIII i XIX w. M.in. w 1786 r. podziwiał ją Johann Wolfgang von Goethe, który w dzienniku swej włoskiej podróży zapisał: „Amfiteatr jest więc pierwszym znakomitym pomnikiem czasów starożytnych, który widzę; a jak świetnie zachowany!”\nW 1913 roku, dla uczczenia setnej rocznicy urodzin Giuseppe Verdiego, w amfiteatrze wystawiona została \"Aida\". Odtąd aż do dziś budowla pełni funkcję stałej sceny dla rozmaitych koncertów. M.in. w 1947 r. zadebiutowała tam słynna później śpiewaczka Maria Callas. Współcześnie na widowni może zmieścić się 15 tysięcy osób. Jako jedna z wciąż najlepiej zachowanych starożytnych budowli tego rodzaju, będzie miejscem ceremonii zamknięcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich 2026.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3689173", "fragment_id": "1311572/1", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr w Weronie", "document_id": "1311572", "start_index": 1713.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3689173.0, "score": 0.2739555239677429}, "uuid": "a0a1fb23-a2f7-4e0f-9e47-a338a8df92ee"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy musicalu z 2000 r. Zobacz też: Aida.\nAida – musical stworzony w 1999 przez Eltona Johna i Tima Rice’a z liberettem Lindy Woolverton, Roberta Fallsa i Davida Henry’ego Hwanga, na podstawie opery \"Aida\" Giuseppe Verdiego z 1871 roku. Fabuła musicalu dotyczy zakazanej miłości nubijskiej księżniczki więzionej przez Egipcjan, Aidy oraz Radamesa, kapitana egipskiej armii zaręczonego z córką faraona, Amneris.\nMusical zdobył szereg nagród teatralnych, w tym cztery nagrody Tony Awards oraz Nagrodę Grammy dla najlepszego albumu musicalowego (ang. \"Best Musical Show Album\"). 16 stycznia 1999 roku piosenka \"Written in the Stars\" (pl. \"Gwiazdy piszą los\") w wykonaniu Elthona Johna i LeAnn Rimes zadebiutowała na liście przebojów Billboard Adult Contemporary i utrzymywała się na niej przez 26 tygodni osiągając maksymalnie drugie miejsce.\nPolska prapremiera musicalu miała miejsce 26 października 2019 roku w Teatrze Muzycznym „Roma”.\nHistoria spektaklu.\nPrzed premierą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5367569", "fragment_id": "338286/0", "subtitle": "", "title": "Aida (musical)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 5367569.0, "document_id": "338286", "score": 0.17714357376098633}, "uuid": "3f8c2a4b-1e23-42d2-8242-6ed105ef0357"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Odsłuchaj/styles.css\" /&gt;\nCeleste Aida (z wł. \"Niebiańska Aido\") – tenorowa aria Radamesa z I aktu opery \"Aida\" skomponowanej przez Giuseppe Verdiego, do której libretto napisał Antonio Ghislanzoni.\nRadames – młody wojownik marzy nie tylko o tym, by okryć się wojenną sławą jako nowy wódz egipskich oddziałów. Mimo iż zakochana jest w nim Amneris – córka faraona, on pragnie miłości jej etiopskiej niewolnicy – Aidy, toteż jego myśli nieustannie błądzą wokół niej. Aida jest córką króla Etiopów – Amonasra, o czym Radames jednak nie wie, ma on zatem wyruszyć przeciwko ojcu swojej ukochanej.\nPopularność opery sprawia, że romanca Radamesa stale należy do najważniejszych pieśni w repertuarze (także koncertowym) śpiewaków dysponujących tym typem głosu. Rolę Radamesa podczas światowej prapremiery w Kairze 24 grudnia 1871 śpiewał Pietro Mongini.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2364356", "fragment_id": "542234/0", "subtitle": "", "title": "Celeste Aida", "document_id": "542234", "start_index": 0.0, "parentId": 2364356.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7076631784439087}, "uuid": "0c72c512-3f6b-462c-9f88-fabbffc3ea33"}, {"page_content": "Dwaj Foskariusze (wł. \"I due Foscari\") – opera liryczna Giuseppe Verdiego w 3 aktach z librettem napisanym przez Francesca M. Piave.\nHistoria.\nAkcja rozgrywa się w XV wieku w Wenecji. Utwór można zaliczyć do wczesnych oper Verdiego, powstał bowiem w 1844. Dla kompozytora był to okres ciężkiej pracy twórczej - w 1842 napisał słynną operę \"Nabucco\", w 1843 \"I lombardi\", a w 1844 także znanego \"Ernaniego\". Autorem libretta „I due foscari” był Francesco M. Piave, który oparł je na dramacie George’a Byrona pod tym samym tytułem. Mimo melodyjnej muzyki i romantycznych motywów „I due Foscari” należy do rzadziej wystawianych oper Verdiego. W \"Dwóch Foskariuszach\" pojawia się, po raz pierwszy, motyw dobrego i troskliwego ojca, często goszczący w operach Giuseppe Verdiego (\"La Traviata, Don Carlos, Aida\" i in.).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=564571", "fragment_id": "1549038/0", "subtitle": "", "title": "Dwaj Foskariusze", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 564571.0, "document_id": "1549038", "score": 0.2879447937011719}, "uuid": "ab81f7a7-602d-40b2-915b-c65c1ff6812b"}, {"page_content": "Otello – opera seria Giuseppe Verdiego z 1887 roku.\nHistoria utworu.\nOtrzymując libretto Otella Verdi wiedział, że ma do czynienia z dziełem doskonałym, nie tylko ze względu na pierwowzór, ale również wkład bardzo cenionego librecisty Arriga Boita (sławne \"Credo\" Jagona wyszło właśnie spod pióra Boito i próżno go szukać w oryginale u Szekspira). Dodatkowo był pod presją własnych osiągnięć, miał już siedemdziesiąt lat, a nie chciał, by publiczność uznała, że po \"Aidzie\" nie może napisać już nic lepszego. Tworzył od 1884 do 1886 roku, najpierw nadając nowemu dziełu tytuł \"Jago\", ostatecznie jednak wrócił do tytułu Szekspira. \"Otello\" Na początku 1887 r. rozpoczęły się próby w mediolańskiej La Scali. Dekoracje zaprojektował malarz Ferraio, wzorując się na obrazach Carpaccia i Belliniego, Edel pracował nad kostiumami z epoki. Premiera, na którą przybyli znawcy opery, śpiewacy, dyrektorzy teatrów z całej Europy, odbyła się 5 lutego 1887 r. w Mediolanie. Operą dyrygował Franco Faccio, śpiewali: Francesco Tamagno (Otello), Romilda Pantaleoni (Desdemona), Victor Maurel (Jago); warto zaznaczyć udział w orkiestrze młodego wówczas wiolonczelisty Artura Toscaniniego. To był kolejny sukces Verdiego, zgotowano mu wielką owację, która powtórzyła się w Wenecji, potem w wielu innych krajach, a przede wszystkim w ojczyźnie Szekspira.\nTreść.\nAkcja toczy się na Cyprze w końcu XV wieku.\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1124448", "fragment_id": "1350327/0", "subtitle": "", "title": "Otello (opera Giuseppe Verdiego)", "parentId": 1124448.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1350327", "score": 0.12484785169363022}, "uuid": "dc721647-ed09-4424-b9eb-44335e82eac8"}]}
{"id": "q_169", "question": "Jak nazywa się pracownia rzeźbiarza, malarza?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: pracownia.\nAtelier [fr. wym. atelje] – pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, stanowiących miejsce pracy twórczej jednego lub kilku artystów, dostosowanych do ich indywidualnych upodobań i charakteru wykonywanej profesji (fotografa, malarza, rzeźbiarza). Często pomieszczenie z dużymi oknami (pracownia malarska), czasem doświetlone przez okno dachowe, albo wręcz przeciwnie – zaciemnione (studio fotograficzne). W przypadku pracowni malarskiej pożądane jest oświetlenie górne z kierunku północno-wschodniego.\nTakże pomieszczenie lub komplet zabudowań, w którym wykonuje się zdjęcia do filmu, plan zdjęciowy w zamkniętym studiu. Atelier są jedną z podstawowych części każdej wytwórni filmowej – jest to odpowiednio wyposażona hala ze specjalnie wbudowanymi dekoracjami, które można zmieniać w zależności od charakteru sceny. Może być to także zwykły pokój z wyposażeniem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2218801", "fragment_id": "433799/0", "subtitle": "", "title": "Atelier", "document_id": "433799", "start_index": 1.0, "parentId": 2218801.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34287622570991516}, "uuid": "d6b6ae90-f172-456b-8d3d-0f283537e1f9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy artysty. Zobacz też: inne znaczenia.\nMalarz (z niem. \"Maler\", łac. \"pictor\", \"pictorellus\", \"iconista\", \"imaginator\") – rzemieślnik, artysta zajmujący się malarstwem. Jest to zawód polegający na pokrywaniu, malowaniu płaszczyzn, przedmiotów powłokami, liniami, punktami, kolorem, farbą, farbami, po to by je ochronić, zmienić ich własny kolor lub namalować, stworzyć obraz, wyobrażenie, iluzję tego co odbieramy zmysłem wzroku.\nW Polsce zawód malarza wykonują;\nMalarze polscy mogą zrzeszać się w związkach artystów plastyków (ZAP i ZPAP), w cechach, w związkach twórców ludowych i w innych związkach zawodowych.\nHistoria malarzy europejskich.\nMalarstwo jest jednym z najstarszych zawodów, rzemiosłem, sztuką związaną z kulturą człowieka od czasów prehistorycznych. O najdawniejszych malarzach wiadomo bardzo niewiele. Ponieważ malarstwu prehistorycznemu przypisuje się znaczenia magiczne, religijne to być może malarze pełnili jakieś istotne funkcje w tamtych społecznościach.\nMalarzy starożytnego Egiptu możemy zobaczyć przy pracy dzięki wykonywanym przez nich samych przedstawieniom, zachowanych w pomieszczeniach grobowych. Stosowano wiele technik malarskich. Malarze pokrywali barwnymi polichromiami płaskorzeźby na ścianach, rzeźby, meble, przedmioty i nieruchomości. Około 3500 lat temu w Egipcie pojawiły się pierwsze ilustracje malowane na zwojach papirusów. Lecz o samych rzemieślnikach czy artystach wiadomo bardzo mało. Malarstwo starożytnego Egiptu miało ogromny wpływ na rozwój tej sztuki w basenie Morza Śródziemnego.\nW czasach antycznych malarstwo greckie i później rzymskie miało wysoka rangę. Znani byli z imienia najlepsi malarze, doceniano efekt iluzji. Duże znaczenie zyskiwał portret. W antycznym Rzymie istniało nawet \"prawo obrazu\" (\"ius imaginum\"), określające komu należny był portret jako wyróżnienie, nobilitacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3128878", "fragment_id": "131612/0", "subtitle": "", "title": "Malarz", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "131612", "parentId": 3128878.0, "score": 0.09980673342943192}, "uuid": "cb86b8e4-7a65-4732-8baa-dc5c4172d185"}, {"page_content": "Pracownia artysty (także Pracownia malarza i Atelier artysty) – obraz francuskiego malarza Gustave’a Courbeta ukończony w 1855 roku.\nOkoliczności powstania i wystawienia.\nW 1855 roku, w Paryżu, miała miejsce Wystawa Światowa, a jej częścią była ekspozycja dzieł sztuki. Gustave Courbet wysłał z propozycją wystawienia do komisji oceniającej 15 obrazów. Zaakceptowano 11 dzieł, a odrzucono m.in. \"Pracownię artysty\". W odpowiedzi na tę decyzję malarz nie zdecydował się na prezentację swoich prac w głównej przestrzeni wystawienniczej, czyli w Pałacu Sztuk Pięknych, ale w jego sąsiedztwie wzniósł własny pawilon nazwany „Realizm”. Tam wystawił 40 obrazów, w tym \"Pracownię artysty\".\nZe względu na duże rozmiary płótno musiało być wykonane z trzech kawałków materiału, na górze i z lewej strony obrazu doszyte są pasy tkaniny.\nOpis obrazu.\nTrudności w interpretacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5088575", "fragment_id": "1059258/0", "subtitle": "", "title": "Pracownia artysty (obraz Gustave’a Courbeta)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5088575.0, "document_id": "1059258", "score": 0.2659798860549927}, "uuid": "2d34324b-a6d3-4001-a485-8b2df1ef447e"}, {"page_content": "W Cesarstwie Bizantyńskim zachowano sztukę malowania obrazów tablicowych. Przepisy malowania obrazów na drewnianych tablicach trafiają do malarzy w krajach przyjmujących religię od kościoła w Konstantynopolu, ale także do pracowni malarzy w Italii i dalej do krajów przyjmujących chrześcijaństwo łacińskie.\nEkspansja kościoła i religii chrześcijańskiej mogła być przyczyną, że w XI wieku powstał traktat, który można nazwać pierwszym europejskim podręcznikiem wielu technik i rzemiosł, w tym malarstwa. Praca ta była niezbędna nowo powstającym kościołom, klasztorom i pracowniom. Dzieło, \"„Schedula diversarium artium”\" zostało spisane przez Mnicha Teofila.\nCechy i bractwa malarskie tworzone były w naszej części Europy dopiero w połowie XIV wieku. Malarze wchodzili w skład cechów łączonych, tworzyli cechy samodzielnie lub przyjmowali do swojego cechu innych rzemieślników, najczęściej związanych z malarstwem.\nPrzyjęcie przez europejskich malarzy, rzeźbiarzy jako patrona świętego Łukasza Ewangelistę, według legendy, malującego, rzeźbiącego Marię matkę Jezusa, potwierdzało prawo do malowania wizerunków Boga i Ewangelii, wbrew przekonaniom ikonoklastów.\nMalarze w Polsce.\nNie wiemy nic o malarzach z okresu przedpiastowskiego. Razem z religią chrześcijańską malarze klasztorni z różnych krajów europejskich przybywali do Polski.\nW XII wieku wnętrze katedry płockiej ozdabiał malowidłami cudzoziemiec, malarz Gunter.\nW państwie pierwszych Piastów najprawdopodobniej tylko malarze związani z kościołem wykonywali to rzemiosło czy sztukę.\nW XII w. zakonach cystersów, bernardynów, dominikanów powstawały pierwsze skryptoria zatrudniające początkowo sprowadzanych z zachodnich klasztorów mnichów; pergaministów, skryptorów-kaligrafów i malarzy – iluminatorów, wytwarzających potrzebne w nowych kościołach i klasztorach, księgi liturgiczne, mszały, modlitewniki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3128878", "fragment_id": "131612/2", "subtitle": "", "title": "Malarz", "source": "wikipedia", "start_index": 3744.0, "document_id": "131612", "parentId": 3128878.0, "score": 0.17351660132408142}, "uuid": "73c46d87-5686-47cc-87d2-1e6220b2f8d1"}, {"page_content": "W wolnych chwilach nadal zajmował się rzeźbiarstwem i malarstwem pogłębiając równocześnie teoretyczną i praktyczna wiedzę w tym kierunku. O uzdolnionym Thammie dowiedział się rzeźbiarz Bernhard Kutzer z Horní Údolí koło Zlatych Hor. Gdy poznał i potwierdził talent Thamma, malarz kościelny z Ząbkowic Śląskich na początek obiecał dać mu zlecenie. Thamm sprzedał sklep szewski w Lądku-Zdroju i założył niewielką pracownię rzeźbiarską. Pierwszym jego zleceniem było zamówienie na wykonanie ołtarza w kościele parafialnym w Kucharach koło Oławy. Przedstawiciele władz pozytywnie ocenili pracę, a Thamm otrzymał dodatkową premię. Kolejne zamówienia otrzymał w Hrabstwie Kłodzkim. W 1874 artysta wybudował dom rodzinny z pracownią rzeźbiarską. Często odwiedzali go artyści, którzy przyjeżdżali do Lądka, wśród nich byli: Eduard Steinbrück i August Julius Streichenberg. W 1880 roku przy poparciu biskupa wrocławskiego, rozpoczął naukę na Akademii w Pradze, a następnie w Monachium, u profesora Josepha Knabla z Akademii Sztuk Pięknych, uzyskując jak najlepsze opinie. W okresie studiów współpracował się z Mayer'sche Hofkunstanstalt. \nOtrzymał ofertę pracy w berlińskiej Akademii Budownictwa oraz w zespole wykańczającym sławną katedrę w Kolonii. Obie oferty odrzucił. W 1884 odbył podróż po północnej Italii poznając włoską sztukę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1604867", "fragment_id": "693033/1", "subtitle": "", "title": "Franz Thamm", "parentId": 1604867.0, "start_index": 893.0, "document_id": "693033", "source": "wikipedia", "score": 0.13140681385993958}, "uuid": "e6cb3854-ae53-444d-bddd-516f9eb17b37"}, {"page_content": "Jean-François Ferraton (ur. 27 marca 1949 w Lyonie) – francuski rzeźbiarz, witrażysta, malarz.\nŻyciorys.\nW latach 1978–1989 studiował na akademii Minotaure w Lyonie. Specjalizuje się w sztuce sakralnej. Jego pracownia mieści się w Rochetaillée-sur-Saône. W 1993 otrzymał nagrodę Rady Generalnej Rodanu za pracę „Lettre à René-Maria Burlet”. W ciągu 20 lat wyprodukował ponad 400 oryginalnych dzieł. Jego prace można oglądać m.in. w Muzeum Drukarstwa w Lyonie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=888153", "fragment_id": "1027995/0", "subtitle": "", "title": "Jean-François Ferraton", "document_id": "1027995", "start_index": 0.0, "parentId": 888153.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0854097530245781}, "uuid": "f6a0c6f9-c663-4f75-8781-335d7c60946c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPlac Pigalle – plac w IX dzielnicy Paryża, pomiędzy bulwarem de Clichy i bulwarem Rochechouart, niedaleko Bazyliki Sacré-Cœur, u podnóża wzgórza Montmartre. Jest centralną częścią dzielnicy Pigalle. Nazwa placu pochodzi od nazwiska rzeźbiarza Jeana-Baptiste'a Pigalle'a (1714–1785). Na placu znajduje się stacja metra Pigalle.\nHistoria.\nPlac został wytyczony w roku 1789 jako półkolisty skwer przy bulwarze de Clichy, w miejscu podejścia do wzgórza Montmartre. Początkowo nazywał się Place de la Barrière-Montmartre, dopiero w 1864 r. otrzymał obecną nazwę. Dookoła został zabudowany kamienicami, w których na parterze mieściły się kawiarnie. Bliskość dzielnicy Montmartre spowodowała, że pod koniec XIX i na początku XX wieku w budynkach okalających plac umieszczali swoje pracownie znani malarze i rzeźbiarze, a kawiarnie stały się miejscem spotkań artystycznej bohemy Paryża. W latach 40. XX wieku w okolicy placu powstało wiele domów publicznych. Obecnie plac, jako znajdujący się w centrum dzielnicy Pigalle, miejsca znanego jako dzielnica czerwonych latarni, jest często odwiedzany przez zagranicznych turystów ze względu na sex shopy i kluby erotyczne znajdujące się pobliżu.\nZnane budynki.\nPod numerem 1. mieściła się kawiarnia L'Abbaye de Thélème, w której malarze wystawiali swoje prace. \nPod numerem 3., na rogu przy rue Frochot, mieściła się kawiarnia du Rat Mort, słynąca z tego, że była otwarta przez całą noc.\nPod numerem 5. znajdował się warsztat Gabriela Dauchota (1927-2005), malarza ze szkoły paryskiej.\nPod numerem 9. mieściła się słynna kawiarnia Café de la Nouvelle Athènes, a powyżej na piętrze fotograf Paul Sescau (1858–1926) miał studio fotograficzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4804390", "fragment_id": "278426/0", "subtitle": "", "title": "Plac Pigalle", "parentId": 4804390.0, "start_index": 0.0, "document_id": "278426", "source": "wikipedia", "score": 0.3511292338371277}, "uuid": "985ea7d8-a087-4b6c-b606-d694e5c87dea"}, {"page_content": "Bogusław Bachorczyk (ur. 12 marca 1969 w Suchej Beskidzkiej) – polski malarz, rzeźbiarz, rysownik, artysta multimedialny i kurator sztuki, profesor Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie.\nŻyciorys.\nW 1989 roku ukończył Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Antoniego Kenara w Zakopanem, gdzie uczęszczał do klasy rzeźby. Następnie w latach 1993−1998 studiował na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Dyplom obronił w pracowni Włodzimierza Kunza.\nOd 2002 roku pracuje jako wykładowca na Wydziale Malarstwa Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie, gdzie od 2018 roku prowadzi III Pracownię Interdyscyplinarną. W 2011 roku uzyskał stopień doktora sztuk plastycznych, a w 2014 roku stopień doktora habilitowanego. Od 2019 jest profesorem ASP w Krakowie.\nW swojej twórczości pracował na styku różnych mediów: malarstwa, rzeźby i fotografii. Stosował bricolage i łączył techniki rzemieślnicze z nowoczesnymi mediami. Jego prace były niekiedy prezentowane w formie instalacji z elementami performansu.\nW swojej twórczości Bogusław Bachorczyk podejmuje tematy historii, czasu, tożsamości, pamięci i indywidualnego odkrywania prywatnej przeszłości. Poruszał wątki związane ze współczesnymi definicjami męskości, męską cielesnością i seksualnością oraz miłością homoseksualną. Podejmował kwestie spuścizny po twórcach takich jak Jarosław Iwaszkiewicz, W.G. Sebald, Wojciech Jerzy Has, Aleksandr Rodczenko, Wacław Niżyński, Władysław Hasior.\nStworzył koncepcje i wykonał szereg projektów twórczych, m.in. prowadzony od 1986 roku dziennik-szkicownik. Od 2003 roku istotnym elementem jego działalności jest pracownia znajdująca się w Krakowie przy ulicy Czystej 17, która jest nieustannie przekształcaną przestrzenią twórczych poszukiwań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4653087", "fragment_id": "771347/0", "subtitle": "", "title": "Bogusław Bachorczyk", "parentId": 4653087.0, "start_index": 0.0, "document_id": "771347", "source": "wikipedia", "score": 0.06438197195529938}, "uuid": "b9386045-1b33-422f-857e-ad9a50f17d4a"}, {"page_content": "Kazimierz Kalkowski (ur. 15 stycznia 1954 w Gdańsku) – polski rzeźbiarz, malarz, ceramik, rysownik.\nŻyciorys.\nUczył się w szkole podstawowej w Gdańsku-Wrzeszczu. Edukację plastyczną rozpoczął w Liceum Sztuk Plastycznych w Częstochowie, po dwóch latach zmienił szkołę i przeniósł się do Państwowego Liceum Sztuk Plastycznych w Gdyni. Od 1976 r. studiował w gdańskiej PWSSP (ASP). Jednocześnie uczył się ceramiki. Dyplom uzyskał w 1981 r. w pracowni prof. Kazimierza Ostrowskiego. W latach 1981–1989 pracował na macierzystej uczelni, jako asystent w Pracowni Malarstwa prof. Kazimierza „Kacha” Ostrowskiego, a następnie w Pracowni Malarstwa Ściennego prof. Andrzeja Dyakowskiego.\nKalkowski jest mistrzem rzeźby w ceramice (porcelanie, kamionce). Jego rzeźby kamionkowe są dorocznymi nagrodami podczas Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni (nagroda za najlepszy debiut) oraz Festiwalu Szekspirowskiego w Gdańsku (Yorick).\nMieszka i pracuje w Gdyni.\nNagrody i wyróżnienia.\nŹródło:.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1539267", "fragment_id": "236300/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Kalkowski", "parentId": 1539267.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "236300", "score": 0.261676162481308}, "uuid": "a4a7b09a-876a-4769-8d47-83b8adcb9bcf"}, {"page_content": "Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego – muzeum biograficzne Alfonsa Karnego, znajdujące się w zabytkowej, drewnianej willi gen. von Driesena w Białymstoku. Gromadzi dzieła rzeźbiarza, dokumentuje artystyczną działalność artysty, organizuje ekspozycje sztuki współczesnej w zakresie malarstwa, rzeźby, grafiki, fotografii oraz prowadzi działalność edukacyjną ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb osób z dysfunkcją wzroku i słuchu oraz z niepełnosprawnością intelektualną.\nEkspozycje stałe: \"Portrety wielkich Polaków\", \"Pracownia rzeźbiarza\", \"Historia życia twórczego\", \"Sztuka dawna i współczesna z kolekcji artysty\".\nAlfons Karny.\n \"Osobny artykuł: Alfons Karny.\"\nAlfons Karny był rzeźbiarzem urodzonym w Białymstoku, ale działającym głównie w Warszawie i uznawanym za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli tzw. warszawskiej szkoły rzeźby. Zbiór jego dzieł to w większości realistyczne wizerunki sławnych ludzi, m.in. Mikołaja Kopernika, Ignacego Paderewskiego, Alberta Einsteina, Ernesta Hemingwaya.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=761112", "fragment_id": "850096/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Rzeźby Alfonsa Karnego", "document_id": "850096", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 761112.0, "score": 0.12752525508403778}, "uuid": "3fbea267-4406-41f7-a5d7-1dea529e8844"}]}
{"id": "q_170", "question": "W której konkurencji wielokrotnym rekordzistą był Waldemar Baszanowski?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nWaldemar Romuald Baszanowski (ur. 15 sierpnia 1935 w Grudziądzu, zm. 29 kwietnia 2011 w Warszawie) – polski sztangista. Czterokrotny olimpijczyk, dwukrotny mistrz olimpijski, pięciokrotny zwycięzca mistrzostw świata, sześciokrotny mistrz Europy, dwudziestoczterokrotny rekordzista świata. Zdobył 9 złotych medali mistrzostw Polski, 61 razy ustanawiał rekordy Polski. Honorowy prezes Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów.\nDzieciństwo i młodość.\nBył synem Jana Baszanowskiego, byłego podoficera 64 Pułku Artylerii i Elżbiety Klary Pilcek.\nW 1957 roku ukończył Państwowe Technikum Mechaniki Rolnej w Kwidzynie, a w 1961 roku warszawską Akademię Wychowania Fizycznego.\nKariera sportowa.\nW 1960 wziął udział w igrzyskach olimpijskich w Rzymie, zajmując piąte miejsce. Kolejne lata to pasmo sukcesów. W 1961 roku po raz pierwszy w karierze zwyciężył na mistrzostwach świata w Wiedniu oraz mistrzostwach Europy w Wiedniu. Na kolejnych zawodach mistrzowskich: mistrzostwach świata w Budapeszcie i mistrzostwach Europy w Budapeszcie w 1962 roku oraz mistrzostwach świata w Sztokholmie i mistrzostwach Europy w Sztokholmie w 1963 roku zdobył cztery medale – wszystkie srebrne.\nWystęp na igrzyskach olimpijskich w Tokio w 1964 roku zaowocował zdobyciem złotego medalu. Uzyskał w trójboju 432,5 kg, bijąc dotychczasowy rekord olimpijski o 25 kg. Rok później zwyciężył na mistrzostwach świata w Teheranie oraz mistrzostwach Europy w Sofii, a w 1966 roku był drugi podczas mistrzostw świata w Berlinie oraz mistrzostw Europy w Berlinie.\nIgrzyska olimpijskie w Meksyku w 1968 roku to kolejny sukces sztangisty. Powtórzył osiągnięcie z Tokio, wygrywając z przewagą aż 15 kg nad Irańczykiem Parwizem Dżalajerem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130837", "fragment_id": "11876/0", "subtitle": "", "title": "Waldemar Baszanowski", "parentId": 130837.0, "start_index": 0.0, "document_id": "11876", "source": "wikipedia", "score": 0.52498459815979}, "uuid": "104fe38d-ebe9-42ef-90c9-779f2be322ca"}, {"page_content": "W lipcu 1969 roku prowadzony przez niego samochód wpadł pod Łowiczem w poślizg i stoczył się do rowu, w wyniku czego śmierć poniosła jego żona Anita, a on sam i 6-letni syn zostali ranni. Mimo wypadku sezon uwieńczył obroną tytułów na mistrzostwach świata w Warszawie i mistrzostwach Europy, ustanawiając przy okazji cztery rekordy świata. Następnie zdobywał srebrne medale na mistrzostwach świata w Columbus w 1970 roku i mistrzostwach świata w Limie rok później. Równocześnie zwyciężał podczas mistrzostw Europy w Szombathely i mistrzostw Europy w Sofii.\nW swoim czwartym występie olimpijskim, na igrzyskach w Monachium w 1972 roku, zajął czwarte miejsce. Walkę o podium przegrał tam ze Zbigniewem Kaczmarkiem o 2,5 kg.\nInne osiągnięcia sztangisty to: dziewięciokrotne mistrzostwo Polski, 24 rekordy świata oraz 61 rekordów Polski. Trzykrotny chorąży polskiej ekipy olimpijskiej (1964, 1968, 1972).\nW 1969 roku czytelnicy „Przeglądu Sportowego” uznali Baszanowskiego najlepszym sportowcem Polski. Od 1971 był członkiem Prezydium Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie.\nPo zakończeniu kariery został trenerem i wykładowcą Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. Na przełomie 1973/1974 trenował zespół ciężarowców AZS Warszawa oraz w tym czasie został zaproszony do współpracy przez klub Sanoczanka Sanok. Potem wyjechał do Azji, gdzie został trenerem kadry Indonezji. Do kraju powrócił w 1988 roku. Sześć lat później został szefem wyszkolenia Polskiego Związku Podnoszenia Ciężarów, a w 1999 roku wybrano go na stanowisko prezydenta Europejskiej Federacji Podnoszenia Ciężarów.\nW klasyfikacji fachowego pisma „World Weightlifting” został uznany za trzeciego sztangistę wszech czasów (za Turkiem Naimem Suleymanoglu oraz Węgrem Imre Földim)\nŻycie prywatne.\nWaldemar Baszanowski był trzykrotnie żonaty, miał syna Marka (urodzony w 1963 roku).\nPrzez wiele lat był aktywnym krótkofalowcem, pracującym głównie telegrafią. Posługiwał się znakiem wywoławczym SP5TZB.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130837", "fragment_id": "11876/1", "subtitle": "", "title": "Waldemar Baszanowski", "document_id": "11876", "start_index": 1763.0, "source": "wikipedia", "parentId": 130837.0, "score": 0.3577376902103424}, "uuid": "4e020667-349e-46c0-af80-19209720df9b"}, {"page_content": "Był rekordzistą Europy na 200 m (20,4 s.) i w sztafetach 4 × 200 m i 4 × 400 m oraz wielokrotnym rekordzistą Polski. Dziesięciokrotnie zdobywał tytuł mistrza Polski na 200 m (1967, 1969 i 1971), na 400 m (1968, 1970, 1971 i 1976) oraz w sztafetach 4 × 100 m i 4 × 400 m.\nPo zakończeniu kariery został trenerem.\nZmarł 21 września 2014 i został pochowany 26 września 2014 na cmentarzu w Powsinie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=349576", "fragment_id": "41422/1", "subtitle": "", "title": "Jan Werner (lekkoatleta)", "parentId": 349576.0, "start_index": 1615.0, "source": "wikipedia", "document_id": "41422", "score": 0.3389568626880646}, "uuid": "207037ff-dd6a-48d1-a61b-9d3988c00926"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nKlemens Roguski (ur. 8 października 1926 w miejscowości Połaź, zm. 28 marca 2002 w Warszawie) – polski sztangista, mistrz i rekordzista Polski, następnie trener reprezentacji Polski w latach 1959-1981, twórca sukcesów polskich sztangistów, m.in. złotych medali olimpijskich i tytułów mistrzów świata. \nBył zawodnikiem CWKS Warszawa. W swojej karierze występował przede wszystkim w kategorii 90 kg, zdobywając sześć tytułów mistrza Polski z rzędu (1952-1957). Siódmy tytuł mistrza Polski zdobył w 1958 w kategorii + 90 kg. 24 razy bił rekord Polski. Czterokrotnie występował na mistrzostwach świata (w kategorii 90 kg: 1954 - 13 m., 1955 - 8 m., 1957 - 7 m., +90 kg: 1958 - 8 m.), trzykrotnie na mistrzostwach Europy (w kategorii 90 kg: 1954 - 8 m., 1955 - 5 m., +90 kg: 1958 - 5 m.).\nOd 1959 do 1981 był trenerem polskiej kadry narodowej seniorów. Jego zawodnicy zdobyli w tym okresie 20 medali olimpijskich, w tym cztery złote (Waldemar Baszanowski (1960 i 1964), Ireneusz Paliński (1960), Zygmunt Smalcerz (1972)), 78 medali mistrzostw świata, w tym 16 złotych (5 x Waldemar Baszanowski, 3 x Zygmunt Smalcerz 2 x Marian Zieliński i Zbigniew Kaczmarek, 1 x Ireneusz Paliński, Norbert Ozimek, Mieczysław Nowak i Marek Seweryn).\nW kolejnych latach prowadził także kadrę Iranu i Grecji.\nW 1964 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim, a w 1998 Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (M.P. z 1999, nr 6, poz. 68)\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3041325", "fragment_id": "1195965/0", "subtitle": "", "title": "Klemens Roguski", "document_id": "1195965", "start_index": 0.0, "parentId": 3041325.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "002d87f2-d8cc-4649-92fc-ddbe6ede532e"}, {"page_content": "Był mistrzem ZSRR w biegu na 100 metrów w latach 1955-1963 i 1966, w biegu na 200 metrów w 1960, 1961 i 1963, a także w biegu na 200 metrów przez płotki w 1963 i 1967. Był również halowym mistrzem ZSRR w biegu na 100 metrów w 1964.\nBył rekordzistą ZSRR w biegu na 100 metrów z czasem 10,2 s, osiągniętym 14 października 1962 w Taszkencie, a także wielokrotnym rekordzistą w sztafecie 4 × 100 metrów do wyniku 39,2 s (2 października 1965 w Paryżu).\nPóźniej pracował jako trener, m.in. reprezentacji ZSRR (1982-1988) i Malezji (1992-2003). Jest profesorem nauk o kulturze fizycznej. Jest autorem książki \"Спринтерский бег\" (\"Bieg sprinterski\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3176885", "fragment_id": "154621/1", "subtitle": "", "title": "Edwin Ozolin", "document_id": "154621", "start_index": 1515.0, "parentId": 3176885.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16494061052799225}, "uuid": "2d1bd7a1-04d8-4901-b332-535d3ead30cf"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMarian Zieliński (ur. 23 grudnia 1929 w Chełmie, zm. 13 października 2005 w Warszawie) − polski sztangista, trzykrotny medalista olimpijski i wielokrotny medalista mistrzostw świata. Jeden z najbardziej utytułowanych polskich ciężarowców.\nKariera.\nPierwszy sukces w karierze osiągnął w 1956 roku, kiedy podczas mistrzostw Europy w Helsinkach zdobył brązowy medal w wadze piórkowej. W tym samym roku wystartował na igrzyskach olimpijskich w Melbourne, gdzie także zajął trzecie miejsce. W zawodach tych wyprzedzili go jedynie Isaac Berger z USA oraz Jewgienij Minajew z ZSRR. Następnie zwyciężył w tej samej wadze na mistrzostwach świata w Warszawie w 1959 roku, wyprzedzając Bergera i Włocha Sebastiano Mannironiego.\nOd 1960 roku startował w wadze lekkiej. Jeszcze w tym roku wystąpił na igrzyskach w Rzymie, gdzie zajął czwarte miejsce. Walkę o podium przegrał tam z Abdulem Wahidem Azizem z Iraku. Przez dwa kolejne lata zdobywał brązowe medale: na mistrzostwach świata w Wiedniu i mistrzostwach świata w Budapeszcie. W 1963 roku zdobył swój drugi tytuł mistrza świata, zwyciężając podczas mistrzostw świata w Sztokholmie. Rok później wziął udział w igrzyskach olimpijskich w Tokio, zajmując trzecie miejsce w wadze lekkiej. Wygrał tam kolejny Polak, Waldemar Baszanowski, a srebrny medal zdobył Władimir Kapłunow z ZSRR.\nKolejne sukcesy osiągał w latach 1965 i 1966, zdobywając srebrne medale na mistrzostwach świata w Teheranie i mistrzostwach świata w Berlinie. Najpierw uległ tylko Baszanowskiemu, a rok później wyprzedził go Jewgienij Kacura z ZSRR. Ostatni medal wywalczył w 1968 roku, po raz kolejny zajmując trzecie miejsce na igrzyskach olimpijskich w Meksyku. Tym razem lepsi okazali się Baszanowski i Parwiz Dżalajer z Iranu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=282772", "fragment_id": "1457212/0", "subtitle": "", "title": "Marian Zieliński", "document_id": "1457212", "start_index": 0.0, "parentId": 282772.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20924142003059387}, "uuid": "e3a3d07c-0c04-4902-bdc1-faa4a77aa4fe"}, {"page_content": "Od 1922 roku startował w łyżwiarstwie szybkim. Jego głównym rywalem był Leon Jucewicz. W 1924 przegrał z nim rywalizację o prawo startu na igrzyskach olimpijskich w Chamonix. Był pięciokrotnym mistrzem Polski w wieloboju w 1922, 1923, 1924, 1927 i 1928 roku. W 1929 roku zdobył wicemistrzostwo Polski. Zdobył w sumie 18 tytułów mistrza kraju na dystansach 500 m: w 1922, 1923 1927 1928 i 1929, na 1500 m: w 1922, 1923, 1927 i 1928 roku i 10 000 m w 1924, 1927, 1928 i 1929 roku. Jest także kilkukrotnym rekordzistą kraju na dystansach 500, 1500 i 5000 m.\nW 1925 roku wystartował w Mistrzostwach Europy w Łyżwiarstwie Szybkim w Sankt Moritz (Szwajcaria), zajmując 7. miejsce.(zajął 7. miejsce na 5 000 m i 5 na 10 000 m). Ponadto:\nPo II wojnie światowej.\nPo przymusowym opuszczeniu Lwowa osiadł na pewien czas w Bytomiu i zaangażował się w założenie i działalność Polonii Bytom (klubu kontynuującego tradycje Pogoni Lwów), głównie w sekcji hokejowej Polonii. Następnie zamieszkał w Warszawie. Po zakończeniu kariery trener, sędzia i działacz sportowy. Został selekcjonerem reprezentacji polski w hokeju na lodzie i piłce nożnej. W latach 1949–1953 był trenerem Legii Warszawa. Następnie w latach 1954-1957 był trenerem Polonii Warszawa. Przez ponad 30 lat pracował w Legii Warszawa, w uznaniu jego zasług przed meczem ligowym Legia - Śląsk Wrocław 10 września 1977 na stołecznym Stadionie Wojska Polskiego odbyła się uroczystość okolicznościowa z okazji jego 80. urodzin. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera MII-5-4).\nUpamiętnienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=283158", "fragment_id": "1457317/4", "subtitle": "", "title": "Wacław Kuchar", "document_id": "1457317", "start_index": 6307.0, "parentId": 283158.0, "source": "wikipedia", "score": 0.044013407081365585}, "uuid": "2a5d675b-de97-46f0-b0f9-cae801d9ac95"}, {"page_content": "\"Główn: Podnoszenie ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964 .\"\nRywalizacja w wadze do 67,5 kg mężczyzn w podnoszeniu ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964 odbyła się 13 października 1964 roku w hali Shibuya Kōkaidō. W rywalizacji wystartowało 20 zawodników z 18 krajów. Tytułu sprzed czterech lat nie obronił Wiktor Buszujew z ZSRR, który tym razem nie startował. Nowym mistrzem olimpijskim został Polak Waldemar Baszanowski, srebrny medal wywalczył Władimir Kapłunow z ZSRR, a trzecie miejsce zajął kolejny reprezentant Polski - Marian Zieliński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5134896", "fragment_id": "1085086/0", "subtitle": "", "title": "Podnoszenie ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964 – waga lekka mężczyzn", "document_id": "1085086", "start_index": 1.0, "parentId": 5134896.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06528786569833755}, "uuid": "5292ba14-5733-4d24-8586-e90818385885"}, {"page_content": "\"Główn: Podnoszenie ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1968 .\"\nRywalizacja w wadze do 67,5 kg mężczyzn w podnoszeniu ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1968 odbyła się 15 października 1968 roku w hali Teatro de los Insurgentes. W rywalizacji wystartowało 20 zawodników z 17 krajów. Tytuł sprzed czterech lat obronił Polak Waldemar Baszanowski. Srebrny medal wywalczył Irańczyk Parwiz Dżalajer, a trzecie miejsce zajął kolejny Polak - Marian Zieliński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5135559", "fragment_id": "1085247/0", "subtitle": "", "title": "Podnoszenie ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1968 – waga lekka mężczyzn", "parentId": 5135559.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1085247", "source": "wikipedia", "score": 0.09426667541265488}, "uuid": "729a8927-6c69-40f0-8d5f-c2b05b74c44d"}, {"page_content": "\"Główn: Podnoszenie ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 .\"\nRywalizacja w wadze do 67,5 kg mężczyzn w podnoszeniu ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 odbyła się 30 sierpnia 1972 roku w hali Gewichtheberhalle. W rywalizacji wystartowało 22 zawodników z 18 krajów. Tytułu sprzed czterech lat nie obronił Polak Waldemar Baszanowski, który tym razem zajął czwarte miejsce. Nowym mistrzem olimpijskim został Mucharbij Kirżynow z ZSRR, srebrny medal zdobył Bułgar Mładen Kuczew, a trzecie miejsce zajął Polak Zbigniew Kaczmarek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5136094", "fragment_id": "1085390/0", "subtitle": "", "title": "Podnoszenie ciężarów na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – waga lekka mężczyzn", "document_id": "1085390", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5136094.0, "score": 0.09043096750974655}, "uuid": "bc8737d5-4348-4bcc-a1f4-a52501a640d4"}]}
{"id": "q_171", "question": "Jak odczytać rzymską liczbę zapisaną jako CCC?", "answer": [{"page_content": "Cyfra – umowny znak pisarski służący do zapisywania liczb.\nJuż w trzecim tysiącleciu p.n.e. używano w Egipcie hieroglifów do oznaczania jednostek, dziesiątek i tak dalej, aż do 10.000.000. Innych cyfr używano w Babilonii (tzw. babiloński system liczbowy), jeszcze innych w starożytnych Grecji i Rzymie.\nRozpowszechnione obecnie tak zwane cyfry arabskie (układ dziesiętny) pochodzą naprawdę z Indii. Arabowie jedynie sprowadzili je stamtąd wraz z tablicą rachunkową zwaną \"abakus\" (zbliżoną do dzisiejszego liczydła) do Europy między X a XIII w. Dzieło Fibonacciego o abakusie podkreślające praktyczność arabskiego systemu zainteresowało kupców włoskich. W ten sposób w XIII wieku arabska notacja upowszechniła się we włoskich księgach handlowych, a w XIV wieku trafiła do epigrafiki kościelnej by w XVI wieku wyprzeć całkowicie cyfry rzymskie z potocznego użycia.\nWczesne średniowiecze używa wyłącznie cyfr rzymskich, na ogół nie zmienionych, tylko cyfry i liczby 4, 9, 40, 90 są pisane częściej IIII, VIIII, XXXX, LXXXX niż odpowiednio IV, IX, XL, XC. Natomiast wielokrotność setek oznaczano przez powtarzanie litery C, np. CCC = 300. Połowę oznaczano przez przekreślenie cyfry.\nLiczba znaków służących do zapisu jest zależna od systemu liczbowego i przyjętego sposobu zapisu: 10 w systemie dziesiętnym, 16 w szesnastkowym, ale w rzymskim już tylko siedem (I, V, X, L, C, D, M).\nW niektórych systemach do zapisu liczb służyły kolejne litery alfabetu, najpierw dla kolejnych wartości 1 do 9, potem dalej dla kolejnych wielokrotności 10 itd. – „1” i „10” zapisywano innymi znakami. Taki zapis stosowano np. w alfabetach: hebrajskim, starosłowiańskim (głagolica) i greckim.\nCyfry były składnikiem wielu pism. Wyróżnia się między innymi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776", "fragment_id": "181451/0", "subtitle": "", "title": "Cyfra", "document_id": "181451", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 776.0, "score": 0.12065431475639343}, "uuid": "bf530054-016f-4688-ae72-bfa41c0290c7"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nCC to liczba 200 w rzymskim systemie liczbowym.\nCC może również oznaczać:\nCC jako skrót lub kod może również oznaczać:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=135656", "fragment_id": "17059/0", "subtitle": "", "title": "CC", "document_id": "17059", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 135656.0, "score": 0.5}, "uuid": "15b5f346-2ef9-488d-9d7f-810050c18db7"}, {"page_content": "Chronostych lub chronogram – jeden ze sposobów zapisywania dat rocznych stosowany m.in. w okresie baroku.\nJest to coś w rodzaju łamigłówki wykorzystującej fakt, że w alfabecie łacińskim litery I, V, X, L, C, D, M pełnią jednocześnie funkcje cyfr rzymskich. Do zapisania w ten sposób daty używano cytatów z Pisma Świętego lub wierszy. Aby odczytać datę, należy zsumować wartości liczbowe liter będących jednocześnie cyframi. Dla ułatwienia litery te wyróżniano odmiennym modułem.\n\"haeC est ConstrVCta pro gLorIa aC VeneratIone IesV MarIae IosephI IpsI VsqVe beatae ConsangVInItatIs ChrIstI\" (To jest budowla dla chwały i czci Jezusa, Marii, Józefa, ich samych oraz błogosławionych krewnych Chrystusa) głosi napis w pocysterskim kościele pw. św. Józefa w Krzeszowie, umieszczony nad emporą organową, pomiędzy namalowanymi tam czterema ewangelistami. Podaje on jednocześnie datę rozpoczęcia prac malarskich w kościele:\n C+C+V+C+L+I+C+V+I+I+V+M+I+I+I+I+I+V+V+C+V+I+I+I+C+I+I\nczyli\n 100+100+5+100+50+1+100+5+1+1+5+1000+1+1+1+1+1+5+5+100+5+1+1+1+100+1+1\na więc rok 1693. Należy zwrócić uwagę, że w tekście nie pojawia się ani jedna zbędna litera – cyfra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=92082", "fragment_id": "658565/0", "subtitle": "", "title": "Chronostych", "parentId": 92082.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "658565", "score": 0.10848377645015717}, "uuid": "8a54921b-26db-434d-b497-88fb12aa5e49"}, {"page_content": "Odejmowanie przy zapisywaniu cyframi rzymskimi jak przy zapisie IV czy IX albo XC nie było popularne w zapisie stosowanym przez Rzymian, a upowszechniło się dopiero w średniowieczu.\nObecnie przyjęte jest użycie odejmowania w zapisie liczb:\n IV = 4\n IX = 9\n XL = 40\n XC = 90\n CD = 400\n CM = 900\nDawniej stosowano bardziej złożone odejmowania, np. w zapisie daty MDCXIC = 1689.\nWarianty w ciesielskich znakach montażowych.\nDawni cieśle używali często cyfr rzymskich w znakach montażowych, pisząc je kredą, ołówkiem, tłustą kredką (tzw. rudką) albo wycinając je w drewnie. Niektóre z nich zachowały się do dziś na belkach starych budowli. Często był to jednak system nieco zmodyfikowany:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193087", "fragment_id": "5630/3", "subtitle": "", "title": "Rzymski system zapisywania liczb", "parentId": 193087.0, "start_index": 5409.0, "source": "wikipedia", "document_id": "5630", "score": 0.24016472697257996}, "uuid": "8fae25d9-be4b-453f-a59a-7e58a78049d8"}, {"page_content": "Odcięcie, czyli suspensja, z łacińskiego: \"abbreviatio per suspensionem\" – Najstarszy sposób skracania wyrazów pisanych w alfabecie łacińskim, znany ze starorzymskich inskrypcji.\nSkracanie polegało na odcięciu końcowej części wyrazu i pozostawieniu liter początkowych lub tylko pierwszej litery. Jedyne pozostałe po odcięciu litery zwano litterae singularis lub później (od VI w. n.e.) syglami. Suspensja, pozbawiając wyraz końcówki, zmuszała czytającego do prawidłowego określenia form gramatycznych skróconego wyrazu poprzez wnioskowanie z kontekstu zdania.\nZapisywanie wyrazów przy pomocy sygli funkcjonowało w ramach powszechnie znanego systemu i nawet słabo wykształcony Rzymianin wiedział, co oznaczają pojedyncze litery skrótów. Przy pomocy sygli zapisywano więc imiona – podobnie jak czynimy to dzisiaj. Jednak rzymski system był bardziej przejrzysty, bowiem nie było sytuacji by identyczny skrót oznaczał dwa różne imiona: T. oznaczało Titusa, zaś imię Tiberius zapisywano jako Tib. Szczególnie często skróty przez odcięcie – w tym i sygle - spotykamy w powszechnie używanej rzymskiej terminologii prawno-ustrojowej:\nDla zaznaczenia liczby mnogiej wyrazów skróconych przez odcięcie stosowano tzw. iterację, czyli zwielokrotnienie ostatniej, pozostałej po odcięciu, litery:\nAVGG – dwóch Augustów (\"Augusti duo\")\nIMPPP. – trzej imperatorzy (\"Imperatores tres\")\nPo jakimś czasie reguły iteracji rozluźniły się i kamieniarze zamiast klasycznej iteracji COSS. – dwóch konsulów (Consulibus duobus), zaczęli pisać CCSS, a potem już tylko CC.\nIterację stosuje się do dziś najczęściej w określeniach zakonników – OO. – Ojcowie (np. dominikanie), FF. - bracia (fratres), oraz SS. - siostry (sorores) lub święci (sancti) – rzadziej w zwrotach grzecznościowych – P.P. Panie i Panowie, Państwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=465423", "fragment_id": "1587014/0", "subtitle": "", "title": "Odcięcie", "parentId": 465423.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1587014", "source": "wikipedia", "score": 0.16394363343715668}, "uuid": "c98e8dc9-fe35-40f1-b91b-039f66253c87"}, {"page_content": "Rzymianie do zapisywania liczb poza siedmioma symbolami, które przetrwały do dziś, używali dodatkowo ligatur: ↁ oznaczającej 5000 oraz ↂ oznaczającej 10 000. Dodatkowo stosowano notację pozwalającą zapisywać większe liczby. Wpisanie liczby pomiędzy dwa znaki | oznaczało liczbę stukrotnie większą, a umieszczenie poziomej kreski nad liczbą oznaczało mnożenie przez 1000. Znak ↇ (roman numeral fifty thousand, U+2187) to 50 000, a ↈ (roman numeral one hundred thousand, U+2188) to 100 000.\nLiczba 1000.\nJohn Wallis w 1655 roku zaproponował użycie symbolu ↀ, oznaczającego 1000 (zamiennie z M), do oznaczania nieskończoności; później dla wygody ten symbol został zniekształcony do znaku ∞, i od tej pory jest on stosowany w tym właśnie znaczeniu.\nLiczby 0, 0,5 (1/2) i 500.\nLiczba zero nie posiada własnego znaku w systemie rzymskim, gdyż „nic” nie było powszechnie uważane za wartość liczby. Wartość 0,5 jest reprezentowana przez znak S (łac. \"Semis\" – pół) oraz ł (skreślone l).\nW typografii XVIII-wiecznej na kartach tytułowych książek spotykany jest wariant zapisu tych liczb z zastosowaniem odwróconej litery C:\nPrzyjęte było także (obecnie rzadkość) oddzielanie kropką i spacją części liczby oznaczających tysiące, setki i dziesiątki z jednościami, np. M. DC. LXI = 1661.\n„IIII” na tarczach zegarów.\nNa cyferblatach zegarów opisywanych liczbami rzymskimi tradycyjnie stosuje się oznaczenie IIII dla godziny czwartej zamiast IV, co jest sprzeczne z ogólnie przyjętym systemem zapisu. Istnieje kilka wyjaśnień tego odstępstwa:\n IIX i jedno IX po obróceniu o 180° tworzą XII i XI. Zapis 4 jako IV wymaga wytworzenia siedemnastu „I”, pięciu „V” i czterech „X” co wymusza posiadanie więcej niż jednej formy odlewniczej.\nOdejmowanie w liczbach rzymskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193087", "fragment_id": "5630/2", "subtitle": "", "title": "Rzymski system zapisywania liczb", "document_id": "5630", "start_index": 3656.0, "parentId": 193087.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15590468049049377}, "uuid": "db2a0724-743a-4f25-aefb-a49a6a59cb40"}, {"page_content": "|2:1\n |1:0\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:0\n |3:3\n |1:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:0\n |0:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:3\n |0:3\n |2:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:2\n |4:2\n |1:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:0\n |0:0\n |2:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:4\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |0:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:0\n |2:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:0\n |3:4\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:1\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1695149", "fragment_id": "697583/3", "subtitle": "", "title": "Scottish Premier League (2007/2008)", "source": "wikipedia", "start_index": 3550.0, "parentId": 1695149.0, "document_id": "697583", "score": 0.17424671351909637}, "uuid": "e3e2fe81-a92c-4a17-8eb4-21202cf708fe"}, {"page_content": "|0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |6:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:1\n |2:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:1\n |2:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:2\n |6:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:0\n |5:0\n |4:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:0\n |7:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:2\n |5:1\n |2:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:0\n |3:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:0\n |5:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3553646", "fragment_id": "962911/2", "subtitle": "", "title": "Effodeildin (2016)", "source": "wikipedia", "start_index": 2408.0, "document_id": "962911", "parentId": 3553646.0, "score": 0.17505870759487152}, "uuid": "12fbfe8f-3d84-4016-8807-6dd04b928a1c"}, {"page_content": "|bgcolor=#CCCCCC|\n |0:5\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:2\n |4:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |3:9\n |1:9\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:4\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:2\n |3:0\n |5:5\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:0\n |8:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |12:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:0\n |2:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:3\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3447101", "fragment_id": "915683/2", "subtitle": "", "title": "1. deild Wysp Owczych (2015)", "document_id": "915683", "start_index": 2069.0, "parentId": 3447101.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09842544049024582}, "uuid": "07e0734e-f054-488b-a7d5-1912713140fe"}, {"page_content": "|bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:1\n |1:1\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:2\n |2:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:1\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:4\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |2:2\n |0:1\n |2:4\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:1\n |2:1\n |2:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |4:4\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:2\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:2\n |3:2\n |1:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |0:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |1:0\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |1:1\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:1\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:0\n |1:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |3:0\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|\n |bgcolor=#CCCCCC|", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1744532", "fragment_id": "908293/3", "subtitle": "", "title": "Scottish Premier League (2009/2010)", "source": "wikipedia", "start_index": 3608.0, "document_id": "908293", "parentId": 1744532.0, "score": 0.11555861681699753}, "uuid": "e90be0de-ca67-46e3-be18-753f9406cfba"}]}
{"id": "q_172", "question": "Kogo Latynosi pogardliwie nazywają gringo?", "answer": [{"page_content": "Gringo (od hiszp. \"griego\" 'grecki') – pierwotnie mianem tym w krajach Ameryki Łacińskiej, a także w Hiszpanii określano cudzoziemca oraz osoby niemówiące po hiszpańsku. Z czasem nabrało ono pogardliwego wydźwięku jako określenie osób pochodzących ze Stanów Zjednoczonych bądź Anglii, by w końcu stać się przymiotnikiem określającym osoby o urodzie charakterystycznej dla krajów północy.\nPotoczne określenie turysty w Ameryce Południowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569132", "fragment_id": "1568847/0", "subtitle": "", "title": "Gringo", "parentId": 569132.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1568847", "score": 0.49895891547203064}, "uuid": "f2706227-1a55-454c-8178-98d134bd1fcb"}, {"page_content": "W książce „Żołnierz samotnej gwiazdy” (1971) autor w następujący sposób opisuje krajobraz po wycofaniu się Amerykanów w czasie wojny amerykańsko-meksykańskiej: \"W Monterrey pozostały ciała zabitych żołnierzy w ciemnobłękitnych mundurach i błąkające się echa pieśni. Jej pierwsze słowa wymawiane z hiszpańska „gringo” przeleciały przez Meksyk, a później przez całą Amerykę Łacińską, stając się synonimem nienawistnych i zaborczych Anglosasów.\" Maszerujący żołnierze śpiewali piosenkę „Zieleni się trawka” („Green grow the grass”). Przypuszczalnie przez tę sytuację słowo gringo stało się pogardliwym określeniem mieszkańca Stanów Zjednoczonych.\nW dziedzinie współpracy z Polonią Węgierską Wiesław Fijałkowski zapisał się jako autor i współtwórca „Głosu Polonii” oraz filmu „W gościnie u Węgrów”. \"Pierwsza projekcja tego filmu odbyła się w Budapeszcie we wrześniu 1980 roku\". Pochowani na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kwatera 50G-2-12).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3963118", "fragment_id": "591231/1", "subtitle": "", "title": "Wiesław Fijałkowski (amerykanista)", "document_id": "591231", "start_index": 1508.0, "parentId": 3963118.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09369596093893051}, "uuid": "498b34e5-bf7d-40c8-88c1-41a23579ec15"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nUlises „El Gringo” Poirier Puelma (ur. 2 lutego 1897 w Valparaíso, zm. 14 marca 1977) – chilijski piłkarz grający na pozycji obrońcy.\n„El Gringo” to prawdziwa legenda rodzimego La Cruz FC. W latach 1919–1930 był niemal zawsze podstawowym zawodnikiem reprezentacji Chile, z którą brał udział w Copa América w latach Copa América 1919, Copa América 1920, Copa América 1922 i Copa América 1926 oraz w mistrzostwach świata 1930.\nPodczas kariery zawodniczej Poirier reprezentował jeszcze barwy CSD Colo-Colo oraz CD San Luis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1755502", "fragment_id": "913415/0", "subtitle": "", "title": "Ulises Poirier", "document_id": "913415", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1755502.0, "score": 0.05815386772155762}, "uuid": "aebd9f86-e217-4b12-a483-cbf931db88d1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nGringo, właśc. Antônio Cardona (ur. 17 kwietnia 1908 w Rio de Janeiro, zm. ?) – piłkarz brazylijski grający na pozycji pomocnika.\nKariera klubowa.\nGringo występował w CR Vasco da Gama i Madureirze Rio de Janeiro. Z Vasco da Gama zdobył mistrzostwo stanu Rio de Janeiro – Campeonato Carioca w 1934.\nKariera reprezentacyjna.\nW oficjalnej reprezentacji Brazylii Gringo zadebiutował 24 lutego 1935 w wygranym 2-1 meczu z klubem River Plate. Był to jego jedyny występ w reprezentacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2134936", "fragment_id": "479896/0", "subtitle": "", "title": "Antônio Cardona", "document_id": "479896", "start_index": 0.0, "parentId": 2134936.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2109142243862152}, "uuid": "901eece6-a57e-4061-953a-36c5ccfc9f34"}, {"page_content": "Gringo i jego rodzinka (hiszp. \"Cómplices\", stylizowane na \"Cómplice$\") – chilijska telenowela z 2006 roku wyprodukowana przez TVN w reżyserii Vicente Sabatini.\nWersja polska.\nW Polsce telenowela była emitowana przez telewizję Zone Romantica. Pierwszy odcinek wyemitowano 28 lipca 2008 roku. \nNagrody.\nCopihue de Oro (2006)\nPremio TV Grama (2006)\nPremio Effie de Oro (2006)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4636103", "fragment_id": "795940/0", "subtitle": "", "title": "Gringo i jego rodzinka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "795940", "parentId": 4636103.0, "score": 0.10872283577919006}, "uuid": "93f23eb9-3bac-4926-a4f4-cf69a3f9ed70"}, {"page_content": "Grinch – postać fikcyjna, wielki włochaty stwór, który nienawidzi Świąt Bożego Narodzenia. Bohater klasycznej książki \"\" (\"How the Grinch Stole Christmas!\") Dr. Seussa z 1957 i wielu jej ekranizacji.\nGrinch mieszka w jaskini w pobliżu Ktosiowa. Jest niezwykle złośliwy i nieuprzejmy. W związku z przeżyciami z dzieciństwa nie cierpi Świąt, tak uwielbianych przez mieszkańców Ktosiowa i ze wszech miar stara się im je zepsuć.\nEkranizacje.\nKsiążka Dr. Seussa została zekranizowana trzykrotnie. W animowanym filmie \"Jak Grinch ukradł święta\" (\"How the Grinch Stole Christmas!\") z 1966 roku w reżyserii Chucka Jonesa i Bena Washama głosu Grinchowi (oraz narratorowi) udzielił Boris Karloff, który w 1968 otrzymał Nagrodę Grammy za nagranie wersji audio książki Seussa.\nW aktorskim filmie \"\" (\"How The Grinch Stole Christmas\") z 2000 roku w reżyserii Rona Howarda w rolę tytułową wcielił się komik Jim Carrey, a jako ośmioletni Grinch występuje Josh Ryan Evans. W polskiej wersji językowej głosu głównemu bohaterowi udzielił Jacek Rozenek, zaś piosenki Grincha wykonywał Jacek Bończyk.\nW 2018 ukazał się pełnometrażowy film animowany \"Grinch\" (\"The Grinch\") w reżyserii Yarrowa Cheneya i Scotta Mosiera. Głosu głównemu bohaterowi użyczył Benedict Cumberbatch, zaś w polskiej wersji językowej Jarosław Boberek.\nGrinch pojawił się także w krótkometrażowych filmach animowanych \"Halloween is Grinch Night\" (1977) oraz \"The Grinch Grinches the Cat in the Hat\" (1982), gdzie spotyka drugiego z bohaterów Seussa Kota Prota. Scenariusze do obydwu filmów napisał sam Dr. Seuss i dwukrotnie otrzymał za nie Nagrodę Emmy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4473407", "fragment_id": "1507764/0", "subtitle": "", "title": "Grinch (postać)", "parentId": 4473407.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1507764", "score": 0.049717098474502563}, "uuid": "82498db3-ae37-4e76-86a3-ffc3b71b7799"}, {"page_content": "Gringo wśród dzikich plemion – książka przygodowa i podróżnicza Wojciecha Cejrowskiego, opowiadająca o wyprawach autora do ostatnich dzikich plemion Amazonii. Książka zawiera również fotografie z wypraw w różne rejony świata. Wydana przez wydawnictwo \"Bernardinum\" oraz \"Poznaj świat\" w 2003 roku. Wydano także serię „pachnącą dżunglą” – nasączoną olejkiem zapachowym.\nDo marca 2009 sprzedano 250 000 egzemplarzy. W czerwcu 2011 sprzedano 500 000 egzemplarz, po czym wypuszczono wydanie jubileuszowe ze złotą okładką, nazywane „złotą książką”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=955455", "fragment_id": "1005663/0", "subtitle": "", "title": "Gringo wśród dzikich plemion", "document_id": "1005663", "start_index": 0.0, "parentId": 955455.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11889610439538956}, "uuid": "8238e775-3060-4249-807f-39dada1c5eb2"}, {"page_content": "Dorwać gringo (ang. \"Get the Gringo\") – amerykański film akcji z 2012 roku w reżyserii Adriana Grunberga. Zdjęcia kręcono w Veracruz, San Diego i Brownsville.\nFabuła.\nPo nieudanym skoku w Stanach Zjednoczonych, kierowca (Mel Gibson) zostaje zesłany do meksykańskiego więzienia, które tak naprawdę jest ogrodzonym miasteczkiem. 10-letni chłopiec (Kevin Hernandez) uczy go jak przetrwać w takim miejscu. Kierowca stara się ocalić chłopca przed bezwzględnymi bandytami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2644871", "fragment_id": "1649712/0", "subtitle": "", "title": "Dorwać gringo", "parentId": 2644871.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1649712", "source": "wikipedia", "score": 0.17214472591876984}, "uuid": "4861dfc4-7fe1-4c88-a69c-c86589734993"}, {"page_content": "Słowo \"nigger\" pochodzi od łacińskiego słowa \"niger\" oznaczającego „czarny”. Słowo stało się określeniem \"rasy\" czarnej (\"Negro\"). Słowo w tej formie jest najpewniej zapisem fonetycznym wymowy z południa Stanów Zjednoczonych. Już około 1800 roku było uważane za obraźliwe i tak zostało do XXI w., niezależnie od tego, kto go używa. Słowo jest zaliczane do trzech kategorii: deprecjonowania grup etnicznych, tworzenia poniżających pseudonimów i przydomków, jak również potocznych określeń grup etnicznych i narodowościowych. Na przestrzeni lat rozwinęło się wiele uprzedzeń rasowych, mających odbicie w języku. Zjawisko to najsilniej dotknęło czarnoskórych: \"coon\", \"tom\", \"savage\", \"pickaninn\", \"mammy\", \"buck\", \"samba\", \"jigaboo\", i \"buckwheat\" to tylko niektóre z pejoratywnych określeń używanych w stosunku do osób o ciemnym kolorze skóry. Jednak słowo \"nigger\" skupia najwięcej pogardy wobec czarnoskórych i jest związane silnie ze stereotypem głupiego, leniwego i mało wartościowego człowieka.\nEufemizmy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3997350", "fragment_id": "608592/5", "subtitle": "", "title": "Wulgaryzmy i przekleństwa w języku angielskim", "document_id": "608592", "start_index": 8066.0, "parentId": 3997350.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06457021087408066}, "uuid": "8a009ce0-8b63-4747-b9a6-863dd01d9ee7"}, {"page_content": ". Do najniższej, wyłączonej z wszelkich przywilejów warstwy społecznej \"Ḍom\", pogardliwie nazywanej \"bériċo\", należeli kowale i muzycy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4998085", "fragment_id": "304642/3", "subtitle": "", "title": "Historia księstwa Hunzy", "parentId": 4998085.0, "start_index": 4361.0, "source": "wikipedia", "document_id": "304642", "score": 0.3236444294452667}, "uuid": "8751b8a7-c6cd-4d70-9683-d86ed9308dd7"}]}
{"id": "q_173", "question": "Na jakim instrumencie grała prześliczna instrumentalistka w piosence Skaldów?", "answer": [{"page_content": "Prześliczna wiolonczelistka – utwór z repertuaru zespołu Skaldowie, skomponowany przez Andrzeja Zielińskiego, do którego tekst napisał Wojciech Młynarski. Postacią, którą inspirował się Młynarski podczas pisania tekstu, była wiolonczelistka zespołu Anawa – Anna Wójtowicz. Utwór po raz pierwszy nagrano w studiach Polskiego Radia pod koniec 1968 roku, zaś ponownie w lutym 1969, podczas sesji nagraniowych do płyty \"Cała jesteś w skowronkach\". W roku 1971, w NRD, Skaldowie nagrali wersję niemieckojęzyczną, zatytułowaną \"Das ist die Violoncellistin\", natomiast rok później wersję częściowo w języku rosyjskim, wydaną na radzieckim albumie \"Skaldy\" w 1972 r. W 1978 roku Skaldowie wykonali tę piosenkę, ze zmienionym tekstem, w \"Hotelowym Spotkaniu z Balladą\" – pod tytułem \"Prześliczna recepcjonistka\".\nPiosenka rozpoczyna się w tonacji G-dur. Po dwóch zwrotkach i refrenie następuje interludium, realizowane przez wiolonczelę, bardzo silnie utrzymane w estetyce muzyki barokowej. Po nim następuje popularne canto ze słowami \"laj la la...\". Po kolejnym refrenie utwór moduluje do tonacji As-dur, w której wykonywana jest następna zwrotka, po której powraca \"barokowe\" interludium, tym razem nieco rozbudowane, z główną melodią śpiewaną tym razem falsetem przez Andrzeja Zielińskiego. Następujące później przebojowe canto powtarzane jest do wyciszenia. Niejednokrotnie podczas koncertów partia wiolonczeli wykonywana była przez Jacka Zielińskiego na skrzypcach.\nTeledysk.\nW oficjalnym teledysku utworu w roli pięknej wiolonczelistki wystąpiła Ewa Szykulska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3541230", "fragment_id": "958765/0", "subtitle": "", "title": "Prześliczna wiolonczelistka", "document_id": "958765", "start_index": 0.0, "parentId": 3541230.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "93e9210c-72ba-4fc1-aaed-286ec6783e07"}, {"page_content": "Nadejdziesz od strony mórz – utwór z repertuaru zespołu Skaldowie, skomponowany przez Andrzeja Zielińskiego, z tekstem Leszka Aleksandra Moczulskiego, po raz pierwszy nagrany dla potrzeb Polskiego Radia, w połowie 1969 roku. Ponownie zespół zarejestrował piosenkę w styczniu 1970 roku, podczas sesji nagraniowych do czwartego albumu – \"Od wschodu do zachodu słońca\".\nUtwór rozpoczyna spokojny motyw organów Hammonda powtórzony dwukrotnie przy akompaniamencie gitary (w wersji radiowej, fragment ten realizowany był przez dwie gitary), wprowadzający pierwszą zwrotkę, w tonacji cis-moll, podzieloną na dwie części – spokojną, liryczną, bez udziału sekcji rytmicznej, wzbogaconą o kantylenowy kontrapunkt organów, oraz drugą, utrzymaną w rytmice rockowej, w której przyłączają się gitara basowa i perkusja, a Andrzej Zieliński przy użyciu przyspieszonych wibracji głośnika obrotowego w swoim instrumencie klawiszowym, ubarwia tło o nieregularne akcenty, oparte na słabych częściach taktu. Refren natomiast osadzony jest w jednoimiennej tonacji Cis-dur, bazując na szerokim planie wokalnym: trzech głosów Skaldów (Andrzeja i Jacka Zielińskich oraz Konrada Ratyńskiego), a także zaproszonej do udziału w nagraniu grupy wokalnej Partita. Ten chór realizuje podniosłą, śpiewną melodię, popartą rozbudowanym opracowaniem harmonicznym, która, korespondując z antywojennym charakterem wiersza Moczulskiego, tworzy atmosferę swoistego rockowego hymnu. Druga zwrotka podejmuje założenia aranżacyjne poprzedniej; wzbogacona jest jednak o kilka wstawek chóru. Kolejny refren również utrzymuje podobną formę, jednak jego kulminacja jest trochę opóźniona, ze względu na rozbudowanie wątku harmonicznego o 3 takty. Pod koniec następuje krótkie przywołanie melodii zwrotki, poprzedzające codę, będącą współbrzmieniem szerokich akordów organów Hammonda i dublujących je głosów Partity.Piosenka ze względu na istotne przesłanie tekstu była prezentowana na festiwalach – w Opolu, w 1969 roku, oraz w Kołobrzegu rok później.\nMuzycy, biorący udział w nagraniu.\nNagranie z albumu \"Od wschodu do zachodu słońca\", styczeń 1970 r.\nNagranie radiowe – lato 1969 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3547590", "fragment_id": "970335/0", "subtitle": "", "title": "Nadejdziesz od strony mórz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "970335", "parentId": 3547590.0, "score": 0.32110562920570374}, "uuid": "6d61e765-34c0-47c6-87d7-02a1fc8d18e3"}, {"page_content": "Pierwsze nagranie piosenki, pochodzące z filmu, i jej późniejsza, płytowa wersja różnią się względem siebie dość istotnie pod względem brzmieniowym. Nagranie z 1969 roku w swojej aranżacji utrzymane jest bliżej konwencji ówczesnego popu, w dość umiarkowanym tempie i z względnie prostymi fakturalnie partiami instrumentalnymi. Utwór został wykorzystany w jednej z końcowych scen filmu \"Jak powstali Skaldowie\", ukazującej w żartobliwym ujęciu ewolucję sprzętu nagłaśniającego koncerty grupy. Gdy zespół ponownie nagrywał piosenkę w styczniu 1970 roku na płytę \"Od wschodu do zachodu słońca\", kompozytor opracował nową aranżację, w której wyraźnie słyszalne są echa inspiracji zaczerpniętych przez Zielińskiego podczas amerykańskiego tournee jesienią 1969 roku. Piosenka nabrała dynamiczności, zarówno poprzez zwiększenie tempa, jak i samej dynamiki, oraz instrumentalnej ekspresji. Dużemu zagęszczeniu uległy partie sekcji rytmicznej, na czele z wybijającymi się synkopowanymi figuracjami gitary basowej, napędzanymi żywiołowym akompaniamentem perkusji. Nowego charakteru brzmieniowego nadało kompozycji wykorzystanie przez Andrzeja Zielińskiego przywiezionych z USA organów Hammonda, na których wykonał bardzo ekspresyjną, rozimprowizowaną partię (z wykorzystaniem efektu głośnika obrotowego i licznymi glissandami) , nawiązującą w estetyce do gatunku soul, a także organistów jazzowych. Kompozytor zaaranżował również partie sekcji dętej - trąbek i puzonów, które pojawiają się we wstępie, o nieco fanfarowym charakterze. W refrenie realizują akordowy akompaniament z kilkoma wstawkami, stanowiącymi kontrapunkt dla głównej melodii śpiewanej przez braci Zielińskich", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4314109", "fragment_id": "1509986/1", "subtitle": "", "title": "Cisza krzyczy (piosenka)", "parentId": 4314109.0, "start_index": 384.0, "document_id": "1509986", "source": "wikipedia", "score": 0.20417146384716034}, "uuid": "fae369ac-0241-469f-9b91-8c5757a06041"}, {"page_content": "Anna Pawluśkiewicz z d. Wójtowicz (ur. 23 lutego 1948, zm. 17 marca 2021 w Krakowie) – polska skrzypaczka i wiolonczelistka, członkini zespołu Anawa.\nŻyciorys.\nDo składu Anawy trafiła za przyczyną Marka Grechuty, który miał ją dostrzec w jednej z krakowskich szkół muzycznych. Z zespołem występowała cztery lata. Była pierwowzorem bohaterki utworu \"Prześliczna wiolonczelistka\" (1969), wykonywanego przez grupę Skaldowie do słów Wojciecha Młynarskiego (w teledysku do piosenki postać tę zagrała Ewa Szykulska). Brała udział w nagraniu płyt zespołu: \"Marek Grechuta &amp; Anawa\" (1970), \"Korowód\" (1971) i \"Anawa\" (1973).\nW latach 70. XX wieku Anna Wójtowicz zrezygnowała z kariery artystycznej i wycofała się z życia muzycznego. W latach późniejszych pojawiała się jednak na scenie w spektaklach Teatru STU oraz współpracowała z kompozytorem Januszem Stokłosą. Wyszła za Michała Pawluśkiewicza (brata Jana Kantego Pawluśkiewicza), z którym miała dwójkę dzieci, m.in. Joannę Pawluśkiewicz – scenarzystkę i pisarkę (ur. 1975).\nPochowana na cmentarzu Batowickim w Krakowie (kw. CCCXXIV-6-18).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5044714", "fragment_id": "267238/0", "subtitle": "", "title": "Anna Wójtowicz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "267238", "parentId": 5044714.0, "score": 0.21567679941654205}, "uuid": "bf92cb72-0079-4ac6-819e-251f2c9da7bf"}, {"page_content": "Katastrofa – utwór z repertuaru zespołu Skaldowie, skomponowany przez Andrzeja Zielińskiego do tekstu Wojciecha Młynarskiego. Stanowi hybrydę rhythm and bluesa, soulu, jazzu, z odrobiną rocka progresywnego, a także z miejscami orientalnie brzmiącą linią melodyczną. Zmieszanie tych gatunków, jak również silne wyeksponowanie organów Hammonda, czy gitary basowej, jest wynikiem fascynacji brzmieniem muzyki amerykańskiej, którą zespół przeżywał po powrocie z tournée po Stanach Zjednoczonych, jesienią 1969 roku. Kompozycja po raz pierwszy zarejestrowana została w styczniu 1970 roku, podczas sesji nagraniowych do czwartego albumu zespołu – \"Od wschodu do zachodu słońca\". Nie zachowały się informacje dotyczące koncertowych wykonań tego utworu w owym czasie. Po latach sięgnęła po niego Natalia Kukulska, wykonując go wraz ze Skaldami, podczas ich jubileuszowego koncertu z okazji 50 urodzin zespołu, w Gdowie, 9 sierpnia 2015 roku.\nUtwór rozpoczyna się pojedynczym uderzeniem gongu. Następnie wchodzi organowe ostinato, któremu towarzyszy rytmiczna, synkopowana partia gitary basowej. Zwrotki śpiewa solo Jacek Zieliński, inspirując się nieco techniką wokalistów soulowych, w refrenach natomiast obaj bracia śpiewają linię melodyczną, zdecydowanie naznaczoną skalami orientalnymi, przeplataną początkowo akcentami sekcji rytmicznej, później natomiast przy gęstym akompaniamencie instrumentów perkusyjnych i organów Hammonda, gdzie w grze Andrzeja Zielińskiego wyczuwalne są wyraźne nawiązania do stylu Jimmy'ego Smitha. Po drugim refrenie następuje powtórzone kilkakrotnie, do wyciszenia, parlando Jacka Zielińskiego, złożone z pierwszych słów utworu – \"Nad każdym wisi katastrofa\", stanowiące rodzaj przestrogi, które w końcu ustępuje miejsca wirtuozowskiej solówce organów Hammonda, na tle złożonego, jazzowego akompaniamentu sekcji rytmicznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3542873", "fragment_id": "921372/0", "subtitle": "", "title": "Katastrofa (piosenka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "921372", "parentId": 3542873.0, "score": 0.15855209529399872}, "uuid": "f12e6637-4012-4f4b-b989-3c8750d54ee0"}, {"page_content": "W 2015 roku ukazał się także kolekcjonerski box (wyd. Kameleon Records), w którym znalazło się dwanaście albumów CD, będących replikami oryginalnych płyt winylowych oraz płyta DVD z filmem krótkometrażowym pt. \"Jak powstali Skaldowie\" (reż. Stanisław Kokesz, 1969). W ramach jubileuszu, w maju 2016 roku, Skaldowie zagrali szczególny koncert w warszawskim klubie Progresja. Podczas wydarzenia zespół poszerzył standardowy koncertowy repertuar o utwory z nurtu rocka progresywnego, pochodzące przede wszystkim z pierwszej połowy lat 70. XX w. Wykonane zostały m.in. dwie suity: „Krywaniu, Krywaniu” oraz „Stworzenia świata część druga”.\nTwórczość zespołu została doceniona przez serwis Porcys, który w 2015 roku w zestawieniu \"Najlepsze polskie single XX wieku\" umieścił utwór „Wszystko mi mówi, że mnie ktoś pokochał” (46. miejsce). W innym rankingu \"Najlepsze polskie płyty XX wieku\", redakcja Porcys przyznała 58. pozycję albumowi \"Cała jesteś w skowronkach\". Podobne wyróżnienie spotkało kilka piosenek Skaldów w zestawieniu \"Polskie Piosenki Wszech Czasów\" serwisu Screenagers.pl z 2012 roku (3. miejsce zajął utwór „Cała jesteś w skowronkach”, 10. „Prześliczna wiolonczelistka”, 120. „Wszystko mi mówi, że mnie ktoś pokochał”, 135. „Hymn kolejarzy wąskotorowych”).\n20 czerwca 2016 roku wskutek złych warunków pogodowych, grupa miała wypadek samochodowy na autostradzie pod Włocławkiem. Najbardziej poszkodowany został Andrzej Zieliński, u którego stwierdzono m.in. złamanie kręgosłupa.\nW 2019 roku został wydany dwupłytowy premierowy album \"Taki blues\", sygnowany \"Jacek Zieliński / Skaldowie\". W albumie znalazło się łącznie 26 kompozycji Jacka Zielińskiego, z których 6 Skaldowie wykonali jako zespół w pełnym składzie.\n6 maja 2024 roku zmarł Jacek Zieliński.\nDyskografia.Albumy nadprogramowe (z materiałami archiwalnymi i live).\noraz kilka albumów wydanych przez Kameleon Records z nagraniami zrealizowanymi m.in. w Niemczech w latach 70.\nŹródło dyskografii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=205620", "fragment_id": "1395998/14", "subtitle": "", "title": "Skaldowie", "document_id": "1395998", "start_index": 17080.0, "parentId": 205620.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3099612593650818}, "uuid": "f1910ec0-c21e-44a9-83e4-0690a751368f"}, {"page_content": "Od wschodu do zachodu słońca – utwór z repertuaru zespołu Skaldowie, z muzyką Andrzeja Zielińskiego, oraz tekstem Leszka Aleksandra Moczulskiego, powstały jesienią 1969 roku. Była to jedna z pierwszych kompozycji, stworzonych przez Zielińskiego po powrocie zespołu z tournee po Stanach Zjednoczonych, które spowodowało zdecydowany zwrot ku bardziej rozbudowanym formom muzycznym, a także nowemu brzmieniu, zdominowanemu przez świeżo zakupione organy Hammonda. Po raz pierwszy Skaldowie zarejestrowali piosenkę w listopadzie 1969 roku, dla potrzeb Polskiego Radia, zaś dwa miesiące później uczynili to ponownie, umieszczając ją, jako pozycję tytułową na czwartym albumie – wydanym w 1970 roku. Utwór wykonywany był na wielu koncertach zespołu w owym czasie, między innymi podczas VIII KFPP w Opolu. W 1973 Skaldowie nagrali w Niemczech również niemieckojęzyczną wersję tej piosenki. Od 1990 roku, kompozycja jest wykonywana sporadycznie, w czasie ważniejszych koncertów zespołu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3542862", "fragment_id": "921366/0", "subtitle": "", "title": "Od wschodu do zachodu słońca (piosenka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "921366", "parentId": 3542862.0, "score": 0.28812193870544434}, "uuid": "f6e960ad-b04d-478d-b0c2-2b70b94b8dd8"}, {"page_content": "Ewa Szykulska (ur. 11 września 1949 w Warszawie) – polska aktorka telewizyjna, filmowa i teatralna.\nŻyciorys.\nUczyła się w Liceum im. Banacha w Warszawie. W okresie licealnym zagrała w filmie Jerzego Hoffmana \"Ojciec\". W 1971 ukończyła Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie.\nZagrała w teledyskach do piosenek Skaldów: „Wszystko mi mówi, że mnie ktoś pokochał” (1968) i „Prześliczna wiolonczelistka” (1969). 18 marca 1973 zadebiutowała jako aktorka teatralna rolą Małgorzaty w sztuce Marii Czanerle \"Gulgutiera\" (reż. Józef Szajna) w Teatrze Studio w Warszawie, z którym była zawodowo związana do 1979. Następnie grała w teatrach warszawskich: Syrena (1979–1989), Na Woli (1982) i Rozmaitości (1987).\nPopularność wśród telewidzów zyskała w latach 70. i 80., dzięki rolom w filmach i serialach: \"Hydrozagadka\", \"Samochodzik i templariusze\", \"Dziewczyny do wzięcia\", \"Kariera Nikodema Dyzmy\", \"Vabank\", \"Jan Serce\" i \"Nadzór\". Krytycy i widzowie chwalili ją za talent, nieprzeciętną urodę i charakterystyczny, zachrypnięty tembr głosu.\nW 1985 otrzymała nagrodę Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za „wybitne kreacje filmowe i teatralne” oraz została odznaczon Srebrnym Krzyżem Zasługi.\nW 1989 zawiesiła karierę aktorską i założyła firmę „Ewa Chantal”, zajmującej się sprowadzaniem i sprzedażą używanych samochodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=508580", "fragment_id": "1552356/0", "subtitle": "", "title": "Ewa Szykulska", "document_id": "1552356", "start_index": 0.0, "parentId": 508580.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19817443192005157}, "uuid": "4880c0d0-bcc6-4e6b-8722-e0c4e7d1143b"}, {"page_content": "Jeszcze przed chwilą – utwór z repertuaru zespołu Skaldowie, skomponowany przez Andrzeja Zielińskiego, z tekstem Leszka Aleksandra Moczulskiego, zamykający przebojową płytę \"Cała jesteś w skowronkach\" z 1969 roku. W utworze partię solową, obok Andrzeja Zielińskiego, śpiewa Maryla Rodowicz, debiutująca wówczas na płycie długogrającej. Po raz pierwszy utwór nagrany został pod koniec 1968 roku dla Polskiego Radia, z nieco zmodyfikowanym przez Agnieszkę Osiecką tekstem. Skaldowie wykonywali ten utwór na koncertach niezwykle rzadko.\nUtwór, utrzymany w tonacji Des-dur, oparty jest głównie na współbrzmieniu dwóch gitar, Jerzego Tarsińskiego i Krzysztofa Paliwody – ten drugi wplata weń wiele błyskotliwych zagrywek, z pogranicza estetyki jazzowej i country. Brak instrumentów klawiszowych w wersji płytowej utworu, co u Skaldów stanowi dużą rzadkość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3541236", "fragment_id": "958767/0", "subtitle": "", "title": "Jeszcze przed chwilą", "document_id": "958767", "start_index": 0.0, "parentId": 3541236.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4412485957145691}, "uuid": "4d6a5975-fa5b-4796-bfb2-6b37319632c7"}, {"page_content": "Po trasie koncertowej w USA (koniec 1969), Skaldowie wkroczyli w falę rocka. W styczniu 1970 roku nagrali płytę przedstawiającą ich nowe oblicze – \"Od wschodu do zachodu słońca\", gdzie w brzmieniu dominują organy Hammonda i mocno wyeksponowana gitara basowa. Kolejną płytę – \"Ty\" – nagrali cztery miesiące później. Ta druga była już mniej zdecydowana pod względem brzmienia. 8 kwietnia zespół otrzymał nagrodę „Srebrnego Gwoździa Sezonu”. Radiową Piosenką kwietnia został utwór „Nie ma szatana”. W plebiscycie popularnej gazety muzycznej najlepszym zespołem zostali właśnie Skaldowie, ponadto 2. i 3. z najlepszych wokalistów zostali (odpowiednio) Jacek i Andrzej Zieliński. Na kolejnym Festiwalu Opolskim Skaldowie wykonali 3 utwory: „Nie ma szatana”, „Gorzko mi” (z Teresą Tutinas) i „W żółtych płomieniach liści” (z Łucją Prus, której mąż Ryszard Kozicz był wówczas menadżerem zespołu), wszystkie do słów Agnieszki Osieckiej. Trzeci z nich zdobył nagrodę dziennikarzy, a ponadto uzyskał tytuł „Piosenki 25-lecia”. Pod koniec 1970 roku ponownie w wielu plebiscytach Skaldowie zostali najlepszym zespołem roku. W 1971 roku Skaldowie skupili się głównie na działalności zagranicznej, dając koncerty między innymi w NRD, Związku Radzieckim, Wielkiej Brytanii, krajach Beneluksu i RFN, oraz nagrywając w Niemczech Wschodnich płytę ze swoimi przebojami śpiewanymi po niemiecku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=205620", "fragment_id": "1395998/6", "subtitle": "", "title": "Skaldowie", "source": "wikipedia", "start_index": 5873.0, "document_id": "1395998", "parentId": 205620.0, "score": 0.23166409134864807}, "uuid": "65649d58-f488-4fba-9e23-576b8d4bcfee"}]}
{"id": "q_174", "question": "Kto jest reżyserem filmu „Siedmiu samurajów”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy filmu Akiry Kurosawy. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nSiedmiu samurajów (jap. 七人の侍 Shichinin no samurai) – film w reżyserii Akiry Kurosawy, powstały w 1954 roku. W jednej z głównych ról wystąpił Toshirō Mifune. Zdjęcia plenerowe kręcono w prefekturze Shizuoka. \nAkcja filmu toczy się w okresie Sengoku, prawdopodobnie w latach 1587/1588 i przedstawia grupę rolników, którzy zatrudniają siedmiu bezpańskich samurajów (rōninów), aby pomogli im w obronie wioski przed bandytami.\n\"Siedmiu samurajów\" jest powszechnie uznawany za jeden z najważniejszych filmów w historii kinematografii. Bardzo często określany jako najlepszy film nieamerykański, stał się inspiracją dla setek produkowanych później filmów akcji. Film jest uznany zarówno wśród krytyków, jak i publiczności. Pojawił się na listach najlepszych filmów wszech czasów przygotowanych przez Sight &amp; Sound, dwukrotnie na listach brytyjskiego magazynu Empire (na pierwszym miejscu \"The 100 Best Films Of World Cinema\" oraz na 50. miejscu najlepszych filmów wszech czasów), na ósmym miejscu listy serwisu \"They Shoot Pictures, Don`t They\".\nJest to także jeden ze stosunkowo niewielu japońskich filmów znanych szeroko na Zachodzie, gdzie zresztą doczekał się remake'ów, jak na przykład western \"Siedmiu wspaniałych\" (1960). Film ten stanowił także ważny wkład w historię kina. Było to największe do tej pory przedsięwzięcie japońskiej kinematografii.\nW roku 2004 powstała seria anime o nazwie \"Samurai 7\", luźno bazująca na \"Siedmiu samurajach\".\nFabuła.\nAkcja filmu toczy się w XVI-wiecznej Japonii. Biedna japońska wioska jest co roku atakowana przez bandytów, którzy zabierają większość żywności. Mieszkańcom grozi śmierć głodowa, dlatego postanawiają wynająć grupę ubogich rōninów (samurajów pozbawionych zwierzchnika) do walki z bandytami.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187328", "fragment_id": "16199/0", "subtitle": "", "title": "Siedmiu samurajów", "document_id": "16199", "start_index": 1.0, "parentId": 187328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8911814093589783}, "uuid": "65eac86c-1320-4da7-abf0-c613fffd32c2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy japońskiego reżysera. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.\nAkira Kurosawa (jap. 黒澤 明 Kurosawa Akira) (ur. 23 marca 1910 w Tokio, zm. 6 września 1998 tamże) – japoński reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Uznawany za jednego z największych twórców w historii kina.\nLaureat wielu najważniejszych nagród w świecie filmu, m.in. Złotego Lwa na 12. MFF w Wenecji za film \"Rashōmon\" (1950), Srebrnego Lwa na 15. MFF w Wenecji za \"Siedmiu samurajów\" (1954), Złotej Palmy na 33. MFF w Cannes za film \"Sobowtór\" (1980), Honorowego Oscara za całokształt twórczości (1989). Zdobywca dwóch Oscarów dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego za filmy \"Rashōmon\" (1950) i \"Dersu Uzała\" (1975).\nKurosawa był jednym z najbardziej znanych reżyserów zarówno w Japonii, jak i poza granicami swojego kraju. Jego twórczość wywarła wielki wpływ na kilka pokoleń filmowców na całym świecie. Kariera reżyserska Kurosawy trwała równo pół wieku – od debiutanckiej, zrealizowanej w czasie wojny \"Sagi o dżudo\" (1943) po jego ostatni film, \"Madadayo\" (1993).\nŻyciorys.\nAkira Kurosawa urodził się 23 marca 1910 w Ōmori w Tokio, jako najmłodszy z siedmiorga dzieci. Jego ojciec był oficerem, potomkiem samurajów. W młodości Akira interesował się malarstwem, w szczególności sztuką europejską.\nDorastał z bratem o imieniu Heigo. Razem z nim brał udział w spotkaniach lewicujących środowisk intelektualnych. Heigo Kurosawa był aktorem i uprawiał sztukę benshi, tzn. podkładał głos postaci niemych filmów. Gdy zaczęto nagrywać udźwiękowione filmy, stracił pracę i z tego powodu próbował popełnić samobójstwo. Drugim traumatycznym doświadczeniem z dzieciństwa było trzęsienie ziemi, które nawiedziło Tokio w 1923 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77375", "fragment_id": "657666/0", "subtitle": "", "title": "Akira Kurosawa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "657666", "parentId": 77375.0, "score": 0.4680211544036865}, "uuid": "7a2be7fb-5826-4009-9123-247be042f241"}, {"page_content": "Siedmiu samurajów (w oryginale: \"Samurai 7\") – dwudziestosześcioodcinkowe anime z 2004 roku, bazujące na filmie Akiry Kurosawy. Reżyserem jest Toshifumi Takizawa. W 2005 roku serial zlicencjonowany został przez AXN.\nOpis.\nPo zakończeniu samurajskich wojen nastał pokój. Jednak nie dla wszystkich – wioski nie będące w stanie się bronić, grabione są przez nobuserich (samurajów żyjących z grabieży), ponieważ po zakończeniu wojny ci stracili prawa do walki za pieniądze. Małe wioski okradane są z plonów, zabierane są także kobiety. Gisaku, starszy wioski Kanna, decyduje się, aby wynająć samurajów, którzy walczyliby z nobuserimi. Trójka mieszkańców wioski (kapłanka Kirara, jej trzynastoletnia siostra Komachi oraz młodzieniec Rikichi) wyrusza więc do miasta, aby ich sprowadzić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=152004", "fragment_id": "9560/0", "subtitle": "", "title": "Siedmiu samurajów (anime)", "parentId": 152004.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "9560", "score": 0.7918398380279541}, "uuid": "a186a5b5-c8dd-44dd-9522-cb98fd674850"}, {"page_content": "Wielcy reżyserzy „złotej epoki” filmów samurajskich.\nAkira Kurosawa (1910–1998).\nDla zachodniej widowni kinowej Kurosawa jest najbardziej znanym japońskim reżyserem, a zarazem twórcą filmów samurajskich. To on nakręcił filmy takie jak Rashōmon (1950), Siedmiu samurajów (1954), Tron we krwi (1957), Straż przyboczna (1961), (1962), Ukryta forteca (1958), Sobowtór (1980) i Ran (1985). Długo tworzył w powiązaniu z Toshirō Mifune, który był wybitnym odtwórcą ról samurajskich, a zarazem najbardziej znanym za granicą aktorem japońskim. Trzy spośród swoich filmów o tematyce samurajskiej Kurosawa oparł na dziełach Williama Szekspira: \"Tron we krwi\" (na \"Makbecie\"), \"Zły śpi spokojnie\" (na \"Hamlecie\") oraz \"Ran\" (na \"Królu Learze\"). Z kolei fabuła niektórych filmów Kurosawy została przerobiona na westerny, czyli również filmy akcji, z tym że osadzone w realiach „Dzikiego Zachodu”.\nFilm Siedmiu samurajów Akiry Kurosawy stał się kamieniem milowym tego gatunku i zarazem najbardziej znanym filmem japońskim poza Japonią. Film ten doskonale ilustruje konwencje filmu samurajskiego, w którym główne role odgrywają „bezrobotni” samuraje – rōninowie, czyli „samuraje bez pana”, a zatem „ludzie wolni”, czyli mogący postępować w sposób jaki im wyznacza jedynie własne sumienie. Oczywiście, ludzie ci skłaniali się do rozwiązywania swoich problemów przy użyciu mieczy, w czym przecież byli bardzo biegli. Film ten wyraźnie też ukazuje ogromne zróżnicowanie pomiędzy warstwami społecznymi samurajów i japońskich wieśniaków.\nMasaki Kobayashi (1916–1996).\nMasaki Kobayashi wyreżyserował kilka filmów samurajskich, w tym co najmniej dwa znakomite i dobrze znane widowni zachodniej: Harakiri i Bunt. Obydwa te filmy dobitnie ukazują wady namiernej lojalności klanowej.\nKihachi Okamoto (1923–2005).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1213020", "fragment_id": "1120650/3", "subtitle": "", "title": "Film samurajski", "document_id": "1120650", "start_index": 4140.0, "parentId": 1213020.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8187220692634583}, "uuid": "9d3672d2-f07b-4a12-83c6-0a726c9b2ab9"}, {"page_content": "Shinobu Hashimoto (jap. 橋本 忍 Hashimoto Shinobu) – japoński reżyser, scenarzysta i producent filmowy, częsty współpracownik Akiry Kurosawy.\nZdobył około 16 nagród za swoją twórczość, w tym nagrodę Błękitnej Wstęgi. Według portalu filmowego IMDb Hashimoto jest autorem scenariuszy do siedemdziesięciu filmów, wśród najbardziej znanych na Zachodzie są: \"Rashōmon\", \"Piętno śmierci\", \"Siedmiu samurajów\", \"Tron we krwi\", \"Ukryta forteca\".\nW 2008 roku scenariusz dramatu wojennego autorstwa Hashimoto „\"Chcę być skorupiakiem\"” (jap. 私は貝になりたい Watashi wa kai ni naritai), o zbrodni wojennej oparty na powieści Tetsutaro Kato z 1959 roku, nakręcony w tym samym roku, został wyreżyserowany przez Katsuo Fukuzawę z udziałem Yukie Nakamy i Masahiro Nakai.\nHashimoto zmarł w Tokio 19 lipca 2018 na zapalenie płuc.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4334084", "fragment_id": "1532222/0", "subtitle": "", "title": "Shinobu Hashimoto", "document_id": "1532222", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4334084.0, "score": 0.20691558718681335}, "uuid": "a958682d-4780-48b7-8e46-14ea79acf343"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1960. Zobacz też: Siedmiu wspaniałych (ujednoznacznienie).\nSiedmiu wspaniałych ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;The Magnificent Seven&lt;/&gt;) – amerykański western z 1960 w reżyserii Johna Sturgesa. Remake \"Siedmiu samurajów\" Akiry Kurosawy. Siedmiu kowbojów podejmuje się na pozór niewykonalnej misji – obrony meksykańskiej wioski przed bandą ściągającą haracz.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=265799", "fragment_id": "1468602/0", "subtitle": "", "title": "Siedmiu wspaniałych", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1468602", "parentId": 265799.0, "score": 0.4465671181678772}, "uuid": "3b8826da-e119-4f69-912d-2c283ac7edbf"}, {"page_content": "John Eliot Sturges (ur. 3 stycznia 1910 w Oak Park, zm. 18 sierpnia 1992 w San Luis Obispo) – amerykański reżyser filmowy.\nKariera.\nPracę w kinematografii rozpoczął w 1932 roku jako montażysta w wytwórni RKO Radio Pictures. W czasie II wojny światowej był członkiem grupy realizującej filmy dokumentalne oraz szkoleniowe. Po wojnie wyreżyserował swój pierwszy film \"The Man Who Dared\" dla wytwórni Columbia Pictures. Największy rozgłos przyniósł mu western \"Siedmiu wspaniałych\" (remake filmu \"Siedmiu samurajów\" Akiry Kurosawy), którego był zarówno reżyserem, jak i producentem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1040306", "fragment_id": "1354988/0", "subtitle": "", "title": "John Sturges", "document_id": "1354988", "start_index": 0.0, "parentId": 1040306.0, "source": "wikipedia", "score": 0.413295179605484}, "uuid": "e5133b40-f523-4108-bae8-1ccf885027ad"}, {"page_content": "Siedmiu wspaniałych gladiatorów (wł. \"I sette magnifici gladiatori\") − włoski film przygodowy z 1983 roku w reżyserii Brunona Mattei i Claudia Fragasso, z kulturystą Lou Ferrigno obsadzonym w roli głównej. Remake japońskiego klasyka \"Siedmiu samurajów\" (1954) Akiry Kurosawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3119389", "fragment_id": "133546/0", "subtitle": "", "title": "Siedmiu wspaniałych gladiatorów", "parentId": 3119389.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "133546", "score": 0.4523639678955078}, "uuid": "0ce625a5-e62b-49c8-945f-1cf33e2ef219"}, {"page_content": "Siedmiu wspaniałych (\"The Magnificent Seven\") – amerykański western z 2016 w reżyserii Antoine’a Fuqui, według scenariusza Nica Pizzolatto i Richarda Wenka. Remake amerykańskiego filmu z 1960 Johna Sturgesa o tym samym tytule, który z kolei powstał na podstawie japońskiego filmu Akiry Kurosawy z 1954 \"Siedmiu samurajów\".\nFilm miał premierę we wrześniu 2016.\nFabuła.\nMieszkańcy wioski napadanej przez bandytów wynajmują siedmiu rewolwerowców do ochrony.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3798857", "fragment_id": "1338940/0", "subtitle": "", "title": "Siedmiu wspaniałych (film 2016)", "document_id": "1338940", "start_index": 0.0, "parentId": 3798857.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4773058593273163}, "uuid": "5d253cda-3771-476e-865e-94ff06692cda"}, {"page_content": "Początek japońskiej kinematografii dały krótkie obrazy z 1896 przedstawiające teatr \"kabuki\", którego aktorzy i tematyka dominowały przez kolejne 10 lat w setkach im podobnych, krótkometrażowych filmów. W latach 20. pojawili się tacy reżyserzy, jak: Kenji Mizoguchi (1898–1956) i Yasujirō Ozu (1903–1963), którzy stworzyli arcydzieła światowego kina. W 1951 Oscara, a także Złotego Lwa na festiwalu w Wenecji zdobył film \"Rashōmon\" Akiry Kurosawy (1910–1998), wprowadzając tym samym kinematografię japońską na międzynarodową scenę.\nW następnym roku film \"Życie Oharu\" Mizoguchiego, opowiadający o upadłej arystokratce z XVII wieku zdobył Srebrnego Lwa. Ów wyczyn powtórzył rok później z filmem \"Opowieści księżycowe\". &lt;&gt;[] w reżyserii Yasujirō Ozu. W 1954 \"Wrota piekieł\" w reżyserii Teinosuke Kinugasy (1896–1982) wywalczyły Oscara oraz Złotą Palmę w Cannes, a drugą nagrodę w Wenecji za \"Siedmiu samurajów\" zdobył Kurosawa. Natomiast Oscar z 1955 za film \"Musashi Miyamoto\" oraz Złoty Lew (1958) za \"Rykszarza\" dla Hiroshiego Inagakiego (1905–1980), były ukoronowaniem okresu, w którym japoński film święcił największe sukcesy, zaznaczając trwały ślad w światowej kinematografii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1884910", "fragment_id": "896484/12", "subtitle": "", "title": "Sztuka japońska", "source": "wikipedia", "start_index": 15992.0, "document_id": "896484", "parentId": 1884910.0, "score": 0.12003730237483978}, "uuid": "930358ad-5b63-41b1-b6d6-2d79410a24c0"}]}
{"id": "q_175", "question": "Odznaczenie wojskowe Krzyż Walecznych zostało ustanowione w Polsce przed czy po II wojnie światowej?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego odznaczenia. Zobacz też: Krzyż Walecznych – ujednoznacznienie.\nKrzyż Walecznych (KW) – polskie odznaczenie wojskowe ustanowione w 1920 roku.\nHistoria.\nOkres 1920–1939.\nKrzyż Walecznych został ustanowiony rozporządzeniem Rady Obrony Państwa z dnia 11 sierpnia 1920 roku \"...celem nagrodzenia czynów męstwa i odwagi, wykazanych w boju...\" przez oficerów, podoficerów i szeregowców. W wyjątkowych przypadkach mógł być nadany osobom cywilnym współdziałającym z armią czynną. Początkowo miał być nadawany za czyny dokonane po wskrzeszeniu niepodległego państwa, tj. po 11 listopada 1918 roku, lecz później nagradzano także za czyny wcześniejsze. Wyłączne prawo do nadawania krzyża przyznano Naczelnemu Wodzowi, ale ten rozkazem z 20 września 1920 roku nakazał jedynie konieczność zatwierdzania nadań. Dowódcy armii mogli warunkowo przyznawać krzyż oficerom, a podoficerom i szeregowym dowódcy dywizji. Ostatecznie odznaczano nim za czyny bojowe dokonane w okresie wojny 1918–1920, za walki w Legionach Polskich, w korpusach i formacjach tworzonych w Rosji i Francji oraz za walki w powstaniach wielkopolskim, śląskich i za działalność w Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) na obszarach okupowanych. Wyjątkowo wyróżniono tym odznaczeniem także wszystkich żyjących w chwili nadania weteranów powstania styczniowego. Wielu uznaje za datę rozpoczęcia nadań Krzyża dzień 8 października 1920 roku. Podczas wojny polsko-sowieckiej zgodnie z rozkazem z 20 września 1920 roku Krzyż Walecznych mieli prawo nadawać warunkowo dowódcy poszczególnych armii i dywizji. Prawo zatwierdzania warunkowych nadań krzyża przekazał Józef Piłsudski w styczniu 1921 roku ministrowi spraw wojskowych. Pod koniec roku zlikwidowano nadania warunkowe, aby zachować konieczny obiektywizm oraz uporządkować system nadań i od tej pory wnioski na krzyż nadsyłano do Referatu Orderów i Odznaczeń Gabinetu Ministra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16110", "fragment_id": "176048/0", "subtitle": "", "title": "Krzyż Walecznych", "document_id": "176048", "start_index": 1.0, "parentId": 16110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7139222025871277}, "uuid": "ff53cad5-d579-4120-923c-583349810998"}, {"page_content": "W dniu 22 grudnia 1944 roku dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego przyjęto Krzyż Walecznych jako odznaczenie wojenne w Polsce Ludowej. Należy przy tym dodać, że już w dniu 11 listopada 1943 roku rozkazem nr 3 dowódca 1 Korpusu Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR gen. Zygmunt Berling odznaczył 46 żołnierzy 1 Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki za czyny męstwa dokonane w czasie bitwy pod Lenino w dniach 11–13 października 1943 roku. Krzyż Walecznych początkowo nadawany był przez dowódcę 1 Korpusu, później 1 Armii Polskiej w ZSRR, a po wyzwoleniu części ziem polskich przez Naczelnego Dowódcę WP. Od 1947 roku odznaczenie było nadawane przez Radę Państwa. Krzyż włączono do systemu odznaczeń Rzeczypospolitej Polskiej na mocy ustawy z 1992 roku.\nWg danych Biura Odznaczeń Państwowych Kancelarii Rady Państwa oraz Biura Odznaczeń Kancelarii Prezydenta RP nadano w kolejnych latach:\nłącznie 38 852 krzyże. Według innych danych całkowita liczba nadań KW w czasach Polski Ludowej wyniosła 40 tys..\nOkres po 1989 roku.\nZgodnie z art. 14 \"Ustawy o orderach i odznaczeniach z dnia 16 października 1992 r.\" Krzyż walecznych \"jest odznaczeniem wojennym i stanowi nagrodę za czyny męstwa i odwagi wykazane w boju\", dlatego też nie może być (podobnie jak Order Virtuti Militari i Krzyż Zasługi z Mieczami) nadany w czasie pokoju. Jego funkcję jako nagrody za czyny męstwa i odwagi dokonane w czasie działań bojowych przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa w czasie pokoju pełni ustanowiony w 2007 roku Krzyż Wojskowy.\nOpis odznaki.\nOkres 1920–1939.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16110", "fragment_id": "176048/3", "subtitle": "", "title": "Krzyż Walecznych", "document_id": "176048", "start_index": 4690.0, "parentId": 16110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5920197367668152}, "uuid": "3cdd7523-f552-483c-8e24-c30eb67e9f7a"}, {"page_content": "Odznaka honorowa dla Oficerów (Równorzędnych) i Szeregowych za Rany i Kontuzje – polskie odznaczenie wojskowe, ustanowione rozporządzeniem Rady Obrony Państwa z 14 lipca 1920 roku. Nadawana żołnierzom Wojska Polskiego, bez względu na stopień i rodzaj broni, za rany i kontuzje, odniesione podczas walk w obronie ojczyzny.\nII Rzeczpospolita.\nPrawo do odznaki posiadali żołnierze Wojska Polskiego, ranni lub kontuzjowani w czasie działań wojennych po dniu 1 listopada 1918 roku, a także podczas wojny światowej przed dniem 1 listopada 1918 roku podczas pełnienia służby:\nOdznaka (obok ustanowionej równocześnie Odznaki honorowej dla Oficerów (Równorzędnych) i Szeregowych za Czas Pobytu na Froncie) była chronologiczne drugim odznaczeniem (po Orderze Virtuti Militari) ustanowionym w odrodzonej Polsce, a pierwszym bez wcześniejszej tradycji. Kolejne odznaczenie, Krzyż Walecznych, zostało ustanowione dopiero miesiąc później. Pomimo skromnej formy i faktu, że nie włączono jej do systemu odznaczeń państwowych, odznaka cieszyła się dużym szacunkiem w wojsku i społeczeństwie. Odznaki nie można było pozbawić, nawet w wypadku utraty praw obywatelskich lub stopnia wojskowego. Odznaka z trzema gwiazdkami dawała prawo do jednorazowego awansu poza kolejnością.\nOdznakę stanowiła baretka koloru ciemnobłękitnego z dwoma czarnymi poziomymi paskami (barwy Orderu Virtuti Militari), z nałożonymi na nią srebrnymi pięcioramiennymi gwiazdkami, oznaczającymi liczbę ran, przy czym rany otrzymane w jednej bitwie były oznaczane jedną gwiazdką. Wysokość baretki wynosiła 1,5 – 1,8 cm (ok. połowy szerokości wstążki Orderu Virtuti Militari), zaś jej szerokość 4 – 7 cm, zależnie od liczby gwiazdek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2330292", "fragment_id": "472059/0", "subtitle": "", "title": "Odznaka za Rany i Kontuzje", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "472059", "parentId": 2330292.0, "score": 0.28021812438964844}, "uuid": "36b0fbef-6f22-441e-9e7a-4d5bae1471c2"}, {"page_content": "Krzyż Waleczności Armii gen. Bułak-Bałachowicza (pełna nazwa — Krzyż Waleczności b. Ochotniczej Sprzymierzonej Armii generała Stanisława Bułak-Bałachowicza) – odznaczenie wojskowe ustanowione w Polsce.\nHistoria.\nKrzyż Waleczności został ustanowiony z inicjatywy gen. Bułak-Bałachowicza, w celu wyróżnienia oficerów i szeregowych formacji zorganizowanej z Białorusinów i „białych” Rosjan, pod jego dowództwem. Formacja ta pod nazwą Armii Ochotniczej Sprzymierzonej z Polską, walczyła po stronie polskiej w wojnie polsko-bolszewickiej. \nGeneza jednostki sięga 5 listopada 1917 roku. Powstała po komunistycznej rewolucji, na froncie ryskim. Oddziały odznaczyły się w walkach o wolność Estonii i w wielu wypadach w głąb Rosji. Ważniejsze walk w tym okresie to: 5 marca 1919 r. zdobyły fortece Roskopel, 5 kwietnia 1919 r. zdobyły Gdów i oswobodzenie 500 zakładników skazanych na śmierć, 29 kwietnia 1919 r. zdobyły Psków. Następnie walczyły w obronie Łotwy, Litwy, Polski i Ukrainy. Zdobyły znajdujący się na tyłach wojsk sowieckich Pińsk, oswobadzając kilkuset zakładników i wzięły do niewoli Sztab IV Armii oraz kilka dywizji sowieckich. Po zawieszeniu broni w Polsce, korpus walczył na Białorusi, aż do 18 marca 1921 r.\nKrzyż ten miał być nagrodą za waleczność, a także służył jako upamiętnienia działań formacji. Kompetencje nadawania odznaczenia należały do Kapituły Krzyża, na której czele stał gen. Bułak-Bałachowicz. Istniały trzy kapituły odznaczenia:\nKawalerów odznaczenia obowiązywał swoisty kodeks zwany 10 przykazaniami rycerskimi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194657", "fragment_id": "1445452/0", "subtitle": "", "title": "Krzyż Waleczności Armii gen. Bułak-Bałachowicza", "parentId": 194657.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1445452", "source": "wikipedia", "score": 0.21781782805919647}, "uuid": "bb777e13-0028-4d54-8e38-8f72efa18ddc"}, {"page_content": "Odznaka Krzyża Walecznych nadawana w Polskich Siłach Zbrojnych (w tym w Armii Krajowej) była identyczna jak odznaka z okresu przed 1939 rokiem. Z tym, że dekretem Prezydenta RP z dnia 20 września 1941 roku zmieniono barwy wstążki: zamiast amarantowej z białymi paskami wprowadzono wstążkę białą z amarantowymi paskami. Tego zabiegu dokonano w celu odznaczania żołnierzy odznaczonych wielokrotnie KW w latach przed wybuchem II wojny światowej, aby nie byli limitowani możliwością wyłącznie czterokrotnego odznaczenia.\nWprowadzono baretki (również dla Krzyży nadanych za wojnę 1919–21). Kolejne nadania odznaczenia markowano na baretce pionowymi metalowymi okuciami.\nOkres 1943–1989.\nOdznaką Krzyża Walecznych jest krzyż typu kawalerskiego, równoramienny, patynowany na brązowo, o wymiarach 44 × 44 mm. Ramiona krzyża są obramowane. Na awersie pośrodku ramion krzyża znajduje się pięcioboczna tarcza z wytłoczonym na niej orłem, na górnym pionowym i na poziomych ramionach jest napis NA – POLU – CHWAŁY, a na dolnym pionowym ramieniu data 1944. Zdarzają się Krzyże Walecznych z datą 1943 i orłem w koronie – są to krzyże wykonane w ZSRR i nadane żołnierzom za bitwę pod Lenino, tzw. „krzyże moskiewskie”. Na rewersie krzyża wytłoczony jest wieniec z liści wawrzynowych, na ramionach poziomych jest napis WALE – CZNYM, na pionowych miecz obusieczny skierowany głownią ku górze.\nWstążka odznaczenia była pąsowa o szerokości 40 mm z białymi paskami szerokości 8 mm po bokach.\nOdznaczenia te od końca 1945 roku wykonywały rodzime firmy, głównie J. Knedlera w Warszawie i P. Grabskiego w Łodzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16110", "fragment_id": "176048/5", "subtitle": "", "title": "Krzyż Walecznych", "document_id": "176048", "start_index": 7640.0, "parentId": 16110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5233935713768005}, "uuid": "91e34b4c-211e-4cf8-8454-977a6a9c4e47"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego odznaczenia. Zobacz też: krzyże wojskowe w innych krajach.\nKrzyż Wojskowy – polskie odznaczenie przyznawane żołnierzom Sił Zbrojnych i osobom cywilnym za zasługi w działaniach przeciw terroryzmowi lub podczas operacji pokojowych i stabilizacyjnych. Jest jednym z odznaczeń wojskowych, które nadawane są w Polsce za czyny bojowe w czasie pokoju.\nUtworzenie.\nKrzyż ustanowiono ustawą z dnia 14 czerwca 2007 roku o zmianie ustawy z dnia 16 października 1992 roku o orderach i odznaczeniach, razem z Wojskowym Krzyżem Zasługi, Wojskowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Morskim Krzyżem Zasługi, Morskim Krzyżem Zasługi z Mieczami, Lotniczym Krzyżem Zasługi, Lotniczym Krzyżem Zasługi z Mieczami oraz Medalem za Długoletnią Służbę. Zmiana została wprowadzona w życie 9 października 2007 roku, po upływie trzech miesięcy od momentu ogłoszenia, które nastąpiło 9 lipca. Równocześnie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2007 roku zmienił rozporządzenie z dnia 10 listopada 1992 roku w sprawie opisu, materiału, wymiarów, wzorów rysunkowych oraz sposobu i okoliczności noszenia odznak orderów i odznaczeń.\nZgodnie z treścią wyżej wymienionej ustawy „Krzyż Wojskowy jest odznaczeniem będącym nagrodą za czyny męstwa i odwagi dokonane w czasie działań przeciwko aktom terroryzmu w kraju lub podczas użycia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej poza granicami państwa w czasie pokoju”. W precedencji polskich odznaczeń zajmuje miejsce za Krzyżem Walecznych i przed Krzyżem Zasługi za Dzielność. Nawiązuje do nadawanego za czyny dokonane podczas wojny Krzyża Walecznych.\nNadawanie.\nKrzyż Wojskowy nadaje i wręcza Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, z inicjatywy własnej, a także na wniosek ministra właściwego do spraw obrony lub ministra właściwego do spraw wewnętrznych. Prezydent ma również prawo do pozbawienia Krzyża osoby nim odznaczonej. Krzyż jest przyznawany nie później niż trzy lata od zakończenia działań bojowych, a można go otrzymać czterokrotnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1060184", "fragment_id": "1372754/0", "subtitle": "", "title": "Krzyż Wojskowy", "parentId": 1060184.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1372754", "score": 0.6121110916137695}, "uuid": "acca87fb-d4bc-43cf-9ebb-014288b9c887"}, {"page_content": "Krzyż Walecznych Rozkazem Naczelnego Wodza z 1940 roku ogłoszonym w styczniu 1941 roku został uznany za odznaczenie nadawane za czyny męstwa dokonane w czasie wojny. W rozkazie podkreślono, że \"... każdorazowe nadanie „Krzyża Walecznych” może mieć miejsce tylko za określony oddzielny czyn męstwa i odwagi wykazanej w boju\". Rozkaz ten określał tryb nadawania odznaczenia, określał też, że wniosek może składać bezpośredni przełożony żołnierza, co najmniej jednak dowódca kompanii lub oddziału równorzędnego. Odznaczenie nadawał Naczelny Wódz. W dekrecie Prezydenta RP z dnia 20 września 1941 roku określono, że Krzyż Walecznych może być nadawany czterokrotnie, niezależnie od posiadanych Krzyży Walecznych otrzymanych za czyny wykazane w bojach w latach 1918–1921. W latach 1940–1945 w Polskich Siłach Zbrojnych nadano łącznie około 25 tys. Krzyży Walecznych. Pomimo iż nadania wielokrotne były oszczędniejsze niż za walkę w latach 1918–1921, istniały osoby, które otrzymały krzyż w sumie ośmiokrotnie (czterokrotnie za lata 1918–1921 i czterokrotnie za lata 1939–1945), m.in. Władysław Anders i Stefan Rowecki. Chociaż ustawa tego nie przewidywała, Elżbieta Zawacka otrzymała pięć Krzyży Walecznych za działalność w czasie II wojny światowej, w tym ostatnimi trzema została odznaczona przez gen. Władysława Sikorskiego, a Jan Mazurkiewicz, ps. Radosław oznaczenie to otrzymał jedenastokrotnie.\nOkres 1943–1989.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16110", "fragment_id": "176048/2", "subtitle": "", "title": "Krzyż Walecznych", "document_id": "176048", "start_index": 3277.0, "parentId": 16110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.49525320529937744}, "uuid": "4f4e958b-2d62-4009-9335-0d171c6991e3"}, {"page_content": "Krzyż Walecznych był jedynym polskim odznaczeniem wojskowym nadawanym w latach 1921–1923 cudzoziemcom. Uhonorowanych nim było wielu Francuzów, m.in. prezydent Raymond Poincaré, premier Georges Clemenceau oraz marszałkowie Ferdynand Foch i Philippe Pétain. W Belgii czterokrotnie nagrodzono królową Elżbietę, a trzykrotnie księcia Leopolda. Krzyż Walecznych otrzymali również Włosi, Amerykanie, Brytyjczycy, Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy, Łotysze i Estończycy.\nNadawanie Krzyży Walecznych zakończono w dniu 29 maja 1923 roku (z jednym wyjątkiem z okazji 70. rocznicy powstania styczniowego, dla jego żyjących jeszcze a nieodznaczonych weteranów) i w tym okresie nadano ok. 60 tys. Krzyży Walecznych. Wśród odznaczonych było m.in. ok. 100 weteranów powstania styczniowego, 300 weteranów powstań śląskich, 400 uczestników powstania wielkopolskiego, 1230 cudzoziemców, miasto Płock oraz mogiła ochotników z Ameryki. Najmłodszym odznaczonym był 11-letni uczeń II klasy gimnazjum w Płocku Tadeusz Jeziorowski.\nKrzyż Walecznych miał jeden stopień i mógł być nadany tej samej osobie czterokrotnie. Osoba odznaczona miała szereg przywilejów m.in.:\nW 1935 opublikowano listę odznaczonych Krzyżem Walecznych osób, które z powodu nieustalenia ich miejsca pobytu dotychczas nie otrzymały przysługujących im odznak i legitymacji.\nOkres 1939–1945 (Polskie Siły Zbrojne i Armia Krajowa).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16110", "fragment_id": "176048/1", "subtitle": "", "title": "Krzyż Walecznych", "parentId": 16110.0, "start_index": 1906.0, "document_id": "176048", "source": "wikipedia", "score": 0.27678805589675903}, "uuid": "2c51ff6b-5ad2-41bc-bf9b-a0b480c1d76a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu Kazimierza Kutza. Zobacz też: Krzyż Walecznych – polskie odznaczenie wojskowe.\nKrzyż Walecznych – polski film wojenny z 1958 roku w reżyserii Kazimierza Kutza, zrealizowany według opowiadań Józefa Hena. Film składa się z trzech niezależnych od siebie nowel: \"Krzyż\", \"Pies\" i \"Wdowa\". Ich pierwowzory literackie nosiły tytuły: \"Krzyż Walecznych\", \"Kłopot z psem\" i \"Wdowa po Joczysie\". Ich akcja toczy się w czasie II wojny światowej lub bezpośrednio po niej. Bohaterami są żołnierze I Armii Wojska Polskiego.\nFabuła.\n„Krzyż”.\nProstolinijny Franek Socha, zwany w swej rodzinnej wsi Wyskrobkiem, otrzymuje Krzyż Walecznych za odwagę. Po prawie 5 latach wojennej tułaczki Franek jedzie na krótki urlop w rodzinne strony. Nie może się doczekać pochwalenia się odznaczeniem, zwłaszcza, że był uważany za fajtłapę i wyśmiewany za pójście do wojska. Na miejscu zastaje pogorzelisko. Od jedynego ocalałego mieszkańca wsi – Bartłomieja Kowala dowiaduje się, że wszystkich wymordowali Niemcy. Po powrocie na front Frankowi odechciewa się jakiejkolwiek walki. \n„Pies”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1939288", "fragment_id": "370571/0", "subtitle": "", "title": "Krzyż Walecznych (film)", "document_id": "370571", "start_index": 1.0, "parentId": 1939288.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16363713145256042}, "uuid": "d6ea0116-d980-4e87-a9ba-2feee777dc92"}, {"page_content": "Za Waleczność – odznaka zaszczytna (krzyż) nadawana w celu nagrodzenia zasług uczestników powstania wielkopolskiego 1918–1919.\nHistoria.\nOdznakę ustanowiono uchwałą Rady Ludowej miasta Poznania w dniu 3 listopada 1919 (w porozumieniu z Naczelnym Komendantem Straży Ludowej). Datę uchwały zamieszczano na patentach wydawanych osobom odznaczonym z datą pierwszej rocznicy wybuchu powstania, tj. 27 grudnia 1919. Kapituła krzyża obradowała pod przewodnictwem pułkownika Juliana Langego. Dzięki zatwierdzeniu Ministra Spraw Wojskowych wojskowi w służbie czynnej mogli ja nosić na mundurze. \nForma.\nPierwsze krzyże były wytłoczone z blachy mosiężnej cienko posrebrzanej, o powierzchni matowej, groszkowanej. Prawdopodobnym wykonawca był zapewne zakład rytowniczy Józefa Pendowskiego w Poznaniu, choć niewykluczone jest, że część z odznak wykonano w Berlinie, być może w przedsiębiorstwie Oertel. W 1922 dodano złocony wieniec laurowy otaczający krzyż. Do wieńca dodano uszko i kółko z zieloną wstążka do przywieszana. \nW 1924 wprowadzono kolejne zmiany – przy zachowaniu formy odznakę powiększono do 38 x 38 mm. Wykonywano ją z grubszej blachy miedzianej, częściowo posrebrzanej, na awersie pokrytej emalią: niebieską na ramionach krzyża z literami srebrnymi, białą na większym krążku zewnętrznym i czerwoną na mniejszym krążku, pod orłem (srebrnym). Zachowały się również odznaki wykonane w całości ze srebra próby 900/1000, dostarczonego zapewne przez samych odznaczonych. Istnieją również miniatury odznaki.\nKrzyże z tej partii wykonywał Józef Pendowski i Stefan Zygmaniak z Poznania. W odróżnieniu od poprzednich ta partia była sygnowana. Istnieją drobne różnice pomiędzy egzemplarzami wykonywanymi przez dwóch wykonawców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4456485", "fragment_id": "1515335/0", "subtitle": "", "title": "Za Waleczność", "document_id": "1515335", "start_index": 0.0, "parentId": 4456485.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09733717888593674}, "uuid": "fbb127e2-6abb-4258-af21-d037d210f173"}]}
{"id": "q_176", "question": "Z flotą którego kraju Polacy walczyli w bitwie pod Oliwą?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Oliwą – bitwa morska pomiędzy flotą polską a eskadrą okrętów szwedzkich, stoczona 28 listopada 1627 na redzie Gdańska. Nazwa „bitwa pod Oliwą” jest nazwą tradycyjnie przypisywaną tej bitwie.\nTło bitwy.\nAdmirałem polskiej floty był wówczas Wilhelm Appelmann, lecz z powodu choroby nie mógł wziąć udziału w bitwie i komisarze królewscy wyznaczyli przed bitwą nowe kolektywne dowództwo nad polskimi siłami. Dowództwo nad okrętami i funkcję admirała otrzymał Arend Dickmann, dowódcą piechoty morskiej został kapitan Jan Storch, a dowódcą artylerii okrętowej kapitan Herman Witte. Tym trzem dowódcom dodano radę wojenną, z którą mieli wspólnie opracować plan bitwy i podjąć decyzję o ataku. Okrętem admiralskim był galeon „Święty Jerzy”.\nSiły stron.\nPolskie okręty.\nRazem: 10 okrętów, 179 dział, 1160 żołnierzy i marynarzy\nSzwedzkie okręty.\nRazem: 6 okrętów, 122 działa, 700 żołnierzy i marynarzy\nBitwa.\nDo bitwy doszło, gdy patrolująca Zatokę Gdańską szwedzka eskadra płynąca od Helu w kierunku Redłowa, dostrzegła na redzie Gdańska polskie okręty. Szwedzi płynęli w dwóch grupach – w pierwszej grupie okręt admiralski „Tigern” i okręt wiceadmiralski „Pelikanen” (dowódca wiceadmirał Fritz), a w drugiej grupie pozostałe okręty z „Solenem” na czele.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23134", "fragment_id": "182606/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Oliwą", "parentId": 23134.0, "start_index": 0.0, "document_id": "182606", "source": "wikipedia", "score": 0.8171069622039795}, "uuid": "6b2c6140-120b-49ad-908f-5530b00f68bc"}, {"page_content": "Po 1623 roku stacjonowała tu królewska flota wojenna. 28 listopada 1627 roku okręty polskie stoczyły bitwę pod Oliwą w ramach wojny ze Szwedami, w wyniku której zdobyły szwedzki okręt admiralski „Tigern”. Szwedzi natomiast w nocy z 5 na 6 lipca 1628 roku nieopodal latarni zatopili dwa polskie okręty: „Żółty Lew” oraz „Rycerz Święty Jerzy”.\n1651–1806.\nW latach 1651–1652 zbudowano rawelin na plaży między bastionami Ostroróg i Świński Łeb, a w 1654 roku przed północną częścią Szańca Wschodniego ukończono budowę przedwału. Szaniec Zachodni został w 1654 roku rozebrany. W jego miejscu powstał nowy, w postaci dwóch rawelinów, zabezpieczonych od strony lądu suchą fosą z palisadą. W czasie najazdu szwedzkiego twierdzę bezskutecznie oblegały wojska Karola X Gustawa i mimo blokady Gdańska nie zdołały zdobyć miasta.\nW 1708 roku zlikwidowano wały Szańca Wschodniego. W 1709 roku latarnię wraz z renesansowym hełmem zniszczył pożar, odbudowano ją w 1721 roku podwyższając o jedną kondygnację. Szczyt zwieńczono późnobarokowym hełmem. W 1734 roku podczas wojny o sukcesję polską wojska rosyjskie oblegały Gdańsk i Twierdzę Wisłoujście. Miasto ostatecznie w lipcu podpisało kapitulację, a twierdza została obsadzona żołnierzami carskimi i zwrócona dopiero w maju 1736 roku, po spłacie kontrybucji nałożonych na miasto.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76468", "fragment_id": "646392/4", "subtitle": "", "title": "Twierdza Wisłoujście", "parentId": 76468.0, "start_index": 6083.0, "document_id": "646392", "source": "wikipedia", "score": 0.07145744562149048}, "uuid": "82a001fb-c3a6-4610-b197-79df6c0d0df2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego okrętu. Zobacz też: biblijną łódź.\nArka Noego – polski okręt wojenny – pinka (pinasa). Prawdopodobnie został zbudowany w Pucku w 1625 roku. W źródłach okręt ten występuje pod niemiecką nazwą.\nHistoria.\nPinka „Arka Noego” została zbudowana dla polskiej floty Zygmunta III prawdopodobnie w 1625 roku w Pucku. Była stosunkowo dużą jednostką jak na pinki bałtyckie, lecz mimo to dysponowała umiarkowaną wartością bojową.\nPodczas wojny ze Szwecją, „Arka Noego”, „Wodnik” i „Król Dawid” uczestniczyły w pierwszej potyczce z flotą szwedzką 17 maja 1627 roku, natykając się w pobliżu Helu na dwukrotnie liczniejsze okręty szwedzkie, zmierzające do Piławy. Kapitanem „Arki Noego” był Magnus Wesman. Po wymianie strzałów, obie eskadry rozeszły się, Polacy popłynęli na zachód. Następnego dnia 18 maja doszło do potyczki polskiego zespołu na wysokości Białogóry koło Łeby z konwojem 24 statków i okrętów szwedzkich. Po pojedynku artyleryjskim, z niewielkimi stratami w ludziach, Polakom udało się oderwać od nieprzyjaciela i polskie okręty pożeglowały do Kołobrzegu. Na „Arce Noego” rozerwaniu uległo jedno działo. Po kilku dniach okręty polskie powróciły do Wisłoujścia, przedzierając się przez linie szwedzkiej blokady Zatoki Gdańskiej.\n„Arka Noego”, pod dowództwem Magnusa Wesmana, weszła następnie w skład drugiej eskadry okrętów polskich, która wzięła udział w zwycięskiej bitwie z eskadrą szwedzką pod Oliwą 28 listopada 1627 roku. Okręt nie odegrał w bitwie większej roli; uczestniczył w nieudanej próbie pogoni za wycofującymi się Szwedami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93737", "fragment_id": "640900/0", "subtitle": "", "title": "Arka Noego (1625)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 93737.0, "document_id": "640900", "score": 0.2560291886329651}, "uuid": "92bc7cff-0db3-4776-a05d-395c44029825"}, {"page_content": "Pomnik Bitwy pod Oliwą – nieistniejący już pomnik, znajdujący się niegdyś na Oksywiu w Gdyni przed gmachem Dowództwa Floty na wysepce obecnego ronda Bitwy pod Oliwą. Upamiętniał zwycięską bitwę pod Oliwą stoczoną ze Szwedami w 1627. Został odsłonięty 10 lutego 1934, w dniu święta Marynarki Wojennej, przez dowódcę floty, kontradmirała Józefa Unruga. Fundatorem byli oficerowie, podoficerowie i marynarze Marynarki Wojennej RP.\nPomnik składał się z monumentu o wysokości 5 m zbudowany na planie kwadratu o boku 1,5 m, na którym umieszczona była tablica z napisem: \"Na pamiątkę zwycięskiej Bitwy pod Oliwą – marynarze Polski Odrodzonej 1627–1927\". Umieszczono również tablicę z nazwiskami marynarzy poległych w czasie wojny polsko-bolszewickiej. W dwie ściany monumentu (wschodnią i zachodnią) wmurowane zostały kamienne dzioby okrętów, po trzy na ścianie, jeden nad drugim. Niedaleko monumentu znajdowały się dwie lufy armatnie wydobyte z dna Zatoki Gdańskiej oraz kule armatnie i kotwica pochodzące z czasów bitwy. Lufy zostały wkomponowane w bramę Dowództwa Floty w specjalnych wnękach i znajdują się tam do dziś.\nDo wybuchu wojny, przed pomnikiem odbywały się różne uroczystości. Pomnik został zniszczony w 1939 podczas kampanii wrześniowej przez Niemców, po zdobyciu Oksywia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1281080", "fragment_id": "1108788/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Bitwy pod Oliwą", "document_id": "1108788", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1281080.0, "score": 0.5}, "uuid": "f0005c83-22c7-45a8-aba3-6d83cd20e411"}, {"page_content": "Król Dawid – polski XVII-wieczny okręt wojenny – galeon, zbudowany w 1623 r. w Gdańsku, znany pod niemiecką nazwą \"König David\".\nHistoria.\n„Król Dawid” był średniej wielkości galeonem, zbudowanym dla polskiej floty Zygmunta III w 1623 roku w Gdańsku.\nPodczas wojny ze Szwecją, \"Król Dawid\" wraz z okrętami \"Wodnik\" i \"Arka Noego\", uczestniczył w pierwszej potyczce z flotą szwedzką 17 maja 1627, natykając się w pobliżu Helu na dwukrotnie liczniejsze okręty szwedzkie, zmierzające do Piławy. Po wymianie strzałów, obie eskadry rozeszły się, Polacy popłynęli na zachód. Następnego dnia 18 maja doszło do potyczki na wysokości na wysokości Białogóry koło Łeby z konwojem 24 statków i okrętów szwedzkich. Po pojedynku artyleryjskim, z niewielkimi stratami w ludziach, Polakom udało się oderwać od nieprzyjaciela i polskie okręty pożeglowały do Kołobrzegu. Po kilku dniach okręty polskie powróciły do Wisłoujścia, przedzierając się przez linie szwedzkiej blokady Zatoki Gdańskiej.\n\"Król Dawid\" pod dowództwem kapitana Jakuba Murreya uczestniczył następnie w bitwie z eskadrą szwedzką pod Oliwą 28 listopada 1627 roku jako okręt kontradmiralski. Szyprem okrętu był wówczas Joachim Böse. \"Król Dawid\" nie odegrał jednak w bitwie większej roli, nieskutecznie wspomagając \"Wodnika\" atakującego szwedzki galeon \"Solen\". Odniósł przy tym w bitwie pewne uszkodzenia. Po bitwie, kapitanem okrętu został mianowany Grzegorz Fentross, który został również 2 maja 1628 mianowany nowym admirałem polskiej floty, przez co \"Król Dawid\" stał się jej okrętem flagowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24337", "fragment_id": "170590/0", "subtitle": "", "title": "Król Dawid (1623)", "document_id": "170590", "start_index": 0.0, "parentId": 24337.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39894992113113403}, "uuid": "6c7ac97b-f80d-41b4-9678-b00d7250aae9"}, {"page_content": "Po tym, jak sejm polski odrzucił szwedzką propozycję rozejmu, zaprzyjaźniona ze Szwecją Holandia odmówiła Gustawowi Adolfowi dalszej pomocy pieniężnej i zażądała zawarcia pokoju z Polską. Na decyzję tę poważny wpływ miał mający dla Holendrów bardzo duże znaczenie handel bałtycki. Przedłużająca się wojna powodowała duże straty finansowe wśród kupców holenderskich, co znajdowało swoje poważne odbicie w dochodach skarbu holenderskiego. W tej sytuacji Gustaw Adolf postanowił kontynuować wojnę własnymi siłami i wymusić na Rzeczypospolitej korzystny dla siebie pokój.\nPodczas gdy armia szwedzka walczyła na Pomorzu, port w Gdańsku blokowała silna eskadra szwedzkiej floty wojennej. Wraz z nadejściem jesieni większość szwedzkich okrętów odpłynęła do portów macierzystych, a na redzie portu gdańskiego zostało tylko 6 okrętów dowodzonych przez wiceadmirała Nilsa Stiernskölda. Otrzymał on zadanie utrzymania blokady do grudnia. Szwedzi byli tak pewni swego panowania na morzu, że samo pojawienie się polskiej eskadry wywołało zaskoczenie. Jeszcze bardziej zostali zaskoczeni, gdy dowodzący polską flotą Arend Dickmann wydał rozkaz do ataku. Tym sposobem dość pomyślny dla wojsk Rzeczypospolitej rok 1627 uwieńczyło słynne zwycięstwo floty polskiej pod Oliwą (28 listopada), które zdjęło blokadę portu gdańskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=904698", "fragment_id": "1029465/16", "subtitle": "", "title": "Wojna o ujście Wisły", "document_id": "1029465", "start_index": 21479.0, "source": "wikipedia", "parentId": 904698.0, "score": 0.21164418756961823}, "uuid": "88816553-0bb5-4399-81f9-b813df938637"}, {"page_content": "Sprawozdanie z przebiegu bitwy dla Zygmunta III Wazy sporządził Wolfgang von der Oelsnitz z Komisji Okrętów Królewskich, który dostarczył też królowi zdobyczne bandery szwedzkie oraz rapier Nilsa Stiernskölda.\nKonsekwencje.\nZwycięska bitwa została następnie rozpropagowana w Europie przez polski dwór królewski; powstało także powiedzenie, że tego dnia pod Gdańskiem „słońce zaszło w południe” („Solen” znaczy ‘Słońce’). Bitwa nie miała większego znaczenia dla ogólnej sytuacji militarnej, jednakże miała duże znaczenie propagandowe i korzystnie wpłynęła na morale udowadniając, że polska flota może pokonać szwedzką. Wzmocniła też pozycję władzy królewskiej wśród mieszczaństwa gdańskiego.\nMaterialnym efektem zakończonej bitwy było czasowe zdjęcie szwedzkiej blokady portu gdańskiego.\n Pomnik Bitwy pod Oliwą istniał również w Gdyni, został jednak zniszczony w 1939 roku po zdobyciu w czasie kampanii wrześniowej Oksywia przez Niemców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23134", "fragment_id": "182606/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Oliwą", "document_id": "182606", "start_index": 2831.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23134.0, "score": 0.13194897770881653}, "uuid": "63c2e670-481e-4bad-9fd4-16825b3e3b1d"}, {"page_content": "Początek wojenno-morskiej obecności Polski datuje się na 1463, kiedy to zaimprowizowane oddziały elbląsko-gdańskie pokonały flotę krzyżacką w bitwie na Zalewie Wiślanym. W 1561, w odpowiedzi na manifest królewski powstała zorganizowana flota kaperska, zwana także flotą strażników morza. Podjęto też wtedy budowę pierwszego polskiego okrętu – galeonu „Smok”. Od 1601 zaczęto budować pierwsze zawodowe siły morskie – królewską flotę wojenną, która prowadziła działania przeciwko Rosjanom i Szwedom. Największym i zarazem ostatnim zwycięstwem okrętów królewskich było pokonanie eskadry szwedzkiej w bitwie pod Oliwą.\nKrótko po odzyskaniu niepodległości w 1918 rozpoczęto budowę Marynarki Wojennej. Zamieszczony w Monitorze Polskim nr 217 z dnia 30 listopada 1918 roku podpisany przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego rozkaz stwierdzał: „Z dniem 28 listopada 1918 roku [rocznica bitwy pod Oliwą] rozkazuję utworzyć Marynarkę Polską, mianując jednocześnie pułkownika marynarki Bogumiła Nowotnego Szefem Sekcji Marynarki Wojennej przy Ministerstwie Spraw Wojskowych”.\nW latach 20 XX w. trzon floty stanowiły poniemieckie trałowce i torpedowce. W trakcie wojny polsko-bolszewickiej marynarze uczestniczyli w działaniach lądowych na froncie. Znaczący rozwój Marynarki Wojennej nastąpił dopiero w latach 30 XX w., kiedy do służby trafiły, zbudowane głównie za granicą, nowoczesne niszczyciele, okręty podwodne i okręty minowe (trałowce, stawiacz min) oraz wodnosamoloty rozpoznawcze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55359", "fragment_id": "656810/1", "subtitle": "", "title": "Marynarka Wojenna", "source": "wikipedia", "start_index": 1377.0, "document_id": "656810", "parentId": 55359.0, "score": 0.4739188551902771}, "uuid": "632605cf-16ec-484d-b6ab-47bfd2c73208"}, {"page_content": "Żółty Lew – polski okręt wojenny – pinka (pinasa)\nHistoria.\nPrawdopodobnie został zbudowany w Gdańsku w 1622 roku, jako pierwszy okręt wojenny zbudowany i ukończony w Polsce. Wyposażony był w 10-12 dział, a jego załogę stanowiło 40 marynarzy. W źródłach okręt ten występuje pod niemiecką nazwą (polskie brzmienie jest rekonstrukcją).\nBył pierwszym i najmniejszym okrętem floty polskiej tworzonej przez króla Zygmunta III Wazę i biorącej udział w wojnie ze Szwecją; nazywany był też „starą pinką” w odróżnieniu od nowszych okrętów tej klasy. \n„Żółty Lew” wchodził w skład pierwszej eskadry okrętów polskich, która wzięła udział w zwycięskiej bitwie z eskadrą szwedzką pod Oliwą 28 listopada 1627. Jego kapitanem był Hans Kizero. Okręt nie odegrał w bitwie większej roli; uczestniczył w nieudanej próbie pogoni za wycofującymi się Szwedami.\n2 grudnia 1627 roku „Żółty Lew” został wysłany w rejs rozpoznawczy w składzie eskadry czterech okrętów (ponadto „Latający Jeleń”, „Arka Noego” i „Panna Wodna”). Jako jedyny z nich odniósł powodzenie, zdobywając fluitę holenderską, z którą powrócił do portu 13 grudnia (zdobyty statek następnie wzmocnił polską flotę jako okręt „Feniks”). 15 kwietnia 1628 „Żółty Lew” wyruszył w kolejny rejs rozpoznawczy (z „Panną Wodną”, „Czarnym Krukiem” i „Feniksem”).\nPodczas ataku wojsk szwedzkich wspieranych przez artylerię na polskie okręty stojące u ujścia Wisły koło twierdzy Latarnia (Wisłoujście) po północy 6 lipca 1628, „Żółty Lew” został trafiony zapalającą kulą w magazyn prochu i eksplodował, zginął przy tym również kapitan Hans Kizero.\nW sierpniu 2017 roku dzięki dotacji MKiDN podjęto próbę odszukania pozostałości okrętu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93850", "fragment_id": "640944/0", "subtitle": "", "title": "Żółty Lew", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "640944", "parentId": 93850.0, "score": 0.07956141233444214}, "uuid": "e7473655-d29c-4a47-91b4-d556b1a20a2b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHerman Witte (? – grudzień 1627), admirał polskiej floty wojennej (nazwisko zapisywane też Witt lub With).\nPodczas wojny polsko-szwedzkiej, Witte był początkowo kapitanem polskiego małego galeonu \"Wodnik\". Dowodząc eskadrą w składzie \"Wodnika\" i okrętów \"Król Dawid\" i \"Arka Noego\", uczestniczył w pierwszej potyczce z flotą szwedzką 17 maja 1627, natykając się w pobliżu Helu na dwukrotnie liczniejsze okręty szwedzkie, zmierzające do Piławy. Po wymianie strzałów, obie eskadry rozeszły się, Polacy popłynęli na zachód. Następnego dnia 18 maja doszło na wysokości Białej Góry koło Łeby do potyczki z konwojem 24 statków i okrętów szwedzkich. Kronikarz zapisał to: \"Pan kapitan With, postrzegłszy okrętów szwedzkich, ku nim szedł\". Po pojedynku artyleryjskim, Polakom udało się oderwać od nieprzyjaciela z niewielkimi stratami w ludziach.\nPrzed bitwą pod Oliwą, 24 listopada 1627 Herman Witte został mianowany przez komisarzy królewskich wiceadmirałem polskiej floty, jednocześnie miał on sprawować zwierzchnictwo nad artylerią okrętową (funkcja flagowego artylerzysty floty). W czasie bitwy, 28 listopada 1627, odważnie dowodził \"Wodnikiem\", abordażując większy szwedzki galeon \"Solen\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94000", "fragment_id": "640974/0", "subtitle": "", "title": "Herman Witte", "document_id": "640974", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 94000.0, "score": 0.588309645652771}, "uuid": "dc3cee73-c140-4e7a-a000-8488cbeb2742"}]}
{"id": "q_177", "question": "Który starożytny lekarz żył wcześniej: Galen czy Hipokrates?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzymskiego lekarza. Zobacz też: miasto w Stanach Zjednoczonych.\nGalen (gr. Κλαύδιος Γαληνός, ur. 129/ok. 130 w Pergamonie, zm. ok. 200/ok. 216) – rzymski lekarz greckiego pochodzenia, anatom, filozof, utalentowany badacz i pisarz, jeden z najznakomitszych starożytnych lekarzy, miał olbrzymi wpływ na postrzeganie nauk medycznych w średniowieczu i odrodzeniu.\nŻycie i działalność.\nUrodził się w Pergamonie, a ponieważ w mieście działała szkoła medyczna, której główną rolą była piecza nad gladiatorami, tam właśnie Galen stawiał pierwsze kroki w dziedzinie chirurgii i anatomii. Później podjął studia medyczne i filozoficzne w Pergamonie, a następnie w Smyrnie, Koryncie, Palestynie i Aleksandrii. Po powrocie do Pergamonu w roku 158 został głównym lekarzem gladiatorów. W 161 roku zamieszkał w Rzymie i leczył filozofa Eudemusa (swojego byłego nauczyciela), dzięki któremu poznał wiele ważnych osób. Później został lekarzem na dworze Marka Aureliusza i zajmował się leczeniem także Lucjusza Werusa i Kommodusa. Związany z dworem cesarskim do końca życia, zmarł prawdopodobnie w Rzymie.\nOsiągnięcia naukowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1802", "fragment_id": "178074/0", "subtitle": "", "title": "Galen", "document_id": "178074", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1802.0, "score": 0.7414771318435669}, "uuid": "5a313816-c267-4bfb-8864-7822c6bb905a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy prekursora medycyny. Zobacz też: inni starożytni Grecy o imieniu Hippokrates (Hippokrates).\nHipokrates lub Hippokrates z Kos, (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἱπποκράτης&lt;/&gt;; ur. ok. 460 p.n.e. na wyspie Kos, zm. ok. 377 p.n.e./ok. 375 p.n.e. w Larysie) – lekarz grecki, jeden z prekursorów współczesnej medycyny, obdarzony przydomkiem „ojca medycyny”.\nOkres nauki.\nZawodu nauczył się u swego ojca, Heraklidesa, a wiedzę pogłębiał, podróżując m.in. po Egipcie i Azji Mniejszej, zwiedzając Tesalię i Ateny.\nPisma i rozprawy naukowe.\nMetody i idee jego szkoły znamy z zachowanego dzieła \"Corpus Hippocraticum\", stanowiącego zbiór około siedemdziesięciu pism lekarskich sprzed połowy IV wieku p.n.e. zebranych 100 lat po śmierci Hippokratesa. Pomimo opatrzenia ich jego imieniem pism samego Hippokratesa nie udało się wyróżnić, choć uznaje się, że jest autorem m.in. „Prognoz koskich” i „Aforyzmów”, które dotyczą takich dziedzin, jak anatomia, patologia, chirurgia, położnictwo i inne zabiegi lekarskie (są one często podawane mylnie jako cytaty z przysięgi Hippokratesa, która stanowi podstawę etyki lekarskiej).\nDzieła Hippokratesa zostały po raz pierwszy przetłumaczone i wydrukowane w 1525 roku w Wenecji.\nWśród licznych papirusów z pismami o treści medycznej znalezionych w Oksyrynchos, świadczących być może o tradycji edukacji medycznej w tym mieście Górnego Egiptu, jest m.in. papirus \"4969\", będący pierwszym wydanym świadectwem tekstu \"De Articulis\", należącego do \"Corpus Hippocraticum\", oraz papirus \"4970\" - rzadkie świadectwo edukacyjnego wykorzystania przysięgi Hippokratesa w starożytności.\nMetody badań chorych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32420", "fragment_id": "181184/0", "subtitle": "", "title": "Hipokrates", "parentId": 32420.0, "start_index": 1.0, "document_id": "181184", "source": "wikipedia", "score": 0.3956533372402191}, "uuid": "23a44b68-5da9-417d-a793-fce386dcd7e9"}, {"page_content": "Zapiski przedstawiające depresję tworzone były już w 2600 r. p.n.e. przez Sumerów. O depresji wzmiankują także zapiski starożytnych lekarzy egipskich. Opisy osób cierpiących na depresję znajdują się także w Starym Testamencie, czego przykładem są postacie Joba czy też króla Saula. Terminem wprowadzonym do medycyny przez lekarzy greckich około V w. p.n.e., który odpowiada w znacznym stopniu depresji, jest melancholia (od gr. \"mélanos\" „czarny”; \"chólos\" „żółć, gniew, złość”). Określenie to wywodzi się z przyjmowanej przez starożytnych lekarzy teorii tłumaczącej powstawanie chorób, tzw. teorii humoralnej. Zgodnie z nią choroby są następstwem zakłóceń równowagi pomiędzy czterema głównymi płynami ciała, czyli humorami. Według Hippokratesa z Kos, greckiego lekarza zwanego „ojcem medycyny”, zgodnie z teorią humoralną, za wystąpienie melancholii odpowiada nadmiar tzw. czarnej żółci (za którą uznawano prawdopodobnie ciemną krew żylną wypływającą ze śledziony). Pogląd ten stanowił pierwszą próbę wyjaśnienia objawów depresji za pomocą (odwołując się do aktualnej nomenklatury) zaburzeń przemiany materii. Innymi terminami zastosowanymi przez Hippokratesa są dystymia (gr. \"dysthymós\" – rozumiana wówczas jako smutek będący objawem melancholii) i lęk (gr. \"phóbos\"). Na temat melancholii pisali także tacy uczeni starożytni, jak Aretajos z Kapadocji czy Plutarch z Cheronei. Najbardziej znany lekarz czasów rzymskich, Galen, którego pisma wywarły olbrzymi wpływ na medycynę starożytności i średniowiecza, zaadaptował i rozwijał teorię humoralną. Przyjmował on, że opary czarnej żółci docierające do mózgu wywołują melancholię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25450", "fragment_id": "181017/38", "subtitle": "", "title": "Zaburzenia depresyjne", "source": "wikipedia", "start_index": 56773.0, "parentId": 25450.0, "document_id": "181017", "score": 0.3848746120929718}, "uuid": "1c6c23f1-30c1-48e1-9aab-8025c3f7111d"}, {"page_content": "Greckim lekarzem, którego imię jest dziś ogólnie znane – był Hipokrates z Kos. Nieznane są dokładne daty jego życia, wiemy jedynie, że żył w V w. p.n.e. Do jego największych osiągnięć, oprócz spisania historii medycyny, należy wprowadzenie reguły, która zakładała badanie pacjenta w całości, a nie jedynie chorego organu. Przysięga, zwana przysięgą Hipokratesa, nie jest bowiem jego autorstwa. Jej treść znana była już wcześniej w Egipcie.\nRozwój medycyny w III wieku dokonał się w Aleksandrii, głównie za sprawą biblioteki, w której znajdowało się wiele dzieł o tematyce medycznej. Pracowali nad nimi Herofilos i Erasistratos. Opierali oni swoją wiedzę głównie na doświadczeniu. Według Aulusa Corneliusa Celsusa, dokonywali oni eksperymentów na żywych więźniach dostarczanych im przez królów Egiptu. Praktyki te potwierdza również Tertulian. Przeprowadzanie doświadczeń na żywych ludziach nie było w starożytności ogólnie akceptowane. Medycy jednak uważali, że to jedyny sposób na poznanie funkcjonowania ludzkiego organizmu.\nMedycyna w Rzymie nie była, tak jak w reszcie świata starożytnego, związana z rolą bogów. Od początków chorobom przypisywano naturalne pochodzenie. Jej rozwój zaczął się w II wieku, kiedy to z Grecji zaczęli napływać do Rzymu lekarze – m.in. Archegatos i Asklepiades z Bitynii. Z biegiem czasu lekarze uzyskiwali coraz więcej przywilejów. August zwolnił ich z podatków, Hadrian uwolnił ich od obowiązku służby wojskowej. Skrócenie czasu nauczania medycyny spowodowało spadek poziomu leczenia. Dlatego też Septymiusz Sewer wprowadził zakaz praktyk lekarskich bez państwowej zgody. Duży wkład w rozwój nauczania medycyny położył Aleksander Sewer, powołując specjalnych nauczycieli, mających kształcić młode pokolenia lekarzy.\nGłówne kierunki medycyny starożytnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=862775", "fragment_id": "1032282/3", "subtitle": "", "title": "Medycyna starożytna", "document_id": "1032282", "start_index": 3974.0, "parentId": 862775.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7977358102798462}, "uuid": "180269bc-bac5-4563-bcb6-eff717c73075"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nChoroba z miłości, choroba miłosna albo miłosna melancholia – była jednostka chorobowa wywołana przez nieodwzajemnioną lub nieosiągalną miłość.\nWstęp.\nWedług traktatów medycznych sprzed XVIII wieku odczuwane z tego powodu cierpienie nie pozwalało pacjentowi na prowadzenie normalnego trybu życia ani udział w życiu towarzyskim. Miłość, pożądanie i cierpienie sprawiały, że chory marniał (usychał) z tęsknoty do obiektu swojej miłości.\nCzynniki uznawane za przyczynę choroby z miłości oraz sposoby jej leczenia zmieniały się wraz z ewoluowaniem wiedzy medycznej i kulturowych przekonań.\nPrzez wieki choroba z miłości stanowiła jednostkę medyczną, opisywaną w traktatach medycznych, mającą liczne przykłady w literaturze, historii i sztuce. W XVII-wiecznym europejskim piśmiennictwie medycznym temat bólu z miłości (bólu miłosnego) był niezwykle popularny.\nRacjonalne spojrzenie na miłość i serce sprawiło, że w XX wieku choroba z miłości przestała figurować na liście chorób i termin zniknął także z podręczników medycznych.\nRys historyczny.\nChoroba z miłości była znana od wieków.\nLekarze starożytni – Hipokrates, Galen i Areteusz z Kapadocji – umieli zdiagnozować chorobę z miłości i uważali, że najlepszym lekarstwem na miłość była ona sama, dlatego nie podejmowali prób jej leczenia, przytaczając przypadek Antiocha I i Stratonike z 294 roku przed naszą erą. Zauważyli także podobieństwo pomiędzy stanem, w jaki popadali nieszczęśliwie zakochani a melancholią.\nOpis symptomów choroby z miłości przekazał także Paweł z Eginy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2983514", "fragment_id": "1218193/0", "subtitle": "", "title": "Choroba z miłości", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1218193", "parentId": 2983514.0, "score": 0.1618003100156784}, "uuid": "cc46a13e-c4fd-4b31-b836-374f6cd87da0"}, {"page_content": "Opisał 7 nerwów czaszkowych, zastawki serca oraz różnice między tętnicami i żyłami; między innymi wykazał, że tętnicami płynie krew, a nie powietrze, jak sądzono dotychczas. Opisy jego są jasne i przekonujące – zachwycał się nimi Huxley. W pracach swoich zebrał Galen wiedzę anatomiczną poprzedników, do której dołączył obserwacje własne. Opierał się na sekcji zwierząt, w tym makaków. Opisał dodatni wpływ ćwiczeń fizycznych na rozwój ciała. Usystematyzował wady postawy i jako pierwszy wprowadził terminy: \"scoliosis\", \"kyphosis\", \"lordosis\". Twierdził, że zdrowie wymaga równowagi między czterema składnikami organizmu: śluzem, czarną żółcią, żółtą żółcią oraz krwią. Wprowadził termin temperatury obojętnej, dla której Galen przyjął 0 stopni (wg Galena zależała ona od szerokości geograficznej). Na podstawie obserwacji wpływu różnych środków na ludzki organizm wprowadził on cztery stopnie zimna. \nDokonał podziału substancji na maści, kremy, papki i płyny oraz wprowadził kosmetykę do świata medycyny.\nJego idee, nawiązujące do tez Hipokratesa, wywarły wpływ na nauki medyczne w ciągu kilkunastu kolejnych stuleci. Jego sposoby opracowywania lekarstw (leki galenowe) obowiązywały w zachodniej Europie przez 1500 lat po jego śmierci.\nBłędy w teoriach Galena.\nMimo tak znaczących osiągnięć Galen nie ustrzegł się błędów. Opierał się jedynie na sekcjach zwierząt (najczęściej małp), w których popełnił wiele błędów, nawet w sprawach, które już wcześniej znano z sekcji zwłok człowieka. Jego wiedza ogólna i autorytet były w tamtych czasach tak duże, że nawet takie błędy zostały wówczas uznane za „poprawki” i w dużej mierze zaciążyły one na nauce okresu średniowiecza. Między innymi powtarzano za nim, że krew rodzi się z pokarmów w wątrobie, żółć powstaje w śledzionie, natomiast powietrze przechodzi do serca bezpośrednio z płuc.Dopiero 14 wieków później Andreas Vesalius w swym dziele \"Budowa ludzkiego ciała\" (\"De humani corporis fabrica\") stwierdził, że Galen nie wykonał żadnych sekcji ludzkich zwłok. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1802", "fragment_id": "178074/1", "subtitle": "", "title": "Galen", "document_id": "178074", "start_index": 1127.0, "parentId": 1802.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5517698526382446}, "uuid": "ae7bde44-510a-41f9-9785-72f97b16cafe"}, {"page_content": "Najwybitniejszym lekarzem okresu Cesarstwa rzymskiego był Klaudiusz Galen (osobisty lekarz cesarza Marka Aureliusza), twórca podstaw anatomii i fizjologii. Badał on czynności układu krwionośnego i nerwowego, posługując się analogią z anatomią małp i świń. Pierwszy wykonywał lecznicze wyciągi i nalewki. Uczona z Aleksandrii Maria Żydówka (żyła prawdopodobnie w III wieku n.e.) zajmowała się chemią, szeroko stosując wynalezioną przez siebie udoskonaloną aparaturę destylacyjną. Matematyk aleksandryjski Diofantos (III w. n.e.) był twórcą algebry, rozwiniętej w późniejszym czasie przez Arabów. Historycy żyjący w III, IV, V i VI w. n.e. tworzyli dzieła opisujące późną historię Rzymu i ludów barbarzyńskich (Kasjusz Dion, Wellejusz Paterkulus, Ammianus Marcellinus, Priskos z Panium, Prokopiusz z Cezarei, Jordanes). Na wiek II przypadają również początki alchemii – działalności, której celem była zamiana metali w złoto (transmutacja). Alchemicy udoskonalali aparaturę chemiczną i powiększali zasób wiedzy o substancjach. Alchemię zaadaptowali w średniowieczu Arabowie.\nW V w. n.e. św. Augustyn z Hippony zastanawiał się nad niezwykłymi właściwościami magnesu, stwierdzając, że magnetyzm potartego bursztynu ma inną naturę, niż ta sama właściwość rudy magnetytowej. Św. Augustyn zastanawiał się też nad naturą czasu, sensem historii i zasadami funkcjonowania państwa (\"Wyznania\", \"O Państwie Bożym\").\nNauka po upadku Imperium Rzymskiego na Zachodzie; rola uczonych arabskich.\n \"Zobacz więcej w artykule Filozofia przyrody, w sekcji Średniowiecze.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2194", "fragment_id": "186493/15", "subtitle": "", "title": "Historia nauki", "document_id": "186493", "start_index": 21412.0, "parentId": 2194.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25013068318367004}, "uuid": "19f47484-2cd7-4ac0-90ab-78f97e27dcd9"}, {"page_content": "Najstarszym zabytkiem piśmienniczym medycyny greckiej dotyczącym m.in. zaburzeń psychicznych jest Corpus Hippocraticum powstałe około 440–350 r. p.n.e. tradycyjnie przypisywane Hippokratesowi, zaś w istocie stanowiące zbiór traktatów autorstwa różnych lekarzy pochodzących z dwóch ośrodków: szkoły w Kos i szkoły w Knidos. W tej drugiej narodziła się koncepcja humoralna tłumacząca powstawanie chorób, w tym też psychicznych. Zakładała ona, że równowaga płynów ustrojowych w organizmie warunkuje stan zdrowia, zaś zakłócenie owej równowagi jest przyczyną chorób. Wyróżniano cztery płyny organizmu (cztery humory) oraz odpowiadające przewadze każdego z nich cztery typy konstytucjonalne: żółć jasna (typ choleryczny), krew (typ sangwiniczny), śluz (typ flegmatyczny) i żółć ciemna (typ melancholiczny). Teoria humoralna była następnie rozwijana przez szkołę w Kos, do której należał Hippokrates. Przyjmowano przykładowo, że nagromadzenie się w mózgu śluzu oraz jego nadmierne rozgrzanie, ochłodzenie lub jego nadmierna wilgotność odpowiadają za występowanie objawów zaburzeń psychicznych takich, jak urojenia, omamy, smutek, lęk czy też koszmary. W przekonaniach tych wybrzmiewał istotny dla rozwoju wiedzy o chorobach psychicznych pogląd Alkmaiona z Krety (przełom VI–V w. p.n.e.), który jako pierwszy przypisał mózgowi funkcje kierownicze w ciele i uznał mózg za siedlisko duszy rozumnej, które połączone jest kanałami ze zmysłami. Teoria humoralna cieszyła się uznaniem w kolejnych wiekach. W czasach rzymskich była rozwijana przez takich lekarzy, jak Galen z Pergamonu. W średniowieczu rozwinięto ją przypisując każdemu z czterech typów konstytucjonalnych nie tylko cechy somatyczne, ale również psychiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4460", "fragment_id": "171543/3", "subtitle": "", "title": "Psychiatria", "document_id": "171543", "start_index": 5445.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4460.0, "score": 0.11726141721010208}, "uuid": "9e18ad83-f9fe-49ca-ac95-8ad645142f69"}, {"page_content": "Zachowanie lekarzy w starożytnym Rzymie opisuje między innymi Galen, lekarz greckiego pochodzenia żyjący w II wieku naszej ery. Kwalifikacje moralne przedstawicieli swego zawodu ocenia on nisko. Porównuje nawet lekarzy do rabusiów, zauważając pomiędzy nimi tylko taką różnicę, że „tamci dopuszczają się karygodnych czynów w górach, a ci w Rzymie”. Pomstuje na sposób kształcenia lekarzy. Chętni wybierali wedle niego takie szkoły, by zdobyć zawód jak najłatwiej. Miało to związek z uproszczeniem edukacji lekarskiej dzięki szkole metodyków, jak też idącymi w podobną stronę prawami wydawanymi przez władców państwa od Cezara do Hadriana. Galen pisze też, że „publiczność szuka nie najlepszych lekarzy, ale takich, którzy dogadzają jej humorom”.\nSytuacja ta zmieniła się już po śmierci Galena. Kolejny cesarz Septymiusz Sewer uznał konieczność państwowego zezwolenia na wykonywanie zawodu lekarza. Prawo to wprowadzone zostało w roku 200.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3126488", "fragment_id": "145230/2", "subtitle": "", "title": "Etyka lekarska w starożytności", "source": "wikipedia", "start_index": 3117.0, "document_id": "145230", "parentId": 3126488.0, "score": 0.5506461262702942}, "uuid": "8bd87e73-5c24-42bc-8685-3347edad2538"}, {"page_content": "Pierwsze wzmianki dotyczące leczenia bocznych skrzywień kręgosłupa datowane są na ok. 4500 lat p.n.e. i pochodzą z Egiptu, Babilonii i Indii. Już Hipokrates (460–377 p.n.e.) zauważył zależność między stopniem deformacji kręgosłupa a wiekiem, w którym się uwidoczniła oraz fakt, że ciężkie kifo-skoliozy skracają życie chorego. W dziele „Corpus Hippocraticum” opisał sposoby leczenia zniekształceń ludzkiego ciała. W okresie starożytnym skoliozy były badane również przez Pawła z Eginy i Galena. W dziele „Ars Parva” Galen dokonał systematyki deformacji i wprowadził do terminologii medycznej pojęcia skoliozy, kifozy, lordozy i kolana koślawego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58152", "fragment_id": "649879/8", "subtitle": "", "title": "Skolioza", "source": "wikipedia", "start_index": 11780.0, "parentId": 58152.0, "document_id": "649879", "score": 0.5689072012901306}, "uuid": "a62f5671-c182-4b4f-aaeb-5142c5f3cb89"}]}
{"id": "q_178", "question": "Jak nazywamy szereg grup organizmów ustawionych w takiej kolejności, że każda poprzedzająca jest podstawą pożywienia dla następnej?", "answer": [{"page_content": "Łańcuch pokarmowy, łańcuch troficzny – szereg organizmów ustawionych w takiej kolejności, że każda poprzedzająca grupa (ogniwo) stanowi źródło pokarmu (energii) dla następnej. Łańcuchy troficzne tworzą sieć zależności pokarmowych. Dzięki nim możliwe jest zachodzenie cykli biogeochemicznych w ekosystemach.\nW skład typowego łańcucha pokarmowego wchodzą następujące poziomy troficzne:\nWśród łańcuchów pokarmowych wyróżnia się:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52649", "fragment_id": "650812/0", "subtitle": "", "title": "Łańcuch pokarmowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 52649.0, "document_id": "650812", "score": 1.0}, "uuid": "83ccb191-e8b3-4fc5-9428-816b04ca15d6"}, {"page_content": "Klasyfikacja biologiczna – szeregowanie organizmów w uporządkowany sposób według zasad systematyki biologicznej. Wynikiem tego procesu jest hierarchiczny układ systematyczny prezentujący aktualny w danym okresie stan wiedzy o podobieństwie i pochodzeniu organizmów. W zależności od przyjętej metody badawczej może to być hierarchiczny układ oparty na kategoriach systematycznych lub drzewie filogenetycznym, może obejmować wszystkie znane nauce organizmy lub ich określoną grupę. Dziedziną biologii, która zajmuje się klasyfikowaniem organizmów, jest systematyka organizmów, a reguły klasyfikacji i nazewnictwa systematycznego określa jej poddyscyplina – taksonomia[].\nKlasyfikacja naturalna i sztuczna.\nKlasyfikowanie obiektów jest niezbędne wówczas, gdy mamy do czynienia z większą ich liczbą. Taki zbiór wymaga skatalogowania, w przeciwnym wypadku trudno byłoby się nim posługiwać. Ten sam zbiór można klasyfikować na różne sposoby, na podstawie różnych kryteriów. Klasyfikacja oparta na kryteriach takich jak podobieństwo morfologiczne lub siedliskowe ma charakter sztuczny. Przykładem podziału sztucznego jest podział zwierząt na \"lądowe\" i \"wodne\", gdyż podział ten nie odnosi się wprost do konkretnych i istotnych cech klasyfikowanych organizmów. Przykładem podziału sztucznego, ale niezwykle pożytecznego z punktu widzenia metodyki nauczania biologii, jest podział zwierząt na kręgowce i bezkręgowce. Druga z wymienionych grup (bezkręgowce) jest jednostką sztuczną, a zaliczane do niej zwierzęta łączy tylko jedna, negatywna cecha diagnostyczna, mianowicie brak kręgosłupa. Klasyfikacja, która jest oparta na istotnych i typowych cechach organizmów, ma charakter naturalny. Przykładami podziału naturalnego są podział roślin na \"okrytozalążkowe\" i \"nagozalążkowe\" oraz podział ryb na \"skrzelodyszne\" oraz \"dwudyszne\"[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19767", "fragment_id": "173615/0", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja biologiczna", "parentId": 19767.0, "start_index": 0.0, "document_id": "173615", "source": "wikipedia", "score": 0.14802752435207367}, "uuid": "e4909016-c2a0-4f43-abc7-8bf5e163224e"}, {"page_content": "Informacje o filogenezie można pozyskiwać w zróżnicowany sposób. Są to m.in. porównywanie sekwencji DNA prowadzone przez biologów molekularnych i genomików oraz porównywanie skamielin lub innych zachowanych śladów dawnych organizmów żywych prowadzone przez paleontologów. Biologowie potrafią organizować i analizować powiązania ewolucyjne między organizmami za pomocą różnych metod, takich jak filogeneza, fenetyka i kladystyka.\nRóżnorodność.\n Klasyfikacja drzew filogenetycznych (drzew życia) organizmów leży w zakresie następujących dziedzin: systematyki i taksonomii.\nTaksonomia umieszcza organizmy w grupach nazywanych taksonami, podczas gdy systematyka filogenetyczna szuka pokrewieństwa między nimi. Ta technika klasyfikacji rozwinęła się dzięki odkryciom kladystyki i genetyki, które teraz skupiają się nie na podobieństwie fizycznym i podobnej charakterystyce lecz na filogenezie.\nTradycyjnie organizmy żywe zostały umieszczone w pięciu królestwach:\n Prokarionty (Prokaryota) -- Protisty (Protista) -- Grzyby (Fungi) -- Rośliny (Plantae) -- Zwierzęta (Animalia).\nObecnie wielu naukowców uważa system pięciu królestw za przestarzały. Współczesne, alternatywne systemy klasyfikacji dzielą organizmy na trzy królestwa:\n Archeowce (Archaebacteria) -- Bakterie (Eubacteria) -- Jądrowce (Eukaryota).\nKażde królestwo rozdziela się na mniejsze jednostki, dopóki nie zostanie oddzielnie sklasyfikowany pojedynczy gatunek, według następującego porządku: królestwo, typ, gromada, rząd, rodzina, rodzaj, gatunek. Nazwa systematyczna organizmu składa się z nazwy rodzajowej i nazwy gatunkowej (tzw. epitetu gatunkowego). Na przykład człowiek jest określany nazwą \"Homo sapiens\". \"Homo\" jest nazwą rodzajową, zaś \"sapiens\" – nazwą gatunkową. Pisząc nazwę systematyczną organizmu należy pisać nazwę rodzajową wielką literą a nazwę gatunkową – małą. Całość jest zazwyczaj pisana kursywą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44839", "fragment_id": "647297/5", "subtitle": "", "title": "Biologia", "parentId": 44839.0, "start_index": 9583.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647297", "score": 0.15986689925193787}, "uuid": "4d9fe7d6-7d0a-49c1-bb8f-d35c608ab29e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia biologicznego. Zobacz też: inne znaczenia terminu „systematyka”.\nSystematyka organizmów, systematyka biologiczna – najstarsza dziedzina nauk biologicznych, nauka zajmująca się klasyfikowaniem, katalogowaniem oraz opisywaniem organizmów na podstawie badań ich różnorodności, pochodzenia i pokrewieństwa. Systematyka grupuje organizmy w jednostki stanowiące taksony w hierarchicznej strukturze kategorii systematycznych, w wyniku czego powstaje układ systematyczny (system). Reguły klasyfikacji i nazewnictwa systematycznego określa taksonomia, a relacje pokrewieństwa ewolucyjnego między taksonami – filogenetyka. Niekiedy termin „taksonomia” bywa rozszerzany na całą systematykę, jednak w ścisłym znaczeniu jest jej działem zajmującym się metodologiczną, zmatematyzowaną stroną. Dotychczas odkryto, opisano i nazwano co najmniej 1,75 mln gatunków organizmów żyjących obecnie na Ziemi oraz kilkaset tysięcy gatunków wymarłych.\nZarys historii systematyki.\nNajstarsze próby naukowego systematyzowania roślin i zwierząt znane są ze starożytności. Pierwszy układ systematyczny zwierząt, oparty na zewnętrznych właściwościach budowy, stworzył Arystoteles, a jego uczeń i przyjaciel Teofrast z Eresos sformułował różnice między światem zwierzęcym i roślinnym oraz wprowadził, utrzymany do XVI w., podział świata roślinnego na 4 grupy. Istotny wpływ dla rozwoju systematyki organizmów miał Karol Linneusz, który opisał około 10 tys. gatunków roślin i około 6000 gatunków zwierząt oraz upowszechnił binominalne nazewnictwo gatunków.\nPierwotne próby klasyfikowania organizmów opierały się na sztucznie dobranych kryteriach, zwykle zewnętrznych cechach morfologicznych lub siedliskowych. Takie podejście funkcjonowało do XIX w. Współczesna systematyka dąży do uporządkowania informacji zebranych na temat poszczególnych organizmów, do nadania każdemu z nich unikalnej nazwy oraz umiejscowienia ich w usytematyzowanych hierarchicznie kategoriach systematycznych, celem ustalenia układu systematycznego opartego na znajomości związków.\nMetody badawcze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6057", "fragment_id": "176387/0", "subtitle": "", "title": "Systematyka organizmów", "document_id": "176387", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6057.0, "score": 0.25482434034347534}, "uuid": "f9d02e17-bcdb-4063-9997-b327973ba39c"}, {"page_content": "Doskonalenie metod klasyfikacji organizmów polega na dążeniu do tego, by jak najlepiej odzwierciedlały ich pokrewieństwo. Optymalny system klasyfikacji powinien oddawać rzeczywisty układ drzewa rodowego. Wszystkie taksony powinny być monofiletyczne. Współczesna wiedza zbliża nas do tego ideału, ale nie daje podstaw do skonstruowania takiego idealnego drzewa rodowego wszystkich organizmów[].\nObecnie za tradycyjny można uznać podział na pięć królestw: prokarionty, protisty, rośliny, grzyby i zwierzęta. Podstawy takiego podziału zaproponowano już w XIX wieku (Richard Owen, Ernst Haeckel) przez wydzielenie królestwa odrębnego od roślin i zwierząt, ale system wykraczający poza podział na dwa królestwa upowszechnił się dopiero w drugiej połowie XX w., jako bardziej zbliżony do prawdy niż podział Linneusza. Nie jest on jednak wolny od wad, ponieważ królestwo bakterii obejmuje bakterie właściwe i archebakterie, które są ze sobą spokrewnione w sposób bardzo nieznaczny. Jest to grupa parafiletyczna, pochodząca od wspólnego przodka, ale nie stanowiąca odrębnej gałęzi drzewa. Istnieją też dane pozwalające sądzić, że archebakterie są bliżej spokrewnione z innymi organizmami niż z bakteriami właściwymi. Parafiletyczne są też protisty, które pochodzą od jednego wspólnego przodka, ale będącego też przodkiem roślin, zwierząt i grzybów[].\nZ powodu tych wad upowszechnia się podział na trzy domeny: archeony, bakterie i jądrowce. Jądrowce (eukarionty) prowizorycznie dzielono na 4 królestwa: protisty, rośliny, grzyby i zwierzęta, a później na 6 supergrup: Opisthokonta, Amoebozoa, Excavata, Rhizaria, Archaeplastida i Chromalveolata. Te grupy są według aktualnej wiedzy monofiletyczne[].\nPodziały świata żywego.\nTradycyjny podział.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19767", "fragment_id": "173615/2", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja biologiczna", "source": "wikipedia", "start_index": 3690.0, "document_id": "173615", "parentId": 19767.0, "score": 0.3660281002521515}, "uuid": "75e98df5-2bdb-40a9-b845-28a6249aecee"}, {"page_content": "Sieć troficzna, sieć pokarmowa – sieć zależności pokarmowych między organizmami tego samego lub różnych gatunków, żyjących w jednym ekosystemie, mających podobne zwyczaje pokarmowe. Jest ona zbudowana z wzajemnie przeplatających się łańcuchów pokarmowych, z których każdy stanowi ścieżkę biegnącą od pierwszego poziomu troficznego do poziomów kolejnych rzędów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=917985", "fragment_id": "994004/0", "subtitle": "", "title": "Sieć troficzna", "document_id": "994004", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 917985.0, "score": 0.1763916015625}, "uuid": "a6f921eb-b294-4443-af6a-9cacde451b72"}, {"page_content": "Takson (z gr. τάξις \"táksis\" – „układ, porządek”) – grupa organizmów (populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych.\nTakson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów. W taksonomiach ludowych kryteria wyróżniania mogą być inne. W naukowej taksonomii za podstawową kategorię uznaje się gatunek, podczas gdy w taksonomii ludowej uważa się, że jako najbardziej fundamentalna jest postrzegana różnica na poziomie rodzaju (nie zawsze ściśle odpowiadającego rodzajowi w naukowej taksonomii).\nKażdemu taksonowi przypisywana jest unikatowa nazwa naukowa. W klasycznej systematyce ewolucyjnej określana jest też ranga konkretnej kategorii systematycznej danego taksonu. W kladystyce wyróżniane są jednostki taksonomiczne nazywane kladami, które często nie mieszczą się w stosunkowo wąskim zakresie kategorii systematycznych.\nPodział taksonów.\nZe względu na pochodzenie wyróżnia się:\nWspółczesna systematyka organizmów dąży do wyłonienia wyłącznie taksonów monofiletycznych.\nZe względu na złożoność wyróżnia się:\nNazewnictwo systematyczne.\nOrganizmom klasyfikowanym w obrębie poszczególnych jednostek taksonomicznych nadawane są nazwy naukowe:\nNazwy naukowe są powszechnie nazywane nazwami łacińskimi, ponieważ często wywodzą się z łaciny lub są zlatynizowanymi nazwami pochodzącymi z innych języków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6107", "fragment_id": "172083/0", "subtitle": "", "title": "Takson", "parentId": 6107.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172083", "source": "wikipedia", "score": 0.13042227923870087}, "uuid": "7ee5caeb-5b1d-4205-af7c-a761ca0a328a"}, {"page_content": "Najbardziej tradycyjny podział organizmów, wywodzący się jeszcze od Arystotelesa i Teofrasta, a utrwalony przez Linneusza to podział na dwa królestwa: zwierzęta i rośliny. Był on uznawany za obowiązujący jeszcze w pierwszej połowie XX wieku, a jego pozostałości widać wciąż w podziałach nauk biologicznych (botanika i zoologia, taksonomia roślin i taksonomia zwierząt itp.).\nKolejne próby usystematyzowania organizmów żywych podejmowali:\nTrzy domeny.\nW 1977 amerykański mikrobiolog i fizyk Carl Woese oraz badacz z University of Houston, George Edward Fox rozpoczęli badania rRNA, w wyniku których wyłonili trzy linie ewolucyjne organizmów. Nazwali je: \"eubacteria\", \"archaebacteria\" i \"urkaryotes\". Wraz z innymi autorami podzielili królestwo Monera na dwa królestwa: Eubacteria i Archaebacteria (system 6 królestw). Ich badania dały podwaliny systematyce bakterii opartej na filogenetyce. Autorzy rozpoczęli dyskusję nad wyłonieniem wyższej od królestwa kategorii systematycznej. Woese nie zgadzał się z powszechnie wówczas akceptowanym przez większość biologów podziałem dychotomicznym Prokaryota-Eukaryota. W 1990 przedstawił argumenty dla koncepcji podziału życia na Ziemi na trzy grupy, które nazwał domenami Archaea, Bacteria i Eucarya.\nPodział Cavaliera-Smitha.\nKonkurencyjny system autorstwa Thomasa Cavaliera-Smitha zaproponowany w 1983 i zmodyfikowany w 1998 roku przewiduje sześć królestw zgrupowanych w cesarstwa[]:\nCesarstwo: Procaryota\nCesarstwo: Eucaryota\nW pierwotnej wersji przewidywał podział na 8 królestw (były jeszcze Archaea i Archezoa, ale autor uznał, że nie ma podstaw do ich wyodrębniania)[].\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19767", "fragment_id": "173615/3", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja biologiczna", "document_id": "173615", "start_index": 5426.0, "parentId": 19767.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2151261568069458}, "uuid": "bf663f02-c2f0-493a-ace8-7f4c88ac4908"}, {"page_content": "Wraz z rozwojem biologii molekularnej hierarchiczne systemy klasyfikacyjne zyskały konkurencję w postaci coraz dokładniej odzwierciedlających filogenezę naturalnych klasyfikacji organizmów opartych na taksonomii filogenetycznej. Przykładem takiej klasyfikacji odnoszącej się do roślin okrytonasiennych jest system APG. W tradycyjnych systemach klasyfikacyjnych stosujących system kategorii biologicznych nie sposób zmieścić coraz bardziej dokładnego, ale też coraz bardziej złożonego obrazu drzewa życia. W sytuacji, gdy liczba kategorii systematycznych jest skończona, nie można stworzyć systemu, w którym każdy takson byłby monofiletyczny[]. Z drugiej strony złożoność taksonomii filogenetycznej powoduje, że trudno sobie wciąż jeszcze wyobrazić stosowanie innych niż tradycyjne systemy hierarchiczne do celów choćby dydaktycznych[].\nKlasyfikacja naturalna organizmów.\nWszystkie organizmy powstały na drodze ewolucji. Pewne gatunki wymierały, inne dawały początek nowym (specjacja). Ich historię ewolucyjną (filogenezę) można przedstawić graficznie w postaci rozgałęzionego drzewa, zwanego drzewem rodowym lub drzewem filogenetycznym. Pień tego drzewa to jeden wspólny przodek wszystkich organizmów, natomiast konary to poszczególne linie ewolucyjne[].\nDana grupa organizmów (takson) jest monofiletyczna, jeśli wywodzi się od jednego wspólnego przodka i obejmuje wszystkich jego potomków. Monofiletyczną grupą są ssaki. Jeśli jednak jakaś grupa obejmuje dwa „konary” drzewa (lub więcej), to jest ona polifiletyczna. Polifiletyczną grupą są np. wszystkie organizmy cudzożywne. Z kolei mianem parafiletycznej określa się grupę skupiającą organizmy pochodzące od jednego przodka, ale nie obejmującą wszystkich potomków. Przykładem takiej grupy są dwuliścienne. Poprawnego obrazu pokrewieństwa organizmów można się spodziewać jedynie w grupach monofiletycznych[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19767", "fragment_id": "173615/1", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja biologiczna", "document_id": "173615", "start_index": 1828.0, "parentId": 19767.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24388077855110168}, "uuid": "fb9f7188-695a-43b5-b147-7fb482a2f6b4"}, {"page_content": "Funkcjonalne grupy troficzne, gildie – grupa organizmów odżywiająca się w podobny sposób i podobnym pokarmem. Pojęcie wprowadził Cummins w ramach koncepcji ciągłości rzeki (river continuum). Ze względu na wielkość konsumowanego pokarmu jak i sposób odżywiania się wyróżniamy:\nZobacz też: river continuum, strefowość cieków", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=570143", "fragment_id": "1541329/0", "subtitle": "", "title": "Funkcjonalne grupy troficzne", "document_id": "1541329", "start_index": 0.0, "parentId": 570143.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23805125057697296}, "uuid": "38bdaf68-8ad3-477c-b02e-249b2595f972"}]}
{"id": "q_179", "question": "Jak nazywał się kolega żaby Moniki, bohater popularnego w latach 90. programu „Ciuchcia”?", "answer": [{"page_content": "Ciuchcia – program telewizyjny dla dzieci emitowany w TVP1 od 5 października 1990 do 16 czerwca 2000. Głównymi bohaterami programu byli profesor Ciekawski (grany przez autora programu Andrzeja Grabowskiego) oraz dwie kukiełki: Kulfon, pochodzący z planety Kulfocentauris (głosu użyczył mu Mirosław Wieprzewski) i żaba Monika (Zbigniew Poręcki).\nŚciśle związany z programem był również miesięcznik o tej samej nazwie (wydawany od 1994 roku). (Redaktor naczelny Andrzej Grabowski) Postacie z programu stały się również bohaterami dwóch seriali animowanych \"Kulfon, co z ciebie wyrośnie?\" i \"Bardzo przygodowe podróże Kulfona\".\nProgram zaczynał się od piosenki, która została zmieniona w połowie lat 90. Obie piosenki śpiewały \"Fasolki\", a muzykę napisał Krzysztof Marzec.\nProgram miał stałe punkty:\nCzęsto śpiewaną piosenką było \"Kulfon, co z ciebie wyrośnie\":\n \"Kulfon, Kulfon, co z ciebie wyrośnie?!\"\n \"Martwię się już od tygodnia.\"\n \"Zębów nie myjesz, kolegów wciąż bijesz,\"\n \"dziurę masz w najnowszych spodniach!\"\n \"Nikt jeszcze nie wie, co ze mnie wyrośnie:\"\n \"gruszki na wierzbie, czy śliwki na sośnie.\"\n \"Sam jeszcze nie wiem, czy będę strażakiem,\"\n \"cieślą, piekarzem czy \"niebieskim ptakiem\".\"\n \"Kulfon, Kulfon, pomysły masz straszne,\"\n \"grzeczny bądź wreszcie i miły.\"\n \"Po co stryjkowi obgryzłeś guziki,\"\n \"nie mam do ciebie już siły.\"\n \"Sam jeszcze nie wiem, co ze mnie wyrośnie:\"\n \"gruszki na wierzbie, czy śliwki na sośnie.\"\n \"Dziś mam ochotę zostać maszynistą,\"\n \"może jednak w końcu zostanę dentystą,\"\n \"albo artystą, albo hutnikiem z dobrym wynikiem,\"\n \"albo naleśnikiem\"\n \"A może po prostu będę Kulfonem!\"Ciuchcia organizowała akcję „Złotówka dla Chrząstówka”. Dzięki niej oraz pomocy telewidzów zbudowano w Chrząstówku, koło Człuchowa, ośrodek dla dzieci niepełnosprawnych „Dwa Serca” wraz ze stadniną koni. W 2004 roku doszło do pożaru ośrodka i do dnia dzisiejszego nie ukończono prac remontowych. W 2008 roku obiekt został wystawiony na licytację przez komornika Sądu Rejonowego w Człuchowie, zakończoną brakiem ofert kupna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600123", "fragment_id": "835149/0", "subtitle": "", "title": "Ciuchcia", "document_id": "835149", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 600123.0, "score": 0.8398053646087646}, "uuid": "9786dfa5-d860-4187-83c4-72932ee78762"}, {"page_content": "Kulfon – postać fikcyjna, kukiełkowy bohater programów dziecięcych TVP.\nImię Kulfona było związane z jego wyglądem, miał długi czerwony nos, potocznie mówiąc – wielki kulfon. Był asystentem Docenta Doświadczalskiego (Jacek Kałucki), antagonisty prowadzącego program „Wyprawy Profesora Ciekawskiego” tytułowego Profesora Ciekawskiego (Andrzej Marek Grabowski), którego asystentką była żaba Monika. Kulfon miał za zadanie porwać żabę Monikę, jednak nie dokonał tego strasznego czynu, gdyż od pierwszego spojrzenia zakochał się w niej.\nWszystkie teksty w programach telewizyjnych dla Kulfona i żaby Moniki pisał autor scenariuszy Andrzej Marek Grabowski. Głos postaci był podkładany przez aktora Mirosława Wieprzewskiego.\n&lt;&gt;[], choć istnieje alternatywna wersja jego pochodzenia – został wyciągnięty przez Docenta Doświadczalskiego z rury kanalizacyjnej, w której od wielu lat zamieszkiwał. Stąd po raz pierwszy pojawił się w programie jako Kulfon Ściekożyj.\nW latach 1986–1989 Kulfon występował w programie „Wyprawy profesora Ciekawskiego”, w sezonie 89/90 – w programie „Trąba”, w sezonie 90/91 – w programie „Lizak”, a w latach 1992–2000 w „Ciuchci”, którą prowadził razem z żabą Moniką oraz Profesorem Ciekawskim.\nW 2007 wystąpił w kilku odcinkach programu „Budzik”.\nKulfon jest także wraz z żabą Moniką bohaterem seriali filmów animowanych pt. „Kulfon, co z ciebie wyrośnie?” oraz „Bardzo przygodowe podróże Kulfona”, zrealizowanych przez Telewizję Polską. Reżyserem filmów był Krzysztof Rynkiewicz, scenarzystą Andrzej Marek Grabowski, zaś głos Kulfona podkładał Mirosław Wieprzewski.W duecie z Moniką prowadził „Wiadomości po całości dla ludzkości” w programie „Zagadkowa niedziela” Programu Trzeciego Polskiego Radia. Od 2016 roku w Polskim Radiu Dzieciom w soboty o 11:00 prowadzi w duecie z Moniką autorski program „Figliki Kulfona i Moniki”, która była wcześniej emitowana w Radiu Bajka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1092262", "fragment_id": "1384913/0", "subtitle": "", "title": "Kulfon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1092262.0, "document_id": "1384913", "score": 0.8820427656173706}, "uuid": "fbb9e8c9-87db-43da-bc19-8f6f10c2b4fe"}, {"page_content": "Żaba Monika – kukiełkowa i animowana bohaterka programów dziecięcych TVP, której głosu użycza Zbigniew Poręcki.\nPierwszy raz pojawiła się w Teleferiach. W latach 1986–1989 występowała w programie „Wyprawy profesora Ciekawskiego”. Największą sławę przyniósł jej program „Ciuchcia” nadawany w latach 1990–2000, który prowadziła razem z Kulfonem. Między tymi dwoma programami występowała w „Trąbie”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1092282", "fragment_id": "1384916/0", "subtitle": "", "title": "Żaba Monika", "parentId": 1092282.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1384916", "source": "wikipedia", "score": 0.7952682971954346}, "uuid": "79340011-e737-46d4-93c1-c0caded46eb0"}, {"page_content": "Budzik – program telewizyjny nadawany od 1 października 2001 roku do 6 czerwca 2012 roku w TVP1, oraz powtórkowo w TVP Polonia i TVP ABC. Autorem programu był Andrzej Marek Grabowski, znany z wcześniejszych programów takich jak Tik-Tak, Wyprawy profesora Ciekawskiego, czy Ciuchcia.Od 2002 roku współpraca scenariuszowa i realizacyjna z Małgorzatą J. Berwid – nazywaną Mamą Chrzestną Kulfona i Moniki i Budzika.&lt;br&gt;Głównymi bohaterami, nieprzerwanie przez jedenaście lat, były dwa koty: Budzik i Rudy Pyszałek, gęś Felimata, oraz Pani Ewa, która nie wie, że jej koty potrafią mówić, w zegarze mieszka krasnoludek, a w jej mieszkaniu działa „Kocia TV Budzik”. Podczas wigilijnego wydania programu w 2007 roku koty wyjawiły Panie Ewie tajemnicę, że mówią oraz że w jej mieszkaniu działa \"Kocia Telewizja Budzik\". Nadal jednak nie wiedziała, że w jej domu są masochiści. Dowiedziała się o tym w marcu 2010 roku. W programie od samego początku były także plastyczne zabawy z Igorem i muzyczne spotkania z Panem Frankusem. Z biegiem czasu w programie pojawiały się nowe postacie, m.in. Becik, tatuś Budzika.&lt;br&gt;W 2012 roku Telewizja Polska podjęła decyzję o zdjęciu po 11 latach emisji programu z powodu kłopotów finansowych. W sumie powstało 338 odcinków programu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1054980", "fragment_id": "1387815/0", "subtitle": "", "title": "Budzik (program telewizyjny)", "document_id": "1387815", "start_index": 0.0, "parentId": 1054980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21740899980068207}, "uuid": "305f45f2-bd5a-4049-9707-1bfb3525446d"}, {"page_content": "W popularnych polskich telenowelach i serialach obyczajowych homoseksualista jest epizodycznym charakterem. W serialu \"W labiryncie\" z przełomu lat 80. i 90. gej to podejrzewany o pedofilię paser i bandyta, uśmiercony nożem po kilku odcinkach (postać antykwariusza Myszorka grana przez Andrzeja Mrowca). W \"Klanie\" pojawia się homoseksualista Rafał (Jacek Rozenek), młody i atrakcyjny szef agencji reklamowej. Jest on kolegą Agnieszki Lubicz, zaś jego orientacja seksualna budzi spore zdziwienie i lekką dezaprobatę u rodziców bohaterki. Poza tym fotograf Majka Barcz (Joanna Benda) próbuje podrywać Monikę (Izabela Trojanowska), co wywołuje u niej lekką traumę – dziewczyna jest jednak pokazana jako miła i sympatyczna postać. Później Ilona Górska (Anna Korcz), dawna kochanka Majki, usiłuje zniszczyć karierę Moniki, mszcząc się za „odebranie” jej kochanki. Kobieta jest pokazana jako postać zimna i nienawistna. W obu przypadkach orientacja seksualna kobiet wychodzi na jaw dopiero po pewnym czasie, gdy widz zdążył już poczuć sympatię bądź niechęć do ich postaci. W \"Na dobre i na złe\" i \"M jak miłość\" gej rozbija heteroseksualne pary. Przez romans z osobą tej samej płci heteroseksualista wpada w depresję (dotyczy to Mikołaja granego przez Roberta Janowskiego i Michała granego przez Pawła Okraskę). W polsatowskim serialu \"Samo życie\" od czasu do czasu pojawia się postać geja, który jest związany z redakcją tytułowej gazety. Gdy publicznie okazuje uczucia swojemu partnerowi, spotyka się ze zdziwionymi i niechętnymi spojrzeniami postaci, które dopiero co go poznały. Jego heteroseksualni znajomi starają się traktować go normalnie. W serialu \"Magda M.\" wprowadzono schematyczną postać geja Sebastiana (Bartłomiej Świderski), fotografa i najlepszego przyjaciela tytułowej bohaterki", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=859137", "fragment_id": "1030793/29", "subtitle": "", "title": "Motywy LGBT w filmie", "document_id": "1030793", "start_index": 42356.0, "source": "wikipedia", "parentId": 859137.0, "score": 0.044272422790527344}, "uuid": "66ddd059-271c-4e24-9f8c-6d9ba6536b4d"}, {"page_content": "Moliki książkowe (znane również jako \"Moliki książkowe, czyli co czytać dziecku\") – audycja telewizyjna dla dzieci emitowana w latach 2005–2012 przez TVP1 i powtarzana przez TVP Polonia i TVP Kultura. Pomysłodawcą programu była Małgorzata Berwid, która wcześniej współtworzyła program Ciuchcia.\nProgram promował kampanię \"Cała Polska czyta dzieciom\". Głównymi bohaterami były dwa mole książkowe – Molinka i Molik – które w każdym programie przedstawiały kilka książek dla dzieci do przeczytania. Jednym ze sposobów było czytanie fragmentu jednego z polecanych dzieł i przerywanie lektury w najciekawszym momencie.\nDzień emisji programu ulegał zmianom. Początkowo program był emitowany w soboty, później został przeniesiony na niedzielę, jako część Teleranka, aby znowu powrócić jako osobny program, nadawany już do końca emisji w piątki.\nW przeciągu 7 lat zrealizowano blisko 100 wydań programu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2756700", "fragment_id": "1648473/0", "subtitle": "", "title": "Moliki książkowe", "document_id": "1648473", "start_index": 0.0, "parentId": 2756700.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11322915554046631}, "uuid": "ebcf4269-af5e-4c33-836c-799993644451"}, {"page_content": "Zbigniew Poręcki (ur. 1954) – polski aktor teatralny i lalkarz. W latach 1976–1978 pracował w Teatrze Guliwer, a następnie w latach 1978-1979 w Teatrze Reduta 77. Współpracował także z warszawskimi teatrami dla dzieci: Baj i Lalka oraz Teatrami Na Rozdrożu i Estrada Warszawska).\nNajbardziej znany z roli Żaby Moniki z produkcji telewizyjnych TVP dla dzieci. Pracuje również w radiu i telewizji. Założyciel Kabarecików Żaby Moniki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1845023", "fragment_id": "905579/0", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Poręcki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "905579", "parentId": 1845023.0, "score": 0.3878902792930603}, "uuid": "98a45ff3-4e2d-41da-af05-f8ceead64152"}, {"page_content": "Joshua Jones – brytyjski serial animowany wyprodukowany przez autorów serialu \"Strażak Sam\". W 1991 roku został wyemitowany w języku walijskim, a w 1992 roku został przetłumaczony na język angielski. W Polsce był emitowany w latach 90. z polskim lektorem na antenie TVP1 w programie \"Ciuchcia\". Serial liczy 12 odcinków. W polskiej wersji wydanej na płytach DVD postaciom głosu użyczył Grzegorz Pawlak.\nFabuła.\nAkcja serialu rozrywa się w fikcyjnym mieście Grimspoole i na jednym z jego przedmieść. Serial opowiada o młodym mężczyźnie, którego nazywano Joshua Jones. Mieszka on w rezydencji państwa Karia. Jest właścicielem kolorowej barki i wraz ze swoim pieskiem Fairportem podróżuje po kanale. Jego przełożonymi są pochodzący z Indii admirał Baboo Karia i jego synowa Datsa oraz Wilton Cashmore, właściciel fabryki. Naszemu bohaterowi towarzyszą jego najlepsi przyjaciele: Ravi, ośmioletni syn Datsy i wnuk pana admirała, Fiona, dziewięcioletnia córka właściciela firmy, oraz farmer Joe i jego koń Trojan. Zaś w załadowaniu barki pomagają mu koledzy z pracy, którymi są: Sharon, blondwłosa dziewczyna i właścicielka baru mlecznego, oraz Spanner, rudowłosy chłopak, który jest leniwy. Najważniejszą osobą jest Daphne, lekarka weterynarii, która pomaga chorym zwierzętom.\nWersja polska.\nVHS, VCD i DVD.\nWersja polska: En-Be-Ef\nTekst polski: Demel International Corporation\nCzytał: Grzegorz Pawlak\n Nadciąga gwałtowna burza. Spanner usiłuje pomóc Joemu zanieść siano do stajni zanim nasiąknie wodą, ale niechcący je rozsypuje. Jednak na szczęście Joshua Jones i jego pies Fairport są już w potrzebie.\n Trojan, koń Joego, traci równowagę i pada do wody. Fiona dzwoni po pomoc do Daphne. Na szczęście Josh i Ravi przybywają, aby pomóc zwierzęciu Joego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1459465", "fragment_id": "205293/0", "subtitle": "", "title": "Joshua Jones", "parentId": 1459465.0, "start_index": 0.0, "document_id": "205293", "source": "wikipedia", "score": 0.1009378731250763}, "uuid": "872cfcba-87cb-46ad-8e9c-0e1eaf2e7e98"}, {"page_content": "Grzegorz Feluś (ur. 1957) – polski aktor lalkowy, telewizyjny i filmowy.\nAktor Teatru Guliwer (1980–1987) i Teatru Lalka (od 1987). Występował w programach telewizyjnych (m.in.: \"Budzik\" jako Szefuńcio w latach 2004–2007 oraz jako Kuchciak w latach 2009–2012), \"Tik-Tak\" jako Pan Kukiełko, \"Ciuchcia\"), spektaklach telewizyjnych (m.in. \"Krawiec Niteczka\" – rola tytułowa) oraz w filmach fabularnych (m.in. \"Ostatnia rodzina\" – jako Psychiatra) i w serialu telewizyjnym \"Stulecie Winnych\" (jako karczmarz Blumenthal).\nRodzina.\nJest synem pedagog, Jadwigi Bińczyckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4707524", "fragment_id": "797320/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Feluś", "document_id": "797320", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4707524.0, "score": 0.04594024643301964}, "uuid": "d54fe715-678d-4642-9d1a-b8032f0cb056"}, {"page_content": "Poboczny wątek stanowi uczucie rodzące się pomiędzy p. Ptaszkowską, matką Munia, Tunia i Rzodkiewki a doktorem Bratkiem. Z treści jednej z późniejszych powieści Małgorzaty Musierowicz – \"Nutrii i Nerwusa\" – należy wnioskować, że związek ten wszedł w etap małżeństwa: bohaterem \"Nutrii i Nerwusa\" jest Filip Bratek, opisywany jako brat Munia i Tunia.\nBohaterowie.\nEdmund Ptaszkowski (Munio) – najstarszy brat Antoniego i Moniki. Ma czternaście lat, jest bardzo szczupły i nosi okulary. Interesuje się literaturą, w rozmowach lubi posługiwać się różnymi cytatami. Ostatecznie to właśnie on rozwiązuje zagadkę związaną ze skarbem pana Zielińskiego. Mimo że, wraz z bratem, dokucza swojej młodszej siostrze, bardzo się o nią troszczy. Lubi być podziwiany, nie znosi krytyki.\nAntoni Ptaszkowski (Tunio) – brat Edmunda i Moniki. Ma trzynaście lat, jest dość szczupły, ma jasne brwi, czarne oczy oraz – podobnie jak jego mama – jasnozłote włosy. Jest bardzo sprytny i zaradny. Podobnie jak brat, lubi dokuczać młodszej siostrze, ale w trudnych sytuacjach bardzo się o nią troszczy.\nMonika Ptaszkowska (Rzodkiewka) – siostra Edmunda i Antoniego. Ma sześć lat, jest pulchna i ma brązowe oczy. Do czasu przeprowadzki do Śmietankowa, podobnie jak rodzeństwo, nie przebywała na wsi. Dziewczynka uwielbia jeść, jednakże od uratowania kurczaka, którego nazwała Franciszkiem Małomównym, nie je mięsa ani jajek, które kojarzą jej się z uwielbianym zwierzęciem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1838001", "fragment_id": "865466/1", "subtitle": "", "title": "Małomówny i rodzina", "source": "wikipedia", "start_index": 1704.0, "document_id": "865466", "parentId": 1838001.0, "score": 0.18692965805530548}, "uuid": "79621000-e637-4e0a-a1d4-cf995ab2e257"}]}
{"id": "q_180", "question": "Błękitne hełmy to popularna nazwa sił pokojowych UE, NATO czy ONZ?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nSiły pokojowe ONZ (popularnie zwane \"niebieskie / błękitne berety, niebieskie / błękitne hełmy\") – część sił zbrojnych państw oddanych do dyspozycji ONZ w celu przeprowadzenia konkretnych operacji pokojowych. Siły te powoływane są w trybie doraźnym przez Zgromadzenie Ogólne lub Radę Bezpieczeństwa ONZ, zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych. W założeniach ONZ, siły pokojowe stanowią – dla państw w nich uczestniczących – nieprzymusowy instrument kontroli konfliktów zbrojnych.\nW latach 1948–2006 przeprowadzono 60 operacji pokojowych z powołaniem tego typu sił przez ONZ, w których wzięło udział ponad 750 tysięcy osób pochodzących z ponad 110 krajów. Życie straciły 2272 osoby, w tym 1816 żołnierzy. Koszt w latach 1948–2005 wyniósł 52 mld USD w cenach z 2004 r.\n30 czerwca 2006 na misjach pokojowych i politycznych ONZ służyły 72 953 osoby personelu mundurowego (62 495 żołnierzy, 2717 obserwatorów wojskowych i 7291 policjantów). Wspiera ich prawie 15 tys. osób personelu cywilnego. Uczestniczy aktualnie w misjach 108 państw (najwięcej, 72 państwa, uczestniczą w operacji UNMIS). Największymi kontrybutorami personelu mundurowego są: Bangladesz (10 310), Pakistan, Indie, Nepal i Jordania. Kraje UE wystawiają 3896 osób, z tego najwięcej Polska (695) i Francja (588). Polska jest na 20. miejscu w rankingu największych kontrybutorów personelu, najwyżej z państw rozwiniętych.\nBudżet na rok fiskalny 2005/2006 wyniósł 5,03 mld USD. Najwięcej kosztowała misja w Demokratycznej Republice Konga – 1,15 mld dolarów.\nMisje trwające.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115395", "fragment_id": "21266/0", "subtitle": "", "title": "Siły pokojowe ONZ", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "21266", "parentId": 115395.0, "score": 1.0}, "uuid": "172d6137-8c79-48fa-aca7-7722ea4f32d7"}, {"page_content": "Operacje pokojowe Narodów Zjednoczonych – termin często używany w praktyce tej organizacji, nie ma jednak ścisłej definicji. Najczęściej jako operacje pokojowe określa się przedsięwzięcia podejmowane przez Narody Zjednoczone dla utrzymania lub przywrócenia pokoju i bezpieczeństwa na obszarze konfliktów międzynarodowych. Chociaż zakładają one użycie personelu wojskowego (tzw. Błękitnych hełmów), ich celem nie jest stosowanie przymusu. Nie należą zatem do środków przymusu zbrojnego (sankcji zbrojnych) przewidzianych w art. 42 Karty Narodów Zjednoczonych. Wymagają zawsze zgody państwa (państw), na którego obszarze są przeprowadzane.\nOperacje pokojowe nie mają wyraźnej podstawy prawnej w Karcie Narodów Zjednoczonych; dokument ten nie zawiera żadnych wskazówek co do ich charakteru i zakresu. Były podejmowane jako praktyczne rozwiązania ad hoc w sytuacjach, kiedy brak jednomyślności stałych członków Rady Bezpieczeństwa Narodów Zjednoczonych uniemożliwiał podjęcie w przewidzianych w rozdz. VII Karty Narodów Zjednoczonych działań w razie ataku agresji. Nie regulują ich zatem postanowienia tego rozdziału. Równocześnie wyraźnie wychodzą one poza postanowienia rozdz. VI Karty, określającego sposoby pokojowego załatwiania sporów (spór międzynarodowy). Brak w Karcie postanowień wyraźnie odnoszących się do takich operacji pokojowych powodował, że niekiedy była kwestionowana ich legalność.\nPogląd o użyteczności operacji pokojowych w określonych warunkach jest powszechnie przyjęty wśród państw członkowskich Narodów Zjednoczonych. Należy zatem uznać, że obecnie istnieje wyraźny – konsensus co do prawa Narodów Zjednoczonych do podejmowania operacji pokojowych oraz co do tego, że ich podstawą są szerokie kompetencje przyznane Narodom Zjednoczonym, a zwłaszcza Radzie Bezpieczeństwa, w działaniu na rzecz pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego.\nZarysował się także consensus co do podstawowych cech operacji pokojowych i warunków, w jakich powinny być podejmowane:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1399284", "fragment_id": "229929/0", "subtitle": "", "title": "Operacje pokojowe Narodów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "229929", "parentId": 1399284.0, "score": 0.27155858278274536}, "uuid": "98899415-ff61-4893-8a9b-cb4a580ba9bb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPolska Wojskowa Jednostka Specjalna Doraźnych Sił Zbrojnych Organizacji Narodów Zjednoczonych na Bliskim Wschodzie (PWJS) lub Jednostka Specjalna Wojska Polskiego (JSWP) – kontyngent logistyczno-inżynieryjno-saperski ludowego Wojska Polskiego (POLLOG) w ramach sił pokojowych ONZ na Półwyspie Synaj i Wzgórzach Golan w latach 1973-1979. Jednostka Wojskowa 5577.\nPWJS była pierwszym polskim zagranicznym kontyngentem wojskowym do sił Narodów Zjednoczonych (wcześniej PRL wysyłała jedynie grupy oficerów do komisji międzynarodowych), a jej zadania obejmowały rozminowanie terenu, zaopatrzenie batalionów operacyjnych oraz pomoc medyczną.\nHistoria.\nUtworzenie UNEF.\nPo zakończeniu wojny Jom Kipur, 25 października 1973 ONZ zdecydowała o utworzeniu \"Drugich Doraźnych Sił Zbrojnych NZ (UNEF II)\", mających za zadanie rozdzielenie wojsk egipskich i izraelskich oraz nadzorowanie zawieszenia broni. W ich skład weszły kontyngenty 12 państw. Pierwsze jednostki, przeniesione z UNFICYP, 26 października wkroczyły na linię przerwania ognia.\nPOLLOG UNEF II.\nJednym z państw zaproszonych do Doraźnych Sił była Polska. Rząd uchwałą z dnia 11 listopada 1973 zgodził się na utworzenie kontyngentu do sił zbrojnych ONZ i tego samego dnia Minister Obrony Narodowej wydał rozkaz nr 024/MON, aby na bazie Warszawskiego Okręgu Wojskowego sformować Polską Wojskową Jednostkę Specjalną według etatu 02/71. Miała ona liczyć 814 żołnierzy pełniących wspólnie z kontyngentem kanadyjskim zadania logistyczne, tym samym Polacy jako pierwsi z Układu Warszawskiego założyli błękitne hełmy sił pokojowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1776398", "fragment_id": "882425/0", "subtitle": "", "title": "Polska Wojskowa Jednostka Specjalna", "parentId": 1776398.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "882425", "score": 0.20556411147117615}, "uuid": "6aac2708-f59c-49ae-a920-40def8d4815b"}, {"page_content": "Ziemia niczyja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"bs\"&gt;Ničija zemlja&lt;/&gt;) – dramat wojenny z 2001 roku, w reżyserii Danisa Tanovicia, zrealizowany w Bośni we współpracy z zachodnimi producentami.\nZrealizowany przez debiutanta film spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem i zdobył szereg wyróżnień. \"Ziemia niczyja\" nie tylko demaskuje absurd wojny jako takiej, ale także obnaża bierność, obojętność i nieudolność Zachodu, ONZ i jego sił pokojowych, niepotrafiących poradzić sobie z konfliktami.\nOpis fabuły.\nTrwa wojna domowa w Jugosławii. Bośniacki oddział, mający zluzować kolegów z pierwszej linii frontu, gubi się we mgle i trafia na ziemię niczyją obok pozycji serbskich. Wywiązuje się walka. Potyczkę przeżywają Bośniak Čiki (Branko Đurić) i Serb Nino (Rene Bitorajac). Obok nich leży na minie wyskakującej ranny bośniacki żołnierz, który jeśli wstanie – zginie. Wobec patowej sytuacji, walczące strony zawierają tymczasowe zawieszenie broni, a na miejsce zdarzenia przybywają „błękitne hełmy” ONZ-u. Tkwiący w okopie żołnierze szybko stają się – dzięki transmisji telewizyjnej – międzynarodową sensacją, a żołnierze ONZ nie potrafią się porozumieć (pochodzą z różnych krajów), co pokazuje niedowład organizacyjny „sił pokojowych”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=951180", "fragment_id": "992714/0", "subtitle": "", "title": "Ziemia niczyja (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 951180.0, "document_id": "992714", "score": 0.10813068598508835}, "uuid": "41cbf2c4-1e1e-49fd-8ae4-c93863aa3737"}, {"page_content": "W ciągu kilku lat zginęło lub zaginęło ponad 10 tys. osób, a 56 tys. zostało rannych. Do września 1993 roku niemal wszystkie budynki w Sarajewie uszkodzono, a 35 tys. całkowicie zniszczono. Kontrowersje wzbudzają trzy serbskie ataki na centrum Sarajewa. Prawdopodobnie były one inspirowane przez samych żołnierzy bośniackich, chcących zwrócić uwagę zachodniej opinii publicznej na oblężenie miasta. Błędne informacje prezentowane w mediach zachodnich miały zmusić zachodnich polityków do większej aktywności w wojnie. Amerykańskie i europejskie media sugerowały, że miasto jest kompletnie odcięte od świata, a ludzie w nim uwięzieniu pozbawieni podstawowych środków do życia. W rzeczywistości istniał most lotniczy umożliwiający dostarczanie pomocy humanitarnej. W mediach jako ofiary oblężenia miasta postrzegano tylko Muzułmanów, zapominając o Serbach mieszkających w Sarajewie.\n1993.\nW maju Rada Bezpieczeństwa ONZ uznała Srebrenicę za enklawę (tzw. „bezpieczną strefę”), wolną od działań wojennych. Spokój w enklawie miały zapewnić siły pokojowe ONZ UNPROFOR (United Nations Protection Force). Siły pokojowe ONZ nie uspokoiły sytuacji w regionie. Przy bierności „błękitnych hełmów” Muzułmanie zaopatrywali się w broń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=827376", "fragment_id": "1007347/27", "subtitle": "", "title": "Rozpad Jugosławii", "document_id": "1007347", "start_index": 38825.0, "parentId": 827376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16135357320308685}, "uuid": "a4b8530a-d6c5-4c09-a0f2-75005292d141"}, {"page_content": "Międzynarodowy Dzień Uczestników Misji Pokojowych ONZ – coroczne święto obchodzone 29 maja ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 57/129 z dnia 11 grudnia 2002 na oficjalny wniosek Ukraińskiego Stowarzyszenia Uczestników Misji Pokojowych i rządu Ukrainy. \nDzień ten po raz pierwszy obchodzono w 2003 roku w rocznicę powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Nadzorowania Rozejmu (UNTSO) w 1948 roku w celu monitorowania zawieszenia broni po 1948 wojny izraelsko-arabskiej (Palestyna), która była pierwszą w historii misję pokojową ONZ.\nCelem obchodów tego Międzynarodowego Dnia jest oddanie hołdu wszystkich kobietom i mężczyznom, którzy służyli i nadal służą w operacjach pokojowych ONZ, za ich wysoki poziom profesjonalizmu, zaangażowanie i odwagę. Dzień ten jest również okazją, aby uczcić pamięć tych, którzy stracili życie w imię pokoju.\nW swym przesłaniu 29 maja 2015 roku sekretarz generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych Ban Ki-moon powiedział:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Działania misji pokojowych ONZ są urzeczywistnieniem celu Karty Narodów Zjednoczonych, jakim jest „zjednoczenie swych sił dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa”. Błękitne hełmy stały się ikoną Organizacji, a ich długoletnia praca i poświęcenie - symbolem nadziei dla milionów ludzi żyjących na terenach spustoszonych wojną.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3482281", "fragment_id": "922365/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Dzień Uczestników Misji Pokojowych ONZ", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3482281.0, "document_id": "922365", "score": 0.4758267402648926}, "uuid": "1212bb2f-0936-4d54-9583-f57a3bebffc6"}, {"page_content": "Na przełomie lat 80. i 90. XX wieku sytuacja międzynarodowa uległa zmianom i wiele regionów świata uległo destabilizacji (m.in. Bałkany). W odpowiedzi na nowe konflikty ONZ powołała szereg nowych misji pokojowych, w które zaangażowała się Rzeczpospolita Polska. Precedensowy był udział POLBATT-ów – batalionów piechoty (operacyjnych), wysyłanych do b. Jugosławii w latach 1992–1995 (PKW Chorwacja) i Syrii w latach 1993-2009. Ponadto ze względu na doświadczenie Polski w zakresie obsługi logistycznej sił ONZ kolejne POLLOG-i (polskie jednostki logistyczne w sile batalionu lub kompanii) kierowano do misji \"błękitnych hełmów\" w Namibii w latach 1989–1990 (PKW Namibia), Kambodży w latach 1992–1993 (PKW Kambodża) i Libanu w latach 1994–2009 (PKW Liban). W latach 90. Polska była jednym z największych kontrybutorów personelu do operacji pokojowych ONZ, w latach 1997–1999 – największym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1824467", "fragment_id": "912490/1", "subtitle": "", "title": "Polski kontyngent wojskowy", "parentId": 1824467.0, "start_index": 1495.0, "document_id": "912490", "source": "wikipedia", "score": 0.4754144549369812}, "uuid": "7aca28a5-1e54-4c60-9e07-452685104fda"}, {"page_content": "Po wojnie w Zatoce Perskiej i ustanowieniu stref zakazu lotów dla irackiego lotnictwa, partyzanci kurdyjscy wyparli wojska irackie z Kurdystanu, gdzie ustanowili własne władze. Abu umożliwić pomoc humanitarną dla tego rejonu, ONZ powołał do istnienia \"Kontyngent Ochronny ONZ w Iraku\" (\"United Nations Guards Contingent in Iraq\", UNGCI), mający zapewnić bezpieczeństwo pracownikom organizacji międzynarodowych.\nW 1995 Polska wysłała do Iraku kontyngent policyjny w liczebności 4 funkcjonariuszy. Do zadań kontyngentu należała: ochrona pracowników i majątku ONZ i innych organizacji, patrolowanie rejonu irackiego Kurdystanu, monitorowanie przestrzegania embarga nałożonego na Irak, monitorowanie sytuacji w regionie. Mimo swojego pokojowego charakteru, kontyngent był narażony na ataki ze strony bojówek irackich. W jednym z nich, przeprowadzonym 7 grudnia 1995, od wybuchu podłożonej przy drodze miny-pułapki zginął podinspektor Andrzej Kaczor oraz funkcjonariusz z Filipin.\nUNMBIH (Bośnia i Hercegowina).\nPolski Kontyngent Policyjny Misji Organizacji Narodów Zjednoczonych w Bośni i Hercegowinie\nW grudniu 1995 wygasł mandat \"Sił Ochronnych ONZ\" (UNPROFOR) w Bośni i Hercegowinie. \"Błękitne hełmy\" zostały zastąpione przez \"Siły Implementacyjne\" (IFOR) NATO, natomiast do wsparcia policji ONZ utworzyła w 1996 \"Misję ONZ w Bośni i Hercegowinie\" (UNMBIH), składającą się z \"Międzynarodowych Policyjnych Sił Zadaniowych\" (IPTF) i Biura ONZ w Sarajewie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2376816", "fragment_id": "534501/2", "subtitle": "", "title": "Polski kontyngent policyjny", "document_id": "534501", "start_index": 3614.0, "parentId": 2376816.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1650274246931076}, "uuid": "04adbda2-6146-409c-93e5-a93e9f90ddee"}, {"page_content": "Każda grupa bojowa musi być przygotowana do rozpoczęcia operacji po upływie maksymalnie 15 dni od podjęcia decyzji politycznej. Przez pierwsze pięć dni (maks.) mogą trwać konsultacje polityczne. Kolejne 10 dni na przerzut i rozmieszczenie wojsk. Operacje powinny być wyposażone w mandat Narodów Zjednoczonych w oparciu o VII rozdział Karty Narodów Zjednoczonych. Operacje te mogą być zlecane przez samo ONZ. Po okresie trwania operacji (30-120 dni) rolę UE przejmą błękitne hełmy. Zakres terytorialny interwencji grup bojowych został określony do 6000 km od Brukseli. Początkowo po wnioskach z operacji Artemis Francja, Niemcy i Wielka Brytania zaproponowały aby miejscem działania grup bojowych był kontynent afrykański. Jednak pozostali członkowie UE stwierdzili, że nie należy stosować ograniczeń geograficznych. Każda grupa bojowa powinna liczyć 1500-2000 żołnierzy. Decyzja o jej użyciu i wysłaniu będą podejmowane przez szefów lub przez rządy państw członkowskich.\nWyposażenie.\nW skład każdej grupy wejdzie 500 osobowy batalion wyposażony w kołowe transportery opancerzone i lekki sprzęt. Pododdział ten musi być zdolny do szybkiego przerzucenia w rejon konfliktu.\nKoszty.\nKoszty europejskich sił szybkiego reagowania będą pokrywane przez tworzące je kraje. Za planowanie i wsparcie logistyczne będzie odpowiedzialne państwo wiodące w grupie.\nRodzaje grup bojowych.\nMają istnieć dwa rodzaje grup bojowych: narodowe i wielonarodowe. Narodowe tworzone są przez kraje tworzące tzw. motor Europy tj. Francja, Wielka Brytania, Hiszpania oraz Włochy. Główną przyczyną, że te kraje tworzą własne grupy bojowe jest fakt, iż zaliczane są one do krajów bogatych. W tym gronie zabrakło Niemiec oraz Polski. Berlin postawił na współpracę z mniejszymi krajami UE. Przez to też Niemcy są członkami 4 z 9 wielonarodowych grup bojowych. Rada Ministrów Polski usprawiedliwiała to faktem, iż Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej zaangażowane już są w operacjach w Afganistanie, w Iraku oraz na Bałkanach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=780024", "fragment_id": "994579/1", "subtitle": "", "title": "Grupy Bojowe Unii Europejskiej", "document_id": "994579", "start_index": 1780.0, "parentId": 780024.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1990356296300888}, "uuid": "06c56d80-02d2-45bd-b750-b3e438650215"}, {"page_content": "W styczniu 1993 roku okazało się, jak niewielkie były możliwości oddziałów ONZ stacjonujących w Bośni. Francuski transporter przewożący wicepremiera Republiki Bośni i Hercegowiny Hakija Turajlicia został bezprawnie zatrzymany przez serbskich żołnierzy. Negocjacje trwały dwie godziny i kiedy otwarty został tył transportera, serbski żołnierz odepchnął francuskiego pułkownika i siedmioma strzałami zabił wicepremiera. W lutym RB ONZ upoważniła błękitne hełmy do użycia broni, gdyby było to konieczne, ale dowódcy sił ONZ woleli nie ryzykować. W tym samym miesiącu RB ONZ podjęła decyzję o utworzeniu trybunału międzynarodowego w Hadze, którego zadaniem jest sądzenie odpowiedzialnych za zbrodnie wojenne popełnione na terenie byłej Jugosławii. W maju 1993 roku utworzone zostały „bezpieczne strefy”. Były to: Srebrenica, Tuzla, Žepa, Goražde, Bihać i Sarajewo. Ich ochronę przejęło ONZ. Rozmieszczono w nich słabe siły pokojowe, które były skrępowane rozkazami prawie całkowicie zabraniającymi używania broni i angażowania się w walki. Przez cały 1993 i część 1994 roku Chorwaci i Muzułmanie walczyli w Bośni między sobą. Dopiero w marcu 1994 ogłosili zawieszenie broni i podpisali w Waszyngtonie porozumienie, które proklamowało powstanie Federacji Bośni i Hercegowiny, a także przewidywało możliwość utworzenia konfederacji Bośni i Hercegowiny z Chorwacją. Do muzułmańsko-chorwackiej federacji zaproszono także bośniackich Serbów, ale propozycja została odrzucona. W tym czasie Serbowie kontrolowali 70% terytorium Bośni i Hercegowiny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30015", "fragment_id": "176640/4", "subtitle": "", "title": "Wojna w Bośni i Hercegowinie", "parentId": 30015.0, "start_index": 5259.0, "document_id": "176640", "source": "wikipedia", "score": 0.1313008964061737}, "uuid": "1cebab22-a0a8-4174-a837-a61ebb421818"}]}
{"id": "q_181", "question": "Imię którego reżysera, a zarazem wieloletniego dyrektora nosi Teatr Powszechny w Warszawie?", "answer": [{"page_content": "W 1975 dyrektorem teatru został Zygmunt Hübner, reżyser i aktor. Zygmunt Hübner skoncentrował wokół sceny najlepszych ówcześnie aktorów: Mariusza Benoit, Janusza Gajosa, czy Krystynę Jandę. Pierwszym spektaklem po długiej przerwie została inscenizacja \"Sprawy Dantona\" w reżyserii Andrzeja Wajdy. Według ówczesnych krytyków \"przedstawieniem \"Sprawy Dantona\" Teatr Powszechny z miejsca stanął w rzędzie czołowych scen Warszawy\". Kolejny wielki sukces zyskał spektakl \"Lot nad kukułczym gniazdem\" w reżyserii Hübnera. Krytycy charakteryzowali tę inscenizację jako \"przed­stawienie interesujące, przenik­liwe i mądre - znakomite przy tym od strony czysto teatralnej\", \"suk­ces polskiego teatru, przekonują­cy raz jeszcze o swojej pozycji na mapie teatralnej świata\". W 1989 zmarł Zygmunt Hübner, a dyrektorem artystycznym Teatru Powszechnego został Andrzej Wajda. Po roku na krótki okres zastąpił go Maciej Wojtyszko, a od 1991 do 2007 dyrektorem naczelnym i artystycznym teatru był Krzysztof Rudziński, który zastosował formułę teatru gwiazdorskiego. W latach 2007–2011 dyrektorem naczelnym i artystycznym był reżyser Jan Buchwald.\nW latach 2009–2010 przeprowadzono remont generalny budynku teatru (zrealizowany przy pomocy funduszy Unii Europejskiej). W okresie remontu zespół grał gościnnie na deskach innych warszawskich teatrów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776274", "fragment_id": "1004781/2", "subtitle": "", "title": "Teatr Powszechny w Warszawie", "document_id": "1004781", "start_index": 2735.0, "parentId": 776274.0, "source": "wikipedia", "score": 0.46606624126434326}, "uuid": "92281a90-5003-4708-b81a-ef45cef4e07a"}, {"page_content": "Teatr Powszechny im. Zygmunta Hübnera – teatr w Warszawie założony w 1944, znajdujący się przy ulicy Jana Zamoyskiego 20, w dzielnicy Praga-Południe.\nHistoria.\nPrzed II wojną światową u zbiegu alei Zielenieckiej i ul. Jana Zamoyskiego znajdowało się Kino Bomba, działające od 1920. W międzywojniu przemianowane zostało na Kino Popularne. Działalność teatralna została zapoczątkowana w 1944, z inicjatywy Jana Mrozińskiego. Instytucja otrzymała wtedy nazwę \"Teatr Popularny\". 10 lutego 1945 odbył się tam pierwszy spektakl – \"Moralność pani Dulskiej\". We wrześniu 1945 miejsce przemianowano na Teatr Powszechny.\nDo końca lat czterdziestych Powszechny był główną siedzibą warszawskich Miejskich Teatrów Dramatycznych. W tym czasie jego dyrektorami byli: Jan Mroziński, Eugeniusz Poreda, Józef Maśliński, Czesław Szpakowicz, a także Andrzej Krasicki. Na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych teatr przeszedł przebudowę, by w lipcu 1950 ruszyć ponownie, tym razem pod kierownictwem Karola Borowskiego. W połowie lat pięćdziesiątych na krótko dyrekcję objął Henryk Szletyński, a po nim, w sezonie 1956/1957, Tadeusz Kaźmierski. Wraz z Kaźmierskim pojawiła się w Powszechnym na stanowisku kierownika artystycznego Irena Babel. Od tego czasu ranga Powszechnego na teatralnej mapie stolicy, a z czasem i Polski, znacznie wzrosła. Pierwszy sukces zdobył spektakl Babel \"Wojna i pokój\". Tak był opisywany w ówczesnej krytyce:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776274", "fragment_id": "1004781/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Powszechny w Warszawie", "parentId": 776274.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1004781", "score": 0.5}, "uuid": "d36faebb-e7d5-4e06-8e75-184ec2d18e71"}, {"page_content": "Krzysztof Rudziński (ur. 29 lipca 1950 w Warszawie) — polski menadżer kultury oraz producent teatralny i filmowy, wieloletni dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Powszechnego im. Zygmunta Hübnera w Warszawie. Mąż Zofii Glazer-Rudzińskiej i ojciec Zuzanny Rudzińskiej-Bluszcz.\nŻyciorys.\nAbsolwent Wydziału Społeczno-Ekonomicznego Szkoły Głównej Planowania i Statystyki (Obecnie Szkoła Główna Handlowa w Warszawie). W roku 1970 rozpoczął studia na wydziale Społeczno-Ekonomicznym. Dyplom magistra uzyskał w roku 1975. We wrześniu tego roku rozpoczął pracę w Telewizyjnej Wytwórni Filmowej Poltel, gdzie zdobył uprawnienia kierownika produkcji. W 1986 –z ramienia firmy polonijnej PPZ Ipaco i Polfrakt – pracował jako szef produkcji szwedzkiego filmu animowanego Dawid i Sandy.\nPracował dwadzieścia siedem lat w Teatrze Powszechnym w Warszawie, w tym osiem lat jako zastępca dyrektorów, kolejno: Zygmunta Hübnera (1986–1989) Roberta Glińskiego (2011–2014), Pawła Łysaka (2014–2017), trzy lata jako dyrektor naczelny z dyr. artystycznym Andrzejem Wajdą (1989–1990) i Maciejem Wojtyszką (1990-1991), oraz 16 lat jako dyrektor naczelny i artystyczny (1991–2007). Po przejściu na emeryturę przez pół roku był pełnomocnikiem Gołdy Tencer, dyrektorki Teatru Żydowskiego w Warszawie.\nDziałalność artystyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5421427", "fragment_id": "312407/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Rudziński (dyrektor teatru)", "parentId": 5421427.0, "start_index": 0.0, "document_id": "312407", "source": "wikipedia", "score": 0.22215017676353455}, "uuid": "e61dc0d0-7c47-4946-9699-b94a3156ac55"}, {"page_content": "Od września 2011 dyrektorem był Robert Gliński. W 2013 dyrekcję objął Paweł Łysak wraz z Pawłem Sztarbowskim – wcześniej dyrektorzy Teatru Polskiego w Bydgoszczy. Powołując się na Zygmunta Hübnera, pragną tworzyć „Teatr, który się wtrąca”, nowoczesną instytucję kultury łączącą wiele przedsięwzięć i podejmującą dyskusję z widzami na najbardziej gorące tematy. Wyrazisty profil teatru wynika zwłaszcza ze specyfiki spektakli autorstwa zapraszanych reżyserów Agnieszka Błońska, Maja Kleczewska, Ewelina Marciniak, Barbara Wysocka, Oliver Frljić, Wiktor Rubin, Michał Zadara), a także działalności społecznej i animacyjno-edukacyjnej.\nW budynku teatru w latach 2015–2018 działał klub muzyczny Mózg Powszechny, który organizował liczne koncerty, wieczory improwizacji, a także inne wydarzenia muzyczne, przedstawiające muzykę jazzową, ambientalną oraz elektroniczną. Mózg Powszechny był filią bydgoskiego klubu Mózg.\nW teatrze działa także Stół Powszechny, czyli kawiarnia i przestrzeń warsztatowa, organizująca wydarzenia dla migrantów oraz dzieci i seniorów i prowadzona przez Fundację Strefa WolnoSłowa.\nTeatr Powszechny razem z organizacjami warszawskiej Pragi stworzył coroczny Festiwal Otwarta Ząbkowska, który w wakacyjne miesiące ściąga na ul. Ząbkowską (zamykaną wtedy dla ruchu samochodowego) tłumy mieszkańców stolicy i turystów, którzy aktywnie uczestniczą w wielu wydarzeniach, takich jak np.: koncerty, spektakle, słuchowiska, warsztaty dla dzieci i młodzieży, wystawy, otwarty antykwariat, czy silent disco na świeżym powietrzu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776274", "fragment_id": "1004781/3", "subtitle": "", "title": "Teatr Powszechny w Warszawie", "document_id": "1004781", "start_index": 4066.0, "parentId": 776274.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34267863631248474}, "uuid": "bc77861c-1bdf-4043-9cfb-bec7a7969aca"}, {"page_content": "W 1974 rozpoczął pracę w Teatrze Powszechnym w Warszawie, z którym był związany aż do śmierci. Do 1977 pracował tam jako kierownik artystyczny, a od 1977 jako dyrektor naczelny i artystyczny. Dzięki swojemu talentowi artystycznemu i organizacyjnemu oraz współpracy z najwybitniejszymi indywidualnościami polskiego teatru powtórzył sukces z pracy w Starym Teatrze, czyniąc z Teatru Powszechnego jedną z najlepszych scen w kraju. Wyreżyserował tam wiele ważnych i cenionych spektakli, m.in. \"Lot nad kukułczym gniazdem\" Dale’a Wassermana na podstawie powieści Kena Keseya (1977), \"Zemstę\" Aleksandra Fredry (1978), \"Spiskowców\" na podstawie powieści \"W oczach Zachodu\" Josepha Conrada (1980), \"Iwonę, księżniczkę Burgunda\" Witolda Gombrowicza (1983), \"Garderobianego\" Ronalda Harwooda (1986) i \"Medeę\" Eurypidesa (1988). W kierowanym przez niego zespole aktorskim znaleźli się artyści współpracujący z nim wcześniej w Gdańsku i Krakowie: Mirosława Dubrawska, Anna Seniuk, Edmund Fetting, Kazimierz Kaczor, Władysław Kowalski, Franciszek Pieczka, Wojciech Pszoniak i Marek Walczewski oraz inny wybitni aktorzy: Krystyna Janda, Elżbieta Kępińska, Mariusz Benoit, Janusz Gajos, Leszek Herdegen, Piotr Machalica, Stanisław Zaczyk czy Zbigniew Zapasiewicz. Z teatrem współpracowało wielu znakomitych reżyserów, wśród nich Kazimierz Kutz, Aleksander Bardini czy Piotr Cieślak, a także Andrzej Wajda, który w 1977 wystawił w Teatrze Powszechnym spektakl według \"Rozmów z katem\" Kazimierza Moczarskiego, w którym Hübner grał rolę Moczarskiego.\nTeatr Powszechny nosi obecnie jego imię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187517", "fragment_id": "16259/2", "subtitle": "", "title": "Zygmunt Hübner", "document_id": "16259", "start_index": 3164.0, "parentId": 187517.0, "source": "wikipedia", "score": 0.543353796005249}, "uuid": "d2cbe795-fbf3-4cf6-a1dd-f1150ac5d432"}, {"page_content": "W lutym 2010 na stanowisko p.o. dyrektora został wybrany Marek Szyjko. We wrześniu 2010 p.o. dyrektora został Jarosław Gajewski, a od stycznia 2011 do sierpnia 2016 był Zastępcą Dyrektora Naczelnego – Dyrektorem Artystycznym. W styczniu 2011 stanowisko dyrektora objął Andrzej Seweryn. Tworząc linię repertuarową teatru stawia przede wszystkim na ambitną klasykę w opracowaniu najlepszych światowej sławy reżyserów, m.in.: Jacques’a Lassalle’a, Ivana Alexandre’a, Dana Jemmetta.\n29 stycznia 2013 Teatrowi Polskiemu nadano imię Arnolda Szyfmana – założyciela i wieloletniego dyrektora sceny.\nZespół aktorski.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=474329", "fragment_id": "1539708/3", "subtitle": "", "title": "Teatr Polski im. Arnolda Szyfmana w Warszawie", "document_id": "1539708", "start_index": 4721.0, "source": "wikipedia", "parentId": 474329.0, "score": 0.26699578762054443}, "uuid": "93125ad1-b3d3-47ec-abc3-46c498b6e719"}, {"page_content": "W 2016 odbyła się pierwsza edycja Festiwalu Sztuki i Społeczności „Miasto Szczęśliwe”, który wpisuje się w plany Zintegrowanego Programu Rewitalizacji m. st. Warszawy. Tytuł festiwalu nawiązuje do książki Charlesa Montgomery’ego, w której zajmuje się on tym, jak miasto, jego organizacja i infrastruktura, wpływają na jakość i styl życia mieszkańców. Festiwal poprzez szereg wydarzeń performatywnych, debat i spektakli (również z zagranicy) proponuje nową formę dialogu instytucji kultury i organizacji pozarządowych, propaguje również idee wolności, demokracji, współpracy i obywatelskości. W ramach „Miasta Szczęśliwego” przed teatrem powstał także Ogród Powszechny (działający od maja do października), czyli społecznościowy ogród miejski, który łączy aktywności kulturalne (wspólnotowe spotkania, czytania, koncerty) z ekologicznymi (sadzenie drzew, krzewów, kwiatów i warzyw; ogrodnictwo działkowe; dbanie o zieleń miejską). W październiku 2016 Teatr Powszechny był organizatorem Kongresu Kultury 2016. W dniach 17-18 grudnia 2017 odbyło się w Teatrze Powszechnym Forum Przyszłości Kultury.\nPatron Teatru Powszechnego.\nZygmunt Hübner rozpoczął pracę w Teatrze Powszechnym w Warszawie w 1974 i był z nim związany aż do śmierci. Do 1977 pracował tam jako kierownik artystyczny, a od 1977 jako dyrektor naczelny i artystyczny. Dzięki swojemu talentowi artystycznemu i organizacyjnemu oraz współpracy z najwybitniejszymi indywidualnościami polskiego teatru powtórzył sukces z pracy w Starym Teatrze, czyniąc z Teatru Powszechnego jedną z najlepszych scen w kraju. Swoje podejście do teatru sformułował tak:\n\"Jestem zwolennikiem teatru, który się wtrąca. &lt;...&gt; Teatru, który się wtrąca do polityki, do życia społecznego i do najbardziej intymnych spraw ludzkich. Teatru, który w tych sprawach ma własne zdanie, otwarcie je wypowiada i stara się go bronić – ze sceny, ma się rozumieć.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776274", "fragment_id": "1004781/4", "subtitle": "", "title": "Teatr Powszechny w Warszawie", "parentId": 776274.0, "start_index": 5607.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1004781", "score": 0.22781981527805328}, "uuid": "e8aa31ef-da2b-4ffd-808c-e1646a4449d8"}, {"page_content": "W 1950 roku Karol Adwentowicz przestaje pełnić funkcję dyrektora i kierownika artystycznego Teatru Powszechnego. Nowym dyrektorem zostaje Jadwiga Chojnacka. Dzięki przyjęciu zasady różnorodności widzowie Teatru Powszechnego zetknęli się po raz pierwszy ze sztuką Szekspira „Poskromienie złośnicy” i z polskim dramatem romantycznym „Mazepa” Juliusza Słowackiego, a także z takimi tytułami jak: „Chory z urojenia” Moliera, „Grzesznicy bez winy” Ostrowskiego, „Damy i huzary” Fredry, „Eugenia Grandet” Balzaka, „Intryga i miłość” Schillera, „Pigmalion” Shawa, „Śluby panieńskie” Fredry itd.\nJadwiga Chojnacka dostrzegła również konieczność teatralnej edukacji dzieci i młodzieży: Teatr Powszechny zaprosił do siebie najmłodszą publiczność na „Królową śniegu” Hansa Christiana Andersena. Chojnacka konsekwentnie zwracała również uwagę na rozwój i pracę „Teatru Młodego Widza\", stanowiącego filię Teatru Powszechnego. Pod koniec dyrekcji Chojnackiej Powszechny odbył pierwsze swoje tourne zagraniczne, wystawiając w Jugosławii i Wiedniu.\nDyrekcja Zbigniewa Koczanowicza 1957–1959.\nLata 1957-1959 to okres dyrekcji Zbigniewa Koczanowicza. Na szczególną uwagę z tego okresu działalności Teatru zasługuje inscenizacja „Cyda” Stanisława Wyspiańskiego z Leonem Niemczykiem w roli głównej, „Pamiętnik Anny Frank” Francesa Goodricha i Alberta Hacetta oraz Maksyma Gorkiego „Jegor Bułyczow i inni” – i dwie znakomicie w tych sztukach zapisane role – Romany Kamińskiej kreującej postać Anny Frank ii Feliska Żukowskiego z wielkim powodzeniem wcielającego się w rolę Jegra Bułyczowa trwale wpisały się na listę uwieńczonych sukcesem przedsięwzięć tego teatru.\nDyrekcja Stanisława Piotrowskiego 1959–1965 i Romana Sykały 1965–1972.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1072459", "fragment_id": "1367609/4", "subtitle": "", "title": "Teatr Powszechny w Łodzi", "document_id": "1367609", "start_index": 5290.0, "parentId": 1072459.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4044714570045471}, "uuid": "11a8dec1-2bd0-4134-859e-9eb031ceef81"}, {"page_content": "Jan Buchwald (ur. 20 marca 1950) – polski reżyser teatralny, telewizyjny i radiowy, dyrektor kilku polskich teatrów.\nŻyciorys.\nW roku 1974 ukończył studia na Wydziale Filologii Polskiej Uniwersytetu Warszawskiego, po czym związał się z TVP, gdzie pracował jako redaktor Teatru Telewizji i dziennikarz (1975–1982). W roku 1987 po ukończeniu Wydziału Reżyserii Dramatu w PWST w Warszawie powrócił do TVP, gdzie organizował dział widowisk Programu 2 TVP – Studio Teatralne Dwójki, którym kierował przez kilka lat. Po połączeniu działów teatralnych obu programów telewizyjnych pracował jako zastępca redaktora naczelnego Teatru Telewizji. W sezonie 1989/1990 był etatowym reżyserem Teatru Polskiego we Wrocławiu, a następnie w sezonie 1990/1991 Teatru Powszechnego w Łodzi. W latach 1994–1998 dyrektor naczelny i artystyczny Państwowego Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu, a także dyrektor Kaliskich Spotkań Teatralnych – Festiwalu Sztuki Aktorskiej. Następnie w latach 1999–2002 był dyrektorem naczelnym Teatru Rozmaitości w Warszawie.\nOd 2007 do 2011 był dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru Powszechnego im. Zygmunta Hübnera. Dzięki jego staraniom w sezonie 2009/2010 roku nastąpiła modernizacja budynku Teatru Powszechnego.\nOd 2013 roku jest prezesem zarządu Fundacji Teatru Myśli Obywatelskiej im. Zygmunta Hübnera.\nWykładowca w Akademii Teatralnej w Warszawie na Wydziale Reżyserii oraz w PWSFTviT w Łodzi na Wydziale Organizacji Sztuki Filmowej. Doktor sztuki teatralnej.\nŻycie prywatne.\nOd 1983 żonaty z Dorotą Buchwald, teatrologiem. Mają dwoje dzieci: córkę Marię, psychoterapeutkę i syna Macieja, reżysera filmowego, aktora, scenarzystę, improwizatora, performera i stand-upera.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1960492", "fragment_id": "398044/0", "subtitle": "", "title": "Jan Buchwald", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "398044", "parentId": 1960492.0, "score": 0.33093592524528503}, "uuid": "31195fd0-3e81-4136-b650-345d88b76295"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy reżysera. Zobacz też: inne osoby noszące to imię i nazwisko.\nJan Maciejowski ps. „Gnom” (ur. 26 czerwca 1930 w Płocku) – polski reżyser, dyrektor teatrów, pedagog.\nŻyciorys.\nPodczas II wojny światowej od 1942 był członkiem konspiracyjnej drużyny harcerskiej „Zawiszy” im. Stefana Czarnieckiego. Był także łącznikiem dowódcy odcinka AK „Ochota” w rejonie Placu Narutowicza w IV Obwodzie „Grzymała” (Ochota) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej.\nPo II wojnie światowej był asystentem reżysera w warszawskich teatrach: Polskim (1949–1950), Ateneum im. Stefana Jaracza (1950–1951), Narodowym (1951–1952) i Współczesnym (1952–1953). W 1953 ukończył studia na Wydziale Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie. W latach 1953–1954 był reżyserem Teatru Powszechnego w Łodzi, następnie Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie (1954–1955) i Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu (1955–1956). W latach 1956–1959 roku był reżyserem Państwowych Teatrów Dramatycznych w Szczecinie. W latach 1960–1961 był reżyserem Teatru Polskiego w Poznaniu. W okresie 1961–1962 był dyrektorem naczelnym i artystycznym Bałtyckiego Teatru Dramatycznego im. Juliusza Słowackiego w Koszalinie i w Słupsku. W latach 1963–1969 był dyrektorem naczelnym i artystycznym PTD. Następnie był reżyserem w Teatru Narodowego w Warszawie (1969–1971), reżyserem, dyrektorem naczelnym i artystycznym Teatru im. Stefana Jaracza w Łodzi (1971–1979) i w Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach (1981–1991). W latach 1971–1972 wykładał na PWSFTviT w Łodzi, a w latach 1975–1993 na Wydziale Reżyserii PWST w Krakowie, od 1990 jako profesor.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5451300", "fragment_id": "314740/0", "subtitle": "", "title": "Jan Maciejowski (reżyser)", "parentId": 5451300.0, "start_index": 1.0, "document_id": "314740", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "b48a4e24-c7df-4149-8b7e-b9cfc7e9cad4"}]}
{"id": "q_182", "question": "Jaka jest częstotliwość sieci zasilającej prądu przemiennego w Polsce?", "answer": [{"page_content": "W świetlówkach kompaktowych stateczniki elektroniczne zasilają świetlówkę prądem o częstotliwości od 20 kHz do 45 kHz, lecz w lampach fluorescencyjnych z elementem ograniczającym prąd w postaci dławika, zasilanych bezpośrednio z sieci energetycznej (w Polsce z częstotliwością 50 Hz) zmiany te są niezbyt szybkie (100 razy na sekundę), choć ludzkie oko ich nie rejestruje[], dłuższe przebywanie lub ciągła praca przy tego typu świetle może powodować zmęczenie wzroku[]. Co więcej, migotanie światła może powodować efekt stroboskopowy dlatego też oświetlenie tego typu jest \"zabronione\"[] w pobliżu wirujących części maszyn, które mogą być niebezpieczne dla zdrowia lub życia. Na przykład miejscowe oświetlenie w obrabiarkach jest realizowane zawsze za pomocą tradycyjnych żarówek z żarnikiem.\nPrzesyłanie prądu przemiennego.\nPrąd przemienny daje się łatwo transformować na inne poziomy natężenia prądu lub napięcia. Moc elektryczna w danym układzie jest proporcjonalna do iloczynu natężenia prądu i napięcia (jak również zależy od przesunięcia fazowego formula_1 pomiędzy nimi):\n formula_2\ngdzie formula_3 to współczynnik mocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76752", "fragment_id": "646494/2", "subtitle": "", "title": "Prąd przemienny", "document_id": "646494", "start_index": 3947.0, "parentId": 76752.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5467326641082764}, "uuid": "426245ef-d501-4ac9-a613-761927bb8031"}, {"page_content": "Napięcie sieciowe – napięcie elektryczne występujące w sieci niskiego napięcia danego kraju. Napięcie sieciowe ma przebieg sinusoidalny i w zależności od kraju: częstotliwość 50 lub 60 Hz i napięcie od 100 do 240 V (w Polsce 230 V / 50 Hz – określa to Polska Norma PN-IEC 60038). Większość urządzeń powszechnego użytku jest zasilana z wykorzystaniem napięcia sieciowego lub napięciem przetworzonym z napięcia sieciowego, przy użyciu przekształtników napięcia.\nNależy zaznaczyć, że wartość 230 V to wartość skuteczna (RMS) napięcia przemiennego. Przy 230 V, maksymalna wartość (amplituda) napięcia sieciowego wynosi 230 V · √2 ≈ 230 V · (1,41) ≈ 325 V, zaś wartość skuteczna napięcia międzyfazowego 230 V · √3 ≈ 230 V · (1,73) ≈ 398 V ≈ 400 V. Wartość szczytowa napięcia międzyfazowego wynosi 230 V · √2 · √3 ≈ 563 V.\nDopuszczalne odchylenia wynoszą obecnie ±10% z 230 V, czyli od 207 do 253 V dla 95% średnich wartości 10-minutowych okresów ze zbioru tygodniowego, co oznacza, że w ciągu tygodnia 5% średnich wartości 10-minutowych może wykraczać poza powyższy zakres.\nDokładne parametry napięcia sieciowego określają obecnie odpowiednie Rozporządzenia:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18273", "fragment_id": "183436/0", "subtitle": "", "title": "Napięcie sieciowe", "document_id": "183436", "start_index": 0.0, "parentId": 18273.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "82bd11f5-9f08-495f-babd-8fcf3d0b77e8"}, {"page_content": "Sieć niskiego napięcia (nn) – sieć elektroenergetyczna, która dostarcza energię elektryczną do indywidualnych odbiorców. \nW Europie i większości krajów świata lokalna sieć elektroenergetyczna tzw. „niskiego napięcia“, tzn. doprowadzona bezpośrednio do odbiorców indywidualnych dostarcza prąd przemienny o częstotliwości 50 Hz, pod napięciem fazowym 230 V. Odbiorcy wymagający nieco większej mocy dostarczanej zasilani są z sieci trójfazowej o napięciu międzyfazowym 400 V.\nW Europie kontynentalnej stosowano napięcie 220 V, a w Wlk. Brytanii – 240 V. W połowie lat 90. XX w. połączono sieci. Zdecydowano o ustaleniu napięcia 230 V (zob. napięcie sieciowe).\nW USA, Japonii i niektórych innych krajach poza Europą standardy sieci elektroenergetycznej są inne, np. 60 Hz, pod napięciem 127 V (zob. też częstotliwość napięcia).\nNapięcie takie jest charakterystyczne dla końcowego odcinka rozprowadzania energii elektrycznej w sieciach elektroenergetycznych. W terenach silnie zabudowanych (np. miastach) napięcie takie doprowadzane jest kablami ukrytymi pod ziemią. Natomiast w miejscach o rzadszej zabudowie (np. wsiach) stosuje się linie napowietrzne niskiego napięcia, wykonane z aluminiowych przewodów zawieszonych na konstrukcjach wsporczych w postaci słupów (drewnianych lub żelbetowych) wyposażonych w odpowiednie izolatory. Ostatnio coraz częściej stosuje się również splot izolowanych przewodów, co znacznie upraszcza montaż instalacji, jak również podnosi bezpieczeństwo i niezawodność sieci, poprzez eliminację zwarć powodowanych przez zwierzęta lub warunki atmosferyczne.\nW USA stosuje się rozprowadzenie energii po osiedlu mieszkalnym dwuprzewodową jednofazową linią średniego napięcia. Niskie napięcie uzyskuje się przy każdym budynku niezależnie, z niewielkiego lokalnego transformatora niskiego napięcia umieszczonego na słupie w charakterystycznej walcowej obudowie, lub w szafie ulicznej. \nTransformator niskiego napięcia posiada uzwojenie wtórne 240 V, pośrodku którego jest odczep.Z uzwojenia wtórnego transformatora prowadzi do budynku trójprzewodowa linia niskiego napięcia dostarczająca napięcie dwufazowe 120/240 V. Przewód prowadzący od odczepu transformatora jest lokalnie uziemiony i pełni rolę przewodu neutralnego w obwodach oświetleniowych i gniazdowych 120 V. W obwodach gniazdowych 240 V przewód neutralny nie występuje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307624", "fragment_id": "1444583/0", "subtitle": "", "title": "Sieć niskiego napięcia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1444583", "parentId": 307624.0, "score": 0.2475515902042389}, "uuid": "2d799039-2be6-4b40-8788-b8f955e00761"}, {"page_content": "Linia wysokiego napięcia prądu stałego – także HVDC ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;high voltage direct current&lt;/&gt;) – sieć wysokiego napięcia przesyłająca prąd stały.\nSieci wysokiego napięcia.\nW większości linii energetycznych wysokiego napięcia płynie prąd przemienny, którego kierunek zmienia się z częstotliwością 50 lub 60 Hz. Maszyny prądu przemiennego (zarówno silniki, jak i generatory) są znacznie prostsze i tańsze niż maszyny prądu stałego. Również napięcie łatwiej przekształcać w układach prądu przemiennego – za pomocą względnie taniego transformatora można napięcie z elektrowni podwyższyć, po to żeby przesłać energię na dużą odległość przy małych stratach (wystarczą małe przekroje przewodów), a następnie obniżyć je do wartości bezpiecznych dla użytkownika końcowego.\nW przypadku linii przesyłowych prądu przemiennego ich długość jest ograniczona, gdyż część mocy przepływa gałęzią poprzeczną – tzw. moc ładowania linii. Graniczna długość zależy wtedy od typu linii (linia napowietrzna, linia kablowa) i jej obciążenia. Długości graniczne linii kablowych są dużo mniejsze niż linii napowietrznych, gdyż w liniach kablowych izolator dielektryczny zwiększa pojemność gałęzi poprzecznej. Pojęcie długości granicznej nie ma zastosowania dla linii prądu stałego, gdyż ładowanie linii zachodzi tylko w momencie włączenia zasilania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2282532", "fragment_id": "501520/0", "subtitle": "", "title": "Linia wysokiego napięcia prądu stałego", "parentId": 2282532.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "501520", "score": 0.721790611743927}, "uuid": "955588e9-737f-42a4-8b25-8d4e9512f419"}, {"page_content": "Częstotliwość napięcia – wielkość opisująca częstotliwość przebiegu podstawowego napięcia przemiennego. Jest równa liczbie okresów przebiegu napięcia przypadających na sekundę. \nCzęstotliwość napięcia w sieci elektroenergetycznej w Europie wynosi 50 Hz, w Amerykach w większości 60 Hz (wyjątkami są Argentyna, Boliwia, Chile, Paragwaj i Urugwaj, gdzie jest 50 Hz).\nInteresującym przypadkiem jest Japonia, która w części zachodniej używa 60 Hz, a w części wschodniej 50 Hz. Systemy te połączone są czterema konwerterami częstotliwości o łącznej mocy 1500 MW.\nW Niemczech, Austrii i Szwajcarii dla potrzeb trakcyjnych zastosowanie ma napięcie o częstotliwości 16,7 Hz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18272", "fragment_id": "183435/0", "subtitle": "", "title": "Częstotliwość napięcia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 18272.0, "document_id": "183435", "score": 0.40656718611717224}, "uuid": "25b936ad-48ea-4449-856a-2bba0e2d1f97"}, {"page_content": "Podstacja trakcyjna – stacja elektroenergetyczna, zasilana z krajowego systemu elektroenergetycznego, której podstawowym zadaniem jest zasilanie sieci trakcyjnej na określonym odcinku linii pojazdów o trakcji elektrycznej jak kolej, tramwaje, metro czy trolejbusy.\nZe względu na stosowany w Polsce system zasilania prądem stałym (napięcie znamionowe: linie kolejowe – 3,3 kV, linie tramwajowe 660 V), podstacje trakcyjne są stacjami transformatorowo-prostownikowymi. Przetwarzają one prąd przemienny trójfazowy o napięciu stosowanym w energetyce zawodowej (zwykle 15 kV oraz 110 kV) na prąd stały, którym zasilana jest sieć trakcyjna i za jej pomocą pojazdy trakcyjne. Drugorzędnym zadaniem podstacji jest zasilanie różnych odbiorników nietrakcyjnych za pośrednictwem linii potrzeb nietrakcyjnych (urządzenia zabezpieczające, oświetlenie przejazdów i inne urządzenia kolejowe).\nBudowa podstacji w Polsce.\nPodstacja składa się z dwóch głównych rozdzielni oraz rozdzielni potrzeb własnych 230/400 VAC 220 DC.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65921", "fragment_id": "646283/0", "subtitle": "", "title": "Podstacja trakcyjna", "document_id": "646283", "start_index": 0.0, "parentId": 65921.0, "source": "wikipedia", "score": 0.298985093832016}, "uuid": "3b9624da-98c2-4999-a27f-298b640ce790"}, {"page_content": "Prąd przemienny (ang. \"alternating current\", AC) – charakterystyczny przypadek prądu elektrycznego okresowo zmiennego, w którym wartości chwilowe podlegają zmianom w powtarzalny, okresowy sposób, z określoną częstotliwością. Wartości chwilowe natężenia prądu przemiennego przyjmują naprzemiennie wartości dodatnie i ujemne (stąd nazwa \"przemienny\"). Wartość średnia całookresowa (tzn. składowa stała) musi wynosić zero (inaczej prąd nie będzie przemiennym, lecz np. prądem okresowo zmiennym, tętniącym itp., albo zmiennym w sposób nieuporządkowany).\nNajwiększe znaczenie praktyczne mają prąd i napięcie o przebiegu sinusoidalnym. W żargonie technicznym nazwa \"prąd przemienny\" często oznacza po prostu \"prąd sinusoidalny\". Jeśli zakłócenia lub nieliniowość powodują zdeformowanie sinusoidalnego kształtu, wówczas taki niesinusoidalny przebieg nosi nazwę przebiegu odkształconego.\nWykorzystanie w transformatorach.\nCecha \"sinusoidalności\" przebiegów przemiennych jest wykorzystana w jednej z najważniejszych maszyn elektrycznych używanych obecnie, tj. transformatorze. Napięcie przemienne zasilające transformator powoduje występowanie przemiennego prądu płynącego w uzwojeniu pierwotnym. Generuje to sinusoidalnie zmienny (przemienny) strumień magnetyczny płynący w rdzeniu transformatora. Sinusoidalny strumień magnetyczny, zgodnie z prawem Faradaya, powoduje powstanie sinusoidalnego napięcia w uzwojeniu wtórnym, które z kolei przyczynia się do sinusoidalnego prądu wyjściowego transformatora.\nSkładowa stała jest tutaj zjawiskiem wysoce niepożądanym, ponieważ powoduje podmagnesowanie rdzenia, co prowadzi do podwyższonych strat na przemagnesowanie oraz niesymetryczność (niesinusoidalność) dalej przetwarzanych przebiegów czasowych, chociaż sama składowa stała ulega eliminacji. W układach niskiej mocy (np. elektronicznych) składową stałą usuwa się względnie łatwo poprzez włączenie w obwód szeregowego kondensatora.\nWykorzystanie w silnikach i prądnicach elektrycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76752", "fragment_id": "646494/0", "subtitle": "", "title": "Prąd przemienny", "parentId": 76752.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646494", "score": 0.291281133890152}, "uuid": "5f45057e-0920-4865-8843-e9a65eee9c9a"}, {"page_content": "Sieci z dwoma oddzielnymi przewodami jezdnymi stosowane są głównie tam, gdzie niezbędne jest prowadzenie górą przewodu „powrotnego” – a więc przede wszystkim na liniach trolejbusowych (w układzie prostym lub z linami nośnymi). Innym powodem stosowania wielu przewodów jezdnych może być (obecnie bardzo rzadkie) zasilanie wielofazowe. Kolej Jungfraubahn jest jednym z ostatnich zachowanych przykładów tego typu elektryfikacji.\nSieć prądu stałego a sieć prądu przemiennego. Spośród różnych systemów elektryfikacji napięciem przemiennym, obecnie najkorzystniejszy ekonomicznie dla sieci dalekobieżnych jest system ~25 kV 50 Hz – stosuje się go np. na większości budowanych obecnie linii dużych prędkości. Sieć górna dla tego systemu charakteryzuje się najlżejszą konstrukcją i przekrojem przewodu jezdnego rzędu ok. 150 mm²; jest to zwykle „sieć lekka”. Ponieważ prąd stały – ze względu na wyższe natężenia – wymaga większych przekrojów (300–500 mm²), stosuje się podwójny przewód jezdny z zagęszczonym układem wieszaków – „sieć normalna”. Takie rozwiązanie przyjęto dla sieci \"PKP\" w Polsce (napięcie stałe 3000 V). Dla napięcia stałego 1500 V stosuje się gdzieniegdzie pośredni przewód nośny, utrzymujący dwa przewody jezdne – „sieć złożona” (np. na części sieci \"SNCF\"). W Tokio, gdzie ruch podmiejski jest wyjątkowo intensywny, kilka sieci kolejowych (zelektryfikowanych napięciem stałym 1500 V) stosuje dwa równoległe przewody trakcyjne sieci lekkiej założone obok siebie (sieć zdwojona). Podobne rozwiązanie stosuje się na też na niektórych magistralach kolei włoskich \"FS\" (napięcie stałe 3000 V). Tym niemniej, na mniej obciążonych liniach stosuje się sieć lekką nawet przy zasilaniu napięciem stałym 1500 V – np. na kolejach aglomeracyjnych w Melbourne, w Kapsztadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65924", "fragment_id": "646285/3", "subtitle": "", "title": "Przewody trakcyjne", "source": "wikipedia", "start_index": 5001.0, "document_id": "646285", "parentId": 65924.0, "score": 0.39833128452301025}, "uuid": "0542b922-e256-4b03-a564-1ba753f3385b"}, {"page_content": "Bilansowaniem KSE zajmują się pracownicy Operatora Systemu Przesyłowego (OSP), w szczególności dyspozytorzy Krajowej Dyspozycji Mocy (KDM). Jest to kluczowe dla bezpieczeństwa zadanie polegające na zrównoważeniu mocy elektrycznej wytwarzanej w systemie z mocą w nim zużywaną przez urządzenia elektryczne u odbiorców, gdyż nie da się tej mocy składować. Wskaźnikiem równowagi pomiędzy produkowaniem, a pobieraniem energii elektrycznej w systemie jest częstotliwość napięcia, która nominalnie wynosi 50 Hz. Częstotliwość ta wzrasta, gdy zapotrzebowanie w KSE się zmniejsza, a procesy regulacyjne dążą wtedy do jej doregulowania poprzez zmniejszenie generacji w regulowalnych źródłach wytwórczych (generatorach elektrowni). Analogicznie częstotliwość zmniejsza się, gdy zapotrzebowanie w KSE wzrasta. Rosnąca ilość źródeł wytwórczych nieregulowalnych, których generacja zależy jedynie od dającej się przewidywać krótko-okresowo pogody (tzw. odnawialne źródła energii OZE – tj. głównie panele fotowoltaiczne i turbiny wiatrowe) znacząco utrudniają bilansowanie KSE.\nBieżące rzeczywiste dane o chwilowych wartościach: zapotrzebowania Polski w elektryczną moc czynną, przepływach mocy czynnej pomiędzy Polską, a krajami sąsiednimi poprzez transgraniczne linie przesyłowe (tzw. przekroje handlowe), generacji mocy czynnej w polskich źródłach wytwórczych (cieplnych, wodnych, wiatrowych, fotowoltaicznych, innych odnawialnych), łącznego salda wymiany Polski z zagranicą, częstotliwości napięcia w KSE, są udostępnione w formie graficznej (mapka) i tabelarycznej na stronie internetowej polskiego operatora systemu przesyłowego, którym jest spółka Skarbu Państwa – Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=546727", "fragment_id": "1567550/1", "subtitle": "", "title": "Krajowy System Elektroenergetyczny", "source": "wikipedia", "start_index": 1201.0, "document_id": "1567550", "parentId": 546727.0, "score": 0.25993502140045166}, "uuid": "1af30754-822b-4042-87de-b280e4e0f293"}, {"page_content": "SLF (ang. \"Super Low Frequency\", \"superniska częstotliwość\") – zakres fal radiowych (pasmo radiowe) o częstotliwości: 30–300 Hz i długości 1 tys. – 10 tys. km.\nW zakresie tym mieszczą się częstotliwości podstawowe oraz ich najważniejsze harmoniczne prądu przemiennego sieci energetycznych zarówno dla standardu europejskiego (50 Hz) jak i amerykańskiego (60 Hz).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=333715", "fragment_id": "47384/0", "subtitle": "", "title": "SLF", "document_id": "47384", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 333715.0, "score": 0.2742648124694824}, "uuid": "5e78386a-bfea-4a3c-872b-c4d868ed07d3"}]}
{"id": "q_183", "question": "Przychylny stosunek do którego kraju ma germanofil?", "answer": [{"page_content": "Rusofilia, rusofilstwo, rusofilizm – przychylny stosunek wobec Rosji, jej historii, języka, kultury, obyczajów czy do samych Rosjan. Antonimem rusofilii jest rusofobia.\nRusofilia w kontekście historycznym jest zjawiskiem związanym z narodami, które miały stały kontakt z Rosją, często sąsiadując z nią lub będąc pod jej okupacją. W częściach Europy Wschodniej rusofilia zaczęła pojawiać się od początku XX wieku w charakterze ruchu mniejszościowego (patrz moskalofilstwo).\nRusofilia na świecie.\nW 2004 Instytut Gallupa opublikował międzynarodowe wyniki badań opinii społecznej, według których 9% Finów, Japończyków i Turków miało pozytywny lub bardzo pozytywny stosunek do Rosji. Na wyniki badań w Łotwie (36%) i Estonii (34%) prawdopodobny wpływ wywarły liczne mniejszości Rosjan w tych krajach.\nArmenia.\nArmeńska Federacja Rewolucyjna została jedną z głównych prorosyjskich partii politycznych w Armenii.\nBiałoruś.\n \"Osobny artykuł: Związek Rosji i Białorusi.\"Białoruś ma bliskie powiązania polityczne i gospodarcze z Rosją, ze względu na wspólne dziedzictwo radzieckie. Oba kraje są członkami Państwa Związkowego, Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, Wspólnoty Niepodległych Państw i Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej. Po protestach na Białorusi w latach 2020–2021 i rosyjskiej inwazji na Ukrainę kraj ten wielokrotnie porównywano do państwa marionetkowego lub państwa satelickiego Rosji. Prezydent Białorusi Alaksandr Łukaszenka otwarcie popiera rusyfikację swojego kraju.\nChiny.\nZe względu na komunistyczny ustrój obu krajów, Chińska Republika Ludowa utrzymywała bliskie stosunki ze Związkiem Radzieckim do czasu rozłamu chińsko-radzieckiego.\nDawne nastroje antyrosyjskie w Chinach znacznie osłabły ze względu na wspólne nastroje antyzachodnie wśród rosyjskich i chińskich nacjonalistów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5724692", "fragment_id": "1229098/0", "subtitle": "", "title": "Rusofilia", "parentId": 5724692.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1229098", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "e274503f-dda8-44f8-b9fa-fb567b5cee3f"}, {"page_content": "Bartoszewicz dostrzegał, że Niemcy dadzą się łatwo spolonizować. Dowodził, że wiele rodzin niemieckich uległo polonizacji, a proces ten mogłaby jedynie przyspieszyć polityka okazująca siłę rządów polskich. Twierdził bowiem Bartoszewicz, że Niemiec ulega tylko sile, bo tę szanuje i uznaje. Jednak realizacja takiej właśnie polityki po 1926 była mało możliwa w momencie, gdy Niemcy w Polsce odczytali zamach jako słabość państwowości polskiej. Także publicystyka endecka i stosunek ZLN wobec mniejszości niemieckiej przejawiał się podkreślaniem łatwości ich polonizacji. Tym, co miało wspierać te procesy, miało być nawiązywanie kontaktów nie tylko towarzyskich, ale i rodzinnych (wręcz zalecano takowe). Podkreślano także rolę katolicyzmu i „absorpcyjne zdolności kultury polskiej”. Pomimo jednakże łatwości w polonizacji Niemców, widział Bartoszewicz ciągłą aktualność, a zarazem zgubne skutki niemieckiej polityki „drang nach osten, a germanofilię uznawał za ciężki błąd.\nKwestie ustrojowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2736670", "fragment_id": "1646077/14", "subtitle": "", "title": "Joachim Stefan Bartoszewicz", "parentId": 2736670.0, "start_index": 20658.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1646077", "score": 0.20865929126739502}, "uuid": "08d3b4f4-bfc2-41d5-8406-4cd0e2175590"}, {"page_content": "Ksawery Zakrzewski był ponadto od ok. 1903 roku członkiem konspiracyjnej Ligi Narodowej w zaborze pruskim i z jej ramienia współdziałał w założeniu \"Kuriera Poznańskiego\", który zaczął się ukazywać od 20 września 1906 r. Był również działaczem i członkiem Wydziału Kultury Towarzystwa \"Straż\", wreszcie współzałożycielem polskiego Klubu Wioślarskiego z roku 1904 w Poznaniu. Od 1905 roku był także członkiem Wydziału Lekarskiego PTPN.\nSylwetka.\nKsawery Zakrzewski, pomimo szlacheckiego pochodzenia, był szczerym demokratą i utrzymywał zażyłe stosunki przede wszystkim z młodymi przedstawicielami inteligencji, pochodzącej z ludu. Bez wahania natomiast zrywał kontakty z germanofilami, a także z tymi polskimi ziemianami, którzy oddawali swe majątki na rzecz Komisji Kolonizacyjnej. Jego stosunek do sprawy pruskiej był bowiem bezkompromisowy. „Poglądy Zakrzewskiego na zagadnienie narodowości zostały dobitnie wyrażone w scenie wyproszenia przezeń za drzwi znanego germanofila Władysława Studnickiego, który wypowiedział nieopatrznie zdanie, iż „…mieszkańcy Wielkopolski są zgermanizowanymi materialistami i że dzielnica ta niekoniecznie winna być przyłączona do przyszłego państwa polskiego…” Od tego czasu (…) ustały wszelkie kontakty Zakrzewskiego z nieostrożnym gościem” (W. Witczak, \"Ksawery Zakrzewski - lekarz i działacz społeczny\" (w:) \"Lekarze\" Kronika Miasta Poznania (2001/1), s. 144).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=676024", "fragment_id": "815702/6", "subtitle": "", "title": "Ksawery Zakrzewski", "document_id": "815702", "start_index": 8072.0, "parentId": 676024.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48383936285972595}, "uuid": "5061fc43-5e9a-4a1c-962f-dae7e5cfff3c"}, {"page_content": "Na przełomie XIX i XX wieku, Serbia była uzależniona gospodarczo od Austro-Węgier. W 1903 tron królewski Serbii objął Piotr I Karadziordziewić, który propagował koncepcję Wielkiej Serbii. W jego wizji wszyscy południowi Słowianie powinni żyć w jednym państwie. Tę koncepcję rozległego państwa bardzo chętnie poparły serbski rząd, armia i społeczeństwo. Piotr I oficjalnie deklarował zamiar połączenia z serbską ojczyzną Bośni i Hercegowiny, zamieszkanej przez wielu Serbów, a będącej pod kontrolą Austro-Węgier. Serbii, odnajdującej się w opozycji do Austro-Węgier, chętnie pomocy udzielała Rosja i oba kraje nawiązały ścisłe stosunki. Zacieśnianiu stosunków sprzyjały dodatkowo wspólna religia (prawosławie) i wspólne korzenie słowiańskie. Rosja była żywotnie zainteresowana uzyskaniem jak największych wpływów na Bałkanach, dlatego była przychylna zamętowi, jaki Serbia mogła tam wywoływać. Austro-Węgry również usiłowały utrzymać swe wpływy na Bałkanach, dlatego działania Serbii wpływały na ich osłabienie i ciągłe zwiększanie napięcia w tym rejonie. Rosjanie dodatkowo wspierali potajemnie ruchy rewolucyjne w Austro-Węgrzech. Monarchia Austro-Węgierska była zagrożona od zewnątrz i od wewnątrz. Austro-Węgry zlekceważyły jednak wieloletnie doświadczenie wojenne niewielkiej Serbii.\nW krajach takich jak Austro-Węgry czy Niemcy dochodziła do tego jeszcze walka pomiędzy kulturą germańską a słowiańską (zob. Kulturkampf).\nDla ówczesnych imperiów europejskich kwestia rozwoju i uzyskania przewagi wojskowej nad sąsiadami była sprawą kluczową. Stagnacja w rozumieniu twórców polityki imperialnej oznaczać miała jedynie upadek i katastrofę. Taka filozofia była katalizatorem tworzenia się postaw roszczeniowych w stosunkach między państwami, oraz dążenia do jak największych cesji terytorialnych.\nSytuacje wewnętrzne państw i załamanie się systemu sojuszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/3", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "parentId": 2389.0, "start_index": 4426.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167879", "score": 0.12516269087791443}, "uuid": "d022e861-d34f-442e-a830-1a89d6853d90"}, {"page_content": "W 1903 roku tron królewski Serbii objął kolejny władca, Piotr I Karadziordziewić, który propagował koncepcję Wielkiej Serbii. Według jego wizji wszyscy Słowianie południowi powinni żyć w jednym państwie. Zamierzał uwolnić „braci Słowian” spod władzy tureckiej i austro-węgierskiej. Tę koncepcję rozległego państwa bardzo chętnie poparł serbski rząd, armia i społeczeństwo, a Piotr I oficjalnie deklarował zamiar połączenia z serbską ojczyzną Bośni i Hercegowiny. Serbii, odnajdującej się w opozycji do Austro-Węgier, chętnie pomocy udzielało Imperium Rosyjskie i oba kraje nawiązały ścisłe stosunki. Rosja chciała uzyskać swobodny dostęp do Morza Śródziemnego i jego szlaków handlowych (otwarcie korytarza przez Dardanele i Bosfor, oba kontrolowane przez Turcję). Zacieśnianiu stosunków sprzyjały dodatkowo wspólna religia (prawosławie) i wspólne, słowiańskie korzenie. Rosja była żywotnie zainteresowana uzyskaniem jak największych wpływów na Bałkanach, dlatego była przychylna zamętowi, jaki Serbia mogła wywoływać w tym regionie. Rosjanie dodatkowo potajemnie wspierali ruchy rewolucyjne w Austro-Węgrzech, np. serbską organizację Czarna Ręka. Serbia stała się najważniejszym elementem rosyjskiej polityki antyaustriackiej.\nNa krawędzi wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2099355", "fragment_id": "408078/2", "subtitle": "", "title": "Kryzys bośniacki", "document_id": "408078", "start_index": 2464.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2099355.0, "score": 0.07197501510381699}, "uuid": "acefed40-06b1-4882-9736-05deaa52504f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia.\nNiemcy; Republika Federalna Niemiec, RFN (niem. \"Deutschland\"; \"Bundesrepublik Deutschland\", \"BRD\", [], ) – państwo federacyjne położone w zachodniej i środkowej Europie. Składa się z 16 krajów związkowych (landów), spośród których jeden to jego stolica i zarazem największe miasto – Berlin. Państwo ma powierzchnię 357 578 km² i panuje w nim klimat umiarkowany. Z ponad 84 milionami mieszkańców jest najludniejszym państwem Unii Europejskiej. Stanowi czołowe pod względem gospodarczym i politycznym państwo Europy. Stanowi część strefy Schengen i strefy euro, jest członkiem ONZ, OECD, G7, G20. Po Stanach Zjednoczonych Niemcy są drugim krajem docelowym migracji na świecie. Niemiecka gospodarka stanowi jedną z największych na świecie. Niemcy mają także bogatą historię i dziedzictwo kulturowe.\nW starożytności tereny obecnych Niemiec zamieszkiwały plemiona Celtów. Germanie (w obecnym rozumieniu tej nazwy) zamieszkiwali południowo-zachodnią Skandynawię i Jutlandię. Zanim zostali po raz pierwszy wzmiankowani w źródle historycznym, zaczęli migrować wzdłuż wybrzeży Bałtyku i na południe. Na terenie współczesnych Niemiec skolonizowali oni przede wszystkim ziemie nad Łabą i na wschód od niej. W starożytności, w V wieku p.n.e. Herodot wymienia w swojej Historiae plemienia Neurów, Budynów czy Scytów oraczy, które to były plemionami prasłowiańskimi. Była to pierwsza wzmianka o Słowianach w literaturze antycznej. We wczesnym średniowieczu słowiańskie osadnictwo miało też miejsce na terenie dzisiejszej Bawarii (Bavaria Slavica). W późniejszych wiekach Słowianie ulegli germanizacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17474", "fragment_id": "169735/0", "subtitle": "", "title": "Niemcy", "document_id": "169735", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 17474.0, "score": 0.18989504873752594}, "uuid": "e9eda91a-3029-4670-a43c-b93e25cfda2e"}, {"page_content": "Kraje niemieckojęzyczne to: Niemcy (95%, 78,3 mln), Austria (89%, 7,4 mln), Szwajcaria (64%, 4,6 mln) i Liechtenstein (0,03 mln). Za państwo niemieckojęzyczne uważa się państwo, w którym niemiecki jest nie tylko językiem urzędowym (&lt; lang=\"de\"&gt;Amtssprache&lt;/&gt;), ale także narodowym (&lt; lang=\"de\"&gt;Nationalsprache&lt;/&gt;) oraz – dla większości rdzennych mieszkańców – ojczystym (&lt; lang=\"de\"&gt;Muttersprache&lt;/&gt;). W Szwajcarii istnieją cztery języki narodowe, posiadające jednocześnie status języków urzędowych: niemiecki, francuski, włoski i retoromański. W Niemczech i Austrii za języki narodowe uznane są oprócz niemieckiego także języki mniejszości narodowych. Ponieważ w Liechtensteinie nie ma mniejszości narodowych, niemiecki – w rozumieniu Konwencji ramowej o mniejszościach narodowych ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Framework Convention for the Protection of National Minorities&lt;/&gt;) Rady Europy – jest jego jedynym językiem urzędowym i narodowym. Luksemburg, przez niektórych mylony czasem z Liechtensteinem, nie jest państwem niemieckojęzycznym, choć niemiecki (obok francuskiego i luksemburskiego) jest jednym z jego języków urzędowych.\nDACHL.\nSkrótowiec głoskowy DACHL, używany przede wszystkim w germanistyce, kulturoznawstwie i w nauczaniu języka niemieckiego jako obcego (&lt; lang=\"de\"&gt;DaF-Unterricht&lt;/&gt;) na całym świecie, oznacza wszystkie cztery państwa niemieckojęzyczne. Są to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1453328", "fragment_id": "206672/1", "subtitle": "", "title": "Europa niemieckojęzyczna", "source": "wikipedia", "start_index": 820.0, "parentId": 1453328.0, "document_id": "206672", "score": 0.12460876256227493}, "uuid": "206b157d-3a0d-4f0a-acd2-c83107b2369d"}, {"page_content": "Poza toczeniem zwycięskich wojen, Toyotomi zapisał się w historii jako wielki reformator. Nałożył między innymi na \"daimyō\" podatek zależny nie od powierzchni ziemi uprawnej, ale od rocznej wartości plonów mierzonych ilością \"koku\" (ok. 180 l) ryżu. Stale prowadzono też akcję rozbrajania chłopów i mnichów – od tej pory broń mogli posiadać jedynie samuraje (\"wielkie polowanie na miecze\"). Jego edykty tworzyły bariery, które bardzo utrudniały przejście z klasy np. kupców do samurajów. Odbieranie ziemi wrogom i nadawanie wiernym wasalom miało służyć utrzymaniu supremacji i stabilizacji politycznej kraju. Znany ze swojego zamiłowania do herbaty upowszechnił ceremoniał picia herbaty, objeżdżając kraj z przenośnym pawilonem herbacianym nakrytym złotym liściem.\nStosunek do chrześcijaństwa.\nToyotomi, który podobnie jak Nobunaga zwalczał wpływy wielkich klasztorów buddyjskich, początkowo był przychylny chrześcijanom, jednak w czasie kampanii na Kiusiu w 18 czerwca 1587 jego stosunek zmienił się radykalnie. Wydał edykt, który zobowiązywał obcych misjonarzy do opuszczenia Japonii w ciągu 6 miesięcy. Dzień później wydał dekret, który pod karą śmierci zobowiązywał ich do wyjazdu w ciągu 20 dni. Edykty zabraniały także sprzedaży Japończyków w niewolę, zabijania koni i bawołów oraz spożywania ich mięsa, co utożsamiano z praktykami Europejczyków. Drugi edykt zabraniał przymuszania do przyjmowania chrześcijaństwa. Przez dłuższy czas wydane zakazy nie były skutecznie egzekwowane. Na rok przed śmiercią Hideyoshi nakazał uwięzić i torturować kilku misjonarzy hiszpańskich, portugalskich oraz nawróconych Japończyków. 26 męczenników z Nagasaki, gdzie ich ukrzyżowano, od roku 1969 wymienianych jest w katolickiej litanii do Wszystkich Świętych.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118330", "fragment_id": "8432/4", "subtitle": "", "title": "Hideyoshi Toyotomi", "parentId": 118330.0, "start_index": 4869.0, "source": "wikipedia", "document_id": "8432", "score": 0.09276477247476578}, "uuid": "f84c7506-d92d-45d7-8050-d048ebc0a238"}, {"page_content": "W plebiscycie wzięło udział 1 190 637 osób, z czego za Niemcami głosowało 707 393 osób (59,4%), a za Polską 479 365 (40,3%). Z 1510 gmin w 834 mieszkańcy opowiedzieli się za przyłączeniem do Niemiec (55,3%), a w 674 do Polski (44,7%). Niemcy zwyciężyli we wszystkich powiatach grodzkich (Bytom, Gliwice, Katowice, Królewska Huta, Opole, Racibórz) oraz w powiatach ziemskich: głubczyckim, kozielskim, kluczborskim, lublinieckim, oleskim, opolskim, prudnickim, raciborskim i zabrskim, natomiast Polacy w powiatach ziemskich: bytomskim, katowickim, pszczyńskim, rybnickim, tarnogórskim, toszeckim i strzeleckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111902", "fragment_id": "4846/2", "subtitle": "", "title": "III powstanie śląskie", "document_id": "4846", "start_index": 3140.0, "source": "wikipedia", "parentId": 111902.0, "score": 0.2895047068595886}, "uuid": "7ccb913a-3046-4e57-a916-4ab5307483d6"}, {"page_content": "Przed objęciem urzędu prezydenckiego Elçibəy deklarował chęć pokojowego uregulowania sporu z Armenią i utrzymania pozytywnych relacji z pozostałymi sąsiadami. Jego zapowiedzi nie zostały jednak zrealizowane, na co przełożył się także brak dyplomatycznego doświadczenia prezydenta. W 1992 Elçibəy oskarżył Iran i Rosję o popieranie Ormian w konflikcie o Górski Karabach; nie miał ku temu podstaw, gdyż obydwa państwa pragnęły zachować wpływy w Azerbejdżanie i prowadziły politykę wobec niego przychylną. Konsekwencją działań prezydenta Azerbejdżanu było załamanie się stosunków azersko-rosyjskich. Elçibəy dążył natomiast do bliskiej współpracy z Turcją, posługując się hasłem „Jeden naród, dwa państwa”, pragnął także utrzymywać bliższe relacje z państwami Europy Zachodniej. W wojnie o Górski Karabach rząd Ludowego Frontu Azerbejdżanu zdecydował o przeprowadzeniu kontrofensywy, która jednak mimo początkowych sukcesów nie zakończyła się uzyskaniem spodziewanych korzyści terytorialnych.\nNiechętny wpływom rosyjskim, prezydent odmówił wprowadzenia swojego kraju do Wspólnoty Niepodległych Państw, wbrew decyzjom swojego poprzednika. Uważał bowiem, że zgoda na to oznaczałaby powtórną utratę niepodległości przez Azerbejdżan.\nZbliżoną politykę prezydent prowadził w międzynarodowych stosunkach gospodarczych i eksploatacji azerskiej ropy naftowej. Rząd azerski zawarł wstępne umowy w sprawie eksploatacji złóż pod powierzchnią Morza Kaspijskiego z firmami zachodnimi, pogarszając jeszcze swoje stosunki z Rosją.\nW polityce wewnętrznej był zwolennikiem liberalizmu i państwa świeckiego.\nOdsunięcie od władzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124319", "fragment_id": "14722/2", "subtitle": "", "title": "Əbülfəz Elçibəy", "source": "wikipedia", "start_index": 2668.0, "document_id": "14722", "parentId": 124319.0, "score": 0.1510758250951767}, "uuid": "c09fd36a-710d-4ae4-beef-509ef208dc11"}]}
{"id": "q_184", "question": "Jak inaczej nazywamy dziesięcioro przykazań, będących podstawą moralności żydowskiej i chrześcijańskiej, według Biblii objawionych Mojżeszowi na górze Synaj?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy Dekalogu – zasad wiary. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDekalog ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;δεκάλογος&lt;/&gt; \"dekalogos\" – \"dziesięć słów\"), Dziesięć przykazań, w tradycji żydowskiej Dziesięć Oświadczeń (עשרת הדיברות, \"Aseret ha-Dibrot\") – zbiór podstawowych nakazów moralnych obowiązujących pierwotnie wyznawców judaizmu, a następnie przyjęty w zmienionej formie przez chrześcijan.\nHistoria.\nZgodnie z przekazem biblijnym tekst Dekalogu, zapisany w Księdze Wyjścia (Drugiej Księdze Mojżeszowej), słowo po słowie został podyktowany przez Boga Jahwe Mojżeszowi na górze Synaj (w Księdze Powtórzonego Prawa (Piątej Księdze Mojżeszowej) góra ta nazwana jest Horeb) w trakcie wędrówki Izraelitów z Egiptu do Kanaanu.\nNa płaszczyźnie historycznej w Dekalogu można zaobserwować pewne treści pojawiające się również w 42 negatywnych oświadczeniach oraz kulcie egipskiej bogini Maat.\nWedług Biblii, treść Dekalogu i innych słów Boga wygłoszonych na górze została spisana przez Mojżesza (Wj 24,4), natomiast to Bóg – nie Mojżesz – wyrył przykazania na kamiennych tablicach (Wj 24,12 oraz Wj 32,16 oraz Wj 34,1).\nTekst Dekalogu musiał zostać wyryty na kamiennych tablicach dwukrotnie, gdyż pierwsze tablice z Dekalogiem Mojżesz rozbił w gniewie widząc, jak lud zaczął pod jego nieobecność czcić złotego cielca (Wj 32:19) – za drugim razem Mojżesz musiał już sam sporządzić dwie tablice. Zgodnie z przekazem biblijnym drugie tablice z Dekalogiem były przechowywane w Arce przymierza aż do czasu zburzenia pierwszej Świątyni Jerozolimskiej.\nTreść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1258", "fragment_id": "183412/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog", "document_id": "183412", "start_index": 1.0, "parentId": 1258.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9119387865066528}, "uuid": "e93e7a49-c192-4895-a210-7ee5e4f28c70"}, {"page_content": "Siedem Praw Noego (hebr. שבע מצוות בני נח, \"Szewa micwot Bnei Noach\"), Prawa Noego, Prawa Noachidów – zapis siedmiu przykazań moralnych, które – według biblii hebrajskiej, Tanachu – były dane Noemu przez Boga, jako wiążący całą ludzkość zestaw uniwersalnych praw. \nWedług judaizmu każdy nie-żyd, który żyje według tych zasad i uznaje, że pochodzą one od Boga, uznany jest za \"sprawiedliwego obcego\" i ma udział w przyszłym świecie. Ktokolwiek żyje według tych praw, ale nie uznaje ich Boskiego pochodzenia, stosując się do nich z przyczyn intelektualnych lub etycznych nazywany jest w literaturze rabinicznej „mądrym nie-żydem”. Osoby żyjące według siedmiu praw Noego zwykły nazywać się Bnei Noach (\"Dzieci Noego\", \"Potomkowie Noego\", hebr. בני נח) lub Noachidami.\nPrawa Noego poprzedzone były sześcioma Prawami Adama (uboższymi o przykazanie zabraniające okrucieństwa wobec zwierząt), które Bóg dał Adamowi w Raju. Później, na górze Synaj, siedem Praw Noego zostało zastąpionych przez Dziesięć Przykazań i całą Torę. Wedle religii żydowskiej 613 micwot (l.poj. \"micwa\" – przykazanie) zawartych w Torze pisanej, wraz z komentarzami Tory ustnej, wiążą tylko wyznawców judaizmu, jako że miały zostać nałożone na potomków tych, którzy sami zgodzili się je przyjąć. Tora zabrania nie-żydom – których wciąż obowiązują Prawa Noego – stosowania się do niektórych żydowskich micwot (przykazań).\nNiektóre organizacje żydowskie, jak np. Chabad, pomagają w organizacji aktywności Bnei Noach, ale sami Noachidzi rzadziej niż inne grupy religijne tworzą sformalizowane wspólnoty i dlatego ich liczba jest słabo znana. W dużej mierze Noachidzi działają w Stanach Zjednoczonych oraz krajach Ameryki Południowej i Europy.\nSiedem Praw.\nSiedem praw wynika ze słów Tory i komentarza Talmudu:\nKategorie Siedmiu Praw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569306", "fragment_id": "1568901/0", "subtitle": "", "title": "Siedem Praw Noego", "parentId": 569306.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1568901", "score": 0.6568364500999451}, "uuid": "756cd827-9aa6-4378-895b-079e9f53fb48"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Zakon (Biblia). Zobacz też: Zakon (ujednoznacznienie).\nZakon (hebr. תורה (tora), gr. νόμος (nomos), czyli Prawo) – biblijne określenie Prawa nadanego Żydom przez Boga. Słowo Zakon jest archaizmem używanym w niektórych przekładach Pisma Świętego.\nJudaizm oprócz Tory uznaje też Torę Ustną, jednak biblijne określenie \"Zakon\" nigdy nie odnosi się do Tory Ustnej.\nTłumaczenie.\nSłowo \"Zakon\" w nowych przekładach zostało zastąpione słowem \"Prawo\". W języku hebrajskim prawo określane jest słowem תורה (tora), które jednocześnie oznacza Pięcioksiąg Mojżeszowy.\nPrzekłady używające tłumaczenia \"Zakon\":\nPrzekłady używające tłumaczenia \"Prawo\":\nPrzekłady używające tłumaczenia \"Tora\":\nZnaczenie.\nPrawo obowiązujące Żydów składa się z 613 micwot, w tym wyróżnić można 10 przykazań zwanych Dekalogiem.\nW mowie potocznej można spotkać użycie słowa Zakon (Tora) jako określenie samego Dekalogu.\nNadanie.\nZakon (Tora, Prawo) został nadany Żydom na Górze Synaj.\nChrześcijaństwo.\nW kręgach chrześcijańskich można wyróżnić przynajmniej cztery stanowiska względem Tory:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2819538", "fragment_id": "1640543/0", "subtitle": "", "title": "Zakon (Biblia)", "document_id": "1640543", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2819538.0, "score": 0.09307542443275452}, "uuid": "17f21ea4-8267-4b93-a6aa-46dd623d485c"}, {"page_content": "20Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, twój Bóg, ci daje.\n 21Nie będziesz zabijał.\n 22Nie będziesz cudzołożył. Nie będziesz kradł.\n 23Nie będziesz fałszywie świadczył przeciw bliźniemu twemu.\n 24Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego, nie będziesz pożądał żony bliźniego twego ani jego sługi, ani jego służebnicy, ani wołu, ani osła, ani żadnej rzeczy, która należy do twego bliźniego.\nNauki dekalogu w Koranie.\nMuzułmanie uznający Mojżesza jako proroka, przyjmują również na podstawie Koranu nauki pokrewne Dziesięciu Przykazaniom. Choć sam dekalog nie znajduje się w Koranie, to jednak każdemu przykazaniu można przyporządkować odpowiednią aję:\nInterpretacja i wykorzystanie.\nW historii przykazania były różnie rozumiane i różnie interpretowane. Na przykład przykazania dosłownie w języku hebrajskim brzmiące „nie morduj” przetłumaczono na „nie zabijaj”.\nDekalog zajmuje szczególne miejsce w nauce wielu chrześcijańskich kościołów i jest podstawą głoszonej przez nie moralności. Istnieje pogląd, że Dekalog jest podstawowym elementem Nowego Przymierza, jego wartość i znaczenie podkreślone zostały przez Jezusa Chrystusa w kazaniu na górze, które zawiera esencję jego nauki i jest rozwinięciem 10 przykazań, dotyczy życia i prawa Bożego. Niemniej jednak wiele wyznań chrześcijańskich uważa Dekalog za część Starego Przymierza i nie uważa, aby obowiązywały one chrześcijan. Często doceniana jest jednak praktyczna ich przydatność jako wskazówek moralnych.\nKościół katolicki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1258", "fragment_id": "183412/4", "subtitle": "", "title": "Dekalog", "document_id": "183412", "start_index": 6472.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1258.0, "score": 0.4412716031074524}, "uuid": "16612a7c-bee3-4f62-b1d5-e6d3c6350431"}, {"page_content": "W pobliżu góry nazywanej w Starym Testamencie Synaj Mojżeszowi ukazał się anioł Boga w płonącym krzewie i polecił mu wyprowadzić Izraelitów zniewolonych w Egipcie (Wj 3:1-10; Dz 7:30). Rok po tym zdarzeniu Mojżesz otrzymał \"dziesięć przykazań\" i zawarł z Bogiem przymierze. Po stuleciach do góry miał przybyć prorok Eliasz, uciekając przed królową Izebel (1Krl 19:8). Eliasz mieszkał w jednej z jaskiń. Pisarze biblijni na określenie tej góry posługiwali się zamiennie także nazwą Horeb, czasami też używali terminu \"góra Jahwe\" lub \"góra prawdziwego Boga\", by podkreślić, że Jahwe objawił tu swą obecność (Wj 3:1; Lb 10:33). Mojżesz w rejonie tej góry miał poznać swoją żonę Seforę (Wj 2,15-22).\nKwestia, która góra była biblijnym Synajem, nie jest rozstrzygnięta. Oprócz szczytu zwanego współcześnie Synajem, rozpatrywano także sąsiednią Górę Świętej Katarzyny albo górę Sirbal. Współcześnie jako górę Synaj rozpatruje się także znajdującą się w Arabii Saudyjskiej górę Dżabal al-Lauz.\nIstnieją też koncepcje, że biblijny Synaj leżał poza półwyspem Synaj. Zwolennicy tego poglądu wskazują na trudności pogodzenia opisu biblijnego z topografią Półwyspu Synajskiego (według nich brak tam góry, u podnóża której mógłby się zgromadzić liczny lud, półwysep należał do wrogiego Żydom Egiptu) i twierdzą, iż Izraelici po opuszczeniu półwyspu dotarli do Jabal al-Lawz po wschodniej stronie zatoki Akaba na terenie obecnej Arabii Saudyjskiej i ten właśnie szczyt jest biblijnym Synajem. Profesor archeologii Ze'ev Herzog jest zdania, iż \"mimo wielu prób nie udało się ustalić nawet przybliżonego miejsca góry Synaj, który by pasował do biblijnego opisu\".\nTurystyka.\nSzlaki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97814", "fragment_id": "654646/1", "subtitle": "", "title": "Synaj (góra)", "source": "wikipedia", "start_index": 1014.0, "document_id": "654646", "parentId": 97814.0, "score": 0.8770829439163208}, "uuid": "56c9f27a-8732-430d-9d1f-7319bcc45dbf"}, {"page_content": "Wyznawcy judaizmu uważają, iż prawo nadane Mojżeszowi na górze Synaj było ostatecznym wyrazem woli Bożej, przez co jest ono wieczne i niezmienne. Z kolei chrześcijanie twierdzą, iż Prawo Mojżeszowe było tymczasowym rozwiązaniem, które miało obowiązywać aż do nadejścia Chrystusa i w nim wypełnione.\nNie oznacza to jednak, iż chrześcijanie odrzucają przepisy Tory, lecz część z nich uważają za obrazowe lub obowiązujące w sensie duchowym. Dla przykładu, składanie ofiar w świątyni miało symbolizować ofiarę Chrystusa, przez co jego śmierć jest ucieleśnieniem i końcem tych ofiar. Podobnie rzecz ma się z Paschą. Zakaz spożywania nieczystych zwierząt był jedynie obrazem duchowej rzeczywistości i chrześcijanie interpretują go jako zakaz kontaktu ze wszystkim co jest demoniczne. Nakaz uśmiercania grzeszników był jedynie wyrazem ostatecznych standardów Bożej świętości i sprawiedliwości oraz wiecznego sądu, który czeka niepokutującego grzesznika. Za aktualne uznaje się jednak większość przepisów o charakterze czysto duchowym, jak np. nakaz miłości Boga i bliźniego czy zakaz bałwochwalstwa, morderstwa itp.\nTaką definicję Prawa Mojżeszowego wprowadził sam Jezus o czym wielokrotnie wspominają Ewangelie. Było to prawdopodobnie głównym powodem jego odrzucenia przez kapłanów oraz teologów żydowskich, którzy obstawali przy literalnej i niezmiennej interpretacji Tory. Według judaizmu nauki Jezusa są sprzeczne z tym, co nakazał Mojżesz, dlatego też nauczyciel z Nazaretu uznawany jest przez nich za zwodziciela, bluźniercę i fałszywego proroka.\nPodstawa zbawienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2482", "fragment_id": "175261/29", "subtitle": "", "title": "Judaizm", "document_id": "175261", "start_index": 42270.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2482.0, "score": 0.493612676858902}, "uuid": "78db77df-426c-4831-b9b3-c0676794e78e"}, {"page_content": "Sześćset trzynaście nakazów i zakazów, nazywane też TARJAG micwot (skrótowiec TaRJaG powstał z zapisu liczby 613 za pomocą alfabetu hebrajskiego, w którym każda litera ma wartość liczbową:  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏613‎&lt;/&gt; [taw = 400 + resz = 200 + jod = 10 + gimel = 3] micw; jid. \"Tarjag micwes\") – w tradycji judaistycznej zbiór nakazów i zakazów (zob. micwa) przekazanych Mojżeszowi przez Boga na górze Synaj. Wypełnianie ich jest warunkiem przymierza, które Bóg zawarł z Izraelitami. W szerszym kontekście wyznawcy judaizmu uznają wszystkie dobre uczynki za spełnienie micw, bowiem to dobre uczynki wyrażają wolę Bożą.\nTraktat Talmudu \"Makot\" (23b) powołuje się na żyjącego w III w. amoratę i wylicza 365 zakazów (hebr. \"micwot lo-taase\") oraz 248 nakazów (hebr. \"micwot ase\").\nNa tej podstawie literatura rabinistyczna przyjmuje je jako realny zapis przekazu od Boga i traktuje jako podstawę do rozważań halachicznych. Wyjściowe treści podlegały redakcjom rabinów. W środkowym średniowieczu opracowywał je Majmonides. \"Tarjag micwot\" w jego wersji redakcyjnej zostało wydane w Rzymie w 1480, w Konstantynopolu w 1536, oraz w Wenecji w 1523 i w 1584. Późniejsze opracowania pochodziły z okresu XVII i XVIII wieku (wyd. Amsterdam, 1649), a także w czasach późniejszych (wyd. Warszawa 1817, Warszawa 1882, Wiedeń 1878).\nWedług jednej z klasyfikacji, zgodnej z Księgą Kapłańską (18,4-5), \"Sześćset trzynaście nakazów i zakazów\" jest dzielone na dwie grupy:\nInny podział rozróżnia micwy związane z Erec Israel, które siłą rzeczy obowiązują tylko tam, oraz takie, które mają charakter uniwersalny, a tym samym mają być używane w diasporze.Linki zewnętrzne.\nLista 613 Bożych Przykazań z Tory. [dostęp 2023-03-29].zły zapis daty dostępu\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5107942", "fragment_id": "1093267/0", "subtitle": "", "title": "Sześćset trzynaście nakazów i zakazów", "parentId": 5107942.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1093267", "source": "wikipedia", "score": 0.13576310873031616}, "uuid": "c10af363-ba2b-46fb-9257-a5e46bc3d112"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy góry w Egipcie. Zobacz też: inne znaczenia słowa Synaj.\n Na tę stronę wskazuje „Dżabal Musa”. Zobacz też: Dżabal Musa w Maroku.\nSynaj, Góra Mojżesza (arab. جبل موسى \"Dżabal Musa\", hebr. הר סיני) – góra w Egipcie, w południowej części Półwyspu Synaj, w muhafazie Południowy Synaj (Park Narodowy Świętej Katarzyny). Wysokość 2285 m n.p.m. Jest to poszarpany nagi masyw górski z szaroczerwonego granitu. W 2002 obszar ten został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nTradycyjnie utożsamiana z biblijną górą Synaj (Horeb), gdzie według Starego Testamentu, Bóg Jahwe przekazał Mojżeszowi kamienne tablice z dziesięciorgiem przykazań i zawarł przymierze z narodem izraelskim.\nU podnóża góry znajduje się zabytkowy chrześcijański klasztor Świętej Katarzyny.\nGeografia.\nGóra ma wysokość 2285 m n.p.m. Jest to trzeci pod względem wysokości szczyt na półwyspie Synaj i w Egipcie. Znajduje się w pobliżu Góry Świętej Katarzyny, najwyższej na półwyspie Synaj (2637 m n.p.m.).\nBiblijna góra Synaj.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97814", "fragment_id": "654646/0", "subtitle": "", "title": "Synaj (góra)", "document_id": "654646", "start_index": 1.0, "parentId": 97814.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5596534609794617}, "uuid": "d30d7f3e-9a90-41f7-a00e-c8be8d4ded93"}, {"page_content": "Trzy miesiące później Izraelici rozbijają obóz pod Górą Synaj, na której szczycie Mojżesz przebywa przez czterdzieści dni, by otrzymać dziesięć przykazań moralnych od Boga. Pod nieobecność Mojżesza Izraelici zmuszają Aarona do stworzenia posągu cielca ze złota jako nowego obiektu kultu i popadają w rozpustę. W jej trakcie Datan odkrywa, że Miriam, siostra Mojżesza stała się trędowata. Skłania ją do błagań Mojżesza o oczyszczenie. Wzburzony sprzeniewierzonymi rodakami Mojżesz rozbija w ich stronę wykute w skale tablice ze spisanymi przykazaniami. Bóg niszczy złotego cielca, a skruszeni Izraelici truchleją na widok jego mocy.\nEpoka nowoczesna.\nW San Francisco, dwaj bracia McTavish, John i Dan, mieszkają ze swą matką Marthą, gorliwą chrześcijanką. O ile John podąża za naukami Pisma Świętego, tak Dan deklarujący się jako ateista uważa dziesięć przykazań za przeżytek i ślubuje złamać każde z nich. Obaj rywalizują o miłość tej samej dziewczyny – ubogiej Mary Leigh. Wiąże się ona z Danem, jako że jest również niewierząca. Marcie puszczają nerwy, gdy Dan i Mary tańczą w niedzielę, która według Biblii jest dniem świętym. John próbuje załagodzić atmosferę prosząc matkę o łaskę, lecz Dan i Mary uznają, aby się wyprowadzić i wziąć ślub.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446642", "fragment_id": "51923/1", "subtitle": "", "title": "Dziesięcioro przykazań (film 1923)", "document_id": "51923", "start_index": 1747.0, "source": "wikipedia", "parentId": 446642.0, "score": 0.8116337060928345}, "uuid": "4efe5481-3d9e-4b13-a604-6fb0f50f1098"}, {"page_content": "Dziesięć przykazań albo Mojżesz – Dziesięć przykazań (\"Os Dez Mandamentos\") – brazylijski serial telewizyjny z 2015 roku. Serial jest telenowelą opartą na biblijnej \"Księdze Wyjścia\". Światowa premiera miała miejsce 23 marca 2015.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3700469", "fragment_id": "1296879/0", "subtitle": "", "title": "Dziesięć przykazań (serial telewizyjny)", "document_id": "1296879", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3700469.0, "score": 0.2648621201515198}, "uuid": "cce1aea6-995a-4b02-9044-4f4c418b6d53"}]}
{"id": "q_185", "question": "Mydło działa lepiej w wodzie twardej czy w miękkiej?", "answer": [{"page_content": "Szare mydło, mydło potasowe – mieszanina soli potasowych wyższych kwasów karboksylowych oraz dodatków.\nMydło potasowe jest miękkie (maziste), w odróżnieniu od soli sodowych (białe mydło), które jest twarde, nie mięknie i nie rozpływa się tak bardzo w wodzie jak potasowe. Oba jednak dobrze (jak na mydła) „rozpuszczają” się w wodzie (w rzeczywistości woda nie rozpuszcza mydeł, a tworzy z nimi emulsję).\nBiały Jeleń.\nProdukcję szarego mydła pod nazwą \"Biały Jeleń\" zapoczątkowała w Polsce, powstała w 1918 r., krakowska spółka \"Towarzystwo Akcyjne – Mydło\" w swoim zakładzie \"Fabryka Przetworów Tłuszczowych Spółka Akcyjna\" w Trzebini w 1921 r. Fabryka ta znana była też z szeregu innych wyrobów jak proszek \"Radion\" czy mydło \"Lux\".\nNazwa „Biały Jeleń” nawiązuje do legendy o św. Hubercie, któremu w czasie polowania ukazał się biały jeleń z krzyżem między porożem. Głowa takiego jelenia wytłoczona była na jednym z boków kostki mydła. W okresie powojennym krzyż z poroża został usunięty.\nZe względu na prostą recepturę mydło \"Biały Jeleń\" w okresie PRL-u było jednym z najpowszechniej dostępnych typów mydeł wykorzystywanych zarówno do celów higieny osobistej, jak i gospodarczych. \nProdukowane współcześnie tzw. „szare mydła” o nazwach \"Biały Jeleń\", \"Biały Wielbłąd\" lub \"Barwa Mydło naturalne szare\" nie są mydłami potasowymi, lecz sodowymi. Nazywa się je szarymi, ponieważ nie zawierają barwników i substancji zapachowych, dlatego są czasem polecane alergikom.\nSkład.\nSzare mydło potasowe produkowane jest w wielu krajach. Należy do nich miękkie lub płynne \"mydło marsylskie\", które &lt;&gt;[].\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=519536", "fragment_id": "1583832/0", "subtitle": "", "title": "Szare mydło", "parentId": 519536.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1583832", "score": 0.8703219890594482}, "uuid": "e1b8bd9c-febf-4c4f-9c09-be2b698749c1"}, {"page_content": "Do produkcji mydła stosuje się ług, zarówno w postaci wodorotlenku sodu, jak i wodorotlenku potasu. Mydła potasowe są bardziej miękkie i łatwiej rozpuszczają się w wodzie niż mydła sodowe. Wodorotlenek sodu i wodorotlenek potasu nie są wymienne ani w wymaganych proporcjach, ani we właściwościach wytwarzanych przy produkcji mydeł.\nMetoda tworzenia mydła „na gorąco” wykorzystuje ług jako główny składnik. Ług dodaje się do wody, chłodzi przez kilka minut, a następnie dodaje do olejów i masła. Następnie mieszaninę gotuje się przez pewien czas (1–2 godziny), zwykle w wolnowarze, a następnie umieszcza w formie. Ta metoda jest znacznie szybsza niż proces na zimno, ponieważ jej ukończenie nie zajmuje kilku tygodni.\nStarożytne zastosowanie ługu do wyrobu mydła i jako detergentu jest początkiem angielskiego słowa, które pochodzi od proto-germańskiego \"* laugo,\" a ostatecznie od proto-indoeuropejskiego \"*\" korzenia \"* leue-\" „myć”. Pokrewne słowa w innych językach germańskich, obejmują również słowa nordyckie opisujące sobotę (\"laugardagur, lauantai, lördag, lørdag\"), co oznacza „dzień prania”.\nGospodarstwo domowe.\nŁugi są również cenione ze względu na ich działanie czyszczące. Wodorotlenek sodu jest zwykle głównym składnikiem w komercyjnych i przemysłowych środkach czyszczących do piekarników i udrażniaczach rur, ze względu na zdolność do rozpuszczania tłuszczu. Ługi rozkładają tłuszcze na drodze alkalicznej hydrolizy estru, uzyskując rozpuszczalne w wodzie pozostałości, które można łatwo usunąć przez spłukanie.\nTrawienie tkanek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4635431", "fragment_id": "727427/1", "subtitle": "", "title": "Ług (chemia)", "document_id": "727427", "start_index": 1813.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4635431.0, "score": 0.547871470451355}, "uuid": "e6d942a9-1094-439e-8ab4-7b35eb0f1e9b"}, {"page_content": "Twardość wody – cecha wody, będąca funkcją stężenia kationów wapnia (Ca2+) i magnezu (Mg2+) oraz opcjonalnie żelaza(II) (Fe2+) i manganu(II) (Mn2+).\nPodział twardości.\nSumę stężeń jonów Ca2+, Mg2+, Fe2+ i Mn2+ określa się jako twardość całkowitą (TH, z ang. \"total hardness\") lub ogólną. Składają się na nią:\nNazwa „twardość nietrwała” wynika z faktu, że wodorowęglany są nietrwałe termicznie i podczas ogrzewania przekształcają się do nierozpuszczalnych w wodzie węglanów, które wytrącają się z roztworu (jest to proces odwrotny do rozpuszczania w wodzie skał węglanowych w obecności CO2), np.:\nNatomiast chlorki, siarczany i azotany są trwałe i pozostają również po przegotowaniu wody.\nWpływ twardości na właściwości wody.\nTwardość wody ma wpływ na jej napięcie powierzchniowe. Im większe napięcie powierzchniowe wody, tym trudniej zwilża ona wszelkie powierzchnie, na skutek czego trudniej jest za jej pomocą czyścić powierzchnie zabrudzone. Twarda woda wymaga stosowania większych ilości mydła, gdyż powoduje wytrącenie trudno rozpuszczalnych soli kwasów tłuszczowych i metali odpowiedzialnych za twardość wody.\nDuża, nietrwała twardość wody kotłowej stanowi często poważny techniczny problem, gdyż w trakcie wielu procesów technologicznych związanych z podgrzewaniem wody następuje wtedy osadzanie się tzw. kamienia kotłowego.\nSkale twardości wody.\nTwardość wody wyrażać można w różnych skalach:\nJednostka 1 ppm określa 1 cząsteczkę na 1 milion cząsteczek roztworu.\nTwardość wody użytkowej.\nTypowa twardość wody użytkowej (kranowej) wynosi ok. 10 °n. Twardość wody pitnej według norm polskich powinna wynosić 60–500 mg /dm³\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=183190", "fragment_id": "3566/0", "subtitle": "", "title": "Twardość wody", "document_id": "3566", "start_index": 0.0, "parentId": 183190.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4141567051410675}, "uuid": "187b6dbd-886a-4cd8-ba5c-a721421f4134"}, {"page_content": "Mydło marynarskie – rodzaj mydła mającego zdolność do pienienia się w wodzie morskiej. Wyrabia się go z oleju kokosowego poprzez jego zmydlanie wodorotlenkiem sodowym.\nMydło to charakteryzuje się dość dużą twardością, jest jasnej barwy i posiada łagodny zapach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1749139", "fragment_id": "880003/0", "subtitle": "", "title": "Mydło marynarskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "880003", "parentId": 1749139.0, "score": 0.3590010702610016}, "uuid": "b3ec41d0-cf02-46f6-b3d1-f6a6c39300d5"}, {"page_content": "Mydła – sole metali i wyższych kwasów tłuszczowych o 12–20 atomach węgla (np. palmitynowy, stearynowy, oleinowy). Są związkami powierzchniowo czynnymi – zmniejszają napięcie powierzchniowe na granicy faz.\nMydła znane są od starożytności i służą od tego czasu jako środki myjące i piorące. Najstarsze znane dowody na stosowanie mydła pochodzą z roku ok. 2800 p.n.e. z terenów Babilonu.\nMyjący efekt mydeł wynika z ich własności amfifilowych. W wodzie tworzą one subtelną emulsję. Micele cząsteczek mydła obecne w wodzie przy zetknięciu z nierozpuszczalnym w wodzie brudem (głównie tłuszczami) wnikają w jego strukturę i „rozpuszczają go” poprzez wciągnięcie cząsteczek tłuszczu do wnętrza swoich miceli.\nOtrzymywanie.\nMydła otrzymuje się w wyniku reakcji hydrolitycznego zmydlania trójglicerydów wodorotlenkami. Reakcja zachodzi szybciej w obecności niewielkich ilości etanolu. Koniec zmydlania stwierdza się, gdy mała próbka mydła rozpuszcza się w wodzie (brak śladów tłuszczu).\nProdukuje się je zwykle z tłuszczów nasyconych, aczkolwiek znane są także mydła z tłuszczów nienasyconych. Ich proces produkcji polega na długotrwałym gotowaniu tłuszczów ze stężonym roztworem zasady sodowej, potasowej lub litowej, na skutek czego dochodzi do zerwania wiązań estrowych oraz powstania gliceryny i mydła właściwego. Glicerynę czasami usuwa się z końcowego produktu lub zostawia, gdyż ma ona działanie nawilżające. Współcześnie coraz częściej produkuje się też mydła poprzez bezpośrednią reakcję zasad z kwasami tłuszczowymi otrzymanymi z rafinacji ropy naftowej.\nZastosowanie w lecznictwie.\nFarmakopea Polska VI wymienia następujące mydła:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3978", "fragment_id": "175348/0", "subtitle": "", "title": "Mydła", "parentId": 3978.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175348", "source": "wikipedia", "score": 0.5207907557487488}, "uuid": "e54f856c-6fb6-4342-8d1d-0eef582bd626"}, {"page_content": "Saponiny ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sāpō&lt;/&gt; ‘mydło’, dop. \"sāpōnis\") – grupa organicznych związków chemicznych zaliczanych do glikozydów (o masie cząsteczkowej 600–1500 u), w których funkcję aglikonu pełni sapogenina (wykazująca charakter triterpenowy lub steroidowy). W wodzie (zwłaszcza ciepłej) pienią się jak mydło (stąd nazwa) i wykazują zdolność obniżania napięcia powierzchniowego (dlatego rośliny bogate w saponiny stosowano dawniej jako namiastkę mydła, do prania). Niektóre z nich wykazują działanie lecznicze: moczopędne, wykrztuśne, wymiotne (w dużych ilościach), przeciwzapalne, antyseptyczne oraz poprawiające trawienie i wchłanianie składników pokarmowych w jelitach. Inne natomiast są truciznami, wywołującymi m.in. hemolizę (właściwość ta jest wykorzystywana do określania siły działania saponin poprzez indeks hemolityczny).\nW technologii saponiny są wykorzystywane jako środki pieniące, solubilizatory, środki czyszczące, emulgatory i środki zwilżające. Saponiny mają szerokie spektrum działania, co daje im potencjalne zastosowanie w farmacji i kosmetyce. Działają jako środki zwiększające przepuszczalność, obniżające poziom cholesterolu, antyoksydacyjne, przeciwdrobnoustrojowe, przeciwzapalne, cytotoksyczne oraz hemolityczne. Są również stosowane jako adiuwanty, wzmacniając odpowiedź immunologiczną na antygen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=538750", "fragment_id": "1554100/0", "subtitle": "", "title": "Saponiny", "document_id": "1554100", "start_index": 0.0, "parentId": 538750.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18014393746852875}, "uuid": "058a666f-1ff0-4c83-8867-875c3304973f"}, {"page_content": "Mydło potasowe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Sapo kalinus&lt;/&gt; FP XIII, syn. \"Sapo viridis\", mydło zielone) – preparat galenowy do użytku zewnętrznego, sporządzany według przepisu farmakopealnego. W Polsce na stan obecny (2023) skład określa monografia narodowa zamieszczona w Farmakopei Polskiej XIII 2023. Preparat stanowi mieszaninę soli potasowych kwasów tłuszczowych w wodzie. Zawartość kwasów tłuszczowych powinna wynosić nie mniej niż 40% \"(m/m)\". Otrzymywany w procesie zmydlania (ogrzewanie oleju lnianego z roztworem wodnym wodorotlenku potasu w obecności niewielkiej ilości etanolu).\nMydło potasowe jest zasadową (pH ok. 9–10) mazistą, jasnożółtą (cytrynową), żółtobrunatną bądź brunatną, miękką, przeświecającą masą o charakterystycznym zapachu i konsystencji przypominającej nieco galaretkę. Łatwo rozpuszczalne w wodzie i etanolu. Zakres barwy uzależniony jest od partii użytego do produkcji oleju lnianego. Posiada właściwości myjące, odkażające, odtłuszczające, wysuszające oraz rozmiękczające skórę. Nie powinno wykazywać zjełczałej lub tranowej woni. Ze względu na higroskopijność preparat należy przechowywać w szczelnie zamkniętych opakowaniach, w miejscu suchym i temperaturze pokojowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2797269", "fragment_id": "1635713/0", "subtitle": "", "title": "Mydło potasowe (preparat farmaceutyczny)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1635713", "parentId": 2797269.0, "score": 0.1838170886039734}, "uuid": "8a3c0f00-9469-4415-ac4d-59c0cfc11edf"}, {"page_content": "Znajduje się w niej także monografia „spirytusu mydlanego” (łac. &lt; lang=\"la\"&gt;Saponis kalini spiritus&lt;/&gt;) – etanolowego roztworu mydła potasowego. Jest to żółtobrunatny, przezroczysty płyn o zapachu lawendy. Otrzymywany przez rozpuszczenie w etanolu mydła potasowego i dodanie etanolowego roztworu olejku lawendowego. Stosowany zewnętrznie do zmywania i dezynfekcji skóry.\nFarmakopea Polska IV opisuje „mydło krezolowe” (łac. &lt; lang=\"la\"&gt;Sapo cresoli&lt;/&gt;), lepiej znane pod nazwą lizol. Jest to żółtobrunatna, przezroczysta ciecz o zasadowym odczynie i zapachu krezolu. Z wodą daje przezroczyste roztwory dzięki solubilizowaniu przez mydło potasowe krezolu. Stosowane jako środek odkażający (3–10% wodne roztwory).\nMydło w patofizjologii.\nW przebiegu ostrego zapalenia trzustki dochodzi do martwicy enzymatycznej tkanki tłuszczowej (głównie w obrębie krezki) oraz wytrącenia się mydeł wapniowych w postaci charakterystycznych biało-szarych ognisk. Podczas tego zapalenia prolipaza trzustkowa jest uwalniana pozakomórkowo i jest aktywowana w lipazę poza siecią przewodów trzustkowych. Czynna lipaza rozrywa wiązania estrowe, umożliwiając wytrącenie się mydeł. Rozpuszczalne w płynach ustrojowych mydła potasowe i sodowe ulegają wchłonięciu, nierozpuszczalne mydła wapniowe tworzą charakterystyczne ogniska w jamie brzusznej.\nTen rodzaj martwicy z wytrącaniem się mydeł został po raz pierwszy opisany w roku 1882 przez niemieckiego lekarza Wilhelma Augusta Balsera (zm. 1892) i jest ona nazywana „martwicą balserowską” lub „martwicą Balsera”.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3978", "fragment_id": "175348/1", "subtitle": "", "title": "Mydła", "document_id": "175348", "start_index": 1634.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3978.0, "score": 0.19229863584041595}, "uuid": "86ebdf66-2f71-42c8-86e4-97e69eaf3e8d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy płynu do mycia włosów. Zobacz też: Szampon (film).\nSzampon – zazwyczaj płynny środek do mycia włosów, zawierający ciekłe mydło, substancje pieniące oraz substancje pomocnicze, takie jak związki zapachowe, odżywcze, nawilżające, antystatyczne, natłuszczająco-nabłyszczające, lecznicze i koloryzujące włosy.\nHistoria.\nSłowo \"shampoo\" pochodzi od nazwy tradycyjnego perskiego i hinduskiego masażu włosów z użyciem wyciągów z ziół, a do Europy trafiło dzięki żeglarzom.\nJeszcze na przełomie XIX i XX wieku do mycia głowy wykorzystywano szare mydło, które z uwagi na zasadowy odczyn miało niekorzystny wpływ na włosy – stawały się matowe i trudne do rozczesania. Aby temu zapobiec, stosowano dodatkowo środki o odczynie kwaśnym, np. ocet.\nW 1904 r. Hans Schwarzkopf wprowadził na rynek pierwszy szampon w proszku rozpuszczalnym w wodzie, który dzięki niskiej cenie (20 fenigów za saszetkę) szybko zyskał popularność. W 1908 r. asortyment Schwarzkopfa obejmował już szereg szamponów na bazie jajek, dziegciu i rumianku. Od 1909 r. szampony w proszku produkowano w USA – puszka produktu \"Canthrox\" kosztowała 50 centów i wystarczała na 15 myć. Według producenta szampon miał zapobiegać łupieżowi, wypadaniu włosów oraz siwieniu.\nW 1927 roku, już po śmierci Schwarzkopfa, jego firma wprowadziła na rynek pierwszy szampon w płynie, który natychmiast stał się rynkowym przebojem. W kolejnym roku firma opatentowała pierwszą odżywkę do włosów o nazwie \"Schwarzkopf Haarglanz\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133820", "fragment_id": "12722/0", "subtitle": "", "title": "Szampon", "parentId": 133820.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12722", "score": 0.10853192210197449}, "uuid": "80f79b83-40b1-4e3c-9a65-4850826953c8"}, {"page_content": "Zmiękczanie wody – proces usuwania z wody jonów wapnia () i magnezu (), które odpowiadają za jej twardość. Wybór metody zmiękczania wody zależy od rodzaju związków, które odpowiadają za stopień twardości.\nMetody zmiękczania wody.\nTermiczne zmiękczanie wody polega na jej ogrzaniu do temperatury około 60–80 °C. W takich warunkach wodorowęglany wapnia i magnezu strącają się w postaci trudno rozpuszczalnych osadów, a w reakcji powstaje dodatkowo kwas węglowy. Powstałe w ten sposób węglany usuwa się na drodze filtracji lub sedymentacji. Termiczna metoda redukcji stopnia twardości wody redukuje tylko twardość węglanową.\nZmiękczanie wody metodą chemiczną polega na usuwaniu jonów wapnia i magnezu poprzez wytrącanie nierozpuszczalnych osadów tych metali lub wiązanie ich w związki kompleksowe. Najczęściej stosowana jest metoda sodowo-wapienna, a znacznie rzadziej metoda fosforanowa.\nWymiana jonowa to proces, w którym stosuje się jonity (wymieniacze jonowe), mające zdolność do wymiany swoich jonów z jonami z roztworu. Jonity, które wymieniają kationy, są nazywane kationitami, a wymieniające aniony to anionity. Zmiękczanie wody tą metodą polega na wymianie kationów wapnia i magnezu na jony sodowe.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5844396", "fragment_id": "30595/0", "subtitle": "", "title": "Zmiękczanie wody", "parentId": 5844396.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "30595", "score": 0.1890752911567688}, "uuid": "ec3dc232-fc80-42f2-8d61-c54f7f999134"}]}
{"id": "q_186", "question": "Z kim, pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, walczyło wojsko polskie w bitwie pod Raszynem?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy bitwy z okresu wojen napoleońskich. Zobacz też: Bitwa pod Raszynem (1794); powieść „Bitwa pod Raszynem”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Raszynem – stoczona została w czasie wojny z Austrią (podczas wojen napoleońskich) w dniu 19 kwietnia 1809 na terenie dzisiejszej gminy Raszyn przez wojska polskie i saskie, dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego, z korpusem wojsk austriackich, pod dowództwem arcyksięcia Ferdynanda Karola d'Este. W jej wyniku obie strony podpisały konwencję, na mocy której lewobrzeżna Warszawa została oddana Austriakom, ale na korzystnych dla strony polskiej warunkach. Bitwa pozostała taktycznie nierozstrzygnięta, jednak ze strategicznego punktu widzenia okazała się sukcesem Polaków, ponieważ zapoczątkowała kampanię, której efektem było między innymi dwukrotne powiększenie obszaru Księstwa Warszawskiego i zwiększenie polskiej siły zbrojnej z 14 tys. do 60 tys. w niecałe trzy miesiące.\nPrzyczyny konfliktu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308381", "fragment_id": "1444805/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Raszynem (1809)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1444805", "parentId": 308381.0, "score": 0.9040061235427856}, "uuid": "1aa3b954-50cd-4cc3-aa83-25b6c3853589"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna polsko-austriacka – wojna pomiędzy Księstwem Warszawskim a Austrią w 1809 roku. Konflikt ten był częścią wojny napoleońskiej Francji z V koalicją, jednak wojska francuskie nie brały w nim bezpośredniego udziału. Wojna zakończyła się zwycięstwem Księstwa, które w jej wyniku znacząco powiększyło swoje terytorium i populację, uzyskując część ziem zaboru austriackiego. Taki wynik był możliwy dzięki dobremu dowodzeniu wojsk polskich oraz klęsce Austrii w prowadzonej równocześnie wojnie z Francją.\nW bitwie pod Raszynem na początku kampanii armię Księstwa Warszawskiego, dowodzoną przez księcia Józefa Poniatowskiego, wspierały sojusznicze oddziały Królestwa Saksonii. W późniejszej fazie wojny przeciwko Austriakom walczyły wyłącznie wojska polskie.\nPrzyczyny.\nCesarstwo Austrii zostało pokonane przez napoleońską Francję w poprzedniej wojnie, stoczonej w 1805 roku. Po klęsce w bitwie pod Austerlitz cesarz Franciszek musiał zawrzeć z Napoleonem niekorzystny pokój w Preszburgu, na mocy którego Austria utraciła swoje posiadłości w Niemczech i Włoszech, a także Tyrol i Istrię. Pokonane cesarstwo musiało również zapłacić wysoką kontrybucję. Od tamtej pory austriaccy przywódcy chcieli odzyskać utracone terytoria i pozycję w Europie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=514754", "fragment_id": "1564517/0", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-austriacka", "document_id": "1564517", "start_index": 0.0, "parentId": 514754.0, "source": "wikipedia", "score": 0.565102219581604}, "uuid": "f6aa43e8-cd93-4f4f-8534-7ae0680a1d8c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wsi w województwie mazowieckim. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nRaszyn – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, w gminie Raszyn. Leży na Równinie Mazowieckiej, nad strugą Raszynką. Jest siedzibą gminy Raszyn.\nMiejscowość jest podzielona na dwa sołectwa \"Raszyn I\" i \"Raszyn II\". W roku 2023 sołectwa te liczyły odpowiednio 3887 i 2828 mieszkańców.\nWedług danych z 27 lutego 2008 liczba osób zameldowanych na pobyt stały w Raszynie wynosiła 7109. \nWieś duchowna Raszyniec położona w drugiej połowie XVI wieku w powiecie warszawskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego. Do 1954 roku była to siedziba gminy Falenty.\nW latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie warszawskim.\nHistoria.\nWzmiankowany w XIII wieku jako Raszyniec. Osada otrzymała w 1549 roku prawa do lokacji miasta, ale nie istnieją dokumenty pozwalające przypuszczać, że zostało ono zrealizowane. Pod Raszynem miały miejsce dwie, duże bitwy w roku 1794 oraz 1809.\n \"Osobny artykuł: bitwa pod Raszynem (1794).\"\n10 lipca 1794 oddziały prusko-rosyjskie gen. Götza odrzuciły z lewego brzegu Utraty polskie ubezpieczenia, które wycofały się do Nadarzyna. Tadeusz Kościuszko zarządził odwrót całości sił polskich na linie umocnień Warszawy.\n \"Osobny artykuł: bitwa pod Raszynem (1809).\"\n19 kwietnia 1809 pod Raszynem (teren dzisiejszej gminy Raszyn) starły się wojska polskie i saskie dowodzone przez księcia Józefa Poniatowskiego z korpusem wojsk austriackich dowodzonych przez arcyksięcia Ferdynanda d’Este. Potyczka zakończona podpisaniem przez obie strony porozumienia, była taktycznie nierozstrzygnięta. Jednak zapoczątkowała ona kampanię, której efektem było między innymi dwukrotne powiększenie obszaru Księstwa i zwiększenie polskiej siły zbrojnej z 14 000 do 60 000 w niecałe trzy miesiące.\nZabytki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70671", "fragment_id": "659713/0", "subtitle": "", "title": "Raszyn (województwo mazowieckie)", "document_id": "659713", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 70671.0, "score": 0.3341064453125}, "uuid": "485bc887-8aa9-4e10-8fa3-c018914b4f9f"}, {"page_content": "Arcyksiążę Ferdynand Karol d'Este 14 kwietnia wydał w Odrzywole odezwę do mieszkańców Księstwa, w której była mowa o darmo przelewanej polskiej krwi nad Ebro i Tagiem. Odezwa podkreślała, że wojska cesarskie chcą uwolnić Polaków od napoleońskiego ucisku i że Austria wyrzeka się jakichkolwiek zdobyczy, pragnąc jedynie \"„przywrócenia każdemu monarsze praw właściwych, przez zdobywcę wydartych”\", co było zapowiedzią likwidacji Księstwa. Tego samego dnia o godzinie 19 posłał arcyksiążę bilet do księcia Poniatowskiego zapowiadając, że w ciągu 12 godzin przekroczy granicę.\nSiły austriackie.\nNad Pilicą stacjonowały znaczne siły austriackie: 28 tys. bagnetów i szabel w 23 batalionach i 34 szwadronach z 94 działami. Były one gotowe do wejścia w każdej chwili na teren Księstwa. Arcyksiążę Ferdynand był przekonany, że \"„posiada dostateczną siłę, aby jego marsz na Warszawę był bardziej podobny do powrotu z manewrów niż do działań wojennych”\"[].\nSiły polskie.\nWojska Polskie były o wiele skromniejsze, liczyły bowiem ok. 14 tys. żołnierzy.\nBitwa.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\n11 kwietnia kawaleria polska została wezwana, by zabezpieczyć pozycje piechoty. Tego dnia generał Różniecki z 1 Pułkiem Strzelców Konnych i 3 Pułkiem Ułanów przebywał na rekonesansie na południe od Raszyna. Kilka polskich jednostek (3 Pułk Piechoty z 4 działami i 6 Pułk Ułanów) wkroczyło do Raszyna. 15 kwietnia Różniecki został wzmocniony 2 Pułkiem Ułanów i ruszył naprzeciw nadchodzącym Austriakom. Tego samego dnia Józef Poniatowski, z ośmioma batalionami, sześcioma szwadronami i 19 działami, opuścił Warszawę i ruszył w kierunku Raszyna. Sasi wyruszyli za Poniatowskim następnego dnia", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308381", "fragment_id": "1444805/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Raszynem (1809)", "document_id": "1444805", "start_index": 2401.0, "parentId": 308381.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4156135320663452}, "uuid": "0a38af05-de57-4e6f-9cc2-dade1a055d2d"}, {"page_content": "Wojna polsko-austriacka, a przede wszystkim bitwa pod Raszynem, to ogromny przełom w dziejach oręża polskiego. Przedkampanijna dyrektywa arcyksięcia Ferdynanda Karola d'Este zakładała, że \"„operacje mają być szybkie, nagłe i decydujące, trzeba prowadzić je z taką energią, że nic im oprzeć się nie zdoła, należy wyzyskać zaskoczenie wroga i nie dać mu czasu do wypoczynku, aż będzie pewność jego nieszkodliwości”\". Po Raszynie, wobec zaskakującej dla Austriaków postawy żołnierzy polskich, dyrektywa ta przestała mieć sens. Wojska cesarskie straciły impet uderzenia i wiarę we własne siły, co w konsekwencji doprowadziło do przegranej w wojnie polsko-austriackiej.\nUpamiętnienie.\nW 1828 r. proboszcz w Raszynie ks. Antoni Zieleniewski ufundował ufundował dwa murowane cokoły na symbolicznych miejscach bitwy, tj. grobli falenckiej (raszyńskiej) oraz mogile żołnierzy polskich przy stanowisku dowodzenia księcia Józefa Poniatowskiego i głównej działobitni dalekiego zasięgu na północnym skraju wsi (późniejszym zbiegu alei Krakowskiej i ulicy Sportowej), oraz piaskowcową tablicę pamiątkową. Na cokołach tych ustawiono barokowe, pobrygidkowskie statuy, wykonane w warsztacie Stephana Schwanera w Wilanowie ok. 1692: Matkę Boską i Boga Ojca. Oryginalny cokół figury Boga Ojca wraz z tablica pamiątkową z 1828 nie zachował się.\n \"Osobny artykuł: Rzeźba Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej w Raszynie.\"\n \"Osobny artykuł: Figura Boga Ojca w Falentach.\"\nW 1929 wmurowano tablicę pamiatkową poświęconą płk Cyprianowi Godebskiemu na kapliczce w Raszynie.\n \"Osobny artykuł: Kapliczka kolumnowa w Raszynie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308381", "fragment_id": "1444805/10", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Raszynem (1809)", "parentId": 308381.0, "start_index": 14161.0, "document_id": "1444805", "source": "wikipedia", "score": 0.2203996181488037}, "uuid": "9b24936e-e40a-43ec-b2db-564ae85663e7"}, {"page_content": "Po wybuchu w kwietniu 1809 nowej wojny austriacko-francuskiej, liczący 32 tys. korpus wojsk austriackich dowodzony przez arcyksięcia Ferdynanda d’Este uderzył na Księstwo Warszawskie. W Księstwie nie było wtedy wojsk francuskich, zaś polskie liczyły tylko 14 tys. żołnierzy. Niewielka liczba żołnierzy polskich wynikała z faktu zaangażowania przez Napoleona większości wojsk Księstwa w kampaniach poza granicami kraju. Stacjonujące na miejscu siły pozostawały pod dowództwem ks. Poniatowskiego. Postanowił on stawić opór Austriakom na przedpolach Warszawy.\nPo nierozstrzygniętej bitwie 19 kwietnia pod Raszynem Austriacy zajęli Warszawę. Począwszy od bitwy raszyńskiej wojska saskie wycofały się z działań militarnych.\nAustriackie fiasko forsowania linii Wisły.\nGen. Poniatowski oddał nieufortyfikowaną stolicę i przegrupował swoje siły na prawą stronę Wisły na Pragę fortyfikowaną przez Napoleona w latach 1807–1809. Zmusiło to Austriaków do objęcia Warszawy garnizonem, który zamroził część sił i paradoksalnie odebrał tak charakterystyczną dla ich strategii inicjatywę. Następnie, próbując wyjść z impasu, Austriacy próbowali lądować na drugim brzegu rzeki. Garnizon praski pokonał jednostki austriackie pod Grochowem, Żeraniem i pod Ostrówkiem naprzeciw Góry Kalwarii, gdzie Austriacy budowali przeprawę mostową z drewna wycinanego w lasach wilanowskich. W tym ostatnim starciu gen. Sokolnicki, dowodząc dużo gorzej uzbrojonymi oddziałami polskimi, wziął do niewoli ponad 1000 jeńców. Kolejne porażki zmusiły Austriaków do pozostania na lewym brzegu.\nPo zajęciu Warszawy część korpusu arcyksięcia d’Este wyruszyła na północ, docierając kolejno do Płocka i Torunia. Celem tych działań było rozciągnięcie terenu zajętego aż pod granice Prus. Austriacy dążyli bowiem do wciągnięcia Prus w wojnę przeciwko Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=514754", "fragment_id": "1564517/2", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-austriacka", "document_id": "1564517", "start_index": 3162.0, "parentId": 514754.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19647358357906342}, "uuid": "d8578603-e3aa-4fbe-a04a-a82f167e9140"}, {"page_content": "Wojska austriackie na noc zakwaterowały się w okolicznych wsiach: Janczewicach, Podolszynie, Jankach i Falentach. Rano 20 kwietnia około godziny 9 Austriacy zorientowali się, że polskie wojsko odeszło ze stanowisk pod Raszynem. Wywołało to w sztabie austriackim zamieszanie i niepokój. Wynikało ono z faktu, że walka z Polakami poprzedniego dnia nie ułożyła się tak, jak to wcześniej zaplanowali. Straty austriackie były spore: 800 zabitych, 1600 ciężko rannych. Polacy okazali się twardym przeciwnikiem. Austriacy zdawali sobie sprawę, że jeżeli nie udało im się przełamać polskiej obrony w otwartym, nieumocnionym terenie, to zdobycie miasta będzie tym trudniejsze i może trwać długie tygodnie. Ponieważ według wiedeńskich polityków zdobycie Księstwa miało przebiegać szybko i bez kłopotów, arcyksięciu Ferdynandowi zależało na pośpiechu. Wysłał pismo do księcia Poniatowskiego z prośbą o rozmowę. Jako miejsce spotkania proponował wioskę Rakowiec, dziś część dzielnicy Ochota.\nPoniatowski przystał na propozycję. Spotkanie odbyło się w godzinach popołudniowych. Arcyksiążę zaproponował stronie polskiej oddanie Warszawy bez walki, na warunkach honorowych, z prawem wyprowadzenia wszystkich wojsk ze stolicy. Poniatowski zgodził się wstępnie na rozejm, a odpowiedź o oddaniu Warszawy zobowiązał się dać po upływie terminu zawieszenia broni. Propozycja austriacka została uznana za korzystną. Wkrótce opracowano warunki oddania Warszawy Austriakom. Warszawa miała zostać oddana wojsku austriackiemu, ale:\nAustriacy przystali na polskie warunki i 21 kwietnia podpisano konwencję. Zostali wtedy też wymienieni jako zakładnicy wyżsi oficerowie obu stron. Mieli oni być gwarantami przestrzegania umowy. Do sztabu polskiego został przydzielony pułkownik Neipperg, a do austriackiego adiutant Poniatowskiego, pułkownik Józef Szumlański.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308381", "fragment_id": "1444805/8", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Raszynem (1809)", "document_id": "1444805", "start_index": 10920.0, "parentId": 308381.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2800196707248688}, "uuid": "49b61bb6-5782-4d01-a538-ad05bddefd3b"}, {"page_content": "W 1789 roku Wawrzyńczew oraz wsie: Czarnówka, Wola Ducka, Wola Karczewska, Wólka Mlądzka i Świerk weszły w posiadanie cześnika inowrocławskiego Józefa Antoniego Komierowskiego, który wydzierżawił je podczaszemu czernichowskiemu Chajęckiemu.\nCzas rozbiorów i wojen napoleońskich. Utrata praw miejskich.\nPo III rozbiorze Rzeczypospolitej Wawrzyńczew znalazł się w granicach Monarchii Habsburgów w składzie tzw. Nowej Galicji.\nKiedy na przełomie 1806 i 1807 wojska napoleońskie wkroczyły na ziemie dawnej Rzeczypospolitej, a wkrótce potem na mocy pokoju w Tylży utworzono zależne od Francji Księstwo Warszawskie Wawrzyńczew znalazł się na granicach Księstwa i Cesarstwa Austriackiego. W 1809 roku Austriacy wykorzystując zaangażowanie Francji na innych frontach zaatakowali Księstwo Warszawskie. Wojskami polskimi dowodził książę Józef Poniatowski, który postanowił stawić opór nieprzyjaciołom na przedpolach Warszawy. Jednak plan nie powiódł się i po nierozstrzygniętej bitwie pod Raszynem Austriacy podeszli pod Warszawę. Książę Poniatowski zgodnie ze swoim planem oddał stolicę wrogowi, tym samym wiążąc część jego sił, które nieprzyjaciel musiał pozostawić w pozbawionym fortyfikacji mieście, sam zaś zamierzał ruszyć na południe, by zająć Galicję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396186", "fragment_id": "62549/7", "subtitle": "", "title": "Glinianka (województwo mazowieckie)", "parentId": 396186.0, "start_index": 10217.0, "source": "wikipedia", "document_id": "62549", "score": 0.21793365478515625}, "uuid": "0832a2f1-fe93-4ac9-98aa-98f68aad8c46"}, {"page_content": "19 kwietnia rano niedaleko Nadarzyna austriaccy huzarzy zaatakowali ułanów Różnieckiego. Starcie uznane zostało za zwycięstwo przez obie strony. Po stronie polskiej 2 Pułk Ułanów utrzymał swoje pozycje, a austriacka kawaleria, która próbowała Polaków oskrzydlić, wycofała się do Michałowic. Różniecki rozkazał pułkowi cofnąć się za Raszyn, gdzie razem z 1 Pułkiem Strzelców konnych tworzył główną rezerwę Poniatowskiego.\nBrzegi Mrowy w okolicach Raszyna były bardzo bagniste, co sprawiało, że rzeczka była przekraczalna tylko w kilku punktach, co stwarzało dobrą pozycję obronną, umożliwiającą odparcie ataku przeważających sił. Dlatego Poniatowski postanowił bronić tego właśnie odcinka swymi niewielkimi siłami. Wzdłuż rzeki rosły liczne drzewa nie pozwalające nieprzyjacielowi na wgląd w polskie pozycje.\nPoniatowski wybrał pozycję pod Raszynem, bowiem wioska znajdowała się kilka kilometrów od Warszawy, miasta, na którego oddanie bez walki nie mógł sobie pozwolić bez oskarżenia o zdradę przez niechętnych mu mieszkańców stolicy. Osią polskiej pozycji była droga z Tarczyna przez Raszyn ku Błoniu, a jej newralgicznymi punktami był dwie groble, raszyńska i fałęcka.\nZwiad w sile 2340 jeźdźców pod dowództwem generała Rożnieckiego cały czas obserwował manewry Austriaków. Tymczasem przednia straż pod dowództwem generała Sokolnickiego stała blisko wsi Falenty. Prawe skrzydło pod dowództwem generała Biegańskiego (1700 żołnierzy i 4 działa), lewe skrzydło generała Kamienieckiego (1600 żołnierzy i 6 dział) i centrum generała Polentza (3 bataliony, huzarzy i 12 dział) rozwinięte były wzdłuż brzegów Mrowy. Rezerwa, czyli 1 Pułk Strzelców Konnych i pięć dział, stała na szosie Raszyn-Warszawa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308381", "fragment_id": "1444805/3", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Raszynem (1809)", "parentId": 308381.0, "start_index": 4066.0, "document_id": "1444805", "source": "wikipedia", "score": 0.34171080589294434}, "uuid": "c732250b-f2ef-4279-8d0b-5e024df91f3f"}, {"page_content": "Rezultatem działań wojennych na południu kraju było zajęcie Lublina, Sandomierza, Zamościa (w wyniku nocnego ataku na fortecę w ręce polskie dostało się 2000 jeńców i 40 armat), Lwowa i Krakowa. Zmusiło to główny korpus austriacki do opuszczenia Warszawy i podjęcia kontrofensywy, ale po klęsce wojsk austriackich w bitwie z Francuzami pod Wagram i wystąpieniu przeciw nim Rosji, sprzymierzonej z Francją, wojska austriackie opuściły terytorium Księstwa Warszawskiego.\nW czasie kampanii 1809 Rosja była w sojuszu z Francją, więc nie mogła wystąpić przeciwko armii Księstwa Warszawskiego. W praktyce jednak jej armia szła na południe, niejako pilnując, aby Polacy nie wkroczyli do wschodniej Galicji, czyli na Lwowszczyznę i Tarnopolszczyznę. Znamienne było spotkanie u bram Krakowa, gdzie Rosjanie oświadczyli, że to oni zajmują miasto za ustępującymi Austriakami. Książę Józef Poniatowski, torując sobie drogę, wjechał do miasta, tym samym otwierając szansę na przyłączenie go do Księstwa. Rosjanie, jako sojusznicy Francji, nie mogli walczyć u bram Krakowa z Poniatowskim.\nPolskie władze cywilne w okresie wojny.\nMiejsca postoju Rządu Księstwa Warszawskiego.\nRząd po nierozstrzygniętej bitwie pod Raszynem, wobec oddania Austriakom Warszawy opuścił stolicę i udał się 21 maja 1809 roku do Torunia. W obliczu groźby, że miasto zostanie oblężone przez zbliżające się lewym brzegiem Wisły siły austriackie, rząd Księstwa udał się do Łomży. Po opuszczeniu Warszawy przez Austriaków w dniach 2–3 czerwca ministrowie powrócili do odzyskanej stolicy.\nPrzejęcie administracji przez Polaków.\n2 czerwca 1809 na wyzwolonych ziemiach Galicji Wschodniej i Galicji Zachodniej książę Józef Poniatowski powołał w imieniu cesarza Napoleona I Rząd Centralny Wojskowy Tymczasowy Obojga Galicji.\nSkutki wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=514754", "fragment_id": "1564517/5", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-austriacka", "parentId": 514754.0, "start_index": 7249.0, "document_id": "1564517", "source": "wikipedia", "score": 0.49710243940353394}, "uuid": "26e3396e-9b7c-4309-8850-9ebce9be08b9"}]}
{"id": "q_187", "question": "Z którego państwa przybył do Polski Zakon Ojców Paulinów?", "answer": [{"page_content": "Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika (potocznie paulini,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Ordo Sancti Pauli Primi Eremitae&lt;/&gt;, skrót zakonny: OSPPE) – zakon założony w roku 1215 (tak podaje Annuario Pontificio) lub 1225 na Węgrzech przez bł. Euzebiusza z Ostrzyhomia. Nazwa zakonu wywodzi się od św. Pawła z Teb, pierwszego uznanego przez Kościół katolicki pustelnika, a także przez wszystkie Kościoły apostolskie. 13 grudnia 1308 italski franciszkanin kardynał Gentilis de Monte Florido, legat papieża Klemensa V, nadał zakonowi w imieniu Stolicy Apostolskiej regułę św. Augustyna, a rok później zatwierdził pierwsze zakonne konstytucje.\nCelem zakonu jest kontemplacja, modlitwa, pokuta, upowszechnianie kultu maryjnego oraz sprawowanie sakramentu pokuty i pojednania. Zawołanie zakonu brzmi: „Solus cum Deo solo” (sam na sam z Bogiem).\nZakon składa się w większości z polskich braci i ojców zakonnych, którzy są obecni we wszystkich prowincjach paulińskich na świecie. Zarząd generalny paulinów znajduje się w Polsce przy ul. o. Augustyna Kordeckiego 2 w Częstochowie.\nZarząd Generalny (Definitorium).\nKapituła Generalna Wyborcza 4 marca 2020 roku dokonała następujących wyborów:\nKadencja Definitorium trwa 6 lat.\n \"Osobny artykuł: Generałowie zakonu paulinów.\"\nHerb.\nHerb paulinów nawiązuje zawartymi na nim symbolami do tradycji podanej przez św. Hieronima opisującej dziewięćdziesięcioletni pobyt św. Pawła na pustyni.\nPaulini w Polsce.\nPaulini zostali sprowadzeni do Polski przez Władysława Opolczyka z Węgier w latach 1367–1372.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=830616", "fragment_id": "1013969/0", "subtitle": "", "title": "Paulini", "document_id": "1013969", "start_index": 0.0, "parentId": 830616.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8525711894035339}, "uuid": "b875a103-7059-4050-8532-f02af2a8ca57"}, {"page_content": "Początki istnienia klasztoru sięgają dnia 22 czerwca 1382, kiedy to do Polski zostali sprowadzeni paulini z macierzystego klasztoru św. Wawrzyńca pod Budą na Węgrzech przez księcia Władysława Opolczyka i osadzeni mocą dekretu z 9 sierpnia tegoż roku na wzgórzu w pobliżu wsi Stara Częstochowa, którego proboszczem był Henryk Biel herbu Ostoja z Błeszna. Oddany im został wówczas drewniany kościół parafialny pw. Najświętszej Panny Maryi Dziewicy i Rodzicielki. Parafię przeniesiono natomiast do filialnego kościoła św. Zygmunta w Częstochowie. Jak wynika to z najnowszych badań, na wzgórzu jasnogórskim obok kościoła drewnianego wznosiła się murowana strażnica. W niej to – być może po zaadaptowaniu – zamieszkało początkowo pierwszych około 16 zakonników węgierskich. Ich pieczy w dwa lata po erekcji klasztoru powierzył książę opolski Władysław przywieziony z ziemi halickiej obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zwany odtąd obrazem Matki Bożej Częstochowskiej, który według legendy namalował św. Łukasz Ewangelista na desce stołu w Jerozolimie. Obraz wkrótce zasłynął łaskami i cudami. W rzeczywistości obraz powstał w XIV wieku i jest dziełem nieznanego artysty włoskiego. On też namalował szramy na policzku Matki Boskiej, co wykazały wykonane w XX wieku szczegółowe badania obrazu. Paulini, uposażeni najpierw dziesięcinami przez fundatora, w kilka lat później 24 lutego 1393, gdy książę Władysław utracił swe posiadłości śląskie i małopolskie, ponowne nadania, bardziej korzystne otrzymali od króla Władysława Jagiełły. Na skutek napływających darów podjęto wówczas realizację zespołu gotyckich zabudowań kościelno-klasztornych. W latach 1425–1429 wzniesiono jednonawową świątynię murowaną, zastępując nią kościół drewniany", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2463", "fragment_id": "167928/1", "subtitle": "", "title": "Jasna Góra", "document_id": "167928", "start_index": 714.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2463.0, "score": 0.089800626039505}, "uuid": "48f68c37-6423-4ab6-b963-924f413a5136"}, {"page_content": "Zakon, zatwierdzony przez papieża Benedykta XIII w 1725 r., szybko rozprzestrzenił się we Francji. Został rozwiązany dekretem Zgromadzenia Narodowego utworzonego po rewolucji francuskiej w lutym 1790 r., który został odwołany przez Napoleona I w 1804 r. Zakon został formalnie uznany przez rząd francuski w 1808 r. Od tego czasu jego członkowie przeniknęli do prawie wszystkich krajów Europy, Afryki , Ameryce, Azji i Australii.\nW 1860 r. biskup Rangunu Paul Bigandet sprowadził z Kalkuty do Birmy trzech lasalian, którzy następnie stworzyli w tym kraju sieć dziesięciu szkół misjonarskich. Pierwsza z nich powstała w Mulmejn. Najbardziej znana z tych szkół, \"Szkoła Średnia pod wezwaniem św. Pawła\" w Rangunie, kształciła dzieci miejscowych Anglików oraz bogatych kupców ciesząc się wysokim prestiżem. Na terenie tej szkoły utworzono w 1922 r. pierwsze w Birmie szkolne laboratorium.\nHistoria wspólnoty w Polsce.\nPróby sprowadzenia wspólnoty w XIX wieku.\nPierwszą z prób była prośba o. Grzegorza Kulaka, jezuity, przedstawiona w imieniu arcybiskupa lwowskiego Franciszka Piszteka, radzie generalnej w Rzymie w 1843. Metropolita lwowski proponował wysłanie jednego księdza i jednego młodzieńca, który odbyłby nowicjat w Paryżu i powróciłby do Polski, gdzie przeszczepiłby zgromadzenie. Rada generalna nie wyraziła jednak na to zgody, gdyż nie gwarantowało to zasady wspólnotowości życia.\nW 1858 książę Aleksander Lubomirski w imieniu hrabiny Józefiny Fredro do rady generalnej napisał list, który zawierał dwa warianty:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140362", "fragment_id": "2090/1", "subtitle": "", "title": "Bracia szkolni", "parentId": 140362.0, "start_index": 1710.0, "document_id": "2090", "source": "wikipedia", "score": 0.10816994309425354}, "uuid": "19ab31ef-1c7f-4c4e-8334-cb0997c73bef"}, {"page_content": "We wszystkich tych krajach pauliści podejmują pracę redakcyjną i wydawniczą oraz prowadzą działalność duszpasterską.\nKonkretne formy działalności Towarzystwa Świętego Pawła w poszczególnych państwach:\nObecnie pauliści sprzedają co roku 10 milionów egzemplarzy książek, w tym 2 miliony samej tylko Biblii, wydają ponad 50 czasopism, z którymi docierają do ponad 25 milionów czytelników.\nPauliści w Polsce.\nDwaj pierwsi pauliści przybyli do Polski 14 listopada 1934 roku, byli to ks. Cesare Robaldo i ks. Domenico Ravina. Od początku swojego pobytu w Polsce ks. Robaldo myślał o nowym przekładzie Biblii, liczył tutaj na pomoc ks. Edwarda Grzymały.\nW marcu 1935 roku gotowa była część przekładów Ewangelii przełożonych przez ks. Grzymałę. Po udzieleniu przez kurię zgody na pobyt pauliści przenieśli się (30 czerwca 1935) na Żoliborz do mieszkania przy ulicy Rybińskiego 4.\nPauliści wydali pierwszą książkę pod koniec 1935 roku. Była to biografia św. Teresy od Dzieciątka Jezus. W czerwcu 1936 pojawiło się pierwsze wydanie Ewangelii.\n11 lipca 1936 roku pauliści przenieśli się do Częstochowy, gdzie zorganizowali pierwszą własną drukarnię. 26 lutego 1939 polskich paulistów odwiedził założyciel zgromadzenia bł. Jakub Alberione.\nWybuch II wojny światowej i powojenne sowieckie represje mocno osłabiły zakon. 2 stycznia 1967 zmarł pierwszy – wtedy również jedyny – polski paulista, ks. Józef Łabędź. \nZgromadzenie przestało istnieć w Polsce aż do roku 1977, kiedy to dzięki staraniom sióstr Uczennic Boskiego Mistrza pojawili się nowi kandydaci do zgromadzenia. Wtedy też przybył z Włoch do Polski ks. Innocenzo Dante.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=564673", "fragment_id": "1549074/4", "subtitle": "", "title": "Pauliści", "parentId": 564673.0, "start_index": 6789.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1549074", "score": 0.3369079828262329}, "uuid": "40231b44-b98f-40c0-bc6c-99441469b44c"}, {"page_content": "Historia kaplicy Matki Boskiej rozpoczęła się w latach 1367–1372, kiedy to piastowski książę Władysław Opolczyk, za zgodą władz kościelnych, sprowadził z Węgier mnichów z Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika (paulinów). 22 czerwca 1382 biskup krakowski wydał zgodę na przekazanie przez plebana Henryka Bielę paulinom drewnianej świątyni parafialnej na szczycie Jasnej Góry. 9 sierpnia 1382 został wydany dokument powołujący do życia cały konwent klasztorny wraz z dwiema wsiami w darze od Opolczyka. Prawdopodobnie w tym samym czasie książę oddał pod opiekę ojców paulinów obraz Matki Bożej Częstochowskiej, który znajduje się w tym samym miejscu od początku ich przybycia. Na potrzeby licznie przybywających pielgrzymów pod koniec XIV wieku, a według tradycji zakonnej w latach 1384–1391 została wzniesiona pierwotna kamienna świątynia fundacji Władysława Opolczyka. Była usytuowana od północnej strony dzisiejszej bazyliki i zbudowana z łamanego wapienia powszechnie występującego w okolicy. Zbudowana została na planie prostokąta. Pierwotnie surowa, bez ozdób, swoją prostotą i białym kolorem miała nawiązywać do idei zakonu paulinów. Nie przetrwała jednak do czasów obecnych. Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 1976–1977 prowadzone w zespole jasnogórskim ujawniły istnienie fragmentów fundamentów i północnej ściany tej kaplicy. Przez całą historię klasztoru stosowano liczne zabiegi mające na celu zgromadzenie środków i ozdobienie świątyni i tak np. 23 września 1430 biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki ofiarowywał 40 dni odpustu dla wszystkich którzy zdecydują się na wspomaganie tego projektu.\nArchitektura i wyposażenie kaplicy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2480053", "fragment_id": "536607/1", "subtitle": "", "title": "Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej na Jasnej Górze", "document_id": "536607", "start_index": 382.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2480053.0, "score": 0.07158948481082916}, "uuid": "49b18c9a-68e7-422b-afcf-e19042670b1b"}, {"page_content": "Przeniesienie relikwii św. Pawła Pierwszego Pustelnika z Wenecji do Budy - obraz olejny z II ćwierci XVII w. przypisywany Tomaszowi Dolabelli znajdujący się w Muzeum 600-lecia w klasztorze jasnogórskim. \nKlasztor jasnogórski został założony i do dziś jest prowadzony przez Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika (paulinów), powstałego w I poł. XIII w. na Węgrzech. Ponieważ patronem paulinów jest Paweł z Teb, to zarówno dla samych zakonników, jak i średniowiecznych władców Węgier bardzo istotne stało się pozyskanie relikwii tego świętego, przechowywanych od 1240 w kościele św. Juliana w Wenecji. Stało się to możliwe w 1381 r., gdy król Ludwik Węgierski toczący wcześniej z Republiką Wenecką dwie wojny zawarł z nią pokój, którego jednym z warunków było przekazanie relikwii do Budy na Węgrzech, co nastąpiło w trakcie uroczystej ceremonii jesienią tegoż roku. W następnym roku paulini założyli klasztor na Jasnej Górze w Polsce i prawdopodobnie otrzymali wówczas fragment szczątków świętego. Z tych powodów pozyskanie przez zakon relikwii z Wenecji było ważne również w tradycji klasztoru jasnogórskiego i skutkowało w XVII w. ufundowaniem obrazu przedstawiającym to wydarzenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5735165", "fragment_id": "1270646/0", "subtitle": "", "title": "Przeniesienie relikwii św. Pawła Pierwszego Pustelnika z Wenecji do Budy", "document_id": "1270646", "start_index": 0.0, "parentId": 5735165.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4199361801147461}, "uuid": "f64eba8f-515c-462d-b9f3-b0fe3be860a7"}, {"page_content": "Pauliści, Towarzystwo Świętego Pawła, katolickie zgromadzenie zakonne założone przez ks. Jakuba Alberione w 1914 roku w Albie, we Włoszech, a zatwierdzone 27 czerwca 1949 przez papieża Piusa XII.\nCelem zgromadzenia jest „ewangelizacja przez apostolstwo spełniane za pomocą współczesnych środków przekazu”. Pauliści wykorzystują wszelkie środki masowego przekazu (prasę, książki, kino, radio, telewizję, Internet i inne media) do ewangelizacji. Wydawnictwem zgromadzenia jest Edycja Świętego Pawła. Od 1996 zgromadzenie prowadziło prace nad nowym, polskim przekładem Biblii, która została wydana w 2008 roku.\nZgromadzenie stanowi centralną część grupy powiązanych z sobą organizacji katolickich tworzących „Rodzinę św. Pawła”. W skład tej grupy wchodzi 5 zgromadzeń zakonnych, 4 świeckie instytuty oraz jedno świeckie stowarzyszenie.\nZgromadzenie prowadzi działalność ewangelizacyjną w kilkudziesięciu krajach na świecie. Do Polski przybyli w 1934 r. W latach 1967–1977 zakon nie działał w Polsce, by w 1978 r. zostać oficjalnie reaktywowany.\nPauliści noszą czarną sutannę, przepasaną czarnym pasem.\nHistoria.\nPoczątki.\n20 sierpnia 1914 ks. Jakub Alberione razem z dwoma chłopcami (Desiderio Costa i Torquato Armani) odbył spotkanie w Albie, na którym wyjawił im zamiar założenia nowego zgromadzenia zakonnego, ten dzień jest uważany za początek zalążka nowego zgromadzenia, wtedy też powołał do istnienia Szkołę Drukarską \"Mały Robotnik\" (\"Piccolo Operaio\"). Ks. Alberione wybrał na patrona zgromadzenia św. Pawła ze względu na jego szczególną wśród apostołów aktywność pisarską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=564673", "fragment_id": "1549074/0", "subtitle": "", "title": "Pauliści", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1549074", "parentId": 564673.0, "score": 0.2545149624347687}, "uuid": "501f6725-4a97-4c0e-a73a-0fd34961f09b"}, {"page_content": "Paulinowo ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Паўлі́нава&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Павлиново&lt;/&gt;, hist. również \"Paulinów\") – wieś na Białorusi, w rejonie baranowickim obwodu brzeskiego, około 17 km na południowy zachód od Baranowicz.\nHistoria.\nJan Otton Bochwic (1835–1915), syn Floriana herbu Radwan i Pauliny z Majewskich odziedziczył po rodzicach część majątku Waszkowce, bez żadnej siedziby. Wybudował tu dwa folwarki i pałace:\nW 1915 roku właścicielem majątku został jego syn, Tadeusz Otto (1861–1930), a po jego śmierci – syn Tadeusza Jan (1893–1937). Ostatnimi właścicielami Florianowa był stryj Jana (brat Tadeusza Ottona), Florian (1872–1948) i jego żona Helena z Kiersnowskich (1875–1939).\nPo III rozbiorze Polski w 1795 roku tereny, na których później powstał Paulinów, wcześniej należące do województwa nowogródzkiego Rzeczypospolitej, znalazły się na terenie powiatu nowogródzkiego (ujezdu) kolejno guberni: słonimskiej, litewskiej, grodzieńskiej i mińskiej Imperium Rosyjskiego. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Paulinów wrócił do Polski, znalazł się w gminie Nowa Mysz w powiecie baranowickim województwa nowogródzkiego, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi.\nW 1921 roku folwark Paulinowo liczył 36 osób, z czego 25 katolików i 11 prawosławnych, 27 osób zadeklarowało narodowość polską, a 9 białoruską. W 1999 roku wieś liczyła 265 osób, a w 2009 – 219.\nPałac.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4180664", "fragment_id": "611019/0", "subtitle": "", "title": "Paulinowo (rejon baranowicki)", "document_id": "611019", "start_index": 0.0, "parentId": 4180664.0, "source": "wikipedia", "score": 0.258474200963974}, "uuid": "9df38927-a01f-4822-80c8-51d15b1cd91c"}, {"page_content": "Aby zostać klerykiem zakonnym, konieczne jest odbycie okresu wstępnego, nowicjatu w charakterze nowicjusza, określanego też mianem brata zakonnego. Czas ten polega na odizolowaniu kandydata na kleryka od osobistych i telefonicznych kontaktów z rodziną i dotychczasowymi przyjaciółmi. Nowicjusz może pisać listy, które podlegają cenzurze. W czasie trwania nowicjatu nowicjusze spotykają się ze swoimi bliskimi tylko jeden raz, w dniu obłóczyn. W okresie nowicjatu każdy piątek jest dniem, w czasie którego nowicjuszom nie wolno rozmawiać ze sobą. Dzień ten kończy się wspólną ceremonią, drogą krzyżową. W czasie pobytu w nowicjacie bracia wykonują wszystkie prace w przyklasztornym gospodarstwie rolnym: pracują m.in. na polu przy kopaniu ziemniaków, przy hodowli świń. Wykonują też prace w przyklasztornym ogrodzie kwiatowo-warzywnym. Okres spędzony w nowicjacie ma na celu wyrobieniu sobie przez kandydata opinii o słuszności swojej decyzji zostania zakonnikiem. Jest to też okres, w którym starsi zakonnicy oceniają przydatność kandydata do życia w zakonie.\nPaulini na świecie.\nPoza Polską klasztory zakonu paulinów znajdują się w Wielkiej Brytanii, na Białorusi (Korelicze i Homel), w Chorwacji, w Czechach (Ostrawa), na Łotwie (Windawa), w Niemczech, na Słowacji, na Ukrainie, na Węgrzech, we Włoszech, w Hiszpanii, a także w Australii i w Stanach Zjednoczonych, w Rumunii.\nPo inwazji Rosji na Ukrainę paulini musieli w 2022 r. opuścić klasztor w Mariupolu, który został przekształcony w siedzibę władz tzw. Donieckiej Republiki Ludowej. Pozostali jednak w klasztorach w Kamieńcu Podolskim, Satanowie, Browarach i Różynie.\nPaulini prowadzą misje w Południowej Afryce i w Kamerunie.\nZa granicą istnieją następujące prowincje i vice-prowincje:\nBiskupi paulińscy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=830616", "fragment_id": "1013969/2", "subtitle": "", "title": "Paulini", "source": "wikipedia", "start_index": 2895.0, "parentId": 830616.0, "document_id": "1013969", "score": 0.06587724387645721}, "uuid": "3980ba91-7f9f-4221-81c1-75e5c59fe701"}, {"page_content": "Do Polski zakon sprowadził król Jan III Sobieski w sierpniu 1681 roku. Dziesięć lat później otworzyli nowicjat, przyjmując pierwszych kandydatów. Pierwszy klasztor powstał w Warszawie, drugi w Krakowie, kolejne we Lwowie i Lublinie. W 1754 r. papież Benedykt XIV wydał brewe \"Quaecumque ad majorem\", którym powołał do życia pierwszą prowincję polską kapucynów pod wezwaniem św. Wojciecha i św. Stanisława.\nZabory spowodowały opóźnienie rozwoju zakonu na tych terenach. Zaborcy zabronili przyjmować nowicjuszy, skasowano niektóre klasztory w obawie, że mogą opóźnić proces wynarodowienia Polaków. Epoka napoleońska przyniosła ustanowienie trzech prowincji na tych terenach: ruskiej, na terenie Imperium Rosyjskiego; polskiej, na terenie Królestwa Kongresowego oraz galicyjskiej na terenach pod zarządem Austro-Węgier. Prowincję ruską rozwiązano w 1888 roku, pozostałe dwie przetrwały aż do odzyskania niepodległości przez Polskę. Kapucyni zgodnie z przewidywaniami zaborców okazali się ofiarnymi krzewicielami polskiego patriotyzmu. Do kapucynów należeli m.in. bł. Honorat Koźmiński, o. Prokop Leszczyński, o. Wacław Nowakowski oraz uczestnicy powstania styczniowego o. Maksym Tarejwo i o. Agrypin Konarski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2077171", "fragment_id": "413890/7", "subtitle": "", "title": "Zakon Braci Mniejszych Kapucynów", "parentId": 2077171.0, "start_index": 9874.0, "source": "wikipedia", "document_id": "413890", "score": 0.2848224639892578}, "uuid": "2b2c777f-6093-4af0-be7f-5e7aabba75b4"}]}
{"id": "q_188", "question": "W którym roku odbyła się konferencja w Jałcie?", "answer": [{"page_content": "Konferencja jałtańska, także konferencja krymska – przebiegające od 4 do 11 lutego 1945 roku spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki): przywódcy ZSRR Józefa Stalina, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla oraz prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta. Odbyła się w pałacu cesarskim w Liwadii, leżącej na południe od Jałty na Krymie.\nByła to jedna z konferencji wielkiej trójki, miała miejsce po konferencji teherańskiej (listopad–grudzień 1943), a przed konferencją poczdamską (lipiec–sierpień 1945). Wielka trójka odbyła wiele konferencji, jednak na konferencjach teherańskiej, jałtańskiej oraz poczdamskiej zapadły decyzje najwyższej wagi. Miała decydujące znaczenie dla powojennego kształtu Europy.\n \"Osobny artykuł: Deklaracja jałtańska w sprawie Polski.\"\nPonieważ Józef Stalin zaznaczył, że ma problemy z podróżowaniem, na miejsce spotkania \"Wielkiej Trójki\" (Churchill, Roosevelt i Stalin) wybrany został kurort Jałta. Problem polegał jednak na tym, że Jałta podobnie jak cały Krym była zniszczona i spustoszona przez Niemców. Niedogodność tę rozwiązano w ten sposób, iż z Moskwy w 1500 wagonach przywieziono wszystkie potrzebne rzeczy, m.in: meble, pościel, jedzenie i picie oraz szkło niezbędne do naprawy okien. Do zapewnienia bezpieczeństwa \"Wielkiej Trójce\" sprowadzono około 30 tys. żołnierzy Armii Czerwonej. We wszystkich miejscach, w których zamieszkali przedstawiciele delegacji alianckich, Stalin nakazał umieścić urządzenia podsłuchowe. Pomimo że goście przeszukali swoje pokoje, nie zdołali ich wszystkich wykryć. Natomiast dzięki Ludowemu Komisariatowi Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR Stalinowi dostarczono kilka brytyjskich dokumentów dotyczących strategii negocjacyjnej (niektórzy[] twierdzą, że dostarczył mu je tajny agent który identyfikował się inicjałami S.H).\nPostanowienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25733", "fragment_id": "187944/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja jałtańska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 25733.0, "document_id": "187944", "score": 0.9830304980278015}, "uuid": "16aa3be3-d784-4de2-bc3f-625ed42a7e60"}, {"page_content": "W dniach 4–11 lutego 1945 roku w Jałcie na Krymie odbyła się konferencja tzw. wielkiej trójki, czyli przywódców USA, Wielkiej Brytanii i ZSRR, tj. Franklina Delano Roosevelta, Winstona Churchilla i Józefa Stalina. Jej wynikami w stosunku do sprawy Polski było uznanie przez państwa zachodnie sowieckiej aneksji wschodnich ziem Rzeczypospolitej, przyznanie Polsce w zamian bliżej nieokreślonej części przedwojennego terytorium Niemiec, a przede wszystkim potwierdzenie utworzenia tzw. „tymczasowego rządu jedności narodowej”, który miał powstać poprzez reorganizację Rządu Tymczasowego z udziałem wszystkich sił demokratycznych. Uchwały konferencji całkowicie przemilczały istnienie rządu emigracyjnego. 13 lutego premier rządu RP na uchodźstwie Tomasz Arciszewski odrzucił postanowienia jałtańskie, stwierdzając, że nie zobowiązują one ani rządu RP, ani narodu polskiego. Był to jednak tylko sprzeciw symboliczny, gdyż alianci zachodni nie liczyli się już z nim. W tych warunkach 21 lutego Rada Jedności Narodowej, czyli parlament Polski Podziemnej, postanowiła uznać ustalenia z Jałty, mimo że jej zdaniem \"warunki oznaczają dla Polski nowe, niezmiernie ciężkie i krzywdzące ofiary.\" Ostatnią nadzieją dla polskich ugrupowań niepodległościowych stało się ich wejście do deklarowanego w Jałcie rządu „jedności narodowej”, aby nie zdominowali go komuniści podporządkowani Stalinowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173835", "fragment_id": "20245/1", "subtitle": "", "title": "Proces szesnastu", "source": "wikipedia", "start_index": 752.0, "document_id": "20245", "parentId": 173835.0, "score": 0.8768486976623535}, "uuid": "e1548f05-8f74-4004-919b-785ce27f33df"}, {"page_content": "W dniu 10 lutego 1945 roku zakończyła się konferencja w Jałcie. Oznaczała ona fiasko polskich i alianckich prób ratowania Lwowa jako miasta polskiego. Sprawa została przegrana definitywnie (patrz: linia Curzona). W mieście przez dłuższy czas nie ogłaszano jej postanowień. Związane to było z faktem, że mieszkańców w ówczesnych realiach nie można było przesiedlić, gdyż granica zachodnia Polski nie była wciąż wyznaczona, a tereny, które miały Polsce przypaść, były wciąż bronione przez armie niemieckie. Do akcji przesiedleńczej przystąpiono w maju 1945 roku. W mieście rozpoczęła działalność Polska Komisja Ewakuacyjna, której zadaniem było wydawanie we współpracy z władzami sowieckimi kart ewakuacyjnych, rejestracja przesiedleńców i ich mienia, które podlegało ewakuacji. Mieszkańcy miasta stawili jednak bierny opór przymusowemu przesiedleniu. Nie zgłaszali się do rejestracji i nie pobierali kart ewakuacyjnych. W tym oporze umacniała ich postawa Kościoła, a zwłaszcza niezłomny przykład ówczesnego metropolity lwowskiego Eugeniusza Baziaka. Ten swoisty bojkot wywózek na zachód utrzymywał się mimo coraz brutalniejszych nacisków sowieckich i napływu nowej ludności ze wschodu. Wśród lwowian ciągle panowało przekonanie, że czas sowieckiej władzy „da się jakoś przeczekać”. Jednak uznanie przez USA i Wielką Brytanię w dniu 28 czerwca 1945 roku Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej oraz cofnięcie 5 lipca 1945 roku uznania rządowi RP w Londynie przypieczętowało w sensie prawnym decyzje jałtańskie.\nPolska Komisja Ewakuacyjna od maja 1945 roku do 15 czerwca 1946 wydawała w porozumieniu z władzami sowieckimi karty ewakuacyjne, ewidencjonowała wyjeżdżających oraz ich mienie, rejestrowała liczbę polskich mieszkańców przeznaczonych do przesiedlenia. Ludność przesiedlaną ładowano wraz z ich ściśle ograniczonym mieniem, które władze sowieckie pozwoliły zabrać, do 34-osobowych wagonów. Tak uformowane transporty kierowano w trzech kierunkach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1620618", "fragment_id": "680154/18", "subtitle": "", "title": "Wysiedlenia Polaków podczas II wojny światowej", "document_id": "680154", "start_index": 25645.0, "parentId": 1620618.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24215005338191986}, "uuid": "e3556efd-517f-4f10-ad16-4bc15d30cf7e"}, {"page_content": "Jałta ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;Ялта&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Ялта&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"crh\"&gt;Yalta&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hy\"&gt;Յալտա&lt;/&gt;) – miasto na Ukrainie leżące w południowej części okupowanego przez Rosję Półwyspu Krymskiego, na brzegu Morza Czarnego. Liczy 79 tys. mieszkańców (2020). Z Jałty do Symferopola prowadzi najdłuższa w Europie linia trolejbusowa długości około 86 km.\nZa czasów Związku Radzieckiego Jałta była popularnym kurortem nadmorskim.\nW czasie II wojny światowej w Jałcie (a dokładnie w Liwadii – niewielkiej miejscowości koło Jałty) odbyła się konferencja jałtańska ustalająca na przeszło 40 lat polityczny podział powojennej Europy.\nW Jałcie znajdują się: Muzeum Czechowa, sobór św. Aleksandra Newskiego, cerkiew św. Jana Chryzostoma, cerkiew ormiańska, katolicki Kościół Niepokalanego Poczęcia NMP, Jałtańskie Państwowe Muzeum Historii i Literatury, Muzeum Narodowej Sztuki Dekoracyjnej „Polana Bajek”.\nNa przedmieściach Jałty dwa carskie pałace w: Liwadii i Massandrze.\nZespół miejski Jałty.\nJedną z jednostek podziału administracyjnego Republiki Autonomicznej Krymu, porównywalną z rejonem, jest zespół miejski Jałty. Jest to obszar zarządzany przez Radę Miasta Jałta. Dzieli on się na mniejsze miejscowości:\nAłupka, Jałta.\nForos, Gaspra, Gurzuf, Koreiz, Liwadia, Massandra, Simeiz.\nHistoria.\nJałta była założona przypuszczalnie w I wieku przez Greków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57393", "fragment_id": "648126/0", "subtitle": "", "title": "Jałta", "parentId": 57393.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648126", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "d7e319f3-dd47-4e56-a4fe-3dc7f017d0b2"}, {"page_content": "Dalsze negocjacje aliantów miały miejsce na konferencji w Jałcie w lutym 1945 roku, również i na tej konferencji nie udało się osiągnąć porozumienia co do powojennych granic. W kwietniu 1945 roku zmarł prezydent Roosevelt, a jego następcą został nie ufający Stalinowi Harry Truman, który politykę zagraniczną powierzył elitarnej grupie intelektualistów. W tym samym czasie zarówno Churchill, jak i Truman sprzeciwili się decyzji ZSRR o uznaniu ustanowionego przez Stalina Rządu Tymczasowego RP jako legalnego rządu Polski, będącej sojusznikiem Wielkiej Brytanii i członkiem koalicji antyhitlerowskiej. Rząd Tymczasowy RP, przemianowany z Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego był strukturą marionetkową, którą Stalin przeciwstawił w 1944 posiadającemu legalnemu i szerokie uznanie międzynarodowe Rządowi RP na uchodźstwie, z którym ZSRR zerwał stosunki dyplomatyczne 25 kwietnia 1943, po ujawnieniu grobów ofiar dokonanej przez NKWD zbrodni katyńskiej i wniosku rządu polskiego do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża o śledztwo w sprawie zbrodni. Po zajęciu przez Armię Czerwoną obszarów Europy Środkowej po Łabę ZSRR rozpoczął proces sowietyzacji zajętych terytoriów i budowę systemu państw satelickich, początkowo pod fasadą demokracji parlamentarnej i rządów wielopartyjnych, faktycznie podporządkowanych Moskwie. Pozostałe rządy europejskie pozostały w zasięgu wpływów USA. W Niemczech alianci ustanowili strefy okupacyjne czterech mocarstw – USA, Wielkiej Brytanii, ZSRR i Francji (którą na konferencji jałtańskiej uznano za czwarte mocarstwo okupacyjne). Konferencja aliancka w San Francisco poprzez uchwalenie 26 czerwca 1945 Karty Narodów Zjednoczonych powołała Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) mającą utrzymać na świecie pokój", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25415", "fragment_id": "180998/5", "subtitle": "", "title": "Zimna wojna", "source": "wikipedia", "start_index": 7596.0, "document_id": "180998", "parentId": 25415.0, "score": 0.24707815051078796}, "uuid": "66fb8606-ebbc-4970-a770-8f4604299f19"}, {"page_content": "W dniach 2-4 stycznia 1945 miały miejsce masowe aresztowania Polaków zamieszkałych we Lwowie (patrz wspomnienia Marii Kulczyńskiej \"Lwów-Donbas 1945\" – link zewnętrzny). Objęły one według szacunków AK około 17 tys. osób, w tym 31 pracowników naukowych Uniwersytetu i Politechniki. Część aresztowanych po kilkudniowym śledztwie została zwolniona, jednak większość deportowano w głąb Związku Radzieckiego. Zostali wówczas aresztowani następujący profesorowie Politechniki Lwowskiej: Włodzimierz Burzyński, Edward Sucharda, Marian Janusz, Ewa Pilatowa, których po pewnym czasie zwolniono z więzienia we Lwowie. Innych aresztowanych kilkunastu polskich profesorów przewieziono do łagru \"Krasnodon\" (m.in.: Juliusz Makarewicz, Tadeusz Kuczyński, Stanisław Fryze, Witold Minkiewicz, Emil Łazoryk, Kazimierz Przybyłowski, Edwin Płażek, Aleksander Kozikowski. Skazani na 5, 10, lub 15 lat, zostali oni skierowani do ciężkiej fizycznej pracy przy wyrębie lasów lub w kopalniach antracytu w Zagłębiu Donieckim. Dwóch profesorów nie przeżyło tych ciężkich warunków (Tadeusz Kuczyński i Emil Łazoryk), pozostałych zwolniono po ok. 6 miesiącach.\nKonferencja w Jałcie i bierny opór przeciw przymusowym przesiedleniom.\n \"Osobny artykuł: Konferencja jałtańska.\"\nW dniu 10 lutego 1945 roku zakończyła się konferencja w Jałcie. Oznaczała ona fiasko polskich i alianckich prób ratowania Lwowa jako miasta polskiego. Sprawa została przegrana definitywnie (patrz: linia Curzona). W mieście przez dłuższy czas nie ogłaszano jej postanowień. Związane to było z faktem, że mieszkańców w ówczesnych realiach nie można było przesiedlić, gdyż granica zachodnia Polski nie była wciąż wyznaczona, a tereny które miały Polsce przypaść były wciąż bronione przez armie niemieckie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=546766", "fragment_id": "1567564/12", "subtitle": "", "title": "Wysiedlenie Polaków ze Lwowa", "source": "wikipedia", "start_index": 17364.0, "document_id": "1567564", "parentId": 546766.0, "score": 0.2299758344888687}, "uuid": "78f1b39f-876a-4242-ae8c-8f3ddd383545"}, {"page_content": "Deklaracja jałtańska w sprawie Polski – deklaracja przywódców tzw. wielkiej trójki dotycząca losów powojennej Polski mająca miejsce w czasie konferencji w Jałcie. \nW czasie konferencji w dniach od 4 do 11 lutego 1945 roku przywódcy tzw. wielkiej trójki: Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt i Józef Stalin podjęli decyzję o powojennym losie Polski. Polska miała być państwem niepodległym, silnym i demokratycznym. Ustalono też zasady utworzenia takiego rządu, który uzyska poparcie trzech głównych mocarstw. W jego skład mieli wejść przywódcy z terenu kraju i z zagranicy. Powołana została też międzynarodowa komisja, której zadaniem miało być zreorganizowanie dotychczas działającego rządu tymczasowego. Powołany nowy Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej zobowiązany został do przeprowadzenia wolnych wyborów opartych na głosowaniu powszechnym i tajnym, w których uczestniczyć mieli kandydaci ze wszystkich partii demokratycznych. Po powstaniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej mocarstwa zobowiązały się nawiązać z nim stosunki dyplomatyczne i wymienić ambasadorów.\nW deklaracji przywódcy mocarstw uznali również, że wschodnia granica Polski oparta zostanie na tzw. linii Curzona a na zachodzie i północy otrzyma znaczne przyrosty terytorialne kosztem Niemiec. \nOkreślenie \"Zdrada jałtańska\" używane było przez środowiska emigracyjne, niepodległościowe, a następnie prawicowe w odniesieniu do ustępstw zachodnich aliantów na rzecz ZSRR kosztem Polski dokonanych bez wiedzy Polaków na konferencji teherańskiej (zmiana granicy wschodniej – linia Curzona), jałtańskiej (radziecka strefa wpływów) i poczdamskiej (kompensacja zmiany granic).\nUstalenia konferencji teherańskiej zostały zatajone przed Rządem londyńskim. Sprawa wyszła po konferencji jałtańskiej i od niej wzięła nazwę.\nPojęcie jest rozciągane na podobne działania aliantów np. bierność sojuszników w 1939 roku (dziwna wojna) czy oddanie Czechosłowacji w 1938 roku (układ monachijski)[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2261468", "fragment_id": "443044/0", "subtitle": "", "title": "Deklaracja jałtańska w sprawie Polski", "parentId": 2261468.0, "start_index": 0.0, "document_id": "443044", "source": "wikipedia", "score": 0.3551524579524994}, "uuid": "0e0f1d48-268b-4ced-b9d9-cc40e89f3127"}, {"page_content": "Kolejnym etapem ustalania granicy Polski była konferencja trzech mocarstw w Jałcie (4–11 lutego 1945 r.). Postanowiono tam ostatecznie, że Lwów zostanie poza granicami Polski. Co do granicy zachodniej Stalin naciskał by opierała się ona o Odrę i Nysę, precyzując, że chodzi o Nysę Łużycką. Głównym oponentem takiego rozwiązania był Churchill. W komunikacie końcowym stwierdzono: \"(...) wschodnia granica Polski powinna przebiegać wzdłuż linii Curzona, odchylając się od niej w niektórych rejonach 5 do 8 kilometrów na korzyść Polski. Uznając, że Polska musi otrzymać pokaźne nabytki terytorialne na północy i zachodzie. (...) w stosownym czasie należy zasięgnąć opinii nowego Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej co do rozległości tych nabytków, a zatem, że ostatecznie, wytyczenie zachodniej granicy Polski powinno zaczekać do Konferencji Pokojowej\". Po konferencji jałtańskiej, wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, na podstawie porozumienia o granicy zawartego pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji Kresy Wschodnie zostały odłączone od Polski i wcielone do republik związkowych ZSRR: Białoruskiej SRR, Litewskiej SRR i Ukraińskiej SRR.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19976", "fragment_id": "173714/42", "subtitle": "", "title": "Regiony historyczne Polski", "parentId": 19976.0, "start_index": 58396.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173714", "score": 0.2526484429836273}, "uuid": "6486a2d5-fc8a-49a9-817e-7363f95f6794"}, {"page_content": "W drugiej połowie 1943 roku, gdy Armia Czerwona przejęła inicjatywę strategiczną, pojawiły się problemy dotyczące czasu po zakończeniu wojny. Wyrazem tego stało się zwołanie konferencji przedstawicieli trzech walczących mocarstw w Teheranie w dniach 28 listopada-1 grudnia 1943 roku.\n \"Osobny artykuł: Konferencja teherańska.\"\nDalsza współpraca doprowadziła do marginalizacji pozostałych sojuszników, takich jak Francja, Polska, czy Czechosłowacja. Rozbieżne cele trzech przywódców wpływały niekorzystnie na losy powojennej Europy. Determinacja Stalina i względna uległość Churchilla oraz obojętność Roosevelta na losy państw Europy Wschodniej wpłynęła na tworzenie radzieckiej strefy wpływów, która miała sięgać tak daleko, jak daleko zajdzie Armia Czerwona.\nW czasie ogromnych sukcesów operacji wiślańsko-odrzańskiej w styczniu i lutym 1945 roku odbyła się kolejna konferencja Wielkiej Trójki. Tym razem miejscem spotkania był krymski kurort Jałta.\n \"Osobny artykuł: Konferencja jałtańska.\"\nSchyłek wojny odznaczył się wyraźnie pogłębiającą się przepaścią pomiędzy zachodnimi aliantami a Związkiem Radzieckim. Stalin, posiadając argument w postaci wielomilionowej Armii Czerwonej, nadawał ton działaniom dyplomatycznym Wielkiej Koalicji. Ostatecznym tego skutkiem było zrezygnowanie Anglosasów z walki o wpływy na terenach zajętych przez Armię Czerwoną, a więc w Polsce, Czechosłowacji, Rumunii, Bułgarii i republikach nadbałtyckich. Ostatnim spotkaniem Wielkiej Trójki (chociaż już w innym składzie) była konferencja poczdamska, która przypieczętowała kształtujący się już od Teheranu porządek powojenny.\n \"Osobny artykuł: Konferencja poczdamska.\"\nSkutki II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304", "fragment_id": "186567/94", "subtitle": "", "title": "II wojna światowa", "source": "wikipedia", "start_index": 128108.0, "parentId": 2304.0, "document_id": "186567", "score": 0.5522342920303345}, "uuid": "6b77df0c-462f-4570-a002-0d9a5bd32d65"}, {"page_content": "Kolejnym etapem ustalania granicy Polski była konferencja trzech mocarstw w Jałcie (4–11 lutego 1945 r.). Postanowiono tam ostatecznie, że Lwów zostanie poza granicami Polski. Co do granicy zachodniej Stalin naciskał by opierała się ona o Odrę i Nysę, precyzując, że chodzi o Nysę Łużycką. Głównym oponentem takiego rozwiązania był Churchill stwierdzający podczas obrad: „Nie mam zamiaru udusić polskiej gęsi, zanim padnie od niemieckiej niestrawności”. W komunikacie końcowym stwierdzono: „(...) wschodnia granica Polski powinna przebiegać wzdłuż linii Curzona, odchylając się od niej w niektórych rejonach 5 do 8 kilometrów na korzyść Polski. Uznając, że Polska musi otrzymać pokaźne nabytki terytorialne na północy i zachodzie. (...) w stosownym czasie należy zasięgnąć opinii nowego Polskiego Rządu Tymczasowego Jedności Narodowej co do rozległości tych nabytków, a zatem, że ostatecznie, wytyczenie zachodniej granicy Polski powinno zaczekać do Konferencji Pokojowej”.\nDzięki ustaleniom z Jałty i Poczdamu Polska powojenna z terytorium, którego 51% przed 1914 rokiem należało do Prus/Niemiec stała się państwem środkowoeuropejskim.\n \"Osobny artykuł: Korekty granic Polski od 1945 roku.\"\nLikwidacja opozycji politycznej.\n \"Osobne artykuły: Polskie Stronnictwo Ludowe (1945–1949) i Stronnictwo Pracy.\"\nPowstały system polityczny w praktyce zapewniał rzeczywistą władzę aparatu Polskiej Partii Robotniczej (PPR) w państwie wobec zachowania we władzy PPR aparatu przymusu (MBP i wojsko) i w konsekwencji kontrolowanie władz i instytucji państwa, partii politycznych, organizacji społecznych, gospodarki, w warunkach ograniczonej suwerenności Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23992", "fragment_id": "187397/30", "subtitle": "", "title": "Polska Rzeczpospolita Ludowa", "source": "wikipedia", "start_index": 41917.0, "document_id": "187397", "parentId": 23992.0, "score": 0.2794976830482483}, "uuid": "c75585d5-bfb5-494a-a462-7986c4c79e24"}]}
{"id": "q_189", "question": "Kto, według Ewangelii św. Jana, powiedział o Chrystusie: „Oto człowiek”?", "answer": [{"page_content": "Ecce Homo (\"Pokazanie Chrystusa ludowi\") – obraz Hieronima Boscha; pierwsza frankfurcka wersja tematu kilkakrotnie podejmowanego przez malarza w jego artystycznej działalności. Dzieło powstało w latach 1470–1476.\nOpis i interpretacja.\nBosch przedstawił scenę opisaną w Ewangelii św. Jana. Po ubiczowaniu i poniżeniu Chrystusa, Poncjusz Piłat prezentuje go tłumowi ze słowami \"Ecce homo\" (łac. \"Oto człowiek\", Jan 19,5).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2712791", "fragment_id": "1629819/0", "subtitle": "", "title": "Ecce Homo (obraz Hieronima Boscha)", "document_id": "1629819", "start_index": 0.0, "parentId": 2712791.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7782629132270813}, "uuid": "80f45f13-b801-40d3-ac6d-2a814a6d9173"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu Michaela Willmanna. Zobacz też: inne znaczenia tego zwrotu.\nEcce Homo – obraz śląskiego malarza barokowego, Michaela Willmanna.\nPłótno przedstawia scenę opisaną w Ewangelii św. Jana – po ubiczowaniu i poniżeniu Chrystusa Poncjusz Piłat prezentuje go tłumowi ze słowami \"Ecce homo\" (łac. \"Oto człowiek\", Jan 19,5).\nJeszcze w XIX wieku atrybucja obrazu była podważana. Johann Gustav Büsching uznał go, wraz z drugą pracą powstałą w tym samym okresie pt. \"Modlitwa w Ogrójcu\", za prace warsztatowe, a \"Ecce Homo\" miał być kopią obrazu znajdującego się na emporze organowej kościoła św. Józefa w Krzeszowie. Krzeszowskie \"Ecce Homo\", dla odróżnienia nazwane przez niemieckiego historyka sztuki Ernsta Klossa \"Skazanie Chrystusa przez Piłata\", w 2001 roku przypisane zostało ostatecznie Martinowi Leistritzowi i datowane na lata 1678–1682. W obu obrazach znajduje się kilka elementów wspólnych: podobna scena zasiadającego na tronie Piłata przełamującego trzcinę oraz towarzysząca mu postać uczonego w Piśmie z okularami na nosie. Pozostała kompozycja obrazu i rozmieszczenie figuralne wyraźnie różni się od siebie.\nProweniencja.\nPierwotnie obraz znajdował się w kaplicy pałacowej w Luboradzu, wybudowanej w latach 1681–1682 przez Antonia Domenica Rossiego na zlecenie starosty legnickiego Christopha Wenzeslausa von Nostritz-Rieneck. Płótno umieszczono na wklęsłej ścianie w strefie okien, a obok niego umieszczono kilka innych prac Willmanna: \"Modlitwa w Ogrójcu\", \"Upadek pod krzyżem\" i \"Złożenie do grobu\" oraz \"Ukrzyżowanie\" (w ołtarzu) i wizerunki czterech ewangelistów (dwa z nich są sygnowane monogramem M.W. 1682). Prócz \"Ecce Homo\" i \"Modlitwy w Ogrójcu\" wszystkie pozostałe prace uległy zniszczeniu po II wojnie światowej.W 1966 roku za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków obraz został przekazany do Muzeum Narodowego we Wrocławiu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3963856", "fragment_id": "591447/0", "subtitle": "", "title": "Ecce Homo (obraz Michaela Willmanna)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 3963856.0, "document_id": "591447", "score": 0.1886710226535797}, "uuid": "b12605d6-4bcf-4bd7-8e7e-57e5c80b9e3a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy chrześcijaństwa. Zobacz też: inne znaczenia tego zwrotu.\nEcce homo (z łac. [] „oto człowiek”;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ίδε ο άνθρωπος&lt;/&gt;) — motyw w sztuce chrześcijańskiej przedstawiający ubiczowanego Chrystusa w koronie cierniowej. Słowa „oto człowiek” miał wypowiedzieć Piłat ukazujący Chrystusa ludowi żydowskiemu.\nOpis.\nPostać Chrystusa ukazywana jest samotnie (może to być też jedynie przedstawienie twarzy) lub jako część sceny zbiorowej. W drugim przypadku scena \"Ecce homo\" przedstawia Jezusa i stojącego obok Piłata na tarasie, balkonie, u szczytu schodów lub w progu drzwi. Często towarzyszą im żołnierze. Chrystus jest przepasany przepaską biodrową i posiada atrybuty nawiązujące do królewskich: purpurowy płaszcz, berło z bambusa lub trzciny oraz koronę cierniową. Ciało jest skrwawione, nosi ślady biczowania. Z oczu Jezusa płyną łzy. Po przeciwnej stronie sceny ukazany jest tłum (grupa) Żydów którzy krzyczą i machają rękami. Często mają oni skrzyżowane ramiona, co oznacza żądanie śmierci przez ukrzyżowanie. \nW niektórych przedstawieniach pojawiają się dodatkowo żona Piłata Prokula oraz Barabasz. \nOdmiana przedstawienia, w której Piłat uchyla płaszcz Jezusa i pokazuje jego rany określana jest jako Ostentatio Christi. \nHistoria przedstawienia.\nW sztuce wczesnochrześcijańskiej motyw \"Ecce homo\" był bardzo rzadki, a ukazywany w nich Chrystus przedstawiany był w pełni majestatu, nie jako osoba cierpiąca. Za pierwsze przedstawienie \"Ecce homo\" przedstawiające Chrystusa umęczonego historycy sztuki uważają obraz Dirka Boutsa ok. 1475 roku. W Polsce jednym z najwcześniejszych przedstawień jest Tryptyk Dominikański z 2. połowy XV wieku.\nSzczególną popularność motyw ten osiągnął w XVI-XVIII wieku.Motyw \"Ecce homo\" pojawia się również w sztuce cerkiewnej, w ikonach Męki Pańskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69632", "fragment_id": "658981/0", "subtitle": "", "title": "Ecce homo", "parentId": 69632.0, "start_index": 1.0, "document_id": "658981", "source": "wikipedia", "score": 0.36699169874191284}, "uuid": "7c164657-c10e-426f-b4f1-b7bda78511dd"}, {"page_content": "Apokaliptyczna wizja Syna Człowieczego – objawienie jakiego miał doznać św. Jan Apostoł, które zostało opisane w jego Apokalipsie. Było to w czasie, gdy Jan został zesłany na wyspę Patmos prawdopodobnie za panowania cesarza Domicjana. Wizja ta dotyczy zmartwychwstałego i wniebowziętego Jezusa Chrystusa, podobnego do Syna Człowieczego. Fragment ten stanowi jedyny opis fizyczny Jezusa w całej Biblii, choć należy zwrócić uwagę, iż nie jest to jego dosłowne przedstawienie.\nTreść objawienia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"Doznałem zachwycenia w dzień Pański i posłyszałem za sobą potężny głos jak gdyby trąby mówiącej: «Co widzisz, napisz w księdze i poślij siedmiu Kościołom: do Efezu, Smyrny, Pergamonu, Tiatyry, Sardów, Filadelfii i Laodycei». I obróciłem się, by widzieć, co za głos do mnie mówił; a obróciwszy się, ujrzałem siedem złotych świeczników, i pośród świeczników kogoś podobnego do Syna Człowieczego, obleczonego [w szatę] do stóp i przepasanego na piersiach złotym pasem. Głowa Jego i włosy – białe jak biała wełna, jak śnieg, a oczy Jego jak płomień ognia. Stopy Jego podobne do drogocennego metalu, jak gdyby w piecu rozżarzonego, a głos Jego jak głos wielu wód. W prawej swej ręce miał siedem gwiazd i z Jego ust wychodził miecz obosieczny, ostry. A Jego wygląd – jak słońce, kiedy jaśnieje w swej mocy. Kiedym Go ujrzał, do stóp Jego upadłem jak martwy, a On położył na mnie prawą rękę, mówiąc: «Przestań się lękać! Jam jest Pierwszy i Ostatni i żyjący. Byłem umarły, a oto jestem żyjący na wieki wieków i mam klucze śmierci i Otchłani\"\n Biblia Tysiąclecia Ap 1, 10-18", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4720447", "fragment_id": "799718/0", "subtitle": "", "title": "Apokaliptyczna wizja Syna Człowieczego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "799718", "parentId": 4720447.0, "score": 0.31483542919158936}, "uuid": "13efb42b-4490-43d9-ae9d-351d7dd72820"}, {"page_content": "W konsekwencji w swych kazaniach patriarcha Nestoriusz zaczął zaprzeczać rozpowszechnionemu przekonaniu wyrażanemu w wierze i modlitwie Kościoła, że Chrystus narodził się z Marii z Nazaretu jako Bóg (\"Logos\"). Maria, według niego, nie mogła być nazywana Rodzącą Boga (gr. \"Theotokos\"), lecz jedynie Rodzącą Chrystusa (gr. \"Christotokos\"). Bóg, jako wieczny, nie mógł narodzić się z ludzkiej matki, ani tym bardziej umrzeć. Jedynie o człowieku można mówić, że urodził się i umarł. W konsekwencji doktryna ta rozumiała, że Jezus Chrystus był zwykłym człowiekiem, w którym zamieszkał Bóg-logos, „jak w świątyni”. \"Logos\", Słowo, o którym mówi prolog Ewangelii św. Jana (por. J 1,1-18), był jedynie związany z człowiekiem, Jezusem z Nazaretu. Według Cyryla z Aleksandrii, głównego adwersarza Nestoriusza, było to wskrzeszenie heterodoksyjnej IV-wiecznej doktryny o dwóch synach w Jezusie Chrystusie: Synu Boga (Ojca) i synu człowieka (Marii). Ponieważ nauczanie to nie pozostawało w kręgu samych teologicznych, teoretycznych rozważań, ale miało bezpośrednie przełożenie na liturgię, wzbudziło ostre sprzeciwy duchownych i wiernych. Zadziałała tu zasada \"lex orandi, lex credendi\" uznająca ścisłe powiązanie treści doktryny chrześcijańskiej z treścią modlitwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40134", "fragment_id": "171440/1", "subtitle": "", "title": "Nestorianizm", "parentId": 40134.0, "start_index": 1427.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171440", "score": 0.2852737307548523}, "uuid": "65aa8ff9-8433-4e18-b789-fbf45b502930"}, {"page_content": "Ewangelia działalność Jezusa opisuje przy pomocy czasowników: ελευθεροω (wyzwolić) oraz αιρω (nosić, dźwigać, znosić, usunąć, zgładzić). Każdy z tych terminów uwydatnia własne aspekty znaczeniowe. Terminy te używane są w opisach męki Jezusa. Każdy, „kto popełnia grzech, jest niewolnikiem grzechu”, On chce wyzwolić z tej niewoli czyniąc naprawdę wolnymi (J 8,34-36). Wolność jest prawem każdego człowieka i jest to stan, którego pragnie każdy niewolnik. Tylko wolni będą mogli przebywać w „domu Ojca”.\nJan Chrzciciel wypowiada słowa: „Oto Baranek Boży, który gładzi grzechy świata” (J 1,29) oraz „On się objawił po to, aby grzechy zgładzić” (J 3,5). Wypowiedzi te nawiązują do Iz 53, mówiącego o cierpiącym słudze Jahwe. Cierpienia i śmierć sługi Bożego były ofiarą przebłagalną. Określano ją hebrajskim słowem \"aszam\", które mówiło o ofierze składanej Bogu w świątyni jerozolimskiej w postaci paschalnego baranka. Obraz tego baranka, na którego Jahwe składa grzechy ludu, tak utkwił w pamięci Jana Chrzciciela, że właśnie nim określił Jezusa. Słowo „baranek” zostało odniesione jednocześnie do sługi Bożego, jak i paschalnego baranka.\nCel śmierci Jezusa.\nJanowe wypowiedzi o celu Jezusowej męki wyrażone zostały przy pomocy dwóch synonimicznych partykuł – υπερ i περι (za). W IV Ewangelii υπερ występuje 11 razy, περι tylko 2 razy, zaś αντι ‘zamiast’ (por. Mt 20,28) i δια ‘przez’ (por. Rz 4,25), które również mogły być użyte, zupełnie zostały pominięte.\nLepiej będzie, „gdy jeden człowiek umrze za lud” (J 11,50; 18,14). Śmierć Jezusa była spełnieniem woli Bożej (J 3,14).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66832", "fragment_id": "658825/14", "subtitle": "", "title": "Ewangelia Jana", "document_id": "658825", "start_index": 19944.0, "parentId": 66832.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31854140758514404}, "uuid": "b6252872-7b8c-44ee-9c7f-872a5dd62659"}, {"page_content": "Otóż, kiedy obchodzono urodziny Heroda, tańczyła córka Herodiady wobec gości i spodobała się Herodowi. Zatem pod przysięgą obiecał jej dać wszystko, o cokolwiek poprosi. A ona przedtem już podmówiona przez swą matkę: ”Daj mi - rzekła - tu na misie głowę Jana Chrzciciela!”. Zasmucił się król. Lecz przez wzgląd na przysięgę i na współbiesiadników kazał jej dać. Posłał więc [kata] i kazał ściąć Jana w więzieniu. Przyniesiono głowę jego na misie i dano dziewczęciu, a ono zaniosło ją swojej matce.\nMt 14, 08-11, Biblia Tysiąclecia\nKult.\nCześć oddawana Janowi w chrześcijaństwie czerpie w dużej mierze z postawy samego Jezusa. W Ewangelii św. Mateusza Jezus określił Jana jako swego poprzednika i największego człowieka, który kiedykolwiek narodził się na ziemi.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPo coście więc wyszli? Proroka zobaczyć? Tak, powiadam wam, nawet więcej niż proroka. On jest tym, o którym napisano: Oto Ja posyłam mego wysłańca przed Tobą, aby Ci przygotował drogę. Zaprawdę, powiadam wam: Między narodzonymi z niewiast nie powstał większy od Jana Chrzciciela.\nMt 11, 09-11, Biblia Tysiąclecia\nW tekstach liturgicznych.\nLiturgia chrześcijańska ukazuje znaczenie Jana i jego misji w perspektywie historii zbawienia i jej wypełnienia w oczekiwanym Zbawicielu i Mesjaszu, Jezusie Chrystusie. Hymn oficjum czytań Liturgii godzin mówi m.in.:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nInni prorocy w duchu przeczuwali/ Promienne światło mające zabłysnąć,/ Ty zaś swym palcem ukazałeś / Tego, Co gładzi grzechy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115216", "fragment_id": "21208/3", "subtitle": "", "title": "Jan Chrzciciel", "parentId": 115216.0, "start_index": 4323.0, "source": "wikipedia", "document_id": "21208", "score": 0.26242291927337646}, "uuid": "8ba03938-47e2-41c2-b22d-d7e9c3cd5c2a"}, {"page_content": "Część środkowa zawiera różne epizody Ukrzyżowania. Ukazuje boleść Najświętszej Maryi Panny, pocieszanej przez św. Jana. Św. Jan spogląda na Ukrzyżowanego, który, według Ewangelii św. Jana oświadcza: \"„oto syn twój”\", \"„oto matka twoja”\". U podnóża krzyża, z prawej strony demoniczne postacie rzucają los o szaty Jezusa. Rzymski dowódca straży uznaje w konającym Jezusie Syna Bożego. Wyznanie to widnieje na rozwiniętej szarfie. W samym centrum obrazu znajduje się krzyż z konającym Jezusem, którego bok przeszywa właśnie włócznia jednego z żołnierzy. Po prawej i lewej stronie widać ukrzyżowanych łotrów. Duszę tego, który żałował za swoje grzechy, zabiera anioł, duszę zatwardziałego – diabeł.\nPrawa część dzieła ukazuje zdjęcie Jezusa z krzyża. Również i tu krzyż znajduje się w centrum. W scenie bierze udział tylko kilka osób, w przeciwieństwie do części środkowej, która jest wypełniona licznymi postaciami. Na złotym tle kontrastują szaty biorących udział w scenie postaci: czerwona, pozłacana i zielona. Józef z Arymatei (w pozłacanej szacie) bierze zwłoki Jezusa w ramiona, osłaniając jego nagie ciało białym całunem. Podczas gdy jeden z jego pomocników (ubrany na czerwono) wyciąga skrwawione gwoździe ze stóp, drugi (w zielonym stroju), wspierając się na drabinie, odwiązuje lewe ramię Jezusa od krzyża.\n\"Ołtarz Berswordtów (Strona przednia)\"\nOłtarz Najświętszej Marii Panny.\n \"Osobny artykuł: Ołtarz Najświętszej Marii Panny (Konrad von Soest).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1909880", "fragment_id": "412145/14", "subtitle": "", "title": "Kościół Mariacki w Dortmundzie", "document_id": "412145", "start_index": 22210.0, "parentId": 1909880.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1028972864151001}, "uuid": "a2a40e59-cb72-43c7-a099-f9ad98fee7d7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n&lt; lang=\"pl\"&gt;„Chrystus stworzył Marię i stworzony jest przez Marię, dał również chrzest Janowi i Jan go nim ochrzcił”.&lt;/&gt;\n Augustyn z Hippony\n , \"Homilie na Ewangelię św. Jana\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n&lt; lang=\"pl\"&gt;„Kościół nie uczcił narodzin cielesnych żadnego z proroków, żadnego z apostołów, tylko dwóch czci: Narodziny św. Jana oraz Chrystusa (...) Jan był wielkim człowiekiem, lecz tylko człowiekiem. Tak wielkim zaś był człowiekiem, że cokolwiek byłoby ponad człowieczeństwem Jana – byłoby Bogiem”.&lt;/&gt;\n Augustyn z Hippony\n , \"Wybór mów: kazania świąteczne i okolicznościowe\"\nProroctwa o Janie i jego misji jako herolda Jezusa zawarte były w Księdze Izajasza („głos wołającego na pustyni“), Księdze Malachiasza („wysłaniec przez Panem”, „prorok Eliasz“). O wyjątkowości pozycji Jana w świadomości Kościoła pierwszych wieków, a w konsekwencji o lokowaniu go w \"Trina Sanctitas\", przesądziły jednak słowa Jezusa: „Zaprawdę powiadam wam: między narodzonymi z niewiast nie powstał większy od Jana Chrzciciela” (Mt 11, 11).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107923", "fragment_id": "655110/4", "subtitle": "", "title": "Deesis", "parentId": 107923.0, "start_index": 5890.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655110", "score": 0.8162394762039185}, "uuid": "fdaa50d0-be09-4c2e-a0d0-1471dc813502"}, {"page_content": "W Apokalipsie św. Jana jako czterej strażnicy Bożego tronu wskazane są cztery istoty: anioł (człowiek), lew, byk i orzeł. Mają po sześć skrzydeł, na których ulokowane są oczy, a każda z istot bez ustanku wychwala Boga. Odpowiadają one cherubinom z wizji proroka opisanej w Księdze Ezechiela 1,10 podczas niewoli babilońskiej. Od V w. tradycja chrześcijańska przyporządkowywała te cztery postaci jako strażników hołdujących zasiadającemu na tronie Chrystusowi, krzyżowi lub apokaliptycznemu barankowi, a za interpretacją Hieronima ze Strydonu (347–420) i Grzegorza Wielkiego (540–604) postaciom zostali przypisani poszczególni ewangeliści: św. Mateusz (człowiek/anioł), św. Marek (lew), św. Łukasz (byk/wół), św. Jan (orzeł), co miało podkreślać jedność czterech Ewangelii.\nIlustracje biblijne nie zawsze zachowują jednolity porządek. Hieronim ze Strydonu zasugerował następującą odniesienia symboli: człowiek jako symbol wcielenia Chrystusa, byk/wół – pasji, lew – zmartwychwstania, a orzeł – wniebowstąpienia Chrystusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1984158", "fragment_id": "393994/1", "subtitle": "", "title": "Tetramorfa", "document_id": "393994", "start_index": 1208.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1984158.0, "score": 0.31950443983078003}, "uuid": "9edd02c5-9b6e-437c-8d80-1ac6feb922bc"}]}
{"id": "q_190", "question": "Jak nazywa się wymiana jednego towaru na drugi bez posługiwania się pieniądzem?", "answer": [{"page_content": "Handel wymienny – handel polegający na wymianie towaru na towar bez posługiwania się pieniędzmi. \nIstnieją trzy podstawowe formy handlu wymiennego:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18229", "fragment_id": "173565/0", "subtitle": "", "title": "Handel wymienny", "document_id": "173565", "start_index": 0.0, "parentId": 18229.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "048c9909-4e7e-4600-9db7-a26ae8aa3058"}, {"page_content": "Barter – wymiana towaru lub usługi na inny towar lub usługę.\nW barterze osoby, które dokonują wymian, oddają dobra, których mają w nadmiarze, w zamian za te, które chcą sami skonsumować lub wykorzystać w produkcji.\nBarter wykorzystywany jest w wymianie handlowej w celu obejścia restrykcji walutowych lub z państwami cierpiącymi na brak zasobów walut wymienialnych. Strony uzgadniają wartość towarów lub usług i dążą do tego, żeby bilans był zerowy.\nBarter wielostronny.\nBarter wielostronny umożliwia wymianę dóbr i usług w ramach społeczności barterowej, niekoniecznie w ramach jednej transakcji. W odróżnieniu od pierwotnej formy, gdzie dokonywana była wymiana dóbr uznanych przez obie strony transakcji za równowartościowe, barter wielostronny polega na rejestrowaniu kolejnych transakcji kupna/sprzedaży barterowej pomiędzy uczestnikami. Każdy uczestnik społeczności barterowej powinien dbać o to, aby dokonywać transakcji zarówno kupna, jak i sprzedaży w sposób zrównoważony i dążyć do tego, aby przy możliwie dużych obrotach zachowywać saldo swoich transakcji w ramach przyznanego mu limitu barterowego. Jest to współczesna forma zaspokajania potrzeb bez użycia gotówki. Rozliczenia barterowe w żaden sposób nie naruszają przepisów prawa podatkowego. Każda transakcja barterowa powinna być rejestrowana w systemie ksiąg rachunkowych tak samo, jak transakcje gotówkowe i powodować identyczne skutki podatkowe. Jedynie rozliczenia pomiędzy kontrahentami odbywają się bez użycia gotówki, co ułatwia wzrost skali działalności bez angażowania środków finansowych – gotówki czy kredytu bankowego.\nUmowa barterowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8526", "fragment_id": "179320/0", "subtitle": "", "title": "Barter", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 8526.0, "document_id": "179320", "score": 0.5321328043937683}, "uuid": "a9d0f32c-e8a4-4c54-a07a-81b0e03e92a3"}, {"page_content": "Umowa zamiany – rodzaj umowy cywilnoprawnej zakładający wymianę dóbr bez użycia pieniądza. Ma znaczenie lokalne, a także w specyficznych grupach (np. kolekcjonerów). Szerzej spotyka się ją w gospodarce w okresach zachwiania pozycji pieniądza.\nW prawie polskim umowa zamiany została uregulowana w art. 603–604 k.c. Jej strony (zamieniający) zobowiązują się do przeniesienia własności rzeczy lub innego prawa majątkowego na drugą stronę umowy, w zamian za zobowiązanie do przeniesienia własności innej rzeczy lub prawa majątkowego.\nPrzedmiotem umowy może być rzecz istniejąca, przyszła, określona co do gatunku lub tożsamości, a także np. ograniczone prawo rzeczowe czy prawo na dobru niematerialnym.\nZamiana jest czynnością prawną konsensualną, kauzalną, odpłatną, wzajemną i dwustronnie zobowiązującą. Należy do umów zobowiązujących do rozporządzenia. Może być jednak umową o podwójnym skutku – zobowiązująco-rozporządzającym. Jej zawarcie nie wymaga zachowania szczególnej formy (tj. może być zawarta ustnie albo nawet \"per facta concludentia\" – w sposób dorozumiany, bez użycia słów), chyba że strony ją zastrzegły (wtedy umowa musi mieć taką formę pod rygorem nieważności, o ile nie zastrzegły formy pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej tylko dla celów dowodowych; formy zastrzeżonej dla celów dowodowych nie stosuje się w stosunkach między przedsiębiorcami) albo zamiana dotyczy nieruchomości albo spadku (umowa musi mieć wówczas formę aktu notarialnego pod rygorem nieważności).\nDo wyżej określonego, zdefiniowanego kodeksem cywilnym podstawowego typu tej umowy stosuje się z mocy art. 604 k.c. odpowiednio przepisy dotyczące sprzedaży, chyba że strony postanowią inaczej. Chodzi tu m.in. o sposób i koszty wydania i odebrania rzeczy, rękojmię za wady rzeczy, natomiast nie stosuje się przepisów o cenie sprzedaży i sprzedaży na raty.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480634", "fragment_id": "1539374/0", "subtitle": "", "title": "Umowa zamiany", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1539374", "parentId": 480634.0, "score": 0.34894537925720215}, "uuid": "e8bf3bf4-9f68-4fb3-8524-ed5fd6b50b24"}, {"page_content": "Clearing (ang. rozliczenie) – procedura obrotów finansowych, w której podmiot clearingowy działa jako pośrednik i przyjmuje na siebie role kupującego i sprzedającego w danej transakcji w celu zabezpieczenia zamówień między dwiema stronami. Praktyka taka stosowana jest zwłaszcza w obrocie międzynarodowym między przedsiębiorstwami.\nInaczej zwana praktyką transakcji kompensacyjnych. Transakcje kompensacyjne charakteryzują się wiązaniem po stronie importu i eksportu większej liczby towarów niż jeden (w przeciwieństwie do barteru).\nWyróżnia się dwie formy kompensaty: kompensatę pełną i częściową. Kompensata pełna objawia się wymianą towarów bez udziału dewiz. W odróżnieniu od kompensaty pełnej kompensata częściowa charakteryzuje się wykorzystaniem dewiz do rozliczenia tej części wymiany, która nie została zbilansowana w formie naturalnej. Transakcje kompensacyjne ograniczają zakres wymiany między partnerami przez możliwości słabszego partnera.\nPodstawą clearingu mogą być zarówno umowy handlowe zawierane w celu równoważenia wartości obrotów i określające ilość i rodzaj towarów jak i umowy płatnicze ustalające warunki przeprowadzenia rozliczeń między partnerami. Płatność gotówkowa może być przeprowadzana tylko pomiędzy dwoma partnerami i wyrównywać różnicę bilansową w saldzie końcowych stron dwu- lub wielostronnych zobowiązań wynikających z umów cywilnoprawnych, publicznoprawnych, lub umów o mieszanym charakterze.\nClearing czyniony jest często poprzez izby rozliczeniowe, czyli instytucje finansowe posiadające odpowiedniej wielkości kapitał i dające gwarancje wypełnienia kontraktu dla obu stron transakcji. Praktycznie kupujący i sprzedający mają zobowiązania wobec izby, a nie wobec siebie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500768", "fragment_id": "1559007/0", "subtitle": "", "title": "Clearing", "parentId": 500768.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1559007", "source": "wikipedia", "score": 0.2453155219554901}, "uuid": "2d027b27-df90-4dd2-ad39-256b76cbce5d"}, {"page_content": "W kulturach pierwotnych pojęcie pieniądza jako osobnego środka płatniczego nie istniało. Podstawowym sposobem nabywania dóbr był barter, czyli wymiany na zasadzie przedmiot za przedmiot. Jeden towar wymieniano za inny o niekoniecznie takich samych właściwościach. Szybko jednak zorientowano się, iż nie zawsze taka wymiana towarami była sprawiedliwa, gdyż wartość przedmiotów często nie była taka sama i nie prowadziła do zaspokojenia wszystkich potrzeb. Bezpośrednia wymiana towaru na towar była również uciążliwa. Z czasem więc wprowadzono tzw. pośredników wymiany, którymi zwykle były: sól, zboże, skóry itp. Dobra te były podzielne, trwałe, jednorodne i rzadko występujące. Były to przedmioty ułatwiające zaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych, dlatego też szybko ten sposób wymiany za owe dobra przyjął się w ówczesnym świecie. Podczas tego rodzaju wymiany zachodziły dwie ważne czynności: kupno i sprzedaż, dlatego też możemy powiedzieć, że produkty konsumpcyjne są pierwotną formą pieniądza. Ludzie zaakceptowali taki sposób wymiany, a akceptacja ze strony społeczeństwa jest podstawą by uznać towary konsumpcyjne pieniądzem. Poza tym towary owe można było swobodnie dzielić, a także ich trwałość użytkowa była zadowalająca, co skutecznie wpłynęło na akceptacje „pierwotnego pieniądza”.\nPieniądz kruszcowy – monety.\n \"Osobny artykuł: Pieniądz kruszcowy.\"\nW procesie rozwoju gospodarki i cywilizacji z biegiem czasu miejsce produktów konsumpcyjnych zajęły metale – najpierw nieszlachetne (brąz, miedź, żelazo) potem szlachetne (srebro, złoto, rzadziej platyna). Metale gwarantowały trwałość użytkową oraz wartość dlatego też stały się formą pieniądza. Od wprowadzenia metali (głównie szlachetnych), jako formy pieniądza wykształciło się pojęcie „pieniądz”. O zastąpieniu towarów konsumpcyjnych metalami zadecydowały właściwości metali. Były one znacznie bardziej trwałe niż towary konsumpcyjne oraz ich wielkość znacznie mniejsza od towarów, co znacznie ułatwiało transport.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18228", "fragment_id": "173564/3", "subtitle": "", "title": "Pieniądz", "document_id": "173564", "start_index": 5665.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18228.0, "score": 0.4662409722805023}, "uuid": "ceebfff2-dc90-4010-8b6a-ff39072b0b0f"}, {"page_content": "Lokalny System Wymiany i Handlu (ang. Local Exchange and Trade System – LETS) – jest to lokalny, niedochodowy system wymiany handlowej, w którym towary i usługi są wymieniane bez potrzeby emitowania i użycia pieniędzy.\nPodstawą systemu LETS jest lista bądź baza danych, przechowująca informacje o oferowanych przez społeczność dobrach i usługach oraz stanach kont. Środkiem wymiany jest punkt, który ma ustaloną wartość (np. jednostkę czasu albo energii). W czasie dokonywania transakcji osoba zbywająca dobro lub usługę otrzymuje dodatnie punkty, zaś druga strona transakcji dostaje ujemne punkty. Dzięki temu bilans całego systemu wychodzi na zero. Często ustalana jest maksymalna i minimalna liczba punktów, jakie można mieć na swoim koncie.\nPo raz pierwszy tego pojęcia użył Michael Linton w 1982 roku kiedy w razem ze swą żoną odwiedzili jeden z takich systemów w dolinie Comox w Courtenay (Brytyjska Kolumbia) w Kanadzie.\nPrzykładowe działanie systemu.\nJedna osoba pilnuje dziecka innej osoby zarabiając w ten sposób punkty kredytowe, które może później wydać na zakup mebli albo inne usługi oferowane przez innych członków społeczności. Zaś osoba, której dziecko było pilnowane, otrzymuje ujemne punkty i może zyskać punkty przez późniejsze wykonanie pracy na rzecz innej osoby. Kiedy praca jest wykonana, osoby zainteresowane idą do centrum dostępnego dla wszystkich członków społeczności i informują o kwocie transferu lub korzystają ze strony internetowej i dokonują przelewu. Dzięki temu każdy z członków społeczności jest traktowany równo.\nKorzyści.\nZdaniem zwolenników systemu LETS, przynosi on ludziom z niego korzystającym następujące korzyści:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=991889", "fragment_id": "1389638/0", "subtitle": "", "title": "Lokalny System Wymiany i Handlu", "document_id": "1389638", "start_index": 0.0, "parentId": 991889.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4607974886894226}, "uuid": "24281e2d-9812-488c-a40f-28b2279d24c5"}, {"page_content": "Historia pieniądza.\nHistoria pieniądza obejmuje rozwój w czasie metod wymiany i pomiaru majątku.\nPieniądz pierwotny.\nPopularnie uważa się, że pieniądze powstały by zastąpić handel wymienny, polegający na wymianie bezpośrednio jednego towaru na inny. Taki handel stwarzałby wiele problemów, związanych np. z potrzebą znalezienia partnerów do wymiany. W rzeczywistości nie ma dowodów na istnienie kiedykolwiek gospodarki opartej na handlu wymiennym. Zamiast tego powszechna była ekonomia darów, oparta na bezinteresownej wymianie dóbr.\nOd początków rozwoju rolnictwa jako środków płatniczych używano też roślin i zwierząt hodowlanych. \nPowstanie miast w Mezopotamii (ok. 3000 p.n.e.), umożliwiło rozwój kredytów. Plony ludności były przechowywane w spichlerzach świątynnych w sposób ściśle udokumentowany. Za oddanie np. zboża do świątyni otrzymywało się glinianą tabliczkę, której można było użyć do uregulowania długów ze świątynią.\nAby handlować z innymi krajami potrzeba było użyć środka niepowiązanego z lokalnymi świątyniami, który był ceniony przez obie strony wymiany. Takim środkiem najczęściej zostawało złoto i srebro.\nPieniądz kruszcowy – monety.\n \"Osobny artykuł: Pieniądz kruszcowy.\"\nW procesie rozwoju gospodarki i cywilizacji z biegiem czasu miejsce produktów konsumpcyjnych zajęły metale – najpierw nieszlachetne (brąz, miedź, żelazo), potem szlachetne (srebro, złoto, rzadziej platyna). Metale gwarantowały trwałość użytkową oraz wartość dlatego też stały się formą pieniądza. Od wprowadzenia metali (głównie szlachetnych), jako formy pieniądza wykształciło się pojęcie „pieniądz”. Od tego czasu głównymi pośrednikami wymiany były metale szlachetne, głównie srebro i złoto. O zastąpieniu towarów konsumpcyjnych, metalami zadecydowały właściwości metali. Były one znacznie bardziej trwałe niż towary konsumpcyjne oraz ich wielkość znacznie mniejsza od towarów co znacznie ułatwiało transport.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1693309", "fragment_id": "673235/0", "subtitle": "", "title": "Historia pieniądza", "parentId": 1693309.0, "start_index": 0.0, "document_id": "673235", "source": "wikipedia", "score": 0.3301265239715576}, "uuid": "c4df840f-0bfb-418a-8670-b608fd558d87"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy produktu przeznaczonego do sprzedaży. Zobacz też: Towar – film fabularny.\nTowar – rzecz, zwierzę albo energia we wszelkiej postaci, mogąca stanowić przedmiot obrotu towarowego.\nUjęcie historyczne.\nW historii gospodarczej społeczeństw możliwe jest wyróżnienie dwóch form produkcji społecznej: gospodarki naturalnej i gospodarki towarowej. W gospodarce naturalnej producenci wytwarzają produkty w celu zaspokojenia własnych potrzeb. W gospodarce towarowej producenci przekazują produkty swojej pracy innym podmiotom w drodze ekwiwalentnej wymiany, czyli kupna i sprzedaży. Przedmiot wymiany, produkt pracy ludzkiej, uzyskuje w tym procesie wymiany nowe właściwości – staje się towarem.\nWłaściwości.\nTowar staje się przedmiotem społecznego zapotrzebowania dzięki temu, że posiada wartość użytkową. Wartość użytkowa towaru to całokształt naturalnych – fizycznych i chemicznych – właściwości rzeczy, dzięki którym może ona zaspokoić określoną potrzebę człowieka. Wartość użytkową towaru człowiek zrealizuje w procesie konsumpcji. Warto podkreślić, że wartość użytkową mają nie tylko towary, ale także tzw. dobra wolne – na przykład powietrze, promienie słoneczne mają dużą wartość użytkową, ale nie są produktem pracy ludzkiej.\nPodczas ekwiwalentnej wymiany producent otrzymuje za swój oferowany towar określoną ilość innego towaru. Proporcja, w jakiej jeden towar jest wymieniany na inny, nazywana jest wartością wymienną towaru. W prostej wymianie towarowej posiadany towar jest wymieniany na inny towar (barter). Wraz z rozwojem gospodarki towarowej wyodrębnia się jeden towar, który dobrze spełnia rolę ogólnego, powszechnego ekwiwalentu – jest to pieniądz. W tej formie wymiany funkcjonują dwa niezależne akty: wymiany posiadanego towaru za pieniądz (akt sprzedaży) i wymiany pieniądza na inny towar (akt kupna). W tej formule wartość wymienną towaru wyraża się za pomocą ceny.\nWartość towaru.\nKoncepcja marksowska twierdzi, że wartość towaru stanowią społecznie niezbędne nakłady pracy potrzebne do jego wytworzenia. Według tej koncepcji praca jest jedynym czynnikiem produkcji, który tworzy wartość towaru.Koncepcja neoklasyczna zakłada, że wszystkie czynniki produkcji: ziemia, praca i kapitał są wartościotwórcze. Każdy z nich tworzy część wartości towaru. Według tej koncepcji wartość towaru jest określona przez koszty produkcji, czyli koszty zastosowania czynników produkcji w procesie wytwórczym.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70585", "fragment_id": "645315/0", "subtitle": "", "title": "Towar", "document_id": "645315", "start_index": 1.0, "parentId": 70585.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30529969930648804}, "uuid": "7f7284e4-bf12-4dc8-9fb8-9cf1dd64c140"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nJest zaś mancypacja, jak już wyżej powiedzieliśmy, niejako pozorną sprzedażą, co też jest prawem właściwym obywatelom rzymskim. A odbywa się ona w ten sposób: przybrawszy przynajmniej pięciu świadków, obywateli rzymskich w wieku dojrzałym, a nadto innego człowieka, zwanego \"libripens\", spełniającego te same wymogi, by trzymał spiżową wagę, ten, który nabywa w drodze mancypacji, trzymając miedzianą monetę, tak mówi: \"Twierdzę, że ten niewolnik jest według prawa Kwirytów mój i niech go kupię za pośrednictwem tej miedzianej monety i spiżowej wagi\". Następnie uderza w wagę miedzianą monetą, którą daje jak gdyby zamiast ceny temu, od kogo nabywa w drodze mancypacji.\n \nWraz z pojawieniem się monet oraz kolejnymi podbojami i rozwojem wymiany handlowej z prowincjami, wymiana towaru za pieniądz odbywała się poza aktem mancypacyjnym. Jeżeli jednak przedmiotem transakcji były \"res mancipi\", wówczas nabywca nie uzyskiwał na nich własności kwirytarnej, a jedynie posiadanie. Celem nabycia własności kwirytarnej, nabywca przeprowadzał symboliczną mancypację z użyciem jednej monety, co było pozornym kupnem (\"imaginaria venditio\"). Nabywca kładł na szalkę wagi monetę (tzw. \"mancipatio sestertio nummo uno\" – przy użyciu jednego sesterca). W ten sposób – w prawie rzymskim okresu klasycznego – mancypacja stała się czynnością abstrakcyjną, gdyż jeżeli tylko jej stronami byli obywatele rzymscy oraz dochowano ściśle opisanej formalistyki obrzędowej i słownej, własność na \"res mancipi\" przechodziła na nabywcę bez względu na to, z jakiej przyczyny prawnej (\"causa\") nabycie to nastąpiło.\nZa wady prawne rzeczy sprzedanej mancypacyjnie sprzedawca odpowiadał z \"actio auctoritatis\".\nZnaczenie mancypacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=734168", "fragment_id": "838793/1", "subtitle": "", "title": "Mancypacja", "parentId": 734168.0, "start_index": 1687.0, "document_id": "838793", "source": "wikipedia", "score": 0.1143627017736435}, "uuid": "6a94dc9d-bbbf-458d-a1db-09b5a7deab27"}, {"page_content": "Optimum w sensie Pareto, także efektywność Pareto (ang. \"Pareto efficiency\") – alokacja czynników produkcji lub dóbr konsumpcyjnych, przy której nie można zwiększyć produkcji jednego dobra (lub konsumpcji jednego konsumenta) bez zmniejszenia produkcji innego dobra (lub konsumpcji innego konsumenta). \nWedług innej definicji jest to sytuacja, kiedy dobrobyt jednostki może zostać zwiększony bez pogorszenia dobrobytu kogoś innego. Nazwa pochodzi od nazwiska włoskiego ekonomisty Vilfreda Pareta.\n Załóżmy, że rozpatrujemy dwie osoby, Kowalskiego i Malinowskiego. Kowalski ma początkowo pewien zasób chleba, a Malinowski pewien zasób wody. Ponieważ obaj chcieliby mieć i jedno i drugie dobro, to zaczną wymieniać chleb na wodę.\n Jeżeli Kowalski ma tylko chleb, to pierwszy kubek wody będzie dla niego bardzo cenny i skłonny będzie do oddania dużej ilości chleba. Analogicznie, Malinowski będzie skłonny wymienić dużą ilość wody w zamian za kromkę chleba. Zgodnie z prawem malejącej użyteczności krańcowej w miarę kontynuowania wymiany ich skłonność do poświęcania jednego dobra w zamian za drugie będzie maleć. Ostatecznie osiągnięty zostanie taki punkt, w którym dalsza wymiana nie będzie już możliwa. Kowalski za kolejną kromkę chleba będzie sobie życzyć coraz więcej wody, a Malinowski za kolejny kubek wody będzie chciał coraz więcej chleba.\n W ten sposób osiągnięty został punkt optimum w sensie Pareta. Jeżeli bowiem chcielibyśmy Kowalskiemu dać kolejny kubek wody, to musielibyśmy zmusić Malinowskiego do wymiany, pogarszając tym samym jego sytuację (albowiem, gdyby jego sytuacja miała się poprawić, to do wymiany doszłoby dobrowolnie).\nWolny rynek.\nWarto zauważyć, że wolna wymiana dóbr, przy założeniu braku istnienia kosztów transakcyjnych, prowadzi do efektywnej alokacji w sensie Pareta. Co więcej, jeżeli alokacja nie jest efektywna w sensie Pareta, to można poprawić sytuację niektórych uczestników bez pogarszania sytuacji innych, co jest bardzo pożądane.\nEfektywność Pareta a interes społeczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71933", "fragment_id": "647220/0", "subtitle": "", "title": "Optimum w sensie Pareto", "document_id": "647220", "start_index": 0.0, "parentId": 71933.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10070397704839706}, "uuid": "3240fbe8-4a54-4cfa-9eda-606c16c89ab7"}]}
{"id": "q_191", "question": "Które państwo jako pierwsze uchwaliło konstytucję?", "answer": [{"page_content": "Konstytucja pisana (\"konstytucja formalna\") – ustawa zasadnicza w formie jednego lub kilku aktów prawnych o szczególnej mocy prawnej, szczególnej treści oraz specjalnym trybie uchwalania i zmiany. Do konstytucji pisanych zalicza się większość współczesnych konstytucji.\nHistorycznie pierwszą konstytucją pisaną była Konstytucja Stanów Zjednoczonych z 1787 roku, z kolei pierwszą tego rodzaju konstytucją w Europie była Konstytucja 3 maja z 1791.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=702811", "fragment_id": "808119/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucja pisana", "parentId": 702811.0, "start_index": 0.0, "document_id": "808119", "source": "wikipedia", "score": 0.288810670375824}, "uuid": "27c8a862-8ebe-4f8c-94c1-6c1856e69b58"}, {"page_content": "Konstytucja 3 maja, właśc. Ustawa Rządowa z dnia 3 maja – uchwalona 3 maja 1791 roku ustawa regulująca ustrój prawny monarchii dziedzicznej Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Powszechnie przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie (po konstytucji amerykańskiej z 1787 r.) spisaną konstytucją.\nUchwalona przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wraz ze \"stanami skonfederowanymi w liczbie podwójnej naród Polski reprezentującymi\". Została zaprojektowana w celu zlikwidowania obecnych od dawna wad opartego na wolnej elekcji i demokracji szlacheckiej systemu politycznego Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konstytucja zmieniła ustrój państwa na monarchię dziedziczną, ograniczyła znacząco demokrację szlachecką, odbierając prawo głosu i decyzji w sprawach państwa szlachcie nieposiadającej ziemi (gołocie), wprowadziła częściowe zrównanie praw osobistych mieszczan i szlachty oraz stawiała chłopów pod ochroną państwa, w ten sposób łagodząc nadużycia pańszczyzny. Konstytucja formalnie zniosła \"liberum veto\".\nPrzyjęcie monarchicznej Konstytucji 3 maja spowodowało opozycję republikanów oraz sprowokowało wrogość Imperium Rosyjskiego, które od 1768 roku było protektorem Rzeczypospolitej i gwarantem nienaruszalności jej ustroju. W wojnie w obronie konstytucji Polska, zdradzona przez swojego pruskiego sprzymierzeńca Fryderyka Wilhelma II, została pokonana przez wojska rosyjskie Katarzyny Wielkiej, wspierające konfederację targowicką – spisek części polskich magnatów przeciwnych zmianie ustroju Rzeczypospolitej. Po utracie niepodległości w 1795 roku przez 123 lata rozbiorów przypominała o walce o niepodległość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44876", "fragment_id": "651591/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucja 3 maja", "parentId": 44876.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651591", "source": "wikipedia", "score": 0.5707305669784546}, "uuid": "ef96b357-41e0-4aaf-aa77-3f820060a758"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKonstytucja marcowa (\"Ustawa z dnia 17 marca 1921 roku Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej\") – ustawa zasadnicza uchwalona przez Sejm Ustawodawczy, opublikowana 1 czerwca 1921. Mimo uchwalenia w 1921 roku wiele jej postanowień weszło w życie dopiero po wyborach do parlamentu w 1922 roku i wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej. Została w zdecydowanej większości uchylona przez Sejm z dniem 24 kwietnia 1935 i zastąpiona przez konstytucję kwietniową. Składała się z siedmiu rozdziałów, w skład których wchodziło 126 artykułów. Określenie „konstytucja marcowa” pochodziło od miesiąca uchwalenia konstytucji przez Sejm Ustawodawczy.\nByła to pierwsza nowoczesna polska konstytucja, będąca konstytucją pełną. Wprowadzała egalitarny ustrój republiki demokratycznej o parlamentarno-gabinetowym systemie rządów. Władzę zwierzchnią (art. 2) przyznawała Narodowi Polskiemu (bez normatywnej jego definicji, gdyż ustrojodawca oparł się na stanowisku doktryny francuskiej, uznającej naród za podmiotowość polityczną wszystkich obywateli państwa, bez względu na ich przynależność etniczną), który nie sprawował jej sam, lecz za pośrednictwem specjalnych organów, zbudowanych zgodnie z monteskiuszowską koncepcją trójpodziału władz (art. 2 \"in fine\").\nJednym z najistotniejszych postanowień konstytucji było zniesienie wszelkich przywilejów stanowych obywateli, tj. nieuznawanie przez państwo \"„przywilejów rodowych ani stanowych, jak również żadnych herbów, tytułów rodowych i innych, z wyjątkiem naukowych, urzędowych i zawodowych”\" (art. 96).\nGeneza uchwalenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3058", "fragment_id": "168483/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucja marcowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3058.0, "document_id": "168483", "score": 0.35077181458473206}, "uuid": "30b3f1d2-d681-45a4-801f-d1f5e3344751"}, {"page_content": "Historia konstytucji w Polsce – Polska stała się państwem konstytucyjnym w XVIII wieku, kiedy 3 maja 1791 obradujący od 1788 r. Sejm Czteroletni przyjął Konstytucję 3 maja.\nPrawa kardynalne.\n \"Osobny artykuł: Prawa kardynalne.\"\nUstawy przeforsowane w latach 1767–1768 w Warszawie na sejmie, zwanym „Repninowskim”. Obejmowały podstawowe zasady ustroju demokracji szlacheckiej, gwarantujące szlachcie: wolną elekcję, utrzymanie liberum veto na sejmach, prawo wypowiadania posłuszeństwa królowi, nietykalność osobistą (neminem captivabimus), przywileje w sprawowaniu rządów oraz posiadania ziemi i władzy nad chłopstwem. Miały charakter ustawy zasadniczej.\nKonstytucja 3 maja.\n \"Osobny artykuł: Konstytucja 3 maja.\"\nKonstytucja 3 maja z 1791 roku (według wielu autorów pierwsza konstytucja w Europie, druga na świecie), będąca wynikiem dążeń do naprawy stosunków wewnętrznych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów (po pierwszym rozbiorze Polski), wprowadziła nowoczesną monarchię parlamentarną. Postanowieniem Konstytucji było prawo o sejmikach oraz prawo o miastach królewskich. Pozostawiało ono system stanowy, z pewnymi zmianami; zlikwidowano m.in. wolną elekcję i \"liberum veto\". Mieszczanie mogli nabywać dobra majątkowe oraz uzyskiwać nobilitację. Konstytucja 3 Maja została obalona po roku przez armię rosyjską wraz z konfederacją targowicką w wyniku przegranej wojny polsko-rosyjskiej 1792. W niedługim czasie doszło do całkowitego rozbioru Polski.\nKonstytucja Księstwa Warszawskiego.\n \"Osobny artykuł: Konstytucja Księstwa Warszawskiego.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2049511", "fragment_id": "388208/0", "subtitle": "", "title": "Historia konstytucji w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2049511.0, "document_id": "388208", "score": 0.2618260681629181}, "uuid": "97c260ba-36ff-441b-be5d-45d59eafa37c"}, {"page_content": "Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Constitution of the United States of America&lt;/&gt;) – najwyższy akt prawny obowiązujący w Stanach Zjednoczonych, podstawa systemu prawnego i ustroju politycznego.\nKonstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki jest często uznawana za pierwszą post-oświeceniową ustawę zasadniczą świata. Wcześniejsza jest jednak od niej Konstytucja Korsyki, która jest jednak bardzo krótka i częściowa. Konstytucja Stanów Zjednoczonych była wzorem dla wielu innych konstytucji powstających na całym świecie. Jej siłą jest prostota i elastyczność. Obecnie, z 27 poprawkami, służy ponad 300 milionom Amerykanów w 50 stanach, które są w wielu kwestiach różne.\nKonstytucja jest sztywna, choć wrażenie to może zachwiać fakt, iż należy do konstytucji otwartych. Wskutek tego jest bardzo ogólnikowa (normuje tylko zasady ustroju państwa, konkretną treść otrzymują one albo w drodze wykładni sądowej, albo w praktyce ich stosowania przez organy państwowe), a prawa w niej zawarte można interpretować na wiele sposobów (interpretacji dokonują władze federalne). Jej sztywność polega zaś na ogromnie trudnej procedurze jej zmienienia. Odbyć się to bowiem może jedynie na wniosek 2/3 głosów obu izb Kongresu Stanów Zjednoczonych lub specjalnej Konwencji dla zaproponowania poprawek (która to Konwencja zostaje zwołana przez zobowiązany do tego Kongres w przypadku wniosku co najmniej 2/3 wszystkich stanów). Potem 3/4 stanów musi te zmiany zaakceptować (w jednakowo określony dla wszystkich stanów sposób: poprzez stanowe ciała ustawodawcze lub specjalne stanowe konwencje ratyfikacyjne). Najczęściej poprawka konstytucyjna musi być zatwierdzona w określonym czasie (i zazwyczaj są to dwa lata).\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2929", "fragment_id": "186204/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucja Stanów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2929.0, "document_id": "186204", "score": 0.10757682472467422}, "uuid": "d971723a-e57e-4bfd-9994-78f5fdb24c67"}, {"page_content": "Święto Narodowe Trzeciego Maja – polskie święto państwowe obchodzone 3 maja.\nDzień ten jest dniem wolnym od pracy.\nZnaczenie daty.\n3 maja 1791 w Rzeczypospolitej Obojga Narodów uchwalono jedną z pierwszych na świecie konstytucji. Wyprzedziła ona m.in. konstytucję francuską. Konstytucja została uchwalona przez Sejm Czteroletni, który został zwołany w październiku 1788.\nUstanowienie święta.\nŚwięto zostało ustanowione w 1919 i ponownie w 1990\nOd 2007 roku 3 maja jest również świętem narodowym Litwy.\nDzieje obchodów.\nPodczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja 1792 wokół Warszawy skoncentrowano wiele jednostek wojskowych, których zabrakło w krytycznym momencie rosyjskiego ataku w 1792 r.\nW okresie zaborów Polski obchodzenie rocznic Konstytucji 3 maja było zakazane przez wszystkich zaborców. Polacy, którzy odważyli się obchodzić publicznie to święto, byli karani. Na przykład za złożenie bukietu fiołków w rocznicę Konstytucji 3 maja w 1892 tajna policja rosyjska aresztowała w Warszawie nauczyciela Stanisława Mieczyńskiego, po czym wysłano go za ten czyn na trzyletnią zsyłkę do Odessy.\nObchody rocznicy Konstytucji 3 maja były organizowane także w skupiskach Polonii, m.in. w Chicago.\nUroczyste obchody rocznicy Konstytucji 3 maja organizowano w latach 1916–1918 w wielu miastach Królestwa Polskiego (najliczniejsze w Warszawie w 1916) po ewakuacji władz rosyjskich i bieżeństwie rosyjskiej ludności cywilnej, przeprowadzonym w 1915.\nPo odzyskaniu niepodległości w 1918, rocznica Konstytucji 3 maja została uznana za święto narodowe uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919. Po II wojnie światowej obchodzono je do 1946, kiedy w wielu miastach doszło do krwawych demonstracji studenckich. Od tego czasu władze zabroniły publicznego świętowania, a próby manifestowania były często tłumione przez milicję. Święto to zostało oficjalne zniesione ustawą z 18 stycznia 1951 o dniach wolnych od pracy.3 maja 1982 r. z okazji rocznicy Konstytucji odbyły się w kilkunastu miastach w Polsce demonstracje uliczne, które w Warszawie przerodziły się w szczególnie gwałtowne zamieszki i starcia z milicją.\nŚwięto Narodowe Trzeciego Maja przywrócono ustawą z 6 kwietnia 1990 (weszła w życie 28 kwietnia). Tego roku obchody święta 3 maja w Warszawie na pl. Zamkowym w Warszawie odbyły się w obecności prezydenta RP Wojciecha Jaruzelskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=164967", "fragment_id": "3774/0", "subtitle": "", "title": "Święto Narodowe Trzeciego Maja", "parentId": 164967.0, "start_index": 0.0, "document_id": "3774", "source": "wikipedia", "score": 0.0626228079199791}, "uuid": "18ad0200-bf21-432d-a66c-71742ad39290"}, {"page_content": "Konstytucja 1791 – pierwszy akt prawny rangi konstytucyjnej w Królestwie Francji uchwalony 3 września 1791. Przekształcił istniejącą monarchię absolutną w krótkotrwałą monarchię konstytucyjną. Ludwik XVI podpisał akt konstytucji 13 września 1791.\nW skład konstytucji włączono prawa wydane przez Konstytuantę w okresie 1789–1791. Preambułą konstytucji była Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela. Dzięki niej król przestał być jedynym wszechwładnym organem, a stał się jednym z podmiotów reprezentującym naród (z łaski narodu i Boga). Utrzymała ustrój monarchii, przekształcając ją z absolutyzmu w monarchię konstytucyjną. Ustanowiła zasadę trójpodziału władzy jako jedną z głównych norm zaraz po suwerenności narodu.\nWładza ustawodawcza.\nZostała przekazana jednoizbowemu Zgromadzeniu Prawodawczemu (Legislatywie) z wyraźną przewagą nad władzą wykonawczą.\nZłożona z 745 posłów w wyborach pośrednich i dwustopniowych wybieranych raz na 2 lata.\nZgromadzenie to posiadało wyłączne prawo inicjatywy ustawodawczej i uprawnień legislacyjnych:\nOrdynacja wyborcza.\nPrawo wyborcze posiadał tylko „obywatel czynny”, mężczyzna spełniający następujące warunki:\nObywatele czynni zbierali się w tzw. zgromadzenia pierwiastkowe, których celem było wyłonienie elektorów (po 1 na 100 obywateli).\nDla elektorów cenzus majątkowy był znacznie podwyższony. Absolutną większością głosów elektorzy wybierali spośród czynnych obywateli departamentu posłów i ich zastępców.\nWybrani posłowie nie byli przedstawicielami danego departamentu, lecz całego narodu.\nWładza wykonawcza.\nSprawował ją związany z prawem dziedziczny król i powołani, politycznie przed nim odpowiedzialni ministrowie. Sam monarcha jako osoba nietykalna i święta nie ponosił odpowiedzialności. Wszelkie jego akty wymagały kontrasygnaty. W przypadku złamania któregoś z praw konstytucji władca mógł zostać usunięty z tronu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1303527", "fragment_id": "1151692/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucja 1791 roku", "document_id": "1151692", "start_index": 0.0, "parentId": 1303527.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35844048857688904}, "uuid": "6ecc6443-d172-474c-b1e2-bdcd54c5f0c8"}, {"page_content": "Pierwotny projekt Konstytucji przygotował James Madison z Wirginii. Początkowo miała służyć jako podpora w rządzeniu 4 milionami ludzi w 13 stanach, doprowadzić do centralizacji władzy, zostawiając jednak przy tym prawa poszczególnych stanów i dając im swobodę w ich sprawach wewnętrznych. Zawarty kompromis stanowił, że wszystkie stany będą reprezentowane przez jednakową liczbę ich przedstawicieli w Senacie, natomiast w Izbie Reprezentantów ich liczba będzie zależeć od liczby mieszkańców danego stanu (wliczając 3/5 niewolników, co art. 1.2 Konstytucji określał eufemistycznie \"trzy piąte ogółu pozostałych osób\").\nOd początku Konstytucja była przedmiotem sporu między federalistami i antyfederalistami. Federaliści chcieli, aby pozostała ona w takiej formie, jaką jej nadali. Antyfederaliści sprzeciwiali się temu, twierdząc, że Konstytucja nie chroni podstawowych praw jednostki i daje zbyt dużo możliwości jej nadinterpretacji władzom federalnym. Postanowili więc wprowadzić do Konstytucji tzw. Kartę Praw, którą stanowi 10 pierwszych poprawek, uchwalonych w 1791 r., w których przyjęta została Konstytucja.\nKarta Praw Stanów Zjednoczonych.\n \"Osobny artykuł: Karta praw Stanów Zjednoczonych.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2929", "fragment_id": "186204/2", "subtitle": "", "title": "Konstytucja Stanów Zjednoczonych", "parentId": 2929.0, "start_index": 3838.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186204", "score": 0.1273701786994934}, "uuid": "5864fd19-5d12-4dd3-b073-0f76b22600db"}, {"page_content": "Marie Joseph de La Fayette.\nObradujący od 1775 r. II Kongres Kontynentalny w dniu 4 lipca 1776 r. ogłosił Deklarację Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Oznaczało to formalne zerwanie związków angielskich kolonii w Ameryce Północnej z Wielką Brytanią. Twórcą deklaracji był Thomas Jefferson, a jej sygnatariuszy nazwano Ojcami-Założycielami. Oto najważniejsze wydarzenia wojny o niepodległość USA:\nPokój z 1783 r. zakończył wojnę i uznał istnienie nowego państwa Stanów Zjednoczonych Ameryki z Missisipi jako zachodnią granicą. Koloniści wyrwali się spod panowania Jerzego III.\n \"Osobny artykuł: Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych.\"\nUchwalenie konstytucji.\nUstrój powstającego państwa tworzył się w duchu oświeceniowym. Zdecydowano się na monteskiuszowską zasadę trójpodziału władz. W 1787 r. obowiązujące do tej pory artykuły konfederacji i wieczystej unii zastąpiła jedna z pierwszych w świecie konstytucji. Jej pierwotną wersję przygotowywał James Madison. Nowa ustawa zasadnicza regulowała relacje pomiędzy władzą centralną a stanami. Powstałe państwo było republiką federalną z prezydentem jako głową państwa i Kongresem jako władzą ustawodawczą. Pod względem sposobu sprawowania władzy USA stały się typowym przykładem państwa, w którym występuje system prezydencki – głowa państwa stała jednocześnie na czele gabinetu.\nPierwszym prezydentem został Jerzy Waszyngton. Początkowo nowe państwo borykało się z licznymi problemami natury polityczno-społecznej i finansowej. Trwała walka pomiędzy dwoma obozami: Federalistów (późniejszych Republikanów) pragnących silnej władzy centralnej i Antyfederalistów (którzy przekształcili się później w Demokratycznych Republikanów, a następnie w Demokratów) dążących do zachowania odrębności poszczególnych stanów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2274", "fragment_id": "186547/14", "subtitle": "", "title": "Historia Stanów Zjednoczonych", "document_id": "186547", "start_index": 23881.0, "parentId": 2274.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21310459077358246}, "uuid": "4dbdcb1d-6ae7-4ed1-85f9-ba18c15f7e8a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – najwyższy akt prawny (ustawa zasadnicza) Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalony 2 kwietnia 1997 roku przez Zgromadzenie Narodowe, zatwierdzony w ogólnonarodowym referendum 25 maja 1997 roku, ogłoszony w Dzienniku Ustaw: . Konstytucja RP weszła w życie 17 października 1997. Złożona jest z preambuły i 13 rozdziałów obejmujących 243 artykuły.\nTło historyczne.\n \"Osobny artykuł: Historia konstytucji w Polsce.\"\nPrace nad Konstytucją.\nRozpoczęcie prac nad przygotowaniem konstytucji nastąpiło w 1989 roku. Było to spowodowane zasadniczymi zmianami ustrojowymi, jakie rozpoczęły się w Polsce pod koniec lat osiemdziesiątych. Konstytucja PRL z 1952 poprzez ciągłe jej zmiany (których szczególnie wiele dokonano po wyborach kontraktowych w 1989 roku) stała się aktem wewnętrznie niespójnym, a ze względu na swój rodowód społecznie nieakceptowanym. Nie odpowiadała ona potrzebom przeżywającego głębokie przemiany państwa.\nZdecydowane działania w kwestii zmiany konstytucji podjął Sejm Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji (1991–1993). 23 kwietnia 1992 roku uchwalono ustawę o trybie przygotowania i uchwalenia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Powoływała ona do życia instytucję Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, która miała zająć się przygotowaniem ostatecznej wersji nowej ustawy zasadniczej. Określiła również, iż uchwalenia konstytucji dokona Zgromadzenie Narodowe, a następnie zostanie ona poddana pod głosowanie w ogólnonarodowym referendum. Prawo wnoszenia projektów nowej Konstytucji RP przysługiwało grupom 56 członków Zgromadzenia Narodowego, Komisji Konstytucyjnej oraz Prezydentowi RP. Po nowelizacji ustawy dokonanej w 1994 roku takie prawo otrzymała również grupa 500 tysięcy obywateli RP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165392", "fragment_id": "3946/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej", "document_id": "3946", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 165392.0, "score": 0.16151182353496552}, "uuid": "746efcc2-c82a-4125-8213-e4d8b356b09d"}]}
{"id": "q_192", "question": "Jakiego koloru była czapka frygijska?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy nakrycia głowy. Zobacz też: inne znaczenia.\nCzapka frygijska (czapka wolności) – rodzaj wełnianej lub filcowej czapki o kształcie wysokiego stożka z opadającym zwieńczeniem. Męskie nakrycie głowy znane już w starożytności, w XVIII/XIX wieku spopularyzowane przez ruchy rewolucyjne jako symbol wolności.\nHistoria.\nStarożytność.\nNazwa tego nakrycia głowy pochodzi od Frygii w Azji Mniejszej. Starożytni Grecy uważali ją za nakrycie typowe dla ludów wschodnich: Frygów, Traków i mitycznych Amazonek.\nZbliżony do niej kształtem stożkowaty pileus (pozbawiony opadającego zwieńczenia) był w Rzymie symbolem wolności, otrzymywanym przez niewolnika w momencie wyzwolenia.\nNa monetach rzymskich bogini Roma nosi frygijkę. Noszące ją postacie występują nierzadko w rzymskiej sztuce, np. chłopiec na Ołtarzu Pokoju[]. W czapce frygijskiej przedstawiano od epoki hellenistycznej Mitrę. Kształt frygijki przybrał jeden z typów antycznych hełmów, umownie zwany trackim albo frygijskim.\nNowożytność i współczesność.\nSzerszą popularność czapka ta zaczęła zdobywać pod koniec XVIII wieku, używana przez rewolucjonistów najpierw w czasie amerykańskiej wojny o niepodległość[], a następnie w czasie rewolucji francuskiej. Czerwona czapka frygijska była tam początkowo oznaką przynależności do klubu jakobinów. Przyjęta potem masowo przez ruch francuskich sankiulotów, stała się nie tylko symbolem rewolucji, ale jednym z głównych symboli narodowych Francji, której kobiecy symbol wolności ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;liberté&lt;/&gt;) – Marianna przedstawiano właśnie w tym nakryciu głowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91685", "fragment_id": "658455/0", "subtitle": "", "title": "Czapka frygijska", "document_id": "658455", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 91685.0, "score": 1.0}, "uuid": "af50caa7-002e-4d32-9af8-a4911a925518"}, {"page_content": "W okresie II wojny światowej czerwona czapka frygijska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;bonnet phrygien&lt;/&gt;) z kokardą \"tricolore\" stała się (obok barw narodowych i czerwonej gwiazdy) symbolem Wolnych Strzelców i Partyzantów Francuskich – komunistycznej organizacji ruchu oporu we Francji. Kiedy w lutym 1944 r. FTPF współtworzyły Francuskie Siły Wewnętrzne komuniści przyjęli odgórnie symbol FFI – krzyż lotaryński. Mimo to, dla podkreślenia autonomii, na opaskach obok skrótu „FFI” i krzyża umieszczano stary skrót i czapkę wolności (rzadziej czerwoną gwiazdę).\nCzapka frygijska była i jest umieszczana na monetach i banknotach wielu państw, m.in. USA, w Polsce po raz pierwszy na banknotach złotowych z 1794 roku. W czasie powstania listopadowego w projekcie godła proponowanego przez Joachima Lelewela miała zastąpić koronę (sam Lelewel miał później twierdzić, że pomysł ten był żartem z jego strony). Występuje w symbolice państw, regionów i miast, szczególnie obu Ameryk (np. Kostaryki, Kolumbii, Salwadoru, Argentyny, stanu Nowy Jork, Wirginii).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91685", "fragment_id": "658455/1", "subtitle": "", "title": "Czapka frygijska", "document_id": "658455", "start_index": 1610.0, "source": "wikipedia", "parentId": 91685.0, "score": 0.6827628016471863}, "uuid": "5c008bb7-f329-404d-9fd1-d2399b3ece1d"}, {"page_content": "Godło Salwadoru w obecnej formie przyjęte zostało 15 września 1912 roku. Wyłonione zostało w wyniku konkursu zorganizowanego przez ministerstwo wojny i marynarki. Autorem godła jest salwadorski kaligraf Rafael Barraza Rodríguez.\nOpis.\nW centralnej części znajduje się trójkątna tarcza, a na niej pasmo pięciu wulkanów wynurzających się z morza. Nad wulkanami przedstawiona jest czerwona czapka frygijska, a wokół niej promienie słoneczne i napis \"15 septiembre de 1821\" (15 września 1821, data ogłoszenia niepodległości przez Salwador). Na szczycie znajduje się tęcza. Wokół tarczy pięć trójpasmowych, niebiesko-białych flag. Poniżej znajduje się wstęga z mottem narodowym: \"Dios, Unión, Libertad\" („Bóg, Jedność, Wolność”). Całość otoczona jest dwoma gałązkami wawrzynu, oraz złotym napis w języku hiszpańskim: \"República de El Salvador en la América Central\" („Republika Salwadoru w Ameryce Środkowej”).\nSymbolika.\nTrójkąt symbolizuje równość wszystkich wobec prawa, a także trójpodział władzy. Wulkany oraz flagi symbolizują pięć krajów Zjednoczonych Prowincji Ameryki Środkowej. Tęcza symbolizuje pokój, a czapka frygijska wolność. Gałązki wawrzynu, każda podzielona na siedem części, symbolizują 14 departamentów Salwadoru.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1258187", "fragment_id": "1132403/0", "subtitle": "", "title": "Godło Salwadoru", "parentId": 1258187.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1132403", "score": 0.13650575280189514}, "uuid": "e318e689-8131-4f9f-af06-513f081e1925"}, {"page_content": "Herb Argentyny, ustanowiony został w 1944 roku.\nOpis herbu.\nW owalnej dwupolowej tarczy, pole górne barwy niebieskiej, dolne białe. Na tarczy, dwie ręce w uścisku. Ręce trzymają równocześnie trzon piki wzniesionej pionowo, na której zawieszona jest czerwona czapka frygijska.\nTarczę okala zielony laur przewiązany u dołu niebieską wstążką. Ponad całością ukazuje się Słońce Majowe - (pradawny symbol nawiązujący do wizerunku inkaskiego bóstwa solarnego Inti).\nSymbolika herbu.\nSplatające się dwie ręce w uścisku, oznaczają jedność wielu prowincji Argentyny. Trzymają one trzon piki. Owa broń symbolizuje gotowość do walki o wolność, której z kolei symbolem jest czapka frygijska. Wieniec laurowy, otaczający tarczę, odnosi się zaś do przeszłości kolonialnej państwa i oznacza wyzwolenie się spod kolonializmu oraz zwycięstwo. Wschodzące słońce symbolizuje wschodzącą potęgę państwa.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126247", "fragment_id": "13795/0", "subtitle": "", "title": "Herb Argentyny", "parentId": 126247.0, "start_index": 0.0, "document_id": "13795", "source": "wikipedia", "score": 0.1938980519771576}, "uuid": "485152d0-73c3-441d-ae04-644f8a42fbb2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nLegia Włoska – polska formacja wojskowa w służbie francuskiej.\nPowstała w 1800 roku na skutek połączenia wojsk 1. i 2 Legii. Początkowo miały ją tworzyć cztery bataliony piechoty, pułk jazdy i kompania artylerii konnej. Po przeprowadzonej w następnych miesiącach reorganizacji i uzupełnieniu stanów osobowych, 23 lipca 1800 roku liczyła 117 oficerów i 2564 żołnierzy.\nStruktura organizacyjna.\nDowództwo Legii – dowódca Jan Henryk Dąbrowski\n23 października utworzono dodatkowo batalion grenadierski, a Legia podzielona została na dwie brygady: \nChorągiew.\nChorągiew z wyobrażeniem koguta galijskiego, czapki frygijskiej i numeru z napisem: REPUBLIQUE FRANGAISE. Strefy pionowe: ciemnoniebieska, biała, czerwona. Wstążka przy numerach: biało–czerwona. Czapka frygijska czerwona. Kogut i gałązki w barwach naturalnych. \nOpis sporządził Gembarzewski według rysunku Bolesława Starzeńskiego z Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie. Przy tym rysunku znajdowała się notatka, iż na odwrocie chorągwi był napis: \"Legion Polonaise\" i że chorągiew była ofiarowana Legii Polskiej we Włoszech w roku rewolucyjnym IX (1800/1801) przez pierwszego konsula, Napoleona Bonapartego\nNastępnie chorągiew przeszła do 1 pułku piechoty Legii Nadwiślańskiej w korpusie Sucheta w Hiszpanii. W stanie całkowitego zniszczenia, tak że tylko strzępy pozostały przy drzewcu, została zwrócona Ministerium Wojny w dniu 26 marca 1812 roku.\nNa jej miejsce pułk 1 piechoty Nadwiślańskiej otrzymał nową chorągiew.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2687119", "fragment_id": "1621570/0", "subtitle": "", "title": "Legia Włoska", "document_id": "1621570", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2687119.0, "score": 0.17370344698429108}, "uuid": "9be4b10c-a1aa-443d-a237-5aa4e790a178"}, {"page_content": "Rozan – polski herb szlachecki\nOpis herbu.\nNa tarczy ściętej pasem złotym – w polu górnym srebrnym trzy róże czerwone rzędem, w polu dolnym czerwonym – krzyż maltański srebrny. Nad tarczą czapka frygijska czerwona.\nNajwcześniejsze wzmianki.\nHerb nadany wraz z nobilitacją Józefowi Zendlinger Rozan przez Stanisława Augusta w 1775 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1043216", "fragment_id": "1385760/0", "subtitle": "", "title": "Rozan", "parentId": 1043216.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1385760", "score": 0.13042248785495758}, "uuid": "0c59ae73-d1c0-4faf-b11e-436dbf8d75cc"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy 1 Pułku Piechoty Legii Nadwiślańskiej. Zobacz też: 1 Pułk Piechoty - stronę ujednoznaczniającą.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n1 Pułk Piechoty Legii Nadwiślańskiej – oddział piechoty okresu napoleońskiego.\nFormowanie i zmiany organizacyjne.\nUtworzony 31 marca 1808 z 1 Pułku Legii Polsko-Włoskiej. Wchodził w skład Legii Nadwiślańskiej.\nW czasie przygotowań do inwazji na Rosję 1812 pułk wszedł w skład gwardii cesarskiej.\nW 1813, z resztek czterech pułków piechoty Legii Nadwiślańskiej, utworzono jeden pod dowództwem płk. Stanisława Malczewskiego i w sierpniu przyłączono go do 27 Dywizja Izydora Krasińskiego.\nŻołnierze pułku.\nPułkiem dowodzili:\nWalki pułku.\nBitwy i potyczki\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nChorągiew.\nPoczątkowo pułk używał chorągwi z wyobrażeniem koguta galijskiego, czapki frygijskiej i numeru z napisem: REPUBLIQUE FRANGAISE. Strefy pionowe: ciemnoniebieska, biała, czerwona. Wstążka przy numerach: biało-czerwona. Czapka frygijska czerwona. Kogut i gałązki w barwach naturalnych. \nOpis sporządził Bronisław Gembarzewski według rysunku Bolesława Starzeńskiego z Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie. Przy tym rysunku znajdowała się notatka, iż na odwrocie chorągwi był napis: „Legion Polonaise” i że chorągiew była ofiarowana Legii Polskiej we Włoszech w roku rewolucyjnym IX (1800/1801) przez pierwszego konsula, Napoleona Bonapartego", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2360610", "fragment_id": "511307/0", "subtitle": "", "title": "1 Pułk Piechoty Legii Nadwiślańskiej", "parentId": 2360610.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "511307", "score": 0.2488734871149063}, "uuid": "9cffa5af-a86f-4d8d-b227-b66ecfc29ded"}, {"page_content": "Flaga stanowa Wirginii Zachodniej – kolory oznaczają Unię (niebieski) i klarowność instytucji stanowych (biały). Tarczę herbową podtrzymują rolnik i górnik, symbolizujący dwa główne zawody. Skała oznacza trwałość i ciągłość. Wyryto na niej datę utworzenia tego stanu (20 czerwca 1863 roku). Czapka frygijska i karabiny przypominają, że stan zdobył wolność i będzie jej bronić.\nPrzyjęta 7 marca 1929 roku. Proporcje 10:19.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=459825", "fragment_id": "1540976/0", "subtitle": "", "title": "Flaga stanowa Wirginii Zachodniej", "document_id": "1540976", "start_index": 0.0, "parentId": 459825.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33561375737190247}, "uuid": "c1536647-ac40-4b1b-a370-74f821e246a4"}, {"page_content": "Kolor piaskowy był kolorem pułku New Jersey Continental Line, wyznaczonym w 1779 roku osobiście przez generała Jerzego Waszyngtona. Od 1780 roku był to kolor sztandarów pułkowych w New Jersey. Trzy pługi w herbie symbolizują fakt, że New Jersey był trzecim stanem przyjętym do Unii. Tarczę herbu podtrzymują personifikacja wolności (z czapką frygijską) i Ceres (bogini rolnictwa) z rogiem obfitości. Klejnotem jest głowa konia, symbol krzepkości. Na wstędze dewiza stanu: \"Wolność i dobrobyt\".\nUstanowiona 26 marca 1896 roku. Proporcje nieustalone.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=466876", "fragment_id": "1537950/0", "subtitle": "", "title": "Flaga stanowa New Jersey", "parentId": 466876.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1537950", "score": 0.42038002610206604}, "uuid": "343a2096-0451-4043-b9e8-e953137a752a"}, {"page_content": "Nakryciem głowy do ubioru galowego, wyjściowego i służbowego była okrągła czapka garnizonowa z czarnym daszkiem. Dla funkcjonariuszy noszących ubiór wojsk lądowych przeznaczona była czapka w kolorze khaki z zielonym otokiem i lamówką. Funkcjonariusze noszący ubiór wojsk lotniczych dysponowali czapką w kolorze stalowym z zielonym otokiem i lamówką. Natomiast do ubioru marynarki wojennej przeznaczona była czapka z białym denkiem i zielonym otokiem. Na czapkach garnizonowych mocowano metalowy znak orła państwowego na tarczy, wewnątrz której umieszczono napis „STRAŻ GRANICZNA”.\nDo ubioru polowego przeznaczono dwa rodzaje czapek polowych typu kepi (w kamuflażu „pantera” – do munduru polowego oraz granatowe – do munduru polowego marynarki) oraz stalowy beret (przeznaczony dla obsługi technicznej lotnisk). Na czapkach polowych typu kepi oraz beretach mocowano znak orła państwowego na tarczy, wewnątrz której umieszczono napis „STRAŻ GRANICZNA” wykonany metodą termonadruku.\nPonadto funkcjonariusze noszący ubiór wojsk lotniczych do ubioru służbowego, wyjściowego i polowego mogli nosić stalowe furażerki z orłem państwowym na tarczy, wewnątrz której umieszczono napis „STRAŻ GRANICZNA” wykonanym techniką termonadruku.\nW okresie zimowym nakryciem głowy była czapka futrzana z futerkiem koloru czarnego z metalowym znakiem orła państwowego na tarczy, wewnątrz której umieszczono napis „STRAŻ GRANICZNA”.\nW składzie ubiorów galowego i wyjściowego noszono mundur wyjściowy. Mundur występował w trzech odmianach kolorystycznych: khaki (ubiór wojsk lądowych), granatowy (ubiór marynarki wojennej) i stalowy (ubiór wojsk lotniczych). Od wzorów wojskowych mundur ten odróżniały zielone lamówki wszyte w zewnętrzne boczne szwy spodni oraz rękawów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2832292", "fragment_id": "1628361/2", "subtitle": "", "title": "Umundurowanie funkcjonariuszy Straży Granicznej III RP", "source": "wikipedia", "start_index": 3374.0, "document_id": "1628361", "parentId": 2832292.0, "score": 0.5334598422050476}, "uuid": "740aef5f-484d-4197-9a34-b3295831dbfb"}]}
{"id": "q_193", "question": "„Bachantki” Eurypidesa to tragedia, komedia czy misterium?", "answer": [{"page_content": "Bachantki lub Bakchantki (&lt; lang=\"grc\"&gt;Βάκχαι&lt;/&gt;, \"Bakchai\") – ostatnia z tragedii Eurypidesa (406 p.n.e.), wystawiona podczas agonu roku 405 p.n.e., krótko po śmierci autora. Utwór jest adaptacją bachicznego mitu o początkach kultu Dionizosa oraz opozycji i kontrowersjach, jakie wśród bardziej konserwatywnych mieszkańców Hellady wywoływały żywiołowe praktyki jego zwolenników.\nUtwór przedstawia dramatyczne dzieje króla Teb Penteusza, który swój sprzeciw wobec nowych, burzących stary porządek praktyk przypłacił życiem. Wątek, wykorzystany już wcześniej przez Ajschylosa (\"Pentheus\"), wzbogacony został o element zemsty Dionizosa na siostrach swojej tragicznie zmarłej matki, publicznie podających w wątpliwość fakt jego boskości.\n\"Bachantki\" przez niektórych badaczy literatury klasycznej uznawane są za jeden z najlepszych (Łanowski), jeżeli nie najlepszy (Kitto) utwór w całej, zachowanej do naszych czasów, twórczości Eurypidesa.\nKult Dionizosa i wątek mityczny.\n \"Osobne artykuły: Dionizos i Penteusz.\"\nKult Dionizosa, boga dzikiej przyrody i dawcy winnej latorośli, miał charakter orgiastczny, tzn. że w trakcie praktyk bachicznych jego upojeni winem wyznawcy, tańcząc przy dźwiękach muzyki, w sposób mistyczny wypełniani byli przez bóstwo (\"enthusiasmos\"). Na czas obrzędów łączyli się w roztańczone grupy i porzucając swoje codzienne zajęcia, przemierzali lasy, pastwiska oraz górskie zbocza, a stan, w który wchodzili, zwany \"ekstasis\" („wyjściem z siebie”), pozwalał im na przekraczanie bariery oddzielającej człowieka od otaczającej go dzikiej przyrody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192364", "fragment_id": "156066/0", "subtitle": "", "title": "Bachantki (tragedia Eurypidesa)", "document_id": "156066", "start_index": 0.0, "parentId": 3192364.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5725322365760803}, "uuid": "238a6c20-4bff-44c1-b6d6-22a942785622"}, {"page_content": "\"Bachantki\" zostały wystawione na agonie roku 405 p.n.e. – zdobywając dla autora piąte, pośmiertne już zwycięstwo – wraz z \"Ifigenią w Aulidzie\" i niezachowanym \"Alkmeonem w Koryncie\". Sztuka napisana została rok wcześniej na dworze macedońskiego władcy Archelaosa, gdzie Eurypides schronił się najprawdopodobniej przed szalejącą w Grecji wojną i gdzie niedługo później zmarł.\n\"Bachantki\" są dramatem zdecydowanie odmiennym od wcześniejszych utworów jego autorstwa (dla jednych „dziwnym” – Sinko, dla innych „trudnym” – Lesky). Tym, co tragedię tę zdecydowanie wyróżnia, jest jej tematyka i fabuła. Zaskakujący wybór problematyki religijnej, w tym niezwykle rzadko podejmowanego przez dramatopisarzy greckich mitu bachicznego, próbowano wyjaśniać podeszłym wiekiem autora. Z drugiej strony dostrzeżono w utworze przeczący temu i charakterystyczny dla całej twórczości Eurypidesa racjonalny protest przeciwko tradycyjnej religii greckiej.\nJest to zarazem jedyna eurypidejska tragedia, w której bóstwo pozostaje cały czas aktywne, a jego obecność nie ogranicza się do prologu i epilogu, lecz jest obecne zarówno bezpośrednio (osobowo, wcielone w bachanta), w całym swoim boskim majestacie, jak i mistycznie, w umysłach pozostałych bohaterów. Pomimo tego, że nadaje to utworowi niezwykłej siły wyrazu, sprawia również wiele trudności interpretacyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192364", "fragment_id": "156066/5", "subtitle": "", "title": "Bachantki (tragedia Eurypidesa)", "parentId": 3192364.0, "start_index": 6942.0, "document_id": "156066", "source": "wikipedia", "score": 0.8503450751304626}, "uuid": "635c2a72-2c4c-40f9-8b26-fbe457484e71"}, {"page_content": "Misteryjny wydźwięk tragedii odcisnął swe piętno na świecie chrześcijan. Porównywał Chrystusa do Dionizosa niechętny nowej religii Celsus, a jeden z Ojców Kościoła, Klemens Aleksandryjski, dopatrzył się w uczcie bachantek symbolu komunii (co zostało jednak współcześnie odrzucone). Czerpie również obficie z eurypidejskiej tragedii bizantyjski dramat Christos paschon (O męce Chrystusowej).\nDla literatury europejskiej odkryli \"Bachantki\" dopiero twórcy romantyzmu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192364", "fragment_id": "156066/7", "subtitle": "", "title": "Bachantki (tragedia Eurypidesa)", "document_id": "156066", "start_index": 10180.0, "parentId": 3192364.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43814000487327576}, "uuid": "ade04855-e381-4369-a5c4-ab1d485455db"}, {"page_content": "Punktem wyjścia wykorzystanej przez Eurypidesa opowieści jest zemsta Dionizosa na siostrach Semele, w tym na matce Penteusza Agawe. Ponieważ publicznie podważały one autentyczność związku Semele z Zeusem i jednocześnie fakt boskości samego Dionizosa, przybyły do Beocji bóg zesłał na wszystkie Tebanki mistyczną ekstazę. Zamienione w menady – inaczej bachantki, czyli wyznawczynie jego kultu – wyprowadzone zostały na pobliską górę Kithajron, a ich przewodnikiem został sam wcielony w postać bachanta Dionizos. Gdy pochwyconego przez interweniujących żołnierzy i przedstawionego Penteuszowi boga podczas przesłuchania zelżono, w zemście namówił on omamionego króla, aby w stroju kobiety przyjrzał się zachowaniu posądzanych o rozpustę bachantek. Wysłany na Kithajron władca, wzięty przez bachantki za dzikie zwierzę, został żywcem rozszarpany przez własną matkę i jej siostry, opętane mistycznym szałem.\nTreść utworu.\nTreść utworu, skupiona wokół ostatnich, najdramatyczniejszych wydarzeń boskiego mitu, obejmuje wątki od pochwycenia Dionizosa przez zbrojnych Penteusza aż do tragicznego końca tebańskiego władcy.\nOsoby dramatu to: Dionizos, Chór bachantek lidyjskich (jego czcicielek), Tejrezjasz (wieszcz), Kadmos (władca Teb, ojciec Agawe, dziad Penteusza), jego córka Agawe (matka Penteusza), Penteusz (władca Teb), Sługa, Posłaniec pierwszy, Posłaniec drugi. Osoby nieme: Orszak zbrojnych Penteusza, Słudzy Kadmosa.\nDramat otwiera streszczający mit prolog w postaci monologu Dionizosa wygłoszonego przed pałacem tebańskim. Dionizos zauważa płonący na grobie swej matki wieczny ogień i sprawia, że wyrasta na nim winna latorośl.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192364", "fragment_id": "156066/2", "subtitle": "", "title": "Bachantki (tragedia Eurypidesa)", "parentId": 3192364.0, "start_index": 2701.0, "document_id": "156066", "source": "wikipedia", "score": 0.2548617124557495}, "uuid": "2989c2a3-a720-4749-b63f-31e161db7b22"}, {"page_content": "Macedonia, gdzie pod koniec życia tworzył autor, pozostawała miejscem na pół barbarzyńskim, a obrzędy bachiczne miały tam zapewne zdecydowanie bardziej żywiołowy przebieg. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że \"Bachantki\" opisują odwieczny konflikt pomiędzy racjonalnym oglądem świata a religią; kult dionizyjski zamiast spokojnej wiary oferował bowiem orgiastyczną eksplozję, której natura racjonalna zdecydowanie się sprzeciwiała. Wydaje się, że Eurypides nie ocenia żadnej ze stron, a utwór jest zapisem „bezpośredniej konfrontacji z poruszającym go do głębi fenomenem” (Lesky), sztuka zaś – prezentacją konfliktu pomiędzy dwiema siłami determinującymi ludzką egzystencję.\nCiekawym uzupełnieniem tej interpretacji jest dostrzeżony w sztuce aspekt psychologiczny. Akcja dramatu jest według niej obrazem wewnętrznej walki, w której wyparte treści zostają ostatecznie ujawnione. Przebranie się Penteusza za bachantkę symbolizować ma obecną w nim, ale nieświadomą, chęć poddania się bachicznemu szałowi.\nZnaczenie.\nEurypidejskie \"Bachantki\" stały się jedną z ulubionych sztuk okresu hellenistycznego. Odwołał się do niej – z o wiele bardziej jednoznacznym morałem: „co boskie, bogu” – Teokryt w \"Lenai e bakchai\". Później, w czasach rzymskiej republiki, zaadaptowali je na potrzeby tragedii rzymskiej Pakuwiusz i Akcjusz. Z okresem dominacji rzymskiej wiąże się także jedna z bardziej makabrycznych okoliczności jej wystawienia. Po śmierci Krassusa, na dworze zaprzyjaźnionego z Partami władcy armeńskiego odbył się bankiet, podczas którego zaprezentowano sztukę. Pod koniec przedstawienia partyjski generał Scilaes wrzucił na środek sali głowę dowódcy, którą podniósł jeden z aktorów i wykorzystał w scenie, w której Agawe wnosi głowę Penteusza, ze słowami: „Niesiemy z gór do domu / gałąź bluszczu świeżo uciętą, / szczęśliwy łup z polowania!” (tłum. Łanowski) (Plutarch, Krassus XXXIII).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192364", "fragment_id": "156066/6", "subtitle": "", "title": "Bachantki (tragedia Eurypidesa)", "parentId": 3192364.0, "start_index": 8292.0, "source": "wikipedia", "document_id": "156066", "score": 0.5166405439376831}, "uuid": "2c748783-4c29-45eb-8566-afe42902fd6f"}, {"page_content": "Menady (także bakchantki, bachantki, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Μαινάδες&lt;/&gt; \"Mainádes\" ‘szalejące’, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Bάκχαι&lt;/&gt; \"Bákchai\", łac. \"Maenades\", \"Bacchae\") – 1. w mitologii greckiej towarzyszki Dionizosa; 2. czcicielki Dionizosa (Bachusa).\nWedle mitu menady zabiły Orfeusza, który, pogrążony w rozpaczy po utracie Eurydyki, odmówił wzięcia udziału w Bachanaliach. \nNazwa \"bachantki\" wiąże się z imieniem Bachus (bądź Bakchos – stąd bakchantki), którym również określano boga – Dionizosa.\nTrackie bachantki, które odziane w skóry jeleni, wymachując owiniętymi winną latoroślą tyrsami i śpiewając dzikie, szalone pieśni, tworzyły orszak Dionizosa, podczas jego podróży z Lidii, przez cały antyczny świat do Grecji.\nW Atenach uważano Traków za barbarzyńców, których cechowało zachowanie gwałtowne i nieopanowane. Rytualne misteria dionizyjskie (Dionizje) stwarzały okazję bachantkom do podobnie nieprzyzwoitego zachowania, krzyków i dzikich tańców graniczących z wyuzdaniem.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13095", "fragment_id": "186046/0", "subtitle": "", "title": "Menady", "parentId": 13095.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186046", "source": "wikipedia", "score": 0.3253263831138611}, "uuid": "6b11dd7e-f6ad-4c15-add3-f7af4d8a4242"}, {"page_content": "Temat utworu zaczerpnął Eurypides ze sławnej palinodii Stezychora o tym, że Parysowi do Troi towarzyszył tylko sobowtór, cień, Heleny, podczas gdy prawdziwa Helena czekała w tym czasie na męża w Egipcie. Wersję tę przytacza Herodot w II księdze swoich \"Dziejów\". Dramaturg przejął z tej tradycji główne postaci: Heleny, Menelaosa, Teukra; reszta jest jego dodatkiem. Jego pomysłem jest sytuacja Heleny w Egipcie po śmierci jej opiekuna Proteusa, nękanej przez jego następcę, Teoklymena, staraniami o jej rękę. Z woli autora również wybawca Heleny, Menelaos, zostaje zdemaskowany przez córkę Proteusa, wieszczkę Theonoe. Akcja utworu zmierza do rehabilitacji rozpustnej i przewrotnej Heleny z \"Trojanek\" we wzór miłości małżeńskiej na podobieństwo Penelopy.\nGdyby nie rozmiary utworu, jego komediowa tonacja mogłaby wskazywać, że \"Helena,\" podobnie jak wcześniej \"Alcesta\", została pomyślana jako dramat satyrowy, zamykający trylogię tragiczną. Humor wyraźnie góruje w niej nad tragizmem. Próba połączenia mitycznej tragedii z realistyczną komedią, podjęta przez Eurypidesa po raz pierwszy w \"Alceście\", w \"Helenie\" została przeprowadzona w pełni, dając dramat o udanej intrydze, pełen wypróbowanych wielokrotnie w tragedii perypetii, które jednak mają służyć napięciu uwagi widza, a nie wzbudzaniu współczucia czy trwogi. Przygód znanych z imienia bohaterów widz słuchał tym chętniej, że zostały podane na egzotycznym, pozbawionym lokalnego kolorytu tle i w romantyczno-awanturniczej oprawie. Utworem tym, opierając się na wzorach komedii fantastycznej i parodystycznej, Eurypides stworzył nowy gatunek sceniczny: tragikomedię.\nNa język polski \"Helenę\" tłumaczyli: Jan Kasprowicz (1918), Jerzy Łanowski (1962–1966) i Robert Roman Chodkowski (2018).\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5117868", "fragment_id": "1088482/3", "subtitle": "", "title": "Helena (tragedia Eurypidesa)", "document_id": "1088482", "start_index": 4586.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5117868.0, "score": 0.3285917639732361}, "uuid": "869d8490-11fe-404c-9144-ec9b85f4edfe"}, {"page_content": "Tragedia (łac. \"tragoedia\", z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;τραγῳδία&lt;/&gt; \"tragōdía\", od wyrazów &lt; lang=\"grc\"&gt;τράγος&lt;/&gt; \"tragos\" „kozioł” i &lt; lang=\"grc\"&gt;ᾠδή&lt;/&gt; \"ōdḗ\" „pieśń”) – obok komedii i dramatu właściwego jeden z trzech podstawowych gatunków dramatu. Tragedia to utwór dramatyczny, w którym ośrodkiem akcji jest nieprzezwyciężalny i kończący się nieuchronną klęską konflikt wybitnej jednostki z siłami wyższymi – losem, fatum, prawami historii, prawami moralnymi, czy prawami społecznymi. Konflikt ten określa się jako konflikt tragiczny, stanowi on występujący w większości tragedii model sytuacji człowieka, zarazem jako kategoria estetyczna tragizmu, stanowiąc o estetycznej wymowie tragedii. Konflikt tragiczny stanowi przeciwieństwo dwóch racji równowartościowych, dlatego też mający dokonać między nimi wyboru musi ponieść klęskę, a jego działania kończą się katastrofą.\nTragedia grecka.\n \"Osobny artykuł: Tragedia starogrecka.\"\nGeneza tragedii.\nŹródłem tragedii greckiej są obrzędy religijne na cześć Dionizosa, a być może w jakimś stopniu także misteria eleuzyjskie lub misteria orfickie. Geneza tragedii greckiej jest przedmiotem wieloletniej kontrowersji naukowej, obejmującej szeroką gamę sprzecznych stanowisk. Według przekazu Arystotelesa tragedia stanowi przekształcony dytyramb, utwór liryczny (należący do liryki chóralnej) związany z kultem Dionizosa.\nGrecka twórczość tragiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24876", "fragment_id": "187515/0", "subtitle": "", "title": "Tragedia", "parentId": 24876.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187515", "score": 0.3567242920398712}, "uuid": "f97c22dd-8e4c-4603-be0c-8000aff14794"}, {"page_content": "Medea (greka starożytna: Μήδεια, Mēdeia) – tragedia Eurypidesa, oparta na micie o Jazonie i Medei, wystawiona po raz pierwszy w 431 roku p.n.e.\nAkcja skupia się na czynach Medei, barbarzynki, żony Jazona. Jej pozycja w greckim świecie staje się zagrożona, kiedy Jazon porzuca ją dla greckiej księżniczki Koryntu. Medea mści się na Jazonie, zabijając jego nową żonę oraz swoje dzieci z nim. Potem ucieka do Aten, by zacząć nowe życie.\nData powstania tragedii i jej źródła.\n\"Medea\" była pierwszą z czterech sztuk, którą Eurypides wystawił na agonie w 431 roku. Poniósł klęskę, zajmując ostatnie trzecie miejsce. Miał około pięćdziesięciu czterech lat. Oprócz \"Medei\" wystawił wówczas tragedie: \"Filoktet\" i \"Diktys\" oraz dramat satyrowy \"Żniwiarze.\" W \"Medei\" Eurypides powrócił do kręgu tematycznego, od którego przed ćwierćwieczem rozpoczął twórczość dramatyczną, do mitu o Argonautach. Tym razem sięgnął do podania bardzo starego i znanego, o którym wspominał już Homer w \"Odysei\", gdy pisał o \"Argo w pieśniach słynącej, od Ajetesa płynącej\" (12, 70). Uczeni przypuszczają, że jeszcze przed Homerem musiał istnieć jakiś poemat o Argonautach, a z zachowanego w \"Odysei\" wiersza wnioskują, że mógł to być poemat magiczny poświęcony czarom Medei.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3575751", "fragment_id": "928138/0", "subtitle": "", "title": "Medea (dramat Eurypidesa)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "928138", "parentId": 3575751.0, "score": 0.21956108510494232}, "uuid": "97305bcf-4e36-448e-a019-a1f94f3a574b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rodzaju utworu dramatycznego. Zobacz też: komediodramat, rodzaj filmu zwanego też tragikomedią.\nTragikomedia – utwór łączący treści tragiczne i komediowe. Nazwa wprowadzona została przez rzymskiego komediopisarza Plauta. Do tego gatunku mieszanego nawiązywał także Eurypides; Arystoteles natomiast teoretyzował na jego temat.\nTragikomedia została rozpowszechniona w epoce renesansu we Włoszech, a rozwijała się w baroku (np. \"Mizantrop\" Moliera, napisany pod koniec XVII wieku) i romantyzmie (H. von Kleist, G. Büchner). Charakteryzowała się rozluźnieniem zasady trójjedności, skomplikowaną fabułą i intencją wywołania u odbiorcy innych emocji niż po lekturze utworu tragicznego.\nZobacz też: tragedia, komedia, dramat, komediodramat.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120979", "fragment_id": "20943/0", "subtitle": "", "title": "Tragikomedia", "parentId": 120979.0, "start_index": 1.0, "document_id": "20943", "source": "wikipedia", "score": 0.09297668933868408}, "uuid": "589e75a3-0d67-47fd-b745-cf811f913a36"}]}
{"id": "q_194", "question": "Jak miał na imię heros, którego matką była Alkmena?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nAlkmena (Ἀλκμήνη) – w mitologii greckiej – córka Elektryona, króla Myken i żona króla Teb, Amfitriona, matka herosa Heraklesa.\nImię jej oznacza „silna w gniewie”. Robert Graves uważa je za tytuł księżyca lub przydomek Hery.\nTarcza Heraklesa ukazuje Alkmenę jako najpiękniejszą z kobiet swych czasów. Żadna śmiertelniczka nie miała piękniejszej od niej twarzy ani postawy. Zachwycała ciemnoniebieskimi oczami. Również i rozumem żadna z nich nie mogłaby jej dorównać. Była też bardzo cnotliwa. Graves również pisze, że Alkmena przewyższała urodą, postawą, majestatem wszystkie inne kobiety swoich czasów, w związku z czym Zeus spłodził z nią syna Heraklesa, bohatera ratującego ludzi i bogów.\nPrzodkowie.\nAlkmena pochodziła z rodu Perseusza. Ojcem jej był Elektryon, król Myken i syn Perseusza. Żoną jego i matką Alkmeny mogła być Pelopida Lysidike, niekiedy podaje się także Eurydykę z rodu Pelopsa, częściej jednak Anakso, córkę Alkajosa, władcy Tirynsu, i siostrę Amfitriona. Urodziła mu ona jedną córkę Alkmenę i synów w liczbie dziewięciu.\nDrzewo genealogiczne jej rodu przedstawia się następująco:\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nPanieństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12500", "fragment_id": "172631/0", "subtitle": "", "title": "Alkmena", "parentId": 12500.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172631", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "95f47c90-868c-4372-a575-74c875cd1358"}, {"page_content": "Alkmena urodziła dziecko. Nadano mu imię Alkajosa bądź Alkidesa, od ojca Amfitriona. Później stało się ono znane pod innym imieniem, Heraklesa, uznawanego za najsławniejszego z herosów mitologii greckiej. Drugim jej synem był Ifikles, brat bliźniak Heraklesa, syn Amfitriona, urodzony na jeden dzień przed Heraklesem (wedle innych źródeł później od niego). Następnie ojciec Heraklesa Zeus wziął syna ze sobą do nieba, denerwując swą żonę Herę, po czym zwrócił matce bądź też zrobiła to Atena. Osiem, dziewięć lub dziesięć miesięcy później niemowlę po raz pierwszy zaprezentowało swe niezwykłe zdolności. Alkmena wykąpała swych chłopców i złożyła ich razem do snu w tarczy ze spiżu, którą wykorzystywała w charakterze kołyski. Pozostawiła następnie swe dzieci. W nocy dał się słyszeć krzyk i pojawiła się jasność. Okazało się, że Hera wysłała dwa węże, by zabić syna swego męża. Jednak przybyła na miejsce wraz ze służbą matka mogła już tylko patrzeć, jak młodziutki Herakles zabija węże, po czym z radością prezentuje pokonane gady rodzicom. Istnieje wersja mitu, w której węże wrzucił do pokoju Amfitrion, chcąc przekonać się, który z chłopców jest jego synem, a który ma boskie pochodzenie. Prócz bliźniąt Alkmena miała jeszcze z Amfitrionem córkę Laonome, wydaną za Argonautę Eufemosa bądź Polyfema.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12500", "fragment_id": "172631/5", "subtitle": "", "title": "Alkmena", "source": "wikipedia", "start_index": 6211.0, "document_id": "172631", "parentId": 12500.0, "score": 0.8288459181785583}, "uuid": "3b1cd467-9481-4c5e-b9cd-6b99b8258c29"}, {"page_content": "Córce herosa nadano imię Gorgofone, na pamiątkę pokonania potwora. Wnukiem Perseusza był Amfitrion. Od Perseusza pochodziła też Alkmena, matka herosa Heraklesa. Syn Perseusza, Stenelos, spłodził ze swoją żoną Nikippe syna Eurysteusza. Zeus przyrzekł kiedyś tron w Argos mającemu się narodzić dziecku z rodu Perseidów. Jednakże jego żona Hera nakazała Ejlejtyi opóźnić poród syna Alkmeny, a przyśpieszyć narodziny Eurysteusza, który to zamiast niego został władcą.\nPotomków Perseusza przedstawia następujące drzewo genealogiczne:\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nOdniesienia do postaci Perseusza.\nW przeciwieństwie do wielu greckich mitów, licznych w wersje i obfitujących w często sprzeczne ze sobą szczegóły, historia syna Danae jest dosyć prosta. Jednakże istnieją liczne interpretacje mitu, chociaż niekiedy uważa się go po prostu za dawną opowieść ludową o nieznanych początkach, być może sięgającą drugiego tysiąclecia p.n.e. Herosa utożsamiano z bóstwem egipskim Chemem, którego imię zapisywano za pomocą hieroglifów skrzydlatego ptaka i tarczy słonecznej. Przenikanie opowieści mitycznych było możliwe dzięki kolonizacji greckiej na przełomie I i II tysiąclecia p.n.e., gdy Hellenowie założyli swoją kolonię na Chemmis.\nW kulturze mit o Perseuszu i Gorgonie prawdopodobnie pojawił się jednakże około 700 p.n.e. Około 456 p.n.e. spisał go Ferecydes z Aten, do którego odwołał się Apollodoros w swej „Bibliotece”. Perseusz pojawiał się również w kolejnych epokach, nawet w Średniowieczu, obecny w pozycjach tyczących astronomii i astrologii. Jego popularność wzrosła ponownie w Renesansie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27899", "fragment_id": "171187/15", "subtitle": "", "title": "Perseusz", "document_id": "171187", "start_index": 19927.0, "source": "wikipedia", "parentId": 27899.0, "score": 0.4617190361022949}, "uuid": "7d7a9adb-014e-4b8f-a39c-bd079bfb6d83"}, {"page_content": "Radamantys (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ῥαδάμανθος&lt;/&gt; Rhadámanthos, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ῥαδάμανθυς&lt;/&gt; Rhadámanthys, łac. Rhadamanthus) – w mitologii greckiej król mniejszych wysp Archipelagu Egejskiego, sędzia zmarłych w Hadesie, heros.\nUchodził za syna boga Zeusa i tyryjskiej królewny, Europy. Był bratem Minosa i Sarpedona. Został zaadoptowany, wraz z braćmi, przez króla Krety – Asteriona. Obawiając się brata, Minosa, opuścił rodzinną Kretę i udał się do Beocji, gdzie ożenił się z Alkmeną, matką Heraklesa.\nZa swoją prawość charakteru, mądrość i sprawiedliwość stał się jednym z trzech sędziów w Hadesie, razem z Minosem i Ajakosem (Eak).\nImieniem herosa nazwano jedną z planetoid – (38083) Rhadamanthus oraz rodzaj roślin z rodziny szparagowatych – \"Rhadamanthus\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275162", "fragment_id": "1405229/0", "subtitle": "", "title": "Radamantys", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 275162.0, "document_id": "1405229", "score": 0.24230878055095673}, "uuid": "2be66973-e3b2-45b9-87d2-2a01a2d07dea"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Zobacz też: inne postacie o imieniu „Perseusz”.\nPerseusz (także Perseus; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Περσεύς&lt;/&gt; Perseús,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Perseus&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej heros, syn królewny Danae i Zeusa, mąż Andromedy. Przodek Amfitriona, Alkmeny, Heraklesa, Eurysteusza. Pogromca Meduzy, tytana Atlasa, króla Serifos Polidektesa i nieświadomie własnego dziadka Akrizjosa. Założyciel Myken i Tirynsu. Po śmierci przeniesiony na sklepienie niebieskie jako gwiazdozbiór.\nGeneza mitu o Perseuszu.\nIstnieje przypuszczenie, że znane współcześnie mity o Perseuszu stanowią fałszywą interpretację mitów o Hermesie, określanym przymiotem \"Pterseus\" – niszczyciel. To Hermes posiadał przypisywane Perseuszowi atrybuty – skrzydlate sandały, hełm – i przedmioty, które heros zdobył podczas swoich wędrówek – oko, wieszczy ząb, diamentowy sierp, torbę ze skóry żurawia, maskę Gorgony i lustrzaną tarczę. Oko i ząb Hermes dostał od Park, dzięki czemu zdobył możliwość opanowania tajemnego alfabetu drzew w świętym zagajniku Gorgon w Tartessos. Sierpem mógł ścinać gałęzie i chować je do torby. Za pomocą maski Gorgony odstraszał niewtajemniczonych w misteria księżycowe.\nRodowód.\nPerseusz był potomkiem Danaosa i Ajgyptosa oraz Lynkeusa i Hypermestry. Zaliczał się do rodu Abantydów. Jego przodków prezentuje następujące drzewo genealogiczne:\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nPochodzenie Perseusza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27899", "fragment_id": "171187/0", "subtitle": "", "title": "Perseusz", "parentId": 27899.0, "start_index": 0.0, "document_id": "171187", "source": "wikipedia", "score": 0.1336037516593933}, "uuid": "110f0e91-355d-413f-970f-c39c30d0e672"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci mitologicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHerakles (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἡρακλῆς&lt;/&gt;, trl. Hēraklēs, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἡρακλέης&lt;/&gt;, trl. Hērakléēs,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Hercules&lt;/&gt;), Alkides, Palajmon – w mitologii greckiej jeden z herosów, syn Zeusa i śmiertelniczki Alkmeny. Jego rzymskim odpowiednikiem był Herkules. Znany był z wielkiej siły, waleczności, męstwa, zapaśnictwa i umiejętności wojennych, zwłaszcza celnego strzelania z łuku. Lubiany przez Zeusa i Atenę, był prześladowany przez zazdrosną Herę.\nŻonaty z Dejanirą, Megarą i Hebe.\nPochodzenie i dzieciństwo.\nOficjalnie Herakles był synem Alkmeny i Amfitriona, króla tebańskiego[]. W rzeczywistości jednak ojcem jego był Zeus, który spłodził Heraklesa przybierając postać męża Alkmeny. Tej samej nocy, wcześniej niż się tego spodziewano, powrócił z wyprawy wojennej Amfitrion. W rezultacie Alkmena poczęła bliźnięta. Drugie z nich, prawy syn króla, imieniem Ifikles, był śmiertelnikiem (syn jego, Jolaos, zostać miał w przyszłości bliskim przyjacielem herosa i woźnicą jego rydwanu).\nNienawiść, jaką żywiła Hera do Heraklesa – namacalnego dowodu małżeńskiej niewierności jej męża – była jednym z najistotniejszych elementów tragicznych wątków mitu bohatera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11468", "fragment_id": "186927/0", "subtitle": "", "title": "Herakles", "parentId": 11468.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186927", "score": 0.8414274454116821}, "uuid": "a73c15bc-0c84-4d85-b6fe-4ed5ff8bb3e4"}, {"page_content": "Eurysteusz (gr. \"Εὐρυσθεύς\") – król Myken, syn Nikippe i Stenelosa, syna Perseusza i Andromedy.\nZostał królem Myken dzięki podstępowi Hery. Zeus oczekiwał narodzin Heraklesa, swojego syna z Alkmeną (wnuczką Perseusza), zamierzając uczynić go królem Myken. Zazdrosna Hera wymusiła na nim obietnicę, że królem zostanie dowolny potomek Perseusza, który urodzi się przed zachodem słońca. Następnie przyśpieszyła narodziny Eurysteusza po 7 miesiącach ciąży, opóźniając jednocześnie przyjście na świat Heraklesa, tak, aby urodził się po Eurysteuszu. Eurysteusz okazał się być przeciwieństwem Heraklesa – był słaby fizycznie i moralnie, tchórzliwy i niegodny władzy, którą miał nad herosem. Herakles musiał wykonać dla Eurysteusza dwanaście prac, w ramach pokuty za zabicie własnej żony i dzieci. Po śmierci herosa Eurysteusz w obawie przed zemstą jego potomków wypędził ich z Myken. Według różnych wersji Eurysteusz miał zginąć z ręki Hyllosa (syna Heraklesa) w czasie ucieczki lub został stracony na rozkaz Alkmeny (matki Heraklesa) w Atenach.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=163063", "fragment_id": "23469/0", "subtitle": "", "title": "Eurysteusz", "parentId": 163063.0, "start_index": 0.0, "document_id": "23469", "source": "wikipedia", "score": 0.41494545340538025}, "uuid": "69232af6-1865-4a1d-b3c5-c851e4a2a1a3"}, {"page_content": "Hyllos (Ὕλλος) – w mitologii greckiej syn Heraklesa.\nPrzodkowie.\nHyllos był synem Heraklesa, największego z herosów mitologii greckiej, syna Zeusa i Alkmeny, i Dejaniry. Co więcej, był ulubieńcem swych rodziców. Na świat przyszedł w Kalidonie, na początku małżeństwa syna Zeusa z Dejanirą. Alternatywna wersja widzi jako jego matkę Omfale. Herakles wybrał mu imię od widzianego w czasie swej bytności u Omfale właśnie dopływu lydijskiej rzeki Hermos, dopływ ten z kolei czerpał swą nazwę od imienia giganta Hyllosa. Pierre Grimal określa jednak taką wersję mitu jako błędną, powstała ona też dość późno. Podobnie wypowiada się Grimal na temat wersji mitu uznającej matką Hyllosa Melite, nimfy z wyspy Feaków, a Herakles miał go spłodzić na wygnaniu po morderstwie swych synów. Klasyczne źródła nic jednak nie mówią, jakoby Herakles bawił na wygnaniu u Feaków. Urodził się Hyllos jeszcze zanim Herakles został skazany na lidyjską niewolę. Wychowywał go Keyks, władający w Trachis, gdyż Herakles był wtedy zajęty swymi bohaterskimi dokonaniami. Gdy Herakles był na wygnaniu u Keyksa, Hyllos osiągnął już wiek męski. W innej wersji po śmierci ojca Hyllos został adoptowany przez Ajgimiosa, króla Dorów, a jego imię stało się eponimem jednego z trzech doryckich szczepów.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nŚmierć ojca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4075888", "fragment_id": "622862/0", "subtitle": "", "title": "Hyllos", "parentId": 4075888.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "622862", "score": 0.3923209309577942}, "uuid": "e0770564-a50b-4d34-857b-b57db627b086"}, {"page_content": "Magia Alkmeny – praktyki magiczne w kulturze ludowej reprezentowane przez różne formy zamykania i otwierania oraz zawiązywania i rozwiązywania. Z powodu ostatnich aktów czasami nazywana również magią węzłów. \nNazwa.\nNazwę zaczerpnięto z mitologii greckiej, od matki Heraklesa, Alkmeny, której poród był utrudniany przez mściwą Herę. Bogini w czasie porodu swej rywalki skrzyżowała nogi i splotła dłonie, aby utrudnić narodziny herosa. W innej wersji mitu odpowiedzialną za te działania jest bogini Ejlejtyja, której przeszkodziła wierna służąca Alkmeny, Galantis.\nOpis.\nMagię Alkmeny najczęściej kojarzy się właśnie z aktem narodzin, jednak różne jej formy występują przy innych rytuałach życia społecznego, jak i tych związanych z cyklem rocznym czy dobowym. Magia Alkmeny stosowana jest również w komunikacji ze sferą sacrum i demoniczną. \nDziałania magiczne mają utrudniać lub ułatwiać niektóre czynności czy gwarantować stabilność lub zmianę danego stanu rzeczy.\nWyróżnić można dwa rodzaje działań :\nMożna także wprowadzić podział ze względu na działania w danej sferze :\nDziałania mogą być pozytywne i negatywne:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2832196", "fragment_id": "1628329/0", "subtitle": "", "title": "Magia Alkmeny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1628329", "parentId": 2832196.0, "score": 0.442107617855072}, "uuid": "85d1fe4f-5170-42b3-9738-7d61e5c5c572"}, {"page_content": "Ojciec Alkmeny – Elektryon – wdał się w konflikt z synami Pterelaosa, którzy najechali jego siedzibę, zabijając większość jego dzieci. Jedynie Alkmenę i jej przyrodniego brata Likymniosa pozostawili przy życiu. Zagarnęli też stada bydła Elektryona. Zwierzęta odzyskał zakochany w Alkmenie Amfitrion, syn króla Tyrynsu i brata Elektryona, Alkajosa. W nagrodę władca Myken obiecał mu rękę swej córki i powierzył władzę nad Mykenami na czas swego wyjazdu na wojnę. Amfitrion zgodził się i obiecał nie tykać kobiety aż do powrotu jej ojca, ale strzec jej dziewictwa, o czym opowiada Apollodoros. Nieszczęśliwym jednak wypadkiem Elektryon zmarł za sprawą Amfitriona. Wspomniany ateński historyk podaje, że Amfitrion próbował ratować Elektryona przed rozwścieczoną krową, co niestety odniosło przeciwny skutek. Wedle Gravesa Amfitrion najpierw został regentem Myken, potem odkupił skradzione bydło Elektryona, po czym wszedł z nim w konflikt, domagając się zwrotu poniesionych kosztów. Króla zabił jednak nieumyślnie, pomimo czego Stenelos wygnał go. Tarcza Heraklesa zarzuca zaś Amfitrinowi zabójstwo w gniewie.\nAmfitrion po pozbawieniu życia Elektryona zmuszony był uciec do Teb. Zabrał ze sobą swą narzeczoną. Towarzyszył im także Likymnios. Tebański władca Kreon oczyścił go z winy za zabójstwo. Alkmena zgodziła się co prawda zostać jego żoną, postawiła jednak warunek: Amfitrion ma pomścić jej braci, których zabili synowie Pterelaosa. Wymagało tego też prawo. Tak więc Amfitrion poślubił Alkmenę, ale ze współżyciem małżeńskim musiał poczekać, aż wypełni swoje obowiązki względem rodziny żony.\nMatka Heraklesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12500", "fragment_id": "172631/1", "subtitle": "", "title": "Alkmena", "document_id": "172631", "start_index": 1221.0, "parentId": 12500.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1980278491973877}, "uuid": "f37d1c05-d435-4013-af45-965ec625d918"}]}
{"id": "q_195", "question": "Jak nazywamy określanie wieku materiałów przy wykorzystaniu praw rozpadu promieniotwórczego, np. metodą izotopów węgla 12C i 14C?", "answer": [{"page_content": "Datowanie radiowęglowe – metoda badania wieku przedmiotów oparta na pomiarze proporcji między izotopem promieniotwórczym węgla 14C a izotopami trwałymi 12C i 13C (datowanie izotopowe). Metoda dostępna w wielu laboratoriach, również w Polsce, opracowana została przez Willarda Libby’ego i jego współpracowników w 1949. Libby otrzymał za tę pracę Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 1960 roku.\nPodstawy naukowe.\nW górnych warstwach atmosfery pod wpływem neutronów promieniowania kosmicznego cały czas zachodzi proces przemiany 14N w radioaktywny 14C w myśl reakcji:\n formula_1\nWęgiel ten następnie rozchodzi się równomiernie w atmosferze i pod postacią dwutlenku węgla wchodzi poprzez fotosyntezę do organicznego obiegu węgla w przyrodzie. Tak długo jak organizm żyje, wymienia materię z otoczeniem, tak długo proporcje węgla radioaktywnego do stabilnego w materii żywej są podobne jak w atmosferze.\nSytuacja zmienia się jednak, gdy tylko organizm umrze – wymiana przestaje zachodzić, a izotop 14C z czasem rozpada się według reakcji:\n formula_2\nJego udział spada o połowę co około 5740 lat (jest to tzw. czas albo okres połowicznego rozpadu). Zanik izotopu 14C w stosunku do jego początkowej ilości przedstawia poniższa tabela.\n Spadek ilości izotopu 14C z czasem\nObecny udział izotopu radioaktywnego węgla do całości węgla w atmosferze ziemskiej oraz wodach powierzchniowych jest rzędu jednego atomu radioaktywnego na bilion (1012) atomów węgla (stężenie 1 ppt). Wartość ta jest zmienna w czasie, gdyż zależy od stężenia węgla w atmosferze oraz natężenia promieniowania kosmicznego.\nBy określić kiedy nastąpiło pobranie węgla z atmosfery do fotosyntezy i budowy danego organizmu, należy zmierzyć proporcję izotopu węgla 14C do całej zawartości węgla w badanych pozostałościach organizmu lub materiałów pochodzących z tego organizmu (np. drewna lub skóry). Następnie trzeba obliczyć, jak dawno temu próbka miała proporcje izotopów równe wówczas proporcji atmosferycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42776", "fragment_id": "654849/0", "subtitle": "", "title": "Datowanie radiowęglowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "654849", "parentId": 42776.0, "score": 0.9983339309692383}, "uuid": "744c90af-f327-4216-a124-30e8d914e986"}, {"page_content": "Radioizotopy są stosowane w różnego rodzaju czujnikach, detektorach substancji. Ameryk 241Am produkowany w reaktorach jądrowych ma zastosowanie - od będących w powszechnym użyciu przeciwpożarowych czujników dymu po specjalistyczne czujniki chemiczne wykrywające śladowe ilości metali ciężkich w wodzie.\nŹródło energii.\nIzotopy promieniotwórcze stosowane jako paliwo w reaktorach są źródłem ciepła potrzebnego do wytwarzania pary zasilającej turbiny elektrowni atomowych. \nOprócz elektrowni atomowych, energia rozpadu radioizotopów wykorzystywana jest również w zasilaczach izotopowych. Mała przenikliwość produkowanego promieniowania alfa i beta powoduje, że na ogół nawet w pobliżu samego zasilacza nie otrzymuje się jego znaczących dawek. Zasilacze izotopowe stosuje się wszędzie tam, gdzie konieczna jest najwyższa niezawodność zasilania przy jednoczesnych małych wymaganiach co do mocy, między innymi w rozrusznikach serca, w automatach działających w reżimie długotrwałej autonomiczności, na przykład w sondach kosmicznych, automatycznych stacjach meteorologicznych znajdujących się w trudno dostępnym terenie (np. arktycznych).\nDatowanie.\nPromieniotwórczy izotop węgla 14C stosowany jest przy oznaczaniu wieku próbek geologicznych oraz wykopalisk archeologicznych i paleontologicznych. Metoda ta zwana jest datowaniem radiowęglowym wykorzystuje zachodzącą w czasie zmianę ilości izotopów promieniotwórczych lub produktów przemian izotopowych w badanym materiale. Pod wpływem promieniowania kosmicznego w atmosferze Ziemi powstaje izotop węgla 14C, który może być wbudowywany w ciało organizmów tylko w czasie ich życia. Po śmierci ilość węgla promieniotwórczego może już tylko spadać. Na podstawie ilości zachowanego izotopu określa się wiek znaleziska.\nChemia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1275519", "fragment_id": "1142901/2", "subtitle": "", "title": "Izotopy promieniotwórcze", "document_id": "1142901", "start_index": 3671.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1275519.0, "score": 0.5562117695808411}, "uuid": "346517b4-c472-45f2-b2de-ef08442645f5"}, {"page_content": "Datowanie izotopowe (radiodatowanie) – metody datowania próbek, oparte na zjawisku niezależności od warunków fizycznych szybkości przebiegu rozpadu promieniotwórczego, stosowane głównie w naukach geologicznych i archeologicznych.\nHistoria.\nW 1902 roku Ernest Rutherford i Frederick Soddy opublikowali wyniki eksperymentów z substancjami radioaktywnymi, wśród ich obserwacji znalazło się stwierdzenie, że niestabilne atomy (nie wiedziano wówczas, że atom ma jądro) przekształcają się w inne pierwiastki, a liczba rozpadów jest proporcjonalna do liczby atomów. W 1905 roku Rutherford zasugerował, że na podstawie ilości pierwiastka powstającego w wyniku rozpadu można określić wiek Ziemi.\nKoncepcję Rutherforda rozwijał Bertram Boltwood, który w 1907 r. opublikował wyniki datowania skał na podstawie zawartości w nich uranu, toru oraz ołowiu jako produktu rozpadu. Stwierdził on, że badane skały mają wiek w zakresie od 400 milionów do 2,2 miliarda lat.\nPoczątkowo czas określano na podstawie analiz chemicznych, które nie różnicowały izotopów pierwiastków. Rozwój wiedzy o budowie atomu, poznanie izotopów i rozwój metod badawczych, szczególnie spektrometrii mas, spowodował, że od około 1950 roku możliwe jest już precyzyjne datowanie z użyciem technik jądrowych.\nTechnika datowania pozostałości organizmów zwana datowaniem radiowęglowym została opracowana w 1949 r. przez Willarda Libby’ego i współpracowników, za co otrzymał w 1960 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii.\nPodstawy teoretyczne.\nPodstawą datowania radioizotopowego jest przemiana izotopów promieniotwórczych niezależnie od otoczenia zgodnie z prawem rozpadu naturalnego. Dla przypadku, gdy izotop rozpada się tylko w jeden sposób, tworząc trwały izotop, ilość rozpadającego się izotopu określa wzór:\n formula_1\nJeżeli powstający izotop nie rozpada się, to przybywa go tyle, ile ubywa izotopu promieniotwórczego:\n formula_2\nWiek określa się poprzez określenie stosunku ilości izotopu rozpadającego się do ilości izotopu powstającego:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=639796", "fragment_id": "842114/0", "subtitle": "", "title": "Datowanie izotopowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "842114", "parentId": 639796.0, "score": 0.4514888525009155}, "uuid": "0b48923c-498c-45c8-96a8-0560f54f4df3"}, {"page_content": "Udział radiowęgla w ogóle węgla występującego w atmosferze można wyrazić wzorem:\n formula_3\nLicznik zależy od ilości wytworzonego przez promieniowanie kosmiczne radiowęgla i nie zmienia się znacznie w badanym okresie. Znacznie gorzej jest z mianownikiem – ilość CO2 w atmosferze podlega częstym wahaniom, zwłaszcza w związku z procesami zlodowacenia. Z tego powodu na czysty wynik pomiarów radiowęglowych konieczne jest naniesienie poprawek.\nW celu uzyskania większej dokładności datowania radiowęglowego stosuje się inne metody określania wieku materiału i porównuje się wyniki z datowaniem radiowęglowym. W ich wyniku uzyskuje się krzywe kalibracji.\nNajpowszechniej stosowane metody to: dendrochronologia, datowanie uranowo-torowe korali i chronologia tzw. warstw (warstewek ilastego osadu).\nMaksymalny wiek próbek, dla których można stosować metodę datowania radiowęglowego to 58–62 tys. lat. W przypadku próbek starszych zawartość 14C jest na tyle mała, że jej pomiar obarczony jest dużym błędem.\nDokładność pomiaru spada też dla próbek z okresów \"nasycenia metody datowania radiowęglowego\" (ang. \"radiocarbon plateau\"), w których stężenie izotopu 14C w atmosferze ulegało zmianom w tempie podobnym do zaniku 14C w materiale wyniku rozpadu. W związku z tym zależność pomiędzy latami radiowęglowymi i chronologią bezwzględną (latami) – czyli tzw. krzywa kalibracji – przestaje być liniowa w tych obszarach czasowych i nasyca się (spłaszcza). Efekt taki miał miejsce m.in. 10–11 tys. lat temu, podczas młodszego dryasu.\nKalibracja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42776", "fragment_id": "654849/1", "subtitle": "", "title": "Datowanie radiowęglowe", "parentId": 42776.0, "start_index": 1970.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654849", "score": 0.4067845940589905}, "uuid": "7b0644ff-43c3-4edd-bb82-87fc4558ce4c"}, {"page_content": "Wiek próbki obliczony na podstawie rozkładu izotopu promieniotwórczego nie jest dokładny, dlatego że zawartość atmosferycznego 14C nie była stała, lecz zmieniała się w wyniku zmian aktywności słonecznej. Potencjalnie koncentracje 14C zwiększają odległe zjawiska astrofizyczne, jak wybuchy supernowych czy rozbłyski gamma. Ilość trwałych izotopów węgla ulega rozcieńczaniu w wyniku uwolnienia węgla z naturalnych starych źródeł na Ziemi np. z osadów oceanicznych, bagiennych, erozji CaCO3, wybuchów wulkanów itp. Na niektóre procesy uwalniania ma wpływ klimat, a niektóre procesy związane z uwalnianiem wpływają na klimat. Na podstawie licznych pomiarów metodą radiowęglową oraz innymi metodami opracowano krzywą kalibracyjną datowania radiowęglowego (patrz rysunek), umożliwiającą określanie daty kalendarzowej próbki. Jej wiek określany jest wówczas jako wiek kalibrowany.\nZastosowania w archeologii.\nArcheologia jest jedną z nauk, w której wykorzystanie datowania radiowęglowego jest kluczowe w procesie otrzymywania datowań bezwzględnych. W procesie tym ważne jest jednak pamiętanie o zależnościach pomiędzy odkrywanymi obiektami. Często zdarza się, że próbkę datowania radiowęglowego można pobrać bezpośrednio z obiektu będącego przedmiotem zainteresowania, ale w wielu przypadkach nie jest to możliwe. Na przykład metalowe przedmioty grobowe nie mogą być datowane radiowęglowo, ale można je znaleźć w grobie z trumną, węglem drzewnym lub innym materiałem, który można założyć, że został złożony w tym samym czasie. W tych przypadkach data trumny lub węgla drzewnego wskazuje datę złożenia grobu ze względu na bezpośredni związek funkcjonalny między nimi. Zdarzają się również przypadki, w których nie ma związku funkcjonalnego, ale związek jest dość silny: na przykład warstwa węgla drzewnego w pojemniku na śmieci stanowi datę, która ma związek z pojemnikiem na śmieci.Zanieczyszczenie próbek budzi szczególne obawy podczas datowania bardzo starych materiałów uzyskanych z wykopalisk archeologicznych i przy selekcji i przygotowaniu próbek należy zachować szczególną ostrożność. W 2014 r. Thomas Higham i współpracownicy zasugerowali, że wiele dat opublikowanych dla artefaktów neandertalskich jest zbyt nowych z powodu zanieczyszczenia „młodym węglem”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42776", "fragment_id": "654849/2", "subtitle": "", "title": "Datowanie radiowęglowe", "source": "wikipedia", "start_index": 3504.0, "document_id": "654849", "parentId": 42776.0, "score": 0.7038561701774597}, "uuid": "ccf60d24-7708-4bdc-a181-e0167f9740e5"}, {"page_content": "Węgiel występuje w przyrodzie w trzech izotopach. Węgiel-12 i węgiel-13 są stabilne, a ich wzajemna proporcja zależy od ilości węgla dostępnego w szybki cyklu węglowym. Węgiel-12 (najczęściej spotykany) jako lżejszy jest chętniej absorbowany przez rośliny. W organizmach żywych i powstałych z nich osadach (w tym paliwach kopalnych) jego stężenie jest stosunkowo wyższe niż cięższego izotopu. Wydzielenie do atmosfery dużej ilości z tych źródeł zwiększa proporcję węgla-12 w atmosferze i powiązanych z nią rezerwuarach węgla (w tym płytkich warstwach oceanu).\nWęgiel-14 to rzadki, promieniotwórczy izotop o czasie połowicznego rozpadu równym 5730 ±40 lat. Powstaje wyłącznie w wyższych warstwach atmosfery wskutek działania promieniowania kosmicznego. Wchodzi w skład cząsteczek w atmosferze. Po wbudowaniu w żywe tkanki atomy węgla-14 wciąż ulegają rozpadowi, więc ich liczba spada. Umożliwia to datowanie radiowęglowe szczątków organicznych, czyli określanie ich wieku na podstawie ilości atomów węgla-14 jaka w nich pozostała.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109448", "fragment_id": "10413/8", "subtitle": "", "title": "Obieg węgla w przyrodzie", "document_id": "10413", "start_index": 11808.0, "parentId": 109448.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29234579205513}, "uuid": "6c577c6e-03a0-4ef2-94e7-f57a0be3ff18"}, {"page_content": "Węgiel-14 (symbol: 14C) – promieniotwórczy izotop węgla, odkryty 27 lutego 1940 roku przez Martina Kamena i Sama Rubena. Jądro atomowe 14C zawiera 6 protonów i 8 neutronów.\nPowstaje w górnych warstwach troposfery i w stratosferze w wyniku pochłonięcia neutronu przez jądro atomu azotu 14N. Neutrony te powstają w wyniku oddziaływania promieniowania kosmicznego (składającego się głównie z protonów) z jądrami atomowymi pierwiastków obecnych w atmosferze. Reakcja powstawania nuklidu węgla-14:\n n + N → C + H\nPowstały węgiel pierwiastkowy jest utleniany do dwutlenku węgla, który wchodzi poprzez fotosyntezę do organicznego obiegu węgla w przyrodzie. Jego radioaktywność sprawia, że jego udział w tkankach w momencie ich powstawania jest największy, a z czasem maleje. Węgiel-14 ulega rozpadowi beta minus tworząc niepromieniotwórczy azot 14N, antyneutrino oraz elektron. Maksymalna energia elektronów (cząstek beta) emitowanych w tym rozpadzie wynosi 156,5 keV. rozpad przebiega zgodnie z równaniem:\n C → N + e− + νe\nCzas połowicznego rozpadu wynosi 5730 ±40 lat.\nZawartość izotopu 14C w pozostałościach zawierających węgiel jest używana do szacowania wieku przedmiotów metodą datowania radiowęglowego. Jego naturalny udział względem pozostałych izotopów węgla to ok. 1 ppt (0,0000000001%).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319701", "fragment_id": "1438523/0", "subtitle": "", "title": "Węgiel-14", "document_id": "1438523", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 319701.0, "score": 0.5473406314849854}, "uuid": "32fe6396-0fba-4f6a-9460-2132bf0eb20e"}, {"page_content": "Metody datowań względnych.\nMetody datowań względnych pozwalają określić wiek danej skały względem innych skał. Nie podają natomiast jej wieku bezwzględnego tzn. wyznaczonego konkretną liczbą.\n trylobity, graptolity – skamieniałości przewodnie dla ery paleozoicznej\n belemnity, amonity – skamieniałości przewodnie dla ery mezozoicznej.\nMetody datowań bezwzględnych.\nSą to metody pozwalające na określenie wieku skały w latach.\n Najwcześniej (1907) wiek skał określono na podstawie określonej wcześniej ilości ołowiu i uranu w skałach (metoda uran-ołów). Po poznaniu budowy atomów do określenia ilości poszczególnych izotopów wykorzystuje się spektrometry masy. Poza uranem wykorzystuje się w tej chwili izotop potasu (40K). Metody te znajdują zastosowanie w badaniu skał magmowych i metamorficznych.\n Bezwzględny wiek młodych skał osadowych (do 40 tys. lat wstecz) zawierających węgiel pochodzący z fotosyntezy wyznacza się metodą datowania radiowęglowego, określając ilościowy stosunek izotopu węgla 14C do całości węgla w szczątkach organicznych. Proporcja węgla 14C do 12C jest stała w materii żywej, a po śmierci organizmu zmniejsza się z biegiem czasu, dlatego też na podstawie tego można określić czas śmierci organizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147119", "fragment_id": "17397/0", "subtitle": "", "title": "Metody datowania skał", "parentId": 147119.0, "start_index": 0.0, "document_id": "17397", "source": "wikipedia", "score": 0.48991453647613525}, "uuid": "9abee302-a11a-4d34-9b24-9fa45f75a1a7"}, {"page_content": "Już wcześniej zauważono, że rozpad promieniotwórczy dostarcza informacji na temat wieku Ziemi. Po kilku latach od odkrycia promieniotwórczości stwierdzono, że rozpad jądra prowadzi do przekształcenia nietrwałych pierwiastków promieniotwórczych w trwałe, zwykłe pierwiastki, przy czym czas rozpadu jest charakterystyczny dla danego izotopu i można go oznaczyć. Już w 1904 r. Ernest Rutherford doszedł do wniosku, że zjawisko to może posłużyć do określenia wieku Ziemi. W rok później tym problemem zajął się amerykański chemik Bertram Borden Boitwood. W 1907 r. opracował metodę, dzięki której ustalił wiek Ziemi na 2,2 mld lat, a wiek Układu Słonecznego co najmniej na 5 mld lat.\nWażne dla sprawdzenia tej hipotezy okazało się uwzględnienie możliwości, jakie zawierały wykryte w 1939 r. promieniowanie kosmiczne bombardujące Ziemię. Promieniowanie kosmiczne to strumień cząstek elementarnych stale docierających z przestrzeni kosmicznej na Ziemię. Cząstki zawarte w promieniowaniu kosmicznym po drodze zderzają się i wchodzą w reakcję z cząsteczkami azotu. W 1946 Libby wykazał, że pewna część atomów azotu zmienia się w promieniotwórczy węgiel, czyli w izotop węgla C-14, a ten z kolei szybko przechodzi w dwutlenek węgla, przyswajany przez rośliny i obecny w całej przyrodzie. Wobec tego wszystkie organizmy żywe pochłaniają naturalny C-14 wraz z pożywieniem.\nLibby wysunął hipotezę, że zasadne jest przypuszczenie, iż zawartość C-14 w organizmach żywych pozostaje stosunkowo niezmienna w ciągu całego ich życia, to znaczy tak długo, jak długo przyswajają one składniki odżywcze. Po obumarciu organizmu izotop C-14, znajdujący się w roślinach i zwierzętach, rozpada się, a jego zawartość z czasem się zmniejsza. Czas połowicznego rozpadu uranu U-238 wynosi 4,5 mld lat, a węgla C-14 jak stwierdzono około 1940 r. jest stosunkowo krótki i wynosi zaledwie około 5730 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207672", "fragment_id": "1417309/1", "subtitle": "", "title": "Willard Libby", "parentId": 207672.0, "start_index": 1865.0, "document_id": "1417309", "source": "wikipedia", "score": 0.5782266855239868}, "uuid": "0f2f3390-feb5-45ef-9744-b5935deefe7e"}, {"page_content": "W latach 70. XX w. potwierdzono zgodność pośrednich danych, dotyczących klimatu Ziemi w fanerozoiku, z teorią Milankovicia. Równocześnie z potwierdzeniem teorii została potwierdzona użyteczność danych proxy, uzyskiwanych np. w czasie badań rdzeni lodowych, pobieranych m.in. na antarktycznych stacjach Wostok, Concordia, Kohnen (zob. program EPICA) oraz w północnej i centralnej Grenlandii.\nW czasie datowania zdarzeń z przeszłości Ziemi (zob. źródła danych, leżących u podstaw teorii Fischera) stosuje się różnorodne metody izotopowe. Polegają na wykorzystaniu izotopów:\n Jednym z przykładów jest datowanie radiowęglowe. Mierzona proporcja zawartości izotopu 14C do całej ilości węgla w próbce zależy od czasu, który upłynął od chwili budowy organizmu (np. pobierania CO do fotosyntezy) do chwili badania jego szczątków lub szczątków pochodzących z niego materiałów (np. drewno, skóra). Takie postępowanie jest użyteczne w przypadku próbek o wieku &lt; 40 tys. lat (maks. 60–70 tys. lat).\n – wyższe wartości stosunku 13C/12C lub wskaźnika δ13C w próbkach osadów dennych oznaczają, że powstawały one w okresie pogrzebania dużych ilości materii organicznej, bez utlenienia do CO (do obiegu wraca mniej 12C, preferowanego przez rośliny morskie)\n – wyższe wartości stosunku 18O/16O lub wskaźnika δ18O w próbkach z rdzenia lodowego oznaczają, że powstawały w okresie postępującego zlodowacenia. Z powierzchni łatwiej odparowuje woda z 16O. Jeżeli warunki sprawiają, że jest zatrzymywana (np. w lodzie na powierzchni), rośnie głębinowy wskaźnik δ18 w wodzie/lodzie lub skamieniałościach zamieszkujących ją organizmów (np. muszle małży tj. rudysty, węglanowe skorupki otwornic w planktonie i bentosie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1843740", "fragment_id": "903220/1", "subtitle": "", "title": "Proxy (klimat)", "document_id": "903220", "start_index": 1827.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1843740.0, "score": 0.4009320139884949}, "uuid": "732d8b33-d098-40fd-8171-ae210dbc0ff0"}]}
{"id": "q_196", "question": "W bitwie pod Kircholmem w 1605 r. armia szwedzka została pokonana przez armię polską dowodzoną przez kogo?", "answer": [{"page_content": "Bitwa pod Kircholmem rozpoczęła się w 1605 roku, jej przyczyną był spór o Inflanty oraz zmagania o \"dominium Maris Baltici\". Dodatkowym czynnikiem była walka o tron szwedzki między Karolem Sudermańskim a Zygmuntem III Wazą[]. Armia Rzeczypospolitej, licząca 3750 żołnierzy (w tym 1750 husarzy) pod dowództwem Jana Karola Chodkiewicza, pobiła trzykrotnie liczniejszą armię szwedzką, liczącą 12 300 żołnierzy, dowodzoną przez króla szwedzkiego Karola IX. Polskie wojska zwyciężyły głównie dzięki użyciu przez Chodkiewicza husarii jako siły przełamującej, oprócz Szwedów po stronie przeciwnej walczyli zaciężni żołnierze holenderscy, szkoccy i niemieccy[].  \"Osobny artykuł: Bitwa pod Kircholmem.\"\n4 lipca 1610.\nBitwa pod Kłuszynem, gdzie dysproporcja sił była jeszcze większa, bo 5:1 (35 000 Rosjan i zaciężnych cudzoziemców przeciwko ok. 6800 wojsk polskich, dowodzonych przez Stanisława Żółkiewskiego). Właśnie w tej bitwie najbardziej uwidoczniła się wartość bojowa husarii. Husarzy pod Kłuszynem było 5556. Niektóre roty musiały szarżować po 8-10 razy, by pobić pięciokrotnie liczniejszego wroga. Bitwa zakończyła się zwycięstwem wojsk polskich, bilans strat po stronie polskiej wyniósł 300 jednostek, po stronie przeciwnej było to ponad 8000. Polacy pokazali swoją uniwersalność, doskonale radzili sobie z lekką jazdą typu wschodniego, jak i ciężką zachodnioeuropejską rajtarią; bez większych problemów poradzili też sobie z piechotą zachodniego typu.  \"Osobny artykuł: Bitwa pod Kłuszynem.\"\n7 września 1621.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9919", "fragment_id": "184175/9", "subtitle": "", "title": "Husaria", "document_id": "184175", "start_index": 11926.0, "parentId": 9919.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7917224168777466}, "uuid": "6b5049eb-45c5-4273-8445-519e51dfec08"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Kircholmem (obecnie miejscowość Salaspils na Łotwie, 25 km na południowy wschód od Rygi) – bitwa stoczona 27 września 1605 w czasie polsko-szwedzkiej wojny o Inflanty w latach 1600–1611. Przyczyną bitwy były zmagania o dominium Maris Baltici. Dodatkowym czynnikiem była walka o tron szwedzki między Karolem Sudermańskim a Zygmuntem III Wazą.\nGeneza.\nPrzyczyny konfliktu.\nZygmunt III Waza 12 marca 1600 roku w celu uzyskania poparcia Rzeczypospolitej dla swoich starań o odzyskanie tronu szwedzkiego oddał Rzeczypospolitej sporne terytorium północnej Estonii, uwikłując tym samym Rzeczpospolitą w wieloletni konflikt zbrojny ze Szwecją. Odzyskanie terytorium północnej Estonii przez szwedów miało być wstępem do opanowania całych Inflant i innych krajów nadbałtyckich w celu realizacji idei dominium Maris Baltici.\nKampanie wojskowe przed 1605 rokiem.\nWiosną 1600 roku książę Södermanlandii Karol uprzedził działania Rzeczypospolitej i opanował Estonię, a do marca 1601 roku opanował Inflanty po rzekę Dźwinę. Jesienią 1602 roku hetman polny litewski Jan Karol Chodkiewicz zastąpił Jana Zamoyskiego na stanowisku dowódcy wojsk w Inflantach. Do 1603 roku zdołał odbić niemal całe Inflanty i Estonię z wyjątkiem Tallinna, Pernawy i Narwy, zdobycie tych miejsc uniemożliwił brak finansów na opłacenia żołdu wojsku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=608", "fragment_id": "181336/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Kircholmem", "parentId": 608.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181336", "score": 0.5}, "uuid": "f1537260-de50-410d-b1d3-9dffcb63bc82"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Trzcianą (Bitwa pod Trzcianem) – starcie zbrojne, które miało miejsce 27 czerwca 1629 podczas wojny polsko-szwedzkiej (1626–1629).\nBitwa pod Trzcianą uchodzi za największe polskie zwycięstwo od czasu bitwy pod Kircholmem – hetman polny koronny Stanisław Koniecpolski zdecydowanie pokonał armię szwedzką dowodzoną przez króla Gustawa Adolfa. W tej głównie kawaleryjskiej bitwie jazda szwedzka za cenę ogromnych strat własnych uratowała swoją piechotę przed nieuchronną zagładą.\nGeneza.\nKról polski Zygmunt III Waza otrzymał pomoc militarną od cesarza Ferdynanda II w postaci 5 tys. piechoty i rajtarii, których późną wiosną 1629 przyprowadził gen. Jan Jerzy Arnheim i stanął obozem w okolicach Grudziądza. Zgrupowanie to postanowił zlikwidować król szwedzki Gustaw II Adolf wyruszając z Malborka na czele 5 tys. piechoty i 4 tys. jazdy. Gdy Szwedzi dowiedzieli się o połączeniu sił Arnheima z wojskami hetmana Stanisława Koniecpolskiego, rozpoczęli odwrót.\nBitwa.\nSzwedzi w odwrocie.\nW drogę powrotną do Malborka Szwedzi ruszyli 25 czerwca – pierwszy rankiem wymaszerował z Kwidzyna Herman Wrangel, który miał pod sobą, nie licząc taboru, 46 kompanii piechoty i 25 kompanii jazdy. Jan hrabia Renu, który dowodził 17 kompaniami rajtarów opuścił miasto dopiero wieczorem. Odwrót przeprowadzano w dwóch kolumnach – w jednej piechota z taborami maszerowała do Sztumu, natomiast osłaniająca jej marsz jazda posuwała się boczną drogą idącą przez Trzcianę, Straszewo i Pułkowice do Nowej Wsi, gdzie obie trasy łączyły się ze sobą.\nTrzciana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55221", "fragment_id": "656763/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Trzcianą", "parentId": 55221.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656763", "score": 0.29013437032699585}, "uuid": "43e47fdd-c81b-4655-aaf6-920a996563ee"}, {"page_content": "Duże znaczenie dla konfliktów polsko-szwedzkich miała wewnętrzna rywalizacja pomiędzy władcami z dynastii Wazów. Zygmunt III, wybrany w 1587 królem Polski, miał ambicje zdobycia korony Szwecji. Wyprawił się zbrojnie na północ, jednak 4 października 1598 poniósł klęskę w bitwie pod Linköping, walcząc ze swoim stryjem Karolem Sudermańskim. W 1599 Zygmunt został zdetronizowany, a Karol ogłosił się królem Szwecji. Zwycięski na własnym terenie Karol rozpoczął ekspansję na wschód, na polskie Inflanty. Doznał jednak druzgocącej klęski w bitwie pod Kircholmem 27 września 1605. O wyniku starcia zadecydowały szarże husarii. Bitwa ta zahamowała ekspansję Szwedów, jednakże na krótko, bo do kolejnych walk doszło w czasie wojny trzydziestoletniej. Nowy król szwedzki, Gustaw II Adolf kontynuował politykę poprzednika, dążąc do konfrontacji z Polską. Już w 1617 wznowił działania wojenne, zaatakował Inflanty i zajął Rygę, a w 1626 uderzył na Prusy Królewskie. W 1627 miała miejsce bitwa morska pod Oliwą. Dwa lata później hetman Stanisław Koniecpolski na lądzie pokonał Szwedów w bitwie pod Trzcianą. Pokonany król szwedzki zaangażował się w sprawy niemieckie i w 1632 zginął w bitwie. Kulminacją wojen polsko-szwedzkich był najazd z 1655 roku, określony mianem „Potopu”. Wykorzystując osłabienie Rzeczypospolitej po wojnach kozackich, Karol X Gustaw zaatakował i w krótkim czasie pokonał słabą polską obronę składającą się głównie z pospolitego ruszenia. Ta wojna różniła się od poprzednich skalą, jako że wojska szwedzkie zajęły całą właściwie etniczną Polskę, w tym główne miasta, Warszawę i Kraków. Celem szwedzkiego monarchy był rozbiór Polski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4071975", "fragment_id": "630225/27", "subtitle": "", "title": "Historia Europy", "source": "wikipedia", "start_index": 37028.0, "document_id": "630225", "parentId": 4071975.0, "score": 0.4736831486225128}, "uuid": "8e290d57-115e-40ce-90fe-61aab5c8c557"}, {"page_content": "Nocą na 27 września armia szwedzka ruszyła naprzeciw armii litewskiej. Silna burza w połączeniu z ulewą spowodowały zamoknięcie ładownic z prochem oraz grzęźnięcie dział w błocie. Konieczne było zarządzenie postoju i rezygnacja z próby zaskoczenia armii litewskiej o świcie. Wkrótce obie armie stanęły naprzeciw siebie i doszło do słynnej bitwy pod Kircholmem. Efektowne zwycięstwo wojsk litewskich zrobiło ogromne wrażenie w całym świecie, rozsławiając zarówno imię wodza zwycięskiej armii Chodkiewicza, jak i wojsko Rzeczypospolitej. Zwyczajne już podczas tej wojny braki finansowe, których efektem było nieopłacenie wojska, nie pozwoliły w pełni wykorzystać tego sukcesu i odzyskać utraconych zamków w Inflantach. Jednak nie zmieniało to faktu, że armia szwedzka przestała istnieć, a Ryga została uwolniona od oblężenia. Szwedzi po takiej klęsce nie mogli dojść do siebie i chętnie przystali na zawarcie rozejmu, który miał obowiązywać do 31 października 1608 roku. Rozejm ten jednak nie był przestrzegany, a do drobnych starć dochodziło w całym 1606 roku. W 1607 roku Chodkiewicz zostawił w Inflantach niewielkie załogi i ruszył na wezwanie króla by walczyć z rokoszem Zebrzydowskiego. Odejście Chodkiewicza umożliwiło Mansfeldowi zdobycie Białego Kamienia.\nOstatnie lata wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=903133", "fragment_id": "1029077/17", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-szwedzka (1600–1611)", "source": "wikipedia", "start_index": 20976.0, "document_id": "1029077", "parentId": 903133.0, "score": 0.30840927362442017}, "uuid": "6872aeee-aa6f-4f86-a6c6-5fc1eca00e00"}, {"page_content": "W kwietniu 1601 roku Zygmunt III Waza mianował go „pułkownikiem albo porucznikiem hetmańskim” (a więc hetmanem polnym litewskim), dzięki czemu zyskał dowództwo nad wojskiem operującym w Inflantach, ale tylko podczas nieobecności hetmana wielkiego Krzysztofa \"Pioruna\" Radziwiłła, z którym Chodkiewicz był skonfliktowany. W 1601 dowodził w zwycięskiej bitwie nad armią szwedzką pod Kokenhausen. W październiku 1602 objął po Zamojskim naczelne dowództwo w Inflantach: odebrał Szwedom Dorpat (9–13 kwietnia 1603) i obronił Rygę. 6 sierpnia 1603 roku, Zygmunt III Waza oficjalnie wydał uniwersał, w którym ogłosił o oddaniu mu dowództwa. 23 września 1604 odniósł zwycięstwo w bitwie pod Białym Kamieniem, gdzie dowodząc oddziałem w sile 2 tys. ludzi pobił siedmiotysięczną armię szwedzką - straty po stronie szwedzkiej wynosiły 3 tys., przy 150 stratach własnych. \nW 1605 odniósł kolejne zwycięstwo nad Szwedami w bitwie pod Kircholmem. Jego czterotysięczny oddział pobił czternastotysięczny korpus szwedzki, 9 tys. żołnierzy przeciwnika poniosło śmierć; zdobyto 60 nieprzyjacielskich sztandarów i 12 dział. Zwycięstwo to rozsławiło imię Chodkiewicza w całym ówczesnym świecie. Gratulacje przysłali mu m.in. papież Paweł V, cesarz Rudolf II Habsburg, król Anglii Jakub I Stuart, sułtan Ahmed I i szach perski Abbas I Wielki. Sejmiki ziemskie Rzeczypospolitej uchwalały vota, żądając od króla Zygmunta III wynagrodzenia trudów wielkiego wodza. Wkrótce też król przyznał mu buławę wielką litewską (choć jest możliwe, że otrzymał ją jeszcze przed tym zwycięstwem) i liczne nadania ziemskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9820", "fragment_id": "184112/2", "subtitle": "", "title": "Jan Karol Chodkiewicz", "document_id": "184112", "start_index": 2192.0, "parentId": 9820.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2348962426185608}, "uuid": "4674fb50-81a5-48c4-b723-0cf922e0de46"}, {"page_content": "Trwająca ok. 6 godzin bitwa głównie kawaleryjska przyniosła obu stronom znaczne straty, lecz główny cel wojsk wiernych królowi Augustowi II nie został osiągnięty. W ręce szwedzkie wpadł saski dowódca – generał Otto Arnold von Paykull, wkrótce stracony za zdradę. W Warszawie zebrał się sejm konfederacki i w październiku koronowany został Stanisław Leszczyński. Pomimo znacznej przewagi sił sasko-polsko-litewskich Szwedzi osiągnęli zdecydowane zwycięstwo, co zawdzięczali nie tylko przewadze jakościowej nad wrogiem (weterani jednej z najnowocześniejszych armii Europy), ale także nieudolnemu dowodzeniu wojsk nieprzyjaciela – praktycznie chorągwie litewskie nie wzięły udziału w walce, co miało być skutkiem kłótni między dowództwem polskim i litewskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463743", "fragment_id": "1577839/4", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Warszawą (1705)", "source": "wikipedia", "start_index": 6014.0, "document_id": "1577839", "parentId": 463743.0, "score": 0.09355594217777252}, "uuid": "6939932e-e29e-45ab-80b0-cfef73dd07b1"}, {"page_content": "Z początkiem 1604 roku Karol zdobył większe fundusze na nową kampanię, jednak 25 września został pokonany przez Chodkiewicza pod Białym Kamieniem. Plan hetmana aby odbić Pernawę został uniemożliwiony przez kolejny brak funduszy na żołd i wynikłą z tego powodu konfederacje oddziałów jazdy pod dowództwem Aleksandra Lisowskiego. Zbuntowane oddziały odeszły w głąb kraju a na straży Inflant zostały nieliczne oddziały piechoty.\nManewry przed bitwą.\nW pierwszej połowie sierpnia 1605 roku u ujścia Dźwiny wylądowały siły szwedzkie w liczbie 4 tysięcy żołnierzy którymi dowodził Joachim Fryderyk von Mansfeld. Rozpoczęły one blokadę Rygi. Równocześnie z Tallina wyruszył na południe 5 tysięczny korpus którym dowodził Anders Lennartsson.\nChodkiewicz zgromadził pod Dorpatem 2400 jazdy i 1000 piechurów. Zostawił tam swoje tabory i początkowo w pośpiechu wyruszył w kierunku Rygi, jednak zmienił zdanie i wyruszył w kierunku korpusu Lennartssona. Lennartsson stanął w warownym obozie pod Vigala i nie przyjął walnej bitwy. Lennartsson w połowie września wyruszył ku Pernawie gdzie połączył się z korpusem króla szwedzkiego Karola IX, który tam wylądował. Połączone siły szwedzkie wymaszerowały w kierunku Rygi.\nRównolegle do ich drogi przemarszu maszerowały wojska Chodkiewicza aż dotarły do Dźwiny koło Kircholmu (15 kilometrów od Rygi). Karol IX przed rozpoczęciem oblężenia Rygi postanowił zabezpieczyć tyły. Nocą z 26 na 27 września wyruszył armią w kierunku Kircholmu licząc na zaskoczenie oddziałów Chodkiewicza i ich zniszczenie. 27 września wojska podeszły pod Kircholm jednak nie uzyskały przewagi zaskoczenia.\nSiły i rozlokowanie armii.\nArmia Rzeczypospolitej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=608", "fragment_id": "181336/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Kircholmem", "document_id": "181336", "start_index": 1385.0, "source": "wikipedia", "parentId": 608.0, "score": 0.6945613026618958}, "uuid": "c4234b63-f82a-48ab-9517-44184f18c08b"}, {"page_content": "Zwycięstwo, choć efektowne i rozstrzygające kampanię 1605 roku, nie przyniosło zwycięstwa strategicznego – zaangażowanie na kilku frontach sił Rzeczypospolitej dało Szwecji szansę odbudowania sił i zdobycia Inflant, a następca Karola IX – Gustaw II Adolf na ponad sto lat anektował Inflanty do swojego królestwa oraz atakował inne ziemie Rzeczypospolitej.\nZwycięstwo nie zostało wykorzystane. Niesnaski wśród wodzów, niezadowolenie nieopłacanego wojska spowodowały, że poza doraźnym uratowaniem Rygi (miasto zostało zdobyte przez Szwedów 16 lat później) nie zyskano nic. Chodkiewicz został odwołany do kraju, z czego skorzystali Szwedzi, zdobywając (do roku 1608) szereg polskich twierdz, które później (w latach 1609–1610) musiał Chodkiewicz z wysiłkiem odbierać. Wreszcie, w roku 1611, wobec zaangażowania się Polski i Szwecji w walki wewnętrzne w Rosji, zawarto rozejm. Gratulacje po bitwie nadesłali m.in. papież Paweł V, król Anglii Jakub I, sułtan turecki Ahmed I oraz jego przeciwnik szach perski Abbas Wielki.\nUpamiętnienie.\nWalki rycerstwa polskiego i litewskiego pod Kircholmem zostały, po 1990 r., upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, „KIRCHOLM 27 IX 1605”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=608", "fragment_id": "181336/8", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Kircholmem", "document_id": "181336", "start_index": 10801.0, "source": "wikipedia", "parentId": 608.0, "score": 0.3948418200016022}, "uuid": "a602a04e-46a2-41f3-906f-07a6ce80dc25"}, {"page_content": "Bitwa pod Cutrea de Argesz odbyła się w 1600 roku. Armia polska pod dowództwem Jana Potockiego, licząca 1450 żołnierzy (w tym 950 husarzy), pobiła wówczas armię wołoską (7000 żołnierzy), dowodzoną przez Udreę.\n23 czerwca 1601.\nW czasie wojny polsko-szwedzkiej o Inflanty w 1601 roku doszło do bitwy pod Kokenhausen. Do walnej bitwy doszło pod murami twierdzy, w otwartym polu. Hetman wielki litewski Krzysztof „Piorun” Radziwiłł dysponując 2900 jazdy, 300 piechurów oraz 17 dział (w bitwie użyto 9 dział, resztę ulokowano pod murami miasta) pokonał dowodzoną przez Carla Carlssona Gyllenhielma armię szwedzką liczącą ok. 5000 żołnierzy (4000 jazdy i 900 piechurów oraz 17 dział), która przybyła na pomoc obleganym Szwedom. Co do liczebności obu wojsk źródła podają różne sumy żołnierzy, ale w przypadku Rzeczypospolitej liczba ta oscyluje pomiędzy 3000, a nawet 4000, w przypadku Szwedów w okolicach 5000[]. \"Osobny artykuł: Bitwa pod Kokenhausen.\"\n27 września 1605.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9919", "fragment_id": "184175/8", "subtitle": "", "title": "Husaria", "parentId": 9919.0, "start_index": 10959.0, "document_id": "184175", "source": "wikipedia", "score": 0.39142656326293945}, "uuid": "1f21cfe5-86ea-44fb-b619-9400e38faf41"}]}
{"id": "q_197", "question": "Ile medali na igrzyskach w Atenach zdobyła Otylia Jędrzejczak?", "answer": [{"page_content": "Na XXVIII Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Atenach Polska wysłała ekipę narodową liczącą 202 zawodników, z tego 139 mężczyzn i 63 kobiet.\nPolscy sportowcy zdobyli 10 medali (3 złote, 2 srebrne, 5 brązowych), co uznano w kraju za nieudany występ. Była to najmniejsza liczba zdobytych medali olimpijskich od Igrzysk w Melbourne. Przed wyjazdem na Igrzyska oczekiwano zdobycia około 15 medali. Jednocześnie polscy zawodnicy zajmowali wielokrotnie miejsca tuż za podium.\nNajwięcej medali (3 medale – 1 złoty i 2 srebrne) zdobyła pływaczka Otylia Jędrzejczak. Wyrównała tym samym rekord Ireny Szewińskiej liczby medali zdobytych przez polskiego sportowca podczas jednych Igrzysk. Do historii polskiego sportu przeszedł także Robert Korzeniowski, który zdobył w Atenach swój czwarty złoty medal olimpijski w chodzie. Do tej pory żaden polski sportowiec nie zdobył tylu złotych medali olimpijskich. Pozostali polscy medaliści zdobywali w Atenach swoje kolejne medale olimpijskie, m.in. Tomasz Kucharski i Robert Sycz obronili tytuł mistrza olimpijskiego z Sydney. Jedynie Anna Rogowska (obok Otylii Jędrzejczak) zdobyła w Atenach swój pierwszy medal olimpijski. Warto zwrócić uwagę, że większość polskich medali zdobywały kobiety, chociaż stanowiły mniejszą część polskiej reprezentacji.\nZdobyte medale.\n \"Zobacz też: Klasyfikacja medalowa Letnich Igrzysk Olimpijskich 2004.\"\nWyniki.\nGimnastyka.\nKobiety – gimnastyka sportowa – wielobój indywidualnie:\nKobiety – gimnastyka artystyczna – wielobój drużynowo:\nJeździectwo.\nSkoki indywidualnie:\nWKKW indywidualnie:\nWKKW drużynowo:\nJudo.\nKobiety – kategoria 48kg:\nKobiety – kategoria 70kg:\nMężczyźni – kategoria 70kg:\nMężczyźni – kategoria 81kg:\nMężczyźni – kategoria 90kg:\nMężczyźni – kategoria 100kg:\nKajakarstwo.\nKobiety – K1 500m:\nKobiety – K2 500m:\nKobiety – K4 500m:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78081", "fragment_id": "655968/0", "subtitle": "", "title": "Polska na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004", "parentId": 78081.0, "start_index": 0.0, "document_id": "655968", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "dfd8fda5-f38c-4325-8fda-73d2f5b888bf"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nOtylia Jędrzejczak (ur. 13 grudnia 1983 w Rudzie Śląskiej) – polska pływaczka specjalizująca się w stylach motylkowym i dowolnym, mistrzyni olimpijska, dwukrotna mistrzyni świata, pięciokrotna mistrzyni Europy na długim basenie, trzykrotna rekordzistka świata. Od 2021 prezeska Polskiego Związku Pływackiego.\nW latach 2004–2006 wybierana najlepszym polskim sportowcem w plebiscycie „Przeglądu Sportowego”. W 2005 okrzyknięta najlepszą pływaczką w Europie przez magazyn „Swimming World”.\nW 2019 wprowadzona do międzynarodowej galerii sław pływania International Swimming Hall of Fame.\nŻyciorys.\nJest córką Krystyny i Piotra Jędrzejczaków. Jej ojciec był pięściarzem i pracował jako górnik. Wychowała się w Kochłowicach, gdzie uczęszczała do Szkoły Podstawowej nr 19. W dzieciństwie trenowała szermierkę. Z czasem przeprowadziła się z rodziną do Katowic, gdzie ukończyła Szkołę Podstawową nr 30 w klasie o profilu pływackim.\nW wieku sześciu lat zaczęła uczęszczać na regularne zajęcia pływackie, co zalecił jej lekarz, diagnozując u niej skrzywienie kręgosłupa. Jako podopieczna Pałacu Młodzieży w Katowicach w 1994 zajęła pierwsze miejsce na mistrzostwach Polski w Radlinie. Jej ówczesnymi trenerami byli, kolejno: Marian Syposz, Jacek Czarnecki, Jan Barucha i Marek Jabczyk. Po ukończeniu nauki w szkole podstawowej trafiła do Szkoły Mistrzostwa Sportowego w Krakowie, gdzie jej trenerką była Maria Jakóbik.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59183", "fragment_id": "648626/0", "subtitle": "", "title": "Otylia Jędrzejczak", "document_id": "648626", "start_index": 0.0, "parentId": 59183.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4334748387336731}, "uuid": "93ecc349-2d3f-4d87-8fe0-9b42b7576a80"}, {"page_content": "Pływanie należy do popularnych dyscyplin sportu w Polsce. Działa tu Polski Związek Pływacki.\nHistoria.\nPierwsze mistrzostwa Polski w pływaniu odbyły się w Warszawie w 1922 r. 14 lat później Polacy wystartowali na Igrzyskach Olimpijskich w Berlinie. Jednak aż do 1960 r. w dorobku Polaków nie było ani jednego finału olimpijskiego. Do największych osiągnięć polskiego pływania zaliczano dwa rekordy świata na 100 m stylem klasycznym Marka Petrusewicza w 1953 i 1954 r. oraz jego srebrny medal zdobyty na mistrzostwach Europy. Po latach posuchy w 1980 r. pierwszy medal olimpijski wywalczyła Agnieszka Czopek. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych duże sukcesy międzynarodowe odnotował Artur Wojdat – rekordzista świata na 400 m stylem dowolnym i medalista olimpijski w 1988 r.\nDo światowych kronik pływackich wpisali się także:\nPo sukcesach Otylii Jędrzejczak pojawiło się wielu zdolnych pływaków, a Polacy znaleźli się w europejskiej i światowej czołówce. W 2005 r. z mistrzostw Europy na krótkim basenie w Trieste Polacy przywieźli 11 medali (w tym 5 złotych), zajmując drugie miejsce w klasyfikacji medalowej. Było to najwięcej medali w historii. Rekord ten został poprawiony (12 medali) rok później podczas Mistrzostw Europy w Helsinkach. Podczas Igrzysk Olimpijskich w Atenach reprezentowało nas 5 pływaków, rok później na Mistrzostwach świata w Montrealu była to już grupa ponad 15-osobowa. Od kilku lat trenerem kadry jest Paweł Słomiński, a wspomagają go Piotr Woźnicki Pływanie w Polsce wciąż się rozwija, a dzięki sukcesom zyskuje coraz większą popularność.\nNajwięcej rekordów Polski należy do Otylii Jędrzejczak – 10 na długim basenie i 4 na krótkim.\nLista polskich pływaków – finalistów IO, MŚ i ME.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4519876", "fragment_id": "750393/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie w Polsce", "parentId": 4519876.0, "start_index": 0.0, "document_id": "750393", "source": "wikipedia", "score": 0.19996510446071625}, "uuid": "dbfec0e9-86bc-4075-9f29-ebe9bb6a8626"}, {"page_content": "Brała udział w rozgrywanych w Atenach igrzyskach olimpijskich, w ich trakcie startowała w konkurencjach pchnięcia kulą oraz rzutu dyskiem. W pierwszej z konkurencji odpadła w eliminacjach, uzyskując rezultat 17,44 m i zajmując 8. miejsce w grupie (zajęła też 17. miejsce w gronie wszystkich kulomiotek, po dyskwalifikacji za doping Swietłany Kriwielowej awansowała w tej klasyfikacji na 16. miejsce), w drugiej zaś osiągnęła w eliminacjach rezultat 58,13 m i również nie awansowała do finału – w grupie wywalczyła 13. miejsce, a w gronie wszystkich dyskobolek 25. miejsce (w dniu rozgrywania zawodów zajęła 26. miejsce w tejże klasyfikacji, awansowała o pozycję wyżej po dyskwalifikacji Iryny Jatczanki za stosowanie dopingu).\nW 2007 roku otrzymała drugi w karierze medal igrzysk panamerykańskich, wówczas w konkurencji rzutu dyskiem zdobyła brązowy medal. W czasie igrzysk olimpijskich w Pekinie startowała jedynie w konkurencji rzutu dyskiem – odpadła w eliminacjach, uzyskując rezultat 58,84 m plasujący zawodniczkę na 11. miejscu w grupie i 19. miejscu w gronie wszystkich dyskobolek (po dyskwalifikacji Yarelis Barrios za doping awansowała w obu klasyfikacjach o pozycję wyżej). W 2009 roku zdobyła piętnasty i ostatni w karierze złoty medal mistrzostw kontynentu, tytuł mistrzowski otrzymała w konkurencji rzutu dyskiem. Po raz ostatni w zawodach lekkoatletycznych wystąpiła w czerwcu 2013 roku podczas mistrzostw kraju, na których wywalczyła 4. miejsce w konkursie rzutu dyskiem.\nOsiągnięcia.\nW latach 1998–2009 zdobyła 21 tytułów mistrzyni kraju.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5606109", "fragment_id": "1251369/2", "subtitle": "", "title": "Elisângela Adriano", "parentId": 5606109.0, "start_index": 3066.0, "document_id": "1251369", "source": "wikipedia", "score": 0.17703083157539368}, "uuid": "cea2b01e-b878-41c1-bef8-f79ccd792f20"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJessicah Schipper (ur. 19 listopada 1986 w Brisbane w stanie Queensland w Australii) – australijska pływaczka specjalizująca się w stylu motylkowym, czterokrotna medalistka olimpijska.\nNa Mistrzostwach Świata w 2003 w Barcelonie wygrała brązowy medal biorąc udział w sztafecie 4x100 m stylem zmiennym i zajęła 10. miejsce na 100 m oraz na 200 m stylem motylkowym.\nNa igrzyskach olimpijskich w Atenach w 2004 roku zdobyła złoty medal w sztafecie 4 x 100 m stylem zmiennym oraz zajęła 4. miejsce na 200 m stylem motylkowym (złoto Otylii Jędrzejczak).\n26 lipca 2005 zdobyła na Mistrzostwach Świata w Pływaniu 2005 w Montrealu złoty medal na 100 m stylem motylkowym, wyprzedzając m.in. swoją rodaczkę Lisbeth Lenton, która zdobyła srebrny medal, i Otylię Jędrzejczak, która była trzecia. Zdobyła również drugi złoty medal jako uczestniczka sztafety 4x100 m stylem zmiennym (wraz z koleżankami Sophie Edington, Leisel Jones i Lisbeth Lenton), jak i tytuł wicemistrzyni świata na 200 m stylem motylkowym, przegrywając z Otylią Jędrzejczak o tylko 0,04 s przy kontrowersyjnym finiszu: zapis wideo pokazał, że Otylia Jędrzejczak dotknęła mety tylko jedną ręką, zamiast dwiema, co powinno było ją zdyskwalifikować, jednak sędzia tego nie zauważył. Dla Schipper było to o tyle bardziej bolesne, ponieważ obie pływaczki pobiły dotychczasowy rekord świata.\n17 sierpnia 2006 ustanowiła nowy rekord świata na 200 m stylem motylkowym podczas mistrzostw Pacyfiku. Wygrała z czasem 2:05.40, bijąc rekord Otylii Jędrzejczak o 0.21 s.Na igrzyskach olimpijskich w Pekinie w 2008 roku zdobyła dwa brązowe medale: w wyścigu na 100 m i 200 m stylem motylkowym.\nNa mistrzostwach świata w Rzymie w 2009 roku wygrała finałowy wyścig na 200 m stylem motylkowym bijąc rekord świata wynikiem 2.03,41 min, a na dystansie 100 m była druga.\nJej wzrost wynosi 169 cm, a waga 57 kg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194061", "fragment_id": "1445235/0", "subtitle": "", "title": "Jessicah Schipper", "document_id": "1445235", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 194061.0, "score": 0.4644175171852112}, "uuid": "c7df3d51-a074-43de-a222-81a9a7d81e35"}, {"page_content": "W latach 2020–2023 jej mężem był Kacper Tekieli, wspinacz, alpinista i były mąż pisarki Małgorzaty Lebdy, który zginął 17 maja 2023 w lawinie na szczycie Jungfrau w Szwajcarii. Po ślubie przyjęła dwuczłonowe nazwisko. 2 września 2021 w Krakowie urodziła syna, Hugo.\nNa początku czerwca 2014 opowiedziała w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej”, że w maju 2013 poroniła. Oznajmiła również, że zdiagnozowano u niej stany depresyjne.\nŻyciorys.\nDwukrotna mistrzyni olimpijska, dwukrotna mistrzyni świata, pięciokrotna medalistka olimpijska, ośmiokrotna medalistka mistrzostw świata, czterokrotna zdobywczyni Pucharu Świata, czterokrotna zwyciężczyni prestiżowego Tour de Ski. Trzecia, po Irenie Szewińskiej i Otylii Jędrzejczak Polka, która zdobyła trzy medale podczas jednych igrzysk olimpijskich. Pierwsza kobieta, która zdobyła olimpijskie mistrzostwo dla Polski na zimowych igrzyskach. 21 marca 2010 roku stała się pierwszą biegaczką narciarską, która przekroczyła próg 2000 punktów w sezonie Pucharu Świata.\nMistrzyni, wicemistrzyni i brązowa medalistka olimpijska z Vancouver, mistrzyni olimpijska z Soczi oraz brązowa medalistka olimpijska z Turynu, podwójna mistrzyni świata i brązowa medalistka mistrzostw Świata w Libercu (2009), podwójna wicemistrzyni świata i brązowa medalistka mistrzostw świata z Oslo (2011), wicemistrzyni świata mistrzostw świata z Val di Fiemme (2013), brązowa medalistka mistrzostw świata z Falun (2015), czterokrotna zdobywczyni Pucharu Świata (2008/2009, 2009/2010, 2010/2011, 2012/2013) i czterokrotna zwyciężczyni Tour de Ski (2009/2010, 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013), wicemistrzyni świata juniorów, dwukrotna młodzieżowa mistrzyni świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132156", "fragment_id": "18733/1", "subtitle": "", "title": "Justyna Kowalczyk", "document_id": "18733", "start_index": 1849.0, "parentId": 132156.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04056838899850845}, "uuid": "690eac24-6013-4270-a69d-4213639ff8db"}, {"page_content": "W czasie rozgrywanych w Sydney igrzysk olimpijskich wystąpiła w dwóch konkurencjach. W konkurencji biegu na 400 m odpadła ćwierćfinale, zajmując w tejże fazie 6. pozycję z czasem 52,35, natomiast w rywalizacji sztafet 4 × 100 m lankijska ekipa z jej udziałem odpadła w eliminacjach, zajmując 5. pozycję z czasem 44,51. Cztery lata później, w ramach igrzysk w Atenach, wystartowała w konkurencji biegu na 400 m – zajęła w eliminacjach 7. pozycję z czasem 54,58.\nPo raz ostatni w zawodach międzynarodowych wystąpiła podczas igrzysk Wspólnoty Narodów w Melbourne, wówczas wystąpiła ona w zawodach w konkurencji biegu na 200 m, gdzie zajęła 8. pozycję w fazie półfinałowej.\nW swej karierze zdobyła trzynaście medali igrzysk Azji Południowej, w tym osiem złotych, w latach 1991-1999. Z kolei w latach 1998-2005 wywalczyła sześć tytułów mistrzyni kraju.\nRekordy życiowe.\nŹródło: \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5316773", "fragment_id": "1080237/1", "subtitle": "", "title": "Damayanthi Dharsha", "parentId": 5316773.0, "start_index": 1508.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1080237", "score": 0.04351477324962616}, "uuid": "395db121-e2f6-4cb7-af96-6dd1f2ab6566"}, {"page_content": "W 2004 na igrzyskach olimpijskich w Atenach zdobyła złoty medal na dystansie 200 m stylem motylkowym. Wywalczyła także dwa srebrne medale w konkurencjach 100 m stylem motylkowym i 400 m stylem dowolnym. Złoty medal przekazała na aukcję charytatywną, a uzyskaną kwotę 257 550 zł przekazała Klinice Transplantacji Szpiku, Onkologii i Hematologii Dziecięcej we Wrocławiu. 28 sierpnia otrzymała tytuł honorowej obywatelki Rudy Śląskiej, a pod koniec roku zajęła pierwsze miejsce w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na sportowca roku.\nW 2005 podczas mistrzostw świata w Montrealu zwyciężyła na dystansie 200 m stylem motylkowym i czasem 2:05,61 poprawiła własny rekord globu. W 2005 została uznana za najpiękniejszą Polkę na gali „Viva Najpiękniejsi”, za „złote serce i złote medale”, ponadto magazyn „Swimming World” ogłosił ją najlepszą pływaczką w Europie, a ona sama drugi rok z rzędu zajęła pierwsze miejsce w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na sportowca roku. Po wypadku samochodowym, który spowodowała 1 października 2005, na kilka miesięcy zawiesiła karierę.\n25 marca 2006 powróciła do sportu, wygrywając w Ostrowcu Świętokrzyskim na 200 m stylem motylkowym w trójmeczu Polska-Czechy-Ukraina z czasem 2:15,73. W grudniu na mistrzostwach Europy na krótkim basenie (25-metrowym) w Helsinkach, zdobywając złoty medal, ustanowiła na tym dystansie rekord Europy (2:04,94). W międzyczasie wystąpiła w teledysku do piosenki „Tyle siły mam” zespołu Varius Manx. Pod koniec 2006 trzeci rok z rzędu zajęła pierwsze miejsce w plebiscycie „Przeglądu Sportowego” na sportowca roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59183", "fragment_id": "648626/2", "subtitle": "", "title": "Otylia Jędrzejczak", "source": "wikipedia", "start_index": 2989.0, "document_id": "648626", "parentId": 59183.0, "score": 0.06629901379346848}, "uuid": "960fbe79-72e4-435d-afa0-6ea92e9972ca"}, {"page_content": "\"Główn: Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004 .\"\n200 m stylem motylkowym kobiet – jedna z konkurencji pływackich, które odbyły się podczas XXVIII Igrzysk Olimpijskich. Eliminacje i półfinał miały miejsce 17 sierpnia, a finał 18 sierpnia. \nMistrzynią olimpijską została Otylia Jędrzejczak, uzyskując czas 2:06,05. Zdobyła tym samym pierwszy złoty medal w konkurencjach pływackich dla Polski i swój trzeci medal na tych igrzyskach. Srebrny medal z czasem 2:06,36 wywalczyła Australijka Petria Thomas, która powtórzyła swój sukces z igrzysk olimpijskich z 1996 roku. Trzecie miejsce zajęła Yuko Nakanishi z Japonii (2:08,04).\nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3805562", "fragment_id": "1294787/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004 – 200 m stylem motylkowym kobiet", "document_id": "1294787", "start_index": 1.0, "parentId": 3805562.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3507557511329651}, "uuid": "63e0562a-ff48-4fe4-ad2d-8f7999484601"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nLisbeth Trickett, dawniej Lenton; znana jako Libby Trickett (ur. 28 stycznia 1985 w Townsville, stan Queensland) – australijska pływaczka specjalizująca się w stylu dowolnym i motylkowym, trzykrotna mistrzyni olimpijska, ośmiokrotna mistrzyni świata i była rekordzistka świata.\nKariera.\nSięgnęła po złoty medal olimpijski na igrzyskach w Atenach 2004 w sztafecie 4 × 100 m stylem dowolnym; wraz z koleżankami ze sztafety – Alice Mills, Petrią Thomas i Jodie Henry – ustanowiła w wyścigu olimpijskim rekord świata (3:35,94). Na tej samej olimpiadzie zdobyła również brązowy medal na 50 m stylem dowolnym.\nKolejną imprezą światową, z której Lenton przywiozła kilka medali, były mistrzostwa świata w Montrealu w lipcu 2005. Na dystansie 100 m stylem motylkowym Lenton była druga, za rodaczką Jessicah Schipper, a przed Polką Otylią Jędrzejczak. Ponadto zdobyła złoto na 50 m stylem dowolnym oraz w sztafetach 4 × 100 m stylem dowolnym (z rekordem mistrzostw świata) i 4 × 100 m stylem zmiennym.\nOd 31 marca do sierpnia 2004 należał do niej rekord świata na 100 m stylem dowolnym; rekord ustanowiony na pływalni olimpijskiej w Sydney odebrała jej w półfinale olimpijskim w Atenach koleżanka z reprezentacji Jodie Henry. 8 sierpnia 2005 Lenton ustanowiła rekord świata na 100 m stylem dowolnym na basenie 25-metrowym (51,91), poprawiając wynik Szwedki Theresy Alshammar.\nTrenerem Lisbeth Lenton jest urodzony w Szwajcarii Stephan Widmer; na basenie Fortutude Valley Pool w Brisbane pod opieką Widmera trenuje również rekordzistka świata na 100 m stylem klasycznym Leisel Jones.\n7 kwietnia 2007 roku zmieniła stan cywilny, wyszła za australijskiego pływaka Luke'a Tricketta.\nW grudniu 2009 ogłosiła zakończenie kariery.We wrześniu 2010 roku powróciła do pływania. Ostatecznie zakończenie kariery ogłosiła w lipcu 2013.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194052", "fragment_id": "1445231/0", "subtitle": "", "title": "Lisbeth Trickett", "parentId": 194052.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1445231", "score": 0.09784231334924698}, "uuid": "ef164ede-974e-410d-a448-51932a41dc26"}]}
{"id": "q_198", "question": "W której religii najważniejszymi świętami są Święto Zakończenia Postu i Święto Ofiar?", "answer": [{"page_content": "Id al-Adha (Kurban Bajram „Święto Ofiarowania”;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏عيد الاضحى‎&lt;/&gt; \"‘Īd al-’Aḍḥā\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fa\"&gt;‏عید قربان‎&lt;/&gt; \"Ejd-e Ghorbān\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Kurban Bayramı&lt;/&gt;) – najważniejsze święto muzułmańskie, rozpoczynające się 10. dnia miesiąca zu al-hidżdża i trwające 3–4 dni. Jego początek wypada w trzeci lub czwarty dzień pielgrzymki do Mekki, ale obchodzone jest przez cały świat muzułmański, nie tylko przez pielgrzymów.\nSymbolika i przebieg święta.\nId al-Adha upamiętnia ofiarę Abrahama i jego posłuszeństwo wobec Boga. Abraham (Ibrahim) według islamu miał złożyć w ofierze Bogu swego syna Izmaela, Bóg jednak, widząc oddanie Abrahama, pozwolił mu złożyć w ofierze barana zamiast dziecka. Na pamiątkę czynu Abrahama każdy ojciec rodziny składa w ofierze owcę, barana, wielbłąda lub krowę. Zwierzę musi zostać zabite rytualnie, następnie dzieli się mięso tak, by ⅓ oddać potrzebującym, ⅓ krewnym, a pozostałą ⅓ spożywa się na wspólnej uczcie. By uniknąć zamieszania, w Mekce pielgrzymi wnoszą opłatę, a wynajęci rzeźnicy dokonują ofiary za nich. Tego dnia wspólnie odwiedza się meczet, recytuje Koran i rozdziela prezenty. W czasie Święta Ofiarowania wielu muzułmanów składa też datki pieniężne przeznaczone na pomoc biednym i na fundacje charytatywne.\nDokładne daty obchodzenia Id al-Adha.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;* 3 lipca 1990 (1410)\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1307114", "fragment_id": "1135722/0", "subtitle": "", "title": "Id al-Adha", "parentId": 1307114.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1135722", "source": "wikipedia", "score": 0.4080359637737274}, "uuid": "8f0e8b9b-33e9-4df9-8532-c2c0fb7d82af"}, {"page_content": "Id al-Fitr, Święto Przerwania Postu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏عيد الفطر‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Ramazan Bayrami&lt;/&gt;) – święto dziękczynienia obchodzone w islamie na zakończenie świętego miesiąca postu – ramadanu.\nOpis święta.\nW tym dniu muzułmanie w atmosferze radości, odwiedzając się nawzajem, pozdrawiają się słowami \"id mubarak\", składają sobie życzenia i obdarowują prezentami. Jest to dzień radości, modlitwy, wzajemnego pojednania i dziękczynienia Bogu za przeżycie czasu świętego postu i przebaczenie grzechów. Jest to również dzień społecznej solidarności. Ci, których na to stać, winni w tym dniu wesprzeć potrzebujących, aby i oni mogli mieć udział w radości tego świątecznego dnia.\nDaty obchodzenia Id al-Fitr.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1081000", "fragment_id": "1347838/0", "subtitle": "", "title": "Id al-Fitr", "document_id": "1347838", "start_index": 0.0, "parentId": 1081000.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7771816253662109}, "uuid": "c2ad863a-cdf1-41a9-b330-263864efbece"}, {"page_content": "Wielki Post składa się z dwóch części pokutnej i pasyjnej, która rozpoczyna się w piątą niedzielę Wielkiego Postu, zwaną niedzielą Męki Pańskiej. Wówczas wszystkie krzyże w kościele zasłonięte zostają ciemnym materiałem, wskazującym na żałobę. Na tydzień przed rozważaniem śmierci Chrystusa, w piątek po niedzieli Męki Pańskiej obchodzona jest uroczystość Siedmiu Boleści Najświętszej Maryi Panny, która koncentruje się na cierpieniu Matki Bożej i duchowym dopełnieniu przez nią Ofiary Chrystusa.\nWielki Tydzień.\nNa zakończenie Wielkiego Postu przypada Wielki Tydzień, który rozpoczyna się w Niedzielę Palmową i trwa do Wielkiej Niedzieli, obejmując Święte Triduum Paschalne. Niedziela Palmowa w Kościele mariawitów ma charakter świąteczny i radosny, przy jednoczesnej zapowiedzi Jego męczeńskiej śmierci. Liturgia ukazuje Chrystusa jako Króla panującego nad narodami, który wśród okrzyków i wesela wjeżdża na osiołku do Jerozolimy. Szczególnie w tym dniu wybrzmiewa zwrot \"Hosanna Synowi Dawidowemu,\" który z jednej strony wysławia Syna Bożego, a z drugiej wzywa Go o pomoc i wyzwolenie z niewoli. Na początku liturgii następuje obrzęd poświęcenia palm wielkanocnych.\nLiturgia Wielkiego Tygodnia jest odmienna w poszczególnych nurtach mariawityzmu:\nWielkanoc.\nTo najważniejsze święto chrześcijańskie wyrażające radość ze Zmartwychwstania Chrystusa. W niedzielę wczesnym rankiem następuje rezurekcja – otwarcie grobu Pańskiego, po której procesja z Przenajświętszym Sakramentem trzykrotnie okrąża kościół, a kiedy powróci do świątyni odprawiana jest jutrznia wielkanocna i uroczysta Msza Święta rezurekcyjna. Po przyjściu z kościoła wierni w swoich domach siadają do śniadania wielkanocnego, gdzie dzielą się jajkiem, spożywają święconkę i składają sobie życzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5010714", "fragment_id": "307215/7", "subtitle": "", "title": "Rok liturgiczny w Kościołach mariawickich", "parentId": 5010714.0, "start_index": 11479.0, "source": "wikipedia", "document_id": "307215", "score": 0.24016620218753815}, "uuid": "664b365c-1c38-409c-b4d8-01894a0ee769"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy formy pokutnej. Zobacz też: inne znaczenia słowa „post”.\nPost – dobrowolne całkowite powstrzymanie się od jedzenia lub od spożywania pewnych rodzajów pokarmów (np. mięsa) przez określony czas. Pości się przede wszystkim z przyczyn religijnych.\nPost w chrześcijaństwie.\nPraktyki postne w prawosławiu.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPostrzegając osobę człowieka jako jedność ciała i duszy, Kościół prawosławny nalega na to, iż ciało musi być kształtowane i utrzymywane w dyscyplinie tak samo jak dusza. Stąd prawosławny kalendarz liturgiczny poprzetykany jest dłuższymi lub krótszymi okresami postu, występującymi zwłaszcza przed dużymi świętami.\nW ciągu roku liturgicznego pojawiają cztery główne okresy długiego postu:\nOprócz tych czterech głównych okresów dniami postnymi są wszystkie środy (na pamiątkę zdradzenia Chrystusa przez Judasza) i piątki (dzień męki i śmierci Chrystusa na Krzyżu), a w niektórych monasterach również poniedziałki, z wyjątkiem okresu pomiędzy Bożym Narodzeniem a Epifanią, tygodni: Paschalnego i po święcie Pięćdziesiątnicy.\nDniami postu są również święta Podwyższenia Krzyża Świętego – 14 września (27.09 według kalendarza gregoriańskiego), Ścięcia głowy św. Jana Chrzciciela – 29 sierpnia (11.09) oraz wigilia Epifanii – 5 stycznia (18.01.) Wszystkie posty jednodniowe są postami ścisłymi, z wyjątkiem:\nPraktyki postne w Kościele rzymskokatolickim.\nPost według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1917 roku.\nW tradycyjnym katolicyzmie według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1917 roku wyróżniano następujące rodzaje postów: jakościowy, ilościowy i ścisły oraz post eucharystyczny.\nPost według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku.\nObecnie według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku nie ma wyraźnego podziału na post jakościowy i post ilościowy.\nW praktyce wyróżnia się trzy główne rodzaje postów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50567", "fragment_id": "657888/0", "subtitle": "", "title": "Post", "parentId": 50567.0, "start_index": 1.0, "document_id": "657888", "source": "wikipedia", "score": 0.22974152863025665}, "uuid": "4b4241f0-8b06-4893-8ebb-0bab4a249893"}, {"page_content": "W historii religii Izraela, w Judaizme, praktyka i rozumienie ofiary doznało ogromnej ewolucji, od prymitywnych rytuałów nomadów do złożonego kultu w Świątyni jerozolimskiej. Po zburzeniu Świątyni w 70 r. n.e., w kulcie synagogalnym ofiary fizyczne zostały zastąpione przez „pamiątkę”, której towarzyszą modlitwy konsekrujące ofiarę (Aboda). Odmawiano je przy składaniu ofiar, gdy jeszcze kult świątynny się odbywał.\nChrześcijaństwo.\nW religii chrześcijańskiej składanie starotestamentowe ofiar zostało zastąpione przez jednorazową doskonałą ofiarę Jezusa Chrystusa, który umarł na krzyżu za grzechy ludzkości. W katolicyzmie i prawosławiu ofiara Chrystusa jest sakramentalnie uobecniana podczas Eucharystii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42911", "fragment_id": "654897/2", "subtitle": "", "title": "Ofiara (religia)", "source": "wikipedia", "start_index": 3419.0, "document_id": "654897", "parentId": 42911.0, "score": 0.20128174126148224}, "uuid": "4feeea28-8e72-4c4b-b960-2f28167e5c21"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy święta chrześcijańskiego. Zobacz też: inne znaczenia hasła Wielkanoc.\nWielkanoc, Niedziela Wielkanocna, także: Wielka Niedziela, Zmartwychwstanie Pańskie, w prawosławiu: Pascha, mazow. Wielki Dzień – najstarsze i najważniejsze święto chrześcijańskie celebrujące misterium paschalne Jezusa Chrystusa: jego mękę, śmierć i zmartwychwstanie, obchodzone przez Kościoły chrześcijańskie zachowujące \"Nicejskie wyznanie wiary\" (325 r.). Kulminacyjny moment cyklu paschalnego. Rozwinęło się od święta obchodzonego \"w duchu i prawdzie\" (J 4,24) w ramach żydowskich obrzędów Pesach. Następnie, po oddzieleniu Kościoła od Synagogi, stało się prostym dorocznym świętem poprzedzonym jednym lub kilkoma dniami postu, sprawowanym jako całonocne czuwanie (Wigilia Paschalna), w czasie którego opowiadano historię zbawienia zwieńczoną w wydarzeniach paschalnych z udziałem Jezusa Chrystusa i składano eucharystyczną ofiarę \"prawdziwego Baranka\" (por. \"Orędzie paschalne\") – Syna Bożego. A ostatecznie przybrało formę trzydniowego obchodu tzw. Triduum Paschalnego, poprzedzonego czterdziestodniowym okresem przygotowania (wielki post) i kontynuowanego radosną celebracją pięćdziesięciu dni okresu wielkanocnego aż do święta Zesłania Ducha Świętego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6924", "fragment_id": "175075/0", "subtitle": "", "title": "Wielkanoc", "document_id": "175075", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6924.0, "score": 0.563392162322998}, "uuid": "791dfe24-95e0-4b50-94bf-b08ef353b1bf"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nWielki post ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Quadragesima&lt;/&gt; lub \"Tempus Quadragesimae\" – dosł. czas czterdziestnicy; cs. \"czetyriediesiatnica\") – czas pokuty przygotowujący do przeżycia najważniejszych dla chrześcijan świąt wielkanocnych. W Kościele łacińskim i w Kościołach starokatolickich zaczyna się w Środę Popielcową, przypadającą 46 dni przed Niedzielą Wielkanocną (do postu nie wlicza się przypadających w tym okresie 6 niedziel). \n„Rubryki mszału i brewiarza rzymskiego” z 1962 określają czas trwania wielkiego postu (\"tempus Quadragesimae\") „od jutrzni Środy Popielcowej do Wigilii Wielkanocnej aż do Nony soboty przed niedzielą Męki Pańskiej włącznie” (według \"Rubryk\" z 1962 sprawowane są nadal liturgie w klasycznym rycie rzymskim). W tradycyjnym obrządku rzymskim po wielkim poście \"sensu stricto\" następuje okres Męki Pańskiej (\"tempus Passionis\"), a te dwa okresy razem składają się na czterdziestodniowy okres wielkopostny (\"tempus quadragesimale\").\nZgodnie z prawem kanonicznym Kościoła katolickiego obowiązującym do 1983 roku trwał 40 dni – do Wielkiej Soboty. Aktualny Kodeks prawa kanonicznego nie precyzuje dnia jego zakończenia. Czas trwania wielkiego postu (dla liturgii posoborowej) określają „Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza” oraz „List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych «Paschalis sollemnitatis»” Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z 1988 roku. Zgodnie z nim wielki post trwa do mszy wieczerzy Pańskiej (ONRL 28), a w Wielki Piątek i Wielką Sobotę obchodzony jest post paschalny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51868", "fragment_id": "649019/0", "subtitle": "", "title": "Wielki post", "parentId": 51868.0, "start_index": 0.0, "document_id": "649019", "source": "wikipedia", "score": 0.11891894042491913}, "uuid": "0706316e-4814-4c27-86fa-8ee854295283"}, {"page_content": "Jom Kipur, Jom Kippur ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏יוֹם כִּפּוּר‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏יום־כּיפּור‎&lt;/&gt;, \"Jomkiper\", \"Jonkiper\", \"Jinkiper\"), Jom Kipurim lub Jom ha-Kipurim ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏יום הכיפורים‎&lt;/&gt;) = „Dzień Pojednania [Pokuty, Przebłagania]”); w Polsce zwany także „Sądnym Dniem” – jedno z najważniejszych, najbardziej uroczystych religijnych świąt żydowskich, o charakterze pokutnym. Przypada dziesiątego dnia miesiąca tiszri.\nJom Kipur kończy okres „10 dni pokuty” (Jamim Noraim), rozpoczynający się w Rosz ha-Szana. Od zachodu słońca pierwszego dnia (czyli w wigilię) do zachodu dnia następnego obowiązuje całkowity zakaz pracy i ścisły post. Zakazane jest mycie się, namaszczanie ciała, odbywanie stosunków seksualnych, a nawet noszenie skórzanego obuwia. Jom Kipur jest jedynym świętem, do którego Żydzi żyjący w diasporze nie dodają drugiego dnia. Wynika to z trudności zachowania ścisłego postu przez dwa kolejne dni.\nNazwa święta.\nNazwa święta – יוֹם כִּפּוּר – pochodzi z późnego okresu rabinicznego. W języku polskim zapisywana jest jako \"Jom Kipur\", \"Jom Kippur\", \"Jom Kipurim\" lub \"Jom ha-Kipurim\" i oznacza", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70323", "fragment_id": "645220/0", "subtitle": "", "title": "Jom Kipur", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 70323.0, "document_id": "645220", "score": 0.346449077129364}, "uuid": "ecacc50f-5098-4609-97c8-3fb1b4ac9e1a"}, {"page_content": "Praktyki postne w islamie.\n \"Osobny artykuł: Saum.\"\nDla muzułmanów główny post trwa miesiąc (księżycowy) podczas Ramadanu i polega na powstrzymywaniu się od pokarmów i płynów od wschodu do zachodu słońca.\nCelem postu jest oczyszczenie ciała na przyjęcie ducha pobożności i sprawiedliwości. To czas obrachunku i refleksji[].\nPost w judaizmie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPost w judaizmie (hebr. \"taanit\", \"com\") można podzielić na posty dotyczące wszystkich wyznawców oraz posty indywidualne.\nPosty dotyczące wszystkich wyznawców obowiązują podczas świąt Jom Kipur, w przeddzień świąt Pesach oraz Purim oraz podczas rocznic tragicznych wydarzeń, tj. Tisza be-Aw czy com Gedali. Post w Jom Kipur oraz Tisza be-Aw trwa 24 godziny, od zachodu słońca do zachodu w dniu następnym. Przed Purim oraz Pesach pości się od wschodu do zachodu słońca.\nPodczas szabatu nie powinno się pościć, a w pewnych grupach post tego dnia jest surowo zabroniony. Jeżeli jednak post wypada w piątek wieczorem bądź w sobotę to przesuwa się go na niedzielę. Wyjątek stanowi jedynie post przed świętem Purim, kiedy przesuwa się go na czwartek poprzedzający święto oraz Jom Kipur, kiedy jest on przestrzegany, nawet jeżeli wypadnie w szabat.\nPosty indywidualne obchodzone są głównie w gronie rodzinnym. Przestrzegać powinny ich dzieci w rocznicę śmierci rodziców oraz młoda para podczas własnego ślubu.\nPost w hinduizmie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nTradycja nakazuje zachować post w ekadaśi, jedenasty dzień miesiąca księżycowego.\nKrytyka postu.\nKrytycznie na temat postu wypowiadali się: Erazm z Rotterdamu, Jan Kalwin i Tallemant des Réaux. Chrześcijańscy humaniści i protestanci uznawali go za przejaw wiary powierzchownej i dwulicowej.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50567", "fragment_id": "657888/5", "subtitle": "", "title": "Post", "parentId": 50567.0, "start_index": 8348.0, "document_id": "657888", "source": "wikipedia", "score": 0.365366667509079}, "uuid": "4f1c246c-d72c-4cae-b714-9739dfc915eb"}, {"page_content": "Czas trwania wielkiego postu ma odniesienie do trwającego 40 dni postu samego Chrystusa. Liczba „40” ma w historiach biblijnych znaczenie symboliczne. Tyle dni miał trwać potop, który miał oczyszczać Ziemię z grzechów. Czterdzieści lat trwała wędrówka narodu wybranego po wyjściu z Egiptu, by mógł – oczyszczony – wejść do Ziemi Obiecanej. 40 dni trwał biblijny pobyt Mojżesza na górze Synaj (Horeb) w obecności Boga, od którego otrzymał Dekalog (Wj 24,18). Po stwierdzeniu odstąpienia przez Izraelitów od zawartego przymierza wrócił na tę górę i spędził tam, poszcząc, 40 dni (Pwt 9,18). Prorok Ezechiel (Ez 4,6) opisuje nakaz 40-dniowej pokuty, którą miał odbyć za grzechy Judy. Z kolei Eliasz wędrował przez 40 dni na górę Horeb na spotkanie z Bogiem (1 Krl 19,8). Prorok Jonasz przez 40 dni nawoływał mieszkańców Niniwy do nawrócenia. Dawid i jego syn Salomon władali Izraelem po 40 lat każdy. Prawo Mojżeszowe stanowiło, że kobieta po porodzie była uznawana za nieczystą przez okres 40 dni, po upływie których dostępowała rytu oczyszczenia. Taki rytuał przeszła także czczona przez chrześcijan Maria z Nazaretu. Obchodzone 2 lutego święto Ofiarowania Pańskiego, nazywane było w przeszłości świętem Oczyszczenia NMP. Za każdym razem okres 40 dni lub 40 lat jest czasem pokuty i nawrócenia. Dla chrześcijan 40-dniowy post ma stanowić czas przygotowania na najważniejsze święto Zmartwychwstania Chrystusa.\nKościół pierwotny a post paschalny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51868", "fragment_id": "649019/2", "subtitle": "", "title": "Wielki post", "parentId": 51868.0, "start_index": 2799.0, "document_id": "649019", "source": "wikipedia", "score": 0.286894291639328}, "uuid": "e382b574-412e-4fd2-87ce-f9621f6bfe78"}]}
{"id": "q_199", "question": "W którym państwie leży miasto Tulon, niegdyś kolonia grecka, potem należące do Cesarstwa Rzymu?", "answer": [{"page_content": "Tulon ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Toulon&lt;/&gt;, ;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"oc\"&gt;Tolon&lt;/&gt;) – miasto i gmina w południowo-wschodniej Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Var, położone nad Morzem Śródziemnym. Znajduje się ok. 40 km na wschód od Marsylii.\nTulon jest od wielu wieków ważnym portem wojennym. Został ufortyfikowany przez Vaubana. 27 listopada 1942 roku w porcie w Toulonie doszło do samozatopienia francuskiej floty. Współcześnie znajduje się tutaj baza francuskiej floty śródziemnomorskiej.\nWedług danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 167 619 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 3913 osób/km² (wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże Toulon plasuje się na 3. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 189.).\nW mieście znajduje się stacja kolejowa Gare de Toulon. 19 kilometrów na wschód od Tulonu, nieopodal miejscowości Hyères znajduje się Port lotniczy Tulon-Hyères.\nW mieście znajduje się parafia Kościoła Starokatolickiego Mariawitów pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny.\nMiasta partnerskie.\n La Spezia, Włochy\n Mannheim, Niemcy\n Norfolk, Stany Zjednoczone\n Kronsztad, Rosja\n Al-Chamisat, Maroko\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103748", "fragment_id": "651546/0", "subtitle": "", "title": "Tulon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "651546", "parentId": 103748.0, "score": 0.5}, "uuid": "2bddf171-75d6-4dad-bc5d-e9a23b54a3a2"}, {"page_content": "Toulon – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Illinois, w hrabstwie Stark.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3378173", "fragment_id": "952798/0", "subtitle": "", "title": "Toulon (Illinois)", "document_id": "952798", "start_index": 0.0, "parentId": 3378173.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35502275824546814}, "uuid": "65a3409d-d2b2-4742-b0f5-16bbd6daaed8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Tulonu (18 września – 18 grudnia 1793) – jedno z pierwszych zwycięskich dla strony republikańskiej starć z rojalistycznymi buntownikami. Miało miejsce w portowym mieście Tulon, położonym na południu Francji, w okresie rewolucji francuskiej.\nOkoliczności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3083042", "fragment_id": "138843/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Tulonu (1793)", "parentId": 3083042.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "138843", "score": 0.26957231760025024}, "uuid": "d96401eb-31b7-4726-b3f5-2b2ee9925001"}, {"page_content": "Cesarstwo wschodniorzymskie, Cesarstwo Bizantyńskie, Cesarstwo Bizantyjskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Imperium Romanum&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Βασιλεία των Ρωμαίων&lt;/&gt;), pot. i skrótowo Bizancjum – termin historiograficzny, używany od XIX wieku na określenie greckojęzycznego średniowiecznego cesarstwa rzymskiego ze stolicą w Konstantynopolu.\nZe względu na dominację greckiej kultury, języka oraz ludności, Bizancjum było w wielu ówczesnych krajach Europy Zachodniej nazywane „Cesarstwem Greków”, podczas gdy formalnie (w tym dla ludności państwa), było to nadal Cesarstwo Rzymskie, a jego cesarze kontynuowali nieprzerwaną sukcesję cesarzy rzymskich. Świat islamu znał Bizancjum pod nazwą \"Rûm\" (#PATRZ\n, „ziemia Rzymian”). Greckie słowo &lt; lang=\"grc\"&gt;ρωμιοσύνη&lt;/&gt; – \"rzymskość\", dla Greków do dziś oznacza \"greckość\", dlatego nazywanie mieszkańców Cesarstwa przez krzyżowców „Grekami” mogło być dla nich obraźliwe. Pod koniec istnienia Bizancjum określenie „Hellen” przestało oznaczać poganina, a Bizantyńczycy używali go podkreślając dumę ze swej starożytnej greckiej przeszłości.\nHistorycy nie są zgodni co do dokładnej daty rozpoczęcia bizantyńskiego okresu historii Rzymu:\nW rzeczywistości przemiany te zachodziły stopniowo i w 330, gdy Konstantyn ustanawiał nową stolicę, procesy hellenizacji i postępującej chrystianizacji trwały już od dłuższego czasu. Koniec cesarstwa utożsamiany jest generalnie z upadkiem Konstantynopola i początkiem Imperium Osmańskiego w 1453, chociaż niektórzy uczeni uważają zań:\nHistoria nazwy „Bizancjum”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=998", "fragment_id": "183221/0", "subtitle": "", "title": "Cesarstwo Bizantyńskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "183221", "parentId": 998.0, "score": 0.07997866719961166}, "uuid": "d067fe3a-b9b6-438c-a87d-2afa6f1baa5e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy prowincji starożytnego Rzymu i Bizancjum. Zobacz też: inne znaczenia nazwy „Macedonia”.\nMacedonia – jedna z prowincji w składzie Cesarstwa Rzymskiego. Współcześnie obejmuje terytoria państw: Macedonii Północnej, Albanii, północnej i centralnej Grecji oraz niewielkich części południowo-zachodniej Bułgarii.\nUtworzenie prowincji.\nProwincję ustanowiono w 148 p.n.e. po pokonaniu antyrzymskiego powstania kierowanego przez Andriskosa. W jej składzie znalazły się ziemie macedońskie, jak również Tesalia i &lt;&gt;[].\nHistoria.\nW pierwszych latach po opanowaniu Macedonii przeprowadzono budowę rzymskiej drogi \"Via Egnatia\" pomiędzy Dyrrachium (dziś Durrës) na wybrzeżu Morza Adriatyckiego do Tesaloniki, a później przedłużonej do Bizancjum.\nSpośród miast prowincji do wielkiego znaczenia doszła zwłaszcza Tesalonika, będąca siedzibą dowództwa wojsk wschodniej części imperium[].\nOk. 293 roku prowincja została rozczłonkowana przez cesarza Dioklecjana w ramach reformy administracji. Wydzielone zostały wówczas prowincje[]:\nW I połowie IV wieku prowincje macedońskie weszły jako jednostki cywilnej diecezji Macedonii w skład prefektury Italii, Ilirii i Afryki, a następnie prefektury Ilirii.\nPo podziale imperium rzymskiego w 395 n.e. prowincje te znalazły się w składzie cesarstwa wschodniorzymskiego. Tesalonika pod względem znaczenia stała się drugim po Konstantynopolu miastem cesarstwa.\nNa początku VII wieku Macedonia (podobnie jak inne ziemie bałkańskie) stanowiły teren ekspansji i osadnictwa Słowian. W pierwszej połowie VII wieku na terytoriach macedońskich zmieniono organizację administracji państwa – prowincje zastąpiono temami, o nowym nazewnictwie i odmiennych granicach[].\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3894023", "fragment_id": "581875/0", "subtitle": "", "title": "Macedonia (prowincja rzymska)", "parentId": 3894023.0, "start_index": 1.0, "document_id": "581875", "source": "wikipedia", "score": 0.08357056230306625}, "uuid": "ff1d595c-961f-4e21-ade3-2b8c6bb2e871"}, {"page_content": "Tuluza ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Toulouse&lt;/&gt;, ;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"oc\"&gt;Tolosa&lt;/&gt;) – miasto w południowej Francji, stolica regionu Oksytania i departamentu Górna Garonna. Jest czwartym co do wielkości miastem w kraju, po Paryżu, Marsylii i Lyonie. Miasto w granicach administracyjnych gminy liczy 509 200 mieszkańców, natomiast jednostka miejska Tuluza liczy 1 047 829 mieszkańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9617", "fragment_id": "173322/0", "subtitle": "", "title": "Tuluza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 9617.0, "document_id": "173322", "score": 0.22293943166732788}, "uuid": "ce8a6862-7e2c-415c-8d45-a83ae48dd4c9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy diecezji tytularnej w Albanii. Zobacz też: Aulon (stolica tytularna w Grecji).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nAulon ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Diœcesis Aulonitanus&lt;/&gt;) – stolica historycznej diecezji w Cesarstwie Rzymskim (prowincja Epir), współcześnie w Albanii. Od XVII wieku katolickie biskupstwo tytularne. Od 2019 biskupem tytularnym tej diecezji jest Zdzisław Błaszczyk, biskup pomocniczy Rio de Janeiro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5484924", "fragment_id": "365001/0", "subtitle": "", "title": "Aulon (stolica tytularna w Albanii)", "document_id": "365001", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5484924.0, "score": 0.14656810462474823}, "uuid": "cbd6b457-8f70-45a0-ac7a-eb76d28ed7e7"}, {"page_content": "Kolonia (łac. \"colonia\") – miasto zdobyte lub zakładane przez Rzymian na podbitych terenach. Część jego ludności stanowili przesiedleni rzymscy obywatele (bezrolni chłopi, weterani legionowi), a dotychczasowi mieszkańcy zazwyczaj również otrzymywali rzymskie obywatelstwo, jednak bez całości praw przysługujących napływowym Rzymianom.\nKolonie początkowo pełniły głównie funkcje wojskowe (zakładano je w ważnych strategicznie regionach), stopniowo stając się centralnymi ośrodkami romanizacji podbitych ziem. Ich zasięg rozszerzał się stopniowo: najpierw zakładano je w Italii, następnie na sukcesywnie podbijanych terytoriach w basenie Morza Śródziemnego (przekształcanych w prowincje). Miały częściową autonomię posiadając własny senat, lecz po wybuchu wojny zobowiązane były do dostarczania kontyngentów wojskowych.\nDo współczesnych miast – dawniejszych kolonii założonych przez Rzymian, należą m.in. Kolonia (\"Colonia Claudia Ara Agrippina\"), Lincoln (\"Lindum Colonia\"), Mérida (\"Colonia Augusta Emerita\"), Lublana (\"Colonia Julia Aemona\").\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334979", "fragment_id": "63857/0", "subtitle": "", "title": "Kolonia (starożytny Rzym)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "63857", "parentId": 334979.0, "score": 0.16563381254673004}, "uuid": "ba3afbe2-b45b-44a5-93ba-2d07e01cf734"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Tulonu – oblężenie, które miało miejsce w dniach 29 lipca – 21 sierpnia 1707 podczas hiszpańskiej wojny sukcesyjnej.\nW 1707 książę Eugeniusz Sabaudzki usiłował wkroczyć z terenu Włoch i zdobyć francuski port Tulon.\nEugeniusz Sabaudzki 11 lipca przeprawił się przez rzekę Var i pomimo niedbalstwa i opieszałości księcia Sabaudii Wiktora Amadeusza II 16 lipca dotarł do Frejus, utrzymując kontakt z Shovell a także z angielską flotą. Jednak kunktatorstwo księcia Wiktora Amadeusza spowodowało dalsze opóźnienia i dało czas wojskom Berwicka na przysłanie z Hiszpanii posiłków do Tulonu, nad którego garnizonem liczącym teraz 15 000 żołnierzy dowództwo sprawował marszałek de René de Froulay de Tessé. Sprzymierzeni liczący 35 000 żołnierzy dotarli pod Tulonu 26 lipca. Trzy dni później doszło do pierwszych walk.\n14 sierpnia René de Froulay de Tessé odzyskał wszystkie ważne wzgórza Santa Catariny, które sprzymierzeni zdobyli szturmem tydzień wcześniej. To ostatecznie przekonało Eugeniusza Sabaudzkiego, że nadzieje na zdobycie Tulonu są iluzoryczne. Oblężenie zakończyło się 21 sierpnia, a 22 sierpnia sprzymierzeni odeszli z powrotem za rzekę Var, straciwszy aż 10 000 ludzi (zabici i ranni).\nJedynym zyskiem tej wyprawy było to, że Francuzi zatopili w przystani całą swoją eskadrę złożoną z ponad 50 okrętów po to, by nie wpadła w ręce nieprzyjaciół. W ten sposób Francja straciła nadzieję na odzyskanie kontroli nad Morzem Śródziemnym, które teraz całkowicie było kontrolowane przez angielską flotę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554252", "fragment_id": "1578528/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Tulonu (1707)", "parentId": 554252.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1578528", "score": 0.19155429303646088}, "uuid": "7b468e27-1865-4f11-931d-0a9a097f7d2e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nAscalon ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Diœcesis Ascalonitanus&lt;/&gt;) – stolica historycznej diecezji w Cesarstwie Rzymskim (prowincja Palestina I), współcześnie w Izraelu (dzisiejszy Aszkelon). Od XV wieku katolickie biskupstwo tytularne, od 1966 nieobsadzone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5476581", "fragment_id": "315955/0", "subtitle": "", "title": "Ascalon (stolica tytularna)", "document_id": "315955", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5476581.0, "score": 0.1722506284713745}, "uuid": "996b3746-1617-49d0-92b1-752e8dbbea6b"}]}
{"id": "q_200", "question": "W którym mieście odbywa się jarmark dominikański?", "answer": [{"page_content": "Jarmark św. Dominika – cykliczna impreza handlowo-kulturalna, która odbywa się co roku na przełomie lipca i sierpnia w Gdańsku na Głównym Mieście. Jest to – obok Weihnachtsmarkt i Oktoberfest – największa tego typu impreza plenerowa w Europie.\nHistoria Jarmarku.\nTradycja Jarmarku liczy ponad 750 lat, odkąd został on ustanowiony bullą papieską Aleksandra IV w 1260 roku na wniosek dominikanów. Stąd wywodzi się jego nazwa.\nJarmark miał na celu nakłonienie wiernych do uczestnictwa we mszy odpustowej w dzień św. Dominika (wówczas 4 sierpnia), dzięki której można było otrzymać 100 dni zwolnienia z czyśćca. O godz. 12:00 rozbrzmiewały dzwony obwieszczające rozpoczęcie Jarmarku na placu Dominikańskim. Ludowy festyn pierwotnie służył nabożnym modłom i zabawie, a później przekształcił się w imprezę handlowo-kulturalną o dużym znaczeniu dla miasta. Początkowo odbywał się na placu Dominikańskim, ale wraz z postępującym rozwojem imprezy plac szybko okazał się zbyt mały i Jarmark przeniósł się w okolice Wałów Jagiellońskich i ul. Długiej. Zaczęły także powstawać nowe, dodatkowe place targowe, takie jak Targ Drzewny, Sienny, Węglowy, Wąchany, Rybny, których nazwy pochodziły od towarów, jakimi na nich handlowano, oprócz Długiego Targu, którego nazwa pochodzi od jego kształtu. Na sierpniowe Jarmarki do gdańskiego portu przybywało ok. 400 statków z różnych krajów. Dawniej można tam było zakupić pierniki toruńskie, kaszubską ceramikę, czeskie szkło, wschodnie futra i dywany, angielskie sukno, cygańskie garnki, gdańską wódkę i bursztyn. Oprócz kupców zbierali się tam także liczni cyrkowcy, kuglarze, akrobaci i zespoły teatralne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177760", "fragment_id": "2757/0", "subtitle": "", "title": "Gdański Jarmark św. Dominika", "document_id": "2757", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 177760.0, "score": 0.9157625436782837}, "uuid": "b507b095-2030-4608-b5f3-d61f501fb919"}, {"page_content": "Jarmark św. Dominika – impreza handlowo-kulturalna odbywająca się w różnych miejscach w Polsce, w miastach pracy duszpasterskiej Zakonu Kaznodziejskiego (Dominikanów) i związana najczęściej z obchodami świąt świętego Dominika (początek sierpnia) i świętego Jacka (17 sierpnia).\nPoczątki jarmarków wiążą się ze średniowieczem i przywilejami papieskimi i biskupimi, na mocy których Zakon Kaznodziejski mógł organizować specjalne dni handlowe. Odrodzenie jarmarków nastąpiło w latach 90. XX w. z największym i najbardziej spektakularnym, trwającym 3 tygodnie w Gdańsku organizowanym przez podmiot wybierany przez komisję złożoną z urzędników miejskich oraz radnych Gdańska. Współcześnie prawie każdy z konwentów dominikańskich organizuje taką imprezę. Ogranicza się ona jednak zazwyczaj do kilkunastu kramów z pamiątkami, odbywających się w atmosferze rodzinnego festynu/pikniku. Inną formą współczesnego jarmarku dominikańskiego są akcje charytatywne organizowane przez duszpasterstwa młodzieży, akademickie i postakademickie powstałe przy klasztorach dominikańskich. Tradycję jarmarków zachowują także ośrodki podominikańskie, w których nie ma już dominikanów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1968736", "fragment_id": "394302/0", "subtitle": "", "title": "Jarmark św. Dominika", "parentId": 1968736.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "394302", "score": 1.0}, "uuid": "c75d82b5-c470-441c-801b-1fb4bc2dc80a"}, {"page_content": "Jarmark św. Dominika odbywał się w Gdańsku corocznie przez kilka wieków, dopiero II wojna światowa spowodowała, że zniknął z miasta na 33 lata. W 1972 roku z inicjatywy Wojciecha Święcickiego, dziennikarza popularnej gdańskiej popołudniówki „Wieczoru Wybrzeża”, powrócono do tradycji Jarmarku. W latach siedemdziesiątych Jarmark był przede wszystkim imprezą handlową, umożliwiającą zakup poszukiwanych towarów. Na specjalnych pokazach nazywanych „Żywym Żurnalem” można było zobaczyć najnowsze, polskie kolekcje odzieżowe.\nZ powodu pandemii COVID-19, w 2020 imprezę odwiedziło ok. 250 tys. osób, do czego przyczyniła się zmniejszona o 1/3 (do ponad 600) liczba wystawców.\nJarmark dziś.\nJarmark Dominikański od wznowienia po 1972 roku trwał 2 tygodnie. W 2004 podjęto decyzję o wydłużeniu imprezy do 3 tygodni. Od wielu już lat co roku bierze w niej udział ponad 1000 wystawców: artystów, rzemieślników i kolekcjonerów, a odwiedza ją codziennie ok. 70 tys. osób, a w weekendy nawet dwa razy więcej. Jak podają organizatorzy, w czasie każdego Jarmarku przez ulice Głównego Miasta przewija się w sumie ok. 1,5 mln odwiedzających, a w 2007 roku było ich aż 8,5 mln, co stanowi dotychczasowy rekord. Formuła obecnego Jarmarku nawiązuje do jego średniowiecznych tradycji, czyli handlowania i dobrej zabawy. Jest tu cała ulica stoisk gastronomicznych z zimnym piwem, rusztami, grillami z pieczonymi kiełbaskami, ziemniakami i szaszłykami. Na miejscu pracuje wędzarnia, można także posilić się świeżymi, smażonymi rybami, nieodłącznie związanymi z nadmorskim charakterem Gdańska. Turyści z zagranicy mają również okazję pokosztować tradycyjnych polskich dań takich jak pierogi, bigos, czy wiejski chleb ze smalcem i ogórkiem kiszonym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177760", "fragment_id": "2757/1", "subtitle": "", "title": "Gdański Jarmark św. Dominika", "document_id": "2757", "start_index": 1637.0, "parentId": 177760.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5390610694885254}, "uuid": "1b7a6a77-a2ae-4796-aec2-873a9c09e3a0"}, {"page_content": "Tarnobrzeski Jarmark św. Dominika – tarnobrzeska wersja imprezy kulturalno-rozrywkowo-handlowej odbywającej się w miastach związanych z Zakonem Kaznodziejskim. Pierwszy Jarmark św. Dominika w Tarnobrzegu odbył się w sierpniu 1999. Związany jest z patronalnymi świętem Zakonu Dominikańskiego (8 sierpnia – wspomnienie św. Dominika Guzmana, 17 sierpnia – wspomnienie św. Jacka) oraz patronalnym świętem parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (15 sierpnia). Impreza ma charakter pikniku rodzinnego, prezentacji wyrobów regionalnych i rękodzieła z występem zespołów muzycznych. Na jarmarku handluje około 100 wystawców. Miejscem imprezy jest pl. Bartosza Głowackiego przyległy do dominikańskiego klasztoru.\nPrzywilej zorganizowania jarmarku został zapisany w akcie lokacyjnym Tarnobrzega w 1593.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2020210", "fragment_id": "406608/0", "subtitle": "", "title": "Tarnobrzeski Jarmark św. Dominika", "parentId": 2020210.0, "start_index": 0.0, "document_id": "406608", "source": "wikipedia", "score": 0.8438965082168579}, "uuid": "1f0c5382-afd0-412b-8eab-baaac2892e27"}, {"page_content": "Na jarmarkach skupowano towary wywożone masowo (szlakami wodnymi i lądowymi) na zachód Europy (zboża, futra, woły, produkty leśne, len). Z zachodniej Europy przywożono sukno, wyroby metalowe, korzenie, wino, dobra luksusowe.\nWspółcześnie nieliczne istniejące nadal jarmarki mają miejscowy zasięg lub stanowią rodzaj festynu (Jarmark św. Dominika w Gdańsku, Jarmark Jagielloński w Lublinie lub coroczny jarmark odbywający się 15 sierpnia w Skotnikach).\nW potocznej polszczyźnie nazwy \"targ\" i \"jarmark\" używane są zamiennie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463226", "fragment_id": "1565977/1", "subtitle": "", "title": "Jarmark", "parentId": 463226.0, "start_index": 1741.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1565977", "score": 0.08171787858009338}, "uuid": "91fb515e-28fd-4368-a44c-40c5ccc5bc5e"}, {"page_content": "Międzynarodowy Bieg św. Dominika – bieg uliczny (o dystansie 1x940 metrów dla VIP; 4x940 bieg \"wózkarzy\"; 4x940 bieg kobiet; 4x940 bieg mężczyzn; 10x940 Bieg Elit Mężczyzn - Mistrzostwa Polski) a zarazem doroczna prestiżowa impreza sportowo-promocyjna w Gdańsku, organizowana od 1994 roku na ulicach Głównego Miasta i w ciągu Traktu Królewskiego.\nBieg jest imprezą odbywającą się podczas trwania Jarmarku św. Dominika. Trasa biegu prowadzi ulicami: Długi Targ, ul. Mieszczańską, ul. Ogarną, ul. Garbary i ul. Długą. Start i meta biegu znajdują się na Długim Targu pod Fontanną Neptuna, w bezpośrednim sąsiedztwie Ratusza Głównego Miasta i Dworu Artusa. Bieg odbywa się w 5 kategoriach: głównej, VIPowskiej, kobiecej, amatorskiej i \"wózkarskiej\" (dla osób niepełnosprawnych).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=955489", "fragment_id": "1005672/0", "subtitle": "", "title": "Bieg św. Dominika", "document_id": "1005672", "start_index": 0.0, "parentId": 955489.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07612260431051254}, "uuid": "46e7d0eb-99f3-4fd1-8b6a-29345e9b2016"}, {"page_content": "Kościół i klasztor Dominikanów w Choroszczy – kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana M. \nHistoria.\nDominikanów sprowadził do Choroszczy w 1654 roku wojewoda trocki Mikołaj Stefan Pac herbu Gozdawa, wznosząc dla nich klasztor z 12 celami. Dominikanie sprawowali opiekę nad tutejszym sanktuarium Matki Bożej i prowadzili przyklasztorną szkołę. Obchodzony przez nich doroczny odpust na św. Dominika stał się przyczyną organizowania równolegle corocznego jarmarku w należącym wówczas do Wielkiego Księstwa Litewskiego mieście. Szacuje się, że do czasu zamknięcia w 1832 roku klasztoru przez władze carskie w ramach represji za udział choroszczan w powstaniu listopadowym, odbyło się maksymalnie 177-178 jarmarków. \nObecny, późnobarokowy kościół zakonny, nieco przeniesiony w stosunku do dawnego, został zbudowany w latach 1753–1756, z fundacji Jana Klemensa Branickiego, według projektu architekta Jana Henryka Klemma, przy udziale budowniczych Józefa Sękowskiego i Ignacego Purzyckiego. \nKościół został spalony w 1938 r., zniszczony 1941–1944, odbudowano go po 1945. Obok kościoła znajduje się klasztor, zbudowany w 1763 r., kostnica (kaplica) i ogrodzenie pochodzące z tego samego okresu. \nArchitektura.\nKościół to budowla jednonawowa o sklepieniu kolebkowym (w zakrystii i kruchcie zachodniej - występuje sklepienie krzyżowe). Wnętrze budowli ma charakter rokokowy. Świątynia posiada także kwadratową wieżę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=333623", "fragment_id": "47364/0", "subtitle": "", "title": "Kościół i klasztor Dominikanów w Choroszczy", "document_id": "47364", "start_index": 0.0, "parentId": 333623.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10418044775724411}, "uuid": "67bc108d-fb56-443e-990c-68999112134b"}, {"page_content": "Na desery serwowane są głównie specjały europejskie, m.in. flan, a także \"quesillo\", \"dulce de leche\" i \"tres leches\". Dominikańskie desery zawierają częstokroć \"majarete\", czyli słodki kukurydziany pudding (\"majarete\"). Dodatkowo serwowany jest \"mala rabia\", rodzaj kompotu o konsystencji syropu z batatów i owoców. Owoce jada się przez cały dzień, a dominują w tym zakresie ananas, pomarańcza, grejpfrut, papaja i kokos. Kakao dominikańskie należy do najlepszych na świecie, a kraj zajmuje pierwsze miejsce (2018) w produkcji i eksporcie kakao organicznego (możliwe jest zwiedzanie plantacji i fabryk czekolady). Również kawa dominikańska reprezentuje wysoką jakość i jest jedną z głównych atrakcji ekoturystycznych Dominikany.\nOprócz dań rodzimych na całej Dominikanie popularne są restauracje kuchni innych narodów, więc nie ma problemów z jedzenie dań kuchni europejskich, meksykańskiej, czy azjatyckich.\nTożsamość kuchni dominikańskiej pielęgnowana jest przez Centro Cultural Gastronómico Casa Caribe (pierwsza tego typu instytucja w regionie karaibskim). Promocja rodzimych dań odbywa się m.in. podczas festiwalu kulinarnego Taste Santo Domingo.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4751295", "fragment_id": "781006/2", "subtitle": "", "title": "Kuchnia dominikańska", "source": "wikipedia", "start_index": 2533.0, "document_id": "781006", "parentId": 4751295.0, "score": 0.09354496747255325}, "uuid": "dad62299-c0d8-4f98-983d-d5ae8c88e0f6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta na Dominice. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nRoseau – stolica, a zarazem największe miasto Wspólnoty Dominiki – wyspiarskiego państwa leżącego w Archipelagu Małych Antyli u ujścia rzeki Roseau do Morza Karaibskiego. Dawniej nosiło nazwę Charlotte Town. Ośrodek administracyjny parafii świętego Jerzego.\nMiasto stanowi ważny ośrodek przemysłu spożywczego: przetwórstwo owoców, produkcja olejków eterycznych oraz odzieżowego. Jest tu również duży port rybacki.\nRoseau jest centrum turystyczno-wypoczynkowym Dominiki. Znajduje się w nim między innymi ogród botaniczny oraz muzeum.\nMiasto posiada port lotniczy oraz port morski.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109375", "fragment_id": "3129/0", "subtitle": "", "title": "Roseau", "parentId": 109375.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3129", "score": 0.21589867770671844}, "uuid": "15465816-af55-4f66-b5d1-866407dffa1f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPlac Dominikański – plac w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto, na Starym Mieście, między ulicą Grodzką a ulicą Dominikańską i kościołem dominikanów. \nW okresie przedlokacyjnym był placem targowym. W XII i XIII w. przy głównym, romańskim kościele pw. św. Trójcy skupiała się duża osada, w której najwcześniej zaczęły wykształcać się samorządowe formy organizacyjne. W 1222 biskup Iwo Odrowąż przeniósł ww. parafię do kościoła Mariackiego, a na jej miejscu osadził sprowadzony z Bolonii zakon dominikanów. Nazwa – Dominikański – utrwaliła się w latach 70. XIX wieku, wcześniej miejsce to nazywano ulicą Szeroką.\nPrzy placu tym, w domu numer 6 mieszkał Edmund Wasilewski – pierwszy poeta sławiący uroki podwawelskiego grodu. Fakt ten upamiętnia wmurowana tablica z inskrypcją: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"W domu tym zmarł 14 listopada 1846 r. Edmund Wasilewski, wielkich talentów poeta, gorąco kochający ojczyznę. Kraj poniósł bolesną stratę przez wczesną śmierć Zacnego Obywatela. Ożeniony był z panną Schugt. Żył lat 30.\"\n Po przeciwnej stronie, przy narożniku ulicy Grodzkiej, w domu numer 1 urodziła się Helena Modrzejewska, co poświadcza wmurowana tablica pamiątkowa autorstwa Wiesława Łabędzkiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1516124", "fragment_id": "202293/0", "subtitle": "", "title": "Plac Dominikański w Krakowie", "document_id": "202293", "start_index": 0.0, "parentId": 1516124.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11803112924098969}, "uuid": "3f97a9b1-9005-4652-8c23-2ab153236c72"}]}
{"id": "q_201", "question": "Podgórze i Prądnik – to dzielnice którego miasta?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy części Krakowa. Zobacz też: Wolne Królewskie Miasto Podgórze.\nPodgórze – dawna dzielnica Krakowa. Położone jest na prawym brzegu Wisły na styku regionów naturalnych: Bramy Krakowskiej, Niziny Nadwiślańskiej, Podgórza Bocheńskiego i Pogórza Wielickiego.\nCzęść tego obszaru w latach 1784–1915 była samodzielnym Wolnym Królewskim Miastem Podgórze. 1915–1991 dzielnica administracyjna Krakowa. Obecnie podzielone na 6 dzielnic samorządowych: Dzielnica VIII Dębniki, Dzielnica IX Łagiewniki-Borek Fałęcki, Dzielnica X Swoszowice, Dzielnica XI Podgórze Duchackie, Dzielnica XII Bieżanów-Prokocim oraz Dzielnica XIII Podgórze. Obecnie obszar przemysłowo-mieszkaniowy, rozwój budownictwa wielkopłytowego na obrzeżach nadał mu charakter 250-tysięcznego miasta-sypialni. Na jego terenie znajduje się ważny węzeł kolejowy (Kraków Płaszów), ośrodek telewizji Kraków, Uniwersytecki Szpital Dziecięcy w Prokocimiu i in. Powierzchnia Podgórza wynosi 130,9 km².\nHistoria.\nPierwsze ślady ludzkiej aktywności na obszarze dzisiejszego Podgórza pochodzą sprzed ok. 10 tys. lat, odkryto je na wapiennych wzgórzach Krzemionek Podgórskich. Osadnictwo słowiańskie rozwijało się tutaj prawdopodobnie od VII w. W średniowieczu tereny na prawym brzegu Wisły stanowiły zaplecze gospodarcze dla Krakowa, pozyskiwano surowce budowlane: kamień, piasek, produkowano cegły, wapno, gips itp.\nW różnych okresach historii istniały tu osady, m.in. Zabłocie, Płaszów czy Janowa Wola. Pod koniec XIV w. stały się one własnością miasta Kazimierz, w czasie potopu szwedzkiego zostały doszczętnie zniszczone i zapomniane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80969", "fragment_id": "652243/0", "subtitle": "", "title": "Podgórze (dawna dzielnica Krakowa)", "parentId": 80969.0, "start_index": 1.0, "document_id": "652243", "source": "wikipedia", "score": 0.8757550716400146}, "uuid": "b0eb5212-0581-49c5-ad0d-fa1c3566e1b0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dzielnicy Krakowa. Zobacz też: Podgórze (dawna dzielnica Krakowa) i Podgórze Kraków.\nPodgórze (oficjalnie \"Wolne i Królewskie Miasto Podgórze\") – obszar Krakowa obejmujący zachodnią część obecnej dzielnicy XIII. Dawniej samodzielne miasto, które otrzymało prawa miejskie 26 lutego 1784 (rzekomo jako Josephstadt, na co jednak brak przekonujących dowodów). 1 lipca 1915 połączyło się z Krakowem i zostało jego XXII dzielnicą katastralną.\nPodgórze uzyskało prawa miejskie w 1784 roku, w 1810 roku włączone do Krakowa, ponowne nadanie praw miejskich w 1815 roku, połączone z Krakowem w 1915 roku.\nW 1994 roku Podgórze wraz ze Starym Miastem, Wawelem, Stradomiem, Piaskiem, Kazimierzem i Nowym Światem zostało uznane za Pomnik historii.\nHistoria.\nPo I rozbiorze Polski władze austriackie utworzyły nowy ośrodek administracyjny i gospodarczy. Początkowo tworzono go w oparciu o wieś Ludwinów, którą zamierzano rozbudować, jednak ostatecznie wybór padł na tereny dotychczas słabo zagospodarowane i zaludnione leżące naprzeciw Kazimierza u stóp Góry Lasoty (stąd nazwa Podgórze), gdzie rozchodziły się drogi do Krakowa, Wieliczki i Skawiny. Udogodnienia wprowadzone patentem cesarskim z 1781 r. przyciągnęły rzemieślników i kupców. Liczne przywileje cesarskie gwarantujące daleko idącą swobodę osobistą (zwolnienie ze służby wojskowej, wolność wyznania i in.), prowadzenia działalności gospodarczej (bezpłatny przydział gruntów, zwolnienie z podatków, pomoc finansowa itp.), a także przygraniczne położenie na brzegu spławnej rzeki i na połączeniu szlaków handlowych, zapewniły Podgórzu szybki rozwój (w 1787 r. miało już 108 domów), które zaczęło stanowić konkurencję handlową dla Krakowa.\nW 1784 r. cesarz Józef II nadał Podgórzu prawa wolnego miasta królewskiego, a w 1785 r. herb:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=389652", "fragment_id": "62653/0", "subtitle": "", "title": "Podgórze (Kraków)", "parentId": 389652.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "62653", "score": 0.8509598970413208}, "uuid": "24d95694-6db1-4d48-9ce9-8bcd9e6dab7e"}, {"page_content": "Podgórze – dzielnica, część miasta Szydłowiec, położona w południowej części miasta. W jej skład wchodzą ulice: Kamienna (od Folwarcznej do Hubala) oraz Podgórze.\nPodgórze było oddzielną wioską położoną za Szydłowcem. Znajdował się tu jeden z pierwszych miejskich kamieniołomów, z którego odpadów produkcyjnych usypywano hałdę, która nazywana jest Górą Trzech Krzyży. Na początku XIX wieku wyznaczono tu teren pod cmentarz chrześcijański, który do tej pory stanowi zabytek historii miasta. W późniejszym czasie znów wzrosło tu zainteresowanie wydobyciem piaskowca. W południowej części Podgórza Podkowiński wykupił ziemię i rozpoczął wydobywanie kamienia. Pod koniec XX wieku kamieniołom został zalany wodą. 1 stycznia 1925 miejscowość została odłączona od gminy Szydłowiec i włączona w granice Szydłowca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=876020", "fragment_id": "1003263/0", "subtitle": "", "title": "Podgórze (Szydłowiec)", "parentId": 876020.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1003263", "score": 0.5796290636062622}, "uuid": "75092b2f-2814-4a08-9464-aadbe1c457d3"}, {"page_content": "Podgórze (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Dittrichsbach, Dyterichsbach, Dittersbach&lt;/&gt;, po 1945 roku \"Dietrzychów, Ogorzelec, Pogórze, Podzamcze, Pogórze, Wałbrzych-Ogorzelec, Wałbrzych Podgórze, Podgórze I, Podgórze II\") – dawna wieś, obecnie leżąca w południowej części dzielnica Wałbrzycha. Podgórze położone jest w górnej części Pełcznicy, wzdłuż pasma Gór Czarnych.\nHistoria.\nZ powstaniem i nazwą osady Dittersbach związana jest legenda o biednym rzemieślniku imieniem Ditter i córce włoskiego kupca, pięknej Santa Paoli.\nPodgórze po raz pierwszy wzmiankowane było w 1305 roku. Tradycja wiąże powstanie wsi z grodem na Zamkowej Górze, ale odimienna nazwa wskazuje, że mogła to być wieś lokowana. W XV należała do Schaffgotschów, a później Czettritzow. Jej mieszkańcy zajmowali się rolnictwem i tkactwem chałupniczym, a także, od połowy XVII wieku, górnictwem. Na przełomie XIX i XX wieku Podgórze było najszybciej rozwijającą się wsią w gminie Wałbrzych, z ludnością przekraczającą 15 tys. mieszkańców. Duży wpływ na to miało doprowadzenie linii kolejowej do Jeleniej Góry i Kłodzka. W tym czasie zabudowa Podgórza zaczęła nabierać charakteru miejskiego.\nW 1934 roku część Podgórza (według innych źródeł całość) przyłączono do Wałbrzycha. Po II wojnie światowej górną część dzielnicy nazywano Podzamczem, ale w chwili rozpoczęcia budowy osiedla o tej nazwie górną część dzielnicy zaczęto nazywać Podgórze II, a dolną Podgórze I.\nPo likwidacji kopalni pod koniec XX wieku Podgórze wyraźnie podupadło i dziś stanowi jedną z bardziej zaniedbanych dzielnic Wałbrzycha. Obecnie dzielnica objęta jest gminnym programem rewitalizacji Wałbrzycha na lata 2016–2025.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4234664", "fragment_id": "1498069/0", "subtitle": "", "title": "Podgórze (Wałbrzych)", "document_id": "1498069", "start_index": 0.0, "parentId": 4234664.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3673732280731201}, "uuid": "c84ebab1-4593-4bf4-8955-9cf65122c727"}, {"page_content": "Nad Prądnikiem usytuowane są miejscowości: Sułoszowa, Pieskowa Skała, Ojców, Prądnik Korzkiewski, Giebułtów, Januszowice, Pękowice i Zielonki oraz dzielnice Krakowa: Prądnik Biały, Prądnik Czerwony, Stare Miasto i Grzegórzki.\nCelem zachowania naturalnie meandrującego koryta rzeki, będącego siedliskiem chronionych gatunków zwierząt, wzdłuż Prądnika utworzono w 2008 roku użytek ekologiczny „Dolina Prądnika” o powierzchni ok. 14 ha (od ul. Górnickiego do granic miasta). W 2014 roku użytek został w pewnym stopniu zdewastowany przez Małopolski Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w Krakowie podczas realizacji zadania „Konserwacja rzeki Białucha”.\nDopływy.\nDopływami Prądnika/Białuchy są:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81270", "fragment_id": "652345/1", "subtitle": "", "title": "Prądnik", "parentId": 81270.0, "start_index": 1531.0, "document_id": "652345", "source": "wikipedia", "score": 0.29528990387916565}, "uuid": "10d9c67b-6793-4db2-8b89-2b3d87a0266e"}, {"page_content": "\"„W roku 1785 powstało z części tej wsi\" [Ludwinów] \"i kilku domów nad Wisłą zwanych Podgórzem miasto Podgórze. Cesarz Józef II nadał miastu wolność handlu i nazwał je Josefstadtem, ale to nazwisko ustąpiło dawniejszemu”\".\nIII rozbiór Polski (1795) osłabił czynniki decydujące o uprzywilejowanej pozycji Podgórza. Jego rozwój nie następował już w takim tempie jak w pierwszej fazie.\nW początkach XIX w. miasto przekształciło się w ośrodek o wyraźnym charakterze handlowo-przemysłowym. W 1809 r. w wyniku traktatu pokojowego z Schönbrunnu miasta: Kraków, Podgórze i Wieliczka wraz z otaczającymi je terenami włączone zostały do Księstwa Warszawskiego.\nW 1810 r. wprowadzono centralistyczny system administracyjny wzorowany na francuskim, w konsekwencji Podgórze zostało włączone do Krakowa. Po raz pierwszy w historii granice administracyjne miasta Krakowa sięgnęły na południe poza główne koryto Wisły. Kraków został podzielony na cztery gminy (dzielnice); Podgórze zostało IV gminą, zachowując jednak odrębność administracyjną.\nW 1815 r. kongres wiedeński zdecydował o podziale ziem Księstwa Warszawskiego – odłączył Podgórze, które wróciło do Austrii, od terenów Rzeczypospolitej Krakowskiej. Wisła została rzeką graniczną pomiędzy Wolnym Miastem Krakowem a Galicją.\nW połowie XIX w. rozpoczęto budowę systemu fortyfikacji w obrębie Podgórza, m.in. ufortyfikowano kopiec Krakusa, który został otoczony fortem i głęboką fosą, oraz Krzemionki Podgórskie, na których wzniesiono dwie tzw. „baszty maksymiliańskie”. Na wzniesieniach stanowiących dalekie przedpola Podgórza wybudowano forty, m.in. w Prokocimiu, Rajsku, Wróblowicach, Skotnikach, Pychowicach, Bodzowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=389652", "fragment_id": "62653/1", "subtitle": "", "title": "Podgórze (Kraków)", "parentId": 389652.0, "start_index": 1798.0, "source": "wikipedia", "document_id": "62653", "score": 0.522964358329773}, "uuid": "37886b7c-5025-452a-9ad4-1387d4b9783e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: rzekę oraz inne znaczenia tego słowa.\n (dawn. \"Prądnik\", \"Królewskie Miasto Prudnik\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;, Neustadt in Oberschlesien&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Prudník&lt;/&gt;) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Prudnik i Euroregionu Pradziad. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej, na pograniczu Gór Opawskich i Obniżenia Prudnickiego, będącego częścią Niziny Śląskiej. Przepływają przez niego rzeki Prudnik i Złoty Potok.\nW latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.\nWedług danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto liczyło 18 974 mieszkańców.\nJedno z najstarszych miast w Polsce, lokowane na prawie magdeburskim w 1279. Do XIV wieku w granicach Moraw, następnie w księstwach śląskich. Miejsce licznych bitew i potyczek ze względu na swoje przygraniczne położenie. Od XVI do XVIII wieku najważniejszy ośrodek gospodarczy i polityczny Górnego Śląska oraz miejsce obrad sejmiku księstwa opolsko-raciborskiego. Prudnik rozwijał się jako ośrodek handlowy, rzemieślniczy, turystyczny i przemysłowy, z naciskiem na przemysł włókienniczy. Od 1945 w granicach Polski. Powstały nowe osiedla mieszkaniowe, zakłady przemysłowe i infrastruktura turystyczna.\nPołożenie.\nPrudnik znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Miasto jest oddalone o 50 km od Opola, 86 km od Ostrawy, 107 km od Wrocławia, 115 km od Katowic, 263 km od Pragi, 284 km od Bratysławy, 289 km od Wiednia oraz 356 km od Warszawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23561", "fragment_id": "187241/0", "subtitle": "", "title": "Prudnik", "document_id": "187241", "start_index": 1.0, "parentId": 23561.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17822712659835815}, "uuid": "cd84b0fe-c060-4316-9826-ca370220af92"}, {"page_content": "Podgórz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Podgorz, Amberg&lt;/&gt;) – część urzędowa Torunia zlokalizowana na lewobrzeżu, na historycznych Kujawach, dawniej miasto. Podgórz uzyskał lokację miejską w 1611 roku, zdegradowany w 1833 roku, ponowne nadanie praw miejskich w 1924 roku. Przyłączony do Torunia w 1938 roku. Podgórz ma południkowy układ działek. Główną ulicą Podgórza jest Poznańska (dawniej ulica Główna), pełniąca rolę reprezentacyjną.\nLokalizacja.\nPodgórz zlokalizowany jest w południowo-zachodniej części miasta, od północy graniczy z Piaskami, od wschodu ze Stawkami, od południa z gminą Wielka Nieszawka, zaś od zachodu z Glinkami i gminą Wielka Nieszawka. Granicę z Piaskami wyznaczał strumyk do stawu młyńskiego. Strumyk rozpoczyna się na poligonie, płynie przez Stawki, obok klasztoru franciszkanów, kanałem pod ulicą Poznańską, przez zlewnię przy ulicy Młyńskiej i kanał pod torami kolejowymi, kończąc się w Wielkiej Nieszawce. Na niektórych odcinkach strumyk jest skanalizowany. Za słup graniczny uznawano słup z granitu w pobliżu Kościoła Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Toruniu. Został usunięty w 2007 roku, na jego miejscu ustawiono replikę.\nNazwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120470", "fragment_id": "28576/0", "subtitle": "", "title": "Podgórz (Toruń)", "document_id": "28576", "start_index": 0.0, "parentId": 120470.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48606130480766296}, "uuid": "569a8a55-c4e5-4851-b1cf-102899af03ca"}, {"page_content": "Podgórze – część miasta Hrubieszowa w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim. Leży we wschodniej części miasta, w widłach ulic Wyzwolenia i Gródeckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5361351", "fragment_id": "356951/0", "subtitle": "", "title": "Podgórze (Hrubieszów)", "parentId": 5361351.0, "start_index": 0.0, "document_id": "356951", "source": "wikipedia", "score": 0.1693279892206192}, "uuid": "9a79b6b7-5d8e-4894-915a-e9fd0bb6652e"}, {"page_content": "III rozbiór Polski (1795) i związane z nim przyłączenie części Małopolski do zaboru austriackiego osłabił czynniki decydujące o uprzywilejowanej pozycji Podgórza. Jego rozwój, powiązany teraz z rozwojem Krakowa, następował, ale już nie w takim tempie jak w pierwszej fazie. W początkach XIX w. miasto przekształciło się w ośrodek o wyraźnym charakterze handlowo-przemysłowym, nastąpił spadek liczby ludności zatrudnionej w rolnictwie na rzecz przemysłu i usług.\nPo powiększeniu obszaru Księstwa Warszawskiego w 1809 r., miasta: Kraków, Podgórze i Wieliczka wraz z otaczającymi je terenami włączone zostały w jego granice. Rok później zawarta została „dobrowolnie umówiona, wieczysta i trwała ugoda”, w konsekwencji której Podgórze, zostało przyłączone do Krakowa jako IV gmina (dzielnica), zachowując jednak odrębność administracyjną. W 1813 r. wojska rosyjskie ścigające niedobitki Wielkiej Armii zajęły Kraków, okupując go przez 2 lata. Kongres wiedeński (1815) zdecydował o podziale ziem Księstwa Warszawskiego – odłączył Podgórze, które wróciło do Austrii, od terenów Rzeczypospolitej Krakowskiej. Po wybuchu powstania krakowskiego w lutym 1846 r., Austria dokonała aneksji miasta.\nW czasie powstania styczniowego (1863) Podgórze, podobnie jak Kraków, stanowiło bazę zaopatrzeniową dla powstańców, wskutek tego doświadczyło licznych represji, obław i aresztowań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80969", "fragment_id": "652243/2", "subtitle": "", "title": "Podgórze (dawna dzielnica Krakowa)", "parentId": 80969.0, "start_index": 2962.0, "document_id": "652243", "source": "wikipedia", "score": 0.2773791551589966}, "uuid": "8c5ab562-fe89-4025-a682-c71d46e1bd8a"}]}
{"id": "q_202", "question": "Jak się nazywał reprezentant Polski, który zdobył tytuł olimpijski w jeździectwie na olimpiadzie w Moskwie?", "answer": [{"page_content": "Jeździectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980 w Moskwie rozgrywane było w dniach 25 lipca – 1 sierpnia. W zawodach wzięło udział 68 jeźdźców, w tym 9 kobiet, z 11 krajów. W indywidualnym konkursie skoków pierwsze i jak dotąd jedyne złoto dla Polski w jeździectwie wywalczył Jan Kowalczyk. Był on również członkiem zespołu, który zdobył srebrny medal w skokach drużynowo.\nWystępy Polaków.\n \"Osobny artykuł: Polska na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980#Jeździectwo.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2347328", "fragment_id": "530339/0", "subtitle": "", "title": "Jeździectwo na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980", "parentId": 2347328.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "530339", "score": 0.5}, "uuid": "3b037c8a-4d2d-4db4-8c48-9089ec6d242e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJanusz Stanisław Bobik (ur. 17 grudnia 1955 w Środzie Śląskiej) – polski jeździec sportowy. Srebrny medalista olimpijski z Moskwy.\nŻyciorys.\nUrodził się 17 grudnia 1955 w Środzie Śląskiej, w rodzinie Kazimierza, hodowcy koni i działacza jeździeckiego, oraz Zofii Słapa. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego w Gryficach (1975) i Akademii Rolniczej w Szczecinie (1979), gdzie otrzymał tytuł magistra inżyniera zootechnika.\nBronił barw LKS Dragona Nowielice. Z Nowielicami jest związany do dziś, obecnie jest hodowcą. Startował w skokach przez przeszkody oraz WKKW. W 1977 był wicemistrzem Polski w skokach. W Moskwie jego partnerami w drużynie byli: Wiesław Hartman, Jan Kowalczyk i Marian Kozicki. Srebro olimpijskie jest największym sukcesem w jego karierze.\nW 2004 otrzymał tytuł Honorowego obywatela Środy Śląskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1508123", "fragment_id": "234039/0", "subtitle": "", "title": "Janusz Bobik", "document_id": "234039", "start_index": 0.0, "parentId": 1508123.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36206161975860596}, "uuid": "faf68a26-7069-44b1-8770-69a9e0879a51"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Franciszek Kowalczyk (ur. 18 grudnia 1941 w Drogomyślu, zm. 24 lutego 2020 w Warszawie) – polski sportowiec, jeździec i trener, mistrz olimpijski z 1980, kontynuator polskiej szkoły jazdy; starszy chorąży sztabowy w stanie spoczynku Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.\nKariera sportowa.\nSyn Jana i Jadwigi. Nieopodal rodzinnego Drogomyśla mieściło się Państwowe Stado Ogierów i tam właśnie Jan Kowalczyk zaczął stawiać pierwsze kroki w jeździectwie. Po raz pierwszy wystartował w zawodach kiedy miał 14 lat. Kariera jeździecka trwała od 1955 do 1991. Startował w zawodach jeździeckich na hipodromach niemal całego świata. Wygrał 650 konkursów w konkurencjach skoków przez przeszkody i WKKW. \n17 razy wygrywał mistrzostwa Polski, a trzykrotnie był wicemistrzem kraju.\nTrzykrotnie startował w letnich igrzyskach olimpijskich w 1968, 1972 i 1980.\nNa igrzyskach olimpijskich w Moskwie w 1980 został mistrzem olimpijskim w konkurencji skoków przez przeszkody na koniu Artemor w konkursie indywidualnym i wicemistrzem w zawodach drużynowych.\nŻołnierz, zawodnik CWKS Legia Warszawa, Zasłużony Mistrz Sportu. Dnia 10 października 1983 Szef Sztabu Generalnego WP gen. broni Florian Siwicki, w zastępstwie Ministra Obrony Narodowej, wyróżnił jeźdźca wpisem do Honorowej Księgi Czynów Żołnierskich.\nPochowany został na cmentarzu komunalnym Północnym w Warszawie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=457377", "fragment_id": "1581272/0", "subtitle": "", "title": "Jan Kowalczyk (jeździec)", "parentId": 457377.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1581272", "source": "wikipedia", "score": 0.19631581008434296}, "uuid": "2fa2cf57-75a6-4317-af7c-01a42855ce3f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nWiesław Hartman (ur. 23 października 1950 w Kwidzynie, zm. 24 listopada 2021 tamże) – polski jeździec sportowy. Srebrny medalista olimpijski z Moskwy.\nStartował w skokach przez przeszkody. Bronił barw Nadwiślanina Kwidzyn (1970–1986), a wcześniej także Legii Warszawa. W 1976, 1978 i 1980 był wicemistrzem Polski. W Moskwie jego partnerami w drużynie byli: Janusz Bobik, Jan Kowalczyk i Marian Kozicki. Zespołowo zdobyte srebro olimpijskie jest największym sukcesem w jego karierze. Był także szósty w olimpijskim konkursie indywidualnym. Po zakończeniu kariery pracował jako trener jeździectwa.\n26 listopada 2021 został pochowany na Cmentarzu Komunalnym w Kwidzynie (kwatera P1-21-2).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1508135", "fragment_id": "234043/0", "subtitle": "", "title": "Wiesław Hartman", "document_id": "234043", "start_index": 0.0, "parentId": 1508135.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21521317958831787}, "uuid": "e486462f-619e-4043-999f-08c153dc6369"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMarian Kozicki (ur. 5 kwietnia 1941 w Brodach) – polski jeździec sportowy. Srebrny medalista olimpijski z Moskwy, mistrz (1972), 2-krotny I wicemistrz (1965, 1971) i 2-krotny II wicemistrz Polski (1962, 1970) w skokach przez przeszkody.\nŻyciorys.\nBył synem Stanisława i Cecylii Batura, ukończył szkołę podstawową i po odbyciu zasadniczej służby wojskowej został żołnierzem zawodowym (st. chor.) oraz instruktorem jeździectwa. Jeździectwo uprawiał początkowo w Posadowie (1955), pod okiem J. Stróżyńskiego a następnie w Sierakowie i w barwach LZS Cwał Poznań (do 1961). W 1980 wystartował na letnich igrzyskach olimpijskich w Moskwie. Poza tytułami krajowymi był 51-krotnym uczestnikiem Pucharu Narodów odnosząc 6 zwycięstw, zajął 1. miejsce w Grand Prix podczas CSIO w Sopocie w 1988. W 1999 (podczas mistrzostw Polski) zakończył karierę sportową.\nOdznaczony został m.in. złotym i srebrnym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1131568", "fragment_id": "1354016/0", "subtitle": "", "title": "Marian Kozicki", "parentId": 1131568.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1354016", "source": "wikipedia", "score": 0.2915691137313843}, "uuid": "5de697b7-7f01-4e52-92e1-36b6e25751d6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sportowca. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nStanisław Jasiński (ur. 13 listopada 1959 w Czerwinie) – polski jeździec, olimpijczyk z Moskwy 1980.\nZawodnik specjalizujący się w WKKW. Jako junior wywalczył w roku 1974 tytuł mistrza Polski w ujeżdżeniu (na koniu Oda). W roku 1975 zdobył tytuł mistrza Polski juniorów w skokach przez przeszkody (na koniu Kajtek). W roku 1977 na koniu Epigraf zdobył tytuł mistrza Polski juniorów oraz wywalczył brązowy medal w drużynie na mistrzostwach Europy Juniorów (partnerami byli: Jacek Daniluk, Jacek Bobik, Adam Prokulewicz).\nUczestnik mistrzostw Europy w roku 1979 w WKKW podczas których zajął 29. miejsce indywidualnie i 6. miejsce w drużynie.\nW roku 1993 (na koniu Majdan) i w 1995 (na koniu Senator) zdobył tytuł wicemistrza Polski w skokach przez przeszkody.\nNa igrzyskach olimpijskich wystartował w indywidualnym konkursie WKKW, którego nie ukończył (został zdyskwalifikowany podczas próby terenowej). Polska drużyna (partnerami byli: Jacek Daniluk, Jacek Wierzchowiecki, Mirosław Szłapka) nie została sklasyfikowana (z uwagi na zdekompletowanie zespołu).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2409148", "fragment_id": "555557/0", "subtitle": "", "title": "Stanisław Jasiński (jeździec)", "parentId": 2409148.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "555557", "score": 0.44350114464759827}, "uuid": "e39a1b9b-1aea-4728-bfe0-e920f3b046f9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJózef Zagor (ur. 16 listopada 1940 w Derle) – polski jeździec, trener i olimpijczyk z Moskwy 1980.\nJeździecki samouk. Startował w skokach, WKKW i w ujeżdżeniu, w której to dyscyplinie odnosił największe sukcesy. Kilkukrotny medalista mistrzostw Polski w ujeżdżeniu (na koniu Helios):\nZdobył również tytuł wicemistrza Polski w WKKW w roku 1973.\nNa igrzyskach olimpijskich w roku 1980 w Moskwie na koniu \"Helios\" zajął 10. miejsce w konkursie indywidualnym ujeżdżenia, a w konkursie drużynowym wraz z Elżbietą Morciniec i Wandą Wąsowską Polska zajęła 4. miejsce.\nJuż w trakcie kariery zawodniczej dużo czasu poświęcał szkoleniu młodzieży. W latach 1976 – 1987 był trenerem kadry narodowej juniorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2322757", "fragment_id": "459199/0", "subtitle": "", "title": "Józef Zagor", "document_id": "459199", "start_index": 0.0, "parentId": 2322757.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "24b6c90a-616f-444e-a09a-1cb71abe397d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nAndrzej Filip Orłoś (ur. 16 lutego 1934 w Albigowej, zm. 29 kwietnia 2018 w Bielsku-Białej) – polski jeździec, olimpijczyk.\nŻyciorys.\nSyn Bolesława, wnuk gen. Filipa Siarkiewicza. Absolwent Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Warszawie (1951). Z wykształcenia inżynier rolnik po Wyższej Szkole Rolniczej w Olsztynie, którą ukończył w 1968. Uznawany jest za jednego z najwszechstronniejszych polskich jeźdźców. Trzykrotnie zdobywał mistrzostwo Polski: 1959 w WKKW, 1961 w ujeżdżeniu i 1964 w skokach. Był także 3-krotnym I wicemistrzem i 2-krotnym II wicemistrzem.\nStartował w Igrzyskach Olimpijskich w Rzymie w 1960. W konkurencji WKKW indywidualnie zajął 17. miejsce w stawce 72 zawodników. W konkursie WKKW drużynowym polska drużyna (w składzie: Orłoś, Marian Babirecki, Marek Roszczynialski i Andrzej Kobyliński) nie została sklasyfikowana. W 1959 w Mistrzostwach Europy w drużynowym WKKW zajął 4. miejsce.\nPo zakończeniu kariery zawodniczej trener i działacz. Pełnił wiele funkcji w jeździectwie polskim i międzynarodowym między innymi: wiceprezesa Polskiego Związku Jeździeckiego, trenera koordynatora PZJ oraz członka Komisji WKKW Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej. Jako trener przygotowywał polską reprezentację WKKW do Olimpiady w Moskwie w 1980. Był także sędzią międzynarodowym w WKKW i ujeżdżeniu.\nPo zakończeniu kariery sportowej i trenerskiej pełnił funkcje dyrektora Stadniny Koni w Kadynach i Stadniny Koni w Rzecznej.\nMożna było zobaczyć go w filmie Jana Batorego \"Karino\" (1976), gdzie grał rolę sędziego w zawodach (były to zawody rzeczywiste, podczas których, na potrzeby filmu, dodano odpowiednie wątki).Pochowany na cmentarzu komunalnym w Sopocie (kwatera N10-5-5).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=468920", "fragment_id": "1559694/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Orłoś", "document_id": "1559694", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 468920.0, "score": 0.20278511941432953}, "uuid": "5a960519-52d2-4d3c-94cf-85a74698efdf"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMirosław Szłapka (ur. 19 września 1956 w Buku) – polski jeździec, trener, sędzia, olimpijczyk z Moskwy 1980.\nZawodnik specjalizujący się w WKKW. Wicemistrz Polski z roku 1981 na koniu Jaskier oraz brązowy medalista z roku 1985 (na koniu Len).\nNa igrzyskach olimpijskich wystartował w indywidualnym konkursie WKKW, w którym zajął 6. miejsce. Polska drużyna (partnerami byli: Jacek Daniluk, Jacek Wierzchowiecki, Stanisław Jasiński) nie została sklasyfikowana (z uwagi na zdekompletowanie zespołu). Zdobywca złotego (drużynowo) i srebrnego (indywidualnie) medalu w konkursie WKKW na zawodach Przyjaźń-84.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2411588", "fragment_id": "556392/0", "subtitle": "", "title": "Mirosław Szłapka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2411588.0, "document_id": "556392", "score": 0.35093143582344055}, "uuid": "3ccd2e61-aa12-4b2c-82df-f1a53e7ad9ad"}, {"page_content": "W Mosznej postawił sport jeździecki na najwyższym poziomie i od pierwszych dni pracy każdego dnia prowadził treningi, ucząc młodych masztalerzy jazdy konnej. Norbert Wieja, Marian Gorzym, Gerard Geisler, Marek Małecki i Rudolf Mrugała reprezentowali Polskę, zdobywali medale Mistrzostw Polski, uczestniczyli w igrzyskach olimpijskich, Mistrzostwach Świata, Mistrzostwach Europy w WKKW (Marek Małecki), Mistrzostwach Europy (Norbert Wieja v-mistrz Europy Juniorów), Rudolf Mrugała (Mistrzostwa Europy, Finał Pucharu Świata). Był trenerem jeździeckiej kadry olimpijskiej na igrzyska olimpijskie w Monachium w 1972, gdzie startował Marek Małecki.\nWiele kadencji zasiadał w Zarządzie Polskiego Związku Jeździeckiego (PZJ), pełniąc przeważnie funkcję V-Prezesa ds. sportu. Był założycielem i prezesem \"Ludowego Klubu Jeździeckiego w Mosznej\" oraz zasiadał we władzach Okręgowego Związku Jeździeckiego w Opolu. Za działalność w PZJ Władysław Byszewski otrzymał tytuł Honorowego Członka PZJ. Był zapalonym myśliwym.\nPrzez wiele lat pełnił funkcję sędziego, specjalizując się w dyscyplinie WKKW, uzyskując najwyższe międzynarodowe uprawnienia – sędziego oficjalnego. Dzięki swojej osobowości, a przede wszystkim fachowości był zapraszany w charakterze sędziego na największe zawody międzynarodowe w WKKW rozgrywane w Europie i w USA. Przez kilka lat był członkiem Komisji WKKW, działającej w strukturach Międzynarodowej Federacji Jeździeckiej (FEI).\nOd 28 czerwca 1960 był mężem Grażyny Krystyny z Chełmickich (1924–2004).\nZmarł 15 kwietnia 2019. Pochowany na cmentarzu Wawrzyszewskim.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5043581", "fragment_id": "288860/1", "subtitle": "", "title": "Władysław Byszewski", "document_id": "288860", "start_index": 1170.0, "parentId": 5043581.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17162422835826874}, "uuid": "b73ecf80-7615-4b1a-953b-b6472a7e9986"}]}
{"id": "q_203", "question": "Co było waleczne w tytule filmu Mela Gibsona nagrodzonego Oscarami w 1996 roku?", "answer": [{"page_content": "Mel Columcille Gerard Gibson (ur. 3 stycznia 1956 w Peekskill) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy.\nLaureat Złotego Globu dla najlepszego reżysera oraz dwóch Oscarów za najlepszą reżyserię i najlepszy film – \"Braveheart. Waleczne serce\" (1995), oparty na historii życia sir Williama Wallace’a.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w Peekskill w stanie Nowy Jork jako szóste z jedenaściorga dzieci i drugi syn Anne Patricii (z domu Reilly) i pisarza Huttona Petera Gibsona. Jego rodzina była pochodzenia irlandzkiego. Jego ojciec był sedewakantystą, znanym z wielu kontrowersyjnych poglądów. W 1968, gdy Mel miał 12 lat, ojciec podjął decyzję o przeprowadzeniu się wraz z całą rodziną do West Pymble w Sydney w Australii, protestując tym przeciwko niemoralnej, jego zdaniem, wojnie w Wietnamie.\nPoczątkowo chciał zostać dziennikarzem, a później księdzem. Kształcił się u Kongregacji Braci w Chrystusie w Kolegium Katolickim im. św. Leona w Wahroonga w Nowej Południowej Walii. W 1977 ukończył Narodowy Instytut Sztuki Dramatycznej w Sydney.\nKariera.\nW 1976 zadebiutował na scenie Narodowego Instytutu Sztuki Dramatycznej w Sydney jako Romeo Monteki w tragedii Williama Szekspira \"Romeo i Julia\" z Judy Davis. W 1978 związał się z South Australian Theatre Company w Sydney, gdzie wziął udział w widowiskach: \"Edyp\", \"Henryk IV, część 1\" i \"Ceduna\". W 1979 wystąpił w sztuce Samuela Becketta \"Czekając na Godota\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116902", "fragment_id": "393/0", "subtitle": "", "title": "Mel Gibson", "parentId": 116902.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "393", "score": 0.26475250720977783}, "uuid": "6950d7fb-d364-4bc2-bc76-b4e1ada7a474"}, {"page_content": "1993: Steven Spielberg – Lista Schindlera&lt;br&gt;\nnominacje:\n1994: Robert Zemeckis – Forrest Gump&lt;br&gt;\nnominacje:\n1995: Mel Gibson – Braveheart. Waleczne serce&lt;br&gt;\nnominacje:\n1996: Miloš Forman – Skandalista Larry Flynt&lt;br&gt;\nnominacje:\n1997: James Cameron – Titanic&lt;br&gt;\nnominacje:\n1998: Steven Spielberg – Szeregowiec Ryan&lt;br&gt;\nnominacje:\n1999: Sam Mendes – American Beauty&lt;br&gt;\nnominacje:\n2000–2009.\n2000: Ang Lee – Przyczajony tygrys, ukryty smok&lt;br&gt;\nnominacje:\n2001: Robert Altman – Gosford Park&lt;br&gt;\nnominacje:\n2002: Martin Scorsese – Gangi Nowego Jorku&lt;br&gt;\nnominacje:\n2003: Peter Jackson – &lt;br&gt;\nnominacje:\n2004: Clint Eastwood – Za wszelką cenę&lt;br&gt;\nnominacje:\n2005: Ang Lee – Tajemnica Brokeback Mountain&lt;br&gt;\nnominacje:\n2006: Martin Scorsese – Infiltracja&lt;br&gt;\nnominacje:\n2007: Julian Schnabel – Motyl i skafander&lt;br&gt;\nnominacje:\n2008: Danny Boyle – \"Slumdog. Milioner z ulicy\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2009: James Cameron – \"Avatar\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2010–2019.\n2010: David Fincher − \"The Social Network\"\n2011: Martin Scorsese − \"Hugo i jego wynalazek\"\n2012: Ben Affleck − \"Operacja Argo\"\n2013: Alfonso Cuarón − \"Grawitacja\"\n2014: Richard Linklater − \"Boyhood\"\n2015: Alejandro G. Iñárritu − \"Zjawa\"\n2016: Damien Chazelle − \"La La Land\"\n2017: Guillermo del Toro − \"Kształt wody\"\n2018: Alfonso Cuarón − \"Roma\"\n2019: Sam Mendes − \"1917\"\n2020: Chloé Zhao − \"Nomadland\"2021: Jane Campion − \"Psie pazury\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1544546", "fragment_id": "226518/2", "subtitle": "", "title": "Złoty Glob dla najlepszego reżysera", "parentId": 1544546.0, "start_index": 2955.0, "document_id": "226518", "source": "wikipedia", "score": 0.30760735273361206}, "uuid": "c1ee396e-8dce-4758-92db-dea5b9ae318e"}, {"page_content": "1985: Sydney Pollack – Pożegnanie z Afryką&lt;br&gt;\nnominacje:\n1986: Oliver Stone – Pluton&lt;br&gt;\nnominacje:\n1987: Bernardo Bertolucci – Ostatni cesarz&lt;br&gt;\nnominacje:\n1988: Barry Levinson – Rain Man&lt;br&gt;\nnominacje:\n1989: Oliver Stone – Urodzony 4 lipca&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 1990–1999.\n1990: Kevin Costner – Tańczący z wilkami&lt;br&gt;\nnominacje:\n1991: Jonathan Demme – Milczenie owiec&lt;br&gt;\nnominacje:\n1992: Clint Eastwood – Bez przebaczenia&lt;br&gt;\nnominacje:\n1993: Steven Spielberg – Lista Schindlera&lt;br&gt;\nnominacje:\n1994: Robert Zemeckis – Forrest Gump&lt;br&gt;\nnominacje:\n1995: Mel Gibson – Braveheart. Waleczne serce&lt;br&gt;\nnominacje:\n1996: Anthony Minghella – Angielski pacjent&lt;br&gt;\nnominacje:\n1997: James Cameron – Titanic&lt;br&gt;\nnominacje:\n1998: Steven Spielberg – Szeregowiec Ryan&lt;br&gt;\nnominacje:\n1999: Sam Mendes – American Beauty&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 2000–2009.\n2000: Steven Soderbergh – Traffic&lt;br&gt;\nnominacje:\n2001: Ron Howard – Piękny umysł&lt;br&gt;\nnominacje:\n2002: Roman Polański – Pianista&lt;br&gt;\nnominacje:\n2003: Peter Jackson – &lt;br&gt;\nnominacje:\n2004: Clint Eastwood – Za wszelką cenę&lt;br&gt;\nnominacje:\n2005: Ang Lee – Tajemnica Brokeback Mountain&lt;br&gt;\nnominacje:\n2006: Martin Scorsese – Infiltracja&lt;br&gt;\nnominacje:\n2007: Joel Coen i Ethan Coen – To nie jest kraj dla starych ludzi&lt;br&gt;\nnominacje:\n2008: Danny Boyle – Slumdog. Milioner z ulicy&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1084743", "fragment_id": "1349310/5", "subtitle": "", "title": "Oscar za najlepszą reżyserię", "document_id": "1349310", "start_index": 8107.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1084743.0, "score": 0.31458473205566406}, "uuid": "2acfa779-ce79-4ee5-9b03-852a286cea39"}, {"page_content": "Braveheart. Waleczne Serce – dramat historyczny produkcji amerykańskiej z 1995 roku w reżyserii Mela Gibsona, opowiadający o przywódcy szkockiego powstania przeciwko rządom Anglii, Williamie Wallace.\nFilm był kręcony od 6 czerwca do 26 października 1994. Serwis Rotten Tomatoes przyznał mu wynik 78%.\nFabuła.\nPod koniec XIII w. król Szkocji umiera nie zostawiwszy po sobie potomka, a tym samym następcy tronu. Władzę nad krajem przejmują Anglicy, Szkocja dostaje się pod panowanie angielskiego króla Edwarda I. Przejęcie władzy odbywa się w wyjątkowo krwawych okolicznościach. Jednym ze świadków gwałtów i morderstw jest kilkunastoletni chłopak, William Wallace. Po latach spędzonych pod opieką stryja dorosły William wraca do rodzinnej wioski. Jedną z pierwszych osób, które spotyka, jest Murron – przyjaciółka z lat dzieciństwa. Dawne uczucie przeradza się w wielką i szczerą miłość. Aby uniknąć hańbiącego prawa pierwszej nocy, młodzi biorą ślub w tajemnicy, nawet przed najbliższymi. Nie zapobiega to nieszczęściu. Któregoś dnia jeden z angielskich żołnierzy usiłuje zgwałcić Murron. W obronie własnej dziewczyna zadaje mu kilka ran, za co zostaje publicznie stracona.\nWydarzenie to staje się momentem przełomowym w życiu młodego Szkota. Oszalały z rozpaczy William z pomocą innych mieszkańców wioski szturmem zdobywa pobliską angielską warownię. Wokół niego zaczynają się gromadzić tłumy Szkotów, gotowe do walki ze znienawidzonymi Anglikami, a William otrzymuje przydomek Braveheart – Waleczne Serce. Dysponujący liczną armią król Edward I pacyfikuje szkockie wioski. Bitwa pod Stirling kończy się jednak zwycięstwem Szkotów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302837", "fragment_id": "1402836/0", "subtitle": "", "title": "Braveheart. Waleczne serce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1402836", "parentId": 302837.0, "score": 0.5}, "uuid": "f53969b0-e3f3-4b15-89cc-465c0221564a"}, {"page_content": "Złote Globy za rok 1995 przyznano po raz 53, 21 stycznia 1996 roku w Beverly Hilton Hotel w Los Angeles.\nNagrodę im. Celila DeMille za całokształt twórczości otrzymał Sean Connery.\nLaureaci.\nKino.\nNajlepszy film dramatyczny.\nRozważna i romantyczna, reż. Ang Lee\nnominacje:\nNajlepsza komedia/musical.\nBabe – świnka z klasą, reż. Chris Noonan\nnominacje:\nNajlepszy aktor dramatyczny.\nNicolas Cage – Zostawić Las Vegas\nnominacje:\nNajlepsza aktorka dramatyczna.\nSharon Stone – Kasyno\nnominacje:\nNajlepszy aktor w komedii/musicalu.\nJohn Travolta – Dorwać małego\nnominacje:\nNajlepsza aktorka w komedii/musicalu.\nNicole Kidman – Za wszelką cenę\nnominacje:\nNajlepszy aktor drugoplanowy.\nBrad Pitt – 12 małp\nnominacje:\nNajlepsza aktorka drugoplanowa.\nMira Sorvino – Jej wysokość Afrodyta\nnominacje:\nNajlepsza reżyseria.\nMel Gibson – Braveheart. Waleczne serce\nnominacje:\nNajlepszy scenariusz.\nEmma Thompson – Rozważna i romantyczna\nnominacje:\nNajlepsza muzyka.\nMaurice Jarre – Spacer w chmurach\nnominacje:\nNajlepsza piosenka.\n„Colors of the Wind” – Pocahontas – muzyka: Alan Menken; słowa: Stephen Schwartz\nnominacje:\nNajlepszy film zagraniczny.\nNędznicy, reż. Claude Lelouch (Francja)\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1208691", "fragment_id": "1125636/0", "subtitle": "", "title": "53. ceremonia wręczenia Złotych Globów", "document_id": "1125636", "start_index": 0.0, "parentId": 1208691.0, "source": "wikipedia", "score": 0.061759352684020996}, "uuid": "16b53b9a-19f9-4e1d-ae7e-c55a09b2f105"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nNightshade Forests to minialbum zespołu Summoning, wydany w 1997 roku przez Napalm Records. Zawarty na nim materiał (z wyjątkiem ostatniego utworu) pochodzi z sesji nagraniowej \"Dol Guldur\" i uznawany jest za drugą jego część, mimo że stanowi odrębną produkcję. Odgłosy walki w utworze \"Flesh and Blood\" pochodzą z filmu \"Braveheart. Waleczne serce\" Mela Gibsona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=910494", "fragment_id": "1025453/0", "subtitle": "", "title": "Nightshade Forests", "parentId": 910494.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1025453", "score": 0.08959517627954483}, "uuid": "69c3227b-e5b9-4b37-9f6e-c462e4878767"}, {"page_content": "Richard Leaf (ur. 1 stycznia 1967) – brytyjski aktor filmowy, telewizyjny i teatralny.\nŻyciorys.\nLeaf ma na swoim koncie kilka ról w produkcjach telewizyjnych i teatralnych. Znany jest między innymi z roli siostrzeńca króla Edwarda I Długonogiego w filmie Mela Gibsona \"Bravehart: Waleczne serce\". Wystąpił też w roli ojca Hannibala Lectera w filmie \"Hannibal: Po drugiej stronie maski\". Wystąpił też w roli barmana Jacka w filmie \"Penelope\", a także w epizodycznej roli Johna Dawlisha w filmie \"Harry Potter i Zakon Feniksa\".\nŻycie prywatne.\nOd 1997 roku jest mężem aktorki Tamsin Grieg, z którą ma troje dzieci.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4077896", "fragment_id": "623359/0", "subtitle": "", "title": "Richard Leaf", "document_id": "623359", "start_index": 0.0, "parentId": 4077896.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0769188404083252}, "uuid": "13b507de-2e2d-43ad-b17a-c1012a3e3206"}, {"page_content": "Catherine McCormack (ur. 3 kwietnia 1972 w Epsom) – angielska aktorka filmowa i telewizyjna.\nJej pierwsza poważna rola to postać Murron, którą zagrała w nagrodzonym Oscarami filmie \"Braveheart. Waleczne serce\", którego reżyserem i odtwórcą głównej roli był Mel Gibson.\nJednakże jej aktorskim debiutem był wyreżyserowany przez Annę Campion film \"Loaded\" (1994). Po sukcesie \"Braveheart. Waleczne serce\", McCormack otrzymała główne role w filmie Nila Gaupa pt. \"Northstar\" oraz w filmie Marshalla Herskovitza pt. \"Uczciwa kurtyzana\". Zagrała także w \"Land Girls\" w reżyserii Davida Lelanda, a w filmie \"Tegoroczna miłość\" (w którym wystąpiła także Kathy Burke) przypadła jej główna rola Hannah.\nInnym znanym filmem z jej udziałem jest \"Zawód: Szpieg\", gdzie wystąpiła obok Roberta Redforda i Brada Pitta.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=648551", "fragment_id": "823820/0", "subtitle": "", "title": "Catherine McCormack", "document_id": "823820", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 648551.0, "score": 0.5}, "uuid": "eee1842e-72ee-4b4a-952a-371603ac42dc"}, {"page_content": "Geoffrey Roy Rush (ur. 6 lipca 1951 w Toowoomba) – australijski aktor filmowy i teatralny i producent filmowy.\nŻyciorys.\nKarierę aktorską poprzedziła edukacja w Everton Park State High School w Brisbane. Zadebiutował w amatorskich teatrach na początku lat 70. W 1975 wyjechał do Paryża, gdzie studiował w L'École Internationale de Théâtre Jacques Lecoq. Po powrocie do Australii uzyskał dyplom na Uniwersytecie Queensland. W 1979 poznał Mela Gibsona, z którym przez cztery miesiące dzielił pokój, kiedy obaj grali w sztuce \"Czekając na Godota\". Następnie rozpoczął serię występów w najsłynniejszych teatrach świata, gwiazdą filmu został w latach 90. po nagrodzonej Oscarem roli w filmie \"Blask\" (1996), do tej nagrody został ponownie nominowany w 1998 za drugoplanową rolę w filmie \"Zakochany Szekspir\".\nSzczególnie doceniono jego role w filmach biograficznych – markiza de Sade'a w \"Zatrutym piórze\" (2000), Lwa Trockiego we \"Fridzie\" (2002) oraz Petera Sellersa w \"Życiu i śmierci Petera Sellersa\" (2004, nagrodzony Złotym Globem). W 2011 był nominowany do Oscara za rolę Lionela Logue’a w filmie Toma Hoopera \"Jak zostać królem\".\nŻycie prywatne.\nOd 1988 jest żonaty z australijską aktorką, Jane Menelaos. Ma z nią dwoje dzieci: córkę – Angelicę (ur. 1992) i syna – Jamesa (ur. 1995). Mieszka w Camberwell, na przedmieściach Melbourne.\nWybrana filmografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=298595", "fragment_id": "1410274/0", "subtitle": "", "title": "Geoffrey Rush", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1410274", "parentId": 298595.0, "score": 0.28048643469810486}, "uuid": "d93593d8-e4e4-4458-9c19-dd751366a815"}, {"page_content": "Mad Max – franczyza medialna zapoczątkowana postapokaliptycznym filmem o tym tytule z 1979 roku. Jej twórcą jest George Miller, a tytułową rolę odtwarzali Mel Gibson i Tom Hardy.\n\"Mad Max\", niskobudżetowy film postapokaliptyczny (budżet wynosił zaledwie 200 000 dolarów), niespodziewanie zdobył wielką popularność i przyniósł twórcom duże zyski. Na fali jego powodzenia nakręcono dwie kolejne części, które powtórzyły sukces pierwowzoru w skali międzynarodowej i wykreowały Mela Gibsona na megagwiazdę.\nPo 30 latach przerwy twórcy odnowili franczyzę – nakręcono reboot serii w nowej obsadzie. Film zdobył uznanie krytyków, zdobywając m.in. 6 Oscarów. W maju 2024 miała miejsce premiera jego prequela, zaś w planach jest kolejna część. We wszystkich częściach brał udział George Miller, jako reżyser i współscenarzysta.\nSzacuje się, że filmy z serii przyniosły dochód w wysokości ok. 530 mln dolarów przy poniesionych nakładach rzędu nieco ponad 160 mln dolarów.\nFabuła.\nSamotny były policjant Max Rockatansky przemierza postapokaliptyczną Australię, walcząc z gangami motocyklistów odpowiedzialnymi za śmierć jego rodziny.\nFilmy.\nReboot serii:\nPozostałe media.\nKsiążki.\nNowelizacje pierwszych trzech filmów zostały opublikowane przez QB Books. Autorem pierwszych dwóch powieści jest Terry Hayes, zaś trzeciego Joan D. Vinge.\nKomiksy.\n\"Mad Max: Fury Road\" to limitowana seria komiksów stworzona przez George’a Millera, Nico Lathourisa i Marka Sextona (wyd. Vertigo) będąca prequelem do filmu z 2015 roku o tej samej nazwie.\nGry.\n\"Mad Max\" to gra wideo z 1990 roku dla NES opracowana i opublikowana przez Mindscape, powstała na podstawie filmu \"Mad Max 2\".Mindscape opracował kolejną grę z uniwersum, pierwotnie zatytułowaną \"The Road Warrior\" na SNES i Sega Genesis, ale ze względu na utratę licencji by uniknąć problemów prawnych zmieniono tytuł na \"Outlander\" (wyd. 1992).\nW 2015 Avalanche Studios opracowało grę \"Mad Max\" na Linux, OS X, PlayStation 4, Microsoft Windows i Xbox One.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5638329", "fragment_id": "1255345/0", "subtitle": "", "title": "Mad Max (franczyza)", "document_id": "1255345", "start_index": 0.0, "parentId": 5638329.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13698707520961761}, "uuid": "74b207b6-0647-42cb-9a05-d7d5e39f2622"}]}
{"id": "q_204", "question": "Co znaczy pochodzące z greki słowo ewangelia?", "answer": [{"page_content": "Ewangelia (z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;εὐαγγέλιον&lt;/&gt;, \"euangelion\", dosł. „dobra nowina”) – termin wieloznaczny:\nEwangelia jako przepowiadanie.\nNajstarszym znaczeniem greckiego słowa „ewangelion” (gr. \"εὐαγγέλιον\", pol. „dobra nowina”) w Nowym Testamencie jest głoszenie zbawiennego wydarzenia. Termin ten stosował już prorok Izajasz w swej Księdze, rozdz. 40,9 oraz 61,1. Ta „zwiastowana po górach” dobra nowina była, w rozumieniu proroka, skierowana do wszystkich narodów (Iz 52,10, por. Ps 96,2: εὐαγγελίζεσθε... τὸ σωτήριον αὐτοῦ, głoście... Jego zbawienie /LXX/)\nW całym Nowym Testamencie słowo \"ewangelia\" jest tożsame z głoszeniem, kerygmatem o śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa. W ujęciu Ewangelii Marka określa ono przekazywanie wieści, nauczanie o nowym sensie tego wydarzenia historycznego, jakim było spotkanie Jezusa – dla tych, którzy Go znali podczas Jego ziemskiego życia. W rozumieniu teologii chrześcijańskiej, misterium paschalne, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa było wydarzeniem konstytutywnym dla wspólnoty apostolskiej pierwotnego Kościoła. Przepowiadanie o pokonaniu śmierci przez Jezusa, zgodnie z pierwotnym nauczaniem chrześcijańskim ustanowionego „Panem i Mesjaszem” (Dzieje Apostolskie 2,36) – było ukazywaniem dobra, które wynikło ostatecznie z cierpienia, niepewności i zamętu często doświadczanych przez uczniów Jezusa wtedy, gdy chodzili za nim w czasie jego publicznej działalności. Takie znaczenie ma słowo „ewangelia” w pierwszym zdaniu Ewangelii Marka: \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPoczątek Ewangelii Jezusa Chrystusa, Syna Bożego\nW tym samym znaczeniu słowo to pojawia się w Mk 1,14-15:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42139", "fragment_id": "647398/0", "subtitle": "", "title": "Ewangelia", "document_id": "647398", "start_index": 0.0, "parentId": 42139.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5077646970748901}, "uuid": "d9ecaeec-6b60-42f6-be43-e3ae39214cc7"}, {"page_content": "O \"Evangelionie\" wspominało się także w amerykańskich mediach. W filmie \"Zdjęcie w godzinę\" z Robinem Williamsem w jednej z głównych ról, można zobaczyć kilka razy model-zabawkę evangeliona. Pierwszy raz figurka pojawia się w momencie kiedy rodzina York odwiedza SavMart (parodia WalMarta), gdzie Jake (Dylan Smith) błaga swoją mamę, żeby kupiła mu figurkę jednostki 05. W innej scenie można zobaczyć bohatera granego przez Robina Williamsa, Sy, oferującego Jake’owi figurkę za darmo. Interesujące jest to, że twórcy filmu pozostawili figurkę w oryginalnym opakowaniu z oryginalnymi japońskimi napisami. Większość produkcji zmienia opakowanie, żeby nie płacić dodatkowych opłat licencyjnych.\nTłumaczenie.\nTytuł.\nJapoński tytuł serialu, \"Shin seiki evangerion\", złożony jest z dwóch części: \"shin seiki\" i \"evangerion\". Dwa pierwsze słowa przetłumaczone dosłownie z japońskiego znaczą \"nowa era\", a trzecie stanowi zapożyczenie z języka greckiego oznaczające \"dobrą nowinę\". Tytuł \"Neon Genesis Evangelion\" zaproponowało studio Gainax i jest on oficjalnym tłumaczeniem na język angielski używanym we wszystkich krajach poza Japonią.\nW języku polskim \"Neon Genesis Evangelion\" – tytuł pochodzący z greckiego (νέον γένεσις εὐαγγέλιον) – oznacza \"Ewangelię nowego rodzaju\". \"Neon\" stanowi rodzaj nijaki słowa \"neos\" (νέος, νέα, νέον), które dosłownie znaczy ‘nowy’ lub ‘młody’. \"Genesis\" (γένεσις, εωσ, ἡ) to ‘pochodzenie, źródło’ lub ‘narodziny’, a ponadto grecki tytuł jednej z ksiąg zawartych w Biblii (w polskim tłumaczeniu Księga Rodzaju), opisującej początek świata. \"Evangelion\" jest zangielszczoną wersją greckiego słowa \"εὐαγγέλιον\" (euangelion), które oznacza dosłownie ‘dobrą nowinę’. W Biblii termin ten tłumaczony jest jako \"ewangelia\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4049", "fragment_id": "175396/12", "subtitle": "", "title": "Neon Genesis Evangelion", "document_id": "175396", "start_index": 20471.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4049.0, "score": 0.08027201890945435}, "uuid": "165cb7a3-b62b-4592-a7ff-dc144881566c"}, {"page_content": "Ewangelia Marka została spisana w języku greckim. Język Ewangelii Marka jest prosty i niewyszukany, występuje sporo wyrażeń potocznych, a także gwarowych. Wyraźnie odbiega od kanonu języka literackiego. Znajdujemy wyrazy stosowane tylko w potocznej mowie, jak κωμοπολις (wioska), κραβατος (nosze), πτωμα (zwłoki). Częściej niż pozostali Ewangeliści używa słów w zdrobniałych formach (θυγατριον, κυρασιον, παιδιον, ιχθυδιον), w czym jest zgodny z tendencją ówczesnej greki potocznej.\nDo ulubionych terminów drugiej Ewangelii należy ευαγγελιον (\"ewangelia\"), który to termin występuje 8 razy, za każdym razem w ważnych kontekstach (Mk 1,1.14.15; 8,35; 10,29; 13,10; 14,9; 16,15). Zestawienie z pozostałymi Ewangeliami jest wymowne, Mateusz używa tego terminu 4 razy (Mt 4,23; 9,35; 24,14; 26,13), Łukasz i Jan nie stosują go wcale.\nSłownictwo jest ubogie, często występują powtórzenia i niezręczności. Słownictwo Ewangelii Marka obejmuje 1345 słów, z czego 102 (7,58%) nie występuje w innych księgach Nowego Testamentu. Do \"hapax legomena\", tj. terminów użytych w Nowym Testamencie tylko jeden raz, należą: σπεκουλατωρ (6, 27), προσορμιζεσθαι (6, 53), μογιλαλος (7, 32), εξουδενεω (9, 12), στιβαδες (11, 8), νουνεχως (12, 34). Tekst roi się od zapożyczeń z języków semickich i łaciny.\nW Marku liczne są latynizmy:\nKilkakrotnie bardzo dosłownie tłumaczy pewne łacińskie wyrażenia (łacińskie kalki) zrozumiałe tylko na gruncie języka łacińskiego:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=110011", "fragment_id": "10625/7", "subtitle": "", "title": "Ewangelia Marka", "document_id": "10625", "start_index": 10096.0, "parentId": 110011.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5054966807365417}, "uuid": "13835243-7b6b-45ac-b9dd-439a5779d651"}, {"page_content": "Ewangelia głoszona przez Pawła miała za punkt centralny śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa (1 Kor 15, 1-5). Była przepojona eschatologicznym oczekiwaniem paruzji, przyjścia Chrystusa (1 Kor 15, 22-28). Dla Pawła ważnym było to, że Ewangelia ma swe korzenie w Izraelu starotestamentalnym. Jest bowiem „objawieniem tajemnicy dla dawnych wieków ukrytej, teraz jednak ujawnionej i przez pisma prorockie na rozkaz odwiecznego Boga obwieszczonej wszystkim narodom\" (Rz 16,25n). Obietnica dana Abrahamowi, o tym, że w nim „będą błogosławione wszystkie narody” była swoistą pra-ewangelią, która spełniła się w nawróceniu pogan przyjmujących wiarę w Jezusa-Mesjasza (Gal 3, 8; Ef 3, 6; por. Rdz 12,3).\nEwangelie jako księgi Nowego Testamentu.\nTermin Ewangelia jest także określeniem gatunku literatury stosowanej, pisma chrześcijańskiego opisującego życie, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. Ewangelie kanoniczne wchodzą w skład Nowego Testamentu. Współczesne kościoły chrześcijańskie za natchnione uznają cztery ewangelie, powstałe prawdopodobnie w następujących latach:\nSkład ten ukształtował się prawdopodobnie w pierwszej połowie II wieku. W pismach patrystycznych po raz pierwszy określenie \"ewangelia\" w stosunku do utworu pojawia się w pismach Justyna. Ok. 170 r. Tacjan napisał „Harmonię czterech Ewangelii” zwaną „Diatessaron”, po nim harmonie ewangelii tworzyli też inni autorzy. W drugiej połowie II wieku cztery ewangelie wymienia tzw. kanon Muratoriego oraz Tertulian, a Ireneusz z Lyonu ok. 180 r. jest przekonany o świętości jedynie czterech ewangelii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42139", "fragment_id": "647398/3", "subtitle": "", "title": "Ewangelia", "document_id": "647398", "start_index": 4340.0, "source": "wikipedia", "parentId": 42139.0, "score": 0.23428510129451752}, "uuid": "2286e1c5-b3c1-4f39-b12d-0987675dc375"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Gdy Jan został uwięziony, Jezus przyszedł do Galilei i głosił Ewangelię Bożą. Mówił: Czas się wypełnił i bliskie jest królestwo Boże. Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię!\" (BT)\nJak zauważył Louis Bouyer, termin \"ewangelia\" jako \"dobra nowina\" w różnych pismach Nowego Testamentu jest ekwiwalentem znaczenia nadanego „Słowu”. „Słowo” w najstarszych pismach Nowego Testamentu oznacza samego Jezusa. Jezus-Logos w swej śmierci oraz zmartwychwstaniu – a także we wszystkich wydarzeniach, które związane były z Jego pojawieniem się, i które można uznać za zbawienne – sam jest ostatecznym głoszeniem eschatologicznego Królestwa samego Boga przybywającego, aby ustanowić swoje panowanie. Ewangelią w rozumieniu Nowego Testamentu był więc przede wszystkim sam Jezus (por. Mk 1, 1). Zwiastun ewangelii stał się Ewangelią. Łukasz mówił o aniołach zapowiadających jako Dobrą Nowinę narodziny Jezusa (Łk 2,10n). Ewangelista Marek podkreślał, że razem z Nim przychodzi na świat Królestwo Boże (Mt 12, 28). Jezus obiecywał, że jeśli ktoś „ze względu na mnie i na Ewangelię” zostawi swoje partykularne, naturalne życie rodzinne, własności i otworzy się na Królestwo – otrzyma stokoroć więcej relacji rodzinnych, własności itp. w życiu doczesnym i życie wieczne w „w czasie przyszłym” (Mk 10,29-30). Tłumy gromadziły się wokół Jezusa jako Zwiastuna Dobrej Nowiny, pragnąc zatrzymać go przy sobie. Jezus jednak rozumiał swą misję szerzej: „Także innym miastom trzeba głosić Ewangelię o Królestwie Bożym, bo na to zostałem posłany\" (Łk 4, 43).\nPaweł jako głosiciel Ewangelii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42139", "fragment_id": "647398/1", "subtitle": "", "title": "Ewangelia", "parentId": 42139.0, "start_index": 1662.0, "document_id": "647398", "source": "wikipedia", "score": 0.21252764761447906}, "uuid": "14f6f174-affd-41ff-a4de-088b35d1a713"}, {"page_content": "Ewangelia Łukasza [Łk lub Łuk] – lub Ewangelia według świętego Łukasza – Ewangelia (z gr. ευαγγελιον \"dobra nowina\") tradycyjnie umieszczana w kanonie Nowego Testamentu jako trzecia. Jej autor – według tradycji Łukasz Ewangelista, lekarz i towarzysz św. Pawła – jest także autorem Dziejów Apostolskich. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Ewangelię rozpoczyna zwrócenie się do „dostojnego Teofila” – gr. \"Theophilos\" oznacza \"przyjaciel Boga\" i niekoniecznie musi oznaczać imię, ale może być także ogólnym określeniem chrześcijanina.\nAutorstwo.\nAutor Ewangelii Łukasza jest jednocześnie autorem innej księgi Nowego Testamentu – Dziejów Apostolskich. Obie te księgi dedykowane są tej samej osobie, łączą je podobieństwo stylu i poglądy teologiczne. W tej kwestii panuje powszechna zgoda uczonych.\nTradycja chrześcijańska sięgająca połowy II wieku n.e. przypisuje autorstwo Trzeciej Ewangelii i Dziejów Łukaszowi, towarzyszowi podróży misyjnych św. Pawła, którego Paweł wymienia w liście do zboru w Kolossach jako „ukochanego lekarza” (Kol. 4,14). Pierwszą wzmiankę o Łukaszowym autorstwie Ewangelii zawiera Fragment Muratoriego z 2. połowy II wieku n.e. Podobnie wczesnochrześcijańscy pisarze z II wieku uważają trzecią Ewangelię za pismo Łukasza: Ireneusz z Lyonu (Adv. haer. 3.1.1) Tertulian (Adv. Marcionem 4.2.2), tenże Marcjon i Klemens z Aleksandrii (Paedagogus 2.1.15 i Stromata 5.12.82). Najstarszy zachowany rękopis, Papirus Bodmer XIV z ok. 200 roku n.e., również przypisuje autorstwo tej samej osobie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106729", "fragment_id": "645887/0", "subtitle": "", "title": "Ewangelia Łukasza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 106729.0, "document_id": "645887", "score": 0.09166572988033295}, "uuid": "2f0aa2b9-ef75-4b83-ad75-a5b14c78f685"}, {"page_content": "Nazwa zbioru, „Ewangelia”, nie nawiązuje do formy literackiej ewangelii, a raczej do treści. Ewangelia Tomasza praktycznie nie zajmuje się męką, śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa, co stanowczo odróżnia ją od ewangelii kanonicznych i zbliża do gnostycyzmu. Tematem ewangelii jest Królestwo Boże i uczniostwo Jezusa. Koptyjski przekład porównany z greckimi fragmentami redukuje częstotliwość występowania terminu „Królestwo Boże” i zamienia je na „Królestwo”, np. w logionie 27 (por. P. Oxy. 1) oraz w logionie 3 (por. P. Oxy. 654). Królestwo Boże uzyskuje inne znaczenie niż w źródle Q (zorientowane eschatologicznie) i jest najbliższe sposobowi, w jaki je postrzega Ewangelia Jana. W niektórych przypadkach koptyjski tłumacz mógł dokonywać modyfikacji w oparciu o tekst ewangelii kanonicznych.\nZnaczna część logionów znajduje swoje odpowiedniki w Ewangeliach synoptycznych, ale również i w Ewangelii Jana (logiony 13, 19, 24, 38, 49, 92). Niektóre z logionów znajdują swoje odpowiedniki w apokryficznych ewangeliach, jak np. w Ewangelii Hebrajczyków oraz Ewangelii Egipcjan, jednak zależność Tomasza od pozakanonicznych ewangelii jest wysoce nieprawdopodobna. Zawiera około piętnastu przypowieści, z których jedenaście ma swoje odpowiedniki w Ewangeliach kanonicznych.\nJezus określany jest tytułami „Chrystus”, „Syn Boży”, „Pan”, „Syn człowieczy”. Chrystologia Ewangelii Tomasza nie reprezentuje tego poziomu co szczytowe punkty nowotestamentowej chrystologii, takie jak Flp 2,6–11 oraz J 1,1–18.\nEwangelia Tomasza zawiera wypowiedzi Jezusa z Nazaretu, z których prawie połowa przypomina wypowiedzi Jezusa zawarte w ewangeliach synoptycznych. Każda z wypowiedzi wprowadzana jest formułą: „I Jezus rzekł” (ΠЄϪЄ ІС ϪЄ).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67955", "fragment_id": "650996/5", "subtitle": "", "title": "Ewangelia Tomasza", "source": "wikipedia", "start_index": 8084.0, "document_id": "650996", "parentId": 67955.0, "score": 0.13200144469738007}, "uuid": "8ed5389d-82a5-4630-ab44-9455edb211e5"}, {"page_content": "Ewangelie synoptyczne (z gr. εὐαγγέλιον, \"euangelion\", dosł. dobra nowina; συνοψις, \"synopsis\": \"zestawienie\", \"patrzenie razem, wspólnie\") – wspólna nazwa dla ewangelii według św. Mateusza, według św. Marka i według św. Łukasza. Jako pierwszy trzy pierwsze Ewangelie nazwał synoptycznymi J.J. Griesbach (zm. 24 marca 1812).\nZbieżność Ewangelii.\nEwangelie te łączone są razem ze względu na znaczne podobieństwo relacji w porównaniu z odmiennym sposobem ujęć Ewangelii według św. Jana. Wskazywane jest przede wszystkim podobieństwo treści, układ materiału, języka, słownictwa i stylu. Podobieństwo określane jest jako problem synoptyczny. Bibliści tłumaczą te zbieżności m.in. \"teorią dwóch źródeł\". Jedno wspólne, z którego czerpali wszyscy autorzy Ewangelii synoptycznych, nazwane jest źródłem Q. Są to \"mowy Jezusa\" [ \"logion\" – 'powiedzenie'). Nie udaje się jednoznacznie określić tego źródła. Różni autorzy nurtu \"historii form\" [ \"Formgeschichte\" ], jak M. Dibelius, O.H. Steck, H.E. Tödt, P. Hoffmann, podają odmienne hipotezy. Praca redakcyjna Synoptyków dokonywała się później niż twórczość Pawła Apostoła. Byli oni znacznie bardziej nastawieni na opracowanie redakcyjne i kompozycyjne istniejących przekazów niż Paweł. Stąd jest znacznie trudniej dotrzeć do ich własnych koncepcji teologicznych. \nJęzyk oryginalny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65372", "fragment_id": "645567/0", "subtitle": "", "title": "Ewangelie synoptyczne", "parentId": 65372.0, "start_index": 0.0, "document_id": "645567", "source": "wikipedia", "score": 0.07819408923387527}, "uuid": "bd917c38-61af-4042-8d67-23de5739a0ad"}, {"page_content": "\"Ewangelista\" (lub \"ewangelizator\", gr. εύαγγελιστής; łac. \"evangelista\"; ang. \"evangelist\"), inaczej \"głosiciel\" [\"Ewangelii\"] (lub \"głoszący\"; gr. κἦρυξ; łac. \"praedicator\" lub \"praedicans\"; ang. \"preacher\" lub \"preaching\") to \"wierzący, który prowadzi działalność ewangelizacyjną\", głosi kerygmat, nie angażując się w sprawowanie władzy w swojej wspólnocie, swobodnie podróżuje, wrażliwy na natchnienia Ducha Świętego i potrzeby ludzi zagubionych, wśród których posługuje. \"Ewangelista\" jest powołany do służby w świecie, a nie wewnątrz kościoła lokalnego, ma duchową moc, aby przyprowadzać ludzi do Jezusa Chrystusa.\nHistoria idei.\nKościół w czasach poapostolskich oparł swą strukturę na \"wybieralnych\" i \"mianowanych urzędach\", nazwanych później \"święceniami\" (łac. \"sacri ordines\"), określanymi też jako \"wyższe\" (łac. \"ordines maiores\"): biskupi, prezbiterzy, diakoni oraz \"ustanowieniami\" (łac. \"institutiones\"), \"święceniami niższymi\" (łac. \"ordines minores\"), lub \"posługami\" (łac. \"ministeria\"): subdiakoni, akolici, lektorzy, egzorcyści i ostiariusze. \"Didache\" mówi jeszcze o wędrownych \"apostołach\", \"prorokach\" i \"nauczycielach\" (nr X-XIII), ale poleca też lokalnym kościołom \"wybrać sobie biskupów i diakonów\" [...]. \"Oni bowiem pełnią u was także posługę proroków i nauczycieli\" (XV).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4212170", "fragment_id": "1480207/7", "subtitle": "", "title": "Pięć darów służby", "document_id": "1480207", "start_index": 8697.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4212170.0, "score": 0.20380187034606934}, "uuid": "504ef459-fb98-467f-b660-0d0d6ae4ada1"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nEwangelia Tomasza (kopt. p.euaggelion p.kata Thomas) – starożytne pismo zaliczane do apokryfów Nowego Testamentu, powstałe prawdopodobnie przed końcem II wieku n.e. i znane dziś przede wszystkim w przekładzie na dialekt saidzki języka koptyjskiego. Tekst grecki zachował się we fragmentach; wskazuje się, że językiem oryginału mógł być syryjski. Dzieło znane było starożytnym Ojcom Kościoła, zaginęło, lecz zostało odnalezione w 1945.\nTekst apokryfu zawiera 114 powiedzeń (logiów) Jezusa Chrystusa, które miał zapisać Tomasz Apostoł. Znaczna ich część ma swoje odpowiedniki w Ewangeliach kanonicznych. Jest jednym z najważniejszych apokryfów, bywa nazywany piątą Ewangelią. Datowanie, pochodzenie, jak i struktura apokryfu nie zostały jeszcze całkowicie wyjaśnione.\nOd wspomnianego dokumentu należy odróżnić inny IV-wieczny apokryf, Ewangelię Dzieciństwa Tomasza, która opisuje dziecięce lata Jezusa.\nRękopisy.\nW roku 1897 Grenfell oraz Hunt odkryli pierwszy fragment apokryfu w języku greckim (P. Oxy. 1). Zauważyli, że fragment ten zawiera \"Logia\" Jezusa i wyrazili przypuszczenie, że oryginalny rękopis zawierał kolekcję mów Jezusa, które były niezależne od czterech Ewangelii kanonicznych w ich obecnej, znanej nam formie. Owe logia zaklasyfikowali do pism nieheretyckich i sądzili, że ich zbiór powstał przed rokiem 140. Odkrywcy zauważyli pewne paralele w dziełach Klemensa Aleksandryjskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67955", "fragment_id": "650996/0", "subtitle": "", "title": "Ewangelia Tomasza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 67955.0, "document_id": "650996", "score": 0.07602206617593765}, "uuid": "4837b233-153a-434a-b360-d5e544a15c80"}]}
{"id": "q_205", "question": "O dynamicznie rozwijających się państwach Azji mówi się, że to które azjatyckie drapieżniki?", "answer": [{"page_content": "Kraje nowo uprzemysłowione – grupa krajów rozwijających się, które cechują się dynamicznym rozwojem przemysłów zaawansowanych technologii, ogromnymi zasobami taniej siły roboczej, korzystną polityką podatkową dla obcych inwestorów oraz bardzo dużym tempem wzrostu PKB. Do tej grupy krajów należą m.in. Meksyk, Brazylia, RPA, Turcja, Indie, Chiny, Tajlandia, Malezja, Filipiny. \nCzęść socjologów do tej grupy zalicza również „azjatyckie tygrysy”, inni zaś klasyfikują je w odrębnej grupie państw nowo uprzemysłowionych.\nKraje o średnim poziomie rozwoju cechują się mniej nowoczesnym (niż KWR) potencjałem produkcyjnym, przewagą działów produkcji materialnej w strukturze tworzenia PKB, stosunkowo dużym zatrudnieniem w I i II sektorze gospodarki, średnim standardem życia ludności.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1395601", "fragment_id": "199698/0", "subtitle": "", "title": "Kraje nowo uprzemysłowione", "parentId": 1395601.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "199698", "score": 0.5514418482780457}, "uuid": "368521fa-2717-49c9-a7c9-2ccdee03a3e7"}, {"page_content": "Bałtycki tygrys – przydomek nadany Estonii, Łotwie i Litwie w okresie gwałtownego wzrostu gospodarczego w tych krajach na początku XXI wieku (2001–2002).\nJest ono przeróbką powstałego wcześniej określenia „azjatyckie tygrysy”, używanego w odniesieniu do czterech szybko rozwijających się azjatyckich państw: Korei Południowej, Singapuru, Hongkongu i Tajwanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=424087", "fragment_id": "46913/0", "subtitle": "", "title": "Bałtycki tygrys", "parentId": 424087.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "46913", "score": 0.41032683849334717}, "uuid": "873902ec-3a1d-4cc4-aea7-b52eddf1a058"}, {"page_content": "Przed kwietniem 2004 roku, MFW nie zaliczał krajów Europy wschodniej (w tym krajów Europy środkowej, które wciąż należą do \"Grupy wschodnioeuropejskiej\" w instytucjach ONZ), krajów byłego ZSRR w środkowej Azji (Kazachstan, Uzbekistan, Kirgistan, Tadżykistan i Turkmenistan) oraz Mongolii ani do regionów „rozwiniętych” ani „rozwijających się”, a określał je mianem „kraje w czasie transformacji”. Mimo to międzynarodowe raporty traktowały te państwa jako „rozwijające się”.\nW XXI wieku cztery azjatyckie tygrysy (Hongkong, Singapur, Korea Południowa i Tajwan) zaczęły być postrzegane jako „rozwinięte” regiony, a kraje takie jak Cypr, Izrael, Malta i Słowenia jako „nowo rozwinięte kraje”.\nWedług Hansa Roslinga pojęcie krajów rozwijających się od lat 80. XX wieku stopniowo traci sens ze względu na zmniejszanie się różnic w oczekiwanej długości życia, dzietności i dochodach.\nLista krajów rozwijających się.\nPoniższe kraje zaliczane są przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy do grupy „gospodarki wschodzące i rozwijające się” (ang. \"Emerging and Developing Economies\").\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nKrytyka pojęcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482850", "fragment_id": "1564206/1", "subtitle": "", "title": "Kraj rozwijający się", "document_id": "1564206", "start_index": 2008.0, "source": "wikipedia", "parentId": 482850.0, "score": 0.873740017414093}, "uuid": "e7776299-f146-470b-b651-5a7f4805df6c"}, {"page_content": "Na podawane przez krytyków przykłady szybko rozwijających się krajów odpowiada iż są to wzrosty krótkoterminowe, najczęściej nie przekraczające półwiecza. Zjawisko gwałtownie rozwijających się gospodarek (takich jak np. „azjatyckie tygrysy”) jest zwykle wyjaśniane jako dołączenie do czołówki dzięki transferowi technologii i kapitału, co w czasach przed 1500 n.e byłoby niezwykle trudne. Przypadki kultur, które pomimo świetnych warunków środowiskowych popadały w stagnację lub stały się przedmiotem podbojów są w książce wielokrotnie przytaczane, Według Diamonda to potwierdza jego tezy odnośnie do procesów wymiany kulturowej przebiegającej w obrębie kontynentów, ale – aż do XVI w. – nie pomiędzy nimi. W następnej książce „Upadek” łączy środowisko i los konkretnych cywilizacji bardziej ściśle, ale tu ów determinizm dotyczy raczej skali kontynentu, a nie poszczególnych kultur.\nPogląd Diamonda jest w dużym stopniu deterministyczny i zakłada, że eurazjatycka dominacja była nieuchronna lub przynajmniej najbardziej prawdopodobna (co jest czasem nazywane determinizmem geograficznym). Jednakże Diamond później przytacza przykłady decyzji politycznych i uznaje, że to geograficzna izolacja sprawiła, że ich skutki były tak długotrwałe i poważne (np. zakaz budowy statków oceanicznych za chińskiej dynastii Ming). I pyta wprost, czy fakt nieuchronności tej dominacji nie usprawiedliwia jej obrony i nie udaremnia próby zmiany stanu rzeczy. Odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Ponadto zauważa, że obecnie negatywne skutki geograficznego determinizmu mogą zostać stosunkowo łatwo zniwelowane dzięki współczesnej technice – natomiast gdybyśmy dowodzili determinizmu rasowego, z pewnością mogłoby to zostać użyte do uzasadnienia ludobójstwa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1575499", "fragment_id": "666138/13", "subtitle": "", "title": "Strzelby, zarazki, maszyny", "parentId": 1575499.0, "start_index": 21003.0, "document_id": "666138", "source": "wikipedia", "score": 0.33492520451545715}, "uuid": "4679af1c-35a1-4f75-8bc8-99dfa7ea9260"}, {"page_content": "Nie mylić z: tygrysem azjatyckim (zwierzęciem).\nAzjatyckie tygrysy – pierwotnie popularna nazwa czterech wschodnioazjatyckich państw − Korei Południowej, Tajwanu, Singapuru i Hongkongu − których wspólną cechą był szybki wzrost PKB (rzędu od kilku do kilkunastu procent rocznie) w latach 1960−1995. Później termin ten został poszerzony o kolejne wschodnioazjatyckie kraje (Malezja, Tajlandia, Chiny, Filipiny i Indonezja), które weszły na podobną ścieżkę rozwoju pod koniec lat 80. i na początku lat 90. XX w.\nIstnieje wiele rozbieżnych teorii ekonomicznych tłumaczących sukces ekonomiczny \"azjatyckich tygrysów\". Najczęściej uważa się jednak, że głównymi czynnikami ich sukcesu były:\nGospodarki \"azjatyckich tygrysów\" (oprócz Chin) przeżyły silne spowolnienie wzrostu i w paru przypadkach nawet załamanie w latach 1996–2000. Szczególnie zły był przełom roku 1997 i 1998, kiedy to wybuchł tzw. azjatycki kryzys finansowy. Tajlandia, Indonezja, Malezja i Korea Południowa odnotowały w 1998 r. znaczny spadek PKB (od 7 do nawet 13%). Najczęściej było to spowodowane przegrzaniem koniunktury, niedostosowaniem się do trendów gospodarki światowej, wzrostem wewnętrznych nacisków płacowych, konkurencją taniej chińskiej siły roboczej i w paru przypadkach błędnymi decyzjami makroekonomicznymi skutkującymi załamaniem się lokalnych rynków finansowych i gwałtownym wzrostem inflacji. Od 2000 r. gospodarki te stopniowo zaczęły wychodzić z kryzysu wracając na ścieżkę rozwoju, choć już nie tak szybkiego jak w latach 70. i 80. XX w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173698", "fragment_id": "20204/0", "subtitle": "", "title": "Azjatyckie tygrysy", "parentId": 173698.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "20204", "score": 0.4890417158603668}, "uuid": "c58af1a1-4b23-40bf-b867-8394b82ae860"}, {"page_content": "Singapur jest najbardziej, po Japonii, rozwiniętym państwem Azji. Ze względu na gwałtowny rozwój gospodarczy od czasów II wojny światowej zalicza się go do „azjatyckich tygrysów”. Sukces gospodarczy Singapur zawdzięcza stabilizacji politycznej, częściowemu planowaniu gospodarczemu, zachęcaniu firm zagranicznych do inwestowania w kraju (dzięki niskim podatkom dla firm w Singapurze działa ponad 3000 zagranicznych przedsiębiorstw), stałemu unowocześnianiu transportu i przemysłu oraz dogodnemu położeniu. Ważną rolę pełni jednak na przykład A*STAR (Agency for Science, Technology and Research), państwowa instytucja, zajmująca się wspieraniem rozwoju przemysłu wysokich technologii. Inną dziedziną znajdującą się pod kontrolą państwa jest polityka mieszkaniowa. Standard życia Singapurczyków jest na niezwykle wysokim poziomie. Singapur jest czwartym finansowym centrum świata po Londynie, Nowym Jorku i Tokio.\nPod względem PKB jest w światowej czołówce. W latach 70. kraj rozwijał się na poziomie 9%, w latach 80. – 8%, 6% na początku lat 90. W 1993 roku Singapur osiągnął wzrost gospodarczy 10%, ale w kolejnych latach spadł do poziomu z początku lat 90. Kryzys gospodarczy z lat 1997–1998 uderzył w Singapur w 2001 roku, kiedy to gospodarka skurczyła się o –2,2%. W 2007 roku wzrost gospodarczy wyniósł 7,7%. W 2010 roku Singapur przeżywał kolejny boom gospodarczy. W wyniku boomu gospodarczego wzrost w skali rocznej wyniósł 17,9% (obecnie wzrost wynosi 0,1%). Na początku lat 60. PKB na osobę wynosił ok. 600 dolarów, zaś w 2013 roku PKB na osobę wynosił ponad 61 tys. dolarów. Inflacja wynosi 1%, zaś bez pracy jest 3,1% mieszkańców Singapuru.\nW przemyśle pracuje 24% osób czynnych zawodowo, a w rolnictwie 0,2%. Pozostałe osoby czynne zawodowo pracują w sektorze usługowym.\nStawka podatku dochodowego dla mieszkańców jest uzależniona od ich dochodu i wynosi pomiędzy 0% a 22%. W kraju nie istnieje płaca minimalna.\nUsługi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27096", "fragment_id": "172008/10", "subtitle": "", "title": "Singapur", "parentId": 27096.0, "start_index": 14177.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172008", "score": 0.18313008546829224}, "uuid": "764604a9-f48f-4d11-8736-542c403ec30b"}, {"page_content": "Historia Azji – dzieje Dalekiego Wschodu, Azji Południowej, Azji Zachodniej i Bliskiego Wschodu oraz poszczególnych regionów kontynentu azjatyckiego, rozpatrywane przez pryzmat procesów kulturowo-cywilizacyjnych na przestrzeni od IV tysiąclecia p.n.e. do czasów współczesnych.\nAzja sprzed ekspansji kolonialnej.\nW starożytności kultury i państwa azjatyckie powstawały w dolinach wielkich rzek. W IV tysiącleciu p.n.e. w dolinach Tygrysu i Eufratu rozwinęła się cywilizacja Sumerów. W jej miejsce w II tysiącleciu p.n.e. powstały Babilonia i Asyria. W III tysiącleciu p.n.e. w dolinie Indusu istniała kultury Mohendżo Daro i Harappa. Na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e. ludy aryjskie zakładały państwa w Pendżabie, na płaskowyżu Dekan i w dolinie Gangesu. W I tysiącleciu p.n.e. ich kultura rozszerzyła wpływy na Archipelag Malajski i północno-zachodnią część Półwyspu Indochińskiego.\nW Azji Zachodniej w połowie II tysiąclecia p.n.e. powstało imperium hetyckie. W VIII i VII wieku p.n.e. wybrzeża Azji Mniejszej znalazły się pod wpływami greckimi. Powstałe w VI wieku p.n.e. na gruzach Asyrii i Babilonii imperium perskie zostało podbite przez Aleksandra Macedońskiego w drugiej połowie IV wieku p.n.e. W I wieku p.n.e. południowo-zachodnia Azja znalazła się pod panowaniem rzymskim. Od VII wieku połączone dzięki islamowi plemiona arabskie utworzyły w Azji Południowo-Zachodniej nowe imperium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41076", "fragment_id": "653976/0", "subtitle": "", "title": "Historia Azji", "parentId": 41076.0, "start_index": 0.0, "document_id": "653976", "source": "wikipedia", "score": 0.14418920874595642}, "uuid": "feb973f8-7406-41e3-b065-03a601181671"}, {"page_content": "W 1960 roku PKB na osobę wynosiło ok. 80 USD, podczas gdy w Ghanie wynosiło 200 USD, a w Argentynie 3,7 tys. USD. W tym samym okresie eksport rósł średnio o 8,9%. W latach 60. XX w. PKB na osobę nie przekraczało 25% średniego poziomu na świecie. Na początku XXI wieku wskaźnik ten był dwa razy większy od średniej wartości światowej. W latach 70. XX wieku na Zachodzie Korea Południowa, Tajwan, Singapur i Hongkong zaczęły być określane mianem azjatyckich tygrysów. W latach 1988–2022 realny produkt krajowy brutto wzrastał średnio o 4,9%. \nCud gospodarczy w Korei Południowej (określany mianem cudu nad rzeką Han) był możliwy za sprawą skutecznej polityki gospodarczej, którą oparto głównie na aktywnej polityce proeksportowej. Autorem nowego modelu gospodarczego był prezydent Korei Południowej Park Chung-hee. Celem Park Chung-hee było przegonienie Korei Północnej, która w latach 60. była oficjalnie bogatsza od Korei Południowej. Polityk stawiał na gospodarkę centralnie planowaną, jednak zgadzał się na istnienie kontrolowanej przez państwo konkurencji wolnorynkowej. Aby wesprzeć eksport, Park Chung-hee zdewaluował won południowokoreański w celu obniżenia cen produktów koreańskich na rynkach światowych. Aby zmotywować zakłady przemysłowe do zwiększenia konkurencyjności, wielokrotnie obniżano cła ochronne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21329", "fragment_id": "187154/11", "subtitle": "", "title": "Korea Południowa", "document_id": "187154", "start_index": 14882.0, "parentId": 21329.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07117415964603424}, "uuid": "ae9d2267-e633-45a3-8a91-15c39c69a2b1"}, {"page_content": "Przed wojnami.\nGrecy w Azji Mniejszej.\nGreckie polis pojawiły się na wschodnim wybrzeżu Morza Egejskiego w wiekach ciemnych i rozwijały się w miarę szybko[]. Do początku VII wieku p.n.e. pozostawały we względnej izolacji zarówno od reszty świata greckiego jak i azjatyckich państw rozwijających się w Anatolii. W VII wieku p.n.e. w Azji Mniejszej pojawili się Kimmerowie, koczowniczy lud ze stepu między Krymem i Kaukazem. Pokonali oni armie Urartu, rozbili państwo frygijskie, atakowali Asyrię, a także greckie poleis – m.in. zdobyli Magnezję nad Meandrem, oblegali Efez. Zagrożenie z ich strony ustało pod koniec wieku, co pozwoliło rozwinąć się potędze państwa lidyjskiego ze stolicą w Sardes. Jego królowie – Alyattes (617-560 p.n.e.) i jego syn Krezus (560-546 p.n.e.) podporządkowali sobie greckie miasta wybrzeża (Milet zdołał wynegocjować dla siebie korzystne warunki zależności). Stosunki między Grekami i Lidyjczykami, którzy szybko się hellenizowali, układały się dobrze: władcy Lidii nie wtrącali się w sprawy wewnętrzne miast, składali dary greckim świątyniom, korzystali także z greckich najemników w czasie wojen. W VI wieku p.n.e. greckie poleis Jonii przeżywały swój najlepszy okres, bogaciły się, były ośrodkami rozwiniętej kultury, zakładały (już od VII wieku p.n.e.) kolonie (na wybrzeżach Morza Czarnego, na Zachodzie).\nPowstanie imperium perskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=378861", "fragment_id": "58216/3", "subtitle": "", "title": "Wojny perskie", "source": "wikipedia", "start_index": 2232.0, "document_id": "58216", "parentId": 378861.0, "score": 0.18113264441490173}, "uuid": "715ef8e7-9267-4f36-9a9c-4ee088f5f3bb"}, {"page_content": "Azja jest kolebką najstarszych cywilizacji globu ziemskiego: sumeryjskiej, hetyckiej, hebrajskiej, perskiej, indyjskiej, chińskiej, mongolskiej itp. Badaniem tych kultur zajmują się odpowiednie działy orientalistyki.\nReligia:\n \"Osobny artykuł: Kościół katolicki na świecie#Kościół katolicki w Azji.\"\n \"Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w krajach Azji.\"\n Największy półwysep – Półwysep Arabski (2789 tys. km²)\n Największa wyspa – Borneo (746 tys. km²)\n Największy archipelag – Archipelag Malajski (2870 tys. km²)\n Największe jezioro – Morze Kaspijskie (374 tys. km²)\n Najgłębsze jezioro/największa kryptodepresja – jezioro Bajkał (1637 m p.p.m.)\n Najdłuższa rzeka – Jangcy – 6300 km\n Najwyższy szczyt – Mount Everest (Czomolungma) (8848 m n.p.m.)\n Największa depresja – Morze Martwe (~439.59 m p.p.m.)\n Najwyższa wyżyna – Wyżyna Tybetańska (5500 m n.p.m. o powierzchni ok. 2,5 mln km²)\n Największa delta rzeczna – Ganges z Brahmaputrą (2/3 powierzchni Polski)\n Najniższa temperatura – Tomtor (−72,2 °C)\n Najwyższa temperatura – Tirat Cewi, Izrael (+53,9 °C)\n Największe opady – Czerapuńdżi – ~11 tys. mm / w 1861 r. (22 987 mm)\n Najludniejsze państwo – Chiny (~1,32 mld w 2007 r.)\n Największe państwo – Rosja (~17 075 253 km²)\n Państwo o największej gęstości zaludnienia – Singapur (6751 osób/km²)\n Państwo o najniższej gęstości zaludnienia – Mongolia (1,89 osób/km²)\n Najludniejsza aglomeracja – Tokio (37,9 mln w 2005 r.)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=251", "fragment_id": "169600/15", "subtitle": "", "title": "Azja", "parentId": 251.0, "start_index": 19377.0, "document_id": "169600", "source": "wikipedia", "score": 0.1270633190870285}, "uuid": "867f71cd-f033-4799-a375-9b571ef56e83"}]}
{"id": "q_206", "question": "Jak nazywa się europejski półwysep, na którym istniał Emirat Grenady?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy Grenada (ujednoznacznienie). Zobacz też: inne znaczenia.\nEmirat Grenady (#PATRZ\n) – muzułmańskie królestwo na Półwyspie Iberyjskim, istniejące w latach 1237–1492. Powstało po zajęciu Grenady w 1237 przez Muhammada ibn Nasira. Od 1246 lenno Kastylii. Po 1248 jedyny muzułmański kraj na Półwyspie Iberyjskim. Symbolem świetności Grenady stał się pałac Alhambra. Pod koniec XIV wieku zaczął się okres wojen domowych i zmierzchu państwa. W 1410 Kastylijczycy zajęli Antequera, zaś w 1461 Aragonia odebrała emiratowi Gibraltar (zob. rekonkwista). W latach 80. emirowie podjęli próbę uniezależnienia się od Kastylii, jednak w 1492 Grenada została podbita.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=552683", "fragment_id": "1544671/0", "subtitle": "", "title": "Emirat Grenady", "parentId": 552683.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1544671", "source": "wikipedia", "score": 0.9974478483200073}, "uuid": "c49bc944-3436-448f-8bf9-867b10fb28d4"}, {"page_content": "Na Zachodzie filozofia rozwijała się w trzech okresach historycznych – w okresie wczesnym (jedności politycznej), okresie rozkładu politycznego i okresie panowania Almorawidów i Almohadów. Długi okres czwarty, kiedy na Półwyspie Iberyjskim istniało ostatnie państwo muzułmańskie, Emirat Grenady, nie wydał już myśli filozoficznej. Mimo że tak najazdy chrześcijańskie, jak i berberskie, oraz walki wewnętrzne wyczerpywały potencjał kultury islamskiej na Zachodzie, można tu, inaczej niż w przypadku Wschodu, mówić o końcu nagłym, który miał miejsce w wieku XII na skutek szybkich sukcesów tzw. rekonkwisty i emigracji Arabów. W Egipcie natomiast trudno mówić o jakiejś periodyzacji – filozofia rozwijała się tam niemal wyłącznie w wieku XI i XII i miała zawsze mniejsze znaczenie niż w pozostałych ośrodkach, stopniowo wygasając. \nPoczątki myśli muzułmańskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=665440", "fragment_id": "801624/4", "subtitle": "", "title": "Filozofia świata islamu", "document_id": "801624", "start_index": 5783.0, "parentId": 665440.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28493115305900574}, "uuid": "07cc717a-6220-438c-b557-d7bb8b293ebb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Hiszpanii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nGrenada ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Granada&lt;/&gt;) – miasto w południowej Hiszpanii, w Andaluzji. W późnym średniowieczu centrum ostatniego państwa muzułmańskiego na Półwyspie Iberyjskim, obecnie stolica prowincji.\nGeografia.\nPołożona w dolinie rzeki Genil (dopływ Gwadalkiwiru), w Górach Betyckich. W pobliżu najwyższe pasmo Półwyspu Iberyjskiego – Sierra Nevada, a za nim Morze Śródziemne z Costa del Sol.\nGospodarka.\nOśrodek handlowy, przemysłowy i kulturalny. Siedziba jednego z czołowych uniwersytetów w kraju. Ważna miejscowość turystyczna, słynna z krajobrazów i zabytków. Znajduje się tutaj stacja kolejowa Granada. W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, ceramiczny, chemiczny, włókienniczy oraz obuwniczy.\nZabytki.\n\"Kto nie widział Grenady, ten niczego nie widział\" – przysłowie hiszpańskie.\nMiasta partnerskie.\n Aix-en-Provence, Francja\n Belo Horizonte, Brazylia\n Bydgoszcz, Polska\n Coral Gables, Stany Zjednoczone\n Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie\n Florencja, Włochy\n Fryburg Bryzgowijski, Niemcy\n Marrakesz, Maroko\n Szardża, Zjednoczone Emiraty Arabskie\n Tetuan, Maroko\n Tilimsan, Algieria\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118985", "fragment_id": "25527/0", "subtitle": "", "title": "Grenada (miasto w Hiszpanii)", "parentId": 118985.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "25527", "score": 0.3494250774383545}, "uuid": "a81b9dc9-4436-4381-a1e7-2d3d89b73de8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nDrugie oblężenie Gibraltaru – nieudana próba odbicia Gibraltaru przez Maurów w 1316 roku. Decyzję o oblężeniu podjął szwagier pozbawionego tronu emira Grenady Nasra - Ismail. Nowy władca ogłosił dżihad przeciwko chrześcijańskim władcom Półwyspu Iberyjskiego i rozpoczął oblężenie miasta.\nW czasie gdy wojska Ismaila zebrały się w okolicach Gibraltaru, wojska kastylijskie pod wodzą księcia regenta Piotra Kastylijskiego sprawującego władzę w imieniu małoletniego Alfonsa XI, plądrowały Emirat Grenady. Gdy wieść o oblężeniu dotarła do przebywającego w Kordobie Piotra, zostawił swoją armię i natychmiast udał się do Sewilli w celu organizowania odsieczy dla oblężonego miasta. Maurowie na wieść o nadciągającej odsieczy odstąpili bez walki od oblężenia, a Piotr powrócił do swojego wojska na terenie Grenady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3969362", "fragment_id": "609072/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Gibraltaru (1316)", "parentId": 3969362.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "609072", "score": 0.21842648088932037}, "uuid": "c98c201b-7c73-4db6-802d-5744d096a867"}, {"page_content": "W składzie korony.\nW tym okresie Gibraltar oznaczał nie tylko sam półwysep, ale też okoliczne miasta: La Línea de la Concepción, San Roque, Los Barrios i Algeciras. Wschodnia granica przebiegała wzdłuż rzeki Rio Guadiaro, a północna w pobliżu Castellar de la Frontera, Jimena de la Frontera, Alcalá de los Gazules, Medina-Sidonia i Tarify. Po upadku Grenady i włączeniu jej terytorium w skład państwa hiszpańskiego, Marbella przejęła od Gibraltaru status głównego portu południowego wybrzeża Półwyspu Iberyjskiego. Niegościnne tereny wokół miasta nie zachęcały do osiedlania się w nim. Aby zwiększyć populację, król Ferdynand Aragoński polecił by wszyscy skazańcy z dawnego Emiratu Grenady mieli możliwość odbywania kary w garnizonie Gibraltaru, jako alternatywę dla więzienia. Mimo pozornej nieatrakcyjności, Juan Alfonso Pérez de Guzmán, 3. książę Medina-Sidonia próbował odzyskać miasto w 1506 roku (\"Dziesiąte oblężenie Gibraltaru\"). Przebywający w Sewilli Guzmán miał nadzieję, że jego stronnicy w Gibraltarze zdołają opanować garnizować, tak się jednak nie stało. Wieści o planach księcia Medina-Sidonia szybko dotarły do mieszkańców Skały, a wszyscy mieszkańcy zostali zobligowani do obrony garnizonu. Wojska Mediny oblegały miasto, nie próbując go szturmować. Po obu stronach nie doszło do rozlewu krwi. Za namową arcybiskupa Sewilli, książę Medina zrezygnował z próby zdobycia miasta i powrócił do swojej twierdzy w Sewilli. Wypłacił również rekompensaty wszystkim, którzy ponieśli straty materialne w czasie oblężenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3244609", "fragment_id": "119950/11", "subtitle": "", "title": "Historia Gibraltaru", "document_id": "119950", "start_index": 13923.0, "parentId": 3244609.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1265467405319214}, "uuid": "72f3a110-02c6-4518-853a-9a8bf8b04a08"}, {"page_content": "Alfons VIII, śląc list do papieża Innocentego III podnosił w nim rangę swojego zwycięstwa, podając nierealne straty (100 tys. muzułmanów oraz 20-30 chrześcijan). Niemniej straty wyznawców Allaha były wysokie – do kilkunastu tysięcy poległych i rannych oraz wiele tysięcy oddanych w niewolę. Sprzymierzeni mieli utracić 2-3 tys. zabitych i rannych. Natomiast według relacji z 1224 roku autorstwa marokańskiego historyka, przyczyną porażki miało być skorumpowanie wezyrów. Mieli oni nie wypłacać przez długi czas żołdu swoim podkomendnym, którzy ponoć zbuntowali się wobec takiego stanu rzeczy. Dlatego nie stawiali jakoby oporu w czasie bitwy oraz rzucili się do ucieczki.\nKonsekwencje.\nPorażka Almohadów znacząco przyspieszyła ich upadek zarówno na Półwyspie, jak i dekadę później w Maghrebie. To zakończyło rekonkwistę podjętą przez królestwa hiszpańskie wieki wcześniej. Trzydzieści sześć lat później, niedawno powstały Emirat Grenady pozostał jedynym muzułmańskim państwem na półwyspie, a jego obszar był w stosunku wasalnym do Królestwa Kastylii. Finałem państwowości muzułmańskiej na półwyspie Iberyjskim była kapitulacja Grenady w 1492 i włączenie jej do Królestwa Hiszpanii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61035", "fragment_id": "648373/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Las Navas de Tolosa", "source": "wikipedia", "start_index": 2646.0, "document_id": "648373", "parentId": 61035.0, "score": 0.260635107755661}, "uuid": "78a675c8-f58c-496d-8c5f-1e476ee04897"}, {"page_content": "Kiedy imperium Umajjadów zostało zastąpione przez imperium Abbasydów w 750, lenna muzułmańskie zjednoczyły się w emirat Kordoby rządzący al-Andalusem i częściami północno-zachodniej Afryki. W 929 emir Abd-ar-Rahman III ogłosił się kalifem (występując jawnie przeciwko kalifowi Abbasydów z Damaszku), podnosząc emirat do znacznie bardziej prestiżowego statusu kalifatu. Okres emiratu i kalifatu jest znany z akceptowania i tolerowania się nawzajem chrześcijan, muzułmanów i żydów żyjących na tych samych terenach. Kalifat na przestrzeni X wieku jest nazywany złotym wiekiem islamu. W kulturze muzułmańskiej Andalus jest dzisiaj nostalgicznym symbolem złotej ery islamu. Po rozpadzie kalifatu w 1031, Al-Andalus znalazł się pod rządami fanatycznych berberskich dynastii Almorawidów i Almohadów, co zakończyło tradycyjną tolerancję w stosunku do chrześcijan i żydów. Kraj rozpadł się wtedy na dziesiątki małych, niepodległych islamskich państw, nazywanych \"taifami\". Kraje chrześcijańskie okupujące północ i zachód powoli powiększały swoją władzę nad Hiszpanią: Galicja, Asturia, Leon, Nawarra i Katalonia były chrześcijańskimi twierdzami. Aragonia i Kastylia stały się chrześcijańskie w przeciągu paru następnych stuleci.\nW 1212 koalicja chrześcijan pod przywództwem króla Kastylii Alfonsa VIII wygnała muzułmanów ze środkowej Hiszpanii po bitwie pod Las Navas de Tolosa, chociaż taifa Grenady przetrwała jeszcze trzy następne wieki. 2 stycznia 1492 Boabdil z Granady, wódz emiratu Gharnatahu (Grenady), ostatniej twierdzy Islamu na Półwyspie Iberyjskim, poddał się armiom katolickiej Hiszpanii, świeżo zjednoczonej po ślubie Izabeli I Kastylijskiej i Ferdynanda II Aragońskiego. Andalus przestał istnieć.\nRekonkwista.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2087", "fragment_id": "182468/6", "subtitle": "", "title": "Historia Hiszpanii", "parentId": 2087.0, "start_index": 8281.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182468", "score": 0.3728618919849396}, "uuid": "8bb69bfb-b290-4aa7-bba6-f46a207c508b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krucjaty z 1320 roku. Zobacz też: Pierwsza krucjata pasterzy.\nDruga krucjata pasterzy – zwyczajowa nazwa dla ruchu, który ogarnął znaczną część dolnych warstw społeczeństwa francuskiego w 1320 roku. Celem krucjaty było wsparcie rekonkwisty na Półwyspie Iberyjskim.\nTło.\nW XIV wieku większość Półwyspu Iberyjskiego była już wyzwolona z rąk Maurów. Tylko na południu trwało ostatnie państwo muzułmańskie w Europie – emirat Grenady, które już od ponad siedemdziesięciu lat było lennem Królestwa Kastylii-León.\nW maju 1320 roku młody normandzki pasterz ogłosił, że przybył do niego Duch Święty i nakazał mu walkę z muzułmanami na Półwyspie Iberyjskim. Słowa chłopca padły na podatny grunt, gdyż już od jakiegoś czasu we Francji krążyły pogłoski o organizacji nowej krucjaty. Jednocześnie zaś pogorszyły się warunki materialne chłopów z powodu tzw. małej epoki lodowej i po przywróceniu przez króla Ludwika X nakazu spłaty długów u żydowskich lichwiarzy (po wydaleniu Żydów na początku XIV wieku z Francji to monarchia ściągała długi). Biedniejsze warstwy społeczeństwa wierzyły więc w poprawę swojego losu dzięki uczestnictwu w krucjacie.\nDziałania.\nKrzyżowcy wyprawili się początkowo do Paryża, aby poprosić króla Filipa V o wsparcie i objęcie nad nimi przywództwa. Król jednak nawet nie zgodził się na przyjęcie delegacji chłopów. Zawiedzione masy uderzyły wówczas na zamek Châtelet i uwolniły tamtejszych więźniów. Następnie uczestnicy wyprawy skierowali się na południowy zachód, do Akwitanii, skąd udali się na południe ku granicy Aragonii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3006484", "fragment_id": "1161830/0", "subtitle": "", "title": "Druga krucjata pasterzy", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 3006484.0, "document_id": "1161830", "score": 0.05551593005657196}, "uuid": "83556688-f789-4de1-b686-9a02871a0950"}, {"page_content": "Wiek XIII przyniósł muzułmanom ostateczną klęskę w Hiszpanii. Władcy Półwyspu Iberyjskiego od czasu zwycięstwa w 1212 roku pod Navas de Tolosa, odbierali południowe ziemie półwyspu wyznawcom islamu. Największe sukcesy w rekonkwiście odnosili władcy Kastylii. Władcom Aragonii udało się opanować jedynie Walencję (1238) i Baleary na Morzu Śródziemnym (1228–1237). Jedynym państwem muzułmańskim w Hiszpanii od połowy XIII wieku pozostał emirat Grenady, pozostający od 1246 roku lennem kastylijskim. Rycerstwo hiszpańskie zaczęło gwałtownie poszukiwać nowych terenów ekspansji i możliwości prowadzenia wojen. Szczególną rolą wyróżnia się tu ekspansja królów Aragonii w basenie Morza Śródziemnego. Opanowanie Balearów przez Jakuba I Zdobywcę (1213–1276) stanowiło klucz do ekspansji Aragonii w dalsze obszary Morza Śródziemnego. Po jego śmierci tę ekspansję kontynuowali jego synowie: Piotr III Wielki (1276–1285), król Aragonii i Jakub I (1276–1311), król Majorki. Piotr III w 1282 roku po „nieszporach sycylijskich”, krwawej masakrze na Sycylii zwolenników dynastii andegeweńskiej opanował wyspę i został jej królem. Sycylia opanowana przez Aragończyków była ważnym punktem handlowym w świecie śródziemnomorskim. Wraz z podbojem nowych ziem szła też ekspansja handlowa mieszkańców Aragonii w tym Katalończyków. Pierwszorzędną rolę w tym procesie należała przede wszystkim do Kompanii Katalońskiej (la Companya Catalana).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1369917", "fragment_id": "218647/1", "subtitle": "", "title": "Kompania Katalońska", "document_id": "218647", "start_index": 647.0, "parentId": 1369917.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05558240786194801}, "uuid": "3dd20381-a7be-4211-8e6f-61a60ab627e1"}, {"page_content": "Trybunał inkwizycji w Grenadzie – jeden z trybunałów inkwizycji hiszpańskiej, mający swą siedzibę w Grenadzie. Działał w latach 1526–1820 (z przerwą 1808–1814).\nHistoria.\nKiedy w 1480 monarchowie Ferdynand II Aragoński i Izabela I Kastylijska utworzyli hiszpańską inkwizycję w celu sądzenia konwertytów z judaizmu podejrzewanych o potajemne praktykowanie swej dawnej wiary (tzw. marranów), Grenada pozostawała stolicą ostatniego muzułmańskiego emiratu na Półwyspie Iberyjskim. Podbita została dopiero w 1492. Blisko połowę mieszkańców emiratu stanowili muzułmanie, którym w układzie kapitulacyjnym zagwarantowano swobodę wyznania. Jednakże już po kilku latach władze hiszpańskie zaczęły odchodzić od polityki tolerancji. Wprawdzie arcybiskup Grenady Hernando de Talavera opowiadał się za stopniowym, pokojowym nawracaniem muzułmanów, jednak cieszący się poparciem monarchów arcybiskup Toledo Francisco Jiménez de Cisneros od 1499 realizował politykę masowych chrztów. Polityka ta doprowadziła do buntu, po którego stłumieniu w 1502 wszyscy muzułmanie w królestwie Kastylii zostali zobowiązani do przyjęcia chrztu lub wyjazdu z Hiszpanii. Zarazem jednak zagwarantowano im egzempcję spod jurysdykcji inkwizycji na okres 40 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4672180", "fragment_id": "730934/0", "subtitle": "", "title": "Trybunał inkwizycji w Grenadzie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "730934", "parentId": 4672180.0, "score": 0.27860110998153687}, "uuid": "1907ba56-69f2-44be-898f-f05b87bbf2ca"}]}
{"id": "q_207", "question": "Kto jest odpowiednikiem sierżanta w marynarce wojennej?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nSierżant – stopień wojskowy stosowany także w niektórych innych formacjach zmilitaryzowanych, np. w policji. W polskim wojsku zaliczany do wyższych stopni podoficerskich, następujący bezpośrednio po plutonowym. Następny, wyższy stopień nosi nazwę starszy sierżant.\nOpis stopnia.\nRównorzędnym wobec sierżanta jest stopień bosmana w Marynarce Wojennej. Do lipca 1948 odpowiednikiem sierżanta w kawalerii był stopień wachmistrza, a do 5 lipca 1994 – stopień ogniomistrza w artylerii.\nObecnie odpowiednikiem stopnia sierżanta w straży pożarnej jest stopień ogniomistrza. W policji i straży więziennej stopień ten nosi nazwę odpowiednio \"sierżanta policji\" i \"sierżanta służby więziennej\", natomiast w Straży Ochrony Kolei – \"przodownika\".\nW armiach NATO stopnie sierżanta (ang. \"sergeant\", niem. \"Feldwebel\", fr. \"sergent\", hiszp. \"sargento\") mają oznaczenie kodowe OR-5, OR-6 lub OR-7 (w Wojsku Polskim – OR-5).\nW Wojsku Polskim stopień sierżanta wprowadził pierwszy w XVIII w. Jan Henryk Dąbrowski w swoich Legionach we Włoszech. Powtórnie wprowadzony w 1919.\nW Siłach Zbrojnych II RP i w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie odpowiednikiem sierżanta były następujące stopnie wojskowe:\nW Siłach Zbrojnych PRL należał do grupy podoficerów starszych.\nOznaczenia.\nOznaką sierżanta w Wojsku Polskim, jest tzw. „krokiewka”, czyli rzymska cyfra pięć (inaczej mówiąc – litera „V”). Oznaki w kolorze srebrnym: na naramiennikach i otoku czapki jedna krokiewka; naramiennik obszyty matowosrebrną taśmą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=411696", "fragment_id": "99787/0", "subtitle": "", "title": "Sierżant", "document_id": "99787", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 411696.0, "score": 0.8666315078735352}, "uuid": "94c4f2ea-35c8-4156-bd42-9798f1ca0ae0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stopnia w MW i w JWF. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nBosman (bsm.) – wojskowy stopień podoficerski w Marynarce Wojennej i Jednostce Wojskowej Formoza, odpowiadający (spośród Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej) sierżantowi w Wojskach Lądowych, Siłach Powietrznych i Wojskach Specjalnych (z wyłączeniem JWF). Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.\nGeneza.\nBosman jest najstarszym podoficerskim tytułem stosowanym na okrętach. Z języka angielskiego \"boatswain\" (skrótowiec \"bosun\") oznaczał kierującego pracą na łodzi. W Polsce termin \"bosman\" pojawił się w XVI wieku. Podobnie jak w innych marynarkach wojennych dotyczył osoby, która wykonywała rozkazy kapitana lub oficera i zajmowała się utrzymaniem porządku, konserwacją urządzeń, stawianiem żagli oraz wykonywaniem pozostałych prac pokładowych na okręcie. Z czasem, podobnie jak i inne tytuły \"bosman\" przekształcił się w stopień wojskowy.\nUżycie.\nStopień bosmana powstał w Polsce w 1921, wraz z pozostałymi pierwszymi stopniami wojskowymi w Marynarce Wojennej. Wcześniej, od 1918 używano zapożyczonego z Wojsk Lądowych stopnia \"sierżanta marynarki\". W latach 1921–1997 \"bosman\" znajdował się w hierarchii przed \"bosmanmatem\", a za \"starszym bosmanem\"[]. Od 1997 pomiędzy \"bosmanmatem\" a \"bosmanem\" znajdował się stopień \"starszego bosmanmata\". Przez cały czas istnienia \"bosman\" jest odpowiednikiem \"sierżanta\".\nW Siłach Zbrojnych PRL należał do grupy podoficerów starszych.\nStopień wojskowy \"bosmana\" jest zaszeregowany dla grupy uposażenia nr 5, a w kodzie NATO określony jest (wraz z \"bosmanmatem\") jako OR-05.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146955", "fragment_id": "17333/0", "subtitle": "", "title": "Bosman (Polska)", "parentId": 146955.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "17333", "score": 0.6426306366920471}, "uuid": "d74fb4e6-d704-41bd-9f0c-a236aeb483df"}, {"page_content": "Nie mylić z: Sergeant first class.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nFirst sergeant ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;pierwszy sierżant&lt;/&gt;) – nazwa stopnia w korpusie osobowym podoficerów starszych, używany w niektórych krajach. W wojsku polskim odpowiednikiem jest stopień chorążego lub starszego chorążego.\nW Stanach Zjednoczonych pierwszy sierżant zazwyczaj pełni rolę starszego doradcy dowódcy pododdziału (SEA –  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Senior enlisted advisor&lt;/&gt;; w wojsku polskim taką funkcję pełni szef pododdziału) takiego jak kompania lub bateria, albo dywizjon US Air Force.\nSzwadrony i bataliony US Army i United States Marine Corps oraz wszystkie jednostki wyższego szczebla, jako SEA mają podoficera w stopniu command sergeant major w US Army lub sergeant major w USMC.\nDystynkcje pierwszego sierżanta łatwo zidentyfikować po figurze w kształcie rombu (potocznie „diamentu”) na ich insygniach.\nHistoria.\nStopień \"pierwszego sierżanta\" istnieje w armii amerykańskiej od 1781 roku, kiedy do tabeli organizacyjnej pułków piechoty Armii Kontynentalnej dodano piątego sierżanta. Wcześniej, zgodnie z tabelami organizacji zatwierdzonymi przez Kongres Kontynentalny w 1776 i 1779 roku, w każdej kompanii było odpowiednio czterech i trzech sierżantów. Sierżanci byli numerowani w kolejności starszeństwa, a \"pierwszy sierżant\" był po prostu starszym sierżantem w kompanii, ale nie był osobnym stopniem. Po bitwie pod Green Spring w 1781 roku Ebenezer Denny nazwał pierwszego sierżanta kompanii „najważniejszym oficerem”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5450906", "fragment_id": "314613/0", "subtitle": "", "title": "First sergeant", "document_id": "314613", "start_index": 1.0, "parentId": 5450906.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22514496743679047}, "uuid": "816af5a9-8499-48b7-8ea8-016a8004d1a4"}, {"page_content": "Starszy bosman (st. bsm.) – wojskowy stopień podoficerski w Marynarce Wojennej, odpowiadający starszemu sierżantowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.\nGeneza.\n\"Bosman\" jest najstarszym podoficerskim tytułem stosowanym na okrętach. Z języka angielskiego \"boat swain\" (skrótowiec \"bosun\") oznaczał kierującego pracą na łodzi. W Polsce termin \"bosman\" pojawił się w XVI wieku. Podobnie jak w innych marynarkach wojennych dotyczył osoby, która wykonywała rozkazy kapitana lub oficera i zajmowała się utrzymaniem porządku, konserwacją urządzeń, stawianiem żagli oraz wykonywaniem pozostałych prac pokładowych na okręcie. Z czasem, tak jak i inne tytuły \"bosman\" przekształcił się w stopień wojskowy.\nUżycie.\nStopień \"starszego bosmana\" powstał w Polsce w 1921, wraz z pozostałymi pierwszymi stopniami wojskowymi w Marynarce Wojennej. Wcześniej, od 1918 używano zapożyczonego z Wojsk Lądowych stopnia \"starszego sierżanta marynarki\". W momencie utworzenia \"starszy bosman\" znajdował się w hierarchii pomiędzy \"bosmanem\" a \"bosmanem floty\". W 1934 stopień \"bosmana floty\" zmieniono na \"chorążego marynarki\". Od 1956 do 1963 zniesiono tymczasowo \"chorążego marynarki\", a wyższym od \"starszego bosmana\" był \"podporucznik marynarki\". Od 1971 ponad \"starszym bosmanem\" istnieje stopień \"bosmana sztabowego\". Od momentu powstania \"starszy bosman\" jest odpowiednikiem \"starszego sierżanta\". \nW Siłach Zbrojnych PRL należał do grupy podoficerów starszych.\nStopień wojskowy \"starszego bosmana\" jest zaszeregowany dla grupy uposażenia nr 6, a w kodzie NATO określony jest jako OR-06.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146958", "fragment_id": "17335/0", "subtitle": "", "title": "Starszy bosman", "document_id": "17335", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 146958.0, "score": 0.5261489152908325}, "uuid": "01259aaf-439d-4050-9d6f-95bbf239e341"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nSierżant sztabowy – podoficerski stopień wojskowy pomiędzy starszym sierżantem a starszym sierżantem sztabowym.\nOdpowiednik bosmana sztabowego w Marynarce Wojennej.\nW SZ RP stopień został wycofany w 2004 r., pozostał jako stopień służbowy w SG, SW, ABW, AW, SKW, Policji.\nW Siłach Zbrojnych PRL należał do grupy podoficerów starszych.\nPodoficerowie zawodowi, żołnierze rezerwy oraz osoby niepodlegające obowiązkowi służby wojskowej posiadający stopień wojskowy sierżant sztabowy (bosman sztabowy) zostali mianowani z dniem 1 stycznia 2014 roku na stopień młodszy chorąży (młodszy chorąży marynarki).\nOznaczenie.\nW myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919 \"naramienniki kurtki i płaszcza oszyte dokoła wzdłuż wolnej krawędzi taśmą karmazynową wełnianą o szerokości 1 cm\"\nZgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku sierżant sztabowy nosił na przodzie otoku czapki garnizonowej haftowaną bajorkiem oznakę w kształcie litery \"V\" skierowaną kątem w dół, o ramionach długości 3,3 cm i szerokości 5 mm, oraz pasek długości 2,5 cm i szerokości 5 mm, bezpośrednio umieszczony poziomo pod znakiem litery \"V\".\nNaramiennik obszyty wokół taśmą szerokości 8 mm z wyjątkiem wszycia przy rękawie; na naramiennikach wewnątrz obszycia – znak w kształcie litery \"V\" (krokiewka). Rozwarcie ramion krokiewki w kierunku guzika naramiennika – pod kątem 60 st; odległość od wszycia rękawa do wierzchołka krokiewki 2 cm, oraz bezpośrednio pod oznaką pasek poprzeczny, równoległy do wszycia rękawa.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1369241", "fragment_id": "208080/0", "subtitle": "", "title": "Sierżant sztabowy", "document_id": "208080", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1369241.0, "score": 0.4970986247062683}, "uuid": "a1a301ce-99c5-4e98-b896-a28894760524"}, {"page_content": "Główny starszyna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Главный старшина&lt;/&gt;) – stopień wojskowy w Marynarce Wojennej ZSRR i Marynarce Wojennej Federacji Rosyjskiej wprowadzony w 1940 roku.\nW Armii Radzieckiej i innych rodzajach Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej jego odpowiednikiem jest starszy sierżant.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5578800", "fragment_id": "1275771/0", "subtitle": "", "title": "Główny starszyna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5578800.0, "document_id": "1275771", "score": 0.4630633294582367}, "uuid": "8b28a767-ce84-4a9e-81cf-9772d51f5259"}, {"page_content": "Bosman sztabowy (bsm. szt.) – wojskowy stopień podoficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający sierżantowi sztabowemu w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych.\nGeneza.\n\"Bosman\" jest najstarszym podoficerskim tytułem stosowanym na okrętach. Z języka angielskiego \"boat swain\" (skrótowiec \"bosun\") oznaczał kierującego pracą na łodzi. W Polsce termin \"bosman\" pojawił się w XVI wieku. Podobnie jak w innych marynarkach wojennych dotyczył osoby, która wykonywała rozkazy kapitana lub oficera i zajmowała się utrzymaniem porządku, konserwacją urządzeń, stawianiem żagli oraz wykonywaniem pozostałych prac pokładowych na okręcie. Z czasem, podobnie jak i inne tytuły \"bosman\" przekształcił się w stopień wojskowy.\nUżycie.\nStopień \"bosmana sztabowego\" w Wojsku Polskim wprowadzono w 1967 roku. Został umiejscowiony w hierarchii pomiędzy \"starszym bosmanem\", a \"starszym bosmanem sztabowym\". Od momentu utworzenia jest odpowiednikiem \"sierżanta sztabowego\". Stopień wojskowy \"bosmana sztabowego\" jest tymczasowo utrzymany, z przeznaczeniem do likwidacji. W związku z tym nie jest zaszeregowany dla którejkolwiek grupy uposażenia, ani nie jest określony w kodzie NATO.\nW Siłach Zbrojnych PRL należał do grupy podoficerów starszych. Stopień ten występuje nadal jako stopień służbowy w Straży Granicznej w przypadku funkcjonariuszy używających umundurowania Marynarki Wojennej RP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146967", "fragment_id": "17339/0", "subtitle": "", "title": "Bosman sztabowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "17339", "parentId": 146967.0, "score": 0.3036361038684845}, "uuid": "5b198f4e-dace-47bb-a106-ee910efc3d58"}, {"page_content": "Starszy bosman sztabowy (st. bsm. szt.) – wojskowy stopień podoficerski w polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający starszemu sierżantowi sztabowemu w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych.\nGeneza.\n\"Bosman\" jest najstarszym podoficerskim tytułem stosowanym na okrętach. Z języka angielskiego \"boat swain\" (skrótowiec \"bosun\") oznaczał kierującego pracą na łodzi. W Polsce termin \"bosman\" pojawił się w XVI wieku. Podobnie jak w innych marynarkach wojennych dotyczył osoby, która wykonywała rozkazy kapitana lub oficera i zajmowała się utrzymaniem porządku, konserwacją urządzeń, stawianiem żagli oraz wykonywaniem pozostałych prac pokładowych na okręcie. Z czasem, tak jak i inne tytuły \"bosman\" przekształcił się w stopień wojskowy.\nUżycie.\nW Wojsku Polskim prowadzony w 1967 roku. Został umiejscowiony w hierarchii pomiędzy \"bosmanem sztabowym\", a \"młodszym chorążym marynarki\". Od momentu utworzenia jest odpowiednikiem \"starszego sierżanta sztabowego\". Stopień wojskowy \"starszego bosmana sztabowego\" jest tymczasowo utrzymany, z przeznaczeniem do likwidacji. W związku z tym nie jest zaszeregowany dla którejkolwiek grupy uposażenia, ani nie jest określony w kodzie NATO.\nW Siłach Zbrojnych PRL należał do grupy podoficerów starszych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146969", "fragment_id": "17340/0", "subtitle": "", "title": "Starszy bosman sztabowy", "parentId": 146969.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "17340", "score": 0.2815217077732086}, "uuid": "3746fa18-db1d-43a3-a4da-a4a8fe7b2c8f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPlutonowy – stopień podoficerski. Niższym stopniem jest starszy kapral, a wyższym sierżant.\nW Wojsku Polskim wprowadzony w 1919 roku. Obecnie w Wojskach Lądowych podoficer w stopniu plutonowego pełni służbę na stanowiskach szczebla dowódcy drużyny, w specjalistycznych rodzajach wojsk (np. w wojskach łączności dowódcy radiostacji lub aparatowni, a w pododdziałach remontowych – dowódców obsług).\nPlutonowemu w marynarce wojennej odpowiada bosmanmat.\nW Siłach Zbrojnych PRL początkowo należał do grupy podoficerów młodszych, a do podoficerów starszych od 1967 roku.\nStopień plutonowego występuje również w Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Służbie Ochrony Państwa oraz Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Odpowiednikiem tego stopnia w Państwowej Straży Pożarnej jest Młodszy ogniomistrz.\nW policji odpowiednikiem tego stopnia jest sierżant Policji.\nOznaczenia.\nOznaczeniem stopnia w Wojsku Polskim są cztery poziome belki w kolorze srebrnym na naramiennikach i otoku czapki. Do 1967 roku plutonowy nosił trzy belki.\nW myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919 \"na naramiennikach kurtki i płaszcza z tasiemki wełnianej karmazynowej szerokości 0,5 cm naszyte w poprzek naramiennika przeciętnie w połowie jego długości trzy paski w odległości 1 cm jeden od drugiego\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429576", "fragment_id": "80971/0", "subtitle": "", "title": "Plutonowy", "document_id": "80971", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 429576.0, "score": 0.1912286877632141}, "uuid": "fb9e11ca-6b7b-4bb9-87fb-0b1afe28a731"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nStarszy sierżant – jeden z dziewięciu stopni podoficerskich w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (wyższy od sierżanta, niższy od młodszego chorążego).\nHistoria.\nW Wojsku Polskim stopień starszego sierżanta został wprowadzony w 1919 roku. Pochodzenie grafiki stopnia starszego sierżanta nie jest udokumentowane. Od 1 lutego 1939 roku obowiązywały zmienione oznaki stopnia starszego sierżanta (równorzędnych). Stopniami równorzędnymi były stopnie: starszego wachmistrza w kawalerii, żandarmerii i w taborach, starszego ogniomistrza w artylerii, starszego majstra wojskowego. W Marynarce Wojennej stopniowi starszego sierżanta odpowiadał stopień starszego bosmana.\nW Siłach Zbrojnych PRL żołnierz posiadający stopień starszego sierżanta należał do grupy podoficerów starszych.\nW innych służbach mundurowych.\nWystępuje również w Policji, Służbie Więziennej, Straży Granicznej, Agencji Wywiadu, ABW i BOR. W Państwowej Straży Pożarnej odpowiada mu stopień Starszy ogniomistrz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=631699", "fragment_id": "824618/0", "subtitle": "", "title": "Starszy sierżant", "parentId": 631699.0, "start_index": 0.0, "document_id": "824618", "source": "wikipedia", "score": 0.25997263193130493}, "uuid": "3de09eee-fb67-45b8-922b-f2065645cc0a"}]}
{"id": "q_208", "question": "Jak nazywał się według Starego Testamentu patriarcha izraelski, którego żoną była Sara?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy postaci biblijnej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nSara (hebr. שָׂרָה, spokrewnione z babil. \"Szarratu\" – „księżniczka”, postać wysokiej rangi) – postać biblijna, bohaterka Księgi Rodzaju, córka Teracha, żona Abrahama, matka Izaaka. Pierwotnie jej imię brzmiało Sarai (hebr. שָׂרָי), według Księgi Rodzaju (Rdz 17,15) Bóg zmienił je na Sara w ramach przymierza zawartego po tym, jak jej niewolnica Hagar urodziła Abrahamowi syna Izmaela.\nSara w Biblii.\nCytowane fragmenty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia.\n\"„Abram i Nachor wzięli sobie żony. Imię żony Abrama było Saraj\" [...] \"Saraj była bezpłodna i nie miała potomstwa\"” (Rdz 11, 29–30). Według Rdz 20, 12 Sara była córką Teracha i przyrodnią siostrą Abrahama, któremu później towarzyszyła w wędrówce na Wschód. Józef Flawiusz w \"Dawnych dziejach Izraela\" (DDI VI 5) sugeruje, że była raczej bratanicą Abrahama, gdyż była córką Harana, brata Abrahama i siostrą Lota.\nSara była tak piękna, że Abraham dwukrotnie przedstawiał ją jako swoją siostrę, w nadziei na lepsze traktowanie przez możnowładców podczas swych wypraw do obcych narodów, lub w obawie przed śmiercią z ich rąk. Uczynił tak podczas wyprawy do Egiptu przed faraonem (Rdz 12, 11–20) i Abimelekiem, królem filistyńskiego państwa-miasta Geraru (20, 1–20). Za każdym razem została wprowadzona do ich haremu, jednak kary boskie (choroba faraona i bezpłodność kobiet w ludzie Abimeleka) zmusiły ich do oddalenia kobiety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127249", "fragment_id": "21906/0", "subtitle": "", "title": "Sara", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 127249.0, "document_id": "21906", "score": 0.61420738697052}, "uuid": "995ea334-a7fd-498e-9870-c9a0a3c6c3ae"}, {"page_content": "Kiedy Abraham i Sara byli bardzo starzy, wciąż nie mieli ze sobą dzieci, wszystko wskazywało na to, że Sara była bezpłodna. Bóg zdecydował jednak, że Abraham powinien mieć syna. Kazał policzyć Abrahamowi gwiazdy na niebie, a kiedy ten zgubił się w rachunkach, Bóg oznajmił mu, że jego potomstwo będzie tak liczne jak gwiazdy na niebie. Po pewnym czasie Bóg spotkał się z Abramem (to jego prawowite imię, Abrahamem nazwał go Bóg, gdy zapowiedział urodzenie Izaaka) przybywając do niego pod postacią jednego z trzech wędrowców. Dwaj z nich (towarzyszący Bogu aniołowie) poszli potem do Lota zapowiedzieć zagładę Sodomy, zaś trzeci zapowiedział Abrahamowi i Sarze, że niebawem staną się rodzicami. Słysząc to, Sara się uśmiechnęła. Gdy wędrowiec zapytał, dlaczego Sara się śmieje, ona zdradziła, że ma lat 90 a mąż 100 i to wydaje jej się niemożliwe. Niedługo potem Sara stała się brzemienna i urodziła syna, którego z rozkazu Boga nazwano Izaakiem.\nSara umarła w wieku stu dwudziestu siedmiu lat. Według Starego Testamentu, aby ją pochować, Abraham za 400 srebrnych sykli zakupił od Efrona Hetyty, jednego z mieszkańców Hebronu, jaskinię \"Makpela\". Tam też przygotował grób dla siebie i w swoim czasie został obok Sary pochowany (por. Rdz 23, 1–20).\nSara w Nowym Testamencie.\nList do Hebrajczyków 11,11 wymienia Sarę jako jedną z bohaterów wiary.\nPaweł z Tarsu w Liście do Galatów uważa Sarę za alegorię przymierza, jakie zawarł Jezus Chrystus umierając na krzyżu.\nSara w tradycji żydowskiej.\nWedług tradycji Hagady była jedną z siedmiu prorokiń Izraela.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127249", "fragment_id": "21906/1", "subtitle": "", "title": "Sara", "document_id": "21906", "start_index": 1465.0, "parentId": 127249.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7293024063110352}, "uuid": "390d88d3-0a1d-4d94-9799-71c52cb3b274"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy biblijnego patriarchy. Zobacz też: Abraham (ujednoznacznienie).\nAbraham ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏אַבְרָהָם‎&lt;/&gt; \"’Awrāhām\", akad. A-bi-ra-mu,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏إِبْرَاهِيمُ‎&lt;/&gt; \"Ibrāhīm\", dosł. „kochający ojciec”) pierwotnie zwany Abramem – pierwszy z hebrajskich patriarchów. Wśród historyków nie ma konsensusu, czy faktycznie istniał. Najprawdopodobniej żył na początku II tysiąclecia p.n.e. Według relacji biblijnych był praojcem narodu żydowskiego, arabskiego, edomickiego i także innych. Z woli Boga Jahwe wyruszył z Mezopotamii do Palestyny. Mąż Sary i Hagar, ojciec Izaaka i Izmaela.\nHistoria biblijna.\nPowołanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=384", "fragment_id": "169702/0", "subtitle": "", "title": "Abraham", "parentId": 384.0, "start_index": 1.0, "document_id": "169702", "source": "wikipedia", "score": 0.34582096338272095}, "uuid": "2b909488-598f-4bf8-847b-2b11d2b8d812"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy biblijnego patriarchy. Zobacz też: Izaak (ujednoznacznienie).\nIzaak (hebr. יִצְחָק \"Jic’chak\" – „śmiech”) – patriarcha biblijny, syn Abrahama i Sary, ojciec Jakuba i Ezawa.\nDzieje Izaaka przedstawia Księga Rodzaju. Najbardziej pamiętnym zdarzeniem związanym z Izaakiem było złożenie go na żądanie Boga Jahwe w ofierze przez ojca na górze Moria. Dramatyczne opowiadanie ukazuje gotowość ojca do spełnienia ofiary i interwencję Boga, który poprzez anioła, cofnął nakaz, słowami: „Nie podnoś ręki na chłopca i nie czyń mu nic złego! Teraz poznałem, że boisz się Boga, bo nie odmówiłeś Mi nawet twego jedynego syna” (Rdz 22,12). Według tradycji na tym miejscu stanęła Świątynia Jerozolimska. Wydarzenie to zwane jest ofiarowaniem Izaaka, a w tradycji żydowskiej Akedą.\nŻoną Izaaka była Rebeka (wnuczka jego stryja Nachora), z którą miał dwóch synów, bliźniaków – Ezawa i Jakuba, z których prawa pierworodnego podstępem uzyskał Jakub.\nWedług Biblii Jakub wrócił do ojca swego Izaaka do Hebronu, gdzie mieszkał wcześniej także Abraham. Gdy Jakub powrócił, Izaak miał 180 lat. Pochowany został przez swoich synów (Księga Rodzaju 35:28, 29).\nWedług Koranu zamiast Izaaka, to Izmael (praprzodek Arabów) miał być złożony w ofierze przez Abrahama.\nWedług Józefa Flawiusza Izaak zmarł w wieku 185 lat. Został pochowany przez synów obok swojej żony w jaskini Machpela, gdzie wcześniej złożono ciała jego rodziców, później także jego syna Jakuba (Rdz 49:29-32); (J.Flawiusz DDIk1_346).\nW ikonografii przedstawiany jest w krótkiej tunice, jako ułożony na stosie ofiarnym lub niosący drwa. Jego atrybuty to baranek, drwa ułożone niekiedy na kształt krzyża, stos. \nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121942", "fragment_id": "23283/0", "subtitle": "", "title": "Izaak", "document_id": "23283", "start_index": 1.0, "parentId": 121942.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2826478183269501}, "uuid": "23a70f61-2637-4941-9f77-80e7f5959e93"}, {"page_content": "Według Biblii starszy syn Abrahama Izmael urodzony przez niewolnicę Hagar jest przodkiem plemion arabskich. Izaak spłodzony w wieku stu lat i urodzony przez uznawaną dotychczas za bezpłodną żonę Sarę – Izraelitów i Edomitów. Po śmierci Sary Abraham poślubił Keturę, która urodziła mu sześciu synów – Zimrana, Jokszana, Medana, Midiana, Jiszbaka, Szuacha. Abraham wysłał tych synów, by zajęli krainę Trogloditis i część Arabia Felix nad Morzem Czerwonym[]. Istnieje także legenda, że jeden z wnuków Abrahama, syn Madana, napadł zbrojnie na Libię i ją podbił. Jego potomkowie, którzy się tam osiedlili, nazwali ją Afryką od imienia zdobywcy (J.Flawiusz DDIXV239). \nAbraham nazywany jest ojcem narodów, które wyznają trzy religie monoteistyczne: judaizm, chrześcijaństwo i islam, tzw. religie abrahamowe.\nAbraham w katolicyzmie i prawosławiu.\nKościół katolicki czci Abrahama na równi ze świętymi. Według Katechizmu Kościoła katolickiego: (61) „Patriarchowie i prorocy oraz inne postacie Starego Testamentu byli i zawsze będą czczeni jako święci we wszystkich tradycjach liturgicznych Kościoła”. Natomiast kościół prawosławny wprost nazywa go świętym. Wspomnienie liturgiczne Abrahama odbywa się w obu kościołach 9 października.\nŁaciński patriarchat Jerozolimy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=384", "fragment_id": "169702/5", "subtitle": "", "title": "Abraham", "source": "wikipedia", "start_index": 5433.0, "parentId": 384.0, "document_id": "169702", "score": 0.57419753074646}, "uuid": "c9cb9c7f-6efe-4176-8e88-e3ad058abb97"}, {"page_content": "Abraham wypędza Hagar i Ismaela – obraz włoskiego malarza barokowego Guercina.\nGeneza obrazu.\nTemat obrazu został zaczerpnięty ze Starego Testamentu z Księgi Rodzaju. Opowiada o wypędzeniu Hagar i jej syna Izmaela przez Abrahama. Hagar była niewolnicą Sary, żony Abrahama. Gdy ten miał 86 lat poprosiła go by przespał się z Hagar by ta poczęła syna. Czternaście lat później Sara stała się brzemienna i urodziła stuletniemu Abrahamowi syna Izaaka. Gdy chłopiec miał kilka lat &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Sara widząc, że syn Egipcjanki Hagar, którego ta urodziła Abrahamowi, naśmiewa się z Izaaka, rzekła do Abrahama: \"Wypędź tę niewolnicę wraz z jej synem, bo syn tej niewolnicy nie będzie współdziedzicem z synem moim Izaakiem\". To powiedzenie Abraham uznał za bardzo złe – ze względu na swego syna. A wtedy Bóg rzekł do Abrahama: \"Niechaj ci się nie wydaje złe to, co Sara powiedziała o tym chłopcu i o twojej niewolnicy. Posłuchaj jej, gdyż tylko od Izaaka będzie nazwane twoje potomstwo. Syna zaś tej niewolnicy uczynię również wielkim narodem, bo jest on twoim potomkiem\"\" (Rdz 21 9-13)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2696438", "fragment_id": "1619826/0", "subtitle": "", "title": "Abraham wypędza Hagar i Ismaela", "parentId": 2696438.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1619826", "source": "wikipedia", "score": 0.2634004056453705}, "uuid": "86e06635-cb14-4aca-8cfe-9114db75ad31"}, {"page_content": "Po tych wydarzeniach Bóg obiecał Abramowi potomka, ale wyjaśnił mu również, że jego spadkobiercy będą w obcym kraju niewolnikami przez przeszło czterysta lat. Wtedy to Jahwe zawarł przymierze z Abramem, mówiąc: \"Potomstwu twemu daję ten kraj, od Rzeki Egipskiej aż do rzeki wielkiej, rzeki Eufrat\".\nOtrzymanie imienia.\nGdy Abram miał 99 lat, ponownie objawił mu się Jahwe i obiecał niezmiernie liczne potomstwo. Nadał mu imię Abraham, gdyż zamierzał uczynić go ojcem narodów. Abram, a odtąd już Abraham, miał zapoczątkować dynastię królewską. Swoją żonę Saraj miał zacząć też inaczej nazywać. Jej nowym imieniem miało być Sara. Abrahamowi za rok miał urodzić się syn, chociaż jego żona w to nie wierzyła. Jednak Bóg ukazał jej łaskawość i uczynił to, co zapowiedział. Sara urodziła syna dokładnie w tym czasie, jaki został wyznaczony. Abraham dał synowi imię Izaak.\nPróba wiary.\n \"Osobny artykuł: Akeda.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=384", "fragment_id": "169702/3", "subtitle": "", "title": "Abraham", "parentId": 384.0, "start_index": 3388.0, "document_id": "169702", "source": "wikipedia", "score": 0.16614274680614471}, "uuid": "65c095ef-28a1-423e-b46e-f79a5acf2688"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci biblijnej. Zobacz też: inne znaczenia twego terminu.\nSara – postać biblijna występująca w Księdze Tobiasza.\nSara była córką Raguela z Ekbatany, Izraelity, który osiedlił się na terenie Medii. Siedmiokrotnie wychodziła za mąż, ale każdy z jej mężów umierał w noc poślubną, zabijany przez demona Asmodeusza. Zrozpaczona Sara, mając poczucie winy z powodu ich śmierci oraz cierpiąc wstyd i hańbę jaka dotknęła ją oraz jej ojca, modliła się do Boga o śmierć.\nJakiś czas później do domu jej ojca przybył Tobiasz syn Tobiasza, by upomnieć się o pieniądze, które jego ojciec dawno temu zostawił w depozycie u Raguela. Towarzyszył mu inny mężczyzna – sługa Azariasz, którego prawdziwej tożsamości jeszcze nie znali. On to namówił Tobiasza, by starał się o rękę Sary. Poradził mu też co zrobić, by uniknąć śmierci z rąk demona.\nRaguel uczciwie zwrócił pieniądze Tobiaszowi, wahał się oddawać po raz ósmy córkę za mąż, gdyż bał się o jego życie. Jednak uległ jego prośbom, równocześnie jednak rozkazał sługom by zaczęli kopać grób. Jednak Tobiasz nie umarł, gdyż strzegł go Azariasz, który w rzeczywistości był posłanym przez Boga aniołem. Gdy po nocy poślubnej okazało się, że Tobasz nadal żyje, Raguel bardzo się ucieszył, że hańba jego córki wreszcie się skończyła.\nJakiś czas później Azariasz ujawnił, że tak naprawdę jest Archaniołem Rafaelem, jednym z siedmiu aniołów, którzy \"wchodzą przed majestat Pański\" oraz że sam Bóg, który słyszał modlitwy Sary wysłał go, by uwolnić ją od demona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1895246", "fragment_id": "891812/0", "subtitle": "", "title": "Sara (Księga Tobiasza)", "document_id": "891812", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1895246.0, "score": 0.2495567798614502}, "uuid": "78d00de7-36e5-4038-9d2c-0e104a8ac336"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy syna Abrahama. Zobacz też: Izmael, syn Netaniasza.\nIzmael, Ismael (hebr.: יִשְׁמָעֵאל, arab.: إسماعيل), Isma'il – najstarszy syn patriarchy Abrahama i niewolnicy jego żony Sary – Egipcjanki Hagar.\nWystępuje w Księdze Rodzaju Starego Testamentu. W Koranie jest przedstawiony jako pierwszy z proroków islamu i praojciec wszystkich Arabów.\nW momencie narodzenia Izmaela Abraham miał 86 lat. Kilkanaście lat później, gdy Sara urodziła i odstawiła od piersi jego syna Izaaka, Abraham (otrzymawszy uprzednio zapewnienie od Boga, że nic im się nie stanie) wyprawił Izmaela wraz z jego matką Hagar na pustynię. Przez jakiś czas błąkali się po Pustyni Negew w okolicach Beer-Szeby. Później Izmael osiadł z matką na pustyni Paran. Hagar sprowadziła synowi żonę z Egiptu.\nIzmael dożył 137 lat, i zgodnie z obietnicą był ojcem 12 synów, którzy dali początek ludowi Nabatejczyków i później Arabom. \"Oto pobłogosławię mu, żeby był płodny, i dam mu niezmiernie liczne potomstwo; on będzie ojcem dwunastu książąt, narodem wielkim go uczynię\" (Księga Rodzaju 17:20).\nJózef Flawiusz w dziele \"Dawne dzieje Izraela\" (ks. I rdz. 12, 4) wymienia imiona synów Izmaela: Nabajon, Kedar, Abdeel, Masam, Masmas, Idumas, Masmes, Chodam, Teman, Jetur, Nafais, Kadmas. Założyli oni plemiona o nazwach pochodzących od swych imion, jako cały lud nazwali się Arabami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=644919", "fragment_id": "827055/0", "subtitle": "", "title": "Izmael", "document_id": "827055", "start_index": 1.0, "parentId": 644919.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18295694887638092}, "uuid": "a46c7a75-12a5-4644-b585-318e9282036c"}, {"page_content": "Hagar (hebr. הָגָר, arab. هاجر; \"Hajar\") – postać biblijna z Księgi Rodzaju, matka Izmaela.\nHagar w Biblii.\nByła egipską niewolnicą żony Abrahama, Sary. Bezpłodna Sara oddała ją mężowi za żonę, aby urodziła mu potomka (podobny obyczaj był powszechny na starożytnym Bliskim Wschodzie, a w Biblii poświadczony jest także w historii Jakuba i jego żon). Będąc w ciąży, Hagar zaczęła odnosić się z pogardą do swojej pani. Gdy ta w odpowiedzi upokorzyła ją, uciekła na pustynię. W drodze napotkała Anioła Bożego, który polecił jej wrócić do Sary, jednocześnie przepowiadając jej liczne potomstwo i nakazując nazwać syna, który się narodzi, Izmael („Bóg słucha”), \"bo usłyszał Pan, gdy byłaś upokorzona\". Miejsce, w którym Hagar spotkała anioła, nazwano Beer-Lachaj-Roj - „studnią widzącego i żyjącego” (Rdz 16).\nW jakiś czas po narodzinach Izaaka Sara zauważyła, iż Izmael naśmiewa się z niego. Nakazała wówczas Abrahamowi wypędzić go wraz z matką. Abraham początkowo opierał się temu żądaniu, lecz pouczony przez Boga, iż Izmael \"stanie się wielkim narodem\", dał Hagar chleb oraz bukłak wody i wygnał obydwoje na pustynię. Błąkająca się po pustyni Beer-Szeby Hagar, gdy zabrakło wody, zostawiła Izmaela pod krzewem i oddaliła się, nie chcąc oglądać jego śmierci. Objawił się jej wówczas Anioł Boży, pocieszając ją i wskazując studnię. Gdy Izmael dorósł, Hagar sprowadziła mu żonę z Egiptu (Rdz 21,9-21).\nW Nowym Testamencie apostoł Paweł przywołał historię Hagar w Liście do Galatów, porównując ją do przymierza zawartego z Izraelitami pod górą Synaj (Ga 4,24).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=704583", "fragment_id": "808544/0", "subtitle": "", "title": "Hagar (postać biblijna)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 704583.0, "document_id": "808544", "score": 0.18599927425384521}, "uuid": "f6906387-f31f-44f7-af08-a64cb148b8df"}]}
{"id": "q_209", "question": "W którym państwie toczy się akcja powieści „Komu bije dzwon” Ernesta Hemingwaya?", "answer": [{"page_content": "Komu bije dzwon (ang. \"For Whom the Bell Tolls\") – amerykański film wojenny z 1943 roku w reżyserii Sama Wooda, zrealizowany na kanwie powieści Ernesta Hemingwaya pod tym samym tytułem.\nFilm był kasowym hitem w 1943. Nominowano go do dziewięciu Oscarów. Ostatecznie zdobył jednego – dla najlepszej aktorki drugoplanowej (Katina Paxinou).\nOpis fabuły.\nAkcja filmu dzieje się w 1937 roku, podczas hiszpańskiej wojny domowej. Robert Jordan (Gary Cooper) otrzymuje ryzykowną misję w górach. Pilar (Katina Paxinou), która dowodzi tutejszym oddziałem posiada zdolność przepowiadania przyszłości. Przydziela mu do pomocy Maríę (Ingrid Bergman), młodą kobietę doświadczoną przez wojnę. Para spędza noc w jaskini, czuwając, aby w odpowiednim momencie wysadzić most.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2155694", "fragment_id": "473353/0", "subtitle": "", "title": "Komu bije dzwon (film)", "document_id": "473353", "start_index": 0.0, "parentId": 2155694.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6784422397613525}, "uuid": "5801e59c-adec-4360-832d-05b50c831525"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nKomu bije dzwon (\"For Whom the Bell Tolls\") – powieść Ernesta Hemingwaya wydana w 1940 w Nowym Jorku przez wydawnictwo Charles Scribner’s Sons.\nObok opowiadania \"Stary człowiek i morze\" jest uważana za najważniejsze dzieło autora. Opowiada o oddziale partyzanckim walczącym po stronie republikanów podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939). Jest studium psychologicznym człowieka będącego świadkiem okrucieństw wojny.\nGeneza.\nErnest Hemingway był dwukrotnie w Hiszpanii, podczas wojny domowej, jako korespondent. Bywał wśród żołnierzy brygad międzynarodowych. Poznał tam Karola Świerczewskiego, który został sportretowany w książce jako generał Golz.\nBywał także w Madrycie w hotelu „Gaylord”, gdzie mieściła się kwatera sił sowieckich. Poznani ludzie byli inspiracją do napisania powieści.\nTytuł książki został zaczerpnięty z fragmentu tekstu siedemnastowiecznego poety angielskiego\nJohna Donna „Medytacja XVII”:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n(…) \"Dlatego nigdy nie pytaj, komu bije dzwon; bije on tobie.\"\nStyl.\nSłownictwo w książce pełne jest hiszpańskich wyrazów i zwrotów oraz wulgaryzmów. Hemingway dzięki znajomości iberyjskiej płaszczyzny kulturowej, nadał jej wiarygodną formę.\nNarracja w książce występuje w trzeciej osobie, jest ona prowadzona z punktu widzenia głównego bohatera, Roberta Jordana. W niektórych momentach jednak, gładko przechodzi np. w punkt widzenia frankistów, pokazując ich obecną sytuację bezstronnie.\nOpis fabuły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1027695", "fragment_id": "1369056/0", "subtitle": "", "title": "Komu bije dzwon", "parentId": 1027695.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1369056", "source": "wikipedia", "score": 0.9427518844604492}, "uuid": "c409b50f-35f2-4f19-ae11-308c14e4b083"}, {"page_content": "W 1931 r., w ramach spóźnionego prezentu ślubnego od wuja swojej żony Pauliny, Hemingway otrzymał dom przy 907 Whitehead Street gdzie zamieszkał i który do dziś pełni rolę poświęconego pisarzowi muzeum. Legenda mówi, że rodzina Hemingwayów zakupiła basen, który w latach 30. XX w. był wart 20 tys. dolarów (równowartość 330 tys. dolarów w 2013 r.). Cena basenu była tak wysoka, że Hemingway musiał wydać wszystkie pieniądze, które posiadał. Hemingway napisał tu następujące powieści: \"Śmierć po południu\", \"Komu bije dzwon\", \"Śniegi Kilimandżaro\" i \"Krótkie szczęśliwe życie Francisa Macombera\". W powieści „Mieć i nie mieć” \"przeplata się zarys społeczeństwa ubogiego Key West – jest to jedyna nowela w dorobku Hemingwaya, która rozgrywa się w Stanach Zjednoczonych\".\nNa terenie domu Ernesta Hemingwaya mieszkają koty, które są potomkami \"Snowballa\", kota, którego właścicielem był Hemingway. Koty te są pod opieką pracowników muzeum Hemingwaya. Mimo skarg że strony Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych, koty te mają swobodny kontakt z turystami odwiedzającymi to muzeum – w Key West nie obowiązuje ogólnokrajowe prawo pozwalające na posiadanie maksymalnie czterech zwierząt domowych na terenie gospodarstwa domowego.\nTennessee Williams.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482752", "fragment_id": "1564173/10", "subtitle": "", "title": "Key West", "document_id": "1564173", "start_index": 15347.0, "parentId": 482752.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5346561074256897}, "uuid": "a62325aa-e28c-46b5-bc49-c693ce9417e5"}, {"page_content": "Akcja powieści dzieje się w bliżej nieokreślonym kraju europejskim, w którym trwa właśnie przewrót – władza zostaje przejęta przez dyktatora Paduka i zwolenników doktryny \"ekwilizmu\", promującej przeciętność i absolutną równość. Główny bohater, filozof Adam Krug, dowiaduje się, że jego ukochana żona, Olga, zmarła w wyniku nieudanej operacji. Decyduje się nie informować o tym swojego malutkiego synka, Dawida. Tej samej nocy Krug zostaje wezwany na uniwersytet, na którym pracuje. Jego koledzy przygotowują się tam do podpisania manifestu, w którym ogłaszają swoją całkowitą lojalność wobec nowej władzy. Mają nadzieję, że filozof, który uczęszczał wraz z Padukiem do szkoły, zaniesie dyktatorowi tenże manifest. Krug jednak odżegnuje się od wszelkiej zażyłości z Padukiem, mówi że w okresie szkolnym nazywał nowego władcę \"Ropuchem\" i często się nad nim znęcał. Nie podpisuje również manifestu, poprawia w nim jedynie błędy interpunkcyjne. Następnego dnia wyjeżdża wraz z synkiem poza miasto i zamieszkuje w daczy Maksymowa. Maksymow próbuje przekonać Kruga do opuszczenia kraju, sądzi, że nowa władza nie pozwoli tak wybitnemu filozofowi na zachowanie neutralności. Krug jest jednak spokojny o swój los. Jednak już tego samego dnia, po powrocie ze spaceru, orientuje się, że Maksymow i jego żona zostali aresztowani. Krug wraca do miasta. Tam przekonuje się, że naciski na niego nie ustają – aresztowani zostają jego przyjaciele – Iskr i Jacobian. Z kolei jego służąca, Klaudyna, zastraszona przez agentów rządowych, zrezygnowała z pracy. Na jej miejsce zgłosiła się jedynie nieznana mu Marietka, która wkrótce zaczęła usilnie i bezskutecznie próbować go uwieść. Tymczasem Krug, próbując uwolnić aresztowanych przyjaciół, zgadza się na osobistą rozmowę z Padukiem", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1512280", "fragment_id": "222366/1", "subtitle": "", "title": "Bend Sinister", "parentId": 1512280.0, "start_index": 1551.0, "source": "wikipedia", "document_id": "222366", "score": 0.08219534903764725}, "uuid": "8d9524c1-1198-4027-811b-8ebb632813db"}, {"page_content": "Akcja książki jest osadzona w latach 80. XX wieku podczas inwazji ZSRR na Afganistan. Związek Radziecki po zajęciu Afganistanu rozpoczyna atak na Pakistan. Stany Zjednoczone znajdując sojuszników w Indiach i w Chinach rozpoczyna przygotowania na obronę kraju. ZSRR w pewnej nocy rozpoczyna atak niszcząc Kalifornię, St. Louis, okolice Chicago i Waszyngtonu. Równolegle Związek Radziecki atakuje Europę Zachodnią, topiąc Wielką Brytanię. W tym samym dniu Stany Zjednoczone ogłaszają wybuch III wojny światowej bombardując radzieckie okręgi przemysłowe.\nPodczas kolejnych starć, Rosja tak bombardowała Florydę, że ta oderwała się od kontynentu i została zatopiona. Inną poważną konsekwencją ataku nuklearnego jest spalenie atmosfery ziemskiej w śmiercionośnych płomieniach.\nOficjalne prawo przestało obowiązywać. Powszechne stało się mordowanie, okradanie i gwałcenie ludzi. Część ludzi popełnia masowe samobójstwa. Ogromny głód zmusza ludzkość do kanibalizmu. Wśród Niemców odradza się nazizm. Bogatsi ludzie chronią swoje życie poddając się hibernacji.\nOstatecznie konflikt wygrywa Związek Radziecki. Oprócz Rosjan ocalała garstka Pakistańczyków, Islandczyków, Amerykanów, nazistów oraz grupa naukowców w ramach Projektu Eden.\nPomimo objęcia totalitarnych rządów Związku Radzieckiego, część ludzi próbuje wywołać powstanie, po którym ma nastąpić IV wojna światowa. Największym rywalem ZSRR stają się Chiny wraz z jej arsenałem jądrowym. Część chińskiej broni jednak zostaje wykradziona przez KGB.\nJohn Rourke pomimo walki z Rosjanami zostaje śmiertelnie ranny. Jedynym jego ratunkiem staje się hibernacja. Podczas jego snu do władzy dochodzą neofaszyści, którzy wprowadzają jeszcze większy terror niż był za czasów komunistów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2950018", "fragment_id": "1174306/1", "subtitle": "", "title": "Krucjata (seria książek)", "parentId": 2950018.0, "start_index": 1827.0, "document_id": "1174306", "source": "wikipedia", "score": 0.1876979023218155}, "uuid": "d0608ecd-46f3-46bc-974a-7e2a62a70da6"}, {"page_content": "Mieć i nie mieć (ang. \"To Have and Have Not\") – powieść amerykańskiego pisarza Ernesta Hemingwaya napisana w 1937 roku. Jej akcja toczy się na Kubie i Florydzie w okresie kryzysu i prohibicji, jej bohaterem jest Harry Morgan – rybak mieszkający w Key West na Florydzie.\nFabuła.\nAutor opisał dzieje rybaka Harry’ego Morgana, który zarabia na życie wynajmując swój kuter turystom, zabierając ich na połowy po wodach Golfsztromu. Harry nieźle zarabia, jest w stanie utrzymać żonę Marię i ich trzy córki, jednak oszustwo jednego z jego klientów zmusza go do sięgnięcia po nielegalne źródła utrzymania. Rybak zaczyna szmuglować wódkę z Kuby. Jeden z kursów kończy się dla niego tragicznie, przy próbie zatrzymania przez straż celną próbuje ucieczki, co kończy się dla niego utratą kutra oraz amputacją ręki. Od tego wydarzenia zdesperowany Harry szuka okazji zarobku. Interes, którego się podejmuje, okazuje się być jego ostatnim.\nKontekst.\nAutor opiera trzon powieści na połowach na kutrze, które były jego osobistym doświadczeniem oraz jedną z jego największych pasji. W tle powieści przeplata się zarys społeczeństwa ubogiego Key West, który kontrastuje z bogatymi turystami odwiedzającymi to miejsce. Hemingway pokazuje społeczeństwo dotknięte kryzysem oraz początki ruchu komunistycznego na Kubie.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2390080", "fragment_id": "576863/0", "subtitle": "", "title": "Mieć i nie mieć (powieść)", "document_id": "576863", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2390080.0, "score": 0.12012501060962677}, "uuid": "32e7df93-926a-4f60-8a55-870a790e5fd0"}, {"page_content": "Sun Valley – amerykańskie miasteczko położone w centralnej części stanu Idaho, w hrabstwie Blaine. Znany ośrodek narciarski, turystyczny i wypoczynkowy. Leży na wysokości 1812 m n.p.m.\nDemografia.\nWedług spisu ludności (2000) miasteczko zamieszkiwane było przez 1427 osób. W roku 2023 liczba mieszkańców wzrosła do 1771 osób, a gęstość zaludnienia przekroczyła 69 osób/km².\nTurystyka.\nSun Valley powstało jako pierwszy ośrodek narciarski w Stanach Zjednoczonych. Zostało stworzone na wzór szwajcarskich miejscowości alpejskich. Resort narciarski w Sun Valley otwarto w przeddzień zimowych igrzysk olimpijskich w 1936 roku (w niemieckim Garmisch-Partenkirchen). Ważna postacią dla Sun Valley jest Ernest Hemingway, który podczas pobytu tutaj w 1939 roku napisał zakończenie powieści „Komu bije dzwon”.\nZnane osoby.\nNazwa Sun Valley często stosowana jest także dla rejonu otaczającego miasteczko, łącznie z pobliskim miasteczkiem Ketchum. W regionie tym swoje domy mają między innymi: Demi Moore, Bruce Willis, Tom Hanks czy Clint Eastwood.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1966217", "fragment_id": "382606/0", "subtitle": "", "title": "Sun Valley (Idaho)", "document_id": "382606", "start_index": 0.0, "parentId": 1966217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28887781500816345}, "uuid": "7b05729e-bc16-4e94-9504-ba4a99177a3f"}, {"page_content": "Wiosną 1939 roku Hemingway dopłynął na Kubę i wynajął pokój w hotelu na Hawanie. Krótko później dołączyła do niego Martha, po czym zdecydowali się wynająć posiadłość Finca Vigía niedaleko Hawany. Po okresie separacji Hemingway i Paulina rozwiedli się, a 21 listopada 1940 roku autor ożenił się z Marthą. Podobnie do tego, co miało miejsce po rozwodzie z Hadley, Hemingway przeniósł swoją letnią rezydencję do Ketchum w stanie Idaho, a zimowy dom na Kubę. Gellhorn zainspirowała go do napisania jednej z jego najbardziej znanych powieści, \"Komu bije dzwon\", którą rozpoczął w marcu 1939 roku i zakończył w lipcu 1940 roku. Została ona opublikowana w październiku 1940 roku. W ciągu kilku miesięcy od premiery książka sprzedała się w liczbie ponad pół miliona egzemplarzy, a także została nominowana do nagrody Pulitzera.\nW styczniu 1941 roku Martha została wysłana do Chin jako reporterka magazynu „Collier’s”. Razem z nią do Chin trafił Hemingway, który podobnie jak Martha pisał reportaże dla gazety „PM”. Wrócili na Kubę przed dołączeniem Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej. Autorzy książki \"Spies: The Rise and Fall of the KGB in America\" sugerują, że jeszcze przed wyjazdem do Chin Hemingway został tajnym agentem służb KGB pod kryptonimem „Agent Argo”.\n27 czerwca 1942 roku rząd Stanów Zjednoczonych wydał oświadczenie, w którym prosił wszystkie osoby posiadające łódź lub statek o zgłoszenie się na ochotnika do patrolowania wód przybrzeżnych Ameryki Północnej. Głównym celem było poszukiwanie niemieckich łodzi podwodnych. W latach 1942–1944 na swojej łodzi Hemingway patrolował wody wzdłuż wybrzeża Kuby i w Zatoce Meksykańskiej.\nII wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396", "fragment_id": "169282/13", "subtitle": "", "title": "Ernest Hemingway", "document_id": "169282", "start_index": 17372.0, "parentId": 1396.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5798212289810181}, "uuid": "c25fa5de-87b1-4fca-900a-383249ea76b7"}, {"page_content": "Akcja powieści rozpoczyna się 6 maja 1770 w okolicy Wormacji. Józef Balsamo udaje się samotnie na Górę Grzmotów na spotkanie wolnomularskie, któremu przewodniczy szwedzki filozof i mistyk Swedenborg. Daje się tam rozpoznać, jako Wielki Kopta i ujawnia swój plan zburzenia w ciągu najbliższych dwudziestu lat monarchii we Francji i zaprowadzenia republiki, jedynej władzy, która weźmie w opiekę lud. Znakiem sprzysiężonych ma być LPD - \"Lilia pedibus destrue\" (\"zdeptaj lilię nogami\").\nSiedziba Taverneyów.\nTytułowy bohater wyrusza do Francji w towarzystwie starego mistrza Altotasa i żony, Lorenzy. Dusza Lorenzy ma dwie osobowości – jedna to Lorenza katoliczka, która go nienawidzi, jako bezbożnika, druga zaś jest nim zafascynowana i kocha go. Niestety ta druga ujawnia się dopiero wtedy, gdy dziewczyna jest w hipnozie. Balsamo uratował dziewczynę podążającą do klasztoru w Subiaco przed zbójcami, których był hersztem. Podczas pobytu w klasztorze ulegała coraz silniejszej wręcz magnetycznej skłonności ku niemu. W czasie składania ślubów popadła w letarg i jako zmarłą miano ją pochować, gdy nocą zjawił się Balsamo. Lorenza w transie uciekła z ukochanym i poślubiła go.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217081", "fragment_id": "494025/1", "subtitle": "", "title": "Józef Balsamo", "parentId": 2217081.0, "start_index": 1949.0, "source": "wikipedia", "document_id": "494025", "score": 0.04700581356883049}, "uuid": "8d23efce-4824-4fa8-8e4c-eb0b5d4adf54"}, {"page_content": "Narracja jest dość tradycyjna, z wykorzystaniem techniki strumienia świadomości. Powieść zawiera sporo surrealistycznych wizji chorego psychicznie Septimusa, ale i Clarissy, która przebyła niedawno ciężką nienazwaną chorobę. Przedstawiony plastycznie powojenny Londyn widziany oczami mieszkańców jest w tle wielkim bohaterem książki ze swoimi ulicami, pomnikami, publicznymi parkami, samochodami, pierwszymi autobusami, tłumami, wspomnieniami o poległych na wojnie. Wielka Brytania to wciąż jeszcze kolonialna potęga, wielu ludzi podróżuje do Indii, a Clarissa przebywała przez pewien czas w Konstantynopolu. Łatwy jest dostęp londyńczyków np. do bananów. Ton jest przeważnie radosny, lekki i dowcipny, postacie przemierzają miasto, które odżywa, kwitnie w ten piękny, słoneczny dzień zwyczajnie cieszą się życiem. Ukazane są wyższe sfery – polityk rządzącej Partii Konserwatywnej, zamożny lekarz, arystokratki, jednak wielu jest pomniejszych bohaterów, czasem po prostu przypadkowych przechodniów. Septimus pracuje jako urzędnik w biurze handlu nieruchomościami. Obiektywny upływ czasu wyznacza odgłos bicia Big Bena, jednak czas bohaterów biegnie własnym torem. Pani Dalloway nie pracuje zawodowo, ma wiele spraw, ale związanych z jej zamożnym gospodarstwem domowym, znajomymi. Dopiero jej córka Elżbieta pragnie zostać lekarką lub farmerką, pod wpływem nauk mentorki nielubianej przez matkę. Powieść wyrafinowana językowo, z interesującymi metaforami i porównaniami, często dotyczącymi morza, gór, życia na wsi, choć akcja dzieje się w wielkim mieście. Liczne są też przenośnie muzyczne. Sporo jest długich wieloczłonowych zdań.\nInterpretacja.\nMagda Heydel, tłumaczka dzieła, określa je jako \"nowoczesną powieścią o kobietach\". Kluczowe toposy poruszone w powieści to: życie i śmierć, zdrowie i szaleństwo, a także starzenie się.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3574753", "fragment_id": "934786/2", "subtitle": "", "title": "Pani Dalloway", "document_id": "934786", "start_index": 3095.0, "parentId": 3574753.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04803341254591942}, "uuid": "1a925c0a-a693-4087-8ef0-95f6829c113f"}]}
{"id": "q_210", "question": "Azowie to ród bogów skandynawskich czy azteckich?", "answer": [{"page_content": "Asowie lub Azowie (Æsir, aesir – wym. ['aiser] po islandzku; liczba pojedyncza Áss, żeńska forma Ásynja, żeńska liczba mnoga Ásynjur – Asyny bądź Asynje) – jedna z dwóch głównych dynastii bogów nordyckich, ród dobroczynnych bogów polityki i działań militarnych, którzy władają światem.\nIch siedzibą był położony na szczycie jesionu Yggdrasil świat – Asgard. W porównaniu ze starszą dynastią Wanów dynastia Asów jest o wiele bardziej zróżnicowana; Asowie toczyli z Wanami wojnę z powodu śmierci Gullveig, jednej z Wanów. Rozwiązano to pokojowo – Wanowie i Asowie zawarli pokój i sojusz, na znak którego wymienili jeńców wojennych (Njörðra za Mimira).\nWanowie zostali zepchnięci do roli bóstw opiekuńczych, pokoju, płodności i żyzności.\nEdda starsza wymienia[] następujących bogów tej dynastii: Odyn (przywódca Asów), Thor (bóg burzy i piorunów), Baldur, Hodur, Hajmdal, Tyr (bóg wojny), Loki, Widar, Bragi, Wali, Wili, We, Ull, Forseti.\nAsyny to: Frigg (żona Odyna), Saga, Nanna, Sif, Jord, Idun, Eir, Gefion, Fulla, Sjöfn, Löfn, War, Wör, Syn, Hlin, Snotra, Gna i Bil.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=211", "fragment_id": "169574/0", "subtitle": "", "title": "Azowie", "document_id": "169574", "start_index": 0.0, "parentId": 211.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "be90b887-d6aa-4f28-bbff-59e9406d4a1d"}, {"page_content": "Inną nazwą wiary jest islandzkie \"Ásatrú\", co tłumaczy się jako „lojalność wobec Asów” – Asowie/Azowie są podgrupą bóstw w mitologii nordyckiej. Nazwa ta jest częściej używana w Ameryce Północnej; praktykujących określa się jako \"Asatruer\". Ten termin jest preferowany przez praktykujących skupiających się na nordyckich bóstwach Skandynawii, choć problematycznym jest to, jak wielu samoidentyfikujących się Asatruer czci bóstwa i istoty inne niż Æsir, takie jak Wanowie, walkirie, elfy i krasnoludy. Chociaż początkowo było to popularne określenie wśród wyznawców i akademików, stosowanie nazwy Ásatrú osłabło wraz z upływem czasu.\nInni praktykujący określają swoją religię \"Vanatrú\", co znaczy „ci, którzy honorują Vanir”, lub \"Dísitrú\", czyli „ci, którzy czczą boginie”, w zależności od szczególnego akcentu teologicznego. Choć ograniczone głównie do Skandynawii, od połowy lat 2000. coraz popularniejszym terminem jest \"Forn Siðr\" lub \"Forn Sed\" („stara droga”, „dawne zwyczaje”); jest to również termin zaadaptowany z chrześcijańskiej terminologii, wcześniej użyty w poniżającym znaczeniu do opisu przedchrześcijańskiej religii w staronorweskim \"Heimskringla\". Inne terminy używane w obrębie społeczności do opisywania jej religii to \"Tradycja Północna\", \"nordyckie pogaństwo\" i \"saksońskie pogaństwo\", podczas gdy w XX wieku powszechnie używanymi określeniami były \"niemiecka\", \"nordycka\" lub \"germańska wiara\". W Stanach Zjednoczonych grupy podkreślające orientację niemiecką używały pojęcia \"irminizm\", podczas gdy osoby koncentrujące się na aspekcie anglosaskim wybierały \"fyrnsidu\" lub \"theodyzm\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4072924", "fragment_id": "584773/8", "subtitle": "", "title": "Rodzimowierstwo germańskie", "parentId": 4072924.0, "start_index": 10675.0, "document_id": "584773", "source": "wikipedia", "score": 0.2813340425491333}, "uuid": "178b2c04-77d1-4200-ae4b-9ed4e831d703"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy siedziby bogów nordyckich. Zobacz też: Asgaard – polska grupa heavymetalowa i Asgard (Gwiezdne wrota).\nAsgard (duń. i szw. \"Asgård\", bokmål \"Åsgard\", nynorsk \"Asgaard\", staronord. \"Asgarðr\", staroang. \"Ōsgeard\"; \"as\" – „bóg”, \"garth\" – „dwór, gród”, „ogromna przestrzeń”) – w mitologii nordyckiej jedna z Dziewięciu Krain zamieszkana przez dwa szczepy bogów: Asów i (po zawarciu z nimi pokoju) Wanów. Nazwa pojawia się w Eddzie poetyckiej i pieśniach islandzkiego skalda Þorbjörna dísarskálda. Skald ten stwierdza, że Thor z wielką mocą bronił Asgardu.\nDo Asgardu prowadzi tylko jedna droga – Tęczowy Most Bifrost. Schodząc z Tęczowego Mostu, wchodzi się na zieloną równinę Idawall, natomiast najbardziej wysunięte na południe jest Gimle. Siedziba bogów podtrzymywana jest przez czterech krasnoludów: Austriego, Westiego, Nordiego i Sudriego. Inna teoria mówi, że Asgard był rajem wojowników i miejscem, gdzie przebywali bogowie. Prowadziły do niego setki drzwi. Belkami były włócznie, a dachówkami tarcze. Wojownicy opuszczali pałac zmarłych tylko po to, by ćwiczyć się w sztuce wojennej[].\nAsgard został wybudowany na wschód od Wanaheimu. Mury obronne wybudował pewien Olbrzym, który w zamian chciał pojąć za żonę Freję, zażądał również Słońca i Księżyca. Jednak dzięki sile Thora syna Odyna i sprycie Lokiego Freja nie została żoną owego Olbrzyma.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26341", "fragment_id": "181756/0", "subtitle": "", "title": "Asgard", "parentId": 26341.0, "start_index": 1.0, "document_id": "181756", "source": "wikipedia", "score": 0.17649421095848083}, "uuid": "e79981fc-6eeb-4321-8acf-b7e0315c7e81"}, {"page_content": "Wanowie – starsza dynastia bogów nordyckich, dynastia urodzaju, pokonana przez ród Azów i usunięta od rządów nad światem. Ich siedzibą pierwotnie był Wanaheim. Po wojnie z Azami część z Wanów zamieszkała w Noatunie. Ich pochodzenie jest nieznane.\nSą to bóstwa urodzaju, wegetacji i płodności: Njörðr, jego małżonka Skadi, Frejr i Freja.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6815", "fragment_id": "180904/0", "subtitle": "", "title": "Wanowie", "document_id": "180904", "start_index": 0.0, "parentId": 6815.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44409239292144775}, "uuid": "cf51e1d3-964d-42cb-b263-99fed5f2e83a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nZgodnie z przekazem \"Getiki\", rodowód Amalów, wywodzących się od Asów, obejmujący siedemnaście pokoleń żyjących na przestrzeni połowy tysiąclecia, rozpoczynają takie postaci, jak Gaut, Amal i Ostrogota. Protoplastą Amalów jest skandynawski bóg wojny Gaut (Gapt) [‘ojciec Gautów’]. W następnych pokoleniach przedstawicielami rodu są kolejno: Hulmul-Humil (Humle) [‘ojciec Duńczyków’], bóg Duńczyków; Augis-Avigis; Amal [‘ojciec Amalów’], eponim rodu; Hisarna [‘Żelazny’] – być może związany z celtycką (środkowoeuropejską) fazą gockiej etnogenezy; Ostrogota [‘ojciec Ostrogotów’], eponim plemienia; Hunuil [‘Odporny na Czary’]; Athal(a) [‘Szlachetny’]. Pochód tych legendarnych postaci zamykają synowie tego ostatniego – Achiulf (Agiulf) i Oduulf.\nOkres historyczny (do początku V wieku).\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nPierwszym przedstawicielem Kasjodorowych Amalów, który pojawia się także w innym źródle niż \"Getika\" jest zmarły w 375 r. Hermanaryk, mający być jednym z synów Achiulfa (Agiulfa) (pozostali według tradycji to: Ansila, Ediulf i Wultuulf). Od tego momentu kolejne pokolenia rodu można już próbować czasem utożsamiać z pojawiającymi się w rzymskiej historiografii (Ammianus Marcellinus) postaciami, np. wnuka Wuultulfa Winitara z Ammianowym Witimirem czy syna tegoż Wandalara z Widerykiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130371", "fragment_id": "6753/4", "subtitle": "", "title": "Amalowie", "source": "wikipedia", "start_index": 5864.0, "document_id": "6753", "parentId": 130371.0, "score": 0.21518336236476898}, "uuid": "a99dd675-8904-4d7c-9a59-71593ab2a488"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy nordyckiego boga. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nThor (ze staronord. \"Þórr\", grom) – jeden z głównych bogów nordyckich z dynastii Azów (syn Odyna i Jörð, małżonek Sif), odpowiednik południowogermańskiego Donara, bóg burzy i piorunów, sił witalnych, rolnictwa (jako sprowadzający deszcz odpowiedzialny za urodzaj). Patronował także małżeństwu i ognisku domowemu.\nThora uznawano za bardziej przychylnego ludziom niż Odyn – równie gwałtownego, ale mniej tajemniczego. Przedstawiano go zwykle z długą, rudą brodą oraz młotem Mjöllnirem (symbolem jego siły) w ręku. Drzewem poświęconym Thorowi był dąb. Podróżował rydwanem zaprzężonym w kozły, Tanngrisnir i Tanngnjóstr. Nie był tak przebiegły jak Odyn i zdarzało mu się wpaść w pułapkę (przykładem tego jest słynna przygoda Thora w gościnie u króla Utgardu, olbrzyma zwanego Skirnirem), ostatecznie jednak zawsze zwyciężał.\nW czasie zmierzchu bogów Thor zabija węża Midgardu, wielkiego Jormunganda, lecz zginie zatruty jego jadem.\nOd jego imienia pochodzi nazwa czwartku (jako „dzień Thora”) w języku duńskim, norweskim i szwedzkim (\"torsdag\"), farerskim (\"hósdagur\"/\"tórsdagur\"), fińskim (\"torstai\"), niderlandzkim (\"donderdag\"), niemieckim (\"Donnerstag\") oraz staroangielskim (\"Þunresdæg\") i współczesnym angielskim (\"Thursday\").\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6198", "fragment_id": "172154/0", "subtitle": "", "title": "Thor", "document_id": "172154", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6198.0, "score": 0.25525084137916565}, "uuid": "4834594e-44db-4f94-938b-da4652b09e9d"}, {"page_content": "Odyn (Odin) – najwyższy z bogów nordyckich z dynastii Azów, bóg wojny i wojowników, ale także \"wyjętych spod prawa\", bóg szaman, bóstwo mądrości, władzy, poezji i magii. Centralna postać w mitologii nordyckiej. Mąż bogini Frigg i ojciec Thora. Całą trójkę bogów czczono w świątyni w Uppsali. Wraz z Freją przewodził poległym wojownikom w Walhalli. W mitologii germańskiej znany również jako Wodan lub Wotan. Współcześnie czczony przez neopogańskie Ásatrú.\nSynem Odyna był również niezwykle urodziwy Baldur – wyjątkowo lubiany i podziwiany przez bogów za tak rzadkie cechy jak subtelność i delikatność, zginął wskutek intrygi, jaką uknuł zazdrosny i podstępny Loki. Innego syna, Thora, uważano natomiast za drugiego w hierarchii boga północnych Germanów. Mitologia wspomina też o młodszych synach: Widarze i Walim, którzy mieli sprawować władzę po śmierci ojca i brata, boga burzy Thora.\nRodowód.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4296", "fragment_id": "177076/0", "subtitle": "", "title": "Odyn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "177076", "parentId": 4296.0, "score": 0.21286427974700928}, "uuid": "dc0bde20-4ce1-42ba-a94c-65f4578ea741"}, {"page_content": "Sif – w mitologii nordyckiej bogini zbóż, urodzaju, płodności, miłości i urody, należąca do rodów Azów; małżonka Thora.\nMity dość rzadko wspominają o Sif – jeden z nielicznych opowiada o tym, jak Loki podstępem ściął jej piękne włosy. Rozwścieczony tym postępkiem Thor kazał Lokiemu postarać się o nowe włosy dla bogini. Loki wykonanie ich zlecił znakomitym karłom-kowalom, Brokk'owi i Eitriemu, którzy stworzyli wtedy także cudowny, zawsze trafiający celu oszczep Odyna \"Gungnir\" oraz niezwykły okręt \"Skidblandir\" Frejra. Potem Loki, dzięki zakładowi, zdobył od nich również dzika \"Gulinborstiego\", bransoletę \"Draupnir\" oraz młot \"Mjollnir\" dla Thora.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53408", "fragment_id": "644006/0", "subtitle": "", "title": "Sif", "parentId": 53408.0, "start_index": 0.0, "document_id": "644006", "source": "wikipedia", "score": 0.06987389177083969}, "uuid": "82b76b90-f17a-4c12-b08c-776e94fea394"}, {"page_content": "Thor walczący z gigantami (szw. \"Tors strid med jättarna\") – obraz olejny namalowany przez szwedzkiego malarza i rysownika Mårtena Eskila Wingego w 1872 roku, znajdujący się w zbiorach Nationalmuseum w Sztokholmie.\nOpis.\nWedług mitologii nordyckiej grzmoty i błyskawice pojawiają się, gdy bóg burzy, piorunów, sił witalnych i rolnictwa Thor jest rozgniewany. Wyrusza wówczas na swoim rydwanie ciągniętym przez kozły Tanngrisnir i Tanngnjóstr, polując na Jotunów. W swojej walce z tą rasą olbrzymów korzysta z młota Mjølner i pasa Megingjord, który zwiększa jego moc. W interpretacji Mårtena Eskila Wingego Thor jest silnym i nieustraszonym blondynem, który lewą ręką przytrzymuje za włosy jednego z olbrzymów, by zadać mu cios trzymanym w prawej dłoni młotem. \nObraz spotkał się z bardzo dobrym przyjęciem, gdy został po raz pierwszy wystawiony w Nationalmuseum w roku 1872, gdyż wówczas mitologia nordycka i bogowie cieszyli się dużą popularnością. Winge był jednym z wielu skandynawskich artystów, którzy w latach siedemdziesiątych XIX wieku malowali bogów z dynastii Azów. Obrazy i rzeźby tych artystów do dziś wpływają na nasze wyobrażenia o wikingach i Azach.\nDziewiętnastowieczni odbiorcy Wingego zinterpretowali obraz jako ogólne przedstawienie dobra walczącego ze złem. Współcześnie walka Thora z gigantami jest postrzegana jako wyraz ideałów nacjonalistycznych lub faszystowskich. Jasnowłosy Thor jest postrzegany jako obrońca nordyckiego ideału, któremu zagrażają olbrzymy z czarnymi włosami. Swastyka na pasie mocy Thora niewątpliwie przyczyniła się do spopularyzowania obrazu wśród różnych prawicowych grup ekstremistycznych. Dla Wingego i jemu współczesnych swastyka była starożytnym dekoracyjnym symbolem Słońca, pojawiającym się w dekoracjach architektonicznych i różnych logotypach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5684492", "fragment_id": "1241069/0", "subtitle": "", "title": "Thor walczący z gigantami", "parentId": 5684492.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1241069", "source": "wikipedia", "score": 0.1835131049156189}, "uuid": "9d3ac327-3c97-4809-80d9-e9442e37ed80"}, {"page_content": "Ásatrú – nurt w obrębie rodzimowierstwa germańskiego, oparty na wierzeniach zawartych w mitologii nordyckiej, której świat bogów reprezentują dwie dynastie Asów i Vanów. Stanowi ona próbę odtworzenia wierzeń dominujących w Europie Północnej przed przyjęciem chrześcijaństwa. Zaliczana jest do neopogańskich ruchów religijnych.\nEtymologia.\nNazwa Ásatrú, powstała w XIX wieku, wywodzi się z języka islandzkiego (bardzo zbliżonego do języka staronordyckiego) i jest złożeniem dwóch wyrazów. Pierwszy z nich odnosi się do jednej ze wspomnianych grup bogów – Asów, drugi to wyraz używany na oznaczenie „religii” lub „wierzeń”. Aczkolwiek w języku staronordyckim nie istniało słowo o takim znaczeniu, a \"trú\" (lub \"tro\") znaczyło raczej „prawda” lub „lojalność”.\nInne określenia używane to: \"heiðni\", czyli dosłownie „pogaństwo”, \"forn siðr\", czyli „dawne zwyczaje” lub „odynizm”.\nPradawna religia.\nWiadomości na temat pradawnych wierzeń mieszkańców tej części Europy są fragmentaryczne, a niekiedy sprzeczne. Ważnym źródłem wiedzy są takie dzieła literatury islandzkiej jak \"Edda\" czy sagi, które powstawały w XII-XIV wieku. Pewne informacje przynoszą badania współczesnego folkloru oraz znaleziska archeologiczne, a także badania porównawcze innych przedchrześcijańskich systemów religijnych Eurazji: mitologii Celtów, Greków i Rzymian a także wczesnego hinduizmu.\nWspółczesne wierzenia.\nZe względu na wyparcie starych wierzeń przez chrześcijaństwo współcześni wyznawcy Ásatrú zechcieli je zrekonstruować. Ich wyznawcy klasyfikowani są zazwyczaj jako neopoganie, choć wielu z nich odrzuca tę etykietę. Wierzenia i rytuały rekonstruowane są na podstawie historycznych zapisków, zwłaszcza tych przekazanej przez dzieła literackie. Ze względu na skąpość tego materiału mogą one różnić się wśród różnych grup i jednostek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103825", "fragment_id": "651585/0", "subtitle": "", "title": "Ásatrú", "document_id": "651585", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 103825.0, "score": 0.15404415130615234}, "uuid": "b9980c0f-e44c-4a0d-826e-2e1927b616f2"}]}
{"id": "q_211", "question": "Który prezydent RP podpisał w 1928 r. rozporządzenie ustanawiające Bibliotekę Narodową?", "answer": [{"page_content": "Historia Biblioteki Narodowej sięga XVIII wieku. 8 sierpnia 1747 została otwarta Biblioteka Załuskich mieszcząca się w warszawskim pałacu Daniłowiczowskim. Ufundowali ją bracia Józef i Andrzej Załuscy. Współczesna Biblioteka Narodowa wiąże swoje tradycje z Biblioteką Załuskich. Po śmierci Józefa Załuskiego biblioteka została przejęta przez państwo i przemianowana na Bibliotekę Rzeczypospolitej Załuskich. Zgodnie z uchwałą sejmową, od 1780 biblioteka ta miała prawo do otrzymywania obowiązkowego egzemplarza każdej książki wydrukowanej w ówczesnym państwie polskim. Wskutek represji carskich po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki Załuskich zostały zrabowane i wywiezione do Petersburga, gdzie zostały włączone do Biblioteki Carskiej (394 000 tomów, w tym: 11 000 rękopisów i 24 500 rycin). W okresie zaborów polskie piśmiennictwo przechowywano w zbiorach prywatnych na ziemiach polskich i emigracji (zakładano także biblioteki publiczne).\nBiblioteka Narodowa została utworzona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z mocą ustawy z dnia 24 lutego 1928 (weszło w życie 1 marca). Pierwszym dyrektorem był od 1934 Stefan Demby, a jego następcą od lipca 1937 został Stefan Vrtel-Wierczyński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/1", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "source": "wikipedia", "start_index": 1688.0, "parentId": 111993.0, "document_id": "22569", "score": 0.6158265471458435}, "uuid": "a4615961-60d2-40f2-98d6-9b3b8e2aa332"}, {"page_content": "Instytut Bibliograficzny – polska narodowa centrala bibliograficzna (koordynator prac bibliograficznych prowadzonych w Polsce). Został powołany razem z Biblioteką Narodową Rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej o Bibliotece Narodowej, jako jeden z jej instytutów. \nOpracowuje bieżącą i retrospektywną bibliografię narodową oraz urzędową statystykę wydawnictw polskich. Prowadzi prace z zakresu teorii, historii i metodyki bibliografii, normalizacji bibliograficznej, dokumentacji i informacji naukowej, jest także narodowym ośrodkiem międzynarodowego systemu informacji o wydawnictwach ciągłych.\nHistoria.\nInstytut Bibliograficzny został powołany rozporządzeniem Prezydenta z 24 lutego 1928 roku o Bibliotece Narodowej. Nowa instytucja miała za zadanie inicjować i prowadzić wszelkie prace bibliograficzne. W okresie międzywojennym w opinii Jana Baumgarta Instytut Bibliograficzny nie wykazywał inicjatywy ani w planowaniu, ani w organizowaniu przedsięwzięć bibliograficznych. Instytut wznowił działalność po II wojnie światowej.\nKierownicy.\nW latach 1928–1949 Instytut Bibliograficzny podlegał bezpośrednio dyrektorom Biblioteki Narodowej. Po tym czasie funkcję kierownika pełnili:\nStruktura.\nPrzez lata istnienia Instytutu jego struktura ewoluowała. Obecnie składa się on z czterech pracowni:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3355967", "fragment_id": "948926/0", "subtitle": "", "title": "Instytut Bibliograficzny", "document_id": "948926", "start_index": 0.0, "parentId": 3355967.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42600512504577637}, "uuid": "f9e4507f-50f8-49aa-953f-79b21f681b9f"}, {"page_content": "Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, znajdująca się przy alei Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim, w dzielnicy Ochota. Jedna z najstarszych instytucji kultury w Polsce, założona w 1732, działająca w latach 1747–1795 jako Biblioteka Załuskich, reaktywowana w 1928.\nGromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne wydawane na terenie Polski oraz polonika zagraniczne. Jest najważniejszą biblioteką naukową o profilu humanistycznym, głównym archiwum piśmiennictwa narodowego i krajowym ośrodkiem informacji bibliograficznej o książce, placówką naukową, a także ważnym ośrodkiem metodycznym dla bibliotek w Polsce. Prowadzi również działalność wydawniczą – publikuje książki oraz punktowane czasopisma naukowe: „Polish Libraries”, „Rocznik Biblioteki Narodowej” oraz „Notes Konserwatorski”.\nBiblioteka Narodowa ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego w liczbie dwóch sztuk danego tytułu jako jedna z dwóch bibliotek w kraju obok Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.\nPiony organizacyjne i siedziby.\nStruktura Biblioteki Narodowej:\nGłówna siedziba Biblioteki Narodowej znajduje się w Warszawie przy al. Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim. W Pałacu Krasińskich przy placu Krasińskich 3/5 do 2019 mieścił się Zakład Starych Druków i Zakład Rękopisów (przeniesione zostały do gmachu głównego), a obecnie trwają w nim prace związane z projektem „Modernizacja i aranżacja wnętrz Pałacu Krasińskich (Pałacu Rzeczypospolitej) przy Placu Krasińskich 3/5 w Warszawie”. Celem projektu jest m.in. stworzenie interaktywnej przestrzeni wystawienniczej, w której udostępnione zostaną najcenniejsze zbiory Biblioteki Narodowej.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "document_id": "22569", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 111993.0, "score": 0.3536894619464874}, "uuid": "7287d163-48b6-454d-ad5b-ab4b3b498ed7"}, {"page_content": "Zdzisław Marek Pietrzyk (ur. 22 lipca 1957 w Łagowie) – polski historyk, bibliotekarz, profesor nauk humanistycznych. W latach 2003–2021 dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej.\nŻyciorys.\nUrodził się w Łagowie. Ukończył Liceum Ekonomiczne w Ostrowcu Świętokrzyskim. Jest absolwentem Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Kielcach, doktor Wydziału Filozoficzno-Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego w 1989. Habilitację uzyskał na Wydziale Historycznym UJ w 1999, a w 2006 tytuł profesora.\nW 2013 r. \"za wybitne zasługi w pracy naukowo badawczej w dziedzinie historii piśmiennictwa i źródeł historycznych, za działalność na rzecz zachowania dziedzictwa narodowego\" został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, którym prezydent Bronisław Komorowski udekorował go 26 lutego 2013 r. w czasie uroczystości w 85. rocznicę podpisania przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego rozporządzenia o powołaniu Biblioteki Narodowej. W 2022 otrzymał Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2072052", "fragment_id": "430004/0", "subtitle": "", "title": "Zdzisław Pietrzyk", "document_id": "430004", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2072052.0, "score": 0.23798274993896484}, "uuid": "36986cd7-bc1b-4d72-8911-aba7b76357ee"}, {"page_content": "Prace wznowiono po pozyskaniu do projektu Biblioteki Narodowej, zawierając umowę o wynajęciu części pomieszczeń. Zgodnie z umową Biblioteka Narodowa uzyskała do wyłącznego użytku pomieszczenia na piętrach od pierwszego do trzeciego oraz w przyziemiu i piwnicy o łącznej powierzchni 2076 m². Czynsz w wysokości 75 tys. zł rocznie zapłacono za sześć lat z góry i udzielono uczelni pożyczki w wysokości 400 tys. zł na wykończenie budynku i jego wyposażenie. Biblioteka Narodowa zapłaciła także za wykonanie i montaż 2 tys. żelaznych ruchomych półek magazynowych systemu „Hazet-Universalis“ Zieleniewskiego. \nUroczystość otwarcia Biblioteki Narodowej odbyła się 28 listopada 1930 z udziałem prezydenta Ignacego Mościckiego.\nDwukondygnacyjna czytelnia ma prawie 10 metrów wysokości i powierzchnię 864 m². Trzy sufitowe kopuły o siatkowym podziale na drobne okna są oparte na dwunastu filarach. Białe głowice w stylu art deco podtrzymują obite drewnem trzony. \nPod czytelnią Jan Witkiewicz Koszczyc umieścił dwukondygnacyjny magazyn, który miał pomieścić 700 tysięcy książek. O ile podczas II wojny światowej spłonął budynek Zakładów Doświadczalnych budynek biblioteki ocalał. \nW 2010 roku budynek Biblioteki został, wraz z całym kampusem SGH, wpisany do rejestru zabytków.\nZbiory.\nW 1939 roku księgozbiór Biblioteki przekroczył 150 tys. woluminów, jednak wybuch II wojny światowej zahamował dalszy rozwój księgozbioru. Od 1940 roku przez 4 lata okupacji biblioteka współpracowała w konspiracji ze szkołą nieprzerwanie udostępniając swoje zbiory. W trakcie działań wojennych budynek biblioteczny ocalał, a wraz z nim księgozbiór. Biblioteka utraciła jedynie ok. 4% swoich zbiorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1667807", "fragment_id": "709899/1", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie", "source": "wikipedia", "start_index": 1967.0, "document_id": "709899", "parentId": 1667807.0, "score": 0.3376305103302002}, "uuid": "fc796dc4-73d9-4dde-bd5b-9dd2839e3bc4"}, {"page_content": "Pod zbiory przeznaczona została część nowo wybudowanego gmachu Biblioteki Wyższej Szkoły Handlowej (w 1933 uczelnia zmieniła nazwę na Szkołę Główną Handlową), w którym Biblioteka Narodowa rozpoczęła działalność w 1930. Zgodnie z umową uzyskała ona do wyłącznego użytku pomieszczenia na piętrach od pierwszego do trzeciego oraz w przyziemiu i piwnicy o łącznej powierzchni 2076 m². Czynsz w wysokości 75 tys. zł rocznie zapłacono WSH za sześć lat z góry i udzielono uczelni pożyczki w wysokości 400 tys. zł na wykończenie budynku i jego wyposażenie. Biblioteka Narodowa zapłaciła także za wykonanie i montaż 2 tys. żelaznych ruchomych półek magazynowych systemu „Hazet-Universalis“ Zieleniewskiego. Uroczystość otwarcia Biblioteki Narodowej w nowej siedzibie odbyła się 28 listopada 1930 z udziałem prezydenta Ignacego Mościckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/2", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "source": "wikipedia", "start_index": 2902.0, "parentId": 111993.0, "document_id": "22569", "score": 0.35650935769081116}, "uuid": "94dfc239-1d47-4dc7-b2d4-d7f2af582218"}, {"page_content": "Biblioteka Załuskich, Biblioteka Publiczna Rzeczypospolitej, Biblioteka Publiczna Załuskich – biblioteka publiczna w Warszawie, od 1780 polska biblioteka narodowa, jedna z największych bibliotek świata drugiej połowy XVIII wieku, jedna z pierwszych w Europie (pierwsza w Polsce), które starały się realizować zadania biblioteki narodowej, gromadząc, katalogując i udostępniając możliwie pełny zasób narodowego piśmiennictwa.\nFundatorami byli bracia – biskupi Józef Andrzej (bibliofil i bibliograf) i Andrzej Stanisław Załuscy (mecenas i organizator). Biblioteka została otwarta dla publiczności 8 sierpnia 1747 w pałacu Daniłowiczowskim. Po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki zostały zrabowane przez Rosjan i wywiezione w okresie od grudnia 1794 do stycznia 1795 na rozkaz Katarzyny II do Petersburga, gdzie stały się w roku 1814 zrębem Cesarskiej Biblioteki Publicznej (obecna nazwa – Rosyjska Biblioteka Narodowa). Liczący 400 tysięcy tomów, 20 tysięcy rękopisów i 40 tysięcy rycin zbiór doznał uszczuplenia w czasie transportu do Petersburga. Na miejsce dotarło tylko 260 tysięcy woluminów, 11 tysięcy rękopisów i 24 500 rycin.\nPo I wojnie światowej zbiory dawnej Biblioteki Załuskich zostały częściowo zwrócone w latach 1921–1934 na mocy traktatu ryskiego. Stopniowo włączane od 1928 do Biblioteki Narodowej, uległy w znacznej części zniszczeniu w 1944, podpalone przez wojska niemieckie.\nZbiory i ich znaczenie.\nZawiązek zbiorów stanowiły prywatne biblioteki Andrzeja Olszowskiego, Andrzeja Chryzostoma Załuskiego i Józefa Andrzeja Załuskiego, pomnożone przez jego braci: Marcina i Andrzeja Stanisława. W skład kolekcji Andrzeja weszły zbiory rodzinne oraz biblioteka Sobieskich, której najcenniejszą część stanowiły zbiory Żółkiewskich, składające się m.in. ze spuścizn po królach Zygmuncie Auguście i Stefanie Batorym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307909", "fragment_id": "1444667/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Załuskich", "document_id": "1444667", "start_index": 0.0, "parentId": 307909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19763994216918945}, "uuid": "66ed5529-b866-48f4-9295-e60f93cbe702"}, {"page_content": "Biblioteka Narodowa Pedro Henríqueza Ureñy (hiszp. \"Biblioteca Nacional Pedro Henríquez Ureña\") – biblioteka narodowa Dominikany. Powstała w 1971 roku. Od 2001 roku nosi imię Pedro Henríqueza Ureñy.\nHistoria.\nPróby utworzenia Biblioteki Narodowej były podejmowane jeszcze przed II wojną światową. W 1927 roku w ustawie 666 przewidziano kwotę 5000 peso na budowę Biblioteki Narodowej. 18 lutego 1935 roku prezydent Rafael Leonidas Trujillo w ustawie nr 1011 nakazał emisję znaczków z których dochód miał być przeznaczony na Archiwum i Bibliotekę Narodową (Pro Archivo y Biblioteca Nacionales). Działania te nie doprowadziły jednak do powstania Biblioteki. Dopiero 29 sierpnia 1969 roku prezydent Joaquín Balaguer wydał dekret nr 4058, który stał się podstawą jej utworzenia. Powoływał on komisje odpowiedzialną za powstanie biblioteki. Projekt budynku przygotował José Antonio Caro Álvarez, a koszt jego budowy wyniósł 1 200 000 peso. Inauguracja działalności w budynku mieszczącym się przy César Nicolás Penson No. 91 miała miejsce 28 lutego 1971 roku z udziałem między innymi prezydenta i przedstawicieli rządu. Dopiero cztery lata później, 25 listopada 1975 roku prezydent wydał ustawę nr 263, która stała się podstawą prawną funkcjonowania biblioteki. Dekretem nr 382-01 z 20 marca 2001 roku Bibliotece nadano imię Pedro Henríqueza Ureñy. W latach 2007–2012 przeprowadzono remont budynku biblioteki, znacznie go rozbudowując. Biblioteka w tym okresie została przeniesiona do budynku przy Avenida Luperón No. 5. 6 sierpnia 2012 roku prezydent Leonel Fernandez z żoną, wiceprezydentem elektem Margaritą Cedeno, ministrem kultury Jose Rafael Lantigua i dyrektorem Biblioteki Diomedes Nunez Polanco uroczyście otworzył budynek po przebudowie.\nBiblioteka od 2000 roku podlega Ministerstwu Kultury. Zgodnie z ustawą 502-08 z 30 grudnia 2008 roku \"O książkach i bibliotekach\" jest biblioteką centralną. Zgodnie z dekretem nr 616-03 z 20 czerwca 2003 roku pełni rolę Narodowej Agencji ISBN i ISSN.\nZbiory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4896054", "fragment_id": "271403/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa Pedro Henríqueza Ureñy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4896054.0, "document_id": "271403", "score": 0.38503339886665344}, "uuid": "4dbd74d4-fdb8-4ff3-846e-ac410b8933e9"}, {"page_content": "Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional) – założona została przez Filipa V w roku 1712 pod nazwą Biblioteka Królewska. Biblioteka Narodowa powstała w celu szerzenia wiedzy wśród podwładnych i zebrania bibliotek prywatnych. Budowa Gmachu Biblioteki Narodowej, rozpoczęła się w 1866 roku. Fasada na dolnym piętrze jest w stylu doryckim, zaś na górnym piętrze w stylu jońskim. Obecnie jest to jedna z najbogatszych bibliotek pod względem zbiorów bibliograficznych, w zbiorach ok. 6 milionów książek. Zbiory biblioteki podzielone są na zbiory nowe (od roku 1831), księgi dawne (do roku 1830), rękopisy i dokumenty, czasopisma i gazety, ryciny, rysunki i fotografie, mapy i plany, partytury i nagrania dźwiękowe.\nPalacio de Cristal – (Pałac Kryształowy) – składa się ze szklanych murów podtrzymywanych jońskimi kolumnami z żelaza. Na zewnątrz wyróżnia się fasada w stylu greckim skierowana w stronę jeziora. Jest to jeden z najbardziej wyróżniających się budynków w ogrodach \"Parque del Retiro\", od lat są w nim wystawiane czasowe ekspozycje współczesnej sztuki.\nMetrópolis – to budynek o eleganckiej architekturze i wyjątkowych proporcjach, zwieńczony kopułą z czarnego łupku, z wplatanymi złotymi zdobieniami, ukoronowaną statuą Wiktorii ze skrzydłami. Na drugim piętrze wybudowana została rotunda z podwójnymi kolumnami korynckimi. Podtrzymują one trzecie piętro udekorowane statuami reprezentującymi handel, rolnictwo, górnictwo i przemysł.\nCasón del Buen Retiro (Pałac Dobrego Wypoczynku) – zbudowany w XVII wieku do użytku i dla odpoczynku króla Filipa IV. Od tamtego czasu był on kilkakrotnie remontowany, wciąż jednak zachowuje elementy dawnego budynku, takie jak sufit, malowany w XVII wieku przez Lucasa Jordána. Obiekt został przekazany Muzeum Prado i mieści zbiór malarstwa z XIX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3726", "fragment_id": "168291/20", "subtitle": "", "title": "Madryt", "document_id": "168291", "start_index": 31887.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3726.0, "score": 0.29218924045562744}, "uuid": "dfa56a93-8700-406f-a64f-0960055078cb"}, {"page_content": "Biblioteka Kongresu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Library of Congress&lt;/&gt;) – biblioteka, która powstała w 1800 roku w Waszyngtonie. W 2019 roku posiadała w swoich zbiorach ponad 170 mln woluminów w ponad 470 językach. Zbiór książek i dokumentów związanych z Polską należy do jednych z największych nie tylko w USA, ale również na świecie. Pełni funkcję biblioteki narodowej. Zapewnia publiczny dostęp do zbiorów, chociaż jej głównym zadaniem jest służba Kongresowi. We wrześniu 2019 Biblioteka Kongresu zatrudniała 3210 stałych pracowników. \nHistoria.\n24 kwietnia 1800 roku prezydent John Adams zatwierdził powstanie biblioteki i przeznaczył 5 000 dolarów na zakup książek w Londynie na potrzeby Kongresu. W 1801 do Waszyngtonu statkiem „American” przypłynęło 740 książek i trzy mapy. Biblioteka mieściła się początkowo w budynku Kongresu Stanów Zjednoczonych. Thomas Jefferson w styczniu 1802 roku zatwierdził pierwszą ustawę określającą zadania i zakres działalności biblioteki. Na jej mocy powstało stanowisko bibliotekarza Kongresu zatwierdzanego przez prezydenta oraz stałą Komisję Wspólną Kongresu ds. Biblioteki (\"Joint Committee of Congress on the Library\"). Jego zadaniem było opracowanie zasad funkcjonowania oraz nadzorowanie działalności i budżetu. W 1814 roku podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej budynek Kongresu został podpalony. Pomieszczenie biblioteki i część zbiorów zostały zniszczone. W latach 1815–1818 bibliotekę przeniesiono do budynku hotelu Blodget. Wtedy też zakupiono kolekcję prezydenta Jeffersona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52993", "fragment_id": "643873/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Kongresu", "document_id": "643873", "start_index": 0.0, "parentId": 52993.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14337606728076935}, "uuid": "e5f44f28-230b-4cea-829b-33461382db3a"}]}
{"id": "q_212", "question": "Jak w starożytnym Rzymie nazywano niewolników walczących na arenie?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy gladiatora zapaśnika. Zobacz też: inne znaczenia słowa „gladiator”.\nGladiator (łac. \"gladiator\", l.mn. \"gladiatores\", od \"gladius\" – miecz) – najczęściej niewolnik toczący walkę na arenie, na przykład w starożytnym Rzymie. \nZwyczaj walk gladiatorów Rzymianie przejęli od Etrusków i Samnitów. Wywodził się on z rytualnych ofiar z ludzi, składanych podczas uroczystości pogrzebowych. Herodot wskazywał na Scytów jako prekursorów tych krwawych rytuałów. W Etrurii oprócz walk między wojownikami popularne były walki gladiatorów ze zwierzętami i walki zwierząt (zob. też walka byków, walki kogutów). W Rzymie pierwsze walki gladiatorów (\"munus\") odbyły się w III wieku p.n.e., w okresie wojen punickich. W 105 p.n.e. odbyły się pierwsze zawody gladiatorskie, zorganizowane z urzędu przez konsulów. Gladiatorzy zazwyczaj wywodzili się z jeńców wojennych, głównie z Traków, Galów i Germanów, ale do szkół trafiali również przestępcy oraz ludzie wolni, zmuszeni do tego nędzą lub zadłużeniem. Walki gladiatorów były jedną z najpopularniejszych rozrywek rzymskich. Wielu bogatych Rzymian miało swoich gladiatorów i płaciło fortuny za ich szkolenie.\nWalki gladiatorów rzadko kończyły się śmiercią któregoś z nich, dotyczyło to średnio 10% walk, a powodem był duże koszty wyszkolenia dobrego gladiatora. W przypadku walk kobiet toczyły się one zwykle do pierwszej krwi.\nGladiatorki.\nWśród gladiatorów zdarzały się także kobiety, jednak niemożliwa jest ocena skali tego zjawiska ze względu na szczupłość materiałów źródłowych. Walki gladiatorek prawnie ograniczano, jednak ograniczenia te nie były przestrzegane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16432", "fragment_id": "173960/0", "subtitle": "", "title": "Gladiator", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "173960", "parentId": 16432.0, "score": 0.5228804349899292}, "uuid": "cc51a705-f154-47b2-a0e3-7cc176d13db0"}, {"page_content": "Rzymianie, którzy mieli zwyczaj uczęszczać do sal ćwiczeń fizycznych (tzw. gimnazjów) i do łaźni, często ćwiczyli walcząc ze sobą kijkami, na których końcach znajdowało się coś na kształt kulki. O podejściu Rzymian do walk można dowiedzieć się sporo ze spisanych przez nich reguł i zasad. W kontekście starożytnego Rzymu nie sposób nie wspomnieć o walkach gladiatorów, wywodzących się z rytuałów kultury Etruskiej, które toczono podczas igrzysk organizowanych przez cesarzy (z okazji święta lub wygrania jakiejś ważnej bitwy). Gladiatorzy byli specjalnie szkolonymi niewolnikami. Ich walki niewiele miały wspólnego z pojedynkami z późniejszych czasów. Jeśli odmówili wyjścia na arenę karani byli śmiercią, wobec niezbyt aktywnych gladiatorów stosowano chłostę i wypędzano ich na arenę prętami z żelaza rozpalonego do czerwoności. Walki odbywały się na śmierć i życie. Los pokonanego gladiatora spoczywał w rękach organizatora igrzysk i publiczności. Wygrany jednak otrzymywał wolność i zyskiwał podziw społeczności. Były to wówczas widowiska, które wzbudzały ogromne zainteresowanie tak wśród patrycjuszy jak i zwyczajnych obywateli Rzymu.\nŚredniowiecze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2636350", "fragment_id": "1643568/1", "subtitle": "", "title": "Historia szermierki", "document_id": "1643568", "start_index": 1494.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2636350.0, "score": 0.5712337493896484}, "uuid": "ce4194b6-b650-4880-a7ee-d25d3236094f"}, {"page_content": "Damnatio ad bestias – metoda wykonania kary śmierci, niekiedy traktowana jako osobna forma kary, praktykowana w starożytnym Rzymie, polegająca na zmuszeniu skazanego do walki z dzikimi zwierzętami na arenie.\nHistoria.\n&lt; lang=\"la\"&gt;Damnatio ad bestias&lt;/&gt; stanowiło jedną z gałęzi popularnych w czasach rzymskich rozrywek określanych jako &lt; lang=\"la\"&gt;venationes&lt;/&gt;. Do innych form zmuszania ludzi do walki na arenie należały &lt; lang=\"la\"&gt;damnatio ad gladium ludi&lt;/&gt; oraz &lt; lang=\"la\"&gt;damnatio in ludum&lt;/&gt;. &lt; lang=\"la\"&gt;Ad bestias&lt;/&gt; stosowano najpewniej od 2. połowy II w. p.n.e. Prawdopodobnie stanowiło implementację wschodnich praktyk, o czym mogą świadczyć opisy Salustiusza i fragmenty Starego Testamentu. Niewykluczone, że Rzymianie przejęli tę formę zadawania śmierci od Kartagińczyków bądź Numidyjczyków. &lt; lang=\"la\"&gt;Ad bestias&lt;/&gt; w pierwszym okresie stanowiło element wojskowego systemu kar. Początkowo karę stosowano wobec zbiegów z wojska i jeńców wojennych, tych jednak tylko, którzy nie byli obywatelami rzymskimi. Pierwszym potwierdzonym historycznie przypadkiem &lt; lang=\"la\"&gt;damnatio&lt;/&gt; jest rzucenie przez Lucjusza Emiliusza Paulusa na pastwę dzikich zwierząt dezerterów ze swojej armii (167 p.n.e.). Podobne igrzyska wraz z egzekucją zdrajców urządził w 146 p.n.e. jego syn, Scypion Afrykański. Wiadomo też, że po upadku drugiego powstania sycylijskiego prokonsul Akwiliusz zamierzał rzucić ocalałych niewolników na pożarcie zwierzętom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5416483", "fragment_id": "309081/0", "subtitle": "", "title": "Damnatio ad bestias", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "309081", "parentId": 5416483.0, "score": 0.3305848240852356}, "uuid": "45f70459-99ed-48ca-87fb-907aeb08862f"}, {"page_content": "Spartakus (ang. \"Spartacus\") – amerykański film telewizyjny z 2004 roku. Adaptacja powieści Howarda Fasta. Film jest biografią Spartakusa, przywódcy największego starożytnego powstania niewolników.\nTreść.\nAkcja toczy się w starożytnym Rzymie w latach siedemdziesiątych przed naszą erą. Młody niewolnik, imieniem Spartakus trafia do szkoły gladiatorów, gdzie trenuje sztuki walki, by w przyszłości występować na arenie. Udaje mu się namówić towarzyszy do buntu przeciwko władzom. Dowodzeni przez niego niewolnicy osiągają początkowo sukcesy, zajmują okoliczne miasta i zagrażają samemu Rzymowi ...", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1831621", "fragment_id": "902232/0", "subtitle": "", "title": "Spartakus (film 2004)", "parentId": 1831621.0, "start_index": 0.0, "document_id": "902232", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "f07474d9-d16c-4f24-a36d-8445b00cdf72"}, {"page_content": "Przed wejściem na arenę gladiatorzy składali przysięgę, że nie będą oszczędzali się w walce. Na arenie witali organizatora igrzysk różnymi okrzykami. Do historii przeszło zawołanie \"Ave Caesar morituri te salutant\", według Swetoniusza wygłoszone podczas naumachii, zorganizowanej w 52 roku n.e. przez cesarza Klaudiusza. Walki nie można było uniknąć, gdyż biernych zawodników chłostano lub kłuto rozżarzonymi prętami. Między walczącymi pojawiał się sędzia, który czynił im uwagi. Nie wiadomo, które chwyty były niedozwolone. Pokonany przeciwnik mógł prosić o łaskę, podnosząc do góry palec wskazujący, na co obserwujący walkę tłum odpowiadał wyciągnięciem w górę kciuka (co oznaczało darowanie życia) lub skierowaniem go w dół (śmierć). Jest to jednak kwestia sporna (\"pollice verso\"). Gdy pokonany nie mógł kontynuować walki, wykonywał symboliczne gesty: odrzucał tarczę i miecz, klękał na kolana, kładąc ręce na plecy. W tej pozycji oczekiwał na okazanie łaski. Innym gestem było odrzucenie broni i uklęknięcie przed zwycięzcą z pochyloną głową, obejmując go za nogę. W takiej pozycji przyjmował śmiertelny cios mieczem, który zwycięzca wbijał mu oburącz w plecy, w okolicy lewej łopatki. Gdy miał głowę podniesioną, przyjmował cios w serce, między lewy obojczyk a szyję. Podniesiony kciuk edytora oznaczał gest wbicia miecza w nasadę szyi aż po samą rękojeść. Na mozaikach martwego zawodnika oznaczano znakiem Ø (przerysowana grecka litera Θ – θάνατος „śmierć”).\nBunty.\nW dziejach Rzymu dochodziło wielokrotnie do buntów i powstań z udziałem niewolników. W największym z nich znaczącą rolę odegrali wyszkoleni gladiatorzy.\nNajważniejsze powstania i bunty:\nTypy gladiatorów.Charakter walk oraz stosowane uzbrojenie były urozmaicone. Początkowo wyróżniano trzy charakterystyczne typy gladiatorów łączone z pochodzeniem etnicznym:\nW późniejszym czasie wyróżniano też inne typy gladiatorów:\nW okresie późnego cesarstwa państwo utrzymywało własnych gladiatorów. Byli oni wykorzystywani przez niektórych cesarzy, obok wojsk regularnych, podczas wojen domowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16432", "fragment_id": "173960/3", "subtitle": "", "title": "Gladiator", "document_id": "173960", "start_index": 4241.0, "parentId": 16432.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45293840765953064}, "uuid": "134693e2-96a3-4b65-be40-ee65871c40bd"}, {"page_content": "Podczas rzymskiej kampanii przeciwko Dakom Trakowie sprzymierzają się z Rzymianami w celu obronienia swojej ojczyzny. Rzymianie dowodzeni przez Klaudiusza Glabera łamią sojusz, wskutek czego ziemie Traków zostają złupione. Bezimienny wojownik wszczyna bunt przeciwko Rzymianom, a następnie dezerteruje i wraca do swojej wioski, chcąc ocalić żonę, Surę. Udaje mu się zbiec, jednak następnego dnia zostaje złapany przez Glabera, który skazuje go na śmierć. Sura zostaje sprzedana w niewolę, wojownik zaś trafia do Kapui, gdzie na arenie zabija czterech gladiatorów mających wykonać na nim egzekucję. Pod wpływem zachwyconego wojownikiem tłumu senator Albiniusz zmienia wyrok ze śmierci na niewolnictwo. Lentulus Batiatus, właściciel jednego z miejscowych \"ludusów\", proponuje nazwać wojownika Spartakusem, ponieważ walczy on jak tracki król noszący to imię.\nBatiatus kupuje cieszącego się popularnością wśród tłumu Spartakusa, który rozpoczyna szkolenie pod okiem byłego gladiatora Oinomaosa. Spartakus zaprzyjaźnia się z Warro – obywatelem rzymskim, który sprzedał się w niewolę w celu spłacenia długów i wspomożenia rodziny. Staje się również obiektem drwin bardziej doświadczonych gladiatorów, głównie Gala Kriksosa i Kartagińczyka Barki. Niedługo później Spartakus odkrywa, że Sura została sprzedana syryjskiemu łowcy niewolników. Batiatus, nie mogąc okiełznać Spartakusa, obiecuje kupić Surę, jeśli ten sprawdzi się na arenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1933450", "fragment_id": "431682/1", "subtitle": "", "title": "Spartakus (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 1249.0, "document_id": "431682", "parentId": 1933450.0, "score": 0.1371217668056488}, "uuid": "76ddbd86-2cad-4b17-b91c-b44edd8c89be"}, {"page_content": "Amfiteatr (łac. \"amphiteatrum\", z gr. ἀμφιθέατρον 'podwójna widownia, w kształcie koła; połączenie dwóch teatrów półkolistych w jeden') – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona – najczęściej wznoszącymi się schodkowo – rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.\nW historii.\nW starożytnym teatrze greckim była to widownia na wolnym powietrzu, rozłożona półkoliście na zboczach pagórków, wyposażona w kamienne siedzenia. W starożytnym Rzymie budowla ta wykształciła się z wydzielonego na forum dziedzińca, na którym walczyli gladiatorzy. Wokół dziedzińców zaczęto umieszczać ławy, które z czasem stawiano w kilku rządach na usypanym wale. Później całość zaczęto otaczać murem. Ostatecznie amfiteatr stał się wielkim kompleksem rozrywkowym z widownią (\"cavea\") mieszczącą często dziesiątki tysięcy widzów, z wieloma pomieszczeniami pomocniczymi, masztami do rozpinania nad nim osłony (\"velarium\") i wieloma innymi udogodnieniami.\nW czasach imperium rzymskiego zbudowano setki amfiteatrów, głównie w Italii i na zachodzie. Zdecydowanie mniejsza liczba amfiteatrów we wschodnich prowincjach imperium była efektem niechęci ich mieszkańców do krwawych rozrywek, w których gustowali Rzymianie.\nNajsłynniejszym amfiteatrem jest rzymskie Koloseum.\nWspółcześnie nazwą amfiteatr określa się budowlę widowiskową z kolistą lub półkolistą, wznoszącą się do góry widownią.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15960", "fragment_id": "175974/0", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr", "document_id": "175974", "start_index": 0.0, "parentId": 15960.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15801651775836945}, "uuid": "af59f4ea-63f1-498e-b658-80c6793b3d7a"}, {"page_content": "Amfiteatr w Weronie, popularnie zwany Areną – starożytny rzymski amfiteatr znajdujący się we włoskiej Weronie, trzeci co do wielkości po Koloseum i amfiteatrze w Kapui.\nHistoria.\nBudowla została wzniesiona w I wieku n.e. Początkowo leżała na zewnątrz murów miejskich, w obręb których została włączona dopiero w III wieku. Na arenie amfiteatru odbywały się walki gladiatorów oraz walki z dzikimi zwierzętami. Szacuje się, że widownia mogła pomieścić w starożytności do 30 tysięcy osób.\nZewnętrzne wymiary wzniesionej na planie elipsy budowli wynoszą 138,77×109,52 m, arena ma natomiast wymiary 73,68×44,43 m. Do wnętrza można było dostać się przez 64 oddzielne wejścia. Struktura nośna wykonana została z betonu i kamieni, natomiast zewnętrzną stronę murów wyłożono cegłą i miejscowym różowawym wapieniem. Do czasów współczesnych z amfiteatru zachowały się dwie kondygnacje wyłożonych tym „werońskim” kamieniem arkad, z 44 rzędami kamiennych siedzeń. Trzykondygnacyjny pierścień muru zewnętrznego zawalił się podczas trzęsienia ziemi w 1117 r. i do dziś zachował się wyłącznie jego niewielki fragment, zwany „skrzydłem” (\"ala\"). Pozostałe uszkodzenia naprawiono w następnym stuleciu, a obiekt znów zaczął pełnić rolę miejskiej areny. M.in. to tam w 1273 r. spłonęło na stosach 169 patarów – przedstawicieli heretyckiego ruchu z Sirmione.\nPodobnie jak wiele innych budowli rzymskich, amfiteatr był po upadku cesarstwa traktowany jako źródło budulca, już w okresie renesansu podjęto jednak pierwsze starania o zabezpieczenie i konserwację zabytku. Wyróżnił się na tym polu w połowie XVI w. burmistrz miasta, Hieronim Marmoreus, którego wdzięczni senatorowie uhonorowali w 1569 r. okolicznościową tablicą pamiątkową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3689173", "fragment_id": "1311572/0", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr w Weronie", "document_id": "1311572", "start_index": 0.0, "parentId": 3689173.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19949749112129211}, "uuid": "459ebdd0-16ce-4319-a571-4ee1801b8306"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 2000 roku. Zobacz też: inne znaczenia słowa „gladiator”.\nGladiator (ang. \"Gladiator\") – amerykański dramat kostiumowy z 2000 roku w reżyserii Ridleya Scotta, którego akcja dzieje się w czasach starożytnego Rzymu. Obok postaci historycznych, jak cezar Marek Aureliusz czy jego syn Kommodus, występują też postacie fikcyjne jak Juba czy też generał Maximus (ma on jednak kilka pierwowzorów historycznych).\nInspiracją do filmu był między innymi obraz Jean-Léon Gérôme z 1872 pod tytułem \"Pollice verso\". \"Gladiator\" zarobił ponad 457 milionów dolarów przy budżecie 103 milionów dolarów.\nSerwis Rotten Tomatoes przyznał mu wynik 77%.\nFabuła.\nMaximus jest rzymskim generałem za czasów Marka Aureliusza (ok. roku 180) i dowodzi wyprawą przeciw Germanom. Wyprawa kończy się sukcesem. Cesarz chce przywrócić ustrój republikański w imperium z pomocą Maximusa po swojej śmierci, ale zazdrosny syn Marka Aureliusza, Kommodus, zabija ojca, zanim ktokolwiek mógłby się dowiedzieć o testamencie cesarza. Kommodus ogłasza się nowym władcą i rozkazuje pretorianom zabić Maximusa i jego rodzinę.\nMaximusowi cudem udaje się uciec, ale gdy dociera do rodzinnego majątku, okazuje się, że żołnierze spalili dom i zamordowali jego żonę i syna. Na pogorzelisku, rozpaczającego Maximusa chwytają łowcy niewolników i sprzedają go właścicielowi gladiatorów. Maximus zostaje zmuszony do walki na arenie na śmierć i życie.\nMaximus, jako sprawny żołnierz, dobrze radzi sobie na arenie i wkrótce trafia do Rzymu. Proximo, jego właściciel, radzi mu walczyć widowiskowo, a zdobędzie sławę i popularność gawiedzi, a być może uda mu się spotkać samego cesarza. Maximus przyjmuje te rady, gdyż pragnie zemścić się na Kommodusie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42705", "fragment_id": "654828/0", "subtitle": "", "title": "Gladiator (film 2000)", "parentId": 42705.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654828", "score": 0.3141348361968994}, "uuid": "91d1de89-d7d1-4f8a-a687-7d3ad8ec3e94"}, {"page_content": "Historia niewolnictwa obejmuje wiele kultur, narodowości i religii od czasów starożytnych do współczesności. Jednak sytuacja społeczna, ekonomiczna i prawna niewolników różniła się znacznie w różnych systemach niewolnictwa w różnych czasach i miejscach.\nNiewolnictwo w starożytności.\nNiewolnictwo istniało już w najstarszych cywilizacjach (Mezopotamia, Egipt), nie miało jednak charakteru masowego – nazywa się je „niewolnictwem pałacowym”. Pierwszym[] formalnym aktem prawnym, który sankcjonował istnienie niewolnictwa był \"Kodeks Hammurabiego\", w którym znajdował się m.in. punkt, że w przypadku zabicia cudzego niewolnika należy zapłacić właścicielowi za poniesioną stratę lub odkupić niewolnika.\nTakże \"Biblia\" sankcjonowała istnienie niewolnictwa – m.in. w Ks. Wyjścia rozdz. 21 znajdują się przepisy regulujące te kwestie; brak jednak historycznych wskazówek, aby w tym okresie wśród ówczesnych Izraelitów było to zjawisko powszechne i o dużym znaczeniu.\nPraktycznie we wszystkich cywilizacjach antycznych (prócz Grecji i Rzymu) liczba niewolników nie była duża, a znaczenie gospodarcze zjawiska – także niewielkie. Niewolnikami była z reguły tylko niewielka część społeczności, stanowiąca służbę możnych („niewolnictwo domowe”).\nNiewolnictwo w starożytnym Egipcie.\nW starożytnym Egipcie niewolnikami byli głównie jeńcy wojenni. Najliczniejsi byli w okresie Nowego Państwa, jednak w żadnym okresie istnienia egipskiej cywilizacji niewolnictwo nie było podstawą gospodarki i ekonomii państwa. Niewolnicy w Egipcie nie stanowili odrębnej warstwy społecznej, gdyż zazwyczaj szybko asymilowali się z lokalną ludnością, mieli prawo do prywatnej własności, zdarzały się przypadki zawierania małżeństw z Egipcjankami. Niewolnicy stanowili zazwyczaj służbę, a poziom ich życia nie różnił się od poziomu życia ludności wiejskiej i robotników.\nNiewolnictwo w starożytnej Grecji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4721877", "fragment_id": "780673/0", "subtitle": "", "title": "Historia niewolnictwa", "parentId": 4721877.0, "start_index": 0.0, "document_id": "780673", "source": "wikipedia", "score": 0.09991023689508438}, "uuid": "fa1555e3-b838-48e6-add4-02d94f688726"}]}
{"id": "q_213", "question": "Z którego dramatu pochodzi rola Starego Wiarusa, odtwarzana przez Ludwika Solskiego?", "answer": [{"page_content": "Ludwik Solski, właśc. Ludwik Napoleon Sosnowski (ur. 20 stycznia 1855 w Gdowie, zm. 19 grudnia 1954 w Krakowie) – polski aktor, reżyser, dyrektor teatru; jeden z najwybitniejszych aktorów w historii teatru w Polsce. Za szczególnie istotną w jego dorobku uznawana jest rola Starego Wiarusa w \"Warszawiance\". \nRodzina.\nRodzina Sosnowskich pieczętowała się herbem Nałęcz. Ludwik Solski (Ludwik Napoleon Sosnowski) pochodził z długowiecznej rodziny. Ojciec Ludwika, Franciszek Sosnowski (1812–1902) był uczestnikiem powstania listopadowego. Dziadek, rotmistrz kawalerii za czasów insurekcji kościuszkowskiej, dożył 112 lat. Matka Ludwika, Stanisława Wojciechowska (1826–1863), pochodziła z rodu pieczętującego się herbem Lubicz, była prawnuczką barona Michała Mateusza Lewartowskiego (1747–1805). Ze strony matki jego kuzynką była Władysława z Wojciechowskich Sykałowa, działaczka narodowa i żona posła ZLN Juliana Sykały. Ludwik Napoleon Sosnowski miał przyrodniego brata Kazimierza Ignacego, polonistę, pedagoga i krajoznawcę polskiego. Trzykrotnie żonaty. Druga żona, Irena Solska, była córką malarki Bronisławy Poświkowej.\nŻyciorys.\nDebiutował w Krakowie w 1876, następne lata spędził w teatrzykach wędrownych. Do Krakowa powrócił w 1883 i pozostał do 1900. Przez kolejne 4 lata występował w Teatrze Wielkim we Lwowie. W latach 1905–1913 był dyrektorem Teatru Miejskiego w Krakowie (który od 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego). Od 1918 do 1939 roku pracował (w tym reżyserował) w różnych teatrach Polski. Od 1944 ponownie przebywał w Krakowie.\nLudwik Solski był jednym z pionierów w realizacji repertuaru rosyjskiego na polskich scenach: Tołstoja, Czechowa, Gorkiego oraz adaptacji z Dostojewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=414879", "fragment_id": "82980/0", "subtitle": "", "title": "Ludwik Solski", "parentId": 414879.0, "start_index": 0.0, "document_id": "82980", "source": "wikipedia", "score": 0.8495646715164185}, "uuid": "17a571cf-2df0-4b0f-b7ba-14b5305ebe9e"}, {"page_content": "Ludwik – nagroda krakowskiego środowiska teatralnego im. Ludwika Solskiego przyznawana od 1999 r corocznie przez Krakowską Fundację Artystów Teatru.\nLaureatów wybiera kapituła złożona z 45 przedstawicieli środowiska teatralnego. Statuetka przedstawia Ludwika Solskiego w roli Starego Wiarusa z \"Warszawianki\" Stanisława Wyspiańskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=402063", "fragment_id": "61472/0", "subtitle": "", "title": "Ludwiki", "document_id": "61472", "start_index": 0.0, "parentId": 402063.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8730174899101257}, "uuid": "a9c8193b-db6a-46da-b728-2b67eac44ce1"}, {"page_content": "Publiczność zapamiętała go szczególnie z niemej roli Starego Wiarusa w \"Warszawiance\" Stanisława Wyspiańskiego (premiera: 12 stycznia 1898, Teatr Miejski w Krakowie). W krótkiej scenie, do dworku na przedmieściu Warszawy, w którym zebrani byli generałowie: Józef Chłopicki, Jan Zygmunt Skrzynecki, Ludwik Michał Pac i Jan Nepomucen Umiński, przybywa ordynans gen. Franciszka Żymirskiego. Ten stary żołnierz, ranny, oblepiony błotem i krwią dociera tu wprost z pola bitwy o Olszynkę Grochowską. W milczeniu podchodzi do generała, przekazuje mu raport i skrwawioną wstęgę, po czym salutuje i odchodzi. Ta krótka scena wywarła na publiczności przejmujące wrażenie. Rola Starego Wiarusa w wykonaniu Solskiego była uznawana za ikonę polskiego teatru.\nSolski był honorowym dyrektorem Teatru Miejskiego we Lwowie (od 1935) i w Łodzi. Tytuł ten został mu nadany przez władze Łodzi w styczniu 1937 roku.\nW trakcie bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 zniszczeniu uległo całe mieszkanie Solskiego w kamienicy przy Alejach Jerozolimskich 31; w mieszkaniu znajdowały się liczne dzieła sztuki, w tym obrazy Józefa Mehoffera, Juliana Fałata i Piotra Stachiewicza oraz 12 obrazów Stanisława Wyspiańskiego.\nPo upadku powstania warszawskiego Ludwik Solski miał być ewakuowany wraz ze Szpitalem Dzieciątka Jezus, gdzie przebywał. Zygmunt Augustyński, przedwojenny dziennikarz i jeden z głównych działaczy RGO, umożliwił mu wcześniejszy wyjazd ze szpitalem położonym przy ul. Mokotowskiej 55. Drogę na ul. Mokotowską artysta przebył pieszo wraz z żoną i służącą, w towarzystwie Augustyńskiego, który dzięki znajomości niemieckiego miał ich ochronić przed natarczywością patroli niemieckich. Po dotarciu na miejsce, 89-letni Solski, wdrapawszy się na samochód ciężarowy po zaimprowizowanych schodach, zwrócił się do Augustyńskiego:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=414879", "fragment_id": "82980/1", "subtitle": "", "title": "Ludwik Solski", "document_id": "82980", "start_index": 1702.0, "parentId": 414879.0, "source": "wikipedia", "score": 0.762366533279419}, "uuid": "d17fe72c-9760-49e3-91b6-65b86a00181d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dramatu. Zobacz też: Warszawianka.\nWarszawianka – dramat Stanisława Wyspiańskiego. Jego prapremiera, w reżyserii Ludwika Solskiego, miała miejsce w Teatrze Miejskim w Krakowie dnia 26 listopada 1898 roku.\n\"Warszawianka\" zawiera komentarz powstania listopadowego. Wyspiański nawiązał do pieśni Kazimierza Delavigne \"Warszawianka\". Motywy tej pieśni, a zwłaszcza powtarzające się słowa: \"Oto dziś dzień krwi i chwały [...] dziś twój triumf albo zgon\" odgrywają ważną rolę w dramacie, pogłębiają nastrój niewiary będącej udziałem zgromadzonych generałów i arystokratycznych przywódców powstania, rozprawiających o tajemniczym „losie” o niepoznawalnych siłach, które rządzą człowiekiem i historią.\nRzecz dzieje się w dniu bitwy o Olszynkę Grochowską 25 lutego 1831 w sztabie gen. Józefa Chłopickiego, stacjonującego w Dworku Grochowskim.\nOsobami dramatu są generałowie Powstania Listopadowego: Józef Chłopicki, Jan Skrzynecki, oficerowie sztabowi oraz dwie dziewczyny: Anna i Maria, których narzeczeni biorą udział w boju o Olszynkę Grochowską.\nNagle wchodzi Wiarus (najbardziej charakterystyczna postać dramatu), zabłocony, schlapany śniegiem. Nie wypowiada ani słowa, ale jest symbolem. Przynosi wieść o klęsce, ale i o śmierci w bitwie narzeczonego Marii. W konstrukcji utworu został on wyraźnie przeciwstawiony całemu towarzystwu zebranemu w salonie. Jest prostym żołnierzem, swoim wyglądem i zachowaniem świadczy o rzeczywistej walce narodowowyzwoleńczej i kompromituje zarazem patos rozmów na temat „losu” jakie toczą przedstawiciele obozu szlacheckiego. Pieśń staje się ważnym elementem spotęgowania nastroju tragizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1088362", "fragment_id": "1371976/0", "subtitle": "", "title": "Warszawianka (dramat)", "document_id": "1371976", "start_index": 1.0, "parentId": 1088362.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11315655708312988}, "uuid": "4f44bda5-5d1a-4ce7-be82-c9d8699efd1c"}, {"page_content": "Judasz z Kariothu – tragedia młodopolskiego dramaturga Karola Huberta Rostworowskiego z 1913 roku. \nSztuka jest dramatem psychologicznym. Judasz został przedstawiony jako człowiek przeciętny i bojaźliwy, którego łatwo zastraszyć. Tragedia jest napisana wierszem, przeważnie jambicznym dziewięciozgłoskowcem.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nJam... w Galilei... sklepik miał...\notwarty... ledwie... do wieczora...\nKarol Hubert Rostworowski, Judasz z Kariothu\nWystawienie sztuki w Krakowie było jednym z najważniejszych artystycznych wydarzeń początku XX wieku. Do sukcesu dramatu przyczyniła się znakomita rola Ludwika Solskiego.\nW 1981 roku \"Judasz z Kariothu\" został wystawiony w Teatrze Telewizji. W roli głównej wystąpił Jerzy Kryszak.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3891597", "fragment_id": "625601/0", "subtitle": "", "title": "Judasz z Kariothu (dramat)", "parentId": 3891597.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "625601", "score": 0.10945403575897217}, "uuid": "5a5d2505-394f-4a73-8c23-e348f99388a7"}, {"page_content": "Irena Solska, właśc. Karolina Flora Solska (ur. 27 października 1877 w Warszawie, zm. 8 marca 1958 w Skolimowie) – polska aktorka i reżyserka teatralna, dyrektorka teatrów; jedna z najwybitniejszych aktorek w historii teatru w Polsce. Jej mężem był Ludwik Solski.\nŻyciorys.\nCórka Tytusa Mieczysława Poświka i malarki Bronisławy z Bierzyńskich. W dzieciństwie pod kierunkiem matki uczyła się rysunku i malarstwa, potem uczyła się gry aktorskiej u B. Leszczyńskiego. Debiutowała 26 lutego 1896 pod ps. Górska w roli tytułowej w sztuce \"Hrabia Rene\" na scenie teatru łódzkiego. W latach 1896–1900, 1905–1910 oraz 1913–1919 była aktorką Teatru Miejskiego w Krakowie. W latach 1900–1905 występowała we Lwowie, a od 1919 w Warszawie. W sezonie 1932–1933 kierowała własnym Teatrem im. Stefana Żeromskiego w Warszawie. \nW czasie wojny udzielała pomocy wielu ludziom, m.in. neurolożce Zofii Rosenblum Szymańskiej.\nPo wojnie, w latach 1946–1947, była delegatem Ministra Kultury i Sztuki do spraw teatrów na Dolnym Śląsku. Od października 1948 do sierpnia 1949 kierowała Teatrem Nowym w Legnicy. Postępująca choroba Parkinsona uniemożliwiła jej dalszą działalność. Ostatnie lata życia spędziła w Domu Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie, gdzie zmarła. Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych-1-74,75).\nByła drugą żoną Ludwika Solskiego; po rozwodzie z Solskim poślubiła w listopadzie 1914 Ottona Grossera, urzędnika kolejowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=834337", "fragment_id": "1007127/0", "subtitle": "", "title": "Irena Solska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 834337.0, "document_id": "1007127", "score": 0.05669022724032402}, "uuid": "10938486-019c-47bf-a8f3-25d929929ea8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n„Panie Zygmuncie, to była najtrudniejsza rola w moim życiu”.\nNa scenie występował do końca – ostatni raz 5 czerwca 1954 jako Dyndalski w \"Zemście\" Aleksandra Fredry. Został pochowany 22 grudnia 1954 w Krypcie Zasłużonych na Skałce. W pogrzebie uczestniczyły tysiące osób. Władze państwowe reprezentowali zastępca przewodniczącego Rady Państwa Stefan Ignar, wicepremier Stanisław Łapot oraz minister kultury i sztuki Włodzimierz Sokorski, który przemówił w imieniu Rady Państwa i Rady Ministrów.\nPośmiertnie, w 1955 i 1956 opublikowano dwa tomy jego \"Wspomnień\".\nFilmografia.\nLudwik Solski wystąpił też w czterech filmach:\nUpamiętnienie.\nJego imię otrzymały Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie (od 1955 do września 2017) oraz teatr w Tarnowie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=414879", "fragment_id": "82980/2", "subtitle": "", "title": "Ludwik Solski", "parentId": 414879.0, "start_index": 3517.0, "document_id": "82980", "source": "wikipedia", "score": 0.030818527564406395}, "uuid": "d8dd361b-da49-44d1-b673-a7c5cafa3102"}, {"page_content": "Geniusz sceny – polski film oświatowy z 1939 roku, złożony z fragmentów sławnych kreacji Ludwika Solskiego. Są to kolejno: król Fryderyk II z \"Wielkiego Fryderyka\" Nowaczyńskiego, chłop Szywała z \"Niespodzianki\" Rostworowskiego, rola tytułowa z \"Judasza z Kariothu\" Rostworowskiego, Harpagon ze \"Skąpca\" Moliera, lichwiarz Łatka z \"Dożywocia\" Fredry, rola tytułowa z \"Horsztyńskiego\" Słowackiego, Chudogęba z \"Wieczoru Trzech Króli\" Szekspira, sędzia Dogberry z \"Wiele hałasu o nic\" Szekspira, profesor Słapiński ze sztuki \"U mety\" Karola Rostworowskiego, Gospodarz z \"Wesela\" Wyspiańskiego, król Filip II z \"Don Carlosa\" Schillera.\nFilm nagrodzony na MFF w Wenecji: nagroda aktorska dla Ludwika Solskiego i nagroda za scenariusz dla Adama Grzymały-Siedleckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2601296", "fragment_id": "551157/0", "subtitle": "", "title": "Geniusz sceny", "parentId": 2601296.0, "start_index": 0.0, "document_id": "551157", "source": "wikipedia", "score": 0.22114317119121552}, "uuid": "fcbfa9d3-5ca2-4028-b408-2594979cab21"}, {"page_content": "Jego debiutami dramatycznymi były sztuki \"Legenda\" (1898) i \"Warszawianka\" (1898), przy czym ta druga została opublikowana w tygodniku „Życie” 16 listopada 1898. W 1899 \"Warszawiankę\" na deskach Teatru Miejskiego wyreżyserował Ludwik Solski. W 1899, nakładem własnym autora, drukiem ukazały się dramaty \"Klątwa, Meleager, Lelewel, Protesilas i Laodamia\"; w 1900 – \"Legion.\" W 1900 ukończył też wstępną wersję \"Sędziów\". Ten ostatni dramat został wystawiony dopiero w 1907, po śmierci artysty (Ludwik Solski nie zgadzał się na wystawienie sztuki za życia Wyspiańskiego). Kanwą \"Sędziów\" było głośne morderstwo ciężarnej służącej żydowskiego karczmarza Heinzla, Jewdochy Abramczuk, przez jej kochanka Nutę Marmarosza. W \"Sędziach\" odpowiednikiem mordercy jest Natan, syn lichwiarza Samuela, razem ze swoim ojcem mordujący Jewdochę w obawie o to, że ofiara dokona aborcji. Wyspiański nadał przedstawionej historii wymiaru uniwersalnego, zachowując znaną z tragedii antycznej jedność miejsca, czasu i akcji, ale też odwołując się do etyki judaistycznej (odpowiedzialności za swoje czyny jeszcze za życia).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57041", "fragment_id": "648026/5", "subtitle": "", "title": "Stanisław Wyspiański", "document_id": "648026", "start_index": 7843.0, "parentId": 57041.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07605811953544617}, "uuid": "42d26ea8-c612-4551-8eb5-b0f9302c3967"}, {"page_content": "Teatr im. Ludwika Solskiego w Tarnowie – samorządowa instytucja kultury zlokalizowana w Tarnowie, w Polsce. Teatr dramatyczny rozpoczął działalność w 1945 roku; na siedzibę teatru wyznaczono budynek byłego Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.\nHistoria.\nNazwa.\nPo zakończonej wojnie zorganizowano w mieście działalność teatralną w ramach powstałego Miejskiego Domu Kultury. Wkrótce po pierwszej powojennej premierze przemianowano MDK w Teatr Miejski im. Ludwika Solskiego w Tarnowie. Na używanie swego nazwiska w nazwie teatru, Ludwik Solski wyraził osobistą zgodę. Teatr zainaugurował pracę w dniu 28 października 1945 premierą \"Zemsty\" Aleksandra Fredry, a inscenizację wyreżyserował sam Solski, który wystąpił także w roli Dyndalskiego. W latach 1957–1975 działał pod nazwą Państwowy Teatr Ziemi Krakowskiej im. Ludwika Solskiego. W okresie 1975–2012 funkcjonował jako Tarnowski Teatr im. Ludwika Solskiego. 6 lipca 2012 roku, na podstawie uchwały Rady Miejskiej w Tarnowie z dnia 31 maja 2012 roku, jego nazwa została zmieniona na Teatr im. Ludwika Solskiego w Tarnowie.\nDziałalność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1554550", "fragment_id": "672214/0", "subtitle": "", "title": "Teatr im. Ludwika Solskiego w Tarnowie", "document_id": "672214", "start_index": 0.0, "parentId": 1554550.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23268353939056396}, "uuid": "0c677e2a-e170-4efc-a961-51f727905645"}]}
{"id": "q_214", "question": "Kto stał na czele partii w Związku Radzieckim w latach 1964–1982?", "answer": [{"page_content": "Do około 1962 roku pozycja Chruszczowa jako przewodniczącego partii była bezpieczna. W podeszłym wieku stał się jednak coraz bardziej nieobliczalny, a wybryki podważyły zaufanie partyjnych przywódców. W 1963 roku Breżniew zaangażował się w odsunięcie go od władzy, prawdopodobnie odgrywając w tym planie wiodącą rolę. W tym samym roku Chruszczow, wierzący w lojalność Breżniewa, mianował go sekretarzem KC KPZR. Breżniew zastąpił na tym stanowisku Froła Kozłowa, będącego protegowanym Chruszczowa. Awans uczynił Breżniewa osobą typowaną na następcę przywódcy.\n\"Pucz\" Breżniewa umożliwił długi pobyt Chruszczowa w Skandynawii i Czechosłowacji. W październiku 1964 roku Chruszczow podczas urlopu na Krymie został telefonicznie wezwany na Plenum KC do Moskwy pod pretekstem przedyskutowania jego propozycji odnośnie do gospodarki rolnej. Breżniew wraz z Nikołajem Podgornym wykorzystali Plenum do ataku na przywódcę. Politycy oskarżyli go o błędy w zarządzaniu państwem. Sojusznicy Breżniewa zaproponowali następnie głosowanie w sprawie usunięcia Chruszczowa z urzędu. Głosowanie odbyło się, a większość jego uczestników opowiedziała się za dymisją lidera. Tym samym Breżniew objął urząd I sekretarza KC KPZR (od 1966 sekretarza generalnego KC KPZR). Szefem rządu został Aleksiej Kosygin, a głową państwa pozostał Anastas Mikojan. Breżniew i jego współpracownicy poparli destalinizację, jednak wiele z reform Chruszczowa uznali za godzące w stabilność państwa, przez co starali się je zatrzymać. Przejęcie władzy przez nową ekipę zostało przez większość obywateli, w tym inteligencję, przyjęte ze spokojem.\nPrzywódca ZSRR (1964–1982).\nKolektywne rządy i ich charakter.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35570", "fragment_id": "186301/4", "subtitle": "", "title": "Leonid Breżniew", "document_id": "186301", "start_index": 7118.0, "parentId": 35570.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "b6319d67-cd22-43a7-ad03-a177f84c3d8d"}, {"page_content": "ZSRR zgodnie z konstytucją z 1924 był państwem federalnym, w którym władze lokalne sprawowały \"Rady (Sowiety) Deputowanych Robotniczych i Żołnierskich\" (na wsi \"Rady Deputowanych Chłopskich\"). Na poziomie władz gubernialnych (obwodowych, krajowych), w republikach autonomicznych, w republikach związkowych i na poziomie związkowym formalną władzę stanowiły zjazdy delegatów deputowanych, przy czym deputowani chłopscy mieli prawo do wybierania kilkakrotnie mniejszej liczby delegatów niż deputowani robotniczy.\nW Związku Radzieckim istniały trzy hierarchie władzy: część prawodawcza reprezentowana przez Radę Najwyższą Związku Radzieckiego, rząd reprezentowany przez Radę Ministrów i Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego (KPZR), jedyną legalną partię i najwyższego decydenta w państwie.\nPartia.\n \"Osobny artykuł: Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego.\"\nNa czele Partii Komunistycznej stał Komitet Centralny, wybrany na Zjeździe lub Konferencji Partii. Z kolei Komitet Centralny wybierał Politbiuro (zwane Prezydium w latach 1952–1966), \"de facto\" najwyższy urząd w ZSRR.\nW zależności od poziomu konsolidacji władzy było albo Politbiuro jako ciało kolektywne, albo sekretarz generalny, zawsze będący członkiem Politbiura, który skutecznie wiódł partię i kraj (oprócz okresu szczególnej władzy jednostkowej Stalina, raczej sprawowanej bezpośrednio poprzez jego pozycję w Radzie Ministrów niż później po 1941 roku w Politbiurze). Nie było kontroli ze strony ogółu członków, gdyż kluczową zasadą organizacji partii był centralizm demokratyczny, wymagający ścisłego podporządkowania się wyższym ciałom władzy. Wybory były przeprowadzane bez walki wyborczej, poprzez głosowanie na kandydatów zaproponowanych z góry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44916", "fragment_id": "656240/47", "subtitle": "", "title": "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich", "document_id": "656240", "start_index": 63724.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44916.0, "score": 0.45820972323417664}, "uuid": "b2e37f6a-f6bf-4b52-ae08-39fa89ecc467"}, {"page_content": "Konstantin Ustinowicz Czernienko ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Константин Устинович Черненко&lt;/&gt;, ur.    we wsi Bolszaja Tieś, zm. 10 marca 1985 w Moskwie) – radziecki działacz partyjny i państwowy, wieloletni członek naczelnych władz KPZR oraz, przez nieco ponad rok (1984–1985), faktyczny przywódca i tytularna głowa państwa Związku Radzieckiego.\nBył najkrócej rządzącym radzieckim przywódcą, rządził łącznie 391 dni (Jurij Andropow i Gieorgij Malenkow rządzili nieco dłużej, kolejno: 454 dni, 705 dni). Był też najstarszym w momencie obejmowania steru rządów (objął urząd w wieku 72 lat). Czernienko uznawany był za członka „partyjnego betonu”, czyli breżniewowskiego skrzydła partii, które z niechęcią odnosiło się do wszelkich prób zreformowania ZSRR. Przyjmuje się, że jego niezdolność do sprawowania rządów doprowadziła do postępującego rozkładu państwa i przyspieszyła rozpad ZSRR.\nMłodość i kariera.\nPochodzący z Syberii Konstantin Czernienko w 1931 roku wstąpił w szeregi Komsomołu. Po krótkiej służbie w wojsku na granicy z Chinami zaczął karierę działacza partyjnego i państwowego. Przez dość długi czas, w porównaniu np. z Andropowem, pracował na prowincji, zanim, w 1960 roku, został wezwany do Moskwy i sześć lat później – promowany przez Breżniewa, którego został protegowanym – na kandydata do Komitetu Centralnego KPZR, którego pełnoprawnym członkiem został w wieku 60 lat (1971). Do Politbiura wszedł w listopadzie 1978.\nNiedoszły spadkobierca Breżniewa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46534", "fragment_id": "639230/0", "subtitle": "", "title": "Konstantin Czernienko", "document_id": "639230", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 46534.0, "score": 0.07974650710821152}, "uuid": "94a2d6dc-ace4-45a0-ac98-b7c87c6c55cf"}, {"page_content": "Momentem zwrotnym w historii partii (w 1952 przemianowanej na \"Komunistyczną Partię Związku Radzieckiego\" – KPZR) była śmierć Stalina 5 marca 1953. W walce o władzę zwyciężył Nikita Chruszczow, który pokonał swoich partyjnych przeciwników (Ławrientij Beria i Gieorgij Malenkow) i objął nowy urząd pierwszego sekretarza KC, będąc faktycznym przywódcą partii i państwa. Postanowił on dokonać liberalizacji systemu („odwilż”) i wycofania się z polityki stalinizmu. Na XX zjeździe KPZR w 1956 wygłosił słynny referat, określający rządy Stalina jako „kult jednostki”, oskarżający go o odejście od „leninowskich norm” oraz rehabilitujący jego ofiary. Destalinizacja została zaakceptowana przez większą część aparatu, a próba obalenia Chruszczowa w 1957 przez stalinowców (Wiaczesława Mołotowa, Łazara Kaganowicza i Gieorgija Malenkowa) nie powiodła się. Za rządów Chruszczowa odnotowano poprawę standardu życia zwykłych obywateli kraju. 108 milionów ludzi pomiędzy 1956 a 1965 rokiem przeniosło się do nowych mieszkań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14738", "fragment_id": "179900/8", "subtitle": "", "title": "Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego", "parentId": 14738.0, "start_index": 9976.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179900", "score": 0.27090394496917725}, "uuid": "21cf7ae9-88ee-4cfe-936b-73f02f8ab5ad"}, {"page_content": "Nikita Siergiejewicz Chruszczow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Ники́та Серге́евич Хрущёв&lt;/&gt;; ur.    we wsi Kalinowka w powiecie dmitrijewskim w guberni kurskiej, zm. 11 września 1971 w Moskwie) – radziecki polityk, działacz partyjny i państwowy, I sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w latach 1953–1964 i premier ZSRR w latach 1958–1964, generał porucznik Armii Czerwonej.\nPochodził z chłopskiej rodziny. Od 12 roku życia pracował w fabrykach i kopalniach Donbasu jako ślusarz. Od 1918 był członkiem partii bolszewików, podczas wojny domowej walczył jako komisarz, po jej zakończeniu był aktywistą partyjnym i naczelnikiem. W 1929 został wysłany do Akademii Przemysłowej w Moskwie. W 1932 został sekretarzem komitetu moskiewskiego, w 1934 został członkiem KC WKP(b), w 1939 – I sekretarzem KC WKP(b) Ukrainy i członkiem Biura Politycznego KC WKP(b). W latach 1941–1945 był członkiem rad wojennych wielu frontów.\nŚmierć Józefa Stalina doprowadziła w następstwie do zaciekłej walki o władzę, z której Chruszczow wyszedł zwycięsko. Początkowo awansowano go z szefa Obwodowego Komitetu KPZR w Moskwie do stanowiska sekretarza KC KPZR, czyli jednego z pięciu równoprawnych szefów partii. Do zadań Chruszczowa należało koordynowanie ich pracy, jednak nie miał względem nich dodatkowych uprawnień. 7 września 1953 roku objął nowo ustanowiony urząd pierwszego sekretarza KC KPZR, czyli przywrócone pod zmienioną nazwą stanowisko generalnego sekretarza. W grudniu tego roku został wicepremierem. Proces przejmowania władzy sfinalizował, obejmując stanowisko premiera w 1958 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22324", "fragment_id": "185059/0", "subtitle": "", "title": "Nikita Chruszczow", "parentId": 22324.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "185059", "score": 0.10050135105848312}, "uuid": "5e13d897-eb89-4a95-b057-61562cada165"}, {"page_content": "Walka o władzę w partii nie została zakończona. Władzę objęło kolektywne kierownictwo w osobach Chruszczowa, Malenkowa i Bułganina. Malenkow przedstawiał odmienną od Chruszczowa wizję państwa. Chciał on zreorganizować rząd, zwiększając jego uprawnienia kosztem partii. Chruszczow stał się na tyle potężny, że był w stanie wyznaczyć wielu swoich zwolenników ze struktur lokalnych na stanowiska członkowskie w KC. Za zwycięstwem Chruszczowa przemówiły zapoczątkowana przez niego Kampania zagospodarowania nieużytków (miała na celu podniesienie produkcji rolnej w ZSRR w latach 1954–1960 poprzez zaoranie nieużytków rolnych, głównie stepów w Kazachstanie, ale także w Rosji (rejony Wołgi, Uralu, Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu), która początkowo okazała się dużym sukcesem) oraz zainteresowanie się prokuratury udziałem Malenkowa w tzw. sprawie leningradzkiej z 1949 roku.\nNa posiedzeniu Komitetu Centralnego w styczniu 1955 roku, Malenkow został oskarżony o udział w sprawie leningradzkiej i ułatwienie Berii dojścia do władzy. Na posiedzeniu Rady Najwyższej w następnym miesiącu został zdymisjonowany z funkcji premiera. Ku zdziwieniu zachodnich obserwatorów zastąpił go Nikołaj Bułganin. Chruszczow jeszcze przed tym wydarzeniem umocnił swoje wpływy wśród lokalnych przywódców partyjnych. Wraz z dymisją Malenkowa, Chruszczow stał się w praktyce najważniejszą osobą w partii. Sam Malenkow pozostał jednak w rządzie, pełniąc o wiele mniej znaczącą funkcję ministra energetyki.\nPrzywódca ZSRR (1953–1964).\nPolityka wewnętrzna.\nKonsolidacja władzy: tajny referat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22324", "fragment_id": "185059/17", "subtitle": "", "title": "Nikita Chruszczow", "source": "wikipedia", "start_index": 26043.0, "document_id": "185059", "parentId": 22324.0, "score": 0.15155836939811707}, "uuid": "82720096-6ffe-459e-9fdd-1e6dcf25d41d"}, {"page_content": "Po śmierci Lenina w Związku Radzieckim rozpoczęła się walka o władzę. Trzema głównymi kandydatami na jego miejsce byli Józef Stalin, Nikołaj Bucharin i Lew Trocki. Stalin zwyciężył, Bucharin został rozstrzelany, a Trocki wygnany z kraju. Z tego powodu w końcu lat 20. XX wieku ZSRR rozpoczęło odchodzić od założeń myśli Lenina w kierunku ideologii nazywanej stalinizmem, której jednym z głównych założeń było stwierdzenie, iż Związek Radziecki był wystarczająco silny, aby zbudować socjalizm samemu. Stalinizm odrzucał marksistowsko-leninowską tezę o rewolucji światowej i przyjmował koncepcję \"socjalizmu w jednym kraju\" która na wiele lat stała się najważniejszym elementem ideologii partii. Według stalinizmu najważniejsza była budowa socjalizmu w ZSRR pozostającego w odosobnieniu od otaczających ten kraj państw kapitalistycznych. Inną znamienną cechą stalinizmu była ekstremalna centralizacja władzy i ekspansja jej uprawnień, która doprowadziła do powstania bezwzględnego stalinowskiego totalitaryzmu. Stalin zakończył etap eksperymentów gospodarki mieszanej okresu Lenina i wprowadził centralne planowanie, likwidując przy tym prywatną przedsiębiorczość i kolektywizując radzieckie rolnictwo. Stalin zbudował wokół siebie kult jednostki a coraz większa biurokracja pozostawała w sprzeczności z marksistowskim pojęciem \"obumierania państwa\".\nZnajdując się za granicą, Trocki w swoich pismach prezentował własną interpretację leninizmu, którą nazwano później trockizmem. Oskarżał on Stalina o zdradę rewolucji. Trocki, jak również niemal wszyscy byli rewolucyjni towarzysze Lenina, nazywani „Starymi Bolszewikami”, zostali systematycznie wymordowani z rozkazu Stalina.\nPo II wojnie światowej w międzynarodowym ruchu komunistycznym zaczęły narastać tendencje odśrodkowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46197", "fragment_id": "639195/4", "subtitle": "", "title": "Leninizm", "document_id": "639195", "start_index": 5937.0, "parentId": 46197.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15224669873714447}, "uuid": "9defbde1-94c6-44ea-9c75-679f01bf2191"}, {"page_content": "Państwowy urząd bezpieczeństwa (KGB i jej poprzedniczki) odgrywał znaczącą rolę w polityce radzieckiej. Był wykorzystywany podczas terroru stalinowskiego. Po śmierci Stalina struktury bezpieczeństwa zostały wzięte pod ścisłą kontrolę partii. Podczas urzędowania Jurija Andropowa jako przewodniczącego KGB w latach 1967–1982 i sekretarza generalnego w latach 1982–1984, urząd brał udział w zwalczaniu opozycji politycznej i utrzymywał rozbudowaną sieć informatorów, umacniając się jako aktor polityczny w pewnym sensie niezależny od struktury państwowo-partyjnej. Kulminacją była kampania antykorupcyjna, biorąca za cel wyższych urzędników partyjnych w późnych latach siedemdziesiątych i wczesnych osiemdziesiątych.\nOddzielenie władzy i reforma.\nKonstytucje ZSRR, ogłaszane w 1918, 1924, 1936 i 1977 roku, nie ograniczały władzy państwowej. Nie istniało żadne formalne rozdzielenie władzy pomiędzy partią, Radą Najwyższą i Radą Ministrów reprezentujących rządzące ośrodki decyzyjne. System był rządzony mniej prawnie, a bardziej poprzez nieformalne zebrania, nie istniał też żaden określony mechanizm sukcesji. Walki o władzę miały miejsce w Politbiurze po śmierci Lenina i Józefa Stalina, jak i po odsunięciu od władzy Chruszczowa, spowodowane decyzjami i Politbiura i Komitetu Centralnego. Wszyscy liderzy Związku Radzieckiego przed Gorbaczowem zmarli w swoim miejscu pracy, oprócz Gieorgija Malenkowa i Chruszczowa, obu odsuniętych od kierowania partią w wyniku walk wewnętrznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44916", "fragment_id": "656240/50", "subtitle": "", "title": "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich", "document_id": "656240", "start_index": 68102.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44916.0, "score": 0.28116515278816223}, "uuid": "be6ec7b5-2467-4b4e-a2c2-a9ffa4602a90"}, {"page_content": "Aleksandr Alemasow, Dmitrij Antonow, Grigorij Arutinow, Siergiej Badajew, Walerian Bakradze, Nikołaj Biriukow, Iwan Bojcow, Gawrił Wejnberg, Iwan Własow, Michaił Gwisziani, Siergiej Goglidze, Aleksandr Gorkin, Grigorij Gromow, Nikołaj Gusarow, Władimir Diekanozow, Michaił Denisow, Pawieł Doronin, Aleksandr Dubrowski, Wasilij Żaworonkow, Polina Żemczużyna, Wiktor Żurawlow, Wasilij Zotow, Nikołaj Ignatow, Siergiej Ignatiew, Abak Iskanderow, Konstantin Kartaszow, Siergiej Kaftanow, Kiriłł Kaczalin, Bogdan Kobułow, Michaił Kowalow, Anatolij Kołybanow, Paweł Komarow, Iwan Koniew, Siergiej Krugłow, Pawieł Kułakow, Aleksandr Łoktionow, Iwan Makarow, Iwan Maslennikow, Kiriłł Mierieckow, Aleksandr Niewieżin, Iwan Nikiszow, Dmitrij Pawłow, Gieorgij Palcew, Nikołaj Patoliczew, Piotr Popkow, Gieorgij Popow, Wasilij Pronin, Grigorij Rastiogin, Gieorgij Sawczenko, Aleksandr Samochwałow, Piotr Sieliezniow, Iwan Siergiejew, Zinowij Serdiuk, Jakow Smuszkiewicz, Leonid Sosnin, Maksim Starostin, Wasilij Starczenko, Jakow Storożew, Nikołaj Fieklenko, Aleksiej Frołkow, Iwan Chochłow, Kandid Czarkwiani, Boris Czernousow, Aleksiej Czujanow, Faził Szagimardanow, Borys Szaposznikow, Terentij Sztykow, Iwan Jarcew.\nW latach 1939-1952 zjazdy partii nie odbywały się. XIX zjazd WKP(b) (5-14 października 1952) zmienił nazwę partii na Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego. 5 marca 1953 zmarł Józef Stalin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3002429", "fragment_id": "1214486/15", "subtitle": "", "title": "Skład Komitetu Centralnego partii bolszewików (SDPRR(b), RKP(b) i WKP(b)) 1917–1952", "parentId": 3002429.0, "start_index": 17689.0, "document_id": "1214486", "source": "wikipedia", "score": 0.43000414967536926}, "uuid": "615ae3b5-3738-4083-af23-aeca5f16b75e"}, {"page_content": "Józef Stalin nie wyznaczył za życia następcy, dlatego Nikita Chruszczow, Ławrientij Beria i Gieorgij Malenkow, którzy mieli najsilniejszą pozycję w ZSRR, dzielili się władzą, stwarzając wrażenie \"kolektywnego kierownictwa\". Beria został zamordowany w wyniku porozumienia się pozostałych liderów KPZR, Chruszczow został I sekretarzem partii, a Malenkow premierem ZSRR. Konsolidacja władzy przez Chruszczowa zakończyła się po odsunięciu Malenkowa w 1955 roku i powołaniu Nikołaja Bułganina na stanowisko premiera (Chruszczow osobiście został premierem w 1958 roku).\nOkres walki o władzę w ZSRR spowodował pierwsze wystąpienia społeczne w krajach bloku wschodniego. W tłumieniu wystąpień w NRD zaangażowało się wojsko radzieckie. Dla uspokojenia nastrojów zezwolono na większą swobodę w podejmowaniu decyzji przez przywódców państw komunistycznych w Europie Środkowej. W początkowym okresie rządów Chruszczowa poprawiły się także relacje ZSRR z Jugosławią, której droga do komunizmu została zaakceptowana. W stosunkach z krajami zachodnimi ZSRR podjął jeszcze bardziej śmiałe gesty pojednawcze. Przedstawiciele radzieccy wzięli udział w konferencji w Genewie w 1954 roku, natomiast w 1955 roku wojska radzieckie wycofały się z Austrii. Tym samym zawarto kompromis – ZSRR zgodził się na zjednoczenie Austrii pod warunkiem jej neutralności. Prawdziwym przełomem okazał się XX Zjazd KPZR w 1956 roku, na którym oficjalnie przyjęto w ZSRR tezę o możliwości pokojowego współistnienia między Wschodem a Zachodem, uznano Jugosławię za kraj komunistyczny i przyjęto możliwość indywidualnego budowania komunizmu w poszczególnych krajach. Zwieńczeniem pojednawczych gestów Chruszczowa była jego wizyta w Stanach Zjednoczonych i spotkanie z Eisenhowerem w 1959 roku.\nSkutki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5095877", "fragment_id": "1094239/1", "subtitle": "", "title": "Doktryna Chruszczowa", "parentId": 5095877.0, "start_index": 1747.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1094239", "score": 0.18374353647232056}, "uuid": "3dee25b5-3745-4086-b5c5-89919ed6af0d"}]}
{"id": "q_215", "question": "Jaka ciecz jest najczęściej mierzona w baryłkach?", "answer": [{"page_content": "Baryłka (ang. \"barrel\") – jednostka objętości (ok. 159 l) cieczy i ciał sypkich, poza krajami anglosaskimi używana głównie w handlu ropą naftową.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77742", "fragment_id": "655847/0", "subtitle": "", "title": "Baryłka", "parentId": 77742.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655847", "score": 0.5}, "uuid": "89f48f58-986f-4c52-ae21-3e17a5b1647b"}, {"page_content": "Baryłka przeliczeniowa ropy (ang. \"barrel of oil equivalent\") – jednostka energii. Jest określona przez ilość energii, która jest otrzymana przez spalenie jednej baryłki ropy naftowej. Równe jest to energii 6,1178632 × 109 J albo 1,70 MWh.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1598910", "fragment_id": "689579/0", "subtitle": "", "title": "Baryłka przeliczeniowa ropy", "parentId": 1598910.0, "start_index": 0.0, "document_id": "689579", "source": "wikipedia", "score": 0.1424473524093628}, "uuid": "eee2c346-e6ae-476a-9fed-fb3ede0fa420"}, {"page_content": "Pomiar poziomu medium jest w istocie pomiarem odległości lub długości. Zakresy pomiarowe mogą wynosić od kilku centymetrów w przypadku zadań sterowania, 2–10 metrów dla typowych pomiarów poziomu cieczy, do pomiarów w 70 metrowych silosach zbożowych, zasobnikach z cukrem lub cementem.\nNajczęściej spotykane są pomiary poziomu cieczy, past i szlamów, gazów ciekłych, drobnoziarnistych materiałów sypkich i kruszyw, w zbiornikach stacjonarnych i przenośnych, magazynowych i buforowych. Obejmują one zakresy temperatur 200...400 °C oraz ciśnień pracy 1...500 bar we wszystkich gałęziach przemysłu – od rafineryjnego, chemicznego, petrochemicznego, poprzez energetykę, papiernictwo, wydobywanie i przetwórstwo kruszyw oraz minerałów, minerałów, a na przemyśle spożywczym, browarnictwie i inżynierii środowiska kończąc.\nOprócz bezpośredniego pomiaru poziomu, możliwe jest również późniejsze wyznaczenie, np. objętości, masy lub gęstości produktu w zbiorniku. W takich przypadkach uwzględnia się geometrię i wymiary zbiornika oraz właściwości fizyczne medium.\nTechniki pomiarowe.\nIstnieje szeroki wybór metod pomiarowych. Rozróżnienie pomiarów poziomu wynika z charakteru produktu mierzonego – ciecze, ciekłe gazy lub materiały sypkie:\nMetoda pomiaru czasu przelotu.\nZasadniczo wyróżnia się trzy metody: radarową, ultradźwiękową oraz „radar prowadzący”. W każdej z nich pomiar wygląda podobnie. Nadajnik wysyła impulsy elektromagnetyczne lub falę ultradźwiękową, które po odbiciu od powierzchni produktu docierają do odbiornika. Mierząc czas potrzebny na pokonanie drogi, czyli czas przelotu wiązki oraz mnożąc go przez prędkość propagacji fali, przetwornik określa odległość pomiędzy nadajnikiem a powierzchnią medium. Po uwzględnieniu wysokości zbiornika, mikroprocesor oblicza rzeczywisty poziom produktu w nim zgromadzonego.\nMetoda radarowa.\nPomiar stosowany w trudnych warunkach procesowych (wysokie ciśnienia, temperatury kondensacja) oraz dla cieczy agresywnych chemicznie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=640832", "fragment_id": "842449/0", "subtitle": "", "title": "Pomiar poziomu", "document_id": "842449", "start_index": 0.0, "parentId": 640832.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09246553480625153}, "uuid": "87814a0b-4bf8-4a5f-b658-718a247e5075"}, {"page_content": "Barometr – przyrząd do pomiaru ciśnienia atmosferycznego. W zależności od zasady działania, barometry dzielą się na cieczowe i sprężynowe.\nBarometr cieczowy.\nPierwszy barometr cieczowy zbudował Torricelli w 1643. Do pomiaru ciśnienia atmosferycznego wykorzystywana jest tu ciecz o znacznej gęstości (zwykle rtęć) zawarta w rurce umieszczonej pionowo. Ciśnienie hydrostatyczne cieczy równoważy ciśnienie atmosferyczne, a wysokość słupa cieczy zależy od tego ciśnienia. Zakłócenia w pracy barometrów cieczowych mogą być spowodowane odchyleniem od pozycji pionowej, zmianą gęstości cieczy przy zmianie temperatury otoczenia, dostaniem się powietrza do tzw. próżni Torricellego nad cieczą, zmianą wysokości słupa cieczy z powodu sił przylegania cieczy do ścianek rurki. W przypadku rtęci, siła ta jest ujemna i powoduje obniżanie się poziomu cieczy w cienkich rurkach.\nZe względu na różnice w konstrukcji, barometry te możemy podzielić na:\nBarometr sprężynowy.\n \"Osobny artykuł: aneroid.\"\nWyskalowanie barometrów.\nCiśnienie można wyrażać w jednostkach zwanych paskalami (od nazwiska francuskiego uczonego Pascala, który poprzez swoje eksperymenty wzbogacił wiedzę o ciśnieniu atmosferycznym).\nPodziałka barometrów jest wyskalowana w torach lub hektopaskalach (paskalach).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49832", "fragment_id": "662521/0", "subtitle": "", "title": "Barometr", "document_id": "662521", "start_index": 0.0, "parentId": 49832.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29611918330192566}, "uuid": "a13530a9-298f-4ee9-8d3a-95d38588dcb7"}, {"page_content": "Termometr cieczowy – termometr, w którym pomiaru temperatury dokonuje się przez pomiar objętości cieczy. Składa się ze zbiornika z cieczą, który jest połączony z kapilarą szklaną, wewnątrz której ponad cieczą znajduje się gaz obojętny. Umieszczona wzdłuż kapilary skala umożliwia odczyt temperatury. Cieczą termometryczną najczęściej była rtęć, obecnie alkohol.\nNajczęściej stosowane ciecze w termometrach\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275166", "fragment_id": "1405231/0", "subtitle": "", "title": "Termometr cieczowy", "parentId": 275166.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1405231", "score": 0.2605481445789337}, "uuid": "265b7015-e9dc-4453-8519-6d3804186f99"}, {"page_content": "Libella rurkowa – przyrząd optyczny umożliwiający ustawianie płaszczyzn i prostych w kierunku pionowym lub poziomym.\nPodstawowym elementem libelli rurkowej jest zamknięta ampułka z cieczą i pęcherzykiem gazu (powietrza) pełniącym rolę wskazówki.\nJako ciecz najczęściej stosuje się alkohol lub eter. Opary cieczy nasycają pęcherzyk gazu. Ciecz jest zwykle zabarwiona, aby łatwiej można było obserwować położenie pęcherzyka. Na powierzchni ampułki libelli naniesiony jest podział kreskowy, którego środek wyznacza punkt główny libelli rurkowej. Jest to punkt, w którym znajduje się pęcherzyk, kiedy libella jest ustawiona poziomo.\nAmpułka może mieć kształt beczkowy lub torusowy.\nAmpułka beczkowa.\nAmpułka ma kształt rurki, której średnica wewnętrzna jest największa w środku ampułki i stopniowo maleje w kierunku końców tak, że najmniejsza średnica jest na końcach. Na powierzchni ampułki libelli naniesiony jest podział kreskowy, którego środek wyznacza punkt główny libelli rurkowej. Jest to punkt, w którym znajduje się środek pęcherzyka, kiedy oś libelli (jej oś symetrii) znajduje się w poziomie.\nCiecz dzięki siłom grawitacji dąży to tego, aby spłynąć najniżej a pęcherzyk, na który działa siła wyporu (zgodnie z prawem Archimedesa), zajmuje najwyższy punkt libelli. W położeniu roboczym (poziomym) libelli beczkowej najwyższy punkt znajduje się w jej środku, gdyż tam średnica ampułki jest największa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89458", "fragment_id": "654470/0", "subtitle": "", "title": "Libella rurkowa", "document_id": "654470", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 89458.0, "score": 0.11247970163822174}, "uuid": "4210bcc2-2609-4377-8958-61abe6683bad"}, {"page_content": "Pierwszym przyrządem przypominającym z wyglądu współczesne termometry był jednak termometr rtęciowy. Został on udoskonalony na początku XVIII wieku przez pochodzącego z Gdańska, a osiadłego w Holandii fizyka – Daniela Gabriela Fahrenheita. Działanie tego rodzaju termometru oparte jest na zasadzie rozszerzania się cieczy podczas zmiany temperatury. Przyrząd pomiarowy składa się z wąskiej szklanej rurki (kapilary) ze zbiorniczkiem na ciecz u dołu. Zbiorniczek wypełniony jest cieczą, np. rtęcią. W miarę wzrostu temperatury ciecz się rozszerza i jest wypychana w górę rurki (gdzie panują warunki zbliżone do próżni). Temperaturę można odczytać na skali znajdującej się na rurce lub obok niej. Fahrenheit wprowadził skalę pomiaru temperatury nazwaną później jego nazwiskiem. Skala Fahrenheita była powszechnie używana w przeszłości, dzisiaj jednak preferuje się skalę Celsjusza – skalę termometryczną zaproponowaną w 1742 przez szwedzkiego astronoma Andersa Celsiusa.\nW 1866 Thomas Clifford Allbutt wynalazł nowoczesny medyczny termometr rtęciowy, co umożliwiło zmniejszenie rozmiaru urządzenia z 30 do 15 cm i skróciło czas pomiaru z 20 do 5 min.\nInne ciecze.\nW miejsce rtęci stosuje się też inne ciecze termometryczne. W związku z wycofaniem medycznych termometrów rtęciowych ze sprzedaży w wielu krajach Unii Europejskiej, powstało zapotrzebowanie na termometry zastępcze. Do konstrukcji termometrów cieczowych używa się cieczy o możliwie niskiej temperaturze krzepnięcia, wysokiej temperaturze wrzenia oraz dużej i liniowej rozszerzalności cieplnej. W praktyce najczęściej używa się alkoholi – zwłaszcza izopropanolu. W sprzedaży znajdują się także termometry medyczne zawierające galinstan, stop metali o temperaturze topnienia ok. −20 °C.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30544", "fragment_id": "172422/1", "subtitle": "", "title": "Termometr rtęciowy", "source": "wikipedia", "start_index": 1013.0, "parentId": 30544.0, "document_id": "172422", "score": 0.08613446354866028}, "uuid": "d5765263-a6b6-458d-9db3-a8442b672e47"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „faza ciekła”. Zobacz też: \"eluent\" – faza ciekła w chromatografii.\n Ta strona dotyczy stanu skupienia materii. Zobacz też: jezioro Ciecz w województwie lubuskim.\nCiecz – stan skupienia materii pośredni między ciałem stałym a gazem, w którym ciało fizyczne trudno zmienia objętość, ale łatwo zmienia kształt. Wskutek tego ciecz przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje, ale w przeciwieństwie do gazu nie rozszerza się, aby wypełnić je całe. Powierzchnia styku cieczy z gazem lub próżnią nazywa się powierzchnią swobodną cieczy.\nIstnienie cieczy ogranicza od strony niskich temperatur temperatura krzepnięcia, a od wysokich temperatura wrzenia. \nCzysta ciecz może istnieć w temperaturze niższej od temperatury krzepnięcia – nazywana jest wówczas cieczą przechłodzoną. Może ona także istnieć w temperaturze wyższej od temperatury wrzenia – jest wtedy nazywana cieczą przegrzaną. Ciecz przechłodzona lub przegrzana jest w nietrwałym stanie termodynamicznym i pod wpływem zanieczyszczenia lub zaburzenia odpowiednio krzepnie lub wrze. Niektóre substancje ciekłe o dużej lepkości nie krystalizują pozostając w stanie amorficznym, który wbrew często wyrażanej opinii nie jest cieczą przechłodzoną. \nWłasności cieczy wynikają z zachowania się jej cząsteczek:\nCiecze kwantowe.\nW analogii do klasycznych cieczy wprowadza się pojęcie cieczy kwantowych, w których oddziaływanie ma istotny wpływ na właściwości układu i nie może zostać pominięte. Do cieczy kwantowych zaliczamy układy silnie oddziałujących fermionów lub bozonów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=773", "fragment_id": "181450/0", "subtitle": "", "title": "Ciecz", "parentId": 773.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181450", "score": 0.20209738612174988}, "uuid": "a19f72b5-b54a-451b-a2eb-991b749f255a"}, {"page_content": "Log – biblijna jednostka miary objętości płynów, wywodząca się z objętości naczyń zawierających określoną ilość cieczy lub materiału sypkiego, 1/72 bata.\nZe względu na niepewność w oszacowaniu objętości bata, od którego się wywodzi, jej przelicznik na współczesne jednostki różni się w zależności od źródła i przyjętych założeń – wynosi odpowiednio 0,3, 0,51 lub 0,56 litra. \nLog był najmniejszą jednostką służącą do pomiaru objętości zarówno materiałów sypkich, jak i cieczy. W przypadku materiałów sypkich przelicznik na inne ówcześnie stosowane jednostki był następujący: 1 chomer = 720 logów, 1 efa = 72 logi, 1 sea = 24 logi, 1 omer = 7 i ½ loga, 1 kab = 4 logi; natomiast w przypadku cieczy funkcjonowały następujące wielkości: 1 korzec = 720 logów, 1 bat = 72 logi, 1 hin = 12 logów.\nJednostka log była używana do określenia ilości oliwy potrzebnej podczas ofiary oczyszczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=473756", "fragment_id": "1539564/0", "subtitle": "", "title": "Log (jednostka miary)", "document_id": "1539564", "start_index": 0.0, "parentId": 473756.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14597488939762115}, "uuid": "3e259bb5-9cf5-420c-b1a7-f9c16fec4bee"}, {"page_content": "Ciecz kwantowa – nazwa nadawana kwantowym modelom fizycznym opisującym wielociałowe układy oddziałujących cząstek. Nazwa ciecz kwantowa jest analogią do cieczy klasycznej (jak np. woda), w której oddziaływania międzycząsteczkowe determinują własności tej cieczy w odróżnieniu od modeli gazów kwantowych, w których oddziaływania są pomijane bądź stanowią poprawkę do modeli cząstek swobodnych.\nPrzykłady cieczy kwantowych:\nCiecze kwantowe charakteryzują się silnymi korelacjami, co w praktyce często oznacza, że nie można w nich stosować technik perturbacyjnych. Modelami takimi zajmuje się fizyka układów silnie skorelowanych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1282616", "fragment_id": "1131143/0", "subtitle": "", "title": "Ciecz kwantowa", "document_id": "1131143", "start_index": 0.0, "parentId": 1282616.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3160768449306488}, "uuid": "dab93610-b725-443c-ba97-5ccc788f7dcb"}]}
{"id": "q_216", "question": "Jak nazywa się substancja obojętna dla organizmu podawana pacjentom w celach terapeutycznych?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy terminu medycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPlacebo (łac. „będę się podobał”) – substancja lub działanie (np. zabieg chirurgiczny) obojętne, niemające wpływu na stan zdrowia pacjenta, podawane choremu jako terapia. Chory nie wie, że to, co zastosowano, nie jest prawdziwym leczeniem, zaś wszystko (dla leku głównie: wygląd, zapach, smak, konsystencja), oprócz leczniczych właściwości placebo jest takie samo, jak rzeczywistej terapii.\nCzęsto zastosowanie prawdziwego leku mogłoby być szkodliwe dla pacjenta, ale oszukanie go przez wmówienie, że przyjął lek, może poprawić jego sytuację psychiczną.\nPlacebo stosuje się również w badaniach nad działaniem leków, zabiegów medycznych i niekonwencjonalnych, używając go w ślepych i podwójnie ślepych próbach.\nHistoria.\nPlacebo jest prawdopodobnie tak stare, jak sama medycyna. Było głównie wykorzystywane, aby poprawić siły pacjenta. Począwszy od drobnych operacji usunięcia migdałków, które rzekomo stanowiły źródło zakażenia paciorkowcami, po wycinanie okrężnicy u pacjentów z epilepsją (co w obu przypadkach przynosiło wyraźną poprawę stanu zdrowia, mimo pozbawienia prawidłowo funkcjonującego organu).\nW średniowieczu powszechne było stosowanie zasady \"ante patientum latina lingua est\" („w obecności chorego używaj tylko łaciny”) czy też informowanie chorych księży, że zostali „awansowani” do godności biskupich. Podobnie aktualne dyskusje „czy należy informować umierających pacjentów o ich stanie” i „czy należy informować chorego o przypuszczalnym rozpoznaniu bez jego potwierdzenia” w gruncie rzeczy opierają się na wierze w placebo (czy chęci uniknięcia efektu nocebo – efektów ubocznych wywołanych przyjęciem placebo).\nEfekt placebo.\nZdarza się, że pacjent, który przyjął placebo zamiast prawdziwego leczenia, naprawdę zdrowieje. Okazuje się także, że sama wizyta lekarza czy drobna porada udzielona niekoniecznie w gabinecie może znacznie poprawić stan pacjenta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40105", "fragment_id": "171425/0", "subtitle": "", "title": "Placebo", "document_id": "171425", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 40105.0, "score": 0.4556272029876709}, "uuid": "51562ff1-5161-4a36-a2c7-baafaa4bd914"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy substancji leczniczych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nLek, lekarstwo, produkt leczniczy (nazwa ustawowa w Polsce) – każda substancja, niezależnie od pochodzenia (naturalnego lub syntetycznego), nadająca się do bezpośredniego wprowadzania do organizmu w odpowiedniej postaci farmaceutycznej w celu osiągnięcia pożądanego efektu terapeutycznego, lub w celu zapobiegania chorobie, często podawana w ściśle określonej dawce. Lekiem jest substancja modyfikująca procesy fizjologiczne w taki sposób, że hamuje przyczyny lub objawy choroby lub zapobiega jej rozwojowi. Określenie \"lek\" stosuje się też w stosunku do substancji stosowanych w celach diagnostycznych (np. metoklopramid w diagnostyce hiperprolaktynemii) oraz środków modyfikujących nie zmienione chorobowo funkcje organizmu (np. środki antykoncepcyjne). \nNauką o produkcji leków i ich działaniu w najszerszym ujęciu jest farmacja, natomiast farmakologia jest nauką o terapeutycznym zastosowaniu leków oraz mechanizmach i skutkach ich działania na organizm.\nUregulowania prawne w Polsce.\nDefinicję leku podają również podstawowe akty prawne dotyczące farmacji. W Polsce takim aktem jest ustawa \"Prawo farmaceutyczne\". Prawo farmaceutyczne nie zawiera pojęcia lek, lecz produkt leczniczy. Produktem leczniczym jest substancja lub mieszanina substancji, przedstawiana jako posiadająca właściwości zapobiegania lub leczenia chorób występujących u ludzi i zwierząt lub podawana w celu postawienia diagnozy lub w celu przywrócenia, poprawienia lub modyfikacji fizjologicznych funkcji organizmu poprzez działanie farmakologiczne, immunologiczne lub metaboliczne. Prawo farmaceutyczne definiuje także specyficzne rodzaje produktów leczniczych (leków): produkt leczniczy przeznaczony do specjalnych celów żywieniowych, produkt leczniczy homeopatyczny, produkt immunologiczny, produkt krwiopochodny, produkt leczniczy roślinny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20787", "fragment_id": "179417/0", "subtitle": "", "title": "Lek", "document_id": "179417", "start_index": 1.0, "parentId": 20787.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "3ffd5ddc-2495-4076-bf86-b464a93d738e"}, {"page_content": "System terapeutyczny – urządzenie lub postać leku dozująca substancję leczniczą do krwiobiegu, z określoną szybkością przez określony czas. Szybkość uwalniania leku z systemów terapeutycznych, w przeciwieństwie do wszystkich innych postaci leku, jest stała, przez cały czas działania systemu, a więc niezależna od ilości pozostającej w nim substancji leczniczej. Głównym celem stosowania leków w tej postaci jest zapewnianie przez możliwie długi czas, stałego stężenia substancji leczniczej w miejscu jej działania.\nSystem terapeutyczny nie jest charakteryzowany, tak jak inne postaci leku, dawką, lecz ilością substancji leczniczej uwalnianej do organizmu w jednostce czasu oraz okresem, w którym stała szybkość uwalniania jest utrzymana.\nLek w postaci systemu terapeutycznego może podawać substancję leczniczą do organizmu różnymi drogami. W związku z tym wyróżnia się następujące rodzaje systemów:\nSystemy terapeutyczne zostały wprowadzone do lecznictwa w latach 70. XX wieku i są stosowane coraz częściej.\nTransdermalny system terapeutyczny.\nNazywany też przezskórnym systemem terapeutycznym lub w skrócie TTS. Ma postać kilkuwarstwowego plastra, nasączonego lekiem, który nakleja się na nieuszkodzoną i nieowłosioną skórę. Lek uwalnia się do krwi (przedostaje się przez skórę) ze stałą szybkością przez cały czas działania plastra (do 7 dni, zgodnie z opisem konkretnego produktu), dzięki specjalnej membranie kontrolującej uwalnianie. Każdy TTS jest pokryty warstwą zabezpieczającą zewnętrzną, chroniącą system przed wilgocią i innymi niekorzystnymi czynnikami. Pod nią znajduje się zbiornik leku w postaci przestrzeni pomiędzy membranami lub nierozpuszczalnej matrycy, w której zawieszona jest substancja lecznicza. Plaster przylega do skóry membraną kontrolującą uwalnianie, pokrytą klejem.\nZaletami TTS, poza utrzymywaniem stałego stężenia substancji leczniczej we krwi przez długi czas, są:\nTransdermalne systemy terapeutyczne nie mogą drażnić ani uczulać skóry, muszą przyklejać się pod wpływem niewielkiej siły i odklejać bez wyraźnego uszkodzenia skóry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1608751", "fragment_id": "685888/0", "subtitle": "", "title": "System terapeutyczny", "document_id": "685888", "start_index": 0.0, "parentId": 1608751.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9405710697174072}, "uuid": "51af08dc-fd57-487f-9209-58edb62752b3"}, {"page_content": "W okresie medycyny kodeksowej istniały natomiast regulacje nakazujące zatajanie przed chorym prawdy o niekorzystnym rokowaniu. Obecnie uważa się, że nadużywały one przywileju terapeutycznego, starając się w pewien sposób zanegować nieuchronną śmierć i wzmagając lęk przed nią. Również w czasach współczesnych nadużywanie przywileju terapeutycznego obniża jakość relacji lekarz–pacjent, nie pozwalając na pełne zaufanie, określane jako dobro otwierające pacjenta na lekarza w etyce dialogu Levinasa.\nDuże wątpliwości budzi natomiast wprowadzanie pacjenta w błąd w sytuacji podawania mu placebo. Zdarza się bowiem, że podanie substancji pozbawionej działania farmakologicznego (a więc niebędącej lekiem), łagodzi objawy zgłaszane przez pacjenta. Wykorzystuje się niekiedy w kardiologii czy psychiatrii. Postępowanie takie stanowi jednak wyraz paternalizmu, a więc pozostaje w sprzeczności z autonomią leczonego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3597143", "fragment_id": "1286416/2", "subtitle": "", "title": "Przywilej terapeutyczny", "parentId": 3597143.0, "start_index": 4151.0, "document_id": "1286416", "source": "wikipedia", "score": 0.14163857698440552}, "uuid": "39cb5f90-4e76-4724-837e-bf20c4174659"}, {"page_content": "„Lek” homeopatyczny jest terminem, który w homeopatii oznacza substancję otrzymaną w wyniku określonej procedury w celu podania jej pacjentowi; jednak nie powinien być mylony z ogólnie zaakceptowanym znaczeniem tego słowa, czyli lekarstwem lub formą terapii, które powodują ustąpienie choroby lub przynoszą ulgę w bólu. Bardziej trafnym określeniem jest „preparat homeopatyczny” bądź „środek homeopatyczny”. Dobierając preparaty homeopatyczne, homeopaci polegają na dwóch źródłach odniesienia: materia medica (wiedza na temat substancji leczniczych) i repertoriach. Materia medica jest alfabetycznym spisem leków. Do poszczególnych środków są przypisane charakterystyczne objawy obserwowane po ich podaniu. Repertorium jest katalogiem objawów i odpowiadających im leków.\nDo produkcji środków homeopatycznych używane są substancje pochodzenia zwierzęcego, roślinnego, mineralnego oraz syntetycznego. Przykłady: arsenicum album (arszenik, trójtlenek arsenu), natrum muriaticum (chlorek sodu), lachesis muta (jad gruźnicy niemej), opium, thyroidinum (tyreotropina). Homeopaci używają również \"nosodes\" (od greckiego \"nosos\", czyli choroba), czyli preparatów sporządzonych z zainfekowanych lub patologicznych produktów (kału, moczu, plwocin oraz krwi i innych tkanek). &lt;&gt;[]\nNiektórzy współcześni homeopaci używają ezoterycznych składników do produkcji preparatów, tzw. nieuchwytnych (imponderabilia), które zostają „schwytane” za pomocą alkoholu lub laktozy. Przykłady: promieniowanie rentgenowskie, promieniowanie słoneczne.\nNiektórzy homeopaci używają także technik określanych jako kontrowersyjne. Należą do nich tzw. leki papierowe, gdzie nazwa substancji oraz jej rozcieńczenie napisane jest na kartce i przypinane do ubrania pacjenta, wkładane do kieszeni albo umieszczane pod szklanką z wodą, z której pije pacjent. Używają również leczenia na odległość. Takie praktyki są mocno krytykowane przez klasycznych homeopatów jako pozbawione podstaw oraz działające na pograniczu magii i zabobonów.\nPrzygotowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20785", "fragment_id": "179416/11", "subtitle": "", "title": "Homeopatia", "source": "wikipedia", "start_index": 17807.0, "document_id": "179416", "parentId": 20785.0, "score": 0.2146449238061905}, "uuid": "126a7561-e3ff-498b-87ce-2d27518371e6"}, {"page_content": "Promocja substancji będących przedmiotem badań naukowych jest zabroniona przez FDA na podstawie paragrafu 21 CFR 213.7(a), który stanowi, że „Sponsor lub podmiot prowadzący badania kliniczne, oraz każda osoba występująca w imieniu sponsora lub kierownika projektu, nie może rozpowszechniać informacji w kontekście promocyjnym, że substancja będąca przedmiotem badań jest bezpieczna lub skuteczna w leczeniu schorzeń, pod kątem których prowadzone są badania naukowe, ani nie może w żaden inny sposób reklamować tej substancji. Ten przepis nie ma na celu ograniczenia wymiany informacji naukowych dotyczących badanych leków, ani dotyczących rozpowszechniania wyników badań naukowych. Jego celem jest ograniczenie promocji i reklamy bezpieczeństwa lub skuteczności leku, przez zakończeniem badań oraz w celu zapobiegania komercjalizacji leku, zanim zostanie od dopuszczony do użytku.”\nStrony internetowe, zawierające opublikowane materiały promocyjne z prasy oraz materiały wideo, zawierały treści reklamujące antyneoplastony jako bezpieczne i/lub skuteczne w leczeniu schorzeń dla których prowadzone były badania naukowe. […] Ponieważ antyneoplastony są obecnie na etapie badań, nie istnieją dla nich opracowane wskazania terapeutyczne, ostrzeżenia, przeciwwskazania, środki ostrożności, reakcje niepożądane, a dawkowanie i sposób podania tych substancji nie został opracowany i nie jest obecnie znany. Promocja antyneoplastonów jako bezpiecznej i skutecznej terapii jest naruszeniem paragrafu 21 CFR 312.7(a).\nOstrzeżenie FDA, oryginalny list.\nList zawierał wezwanie do zaprzestania niezgodnej z prawem kampanii reklamowej, oraz rozpowszechniania zapewnień i wywiadów promocyjnych Burzyńskiego.\nW listopadzie 2013 roku ujawniono dokumenty FDA z inspekcji, która miała miejsce między styczniem a majem 2013 roku:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNie spełnił Pan wymaganych protokołem wymagań związanych z głównym celem badania, odpowiedzi organizmu na zastosowaną terapię dla badań [usunięte] dla 18 z 27 (67%) pacjentów poddanych ocenie podczas inspekcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3195524", "fragment_id": "111947/10", "subtitle": "", "title": "Klinika Burzyńskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 17253.0, "document_id": "111947", "parentId": 3195524.0, "score": 0.12958881258964539}, "uuid": "531f2532-76b0-4fad-8cf7-22f05ce5677e"}, {"page_content": "Adderall – nazwa handlowa środka farmaceutycznego stosowanego jako lek pomocniczy w leczeniu nadpobudliwości psychoruchowej i zaburzeń uwagi (ADHD). Zażywany również nielegalnie (w celach nieleczniczych) przez sportowców jako środek dopingujący.\nSubstancją czynną adderallu są sole amfetaminy, które w większych dawkach powodują poprawę koncentracji, pobudzenie psychoruchowe i zmniejszają znużenie. Amfetamina w dawkach 5–40-krotnie niższych od wywołujących objawy pobudzenia stosowana jest w celach leczniczych. Badania wykazują, że amfetamina w dawkach od 5 mg (dzieci) do 20 mg (dorośli) zamiast pobudzać pacjenta, zmniejsza m.in. efekt nadpobudliwości będący jednym z objawów ADHD.\nLek w wersji „XR”, czyli o powolnym uwalnianiu zawiera amfetaminę w postaci czterech różnych soli amfetaminy, których LADME jest zróżnicowane w czasie. Pozwala to na podawanie preparatu raz na dobę i zmniejsza ewentualne skutki uboczne (m.in. euforię).\nSkutki uboczne.\nPowszechnie spotykanymi skutkami ubocznymi mogą być:\nMniej powszechne skutki uboczne\nRzadkie skutki uboczne\nU osób nadużywających Adderall dodatkowo mogą występować: niepokój, stany paranoidalne, obniżone libido, psychozy i utrata kontaktu z rzeczywistością.\nW Polsce Adderall XR jest dostępny w trybie importu docelowego. Klasyfikowany jako lek psychotropowy grupy II-P.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=543787", "fragment_id": "1554617/0", "subtitle": "", "title": "Adderall", "parentId": 543787.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1554617", "source": "wikipedia", "score": 0.16159240901470184}, "uuid": "e4a3b08f-c1a3-4c4b-b9bd-f1bf4817230f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Białko infobox/style.css\" /&gt;\nFilgrastym (łac. \"Filgrastimum\") – organiczny związek chemiczny z grupy glikoprotein, analog ludzkiego czynnika stymulującego tworzenie kolonii granulocytów wytwarzany przez zrekombinowane bakterie. Reguluje produkcję i uwalnianie obojętnochłonnych granulocytów ze szpiku kostnego. Stosowana jako lek w chorobach nowotworowych, neutropenii i chronicznym niedoborze granulocytów.\nDawkowanie.\nPodskórnie lub dożylnie. Zwykle w chemioterapii cytoredukcyjnej zaleca się dawkę 0,5 mln j.m. na kilogram masy ciała, raz na dobę.\nUwagi.\nNie zaleca się podawania leku w okresie karmienia piersią. W czasie przyjmowania filgrastymu zaleca się kontrolę morfologii krwi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)\n \n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1791621", "fragment_id": "889487/0", "subtitle": "", "title": "Filgrastym", "document_id": "889487", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1791621.0, "score": 0.1435953825712204}, "uuid": "8328f25f-e005-4728-a9eb-e8c6eb96e164"}, {"page_content": "Donoszono, że przewlekłe (ale nie doraźne, jak w przypadku zastosowania w celu nasennym) podawanie mirtazapiny podnosi poziom czynnika TNF-α w organizmie, co może stanowić potencjalne ryzyko i przeciwwskazanie dla osób cierpiących na schorzenia autoimmunologiczne. Podawana przewlekle może także wpływać supresyjnie na szpik kostny, choć to działanie mirtazapiny obserwowano u pacjentów rzadko.\nDawkowanie.\nPreparat podaje się doustnie, początkowo 15–30 mg/d, następnie 15–45 mg/d. Najlepiej podawać przed snem.\nInterakcje.\nMoże nasilać hamujące działanie alkoholu, benzodiazepin i barbituranów na ośrodkowy układ nerwowy.\nDostępność.\nW Polsce dostępna pod nazwami \"Mirtagen\", \"Mirtor\", \"Mirzaten\", \"Mirzaten Q-Tab\" i \"Remirta Oro\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=671937", "fragment_id": "851369/1", "subtitle": "", "title": "Mirtazapina", "document_id": "851369", "start_index": 1420.0, "parentId": 671937.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37934571504592896}, "uuid": "44134ae3-f42d-4eab-8406-4e776b55c537"}, {"page_content": "W postaci plastrów podaje się między innymi: fentanyl, nikotynę (w nikotynowej terapii zastępczej), żeńskie hormony płciowe (w antykoncepcji oraz w hormonalnej terapii zastępczej), nitroglicerynę.\nDoustny system terapeutyczny.\nDoustne systemy terapeutyczne to tabletki lub kapsułki skonstruowane tak, aby uwalniały substancję leczniczą w sposób ciągły, ze stałą szybkością. W doustnych systemach terapeutycznych dozowanie leku następuje na skutek wytworzenia wysokiego ciśnienia osmotycznego, które powoduje wypychanie roztworu substancji leczniczej z tabletki (lub kapsułki) przez otwór w otoczce. \nSystemy terapeutyczne zawierające substancję leczniczą rozpuszczalną w wodzie mają budowę jednokomorową. Cała substancja lecznicza zebrana jest w jednym zbiorniku, otoczonym błoną wybiórczo przepuszczalną (przepuszczalną dla wody i nieprzepuszczalną dla roztworu substancji leczniczej). Po zażyciu leku, woda dostająca się do zbiornika rozpuszcza składnik aktywny leku, a roztwór, pod wpływem powstałego ciśnienia osmotycznego, zostaje wypchnięty przez otwór dozujący do światła żołądka lub jelit. System taki tworzy elementarną pompę osmotyczną, nazywaną w skrócie OROS (ang. Oral Osmotic System).\nPrzykłady leków stosowanych w tej formie: acetazolamid, nifedypina, glipizyd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1608751", "fragment_id": "685888/1", "subtitle": "", "title": "System terapeutyczny", "document_id": "685888", "start_index": 2067.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1608751.0, "score": 0.3789873421192169}, "uuid": "23f2244a-b448-4aaa-8198-4dcbed8de39f"}]}
{"id": "q_217", "question": "Kogo zagrał amerykański mistrz olimpijski w pływaniu Johnny Weissmuller w filmie Irvinga Thalberga?", "answer": [{"page_content": "Człowiek-małpa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Tarzan the Ape Man&lt;/&gt;) – amerykański film przygodowy z 1932 roku w reżyserii W.S. Van Dyke’a. Film jest swobodną adaptacją powieści \"Tarzan wśród małp\" Edgara Rice’a Burroughsa. Został zrealizowany w erze Pre-Code.\nSukces filmu zaowocował kontynuacjami. W sumie powstało 12 filmów o Tarzanie, w których główną rolę zagrał mistrz olimpijski w pływaniu Johnny Weissmuller.\nTreść.\nDo zachodniej Afryki przybywa Jane Parker, by odwiedzić swojego ojca – łowcę zwierząt. Trafia na moment przygotowań do wyprawy na płaskowyż Mutia, gdzie ponoć ma się znajdować cmentarzysko słoni – niewyczerpany skarbiec kości słoniowej. Tubylcy obawiają się tej wyprawy, gdyż płaskowyż cieszy się złą sławą. Jednak wyprawa i tak wyrusza. Jeden z jej członków, Harry Holt jest zafascynowany Jane i próbuje nieco nieskutecznie chronić ją przed niebezpieczeństwami.\nPo dotarciu na miejsce słyszą krzyk niepodobny do miejscowej fauny. Porter sugeruje nawet, że krzyk należy do człowieka. Po drodze uczestnicy wyprawy staczają potyczki z groźnymi hipopotamami i krokodylami. Jednak zwierzęta przestają ich atakować, gdy znowu rozlega się nieznany krzyk. Wkrótce oczom Parkerów i Afrykańczyka Riano ukazuje dziki i półnagi biały mężczyzna huśtający się po drzewach. Zaraz po tym zostają zaatakowani przez dzikie pigmejskie plemię, jednak wszyscy uchodzą cało. Podczas ataku Jane zostaje porwana przez dzikiego mężczyznę przybyłego ze stadem małp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1281924", "fragment_id": "1130918/0", "subtitle": "", "title": "Człowiek-małpa", "document_id": "1130918", "start_index": 0.0, "parentId": 1281924.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3596828281879425}, "uuid": "bffd2f4a-fc90-4b24-9613-a582d20d9062"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJohnny Weissmuller, właśc. Johann Peter Weißmüller (ur. 2 czerwca 1904 we Freidorfie, zm. 20 stycznia 1984 w Acapulco) – amerykański sportowiec, pływak olimpijski, zawodnik piłki wodnej i aktor. Ustanowił wiele razy rekordy świata; zdobył pięć złotych medali na igrzyskach olimpijskich i jeden brązowy medal w piłce wodnej. Wielokrotny mistrz Stanów Zjednoczonych. 67 razy poprawiał pływackie rekordy świata. 9 lipca 1922 jako pierwszy człowiek przepłynął dystans 100 metrów stylem dowolnym poniżej 1 minuty (58,6 sekundy). \nOdtwórca roli Tarzana w cyklu 12 filmów. 8 lutego 1960 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 6541 Hollywood Boulevard. W 1965 został wprowadzony do Międzynarodowej Galerii Sław Pływania. W 1973 wręczono mu Nagrodę George’a Eastmana, przyznawaną przez George Eastman House za wybitny wkład w sztukę filmową. W 1983 został wprowadzony do Amerykańskiej Galerii Sław Olimpijskich.\nŻyciorys.\nWczesne lata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=914447", "fragment_id": "1035153/0", "subtitle": "", "title": "Johnny Weissmuller", "document_id": "1035153", "start_index": 0.0, "parentId": 914447.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9708661437034607}, "uuid": "96dbf5a5-ea67-42a5-a193-8785b261c75d"}, {"page_content": "Biały protagonista z filmu przygodowego \"Człowiek-małpa\" (1932, reż. W.S. Van Dyke) jest „królem [Afrykańskiej] dżungli”. Tarzan (Johnny Weissmuller) jest półnagą istotą, a jego atrakcyjność wynika ze sprawności fizycznej. W trakcie filmu ratuje on Jane Parker (Maureen O’Sullivan), która następnie mdleje w jego ramionach. Gdy jej ojciec James Parker (C. Aubrey Smith) ostrzega ją, że „nie jest taki jak my”, córka jako kontrargument odpowiada: „jest biały”. W sequelu \"Miłość Tarzana\" (1934, reż. Cedric Gibbons) bohaterka O’Sullivan występowała w jednej ze scen w skąpym stroju. Pełniący funkcję dyrektora ds. \"public relations\" (PR) w MPPDA, Joseph Breen poinformował Haysa, że film został odrzucony z powodu ujęć, w których „dziewczyna została pokazana całkowicie nago”. Po protestach złożonych przez Irvinga Thalberga z MGM, komisja odwoławcza stanęła po stronie Breena, a kontrowersyjną sekwencję wycięto. Według źródeł MGM wydało film z trzema różnymi wariantami spornej sceny (pierwszy przedstawiał O’Sullivan w przepasce na biodra, drugi topless, a trzeci nago).\nPostacie etniczne zostały przedstawione wbrew stereotypom w dramacie \"Massacre\" (reż. Alan Crosland). Główny bohater (Richard Barthelmess) jest rdzennym Amerykaninem, który występuje w przedstawieniach wodewilowych Wild West Show w pełnym indiańskim stroju, by na końcu programu założyć garnitur oraz mówić amerykańskim sloganem. Ma on czarnoskórego lokaja, który jest nietypowo inteligentny; w ocenie Doherty’ego postać ta udaje głupka, popadając, kiedy jej to pasuje, w stereotypową, tępą umysłowo postać „murzyna”, zamiast być autentycznie nieinteligentnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4708604", "fragment_id": "797614/45", "subtitle": "", "title": "Pre-Code Hollywood", "document_id": "797614", "start_index": 65910.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4708604.0, "score": 0.2674018442630768}, "uuid": "28c0f819-6728-480d-b900-81b90a14f1f3"}, {"page_content": "Zobacz też: Jack Moore.\nClayton Moore, właśc. Jack Carlton Moore (ur. 14 września 1914 w Chicago, zm. 28 grudnia 1999 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy i telewizyjny. Jako nastolatek pobierał lekcje pływania u mistrza pływania i aktora Johnny’ego Weissmullera w Illinois Athletic Club. Pod koniec lat 30. XX wieku pracował również jako model i kaskader. Pierwszy film, w którym wystąpił, powstał w 1938 i nazywał się \"Dick Tracey Returns\". W 1942 grał w \"The Perils of Nyoka\". Podczas II wojny światowej służy w United States Army Air Forces. Był protagonistą jako Ken Mason / Zorro w filmie sensacyjno-przygodowym \"Gost Zorro\" (1949), a później został nazwany „królem seriali”. W latach 1949–1957 identyfikował z telewizyjną postacią jako John Reid / Lone Ranger w serialu ABC \"The Lone Ranger\". W 1987 otrzymał swoją gwiazdę na Hollywoodzkiej Alei Gwiazd. W swojej karierze grał w ok. 70 filmach. Zmarł na zawał mięśnia sercowego w wieku 85 lat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3051411", "fragment_id": "1191949/0", "subtitle": "", "title": "Clayton Moore", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1191949", "parentId": 3051411.0, "score": 0.12790220975875854}, "uuid": "910ece3a-7997-4d59-9948-b79b556473a3"}, {"page_content": "Tarzan i syreny (ang. \"Tarzan and the Mermaids\") – amerykańskie film przygodowy z 1948 roku. Film jest jedną z części cyklu filmów o Tarzanie z Johnny Weissmullerem w roli głównej, zainspirowanego przez cykl powieści Edgara Rice’a Burroughsa. Jest to ostatni film o Tarzanie w którym Weissmuller grał główną rolę.\nFabuła.\nAkcja rozgrywa się w nadmorskiej wiosce afrykańskiej, w której pływanie i nurkowanie mają kluczowe znaczenie dla kultury, stąd określenie „Syreny”. Tarzan i Jane (Brenda Joyce) pomagają miejscowej dziewczynie Marze (Linda Christian), uniknąć przymusowego małżeństwa z rzekomym lokalnym bogiem Balu. W rzeczywistości nikczemny arcykapłan próbuje zmusić dziewczynę do małżeństwa z oszustem podszywającym się pod bożka Balu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5458610", "fragment_id": "351539/0", "subtitle": "", "title": "Tarzan i syreny", "document_id": "351539", "start_index": 0.0, "parentId": 5458610.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44012323021888733}, "uuid": "40f0d49c-bfa0-48bf-b6df-954bd299cd9d"}, {"page_content": "W pływaniu światowym wybitną postacią był Johnny Weissmuller (USA), zdobywca 4 złotych medali na Igrzyskach Olimpijskich w latach 1924 i 1928, który pierwszy przepłynął 100 m w czasie poniżej minuty. Z kolei w skokach do wody gwiazdami w latach 70. i 80. XX w. byli Włoch Klaus Dibiasi i Amerykanin Greg Louganis. Amerykanin Mark Spitz na igrzyskach w Monachium zdobył aż 7 złotych medali. Bardzo blisko pobicia jego rekordu był inny Amerykanin Michael Phelps, który zdobył na igrzyskach olimpijskich w 2004 sześć złotych krążków i dwa brązowe, a cztery lata później w Pekinie zdobył 8 złotych medali i pobił rekord Spitza. Na kolejnych igrzyskach w Londynie Phelps zdobył kolejne sześć medali: cztery złote i dwa srebrne, a na kolejnych w Rio de Janeiro: pięć złotych i jeden srebrny, dzięki czemu został najbardziej utytułowanym sportowcem w historii nowożytnych igrzysk olimpijskich, zdobywając w sumie 28 medali: 23 złote, 3 srebrne i 2 brązowe. Ośmiokrotnym mistrzem olimpijskim był w latach 80. i 90. inny Amerykanin – Matt Biondi. W latach 90. wielkimi gwiazdami światowego pływania byli rosyjski sprinter, Aleksander Popow, nazywany carem pływania oraz Australijczyk Ian Thorpe.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87620", "fragment_id": "642546/3", "subtitle": "", "title": "Pływanie (sport)", "parentId": 87620.0, "start_index": 5393.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642546", "score": 0.6631098389625549}, "uuid": "95120289-a6b9-426b-8ad2-9cfce3918963"}, {"page_content": "\"Główn: Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1928 .\"\nWyścig na 100 metrów stylem dowolnym mężczyzn był jedną z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas IX Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie. Wystartowało 30 zawodników z siedemnastu reprezentacji.\nFaworytem do złota był obrońca tytułu Amerykanin Johnny Weissmuller. Pokazał on swoją dominację w wyścigach eliminacyjnych i półfinałowych, gdzie jako jedyny uzyskał wynik poniżej jednej minuty. W wyścigu finałowym Amerykanin słabo i stracił sporo dystansu, co mogło zapowiadać dużą niespodziankę. Ostatecznie z wielkimi trudnościami (strata dystansu, zachłyśnięcie się wodą, dezorientacja) pokonał prowadzącego przez długi czas Węgra Istvána Bárányego. Było to jego piąte i ostatnie olimpijskie złoto. Później mimo rozpoczętych przygotowań do startu na igrzyskach w Los Angeles, zrezygnował z kariery sportowej na rzecz grania w hollywoodzkich produkcjach. Interesującym zawodnikiem był Kanadyjczyk Walter Spence, który zajął szóste miejsce w finale. Jego ciało było pokryte bliznami. Powodem tego były jego treningi w rzekach Gujany, gdzie został pogryziony przez piranie.\nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:\nW trakcie zawodów ustanowiono następujące rekordy:\nWyniki.\nEliminacje.\nDwóch najlepszych zawodników z każdego biegu oraz jeden zawodnik z pozostałych z najlepszym czasem awansowało do półfinałów.\nPółfinały.\nDwóch najlepszych zawodników półfinału kwalifikowało się do finału, a spośród pozostałych awansował jeden z najlepszym czasem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3122638", "fragment_id": "129559/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1928 – 100 m stylem dowolnym mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "129559", "parentId": 3122638.0, "score": 0.27242743968963623}, "uuid": "118981d2-3381-4315-aee2-fa5bb7590180"}, {"page_content": "\"Główn: Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1928 .\"\nPływanie na dystansie 400 metrów stylem dowolnym mężczyzn było jedną z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas IX Igrzysk Olimpijskich w Amsterdamie. Był to piąty raz, gdy ta konkurencja była przeprowadzona podczas igrzysk olimpijskich.\nW konkurencji wzięło dwudziestu sześciu zawodników reprezentujących siedemnaście ekip narodowych. Wyścigi eliminacyjne zostały przeprowadzone 7 sierpnia, wyścigi półfinałowe 8 sierpnia, zaś finał 9 sierpnia.\nObrońca tytułu mistrza olimpijskiego, Amerykanin Johnny Weissmuller, mimo startów w Amsterdamie, nie wziął udziału w tej konkurencji. Do finału dotarło trzech innych zawodników amerykańskich. Jednak walka o złoto miała się rozegrać między innymi medalistami z Paryża - rekordzistą świata Arne Borgiem i brązowym medalistą z poprzednich igrzysk, Australijczykiem Andrew \"Boy\" Charltonem. W wyścigach eliminacyjnych i półfinałach Borg osiągnął najlepsze rezultaty. W trakcie finału obaj zawodnicy byli tak skupieniu na kontrolowaniu pozycji przeciwnika, że nie zauważyli powiększającego swoją przewagę Argentyńczyka Alberto Zorrilli. Ostatecznie to Zorrilla zdobył pierwszy złoty medal w pływaniu dla Argentyny, zwyciężając z drugim Charltonem o dwie sekundy i ustanawiając nowy rekord olimpijski.\nRekordy.\nTak przedstawiały się rekordy na tym dystansie przed igrzyskami w Amsterdamie:\nWyniki.\nEliminacje.\nDo półfinałów awansowali dwaj najlepsi zawodnicy z każdego wyścigu eliminacyjnego oraz najszybszy zawodnik z trzeciego miejsca.\nWyścig 1\nWyścig 2\nWyścig 3\nWyścig 4\nWyścig 5\nWyścig 6\nPółfinały.\nDo finału awansowali trzej najlepsi zawodnicy z każdego wyścigu półfinałowego.\nPółfinał 1\nPółfinał 2", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3121188", "fragment_id": "118389/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1928 – 400 m stylem dowolnym mężczyzn", "parentId": 3121188.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "118389", "score": 0.5542807579040527}, "uuid": "0951dd30-af74-4271-a523-009168d56173"}, {"page_content": "Weissmuller debiutował na ekranie w roli ubranego jedynie w liść figowy Adonisa w noweli \"Loveland\" z komedii muzycznej Pre-Code Hollywood \"Gloryfikując amerykańską dziewczynę\" (\"Glorifying the American Girl\", 1929), której producentem był Florenz Ziegfeld. Wystąpił w reklamie bielizny. Został dostrzeżony przez pisarza Cyrila Hume’a, co doprowadziło do wielkiego przełomu w jego karierze – reżyser W.S. Van Dyke zaangażował go do roli Tarzana w filmie \"Człowiek-małpa\" (\"Tarzan the Ape Man\", 1932). Zagrał w 12 filmach cyklu o człowieku wychowanym przez małpy, a każdy okazał się kasowym hitem. Kiedy w 1948 mając 44 lata zażądał udziału w zyskach z dystrybucji, producent Sol Lesser poinformował prasę, że umowa z Weissmüllerem zakończyła się i nie zostanie przedłużona; „nowym” Tarzanem został 29-letni Lex Barker, który jednak nie potrafił opanować ruchów charakterystycznych dla stylu Tarzana. Od \n26 września 1955 do 19 marca 1956 występował w serialu \"Jungle Jim\" o przygodach azjatyckiego myśliwego Jima Bradleya, który był nazywany Jungle Jim. W komedii Michaela Winnera \"Won Ton Ton: pies, który ocalił Hollywood\" (\"Won Ton Ton: The Dog Who Saved Hollywood\", 1976) pojawił się jako pomocnik sceniczny.\nŻycie prywatne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=914447", "fragment_id": "1035153/3", "subtitle": "", "title": "Johnny Weissmuller", "document_id": "1035153", "start_index": 4294.0, "parentId": 914447.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10551078617572784}, "uuid": "d7301f4b-7901-4f1f-8e97-a34347147d49"}, {"page_content": "Johnny Sheffield (ur. 11 kwietnia 1931, zm. 13 października 2010) – amerykański aktor dziecięcy. \nŻyciorys.\nUrodził się jako John Matthew Sheffield Cassan w 1931 roku w Pasadenie w Kalifornii. Był synem aktora Reginalda Sheffielda i Louise Van Loon. Miał dwoje rodzeństwa. W 1938 roku, Sheffield zagrał jako dziecko w broadwayowskiej sztuce \"On Borrowed Time\".\nW roku następnym John za namową rodziców wziął udział w castingu do roli Boya - jednego z bohaterów serii filmów o Tarzanie, gdzie główne role grali Johnny Weissmuller i Maureen O’Sullivan. Sheffield został zabrany na przesłuchanie, w czasie którego Weissmuller wybrał go spośród blisko trzystu uczestników. W ten sposób John zadebiutował w filmie \"Tarzan znajduje syna\" (1939). Później grał rolę Boya jeszcze w siedmiu filmach o Tarzanie. W 1939 roku Sheffield pojawił się w filmie muzycznym \"Babes in Arms\". Grał też dziecięcego bohatera w filmie \"Knute Rockne, All American\" (1940). \nJako nastolatek zagrał w filmie \"Bomba, the Jungle Boy\" (1949). Film ten zapoczątkował serię dwunastu filmów, w których Sheffield grał głównego bohatera u boku Peggy Ann Garner. \nW latach pięćdziesiątych Sheffield postanowił porzucić pracę w show-biznesie i uzupełnić swoje wykształcenie. Ukończył studia biznesowe. Mieszkał i pracował przez pewien czas w Arizonie. Pracował w różnych zawodach (rynek nieruchomości, biznes, rolnictwo). W 1959 roku ożenił się z Patricią Sheffield. Mieli troje dzieci: Patrick, Stewart i Regina.\n15 października 2010 roku zmarł na atak serca po upadku z drabiny.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3030447", "fragment_id": "1166645/0", "subtitle": "", "title": "Johnny Sheffield", "document_id": "1166645", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3030447.0, "score": 0.19986428320407867}, "uuid": "e0375f3f-3b8a-4a35-8c75-7536b023a6f7"}]}
{"id": "q_218", "question": "Wieś Lipce to miejsce akcji „Chłopów” czy „Wesela”?", "answer": [{"page_content": "Lipce Reymontowskie (do 31 marca 1983 \"Lipce\") – wieś w Polsce, w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim, siedziba gminy Lipce Reymontowskie.\nW 1338 r. wieś założył arcybiskup gnieźnieński Janisław. Na podstawie dokumentu księcia mazowieckiego Ziemowita wiadomo, że Lipce leżące w kasztelanii łowickiej należały do arcybiskupów.\nWieś arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w ziemi rawskiej województwa rawskiego w 1792 r.. W latach 1954–1972 należała i była siedzibą władz gromady Lipce. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa skierniewickiego.\nW Lipcach Władysław Reymont umieścił akcję powieści \"Chłopi\" (1904–1909). Obecna nazwa (z członem Reymontowskie) obowiązuje od 1 kwietnia 1983.\nWe wsi jest przystanek kolejowy Lipce Reymontowskie.\nZabytki.\nWedług rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty:\nKultura.\nW latach 70. XX w. we wsi były kręcone zdjęcia do filmu \"Chłopi\" w reżyserii Jana Rybkowskiego, powstałego na podstawie powieści \"Chłopi\" Władysława Reymonta.\nW 2019 roku wójt miejscowej gminy napisał list protestacyjny do Piotra Glińskiego, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ze skargą na studentów Akademii Sztuk Teatralnych we Wrocławiu, którzy użyli kwestii „Całe Lipce w mojej cipce” podczas spektaklu \"Chłopi\" w reżyserii Sebastiana Majewskiego. Premiera przedstawienia miała miejsce w listopadzie 2019 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=363087", "fragment_id": "89119/0", "subtitle": "", "title": "Lipce Reymontowskie", "parentId": 363087.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "89119", "score": 1.0}, "uuid": "469ec073-c0bc-44de-ba96-a219599bbb18"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nChłopi – polski serial telewizyjny z 1972 roku w reżyserii Jana Rybkowskiego, zrealizowany na podstawie powieści Władysława Reymonta \"Chłopi\".\nSerial powstał od wiosny 1971 do wiosny 1972 roku. Jako plenery posłużyła wieś Lipce Reymontowskie, gdzie osadzona jest akcja powieści, i Pszczonów (w serialu oprócz zawodowych aktorów wystąpili mieszkańcy obu wsi). W 1973 roku powstała kinowa wersja pod tym samym tytułem.\nFabuła.\nFilm jest adaptacją nagrodzonej Nagrodą Nobla powieści Władysława Reymonta. Młoda dziewczyna Jagna zostaje wydana za mąż za starego chłopa Borynę. Małżeństwo ma charakter transakcji, córka zostaje oddana za kilka mórg ziemi ornej. Pomiędzy Jagną a pasierbem, synem Boryny, nawiązuje się romans, który kwitnie na oczach wioski. Po pewnym czasie konflikt między ojcem i synem o kobietę zaostrza się. Niespodziewanie Boryna zostaje śmiertelnie ranny, a Antek aresztowany. Opiekę nad majątkiem przejmuje synowa Hanka. Dotychczas niezdarna i flegmatyczna kobieta, staje się siłą napędową gospodarstwa.\nLista odcinków.\nNa serial składa się trzynaście odcinków:\nObsada.\nW serialu wystąpili:\nNagrody.\nSerial został nagrodzony:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=667335", "fragment_id": "829627/0", "subtitle": "", "title": "Chłopi (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "829627", "parentId": 667335.0, "score": 0.2273004800081253}, "uuid": "c0d7ea24-fb7e-4208-8d15-719d92d68d76"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nChłopi – powieść społeczno-obyczajowa Władysława Reymonta publikowana w odcinkach w latach 1902–1908 w „Tygodniku Ilustrowanym”, wydana w latach 1904–1909 w Warszawie w wydawnictwie „Gebethner i Wolff”.\nPisarz otrzymał za ten utwór literacką Nagrodę Nobla w 1924. Powieść ukazuje życie społeczności zamieszkującej wieś Lipce na przestrzeni czterech pór roku.\nGeneza utworu.\nW okresie, w którym powstawała powieść, tematyka chłopska była popularna w sztuce i literaturze. Tego typu wątki pojawiały się również we wczesnych utworach Reymonta. Jednocześnie niektórzy badacze sugerują, że bezpośrednim impulsem do napisania powieści chłopskiej mogła być dla pisarza powieść \"Ziemia\" (1887) Emila Zoli – \"Chłopi\" mieliby, zgodnie z tą hipotezą, być polemiką z utworem francuskiego powieściopisarza. &lt;&gt;[]. Oba utwory łączy też niewiele elementów: tematyka chłopska, opisy prac i uroczystości wiejskich oraz podział akcji na cztery pory roku. Zbieżności te wynikać jednak mogą z samej tematyki tych dzieł.\nOkoliczności powstania i publikacji powieści.\nPierwsza wersja powieści była gotowa już w 1901 roku, jednak niedługo przed oddaniem tekstu do druku Reymont postanowił przeredagować początek powieści. Przeglądając rękopis, uznał jednak, że całość utworu nie jest zgodna z jego zamierzeniami. Niezadowolony pisarz zdecydował się więc zacząć pracę od nowa i spalić napisaną już powieść. Zniszczeniu uległo w sumie 11 tys. wierszy. Pierwszą wersję utworu mogło znać zaledwie kilka osób, jedną z nich był prawdopodobnie Julian Ochorowicz.\nWłaściwa wersja \"Chłopów\" powstawała w latach 1901–1908. Duża część powieści pisana była w czasie pobytu pisarza w Paryżu, gdzie, jak twierdził Reymont, łatwiej było mu się skupić na pracy niż na ziemiach polskich. Reymont narzucił sobie dużą dyscyplinę pracy, codziennie pisząc zaplanowaną część powieści chłopskiej, jednocześnie pracował również nad innymi utworami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491777", "fragment_id": "1558564/0", "subtitle": "", "title": "Chłopi (powieść)", "parentId": 491777.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1558564", "score": 0.21315954625606537}, "uuid": "245cc665-aa3d-405d-88ea-0232da902873"}, {"page_content": "Zobacz też: Wesele (film 2021).\nWesele – polski komediodramat filmowy z 2004 roku w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego. \nFilm przedstawia tytułowe wesele córki małomiasteczkowego badylarza, które niezwykły zbieg wypadków zmienia w katastrofę. \"Wesele\" stanowi satyrę na polską mentalność, a także ukazuje szereg ludzkich wad i przywar, z chciwością na czele.\nFabuła.\nAkcja filmu rozgrywa się w województwie podkarpackim, najprawdopodobniej w gminie Jedlicze, gdyż w dialogach pada informacja, iż o 15 km od domu weselnego oddalona jest wieś Piotrówka. Pojawia się w nich również nazwa Bajdy – miejscowości zlokalizowanej przy granicy z gminą Jedlicze.\nWiesław Wojnar, miejscowy ogrodnik, wydaje za mąż córkę, Kasię. Studentka wychodzi za Janusza, chłopaka z tej samej wsi, choć jak się okazuje, dziewczyna w czasach szkolnych nie zwróciła na niego uwagi. Film rozpoczyna się sceną ceremonii ślubu młodej pary. Dla gospodarza najważniejsze jest to, aby wesele wypadło w oczach gości okazale przy jednocześnie jak najmniejszych kosztach. Organizując wesele, Wojnar chce podkreślić swoją pozycję i umocnić swój prestiż. W tym celu wynajmuje salę w remizie OSP. Od początku wypadki toczą się w nieoczekiwanym kierunku. Ku przerażeniu Wojnara, uroczystość nie przebiega tak, jak to zaplanował – jako organizator w trakcie wesela raz po raz zmuszony jest wydawać pieniądze w związku z koniecznością opłacania należności i żądań różnych osób (m.in. członkowie orkiestry weselnej nie zamierzają grać bez zapłaty).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=306001", "fragment_id": "1411687/0", "subtitle": "", "title": "Wesele (film 2004)", "parentId": 306001.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1411687", "source": "wikipedia", "score": 0.1404174268245697}, "uuid": "b67b7c2a-2c1e-41e0-9837-f72759500326"}, {"page_content": "Lipce ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;\"Lindenbusch\"&lt;/&gt;) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie legnickim, w gminie Miłkowice na Wysoczyźnie Chojnowskiej. Nad miejscowością góruje Wąwelno (178 m n.p.m.) z nowym cmentarzem komunalnym dla miasta Legnicy.\nPołożenie.\nLipce położone są przy węźle drogowym \"Legnica Zachód\" – skrzyżowaniu drodgi krajowej nr 94 i drogi ekspresowej S3. \nZabudowania miejscowości położone są na południe od drogi krajowej nr 94.\nHistoria.\nPrzed 1945 r..\nPodczas badania archeologicznych w trakcie budowy obwodnicy zachodniej dla Legnicy archeolodzy odnaleźli cmentarzysko ciałopalne kultury łużyckiej. Odkryto 13 jam grobowych rozległej nekropolii pochodzącej z okresu 1700–1300 lat do 500 lat p.n.e.. W grobach znaleziono fragmenty ceramiki i naczynia. Szacowano, że Łużyczanie używali cmentarzyska przez kilkaset lat.\nLipce zostały wybudowane przy jednej z odnóg tzw. Wysokiej Drogi (\"Via Regia\"), transeuropejskiego szlaku handlowego.\nMiejscowość była wzmiankowana w średniowieczu jako \"Lynden posch\" (1424).\nW okolicach miejscowości miało miejsce kilka bitew. W 1452 roku między Lipcami a Ulesiem wojska księcia piastowskiego Jana I lubińskiego usiłujące odbić zbuntowane miasto Legnicę zostały pobite przez patrycjat legnicki, który złożył uprzednio hołd bezpośrednio władcy czeskiemu Władysławowi. 13 maja 1634 w czasie wojny trzydziestoletniej, pod Lipcami miała miejsce tzw. \"bitwa pod Legnicą\", stoczona pomiędzy protestanckimi wojskami saskimi a katolicką armią cesarza Fryderyka II Habsburga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=363086", "fragment_id": "89118/0", "subtitle": "", "title": "Lipce (województwo dolnośląskie)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "89118", "parentId": 363086.0, "score": 0.2494477927684784}, "uuid": "d9cbd0d2-a996-4cc8-8e2d-7492b8c4fa42"}, {"page_content": "Wesele – dramat autorstwa Stanisława Wyspiańskiego, wystawiony po raz pierwszy w Teatrze Miejskim w Krakowie 16 marca 1901 roku w reżyserii Adolfa Walewskiego. Dramat ten uważany jest za jedno z najważniejszych dzieł epoki Młodej Polski; przyniósł on autorowi wielką sławę.\nPierwowzór.\nUtwór nawiązuje do autentycznego wydarzenia, jakim było wesele poety Lucjana Rydla i chłopki Jadwigi Mikołajczykówny. Ślub miał miejsce 20 listopada 1900 roku w bazylice Najświętszej Maryi Panny w Krakowie, wesele zaś w podkrakowskiej wsi Bronowice, w dworku Włodzimierza Tetmajera, nazwanym później Rydlówką. Ślub był przedmiotem dużych kontrowersji.\nPisząc \"Wesele\", Wyspiański inspirował się dramatami Mickiewicza, Fredry i Słowackiego oraz malarstwem Malczewskiego i Maksymiliana Gierymskiego.\nBudowa i styl dramatu.\n\"Wesele\" składa się z trzech aktów. Akt I jest aktem realistycznym, napisanym w konwencji komedii realistycznej, akt II jest natomiast aktem symboliczno-wizyjnym, obie te konwencje przeplatają się w akcie trzecim. Utwór ma budowę szopkową. Jest kontynuacją dramatów romantycznych. Przedstawia sytuację duchową narodu, nawiązując m.in. do rzezi galicyjskiej z 1846. Przedmiotem rozważań autora jest to, dlaczego Polacy nie potrafią wywalczyć niepodległości.\nStylizacja językowa.\nStylizacja w \"Weselu\" pełni funkcję lokalizującą, charakteryzującą i indywidualizującą. Wyspiański wykorzystał elementy małopolskich gwar ludowych. Autor w wypowiedzi bohaterów stosuje mazurzenie, udźwięczniającą fonetykę międzywyrazową, wymowę samogłoski ścieśnionej w odniesieniu do samogłosek a i e oraz wymowę samogłosek nosowych jako dwugłoski. W utworze obecna jest także ogólnogwarowa tendencja do ruchomości końcówek oraz Pluralis maiestatis. Stylizowanie języka bohaterów dramatu ma na celu podkreślenie różnic pomiędzy grupami społecznymi.\nPostacie dramatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296748", "fragment_id": "1448400/0", "subtitle": "", "title": "Wesele (dramat)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1448400", "parentId": 296748.0, "score": 0.09139076620340347}, "uuid": "85817c35-d127-4800-8981-a979871b59b4"}, {"page_content": "Lipce (dawniej: \"Lipicz\", kaszb. \"Lëpicz\", niem. \"Guteherberge\") – część Gdańska w dzielnicy Orunia-Św. Wojciech-Lipce, położona nad Radunią i Kanałem Raduni.\nPołożenie administracyjne.\nLipce zostały przyłączone w granice administracyjne miasta 15 stycznia 1954. Należą\ndo okręgu historycznego Niziny. Obecnie znajdują się w dzielnicy Orunia-Św. Wojciech-Lipce.\nWarunki geograficzne.\nDzielnica Orunia-św. Wojciech-Lipce jest położona na granicy dwóch mezoregionów – Pojezierza Kaszubskiego i Żuław Wiślanych. Widać to także w położeniu Lipiec. Kanał Raduni dzieli je na dwie części. Zachodnią część górną ze wzniesieniami oraz wschodnią część nizinną na której występuje depresja.\nHistoria.\nDawne nazwy: \"Lepitz\"; \"Lipcze\" (1315), \"Guteherberge\"; \"Gudeherbrige\" (1454); \"Lipicz\" (ok. 1885).\nWedług hipotez na terenie Lipiec mógł istnieć w X wieku port morski. Nizinne tereny tej części Żuław Gdańskich znajdowały się wtedy pod wodą. W latach 30. na tym terenie odkryto kilka łodzi pomorskich. Nazwa miejscowości może też pochodzić od słowa \"lepa\" oznaczającego dogodne miejsce do cumowania.\nOd 1454 było to patrymonium Gdańska. Wieś należąca do Gdańskiej Wyżyny terytorium miasta Gdańska położona była w drugiej połowie XVI wieku w województwie pomorskim.\nNiemiecka nazwa Guteherberge oznacza \"dobry zajazd\". Lipce były popularnym miejscem postoju na trakcie do Gdańska. Tutaj w 1677 gościł Jan III Sobieski. 9 lipca 2001 miała miejsce powódź w Gdańsku. Lipce zostały zalane. W 2009 wyburzono budynek Szkoły Podstawowej nr 41.\nTransport i komunikacja.\nLipce są położone nad ulicą Trakt św. Wojciecha, czyli drogą krajową nr 1 (E75). Przechodzi ona południkowo przez osiedle.\nPołączenie z centrum miasta umożliwiają autobusy miejskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=769134", "fragment_id": "811378/0", "subtitle": "", "title": "Lipce (Gdańsk)", "document_id": "811378", "start_index": 0.0, "parentId": 769134.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4430443346500397}, "uuid": "50308f71-c57e-4b1a-a39e-1eba19168711"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nWesele – polski dramat filmowy z 1972 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy, będący ekranizacją dramatu Stanisława Wyspiańskiego pod tym samym tytułem. Bohaterami \"Wesela\" są przedstawiciele inteligencji i chłopstwa, którzy przybywają do bronowickiej chałupy, by świętować z okazji ślubu inteligenta Pana Młodego oraz chłopki Panny Młodej. Tytułowe wesele zakłócają przybywające na uroczystość zjawy, których obecność staje się okazją do refleksji nad historią polskiego społeczeństwa i jego perspektywami na przyszłość.\nWajda, ekranizując \"Wesele\", skondensował akcję utworu do wnętrza chałupy, w której dynamiczne sekwencje tańca nakręcił Witold Sobociński. Jakkolwiek adaptacja dramatu Wyspiańskiego posługiwała się kostiumem historycznym, jej przesłanie zostało poddane aktualizacji; przykładowo, postać Wernyhory została ucharakteryzowana na Józefa Piłsudskiego. Filmowe \"Wesele\", spotkawszy się w kraju ze skrajnie zróżnicowanymi recenzjami, zostało ciepło przyjęte za granicą, zdobywając Srebrną Muszlę na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián.\nFabuła.\n \"Zobacz też: Wesele (dramat).\"\n\"Wesele\" jest adaptacją dramatu Stanisława Wyspiańskiego. Literackie \"Wesele\" powstało na kanwie autentycznego wydarzenia, jakim był ślub poety Lucjana Rydla (Pana Młodego) z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną (Panną Młodą) 20 listopada 1900 roku. Postacie przedstawione w literackiej i filmowej wersji utworu są wzorowane na istniejących osobach, przykładowo Włodzimierz Tetmajer uosabiał Gospodarza, Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Poetę, Rudolf Starzewski – Dziennikarza, Antonina Domańska – Radczynię, a Józefa Singer – Rachelę. Również część symbolicznych bohaterów dramatu wywodzi się od autentycznych postaci z historii Polski.\nStreszczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1012850", "fragment_id": "1351188/0", "subtitle": "", "title": "Wesele (film 1972)", "parentId": 1012850.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1351188", "score": 0.28413841128349304}, "uuid": "f6a31fa6-d188-4b77-be63-2ef885287fb6"}, {"page_content": "Powieść po raz pierwszy ukazywała się w druku w odcinkach w „Tygodniku Ilustrowanym” od 18 stycznia 1902 do 26 grudnia 1908 z dedykacją dla Zenona Przesmyckiego. W formie książkowej utwór ukazywał się partiami – pierwsze dwa tomy zostały wydane w 1904 roku, tom trzeci – w 1906, natomiast czwarty – w 1909. Pierwsze wydanie zawierało podtytuł \"Powieść współczesna\".\nKompozycja i konstrukcja powieści.\nMiejsce akcji.\nAkcja powieści dzieje się we wsi Lipce, miejscowość ta nie odpowiada jednak rzeczywistej wsi o takiej nazwie, obecnie nazywanej Lipcami Reymontowskimi. Przede wszystkim nie zgadza się topografia okolicy. W powieści brakuje również wzmianki o warszawsko-wiedeńskiej linii kolejowej, która przebiegała tuż obok rzeczywistych Lipiec i odgrywała znaczącą rolę w życiu wsi. Z kolei rozplanowanie powieściowej wsi było typowe dla wielu ówczesnych tego typu miejscowości na ziemi łódzkiej, a nie tylko dla rzeczywistych Lipiec.\nCzas w powieści.\nAkcja utworu obejmuje dziesięć miesięcy – rozpoczyna się pod koniec września, a kończy pod koniec lipca. Nie jest znany dokładny rok, w którym toczy się akcja, jednak jest kilka przesłanek, dzięki którym można go lokować:\nNależy jednak pamiętać, że autor mógł celowo lub nieświadomie wprowadzić nieprawidłowości dotyczące dat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491777", "fragment_id": "1558564/1", "subtitle": "", "title": "Chłopi (powieść)", "parentId": 491777.0, "start_index": 1975.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1558564", "score": 0.4568004906177521}, "uuid": "d033cc36-cbd9-4fe2-a16d-ec3e1148e140"}, {"page_content": "Lipce Reymontowskie (do 31 grudnia 1983 \"gmina Lipce\") – gmina wiejska w Polsce, zlokalizowana w województwie łódzkim, w powiecie skierniewickim. W latach 1975–1998 gmina administracyjnie należała do województwa skierniewickiego. Siedzibą gminy są Lipce Reymontowskie.\nWedług danych z 31 grudnia 2017 gminę zamieszkiwało 3298 osób.\nHistoria.\nGmina Lipce została utworzona 1 kwietnia 1973 w powiecie skierniewickim, w województwie łódzkim, a więc dopiero trzy miesiące po reformie wprowadzającej gminy w miejsce gromad. Powstała ona z obszaru sołectw: Chlebów, Drzewce, Lipce, Mszadla, Siciska, Wola Drzewiecka, Wólka Krosnowska i Wólka-Podlesie wyłączonych z gminy Godzianów (od gminy Godzianów odłączono tego samego dnia również – po raz drugi w historii – gminę Słupia). 1 stycznia 1984 nazwę gminy zmieniono z \"Lipce\" na \"Lipce Reymontowskie\".\nStruktura powierzchni.\nWedług danych z 2002 r. gmina Lipce Reymontowskie zajmuje obszar 42,7 km², w tym:\nGmina stanowi 5,65% powierzchni powiatu.\nDemografia.\nDane z 30 czerwca 2004:\nRezerwaty przyrody.\nNa terenie gminy znajduje się rezerwat przyrody Bukowiec chroniący las mieszany z udziałem buka występującego przy granicy naturalnego zasięgu.\nKultura.\nWójt gminy napisał list protestacyjny do Piotra Glińskiego, ministra kultury i dziedzictwa narodowego ze skargą na studentów Akademii Sztuk Teatralnych we Wrocławiu, którzy użyli kwestii „Całe Lipce w mojej cipce” podczas spektaklu \"Chłopi\", w reżyserii Sebastiana Majewskiego. Premiera przedstawienia nastąpiła w listopadzie 2019 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=224905", "fragment_id": "1452199/0", "subtitle": "", "title": "Lipce Reymontowskie (gmina)", "parentId": 224905.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1452199", "source": "wikipedia", "score": 0.38759902119636536}, "uuid": "8b18b000-39ce-4af0-b187-3b060da7f37d"}]}
{"id": "q_219", "question": "Jak nazywa się poddawanie tkaniny kilkakrotnie na przemian działaniu nasyconej pary i suszeniu (np. w wyniku prasowania)?", "answer": [{"page_content": "Dekatyzacja – poddawanie zawierającej włókna naturalne tkaniny lub dzianiny kolejno działaniu gorącej (ok. 60 °C) wody, pary wodnej i zimnej wody, mające doprowadzić do wykurczenia się włókien w kontrolowanych warunkach i stabilizacji ich wymiarów. Ma to na celu uniknięcie zbiegania się tkaniny w okresie użytkowania (przeciwdziała nadmiernej kurczliwości). Tkaniny i dzianiny niepoddane dekatyzacji mają tendencję do kurczenia się pod wpływem działania wilgoci oraz wysokiej temperatury.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69217", "fragment_id": "660897/0", "subtitle": "", "title": "Dekatyzacja", "parentId": 69217.0, "start_index": 0.0, "document_id": "660897", "source": "wikipedia", "score": 0.4208660125732422}, "uuid": "81ceda05-9837-4d4a-aa11-e74c5506514b"}, {"page_content": "Merceryzacja – poddawanie przędzy lub tkanin bawełnianych działaniu roztworu wodorotlenku sodu (ługu sodowego). Włókno bawełniane zostaje pozbawione matowego naskórka.\nW procesie merceryzacji przędza bawełniana jednocześnie jest rozciągana, uzyskuje się włókna o przekroju okrągłym.\nDzięki temu zabiegowi tkanina: \nMaszyny, przy pomocy których wykonuje się ten zabieg, nazywają się merceryzarkami.\nNazwa pochodzi od nazwiska Johna Mercera (1791-1866), który w 1850 r. opatentował ten proces.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4431722", "fragment_id": "1485161/0", "subtitle": "", "title": "Merceryzacja", "parentId": 4431722.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1485161", "source": "wikipedia", "score": 0.39713236689567566}, "uuid": "9eca3f0e-7480-4c78-8d2b-fa26f6d51add"}, {"page_content": "Apretura (nm. \"appretur\", fr. \"appreter\" - wykańczać) – uszlachetnianie, wykańczanie materiału nadające mu nowych lub lepszych cech i właściwości podnoszących ich właściwości użytkowe. Apreturowanie stosuje się przede wszystkim w stosunku do tkanin i skór, ale też do papieru a nawet drewna. Podczas produkcji nowej odzieży cienka powłoka apretury polepsza wygląd wyrobu (intensyfikuje barwę), utrzymuje fason oraz zwiększa odporność na gniecenie się i zabrudzenia. Zwykle użytkowanie oraz kolejne prania lub czyszczenia powodują usunięcie fabrycznej apretury.\nNajbardziej popularną apreturą był krochmal - tkaniny w nim namoczone po wysuszeniu uzyskiwały sztywność i łatwiej poddawały się prasowaniu. Dodawanie do krochmalu niebieskiej ultramaryny dodatkowo polepszało ich biel na zasadzie wybielania optycznego. Metodę stosowano do bielizny, koszul, firanek, serwet i obrusów. Dodatkową zaletą było to że brud osadzał się na warstwie krochmalu a nie wnikał w tkaninę a to ułatwiało pranie. \nBardzo wcześnie jako apreturę stosowano woskowanie. Skóry nasycone na gorąco woskiem uzyskiwały nieprzemakalność, stawały się bardziej elastyczne, nie pękały i zyskiwały na twardości. Pastowane odzyskiwały swe pierwotne właściwości.\nStołową deskę do krojenia, przed użyciem apreturuje się olejem spożywczym - później, przy normalnym użytkowaniu nie przyswaja wody i nie paczy się.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2246875", "fragment_id": "464955/0", "subtitle": "", "title": "Apretura", "parentId": 2246875.0, "start_index": 0.0, "document_id": "464955", "source": "wikipedia", "score": 0.11707304418087006}, "uuid": "7a53157c-3a67-4b6f-9ec4-611aa346dc6a"}, {"page_content": "Tkanina – wyrób włókienniczy płaski powstający w wyniku przeplatania ze sobą (według założonego splotu) wzajemnie prostopadłych układów nitek osnowy i wątku.\nProces wytwarzania tkaniny nazywa się tkaniem i wykonywany jest na krosnach tkackich (ręcznych lub mechanicznych). Półproduktem do produkcji tkanin jest przędza tkacka.\nHistoria.\nPierwsze wyroby przypominające tkaninę tworzono już przed ośmioma tysiącami lat. Nie były to tkaniny w dzisiejszym rozumieniu, ponieważ składały się z luźno splecionych ze sobą włókien, traw, pasków skór zwierzęcych, cienkich gałęzi czy pnączy. Powstawały w ten sposób plecionki, strukturą przypominające tkaniny. Były to wyroby o ograniczonych i najczęściej niewielkich wymiarach. Tkanina lniana, w wyrafinowanej formie, bardzo cienka, przejrzysta, miała swój początek w starożytnym Egipcie w okresie Starego Państwa ok. XXVII–XXII wiek p.n.e. Zachowało się wiele malowideł i zapisów o produkcji lnu i jego wykorzystaniu przez starożytnych Egipcjan. Dopiero opanowanie techniki skręcania włókien na mokro (przędze mokroprzędne) zapoczątkowało przemysłowe wytwarzanie tkanin lnianych.\nStruktura tkaniny.\nTkaniny, w odróżnieniu od pozostałych typów płaskich wyrobów włókienniczych, powstają zawsze z dwóch układów nitek – osnowy i wątku. Połączenie tych dwóch układów według określonego porządku (splotu) tworzy strukturę tkaniny. Właściwości nitek osnowy i wątku wpływają na właściwości wytworzonej z nich tkaniny.\nZatem podstawowe parametry struktury tkaniny to:\nZmiana jednego lub kilku parametrów zmienia radykalnie właściwości tkaniny, takie jak grubość, masę powierzchniową (gęstość powierzchniową), elastyczność, przepuszczalność itp. Zatem dla tkaniny o określonym przeznaczeniu należy indywidualnie dobrać poszczególne parametry.\nPodział tkanin.\nTkaniny można podzielić ze względu na różne kryteria:\nTkaniny artystyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69220", "fragment_id": "660899/0", "subtitle": "", "title": "Tkanina", "parentId": 69220.0, "start_index": 0.0, "document_id": "660899", "source": "wikipedia", "score": 0.10464847832918167}, "uuid": "fbf259bb-dbf6-4d13-a9f6-e87a2213d0e7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy urządzenia do prasowania. Zobacz też: inne znaczenie słowa Żelazko.\nŻelazko – urządzenie służące do prasowania, czyli wygładzania tkaniny za pomocą wysokiej temperatury i nacisku. Prasowanie działa, gdyż pod wpływem temperatury rozluźniają się więzy w cząsteczkach polimerów tworzących włókna tkaniny. Kiedy włókna są gorące, rozprostowują się pod naciskiem żelazka i zachowują kształt po ochłodzeniu. Niektóre tkaniny jak np. bawełna wymagają też zastosowania wody.\nHistoria.\nW przeszłości już w VIII w. Chińczycy stosowali rondle z rozpalonymi węglami w środku do prasowania jedwabiu. W XVIII w. żelazko stanowił jednostronnie wygładzony blok metalu (żelaza – stąd nazwa) z uchwytem. Po nagrzaniu, np. na płycie pieca kuchennego, bezwładność cieplna tego bloku pozwalała na utrzymanie przez kilka minut temperatury dostatecznie wysokiej, aby prasowanie było skuteczne. Po ostygnięciu żelazko trzeba było ponownie podgrzać przez postawienie na piecu. Kształt żelazka przypomina stopę, z trójkątnie zakończonym czubem z jednej strony i z płaską krawędzią od strony „pięty”; kształt ten upowszechnił się także w następnych, nowocześniejszych konstrukcjach ze względu na wygodę prasowania.\nUdoskonaleniem żelazka była konstrukcja, w której nad „stopą” umieszczano małe palenisko na węgiel drzewny, co umożliwiało umieszczenie w nim kawałków żaru, podtrzymujących wysoką temperaturę żelazka, bez konieczności odstawiania go co chwilę na płytę kuchenną. Później węgiel drzewny zastąpiono żelazną sztabką (tzw. duszą) rozgrzewaną w palenisku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185939", "fragment_id": "6011/0", "subtitle": "", "title": "Żelazko", "parentId": 185939.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6011", "score": 0.6290751099586487}, "uuid": "47a0580a-e118-4ee6-ad75-72e5d846b083"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy techniki malarskiej. Zobacz też: Batik (program).\nBatik – technika malarska polegająca na nakładaniu wosku i kąpieli tkaniny w barwniku, który farbuje jedynie miejsca niepokryte warstwą wosku. Dla uzyskania specjalnych efektów proces woskowania i farbowania można powtarzać wielokrotnie.\nWzory na tkaninie, najczęściej bawełnianej, uzyskuje się przez pokrywanie płótna gorącym woskiem. Używa się do tego pędzla, patyczka, szpatułki i tjantingu (przyrządu do malowania na tkaninach). Następnie tkaninę zanurza się w zimnej kąpieli barwiącej. Miejsca pokryte woskiem pozostają niezabarwione. Po wysuszeniu można nałożyć kolejną woskową fazę wzoru i ponownie barwić w ciemniejszym barwniku. Czynność tę powtarza się wielokrotnie. Po wykonaniu projektowanego wzoru tkaninę prasuje się przez biały papier. Batik to technika wykonywana przez pokolenia, najbardziej popularna w Indonezji i innych krajach Azji, gdzie najczęściej do formowania pozycji batiku używa się skór zwierzęcych.\nW roku 2009 indonezyjski batik został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.\nTechnologią farbiarstwa tkanin zajmowało się Stowarzyszenie Warsztaty Krakowskie w I połowie XX wieku. Antoni Buszek prowadził w Krakowie pracownię \"batiku\", zatrudniając dziewczęta z podkrakowskich miejscowości, które potem prowadziły indywidualną działalność artystyczną.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168981", "fragment_id": "27365/0", "subtitle": "", "title": "Batik", "document_id": "27365", "start_index": 1.0, "parentId": 168981.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1403985172510147}, "uuid": "4b674aeb-d7ff-41ee-9f8b-d08589fa28a9"}, {"page_content": "Obecnie gama stosowanych apretur (ostatnio, również zwanych apretami) jest olbrzymia i wciąż pojawiają się nowe metody i nowe substancje (aprety). Dzięki apreturom materiały mogą uzyskiwać połysk, gładkość, elastyczność i miękkość (delikatność), wodoodporność, niepalność. Stosowane w apreturze żywice syntetyczne zwłaszcza termoplastyczne lub termoreaktywne powodują, że apretura staje się trwalsza i odporna na wodę (pranie). Żywice syntetyczne (polimery) zdyspergowane w wodzie są nanoszone na tkaninę, po wysuszeniu i podgrzaniu tworzą błonkę na powierzchni i/lub wypełnienie między włóknami tkaniny dając tkaninie dodatkowo chwyt i usztywnienie. Te cechy są istotne dla lepszych gatunkowo tkanin bawełnianych i wiskozowych. Tkaniny łatwo gniotące się (np. z włókien celulozowych) uzyskują wykończenie przeciwgniotliwe i niemnące już w stanie mokrym a to oznacza, że prasowanie staje się zbędne. \nNowością są apretury lecznicze lub jako takie reklamowane. Pasy, opaski i rajstopy bywają apreturowane drobinami bursztynu, dzięki niemu elektryzują się ujemnie a przez to łagodzą bóle reumatyczne i poprawiają samopoczucie osób takich wyrobów używających. Pończochy i skarpety mogą też uzyskiwać apreturę antygrzybiczną i antybakteryjną co łączy się zapobieganiem nieprzyjemnym zapachom.\nApreturowanie to nie tylko nasączanie lub napylanie środkami chemicznymi to także określona technologia wykończania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2246875", "fragment_id": "464955/1", "subtitle": "", "title": "Apretura", "parentId": 2246875.0, "start_index": 1374.0, "document_id": "464955", "source": "wikipedia", "score": 0.16331936419010162}, "uuid": "a41322c0-b054-483b-b4ab-9dfd432e14d7"}, {"page_content": "Suszenie – zespół operacji technologicznych, mających na celu zredukowanie zawartości rozpuszczalnika (np. wody) w produkcie. \nSuszenie ciał stałych wykonuje się poprzez odparowanie rozpuszczalnika – dostarczenie ciepła i przepływ gazu nad substancją suszoną lub obniżenie ciśnienia (suszenie próżniowe). Jeśli usuwany rozpuszczalnik znajduje się w fazie stałej i sublimuje, proces suszenia określa się jako liofilizacja. Obniżenie prężności pary wodnej nad ciałem suszonym uzyskuje się także przez umieszczenie go w naczyniu (eksykatorze) razem ze środkiem o właściwościach higroskopijnych, tj. pochłaniającym wilgoć (np. bezwodny CaCl2 lub P2O5).\nSuszenie cieczy i gazów oznacza usunięcie z nich wody. Do suszenia cieczy stosuje się dodatek suszący, np. sit molekularnych lub destylację. Gazy suszy się poprzez:\nSuszenie na skalę laboratoryjną prowadzić można w suszarkach laboratoryjnych, a na skalę przemysłową w suszarkach próżniowych, komorowych, tunelowych, bębnowych rozpryskowych, wieżowych, szybowych i in., a także w suszarniach. Duże znaczenie w przemyśle spożywczym ma suszenie żywności, w przemyśle leśnym – suszenie drewna. Usunięcie wody (pary wodnej) uniemożliwia rozwój drobnoustrojów, jak również ogranicza przebieg przemian enzymatycznych i nieenzymatycznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417837", "fragment_id": "53412/0", "subtitle": "", "title": "Suszenie", "parentId": 417837.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "53412", "score": 0.7098623514175415}, "uuid": "c10aa3b7-b9ba-4ab4-9270-b422a96e366a"}, {"page_content": "Sanforyzacja (wykurczanie, dekatyzacja) – jeden z procesów wykańczania tkanin (m.in. bawełnianych, lnianych).\nOpis.\nProces sanforyzacji polega na przepuszczeniu tkaniny przez odpowiednią maszynę, składającą się m.in. z podgrzewanego bębna oplecionego gumą (na którym następuje właściwe wykurczenie materiału) oraz urządzeń pomocniczych, prostujących i stabilizujących tkaninę. Sanforyzacja powoduje zmniejszenie rozciągliwości tkanin w trakcie normalnego ich użytkowania. Nazwa procesu pochodzi od imienia amerykańskiego wynalazcy tego procesu: Sanforda Lockwooda Cluetta, który opatentował metodę w 1930.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1015979", "fragment_id": "1366195/0", "subtitle": "", "title": "Sanforyzacja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1366195", "parentId": 1015979.0, "score": 0.38346976041793823}, "uuid": "39f02384-c967-453d-92ab-f4c819420a8c"}, {"page_content": "Dzięki hydrofobowości wnętrza, cyklodekstryny są zdolne tworzyć kompleksy inkluzyjne ze związkami hydrofobowymi. Są to kompleksy typu \"gość-gospodarz\", w których cyklodekstryna pełni funkcję gospodarza, a kompleksowany związek hydrofobowy jest gościem. Cały kompleks jest jednak wciąż rozpuszczalny w rozpuszczalnikach polarnych takich jak np. woda. Ma to szerokie zastosowanie w farmacji, znane są m.in. kompleksy β-cyklodekstryny z nitrogliceryną czy hydrokortyzonem. Zastosowanie leku w formie kompleksu z cyklodekstryną zwiększa jego biodostępność, a co za tym idzie możliwość zmniejszenia dawki. Dodatkowo, lek jest stopniowo uwalniany z kompleksu co wydłuża czas jego działania. Umożliwia to przyjmowanie leku np. raz dziennie zamiast trzech czy czterech dawek dziennie.\nW przemyśle kosmetycznym i artykułów higienicznych cyklodekstryny stosowane są do pochłaniania czy stopniowego uwalniania zapachów (odświeżacze powietrza, perfumy, zapachowy papier toaletowy). W przemyśle spożywczym są wykorzystywane do pochłaniania nieprzyjemnych zapachów i smaków, a także do utrwalania pożądanej barwy, smaku i zapachu (np. w kawie rozpuszczalnej). Rozpad cyklodekstryn może mieć miejsce na skutek zmiany pH roztworu lub na skutek termicznego rozpadu wiązań α-1,4-acetalowych. Termiczny rozkład cyklodekstryn jest m.in. wykorzystywany do produkcji układów zdolnych do powolnego uwalniania substancji zapachowych. W tym celu wysuszone drobiny cyklodekstryn poddaje się działaniu par substancji zapachowych, a następnie dodaje się je np. do proszków do prania. W trakcie prasowania, lub w trakcie noszenia tkanin pranych w tych proszkach dochodzi do termicznego rozkładu cyklodekstryn i uwolnienie substancji zapachowych do otoczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107596", "fragment_id": "654998/1", "subtitle": "", "title": "Cyklodekstryny", "parentId": 107596.0, "start_index": 1215.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654998", "score": 0.2661583423614502}, "uuid": "f3a48c23-1bf7-4d3d-a80c-28762f66ada2"}]}
{"id": "q_220", "question": "„Der Spiegel” to tygodnik, dziennik czy miesięcznik?", "answer": [{"page_content": "Der Spiegel – niemiecki tygodnik opinii, jeden z największych i najbardziej wpływowych, o nakładzie 654 484 egzemplarzy.\nPowstał w Hanowerze w 1947 roku, a od roku 1952 jego siedzibą jest Hamburg. Wzorowany był na brytyjskim magazynie News Review i amerykańskim Time. Tematyką są wydarzenia polityczne, gospodarcze, naukowe i kulturalne Niemiec, Europy i świata, bieżące komentarze i pogłębione analizy. \"Der Spiegel\" jest następcą gazety \"Diese Woche\".\nPierwsze wydanie ukazało się 4 stycznia 1947 (sobota). Ograniczony dostęp do papieru pozwalał na drukowanie 15 tysięcy egzemplarzy, które cieszyły się dużą popularnością. Egzemplarz, który nominalnie kosztował 1 markę, na czarnym rynku kupić można było za 15 marek. Pod koniec lat czterdziestych \"Der Spiegel\" miał już ugruntowaną pozycję i rozbudowaną redakcję. Poza Hanowerem działały cztery niemieckie biura zamiejscowe w Berlinie, Frankfurcie nad Menem, Monachium i w Zagłębiu Ruhry. Tygodnik miał też cztery biura zagraniczne: w Londynie, Rzymie, Paryżu i Zurychu.\nPierwszym wydawcą i redaktorem naczelnym był Rudolf Augstein, który pełnił te funkcje do dnia swojej śmierci (7 listopada 2002). Obecnie, od 22 sierpnia 2018, redaktorem naczelnym jest Steffen Klusmann, który zastąpił Klausa Brinkbäumera. Redaktorem naczelnym wersji internetowej jest Barbara Hans, która pełni tę funkcję od 6 grudnia 2016.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=196760", "fragment_id": "1447391/0", "subtitle": "", "title": "Der Spiegel", "document_id": "1447391", "start_index": 0.0, "parentId": 196760.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7515934705734253}, "uuid": "2f893ccd-3a44-4a05-86c8-e074be19b36c"}, {"page_content": "Prasa opinii; prasa opiniotwórcza – publikacje prasowe, których treści mają za zadanie wywarcie na opinii publicznej odpowiednich reakcji i postaw. Niekiedy mają one charakter propagandowy. Do prasy opinii zalicza się najczęściej tygodniki i miesięczniki, rzadziej dzienniki.\nWspółcześnie największym powodzeniem cieszą się: „Time”, „Newsweek”, „Der Spiegel”, „Die Zeit”, „L’Express” i „L’Obs”.\nPrasa opinii w Polsce.\nW Polsce, zamiast pojęcia prasa opinii, częściej spotykanym pojęciem jest „tygodniki opinii”. Są to zazwyczaj gazety o charakterze społeczno-politycznym, które komentują już znane opinii publicznej wydarzenia. Poprzez rozszerzanie tematu, wyciąganie różnych niuansów, zabiegi erystyczne lub powołanie się na różne autorytety, prasa ta ma za zadanie wzbudzić konkretne, wcześniej ustalone, reakcje czytelnika. Ten segment prasy często uważa się za najbardziej upolityczniony.\nWedług analiz zagadnienia polityczne w tygodnikach opinii zajmują około 1/3 ogólnej treści. Pozostawia to duże pole na działania opiniotwórcze. Stosunkowo częstym zjawiskiem jest odwoływanie się do wypowiedzi lub artykułów innych dziennikarzy z konkurencyjnych redakcji oraz komentowanie bądź też podważanie ich zdania.\nDo tygodników opinii w Polsce zalicza się:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4451084", "fragment_id": "1522664/0", "subtitle": "", "title": "Prasa opinii", "document_id": "1522664", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4451084.0, "score": 0.5937506556510925}, "uuid": "2599fba2-26b8-4d75-8f45-c9b1097890a9"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nStern („gwiazda”) – ilustrowany tygodnik ukazujący się w Niemczech. Założony w 1948 roku, w 2000 jego nakład wynosił około miliona egzemplarzy.\nW 1983 roku wzbudził międzynarodową sensację, publikując w odcinkach rzekome dzienniki Adolfa Hitlera. Historycy wykazali jednakże, iż była to mistyfikacja, a tygodnik długo musiał odzyskiwać zaufanie czytelników.\nNa rynku niemieckim postrzegany jest jako główny konkurent tygodnika „Der Spiegel”.\nW Polsce.\nW Polsce można go kupić za pośrednictwem firmy Europress w dużych miastach.\nW powojennej Polsce zarządzeniem p.o. dyrektora Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk w zastępstwie, Mariana Mikołajczyka, z 17 października 1951 czasopismo zostało pozbawione debitu komunikacyjnego i zakazano jego rozpowszechniania w Polsce Ludowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600560", "fragment_id": "835357/0", "subtitle": "", "title": "Stern", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "835357", "parentId": 600560.0, "score": 0.5325453281402588}, "uuid": "830bad0b-222b-4eac-b470-7f78f02b9f82"}, {"page_content": "Rudolf Augstein (ur. 5 listopada 1923 w Hanowerze, zm. 7 listopada 2002 w Hamburgu) – niemiecki publicysta.\nW 1947 roku założył hamburski tygodnik polityczny „Der Spiegel” i kierował nim aż do śmierci. Był również jego wydawcą.\nUrodził się w rodzinie katolickiej, lecz w roku 1968 wystąpił z Kościoła. Zmarł 7 listopada 2002 w Hamburgu a tydzień później pochowano go na ewangelickim cmentarzu w miejscowości Keitum na wyspie Sylt.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=476583", "fragment_id": "1577395/0", "subtitle": "", "title": "Rudolf Augstein", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 476583.0, "document_id": "1577395", "score": 0.2628682255744934}, "uuid": "442bb569-415b-4699-8b5b-39186bc3a537"}, {"page_content": "Afera Spiegla lub Afera Der Spiegel – skandal polityczny z 1962 roku wywołany wywieraniem nacisku przez władze RFN na tygodnik informacyjny „Der Spiegel”, w związku z publikacją przez tenże tygodnik artykułu opisującego stan Bundeswehry i ujawniającego szczegółowe dane na temat liczebności wojsk NATO, ich uzbrojenia, a także rozmieszczenia wojsk w razie wybuchu wojny.\nZ dzisiejszej perspektywy jest uznawana za wzmocnienie wolności prasy w Niemczech.\nPrzebieg.\nW wydaniu 41/1962 czasopisma „Der Spiegel” Conrad Ahlers w artykule „Warunkowo bezpieczni” ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Bedingt abwehrbereit&lt;/&gt;) poinformował opinię publiczną o złej sytuacji Bundeswehry. Tekst mówił, powołując się na kontrolę NATO, że Republika Federalna Niemiec nie byłaby w stanie obronić się przed inwazją Układu Warszawskiego i że atak można by odeprzeć tylko z pomocą zachodnich sił nuklearnych. Według Federalnego Ministerstwa Obrony artykuł o \"Fallex 62\" bazował na ściśle tajnych wewnętrznych dokumentach.\nWürzburski konstytucjonalista i ówczesny pułkownik rezerwy Friedrich von der Heydte złożył 11 października 1962 doniesienie o zdradzie państwa, dokonanej przez redakcję „Spiegla”. 23 października został wydany nakaz aresztowania kilku redaktorów, m.in. Conrada Ahlersa, jak i wydawcy oraz redaktora naczelnego Rudolfa Augsteina.\n26 października biura Spiegela w Hamburgu, a później również redakcja w Bonn, zostały zajęte przez policję i przeszukane. Jeszcze tego samego dnia Conrad Ahlers, wraz z żoną, został na polecenie Franza Josefa Straußa aresztowany w Maladze przez hiszpańską policję, w trakcie swego urlopu. Aresztowanie Ahlersa w Hiszpanii wzbudziło oburzenie wśród opozycji, gdyż rządził tam wówczas jeszcze dyktator Francisco Franco. Następnego dnia, w sobotę 27 października, na policję zgłosił się Rudolf Augstein i został przekazany do aresztu śledczego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1036528", "fragment_id": "1340026/0", "subtitle": "", "title": "Afera Der Spiegel", "parentId": 1036528.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1340026", "score": 0.5374665260314941}, "uuid": "ba3fe931-88d7-4dda-8cc1-b923488cca66"}, {"page_content": "Der Tagesspiegel – wysokonakładowy niemiecki dziennik wydawany w Berlinie przez spółkę \"Verlag Der Tagesspiegel GmbH\". Drukowany jest jako \"broadsheet\". „Der Tagesspiegel” ma charakter liberalno-konserwatywny.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=361355", "fragment_id": "72274/0", "subtitle": "", "title": "Der Tagesspiegel", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "72274", "parentId": 361355.0, "score": 0.2749687135219574}, "uuid": "22026f2f-75d1-4dfe-b136-aa384677fc50"}, {"page_content": "Tekst Jacobsohna zawierał również ustęp z zarysem jego przyszłej roli jako wydawcy i redaktora: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Miło sobie myślę, budować co tydzień dom podług mojego gustu, który za każdym razem będzie mieć inną a jednak tę samą fizjonomię, pracować w stale nowym, ciągle wartościowym materiale ludzkim – reżyser sceny drukowanej.\nLata 1905–1913: tygodnik teatralny.\nZ powodu trudności finansowych pismo zostało przejęte w styczniu 1906 przez wydawnictwo Oesterheld &amp; Co., następnie w 1909 przez Erich Reiss Verlag, by od 1912 być ponownie wydawanym przez własny organ wydawniczy.\nPomiędzy 1905 a 1933 rokiem pismo przeszło metamorfozę od tygodnika teatralnego do polityczno-kulturalnego. Do 1913 pismo skupiało się wyłącznie na tematyce teatru. Do najważniejszych współpracowników tygodnika w pierwszej fazie jego działalności należeli krytycy teatralni Julius Bab, Willi Handl i Alfred Polgar, do których dołączyli pisarze Lion Feuchtwanger i Harry Kahn oraz krytyk teatralny Herbert Ihering. W listopadzie 1908 doszło do połączenia pisma Feuchtwangera „Der Spiegel” z „Die Schaubühne”.\nLata 1913–1918: otwarcie na politykę.\n9 stycznia 1913 ukazał się na łamach „Die Schaubühne” tekst dwudziestotrzyletniego wówczas absolwenta prawa Kurta Tucholsky’ego. Już w pierwszym roku współpracy z pismem, Tucholsky stał się najważniejszym współpracownikiem Jacobsohna. Tucholsky pisał teksty pod wieloma pseudonimami, m.in. jako: Ignaz Wrobel, Theobald Tiger, Peter Panter czy Kaspar Hauser. Pod wpływem Tucholsky’ego zaczął zmieniać się kierunek pisma. Już w marcu 1913 powstała rubryka „Antworten”, w której udzielano odpowiedzi na prawdziwe lub wymyślone listy do redakcji. Jacobsohn wkrótce zdecydował się podjąć tematykę polityczną i gospodarczą. 25 września 1913 ukazał się artykuł prawnika Martina Friedlaendera, opublikowany pod pseudonimem Vindex, na temat struktur monopolowych w amerykańskim przemyśle tytoniowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2036264", "fragment_id": "400228/2", "subtitle": "", "title": "Die Weltbühne", "parentId": 2036264.0, "start_index": 3323.0, "document_id": "400228", "source": "wikipedia", "score": 0.05041973292827606}, "uuid": "db68868a-578a-403e-951e-8aed6a56c326"}, {"page_content": "17 grudnia licząca prawie 300 osób grupa więźniów mimo gróźb ze strony strażników odmówiła jedzenia. Strażnicy na drodze ze stołówki do głównego budynku więzienia utworzyli tzw. ścieżkę zdrowia. Więźniów dodatkowo zastraszano, wpuszczając do cel psy służbowe strażników. Stasi zmobilizowała też czterech agentów, działających pośród więźniów, dzięki czemu prowodyrów strajku udało się odizolować od innych osadzonych jeszcze tego samego dnia.\nZ dokumentów Stasi wynika, że już kilkanaście godzin po rozpoczęciu protestu „sytuacja znalazła się pod kontrolą”. Z relacji więźniów wynika, że protest trwał jeszcze dwa lub trzy dni.\nProwodyrzy zostali skazani na dodatkowe 22 miesiące więzienia za „publiczne znieważenie organów państwowych”. Kilkunastu uczestników zostało ukaranych kilkutygodniowym pobytem w karcerze, zwanym \"tygrysia klatka\". Reszta na trzy miesiące została pozbawiona prawa do pisania listów, przyjmowania odwiedzin i otrzymywania paczek.\nO strajku lakonicznie informowały media w RFN: berliński dziennik Berliner Morgenpost i tygodnik Der Spiegel. Do Polski te informacje jednak nie dotarły.\nCentrum Praw Człowieka w Cottbus działające w dawnym więzieniu zbiera relacje od rozsianych po Niemczech uczestników strajku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3212480", "fragment_id": "145579/1", "subtitle": "", "title": "Strajk za Solidarność w Cottbus", "document_id": "145579", "start_index": 1773.0, "parentId": 3212480.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06005943939089775}, "uuid": "25308e26-ce26-47a2-8936-16f386bab8f2"}, {"page_content": "Günter Kurt Willi Gaus (ur. 23 listopada 1929 w Brunszwiku, zm. 14 maja 2004 w Hamburgu) – niemiecki dziennikarz, publicysta, dyplomata i polityk. Redaktor naczelny tygodnika \"Der Spiegel\" (1969–1973), następnie stały przedstawiciel RFN w NRD (1974–1981) oraz senator Berlina ds. nauki i kultury (1981). \nPopularność przyniósła mu autorska audycja \"Zur Person\", emitowana w latach 1963–1973 i 1984–2004, w której przeprowadzał wywiady z osobistościami ze świata polityki i kultury. \nŻyciorys.\nGünter Gaus dorastał w Brunszwiku jako syn kupca Williego Gausa i jego żony Hedwig. Po zdaniu egzaminu maturalnego w 1949, studiował germanistykę i historię na Uniwersytecie Ludwika Maksymiliana w Monachium. W latach 50. i 60. pracował dla różnych dzienników i tygodników, w tym dla \"Der Spiegel\" i \"Süddeutsche Zeitung,\" gdzie w latach 1961–1965 był redaktorem działu politycznego. Popularność przyniósł mu program \"Zur Person,\" który po raz pierwszy został wyemitowany 10 kwietnia 1963 roku na antenie ZDF. W latach 1965–1968 był dyrektorem programowym w Südwestfunk, a w 1966 został także szefem redakcji politycznego programu telewizyjnego \"Report Baden-Baden.\" W 1969 został redaktorem naczelnym tygodnika \"Der Spiegel\".\nBył bliskim współpracownikiem Willy'ego Brandta. W 1973 roku Gaus zajął się polityką i został sekretarzem stanu w Urzędzie Kanclerskim. Od 1974 był pierwszym szefem Stałego Przedstawicielstwa Republiki Federalnej Niemiec w NRD i pełnił tę funkcję do 1981.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5728227", "fragment_id": "1230576/0", "subtitle": "", "title": "Günter Gaus", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5728227.0, "document_id": "1230576", "score": 0.5}, "uuid": "6e498921-473b-4fc5-aa6d-807052a69fad"}, {"page_content": "Claas Relotius (ur. 15 listopada 1985 w Hamburgu) – niemiecki dziennikarz.\nŻyciorys.\nStudiował kulturoznawstwo i nauki polityczne w Bremie i w Walencji (licencjat), a następnie ukończył studia magisterskie na kierunku dziennikarskim na Hamburg Media School (HMS). Od 2011 pracował jako \"freelanced autor\" specjalizując się w dziennikarstwie z dziedziny reportażu dla prasy niemieckojęzycznej oraz zagranicznej – m.in. „ZEITmagazin”, „Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung”, „Neue Zürcher Zeitung” oraz dla brytyjskiego „The Guardian”.\nOd roku 2011 pracował dla hamburskiego tygodnika politycznego „Der Spiegel” – od 2017 jako redaktor. W dniu 19 grudnia 2018 tygodnik poinformował o zwolnieniu z pracy swojego reportera, gdy okazało się, że w wielu swoich artykułach zmyślał, relacjonował fikcyjne rozmowy itp. Powołana przez „Der Spiegel” w grudniu 2018 komisja do zbadania przypadku „Relotius” opublikowała wynik jej prac w maju 2019.\nNagrody i wyróżnienia.\nRelotius był wielokrotnie nagradzany. Otrzymał m.in.: Austriacką Nagrodę Prasową (\"Österreichischer Zeitschriftenpreis\" – 2012), Szwajcarską Nagrodę Mediów dla młodych dziennikarzy (\"Schweizer Medienpreis für junge Journalisten\" – 2013); w latach 2013, 2015, 2016 oraz 2018 \"Niemiecką Nagrodę Reporterską\" (\"Deutscher Reporterpreis\"). W 2014 otrzymał nagrodę CNN \"Journalist of the Year\", a w 2017 nagrodę \"Liberty Award\" oraz nagrodę \"European Press Prize\", którą zwrócił 2019.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4425447", "fragment_id": "1536699/0", "subtitle": "", "title": "Claas Relotius", "document_id": "1536699", "start_index": 0.0, "parentId": 4425447.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19300797581672668}, "uuid": "664f9326-fc17-4010-b9ba-eb081888b783"}]}
{"id": "q_221", "question": "Kto był ojcem Jana Kazimierza?", "answer": [{"page_content": "Kazimierz urodził się 30 kwietnia 1310 roku w Kowalu jako najmłodszy syn Władysława Łokietka i Jadwigi Bolesławówny. Na chrzcie nadano mu imię dziada po mieczu – Kazimierza, księcia kujawskiego. Kazimierz miał dwóch starszych braci, Stefana i Władysława, którzy zmarli odpowiednio w 1306 i 1312 roku – Kazimierz już w wieku dwóch lat został jedynym dziedzicem Łokietka. Miał również trzy siostry – Kunegundę, Elżbietę i Jadwigę.\nPrzyszły następca tronu wychowywał się na Wawelu. W tekstach źródłowych brak informacji o jego wychowawcach, ale powszechny jest pogląd, że byli to: zaufany dyplomata Łokietka Spycimir Leliwita, wybitny intelektualista i prawnik – Jarosław z Bogorii i Skotnik, lub ewentualnie jakiś franciszkanin. Gdy królewicz miał 10 lat, jego siostra Elżbieta została wydana za mąż za króla węgierskiego Karola Roberta. W następnych latach Kazimierz był częstym gościem na zaprzyjaźnionym dworze w Budzie, będącej wówczas centrum kulturalno-politycznym regionu.\nPlany małżeńskie.\nW czerwcu lub lipcu 1315 roku Kazimierz, mając pięć lat, został zaręczony z urodzoną 20 maja, królewną czeską Juttą, córką Jana Luksemburskiego. Mariaż z córką Jana Luksemburskiego miał rozwiązać problem pretensji luksemburskich do tronu polskiego, ale gdy królowi czeskiemu urodzili się dwaj synowie, postanowił on podtrzymać swoje roszczenia. Strona czeska zerwała zaręczyny zapewne w roku 1318 lub 1319. 22 maja 1322 roku Jutta była już zaręczona z księciem Fryderykiem miśnieńskim. Ostatecznie Jutta wyszła za swojego szóstego narzeczonego – księcia Normandii Jana Dobrego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44870", "fragment_id": "651588/1", "subtitle": "", "title": "Kazimierz III Wielki", "parentId": 44870.0, "start_index": 1497.0, "document_id": "651588", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "32c7e710-b5e5-4ce2-8edc-7c29adf708ed"}, {"page_content": "Jan II Kazimierz Waza (ur. 22 marca 1609 w Krakowie, zm. 16 grudnia 1672 w Nevers) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1648–1668, tytularny król Szwecji do 1660 z dynastii Wazów, kardynał w latach 1646–1648. Syn króla Polski i Szwecji Zygmunta III Wazy i Konstancji Habsburżanki, arcyksiężniczki austriackiej. Przyrodni brat Władysława IV Wazy. Kawaler Orderu Złotego Runa. Abdykował w 1668 roku, przerywając ciągłość dynastyczną. Był ostatnim członkiem rodu Wazów na polskim tronie, po kądzieli spokrewnionym z Jagiellonami. W 1661 roku papież Aleksander VII przyznał jemu i jego następcom tytuł \"rex orthodoxus\".\nTytuł królewski.\n\"Ioannes Casimirus, Dei Gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, Russie, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Livoniae, Smolenscie, Severiae, Czernichoviaeque; nec non Suecorum, Gothorum, Vandalorumque haereditarius rex, Rex Orthodoxus etc.\"\nTłumaczenie: Jan Kazimierz, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, smoleński, siewierski i czernihowski, a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wendów, Król Prawowierny.\nDzieciństwo i młodość.\nJan Kazimierz urodził się w niedzielę 22 marca 1609, był ostatnim urodzonym synem na Wawelu z żyjących synów Zygmunta III Wazy i jego drugiej żony, a ponadto był ostatnim z Wazów urodzonym na Wawelu, przed przeniesieniem siedziby królewskiej do Warszawy. Wychowywał się w skromnych warunkach[] na Zamku Królewskim pod opieką ochmistrzyni królowej, Urszuli Gienger (ok. 1570–1635), nazywanej \"Meierin\". Lekcji udzielali mu jezuici, a nad całością czuwał sam król.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33436", "fragment_id": "182029/0", "subtitle": "", "title": "Jan II Kazimierz Waza", "document_id": "182029", "start_index": 0.0, "parentId": 33436.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43892261385917664}, "uuid": "36a7eb3e-f882-43ff-94ca-ced01b6e9000"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy świętego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nŚwięty Kazimierz (właśc. Kazimierz Jagiellończyk; ur. 3 października 1458 w Krakowie, zm. 4 marca 1484 w Grodnie) – polski królewicz, syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, od 1481 namiestnik królewski w Koronie Królestwa Polskiego; święty Kościoła katolickiego (1602), patron Polski, Litwy, diecezji radomskiej i Radomia.\nŻyciorys.\nMłodość i pochodzenie.\nKazimierz Jagiellończyk urodził się w Krakowie na Zamku Królewskim na Wawelu, jako trzecie dziecko i drugi syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Jego wychowawcą, jak i pozostałych braci, był Jan Długosz.\nW 1471, po śmierci króla Czech Jerzego, starszy brat Kazimierza, Władysław, zasiadł na czeskim tronie. W tym samym czasie na Węgrzech wybuchł bunt przeciw panującemu tam Maciejowi Korwinowi. Buntownicy poprosili, aby królewicz Kazimierz objął władzę, ten wydał 20 września manifest wojenny przeciwko Maciejowi Korwinowi, przypominając w nim, że jest siostrzeńcem Władysława Pogrobowca. Wyprawa pod wodzą Piotra Dunina wyruszyła 2 października, ale zakończyła się porażką, gdyż polska armia była nieliczna. Po dotarciu do Nitry wyprawa uległa załamaniu z braku wystarczającego wsparcia ze strony węgierskich magnatów. W efekcie Kazimierz zawrócił do Polski, jego wojska były napadane w drodze przez chłopów wezwanych przez Macieja Korwina do powstania. Nieudana wyprawa, podczas której dochodziło do rabunków, buntów nieopłaconego rycerstwa i gwałtów, była dużym przeżyciem dla trzynastoletniego, wrażliwego chłopca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133350", "fragment_id": "12586/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz (święty)", "document_id": "12586", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 133350.0, "score": 0.3119673430919647}, "uuid": "4835d561-580c-430f-89ac-d5110d60f0e7"}, {"page_content": "Jan Kazimierz Wittelsbach (ur. 7 marca 1543 Simmern/Hunsrück – zm. 16 stycznia 1592 w Heidelbergu) – książę Palatynatu Reńskiego.\nSyn elektora Palatynatu Fryderyka III Wittelsbacha i Marii Hohenzollern. Jego dziadkami byli: książę Jan II Wittelsbach i Beatrycze Badeńska oraz margrabia Brandenburgii-Bayreuth Kazimierz Hohenzollern oraz księżniczka bawarska Zuzanna Wittelsbach.\nW młodości przebywał na dworach w Paryżu i Nancy. Tak jak ojciec był kalwinistą w przeciwieństwie do brata, który był luteraninem. Po śmierci ojca na terenie Palatynatu religią panującą został właśnie luteranizm jednak na tych terenach, na których rządził Jan Kazimierz dominował kalwinizm. Właśnie na tych terenach schronienie znaleźli uciekający z Francji Hugenoci. W 1578 założył w Neustadt an der Weinstraße szkołę wyższą \"Casimirianum\" w której wykładano kalwinizm oraz na którym prace znaleźli wykładowcy z Uniwersytetu w Heidelbergu wyrzuceni przez nowego elektora. W 1583 roku umiera elektor Palatynatu Reńskiego i brat Jana Kazimierza Ludwik VI, jego następcą zostaje niepełnoletnii syn Fryderyk IV. Jan Kazimierz do czasu uzyskania przez niego pełnoletniości jest administratorem całego Palatynatu Reńskiego. Rozpoczął w 1591 roku budowę pierwszej Wielkiej Beczki na Zamku w Heidelbergu. Został pochowany w Kościele Św. Ducha.\n26 listopada 1568 roku ożenił się z Elżbietą Wettyn (1552-1590), córką elektora Saksonii Augusta Wettyna i Anny Oldenburg. Małżeństwo miało szóstkę dzieci, jednak dorosłego wieku dożyła jedynie Dorota (1581–1631), która wyszła za księcia Jana Jerzego von Anhalt-Dessau.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1614942", "fragment_id": "663068/0", "subtitle": "", "title": "Jan Kazimierz Wittelsbach (Pfalz-Simmern)", "parentId": 1614942.0, "start_index": 0.0, "document_id": "663068", "source": "wikipedia", "score": 0.49312329292297363}, "uuid": "9adb6488-2034-4803-9227-89d0de4ab930"}, {"page_content": "Dwukrotnie żonaty, był ojcem Kazimierza Jana, Benedykta Pawła, Franciszka Stefana i Leona Bazylego.\nPan Sapieha, jak mówiono w ówczesnej Rzeczypospolitej, „zastawił kontusz i sprzedał ostatnią srebrną łyżkę”.\nDzięki nadaniom królewskim, oraz przejęciem spuścizny po Kazimierzu Leonie Sapieże, synu kanclerza Lwa Sapiehy położył podwaliny pod dominację rodu Sapiehów na Litwie pod koniec XVII wieku.\n\"Potop\" Henryka Sienkiewicza.\nPostać Pawła Jana została ukazana w \"Potopie\" w sposób wyidealizowany, z zupełnym pominięciem animozji z hetmanem polnym Gosiewskim. Nie ujęto także rzeczywistych uczuć Jana Kazimierza do Pawła Jana. Sapieha został wykreowany w powieści na bohatera bez skazy, chociaż jeszcze przez półtora miesiąca po układzie w Kiejdanach planował zwrócić się do Karola Gustawa o protekcję. Zrezygnował z tej opcji dopiero po dokładnym namyśle i przeanalizowaniu swoich interesów. W powieści Paweł Jan jest także aktywnym założycielem konfederacji tyszowieckiej.\nVaria.\nNa pamiątkę wyzwolenia Lublina spod okupacji szwedzkiej 12 kwietnia 1656 roku jedna z ulic Lublina nosi jego imię (opisana jako ul. Jana Sapiehy).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294040", "fragment_id": "1446933/9", "subtitle": "", "title": "Paweł Jan Sapieha", "parentId": 294040.0, "start_index": 13023.0, "document_id": "1446933", "source": "wikipedia", "score": 0.25233158469200134}, "uuid": "394b9af2-622d-45a1-869a-23badc67471b"}, {"page_content": "Jan Kazimierz Wittelsbach (ur. 20 kwietnia 1589 w Zweibrücken, zm. 18 czerwca 1652 w Söderköping) – hrabia palatyn i książę Palatynatu-Zweibrücken-Kleeburg.\nSyn księcia Jana I i Magdaleny, księżniczki Jülich-Kleve-Berg. Jego dziadkami byli Wolfgang Wittelsbach i Anna, księżniczka heska oraz Wilhelm Bogaty, książę Jülich-Kleve-Berg i Maria Habsburg. Jego starsza siostra Maria Elżbieta była żoną księcia Jerzego Gustawa z Palatynatu-Veldenz. Miał również dwóch braci: Jana oraz Fryderyka Kazimierza.\nPo śmierci ojca w 1604 roku księstwo Zweibrücken zostało podzielono między synów. Jan otrzymał tereny Zweibrücken-Veldenz, Fryderyk Kazimierz Zweibrücken-Landsberg zaś Jan Kazimierz Zweibrücken-Kleeburg. Był posłem Unii Ewangelickiej do króla Szwecji Gustawa II Adolfa Wazy, tam poznał swoją przyszłą żonę Katarzynę, córkę Karola Sudermańskiego. Ślub odbył się 11 czerwca 1615 w Sztokholmie. Piątka ich dzieci przetrwała wiek niemowlęcy:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1640984", "fragment_id": "689027/0", "subtitle": "", "title": "Jan Kazimierz Wittelsbach (Pfalz-Zweibrücken-Kleeburg)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1640984.0, "document_id": "689027", "score": 0.4778814911842346}, "uuid": "284b0918-80eb-4555-80de-be6dbb0c442f"}, {"page_content": "Kazimierz I opolski (ur. między 1178 a 1180, zm. 13 maja 1230) – książę opolsko-raciborski w latach 1211–1230 z dynastii Piastów, uczestnik V wyprawy krzyżowej, pierwszy książę piastowski używający orła jako swego znaku.\nŻyciorys.\nBył jedynym synem Mieszka Plątonogiego i Ludmiły pochodzącej najprawdopodobniej z Czech. O życiu jego nie mamy zbyt wielu wiadomości, a imię tego władcy pojawia się z reguły przypadkiem. Nie inaczej sprawa miała się w kontekście narodzin Kazimierza, które stały się pretekstem do zawarcia układu politycznego pomiędzy Mieszkiem a władcą Małopolski Kazimierzem Sprawiedliwym. Chodziło tutaj o sprawę zrzucenia z tronu krakowskiego seniora dynastii, Mieszka Starego, którego dotychczasowym wiernym sojusznikiem był właśnie książę opolsko-raciborski. Kompromis, który wówczas zawarto, zdecydowano się umocnić w akcie chrztu syna Mieszkowego, którego na cześć najmłodszego syna Bolesława III Krzywoustego nazwano Kazimierzem (władca Małopolski został też zapewne ojcem chrzestnym nowo narodzonego dziecka).\nŚmierć ojca w 1211 zastała Kazimierza z pewnością w pełni przygotowanego do przejęcia władzy. Zaskakujące jest, że ponad trzydziestoletni książę był prawdopodobnie jeszcze wtedy kawalerem. Nie wiemy, kiedy dokładnie się ożenił, jednakże z faktu małoletności synów w latach trzydziestych XIII stulecia można wnosić, że stało się to już po śmierci ojca. Równie tajemnicza jest także osoba małżonki Kazimierza – została nią bliżej nieznana Wiola. XV-wieczny polski kronikarz Jan Długosz twierdzi, że pochodziła ona z Bułgarii. Do małżeństwa tego doszło zapewne podczas powrotu Kazimierza z wyprawy krzyżowej (1217–1218).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79191", "fragment_id": "646677/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz I opolski", "parentId": 79191.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646677", "score": 0.10030137747526169}, "uuid": "5e49063b-d569-48ce-a904-a5ac90bdbbb8"}, {"page_content": "Jean Casimir Baluze lub Jan Kazimierz Baluze – „pan Balus” (ur. 4 sierpnia 1648, zm. 26 kwietnia 1718) – francuski dyplomata, urodzony w Polsce i hołdujący sarmackim zwyczajom.\nUrodzony w 1648 w Warszawie Jan Kazimierz był synem Antoniego Baluze’a, dworzanina Ludwiki Marii i pokojowego króla Jana Kazimierza. Ojciec Jana Kazimierza przeszedł na służbę francuskiego ministerstwa spraw zagranicznych i do 1680 był dyplomatycznym agentem i korespondentem Wersalu w Polsce.\nJan Kazimierz liczył, że gdy królem zostanie Jan III Sobieski, spadną na niego zaszczyty; gdy tak się nie stało, obrażony wyjechał (1680) do Francji, gdzie został naturalizowany.\nW 1684 powrócił do Warszawy ze swym protektorem markizem François-Gaston de Béthune’m, szwagrem królowej Marii Kazimiery.\nW 1703 Jan Kazimierz został ambasadorem Francji w Rosji. Po długim okresie zerwania między Francją a Rosją Wersal potrzebował osoby jakoś obeznanej z realiami Europy wschodniej. W czasie tej i następnej misji przy carze w 1711 nawet nie przestał w jakimś sensie być Polakiem. Działał razem z Polakami. Słudzy Piotra Wielkiego byli nieufnie nastawieni do sarmackich zwyczajów francuskiego ambasadora z Polski. W latach 1702–1713 oficjalny poseł francuski w Petersburgu.\nOd 1702 mianowany dyplomatą i agentem rządu francuskiego w Polsce w misji dyplomatycznej. W 1702 ambasador Charles de Caradas został aresztowany, od tego momentu najważniejszym przedstawicielem w Ludwika XIV Polsce był właśnie Baluze.\nZ 2 kwietnia 1713 pochodzi list Baluze’a do francuskiego ministra spraw zagranicznych markiza Jeana Baptiste’a Colberta de Torcy donoszący o romansie Augusta II z podkomorzyną wielką litewską Marią Anną Denhoffową.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1289165", "fragment_id": "1146124/0", "subtitle": "", "title": "Jean Casimir Baluze", "parentId": 1289165.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1146124", "source": "wikipedia", "score": 0.47575363516807556}, "uuid": "3e08e67a-fbdf-4e12-a450-804b5e5d0ba1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy chorążego nadwornego litewskiego. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nJan Kazimierz Pac herbu Gozdawa (ur. 1656 – zm. 1696|1697) – starosta uświacki, od 1687 chorąży nadworny litewski.\nBył trzecim synem wojewody trockiego Hieronima Dominika oraz bratem Kazimierza Michała i Piotra Michała. Od stryja Michała Kazimierza dostał w 1680 starostwo uświackie. W listopadzie 1684 został marszałkiem brasławskim. W styczniu 1687 otrzymał nominację na chorążego nadwornego litewskiego. Był posłem z województwa witebskiego na sejm 1688 w Grodnie. Ponownie posłował na sejm w 1694. \nJan Kazimierz ożenił się z Ludwiką Teresą Szujską (zm. 1701) córką Konstantego Jana pisarza wielkiego litewskiego. Był ojcem trojga dzieci synów:Józefa Franciszka, kasztelana żmudzkiego, Piotra (zm. 1756) starosty wilejskiego oraz córki Anny żony Wincentego Piotra Wołłowicza, referendarza litewskiego. \nPoseł sejmiku witebskiego na sejm zwyczajny 1688 roku, sejm nadzwyczajny 1693 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2867092", "fragment_id": "1165601/0", "subtitle": "", "title": "Jan Kazimierz Pac (chorąży)", "parentId": 2867092.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1165601", "source": "wikipedia", "score": 0.3071882426738739}, "uuid": "b36792ae-e707-4a43-8b83-aa1899246b7c"}, {"page_content": "Urodził się w rodzinie ziemiańskiej, syn Franciszka (1832–1901) i Walerii (ur. 1832) z Tarnowskich. Miał rodzeństwo: braci Jerzego (1856-1928) i Kazimierza (1860-1863) oraz siostry Cecylię Marię (1864-1942) i Karolinę Joannę (1867-1941) żonę Henryka Mariana Morstina (1859-1922). Ożenił się w 1898 z Marią Józefą z Szembeków, z którą miał synów: Franciszka Włodzimierza (1899-1977), Jana Zygmunta (1901-1972), Kazimierza Jana (1904-1984) i Zygmunta (1907-1987).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4710080", "fragment_id": "733020/1", "subtitle": "", "title": "Jan Antoni Mycielski", "source": "wikipedia", "start_index": 1595.0, "document_id": "733020", "parentId": 4710080.0, "score": 0.1491367071866989}, "uuid": "9ba34cd2-058b-4444-be2e-60be2e779a8e"}]}
{"id": "q_222", "question": "Kto był królem strzelców na Mistrzostwach Świata w 1974 roku?", "answer": [{"page_content": "X Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej odbyły się w dniach 13 czerwca – 7 lipca 1974 roku, w Niemczech Zachodnich i Berlinie Zachodnim. Pierwsze miejsce zajęła reprezentacja Niemiec Zachodnich, drugie reprezentacja Holandii, trzecie reprezentacja Polski, a na czwartym miejscu uplasowali się obrońcy trofeum z Meksyku z roku 1970, piłkarze reprezentacji Brazylii. Maskotkami turnieju w 1974 roku po raz pierwszy stały się dwie postaci chłopców o imionach Tip i Tap, ubrani byli w stroje piłkarskie reprezentacji Niemiec Zachodnich. Jeden miał na koszulce napis „WM” (od niemieckiego słowa Weltmeisterschaft, czyli mistrzostwa świata) a drugi numer 74, czyli rok rozgrywania mistrzostw.\nGra w turnieju po raz pierwszy toczyła się o Puchar Świata FIFA, gdyż Puchar Julesa Rimeta otrzymała reprezentacja Brazylii za trzykrotne wygranie Mistrzostw Świata. W turnieju zadebiutowały reprezentacje Australii, Haiti, Niemiec Wschodnich i Zairu.\nKrólem strzelców z 7 golami na koncie został Grzegorz Lato. Na drugim miejscu, z 5 golami uplasowali się Andrzej Szarmach oraz Holender Johan Neeskens.\n16 drużyn z 96, które zakwalifikowały się do turnieju finałowego, zostały podzielone na cztery grupy. Awans z każdej grupy wywalczały dwie najlepsze drużyny. W drugiej rundzie osiem drużyn zostało rozdzielonych na dwie grupy. Zwycięzcy grup z rundy drugiej grali w finale, natomiast drużyny z drugich miejsc grały mecz o trzecie miejsce.\nWedług niektórych polskich źródeł były to pierwsze mistrzostwa, na których rozdano cztery komplety medali: złote, srebrne pozłacane, srebrne i brązowe, informacja ta jednak nie jest potwierdzana przez FIFA, a medale ze szczerego złota nie są przyznawane na żadnej imprezie sportowej od czasu Igrzysk Olimpijskich w 1912.\nSkłady drużyn.\n \"Osobny artykuł: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1974 (składy).\"\nKwalifikacje.\n \"Osobny artykuł: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1974 (eliminacje).\"&lt;br&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126991", "fragment_id": "21807/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1974", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "21807", "parentId": 126991.0, "score": 0.4310704171657562}, "uuid": "662fa393-1be9-4af9-bda8-88e292ea6fbc"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej, w Polsce nazywane również mundialem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;mundial&lt;/&gt; – „światowy”) lub Pucharem Świata ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;World Cup&lt;/&gt;) – międzynarodowy turniej piłki nożnej, w którym biorą udział męskie reprezentacje narodowe federacji należących do FIFA. Pierwsze mistrzostwa odbyły się w 1930 roku w Urugwaju. Od tego czasu odbywają się co cztery lata, z wyjątkiem 1942 i 1946 roku, gdyż z powodu II wojny światowej nie odbywały się kongresy FIFA, na których podejmowano decyzję o organizacji turnieju (w 1946, na pierwszym po wojnie kongresie FIFA, wskazano, kto będzie organizatorem mistrzostw w 1950).\nObecnie w turnieju występują 32 reprezentacje (od 2026 r. będzie ich 48) rywalizujące o tytuł na terenie państwa (lub państw) organizującego mistrzostwa przez około jeden miesiąc. Ta faza rozgrywek często nazywana jest \"finałami mistrzostw świata\". Z kolei faza eliminacji, mająca miejsce w ciągu trzech lat poprzedzających turniej, wyłania drużyny, które wraz z gospodarzem (lub gospodarzami) wystąpią na mistrzostwach świata.\nPodczas dotychczas rozegranych 22 turniejów osiem reprezentacji sięgnęło po tytuł. Najbardziej utytułowanym zespołem jest Brazylia, która wygrała pięciokrotnie i jako jedyna brała udział we wszystkich turniejach finałowych. Włochy oraz Niemcy zdobyły po cztery tytuły mistrza świata. Trzykrotnie tytuł mistrzowski przypadał Argentynie. Dwukrotnie zwyciężali: Francja i Urugwaj, który był zarazem zwycięzcą turnieju inauguracyjnego. Po jednym tytule mistrzowskim mają na swoim koncie: Anglia i Hiszpania.\nReprezentacja Polski dziewięciokrotnie uczestniczyła w mistrzostwach (pierwszy raz w 1938, ostatni w 2022), dwukrotnie zajmując trzecie miejsce w końcowej klasyfikacji – w 1974 roku w Niemczech, kiedy królem strzelców został Grzegorz Lato, i w 1982 roku w Hiszpanii.\nHistoria.\nWcześniejsze turnieje międzynarodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26262", "fragment_id": "181726/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181726", "parentId": 26262.0, "score": 0.31772851943969727}, "uuid": "81dc849b-c1be-47bd-a941-1cd205031fd4"}, {"page_content": "Finał Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1974 – mecz finałowy Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1974, który odbył się 7 lipca 1974 roku na stadionie olimpijskim w Monachium w Niemczech Zachodnich. Spotkały się w nim reprezentacja Holandii z reprezentacją Niemiec Zachodnich. Sędzią tego meczu był Jack Taylor (Anglia). Mistrzostwo świata po raz drugi w historii zdobyli Niemcy (wcześniej: 1954), którzy pokonali Holendrów 2:1. Był to pierwszy mecz finałowy mistrzostw świata, w którym podyktowano – i strzelono – rzut karny. Królem strzelców turnieju został Grzegorz Lato (7 goli). Puchar Świata z kolei wzniósł kapitan Niemców, Franz Beckenbauer.\n \"Główn: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1974 .\"\nUczestnicy.\n vs#TAM \nMecz.\n----MISTRZ ŚWIATA 1974\nRFN\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5414986", "fragment_id": "358482/0", "subtitle": "", "title": "Finał Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1974", "document_id": "358482", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5414986.0, "score": 1.0}, "uuid": "5df47f41-5978-4e27-aeca-8b8e0ade6f1d"}, {"page_content": "Najlepszym strzelcem w historii mistrzostw świata w piłce nożnej jest reprezentant Niemiec Miroslav Klose (2002–2014), który zdobył 16 bramek. Jest on także posiadaczem rekordu największej liczby wygranych spotkań (17). Na drugim miejscu jest Brazylijczyk Ronaldo (1994–2006, 15 goli). Trzecie miejsce zajmuje Niemiec Gerd Müller, który ma na koncie 14 goli. Czwartą pozycję zajmuje Lionel Messi ex aequo z Francuzem Just Fontaine, który wszystkie swoje 13 bramek zdobył podczas turnieju w 1958 roku – rekord pod względem liczby bramek na jednym turnieju.\nBrazylijczyk Mário Zagallo, Niemiec Franz Beckenbauer i Francuz Didier Deschamps są jedynymi, którzy zdobyli Puchar Świata jako zawodnicy i jako trenerzy. Zagallo triumfował w 1958 i 1962 jako zawodnik oraz w 1970 jako trener. Beckenbauer wygrał w 1974 jako kapitan drużyny oraz w 1990 jako trener. Deschamps wygrał w roku 1998 jako kapitan drużyny oraz w 2018 jako trener. Włoch Vittorio Pozzo jest jedynym trenerem, który zdobył dwa tytuły mistrzowskie. Wszyscy trenerzy, którzy zdobyli mistrzostwo świata, prowadzili reprezentacje swoich ojczystych państw.\nReprezentacja Brazylii rozegrała rekordową liczbę meczów w mistrzostwach świata; na kolejnym miejscu są Niemcy i Włochy. Brazylia zdobyła także najwięcej bramek w historii, druga zaś jest reprezentacja Niemiec. Obie te drużyny podczas mistrzostw świata grały ze sobą tylko dwa razy, w finale turnieju w 2002 roku i w półfinale turnieju w 2014.\nKolumbijczyk Marcos Coll jest jedynym zawodnikiem w historii, który na mistrzostwach świata zdobył bramkę bezpośrednio z rzutu rożnego. Podczas turnieju w 1962 roku pokonał on radzieckiego bramkarza Lwa Jaszyna.\nDo Włocha Waltera Zengi należy rekord najdłuższej serii bez straconej bramki. Na mundialu w 1990 roku bramkarz Włoch nie dał się pokonać przez 517 minut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26262", "fragment_id": "181726/17", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "181726", "start_index": 28887.0, "parentId": 26262.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30370742082595825}, "uuid": "06c41a74-9dee-40ed-9d32-f84511427d66"}, {"page_content": "Królem strzelców turnieju został James Blondell z Australii. Tytuł uzyskał, zdobywając 22 bramki w całym turnieju. Drugie miejsce zajęli ex aequo Tommy Fletcher z Australii i Tim Nuthall z Nowej Zelandii. Obaj mieli na koncie po 17 bramek. Na trzeciej pozycji z dorobkiem 16 bramek uplasowali się Daniel Kelly, Luka Krajnc, Bojan Stojanovic (wszyscy Australia) oraz Tom McKay (Nowa Zelandia). Liczbę dziesięciu strzelonych bramek przekroczyli jeszcze Michael Thomas (15), Ognjen Matic (14) – Australia, Patrick Whatman (14), Evan Clare (11) – Nowa Zelandia oraz Gene Robinson (12) i Peter John (11) – Wyspy Cooka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2057203", "fragment_id": "420644/1", "subtitle": "", "title": "Puchar Narodów Oceanii w Piłce Ręcznej Mężczyzn 2010", "parentId": 2057203.0, "start_index": 1300.0, "document_id": "420644", "source": "wikipedia", "score": 0.2948623597621918}, "uuid": "6e866f78-37d3-4219-a0bd-2cc3eaeeca94"}, {"page_content": "Jan Tomaszewski – Antoni Szymanowski, Jerzy Gorgoń, Władysław Żmuda, Adam Musiał, Zygmunt Maszczyk, Kazimierz Deyna (K), Henryk Kasperczak (Lesław Ćmikiewicz), Grzegorz Lato, Andrzej Szarmach (Zdzisław Kapka), Robert Gadocha\nReprezentacja Brazylii\nÉmerson Leão – Zé Maria, Alfredo, Marinho Peres (K), Marinho Chagas, Paulo César Carpegiani, Rivelino, Ademir da Guia (Mirandinha), Valdomiro Vaz Franco, Jairzinho, Dirceu\nFinał.\nTurniej wygrali piłkarze gospodarzy pokonując w finale 2−1 reprezentację Holandii. Dla reprezentacji Holandii gola strzelił Johan Neeskens z rzutu karnego w 2. minucie. Gole dla reprezentacji Niemiec Zachodnich zdobyli Paul Breitner (25. minuta, rzut karny) oraz Gerd Müller (43. minuta).&lt;br&gt;Po meczu Johan Cruijff został ukarany czerwoną kartką za dyskusje z arbitrem.\nReprezentacja Niemiec Zachodnich:\nSepp Maier – Berti Vogts, Franz Beckenbauer (K), Hans-Georg Schwarzenbeck, Paul Breitner – Rainer Bonhof, Uli Hoeneß, Wolfgang Overath – Jürgen Grabowski, Gerd Müller, Bernd Hölzenbein\nHolandia:\nJan Jongbloed – Wim Suurbier, Wim Rijsbergen (68. Theo de Jong), Arie Haan, Ruud Krol – Wim Jansen, Johan Neeskens, Willem van Hanegem – Johnny Rep, Johan Cruijff (K), Rob Rensenbrink (46. René van de Kerkhof)\nPiłkarze reprezentacji Niemiec Zachodnich wygrali Mistrzostwa Świata po raz drugi w historii, przedtem triumfowali w roku 1954 w Szwajcarii.\n &lt;br&gt;\nMISTRZ ŚWIATA 1974&lt;br&gt;\nNiemcy Zachodnie&lt;br&gt; DRUGI TYTUŁ\nKlasyfikacja strzelców turnieju.\n7 goli\n Grzegorz Lato\n5 goli\n Johan Neeskens\n Andrzej Szarmach\n4 gole\n Gerd Müller\n Johnny Rep\n Ralf Edström\n3 gole\n René HousemanRoberto Rivelino\n Paul Breitner\n Johan Cruijff\n Dušan Bajević\n Kazimierz Deyna\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126991", "fragment_id": "21807/2", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1974", "parentId": 126991.0, "start_index": 3697.0, "document_id": "21807", "source": "wikipedia", "score": 0.1588989496231079}, "uuid": "ba7de16d-ea6d-40b5-bf12-a4aa3e79606d"}, {"page_content": "Król strzelców – tytuł przyznawany piłkarzowi lub piłkarce, którzy w jakichkolwiek rozgrywkach typu mistrzowskiego takich jak: mundial, mistrzostwa kontynentu, klubowe rozgrywki pucharowe, rozgrywki ligowe, turnieje towarzyskie; zdobyli najwięcej goli dla swojego zespołu spośród wszystkich piłkarzy grających na mistrzostwach. Tytuły króla strzelców są przyznawane w różnych dyscyplinach sportowych, np. w hokeju na lodzie.\nKrólowie strzelców finałów mistrzostw świata.\nCo ciekawe spośród trzydziestu dotychczasowych królów strzelców, zaledwie sześciu cieszyło się ze zdobycia mistrzostwa świata: David Villa, Ronaldo, Paolo Rossi, Mario Kempes, Garrincha i Vavá.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120150", "fragment_id": "28446/0", "subtitle": "", "title": "Król strzelców w piłce nożnej", "parentId": 120150.0, "start_index": 0.0, "document_id": "28446", "source": "wikipedia", "score": 0.5756262540817261}, "uuid": "9dae8916-8dee-43d3-acb8-2a37ee1310a1"}, {"page_content": "Zobacz też: inne osoby o nazwisku „Gerd Müller”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nGerhard „Gerd” Müller (ur. 3 listopada 1945 w Nördlingen, zm. 15 sierpnia 2021 w Wolfratshausen) – niemiecki piłkarz, występował na pozycji środkowego napastnika. W latach 1966–1974 reprezentant Niemiec, złoty medalista Mistrzostw Świata 1974 i Mistrzostw Europy 1972, brązowy medalista Mistrzostw Świata 1970. Król strzelców Mistrzostw Świata 1970 i Mistrzostw Europy 1972.\nPrzez większą część kariery był związany z Bayernem Monachium, z którym kilkukrotnie sięgał po mistrzostwo Niemiec, Puchar Niemiec i Puchar Europy Mistrzów Klubowych. Grając w barwach tego klubu w Bundeslidze i Pucharze Niemiec ustanowił liczne, w większości do dziś niepobite rekordy, jak np. najskuteczniejszego zawodnika w historii Bundesligi (365 goli) i w historii Pucharu Niemiec (78 goli). Wielokrotnie też, w rozgrywkach ligowych, w Pucharze Niemiec i w Pucharze Europy Mistrzów Klubowych, zostawał królem strzelców. \nMüller został laureatem wielu prestiżowych wyróżnień, m.in. Złotej Piłki w 1970 roku, Europejskiego Złotego Buta w 1970 i w 1972 oraz Orderu zasługi FIFA w 1998 roku. Znalazł się także na sporządzonej w 2004 liście FIFA 100. Z powodu nieprzeciętnych osiągnięć nadano mu przydomek \"Bomber der Nation\" (pol. „Bombowiec narodu”). Uważany jest za jednego z najlepszych napastników w historii piłki nożnej.\nŻycie prywatne.\nGerd Müller urodził się 3 listopada 1945 w Nördlingen, ówcześnie leżącym w amerykańskiej strefie okupacyjnej Niemiec. Był najmłodszym z pięciorga dzieci Johanna Heinricha Müllera (zm. 1963) i Christiny Karoline z domu Jung (zm. 1983).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313873", "fragment_id": "1409682/0", "subtitle": "", "title": "Gerd Müller", "document_id": "1409682", "start_index": 1.0, "parentId": 313873.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29313620924949646}, "uuid": "378519e5-3009-4c9d-a73c-44a06b070968"}, {"page_content": "Ostatni mecz drugiej rundy miał zadecydować o awansie do finału (z tego względu często jest nazywany \"półfinałem\"). 3 lipca 1974 na Waldstadion we Frankfurcie \"Biało-czerwoni\" zmierzyli się z drużyną gospodarzy. Jedyną zmianą w stosunku do \"żelaznego\" składu Polaków była wymiana kontuzjowanego Szarmacha na Domarskiego. Mecz toczył się w trudnych warunkach, po ulewnym deszczu boisko było całkowicie mokre – z tego względu spotkanie to przeszło do historii jako „Mecz na wodzie” (niem. \"Wasserschlacht von Frankfurt\"). Przez kilkadziesiąt minut utrzymywał się bezbramkowy remis. W 53. minucie Jan Tomaszewski obronił drugi na tych Mistrzostwach rzut karny, tym razem wykonywany przez Uliego Hoeneßa. W 76. minucie Gerd Müller pokonał Tomaszewskiego, strzelając jedyną bramkę tego meczu. Polacy tym samym odpadli z rywalizacji o złoto, ustępując miejsca Niemcom. 6 lipca na Olympiastadion w Monachium, tym samym, na którym dwa lata wcześniej zdobyli olimpijskie złoto, piłkarze reprezentacji Polski pokonali w grze o 3. miejsce drużynę Brazylii, wówczas wciąż jeszcze aktualnych mistrzów świata. Jedyną bramkę strzelił w 76. minucie Grzegorz Lato. On też, z 7 bramkami, został królem strzelców turnieju. Do najlepszych zawodników Mistrzostw zaliczali się również Deyna i Gadocha, zaś słynny Brazylijczyk Pelé uznał Tomaszewskiego za najlepszego bramkarza świata. Trenerom, piłkarzom i innym członkom ekipy przyznano wysokie odznaczenia państwowe.\n1976 – srebrny medal Igrzysk Olimpijskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127740", "fragment_id": "129006/19", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "129006", "start_index": 27619.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3127740.0, "score": 0.09831845015287399}, "uuid": "a5b11a9d-00b7-4fbd-be95-174c32d2b130"}, {"page_content": "10 września 1972 na Olympiastadion w Monachium reprezentacja Polski zmierzyła się z drużyną Węgier. Polacy wyszli na boisko w składzie: Kostka – Gut, Ćmikiewicz, Gorgoń, Anczok – Szołtysik, Deyna, Maszczyk, Kraska – Lubański, Gadocha. Po bramce Béli Váradiego w 42. minucie prowadzili Węgrzy. Tuż po rozpoczęciu drugiej połowy Kazimierz Deyna otrzymał podanie od Szołtysika i po minięciu węgierskich obrońców strzelił na 1:1. W 68. minucie, po akcji z udziałem Ćmikiewicza, Maszczyka, Anczoka i Lubańskiego w posiadaniu piłki znów znalazł się Deyna i po raz kolejny pokonał Istvána Gécziego. Mecz zakończył się wynikiem 2:1 i zdobyciem złotego medalu przez Polskę. Kazimierz Deyna z 9 bramkami został królem strzelców turnieju.\nPo powrocie do kraju wszyscy piłkarze kadry i trenerzy zostali odznaczeni Złotymi Odznakami PZPN, a władze centralne związku podjęły uchwałę o ustanowieniu 10 września „Dniem Polskiego Piłkarza”.\nPonad miesiąc po zwycięstwie olimpijskim, w rozegranym w Bydgoszczy towarzyskim meczu z Czechosłowacją z reprezentacją pożegnali się Kostka i Szołtysik. Kilku zawodników ze zwycięskiego składu z Monachium miało jednak dalej stanowić o sile drużyny narodowej. Dodatkowo Górski wprowadził do zespołu kilku mniej doświadczonych zawodników. Do bramki wrócił Jan Tomaszewski, jego klubowy kolega z ŁKS Łódź Mirosław Bulzacki dołączył w środku obrony do Gorgonia, coraz ważniejszą rolę odgrywali obrońcy Wisły Kraków Antoni Szymanowski i Adam Musiał, zaś do ataku selekcjoner coraz częściej delegował rezerwowego z Monachium, młodego napastnika mieleckiej Stali, Grzegorza Latę. W tym czasie debiutował inny gracz z Mielca, Henryk Kasperczak.\n1974 – 3. miejsce na Mistrzostwach Świata.\n&lt;templatestyles src=\"Ramka/style.css\"/&gt;\nTomaszewski\n Żmuda\n Gorgoń\nMusiał\nSzymanowski\nMaszczyk", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127740", "fragment_id": "129006/15", "subtitle": "", "title": "Historia reprezentacji Polski w piłce nożnej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 21361.0, "document_id": "129006", "parentId": 3127740.0, "score": 0.12453257292509079}, "uuid": "7e513bf7-299a-4138-802c-b39e6df688d8"}]}
{"id": "q_223", "question": "Kto jest wynalazcą peryskopu?", "answer": [{"page_content": "Peryskop – przyrząd optyczny służący do obserwacji przedmiotów znajdujących się poza polem widzenia obserwatora lub zakrytych przeszkodami. Pierwotna koncepcja opierała się na systemie luster umocowanych na wysięgniku, później lustra lub pryzmaty umieszczano w obudowie. Wynalazcą prototypu peryskopu - polemoskopu był gdański astronom Jan Heweliusz. Peryskopy stosowane w okrętach podwodnych umożliwiają obserwację całego widnokręgu dzięki możliwości obracania ich o 360°. W jednostkach tej klasy stosuje się dwa, często zaś trzy umieszczone w kiosku peryskopy, z których jeden niski i o małej średnicy używany jest w trakcie przeprowadzania ataku torpedowego, drugi – większy – o bardzo dużej sile widzenia (obserwacyjny/wachtowy), trzeci zaś peryskop nocny o bardzo dużej sile świetlnej. W XXI wieku peryskopy wychodzą z użycia, zastępowane na nowoczesnych okrętach podwodnych przez maszty fotoniczne w postaci umieszczonych na teleskopowych ramionach cyfrowych kamer, zapewniających wysokiej rozdzielczości obraz w kolorze, bieli i czerni oraz podczerwieni.\nZastosowanie.\nPeryskop znalazł zastosowanie m.in. w technice wojskowej. Pełni tu często równocześnie funkcję lornetki i dalmierza optycznego. Obecnie najczęściej kojarzony jest z okrętami podwodnymi, gdzie umożliwia obserwację powierzchni morza bez wynurzania okrętu. Peryskop jest najstarszym i fundamentalnym elementem obserwacyjnym wyposażenia okrętu podwodnego, który zapewnia informacje wizualne podczas prowadzenia operacji podwodnych oraz pomaga w określaniu pozycji okrętu. Urządzenie to zostało skonstruowane w celu zapewnienia okrętowi podwodnemu możliwości obserwacji powierzchni morza bez zagrożenia detekcją ze strony jednostek nawodnych. Jakkolwiek budowa peryskopu oparta jest na prostych zasadach optyki, współczesne peryskopy są bardzo złożonymi urządzeniami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=287717", "fragment_id": "1397183/0", "subtitle": "", "title": "Peryskop (przyrząd optyczny)", "parentId": 287717.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1397183", "source": "wikipedia", "score": 0.9851425290107727}, "uuid": "9d5800a3-7a5f-439a-8593-65f626bab489"}, {"page_content": "W 1854 roku Francuz Marie Davey opracował tubę obserwacyjną dla okrętów podwodnych, zawierającą dwa lustra umiejscowione jedno nad drugim, pod kątem 45° względem siebie, które skierowane były w przeciwnych kierunkach. Zasada działania opierała się na odbiciach obrazu między lustrami. W tym czasie było to najlepsze dostępne rozwiązanie, jednak już w 1872 roku lustra zostały zastąpione pryzmatami. Pierwsze peryskopy miały postać sztywnej i stałej rury, dopiero pod koniec XIX wieku amerykański wynalazca i pionier okrętów podwodnych Simon Lake, skonstruował peryskop składany zwany omniskopem bądź skalomniskopem, co pozwoliło na chowanie go w trakcie rejsu w zanurzeniu. Wkrótce też opracowano konstrukcję peryskopu wysuwanego, który można było także obracać wokół własnej osi, co pozwoliło na prowadzenie obserwacji dookolnej. Znaczne ulepszenia konstrukcji peryskopu wprowadzili konstruktorzy niemieccy, jednakże podstawowe zasady działania pierwszych peryskopów pozostają do dziś niezmienne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=287717", "fragment_id": "1397183/1", "subtitle": "", "title": "Peryskop (przyrząd optyczny)", "parentId": 287717.0, "start_index": 1839.0, "document_id": "1397183", "source": "wikipedia", "score": 0.7883023023605347}, "uuid": "e931b835-0edf-4b55-975c-c39527d89b36"}, {"page_content": "Polemoskop (łac. Polemoscopium) – urządzenie obserwacyjne wynalezione przez Jana Heweliusza w 1637 roku, uznawane za prototyp peryskopu używanego współcześnie na okrętach podwodnych.\nHistoria.\nHeweliusz swój instrument skonstruował w roku 1637, a jego opis oraz techniczne rysunki zamieścił w dziele \"Selenographia sive lunae descriptio\" (pol. \"Selenografia czyli opisanie księżyca\") wydanym w Gdańsku w roku 1647.\nW 1668 roku Jan III Sobieski, jeszcze jako marszałek wielki koronny, gościł w obserwatorium astronoma i zamówił u niego zestaw instrumentów obserwacyjnych, w tym polemoskop, a także globus niebieski i ziemski, mikroskop oraz dwie lunety. Heweliusz, który praktyczne zastosowanie swojego wynalazku widział głównie na polu techniki militarnej, osobiście wykonał je dla przyszłego króla polskiego.\nW XVII wieku polemoskop był używany do obserwacji pola bitwy zza przeszkód terenowych, uniemożliwiających wykrycie obserwatora lub jego zranienie pociskami oraz odłamkami. O zastosowaniu polemoskopu w czasie działań wojennych, którego nazwę tłumaczy jako \"dalekowid polowy\", wspomina Antoni Krasicki w swoim poemacie \"Przypomnienia wojenne\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3507566", "fragment_id": "976576/0", "subtitle": "", "title": "Polemoskop", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3507566.0, "document_id": "976576", "score": 0.1938066929578781}, "uuid": "c37918e0-f029-4e76-acd4-3e27db5ad06d"}, {"page_content": "Peryskop – typ dwusoczewkowego obiektywu fotograficznego, składającego się z dwóch identycznych soczewek umieszczonych symetrycznie po przeciwnych stronach przysłony. Jak inne symetryczne układy optyczne, rozwiązanie takie pozwala wyeliminować dystorsję i komę. Obiektyw charakteryzuje brak krzywizny pola, ale nie eliminuje aberracji chromatycznej i sferycznej.\nPierwszym obiektywem tego typu był Steinheil Periskop o otworze względnym f/15 zaprojektowany w 1865 r. przez Carla von Steinheila. Późniejsze obiektywy tego typu to na przykład Goerz Hypergon (1900) i Kodak Bimat oraz Kodak Twindar (1933).\nPeryskopem był również Bilar (f/8, ogniskowa 65 mm), obiektyw stosowany w polskim aparacie fotograficznym 6×6 cm Druh.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9532", "fragment_id": "172895/0", "subtitle": "", "title": "Peryskop (obiektyw fotograficzny)", "document_id": "172895", "start_index": 0.0, "parentId": 9532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27775993943214417}, "uuid": "a61e5f26-60a8-478b-9407-a5e2f2b0fb00"}, {"page_content": "Nadał nazwę \"faculae\" jasnym regionom wokół plam słonecznych nazywanych współcześnie pochodniami. Określił granice siedmiu wprowadzonych przez siebie nowych gwiazdozbiorów. Heweliusz zastosował wahadło do obserwacji zaćmienia słońca – uczynił to już w 1652 roku, czyli na dwa lata przed zastosowaniem przez Christiaana Huygensa wahadła do regulacji zegarów. Wyniki jego obserwacji plam słonecznych z lat 1642–1679 mają dzisiaj szczególne znaczenie, jako że obejmują pierwszą część \"Minimum Maundera\" aktywności słonecznej, oraz okresu bezpośrednio go poprzedzającego. W 1659 roku Heweliusz odkrył nowe pary gwiazd podwójnych (był jednym z pionierów ich obserwacji): 61 Cygni i alfa Capricorni. Przez kilkanaście lat (1648-1662) obserwował zmiany jasności gwiazdy zmiennej Mira Ceti.\nBył obdarzony bardzo dobrym wzrokiem. Heweliusz zbudował szereg własnych oktantów, sekstantów i lunet oraz uzyskał dokładność pomiarów pozycji gwiazd do 28\" w mierze łukowej, używając przyrządów bez powiększenia kątowego. Wyniki jego pomiarów okazały się bardziej precyzyjne, niż osiągnięte wcześniej przez słynnego duńskiego astronoma Tycho Brahe.\nW 1683 dla uczczenia zwycięstwa wojsk polskich Sobieskiego pod Wiedniem Heweliusz nadał nowo opisanej konstelacji nazwę Tarcza Sobieskiego. Pozostałe gwiazdozbiory nazwane przez Heweliusza to Jaszczurka, Lisek, Mały Lew, Psy Gończe, Ryś i Sekstans. Zostały one w XX wieku zatwierdzone przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i są po dziś dzień nadal aktualne w użyciu. W dziele \"Selenographia\" opisał między innymi zasadę działania peryskopu i przewidział jego zastosowanie naukowe, jako taki jest uważany czasami za wynalazcę peryskopu (podobny przyrząd opisał w latach 30. XV wieku Johannes Gutenberg).\nZwiązki Heweliusza z browarnictwem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13964", "fragment_id": "174119/6", "subtitle": "", "title": "Jan Heweliusz", "source": "wikipedia", "start_index": 9659.0, "document_id": "174119", "parentId": 13964.0, "score": 0.15345440804958344}, "uuid": "3238b358-8ccb-447c-876c-a1cf3a1e5cd8"}, {"page_content": "Karabin peryskopowy (ang. \"Periscope rifle\") – karabin połączony z peryskopem wynaleziony w maju 1915 przez starszego szeregowego Williama Beecha, Australijczyka z 2. Batalionu 1. Australijskich Sił Imperialnych. W peryskopy wyposażano także karabiny maszynowe.\nPo raz pierwszy na szeroką skalę zaczęto korzystać z karabinu peryskopowego w czasie I wojny światowej podczas bitwy o Gallipoli, gdzie linie okopów były często bardzo blisko siebie (w miejscu zwanym Quinn′s Post zaledwie 50 metrów) – stwarzało to problem, ponieważ okopy wojsk tureckich były wyżej położone, co utrudniało żołnierzom ententy obserwację i ostrzał przeciwnika. \nBudowa i produkcja.\nGórne lustro peryskopu zostało zamontowane wzdłuż celownika karabinu co w połączeniu z dolnym lustrem, w które zaglądał strzelec, dawało mu pole widzenia. Czasami karabin peryskopowy był używany przez strzelca korzystającego z pomocy obserwatora.\nKarabin produkowany był w prowizorycznym warsztacie na plaży tureckiej Zatoki Anzac i choć okazał się mniej skuteczny niż konwencjonalny karabin, to w niektórych sytuacjach dawał on jedyną możliwość prowadzenia ostrzału, bez narażania się strzelca oraz zmniejszał pewność przeciwnika i jego poczucie bezpieczeństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3800567", "fragment_id": "1322096/0", "subtitle": "", "title": "Karabin peryskopowy", "document_id": "1322096", "start_index": 0.0, "parentId": 3800567.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3736300766468048}, "uuid": "fd8013e0-2d4a-4c91-8025-d3c0caa90d3f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy astronoma. Zobacz też: inne hasła „Heweliusz”.\nJan Heweliusz,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Johannes Hevelius&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Johann Hewelcke&lt;/&gt;; inne formy nazwiska: Hewel, Hewelke, Höfelcke, Hövellius, Höwelcke (ur. 28 stycznia 1611 w Gdańsku, zm. 28 stycznia 1687 tamże) – naukowiec i przedsiębiorca pochodzący z polskiego Gdańska; astronom, matematyk i konstruktor urządzeń badawczych.\nHeweliusz zajmował się piwowarstwem, a w astronomii zasłynął dzięki mapom Księżyca. Jest też wynalazcą polemoskopu – pierwowzoru późniejszych peryskopów. Został wielorako upamiętniony – w rodzinnym Gdańsku postawiono mu pomnik, jego nazwiska użyto w nazwie tamtejszego parku edukacyjnego, a także wyemitowano znaczek pocztowy na cześć Heweliusza. Jego nazwiskiem ochrzczono również pociąg ekspresowy relacji Gdynia Główna – Wrocław Główny\nŻycie i działalność.\nPochodził z zamożnej niemieckojęzycznej, luterańskiej rodziny browarników. Przodkowie Heweliusza przybyli z Ottendorfu w 1434 i osiedlili się w Steblewie, od 1526 zaś mieszkali w Gdańsku. Początkowo zajmowali się kupiectwem, później pradziad Heweliusza Mikołaj (Nikel) Höuelke i jego brat założyli browary. Syn Nikela, Michał, jako pierwszy wszedł do władz miejskich. Syn Michała, Abraham (1576–1649), odziedziczył po kuzynie również browar stryja, a trzeci wniosła mu w posagu druga żona, Kordula Hecker (1592–1653). Mieli dziesięcioro dzieci, z których czworo zmarło we wczesnym dzieciństwie (podobnie jak trójka dzieci Abrahama z pierwszego małżeństwa), najstarszym z pozostałych przy życiu był Jan Heweliusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13964", "fragment_id": "174119/0", "subtitle": "", "title": "Jan Heweliusz", "document_id": "174119", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 13964.0, "score": 0.1105276569724083}, "uuid": "2ccb6648-6d73-4e68-bdac-f16e12bc5f9c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nRudolf Gundlach (ur. 28 marca 1892 w Wiskitkach k. Żyrardowa, zm. 4 lipca 1957 w Colombes k. Paryża) – major broni pancernych Wojska Polskiego, inżynier, konstruktor broni pancernej, wynalazca.\nŻyciorys.\nUrodził się w rodzinie pastora Rudolfa Gundlacha i Wandy Pauliny z Manitiusów. Absolwent Politechniki Ryskiej, gdzie należał do polskiej korporacji akademickiej Welecja. W styczniu 1925 roku, po „ukończeniu odkomenderowania na studia powrócił do oddziału macierzystego” – 4 Dywizjonu Samochodowego w Łodzi, z jednoczesnym odkomenderowaniem do Wydziału Samochodowego Departamentu VI Wojsk Technicznych Ministerstwa Spraw Wojskowych.\n18 lutego 1930 awansował na kapitana ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 1. lokatą w korpusie oficerów samochodowych. W 1932 pełnił służbę w Wojskowym Instytucie Badań Inżynieryjnych w Warszawie. Na stopień majora awansował ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 11. lokatą w korpusie oficerów broni pancernych.\nW marcu 1939 pełnił służbę w Biura Badań Technicznych Broni Pancernych w Warszawie na stanowisku kierownika Wydziału Projektów i Konstrukcji. W 1929 był głównym projektantem samochodu pancernego wz.29, następnie nadzorował także prace nad innymi pojazdami, w tym czołgiem 7TP i prototypem czołgu 10TP. W latach 1938–1939 był też członkiem Komitetu Redakcyjnego „Przeglądu Wojsk Pancernych”.\nJego najbardziej znanym wynalazkiem był czołgowy peryskop odwracalny z 1934, znany także jako \"peryskop odwracalny Gundlacha\".Po klęsce wrześniowej w 1939 roku przedostał się przez Rumunię do Francji – tam pozostał przez cały czas wojny. Po wojnie i długim procesie sądowym, w roku 1947 uzyskał z tytułu sprzedaży patentu wysokie wynagrodzenie, co pozwoliło na kupno fermy we Francji pod Paryżem, gdzie pozostał do końca życia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93404", "fragment_id": "653106/0", "subtitle": "", "title": "Rudolf Gundlach (inżynier)", "document_id": "653106", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 93404.0, "score": 0.17447572946548462}, "uuid": "e6709831-1b00-49ee-9ab7-0f700bb050af"}, {"page_content": "Steinhal Periskop – obiektyw fotograficzny zaprojektowany przez Carla von Steinheila w 1865, pierwszy obiektyw typu peryskop. \nObiektyw składał się z dwóch identycznych soczewek wypukło-wklęsłych ustawionych symetrycznie po obydwu stronach przesłony. Minimalna wartość przysłony wynosiła f/15. Symetryczny układ soczewek i pozycja przesłony eliminuje dystorsję i komę oraz krzywizny pola, ale nie eliminuje aberracji chromatycznej i sferycznej. Pole widzenia obiektywu wynosiło około 90°.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3055103", "fragment_id": "1190769/0", "subtitle": "", "title": "Peryskop Steinheila", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1190769", "parentId": 3055103.0, "score": 0.11439339071512222}, "uuid": "fec09ac7-2413-46d8-930c-8543f1985237"}, {"page_content": "Peryskop odwracalny – opracowany przez polskiego inżyniera Rudolfa Gundlacha peryskop, umożliwiający obserwację w zakresie 360° bez odwracania głowy czy zmiany pozycji obserwatora. Używany w czołgach, okrętach podwodnych oraz wozach bojowych. W odróżnieniu od ówczesnych peryskopów czołgowych, dzięki dodatkowej przystawce pryzmatycznej umożliwiał on obserwację dookólną (360°) bez odwracania głowy obserwatora.\nHistoria.\nPeryskop odwracalny został opracowany na początku lat 30. XX wieku przez inżyniera Rudolfa Gundlacha z Wojskowego Instytutu Badań Inżynierii. Po próbach i doskonaleniu konstrukcji, został 14 czerwca 1935 roku przyjęty na uzbrojenie Wojska Polskiego pod oznaczeniem: peryskop odwracalny G wz. 34. Peryskop został opatentowany 3 stycznia 1936 roku. Od roku 1936 produkowano go we Lwowie, a po raz pierwszy został zastosowany w polskich tankietkach TKS i czołgach 7TP, a następnie, po sprzedaży patentu firmie Vickers-Armstrong, produkowany jako \"Tank periscope Mk IV\" był stosowany w większości czołgów angielskich \"Crusader\", \"Churchill\", \"Valentine\", \"Cromwell\". Dał też początek podobnym rozwiązaniom amerykańskim (peryskop M6 w czołgach \"M3/M5 Stuart\", \"M4 Sherman\" i innych). Po skopiowaniu w ZSRR masowo stosowany w radzieckich czołgach włączając T-34 oraz T-70, a także w pojazdach niemieckich używanych przez Wehrmacht.\nPo zakończeniu wojny znalazł się w wyposażeniu ludowego Wojska Polskiego jako peryskop obserwacyjny MK-4 i jest do dnia dzisiejszego używany w czołgach oraz wozach bojowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2029148", "fragment_id": "397100/0", "subtitle": "", "title": "Peryskop odwracalny", "document_id": "397100", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2029148.0, "score": 0.3226009011268616}, "uuid": "8fa98904-d73d-4390-8d7f-6e95e720c818"}]}
{"id": "q_224", "question": "Ile pełnych tygodni ma rok kalendarzowy?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki czasu. Zobacz też: Rok (mitologia).\nRok – wspólna nazwa różnych jednostek miar, zwykle czasu; może oznaczać:\nLata astronomiczne.\nAstronomia i inne nauki ścisłe używają różnych wariantów roku:\n 1 a = 1 aj = 31,5576 Ms (365,25 dni po 86 400 sekund).\nLata w kosmosie.\nNa każdej planecie obowiązuje inny czas. Dzieje się tak dlatego, że rok to czas, w którym obiekt w Układzie Słonecznym okrąży Słońce. Każda planeta lub planeta karłowata potrzebuje innego czasu, aby to zrobić więc ich lata mogą być długie lub krótkie.\nRok kalendarzowy.\nRok kalendarzowy w kalendarzu gregoriańskim rozpoczyna się 1 stycznia o 00:00 i kończy wraz z końcem doby przypadającej na 31 grudnia. Na ogół stosowany jest kalendarz słoneczny, w którym wydziela się 4 pory roku: wiosna - lato - jesień - zima.\n1 rok kalendarzowy = 4 kwartały = 12 miesięcy ≈ 52 tygodnie = 365 dni (rok przestępny 366 dni) = 8 760 (8 784) godzin = 525 600 (527 040) minut = 31 536 000 (31 622 400) sekund\nPowyższe wyliczenie nie uwzględnia dodawanej w niektórych latach sekundy przestępnej (w 1972 roku były 2 sekundy przestępne, możliwe są również ujemne).\nCzas, kiedy Ziemia okrąży Słońce wynosi w przybliżeniu 365 dni 5 godzin 48 minut. \nWielokrotności roku to:\nKwartały i miesiące roku: I kwartał (styczeń - luty - marzec) - II kwartał (kwiecień - maj - czerwiec) - III kwartał (lipiec - sierpień - wrzesień) - IV kwartał (październik - listopad - grudzień).\nW kalendarzu rzymskim rok rozpoczynał się od równonocy wiosennej miesiącem Martius. W 155 r. p.n.e. przesunięto początek roku urzędowego na 1 stycznia. Termin ten zachowano w kalendarzu juliańskim i gregoriańskim.\nPrzedrostki.\nDo symbolu a można stosować przedrostki SI wielokrotności dziesiętnych, na przykład:\nW tych wypadkach to od autora i dyscypliny naukowej publikacji zależy, czy za rok przyjmuje:Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5231", "fragment_id": "182761/0", "subtitle": "", "title": "Rok", "parentId": 5231.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182761", "score": 0.39783918857574463}, "uuid": "c807925e-5bc8-409b-964b-cb343b18f65b"}, {"page_content": "Rok zwykły (in. rok nieprzestępny) – podstawowy rok kalendarzowy, którego długość jest krótsza od roku zwrotnikowego i musi być okresowo zwiększana celem dostosowania do niego. Występuje wyłącznie w kalendarzach o rachubie opartej na obiegu Ziemi dookoła Słońca lub o rachubie kombinowanej (Księżyc i Słońce). \nRok zwrotnikowy.\nRok zwrotnikowy jest rzeczywistą miarą okresu obiegu Ziemi wokół Słońca i wynosi 365 dni 5 godzin 48 minut i 45,9747 sekund.\nKalendarz gregoriański.\nKalendarz gregoriański jest kalendarzem słonecznym. Obowiązuje w większości krajów świata m.in. w Polsce. Rok zwykły trwa w nim 365 dni, natomiast miesiącem przestępnym jest luty, który w roku zwykłym trwa 28 dni. Kalendarz gregoriański po uwzględnieniu lat przestępnych spóźnia się o jeden dzień na każde 3320 lat. W roku 2017 opóźnienie wynosiło 0 dni.\nKalendarz juliański.\nKalendarz juliański jest kalendarzem słonecznym. Jest obecnie podstawą roku liturgicznego w Kościele Prawosławnym. Rok zwykły trwa w nim 365 dni, natomiast miesiącem przestępnym jest luty, który w roku zwykłym trwa 28 dni. Kalendarz juliański po uwzględnieniu lat przestępnych spóźnia się o jeden dzień na każde 128 lat. W roku 2017 opóźnienie wynosiło 13 dni.\nKalendarz żydowski.\nKalendarz żydowski jest kalendarzem księżycowo-słonecznym. Jest podstawą wyznaczania świąt żydowskich oraz jest oficjalnym kalendarzem w Izraelu. Miesiące trwają naprzemiennie 30 i 29 dni i w związku z tym rok zwykły trwa 354, 355 lub 356 dni, natomiast w latach przestępnych dodawane są dodatkowe miesiące zgodnie z cyklem Metona. Kalendarz żydowski po uwzględnieniu lat przestępnych spóźnia się o jeden dzień na każde 219 lat. W roku 2017 trwał 5777/5778 rok żydowski i opóźnienie wynosiło 13 dni. \nKalendarz muzułmański.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3948639", "fragment_id": "592010/0", "subtitle": "", "title": "Rok zwykły", "document_id": "592010", "start_index": 0.0, "parentId": 3948639.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "93e9d2bb-3e83-4ff4-81f2-41bc1b22fb1e"}, {"page_content": "Tydzień – pozaukładowa jednostka czasu; część miesiąca licząca siedem dni, od poniedziałku do niedzieli; każdy okres liczący siedem dni. Ta miara czasu związana jest z fazami Księżyca i odpowiada w przybliżeniu 1/4 miesiąca.\nKolejność dni tygodnia.\nZgodnie z normą ISO 8601 kolejność dni tygodnia jest następująca:\nHistoria.\nSiedmiodniowy tydzień ma swoje początki w starożytnej Mezopotamii ok. 2000 lat p.n.e. Ówcześni astrologowie zauważyli, że poza tak zwanymi gwiazdami stałymi na niebie gołym okiem można wyróżnić siedem ruchomych („błądzących”) ciał niebieskich. Były to Słońce, Księżyc, Mars, Wenus, Jowisz, Merkury oraz Saturn. Siedem stało się liczbą świętą, a każdy dzień otrzymał za patrona jedno z tych ciał niebieskich.\nTydzień został wprowadzony do urzędowego kalendarza Cesarstwa Rzymskiego w 321 roku n.e. Średniowieczny kalendarz kościelny jest oparty na urzędowym tygodniu Cesarstwa Rzymskiego.\nReligia.\nReligie abrahamowe.\nBiblia i Koran przekazują opis stworzenia świata w ciągu 7 dni tygodnia. Według nich Bóg tworzył świat przez 6 dni, a siódmego dnia (w szabat – sobotę) odpoczywał – stąd ostatni dzień tygodnia jest dniem świętym, poświęconym Bogu. W judaizmie i niektórych wyznaniach chrześcijańskich świętym dniem odpoczynku, zgodnie z powyższym, jest sobota, jednak w katolicyzmie za dzień odpoczynku uznawana jest niedziela (pierwszy dzień tygodnia według Biblii), na pamiątkę zmartwychwstania Jezusa. Dla wyznawców islamu dniem odpoczynku jest piątek, choć dzień w Koranie nie zawsze jest traktowany dosłownie; sura 70 wers 4 sugeruje, że dzień może być erą trwającą 50 000 lat.\nHellenizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6157", "fragment_id": "172127/0", "subtitle": "", "title": "Tydzień", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172127", "parentId": 6157.0, "score": 0.32070112228393555}, "uuid": "31f8982b-c621-4862-9b42-935cf72c7294"}, {"page_content": "Kalendarz słoneczny, kalendarz solarny – kalendarz oparty na cyklu zmian pór roku związanym z ruchem obiegowym Ziemi wokół Słońca. Rok ma 365 dni, średnia długość roku zwrotnikowego (słonecznego) wynosi 365 dni 5 godzin 48 minut i 45 sekund, co wymusza wyrównanie roku kalendarzowego co pewien czas (zob. rok przestępny). \nSystem roku słonecznego stosowali starożytni Egipcjanie. Rok liczył 365 dni i był kontrolowany ruchem Sotis (Syriusza), co umożliwiało regulować niedoskonałości wynikające z niedostatecznej liczby obserwacji nieba. W czasach panowania Ptolemeuszu Egipcjanie opracowali system roku księżycowo-słonecznego.\nKalendarzami słonecznymi były m.in.: kalendarz Majów, aztecki, irański (od 1911 roku), juliański, gregoriański i francuski kalendarz republikański.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3089", "fragment_id": "168502/0", "subtitle": "", "title": "Kalendarz słoneczny", "parentId": 3089.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168502", "source": "wikipedia", "score": 0.25186678767204285}, "uuid": "6754cc8e-38c0-49fd-a3f8-1c9b71744190"}, {"page_content": "Miesiąc – wspólna nazwa różnych jednostek czasu, zwykle obejmujących od 28 do 31 dób. Miesiące kalendarzowe zawierają całkowite liczby dni, jednak miesiące astronomiczne (księżycowe) są związane z ruchem Księżyca wokół Ziemi i nie mają tej własności. Wyróżnia się miesiące:\nAstronomiczna geneza pojęcia odbiła się w dawnej polskiej nazwie, która była synonimem słowa Księżyc (\"księżyc\" dosłownie \"syn księcia\", tj. Słońca). W miarę integracji kalendarzowych systemów solarnych i lunarnych pierwotna długość miesiąca przestała być powiązana z fizycznymi zmianami Księżyca.\nNumery miesięcy zapisuje się zwyczajowo w języku polskim cyframi rzymskimi, choć w związku z rozwojem informatyki przewagę zyskuje zapis cyframi arabskimi[].\nKalendarze juliański i gregoriański.\nW kalendarzach juliańskim i gregoriańskim rok kalendarzowy dzieli się na 12 nierównych miesięcy:\nTrzy kolejne miesiące tworzą kwartał. Rok zawiera cztery kwartały.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3776", "fragment_id": "168315/0", "subtitle": "", "title": "Miesiąc", "document_id": "168315", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3776.0, "score": 0.23159383237361908}, "uuid": "1f7464ed-676f-4ea2-a14c-e02e7574fda8"}, {"page_content": "Rok w kalendarzu inkaskim liczył 365 dni, podzielonych na 12 miesięcy i rozpoczynał się od przesilenia grudniowego. W ciągu roku przypadało wiele uroczystości i świąt związanych przede wszystkim z kalendarzem rolniczym (przesilenia zimowe i letnie oraz zrównania dnia i nocy), a także z rodziną i godnościami władcy. Kalendarz inków był powiązany z astronomią. Inkascy astronomowie rozumieli zjawiska równonocy, przesilenia, fragmenty zenitu, cykl Venus. Nie potrafili jednak przewidywać zaćmień słońca. Inkaski kalendarz był kalendarzem księżycowo-słonecznym (eng. Lunisolar) będący kombinacją kalendarza słonecznego i księżycowego. Rok kalendarzowy trwa 365 dni, ale długość miesiąca równa jest długości miesiąca księżycowego (29 lub 30 dni). Biorąc pod uwagę 12 miesięcy księżycowych na koniec 365 dniowego roku zostawało około 11 dni, które były dopasowywane w kalendarzu do każdego przesilenia zimowego. Każdy z 12 miesięcy księżycowych odznaczał się specyficznymi rytuałami. W Inkaskim kalendarzu nie było żadnych nazw dni tygodnia, i prawdopodobne jest że nie było podziału czasu na tygodnie. Podobnie miesiące nie były podzielone na sezony. Czas w danym dniu nie był liczony w godzinach czy minutach, ale raczej w kategoriach, jak wysoko nad horyzontem jest słońce, lub jak przemieszcza się na niebie.\nJednostki miar.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91070", "fragment_id": "644337/15", "subtitle": "", "title": "Państwo Inków", "parentId": 91070.0, "start_index": 22532.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644337", "score": 0.3453243374824524}, "uuid": "fc1c5eeb-f4ee-47ff-a80c-138586a70e64"}, {"page_content": "Rok księżycowy – okres złożony z 12 miesięcy księżycowych. Rok ten jest krótszy od roku słonecznego i trwa 354,367 średnich dób słonecznych.\nStosowany był między innymi w starożytnej Mezopotamii i starożytnym Izraelu. \nCo kilka lat w celu zrównania z rokiem słonecznym dodawano jeden miesiąc (wyrównawczy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1460895", "fragment_id": "205782/0", "subtitle": "", "title": "Rok księżycowy", "parentId": 1460895.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "205782", "score": 0.3135659098625183}, "uuid": "b5222270-29b4-4dd3-b08c-256951f088af"}, {"page_content": "Kalendarz Symmetry454 Calendar (Sym454) – propozycja reformy kalendarza gregoriańskiego. Jest to wieczny kalendarz słoneczny zachowujący siedmiodniowy tydzień, ma symetryczne równe kwartały, każdy miesiąc zaczyna się w poniedziałek.\nKalendarz.\nProponowany kalendarz ma następującą postać:\nOstatnie siedem dni grudnia (wyszarzone) są dniami dodatkowymi dołączanymi na końcu roku przestępnego. Rok zwykły liczy 364 dni, a przestępny – 371.\nZalety kalendarza:\nTydzień przestępny.\nDodatkowe dni przestępne zbierane są w tydzień przestępny (dodawany do grudnia). Rok jest przestępny, gdy reszta z dzielenia (52 × \"rok\" + 146) przez 293 jest mniejsza niż 52. Powoduje to utworzenie dwóch podcykli (6 + 6 + 5) = 17 lat i (6 + 5) = 11 lat, które następnie tworzą cykl wyższego rzędu 4× (17 + 17 + 17 + 11) + (17 + 17 + 11) = 293 lata. Cykl przestępny 52/293 powoduje, że średnia długość roku w kalendarzu wynosi 365+71/293 dnia, lub 365 dni 5 h 48 min i ok. 56,5 s, co sprawia, że jest o ok. 3,5 s krótszy od średniego roku słonecznego.\nStała data Wielkanocy.\nJako stała data Wielkanocy proponowane są 28 III, 7 IV lub 14 IV, przy czym preferowana jest data 7 IV. Sobór watykański II zgodził się na wprowadzenie stałego kalendarza, byle tylko zachowywał siedmiodniowy tydzień i nie wprowadzał dodatkowych dni, nienależących do żadnego tygodnia. Zgodzono się także na ustalenie daty Wielkanocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1755092", "fragment_id": "913252/0", "subtitle": "", "title": "Symmetry454", "document_id": "913252", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1755092.0, "score": 0.373050719499588}, "uuid": "fefb6ba9-c26e-4378-99d7-3c4d210d128e"}, {"page_content": "Kalendarz birmański jest kalendarzem księżycowo-słonecznym, w którym miesiące oparte są na miesiącach księżycowych, a lata na latach słonecznych. Jednym z jego podstawowych celów jest takie wyregulowanie części księżycowej, by nadążała ona za częścią słoneczną. Miesiące księżycowe, których jest dwanaście, mają na zmianę 29 albo 30 dni tak, że zwykły rok księżycowy składa się z 354 dni w odróżnieniu od roku słonecznego trwającego ok. 365,25 dnia. Wynika z tego, że potrzebna jest jakaś forma dodawania dni (interkalacji) do roku księżycowego. Ogólną podstawę dla tergo procesu stanowią cykle 57-letnie. Jedenaście dodatkowych dni dokładanych jest do każdych 57 lat, a siedem dodatkowych 30-dniowych miesięcy przypada na każdych 19 lat (21 miesięcy na 57 lat). Zapewnia to obydwu kalendarzom 20819 pełnych dni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2954130", "fragment_id": "1154922/10", "subtitle": "", "title": "Kalendarz birmański", "parentId": 2954130.0, "start_index": 14286.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1154922", "score": 0.2863735258579254}, "uuid": "849c7e51-6a9c-4f6c-b0b5-102855584761"}, {"page_content": "Litery niedzielne – system oznaczania lat kalendarzowych literami A, B, C, D, E, F i G w zależności od dnia tygodnia, na który przypada pierwsza niedziela danego roku. Litery niedzielne ułatwiają określenie dnia tygodnia dla danej daty, a także obliczenie terminu Wielkanocy.\nZasady oznaczania.\nW roku zwykłym (nieprzestępnym), składającym się z 52 tygodni i 1 dnia, pierwszy oraz ostatni dzień roku przypadają na ten sam dzień tygodnia. Uwzględniając istnienie lat przestępnych, ten sam układ dni tygodnia w poszczególnych latach powtarza się co 28 lat – jest to tzw. cykl słoneczny. Kolejne dni każdego roku oznacza się literami alfabetu od A do G, natomiast poszczególne lata zwykłe – od oznaczenia ich niedzieli. Zatem rok zwykły, którego pierwszy i ostatni dzień wypadają w niedzielę, oznacza się literą A; kolejny rok rozpocznie się w poniedziałek („dzień A” kolejnego roku), jego literą niedzielną będzie więc G i tak dalej wstecz.\nTaki system oznaczeń ułatwia określanie dnia tygodnia dla wybranej daty: jeśli 1 stycznia zwykłego roku wypada w niedzielę, to 1 października również będzie niedzielą, w tym samym roku 1 lutego, 1 marca i 1 listopada wypadną w środy, 1 kwietnia i 1 lipca – w soboty, a 1 września i 1 grudnia – w piątki.\nW latach przestępnych daty 24 i 25 lutego oznacza się tą samą literą, tak więc w roku rozpoczynającym się niedzielą (A) od końca lutego kolejne niedziele będą przyjmować oznaczenie G – wówczas literami niedzielnymi takiego roku przestępnego będą AG.\nPrzykłady.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3034840", "fragment_id": "1159356/0", "subtitle": "", "title": "Litery niedzielne", "document_id": "1159356", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3034840.0, "score": 0.11539715528488159}, "uuid": "b6a32f3a-3924-43f5-b088-5d24f550d4d8"}]}
{"id": "q_225", "question": "W 1812 r. wycofujące się spod Moskwy wojska poniosły duże straty podczas przeprawy przez którą rzekę?", "answer": [{"page_content": "18 listopada została stoczona bitwa pod Krasnym. 21 listopada resztki korpusu marszałka Neya (1200 ludzi) dotarły do Orszy. Pomimo tego Napoleon wydostał się z pułapki. Ostatnie ciężkie straty Francuzi i ich sojusznicy ponieśli podczas przeprawy przez rzekę Berezynę na terenach dzisiejszej Białorusi. W tej ostatniej wielkiej bitwie szczególnie odznaczyły się, ale też największe straty poniosły, oddziały polskie.\nNad Niemen wróciło tylko nieco ponad 10 tys. skrajnie wyczerpanych żołnierzy. Napoleon I opuścił 5 grudnia w Smorgoniach resztki swej Wielkiej Armii i śpiesznie wrócił do Francji, gdzie planowany był kolejny spisek przeciw jego panowaniu.\nSkutki.\nWyprawa Napoleona I na Moskwę była początkiem końca jego dominacji w Europie. Wielka Armia, która w czerwcu 1812 roku liczyła ponad 400 tysięcy, zmalała do zaledwie 10% tej liczby. Napoleon stracił łącznie w Rosji ok. 580 tys. żołnierzy, z tego ok. 200 tys. zabitych, 180–190 tys. wziętych do niewoli, blisko 130 tys. dezerterów i ok. 50 tys., którzy przeszli na stronę wroga. Tych ostatnich w większości ukryli Rosjanie (chłopi, mieszczanie, szlachta). Z 47 tys. Gwardii Cesarskiej, która weszła do Rosji, po pół roku pozostało kilkuset. Napoleon stracił także 1200 armat.\nRosjanie stracili w kampanii ok. 210 tys. żołnierzy, z tego w szeregi armii powróciło ok. 40 tys. Straty korpusów walczących na pomocniczych kierunkach i w pospolitym ruszeniu to ok. 40 tys. żołnierzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1212224", "fragment_id": "1141186/8", "subtitle": "", "title": "Inwazja na Rosję (1812)", "parentId": 1212224.0, "start_index": 10641.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1141186", "score": 0.7102537155151367}, "uuid": "2aa0324e-483f-4984-bb9b-8eda770c92df"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bitwy w 1812 roku. Zobacz też: inne bitwy nad Berezyną.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa nad Berezyną – bitwa, która miała miejsce w dniach od 26 do 29 listopada 1812 nad rzeką Berezyną Dnieprową koło Borysowa. \nCofająca się spod Moskwy Wielka Armia cesarza Napoleona I została otoczona z trzech stron przez Rosjan – armie Kutuzowa, Wittgensteina i Cziczagowa. Napoleon I postanowił przeprawić się przez Berezynę pod Borysowem, gdzie znajdował się most. Jednak 21 listopada Rosjanie zdobyli Borysów i most, broniony przez 17. Dywizję generała Jana Henryka Dąbrowskiego, a wobec kontrataku zniszczony. Napoleon I postanowił przeprawić się w Studziance, o kilkanaście kilometrów na północ od Borysowa, gdzie saperzy francuscy generała Eblégo (zmarł z wyziębienia nad Berezyną) przy współudziale polskich znaleźli dogodny bród i zbudowali 26 listopada dwa mosty. Prace utrudniała nagła odwilż, która spowodowała załamanie się kry lodowej i wylanie rzeki. Napoleon I nie przewidział odwilży i w Orszy kazał zniszczyć jadące z armią pontony, a konie dać artylerii. Przez to budowa zamiast trwać pół dnia trwała 48 godzin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108766", "fragment_id": "18545/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa nad Berezyną (1812)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 108766.0, "document_id": "18545", "score": 0.4719837009906769}, "uuid": "e4401094-febc-4d64-a498-4c840a454604"}, {"page_content": "Dowodzący wojskami rosyjskimi książę marszałek Michaił Kutuzow wycofał je, oddając w połowie września ćwierćmilionową Moskwę, po wcześniejszej ewakuacji mieszkańców, wywiezieniu wszelkich zapasów żywności i podpaleniu miasta przez wypuszczonych na wolność więźniów. Wzniecali oni pożary jeszcze przez kilka dni po wkroczeniu wojsk francuskich, spłonęła nawet część pałacu kremlowskiego, z którego Napoleon musiał salwować się ucieczką. Słał on potem do cara propozycje honorowego zakończenia wojny, lecz po miesiącu bezowocnych oczekiwań na odpowiedź, i gdy już spadły pierwsze śniegi, zarządził 18 października odwrót swej Wielkiej Armii. Jej marsz przez bezkresne przestrzenie, wśród ostrych mrozów, bez kwater, dostatku żywności i przy nieustannych podjazdach kozackich, zamienił się w koszmar. Ubytek wielu żołnierzy obniżał wolę walki w znacznie osłabionych oddziałach, a rozkład dyscypliny sprawiał, że znaczna część wojska stawała się bezładną masą maruderów. Jednostki odwodowe również poddawały się temu rozprzężeniu, tracąc swoje walory bojowe. Pomimo tego Napoleon wyrwał się z tej matni za cenę znacznych strat. Kolejne ciężkie straty Francuzi ponieśli podczas przeprawy przez rzekę Berezynę na Białorusi. Nad Niemen wróciło tylko kilkadziesiąt tysięcy skrajnie wyczerpanych żołnierzy. Napoleon I Bonaparte opuścił wtedy resztki swej Wielkiej Armii i spiesznie wrócił do Francji.\nVI koalicja i Bitwa Narodów.\n \"Osobne artykuły: VI koalicja antyfrancuska i Bitwa pod Lipskiem.\"\nDo lutego 1813 Rosjanie zajęli Księstwo Warszawskie, zaś w marcu doszli do Łaby. Wtedy Prusy i Austria zawarły sojusze z Rosją i wypowiedziały wojnę Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34049", "fragment_id": "171657/11", "subtitle": "", "title": "Wojny napoleońskie", "document_id": "171657", "start_index": 14275.0, "parentId": 34049.0, "source": "wikipedia", "score": 0.41838547587394714}, "uuid": "58ae7d55-d96a-4434-97e2-0c2d3befd45b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Borodino, bitwa pod Możajskiem (ros. Бородинское сражение, we Francji znana jako \"Bataille de la Moskova\" – bitwa nad rzeką Moskwą) – bitwa stoczona w dniach 5-7 września 1812 roku pod Borodino w pobliżu Możajska pomiędzy armią francuską dowodzoną przez Napoleona Bonaparte, a rosyjską dowodzoną przez Michaiła Kutuzowa. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do Moskwy.\nTło konfliktu.\nOd zawarcia traktatu pokojowego w Tylży stosunki francusko-rosyjskie stopniowo się pogarszały. Głównymi przyczynami zbliżającej się wojny były:\n22 czerwca 1812 roku Napoleon wydał w Wyłkowyszkach rozkaz do Wielkiej Armii o rozpoczęciu \"drugiej wojny polskiej.\" Dwa dni później, przekraczając Niemen, wkroczył na terytorium Rosji na czele armii liczącej ponad pół miliona żołnierzy i 1300 armat. Armia rosyjska ponosiła porażki w mniejszych bitwach i cofała się, przy czym do dziś nie wiadomo, czy było to działanie zaplanowane – celem wciągnięcia przeciwnika w głąb Rosji i zniszczenia go tam – czy też skutek poszczególnych starć, w wyniku których armia napoleońska znalazła się w pobliżu Moskwy – historycznej stolicy i jednego z najważniejszych miast imperium (stolicą wówczas był Petersburg).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57941", "fragment_id": "649787/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Borodino", "document_id": "649787", "start_index": 0.0, "parentId": 57941.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "041d8a59-2356-410f-8640-61903ea868a8"}, {"page_content": "Z początkiem wojny Francji z Rosją, w maju 1812 15 pułk działając w 16 Dywizji gen. Zajączka stanął w rejonie Radzymina, a następnie ruszył przez Pułtusk, Różan i Ostrołękę starym traktem na Wilno. 29 czerwca przeprawiał się przez Niemen pod Grodnem. Tu właśnie wkroczył na ziemie zaboru rosyjskiego. Dzień wcześniej w Sejmie odczytany został Akt Konfederacji Generalnej, ogłaszający niepodległość państwa polskiego. 4 lipca pułk ruszył do Nowogródka. Po trzech tygodniach marszu przez Kojdanów, Turzec osiągnięto rzekę Berezynę, gdzie stanął w rejonie między miejscowością Berezyna a Świsłoczą. Ochraniał tam przez dwa dni przeprawę taborów i parków rezerwowych artylerii. Następnie skierowany został do Mohylewa nad Dnieprem. Osiągnął go 25 lipca. Ponieważ Rosjanie cofali się w popłochu, nie dochodziło do bezpośrednich starć. Piechota ponosiła jednak dotkliwe straty marszowe, sięgające około 30 proc. stanu osobowego. Dopiero w czasie postoju w Szkłowie i w Mohylewie dołączyli „maruderzy”. Z Mohylewa pułk ruszył na Smoleńsk i w składzie dywizji dotarł tam 16 sierpnia.\nBitwa smoleńska i pod Borodino\n17 sierpnia o 14:00 pułk wsparty ogniem dział francuskich z marszu uderzył na przedmieście Nikolskie. Kompanie woltyżerskie pokonały parów odgradzający je od żołnierzy rosyjskich, wyrzuciły ich z nadbrzeżnych zarośli i wyszły na brzeg Dniepru. Pod ich osłoną pozostałe pododdziały przeprawiły się przez rzekę i kontynuowały natarcie. Walki trwały do zmroku. Pułk poniósł duże straty.\nNocą z 17 na 18 sierpnia patrol pułku odkrył nie bronione przejście w murze obronnym. Przez wyłom do Smoleńska weszły siły główne pułku wsparte armatami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1130263", "fragment_id": "1367160/3", "subtitle": "", "title": "15 Pułk Piechoty (Księstwo Warszawskie)", "parentId": 1130263.0, "start_index": 4570.0, "document_id": "1367160", "source": "wikipedia", "score": 0.17256343364715576}, "uuid": "260af543-978a-45ab-be66-7a340779401e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Borysowem – starcie zbrojne, do którego doszło w dniach 21–22 listopada 1812 roku podczas inwazji na Rosję.\nPrzebieg.\nCofający się spod Moskwy cesarz Napoleon I powierzył liczącej około 4 tysięcy żołnierzy dywizji Dąbrowskiego zabezpieczenie przeprawy przez most na Berezynie znajdujący się w Borysowie. Dąbrowski przybył do Borysowa 18–20 listopada. 21 listopada Polaków zaatakowało 8 tys. Rosjan pod dowództwem gen. Charles’a de Lamberta. Polacy podjęli kilkugodzinną nierówną walkę, a z drugiego brzegu polska bateria starała się wspomóc walczących. Po paru godzinach walki nadszedł rosyjski korpus gen. Langerona z 12–funtowymi działami które przesądziły wynik walki. Dąbrowski dla osłaniania uchodzącej na drugi brzeg piechoty wysunął się z lekkimi działami do połowy mostu. Z całej dywizji ostało się około 1000 piechurów, ułanów i artylerzystów z 6 działami. Gen. Dominik Dziewanowski, dowódca brygady 4 lekkiej dywizji jazdy został ciężko ranny i dostał się do niewoli rosyjskiej.\nNastępnego dnia przybył korpus Oudinota i połączył się z resztkami dywizji Dąbrowskiego. Polacy i Francuzi liczący teraz 8500 żołnierzy i mający silną artylerię wyparli Rosjan z Borysowa, ci jednak w odwrocie zniszczyli most. W tej sytuacji Napoleon I, chcąc przeprawić resztki swej Wielkiej Armii, zmuszony został zbudować mosty pod Studzianką i rozegrać sławną bitwę nad Berezyną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=900379", "fragment_id": "1016743/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Borysowem", "parentId": 900379.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1016743", "score": 0.07898002862930298}, "uuid": "d1cf6939-0a80-48bd-9222-ed3304c007be"}, {"page_content": "28 listopada rozegrała się zacięta bitwa o utrzymanie przeprawy na obu brzegach Berezyny. Na lewym brzegu armia Wittgensteina szturmowała Studziankę, bronioną przez korpus Victora, po prawej admirał Cziczagow, który zorientował się, gdzie Francuzi zbudowali mosty, zaatakował pod Stachowem. Tutaj bitwa toczyła się cały dzień w wysokim sosnowym lesie, gdzie 9 tys. polskich żołnierzy pod dowództwem generałów Zajączka, Dąbrowskiego i Kniaziewicza utrzymało swoje stanowiska i przy stratach 3 tys. poległych odparło ataki Rosjan. Po zbudowanych mostach udało się przeprawić na drugi brzeg korpusowi Oudinota, de Beauharnais'a, Davouta, resztkom 5 Korpusu Polskiego i Neya. \n29 listopada 1812 około godziny 9 rano na rozkaz cesarza Napoleona I podpalono mosty, po których nocą zdążył przejść marszałek Victor z resztką swojego korpusu. W ręce Rosjan wpadło około 10 tys. maruderów i rannych oraz olbrzymie łupy zrabowane w Moskwie. Widmo zagłady Wielkiej Armii zostało zażegnane dzięki talentowi Napoleona I, lecz sama sytuacja w jakiej znaleźli się Francuzi była tragiczna. Zdolnych do noszenia broni było zaledwie kilka tysięcy żołnierzy, głównie grenadierów Starej Gwardii, oraz około 50 tys. maruderów, którzy podążali na Wilno, gdzie dziesięć dni później doszło do kolejnego, przegranego starcia. Bitwa pod Berezyną wykazała niezwykłe męstwo i poświęcenie żołnierza francuskiego i polskiego. Mimo przewagi liczebnej Rosjanom nie udało się rozbić wycieńczonej i osłabionej odwrotem Wielkiej Armii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108766", "fragment_id": "18545/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa nad Berezyną (1812)", "parentId": 108766.0, "start_index": 1173.0, "source": "wikipedia", "document_id": "18545", "score": 0.22287772595882416}, "uuid": "0ec52729-28d2-4a34-9230-63d0f65cf631"}, {"page_content": "W roku 1812, po wycofaniu się Imperatora Rosji Aleksandra I z umowy o blokadzie kontynentalnej, Napoleon ogłosił rozpoczęcie tzw. II wojny polskiej i uderzył na Rosję. \"Grande Armée\", licząca blisko 650 tys. ludzi (270 tys. Francuzów i setki tysięcy żołnierzy z armii sojuszniczych), przekroczyła Niemen 23 czerwca. Rosjanie, po przegranej pod Smoleńskiem unikając bitew i stosując taktykę spalonej ziemi wycofywali się, by wreszcie stanąć do rozstrzygającego starcia u bram Moskwy. Po bitwie pod Borodino (7 września) oddali Francuzom, byłą stolicę, spaloną na rozkaz księcia Raztopczyna. Mogli dzięki temu śmiałym manewrem oderwać się od armii napoleońskiej, założyć obóz warowny na południowy zachód od Moskwy i zagrażać francuskim szlakom zaopatrzeniowym. Mimo zdobycia Moskwy, kierowanie państwem nie zostało przerwane – stolica od czasów Piotra I Wielkiego znajdowała się w Petersburgu, a Moskwa była ważnym miastem, ale nie stolicą Imperium Rosyjskiego. Napoleon, nie mogąc doczekać się parlamentariuszy imperatora rosyjskiego oraz pełny obaw przed możliwością zamknięcia szlaków zaopatrzeniowych przez M.Kutuzowa, rozpoczął odwrót, który zmienił się w klęskę. Straty poniesione przez Wielką Armię Napoleona sięgały 300 tys. zabitych i rannych w tym wielu Polaków, a mało brakowało, by Napoleon dostał się do niewoli. Kozacy zadowolili się zrabowaniem jego taboru, nie dążąc do pojmania Cesarza Francuzów. W listopadzie zaledwie 27 tys. żołnierzy przekroczyło mosty na Berezynie. Po dotarciu na Litwę Napoleon opuścił armię, by powrócić do Paryża w celu przygotowania obrony przed nadciągającymi Rosjanami. Wbrew pozorom postępy przeciwnika nie były szybkie. Rosjanie stracili ponad 400 tys. żołnierzy i pościg za Napoleonem nie był szybki, co pozwoliło Napoleonowi na zebranie nowej armii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1279119", "fragment_id": "1117041/1", "subtitle": "", "title": "VI koalicja antyfrancuska", "parentId": 1279119.0, "start_index": 1359.0, "document_id": "1117041", "source": "wikipedia", "score": 0.4299454689025879}, "uuid": "9ba5cccf-d58e-418c-837c-77ee0546df5c"}, {"page_content": "Napoleon I Bonaparte, wierząc najwidoczniej, że wygrać z Wlk. Brytanią może tylko na drodze jej blokady, powziął wówczas zamiar pobicia i zwasalizowania Rosji. Zgromadził na terenach Prus Wschodnich i Księstwa Warszawskiego wielonarodową Wielką Armię, liczącą ok. 600 tys. ludzi (m.in. 300 tys. Francuzów, Włochów i Belgów, 180 tys. Niemców, 90 tys. Polaków) i 24 czerwca 1812 przekroczył z nią rzekę Niemen, rozpoczynając swą kolejną kampanię wojenną, którą na użytek Polaków nazwał „drugą wojną polską”. Z polecenia Napoleona Sejm Księstwa Warszawskiego 28 czerwca 1812 zawiązał Konfederację Generalną Królestwa Polskiego, która ogłosiła wskrzeszenie Polski i przyłączenie do niej prowincji zabranych. Rosjanie szybko wycofywali się i unikali decydujących bitew. W połowie sierpnia Francuzi dotarli do Smoleńska, gdzie stoczono dwudniowe walki, ale Rosjanie znowu się wycofali. Dopiero koło Możajska, pod wsią Borodino, w dniach 5–7 września doszło do wielkiej bitwy. Wzięło w niej udział 250 tys. ludzi, zginęło 80 tys., bitwa nie przyniosła rozstrzygnięcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34049", "fragment_id": "171657/10", "subtitle": "", "title": "Wojny napoleońskie", "source": "wikipedia", "start_index": 13213.0, "document_id": "171657", "parentId": 34049.0, "score": 0.08511213958263397}, "uuid": "98f02044-dd38-4a57-8727-91cd5ad9c1c1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki w Rosji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMoskwa (ros. \"Москва\") – rzeka w europejskiej części Rosji.\nWiększe miasta położone nad rzeką to Moskwa i Kołomna. Moskwa jest połączona z górną Wołgą kanałem imienia Moskwy. \nRzeka jest wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej. Znajduje się na niej ponad 50 mostów, z czego ponad 20 na terenie miasta Moskwa. \nDane geograficzne.\nGłębokość rzeki waha się od 3 do 14 metrów, w najszerszym miejscu mierzy 120 metrów. \nPrzebiega przez sześć dzielnic stolicy Rosji oraz znajdujący się pod Moskwą Park Narodowy „Łosinyj ostrow”.\nGórna część dorzecza leży na Grzędzie Smoleńsko-Moskiewskiej.\nNajwiększe dopływy to: Ruza, Istra, Jauza i Pachra.\nObecny bieg rzeki ukształtował się 12 tysięcy lat temu, zaś pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z VIII wieku p.n.e.\nNabrzeża w stolicy Rosji.\nRzeka od XII wieku była wykorzystywana jako środek transportu i punkt zaopatrzenia miasta w wodę. Kształt jej koryta wielokrotnie modyfikowano. \nW latach trzydziestych XX wieku przeprowadzono ostatnie prace rewitalizacyjne. Obecnie około 29% nabrzeży nie jest wykorzystywane, pozostałe zajmują obiekty produkcyjne, tereny zielone, budynki mieszkaniowe, komunalne oraz infrastruktura transportowa.\nPrzy rzece znajduje się port, plaże miejskie, parki oraz przystanie.\nNawiązania w kulturze.\nWidok na Kreml od strony rzeki Moskwy został przedstawiony na licznych obrazach rosyjskich i zagranicznych artystów.\nWstęp do opery \"Chowańszczyzna\", którą skomponował Modest Musorgski, nosi tytuł \"Świt nad rzeką Moskwą\".\nRzeka wspomniana jest w tekście ballady rockowej \"Wind of Change\" Klausa Meine.\nJedna z trzech książek Jurija Trifonowa, należąca do cyklu powieści moskiewskich, nosi tytuł \"Dom nad rzeką Moskwą\".Bitwa pod Borodino we Francji nazywana jest „bitwą nad rzeką Moskwą” (fr. \"Bataille de la Moskova\"). Nawiązuje do tego książka autorstwa Tomasza Rogackiego, poświęcona bitwie pod Borodino, pod tytułem \"Bitwa nad rzeką Moskwą 5-7 września 1812\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=208609", "fragment_id": "1463424/0", "subtitle": "", "title": "Moskwa (rzeka)", "parentId": 208609.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1463424", "source": "wikipedia", "score": 0.2478744387626648}, "uuid": "1e5b1598-1feb-492a-ae37-59b9223a0390"}]}
{"id": "q_226", "question": "Kto dowodził wojskami Kartaginy podczas II wojny punickiej?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy kartagińskiego wodza. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHannibal (pun. &lt; lang=\"xpu\"&gt;𐤇𐤍𐤁𐤏𐤋 𐤁𐤓𐤒&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ἀννίβας&lt;/&gt;; ur. 247 p.n.e., zm. 183 p.n.e.) – kartagiński dowódca wojskowy i polityk, syn Hamilkara Barkasa, uważany za jednego z najwybitniejszych wodzów starożytności.\nŻyciorys.\n Wszystkie daty w tej sekcji dotyczą domyślnie lat przed naszą erą.\nBył synem Hamilkara Barkasa. Od roku 237 przebywał w Hiszpanii. Miał greckich nauczycieli, czytał greckie teksty o strategii. Od roku 224 dowodził oddziałem kawalerii. W roku 221, w wieku 25 lat przejął dowództwo nad kartagińską armią w Hiszpanii po śmierci Hazdrubala Starszego, który zginął w zamachu. W rok później poszerzył panowanie kartagińskie w Hiszpanii po rzekę Tag. Oprócz wojskowych wypraw stosował również dyplomatyczne działania, m.in. ożenił się z Hiszpanką. W roku 219 zdobył i zniszczył miasto Sagunt sprzymierzone z Rzymem. Rzym nie udzielił pomocy Saguntowi, lecz uznał działania Hannibala za złamanie układu z roku 226 i wypowiedział wojnę Kartaginie. W ten sposób rozpoczęła się II wojna punicka.\nWojna z Rzymem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19624", "fragment_id": "170523/0", "subtitle": "", "title": "Hannibal", "parentId": 19624.0, "start_index": 1.0, "document_id": "170523", "source": "wikipedia", "score": 0.3086644113063812}, "uuid": "a98e8b91-9da1-4cfc-b368-80b6544288c5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nMagon Barkas (lub Magon Barkida; &lt; lang=\"xpu\"&gt;𐤌𐤂‬𐤍 𐤁𐤓𐤒‬&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Μάγων&lt;/&gt;) – kartagiński dowódca wojskowy z rodziny Barkidów, młodszy brat Hannibala i Hazdrubala.\nŻyciorys.\n Wszystkie daty w tej sekcji dotyczą domyślnie lat przed naszą erą.\nNajmłodszy z trzech synów Hamilkara Barkasa, bratem Hannibala i Hazdrubala. Podobnie jak oni został oficerem w kartagińskiej armii.\nNa początku II wojny punickiej był jednym z oficerów pod dowództwem Hannibala, w armii która przekroczyła Alpy i weszła do Italii. W grudniu 218 w bitwie nad Trebią dowodził doborowym oddziałem ukrytym początkowo w nadrzecznych zaroślach, przyczyniając się do zwycięstwa Kartagińczyków w tej bitwie. Również w bitwie pod Kannami Hannibal powierzył Magonowi odpowiedzialne zadanie dowodzenia częścią wojsk w środkowej części szyku. Po kanneńskim zwycięstwie Hannibal odesłał brata do stolicy, gdzie ten wysypał przed kartagińską geruzją pierścienie zabitych rzymskich senatorów.\nW 215 został skierowany do Hiszpanii, gdzie Kartagińczykom zagrażała rzymska armia ekspedycyjna Publiusza i Gnejusza Scypionów. W 211 roku Magon, Hazdrubal Barkas i Hazdrubal Giskon wspólnymi siłami pokonali rzymskie oddziały, a Publiusz i Gnejusz zginęli w bitwie. Po tym gdy Hazdrubal Barkas wyruszył ze swoją armią do Italii, Magon pozostał głównym kartagińskim dowódcą w Hiszpanii, rekrutując Celtyberów i Balearów. Po upadku Nowej Kartaginy i klęsce Hazdrubala Giskona pod Ilipą (206), Magon wycofał się do Gadiru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5198282", "fragment_id": "1066219/0", "subtitle": "", "title": "Magon Barkas", "parentId": 5198282.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1066219", "source": "wikipedia", "score": 0.15287160873413086}, "uuid": "0912902d-0ff3-4e1e-bb8c-25ee0fad1763"}, {"page_content": "W tym czasie Kartagina, chcąc zrównoważyć straty poniesione na rzecz Rzymu, rozpoczęła podbój Półwyspu Iberyjskiego. Rzymianie zdecydowali jednak nie dopuścić do odbudowy jej potęgi i doprowadzili do wybuchu II wojny punickiej (218–201). Ku ich zaskoczeniu kartagiński dowódca w Iberii, Hannibal, zdecydował się na przemarsz przez Alpy i atak na Italię od strony lądu. W latach 218–216 zadał on Rzymianom trzy ciężkie klęski: pod Trebią, nad Jeziorem Trazymeńskim oraz pod Kannami, i na jego stronę przeszło wiele plemion i miast południowej Italii, będących dotychczas sprzymierzeńcami Rzymu. Inne jednak pozostały mu wierne i starając się odtąd unikać otwartej bitwy z Hannibalem Rzymianie, wykorzystując swoje nadal ogromne rezerwy, zaczęli prowadzić z nim wojnę na wyczerpanie. Jednocześnie przez cały czas prowadzili wojnę w Iberii, dążąc do zajęcia tamtejszych posiadłości Kartaginy oraz odcinając Hannibala od zaopatrzenia i posiłków. Jego jedyną szansą było przybycie nowej armii z Iberii, jednak kiedy jego brat Hazdrubal w 207 przeprawił się przez Alpy został rozbity przez rzymskie wojska nad rzeką Metaurus. Do 206 Rzymianie zajęli Iberię i niedługo potem przenieśli walkę do Afryki, gdzie w 202 najwybitniejszy rzymski wódz tej wojny, Cornelius Scipio, pokonał Hannibala pod Zamą. Po przegranej wojnie Kartagina faktycznie przestała być niezależnym państwem, gdyż traktat pokojowy z 201 obok ogromnej kontrybucji przewidywał utratę jej wszystkich posiadłości poza Afryką, wydanie floty i zakaz prowadzenia wojen bez zgody Rzymu. Niedługo potem jak w 152 Kartagina spłaciła kontrybucję Rzymianie wszczęli przeciwko niej kolejną wojnę (149–146) i ostatecznie zniszczyli miasto.\nWojny z państwami hellenistycznymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50320", "fragment_id": "656210/14", "subtitle": "", "title": "Republika rzymska", "parentId": 50320.0, "start_index": 16191.0, "document_id": "656210", "source": "wikipedia", "score": 0.4799747169017792}, "uuid": "876faccb-1b26-4e13-9eaa-d172654968c2"}, {"page_content": "Wynik i skutki.\nKażda z wojen, pomimo zmiennego przebiegu i okresów przewag kartagińskich (szczególnie pod wodzą Hannibala w czasie drugiej wojny punickiej), przyniosła zwycięstwo Rzymianom, którzy stopniowo przejmowali posiadłości i wpływy Kartaginy, by w końcu zniszczyć ją zupełnie, a jej ludność zgładzić lub wziąć w niewolę.\nZwycięstwa w wojnach punickich pozwoliły Rzymowi na stworzenie imperium rzymskiego w zachodniej części Morza Śródziemnego, jak też militarnych i gospodarczych podstaw do późniejszej ekspansji w kierunku wschodnim.\nZnaczenie.\nZnaczenie w kulturze rzymskiej.\nZniszczenie Kartaginy pomimo zmiennych kolei wojen, było jednym z najistotniejszych zdarzeń kulturotwórczych kształtujących świadomość społeczeństwa rzymskiego; świadectwem wytrwałości i bezwzględności państwa, dążącego do rozszerzania wpływów politycznych i gospodarczych na jak największy obszar. Znienawidzona zaś postać Hannibala, również i w następnych stuleciach pozostała dla Rzymian symbolem najwyższego stopnia zagrożenia.\nWpływ na kulturę współczesną.\nOd okresu Odrodzenia wiedza o przebiegu wojen punickich i okolicznościach zagłady fenickiej kolonii stała się kanonem wykształcenia w kręgu kultury zachodniej, w tym studiów strategicznych i taktycznych na nowożytnych uczelniach wojskowych, jak też źródłem inspiracji dla wielu dzieł sztuki, w tym literatury pięknej.\nUwagi.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6893", "fragment_id": "175062/2", "subtitle": "", "title": "Wojny punickie", "document_id": "175062", "start_index": 2484.0, "parentId": 6893.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26629066467285156}, "uuid": "3660a4f7-26da-457a-bd66-1f4f0083bc87"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nDruga wojna punicka toczyła się w latach 218–201 p.n.e. między Kartaginą i Rzymem. Była to druga i największa z wojen punickich.\nProwadzona była na Półwyspie Apenińskim, Iberyjskim, na Sycylii i w Afryce Północnej. Jej główną postacią był Hannibal, kartagiński wódz z rodu Barkidów. Pretekstem do wojny było zaatakowanie przez Hannibala Saguntu, sprzymierzonego z Rzymem greckiego miasta-państwa na obecnym wybrzeżu katalońskim.\nHannibal przeprawiwszy się ze swoją armią z Hiszpanii przez Alpy do Italii postanowił zaskoczyć Rzymian od północy. Mimo wyczerpującej przeprawy przez góry (armia straciła m.in. większość słoni bojowych) odniósł szereg imponujących zwycięstw (bitwa nad Trebią, bitwa nad Jeziorem Trazymeńskim, bitwa pod Kannami), jednakże z uwagi na ograniczone możliwości logistyczne i rekrutacyjne nie mógł wykorzystać swoich zwycięstw.\nW tym czasie Rzymianie najpierw przystąpili do podboju kartagińskich posiadłości w Hiszpanii, a potem za radą Scypiona Afrykańskiego Starszego zaatakowali afrykańskie centrum kartagińskiego imperium, co spowodowało odwołanie armii Hannibala z Italii. W 202 p.n.e. Scypion Afrykański pokonał Hannibala w bitwie pod Zamą.\nPo wojnie Rzym zagarnął posiadłości Kartaginy w Hiszpanii. Oprócz tego Kartagina musiała zniszczyć swoją flotę, przekazać część posiadłości afrykańskich numidyjskim sprzymierzeńcom Rzymu i zapłacić ogromną kontrybucję.\nPrzygotowania do wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58310", "fragment_id": "644459/0", "subtitle": "", "title": "II wojna punicka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644459", "parentId": 58310.0, "score": 0.5973091125488281}, "uuid": "ee834e21-9539-4f94-9a73-f1e32411874b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bitwy nad rzeką Silarus podczas II wojny punickiej. Zobacz też: bitwa nad rzeką Silarus (powstanie Spartakusa).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa nad rzeką Silarus – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 212 p.n.e. pomiędzy wojskami Kartaginy i Republiki Rzymskiej. Bitwa zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Kartaginy.\nPrzebieg bitwy.\nArmia rzymska była dowodzona przez młodego, ambitnego ale niedoświadczonego generała Marcusa Centeniusa. Dzięki informacjom zebranym przez zwiadowców Hannibala zdołał otoczyć armię Centeniusa. Dodatkowo sytuację Rzymian pogorszyła panika, która wybuchła wśród ich etruskich sojuszników. Zwycięstwo kartagińczyków było miażdżące.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482337", "fragment_id": "1564035/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa nad rzeką Silarus (II wojna punicka)", "parentId": 482337.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1564035", "score": 0.5502675175666809}, "uuid": "5b83bae9-99da-4634-8f11-04719a2da7ae"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nZdobycie Malty – udana inwazja na kartagińską wyspę Maltę (wtedy znaną jako Maleth, Melite lub Melita) przez siły rzymskie pod dowództwem Tyberiusza Semproniusza Longusa na wczesnym etapie II wojny punickiej w 218 p.n.e.\nTło.\nMalta należała do Kartaginy od 480 p.n.e. W 257 p.n.e. podczas I wojny punickiej wyspa doznała niszczycielskiego najazdu armii rzymskiej pod dowództwem Gaiusa Atiliusa Regulusa Serranusa, ale pozostała pod rządami Kartaginy.\nKiedy w 218 p.n.e. wybuchła II wojna punicka, garnizon kartagiński, złożony z około 2000 ludzi pod dowództwem Hamilkara, syna Giskona stacjonowały na Wyspach Maltańskich. Pomimo porażki Kartaginy w bitwie pod Lilybaeum Rzymianie obawiali się, że na Sycylii może wybuchnąć rewolta kierowana przez Kartagińczyków. Aby temu zapobiec, Malta – najbliższa Sycylii baza Kartaginy – musiała zostać zdobyta.\nZdobycie wyspy.\nKonsul rzymski Tyberiusz Semproniusz Longus miał pod swoim dowództwem ponad 26 000 ludzi i wypłynął swoją flotą z Lilybaeum w celu zdobycia Malty. Bez większego oporu Hamilkar poddał główne miasto wyspy, Melite, i swój garnizon mającym olbrzymią przewagę liczebną Rzymianom. Po kilku dniach flota wróciła do Lilybaeum, gdzie schwytanych (z wyjątkiem arystokratów) sprzedano jako niewolników.\nAnaliza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5102507", "fragment_id": "1064434/0", "subtitle": "", "title": "Zdobycie Malty (218 p.n.e.)", "parentId": 5102507.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1064434", "source": "wikipedia", "score": 0.5617873072624207}, "uuid": "32601784-b270-4be8-8952-85dbc5c6ae62"}, {"page_content": "W okresie poprzedzającym wybuch wojny Hamilkar Barkas wraz ze swoimi synami Hannibalem, Hazdrubalem, Magonem oraz ze swym zięciem Hazdrubalem Pięknym w toku walk z Iberami i Celtyberami rozszerzyli panowanie Kartaginy nad częścią Półwyspu Iberyjskiego wzmacniając ją ekonomicznie i wojskowo. Po śmierci Hamilkara Barkasa dowództwo nad armią przejął jego zięć Hazdrubal Piękny. Z kolei po jego śmierci dowództwo objął Hannibal.\nSzczegółowy przebieg wojny.\nMiasto Sagunt w Hiszpanii wystosowało do Rzymu list, w którym\nbyła prośba o „opiekę”, postawiło to w stan gotowości armię Kartaginy i co za tym idzie, armię przeciwników.\nNa dodatek to samo miasto w 219 p.n.e. napadło na jedno z podległych Hannibalowi plemion iberyjskich. W odwecie kartagiński wódz rozpoczął oblężenie miasta. Po ośmiu miesiącach oblężenia, pozbawiony rzymskiej pomocy Sagunt skapitulował (219 p.n.e.). W związku z tym Rzym wysłał do Kartaginy poselstwo z żądaniem wydania Hannibala jako podżegacza wojennego. Powróciło ono jednak z niczym. Wojna stała się faktem.\nObie strony przyjęły taktykę ofensywną – Rzymianie planowali prowadzić wojnę w Hiszpanii i w Afryce, natomiast Hannibal w Italii. Szybszy okazał się wódz kartagiński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58310", "fragment_id": "644459/1", "subtitle": "", "title": "II wojna punicka", "parentId": 58310.0, "start_index": 1479.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644459", "score": 0.25570178031921387}, "uuid": "794bb172-7811-48b8-925f-b84c5d46763d"}, {"page_content": "W czasie I wojny punickiej w 257 roku p.n.e. wyspy maltańskie doświadczyły niszczycielskiego najazdu armii rzymskiej pod dowództwem Gajusza Atiliusza Regulusa Serranusa, ostatecznie Malta ciągle pozostawała pod wpływami Kartaginy.\nPodczas II wojny punickiej rzymska flota pod dowództwem konsula Tyberiusza Semproniusza Longusa pokonała kartagiński garnizon dowodzony przez Hamilcara syna Gisco przyłączając ostatecznie Maltę do republiki rzymskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5161917", "fragment_id": "1073129/1", "subtitle": "", "title": "Historia Malty pod wpływem Fenicjan i Kartaginy", "parentId": 5161917.0, "start_index": 1696.0, "document_id": "1073129", "source": "wikipedia", "score": 0.7174197435379028}, "uuid": "188350d5-9a4f-4ea6-9d51-e242b90d2294"}, {"page_content": "Zawiści w Kartaginie towarzyszyło zaniepokojenie Rzymu rosnącą potęgą Punijczyków w Hiszpanii. Chcąc ograniczyć ten rozwój i zabezpieczyć bogate miasto Sagunt przed Hazdrubalem, wysłali Rzymianie poselstwo do Nowej Kartaginy. Efektem było zawarcie w 226 p.n.e. układu, który zabraniał Kartagińczykom przekraczać w ich wyprawach rzekę Iberus (obecnie utożsamianą z rzeką Jukar). Układ ten był jednak korzystny dla Kartagińczyków, gdyż nie zabraniał prowadzić podbojów w innych częściach Hiszpanii.\nII wojna punicka.\n \"Osobny artykuł: II wojna punicka.\"\nŚmierć Hazdrubala w 221 p.n.e. i przejście władzy w ręce Hannibala (syn Hamilkara Barkasa) zapoczątkowały systematyczne przygotowania do wojny z Rzymem. Mimo młodego wieku Hannibal bez jakiegokolwiek oporu zmobilizował wszystkie zasoby swojej „monarchii” i spożytkował je na cele militarne. Rozwinięto wywiad wojskowy, obwarowano liczne miasta, a lwią część środków przeznaczano na wyekwipowanie i przygotowanie armii lądowej. Flota w zamierzeniach Hannibala miała spełniać funkcje pomocnicze, była zresztą wielokrotnie słabsza od rzymskiej, gdyż Barkidzi podbój Hiszpanii prowadzili na lądzie. Dla armii sprowadzono z Afryki słonie bojowe i zasilono ją wojownikami z zaprzyjaźnionych plemion.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3073", "fragment_id": "168491/7", "subtitle": "", "title": "Imperium kartagińskie", "parentId": 3073.0, "start_index": 7722.0, "document_id": "168491", "source": "wikipedia", "score": 0.514407753944397}, "uuid": "d41931e3-f006-436d-97ca-7203b634e4b7"}]}
{"id": "q_227", "question": "Kiszona kapusta ma kwaśny smak, ponieważ zawiera kwas askorbinowy, mlekowy czy octowy?", "answer": [{"page_content": "Kapusta kwaszona, kapusta kiszona – szatkowana kapusta poddana kiszeniu przez zasolenie i fermentację (z udziałem szczepów bakterii mlekowych: \"Leuconostoc\", \"Lactobacillus plantarum\" i \"Pediococcus\"). Cechuje się długą trwałością i silnym kwaśnym smakiem, który bierze się z obecności kwasu mlekowego powstającego w wyniku rozkładu cukrów (zawartych w świeżej kapuście) przez bakterie. Kiszona kapusta pojawia się w kuchniach wielu narodów, w szczególności północnej Europy. Podobnym do kiszonej kapusty jest mandżurskie danie \"suan cai\".\nNazwa.\nKiszenie i kwaszenie są równoważnymi terminami, które mogą być używane zamiennie. Kapusta kwaszona i kapusta kiszona to synonimy oznaczające dokładnie ten sam produkt: kapustę poddaną naturalnemu procesowi fermentacji mlekowej, w wyniku którego cukry proste obecne w komórkach roślinnych zostają przekształcone w kwas mlekowy. Nieuczciwi producenci żywności, aby skrócić cały proces, dodają kwas octowy celem szybkiego zakwaszenia surowej kapusty – jednak nawet wtedy nie ma znaczenia nazwa, której później użyje taki nieetyczny wytwórca: zafałszowana może być zarówno kapusta „kiszona”, jak i „kwaszona”. Potrawa taka, sporządzona z zastosowaniem kwasu octowego, to w rzeczywistości kapusta marynowana lub kapusta konserwowa.\nSposób przygotowania (produkcji).\nSurowcem do produkcji kiszonej kapusty powinny być kapusty o główkach twardych, bez oznak więdnięcia, o barwie białej lub jasnozielonej. W razie potrzeby, tj. przy zbyt dużej zawartości chlorofilu, kapustę należy umieścić na 2–3 dni w ciemnym pomieszczeniu, w temperaturze od 15 do 18 stopni Celsjusza. Proces ten zwany jest bieleniem i jego celem jest zmniejszenie zawartości chlorofilu oraz związków siarki odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach kapusty i gorzki smak gotowego produktu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=567960", "fragment_id": "1546701/0", "subtitle": "", "title": "Kapusta kwaszona", "parentId": 567960.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1546701", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "9a954b9e-c2d0-4ba5-8e68-d8480a6893c0"}, {"page_content": "W procesie fermentacji kapusty wyróżnia się trzy etapy: fermentację wstępną (początek fermentacji, możliwość rozwoju bakterii patogennych), fermentację burzliwą (po 2 lub 3 dniach, wydzielanie dużej ilości dwutlenku węgla powoduje burzenie się kapusty) oraz fermentację cichą (wytwarzają się związki zapachowe i smakowe). Po okresie fermentacji burzliwej kapustę dobrze jest przepakować. W Polsce w tym celu stosuje się beczki plastikowe lub drewniane.\nKiszona kapusta jest często spotykanym składnikiem w kuchniach: niemieckiej, francuskiej (głównie Alzacja), polskiej (składnik bigosu, kapuśniaku, pierogów), rosyjskiej i wielu innych kuchniach słowiańskich. Spożywa się ją także we włoskim regionie Friuli, gdzie jest znana pod nazwą \"capuzi garbi\", a w Holandii jest częstym składnikiem stamppot. Kapusta jest jednym z warzyw kiszonych w kuchniach: koreańskiej (kimchi), japońskiej (tsukemono), chińskiej (suan cai) i filipińskiej (atchara).\nSkład i właściwości zdrowotne.\nKapusta kwaszona powinna mieć skrawki kapusty jędrne i chrupkie, białe, jasnokremowe lub żółtawe. Sok powinien być nieznacznie mętny. Poza kapustą jako dodatki w produkcji stosowana jest marchew i jabłka. Jako przyprawy stosuje się kminek lub koper (do 1% masy produktu), ewentualnie kolendrę (do 0,1% produktu). Zawartość soli powinna wynosić od 1,5 do 2,5%. \nWartość energetyczna kapusty kwaszonej (dla 100 g) wynosi 17 kcal. Produkt rynkowy składa się w 63% z wody. Węglowodany stanowią w nim 2,3%, błonnik 0,7%, białko 0,8%, kwasy organiczne 1,1%, popiół 2,1%.\nKwaszona kapusta zawiera liczne metabolity. Jest bogatym źródłem:\nJednak niskie pH kwaszonej kapusty może niekorzystnie wpływać na wrażliwe żołądki osób, które jedzą ją na surowo. Jej spożywanie jest zalecane szczególnie w okresie zimowym, kiedy trudniej dostępne są świeże owoce i warzywa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=567960", "fragment_id": "1546701/2", "subtitle": "", "title": "Kapusta kwaszona", "parentId": 567960.0, "start_index": 3590.0, "document_id": "1546701", "source": "wikipedia", "score": 0.34743553400039673}, "uuid": "1334fa58-0058-4b4b-afa7-b05efaa5bbf8"}, {"page_content": "Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku – polska tradycyjna potrawa kuchni lasowiackiej ze wsi Górki w powiecie mieleckim, w zachodniej części gminy Borowa. Produkt wpisany na listę produktów tradycyjnych Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 19 lipca 2006 w kategorii: Gotowe dania i potrawy w woj. podkarpackim.\nTradycja.\nKapusta stanowiła drugie po ziemniakach najczęściej wykorzystywane warzywo w kuchni lasowiackiej. Jej walory była m.in. łatwość przechowywania i możliwość konserwowania poprzez kiszenie. Przepis na kiszoną kapustę z kaszą jęczmienną przekazywany był lokalnie z pokolenia na pokolenie od dawna. Tradycja gotowania potrawy kontynuowana jest do czasów współczesnych, głównie ze względu na dostępność produktów, niskie koszty, walory smakowe i odżywcze. Można ją podawać zarówno na co dzień, jak i od święta jako samodzielne danie lub z golonką i tłustymi mięsami jak np. mięso z kaczki albo żeberka. Na terenie gminy Borowa danie było podawane również na weselach.\nPrzygotowanie.\nSkładniki.\nKiszona kapusta po odciśnięciu z soku zostaje zalana zimną wodą i obgotowana dla usunięcia nadmiernej kwaśności. Po kilkuminutowym obgotowaniu, kapusta jest odcedzana. Następnie zalewana jest wrzątkiem lub bulionem. Po zagotowaniu dodawana jest opłukana kasza po czym oba składniki się gotuje. W czasie gotowania dodawana jest podsmażana na oleju cebula. Jeśli w trakcie gotowania zbyt dużo płynu jest wchłaniane przez kaszę, uzupełniona się jego ubytek wrzątkiem. Potrawa gotowana jest do miękkości kaszy i doprawiana do smaku solą oraz pieprzem.\nCharakterystyka.\nPotrawa barwy beżowej o luźnej konsystencji, kwaśnym smaku i zapachu kiszonej kapusty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5871527", "fragment_id": "30041/0", "subtitle": "", "title": "Kapusta z kaszą jęczmienną po lasowiacku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "30041", "parentId": 5871527.0, "score": 0.15215595066547394}, "uuid": "a7044888-9cab-49da-9873-515892562b27"}, {"page_content": "Kiszenie, kwaszenie – sposób konserwacji żywności przeznaczonej do spożycia (np. ogórek kiszony, kapusta kiszona) lub na paszę (kiszonki), opierający się na procesie fermentacji mlekowej przeprowadzanym przez bakterie mlekowe. \nW wyniku tego procesu cukry proste zawarte w komórkach roślinnych rozkładają się na kwas mlekowy (1–1,8%), hamując m.in. procesy gnicia (przez zahamowanie rozwoju bakterii gnilnych nieodpornych na zakwaszenie środowiska do pH poniżej 5). Prawidłowy przebieg kiszenia zależy od zawartości w surowcu cukrów (1–1,5%) i wody (ok. 70%), utrzymania w temperaturze 15–20 °C w początkowych dniach fermentacji, usunięcia powietrza (bakterie przeprowadzające proces są beztlenowe) np. przez ubicie (kapusta) lub zalanie solanką. Na skalę przemysłową kiszenie przeprowadza się w dużych kadziach lub betonowych silosach.\nProdukty kiszone stanowią bardzo cenne pożywienie dietetyczne, bogate w witaminy C (w 100 g kiszonej kapusty – 25 do 30 mg).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1106155", "fragment_id": "1391887/0", "subtitle": "", "title": "Kiszenie", "parentId": 1106155.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1391887", "score": 0.4899912178516388}, "uuid": "e48135c0-3146-49c9-8337-871824bf3e41"}, {"page_content": "Kwas wigilijny – polska zupa, której głównymi składnikami są kiszona kapusta, kasza jaglana i suszone grzyby, zwyczajowo podawana z ziemniakami. Wywodzi się z okolic Cyganów, szczególnie popularna jest na Podkarpaciu.\nHistoria.\nZupa była podawana jako pierwsze danie w czasie wigilii świąt Bożego Narodzenia, stąd wywodzi się jej nazwa. Pochodzi ze wsi Cygany znajdującej się na północy województwa podkarpackiego w pobliżu Tarnobrzega i Nowej Dęby. Zupa była popularna na terenie Puszczy Sandomierskiej i dużej części Podkarpacia oraz Galicji Wschodniej. 15 maja 2014 potrawa została wpisana na polską listę produktów tradycyjnych w kategorii gotowe dania i potrawy w województwie podkarpackim. \nSposób przygotowania.\nPrzyrządzenie zupy rozpoczyna się od opłukania kapusty, którą następnie należy obgotować w uzyskanej w czasie płukania tzw. kwaśnej wodzie. Po upływie pół godziny do gotującej się kapusty dodaje się kaszę jaglaną. Należy wygotować to do miękkości. W tym czasie przygotowuje się grzyby, które dzień wcześniej zalewa się wodą. Grzyby gotuje się, odcedza, kroi w cienkie paski i dodaje wraz z połową wywaru grzybowego do kwasu kapuścianego. Na koniec potrawę doprawia się solą. Zwyczajowo kwas wigilijny jest podawany z ziemniakami okraszonymi cebulką i polanymi olejem lnianym (można podać z pieczywem). Po ukończeniu powstaje płynna, nieprzezroczysta i nieklarowana zupa o kwaśnym smaku oraz o zapachu kapusty i grzybów. Zupa może być przechowywana w lodówce i odgrzewana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5356713", "fragment_id": "367862/0", "subtitle": "", "title": "Kwas wigilijny", "parentId": 5356713.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "367862", "score": 0.10839103907346725}, "uuid": "ef395b0b-25c5-4037-a153-057fb9172f91"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy potrawy. Zobacz też: berberys, którego potoczna nazwa to kwaśnica.\nKwaśnica – tradycyjne danie polskiej kuchni góralskiej; zupa przygotowywana z kiszonej kapusty i mięsa, spożywana zwykle z ziemniakami lub chlebem.\nDobra kwaśnica powinna być bardzo kwaśna, zaś tłuszcz z mięsa „przegryziony” przez kwas kapusty. Podawana jest z ziemniakami ugotowanymi osobno w przeciwieństwie do kapuśniaku, gdzie ziemniaki sypkie (mączyste) krojone są w drobną kostkę i gotowane w zupie. Niedopuszczalne jest dodawanie jarzyn, jak marchewka itp., bo wówczas powstaje kapuśniak, który bywa serwowany pod tą samą nazwą. Kwaśnica sporządzona na wywarze z łbów rybich spożywana jest w wigilię Bożego Narodzenia na terenie Żywiecczyzny, co jest charakterystyczne dla tego regionu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132845", "fragment_id": "11554/0", "subtitle": "", "title": "Kwaśnica", "document_id": "11554", "start_index": 1.0, "parentId": 132845.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16470551490783691}, "uuid": "aacd65d4-daed-4ede-af50-fd8f58d3f752"}, {"page_content": "Właściwości zdrowotne wykazuje także sok z kiszonej kapusty, który jest źródłem probiotyków. Ponadto wzmacnia odporność organizmu, wspomaga odchudzanie i posiada działanie przeciwnowotworowe. \nPrzechowywanie.\nKapusta kwaszona powinna być przechowywana w zalewie w temperaturze od 0 do 15 °C przy względnej wilgotności powietrza wynoszącej 90%. W miesiącach zimowych może być przechowywana przez trzy miesiące, a latem przez jeden miesiąc. W razie potrzeby ubytki zalewy mogą być uzupełniane roztworem składającym się z wody z dodatkiem 1,5% kwasu mlekowego i 2% soli kuchennej. Pojemniki z kapustą kwaszoną powinny być w całości wypełnione produktem.\nŚwięta kapusty kiszonej.\nW Phelps w Stanach Zjednoczonych co roku organizowane jest święto kiszonej kapusty. Podobny festiwal, zwany \"Krautfest\", odbywa się także (od 1978) w niemieckim mieście Leinfelden-Echterdingen, gdzie świętuje się zakończenie sezonu kapuścianego w połowie października – festiwal ten odwiedza nawet 40 tysięcy gości.\nŚwięto kapusty odbywa się również w Polsce, na początku września, w Charsznicy w województwie małopolskim. Podczas tego święta wybiera się króla i królową kapusty. Rejon ten słynie z produkcji wysokiej jakości kapusty kwaszonej, często eksportowanej i docenianej za walory na całym świecie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=567960", "fragment_id": "1546701/3", "subtitle": "", "title": "Kapusta kwaszona", "parentId": 567960.0, "start_index": 5423.0, "document_id": "1546701", "source": "wikipedia", "score": 0.41616392135620117}, "uuid": "e607b44e-f80c-4885-b547-26e7dadb8b62"}, {"page_content": "Podstawowym składnikiem tej potrawy jest groch i (średnio kwaśna) kiszona kapusta. Łuskany groch (cały lub połówki) należy zalać wrzącą wodą i odstawić do namoczenia. Następnie gotować na małym ogniu, do chwili aż zmięknie, a według niektórych przepisów aż nawet zacznie się częściowo rozpadać. Po przegotowaniu odcedzić groch, zależnie od przepisu przetrzeć przez sito, zmiksować lub pozostawić w całości. Kapustę posiekać, zalać wrzącą wodą i gotować na małym ogniu z dodatkiem liści laurowych i ziarenek ziela angielskiego. Gdy kapusta zmięknie, należy dodać do niej groch i wymieszać. Do smaku można dodać posiekaną cebulę, wcześniej zeszkloną na oleju. Wielkopolska „ciupka z grochem” nawet jako potrawa wigilijna zawiera zamiast oleju słoninę, na której z cebuli i dodatku mąki pszennej sporządza się zasmażkę dodawaną do kapusty.\nPrzyprawy jakie dodaje się do grochu z kapustą to: sól, pieprz, majeranek lub kminek. Po przyprawieniu potrawy należy ją zagotować i odstawić na noc w chłodne miejsce. Groch z kapustą najlepiej smakuje drugiego lub trzeciego dnia po przygotowaniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3064925", "fragment_id": "1167943/1", "subtitle": "", "title": "Kapusta z grochem", "parentId": 3064925.0, "start_index": 1090.0, "document_id": "1167943", "source": "wikipedia", "score": 0.0988050326704979}, "uuid": "81907440-5fb3-45a7-afd7-1e853375f628"}, {"page_content": "Dziad kapuściany, inna nazwa łazanki z kapustą kiszoną, poszatkowana kapusta kiszona połączona z łazankami i okraszona skwarkami ze słoniny. Regionalna potrawa wigilijna i codzienna.\nTradycja.\nPotrawy m.in. z kapusty kiszonej dawniej były na polskiej wsi bardzo popularne a tradycja ich przygotowywania przetrwała do czasów współczesnych. Jedną z potraw w lokalnej tradycji kulinarnej gminy Andrespol przygotowywaną na bazie kiszonej kapusty, jest dziad kapuściany. Jest to potrawa składająca się z ugotowanej kiszonej kapusty połączonej z łazankami. Dziad kapuściany jest obowiązkową potrawą przygotowywaną podczas wieczerzy wigilijnej. Na co dzień podawany jest jako danie osobne, lub jako dodatek do dań mięsnych.\nPrzygotowanie.\nKapusta zostaje wypłukania, najlepiej dwukrotnie, aby nie była zbyt kwaśna. Następnie kapusta wkładana jest do garnka, zalewana zimną wodą i doprowadzana do wrzenia. Po wstępnym odgotowaniu odlewana jest woda i ponownie uzupełniana, tak aby kapusta była cała w wodzie. Dodawane są przyprawy liść laurowy i ziele angielskie. Kapusta gotowana jest do momentu aż będzie miękka – około 1,5 do 2 godzin. W czasie kiedy kapusta się gotuje, przesmażane są skwarki, cebula, oraz zostaje ugotowany makaron – łazanki. Ugotowana kapusta łączona jest z łazankami, skwarkami i cebulą. Całość doprawiana jest solą i pieprzem i dokładnie mieszana.\nPotrawa w dniu 4 listopada 2016, została wpisana na polską listę wyrobów tradycyjnych w kategorii gotowe dania i potrawy w woj. łódzkim.\nInne wersje.\nŁazanki (makaron), prawdopodobnie dotarły do Polski w XVI wieku za sprawą Bony Sforzy, która \"przywiozła\" wiele włoskich produktów, w szczególności warzywa i makaron.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5822507", "fragment_id": "1237548/0", "subtitle": "", "title": "Dziad kapuściany", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1237548", "parentId": 5822507.0, "score": 0.08472084999084473}, "uuid": "049bb632-45c7-467b-baf7-affdd7ea57d2"}, {"page_content": "Jednym z podstawowych składników codziennego jadłospisu były ziemniaki. Najczęściej gotowane, polewano omastą i podawano ze słodkim i kwaśnym mlekiem lub maślanką. Drobno posiekane ziemniaki kiszono i gotowano z grochem lub fasolą. W okolicach Kolbuszowej potrawę tę nazywano \"kapustą ziemniaczaną\", w Tuszymie i Przecławiu – \"ciupanką\". Z surowych i gotowanych ziemniaków, przygotowywano \"pierogi kudłate\", nadziewane serem i polewane tłuszczem, gotowano także kacapoły czyli kluski ziemniaczane podawane okraszone masłem. W Kolbuszowej Górnej z surowych i gotowanych ziemniaków, pieczono placki na blasze. Gotowano też tzw. \"dziada\" – drobno pokrojone ziemniaki, zasypywane kaszą jęczmienną i maszczone tłuszczem z cebulą. Ziemniaki były dodatkiem do zup, zwłaszcza do białego barszczu, który w kuchni lasowiackiej nigdy „z komina nie schodził”. \nWażnym składnikiem codziennego pożywienia była kapusta, którą ze względu na łatwość przechowywania można było spożywać przez cały rok. Świeże, liście kapusty wykorzystywano do zawijania gołąbków lub gotowano posiekane, zabielane śmietaną i zagęszczano mąką. Liście kapusty wykorzystywano także jako podkładkę pod ciasto do wypieku chleba. Kapusta kiszona była wykorzystywana m.in: do przyrządzania pierogów nadziewanych samą gotowaną kapustą lub kapustą i grzybami, do kapusty z grzybami, kapusty z grochem, kapusty z fasolą. W okolicach Turbii jedzono potrawę złożoną z kiszonej kapusty, białej fasoli i kaszy jaglanej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5868814", "fragment_id": "38913/1", "subtitle": "", "title": "Kuchnia lasowiacka", "parentId": 5868814.0, "start_index": 1569.0, "document_id": "38913", "source": "wikipedia", "score": 0.1032409518957138}, "uuid": "4c35e3fa-ee5f-44ec-b08d-807ac7195e55"}]}
{"id": "q_228", "question": "Wokalistkami którego brytyjskiego girlsbandu były Mel C. i Victoria Adams?", "answer": [{"page_content": "Melanie C lub Mel C, właśc. Melanie Jayne Chisholm (ur. 12 stycznia 1974 w Whiston) – brytyjska wokalistka, jedna z członkiń grupy muzycznej Spice Girls – \"Sporty Spice\". Obecnie zajmuje się karierą solową. W 2012 roku wystąpiła na zakończeniu Letnich Igrzysk Olimpijskich w Londynie z koleżankami z zespołu Spice Girls. W 2012 roku nadzorowała także z zespołem tworzenie musicalu „VIVA FOREVER” opartym na dotychczasowej karierze Spice Girls.\nŻyciorys.\nW 1994 magazyn Stage opublikował ogłoszenie: „poszukuje się pięciu pełnych życia dziewczyn w celu sformowania pop grupy”. Melanie C, Geri, Mel B., Victoria i Emma, które zostały wybrane spośród setek innych dziewcząt, rozpoczęły współpracę z Bobem i Chrisem Herbertami.\nW lipcu 1996 roku ich pierwszy singiel, „Wannabe”, zawojował listy przebojów w ciągu jednego tygodnia. Drugi singel „Say You'll be There”, wydany w październiku wskoczył na pierwsze miejsce brytyjskich list przebojów. Dodatkowo dziewczyny otrzymały nagrodę za teledysk do tego utworu. W listopadzie „Spice Girls” pojawiły się w Internecie, wydały nawet CD-Rom „Five Go Mad In Cyberspace”, a na Boże Narodzenie wypuściły singiel „2 Become 1”. Singiel ten został najszybciej sprzedającym się krążkiem roku.\nPierwszy album „SPICE”, największy hit roku i najlepiej sprzedający się album wydany przez girlsband w historii, sprzedał się tylko w ciągu dwóch tygodni w liczbie dwóch milionów egzemplarzy. Później posypały się liczne nagrody.\n22 lutego 2009 roku Melanie C urodziła córkę, nadała jej imię Scarlet.\nWystąpiła z koleżankami z zespołu Spice Girls w zakończeniu Letniej Olimpiady w Londynie 2012 jako Spice Girls. Także w 2012 brała udział z zespołem w koordynacji tworzenia Musicalu „VIVA FOREVER” opartego na dotychczasowej działalności muzycznej Spice Girls.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=192380", "fragment_id": "8204/0", "subtitle": "", "title": "Melanie C", "document_id": "8204", "start_index": 0.0, "parentId": 192380.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "395d784c-9619-403c-80d0-013e07086b35"}, {"page_content": "Victoria Caroline Beckham z domu Adams (ur. 17 kwietnia 1974 w Hertfordshire w Anglii) – brytyjska projektantka mody, piosenkarka popowa, autorka piosenek, aktorka, modelka i osobowość telewizyjna. Członkini zespołu Spice Girls. Nagrała także dwa albumy solowe.\nŻyciorys.\nUrodziła się w Goffs Oak w hrabstwie Hertfordshire w Anglii. Jest najstarszą córką Anthony’ego i Jacqueline Adamsów, elektronika i gospodyni domowej. Ma dwoje młodszego rodzeństwa: Louise i Christiana. \nUkończyła St. Mary’s High School w Cheshunt i Jason Theatre School w Hoddesdon. W młodości zmagała się z trądzikiem, przez co była wyśmiewana przez rówieśników, co skutkowało niepewnością nastolatki.\nKariera muzyczna.\nDziałalność ze Spice Girls.\nWystępowała w girlsbandzie Spice Girls pod prawdziwym nazwiskiem lub pod pseudonimem \"Posh Spice\", który inspirowany był drobną budową ciała i ciemną karnacją wokalistki, a także jej powściągliwością. Wraz z Emmą Bunton, Geri Halliwell, Melanie Brown i Melanie Chisholm wydała trzy albumy studyjne i 12 singli oraz odbyła trzy międzynarodowe trasy koncertowe w latach 1996-2000. Pierwszy singiel „Wannabe“ osiągnął międzynarodowy sukces[]. W zespole odpowiadała również za negocjonowanie warunków kontraktów dla siebie i pozostałych wokalistek. W 1998 zespół się rozpadł.\n28 lipca 2007 na konferencji prasowej w Londynie ogłoszono reaktywację zespołu. Każda z piosenkarek miała na powrotnym tournée zarobić 10 mln funtów. 1 grudnia ukazała się składanka \"Greatest Hits\" z dwoma nowymi nagraniami. Miesiąc wcześniej na rynek został wypuszczony singiel \"Headlines\" (\"Friendship Never Ends\"). Dzień po ukazaniu się składanki zespół wyruszył w tournée The Return of the Spice Girls rozpoczęty koncertem w Vancouver w Kanadzie. Trasa zakończyła się 26 lutego 2008 w Toronto w Kanadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=192404", "fragment_id": "8211/0", "subtitle": "", "title": "Victoria Beckham", "parentId": 192404.0, "start_index": 0.0, "document_id": "8211", "source": "wikipedia", "score": 0.8006237745285034}, "uuid": "1618c263-b249-4c6c-b646-11b97ccb0e1d"}, {"page_content": "W 1998 oświadczył się Victorii Adams, wokalistce zespołu Spice Girls. 4 lipca 1999 wzięli ślub w zamku Lutyrelstown w Dublinie, a reportaż z uroczystości — w zamian za wpłatę 1 mln funtów – zamieścił na swoich łamach magazyn „OK!”. Mają trzech synów: Brooklyna Josepha (ur. 4 marca 1999 w Marylebone), Romeo Jamesa (ur. 1 września 2002 w Marylebone) i Cruza Davida (ur. 20 lutego 2005 w Madrycie), oraz córkę Harper Seven (ur. 10 lipca 2011 w Los Angeles).\nW 2015 majątek małżeństwa oszacowano na 240 mln funtów, co uplasowało ich na 410. miejscu listy najbogatszych Brytyjczyków.\nZostał wyróżniony licznymi nagrodami m.in. oficer Orderu Imperium Brytyjskiego. W rankingu na 50. najlepszych mężczyzn magazynu „OK!” Beckham zajął pierwsze miejsce.\nW latach 2003–2004 jego nazwisko było najczęściej wyszukiwanym w Google tematem związanym ze sportem. W 2015 amerykański magazyn \"People\" uznał Beckhama za najseksowniejszego mężczyznę na świecie.\nW czerwcu 2020 został współwłaścicielem brytyjskiej organizacji e-sportowej Guild Esports, biorącej udział w turniejach \"Valoranta, Fortnite, Rocket League\" i \"FIFA\". 16 października 2024 r. amerykańska firma DCB Sports LLC wykupiła 100% aktywów za 100 tysięcy funtów.\nPodczas rosyjskiej inwazji na Ukrainę wyraził poparcie dla Ukrainy. Udostępnił ukraińskiemu lekarzowi swój profil na Instagramie 71,4 mln obserwujących, aby pokazać pracę ośrodka okołoporodowego w Charkowie. W związku z rosyjską inwazją na Ukrainę wraz z żoną zainicjował zbiórkę pieniędzy na pomoc ukraińskim dzieciom i ich matkom za pośrednictwem UNICEF.\nStatystyki.\nKlub.\nStan na 12 maja 2013:\nReprezentacja.\nStan na 10 czerwca 2012:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nSkłady reprezentacji Anglii&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87279", "fragment_id": "661510/2", "subtitle": "", "title": "David Beckham", "parentId": 87279.0, "start_index": 3813.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661510", "score": 0.060171447694301605}, "uuid": "16a0ff5e-f079-4219-9110-1e5eda3dba01"}, {"page_content": "Spice Girls – brytyjska żeńska grupa wokalna, wykonująca muzykę pop, powstała w 1994 roku pod nazwą Touch. Zespół tworzyły Melanie Brown („Scary Spice”), Melanie Chisholm („Sporty Spice”), Emma Bunton („Baby Spice”), Geri Halliwell („Ginger Spice”) i Victoria Adams („Posh Spice”). W 1996 grupa podpisała kontrakt z wytwórnią Virgin Records i wydała debiutancki singel „Wannabe”, który zdobył pierwsze miejsce list przebojów w 37 krajach i uczynił formację światowym fenomenem. Pierwszy album, „Spice”, został sprzedany w ponad 31 milionach kopii na całym świecie, stając się najchętniej kupowanym albumem wykonywanym przez żeński zespół w historii. Jego następca, „Spiceworld”, został rozprowadzony w ponad 20 milionach kopii. Spice Girls sprzedały 85 milionów nagrań na świecie, co czyni je najlepiej sprzedającą się żeńską grupą wszech czasów, jedną z najlepiej sprzedających się grup muzyki pop w historii oraz największym fenomenem brytyjskiej muzyki rozrywkowej od czasu The Beatles. Spośród najpopularniejszych ikon popkultury lat 90., magazyn \"Time\" okrzyknął je „bezsprzecznie najlepiej rozpoznawaną twarzą” młodzieżowego ruchu Cool Britannia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=152838", "fragment_id": "27914/0", "subtitle": "", "title": "Spice Girls", "parentId": 152838.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "27914", "score": 0.22485236823558807}, "uuid": "7b02cd9b-2334-44f5-ac71-2489b183b74a"}, {"page_content": "Do ich sukcesu przyczyniły się m.in. międzynarodowe rekordy sprzedaży albumów i singli, trasa koncertowa w latach 2007–2008, obsesja ze strony fanów (zwłaszcza młodszego pokolenia), liczne reklamy oraz produkcja towarów rozpowszechniających nazwę i wizerunek zespołu, kultowe symbole popularyzowane przez członkinie (m.in. słynna sukienka Union Jack należąca do Halliwell) oraz drugi najchętniej oglądany film roku 1997, \"Spice World\". Grupa stała się jedną z największych „maszyn” marketingu, zarabiając nawet 75 milionów dolarów rocznie. Pod kierownictwem mentora i menedżera Simona Fullera, Spice Girls chętnie reklamowały swoją twórczość i często gościły w mediach, stając się jednym z ważniejszych tematów w brytyjskiej i światowej prasie. W 1996, magazyn \"Top of the Pops\" nadał każdej z członkiń pseudonimy, które stały się niemal podstawą w rozpoznawaniu wokalistek. Według dziennikarza \"Rolling Stone\" i biografisty Davida Sinclaira, „Scary, Baby, Ginger, Posh and Sporty były najbardziej rozpoznawalną grupą osobowości od czasu Johna, Paula, George’a i Ringo”. Ze względu na feministyczny slogan „Girl Power” zespół stał się ikoną popkultury lat 90. XX wieku. Przez niektórych krytyków Spice Girls są rozpoznawalne jako „druga fala” muzycznej brytyjskiej inwazji.\nHistoria grupy.\nW 1994 roku w wyniku castingu prowadzonego przez magazyn \"The Stage\" wyłoniono pięć dziewcząt w wieku od 18 do 21 lat, które miały tworzyć zespół wokalny pod nazwą Touch. Były to Melanie Brown, Melanie Chisholm, Victoria Adams, Geri Halliwell i Michelle Stephenson. Ta ostatnia już na początku działalności opuściła grupę ze względu na problemy osobiste. Po odejściu Michelle, do grupy dołączyła osiemnastoletnia absolwentka Barnet Technical College, Emma Bunton, która stała się tym samym najmłodszą członkinią Touch.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=152838", "fragment_id": "27914/1", "subtitle": "", "title": "Spice Girls", "parentId": 152838.0, "start_index": 1153.0, "document_id": "27914", "source": "wikipedia", "score": 0.11432251334190369}, "uuid": "58d2aa30-ef4e-43b8-b63f-4bcaddab8b4b"}, {"page_content": "W grudniu 1997 premierę miał film \"Spice World\", będący drugim najczęściej oglądanym filmem po \"Titanicu\". Razem z filmem na rynku muzycznym pojawił się singel świąteczny „Too Much”.\n31 maja 1998 roku Geri Halliwell odeszła z zespołu. Pozostałe cztery wokalistki postanowiły kontynuować karierę bez niej, mimo że, podobnie jak fani, były niezadowolone z decyzji Ginger Spice. W tamtym okresie zespół był w trakcie światowej trasy koncertowej. W lipcu ukazał się ostatni singel z udziałem Halliwell – „Viva Forever”, napisany głównie przez nią.\nWe wrześniu 1998 zespół zakończył tournée, a Victoria Adams i Melanie Brown zaszły w ciążę. Ponadto ta druga wyszła za mąż i wydała swój pierwszy solowy singel, który trafił na pierwsze miejsce listy przebojów. Na listach przebojów konkurowała z nią wówczas Geri Halliwell, która rozpoczęła karierę solową z singlem „Look At Me”. Piosenki Halliwell i „I Want You Back” Melanie Brown przez kilka tygodni na zmianę zajmowały pozycję numer jeden, między innymi na listach w Wielkiej Brytanii.\nW grudniu Spice Girls wydały singel „Goodbye”, napisany dla Halliwell przez Bunton, Brown i Adams. Melanie C początkowo nie chciała nagrać piosenki, gdyż nie darzyła już sympatią Geri, jednak po namowach przyjaciółek zgodziła się na to.\nW czerwcu Geri wydała swoją pierwszą solową płytę, a 18 września to samo zrobiła Melanie Brown. W listopadzie pierwszy singel bez Spice Girls wydała Emma. W lipcu Victoria wzięła ślub z Davidem Beckhamem, a w grudniu 1999 cztery Spice Girls wystąpiły na wielkim koncercie na Earl’s Court, na którym zaprezentowały zarówno znane, jak i nowe piosenki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=152838", "fragment_id": "27914/3", "subtitle": "", "title": "Spice Girls", "document_id": "27914", "start_index": 4779.0, "source": "wikipedia", "parentId": 152838.0, "score": 0.39186882972717285}, "uuid": "c8131c1d-6a5d-425e-9630-73f78e89f2b4"}, {"page_content": "Zobacz też: Spice World.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nSpiceworld – drugi w kolejności wydania album muzyczny popularnego w latach 90. żeńskiego zespołu Spice Girls, w składzie Emma Bunton (Baby Spice), Melanie Chisholm „Mel C” (Sporty Spice), Melanie Brown „Mel B” (Scary Spice), Victoria Beckham (Posh Spice) i Geri Halliwell (Ginger Spice). Jest to ostatnia płyta z udziałem Ginger, po jej opublikowaniu Geri Halliwell opuściła zespół w 1998. Album zawiera 10 utworów.\nNagrania w Polsce uzyskały status podwójnej platynowej płyty.\nLista utworów.\nUtwory nie umieszczone na płycie, ale przypisane do albumu\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1850668", "fragment_id": "857223/0", "subtitle": "", "title": "Spiceworld", "parentId": 1850668.0, "start_index": 1.0, "document_id": "857223", "source": "wikipedia", "score": 0.4086190462112427}, "uuid": "dc6e2899-c52f-4f7b-8020-8247ffb69daf"}, {"page_content": "Headlines (Friendship Never Ends) – pierwszy singiel grupy muzycznej Spice Girls po reaktywacji zespołu w 2007 roku. Wydany został na albumie \"Greatest Hits\".\nTeledysk.\nMuzyczne wideo rozpoczyna się powolnym wejściem po otwarciu mosiężnych drzwi Spice Girls. Każda z nich, ubrana w eleganckie stroje zajmuje swoje miejsca:\nPodczas śpiewu Spicetki co chwila zamieniają się miejscami i mają inny strój. W paru momentach wszystkie ukazane są na czarnym tle, śpiewając. Śpiew rozpoczyna Emma, następnie włącza się Geri. Po refrenie solo śpiewają kolejno Mel C i Victoria, a Mel B śpiewa w tle, z wyjątkiem końca: „... and I'm giving it all... and I'm giving it all to you”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1620543", "fragment_id": "680126/0", "subtitle": "", "title": "Headlines (Friendship Never Ends)", "document_id": "680126", "start_index": 0.0, "parentId": 1620543.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1948268711566925}, "uuid": "97e89798-2af0-4b33-b894-710c93374be5"}, {"page_content": "All Saints – wokalny girlsband popowy pochodzący z Wielkiej Brytanii. Muzykę grupy zalicza się do gatunków pop i rhythm and blues. Początkowo zespół nazywał się All Saints 1975, uprawiał blues, a jego muzykę inspirowali Eric Clapton i John Lee Hooker.\nIch ostatnim albumem jest wydany w kwietniu 2016 \"Red Flag\". Pierwszym singlem z płyty był utwór „One Strike”, którego premiera miała miejsce 23 lutego 2016 na oficjalnym profilu All Saints w serwisie YouTube.\nW skład grupy wchodzą: Melanie Blatt, Shaznay Lewis, Nicole Appleton oraz Natalie Appleton.\nPoczątkowo zespół był tercetem, od 1996 roku to kwartet.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34075", "fragment_id": "171677/0", "subtitle": "", "title": "All Saints (zespół muzyczny)", "parentId": 34075.0, "start_index": 0.0, "document_id": "171677", "source": "wikipedia", "score": 0.09729781746864319}, "uuid": "743e5d15-545e-4264-b243-37c51c143a5f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nSpice – debiutancki album studyjny brytyjskiej żeńskiej grupy muzycznej Spice Girls, wydany we wrześniu 1996 przez Virgin Records. Jest uważany za krążek, który przywrócił popularność teen popu. Na płycie wokalistki skupiły się na idei „girl power” (z ang. „siła dziewcząt”). Uwaga, jaką zespół zwrócił na siebie po wydaniu albumu, została porównana do Beatlemanii.\n\"Spice\" odniósł wielki sukces komercyjny na całym świecie. Album zdobył szczyty list przebojów w ponad 17 krajach oraz pokrył się multiplatyną w 27 krajach, platyną w czternastu i złotem w trzech, w niektórych państwach nawet dziesięciokrotnie. Krążek stał się najchętniej kupowanym albumem w roku 1997, po rozprowadzeniu 19 milionów kopii w ponad rok. Płyta ostatecznie została sprzedana w 23 milionach kopii na całym świecie, stając się najlepiej sprzedawanym albumem w historii girlsbandów oraz jednym z najlepiej sprzedawanych krążków w historii muzyki rozrywkowej.\nW Polsce album uzyskał certyfikat podwójnej platynowej płyty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597063", "fragment_id": "1553061/0", "subtitle": "", "title": "Spice (album)", "parentId": 597063.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1553061", "source": "wikipedia", "score": 0.05589888244867325}, "uuid": "b53bd032-02f2-44e8-8e86-7689c2a77d87"}]}
{"id": "q_229", "question": "W którym państwie odbywa się festiwal Jazz Jamboree?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy festiwalu jazzowego. Zobacz też: Jamboree – międzynarodowy zlot skautowy.\nJazz Jamboree Festival – jeden z większych i najstarszych festiwali jazzowych w Europie, odbywający się w Warszawie.\nHistoria.\nPierwszy Jazz Jamboree został zorganizowany przez Hot-Club Hybrydy. Odbywał się od 18 września do 21 września 1958 roku pod nazwą „Jazz 58”. Pierwsze trzy edycje festiwalu miały miejsce w warszawskim klubie studenckim „Stodoła”, a część koncertów odbywała się w Krakowie. Autorem nazwy \"Jazz Jamboree\" był Leopold Tyrmand. Następnym miejscem, w którym organizowano festiwal, była Filharmonia Narodowa, a od 1965 kolejne edycje Jazz Jamboree odbywały się w Sali Kongresowej w Warszawie.\nW festiwalu brali udział najwybitniejsi muzycy jazzowi, m.in. Krzysztof Komeda, Andrzej Trzaskowski, Jan Wroblewski, Miles Davis, Duke Ellington, Dizzy Gillespie, Ray Charles, Diana Krall, Keith Jarrett, Bobby McFerrin, Matt Dusk, Leszek Możdżer, Tomasz Stańko, Urszula Dudziak, Michał Urbaniak i inni.\nWieloletnim organizatorem festiwalu była Fundacja Jazz Jamboree. Od 2017 jest nim Fundacja Jazzarium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=235456", "fragment_id": "1429675/0", "subtitle": "", "title": "Jazz Jamboree", "parentId": 235456.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1429675", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "f394f476-4b30-4b78-9376-de4a89d6ac3d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy międzynarodowych zlotów skautowych. Zobacz też: Jazz Jamboree – festiwal jazzowy.\nJamboree, Jambo – termin odnoszący się do międzynarodowych zlotów skautowych, stosowany od 1920.\nWyróżnia się:\nŚwiatowe Jamboree Skautowe – World Scout Jamboree.\nŚwiatowe Jamboree Skautowe to odbywające się regularnie co cztery lata wydarzenie Światowej Organizacji Ruchu Skautowego (WOSM). Organizatorem jamboree jest krajowa organizacja członkowska WOSM lub alians takich organizacji. Decyzję o powierzeniu prawa do goszczenia jamboree podejmuje Światowa Konferencja Skautowa, która jest walnym zjazdem WOSM.\n 1913 – zlot skautów z całego świata w Birmingham, Wielka Brytania (wśród 30 000 uczestników znalazła się 56-osobowa grupa instruktorów z Polski z Michałem Affanasowiczem i Andrzejem Małkowskim na czele)\n 1920 – I Zlot Międzynarodowy (Jamboree) – Olympia Hall, Londyn, Wielka Brytania (Roberta Baden-Powella obwołano Chief Scout of the World, Naczelnym Skautem Świata). Do londyńskiej Olympia Hall przybyło około 8000 skautów z 34 krajów, także wrogich sobie niegdyś narodów, walczących ze sobą podczas I wojny światowej.\n 10-17 sierpnia 1924 – II Jamboree – Ermelunden, Kopenhaga, Dania Uczestniczyło w nim 12 000 skautów z 36 krajów.\n 1929 – III Jamboree – Arrowe Park, Birkenhead, Wielka Brytania\nW Birkenhead spotkało się 55 000 skautów z 69 krajów. Z tej okazji król Jerzy VI nadał Baden-Powellowi tytuł „lord of Gilwell”. W rok później Olave Baden-Powell otrzymała tytuł Chief Guide of the World, naczelnej Skautki Świata.\n 1933 – IV Jamboree – Gödöllő k. Budapesztu, Węgry\nMimo swych 76 lat, Baden-Powell nadal wydawał się być krzepkim i przedsiębiorczym u boku swej 44 letniej żony.\n 1937 – V Jamboree – Vogelenzang-Bloemendaal, Holandia", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84077", "fragment_id": "659285/0", "subtitle": "", "title": "Jamboree", "document_id": "659285", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 84077.0, "score": 0.35791438817977905}, "uuid": "cf243e19-22a6-4edd-8b68-9a9b5801eaa8"}, {"page_content": "W 1982 roku współtworzył Gnieźnieńskie Towarzystwo Jazzowe (oficjalnie zarejestrowane w 1985 roku), a od 1984 do 1986 Gnieźnieńskie Warsztaty Jazzu Tradycyjnego. W roku 1983 został powołany do Miejskiej Rady Kultury przy Prezydencie Miasta Gniezna.\nW latach 1982–1985 brał udział w konkursach Międzynarodowego Festiwalu Jazzu Tradycyjnego Old Jazz Meeting „Złota Tarka”, w których to z zespołem PJB zdobywał wyróżnienia zespołowe i indywidualne, a w 1985 roku dostali nagrodę główną „Złotą Tarkę” i nagrodę publiczności. Po tym sukcesie zaczęły się wyjazdy na inne festiwale w Europie, te ważniejsze w 35-letniej działalności to: Festiwal Kultur Świata Lizbona -1984 / Jazz Festival w Dunkierce – 1985 / Jazz Dagen Festival w Eindhoven – 1985,1986 / Jazz Festival Rosenheim – 1987 / Dixieland Jazz Festival Drezno – 1988 / Mc Evans Jazz Festival w Edynburgu-1988 / Jazz Festival w Gronau – 1989 / Hoeilaart Jazz Festival w Belgii – 1989 / Internationale Dixie &amp; Jazz Festival w Sargans – 1990 / North Sea Jazz Festival w Hadze – 1990 / Jazz Mecca w Maastricht – 1990 / Baltic Jazz Festival Karlshamn Szwecja – 1991 / Jazz Jamboree – Warszawa – 1991 / Jazz Festival Fryburg (Szwajcaria) – 1992,1993 / Jazz Tour Festival Włochy – 1994 i wiele innych. Z PJB koncertuje w jazz klubach, teatrach, salach koncertowych w Anglii, Szwecji, Polsce, Niemczech, Czechach, Węgrzech, Szwajcarii, Austrii, we Włoszech, Francji, Belgii, Holandii, Luxemburgu i Portugalii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5120351", "fragment_id": "1064447/1", "subtitle": "", "title": "Jan Kalinowski (ur. 1954)", "parentId": 5120351.0, "start_index": 1877.0, "document_id": "1064447", "source": "wikipedia", "score": 0.13747309148311615}, "uuid": "febd1d73-ae36-4eac-81b6-61cd822a5e2b"}, {"page_content": "2007 – XXI Jamboree – Hylands Park, Essex, Wielka Brytania (z okazji 100-lecia skautingu), „One World One Promise”)\n 2011 – XXII Jamboree – Rinkaby, Kristianstad, Szwecja, „Simply scouting”\n 2015 – XXIII Jamboree – Japonia, k. Hiroszimy\n 2019 – XXIV Jamboree – Jamboree Ameryki Północnej, odbywające się w Wirginii Zachodniej (organizowane wspólnie przez Scouts Canada, Asociación de Scouts de México i Boy Scouts of America)\n 2023 – XXV Jamboree – Saemangeum, Korea Południowa (Związek Harcerstwa Polskiego był jednym z dwóch kandydatów do jego organizacji)\n 2027 – XXVI Jamboree – Gdańsk, Polska (planowane, organizator: Związek Harcerstwa Polskiego, miejsce: Wyspa Sobieszewska)\nEuropejskie Jamboree Skautowe – European Scout Jamboree.\norganizowane przez WOSM / WAGGGS.\n 1994 – EuroJam (European Scout Jamboree) – Dronten, Flevoland, Holandia\n 2005 – EuroJam (European Scout Jamboree) – Hylands Park, Essex, Wielka Brytania\n 2020 – European Jamboree – Wyspa Sobieszewska, Gdańsk, Polska; przedsięwzięcie z powodu pandemii COVID zostało najpierw przełożone na kwiecień 2021, ale w listopadzie 2020 ostatecznie je odwołano.\norganizowane przez FSE.\n 2003 – EuroJam (European Scout Jamboree) – Żelazko (gmina Ogrodzieniec), Klucze (gmina Klucze), Polska\n 2014 – EuroJam (European Scout Jamboree) – Saint-Evroult-Notre-Dame-du-Bois, Normandia, Francja\nJamboree Skautów Europy Środkowej – Central European Jamboree.\n \"Osobny artykuł: Zloty Skautów Europy Środkowej.\"\nNarodowe Jamboree – National Jamboree.\nm.in.:\n 1924 – I Narodowy Zlot Harcerzy w Warszawie (ZHP)\n 1929 – II Narodowy Zlot Harcerzy w Poznaniu (ZHP)\n 1935 – Jubileuszowy Zlot ZHP w Spale (ZHP)\n 1937 – 1st National Scout Jamboree Boy Scouts of America w Washington D.C.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84077", "fragment_id": "659285/2", "subtitle": "", "title": "Jamboree", "parentId": 84077.0, "start_index": 3540.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659285", "score": 0.11410412937402725}, "uuid": "bb368b8f-a35e-4e5d-b59f-55069a1a37ed"}, {"page_content": "Występował na wielu festiwalach jazzowych w kraju i za granicą, takich jak m.in.: Jazz Jamboree (Warszawa; 1978, 1983, 1984), Berliner Jazztage (1975), Reno Jazz Festival (Nevada), Berkeley (Kalifornia) (1978), Montreal Jazz Festiwal (Kanada, 1984), Festiwal w Pradze (Czechy, dawna Czechosłowacja), Festiwal w Sybinie (Rumunia), „East-West” w Le Manns (Francja), Pori Jazz Festiwal (Finlandia, 1984). Koncertował w wielu krajach Europy Zachodniej, dawnym Bloku wschodnim i republikach ZSRR.\nPo wielu latach muzyk powrócił do Marklowic i zamieszkał w swoim domu rodzinnym w Marklowicach Górnych. W 2000 roku otrzymał tytuł \"Honorowego Obywatela Marklowic\". Obecnie mieszka w Żorach, gdzie ponownie rozpoczął współpracę z Lotharsami. Zespół w chwili obecnej prowadzony jest przez synów Lothara Dziwokiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4845378", "fragment_id": "246386/1", "subtitle": "", "title": "Jan Cichy", "source": "wikipedia", "start_index": 1595.0, "document_id": "246386", "parentId": 4845378.0, "score": 0.12902586162090302}, "uuid": "46f34e78-ae7e-4670-8e50-673ca2cf2716"}, {"page_content": "Występował w kraju, a także w Niemczech, Austrii, Czechach, Słowacja, na Węgrzech, w Grecji, Izraelu, Turcji, Bułgarii, Litwie, Rosji, Ukrainie, Białorusi. Pojawił się na wielu festiwalach jazzowych w kraju: Jazz Jamboree, Jazz nad Odrą, Komeda Jazz Festival, Warszawski Festiwal Pianistów Jazzowych, Jazz Od Nowa Festival w Toruniu, Jazz Juniors, Muzeum Jazz Festival, Lublin Jazz Festival, Pomorska Jesień Jazzowa, Młyn Jazz Festival, Sopot Jazz Festival, Sopot Molo Jazz Festival, RCK Pro Jazz Festival, Silesian Jazz Meeting, Starzy i Młodzi czyli Jazz w Krakowie, Tarnów International Jazz Contest, Palm Jazz Festival, Ladies’ Jazz Festival, Zakopiańska Wiosna Jazzowa, Drums Fuzje oraz za granicą: Ankara Jazz Festival, Berlin Jazz Festival, Brno Jazz Festival, Cheltenham Jazz Festival, Düsseldorf Jazz Rally, Edinburgh Jazz &amp; Blues Festival, Getxo Jazz Festival, Izmir European Jazz Festival, Jazzahead (Bremen), Nine Gates Jazz Festival (Pekin), Roma Jazz Festival, St. Moritz Jazz Festival, Tokyo Jazz Festival, Trutnov Jazz Festival, Utsav Jazz Festival (New Delhi), White Nights Jazz Festival (St. Petersburg) i wiele innych.\nWziął udział w nagraniu 50 płyt. Dziesięć z nich uhonorowano statuetką „Fryderyka”, lub jego czeskim odpowiednikiem.\nOd 2012 roku muzyk związany jest z triem Artura Dutkiewicza, z którym odbywał koncertowe wojaże począwszy od Nowej Zelandii i Australii po Kanadę.\nJest wykładowcą w Katedrze Muzyki Współczesnej, Jazzu i Perkusji w Akademii Muzycznej w Krakowie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5042545", "fragment_id": "288657/2", "subtitle": "", "title": "Łukasz Żyta", "parentId": 5042545.0, "start_index": 1901.0, "source": "wikipedia", "document_id": "288657", "score": 0.19142353534698486}, "uuid": "0d6c890b-f601-44ad-88ba-09a9530d651f"}, {"page_content": "W latach 1963–1967 kariera Stańki przyspieszyła. W tym czasie koncertował z Jazz Darings, jednocześnie współpracował i towarzyszył na scenie znanym składom i osobowościom polskiej sceny jazzowej, takim jak Michał Urbaniak czy Andrzej Trzaskowski. W 1963 rozpoczął się ważny dla Stańki okres współpracy z Krzysztofem Komedą; Stańko zadebiutował z nowym kwintetem Komedy na Jazz Jamboree ’63. W 1964 występuje z nim w odcinku specjalnym niemieckiego programu telewizyjnego \"Jazz – gehört und gesehen\" (program pt. \"Jazz in Poland\" w reż. Janusza Majewskiego prezentował dokonania najważniejszych wykonawców krajowej sceny jazzowej).\nOd 1964 Trzaskowski zapraszał Stańkę na zagraniczne koncerty swojego kwintetu (w Belgii i krajach skandynawskich). W tym samym roku trębacz dwukrotnie grał na Jazz Jamboree: z Trzaskowskim i Komedą. W 1966 wydany został album Komedy \"Astigmatic\", z udziałem Stańki. W 1967 doszło ponownie do podwójnego występu na Jazz Jamboree. Stańko koncertował z grupą Komedy, ale i z własnym kwartetem, w którym grał z Januszem Muniakiem (saksofon tenorowy), Janem Gonciarczykiem (kontrabas) i Januszem Stefańskim (perkusja).\nJako lider.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=198981", "fragment_id": "1453106/1", "subtitle": "", "title": "Tomasz Stańko", "document_id": "1453106", "start_index": 1720.0, "source": "wikipedia", "parentId": 198981.0, "score": 0.05630093440413475}, "uuid": "4e39d232-99f1-4d9e-ae77-e78e561707f9"}, {"page_content": "Jazz Band Ball Orchestra (także Jazz Band Ball, w skrócie JBBO) – polski zespół muzyczny wykonujący jazz tradycyjny, uważany za najstarszy polski zespół wykonujący ten gatunek muzyki. Powstał w Krakowie w listopadzie 1962 roku. Inicjatorem powstania grupy był Jan Kudyk, a w jej skład weszli studenci krakowskiej Wyższej Szkoły Muzycznej.\nSkład.\nW pierwszym składzie Jazz Band Ball Orchestra znaleźli się:\nW zespole pojawili się też tacy muzycy, jak: \nAktualnie w zespole grają:\nDziałalność zespołu.\nPierwszym oficjalnym występem grupy był udział w konkursie Amatorskich Zespołów Jazzowych Polski Południowej zakończony sukcesem – zajęciem I miejsca i zdobyciem nagrody Ministerstwa Kultury i Sztuki. Jazz-band z powodzeniem zaczął występy na festiwalach profesjonalnych muzyków jazzowych (Jazz nad Odrą we Wrocławiu w 1963, Międzynarodowy Festiwal Muzyki Jazzowej Jazz Jamboree w Warszawie w 1965, 1966, 1969 i 1976, Old Meeting Jazz w Warszawie w latach 1976–78 i 1980–81). Koncertował też poza granicami kraju (Austria, Czechosłowacja, Dania, Francja, NRD, RFN, Szwecja, USA, Wyspy Kanaryjskie) i brał udział w zagranicznych festiwalach, m.in. North Sea Jazz Festival w Hadze (Holandia), Dixieland Meeting w Obernhausen (RFN), a także wielokrotnie w amerykańskim Dixieland Jazz Jubilee w Sacramento.\nJazz Band Ball Orchestra współpracował m.in. z amerykańskim trębaczem jazzowym Wallace'em Davenportem, z którym wspólnie zagrał na Jazz Jamboree w 1969 i 1976 roku. Zespół brał ponadto udział w licznych programach telewizyjnych i audycjach radiowych.\nMuzyka Jazz Band Ball Orchestry to mieszanka swingu i bluesa oparta na solidnych podstawach jazzu nowoorleańskiego z domieszką folkloru rodzimego i zagranicznego. Oprócz standardów jazzowych grupa wykonuje kompozycje autorskie.\nObecnie Jazz Band Ball koncertuje w wielu miastach Polski, a także za granicą (m.in. w Niemczech).\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1579466", "fragment_id": "709057/0", "subtitle": "", "title": "Jazz Band Ball Orchestra", "document_id": "709057", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1579466.0, "score": 0.15132229030132294}, "uuid": "b70beea4-d6ae-4707-b42e-bd9bd9dfe8d4"}, {"page_content": "Wielokrotnie namawiany przez kolegów, by wystąpić w Polsce, odmawiał, ponieważ obawiał się, że władze nie pozwolą mu wrócić do Szwecji. Zdecydował się dopiero w 1981, by wziąć udział w Międzynarodowym Festiwalu Pianistów Jazzowych w Kaliszu. Impreza ta rozpoczęła się 11 grudnia i miała trwać 3 dni. W kolejnym dniu festiwalu wystąpił m.in. Gulgowski (z solowym \"Tribute to F. CH. – pamięci Fryderyka Chopina\"). W dniu kolejnym, 13 grudnia, o godzinie 4 nad ranem pianista dowiedział się z radia BBC, że w Polsce wprowadzono właśnie stan wojenny. Swą dawną ojczyznę opuścił dopiero po wielu perypetiach.\nPóźniej przyjechał do Polski w 1984 na Jazz Jamboree, gdzie zagrał z zespołem Latin Lover (z Hectorem Bingertem, José Pérezem oraz Jorge Sadim).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1432057", "fragment_id": "217228/1", "subtitle": "", "title": "Włodzimierz Gulgowski", "parentId": 1432057.0, "start_index": 1848.0, "document_id": "217228", "source": "wikipedia", "score": 0.0588872954249382}, "uuid": "a81efc36-7af3-462b-ae3b-f91eafd35c68"}, {"page_content": "Krzysztof Ciesielski (ur. 22 kwietnia 1974 w Zielonej Górze) – kontrabasista, gitarzysta basowy.\nŻyciorys.\nEdukację muzyczną rozpoczął w 1983 roku w Społecznym Ognisku Muzycznym w Gorzowie Wielkopolskim, w klasie gitary klasycznej. Naukę gry na kontrabasie rozpoczął w 1990 roku w Państwowej Szkole Muzycznej I i II stopnia im. Tadeusza Szeligowskiego w Gorzowie Wielkopolskim, w klasie Jerzego Dutkiewicza. Jest absolwentem Wydziału Instrumentalnego Akademii Sztuki w Szczecinie oraz Wydziału Artystycznego Uniwersytetu Zielonogórskiego, kierunku Jazz i Muzyka Estradowa, w klasie kontrabasu prof. Jacka Niedzieli\nUczestnik takich projektów jak: Mack Goldsbury &amp; The Polish Connection, Sklep z Ptasimi Piórami\nWystępował na wielu prestiżowych festiwalach m.in.: 50. Jazz Jamboree, XI Międzynarodowy Festiwal Jazz w Lesie w Sulęczynie, XXII Międzynarodowe Głogowskie Spotkania Jazzowe, XXXI Jesień Jazzowa Gorzów Jazz Celebrations, Krokus Jazz Festiwal w Jeleniej Górze, Greifswald Jazz Festival (Niemcy), Verdener Jazz und Blues Tage (Niemcy), Róże Jazz Festival w Zielonej Górze, Świdnickie Noce Jazzowe, PKO Open – Plus Jazz Festiwal w Szczecinie, Sumy Jazz Fest (Ukraina), Hansa Jazz Festiwal w Koszalinie, 53.Krakowskie Zaduszki Jazzowe, XX Jazz Nad Sanem w Przemyślu, Kolory Polski w Łodzi, Jazz z Gdyni i innych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1730812", "fragment_id": "876725/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Ciesielski (muzyk)", "document_id": "876725", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1730812.0, "score": 0.07104723155498505}, "uuid": "33a49040-7b06-4dcf-939b-d3e5a5d221c3"}]}
{"id": "q_230", "question": "Włoskie wino chianti jest słodkie czy wytrawne?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy wina. Zobacz też: Chianti (region).\nChianti – włoskie wino wytrawne, intensywnie czerwone, o zawartości alkoholu 11,5-12,5%. Jego nazwa pochodzi od krainy historycznej w środkowej Toskanii, w której jest produkowane.\nPowstaje z winogron szczepów: sangiovese (min. 75%), canaiolo nero, trebbiano toscano i malvasia del chianti.\nNajbardziej cenione są[] wina produkowane w sercu regionu Chianti (obszar położony w trójkącie, wyznaczonym przez trzy niewielkie toskańskie miejscowości: Radda in Chianti, Gaiole in Chianti oraz Castellina in Chianti) i według tradycyjnej receptury, a określa się je mianem Chianti Classico DOCG. Jednocześnie w sprzedaży są też wina z charakterystycznym czarnym kogutem na żółtym tle (wówczas nie ma już dopisku DOCG), co świadczy o tym, że zostały wyprodukowane w szeroko pojętym regionie Chianti, ale według najwyższych standardów.\nChianti często rozlewa się do charakterystycznych pękatych butelek umieszczonych w plecionce, zwanych \"fiasco\".\nPrzepis na dzisiejsze Chianti pochodzi prawdopodobnie z XVII lub z XVIII wieku, kiedy to bazowano przede wszystkim na szczepie sangiovese i kilku innych odmianach w mniejszych proporcjach.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1149816", "fragment_id": "1389162/0", "subtitle": "", "title": "Chianti (wino)", "parentId": 1149816.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1389162", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "4473ea6d-fb49-4d56-ad8a-d28da8770464"}, {"page_content": "Klasycznym winem jest sagrantino di montefalco, wytwarzane w gminie Montefalco i kilku sąsiednich. Jest wytwarzane w dwóch wariantach: wytrawnym i słodkim. Niegdyś najbardziej popularne było słodkie \"passito\" z podsuszanych gron. Według regulacji takie wino musi zawierać minimum 14,5% alkoholu i dojrzewać przynajmniej 30 miesięcy. Później ustąpiło popularnością przeważającej współcześnie wersji wytrawnej. Pod względem bogactwa bywa porównywane do amarone di valpolicella. W 1979 sagrantino di montefalco uzyskało status DOC, a w 1992 najwyższą klasę we włoskiej hierarchii – DOCG. Nie wszystkie wina objęte apelacją reprezentują równie wysoką jakość.\nWiększość wina z sagrantino jest produkowane jako wino jednoodmianowe. Sagrantino może wchodzić również w skład win Montefalco DOC, tłoczonych z odmiany sangiovese, ale tylko do 15%.\nWina z odmiany są z reguły silnie garbnikowe, bogate i pełne z pikantnymi aromatami. Wysoka zawartość garbników wymaga starannej winifikacji, ale sprzyja dojrzewaniu w beczkach. Podstawowymi nutami smakowymi są czereśnie, dojrzałe jeżyny i morwy.\nRozpowszechnienie.\nSagrantino zostało ocalone przed wyginięciem w latach 60. XX wieku przez grupę lokalnych winiarzy, której przewodził Marco Caprai. Dzięki staraniom producentów sagrantino z Montefalco uzyskało w późniejszych latach własną apelację.\nW 1990 roku areał upraw we Włoszech wynosił 157 ha, a do 2000 roku wzrósł do 361 ha. Poza Umbrią pojawiły się nasadzenia w Toskanii i na Sycylii, a także w Kalifornii i Australii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3900486", "fragment_id": "610189/1", "subtitle": "", "title": "Sagrantino", "parentId": 3900486.0, "start_index": 1144.0, "document_id": "610189", "source": "wikipedia", "score": 0.3912428021430969}, "uuid": "63cd442a-27c2-4939-893d-cca85eeb16e5"}, {"page_content": "Marsala – głównie słodkie, białe wzmacniane wino włoskie, produkowane w prowincji Trapani w zachodniej części Sycylii. Nazwa pochodzi od miasta Marsala. Istnieją też wersje wytrawne (\"secco\"), półwytrawne (\"semisecco\") oraz czerwone (\"rubino\").\nWino marsala zyskało rozgłos pod koniec XVIII wieku na fali popularności podobnych win porto i sherry, a pionierem jego eksportu był Anglik John Woodhouse. W międzyczasie jakość się pogorszyła, a ilość produkowanego wina zmalała, ale od lat 80. XX wieku ponownie pojawiły się dobrej jakości marsale, do czego przyczyniły się zmiany prawne w roku 1984 i inicjatywa producentów.\nBiałe marsale produkowane są przede wszystkim z winogron odmian grillo, catarratto bianco, a także inzolia, damaschino i innych. Czerwone marsale mogą zawierać do 30% winogron o jasnej skórce. Wino jest wzmacniane przez dodatek spirytusu winnego, a w razie potrzeby dosładzane koncentratem winogronowym.\nWino objęte apelacją Marsala DOC musi cechować się zawartością alkoholu minimum 17%, a od kategorii superiore wzwyż – 18%.\nWyróżnia się następujące rodzaje marsali:\nWina leżakują w systemie \"solera\" (w którym miesza się wino starsze z młodszym). \nMarsale vergine bywają porównywane z najlepszymi przykładami podobnych win portugalskich (\"porto\") i hiszpańskich (\"oloroso\", odmianie sherry) i mogą być starzone nawet do 70 lat.\nSłodka marsala (\"dolce\") zawiera przynajmniej 100 gramów cukru resztkowego na litr. Marsala do 40 g cukru na litr jest określana jako \"secco\" (wytrawna). Półwytrawne marsale mieszczą się w przedziale 40-100 g/l.\nPod względem koloru wyróżnia się wersje \"oro\" (złota), \"ambra\" (bursztynowa) i \"rubino\" (rubinowa), zależne od wykorzystanych szczepów i dodawanego koncentratu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=937617", "fragment_id": "990821/0", "subtitle": "", "title": "Marsala (wino)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "990821", "parentId": 937617.0, "score": 0.49789440631866455}, "uuid": "19ba97c6-0a63-4ceb-853a-0ee90c0e551f"}, {"page_content": "Vin santo (pol. \"święte wino\") albo vin santo toscano – wino deserowe z Toskanii we Włoszech, wytwarzane tradycyjną metodą z suszonych na słomianych matach winogron odmian trebbiano i malvasia.\nNazwa pochodzi od chrześcijańskiego Wielkiego Tygodnia, w okolicach którego wino jest gotowe (wł. \"Settimana Santa\"). Moment rozpoczęcia przetwarzania winogron zależy od oczekiwanej koncentracji cukru w podsuszanych gronach. Mimo podwyższonego stężenia cukru możliwe jest uzyskanie z takich winogron nawet wina wytrawnego, pod warunkiem, że cały cukier przefermentuje. Wytrawne wersje \"vin santo\" przypominają raczej \"sherry fino\" niż wino deserowe. Po fermentacji wino dojrzewa przynajmniej trzy lata w małych dębowych beczkach (\"barrique\"). Do lat 80. XX wieku powszechnie używano beczek z drewna kasztana jadalnego. Pojemność beczułek wynosi od 50 do 300 l. Zadaszone pomieszczenie, w którym przechowuje się beczki z \"vin santo\", nazywa się \"vinsantaia\".\nPopularne apelacje (\"denominazione di origine controllata\"), w których wytwarza się \"vin santo\": DOC Val d’Arbia na południowy wschód od Sieny, w regionie znanym z win brunello di montalcino i Colli dell’Etruria Centrale DOC, gdzie produkuje się chianti. Przepisy apelacji Val d’Arbia określają udział szczepu trebbiano na 75%, w Colli dell’Etruria Centrale – 50%. Większość \"vin santo\" wytwarzanego w Toskanii nie jest jednak klasyfikowana jako DOC. Dobrej jakości wina mogą być przechowywane od 8 do 20 lat. Z winem często podaje się ciasteczka \"cantuccini\", które je się po zamoczeniu w winie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2717300", "fragment_id": "1617487/0", "subtitle": "", "title": "Vin santo", "document_id": "1617487", "start_index": 0.0, "parentId": 2717300.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40940365195274353}, "uuid": "9d22ab15-55c9-4ead-a393-f06ac5774370"}, {"page_content": "Choć tradycyjnie lambrusco jest wytrawnym (\"secco\") czerwonym winem zamykanym naturalnym korkiem, to produkuje się także półsłodkie (\"amabile\") lub słodkie (\"dolce\") odmiany tego wina, a poziom nasycenia dwutlenkiem węgla może wahać się od zerowego poprzez \"frizzantino\", \"frizzante\", \"semi-spumante\" do \"spumante\" (wina musującego typu \"prosecco\"). Wyróżnia się czereśniowym kolorem, stosunkowo niską zawartością alkoholu i charakterystyczną, kolorową pianką. Istnieją warianty różowe, a nawet białe, przeznaczone na eksport.\nLambrusco jest produkowane metodą Charmata, co oznacza, że w przeciwieństwie do szampana końcowa część fermentacji zachodzi w szczelnych kadziach.\nNie jest przeznaczone do starzenia, a raczej do szybkiej konsumpcji.\nLambrusco uchodzi za najbardziej znane wino ze środkowo-wschodnich Włoch, a znacząca część trafia na eksport. Jest najpopularniejszym włoskim winem w Stanach Zjednoczonych.\nOdmiany winorośli.\nPrzepisy w poszczególnych apelacjach różnią się. Wykorzystywane są szczepy z grupy lambrusco (najpopularniejsza lambrusco salamino oraz lambrusco maestri, lambrusco di sorbara, lambrusco marani, lambrusco grasparossa i inne. Mogą im towarzyszyć, w zależności od regionu uprawy, m.in. ancelotta (nadająca winu bardziej intensywny kolor), fortana i malbo gentile.\nZestawienia kulinarne.\nWina lambrusco polecane są m.in. do zupy minestrone, lekkich dań wegetariańskich, np. tortellini, tagliatelle, także z niewielkim udziałem mięsa (lasagne), a słodsze warianty z deserami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2419841", "fragment_id": "533770/1", "subtitle": "", "title": "Lambrusco", "source": "wikipedia", "start_index": 1549.0, "parentId": 2419841.0, "document_id": "533770", "score": 0.31336885690689087}, "uuid": "85d448e6-91ee-4114-ae84-38254a9fa20f"}, {"page_content": "Górna granica wydajności została określona na 13 t/ha. Minimalny poziom alkoholu wynosi 10,5%. Wino powinno składać się przynajmniej w 65% z winogron odmian trebbiano toscano, w 20% z malvasia bianca lunga, nazywanych tutaj malvasia bianca toscana i nie więcej niż 15% z trebbiano giallo (znane jako \"rossetto\").\nWino.\nWino cechuje się słomkowożółtym kolorem, jest delikatnie aromatyczne, z nutami jabłkowymi i wysoką kwasowością. Z reguły wytwarza się je w wersji wytrawnej, ale niektórzy producenci oferują półsłodkie \"abboccato\". Wino nie nadaje się do starzenia i poleca się je pić młode, do ok. 8 miesięcy, w temperaturze 8–10 °C.\nZestawienia kulinarne.\nNajpopularniejsze jest zestawienie z regionalnymi potrawami, np. \"fritto misto\" albo karczochami smażonymi w głębokim oleju. Słodsze wersje chętnie są pite także samodzielnie.\nKontrowersje marketingowe.\nKrytycy są zgodni, że popularność wino Est! Est!! Est!!! zawdzięcza raczej niecodziennej nazwie, niż swoim cechom. Joe Bastianic pisze, że „(...) historia regionu jest bardziej interesująca niż to, co jest w kieliszku”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2641377", "fragment_id": "1649611/1", "subtitle": "", "title": "Est! Est!! Est!!! di Montefiascone", "document_id": "1649611", "start_index": 1821.0, "parentId": 2641377.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2171054482460022}, "uuid": "9e68a822-c229-40f1-963a-2bd9303477b4"}, {"page_content": "Wina są zwykle wytrawne, lekko aromatyczne. Najlepsze egzemplarze są dobrze zbudowane, pachną owocami cytrusowymi, z posmakiem mineralnym lub orzechowym.\nRozpowszechnienie.\nOdmiana jest jednym z podstawowych szczepów na Sycylii (46% winnic na wyspie), charakterystyczna dla zachodniej Sycylii: prowincje Trapani, Agrigento i Palermo.\nWe włoskim spisie z 1982 ujęto  ha obsadzonych catarratto bianco comune i  ha obsadzonych catarratto bianco lucido. W 2000 roku było to odpowiednio  ha i  ha. W 2008 roku na Sycylii winnice obsadzone catarratto obejmowały  klonu comune i  klonu lucido.\nCatarratto zyskało pewną popularność w Kalifornii - między 1995 a 2003 areał upraw wzrósł z 1 do 70 akrów. W 2008 roku odmianę uprawiano na 80 ha (197 akrów).\nSynonimy.\nWinogrodnicy spod Etny używają określenia carricante na catarratto bianco (carricante jest inną odmianą). Używa się synonimów: cataratto bertolaro, cataratto bianco latino, cataratto bianco nostrale, cataratto, carteddaro, catarrattedd, catarratto bertolare, catarratto bertolaro, catarratto bianco, catarratto bianco latino, catarratto bianco nostrale, catarratto carteddaro, catarratto corteddaro, cattaratto commune.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3515473", "fragment_id": "916897/1", "subtitle": "", "title": "Catarratto bianco", "parentId": 3515473.0, "start_index": 1803.0, "source": "wikipedia", "document_id": "916897", "score": 0.23908382654190063}, "uuid": "ab3e215c-209f-4bfa-a24e-f90f62bed40a"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy napoju alkoholowego. Zobacz też: wino – hipotetyczna cząstka elementarna.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nWino – napój alkoholowy uzyskiwany w wyniku fermentacji moszczu winogronowego.\nIstnieje wiele rodzajów win, co związane jest z mnogością odmian winorośli, oddziaływaniem środowiska na ich wzrost i różnymi technikami winifikacji (przekształcania winogron w wino). Można wyróżnić wina białe, różowe i czerwone. Ze względu na zawartość cukru można je podzielić na wytrawne, półwytrawne, półsłodkie i słodkie. Mogą to być wina musujące lub niemusujące. Nauką zajmującą się produkcją wina jest enologia.\nWino składa się z wody (75–90%), etanolu, glicerolu, polisacharydów oraz różnych kwasów i związków fenolowych. Poza tym w winie znajdują się sole mineralne i witaminy. Łącznie zawiera ponad tysiąc substancji, nie wszystkie są dobrze poznane.\nNie zawsze wyraz \"wino\" odnosi się do fermentowanego napoju pozyskanego z winogron, owoców winorośli właściwej. Istnieje wiele rozmaitych win wyprodukowanych z innych owoców, także tropikalnych. Czasami termin \"wino\" stosuje się również w odniesieniu do napojów sporządzonych z surowców zawierających skrobię, których sposób produkcji bardziej przypomina produkcję piwa niż wina. Jest to przykładowo wino ryżowe czy barley wine (wino jęczmienne), jeden ze stylów piwa. Jednakże wyraz \"wino\" użyty bez doprecyzowania, z jakich owoców je wyprodukowano, odnosi się domyślnie do wina produkowanego wyłącznie z winogron.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia wina.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6630", "fragment_id": "177295/0", "subtitle": "", "title": "Wino", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 6630.0, "document_id": "177295", "score": 0.19922694563865662}, "uuid": "5000a0b3-b77d-44ad-8fc5-f8470c90f480"}, {"page_content": "Lista odmian przypomina listę z Bordeaux. Wina czerwone tłoczy się przeważnie z odmian merlot, cabernet sauvignon i cabernet franc, rzadko ze szczepów malbec, fer servadou i mérille. Wytrawne wina białe powstają z winogron sauvignon blanc, a słodsze z sémillon lub muscadelle. Przepisy dopuszczają także szczepy ugni blanc, chenin blanc, ondenc i sauvignon gris.\nApelacje regionalne.\nWina z regionu noszą nazwy dwóch równoległych apelacji: Bergerac AOC/AOP albo Côtes de Bergerac AOC/AOP. Obie obejmują wina czerwone i białe. Wbrew nazwie różnica między nimi nie dotyczy położenia winnic, z których są pozyskiwane (fr. \"Côtes\" oznacza zbocza, wzgórza), ale wymagań jakościowych co do zbiorów i dojrzałości winogron. Dopuszczalna wydajność z hektara wynosi w przypadku apelacji Bergerac 60 hl (wina czerwone) i 67 hl (wina białe). Minimalny poziom cukru w moszczu musi odpowiadać 10,5% alkoholu. Wymagania dla apelacji Côtes de Bergerac są wyższe: wydajność upraw jest ograniczona do 50 hl/ha, a poziom cukru musi odpowiadać 11% alkoholu (wino czerwone) albo 11,5% (białe). Wina słodkie są wytwarzane (wśród tych dwóch) wyłącznie w ramach apelacji Côtes de Bergerac, z oznaczeniem \"moelleux\" (słodkie).\nDwie apelacje odpowiadają dwóm różnym stylom wina. Białe i czerwone bergerac jest owocowe i przeznaczone do konsumpcji jako młode. Côtes de Bergerac jest bardziej złożone i lepiej nadaje się do starzenia. W składzie czerwonych win oznaczonych apelacją Bergerac dominuje aksamitny merlot, natomiast w winach côtes de bergerac wyraźniejszy jest wpływ bogatego w taniny szczepu cabernet sauvignon.\nPodapelacje lokalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3066204", "fragment_id": "1200266/1", "subtitle": "", "title": "Bergerac (region winiarski)", "source": "wikipedia", "start_index": 1602.0, "document_id": "1200266", "parentId": 3066204.0, "score": 0.2248111516237259}, "uuid": "a0404a80-95a4-4111-b77d-ae6ee6a761fb"}, {"page_content": "Sauvignon blanc pochodzi z Francji, z regionu Bordeaux albo Doliny Loary, gdzie nadal jest szeroko uprawiany. Duże obszary winnic znajdują się także w Kalifornii, Australii, Chile, Republice Południowej Afryki z tendencją rosnącą, gdyż miłośnicy białych win szukają alternatywy dla chardonnay. Odmiana jest popularna również w północnych Włoszech. Sauvignon blanc uprawia się także w krajach Europy Środkowej, choć powierzchnią winnic ustępuje innym szczepom:\nFrancja.\nWe Francji sauvignon blanc jest trzecim co do ważności szczepem białym ( ha w 2010, za ugni blanc i chardonnay). Uprawiany jest w morskim klimacie Bordeaux (szczególnie w apelacjach Entre-Deux-Mers, Graves i Pessac-Léognan na wina wytrawne i w Sauternes na wino słodkie), jak również w przejściowym klimacie doliny Loary (m.in. w apelacjach Pouilly-Fumé, Sancerre i Touraine). Klimat w tych regionach sprzyja spowolnieniu dojrzewania gron, dzięki czemu winogrono ma więcej czasu, by zrównoważyć poziom cukru i kwasowości istotny dla postrzegania aromatów wina. Francuscy winiarze zwracają uwagę na cechy siedliska (\"terroir\"), przede wszystkim gleby, które mają wpływ na jakość, smak i aromat wina. Kredowo-marglowe podłoże w Sancerre i Pouilly nadaje winom bogactwo i złożoność aromatów, natomiast winorośl uprawiana na innych glebach wapiennych daje wina delikatniejsze, ale wonniejsze. Żwirowe gleby wzdłuż Loary i jej dopływów sprzyjają kwiatowo-mineralnym smakom, wina bordoskie są zaś bardziej delikatne i owocowe. Najtrwalsze z win produkowanych z sauvignon blanc pochodzą z gleb o wysokim udziale krzemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2819105", "fragment_id": "1640420/2", "subtitle": "", "title": "Sauvignon blanc", "parentId": 2819105.0, "start_index": 3380.0, "document_id": "1640420", "source": "wikipedia", "score": 0.08759601414203644}, "uuid": "0bc2e1ff-3b4c-49d6-9e7b-26cce8e0f316"}]}
{"id": "q_231", "question": "Od którego roku Święto Pracy obchodzone jest 1 maja?", "answer": [{"page_content": "Święto Pracy, popularnie zwany \"1 Maja\" – międzynarodowe święto klasy robotniczej, obchodzone od 1890 roku corocznie 1 maja. W Polsce Święto Pracy jest świętem państwowym od 1950 roku.\nŚwięto wprowadziła w 1889 II Międzynarodówka dla upamiętnienia wydarzeń z pierwszych dni maja 1886 w Chicago, w Stanach Zjednoczonych podczas strajku będącego częścią ogólnokrajowej kampanii na rzecz wprowadzenia 8-godzinnego dnia pracy.\nGeneza.\nSytuacja w Chicago była napięta już kilka lat przed wydarzeniami z 1886. Fatalne warunki pracy, niskie płace i praca do dwunastu godzin na dobę były standardem. Dodatkowo antykapitalistyczne nastroje były podsycane przez agitatorów, walczących m.in. o ośmiogodzinny dzień pracy. Opór robotników skierował się przeciwko właścicielowi firmy McCormick Harvester Co., który zamierzał modernizować zakład, co spowodowałoby zwolnienia ogromnej rzeszy pracowników. Pociągnęło to za sobą strajk robotników, w wyniku którego właściciel fabryki zmuszony został do radykalnych ustępstw. Nie trwało to jednak zbyt długo. Już w lutym 1886 dokonał zwolnienia wszystkich pracowników. Na ich miejsce zatrudnił całkowicie nową kadrę, której bezpieczeństwa miała pilnować kilkudziesięcioosobowa grupa ochroniarzy.\nDziałacze związkowi szybko przeszli do ofensywy. Rozpoczęli przygotowania do demonstracji zapowiedzianej na 1 maja. Jej celem było wywalczenie ośmiogodzinnego dnia pracy. Na czele demonstracji stał Albert Parsons – związkowiec, anarchokomunista; opowiadający się także m.in. za równouprawnieniem Afroamerykanów. Pomimo obaw wielu ludzi pochód przeszedł bez rozlewu krwi. Wzięło w nim udział kilkadziesiąt tysięcy osób.\n \"Osobny artykuł: Haymarket Riot.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54282", "fragment_id": "650008/0", "subtitle": "", "title": "Święto Pracy", "document_id": "650008", "start_index": 0.0, "parentId": 54282.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7263780236244202}, "uuid": "f47f509e-74b8-4b58-9454-ea4255683a97"}, {"page_content": "1 maja obchodzone jest Święto Pracy, obchodzone od 1890. Święto mające na celu podkreślenia pracy ludzkiej, upamiętnia je pochód pierwszomajowy. W Polsce od 1950 jest świętem państwowym, wolnym od pracy.\n3 maja obchodzone jest w Polsce Święto Narodowe Trzeciego Maja, ustanowione w 1919, oraz ponownie w 1990 w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja Rzeczypospolitej Obojga Narodów.\nObchodzona jest również majówka.\nZwierzęta.\nWiosną wszystkie organizmy zwiększają swoją aktywność po zimowym uśpieniu. Zwierzęta rozpoczynają rozmnażanie. W każdym środowisku sieć pokarmowa jest bardziej skomplikowana niż zimą. Świat zwierząt przechodzi okres budzenia się do życia, a następnie rozpoczyna się pierwsza faza okresu rozmnażania, czyli dobieranie się w pary i zapłodnienie u zwierząt. Niektóre ptaki powracają z cieplejszych stref klimatycznych.\nRośliny.\nGdy dni stają się coraz dłuższe, a odczuwalna temperatura powietrza wzrasta, rośliny budzą się, wypuszczają liście bądź zakwitają. Na drzewach pojawiają się liście, np. na Mazowszu najwcześniej około 24 marca, a najpóźniej w ostatniej dekadzie kwietnia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51403", "fragment_id": "640003/3", "subtitle": "", "title": "Wiosna", "document_id": "640003", "start_index": 5128.0, "source": "wikipedia", "parentId": 51403.0, "score": 0.7248563766479492}, "uuid": "758dd535-a43e-4d7c-a051-6d51b64258e2"}, {"page_content": "W wyniku tych zajść doszło do ostrych represji skierowanych przeciwko działaczom związkowym. Wszystkie te działania były podsycane przez prawicowe i bliskie establishmentowi chicagowskie gazety. Ostatecznie przed sądem stanęło osiem osób. W tym trzej główni organizatorzy majowego wiecu i pięciu związkowców, którzy w wiecu nawet nie uczestniczyli.\nProces rozpoczął się 21 czerwca 1886. Wszystkich oskarżono o zabicie policjanta, który zginął na miejscu w wyniku wybuchu. Nie podejrzewano, że w obliczu braku dowodów, oskarżeni mogą zostać skazani na surowe kary. Mimo to, siedem osób zostało skazanych na śmierć. 11 listopada 1887 zostali powieszeni: Parsons, Engel, Spies i Fischer. Dzień wcześniej w celi odebrał sobie życie Louis Lingg. Pozostali skorzystali z prawa łaski i po 7 latach opuścili więzienie. Przyczyniła się do tego kampania prowadzona przez ruch robotniczy, w wyniku której wyroki zostały anulowane. Obecnie historycy podejrzewają, iż bomba została rzucona przez policyjnego agenta współpracującego z kapitanem Johnem Bienfieldem[].\nTrzy lata po tragicznych wydarzeniach, czyli w 1889 II Międzynarodówka uznała dzień 1 maja Świętem Pracy. Chciano w ten sposób docenić oddanie dla sprawy licznych ofiar, jakie w wyniku tych zajść poniósł ruch robotniczy. Mimo to w Ameryce Północnej Święto Pracy obchodzi się w pierwszy poniedziałek września. Najpierw doszło do tego w stanie Oregon, zaś w skali federalnej – od roku 1887.\nŚwięto 1 Maja w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54282", "fragment_id": "650008/2", "subtitle": "", "title": "Święto Pracy", "document_id": "650008", "start_index": 3323.0, "source": "wikipedia", "parentId": 54282.0, "score": 0.28435227274894714}, "uuid": "9f8220b4-67ce-445e-b4ac-c078bcf569e1"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej nowe władze stopniowo zmieniały katalog świąt państwowych. W 1945 ustanowiono Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności, obchodzone 9 maja na cześć zakończenia II wojny światowej, oraz Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone w dniu 22 lipca na pamiątkę ogłoszenia Manifestu PKWN, jednocześnie uchylając ustawę z 1937 o \"Święcie Niepodległości\". Święto \"3 Maja\" nie zostało formalnie zniesione, lecz urzędowe uroczystości były ograniczone lub znikome. W 1950 roku ustanowiono ponadto święto państwowe w dniu 1 maja (nieformalnie nazywane Świętem Pracy).\nW związku z przemianami ustrojowymi, w 1989 przywrócono święto „11 Listopada” oraz zniesiono \"Narodowe Święto Odrodzenia Polski\". W 1990 przywrócono \"Święto Narodowe Trzeciego Maja\".\nNajwiększe zmiany na liście świąt państwowych nastąpiły w XXI wieku. W 2005 uchwalono ustawę ustanawiającą Dzień Solidarności i Wolności, a w 2009 – Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego. W 2011 ustanowiono Narodowy Dzień Pamięci „Żołnierzy Wyklętych”. W 2015 zniesiono Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności, przypadające na 9 maja i w jego miejsce wprowadzono\nNarodowy Dzień Zwycięstwa świętowany 8 maja. W 2017 wprowadzono Dzień Walki i Męczeństwa Wsi Polskiej.\nW 2018 przybyły dwa święta: Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką oraz Narodowy Dzień Pamięci Duchownych Niezłomnych. Od 2019 obchodzi się Święto Chrztu Polski, od 2020 Dzień Nauki Polskiej, zaś od 2021 Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. Listę chronologiczną świąt państwowych zamyka ustanowiony w 2022 Narodowy Dzień Powstań Śląskich.\nŚwięta państwowe i narodowe wolne od pracy.\n \"Osobny artykuł: Dni wolne od pracy w Polsce.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1312988", "fragment_id": "1144397/1", "subtitle": "", "title": "Święta państwowe w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 1457.0, "document_id": "1144397", "parentId": 1312988.0, "score": 0.6273488402366638}, "uuid": "5fc218fe-905e-4505-9521-bad9992eac83"}, {"page_content": "Historyczną uchwałę o świętowaniu 1 maja we wszystkich krajach i corocznych manifestacjach w tym dniu powziął I Kongres II Międzynarodówki zwołany w Paryżu 14 lipca 1889. Uchwała ta miała na celu przede wszystkim wzmożenie walki o realizację 8-godzinnego dnia pracy i jednocześnie podkreślenie wspólnoty interesów międzynarodowego proletariatu. Apel Kongresu Paryskiego natrafił na podatny grunt w całej Polsce, we wszystkich trzech zaborach. Największy jednak oddźwięk miały hasła majowe w Królestwie Polskim, gdzie świadomość klasowa proletariatu była stosunkowo największa i gdzie ucisk socjalny splatał się ze szczególnie wyrafinowanym uciskiem narodowym ze strony caratu. Już pierwszy obchód święta majowego w roku 1890 przeszedł oczekiwania socjalistów polskich. Odezwa II Proletariatu wydana w przededniu 1 maja – głównie dzięki energii i ofiarności Marcina Kasprzaka – wyjaśnia znaczenie tego święta, wskazuje na konieczność walki o 8-godzinny dzień pracy i kończy się wezwaniem do zgodnego wystąpienia. W Warszawie 1 maja 1890 r. strajkowało około 8 tysięcy robotników; niektóre większe zakłady metalowe były nieczynne. Wybitny udział w zorganizowaniu tego wystąpienia wziął wysłannik polskiej emigracji socjalistycznej, skupionej wówczas w Szwajcarii, Stanisław Padlewski. We Lwowie część robotników porzuciła pracę, w podwórzu ratuszowym odbyło się zgromadzenie ludowe. Dużą rolę w przygotowaniu święta majowego odegrał tu wysłannik polskiej emigracji socjalistycznej Stanisław Kasjusz. W miejscowości Bielsko-Biała wojsko strzelało do demonstrujących robotników, zabijając kilku spośród nich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54282", "fragment_id": "650008/3", "subtitle": "", "title": "Święto Pracy", "source": "wikipedia", "start_index": 4789.0, "document_id": "650008", "parentId": 54282.0, "score": 0.2567629814147949}, "uuid": "188cf529-9642-4045-9dd9-074cb40e5fe6"}, {"page_content": "Po 1945 r. przejmujący władzę w Polsce komuniści próbowali początkowo nawiązywać do przedwojennego schematu (np. obecność mszy świętej w programach uroczystości), ale powoli nasilał się proces odgórnego planowania całej ceremonii i traktowanie tego dnia jako święta państwowego, który stawał się obowiązkowym „rytuałem”. W Polsce jest od 1950 świętem państwowym, wolnym od pracy. W czasach PRL organizowano tego dnia pochody pierwszomajowe, które miały upamiętniać ważne wydarzenia dla środowiska robotniczego. Przez cały okres PRL zmieniał się charakter pochodów. W latach 50. ich charakterystycznym elementem były gigantyczne kukły wyśmiewające wrogów systemu – amerykańskich imperialistów, Bundeswehrę, kułaków, zachodnich polityków: Churchilla czy Trumana. Kukły zniknęły po odwilży, podobnie jak portrety Józefa Stalina, pozostał rytuał prezentowania osiągnięć – makiet wznoszonych budowli, przede wszystkim Pałacu Kultury i Nauki, ciągników, maszyn rolniczych, samochodów osobowych. Sposób ich eksponowania przypominał wzory z procesji kościelnych – od prezentowanego obiektu biegły wstążki, których końce trzymali chłopcy lub dziewczęta z ZMP lub innych organizacji młodzieżowych. Ważną rolę odgrywali gimnastycy, formujący żywe piramidy i różnego rodzaju figury akrobatyczne. Stałym, rytualnym punktem obchodów było „spontaniczne” wręczanie przez dzieci kwiatów przywódcom partyjnym i państwowym. Po zakończeniu pochodów na stadionach i w miejskich parkach odbywały się festyny na których rozstawiały się stragany i pojazdy ciężarowe PSS Społem. Oferowano w nich napoje, pieczywo oraz różne rodzaje wędlin. W latach 80. nielegalne demonstracje pierwszomajowe organizowała w opozycji do oficjalnych obchodów podziemna Solidarność. Święto Pracy było jednym z najważniejszych świąt w PRL-u, miało ono również szczególną wagę dla nazewnictwa w tym okresie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54282", "fragment_id": "650008/11", "subtitle": "", "title": "Święto Pracy", "source": "wikipedia", "start_index": 14747.0, "document_id": "650008", "parentId": 54282.0, "score": 0.1931028813123703}, "uuid": "a7304dc3-47da-4896-90b3-26656dc8c5b0"}, {"page_content": "Od około początku lat 30. XX wieku coraz bardziej oficjalnie świętowano 11 listopada jako Święto Niepodległości, ale dopiero ustawą z dnia 23 kwietnia 1937 roku o święcie niepodległości ustanowiono dzień 11 listopada jako rocznicę \"odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego (...) jest uroczystym Świętem Niepodległości\", dniem wolnym od pracy.\nW PRL.\nDekretem z 8 maja 1945 roku (obowiązującym od 11 czerwca 1945 roku) ustanowiono Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności, obchodzone 9 maja na cześć zakończenia II wojny światowej.\nUstawą z 22 lipca 1945 roku (z mocą obowiązującą od tego dnia) ustanowiono Narodowe Święto Odrodzenia Polski, obchodzone w dniu 22 lipca na pamiątkę ogłoszenia Manifestu PKWN, jednocześnie uchylając ustawę z 1937 roku o Święcie Niepodległości (11 listopada).\nNa wniosek Komisji Centralnej Związków Zawodowych, od 1947 roku 3 i 9 maja przestały być dniami wolnymi od pracy, ale najpierw tę zmianę traktowano jako tymczasową.\nUstawą z 26 kwietnia 1950 roku (obowiązującą od 28 kwietnia tego roku) ustanowiono ponadto święto państwowe w dniu 1 maja (nieformalnie nazywane Świętem Pracy).\nUstawą z dnia 18 stycznia 1951 roku o dniach wolnych od pracy ustalono następujące dni wolne od pracy: niedziele oraz:\nUstawa ta ostatecznie znosiła 7 wcześniej obowiązujących dni wolnych od pracy: 2 lutego (Matki Boskiej Gromnicznej), Wniebowstąpienie Pańskie, 3 maja, 9 maja (Narodowe Święto Zwycięstwa i Wolności), drugi dzień Zielonych Świątek, 29 czerwca (święto św. św. apostołów Piotra i Pawła) i 8 grudnia (święto Niepokalanego Poczęcia NMP).\nUstawą z dnia 16 listopada 1960 roku o zmianie ustawy o dniach wolnych od pracy zniesiono dwa kolejne dni wolne od pracy: 6 stycznia (Trzech Króli) i 15 sierpnia (Wniebowzięcie NMP).\nW III Rzeczypospolitej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1326951", "fragment_id": "1133168/2", "subtitle": "", "title": "Dni wolne od pracy w Polsce", "document_id": "1133168", "start_index": 3716.0, "parentId": 1326951.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6301338076591492}, "uuid": "e591d4e2-ba01-4b9d-aab1-5534c691ffdf"}, {"page_content": "Po odzyskaniu niepodległości dzień 1 maja stał się przeglądem sił bojowych proletariatu w walce o socjalizm. Rokrocznie w tym dniu demonstrowały masy robotnicze bądź pod sztandarami KPP, bądź też PPS czy Bundu. Manifestacje organizowane przez nielegalną partię komunistyczną były z reguły atakowane przez policję i pociągały za sobą liczne ofiary. Podobnie liczne pochody i demonstracje klasowych organizacji robotniczych i partii lewicowych: Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”, Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, Komunistycznej Partii Zachodniej Białorusi odbywały się też w ten dzień w okresie II RP, często były one atakowane przez policję oraz nacjonalistycznych bojówkarzy, dochodziło do morderstw działaczy klasowych związków zawodowych i partii lewicowych. Manifestacje zwoływane przez PPS przed drugą wojną światową miały charakter dość spontanicznego przemarszu, gromadzącego zwolenników partii socjalistycznej. W roku 1919 dziesiątki tysięcy robotników Warszawy, Łodzi, Zagłębia i innych ośrodków demonstrowały w pochodach komunistycznych pod hasłem: „Niech żyje władza Rad Delegatów Robotniczych miast i wsi”. Wniosek o ustanowienie 1 maja jako \"powszechne w całej Polsce święto pracy\", z prawem do dnia wolnego, był omawiany w Sejmie Ustawodawczym w 1919 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54282", "fragment_id": "650008/8", "subtitle": "", "title": "Święto Pracy", "parentId": 54282.0, "start_index": 10742.0, "source": "wikipedia", "document_id": "650008", "score": 0.23750156164169312}, "uuid": "5f1ba079-1551-44f0-8733-489f98b34ee2"}, {"page_content": "Wszelkie te zabiegi nie poprawiły znacząco sytuacji gospodarki amerykańskiej. W 1894 wybuchły ostre strajki grup robotniczych. Jednym z pierwszych był marsz bezrobotnych zmierzający do Waszyngtonu. Na polecenie prokuratora generalnego Richarda Olneya protestujący zostali zaatakowani przez policję i brutalnie rozpędzeni. Niecałe dwa tygodnie później, 11 maja, strajkować zaczęli robotnicy z fabryki w Chicago. Cleveland, na wniosek Olneya wysłał wówczas wojska federalne, by zapobiec zamieszkom, które były planowane na 4 lipca. Dyrektor fabryki, gdzie strajkowali robotnicy, George Pullman, zrekrutował także policjantów z Dzikiego Zachodu, którzy mieli dbać o porządek. Wynajęci funkcjonariusze otwierali ogień do robotników bez powodu, co spowodowało kilka ofiar śmiertelnych. To jeszcze bardziej zachęciło Clevelanda do wysłania wojsk do Chicago.\nPodczas prezydentury Clevelanda po raz pierwszy obchodzono tzw. „Labor Day”, czyli amerykańskie święto pracy. 28 września 1894 Kongres zaaprobował ustawę, która ustalała, że święto będzie obchodzone w pierwszy poniedziałek września. Po raz pierwszy Labour Day był celebrowany 7 września 1895 roku. Cleveland był także pierwszym prezydentem, który mianował ambasadorów, bowiem do 1893 roku reprezentanci w placówkach dyplomatycznych byli jedynie posłami w randze ministrów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16229", "fragment_id": "173846/5", "subtitle": "", "title": "Grover Cleveland", "source": "wikipedia", "start_index": 7341.0, "document_id": "173846", "parentId": 16229.0, "score": 0.06509843468666077}, "uuid": "0dca8182-8fff-45ea-96a8-11ceecea6589"}, {"page_content": "Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej – polskie święto wprowadzone na mocy ustawy z 20 lutego 2004, obchodzone między świętami 1 maja (zwanym Świętem Pracy) i 3 maja (Świętem Narodowym 3 Maja). 2 maja nie jest dniem wolnym od pracy, jednak wielu Polaków bierze w ten dzień urlop, ze względu na to, że ta data jest jedyną w kalendarzu występującą pomiędzy dwoma dniami wolnymi od pracy.\nTego samego dnia obchodzony jest Dzień Polonii i Polaków za Granicą.\nPrzed ustanowieniem święta.\nPod koniec II wojny światowej, dnia 2 maja w 1945 polscy żołnierze zdobywający stolicę hitlerowskich Niemiec umieścili biało-czerwoną flagę na Kolumnie Zwycięstwa – \"Siegessäule\" oraz na Reichstagu w Berlinie. W latach istnienia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej właśnie w tym dniu zdejmowano po 1 maja eksponowane flagi państwowe, aby nie były widoczne w dniu zniesionego przez władze komunistyczne Święta Narodowego Trzeciego Maja, a po kilku dniach wywieszano je ponownie przed 9 maja – obchodami Dnia Zwycięstwa.\nUstanowienie święta.\n15 października 2003 do laski marszałkowskiej wpłynął poselski projekt (autorstwa posła Edwarda Płonki) zmiany ustawy o godle, barwach i hymnie RP, ustanawiający m.in. \"Dzień Flagi RP\". Z treści uzasadnienia ustawy wprowadzającej święto wynika, że wybór dnia 2 maja nie był przypadkowy – chodziło o dzień, w którym Polakom towarzyszą refleksje o szczytnych kartach historii Polski, wypełnienie wolnego dnia pomiędzy świętami narodowymi oraz podkreślenie obchodów Światowego Dnia Polonii. Pomysłodawcą ustanowienia święta był dziennikarz Andrzej Zaporowski.\nW toku prac legislacyjnych Senat RP w uchwale z dnia 12 lutego 2004 zaproponował poprawki m.in. zastąpić Dzień Flagi RP \"Dniem Orła Białego\", uznając godło za naczelne spośród symboli RP. Ostatecznie Sejm odrzucił poprawkę i 20 lutego 2004 ustanowił Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej.\nPodczas Dnia Flagi RP organizowane są różnego rodzaju akcje i manifestacje patriotyczne.Święto flagi na świecie.\nOprócz Polski, święto własnej flagi obchodzi się również w innych państwach, m.in. w Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Argentynie, Finlandii, Turkmenistanie, na Litwie, Ukrainie i w Chinach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99296", "fragment_id": "655730/0", "subtitle": "", "title": "Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej", "document_id": "655730", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 99296.0, "score": 0.5376210808753967}, "uuid": "5c00668e-f594-4989-b2dd-a4806e0f3947"}]}
{"id": "q_232", "question": "Ilu było apostołów powołanych przez Jezusa Chrystusa?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy chrześcijaństwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nApostoł (gr. \"apostolos\" – wysłannik) – nazwa używana w Nowym Testamencie najczęściej na określenie najbliższych uczniów Jezusa Chrystusa powołanych przez niego osobiście i wysłanych do głoszenia jego nauk. Samo pojęcie występuje też w Nowym Testamencie na określenie innych osób.\nDwunastu apostołów Jezusa.\nW Ewangeliach określenie „apostoł” związane było ze ścisłym kręgiem uczniów Jezusa, wyznaczonych przez niego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/0", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "parentId": 16801.0, "start_index": 1.0, "document_id": "187796", "source": "wikipedia", "score": 0.9913401007652283}, "uuid": "372876e7-f4b9-4b13-a892-773e1dc53939"}, {"page_content": "Siedemdziesięciu dwóch, również Sobór siedemdziesięciu apostołów ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu\"&gt;Собор семидесяти Апостолов&lt;/&gt;) – grupa wysłańców określanych też mianem uczniów lub apostołów, wyznaczonych przez Jezusa Chrystusa, by głosić Dobrą Nowinę, do miejsc, które zamierzał nawiedzić (Łk 10, 1-12 BT).\nOpis misji siedemdziesięciu w Ewangeliach.\nO misji grona siedemdziesięciu dwóch informuje w Nowym Testamencie Ewangelia św. Łukasza. W rękopisach pojawia się też liczba siedemdziesięciu. Tekst Ewangelisty można porównać z Ewangelią św. Mateusza w której częściach „Wybór Dwunastu” i „Mowa misyjna” znajduje się opis zbieżny opisem roli przypisanej uczniom (Mt 10, 7-16 BT) i karze dla odrzucających pokutę (Mt 11, 24 BT). Wysłannicy zgodnie z tradycją żydowską reprezentujący siedemdziesiąt dwa (gdzie indziej siedemdziesiąt) narody realizują wśród pogan misję ewangelizacyjną. Jedynie u Łukasza znajduje się ustęp poświęcony wysłannikom i bibliści przypuszczają, że fragment ten niesie przesłanie o nieograniczonym zasięgu posłannictwa Chrystusa. \nLista osób.\nImiona ich nie są znane skądinąd. W tradycji prawosławnej do grona wysłańców zaliczani są:\nWspomnienie liturgiczne świętych w Kościele prawosławnym obchodzone jest 4/17 stycznia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048099", "fragment_id": "376472/0", "subtitle": "", "title": "Siedemdziesięciu dwóch", "document_id": "376472", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2048099.0, "score": 0.3881525695323944}, "uuid": "05923af9-c2be-49ea-a9b4-dff8d4171563"}, {"page_content": "Dwunastu nefickich uczniów – w wierzeniach ruchu świętych w dniach ostatnich (mormonów) dwunastu uczniów (apostołów) powołanych przez Jezusa Chrystusa podczas jego wizyty na starożytnym kontynencie amerykańskim.\nZgodnie z zapisem na kartach wchodzącej w skład Księgi Mormona 3. Księgi Nefiego mieli oni zostać wybrani, by przewodniczyć Kościołowi oraz zarządzać jego działalnością w tak zwanym \"nowym świecie\". Ich powołanie miało zostać przewidziane przez pojawiających się w Księdze Mormona proroków około 600 lat wcześniej. Od przybyłego do ziemi Obfitość Chrystusa otrzymali upoważnienie do udzielania chrztu, jak również nakaz świadczenia posługi swojemu ludowi. Mieli głosić Ewangelię, świadczyć o Chrystusie i rozdawać sakramentalny chleb i wino. Otrzymali także moc nadawania Ducha Świętego.\nW samym tekście źródłowym określani są jedynie jako uczniowie, nie zaś jako apostołowie. Jest niemniej zasadniczo jasne, że funkcjonowali jako apostołowie, zwłaszcza jako apostołowie posłani do Nefitów. Ich status doktrynalny jest taki sam jak ten przyznawany Josephowi Smithowi oraz Oliverowi Cowdery’emu w okresie nazywanym dyspensacją pełni czasów.\nKsięga Mormona przekazuje niewiele informacji na temat poszczególnych mężczyzn wchodzących w skład grona nefickich dwunastu, może z wyjątkiem Nefiego. Wers czwarty dziewiętnastego rozdziału 3. Księgi Nefiego wymienia przy tym ich imiona. Dziewięciu uczniów przynależnych do tej grupy miało przyjść do Chrystusa oraz znaleźć wytchnienie w jego królestwie po śmierci. Pozostali mieli zostać przemienieni, otrzymując właściwości w miejsce dotychczasowych telestialnych. Mają też pozostawać na ziemi aż do czasu ponownego przyjścia Chrystusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5295333", "fragment_id": "1061273/0", "subtitle": "", "title": "Dwunastu nefickich uczniów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1061273", "parentId": 5295333.0, "score": 0.48102426528930664}, "uuid": "4b709ccb-6024-408d-a23b-fc153466e56d"}, {"page_content": "Jak zwrócił uwagę Johann Auer, niemiecki teolog zajmujący się teologią dogmatyczną i historią dogmatów w Uniwersytecie w Bonn – w Izraelu przed Chrystusem termin ten bywał używany w odniesieniu do proroków (por. 1 Krl 14,6 LXX), a w okresie po wygnaniu nazywano tak nauczycieli prawa wysyłanych przez króla (por. 2 Krn 17,7-9). Jednak słowa Jezusa wyjaśniające misję Jego apostołów (por. Mt 10,5-15, por. Łk 9,1-6; Mt 28,18-20) ukazują, że termin ten w Nowym Testamencie przeszedł ewolucję. Podczas gdy wcześniej wyrażał funkcję, teraz stał się tytułem, nazwą urzędu. Określenie „Dwunastu” prawdopodobnie jest starsze niż tytuł apostoła (por. Mk 3,13-19). Osobiście wybrani i ustanowieni przez Jezusa w liczbie dwunastu, są podobni do dwunastu synów patriarchy Izraela Jakuba, założycieli dwunastu pokoleń Ludu Wybranego. Dwunastu apostołów miało w zamierzeniu Jezusa odgrywać podobną rolę w Kościele, Nowym Ludzie Bożym. To dlatego Jan Ewangelista przytacza modlitwę Jezusa za apostołów zgromadzonych w czasie ostatniej wieczerzy w formie uroczystej modlitwy arcykapłańskiej (por J 17,6-19). Im też przekazał „tajemnice Królestwa” (Mt 13,11), uczył ich nowego stosunku do praw żydowskich, do nieczystości obrzędowej (Mt 15,12nn), nierozerwalności małżeństwa (Mt 19, 10nn) itd. Przygotowywał ich do misji, uczył o upadku Jerozolimy i o końcu świata (Mt 24-25). Przekazał im też władzę (Mt 18; Mt 28,19, por. Łk 22,19; J 20,21; 2 Kor 5,19n). Stąd autorytet apostołów był ponad autorytetem zgromadzenia danego kościoła i nie podlega osądowi jego członków. Św. Paweł mówił o swoim posługiwaniu:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/1", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "source": "wikipedia", "start_index": 493.0, "document_id": "187796", "parentId": 16801.0, "score": 0.3964451551437378}, "uuid": "fcb52180-e9bd-4a89-b56e-f6804b264749"}, {"page_content": "Wspólnota chrześcijańska w czasach apostolskich zarządzana była kolegialnie przez grono apostołów. To ono rozstrzygało wszystkie kwestie organizacyjne i doktrynalne. Wszystkie lokalne gminy chrześcijańskie uznawały autorytet apostolski. Wszystkie księgi Nowego Testamentu były oznaczone imieniem apostołów (Mateusz, Jan, Piotr, Paweł) lub ich współpracowników (Marek – współpracownik Piotra i Pawła; Łukasz – współpracownik Pawła; Jakub i Juda, bracia Pańscy – starsi z Jerozolimy). To apostołowie (np. Paweł) lub osoby przez nich wyznaczone (np. Tymoteusz, Tytus) powoływali biskupów (nadzorców) czyli prezbiterów (starszych) oraz diakonów (sług) w poszczególnych wspólnotach.\nPo śmierci Jakuba Większego w wyniku prześladowań ze strony Heroda Agryppy (44 r. n.e.) do grona apostołów dołączyli „starsi z Jerozolimy”, w tym Jakub (brat Pański). Wspólnie podjęli decyzję w sprawie obrzezania nawróconych pogan i wysyłają do wszystkich chrześcijan list oraz swoich przedstawicieli (Dzieje Apostolskie 15 rozdział). Z czasem apostołowie opuścili Jerozolimę (przed rokiem 56 n.e.)[] i udali się w różne strony ówczesnego świata, aby szerzyć ewangelię.\nWedług tradycji chrześcijańskiej większość apostołów zginęła śmiercią męczeńską, z wyjątkiem Jana, który ok. roku 100 umarł jako ostatni apostoł śmiercią naturalną w Efezie. W II wieku słowo „apostoł” nie oznaczało już urzędu w Kościele.\nWedług części chrześcijan[] pozycja apostoła nie zaniknęła – uznaje się jednak powszechnie raczej nie powołanie na tę funkcję przez Kościół, a uznanie za bycie powołanym do tej funkcji (służby) przez Boga, Kościół zaś może jedynie to powołanie oficjalnie rozpoznać.\nOkreślenia „apostoł” w Nowym Testamencie.\nPoza Dwunastoma, Maciejem i Pawłem z Tarsu, Nowy Testament określa też jako apostołów następujące osoby:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/5", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "source": "wikipedia", "start_index": 6174.0, "document_id": "187796", "parentId": 16801.0, "score": 0.39826294779777527}, "uuid": "53eb5a4a-6166-4ac6-ad00-df597d83805f"}, {"page_content": "W Nowym Testamencie pełna lista apostołów jest wymieniona 4 razy, we wszystkich ewangeliach synoptycznych, oraz w Dziejach Apostolskich. Listy różnią się kolejnością, oraz niektórymi imionami. Wspólnymi ich punktami jest to, że zawsze Piotr jest wymieniony jako pierwszy, Filip piąty i Jakub syn Alfeusza jako dziewiąty. Listy w Nowym Testamencie, poza imionami, przy niektórych apostołach mają dodatkowe informacje. Lista apostołów w Ewangelii Marka, zawiera informacje, że Jakubowi i Janowi został nadany przydomek Boanerges, czyli synowie gromu.\nWiek apostolski.\nKsięga Dziejów Apostolskich (rozdziały 1-5) podaje, że po zesłaniu Ducha Świętego w dniu Pięćdziesiątnicy apostołowie zaczęli dynamicznie organizować działalność ewangelizacyjną i strukturę wewnętrzną wspólnoty chrześcijańskiej w Jerozolimie i Judei. W miejsce zdrajcy Judasza wybrano przez los Macieja i w tym składzie grono Dwunastu zarządzało całością pierwszych chrześcijan.\nMniej więcej w tym samym czasie zmartwychwstały Jezus Chrystus osobiście wybrał na swojego apostoła Szawła z Tarsu, który odtąd znany będzie jako apostoł Paweł. Chociaż Paweł uczestniczył czasem w naradach kolegium „apostołów i starszych w Jerozolimie” i miał takie same uprawnienia jak pozostali apostołowie, nie był nigdy zaliczany do grona „Dwunastu”. Sam jednak określał się tak często w swoich listach (por. Ga 1,1).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/4", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "source": "wikipedia", "start_index": 4807.0, "parentId": 16801.0, "document_id": "187796", "score": 0.40631404519081116}, "uuid": "5a729ae8-c678-48a4-b8ec-1ec2cd307840"}, {"page_content": "Kościół Chrystusa – Obszar Świątyni ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Church of Christ – Temple Lot&lt;/&gt;) – kościół z ruchu świętych w dniach ostatnich, którego członkowie swego czasu[] nie uznali nakazu wielożeństwa. Początkowo byli nazywani hedrikistami (ang. \"Hedrickites\"), od nazwiska swojego wczesnego lidera Granville’a Hedricka. Kościół liczy około 5000 członków w kilku krajach.\nZa święte księgi uznają Biblię i Księgę Mormona, odrzucają natomiast Nauki i Przymierza, jak też Perłę Wielkiej Wartości. Uznają Josepha Smitha za proroka Boga jedynie do około roku 1840, nim ogłosił konieczność zawierania tzw. małżeństw pluralistycznych (wielożeństwo). Od tego czasu kościół nie posiada naczelnego proroka a jego prowadzeniem zajmuje się Kworum Dwunastu Apostołów.\nJednym z odłamów tego kościoła jest Kościół Chrystusa z Poselstwem Eliasza.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=270891", "fragment_id": "1453332/0", "subtitle": "", "title": "Kościół Chrystusa – Obszar Świątyni", "document_id": "1453332", "start_index": 0.0, "parentId": 270891.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1905801147222519}, "uuid": "1dff5165-8787-4718-98f9-c720fbe07997"}, {"page_content": "Niektórzy apostołowie Jezusa byli wcześniej uczniami Jana Chrzciciela. Większość pochodziła z Galilei, podobnie jak Chrystus. Pochodzili z niskiego stanu – co najmniej czterech było rybakami, jeden (Mateusz Lewi) był wcześniej poborcą podatków. Przynajmniej dwóch z nich było krewnymi Jezusa (synowie Alfeusza). Kapłani jerozolimscy pogardzali nimi z powodu braku wykształcenia rabinicznego i galilejskiej gwary. Niektórzy z apostołów, włączając Piotra (Kefasa) byli żonaci (1 Kor. 9, 5). Wszyscy apostołowie byli Żydami.\nW gronie Dwunastu Jezus szczególnie traktował Piotra, Jakuba (Większego) i Jana. To ich zabrał ze sobą na Górę Przemienienia i przy nich wskrzesił córkę Jaira. Największą sympatią darzył Jana, który był najprawdopodobniej najmłodszy z grona.\nApostołowie towarzyszyć też mieli Jezusowi w jego podróżach ewangelizacyjnych i wyprawach do Jerozolimy. Byli głównymi odbiorcami nauk Jezusa i świadkami jego cudów. W noc poprzedzającą śmierć Jezusa, spotkali się z nim na wieczerzy paschalnej i towarzyszyli mu w modlitwach w ogrodzie Getsemani. Tuż przed aresztowaniem Jezusa większość apostołów uciekła albo, jak Piotr, wyparła się swego Mistrza. Jeden z nich, Judasz Iskariota, okazał się zdrajcą, który wydał Jezusa; jakiś czas później popełnił samobójstwo.\nPo śmierci Jezusa jedenastu apostołów w strachu przed przeciwnikami ukrywało się w jednym z domów w Jerozolimie. Tam odwiedził ich zmartwychwstały Chrystus. Później spotkał się z nimi w Galilei, gdzie nakazał im 'głosić ewangelię ludziom z wszystkich narodów'.\nLista apostołów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/3", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "parentId": 16801.0, "start_index": 3252.0, "document_id": "187796", "source": "wikipedia", "score": 0.4862387180328369}, "uuid": "f4e8df39-2765-4bba-bd53-6fc104d1441a"}, {"page_content": "Maciej Apostoł, święty Maciej,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu\"&gt;\"Apostoł Matfij\"&lt;/&gt; (zm. ok. 80) – uczeń Jezusa Chrystusa towarzyszący mu od samego chrztu, losowo wybrany do grona 12 apostołów (Dz 1,15-26) po samobójczej śmierci Judasza, męczennik, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.\nŻyciorys.\nO pochodzeniu, wieku młodzieńczym oraz poszczególnych pracach Apostolskich Macieja nie ma pewnych wiadomości. O Macieju znajdujemy informacje w komentarzach do Dziejów Apostolskich. Według Euzebiusza z Cezarei był jednym z 70 (72) uczniów Jezusa Chrystusa, chodził za Jezusem Chrystusem i był świadkiem wszystkiego, co Jezus czynił aż do wniebowstąpienia. Jak wszyscy apostołowie był także Żydem (Łk 10,11).\nWedług podania Klemensa z Aleksandrii Maciej Apostoł w swoich naukach kładł szczególny nacisk na umartwianie ciała i panowanie nad zmysłowymi żądzami, a do życia zakonnego i kościelnego wprowadził ascezę, którą następnie rozwijał.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Z rzeczy doczesnych można wprawdzie korzystać, ale nie trzeba do nich serca przywiązywać; trzeba walczyć z ciałem i odejmować mu wszystko, co do niepożądanych zmysłowości wiedzie; trzeba mianowicie dążyć do tego, aby dusza rosła i wzmacniała się przez wiarę i poznanie prawdy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193056", "fragment_id": "5612/0", "subtitle": "", "title": "Maciej Apostoł", "parentId": 193056.0, "start_index": 0.0, "document_id": "5612", "source": "wikipedia", "score": 0.22381657361984253}, "uuid": "ea588df9-933b-4a35-9640-b27f640563a6"}, {"page_content": "Kworum Dwunastu Apostołów, czasem również Rada Dwunastu Apostołów – drugi najwyższy organ zarządzający w Kościele Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich.\nW strukturze organizacyjnej Kościoła znajduje się po Pierwszym Prezydium oraz przed Prezydium Siedemdziesięciu. Składa się z dwunastu apostołów, których rolą jest bycie \"szczególnymi świadkami Jezusa Chrystusa\". By wypełnić swoje podstawowe zadanie, członkowie tego gremium zazwyczaj intensywnie podróżują po świecie. Po śmierci proroka (prezydenta) Kościoła, Kworum tymczasowo przejmuje rządy w kościele, do czasu wyboru i wyświęcenia kolejnego przywódcy. Do innych jego zadań należy nadzór rozmaitych obszarów dotyczących ogólnego funkcjonowania Kościoła, w tym pracy misjonarskiej oraz budowy świątyń.\nZwyczajowo Kworum przewodniczy apostoł z najdłuższym stażem apostolskim. Jeżeli zostaje on niemniej powołany w skład Pierwszego Prezydium, jego obowiązki przejmuje, tymczasowo, apostoł z drugim najdłuższym stażem. Zgodnie z mormońską tradycją przewodniczący Kworum zajmuje pierwszą pozycję w kościelnej linii sukcesji. Jego wewnętrzne procedury oraz sposób funkcjonowania rzadko podawane są do wiadomości publicznej, natomiast wiadomo, iż decyzje w nim podejmowane są zgodnie z zasadą jednomyślności.\nPierwsi członkowie Kworum wybrani zostali 14 lutego 1835, przez tak zwanych \"trzech świadków\" Księgi Mormona. Do 2018 zasiadało w nim nieco ponad 100 apostołów.\nWedług mormońskiej teologii Kworum jest bezpośrednim sukcesorem apostołów powołanych przez Chrystusa. Wszyscy jego członkowie są wyświęceni w kapłaństwie Melchizedeka, jednym z dwóch typów kapłaństwa powszechnie występujących w Kościele. Jako apostołowie są wybierani pod natchnieniem przez urzędującego proroka (prezydenta). Dzierżą również klucze kapłaństwa. Zgodnie z doktryną Kościoła mężczyźni, zasiadający w Kworum uznawani są za \"proroków, widzących i objawicieli\", podobnie jak członkowie Pierwszego Prezydium.Analogiczne gremia istnieją również w innych wyznaniach zaliczanych do ruchu świętych w dniach ostatnich, w tym w Społeczności Chrystusa, Kościele Chrystusa – Obszarze Świątyni czy w Kościele Jezusa Chrystusa.\nPrzewodniczący Kworum Dwunastu Apostołów.\n\"Na podstawie materiału źródłowego\":", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5024626", "fragment_id": "249438/0", "subtitle": "", "title": "Kworum Dwunastu Apostołów", "document_id": "249438", "start_index": 0.0, "parentId": 5024626.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5614737272262573}, "uuid": "2ac189f8-374f-4f89-9424-8c30a5e2bb5b"}]}
{"id": "q_233", "question": "Na co wlazł kotek w dziecięcej piosence?", "answer": [{"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Odsłuchaj/styles.css\" /&gt;\nWlazł kotek na płotek – piosenka ludowa z XVIII wieku. Jest melodią znaną większości mieszkańców Polski. Używana jako kołysanka, dla początkujących muzyków często jest jednym z pierwszych samodzielnie wykonywanych utworów.\n&lt;score lang=\"ABC\"&gt;\nX:1\n% T:Wlazł kotek na płotek\n% C:Autor nieznany\nK:C\nL:1/4\nM:3/4\nGEE|FDD|C/E/G2|\nw:Wlazł ko tek na pło tek i mru ga\nGEE|FDD|C/E/C2|]\nw:Ład na to pio sen ka nie dłu ga.\n&lt;/score&gt;\nOryginalne słowa piosenki według Oskara Kolberga:\n \"Wlazł kotek na płotek i mruga,\"\n \"piękna to piosneczka niedługa.\"\n \"Wlazł kurek na murek i pieje;\"\n \"niech się nikt z tych piosnek nie śmieje.\"\nPierwszym kompozytorem, który napisał utwór na bazie tej popularnej melodii był Stanisław Moniuszko. W 1849 roku, na spotkaniu z przyjaciółmi, powstał jego trzygłosowy kanon pt. \"Wlazł kotek na płotek\". W 1855 roku Wiktor Każyński skomponował piosenkę na głos z fortepianem do trzystrofowego wiersza Władysława Syrokomli. Wiersz ten jest żartobliwym rozwinięciem słów ww. piosenki, a pierwsza strofa brzmi następująco:\n \"Wlazł kotek na płotek i mruga.\"\n \"Piękna to piosenka, niedługa;\"\n \"My temu chytremu kotkowi\"\n \"I sami odmrugnąć gotowi, –\"\n \"A żaden niezgadnie, niezoczy,\"\n \"Co sobie powiemy przez oczy:\"\n \"Tak mrugniem figlarnie i zdradnie,\"\n \"Że człowiek sam siebie niezgadnie;\"\n \"W tem sekret, w tem cała zasługa:\"\n \"Wlazł kotek na płotek i mruga.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313299", "fragment_id": "1422702/0", "subtitle": "", "title": "Wlazł kotek na płotek", "parentId": 313299.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1422702", "score": 1.0}, "uuid": "279bf716-c380-4841-bddc-c483a01f5efa"}, {"page_content": "Sto lat – tradycyjna polska piosenka śpiewana z okazji składania życzeń. Autor słów, jak i melodii, a także pochodzenie nie są ustalone.\nUżycie.\nPiosenka, której odpowiedniki w języku angielskim stanowią „Happy Birthday to You” i „For He's a Jolly Good Fellow”, jest śpiewana zarówno przy bardzo nieformalnych okazjach, zwykle urodzinach czy imieninach, ale często bywa intonowana w bardziej formalnych okolicznościach, po prostu jako forma serdecznych życzeń, niekoniecznie związana z długowiecznością. „Sto lat” było śpiewane zarówno podczas inauguracji prezydenta Lecha Kaczyńskiego jak i podczas wizyty papieża Jana Pawła II. Przy publicznych uroczystościach „Sto lat” bywa wykonywane przez orkiestrę (wojskową, policyjną czy strażacką) lub zespół muzyczny.\nMimo że obecnie piosenka ta ma całkowicie świecki charakter, jej przesłanie jest podobne do ukraińskiej „Mnogaja lita”, która jest wersją bizantyńskiego hymnu liturgicznego.\nUtwór ten posiada wiele interpretacji. Jedną z nich jest: \"Sto lat, Sto lat, Sto lat, Sto lat niechaj żyją nam\", prezentuje się ona pod melodią pieśni Za górami, za lasami.\nCzęsto, szczególnie poza dziecięcymi przyjęciami, ze względu na odniesienie do spożywania napojów alkoholowych, po \"Sto lat\", jest śpiewany utwór \"Niech im gwiazdka pomyślności\".\nPiosenka, z racji prostej melodii, bywa wykonywana ponadto przez początkujących muzyków jako pierwszy samodzielny utwór, podobnie jak \"Wlazł kotek na płotek\".\nSłowa.\n&lt;poem&gt;\nSto lat, sto lat,\nNiech żyje, żyje nam.\nSto lat, sto lat,\nNiech żyje, żyje nam,\nJeszcze raz, jeszcze raz, niech żyje, żyje nam,\nNiech żyje nam!\n&lt;/poem&gt;\nUżycie jako zwrot.\nPoza piosenką, jest także w użyciu sam zwrot „Sto lat!”, używany przy życzeniach długowieczności, jak i ogólnych życzeniach wszystkiego najlepszego, szczęścia itp.[] Używany także jako toast.Innym zastosowaniem tego zwrotu jest zwyczajowa odzywka[] na czyjeś kichnięcie – podobnie jak „Na zdrowie!”.\nKonotacje w kulturze.\nPiosenka śpiewana jest w szeregu polskich filmów, m.in. w \"Rejsie\" z 1970 w reżyserii Marka Piwowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1039313", "fragment_id": "1354660/0", "subtitle": "", "title": "Sto lat", "document_id": "1354660", "start_index": 0.0, "parentId": 1039313.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13190963864326477}, "uuid": "19c6bec6-e925-4bc0-846f-f10cfb976830"}, {"page_content": "Przed rokiem 1857 nawiązał romans z Heleną Kirkorową, żoną Adama Kirkora, a po opuszczeniu przez nią męża i powróceniu do zawodu aktorki spotykał się z nią w miastach, w których występowała. Zerwanie związku w 1858 przez Kirkorową miało spowodować stany depresyjne Syrokomli.\nUwięziony w 1861 przez władze rosyjskie i przymusowo osadzony w Borejkowszczyźnie. Został pochowany na cmentarzu Na Rossie w Wilnie. W pogrzebie poety wzięło udział kilkanaście tysięcy osób.\nTwórczość.\nPisał pod pseudonimem literackim Władysław Syrokomla, wykorzystując do niego drugie imię oraz rodzinny herb Syrokomla. W 1844 zadebiutował gawędą poetycką \"Pocztylion\". Często przypisuje mu się autorstwo tekstu piosenki \"Wlazł kotek na płotek\", jednak jego tekst opiera się na oryginalnej przyśpiewce ludowej.\nCharakterystyka.\nW utworach poetyckich wykorzystywał ironiczną obserwację rzeczywistości, zwłaszcza mentalności i zwyczajów drobnej szlachty. W \"Melodiach z domu obłąkanych\" (1861) przedstawiał posępną wizję świata, pełnego okrucieństwa wobec ludzi i zwierząt. Utwory nie prezentowały jednak świata w sposób jednowymiarowy, zaś dzięki zachowaniu autorskiego dystansu i ironii umożliwiały różne odczytania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67652", "fragment_id": "650903/1", "subtitle": "", "title": "Władysław Syrokomla", "source": "wikipedia", "start_index": 1480.0, "parentId": 67652.0, "document_id": "650903", "score": 0.08066996186971664}, "uuid": "674f6c5b-7d89-4ce8-b5f0-3f5f50459803"}, {"page_content": "Podobnie jak inne piosenki tradycyjne, \"Wlazł kotek\", w zależności od regionu, śpiewany jest z nieco odmiennym tekstem czy melodią. Przykładowa wersja drugiej zwrotki:\n \"Niedługa, niekrótka, a w sam raz.\"\n \"Zaśpiewaj koteczku jeszcze raz.\"\nlub\n \"Niedługa, niekrótka, lecz w sam raz,\"\n \"A Ty mi koteczku buzi dasz.\"\nZmiany melodii dotyczą zakończenia obu fraz: zawsze oparte na funkcji toniki, śpiewane są w różnym następstwie jej składników albo koniec frazy jest powtórzony (np.: \"i mruga, i mruga\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313299", "fragment_id": "1422702/1", "subtitle": "", "title": "Wlazł kotek na płotek", "document_id": "1422702", "start_index": 1443.0, "parentId": 313299.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4747162163257599}, "uuid": "a9c22765-b8dd-4267-be9b-972b1e00c6c7"}, {"page_content": "Wiktor Każyński (ur.    w Wilnie, zm.    w Petersburgu) – polski kompozytor, dyrygent, pianista i publicysta muzyczny.\nŻyciorys.\nStudiował prawo i historię na Uniwersytecie Wileńskim. Podstaw muzyki uczył się prywatnie u Jana Dawida Hollanda. Prawdopodobnie pobierał też lekcje kompozycji u Józefa Elsnera. Od 1830 związany z teatrem w Wilnie, dla którego skomponował muzykę do kilkunastu dzieł scenicznych. Prawdopodobnie pełnił tam również funkcję koncertmistrza i kapelmistrza operowego w zespole Wilhelma Schmidkoffa.\nDo 1840 działał jako organista w kościele św. Jana w Wilnie (jego następcą był Stanisław Moniuszko). Był aktywnym pianistą i poszukiwanym akompaniatorem. Piastował stanowisko sekretarza i doradcy muzycznego księcia generała Aleksieja Lwowa, z którym w 1844 odbył półroczną podróż do Niemiec i Austrii, co było dla niego ważnym doświadczeniem edukacyjnym. Od 1845 do śmierci był dyrektorem muzycznym i dyrygentem orkiestry Teatru Aleksandryjskiego w Petersburgu.\nTwórczość.\nPisał utwory symfoniczne, kameralne, fortepianowe i pieśni. Skomponował opery, operetki, melodramaty, pantomimę i balet oraz muzykę do przedstawień teatralnych. Jako twórca muzyki scenicznej odgrywał raczej lokalną rolę. Natomiast jego utwory fortepianowe – głównie miniatury, zwłaszcza taneczne, a także fantazje, wariacje i opracowania pieśni rosyjskich – były wydawane i wielokrotnie wznawiane przez liczne oficyny europejskie.\nNapisał 30 popularnych w swoim czasie pieśni, zebranych w \"Śpiewniku\" (1855), do słów polskich poetów i pisarzy, m.in. Bohdana Zaleskiego, Władysława Syrokomli, Józefa Ignacego Kraszewskiego. W powszechnym obiegu do naszych czasów przetrwała jedynie piosenka \"Wlazł kotek na płotek\" ze słowami Władysława Syrokomli, w której kompozytor wykorzystał cytat melodii ludowej z okolic Warszawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297049", "fragment_id": "1448488/0", "subtitle": "", "title": "Wiktor Każyński", "document_id": "1448488", "start_index": 0.0, "parentId": 297049.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03779398277401924}, "uuid": "b1f30846-15f0-4580-9a56-8e0724093d9c"}, {"page_content": "Chad gadja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"arc\"&gt;‏חַד גַדְיָא‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏גדי אחד‎&lt;/&gt;, \"gedi echad\", tłum. \"jedno koźlę\") – popularna piosenka o charakterze dziecięcej wyliczanki, śpiewana podczas sederu w Pesach. \nPochodzenie.\nOryginalnie powstała w języku aramejskim, ale Żydzi syryjscy i marokańscy śpiewają ją w ladino lub po arabsku; znana jest też jej wersja hebrajska. Jej rękopis przechowywany był prawdopodobnie w Wormacji, w domu rabina Eleazara z Wormacji (1150–1217). Została odnaleziona w ręcznie spisanym sidurze z 1406 r. Piosenkę drukowano potem w Praskiej Hagadzie, po raz pierwszy w 1590.\nTreść.\n\"Chad gadja\" opowiada o tym, jak ojciec za dwa pieniążki kupił koźlę, które zjadł kot, którego zagryzł pies, którego zbił kij, który strawił ogień, który ugasiła woda, którą wypił wół, którego zarżnął rzeźnik, którego zabił Anioł Śmierci. Wyliczanka kończy się zgładzeniem Anioła Śmierci przez Boga. Każda zwrotka powtarza poprzednie wersy, a początkowy zwrot „chad gadja” (jedno koźlątko) stanowi refren na końcu każdego wersu.\nZnaczenie.\nPiosence nadano symboliczne znaczenie, Koźlę miało reprezentować lud Izraela prześladowany przez wielkie narody, które za karę dostawały się pod panowanie innych potęg. Ojciec symbolizował Boga, a dwa pieniążki, za które kupił koziołka – Mojżesza i Aarona lub dwie Tablice Dziesięciorga Przykazań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4074705", "fragment_id": "585203/0", "subtitle": "", "title": "Chad gadja", "document_id": "585203", "start_index": 0.0, "parentId": 4074705.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12622158229351044}, "uuid": "5e94d1fe-9f35-434a-af23-7099e6fe15cc"}, {"page_content": "Popularna piosenka dziecięca:\n Boci, boci tarka: \"Tehenek gyermeke, tehenek gyermeke fekete pettyekkel tele, sem szerve, mellyel zengzeteket felvegyen, sem szerve, mellyel legyeket elhessegessen...\"\nDefinicje:\n Esperente (eszperente): \"Rengeteg e-vel szerkesztett nyelv.\"\n Humor: \"Elme nedve\"\n Kino (mozi): \"Egy hely tele termekkel, s e termekben fenekeknek teremtett helyekkel. Jegyet veszel, mellyel beengednek, helyedet megkeresed, s letelepszel. Kedvesed melletted, feje tenyeredben, s beceneveket rebegtek. Egy leplet lestek, melyen emberek jelennek meg (persze nem elvenek, mert ezek felvett jelenetek), s feleselnek, szeretkeznek, verekednek. Nem egyszer megnevettetnek, de lehetnek kegyetlenek, s megrettenthetnek. Egyes esetekben emberek mellett, esetleg helyett rengeteg beste szerepel, s csepp gyermekeknek kedvence egy sereg szerzet, melyeket meglett emberek festettek, szellemes, kedves lelket lehelve nem egybe. Jelenleg rengetegen nem mennek el e helyre. Ehelyett tekercseket vesznek, s ezeket egy fekete szerkezettel leperegtetve lelnek kedvet e jelenetekben.\"\nPrzysłowie:\n Kto pod kim dołki kopie ten sam w nie wpada (Aki másnak vermët ás, maga esik bele): \"Ember, mely embernek vermet termel, helyette eshet bele.\"\nWiersz (zaznaczone są zarówno otwarte \"e\" jak i zamknięte \"ë\"):\n \"Sándor Petőfi\"\n \"FALU VÉGÉN KURTA KOCSMA…\"\n \"Falu végén kurta kocsma,\"\n \"Oda rúg ki a Szamosra,\"\n \"Mëg is látná magát benne,\"\n \"Ha az éj nem közelëgne.\"\n \"Az éjszaka közelëdik,\"\n \"A világ lëcsëndesëdik,\"\n \"Pihen a komp, kikötötték,\"\n \"Benne hallgat a sötétség.\"\n \"De a kocsma bëzzëg hangos!\"\n \"Munkálódik a cimbalmos,\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2459456", "fragment_id": "523478/1", "subtitle": "", "title": "Esperente", "source": "wikipedia", "start_index": 1785.0, "document_id": "523478", "parentId": 2459456.0, "score": 0.1463979184627533}, "uuid": "807a1d84-7888-4deb-b4ff-b03f8978ed04"}, {"page_content": "Utwór ma charakter opowieści ramowej. Ktoś, zapewne władca, zwraca się do swoich bardów, żeby opowiedzieli mu jakąś zajmującą historię. Pierwszy z poetów zaczyna opowieść o bohaterskim rycerzu Olofie, ale słuchacz przerywa mu wpół strofy. Drugi z rymotwórców snuje historię jakiegoś bohatera, który stanął nad urwiskiem i spogląda w głęboką przepaść, grożącą mu śmiercią, ale i ta narracja spotyka się z dezaprobatą odbiorcy. Wreszcie trzeci bard rozpoczyna opowiadanie (a poeta podkreśla, że warto go słuchać), o tym, jak dziecko żebraka, siedzące na brzegu rzeki i beztrosko sobie śpiewające, przez nieuwagę wpadło do wody. Nikt ze stojących dookoła ludzi nie ruszył się, żeby mu pomóc. Obawiali się oni zaryzykować życie dla cudzego dziecka, myśląc o własnych dzieciach i żonach. Wtedy, wiedziony naturalnym instynktem, pies skoczył do wody i zanurkował w poszukiwaniu dziecka. Po chwili wynurzył się, trzymając je zębami za ubranie, co gapie przyjęli oczywiście z aplauzem. Pies, wyłowiwszy dziecko, zanurkował po raz drugi, ku zastanowieniu ludzi, dziwiących się, po co zwierzę znowu pogrąża się w falach. \n \"Up he comes with the child, see, tight\"\n \"In mouth, alive too, clutched from quite\"\n \"A depth of ten feet—twelve, I bet!\"\n \"Good dog! What, off again? There's yet\"\n \"Another child to save? All right!\"\nPo krótkim czasie okazało się, że pies – imieniem Tray, czyli Taca – wydobył na powierzchnię należącą do dziecka lalkę.\n \"Here lie comes, holds in mouth this time\" \n \"—What may the thing be? Well, that's prime!\" \n \"Now, did you ever? Reason reigns\" \n \"In man alone, since all Tray's pains\" \n \"Have fished—the child's doll from the slime!\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3736326", "fragment_id": "1328013/1", "subtitle": "", "title": "Taca (wiersz)", "document_id": "1328013", "start_index": 935.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3736326.0, "score": 0.34146952629089355}, "uuid": "740ed344-534f-4177-89ad-867d66759404"}, {"page_content": "Baby Shark – anglojęzyczna piosenka dziecięca, która spopularyzowana została przez nagranie „Baby Shark Dance” – najpopularniejszy film w historii serwisu YouTube (na styczeń 2022).\nPochodzenie piosenki.\nPiosenka ma formę rymowanki na temat rodziny rekinów, z powtarzaną frazą „doo doo doo doo doo doo”.\nAutor „Baby Shark” jest nieznany, sam utwór należy prawdopodobnie do domeny publicznej lub został osierocony. Piosenka spotykana była w latach 70. XX w. na amerykańskich obozach letnich, istnieje też przypuszczenie, że powstała pod wpływem popularności filmu Szczęki Stevena Spielberga z 1975.\nWersja „Baby Shark Dance”.\nPiosenka „Baby Shark” została pierwotnie zaśpiewana przez 10-letnią wówczas koreańsko-amerykańską piosenkarkę Hope Segoine i przesłana do YouTube w 2015 roku przez południowokoreańską firmę edukacyjną Pinkfong (spółkę zależną południowokoreańskiej firmy SmartStudy). W czerwcu 2016 Pinkfong wydała drugą wersję zatytułowaną „Baby Shark Dance” z dwójką dzieci wykonujących również taniec. To ta wersja trafiła na sam szczyt YouTube.\nTeledysk zaczyna się od fragmentu z IX Symfonii Antonina Dvořáka, która buduje napięcie i przypomina jednocześnie główny temat ze „Szczęk”. Następnie prezentowana jest rodzina rekinów: dziecko, matka, ojciec, babka i dziadek, po czym wszyscy udają się na polowanie. Źródłem sukcesu piosenki jest chwytliwa melodia, powtarzalność, łatwy tekst i prosta choreografia.\nPiosenka początkowo zdobyła popularność wirusową w południowo-wschodniej Azji, następnie w Stanach Zjednoczonych i Europie. Dotarła do 6. miejsca na brytyjskiej liście przebojów, a także do 32. na amerykańskiej. Jednym z efektów popularności piosenki stało się „Baby Shark Challenge” – wyzwanie polegające na odtworzeniu choreografii z teledysku, podczas gdy tancerz porusza się wzdłuż wolno jadącego samochodu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4932778", "fragment_id": "247799/0", "subtitle": "", "title": "Baby Shark", "parentId": 4932778.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "247799", "score": 0.0805882066488266}, "uuid": "abef67cf-1029-4a95-8115-427e47f7fd08"}, {"page_content": "Muzykanci z Bremy (niem. \"Die Bremer Stadtmusikanten\") – baśń autorstwa braci Grimm. Opowiada o przygodach czterech zwierząt (osła, psa myśliwskiego, kota i koguta), które zostały zmuszone do ucieczki z dotychczasowego miejsca zamieszkania. Jest to jedna z baśni w zbiorze Grimmów, „która odnosi się do społeczno-utopijnych życzeń klasy niższej w społeczeństwie burżuazyjnym.\nFabuła.\nZwierzęta poszukiwały nowego domu; po długiej podróży dotarły do samotnej chaty. Ustawiły się jedno na drugim pod jej oknem, w ten sposób odkryły, że w środku ucztowali zbójnicy. Osioł zaczął ryczeć, pies szczekać, kot miauczeć a kogut piać. Następnie wszyscy czworo wpadli do izby. Wystraszeni rozbójnicy uciekli, a zwierzęta zamieszkały w ich chacie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1887342", "fragment_id": "877288/0", "subtitle": "", "title": "Muzykanci z Bremy", "parentId": 1887342.0, "start_index": 0.0, "document_id": "877288", "source": "wikipedia", "score": 0.03847106546163559}, "uuid": "b435b9af-81ed-4194-afd8-d250b6b960a6"}]}
{"id": "q_234", "question": "Jak nazywa się trwała cząstka elementarna o dodatnim ładunku elektrycznym, wchodząca w skład jądra atomowego?", "answer": [{"page_content": "Fizyka cząstek elementarnych, fizyka wielkich energii, fizyka wysokich energii – dział fizyki, którego celem jest badanie cząstek elementarnych (subatomowych) oraz zachodzących między nimi oddziaływań.\nTypologia cząstek.\nFizycy odkryli kilkaset cząstek elementarnych. Dzielą się one na kilka grup, w zależności od:\nCząstki elementarne dzielą się na cząstki „prawdziwie” elementarne (fundamentalne), uważane za niepodzielne i dlatego uznawane za podstawowe składniki materii, oraz hadrony (mezony i bariony, na przykład proton i neutron), które są cząstkami złożonymi, zbudowanymi z 2 (dokładnie z kwarku i antykwarku) lub 3 kwarków. Trwałymi cząstkami są protony, elektrony, neutrina i fotony.\nCząstki elementarne nie oddziałujące silnie, a jedynie słabo lub elektromagnetycznie, i będące fermionami nazywamy leptonami (np. elektron, mion, taon, neutrina).\nCząstkami elementarnymi są również bozony pośredniczące w oddziaływaniach: fotony (elektrodynamika kwantowa), bozony W, bozony Z (oddziaływania słabe), czy gluony (oddziaływanie silne).\nPojęcie „cząstki elementarne” jest uwarunkowane historycznie. Zostało wprowadzone na początku XX wieku jako określenie podstawowych cząstek, które nie są już podzielne. Do cząstek elementarnych zaliczano wówczas: proton, neutron, elektron i foton. Obecnie za niepodzielne (bez struktury wewnętrznej) uważa się kwarki, leptony i bozony przenoszące oddziaływania.\nChoć później znaleziono wiele innych cząstek i stwierdzono, że wiele z nich składa się ze znacznie prostszych, pozostawiono to określenie dla wszystkich cząstek subatomowych.\nOśrodki badawcze.\nCząstki elementarne są badane głównie przez akceleratory i obserwatoria promieni kosmicznych, np. neutrin. Instytuty tego typu są rozmieszczone w różnych krajach, głównie w Europie, Ameryce Północnej i Azji; te najbardziej znane to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89873", "fragment_id": "662213/0", "subtitle": "", "title": "Fizyka cząstek elementarnych", "parentId": 89873.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "662213", "score": 0.3137749433517456}, "uuid": "80bc87b4-11a0-491c-a200-c3063ec527c6"}, {"page_content": "Mimo że słowo \"atom\" pierwotnie oznaczało cząstkę, której nie da się podzielić na mniejsze, współcześnie nazywa się nim strukturę zbudowaną z mniejszych cząstek: elektronów, protonów i neutronów. Jedynie wodór 1H nie zawiera żadnych neutronów, a jego dodatnio naładowany jon nie zawiera też elektronów.\nElektron jest najmniej masywną z tych trzech cząstek, z masą 9,11×10 kg. Posiada ujemny ładunek i rozmiary zbyt małe, aby dało się je określić przy użyciu współczesnych metod. Protony posiadają dodatni ładunek i masę około 1836 razy większą od elektronów: 1,6726×10 kg. Neutrony nie posiadają ładunku elektrycznego i są około 1839 razy cięższe od elektronu, z masą 1,6929×10 kg. Masa protonów i neutronów wewnątrz jądra jest pomniejszona o energię wiązania. Neutrony i protony mają podobne średnice, rzędu 2,5×10 m – jednak z powodu ich wewnętrznej struktury trudno zdefiniować, co jest ich „powierzchnią”.\nWedług modelu standardowego protony i neutrony są zbudowane z kwarków. Kwarki stanowią jedną z podstawowych grup cząstek tworzących materię (drugą są leptony, których przykładem jest elektron). Istnieje sześć typów kwarków, każdy posiadający ułamkowy ładunek elektryczny wynoszący albo +2/3 albo −1/3. Protony są zbudowane z dwóch kwarków górnych (o ładunku +2/3) i jednego kwarku dolnego (o ładunku −1/3). Neutrony są zbudowane z jednego kwarka górnego i dwóch dolnych. Ta różnica odpowiada za różnicę w masach i ładunku tych dwóch cząstek. Kwarki są powiązane ze sobą silnym oddziaływaniem jądrowym, którego nośnikiem są gluony. Gluony są bozonami cechowania – podstawowymi cząstkami przenoszącymi oddziaływania fizyczne.\nJądro atomowe.\n \"Osobny artykuł: Jądro atomowe.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7", "fragment_id": "180713/8", "subtitle": "", "title": "Atom", "parentId": 7.0, "start_index": 12404.0, "document_id": "180713", "source": "wikipedia", "score": 0.8663383722305298}, "uuid": "9327b7d0-5396-4691-a673-aab2a92cea16"}, {"page_content": "Jądra atomowe oznacza się takim samym symbolem, jak pierwiastek chemiczny odpowiadający temu jądru, dodatkowo przed symbolem w indeksie górnym podaje się liczbę masową (A), a w indeksie dolnym można podać liczbę atomową (Z). Przykładowo jądro atomowe o 11 protonach i 13 neutronach, jest jądrem nietrwałego izotopu sodu-24 i oznacza się je symbolem 24Na lub Na.\nJądro atomowe a atom.\nWłasności jądra, w jego stanie podstawowym, są determinowane poprzez liczbę znajdujących się w nim nukleonów. Liczba protonów, określa ładunek elektryczny jądra. Wielkość tego ładunku wyznacza możliwe konfiguracje elektronów otaczających jądro, z możliwych konfiguracji elektronów wynikają możliwości łączenia się atomów z sobą, a tym samym ich własności chemiczne, co decyduje o tym jakiego pierwiastka chemicznego jest ten atom, określając tym samym liczbę atomową. Atomy o jądrach o tej samej liczbie protonów, ale różnej neutronów nazywa się izotopami. Liczba neutronów ma pewien wpływ na przebieg reakcji chemicznych poprzez tzw. efekt izotopowy.\nW reakcjach jądrowych ważna jest nie tylko liczba protonów, ale również liczba neutronów.\nSiły jądrowe.\nMiędzy dodatnio naładowanymi protonami występuje odpychanie elektryczne, którego efekty są równoważone przez oddziaływanie silne między nukleonami. Oddziaływania silne działają jednak tylko na bardzo krótkich dystansach, zbliżonych do rozmiarów samych jąder. Przy większych odległościach przeważają siły odpychania elektrycznego.\nModele budowy jądra.\nJądra atomowe bada się, analizując samorzutne i wymuszone rozpady jąder, a także badając rozpraszanie cząstek na jądrach (promieniowanie gamma, elektrony, neutrony, protony itp.). Stwierdzono, że większość jąder ma kształt zbliżony do kuli, a niektóre są owalne. Gęstość wewnątrz jąder jest jednakowa i szybko spada do zera w pewnej odległości od środka, którą określa się jako promień jądra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2560", "fragment_id": "175319/2", "subtitle": "", "title": "Jądro atomowe", "source": "wikipedia", "start_index": 2262.0, "document_id": "175319", "parentId": 2560.0, "score": 0.6740344166755676}, "uuid": "3b01cca0-1a74-4a13-a25f-9d4cb985616d"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy składnika materii. Zobacz też: inne znaczenia.\nAtom – podstawowy składnik materii. Składa się z małego dodatnio naładowanego jądra o dużej gęstości i otaczającej go chmury elektronowej o ujemnym ładunku elektrycznym.\nSłowo \"atom\" pochodzi z greckiego &lt; lang=\"grc\"&gt;ἄτομος&lt;/&gt; – \"átomos\" (od α-, „nie-” + τέμνω – \"temno\", „ciąć”), oznaczającego coś, czego nie da się przeciąć ani podzielić. Idea istnienia niepodzielnych składników materii pojawiła się już w pismach starożytnych filozofów indyjskich i greckich. W XVII i XVIII wieku chemicy potwierdzili te przypuszczenia, identyfikując pierwiastki chemiczne i pokazując, że reagują one ze sobą w ściśle określonych proporcjach. W XIX wieku odkryto ruchy Browna, będące pośrednim dowodem ziarnistości materii. Na początku XX wieku fizycy zbadali wewnętrzną strukturę atomów, pokazując tym samym, że są one podzielne. Teorie mechaniki kwantowej pozwoliły stworzyć matematyczne modele wnętrza atomu.\nAtomy mają rozmiary rzędu 10−10 m i masę rzędu 10−26 – 10−25 kg. Można je obserwować przez skaningowy mikroskop tunelowy. Ponad 99,9% masy atomu jest zawarte w jego jądrze. Jądro atomowe zbudowane jest z nukleonów: protonów o dodatnim ładunku elektrycznym i elektrycznie obojętnych neutronów. Chmurę elektronową tworzą elektrony związane z jądrem przez oddziaływanie elektromagnetyczne. Podobne oddziaływanie pozwala atomom łączyć się w cząsteczki. Atom jest elektrycznie obojętny, gdy liczba elektronów jest równa liczbie protonów. W przeciwnym przypadku ma ładunek i nazywany jest jonem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7", "fragment_id": "180713/0", "subtitle": "", "title": "Atom", "parentId": 7.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180713", "score": 0.6066905856132507}, "uuid": "092c79dd-9170-418d-8df6-d2d0f0568a90"}, {"page_content": "Trwałość jądra można przewidzieć na podstawie energii wiązania, którą da się wyznaczyć doświadczalnie, porównując masę jądra z masą składników hipotetycznego rozpadu (niedoboru masy).\nPorównując masę jądra z masą hipotetycznych produktów rozpadu, można określić energię, która wydzieliłaby się podczas oderwania od jądra określonej cząstki (protonu, neutronu, elektronu, pozytonu, cząstki alfa). Jeśli energia wyrwania cząsteczki jest większa od zera, to taka reakcja zazwyczaj zachodzi. Jeśli energia jest mniejsza od zera to reakcja nie zachodzi, a jądro jest trwałe. Zakładając kształt bariery potencjału (przewidziany na podstawie czasu rozpadu znanych atomów), można oszacować czas rozpadu.\nDla średnich i ciężkich jąder energia wiązania jest wprost proporcjonalna do liczby nukleonów.\nWzrost liczby nukleonów o jeden powoduje zwykle podniesienie energii o 7–8 MeV. Prawo to jest zachowane dla jąder w zakresie liczb masowych od 30 do 70. Potem następuje wyraźne odejście od tej zależności. Energie wiązania cięższych jąder są w efekcie mniejsze niżby to wynikało z liczby nukleonów.\nJądra z parzystą liczbą neutronów i protonów (parzysto-parzyste) cechują się największą trwałością i można je odnaleźć na Ziemi w znacznych ilościach. Jądra z nieparzystą liczbą protonów lub neutronów (parzysto-nieparzyste) są już dużo mniej trwałe. Nieparzysta liczba protonów i neutronów powoduje nietrwałość jąder, choć od tej reguły są wyjątki (np.: jądro wodoru). Zjawisko to wyjaśnia model powłokowy jądra atomowego.\nPrzemiany jądrowe.\n \"Osobny artykuł: Reakcja jądrowa.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2560", "fragment_id": "175319/6", "subtitle": "", "title": "Jądro atomowe", "source": "wikipedia", "start_index": 9100.0, "document_id": "175319", "parentId": 2560.0, "score": 0.19370678067207336}, "uuid": "412caa98-e643-4e3e-8556-24ecc467e4c8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy fizyki. Zobacz też: Grupa Wydawnicza Helion oraz inne znaczenia tego słowa.\nHelion – jądro atomowe trwałego izotopu helu He w przeciwieństwie do jądra izotopu He nazywanego cząstką alfa. Składa się z jednego neutronu i dwóch protonów, stąd jego ładunek elektryczny wynosi +2. Helion jest jądrem lustrzanym trytonu.\nW reakcjach, poza zapisem He, może być oznaczany symbolem \"h\" (nie kursywą, \"h\" zarezerwowane jest dla stałej Plancka).\nHeliony powstają w reakcjach jądrowych, m.in. w reakcjach termojądrowych w gwiazdach, np. w fuzji deuteronu z protonem\n D + H → He + γ + 5,49 MeV", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=283499", "fragment_id": "1460002/0", "subtitle": "", "title": "Helion", "document_id": "1460002", "start_index": 1.0, "parentId": 283499.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3405928909778595}, "uuid": "315be826-f753-4308-aa46-5780a541b26a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy protonu jako cząstki tworzącej jądro atomowe. Zobacz też: inne znaczenia słowa „proton”.\nProton, p (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;πρῶτον&lt;/&gt; – ‘pierwsze’) – trwała cząstka subatomowa z grupy barionów o ładunku +1 i masie spoczynkowej równej ok. 1 u. Jeden z podstawowych składników materii.\nPromień protonu został oszacowany na 0,84184 ± 0,00067 fm.\nProtony wraz z neutronami stanowią nukleony, elementy jąder atomowych. Liczba protonów w jądrze danego atomu jest równa jego liczbie atomowej, która jest podstawą uporządkowania pierwiastków w układzie okresowym. Protony są głównym składnikiem pierwotnego promieniowania kosmicznego.\nProton według modelu standardowego jest cząstką złożoną, zaliczaną do hadronów, a ściślej barionów, zbudowaną z trzech kwarków: dwóch kwarków górnych „u” i jednego kwarku dolnego „d” (układ uud) związanych silnym oddziaływaniem przenoszonym przez gluony. Zanim model standardowy został powszechnie przyjęty, proton uważany był za cząstkę elementarną.\nCzynnik Landégo protonu: gp/2 = 2,792847351 ± 0,000000028\nRozpad protonu.\n \"Osobny artykuł: Rozpad protonu.\"\nWedług aktualnych wyników eksperymentalnych, jeżeli rozpad protonu następuje, to średni czas życia tej cząstki jest dłuższy niż 2,1⋅1029 lat. Zgodnie z modelem standardowym proton, jako najlżejszy barion, nie może się samorzutnie rozpaść. Jednakże niezweryfikowane teorie wielkiej unifikacji generalnie przewidują rozpad protonu z czasem życia minimum 1⋅1036 lat.\nProton może ulec przemianie, na przykład w procesie wychwytu elektronu. Ten proces nie zachodzi samorzutnie, lecz tylko w wyniku dostarczenia dodatkowej energii. Przemiana ta następuje według równania:\ngdzie:\n p – proton,\n e – elektron,\n n – neutron,", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52438", "fragment_id": "650757/0", "subtitle": "", "title": "Proton", "parentId": 52438.0, "start_index": 1.0, "document_id": "650757", "source": "wikipedia", "score": 0.5507721900939941}, "uuid": "007de4a7-13f4-4c58-9477-834bfc9ad9eb"}, {"page_content": "Poza Modelem Standardowym jest proponowany przez niektóre kwantowe teorie grawitacji:\nOddziaływania silne i elektromagnetyczne sprawiają w szczególności, że materia organizuje się w atomy i cząsteczki. Dzięki grawitacji powstają struktury w skali astronomicznej, takie jak planety czy galaktyki.\nSkala jądra atomowego.\n \"Osobny artykuł: Jądro atomowe.\"\nZwiązane oddziaływaniem silnym (tzn. wymieniające gluony) kwarki tworzą hadrony (złożone z trzech kwarków bariony, będące fermionami złożonymi i złożone z kwarku i antykwarku mezony, będące bozonami złożonymi).\nW skład zwykłej materii tzw. barionowej wchodzą, będące barionami nukleony: proton (dwa kwarki górne i jeden kwark dolny) i neutron (dwa kwarki dolne i jeden kwark górny). Kwark górny ma ładunek elektryczny +2/3 e, a kwark dolny –1/3 e. Sprawia to, że neutron ma zerowy ładunek, a proton równy +1 e.\nIstnieją też bariony mające w swoim składzie kwark dziwny – hiperony. Może także istnieć tzw. materia dziwna – plazma kwarkowo-gluonowa, będąca jakby jednym olbrzymim hadronem, której składnikiem też jest kwark dziwny.\nProtony i neutrony związane oddziaływaniem silnym (za pośrednictwem mezonów π) tworzą jądra atomowe. Protony odpychają się elektrostatycznie, jednak jądro utrzymywane jest w całości przez oddziaływanie silne. Działa ono tylko na niewielką odległość, dlatego jądra zbyt duże i masywne stają się nietrwałe, co prowadzi do samorzutnego ich rozpadu.\nMoże także istnieć tzw. materia neutronowa, będąca jakby jednym olbrzymim jądrem atomowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1324757", "fragment_id": "1141461/9", "subtitle": "", "title": "Materia (fizyka)", "document_id": "1141461", "start_index": 13388.0, "parentId": 1324757.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16641372442245483}, "uuid": "34e63a8c-b015-4ba2-86e5-4a5e1c6499c7"}, {"page_content": "Jądro atomowe – centralna część atomu składająca się z protonów i neutronów, powiązanych siłami jądrowymi, stanowiąca niewielką część objętości całego atomu, skupiona jest w nim prawie cała masa.\nJądro atomowe jest charakteryzowane przez jego liczbę atomową i liczbę masową.\nLiczba atomowa wynika z liczby protonów w jądrze, określa ładunek elektryczny jądra, który jest głównym czynnikiem określającym strukturę poziomów energetycznych elektronów w atomie.\nLiczba masowa jest równa sumie liczby protonów i neutronów w jądrze i decyduje o masie danego atomu.\nBadaniem jąder atomowych zajmuje się dział fizyki zwany fizyką jądrową.\nOdkrycie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2560", "fragment_id": "175319/0", "subtitle": "", "title": "Jądro atomowe", "parentId": 2560.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175319", "source": "wikipedia", "score": 0.3071373999118805}, "uuid": "d4bcd67b-f2a2-449a-911e-412caf926c35"}, {"page_content": "Mezony – cząstki elementarne należące do hadronów, o liczbie barionowej \"B\" = 0 oraz spinach całkowitych. Mezony zbudowane są z par kwark-antykwark, co jest związane z tym, że wypadkowy ładunek kolorowy cząstki musi być równy zeru (antykwark posiada antykolor kwarku). Wewnętrzna geometria mezonu może być określona poprzez geometrię Bolyai-Łobaczewskiego i przypuszczalnie ma, tak jak grawitacja, naturę geometryczną[].\nHistorycznie nazwa mezon dotyczyła cząstek o masie pośredniej (po grecku \"mesos\" – pośredni) między masą elektronu a masą protonu. Obecnie do mezonów zalicza się także wiele rezonansów o masach większych od masy protonu.\nDo metatrwałych (trwałych ze względu na oddziaływanie silne) mezonów należą mezony π (piony), K (kaony), η, D i B, a do rezonansów mezonowych mezony ρ, ω, φ, J/ψ i Υ,\nprzy czym zgodnie z regułą OZI lekkie stany mezonów ψ i Υ są jednak stosunkowo trwałe.\nWszystkie metatrwałe mezony mają spin 0 i parzystość – chociaż dla B nie jest to pewne.\nJądro atomowe, interpretowane jako stany związane barionów, istnieje wskutek wymiany mezonów między barionami.\nHistoria.\nW 1935 Hideki Yukawa opublikował teorię silnych oddziaływań jądrowych, która przewidywała istnienie cząstek o masie pośredniej między protonem a elektronem. Proponowano dla nich takie nazwy, jak \"barytron\", \"yukon\", \"mesotron\", \"meson\". W 1936 Carl David Anderson odkrył cząstkę o odpowiedniej masie, dzisiaj nazywaną mionem, ale jej własności nie odpowiadały przewidywaniom teorii. Przewidywaną cząstkę, dziś nazywaną mezonem π albo pionem, odkrył Cecil Frank Powell.\nNazewnictwo.\nMezony pozbawione zapachu – różne możliwości i odpowiednie symbole są podane w tabeli:\nMezony obdarzone zapachem:\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36585", "fragment_id": "177647/0", "subtitle": "", "title": "Mezony", "parentId": 36585.0, "start_index": 0.0, "document_id": "177647", "source": "wikipedia", "score": 0.335100919008255}, "uuid": "2f8af0a7-5c2c-4a75-b588-8c2fc0ce44e3"}]}
{"id": "q_235", "question": "Ryza to 100, 500 czy 1500 arkuszy papieru?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki miary. Zobacz też: inne znaczenia słowa ryza.\nRyza (od niem. \"Ries\") – tradycyjna jednostka liczby arkuszy papieru. Początkowo liczyła 480 arkuszy papieru piśmiennego. Obecnie równa jest 500 arkuszom papieru przeznaczonego do druku o gramaturze 80g. Opakowania papierów z większą gramaturą mają mniejszą liczbę arkuszy (np. 125 arkuszy dla gramatury 350g).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5260", "fragment_id": "182778/0", "subtitle": "", "title": "Ryza", "document_id": "182778", "start_index": 1.0, "parentId": 5260.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "1fa0bc3c-d846-493a-8ceb-1d2af2f28815"}, {"page_content": "Libra (z łaciny \"waga\") – podstawowa jednostka masy w starożytnym Rzymie, ważąca około (wynik jest średnią różnych danych) 327,45 g, dzieliła się na 12 uncji.\nOd libry pochodzi stosowany w średniowiecznej Europie funt.\nW Polsce libra była stosowana od XII w., głównie w aptekarstwie. Libra norymberska stosowana w XVI w wynosiła 360 gramów.\nW dawnej Polsce tradycyjna miara ilości arkuszy papieru, wynosząca 24 lub 25, co stanowiło 1/20 ryzy, a w późniejszych czasach 100 arkuszy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1313360", "fragment_id": "1144498/0", "subtitle": "", "title": "Libra (jednostka miary)", "parentId": 1313360.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1144498", "score": 0.3759344816207886}, "uuid": "3ee4184c-4709-4f34-9fed-6a47a8b4b825"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy układanki. Zobacz też: inne znaczenia nazwy „Puzzle”.\nPuzzle – forma rozrywki polegająca na składaniu dużego obrazka z małych fragmentów o charakterystycznych kształtach.\nNajczęściej składają się z 500, 1000, 1500 i 2000 elementów. Nieco rzadziej spotykane składają się z trzech i więcej tysięcy elementów. W odmianach dla dzieci spotkać można bardzo wiele wariantów (od 2 elementów), z których powstają obrazki o bardzo różnych rozmiarach.\nOdmianą klasycznych puzzli są puzzle trójwymiarowe oraz puzzle kuliste.\nEtymologia.\nPierwsze udokumentowane użycie słowa puzzle pochodzi z książki pod tytułem \"The Voyage of Robert Dudley […] to the West Indies, 1594-1595\", której narratorem był m.in. kpt. Wyatt. Według językoznawców pierwszą formą był czasownik, od którego powstał rzeczownik pochodny.\nHistoria.\nZa twórcę pierwszych puzzli uważany jest John Spilsbury, londyński grawer i kartograf (1763 rok). W celu ułatwienia nauki geografii naklejał drukowane mapy na cienkie deski z mahoniu i rozcinał całość wzdłuż granic państw. Ta forma pomocy naukowych rozprzestrzeniła się w całej Anglii i była stosowana także do nauczania innych przedmiotów. Oprócz układanek dla dzieci tworzono również puzzle dla dorosłych, które miały odpowiednią dla nich tematykę, np. przedstawiały wydarzenia lub ówczesne osobistości. Poza Anglią puzzle rozprzestrzeniły się w drugiej połowie XIX wieku, a zastosowanie pił włośnicowych do wycinania puzzli pozwoliło uzyskiwać dokładniejsze elementy. Ponadto zaczęto również ciąć obrazki na elementy, które nie miały kształtów przyjętych na rysunkach. Natomiast wymyślne kształty powodowały, że puzzle były trudniejsze do ułożenia. Na początku XX wieku rozpoczęto maszynowo wykrawać elementy, co pozwoliło obniżyć koszty i spopularyzować tę formę rozrywki.\nPierwsze puzzle w internecie pojawiły się około 2001 roku[].\nRekordy.\nNajwiększe seryjnie produkowane puzzle wyprodukowane przez firmę Ravensburger składają się z 32 256 elementów (544 × 192 cm, waga ok. 17 kg).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=443774", "fragment_id": "95433/0", "subtitle": "", "title": "Puzzle", "document_id": "95433", "start_index": 1.0, "parentId": 443774.0, "source": "wikipedia", "score": 0.026687070727348328}, "uuid": "9fffc2e7-bd36-497f-b8ce-33e252c80b44"}, {"page_content": "W czasie insurekcji wprowadzono pierwszy w dziejach Polski pieniądz papierowy. Miał on charakter substytutowy, czyli zastępujący monety, których z różnych powodów nie dało się wybić. Papiery kościuszkowskie występowały w dwóch rodzajach, jako:\n\"Bilety skarbowe\" były w istocie państwowymi asygnatami, zawierającymi obietnicę przyszłej wypłaty w pieniądzu kruszcowym, pozyskanym dzięki sprzedaży dóbr państwowych. Można je także uważać za formę przymusowej pożyczki.\nNajwcześniejszą, pierwszą emisją insurekcji były bilety skarbowe (z datą 8 czerwca 1794 r.), które wprowadzono do obiegu 16 sierpnia 1794 r. Były to nominały: 5, 10, 25, 50, 100, 500 oraz 1000 złotych. Nakłady bardzo różniły się między sobą – od 59,4 tys. papieru 5-złotowego, do 500 sztuk 500-złotowego, czy 1000 sztuk 1000-złotowego. Wszystkie nominały charakteryzowały się drukiem jednostronnym, jak również miały te same wymiary. Wydrukowane papiery skarbowe zszywano po 500 sztuk, a następnie oprawiano w płótno. Wprowadzając je do obiegu, wycinano ręcznie z tak powstałego zeszytu – jest to przyczyna różnicy realnych wymiarów.\n\"Bilety zdawkowe\" stanowiły inną substytutową formę pieniądza. Opiewały one na niskie nominały, wydawane zamiast drobnych monet. Wprowadzono je w celu zaoszczędzenia surowca (miedzi i srebra), używanego do produkcji drobniaków.\nBilety zdawkowe, stanowiące drugą emisję insurekcji, nosiły datę 13 sierpnia 1794 r. Drukowano je na grubym papierze, określanym czasem jako kartonik. Wydrukowano następujące nominały:\nBilety zdawkowe drukowano dwustronnie na arkuszach 6 × 6 sztuk (5 i 10 groszy) oraz 4 × 6 sztuk (1 zł). Nierozcięte całkowicie, np. w postaci pasków kilku sztuk, również wchodziły do obiegu.\nBilety zdawkowe wprowadzano w różnych terminach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1418508", "fragment_id": "219757/41", "subtitle": "", "title": "Systemy monetarne w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 60993.0, "parentId": 1418508.0, "document_id": "219757", "score": 0.19200031459331512}, "uuid": "cb35eed0-3087-44b5-bee2-55de55a96e23"}, {"page_content": "Ryza (ros.: \"риза\" – „szata”) – ozdobna metalowa koszulka pokrywająca ikony. Ryzy były stosowane w XV wieku. Ryzy powtarzały zarys postaci, ale przykrywały znaczną część ikony, pozostawiając odkryte jedynie twarze i ręce postaci. Często były wykonywane z cennych materiałów – ze srebra i były ozdabiane kamieniami szlachetnymi\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2629029", "fragment_id": "1591452/0", "subtitle": "", "title": "Ryza (malarstwo)", "parentId": 2629029.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1591452", "source": "wikipedia", "score": 0.18621738255023956}, "uuid": "0c60c551-2569-4ae9-a38b-f64c2a793454"}, {"page_content": "Gramatura papieru – masa (pot. „ciężar”) wyrobu papierniczego wyrażona w gramach na metr kwadratowy czy dawniej (w krajach anglosaskich) w funtach na ryzę.\nPośrednio parametr ten przekłada się na grubość papieru: najczęściej papier o gramaturze 100 g/m² ma grubość 0,1 mm (z dokładnością ok. 20%). Dokładna grubość zależy jednak od jego wolumenu i np. w przypadku tzw. papierów objętościowych ten przelicznik nie ma już zastosowania.\nW przypadku papieru na okładki, foldery, opakowania itp., wrażenie większej gramatury (a więc papieru grubszego, sztywniejszego) osiągnąć można przez lakierowanie lub laminowanie.\nGramaturę określa się przez pomiar masy próbki papieru o określonej powierzchni. Próbkę przed pomiarem powinno poddać się klimatyzacji w pomieszczeniu o temperaturze 23±1 °C i wilgotności względnej 50±2%.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1893", "fragment_id": "178146/0", "subtitle": "", "title": "Gramatura papieru", "document_id": "178146", "start_index": 0.0, "parentId": 1893.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2679438591003418}, "uuid": "399ccc2c-a48a-4a4c-aeed-81e65680e606"}, {"page_content": "Papier (z gr. πάπυρος (pápyros), łac. \"carta papirea\") – spilśniona na sicie masa włóknista pochodzenia organicznego o gramaturze od 28 do 200 g/m². Wytwarzany poprzez ułożenie na sicie włókien. Papier jest wytwarzany w formie arkuszy lub wstęgi nawijanej w zwoje. Po uformowaniu masy na sicie jest odwadniany, prasowany, suszony i gładzony w podzielonych etapach ciągłego procesu wytwarzania.\nUżywane są zwykle włókna organiczne: z celulozy, włókno ścieru drzewnego – otrzymywane poprzez starcie i zmielenie bali sosnowych (tzw. \"papierówki\") w procesie rozwłókniania mechanicznego. Czasem stosowany jest proces rozwłókniania chemicznego i mają zastosowanie inne włókna roślinne (słoma, trzcina, bawełna, len, konopie, bambus). Zastosowanie ma też makulatura uprzednio poddana procesowi dyspersji.\nOprócz włókien organicznych w skład papieru wchodzą substancje niewłókniste – wypełniacze organiczne: np. skrobia ziemniaczana i wypełniacze nieorganiczne – mineralne: kaolin, talk, gips, kreda oraz niekiedy substancje chemiczne typu hydrosulfit oraz barwniki. Wypełniacze poprawiają właściwości papieru (gładkość, samozerwalność, nieprzezroczystość, białość, odcień).\nRodzaj włókien, wypełniaczy oraz proporcje ich użycia określa \"receptura papieru\", zależna od rodzaju i przeznaczenia papieru.\nHistoria papieru na świecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14943", "fragment_id": "176143/0", "subtitle": "", "title": "Papier", "document_id": "176143", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14943.0, "score": 0.057083308696746826}, "uuid": "73540b42-6318-4e02-8ea4-e8d2ffc093e0"}, {"page_content": "Adam Wąsowicz (zm. około 1617), papiernik polski, działający w Lublinie.\nBył przedstawicielem trzeciego pokolenia papierników lubelskich, jako wnuk Jana Fajfera i syn Tomasza Wąsa. Przejął papiernię od matki, Elżbiety z Fajferów, która zarządzała zakładem od śmierci Tomasza Wąsa około 1580. Podobnie jak w czasie dzierżawy zakładu przez ojca, za Wąsowicza papiernia dobrze prosperowała i przynosiła godne dochody. Adamowi Wąsowiczowi udało się zachować wysokość czynszu płaconego przez ojca – 20 grzywien i 4 ryzy papieru na rzecz zamku starościńskiego w Lublinie – ale dewaluacja pieniądza sprawiła, że wartość ryzy papieru wzrosła z 36 do 45 groszy.\nNa czas dzierżawy papierni przez Adama Wąsowicza (w lustracji z 1602 określonego jako \"Adam Papiernik, syn Tomasza Wąsa\") przypadła istotna zmiana w stosunkach prawnych: młyn papierniczy, razem z wsią Tatary, na obszarze której był położony, przeszedł z uposażenia starostwa lubelskiego do kasztelanii lubelskiej. W efekcie w 1607 zmienił się znak wodny na papierze produkowanym w Lublinie, jako że herb starostów lubelskich Tęczyńskich Topór zastąpiony został herbem Lewart, którym pieczętowali się Firlejowie. Zmiana ta pozwoliła na rozróżnienie papieru z zakładu lubelskiego od papieru produkowanego w Krzeszowicach, prywatnej papierni Tęczyńskich, również opatrzonego herbem Topór.\nAdam Wąsowicz prawdopodobnie był dwukrotnie żonaty. Zmarł około 1617. Prowadzenie papierni przejął jego syn z pierwszego małżeństwa Michał Wąsowicz, zwany Straszem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1646954", "fragment_id": "681951/0", "subtitle": "", "title": "Adam Wąsowicz", "document_id": "681951", "start_index": 0.0, "parentId": 1646954.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06275717914104462}, "uuid": "b633744f-924d-44db-95b4-ebdadcccc9c9"}, {"page_content": "Gracz który przekroczy ustaloną liczbę punktów dodatnich lub ujemnych (np.: 100, 300, 500) wygrywa bądź przegrywa całą grę.\nRemik 500.\nRemik 500 stanowi wersję remika tradycyjnego różniącą się tylko kilkoma szczegółami:\nRemik Gin.\nW tej wersji każdy z graczy otrzymuje po 10 kart. Jokery nie są używane.\nGracz podczas rozgrywki może wyłożyć się tylko raz – wyłożenie się gracza kończy rozgrywkę. Gracz może wyłożyć się nawet nie posiadając wszystkich kart należących do sekwensów lub grup – jeśli tylko suma jego niewykorzystanych kart jest równa bądź mniejsza niż 10.\nAs może być wykorzystywany tylko jako najmłodsza karta i jest warty zawsze 1 punkt. Blotki są warte zgodnie ze swoją wartością, natomiast wszystkie figury są warte po 10 pkt.\nPo wyłożeniu się reszta graczy jest proszona o pogrupowanie swoich kart do sekwensów i grup. Jeśli gracz wyłożył się posiadając niewykorzystane karty – przeciwnicy mogą również dokładać swoje karty do jego układów.\nWyłożenie się, że wszystkimi kartami nazywane jest meldowaniem remika, natomiast wyłożenie się bez wszystkich kart nazywane jest stukaniem.\nPunktacja.\nGracz który wyłożył się z wykorzystaniem wszystkich kart (zameldował remika) otrzymuje premię 25 pkt. + sumę wartości kart przeciwników które nie zostały przydzielone do żadnego układu (tzw. balast).\nGracz który wyłożył się bez wykorzystania wszystkich kart (zastukał) otrzymuje liczbę punktów będącą różnicą sumy wartości niewykorzystanych kart przeciwników oraz sumy wartości niewykorzystanych kart gracza. Jeśli suma wartości kart przeciwników jest mniejsza niż gracza – punkty otrzymują przeciwnicy wraz z premią 25 pkt.\nGracz który osiągnie 100 punktów wygrywa.\nOdmiana Full.\nW odmianie tej wykładać się można wyłącznie z wykorzystaniem wszystkich kart (bez tzw. stukania), a gra toczy się do zdobycia 150 punktów.\nPopularne modyfikacje zasad.\nModyfikacje zazwyczaj dotyczą remika tradycyjnego, są stosowane w grze wśród znajomych lub rodziny i mają za zadanie utrudnić lub urozmaicić grę.\nStos kart\nWykładanie się\nPunktacja\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=548290", "fragment_id": "1588002/3", "subtitle": "", "title": "Remik", "document_id": "1588002", "start_index": 5372.0, "source": "wikipedia", "parentId": 548290.0, "score": 0.024489426985383034}, "uuid": "87f51e3b-b70f-4450-9f81-5b3331e55e0c"}, {"page_content": ". I tak; – arkusz mapy w skali 1:100 000 dzieli się na 4 arkusze mapy w skali 1:50 000 oznaczane literami: A, B, C, D; arkusz mapy w skali 1:50 000 dzieli się na 4 arkusze mapy w skali 1:25 000 oznaczane literami: a, b, c, d; – arkusz mapy w skali 1:25 000 dzieli się na 4 arkusze mapy w skali 1:10 000 oznaczane cyframi: 1,2,3,4; – arkusz mapy w skali 1:10 000 dzieli się na 4 arkusze mapy w skali 1:5000, co odpowiada podziałowi arkusza mapy 1:100 000 na 256 arkuszy. Arkusze mapy w skali 1:5000 oznacza się godłem odpowiedniego arkusza mapy 1:100 000 z dodaniem w nawiasie liczby od 1 do 256.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=998891", "fragment_id": "1388694/9", "subtitle": "", "title": "Polskie mapy topograficzne", "source": "wikipedia", "start_index": 10295.0, "document_id": "1388694", "parentId": 998891.0, "score": 0.11467676609754562}, "uuid": "08816818-12e4-4cda-b7b1-f70bcfef452d"}]}
{"id": "q_236", "question": "Podaj pełną polską nazwę armii UPA?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „UPA”. Zobacz też: inne znaczenia terminu UPA lub Upa.\n Ta strona dotyczy zbrojnej formacji frakcji banderowskiej OUN. Zobacz też: Sicz Poleska – organizacja, która w latach 1942–1943 także nosiła nazwę Ukraińska Powstańcza Armia (tzw. Pierwsza UPA).\nUkraińska Powstańcza Armia, Ukraińska Armia Powstańcza, UPA ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;Українська повстанська армія&lt;/&gt;, УПА; \"Ukrajinśka powstanśka armija\", \"UPA\") – formacja zbrojna stworzona przez frakcję banderowską Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów pod koniec 1942 roku i przez nią kierowana. Działała głównie na Wołyniu, w Galicji Wschodniej i na terenach na zachód od linii Curzona. Hymnem UPA był „Marsz Ukraińskich Nacjonalistów”.\nOrganizacja Ukraińskich Nacjonalistów nie uznała granic ustanowionych na konferencjach teherańskiej i jałtańskiej. Działacze OUN, wiedząc, że tereny zamieszkane przez ludność ukraińską zostaną podzielone i wejdą w skład Polski oraz ZSRR, i nie uznając tego faktu, próbowali utworzyć własną jednostkę terytorialną pod nazwą \"Zakerzoński Kraj\".\nCelem UPA było powstanie niepodległego, monoetnicznego (jednonarodowego) państwa ukraińskiego o charakterze faszystowskim. Walczyła w tym celu przeciwko okupacyjnym władzom niemieckim, partyzantom polskim i radzieckim (1943–1945), Siczy Poleskiej, Armii Czerwonej i NKWD. Mimo potyczek z Niemcami UPA w pewnym stopniu z nimi współpracowała – zawierała lokalne porozumienia z Niemcami w celu zwalczania partyzantki sowieckiej, a także w 1944 była sporadycznie przez nich zaopatrywana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/0", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "parentId": 20297.0, "start_index": 1.0, "document_id": "170952", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "5b8d17e3-d278-4c8f-8536-0e37788923f4"}, {"page_content": "Z zamiarem konsolidacji rozpoczęły się w maju 1943 rozmowy z UPA (Sicz Poleska), dowodzoną przez Tarasa Borowcia „Bulbę”, rozmowy o zjednoczeniu w jedną organizację o nazwie Ukraińska Powstańcza Armia. Jednak odmienność przekonań, struktura organizacyjna oddziałów, jak i ambicje dowódców nie pozwoliły na zjednoczenie. Poza tym „Bulba” unikał walk z Armią Krajową operującą na Wołyniu, natomiast „Kłym Sawur” i cała OUN-SD uważały Polaków za okupantów, a akcje antypolskie za nieuniknione.\nW dniach 7–8 sierpnia 1943 oddziały UPA-Północ dowodzone przez Iwana Kłymyszyna „Kruka” przeprowadziły w obwodzie krzemienieckim rozbrojenie wojskowych oddziałów OUN-M (melnykowców, pod nazwą Ukraińskie Powstańcze Wojsko, UPW), dowodzonych przez Mykołę Nedzwedzkiego „Chrona”. Większość melnykowców wstąpiła do UPA, również część dowódców, jak: Fedir Polowyj „Pol”, Wasyl Sztul „Czornota”, Maksym Skorupśkyj „Maks” i Ołeksandr Jaceniuk „Wołynec”, objęła dowódcze stanowiska w UPA.\n18 sierpnia 1943 większość oddziałów „Bulby” została siłą przyłączona do formacji tworzonych przez OUN. Bulba-Boroweć przemianował resztki swojej organizacji na Ukraińską Armię Ludowo-Rewolucyjną (UNRA), ale już miesiąc później, po ataku banderowców na jej sztab, uległa ona rozproszeniu.\nSzybki rozwój struktur organizacyjnych i wzrost liczebności UPA nastąpił w drugiej połowie 1943, zwłaszcza po dezercji do niej większości ukraińskich policjantów, będących do tej pory w służbie niemieckiej. Również w lipcu/sierpniu 1944 roku po rozbiciu przez Armię Czerwoną 14 Dywizji Grenadierów SS w bitwie pod Brodami około 4000 ukraińskich żołnierzy zasiliło oddziały UPA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/10", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "source": "wikipedia", "start_index": 14243.0, "parentId": 20297.0, "document_id": "170952", "score": 0.45796674489974976}, "uuid": "c4706288-d545-43bc-be63-5d86b667cecd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nSicz Poleska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;Поліська Січ&lt;/&gt;) – ukraińska konspiracyjna formacja zbrojna podczas II wojny światowej, istniejąca w okresie jesień 1940 – wrzesień 1943. W latach 1942–1943 organizacja przejściowo nosiła nazwę Ukraińska Powstańcza Armia (tzw. Pierwsza UPA), a od sierpnia 1943 roku Ukraińska Armia Ludowo-Rewolucyjna.\nZarys historyczny.\nOd jesieni 1940 na okupowanym przez Sowietów Wołyniu (powiaty kostopolski i sarneński) na polecenie Andrija Liwickiego, prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie, Taras Boroweć, (ps. Taras Bulba), były działacz ruchu petlurowskiego rozpoczął organizację ukraińskiej konspiracji antysowieckiej i pojawiły się pierwsze oddziały partyzanckie tej konspiracji.\nPo wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej w czerwcu 1941, uaktywniły się jako tzw. Sicz Poleska. Początkowo atakowały wycofujące się oddziały Armii Czerwonej i uciekających funkcjonariuszy partyjnych wraz z rodzinami. Z tego względu były czasowo tolerowane przez Niemców, ale jako formacja quasi-policyjna, a nie zalążek ukraińskiej armii, jak projektował Bulba-Boroweć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=799342", "fragment_id": "988848/0", "subtitle": "", "title": "Sicz Poleska", "parentId": 799342.0, "start_index": 0.0, "document_id": "988848", "source": "wikipedia", "score": 0.2482270896434784}, "uuid": "bf4c65ee-0a5b-4a56-9bb6-67a4f2331295"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Dezercja ukraińskich policjantów na Wołyniu w 1943 roku.\"\nWiosną 1943 oddziały OUN-SD liczyły już kilka tysięcy osób. Główne dowództwo sprawował Dmytro Klaczkiwski, szefem Krajowego Sztabu Wojskowego (KWSz) był Wasyl Iwachiw (do śmierci 13 maja 1943), następnie Wasyl Sydor. Nazwę późniejszą, tzn. UPA przejęto od formacji zbrojnych Tarasa Borowcia „Tarasa Bulby”. Obecnie dla rozróżnienia oddziałów Bulby używa się wobec nich określenia \"UPA – Poleska Sicz\".\nZa oficjalną datę utworzenia UPA historycy ukraińscy przyjmują 14 października 1942 – Święto Szaty (\"Pokrowy\") Najświętszej Marii Panny. Dzień ten jako święto UPA został ustalony na mocy postanowienia Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR) z 30 maja 1947.\nOrganizacja UPA.\nStruktura początkowa.\nPierwszym dowódcą UPA został Dmytro Klaczkiwski („Kłym Sawur”, „Ochrim”), a szefem Krajowego Sztabu Wojskowego (\"Krajowyj Wijśkowyj Sztab\" – KWSz) Wasyl Iwachiw („Sonar”, „Som”), po jego śmierci Wasyl Sydor („Szełest”), a po nim Łeonid Stupnyckyj „Honczarenko”. Pod koniec 1943 UPA składała się z czterech okręgów wojskowych (\"wijśkowa okruha\" – WO), zwanych też grupami (\"hrupa\"):\nOddziały UPA dokonywały także rajdów na wschodnie tereny Ukrainy (przede wszystkim okolice Kamieńca Podolskiego, Winnicy, Czerkasów). Mimo wysiłków podejmowanych od 1943 nie udało się zbudować struktur UPA i OUN na Ukrainie Wschodniej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/3", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "source": "wikipedia", "start_index": 4589.0, "document_id": "170952", "parentId": 20297.0, "score": 0.2850491404533386}, "uuid": "bcdf8ee7-99fc-4b5e-ac33-e2481277836c"}, {"page_content": "Według części badaczy, np. Grzegorza Motyki ideolodzy OUN i UPA jawnie odwoływali się do ideologii faszystowskiej. Redaktorzy książki o Waffen-SS piszą o „wojowniczych nazistowskich kolaborantach z Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA)”.\nUPA w Polsce.\nJeszcze za okupacji niemieckiej, na obecnych terenach Polski dowództwo UPA utworzyło 26 stycznia 1944 VI Okręg Wojskowy UPA „Sian”. Po zajęciu tego terenu w lipcu i sierpniu 1944 przez wojska radzieckie, istniejące oddziały UPA wycofały się w Ukraińskie Karpaty. Dopiero we wrześniu powróciły dwie sotnie, jednak wskutek dużego nasycenia terenu wojskami radzieckimi, i ciągłych obław NKWD (głównie w celu mobilizacji do Armii Czerwonej) zostały one rozformowane i rozproszone po terenowych placówkach SKW.\nDo 1947 władze polskie nie czyniły wiele w celu likwidacji ukraińskiego podziemia, prowadząc w latach 1944–1946 akcję wysiedlania ludności ukraińskiej do ZSRR. Zajmowały się tym zadaniem 3 dywizje piechoty. UPA próbowała przeciwdziałać wysiedleniom, atakując oddziały LWP, KBW, WOP i MO, jak również infrastrukturę transportową (mosty, linie kolejowe, stacje). Nie udało się zatrzymać akcji, ale działalność UPA znacznie ją opóźniła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/20", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "parentId": 20297.0, "start_index": 29377.0, "document_id": "170952", "source": "wikipedia", "score": 0.36020392179489136}, "uuid": "8faf746b-9f73-4891-86df-d04ae7cbaf99"}, {"page_content": "Ukraińska Powstańcza Armia jest współodpowiedzialna wraz z OUN-B za zorganizowanie i przeprowadzenie ludobójstwa polskiej ludności cywilnej (rzeź wołyńska i czystka etniczna w województwach lwowskim, tarnopolskim i stanisławowskim). Według opinii niektórych historyków była to organizacja terrorystyczna.\nOd jesieni 1944 roku UPA walczyła w nowych granicach Polski nie tylko z polskim wojskiem, KBW, UBP, WOP; atakowała posterunki MO i niebronione polskie wsie, ale również z oddziałami poakowskimi (np. Zgrupowaniem Warta), NSZ, WiN. Od 1945 na Lubelszczyźnie i Podlasiu zawierała lokalne porozumienia rozejmowe z antykomunistycznym podziemiem poakowskim, były przypadki współpracy zbrojnej (atak na Hrubieszów). Zarówno w trakcie wysiedleń ludności ukraińskiej do ZSRR w latach 1944–1946, jak i w trakcie akcji „Wisła”, zbrojnie starała się powstrzymać wysiedlenia ludności ukraińskiej. Na terenie ZSRR walczyła z regularnymi oddziałami Armii Czerwonej, Istriebitielnymi Bataljonami, milicją, wojskami NKWD i MGB i antypartyzanckimi oddziałami NKWD.\nW Polsce jej aktywność znacząco zmalała po akcji „Wisła” w 1947 roku, ostatnie oddziały przestały istnieć w ZSRR w 1956 roku.\nPolski Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 września 1950 roku uznał Ukraińską Powstańczą Armię za organizację zbrodniczą.\nHistoria powstania UPA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/1", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "parentId": 20297.0, "start_index": 1571.0, "document_id": "170952", "source": "wikipedia", "score": 0.19085082411766052}, "uuid": "64a6f64d-7bb2-4840-be71-2e7527484eff"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pomniki – galeria\nPamięć o zbrodniach OUN i UPA – zbiorowa pamięć o zbrodniach popełnionych przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińską Powstańczą Armię na ludności cywilnej podczas rzezi wołyńskiej, czystki etnicznej w Małopolsce Wschodniej i partyzanckich walk z UPA w latach 1944–1945.\nGeneza.\n \"Osobne artykuły: Rzeź wołyńska, Czystka etniczna w Małopolsce Wschodniej i Partyzanckie walki polsko-ukraińskie.\"\nW latach 1943–1945 Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (frakcja Stepana Bandery, OUN-B) oraz Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) przy wsparciu ukraińskiej ludności cywilnej dokonały na mieszanych etnicznie południowo-wschodnich ziemiach II Rzeczypospolitej (dawne województwa wołyńskie, tarnopolskie, stanisławowskie oraz część województw lwowskiego, lubelskiego i poleskiego) masowej zbrodni (ludobójstwa, ludobójczej czystki etnicznej) na cywilnej ludności polskiej. W wyniku ataków przeprowadzanych głównie na terenach wiejskich zginęło według konserwatywnych szacunków około 100 tys. Polaków (według wyższych szacunków Ewy Siemaszko zabito 134 tys. Polaków). W wyniku polskiego odwetu zginęło 10-15 tys. Ukraińców.\nNa Wołyniu znajduje się około 1500 miejsc (miejscowości), w których dokonywano zbrodni na Polakach, w dawnych województwach tarnopolskim, lwowskim i stanisławowskim – około 2000.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3509930", "fragment_id": "924150/0", "subtitle": "", "title": "Pamięć o zbrodniach OUN i UPA", "parentId": 3509930.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "924150", "score": 0.06430643796920776}, "uuid": "f2738973-1a3b-4e8d-9d12-2432bfe167c4"}, {"page_content": "Dotychczasowy WO-1 przyłączono do WO-2, zaś WO-5, WO-7 i WO-8 do WO-4. Od listopada 1944 do kwietnia 1945 WO-6 obejmujący dzisiejsze tereny Polski był podporządkowany WO-2. Odcinki Taktyczne istniały tylko w UPA-Zachód.\nW końcu stycznia 1944 na południowych terenach obecnego obwodu rówieńskiego rozpoczęto organizowanie UPA-Południe (\"UPA-Piwdeń\"), nazywanej w literaturze także UPA-Wschód (\"UPA-Schid\"):\nDowódcą UPA-Południe został Wasyl Kuk („Łemisz”). Po 1944 UPA-Południe przestała istnieć jako odrębna struktura.\nGłówny Sztab Wojskowy UPA (HWSz), sztaby terytorialnych UPA (Północ, Zachód, Południe – \"Heneralna Wijśkowa Okruha\" – Generalny Okręg Wojskowy – HWO) i sztaby WO dzieliły się na siedem zarządów (lub oddziałów): operacyjny, rozpoznawczy (wywiadowczy), zaopatrzenia, personalny, wyszkolenia, wychowania politycznego, inspektorów wojskowych.\nW latach 1943–1945 podstawową jednostką bojową była sotnia (kompania). Większość z nich łączono w kurenie (bataliony). Na niektórych terenach dwa lub więcej kureni łączono tymczasowo w zahin (pułk).\nPonieważ UPA miała stać się w myśl planów nacjonalistów ukraińskich podstawą tworzenia regularnych sił zbrojnych, zakładano, iż jednostki WO tworzyć będą \"grupę\" (odpowiednik dywizji), zaś wszystkie \"grupy\" HWO – korpus. Taki podział był jednakże czysto teoretyczny i stworzono go wyłącznie na papierze.\nRodzaje jednostek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/5", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "parentId": 20297.0, "start_index": 7354.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170952", "score": 0.1438385546207428}, "uuid": "39eea8b8-2584-48c2-8471-f79ae5baeb30"}, {"page_content": "UPA-Zachód – jeden z trzech głównych okręgów wojskowych (HWO) Ukraińskiej Powstańczej Armii, działający od lipca 1944[] do 1948 roku. \nW jego skład wchodziły: Galicja Wschodnia, Bukowina i Zakarpacie, w latach 1943–1944 dzielił się na 8 wydzielonych okręgów wojskowych (\"Wijskowyj Okruh\"): \nW jej skład weszła między innymi część Bukowińskiej Ukraińskiej Armii Samoobrony oraz Ukraińska Narodowa Samoobrona. W 1943 roku krajowym dowódcą okręgu był Ołeksandr Łućkyj „Andrijenko”, a w latach 1944–1947 płk Wasyl Sydor „Szełest”. Szefem sztabu był kpt W. Chmel.\nW 1945 dokonano reorganizacji struktury, zmniejszając liczbę okręgów do 4: \nJedynie w UPA-Zachód występował podział okręgów (WO) na Odcinki Taktyczne (TW).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1106947", "fragment_id": "1348292/0", "subtitle": "", "title": "UPA-Zachód", "parentId": 1106947.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1348292", "source": "wikipedia", "score": 0.13565966486930847}, "uuid": "bbff090d-9195-46da-b399-9da642e42951"}, {"page_content": "UPA ciągle cierpiała na brak wyszkolonej liniowej kadry oficerskiej. Początkowo w roli kadry obsadzano dawnych oficerów armii Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) (m.in. Iwan Rembałowycz) i Ukraińskiej Armii Halickiej (UHA), jednak później ze względu na ich wiek trzeba było ich częściowo demobilizować, a częściowo kierować do pracy sztabowej. Większość dowódców uzyskała przeszkolenie wojskowe przed II wojną światową podczas służby w Wojsku Polskim i w oddziałach Siczy Karpackiej 1938/1939 (m.in. Roman Szuchewycz, Wasyl Mizerny, Wasyl Sydor, Mykoła Twerdochlib, Myrosław Onyszkewycz, Iwan Szpontak, Wołodymyr Szczygielski, Wasyl Szyszkanynec), zaś w czasie wojny w służbie wojskowej i policyjnej w złożonych z Ukraińców formacjach III Rzeszy (bataliony \"Nachtigall\" i \"Roland\", Ukraińska Policja Pomocnicza i Schutzmannschaft) – m.in. Marijan Łukaszewycz, Ostap Łynda, Mychajło Duda, Jarosław Kociołek, Hryhorij Mazur, Iwan Szymanskyj, Wasyl Andrusiak, Omelian Polowyj.\nWedług obliczeń Iwana Kaczanowskiego co najmniej 46% dowódców OUN-B i UPA miało w swoim życiorysie etap kolaboracji z Niemcami:\nW latach 1942–1943 przyjmowano do UPA, w tym na wysokie stanowiska dowódcze, oficerów Armii Czerwonej (m.in. Petro Mykołenko), którzy w pierwszej fazie wojny niemiecko-sowieckiej uniknęli niewoli. Umożliwiło to jednak powstanie w UPA sowieckiej siatki wywiadowczej, którą Służba Bezpieczeństwa OUN zlikwidowała w sierpniu 1943.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20297", "fragment_id": "170952/8", "subtitle": "", "title": "Ukraińska Powstańcza Armia", "source": "wikipedia", "start_index": 11098.0, "document_id": "170952", "parentId": 20297.0, "score": 0.15764522552490234}, "uuid": "67b3fd00-baca-4f71-b56c-9699b278e9cc"}]}
{"id": "q_237", "question": "Ile tzw. wojen punickich (kartagińskich) stoczył Rzym z Kartaginą w latach 264–146 p.n.e.?", "answer": [{"page_content": "Już od początków republiki Rzym toczył z okolicznymi ludami walki, które stopniowo doprowadziły do opanowania przez miasto nad Tybrem całej Italii. Pokonani zostali m.in. Etruskowie, Samnici i greckie poleis na Półwyspie Apenińskim (ostatni Tarent poddał się w 272 p.n.e.). Rzymianie konfiskowali podbitym ludom część ziemi i uzależniali je, stosując różne formy sojuszu lub zwierzchnictwa, a w strategicznych miejscach zakładali kolonie. W ten sposób powstała na terenie Italii (z wyłączeniem Niziny Padańskiej opanowanej przez Galów) luźna federacja państewek pod wyraźnym przewodnictwem Rzymu. W 264 p.n.e. republika wdała się w konflikt z potężną Kartaginą, byłą fenicką kolonią położoną na terenach dzisiejszej Tunezji, kontrolującą zachodnią część Morza Śródziemnego. Owocem starcia były trzy wojny punickie (ostatnia zakończyła się zniszczeniem Kartaginy w 146 p.n.e.) i opanowanie przez Rzym m.in. Sycylii, Hiszpanii i części północnej Afryki. Koniec III wieku p.n.e. to początek interwencji republiki na wschodzie, których efektem było podporządkowanie w II wieku p.n.e. Macedonii i Grecji właściwej, a później części terenów hellenistycznych monarchii w Azji. Podboje ogromnych obszarów ułatwiła liczna i świetnie zorganizowana armia, podstawę której stanowiła ciężka piechota złożona z obywateli rzymskich, zorganizowana w legiony dowodzone zwykle przez konsulów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12797", "fragment_id": "185868/37", "subtitle": "", "title": "Starożytność", "source": "wikipedia", "start_index": 48638.0, "parentId": 12797.0, "document_id": "185868", "score": 0.3590906262397766}, "uuid": "b892c780-fbc5-4a4b-9e75-cd2a7ac568a1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nIII wojna punicka (149–146 p.n.e.) – ostatnia z wojen punickich toczonych pomiędzy Republiką Rzymską a Kartaginą. Skutkiem było całkowite zniszczenie Kartaginy i wzrost potęgi Rzymu na arenie międzynarodowej.\nPolityka rzymska przed wojną.\nW II wieku p.n.e. Rzymianie świadomi własnej siły prowadzili wobec innych państw coraz bardziej brutalną politykę. Nie zadowalali się już, jak to czynili wiek wcześniej na tworzeniu z podbitych terenów protektoratów czy uzależnianiu ościennych władców. Zaczęli tworzyć prowincje. Aby tego dokonać musieli zlikwidować wiele państw wasalnych. Jednym z nich był ich dawny przeciwnik – Kartagina. W Rzymie stronnictwo zgromadzone wokół Katona Starszego starało się przez lata o ostateczne zniszczenie Kartaginy. Cenzor kończył każde swe przemówienie słowami: \"Ceterum censeo Carthaginem esse delendam\" (łac. \"Poza tym uważam, iż Kartagina powinna zostać zburzona\").\nKu wojnie.\nW wyniku drugiej wojny punickiej (218–201) Republika rzymska stała się największą potęgą antycznego świata. Złamano mocarstwo Kartaginy. Państwo to przekształciło się w uległego klienta państwa rzymskiego, płacącego należne Rzymianom kontrybucje i dostarczającego posiłków wojskowych. Cały swój zapał Kartagińczycy skierowali na rozwój gospodarki państwa, stając się potęgą gospodarczą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58314", "fragment_id": "644461/0", "subtitle": "", "title": "III wojna punicka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644461", "parentId": 58314.0, "score": 0.673879086971283}, "uuid": "2292413c-a145-4d8a-933e-3fa11abd5636"}, {"page_content": "Najwięcej zwolenników znalazł wariant pierwszy, gdyż podstawą ekonomicznego bytu Kartaginy był handel i handel pośredniczy. Transakcje zawierane przez Kartaginę dotyczyły w głównej mierze produktów rolnych, wyrobów rzemiosła, metali (w tym szlachetnych) oraz niewolników, na których oparte było stojące na bardzo wysokim poziomie rolnictwo. Penetracja militarna i handlowa Morza Śródziemnego prowadzona przez Kartaginę, uzależniała od niej w dużej części handel tego rejonu. Jednak poważną przeszkodę w osiągnięciu całkowitej dominacji handlowej stanowiły wolne miasta greckie położone na Sycylii, która była uważana za spichlerz rejonów śródziemnomorskich. Dzięki położeniu na przecięciu morskich szlaków handlowych miała duże znaczenie gospodarcze, strategiczne i polityczne. W kartagińskim posiadaniu znajdowały się położone w zachodniej części Sycylii posiadłości: Lilibeum, Drepanum i Panormus, jednak ich znaczenie w porównaniu z Syrakuzami czy Mesyną było nieznaczne. Opanowanie lub uzależnienie od siebie tych miast było jednym z głównych celów ekspansji kartagińskiej. Sycylia pełniła równocześnie niebagatelną rolę w planach rzymskich. Wyspa miała służyć jako dostawca żywności do Wiecznego Miasta, a także stanowić rodzaj buforu ochronnego w razie agresji ze strony Kartaginy[].\nPodjęte przez Rzym kroki militarne i natychmiastowa odpowiedź ze strony Kartaginy zapoczątkowały wojny punickie.\nZarys przebiegu.\nPierwsza wojna punicka w latach 264–241 p.n.e. toczyła się głównie na Sycylii i oblewających ją morzach.\nTeatrem drugiej wojny punickiej w latach 218–201 p.n.e. był obszar niemal całego wybrzeża zachodniej części Morza Śródziemnego, w szczególności Italia, południowa Hiszpania i Afryka północna.\nOstatnia, trzecia wojna punicka w latach 149–146 p.n.e. miała miejsce w afrykańskich terytoriach Kartaginy i zakończyła się jej zdobyciem oraz zburzeniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6893", "fragment_id": "175062/1", "subtitle": "", "title": "Wojny punickie", "parentId": 6893.0, "start_index": 612.0, "document_id": "175062", "source": "wikipedia", "score": 0.6215469241142273}, "uuid": "499a827e-202a-4150-86c9-07bd2e594177"}, {"page_content": "Ceterum censeo Carthaginem esse delendam (łac. „A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć”) – łacińskie wezwanie w republice rzymskiej z ostatnich lat wojen punickich (264–146 r. p.n.e.).\nHistoria.\nChociaż Rzymianie odnieśli sukces w czasie dwóch pierwszych wojen punickich, to w czasie rywalizacji z fenickim miastem-państwem Kartaginą (w dzisiejszej Tunezji) o dominację nad północną Afryką ponieśli kilka upokarzających i przynoszących ujmę porażek. Spowodowało to chęć szukania zemsty i odniesienia całkowitego zwycięstwa, które Katon wyrażał zdaniem \"A poza tym sądzę, że Kartaginę należy zniszczyć\". Uważał on, że Rzymianie nigdy nie będą mieli poczucia bezpieczeństwa i wolności, dopóki Kartagina nie zostanie unicestwiona. Diametralnie różne stanowisko prezentował Publiusz Korneliusz Scypion Nazyka Korkulum.\nChociaż żadne starożytne źródła nie podają dokładnie słów w taki sposób, jak to czyni się dzisiaj, można je wywnioskować z kilku starożytnych tekstów, w których mówca i polityk rzymski Kato Starszy zawsze kończył swoje mowy tym zdaniem, nawet jeśli nie dotyczyły one Kartaginy. Wypowiedź przekazano w greckiej formie jedynie u Plutarcha – Δοκεῖ δέ μοι καὶ Καρχηδόνα μὴ εἶναι.\nNastawienie na wojnę totalną przeciw Kartaginie przyczyniło się do całkowitego zniszczenia miasta na końcu III wojny punickiej[]. Teren, który zajmowało miasto, został zaorany, a mieszkańcy zostali sprzedani w niewolę. Historycy debatują nad tym, czy pola zostały również posypane solą, by nic na nich nie wyrosło.\nGramatycznie konieczność jest wyrażona przy pomocy gerundivum (participium futuri passivi) z formą czasownika \"esse\" („być”) – składnia \"coniugatio periphrastica passiva\" (koniugacja omowna bierna).\nUżycie współczesne.Fraza jest obecnie stosowana na określenie wojny totalnej[] i została użyta jako tytuł sztuki Alana Wilkinsa z 2007 na temat III wojny punickiej.\nParafrazę słów Katona Starszego często stosował poseł do Parlamentu Europejskiego VIII kadencji, Janusz Korwin-Mikke na zakończenie swoich wypowiedzi. Brzmiała ona „A poza tym sądzę, że Unia Europejska powinna zostać zniszczona”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1260839", "fragment_id": "1120115/0", "subtitle": "", "title": "Ceterum censeo Carthaginem esse delendam", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1120115", "parentId": 1260839.0, "score": 0.18359477818012238}, "uuid": "709adc4b-bca0-43a1-b044-65861b010f6e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Kartaginy – oblężenie stolicy imperium kartagińskiego przez Rzymian w latach 149–146 przed naszą erą, w czasie III wojny punickiej.\nPrzygotowania do obrony.\nW roku 149 p.n.e. w Kartaginie doszło do masakry Latynów i zwolenników układów z republiką rzymską. Senat rzymski zażądał tak dalece niekorzystnych dla Kartagińczyków ustępstw, nie zgadzając się na wydanie zakładników, że wywołało to gniew w Kartaginie. W tej sytuacji, pozostali przy życiu członkowie miejscowego senatu w Kartaginie uchwalili wojnę z Rzymem. Kupowano broń, zniesiono niewolnictwo i przygotowywano zaciąg do wojska. Dowództwo nad armią polową objął Hasdrubal. W mieście dowództwo przypadło natomiast Hasdrubalowi (wnukowi Masynissy) Bithiasowi, który walczył w wojnie z Masynissą w latach 152–150 p.n.e. Podczas gdy Rzymianie tracili cenny czas na organizację swojego wojska oraz zatargi z Masynissą, obrońcy Kartaginy rośli w siłę, gromadząc zapasy i przygotowując się na długie oblężenie.\nKalendarium.\nRok 149 p.n.e..", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1802529", "fragment_id": "859619/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Kartaginy", "document_id": "859619", "start_index": 0.0, "parentId": 1802529.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6704061627388}, "uuid": "ee81c1fd-a0ab-49d3-b8eb-a1dfac5599bb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nPierwsza wojna punicka toczyła się między Kartaginą i Rzymem w latach 264 – 241 p.n.e. Była to pierwsza z wojen punickich.\nDziałania wojenne prowadzono początkowo wyłącznie na terenie Sycylii, gdzie Kartagińczycy dominowali nad zachodnią częścią wyspy, zaś wschodnia i południowa były pod kontrolą Syrakuz. W późniejszym okresie do walk doszło także na macierzystych terytoriach Kartaginy w Afryce Północnej.\nWojna zakończyła się klęską Kartaginy, która zrzekła się swych posiadłości na Sycylii na rzecz Rzymu. Sycylia stała się pierwszą prowincją Republiki. Nazwa wojny pochodzi od słowa \"poeni\", którym Rzymianie nazywali Kartagińczyków jako potomków Fenicjan; stąd przydomek \"punicus\" – punicki.\nPrzebieg wojny.\nBezpośrednią przyczyną wojny był konflikt o północnosycylijskie miasto Messanę. Od lat było ono kontrolowane przez najemników z Kampanii, tzw. Mamertynów. Zagrożeni przez króla Syrakuz Hierona II zwrócili się o pomoc do Kartaginy, która przysłała do miasta swój garnizon. Później część Mamertynów poprosiła o pomoc Rzymian i usunęła kartagiński garnizon. Punijczycy sprzymierzyli się z Hieronem, który rozpoczął oblężenie Messany. Latem 264 p.n.e. na Sycylię przybył z rzymską armią Appiusz Klaudiusz Kaudeks. Pobił syrakuzańskie wojska pod Messaną i wyruszył na Syrakuzy, które obległ. Przerażony sukcesami Rzymian Hieron przeszedł na ich stronę w 263 p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58308", "fragment_id": "649944/0", "subtitle": "", "title": "I wojna punicka", "document_id": "649944", "start_index": 0.0, "parentId": 58308.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9272788166999817}, "uuid": "0d1b5311-ef7a-44ec-a00f-c435eccba210"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy starożytnego miasta. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Kartagina”.\nKartagina (fen. \"Qrt-ḥdšt\", \"Kart Hadaszt\", lit. Nowe Miasto;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Karthago, Carthago&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Καρχηδών&lt;/&gt; \"Karchedon\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏قرطاج‎&lt;/&gt; \"Kartadż\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏קרתגו‎&lt;/&gt; \"Kartago\") – starożytne miasto w Afryce Północnej, położone na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Kartagina była początkowo państwem-miastem, później stolicą Imperium Kartagińskiego. Ważny ośrodek handlowy i polityczny. Współcześnie stanowisko archeologiczne w pobliżu Tunisu.\nHistoria.\nSzczyt potęgi Kartagina osiągnęła w III w. p.n.e. W tym stuleciu wdała się w serię wojen z Rzymem (wojny punickie), które doprowadziły do zagłady miasta w 146 roku p.n.e. Po kilkudziesięciu latach odrodziła się jako rzymska kolonia. Dostarczała zboża do Rzymu do 439 roku, kiedy zajęli ją Wandalowie, ustanawiając w niej swoją stolicę. Kartagina ponownie przeszła pod panowanie rzymsko-bizantyńskie w 533 roku. Po podboju Afryki Północnej przez Arabów – samej Kartaginy w 698 roku – miasto zaczęło tracić na znaczeniu i ostatecznie opustoszało.\nMury wokół miasta miały 32 km długości. Głównymi dzielnicami były: akropol, Byrsa i dzielnica portowa.\nBadania archeologiczne.Od XIX w. prowadzone są w Kartaginie prace wykopaliskowe. Najstarsze odnalezione ślady materialne pochodzą z połowy VIII w. p.n.e.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4343862", "fragment_id": "1529461/0", "subtitle": "", "title": "Kartagina", "parentId": 4343862.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1529461", "source": "wikipedia", "score": 0.2524051368236542}, "uuid": "71f6193d-d7fa-4800-ba7d-07a340987d17"}, {"page_content": "Republika w okresie wielkich podbojów.\nWojny punickie.\n \"Osobny artykuł: Wojny punickie.\"\nPolityka Rzymu była nastawiona na nieustanne podboje, ponieważ tylko one mogły zapewnić pokój społeczny poprzez stałe zaspokajanie materialnych oczekiwań obywateli. Stąd gdy w 264 jeden konsul zakończył podbój Italii zdobywając Volsinii „drugi przeprawił się przez Cieśninę Mesyńską, wszczynając konflikt z Kartaginą, a tym samym inaugurując pozaitalski etap ekspansji republiki”. Pomimo ogromnej przewagi I wojna punicka (264–241) okazała się dla Rzymian sporym wyzwaniem, ponieważ po raz pierwszy na wielką skalę musieli toczyć wojnę na morzu. Ich zasoby pozwoliły na szybkie stworzenie floty liczebnie dorównującej Kartagińczykom, lecz pomimo kilku zwycięstw ponosili ogromne straty, głównie wskutek sztormów. W 256 Rzymianie zwyciężyli w bitwie morskiej pod Eknomos, co umożliwiło im przeprawienie wojska do Afryki. Pomimo początkowych sukcesów armia konsula Regulusa została jednak rozbita. Po bitwie pod Drepanum (249) Kartagina odzyskała panowanie na morzu i w tej sytuacji Rzymianie nie byli w stanie zdobyć twierdz przeciwnika na zachodzie wyspy, pomimo tego że opanowali jej pozostałą część. W ostatnim akcie wojny zdesperowani Rzymianie w sytuacji wyczerpania środków ze skarbu państwa raz jeszcze zbudowali od podstaw flotę ze środków prywatnych i udało im się odnieść zwycięstwo koło Wysp Egadzkich (241). Niezdolni do wystawienia nowych sił morskich Kartagińczycy musieli zawrzeć pokój, który oddawał w ręce Rzymu Sycylię. Swoje zdobycze Rzymianie powiększyli jeszcze w 238, wykorzystując problemy Kartaginy do wymuszenia oddania im Sardynii i Korsyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50320", "fragment_id": "656210/13", "subtitle": "", "title": "Republika rzymska", "document_id": "656210", "start_index": 14534.0, "source": "wikipedia", "parentId": 50320.0, "score": 0.3648785352706909}, "uuid": "dd786f87-5366-4516-9df6-2acb69faaed5"}, {"page_content": "I wojna punicka.\n \"Osobny artykuł: I wojna punicka.\"\nKonflikt interesów między Kartaginą i rosnącym w potęgę Rzymem doprowadził do wybuchu w 264 p.n.e. pierwszej wojny punickiej. Zakończyła się ona w 241 p.n.e. klęską Kartaginy, która utraciła posiadłości na Sycylii i zobowiązała się do wypłacenia Rzymowi w ciągu 10 lat kontrybucji w wysokości 3200 talentów srebra. Zrujnowany skarb państwa nie był w stanie wypłacić należnego żołdu licznym najemnikom, co doprowadziło do wybuchu rebelii. Została ona stłumiona, ale kartagińska gospodarka poniosła dalsze straty. W dodatku, wykorzystując sytuację, Rzymianie zajęli Sardynię i Korsykę (w 238 p.n.e.) oraz zmusili Kartaginę do zapłacenia dodatkowych 1200 talentów kontrybucji.\nMiędzy I i II wojną punicką.\nUtrata Sycylii, Sardynii i Korsyki uderzyła w gospodarkę, handel i pozycję polityczną Kartaginy. Jej władze postanowiły więc zrekompensować sobie te straty nowymi podbojami. Stronnictwo Hannona Wielkiego optowało za rozszerzeniem posiadłości w Afryce, zaś stronnictwo Hamilkara Barkasa (warstwy kupieckie i wojskowe) preferowało podjąć podboje w Hiszpanii, której południowa część należała do Kartaginy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3073", "fragment_id": "168491/5", "subtitle": "", "title": "Imperium kartagińskie", "document_id": "168491", "start_index": 4870.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3073.0, "score": 0.7605869174003601}, "uuid": "37e80b1a-2c30-4b63-8bb2-e01d4e30a12f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy starożytnego imperium. Zobacz też: miasto Kartagina, stolica imperium.\nImperium Kartagińskie, zwane potocznie Kartagina (\"Nowe Miasto\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Karthago, Carthago&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Кαρχηδών&lt;/&gt; = \"Karchedon\", fen. \"Qrt-ḥdšt\" = \"Kart Hadaszt\", pun. &lt; lang=\"xpu\"&gt;𐤒𐤓𐤕𐤟𐤇𐤃𐤔𐤕&lt;/&gt;, arab. قرطاج = \"Kartadż\" lub hebr. קרתגו = \"Kartago\") – starożytne państwo. Zostało założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru jako miasto w pobliżu dzisiejszego Tunisu, w późniejszym okresie obejmowała duży pas afrykańskiego wybrzeża i część Europy Południowej.\nSzczyt potęgi Kartagina osiągnęła w III w. p.n.e. W tym samym stuleciu wdała się w serię wojen z Rzymem (wojny punickie), które zakończyły się zagładą miasta w 146 p.n.e. Po kilkudziesięciu latach Kartagina odrodziła się jako rzymska kolonia. Po podboju Północnej Afryki przez Arabów w VII w. miasto zaczęło tracić na znaczeniu i w końcu opustoszało.\nHistoria.\nOd założenia do wojen punickich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3073", "fragment_id": "168491/0", "subtitle": "", "title": "Imperium kartagińskie", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "168491", "parentId": 3073.0, "score": 0.36052289605140686}, "uuid": "8dbbaf80-c0aa-4eeb-a6fb-16f71d2e1e6a"}]}
{"id": "q_238", "question": "Adwersarz to sprzymierzeniec czy przeciwnik?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy osoby. Zobacz też: antagonista w farmakologii.\nAntagonista (dosł. „oponent, przeciwnik, adwersarz”) – postać literacka, istotna dla fabuły utworu, która jest przeciwnikiem głównego bohatera, określanego mianem protagonisty.\nW teatrze greckim był to aktor, który w tragedii grał drugą co do ważności rolę.\nW sztukach teatralnych, filmach, komiksach, grach jest to zwykle postać negatywna, często będąca czarnym charakterem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=948030", "fragment_id": "1021284/0", "subtitle": "", "title": "Antagonista (osoba)", "document_id": "1021284", "start_index": 1.0, "parentId": 948030.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7618891000747681}, "uuid": "b333fe93-e867-4dcc-8d60-03ee78eaa6be"}, {"page_content": "Przeciwnik, wróg, nieprzyjaciel – osoba, grupa osób \"(zorganizowana lub niezorganizowana)\", wojska lub siły paramilitarne, elementy narodowe lub sojusznicze, które prowadzą w sposób zamierzony wrogie działania wymierzone przeciwko stronie przeciwnej i z którymi należy walczyć z użyciem, w razie konieczności, siły.\nWedług obecnej polskiej terminologii wojskowej w trakcie walki dąży się do \n\"obezwładnienia\" przeciwnika, przez co rozumie się czasowe lub trwałe odebranie przeciwnikowi możliwości działania. \nZakazane są odmowa brania do niewoli i atakowanie przeciwnika wyłączonego z walki (jak jeniec czy ranny).\nW sporcie.\nW sporcie mianem przeciwników określa się dwie strony rozgrywające ze sobą mecz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836906", "fragment_id": "1015806/0", "subtitle": "", "title": "Przeciwnik", "document_id": "1015806", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 836906.0, "score": 0.5}, "uuid": "32480cc1-9284-4989-8f73-6042a68860bf"}, {"page_content": "W rzeczywistości los Stanów Zjednoczonych miał się zdecydować w kilka dni po japońskim ataku na Pearl Harbor, podczas spotkania prezydenta Roosevelta z premierem Wielkiej Brytanii Winstonem Churchillem w Waszyngtonie. Postawiono wówczas pytanie, który front jest ważniejszy: europejski czy azjatycki? Kto w rozumieniu polityki amerykańskiej był „nieprzyjacielem numer 1”: hitlerowskie Niemcy, czy też Cesarstwo Japonii. Od odpowiedzi na te pytania zależał czas trwania wojny, a nawet samo zwycięstwo narodów sprzymierzonych, z których żaden, nie wyłączając Stanów Zjednoczonych, nie był dość silny, aby móc skierować dostateczne siły przeciwko Niemcom, jak i Japonii. Zasady sztuki wojennej wymagały oszczędzania sił, m.in. poprzez zebranie wystarczających mocy najpierw przeciwko jednemu wrogowi, a następnie przeciwko drugiemu, rozbijając i pokonując każdego z osobna. Opinia szeroko rozumianych narodów sprzymierzonych była do pewnego stopnia podzielona co do oceny, kto jest groźniejszym wrogiem, Niemcy czy Japonia. W Chinach, Australii, Nowej Zelandii, Indiach, na całym Pacyfiku oraz wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki, opinia publiczna obawiała się bardziej Japonii, która była bliższym, zbliżającym się coraz bardziej zagrożeniem. Jednakże narody: Wielkiej Brytanii, Związku Radzieckiego i okupowanej Europy, uważały Hitlera za swego największego wroga, ponieważ znajdowały się już z nim w stanie wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=626155", "fragment_id": "855140/19", "subtitle": "", "title": "Wojna na Pacyfiku", "parentId": 626155.0, "start_index": 25575.0, "document_id": "855140", "source": "wikipedia", "score": 0.13500460982322693}, "uuid": "12f395c3-7404-4621-8acd-5fe14239d69d"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nAlianci (fr. \"alliance\", przymierze) – słowo oznaczające sojuszników, sprzymierzeńców.\nHistoria.\nTermin pojawił się podczas I wojny światowej jako określenie Wielkiej Brytanii, Francji, Rosji, Japonii, Włoch (od 1915), Rumunii (od 1916), Stanów Zjednoczonych (od 1917) i mniejszych państw, będących przeciwnikami państw centralnych (jednak w tym przypadku znacznie częściej stosowany jest termin „ententa”).\nTermin „alianci” używany jest przede wszystkim w odniesieniu do członków koalicji antyhitlerowskiej podczas II wojny światowej, jednak termin alianckie siły zbrojne ogranicza się jedynie do państw zachodnich pod wspólnym dowództwem (Wielka Brytania i Wspólnota Brytyjska, Stany Zjednoczone, Polskie Siły Zbrojne, a także siły zbrojne Wolnej Francji i kilku mniejszych państw).\nOprócz wojen światowych określenie „alianci” można również spotkać w przypadku antyirackich sojuszy z lat 1990/1991 oraz 2003.\nWyraz „alianci” stał się w języku polskim synonimem wyrazów „sojusznicy” i „sprzymierzeńcy”, więc używanie go w kontekstach innych niż wyżej podane nie uchodzi za błąd. Obecnie jednak jest to słowo przestarzałe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17144", "fragment_id": "176881/0", "subtitle": "", "title": "Alianci", "parentId": 17144.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176881", "score": 0.32557761669158936}, "uuid": "a0e62954-d8a8-4320-b3b1-a2ef6371aae1"}, {"page_content": "Ten styl, najogólniej mówiąc, polega na postępowaniu zgodnym z interesem strony przeciwnej. Postępują tak osoby, które nastawione są przede wszystkim na podtrzymanie dobrych relacji z innymi, nawet kosztem rezygnacji ze swoich potrzeb, praw czy interesów. Podobnie jak ludzie stosujący unikanie, osoby łagodzące są przekonane, że spór to tylko zło i zagrożenie. Przyczyn konfliktów dopatrują się często w postawach egoistycznych, przez co łatwiej przychodzi im pogodzenie się z ponoszonymi psychicznymi kosztami czy wyrzeczeniami.\n3. Rywalizacja – strona konfliktu zmusza do ustąpienia przeciwnika, przeciągając na swoją stronę osoby dotychczas w konflikt niezaangażowane. Styl ten charakteryzuje się tym, że aby osiągnąć swój cel strona konfliktu wkłada bardzo dużo energii i używa wielu środków, nie rezygnuje również z manipulacji czyli instrumentalnego traktowania innych ludzi.\n4. Kompromis – To postępowanie umożliwiające częściowe zaspokojenie interesów obu stron. Każdy jednak coś traci, a coś zyskuje. Kompromis warto wziąć pod uwagę, gdy interesy są mniej ważne, niż dobre wzajemne stosunki lub niezbędne jest szybkie rozwiązanie problemu. Dochodzi do niego, gdy strony pozostające w sporze są jednakowo silne i nie znajdując sprzymierzeńców, postanawiają „dogadać się” z przeciwnikiem. Zgodnie z takim rozumieniem, każda ze stron ma szanse uzyskać coś w wyniku konfliktu, musi także jednak i coś stracić. Najbardziej pożądanym efektem kompromisu mają być jednakowe ustępstwa z wysuwanych roszczeń, dające procentowy podział przedmiotu sporu w relacji 50:50. Strony muszą znaleźć taką wspólną płaszczyznę porozumienia między sobą, aby mogli wspólnie koegzystować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44579", "fragment_id": "640854/1", "subtitle": "", "title": "Konflikt interpersonalny", "parentId": 44579.0, "start_index": 1951.0, "document_id": "640854", "source": "wikipedia", "score": 0.17077264189720154}, "uuid": "c4fb37ce-c294-4c09-9d29-c663fe96cd3e"}, {"page_content": "Przeciwnik atakuje niespodziewanie, przygotowuje zasadzki, próbuje manewrów oskrzydlających, a także tworzy sojusze, w celu pokonania gracza i jego sprzymierzeńców. W grze uwzględniono oddziaływania fizyczne. Gracz może przemieszczać i niszczyć przedmioty oraz wykorzystywać je przeciwko wrogom.\nGracz ma do dyspozycji kilkanaście rodzajów broni: karabin szturmowy FN SCAR-H, Steyr AUG 203 i AKS-74, pistolet H&amp;K MK.23 USSOCO, pistolet samopowtarzalny Calico M950, lekki karabin maszynowy M249 SAW oraz materiały wybuchowe.\nGra została oparta na silniku Jupiter EX.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3009308", "fragment_id": "1204291/2", "subtitle": "", "title": "Terrorist Takedown 2", "document_id": "1204291", "start_index": 3062.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3009308.0, "score": 0.1132575273513794}, "uuid": "8b48eed8-4b2d-403c-a998-77fd272449a0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna ze sprzymierzeńcami, wojna sprzymierzeńcza (łac. \"bellum sociale\", wojna italska, marsyjska) – toczony w latach 91–88 p.n.e. konflikt Republiki Rzymskiej z italskimi sprzymierzeńcami (\"socii\"). Były to jedne z najbardziej krwawych walk w dziejach Rzymu, których przegrana mogła oznaczać unicestwienie Imperium.\nGeneza.\nPodbój Italii przez Rzymian w ciągu czwartego i trzeciego wieku p.n.e. zaowocował licznymi sojuszami, których warunki zależały od tego, czy zawarte zostały dobrowolnie, czy sprzymierzeńcy zostali do nich zmuszeni przez porażkę w wojnie. Sprzymierzeńcy, choć obciążeni obowiązkiem pomocy wojskowej (\"auxilia\", w drugim wieku p.n.e. sprzymierzeńcy stanowili między połową a dwoma trzecimi rzymskiej armii), nie mieli jednak obywatelstwa rzymskiego. Rzym kontrolował również całkowicie ich politykę zagraniczną, zabraniając posiadania innych sojuszników poza nim samym. Państwa sprzymierzone zachowywały jednak pełnię odrębności ustrojowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2007796", "fragment_id": "372459/0", "subtitle": "", "title": "Wojna Rzymu ze sprzymierzeńcami", "document_id": "372459", "start_index": 0.0, "parentId": 2007796.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45812278985977173}, "uuid": "d9126911-17ec-43af-b206-156f1b32ceac"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa morska koło przylądka Rhion – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 429 p.n.e. w pierwszej fazie II wojny peloponeskiej – tzw. wojnie archidamijskiej (431–421 p.n.e.).\nW roku 429 p.n.e. z Patrai wypłynęła flota spartańska, która u wybrzeży Etolii natknęła się na ateńską flotę pod wodzą Formiona. Spartanie, których siły liczyły 47 okrętów, w zamiarze uniknięcia walnej bitwy płynęli w całkowitej ciszy, obawiając się bardziej doświadczonego przeciwnika, mimo liczebnej przewagi nad flotą ateńską.\nPo napotkaniu Ateńczyków ustawili swoje okręty w kolistym szyku obronnym, umieszczając wewnątrz okręty z wojskiem, podczas gdy rezerwę stanowiło pięć najszybszych trier. Zbliżając się do przeciwnika Ateńczycy rozpoczęli manewr okrążający, lecz Formion oczekiwał też na odpowiedni wiatr, który mógł okazać się jego sprzymierzeńcem. Nadejście silnego wiatru istotnie spowodowało zamieszanie w szyku nieprzyjaciela, gdy jego okręty wyłamywały się z obronnego koliska, wpadając wzajemnie na siebie. Wówczas Ateńczycy rozpoczęli atak, niszcząc już na początku jednostkę dowodzenia i powodując u zaatakowanego przeciwnika wybuch paniki. W starciu tym Ateńczycy zdobyli 12 trier, a reszta okrętów przeciwnika odpłynęła ku wybrzeżom Achai.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1323602", "fragment_id": "1113305/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa morska koło przylądka Rhion", "parentId": 1323602.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1113305", "source": "wikipedia", "score": 0.12469468265771866}, "uuid": "9b8c2b93-3235-41a3-931e-1de4902c9083"}, {"page_content": "Serie książek i filmów o Jamesie Bondzie obfitują w wiele ciekawych postaci, będących sprzymierzeńcami lub przeciwnikami głównego bohatera. Zwierzchnicy 007 i pozostali oficerowie brytyjskiego wywiadu są zwykle określani pojedynczymi literami, jak choćby M czy Q. W powieściach Bond ma dwie sekretarki, Loelię Ponsonby i Mary Goodnight, których role i kwestie w filmach przejęła sekretarka M, Panna Moneypenny. Bond pracuje czasem ze swym przyjacielem z CIA, Felixem Leiterem. W filmach Leiter pojawia się regularnie w produkcjach z udziałem Seana Connery’ego, w jednej z Rogerem Moore’em i obu z Timothym Daltonem. Był jednak tylko dwukrotnie grany przez tego samego aktora. Po nieobecności w filmach z Pierce’em Brosnanem w roli głównej, Leiter powraca w \"Casino Royale\" z Danielem Craigiem.\nKobiety, zwłaszcza w filmach, mają nieraz dwuznaczne imiona, prowadzące do nieśmiałych żartów, np. „Pussy Galore” (\"Goldfinger\", imię i nazwisko postaci zaczerpnięto z postaci kobiety, prowadzącej w latach 50. dom publiczny w Nowym Jorku), „Plenty O’Toole” (\"Diamenty są wieczne\"), „Mary Goodnight” (\"Człowiek ze złotym pistoletem\"), „Dr Christmas Jones” (\"Świat to za mało\") czy „Xenia Onatopp” (\"GoldenEye\", kobiecy czarny charakter, którą podnieca duszenie mężczyzn udami).\nSłynne elementy.\nSekwencja początkowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91403", "fragment_id": "658373/4", "subtitle": "", "title": "James Bond", "parentId": 91403.0, "start_index": 6660.0, "source": "wikipedia", "document_id": "658373", "score": 0.16926905512809753}, "uuid": "aefeb6ac-2cf2-4924-972e-05285d27f977"}, {"page_content": "Deathmatch (w skrócie DM; ang. wym. []; znany też jako \"Player vs All\", \"Free For All\") – tryb rozgrywki w grach wieloosobowych, znany przede wszystkim z gier FPS. Celem gry w trybie deathmatch jest zabicie jak największej liczby graczy przed upływem limitu czasowego bądź do momentu, gdy któryś z przeciwników nie zdobędzie odpowiedniej liczby zabójstw. Zazwyczaj zabity gracz musi poczekać na swój respawn, aby grać dalej.\nW trybie team deathmatch (TDM) gracze podzieleni są na zazwyczaj dwie (lecz zdarza się i więcej) drużyn, mających osobny licznik zabójstw. Friendly fire (ogień sprzymierzeńców) może zadawać obrażenia lub nie, zależnie od ustawień. Jeżeli zadaje, to gracz, który zabił sprzymierzeńca (taka sytuacja to team kill), zazwyczaj zmniejsza swój wynik, a przez to wynik drużyny, o określoną w ustawieniach liczbę punktów. Drużyna z największą liczbą zdobytych zabójstw w momencie końca gry wygrywa.\nInnym wariantem jest last man standing, gdzie wygrywa ostatni żywy gracz.\nHistoria.\nPierwszy deathmatch został rozegrany prawdopodobnie w 1983 roku przez Drewa Majora i Kyle’a Powella w grze \"Snipes\". Termin \"deathmatch\" pierwszy raz został oficjalnie użyty przez Johna Romera w 1993 roku podczas zapowiedzi gry \"Doom\", a później zdobył popularność dzięki serii gier \"Quake\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122330", "fragment_id": "1116/0", "subtitle": "", "title": "Deathmatch", "parentId": 122330.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1116", "score": 0.09209981560707092}, "uuid": "486c0dcd-0944-4ec9-83e4-5e790ce1f102"}]}
{"id": "q_239", "question": "Jak nazywa się główny bohater zabawy ludowej związanej z legendą o napadzie tatarskim w Krakowie, jeżdżący na drewnianym koniu?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: Lajkonik (Dolina Będkowska).\nPochód Lajkonika, Harce Lajkonika – ludowa zabawa, która odbywa się w Krakowie co roku w oktawę Bożego Ciała (w pierwszy czwartek po święcie Bożego Ciała). Główny bohater zabawy – \"lajkonik (konik zwierzyniecki, tatarzyn)\" – brodaty jeździec w pseudoorientalnym stroju poruszający się na sztucznym koniku z drewna przytwierdzonym do pasa, przemierza tradycyjny szlak ze Zwierzyńca na Rynek Główny w Krakowie w towarzystwie kapeli Mlaskotów oraz orszaku włóczków odzianych w stroje krakowskie i „tatarskie”. W 2014 roku zabawa została wpisana na \"Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego\".\nPochodzenie nazwy „Lajkonik”.\nW kronikach klasztoru norbertanek pojawia się sformułowanie \"dobosz z konikiem\". Ambroży Grabowski pisze o \"turku na koniu\", a Konstanty Majeranowski o \"człowieku po tatarsku ubranym\". Po raz pierwszy słowo \"lajkonik\" zanotował w 1866 roku archeolog Józef Łepkowski.\nWedług folklorysty Juliana Krzyżanowskiego słowo \"lajkonik\" wywodzi się ze staroniemieckiego słowa \"lai\" oznaczającego bractwo cechowe. Tożsame tłumaczenie podawane jest we współczesnym \"Słowniku mitów i tradycji kultury\" Władysława Kopalińskiego. Według innego przypuszczenia jest to skrót okrzyku \"lej\" (czyli: \"bij!\"), którym zachęcano tatarzyna do rozdawania ciosów buławą, lub też \"Hulaj!\". W podobny sposób Walery Eljasz-Radzikowski wywodził przedrostek \"-laj\" jako relikt wyrażeń \"hulaj\" bądź \"hasaj\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=119841", "fragment_id": "1575/0", "subtitle": "", "title": "Lajkonik", "document_id": "1575", "start_index": 1.0, "parentId": 119841.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "1872a6de-6fe3-48b3-8cd9-c81f1e6346b3"}, {"page_content": "Zgodnie z legendą, to zwierzynieccy włóczkowie obronili Kraków przed Tatarami podczas ich najazdu w 1287. Aby nie doprowadzić do starć w nocy, Tatarzy podjęli decyzję o postoju w nadwiślańskich zaroślach niedaleko podkrakowskiej wsi Zwierzyniec, a następnego dnia zamierzali zdobyć łupy w grodzie Kraka; po jakimś czasie zasnęli. Włóczkowie którzy mieli swoją osadę nieopodal piaszczystego brzegu Wisły zauważyli obecność Tatarów, uzbroili się w ciężkie wiosła i napadli na śpiących bojowników z Azji. Na pamiątkę tego wydarzenia do czasów obecnych obchodzona jest zabawa ludowa zwana Pochodem Lajkonika.\nNazwa „włóczkowie” wzięła się od „włóczenia” drewna po wodzie; jest to nazwa lokalna. Imieniem włóczków nazwano jedną z ulic na Półwsiu Zwierzynieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=720565", "fragment_id": "802029/1", "subtitle": "", "title": "Włóczkowie", "document_id": "802029", "start_index": 1221.0, "source": "wikipedia", "parentId": 720565.0, "score": 0.28574496507644653}, "uuid": "5b58f8fa-da38-410e-9c42-5c5ed246c720"}, {"page_content": "Wyjaśnienie podane przez Majeranowskiego nie zyskało akceptacji i od połowy XIX stulecia pojawiały się głosy tłumaczące początki zabawy w inny sposób. Koncepcje te zrekapitulował Franciszek Gawełek w swojej pracy pt. \"Konik Zwierzyniecki\".\nWspółczesny przebieg pochodu.\nHarce lajkonika rozpoczynają się już przed południem, około godziny 10.00, gdy tatarzyn, wraz z chorążym niosącym sztandar, orszakiem włóczków uzbrojonych w buńczuki i kapelą Mlaskotów opuszcza siedzibę Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Następuje wówczas pierwszy taniec i „obijanie” pracowników muzeum buławą.\nPochód Lajkonika zaczyna się w południe, na Półwsiu Zwierzynieckim, na dziedzińcu Wodociągów Krakowskich przy ulicy Senatorskiej 1, instytucji, której pracownicy kontynuują tradycje krakowskich włóczków.\nPo opuszczeniu Wodociągów tatarzyn rusza w towarzystwie kapeli mlaskotów i asyście włóczków oraz licznie zgromadzonej zazwyczaj publiczności, ulicą Senatorską przez plac Na Stawach na Zwierzyniec do klasztoru sióstr norbertanek. Po drodze odwiedza sklepy i stragany na ulicy i na placu, pobierając haracze od kupców. Wizyta Lajkonika i uderzenie buławą ma przynieść szczęście, dlatego nie szczędzi ich także zgromadzonym gapiom. Po tańcu na placu Na Stawach barwny korowód podąża dalej, do klasztoru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=119841", "fragment_id": "1575/5", "subtitle": "", "title": "Lajkonik", "parentId": 119841.0, "start_index": 6613.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1575", "score": 0.12982258200645447}, "uuid": "1a8749b9-fac4-4e0b-b141-16f75c5967f2"}, {"page_content": "Duma rozpoczyna się od obrazu głównego bohatera, kozaka Hołoty, pędzącego konno, w nędznym stroju, przez step w stronę miasta Kilia. Tam Tatar w rozmowie ze swoją żoną zdradza jej swój zamiar pojmania Hołoty i sprzedania go jako niewolnika. Następnie ubiera się w wystawny strój bojowy i wyjeżdża konno na spotkanie Zaporożca. Grozi mu śmiercią i zapowiada wzięcie go do niewoli i sprzedanie. Szydząc z tego, że Tatar ocenił jego wartość, zanim pokonał go w walce, Hołota zabija go strzałem z pistoletu. Następnie zabiera kosztowny ubiór napastnika i udaje się na Sicz, na ucztę w gronie innych kozaków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2120118", "fragment_id": "402391/1", "subtitle": "", "title": "Kozak Hołota", "document_id": "402391", "start_index": 1255.0, "parentId": 2120118.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05436165630817413}, "uuid": "65f50673-20aa-44e4-bf6a-a926be98bb11"}, {"page_content": "Konik, chodzenie z konikiem – dawny pogański obrzęd, który w tradycji ludowej przetrwał do połowy XX wieku. Nazywany był także \"kobyłą\" lub \"kobyłką\". Człowiek przebrany za konia chodził w zespole kolędniczym w okresie Bożego Narodzenia (pogańskich Godów), a podczas zapustów w orszaku towarzyszących mu chłopców. \nWygląd.\nKonik był jedną z maszkar zwierzęcych wykorzystywanych w obrzędach i charakteryzował się tym, że osoba przebrana miała udawać jeźdźca dosiadającego konia, a nie samo zwierzę.\nPrzykładowy strój \"konika\", znajdujący się w Muzeum Etnograficznym w Krakowie składa się z wiklinowego kosza bez dna, noszonego na doczepionych do niego szelkach. Posiada on ruchomą głowę, poruszaną przy pomocy lejców. Dolna część konstrukcji i nogi kolędnika były zasłonięte materiałem. Innym przykładem jest \"kobyłka\" zrobiona z sukna wypchanego sianem, zamontowanego na drewnianym, prostokątnym stelażu lub ta z wyrzeźbioną w drewnie głową. \nCzasem używano też po prostu sztucznej głowy konia z przymocowanym kijem jako tułowiem.\nObrzęd.\nPrzebrany za \"konika\" młodzieniec, razem z grupą kolędników odwiedzał domy, gdzie \"hulał\" i \"harcowa\"ł po izbie. Tańczył wykonując przy tym gesty obrzędowe, jak np. uderzanie domowników trzymaną w ręku pałką. W ten sposób przekazywał cechy wyobrażanej przez siebie postaci uczestnikom obrzędu. Koń jest symbolem sił witalnych, zdrowia i płodności. Jego działania podczas obrzędu były rodzajem magii wegetacyjnej - miały pobudzić przyrodę do życia i zapewnić gospodarzom obfitość plonów. Było to połączone z obrzędowym uśmierceniem i zmartwychwstaniem głównej postaci obrzędu, jaką był \"Tatulo\".\nNa Mazowszu nadnarwiańskim, chodzący z konikiem chłopcy śpiewali:\n \"Hulaj, hulaj koniku\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1249711", "fragment_id": "1113806/0", "subtitle": "", "title": "Konik (obrzęd)", "document_id": "1113806", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1249711.0, "score": 0.14704100787639618}, "uuid": "34d38ff6-acce-427c-bc7e-bfd10a7736f1"}, {"page_content": "Wszechstronny rozwój miasta sprzyjał chęci poznania podań o powstaniu miasta, które pierwszy opisał już Wincenty Kadłubek w swojej kronice. Wedle jego świadectwa Kraków założono w hołdzie zmarłemu Krakowi, nazywając gród na cześć jego imienia. Mistrz Wincenty podaje także drugą etymologię, którą miało być krakanie kruków żerujących na ciele zabitego smoka.\nI najazd Tatarów na Kraków.\nW 1241 roku podczas ataku Tatarów na Polskę miał miejsce pierwszy najazd Tatarów na Kraków. Atak na Polskę miał być zasłoną dla głównego uderzenia, które Batu, wnuk Czyngis-chana, wódz wyprawy na Europę, miał zamiar skierować na Węgry, a także miał na celu pozbawić ich pomocy ze strony sprzymierzonej Polski.\nPo zdobyciu Sandomierza 13 lutego 1241 r. Mongołowie ruszyli w kierunku Krakowa. Doszło do bitwy pod Turskiem z wojskami wojewody krakowskiego Włodzimierza, który zastąpił im drogę. Tatarzy zwyciężyli, lecz odnieśli zbyt duże straty, by kontynuować atak, więc zawrócili na Ruś.\nTatarzy powrócili w liczbie ok. 10 tysięcy. 18 marca wojska tatarskie stoczyły bitwę pod Chmielnikiem z rycerstwem sandomierskim i krakowskim (pod wodzą wojewody krakowskiego Włodzimierza i sandomierskiego Pakosława). I tę bitwę wygrali Mongołowie. 28 marca Tatarzy oblegli i zdobyli Kraków. Skutkiem tego szturmu było prawie całkowite zniszczenie miasta.\nPrzy odtwarzaniu wydarzeń z 1241 r. pomocne są zapiski Jana Długosza. Jednakże źródło to nie jest całkowicie wiarygodne, gdyż Długosz pisał o najeździe tatarskim ponad dwieście lat po wydarzeniach z roku 1241.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=536229", "fragment_id": "1563636/3", "subtitle": "", "title": "Historia Krakowa", "document_id": "1563636", "start_index": 4719.0, "parentId": 536229.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15798911452293396}, "uuid": "87bd5cde-4ff6-4218-a7d1-c7cd925f0071"}, {"page_content": ". Księstwo, którzy czytali już opowieść o przygodach Sancho i jego pana, postanawiają dla zabawy przyjąć Don Kichota u siebie i udawać, że rzeczywiście jest on błędnym rycerzem. Nocą książęca para wysyła do bohatera sługę przebranego za diabła, który mówi, że niebawem pojawi się w pobliżu wóz z Dulcyneą i sześcioma oddziałami czarnoksiężników, którzy mogą zdradzić rycerzowi sposób odczarowania ukochanej. Pojawia się wóz, są na nim m.in. paź przebrany za Dulcyneę i marszałek książęcego dworu w kostiumie Merlina. Oznajmiają oni, że aby odczarować ukochaną Don Kichota, Sancho musi przyjąć na goły zadek trzy tysiące batów, po obietnicy otrzymania w nagrodę gubernatorstwa wyspy, giermek obiecuje później dopełnić tego obowiązku. Księstwo tymczasem obmyślają kolejny żart – wysyłają do Don Kichota kilku mężczyzn, którzy udają damy dworu, na które rzucono okrutny czar, sprawiający, że twarze ich porośnięte są brodami. Aby zdjąć klątwę Don Kichot ma zawiązać sobie oczy, wsiąść na zaczarowanego drewnianego konia, Kołkobieguna, udać się do czarnoksiężnika i podjąć z nim walkę w odległym królestwie Kandaya. Rycerz zgadza się i wraz z Sanchem zasiada na drewnianym koniu. Para książęca uruchamia miechy, udające wiatr i żagwie udające płomienie, aby utrzymać bohaterów w złudzeniu podróży. Kiedy Don Kichot i Sancho zsiadają z konia, wszyscy w ogrodzie udają zemdlonych, w ziemię zaś wbita jest kopia, do której przyczepiono kartkę, głoszącą, że męstwo błędnego rycerza spowodowało odczarowanie dam.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93040", "fragment_id": "652972/14", "subtitle": "", "title": "Don Kichot (powieść)", "document_id": "652972", "start_index": 16344.0, "parentId": 93040.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03585760295391083}, "uuid": "48543704-4ed3-4989-b0a2-e5189c9a3531"}, {"page_content": "Niektórzy badacze (Ludwik Krzywicki) twierdzili, że źródłosłów lać – lej wynikał z oblewania ludzi wodą (dyngusem), co miał rzekomo czynić tatarzyn w przeszłości; jeszcze inni (Ludwik Młynek) wyprowadzają wyraz \"laj\" z niemieckiego „Lauf”, „läuf”, jak mieli na konika wołać dawni niemieckojęzyczni mieszkańcy miasta, a także z „Leibpferd” (co z języka niemieckiego tłumaczyć można jako \"postać\" bądź \"obrzęd\"; zwolennikiem tej teorii był Szymon Matusiak) i „heiliger König”. Istnieje też prawdopodobieństwo, że nazwa ta dotarła do Krakowa ze Śląska, gdzie w miejscowej mowie wiosenny obchód króla majowego nazywano słowem „Leichkonik” (König = król). Oskar Kolberg kojarzy słowo \"lajkonik\" z bliskim mu wyrazem \"lalkonik\", będącym hybrydą słów \"lalka-koń\".\nHistoria pochodu.\nPochód urządzali zwierzynieccy włóczkowie, którzy od XIII lub XIV wieku tworzyli bractwo zajmujące się m.in. spławianiem drewna na potrzeby kopalń soli w Bochni i Wieliczce. Włóczkowie przez długi czas brali udział w procesji Bożego Ciała organizowanej przez ss. norbertanki w kościele Najświętszego Salwatora w Zwierzyńcu. Najstarsza wzmianka potwierdzająca ten fakt pochodzi z 13 czerwca 1700 roku – w aktach klasztoru zapisano pod tą datą, że po procesji Bożego Ciała w Zwierzyńcu \"włóczkowie zwyczajnie na podworcu grali\". Natomiast pierwsza wzmianka o pochodzie konika zwierzynieckiego pochodzi z roku 1738. Jest to informacja o bójce, która wybuchła wśród uczestników pochodu podczas uczty w domu prymasa włóczków, Tomasza Miernikowicza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=119841", "fragment_id": "1575/1", "subtitle": "", "title": "Lajkonik", "document_id": "1575", "start_index": 1450.0, "source": "wikipedia", "parentId": 119841.0, "score": 0.06772943586111069}, "uuid": "86caba1f-2b0a-4114-8924-c8e5a835620b"}, {"page_content": "\"…około 1281, pod nieszczęśliwem panowaniem Leszka Czarnego, Tatarzy potrzeci raz grasując w Polsce, podsunęli się aż pod sam Kraków, który już sza Bolesława Wstydliwego dwakroć ogniem i mieczem pustoszyli. Właśnie pod czas procesji Bożego ciała, dano znać do miasta, że znaczny oddział tej hordy, popełnia gwałty i rabunki na przedmieściach Zwierzyńca. Chwilowa trwoga ogarnęła umysły ludu; płacz, narzekanie kobiet, starców i dzieci, rozlegał się na około.\\; myślano już zdać się na litość krwawych najezdców, których pożoga i mordy jedynem były hasłem; że nawet w zdolnych do boju, zachwiało się zęzowo. W tym jeden z pomiędzy Włóczków Zwierzynieckich, zagrzany odwagą bohatera, porywa za chorągiew, której dotąd jest godłem Orzeł Biały, i krzyknąwszy na swoich: „Za mną bracia! Uderzmy na tych zbójców! Gińmy, a niedozwólmy im bezkarnie nachodzić ziemi naszej!” obudza powszechny zapał, i na czele uzbrojonego ludu, pospiesza na Zwierzyniec. W kilku godzinach zasłano trupami nieprzyjaciół nadbrzeża Wisły, która się krwią ich zarumieniła; a waleczny dowódzca, przystrojony od ludu w ubiory zabitego naczelnika Połańców; z trjumfem prowadzony do miast, witany z okrzykami radości w tem samem prawie miejscu (przy niegdy Wiślnej brami) w którey się dzisiaj łączy, z powracającą z processyi Włóczków chorągwią (…).\"\nPielgrzym z Tęczyna [Konstanty Majeranowski], \"Konik\", w: „Pszczółka Krakowska” 1820, nr 47, t. 3, s. 195.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=119841", "fragment_id": "1575/4", "subtitle": "", "title": "Lajkonik", "parentId": 119841.0, "start_index": 5188.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1575", "score": 0.1486087441444397}, "uuid": "f449aacd-4aa6-48dd-bba5-51718434875f"}, {"page_content": "Z powstaniem kopca wiąże się legenda o tatarskim najeździe na miasto, których społeczność Sandomierza doznawała często w okresie rozwoju miasta. Legenda podaje, że w trakcie napadu Tatarzy zabili 49 dominikanów, a wół klasztorny postanowił się zemścić za tą zbrodnie. Uciekł więc z obory i pobiegł za najeźdźcami. Nie mógł ich jednak dogonić, więc zatrzymując się nad Wisłą i grzebiąc we wściekłości nogami w ziemi, wyrył spory pagórek, na którym kopytem wypisał słowa „Salve Regina”, które widać do dziś.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5313781", "fragment_id": "1049795/1", "subtitle": "", "title": "Kopiec Salve Regina", "parentId": 5313781.0, "start_index": 1550.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1049795", "score": 0.055592864751815796}, "uuid": "84314739-4139-43fc-bb84-d6850f230aee"}]}
{"id": "q_240", "question": "Za rządów którego przywódcy ZSRR doszło do interwencji wojsk radzieckich w Afganistanie?", "answer": [{"page_content": "27 grudnia 1979 roku rozpoczęła się operacja „Sztorm-333”, mająca na celu zlikwidowanie Hafizullaha Amina (którego KGB podejrzewało o działalność agenturalną na rzecz CIA, antyradziecką politykę oraz poglądy maoistyczne). Komandosi przeszkoleni przez KGB z grupy Alfa, pod dowództwem pułkownika Grigorija Bojarinowa, wylądowali na lotnisku w Kabulu i zaatakowali pałac prezydencki – Amin został zastrzelony, a jego następcą został Babrak Karmal, cieszący się zaufaniem radzieckich decydentów długoletni agent KGB. W akcji zginął dowódca komandosów, pułkownik Bojarinow, zastrzelony przez pomyłkę przez własnych żołnierzy (dla mistyfikacji radzieccy żołnierze zostali przebrani w mundury afgańskiej armii). Formalnie radziecka interwencja nastąpiła na prośbę rządu Karmala, jednak prośbę tę Karmal podpisał na terytorium ZSRR, a do Kabulu przybył kilka dni po rozpoczęciu inwazji. Kierownictwo radzieckie błędnie oceniło sytuację, uważając, że wprowadzenie ogromnych sił radzieckich sparaliżuje opór muzułmańskich partyzantów. Inwazja planowana jako wojna błyskawiczna, przeistoczyła się w długotrwały konflikt.\nFazy konfliktu.\nDziewięcioletni okres walk wojsk ZSRR w Afganistanie można podzielić na trzy okresy – w latach 1979 do 1982 następowało zajmowanie państwa przez wojska radzieckie – na początku 1980 ich liczba wynosiła kilkadziesiąt tysięcy, a w późniejszym okresie osiągając poziom 104 tys. żołnierzy, z kolei inne źródła oceniają liczbę żołnierzy ZSRR na stałe stacjonujących w Afganistanie na ok. 200 tys. Żołnierze walczący po stronie ZSRR, pochodzili oprócz Rosji głównie z Ukrainy, Białorusi, Uzbekistanu, a także w o wiele mniejszym stopniu z Łotwy, Litwy i Estonii. Zastępowano nimi stopniowo wojska z muzułmańskich republik radzieckich, głównie z Tadżykistanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446812", "fragment_id": "51965/9", "subtitle": "", "title": "Radziecka interwencja w Afganistanie", "document_id": "51965", "start_index": 12239.0, "source": "wikipedia", "parentId": 446812.0, "score": 0.3362586796283722}, "uuid": "83f3f5df-3f6c-4199-b661-4a41024ffe7d"}, {"page_content": "We wrześniu 1979 roku przywódcą Afganistanu został Hafizullah Amin. W kilka dni później doszło na jego polecenie do fizycznej likwidacji wewnątrzpartyjnej opozycji – w tym dotychczasowego premiera Afganistanu, Nur Muhammada Tarakiego, który zginął 14 września 1979 roku. Dojście Amina do władzy spowodowało przyjęcie polityki umiarkowanej polegającej na próbach przekonania Afgańczyków co do tego, że rząd nie jest antyislamski. Rząd Amina zaczął inwestować w odbudowę meczetów i wypłacał odszkodowania za ich zniszczenia w okresie radykalnej sekularyzacji. W okresie krótkiego przywództwa starał się zdemokratyzować władzę i obiecał nie dopuścić do utworzenia rządów jednoosobowych. Rząd opublikował również listę osób straconych w okresie rządów Tarakiego, a winą za nie obarczono byłego lidera kraju. Amin próbował zmniejszyć zależność Afganistanu od ZSRR. Próbował to zrealizować poprzez zrównoważenie polityki zagranicznej polegającej na zacieśnieniu stosunków z Iranem i Pakistanem. Postawa Amina budziła obawy w ZSRR, gdzie na afgański rząd patrzono z coraz większą podejrzliwością. Szczególnie niechętnie przywódcy ZSRR patrzyli na Amina po tym, gdy ten spotkał się z Gulbuddinem Hekmatjarem będącym jednym z czołowych antykomunistów w Afganistanie. Prezydent starał się nawiązać lepsze stosunki z USA, a na początku grudnia 1979 roku Ministerstwo Spraw Zagranicznych zaproponowało spotkanie Amina z pakistańskim prezydentem Muhammadem Zia ul-Haqem.\nZmiany w polityce zagranicznej forsowane przez Amina oraz jego nieudolność w prowadzeniu wojny domowej doprowadziły do radzieckiej interwencji rozpoczętej w nocy między 24 a 25 grudnia 1979 roku, kiedy to radzieckie wojska powietrznodesantowe opanowały strategiczne lotniska w Kabulu i Bagramie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44827", "fragment_id": "647288/5", "subtitle": "", "title": "Afganistan", "source": "wikipedia", "start_index": 6839.0, "document_id": "647288", "parentId": 44827.0, "score": 0.7899516820907593}, "uuid": "2c8a8bb1-8509-477b-b0a7-871cae0511dc"}, {"page_content": "Po śmierci Stalina radziecki przywódca Nikita Chruszczow skrytykował system polityczny wprowadzony przez swojego poprzednika i rozpoczął proces destalinizacji. Zlikwidowano gułagi, zwolniono i zrehabilitowano miliony więźniów. W okresie rządów Chruszczowa nasilający się konflikt pomiędzy USA i ZSRR osiągnął apogeum po tym, jak USA umieściły w Turcji, a ZSRR na Kubie pociski balistyczne uzbrojone w głowice jądrowe. W 1957 roku ZSRR wystrzelił pierwszego satelitę Sputnik 1, a w 1961 roku Jurij Gagarin został pierwszym człowiekiem w kosmosie, okrążając Ziemię na pokładzie statku kosmicznego Wostok 1.\nW 1964 roku władzę przejął Leonid Breżniew. Trwający od lat 30. wzrost gospodarczy uległ pod koniec lat 50. zahamowaniu, co skłoniło władze do decentralizacji gospodarki i innych reform zapoczątkowanych w 1965 roku pod kierownictwem Aleksieja Kosygina. Mimo sukcesów i ponad 6% rocznego średniego wzrostu PKB reformy zostały wstrzymane na początku lat 70., w obawie przed utratą kontroli gospodarki. W 1979 roku ZSRR rozpoczął interwencję w Afganistanie, która nie przyniosła oczekiwanych sukcesów. Zarzucenie reform, sponsorowanie komunistycznych reżimów, partii i ruchów na całym świecie (m.in. Wietnam, Kuba), niskie ceny ropy naftowej, koszty wojny w Afganistanie i wyścigu zbrojeń spowodowały w 1980 roku kryzys gospodarczy. Nastąpiło odrodzenie ruchów religijnych, nacjonalistycznych i separatystycznych w wielu regionach ZSRR.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45272", "fragment_id": "660511/35", "subtitle": "", "title": "Rosja", "document_id": "660511", "start_index": 43728.0, "parentId": 45272.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18382960557937622}, "uuid": "ba784125-e658-4115-8316-a6eaf5948205"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOperacja Sztorm-333 ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Шторм-333&lt;/&gt;), znana również jako szturm na pałac Amina w Kabulu – operacja radzieckich sił specjalnych przeprowadzona 27 grudnia 1979 roku w Kabulu, której celem było odsunięcie od władzy ówczesnego prezydenta Afganistanu, Hafizullaha Amina.\nPrzyczyny.\nAmin od kiedy został prezydentem Afganistanu, próbował zmniejszyć zależność kraju od ZSRR. Starał się to realizować poprzez równoważenie polityki zagranicznej, za pomocą zacieśniania stosunków z Iranem i Pakistanem. Postawa Amina budziła obawy kierownictwa KPZR, gdzie na afgański rząd patrzono z coraz większą podejrzliwością. Szczególnie niechętnie przywódcy ZSRR patrzyli na Amina po tym, gdy ten spotkał się z Gulbuddinem Hekmatjarem, będącym jednym z czołowych antykomunistów Afganistanu. Prezydent starał się nawiązać lepsze stosunki ze Stanami Zjednoczonymi. Równocześnie jego rządy doprowadziły do tarć wewnątrz rządzącej Ludowo-Demokratycznej Partii Afganistanu, w której Amin, będący zwolennikiem radykalnej (choć sceptycznej wobec ZSRR) frakcji „Chalk”, opowiedział się przeciwko umiarkowanemu i bardziej proradzieckiemu „Parczam”, a następnie rozpoczął represje wobec niej.\nDecyzja o przeprowadzeniu operacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1834934", "fragment_id": "864024/0", "subtitle": "", "title": "Sztorm-333", "parentId": 1834934.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "864024", "score": 0.35059770941734314}, "uuid": "e69d9779-8652-443e-b65f-a21aa8348261"}, {"page_content": "Operacja Sztorm-333.\n \"Osobne artykuły: Sztorm-333 i radziecka interwencja w Afganistanie.\"\nInterwencja radziecka w Afganistanie zaczęła się w nocy między 24 a 25 grudnia 1979 roku, kiedy to radzieckie wojska powietrznodesantowe opanowały strategiczne lotniska w Kabulu i Bagramie. 26 grudnia w okolicach miast Termez i Kuszka 2 dywizje 40 Armii (specjalnie utworzonej do inwazji na Afganistan) przekroczyły granicę afgańsko-radziecką.\n27 grudnia 1979 roku rozpoczęła się operacja „Sztorm-333”, mająca na celu zlikwidowanie Hafizullaha Amina (którego KGB podejrzewało o działalność agenturalną na rzecz CIA, antyradziecką politykę oraz poglądy maoistyczne). Komandosi pod dowództwem pułkownika Bojarinowa, przeszkoleni przez KGB z grupy Alfa, wylądowali na lotnisku w Kabulu i zaatakowali pałac prezydencki. Amin został zastrzelony, a jego następcą został Babrak Karmal. Inwazja planowana jako wojna błyskawiczna, przeistoczyła się w długotrwały konflikt.\nRządy Karmala.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=783971", "fragment_id": "990409/5", "subtitle": "", "title": "Demokratyczna Republika Afganistanu", "parentId": 783971.0, "start_index": 7231.0, "document_id": "990409", "source": "wikipedia", "score": 0.594851553440094}, "uuid": "8c92055b-fed2-4adc-a78a-0a6ebcd8dd8e"}, {"page_content": "Kolejnym kryzysem było utworzenie w Polsce masowego ruchu „Solidarność”. Postawa Breżniewa względem sytuacji w Polsce jest przedstawiona na różny sposób. Według CIA radzieckie wojsko zostało zmobilizowane do ewentualnej interwencji zbrojnej w Polsce. Niemniej jednak Breżniew w trakcie spotkania z przedstawicielami bloku wschodniego stwierdził, że zostawi sprawy wewnętrzne samemu rządowi Polski a delegatów z tego państwa poinformował, że ZSRR będzie interweniować tylko na prośbę tamtejszego rządu.\nInterwencja w Afganistanie.\n \"Osobny artykuł: radziecka interwencja w Afganistanie.\"\nPo rewolucji kwietniowej w Afganistanie z 1978 roku, działania nowego rządu Afganistanu doprowadziły do wybuchu wojny domowej. Rząd starł się z islamskimi mudżahedinami. Breżniew zaniepokojony możliwością utracenia przez ZSRR wpływów w Azji Środkowej zgodził się na pełną interwencję wojsk radzieckich w tym państwie. Część wojskowego establishmentu Związku Radzieckiego była przeciwna jakiejkolwiek obecności wojskowej w Afganistanie, uważając, że ZSRR powinien trzymać się z dala od polityki Afganistanu. Interwencja rozzłościła prezydenta Cartera w efekcie czego USA wstrzymało eksport zboża do Związku Radzieckiego i zbojkotowało Letnie Igrzyska Olimpijskie 1980 w Moskwie. Związek Radziecki odwzajemnił się za bojkot igrzysk, bojkotując Letnie Igrzyska Olimpijskie 1984 w Los Angeles.\nProblemy zdrowotne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35570", "fragment_id": "186301/15", "subtitle": "", "title": "Leonid Breżniew", "parentId": 35570.0, "start_index": 22656.0, "document_id": "186301", "source": "wikipedia", "score": 0.6426347494125366}, "uuid": "c0a2f0da-db10-4656-8686-c801af3a0242"}, {"page_content": "W 1969 roku miał miejsce radziecko-chiński graniczny konflikt nad Ussuri. Dopiero na początku lat 80. Chińczycy i Sowieci wydali wzajemne oświadczenia, wzywające do normalizacji stosunków między oboma państwami. Warunkami podanymi Sowietom przez Chińczyków było zmniejszenie radzieckiej obecności wojskowej na granicy chińsko-radzieckiej, zakończenie poparcia dla wietnamskiej interwencji w Kambodży oraz wycofanie żołnierzy z Afganistanu i Mongolii. Breżniew nie przyjął tych warunków, jednak w trakcie przemówienia z Taszkentu w marcu 1982 roku wezwał do normalizacji stosunków.\nW 1979 r. ZSRR dokonał interwencji w Afganistanie, co spowodowało nowy wyścig zbrojeń i pogorszenie stosunków z państwami Zachodu.\nTransformacja ustrojowa.\nPo śmierci Leonida Breżniewa na czele ZSRR stanął Jurij Andropow. Był on zagorzałym antystalinistą i przewodniczącym KGB przez większość rządów Breżniewa. W trakcie rządów wyznaczył on na kierownicze stanowiska w KGB kilku reformatorów, z których wielu stało się później najważniejszymi współpracownikami Michaiła Gorbaczowa. Andropow zapoczątkował nowy etap liberalizacji ustrojowej, pozwalając m.in. na większą wolność prasy i mediów. Choć okres jego rządów był krótki, to udało mu się wywrzeć wpływ na dalszą liberalizację systemową poprzez wprowadzenie na ważne stanowiska kolejnych reformatorów – Michaiła Gorbaczowa, Nikołaja Ryżkowa i Jegora Ligaczowa. Poczynił też duży postęp w walce z korupcją. Sam Andropow jako swojego następcę widział Gorbaczowa, co zostało jednak zakłócone przez zwolenników konserwatywnego Konstantina Czernienko. Gdy Andropow zmarł 9 lutego 1984 roku, jego następcą został Czernienko, który jednak nie był w stanie skonsolidować władzy i objąć kontroli nad organizacją partyjną, która pozostała w strefie wpływów Gorbaczowa. Czernienko zmarł 10 marca 1985 roku, a dzień później jego następcą wybrany został Gorbaczow.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44916", "fragment_id": "656240/43", "subtitle": "", "title": "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich", "parentId": 44916.0, "start_index": 58123.0, "document_id": "656240", "source": "wikipedia", "score": 0.5009422302246094}, "uuid": "e9f02837-a620-446e-86d9-a092355cc930"}, {"page_content": "W czasie szturmu obydwie grupy KGB straciły pięciu ludzi (w tym ich dowódcę, płk. Bojarinowa, który omyłkowo zginął od kul radzieckich spadochroniarzy), spadochroniarze również 5 żołnierzy, a „batalion muzułmański” – 12. Niemal wszyscy atakujący odnieśli rany (głównie od własnego ognia). Straty afgańskie to ok. 150-200 strażników i ochroniarzy oraz ok. 500 gwardzistów na zewnętrznym pierścieniu obrony. Wraz ze swoim synem i rosyjskim lekarzem zginął również sam prezydent Amin, który do końca był przekonany, że atakują go zbuntowane oddziały i oczekiwał pomocy radzieckiej. Nie jest jasne czy zginął od przypadkowych kul, czy też został zabity przez komandosów zgodnie z domniemanym wcześniejszym rozkazem.\nSkutki.\n \"Osobny artykuł: radziecka interwencja w Afganistanie.\"\nAtak z punktu widzenia osiągnięcia celów operacji zakończył się sukcesem. Zniszczenie głównego ośrodka władzy kraju tuż przed wprowadzeniem do niego swoich głównych wojsk umożliwił KPZR zadanie. Zabicie uznawanej głowy państwa z użyciem wojska i służby bezpieczeństwa, nie dawało legitymizacji nowo powołanej władzy zgodnej z interesem ZSRR. Następca Babrak Karmal doprowadził do liberalizacji systemowej - jego rząd przywrócił skonfiskowane mienie, przyznał koncesje przywódcom religijnym oraz sprywatyzował niektóre nieruchomości znacjonalizowane przez wcześniejszą władzę oraz wprowadził powszechną amnestię. Z drugiej strony pomimo liberalizacji systemu władza Karmala była bardziej proradziecka i w jej trakcie trwała interwencja Sił Zbrojnych ZSRR w kraju.\nPułkownik Kolesnik został „po cichu” utytułowany wraz z płk. Bojarinowem (pośmiertnie) Bohaterem Związku Radzieckiego z przyznaniem Złotej Gwiazdy i odznaczeniem Orderem Lenina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1834934", "fragment_id": "864024/3", "subtitle": "", "title": "Sztorm-333", "parentId": 1834934.0, "start_index": 4211.0, "document_id": "864024", "source": "wikipedia", "score": 0.20597106218338013}, "uuid": "f779e06d-452b-4e0c-852d-e25c9a18f167"}, {"page_content": "Źródła archiwalne KPZR wskazują jednak na obawy gen. Jaruzelskiego przed radziecką interwencją. W kwietniu 1981 roku, gdy pojawiła się groźba radzieckiej interwencji podczas tzw. kryzysu bydgoskiego, Komisja Biura politycznego KPZR zarzuciła w swoim dokumencie Wojciechowi Jaruzelskiemu i Stanisławowi Kani przywiązanie do „idei nacjonalistycznej, która mówiła, że Polak zawsze dogada się z Polakiem. Z tego bierze się nie tylko nieuzasadniona ustępliwość wobec żądań «Solidarność», ale także paniczny strach przed konfrontacją z nią, strach przed wprowadzeniem wojsk radzieckich.””.\nZSRR naciskał już od połowy 1981 na rozwiązanie sytuacji wyłącznie „siłami krajowymi” (polska armia i siły bezpieczeństwa), mając świadomość kosztów politycznych ewentualnej interwencji oraz materialnych – uwikłany był bowiem w tym czasie w inną, kosztowną interwencję w Afganistanie. Radziecki KC KPZR był przekonany, iż interwencja wojskowa w Polsce tuż po inwazji na Afganistan zaprzepaści na lata perspektywę odprężenia i ograniczenia światowego wyścigu zbrojeń, a radzieckie siły okupacyjne staną w obliczu poważnych trudności po ewentualnej interwencji, napotykając na opór podziemia w kraju – jedynym rozwiązaniem, zdaniem Moskwy, było zorganizowanie wojskowego zamachu stanu przy pomocy polskich sił zbrojnych. Taką wersję wydarzeń potwierdzają także badania rosyjskiego historyka Rudolfa Pichoji na poradzieckim materiale archiwalnym. Jego zdaniem interwencja Armii Radzieckiej nie była brana pod uwagę, a domagała się jej wyłącznie strona polska – konkretnie Wojciech Jaruzelski. Pichoja utrzymuje także, że ostatecznie strona radziecka nie została poinformowana ani o decyzji o wprowadzeniu stanu wojennego, ani o planowanej dacie operacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5818", "fragment_id": "176240/17", "subtitle": "", "title": "Stan wojenny w Polsce (1981–1983)", "parentId": 5818.0, "start_index": 22043.0, "document_id": "176240", "source": "wikipedia", "score": 0.29010117053985596}, "uuid": "654f24af-970b-490a-9309-735eba329149"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Radziecka interwencja w Afganistanie.\"\nW 1978 roku w Afganistanie doszło do puczu (rewolucja kwietniowa) zorganizowanego przez lewicową Ludowo-Demokratyczną Partię Afganistanu. Zwycięzcy puczyści zlikwidowali dotychczasowy rząd i w jego miejscu utworzyli państwo o nazwie Demokratyczna Republika Afganistanu. Pierwszym prezydentem porewolucyjnego Afganistanu został Nur Mohammed Taraki, który usiłował wdrożyć szereg radykalnych zmian społecznych, które w rezultacie miały na celu doprowadzenie do liberalizacji społeczeństwa afgańskiego i przeobrażenia struktury społecznej. Reformy kwestionowały tradycyjne wartości i ugruntowane struktur władzy na obszarach wiejskich. Rząd wprowadził do życia politycznego kobiety i położył kres przymusowym małżeństwom. Reformy te zwiększyły opór części Afgańczyków wobec rządu. Siła oporu względem reform doprowadziła do wybuchu wojny domowej. Trzon antyrządowej religii stanowili mudżahedini sunniccy, mniejsze grupy stanowili szyiccy mudżahedini oraz rebelianci maoistowscy. Mudżahedini zyskali wsparcie, broń i szkolenie ze strony Pakistanu, Chin, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych i Arabii Saudyjskiej. O ile Taraki był proradzieckim przywódcą, to jego następca Hafizullah Amin wzbudzał podejrzliwość ze strony Moskwy. Moskwa źle przyjęła zbliżenie się Amina do Iranu i Pakistanu, oraz nieudane próby nawiązania lepszych relacji z USA. Sowieci wykorzystali konflikty wewnątrz frakcjami rządzącej partii do odsunięcia Amina od władzy i pod koniec 1979 roku przygotowali operację mającą na celu jego obalenie (Sztorm-333). Operacja wywiadu radzieckiego udała się, a Amin zginął w akcji komandosów. Następcą Amina został proradziecki Babrak Karmal. Zmiana władzy w Afganistanie rozpoczęła radziecką interwencję w tym kraju wymierzoną przeciwko oddziałom islamskich mudżahedinów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25415", "fragment_id": "180998/51", "subtitle": "", "title": "Zimna wojna", "source": "wikipedia", "start_index": 75351.0, "document_id": "180998", "parentId": 25415.0, "score": 0.4073060154914856}, "uuid": "4bc5d7ac-3e75-4ad5-9044-296ed320f450"}]}
{"id": "q_241", "question": "W bitwie pod którym miastem zginął książę Józef Poniatowski?", "answer": [{"page_content": "W czasie marszu przez Prusy Wielka Armia została zaatakowana przez wojska koalicji pod Lipskiem i tam właśnie rozegrała się tzw. Bitwa Narodów. W tym starciu V korpus polski pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego osłaniał przeprawę przez rzekę Elsterę, a dowódca polski, jako jedyny obcokrajowiec, został na polu bitwy mianowany francuskim marszałkiem. Dzięki waleczności polskich żołnierzy udało się uratować większą część armii, jednak straty były ogromne. Książę Józef Poniatowski zginął w nurtach rzeki.\nGdy część wojsk Napoleona przeprawiło się przez Elsterę, a Polacy pozostawali na drugim brzegu, Francuscy saperzy przedwcześnie wysadzili most. Car rosyjski Aleksander I Romanow zaproponował korpusowi polskiemu poddanie się i swobodny powrót do kraju, jednak wielu Polaków pozostało z Napoleonem i walczyło honorowo do końca. Po bitwie pod Lipskiem (16–18 X 1813) zdziesiątkowana Wielka Armia była zmuszona do odwrotu do Francji, przy czym przyszło jej zbrojnie torować sobie drogę, m.in. pokonać armię bawarską (bitwa pod Hanau).\nKampania francuska (1814).\nPo odwrocie do Francji z 170 tys. żołnierzy cesarzowi pozostało 70 tysięcy. Napoleon nie mógł zapobiec inwazji na Francję.\n1 stycznia 1814 wojska VI koalicji (złożone z prusko-rosyjskiej Armii Śląskiej i austriacko-niemiecko-rosyjskiej Armii Czeskiej) przekroczyły Ren i rozpoczęły koncentryczny marsz na Paryż. Mimo wielu wygranych bitew (kampanię 1814 wielu historyków porównuje do I kampanii włoskiej z lat 1796–1797) – m.in. pod Brienne, pod Montmirail czy pod Montereau wobec zajęcia Paryża przez wojska koalicji (31 marca 1814) i zdrady części wojsk (korpus marsz. Marmonta), Napoleon został zmuszony do abdykacji 10 kwietnia 1814.\nOrdre de Bataille Wielkiej Armii w kampaniach 1805–1814.\nSkład Wielkiej Armii w kampanii 1805.\nI Korpus", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=761134", "fragment_id": "850106/7", "subtitle": "", "title": "Wielka Armia", "parentId": 761134.0, "start_index": 9836.0, "source": "wikipedia", "document_id": "850106", "score": 0.5625230073928833}, "uuid": "98bec258-83f6-4172-9644-33f6eaf4dd75"}, {"page_content": "* III Korpus – gen. hr. Ignác Gyulay von Maros-Németh\n* IV Korpus – gen. hr. Johann von Klenau\n* Korpus Rezerwowy – gen. kronprinz Friedrich von Hessen-Homburg\n Wojska rosyjsko-pruskie\n ARMIA ŚLĄSKA\n ARMIA PÓŁNOCY\n ARMIA POLSKA (rezerwowa)\nBitwa.\nBitwa pod Lipskiem rozpoczęła się 16 października atakiem 78 tys. żołnierzy sprzymierzonych od południa (na Wachau, Markleenberg i Liebertwolkwitz) i 54 tys. od północy, którzy niewiele jednak osiągnęli i zostali zmuszeni do wycofania. Następnego dnia obie strony toczyły potyczki w oczekiwaniu na nadejście posiłków. 18 października sprzymierzeni przypuścili silny atak ze wszystkich stron, po 9 godzinach bitwy wypierając powoli Francuzów w stronę Lipska. Obie strony poniosły ciężkie straty i tylko odwaga francuskich żołnierzy zapobiegła przełamaniu frontu. W czasie bitwy ks. Józef Poniatowski został, jako jedyny cudzoziemiec, mianowany marszałkiem Francji. Napoleon dostrzegł, że bitwa może się zakończyć jedynie klęską i w nocy z 18 na 19 października rozpoczął wycofywanie większości armii przez Elsterę. Przeprawa szła dobrze, dopóki most nie został zniszczony przez zdenerwowanego francuskiego kanoniera – odciął on od przejścia na drugi brzeg 15 tys. żołnierzy i 150 armat, w tym Poniatowskiego otoczonego krakusami, rannego już wcześniej czterokrotnie. Polski marszałek zginął w czasie próby sforsowania rzeki na koniach, otrzymał tam kolejny postrzał i utonął.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90983", "fragment_id": "644310/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Lipskiem", "parentId": 90983.0, "start_index": 2789.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644310", "score": 0.393544465303421}, "uuid": "8f360539-ab48-4f19-8061-82a56dc23211"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nAż do nieba: tajemnicza historia Polski (jap. 天の涯まで ポーランド秘史 Ten no hate made – Pōrando hishi) – historyczna manga autorstwa Riyoko Ikedy, dla czytelników shōjo, przedstawiająca życie księcia Józefa Poniatowskiego. Wydana w Japonii w 1991 roku. Była to pierwsza legalnie wydana manga w Polsce (w latach 1996–1997 przez Japonica Polonica Fantastica).\nFabuła.\nGłównym bohaterem mangi jest książę Józef Poniatowski. Manga składa się z trzech tomów; pierwszy opisuje dzieciństwo głównego bohatera, drugi jego późniejsze losy do momentu wybuchu wojny polsko-rosyjskiej z 1792 roku w obronie Konstytucji 3 maja, trzeci zaś kontynuuje opis życia księcia Józefa, aż do jego śmierci w bitwie pod Lipskiem w 1813 roku.\nHistoria.\nNa świecie.\nAutorką mangi jest Riyoko Ikeda, popularna japońska autorka mangi historycznej. Manga powstała w latach 90. (wydana w Japonii w 1991 roku). Ikeda zainteresowała się historią Polski po wizycie siostry, która Polskę odwiedziła.\nW Japonii manga doczekała się kilku wydań: w wydawnictwie Asahi Bunko/Asahi Shimbun (1991–1993), w wydawnictwie Chuko Aizōban/Chuokoron-Shinsha (1994), w wydawnictwie Chuko Bunko/Chuokoron-Shinsha (1999) oraz w wydawnictwie Fairbell (2013).\nW Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5639985", "fragment_id": "1220019/0", "subtitle": "", "title": "Aż do nieba", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1220019", "parentId": 5639985.0, "score": 0.2351132333278656}, "uuid": "c657e66e-41c5-47bc-b3f5-19d76e533c8b"}, {"page_content": "Poprowadził kilkunastotysięczną armię przez Austrię do Saksonii, gdzie jako dowódca VIII korpusu Wielkiej Armii, walczył pod Lützen, następnie bronił pasma gór czeskich i walczył na lewym brzegu Łaby. 9 września pod Löbau VIII (polski) Korpus stoczył bitwę z przeważającą siłą i utrzymał się na pozycjach. 10 października pod Zedtlitz generał Pahlen usiłował zatrzymać maszerujące polskie kolumny. Poniatowski poprowadził szarżę kawalerii i w krwawej bitwie wziął 500 jeńców, przełamał opór przeciwnika i umożliwił sobie dalszy postęp w kierunku Lipska. 12 października, już blisko Lipska z Muratem, zostali przy śniadaniu zaskoczeni przez oddziały wroga. Poniatowski wskoczył na konia, przebił się i sprowadziwszy na czas kawalerię polską uratował sytuację. Zarekomendowany przez Murata, został w pierwszym dniu bitwy pod Lipskiem, 16 października, mianowany przez Napoleona marszałkiem Francji, co było jedynym takim wyróżnieniem dla cudzoziemca. W przeciągu długotrwałej bitwy prowadził ułanów i piechotę do walki, organizował z Macdonaldem ostatnie próby obrony, parokrotnie ranny. Zdołał przekroczyć rzekę Pleisse, chociaż utonął pod nim koń; na apele przybocznych aby się poddał odpowiadał odmownie. Był to 19 października i Poniatowski wykonywał swój ostatni rozkaz – osłonę odwrotu armii francuskiej. Odmówił również ewakuacji, oferowanej mu przez Francuzów i pozostał wraz ze swoimi żołnierzami. Mając za sobą przedwcześnie wysadzony most na Elsterze, znowu ciężko raniony, rzucił się z koniem do wezbranej rzeki i został omyłkowo ostrzelany przez Francuzów stojących na drugim brzegu. Tam zginął, prawdopodobnie zastrzelony przez sojuszników. Na ostatnich etapach przed śmiercią byli z nim Ludwik Kicki, mały oddział Krakusów pod kpt. Puzyną, polski artylerzysta płk", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59331", "fragment_id": "648658/17", "subtitle": "", "title": "Józef Poniatowski", "document_id": "648658", "start_index": 21134.0, "source": "wikipedia", "parentId": 59331.0, "score": 0.37671762704849243}, "uuid": "6ba03ce4-0158-4a19-8ef3-d65059f75fb1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Markuszowem odbyła się 26 lipca 1792 roku w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1792. Była ostatnim starciem tej wojny.\nTło historyczne.\nMiędzy innymi wskutek dysproporcji sił, wojna w obronie Konstytucji 3 maja zamieniła się w jeden wielki odwrót wojsk polskich. Wobec niemożności utrzymania linii Bugu, książę Józef Poniatowski prowadził swój korpus w kierunku stolicy, unikając stoczenia decydującej bitwy, dbając o zachowanie armii. W staczanych bitwach obronnych osiągał zresztą niemałe sukcesy (Zieleńce). Pod koniec lipca stanął kwaterą w Kurowie, gdzie dosięgła go wieść o przejściu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego na stronę konfederacji targowickiej.\nPrzebieg bitwy.\nPod Markuszowem znajdowała się straż tylna wojsk polskich. Na nią uderzyli od wschodu (od strony Garbowa) niezorientowani w sytuacji politycznej Kozacy. Zrozpaczony zachowaniem krewniaka dowódca polski pociągnął wierne mu wojska (12 szwadronów kawalerii) w bezsensowną już walkę, osobiście dowodząc i wykazując się przy tym niebywałą brawurą, wedle współczesnych przekazów - szukając śmierci. Kozacy zostali odparci i odrzuceni w kierunku Garbowa. W bitwie tej zginęło około 20 Polaków, w tym generalny inspektor kawalerii gen. Janusz Stanisław Iliński.\nKonsekwencje.\nBitwa z powodu swoich rozmiarów nie miałaby większego znaczenia nawet w innej sytuacji politycznej, w tej zaś była ona pozbawiona znaczenia w ogóle. Wskutek zachowania króla okazało się, że było to ostatnie zwycięstwo wojsk polskich w tej wojnie. Choć armia polska zachowała zdolność bojową, wskutek decyzji władz wojna była przegrana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446593", "fragment_id": "51913/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Markuszowem (1792)", "parentId": 446593.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "51913", "score": 0.3309122323989868}, "uuid": "413d43fa-f7b6-4ca7-8255-357b79e1afef"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Tarutino, nazywana też bitwą pod Winkowem – bitwa stoczona w dniu 18 października 1812 roku pod Tarutino, w czasie trwania inwazji na Rosję przez wojska cesarza Napoleona.\nIstotną rolę w tej potyczce odegrał polski V Korpus pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego.\nGeneza.\nPo spaleniu Moskwy, która przestała wówczas pełnić rolę punktu strategicznego, cesarz Napoleon zwlekał z rozpoczęciem odwrotu. Wycofanie się z stolicy imperium rosyjskiego wiązało się z klęską kampanii, która jednak była nieunikniona ze względu na zbliżającą się zimę oraz brak możliwości wydania ostatecznej bitwy wojskom feldmarszałka Michaiła Kutuzowa. Awangarda (straż przednia) francuskiego obozu, stacjonująca w pobliżu Tarutino, stała się celem ataku wojsk rosyjskich. Wykorzystując element zaskoczenia, oddziały kozaków wspierane formacjami regularnymi, skutecznie zmuszając rozproszone oddziały francuskie do odwrotu. \nPrzebieg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5301817", "fragment_id": "1093590/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Tarutino", "parentId": 5301817.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1093590", "source": "wikipedia", "score": 0.17212018370628357}, "uuid": "7916da55-6390-4bc2-925d-6bba5708668f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Zieleńcami – bitwa stoczona 18 czerwca 1792 w czasie wojny polsko-rosyjskiej pomiędzy wojskami polskimi (15,5 tys.) pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego i Tadeusza Kościuszki a wojskami rosyjskimi (11 tys.), dowodzonymi przez gen. Herkulesa Morkowa. Bitwa ta zakończyła się zwycięstwem Polaków.\nZa namową księcia Józefa Poniatowskiego król Stanisław August Poniatowski ustanowił po bitwie odznaczenie wojskowe Virtuti Militari.\nPrzed bitwą.\n10 maja 1792 roku książę Józef Poniatowski przybył do Tulczyna i zarządził koncentrację rozproszonych oddziałów. Udało mu się zebrać ok. 17 000 wojska, w trakcie walk dołączyła do niego dywizja Michała Lubomirskiego (4 500 ludzi) w Zasławiu i korpus rezerwowy generała majora Józefa Zajączka (5 500 ludzi) pod Zieleńcami. W trakcie przemarszu rosła też siła jego artylerii – m.in. o zgromadzoną w Połonnem.\nW nocy z 18 na 19 maja granicę przekroczyły pierwsze oddziały z liczącej 64 000 ludzi armii Michaiła Kachowskiego. Plan przewidywał okrążenie sił Poniatowskiego – korpusy Wilhelma Derfeldena i Iwana Dunina miały absorbować siły główne, od południa zajść miały drogę siły Michaiła Goleniszczewa-Kutuzowa, a od północy Andrieja Lewanidowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10753", "fragment_id": "169102/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Zieleńcami", "document_id": "169102", "start_index": 0.0, "parentId": 10753.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6783991456031799}, "uuid": "4c874bc7-797f-4ad5-a017-a93bd0500f53"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Boruszkowcami miała miejsce 14 czerwca 1792 roku podczas wojny polsko-rosyjskiej 1792 pod Boruszkowcami.\nKsiążę Józef Poniatowski wyruszając spod Lubaru do Połonnego wysłał tabor z żywności boczną drogą na Boruszkowce. 14 czerwca przednia straż rosyjska licząca 5 tys. żołnierzy napadła na tabor i ariergardę wojska polskiego liczącą 1800 żołnierzy pod wodzą Michała Wielhorskiego. Polacy stracili tabor lecz swoją postawą uniemożliwili połączenie się dwóch rosyjskich korpusów, a tym samym oskrzydlenia armii polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1065109", "fragment_id": "1360713/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Boruszkowcami", "parentId": 1065109.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1360713", "score": 0.17748580873012543}, "uuid": "b66237e6-7741-47e1-826a-97068ac1aa5d"}, {"page_content": "16-19 października 1813 nieopodal miasta rozegrała się „Bitwa Narodów”, zakończona klęską wojsk Napoleona i śmiercią jednego z wodzów – ks. Józefa Poniatowskiego. „Bitwę Narodów” upamiętnia monumentalny pomnik, wysokości 91 m, wzniesiony w stulecie wydarzeń z 1813. Józef Poniatowski został upamiętniony oddzielnym pomnikiem, stojącym dziś na skwerze jego imienia. W latach 1861–1864 kosztem lipskiego pisarza Theodora Apla w mieście i okolicach postawiono 44 ponumerowane pomniki, upamiętniające wydarzenia i uczestników bitwy – tzw. \"Kamienie Apla\" (\"Apelsteine\"). Wśród nich są po dwa kamienie upamiętniające ks. Józefa Poniatowskiego (nr 11 i 33) i gen. Jana Henryka Dąbrowskiego (nr 21 i 37).\nW 1828 r. w domu, w którym zamieszkiwał w 1706 r. król Stanisław Leszczyński, założono Hôtel de Pologne. W 1846 miał miejsce pożar obiektu, po którym w latach 1847–1848 wzniesiono nowy 130-pokojowy Hôtel de Pologne, który był największym hotelem miasta.\nPo porażce powstania listopadowego, Lipsk stał się jednym z ośrodków polskiej emigracji. Wjazdowi Polaków do Lipska towarzyszyła asysta honorowa wojska saskiego i gwardii mieszczańskiej. Od listopada 1831 działał w Lipsku \"Związek dla Wsparcia Potrzebujących Pomocy Polaków\", przy materialnym wsparciu infantki Marii Augusty Wettyn. W 1832 r. w Lipsku gen. Józef Bem organizował punkty etapowe dla polskich żołnierzy i powstańców uciekających po powstaniu do zachodniej Europy. W 1835 i 1836 r. w Lipsku gościł m.in. Fryderyk Chopin.\nW 1839 r. otwarto linię kolejową łączącą Lipsk z Dreznem. W 1866 r. miasto znalazło się po raz kolejny pod okupacją pruską.\nW granicach Niemiec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24783", "fragment_id": "170741/6", "subtitle": "", "title": "Lipsk", "document_id": "170741", "start_index": 7070.0, "parentId": 24783.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6709279417991638}, "uuid": "2fc06bf6-faa5-41c7-b68c-4a425b35c0ff"}, {"page_content": "Młody Józef (zgodnie z własnymi predylekcjami) od dziecka szkolony był z myślą o służbie wojskowej, chociaż książę Pepi (jak go nazywano) uczył się również np. gry na instrumentach klawiszowych – przenośny instrument towarzyszył mu nawet w czasie wypraw wojennych. Jak ojciec (który umarł, gdy Józef miał 10 lat), wstąpił do wojska austriackiego, gdzie w 1780 został porucznikiem, a w 1788 doszedł do stopnia pułkownika i został adiutantem cesarza Józefa II. W 1786 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława. W 1788 walczył w wojnie austriacko-tureckiej. 24 kwietnia został poważnie ranny prowadząc szturm twierdzy Šabac w Serbii. Pod Šabacem Poniatowski ocalił też życie o kilka lat młodszemu koledze, księciu Karolowi Filipowi Schwarzenbergowi, przyszłemu pogromcy Napoleona w bitwie pod Lipskiem.\nW armii polskiej, Konstytucja 3 maja i wojna polsko-rosyjska 1792.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59331", "fragment_id": "648658/1", "subtitle": "", "title": "Józef Poniatowski", "document_id": "648658", "start_index": 1714.0, "source": "wikipedia", "parentId": 59331.0, "score": 0.163791224360466}, "uuid": "6b909f9e-5c95-465c-96de-3800f6c3f365"}]}
{"id": "q_242", "question": "Jak się nazywa jednostka dziedziczenia zajmująca określone miejsce w chromosomie i warunkująca występowanie cech organizmu?", "answer": [{"page_content": "Dziedziczność – zespół procesów zachodzących w organizmach w przebiegu powstawania i rozwoju osobniczego organizmów potomnych, który prowadzi do odtwarzania cech organizmów rodzicielskich. Dziedziczność jest podstawową właściwością organizmów.\nCechy organizmów żywych mają uwarunkowanie dziedziczne (genetyczne), na które nakładają się czynniki środowiskowe. Podstawową jednostką dziedziczności jest gen, z zapisaną specyficzną częścią informacji genetycznej, która ujawnia się w postaci ekspresji genu.\nDziedzicznością zajmuje się genetyka, a podstawowe prawa dziedziczności sformułował w 1866 r. Gregor Mendel.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1223800", "fragment_id": "1121187/0", "subtitle": "", "title": "Dziedziczność", "document_id": "1121187", "start_index": 0.0, "parentId": 1223800.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45356127619743347}, "uuid": "6de4f63f-8a31-43fb-8874-15125b36ccfe"}, {"page_content": "Cechy dziedziczne przenoszone są z pokolenia na pokolenie poprzez DNA, cząsteczkę pozwalającą kodować informację genetyczną. DNA jest długim biopolimerem budowanym przez cztery rodzaje zasad azotowych. Sekwencja zasad wzdłuż cząsteczki DNA odzwierciedla informację genetyczną, podobnie jak sekwencja liter odzwierciedla zdanie. Przed podziałem komórki DNA ulega kopiowaniu, w wyniku czego obie komórki potomne otrzymują wyjściową sekwencję DNA. Fragmenty cząsteczki DNA stanowiące jednostki funkcjonalne zwane są genami. Różne geny cechują się różnymi sekwencjami zasad azotowych. W komórce długie łańcuchy DNA tworzyć mogą skondensowane struktury określane mianem chromosomów. Specyficzne miejsce sekwencji DNA na chromosomie zwane jest \"locus\". Jeśli sekwencja DNA w danym \"locus\" zmienia się pomiędzy osobnikami, różne jej formy nazywają się allelami. Sekwencja DNA może zmieniać się dzięki mutacjom, w efekcie czego powstają nowe allele. Jeśli zajdzie mutacja, nowy allel może wpływać inaczej na cechę kontrolowaną przez gen, co prowadzi do zmiany fenotypu organizmu. Choć w niektórych przypadkach cecha odpowiada allelowi w prosty sposób, większość cech jest jednak bardziej złożona i kontrolowana przez wiele \"loci\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3745233", "fragment_id": "1290067/9", "subtitle": "", "title": "Ewolucja biologiczna", "parentId": 3745233.0, "start_index": 14173.0, "document_id": "1290067", "source": "wikipedia", "score": 0.5027238130569458}, "uuid": "bbe37f24-861d-4f60-bbc4-cafc031db018"}, {"page_content": "Chromosomowa teoria dziedziczności – teoria, według której czynniki dziedziczności – geny – są jednostkami materialnymi i znajdują się na chromosomach, są ułożone liniowo i zajmują ściśle określone miejsca (tzw. \"locus\"). W czasie koniugacji chromosomów homologicznych może zachodzić zjawisko crossing-over, co jest przyczyną zmienności rekombinacyjnej. Geny leżące na jednym chromosomie w odległości mniejszej niż 50 jednostek mapy genetycznej (cM) to geny sprzężone – dziedziczą się razem, te leżące w większej odległości segregują się niezależnie jakby leżały na różnych chromosomach. Częstość crossing-over jest stała i wprost proporcjonalna do odległości między genami. Częstość crossing-over można wyliczyć biorąc procent rekombinantów w całym potomstwie. Procent ten jest równy odległości między dwoma genami wyrażoną w cM (centymorganach). Dwa geny dziedziczą się niezależnie, jeżeli położone są na osobnych chromosomach.\nTeorię sformułował w 1915 roku Thomas Hunt Morgan.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=228281", "fragment_id": "1425682/0", "subtitle": "", "title": "Chromosomowa teoria dziedziczności", "document_id": "1425682", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 228281.0, "score": 0.581815779209137}, "uuid": "6072b5dc-928a-47fa-8c90-47f96ae8727f"}, {"page_content": "Autosomy – wszystkie chromosomy kariotypu, z wyjątkiem allosomów (chromosomów płci). Odpowiadają za dziedziczenie wszystkich cech z wyjątkiem cech sprzężonych z płcią. U organizmów diploidalnych autosomy występują w parach (chromosomy homologiczne), u poliploidalnych jest ich odpowiednio więcej. U różnych organizmów liczba autosomów jest różna, np. u ludzi występują 22 pary autosomów ponumerowane od największego do najmniejszego &lt;&gt;[]. Ich liczba może ulec zmianie na skutek liczbowych aberracji chromosomowych, co może prowadzić do chorób genetycznych lub specjacji.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=287", "fragment_id": "169628/0", "subtitle": "", "title": "Autosomy", "document_id": "169628", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 287.0, "score": 0.6770873069763184}, "uuid": "6c80e8ae-972f-426f-8b04-9f8e7eeb8955"}, {"page_content": "Genetyka (od starogreckiego: γένεσις \"genesis\" – „pochodzenie”) – nauka o dziedziczności i zmienności organizmów, które są oparte na informacji zawartej w podstawowych jednostkach dziedziczności – genach.\nZarys historii.\nPierwsze próby wyjaśnienia przyczyn dziedziczenia opierały się na teorii zapatrzenia dziś uznawanej za błędną. Inne koncepcje wiązały dziedziczenie z krwią.\nWiedza, iż istoty żywe dziedziczą cechy po swoich rodzicach była stosowana od czasów prehistorycznych w celu poprawy wielkości plonów oraz uzyskiwania lepszych odmian zwierząt poprzez hodowlę selektywną. Nowoczesna genetyka stara się zrozumieć proces dziedziczenia, a za jej prekursora uważa się niemiecko-czeskiego zakonnika i naukowca Grzegorza Mendla, który w 1866 roku po raz pierwszy opisał podstawowe prawa dziedziczenia cech. W swoich dokumentach „Versuche über Pflanzenhybriden” („Eksperymenty krzyżowania roślin”) zaprezentowanych w 1865 roku Stowarzyszeniu Badań Natury (Naturforscher Verein) w Brnie, Mendel naszkicował modele dziedziczenia pewnych cech w oparciu o groch zwyczajny i opisał je matematycznie.\nW czasach Mendla podstawową teorią dziedziczenia była teoria mieszanego dziedziczenia. Polega ona na tym, że jednostki dziedziczą różny kompleks cech po swoich rodzicach. Prace Mendla obaliły tę teorię pokazując, że cechy są raczej kombinacją różnych genów niż stałym ich kompleksem. Inna teoria, która ówcześnie była dość popularna, mówiła o dziedziczeniu przyswojonych cech, tj. jednostki dziedziczą cechy wzmocnione przez ich rodziców. Teoria ta (zazwyczaj kojarzona z Jean-Baptiste de Lamarck) jest obecnie uważana za nieprawdziwą – doświadczenia jednostek nie mają wpływu na geny, które dziedziczą ich dzieci. Inne teorie to pangeneza Charlesa Darwina (która mówi o obu – nabytych i dziedziczonych cechach) i jej ponowne ujęcie pangenezy Francisa Galtona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1840", "fragment_id": "178106/0", "subtitle": "", "title": "Genetyka", "parentId": 1840.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178106", "score": 0.44707995653152466}, "uuid": "4dd204ba-d34c-4328-80df-ce3bf3e35d87"}, {"page_content": "Termin gen wprowadził botanik Wilhelm Johannsen w 1909 roku jako pojęcie teoretyczne w odniesieniu do koncepcji dziedziczenia cech opracowanej przez Grzegorza Mendla w roku 1866. Samo słowo nawiązywało do terminu pangen stosowanego przez Hugo de Vriesa. Pangeny były rozwinięciem teorii pangenezy sformułowanej przez Karola Darwina. Darwin w swoich dziełach cząstki, które mogły przemieszczać się między komórkami i trafiając do gamet zapewniały zmienność niezbędną do napędzania doboru naturalnego, nazywał gemmule. Także w XIX wieku Herbert Spencer postulował istnienie fizjologicznych jednostek zapewniających dziedziczenie cech. Hugo de Vries był jednym z trzech naukowców, którzy w roku 1900 niezależnie powtórnie odkryli prawa Mendla. Pozostali to Carl Correns oraz Erich von Tschermak-Seysenegg. Mendel sformułował prawa dziedziczenia jednostek dziedziczności cech zauważając, że gamety mają takich jednostek po 50%, a jednostki te mogą mieć charakter dominujący, recesywny bądź mieszany. Słowo „gen” wprowadzone przez Johannsena zastąpiło wszystkie wcześniej stosowane określenia jednostek, elementów, czynników wpływających na dziedziczenie cech i inne słowa o podobnym znaczeniu.\nKryteria definicji genu.\nFragment DNA zawiera informacje pozwalającą komórce na syntezę RNA (różnych mRNA, tRNA, rRNA i in.), a pośrednio kodujący zwykle także jakieś białko (za pośrednictwem mRNA; mRNA określa budowę określonego białka, a tRNA i rRNA to cząsteczki pomocnicze uczestniczące w tworzeniu białek kodowanych w różnych mRNA; poszczególne rodzaje ogromnie zróżnicowanych cząsteczek mRNA zakodowane są w różnych genach).\nTypowe geny zawierają informacje o tym:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16889", "fragment_id": "187842/1", "subtitle": "", "title": "Gen", "document_id": "187842", "start_index": 1208.0, "source": "wikipedia", "parentId": 16889.0, "score": 0.5865607261657715}, "uuid": "e30c7b74-9f81-4395-bc52-dec61278ac5e"}, {"page_content": "Struktura chromosomu nie jest niezmienna, podlega on bowiem zmianom zwanym mutacjami. Mutacje dotyczące bezpośrednio chromosomów to aberracje chromosomowe lub mutacje genomowe.\nChromosomy dzielą się na autosomy – zawiadujące dziedziczeniem cech niesprzężonych z płcią, oraz chromosomy płciowe – czyli allosomy lub heterosomy, których obecność przejawia się u konkretnej płci i w wielu przypadkach determinuje ją.\nZe względu na położenie centromeru wyróżnia się chromosomy:\nIdentyfikacja chromosomów.\nW celu dokładnego określenia każdej pary chromosomowej w grupie badanej, należy na początku oczyścić preparat z zanieczyszczeń białkowych za pomocą trypsyny. Następnie stosuje się tzw. odczynnik Giemsy, który zabarwia chromosomy tworząc charakterystyczne dla każdego z nich sekwencje prążków. Metoda ta została zatwierdzona na Konferencji Paryskiej w 1972 roku.\nLiczba chromosomów.\nLiczba chromosomów u różnych gatunków może być różna – od pojedynczych par (u samców Myrmecia pilosula występuje jeden chromosom, samica tego gatunku ma dwa chromosomy) aż do kilkuset par, ale zazwyczaj wynosi kilka do kilkudziesięciu par (4 pary u muszki owocowej, &lt;&gt;[], 23 pary u człowieka, 24 pary u szympansa, 39 u psa), najwięcej chromosomów (wśród roślin) – 1260 stwierdzono u nasięźrzału \"Ophioglossum reticulatum\"). Aulacantha scolymantha ma około 2000 chromosomów. W procesie ewolucji liczba chromosomów może ulec zmianie na skutek mutacji, tak jak w przypadku chromosomu 2 u człowieka, o którym uważa się, że powstał poprzez połączenie dwóch chromosomów małp człekokształtnych.\nKomórki mogą być:\nU gatunków rozmnażających się bezpłciowo każda komórka organizmu ma tę samą liczbę chromosomów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44846", "fragment_id": "647304/1", "subtitle": "", "title": "Chromosom", "document_id": "647304", "start_index": 1710.0, "parentId": 44846.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30682069063186646}, "uuid": "2bae58e4-f338-4388-9ca2-4945acfc73b1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy genetyki. Zobacz też: Locus – amerykańskie czasopismo fantastyczne i nagrodę przez nie przyznawaną.\nLocus (czyt. lokus; l.mn. \"loci\", czyt. loc-i; łac. dosł. „miejsce”) – określony obszar chromosomu zajmowany przez gen. W obrębie chromosomu znajduje się wiele różnych \"loci\"; stanowią one rodzaj logicznych pojemników na samodzielne, ustrukturyzowane fragmenty informacji genetycznej, nazywane genami. W określonym \"locus\" mogą się znaleźć różne warianty związanego z nim genu (różniące się sekwencją nukleotydów w DNA); warianty te są nazywane allelami.\nWyodrębnienie \"loci\" w chromosomie jest możliwe m.in. dzięki badaniu odcinków DNA wymienianych podczas zjawiska crossing-over. Przyporządkowanie wszystkich \"loci\" do konkretnych miejsc określonych chromosomów nosi nazwę mapy genowej lub mapy genetycznej.\nPodczas sekwencjonowania DNA podaje się rozmiar określonego \"locus\" oraz jego przesunięcie względem innych znanych punktów łańcucha DNA; wielkości te wyraża się w jednostkach bp (odpowiadających liczbie nukleotydów wzdłuż pojedynczej nici DNA). W różnych cząsteczkach DNA, wielkość w bp może być różna i \"locus\" oznacza się na podstawie innych cech podobieństwa, często odwołując się do zwyczajowej nazwy, najczęściej historycznie związanej z wcześniej znanym, występującym w pobliżu, kodującym genem.\nPojęcie \"locus\" jest również używane w opisie charakterystycznych miejsc chromosomu niebędących genami; mogą to być dowolne, wydzielone odcinki opisywanego DNA o dobrze określonej lokalizacji (zobacz np. markery genetyczne). Fragmenty DNA niebędące genami podlegają szczególnie dużej zmienności w obrębie populacji w związku z czym ich badanie pozwala na ustalanie stopnia pokrewieństwa. Przykładowo, nie zawierający żadnego genu \"locus\" 17.5-kb w DNA człowieka jest badany porównawczo dla potwierdzenia tożsamości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=658878", "fragment_id": "833291/0", "subtitle": "", "title": "Locus", "document_id": "833291", "start_index": 1.0, "parentId": 658878.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6443540453910828}, "uuid": "fbd53d75-f398-474f-8128-5fb32749ff6a"}, {"page_content": "Allele wielokrotne – allele występujące w więcej niż dwóch postaciach. W danym organizmie diploidalnym mogą występować tylko dwa allele, natomiast w puli genowej populacji może być ich wiele. Szeregiem alleli wielokrotnych są więc geny warunkujące tę samą cechę, zajmujące ten sam locus w chromosomie. Przykładem alleli wielokrotnych są geny warunkujące grupę krwi (IA, IB, i0).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40456", "fragment_id": "181571/0", "subtitle": "", "title": "Allele wielokrotne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 40456.0, "document_id": "181571", "score": 0.2995634078979492}, "uuid": "314f0673-3385-41f9-9e8a-fa20b6f47333"}, {"page_content": "Ewolucja organizmów żywych zachodzi poprzez zmiany w cechach podlegających dziedziczeniu (dziedzicznych). Przykładowo u ludzi kolor oczu podlega dziedziczeniu, osobnik może odziedziczyć na przykład brązowy kolor oczu po rodzicach. Cechy dziedziczne kontrolowane są przez geny, a kompletny zestaw genów genomu (materiału genetycznego) danego organizmu nazywa się genotypem.\nZbiór obserwowalnych cech organizmu nazywa się z kolei jego fenotypem. Cechy te biorą się z interakcji genotypu i wpływów środowiska. W rezultacie wiele aspektów fenotypu organizmu nie jest dziedzicznych. Na przykład opalenizna skóry wynika z interakcji pomiędzy genotypem danej osoby a światłem, dlatego też osoba opalona nie przekaże tej cechy swemu potomstwu. Jednakże pewni ludzie opalają się łatwiej niż inni, co wynika z odmienności w genotypie. Radykalnym przykładem są osoby cierpiące na albinizm, które nie opalają się w ogóle i są niezwykle wrażliwe na oparzenia słoneczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3745233", "fragment_id": "1290067/8", "subtitle": "", "title": "Ewolucja biologiczna", "document_id": "1290067", "start_index": 13216.0, "parentId": 3745233.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7124137878417969}, "uuid": "3905e000-b59c-4a53-9cba-474b12ffb67e"}]}
{"id": "q_243", "question": "Kształty rubensowskie to sylwetka szczupła czy pełna?", "answer": [{"page_content": "W starożytnych Chinach preferowano kobiety wiotkie o wąskiej talii. Na dworze króla Linga w państwie Chu niektóre kobiety zagłodziły się z tego powodu na śmierć. Podczas panowania dynastii Han kobiety, które chciały zostać uznane za piękne, musiały mieć delikatne szczupłe ciało i małe stopy, duże oczy, wąską talię, bladą cerę i poruszać się z gracją. W chińskiej literaturze, piosenkach i sztuce cienka talia, jak witka wierzby, była synonimem piękności. Piękna kobieta, dzięki swojej piękności, mogła wspiąć się po drabinie socjalnej i uzyskać wysoką pozycję, wywierać wpływ na cesarzy czy wojowników, jak na przykład Yang Guifei, która dzięki swojej piękności awansowała na cesarską konkubinę.\nŚredniowiecze.\nW średniowiecznej Anglii dworska kobieta była uważana za idealną piękność, gdy była młodziutką dziewczyną, miała długą i smukłą sylwetkę ciała o lekko wystającym brzuchu i małych piersiach, długie rozpuszczone jasne włosy, bardzo jasną karnację, delikatne rysy twarzy (często z rozszczepionym podbródkiem i nieznacznie zaróżowionymi policzkami), błyszczące oczy (szare lub niebieskie), zakrzywione ciemne brwi i czerwone usta. Za brzydką uważano kobietę zwykle starą o obwisłej skórze, ze zmarszczkami i piersiami jak „opróżnione pęcherze”.\nXV-XIX wiek.\nW kulturze włoskiego renesansu idealna była kobieta o jasnym odcieniu skóry, obfitym biuście, zaokrąglonym brzuchu i szerokich biodrach.\nKobiety portretowane przez barokowych malarzy, Rubensa, Jordaensa, były dojrzałe i miały ciała o mocnych, bujnych, pełnych zaokrąglonych kształtach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1287672", "fragment_id": "1143854/22", "subtitle": "", "title": "Kobiecość", "source": "wikipedia", "start_index": 36916.0, "document_id": "1143854", "parentId": 1287672.0, "score": 0.3594009280204773}, "uuid": "fb6d5e87-1125-401d-b352-2223009fc9ad"}, {"page_content": "Rzeźba związana jest bezpośrednio z kultem kobiety i płodności oraz matriarchatem. Nadmierna otyłość jest prawdopodobnie skutkiem częstej brzemienności. Choć tematycznie i chronologicznie rzeźba należy do wyobrażeń paleolitycznej „Wenus”, to nie jest, jak inne, pełną figurą, lecz wyrzeźbionym w wapieniu półreliefem (płaskorzeźbą), a właściwie rytem naskalnym. Figurka pierwotnie pomalowana była czerwoną ochrą, co można stwierdzić po śladach farby. W prawej ręce Wenus dzierży róg żubra, z 13 nacięciami, których liczbę interpretuje się jako liczba cykli menstruacyjnych w ciągu roku słonecznego, mająca także związek z liczbą miesięcy księżycowych. Róg symbolizuje księżyc. Widoczne są duże obwisłe piersi, pępek i brzuch z odsłoniętym sromem. Lewa ręka spoczywa na ciężarnym brzuchu (nawiązanie do związku płodności z cyklem menstruacyjnym). Głowa ma zniszczoną powierzchnię. Na prawym biodrze widoczny jest znak w kształcie litery Y.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2921926", "fragment_id": "1180671/1", "subtitle": "", "title": "Wenus z Laussel", "source": "wikipedia", "start_index": 1166.0, "document_id": "1180671", "parentId": 2921926.0, "score": 0.4759950637817383}, "uuid": "20dd830b-a264-4921-be22-13ffd8cb1a0e"}, {"page_content": ". Pod koniec swego życia zaczął się Rubens głęboko interesować krajobrazem, tworząc jedne z najpiękniejszych dzieł sztuki flamandzkiej: „Zachód słońca” (Londyn), krajobrazy z tęczą (Monachium, Petersburg), „Powrót z pracy” (Florencja) i in. Sztuka Rubensa jest w malarstwie XVII w. szczytem stylu barokowego. Bujność kształtów, ruch ciał, przepych barw, w połączeniu z dramatyczną siłą i patosem jego dzieł odpowiadały więcej ideałowi piękna XVII w., niż bardziej uduchowiona, w swym skupieniu unikająca reprezentacyjnego efektu, sztuka Rembrandta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45324", "fragment_id": "660529/4", "subtitle": "", "title": "Peter Paul Rubens", "document_id": "660529", "start_index": 5353.0, "parentId": 45324.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11268024891614914}, "uuid": "8a749dfb-d871-48b1-9133-62208b7ee02d"}, {"page_content": "Wenus z lustrem, też \"Wenus przy lustrze\", \"Toaleta Wenus\", \"Rokeby Wenus\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Venus del espejo&lt;/&gt;) – portret olejny Diega Velázqueza z ok. 1650 roku.\nMalowanie nagich kobiet przez hiszpańskich artystów było, z powodu inkwizycji i kar (ekskomuniki lub banicji), bardzo niebezpieczne. To dlatego do dnia dzisiejszego przetrwało bardzo niewiele aktów z XVII- i XVIII-wiecznej Hiszpanii. Jest to jedyny znany akt autorstwa Velázqueza i jeden z dwóch aktów zachowanych z tego okresu. Autorem drugiego był Francisco Goya, a jego tytuł to \"Maja rozebrana\".\nInspiracja.\nWedług historyków sztuki inspiracją dla Velázqueza mogła być naga rzeźba antyczna śpiącego Hermafrodyty, którą widział w pierwszej swojej podróży po Rzymie w kolekcji Borghese lub inna rzeźba Ariadny z ówczesnej kolekcji z rzymskiej Villi Medici. Malarz mógł się również wzorować na wizerunkach nagich kobiet malowanych przez Tycjana i Veronesa, jednakże krągłość i smukłość kształtów różni się od znanych modeli rubensowskich kobiet, co również nie wytrzymuje tej hipotezy. Data obrazu także była tematem sporu historyków. Jedni twierdzili, iż obraz powstał przed drugim wyjazdem artysty do Rzymu, bo już wówczas dzieło miało wisieć w Madrycie, drudzy obstają przy dacie 1650-1651, twierdząc, że dzieło musiało powstać w Rzymie, skąd zostało przywiezione. Hipotezę tę uzasadnia się Inkwizycją i jej wpływem na twórczość ówczesnych artystów. Do aktu mogła pozować mistrzowi jego kochanka Flamina Triva.\nTematyka i symbolika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2505400", "fragment_id": "569638/0", "subtitle": "", "title": "Wenus z lustrem (obraz Diega Velázqueza)", "parentId": 2505400.0, "start_index": 0.0, "document_id": "569638", "source": "wikipedia", "score": 0.0863926038146019}, "uuid": "8d236650-b82e-45d8-af49-528bcba4def3"}, {"page_content": "Tematyka obrazu pozwalała Rubensowi na w pełni ukazanie jego kunsztu malarskiego i charakteru; duże rozmiary pozwalały stworzyć nieograniczoną ramami dynamiczną kompozycję. Artysta musiał zgodzić się co prawda na wykonanie nastawy w formie tryptyku, koncepcji która już wówczas była przestarzała i odchodziła od kanonu sztuki sakralnej, a religijne obostrzenia nakazywały mu zastosowanie tradycyjnej ikonografii nawiązującej do schematów i wzorów późnego średniowiecza. Mimo to stworzył dzieło, choć w tradycyjnym stylu flamandzkim, ale już z elementami rodzącej się sztuki baroku. W jednej scenie dokonał syntezy sztuki włoskiej: kompozycja nawiązywała do szkoły weneckiej, muskulatura postaci była typowa dla prac Michała Anioła, dramatyczne oświetlenie stylizowane według sztuki Caravaggia.\nZanim powstało główne dzieło Rubens wykonał szkic. Pomny przykrych doświadczeń z Santa Maria in Vallicella, postanowił tworzyć na miejscu, przygotować się, zaplanować. Pierwotnie postać Chrystusa na krzyżu ustawiona była pod kątem 35 stopni, w tle widoczny był ukrzyżowany łotr. Otwarta przestrzeń powodowała rozproszenie uwagi widza; koncentrował on się na detalach, a nie na samym akcie odkupienia. By temu zaradzić potrzebne było umieszczenie więcej ilości postaci, zagęszczenia akcji. Tak czynił Tintoretto, taką sztukę prezentował Caravaggio tworząc swoich muzykantów. Rodzący się barok wymagał zburzenia przestrzeni pomiędzy widzem a oglądanym obrazem. Rubens z myślą o tym, zmniejszył przestrzeń panelu centralnego, zmienił położenie Chrystusa i przeniósł wizerunki łotrów do prawego panelu. Środkowy panel tryptyku nabrał ekspresji. Dziewięciu mężczyzn, z wielkim napięciem usiłuje podźwignąć z położenia ukośnego krzyż z Chrystusem. Ich wysiłki zostają uwiecznione dokładnie w chwili gdy Chrystus i krzyż tworzą diagonalną obrazu. Ruch, przestrzeń i czas są przedstawione wraz z walką z krzyżem, w pozycji pionowej. Dynamika ruchów akcentowana jest za pomocą koloru i światłocienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3693459", "fragment_id": "1285818/1", "subtitle": "", "title": "Podniesienie krzyża (obraz Petera Paula Rubensa z 1611)", "document_id": "1285818", "start_index": 1402.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3693459.0, "score": 0.29741865396499634}, "uuid": "be814297-0ae1-49d0-984b-6696c91779b5"}, {"page_content": "Użyte przez malarza barwy: odcienie żółcieni, oranż szat, czerwień płaszcza, potwierdzają, że Rubens znał malarstwo weneckie (Giorgiona, Tycjana, Veronesa i Tintoretta) i ulegał jego wpływowi. Technika zaczerpnięta od tych mistrzów polegała na swobodnym pociągnięciach pędzla i użyciu barw nie tylko do wypełnienia przestrzeni, ale i do kształtowania formy. Jak pisze Adam Bochnak, Rubens \"zróżnicował znakomicie odcienie ciała męskiego i kobiecego, świetnie odtworzył tkaniny jedwabne i ich refleksy na jasnym ciele kobiecym\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2171406", "fragment_id": "498251/1", "subtitle": "", "title": "Porwanie córek Leukippa", "source": "wikipedia", "start_index": 1541.0, "document_id": "498251", "parentId": 2171406.0, "score": 0.0863613709807396}, "uuid": "004e2f9e-e5ad-46bd-9cce-fa4c43169a1c"}, {"page_content": "Badania antropogeniczne ponad 300 obecnych społeczeństw tradycyjnych (przedindustrialnych) potwierdzają domysły badaczy; 4/5 badanych społeczeństw uznaje pulchne kobiety za kanon piękna, 90% spośród nich szczególnym uznaniem darzy otłuszczenie bioder i nóg u kobiet.\nDarzenie uwielbieniem przez tysiące lat kobiet obecnie uznawanych za otyłe ma wiele hipotez, najczęściej powtarza się, iż wynikało to m.in. z trudnych warunków bytowania, permanentnych niedoborów żywieniowych, powszechności chorób i śmierci wynikających z ich następstwa, ciągłego widma głodu, a także nierówności społecznych. Zaokrąglona sylwetka świadczyła o zamożności, wysokiej pozycji społecznej, płodności, była kanonem piękna przez tysiąclecia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=268320", "fragment_id": "1403522/2", "subtitle": "", "title": "Wenus z Willendorfu", "parentId": 268320.0, "start_index": 2813.0, "document_id": "1403522", "source": "wikipedia", "score": 0.12837639451026917}, "uuid": "91fece36-8d1e-46b0-9b5f-554ba5b23c19"}, {"page_content": "Tak jak już zostało wspomniane, rzeźba występowała głównie w ramach architektury, pod postacią kamiennych płaskorzeźb. We wczesnej fazie stosowano relief płaski, w okresie największego rozkwitu, w kapitelach i portalach stosowano relief wypukły. Rzeźba występowała przede wszystkim w portalach, prowadzących do kościoła oraz na kapitelach, wieńczących kolumny, a w niektórych regionach pokrywała nawet całą fasadę. Była silnie związana z substancja kamiennego bloku, z którego się wydobywała i podporządkowana architekturze. Używa się terminu prawo ram, który odzwierciedla tendencje rzeźby romańskiej do dopasowywania przedstawianych elementów do kształtu i wielkości pól. \"Figury – ludzkie, zwierzęce czy fantastyczne – często musiały ulec deformacji w celu dopasowania się do pożądanego kształtu i funkcji. Stopniowo rzeźbiarze zaczęli znajdować upodobanie w tych deformacjach i stało się to niemal regułą, że niezależnie od tego, nad jakim elementem pracowali, zniekształcali go, odbiegając daleko od form realnych\". Rzeźba posługiwała się również hierarchizacją i gradacją – postacie najważniejsze dominowały wielkością oraz plastycznością reliefu. Rzeźba romańska w wielu aspektach odeszła od naśladownictwa natury i przestrzeni. Postacie nie są przedstawiane zgodnie z zasadami anatomii, czasem traktowane są w sposób uproszczony, czasem nadmiernie wydłużony, ciężki bądź sztywny. \"Postać ludzka interesuje widza i artystę jedynie w takim stopniu, w jakim może służyć do wskazania nadziemskich treści; nie przedstawia się jej dla niej samej\". Wielofiguralne przedstawienia umieszczane są na nieokreślonych, płaskich tłach, niemających cech iluzji przestrzennej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1209554", "fragment_id": "1140362/4", "subtitle": "", "title": "Rzeźba romańska", "document_id": "1140362", "start_index": 4494.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1209554.0, "score": 0.161298468708992}, "uuid": "e2915305-4124-48ee-8e03-0b6433858d4a"}, {"page_content": "W „złotych latach Hollywoodu” królowała kobieta z krągłościami o figurze klepsydry, czyli z dużym biustem, ale o wąskiej talii. W latach 60. XX wieku zapanowała moda na kobietę wysoką, chudą, o długich smukłych nogach i młodzieńczej gibkiej budowie ciała. W latach 80. XX wieku, tzw. erze supermodelek, za piękną kobietę uchodziła kobieta wysoka, wysportowana, o lekko umięśnionych ramionach i o smukłej sylwetce, ale jednocześnie niepozbawiona kobiecych kształtów. Ciała uważane wówczas za idealne miały modelki np. Cindy Crawford. Pod wpływem Jane Fondy, która spopularyzowała aerobik, inne kobiety też chciały być wysportowane.\nW latach 90. XX wieku, określanych jako heroinowy szyk, czyli czasach „glamoryzacji” subkultury związanej z heroiną i narkomanami, na wybiegach pojawiły się ekstremalnie chude, androgyniczne modelki o bladej skórze i zapadniętych, podkrążonych oczach, przypominające swoim wyglądem zespół cech charakterystyczny dla zewnętrzności osoby uzależnionej. Przykładem tego typu modelki była Kate Moss.\nXXI wiek.\nOd początku XXI wieku kobiety „muszą” sprostać licznym i różnorodnym wymogom dotyczącym atrakcyjności fizycznej, mają być szczupłe, ale mieć duży biust i wydatne pośladki. Kobiety decydują się na poprawianie urody za pomocą zabiegów chirurgii plastycznej, aby osiągnąć upragniony wygląd zewnętrzny. Ideałem stało się posiadanie płaskiego brzucha, dużego biustu, wydatnych pośladków i przerwy między udami.\nW kulturach zachodnich ideał kobiecego wyglądu tradycyjnie obejmuje długie gładkie włosy, czystą skórę, wąską talię i niewiele lub brak włosów na ciele czy na twarzy. W innych kulturach oczekiwania mogą być jednak inne. Na przykład, w wielu częściach świata włosy pod pachami nie są traktowane jako mało kobiece.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1287672", "fragment_id": "1143854/25", "subtitle": "", "title": "Kobiecość", "parentId": 1287672.0, "start_index": 41855.0, "document_id": "1143854", "source": "wikipedia", "score": 0.1951180249452591}, "uuid": "185260aa-d2bb-4ebe-b987-23caeeda939d"}, {"page_content": "Kobiece ideały piękna, a w szczególności współczesne dążenie do osiągnięcia idealnie szczupłej sylwetki powiązane z występowaniem zaburzeń odżywiania i anoreksją, zostały skrytykowane jako restrykcyjne, niezdrowe, a nawet rasistowskie.\nSymbolem japońskiej kobiecości są w dalszym ciągu gejsze.\nW tradycyjnej kulturze chińskiej kobieta musiała być posłuszna ojcu aż do zamążpójścia, po wyjściu za mąż musiała być posłuszna mężowi, a w razie jego śmierci – synowi. Chińska kobieta według tradycji mogła realizować się w roli córki, żony i matki. Jednak współcześnie ta sytuacja ulega przemianie. Większość młodych Chinek woli mieć szczuplejsze sylwetki i kanciaste twarze, chociaż tradycyjnie kobiety o okrągłych twarzach i zaokrąglonym ciele odpowiadały ideałowi kobiecości, chce wyglądać jak azjatyckie modelki z czasopism o modzie, które ucieleśniają amerykańskie, europejskie i koreańskie wpływy w aspekcie atrakcyjności fizycznej. Standardy kobiecego piękna wydają się we współczesnych Chinach nierealistyczne i bardzo zbliżone do zachodnich.\nModyfikacje ciała.\n \"Główn: Modyfikacja ciała .\"\nWe wszystkich kulturach na całym świecie dokonywane są modyfikacje i przekształcenia ciała. Modyfikacja ciała polega na celowej zmianie ciała ludzkiego w celach estetycznych lub innych pozamedycznych, m.in. aby dopasować ciało do ideałów piękna. W tym celu stosuje się różnorodne techniki (tatuowanie, przekłuwanie, skaryfikację), diety, ćwiczenia fizyczne, uprawia kulturystykę, przyciemnia barwę skóry czy dokonuje zabiegów chirurgii plastycznej. Od kiedy w latach 80. XX wieku ideałem stały się duże piersi, wzrosła liczba wykonywanych zabiegów powiększania biustu z powodów kosmetycznych (80% w 1992 roku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1287672", "fragment_id": "1143854/26", "subtitle": "", "title": "Kobiecość", "document_id": "1143854", "start_index": 43610.0, "parentId": 1287672.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08840300142765045}, "uuid": "f2e223ad-3e87-492f-a72a-348718013f47"}]}
{"id": "q_244", "question": "Który znak zodiaku przypada na okres 24.10–22.11?", "answer": [{"page_content": "Skorpion (♏) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Scorpio&lt;/&gt;) – ósmy astrologiczny znak zodiaku. Znak ten jest przypisywany osobom urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 210° a 240° długości ekliptycznej. Wypada to między 22/23 października a 21/22 listopada – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 24 października a 23 listopada. Znak Skorpiona przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nSkorpion kojarzony był z pierwotną wodą i z pierwotnym źródłem narodzin oraz z piekłem i śmiercią. Znak pochodzi z Babilonii. W 46 roku p.n.e. po reformie kalendarza przez Juliusza Cezara okres jego panowania został podzielony na rzecz znaku Wagi.\nZnaczenie astrologiczne.\nWedług nauk astrologicznych Skorpion przebywał pod wpływem Marsa i Plutona. Związek z bogiem piekieł umacniał się poprzez pozycje Antaresa (\"Gwiazdy Duchów\") na południowym krańcu Drogi Mlecznej. Kabaliści łączyli go z XIII arkanem Tarota, Śmiercią.\nNależał do znaku trygonu wodnego i był nocnym domem Marsa. Wiązano z nim mity gdzie występowały Izyda, Artemida, Orion i Herkules oraz bohaterowie astralni Wężownik i Faeton.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396998", "fragment_id": "201834/0", "subtitle": "", "title": "Skorpion (astrologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "201834", "parentId": 1396998.0, "score": 0.7498693466186523}, "uuid": "35c0101c-459e-44ab-bd33-00f0f9253653"}, {"page_content": "Waga (♎) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Libra&lt;/&gt;) – siódmy astrologiczny znak zodiaku. Znak ten jest przypisany osobom urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 180° a 210° długości ekliptycznej. Wypada to między 22/23 września a 22/23 października – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 24 września a 24 października. Znak Wagi przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nSłońce wchodzi w znak Wagi w chwili równonocy jesiennej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3300636", "fragment_id": "147840/0", "subtitle": "", "title": "Waga (astrologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "147840", "parentId": 3300636.0, "score": 0.6943470239639282}, "uuid": "eba67304-6ee8-4a32-ba78-d559e8ca66c9"}, {"page_content": "Strzelec (♐) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Sagittarius&lt;/&gt;) – dziewiąty astrologiczny znak zodiaku. Znak ten jest przypisywany osobom urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 240° a 270° długości ekliptycznej. Wypada to między 21/22 listopada a 21/22 grudnia – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 23 listopada a 23 grudnia. Znak Strzelca przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nPierwsze wzmianki o gwiazdozbiorze Strzelca pochodzą z okresu babilońskiego. Najczęściej Strzelec przedstawiany był pod postacią centaura strzelającego z łuku lub poprzez motywy zaczerpnięte z mitów astralnych, opowiadających o pochodzeniu gwiazdozbioru Chirona lub Oriona. W średniowieczu był symbolem Chrystusa oraz białego rycerza znanego z Apokalipsy.\nStrzelec w astrologii.\nOkres, w którym panował Strzelec, poprzedzał przesilenie zimowe, tym samym reprezentował energię psychiczną, która miała pomóc w osiągnięciu spójności i syntezy, oświecenia i wewnętrznej ascezy. Znak uważany był za emblemat filozofa-profety i człowieka doskonałego, gdzie ciało (koń), dusza (tors) i umysł (strzała) stanowiły harmonijne połączenie. Ponadto Strzelca łączono z końcem jesieni i ogniem oraz z krajami: Hiszpanią, Węgrami i Marokiem.\nZnak Strzelca w sztuce.\nW okresie renesansu w wielu ikonograficznych przedstawieniach Strzelca posiadał on na głowie turban, co zostało zaczerpnięte z rękopisów orientalnych m.in. \"Astronomikonu\" Aratosa. Przykłady tak przedstawianego Strzelca można znaleźć w godzinkach księcia de Barry \"Belles heures, Tres Riches Heures\" oraz w kalendarzu Mistrza Rohan.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1932112", "fragment_id": "371213/0", "subtitle": "", "title": "Strzelec (astrologia)", "document_id": "371213", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1932112.0, "score": 0.4447682499885559}, "uuid": "b1924268-dd17-409b-a7ff-7828e043c0ee"}, {"page_content": "W astrologi Waga jest siódmym znakiem zodiaku, rządzącym okresem od około 22 września do około 23 października. Waga jest jedyną konstelacją Zodiaku, która przedstawia nie żywą istotę, ale przedmiot. Jest najmłodszym gwiazdozbiorem astrologicznego Zodiaku.\nGwiazdy Wagi.\nSą w większości blade, ale kwadratowy kształt tworzony przez główne gwiazdy jest łatwy do znalezienia. Linia ciągnąca się od Alfy do Bety tworzy ramię wagi, a Gamma i Sigma kształtują dwie szalki. Gwiazd Alfa i Beta zostały przeniesione ze Skorpiona w czasach rzymskich, a trzecią pod względem jasności sigmę „zabrano” dopiero w XIX wieku.\nInteresujące obiekty.\nChociaż Waga sąsiaduje ze spektakularnym Skorpionem, to ma niewiele do zaoferowania dla obserwatorów amatorów.\nPrzed ponad 2 tysiącami lat w zachodniej części konstelacji znajdował się punkt równonocy jesiennej (punkt Wagi). Wskutek precesji osi ziemskiej punkt równonocy jesiennej przemieszcza się z każdym rokiem o ponad 50″ na zachód i obecnie położony jest już w zachodniej części konstelacji Panny. W ten sposób znak Wagi znalazł się w całości w granicach gwiazdozbioru Panny. Przez gwiazdozbiór Wagi przebiega w naszych czasach 23,2° ekliptyki – 3/4 znaku Skorpiona i mały fragment znaku Strzelca, kończącego się w gwiazdozbiorze Strzelca. Słońce wędruje na tle gwiazdozbioru Wagi pomiędzy 31 października a 23 listopada.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98474", "fragment_id": "641887/1", "subtitle": "", "title": "Gwiazdozbiór Wagi", "document_id": "641887", "start_index": 1513.0, "source": "wikipedia", "parentId": 98474.0, "score": 0.5641300082206726}, "uuid": "df93ddd5-ccb3-48a1-acef-4b502837a6b6"}, {"page_content": "W podłuczu zachodniej arkady nawy, na ultramarynowym tle wyobrażającym niebo, znajdują się srebrne, konturowe rysunki oznaczające znaki zodiaku, przedstawione w formie tradycyjnie przypisywanych im figuralnych symboli, nawiązujących do kształtu ich macierzystych gwiazdozbiorów. Od strony południowej, od dołu ku górze, są to kolejno: Baran, Byk, Bliźnięta, Rak, Lew i Panna, natomiast po stronie północnej podłucza, ku dołowi: Waga, Skorpion, Strzelec, Koziorożec, Wodnik i Ryby. Niemal identyczny jak we Lwowie pas zodiaku Rosen namalował wiele lat później w Bazylice Niepokalanego Poczęcia w Waszyngtonie. W opisie zawartym w propozycji programu ikonograficznego uzasadnił obecność zodiaku w tym miejscu wyjaśniając, iż zodiak symbolizuje wszechświat rządzony przez przedstawionego w konsze Pantokratora. Jedyna różnica w stosunku do zodiaku lwowskiego polega na tym, że znaki waszyngtońskie są w kolorze złotym i rozpoczynają się od Strzelca, symbolizującego Adwent.\nMozaika Mehoffera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176533", "fragment_id": "5362/48", "subtitle": "", "title": "Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny we Lwowie (katedra Ormiańska)", "document_id": "5362", "start_index": 63224.0, "parentId": 176533.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14401307702064514}, "uuid": "1fc3c588-eced-4396-9800-9ed9387874ba"}, {"page_content": "Od diagramów zachodnich, gdzie zodiak przedstawiony jest w kształcie okrągłej mandali, indyjskie horoskopy różni kształt oraz układ planet i domów w poszczególnych częściach mandali. Także kierunek odczytywania tych punktów jest nieco inny.\nPlanety.\nNajwyższa z wszystkich żywych istot – Bóg ma nieskończenie wiele ekspansji, wcielił się także w 9 planet (graha) aby obdarzyć żywe istoty skutkami ich przeszłych działań – Karmą.\nPlanety, jako że podróżują dookoła Zodiaku, wywierają wpływ według swojej natury i pozycji w Zodiaku oraz według wzajemnych relacji. Chociaż według astrologii jest dwanaście planet, mianowicie: Słońce, Księżyc, Mars, Merkury, Jowisz, Wenus, Saturn, Rahu, Ketu, Uran, Neptun i Pluton, astrologia wedyjska przyjmuje tylko pierwszych dziewięć. Każdym znakiem Zodiaku włada planeta, która jest określona jako jego władca. Słońce i Księżyc posiadają jeden znak: Lwa i Raka. Mars, Merkury, Jowisz, Wenus i Saturn – dwa znaki. Kontrowersyjne są Rahu i Kethu, jako że nie są one planetami. Rzucają one jednak swoje \"spojrzenie\" (dryszti inaczej mówiąc aspekt) na znaki. Mars jest władcą Barana i Skorpiona, Merkury Bliźniąt i Panny, Jowisz Strzelca i Ryb, Wenus Byka i Wagi a Saturn Koziorożca i Wodnika.\nCzas.\nKala Purusza (wcielony czas) posiada kończyny odnoszące się do 12 znaków zodiaku. Są nimi kolejno:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=825874", "fragment_id": "997962/2", "subtitle": "", "title": "Dźjotisza", "document_id": "997962", "start_index": 3385.0, "parentId": 825874.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2966724634170532}, "uuid": "6cd4c2bb-f635-47ce-95a0-91794bd400f0"}, {"page_content": "Panna (♍︎) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;\"Παρθένος\"&lt;/&gt;, \"Parthénos\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Virgo&lt;/&gt;) – szósty astrologiczny znak zodiaku. Znak ten jest przypisany osobom urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 150° a 180° długości ekliptycznej. Wypada to między 22/23 sierpnia a 22/23 września – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 24 sierpnia a 24 września. Znak Panny przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nPodając za \"Tetrabiblos\" Klaudiusza Ptolemeusza:\nZnak kojarzony jest z mijającym latem i początkiem jesieni, kiedy ziemia zrodziwszy owoce zaczyna zamierać.\nSymbol Panny w Unicode zapisuje się jako U+264D (♍).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2709446", "fragment_id": "1615805/0", "subtitle": "", "title": "Panna (astrologia)", "document_id": "1615805", "start_index": 0.0, "parentId": 2709446.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6394139528274536}, "uuid": "4269539b-700f-4a52-b657-c747605b61e3"}, {"page_content": "Lew (♌) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Leo&lt;/&gt;) – piąty astrologiczny znak zodiaku. Znak ten jest przypisany osobom urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 120° a 150° długości ekliptycznej. Wypada to między 22/23 lipca a 22/23 sierpnia – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 24 lipca a 24 sierpnia. Znak Lwa przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nŻywiołem Lwa jest ogień, gwiazdą Słońce. Jakość znaku zodiaku – stała.\nPo raz pierwszy pojawił się w Mezopotamii w IV tysiącleciu p.n.e. Według astrologii znak należy do trygonu ognia i jest domem Słońca. W starożytnym Egipcie, lew był umieszczany na dwóch krańcach znanego świata by pilnował wschodu i zachodu Słońca. Z nim związane były mity o jego zwycięstwie nad Bykiem, oraz zwycięstwie dnia nad nocą, lata nad zimą. Przeważnie postać lwa symbolizowała władzę, niezależność, sprawiedliwość oraz charakteryzowała się przenikliwością i mocą boskiego światła i słowa co wiązało go z postacią Chrystusa-Sędziego.\nZe znakiem Lwa lub jego postacią w starożytności wiązano różne bóstwa (Ra, Ozyrysa, Horusa, Anubisa, Krysznę, Apolla, Heliosa) oraz postacie (Buddę. Chrystusa, św. Marka, św. Krzysztofa). Z lwem identyfikowano konstelacje Wielkiego Psa i Małego Psa.\nLew opiekował się Azją Mniejszą oraz Francją i Rumunią. Wpływ Lwa odczuwany był w lecie.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Lew (astrologia).\" \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1456277", "fragment_id": "215965/0", "subtitle": "", "title": "Lew (astrologia)", "parentId": 1456277.0, "start_index": 0.0, "document_id": "215965", "source": "wikipedia", "score": 0.572670578956604}, "uuid": "5ef3a687-9108-45e4-9e26-d2f32c88d0b8"}, {"page_content": "Koziorożec (♑) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Capricornus&lt;/&gt;) – dziesiąty astrologiczny znak zodiaku. Znak ten jest przypisywany osobom urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 270° a 300° długości ekliptycznej. Wypada to między 21/22 grudnia a 19/20 stycznia – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 23 grudnia a 21 stycznia. Znak Koziorożca przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1474107", "fragment_id": "239672/0", "subtitle": "", "title": "Koziorożec (astrologia)", "parentId": 1474107.0, "start_index": 0.0, "document_id": "239672", "source": "wikipedia", "score": 0.7442030906677246}, "uuid": "77829fe8-284f-4900-a2d2-98b268a25df0"}, {"page_content": "Rak (♋) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Cancer&lt;/&gt;) – czwarty astrologiczny znak zodiaku. Przypisuje się go urodzonym w czasie obserwowania Słońca w tym znaku, to znaczy na odcinku ekliptyki pomiędzy 90° a 120° długości ekliptycznej. Wypada to między 20/21 czerwca a 22/23 lipca – dokładne ramy czasowe zależą od rocznika. Czasem przyjmuje się umowne granice – według Evangeline Adams (1868–1932) był to okres między 22 czerwca a 24 lipca. Znak Raka przypisuje się również osobom urodzonym w trakcie wschodzenia tego znaku.\nW starożytnej Grecji przedstawiany był również pod postacią ośmiornicy. Jako skorupiak chodzący do tyłu spowalnia bieg Słońca (w tym okresie Słońce najdłużej utrzymuje się na nieboskłonie). Wśród neoplatoników istniało przekonanie, iż gwiazdozbiór Raka jest jednym z dwóch wrót przez które przechodzą dusze i zstępują na ziemię by tam zamieszkać w wybranym ciele.\nW sztuce przedstawiany był różnie, pod postacią kraba, langusty a nawet ośmiornicy oraz za pośrednictwem motywów pochodzących z mitów o pozycji gwiazdozbioru na niebie. W bardzo obrazowy sposób przedstawił go włoski malarz Giovanni Maria Falconetto w swoich freskach w Sali Zodiaku w Palazzo d’Arco w Mantua powstałych w 1517 roku.\nZnak raka w astrologii.\nRak reprezentuje przesilenie letnie. Jest znakiem trygonu wodnego i domem Księżyca. W astrologii jest znakiem będącym pod wpływem Księżyca i kojarzą go z podświadomością, jasnowidzeniem i płodnością. Odpowiada macierzyństwu. Swoją opiekę rozciągał nad Armenią, Afryką i Holandią.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1484138", "fragment_id": "235791/0", "subtitle": "", "title": "Rak (astrologia)", "parentId": 1484138.0, "start_index": 0.0, "document_id": "235791", "source": "wikipedia", "score": 0.5974757671356201}, "uuid": "b6712591-47cd-47b5-9dc0-475f10b6ff89"}]}
{"id": "q_245", "question": "W którym miesiącu roku wypada dzień, który dzieli rok dokładnie na połowę?", "answer": [{"page_content": "2 lipca jest 183. (w latach przestępnych 184.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 182 dni. Jest to środkowy dzień roku zwyczajnego – o godzinie 12:00 tego dnia mija połowa roku. Z kolei o godzinie 0:00 w nocy z 1 na 2 lipca mija połowa roku przestępnego.&lt;br&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7548", "fragment_id": "178562/0", "subtitle": "", "title": "2 lipca", "document_id": "178562", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 7548.0, "score": 0.5}, "uuid": "7cea606e-3a32-4eae-9ee2-a2419ee7f4c9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy święta. Zobacz też: seria filmów Halloween.\nSamhain (/ˈsɑːwɪn, ˈsaʊɪn/; : [ˈsˠəuɪnʲ] : [ˈs̪ãũ.ɪɲ]) – gaelickie święto wyznaczające koniec sezonu żniw i początek zimy lub „ciemniejszej połowy roku”. Tradycyjnie obchodzone jest od 31 października do 1 listopada, ponieważ celtycki dzień rozpoczynał się i kończył o zachodzie słońca. Data ta przypada mniej więcej w połowie pomiędzy równonocą jesienną, a przesileniem zimowym. Jest to jedno z czterech gaelickich świąt związanych z porami roku, pozostałe to Imbolc, Beltane i Lughnasadh. Historycznie związane z nim obrzędy można było zaobserwować w Irlandii, Szkocji i na Wyspie Man. Podobne święta obchodzono o tej samej porze roku na innych ziemiach celtyckich, na przykład w Calan Gaeaf (Walia), Kalan Gwav (Kornwalia), a także w Kalan Goañv (Bretania).\nOd końca XX wieku celtyccy neopoganie i wiccanie obchodzą Samhain, lub przypominające je święta, jako święto religijne. Neopoganie na półkuli południowej często obchodzą Samhain z półrocznym przesunięciem (około 1 maja), ze względu na powiązanie święta z porą roku.\nEtymologia.\nWe współczesnym irlandzkim oraz szkockim gaelickim nazwą święta jest \"Samhain\". Starsze formy tego słowa obejmują szkockie gaelickie pisownie \"Samhainn\" i \"Samhuinn\". W języku manx jego odpowiednikiem jest \"Sauin\". Są to też nazwy oznaczające \"listopad\" w każdym z tych języków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=336531", "fragment_id": "84029/0", "subtitle": "", "title": "Samhain", "parentId": 336531.0, "start_index": 1.0, "document_id": "84029", "source": "wikipedia", "score": 0.32649341225624084}, "uuid": "81807d5c-7e2b-4f45-aef5-9ac7d2232593"}, {"page_content": "1 lipca jest 182. (w latach przestępnych 183.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 183 dni. O godzinie 24:00 w nocy z 1 na 2 lipca mija połowa roku przestępnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7549", "fragment_id": "178563/0", "subtitle": "", "title": "1 lipca", "parentId": 7549.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178563", "score": 0.12231195718050003}, "uuid": "99b87c37-1f44-4a69-84cd-5c3ac2184fcf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pory roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. \nJesień – jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się umiarkowanymi temperaturami powietrza z malejącą średnią dobową oraz (w przypadku Polski) stosunkowo dużym w skali roku opadem atmosferycznym. W świecie roślin i zwierząt jest to okres gromadzenia zapasów przed zimą.\nMeteorologia i astronomia.\nZa jesień klimatyczną przyjmuje się okres roku (następujący po lecie), w którym średnie dobowe temperatury powietrza wahają się pomiędzy 15 a 5 °C.\nAstronomiczna jesień rozpoczyna się w momencie równonocy jesiennej i trwa do momentu przesilenia zimowego, co w przybliżeniu oznacza na półkuli północnej okres pomiędzy 23 września a 22 grudnia (czasami daty te wypadają dzień wcześniej lub dzień później, a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień). Podczas jesieni astronomicznej dzienna pora dnia jest krótsza od pory nocnej, a ponadto z każdą kolejną dobą dzień jest krótszy, noc dłuższa, aż do momentu przesilenia zimowego, od tego dnia dni stają się dłuższe, a noce krótsze.\nDla półkuli południowej wszystkie opisane daty i zjawiska są przesunięte o pół roku. Za miesiące jesienne na półkuli północnej uznaje się wrzesień, październik i listopad, a na południowej marzec, kwiecień i maj.\nPrzyroda.\nFenologia jesieni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26015", "fragment_id": "188066/0", "subtitle": "", "title": "Jesień", "document_id": "188066", "start_index": 1.0, "parentId": 26015.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20729784667491913}, "uuid": "347faa41-0792-413d-9f89-072da5178690"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pory roku. Zobacz też: inne znaczenia.\nWiosna − jedna z czterech pór roku w przyrodzie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się umiarkowanymi temperaturami powietrza z rosnącą średnią dobową oraz umiarkowaną ilością opadu atmosferycznego.\nMeteorologia.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nWiosna astronomiczna rozpoczyna się w momencie równonocy wiosennej i trwa do momentu przesilenia letniego, co w przybliżeniu oznacza na półkuli północnej okres pomiędzy 21 marca a 22 czerwca (na półkuli południowej między 23 września a 22 grudnia); czasami daty te wypadają dzień wcześniej lub dzień później, a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień. Podczas wiosny astronomicznej dzienna pora dnia jest dłuższa od pory nocnej, a ponadto z każdą kolejną dobą dzień jest dłuższy, noc krótsza, aż do przesilenia letniego, od tego dnia dni stają się krótsze, a noce dłuższe. Temperatura powietrza wiosną rzadko spada poniżej 0°C.\nZa wiosnę klimatyczną przyjmuje się okres roku, w którym średnie dobowe temperatury powietrza wahają się pomiędzy 5 a 15°C. Zasadniczo wiosnę poprzedza zima, jednak pomiędzy tymi okresami znajduje się klimatyczny etap przejściowy − przedwiośnie. Za początek wiosny fenologicznej przyjmuje się początek wegetacji oraz kwitnienie przebiśniegów i krokusów. W zależności od kontynentu i strefy klimatycznej, pory roku zmieniają się wcześniej, bądź później i trwają dłużej, bądź krócej.\nDla półkuli południowej wszystkie opisane daty i zjawiska są przesunięte o pół roku. Za miesiące wiosenne na półkuli północnej uznaje się marzec, kwiecień i maj, a na południowej wrzesień, październik i listopad.\nData początku wiosny.\nPierwszy dzień wiosny astronomicznej obchodzony jest w dniu równonocy wiosennej, który najczęściej przypada w dniu 21 marca, dnia poprzedniego lub następnego, w zależności, gdzie jest obserwowany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51403", "fragment_id": "640003/0", "subtitle": "", "title": "Wiosna", "document_id": "640003", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 51403.0, "score": 0.2717730700969696}, "uuid": "b670543e-d50f-4dca-8c6a-4da6d2acb62b"}, {"page_content": "Rok szkolny – okres przeznaczony na realizację programu nauczania jednej klasy; w Polsce zależnie od szczebla szkoły trwa do końca sierpnia lub od początku września do czerwca roku następnego, co daje łącznie ok. 210 dni nauki; w innych krajach od 150 do 240 dni nauki; rok szkolny dzieli się zazwyczaj na semestry (półrocza) lub na 3-4 okresy, kiedy dokonuje się podsumowania osiągnięć szkolnych. Jest to okres trwania nauki i zajęć szkolnych w szkołach – podstawowych, gimnazjalnych i ponadpodstawowych począwszy od września do czerwca (10 miesięcy). \nPolska.\nW Polsce, zgodnie z brzmieniem ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, rok szkolny we wszystkich szkołach i innych placówkach oświatowych rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy 31 sierpnia następnego roku, co oznacza, że liczy tyle dni, ile rok kalendarzowy. Od roku szkolnego 1975/76 do roku szkolnego 1980/81 początek roku następował po 20 sierpnia, choć uroczyste rozpoczęcie roku szkolnego miało miejsce około 1 września.\nPojęcie roku szkolnego jest często mylone z pojęciem czasu trwania zajęć szkolnych (opisanego poniżej). W mowie potocznej terminy te są rzadko rozróżniane.\nRok szkolny dzieli się na semestry.\nCzas trwania zajęć szkolnych.\nCzas trwania zajęć szkolnych ustala się zgodnie z rozporządzeniem w sprawie organizacji roku szkolnego. W szkołach (z wyjątkami) zajęcia dydaktyczno-wychowawcze rozpoczynają się 1 września, a kończą w najbliższy piątek po dniu 20 czerwca. Jeżeli pierwszy dzień września wypada w piątek, sobotę albo niedzielę zajęcia dydaktyczno-wychowawcze rozpoczynają się w najbliższy poniedziałek po dniu 1 września. Wyjątkiem był rok szkolny 2010/2011, wtedy zajęcia zakończyły się w środę 22 czerwca, ze względu na święto Bożego Ciała w dniu 23 czerwca. Jeżeli począwszy od roku szkolnego 2018/2019 to święto wypada w czwartek poprzedający bezpośrednio piątek po 20 czerwca, zajęcia kończą się w środę poprzedzającą dzień tego święta. W praktyce, mimo rozporządzenia, ministerstwo ręcznie ustala datę zakończenia roku szkolnego, choć - zgodnie z tradycją - robi to zgodnie z rozporządzeniem.Od roku szkolnego 2011/2012 do 2015/2016 zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończyły się w ostatni piątek czerwca.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=211774", "fragment_id": "1450857/0", "subtitle": "", "title": "Rok szkolny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1450857", "parentId": 211774.0, "score": 0.4237843155860901}, "uuid": "07bc5a65-e496-4513-876c-7826c92d1722"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pory roku. Zobacz też: inne znaczenia.\nLato – jedna z czterech podstawowych pór roku w przyrodzie, w strefie klimatu umiarkowanego. Charakteryzuje się najwyższymi temperaturami powietrza w skali roku. W świecie roślin jest to okres dojrzewania nasion i owoców, a w świecie zwierząt jest to okres wydawania na świat nowego pokolenia i przygotowania go do samodzielnego życia.\nLato astronomiczne rozpoczyna się w momencie przesilenia letniego i trwa do momentu równonocy jesiennej, co w przybliżeniu oznacza na półkuli północnej okres pomiędzy 21 czerwca a 23 września (czasami daty te wypadają dzień wcześniej lub dzień później, a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień). Podczas lata astronomicznego dzienna pora dnia jest dłuższa od pory nocnej, jednak z każdą kolejną dobą dnia ubywa, a nocy przybywa – Słońce wschodzi coraz później i góruje na coraz mniejszych wysokościach ponad horyzontem.\nWedług kryterium termicznego za lato przyjmuje się okres roku, w którym średnie dobowe temperatury powietrza przekraczają 15 °C. Pomiędzy latem klimatycznym i sąsiednimi klimatycznymi porami roku nie ma etapów przejściowych, w przeciwieństwie do zimy poprzedzanej przedzimiem i następującym po niej przedwiośniem.\nDla półkuli południowej wszystkie opisane daty i zjawiska są przesunięte o pół roku. Za miesiące letnie na półkuli północnej uznaje się czerwiec, lipiec i sierpień, a na południowej grudzień, styczeń i luty.\nRośliny.\nTrwa kwitnienie roślin, a już pojawiają się nasiona i owoce. Pojawiają się pierwsze letnie owoce, np. poziomki, czereśnie, wiśnie. Późniejszą porą dojrzewają maliny, gruszki, jabłka – pojawienie się jabłek symbolizuje już ostatni okres lata i zbliżającą się jesień.\nZwierzęta.\nW świecie zwierząt, niektóre gatunki wychowują podrośnięte potomstwo, inne jeszcze się rozmnażają. We wszystkich środowiskach jest duża obfitość pokarmów.\nŚwięta związane z latem.\nŚwięto przesilenia letniego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42313", "fragment_id": "647446/0", "subtitle": "", "title": "Lato", "parentId": 42313.0, "start_index": 1.0, "document_id": "647446", "source": "wikipedia", "score": 0.18075589835643768}, "uuid": "634843a4-7be8-460b-8b2c-bc8865087970"}, {"page_content": "Doba rozpoczynała się w nocy. Początek zimy i nowy rok przypadał w dniu 1 listopada (w kalendarzu celtyckim był to dzień przesilenia zimowego). Rok dzielił się na dwie pory: zimową i letnią, które dodatkowo podzielono na dwie równe części przypadające na dzień zrównania długości dnia i nocy. Przypadające na te dni święta obchodzono w ich wigilię. Najważniejszym świętem było Samhain – pożegnanie lata, obchodzone 31 października. W tym dniu wygaszano ogień na ołtarzach i zapalano nowy. Nocą, podczas tego święta, duchy zmarłych pojawiały się w świecie żywych. W połowie zimy, w Wigilię 1 lutego, świętowano Imbolc – święto oczyszczenia przez ogień i wodę. Początek lata świętowano w Wigilię 1 maja. Beltaine – Ognie Beltosa związane było z kolejnym rytuałem wygaszania i ponownego rozpalania ognia. Druidzi rozpalali je z dziewięciu rodzajów drzew. Na Wigilię 1 sierpnia przypadało święto boga Lugha – Lughnasadh.\nSpołeczeństwo.\nSpołeczeństwo celtyckie składało się z trzech warstw (kapłańskiej, wojowników i rolników) pełniących różne funkcje. Najwyższym szacunkiem cieszyli się kapłani, wśród których wyodrębnić można trzy grupy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44845", "fragment_id": "647303/19", "subtitle": "", "title": "Celtowie", "document_id": "647303", "start_index": 22386.0, "parentId": 44845.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12816619873046875}, "uuid": "263097b6-46a8-430b-b827-f1cbff0b8513"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki czasu. Zobacz też: Rok (mitologia).\nRok – wspólna nazwa różnych jednostek miar, zwykle czasu; może oznaczać:\nLata astronomiczne.\nAstronomia i inne nauki ścisłe używają różnych wariantów roku:\n 1 a = 1 aj = 31,5576 Ms (365,25 dni po 86 400 sekund).\nLata w kosmosie.\nNa każdej planecie obowiązuje inny czas. Dzieje się tak dlatego, że rok to czas, w którym obiekt w Układzie Słonecznym okrąży Słońce. Każda planeta lub planeta karłowata potrzebuje innego czasu, aby to zrobić więc ich lata mogą być długie lub krótkie.\nRok kalendarzowy.\nRok kalendarzowy w kalendarzu gregoriańskim rozpoczyna się 1 stycznia o 00:00 i kończy wraz z końcem doby przypadającej na 31 grudnia. Na ogół stosowany jest kalendarz słoneczny, w którym wydziela się 4 pory roku: wiosna - lato - jesień - zima.\n1 rok kalendarzowy = 4 kwartały = 12 miesięcy ≈ 52 tygodnie = 365 dni (rok przestępny 366 dni) = 8 760 (8 784) godzin = 525 600 (527 040) minut = 31 536 000 (31 622 400) sekund\nPowyższe wyliczenie nie uwzględnia dodawanej w niektórych latach sekundy przestępnej (w 1972 roku były 2 sekundy przestępne, możliwe są również ujemne).\nCzas, kiedy Ziemia okrąży Słońce wynosi w przybliżeniu 365 dni 5 godzin 48 minut. \nWielokrotności roku to:\nKwartały i miesiące roku: I kwartał (styczeń - luty - marzec) - II kwartał (kwiecień - maj - czerwiec) - III kwartał (lipiec - sierpień - wrzesień) - IV kwartał (październik - listopad - grudzień).\nW kalendarzu rzymskim rok rozpoczynał się od równonocy wiosennej miesiącem Martius. W 155 r. p.n.e. przesunięto początek roku urzędowego na 1 stycznia. Termin ten zachowano w kalendarzu juliańskim i gregoriańskim.\nPrzedrostki.\nDo symbolu a można stosować przedrostki SI wielokrotności dziesiętnych, na przykład:\nW tych wypadkach to od autora i dyscypliny naukowej publikacji zależy, czy za rok przyjmuje:Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5231", "fragment_id": "182761/0", "subtitle": "", "title": "Rok", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 5231.0, "document_id": "182761", "score": 0.12411767244338989}, "uuid": "c807925e-5bc8-409b-964b-cb343b18f65b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miesiąca. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPaździernik – dziesiąty miesiąc w roku, według kalendarza gregoriańskiego ma 31 dni.\nPaździernik jest miesiącem jesiennym na półkuli północnej, a wiosennym na południowej. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy).\nNazwa miesiąca (dawniej również \"paździerzec\") pochodzi według Brücknera od słowa \"paździerze\", oznaczającego „odpadki od lnu lub konopi”. Obok tego funkcjonowały również nazwy: \"paździerzec\", \"paździerzeń\", \"pościernik\", a także \"winnik\" (por. starogermańska nazwa miesiąca \"Weinmond\").\nŁacińska nazwa \"October\" („ósmy miesiąc”; zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich.\nW pierwszą niedzielę października w Kościołach mariawickich obchodzona jest uroczystość Matki Bożej Różańcowej. \n2 października jest wspomnienie liturgiczne Świętych Aniołów Stróżów.\n4 i 10 października mają za patronów świętych Franciszków: Franciszka z Asyżu i Franciszka Borgiasza. Na wsi dawniej mówiono: \"Po świętym Franciszku chodzi bydło po owsisku\", co mogło oznaczać zmniejszanie się ilości rosnącej na polu zielonej paszy dla bydła.\n7 października jest świętem Matki Bożej Różańcowej.\n8 października (patronka św. Brygida) często bywały ciepłe słoneczne dni ze snującym się w powietrzu babim latem. Mówiono: \"O świętej Brygidzie babie lato przyjdzie\".\n15 października (patronki św. Jadwiga i św. Teresa) często zaczynano ogrzewanie domów i palenie w piecach. \"Święta Jadwiga szczapy dźwiga\".\n18 października (św. Łukasz) nie prowadzono już przed zimą w polu zasiewów ani zbiorów. \"Święty Łukasz, czego po polu szukasz\"?.21 października (św. Urszula) zdarzały się poranne przymrozki. \"Święta Urszula perły w polu rozsnuła\".\nW ostatnią niedzielę października w Kościele Katolickim Mariawitów obchodzona jest uroczystość Dziękczynienia. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4689", "fragment_id": "172279/0", "subtitle": "", "title": "Październik", "document_id": "172279", "start_index": 1.0, "parentId": 4689.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10132773965597153}, "uuid": "4d08b5b0-6914-4f6f-9311-b27afb8c7313"}]}
{"id": "q_246", "question": "Ile komór ma ludzkie serce?", "answer": [{"page_content": "Serce człowieka (łac. \"cor\", \"cordis\", gr. \"kardia\") – mięśniowy narząd, stanowiący element układu krwionośnego, którego zadaniem jest pompowanie krwi do naczyń krwionośnych. Krew dostarcza ustrojowi tlen i składniki odżywcze, a także współuczestniczy w usuwaniu produktów metabolizmu. U ludzi serce zlokalizowane jest pomiędzy płucami, w środkowej części klatki piersiowej.\nU człowieka, tak jak u innych ssaków serce podzielone jest na cztery jamy: położone u góry dwa przedsionki, prawy i lewy oraz leżące poniżej nich dwie komory, prawą i lewą. Prawy przedsionek i prawą komorę przyjęło się razem nazywać \"sercem prawym\", natomiast lewy przedsionek i lewa komora są łącznie nazywane \"sercem lewym\". Dzięki zastawkom, zapobiegającym cofaniu się krwi, zdrowe serce pompuje ją tylko w jednym kierunku. Serce jest zamknięte w ochronnym worku, zwanym osierdziem (\"pericardium\"), które w warunkach fizjologicznych zawiera niewielką ilość płynu. Ściana serca składa się z trzech warstw: nasierdzia (epikardium), śródsierdzia zbudowanego z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej typu sercowego (miokardium) i wsierdzia (endokardium).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/0", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "parentId": 75943.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "641557", "score": 0.5}, "uuid": "98373058-602b-4ec5-9532-17cb62a3ef99"}, {"page_content": "\"Główn: Serce człowieka .\"\nSerce (łac. \"cor\", \"cordis\") – centralny narząd układu krwionośnego położony w klatce piersiowej, w śródpiersiu środkowym, wewnątrz worka osierdziowego.\nBudowa ogólna.\nSerce człowieka jest narządem czterojamowym, składa się z 2 przedsionków i 2 komór.\nPrzedsionek prawy.\n \"Osobny artykuł: Prawy przedsionek serca.\"\nPrzedsionek prawy (łac. \"atrium dextrum\") zbiera krew z całego organizmu (oprócz płuc). Uchodzą do niego:\nRozwojowo przedsionek prawy powstaje z dwóch części: \nTrzymając serce w pozycji opisowej (tj. pionowo, koniuszkiem w dół), możemy wyróżnić sześć ścian przedsionka prawego\nKomora prawa.\nZ przedsionka prawego, przez zastawkę trójdzielną, krew przepływa do komory prawej (łac. \"ventriculus dexter\"), a stąd przez pień płucny (łac. \"truncus pulmonalis\") do obu płuc, tworząc krążenie czynnościowe płuc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28852", "fragment_id": "169425/0", "subtitle": "", "title": "Budowa serca człowieka", "parentId": 28852.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169425", "score": 0.5072358250617981}, "uuid": "13fbfe1a-8acb-4bb5-9c2f-e6e24fed7389"}, {"page_content": "Serce posiada cztery jamy, dwa położone wyżej przedsionki, jamy przyjmujące krew i dwie niżej leżące komory, wypompowujące krew. Przedsionki otwierają się do komór przez zastawki przedsionkowo-komorowe. Podział na przedsionki i komory jest także widoczny na powierzchni serca jako bruzda wieńcowa. W górnej części prawego przedsionka znajduje się prawe uszko serca, zaś w górnej części lewego lewe uszko serca. Prawy przedsionek i prawa komora są czasem zbiorczo określane jako \"serce prawe\". Odpowiednio lewy przedsionek i lewa komora są określane jako \"serce lewe\". Komory są od siebie oddzielone przez przegrodę międzykomorową, widoczną na powierzchni serca pod postacią bruzdy międzykomorowej przedniej oraz bruzdy międzykomorowej tylnej.\nSzkielet serca zbudowany jest z tkanki łącznej włóknistej zbitej i to on stanowi podporę dla tkanki sercowej. Tworzy on włókniste pierścienie na których zawieszone są cztery zastawki serca oraz błoniastą część przegrody międzykomorowej. Szkielet serca jest także ważną barierą układu bodźcoprzewodzącego serca, ponieważ kolagen nie przewodzi elektryczności. Przegroda międzyprzedsionkowa oddziela od siebie przedsionki, przegroda międzykomorowa oddziela od siebie komory, zaś przegroda przedsionkowo-komorowa oddziela od siebie prawy przedsionek i lewą komorę. Przegroda międzykomorowa jest dużo grubsza od przegrody międzyprzedsionkowej, ponieważ komory podczas skurczu generują dużo wyższe ciśnienie.\nZastawki.\n \"Główn: Zastawki serca .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/3", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "source": "wikipedia", "start_index": 4592.0, "parentId": 75943.0, "document_id": "641557", "score": 0.5234467387199402}, "uuid": "0a80c7fe-ab5f-4c33-ac21-379caa6cb476"}, {"page_content": "Istnieją dwa typy komórek tworzących mięsień sercowy: komórki mięśniowe posiadające zdolność kurczenia się oraz komórki bodźcoprzewodzące serca. Komórki mięśniowe stanowią większość (99%) komórek w przedsionkach i komorach. Te kurczliwe komórki są ze sobą połączone za pomocą wstawek (dysków interkalarnych), które pozwalają na błyskawiczną odpowiedź na impuls potencjału czynnościowego z komórek bodźcotwórczych. Dzięki wstawkom komórki działają niczym swoiste syncytium i wywołują skurcze mogące wypompować krew z serca. Komórki bodźcotwórczo-przewodzące stanowią tylko 1% komórek i tworzą układ bodźcoprzewodzący serca. Są na ogół mniejsze niż komórki mające zdolność kurczenia się i mają tylko kilka miofibryli, pozwalających wyłącznie na ograniczone skurcze. Pod wieloma względami przypominają neurony. Komórki sercowe posiadają swój własny automatyzm, unikatową zdolność do inicjowania sercowego potencjału czynnościowego, błyskawicznie rozprzestrzeniającego się od komórki do komórki. Dzięki stałej częstotliwości wyzwalania impulsów możliwy jest miarowa praca całego serca.\nW komórkach mięśnia sercowego w wyniku ekspresji odpowiednich genów produkowane są specyficzne białka. Są one związane przede wszystkim ze skurczem mięśni i wiążą się z aktyną, miozyną, tropomiozyną i troponiną. Należą do nich MYH6, ACTC1, TNNI3, CDH2 i PKP2. Do genów do których ekspresji dochodzi również w mięśniach szkieletowych zaliczamy MYH7 i LDB3.\nFizjologia.\nPraca serca człowieka.\n \"Osobny artykuł: Cykl pracy serca.\"\nSerce noworodka zaraz po urodzeniu ma masę 20 gramów i bije z częstością ok. 120-160 uderzeń na minutę. Serce człowieka dorosłego waży niespełna pół kilograma i w warunkach prawidłowych w spoczynku wykonuje od 60 do 90 (średnio 72) uderzeń na minutę. W ciągu przeciętnego życia serce uderza 2,5 miliarda razy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/8", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "document_id": "641557", "start_index": 11395.0, "source": "wikipedia", "parentId": 75943.0, "score": 0.4674915373325348}, "uuid": "a5db3de5-9b47-4a7b-ad8c-facde57453fc"}, {"page_content": "Układ krwionośny składa się z serca i naczyń krwionośnych. Serce zbudowane jest z dwóch przedsionków oraz komory podzielonej niepełną przegrodą na dwie części. W czasie skurczu przegroda przylega do górnej części serca, więc następuje dobre oddzielenie krwi żylnej od tętniczej. Jedynie u krokodyli przegroda jest pełna (serce z dwóch przedsionków i dwóch komór). Zatoka żylna gadów jest słabo rozwinięta. Z komory wychodzi pień tętniczy podzielony na 3 tętnice: tętnicę płucną (wychodzi z prawej komory i dzieli się na 2 gałęzie), aortę lewą i aortę prawą. Aorta prawa wychodzi z lewej komory i odchodzą od niej tętnice szyjne i tętnice podobojczykowe (u większości gadów), unaczyniające głowę i kończyny przednie. Aorta lewa wychodzi z komory prawej. Obie aorty łączą się w aortę grzbietową, od której odchodzą tętnice do narządów wewnętrznych, mięśni tułowia, kończyn tylnych i ogona. Do prawego przedsionka ujście mają 2 żyły główne i żyła tylna. Do lewego przedsionka wpadają 2 żyły płucne.\nUkład chłonny.\nUkład chłonny jest dobrze rozwinięty. Złożony jest z pni chłonnych, zatok i serc limfatycznych. Śledziona leży w krezce w pobliżu żołądka.\nUkład wydalniczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1888", "fragment_id": "178142/6", "subtitle": "", "title": "Gady", "parentId": 1888.0, "start_index": 8141.0, "document_id": "178142", "source": "wikipedia", "score": 0.1723427176475525}, "uuid": "fe9995da-38e8-4b7c-9fd4-04a8a0bea1bf"}, {"page_content": "Układ krwionośny kręgowców jest zamknięty. Barwa krwi jest czerwona dzięki barwnikowi oddechowemu – hemoglobinie, która zawarta jest w erytrocytach. Krew tłoczona jest przez skurcze mięśni ścian serca, położonego tuż za skrzelami lub pomiędzy płucami po brzusznej stronie. Serce zbudowane jest z jednego lub dwóch przedsionków i komory. U kręgowców lądowych występują dwa przedsionki w związku z wyodrębnieniem obiegu płucnego, a dodatkowo u ptaków i ssaków występują dwie komory. W sercu zlokalizowane są zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. U bezżuchwowców i ryb występuje jeden obieg krwi, u pierwszej gromady serce jest trzyczęściowe (zatoka żylna, przedsionek i komora) i jednoprzepływowe, w którym przepływa krew odtleniona; u ryb serce zbudowane jest z czterech pęcherzy (zatoka żylna, przedsionek, komora i stożek tętniczy). U pozostałych gromad obserwujemy dwa obiegi krwi duży i mały (zwany również płucnym) dodatkowo u płazów występuje krążenie skórne. Serce płazów jest trzydziałowe (dwa przedsionki, komora oraz zatoka żylna), w komorze występują fałdy utrudniające mieszanie się krwi (u płazów ogoniastych występuje przegroda przedsionków niezupełna); również serce gadów jest trzydziałowe, w którym występuje przegroda międzykomorowa niecałkowita (u krokodyli całkowita) i dwa łuki aorty, zatoka żylna u tej gromady jest zredukowana. Serce ptaków i ssaków jest czteroczęściowe, w przeciwieństwie do pozostałych grup występują u nich przegrody całkowite pomiędzy komorami. U ptaków można zaobserwować szczątkową zatokę żylną oraz zachowany prawy łuk aorty; u ssaków zachowany jest lewy łuk aorty, a zatoka żylna nie występuje", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17200", "fragment_id": "176911/11", "subtitle": "", "title": "Kręgowce", "source": "wikipedia", "start_index": 14790.0, "parentId": 17200.0, "document_id": "176911", "score": 0.1293744295835495}, "uuid": "42517be2-1a25-47f4-b84a-db1ebb469b0c"}, {"page_content": "Serce posiada cztery zastawki, które oddzielają od siebie jego jamy. Pomiędzy odpowiadającymi sobie przedsionkami i komorami leży po jednej zastawce przedsionkowo-komorowej, natomiast pozostałe dwie zastawki leżą u wylotu komór do wielkich naczyń tętniczych. Pomiędzy prawym przedsionkiem a prawą komorą leży zastawka trójdzielna. Zastawka trójdzielna posiada trzy płatki, nazywane odpowiednio od położenia płatkiem przednim, tylnym i przegrodowym, które są połączone strunami ścięgnistymi z trzema mięśniami brodawkowatymi. Zastawka mitralna leży pomiędzy lewym przedsionkiem a lewą komorą. Jest znana również jako zastawka dwudzielna, ponieważ posiada tylko dwa płatki, przedni i tylny. Te płatki również są połączone strunami ścięgnistymi z dwoma mięśniami brodawkowatymi, będącymi uwypukleniami tkanki mięśniowej komory serca.\nMięśnie brodawkowate zapobiegają wypadaniu płatków zastawek, gdy te się zamykają. W fazie relaksacji cyklu serca mięśnie brodawkowate są rozluźnione i napięcie strun ścięgnistych jest nieduże. Gdy jamy serca się kurczą, kurczą się także mięśnie brodawkowate. Wzrasta też napięcie strun ścięgnistych, pomagające płatkom zastawek przedsionkowo-komorowych pozostać na miejscu. Jest to mechanizm chroniący przed wpadnięciem płatków z powrotem do przedsionków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/4", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "parentId": 75943.0, "start_index": 6075.0, "document_id": "641557", "source": "wikipedia", "score": 0.21005156636238098}, "uuid": "5327fc3c-0136-40ad-889a-e1f103cc3659"}, {"page_content": "Ściana serca zbudowana jest z trzech warstw: wewnętrznej, czyli wsierdzia, środkowej czyli śródsierdzia i zewnętrznej - nasierdzia. Są one dodatkowo otoczone dwiema błonami worka osierdziowego.\nWsierdzie zbudowane jest z wyściółki z nabłonka jednowarstwowego płaskiego i pokrywa od wewnątrz jamy i zastawki serca. Jest przedłużeniem śródbłonka żył i tętnic serca i jest połączone ze śródsierdziem cienką warstwą tkanki łącznej. Dzięki produkcji endotelin wsierdzie odpowiada również za regulację skurczu miokardium.\nŚrodkową warstwę serca stanowi śródsierdzie, w skład którego wchodzi mięsień sercowy – mimowolnie kurcząca się tkanka poprzecznie prążkowana serca otoczona przez kolagenowe rusztowanie. Utkanie mięśnia sercowego jest niezwykle kunsztowne i złożone, ponieważ komórki serca zwijają się i skręcają dookoła jam serca, zewnętrzna warstwa mięśni układa się w cyfrę 8 owiniętą dookoła przedsionków i podstaw wielkich naczyń, a drugą cyfrę 8 dookoła obu komór i wokół koniuszka. Ten skomplikowany wzór pętli i spiral pozwala sercu efektywnie tłoczyć krew.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/7", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "document_id": "641557", "start_index": 10331.0, "source": "wikipedia", "parentId": 75943.0, "score": 0.2693970501422882}, "uuid": "f9d1b87d-7ba3-40be-9b87-883bfcb9b9da"}, {"page_content": "Wsierdzie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;endocardium&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka najbardziej wewnętrzna warstwa ściany serca, błona łącznotkankowa pokryta nabłonkiem jednowarstwowym płaskim, wyścielająca wewnętrzne powierzchnie jego jam (przedsionków i komór). Wsierdzie składa się z trzech warstw – tkanki podwsierdziowej (w której znajduje się sieć nerwów, naczyń krwionośnych i układu przewodzącego serca), blaszki właściwej wsierdzia i śródbłonka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=552365", "fragment_id": "1544558/0", "subtitle": "", "title": "Wsierdzie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1544558", "parentId": 552365.0, "score": 0.1849423199892044}, "uuid": "80a8e4cd-e631-4e7a-92a0-40f79c7c26ce"}, {"page_content": "\"Główn: Serce człowieka .\"\nCykl pracy serca, cykl hemodynamiczny serca – działanie serca indukowane jest przez układ bodźcotwórczo-przewodzący, który pobudza kardiomiocyty do skurczu w odpowiedniej kolejności, wymuszając przepływ krwi. Na układ ten wpływa impulsacja z układu autonomicznego, regulująca rytm serca i dostosowująca go do aktualnych potrzeb organizmu. \nZa początek cyklu pracy serca powszechnie przyjmuje się pauzę. W czasie pauzy przedsionki i komory serca są w stanie rozkurczu i krew pod wpływem różnicy ciśnień przelewa się z żył głównych i płucnych do przedsionków, a stamtąd do komór.\nNastępnie dochodzi do skurczu przedsionków, co zwiększa ciśnienie w przedsionkach i powoduje dopchnięcie jeszcze porcji krwi do komór. Objętość komór po skurczu przedsionków nazywa się objętością końcoworozkurczową, a ciśnienie panujące w komorach ciśnieniem późnorozkurczowym lub obciążeniem wstępnym. \nCiśnienie w komorach wzrasta powyżej ciśnienia w przedsionkach i następuje zamknięcie zastawek, odpowiednio trójdzielnej po prawej i dwudzielnej po lewej stronie serca, i uderzenie krwi o zastawki od strony komór. Zamknięcie zastawek wywołuje efekt akustyczny w postaci pierwszego tonu serca. \nNastępnie rozpoczyna się skurcz komór niepowodujący zmiany objętości krwi zawartej w komorach, czyli skurcz izowolumetryczny. W czasie tego skurczu narasta napięcie ścian komór serca, co powoduje wzrost ciśnienia w komorach. Gdy ciśnienie przekroczy ciśnienie odpowiednio w pniu płucnym i aorcie, następuje faza wyrzutu i pewna objętość krwi zostaje wypchnięta do pnia płucnego i aorty (jest to tzw. objętość wyrzutowa). Po fazie wyrzutu ciśnienie w komorach zaczyna spadać, powodując zamknięcie zastawek pnia płucnego i aortalnej i wywołując drugi ton serca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167134", "fragment_id": "1013/0", "subtitle": "", "title": "Cykl pracy serca", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1013", "parentId": 167134.0, "score": 0.2560616433620453}, "uuid": "e1af7f86-cf79-4f65-a427-6503b40c64c6"}]}
{"id": "q_247", "question": "Jak nazywa się kolej łącząca europejską część Rosji z Syberią?", "answer": [{"page_content": "Trakt syberyjski (również \"Wielki Trakt, Wielki Trakt Sybirski, Trakt Moskiewski, Trakt Moskiewsko-Irkucki, Trakt Moskiewsko-Sybirski\") – utworzony w XVIII wieku lądowy szlak transportowy, łączący europejską część Imperium Rosyjskiego z Syberią i Chinami.\nHistoria.\nOd czasów Piotra I władze w Petersburgu coraz większe znaczenie zaczęły przywiązywać do kwestii sprawnego kontaktu między metropolią i rozległymi terenami Syberii. W 1720 roku Piotr I nakazał budowę stacji pocztowych co 40 wiorst na drodze z Moskwy do Irkucka. Projekt ten zakończono dopiero w latach 60. XVIII wieku. Od XVII wieku, a w istocie aż do schyłku XIX, podstawową formą transportu na Syberii był transport rzeczny. Pomiędzy poszczególnymi rzekami organizowano specjalne punkty przeciągania łodzi, nazywane przewłokami. Tam zwykle powstawały ostrogi, a następnie miasta. Na drodze z Tobolska do Pekinu, łodzie trzeba było przeciągać 7 razy, a podróż taka mogła trwać nawet 3 lata.\nPowstanie traktu.\n22 listopada (12 listopada według starego stylu) 1689 car Piotr I wydał ukaz o utworzeniu drogi, która połączy centralną Rosję z Syberią. Jednak budowa traktu rozpoczęła się dopiero w 1730, a zakończono ją w połowie XIX wieku.\nTrakt syberyjski miał zastąpić Drogę Babinowską, która przez dwa stulecia była jedynym szlakiem łączącym centralną Rosję z Azją.\nPoczątkowo trakt przebiegał z Moskwy przez Murom, Koźmodiemiansk, Kazań, Osę, Perm, Kungur, Jekaterynburg, Tiumeń, Tobolsk, Tarę, Kaińsk, Koływań, Tomsk, Jenisejsk, Irkuck, Werchnioudińsk, Nerczyńsk do Kiachty na granicy z Chinami, gdzie trakt się kończył. Dalej droga wiodła przez Mongolię Wewnętrzną do Kałganu - twierdzy przy Wielkim Murze Chińskim.Na początku XIX wieku trakt przesunięto na południe: od Tiumeni trakt prowadził przez Jałutorowsk, Iszym, Omsk, Tomsk, Aczyńsk, Krasnojarsk do Irkucka, a dalej dawną trasą.\nPod koniec XIX wieku szlak nie spełniał już oczekiwań rosyjskiej gospodarki, co spowodowało budowę Kolei Transsyberyjskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1774919", "fragment_id": "878051/0", "subtitle": "", "title": "Trakt syberyjski", "parentId": 1774919.0, "start_index": 0.0, "document_id": "878051", "source": "wikipedia", "score": 0.7681427001953125}, "uuid": "6e7b2835-b716-455e-90a0-4b14ad7fa474"}, {"page_content": "Północna Droga Morska (ang. \"Northern Sea Route\"; ros. Северный морской путь, trb. \"Siewiernyj morskoj put\") – sezonowy szlak żeglugowy w rosyjskiej Arktyce, wzdłuż brzegów Eurazji, biegnący z Morza Barentsa i Morza Białego przez Morze Karskie, Morze Łaptiewów, Morze Wschodniosyberyjskie oraz Morze Czukockie na Morze Beringa (Ocean Spokojny). Jest najkrótszym szlakiem żeglugowym łączącym europejską część Rosji z Syberią i Dalekim Wschodem. Stanowi część Przejścia Północno-Wschodniego.\nKoniec i początek szlaku są różnie określane przez różne publikacje. Według nich początkiem jest Murmańsk, Archangielsk lub Karskie Wrota, z kolei koniec stanowi Cieśnina Beringa, Prowidienija lub Władywostok. Mający 5600 km długości odcinek Karskie Wrota-Prowidienija znajduje się pod specjalną obsługą lodołamaczy zapewniających żeglowność szlaku w większości pokrytego lodem przez 8-9 miesięcy w roku, w związku z czym Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej na 80. posiedzeniu z 26 czerwca 2013 roku uznała, że polski egzonim „Północna Droga Morska” odnosi się do tego właśnie odcinka.\nPółnocna Droga Morska ma duże znaczenie dla gospodarczego rozwoju północnych obszarów Rosji, w szczególności dla portowych miast północnosyberyjskich, takich jak Dikson, Dudinka, Igarka, Nordwik, Tiksi, Ambarczik, Pewek i Prowidienija.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4723412", "fragment_id": "739024/0", "subtitle": "", "title": "Północna Droga Morska", "document_id": "739024", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4723412.0, "score": 0.3352905809879303}, "uuid": "70b70a78-5d3b-4d94-8db1-7344a1f3ff1d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nKolej Bajkalsko-Amurska (ros. Байкало-Амурская магистраль, \"Bajkało-Amurskaja magistral\", BAM) – linia kolejowa w Rosji, przechodząca przez wschodnią Syberię i rosyjski Daleki Wschód.\nLinia ma długość 4234 km i biegnie około 680–840 km na północ od Kolei Transsyberyjskiej i równolegle do niej. Została wybudowana jako alternatywa dla linii transsyberyjskiej z powodów strategicznych, szczególnie ze względu na bliskość granicy chińskiej.\nPrzebieg.\nBAM rozpoczyna się w mieście Tajszet odchodząc od Kolei Transsyberyjskiej, przekracza Angarę w Bracku, przekracza Lenę w miejscowości Ust´-Kut, mija Bajkał przy jego północnym krańcu przechodzi przez Tyndę, przekracza Amur w Komsomolsku nad Amurem, a kończy nad brzegiem Oceanu Spokojnego w mieście Sowiecka Gawań.\nHistoria.\nOdcinek z Tajszetu do Bracka został wybudowany w latach 30. XX w. Większość odcinka dalekowschodniego została zbudowana w latach 1944–1946 przez więźniów gułagów, głównie niemieckich i japońskich jeńców wojennych. Uważa się, że w czasie budowy zmarło ich około 150 tysięcy. Po śmierci Józefa Stalina w 1953 roku budowa praktycznie ustała na dwadzieścia lat. W marcu 1974 roku Leonid Breżniew ogłosił, że budowa BAM jest wielkim wyzwaniem dla Komsomołu.\nWe wrześniu 1984 roku zostały połączone ze sobą części wschodnia i zachodnia. Zachodnie media nie uczestniczyły w tym historycznym wydarzeniu, aby władze radzieckie nie musiały odpowiadać na niewygodne pytania dotyczące funkcjonalności linii i warunków pracy robotników. W rzeczywistości w tym czasie jedynie jedna trzecia linii w pełni funkcjonowała, a praca przymusowa była szeroko stosowana.\nBudowa linii została ukończona w 2003 r.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=284669", "fragment_id": "1460242/0", "subtitle": "", "title": "Kolej Bajkalsko-Amurska", "document_id": "1460242", "start_index": 0.0, "parentId": 284669.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3096572160720825}, "uuid": "59667532-ee85-43aa-90af-dd5e83e21189"}, {"page_content": "Starania o budowę linii kolejowej przecinającej Syberię i łączącej europejską i azjatycką część Rosji podjął w latach 50. XIX w. generał-gubernator Irkucka i Jenisejska Nikołaj Murawjow-Amurski, który przyczynił się do wytyczenia granicy z Chinami wzdłuż Amuru i Ussuri. Wysuwane wówczas koncepcje nie były jednak realne ani ze względów technicznych (np. kolej konna z Niżnego Nowogrodu do jednego z portów na Pacyfiku), ani ekonomicznych; potencjalni inwestorzy żądali bowiem gwarancji rządowych, które z uwagi na niedobory budżetowe przekraczały możliwości kraju.\nBudowę magistrali transsyberyjskiej poprzedzały cztery wydarzenia – ukończenie w 1877 roku budowy Uralskiej Drogi Żelaznej z Permu do Jekaterynburga oraz w 1880 roku przedłużenie jej z Jekaterynburga do Tiumenia, oddanie do użytku kolejowego mostu na Wołdze i ukończenie budowy linii kolejowej z Moskwy do Orenburga.\nW latach 1887–1888 wyruszyły trzy ekspedycje badawcze do wyznaczenia przebiegu trasy kolei kierowane przez inżynierów N.P. Mieżeninowa, O.P. Wiaziemskiego i A.I. Ursatiego. W grudniu 1890 roku, po zapoznaniu się i dyskusji na temat szczegółowego raportu ministra komunikacji A. J. Gubbeneta, zatwierdzono decyzję o budowie Syberyjskiej Drogi Żelaznej, wyznaczono rozmiar kredytu na początek budowy i przekazano projekt do Rady Ministrów dla ostatecznego rozpatrzenia.    roku Aleksander III wydał reskrypt nakazujący rozpoczęcie budowy połączenia kolejowego między Uralem a wybrzeżem Pacyfiku.    roku we Władywostoku nastąpiło uroczyste położenie przez carewicza Mikołaja kamienia węgielnego pod budowę i datę tę uznaje się za oficjalny początek prac. Faktycznie rozpoczęły się one jednak już w marcu, po zatwierdzeniu wniosku ministra spraw wewnętrznych o zaangażowanie przy budowie odcinka ussuryjskiego przestępców skazanych na ciężkie roboty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97410", "fragment_id": "654497/1", "subtitle": "", "title": "Kolej Transsyberyjska", "source": "wikipedia", "start_index": 1478.0, "document_id": "654497", "parentId": 97410.0, "score": 0.23920100927352905}, "uuid": "d586ecbe-2fe2-4927-b484-81738c972729"}, {"page_content": "Od 2. połowy XIX w. wzrost znaczenia gospodarczego, m.in. dzięki budowie Kolei Transsyberyjskiej (1891–1916). Początkowo baza surowcowa dla europejskiej części Rosji, później także rozwój przemysłu, głównie ciężkiego. W 1918, podczas rosyjskiej wojny domowej, Syberia znalazła się pod władzą A.W. Kołczaka, wspomaganego przez interwencyjne oddziały japońskie, amerykańskie, angielskie i francuskie. W 1920 armia Kołczaka została rozbita. W kwietniu 1920 proklamowano Republikę Dalekiego Wschodu, włączoną w 1922, po wycofaniu się wojsk japońskich, do Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.\nNa Syberii znajdowały się największe w ZSRR obozy pracy przymusowej, obozy koncentracyjne (m.in. w: Tobolsku, Tomsku, Norylsku, Jakucji, w dorzeczu Kołymy). Od 1991 Syberia wchodzi w skład Rosji, administracyjnie dzieląc się na Regiony: Wschodniosyberyjski i Zachodniosyberyjski.\nObecnie tereny Syberii podlegają znaczącej depopulacji spowodowanej błędną polityką demograficzną jaka prowadzona była na tym obszarze jeszcze przez władze radzieckie. Władze ZSRR popierały osadnictwo na obszarach północnych, które stanowić miało wyraz pokonania przez człowieka trudnych warunków środowiskowych. W latach 1991–2001 miejscowa populacja zmniejszyła się o 1 393 200 ludzi.\nAzja Środkowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1125528", "fragment_id": "1373493/3", "subtitle": "", "title": "Rosyjska kolonizacja Azji", "document_id": "1373493", "start_index": 4412.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1125528.0, "score": 0.4404834806919098}, "uuid": "fd53f864-e945-47d5-86fc-0bfedbe95ec1"}, {"page_content": "W końcu XIX wieku przez teren obwodu przeprowadzono linię kolei transsyberyjskiej. W związku z jej budową w 1893 postawiono most na rzece Ob, przy którym w powstała niewielka wioska, zwana Osadą Aleksandrowską, którą w 1895 przemianowano na Nowonikołajewsk. Dzięki korzystnemu położeniu geograficznemu – na skrzyżowaniu ważnych szlaków komunikacyjnych: linii kolei transsyberyskiej, łączącej Syberię i europejską część Rosji i przy żeglownej rzece Ob, łączącej północ i południe Syberii – osada szybko się rozwijała. W 1909 otrzymała prawa miejskie.\nW 1925 Nowonikołajewsk przemianowano na Nowosybirsk.\nPrzynależność administracyjna i utworzenie obwodu.\nDo 1921 obszar dzisiejszego obwodu wchodził w skład guberni tomskiej. W latach 1921–1925 był częścią guberni nowonikołajewskiej, od 1925 Kraju Syberyjskiego, zaś od 1930 Kraju Zachodniosyberyskiego.\nObwód nowosybirski utworzono 28 września 1937. W 1943 z jego terytorium wydzielono obwód kemerowski, a w 1944 obwód tomski.\nSymbole obwodu.\nHerb obwodu nowosybirskiego jest zmodyfikowaną wersją herbu miasta Nowosybirsk – stolicy regionu.\n \"Osobny artykuł: herb obwodu nowosybirskiego.\"\nFlaga przedstawia herb obwodu, a po jego bokach dwa pasy: po lewej – czerwony, po prawej – zielony.\n \"Osobny artykuł: flaga obwodu nowosybirskiego.\"\nTablice rejestracyjne.\nTablice pojazdów zarejestrowanych w obwodzie nowosybirskim mają oznaczenie 154 lub 54 w prawym górnym rogu nad flagą Rosji i litery RUS.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=414064", "fragment_id": "100783/9", "subtitle": "", "title": "Obwód nowosybirski", "parentId": 414064.0, "start_index": 14701.0, "document_id": "100783", "source": "wikipedia", "score": 0.45833390951156616}, "uuid": "3aef5038-7f8d-4dcc-8c0f-40427835bf0d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nKolej Transsyberyjska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Транссибирская магистраль&lt;/&gt;, \"Transsibirskaja magistral\", dawniej zwana \"Wielikij Sibirskij Put\") – sieć linii kolejowych, głównie w azjatyckiej części Rosji, wybudowana w latach 1891–1916.\nGłówny szlak to linia transsyberyjska, która prowadzi z Moskwy do Władywostoku przez Niżny Nowogród, Perm, Jekaterynburg, Omsk, Nowosybirsk, Krasnojarsk, Irkuck, Ułan Ude i Czytę. Jest to najdłuższa linia kolejowa na świecie, która przekracza 8 stref czasowych, a całkowita długość torów wynosi 9288,8 km. Od 2002 roku całkowicie zelektryfikowana. Około 30% całego eksportu Rosji korzysta z tej linii.\nDrugi szlak to linia transmandżurska, która pokrywa się z linią transsyberyjską do miejscowości Czyta. Od tego punktu linia kieruje się na południowy wschód w kierunku Chin i kończy swój bieg w Pekinie.\nTrzeci szlak – linia transmongolska – pokrywa się z linią transsyberyjską do Ułan Ude na wschód od Bajkału. Później kieruje się w stronę Ułan Bator, by zakończyć swój bieg w Pekinie.\nCzwartym szlakiem jest Kolej Bajkalsko-Amurska (Bajkalsko-Amurska Magistrala (BAM)). Linia ma długość 4234 km i biegnie około 680–840 km na północ od Kolei Transsyberyjskiej i równolegle do niej. Została wybudowana jako alternatywa dla linii transsyberyjskiej z powodów strategicznych, szczególnie ze względu na bliskość granicy chińskiej.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97410", "fragment_id": "654497/0", "subtitle": "", "title": "Kolej Transsyberyjska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "654497", "parentId": 97410.0, "score": 0.495471328496933}, "uuid": "079076f9-0a18-42a9-8bd6-d8f8c7e72331"}, {"page_content": "Kolej (również kolej żelazna) – droga szynowa wraz z przeznaczonymi do ich eksploatacji budowlami, urządzeniami oraz poruszającym się po tych drogach taborem, służąca do przewozu osób i rzeczy.\nWedług innej definicji kolej oznacza linię komunikacyjną, zbudowaną z szyn, wyłącznie do użytku przez pojazdy szynowe.\nKolej była pierwszym efektywnym środkiem masowego transportu lądowego.\nUstawa z dnia 2 grudnia 1960 r. o kolejach definiowała kolej jako:\n1) drogi szynowe wraz z przeznaczonymi do ich eksploatacji i utrzymania budowlami, urządzeniami oraz poruszającym się po tych drogach taborem, służące do przewozu osób, przesyłek oraz ładunków,\n2) urządzenia transportowe linowe i linowo-terenowe, służące do publicznego przewozu osób w celach turystyczno-sportowych.\nWedług ww. ustawy koleje dzieliły się na:\nDo kolei użytku niepublicznego zalicza się również bocznice kolejowe, połączone z siecią kolei użytku publicznego.\nElementy infrastruktury kolejowej są prezentowane m.in. na mapach kolejowych.\nHistoria kolei.\n \"Osobny artykuł: Historia kolei.\"\nKolej, począwszy od 4. dziesięciolecia XIX w., znalazła zastosowanie jako środek transportu w Europie. Rozpowszechnienie kolei spowodowało olbrzymi przewrót w transporcie, w życiu gospodarczym, kulturalnym i politycznym.\nKolej przeobrażała charakter gospodarczy państw, jak np. w Szwajcarii, która dzięki kolejom z kraju pasterskiego i rolniczego stała się krajem wybitnie przemysłowym. Wzmacniała spoistość państw przez zbliżanie odległych granicznych terenów do centrum, np. Kolej Transsyberyjska, która na początku XX w. połączyła wschodnią Syberię i Mandżurię z Rosją europejską. Wzmacniała też zdolności militarne i obronne państwa, umożliwiając szybką mobilizację i przerzucanie wojsk oraz łatwe ich zaopatrzenie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3018176", "fragment_id": "1165296/0", "subtitle": "", "title": "Kolej", "parentId": 3018176.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1165296", "source": "wikipedia", "score": 0.15478108823299408}, "uuid": "7ccd1e26-9403-4696-bbf3-4e34842c0de7"}, {"page_content": "Bardziej bogata jest fauna tajgi. Typowymi ssakami tej strefy są: soból, wilk, łoś, lis, niedźwiedź, łasica, burunduk, jeleń Dybowskiego, piżmowiec syberyjski, wiewiórka syberyjska, tygrys syberyjski i lampart amurski. Występuje ponad 200 gatunków ptaków, a rzeki są bogate w ryby.\nLudność.\nDo końca XVI wieku Syberia była słabo zaludniona, badacz radziecki Dołgich szacował liczbę miejscowej ludności w XVII w. (bez Rosjan) na 236 tys., w tym 28,5 tys. Jakutów, 27,3 tys. Buriatów, 17 tys. Tatarów, 16,7 tys. Turków ałtajskich. Po przyłączeniu jej do Rosji zaczął napływać potok ludności, który wydatnie się zwiększył po wybudowaniu Kolei Transsyberyjskiej (1905). Według spisu powszechnego Rosji, w 1897 r. na 5 760 169 mieszkańców Syberii, aż 84,9% reprezentowała ludność z europejskiej części Rosji, spośród której 95% stanowili Rosjanie. Wśród autochtonów (15,1%) najliczniejsi byli Buriaci (289 tys.) i Jakuci (226 tys.), 108 tys. liczyli Turcy ałtajscy, a 53 tys. Tatarzy. Ludność autochtoniczna dominowała wówczas tylko na samej północy i północnym wschodzie Syberii oraz guberni jakuckiej (87,5% tamtejszej populacji). 65% ludności mieszka w miastach. Na Syberii znajdują się 182 miasta, z czego 32 liczą ponad 100 tys. mieszkańców. Rosjanie, Ukraińcy i Białorusini stanowią łącznie 89% liczby ludności.\nOd upadku ZSRR do połowy lat 2010. liczba mieszkańców okręgów syberyjskiego i dalekowschodniego zmniejszyła się z 21 mln do 18,5 mln ludzi.\nRdzenne ludy Syberii stanowią ok. 6% populacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934016", "fragment_id": "431841/2", "subtitle": "", "title": "Syberia", "source": "wikipedia", "start_index": 2998.0, "parentId": 1934016.0, "document_id": "431841", "score": 0.2238781452178955}, "uuid": "af0a64f5-f1b6-40b4-b6d0-a7736032865a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia kolejowa Woskriesiensk – Rybnoje – linia kolejowa w Rosji łącząca stację Woskriesiensk ze stacją Rybnoje. Jest to fragment linii Moskwa – Riazań oraz jeden z wariantów przebiegu Kolei Transsyberyjskiej. \nLinia zarządzana jest przez region moskiewsko-riazański Kolei Moskiewskiej, wchodzącej w skład Kolei Rosyjskich. \nLinia położona jest w obwodach moskiewskim i riazańskim. Na całej długości jest zelektryfikowana i dwutorowa.\nHistoria.\nLinia została otwarta w 1863 jako część Kolei Moskiewsko-Riazańskiej (Московско-Рязанскaя железная дорога), w kolejnych latach stając się częścią historycznie pierwszej linii przekraczającej Ural i biegnącej na Syberię. Początkowo leżała w Imperium Rosyjskim, następnie w Związku Sowieckim. Od 1991 położona jest w Rosji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5706589", "fragment_id": "1279263/0", "subtitle": "", "title": "Linia kolejowa Woskriesiensk – Rybnoje", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1279263", "parentId": 5706589.0, "score": 0.7770636081695557}, "uuid": "ef6a6fc2-8372-4ff3-a473-e529a6c67bdd"}]}
{"id": "q_248", "question": "Jak nazywają się pozostałości meteoroidów, które spadły na Ziemię?", "answer": [{"page_content": "Meteoryt – pozostałość ciała niebieskiego (meteoroidu, asteroidy), które w postaci ciała stałego dotarło do powierzchni planety lub księżyca. Na Ziemi najczęściej meteoryty należą do meteorytów kamiennych, głównie chondrytów. Badaniem meteorytów i wszystkich aspektów z nimi związanych zajmuje się meteorytyka.\nDefinicje.\nPonieważ pojęcia meteoroidu, meteoru i opisywanego meteorytu są często mylone ze sobą, istotne jest wskazanie różnic pomiędzy nimi:\nMeteoroidy są to małe ciała znajdujące się w kosmosie (najdrobniejsze tworzą pył kosmiczny). Na ogół są to fragmenty planetoid, bądź komet, powstałych podczas formowania się Układu Słonecznego, bardzo rzadko ze zderzeń planetoid. Najwięcej meteoroidów krąży między orbitami Marsa i Jowisza w pasie planetoid. W przestrzeni kosmicznej meteoroidy zderzają się ze sobą, przez co ulegają dalszej fragmentacji, wypadają ze swoich orbit i niekiedy wpadają na kurs kolizyjny z Ziemią. Te, które wpadną w atmosferę ziemską, przelatują przez nią z początkową prędkością ok. 20 km/s, a na skutek oporu powietrza wyhamowują na wysokości 20–40 km, rozgrzewając się i świecąc. Ich świetlne ślady nazywa się meteorami. W trakcie hamowania, na skutek wzrostu temperatury, następuje najczęściej całkowite unicestwienie takiego meteoroidu. Jednak czasami, w przypadku większych obiektów, zdarza się, że ich ocalałe części docierają do powierzchni Ziemi i to one właśnie nazywane są meteorytami.\nWiększe meteoroidy przy wkraczaniu w atmosferę, ze względu na dużą masę i prędkość, rozpadają się i spadają na powierzchnię Ziemi jako „deszcz meteorytowy”. Powierzchnię spadku nazywamy elipsą rozsiania.\nNazewnictwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60858", "fragment_id": "648331/0", "subtitle": "", "title": "Meteoryt", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "648331", "parentId": 60858.0, "score": 0.9423282742500305}, "uuid": "6f8e294c-c3db-4c41-b7fe-169b90592c15"}, {"page_content": "Hoba – największy znany meteoryt pozostający w całości. Jego masę szacuje się na przeszło 60 t. Znajduje się na terenie farmy Hoba West w pobliżu (24 km) miasta Grootfontein w Namibii, czyli tam, gdzie został znaleziony. Ponieważ meteoryt ten jest meteorytem żelaznym, jest równocześnie największym znanym kawałkiem żelaza rodzimego znajdującym się na powierzchni naszej planety.\nOdkrycie.\nPozostałości dużych meteoroidów, które spadły w przedhistorycznej przeszłości, odkrywane są wewnątrz kraterów, które powstają po ich upadku.\nMeteoroid, którego pozostałością jest meteoryt Hoba, spadł, jak się przypuszcza ok. 80 tys. lat temu. Ponadto ma nietypowy kształt – jest bardzo płaski. Kształt ten mógł spowodować fakt, że meteoroid wielokrotnie odbijał się od atmosfery Ziemi jak kaczka puszczana na wodzie. Tracił przy tym swoją prędkość związaną z orbitalnym ruchem wokół Słońca – w efekcie jego upadek na powierzchnię Ziemi miał charakter spadku swobodnego, a jego końcowa prędkość była zbliżona do prędkości granicznej. O takim scenariuszu mogą świadczyć dwa fakty. Po pierwsze – meteoryt nie rozpadł się na drobne fragmenty, jak zwykle dzieje się to, gdy wpadając w atmosferę z dużą prędkością rozgrzewa się do wysokiej temperatury. Po drugie – nie zagłębił się bardzo w ziemi i nie utworzył na tyle dużego krateru, żeby zachował się on do naszych czasów.\nZ tego powodu odkrycie meteorytu Hoba nie było efektem planowych poszukiwań, lecz stało się dziełem przypadku. Farmer, orząc wołami swoją ziemię, usłyszał zgrzyt lemiesza pługu o metal. Przeszkoda była na tyle duża, że nie dała się wydobyć i uniemożliwiała dalszą orkę. Wkrótce potem naukowiec Jacobus Hermanus Brits odkopał znalezisko i zidentyfikował je jako meteoryt. Jego raport dotyczący meteorytu, opublikowany w 1920 r., od roku 1955 znajduje się w Namibijskim Muzeum w Grootfontein.\nRozmiary i skład.Meteoryt ma w przybliżeniu kształt prostopadłościanu z kwadratową podstawą o boku 2,7 m oraz wysokości 90 cm.\nSkłada się w 84% z żelaza, 16% z niklu ze śladowymi ilościami kobaltu. Ma zatem typowy skład dla meteorytów żelaznych zwanych ataksytami.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1676750", "fragment_id": "716523/0", "subtitle": "", "title": "Hoba", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "716523", "parentId": 1676750.0, "score": 0.5661215782165527}, "uuid": "1aff85da-c1c8-4d42-a118-291cc33e8549"}, {"page_content": "W kilka dni po tym wydarzeniu rząd amerykański wydał oświadczenie, że impakt asteroidy był uchwycony przez bliżej nienazwane satelity amerykańskie, według oświadczenia zarejestrowały one wejście meteoroidu w atmosferę Ziemi na wysokości 65,4 km (20,9° N, 31,4° E) i eksplozję bolidu na wysokości 37 km (20,8° N, 32,2° E).\nOdnalezienie fragmentów bolidu.\n \"Osobny artykuł: Almahata Sitta.\"\nW lutym 2009 ogłoszono, że fragmenty bolidu, które spadły na Ziemię, zostały odnalezione przez studentów Uniwersytetu Chartumskiego, którzy prowadzili swoje poszukiwania, opierając się na danych opracowanych przez NASA. W poniedziałek 16 lutego 2009 Lindley Johnson z NASA oficjalnie ogłosił znalezisko w czasie spotkania grupy Office for Outer Space Affairs należącej do ONZ.\nW czasie pierwszej ekspedycji znaleziono 15 fragmentów bolidu o łącznej masie 563 g. W czasie drugiej ekspedycji w dniach 25-30 grudnia znaleziono następnych 37 fragmentów, łączna masa znalezionych odłamków wynosi 3,95 kg. Fragmenty meteorytu znaleziono na obszarze ok. 28 x 5 km. Znalezione fragmenty są ciemne, pokryte cienką skorupą i okrągławe w kształcie, o rozmiarach od 1 do 10 cm. Odnalezione fragmenty zostały nazwane meteorytem Almahata Sitta (arab. „Stacja szósta”), od pobliskiej stacji kolejowej.\nAnaliza odnalezionych fragmentów wskazuje, że 2008 TC3 należał do rzadkiego typu meteorytów jakim są ureility.\nNaukowcy mają nadzieję, że analiza fragmentów pozwoli na lepsze zrozumienie, w jaki sposób uformował się nasz Układ Słoneczny i jakie panowały w nim warunki ponad 4 miliardy lat temu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1484098", "fragment_id": "235785/2", "subtitle": "", "title": "2008 TC3", "source": "wikipedia", "start_index": 3696.0, "document_id": "235785", "parentId": 1484098.0, "score": 0.27656638622283936}, "uuid": "c64dec86-922c-487c-96e6-a1f786118b08"}, {"page_content": "Meteoroidy – okruchy skalne (mniejsze od planetoid) poruszające się po orbitach wokół Słońca. Meteoroidy mają zwykle masę od 10−9 do 103 kg (choć najczęściej nie przekracza ona 10−6 kg). Ich rozmiary wynoszą od 0,1 mm do 10 m, ale jest to granica umowna, gdyż obiekty o dobrze wyliczonej orbicie raczej będą nazywane asteroidami. Większe obiekty spośród małych ciał Układu Słonecznego zaliczane są do planetoid, a mniejsze cząstki to pył kosmiczny.\nWpadające w atmosferę Ziemi meteoroidy wywołują zjawiska meteorów. Ocenia się, że do ziemskiej atmosfery codziennie trafia od 100 do 1000 ton tego typu materii kosmicznej, głównie w postaci bardzo małych ziarenek o rozmiarach rzędu milimetra i mniejszych, a najczęściej pyłu. Fragmenty, które docierają do powierzchni Ziemi (nie wyparowują w atmosferze), nazywamy meteorytami.\nMeteoroidy stanowią potencjalne zagrożenie dla satelitów oraz stacji kosmicznej ISS.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55372", "fragment_id": "656817/0", "subtitle": "", "title": "Meteoroid", "document_id": "656817", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 55372.0, "score": 0.586364209651947}, "uuid": "7fb2ef94-7a14-43a9-9b52-0ef77cb15baf"}, {"page_content": "Czelabińsk – (Chelyabinsk) oficjalna nazwa fragmentów meteoroidu, który 15 lutego 2013 wszedł w atmosferę Ziemi. Lecący przez atmosferę superbolid spowodował znaczne straty uszkadzając ponad siedem tysięcy budynków[] i pośrednio powodując obrażenia u około 1500 osób (głównie spowodowane przez fragmenty rozbitych szyb). Odnalezione fragmenty meteorytu należą do chondrytów zwyczajnych.\nMeteoroid.\nMeteoroid należał do grupy Apolla. Jego średnica przed wejściem w atmosferę szacowana jest na około siedemnaście metrów, a masa na około dziesięć tysięcy ton. Obiekt uderzył w atmosferę ziemską z kierunku wschodniego i rozpadł się na wysokości 15 do 25 kilometrów.\nNazwa.\nNazwa meteorytu została przyjęta 18 marca 2013, początkowo proponowano aby nosił on nazwę Czebarkul od miasta Czebarkul leżącego przy jeziorze o tej samej nazwie, gdzie znaleziono pierwsze niewielkie fragmenty meteorytu.\nSkład i klasyfikacja.\nMeteoryt został sklasyfikowany jako chondryt zwyczajny. Wstępna analiza jego składu wskazuje na zawartość około 10% żelaza meteorytowego, a także obecność oliwinów i siarczków.\nW 2014 w meteorycie odnaleziono fragmenty jadeitu, które wskazują na to, że około 290 milionów lat temu meteoroid zderzył się ze znacznie większym meteoroidem z prędkością wynoszącą około 0,4–1,5 km/s. W momencie zderzenia doszło do wyzwolenia znacznej energii i temperatura bolidu wzrosła miejscami do przynajmniej 1700–2000 °C co doprowadziło do powstania między innymi jadeitu.\nOdnalezione fragmenty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2896468", "fragment_id": "1212679/0", "subtitle": "", "title": "Czelabińsk (meteoryt)", "parentId": 2896468.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1212679", "source": "wikipedia", "score": 0.2884756326675415}, "uuid": "9936e062-33a7-4954-9336-1257f9671fda"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy astronomii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMeteor – świecący ślad, jaki zostawia po sobie meteoroid poruszający się w atmosferze ziemskiej. Jasny ślad powstaje w wyniku świecenia par ulatniających się z powierzchni meteoroidu oraz z nagrzanych i zjonizowanych gazów atmosfery wzdłuż trasy jego przelotu. Niektóre meteoroidy pozostawiają za sobą ślad złożony z „dymu”, który powstaje z jego cząstek oderwanych od jego powierzchni w procesie ablacji. Meteory są potocznie nazywane „spadającymi gwiazdami”.\nDefinicja.\nWedług oficjalnej definicji Międzynarodowej Unii Astronomicznej meteor to świecący ślad, ale bardziej ogólnie także obiekt, który jest związany z tym zjawiskiem:\nEncyklopedia PWN definiuje meteor tylko jako „świetlny ślad”:\nPochodzenie nazwy.\nNazwa „meteor” pochodzi z greckiego słowa μετέωρος \"meteōros\" oznaczającego „zawieszony w powietrzu” (μετά \"metá\", 'poza' i ἀείρω \"aeírō\", 'zawieszać').\nPowstawanie zjawiska.\nMeteory powstają po wejściu w atmosferę Ziemi meteoroidu. Już na wysokości około 300 km, w wyniku dużej prędkości ruchu, powietrze w pobliżu meteoroidu rozgrzewa się. Zjonizowane atomy w plazmowym ogonie meteoroidu tracą energię w procesie emisji fotonów, ogon spadającego obiektu staje się widzialny z powierzchni ziemi jako meteor. Stopione krople z powierzchni meteoroidu powstałe w wyniku ablacji, odpadają od skały, po czym stygną i po długim czasie, noszone przez wiatry, spadają na ziemię w postaci sferul magnetycznych pochodzenia kosmicznego. Ostatecznie meteoroid ulega dezintegracji w wyniku eksplozji reologicznej, tzn. rozpadu obiektu na kawałki. Jeżeli z przelotu przez atmosferę zachowa się odłamek kosmicznej skały, spada ona spokojnie bądź obraca się wokół własnej osi, niekoniecznie zgodnej z kierunkiem lotu. Zwykle na ziemię spada 1/10 pierwotnego meteoroidu, jednakże dotyczy to jedynie większych obiektów, ponieważ większość doszczętnie spala się w atmosferze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55205", "fragment_id": "656759/0", "subtitle": "", "title": "Meteor", "parentId": 55205.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656759", "score": 0.6647471189498901}, "uuid": "ae65caf8-5234-4df2-946f-3cadd39cc2f6"}, {"page_content": "Pomimo że meteoryt wszedł w atmosferę Ziemi w czasie zbiegającym się z corocznym pojawieniem się roju Lirydów, najprawdopodobniej nie ma on z Lirydami nic wspólnego. Lirydy stanowią pozostałość po komecie C/1861 G1 (Thatcher) i są niewielkimi, lodowymi odłamkami, które całkowicie spalają się w atmosferze.\nOdnalezione fragmenty.\nFragmenty meteoroidu mogły spaść na obszar o długości do 16 km. Jego pierwsze fragmenty zostały znalezione w pobliżu miasta Coloma, gdzie w 1848 przy tartaku Sutter’s Mill odkryto złoto, co spowodowało gorączkę złota w San Francisco. Z powodu miejsce znalezienia meteoroid bywa określany mianem „Sutter’s Mill meteorite” (meteorytem z Sutter’s Mill).\nPierwszy fragment meteorytu odnaleziono 24 kwietnia; miał on masę 5,5 gramów. Według strony Asteroid Impact Analyzer (ASIMA) do 3 maja zgłoszono odnalezienie 18 fragmentów bolidu, z których największy waży 19 gramów. Strona kolekcjonerska Galactic Stone and Ironworks wylicza w sumie (dane z 3 maja) 29 odnalezionych fragmentów o łącznej masie 228 gramów.\nOdnalezione fragmenty wskazują na to, że należy on do chondrytów węglistych typu CM, jednego z rzadziej spotykanych typów meteorytów, stanowiącego około 1% wszystkich znanych meteorytów. Jest to trzeci tego typu meteoryt odnaleziony na terenie Stanów Zjednoczonych – po meteorytach Crescent i Murray (meteoryt). Chondryty węgliste typu CM są cennym materiałem naukowym i kolekcjonerskim. Jeden gram tego typu meteorytu jest wart tyle co około czterech gramów złota.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2630606", "fragment_id": "1616132/1", "subtitle": "", "title": "Sutter’s Mill (meteoryt)", "parentId": 2630606.0, "start_index": 1859.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1616132", "score": 0.297554612159729}, "uuid": "9a591ba5-a0b7-4df7-84f9-9cc635956ab3"}, {"page_content": "Meteor czelabiński – przelot superbolidu o średnicy około 17–20 metrów i masie wynoszącej do 10 tysięcy ton, obserwowany nad południowym Uralem 15 lutego 2013 roku około godziny 9:20 lokalnego czasu (4:20 CET). Po wejściu w atmosferę Ziemi bolid rozpadł się po 32,5 sekundach lotu na wysokości 29,7 kilometrów nad powierzchnią Ziemi nad obwodem czelabińskim. Przelot bolidu widziany był także z obwodów tiumeńskiego i swierdłowskiego oraz z przylegających regionów Kazachstanu.\nPowstała w wyniku przelotu i eksplozji bolidu silna fala uderzeniowa spowodowała znaczne straty (uszkodzonych zostało ponad 7500 budynków), a także obrażenia u ponad tysiąca pięciuset osób[].\nW tym samym dniu, 15 godzin później, w pobliżu Ziemi przeleciała planetoida 2012 DA14 (obecna nazwa to (367943) Duende) o średnicy około 50 metrów, odkryta w 2012 roku; bliski przelot tej planetoidy i upadek meteorytu czelabińskiego nie były jednak ze sobą powiązane.\nMeteoroid, którego przelot i spadek obserwowano w rejonie Czelabińska, był największym znanym obiektem kosmicznym, jaki zderzył się z Ziemią od czasu katastrofy tunguskiej w 1908.\nMeteoroid.\n \"Osobny artykuł: Meteoroid.\"\nMeteoroid, który wleciał w atmosferę należał do obiektów bliskich Ziemi i należał do grupy Apolla. Obiekt nie został dostrzeżony przez astronomów przed jego upadkiem. Jego rozmiary były zbyt małe, aby była duża szansa na odkrycie go w ramach kosmicznych programów obserwacyjnych, śledzących ruchy obiektów bliskich Ziemi i potencjalnie niebezpiecznych obiektów (niemniej w 2008 odkryto 2-metrowy meteoroid na około 20 godzin przed jego uderzeniem w Ziemię). Ponadto meteoroid przyleciał od strony Słońca, przez co trudniej było go dostrzec w trakcie zbliżania się do Ziemi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2875492", "fragment_id": "1191840/0", "subtitle": "", "title": "Meteor czelabiński", "parentId": 2875492.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1191840", "source": "wikipedia", "score": 0.3837699592113495}, "uuid": "726c74f5-e1b6-49f9-ba57-82bcd4211a0a"}, {"page_content": "Meteor ontaryjski – bolid dzienny, który przeleciał 4 maja 2014 około godziny 16:17 czasu miejscowego w pobliżu Ontario. Okruch skalny, który był obserwowany jako meteor miał średnicę około 50-100 centymetrów, dotychczas nie znaleziono żadnych meteorytów po tym przelocie.\nMeteoroid.\nSzacuje się, że meteoroid, który wszedł w atmosferę Ziemi, miał pomiędzy 50 a 100 centymetrów średnicy. Obiekty tej wielkości uderzają w Ziemię przeciętnie dwa razy w tygodniu.\nPrzelot i rozpad.\nPierwsze doniesienia o obserwacji bolidu pochodzą z Peterborough z około godziny 16:17, 4 maja 2014. Bolid poruszał się w kierunku północno-wschodnim. Energia wyzwolona w trakcie przelotu meteoru przez atmosferę szacowana jest na pomiędzy 10 a 20 ton TNT.\nMeteor takiej wielkości mógł przetrwać przejście przez atmosferę i nie jest wykluczone, że na Ziemię spadły jego fragmenty w postaci meteorytów. Do tej pory nie odnaleziono elipsy rozsiania, dane z radaru meteorologicznego sugerują, że fragmenty meteoru mogły spaść w okolicach Codrington.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3187684", "fragment_id": "140987/0", "subtitle": "", "title": "Meteor ontaryjski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "140987", "parentId": 3187684.0, "score": 0.4852597117424011}, "uuid": "89f439c8-de7b-461b-9d04-64bc697d2b7e"}, {"page_content": "Almahata Sitta – fragmenty meteorytu odnalezione po upadku na Ziemię 7 października 2008 meteoroidu 2008 TC3, który był pierwszym tego typu obiektem odkrytym jeszcze przed uderzeniem w Ziemię. Po rozpadzie bolidu nad Pustynią Nubijską jego fragmenty zostały rozrzucone na dużym obszarze. Łącznie odnaleziono 52 fragmenty o całkowitej masie 3,95 kg. Analiza fragmentów meteorytu wykazała, że należy on do rzadkiej grupy ureilitów.\nMeteoroid.\n \"Osobny artykuł: 2008 TC3.\"\nMeteoroid został odkryty 6 października 2008 w ramach programu Catalina Sky Survey. Był to pierwszy tego typu obiekt, który został odkryty jeszcze przed zderzeniem z Ziemią. Średnica planetoidy była szacowana na 2 metry, jej rozmiar określano obrazowo mówiąc, że był „wielkości samochodu”. Meteoroid uderzył w atmosferę Ziemi na wysokości 65,4 km (20,9° N, 31,4° E) i rozpadł się na kawałki (eksplodował) na wysokości 37 km (20,8° N, 32,2° E) 7 października 2008 od godzinie 5:46 czasu lokalnego (2:26 UTC).\nNazwa.\nNazwa meteorytu oznacza w języku arabskim „Stacja nr 6” i pochodzi od nazwy stacji kolejowej znajdującej się niedaleko od miejsca, gdzie znaleziono jego pierwsze fragmenty.\nSkład i klasyfikacja.\nMeteor został sklasyfikowany jako achondryt należący do grupy urelitów. Jest to bardzo rzadko spotykany typ meteorytu, w momencie jego znalezienia znano tylko trzy inne meteoryty tego typu.\nOdnalezione fragmenty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2898347", "fragment_id": "1156862/0", "subtitle": "", "title": "Almahata Sitta", "parentId": 2898347.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1156862", "source": "wikipedia", "score": 0.21789541840553284}, "uuid": "e8790e6d-e04b-43e4-a583-bb4b5ff7ff98"}]}
{"id": "q_249", "question": "Która część oka decyduje o jego kolorze?", "answer": [{"page_content": "Kolor oczu – cecha wielogenowa, zależna przede wszystkim od ilości i typu pigmentów obecnych w tęczówce.\nLudzie i inne zwierzęta mają wiele możliwych fenotypów kolorów oczu. U ludzi są one zależne od zmiennych proporcji eumelaniny produkowanej przez melanocyty w tęczówce. Jasno zabarwione oczy wielu gatunków ptaków są w dużej mierze zdeterminowane przez inne pigmenty, takie jak pterydyny, puryny i karotenoidy.\nTrzy główne elementy w obrębie tęczówki decydują o kolorze oczu: zawartość pigmentów (melaniny) nabłonka tęczówki, zawartość melaniny w zrębie tęczówki i zagęszczenie komórek zrębu tęczówki. Nabłonek tęczówki, oczu wszystkich barw, zawiera pigment eumelaninę. Warianty kolorów wśród różnych tęczówek są zazwyczaj zależne od zawartości melaniny w obrębie zrębu tęczówki. Gęstość komórek w obrębie zrębu decyduje, jak dużo światła jest pochłaniane przez zasadniczy pigment nabłonka.\nKolory oczu w skali Martina.\nSkala Martina:\nCiemne: \nOczy przejściowe albo mieszane:\nCiemne-mieszane – brązowe z niewielką domieszką jasnego pigmentu.\nMieszane – mieszanka pigmentów przybiera postać mniej więcej\nrównomiernego rozmieszczenia barwników w tęczówce (głównie w postaci\nplamek) albo jasnej tęczówki otoczonej grubą brązową obwódką. Przy\njaśniejszych odcieniach z niewielką domieszką brązowego pigmentu w\npostaci niewielkich plamek lub wąskiej obwódki wokół źrenicy.\nJasne:\nNiektórzy antropolodzy za odcienie mieszane uznają również kolory szare (9-12).\nCzynniki decydujące o kolorze oczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147093", "fragment_id": "17381/0", "subtitle": "", "title": "Kolor oczu", "document_id": "17381", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 147093.0, "score": 1.0}, "uuid": "cfe1ad74-a9f3-4de5-ae9a-4adc232e3cd8"}, {"page_content": "Tak jak postrzeganie koloru jest zależne od czynników, w obecności których kolor jest widziany (np. natężenie i rodzaj oświetlenia, jak i odcień otoczenia), tak samo zależne jest postrzeganie koloru oczu.\nKolor oczu istnieje w odmianach od najciemniejszych odcieni brązu do najjaśniejszych błękitu. Widząc potrzebę ustandaryzowania systemu klasyfikacji, który byłby prosty, a mimo to wystarczająco szczegółowy do badań, Seddon et al. opracowali stopniowy system oparty na dominującym kolorze tęczówki (brązowy, jasnobrązowy, zielony, szary i niebieski) i zawartości brązowego lub żółtego pigmentu. W postrzeganiu koloru oczu można wyróżnić trzy podstawowe barwy: brązową, żółtą i szarą, a ich proporcje określają barwę oka. Na przykład jasno-piwne oczy mają dużo żółtego i trochę brązowego barwnika, niebieskie mają bardzo mało żółtego pigmentu i nie zawierają wcale barwnika brązowego, zielone to oczy niebieskie z dość dużą ilością żółtego pigmentu. Szare oczy są szare, ponieważ mają niewiele żółtego i nikłe ilości brązowego pigmentu. Brązowe oczy są brązowe, ponieważ większość oka zawiera barwnik brązowy.\nBrązowe.\nU ludzi, brązowe oczy zawierają duże ilości eumelaniny w podścielisku tęczówki, co służy pochłanianiu światła, szczególnie o krótszej długości fal. Bardzo ciemnobrązowe tęczówki mogą wydawać się czarne. W języku angielskim jasnobrązowe lub złote oczy są czasami określane jako \"whiskey eyes\" (oczy koloru whiskey).\nBrązowy jest kolorem dominującym i u wielu populacji jest (z rzadkimi wyjątkami) najczęściej spotykanym kolorem tęczówki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147093", "fragment_id": "17381/2", "subtitle": "", "title": "Kolor oczu", "source": "wikipedia", "start_index": 3206.0, "parentId": 147093.0, "document_id": "17381", "score": 0.4972613453865051}, "uuid": "e471dec8-b516-4f57-9766-ffc2555b1fbf"}, {"page_content": "Kolor oczu jest cechą dziedziczną, na którą wpływ ma więcej niż jeden gen. Są dwa główne geny i inne pomniejsze, które odpowiadają za ogromną liczbę możliwych kombinacji kolorów oczu. U ludzi znane są trzy loci, związane z kolorem oczu: \"EYCL1\", \"EYCL2\" oraz \"EYCL3\". Geny te odpowiadają za trzy fenotypowe kolory oczu (brązowy, zielony i niebieski). Wszystkie trzy geny muszą określać ten sam kolor, aby kolor oczu był czysty; w przeciwnym wypadku otrzymamy kolor mieszany, np. piwny (brązowy + zielony), czy szary (niebieski + zielony). Kolor oczu zazwyczaj stabilizuje się około szóstego miesiąca życia.\nW 2006 r. została przeanalizowana cząsteczkowa podstawa locus \"EYCL3\". Badając grupę 3839 ludzi, naukowcy stwierdzili, że 74% wszystkich wariacji koloru oczu można wyjaśnić przez polimorfizmy pojedynczych nukleotydów (SNP) blisko genu \"OCA2\". \"OCA2\" był wcześniej znany z tego, że jeśli jest zmutowany, gen ten może powodować rodzaj albinizmu. Najnowsze badania wykazały, że SNP mają silny związek z niebieskimi i zielonymi oczami, jak i z liczbą piegów, pieprzyków, odcieniem włosów i skóry. Autorzy podejrzewają, że SNP w \"OCA2\" mogą być sekwencją regulatorową i w ten sposób wpływają na ekspresję genu, co zmienia pigmentację.\nKlasyfikacja kolorów.\nKolor tęczówki może dostarczać wielu informacji o człowieku, a klasyfikacja różnych kolorów może być użyteczna przy dokumentacji patologicznych zmian, czy przewidywaniu, jak dana osoba zareaguje na różne środki farmaceutyczne oczu. Są różne systemy klasyfikacji: od opisujących oczy jako „jasne” lub „ciemne” po szczegółowo stopniowane odcienie, używające fotografii do ich porównywania. Inne próbują ustalić obiektywne standardy porównywania kolorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147093", "fragment_id": "17381/1", "subtitle": "", "title": "Kolor oczu", "parentId": 147093.0, "start_index": 1495.0, "document_id": "17381", "source": "wikipedia", "score": 0.5064952373504639}, "uuid": "335c0140-8980-4e59-b677-3e44cb852844"}, {"page_content": "Twardówka, czyli zewnętrzna warstwa gałki ocznej, jest mocną, matową, nieprzepuszczalną warstwą tkanki łącznej, która chroni oko wewnętrzne i nadaje mu konieczną sztywność. W przedniej części oka znajduje się trochę cieńszy i przezroczysty obszar, zwany rogówką. Dalej, w komorze przedniej oka (pomiędzy tylną powierzchnią rogówki a przednią powierzchnią tęczówki) i w komorze tylnej oka (pomiędzy tylną powierzchnią tęczówki, ciałkiem rzęskowym i przednią powierzchnią soczewki) znajduje się wodnisty płyn – ciecz wodnista oka. Komora ciała szklistego (ograniczona od przodu przez soczewkę i ciało rzęskowe, a z pozostałych stron przez siatkówkę) wypełniona jest ciałem szklistym. Ku przodowi naczyniówka wrasta do wnętrza oka w postaci ciała rzęskowego (zbudowanego z wyrostków rzęskowych i mięśnia rzęskowego). Kolejnym elementem budowy oka jest tęczówka, zbudowana z pierścienia mięśni gładkich o różnym kolorze (zależnie od rodzaju i ilości barwnika) – stąd tzw. kolory oczu. Wyżej wymienioną naczyniówkę pokrywa siatkówka, zajmująca 2/3 powierzchni gałki ocznej. W niej znajdują się ogromne ilości komórek nerwowych, a za nimi kolejne rzesze komórek fotoreceptorowych: pręciki (wykrywające kształt i ruch), liczniejsze na peryferiach siatkówki, i czopki (wykrywające barwę), skupione w niewielkim zagłębieniu w centrum siatkówki, czyli plamce żółtej (na plamce ślepej nie ma fotoreceptorów, gdyż od niej wychodzi nerw wzrokowy). Bardzo ważna jest obecność rodopsyny w pręcikach i jej podobnych barwników w czopkach. Od powierzchni gałki ocznej odchodzi sześć mięśni, które ciągną się do różnych punktów w kostnym oczodole, dzięki temu gałka może się poruszać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37242", "fragment_id": "178032/4", "subtitle": "", "title": "Oko", "parentId": 37242.0, "start_index": 5714.0, "document_id": "178032", "source": "wikipedia", "score": 0.30183082818984985}, "uuid": "ea1d3601-bea4-4b01-aa63-bee299bb0a9f"}, {"page_content": "OCA2 (ang. oculocutaneous albinism II) – ludzki gen w \"locus\" 15q11.2-q12 odpowiedzialny za dostawę substratów do tyrozynazy w biosyntezie melaniny. Ma silny wpływ na kolor oczu. Jego ekspresję reguluje gen HERC2.\nWpływ OCA2 na kolor oczu.\nDziedziczenie koloru tęczówki oczu jest znane powszechnie. W szkołach uczy się, że kolor oczu jest cechą, którą dziedziczy się tylko przez jeden gen, a brązowy dominuje nad niebieskim. W takim wypadku nie byłoby szans na narodziny brązowookiego dziecka, jeśli oboje rodzice mają niebieskie oczy. W rzeczywistości sprawa z kolorem oczu jest bardziej skomplikowana. Za barwę oka odpowiada wiele genów, ale dwa mają najwyższy wpływ. W genie OCA2 występują dwa allele, dominujący i recesywny. Homozygoty recesywne posiadają oczy w kolorze niebieskim, a heterozygoty i homozygoty dominujące brązowy, chyba że HERC2 zahamuje ekspresję OCA2. Dochodzi do tego u homozygot recesywnych pod względem genu HERC2 (gen ten również posiada allel dominujący i recesywny). Aby oczy danej osoby były brązowe musi mieć chociaż po jednym allelu dominującym w obu genach, w przeciwnym razie melaniny wytworzy się za mało, aby barwa oka była ciemniejsza. Poza tymi genami za kolor oczu odpowiedzialne są inne geny, jednak te dwa mają główny wpływ.\nZespół Angelmana i Pradera-Williego.\nDelecja powodująca oba zespoły obejmuje m.in. locus, na którym znajduje się OCA2. Ma to związek z obniżoną pigmentacją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3115842", "fragment_id": "152732/0", "subtitle": "", "title": "OCA2", "document_id": "152732", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3115842.0, "score": 0.3305929899215698}, "uuid": "4c679cd1-6f47-4195-89a8-389e96b431c4"}, {"page_content": "Nie licząc przypadków albinizmu, polegającego na braku pigmentu, obie warstwy nabłonka barwnikowego tęczówki są bardzo bogate w barwnik. Niesie to za sobą pewne trudności, jeśli chodzi o mikroskopię. Mianowicie duża ilość barwnika utrudnia odróżnienie od siebie poszczególnych komórek, a nawet obu warstw nabłonka tęczówki. W rezultacie, aby dokonać obserwacji mikroskopowej tego nabłonka, należy uprzednio odbarwić go. Pomimo takiego wyglądu obie warstwy nie są ze sobą mocno połączone i można rozdzielić je bez większych problemów, używając do tego choćby pędzelka.\nNabłonek barwnikowy ma znaczenie dla koloru oczu, oprócz pigmentu, skupionego w ziarnach w obrębie melanocytów. Bardziej jednak na barwę oczu wpływa ilość pigmentu rozmieszczonego w przedniej warstwie zrębu tęczówki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3591457", "fragment_id": "1327291/1", "subtitle": "", "title": "Nabłonek barwnikowy tęczówki", "source": "wikipedia", "start_index": 1552.0, "parentId": 3591457.0, "document_id": "1327291", "score": 0.24655254185199738}, "uuid": "7c8dc5a7-ba57-4e92-8e10-5f8acb43e22d"}, {"page_content": "Barwa jest postrzegana dzięki komórkom światłoczułym w siatkówce oka, zwanym pręcikami i czopkami. Ściślej: pręciki są wrażliwe na stopień jasności (widzenie skotopowe), czopki także na barwę (widzenie fotopowe). Są trzy rodzaje czopków, a każdy z nich jest najbardziej wrażliwy na jeden z trzech zakresów barw – niebieskiej, zielonej lub czerwonej (przy czym zakresy te zachodzą na siebie), co łącznie umożliwia widzenie wszystkich barw. Oko ma swą ograniczoną rozdzielczość barw, tzn. czasem nie jest w stanie dostrzec różnicy występującej między dwoma barwami o różnym widmie traktując je jako takie same. Wrażliwość na barwę ma swoje uwarunkowania osobnicze, ale także jest wynikiem częstego obcowania z barwą (np. malarz, drukarz itd.).\nOko ludzkie wykazuje różny stopień wrażliwości na określoną barwę, co jest uwarunkowane liczbą czopków wrażliwych na określoną długość fal świetlnych. Za widzenie barwy niebieskiej odpowiada ok. 4% czopków, za zieloną – 32%, za czerwoną – 64%. Różnice barwy niebieskiej i ciemnoczerwonej są słabiej dostrzegane niż różnice w innych barwach. Jeśli dwie barwy zapiszemy w przestrzeni barwnej CIELab można podać liczbę ΔE będącą odległością między tymi barwami w trójwymiarowej przestrzeni CIELAB. Przyjmuje się, że jeśli ΔE jest poniżej 1, wówczas różnica między barwami jest niedostrzegalna. Przy ΔE pomiędzy 1 a 2 różnice spostrzega tylko doświadczony obserwator.\nNie wszystkie szczegóły postrzegania barw są zrozumiałe, ze względu na złożone przetwarzanie informacji o barwach w mózgu.\nHistoria badań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19633", "fragment_id": "170527/2", "subtitle": "", "title": "Barwa", "source": "wikipedia", "start_index": 2563.0, "parentId": 19633.0, "document_id": "170527", "score": 0.30446112155914307}, "uuid": "7b4f125e-9024-47c0-9a5c-f652d796a295"}, {"page_content": "Szare oczy, podobnie jak oczy niebieskie i zielone, posiadają melaninę w tylnej części tęczówki, podczas gdy przednia część tęczówki zawiera znikome jej ilości. Szary kolor oka podobny jest nieco do barwy niebieskiej, jednak szara tęczówka posiada większe ilości kolagenu, przez co światło zostaje w niej rozszczepione w inny sposób niż w tęczówce niebieskiej. Uwzględniając biologiczne aspekty kolorów oka, barwa szara jest barwą wypadkową niebieskiego i zielonego koloru oczu. Jednocześnie sugeruje się, że oczy szare, oraz niebieskie mogą mieć różne zawartości melaniny, niezależnie od barwy. Gdy tęczówka barwy szarej widziana jest w powiększeniu, wykazuje niekiedy tendencję do posiadania bardzo niewielkich ilości barw żółtej i brązowej w przedniej części tęczówki.\nSzare oczy najczęściej występują w Europie Północnej i Wschodniej, północnej części Bałkanów, oraz w niektórych rejonach Azji Zachodniej. Szara barwa tęczówki spotykana była także pośród niektórych berberyjskich ludów Algierii w Afryce Północnej, jak i również pośród niektórych mieszkańców Bliskiego Wschodu, Azji Środkowej oraz Azji Południowej.\nNiebieskie.\nGłówna teoria mówi, że niebieskie oczy pojawiły się z czasem, przez tysiąclecia przystosowywania się do zimniejszego klimatu. Na początku 2008 duńscy naukowcy odnaleźli nowy trop, mogący wyjaśnić genezę niebieskich oczu. Opierając się na długich badaniach prowadzonych wśród społeczności Danii, Jordanii i Turcji doszli do wniosku, że niebieska barwa oczu pojawiła się wskutek mutacji. Tę samą konkluzję wysnuł australijski naukowiec Richard Sturm z Uniwersytetu Queensland w Brisbane. Według nich mutacja miała miejsce ok. 10 000 lat temu. Jej rozprzestrzenienie się nastąpić miało wraz z wędrówką na północ, zaś wcześniej jedyną barwą była brązowa. Pojawienie się mutacji u jednego osobnika rodzi domysł naukowców, że współcześni ludzie mający niebieskie oczy wywodzą się od wspólnego przodka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147093", "fragment_id": "17381/5", "subtitle": "", "title": "Kolor oczu", "document_id": "17381", "start_index": 8176.0, "parentId": 147093.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2558898627758026}, "uuid": "e1f1e3db-ef07-4934-8d0e-7b93f06f5c46"}, {"page_content": "Oko unaczynione jest przez tętnicę oczną będącą gałęzią tętnicy szyjnej wewnętrznej. Tętnica oczna (łac.\"arteria ophtalmica\") wchodzi do oczodołu z jamy czaszki przez kanał wzrokowy, gdzie tworzy dwa układy naczyń krwionośnych::\nUnaczynienie narządów dodatkowych oka:\nŻyły.\nZ oczodołu i gałki ocznej krew zbierają:\nNaczynia chłonne.\nZarówno w gałce ocznej jak i w oczodole nie ma naczyń chłonnych. Limfa odpływa głównie przez szczeliny i przestrzenie chłonne, zwłaszcza przez przestrzeń przynaczyniówkową (łac. spatium perichoroideale).\nUnerwienie gałki ocznej.\nGałkę oczną unerwiają następujące włókna:\nMięśnie gałki ocznej unerwiają:\nOczy w antropologii.\nDuże znaczenie w antropologii ma zróżnicowanie zarówno koloru oczu, jak i ich oprawy.\nKolor oczu jest określany najczęściej przy pomocy odpowiedniej skali. W oprawie oka rozróżniamy różne sposoby ustawienia szpary ocznej (poziome, skośne ku górze, skośne ku dołowi), jej rozwartość, kształt (wrzecionowaty, migdałowaty) oraz ukształtowanie powiek (np. tzw. powieka semicka, powieka o profilu brzoskwiniowym). Silnie wykształcone fałdy powiekowe zakrywające wewnętrzny kąt tworzą fałdę mongolską, zaś zakrywające kąt zewnętrzny – fałdę hotentocką.\nHigiena oczu.\nHigiena oka polega na ochronie przed nieprzyjaznymi czynnikami środowiskowymi oraz nawilżaniu narządu wzroku tak, aby zapewnić mu optymalny poziom filmu łzowego. W tym celu zalecane są następujące działania profilaktyczne:\nZobacz też.\nNarządy dodatkowe oka.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nWady wzroku.\n \"Osobny artykuł: Wada wzroku.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37242", "fragment_id": "178032/6", "subtitle": "", "title": "Oko", "document_id": "178032", "start_index": 9109.0, "source": "wikipedia", "parentId": 37242.0, "score": 0.15448406338691711}, "uuid": "dac7c0e6-ccdb-4dab-a666-979ac0f0b0a4"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „siatkówka”.\nSiatkówka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;retina&lt;/&gt;) – część oka, która jest elementem odbierającym bodźce wzrokowe. Jest specyficznej budowy błoną znajdującą się wewnątrz gałki ocznej, na jej tylnej powierzchni. Znajdują się w niej 3 z 4 neuronów drogi wzrokowej (I- pręciki i czopki, II-kom. dwubiegunowe, III kom. wielobiegunowe). Siatkówka charakteryzuje się największą konsumpcją tlenu na jednostkę masy tkanki w organizmie człowieka.\nBudowa.\nPodstawowymi elementami budowy siatkówki są ułożone w kilka warstw komórki nerwowe, które z mózgiem łączy nerw wzrokowy. Zmodyfikowane neurony: czopki i pręciki, są jej światłoczułymi receptorami. Siatkówka ludzkiego oka zawiera około 6 mln czopków i 100 mln pręcików[]. Innym rodzajem neuronów występującym w siatkówce są komórki dwubiegunowe i komórki zwojowe siatkówki. W komórkach zwojowych żaby, myszy i ludzi wykryto melanopsynę, odpowiadającą prawdopodobnie za regulację rytmu dobowego.\nPręciki są wrażliwe na natężenie światła i pozwalają na widzenie czarno-białe. Są wydłużonymi, cienkimi komórkami, które w swej zewnętrznej części zawierają zawarty w około 2000 dyskoidalnych strukturach światłowrażliwy barwnik: rodopsynę. Pręciki nie występują w dołku środkowym, za to jest ich dużo w częściach peryferyjnych siatkówki. Czopki skupiają się w centralnej części siatkówki i odpowiadają za widzenie barwne. Zawierają trzy barwniki wrażliwe na światło niebieskie, zielone i czerwone. Czopki są też odpowiedzialne za ostrość widzenia. Największa liczba receptorów znajduje się w plamce żółtej, zaś w plamce ślepej nie ma ani jednego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19747", "fragment_id": "173603/0", "subtitle": "", "title": "Siatkówka (anatomia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 19747.0, "document_id": "173603", "score": 0.13191615045070648}, "uuid": "aca815ee-7588-4de2-9963-e82f93c7ceda"}]}
{"id": "q_250", "question": "Które owady afrykańskie powodują znaczne szkody zjadając drewno?", "answer": [{"page_content": "Owady wydobyte z drewna, szczególnie mrówki i kózkowate oraz inne chrząszcze żyjące w drewnie (larwy i imago). Rzadko mogą żywić się też gąsienicami motyli i mięczakami (ślimaki), a nawet nasionami drzew. Poza tym przylatują na drzewa odwiedzone przez inne dzięciołowate i zlizują wyciekający z nich sok roślinny.\nGdy zlokalizuje owady w korowinie, wydobywa je kilkoma potężnymi uderzeniami dzioba lub z wąskich chodników (mechaniczna wada w drewnie, naruszona przez owady tkanka drzewa) wyciąga je długim językiem, który w przedniej części zaopatrzony jest w zadziorki. Żeruje przeważnie w rozrzedzonych lasach iglastych i mieszanych, gdzie znaleźć może obumarłe lub chore drzewa albo świeże pniaki. Ślady po wykuwaniu i wydobywaniu owadów są bardzo charakterystyczne – całkowicie rozłupane zmurszałe pniaki, mocno okorowane drzewa (duże prostokątne i głębokie dziury), w których pasożytowały owady. W przypadku spróchniałych świerków dziobanie zaczyna się od dołu w górę i przebiega wzdłuż czerwonej zgnilizny, przez co dziury są prostokątne, a szczeliny mogą mieć długość metra. Może też rozkopywać mrowiska.\nDzięcioły czarne zjadają też w komorach gniazdowych owady zamieszkujące drewno (niekoniecznie wewnątrz) – mrówki i chrząszcze.\nStatus i ochrona.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje dzięcioła czarnego za gatunek najmniejszej troski (LC – \"Least Concern\") nieprzerwanie od 1988 roku. Liczebność światowej populacji zgrubnie szacuje się na 6–10,5 miliona dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50135", "fragment_id": "656105/4", "subtitle": "", "title": "Dzięcioł czarny", "parentId": 50135.0, "start_index": 5313.0, "document_id": "656105", "source": "wikipedia", "score": 0.5734502077102661}, "uuid": "a6921e62-2fd1-4093-8560-ccb1d992e9ee"}, {"page_content": "Bardzo ważną cechą owadów jest ich duża rozrodczość, połączona w niektórych przypadkach ze zdolnością do masowego, gwałtownego rozmnażania tzw. gradacji. Przykładem mogą być drobne cykady – piewiki, u których z jednej pary w ciągu sześciu pokoleń, w jednym roku powstać może 500 milionów osobników. W Afryce obserwowano w 1936 roku przelot szarańczy wędrownej trwający trzy dni, chmarą o szerokości 5 km i grubości 15 m. Nietrudno wyobrazić sobie szkody, jakie taka inwazja żarłocznych owadów wyrządza na polach uprawnych.\nOwady w zdecydowanej większości żywią się pokarmem roślinnym i jedne zjadają liście, inne igły drzew iglastych, jeszcze inne pąki, młode pędy, korę lub też owoce, a jeszcze inne, jak kołatki zjadają martwe drewno.\nWiele gatunków owadów jest pasożytami odżywiającymi się kosztem swoich żywicieli okresowo lub stale, pasożytami zewnętrznymi lub wewnętrznymi.\nZastosowania kulinarne.\nOwady jadali w starożytności Grecy i Rzymianie, jednak po upadku antycznych cywilizacji średniowieczne społeczeństwa odrzuciły spożycie owadów, jedynie do początku XX wieku we francuskiej kuchni sporządzano zupę z chrabąszczy majowych. W Unii Europejskiej owady są traktowane jako tzw. nowa żywność, w związku z czym obrót nimi w celach konsumpcyjnych wymaga urzędowej zgody.\nProblemy nazewnicze.\nW polskim języku naukowo-biologicznym słowo „insekt” jest synonimiczne do słowa „owad” bez rozróżnienia na jego znaczenie dla człowieka (szersze znaczenie). Natomiast w opracowaniach popularnych, z zakresu rolnictwa i w języku potocznym słowa „insekt” używa się na określenie owadzich szkodników, w tym owadów pasożytniczych (węższe znaczenie), por.: insektycydy.\nPodział systematyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44891", "fragment_id": "651606/4", "subtitle": "", "title": "Owady", "document_id": "651606", "start_index": 6886.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44891.0, "score": 0.1931593418121338}, "uuid": "8aa1b6f1-a0c1-47fa-8f26-afc0931e3117"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKołatkowate (Anobiidae) – rodzina owadów z rzędu chrząszczy.\nPrzedstawiciele rodziny to małe kilkumilimetrowe owady o wytwornym wyglądzie, wśród których często występuje dymorfizm płciowy. Łatwiej jest je usłyszeć niż zobaczyć. Ich nazwa wzięła się od nocnych pieśni miłosnych wykonywanych przez samce sygnalizujących swoją obecność samicom. Ich środowiskiem życia jest stare drewno, w którym drążą chodniki we wszystkich kierunkach. Niekiedy mogą wyrządzać znaczne szkody gospodarcze niszcząc drewno np. w meblach. Inne mogą powodować znaczne szkody w przechowalniach żywności jak np. żywiak chlebowiec. Niektóre żyją w hubach drzewnych. Larwy przypominają pędraki z rodziny poświętnikowatych, też są miękkie, krępe i zgięte.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=438737", "fragment_id": "77203/0", "subtitle": "", "title": "Kołatkowate", "document_id": "77203", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 438737.0, "score": 0.5}, "uuid": "1a10f16c-a5c1-49a4-a8e6-6c3d09128c8b"}, {"page_content": "Chodniki owadzie duże mają średnicę otworów wylotowych większą niż 3 mm. Ich wpływ na jakość drewna zależy od liczby chodników i gatunku owadów, które je zrobiły. Ze względu na higienę składnicy, gatunki te uważa się za mniej szkodliwe niż gatunki owadów drążących chodniki małe. Owady, których larwy żerują kilka lat w drewnie, nawet po jego przetarciu i zastosowaniu do konstrukcji są groźnymi szkodnikami w budownictwie. Przykładem są larwy spuszczela (Hylotrupes bajulus L.), których rozwój i żerowanie trwa co najmniej 3-4 lata, zawleczone z drewnem konstrukcyjnym do budynków, niszczą w nich drewno drążeniem splątanych chodników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=678793", "fragment_id": "803763/1", "subtitle": "", "title": "Chodniki owadzie", "document_id": "803763", "start_index": 1365.0, "source": "wikipedia", "parentId": 678793.0, "score": 0.6319523453712463}, "uuid": "db921777-225a-4ea1-bb37-8c9a976520ad"}, {"page_content": "Termity są często plagą w nowo wybudowanych osiedlach mieszkaniowych wybudowanych na terenach stanowiących wcześniej środowisko termitów. Drewno, z którego budowane są domy staje się nowym źródłem pożywienia. Najchętniej zjadają miękkie drewno. Rzadziej pożywiają się drewnem takich drzew jak cyprys czy jałowiec, jednakże nie ma takiego drewna, którego zastosowanie gwarantowałoby to, że termity nie zechcą go skonsumować. W badaniach nad preferencjami żywieniowymi termitów wykazano, że kolejność z jaką dobierają się termity do źródła celulozy jest następująca: czysta luźna celuloza, bibuła i papier, tektura, miękkie drewno, twarde drewno. Termity przetwarzają celulozę na pokarm za sprawą wiciowców \"Devescovina\" i bakterii (krętków \"Pillotina\") żyjących w ich organizmach. Do przetrwania termity potrzebują drewna, wilgoci i ciepła. Termity szybko wysychają, gdyż mają cienką „skórę”. Jedynie owady uskrzydlone są bardziej odporne na brak wilgoci.\nTypy termitów.\nWyróżnia się dwa główne typy termitów:\nTermity drewniane.\nTermity żyjące tylko w drewnie należą do bardziej prymitywnych. Tworzą kolonie w wydrążonych tunelach wewnątrz martwych konarów i pni drzew. Z tego względu kolonie tego typu termitów rzadko mają więcej jak kilka tysięcy osobników. Gdy zużyją całe drewno i nie mają dostępu do nowych zasobów drewna, kolonia ginie. Podział kastowy u tych termitów jest prostszy. Żołnierze o pomarańczowych głowach i silnych szczękach bronią kolonii przed intruzami. Zamiast zwykłych robotników i robotnic występują tak zwani fałszywi robotnicy i robotnice, będący zatrzymaną w rozwoju formą płciową wspomagającą królową i króla w wychowaniu młodych termitów. Wiele z tych fałszywych robotnic i robotników przekształca się w dorosłą skrzydlatą postać i w odpowiednim czasie odlatuje w celu założenia nowej kolonii.\nTermity potrafiące budować tunele poza drewnem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47260", "fragment_id": "648913/2", "subtitle": "", "title": "Termity", "document_id": "648913", "start_index": 2741.0, "parentId": 47260.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15530246496200562}, "uuid": "84cb60ac-3971-4961-9758-319b878f3c11"}, {"page_content": "Chodniki owadzie – wada drewna z grupy uszkodzeń mechanicznych polegająca na naruszeniu tkanek drzew rosnących, składowanych w postaci drewno okrągłego lub tarcicy przez owady. Chodniki owadzie występują w drewnie wszystkich gatunków drzew. Ze względu na głębokość dzielą się je na:\nze względu na ich wielkość dzielą się na:\nChodniki powierzchowne występują na pograniczu kory i drewna i wnikają na głębokość nie większą niż 3 mm. W niewielkim stopniu obniżają jakość techniczną drewna. Nie wykonuje się ich pomiarów, a stwierdza jedynie występowanie.\nChodniki płytkie sięgają od 3 do 15 mm w głąb drewna okrągłego. Obniżają jakość drewna w stopniu zależnym od liczby i średnicy otworów. Przy masowym występowaniu mierzy się ich długość strefy porażenia przez owady w cm, natomiast przy pojedynczym występowaniu oblicza się liczbę chodników na 1 m pobocznicy pnia.\nChodniki owadzie głębokie sięgają powyżej 15 mm w głąb drewna okrągłego, a ich pomiar dokonuje się jak w przypadku chodników płytkich.\nChodniki owadzie małe to chodniki, których średnica otworów wylotowych nie przekracza 3 mm wywołanych przez drwalniki, kołatki, cetyńca mniejszego itp.). Występując w dużej liczbie znacznie obniżają jakość drewna. Owady drążące małe otwory w drewnie wprowadzone na składnicę mogą spowodować wskutek intensywnego rozmnażania i żerowania - znaczne straty materialne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=678793", "fragment_id": "803763/0", "subtitle": "", "title": "Chodniki owadzie", "parentId": 678793.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "803763", "score": 0.5046895742416382}, "uuid": "3cffb10b-f3f9-431e-bdfc-4e6302fb0b25"}, {"page_content": "Ksylofag, drewnojad (gr. \"xýlon\" drewno, \"phageín\" jeść) – gatunek saproksyliczny odżywiający się drewnem, głównie owady (termity, niektóre kornikowate). Przykładem ksylofaga jest chrząszcz \"Morinus funereus\" z rodziny kózkowatych.\nKsylofagi najliczniej występują w lasach, zwłaszcza lasach naturalnych. Należą do nich groźne szkodniki drzew.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462687", "fragment_id": "1565840/0", "subtitle": "", "title": "Ksylofag", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 462687.0, "document_id": "1565840", "score": 0.2874501943588257}, "uuid": "5b6fdbaa-38c8-4943-b044-c67e9302687c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŚwidrakowate (Teredinidae) – wysoce wyspecjalizowana rodzina morskich małży z rzędu Myoida, obejmująca szeroko rozprzestrzenione w morskich wodach całego świata gatunki, przystosowane do borowania otworów w drewnie i trawienia celulozy. Odgrywają dużą ekonomiczną i ekologiczną rolę w ekosystemach wodnych, jako reducenci drewna. Najlepiej poznanym przedstawicielem tej rodziny jest świdrak okrętowiec (\"Teredo navalis\") – gatunek powodujący znaczne szkody poprzez niszczenie w krótkim czasie drewnianych elementów urządzeń portowych, statków i budowli hydrotechnicznych.\nWystępowanie.\nTeredinidae są szeroko rozprzestrzenione – występują w niemal wszystkich morzach świata, poza strefą polarną, ale większość gatunków preferuje pełnosłone i ciepłe wody w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Przebywają przede wszystkim w strefie przybrzeżnej, co jest spowodowane dostępnością drewna. Wiadomo jednak, że są zdolne przetrwać z dala od brzegów, nawet w głębokich wodach, a niektóre wnikają do wód słonawych. Do wielu akwenów zostały zawleczone w drewnianych kadłubach statków morskich lub w dryfujących kawałkach drewna.\nBudowa ciała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2456311", "fragment_id": "567573/0", "subtitle": "", "title": "Świdrakowate", "parentId": 2456311.0, "start_index": 0.0, "document_id": "567573", "source": "wikipedia", "score": 0.21157222986221313}, "uuid": "a0eab7d1-8a3b-405e-9a97-557cd1909112"}, {"page_content": "Uszkodzenia drewna przez ptaki – wada drewna z grupy uszkodzeń mechanicznych polegająca na naruszeniu przez ptaki tkanek drzew stojących żywych, obumierających, martwych lub rzadziej drewna okrągłego i przetworzonego. Występuje w postaci otworów na pobocznicy pnia o różnej średnicy i głębokości, rzadziej w innych postaciach. Uszkodzenia te występują w drewnie wszystkich gatunków drzew, obniżając wydajność surowca drzewnego. Pomiaru wady nie wykonuje się, stwierdza się jedynie obecność lub określa się liczbę występujących otworów.\nTypowym uszkodzeniem są dziuple dzięciołowatych, często zakładane są w chorym drewnie, zaatakowanym przez grzyby lub owady. Z uwagi na swój rozmiar oraz łatwość wtórnego porażenia drewna przez grzyby dziuple traktowane są jako specyficzny rodzaj zgnilizny.\nInnym typowym przykładem działalności dzięciołów jest nakłuwanie wczesną wiosną kory zdrowych drzew. Regularne, coroczne nakłuwanie nosi nazwę \"obrączkowania\", może ono w kolejnych latach doprowadzić do powstawania w uszkodzonych miejscach deformacji i zgrubień. Osłabione drzewa mogą stać się ofiarami owadów i grzybów.\nRównież dzięcioły w poszukiwaniu larw owadów żyjących w drewnie uszkadzają znaczne fragmenty drewna.\nWe wczesnym etapie wykształcania kłód i strzał (np. na etapie uprawy) wiele ptaków rozdziobuje pędy wierzchołkowe sadzonek, doprowadzając do różnych form krzywizn. Pędy wierzchołkowe są niszczone przez niektóre: kuraki, krukowate, łuszczaki i grzywacza.\nW Polsce mimo wszystkich szkodliwych działań ptaków dotyczących uszkodzeń drewna, nie podejmuje się działań zapobiegawczych. W cennych uprawach leśnych stosuje się jedynie odstraszanie albo specjalne osłonki na sadzonki. Pożyteczna działalność ptaków jako entomofagów znacznie przewyższa ich niewielką w wymienionych zakresach szkodliwość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1351617", "fragment_id": "1110131/0", "subtitle": "", "title": "Uszkodzenia przez ptaki (wada drewna)", "parentId": 1351617.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1110131", "source": "wikipedia", "score": 0.5618289709091187}, "uuid": "2bf7d13d-cfe3-4e18-9173-006c959617fa"}, {"page_content": "Szkodniki magazynowe - organizmy wyrządzające szkody w przechowalnictwie, należą do nich m.in. gryzonie (myszy, szczury), owady. Szkodniki magazynowe uszkadzają np. wyroby z drewna (np. owady saproksylobiontyczne), produkty żywnościowe, płody rolne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=717887", "fragment_id": "841359/0", "subtitle": "", "title": "Szkodniki magazynowe", "document_id": "841359", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 717887.0, "score": 0.39573025703430176}, "uuid": "a3006324-79e7-45ae-8e36-e992417f8977"}]}
{"id": "q_251", "question": "Jaki kolor ma sierść konia bułanego?", "answer": [{"page_content": "Umaszczenie koni lub maść konia – barwa sierści pokrywającej ciało konia, wraz z barwą grzywy i ogona, uwarunkowana genetycznie. W przeważającej części typ maści wyróżnia się wyłącznie w oparciu o barwę sierści pokrywającej ciało, są też jednak takie maści, gdzie oprócz koloru sierści ważne są również barwa koloru włosów grzywy i ogona. Maść oprócz określonej barwy może też mieć inne cechy, jak np. jabłkowitość charakteryzująca się pojawianiem kół włosów ciemnych na tle jaśniejszych włosów u siwych koni i inne.\nO swoistym umaszczeniu konia stanowią takie wzajemne zachowania genów jak: recesywność, dominowanie i epistaza. Kolor okrywy włosowej uzależniony jest od występowania pigmentu. Gdy koń ma jasne kopyta, białą sierść na głowie i kończynach, to znaczy, że nie ma pigmentu w tych częściach ciała. Cechy umaszczenia są ważne dla identyfikacji oraz ewidencji hodowlanej.\nPodstawowe informacje.\nMaść koni determinowana jest przez kilkanaście genów, które dzielą się na grupy według efektu fenotypowego:\nKonie charakteryzują się wielką różnorodnością umaszczeń, które w większości przypadków nie jest cechą rasową. Wyjątkami od tej reguły są rasy o stałym umaszczeniu: haflinger (umaszczenie kasztanowate z konopiastą grzywą i ogonem), appaloosa (umaszczenie tarantowate), konik polski (umaszczenie myszate), palomino (umaszczenie izabelowate), koń fiordzki (umaszczenie bułane) oraz koń fryzyjski (umaszczenie kare oraz kasztanowate (te jednak nie są dopuszczane do hodowli), jedyną możliwą odmianą jest mała gwiazdka na czole u wałachów), albino (umaszczenie białe).\nUmaszczenia jednolite.\nUmaszczenia rozjaśnione.\nSrebrne.\nGen srebrny rozjaśnia tylko czarny pigment, więc konie kasztanowate mogą być tylko nosicielami tego genu.\nSzampańskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1688533", "fragment_id": "702953/0", "subtitle": "", "title": "Umaszczenie koni", "parentId": 1688533.0, "start_index": 0.0, "document_id": "702953", "source": "wikipedia", "score": 0.9435453414916992}, "uuid": "d7d18074-45c9-40a3-9791-6101924e9707"}, {"page_content": "Konie charakteryzują się wielką różnorodnością umaszczeń, które w większości przypadków nie są cechą rasową. Wyjątkami od tej reguły są rasy: haflinger (umaszczenie kasztanowate z konopiastą grzywą i ogonem), appaloosa (umaszczenie tarantowate), konik polski (umaszczenie myszate), palomino (umaszczenie izabelowate), fiording (umaszczenie bułane) oraz koń fryzyjski (umaszczenie kare, jedyną możliwą odmianą jest mała gwiazdka na czole), albino (umaszczenie białe).\nAppaloosa należą do koni o maści leopard. Są to wszystkie ubarwienia koni, na których widać kropki. Jednym z rzadszych rodzajów leopard jest snowflake, jasne kropki na ciemnej powierzchni.\nCiekawe kolory sierści charakteryzują także Quarter horse, m.in. buckskin: sierść beżowa, grzywa ciemna, paint indiana: nieregularne plamy różnych kolorów. Istnieje też silver dapple: czekoladowo-szara sierść ze srebrnymi grzywą i ogonem.\nCharakterystyka chodów konia.\nWśród naturalnych chodów konia rozróżnia się (w kolejności według prędkości):\n chód czterotaktowy; koń stawia nogi w kolejności: lewa tylna, lewa przednia, prawa tylna, prawa przednia. Rodzaje stępa: swobodny, pośredni, wyciągnięty.\n chód dwutaktowy, koń stawia dwie nogi po przekątnej (prawa przednia i lewa tylna, lewa przednia i prawa tylna). Rodzaje kłusa: roboczy, pośredni, zebrany, wyciągnięty. Z punktu widzenia jeźdźca w rekreacji wyróżnia się: kłus anglezowany, ćwiczebny (pełny siad) lub w półsiadzie. Kłusaki mają również kłus szybki, który u innych koni nazywa się już galopem. W jeździe rekreacyjnej oraz sportowej jeździec anglezując, powinien siadać na siodło, kiedy przednia noga jest na ziemi. W konkursach ujeżdżeniowych na czworoboku od klasy P stosuje się tylko kłus ćwiczebny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3047", "fragment_id": "168476/2", "subtitle": "", "title": "Koń domowy", "document_id": "168476", "start_index": 2997.0, "parentId": 3047.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8511978983879089}, "uuid": "58058b4a-efc3-4788-9891-a2598fb71dd7"}, {"page_content": "Sierść jest krótka, barwy jasnoszarej, jasnordzawobrązowej, jasnoszarobrązowej z wierzchu, przy tym bez białych plamek. Sierść na spodzie ciała jest czysto biała albo jasnoszarobrązowa, czasem na bokach ciała występuje biały pasek. Z włosów na głowie formuje się czub, długości 12–15 mm u samców, co odróżnia go od innych sympatrycznie występujących gatunków molosowatych. Czubek ten jest oznaką dymorfizmu płciowego – samce posiadają dwubarwne takie ozdoby, długości wcześniej wspomnianych 12–15 mm, podczas gdy u samic ten przydatek jest krótki, długości 3–5 mm, biały. Włosy tego ornamentu u rozmnażających się samców są u podstawy barwy czerwonokasztanowej albo czarniawobrązowej, a przy końcu białej lub jasnopłowożółtej. Prawdopodobnie rozwój czuba zależy od wieku samca i jego kondycji rozrodczej. U dojrzałych samców włosy te różnią się od włosów okrywających ciało, zwane są \"osmetrichia\"; są one powiązane z gruczołami i emitują zapachy wydzielane przez nietoperza (ang. \"scent dispersal\"). Podobnie jest w przypadku pokrewnego moloska drobnego (\"Ch. pumilus\"). Błona skrzydeł jest koloru białego, czasem jasnoszarawobrązowego, uropatagium jest brązowe. Brązowe uszy łączy pasek skóry zawierający skierowaną do tyłu kieszeń, do której chowany jest czub. Same uszy średniej wielkości, skierowane do przodu, sięgają prawie końca pyska. Koziołek (\"tragus\") jest niewielki, częściowo zakryty przez antytragus. Warga górna ma 5–6 widocznych zmarszczek na każdej stronie, również wiele włosków. Kość przedszczękowa (\"premaxilla\") jest dobrze skostniała. Połączone otwory podniebienne tworzą małej wielkości pustą przestrzeń w kształcie litery „U”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5526873", "fragment_id": "330207/4", "subtitle": "", "title": "Molosek blady", "source": "wikipedia", "start_index": 5694.0, "document_id": "330207", "parentId": 5526873.0, "score": 0.07754171639680862}, "uuid": "0fb8a61a-65a1-4ce3-bc32-9119846beb92"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKułan turkmeński (\"Equus hemionus kulan\") – podgatunek kułana azjatyckiego, zwierzę z rodziny koniowatych (Equidae), zaliczane do grupy półosłów, zamieszkujące półpustynne równiny Azji Środkowej.\nKułany turkmeńskie zamieszkują stepy, półpustynie i pustynne równiny. Dorastają do ok. 140 cm w kłębie. Sierść na grzbiecie jest bułana, na brzuchu i zadzie koloru białego. Odżywiają się trawami i ziołami. Potrafią wykopywać dostęp do wody. Zimą pozyskują wodę, jedząc śnieg. Matki z młodymi tworzą wędrujące stada. Ciąża u kułanów turkmeńskich trwa 11 miesięcy. Samce często żyją samotnie. Są zwierzętami agresywnymi, broniącymi terytorium. W naturze żyją do 14 lat, w niewoli do 26.\nPopulacja uległa znacznemu zmniejszeniu w drugiej połowie XX wieku. W 2016 roku wprowadzono zapis jako gatunku globalnie zagrożonego do czerwonej księgi IUCN.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5249606", "fragment_id": "1040446/0", "subtitle": "", "title": "Kułan turkmeński", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1040446", "parentId": 5249606.0, "score": 0.07540412992238998}, "uuid": "233fabc2-79f4-48b4-9787-cff8bacdd9bc"}, {"page_content": "Koń buloński (fr. \"boulonnais\") – bardzo stara, choć oficjalnie istniejąca od XVII w. rasa konia, która pochodzi z północno-zachodniej Francji.\nBudowa.\nKoń buloński to zimnokrwisty koń pociągowy, bardzo przyjazny dla ludzi. Jego średni wzrost w kłębie wynosi 150-170 cm.\nKonie te wyróżnia dominujące występowanie maści siwej, bywa kasztanowata i gniada. Rasa ta ma głowę w typie konia arabskiego oraz typowo skośnie opadające łopatki. \nTe konie charakteryzuje delikatna i cienka skóra, porównywana do polerowanego marmuru, gdyż spod niej prześwitują naczynia krwionośne.\nKonie bulońskie jak na masywne ciało mają swobodną i płynną akcję.\nHistoria, pochodzenie.\nO koniu bulońskim mówi się, że jest arystokratą wśród koni ciężkich, gdyż ma starożytny rodowód.\nKiedyś istniały konie mareyeuse - zwane również \"petite boulonnais\", czyli \"mały bulończyk\". Były one znacznie szybsze i były drobniejszej budowy niż ich krewni - konie bulońskie. Konie mareyeuse całkowicie wyginęły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1107377", "fragment_id": "1348371/0", "subtitle": "", "title": "Koń buloński", "parentId": 1107377.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1348371", "source": "wikipedia", "score": 0.3283367455005646}, "uuid": "c3209f70-0a3e-4d5e-8874-0fee7db57de6"}, {"page_content": "Grzbiet pokrywa kolczasta sierść o długich włosach spełniających funkcje ochronne i skromnym, wełniastym podszerstku. Podstawową barwą jest czerń, kontrastująca z szerokimi jasnymi pasami, biegnącymi pośrodkowo i po bokach przez grzbiet. Mogą mieć barwę żółtą, pomarańczową, płowoczerwoną. Obszar złożony z jasnych kolców biegnie od szczytu głowy przez kark, ponadto między ciemnymi kolcami grzbietu rozlokowane są jeszcze nieliczne jasne. Pośrodkowo w tylnej części grzbietu mieści się narząd stryduladyjny, tworzony przez czerwonawopłowe potężne kolce w liczbie 14. Pod nimi znajduje się mięsień skórny tworzący dysk wibracyjny. Jego skurcz powoduje szybkie pocieranie kolców o siebie, wywołujące ultradźwięki słyszane przez inne osobniki w odległości do 10 m. Umaszczenie brzucha jest jasnoczerwono-płowobrązowe do żółtego; pokrywają go kolce i nieliczne bardziej miękkie szczeciniaste włosy. Podobne rzadkie włosy porastają też kończyny zwierzęcia.\nWystępuje 20-21 kręgów lędźwiowych. Spojenie łonowe bywa otwarte, prawdopodobnie u samic. Układ wydalniczy i rozrodczy kończą się wspólnym ujściem.\nZewnętrzny ogon nie występuje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2469475", "fragment_id": "509915/1", "subtitle": "", "title": "Tenrekowiec pręgowany", "parentId": 2469475.0, "start_index": 1359.0, "document_id": "509915", "source": "wikipedia", "score": 0.12642808258533478}, "uuid": "15f9f431-1934-444a-ae31-4ae068b6b15b"}, {"page_content": "Sierść składa się z dwóch warstw – miękkiego i gęstego podszerstka, oraz twardych i prostych włosów okrywowych o różnej długości. Na głowie, uszach i po przedniej stronie nóg sierść jest krótsza, a na szyi, grzbiecie, barkach i tylnej powierzchni kończyn występują dłuższe włosy.\nNajczęściej spotykane umaszczenie to czarno-białe, jednak wzorzec dopuszcza wiele kolorów, w tym całkowicie czarny, szary, biały, \"pieprz i sól\", oraz łaciaty z białym lub czarnym tłem. Niepożądany jest rudy kolor oraz obfite cętkowanie na nogach.\nHistoria rasy.\nŁajka rosyjsko-europejska jest rasą, która bazuje na pierwotnych psach myśliwskich, spotykanych w północnych rejonach europejskiej części Rosji, oraz psach użytkowanych przez myśliwych z plemienia Komi. Psy w tym typie były znane od wieków i wykorzystywane bardzo wszechstronnie w polowaniu na grubą zwierzynę, oraz zwierzęta futerkowe i ptaki. Ustalenie wzorca rasy nastąpiło dopiero w latach 50. XX wieku. Rasa zyskała dużą popularność w Rosji, także wśród myśliwych-amatorów, zamieszkujących miasta.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=493288", "fragment_id": "1561920/1", "subtitle": "", "title": "Łajka rosyjsko-europejska", "parentId": 493288.0, "start_index": 1457.0, "document_id": "1561920", "source": "wikipedia", "score": 0.10060209035873413}, "uuid": "01621cb6-3500-440d-b005-418a053e1c5d"}, {"page_content": "Łatwo rozpoznać Exmoora po gęstej kępce włosów u nasady ogona. Kuc posiada sylwetkę zwartą i krępą – szeroki grzbiet, niską klatkę piersiową, cofnięte łopatki, grubą szyję i krótkie uszy. Ponadto ma szerokie czoło i jasne obwódki dookoła oczu. Same oczy posiadają kapturową górną powiekę (tzw. żabie oko), która chroni przed wiatrem i opadami. Wysokość konia nie przekracza 128 cm. Maść gniada, skarogniada, lub bułana, nakrapiane plamki na pysku, wokół oczu i w pachwinach. Białe odmiany nie są dopuszczalne. Exmoor jest bardzo wytrzymały i odporny na wiele końskich chorób. Doskonale przystosował się też do złych warunków atmosferycznych. Posiada wodoodporną szatę zimową składającą się z dwóch warstw sierści, spodniej krótkiej i wełnistej oraz wierzchniej dłuższej i pokrytej łojem. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1492611", "fragment_id": "240885/1", "subtitle": "", "title": "Kuc Exmoor", "document_id": "240885", "start_index": 1287.0, "parentId": 1492611.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21593284606933594}, "uuid": "a60006ac-ab39-45a0-aa55-756675937f36"}, {"page_content": "Ciało zwierzęcia pokrywa puszyste, miękkie futro głębokiej barwy czerwonego wina, rzadziej czerwonopomarańczowej bądź miodowej. Kolor ten pokrywa większość ciała zwierzęcia, od policzków i gardła z kępami włosów na uszach przez grzbiet i kończyny. Barwa czarna widnieje na twarzy, czole, ciemieniu, pysku, dolnej stronie ciała, ogonie, wewnętrznych częściach kończyn, stopach. Na karku obserwuje się barwę białą. Na pysku, piętach i palcach mogą znajdować się małe, jaśniejsze plamy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5508194", "fragment_id": "344384/1", "subtitle": "", "title": "Wari rudy", "document_id": "344384", "start_index": 1243.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5508194.0, "score": 0.2100219577550888}, "uuid": "199da338-311c-4f2a-b29e-45b6c9356906"}, {"page_content": "Długość ciała (bez ogona) 49,5–62,2 cm, długość ogona 43,1–43,2 cm, długość ucha 8,6–9,5 cm; masa ciała około 2 kg. Kolor futra waha się od jasno płowo-żółtego do blado-ochrowego, ciemniejąc do ochrowego na ramionach i środkowej linii grzbietu. Gardło jest jasnoszare; pozostałe dolne części ciała to mieszanka płowożółtego i szarego, w okolicy genitaliów bladożółtego do popielatego. Czarna linia biegnąca przez środek grzbietu składa się ze stosunkowo długich włosów; zaczyna się za łopatką i biegnie aż do nasady ogona. Grzebień na grzbiecie jest wyprostowany. Włosy w dolnej części pleców mają długość 20–22 mm; podszerstek około 10–13 mm. Duże, ciemnobrązowe do czarnych plamy o średnicy 10 lub 15 mm na grzbiecie biegną w podłużnych rzędach, przy czym trzy górne rzędy są najbardziej jednolite. Im bliżej brzusznej strony ciała plamy te stają się mniejsze i bardziej losowo rozmieszczone, zaś na klatce piersiowej i gardle jest tylko kilka małych plamek; między tylnymi kończynami plamy nie występują. Włosy pokrywające mosznę u samców są ciemnobrązowe. Na twarzy występuje ciemna maska i parę białych plamek nad i pod oczami. Na ogonie znajduje się od ośmiu do dziesięciu jasnych pierścieni występujących na przemian z ciemnymi. Szerokość jasnych pierścieni w stosunku do ciemnych na środku ogona wynosi 50–75%; czubek ogona jest jasnoszary. Kończyny przednie i tylne są gęsto nakrapiane. Kończyny przednie są jasne po wewnętrznej stronie i ciemnoszare powyżej, z porozrzucanymi małymi plamkami. Wewnętrzna strona kończyn tylnych jest ciemnoszara, bez plamek, z szarawą plamą nad górną częścią śródstopia. Stopy są ciemne. Jest jedna para sutków", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5251873", "fragment_id": "1096518/2", "subtitle": "", "title": "Żeneta grzywiasta", "parentId": 5251873.0, "start_index": 1975.0, "document_id": "1096518", "source": "wikipedia", "score": 0.07537119835615158}, "uuid": "c5b91d86-1d56-48a4-b697-c2c27d6acee8"}]}
{"id": "q_252", "question": "Co znaczy dosłownie angielski termin „big beat”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia muzycznego używanego w krajach bloku wschodniego. Zobacz też: brytyjski stylu muzyki elektronicznej w latach 90.\nBigbit, big-beat, (ang. „mocne uderzenie”) – funkcjonujące w Polsce i sąsiednich krajach określenie rock and rolla i pokrewnych gatunków muzycznych. Nazwę \"big-beat\" (zastępującą nieakceptowaną przez antyzachodnie władze nazwę \"rock and roll)\" po raz pierwszy zastosowano w Polsce. \nZ krajów bloku wschodniego, muzyka rockandrollowa zyskała pewną akceptację władz komunistycznych najwcześniej właśnie w Polsce - już na początku lat 60. XX wieku. W Czechosłowacji, na Węgrzech i w samym Związku Radzieckim nastąpiło to w połowie lub pod koniec tej dekady. Nazwa big-beat, wbrew intencji jej twórcy, szybko przestała określać wyłącznie muzykę rockandrollową, rozszerzając zakres również na luźno związaną z rockiem muzykę rozrywkową, zwłaszcza charakteryzującą się wyeksponowanym rytmem i prostotą melodyczną oraz harmoniczną, np. twist, madison czy rhythm and blues.\nBigbit bywa utożsamiany z gatunkiem muzycznym beat, czyli nurtem pop-rocka, który w latach 60. XX wieku był u szczytu popularności i miał wpływ na wschodnioeuropejski bigbit.\nW kulturze anglojęzycznej \"Big beat\" oryginalnie oznaczał nie gatunek muzyczny, ale jego cechę, tj. pulsację. Całostka \"big beat\" pojawia się przynajmniej od 1953 r., kiedy puzonista i lider big bandu Buddy Morrow zatytułował swój utwór \"Heap Big Beat\" i płytę \"The Big Beat\", a potem pojawiała się wielokrotnie w różnych tytułach, m.in. piosenki Fatsa Domino, która bywa podawana jako źródło terminu. W 1957 w telewizji American Broadcasting Company emitowano program \"The Big Beat\" prowadzony przez Alana Freeda.\nTło społeczno-polityczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=700", "fragment_id": "181402/0", "subtitle": "", "title": "Bigbit", "parentId": 700.0, "start_index": 1.0, "document_id": "181402", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "4b1792b6-a449-470a-ad80-63d0fba18ca2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy brytyjskiego gatunku muzyki elektronicznej z lat 90tych. Zobacz też: Bigbit - pojęcie używane w krajach bloku wschodniego.\n Ta strona dotyczy gatunku muzyki. Zobacz też: Big beat (ujednoznacznienie).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nBig beat – gatunek elektronicznej muzyki tanecznej powstały w połowie lat 90. XX wieku w Wielkiej Brytanii.\nCharakterystyka.\nGatunek ten łączy elementy elektronicznej muzyki tanecznej, szczególnie z nurtów breakbeat z elementami innych gatunków, w których dominują tradycyjne instrumenty muzyczne. Połączenie to odbywa się zazwyczaj poprzez zapożyczenie fragmentów utworów, tak zwanych sampli lub loopów. Szczególnie chętnie wykorzystywane są fragmenty z utworów z gatunków takich jak: rock, hip-hop, funk, blues i wielu innych. \nOkreślana jest również mianem Funk Breakbeat ze względu na charakterystyczny beat zbliżony bardziej do funky czy też hip-hopu niż do muzyki breakbeat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35373", "fragment_id": "178410/0", "subtitle": "", "title": "Big beat", "parentId": 35373.0, "start_index": 1.0, "document_id": "178410", "source": "wikipedia", "score": 0.5062599182128906}, "uuid": "4087551b-5c58-42e8-9714-a7b3c021e242"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nBeat, bit – nurt muzyki rozrywkowej obejmujący gatunki muzyczne charakteryzujące się wyeksponowanym rytmem i prostotą melodyczną i harmoniczną. W jego skład wchodzą m.in. rock and roll, rhythm and blues, madison czy twist. Nurt ten był popularny w latach 60. XX wieku.\nBywa utożsamiany z bigbitem, czyli pop-rockowym nurtem muzyki w krajach bloku wschodniego, w Polsce i Czechosłowacji nazywanym bigbitem lub big beatem, na Węgrzech beatem, a w Związku Radzieckim wykonywanym przez tzw. zespoły wokalno-instrumentalne (ВИА) bez specyficznej nazwy. \nZ muzyką beat wiąże się zjawisko \"beat boomu\" w Wielkiej Brytanii, czyli masowego powstawania zespołów grających tego typu muzykę, zwaną tam Mersey soundem (merseybeatem). Muzyka beat z drugiej połowy lat 50. XX wieku była pewnym odświeżeniem popularności wczesnego rocka, który wówczas tracił na popularności w Stanach Zjednoczonych. W połowie lat 60. to brytyjska muzyka beat stała się dominującym nurtem pop-rocka, a jej czołowymi wykonawcami byli The Beatles. Konsekwencją tego było zjawisko brytyjskiej inwazji muzycznej i beatlemanii, a także powstanie i popularyzacja nowych grup wykraczających poza ramy muzyki beat, takich jak The Rolling Stones.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4044800", "fragment_id": "583734/0", "subtitle": "", "title": "Beat (gatunek muzyczny)", "document_id": "583734", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4044800.0, "score": 0.5377398133277893}, "uuid": "f9e21267-3396-4f04-9aa0-2d8e9b1474da"}, {"page_content": "Twórcą polskiego wyrażenia „big-beat” był Franciszek Walicki, który zapożyczył to pojęcie i wprowadził do języka polskiego w nowym znaczeniu, gdyż określenie \"muzyka rockandrollowa\" nie odpowiadało ówczesnym władzom politycznym jako zbyt silnie powiązane z kulturą zachodnią. Twórca tego terminu uważał go za synonim rock and rolla, a więc za nazwę nieobejmującą muzyki popularnej takich zespołów jak Czerwone Gitary czy Skaldowie, jednak powszechnie nazywa się tak całą muzykę młodzieżową lat 60. XX w.. Jednocześnie w celu obrony tego typu muzyki podkreślano jej swojskość i nawiązywanie do polskiej muzyki ludowej, co wiązało się z krytyką zbyt dużego naśladownictwa wzorów zachodnich, czyli rockowych. W ramach tej tendencji pojawiło się hasło „Polska młodzież śpiewa polskie piosenki” przyjęte przez zespół Niebiesko-Czarni. Ponadto władza promowała tzw. rock partyzancki, czyli zespoły bigbitowe śpiewające autentyczne piosenki żołnierskie lub własne o podobnej tematyce. Pewnym ewenementem była Msza beatowa „Pan przyjacielem moim”, czyli jedna z pierwszych na świecie mszy skomponowanych w stylu rockowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=700", "fragment_id": "181402/3", "subtitle": "", "title": "Bigbit", "document_id": "181402", "start_index": 4377.0, "source": "wikipedia", "parentId": 700.0, "score": 0.4310153126716614}, "uuid": "ace81211-6ad7-4c73-95c0-3c5ef4ce86c5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nBreakbeat – gatunek elektronicznej muzyki tanecznej, w której mocno akcentowane są instrumenty perkusyjne, często przez sample, jak również bębny i wszelkiego rodzaju instrumenty tworzące rytmiczne uderzenia (tzw. beaty).\nCharakterystyka.\nCharakterystycznym elementem gatunku jest przebieg rytmiczny. Dwudzielne metrum, przełamywane jest synkopami (w przeciwieństwie do prostszych w budowie uderzeń w muzyce house). Linia basu nie jest ułożona harmonicznie do beatu. Breakbeat nierzadko ma sample perkusyjne, lecz częściej wykonuje się go z uderzeń podobnych do techno i funk. Najczęściej robiony jest na syntezatorach i automatach perkusyjnych. Utwory breakbeat'owe mają wolniejsze tempo od utworów muzyki house, a szybsze tempo od utworów muzyki hip-hop.\nPodgatunek często jest mylony z big beat, lecz jest on od niego bardziej psychodeliczny i uderzenia (beat) są w tej samej formie przez większość utworu. Zdarza się też, że jest mylony z drum and bass, ale jest to bardzo wielka różnica (DnB – szybsze tempo, mniej wyczuwalny beat, zwykle zamiast tego używany bass, uczucie \"biegania\" podczas słuchania takiego utworu).\nHistoria.\nZa pionierów tego gatunku uważany jest[] angielski zespół muzyczny The Prodigy. Tymczasem zalążki muzyki breakbeat widać już w latach 70. między innymi u DJ-a Kool Herca i na przykład Afrika Bambaataa. DJ-e w swoich miksach wykorzystywali najczęściej charakterystyczne breaki z utworów funkowych. Między innymi takich wykonawców jak Jamesa Browna czy The Winstons. Największy wpływ na rozwój tego gatunku miały funk, jazz i hip-hop. Doprowadziło to do powstania wielu podgatunków, z których najpopularniejsze są: Nuskool Breaks, Ragga Breaks, Electro Breaks, Hardcore Breaks oraz Progressive Breaks. Współczesny breakbeat często używa brzmienia muzyki dubstep.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598519", "fragment_id": "1547217/0", "subtitle": "", "title": "Breakbeat", "parentId": 598519.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1547217", "source": "wikipedia", "score": 0.28983157873153687}, "uuid": "b77c3686-0a02-4834-9bbd-9d3f3286290e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nThe Big Beat – pierwszy i jedyny album zespołu Holloee Poloy, mieszającego stylistykę rockową, new-wave i awangardę. Był również pierwszym profesjonalnym nagraniem Edyty Bartosiewicz – przyszłej gwiazdy muzyki pop.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=591427", "fragment_id": "1570516/0", "subtitle": "", "title": "The Big Beat", "document_id": "1570516", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 591427.0, "score": 0.1733640879392624}, "uuid": "c68e29e2-5886-43d8-9ecc-9df0126e118a"}, {"page_content": "Big-band (z ang. dosł. „duży zespół”) – zespół muzyczny wykonujący muzykę jazzową lub rozrywkową.\nNajwiększą popularność ten typ zespołu osiągnął w latach 30. i 40. XX wieku w czasach epoki swingu.\nZwykle muzyka dla big-bandów jest w wysokim stopniu aranżowana, co pozostawia mniejsze pole manewru dla solistów jazzowych, w przeciwieństwie dla małych formacji jazzowych, gdzie dużą rolę odgrywa improwizacja. W epoce free jazzu istniały też big bandy, które nie używały zapisanych aranżacji (np. Sun Ra Orchestra, The Art Ansamble Of Chicago).\nBig-band nigdy nie miał do końca ustalonego składu instrumentalnego, ani też liczby muzyków w nim grających. Zwykle było ich od kilkunastu do kilkudziesięciu, podzielonych na sekcje. Klasyczny big-band składa się z sekcji rytmicznej (złożonej z perkusji, fortepianu, kontrabasu, gitary) i sekcji dętej podzielonej zazwyczaj na trzy podsekcje: sekcja trąbek, sekcja puzonów i sekcja saksofonów. Oprócz tego stosuje się także inne instrumenty dęte, zarówno drewniane (głównie flety i klarnety), jak i blaszane (flugelhorny i czasami tubę).\nStruktura.\nSekcja dęta.\nSekcja saksofonów.\nSekcja saksofonów zazwyczaj składa się z pięciu muzyków: dwóch grających na saksofonach altowych, dwóch na saksofonach tenorowych i jeden na saksofonie barytonowym. \"Prowadzącym\" sekcji, który określa ogólny styl i głośność gry jest zazwyczaj pierwszy saksofonista altowy. Jeśli wymaga tego aranżacja, muzycy grają także na innych instrumentach dętych, takich jak flety, klarnety i saksofony sopranowe (czasami oboje i fagoty).\nSekcja dęta blaszana.\nSekcja \"blaszana\" to ogólny termin określający sekcje trąbek i sekcję puzonów (czasami waltorni). Instrumenty te mogą też korzystać z różnego rodzaju tłumików zmieniających efekt brzmieniowy, powszechnie stosowanych w jazzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18323", "fragment_id": "183462/0", "subtitle": "", "title": "Big-band", "parentId": 18323.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183462", "source": "wikipedia", "score": 0.38071250915527344}, "uuid": "56c1f541-a107-4d8f-9826-8ec9b2ecb90c"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Big Beat”. Zobacz też: Big beat.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nBig Beat – trzeci album Roberta Chojnackiego, wydany w 1997 roku.\nNagrania osiągnęły status platynowej płyty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=916250", "fragment_id": "1035665/0", "subtitle": "", "title": "Big Beat (album)", "document_id": "1035665", "start_index": 1.0, "parentId": 916250.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4071783721446991}, "uuid": "ba2d0125-437b-4ecf-807f-083f33100142"}, {"page_content": "Propellerheads – brytyjska grupa muzyczna tworząca big beat, założona przez dwóch producentów muzyki elektronicznej, Willa White'a i Alexa Gifforda. \nNazwa \"Propellerheads\" jest slangowym określeniem komputerowego nerda. Gdy White i Gifford usłyszeli to słowo podczas rozmowy z przyjacielem, stwierdzili że jest to idealna nazwa dla nowego zespołu.\nDyskografia.\nSingle.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=725645", "fragment_id": "852998/0", "subtitle": "", "title": "Propellerheads", "parentId": 725645.0, "start_index": 0.0, "document_id": "852998", "source": "wikipedia", "score": 0.05129557475447655}, "uuid": "da39450b-faac-40a9-ba75-22bce686fddd"}, {"page_content": "The Chemical Brothers – dwuosobowa angielska grupa muzyki elektronicznej składająca się z Toma Rowlandsa oraz Eda Simonsa. Początkowo zespół nagrywał pod nazwą \"The Dust Brothers\" i współpracował przy tworzeniu muzyki elektronicznej między innymi z The Prodigy. The Chemical Brothers w późniejszym czasie nagrywali także z takimi twórcami muzyki elektronicznej jak Moby i Underworld.\nThe Chemical Brothers tworzyli ścieżki dźwiękowe do wielu głośnych amerykańskich filmów, między innymi \"Święty\", \"Niebiańska plaża\", \"Efekt motyla\", \"Hakerzy\", \"Vanilla Sky\", \"Slumdog. Milioner z ulicy\", także angielskich produkcji takich jak \"The Acid House\".\nPoczątkowo nazywali się The Dust Brothers, dla uhonorowania duetu producentów z Ameryki o tej samej nazwie. Jednak kwestie prawne zmusiły ich do zmiany nazwy w 1995. Razem z The Prodigy, Fatboy Slim, The Crystal Method oraz innymi, mniej znanymi zespołami, są pionierami big beatu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=258473", "fragment_id": "1443141/0", "subtitle": "", "title": "The Chemical Brothers", "parentId": 258473.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1443141", "score": 0.07978752255439758}, "uuid": "ff35fd67-3fdb-4f9a-8b0c-9940ee71c3db"}]}
{"id": "q_253", "question": "Kto był ukochaną Erosa?", "answer": [{"page_content": "Psyche (gr. ψυχή 'dusza' łac. Psyche 'dusza') – w mitologii greckiej, bogini i uosobienie duszy ludzkiej; przedstawiana jako młoda dziewczyna ze skrzydłami motyla, razem ze swoim mężem Erosem miała córkę Hedone.\nNiewidzialny kochanek.\nPsyche jest główną bohaterką jednego z greckich mitów. Jej uroda wzbudziła zazdrość Afrodyty, która nakazała Erosowi, by rozkochał dziewczynę w najbrzydszym z mężczyzn. Eros sam zakochał się jednak w Psyche i odwiedzał ją co noc pod osłoną ciemności, uprzedzając, że straci go na zawsze, jeżeli będzie chciała zobaczyć, jak wygląda. Ulegając namowom swych zazdrosnych sióstr, Psyche z ciekawości zapaliła pewnej nocy kaganek, chcąc ujrzeć Erosa, ale kropla rozgrzanej oliwy zbudziła pięknego boga, który – zagniewany jej nieposłuszeństwem – odleciał. Zrozpaczona Psyche rozpoczęła wędrówki po świątyniach w poszukiwaniu ukochanego. Trafiła wreszcie do Afrodyty, która przyjęła ją do wykonywania najcięższych prac i posług. Swą pracowitością, łagodnością i urodą przełamała wreszcie niechęć bogini, obdarzona została przez Zeusa nieśmiertelnością, sprowadzona na Olimp i zaślubiona Erosowi. Najbardziej znana wersja legendy o Erosie i Psyche pochodzi z \"Metamorfoz\" Apulejusza.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96825", "fragment_id": "653373/0", "subtitle": "", "title": "Psyche (mitologia)", "parentId": 96825.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653373", "score": 0.306174635887146}, "uuid": "43412086-0bd6-4ee7-84d5-566c986b323b"}, {"page_content": "Drugim mówcą jest Pauzaniasz, sofista i polityk grecki, z zarazem kochanek Agatona, który po literackim ujęciu tematu Erosa przez Fajdrosa podchodzi do niego od strony prawnej. Pauzaniasz zaczyna od stwierdzenia, że przedmiot rozmowy nie jest ściśle określony, ponieważ w rzeczywistości istnieją dwa Erosy, z których tylko jeden zasługuje na to, aby go chwalić (180d). Ta dwoistość Erosa wynika z tego, że istnieją też dwie Afrodyty, bez których boga miłości nie sposób sobie wyobrazić. Starsza Afrodyta nie miała matki, jest córką Nieba, i stąd jest nazywana Afrodytą niebiańską ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Ἀφροδίτη Οὐρανία&lt;/&gt;); druga, młodsza, była córką Zeusa i Diony i jest nazywana wszeteczną ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Ἀφροδίτη πάνδημοσ&lt;/&gt;).\nZ pomocą Erosa, syna Afrodyty wszetecznej, kochają jednostki niższe: kochają one zarówno kobiety jak i chłopców, przy tym bardziej ciała niż dusze, myślą tylko o uczynku, piękno jest im obojętne; a jako że Afrodyta wszeteczna jest boginią młodszą niż Afrodyta niebiańska i ma w sobie pierwiastek męski i żeński, zdarza im się za sprawą miłości czynić raz źle, raz dobrze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=671235", "fragment_id": "851207/6", "subtitle": "", "title": "Uczta (dialog Platona)", "parentId": 671235.0, "start_index": 8450.0, "document_id": "851207", "source": "wikipedia", "score": 0.32393887639045715}, "uuid": "525b963c-ce68-4c95-b6c4-bd1eea3a6eae"}, {"page_content": "Eros był celem wyprawy sondy NEAR, która dokonała lądowania na powierzchni planetoidy 12 lutego 2001 roku. Sonda zebrała sporo informacji o planetoidzie, m.in. przesłała na Ziemię około 160 tysięcy fotografii obiektu. Ostatnie zdjęcia wykonane przez tę sondę pokazują szczegóły wielkości rzędu kilkunastu centymetrów.\nLista tworów geologicznych.\nRegiony.\nRegiony na Erosie zostały nazwane na cześć współodkrywców tej planetoidy.\nGrzbiety górskie.\nFormacje te nazwano na cześć astronomów, którzy zajmowali się badaniem Erosa.\nKratery.\nKratery uderzeniowe na Erosie noszą imiona słynnych kochanków z legend, mitologii i literatury. Jeden z kraterów nosi nazwę od święta zakochanych – Walentynek (krater Valentine), inny – postaci historycznej (Casanova).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107928", "fragment_id": "655113/1", "subtitle": "", "title": "(433) Eros", "parentId": 107928.0, "start_index": 1639.0, "document_id": "655113", "source": "wikipedia", "score": 0.3009239733219147}, "uuid": "84b52bd5-4bce-4957-a3f0-459737366ef0"}, {"page_content": "W innym epigramie opowiada jak to ugryzł go wściekły Eros, duszę ma pełną szału i wszędzie widzi ukochaną (V 266). Odtąd wszyscy będą wolni od tego bożka miłości, wystrzelał on bowiem wszystkie strzały i nigdzie już nie odleci, bo odciął swe skrzydła, by bez końca deptać biednego poetę (V 268). Ukochana Doryda związała go swym złotym włosem, a on nie ma siły go zerwać (V 230). Silencjariusz sięga w tych utworach po stare motywy, ale w nowy, zręczny sposób je przedstawia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2945159", "fragment_id": "1194189/2", "subtitle": "", "title": "Paweł Silencjariusz", "source": "wikipedia", "start_index": 2941.0, "document_id": "1194189", "parentId": 2945159.0, "score": 0.5}, "uuid": "0fdee60d-b816-42d0-b086-ed0bd33b0f58"}, {"page_content": "Nerites (gr. Νηρίτης) – postać w mitologii greckiej, syn Nereusa i Doris, brat Nereid.\nBył młodzieńcem wielkiej urody. Pokochała go Afrodyta, wówczas mieszkająca jeszcze w morzu. Gdy bogini uleciała na Olimp, obdarzyła Neritesa skrzydłami, by wzniósł się wraz z nią. Ten jednak wzbraniał się przez odlotem, aż w końcu obrażona Afrodyta podarowała skrzydła swojemu synowi Erosowi, a Neritesa zamieniła w uczepionego do skały małża.\nW innej wersji mitu Nerites był kochankiem Posejdona i podążał za nim na falach. Zazdrosny o szybkość, z jaką się przemieszczał, bóg Helios przemienił go w małża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3925929", "fragment_id": "580385/0", "subtitle": "", "title": "Nerites", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "580385", "parentId": 3925929.0, "score": 0.2176300287246704}, "uuid": "3cbba6dd-6641-4362-bc90-9e385057a28f"}, {"page_content": "Przyjaciele bardzo go szanują, chociaż czasem narzucane przez niego tempo i intensywność treningów, nacisk jaki kładzie na potrzebę dobrego przygotowania się na atak Kronosa, działa wszystkim na nerwy.&lt;br&gt;\nJest zakochany w Tezji z wzajemnością. W pierwszym odcinku, kiedy pyta ją czy umie czytać w myślach, jest nieco zmieszany, co może oznaczać, że nie chciał, by wiedziała, że mu się spodobała. W odcinku „Psoty Erosa” pocałowała go w policzek. Ostatni odcinek drugiej serii kończy ich namiętny pocałunek.\nTezja \"(ang. Theresa)\".\nŚredniego wzrostu, szczupła, wysportowana, ma proste blond włosy do połowy pleców i zielone oczy. Zazwyczaj ubrana w niebieskie dżinsy, różowy podkoszulek i białe tenisówki bez skarpet.\nJest jasnowidzem. Potomkini Tezeusza. Obdarzona szóstym zmysłem, a także zmysłem niebezpieczeństwa (określa wszystkie niebezpieczeństwa, które dotyczą jej oraz jej przyjaciół). Jej moce ciągle wzrastają, w tym moce telepatyczne i telekinetyczne. Zdobyła czarny pas w tea kwon w wieku 12 lat, więc jest świetna w walce wręcz. Gra w Lacrosse w drużynie Olympia High. Na początku myślała, że Jon jest chłopakiem Arety.&lt;br&gt;\nJej mentorką jest Persefona.&lt;br&gt;\nW terenie walczy Nunczako.\nPrzyjaźni się z Aretą (są jedynymi dziewczynami w drużynie).\nJest zakochana w Jonie, z wzajemnością.\nOdie.\nDrobny, szczupły, niski, niezbyt silny, przez co często jest przedmiotem żartów (jest potomkiem herosa u dużej sile fizycznej, a jemu samemu jej brakuje). Jest Afroamerykaninem, ma afro i brązowe oczy. Zazwyczaj ubrany w brązowe spodnie i czerwoną bluzę z kapturem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1366192", "fragment_id": "192829/1", "subtitle": "", "title": "Spadkobiercy tytanów", "document_id": "192829", "start_index": 1755.0, "parentId": 1366192.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21101762354373932}, "uuid": "15cf5f85-af04-43e9-acfa-46b71f0fab3d"}, {"page_content": "Główny bohater romansu Beltander jest młodszym synem króla Rodolfilosa. Z powodu złego traktowania przez ojca, wyrusza w poszukiwaniu przygód do Anatolii i Armenii. W rzece pod Tarsos objawia mu się ognista gwiazda, która prowadzi go do Erotokastronu, \"zamku Erosa\", wzniesionego z najszlachetniejszych kamieni. W Erotokastronie znajdują się inskrypcje dotyczących losów wszystkich ludzi. Z tabliczki dotyczącej swojego losu dowiaduje się, że po wielu mękach i trudach zdobędzie miłość księżniczki Chrysantzy, córki potężnego króla Antiochii. Beltander wyrusza na poszukiwanie pięknej, nieznajomej. Eros prowadzi go do Króla Miłości. Od niego otrzymuje ozdobną laskę wysadzaną drogimi kamieniami, którą ma wskazać najpiękniejszą spośród czterdziestu dziewcząt. Bohater traktuje je raczej obcesowo, wymienia mankamenty każdej z pretendentek do tytułu, wreszcie wręcza jednej z nich nagrodę. Z Erotokastronu wyrusza do Antiochii, gdzie król przyjmuje go w poczet swych rycerzy. Jako rycerz w służbie króla zdobywa względy Chrysantzy. Potajemnie spotykają się w altanie. Wytropionych przez donosicieli z kłopotu wybawia garderobiana królewny, która twierdzi, że to na spotkanie z nią Beltander przyszedł nocą do ogrodu. Rycerz musi wziąć ślub z garderobianą. Umożliwia mu to jednak dalsze schadzki z ukochaną, a wreszcie ucieczkę. Romans kończy się małżeństwem uciekinierów, pobłogosławionym przez patriarchę. Przybywa też jego ojciec Beltandra, by mu przekazać dziedziczny tron.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2793897", "fragment_id": "1641884/1", "subtitle": "", "title": "Niezwykła opowieść o Beltandrze i Chrysantzy", "source": "wikipedia", "start_index": 484.0, "document_id": "1641884", "parentId": 2793897.0, "score": 0.10786623507738113}, "uuid": "93c737ca-411b-427b-a6f5-46fe8e007bfb"}, {"page_content": "W literaturze greckiej z VII – VI w.p.n.e. \"eros\" to imię boga, któremu przypisywane są takie cechy jak: groźny, przebiegły, okrutny, co miało odzwierciedlenie także w innych dziedzinach sztuki, np. na malowidłach Eros bije zakochanego batem lub siekierą. W poezji, głównie za sprawą Safony, zaczęto mówić o podwójnej, bo słodko-gorzkiej sile Erosa. W późniejszym okresie postać Erosa ulega zmianie, jest on uznawany za pięknego, młodego, urodziwego i skrzydlatego boga, towarzysza Afrodyty. Z upływem wieków jego obraz staje się bardziej figlarny, jest on też coraz młodszy. Przyjmuje się, że to Eurypides jako pierwszy przypisał Erosowi łuk i strzałę jako jego atrybuty. Eros miał posiadać dwie strzały. Jedna niszczyła życie, druga dawała człowiekowi spokojne szczęście. Jeszcze później Eros zaczyna być opisywany jako syn Afrodyty, który często zaczepia innych bogów, płata im figle, za co często odbywa pokutę. W II w.n.e. Apulejusz pisze baśń o Amorze (Eros) i Psyche \"Przemiany\"; wydaje się, że baśń ta stanowi fundament współczesnego obrazu Erosa – Amora ze skrzydełkami i łukiem w ręku.\nEros w kosmogonii.\n\"Eros\" to pierwotna siła kosmiczna istniejąca od początku istnienia świata. Należy do grona bogów najstarszych (\"Protogenoi\") wraz z Gają, Chaosem, Tartarem. Jest więc starszy od Afrodyty. Różni filozofowie komentowali jego działanie we wszechświecie. Dla przykładu, według Empedoklesa wszechświat to zmaganie się miłości (erosa) ze sporem. W V w. p.n.e. Parmenides pisze o „kosmicznym Erosie” jako mocy godzącej sprzeczności. Zaś Eurypides uważał Erosa za wszechmocnego.\nEros w \"Uczcie\" Platona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40394", "fragment_id": "181537/1", "subtitle": "", "title": "Eros (mitologia)", "document_id": "181537", "start_index": 1519.0, "source": "wikipedia", "parentId": 40394.0, "score": 0.21067537367343903}, "uuid": "255a7338-810a-4e69-903a-2a0817b9bbc1"}, {"page_content": "Sokrates, rozpoczynając swą mowę, podkreśla relacyjny aspekt Erosa, konieczność jego nakierowania na konkretny obiekt. Następnie przywołuje rozmowę z Diotymą, tajemniczą kapłanką z Mantinei, wtajemniczającej go w misteria Erosa. Literacki kontekst rozmowy z Diotymą, szczególnie użyta terminologia, świadczy o świadomym nawiązaniu do misteriów eleuzyńskich. Diotyma – jedyna kobieta zabierająca głos na kartach dialogów Platona – opisuje Erosa jako daimona, pośrednika między ludźmi a bogami, któremu na płaszczyźnie epistemologicznej odpowiada pośrednia rola mniemania między niewiedzą a wiedzą. Erosa cechuje dialektyczny charakter – zostaje zmitologizowany jako syn Dostatku i Biedy, zawsze coś już posiadający i zawsze czegoś jeszcze szukający, jako tułacz – wiecznie niezaspokojony, wciąż tracący to, co zdobywa. Jego funkcją jest zapładnianie tego, co piękne. W tym momencie rozpoczyna się kluczowe dla erotyki platońskiej powiązanie Erosa z teorią idei: Eros najpierw zwraca się ku pięknu w ciałach, potem ku pięknym czynom, pięknym naukom, a na koniec ku pięknu samemu – idei. Wiecznie niezaspokojony Eros, utożsamiony z filozofem, okazuje się czystym popędem ku wieczności i nieśmiertelności, wiodącym ku oglądowi idei „kochankiem bogów”.\nPo mowie Sokratesa na sympozjon przybywa nieoczekiwanie pijany Alkibiades, jego młody kochanek, ambitny polityk i mówca, i wygłasza ostatnią, dodatkową mowę, w której chwali nie Erosa, a Sokratesa – jego powściągliwość, panowanie nad sobą, a także niewzruszoną odwagę na polu bitwy pod Potidają. Sokrates, opisany przez niego jako najbardziej erotyczny, miał odrzucić jego zaloty, odpowiadając: „zastanówmy się, co dla nas dobre, i tak następnie uczyńmy”. Nie rozstrzyga jednak, co ostatecznie miałoby być dobre.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4499", "fragment_id": "171562/97", "subtitle": "", "title": "Platon", "source": "wikipedia", "start_index": 144263.0, "parentId": 4499.0, "document_id": "171562", "score": 0.3445928394794464}, "uuid": "0203de95-a462-4625-87a2-e5936c0158b7"}, {"page_content": "Libistros i Rodamne – romans bizantyński z XIV wieku.\nPowieść poetycka \"Libistros i Rodamne\" znana jest w rękopisach jako \"Wiersze bardzo erotyczne – opowiadanie Libistrosa\" (\"Stíchoj polý erotikój – Aphégesis Lybístru\"). Utwór liczy sobie 3841 nierymowanych wierszy politycznych. Składa się z dwóch wyraźnie odrębnych części. Narratorem obydwu jest powracający do domu, do swej ukochanej, Klejtobos. W pierwszej części romansu Klejtobos opowiada o losach zachodniego rycerza Libistrosa, o których usłyszał od niego samego. Libistros wszedł do świątyni Erosa i otrzymał przepowiednię, że pozyska miłość indyjskiej księżniczki, Rodamny. Jakoż istotnie zyskuje ją, potem traci dziewczynę, by dopiero po wielu trudach i przeszkodach na zawsze się z nią połączyć i zostać królem Srebrnogrodu (Argyrokastron). Na tym kończy się pierwsza część utworu. Drugą część romansu wypełniają dzieje miłości Klejtobosa. Zakochał się on nieszczęśliwie w perskiej księżniczce Myrtanie. Myrtana wychodzi jednak za mąż za innego. Klejtobos pomaga Libistrosowi w odzyskaniu ukochanej Rodamny, w zamian za to otrzymuje za żonę siostrę Rodamny, Melantię. Melantia jednak niebawem umiera, a Klejtobos wraca do ojczyzny. Na miejscu okazuje się że, nieszczęśliwie kochaną przez niego Myrtana została wdową. Klejstobos poślubia ją i tak szczęśliwie kończą się jego przygody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2807031", "fragment_id": "1647644/0", "subtitle": "", "title": "Libistros i Rodamne", "document_id": "1647644", "start_index": 1.0, "parentId": 2807031.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22968079149723053}, "uuid": "cc00aaa5-2f2d-42ad-9785-5c046bb484a1"}]}
{"id": "q_254", "question": "Mikołaj Rej był kalwinem czy metodystą?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rotmistrza polskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nMikołaj Rej z Rejowca (łac.: \"Nicolaus Rey in Reiowiecz\") herbu Oksza (ur. około 1535, zm. 1600) – działacz kalwiński, rotmistrz wojsk koronnych, najstarszy syn Mikołaja Reja i Zofii Kosnównej.\nŻyciorys.\nPo śmierci ojca, drogą spadku oraz uzgodnień rodzinnych, Mikołaj Rej młodszy objął w posiadanie klucz rejowiecki (tj. miasto Rejowiec i przynależne do tych dóbr wsie Kobyle, Rubie, Wereszcze Szlacheckie i część Siennicy Różanej) oraz dwie połowy Stajnego; odziedziczone dobra w województwie krakowskim (Nagłowice, Topolę oraz dwór w Skalbmierzu) w 1574 roku odstąpił bratu Andrzejowi. W latach 1574–1575 przeniósł się na Litwę. W 1562 został rotmistrzem wojsk koronnych, brał udział w walkach Litwinów o Inflanty. W 1580 roku założył zbór kalwiński w Rejowcu. Zmarł pod koniec 1600 roku i został prawdopodobnie pochowany w ufundowanym przez siebie kościele kalwińskim w Rejowcu.\nRodzina.\nZ Dorotą, córką wojewody litewskiego Jana Hlebowicza, miał synów: Mikołaja, Jana, Krzysztofa, Andrzeja i Jerzego. \nRodzina Rejów wywodząca się od Mikołaja Reja młodszego wygasła jeszcze w 1 połowie XVII wieku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3826495", "fragment_id": "1327145/0", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Rej (młodszy)", "document_id": "1327145", "start_index": 1.0, "parentId": 3826495.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6280155777931213}, "uuid": "74696643-78a9-419f-ba62-1ccb0ad4f50d"}, {"page_content": "Przebywał u boku kalwinisty hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Sieniawskiego, zetknął się z przedstawicielami reformacji i między rokiem 1541 a 1548 przeszedł na luteranizm, potem na kalwinizm i rozpoczął intensywną działalność religijną. 13 stycznia 1546 pożyczył on od związanej z Akademią Krakowską kolegiaty Św. Anny w Krakowie 600 zł na wyderkaf, obiecując za to czynsz 15 zł półrocznie i zabezpieczając go na swych wsiach Bobinie i Słonowicach wraz z kmieciami. Opieszałość Reja z wykonaniem obowiązków dłużnika ściągnęła na niego ekskomunikę, wydaną przez oficjała generalnego Piotra Porębskiego. Rej uczestniczył w synodach, zakładał w swoich dobrach zbory i szkoły. Toczył spory teologiczne i majątkowe z Kościołem katolickim.\nNie opuścił – jak pisał Andrzej Trzecieski – „żadnego sejmu, zjazdu, ani żadnej koronnej sprawy”. Wielokrotnie brał udział w sejmach walnych i uważał swoje pisarstwo za odpowiedzialną misję społeczną (poseł na sejm piotrkowski 1542 roku, poseł ziemi halickiej na sejm 1556/1557, poseł województwa ruskiego na sejm piotrkowski 1558/1559 roku, poseł z województwa ruskiego na sejm parczewski 1564 roku). Nigdy nie wyjeżdżał za granicę, z czego był dumny. Popierał szlachecki ruch egzekucyjny zmierzający do oddania zagarniętych dóbr królewskich. Utrzymywał bliskie kontakty z dworami Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta. Wciąż zmieniał miejsca pobytu, zdobywał nowe majętności. Uzyskał także pozwolenie na lokację dwóch miasteczek – Okszy (obecnie Oksa) i Rejowca (Chełmskie), w którym prawdopodobnie zmarł. U schyłku życia był posiadaczem co najmniej 17 wsi i przynajmniej 12 folwarków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3631", "fragment_id": "183750/2", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Rej", "source": "wikipedia", "start_index": 3168.0, "parentId": 3631.0, "document_id": "183750", "score": 0.36794543266296387}, "uuid": "888e46e6-dd9e-42c4-9c3b-cf5991f19c34"}, {"page_content": "Był kalwinistą zaangażowanym w życie religijne protestantów śląskich i małopolskich. Prowadził zaciętą polemikę z katolikami. Utrzymywał ścisłe kontakty z przedstawicielami różnowierstwa polskiego i środowiskiem wyznaniowym braci czeskich. Współpracował z kalwińskimi duchownymi: Franciszkiem Stankarem młodszym i Krzysztofem Kraińskim. Utrzymywał kontakty również z braćmi polskimi. Wyraźne związki łączyły go z Bartłomiejem Bythnerem seniorem kalwińskiego dystryktu oświęcimskiego, który był jego przyjacielem i protektorem.\nTwórczość.\nJest znany jako autor trzech tytułów wydanych przez drukarnię protestancką w Łaszczowie w 1612 r.\n\"Wierne a prawdziwe okazanie, który zakon a która wiara od Pana Boga, i co zakon, a co wiara jest\" – traktat silnie przesycony treściami polemicznymi w stosunku do katolicyzmu, poświęcony zagadnieniom ikonoklazmu. Utwór zawiera opisy obrzędowości religijnej nie pozbawione elementów ciętej satyry, w której dostrzec można wpływ pisarstwa Mikołaja Reja.\n\"Summa świętego krześciańskiego nabożeństwa\" – zbiór modlitw i podstawowych prawd wiary, będący rodzajem katechizmu, adresowanego do prostego odbiorcy, zawierający zwięzły wykład podstawowych zasad wiary chrześcijańskiej w ujęciu ewangelickim.\n\"Hymny moje domowe. Każdemu człowiekowi przykład osobliwy, ku nabożności i pokucie szczodrobliwy\" – zbiór dwudziestu dwu wierszy lirycznych o charakterze religijnym. Utwory przeznaczone były do śpiewania bądź recytowania podczas domowych zgromadzeń ludności protestanckiej. Nawiązywały do tradycji hymnicznej, zwłaszcza \"Pieśni\" i \"Psałterza Dawidowego\" Jana Kochanowskiego.\nOryginały utworów przechowywane są w Bibliotece Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1592803", "fragment_id": "706186/1", "subtitle": "", "title": "Piotr Wachenius", "parentId": 1592803.0, "start_index": 1405.0, "document_id": "706186", "source": "wikipedia", "score": 0.12053598463535309}, "uuid": "37fdba1b-1f01-4c97-af2c-c521778312f8"}, {"page_content": "Był ruchliwy, jowialny, dowcipny, otwarty wobec ludzi. Bywał też porywczy, kłótliwy, skąpy, bezwzględny i skłonny do pieniactwa. &lt;&gt;[], również jako pisarza rozmiłowanego w polszczyźnie. Wpływ na propagowanie języka polskiego miał też protestantyzm Reja, bowiem protestanci dążąc do wzmożenia rozpowszechniania swojego wyznania tłumaczyli Biblię na języki narodowe, codzienne modlitwy odmawiali w nich, pragnąc być bardziej atrakcyjni od kleru katolickiego, który nadal obowiązywało posługiwanie się językiem łacińskim.\nPrzez katolików, którzy wypominali mu profanację kościołów, wypędzanie księży katolickich i prześladowanie zakonników nazywany był \"szatanem rozwiązanym, smokiem z Okszy, Sardanapalem Nagłowskim\". W 1603 roku jako autor trafił do pierwszego polskiego Indeksu Ksiąg Zakazanych powstałego z inicjatywy biskupa Bernarda Maciejowskiego.\nMiejsce śmierci Mikołaja Reja dotychczas pozostaje nieznane, natomiast zachowane przesłanki źródłowe wskazują na zbór kalwiński w Okszy (od XIX wieku Oksa) jako miejsce pochówku pisarza.\n10 kwietnia 1920 podczas Zjazdu ewangelików Polaków w Krakowie w kościele św. Marcina została odsłonięta tablica pamiątkowa Mikołaja Reja ufundowana przez rodziny Grosse i Maurizio. Jej autorem był Jan Raszka.\nCharakterystyka twórczości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3631", "fragment_id": "183750/3", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Rej", "parentId": 3631.0, "start_index": 4797.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183750", "score": 0.34176671504974365}, "uuid": "a72489c4-03e7-4243-9469-2b02b72b9566"}, {"page_content": "O jego pochodzeniu, młodości i miejscach, gdzie pobierał naukę, wiadomo niewiele. Prawdopodobnie był szlachcicem. Posiadał spore wykształcenie humanistyczne: prawnicze i filologiczne, mimo że nie uczęszczał do Akademii Krakowskiej ani na uniwersytety zagraniczne. Władał językami starożytnymi: greckim i łaciną oraz hebrajskim. Rówieśnik i przyjaciel S. Orzechowskiego i M. Krowickiego, przebywał z nimi jako sekretarz na dworze protektora, wojewody krakowskiego Piotra Kmity (najpóźniej od lat 40. wieku XVI), gdzie zaznajomił się z formalistyką prawną i spotkał z przedstawicielami nowych prądów umysłowych, wyznających podobne hasła jak Przyłuski. Oskarżony przed królem o nowinkarstwo, znalazł obrońcę w Mikołaju Reju. Przyjął niższe święcenia kapłańskie, lecz zawsze wygłaszał radykalne poglądy. Przez 8 lat (od kwietnia 1540) pełnił urząd pisarza grodzkiego w Przemyślu. Później został proboszczem w Mościskach. Wkrótce przeszedł na kalwinizm i w roku 1550 ożenił się z Barbarą Dębieńską (Dembińską). W roku 1551 objął stanowisko pisarza ziemi krakowskiej. W Krakowie należał do kręgu intelektualistów, do którego należał m.in. Andrzej Frycz Modrzewski. W tym samym okresie założył własną drukarnię w Szczucinie, którą wkrótce przeniósł do Krakowa celem drukowania swego największego dzieła pt. \"Leges seu statuta ac privilegia Regni Poloniae\". Zmarł na początku roku 1554 w Szczucinie nad Wisłą, której to wioski był właścicielem i gdzie mieszkał.\nTwórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172448", "fragment_id": "19205/1", "subtitle": "", "title": "Jakub Przyłuski", "source": "wikipedia", "start_index": 414.0, "document_id": "19205", "parentId": 172448.0, "score": 0.06781431287527084}, "uuid": "bcbbbe72-8bb2-4a04-93b3-bcc6667c2aec"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pisarza. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nMikołaj Rej z Nagłowic herbu Oksza (ur. 4 lutego 1505, zm. między 8 września a 5 października 1569) – polski poeta i prozaik renesansowy, tłumacz, a także polityk i teolog ewangelicki, wójt urzędowski, poseł na Sejm I Rzeczypospolitej.\nChoć nie był humanistą w naukowym rozumieniu tego słowa, zawdzięcza się mu upowszechnienie idei \"humanitas\" w polskiej kulturze. Długo uznawano go za „ojca literatury polskiej”, przez wielbicieli nazywany także – za sprawą moralitetu \"Wizerunek\" – „polskim Dantem”. Pomimo znaczącego wkładu, jaki przypisuje się Mikołajowi Rejowi w rozważaniach na temat początków literatury narodowej, zdaniem wielu współczesnych badaczy pozostaje on twórcą wciąż niepoznanym. Większość obiegowych opinii na temat Reja w dalszym ciągu pochodzi z błędnego wizerunku „rubasznego, niewykształconego prostaka”, jaki przypisała mu tradycja.\nŻyciorys.\nUrodził się w zamożnej rodzinie szlacheckiej w Żurawnie na Rusi Czerwonej jako syn Stanisława i Barbary z Herburtów (1480–1550, córka Piotra Herburta, wnuczka Jana Herburta z Odnowa, prawnuczka Frydrusza z Chlipel) – wdowy po dziedzicu Żurawińskim, która przedtem poślubiła ok. 1500 Balcera Dąbrowskiego. Jej synem z trzeciego małżeństwa, zawartego ze Stanisławem Reyem był późniejszy pisarz Mikołaj Rej. Po stryju Piotrze Reju, Mikołaj został dziedzicem Nagłowic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3631", "fragment_id": "183750/0", "subtitle": "", "title": "Mikołaj Rej", "parentId": 3631.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183750", "score": 0.5633739233016968}, "uuid": "1beea55e-6a35-46de-a0a9-095173d24908"}, {"page_content": "Apocalypsis, to jest dziwna sprawa skrytych tajemnic Pańskich – religijny utwór polemiczny Mikołaja Reja, wydany w Krakowie w 1565.\n\"Apocalypsis\" jest w pewnym stopniu rozwinięciem \"Postylli\". W kwestiach dogmatycznych Rej, zwolennik kalwinizmu, poszedł w swoim dziele za szwajcarskim teologiem Henrykiem Bullingerem, aczkolwiek nie skupiał się na niektórych niuansach teologicznych. Generalnie przyjął rozumowanie, że bestie opisane w \"Apokalipsie\" to Rzym pogański oraz Rzym papieski. Rej w \"Postylli\" w ostrzejszy sposób niż we wcześniejszych dziełach skrytykował elementy tradycji katolickiej, takie jak ceremonie kościelne, kult świętych, odpusty, życie zakonne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3802773", "fragment_id": "1294303/0", "subtitle": "", "title": "Apocalypsis, to jest dziwna sprawa skrytych tajemnic Pańskich", "document_id": "1294303", "start_index": 0.0, "parentId": 3802773.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22693461179733276}, "uuid": "f8c2e0c0-82f6-4d56-b609-bc092e926392"}, {"page_content": "Andrzej Rej herbu Oksza z Nagłowic (zm. 1664) – działacz kalwiński, stolnik lubelski, starosta małogoski w latach 1659–1661. Był dziedzicem miasta Oksy oraz posiadał Kossów, Nagłowice, Pawęzów i Błogoszów, syn Marcina Reja i Urszuli Ujejskiej, prawnuk wybitnego poety i prozaika Mikołaja Reja z Nagłowic. W jego włościach odbywały się synody kalwinów małopolskich.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1186854", "fragment_id": "1100342/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Rej (zm. 1664)", "parentId": 1186854.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1100342", "source": "wikipedia", "score": 0.6584691405296326}, "uuid": "244cd945-6e02-4e34-944d-ce85b7fbb8d5"}, {"page_content": "Krzysztof Rej herbu Oksza (zm. 1625) – dworzanin królewski, stolnik lubelski od 1590, poseł na sejm, działacz kalwiński.\nSyn Mikołaja Reja z Nagłowic.\nDziedzic Rejowca, Popkowic i Skorczyc, właściciel Błogoszowa i kilku wsi koło Bochni.\nStudiował w Lipsku w 1593 roku. Jako deputat na Trybunał Główny Koronny w Lublinie był wybrany prowizorem przez protestancko-prawosławną konfederację wileńską w 1599 roku.\nBył poborcą podatków województwa lubelskiego w 1590, 1609 i 1611 roku. Poseł na sejm 1611 roku z województwa lubelskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2103261", "fragment_id": "375457/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Rey (zm. 1625)", "document_id": "375457", "start_index": 0.0, "parentId": 2103261.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2872234880924225}, "uuid": "e063bce9-e472-4008-88fd-81470b801531"}, {"page_content": "Oksa (daw. \"Oksza\") – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Oksa.\nOksa uzyskała lokację miejską w 1554 roku, zdegradowana w 1869 roku. Do 1954 roku siedziba gminy Węgleszyn. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Oksa. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego. Od założenia do 1679 r. było jednym z centrów kalwinizmu w Małopolsce.\nMiejscowość jest siedzibą gminy Oksa.\nPrzez wieś przechodzi niebieska ścieżka rowerowa do Radkowa.\nPrzez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 742.\nHistoria.\nMiasto założył w 1554 r. Mikołaj Rej. Jego nazwa pochodzi od herbu Reja – Oksza. Fundator zapewnił każdemu osadnikowi działkę budowlaną. Mieszczanie otrzymali po półłanku pola, prawo wyrębu oraz prawo do wykarczowania lasu pod łąki. Ponadto przywilej zapewniał osadnikom 16 lat wolnizny. W 1573 r. w mieście było kilku rzemieślników, 10 domów oraz młyn. Andrzej Rej, syn pisarza, wzniósł w Oksie ratusz oraz jatki rzeźnicze. Jednocześnie zwiększył świadczenia pańszczyźniane co spowodowało zastój w rozwoju miasteczka.\nOśrodek małopolskiego kalwinizmu (ok. 1554–1678).\nWg niektórych źródeł z fundacji Mikołaja Reja wzniesiono w Oksie zbór kalwiński, którego budowę ukończył w 1570 r. jego syn Andrzej Rej. Ale według innych historyków budynek zboru wybudował po 1570 r. a przed 1595 Andrzej Rej. Jest to jeden z pierwszych zachowanych w Europie budynków wybudowanych na potrzeby kultu kalwińskiego. Kościół jest prawdopodobnie miejscem pochówku \"ojca literatury polskiej\". W ścianie kościoła zachowało się epitafium dziadka hetmana Stefana Czernieckiego, Jana, członka zboru (zm. ok. 1600).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=371521", "fragment_id": "82366/0", "subtitle": "", "title": "Oksa", "document_id": "82366", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 371521.0, "score": 0.06579799950122833}, "uuid": "00ce98ec-96af-47a4-bcce-a12925775819"}]}
{"id": "q_255", "question": "W którym warszawskim gmachu Eligiusz Niewiadomski zastrzelił Gabriela Narutowicza?", "answer": [{"page_content": "Zamach na Gabriela Narutowicza – zabójstwo pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Gabriela Narutowicza popełnione przez Eligiusza Niewiadomskiego 16 grudnia 1922 w Warszawie, w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.\nPrezydent Narutowicz uczestniczył w otwarciu dorocznego Salonu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Podczas zwiedzania wystawy w sali nr 1 Niewiadomski oddał do Narutowicza z małej odległości trzy strzały z pistoletu, prezydent zmarł na miejscu. Zamachowiec poddał się bez oporu, został uwięziony i postawiony przed sądem. 30 grudnia 1922 skazano go na karę śmierci za dokonanie zamachu na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok wykonano 31 stycznia 1923 przez rozstrzelanie.\nSytuacja przed zamachem.\nWybór Gabriela Narutowicza na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.\n \"Osobny artykuł: Wybory prezydenckie w Polsce w 1922 roku (9 grudnia).\"\nZgodnie z artykułem 39 Konstytucji RP uchwalonej 17 marca 1921 prezydent miał być wybrany na okres siedmiu lat bezwzględną większością głosów Sejmu i Senatu połączonych w Zgromadzenie Narodowe.\nW wyniku wyborów parlamentarnych z listopada 1922 w 444-osobowym Sejmie ugrupowania centroprawicowe uzyskały 220 mandatów, lewicowe – 97, mniejszości narodowe – 89, pozostałe – 38. Również w 111-osobowym Senacie najliczniejsza była centroprawica.\nZgłoszono pięciu kandydatów do objęcia urzędu Prezydenta:\nGabriel Narutowicz jako pierwszy w historii Polski został wybrany na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 9 grudnia 1922, otrzymując 289 głosów liczącego 555 posłów i senatorów Zgromadzenia Narodowego. W rozstrzygającej, piątej turze wyborów zyskał poparcie wynoszące zatem 56% głosów parlamentarzystów, podczas gdy Zamoyski, kandydat prawicy, poparty w zasadzie tylko jej głosami, otrzymał niecałe 44% głosów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1574598", "fragment_id": "665904/0", "subtitle": "", "title": "Zamach na Gabriela Narutowicza", "parentId": 1574598.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "665904", "score": 0.9721784591674805}, "uuid": "533c1b73-2fb9-4c2c-9c0c-d42ceac10032"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pierwszego prezydenta Polski. Zobacz też: loża wolnomularska jego imienia.\nGabriel Narutowicz (ur.    w Telszach, zm. 16 grudnia 1922 w Warszawie) – polski inżynier hydrotechnik, elektryk, wolnomularz, profesor Politechniki w Zurychu, minister robót publicznych, minister spraw zagranicznych, pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Został zastrzelony przez zamachowca w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie.\nŻyciorys.\nPochodził ze Żmudzi, z tamtejszej szlachty herbu własnego. Ojciec, Jan Narutowicz – pełnił urząd sędziego powiatowego ziemskiego, był właścicielem wsi Brewiki na Żmudzi. Jako postępowy ziemianin jeszcze przed ogłoszeniem (22 stycznia 1863) manifestu powstańczego Rządu Narodowego zapowiadającego uwłaszczenie chłopów zniósł w swoich dobrach ziemskich pańszczyznę. Za udział w powstaniu styczniowym został skazany na rok więzienia. Wcześnie osierocił Gabriela, zmarł rok po jego urodzeniu. Matką Gabriela Narutowicza była Wiktoria ze Szczepkowskich, trzecia żona Jana Narutowicza. To ona przejęła ciężar wychowania synów po śmierci męża. Jako kobieta wykształcona i zafascynowana filozofią oświecenia wywarła duży wpływ na poglądy młodego Gabriela. W 1873 postanowiła przenieść się do Lipawy, aby uchronić swych synów przed nauką w szkole rosyjskiej, gdzie po upadku powstania styczniowego nasiliła się fala rusyfikacji. Brat – Stanisław, obywatel Republiki Litewskiej, był członkiem tymczasowego litewskiego parlamentu – Taryby i jego podpis widnieje na Deklaracji Niepodległości Litwy ogłoszonej przez Tarybę 16 lutego 1918 roku.\nUkończył gimnazjum w Lipawie na Łotwie, następnie podjął studia na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Uniwersytetu w Petersburgu, ale z powodu choroby został zmuszony do ich przerwania. Dużą część życia spędził w Szwajcarii, gdzie w latach 1886–1891 studiował na Politechnice w Zurychu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828", "fragment_id": "178096/0", "subtitle": "", "title": "Gabriel Narutowicz", "document_id": "178096", "start_index": 1.0, "parentId": 1828.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2850448489189148}, "uuid": "1c396b9e-b154-4819-9aca-3cee55708bdf"}, {"page_content": "Narutowicz, mimo ustania protestów 12 grudnia 1922 roku, wciąż otrzymywał listy z pogróżkami. Eskalacja agresji wymierzonej przeciwko prezydentowi sięgnęła zenitu 16 grudnia, kiedy podczas wizyty w gmachu Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych Narutowicz został zastrzelony przez powiązanego z endecją malarza Eligiusza Niewiadomskiego. Śmierć pierwszego prezydenta II Rzeczypospolitej wywołała wzburzenie, a „Kurier Polski” pisał, iż „płomień do pochodni [Niewiadomskiego] wyszedł z tej atmosfery nienawiści i gwałtu, którą wytworzyły złe duchy Polski w dniach ostatnich”.\nUroczystość pogrzebowa Narutowicza odbyła się 19 grudnia 1922 roku. Niewiadomskiemu wytoczono proces o zamach na godność prezydenta Polski, zakończony wydaniem nań wyroku śmierci. Wyrok wykonany został 31 stycznia 1923 roku. \nRodzina.\nW 1901 ożenił się z Ewą Krzyżanowską (zm. 20.02.1920). Mieli dwoje dzieci: Annę (zm. 1987) i Stanisława, urzędnika MSZ (zm. 1951).\nWywód genealogiczny.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nInne informacje.\nW 2022 roku miasto stołeczne Warszawa przekazało maskę pośmiertną Gabriela Narutowicza, wykonaną przez przedsiębiorstwo Braci Łopieńskich, Towarzystwu Zachęty Sztuk Pięknych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828", "fragment_id": "178096/7", "subtitle": "", "title": "Gabriel Narutowicz", "parentId": 1828.0, "start_index": 11724.0, "document_id": "178096", "source": "wikipedia", "score": 0.9119513630867004}, "uuid": "f5ca136e-d85a-4e28-8839-204699a7a96a"}, {"page_content": "Od 1 marca 1918 kierownik wydziału malarstwa i rzeźby w Ministerstwie Kultury i Sztuki w rządzie Rady Regencyjnej, a następnie kierownik Wydziału II malarstwa, rzeźby i sztuk zdobniczych w Ministerstwie Sztuki i Kultury w 1919. W 1920 w chwili ofensywy bolszewickiej wystąpił o urlop w ministerstwie i próbował wstąpić do Wojska Polskiego, ale został odrzucony z powodu wieku (miał wówczas 51 lat). Z polecenia gen. Kazimierza Sosnkowskiego został przyjęty do pracy kontrwywiadowczej w Oddziale II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Został przeniesiony do 5 pułku piechoty Legionów, gdzie, jako szeregowiec, wraz z synem Stefanem, walczył na froncie. W 1921 zdemobilizowany powrócił do Warszawy na dawne stanowisko w Ministerstwie Kultury i Sztuki.\nZamach i kara śmierci.\n \"Osobny artykuł: Zamach na Gabriela Narutowicza.\"\n16 grudnia 1922 w czasie otwarcia wystawy w warszawskiej Zachęcie, obecny tam Niewiadomski oddał w kierunku prezydenta RP Gabriela Narutowicza trzy strzały z pistoletu. Narutowicz mimo udzielonej pomocy zginął na miejscu m.in. wskutek krwotoku płucnego. Niewiadomski nie bronił się i nie próbował uciec, policja od razu go aresztowała.\n30 grudnia 1922, w pierwszym dniu procesu, który odbył się w Sali Kolumnowej pałacu Paca (siedzibie stołecznego Sądu Okręgowego), Niewiadomski został skazany na karę śmierci, o którą sam poprosił. W czasie procesu Niewiadomski przyznał się, że przed wyborem Narutowicza na prezydenta nosił się z zamiarem wykonania zamachu na Józefa Piłsudskiego, uznając go za głównego winnego demokratycznego i lewicowego rozkładu, który toczył jego zdaniem Polskę. Niewiadomski zrezygnował z tego celu po przeczytaniu w prasie deklaracji Piłsudskiego, iż nie zamierza się ubiegać o urząd Prezydenta RP. Do pomysłu dokonania zamachu powrócił po wyborze na to stanowisko Gabriela Narutowicza (9 grudnia 1922).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27637", "fragment_id": "184092/4", "subtitle": "", "title": "Eligiusz Niewiadomski", "parentId": 27637.0, "start_index": 5967.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184092", "score": 0.8420047760009766}, "uuid": "b63826fa-842b-4c93-9930-806d07808915"}, {"page_content": "Po drodze do sal wystawowych prezydent przywitał się z grupą malarzy organizujących wystawę. Każdemu z nich uścisnął dłoń. O godzinie 12:12 prezydent wszedł do sali wystawowej nr 1 znajdującej się na pierwszym piętrze budynku. W czasie, gdy podziwiał obraz Bronisława Kopczyńskiego przedstawiający fronton \"Zachęty\" do prezydenta podszedł ambasador angielski w Polsce, William Grenfell Max Müller z żoną. Żona ambasadora powiedziała: \"Permettez-moi Monsieur le Président de Vous fèliciter\" (pozwoli pan sobie pogratulować panie prezydencie), \"Oh, plutôt faire les condoléances\" (raczej złożyć kondolencje) – odparł prezydent Narutowicz.\nOsoba prezydenta wzbudzała powszechne zainteresowanie publiczności, większe niż zgromadzone w galerii obrazy.\nW momencie, gdy prezydent Gabriel Narutowicz zatrzymał się przed obrazem Teodora Ziomka \"Szron,\" rozległy się trzy, szybko po sobie następujące wystrzały z pistoletu. Nastąpiło ogromne zamieszanie wśród zgromadzonej publiczności.\nPrezydent zaczął się słaniać i upadł na podłogę. Obok była poetka Kazimiera Iłłakowiczówna, która podtrzymywała jego głowę. Premier Nowak wzywał lekarza. Przybył dr Śniegocki znajdujący się przypadkiem w pobliżu. Stwierdził krwotok wewnętrzny płucny, „zaduszenie”, zatrzymanie akcji serca i zgon prezydenta Gabriela Narutowicza.\nW tym czasie w panującym zamieszaniu dostrzeżono stojącego spokojnie zamachowca z hiszpańskim pistoletem w dłoni skierowanym w stronę nieżyjącego już prezydenta Narutowicza. Był to Eligiusz Niewiadomski. Został pochwycony przez wiceprezesa \"Zachęty\", malarza Edwarda Okunia i jednego z adiutantów prezydenta i bez oporu dał się rozbroić. Po tym powiedział: \"Nie będę więcej strzelać\". Po zamachu okazało się, że w Zachęcie nie działały telefony i nie można było wezwać pogotowia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1574598", "fragment_id": "665904/16", "subtitle": "", "title": "Zamach na Gabriela Narutowicza", "parentId": 1574598.0, "start_index": 26596.0, "document_id": "665904", "source": "wikipedia", "score": 0.5832095742225647}, "uuid": "36586840-389a-44b1-ae3d-ed641fc4af9e"}, {"page_content": "O godzinie 14:30 sprowadzono lando i szwadron szwoleżerów do honorowego eskortowania ciała zamordowanego prezydenta. Ciało owinięte w narodowy sztandar do powozu przenieśli ministrowie Darowski, Car i członkowie komitetu Zachęty. Zwłoki prezydenta przewieziono do Belwederu w otwartym powozie. Przypadkowi przechodnie, dowiadując się o zamachu, złorzeczyli nieznanemu im wówczas sprawcy; wśród nich była Maria Niewiadomska (małżonka zamachowca).\nPrzy \"Zachęcie\" zebrał się tłum. W związku z tym mordercę prezydenta wyprowadzono bocznym wyjściem od ul. Królewskiej. W asyście wysokich funkcjonariuszy policji Niewiadomski został przewieziony do więzienia mokotowskiego.\nNa gmachu \"Zachęty\" zatknięte zostały żałobne chorągwie.\nSytuacja polityczna po zamordowaniu prezydenta. Planowana akcja odwetowa i jej zaniechanie.\nZamach nastąpił w krytycznym momencie. Premier Nowak 14 grudnia 1922 złożył na ręce prezydenta Narutowicza dymisję rządu, a nowy rząd nie został jeszcze powołany.\nPrzez 24 godziny po zamordowaniu prezydenta Gabriela Narutowicza nikt w Polsce nie sprawował władzy, zamarło życie państwowe. Ekstremizm prawicy został chwilowo sparaliżowany. W obliczu zamachu uaktywniły się jednak grupy radykalnej lewicy. Część oficerów legionowych, niektórzy peowiacy i ludowcy zawiązali szybkie porozumienie, aby przeprowadzić natychmiastowy odwet na prawicy i przejąć władzę w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1574598", "fragment_id": "665904/18", "subtitle": "", "title": "Zamach na Gabriela Narutowicza", "parentId": 1574598.0, "start_index": 29853.0, "document_id": "665904", "source": "wikipedia", "score": 0.3365418612957001}, "uuid": "5f317f06-d565-4134-928c-5f792a5fb879"}, {"page_content": "W 1982 rozpoczęto wznoszenie skrzydła północno-zachodniego według projektu Feliksa Dzierżanowskiego. W latach 1991–1993 budowę nadzorowała firma Dom i Miasto (Czesław Bielecki, Jerzy Heymer, Maria Twardowska, Michał Owadowicz, Tomasz Czerkawski), a następnie w latach 1993–1999 Autorskie Biuro Architektoniczne Barbary i Janusza Twardowskich. W trakcie prac przedłużono klatkę schodową w holu głównym umożliwiając bezpośrednie wejście do sali wystawowej w nowej części budynku. 14 grudnia 2000 nad wejściem do sali Narutowicza odsłonięto tablicę upamiętniającą Gabriela Narutowicza, który został zastrzelony w Zachęcie 16 grudnia 1922 oraz tablicę pamięci Wojciecha Gersona, współzałożyciela Towarzystwa, nad salą jego imienia.\nOd 1900 w pałacu „Zachęty” mieściły się następujące instytucje:\nBudynek został wpisany do rejestru zabytków pod nr 705 z 1.07.1965.\nHistoria.\nPoczątki Zachęty.\n \"Osobny artykuł: Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych.\"\nHistoria Zachęty sięga 1860, kiedy w Królestwie Polskim powstało Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych. Początkowo celem Towarzystwa było organizowanie wystaw, zakup dzieł sztuki do kolekcji narodowej i udzielanie pomocy młodym artystom. Obecna siedziba Zachęty, zaprojektowana przez Stefana Szyllera, wzniesiona dzięki wysiłkom Towarzystwa i hojności społecznej, stała się jednym z głównych warszawskich ośrodków sztuki, promującym nowe malarstwo.\nBudowę siedziby rozpoczęto we wrześniu 1898, natomiast oficjalnego otwarcia dokonano 15 grudnia 1900.\n20-lecie międzywojenne.\n16 grudnia 1922 w pałacu \"Zachęty\" został zamordowany pierwszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Gabriel Narutowicz.\nII wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=475905", "fragment_id": "1590587/2", "subtitle": "", "title": "Zachęta Narodowa Galeria Sztuki", "parentId": 475905.0, "start_index": 3130.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1590587", "score": 0.35080718994140625}, "uuid": "2a66eb0b-2b38-49b4-bf55-6e945fec07e0"}, {"page_content": "W czasie, gdy trwało spotkanie Narutowicza z Kakowskim, około godziny 11:30 do \"Zachęty\" przybył Eligiusz Niewiadomski. Wejście było możliwe tylko za imiennymi zaproszeniami – Niewiadomski zatem musiał je mieć. Zarząd \"Zachęty\" nigdy nie pomijał Niewiadomskiego. Znano jego niezrównoważony charakter i cięty styl artykułów na łamach prasy endeckiej.\nPubliczność gromadziła się w westybulu.\nKrótko przed godziną 12:00 do \"Zachęty\" przybyło dwóch adiutantów, aby potwierdzić przybycie prezydenta Narutowicza. Krótko po nich przybył urzędujący jeszcze premier Julian Nowak oraz ministrowie – Kazimierz Kumaniecki i Wacław Makowski.\nWizyta w „Zachęcie” i zamach.\nOd kardynała Kakowskiego, prezydent Gabriel Narutowicz udał się do \"Zachęty\" samochodem, w towarzystwie szefa kancelarii Stanisława Cara. Przejazd Nowym Światem zajął kilka minut. Prezydent był w znakomitym nastroju, a przechodnie na ulicy witali go spokojnie.\nOkoło godziny 12:10 samochód z prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej Gabrielem Narutowiczem zajechał przed gmach „Zachęty”. Na schodach wiodących do budynku gościa powitał szef protokołu dyplomatycznego hr. Stefan Przeździecki. Prezes \"Zachęty\", dziękując za przybycie, wprowadził prezydenta do środka. Zgromadzona publiczność powitała Narutowicza oklaskami i wiwatami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1574598", "fragment_id": "665904/15", "subtitle": "", "title": "Zamach na Gabriela Narutowicza", "source": "wikipedia", "start_index": 25306.0, "document_id": "665904", "parentId": 1574598.0, "score": 0.6154876947402954}, "uuid": "0b848ae8-68fd-43b9-b114-9fa4f70e99f5"}, {"page_content": "Po odzyskaniu niepodległości ruch narodowy zorganizował się w partię polityczną pod nazwą Związek Ludowo-Narodowy, przekształconą w 1928 roku w Stronnictwo Narodowe (SN). W pierwszych latach powojennych Narodowa Demokracja była dominującą polską siłą polityczną, brała udział w rządach, ale nie udało się jej zdobyć większości w Sejmie i pełni władzy. Przegrana kandydata \"endecji\" w wyborach prezydenckich w grudniu 1922 roku wywołała w jej kręgach gwałtowną reakcję. Wybrany głosami lewicy, ludowców i mniejszości prezydent RP Gabriel Narutowicz stał się obiektem napastliwej endeckiej kampanii. 16 grudnia 1922 roku prezydent Narutowicz został zastrzelony przez sympatyka, a wcześniej działacza ruchu narodowego – Eligiusza Niewiadomskiego. Pogrzeb straconego zabójcy na Powązkach przerodził się w masową manifestację poparcia dla niego, uznawanego w niektórych kręgach Narodowej Demokracji za bohatera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4171", "fragment_id": "177003/3", "subtitle": "", "title": "Narodowa Demokracja", "source": "wikipedia", "start_index": 3828.0, "document_id": "177003", "parentId": 4171.0, "score": 0.36511921882629395}, "uuid": "ca29280b-a4d4-402b-b475-9b2e03bc49fe"}, {"page_content": "Premier Nowak krótko po tym zniknął z \"Zachęty\". Wspomina o tym malarz Jan Skotnicki. W tym samym czasie na placu Trzech Krzyży odbywał się pogrzeb Jana Kałuszewskiego, robotnika zabitego podczas demonstracji popierającej wybór Narutowicza. Tłum na pogrzebie liczył kilkadziesiąt tysięcy ludzi i gdyby wiadomość o zamachu do niego dotarła, mogłoby to wywołać nieobliczalne reakcje.\nW związku z tym postanowiono natychmiast zamknąć drzwi i nikogo nie wypuszczać. Posłano jedynie po marszałka Sejmu Rataja, który konstytucyjnie zastępował Prezydenta, jednak władzę tę mógł objąć tylko, opierając się na urzędowo sporządzonym akcie zgonu urzędującego prezydenta.\nO godzinie 13:15 przybyły na miejsce sędzia Sądu Okręgowego w Warszawie Jan Skorzyński w asyście świadków: Edwarda Okunia, lekarza prof. Antoniego Leśniowskiego i władz prokuratorskich sporządził pierwszy protokół z oględzin zwłok prezydenta Gabriela Narutowicza. Fragment protokołu:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"... W gmachu Zachęty Sztuk Pięknych w sali nr I na pierwszym piętrze, wzdłuż i równolegle ze stojącą kanapą, głową zwrócony do drzwi wyjściowych leży na wznak trup Prezydenta Rzplitej p. Narutowicza. (...) Koszula na piersi rozpięta i pokrwawiona. na kiści prawej ręki ślady krwi. Przybyły o godz. 1 min. 12 po południu prof. Antoni Leśniowski stwierdził, że p. Prezydent Rzplitej nie żyje i że śmierć nastąpiła od ran postrzałowych zadanych w klatkę piersiową. (...).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1574598", "fragment_id": "665904/17", "subtitle": "", "title": "Zamach na Gabriela Narutowicza", "parentId": 1574598.0, "start_index": 28382.0, "document_id": "665904", "source": "wikipedia", "score": 0.15089985728263855}, "uuid": "f063a39c-2cd4-48d0-8ffe-699571345ad1"}]}
{"id": "q_256", "question": "Które państwo zamieszkują Khmerowie?", "answer": [{"page_content": "Khmerowie, Khmerzy – naród mieszkający w Kambodży (12,1 mln), Wietnamie (ok. 1 mln), Tajlandii (ok. 1,1 mln), USA, Kanadzie, Australii, Nowej Zelandii. Posługują się językiem khmerskim z grupy mon-khmer rodziny austroazjatyckiej. Od XV wieku wyznają buddyzm theravada. Główne zajęcia: uprawa zbóż na glebach sztucznie nawadnianych, hodowla, rybołówstwo. U Khmerów kobiety zajmują wysoką pozycję społeczną, dużą rolę odgrywają również klasztory. \nEtnolodzy rozróżniają dwie grupy etniczne Khmerów: Khmerów Środkowych i Khmerów Północnych (\"Khmer Surin\"), żyjących głównie w Tajlandii. Wśród Khmerów Środkowych wyróżnia się grupę Khmerów Krom, zamieszkującą dolny bieg Mekongu i stanowiącą jedną z większych grup etnicznych Wietnamu. \nNatomiast określeniem Khmerowie Górscy (\"Khmer Loeu\") nazywa się w Kambodży mniejszości etniczne, również te nienależące do rodziny językowej mon-khmer.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=542542", "fragment_id": "1544980/0", "subtitle": "", "title": "Khmerowie", "document_id": "1544980", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 542542.0, "score": 0.931355357170105}, "uuid": "b44812cc-c486-49f6-94cb-a9c93001fde9"}, {"page_content": "Republika Khmerów (khm. សាធារណរដ្ឋខ្មែរ, trl. \"Sathéarônârôdth Khmêr\", fr. \"République khmère\") – państwo kambodżańskie w okresie rządów generała Lon Nola, w latach 1970–1975.\nRepublika Khmerów powstała 18 marca 1970 roku w wyniku przejęcia władzy przez zamach stanu przez Lon Nola. Państwo upadło 17 kwietnia 1975 roku, gdy Czerwoni Khmerzy weszli do Phnom Penh, czym zakończyli wojnę domową i utworzyli Demokratyczną Kampuczę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1776346", "fragment_id": "882410/0", "subtitle": "", "title": "Republika Khmerów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "882410", "parentId": 1776346.0, "score": 0.7406566143035889}, "uuid": "38dda86d-9f2a-4363-a054-814fddad89aa"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy nazwy dla dawnego państwa Khmerów. Zobacz też: Angkor EV – kambodżański mikrosamochód o napędzie elektrycznym.\nAngkor – współczesna nazwa stosowana do państwa Khmerów istniejącego w okresie od 802 do 1432 roku, nazywanego również Imperium Angkoru lub Imperium Khmerskim. Nazwa Angkor pochodzi od sanskryckiego słowa \"nagara\" – miasto (\"nagara\"&gt;\"nokor\"&gt;\"angkor\").\nNazwą tą określa się również zabytkowy kompleks miejski pozostały po dawnej stolicy Imperium Khmerskiego. We współczesnym języku khmerskim \"angkor\" oznacza „stolicę” albo „święte miasto”.\nImperium Khmerskie uważane jest za kontynuację Funanu (I wiek p.n.e. – VI wiek n.e.) i późniejszego królestwa Czenli (VII – VIII wiek), wcześniejszych państw istniejących na terenie Indochin w rejonie dolnego biegu Mekongu, i jest oficjalnie uznawane za państwo, z którego ukonstytuowało się dzisiejsze Królestwo Kambodży.\nKompleks zabytków Angkor tworzy duża liczba kamiennych budowli (miasta, zespoły świątynne, współczesny park archeologiczny) oraz tereny leśne i zbiorniki wodne, obejmujące obszar ponad 400 km², położony na północ od jeziora Tonle Sap, kilka kilometrów od Siem Reap w Kambodży.\nKompleks Angkor wpisany jest na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO i jest uważany za największe miasto na świecie w okresie sprzed rewolucji przemysłowej. Szacuje się, że zamieszkiwało go około miliona mieszkańców.\nHistoria.\nOkres angkorski w historii Kambodży zaczyna się na przełomie VIII i IX w. n.e. od wyzwolenia kraju spod panowania najeźdźców z Jawy. W drugiej połowie VIII w. wschodnie Indochiny zostały najechane przez Jawajczyków, Czenla – położone w dolnym biegu Mekongu państwo Khmerów – zostało podporządkowane władzy jawajskiej dynastii Sailendra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169604", "fragment_id": "4306/0", "subtitle": "", "title": "Angkor", "parentId": 169604.0, "start_index": 1.0, "document_id": "4306", "source": "wikipedia", "score": 0.6003847718238831}, "uuid": "07a94f3e-7698-4099-bc9f-275c87e887c5"}, {"page_content": "Terytorium Kambodży było zamieszkiwane przynajmniej od V tysiąclecia p.n.e. Do najwcześniejszych, zorganizowanych form politycznych w tym rejonie zalicza się państwo Funan (okres od I wieku n.e.). W tym okresie dominującą religią rejonu stał się hinduizm, w ramach którego władcy Funanu mieli godność boską. Ok. VI w. Funan został podbity przez powstałe w wyniku secesji księstwo Czenla. Na początku IX w. powstało zjednoczone państwo Khmerów pod rządami dynastii angkorskiej (pozostałością tego okresu jest kompleks archeologiczny Angkor, znajdujący się w pobliżu rzeki Siĕm Réab). Jego złoty wiek to okres IX-XIII wieku. W skład imperium Khmerów wchodziły także terytoria znajdujące się we współczesnym Laosie, Mjanmie, Tajlandii, Wietnamie i Malezji. W XIV wieku roku imperium Khmerów zostało zajęte przez sąsiednich Tajów, a stolica przeniesiona z Angkor Thom do Phnom Penh, a część terenów znajdowała się od tej chwili w strefie wpływów Wietnamu. Wraz z upadkiem imperium w kraju zanikały wierzenia hinduistyczne, a w ich miejsce wpływy zyskał buddyzm. Około XVI wieku na obszar Kambodży przybyli misjonarze europejscy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2918514", "fragment_id": "1205136/0", "subtitle": "", "title": "Historia Kambodży", "document_id": "1205136", "start_index": 0.0, "parentId": 2918514.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5459209680557251}, "uuid": "61a64ed0-8da0-4c4b-b9c9-905300981822"}, {"page_content": "Kambodża jest niewielkim państwem leżącym w Azji Południowo-Wschodniej. Kraj ten, gdzie większość ludzi wyznaje buddyzm, należy do najuboższych krajów świata, gdzie podstawę gospodarki stanowi rolnictwo. Kambodża w swym okresie dziejowym zasłynęła z komunistycznych rządów tak zwanych Czerwonych Khmerów, kiedy to według niektórych szacunków w masowych egzekucjach zginęło nawet dwa miliony ludzi. Obecnie Kambodża jest stabilną politycznie monarchią konstytucyjną, gdzie funkcjonują zasady demokracji.\nPowierzchnia, położenie i granice.\nPowierzchnia – 181 035 km²\nPołożenie – kraj leży w Azji Południowo-Wschodniej na Półwyspie Indochińskim, nad Zatoką Tajlandzką.\nSkrajne punkty – północny 15°00′N, południowy 10°50′N, zachodni 102°50′E, wschodni 107°50′E. Rozciągłość południkowa wynosi 460 km, a równoleżnikowa 570 km.\nKambodża graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa – 443 km\nBudowa geologiczna i rzeźba.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1900250", "fragment_id": "866647/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Kambodży", "document_id": "866647", "start_index": 0.0, "parentId": 1900250.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21406328678131104}, "uuid": "58d2e021-7b9a-4978-b7fb-3c9734b61078"}, {"page_content": "Czerwoni Khmerzy (ang. \"Khmer Rouge\", fr. \"khmers rouges\", khm. ខ្មែរក្រហម, trl. \"Khmêr Krâhâm\") – ekstremistyczne ugrupowanie łączące ideologię komunistyczną z khmerskim nacjonalizmem[]. Członkowie ruchu wywodzili się z Komunistycznej Partii Kambodży. W 1975 roku po zwycięstwie w wojnie domowej zdobyli władzę, tworząc \"Demokratyczną Kampuczę\". Polityka ludobójstwa prowadzona przez frakcję ruchu skupioną wokół Pol Pota doprowadziła do wewnętrznego rozłamu w grupie, a następnie interwencja wojsk wietnamskich obaliła reżim. Czerwoni Khmerzy przeszli do podziemia i korzystając z pomocy Stanów Zjednoczonych, Tajlandii i Chin[], do końca lat 90. prowadzili wojnę domową z prowietnamskim rządem. W 1981 roku Czerwoni Khmerzy zrezygnowali z ideologii komunistycznej, a od 1982 roku razem z monarchistami i prawicowymi republikanami wchodzili w skład Koalicyjnego Rządu Demokratycznej Kampuczy. Przywódcami grupy oprócz Pol Pota byli Khieu Samphan i Ieng Sary[].\nGeneza.\nSytuacja ówczesnej Kambodży.\nKambodża w połowie XX wieku była jednym z najbardziej opóźnionych cywilizacyjnie państw kapitalistycznych w Azji Wschodniej. W 1970 roku chłopstwo stanowiło 90% spośród 7,3 miliona mieszkańców. Równocześnie znacznie opóźniony był ruch komunistyczny, który aż do utworzenia ruchu Czerwonych Khmerów podporządkowany był w dużej mierze Wietnamowi Północnemu. W trakcie I wojny indochińskiej siły wietnamskich komunistów stoczyły na terenie Kambodży wiele walk z kolonialnymi siłami francuskimi. Czerwoni Khmerzy odrzucali dorobek dotychczasowego kambodżańskiego ruchu komunistycznego, uważając go za pozbawiony niezależności[].\nPowstanie ruchu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2730013", "fragment_id": "1641006/0", "subtitle": "", "title": "Czerwoni Khmerzy", "parentId": 2730013.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1641006", "source": "wikipedia", "score": 0.5509223937988281}, "uuid": "145cc8d3-abd1-4050-b6ca-f3971bddfe03"}, {"page_content": "Wietnam jest krajem wielonarodowościowym w wyniku wielowiekowych migracji plemiennych, trwających jeszcze w XX wieku. Rdzenni Wietnamczycy (Kinh) stanowią 85% mieszkańców kraju, są ludnością zamieszkałą głównie na nizinach, o długoletniej tradycji rolniczej, osiadłą w deltach Rzeki Czerwonej i Mekongu, na nizinach nadmorskich oraz w miastach i przywiązaną do miejsca pochodzenia swoich rodów. Ponad 10% mieszkańców to grupy plemienne, zwłaszcza żyjące w górach, należące do 53 narodowości, ukształtowanych w procesach różnorodnych migracji (głównie ekonomicznych i obyczajowych), o dużej rozpiętości poziomu cywilizacyjnego. Najliczniejsze z nich to: Tày (ok. 1,5 mln osób), Thái (1,3 mln), Mường (1,1 mln) – mieszkają głównie w północnej części kraju; Chińczycy (0,9 mln) – przeważnie w miastach oraz na pograniczu chińskim; Khmerowie (1,1 mln) – w delcie Mekongu i wzdłuż granicy z Kambodżą; oraz Nung (0,9 mln), Hmong (0,7 mln), Dao (0,6 mln). Pod względem językowym narodowości Wietnamu reprezentują rodziny: austroazjatycką (Kinh, Khmerowie, Mường i inne), chińsko-tybetańską (Hoa), austronezyjską (Czamowie, Gia Rai i inne). Język wietnamski należy do rodziny języków austroazjatyckich.\n \"Osobny artykuł: Mniejszości narodowe Wietnamu.\"\nReligia.\nStruktura religijna w 2019 roku, według \"World Christian Database\":\n \"Osobny artykuł: Kaodaizm.\"\n \"Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Wietnamie.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nCzłonkostwo w organizacjach międzynarodowych\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9473", "fragment_id": "172864/7", "subtitle": "", "title": "Wietnam", "source": "wikipedia", "start_index": 10772.0, "document_id": "172864", "parentId": 9473.0, "score": 0.08125940710306168}, "uuid": "878daa7d-947d-4cbd-89e7-a8235b3902cf"}, {"page_content": "Kambodża jest krajem dosyć słabo zaludnionym. W latach 1975–1985 nastąpił spadek liczby ludności spowodowany bombardowaniami wojsk amerykańskich oraz ludobójstwem rządów Czerwonych Khmerów i wojną domową. Po 1986 – szybki przyrost naturalny (ok. 25‰ rocznie) i powrót uchodźców z Tajlandii. Ludność rozmieszczona jest nierównomiernie. Blisko 80% ludności skupia się w dolinie Mekongu i nad jeziorem Tonle Sap. Najmniej ludzi mieszka w odizolowanych porośniętych lasem równikowym prowincjach Ratanakiri i Mondolkiri, w których gęstość zaludnienia wynosi poniżej 5 osób/km². Wysoki poziom urodzeń oraz stopa zgonów jedna z najwyższych w Azji. Pomimo tego szybki wzrost liczby ludności. Średnia długość życia (57 lat): mężczyźni – 55 lat, kobiety – 59.\nKambodża to kraj niemal jednolity etnicznie – Khmerzy stanowią 94%. Inne mniejszości narodowe to Chińczycy, mieszkający w większych miastach. Czamowie i Wietnamczycy żyją w oddzielnych osadach rozproszonych po całym kraju. Tajowie i Laotańczycy – na terenach przygranicznych. Gwałtowne migracje ludności nastąpiły w latach 70. – ucieczka przed walkami, rządy Czerwonych Khmerów. W obawie przed egzekucjami i represjami wiele osób uciekło do Tajlandii i Wietnamu. W 1992 do Kambodży powróciło wielu uchodźców z całego świata.\nOsadnictwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63782", "fragment_id": "639043/13", "subtitle": "", "title": "Kambodża", "document_id": "639043", "start_index": 16456.0, "source": "wikipedia", "parentId": 63782.0, "score": 0.16279585659503937}, "uuid": "fedacf68-5768-4e73-99ab-d81d882564f8"}, {"page_content": "Ta część Wietnamu to przede wszystkim delta Mekongu, gdzie za rdzenną ludność uważa się przede wszystkim Khmerów Krom (mimo trwających wśród archeologów sporów o to, czy ludność Funanu, najstarszego państwa na tym terenie uznawanego przez Khmerów za swoje, była pochodzenia austronezyjskiego czy austroazjatyckiego). Ludność ta pod koniec XVIII w. została przejęta przez Wietnam wraz z terytorium, kosztem sąsiedniej Kambodży. Drugą co do wielkości mniejszością etniczną na terenie Wietnamu południowego są Chińczycy, osiedlający się tam od czasów upadku dynastii Ming w 1644 r. Chińczycy, czyli Hoa, zamieszkujący przede wszystkim duże miasta, w czasach kolonialnych skupiali w swoich rękach większość handlu, transportu i innych przedsiębiorstw. Obecnie ich liczba systematycznie się zmniejsza wskutek emigracji oraz polityki asymilacyjnej, będącej wynikiem umowy między Chinami a Wietnamem.\nW poprzednim stuleciu w wyniku polityki i wojen, struktura etniczna Wietnamu uległa znacznemu zaburzeniu. Duże grupy ludności, pod przymusem bądź dobrowolnie, były przesiedlane w odległe rejony, czego przykładem są np. populacje Tajów czy Muongów na południu kraju.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1271500", "fragment_id": "1105474/4", "subtitle": "", "title": "Mniejszości etniczne w Wietnamie", "source": "wikipedia", "start_index": 5934.0, "parentId": 1271500.0, "document_id": "1105474", "score": 0.27926746010780334}, "uuid": "1a5d9c41-5117-44fb-b1d5-8a0589d47754"}, {"page_content": "Demokratyczna Kampucza (khm. កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ) – państwo kambodżańskie w okresie rządów Czerwonych Khmerów, w latach 1975–1979.\nDemokratyczna Kampucza powstała w wyniku zdobycia przez Czerwonych Khmerów stolicy Phnom Penh. Czerwoni Khmerzy w okresie swoich rządów mogli przyczynić się do śmierci od 10% do nawet 25% ludności kraju. Okres ich rządów był najbardziej krwawym okresem w dziejach Kambodży. Obalenie rządów Czerwonych Khmerów nastąpiło poprzez zdobycie Phnom Penh przez Wietnamczyków 7 stycznia 1979 roku. Przeciwnicy Czerwonych Khmerów z pomocą Wietnamu powołali nowe państwo, Ludową Republikę Kampuczy.\nGeneza.\n \"Osobne artykuły: Czerwoni Khmerzy i wojna domowa w Kambodży.\"\nCzerwoni Khmerzy byli radykalną frakcją komunistyczną działającą w Kambodży. Czerwoni Khmerzy dowodzeni przez Pol Pota przyjęli również radykalnie nacjonalistyczne i szowinistyczne poglądy. W latach 60. przejęli oni kierownictwo w słabym wówczas ruchu komunistycznym Kambodży. Działania zbrojne przeciwko rządowi rozpoczęli w styczniu 1968 roku. Organami zbrojnymi formacji była Rewolucyjna Armia Kampuczy, a przyczyną antyrządowej rebelii było brutalne stłumienie powstania chłopskiego z 1967 roku, które przyczyniło się do popularyzacji ruchu. Gdy 18 marca 1970 roku król Norodom Sihanouk został obalony w wyniku puczu, osobiście poparł Czerwonych Khmerów i zawarł z nimi sojusz. W 1975 roku Czerwoni Khmerzy przejęli władzę w kraju, a król do 1976 roku formalnie pozostawał głową państwa.\nPolityka terroru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3465172", "fragment_id": "938829/0", "subtitle": "", "title": "Demokratyczna Kampucza", "parentId": 3465172.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "938829", "score": 0.6045855283737183}, "uuid": "2fd1f18a-f36a-48b3-98e9-ef37c260b022"}]}
{"id": "q_257", "question": "Pijawka, skorpion czy kameleon – które z tych zwierząt jest gadem?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPijawki, pijawki właściwe (Hirudinea) – podgromada zwierząt z typu pierścienic (Annelida) obejmująca ponad 500 – w większości eurytopowych – gatunków zaopatrzonych w jedną lub dwie przyssawki. Prowadzą pasożytniczy lub drapieżny tryb życia. Są blisko spokrewnione ze skąposzczetami, mają z nimi wiele cech wspólnych i włączane są z nimi do siodełkowców (Clitellata). Większość pijawek to zwierzęta wodne lub amfibiotyczne, gatunki lądowe należą do rzadkości. \nWystępowanie.\nZasięg występowania tej grupy zwierząt jest bardzo szeroki. Występują w wodach śródlądowych na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy oraz w wodach morskich od północnych rejonów polarnych po wybrzeża Antarktydy. Pijawki mogą żyć w wodach słodkich, słonawych lub słonych oraz na lądzie. Większość gatunków preferuje płytkie wody stojące lub wolno płynące słodkowodnych zbiorników najrozmaitszego typu. Nie są spotykane jedynie w bardzo szybko płynących potokach górskich oraz w torfowiskach wysokich. Wiele zasiedla wody morskie. Nieliczne żyją na lądzie, w ściółce lasów strefy tropikalnej (np. cejlońska \"Haemadipsa ceylonica\").\nNa obszarze Polski pijawki stanowią grupę stosunkowo dobrze poznaną. Stwierdzono w naturze występowanie 44 gatunków, przy czym żaden nie jest gatunkiem lądowym. Niektóre mogą jedynie czasowo przebywać poza wodą (gatunki amfibiotyczne).\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89792", "fragment_id": "662187/0", "subtitle": "", "title": "Pijawki", "parentId": 89792.0, "start_index": 0.0, "document_id": "662187", "source": "wikipedia", "score": 0.18309372663497925}, "uuid": "ff5dcc44-4ff8-4fb7-9860-c34514839074"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „kameleon”. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKameleonowate, kameleony (Chamaeleonidae) – rodzina zauropsydów z rzędu łuskonośnych (Squamata), słynąca ze zdolności do zmiany ubarwienia, długiego języka i oryginalnych kształtów ciała. Mają chwytny ogon i palce zrośnięte w rodzaj szczypiec, którymi przytrzymują się gałęzi. Nazwa \"kameleon\" wywodzi się z gr. \"chamailéōn\" – lew na ziemi.\nWystępowanie i biotop.\nWiększość gatunków występuje w Afryce i na Madagaskarze. Nieliczne spotykane są w innych regionach: południowa Europa (1 gatunek), Bliski Wschód (1 gatunek), Indie (1 gatunek), Hawaje (1 podgatunek kameleona Jacksona \"Chamaeleo jacksonii xantholophus\" – wprowadzony sztucznie, zaaklimatyzowany) i Cejlon (1 gatunek).\nBiotopem kameleonów są tropikalne, wilgotne lasy oraz tereny pustynne i skaliste. Większość gatunków wiedzie nadrzewny tryb życia.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128943", "fragment_id": "13474/0", "subtitle": "", "title": "Kameleonowate", "document_id": "13474", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 128943.0, "score": 0.5233756303787231}, "uuid": "1bee28b9-75fa-4008-bf8a-7373e941d1c6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSkorpiony (Scorpiones) – rząd pajęczaków, obejmujący ponad 2000 opisanych gatunków. Występują od tropików i subtropików po część cieplejszej strefy umiarkowanej, od stref pływów po wysokie góry. Zdolne do hibernacji lub estywacji. Drapieżne. Mają prosomę nakrytą karapaksem, nogogłaszczki zakończone szczypcami, 4 pary odnóży krocznych oraz segmentowany odwłok, podzielony na szerszy przedodwłok i węższy zaodwłok. Przedodwłok wyposażony jest w wieczko płciowe, grzebienie i płuca blaszkowate, a zaodwłok zakończony jest telsonem z kolcem jadowym. Samice są żyworodne i opiekują się potomstwem, przynajmniej do pierwszej wylinki. Znane są gatunki zdolne do partenogenezy. Niektóre gatunki tworzą grupy rodzinne. W zapisie kopalnym znane od syluru i uznawane za pierwsze pajęczaki, które skolonizowały ląd.\nBudowa.\nWspółczesne skorpiony osiągają długość ciała od 8,49 mm u dorosłych samców \"Typhlochactas mitchelli\" do ponad 200 mm u skorpiona cesarskiego, \"Hadogenes troglodytes\" i niektórych z rodzaju \"Heterometrus\". W Księdze rekordów Guinnessa jako największego współczesnego skorpiona odnotowano \"Heterometrus swammerdami\" o długości około 23 cm. Długość wymarłych \"Brontoscorpio anglicus\" i \"Praearcturus gigas\" oszacowano na blisko metr. Masa współczesnych gatunków dochodzi do 50 g u ciężarnych samic skorpiona cesarskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54167", "fragment_id": "649957/0", "subtitle": "", "title": "Skorpiony", "document_id": "649957", "start_index": 0.0, "parentId": 54167.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4565415680408478}, "uuid": "6ebeef80-65e7-4725-bd62-a7021f8cf77e"}, {"page_content": "Kameleon prowadzi nadrzewny tryb życia. Pewnie porusza się po gałęziach, które mocno chwyta łapami i ogonem. Jego ruchy są powolne, ale zwierzę nie ma trudności z dotarciem na wybraną gałąź. Ranek kameleon rozpoczyna od kąpieli słonecznej. Aby móc wspinać się po drzewach i polować, musi podnieść temperaturę ciała, wychłodzonego w czasie nocy. Gdy się rozgrzeje, wyrusza na polowanie. Jeśli znajdzie odpowiednie miejsce, pozostaje nieruchomy lub lekko kołysze ciałem, naśladując ruch otaczających go liści, a dużymi, ruchliwymi oczami wypatruje ofiary. Gdy dostrzeże owada, obraca powoli w jego stronę głowę i ocenia odległość dzielącą go od zdobyczy. Gdy jest ona zbyt duża, kameleon stara się podejść bliżej. Jego ruchy są wtedy bardzo wolne, niedostrzegalne dla owada. Gdy odległość jest wystarczająca, gad błyskawicznie wyrzuca do przodu długi, lepki na końcu język i chwyta zdobycz. Mniejsze owady połyka w całości, duże są najpierw gniecione zębami. Preest i współpracownicy (2016) stwierdzili występowanie na głowach przedstawicieli tego gatunku worka, w którym zbiera się kleista substancja powstała z rozkładających się resztek jedzenia i zrzucanej skóry; kameleony Jacksona wcierają zawartość tego worka w gałęzie roślin, a następnie chwytają zwabione zapachem substancji owady. Kameleon pije, wykorzystując każdą kroplę rosy lub deszczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=997221", "fragment_id": "1356166/1", "subtitle": "", "title": "Kameleon Jacksona", "document_id": "1356166", "start_index": 1196.0, "parentId": 997221.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3929371237754822}, "uuid": "e6288cc4-c558-4257-8a38-e34190bd28ac"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKameleon krępy, kameleon Parsona (\"Calumma parsonii\") – endemiczny gatunek gada z rodziny kameleonowatych (Chamaeleonidae). Występuje jedynie w izolowanych obszarach lasu pierwotnego na północy i wschodzie Madagaskaru. Nazwa gatunkowa honoruje Jamesa Parsonsa – brytyjskiego lekarza, który jako pierwszy opisał tę jaszczurkę.\nMorfologia.\nWielkość:\nKameleon krępy to jeden z największych (obok kameleona olbrzymiego) przedstawicieli rodziny kameleonowatych. Istnieją dwa podgatunki tego kameleona: większy – \"Calumma p. parsonii\" – osiąga długość do 68 cm i nie ma grzebienia na grzbiecie; natomiast mniejszy \"Calumma p. cristifer\" osiąga 47 cm i posiada niewielki grzebień.\nUbarwienie:\nZnanych jest kilka odmian ubarwienia samców z gatunku \"Calumma parsonii\", ale nie ustalono, czy ma to związek z polimorfizmem tych zwierząt, czy też są one „przypisane” do konkretnego podgatunku. Ogólnie wyróżnia się następujące zróżnicowanie ze względu na ubarwienie:\nSamice z kolei są mniejsze od każdego „wariantu” samca i najczęściej barwy zielonkawej, żółtawej lub brązowo-pomarańczowej.\nSamce mają także w odróżnieniu od samic wyrostki nad oczami przypominające rogi.\nOchrona.\nWszystkie gatunki z rodzaju \"Calumma\" wpisane są do II Załącznika konwencji CITES o ochronie gatunków zagrożonych, co oznacza, że handel nimi jest uregulowany prawem międzynarodowym, podlega ograniczeniom i wymaga zezwoleń. Kameleon krępy jest chroniony przez malgaskie prawo, a ponadto w 1995 roku wywóz tego gatunku z Madagaskaru został zawieszony.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1822139", "fragment_id": "874871/0", "subtitle": "", "title": "Kameleon krępy", "document_id": "874871", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1822139.0, "score": 1.0}, "uuid": "991bb196-73bc-46e5-bc08-040aed04bbbe"}, {"page_content": "Pajęczaki, zwłaszcza pająki i skorpiony, pojawiają się w wierzeniach i opowieściach licznych kultur, co najmniej od czasów starożytnych. Sumeryjską boginię Uttu przedstawiano jako pajęczycę przędącą swą sieć. Już w okresie państwa nowobabilońskiego Chaldejczycy skorpionem nazwali jeden ze znaków zodiaków. Skorpion był symbolem Sekret – jednej z najstarszych bogiń Starożytnego Egiptu. W mitologii greckiej i rzymskiej pojawia się postać Arachne – mistrzyni tkactwa, która skończyła pod postacią pająka. Pająki przedstawiane były w sztuce różnych kultur prekolumbijskich, np. w geoglifie kultury Nazca, na ceramice kultury Mochica. Według kosmogonii północnoamerykańskiego ludu Hopi świat utkany został przez boginię-pajęczycę Kokyangwuti. Bogini-pajęczyca Na'ashjé'ii Asdzáá jako opiekunka ludzkości występuje w wierzeniach Nawahów. Pająk jest stwórcą wszechświata według tradycyjnych wierzeń niektórych mieszkańców Oceanii; według ludów z Kiribati nazywa się on Nareau, a według ludów z Nauru i Mikronezji – Areop-Enap. W kulturach Afryki oraz zachodniej, środkowej i południowej Azji skorpiony pojawiają się jako symbole zła, sił do walki z nim lub ludzkiej seksualności. Są częstym motywem w sztuce islamu. Umieszczanie motywu skorpiona na kilimie ma chronić przed jego użądleniem. Pająki w różnych kulturach symbolizować mogą cierpliwość (ze względu na polowanie z zasadzki) jak i szelmostwo czy złośliwość (ze względu na jadowitość). Istotną częścią folkloru ludów Afryki Zachodniej i Karaibów są opowieści o Anansi – szachraju pod postacią pająka. Postać pająka-szachraja pojawia się też w opowieściach północnoamerykańskich Dakotów. W mitach japońskich postać pająka ma yōkai: Tsuchigumo.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52684", "fragment_id": "650819/18", "subtitle": "", "title": "Pajęczaki", "document_id": "650819", "start_index": 24127.0, "parentId": 52684.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0996113196015358}, "uuid": "287708f3-0e48-4e62-89cd-02c8d11146c8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKameleon wzorzysty (\"Furcifer lateralis\") – gatunek gada z rodziny kameleonowatych (Chamaeleonidae) występujący we wschodniej części Madagaskaru. Na terenach występowania jest zwierzęciem pospolitym.\nBiotop.\nŻyje w zaroślach i na niewielkich drzewach, na wysokości 600–1200 m n.p.m. Nie przeszkadza mu obecność ludzi, chętnie zamieszkuje przydomowe ogrody.\nWygląd.\nDługość ciała 17–25 cm. Występuje dymorfizm płciowy. Samce są zazwyczaj zielone, z białym pasem pośrodku ciała i ciemno nakrapianym grzbietem i ogonem. Samice są brązowe z ciemnymi plamami, żółtymi lub białymi obwódkami wokół oczu i pomarańczowym pasem na grzbiecie. Jak inne kameleony, ten gatunek potrafi zmieniać barwę ciała w zależności od nastroju i otoczenia.\nTryb życia.\nDzienny tryb życia. Noc spędzają zawsze na tej samej gałęzi. Ranem przybierają ciemne barwy i wygrzewają się w słońcu. Gdy już się nagrzeją, resztę dnia spędzają na łowach. Samce są bardzo terytorialne i agresywnie bronią swego terenu. Tolerują jedynie płodne samice. Żywią się głównie owadami – muchami, świerszczami, larwami. Zjadają także małe jaszczurki, a w niewoli również nowo narodzone gryzonie. Ofiary łapią za pomocą lepkiego języka długości połowy ciała gada.\nRozmnażanie.\nKameleony wzorzyste zaczynają się rozmnażać w trzecim miesiącu życia. Samice składają 8–23 jaj i zakopują je w zagłębieniu w ziemi. Jedna samica może mieć 3 mioty rocznie. Młode wykluwają się po 6 miesiącach. Żyje ok. 3 lat.\nKontakty z ludźmi.\nKameleon wzorzysty często mieszka w pobliżu siedzib ludzkich. Jest także popularnym zwierzęciem domowym.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2018192", "fragment_id": "389545/0", "subtitle": "", "title": "Kameleon wzorzysty", "parentId": 2018192.0, "start_index": 0.0, "document_id": "389545", "source": "wikipedia", "score": 0.4709800183773041}, "uuid": "ec56ef0d-e912-4105-81b6-b8e9a167079b"}, {"page_content": "Gady mają na ogół długi, ruchliwy ogon. U krokodyli jest on narządem napędowym podczas pływania. Zarówno u waranów jak i u krokodyli może być też potężną bronią, silne uderzenie mogłoby przewrócić i połamać nogi dorosłemu człowiekowi. U jaszczurek może on być odrzucany w razie zagrożenia. Zjawisko to nosi nazwę autotomii ogona. Na skutek skurczu mięśni ogon odpada i przez pewien czas się wije, odciągając uwagę napastnika. Ogon ulega potem częściowej regeneracji.\nŁuski i linienie.\nCiało gadów pokryte jest silnie zrogowaciałym naskórkiem (łuski). Skóra nie zawiera gruczołów, więc gady się nie pocą, co uniemożliwia utratę wilgoci przez powierzchnię ciała. Rogowe łuski jaszczurek i węży zachodzą na siebie dachówkowato. U węży łuski na brzuch są szczególnie duże i szerokie, pozwala to na zaczepienie się o podłoże podczas poruszania. Tworzą jednak jednolitą ciągła warstwę co sprawia, że jest zrzucana w całości, proces ten nazywamy linieniem. Nie należy jednak mylić linienia gadów ze zrzucaniem pancerza u stawonogów, określanym tą samą nazwą.\nSkóra i kostki skórne.\nWiele gadów jest jaskrawo ubarwionych dzięki komórkom pigmentowym w głębszej warstwie naskórka. Może występować zróżnicowane barw w okresie godowym. Przykładem może być samiec jaszczurki zielonej, który ma wtedy błękitne podgardle. Kameleony zaś słyną ze zdolności zmiany barwy skóry w zależności od koloru podłoża i od własnego nastroju. Skostnienia skórne pojawiające się w skórze gadów to właśnie tarczki na grzbiecie krokodyli. U żółwi cały tułów zakrywa pancerz złożony ze zrośniętych tarczek pokrytych płytkami rogowymi. Granice tarczek nie pokrywają się z krawędziami płytek, co czyni pancerz mocniejszym.\nCzaszka i zęby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1096600", "fragment_id": "1347419/1", "subtitle": "", "title": "Układ kostny gadów", "parentId": 1096600.0, "start_index": 1340.0, "document_id": "1347419", "source": "wikipedia", "score": 0.07258444279432297}, "uuid": "5a988227-7268-4d8a-9523-35fe9bc70870"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nJaszczurki (Lacertilia, dawniej Sauria) – grupa gadów łuskonośnych obejmująca czworonożne lub beznogie zwierzęta lądowe o wydłużonym ciele, oczach wyposażonych w powieki, mocnych szczękach i diapsydalnej czaszce. Występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą oraz na wielu wyspach oceanicznych. Są najliczniejszą grupą gadów obejmującą ponad 4000 gatunków.\nTaksonomia.\nW tradycyjnym rozumieniu grupa ta obejmuje wszystkie łuskonośne (Squamata) nienależące do węży ani do amfisben. Tak definiowane jaszczurki są taksonem parafiletycznym, ponieważ nie obejmują tych dwóch ostatnich grup, lecz obejmują ich przodków. Będąc grupą parafiletyczną, nie są wyróżniane w niektórych nowszych klasyfikacjach, m.in. w klasyfikacji ITIS.\nOpis.\nTypowa jaszczurka ma wydłużone ciało, zakończone różnie wykształconym ogonem. Autotomia (odrzucenie i regeneracja) ogona w różnym stopniu rozwinięta z wyjątkiem: waranów, agam, kameleonów, heloderm i niektórych legwanów. Kończyny pięciopalczaste, dobrze wykształcone jednak u wielu gatunków istnieje tendencja do redukcji kończyn. Kości żuchwy mocno zrośnięte, wobec czego mogą miażdżyć pokarm. Wszystkie uzębione o osadzeniu akro- i pleurodontycznym (patrz gady). Brzuszna strona pokryta kilkoma wzdłużnymi rzędami tarczek lub łusek. Większość gatunków jest jajorodna. Liczba jaj w złożeniu jest zależna od gatunku oraz od rozmiaru i kondycji fizycznej samicy. Helodermowate są jadowite.\nNa terenie Polski żyją cztery gatunki jaszczurek:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22215", "fragment_id": "185009/0", "subtitle": "", "title": "Jaszczurki", "parentId": 22215.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "185009", "score": 0.11388356983661652}, "uuid": "437c3d33-675c-4bb9-bea7-57b7174d31d3"}, {"page_content": "Na terenie rezerwatu odnotowano różne gatunki zwierząt: sarny, jelenie, dziki, lisy, borsuki, tchórze, wiewiórki i łasice. Wśród ptaków można wyróżnić: drozdy, dzięcioły, sikory, kowaliki, i pełzacze. Z gadów zaobserwować można żmiję zygzakowatą, zaskrońca, padalca i jaszczurkę zwinkę. Wody jeziora zamieszkują m.in. płocie, szczupaki, leszcze, okonie. Występuje tu też licznie plankton, ślimaki, małże i pijawki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=803820", "fragment_id": "1028559/1", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Jezioro Francuskie", "document_id": "1028559", "start_index": 1182.0, "source": "wikipedia", "parentId": 803820.0, "score": 0.1985797882080078}, "uuid": "ef272760-6f0c-4b96-a53a-de35ba2aadb9"}]}
{"id": "q_258", "question": "Jak nazywa się w Indiach człowiek nie należący do żadnej kasty, pozbawiony wszelkich praw?", "answer": [{"page_content": "Dalitowie (popularnie pariasi, hindi दलित, trl. \"dalit\" (uciśnieni), dawniej hindi \"haridźan\", potocznie także \"niedotykalni\") — zbiorcza nazwa określająca różne grupy ludności w indyjskim systemie kastowym. Zaliczają się do nich zarówno osoby należące do najniższych kast (dźati), jak i osoby, które w ogóle znajdują się poza systemem kastowym. Z danych z 1991 r. wynika, że liczebność dalitów szacowano na około 260 mln (Indie, Bangladesz, Nepal, Sri Lanka), z tego w Indiach żyło ówcześnie około 150–160 milionów takich osób.\nPrzynależność.\nTradycyjnie do niedotykalnych zalicza się osoby wykonujące tzw. nieczyste zawody. Do tej kategorii zalicza się przede wszystkim czynności związane z:\nDyskryminacja.\nAż do przyjęcia Konstytucji Indii niedotykalni doznawali różnych szykan, których dotkliwość w zależności od regionu zwiększała się wraz z przesuwaniem się z północy na południe kraju. Na przykład pozwalano im mieszkać jedynie w wydzielonych miejscach (przedmieścia miast), zakazywano wchodzenia do świątyń, szkół, korzystania ze studni używanych przez członków wyższych kast. Przez członków wyższych kast ich dotknięcie było uważane za nieczyste i dlatego wymagało przeprowadzenia rytuału oczyszczającego (w południowych częściach Indii nawet spojrzenie niedotykalnego uważano za nieczyste). Takie traktowanie oraz dziedziczność przynależności do kast skłoniła wielu niedotykalnych do porzucenia hinduizmu i przejścia na islam, buddyzm bądź chrześcijaństwo, co umożliwiało wyrwanie się z kręgu napiętnowania społecznego.\nEmancypacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2428491", "fragment_id": "543269/0", "subtitle": "", "title": "Dalit", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "543269", "parentId": 2428491.0, "score": 0.5}, "uuid": "07c43809-590e-468e-beba-f03a5f0c39c3"}, {"page_content": "System kastowy to system, który ustrukturyzował społeczeństwo hinduskie. System ten wyróżnia kilka tysięcy kast i podkast, jednak największą rolę w społeczeństwie hinduskim odgrywały cztery kasty, które można podzielić na: duchownych (braminów), strażników (kszatrijów), handlarzy (wajśjów) i artystów (śudrów). W hinduskiej strukturze społecznej kasty są podzielone hierarchicznie, ta hierarchiczność normowana była poprzez zakazy zawierania małżeństw, wspólnego jedzenia, a także innych form obcowania pomiędzy ludźmi z kast wyższych a ludźmi z kast niższych.\nSynkretyzm.\n \"Osobne artykuły: muzułmanie w Indiach, Wielcy Mogołowie, Brytyjska Kompania Wschodnioindyjska i Indie Brytyjskie.\"\nZa łączenie się innych kultur prawa z hinduską kulturą prawną odpowiedzialny jest napływ zróżnicowanej ludności na tereny dzisiejszych Indii m.in. muzułmanów, a zwłaszcza wpływy brytyjskie (począwszy od XVII wieku), których skutkiem było zaszczepienie porządku prawnego common law.\nŹródła prawa.\nPierwsze pisma.\nPierwsze wzmianki o normach zachowania człowieka pochodzą z hinduskich pisemnych zbiorów modlitw i pieśni religijnych zwanych \"Wedami\". Ich powstanie szacuje się na około drugie tysiąclecie przed naszą erą. W drugim tysiącleciu p.n.e. powstawały pisma zwane \"śruti\". Ich późniejsze części nazwane \"śastrami\", których powstanie datuje się na lata 800–200 p.n.e., zawierały normy zachowania człowieka w duchu religijnym, moralnym i prawnym. Na bazie tych pism powstały dwie nauki mające szczególne znaczenie dla kultury prawnej hinduizmu – \"dharma\" i \"artha\".\nDharma i artha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4187908", "fragment_id": "615731/1", "subtitle": "", "title": "Hinduska kultura prawna", "source": "wikipedia", "start_index": 1537.0, "document_id": "615731", "parentId": 4187908.0, "score": 0.16427308320999146}, "uuid": "d5a1e97c-a8b8-40d9-b7bb-2cd0555a3998"}, {"page_content": "Nie mylić z: hidżra.\nHidźra (hijra) – określenie osoby \"trzeciej płci\" w kulturach Azji Południowej (na subkontynencie indyjskim).\nNazewnictwo.\nHidźrowie występują też pod innymi nazwami:\nDefinicja.\nHidźrą są osoby urodzone biologicznie jako mężczyźni, ale nie utożsamiające się kulturowo lub psychicznie z płcią męską, z męskimi rolami w społeczeństwie lub utożsamiający się psychicznie z płcią żeńską; kobiety transpłciowe, osoby interpłciowe (osoby urodzone z narządami obojga płci lub pośrednimi), wykastrowani mężczyźni. Mówią o sobie zwykle w rodzaju żeńskim.\nHidźry a religia.\nW hinduizmie hidźry należą do szczególnej kasty i są poświęcone bogini zwanej Bahućara Mata. Są kojarzone z androgynicznymi bóstwami hinduizmu. W kontekście islamskim trzecia płeć hidźr jest uważana za wynik woli Allaha. Również jednak w kręgu hinduizmu hidźry są pod wpływem wielu praktyk muzułmańskich, np. grzebią swoich zmarłych zamiast palić ich zwłoki na stosie.\nProces stawania się hidźrą.\nCzłowiek staje się hidźrą w wyniku procesu socjalizacji w obręb „rodziny hidźr”. Najpierw jest \"ćelą\" czyli uczennicą u jakiejś \"guru\", która prowadzi go stopniowo w obręb kulturowej kobiecości. Każda \"guru\" ma przynajmniej pięć \"ćeli\", które przyjmują jej nazwisko i są uważane za jej spadkobierczynie. \"Ćela\" oddają swoje dochody \"guru\", która zarządza gospodarstwem. Kulminacją procesu jest rytuał religijny, na który składa się zwykle kastracja, operacja normalnie w Indiach zakazana. Dla hidźr jest to rodzaj nirwany lub ponownych narodzin. Nie wszystkie hidźry są wykastrowane, choć sądzi się, że zdecydowana większość.\nSpołeczne położenie hidźr.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=331982", "fragment_id": "81928/0", "subtitle": "", "title": "Hidźra", "parentId": 331982.0, "start_index": 1.0, "document_id": "81928", "source": "wikipedia", "score": 0.11031839996576309}, "uuid": "65e2bbaa-26f0-45f4-830c-aa756d813840"}, {"page_content": "Kothi – specyficzna mniejszość seksualna właściwa kulturom subkontynentu indyjskiego. Są to mężczyźni o orientacji homoseksualnej, o cechach silnie sfeminizowanych i głęboko identyfikujący się ze swoją pasywną rolą w relacji homoseksualnej. Zarówno przez indyjskie społeczeństwo, jak i przez siebie samego (wskutek silnej internalizacji takiego społecznego spojrzenia) rozumiani są jako \"niemężczyźni\".\nNazewnictwo.\n\"Kothi\" jest nazwą rozpowszechnioną w samych Indiach. Na subkontynencie występują jednak inne słowa nazywające tę samą kategorię ludzi:\n\"Kothi\" a \"homoseksualista\".\nKategoria ta nie jest identyczna z zachodnią kategorią homoseksualisty, gdyż dotyczy tylko mężczyzny identyfikującego swoją tożsamość z pasywną rolą w relacji seksualnej. Znajduje się więc w niej tylko niewielka część mężczyzn podejmujących w Indiach praktyki homoseksualne. Ponieważ \"kothi\" jest identyfikowany jako \"niemężczyzna\", jego partner aktywny nie jest postrzegany jako homoseksualny, mieści się w rozumieniu indyjskiej kultury w kategorii normatywnej męskości.\n \"Zobacz więcej w artykule Homoseksualizm a kontekst kulturowy, w sekcji Indie.\"\nSpołeczne położenie \"kothi\".\nPonieważ w Indiach wszystko jest uwikłane w niezwykle skomplikowaną strukturę tego społeczeństwa (klasy, kasty, różnice etniczne i religijne), prawdopodobieństwo zostania \"kothi\" wzrasta wraz z niską pozycją społeczną mężczyzny o cechach feminizacji w zachowaniu, wyglądzie i głosie. Choć jednocześnie zdarza się, że jest żonaty.\nSilna feminizacja i niska pozycja społeczna \"kothi\" powodują, że są oni permanentnym obiektem przemocy, zwłaszcza seksualnej, ze strony innych mężczyzn. Większość \"kothi\" doznała zgwałcenia lub jego usiłowania, bardzo często ze strony funkcjonariuszy policji (słynne przypadki z Bengaluru).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460095", "fragment_id": "1541057/0", "subtitle": "", "title": "Kothi", "document_id": "1541057", "start_index": 0.0, "parentId": 460095.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14710935950279236}, "uuid": "3eb22dc3-ac84-47b8-bfd5-255271e74c29"}, {"page_content": "Stany i kasty w Indiach – system zamkniętych, endogamicznych grup społecznych w Indiach, do których przynależność jest dziedziczna.\nNa Zachodzie do tej pory pokutuje szereg nieporozumień dotyczących indyjskiego systemu kastowego, przede wszystkim ze względu na mylenie dwóch pojęć typowych dla hinduizmu:\nPodczas gdy system początkowo trzech, później czterech warn, \"ćaturwanja\" był być może rzeczywistością społeczną w zamierzchłej starożytności wśród indoeuropejskich Ariów, a w późniejszym okresie li tylko postulatem niektórych prawodawców hinduskich, nigdy w pełni nie zrealizowanym, to pojęcie kasty zawsze było podstawową kategorią społeczną, nawet obecnie pomimo prawnego zniesienia systemu kastowego po uzyskaniu przez Indie niepodległości w 1947 roku. Druga przyczyna zamętu to powszechne poza Indiami zakładanie ekonomicznego uprzywilejowania pewnych kast, wiążące się z uciskiem innych, co zupełnie nie odpowiada realiom społecznym.\nW indyjskim systemie kastowym wyróżniono ok. 3 tys. kast i podkast.\nPrzynależność do kasty.\nZgodnie z rozumieniem samego słowa \"dźati\" przynależność do danej kasty następuje automatycznie przez urodzenie, stąd Hindusi mówiący po angielsku często tłumaczą \"dźati\" na angielskie „race” (rasa). Przynależności do kasty nie można uzyskać ani przez małżeństwo (kasta jest grupą endogamiczną), ani przez zasługi czy wzbogacenie się (kasta nie ma nic wspólnego ze statusem ekonomicznym). Endogamiczność grupy często związana jest z konkretną profesją, niekiedy także z pochodzeniem etnicznym lub afiliacją religijną. Nazwisko bardzo często stanowi nazwa kasty, np. Gandhi (sprzedawca perfum), Dhobi (pracz), Dikshitar (bramin świątyni Chidambaram w Tamilnadu), Tamang (członek plemienia Tamangów w Nepalu).\nHierarchia wśród kast.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1616617", "fragment_id": "696520/0", "subtitle": "", "title": "Stany i kasty w Indiach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "696520", "parentId": 1616617.0, "score": 0.39535239338874817}, "uuid": "b4971425-07e8-488f-a775-ded21ea08ff0"}, {"page_content": "Dźati (sanskryt जाति, „urodzenie”, ang. jati) – element systemu stratyfikacji społecznej w Indiach, określany nie do końca poprawnie terminem kasta. Wyższym w randze, odnoszącym się do stanów społecznych w Indiach, jest termin warna. Bóstwo opiekuńcze dla konkretnej dźati to dźatidewata.\nEtymologia.\nŹródłosłów dla pojęcia dźati wywodzi się od czasownika \"dźan\" – urodzić się. Jego znaczenie dosłowne podaje się jako \"urodzenie, ród , rodzaj\".\nLiczba dźati.\nPodział na dźati jest w Indiach bardzo rozbudowany. Istnieje około 6-10 tysięcy dźati, chociaż zdaniem niektórych badaczy liczba ta oscyluje wokół wielkości 100 tysięcy.\nDźati dzielą się na podkasty i te dopiero stanowią endogamiczne kasty w rozumieniu potocznym człowieka Zachodu. Dźati bywają podzielone w Indiach nawet na kilkaset podkast.\nStąd mówić można o około 3 000 dźati i równocześnie o istnieniu 25 000 podgrup w tych pierwszych (podkast).\nSystem dźadźamani.\nCharakterystyczną sytuacją, jaka zachodzi w tradycyjnym systemie dźati jest podział prac: niektóre były dozwolone, inne powodowały zanieczyszczenie danej osoby i musiały być zlecane członkowi innej (niższej) dźati (i zarazem profesji). Zamawiający wykonanie usługi to „dźadźaman”, podejmujący się czynności to „pradźa”. System poza czynnościami niedozwolonymi z uwagi na status dźati zainteresowanego, obejmuje również posługi charakterystyczne dla konkretnych dźati: dany bramin korzysta z usług golibrody, który podczas uroczystości rodzinnych zatrudnia tego lub innego bramina.\nRozłam.\nPodział dźati może nastąpić gdy część jej społeczności:\nZastosowanie.\nNazwa dźati do której przynależy z urodzenia dany hindus występuje najczęściej jak składnik jego nazwiska. Znane postacie:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1431492", "fragment_id": "217070/0", "subtitle": "", "title": "Dźati", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1431492.0, "document_id": "217070", "score": 0.1789376139640808}, "uuid": "a19f9b0d-ffbf-46ea-8753-246017e3619c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy grupy społecznej. Zobacz też: inne znaczenia.\nKasta (hiszp., port. &lt; lang=\"es\"&gt;casta&lt;/&gt; „rasa, ród, rodowód” od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;castus&lt;/&gt; „czysty”) – zamknięta warstwa społeczna, do której przynależność jest dziedziczna. Odrębność kast, wynikająca z przepisów religijnych lub prawnych, jest zwykle usankcjonowana zwyczajowo. Kasty zajmują określone obszary, a ich członkowie są związani ze sobą wspólnymi obrzędami i wykonywaniem tego samego zawodu. Kasty są zhierarchizowane, jedne uchodzą za lepsze, a drugie za gorsze.\nKasty istniały i istnieją nadal w różnych społeczeństwach, jednak ze względu na swoją liczbę szczególnie charakterystyczne są dla społeczeństwa indyjskiego, w którym system kastowy jest wzmacniany i utrwalany przez tradycyjne tabu hinduizmu.\nZgodnie z Rezolucją (2013/2676(RSP)) Parlamentu Europejskiego z 10 października 2013 roku w sprawie dyskryminacji ze względu na przynależność kastową pojęcie kasty ma wymiar społecznoreligijny, tak jak w Azji, gdzie osoby znajdujące się poza systemem kastowym są uważane za „nieczyste” i „nietykalne” z natury. W szerszym kontekście system kastowy oznacza jednak sztywny podział społeczeństwa na zhierarchizowane grupy określone ze względu na pochodzenie i pracę. Dyskryminacja ze względu na pracę i pochodzenie, w szerszym pojęciu stosowanym przez ONZ, jest formą dyskryminacji zakazaną przez międzynarodowy system praw człowieka, co stwierdzono w Powszechnej deklaracji praw człowieka, międzynarodowym Pakcie praw obywatelskich i politycznych, międzynarodowym Pakcie praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, międzynarodowej Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji, międzynarodowej Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet, Konwencji o prawach dziecka oraz konwencji nr 111 Międzynarodowej Organizacji Pracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2779758", "fragment_id": "1633917/0", "subtitle": "", "title": "Kasta", "document_id": "1633917", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2779758.0, "score": 0.8140413165092468}, "uuid": "b410944c-b0fd-4bbb-bedf-fb32aaaba755"}, {"page_content": "Zarejestrowane kasty i plemiona – pojęcia prawne w legislacji indyjskiej, odnoszące się do grup społecznych o najniższym statusie ekonomicznym, często wykluczonych z tradycyjnego społeczeństwa indyjskiego, wyraźnie wymienionych w Konstytucji Indyjskiej i pochodnych aktach prawnych.\nStosowane są skróty tych nazw:\nHistoria.\nW okresie władzy brytyjskiej grupy te określane były jako \"depressed classes\" (klasy uciskane).\nPojęcie \"Scheduled Castes\" częściowo pokrywa się z potocznym określeniem „niedotykalni” (\"untouchables\") lub „pariasi” (\"outcasts\"), czy też terminem \"dalit\" („uciskani”), preferowanym przez członków tych społeczności, zaś \"Scheduled Tribes\" z pojęciem Adivasi.\nZ punktu widzenia prawnego sytuacja jest paradoksalna: z jednej strony po odzyskaniu niepodległości Republika Indyjska zniosła system kastowy, z drugiej zaś strony wprowadziła pojęcie \"Scheduled Castes\" oraz \"Scheduled Tribes\", oferując członkom najsłabszych społecznie i ekonomicznie grup m.in. pewną pulę miejsc na uczelniach czy w urzędach państwowych w celu wyrównania szans życiowych.\nLiczebność.\nWedług danych ze spisu powszechnego z 2001 r. (\"Census of India\" 2001), członkowie \"Scheduled Castes\" stanowili około 16%, natomiast członkowie \"Scheduled Tribes\" około 8% ogółu społeczeństwa Indii.\nLista zarejestrowanych plemion (scheduled tribes).\nNagaland.\n(największe plemiona Nagalandu\nArunaćal Pradeś.\nWszystkie plemiona w tym stanie, włączając w to:--\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658586", "fragment_id": "671037/0", "subtitle": "", "title": "Zarejestrowane kasty i plemiona w Indiach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "671037", "parentId": 1658586.0, "score": 0.4466848373413086}, "uuid": "82e787dd-8b22-4995-a6c8-1760cedf5c02"}, {"page_content": "Proces emancypacji rozpoczął się już w latach 30 XX w. Czołową postacią tego ruchu był Bhimrao Ramji Ambedkar — pierwszy niedotykalny, który zdobył wykształcenie uniwersyteckie. W 1932 r. udało mu się uzyskać pewną pulę miejsc dla niedotykalnych we władzach lokalnych w Pune. W latach pięćdziesiątych XX w. jednak, nie widząc możliwości przeprowadzenia istotnych reform w łonie hinduizmu, nakłonił setki tysięcy członków najniższych kast do spektakularnego przejścia na buddyzm.\nProblem istnienia niedotykalnych został nagłośniony głównie dzięki działalności Mahatmy Gandhiego, który opowiadał się za równouprawnieniem \"harijan\" w życiu społecznym i gospodarczym. Od 1947 roku część społeczeństwa indyjskiego zaczęła odchodzić od tego podziału, chociaż wciąż jest to proces bardzo powolny. W 1997 roku Kocheril Raman Narayanan został pierwszym niedotykalnym, który sprawował urząd głowy państwa (prezydenta Indii).\nStatus prawny.\nKonstytucja Indii (1950) i Konstytucja Pakistanu (1953) uznały obostrzenia oraz sankcje społeczne stosowane wobec dalitów za bezprawne. W indyjskich aktach prawnych zamiast określenia „dalit” stosuje się między innymi terminy angielskie, jak np. „scheduled castes”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2428491", "fragment_id": "543269/1", "subtitle": "", "title": "Dalit", "parentId": 2428491.0, "start_index": 1543.0, "document_id": "543269", "source": "wikipedia", "score": 0.26120659708976746}, "uuid": "24f44102-19e7-43a9-b9aa-f44d2e75b549"}, {"page_content": "Dla wskazanych grup wprowadzono gwarancje miejsc w administracji i szkolnictwie.\nPartie niższych kast.\nPartie polityczne reprezentujące indyjskie niższe kasty:\n\"Pozakastowcy\".\nWykluczeni poza system ortodoksyjnego hinduizmu, na przykład w następstwie zaniechania obowiązków religijnych i społecznych wynikających z warny i dźati, postrzegani są jako istoty nie podlegające prawu karmy, czyli nie posiadający potencjału dla reinkarnowania w kolejnym ciele po śmierci.\nPodział warn na kasty.\nJuż w starożytności tradycyjny system czterech warn stanowiący idealny wzorzec społeczeństwa zupełnie nie odpowiadał rzeczywistości społecznej i w związku z tym szereg prawodawców, również najsłynniejszy z nich, Manu, próbowało przypisać istniejące kasty do postulowanych warn, biorąc pod uwagę wykonywaną profesję. Powiązania takie różniły się w zależności od tekstu i epoki, gdyż kasty również ewoluowały, rozpadały się na podkasty ze względu na oddalenie geograficzne lub zmianę zawodu. Poniżej podano przykład tego rodzaju klasyfikacji, który jednakże nie jest ani wyczerpujący, ani autorytatywny, ma służyć jedynie jako ilustracja systemu. Dla przykładu: bramini (stanowiący jedną warnę) podzieleni są w rzeczywistości na wiele różnorodnych kast o odmiennych tradycjach i zwyczajach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1616617", "fragment_id": "696520/2", "subtitle": "", "title": "Stany i kasty w Indiach", "document_id": "696520", "start_index": 3646.0, "parentId": 1616617.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2060031145811081}, "uuid": "3a9d2873-10cb-4c04-aa22-47a68d5b0d13"}]}
{"id": "q_259", "question": "Jak nazywał się herold wojsk greckich o przysłowiowym, donośnym głosie, postać z „Iliady” Homera?", "answer": [{"page_content": "Stentor (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Στέντωρ&lt;/&gt; Sténtōr, łac. Stentor) – w mitologii greckiej herold w wojsku greckim pod Troją, słynny z potężnego głosu; bohater \"Iliady\" Homera.\nBył Trakiem, którego „miedziany” głos równał się sile głosu pięćdziesięciu mężczyzn.\nOd jego imienia pochodzi określenie „stentorowy głos” (stentorowy śmiech; bardzo silny, donośny głos, śmiech).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=222807", "fragment_id": "1411316/0", "subtitle": "", "title": "Stentor (mitologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 222807.0, "document_id": "1411316", "score": 1.0}, "uuid": "286faad4-d8d7-49d5-963c-006c378e6095"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci mitologicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAchilles (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀχιλλεύς&lt;/&gt;, \"Achilleús\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Achilles&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej heros i bohater wojny trojańskiej (wódz Myrmidonów).\nDane biograficzne.\nAchilles uchodził za syna Peleusa, króla jednego z miast w Tesalii, i nereidy Tetydy. Był wychowankiem mądrego centaura Chejrona i ojcem Neoptolemosa. \"Iliada\" i \"Odyseja\" Homera oraz \"Cypria\" charakteryzują go jako największego wojownika.\nPragnąc zapewnić mu nieśmiertelność, Tetyda po narodzeniu zanurzyła syna w wodach Styksu, by w ten sposób uodpornić na ciosy całe jego ciało; jedynym słabym miejscem pozostała pięta, za którą matka trzymała niemowlę. W związku z przepowiednią, wedle której bez Achillesa zwycięstwo nad Troją jest niemożliwe, Tetyda ukryła go wśród córek króla Likomedesa na Skiros ponieważ udział w wojnie Achilles miał przypłacić życiem. Miał go znaleźć i zabrać stamtąd Odyseusz, który w przebraniu kupca rozłożył przed królewnami pachnidła i kosztowności. Wobec jedynej obojętnej na nie królewny wydobył bogato zdobiony miecz, po który bez wahania sięgnął Achilles, zdradzając tym samym swą męską tożsamość.\nW czasie podróży pod Troję Achilles zdobył ok. 40 miast, biorąc bogate łupy i branki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12512", "fragment_id": "172636/0", "subtitle": "", "title": "Achilles", "parentId": 12512.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172636", "score": 0.13058871030807495}, "uuid": "b1d9fa75-c4ca-404b-af39-a2dc5e9ae04d"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nHektor (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἕκτωρ&lt;/&gt; Hektōr, łac. Hector) – w mitologii greckiej królewicz i najdzielniejszy bohater trojański; bohater \"Iliady\" Homera.\nUchodził za syna Priama i Hekabe (Hekuba). Był bratem Parysa, Deifoba i Kasandry oraz mężem Andromachy.\nPoczątkowo był przeciwnikiem wybuchu wojny o Helenę. W czasie wojny trojańskiej zabił Patroklosa (myślał, że to Achilles, którego zbroję miał na sobie Patroklos), za co w odwecie zginął z ręki Achillesa pod murami Troi. Nawoływania rodziny Hektora do jego powrotu do twierdzy opisuje \"Lament Andromachy\" autorstwa Homera.\nChcąc pomścić śmierć przyjaciela (Patroklosa) oraz zemścić się na jego zabójcy, Achilles zawlókł ciało Hektora do obozu greckiego, wystawił je niepochowane na żer zwierząt tj. psów i sępów, co było największą karą dla starożytnych, gdyż oznaczało skazanie duszy na wieczną tułaczkę po ziemi. Ponadto przyczepił je do swego rydwanu i codziennie rano przejeżdżał pod murami Troi. Dopiero Priam wybłagał u niego oddanie zwłok w zamian za cały wóz złota. Po uroczystościach pogrzebowych Hektora (kremacja) w Troi zarządzono dwunastodniową żałobę, uszanowaną przez Greków.\nMiał ciało atletycznej budowy i wybitnie męskie rysy twarzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55242", "fragment_id": "656772/0", "subtitle": "", "title": "Hektor", "document_id": "656772", "start_index": 1.0, "parentId": 55242.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1762874722480774}, "uuid": "9a4c77b3-f83f-4834-bd34-60f7bd640ba0"}, {"page_content": "Odyseusz (stgr. Ὀδυσσεύς, łac. Ulisses) – w mitologii greckiej król Itaki i Tesprotyd; heros występujący głównie w \"Iliadzie\" i \"Odysei\" Homera oraz innych utworach z cyklu trojańskiego.\nBył synem Laertesa i Antyklei; według niektórych źródeł, jego biologicznym ojcem był Syzyf. Jego żoną była Penelopa, córka Ikariosa, z którą miał trójkę synów — Telemacha, et al. Jest słynny z licznych zasług podczas wojny trojańskiej (walczył po stronie Achajów) oraz swojej dziesięcioletniej tułaczki z Troi na Itakę.\nPochodzenie.\nOdyseusz wywodził się od boga Hermesa za sprawą swojej matki, Antyklei, a po ojcu Laertesie odziedziczył królewski tron na Itace. Homer w wielu przypadkach obdarzył Odysa epitetem przebiegłego oraz niezwykle wydatną umiejętnością kłamania, co prawdopodobnie wynikło z jego pochodzenia.\nCykl trojański.\nZ \"Chrestomatii\" Proklosa dowiadujemy się następujących faktów o zaginionych eposach opisujących wojnę trojańską oraz wydarzenia następujące przed i po niej:\n\"Cypria\".\nW \"Cyprii\" składającej się z jedenastu pieśni Menelaos i Nestor przybywają do Odyseusza, by przekonać go do wzięcia udziału w ekspedycji na Troję. Gdy ten udawał szaleństwo z intencją uniknięcia dołączenia do nich, Palamedes powiedział im, by odebrali mu syna Telemacha. Tak więc zrobili, efektywnie przekonując Odysa do udziału w wyprawie.\nPauzaniasz uzupełnia Proklosa twierdząc o treści \"Cyprii\", że później Odyseusz i Diomedes utopili Palamedesa, gdy ten łowił ryby.\n\"Iliada\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11138", "fragment_id": "186666/0", "subtitle": "", "title": "Odyseusz", "document_id": "186666", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 11138.0, "score": 0.06083476543426514}, "uuid": "420a81da-f2e3-456b-9707-4dccce1815ce"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci mitologicznej. Zobacz też: Bellerofont – planeta pozasłoneczna okrążająca gwiazdę 51 Pegasi.\nBellerofont (także Bellerofon, Bellerofontes, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Βελλεροφόντης&lt;/&gt; Bellerophóntēs, łac. Bellerophon) – w mitologii greckiej heros, królewicz koryncki; bohater \"Iliady\" Homera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41836", "fragment_id": "641405/0", "subtitle": "", "title": "Bellerofont", "parentId": 41836.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "641405", "score": 0.17561712861061096}, "uuid": "e7a22cdb-1e47-41d8-b1b4-f7545b2912e9"}, {"page_content": "Ajas (także Ajaks, zw. Wielkim, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Αἴας&lt;/&gt; \"Aías\", łac. \"Aiax\"), w Grecji znany bardziej pod imieniem Ajantas, nowogr. Eantas (Αίαντας) – w mitologii greckiej uczestnik wojny trojańskiej; bohater \"Iliady\" Homera.\nUchodził za syna Telamona (króla Salaminy) i jego pierwszej żony Periboi (Eriboi) oraz przyrodniego brata Teukrosa.\nBył drugim (po Achillesie) pod względem dzielności wojownikiem achajskim. Omal udało mu się zabić Hektora za pomocą ogromnego głazu. Zabił wielu Trojan. Kiedy Achilles zginął z ręki Parysa, Ajaks razem z Odyseuszem wynieśli jego ciało z pola bitwy. Odyseusz wywiózł je na swoim rydwanie, a Ajas go osłaniał. Potem obaj rywalizowali o zbroję po Achillesie i wygrał Odyseusz. Gdy zmęczony Ajas zasnął, Atena zesłała na niego szał. Kiedy się obudził, wyrżnął stado baranów, które wziął za achajskich przywódców (w tym Odyseusza i Agamemnona). Oprzytomniawszy, ze wstydu popełnił samobójstwo. Samobójstwo Ajaksa było prawdopodobnie pierwszym opisanym przez literaturę europejską targnięciem się człowieka na własne życie.\nNa wyspie Salamina istnieje związana z legendami o Ajaksie miejscowość Eantio. A w jej pobliżu w lesie, tuż przy osadzie Kanakia, na górującym nad plażą wzgórzu, odsłonięto fundamenty rozległego dworu - niedużej akropolis z okresu mykeńskiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=204702", "fragment_id": "1464227/0", "subtitle": "", "title": "Ajas (syn Telamona)", "document_id": "1464227", "start_index": 0.0, "parentId": 204702.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11764081567525864}, "uuid": "10668619-8183-49d9-aeb1-789bd345f1f6"}, {"page_content": "Kompleks Kasandry (znany również jako \"dylemat\" lub \"syndrom Kasandry\") – zjawisko, w którym uzasadnione obawy i ostrzeżenia są ignorowane lub uważane za nieprawdziwe.\nTermin wywodzi się z mitologii greckiej, konkretnie z \"Iliady\" Homera, w której wystąpiła tragiczna postać Kasandry, córki króla Troi, Priama. Zauroczony jej urodą Apollo ofiarował dziewczynie dar przewidywania przyszłości, lecz gdy odrzuciła jego awanse, rzucił na nią przekleństwo, zgodnie z którym nikt odtąd nie dawał wiary jej przepowiedniom. Kasandra wiedziała o nadchodzącej zagładzie miasta, ale nie mogła ani zmienić przyszłości, ani przekonać Trojan do swoich racji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1990961", "fragment_id": "368009/0", "subtitle": "", "title": "Kompleks Kasandry", "parentId": 1990961.0, "start_index": 0.0, "document_id": "368009", "source": "wikipedia", "score": 0.05763968080282211}, "uuid": "d59f2965-4ff0-48d4-88f9-5c969dbfe7d3"}, {"page_content": "Diomedes (gr.Διομήδης Diomēdēs) – w mitologii greckiej heros, bohater wyprawy Epigonów i wojny trojańskiej, król Argos.\nBył synem Tydeusa i Deipyle, wnukiem Adrastosa, po którym to odziedziczył tron w Argos. Iliada Homera charakteryzuje go jako najpotężniejszego po Achillesie z rycerzy walczących pod Troją. Diomedes był ulubieńcem bogini Ateny, która wspomagała go w walce, dawała rady, by na końcu obdarzyć go nieśmiertelnością, której poskąpiła jego ojcu. Homer w Iliadzie poświęca Diomedesowi całą piątą księgę. Diomedes między innymi zabił znakomitego łucznika Pandarosa, poważnie ranił Eneasza, jako jedyny ze śmiertelnych walczył z bogami (zadając im bolesne rany), zmusił do ucieczki z pola bitwy Hektora, pokonał w pojedynku na igrzyskach pogrzebowych ku czci Patroklosa Ajasa, syna Telamona.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2834302", "fragment_id": "1631364/0", "subtitle": "", "title": "Diomedes (syn Tydeusa)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1631364", "parentId": 2834302.0, "score": 0.08662736415863037}, "uuid": "744cb546-58cc-473b-a7d6-3af193b2df4d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy legendarnego monarchy. Zobacz też: Menelaos z Aleksandrii – matematyk i astronom.\nMenelaos (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Μενέλαος&lt;/&gt; Menélaos,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Menelaus&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej król Sparty i uczestnik wojny trojańskiej; jeden z herosów; bohater \"Iliady\" Homera.\nUchodził za syna Atreusza i Aerope. Był bratem Agamemnona oraz mężem Heleny, z którą miał córkę Hermionę.\nPo zdobyciu miasta, odzyskawszy Helenę, wrócił z nią do Sparty. Menelaos znajdował się pod opieką bogini mądrości i oręża – Ateny. Żył długo u boku Heleny, która po jego śmierci została wygnana z miasta. Wybaczył Helenie niewierność po latach.\nTytułowy bohater (wraz z Odyseuszem, czyli Ulisessem) dramatu Jana Kochanowskiego \"Odprawa posłów greckich\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121459", "fragment_id": "21090/0", "subtitle": "", "title": "Menelaos", "parentId": 121459.0, "start_index": 1.0, "document_id": "21090", "source": "wikipedia", "score": 0.13219402730464935}, "uuid": "0b4a29b3-45f8-496f-94bd-e4137b472462"}, {"page_content": "Dolon (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Δόλων&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej syn Eumedesa (woźnego, herolda), jego jedyny męski potomek. Posiadał 5 sióstr nieznanych z imienia.\nNiewielkiej postury, uważany za szybkiego biegacza. Występuje w Iliadzie Homera. Po zakończeniu II bitwy Trojanie pozostają poza murami miasta, co pozostawało w sprzeczności z zasadami sztuki wojennej. Aby zdecydować co czynić dalej postanawiają wysłać zwiad. Dolon zgłasza się na ochotnika jako zwiadowca. W nagrodę żąda koni oraz rydwanu Achillesa, na co Hektor wyraża zgodę. Dolon wyrusza na rekonesans ubrany w wilczą skórę, uzbrojony w łuk, kołczan ze strzałami oraz oszczep stalowy. Podczas swej misji zostaje schwytany przez Odyseusza i Diomedesa udających się na przeszpiegi od obozu Trojan. Uwięziony i ranny Dolon prosi o darowanie życia oferując znaczny okup. Podczas błagań o wolność Dolon wyjawia Odyseuszowi informacje o obozie Trojan i ich sprzymierzeńców (lokalizacja obozu, rozmieszczenie wojsk, straży itp.). Po uzyskaniu potrzebnych wiadomości Diomedes zabija Dolona odcinając mu głowę mieczem. Odyseusz zabiera łupy z ciała Dolona (oszczep, przyłbice, łuk, wilczą skórę). Poświęca je Palladzie i prosi ją o wsparcie. Łup Dolona ozdobił następnie statek Odyseusza (do czasu złożenia przyrzeczonej ofiary). Syn Dolona Eumedes, noszący imię po swoim dziadku, przeżył wojnę trojańską, by później walczyć i zginąć pod dowództwem Eneasza w Italii.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Ale wśród Trojan był Dolon, syn Eumedesa, herolda\"\"bogom równego, co złota i spiżu miał pod dostatkiem.\"\n \"Niezbyt był piękny z postawy, lecz rącze nogi posiadał;\"\n \"jednym był męskim potomkiem między pięcioma siostrami.\"\n Przeł. Kazimiera Jeżewska\nZobacz też.\n(7815) Dolon\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1405250", "fragment_id": "214597/0", "subtitle": "", "title": "Dolon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "214597", "parentId": 1405250.0, "score": 0.1685129702091217}, "uuid": "e685f355-40ea-4ee4-9053-3c92d35c2b93"}]}
{"id": "q_260", "question": "Mianem której Rzeszy określano Niemcy za Hitlera?", "answer": [{"page_content": "Formalnie państwo niemieckie przyjęło nazwę III Rzeszy 15 marca 1933 (proklamacja w Poczdamie), niemniej nazwy tej używa się często do określenia Niemiec od objęcia przez Adolfa Hitlera funkcji kanclerza (30 stycznia 1933 – tzw. Machtergreifung) do podpisania kapitulacji III Rzeszy (8 maja 1945). Po raz pierwszy nazwa ta pojawiła się w 1923 roku w książce Arthura Moellera van den Brucka pod takim samym tytułem. Wyrażała ona ideę obalenia republiki weimarskiej oraz wskrzeszenia zjednoczonej monarchii niemieckiej (I Rzeszą było Święte Cesarstwo Rzymskie, a II Rzeszą – Cesarstwo Niemieckie istniejące w latach 1871–1918). Od marca 1938, po aneksji Austrii (Anschluss), obszar Niemiec i przyłączone tereny austriackie nazywano mianem Rzesza Wielkoniemiecka (\"Großdeutsches Reich\") bądź Wielkie Niemcy (\"Großdeutschland\"). Później, po kolejnych podbojach terytorialnych dokonanych przez Hitlera, określano tak teren obejmujący przedwojenne Niemcy (w granicach z 1937 roku), Austrię, Kraj Sudetów, Protektorat Czech i Moraw, Luksemburg oraz tereny większości Polski (terytorium Rzeczypospolitej Polskiej anektowane przez III Rzeszę i Generalne Gubernatorstwo), części Jugosławii (północna Słowenia), Belgii (Eupen i Malmedy) i Francji (Alzacja i Lotaryngia) włączone w czasie II wojny światowej w granice Rzeszy Niemieckiej. Po agresji niemieckiej na ZSRR do Wielkich Niemiec włączono też okolice Białegostoku i Grodna oraz Galicję Wschodnią, która weszła w skład GG (dystrykt Galicja).\nTermin III Rzesza, a także Tysiącletnia Rzesza był szeroko wykorzystywany przez propagandę narodowosocjalistyczną.\nIdeologia.\n \"Osobny artykuł: Nazizm.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/4", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "parentId": 8449.0, "start_index": 5679.0, "document_id": "179288", "source": "wikipedia", "score": 0.8414621353149414}, "uuid": "145a4ff9-4e58-4a6c-87aa-89ca8844720f"}, {"page_content": "III Rzesza (niem. \"Drittes Reich\") – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami Adolfa Hitlera i Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP) w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (\"Deutsches Reich\"), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (\"Großdeutsches Reich\"), a przez Hitlera i propagandę narodowosocjalistyczną państwo często określane było jako Rzesza Tysiącletnia (\"Tausendjähriges Reich\"). W III Rzeszy partia nazistowska sprawowała totalitarną kontrolę nad niemal wszystkimi aspektami życia obywateli. Reżim nazistowski dobiegł końca po zwycięstwie wojsk alianckich nad III Rzeszą w maju 1945 roku, co zakończyło II wojnę światową w Europie.\nHistoria.\nW roku 1932 NSDAP odniosła sukces w wyborach parlamentarnych i stała się największą partią Reichstagu. W tym samym roku Hitler przegrał wprawdzie z Paulem von Hindenburgiem drugą turę wyborów prezydenckich, jednak wkrótce, 30 stycznia 1933, mianowany został przez niego na kanclerza Niemiec. Po śmierci Hindenburga 2 sierpnia 1934 roku Hitler, zastraszając przeciwników politycznych i opozycję, doprowadził do uchwalenia przez Reichstag ustawy, która przekazała mu pełnię władzy. W wyniku ogólnokrajowego referendum, przeprowadzonego 19 sierpnia 1934 roku, Hitler nazwany został \"Führerem\" (wodzem) Niemiec. Cała władza scentralizowana została w osobie Hitlera, a jego słowa miały wyższość nad wszelkim prawem. Rząd nie był skoordynowanym, współpracującym organem władzy, lecz zbiorem różnych frakcji, walczących o władzę i uznanie Hitlera. Podczas wielkiego kryzysu nazistom udało się przywrócić stabilność gospodarczą i położyć kres masowemu bezrobociu dzięki dużym wydatkom wojskowym i gospodarce mieszanej. Na szeroką skalę prowadzono prace publiczne, m.in. budowę \"Reichsautobahnen\" (autostrad). Ustabilizowanie gospodarcze państwa zwiększyło popularność reżimu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/0", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "document_id": "179288", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8449.0, "score": 0.75164794921875}, "uuid": "457dc18b-0402-47e9-ac2d-3db385c76f64"}, {"page_content": "Pomimo akceptacji i wspierania reżimu przez społeczeństwo niemieckie, w państwie działała w pewnej skali opozycja antyhitlerowska, nie zgadzająca się w różnym stopniu na politykę nazistów oraz podejmująca próby sprzeciwu, jak również czynnego oporu i zamachów. Niemiecki ruch oporu w III Rzeszy określany jest mianem Widerstand. Jedną ze znanych organizacji antyhitlerowskich była Biała Róża, której działalność została zdławiona. Ponadto powołano do życia przykładowo ruch Komitet Narodowy Wolne Niemcy. Oprócz tego podejmowano zamachy na Hitlera, z których najsłynniejszym jest zamach z 20 lipca 1944. Ruch skierowany przeciw reżimowi, czynny opór oraz spiski miały wprawdzie działanie uświadamiające i motywujące społeczeństwo niemieckiego, jednak okazały się nieskuteczne odnośnie do powstrzymania zbrodniczej działalności III Rzeszy.\nKraje sąsiadujące.\n&lt;templatestyles src=\"Kolumny/style.css\"/&gt;\nSkutki i procesy.\nPo bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy 8 maja 1945 i przejęciu kontroli nad państwem przez państwa alianckie, przeprowadzono procesy sądowe, podczas których sądzono zbrodniarzy wojennych oraz osoby popełniające przestępstwa w ramach władzy nazistowskiej. Najważniejszym z postępowań był proces prowadzony przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze. Dalsze 12 procesów norymberskich prowadzono w następnych latach powojennych.\nPonadto realizowana była denazyfikacja – proces podjęty w celu wykorzenienia zasad, ustaw oraz organizacji nazistowskich z życia polityczno-społecznego Niemiec, a także Austrii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/17", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "parentId": 8449.0, "start_index": 26659.0, "document_id": "179288", "source": "wikipedia", "score": 0.21167263388633728}, "uuid": "66f946e1-e18b-4a08-b656-3125a63606a3"}, {"page_content": "(pol. \"zagarnięcie władzy\"), w literaturze określane także jako (pol. \"przejęcie władzy\") – określenie pochodzące z języka niemieckiego, odnoszące się do mianowania Adolfa Hitlera kanclerzem Rzeszy przez prezydenta Rzeszy Paula von Hindenburga 30 stycznia 1933. Przejęcie władzy przez Hitlera i Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników (NSDAP) i skutkujące tym przekształcenie Niemiec z demokracji parlamentarnej w totalitarną dyktaturę wodza i jednej partii oznaczało koniec Republiki Weimarskiej i początek nowego niemieckiego bytu politycznego – III Rzeszy, której proklamacja odbyła się 15 marca 1933 podczas hucznej uroczystości propagandowej w Poczdamie przy grobie króla Prus Fryderyka II Wielkiego.\nJako że z wielu powodów obu wyżej wymienionych określeń nie można uznać za neutralne (względnie precyzyjne), historycy używają także terminu \"przekazanie władzy\" lub \"przeniesienie władzy\". []\nInna nazwa używana jako określenie przejęcia władzy przez nazistów to \"Brunatna rewolucja\". Nazwa wzięła się od koloru oficjalnego umundurowania SA, które znane były jako „brunatne koszule”.\nNaziści świętowali 30 stycznia dzień narodowego powstania jako początek ich zagarnięcia władzy. W tym dniu w 1933 Adolf Hitler został zaprzysiężony przez prezydenta Paula von Hindenburga jako Kanclerz Rzeszy koalicyjnego rządu narodowego zjednoczenia. W jego składzie znalazło się początkowo tylko trzech nazistów: poza samym kanclerzem byli to Hermann Göring, który został ministrem bez teki, i Wilhelm Frick, który objął tekę ministra spraw wewnętrznych. Reszta resortów została rozdzielona pomiędzy Niemiecką Narodową Partię Ludową (DNVP) i kandydatów bezpartyjnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2114665", "fragment_id": "425453/0", "subtitle": "", "title": "Machtergreifung", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2114665.0, "document_id": "425453", "score": 0.2694639265537262}, "uuid": "8ccb0f8c-9abe-43f7-ace5-7b429d3056d0"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n Na tę stronę wskazuje „Hitler”. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n (wym. //; ur. 20 kwietnia 1889 w Braunau am Inn, zm. 30 kwietnia 1945 w Berlinie) – niemiecki polityk, ideolog narodowosocjalistyczny, działacz partyjny, malarz i wojskowy pochodzenia austriackiego, dożywotni dyktator Niemiec jako kanclerz Rzeszy (1933–1945) oraz Wódz Rzeszy z tytułem Führera, przywódca NSDAP, sprawca przekształcenia Republiki Weimarskiej w III Rzeszę i rozpoczęcia przez nią II wojny światowej, zwierzchnik sił zbrojnych, SA i SS i naczelny dowódca wojsk lądowych (1941–1945), zbrodniarz wojenny uznawany za osobiście odpowiedzialnego za niemiecką politykę rasową i śmierć milionów ludzi zabitych podczas jego rządów, w tym za ludobójstwa Żydów (Holokaust), Romów (Porajmos) i Słowian czy masowe morderstwa na osobach chorych psychicznie (akcja T4).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=249", "fragment_id": "169599/0", "subtitle": "", "title": "Adolf Hitler", "document_id": "169599", "start_index": 1.0, "parentId": 249.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1654079705476761}, "uuid": "67e6bea4-1c13-4f05-a9dd-fc97275b864c"}, {"page_content": "W tej sytuacji na polecenie Hitlera 12 marca 1938 Wehrmacht wkroczył do Austrii (plan „Otto”), nie napotykając oporu zbrojnego. Tego też dnia do Wiednia przybył Adolf Hitler, który określił tę aneksję mianem Anschlussu, czyli przyłączenia do III Rzeszy „najstarszej marchii wschodniej narodu niemieckiego”. Urząd kanclerza objął Arthur Seyss-Inquart, któremu następnego dnia prezydent Wilhelm Miklas przekazał także swoje obowiązki. 13 marca niczym nieskrępowani naziści austriaccy ogłosili zatwierdzoną następnie przez Hitlera ustawę, która włączała Austrię do Wielkiej Rzeszy jako Marchię Wschodnią (Ostmark). Niemcy zaangażowali do akcji zajęcia Austrii około 105 tysięcy żołnierzy Wehrmachtu, 35–40 tysięcy SS-manów oraz policjantów i jednostki lotnicze (łącznie 180–200 tysięcy ludzi).\nAby ostatecznie przypieczętować „zjednoczenie” Austrii z Rzeszą, Hitler wyznaczył na 10 kwietnia 1938 plebiscyt. Ludność Niemiec i Austrii odpowiadała w nim na pytania: „Czy zgadzasz się z połączeniem Rzeszy Niemieckiej z Austrią?” i „Czy zgadzasz się z listą przedstawioną przez naszego führera Adolfa Hitlera?”. Według oficjalnego komunikatu ogłoszonego 11 kwietnia 1938 na „tak” oddano w Niemczech 99% głosów, zaś w Austrii – 99,7%. Wielkie Niemcy zostały uznane między innymi przez Wielką Brytanię i Francję.\nNastępstwa przyłączenia Austrii.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nGeografia i gospodarka.\nW wyniku Anschlussu Austrii Niemcy uzyskały granice z jej dotychczasowymi sąsiadami: Węgrami, Jugosławią, Włochami i Liechtensteinem. Czechosłowacja znalazła się praktycznie w niemieckich kleszczach, co znacząco pogorszyło jej sytuację strategiczną i ułatwiło aneksję Kraju Sudetów w październiku 1938. Przedłużeniu uległa również granica Niemiec ze Szwajcarią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170", "fragment_id": "169546/1", "subtitle": "", "title": "Anschluss", "document_id": "169546", "start_index": 1415.0, "parentId": 170.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4063461124897003}, "uuid": "9e06b127-467c-4ac0-9a61-6cb0985b72ce"}, {"page_content": "Order Niemiecki (niem. \"Deutscher Orden\", często dopisuje się do nazwy słowa „des Großdeutschen Reiches”, gdyż Deutscher Orden to niemiecka nazwa zakonu krzyżackiego\")\" – najwyższe odznaczenie III Rzeszy za zasługi wojenne lub cywilne, nadawane w latach 1942–1945.\nHistoria.\nOrder został ustanowiony latem roku 1942 przez führera i kanclerza III Rzeszy, zwanej teraz Rzeszą Wielkoniemiecką, Adolfa Hitlera, w celu nagradzania obywateli niemieckich za wybitne zasługi dla państwa i partii narodowosocjalistycznej NSDAP. Bodźcem do stworzenia odznaczenia były mające miejsce w 1942 roku zgony dwóch bliskich współpracowników Hitlera, Fritza Todta (w lutym) i Reinharda Heydricha (w czerwcu). Zaczęto go po cichu nazywać „orderem umrzyków”, gdyż z jedenastu zanotowanych nosicieli odznaczenia aż siedmiu otrzymało je \"post mortem\". Ostatnimi udekorowanymi byli gauleiter Wrocławia Karl Hanke, odznaczony 12 dni przed śmiercią Hitlera oraz ostatni przywódca Hitlerjugend (\"Reichsjugendführer\") Arthur Axmann, który do końca wytrwał w Führerbunker u boku Hitlera i otrzymał order 2 dni przed samobójstwem swego wodza.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1199182", "fragment_id": "1143467/0", "subtitle": "", "title": "Order Niemiecki (III Rzesza)", "parentId": 1199182.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1143467", "score": 0.059938330203294754}, "uuid": "be91e8f4-08ef-4bad-8442-0e5861b36abb"}, {"page_content": "Niemcy były kierowane przez führera Adolfa Hitlera do ostatnich dni wojny. Po samobójczej śmierci Hitlera kanclerzem został Joseph Goebbels, jednak po kilku godzinach odebrał sobie życie. Ostatnim przywódcą III Rzeszy był prezydent Karl Dönitz, który urzędował sześć dni, a wraz z nim ostatni kanclerz, Lutz Schwerin von Krosigk.\nNa początku II wojny światowej, Niemcy zawierały Austrię, którą włączono w 1938 roku (\"Anschluß\"), a także Kraj Sudetów, który został anektowany z Czecho-Słowacji w 1938 roku. W marcu 1939 roku Hitler wymusił na Litwie zwrot Memellandu. Protektorat Czech i Moraw, utworzony w 1939, stanowił \"de facto\" część Niemiec, chociaż formalnie był autonomicznym czeskim państwem.\nNiemcy dołączyły dodatkowe tereny podczas II wojny światowej. 2 września 1939 roku, następnego dnia po niemieckiej inwazji na Polskę, pronazistowski rząd Wolnego Miasta Gdańsk zdecydował ponownie połączyć się z Rzeszą. 10 października 1939, po klęsce Polski i zajęciu jej przez Niemcy, Hitler wydał dekrety dotyczące aneksji polskiego korytarza, Zachodnich Prus i Górnego Śląska, które Rzesza utraciła na mocy traktatu wersalskiego. Z reszty kraju utworzono tzw. „Generalne Gubernatorstwo”.\nNa zachodzie Europy Niemcy dokonały dalszych aneksji po klęsce Francji, Belgii, Holandii i Luksemburga w 1940 roku. Niemcy natychmiast dołączyły utracone po I wojnie światowej rejon Malmedy i pobliskiego Eupen w 1940, pozostawiając resztę kraju pod okupacją. Luksemburg, niezależne wielkie księstwo dawniej związane z Niemcami, formalnie zostało dołączone w 1942 roku. Alzacja i Lotaryngia – regiony o które Niemcy i Francja rywalizowały od wieków, zostały włączone do Rzeszy w 1942 roku. Na Bałkanach, Słowenię zaanektowano w 1941 roku z byłej Jugosławii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139394", "fragment_id": "14778/4", "subtitle": "", "title": "Państwa Osi", "document_id": "14778", "start_index": 6948.0, "source": "wikipedia", "parentId": 139394.0, "score": 0.4364672303199768}, "uuid": "d7efa83a-f345-4bd7-a718-06bb01d7788d"}, {"page_content": "Kryzys sudecki – międzynarodowy kryzys z 1938 roku spowodowany żądaniami III Rzeszy, dotyczącymi Kraju Sudeckiego w Czechosłowacji, zamieszkałego przez znaczną liczbę Niemców domagających się przyłączenia do III Rzeszy. Kryzys sudecki był jednym z kluczowych wydarzeń poprzedzających II wojnę światową. Adolf Hitler, powołując się na konieczność obrony interesów Niemców sudeckich, początkowo domagał się autonomii dla tego regionu, a następnie jego włączenia do III Rzeszy, grożąc w razie sprzeciwu wybuchem wojny. Po uzyskaniu zgody mocarstw zachodnich, w wyniku układu monachijskiego, Niemcy w październiku 1938 roku dokonały aneksji Kraju Sudeckiego. Sytuację tę wykorzystały również inne państwa – Polska zajęła Zaolzie, a Węgry (w ramach tzw. arbitrażu wiedeńskiego) otrzymały południową Słowację i Ruś Zakarpacką.\nPreludium.\nW 1936 roku Partia Niemców Sudeckich zaproponowała ustawy ochronne dla narodu (Volksschutzgesetze), które przewidywały utworzenie obowiązkowych związków narodowych, zorganizowanych na zasadach wodzowskich, wzorowanych na systemie hitlerowskim. Jesienią 1937 roku przywódca partii, Konrad Henlein, przedstawił Hitlerowi tajne memorandum, w którym sugerował aneksję ziem czeskich. Od tego momentu rozpoczęto stopniowe eskalowanie żądań. W marcu 1938 roku niemieckie wojska wkroczyły do Austrii, nie napotykając żadnego oporu zbrojnego. Hitler określił tę aneksję mianem &lt; lang=\"de\"&gt;Anschlussu&lt;/&gt;, czyli przyłączeniem do III Rzeszy \"najstarszej marchii wschodniej narodu niemieckiego\". Działaniami tymi bezpośrednio zwiększył ryzyko wybuchu wojny, wskazując na dalsze agresywne działania niemieckiego faszyzmu w innych rejonach przygranicznych. Natychmiast po nim na sile przybrały dążenia co do Czechosłowacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5788283", "fragment_id": "1250065/0", "subtitle": "", "title": "Kryzys sudecki", "document_id": "1250065", "start_index": 0.0, "parentId": 5788283.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23360638320446014}, "uuid": "e0fbe5cf-a3af-4cad-afa4-a4cb3e58c44c"}, {"page_content": "Sytuacja Żydów i „Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”.\n \"Osobny artykuł: Zagłada Żydów.\"\nNa terenach kontrolowanych przez państwo Adolfa Hitlera odbyła się akcja planowej zagłady Żydów w terminologii nazistowskiej zwana \"ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej\" (niem. \"Endlösung der Judenfrage\"), która jako całość prześladowań i eksterminacji tego narodu określana jest mianem Holocaust. W wyniku tej polityki wymordowano 5,5-6 milionów Żydów. Doprowadził do podpisania dyskryminujących Żydów ustaw norymberskich 15 września 1935, czego dalekim skutkiem były masowe pogromy mniejszości żydowskiej w Niemczech, określane jako noc kryształowa (niem. \"Kristallnacht\") z 9 i 10 listopada 1938.\nPolityka rasowa, eksterminacje i germanizacja.\nOprócz Żydów, Hitler dążył do usunięcia również Cyganów (zob. Porajmos), jako tzw. podludzi (niem. \"Untermenschen\"), a także izolacji i wyniszczenia niemieckich homoseksualistów (zob. Sytuacja homoseksualistów w III Rzeszy). Do zbrodni nazistowskich, do których zachęcał i które aprobował Hitler, należą także akcje mordowania ludzi z różnych względów uznanych przez niemiecką eugenikę za „bezwartościowych”, przeprowadzane m.in. pod kryptonimem Akcja T4. Wszczął programy masowych mordów np. na osobach nieuleczalnie chorych, chorych psychicznie, niedorozwiniętych, kalekich. Planowano usunąć około 51 milionów Słowian zamieszkujących Europę Środkowo-Wschodnią poprzez eksterminacje czy przesiedlenia na wschód, głównie na Syberię (zgodnie z tak zwanym Generalnym Planem Wschodnim, niem. \"Generalplan Ost\"). Zakładano też germanizację elementów określanych przez pseudonaukowe wytyczne niemieckiej teorii rasowej jako „wartościowe rasowo”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=249", "fragment_id": "169599/26", "subtitle": "", "title": "Adolf Hitler", "document_id": "169599", "start_index": 39104.0, "parentId": 249.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1703193336725235}, "uuid": "2d736769-8286-4a20-be1b-da12d8a5a9c5"}]}
{"id": "q_261", "question": "Jak nazywa się grupa kupców lub podróżnych wędrująca przez step lub pustynię wraz ze zwierzętami jucznymi obarczonymi ładunkiem towaru?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy grupy podróżujących kupców. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKarawana (z perskiego \"kärwän\" – grupa podróżnych) – grupa kupców podróżujących razem ze względów bezpieczeństwa lub ekonomicznych przez odludne tereny, wiodąca ze sobą juczne zwierzęta, zmotoryzowana lub piesza.\nW Ameryce Północnej w XIX wieku wędrujący na zachód osadnicy formowali często – dla zabezpieczenia przed napadami Indian i pomocy wzajemnej na szlaku – karawany krytych wozów (ang. \"wagon train\") złożone zazwyczaj z kilku do kilkudziesięciu pojazdów ciągniętych przez woły lub muły.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=464888", "fragment_id": "1578143/0", "subtitle": "", "title": "Karawana", "parentId": 464888.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1578143", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "fa82e1ce-e712-4f27-b4e2-5af313842d31"}, {"page_content": "Roślinność jest zróżnicowana na kilka typów w zależności od budowy i wilgotności podłoża. Najbujniejsza jest w obniżeniach zwanych na Saharze daya i w dolinach wyschniętych rzek – ued (wadi). Rosną w nich miejscami nawet drzewa np. topole. Dość bogata jest również roślinność na skałach, czerpiąca wodę nagromadzoną podczas deszczów ze szczelin skalnych.\nMieszkańcy.\nZ powodu warunków pustynnych (piaski, susza, ograniczony dostęp do wody) nie ma tam odpowiednich warunków do rozwoju życia. Gęstość zaludnienia jest niska (około jednej osoby na km²). Mieszkańcy Sahary to głównie koczownicy. Najliczniejsze jest pasterskie plemię Tuaregów. Przemierzają oni ze stadami kóz, owiec i wielbłądów rozlegle obrzeża pustyni w poszukiwaniu pastwisk oraz wody. Prowadzą również handel wymienny z mieszkańcami oaz. Tradycyjnie wędrowcy dostarczali mleko, mięso i juczne zwierzęta w zamian za zboże, daktyle, kawę, sól, broń i amunicję. Jednak cywilizacja dotarła także i na Saharę, zmieniając życie jej mieszkańców. Wędrówki Tuaregów zostały znacznie ograniczone. Tam, gdzie były szlaki ich karawan, teraz jeżdżą ciężarówki przewożące rozmaite towary. Karawany poruszające się za pomocą jucznych zwierząt (wielbłądy, muły, osły itp.) były znane już w starożytności, a w średniowieczu stanowiły niemal jedyny sposób podróżowania po Azji Środkowej i Afryce Północnej. Utarte szlaki karawanowe są używane do dziś.[]\nŚwiat zwierząt.\nWystępują:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9615", "fragment_id": "173320/1", "subtitle": "", "title": "Sahara", "parentId": 9615.0, "start_index": 1633.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173320", "score": 0.17128588259220123}, "uuid": "5a594916-67ba-4e7a-aaa8-7177f47c2237"}, {"page_content": "Do zwierząt pracujących zaliczane są zwierzęta wykorzystywane ze względu na posiadaną siłę lub określone zdolności przydatne człowiekowi. Siła zwierząt jest wykorzystywana w wielu dziedzinach życia ludzi. Do transportowania towarów używane są bydło, konie, wielbłądy, osły, muły, jaki, dzo i renifery, a do lżejszych zaprzęgów – psy. Przed wynalezieniem i upowszechnieniem maszyn napędzanych silnikami zwierzęta stanowiły – i w wielu słabo rozwiniętych regionach do dzisiaj stanowią – główną siłę napędową w rolnictwie. Słonie potrafią podnosić i przenosić ciężkie przedmioty. Wykorzystywano je również do działań wojennych (słoń bojowy). Konie i wielbłądy doskonale sprawdzają się jako wierzchowce. Te pierwsze przyczyniły się do powstania kilku dyscyplin sportu (jeździectwo, pięciobój nowoczesny, polo), a nawet hazardu (wyścigi konne). Obok osłów, mułów, jaków, reniferów, a nawet łosi stanowią grupę zwierząt jucznych, tzn. przenoszących ładunek na grzbiecie (juki to worki umieszczane na grzbiecie zwierząt).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1080334", "fragment_id": "1379591/3", "subtitle": "", "title": "Zwierzęta użytkowe", "parentId": 1080334.0, "start_index": 4737.0, "document_id": "1379591", "source": "wikipedia", "score": 0.23074740171432495}, "uuid": "69872aaf-1bfe-43b6-9a4d-a798c14519af"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nPodróż (ang. \"travel\", fr. \"voyage\") – przemieszczanie się ludzi pomiędzy odległymi geograficznie lokalizacjami. Podróż można odbyć pieszo, rowerem, samochodem, autobusem, pociągiem, statkiem, samolotem lub w inny sposób. Podróżować można z bagażem lub bez, w jedną stronę lub w obie strony. Podróż może obejmować stosunkowo krótkie pobyty w kolejnych lokalizacjach, np. w przypadku turystyki.\nOsoba podróżująca pieszo to wędrowiec, podróżujący środkiem komunikacji to podróżny lub wojażer. W odróżnieniu od nomadów – koczowników, członków grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych, podróżnym był od zarania dziejów przedstawiciel cywilizacji osadniczej.\nPodróże odbywano od dawna, początkowo dla praktycznego celu: nauki, handlu, polityki (poselstwa). Podróżowano również do miejsc kultu religijnego: z chęci odpokutowania za grzechy, zjednania łask lub w podzięce za nie. Podróż dla odwiedzenia miejsc kultu religijnego nazywa się pielgrzymką, a osoba biorąca udział w pielgrzymce to pielgrzym lub pątnik.\nPodróż wymagała odpowiedniego przygotowania. Podróżni brali ze sobą garderobę na różne pory roku, zastawę stołową, zapasy jedzenia, czasem namioty oraz służbę. W ten sposób podróż stawała się wyprawą.\nStarożytność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117274", "fragment_id": "12066/0", "subtitle": "", "title": "Podróż", "parentId": 117274.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12066", "score": 0.3106168508529663}, "uuid": "88d6f410-a88c-4c3a-9ffb-a96d2908b54d"}, {"page_content": "Habiru (także Habiri, Khabiri, Hapiru, `Apiru, `Eperu) – starożytna grupa ludzi zamieszkujących rejon Syropalestyny, którzy nie posiadali własnego państwa. Byli przybyszami (zza Eufratu) i prowadzili głównie koczowniczy tryb życia, przez co można ich porównać do wędrownych Cyganów. Do grupy tej należeli głównie Huryci i Semici, zaś w starożytnych inskrypcjach występują jako włóczędzy i rabusie, zaciężni wojownicy, słudzy i niewolnicy oraz kupcy i handlarze. Z racji zbliżonego brzmienia oraz wspólnego źródłosłowu nazwy, podobnego stylu życia, a także relacjach o podboju Kanaanu w listach amarneńskich wielu uczonych uważa, że do grupy tej zaliczano także Hebrajczyków.\nEtymologia nazwy.\nG. Kline w swojej pracy doktorskiej \"The Habiru: Kin or Foe of Israel\" poświęcił wiele miejsca dogłębnej analizie pochodzenia słowa \"Habiru\". Zaprezentował on różne opcje genezy słowa postulowane przez uczonych:\nJęzyk akadyjski.\nJako że w języku akadyjskim odpowiednikiem \"ha-BI-ru\" był ideogram SA-GAZ, czytany w niektórych miejscach jako \"habbatum\" proponowano następujące rozwiązania:\nJęzyk arabski i staroegipski.\nZauważono także podobieństwo do arabskiego \"habata\" oznaczającego \"wędrować\". Znaczenie \"wędrować, przekroczyć, mijać, przemieszczać się\" jest wspólne także dla semickiego \"`br\" i akadyjskiego \"habatu\". W języku staroegipskim odpowiednikiem terminu \"habiru\" był \"apiru\" (`pr.w).\nJęzyk hebrajski oraz odwołania w Piśmie Świętym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=620396", "fragment_id": "824252/0", "subtitle": "", "title": "Habiru", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "824252", "parentId": 620396.0, "score": 0.08713194727897644}, "uuid": "6dc2c36a-59f8-4263-84f6-29747a8da8b8"}, {"page_content": "Ciekawym bogiem był bóg kupców Ek Chuah („Czarna Gwiazda” lub „Czarny Wódz Wojenny”). Zaliczano go do grona życzliwych bogów podróżnych, dróg i plantacji kakao. Niekiedy ukazywany był jako niosącego na grzbiecie toboły z towarami niczym wędrowny handlarz. Jako bóg wojny stawał się wrogi dla ludzi. Przedstawiany był z okiem w czarnej obręczy, co mogło raczej sugerować opuchnięte oczy – znak rozpoznawczy dla bogów starszyzny, oraz z dużym nosem. Niekiedy jego twarz była czarna. W kodeksach występował z symbolem krwawej ofiary lub z ogonem skorpiona. Charakteryzował się dzikim i gwałtownym usposobieniem. W 15 miesiącu Muan składano mu w ofierze pręgowanego psa wcześniej malowanego na ciemny, kakaowy kolor.\nXaman Ek.\nKupcy, jak również i podróżni, uważali za swego opiekuna również Xaman Ek – Boga Gwiazdy Polarnej. Był bogiem dobroczynnym, przedstawiany z perkatym nosem. Majowie spalali dla niego kadzidło – kopal na przydrożnych ołtarzach. Bogiem dróg, jak i wędrowców był również Ah Beob oraz Ah Bolon Yocte.\nPozostali bogowie wojny.\nPrócz Ek Chuah’a Majowie posiadali licznych bogów wojny o nieznanych nam bliżej znaczeniach. Dziś znamy ich jedynie imiona i niekiedy pojedyncze funkcje. Do najbardziej znanych bogów tej grupy, prócz wymienionych wyżej, należy bóg Cit Chac Coh („Ojciec Czerwonej Pumy”). Był czczony i sławiony podczas „uczty Kukulkana”. Jego osobie poświęcony był miesiąc 16 Pax, gdzie oddawano mu obfite krwawe ofiary z ludzi oraz był to najlepszy okres na dokonywanie zabójstw i rozpoczynanie wojennych potyczek. Innymi patronami wojny byli: ponury bóg Ek Ahau oraz Ah Chuy Kak, Ah Cun Can, Ah Hulneb, Hex Chun Chan, Hun Pic Tok) oraz bóg wojny włócznik Ahulane lub bóg walki Pakoc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=697189", "fragment_id": "818095/23", "subtitle": "", "title": "Mitologia majańska", "parentId": 697189.0, "start_index": 26721.0, "source": "wikipedia", "document_id": "818095", "score": 0.1657901257276535}, "uuid": "eae5b650-86af-4ee5-bfbe-14155e68e726"}, {"page_content": "Lektyka – środek transportu lądowego do przemieszczania na nieduże odległości jednej lub dwóch osób, noszony przez tragarzy bądź zwierzęta juczne (basterna). Lektyki znane są od czasów starożytnych, używane były często przez monarchów i zamożnych ludzi. Lektyki w formie tronu (sedia gestatoria) transportowały również wielu papieży do czasu pontyfikatu Jana Pawła I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112193", "fragment_id": "22689/0", "subtitle": "", "title": "Lektyka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "22689", "parentId": 112193.0, "score": 0.14005950093269348}, "uuid": "ca98b92a-abb1-4018-be40-b636a6d84461"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy koczownika. Zobacz też: inne znaczenia słowa „nomada”, koczowniczka czarna.\nKoczownik, nomada – wędrowiec, członek grupy ludzi nieposiadającej stałego miejsca zamieszkania, przemieszczającej się z miejsca na miejsce, np. w związku ze zmianami pogody lub w poszukiwaniu żywności, wody, opału albo pastwisk dla zwierząt hodowlanych. Osoba prowadząca koczowniczy, wędrowny tryb życia, także podróżująca stale lub sezonowo z powodów handlowych, kulturowych lub religijnych.\nSłowo nomada pochodzi z fr. \"nomade\", łac. \"nomas\", gr. νομᾰ́ς \"nomas\" dop. νομᾰ́δος \"nomados\" – „wędrujący w poszukiwaniu pastwisk”.\nGrupy koczowników były zazwyczaj zorganizowane w jednostki plemienne, mężczyźni tworzyli zwarte grupy wojowników, aby podporządkować sobie tereny, w obrębie których grupa przebywała.\nNomadzi nie trudnili się rolnictwem. Korzystali po prostu z zasobów ziemi tak długo, dopóki ich nie wyczerpali. Wówczas zwijali obozowiska i ruszali w poszukiwaniu lepszych warunków. Koczownicy, tak jak wszyscy, czasem toczyli wojny między sobą, czasem najeżdżali ludy osiadłe, a czasem po prostu handlowali. Ich ruchliwość sprawiała, że wszelkie wieści i nowości rozprzestrzeniały się po świecie znacznie szybciej.\nWtargnięcie koczowników na tereny osiadłych cywilizacji odcisnęło piętno na historii Starożytnego Egiptu i Babilonii, a swój rozkwit społeczeństwa nomadów osiągnęły podczas najazdu Mongołów pod przewodnictwem Czyngis-chana oraz Timura w Azji i Europie w XIII, XIV i wczesnym XV wieku.\nObecnie kształtuje się nowy trend cyfrowych nomadów, którzy korzystając z dobrodziejstw cyfryzacji i Internetu nie są ograniczeni do jednego miejsca zamieszkania podczas wykonywania zawodu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=431987", "fragment_id": "48263/0", "subtitle": "", "title": "Koczownik", "document_id": "48263", "start_index": 1.0, "parentId": 431987.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12242016196250916}, "uuid": "302b1e78-8e10-4b5f-968e-75295cf4fc91"}, {"page_content": "Tuaregowie – lud berberyjski zamieszkujący obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso. Sami mówią o sobie \"kel tamasheq\". Tradycyjnie są nomadami, podróżują po pustyni i jej obrzeżach, zajmują się hodowlą bydła i kóz, wytwarzaniem biżuterii i obsługą ruchu turystycznego. W 2012 r. podjęli próbę utworzenia suwerennego państwa Azawad na terenie północnego Mali.\nW literaturze i tekstach piosenek (Berberowie posiadają stosunkowo bogaty repertuar muzyczny) można zetknąć się z nazwą \"imazeghen\" „wolni ludzie”, która oznacza po prostu wszystkich Berberów. Przedwojenne źródła podawały również „Kel tagoulmoust” oznaczającą ludzi noszących zasłonę („zasłaniający twarz”). Definitywne odrzucenie nazwy „tuareg” wiąże się z negatywnymi konotacjami tego słowa – jedna z proponowanych etymologii wywodzi znaczenie od arab. \"tawariq\", czyli „bezbożnik”.\nZwyczaje.\nZajmują się wypasem zwierząt (np. owiec, kóz, wielbłądów) oraz transportem karawanowym. Prowadzą koczowniczy tryb życia. Znane są przypadki uprawiania przez nich roli na obszarach Sahelu, jednak stoi to w sprzeczności z ich tradycją. Hodowla wielbłądów, która stanowi ważną jej część (mają wiele słów na określenie tych zwierząt), została ograniczona ze względu na nowe środki transportu (samochody), jak i postępującą w ostatnich latach urbanizację ludności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153116", "fragment_id": "28009/0", "subtitle": "", "title": "Tuaregowie", "document_id": "28009", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 153116.0, "score": 0.06305308640003204}, "uuid": "e1ae0e47-debb-4890-b044-96f5dd9614ef"}, {"page_content": "Tacatecutli lub Yacatecuhtli – w mitologii azteckiej bóg kupców i podróżników.\nImię Yacatecuhtli znaczy \"Pan nosa\" lub też \"Ten, który idzie na przedzie\", \"Ten, który prowadzi\". Przedstawiano go z długim, zadartym ku górze nosem, laską podróżną, a czasem z ładunkiem niesionym na plecach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=729011", "fragment_id": "853313/0", "subtitle": "", "title": "Tacatecutli", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 729011.0, "document_id": "853313", "score": 0.25368818640708923}, "uuid": "e8eea155-e1be-42c2-b59b-735f610be5ee"}]}
{"id": "q_262", "question": "Jak nazywa się zagłębienie w górnej części lufy broni skałkowej, do której sypie się proch?", "answer": [{"page_content": "Panewka – część dawnej broni palnej w której umieszczano porcję prochu potrzebną do odpalenia ładunku miotającego w lufie. Panewka miała postać zagłębienia umieszczanego na grzbiecie lufy (szczególnie w broni artyleryjskiej) lub na montowanym z boku osobnym występie w formie „półki” (szczególnie w broni strzeleckiej).\nPanewka połączona była z zapałem (otworem prowadzącym do wnętrza lufy). Sypano na nią porcję prochu, który po zapaleniu przenosił płomień poprzez zapał do ładunku miotającego w lufie, powodując jego odpalenie i w konsekwencji wystrzelenie pocisku. W broni zaawansowanej technicznie panewka była integralną częścią zamka.\nCzęsto w wyniku niedoskonałości technologicznej dawnej broni palnej, proch wypalał się na panewce nie przenosząc dalej płomienia. Stąd też powstało popularne powiedzenie „spalić na panewce” oznaczające porażkę (zob. \"spalić na panewce\" w Wikisłowniku).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=420777", "fragment_id": "93068/0", "subtitle": "", "title": "Panewka (broń palna)", "parentId": 420777.0, "start_index": 0.0, "document_id": "93068", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "7a86fdad-a0c0-4ac4-b3bd-ccded6e35053"}, {"page_content": "Zapał (otwór zapałowy) – w dawnej odprzodowej ręcznej broni palnej oraz artyleryjskiej niewielki otwór w tylnej części lufy, łączący panewkę z ładunkiem miotającym umieszczonym w przewodzie lufy.\nUmożliwiał doprowadzenie ognia za pomocą lontu (albo miałkiego prochu) do ładunku w dennej części lufy.\nW chwili wystrzału ogień powstający na panewce przenoszony był przez zapał do wnętrza lufy, powodując zapłon ładunku miotającego (prochu) i wystrzelenie pocisku.\nWe wczesnej (XV-wiecznej) broni ręcznej zapał umieszczano na górnej powierzchni lufy, później – po jej prawej stronie, przy panewce zamka. W działach umieszczony był na wierzchu tylnej (zamkowej) części lufy. Prostym sposobem szybkiego unieszkodliwienia działa było jego zagwożdżenie, polegające na trwałym zablokowaniu zapału wbitym w niego przedmiotem (bolcem, sztyftem, gwoździem).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46029", "fragment_id": "639103/0", "subtitle": "", "title": "Zapał", "parentId": 46029.0, "start_index": 0.0, "document_id": "639103", "source": "wikipedia", "score": 0.4482663869857788}, "uuid": "93c86082-94ad-42a9-af23-54db8e993a96"}, {"page_content": "W Polsce brak jest wymogu posiadania pozwolenia na broń palną rozdzielnego ładowania, wytworzoną przed 1885 r. oraz replik tej broni. Również wszelakie pociski, kapiszony są legalne i nie jest konieczna w tym wypadku żadna czynność prawna, jak rejestracja, uzyskanie zezwolenia itp., na mocy znowelizowanej w 2011 r. ustawy o broni i amunicji. Sprzedaż czarnego prochu jest możliwa za okazaniem Europejskiej Karty Broni Palnej. Jej wyrobienie jest procesem bardzo prostym w porównaniu do pozwoleń na broń współczesną. Czarny proch może być również dostępny na strzelnicy i mogą go używać osoby nieposiadające dodatkowych dokumentów.\nZasada działania.\nPraktycznie wszystkie rodzaje broni, aż do czasu wynalezienia karabinów odtylcowych i rewolwerów, były ładowane odprzodowo. Tylna część lufy była zaczopowana i zawierała boczny otwór zapałowy przez który dostawał się płomień odpalający proch. Ładowanie polegało na nasypaniu do lufy odmierzonej dawki prochu, następnie wsadzeniu przybitki oddzielającej spalany proch od ołowianej kuli. Potem osadzano kulę, dobijano cały ładunek pobojczykiem i wsypywano proch na panewkę. W armatach strzał następował poprzez odpalenie za pomocą lancy lub lontu. W karabinach w zależności od typu zamka, czy to poprzez wytworzenie iskier przez krzemień czy też wybuch kapiszonu. Spalający się proch w lufie wytwarzał ogromne ciśnienie wypychając z niej kulę w kierunku celu. Do ponownego strzału należało powtórzyć cały proces – wsypać proch, przybitkę, kulę itd. Z czasem zaczęto stosować tzw. patrony, czyli papierowe ładunki zawierające te wszystkie składniki, przyśpieszając tym ładowanie broni. Do czasu wynalezienia rewolweru każda broń była jedno- lub dwustrzałowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=911155", "fragment_id": "1025605/8", "subtitle": "", "title": "Broń czarnoprochowa", "document_id": "1025605", "start_index": 10840.0, "parentId": 911155.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11161608248949051}, "uuid": "3308b1d0-6fbc-43c6-beaa-2d800d946f32"}, {"page_content": "Zamek skałkowy – zamek stosowany w dawnej broni strzeleckiej (odprzodowej, rozdzielnego ładowania), wykorzystujący do zainicjowania wystrzału iskry z krzemienia uderzającego o krzesiwo. Stosowany od XVII do I poł. XIX wieku.\nCharakterystyka.\nW zamku skałkowym zapłon prochu na panewce inicjowany jest przez iskry powstające przy uderzeniu skałki (kawałka krzemienia) zamocowanej w szczękach kurka o krzesiwo (płytkę metalową). Po naciśnięciu spustu, kurek ze skałką opadał na krzesiwo, a powstające iskry padały na panewkę z prochem zapalając go. Płomień z panewki poprzez otwór zapałowy z boku lufy dostawał się do komory nabojowej powodując zapłon ładunku miotającego i wystrzał.\nRodzaje.\nWyróżnia się następujące rodzaje zamków skałkowych:\nHistoria.\nZamek skałkowy wynaleziony został ok. 1570 roku, a rozpowszechnił się w drugiej połowie XVII w., wypierając wcześniej stosowane zamki lontowe i kołowe. Zastąpienie pirytu stosowanego w zamku kołowym krzemieniem pozwoliło na uproszczenie i potanienie konstrukcji, jednocześnie upraszczając obsługę broni. Zamek skałkowy stosowany był powszechnie do połowy XIX gdy zastąpił go nowocześniejszy zamek kapiszonowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18548", "fragment_id": "183565/0", "subtitle": "", "title": "Zamek skałkowy", "document_id": "183565", "start_index": 0.0, "parentId": 18548.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2691764235496521}, "uuid": "ee2e6607-d931-4663-a326-c426feebe2be"}, {"page_content": "W 1818 roku został wynaleziony zamek kapiszonowy. po czym na przełomie lat 30. i 40. XIX wieku wprowadzono go do powszechnego użycia w armiach, częściowo wypierając starszy zamek skałkowy. W zamku kapiszonowym odpalenie prochu następuje przy użyciu kapiszona – miedzianej miseczki zawierającej piorunian rtęci. Kapiszon nakładany był na rurkę zwaną kominkiem, doprowadzającą płomień do ładunku prochowego w lufie. Po naciśnięciu spustu broni, napięty kurek opadał na kapiszon, powodując wybuch piorunianu rtęci, a w konsekwencji odpalenie broni. Zamek kapiszonowy był prostszy w użyciu i pewniejszy w działaniu (strzelec nie posypywał prochu na panewkę, a zamek był mniej wrażliwy na czynniki atmosferyczne), przyczyniając się do rozwoju broni strzeleckiej. Był używany, aż do drugiej połowy XIX w., kiedy to został wyparty przez broń na amunicję scaloną i także później już na proch bezdymny.\nZamek iglicowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=911155", "fragment_id": "1025605/5", "subtitle": "", "title": "Broń czarnoprochowa", "document_id": "1025605", "start_index": 7529.0, "parentId": 911155.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1786888837814331}, "uuid": "cee8198c-f2bc-455d-9285-be4731a5a9db"}, {"page_content": "Zamek kapiszonowy – zamek stosowany w dawnej broni strzeleckiej rozdzielnego ładowania (najczęściej odprzodowej), wykorzystujący do zainicjowania wystrzału kapiszony. Stosowany w XIX wieku.\nCharakterystyka.\nW zamku kapiszonowym jako spłonkę wykorzystywano kapiszon nakładany na kominek, w który uderzał zwolniony spustem kurek, inicjując zapłon piorunianu rtęci znajdującego się w kapiszonie. Następnie płomień poprzez kanał w kominku dostawał się do właściwego ładunku miotającego (prochu czarnego) w komorze nabojowej lufy karabinu lub pistoletu, doprowadzając do wystrzału.\nHistoria.\nZamek kapiszonowy został wynaleziony w 1818 roku. Na przełomie lat 30. i 40. XIX wieku został wprowadzony do powszechnego użycia w wojsku i wyparł starszy zamek skałkowy. Zamek kapiszonowy był prostszy w użyciu i pewniejszy w działaniu (strzelec nie podsypywał prochu na panewkę, a zamek był mniej wrażliwy na czynniki atmosferyczne), dzięki czemu przyczynił się do rozwoju broni strzeleckiej. W drugiej połowie XIX wieku został jednak wyparty przez zamki na amunicję zespoloną, w których kapiszon stanowił integralną część każdego naboju.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46916", "fragment_id": "648771/0", "subtitle": "", "title": "Zamek kapiszonowy", "document_id": "648771", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 46916.0, "score": 0.09380858391523361}, "uuid": "df1a5ddd-ee1b-4a38-bfe0-58d957367764"}, {"page_content": "Kolejną konstrukcją był zamek kołowy. Składał się on z obrotowego metalowego koła, napędzanego sprężyną i kurka z zamocowanym krzemieniem, Przed odpaleniem należało nakręcić sprężynę koła za pomocą klucza. Naciśnięcie spustu broni zwalniało sprężynę i powodowało obrót koła. Iskry padające na panewkę wywoływały zapalenie się podsypanego tam prochu, a następnie odpalenie prochu w lufie. Z uwagi jednak na skomplikowaną i delikatną konstrukcję oraz podatność na uszkodzenia, a także na niedogodność procedury nakręcania, nie wyparł całkowicie wcześniejszego zamka lontowego. Stosowany głównie w arkebuzach, pistoletach i broni myśliwskiej, wyparty został w XVIII wieku przez prostszy i pewniejszy zamek skałkowy.\nZamek skałkowy.\nZamek skałkowy jest to najpowszechniej stosowany rodzaj konstrukcji odpalania broni od XVII do I poł. XIX wieku. Zapalenie prochu na panewce następuje od iskier powstałych przy uderzeniu skałki (kawałka krzemienia) zamocowanej w szczękach kurka o krzesiwo (płytkę metalową) przymocowane z prawej strony broni. Po naciśnięciu spustu broni, kurek ze skałką opadał na krzesiwo. Iskry padały na panewkę z prochem zapalając go. Płomień z panewki poprzez otwór zapałowy z boku lufy dostawał się do komory powodując zapłon ładunku prochowego. Zamek skałkowy wynaleziony został ok. 1570 roku, a rozpowszechnił w drugiej połowie XVII w., wypierając wcześniej stosowane zamki lontowe i kołowe.\nZamek kapiszonowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=911155", "fragment_id": "1025605/4", "subtitle": "", "title": "Broń czarnoprochowa", "parentId": 911155.0, "start_index": 6097.0, "document_id": "1025605", "source": "wikipedia", "score": 0.5633437633514404}, "uuid": "d99a0550-f4ae-4768-95f2-cad06dd8f001"}, {"page_content": "Zamek lontowy – zamek stosowany w dawnej broni strzeleckiej (odprzodowej, rozdzielnego ładowania), wykorzystujący do zainicjowania wystrzału żarzący się lont. W Europie stosowany od połowy XV do początku XVII wieku, natomiast w Japonii do połowy XIX wieku.\nCharakterystyka.\nW zamku lontowym zapłon prochu na panewce inicjowany jest przez żarzący się lont zamocowany w kurku. Po naciśnięciu spustu kurek opadał na panewkę zapalając proch. Następnie płomień z panewki poprzez otwór zapałowy z boku lufy dostawał się do komory nabojowej powodując zapłon ładunku miotającego i wystrzał. \nZamek lontowy cechował się prostotą konstrukcji, jednak nie był pozbawiony wad - zwłaszcza wrażliwości na warunki atmosferyczne oraz konieczności wcześniejszego zapalenia lontu. W Europie stosowany był wyłącznie w broni długiej (muszkietach), natomiast w Japonii i Indiach konstruowano również lontowe pistolety.\nHistoria.\nZamek lontowy powstał w połowie XV wieku, będąc zarazem pierwszym typem zamka zastosowanym w broni palnej. Wcześniej, broń odpalano za pomocą ręcznie przystawianego lontu lub hubki. Zastosowanie zamka \"automatyzowało\" tę czynność, dzięki czemu strzelec mógł swobodnie wycelować broń przed oddaniem strzału. Mimo że w XVI wieku wynaleziono nowocześniejszy zamek kołowy, nie zastąpił on zamka lontowego ze względu na swoją skomplikowaną konstrukcję, a obu typów zamków używano równolegle. Ostatecznie zamki lontowe (jak i kołowe) zostały wyparte w XVII wieku przez znacznie praktyczniejsze zamki skałkowe. Ewenementem w tym względzie pozostała Japonia, gdzie używano ich aż do połowy XIX wieku.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46894", "fragment_id": "648754/0", "subtitle": "", "title": "Zamek lontowy", "parentId": 46894.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648754", "source": "wikipedia", "score": 0.07249639928340912}, "uuid": "b755559d-aecc-46ae-b6cc-35afdaecedc1"}, {"page_content": "Pierwsze rodzaje broni palnej były bardzo prymitywne. Składała się na nie metalowa rura (lufa), zamknięta z jednej strony. W jej tylnej części w pobliżu wspomnianego zamknięcia wykonany był otwór, zwany otworem zapałowym. Do rury wsypywano przez otwór wlotowy pewną ilość prochu, czyli ładunek, który następnie ubijano. Potem umieszczano w lufie pocisk, początkowo kamienny, żelazny, a w końcu ołowiany. Pierwsze pociski miały kształt sferyczny, stąd do dziś w potocznym języku często mówi się o pocisku \"kula\". Po osadzeniu w lufie pocisku broń palna była gotowa do strzału. Czynność przygotowania takiej broni do strzału wymagała ubijania poszczególnych komponentów w lufie, tak by szczelnie wypełniały jej wnętrze, toteż nazywano ją „nabijaniem” broni. W dzisiejszych czasach termin ten także jest stosowany, choć już od dawna, co najmniej od czasu wprowadzenia broni odtylcowej, strzelec nie musi niczego ubijać. W broni wielostrzałowej termin ten oznacza bezpośrednie przygotowanie broni do strzału: wprowadzenie naboju do lufy broni uprzednio \"załadowanej\", to jest takiej, w której w magazynku znajdują się naboje, ale która nie jest przez to jeszcze gotowa do strzału.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=560", "fragment_id": "174596/2", "subtitle": "", "title": "Broń palna", "source": "wikipedia", "start_index": 3020.0, "document_id": "174596", "parentId": 560.0, "score": 0.5715945959091187}, "uuid": "708bad5a-5391-423a-9590-9028207a3d98"}, {"page_content": "Przewód lufy - wzdłużny otwór w lufie broni palnej, służący do umieszczenia naboju (komora nabojowa) i prowadzenia ładunku rażącego (np. pocisku) w lufie. Wyróżnia się w nim dwie charakterystyczne części: przednią zwaną częścią prowadzącą przewodu (do prowadzenia pocisku w lufie) i tylną, zwaną komorą nabojową. W przewodzie lufy dochodzi do odpalenia naboju oraz do nadania ładunkowi rażącemu właściwej prędkości wylotowej (w wyniku przekształcenia energii chemicznej spalanego materiału miotającego, np. prochu, w energię kinetyczną) oraz kierunku. Komora nabojowa wraz ze stożkiem przejściowym służą do umieszczenia naboju w lufie. W lufach z przewodem gwintowanym pociskom nadawany jest dodatkowo ruch obrotowy. \nWspółcześnie w broni strzeleckiej stosowane są niemal wyłącznie przewody gwintowane (oprócz większości moździerzy i niektórych typów granatników). W armatach przeciwpancernych popularne są natomiast przewody gładkie (stosowane są wówczas pociski podkalibrowe stabilizowane brzechwowo).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59552", "fragment_id": "651121/0", "subtitle": "", "title": "Przewód lufy", "parentId": 59552.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651121", "score": 0.4281218945980072}, "uuid": "7bc6faf6-fd44-489a-8d75-b9b113d15a41"}]}
{"id": "q_263", "question": "Oszukać, przechytrzyć kogoś to wyprowadzić kogoś gdzie?", "answer": [{"page_content": "Kuszenie – rodzaj oddziaływania, które ma skłonić kogoś do zrobienia czegoś złego (zazwyczaj w znaczeniu moralnym lub negatywnych konsekwencji).\nW rozumieniu chrześcijańskim jest to działanie Szatana, mające na celu zagubienie człowieka, zamazanie prawdy w jego sercu i zmniejszenie dostępu łask Ducha Świętego do człowieka. Grozi upadkiem i zaprzeczeniem Bożej miłości, czyli grzechem.\nChoć w języku potocznym \"kuszenie\" kojarzy się niemal wyłącznie z nakłanianiem do zła przez kusiciela, pierwotny sens biblijny tego słowa oznacza także poddawanie kogoś próbie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1119776", "fragment_id": "1352490/0", "subtitle": "", "title": "Kuszenie", "document_id": "1352490", "start_index": 0.0, "parentId": 1119776.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1279919296503067}, "uuid": "e3602af9-e0f9-486a-8fbb-a8e6b63ec9d6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przestępstwa. Zobacz też: inne znaczenie terminu „Porwanie”.\nPorwanie – przestępstwo polegające na bezprawnym pozbawieniu człowieka wolności i zmuszeniu do zmiany miejsca pobytu wbrew jego woli, w przeszłości jedno ze źródeł niewolnictwa. Porwanie, wiążące się z przetransportowaniem ofiary w inne miejsce, w niektórych krajach jest karane surowiej niż bezprawne pozbawienie wolności. Współcześnie porwania stały się jedną z metod działania terrorystów. W niektórych ustawodawstwach, np. w polskim Kodeksie karnym z 1997 roku, wyróżnia się szczególną formę porwania – uprowadzenie, gdy ofiarą jest osoba małoletnia lub nieporadna ze względu na swój stan fizyczny lub psychiczny.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2308981", "fragment_id": "450511/0", "subtitle": "", "title": "Porwanie (przestępstwo)", "document_id": "450511", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2308981.0, "score": 0.16317404806613922}, "uuid": "81599851-fb26-4066-8b76-d9d2496a105a"}, {"page_content": "Machinacja lub przekręt – oszustwo polegające na wzbudzeniu u kogoś zaufania, a następnie wykorzystanie tego zaufania do wyłudzenia pieniędzy lub innych składników majątku. Osoba wzbudzająca fałszywe zaufanie zwykle działa na jedną z ludzkich cech charakteru, zarówno negatywnych, jak i pozytywnych, takich jak pycha i chciwość, ale też empatia i altruizm.\nMachinacja przybiera różne formy – począwszy od bezpośredniego wzbudzania zaufania poprzez kontakty osobiste, przez wysyłanie maili i tradycyjnych listów, po skomplikowane technicznie zabiegi z użyciem usług internetowych.\nMachinacja listowa.\n \"Osobny artykuł: Nigeryjski szwindel.\"\nWspółcześnie najczęstszą formą machinacji (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;scam&lt;/&gt;) jest masowa korespondencja w formie tradycyjnej lub elektronicznej – odmiana spamu.\nTypowy mechanizm polega na proponowaniu ofierze udziału w ogromnych zyskach w zamian za rzekome pośrednictwo wymagające zainwestowania proporcjonalnie niewielkich własnych środków w różnego rodzaju koszty operacyjne. Opłaty ponoszone przez ofiarę są w rzeczywistości przechwytywane przez oszusta, który następnie znika, nie dokonując ostatecznie żadnej wpłaty na rzecz ofiary. Oszust wciela się zwykle w postać spadkobiercy, wcześniej oszukanego przedsiębiorcy, potomka ofiary zamachu stanu itp.\nInternet.\nInną formą machinacji jest &lt; lang=\"en\"&gt;scam&lt;/&gt;, zjawisko dotyczące stron WWW oferujących wysokie zyski lub bardzo wartościowe informacje najczęściej w zamian za niewielki wkład inwestycyjny (HYIP). Może to być również wypełnianie ankiet, wprowadzanie danych &lt; lang=\"en\"&gt;on-line&lt;/&gt;, jak i odbieranie reklam w poczcie elektronicznej (GPT).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598652", "fragment_id": "1574347/0", "subtitle": "", "title": "Machinacja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 598652.0, "document_id": "1574347", "score": 0.17855852842330933}, "uuid": "03d04859-6633-4491-962f-adb08bb8fbcf"}, {"page_content": "Banicja (łac. \"bannitio\", od \"bannire\" - skazać na wygnanie) – ogłoszone wygnanie z ojczyzny. Skazany na taką karę to banita.\nWyrok pozbawiał czci i honoru oraz najczęściej dopuszczał bezkarne zabicie banity, gdyby pojawił się na terytorium swego kraju. Banicja była wyrokiem łagodniejszym od infamii, bo zabicie banity nie było nagradzane, #patrz. Specyficzną formą banicji było \"wyświecenie\" (czyli wyprowadzenie ze światłem), orzekane wobec stanów niższych (mieszczan, chłopów). Ci, którzy za swoje przestępstwo (najczęściej kradzież) uniknęli kary śmierci, podlegali chłoście, po której kat wyprowadzał skazańca przy świetle latarni poza mury miasta. Jednym z najsławniejszych banitów w Polsce był Samuel Łaszcz (1588–1649).\nCzasami na banicję skazywane były całe rodziny lub narody; rzymski senat na przykład mógł skazać rzymskie rodziny (np. ród Brutusa) albo całe państwa. Wtedy z takim państwem lub rodem prowadzono wojnę.\nW świetle prawa międzynarodowego banicja to nakazanie opuszczenia terytorium państwowego własnemu obywatelowi, co współcześnie jest zakazane (obowiązkiem każdego państwa jest przyjąć swego obywatela, bez względu na okoliczności, Powszechna deklaracja praw człowieka w art. 9 głosi \"Nikogo nie wolno samowolnie aresztować, zatrzymać lub wygnać z kraju\" a w art. 13.2 \"Każdy człowiek ma prawo opuścić jakikolwiek kraj, włączając w to swój własny, i powrócić do swego kraju\", Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych w art. 12.4 \"Nikt nie może być samowolnie pozbawiony prawa wjazdu do swego własnego kraju\"). Niektóre państwa zakaz ten obchodzą, pozbawiając wcześniej daną osobę obywatelstwa, czyniąc z niej bezpaństwowca[].\nBanity nie należy mylić z zesłańcem. Ten drugi może przebywać tylko tam, gdzie sąd czy władca wskazał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137890", "fragment_id": "23940/0", "subtitle": "", "title": "Banicja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 137890.0, "document_id": "23940", "score": 0.13851472735404968}, "uuid": "955091e0-1c15-4a9d-a0ea-9e76e143e8a8"}, {"page_content": "Hungama to 2003 bollywoodzki komediodramat miłosny zrealizowany w 2003 roku przez Priyadarshana, autora \"Chup Chup Ke\", \"Hera Pheri\", \"Hulchul\", czy \"Kyon Ki\". W rolach głównych Akshaye Khanna, Aftab Shivdasani i Rimi Sen. Film jest komedią pomyłek. Jedni udają kogoś kim nie są, inni widzą w kimś niesłusznie zagrożenie, a wśród tych wszystkich oszustw, kłamstw i pozorów między dwojgiem droczących się ze sobą osób rozwija się miłość.\nFabuła.\nW deszczu mumbajskim zderza się ze sobą dziewczyna i chłopak. Nakrzyczawszy na siebie z rozdrażnieniem, każde z nich idzie w swoją stronę. Nandu (Aftab Shivdasani) przyjechał do miasta z zamiarem wywalczenia sobie pozycji w świecie swoim śpiewem. Na razie jednak traci pracę i nie ma nawet gdzie spać. Anjali (Rimi Sen) uciekła z domu rodziców przymuszana przez nich do małżeństwa z synem bogacza, u którego zadłużył się jej ojciec. Jakiś czas pomieszkiwała u koleżanki, ale teraz na gwałt musi wynająć tani pokój. Seth (Tiku Talsania) jest gotów wynająć bardzo tanio pokój w swoim domu, ale tylko małżeństwu. Desperacko szukając noclegu w jednym pokoju spotykają się – pełni uprzedzeń do siebie – \"mąż\" Nandu i \"żona\" Anjali. Aby móc się wyprowadzić, Anjali rozpaczliwie szuka pracy. Zdobywa ją udając przed właścicielem sklepu Jeetu (Akshaye Khanna) córkę milionera. Nie chcąc stracić pracy pozwala się uwodzić Jeetu marzącemu o wżenieniu się w bogatą rodzinę. Ta intryga burzy spokój rodziny milionera podejrzewającego kręcącego się wokół ich domu Jeetu o romans z żoną. Kto kim jest i co tu okaże się prawdziwe?\nMuzyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1265945", "fragment_id": "1117695/0", "subtitle": "", "title": "Hungama", "document_id": "1117695", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1265945.0, "score": 0.3000378906726837}, "uuid": "22604685-8f50-443d-9da8-067406712560"}, {"page_content": "Singh Is Kinng (hindi: सिंह इज़ किंग, urdu: سنگھ از کنگ, pendżabski: ਸਿੰਘ ਇਜ਼ ਕਿੰਗ) – indyjska komedia z 2008 roku. W rolach głównych Akshay Kumar i Katrina Kaif. Film został zrealizowano w Australii i Pendżabie. Reżyser – Anees Bazmee, autor \"Welcome\", \"No Entry\", \"Deewangee\". W rolach drugoplanowych Om Puri, Sonu Sood i Ranvir Shorey.\nDodatkowe „n” w tytułowym słowie „king” – za radą numerologów, na znak szczęścia, powodzenia filmu.\nFabuła.\nPendżab. Cała wspólnota sikhów ma już dość Happy’ego – wnuka kierującego gurdwarą starca. Happy, roześmiany, beztroski, wciąż chcący komuś pomagać, kogoś uszczęśliwiać jest powodem wiecznego utrapienia. Zawsze niechcący coś zniszczy, przewróci, kogoś urazi swoimi żartami. Mieszkańcy wioski postanawiają się go pozbyć, wysyłając go do Australii. Ma sprowadzić stamtąd rzekomo krytycznie chorego na serce ojca jego syna – Lucky’ego, który zrobił w Australii karierę jako gangster. Przysparza to wiosce wstydu. Happy wyrusza z misją sprowadzenia marnotrawnego syna do Pendżabu razem z przyjacielem Rangeelą. Po drodze Lucky i Rangeela przez nieporozumienie lądują w Egipcie, gdzie Lucky poznaje i zakochuje się w Soni. Ich losy splatają się później niespodziewanie w Australii.\nMuzyka i piosenki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1461291", "fragment_id": "231938/0", "subtitle": "", "title": "Król z przypadku", "parentId": 1461291.0, "start_index": 0.0, "document_id": "231938", "source": "wikipedia", "score": 0.1016940101981163}, "uuid": "6bc10e6b-880a-4155-9d4e-86cd29f7c052"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przestępstwa. Zobacz też: film o takim tytule.\nOszustwo, wyłudzenie – przestępstwo polegające na doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.\nPojęcie \"rozporządzenia mieniem\" ma na gruncie prawa karnego autonomiczny charakter i nie może być utożsamiane z rozporządzeniem rzeczą w rozumieniu prawa cywilnego. Rozporządzeniem będzie każda dyspozycja pokrzywdzonego prowadząca do zmiany stanu majątkowego własnego lub innej osoby.\nZnamię \"niekorzystności\" nie jest równoznaczne z wystąpieniem szkody po stronie pokrzywdzonego. O niekorzystności rozporządzenia można mówić już wtedy, gdy zmiana stanu majątkowego nosi zdecydowanie ujemny charakter, choć nie przejawia się w postaci konkretnego uszczerbku. Dyspozycją taką może być prolongata długu lub udzielenie kredytu bez należytego zabezpieczenia. Ocena niekorzystności następuje na chwilę doprowadzenia do rozporządzenia, co oznacza, że późniejsze działania sprawcy np. spłacenie udzielonego kredytu, nie mają wpływu na byt przestępstwa, choć mogą rzutować na wymiar kary.\nZamiar przestępcy.\n\"Wprowadzenie w błąd\" polega na podjęciu przez sprawcę zabiegów mających na celu wytworzenie w świadomości pokrzywdzonego nieprawdziwego obrazu rzeczywistości. Błąd może przejawiać się w postaci urojenia nieistniejącego faktu lub nieświadomości prawdziwego stanu rzeczy. Przedmiot błędu musi obiektywnie stanowić przyczynę dokonania rozporządzenia i powinien ściśle wiązać się z jego niekorzystnością. Zachowanie sprawcy może polegać na działaniu (nieprawdziwe zapewnienie o pewnych okolicznościach) lub zaniechaniu (zatajenie pewnych okoliczności).\nSprawca \"wyzyskuje błąd\", gdy wie o błędnym przekonaniu pokrzywdzonego co do określonego fragmentu rzeczywistości, ale nie czyni nic, by go z tego błędu wyprowadzić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=423448", "fragment_id": "80943/0", "subtitle": "", "title": "Oszustwo", "parentId": 423448.0, "start_index": 1.0, "document_id": "80943", "source": "wikipedia", "score": 0.25753384828567505}, "uuid": "edf5bf08-6e48-4a2f-bc37-9b2addd6106d"}, {"page_content": "Emigracja (z łac. \"emigratio\" – wyprowadzenie się), również wychodźstwo – wyjazd za granicę na pobyt czasowy lub w celu zamieszkania na stałe. Emigracja może mieć charakter dobrowolny lub przymusowy.\nZależnie od przyczyn emigrację dzieli się na: polityczną, gospodarczą (zarobkową), religijną, z przyczyn rodzinnych i innych osobistych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70141", "fragment_id": "645161/0", "subtitle": "", "title": "Emigracja", "parentId": 70141.0, "start_index": 0.0, "document_id": "645161", "source": "wikipedia", "score": 0.2707462012767792}, "uuid": "9656d8ff-cd1b-4ca7-8b82-37a3ddfd81a9"}, {"page_content": "\"Opowieść o trzech braciach\" przedstawia historię trzech braci, którzy znaleźli się nad rwącą rzeką, nie dającą się pokonać ani w bród, ani wpław. Bracia byli utalentowanymi czarodziejami, wyczarowali więc nad rzeką most. Gdy przezeń przechodzili, drogę zagrodziła im Śmierć, która nie była zadowolona, że ktoś ją przechytrzył. Zaproponowała braciom dary. Najstarszy zażądał różdżki, która pokona każdą inną różdżkę, otrzymał od Śmierci różdżkę z drewna czarnego bzu (Czarna Różdżka). Średni zażyczył sobie czegoś, co pozwoliłoby mu wzywać do życia zmarłych, otrzymał mający taką moc kamień (Kamień Wskrzeszenia). Najmłodszy i najskromniejszy poprosił o coś, co pozwoli mu odejść spokojnie i być niewidzialnym dla Śmierci. Śmierć dała mu swą pelerynę-niewidkę. Minął jakiś czas, drogi braci się rozeszły. Najstarszy poszedł do baru, gdzie chełpił się swą różdżką, jednak nocą inny czarodziej zabrał mu wyjątkową różdżkę i zabił go. Tak Śmierć zabrała pierwszego brata. Drugi brat wrócił do domu i przywołał zmarłą przedwcześnie miłość swego życia. Kobieta jednak nie była w pełni żywa i nie mógł z nią naprawdę być, więc powiesił się z tęsknoty; tak Śmierć zabrała drugiego brata. Jednak trzeci brat pozostawał nieuchwytny. Ukryty pod peleryną uciekł od Śmierci, a kiedy ją zdjął, był już w podeszłym wieku i dał ją swojemu synowi. A wówczas pozdrowił śmierć jak starego przyjaciela i poszedł za nią z ochotą, i razem, jako równi sobie, odeszli z tego świata.\nInsygnia Śmierci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1475636", "fragment_id": "240040/2", "subtitle": "", "title": "Baśnie barda Beedle’a", "source": "wikipedia", "start_index": 3134.0, "document_id": "240040", "parentId": 1475636.0, "score": 0.19054530560970306}, "uuid": "76e42b7f-d33c-4a1e-aa75-5224b1347100"}, {"page_content": "Rekrutacja, przewożenie, transfer, zakwaterowanie lub odbiór osób przy pomocy gróźb, użycia siły lub innych form przymusu, uprowadzenia, oszustwa, zwodniczości, nadużycia władzy, wykorzystania pozycji bezbronności albo przy pomocy przekazywania lub otrzymywania płatności lub innych korzyści w celu uzyskania zgody na kontrolowanie innej osoby dla celów związanych z wyzyskiem. Wyzysk obejmuje, co najmniej, wykorzystywanie w zakresie prostytucji lub inne formy wykorzystywania seksualnego, pracę lub usługi przymusowe, niewolnictwo lub praktyki podobne do niewolnictwa, służebność lub usuwanie organów.\nWedług danych Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych z 2005 r., „szacunkowo 600 000 do 800 000 mężczyzn, kobiet i dzieci jest przemycanych przez granice międzynarodowe rocznie, około 80 procent to kobiety i dziewczęta, a do 50 procent stanowią małoletni. Dane pokazują również, że większość ofiar transnarodowego przemytu jest ofiarami handlu ludźmi w celu komercyjnego wykorzystywania seksualnego”. Jednakże „niepokojące zniewalanie ludzi w celu wyzysku pracowników, często w ich własnych krajach, jest formą handlu ludźmi, której śledzenie z zewnątrz może być trudne”.\nW ostatnich latach Internet i popularne portale społecznościowe stały się narzędziami wykorzystywanymi przez handlarzy do znajdowania podatnych osób. Raport \"Reutersa z\" 2017 r. omawia sposób, w jaki kobieta pozywa Facebook za zaniedbanie, spekulując, że kierownictwo wiedziało o sytuacji, która miała miejsce w 2012 r., kiedy była wykorzystywana seksualnie i sprzedawana przez kogoś udającego „przyjaciela”. Aplikacje społecznościowe i smartfony są również używane do sprzedaży niewolników.\nW 2016 r. artykuł w \"Washington Post\" ujawnił, że administracja Obamy umieściła dzieci migrantów w środowisku handlarzy ludźmi. Nie przeprowadziła odpowiedniej kontroli przeszłości dorosłych, którzy odbierali dzieci, pozwoliła \"sponsorom\" przejąć opiekę nad wieloma niespokrewnionymi dziećmi i regularnie umieszczała dzieci w domach bez odwiedzania tych miejsc. Kilkoro nastolatków z Gwatemali zostało uwięzionych przez handlarzy ludźmi i zmuszonych do pracy na lokalnej farmie drobiu w Ohio.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4841962", "fragment_id": "295556/10", "subtitle": "", "title": "Niewolnictwo w XXI wieku", "source": "wikipedia", "start_index": 17323.0, "parentId": 4841962.0, "document_id": "295556", "score": 0.2295948714017868}, "uuid": "e2d4818c-1231-4505-8aeb-2fd135332694"}]}
{"id": "q_264", "question": "Który generał stworzył legiony polskie we Włoszech w epoce napoleońskiej?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy Legionów Jana Henryka Dąbrowskiego we Włoszech. Zobacz też: Legiony Polskie – stronę ujednoznaczniającą.\nLegiony Polskie we Włoszech – polskie formacje wojskowe, tworzone na terenie współczesnych Włoch, których celem była walka o niepodległość Polski. Walczące u boku wojsk francuskich i włoskich w latach 1797–1807, utworzone z inicjatywy Jana Henryka Dąbrowskiego przez Francuzów w północnych Włoszech.\nLegiony polskie posiłkujące Lombardię.\nPo III rozbiorze nastąpiła emigracja żołnierzy i oficerów z Polski do Włoch i Francji. Dzięki wpływom Napoleona, za pośrednictwem Agencji (polska organizacja emigracyjna założona w Paryżu po upadku powstania kościuszkowskiego w 1794) Jan Henryk Dąbrowski podpisał 9 stycznia 1797 umowę z nowym rządem Republiki Lombardzkiej. Współtwórcami Legionów byli Karol Kniaziewicz, Józef Wybicki i Antoni Amilkar Kosiński.\nOddziały otrzymały nazwę Legionów Polskich. Mundury i sztandary były zbliżone do polskich, język komend i stopnie wojskowe również były polskie. Na szlifach widniał włoski napis \"Ludzie wolni są braćmi\". Kokardy przypięte do mundurów były trójkolorowe w nawiązaniu do rewolucji francuskiej, symbolizujące sojusz i protekcję Republiki. Dąbrowski zagwarantował ochotnikom obywatelstwo lombardzkie z prawem powrotu do kraju, gdy Lombardia będzie już wolna i bezpieczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=257753", "fragment_id": "1421640/0", "subtitle": "", "title": "Legiony Polskie we Włoszech", "document_id": "1421640", "start_index": 1.0, "parentId": 257753.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6764587163925171}, "uuid": "c2d587d1-caea-47e7-b397-e4a0e0e3861d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Henryk Dąbrowski herbu Virgo Violata (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie, zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze) – polski generał, wolnomularz, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej (1794), twórca Legionów Polskich we Włoszech, inicjator powstania wielkopolskiego 1806 roku, naczelny dowódca wojsk polskich w 1813, senator, wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego w 1815.\nMłodość.\nSyn pułkownika Jana Michała Dąbrowskiego i Zofii Marii Dąbrowskiej z domu von Lettow-Vorbek, herbu Lemiesz. Ojciec po zdobyciu Gdańska (1734) wcielony został do wojska saskiego. Matka (ur. 10 stycznia 1724 w Wiatowicach, w Małopolsce) była córką Chrystiana Lucjana von Lettowa, generała Gwardii Konnej Koronnej z rodziny pochodzenia kurlandzkiego, ale zupełnie spolonizowanej, i Ludwiki von Lettow (Allan), Szkotki, córki pułkownika Allana z Regimentu Gwardii Konnej Wlk. Księstwa Litewskiego i siostry gen. Wilhelma Miera, twórcy i dowódcy Regimentu Gwardii Konnej Koronnej. Rodzice poznali się w Sierosławicach, ślub odbył się w 1749. W Sierosławicach urodziły się siostry Jana Henryka: Ludwika Krystyna (ur. 1752) oraz Aleksandra Józefa (ur. 1754).\nJan Henryk Dąbrowski dzieciństwo spędził w Pierzchowie, Sierosławicach, Kucharach, Palichowie. Mieszkał w Osieku pod Warszawą, gdzie jego ojciec dzierżawił folwark królewski. Tu pochowana jest jego matka Zofia Maria Dąbrowska na cmentarzu kalwińskim pod Osiekiem, zm. 6 stycznia 1757.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112547", "fragment_id": "2312/0", "subtitle": "", "title": "Jan Henryk Dąbrowski", "parentId": 112547.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "2312", "score": 0.20411665737628937}, "uuid": "5c211487-ee86-45af-a694-d177ea8efa74"}, {"page_content": "Zobacz też: Antoni Kosiński.\nAntoni Amilkar Kosiński herbu Rawicz (ur. 16 grudnia 1769 na Podlasiu, zm. 10 marca 1823 w Targowej Górce) – generał polski, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej i wojen napoleońskich, współtwórca Legionów Polskich we Włoszech.\nŻyciorys.\nUrodził się 16 grudnia 1769 r., w ziemi drohickiej. Był synem Józefa i Reginy z domu Korsak. Pochodził z rodziny szlacheckiej, pieczętującej się herbem Rawicz. W młodości wstąpił do zakonu pijarów, opuścił zakon w 1790 r. i poświęcił się karierze wojskowej. Od 1792 roku służył w wojsku. Po II rozbiorze uczestniczył w spisku przygotowującym powstanie na terenach Ukrainy, ale będąc ścigany uciekł do Tadeusza Kościuszki. Podczas insurekcji kościuszkowskiej walczył w randze kapitana (otrzymał w lipcu 1794) w obronie Warszawy, gdzie został ranny. Po upadku insurekcji wyemigrował przez Włochy do Francji. Nie mogąc dostać się w szeregi armii francuskiej wyruszył do Nicei, w celu zdobycia obywatelstwa tego kraju przez pięć miesięcy służył na szebece korsarskiej „Le Pierre”, wtedy też przyjął pseudonim „Amilkar”. Gdy zdobył obywatelstwo Francji mógł zaciągnąć się do wojska francuskiego. Odbył kampanie włoskie w 1795 i 1796 r.\nWsparł gen. Dąbrowskiego w tworzeniu Legionów Polskich (od 1797 był dowódcą batalionu) obiecując mu poparcie w mediolańskich klubach patriotycznych, a niedługo później pozyskując Gazzariego, sekretarza generalnego, Visscontiego (członka tymczasowego rządu lombardzkiego) oraz oficerów sztabu francuskiego. 4 stycznia 1797 r. Bonaparte zgodził się na propozycje utworzenia Legionów Polskich przy boku Republiki Lombardzkiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807096", "fragment_id": "905411/0", "subtitle": "", "title": "Antoni Amilkar Kosiński", "parentId": 1807096.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "905411", "score": 0.226043701171875}, "uuid": "7f6eb2ad-e4eb-4847-a97d-9b330890f182"}, {"page_content": "Decyzja o tworzeniu „Legionów Polskich posiłkujących Lombardię” została uzyskana na podstawie dwukrotnego spotkania gen. Jana Henryka Dąbrowskiego z Napoleonem Bonaparte, jakie miały miejsce 4 grudnia 1796 i po zabiegach gen. Antoniego Amilkara Kosińskiego powtórnie 4 stycznia 1797 roku. 9 stycznia 1797 roku została podpisana konwencja pomiędzy Administracją Generalną Lombardii a gen. J.H. Dąbrowskim, na mocy której tworzono we Włoszech Legiony Polskie. W konwencji zapisano, że oddziały będą pełniły role oddziałów \"auxyliarnych\" (pomocniczych), a krój munduru będzie zbliżony do wzorów z okresu pierwszej Rzeczypospolitej. 20 stycznia 1797 roku Dąbrowski wydał odezwę do Polaków (rozpowszechnianą w czterech językach), a 3 lutego 1797 roku ukazała się także odezwa rządu Lombardii, wzywająca Polaków do wsparcia wysiłku zbrojnego Legionów.\nJuż w marcu 1797 sformowano dwa pierwsze bataliony, a w Mantui rozpoczęto tworzenie trzeciego batalionu z szefem Ludwikiem Dembowskim.\nMediolan w okresie Legionów Włoskich, dowodzonych przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, mieścił siedzibę Zakładu Legionów Polskich. Tutaj zgłaszali się przybywający z kraju ochotnicy i tutaj przeprowadzano pierwsze szkolenia wojskowe.\nAdministracja.\nMediolan jest podzielony na mniejsze jednostki administracyjne nazywane &lt; lang=\"it\"&gt;municipio&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"it\"&gt;zone&lt;/&gt; (dzielnice). Do 1999 miasto liczyło 20 zon. W 1999 władze zdecydowały o redukcji ich liczby do 9. Dzisiaj &lt; lang=\"it\"&gt;Municipio 1 di Milano&lt;/&gt; stanowi historyczne centrum, 8 pozostałych pokrywa powierzchnię od granic zony 1 do granic miasta. Dzielnice podzielone są na osiedla (&lt; lang=\"it\"&gt;quartieri&lt;/&gt;).\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9332", "fragment_id": "179666/3", "subtitle": "", "title": "Mediolan", "parentId": 9332.0, "start_index": 4607.0, "document_id": "179666", "source": "wikipedia", "score": 0.3194410800933838}, "uuid": "3858b344-17b5-4193-a7e9-db7a20546ce5"}, {"page_content": "Walkę o utracone państwo mieszkańcy Środy i okolic rozpoczęli już w 1794, formując oddziały powstańcze, wspierające marsz Dąbrowskiego na Łabiszyn i Bydgoszcz, a następnie, uczestnicząc w powstaniu wielkopolskim 1806 roku zainicjowanym i prowadzonym przez twórcę Legionów gen. Dąbrowskiego. Powstanie okazało się sukcesem militarnym doprowadzając do utworzenia Księstwa Warszawskiego w granicach, którego znalazła się cała Wielkopolska w latach 1807–1815.\nNajwybitniejszą postacią okresu napoleońskiego był gen. Jan Henryk Dąbrowski (1755–1818), twórca Legionów Polskich we Włoszech, bohater polskiego hymnu, wielokrotny organizator i dowódca działań zbrojnych na terenie Wielkopolski. W 1806 r. nagrodzony został przez Napoleona kluczem winnogórskim w powiecie średzkim. Formalnie, od 1815 r. Środa stała się ponownie częścią zaboru pruskiego, jako siedziba landratury.\n \"Osobny artykuł: Powstanie wielkopolskie (1848).\"\nGłównym organizatorem przygotowań powstańczych Wiosny Ludów 1848 r. na powiat został A. Brzeżański, organizując w Środzie obóz powstańczy, w sile ok. 9 tys. żoł. i stanowiący połowę sił powstańczych. 11 kwietnia 1848 r. w Jarosławcu pod Środą, podpisano akt ugody, na mocy której m.in. obóz średzki przebazowano do Miłosławia. Agresywna postawa Prusaków, mimo podpisanej ugody, doprowadziła do wybuchu otwartego konfliktu zbrojnego, a następnie trzech decydujących bitew: pod Książem, Miłosławiem i Sokołowem. Ostatecznie, ostatnie oddziały polskie poddały się 10 maja 1848 r. na terenie powiatu średzkiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321847", "fragment_id": "1460510/9", "subtitle": "", "title": "Środa Wielkopolska", "parentId": 321847.0, "start_index": 12228.0, "document_id": "1460510", "source": "wikipedia", "score": 0.08855344355106354}, "uuid": "f1692d0c-e9d8-47ad-a262-33f5a59f01e6"}, {"page_content": "Po III rozbiorze Rzeczypospolitej znaczna liczba polskich żołnierzy wyemigrowała do Francji i Włoch. W styczniu 1797 generał Jan Henryk Dąbrowski na mocy umowy z rządem lombardzkim, w porozumieniu z Francuzami, utworzył Legiony Polskie. W refrenie autor, który współtworzył Legiony, wyraził nadzieję powrotu do Polski pod dowództwem gen. Dąbrowskiego.\nNadzieja legionistów na powrót do Polski była jednak związana z walkami prowadzonymi pod zwierzchnictwem generała Napoleona Bonaparte, który już wówczas odnosił sukcesy wojskowe w północnych Włoszech, a kilka lat później rządził Francją. W drugiej zwrotce (a trzeciej zwrotce w rękopisie Wybickiego) hymnu autor wyraził przekonanie, iż z pomocą Bonapartego żołnierze podążając z zachodu poprzez rzekę Wartę i południa poprzez Wisłę byliby w stanie przywrócić niepodległą Polskę.\nTrzecia zwrotka (druga według oryginalnego rękopisu) nawiązuje do Stefana Czarnieckiego, dowódcy polskiego w czasie potopu szwedzkiego w XVII wieku i m.in. przeprawy na wyspę Als.\nW oryginalnym rękopisie Wybickiego występuje czwarta zwrotka, której brak we współczesnym hymnie. W zwrotce tej autor doradza, iż jedynym warunkiem obronienia się przed dwoma największymi zaborcami, tj. Prusami (\"Niemiec\") i Rosją (\"Moskal\"), będzie .\nCzwarta zwrotka (piąta według rękopisu) stanowiła dla pozostających na emigracji legionistów obraz Polaków pozostających w Ojczyźnie i wysłuchujących tarabanu na znak zbliżających się polskich wojsk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3670", "fragment_id": "183783/7", "subtitle": "", "title": "Hymn Polski", "parentId": 3670.0, "start_index": 9271.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183783", "score": 0.4929977059364319}, "uuid": "a706d226-2316-4978-9274-d7c95647755b"}, {"page_content": "Po utracie państwowości wielu Polaków, zwłaszcza wojskowych, wyemigrowało z kraju, głównie do Saksonii, Włoch i Francji. Wielu z nich związało swe losy z gen. Napoleonem Bonaparte. Z jego przyzwolenia utworzone zostały w Lombardii w styczniu 1797 r. dwa Legiony Polskie pod dowództwem generałów Henryka Dąbrowskiego i Karola Kniaziewicza, przy czym w ich skład weszli głównie polscy jeńcy z armii austriackiej. Już w maju 1797 legiony polskie wzięły udział w walkach przeciwko wojskom austriackim o Rzym. Zaś w lipcu jeden z jej twórców, Józef Wybicki, napisał tekst pieśni „Mazurek Dąbrowskiego”, która stała się później polskim hymnem państwowym.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31751", "fragment_id": "183158/2", "subtitle": "", "title": "III rozbiór Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 3479.0, "parentId": 31751.0, "document_id": "183158", "score": 0.5096012353897095}, "uuid": "9ffd47a2-602b-4afe-92b2-05584f1bc9db"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nLegia Polsko-Włoska – polska jednostka sformowana na mocy dekretu Napoleona z 5 kwietnia 1807\nTworzona była na mocy dekretu cesarskiego z Brzezia we Wrocławiu (sztab), Nysie, Prudniku, Głogówku (trzy pułki piechoty) oraz Korfantowie i Białej (jeden pułk lansjerów) z powracających z Włoch oddziałów polskich, które wzmocniono 6600 rekrutami z Wielkopolski. Miała liczyć 8200 żołnierzy piechoty oraz 1200 żołnierzy kawalerii. Pierwszym dowódcą Legii został generał Józef Joachim Grabiński\nWiększość jej rekrutów stanowili chłopi, dezerterzy z armii pruskiej; oficerowie wywodzili się z drobnej szlachty. Służyło w niej także trochę Niemców z terenów dawnego zaboru pruskiego (Wielkopolska), włączonego później do Księstwa Warszawskiego (np. ppor. Henryk Brandt z 2 pułku Legii, późniejszy generał pruski, czy lekarz Fryderyk Gulitz, który pozostał w armii Królestwa Polskiego i dosłużył się najwyższych polskich odznaczeń wojskowych). Innym znanym oficerem Legionowym był Józef Chłopicki dowódca 1 Pułku tej Legii a późniejszy dyktator powstania listopadowego\nJesienią 1807 formacja liczyła już 6 tys. żołnierzy. Choć legioniści domagali się włączenia ich jednostki w skład wojsk Księstwa Warszawskiego, Napoleon wysłał Legię, by wspomogła jego brata Hieronima w Westfalii. Z tego powodu od 11 listopada 1807 Legia pozostawała w służbie królestwa Westfalii. Jednak już 20 marca 1808 przeszła na żołd francuski, 31 marca 1808 przemianowana została na 1 Legię Nadwiślańską a gen. Józef Joachim Grabiński zrezygnował z dowództwa.\nMundur Legii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1274623", "fragment_id": "1142712/0", "subtitle": "", "title": "Legia Polsko-Włoska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1142712", "parentId": 1274623.0, "score": 0.34876254200935364}, "uuid": "593adca1-1672-42d9-aedf-18e5e8be6f90"}, {"page_content": "W 1797 roku w mieście Reggio nell’Emilia w ówczesnej Republice Cisalpińskiej powstały słowa do późniejszego Hymnu Polskiego, nazywane \"Pieśnią Legionów Polskich we Włoszech.\" Słowa te zostały napisane przez Józefa Wybickiego.\nW latach 1797–1807 istniały Legiony Polskie we Włoszech, utworzone z inicjatywy gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, których celem była walka o niepodległość Polski.\nWiosna Ludów.\nPolacy brali czynny udział w Wiośnie Ludów na terenie Włoch.\nNad wojskami piemonckimi dowództwo objął Polak, gen. Wojciech Chrzanowski. Jego armia brała udział w bitwie pod Novarą, 23 marca 1849 roku, gdzie poniosła klęskę.\nPolacy uczestniczyli także w bitwie o Rzym w 1849 roku, walcząc po stronie republikańskiej, u boku legionu Garibaldiego.\nW 1861 roku w Genui istniała Polska Szkoła Wojskowa, która przygotowała ok. 300 oficerów dla przyszłego powstania styczniowego.\nKawiarnia literacka.\nW 1846 roku we Florencji powstała, założona przez Karola Paszkowskiego, syna uczestnika powstania styczniowego, Caffè Paszkowski, która początkowo istniała jako browar. Kawiarnię odwiedzali później m.in. Stanisław Brzozowski, Jan Kasprowicz, Władysław Reymont, Karol Szymanowski, Leopold Staff i Stefan Żeromski. W 1991 roku Caffè Paszkowski została uznana za zabytek.\nOkres międzywojenny.\nW 1926 roku typograf Samuel Tyszkiewicz założył we Florencji polską Oficynę Florencką, znaną jako \"Stamperia Polacca,\" wydającą dzieła bibliofilskie. Wydrukowano w niej między innymi \"Sonety Krymskie\" Adama Mickiewicza.\nW okresie międzywojennym wł. Polonia liczyła ok. 1 tys. osób.\nII wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4786956", "fragment_id": "286450/1", "subtitle": "", "title": "Polonia we Włoszech", "source": "wikipedia", "start_index": 1706.0, "parentId": 4786956.0, "document_id": "286450", "score": 0.12091554701328278}, "uuid": "4bb08c80-c2a6-4d61-b031-cc1f0d6d710d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Legionu Mickiewicza. Zobacz też: Legiony Polskie - stronę ujednoznaczniającą.\nLegion Mickiewicza (Legion Polski, Zastęp Polski) – jednostka wojskowa utworzona przez Adama Mickiewicza 29 marca 1848 r. w Rzymie.\nZadaniem formacji był udział w walce o wyzwolenie Włoch. Liczący ok. 200 żołnierzy oddział wziął udział w kilku bitwach, m.in. w Lombardii, oraz w walkach miejskich w Genui i Rzymie. Próba odsieczy rewolucji węgierskiej skończyła się rozbiciem i rozproszeniem Legionu w Grecji.\nLegionowi Mickiewicza towarzyszyły od początku hasła polityczne i społeczne, ujęte w \"Składzie zasad\", który opracował sam Mickiewicz. Wyrażały one m.in. wolność sumienia, równość obywateli, uwłaszczenie chłopów[] i równouprawnienie kobiet. Widoczne też w nim były hasła panslawizmu - współpracy i braterstwa wszystkich narodów słowiańskich.\nOd 1849 roku na czele Legionu Mickiewicza stał pułkownik Aleksander Fijałkowski. Legion pod dowództwem Fijałkowskiego odznaczył się chlubnie, broniąc Rzymu przed połączonymi siłami austriacko-francuskimi i za męstwo sam Aleksander Fijałkowski był wielokrotnie wymieniany w rozkazach dziennych dowódcy armii, generała Garibaldiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72817", "fragment_id": "649652/0", "subtitle": "", "title": "Legion Mickiewicza", "parentId": 72817.0, "start_index": 1.0, "document_id": "649652", "source": "wikipedia", "score": 0.451579213142395}, "uuid": "4b4de0fb-3278-4942-9ce9-880b540d9aa5"}]}
{"id": "q_265", "question": "Które ptaki roznoszą pocztę w świecie Harry'ego Pottera, bohatera książek Joanne Rowling?", "answer": [{"page_content": "Poczta Doktora Dolittle (ang. \"Doctor Dolittle's Post Office\") – powieść dla dzieci z 1923 roku napisana przez Hugh Loftinga.\nJest czwartą w kolejności powstania książką napisaną przez Loftinga o doktorze Johnie Dolittle, jednak ze względu na chronologię zdarzeń uznaje się ją za piątą część cyklu powieści.\nOpis fabuły.\nPodczas jednej ze swoich podróży do Afryki doktor Dolittle zauważa, jak wielkim utrudnieniem dla mieszkających tam ludzi jest brak sprawnie działającej poczty. Dlatego też postanawia zorganizować własną pocztę - umożliwiającą sprawne i szybkie przekazywanie listów pomiędzy mieszkańcami Afryki oraz innych części świata. Rolę listonoszy spełniać mają jaskółki oraz inne ptaki wędrowne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4580614", "fragment_id": "784776/0", "subtitle": "", "title": "Poczta Doktora Dolittle", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "784776", "parentId": 4580614.0, "score": 0.251984566450119}, "uuid": "a947e6c3-1ec4-41be-a202-151cf62c43f3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy cyklu powieści. Zobacz też: Harry Potter (postać) i \"Harry Potter\" (seria filmów).\nHarry Potter – cykl siedmiu powieści fantasy autorstwa brytyjskiej pisarki J.K. Rowling, wydawanych od 1997 do 2007 roku. Cykl przedstawia świat magii, czyli społeczność czarodziejów, istniejącą równolegle do świata niemagicznego, tak zwanego mugolskiego. Głównymi bohaterami są nastoletni Harry Potter oraz jego przyjaciele: Ron Weasley i Hermiona Granger, uczniowie Szkoły Magii i Czarodziejstwa w Hogwarcie. Najważniejszym wątkiem powieści jest walka czarodziejów, w szczególności Harry’ego, z czarnoksiężnikiem Lordem Voldemortem, dążącym do zyskania nieśmiertelności i przejęcia władzy w świecie magii.\nSerię rozpoczyna powieść \"Harry Potter i Kamień Filozoficzny\", wydana 10 kwietnia 1997 roku, kończy zaś \"Harry Potter i Insygnia Śmierci\", wydana 21 lipca 2007 roku. Brytyjskim wydawcą sagi jest Bloomsbury Publishing, zaś amerykańskim – Scholastic Corporation. W Polsce powieści ukazywały się po raz pierwszy w latach 2000–2008 nakładem wydawnictwa Media Rodzina, z tłumaczeniem Andrzeja Polkowskiego. \"Harry Potter\" reprezentuje liczne gatunki literackie, między innymi fantasy, powieść przygodową, powieść młodzieżową czy dreszczowiec.\nJuż premiera pierwszej części, \"Harry’ego Pottera\" była olbrzymim sukcesem komercyjnym. Utwór spotykał się też z uznaniem krytyków literackich. Szczególną popularnością cykl cieszy się wśród młodszych czytelników, uchodząc za jedną z najważniejszych pozycji współczesnej literatury młodzieżowej. Powieści o Harrym Potterze zostały przetłumaczone na 80 języków. Do 2018 roku światowa sprzedaż siedmiu książek przekroczyła 500 milionów egzemplarzy, co jest najwyższym wynikiem spośród cyklów powieściowych. Cztery ostatnie części pobiły rekordy najszybciej sprzedających się książek w historii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48275", "fragment_id": "660026/0", "subtitle": "", "title": "Harry Potter (seria powieści)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 48275.0, "document_id": "660026", "score": 0.4616668224334717}, "uuid": "997a8ad0-15dd-45cf-bec0-23ee384193e0"}, {"page_content": "\"Harry Potter\" jest cyklem powieści młodzieżowych, kierowanych do młodych dorosłych. Seria reprezentuje przede wszystkim gatunek fantasy, w szczególności urban fantasy, low fantasy, wainscot fantasy i contemporary fantasy. Styl w powieści jest głównie dramatyczny, a utwór utrzymany jest w mrocznym klimacie, choć książki zawierają elementy tragikomedii i czarnej komedii. \"Harry Potter\" ma ponadto elementy bildungsromanu, powieści przygodowej, horroru, dreszczowca i romansu. Poza kilkoma rozdziałami, książki są napisane w narracji trzecioosobowej.\nInspiracje.\n\"Harry Potter\" wpisuje się w tradycję brytyjskiej literatury dziecięcej, której akcja jest osadzona w szkole z internatem. &lt;&gt;[].\n\"Harry Potter\" czerpie także z obrazowości średniowiecznej i legend o Królu Arturze. Bohaterowie piszą na pergaminach, zaklęcia wywodzą się z łaciny, sowy pełnią funkcję posłańców listów, a w Świecie Magii żyją smoki. Umiejscowienie Hogwartu w starym zamku, w którym na ścianach wiszą herby i zbroje, nawiązuje do Camelotu. Z kolei postać Albusa Dumbledore’a, wielkiego czarodzieja i mentora Harry’ego, przypomina Merlina. Heather Arden i Kathryn Lorenz, profesorowie Uniwersytetu w Cincinnati, w artykule \"The Harry Potter Stories and French Arthurian Romance\" zwrócili uwagę na podobieństwa \"Harry’ego Pottera\" do francuskojęzycznych legend arturiańskich, podkreślając, że Rowling ukończyła literaturę francuską na University of Exeter i przez rok mieszkała we Francji. Według Arden i Lorenz postać Harry’ego została wykreowana na wzór Parsifala.\nMotywy i interpretacje.\nRowling wyznała: „Moje książki są przede wszystkim o śmierci. Zaczynają się od śmierci rodziców Harry’ego. Jest obsesja Voldemorta na punkcie pokonania śmierci i osiągnięcia za wszelką cenę nieśmiertelności. Poniekąd rozumiem tę obsesję, wszyscy boimy się śmierci”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48275", "fragment_id": "660026/11", "subtitle": "", "title": "Harry Potter (seria powieści)", "document_id": "660026", "start_index": 15470.0, "parentId": 48275.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4133380949497223}, "uuid": "e7e28187-dcba-4143-83fb-e4104e0dd079"}, {"page_content": "J.K. Rowling, właśc. Joanne Murray (ur. 31 lipca 1965 w Chipping Sodbury) – brytyjska pisarka, scenarzystka, producentka filmowa i telewizyjna, filantropka, a wcześniej nauczycielka języka angielskiego. Sławę przyniosła jej seria powieści fantasy \"Harry Potter\", której sprzedaż przekroczyła pół miliarda egzemplarzy.\nŻyciorys.\nJoanne Rowling urodziła się w Chipping Sodbury w South Gloucestershire jako córka Anne i Petera Jamesa Rowlingów. Ze strony matki ma korzenie francuskie i szkockie. W wieku czterech lat wraz z rodziną zamieszkała w Winterbourne. Uczęszczała do szkoły średniej Wyedean School, gdzie matka pisarki pracowała jako technik w Wydziale Nauk. W 1986 ukończyła studia na Uniwersytecie w Exeter – uzyskała licencjat z filologii francuskiej i filologii klasycznej. Po studiach przeprowadziła się do Londynu i podjęła pracę dla Amnesty International. W późniejszym okresie wraz ze swoim ówczesnym partnerem przeniosła się do Manchesteru, a następnie wyjechała do Portugalii i zamieszkała w Porto, gdzie nauczała języka angielskiego. 16 października 1992 poślubiła dziennikarza Jorge Arantesa, a rok później urodziła się ich córka Jessica. Para rozwiodła się w 1993. Po rozwodzie pisarka razem z córką wróciła do Londynu.\nHarry Potter.\nZanim stworzyła przygody Harry’ego Pottera, J.K. Rowling napisała dwa utwory, których nie wydano. Zarys bestsellerowej powieści został przygotowany podczas oczekiwań na opóźniony pociąg. Jak sama mówi, zanim osiągnęła cel swojej podróży miała już gotowe postacie oraz znaczną część fabuły książki \"Harry Potter i Kamień Filozoficzny\". Nad powieścią pracowała w Edynburgu, jednocześnie kończąc studia podyplomowe. Pracę nad książką zakończyła w 1995, następnie nawiązała współpracę z wydawnictwem Bloomsbury.\nSeria o Harrym Potterze przyniosła jej duże dochody. W 2008 wielkość jej majątku oszacowano na 740 milionów funtów, czyli około 3,5 miliarda złotych albo 1,5 miliarda dolarów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8463", "fragment_id": "179293/0", "subtitle": "", "title": "J.K. Rowling", "parentId": 8463.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179293", "source": "wikipedia", "score": 0.5857025384902954}, "uuid": "8eda2676-bbe5-4559-b0f7-3e68772bb7e1"}, {"page_content": "Wśród nagród, którymi pisarka została uhonorowana, znalazł się także Order Uśmiechu – przyznany przez polskich młodych czytelników w 2002.\nJ.K. Rowling prowadzi witrynę internetową poświęconą tematyce Harry’ego Pottera, \"Pottermore\". Po premierze siódmego tomu, poinformowała tam o planach zrealizowania encyklopedii poświęconej tematyce Harry’ego Pottera, na wzór \"Historii Hogwartu\". W 2012 autorka ogłosiła rozpoczęcie prac nad tym projektem. Pieniądze ze sprzedaży encyklopedii zostaną przeznaczone na cele charytatywne.\nInne utwory.\n27 września 2012 została wydana jej pierwsza książka dla dorosłych – \"Trafny wybór\", na podstawie której powstał serial telewizyjny.\nPo wydaniu \"Trafnego wyboru\" autorka, posługując się pseudonimem „Robert Galbraith” (od początku nie ukrywała, że to ona tego pseudonimu używa), zaczęła pisać powieści kryminalne, których bohaterami są londyński prywatny detektyw Cormoran Strike, wojenny weteran z Afganistanu z protezą nogi i jego młoda asystentka, a potem wspólniczka Robin Ellacott. Pierwsza powieść, \"Wołanie kukułki\", ukazała się w 2013, a do roku 2022 autorka napisała pięć kolejnych powieści. Telewizja BBC One zrealizowała serial na ich podstawie z Tomem Burke’em i Holliday Grainger w rolach głównych.\nŻycie prywatne.\nJoanne Rowling ma młodszą siostrę Dianne. Pisarka jest żoną młodszego od siebie szkockiego lekarza anestezjologa Neila Murraya. Para pobrała się 26 grudnia 2001, mają dwójkę dzieci: syna Davida i córkę Mackenzie. Z poprzedniego małżeństwa, z portugalskim dziennikarzem Jorge Arantesem, pisarka ma córkę Jessicę. W okresie poprzedzającym stworzenie serii \"Harry Potter\" cierpiała na depresję kliniczną. Pisząc pierwszą powieść, będąc po rozwodzie, samotnie wychowywała dziecko.\nImię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8463", "fragment_id": "179293/1", "subtitle": "", "title": "J.K. Rowling", "document_id": "179293", "start_index": 1936.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8463.0, "score": 0.2031278908252716}, "uuid": "3f180dc2-76fa-435d-951e-b006b16f4f84"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy fikcyjnej postaci. Zobacz też: inne znaczenia tego tytułu.\nHarry James Potter – postać fikcyjna, główny bohater serii książek i filmów fantastycznych \"Harry Potter\", syn Jamesa i Lily Potterów. Jako pomysł Potter narodził się w głowie autorki, J.K. Rowling, w pierwszej połowie lat 90. XX wieku.\nPrzeszłość.\nHarry James Potter urodził się 31 lipca 1980 roku jako syn Lily z domu Evans i Jamesa Pottera, w Dolinie Godryka. Jego ojcem chrzestnym stał się przyjaciel Jamesa z lat szkolnych, jeden z „Huncwotów”, Syriusz Black. Piętnaście miesięcy później, w Halloween 1981 roku, Lord Voldemort zabił ojca Harry’ego. Próbował oszczędzić jego matkę, lecz zniecierpliwiony, także ją pozbawił życia. Zrobił to, ponieważ dwa lata wcześniej Sybilla Trelawney wygłosiła przepowiednię dotyczącą końca jego rządów terroru. Severus Snape zdołał mu przekazać tylko pierwszą część przepowiedni, dlatego Voldemort nie wiedział, że z chwilą, gdy będzie chciał zlikwidować chłopca, naznaczy go jako równego sobie. Koniec końców, poświęcenie matki chłopca wytworzyło tarczę miłości, od której odbiło się mordercze zaklęcie (Avada Kedavra), co ocaliło Harry’ego. Trafiło w Voldemorta, który stracił całą swoją moc i władanie nad ciałem. Jego dusza ocalała, ale stała się słabym strzępem. W ten sposób, wbrew woli „Czarnego Pana” – jak nazywali Voldemorta jego poplecznicy – Harry został siódmym horkruksem. Jedynym śladem po próbie zabójstwa była blizna w kształcie błyskawicy na czole Harry’ego. Znak po ruchu dłoni podczas rzucania zabójczego zaklęcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=191283", "fragment_id": "25046/0", "subtitle": "", "title": "Harry Potter (postać)", "document_id": "25046", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 191283.0, "score": 0.14810892939567566}, "uuid": "2ed69d07-11f5-4270-9832-2820710745dc"}, {"page_content": "Seria powieści stała się początkiem franczyzy medialnej Wizarding World, obejmującej teksty kultury i produkty osadzone w wykreowanym przez Rowling świecie magii. Wytwórnia Warner Bros. Pictures wyprodukowała ośmioczęściową serię filmowych adaptacji pod tym samym tytułem (ostatnią powieść zekranizowano w dwóch filmach), ukazanych w latach 2001–2011. Na etapie castingu jest adaptacja powieści w formie serialu telewizyjnego dla kanału telewizyjnego HBO. Rowling rozszerzyła cykl siedmiu książek o dodatkowe utwory literackie osadzone w świecie magii, a także sztukę teatralną \"Harry Potter i przeklęte dziecko\" oraz serwis internetowy Pottermore. Warner Bros. Pictures produkuje osadzony w świecie magii cykl filmowych spin-offów serii \"Harry Potter\", zatytułowany \"Fantastyczne zwierzęta\" (od 2016 roku). Franczyza obejmuje także gry komputerowe, audiobooki i parki rozrywki. W 2016 roku wartość franczyzy Wizarding World wyceniono na 25 miliardów dolarów amerykańskich.\nŚwiat przedstawiony i fabuła.\nFabuła \"Harry’ego Pottera\" osadzona jest w świecie magii, istniejącym równolegle do świata niemagicznego, tak zwanego mugolskiego. Świat magii tworzy społeczność czarodziejów, czyli ludzi obdarzonych zdolnością używania magii. W większości są to przedstawiciele rodzin czarodziejskich. W skład społeczności wchodzą także charłaki, czyli osoby z rodzin czarodziejskich, które nie przejawiają zdolności magicznych, a także czarodzieje pochodzący z rodzin mugolskich, nazywani mugolakami. Elementami świata magii są obiekty takie jak zaklęcia, różdżki, eliksiry, latające miotły, poruszające się obrazy czy waluty pieniężne. Ponadto, Rowling wykreowała szereg własnych pojęć, obiektów czy środków komunikacji, a także dyscyplinę sportu czarodziejów, quidditch. Częścią świata magii są również duchy oraz magiczne zwierzęta i stwory wywodzące się z folkloru i mitologii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48275", "fragment_id": "660026/1", "subtitle": "", "title": "Harry Potter (seria powieści)", "document_id": "660026", "start_index": 1841.0, "source": "wikipedia", "parentId": 48275.0, "score": 0.13583125174045563}, "uuid": "c1027406-ca2c-4145-bb07-5b83960be776"}, {"page_content": "Poczta gołębia – przekazywanie wiadomości za pomocą gołębi pocztowych.\nHistoria.\nOswojenie, a następnie udomowienie gołębia nastąpiło najprawdopodobniej w Fenicji ok. 5 tys. lat p.n.e. W I w. p.n.e. używano gołębi do przesyłania wiadomości. Ze względu na „zmysł nawigacji” oraz szybkość lotu gołębi (kronikarze[] podają, że trasę z Babilonu do Aleppo, którą ludzie pokonywali w czasie około jednego miesiąca, one przebywały w czasie dwóch dni), wykorzystywano je do przekazywania wiadomości dotyczących wypraw wojennych, spraw handlowych, igrzysk olimpijskich oraz wielu innych, istotnych dla ówczesnych ludzi, spraw. W starożytnej Grecji i Egipcie, a później w Rzymie w I wieku p.n.e. wykorzystywano gołębie do przekazu wiadomości ze statków na ląd lub odwrotnie[].\nW czasach nowożytnych zdarzało się, że gołębie dostarczały pocztę w trakcie działań wojennych (np. przesyłki wysyłane z Paryża do Tours w czasie wojny francusko-pruskiej w 1870 r. lub w czasie I wojny światowej). Aby przeszkodzić im w tym wykorzystywano czasem sokoły, m.in. użyli ich Niemcy podczas oblężenia Paryża. Chińczycy, aby odstraszyć wrogie sokoły, zaopatrywali swoje gołębie w dzwonki.\nW latach 1896–1908 w Nowej Zelandii działała poczta gołębia pomiędzy Auckland i wyspami Great Barrier i Maoriti.\nJeszcze w II połowie XX w. w niektórych państwach poczta gołębia stanowiła oficjalny środek łączności. Np. w Indiach z takiej poczty chętnie korzystała policja: w latach 1971–1973 policyjne gołębie przeniosły ok. 40 tys. listów (w tym i listów gończych) do odległych posterunków policyjnych. Również w trakcie wyborów powszechnych w 1973 r. ptakom tym powierzono dostarczenie danych o wynikach wyborów z trudno dostępnych osad.\nObecnie poczta gołębia jest wykorzystywana jedynie jako poczta specjalna podczas imprez, np. organizowanych przez związki hodowców gołębi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1513181", "fragment_id": "193535/0", "subtitle": "", "title": "Poczta gołębia", "document_id": "193535", "start_index": 0.0, "parentId": 1513181.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36557918787002563}, "uuid": "2a27377d-bad0-41c1-8442-03b6692402eb"}, {"page_content": "Duży ptak, wielkości puchacza. Wyraźna biała szlara, wokół dzioba długie miękkie pióra. Nogi i palce obficie opierzone. Dymorfizm płciowy w upierzeniu: samiec – nieomal czysto biały, niewiele brązowych plamek, najliczniejszych na lotkach i sterówkach oraz barkówkach i pokrywach skrzydłowych. Samica większa, a plamki zlewają się w poprzeczne pręgi. Młode z jeszcze większą ilością barwy brązowej.\nGłos.\nSamce puchacza śnieżnego wydają monotonne \"krooh, krooh, krooh…\", najczęściej siedząc na gałęzi.\nBiotop.\nTundra, przy ciężkiej zimie przelatują na południe, jednak wędrówki są nieregularne, a migruje zmienna liczba osobników.\nLęgi.\nGniazdo na ziemi, w płytkim zagłębieniu. Okres lęgowy przypada na maj i czerwiec. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju 5–14 jaj. Jaja składane w odstępach kilkudniowych, wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres 5 tygodni. Pisklętami zajmują się obydwoje rodzice.\nPożywienie.\nGryzonie (głównie lemingi) i ptaki. Czasami poluje na ryby. Im mniej pokarmu, tym większą jego część stanowią gryzonie. Poluje za dnia.\nStatus i ochrona.\nOd 2017 roku Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje puchacza śnieżnego za gatunek narażony na wyginięcie (VU, \"Vulnerable\"). Wcześniej miał on status gatunku najmniejszej troski (LC, \"Least Concern\"). Liczebność światowej populacji szacuje się na około 28 tysięcy dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy.\nW Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej.\nPuchacz śnieżny w kulturze.\nPuchaczem śnieżnym była Hedwiga z cyklu powieści o Harrym Potterze.W powieści \"Łowcy przygód\" Jerzego Marlicza występuje puchacz śnieżny imieniem Wooto.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39813", "fragment_id": "171298/1", "subtitle": "", "title": "Puchacz śnieżny", "parentId": 39813.0, "start_index": 1555.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171298", "score": 0.12313535809516907}, "uuid": "27daad1c-8197-446a-86bb-e94cee320bc7"}, {"page_content": "Wizarding World (znana też jako J.K. Rowling’s Wizarding World) – franczyza medialna obejmująca teksty kultury, produkty oraz miejsca. Bazuje na serii powieści \"Harry Potter\" autorstwa brytyjskiej pisarki J.K. Rowling, wydawanej w latach 1997–2007. Prowadzona przez Rowling oraz przedsiębiorstwo medialne Warner Bros. franczyza obejmuje dzieła osadzone w fikcyjnym świecie magii, wykreowanym przez pisarkę i przedstawionym w powieściach.\nW 1997 roku wytwórnia Warner Bros. Pictures nabyła prawa do ekranizacji powieści. Rozpoczęło to budowę multimedialnej, jednak opartej głównie o filmy franczyzy, która od 2015 roku funkcjonuje pod aktualną nazwą. W latach 2001–2011 ukazała się seria ośmiu filmów \"Harry Potter\", stanowiących adaptacje książek. Rowling miała aktywny udział przy ich tworzeniu, najpierw w ramach konsultacji, a następnie jako producentka. Kolejna seria filmowa osadzona w świecie magii, \"Fantastyczne zwierzęta\", oparta na pomyśle Rowling i na podstawie jej scenariuszy, rozpoczęła się w 2016 roku. Łącznie filmy z franczyzy przyniosły dotychczas ponad 9,6 miliarda dolarów amerykańskich, co czyni z Wizarding World czwartą najbardziej dochodową serię filmową w historii.\nWizarding World obejmuje także utwory literackie stanowiące dodatek do serii \"Harry Potter\", współtworzoną przez Rowling sztukę teatralną \"Harry Potter i przeklęte dziecko\", ścieżki dźwiękowe do filmów, gry komputerowe, programy telewizyjne oraz atrakcje publiczne, w tym parki rozrywki i wystawy. Dawniej w skład franczyzy wchodził też serwis internetowy Pottermore.\nHistoria.\nOkres \"Harry’ego Pottera\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5068452", "fragment_id": "287340/0", "subtitle": "", "title": "Wizarding World", "parentId": 5068452.0, "start_index": 0.0, "document_id": "287340", "source": "wikipedia", "score": 0.2888912260532379}, "uuid": "1aec5cad-89e4-45fc-840c-33411129c5c8"}]}
{"id": "q_266", "question": "Do którego roku Bonn było stolicą RFN?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Niemczech. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nBonn (\"Bundesstadt Bonn\" – miasto federalne Bonn) – miasto na prawach powiatu w zachodnich Niemczech, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, po obu stronach rzeki Ren. Bonn leży ok. 30 km na południe od Kolonii. W połowie drogi do Kolonii leży port lotniczy Köln/Bonn. Historia miasta liczy ponad 2000 lat i sięga do czasów germańskich i rzymskich osad. Od 1597 do 1794 Bonn było rezydencją książąt kolońskich, w 1770 roku przyszedł tu na świat Ludwig van Beethoven, a w 1856 pochowano tu Roberta Schumanna. W latach 1949–1991 miasto było stolicą RFN; po zjednoczeniu dwóch państw niemieckich stolicą ponownie stał się Berlin.\nHistoria.\nMiasto powstało jako fort założony przez legionistów rzymskich, wówczas nazywane było Bonna.\nW XIII w. stało się siedzibą arcybiskupów Kolonii, którzy równocześnie sprawowali doczesną władzę w archidiecezji.\nW 1770 roku w Bonn urodził się Ludwig van Beethoven. W 1815 roku kontrolę nad miastem przejęły Prusy.\nPo II wojnie światowej miasto było stolicą RFN. Berlin Zachodni był małą wyspą w komunistycznym morzu, łatwą do ewentualnego podboju przez wojska NRD. Bonn zaś dużym miastem w rozsądnej odległości od granicy wewnątrzniemieckiej. Zjednoczony Berlin odzyskał status stolicy w latach 90. XX wieku. Za sprawą tzw. ustawy Berlin/Bonn z 1994 roku i uzupełniających ją przepisów dotychczasowej stolicy przyznano wyłączny tytuł „miasta federalnego” (\"Bundesstadt\") i zagwarantowano pozostawienie w niej kilku instytucji centralnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8757", "fragment_id": "167720/0", "subtitle": "", "title": "Bonn", "parentId": 8757.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167720", "score": 1.0}, "uuid": "78b8c57c-b773-4de3-8ee6-6d2bf2790da4"}, {"page_content": "Opracowany przez Radę Parlamentarną projekt ustawy zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec został zaakceptowany 8 maja 1949 r. przez naczelnych komendantów zachodnich stref okupacyjnych. Ustawa zasadnicza została ogłoszona 23 maja 1949 roku i weszła w życie 25 maja 1949 roku. Do dzisiaj funkcjonuje ona jako konstytucja Niemiec. Stolicą nowego państwa zostało prowincjonalne miasto Bonn na zachodzie kraju. Berlin Zachodni nie nadawał się na stolicę, bo był małą wyspą w komunistycznym morzu, łatwą do ewentualnego podboju przez wojska NRD. Bonn był zaś względnie dużym miastem w rozsądnej odległości od granicy wewnątrzniemieckiej. RFN zajmowała od momentu powstania obszar 245,7 tys. km², a od 1957 roku (po włączeniu Saary) do momentu zjednoczenia w roku 1990 obszar 248,2 tys. km².\nIstnienie ustawy zasadniczej działającej jako konstytucja nie implikowało jednak suwerenności państwa – pełnia władzy leżała wciąż w rękach Wysokiej Komisji Alianckiej, ciała utworzonego przez trzech Aliantów zachodnich w miejsce sprawującej władzę nad całymi Niemcami Sojuszniczej Rady Kontroli Niemiec, której działalność została sparaliżowana po wycofaniu z niej przedstawiciela ZSRR w 1948 r.\nEra Adenauera.\n \"Osobny artykuł: Konrad Adenauer.\"\nPierwsze wolne wybory do Bundestagu RFN odbyły się 14 sierpnia 1949 roku. Zwyciężyło w nich, obejmując władzę, CDU/CSU, przed SPD. Pierwszym prezydentem RFN został Theodor Heuss, a stanowisko kanclerza objął Konrad Adenauer, pełniący w latach 1951–1955 także funkcję ministra spraw zagranicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=630868", "fragment_id": "802745/1", "subtitle": "", "title": "Republika Federalna Niemiec (1949–1990)", "document_id": "802745", "start_index": 1892.0, "parentId": 630868.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7077851891517639}, "uuid": "0e792ffc-3405-4f90-be4e-77f8e49c99a0"}, {"page_content": "Państwo to powstało z połączonych stref okupacyjnych aliantów zachodnich tzw. Trizonii. Stolicą nowego państwa zostało prowincjonalne Bonn. W momencie zjednoczenia obszar państwa wynosił 248,2 tys. km². Pierwszym kanclerzem RFN został Konrad Adenauer, który stanął na czele koalicji CDU/CSU, FDP i DP. W maju 1949 roku weszła w życie ustawa zasadnicza, która obowiązuje do dnia dzisiejszego. W 1951 roku RFN była jednym z państw-założycieli Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, a w 1955 została przyjęta do NATO.\nPonowne zjednoczenie Niemiec.\n \"Osobny artykuł: Ponowne zjednoczenie Niemiec.\"\nW lipcu 1990 roku NRD połączyła unia walutowa, gospodarcza i społeczna z RFN.\n3 października 1990 roku odrodzone kraje związkowe NRD przystąpiły do Republiki Federalnej Niemiec, co zakończyło proces jednoczenia Niemiec.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Historia Niemiec.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/60", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "parentId": 158786.0, "start_index": 78802.0, "document_id": "4121", "source": "wikipedia", "score": 0.6230252981185913}, "uuid": "10824d79-5f54-4f16-992e-2195310124e1"}, {"page_content": "Niemcy Zachodnie – określenie Republiki Federalnej Niemiec w latach 1949–1990, kiedy państwo to obejmowało tereny aktualnie stanowiące zachodnią i południową część Niemiec, w odróżnieniu od Niemiec Wschodnich. Państwo zostało utworzone w 1949 roku z trzech stref okupacyjnych – brytyjskiej, amerykańskiej i francuskiej (tzw. trizonii). W 1957 został przyłączony do niego Protektorat Saary, a w 1990 roku nastąpiło przyłączenie dawnej NRD do RFN.\nNazwa.\nOficjalna nazwa państwa to Republika Federalna Niemiec ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Bundesrepublik Deutschland&lt;/&gt;), tak samo jak współczesnych zjednoczonych Niemiec. Do traktatu pomiędzy RFN a PRL z 1970 roku w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna (\"NRF\"). Od likwidacji NRD w 1990 roku i przystąpienia powstałych w jej miejsce landów do federacji, nazwą krótką państwa są Niemcy.\nPodział Niemiec.\n \"Osobny artykuł: Granica wewnątrzniemiecka.\"\nW styczniu 1947 roku strefy brytyjska i amerykańska zostały połączone w Bizonię. W czerwcu 1948 roku miała miejsce narada w Londynie, podczas której państwa zachodnie odrzuciły propozycję ZSRR, zmierzającą do utworzenia jednego rządu ogólnoniemieckiego. Stało się jasne, iż Niemcy zostaną podzielone na dwa odrębne państwa, które dostaną się w różne strefy wpływów. Doszło więc do utworzenia dwóch państw niemieckich: 23 maja 1949 Republiki Federalnej Niemiec i 7 października 1949 Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz enklawy Berlin Zachodni. Państwo powstałe na zachodzie graniczyło z NRD, Czechosłowacją, Austrią, Szwajcarią, Francją, Luksemburgiem, Belgią, Holandią i Danią oraz Saarą (która w 1957 roku przystąpiła do RFN). Stolicą było Bonn.\nNiemcy Zachodnie.\nProces powstawania RFN przyspieszyły: reforma walutowa (20 VI 1948), pierwszy kryzys berliński (1948/1949 – blokada berlińska) i pomoc Zachodu (m.in. plan Marshalla).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=630868", "fragment_id": "802745/0", "subtitle": "", "title": "Republika Federalna Niemiec (1949–1990)", "parentId": 630868.0, "start_index": 0.0, "document_id": "802745", "source": "wikipedia", "score": 0.42856577038764954}, "uuid": "0df3c107-291d-4d97-b95f-d7fa35fefa7a"}, {"page_content": "W 1815 miasto przyłączono do Prus. Reformy przeprowadzone wpierw przez Francuzów a później przez władze pruskie stworzyły korzystne ramy dla rozwoju Kolonii w czasach rewolucji przemysłowej. Miasto stało się ważnym ośrodkiem transportowym (linie kolejowe, żegluga śródlądowa). Rozwija się dynamicznie przemysł (Felten &amp; Guillaume, Stollwerck, Klöckner Humboldt Deutz AG – założycielem był Nicolaus August Otto, Helios AG). W 1871 Kolonia znalazła się w granicach zjednoczonych Niemiec. W 1880 roku po 632 latach zostaje zakończona budowa katedry. Po zburzeniu średniowiecznych murów obronnych w 1881 roku następuje dynamiczny rozwój terytorialny i ludnościowy miasta. Obecnie mieszka w Kolonii 1 057 327 osób (31 grudnia 2014), z czego 17,2%, czyli ok. 175 515 (2004) to obcokrajowcy. Kolonia jest największym po Berlinie skupiskiem ludności tureckiej poza Turcją w Europie; trzecim jest Hamburg.\nKolonia jest względnie nieodległa od Wielkiej Brytanii. Siłą rzeczy w czasie II wojny światowej miasto było silnie bombardowane przez lotnictwo alianckie. Obliczono, że miasto zostało zbombardowane 262 razy. W wyniku bombardowań zginęło 20 tys. osób, a centrum miasta zostało zniszczone. Do najsłynniejszego nalotu doszło 31 maja 1942. W operacji pod kryptonimem „Millenium” wzięło udział 1046 bombowców RAF, które zrzuciły 1455 ton materiałów wybuchowych. Nalot trwał 75 minut, w czasie których zniszczono ok. 300 ha miasta, zginęło 486 osób.\nPo zakończeniu działań wojennych rozpoczęto odbudowę miasta. Trwała ona aż do lat 90. XX wieku. Ludność miasta także rosła. Już pod koniec 1945 wyniosła 500 tys., by w 1959 osiągnąć liczbę powyżej 770 tys., czyli tyle, ile wynosiła w 1939.\nPo wojnie stolicą kraju związkowego Nadrenia Północna-Westfalia został Düsseldorf, a stolicą RFN wybrano Bonn, mimo że to Kolonia była i jest największym miastem tego kraju związkowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=282862", "fragment_id": "1457239/3", "subtitle": "", "title": "Kolonia (Niemcy)", "parentId": 282862.0, "start_index": 4600.0, "document_id": "1457239", "source": "wikipedia", "score": 0.17642810940742493}, "uuid": "7de201fb-2ca7-413f-a8ca-847ab999f6bb"}, {"page_content": "Miasteczko w Niemczech (alternatywnie jako \"Małe miasteczko w Niemczech\", ang. \"A Small Town in Germany\") – to powieść Johna le Carré poświęcona obawom na temat wzrastania znaczenia nazistów w powojennych Niemczech.\nTytułowym małym miasteczkiem jest Bonn, stolica RFN po zakończeniu II wojny światowej.\nFabuła.\nPoczątek lat siedemdziesiątych, urzędnik Ambasady Brytyjskiej w Bonn Leo Harting, znika wraz z wieloma ściśle tajnymi dokumentami, w tym najbardziej ważnym ze wszystkich: Zieloną Teczką zawierającą dokumentacje na temat rozmów z niemieckim rządem na temat potencjalnego wejścia do wspólnego rynku oraz NATO. Brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wysyła do zbadania sprawy Alana Turnera. Szef ochrony ambasady, Bradfield, przedstawia Hartinga jako „tymczasowego” pracownika, który nie miał dostępu do niczego istotnego. Jednocześnie próbuje zamknąć dochodzenie Turnera. Inni gracze to: Ludwig Siebkron, złowrogi szef niemieckiego MSW, którego ludzie wydają się być wszędzie oraz Klaus Karfeld, przemysłowiec w branży chemicznej, który stoi na czele własnej partii politycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1786448", "fragment_id": "880836/0", "subtitle": "", "title": "Miasteczko w Niemczech", "parentId": 1786448.0, "start_index": 0.0, "document_id": "880836", "source": "wikipedia", "score": 0.33739161491394043}, "uuid": "f555dcbd-1406-4935-9a72-86a8cdd0192f"}, {"page_content": "Miasto federalne (ang. \"federal city\", niem. \"Bundesstadt\", ros. город федерального значения, \"gorod fiedieralnogo znaczenija\") – pojęcie odnoszące się do miast, najczęściej (choć nie zawsze) stołecznych, funkcjonujących w niektórych państwach federalnych.\nMiasta federalne na świecie.\nStany Zjednoczone.\nHistorycznie miastem federalnym był nazywany leżący w Dystrykcie Kolumbia Waszyngton. Obecnie nazwa ta wyszła z powszechnego użycia. Nigdy nie była to nazwa oficjalna.\nRepublika Federalna Niemiec.\nMianem miasta federalnego określane jest Bonn. Od 28 kwietnia 1994, Bonn oficjalnie jest siedzibą części organów i instytucji federalnych.\nFederacja Rosyjska.\nW skład Federacji Rosyjskiej wchodzą dwa miasta federalne – Moskwa i Petersburg. Rosja uznaje za swoje miasto federalne także Sewastopol, jednak jest on terytorium spornym między nią a Ukrainą.\nSzwajcaria.\nMiasto federalne jest też oficjalnym mianem Berna, jako \"de facto\" stolicy Szwajcarii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1775718", "fragment_id": "878367/0", "subtitle": "", "title": "Miasto federalne", "document_id": "878367", "start_index": 0.0, "parentId": 1775718.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13639456033706665}, "uuid": "1ad1f243-53d5-40a3-aa03-ed3795c554f2"}, {"page_content": "Po tym jak w 1991 roku, w następstwie zjednoczenia RFN z NRD, Bundestag podjął decyzję o przeniesieniu swojej siedziby do Berlina, w styczniu 1994 roku Prezydent Federalny Richard von Weizsäcker przeniósł miano pierwszej oficjalnej siedziby głowy państwa z bońskiej willi Hammerschmidt na leżący w nowej stolicy Republiki Federalnej Niemiec pałac Bellevue. Z pałacu korzystali wszyscy prezydenci RFN, począwszy od Theodora Heussa, jednak tylko jeden z nich, Roman Herzog, mieszkał w budynku, zajmując obecnie nieistniejące, mające 95 m² powierzchni mieszkanie prezydenckie w południowym skrzydle budynku. Od 2004 roku miejscem zamieszkania urzędującej niemieckiej głowy państwa jest służbowa willa w Berlinie-Dahlem. Pałac Bellevue pełni natomiast wyłącznie funkcję miejsca do organizowania oficjalnych i reprezentacyjnych wydarzeń państwowych, takich jak wizyty zagranicznych przywódców i inauguracyjne wizyty ambasadorów oraz wydarzeń o charakterze kulturalno-społecznym, jak np. przyjęcia sylwestrowo-noworoczne i spotkania z ludźmi nauki czy kultury (przykładem jest zorganizowane w 2021 roku przez prezydenta Franka-Waltera Steinmeiera spotkanie z wydawcami 17-tomowej publikacji poświęconej prześladowaniu i mordowaniu europejskich Żydów przez nazistowskie Niemcy w latach 1933–1945, przy okazji wydania ostatniego z tomów, dotyczącego Żydów z Węgier). Budynek jest również dostępny dla zwykłych obywateli, m.in. podczas organizowanych raz w roku „dni otwartych” i licznych imprez, np. z okazji uhonorowania ludzi zaangażowanych w działalność społeczną. Kiedy przebywa w nim Prezydent Federalny, na znajdujący się na dachu maszt wciągany jest mający wymiary 2x2 m sztandar z orłem federalnym (niem. \"Bundesadler\"). Natomiast gdy prezydent urzęduje w swojej oficjalnej siedzibie w Bonn, gdy jest na zagranicznej podróży służbowej lub gdy przebywa w pensjonacie krajów związkowych, zarówno sztandar na dachu, jak i niemiecka flaga na maszcie przed budynkiem są opuszczane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=249713", "fragment_id": "1464311/8", "subtitle": "", "title": "Pałac Bellevue", "parentId": 249713.0, "start_index": 10344.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1464311", "score": 0.32744652032852173}, "uuid": "271d456b-6b4a-4ba7-8580-04f5885b0c19"}, {"page_content": "Początkowo Józef Stalin miał nadzieję na objęcie swoim wpływem całości Niemiec. Jednakże 1 stycznia 1947 ze stref amerykańskiej i brytyjskiej powstała Bizonia, a w maju 1949 roku dołączyła do niej francuska strefa okupacyjna, tworząc Trizonię. W rezultacie cele Stalina okazały się nierealne. W lutym 1948 roku przedstawiciele Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji na konferencji w Londynie debatowali nad dalszą przyszłością ich stref okupacyjnych. Niezaproszenie na konferencję przedstawicieli Związku Radzieckiego oraz rozbieżne cele dotyczące przyszłości Niemiec doprowadziły do wycofania przedstawicieli ZSRR w marcu 1948 roku z Sojuszniczej Rady Kontroli, co zakończyło działalność tego organu.\nStosunki pomiędzy ZSRR a państwami zachodnimi pozostawały napięte. W czerwcu 1948 przeprowadzono reformę walutową, która objęła swoim zasięgiem zachodnie strefy okupacyjne oraz strefy państw zachodnich w samym Berlinie. W ten sposób na terenie Niemiec powstały dwa odrębne systemy gospodarcze: zachodni z nową marką niemiecką i wschodni. W odpowiedzi Moskwa wprowadziła blokadę Berlina Zachodniego, starając się odciąć wszelkie drogi zaopatrzenia dla tej części miasta, by na państwach zachodnich wymóc wycofanie się z podjętych działań. Ponieważ odtąd żywność i inne produkty dostarczano do Berlina drogą powietrzną, blokada miasta nie przyniosła efektów. 1 lipca 1948 roku gubernatorzy każdej ze stref Trizonii podpisali dokumenty frankfurckie, które miały umożliwić zwołanie Zgromadzenia Konstytucyjnego Niemiec. 1 września 1948 roku w Bonn rozpoczęła obrady Rada Parlamentarna Niemiec, a dnia 8 maja 1949 roku uchwalono konstytucję. W ten sposób 21 września 1949 roku powstała Republika Federalna Niemiec ze stolicą w Bonn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1994711", "fragment_id": "406103/1", "subtitle": "", "title": "Radziecka strefa okupacyjna w Niemczech", "source": "wikipedia", "start_index": 1296.0, "document_id": "406103", "parentId": 1994711.0, "score": 0.26269686222076416}, "uuid": "e0951548-8c41-4249-a41c-97a283b28a30"}, {"page_content": ". – Bonn zachowało status \"Bundesstadt\" (miasta federalnego), pozostającego siedzibą kilku ministerstw. 9 września 1994 r. terytorium Niemiec opuścili ostatni stacjonujący tam żołnierze wojsk rosyjskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88072", "fragment_id": "642719/7", "subtitle": "", "title": "Ponowne zjednoczenie Niemiec", "parentId": 88072.0, "start_index": 11536.0, "document_id": "642719", "source": "wikipedia", "score": 0.30162087082862854}, "uuid": "545ec385-1651-4648-995f-b27c2c988607"}]}
{"id": "q_267", "question": "Jaka waluta obowiązuje w Irlandii Północnej – euro czy funt brytyjski?", "answer": [{"page_content": "Funt irlandzki (irl. \"punt Éireannach\") – oficjalna waluta Irlandii do zastąpienia przez euro w 2002 r.\nFunt Irlandzki akceptowany był do końca marca 2002, po tym terminie jedyna waluta akceptowana w Irlandii to euro.\nKod waluty według ISO 4217 to IEP. W obiegu funkcjonowały monety (o nominałach 5p, 10p, 20p, 50p i £1) i banknoty (o nominałach £5, £10, £20, £50 i £100).\n1 funt równy był 100 pensom.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=762725", "fragment_id": "830643/0", "subtitle": "", "title": "Funt irlandzki", "document_id": "830643", "start_index": 0.0, "parentId": 762725.0, "source": "wikipedia", "score": 0.961399495601654}, "uuid": "448e62fc-3d22-449a-a6ce-553edbb8744c"}, {"page_content": "Obecnie w obiegu znajdują się cztery banknoty o nominałach 5, 10, 20 i 50 funtów, emitowane przez \"Bank of England\". Na awersie każdego z nich widnieje postać królowej Elżbiety II. (patrz: http://web.archive.org/web/20050525004928/http://www.bankofengland.co.uk/banknotes/current/index.htm). Od 2016 roku w obiegu występuje pierwszy brytyjski banknot polimerowy o nominale 5 funtów, natomiast od 14 września 2017 banknot polimerowy 10 funtów.\nBanknoty z Irlandii Północnej i Szkocji.\nNiektóre lokalne banki Szkocji i Irlandii Północnej emitują własne banknoty funta szterlinga. Nie są one jednak prawnym środkiem płatniczym, a jedynie rodzajem weksla (oficjalnie w krajach tych statusu prawnego środka płatniczego nie posiadają jednak żadne banknoty - nawet te emitowane przez \"Bank of England\"). Banknoty północnoirlandzkie i szkockie często nie są honorowane w Walii i Anglii i nie są przyjmowane w wielu kantorach poza Wielką Brytanią.\nPieniądze używane w terytoriach zależnych.\nNa wszystkich terytoriach zamorskich Wielkiej Brytanii: Wyspie Św. Heleny, Falklandach, Wyspie Man, Wyspach Normandzkich (w Guernsey i Jersey) oraz w Gibraltarze w obiegu znajdują się waluty - funty Św. Heleny, falklandzkie, Guernsey, Jersey, Man i gibraltarskie związane w stosunku 1:1 z brytyjskim funtem szterlingiem, ale zasadniczo samodzielnie emitowane przez rządy tych terytoriów. W praktyce jednak używane są równolegle z funtami brytyjskimi (np. bankomaty oferują możliwość wypłaty zarówno w funtach brytyjskich, jak i w funtach lokalnych), oraz (zwłaszcza na terytoriach położonych w Europie) z euro.\nZasadniczo funty terytoriów zależnych nie mogą być używane poza tymi terytoriami, w praktyce jednak banki brytyjskie - zwykle po zbadaniu legalności ich pochodzenia - akceptują je i wymieniają na funty brytyjskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47824", "fragment_id": "646085/2", "subtitle": "", "title": "Pieniądze brytyjskie", "document_id": "646085", "start_index": 3019.0, "parentId": 47824.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8542689085006714}, "uuid": "16bb8067-9b3e-4861-96c1-23b0c8009bb5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki monetarnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFunt szterling ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;pound sterling&lt;/&gt;, £), nieoficjalna nazwa funt brytyjski, kod międzynarodowy GBP – oficjalna jednostka monetarna w Wielkiej Brytanii.\n1 funt dzieli się na 100 pensów. W obiegu znajdują się monety o nominałach 1p, 2p, 5p, 10p, 20p, 50p, £1, £2 oraz banknoty £5, £10, £20, £50, £100 (tylko w Szkocji i Irlandii Północnej).\nPochodzenie słowa.\nFunt szterling jest często oznaczany symbolem £ (rzadko L). Symbol jest pisaną w starym stylu wielką literą L, przekreśloną poziomo dla podkreślenia, że jest to skrót. Skrót pochodzi od łacińskiego słowa \"libra\" oznaczającego zarówno wagę, jak i jednostkę masy – funt. Z tej przyczyny nazwa waluty jest często tłumaczona na języki obce i szczególnie w językach romańskich może to powodować nieporozumienia, np. w hiszpańskim i portugalskim \"libra\", rumuńskim \"lira\", francuskim \"livre\".\nW celu odróżnienia jednostki pieniężnej od jednostki wagi dodano słowo „szterling”, co w przypadku srebra można przetłumaczyć z angielskiego jako „najwyższej próby”. Pierwotnie szterlingiem nazywano srebrną monetę jednopensową ważącą 1,555 grama, co stanowiło 1/240 funta trojańskiego (aptekarskiego). Z czasem, gdy z utratą siły nabywczej waluty pens był wypierany w powszechnym użyciu przez funta, nazwa ta zaczęła oznaczać funta.\nPodział.\nFunt szterling dzieli się na 100 pensów, którego symbolem jest „p” i tak często jest określany w mowie potocznej w języku angielskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74251", "fragment_id": "646997/0", "subtitle": "", "title": "Funt szterling", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "646997", "parentId": 74251.0, "score": 0.5977625846862793}, "uuid": "b2d753ae-1b1e-4465-9df1-47bc93870726"}, {"page_content": "Letterkenny (irl. \"Leitir Ceanainn\") jest największym miastem w hrabstwie Donegal w Irlandii, mieści się ok. 55 km na północ od Donegal i 32 km na zachód od Derry w Irlandii Północnej. Jego nazwa jest zangielszczoną nazwą irlandzką, która oznacza \"zbocze rodziny Cannon\" (\"cannon\" to w języku angielskim armata).\nPomimo swojej wielkości Letterkenny nie jest centrum administracji hrabstwa, którego stolicą jest mniejsze Lifford.\nBardziej znaczące budynki w mieście to katedra św. Eunana, Szkoła im. św. Eunana, przytułek (który teraz jest miejskim muzeum), oraz Szpital św. Conala. Letterkenny Institute of Technology jest tamtejszą szkołą wyższą.\nOd 2007 roku Letterkenny jest partnerskim miastem polskiego Wielunia.\nHistoria i ekonomia.\nRozwój miasta miał związek z jego położeniem przy szlaku handlowym. Letterkenny otrzymało prawa miejskie we wczesnych latach dwudziestych kiedy wprowadzono funt irlandzki (jako narodową walutę Irlandii), zastępując brytyjski. To spowodowało, że wiele irlandzkich banków, które mieściły się początkowo w Derry w Irlandii Północnej, było zmuszonych do otworzenia filii w Hrabstwie Donegal, włączając w to Letterkenny. Usługi i przemysł podążyły za bankami, co sprawiło, że Letterkenny było przez wiele lat najszybciej rozwijającym się miastem w Unii Europejskiej. Niektóre z największych zakładów pracy, General Hospital, Unifi i inne, miały wpływ na to, że Letterkenny szybko stało się największym miastem w hrabstwie. Gospodarka miasta jest silnie uzależniona od handlu z zagranicą, zwłaszcza ze względu na korzystny kurs pomiędzy euro a funtem brytyjskim.\nHistoria kolei.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=174641", "fragment_id": "6397/0", "subtitle": "", "title": "Letterkenny", "document_id": "6397", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 174641.0, "score": 0.31763967871665955}, "uuid": "1023e177-b1d2-43b4-9a23-7370913a0825"}, {"page_content": "Central Bank of Ireland – irlandzki bank centralny z siedzibą w Dublinie. Emitent waluty euro na terenie Irlandii, wcześniej funta irlandzkiego. Wchodzi w skład Eurosystemu.\nW latach 1979–2017 bank posiadał główną siedzibę na Dame Street oraz biura w Iveagh Garden oraz Dame Street w Dublinie. Dotychczasowe lokalizacje zostały zamknięte z chwilą otwarcia wiosną roku 2017 nowej siedziby banku w North Wall Quay, Dublin.\nBank został założony w 1943 roku, a od 1972 roku zgodnie z ustawą o banku centralnym sprawuje kontrolę nad polityką pieniężną Irlandii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3049489", "fragment_id": "1179839/0", "subtitle": "", "title": "Central Bank of Ireland", "parentId": 3049489.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1179839", "score": 0.4125916063785553}, "uuid": "1cd61c9d-ac65-4394-a5da-bbfceb1adefa"}, {"page_content": "Pens był oficjalną zdawkową monetą na Malcie od 1825 do 2007 roku, kiedy wprowadzono euro. Pens był również oficjalną zdawkową monetą w Irlandii (1/100 funta irlandzkiego między równoczesną z brytyjską reformą walutową w 1971 a przejściem Irlandii na euro w 2001), także 1/12 szylinga w Nowej Zelandii, Australii i RPA przed reformami walut w tych krajach. Obecnie angielską nazwą \"penny\" nieoficjalnie nazywa się cent amerykański oraz kanadyjski.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=257849", "fragment_id": "1421667/1", "subtitle": "", "title": "Pens", "document_id": "1421667", "start_index": 1609.0, "source": "wikipedia", "parentId": 257849.0, "score": 0.5414416790008545}, "uuid": "c3d08211-8c92-44ce-90a0-9a68dbf47f61"}, {"page_content": "Irlandia Północna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Northern Ireland&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ga\"&gt;Tuaisceart Éireann&lt;/&gt;, wym. ; Ulster Scots &lt; lang=\"sco\"&gt;Norlin Airlann&lt;/&gt;) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Zajmuje północno-wschodnią część wyspy Irlandii. Jego stolicą jest Belfast. Część władzy ustawodawczej na rzecz kraju wykonuje Zgromadzenie Irlandii Północnej, utworzone w 1998 r. na podstawie przepisów ustawy o Irlandii Północnej, powstałej w ramach kończącego konflikt północnoirlandzki porozumienia wielkopiątkowego. Irlandia Północna współpracuje z Republiką Irlandii w niektórych obszarach, a porozumienie wielkopiątkowe przyznało Republice możliwość „przedstawiania poglądów i propozycji w celu rozwiązania sporów między dwoma rządami”.\nHistoria.\nIrlandia Północna powstała w 1921 r., gdy po utworzeniu Wolnego Państwa Irlandzkiego sześć z dziewięciu hrabstw północno-wschodniej prowincji Ulster (irl. &lt; lang=\"ga\"&gt;Ulaidh&lt;/&gt;) pozostało przy Zjednoczonym Królestwie. W hrabstwach tych dominowali protestanci, w większości potomkowie szkockich i angielskich osadników, którzy sprzeciwiali się zwierzchnictwu katolickiej Irlandii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45493", "fragment_id": "660588/0", "subtitle": "", "title": "Irlandia Północna", "parentId": 45493.0, "start_index": 0.0, "document_id": "660588", "source": "wikipedia", "score": 0.24009084701538086}, "uuid": "4e852d1a-93af-4669-8a2a-5f3a899c292c"}, {"page_content": "Waluta (wł. \"valuta\" „wartość” z łac. \"valere\" „być silnym, mieć moc”), jednostka monetarna – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie.\nNazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej.\nWaluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.\nSkrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj, w którym dana waluta obowiązuje (np. GB – Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P – Pound).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2642", "fragment_id": "173218/0", "subtitle": "", "title": "Waluta", "parentId": 2642.0, "start_index": 0.0, "document_id": "173218", "source": "wikipedia", "score": 0.08362807333469391}, "uuid": "c4ab5c1a-45b0-4763-80b1-aa5b27adc78d"}, {"page_content": "Początkowo waluta ta była tylko międzybankową walutą rozliczeniową i nie znajdowała się w normalnym obiegu. W dniu 1 stycznia 2002 roku nastąpiło zastąpienie walut państw członkowskich strefy euro monetami i banknotami euro, co było największą przeprowadzoną na świecie jednorazową operacją walutową. Cała akcja wymiany walut zakończyła się 1 lipca 2002 roku, kiedy to waluty narodowe państw strefy euro zostały całkowicie[] wycofane. Kursy między walutami narodowymi, które miało zastąpić euro, zostały zamrożone 1 stycznia 1999 roku.\n1 stycznia 2002 roku ustanowiono strefę euro. Kurs wymiany za 1 €:\n 0,787564 funta irlandzkiego (IEP)\n 1,95583 marki niemieckiej (DEM)\n 2,20371 guldena holenderskiego (NLG)\n 5,94573 marki fińskiej (FIM)\n 6,55957 franków francuskich (FRF)\n 6,55957 franków monakijskich (MCF)\n 13,7603 szylinga austriackiego (ATS)\n 40,3399 franków belgijskich (BEF)\n 40,3399 franków luksemburskich (LUF)\n 166,386 pesety hiszpańskiej (ESP)\n 200,482 escudo portugalskiego (PTE)\n 340,750 drachmy greckiej (GRD)\n 1936,27 lira sanmaryńskiego (SML)\n 1936,27 lira watykańskiego (VAL)\n 1936,27 lira włoskiego (ITL).\nWymianie uległo 4,5 biliona euro w gotówce oraz przeliczono waluty narodowe na ponad 10 bilionów euro na kontach bankowych na całym świecie.\nW pozostałych latach.\n 239,640 tolarów słoweńskich (SIT).\n 0,429300 liry maltańskiej (MTL)\n 0,585274 funta cypryjskiego (CYP).\n 30,1260 koron słowackich (SKK).\n 15,6466 koron estońskich (EEK).\n 0,702804 łata (LVL).\n 3,45280 lita (LTL).\n 7,53450 kun (HRK).\nMechanizm ERM II.\n \"Osobny artykuł: Mechanizm kursów walutowych.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1347", "fragment_id": "169245/4", "subtitle": "", "title": "Euro", "parentId": 1347.0, "start_index": 6739.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169245", "score": 0.27669450640678406}, "uuid": "ac36cd45-47f8-4cdd-beea-84971d6b2d3d"}, {"page_content": "W lipcu 2019 nowym premierem Zjednoczonego Królestwa został Boris Johnson, który zapowiedział m.in. renegocjację warunków brexitu (co odrzucili przedstawiciele UE, stwierdzając, że żadnych renegocjacji nie będzie) oraz wyprowadzenie Wielkiej Brytanii z Unii 31 października 2019 z umową, lub też bez niej. Doprowadziło to w konsekwencji do osłabienia wartości brytyjskiego funta w stosunku do dolara, euro i złotego W kolejnych wypowiedziach Boris Johnson zagroził wstrzymaniem po 1 listopada 2019 wpłaty do unijnego budżetu kwoty 39 mld funtów, co mogło spowodować wstrzymanie przez UE negocjacji umowy handlowej z Wielką Brytanią. Z kolei lider Partii Demokratycznej w Senacie Stanów Zjednoczonych zapowiedział zablokowanie przez Kongres jakiejkolwiek umowy handlowej z Wielką Brytanią zagrażającej przetrwaniu porozumienia pokojowego w Irlandii.\nW końcu sierpnia 2019 przywódcy europejscy zasugerowali co prawda możliwość negocjacji w ciągu 30 dni kwestii granicy między Irlandią a Irlandią Północną, jednakże w praktyce wynalezienie innego rozwiązania, niż to, które na wniosek Wielkiej Brytanii zostało zapisane w umowie dot. wyjścia z UE, uznawano wówczas za mało realne.\n28 sierpnia 2019 Boris Johnson wystąpił do królowej o zawieszenie prac parlamentu na okres od zakończenia przerwy wakacyjnej, to jest od 12 września 2019 do 14 października 2019, co miało ograniczyć możliwość wpływu brytyjskiego parlamentu na proces brexitu. Miało to być najdłuższe zawieszenie prac parlamentu od 1945 roku.\n3 września 2019 rząd Borisa Johnsona stracił większość parlamentarną, dzięki dotychczasowemu posłowi Partii Konserwatywnej Philipowi Lee. Opuścił on tego dnia ugrupowanie torysów i dołączył do proeuropejskich Liberalnych Demokratów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3856527", "fragment_id": "1317984/9", "subtitle": "", "title": "Brexit", "document_id": "1317984", "start_index": 16375.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3856527.0, "score": 0.17720100283622742}, "uuid": "3b126012-8d89-46df-b308-305af8d2def2"}]}
{"id": "q_268", "question": "Jak nazywana jest żona właściciela gospodarstwa rolnego na Podhalu?", "answer": [{"page_content": "Gazda – właściciel gospodarstwa wiejskiego na Podhalu i w Beskidach Zachodnich. Bogaty gospodarz to \"hruby gazda\", żona gazdy to \"gaździna\", jego gospodarstwo \"gazdostwo\" lub \"gazdówka\", a gospodarzyć to \"gazdować\".\nSłowo \"gazda\" występuje także w tym samym znaczeniu w językach: rumuńskim, serbskim, słowackim, ukraińskim i węgierskim. Zostało prawdopodobnie zaczerpnięte od pasterzy wołoskich w ramach kolonizacji wołoskiej.\n \"Zobacz też: juhas i baca.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=674508", "fragment_id": "848012/0", "subtitle": "", "title": "Gazda", "parentId": 674508.0, "start_index": 0.0, "document_id": "848012", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "44201a9a-207c-428f-8b23-56966851f1fa"}, {"page_content": "Żonaty z Elżbietą Jasztal. Ma dwie córki Danutę i Zuzannę. W latach 1989–1999 prowadził gospodarstwo rolne w Wilkowiczkach k. Toszka; gospodarstwo zajmowało się hodowlą koni i uprawą roślin. \nObecnie jest psychoterapeutą. Ukończył I fazę Programu Licencyjnego Polskiego Towarzystwa Psychologii Zorientowanej na Proces. W ramach dalszego szkolenia ma prawo do prowadzenia terapii i pracy z grupami pod stałą superwizją Dyplomowanego Nauczyciela Psychologii Zorientowanej na Proces. Brał udział w szkoleniach w Polsce i Anglii, dotyczących pracy z procesem w rozwiązywaniu konfliktów i pracy z grupami. Odbył praktyki stażowe w hospicjach, domach opieki społecznej i placówkach szpitalnych; pracował z odmiennymi i ekstremalnymi stanami świadomości. Prowadzi indywidualne i grupowe sesje psychoterapeutyczne oraz warsztaty rozwoju osobowości. Jest konsultantem fundacji \"A kogo?\" Ewy Błaszczyk.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=468145", "fragment_id": "1559542/2", "subtitle": "", "title": "Tomasz Szwed", "document_id": "1559542", "start_index": 3246.0, "parentId": 468145.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39326515793800354}, "uuid": "832ab9ea-efbe-4143-8ad7-667e129f1e61"}, {"page_content": "Jego żoną była Joanna z Petzoldów. Mieli ośmioro dzieci – synów: Karola – inżyniera mechanika; Wiktora – inżyniera, założyciela „Fabryki Maszyn i Narzędzi Rolniczych W. Lilpop &amp; Ska”; Mariana – ziemianina; Stanisława Wilhelma – ziemianina, współzałożyciela miasta Podkowa Leśna i Łukasza oraz córki: Elżbietę, zamężną Wernicką; Helenę, zamężną Marconi i Anielę, zamężną Pillawitzową.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193305", "fragment_id": "19801/2", "subtitle": "", "title": "Stanisław Lilpop", "parentId": 193305.0, "start_index": 3295.0, "source": "wikipedia", "document_id": "19801", "score": 0.5}, "uuid": "4d79baf7-b191-44c0-8f8b-ab7a4024d502"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy regionu kulturowego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPodhale – region kulturowy góralski w południowej Polsce u północnego podnóża Tatr, w dorzeczu górnego Dunajca z wyłączeniem obszarów leżących na prawym brzegu Białki i prawym brzegu Dunajca, poniżej ujścia Białki. Stanowi część Małopolski.\nPodhale zajmuje środkową część Kotliny Podhala, na południu wkracza w Tatry.\nNazwa \"Podhale\" upowszechniła się dopiero w XIX wieku i pochodzi od określenia „hale” – wysoko położone górskie pastwiska, z którymi utożsamiano wówczas Tatry. Oznacza tereny, położone u stóp masywu Tatr, czyli „pod halami”. Eugeniusz Janota, tłumacząc w 1860 r. w swym Przewodniku w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin pojęcie „hal” podawał, iż stąd ...\"wyżyna nowotarska przypierająca do Tatr nazywa się „Podhalem”, a zamieszkujący ją górale zowią się „Podhalanami”\".\nPołożenie.\nPółnocną granicę Podhala stanowią Gorce. W krajobrazie Podhala występują rozległe torfowiska i stożki napływowe.\nPołudniową część Podhala nazywa się czasem „Skalnym Podhalem” – obejmuje ono obszar od Brzegów i Bukowiny po Zakopane, Kościelisko i Witów. Pozostałą część nazywa się „Niżnym Podhalem”.\nNajwiększe miejscowości: Nowy Targ (historyczna stolica Podhala), Czarny Dunajec, Ludźmierz, Zakopane, Biały Dunajec, Szaflary, Białka Tatrzańska, Bukowina Tatrzańska, Poronin, Chochołów, Witów, Gronków i inne.\nGminy Podhala:\nKultura.\n \"Osobny artykuł: Podhalanie.\"\nBogata kultura ludowa rozwinęła się wśród wolnej od dawna od powinności pańszczyźnianych ludności góralskiej. Podobnie jak w przypadku ludności kurpiowskiej i łowickiej, miało to związek z jej znaczną swobodą.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4610", "fragment_id": "172221/0", "subtitle": "", "title": "Podhale", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "172221", "parentId": 4610.0, "score": 0.1604248285293579}, "uuid": "cca92ce4-8d32-4efa-a23b-02e44f476838"}, {"page_content": "Katarzyna Gąsienica-Sobczak (ur. 1866 w Zakopanem, zm. 18 grudnia 1915 tamże) – polska poetka, góralka, nazywana „pierwszą poetką Podhala”, żona malarza Karola Kłosowskiego. \nŻyciorys.\nUrodziła się w 1866 roku w Zakopanem, jako najstarsza z trzech córek. Wraz z rodziną prowadziła gospodarstwo oraz pensjonat „Sobczakówka” przy ulicy Kościeliskiej w Zakopanem, przez który przewijali się znani goście, m.in. Mieczysław Karłowicz czy Stefan Żeromski (podczas swojej pierwszej wizyty w Zakopanem w 1892 roku). Ferdynand Hoesick także poznał Katarzynę, w jednym z felietonów napisał, że „z iskrą bożą jest młoda córka gazdy z Kościeliskiej ulicy, panna Sobczakówna. Kto wie, czy z niej nie wyrośnie współzawodniczka Orkana”. Katarzynę Gąsienicę-Sobczak opisała Zofia Urbanowska: „... w progu domostwa ukazała się dziewczyna niemłoda, lat trzydzieści kilka mająca. Wysoka, dobrze zbudowana, odziana w czarny wełniany kaftanik i granatową spódnicę (...) czerwonym przesłoniętą fartuchem. Duży wywinięty kołnierz od koszuli, podwiązany u szyi wstążką czerwoną, rzucał odblask na twarz smagłą, o cerze świeżej, zdrowej, ze złotawym odcieniem. Włosy kruczej czarności nie były splecione w dwa warkocze, ale spięte szpilkami. Rysy niezbyt regularne, rozjaśniał wyraz oczu bystrych i inteligentnych”. \nZaangażowała się w ruch osób świeckich zrzeszonych w III zakonie św. Franciszka, po czasie została przełożoną ruchu. Rozważała wstąpienie do zakonu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5732826", "fragment_id": "1277436/0", "subtitle": "", "title": "Katarzyna Gąsienica-Sobczak", "document_id": "1277436", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5732826.0, "score": 0.24093882739543915}, "uuid": "3eedb224-f2c0-48a3-a8c7-7d872f312a72"}, {"page_content": "Szymon Czajkowski (ur. 1879, zm. 1962) – polski rolnik, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.\nŻyciorys.\nPrzed wybuchem II wojny światowej Szymon Czajkowski mieszkał razem z żoną Bronisławą i dziećmi: Walerianem, Janem i Bronisławą we wsi Zręcin blisko Krosna. Rodzina Czajkowskich prowadziła 4-hektarowe gospodarstwo rolne w sąsiedztwie żydowskiej rodziny Lipinerów, która prowadziła sklep i gospodarstwo rolne. Od 1942 r. Czajkowski razem z resztą rodziny ukrywał w swoim gospodarstwie sąsiada Ignacego Lipinera, który poprosił o chwilowe schronienie. Z czasem do Czajkowskich została sprowadzona żona Ignacego, Chaja oraz młodsza córka, Erna które zbiegły z getta w Krośnie. Czajkowski ukrywał również zbiegłą z transportu Żydów z getta w Rzeszowie starszą córkę Lipinera, oraz zbiegłych z obozu pracy na lotnisku pod Krosnem jego szwagra i Józefa Brajtowicza, właściciela masarni w Krośnie. W przygotowanej kryjówce chronili się również bracia Bergman. Początkowo kryjówka znajdowała się w komórce obory, jednak ze względów bezpieczeństwa Czajkowski razem z synem Andrzejem i wnukiem Walerianem zbudował kryjówkę w stajni, dobudowując dodatkową ścianę. Na przygotowanych piętrowych łóżkach łącznie schronienie znalazło 9 osób. Gestapo dwukrotnie przeszukiwało gospodarstwo Czajkowskiego. W ostatnich miesiącach przed wyzwoleniem przez Armię Czerwoną, w pobliżu stajni została zakwaterowana grupa kilkudziesięciu niemieckich żołnierzy. Szymon Czajkowski ukrywał Żydów do wyzwolenia dnia 8 września 1944 r.4 czerwca 1963 r. Szymon Czajkowski został uhonorowany tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Razem z nim odznaczeni zostali Bronisława i Andrzej Czajkowscy. W 1988 r. tytuł ten został przyznany jego wnukowi Walerianowi Czajkowskiemu i wnuczce Bronisławie Lipińskiej z domu Czajkowskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4930905", "fragment_id": "300262/0", "subtitle": "", "title": "Szymon Czajkowski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "300262", "parentId": 4930905.0, "score": 0.11215981841087341}, "uuid": "f1a8ce41-e206-4d61-a70a-d4e717cd7f65"}, {"page_content": "Jego żoną była Helena hr. Rostworowska (1777–1829), córka Andrzeja i Kunegundy z hr. Komorowskich, a siostra Stefana i Jana Tadeusza, oraz szwagierka Adama hr. Potockiego i Jana Antoniego hr. Drohojowskiego, zasłużonych oficerów wojsk Księstwa Warszawskiego. Ich córka, Helena (1808–1868), poślubiła Henryka hr. Małachowskiego, właściciela dóbr Końskie. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1030534", "fragment_id": "1361516/1", "subtitle": "", "title": "Ferdinand von Wintzingerode", "parentId": 1030534.0, "start_index": 1652.0, "document_id": "1361516", "source": "wikipedia", "score": 0.19946083426475525}, "uuid": "62dcc708-38a3-41b7-ab66-577911cb858a"}, {"page_content": "Od 1883 był żonaty z Zofią Taczanowską h. Jastrzębiec, z którą miał córkę Katarzynę oraz czterech synów: Macieja, Stanisława, Wojciecha i Władysława. Najstarszy Maciej urodzony w 1885 zmarł w 1902, Stanisław żył w latach 1891–1965, właściciel Kobylegopola, bibliofil i literat, uczestniczył, podobnie jak pozostali bracia, w powstaniu wielkopolskim i w kampanii wrześniowej 1939, Wojciech żyjący w latach 1892–1942 był właścicielem dóbr Wydawy, Władysław w latach 1894–1941, właściciel Spławia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2801684", "fragment_id": "1646884/1", "subtitle": "", "title": "Józef Mycielski (historyk)", "document_id": "1646884", "start_index": 1830.0, "parentId": 2801684.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19481033086776733}, "uuid": "ac4da8c8-affd-4a35-ae13-5a3d05b0e5da"}, {"page_content": "Zamieszkał na Rynku Wielkim w Zamościu. Żonaty z Aleksandrą z domu Sentek, wywodzącą się z lwowskiej rodziny pochodzenia węgierskiego, z zawodu lekarz weterynarii. Mają dwoje dzieci: Różę (ur. 1982) i Andrzeja (ur. 1986).\nW 1995 w wyniku przetargu nabył dawny PGR w Michalowie o powierzchni 520 ha; przed reformą rolną z 1944 był to folwark wchodzący w skład ordynacji. Jest właścicielem m.in. 6 obrazów z kościoła franciszkańskiego (odzyskanych w 1995 z archidiecezji lubelskiej) i sztandaru jazdy ordynackiej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=898561", "fragment_id": "995263/1", "subtitle": "", "title": "Marcin Zamoyski (samorządowiec)", "parentId": 898561.0, "start_index": 1814.0, "document_id": "995263", "source": "wikipedia", "score": 0.2700002193450928}, "uuid": "d4dbea38-aaf3-4231-a1d5-702218b7b0ae"}, {"page_content": "Po wybuchu II wojny światowej w okresie kampanii wrześniowej 1939 sprawował stanowisko dowódcy (plutonu) łączności 2 pułku Strzelców Podhalańskich. Był osadzony w Oflagu VII A Murnau. &lt;&gt;[].\nJego żoną przez 8 lat była Janina z domu Wolf (zm. 22 lutego 1929 w wieku 23 lat). 27 kwietnia 1930 poślubił w Jasieniu Janinę z domu Michalewską (ur. 20 kwietnia 1902 w Nowosielcach, &lt;&gt;[]. Dziećmi z drugiego małżeństwa byli urodzeni w Sanoku: Krystyna (ur. 12 czerwca 1933) oraz urodzone 15 lipca 1937 bliźnięta Danuta Maria (od 1958 zamężna w Bielsku-Białej) i Janusz Antoni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3883834", "fragment_id": "599484/1", "subtitle": "", "title": "Józef Lubowiecki", "document_id": "599484", "start_index": 1626.0, "parentId": 3883834.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11950405687093735}, "uuid": "27d83378-4015-4800-88f6-c53bb90a5081"}]}
{"id": "q_269", "question": "Na kanwie której sztuki George'a Bernarda Shawa powstało libretto jednego z najsłynniejszych musicali „My Fair Lady”, wystawionego w Nowym Jorku w 1956 roku?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy musicalu. Zobacz też: film o tym samym tytule.\nMy Fair Lady – musical z roku 1956 (oparty na dramacie \"Pigmalion\" George’a Bernarda Shawa) z librettem Alana Jaya Lernera oraz muzyką Fredericka Loewe. Opowiada historię kwiaciarki z niższych sfer Elizy Doolittle, która pod wpływem profesora fonetyki Henry’ego Higginsa zmienia się w damę. W premierowej produkcji na Broadwayu oraz West Endzie wystąpili Rex Harrison i Julie Andrews.\nProdukcja na Broadwayu z 1956 roku była znacznym sukcesem ustanawiając w tamtym czasie rekord najdłużej granego nowojorskiego przedstawienia. Produkcję przeniesiono do Londynu w 1958, musical w 1964 roku został sfilmowany.\nProdukcja.\nPoczątki.\nW połowie lat trzydziestych producent filmowy Gabriel Pascal nabył prawa do produkcji filmowych wersji kilku sztuk George’a Bernarda Shawa, w tym \"Pygmaliona\". Shaw mając złe doświadczenia z \"The Chocolate Soldier (\"wiedeńską operetką opartą na jego sztuce \"Arms and the Man)\" odmówił zgody na adaptację \"Pigmaliona\" w musical (Pascal nakręcił zatem w 1937 adaptację filmową). Po śmierci Shawa w 1950 Pascal poprosił autora tekstów Alana Jaya Lernera o napisanie musicalu. Lerner zgodził się i z kompozytorem Frederickiem Loewe rozpoczęli pracę. Szybko jednak zdali sobie sprawę, że sztuka narusza kilka kluczowych zasad konstruowania musicalu: główny wątek nie był historią miłosną, nie było rozbudowanej fabuły ani drugiego wątku miłosnego oraz scen zbiorowych. Oscar Hammerstein II, który wraz z Richardem Rodgersem również bezskutecznie próbował zaadaptować \"Pigmaliona\" na musical, powiedział Lernerowi, że „przekształcenie tej sztuki w musical jest niemożliwe”. Lerner i Loewe porzucili projekt na dwa lata.\nPowstanie dzieła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719437", "fragment_id": "841803/0", "subtitle": "", "title": "My Fair Lady", "document_id": "841803", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 719437.0, "score": 1.0}, "uuid": "54002324-7ec6-4967-bbd5-230f126eaee3"}, {"page_content": "Frederick Loewe (ur. 10 czerwca 1901 w Berlinie, zm. 14 lutego 1988 w Palm Springs) – amerykański kompozytor muzyki rozrywkowej pochodzenia austriackiego.\nŻyciorys.\nOtrzymał gruntowne wykształcenie muzyczne. W 1924 roku wyjechał wraz z ojcem (śpiewakiem operowym) do USA. W 1942 roku nawiązał współpracę z autorem tekstów Alanem Lernerem, z którym napisał kilka musicali. Światową sławę przyniósł mu musical \"My Fair Lady\" (1956), oparty na \"Pigmalionie\" Bernarda Shawa. \nInne znane musicale: \"The Day Before Spring\" (1945), \"Brigadoon\" (1947), \"Camelot\" (1960).\nW 1959 roku otrzymał Oskara za piosenkę do filmu \"Gigi\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1965699", "fragment_id": "382486/0", "subtitle": "", "title": "Frederick Loewe", "parentId": 1965699.0, "start_index": 0.0, "document_id": "382486", "source": "wikipedia", "score": 0.47753235697746277}, "uuid": "dc1d50a3-f6c8-40b1-986a-321e7d7607e5"}, {"page_content": "My Fair Lady – amerykański musical filmowy z 1964 w reżyserii George’a Cukora. Filmowa adaptacja musicalu \"My Fair Lady\" z 1956 i sztuki \"Pigmalion\" autorstwa George’a Bernarda Shawa.\nObraz nagrodzony;\nObsada.\nPartie wokalne Elizy zaśpiewała prawie w całości, niewymieniona w czołówce Marni Nixon.\nFabuła.\nW Londynie profesor Henry Higgins, badacz fonetyki, uważa, że ​​akcent i ton głosu determinują perspektywy danej osoby w społeczeństwie („Why Can't the English?”). Pewnego wieczoru na targu owocowo-warzywnym w Covent Garden spotyka pułkownika Hugh Pickeringa, eksperta w dziedzinie fonetyki, który przyjechał z Indii, aby się z nim spotkać. Higgins przechwala się, że potrafił nawet Elizę Doolittle, młodą sprzedawczynię kwiatów z silnym akcentem Cockney, nauczyć mówić tak dobrze, że mógłby uchodzić za księżną na balu w ambasadzie. Ambicją Elizy jest praca w kwiaciarni, ale jej akcent uniemożliwia to („Would't It Be Loverly”). Następnego ranka Eliza pojawia się w domu Higginsa, szukając lekcji. Pickering jest zaintrygowany i oferuje pokrycie wszystkich związanych z tym wydatków, jeśli Higginsowi się to uda. Higgins zgadza się z tym i opisuje, jak kobiety rujnują życie („Jestem zwykłym mężczyzną”).\nOjciec Elizy, śmieciarz Alfred P. Doolittle, dowiaduje się o nowej rezydencji swojej córki („Przy odrobinie szczęścia”). Pojawia się w domu Higginsa trzy dni później, rzekomo po to, by chronić cnotę swojej córki, ale w rzeczywistości, aby wyłudzić od Higginsa trochę pieniędzy i zostaje przekupiony za 5 funtów. Higgins jest pod wrażeniem uczciwości tego człowieka, jego naturalnego talentu językowego, a zwłaszcza bezczelnego braku zasad moralnych. Higgins poleca Alfreda bogatemu Amerykaninowi zainteresowanemu moralnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1412778", "fragment_id": "224076/0", "subtitle": "", "title": "My Fair Lady (film 1964)", "parentId": 1412778.0, "start_index": 0.0, "document_id": "224076", "source": "wikipedia", "score": 0.5354963541030884}, "uuid": "f215eb1f-8465-4ab5-a7cd-0c633802a9b4"}, {"page_content": "Zobacz też: George Shaw.\nGeorge Bernard Shaw (ur. 26 lipca 1856 w Dublinie, zm. 2 listopada 1950 w Ayot St Lawrence) – irlandzki dramaturg i prozaik, przedstawiciel dramatu realistycznego. Jest laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1925. Z uzasadnienia Komitetu Noblowskiego: \"za twórczość naznaczoną idealizmem i humanizmem, za przenikliwą satyrę, która często łączy się z wyjątkowym pięknem poetyckim\". Jest także zdobywcą Oscara w roku 1938 za „najlepszy scenariusz adaptowany” do filmu \"Pigmalion\", co czyni go pierwszą osobą w historii uhonorowaną Oscarem i Nagrodą Nobla (drugą został Bob Dylan w 2016 r.). Jako filozof twórca koncepcji tzw. \"siły życiowej\" (Life Force) i \"ewolucji twórczej\" (Creative Evolution).\nIndywidualność twórcza, outsider i \"obcokrajowiec, irlandzki obserwator\", żyjący \"w niezgodzie ze społeczeństwem, które znaczyło dla niego mniej niż ludzie, których znał i lubił\" (John Matthews). Znany zwłaszcza[] dzięki dramatowi \"Pigmalion\" (1913) oraz często przywoływanym aforyzmom.\nŻycie i twórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1720", "fragment_id": "174436/0", "subtitle": "", "title": "George Bernard Shaw", "document_id": "174436", "start_index": 1.0, "parentId": 1720.0, "source": "wikipedia", "score": 0.059384122490882874}, "uuid": "b4548f49-2aad-4ba2-bdbc-df70d513a7ed"}, {"page_content": "W lutym 1984 roku Andrew Lloyd Webber skontaktował się ze swoim producentem Cameronem Mackintoshem z którym wcześniej współpracował przy musicalu \"Koty\", poszukując inspiracji do stworzenia nowego, romantycznego musicalu. Webber zasugerował \"Upiora w operze\". Mackintosh i Webber przejrzeli scenariusze ówczesnych ekranizacji tej historii (Lon Chaneya i Claude Rainesa), ale nie wydały im się wystarczająco inspirujące, dlatego zdecydowali się na sięgnięcie do oryginalnej powieści Gastona Leroux. Zdobycie od dawna nie drukowanej książki było niezwykle trudne. Lloyd Webber znalazł egzemplarz powieści Lerouxa dopiero w księgarni w Nowym Jorku, zaś Mackintosh w garażu swojej ciotki. Oryginalna historia była dla nich niezwykle ciekawa, gdyż nie był to zwykły horror, ale historia o nieodwzajemnionej miłości, która zainspirowała ich do działania. Jednak sama fabuła musicalu od początku nie miała być wierną adaptacją książki, ale połączeniem wybranych wątków powieści i oryginalnego wkładu twórców musicalu.\nLibretto.\nPierwszym wyborem Lloyda Webbera do zaangażowania przy napisaniu libretta musicalu był Jim Steinman ze względu na jego „mroczny, obsesyjny styl”, ale ten odmówił ze względu na pracę przy albumie Bonnie Tyler. Następnie zwrócono się do Alana Jaya Lernera (autora libretta m.in. do \"Gigi\" i \"My Fair Lady\"), lecz ten wkrótce zachorował na raka płuc i zmarł. Ostatecznie pierwszą wersję libretta stworzył Richard Stilgoe z którym Lloyd Webber pracował przy \"Kotach\". Jednak oryginalna wersja libretta Stilgoe została gruntownie przerobiona do dalszej produkcji przez młodego liryka Charlesa Harta. Zauważył on w historii \"Upiora w operze\" „moc historii trzech mężczyzn (Raoula, Upiora i ojca Christine), którzy w różny sposób kierowali Christine”.\nKompozycja.\nPierwotnie zamysłem twórców było wykorzystanie w musicalu słynnych utworów muzyki poważnej i opery. Ostatecznie Lloyd Webber postanowił stworzyć własne, oryginalne kompozycje muzyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=802897", "fragment_id": "1024365/1", "subtitle": "", "title": "Upiór w operze (musical)", "parentId": 802897.0, "start_index": 1165.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1024365", "score": 0.24638107419013977}, "uuid": "9cc625c7-f153-4b1b-8635-233b206ec139"}, {"page_content": "Pascal zmarł roku 1954, Chase Manhattan Bank przejął jego prawa. Lerner znów zaczął myśleć o \"Pigmalionie\". Skontaktował się z Loewe i zaczęli ponownie pracę dochodząc do wniosku, że adaptacja wymaga dodania więcej treści, której nie zawierał dramat. Zaczęli pisać starając się dopiero o prawa do adaptacji muzycznej \"Pigmaliona\" i walcząc o nie z Metro-Goldwyn-Mayer (które usiłowało wymusić na nich wycofanie się z wyścigu). Loewe stwierdzając „napiszemy musical bez praw, a kiedy nadejdzie czas, by bank zdecydował, kto ma je nabyć będziemy przed wszystkimi innymi i będą zmuszeni je nam przekazać”. Przez kolejne pięć miesięcy Lerner i Loewe pisali i podejmowali decyzje castingowe. Ostatecznie zgodnie z przewidywaniami bank przyznał im prawa do adaptacji.\nLerner zdecydował się na tytuł \"My Fair Lady\", odnosząc się zarówno do jednego z prowizorycznych tytułów Shawa dla \"Pigmaliona\" (\"Fair Eliza)\", jak i do ostatniego wiersza każdej zwrotki rymowanki \"London Bridge Is Falling Down\". Pierwotnie rolę profesora Higginsa zaoferowano Noëlowi Cowardowi, który jednak ją odrzucił sugerując, aby producenci obsadzili Rexa Harrisona który po długich deliberacjach przyjął rolę. Mary Martin była pierwszym wyborem do roli Elizy Doolittle, ale również odmówiła. Twórcy wypatrzyli dwudziestojednoletnią brytyjską aktorkę Julie Andrews, która dwa lata wcześniej zadebiutowała na Broadwayu w musicalu \"The Boy Friend\". Reżyser Moss Hart zgodził się wyreżyserować po wysłuchaniu tylko dwóch piosenek. Orkiestracji podjęli się doświadczeni Robert Russell Bennett i Philip J. Lang. W scenariuszu musicalu wykorzystano kilka scen dopisanych przez Shawa dla filmowej wersji \"Pigmaliona\" z 1938 roku (sekwencję balu w ambasadzie i zmienione w porównaniu do dramatu zakończenie filmu). Rozbudowano sekwencje lekcji Elizy.\nUSA.\n1956 Broadway prapremiera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719437", "fragment_id": "841803/1", "subtitle": "", "title": "My Fair Lady", "parentId": 719437.0, "start_index": 1727.0, "source": "wikipedia", "document_id": "841803", "score": 0.37689468264579773}, "uuid": "27da3790-7e26-4491-a97a-8048b6ae3e6c"}, {"page_content": "Musical przed Broadwayem był testowany w teatrze Shubert w New Haven. Podczas pierwszego pokazu przedpremierowego Rex Harrison, nieprzyzwyczajony do śpiewania przed orkiestrą zamknął się w swojej garderobie i wyszedł z niej dopiero na godzinę przed podniesieniem kurtyny. \"My Fair Lady\" była następnie grana przez cztery tygodnie w Erlanger Theatre w Filadelfii, począwszy od 15 lutego 1956 roku.\nPremiera musicalu na Broadwayu miała miejsce 15 marca 1956 roku w Mark Hellinger Theatre w Nowym Jorku. Spektakl został potem przeniesiony do Broadhurst Theatre, a następnie do Broadway Theatre, gdzie miało miejsce ostatnie 2717 przedstawienie dnia 29 września 1962 (ówczesny rekord). Oprócz Rexa Harrisona i Julie Andrews premierową obsadę stanowili: Stanley Holloway jako Alfred Doolitle, Robert Coote jako pułkownik Pickering, Cathleen Nesbitt jako pani Higgins, John Michael King jako Freddy. Harrison został zastąpiony przez Edwarda Mulhare w listopadzie 1957 a Sally Ann Howes zastąpiła Andrews w lutym 1958. Na początku 1959 był to najbardziej dochodowy musical w historii Broadway z 10 milionami dolarów przychodu.\n1976 Broadway.\nPierwsze wznowienie na Broadwayu miało premierę w St. James Theatre 25 marca 1976, po przenosinach do Lunt-Fontanne Theatre i łącznie 377 przedstawieniach zamknięto je 20 lutego 1977 roku. Reżyserował Jerry Adler, Ian Richardson wystąpił jako Higgins, a Christine Andreas jako Eliza, George Rose jako Alfred P. Doolittle i Robert Coote odtwarzający swoją rolę Pickeringa. Richardson i Rose zostali nominowani do nagrody Tony dla najlepszego aktora w musicalu, Rose otrzymał to wyróżnienie.\n1981 Broadway.\nKolejne wznowienie miało miejsce w Teatrze Uris 18 sierpnia 1981 zakończyło 29 listopada 1981, po 120 przedstawieniach. Nancy Ringham wystąpiła jako Eliza, Rex Harrison powtórzył swoją rolę Higginsa, Jack Gwillim jako Pickering, Cathleen Nesbitt w wieku 93 lat wcieliła się ponownie w rolę pani Higgins. Reżyserował Patrick Garland.\n1993 Broadway.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719437", "fragment_id": "841803/2", "subtitle": "", "title": "My Fair Lady", "document_id": "841803", "start_index": 3570.0, "source": "wikipedia", "parentId": 719437.0, "score": 0.2757810652256012}, "uuid": "0bd6114c-68e1-4757-b84d-2a64bc935e69"}, {"page_content": "Musicale mają różny czas trwania. Wahają się od krótkich, jednoaktowych przedstawień, do wielu aktów i kilku godzin trwania (lub nawet przedstawień wielospektaklowych); jednakże większość musicali trwa od półtorej do 3 godzin. Musicale są zazwyczaj przedstawiane w dwóch aktach z jednym, 10-20-minutowym antraktem. Pierwszy akt jest najczęściej dłuższy od drugiego, wprowadza wszystkie główne postaci i większość warstwy muzycznej, często kończy się wstępem do konfliktu dramatycznego czy komplikacji fabuły. Drugi akt może wprowadzać kilka piosenek, jednak zazwyczaj tylko przywołuje ważne tematy muzyczne i rozwiązuje konflikty dramatyczne. Musical fabularny (ang. \"book musical\") jest na ogół konstruowany na podstawie 4 do 6 głównych tematów muzycznych, które powracają w późniejszych etapach spektaklu, choć czasem może zawierać zbiór piosenek niezwiązanych ze sobą muzycznie w sposób bezpośredni. Dialogi mówione generalnie występują pomiędzy utworami muzycznymi, choć może mieć zastosowanie „dialog śpiewany”, bądź recytatyw, zwłaszcza w musicalach śpiewanych w całości, jak \"Jesus Christ Superstar\", \"Les Misérables\" i \"Evita\". W ostatnich dekadach na Broadwayu i West Endzie wystawiono kilka krótszych musicali jednoaktowych.\nFabuła musicalu może być pomysłem własnym jednoaktowych autora lub adaptacją powieści (\"Wicked\" i \"Man of La Mancha\"), sztuki teatralnej (\"Hello, Dolly!\"), klasycznej legendy (\"Camelot\"), wydarzenia historycznego (\"Evita\"), czy też filmu (\"The Producers\" i \"Hairspray\"). Z drugiej strony wiele spośród popularnych teatralnych produkcji musicalowych zostało zaadaptowanych na film muzyczny, jak na przykład \"The Sound of Music\", \"West Side Story\", \"My Fair Lady\", czy \"Chicago\".\nMusical fabularny.\nMusical XX wieku – musical fabularny (ang. \"book musical\") definiuje się jako spektakl muzyczny, w którym piosenki i taniec są w pełni zintegrowane, tworząc dobrze napisaną historię z poważną dramaturgią, który jest zdolny do wywołania nie tylko śmiechu, ale i innych prawdziwych emocji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12872", "fragment_id": "185908/1", "subtitle": "", "title": "Musical", "parentId": 12872.0, "start_index": 1618.0, "document_id": "185908", "source": "wikipedia", "score": 0.07346322387456894}, "uuid": "8a610cba-2d46-433d-a6da-6ce62125314a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dramatu. Zobacz też: Pigmalion.\nPigmalion (ang. \"Pygmalion\") – dramat napisany przez George’a Bernarda Shawa. Od chwili swej premiery w 1913 roku komedia nie schodziła z afisza. Doczekała się 11 adaptacji filmowych, wśród których jest amerykański musical \"My fair Lady\" z 1964 roku.\nFabuła.\nProfesor Higgins zakłada się z pułkownikiem Pickeringiem, że w ciągu 6 miesięcy wprowadzi na salony biedną kwiaciarkę Elizę. Uczy dziewczynę zasad gramatycznej i pięknej mowy oraz towarzyskiej ogłady, po czym wprowadza ją do ambasady na przyjęcie i wygrywa zakład. Profesor zbyt późno uświadamia sobie swoje uczucie do Elizy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1676834", "fragment_id": "716552/0", "subtitle": "", "title": "Pigmalion (dramat George’a Bernarda Shawa)", "parentId": 1676834.0, "start_index": 1.0, "document_id": "716552", "source": "wikipedia", "score": 0.5300124287605286}, "uuid": "34358676-4dd3-4a20-8a19-c2d755a45f46"}, {"page_content": "Po \"Czarze walca\" Leopold Jacobson, librecista Strausa, napisał kolejne bardzo dobre libretto zatytułowane \"Bohaterowie\" (\"Der tapfere Soldat\") oparte na sztuce Bernarda Shawa \"Żołnierz i bohater\" (\"Arms and the Man\"). Jego treścią są przygody dostawcy wojennego, Szwajcara Bummerli, podczas dwutygodniowej wojny bułgarsko-serbskiej w 1885 roku. Niebohaterski Szwajcar, który sceptycznie odnosi się do kwestii patriotyzmu i żołnierskiej odwagi, w obliczu wroga odznacza się praktycznym męstwem przewyższającym pyszałkowatych oficerów i w nagrodę zdobywa rękę pięknej Nadiny. Strausowi bardzo spodobało się libretto, nieoczekiwanie sprzeciw wyraził Shaw, nie godząc się na przekształcenie tekstu w libretto operetkowe: \"Ani mi się śni - pisał - uczestniczyć w takich samobójczych ekscesach! Któż dziś pamięta jeszcze „Toscę” Sardou, czy „Rycerskość wieśniaczą” Vergi? I czy istnieje choć jeden na tyle głupi dyrektor teatru, który gotów byłby wystawić \"Révillon\" Meilhaca lub jego \"Attaché\" bez muzyki z „Zemsty nietoperza” albo „Wesołej wdówki”? Nie - i basta!\". Praca nad librettem była już zbyt zaawansowana, a przygotowania do premiery zbyt daleko posunięte, by odwołać projekt. Ostatecznie dzięki pośrednictwu, przyjaciela Jacobsona, tłumacza sztuk Shawa na niemiecki, Zygfryda Trebitscha udało się załagodzić konflikt i pod dodatkowymi warunkami uzyskać zgodę pisarza. Shaw zażądał, aby w libretcie nie zostało użyte ani jedno słowo oryginalnego dialogu, a na programach i wyciągach fortepianowych zaznaczono, że operetka jest nie autoryzowaną parodią sztuki Mr. Bernarda Shawa \"Arms and the Man\". 14 listopada 1908 roku sztuka została wystawiona w wiedeńskim Theater an der Wien", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2106122", "fragment_id": "391414/1", "subtitle": "", "title": "Bohaterowie (operetka)", "document_id": "391414", "start_index": 318.0, "parentId": 2106122.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2569701373577118}, "uuid": "17cba88f-0c77-4d87-9e7f-e472e3a41c97"}]}
{"id": "q_270", "question": "Jak nazywa się konstrukcja językowa, której znaczenia nie da się wyprowadzić ze znaczenia poszczególnych wyrazów ją tworzących?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy idiomu jako wyrażenia frazeologicznego. Zobacz też: idiom w sztuce.\nIdiom, idiomat, idiomatyzm (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;idioma&lt;/&gt; „specyfika języka, osobliwości językowe”; od gr. \"idiōma\", dop. \"idiōmatos\" „specyficzna cecha; właściwość” od \"idiousthai\" „odpowiedni”; \"ídios\" „własny; prywatny; swoisty”) – konstrukcja językowa, której znaczenie ma charakter swoisty, tj. nie daje się wyprowadzić ze znaczenia jej poszczególnych części składowych. Idiomy należy odróżnić od kolokacji, czyli związków wyrazowych wykazujących pewną ustaloną łączliwość, ale dających się rozumieć dosłownie.\nTerminologia.\nCzęść autorów utożsamia idiomy z frazeologizmami lub frazemami, inni zaś rozumieją idiom jako pojęcie podrzędne wobec szerzej rozumianego frazemu lub frazeologizmu. W szerokim znaczeniu frazemy i frazeologizmy to nie tylko wyrażenia idiomatyczne (których znaczenie nie wynika ze znaczeń poszczególnych składników), lecz wszelkie wyrażenia utarte, cechujące się złożonością składniową (w tym idiomy i kolokacje).\nO idiomach najczęściej wspomina się w kontekście nauki języków obcych (ponieważ stanowią one liczną grupę wyjątków od poznawanych przez uczącego się reguł), stąd też bardzo często stosuje się inną definicję: „wyrażenie właściwe tylko danemu językowi, niedające się dosłownie przetłumaczyć na inny język”. Definicja ta nie jest jednak ścisła, ponieważ niektóre idiomy są zapożyczane od jednych języków przez drugie, przez co są one charakterystyczne dla większej niż jeden liczby języków.\nIdiomy obcojęzyczne.\nW tłumaczeniu idiomy oddaje się najczęściej poprzez użycie odpowiadających im (lub zbliżonych znaczeniem) polskich idiomów, np.:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159193", "fragment_id": "4220/0", "subtitle": "", "title": "Idiom", "parentId": 159193.0, "start_index": 1.0, "document_id": "4220", "source": "wikipedia", "score": 0.3380102217197418}, "uuid": "17a734fb-5a00-4a56-b7ee-20b562b0b536"}, {"page_content": "Zobacz też: tautologia (logika).\nTautologia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ταὐτός&lt;/&gt; tautós „ten sam” i &lt; lang=\"grc\"&gt;λόγος&lt;/&gt; lógos „mowa”) – konstrukcja językowa, w której poszczególne wyrazy powtarzają swoje znaczenie. Tautologia jest zaliczana do redundantnych połączeń wyrazowych.\nW literaturze nie czyni się konsekwentnego rozróżnienia między terminami „tautologia” i „pleonazm”. Niektóre klasyfikacje rezerwują termin „tautologia” dla związków wyrazowych, których elementy pozostają w stosunku współrzędnym (w opozycji wobec pleonazmów, w których część gramatycznie podrzędna zawiera elementy znaczenia wyrazu nadrzędnego). W praktyce wielu autorów postrzega te pojęcia jako równoważne.\nTautologia bywa świadomie wykorzystywana przez twórców literackich do celów ekspresji artystycznej. W innych sytuacjach posługiwanie się tautologiami uchodzi za formę nieporadności językowej, choć niektóre wyrażenia tego typu mają sankcję normatywną na mocy zwyczaju językowego.\nPrzykłady tautologii:\nTautologie powstają przeważnie wskutek niepełnego uświadomienia sobie znaczeń wyrazów użytych w zdaniu przez nadawcę komunikatu. Poprawianie tego rodzaju uchybień polega przeważnie na usunięciu jednego z wyrazów, który nie wnosi do wypowiedzi żadnej nowej informacji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1626229", "fragment_id": "666755/0", "subtitle": "", "title": "Tautologia (językoznawstwo)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1626229.0, "document_id": "666755", "score": 0.541562020778656}, "uuid": "d16bd04e-7553-4001-9bf4-803bf97bcc85"}, {"page_content": "Konstrukcja – w jednym ze znaczeń: struktura wszelkich jednostek językowych: wyrazów, grup wyrazowych, zdań, tekstów. Według innej definicji konstrukcja to wewnętrzna organizacja jednostki gramatycznej, będąca wynikiem zestawienia syntagmatycznego, tj. zestawieniem jednostek o zgodnych funkcjach gramatycznych. Na tak rozumianą konstrukcję mogą składać się np.: podmiot + orzeczenie + dopełnienie; zaimek dzierżawczy + rzeczownik. Konstrukcja przybiera charakter homonimiczny, gdy można ją interpretować na więcej niż jeden sposób. Na przykład wyrażenie \"dobrzy uczniowie i nauczyciele\" można zrozumieć jako \"dobrzy uczniowie\" + \"dobrzy nauczyciele\" bądź jako \"dobrzy uczniowie\" + \"nauczyciele\".\nW rozumieniu gramatyki tradycyjnej: budowa jakiegoś wyrażenia językowego, najczęściej wyrazu lub części zdania. W terminologii amerykańskiej szkoły strukturalistycznej: każde znaczące połączenie jednostek językowych w pewną całość. W tym sensie konstrukcję tworzy wyraz jako grupa morfemów, fraza jako grupa wyrazów, zdanie jako grupa fraz lub grupa zdań składowych. W teorii gramatyki generatywnej: relacja między składnikami, które tworzą odrębne gałęzie w drzewie derywacyjnym, ale bezpośrednio dzielą węzeł dominujący.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4570398", "fragment_id": "763515/0", "subtitle": "", "title": "Konstrukcja (językoznawstwo)", "document_id": "763515", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4570398.0, "score": 0.6728938221931458}, "uuid": "817a4172-0af9-43be-b63d-b0745c730913"}, {"page_content": "Związek frazeologiczny, frazeologizm – ustabilizowane w danym języku połączenie wyrazów, całkowicie lub częściowo zleksykalizowane, którego znaczenie jest zazwyczaj odmienne od tego, które wynikałoby ze znaczeń poszczególnych wyrazów składających się na związek.\nTerminy bliskoznaczne wobec terminów „frazeologizm” i „związek frazeologiczny” to m.in. „idiom” i „frazem”, przy czym szczegóły definicji różnią się w zależności od tradycji językowej i podejścia klasyfikacyjnego. Szeroko rozumiany frazeologizm to kategoria nadrzędna wobec idiomu, obejmująca zarówno związki frazeologiczne luźne i łączliwe (dopuszczające pewną swobodę wymiany składników, o znaczeniu wynikającym ze znaczeń składników), jak i związki frazeologiczne stałe, zwane idiomami (silnie zespolone; o znaczeniu przenośnym, nieodpowiadającym znaczeniu poszczególnych składników). Utarte wyrażenia (o znacznej łączliwości elementów), których całościowy sens można wywieść ze znaczeń poszczególnych członów, są zwane kolokacjami. Czasem frazeologizmy utożsamia się z idiomami. W tekstach anglojęzycznych termin „idiom” często służy jako ogólny termin określający składniowo złożone, utrwalone w języku wyrażenia, o różnym stopniu leksykalizacji i różnym charakterze związku znaczeniowego między składnikami a sensem całego połączenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45066", "fragment_id": "656319/0", "subtitle": "", "title": "Związek frazeologiczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "656319", "parentId": 45066.0, "score": 0.32014089822769165}, "uuid": "6334808f-3a48-436a-a128-db0ea0a69fdf"}, {"page_content": "W filozofii analitycznej i informatyce (nie)przejrzystość referencyjna jest cechą konstruktów lingwistycznych, a co za tym idzie, języków. Konstrukcję językową nazywamy \"przejrzystą referencyjnie,\" gdy dla dowolnego zbudowanego z niej wyrażenia zastąpienie podwyrażenia innym, oznaczającym tę samą wartość nie powoduje zmiany wartości wyrażenia. W przeciwnym razie, mamy do czynienia z wyrażeniem \"nieprzejrzystym referencyjnie\". Każde wyrażenie zbudowane na podstawie referencyjnie nieprzejrzystej konstrukcji językowej stwierdza coś na temat podwyrażenia, podczas gdy każde wyrażenie zbudowane na podstawie referencyjnie przejrzystej konstrukcji językowej stwierdza coś nie dotyczącego podwyrażenia, co oznacza, że podwyrażenia są „przejrzyste” względem wyrażenia, pełniąc jedynie rolę „odniesień” do czegoś innego. Na przykład wyrażenie „_ był mądry” jest referencyjnie przejrzyste (np. \"Sokrates był mądry\" jest równoznaczne z \"Założyciel filozofii zachodniej był mądry\"), ale „_ powiedział _” jest referencyjnie nieprzejrzyste (np. \"Ksenofont powiedział, że Sokrates był mądry\" nie jest równoznaczne z \"Ksenofont powiedział, że założyciel filozofii zachodniej był mądry\").\nPrzejrzystość referencyjna zależy od wartości nadawanych wyrażeniom, czyli semantyki języka. Zarówno deklaratywne, jak i imperatywne języki programowania mogą zatem być referencyjnie przejrzyste lub referencyjnie nieprzejrzyste, w zależności od używanej semantyki. Na przykład swobodna modyfikacja globalnego stanu z reguły nie jest referencyjnie transparentna, gdyż dane wyjściowe funkcji nie są zależne wyłącznie od jej danych wejściowych, ale również od ukrytych zależności (będących poza zakresem funkcji i jej wywołania). Taka funkcja przestaje wówczas być czystą funkcją, tj. funkcją w matematycznym tego słowa znaczeniu i staje się potencjalnie niedeterministyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5664978", "fragment_id": "1252070/0", "subtitle": "", "title": "Przejrzystość referencyjna", "parentId": 5664978.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1252070", "score": 0.3087576627731323}, "uuid": "4bc21284-2b06-4ee1-bc69-bc3a249471ef"}, {"page_content": "Egzocentryzm – właściwość konstrukcji gramatycznej złożonej z dwóch lub więcej elementów polegająca na tym, że ta konstrukcja należy do innej klasy niż te elementy i nie można zastąpić jej żadnym z nich. Tadeusz Milewski podaje przykład \"krzywonos\" (osoba o krzywym nosie). Wyraz ten składa się z form \"krzywy\" i \"nos\", jednak zakres znaczeniowy leży poza zakresem obu części składowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13020", "fragment_id": "185994/0", "subtitle": "", "title": "Egzocentryzm", "parentId": 13020.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "185994", "score": 0.13019029796123505}, "uuid": "cd9c4fa0-db3a-4742-b8fa-de4432909830"}, {"page_content": "Jeśli chociaż jedno wyrażenie języka nie jest przekładalne na inne, wtedy oba języki mają inną strukturę, a więc ze względu na różnicę w tej strukturze wszystkie wyrażenia tych języków są na siebie zupełnie nieprzekładalne. W ramach tych zasad istnieją tylko jezyki przekładalne całkowicie lub nieprzekładalne zupełnie i nie mogą istnieć języki przekładalne częściowo.\nW ramach tego systemu zbiór wyrażeń zamkniętego i spójnego języka nazywa „aparaturą pojęciową”, a zbiór jego tez „językowym obrazem świata”.\nRadykalny empiryzm i semantyczna koncepcja znaczenia.\nZ czasem Ajdukiewicz porzucił budowany od lat 30. skrajny konwencjonalizm i zwrócił się w kierunku empiryzmu, a pod koniec życia radykalnego empiryzmu.\nProblemem, który zmusił Ajdukiewicza do zmiany swoich przekonań było rozpoczęcie badań nad statusem praw logiki. Pierwotnie miał zająć się jedynie tym problemem, jednak z czasem fascynacja empiryzmem przerodziła się w wieloletnie badania na temat możliwości stworzenia języka, który jest pozbawiony dyrektyw nieempirycznych. Projekt takiego języka pierwotnie zakładał odebranie prawom logiki znaczenia aksjomatycznego, zamiast tego traktując je jako empiryczne hipotezy testowane doświadczalnie, a wszelka wiedza, jaką dałoby się w tym języku wyrazić, miałaby charakter empiryczny.\nTarski zauważył, że taka koncepcja języka pozbawionego dyrektyw innych niż empiryczne prowadzi do problemów z jednoznacznością wyrażeń w ramach dyrektywalnej koncepcji znaczenia. Przed śmiercią Ajdukiewicz zdążył jedynie naszkicować projekt nowej koncepcji, w którym odpowiadał na problemy ujawnione przez Tarskiego.\nPodstawę dla jego późniejszej skrajnie empirystycznej koncepcji wiedzy stanowiła jego nawiązująca do Milla semantyczna koncepcja znaczenia#patrz.\nLogika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58168", "fragment_id": "649886/8", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Ajdukiewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 13728.0, "document_id": "649886", "parentId": 58168.0, "score": 0.33498862385749817}, "uuid": "8fc05a30-eebe-448c-b3ca-396262d3f6ab"}, {"page_content": "Leksykalizacja – zjawisko językowe, które polega na rozbieżności między aktualnym znaczeniem wyrazu a jego morfologiczną strukturą, która była uformowana przez znaczenie pierwotne. Czasem rozbieżność ta jest tak silna, że związek między budową słowotwórczą a znaczeniem wyrazu ulega całkowitemu zatarciu.\nPrzykładem leksykalizacji jest transformacja skrótowców w samodzielnie funkcjonujące rzeczowniki, np. PC → pecet, WF → wuef, ND → endek.\nProces leksykalizacji występuje we wszystkich językach, choć w językach słowiańskich jest wyjątkowo silny.\nDeleksykalizacja.\nOdwołanie się do pierwotnego, często zapomnianego, znaczenia danego słowa jest zabiegiem stosowanym w poezji w celu nadania wyrazom nowych znaczeń i tworzenie nowych nieoczekiwanych skojarzeń. Czynność taką nazywa się deleksykalizacją. Czasem miewa ona charakter humorystyczny, szczególnie gdy odwołanie to jest deleksykalizacją fałszywą, wykorzystującą przypadkowe podobieństwo wyrazów, np. nazwanie „dekretacją” czynności likwidowania kretów.\nDeleksykalizacja może również wystąpić jako zjawisko językowe, gdy wyraz, po rozluźnieniu więzi z pierwotnym znaczeniem, po pewnym czasie wraca do niego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1710029", "fragment_id": "683829/0", "subtitle": "", "title": "Leksykalizacja", "parentId": 1710029.0, "start_index": 0.0, "document_id": "683829", "source": "wikipedia", "score": 0.35419929027557373}, "uuid": "afd78ab4-ca07-41dd-bd07-0b9cbd09be0d"}, {"page_content": "\"Składnik syntaktyczny (składniowy)\" to pojedynczy wyraz lub wyrażenie złożone, które stanowi człon innej konstrukcji i wchodzi w bezpośrednie związki składniowe (gramatyczne, semantyczne) z innym składnikiem bądź składnikami tej konstrukcji. Wyrażenie, o którym mowa wyżej może składać się z kilku wyrazów, jeśli tylko tworzy określoną całość formalną lub znaczeniową. Konstrukcjami tego typu są wyrażenia przyimkowe „przed świętami”, „do domu”, „około miesiąca”, dwuczłonowe nazwy roślin, zwierząt, urządzeń, zawodów: „konik polny”, „monitor komputerowy”, „technik mechanik”, czasowniki przeczące „nie rozumiem”, „nie wiem”, frazeologizmy (idiomy) „stajnia Augiasza”, „mleć językiem”, „walka z wiatrakami”, „ziemia obiecana”, lub całe zdania „Film, który oglądałem wczoraj.”. Wyżej wymienione konstrukcje tworzą pewną całość formalną lub znaczeniową, dlatego traktujemy je jako jeden składnik. Przyimek wraz z rzeczownikiem określają treść tj. informują o czasie i miejscu, czasownik wraz z partykułą „nie” tworzą znaczeniowo jedno słowo przeciwstawne wyrazom „rozumiem”, „wiem”, rzeczownik z innym rzeczownikiem bądź przymiotnikiem tworzą jedną nazwę, mimo że składają się z dwóch wyrazów. W przypadku zdania rzeczownik jest określany przez człon składający się z kilku wyrazów.\nOprócz związków semantycznych między leksemami występują też związki formalne np. przyimek wymusza określony przypadek rzeczownika, nazwy dwuczłonowe składające się z dwóch rzeczowników lub rzeczownika z przymiotnikiem zgadzają się pod względem przypadka, liczby i rodzaju. W przypadku zdania człon określający podporządkowuje się rzeczownikowi pod względem formalnym. Związków formalnych nie tworzą czasowniki przeczące oraz frazeologizmy. Między ich składnikami nie zachodzi żadna zależność gramatyczna, a jedynie semantyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/21", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "parentId": 613908.0, "start_index": 31864.0, "source": "wikipedia", "document_id": "831233", "score": 0.15190348029136658}, "uuid": "4f993ff7-2665-400c-b81f-b38131ac5dde"}, {"page_content": "Szyk wyrazów – układ wyrazów w zdaniu, czyli ich usytuowanie względem siebie w perspektywie czasowej (w mowie) lub przestrzennej (w piśmie). Szyk wyrazów jest bezpośrednim następstwem linearności każdego języka naturalnego.\nSzyk zdania dotyczy porządku grup wyrazowych, form wyrazowych oraz morfemów ruchomych. Pojęcie szyku odnoszone jest też do układu zdań składowych w zdaniu złożonym.\nTypy języków ze względu na szyk wyrazów.\nPodstawowym kryterium podziału ze względu na kolejność wyrazów jest stopień stałości szyku. Im bardziej analityczny jest charakter danego języka, tym bardziej stały jest jego szyk wyrazów. W językach analitycznych porządek ten jest ściśle uzależniony od funkcji gramatycznej pełnionej przez poszczególne słowa, natomiast w językach fleksyjnych szyk ma charakter stosunkowo swobodny. Na przykład w języku polskim wyrazy w zdaniu \"Jan kocha Marię\" można dowolnie przestawiać bez zmiany znaczenia (a co najwyżej ze zmianą stylu lub uwydatnieniem jednego z członów): \"Jan Marię kocha\" — \"Kocha Jan Marię\" — \"Marię kocha Jan\" — \"Marię Jan kocha\" — \"Kocha Marię Jan\". Natomiast w języku angielskim jedynym możliwym odpowiednikiem jest zdanie o szyku \"John loves Mary\", jako że przestawienie wyrazów będzie skutkowało albo odmiennym znaczeniem (\"Mary loves John\" ‘Maria kocha Jana’), albo niegramatycznością zdania (*\"John Mary loves\"), albo ewentualnie jednoczesną zmianą znaczenia i archaizacją (\"Loves John Mary?\" jest przestarzałym sposobem sformułowania pytania ‘Czy Jan kocha Marię?’, czego współczesnym odpowiednikiem jest \"Does John love Mary?\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1410393", "fragment_id": "217574/0", "subtitle": "", "title": "Szyk wyrazów", "parentId": 1410393.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "217574", "score": 0.08157199621200562}, "uuid": "859dc0e6-e4fc-4577-b6f8-0b207a76fdc8"}]}
{"id": "q_271", "question": "Czy Marylin Monroe była laureatką Oscara?", "answer": [{"page_content": "Po serii niepowodzeń w drugiej połowie lat 40. i latach 50. (1945: \"Adventure\", 1947: \"Desire Me\", 1949: \"The Forsyte Woman\") odzyskała na krótko powodzenie w 1960, będąc ponownie nominowaną do Oscara za \"Sunrise at Campobello\", gdzie wcieliła się w pierwszą damę Eleanor Roosevelt. Wystąpiła jeszcze m.in. w \"The Singing Nun\" (1966) i \"The Happiest Millionaire\" (1967) oraz w produkcjach telewizyjnych. W 1967 wyjechała wraz z mężem na rancho do Meksyku, gdzie zajmowała się m.in. ochroną środowiska.\nZmarła po długiej chorobie serca.\nOdznaczona Komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103026", "fragment_id": "660447/1", "subtitle": "", "title": "Greer Garson", "parentId": 103026.0, "start_index": 1315.0, "document_id": "660447", "source": "wikipedia", "score": 0.13331015408039093}, "uuid": "b37aa223-a19e-431d-abd4-525ae1457311"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nMarilyn Monroe (wym. //), właśc. Norma Jeane Mortenson (ur. 1 czerwca 1926 w Los Angeles, zm. 4 sierpnia 1962 tamże) – amerykańska aktorka, modelka, piosenkarka i producentka filmowa. Gwiazda filmowa, ikona kultury popularnej i seksbomba lat 50. i 60. XX w. American Film Institute umieścił ją na szóstym miejscu na liście największych aktorek wszech czasów (\"The 50 Greatest American Screen Legends\").\nKarierę zaczęła w latach 40. jako pin-up girl. Później trafiła do świata filmu, gdzie pracowała dla 20th Century Fox (1946–47) i Columbia Pictures (1948). W 1951 związała się z wytwórnią Fox, wkrótce później zyskała popularność dzięki występom w filmach: \"Małpia kuracja\", \"Niagara\", \"Mężczyźni wolą blondynki\" czy \"Słomiany wdowiec\". Zasłynęła z ról stereotypowych blondynek, ale wcielała się również w postacie bardziej złożone i dramatyczne. W 1955 studiowała aktorstwo metodyczne w Actors Studio u Lee Strasberga i założyła własną wytwórnię – Marilyn Monroe Productions. Za rolę Elsie w \"Księciu i aktoreczce\" otrzymała nagrody David di Donatello i Crystal Star Award, a za rolę Sugar „Kane” Kowalczyk w \"Pół żartem, pół serio\" zdobyła Złoty Glob. Film \"Skłóceni z życiem\" był ostatnim w jej karierze.\nWiele uwagi prasa poświęcała życiu prywatnemu Monroe. Aktorka zmagała się z uzależnieniami, m.in. od alkoholu i barbituranów, a także z zaburzeniami psychicznymi. Była trzykrotnie rozwiedziona, a jej małżeństwa z baseballistą Joe DiMaggio i dramaturgiem Arthurem Millerem były przedmiotem zainteresowania mediów. Nie miała dzieci, choć spekuluje się, iż w okresie nastoletnim urodziła syna, który został jej odebrany krótko po porodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17555", "fragment_id": "169770/0", "subtitle": "", "title": "Marilyn Monroe", "document_id": "169770", "start_index": 0.0, "parentId": 17555.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "092da3d6-1719-4151-8550-6ccfc0d12e7e"}, {"page_content": "W trakcie 21-letniej kariery trzykrotnie uzyskiwała nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. W 1935 i 1937 była dwukrotną laureatką nagrody przyznawanej przez gremium Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych (NYFCC) za role w \"Annie Kareninie\" (1935) i \"Damie kameliowej\" (1936). 30 marca 1955, podczas 27. ceremonii wręczenia Oscarów w Pantages Theatre, Amerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej przyznała jej, w uznaniu za „olśniewające i niezapomniane kreacje filmowe”, Oscara za całokształt twórczości. Odmówiła udziału w gali i nagrania krótkiego filmu z podziękowaniami. Statuetkę odebrała Nancy Kelly, która następnie przekazała ją na przechowanie Minnie Wallis, siostrze producenta Hala B. Wallisa. O nagrodę Garbo upomniała się dwa lata później.\nW latach 1926–1939 „Photoplay” dwadzieścia jeden razy przyznawał jej nagrodę za najlepszy występ miesiąca. Była też laureatką Golden Armchair Award za rolę w filmie \"Pocałunek\" (1929) i dwukrotną zdobywczynią Alexandria Award za występy w \"Ludziach w hotelu\" (1932, wspólnie z Johnem Barrymore’em) i \"Annie Kareninie\". W 1932 i 1934 otrzymywała od czasopisma „Picturegoer” Golden Medal Award za kreacje w filmach \"Anna Christie\" oraz \"Królowa Krystyna\" (1933). Trzykrotnie zdobywała nagrodę przyznawaną przez National Board of Review (NBR) w kategorii Best Acting za kreacje w \"Damie kameliowej\", \"Ninoczce\" (1939) i \"Dwulicowej kobiecie\" (1941). W 1937 otrzymała Filmjournalen Cup dla „najwybitniejszej aktorki filmowej”. W 1950 przyznano jej Movie Laurel Award dla „najlepszej aktorki, która pracuje w przemyśle filmowym od ponad 25 lat”. W 1957 uhonorowano ją George Eastman Award za „wybitny wkład w sztukę filmową”.\nOdznaczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45040", "fragment_id": "656304/91", "subtitle": "", "title": "Greta Garbo", "parentId": 45040.0, "start_index": 127036.0, "document_id": "656304", "source": "wikipedia", "score": 0.04553789645433426}, "uuid": "53e14dcf-01f9-4a40-bcbb-a3833acf48d6"}, {"page_content": "Zagrała chórzystkę w filmie Richarda Sale’a \"Podróż do Tomahawk\" (\"A Ticket to Tomahawk\", 1950). Za rolę Angeli Phinlay w filmie Johna Hustona \"Asfaltowa dżungla\" (\"The Asphalt Jungle\", 1950) została doceniona przez prasę. Film uznawany jest za punkt zwrotny w karierze Monroe. Następnie zagrała niewielkie role w filmach: \"Błyskawica\" (\"The Fireball\", 1950) Taya Garnetta, \"Right Cross\" (1950) Johna Sturgesa i \"Home Town Story\" (1951) Arthura Piersona. Wykreowała postać Claudii Caswell, ambitnej młodej aktorki i ukochanej Dewitta (George Sanders), w dramacie Josepha L. Mankiewicza \"Wszystko o Ewie\" (\"All About Eve\", 1950). Reżyser wspominał Monroe jako „żądną wiedzy i bardzo niepewną, skromną, punktualną i raczej nierzucającą się w oczy”.\n11 maja 1950 Johnny Hyde wynegocjował dla niej siedmioletni kontrakt z 20th Century Fox, dzięki któremu zarabiała do 1,5 tys. dol. tygodniowo. Hyde w grudniu tego samego roku zmarł wskutek ciężkiej choroby. Śmierć promotora załamała Monroe i pchnęła ją do podjęcia próby samobójczej. W marcu 1951 wręczyła statuetkę Thomasowi T. Moultonowi na 23. ceremonii wręczenia Oscarów. W tym czasie rozpoczęła studia na kierunku literatura i sztuka renesansu na Uniwersytecie Kalifornijskim. Podjęła lekcje aktorstwa u Michaiła Czechowa (wciąż pozostając podopieczną Natashy Lytess) oraz zagrała drugoplanowe role w kilku niskobudżetowych filmach, m.in. w \"Love Nest\" (1951) Josepha M. Newmana i \"Pobierzmy się\" (\"Let’s Make It Legal\", 1951) Richarda Sale’a. Krytycy chwalili ją za występ w roli sekretarki w komedii Harmona Jonesa \"As Young As You Feel\" (1951).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17555", "fragment_id": "169770/8", "subtitle": "", "title": "Marilyn Monroe", "document_id": "169770", "start_index": 10863.0, "parentId": 17555.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0778670683503151}, "uuid": "e5195986-d9a6-497f-87b2-168d120984d4"}, {"page_content": "W trakcie 49-letniej kariery była siedmiokrotnie nominowana do nagrody Akademii Filmowej, z czego zdobyła trzy statuetki – dwie za pierwszoplanowe role w \"Gasnącym płomieniu\" i \"Anastazji\" oraz jedną za drugoplanową kreację w \"Morderstwie w Orient Expressie\" (1974). Otrzymała Order Wazów w klasie Komandora (KVO) i Wielki Krzyż Zasługi RFN (BVO). Pozostaje jedną z 24 osób, które zdobyły potrójną koronę aktorstwa (Oscar, Emmy i Tony).\nDo innych ważnych filmów w jej dorobku należą: \"Doktor Jekyll i pan Hyde\" (1941), \"Komu bije dzwon\" (1943), \"Urzeczona\" i \"Dzwony Najświętszej Marii Panny\" (oba z 1945), \"Niedyskrecja\" i \"Gospoda Szóstego Dobrodziejstwa\" (oba z 1958), \"Kwiat kaktusa\" (1969) oraz \"Jesienna sonata\" (1978). W 1999 American Film Institute (AFI) sklasyfikował ją na 4. miejscu w rankingu „największych aktorek wszech czasów” (\"The 50 Greatest American Screen Legends\").\nŻyciorys.\nRodzina i młodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2336", "fragment_id": "167842/1", "subtitle": "", "title": "Ingrid Bergman", "parentId": 2336.0, "start_index": 1737.0, "document_id": "167842", "source": "wikipedia", "score": 0.08473043143749237}, "uuid": "19163367-4e2e-408b-bced-fb56f296bc59"}, {"page_content": "Blondynka (ang. \"Blonde\") – amerykański dramat biograficzny z 2022 roku w reżyserii Andrew Dominika. Ekranizacja książki Joyce Carol Oates pod tym samym tytułem, opowiadająca o życiu Marilyn Monroe. Zdjęcia kręcone były w Los Angeles.\nFabuła.\n\"Blondynka\" przedstawia fabularyzowaną historię aktorki Marilyn Monroe. Obraz ukazuje jej drogę do sławy, której towarzyszy narastający konflikt między jej publicznym wizerunkiem a prywatnym życiem.\nOdbiór filmu.\n\"Blondynka\" spotkała się z negatywnym odbiorem zarówno widzów jak i krytyków. Manohla Dargis w swojej recenzji dla The New York Times nazwała produkcję \"nekrofilską rozrywką\". Z kolei Justin Chang, krytyk filmowy Los Angeles Times stwierdził, że \"\"film tak naprawdę nie opowiada o Marilyn Monroe. Chodzi o to, żeby cierpiała.\" Odbiorcy docenili za to rolę Any de Armas, która za udział w \"Blondynce\" otrzymała nominację do Oscara i Złotego Globu. \"Ana de Armas jest po prostu niezwykła w roli Normy Jeane Baker\"\" - ocenia Mark Kermode w recenzji dla The Guardian.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5687189", "fragment_id": "1257215/0", "subtitle": "", "title": "Blondynka (film)", "document_id": "1257215", "start_index": 0.0, "parentId": 5687189.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03974629566073418}, "uuid": "946c596e-8ade-4608-96b4-1565e2d95ee9"}, {"page_content": "Lois Maureen Stapleton (ur. 21 czerwca 1925 w Troy, zm. 13 marca 2006 w Lenox) – amerykańska aktorka, laureatka Oscara za rolę drugoplanową w filmie \"Czerwoni\".\nŻyciorys.\nStapleton urodziła się w Troy w stanie Nowy Jork, jako córka Irene (z domu Walsh) i Johna P. Stapletona. Wraz z bratem Jackiem była wychowywana w Amerykańsko Irlandzkiej rodzinie o tradycjach katolickich. Jej ojciec był alkoholikiem, z tego też powodu rodzice mieszkali osobno.\nDo Nowego Jorku Maureen przeniosła w wieku osiemnastu lat. Aby utrzymać się pracowała początkowo jako modelka. Zauroczona hollywoodzkim aktorem Joelem McCrea’em postanowiła rozpocząć karierę aktorską. Tak w 1946 roku debiutowała na Broadwayu w sztuce \"The Playboy of the Western World\" u boku Burgessa Mereditha. W 1951 roku zastąpiła Annę Magnani w głównej roli w przedstawieniu \"Tatuowana róża\" Tennessee Williamsa. Magnani musiała zrezygnować z powodu słabej znajomości języka, natomiast Stapleton otrzymała za rolę nagrodę Tony (Magnani wystąpiła za to w filmowej wersji sztuki, i w 1955 roku otrzymała Oscara). Stapleton studiowała w Actors Studio, na jednym roku wraz z Marilyn Monroe.\nW 1958 roku Stapleton występuje w swoim pierwszym filmie – \"Lonelyhearts\" w reżyserii Vincenta J. Donehue’a. Za swój debiut otrzymała nominację do Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej. W tym samym roku otrzymała kolejną nominację do nagrody Tony za rolę w sztuce \"The Cold Wind and the Warm\" i pierwszą nominację do nagrody Emmy za rolę w filmie telewizyjnym \"All the King’s Men\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1279700", "fragment_id": "1117216/0", "subtitle": "", "title": "Maureen Stapleton", "document_id": "1117216", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1279700.0, "score": 0.13209642469882965}, "uuid": "de599522-999c-4353-ac8a-650e92f1168d"}, {"page_content": "Siedmiokrotnie nominowana do Oscara, wygrała jedną statuetkę. Laureatka m.in. czterech Złotych Globów, trzech nagród BAFTA, nagrody Primetime Emmy oraz Grammy. Jako 31-latka była najmłodszą w historii aktorką, która zdobyła pięć (a później jako 33-latka sześć) nominacji do Oscarów. Jest trzecią aktorką, która zdobyła na jednej gali dwa Złote Globy.\nPiosenka \"What If\", którą nagrała dla ścieżki dźwiękowej filmu animowanego \"Opowieść wigilijna\" (2001) spodobała się producentom na tyle, że wydano ją następnie jako singiel charytatywny.\nOdznaczenia.\nW 2012 Kate Winslet została uhonorowana przez królową Elżbietę II Komandorią Orderu Imperium Brytyjskiego (CBE).\nNagrody i nominacje.\nAmerykańska Akademia Sztuki i Wiedzy Filmowej – Oscar\nATAS / NATAS / IATAS – Emmy\nEuropejska Akademia Filmowa\nHollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej – Złoty Glob\nBrytyjska Akademia Sztuk Filmowych i Telewizyjnych – BAFTA\nScreen Actors Guild – Aktor\nMiędzynarodowa Akademia Prasy – Nagroda Satelita\nAcademy of Science Fiction, Fantasy and Horror Films – Saturn\nAcadémie des Arts et Techniques du Cinema – César\nNagroda Grammy\nMTV – Złoty Popcorn\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73428", "fragment_id": "648022/2", "subtitle": "", "title": "Kate Winslet", "document_id": "648022", "start_index": 3292.0, "parentId": 73428.0, "source": "wikipedia", "score": 0.053998805582523346}, "uuid": "fd4f5690-a0d9-46f6-bdd9-81951384a2eb"}, {"page_content": "Złote Globy dla najlepszej aktorki w komedii lub musicalu – kategoria Złotych Globów, przyznawana od 1951 roku jako przez Hollywoodzkie Stowarzyszenie Prasy Zagranicznej akredytowanych w Hollywood. Powstała wskutek podziału nagrody za główną rolę kobiecą na dramat oraz komedię/musical.\nLaureatki są zaznaczone pogrubionym drukiem. Obok nich podane są role, za jaką otrzymały nagrodę.\nLata 50..\n1950: Judy Holliday – \"Urodzeni wczoraj\" jako Emma „Billie” Dawn&lt;br&gt;\nnominacje:\n1951: June Allyson – \"Too Young to Kiss\" jako Cynthia Potter\n1952: Susan Hayward – \"Z pieśnią w sercu\" jako Jane Froman&lt;br&gt;\nnominacje:\n1953: Ethel Merman – \"Call Me Madam\" jako Sally Adams\n1954: Judy Garland – \"Narodziny gwiazdy\" jako Vicki Lester\n1955: Jean Simmons – \"Faceci i laleczki\" jako siostra Sarah Brown\n1956: Deborah Kerr – \"Król i ja\" jako Anna Leonowens&lt;br&gt;\nnominacje:\n1957: nagroda ex aequo:\nnominacje:\n1958: Rosalind Russell – \"Ciotka Mame\" jako Mame Dennis&lt;br&gt;\nnominacje:\n1959: Marilyn Monroe – \"Pół żartem, pół serio\" jako Sugar Kane&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 60..\n1960: Shirley MacLaine – \"Garsoniera\" jako Fran Kubelik&lt;br&gt;\nnominacje:\n1961: Rosalind Russell – \"Majority of One\" jako Bertha Jacoby&lt;br&gt;\nnominacje:\n1962: Rosalind Russell – \"Cyganka\" jako Rose Hovick&lt;br&gt;\nnominacje:\n1963: Shirley MacLaine – \"Słodka Irma\" jako Słodka Irma&lt;br&gt;\nnominacje:\n1964: Julie Andrews – \"Mary Poppins\" jako Mary Poppins&lt;br&gt;\nnominacje:\n1965: Julie Andrews – \"Dźwięki muzyki\" jako Maria Augusta von Trapp&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1554210", "fragment_id": "672129/0", "subtitle": "", "title": "Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu", "document_id": "672129", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1554210.0, "score": 0.0632246658205986}, "uuid": "7e606eed-b44b-4ef8-9d82-2ca63f792553"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Oscar”. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nNagroda Akademii Filmowej (ang. \"Academy Award\"), znana powszechnie jako Oscar – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana corocznie od 1929 roku przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS). Uznawana za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.\nOscary są przyznawane corocznie w uznaniu za osiągnięcia artystyczne i techniczne w filmach kinowych minionego roku kalendarzowego. Wręczane są w 23 kategoriach konkursowych, z czego najważniejsza, najlepszy film, honoruje całokształt dzieła filmowego, zaś pozostałe – poszczególne aspekty produkcji filmowej lub rodzaje filmów. Nominowani, a następnie laureaci są wyłaniani w wyniku głosowania członków AMPAS, podzielonych na sekcje. Ogłoszenie zwycięzców i wręczenie nagród odbywa się podczas ceremonii, organizowanej w lutym lub marcu w Los Angeles, od 2002 w Dolby Theatre. Począwszy od 1930 gale były transmitowane na żywo przez radio, zaś od 1953 są emitowane przez telewizję. Nieprzerwanie od 1976 na terenie Stanów Zjednoczonych Oscary emituje kanał ABC.\nPoza głównymi ceremoniami przyznawane są także wyróżnienia pozakonkursowe. W ramach Nagród Gubernatorów wręczane są: Oscar honorowy za całokształt działalności, Nagroda im. Irvinga G. Thalberga za wysoką jakość produkcji filmowych i Nagroda za działalność humanitarną im. Jeana Hersholta. Przyznawane są także Nagrody naukowe i techniczne Akademii Filmowej, w tym Nagroda im. Gordona E. Sawyera za wkład technologiczny w branżę filmową.\nOscary, wraz z telewizyjnymi Emmy, muzycznymi Grammy i teatralnymi Tony, tworzą czwórkę najważniejszych nagród amerykańskiego przemysłu rozrywkowego, EGOT. W kategoriach aktorskich, wraz z Emmy i Tony, tworzą potrójną koronę aktorstwa.\nHistoria.\nXX wiek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4058", "fragment_id": "175401/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Akademii Filmowej", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "175401", "parentId": 4058.0, "score": 0.035511381924152374}, "uuid": "586e50aa-bbe4-4dcb-aeac-7b60c50ed724"}]}
{"id": "q_272", "question": "Jak nazywa się dynastia aktualnie panująca w Danii?", "answer": [{"page_content": "Glücksburgowie (l. poj. Glücksburg, właśc.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"da\"&gt;Slesvig-Holsten-Sønderborg-Lyksborg&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;\"Γκλύξμπουργκ\"&lt;/&gt;) – dynastia europejska pochodzenia niemieckiego, panująca w Danii od 1863, Grecji z przerwami w 1863–1973, Norwegii od 1905, Islandii w 1918–1944 oraz w Wielkiej Brytanii poprzez boczną linię Windsorów-Montbattenów od 2022; boczna linia Oldenburgów.\nPo śmierci króla Fryderyka VII w roku 1863, na tron duński został powołany Chrystian IX Glücksburg (1818–1906). Kilka miesięcy wcześniej na tron grecki został wybrany syn Christiana IX – Wilhelm, który przybrał imię Jerzy I (1845–1913). W 1905 roku, po rozwiązaniu unii szwedzko-norweskiej, na tron norweski został wybrany drugi syn przyszłego króla Danii Fryderyka VIII Glücksburga (1843–1912) Karol, który przybrał imię Haakon VII (1872–1957). W 1918 roku, w wyniku porozumienia o przekształceniu stanu zależności Islandii od Danii w duńsko-islandzką unię personalną, król duński Chrystian X został ogłoszony królem Islandii.\nGenealogia.\nLinia główna (holsztyńska).\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinia duńska.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinia grecka.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinia norweska.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=289981", "fragment_id": "1467506/0", "subtitle": "", "title": "Glücksburgowie", "parentId": 289981.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1467506", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "af56ff80-dfa5-4929-bba6-48b923514750"}, {"page_content": "Wśród protestantów dominuje Kościół Luterański z 4,3 miliona wiernych. Wśród innych wyznań protestanckich największe stanowią: ruch zielonoświątkowy (20,5 tys. wiernych), baptyzm (8 tys.), Kościół Duńskiej Konwencji (3,3 tys.) i Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (3,2 tys.). Przynależność do państwowego Kościoła luterańskiego jest oznaką nie tyle religijności, ile tożsamości narodowej. Duńczycy są jednym z najbardziej zsekularyzowanych narodów świata. Wiarę w Boga deklaruje mniej niż 1/3 Duńczyków (według Eurobarometru 31% w 2005 roku). Powszechna jest obojętność religijna, agnostycyzm i w mniejszym stopniu ateizm.\nPolityka.\nUstrój polityczny.\nDania jest monarchią konstytucyjną – głową państwa jest król Fryderyk X.\nWładzę ustawodawczą sprawują wspólnie monarcha oraz jednoizbowy parlament noszący nazwę Folketing (179 deputowanych) wybierany na 4-letnią kadencję.\nDania jest najstarszą europejską monarchią z zachowaną ciągłością dziedzicznej władzy monarszej. Obecnie na tronie duńskim zasiada król Fryderyk X, z dynastii oldenburskiej, linii Sonderburg-Glücksburg. Następcą tronu jest starszy syn króla, Chrystian. Dania jest monarchią konstytucyjną od 5 czerwca 1849 roku.\nDziedziczenie tronu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1124", "fragment_id": "183314/6", "subtitle": "", "title": "Dania", "parentId": 1124.0, "start_index": 7861.0, "document_id": "183314", "source": "wikipedia", "score": 0.4056960344314575}, "uuid": "c6d7e14b-85d9-4322-a3cb-b2039efeea45"}, {"page_content": "Po jego śmierci nastąpił okres rozprzężenia, wojen domowych i walk o władzę w Anglii i krajach skandynawskich. Utraciła władzę dotychczas panująca dynastia Skjoldungów. W 1047 rządy przejęła, panująca do 1448 r, dynastia Estrydsenidów (Estridsenów). Jej założyciel Swen II Estrydsen zwrócił się ku Cesarstwu składając w 1049 r. hold lenny Henrykowi III i odnowił dobre stosunki z arcybiskupstwem bremeńsko-hamburskim.\nWaldemar I Wielki (panujący w latach 1157-1182) zjednoczył królestwo przekształcając je w sprawnie funkcjonującą monarchię wczesnofeudalną. Rozpoczął on politykę ekspansji na wybrzeża Bałtyku. W 1168 zajął słowiańską wyspę Ranę i objął wpływami Pomorze Zachodnie. Za jego panowania, biskup Absalon, współpracownik króla, założył Kopenhagę, która wkrótce stała się jednym z kluczowych miast kupieckich tego regionu Bałtyku.\nW XI wieku stworzono podwaliny pod duńską historiografię powstawały wówczas pierwsze średniowieczne kroniki duńskie.\nDo XIII wieku Dania panowała na wybrzeżach południowego Bałtyku. Hegemonia została załamana po klęsce z Niemcami pod Bornhöved w 1227. Kraj rozdzierany konfliktami możnowładców stracił znaczenie na arenie międzynarodowej. Duńczycy tracili liczne ziemie. W latach 1332–1340, Szwedzi skutecznie walczyli o Skanię, południową cześć Danii zagrabili władcy Szlezwiku i Holsztynu.\nRegres został przełamany za panowania Waldemara IV Odnowiciela (1340-1375). Dania wyszła z rozdrobnienia feudalnego i powoli odzyskiwała dawne znaczenie międzynarodowe. W 1346 sprzedał Estonię inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego, za 19 tys. grzywien. Dzięki temu król w stanie był odbudować potęgę militarną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=950405", "fragment_id": "992484/1", "subtitle": "", "title": "Historia Danii", "source": "wikipedia", "start_index": 1694.0, "document_id": "992484", "parentId": 950405.0, "score": 0.4142072796821594}, "uuid": "180e9d85-3c45-44be-a898-ff2e9b7924b0"}, {"page_content": "Królestwo Danii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"da\"&gt;Kongeriget Danmark&lt;/&gt;) – monarchia konstytucyjna tworzona przez właściwą Danię, Grenlandię i Wyspy Owcze.\nGrenlandia (w Ameryce Północnej) i Wyspy Owcze (na Atlantyku w Europie) są terytoriami zależnymi Danii (w Europie). Konstytucja Danii nie definiuje w sposób precyzyjny statusu poszczególnych części państwa względem siebie. Oba terytoria nie są koloniami, ale regionami administracyjnymi, jednak konstytucja nie definiuje państwa duńskiego jako unitarnego. Każda z trzech części państwa posiada osobną administrację kierowaną przez własne rządy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117719", "fragment_id": "12254/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Danii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "12254", "parentId": 117719.0, "score": 0.4585079550743103}, "uuid": "e793a3fb-a7bf-4831-9e79-c163e88f293a"}, {"page_content": "Estrydsenidzi – dynastia królewska panująca w Danii (1047–1412), Norwegii (1387–1412) i w Szwecji (1125–1130 i 1389–1412).\nEstrydsenidzi wywodzili się z pierwszej dynastii królów duńskich Skjoldungów. Ich protoplastą był Swen II Estrydsen, syn Estrydy Małgorzaty, od imienia której wywodzi się nazwa dynastii, siostrzeniec Kanuta Wielkiego, który przejął władzę w Danii po Magnusie Dobrym.\nNajwybitniejszymi przedstawicielami Estrydsenidów byli Waldemar I Wielki oraz Małgorzata I, której rządy na przełomie XIV i XV wieku doprowadziły do zjednoczenia wszystkich krajów skandynawskich w ramach unii kalmarskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=943528", "fragment_id": "1027178/0", "subtitle": "", "title": "Estrydsenidzi", "parentId": 943528.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1027178", "score": 0.6566884517669678}, "uuid": "dbdf1d15-ffe8-418a-8513-d41b65eabd95"}, {"page_content": "Znajdujące się w pałacu Chrystiana VIII muzeum poświęcone jest historii dynastii glücksburskiej, która panuje w Danii od 1863. W komnatach pałacowych znajduje się ekspozycja poświęcona królom – Chrystianowi IX, Fryderykowi VIII, Chrystianowi X i Fryderykowi IX, składająca się z mebli, obrazów i innych prywatnych rzeczy należących do duńskiej rodziny królewskiej, które niegdyś stanowiły wyposażenie zajmowanych przez nią komnat i gabinetów. Muzeum posiada zbiór ok. 6000 eksponatów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1633070", "fragment_id": "677970/2", "subtitle": "", "title": "Amalienborg", "parentId": 1633070.0, "start_index": 3391.0, "source": "wikipedia", "document_id": "677970", "score": 0.3215145170688629}, "uuid": "1f7d0522-7cbe-411b-ae68-19da801df9c6"}, {"page_content": "Gdy w Danii, Szwecji i Norwegii, krajach unii kalmarskiej, ogólne niezadowolenie z rządów Eryka doprowadziło do jego detronizacji, rada królestwa Danii zwróciła się do Krzysztofa o przyjęcie korony królewskiej i w 1439 r. przybył on do Danii zostając jej gubernatorem. W 1440 r. został koronowany na króla Danii jako Krzysztof III, w tym samym roku został królem Szwecji, a następnie, po pokonaniu oporu ostatnich zwolenników Eryka i zdławieniu powstania w Jutlandii (1441) został w 1442 roku koronowany na króla Norwegii. W roku następnym, po śmierci ojca, przejął rządy w Neumarkt in der Oberpfalz.\nObjąwszy panowanie Krzysztof naprawił stosunki z miastami Hanzy zatwierdzając ich wcześniejsze przywileje, a także z Kościołem i władcą Holsztynu hrabią Adolfem VIII, któremu nadał w lenno księstwo Szlezwiku. Władza króla była mocno ograniczona, osłabiona koniecznością współpracy z możnymi rodami wszystkich trzech królestw, w tej sytuacji król w początkowym okresie swego panowania dążył do zachowania równowagi pomiędzy trzema królestwami, później wspierał dominację Danii, wspomagał też rozwój miast, zwłaszcza Kopenhagi. Doprowadził do ogłoszenia nowej kodyfikacji prawa szwedzkiego, tzw. \"Kristoffers Landslag\".\nŻoną króla w 1445 r. została Dorota (ur. 1422), córka Jana Alchemika, margrabiego brandenburskiego (był on synem Fryderyka I, pierwszego elektora brandenburskiego z rodu Hohenzollernów, bratem następnych elektorów Fryderyka II Żelaznego oraz Albrechta III Achillesa). Król Krzysztof nie miał potomstwa.Zmarł 5 stycznia 1448 r. w Helsinborgu, pochowany został w Roskilde. Po śmierci Krzysztofa, wdowa po nim ponownie wyszła za mąż za Chrystiana IV księcia Oldenburga, który w 1448 roku jako Chrystian I został królem Danii, pierwszym przedstawicielem dynastii Oldenburgów na tronie duńskim, dynastii panującej w Danii do dnia dzisiejszego.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40451", "fragment_id": "181567/1", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Bawarski", "parentId": 40451.0, "start_index": 1079.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181567", "score": 0.13952837884426117}, "uuid": "c757de82-8cbd-44df-b9d9-ff0c9fcb7c33"}, {"page_content": "Oldenburgowie – dynastia pochodzenia niemieckiego, panująca w Oldenburgu, księstwach Holsztynu (niem. \"Holstein\"), Wielkiej Brytanii oraz krajach skandynawskich Danii, Norwegii i Szwecji. Boczne linie panowały także w Rosji (dynastia Romanowów) oraz w Grecji. Przedstawicielem tej dynastii był także Filip Mountbatten.\nDzieje.\nZałożycielem dynastii był Egilmar I (zm. 1108). Jego wnuk Chrystian (zm. 1167) był pierwszym hrabią Oldenburga.\nLinia główna.\nW 1448 r. hrabia Chrystian VI został królem Danii i Norwegii jako Chrystian I (1426–1481). Hrabstwo Oldenburga przejął jego młodszy brat Gerhard VI (zm. 1500). Linia od niego się wywodząca wygasła w 1667 r., a Oldenburg przejęli królowie Danii.\nOldenburgowie z głównej linii (potomkowie Chrystiana I) panowali również w Szwecji w latach 1497–1521 (z przerwami). Ostatecznie tron w Sztokholmie utracili na rzecz Wazów. W latach 1667–1773 rządzili w hrabstwie Oldenburga. W 1814 r. utracili Norwegię na rzecz Szwecji.\nGłówna linia Oldenburgów wygasła w 1863 r. na królu Fryderyku VII. Tron duński przeszedł na młodszą linię Holstein-Sonderburg-Glücksburg.\nLinia Schleswig-Holstein-Sonderburg.\nMłodsza linia dynastii wywodząca się od ks. Jana (właśc. Hans, zm. 1622), młodszego syna króla Danii i Norwegii Chrystiana III. W XVI i XVII w. podzieliła się na wiele gałęzi, m.in.: Holstein-Franzhagen (wygasła w 1709 r.); Holstein-Sonderburg-Beck; Holstein-Norburg (wygasła 1688 r.); Holstein-Glücksburg (wygasła 1779 r.); Holstein-Plön (wygasła 1761 r.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=311039", "fragment_id": "1448635/0", "subtitle": "", "title": "Oldenburgowie", "parentId": 311039.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1448635", "score": 0.3010321855545044}, "uuid": "cf1ba164-9b65-47a2-819b-9a3bc4f95998"}, {"page_content": "Folkungowie – dynastia panująca w latach 1250–1364 w Szwecji, w Norwegii w latach 1319–1387, a także w Danii w latach 1376–1387. Jej pierwszym przedstawicielem był Waldemar Birgersson panujący w latach 1250–1275, ostatnim Olaf Haakonsson panujący w Danii (jako Olaf II) w latach 1376–1387 i Norwegii (jako Olaf IV) w latach 1380–1387.\nW 1363 roku zostało zawarte małżeństwo między królem Norwegii – Haakonem VI a (zaledwie 10-letnią) Małgorzatą, córką króla Danii – Waldemara IV Atterdaga (Odnowiciela). Małżeństwo to związało tym samym rodzimą dynastię Folkungów – dziedziców tronu Norwegii i Szwecji – z rodem monarchów duńskich. Doprowadziło to ostatecznie do utworzenia tzw. Unii Kalmarskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670018", "fragment_id": "804297/0", "subtitle": "", "title": "Folkungowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "804297", "parentId": 670018.0, "score": 0.6121132969856262}, "uuid": "1c0dd1d7-b513-4210-9d41-e9fb770d62ea"}, {"page_content": "Królestwo Danii i Norwegii (duń.-norw. \"Danmark-Norge\") – dawny twór polityczny, stanowiący unię realną obejmującą królestwa Danii i Norwegii, w którego skład wchodziły również podległe formalnie Norwegii: Islandia, Grenlandia i Wyspy Owcze.\nUnia personalna jedynie między Danią i Norwegią powstała w 1523 roku po wystąpieniu Szwecji z unii kalmarskiej. Od 1536, kiedy to rozwiązano Radę Królewską Norwegii rola polityczna tego kraju zaczęła systematycznie maleć. Całość decyzji politycznych podejmowana była w Kopenhadze. Mimo to Norwegia zachowała m.in. odrębny system prawny. Oba królestwa pozostawały związane unią do 1814 roku. \nNa ogół całą duńsko-norweską monarchię zwano \"Królestwem Danii\", gdyż w związku obu państw zdecydowanie dominowała Dania. Stolicą całej monarchii była stolica Danii – Kopenhaga. W skład monarchii wchodziły także księstwa Szlezwik i Holsztyn, które w 1460 roku odziedziczył król Chrystian I.\nNazwa Dania-Norwegia wynika z tytułu królewskiego rządzącego połączoną monarchią władcy. Tytuł brzmiał \"Król Danii i Norwegii, Wendów i Gotów\".\nHistoria.\nW 1520 roku król Danii Chrystian II wkroczył wraz z armią do buntującej się Szwecji, gdzie kazał stracić 82 osoby spośród szwedzkiego duchowieństwa, szlachty, mieszczan i chłopów. Ta rozprawa, znana jako krwawa łaźnia sztokholmska, odniosła skutek przeciwny do zamierzonego, gdyż podsyciła opór Szwedów, którzy rok później wystąpili z unii kalmarskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1222901", "fragment_id": "1135001/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Danii i Norwegii", "parentId": 1222901.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1135001", "source": "wikipedia", "score": 0.45641666650772095}, "uuid": "7a8bbc48-5d84-44d1-957f-6f3fcf84edae"}]}
{"id": "q_273", "question": "Jak nazywa się główny bohater komedii Gogola „Rewizor”, który ośmieszył mieszczan małego rosyjskiego miasteczka?", "answer": [{"page_content": "Rewizor ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Ревизор&lt;/&gt;) – komedia autorstwa ukraińsko-rosyjskiego dramaturga i pisarza, Nikołaja Gogola, której prapremiera miała miejsce w Petersburgu i Moskwie w 1836. Sztuka należy do najbardziej kontrowersyjnych utworów w literaturze rosyjskiej. Gogol wielokrotnie zmieniał tekst, twierdząc, że jego idea nie jest właściwie rozumiana.\nFabuła utworu.\nWydarzenia rozgrywają się na prowincji. Do pewnego miasteczka dociera wieść, że przybędzie tam rewizor – wysoki rangą urzędnik, dygnitarz. Na urzędników miejskich pada blady strach. Chcą wypaść jak najlepiej podczas inspekcji, a każdy z nich ma coś na sumieniu. W każdej chwili gotowi na przybycie rewizora, biorą za niego zwykłego człowieka – Chlestakowa. Nie chcą słuchać tłumaczeń. Wbrew swojej woli Chlestakow staje się dla nich dygnitarzem. Kiedy pomyłka wychodzi na jaw, Chlestakowa nie ma już w miasteczku. Niedługo potem do wyższych urzędników przychodzi wiadomość, że przybył urzędnik z Petersburga, który chce widzieć się z nimi. Komedia kończy się słynną „sceną niemą”.\nWydarzenia rozgrywają się „same z siebie”, wszystkiemu winien jest wszechogarniający strach przed biurokracją, władzą, przepisami, restrykcjami. Gogol obnaża w komedii nieprawidłowości w systemie państwowym, rzutujące na mentalność obywateli, prowadzące do absurdów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1756462", "fragment_id": "913777/0", "subtitle": "", "title": "Rewizor (komedia)", "parentId": 1756462.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "913777", "score": 0.901171088218689}, "uuid": "518a5f0b-4129-4480-972e-7fc4e548fada"}, {"page_content": "Nikołaj Wasiljewicz Gogol ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Николай Васильевич Гоголь&lt;/&gt;, ukr. Микола Васильович Гоголь, \"Mykoła Wasylowycz Hohol\"; ur.    w Wielkich Soroczyńcach, zm.    w Moskwie) – rosyjski pisarz, poeta, dramaturg i publicysta pochodzenia ukraińskiego; klasyk literatury rosyjskiej.\nZasłynął jako autor komedii obyczajowych (\"Rewizor\", \"Ożenek\") i utworów o tematyce życia „małych ludzi” (\"Szynel\", \"Nos\"). W swych satyrach często przedstawiał rosyjski system administracyjny, którego nieprawidłowości oceniał w kategoriach moralnych oraz oskarżał wynaturzonych przedstawicieli rosyjskiej szlachty, uzupełnionych wypowiedziami o pozytywnych cechach rosyjskiego charakteru narodowego.\nDoprowadził do dominacji prozy fabularnej w literaturze rosyjskiej, był mistrzem wyrosłej z romantyzmu groteski, niezrównanym satyrykiem-humorystą. Wzbogacił język artystyczny o specyficzne i ekspresywne słownictwo opisywanych środowisk.\nŻyciorys.\nPochodzenie.\nNikołaj Gogol urodził się w ukraińskiej ziemiańskiej rodzinie Hohol-Janowskich (ros. Gogol-Janowskich) herbu Jastrzębiec, żyjącej od kilku pokoleń na Lewobrzeżnej Ukrainie. Hohol-Janowscy byli również skoligaceni z najważniejszymi wojskowymi rodami Hetmańszczyzny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27121", "fragment_id": "172017/0", "subtitle": "", "title": "Nikołaj Gogol", "parentId": 27121.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172017", "source": "wikipedia", "score": 0.5217339396476746}, "uuid": "75dad335-035d-44b1-a146-5d521039a422"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nMartwe dusze ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Мёртвые души&lt;/&gt;) – niedokończona powieść Nikołaja Gogola, pisana od 1835 do końca życia pisarza w 1852, uznawana za szczytowe osiągnięcie w jego dorobku. Opublikowana po raz pierwszy w 1842 roku, potem poprawiana.\nGeneza.\nInspiratorem powstania dzieła był prawdopodobnie Aleksander Puszkin, który podsunął Gogolowi myśl o napisaniu powieści na temat podróżującego po Rosji oszusta. W zamyśle \"Martwe dusze\" miały być trylogią, tryptykiem na wzór \"Boskiej komedii\" Dantego. Znana jest tylko pierwsza część, którą można – znów w nawiązaniu do Dantego – określić jako \"Piekło\".\nTreść.\nBohaterem powieści jest Paweł Iwanowicz Cziczikow, który zajeżdża ze swym stangretem Selifanem oraz lokajem Pietrkiem do miasta gubernialnego N., gdzieś na rosyjskiej prowincji. Cziczikowa poznajemy powoli. Wydaje się on człowiekiem porządnym, zadbanym i grzecznym. Nie jest zbyt bogaty, ale też i nie jest biedny, „ani tłusty, ani chudy” – jest dosyć bezbarwny. Przyjeżdża do miasta N. w konkretnym celu: zakupu martwych dusz rewizyjnych, tj. chłopów pańszczyźnianych, którzy umarli od czasu ostatniego spisu rewizyjnego, a za których właściciele ziemscy muszą wciąż płacić podatki. Cziczikow zapoznaje się najpierw z ważnymi osobistościami miasta. Robi to bardzo zręcznie, wzbudza ogólną sympatię i zainteresowanie. Podróżując z Cziczikowem, poznajemy najróżniejsze charaktery ludzkie, zazwyczaj nudne czy wręcz odrażające. Atmosfera narasta. W mieście zaczynają krążyć plotki na temat planów porwania córki gubernatora przez Cziczikowa. Dopiero pod koniec lektury Gogol informuje czytelnika o tym, kim tak naprawdę jest jego główny bohater i po co mu martwe dusze.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1186223", "fragment_id": "1149248/0", "subtitle": "", "title": "Martwe dusze", "parentId": 1186223.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1149248", "score": 0.044372737407684326}, "uuid": "1f0366be-a47f-4ef1-8cfb-30e34d6f8086"}, {"page_content": "Komedia satyryczna – zbliżony do satyry podgatunek komedii, w którym komizm uzyskuje się poprzez ośmieszenie aktualnych zjawisk społecznych i politycznych. Cele utworów reprezentujących gatunek są przeważnie bieżące – za pomocą środków dramatycznych i satyrycznych walczą one z istniejącymi w danym miejscu i czasie obyczajami, instytucjami, modami i konwencjami.\nGłównymi typami komedii satyrycznej są komedia polityczna i komedia obyczajowa. Komedia polityczna ośmiesza i krytykuje bieżącą sytuację polityczną, instytucje państwowe, zepsucie i skostnienie aparatu władzy. Przykładami może być wiele komedii Arystofanesa, jak \"Lizystrata\" czy \"Pokój\", a w literaturze polskiej \"Powrót posła\" Juliana Ursyna Niemcewicza. Komedia obyczajowa ośmiesza określone środowiska społeczne i związane z nimi obyczaje i konwencje – np. \"Mieszczanin szlachcicem\" Moliera czy \"Rewizor\" Gogola.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1243639", "fragment_id": "1103482/0", "subtitle": "", "title": "Komedia satyryczna", "parentId": 1243639.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1103482", "score": 0.5}, "uuid": "bd0b956d-abaf-4181-a257-ab1f92de8b6e"}, {"page_content": "Była również obsadzana w przedstawieniach opartych na dziełach literatury rosyjskiej takich jak \"Ostatni\" (1987) Maksima Gorkiego w reż. Aliny Obidniak jako Nadieżda. Grywała groteskowe kreacje w satyrycznych inscenizacjach Nikołaja Gogola w reż. Wiesława Hołdysa – jako Nos i bandyta w \"Opowieściach petersburskich\"(1989), jak i w podwójnej roli Koroboczki i Widma w \"Martwych duszach\" (1990). Do galerii takich właśnie postaci z dzieł Gogola, które przesuwają się przez scenę w odbiciu krzywego zwierciadła należy Poszlopkina, żona ślusarza w \"Rewizorze\" (1995) w reż. Jurija Krasowskiego i służąca Ariny Pantelejmonownej, czyli Duniasza. Za kreację zacnej kupieckiej córki Agafii Tichonownej, szukającej męża o odpowiednim statusie społecznym w komedii z kanonu literatury światowej \"Ożenek\" (1997, 2002) Gogola w reż. Siergieja Fiedotowa oraz rola Dafnidy w inscenizacji Jana Andrzeja Morsztyna \"Komedia pasterska\" (1997) w reż. Adama Hanuszkiewicza przyniosła aktorce w 1998 nagrodę Stalowego Wytrycha w plebiscycie popularności organizowanym przez redakcję „Nowin Jeleniogórskich”. Ponadto wystąpiła w przedstawieniu Fiodora Dostojewskiego \"Bracia Karamazow\" (1999) w reż. Wiktora Terelii oraz sztuce Aleksandra Żelezcowa \"Dialogi o zwierzętach\" (2004) w reż. Krzysztofa Rekowskiego. Inne role Dmochowskiej zaczerpnięte z literatury Antona Czechowa były to opiekunka w \"Czajce\" (2004) w reż. Mai Kleczewskiej oraz Anfisa w \"Trzech siostrach\" (2009) w reż. Krzysztofa Minkowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1850113", "fragment_id": "857025/3", "subtitle": "", "title": "Krystyna Dmochowska", "parentId": 1850113.0, "start_index": 2848.0, "source": "wikipedia", "document_id": "857025", "score": 0.17632924020290375}, "uuid": "c3af1188-2135-4a30-8d95-64ef85c53fdc"}, {"page_content": "Początkowo kształcił się u prywatnego nauczyciela w Połtawie, a w roku 1821 wstąpił do gimnazjum w Nieżynie. Po jego ukończeniu w 1828 zamieszkał w Petersburgu, gdzie w latach 1829–1831 pracował jako urzędnik, próbował też swych sił jako aktor. W 1831 poznał Aleksandra Puszkina, który wspierał jego działalność pisarską i został jego przyjacielem. W 1834 Gogol zaczął wykładać historię na uniwersytecie w Petersburgu.\nOkres twórczy.\nPoczątkowa twórczość Gogola miała charakter „małoruski”. W latach 1831–1832 wydał pierwszy zbiór opowiadań pod tytułem \"Wieczory na chutorze niedaleko Dikańki.\" Było ono w całości inspirowane tematyką ukraińską i folklorem kozackim, a w jego skład wchodziła min. powieść \"Jarmark w Soroczyńcach\". Tematykę ukraińską Gogol kontynuował w kolejnym zbiorze opowiadań \"Mirgorod,\" w skład której weszła historyczna powieść z czasów powstań kozackich \"Taras Bulba.\" Powieści tej zarzucano wydźwięk antypolski i antysemicki oraz gloryfikowanie przemocy.\nOd połowy lat 30. jego styl pisania ewoluował w kierunku skupienia na powszedniości życia mieszkańców Imperium Rosyjskiego i szerokiego stosowania zabiegu groteski. Wyrazem tej tematyki był cykl \"Petersburskie opowiadania\" wydawany w latach 1835–1842 oraz dramaty z najbardziej znanym \"Rewizorem\" z 1836 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27121", "fragment_id": "172017/4", "subtitle": "", "title": "Nikołaj Gogol", "document_id": "172017", "start_index": 4585.0, "parentId": 27121.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1476137936115265}, "uuid": "e1c3d7c4-4132-4496-9bec-59b9f3a5a6a2"}, {"page_content": "Mały człowiek (ros. \"маленький человек\") – bohater literacki rozpowszechniany w literaturze rosyjskiej od lat 40. XIX wieku.\nDefinicja.\nJest nim nieszczęsny, biedny, bojaźliwy urzędnik, wychowany w atmosferze ślepego podporządkowania zwierzchności, pokornie wypełniający służbowe obowiązki, na którego na każdym kroku czyha katastrofa. W samotnej, nierównej walce z okrutną rzeczywistością bohater wariuje lub ginie.\nMali ludzie, postacie pełne tragizmu i współczucia ich autorów, pojawiają się wśród bohaterów A. Puszkina (Samson Wyrin z \"Pocztmistrza\" – 1830), M. Gogola (Baszmaczkin z \"Płaszcza\" – 1842), F. Dostojewskiego (Diewuszkin z \"Biednych ludzi\" – 1845), a także w utworach tzw. szkoły naturalnej, W. Dala, J. Griebienki, W. Sołłoguba, I. Turgieniewa, J. Butkowa, A. Pisiemskiego. Samotność małego człowieka, jego strach przed wrogą mu rzeczywistością, rozdwojenie a także obraz Petersburga – przytłaczającego miasta-giganta, obcego dla wszystkich pokrzywdzonych – to jeden z tematów twórczości tych pisarzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2014079", "fragment_id": "384619/0", "subtitle": "", "title": "Mały człowiek", "parentId": 2014079.0, "start_index": 0.0, "document_id": "384619", "source": "wikipedia", "score": 0.1953086256980896}, "uuid": "2518ad8e-e488-4d45-a7b0-dc31d349f05f"}, {"page_content": "Oldřich Kaiser (ur. 16 kwietnia 1955 w Libercu) – czeski aktor, piosenkarz i komik. \nTrzykrotny laureat Czeskiego Lwa dla najlepszego aktora drugoplanowego; jako Edvard Beneš w dramacie biograficznym \"Masaryk\" (2016), wujek Edy – Wilk w komedii wojennej Jana Svěráka \"Boso po ściernisku\" (\"Po strništi bos\", 2017) i Julo w komediodramacie Martina Šulíka \"Człowiek z zajęczymi uszami\" (\"Muž se zaječíma ušima\", 2020).\nŻyciorys.\nUrodził się i wychował w Libercu, gdzie w Podstawowej Szkole Artystycznej (Základní umělecká škola) uczęszczał do koła teatralnego. W 1973 ukończył w Konserwatorium w Brnie, gdzie studiował aktorstwo. W 1978 ukończył studia na Wydziale Teatralnym Akademii Sztuk Scenicznych w Pradze. \nW latach 1977–1985 pracował w Teatrze na Vinohradach, gdzie grał głównie role charakterystyczne, w tym Romea w tragedii Williama Szekspira \"Romeo i Julia\", Dobczyńskiego w sztuce Nikołaja Gogola \"Rewizor\" (1982) czy Markiza Dorseta w \"Ryszardzie III\" (1983). W 1985 dołączył do Studia Ypsilon w Libercu, gdzie stworzył postać Siemiona Siemionowicza Podsiekalnikowa w komedii Nikołaja Erdmana \"Samobójca\" (1988) czy tytułowego bohatera komedii \"Matěj Poctivý\". W latach 1993–1999 grał w Teatrze Narodowym w Pradze, m.in. Jago w \"Otellu\" (1998). Następnie związał się z praskim Teatrem Kalich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3727215", "fragment_id": "1288124/0", "subtitle": "", "title": "Oldřich Kaiser", "document_id": "1288124", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3727215.0, "score": 0.07398655265569687}, "uuid": "65899444-5fe3-47fe-9863-9dbf6eac4d9b"}, {"page_content": "Szynel lub Płaszcz (ros. Шинель) – opowiadanie Nikołaja Gogola, opublikowane w 1842 roku. Utwór stanowił część cyklu \"Petersburskich opowiadań\" (ros. Петербургские повести).\nOpowiadanie wywarło duży wpływ na literaturę rosyjską. Słynny cytat, mówiący, że „wszyscy wyszliśmy spod płaszcza Gogola”, ukazuje ogromną wagę utworu oraz autora dla XIX-wiecznych rosyjskich pisarzy realistycznych (słowa te często przypisuje się Fiodorowi Dostojewskiemu). Vladimir Nabokov nazwał \"Szynel\" najlepszym rosyjskim opowiadaniem.\nFabuła.\nGłównym bohaterem utworu jest radca tytularny Akakiusz Akakiuszowicz Kamaszkin – cichy i do cna przykładny urzędnik, wyśmiewany często przez kolegów. Pewnego dnia zauważa on przetarcie na swoim szynelu i zanosi go do krawca. Ten jednak ze względu na opłakany stan płaszcza odmawia pomocy i proponuje zakup nowego. Ubogi urzędnik mimo braku środków ulega namowie krawca i postanawia uzbierać pieniądze na nowy szynel. Mimo licznych poświęceń, Akakiuszowi udaje się dokonać zakupu.\nKiedy urzędnik przychodzi do departamentu w nowym szynelu, podejście wobec niego zmienia się. Urzędnicy postanawiają urządzić przyjęcie, by uczcić nowy zakup Akakiusza. Urzędnik zjawia się wieczorem na imprezie, jednak czuje się na niej niepewnie i wychodzi przed końcem. W drodze powrotnej zostaje okradziony z szynela i pobity. Gdy zrozpaczony Akakiusz szuka pomocy, urzędnicy proponują, by udał się on do pewnej „znacznej osobistości”. Akakiusz za namową udaje się do owego dygnitarza, jednak ten krzyczy na niego i wypędza z gabinetu. Nazajutrz bohater popada w gorączkę i umiera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5029207", "fragment_id": "259384/0", "subtitle": "", "title": "Szynel (opowiadanie)", "document_id": "259384", "start_index": 0.0, "parentId": 5029207.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10590121150016785}, "uuid": "73a2922f-1e8d-4f87-93b5-0a1dffb5d0cb"}, {"page_content": "W latach 1836–1841 przebywał za granicą, m.in. w Paryżu oraz w Rzymie, w tym okresie powstało jego główne dzieło – powieść \"Martwe dusze\". Ukazały się one drukiem w maju 1842 – była to w zamierzeniach autora jedynie pierwsza część ogromnej epopei o Rosji, pomyślanej na wzór \"Boskiej komedii\" Dantego. Pomysł ten nigdy nie został zrealizowany. Ostateczny kształt otrzymał tylko tom pierwszy – gogolowskie „piekło”. Rysuje tam wizerunek rosyjskiego społeczeństwa i rosyjskiego ustroju – świat upośledzonych moralnie, bezdusznych ludzkich manekinów, Rosję ludzi martwych. \"Martwe dusze\" wywołały ogromne poruszenie. Mnożyły się ataki i napaści na Gogola, ciężkie oskarżenia o szkalowanie, a nawet zdradę własnego narodu. Równocześnie negatywnie nastawieni do instytucji caratu krytycy literaccy (jak Wissarion Bielinski) uznali dzieło za znakomitą satyrę prowincjonalnej Rosji czasów Mikołaja I.\nDrugi tom \"Martwych dusz\" miał przedstawić zmienione poglądy pisarza, ten jednak widział, że w ten sposób popada w konflikt z prawdą życiową i artystyczną. Gotowe już rozdziały były niszczone, zachowały się jedynie ich fragmenty. \"Martwe dusze\" były ostatnim jego wielkim dziełem. W 1847 Gogol opublikował \"Wybrane fragmenty z korespondencji z przyjaciółmi\", w których próbował przedstawić pozytywną wizję społeczeństwa rosyjskiego i skłonić je do korzystnych zmian. Riasanovsky określa tekst jako „naiwny i reakcyjny”, przywołując wyrażony w nim pogląd, iż rosyjscy chłopi powinni pozostać analfabetami.\nZmarł w Moskwie 4 marca 1852 w wieku 43 lat. Został pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym. Po odkopaniu jego grobu znaleziono ciało odwrócone twarzą w dół, co dało początek spekulacjom, że pochowano go żywcem w stanie śpiączki[].Upamiętnienia.\n5 czerwca 1952 Poczta Polska wydała znaczek o wartości 25 gr (nr. katalogowy 609) z okazji 100. rocznicy śmierci Mikołaja Gogola.\nBibliografia.\nŹródła w języku polskim\nŹródła w języku angielskim\nŹródła w języku rosyjskim\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27121", "fragment_id": "172017/5", "subtitle": "", "title": "Nikołaj Gogol", "source": "wikipedia", "start_index": 5875.0, "document_id": "172017", "parentId": 27121.0, "score": 0.037924401462078094}, "uuid": "0cc4e136-9582-47d8-aa57-1f5ee46ddf69"}]}
{"id": "q_274", "question": "Jak nazywał się ojciec Azji, bohatera powieści Henryka Sienkiewicza „Pan Wołodyjowski”?", "answer": [{"page_content": "Ewa Nowowiejska – bohaterka powieści \"Pan Wołodyjowski\" Henryka Sienkiewicza. \nCórka starego Nowowiejskiego. Zakochana w Azji Tuhaj-bejowiczu. Kiedy była dzieckiem, Azja wyznał jej miłość, za co jej ojciec kazał go wychłostać. Kiedy Basia Wołodyjowska chciała ich wyswatać, Azja Tuhaj-bejowicz próbował ją porwać. Nie udało mu się, więc wyładowując złość na Nowowiejskich, zabił starego Nowowiejskiego, a Ewkę oddał Adurowiczowi, który potem ją sprzedał. Jako niewolnica trafiła do Stambułu.\nW filmie \"Pan Wołodyjowski\" i serialu telewizyjnym \"Przygody Pana Michała\" rolę Ewy Nowowiejskiej grała Irena Karel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=861489", "fragment_id": "999953/0", "subtitle": "", "title": "Ewa Nowowiejska", "parentId": 861489.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "999953", "score": 0.6079592108726501}, "uuid": "351b96f7-e737-4e7e-8d2e-c6e4e4997509"}, {"page_content": "Był synem Tatara Tuhaj-beja, wodza krymskiego, znanego z powieści \"Ogniem i mieczem\". W dzieciństwie został porwany przez pana Nienaszyńca na wymianę za wcześniej uprowadzoną jego młodszą siostrę Halszkę. Ponownie porwany przez wiarołomnych towarzyszy Nienaszyńca zbiegł lub został porzucony na stepie. Znalazł go i przygarnął pan Nowowiejski, który początkowo wychowywał go jak rodzonego syna. Po odkryciu, że Azja zapałał uczuciem do jego córki Ewki, Nowowiejski pobił córkę, a Azję kazał wychłostać. Po zaleczeniu ran Azja zbiegł i tułał się po świecie, aż trafił do wojska pod dowództwo hetmana Jana Sobieskiego, który po bitwach pod Bracławiem i Kalnikiem mianował go setnikiem chorągwi lipkowskiej. Następnie został odkomenderowany do stanicy Chreptiów pod komendę Michała Wołodyjowskiego, gdzie był znany pod przybranym nazwiskiem Mellechowicz. Rozpoznał go dopiero jego dawny opiekun, Nowowiejski. Tuhaj-bejowicz do szaleństwa zakochany w Baśce Wołodyjowskiej bezskutecznie próbował ją porwać. Kiedy to mu się nie udało (Wołodyjowska broniąc się uderzeniem kolby pistoletu wybiła mu oko, zmiażdżyła górną część nosa i nadwerężyła kość policzkową), zabił starego Nowowiejskiego, Ewkę oddał Tatarom, a Zosię Boską – narzeczoną Adama Nowowiejskiego, brata Ewy – zhańbioną trzymał w swoim namiocie, a następnie sprzedał jako niewolnicę. Oficjalnie przeszedł razem ze swoimi oddziałami na stronę turecką i został mirzą i dowódcą wszystkich Lipków. Schwytany przez Adama, zginął w męczarniach, wbity na pal na zgliszczach Raszkowa.Azja Tuhaj-bejowicz nie miał swojego historycznego pierwowzoru, służył Sienkiewiczowi raczej za uosobienie cech przypisywanych typowo Azjatom. Częściową inspiracją mogły być jednak dzieje Aleksandra Kryczyńskiego, autentycznego przywódcy zbuntowanych Lipków.\nW filmie \"Pan Wołodyjowski\" oraz w serialu \"Przygody pana Michała\" postać Azji Tuhaj-bejowicza zagrał Daniel Olbrychski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=587836", "fragment_id": "1566729/1", "subtitle": "", "title": "Azja Tuhajbejowicz", "source": "wikipedia", "start_index": 147.0, "document_id": "1566729", "parentId": 587836.0, "score": 0.5224097371101379}, "uuid": "8badbd48-6166-461d-90df-5a6c20cbfa0c"}, {"page_content": "Adam Nowowiejski – postać z powieści Henryka Sienkiewicza \"Pan Wołodyjowski\". \nCharakterystyka.\nWyśmienity zagończyk, który z rąk Tatara Azji syna Tuhajbeja utracił swego ojca, siostrę i narzeczoną. Mści się okrutnie na Tuhaj-bejowiczu wbijając go na pal. Po stracie rodziny, mimo dokonanej zemsty wpada w obłęd z rozpaczy. Ginie bohatersko w bitwie pod Chocimiem. \nH. Sienkiewicz tak opisuje okoliczności śmierci Adama Nowowiejskiego: „\"Wtem olbrzymi husarz, niszcząc wszystko przed sobą jak burza, dopada do białobrodego starca, staje w strzemionach, by ciąć tym okropniej, i ze strasznym zamachem (...) Pan Nowowiejski, on to był bowiem, straszne już poprzednio szerzył zniszczenie(...) Krzyknęli na widok śmierci wodza janczarowie i kilkunastu z nich wymierzyło janczarki w pierś młodego rycerza, on zaś (...) huknęły strzały, po których pan Nowowiejski zadarł konia i przechylił się w kulbace.\"„\nAndrzej Stoff poświęcił tej postaci dedykowany artykuł, w którym nazwał ją niekoniecznie drugoplanową, reprezentatywną do Sienkiewiczowskiego podejścia do idei zemsty, a także przykładem bohatera romantycznego, niezbyt często wykorzystywanego przez Sienkiewiecza.\nW kulturze.\nPostać Adama Nowowiejskiego występuje w filmie \"Pan Wołodyjowski\" w reżyserii Jerzego Hoffmana i serialu \"Przygody pana Michała\" w reżyserii Pawła Komorowskiego. W obu produkcjach rolę tę grał Marek Perepeczko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1092160", "fragment_id": "1384897/0", "subtitle": "", "title": "Adam Nowowiejski", "document_id": "1384897", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1092160.0, "score": 0.5833427906036377}, "uuid": "1de3a41a-6ce6-43d5-aa0e-88459bbfbb30"}, {"page_content": "Azja Tuhaj-bejowicz – fikcyjna postać literacka stworzona przez Henryka Sienkiewicza. Występuje w powieści \"Pan Wołodyjowski\".\nBiografia bohatera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=587836", "fragment_id": "1566729/0", "subtitle": "", "title": "Azja Tuhajbejowicz", "document_id": "1566729", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 587836.0, "score": 1.0}, "uuid": "df7e361e-a309-4985-8336-a77260737a15"}, {"page_content": "Zobacz też: inne postacie o imieniu „Azja”.\nAzja (także Asja; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀσία&lt;/&gt; Asía, łac. Asia) – w mitologii greckiej jedna z okeanid.\nUchodziła za córkę tytana Okeanosa i tytanidy Tetydy. Z tytanem Japetem, który był jej mężem (według niektórych źródeł był mężem Klimene, drugiej córki Okeanosa), miała czterech synów: Atlasa, Epimeteusza, Menojtiosa i Prometeusza (według niektórych źródeł matką ich była Klimene).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2231799", "fragment_id": "451620/0", "subtitle": "", "title": "Azja (okeanida)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "451620", "parentId": 2231799.0, "score": 0.1743132472038269}, "uuid": "f0dc315e-cb45-4f9a-a82f-9fda1be41be8"}, {"page_content": "Basia Wołodyjowska, wł. Barbara Wołodyjowska z d. Jeziorkowska herbu Rawicz – jedna z kluczowych postaci w powieści \"Pan Wołodyjowski\" Henryka Sienkiewicza.\nW powieści.\nMa około 20 lat. Jest drobna, ma płowe włosy, błyszczące oczy i różowe policzki. Wszędzie jej pełno, jest energiczna. Lubi władać bronią. Często przytrafiają jej się różne „konfuzje”. Jest ulubienicą pana Zagłoby. \nW 1668 roku przybyła wraz z panią Makowiecką i Krystyną Drohojowską (Krzysią) na sejm konwokacyjny do Warszawy. Tam pan Zagłoba dość nieudolnie próbował ją zeswatać z Michałem Wołodyjowskim (ten wówczas kochał się w Krzysi). Ostatecznie jednak „hajduczek” sama wyznała miłość „Małemu Rycerzowi”.\nW 1672 roku wraz z mężem udała się do Chreptiowa, gdzie Wołodyjowski został mianowany komendantem. Był to dla niej niezapomniany czas. Wraz z mężem ucztowała otaczana szacunkiem przez oficerów i żołnierzy Wołodyjowskiego, którzy ją pokochali. Próbowała zeswatać Ewę Nowowiejską z Azją Tuhaj-bejowiczem (synem Tuhaj-beja). On udawał zainteresowanie Ewą, ale tak naprawdę pragnął tylko Basi i nosił się z zamiarem jej porwania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915300", "fragment_id": "1035389/0", "subtitle": "", "title": "Basia Wołodyjowska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1035389", "parentId": 915300.0, "score": 0.373663067817688}, "uuid": "e364343b-3cc1-4aaf-a4d3-9b74f06e52e1"}, {"page_content": "W Chreptiowie dochodzi do kolejnych dramatycznych wydarzeń, gdy okazuje się, że podkomendny Wołodyjowskiego, setnik lipkowski Azja Mellechowicz jest zaginionym synem tatarskiego wodza Tuhaj-beja, zdeklarowanego wroga Polaków. Korzystając z okazji wspólnego wyjazdu do Raszkowa, Azja w drodze podstępem usiłuje porwać Basię, która stawiając opór, okalecza go, ucieka i po dramatycznych przejściach powraca do męża w Chreptiowie. W zemście, na rozkaz Azji Lipkowie palą Raszków i zabijają mieszkańców. Azja morduje starego szlachcica Nowowiejskiego, który wychowując go, okrutnie go potraktował za próbę romansu z córką Ewą, którą mściwy zdrajca oddaje swym Tatarom jako nałożnicę. Potem z oddziałem Lipków przekracza granicę i przechodzi na służbę tureckiego sułtana. Brat Ewy, Adam Nowowiejski, w pragnieniu pomszczenia ojca i w nadziei na odzyskanie siostry, na czele niewielkiego oddziału dokonuje dalekiego wypadu poza granice, znienacka porywa tam Azję i wymierza mu karę wbiciem na pal. \nNa wieść o zbliżaniu się wojsk tureckich Wołodyjowski opuszcza Chreptiów i udaje się do Kamieńca Podolskiego, gdzie wraz z wiernymi towarzyszami bierze udział w obronie pogranicznej fortecy. Jednakże mimo jej skutecznej obrony, generał ziem podolskich Potocki wraz z biskupem lanckorońskim (będącym od początku zwolennikiem układów z Turkami), ostatecznie poddają Kamieniec nieprzyjacielowi. Wołodyjowski wraz z Ketlingiem giną, celowo wysadzając w powietrze obwarowania fortecy.\nO filmie.\nProdukcja filmu od początku budziła spore zainteresowanie. Publicznie przeprowadzano castingi do planowanej obsady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=586038", "fragment_id": "1548487/1", "subtitle": "", "title": "Pan Wołodyjowski (film)", "document_id": "1548487", "start_index": 909.0, "parentId": 586038.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16463086009025574}, "uuid": "222574d2-f6d4-4fa6-8564-3b13cae84ece"}, {"page_content": "Azja porywa ją i wyznaje jej swoje uczucia, Basia jednak rani go i ucieka, mając ze sobą 2 konie - swojego i Azji. Pierwszego w trakcie ucieczki zabijają wilki, drugi topi się w rzece. Wyczerpana trafia wreszcie do Chreptiowa. Wołodyjowski boi się, że Basia umrze. Zagłoba, oficerowie i całe wojsko oczekiwali na jakieś wieści. Sprowadzony zostaje medyk i ksiądz. Medyk stwierdził, że Basia jest ciężko chora, ale wyzdrowieje. I wkrótce tak się dzieje. Potem Basia udała się do Kamieńca Podolskiego, który miał był później oblegany przez armię sułtańską. Jej mąż razem z Ketlingiem przysięgają bronić twierdzy do śmierci. W noc przed samobójczym wysadzeniem prochowni Michał pocieszał ją, żeby - jeżeli przyjdzie na niego „termin” - powiedziała sobie: „nic to”. Ona zapłakała, nie wyobrażając sobie życia bez swojego „Małego Rycerza”. Krótko przed śmiercią Michał kazał oficerowi Muszalskiemu przekazać Basi słowa: „nic to”.\nW filmie.\nW obu adaptacjach powieści, czyli w filmie \"Pan Wołodyjowski\" (1968) oraz w serialu telewizyjnym \"Przygody pana Michała\" (1969), w jej rolę wcieliła się Magdalena Zawadzka.\nPierwowzór historyczny.\nŻoną historycznego Jerzego Wołodyjowskiego była Krystyna Jeziorkowska, córka miecznika podolskiego Walentego. Za Wołodyjowskiego wyszła w 1662 roku, będąc już trzykrotną wdową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915300", "fragment_id": "1035389/1", "subtitle": "", "title": "Basia Wołodyjowska", "document_id": "1035389", "start_index": 1108.0, "parentId": 915300.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06992803514003754}, "uuid": "1cb9b764-39a3-4b99-80b9-f6123e5e4ac1"}, {"page_content": "Sienkiewicz wzorował postać Michała Wołodyjowskiego na autentycznym rycerzu Jerzym Wołodyjowskim. Towarzysz Wołodyjowskiego, Piętka, także istniał naprawdę. Z kolei postać Basi Wołodyjowskiej powstała na kartach powieści z inspiracji żoną Jerzego, Krystyną Jeziorkowską, jednak charakterologicznie obie kobiety były bardzo różne. Postacią częściowo autentyczną jest też Ketling (oryginalnie: Hekling / Heiking), major artylerii w Kamieńcu. Autor, bazując na prawdziwej biografii, skojarzył go z adoratorem Oleńki z wcześniejszych tomów, Hesslingiem. Nie do końca dobrze uźródłowioną historią, na której bazie Sienkiewicz tworzy wątek Zosi Boskiej, a także Ewki, jest biografia Adama Nowowiejskiego (zagończyk służący pod komendą Ruszczyca w Raszkowie). Inną postacią autentyczną jest pan Motowidło, podwładny książkowego pułkownika Wołodyjowskiego: zginął on pod Chocimem. Autentyczną postacią w powieści jest hetman Sobieski.\nWydarzenia historyczne.\nW akcji powieści pisarz zawarł następujące wydarzenia historyczne:\nFabuła.\nFabuła powieści dzieje się głównie na Kresach i przedstawia wydarzenia historyczne z lat 1668–1673 (okres wojen z Turcją za panowania Michała Wiśniowieckiego). Tytułowy „pan Wołodyjowski”, nazywany też „Małym Rycerzem”, to Jerzy Michał Wołodyjowski znany z poprzednich części powieści: 42-letni, oddany Polsce i swojej rodzinie, pułkownik i dowódca o najwyższym morale i nie splamionym zdradą sumieniu. W ostatniej części \"Trylogii\" pan Wołodyjowski po licznych perypetiach, walkach z tureckim najeźdźcą, osobistych kłopotach (m.in. lęk o porwaną przez Azję ukochaną Baśkę), ginie samobójczą śmiercią, broniąc Kamieńca Podolskiego. Ostatnie słowa jakie przekazuje żonie brzmią: „Nic to”.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=175931", "fragment_id": "5132/1", "subtitle": "", "title": "Pan Wołodyjowski", "parentId": 175931.0, "start_index": 984.0, "document_id": "5132", "source": "wikipedia", "score": 0.2735235095024109}, "uuid": "63279eb2-b5b5-4757-a077-c47d58e8685a"}, {"page_content": "Ketling, Hassling-Ketling of Elgin – fikcyjny bohater książek \"Potop\" i \"Pan Wołodyjowski\" Henryka Sienkiewicza. Z pochodzenia Szkot. \nPierwowzorem owej postaci był major Hejking, Kurlandczyk pochodzenia niemieckiego w służbie króla Polski. Pełnił rolę dowódcy artylerii w Kamieńcu Podolskim w trakcie II wojny tureckiej.\nŻyciorys.\nSwą przyszłą żonę, Krzysię Drohojowską, poznał w 1668 roku, kiedy gościła w jego domu. Gdy okazało się, że jest ona zaręczona z Wołodyjowskim, chciał uciec do Szkocji, jednak dogonił go Wołodyjowski, który początkowo chcąc się zemścić, pogodził się z nim i oddał mu Krzysię.\nKetling zginął podczas oblężenia Kamieńca Podolskiego (gdzie był dowódcą artylerii), kiedy dowiedziawszy się o kapitulacji twierdzy, wysadził ją, wierny swojej wcześniejszej przysiędze niepoddawania Kamieńca.\nW adaptacji filmowej \"Pan Wołodyjowski\" w reżyserii Jerzego Hoffmana w rolę Ketlinga wcielił się Jan Nowicki, zaś w serialu Pawła Komorowskiego \"Przygody pana Michała\" – Andrzej Łapicki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=586193", "fragment_id": "1548595/0", "subtitle": "", "title": "Hassling-Ketling of Elgin", "document_id": "1548595", "start_index": 0.0, "parentId": 586193.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22338542342185974}, "uuid": "3d8ab2b4-04ab-4968-aa4a-1fcd33155468"}]}
{"id": "q_275", "question": "Jak nazywał się papież sprawujący urząd podczas II wojny światowej?", "answer": [{"page_content": "Pierwsze sześć lat jego pontyfikatu przypadło w okresie II wojny światowej. Jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych, w marcu 1939 r. Pius obrał sobie za motto „Pokój jest dziełem sprawiedliwości” i uczynił starania o utrzymanie pokoju, swoim głównym priorytetem. 5 maja wysłał pismo do Hitlera z prośbą o dochowanie starań utrzymania pokoju, lecz rząd Rzeszy zapewnił, że nie ma zagrożenia wojną. Podobną prośbę skierował do Benito Mussoliniego, ale efekt był taki sam, jak w przypadku Hitlera. Do momentu przystąpienia Duce do wojny w 1940, papież starał się zachować pełną neutralność, dzięki czemu Rzym był traktowany jako otwarte miasto. Podczas wojny nadal nawoływał o pokój, co było głównie widoczne w przemówieniach bożonarodzeniowych. Organizował także pomoc humanitarną i udzielił azylu ok. 5000 Żydom. Potępił Hitlera za jego agresję na Związek Radziecki, a kiedy Führer zajął Rzym (10 września 1943 r.), Pius udzielał azylu dla jeńców wojennych i uchodźców w Watykanie. Nigdy jednak nie zaprotestował ostro przeciwko okrucieństwu hitlerowców i represji wobec Żydów, za co był krytykowany.\nPius XII przychylnie był nastawiony do narodowo-katolickich dyktatur gen. Francisca Franco w Hiszpanii, Antonia Salazara w Portugalii oraz faszystowskiej dyktatury Ante Pavelića w Chorwacji. Pavelića osobiście przyjął na audiencji w Watykanie, 18 maja 1941 r. i udzielił mu błogosławieństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99171", "fragment_id": "655685/5", "subtitle": "", "title": "Pius XII", "parentId": 99171.0, "start_index": 6207.0, "document_id": "655685", "source": "wikipedia", "score": 0.38541170954704285}, "uuid": "7d902254-321d-4aaa-bd3d-e7a59007a830"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: książka będąca jego pierwowzorem.\nŚwiadectwo – produkcja filmowa, której premiera miała miejsce w październiku 2008. Film ukazuje życie papieża Jana Pawła II oczami kardynała Stanisława Dziwisza.\nPo sukcesie książki \"Świadectwo\" wydanej w styczniu 2007, sam Stanisław Dziwisz i producenci postanowili wydać film, który jest w głównej mierze oparty na wspomnieniach kardynała.\nDokument nakręcony za pomocą urywków archiwalnych, jak również gry anonimowych aktorów. W całość wpleciony jest komentarz angielskiego aktora Michaela Yorka.\nOpis fabuły.\nFilm opowiada o historii posługi Stanisława Dziwisza papieżowi Janowi Pawłowi II.\nAkcja rozpoczyna się w małej wiosce Raba Wyżna w Małopolsce, gdzie młody Stanisław Dziwisz mieszkał z dość liczną rodziną. Kardynał opowiada przy tym różne historie związane z dzieciństwem, takie jak: ochrona żydowskiego mężczyzny podczas II wojny światowej, czy też traumatyczne wspomnienie rozstrzeliwania polskich jeńców.\nNastępnie przenosimy się do czasów studenckich Stanisława, który studiował w Seminarium Duchownym Archidiecezji Krakowskiej. Tu po raz pierwszy spotkał Karola Wojtyłę – seminaryjnego profesora teologii i biskupa krakowskiego.\nW kolejnej części, fabuła poświęcona jest przyszłemu papieżowi. Po stracie siostry, brata i matki, Wojtyła razem ze swoim ojcem przeniósł się z Wadowic do Krakowa, gdzie dorastał do kapłaństwa. 18 lutego 1941 roku, przyszłego papieża spotkała kolejna tragedia – zmarł jego ojciec, który był dla Karola jednym z większych autorytetów i jedną z ważniejszych osób w życiu.\nPo otrzymaniu święceń kapłańskich 1 listopada 1946 roku, dwa lata później Karol Wojtyła udał się do niewielkiej parafii we wsi Niegowić, aby pełnić tam posługę wikariusza. Urząd ten sprawował przez rok. Wtedy to również aktywnie udzielał się społecznie, organizując dla młodzieży m.in. spływy kajakowe, wycieczki w góry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1390540", "fragment_id": "190807/0", "subtitle": "", "title": "Świadectwo (film)", "document_id": "190807", "start_index": 1.0, "parentId": 1390540.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2726799249649048}, "uuid": "8b99b474-0920-446c-b0cc-5bd28437414d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nJuliusz II ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Iulius II&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Giulio II&lt;/&gt;, właśc. Giuliano della Rovere; ur. 5 grudnia 1443 w Albisoli, zm. 21 lutego 1513 w Rzymie) – papież w okresie od 1 listopada 1503 do 21 lutego 1513. Imię papieskie wybrał na cześć Juliusza Cezara.\nJeden z najpotężniejszych i najbardziej wpływowych papieży. Był centralną postacią wysokiego renesansu, pozostawiając po sobie znaczące dziedzictwo kulturowe i polityczne. W wyniku jego polityki, podczas wojen włoskich Państwo Kościelne pozostało niezależne i scentralizowane, zachowując wpływy dyplomatyczne i polityczne przez cały XVI wiek zarówno we Włoszech, jak i całej Europie.\nW 1506 założył Muzea Watykańskie i zapoczątkował przebudowę bazyliki św. Piotra.\nŻyciorys.\nWczesne życie.\nUrodził się 5 grudnia 1443 w Albisoli. Pochodził z rodu della Rovere i był jednym z pięciorga dzieci Rafaella della Rovere i Teodory di Giovanni Maneroli. Siedmioosobowa rodzina żyła w biedzie, a on sam miał zostać wychowany na kupca. Jego kuzynem był kardynał Girolamo Basso della Rovere, a bratem kondotier, Giovanni della Rovere.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81741", "fragment_id": "660906/0", "subtitle": "", "title": "Juliusz II", "parentId": 81741.0, "start_index": 0.0, "document_id": "660906", "source": "wikipedia", "score": 0.2166372686624527}, "uuid": "f71bcd15-29dd-427d-b52a-6c2f47df337e"}, {"page_content": "Operacja Rabat (niem. \"Operation Rabat\", także określenia \"Rabat-Fohn\" i \"Rabat-Föhn\") – określenie niemieckiego planu uprowadzenia lub internowania papieża Piusa XII (sprawującego pontyfikat w latach 1939-1958) na przełomie 1943 i 1944 r.\nPlan miał zostać wedle niektórych historyków i publicystów opracowany przez Adolfa Hitlera. Plan zakładać miał wkroczenie w styczniu 1944 r. 8 Dywizji Kawalerii SS „Florian Geyer”, przebranej za Włochów, do Watykanu oraz uprowadzenie papieża do zamku Lichtenstein koło Reutlingen w południowo-zachodniej części Niemiec; niektóre źródła mówią o planach zabicia papieża. Motywem opracowania planu miały być obawy nazistowskiego kierownictwa o proalianckie nastawienie Piusa XII i jego przychylność wobec Żydów, a także ukrywanie ich w katolickich klasztorach.\nŹródła informacji o planie.\nInformacja o przygotowywaniu takiego planu po raz pierwszy została podana wkrótce po zakończeniu II wojny światowej przez generała SS Karla Wolffa w ramach przesłuchiwania go jako świadka przed procesami norymberskimi. Szczegóły planu Wolff podał w 1972 r. na prośbę administracji Watykanu. Twierdził przy tym, że sam Hitler odstąpił od planu, obawiając się konsekwencji. W prawdziwość zeznań Wolffa część historyków powątpiewa, gdyż nie były one poparte jakimikolwiek dokumentami i częściowo sprzeczne z innymi zeznaniami. Informacje o planie były odtąd co kilka lat publikowane przez prasę w atmosferze sensacji jako rzekomo nowe odkrycia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2602645", "fragment_id": "1629268/0", "subtitle": "", "title": "Operacja Rabat", "document_id": "1629268", "start_index": 0.0, "parentId": 2602645.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15147614479064941}, "uuid": "b10a7c83-6f4c-4141-ac2e-2012857ad217"}, {"page_content": "Po wybuchu II wojny światowej korzystając ze statusu dyplomatycznego pomagał ludziom prześladowanym przez hitlerowców, m.in. wysyłając do Palestyny podrobione świadectwa chrztu i imigracji dla Żydów węgierskich. Ambasador niemiecki Franz von Papen ocenił, że Roncalli uratował około 24 tysiące żydów. W 1944 r. papież Pius XII mianował go nuncjuszem apostolskim w Paryżu, a od 1951 r. także stałym obserwatorem przy UNESCO.\n12 stycznia 1953 r. został mianowany kardynałem, a trzy dni później patriarchą Wenecji. Prezydent Francji Vincent Auriol powołał się na stary przywilej francuskich królów i sam włożył czerwony kapelusz na głowę kardynała Roncallego w czasie ceremonii w Pałacu Elizejskim. Jako kardynał był członkiem trzech kurialnych dykasterii: Kongregacji ds. Kościołów Wschodnich, Kongregacji Rozkrzewiania Wiary i Kongregacji ds. Zakonników.\nOd 1 marca 1896 r. należał do Franciszkańskiego Zakonu Świeckich.\nWybór na papieża.\nKonklawe w 1958 r. trwało trzy dni, podczas których odbyło się jedenaście głosowań. Ku zaskoczeniu samego Roncallego kardynałowie wybrali go 28 października, uznając go [] za „Papieża Przejściowego” – ze względu na zaawansowany wiek (77 lat).\nPontyfikat.\nWkrótce po wyborze Jan XXIII oznajmił, że jego głównym pragnieniem jest, by mógł być przede wszystkim pasterzem. Zaraz potem podjął cztery ważne decyzje: zwiększył liczebność Kolegium Kardynałów (unieważniając dekret Sykstusa V), postanowił zwołać synod i sobór powszechny, a także zrewidować kodeks prawa kanonicznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74800", "fragment_id": "661998/4", "subtitle": "", "title": "Jan XXIII", "document_id": "661998", "start_index": 5653.0, "parentId": 74800.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12622947990894318}, "uuid": "c36c1a46-019e-4f2b-8846-4b2f4a13fc19"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy papieża. Zobacz też: film o tytule \"Jan Paweł II\". Na tę stronę wskazuje także „Karol Wojtyła”. Zobacz też: Karol Wojtyła – polski oficer, ojciec Jana Pawła II.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Paweł II ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Ioannes Paulus PP. II&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Giovanni Paolo II&lt;/&gt;, właśc. ; ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, biskup pomocniczy krakowski (1958–1964), arcybiskup metropolita krakowski (1964–1978), kardynał prezbiter (1967–1978), zastępca Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski (1969–1978), 264. papież i 6. Suweren Państwa Watykańskiego w latach 1978–2005. Święty Kościoła katolickiego. Pierwszy w III RP kawaler Orderu Orła Białego, poeta, poliglota, a także aktor niezawodowy, dramaturg, pedagog, filozof historii, fenomenolog, mistyk i przedstawiciel personalizmu chrześcijańskiego.\n16 października 1978 został wybrany na papieża przez drugie zgromadzenie kardynałów, po śmierci Jana Pawła I, który zmarł po trzydziestu trzech dniach pontyfikatu. Przyjął imiona Jan Paweł dla uhonorowania swojego poprzednika. Jego wybór na Stolicę Piotrową miał szczególny wpływ na wydarzenia w Europie Wschodniej i w Azji w latach 80. i 90. XX wieku, w szczególności na przemiany demokratyczne w Polsce i w innych krajach bloku wschodniego. Od początku swojego pontyfikatu prowadził energiczne działania przeciwko komunizmowi i uciskowi politycznemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19413", "fragment_id": "170445/0", "subtitle": "", "title": "Jan Paweł II", "document_id": "170445", "start_index": 1.0, "parentId": 19413.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24889785051345825}, "uuid": "c67e9252-f818-4dba-86cd-d91d35a18224"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nPius XII ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Pius PP. XII&lt;/&gt;; właśc. Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli; ur. 2 marca 1876 w Rzymie, zm. 9 października 1958 w Castel Gandolfo) – włoski duchowny rzymskokatolicki, nuncjusz apostolski w Bawarii w latach 1917–1925, nuncjusz apostolski w Niemczech w latach 1920–1929, sekretarz stanu Stolicy Apostolskiej w latach 1930–1939, kamerling w latach 1935–1939, 260. papież i 2. Suweren Państwa Watykańskiego od 2 marca 1939 do 9 października 1958. Jako papież w latach 1944–1958 pełnił obowiązki sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej. Czcigodny Sługa Boży Kościoła katolickiego. Ogłosił dogmat o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i kapłaństwo.\nUrodził się w rodzinie adwokata konsystorii. Pochodził ze szlachty związanej z Watykanem. Był synem Filippa Pacelli i Virginii Graziosi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99171", "fragment_id": "655685/0", "subtitle": "", "title": "Pius XII", "document_id": "655685", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 99171.0, "score": 0.25181618332862854}, "uuid": "6142b72d-890c-4c5f-875f-2fcc40c1f87f"}, {"page_content": "W czasie II wojny światowej Polska i Włochy stały po przeciwnych stronach, ale nie było między tymi krajami oficjalnego stanu wojny.\n2 Korpus Polski brał udział w kampanii włoskiej. 11 tysięcy ludzi straciło życie, wielu z nich zostało pochowanych na Polskim Cmentarzu Wojennym na Monte Cassino, lub Casamassimie.\nPolski pisarz Gustaw Herling-Grudziński zamieszkał w Neapolu, gdzie poślubił Lidię, córkę filozofa Benedetto Croce. Pisał także dla włoskiego „\"Tempo presente\"”. Jego książka \"Inny Świat\" została wydana we Włoszech w 1958 roku. Polski miesięcznik Kultura był wydawany w Rzymie. Polski pisarz Jarosław Iwaszkiewicz stworzył kilka tekstów na temat Włoch, między innymi książkę „Włoskie nowele”.\nPolska komedia filmowa „Giuseppe w Warszawie” z 1964 roku przedstawiała przygody pokazanego z sympatią włoskiego żołnierza w okupowanej Warszawie podczas II wojny światowej.\nPolski Fiat był polską marką samochodową. Fiat 508 był produkowany w Polsce od 1932, Polski Fiat 125p od 1967, a później także Fiat 126 oraz inne. Lancia Ypsilon będzie produkowana w Tychach.\nW 1966 włoscy i polscy dyplomaci starali się razem dojść do kompromisu w sprawie wojny wietnamskiej. Dzięki włoskiemu ambasadorowi w Sajgonie, Giovanniemu D’Orlandi, i jego polskiemu odpowiednikowi Januszowi Lewandowskiemu (członkowi Międzynarodowej Komisji Nadzoru i Kontroli). Powstała wtedy tak zwana Operacja Marigold. Pokój \"Marigold\" był wspierany przez włoskiego ministra spraw zewnętrznych Amintore Fanfani. Ostateczny kompromis osiągnięty przez D’Orlandiego oraz Lewandowskiego zadecydował o następującym:\nW 1978 Karol Wojtyła został wybrany jako papież Kościoła katolickiego. Był to pierwszy papież pochodzący z innego kraju niż Włochy od szesnastego wieku.\nW 2003 oba kraje wsparły inwazję na Irak przeprowadzoną przez Stany Zjednoczone. Polska brała udział w samej inwazji, Włochy pomogły w utrzymaniu okupacji Iraku.Od początku badania opinii Polaków o innych narodowościach od lat 90. XX wieku Włosi plasowali się na czołowych miejscach wśród narodów, do których Polacy deklarują największą sympatię (63% i pierwsze miejsce w 1993 roku, 63% i drugie miejsce w 2024 roku), przy czym sporadycznie wskaźnik deklaracji sympatii spadał poniżej 50%. Według ocen na skali sympatii od -3 do +3, średnia ocena Włochów w 2024 roku wynosiła 1,29, na pierwszym miejscu wśród badanych narodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3518303", "fragment_id": "981959/2", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-włoskie", "document_id": "981959", "start_index": 3254.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3518303.0, "score": 0.18606817722320557}, "uuid": "b22a315e-7cea-4746-b609-f9fcb0510df8"}, {"page_content": "Od początku pontyfikatu planem papieża było wprowadzić Kościół w nowe tysiąclecie. Z okazji roku milenijnego postanowił to uczcić, ogłaszając obchody Roku Jubileuszowego. Obchody poprzedziły jedne z ważniejszych wydarzeń pontyfikatu pod względem dialogu z innymi religiami. W marcu 2000 papież odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej i spotkał się w Jerozolimie z premierem Izraela Ehudem Barakiem. W trakcie pielgrzymki papież odwiedził m.in. instytut Jad Waszem, poświęcony ofiarom Holocaustu, a także modlił się przy Ścianie Płaczu.\nLata 2000–2005.\nW ostatnich latach pontyfikatu Jan Paweł II musiał ograniczyć swoją aktywność ze względu na stan zdrowia. Postępująca choroba Parkinsona oraz przebyte w latach 90. operacje znacznie nadszarpnęły zdrowie papieża i zmusiły do mniejszej ilości pielgrzymek, jednak pomimo tego nie rozważał możliwości rezygnacji. Od 2003 jego stan nie pozwolił mu już poruszać się w pozycji stojącej, więc pokazywał się publicznie wyłącznie siedząc.\nOd 14 marca 2004 pontyfikat Jana Pawła II jest uznawany za najdłuższy, po pontyfikacie św. Piotra i bł. Piusa IX. Był papieżem przez 26 i pół roku (9666 dni). Długość jego pontyfikatu podkreśla także kontrast z papiestwem jego poprzednika Jana Pawła I, który papieżem był jedynie 33 dni. Osobistym sekretarzem Jana Pawła II przez cały pontyfikat był Stanisław Dziwisz (od 2006 kardynał). Jego drugim osobistym sekretarzem był natomiast Mieczysław Mokrzycki.\nPomimo choroby, usiłował doprowadzić do powstrzymania inwazji na Irak. Z tego powodu 13 stycznia 2003 Jan Paweł II apelował do przedstawicieli korpusu dyplomatycznego o pokój w Iraku: \"Nie wolno się uciekać do wojny, nawet gdy chodzi o tzw. dobro wspólne\". Zaznaczał, że wojna jest zawsze porażką ludzkości i jedynie w \"skrajnej ostateczności\" oraz \"na bardzo rygorystycznych warunkach\" może być ona ogłaszana. Potępił wszelkie formy przemocy, w tym przede wszystkim terroryzm.\nPielgrzymki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19413", "fragment_id": "170445/19", "subtitle": "", "title": "Jan Paweł II", "source": "wikipedia", "start_index": 29842.0, "parentId": 19413.0, "document_id": "170445", "score": 0.0943276658654213}, "uuid": "bcf09a1d-00c2-456b-adf5-4c02fa49436b"}, {"page_content": "Został potem biskupem, arcybiskupem, kardynałem i wyruszył na pamiętne konklawe, na którym został wybrany na papieża.\nKsiądz Stanisław został mianowany na sekretarza Karola Wojtyły w 1966 roku.\n16 października 1978, Wojtyła objął Stolicę Piotrową i przyjął imię Jan Paweł II, a Stanisław Dziwisz został osobistym sekretarzem głowy Kościoła katolickiego.\nTrzy lata po wyborze – 13 maja 1981 roku – papież został postrzelony przez tureckiego zamachowca Mehmeta Ali Ağca. Z czasem zdrowie papieża pogorszyło się i zachorował na chorobę Parkinsona, która spowodowała w jego organizmie stopniowe i całkowite spustoszenie. Dziwisz nieustannie czuwał przy schorowanym papieżu.\nKardynał odkrył wiele nieznanych faktów związanych z papieskim życiem Wojtyły, m.in.: nieudany zamach w Fatimie w 1982 roku.\nAkcja \"Świadectwa\" kończy się 8 kwietnia 2005 roku – w momencie pogrzebu Jana Pawła II. Kulminacyjnym momentem filmu jest nałożenie białej chusty na twarz papieża przez Dziwisza.\nRodzaje filmu.\nFilm przygotowany jest w dwóch wersjach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1390540", "fragment_id": "190807/1", "subtitle": "", "title": "Świadectwo (film)", "document_id": "190807", "start_index": 1909.0, "parentId": 1390540.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0944247841835022}, "uuid": "ba94407a-748a-4f43-adb1-e6690157aee1"}]}
{"id": "q_276", "question": "Jak nazywa się miejscowość na Kujawach znana ze zwycięstwa wojsk Władysława Łokietka nad armią krzyżacką w 1331 roku?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: Płowce w innych znaczeniach tej nazwy.\nPłowce – wieś kujawska w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie radziejowskim, w gminie Radziejów, a 8,5 km na wschód od Radziejowa. Wieś jest znana w historii Polski z bitwy między wojskami dowodzonymi przez króla Władysława I Łokietka i Krzyżakami.\nPodział administracyjny.\nPłowce leżą na Kujawach, przy trasie pomiędzy Włocławkiem i Brześciem Kujawskim a Radziejowem. Wieś królewska, położona w II połowie XVI wieku w powiecie radziejowskim województwa brzeskokujawskiego, należała do starostwa radziejowskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.\nHistoria wsi.\nPierwsza wzmianka o Płowcach (\"cum Placius\") pochodzi z roku 1143 przy oznaczaniu granic wsi Radziejowa. Płowce pierwotnie należały do dóbr królewskich. Historyczne warianty nazewnicze miejscowości to: \"Plowcze, Plowecz, Plowce, Blewo\".\n27 września 1331 r. na terenie wsi rozegrała się nierozstrzygnięta bitwa, w której starły się wojska polskie pod dowództwem króla Władysława I Łokietka z wojskami zakonu krzyżackiego dowodzonymi przez wielkiego mistrza Dietricha von Altenburga. Za pożyczkę udzieloną królowi Olbrachtowi dawna królewszczyzna przeszła na własność rodziny Leszczyńskich. Na swoją rezydencję w latach 1555–1580 wybrał Płowce starosta radziejowski Rafał Leszczyński, który później sprzedał wieś swojemu synowi Janowi Leszczyńskiemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=401525", "fragment_id": "49437/0", "subtitle": "", "title": "Płowce (województwo kujawsko-pomorskie)", "document_id": "49437", "start_index": 1.0, "parentId": 401525.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6957043409347534}, "uuid": "87dc07fc-01dc-4dd6-afa6-11d427a8c7f7"}, {"page_content": "Wojna polsko-krzyżacka 1327–1332 spowodowała duże zniszczenia na Kujawach. Jeszcze w 1329 r. Krzyżacy zdobyli ziemię dobrzyńską oraz spalili Włocławek. W 1330 r. obrócili w ruinę Wyszogród oraz Bydgoszcz, w 1331 r. zdobyli Inowrocław, a w 1332 r. Brześć. 27 września 1331 roku pod Radziejowem i Płowcami doszło do walnej bitwy wojsk Łokietka z armią krzyżacką, w wyniku której wojska zakonne poniosły duże straty. Mimo tego cała dzielnica znalazła się pod okupacją krzyżacką aż do 1337 r., kiedy Kazimierz Wielki uzyskał w Wyszehradzie gwarancję warunkowego zwrotu całych Kujaw (kasztelania inowrocławska, bydgoska, wyszogrodzka, kruszwicka, księstwo gniewkowskie i brzeskokujawskie) oraz ziemi dobrzyńskiej. Decyzja ta została potwierdzona pokojem w Kaliszu w 1343 r. W 1346 r. Kazimierz Wielki nadał prawa miejskie Bydgoszczy, a władzę na Kujawach w imieniu monarchy sprawowali: wojewoda, starosta i sędzia, zlokalizowani w Brześciu. W połowie XIV w. nastąpiło rozdzielenie kujawskich urzędów starościńskich między Brześć, Bydgoszcz (od 1358 r.) i Inowrocław (1364 r. po zastawieniu przez Władysława Białego księstwa gniewkowskiego). Czasy Kazimierza Wielkiego przyniosły również budowę czterech zamków obronnych na Kujawach: w Bydgoszczy, Kruszwicy (zachowana wieża), Przedczu (częściowo zachowany) i Złotorii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32244", "fragment_id": "181081/8", "subtitle": "", "title": "Kujawy", "parentId": 32244.0, "start_index": 10965.0, "document_id": "181081", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "d6ee21fe-ef85-41f6-8dc7-a2d853e6afdb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Płowcami – bitwa stoczona 27 września 1331 na polach wsi Płowce pomiędzy wojskami dowodzonymi przez króla Władysława I Łokietka a oddziałami zakonu krzyżackiego pod wodzą komtura krajowego chełmińskiego Otto von Lauterberga, marszałka zakonu Dietricha von Altenburga i wielkiego komtura Ottona von Bonsdorfa.\nPrzed bitwą.\nKrzyżacy zawarli z czeskim królem Janem Luksemburskim sojusz przeciwko Polsce i w myśl jego postanowień mieli 21 września spotkać się pod Kaliszem z Czechami i następnie uderzyć na Wielkopolskę i Kujawy. W związku ze spóźnieniem Czechów, Krzyżacy postanowili samodzielnie uderzyć na Kujawy, gdzie później dołączyłyby do nich wojska czeskie. 26 września Krzyżacy zdobyli Radziejów i przed świtem zwinąwszy obóz, rozpoczęli marsz w kierunku Brześcia Kujawskiego. Wojska krzyżackie w sile około 7000, wyruszając na Brześć, podzieliły się na dwie części – jedną pod dowództwem Otto von Lauterburga liczącą około 2/3 całej armii oraz drugą, która miała pod dowództwem Dietricha von Altenburga zebrać żywność. Poruszający się za wojskami krzyżackimi Łokietek z oddziałami liczącymi 4 tys. ludzi napotkał oddział Dietricha von Altenburga, który zaatakował i pokonał. Później oddział główny wojsk krzyżackich zawrócił po otrzymaniu informacji o porażce Dietricha i stoczył nierozstrzygniętą walkę z polskimi oddziałami.\nBitwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10911", "fragment_id": "169160/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Płowcami", "parentId": 10911.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169160", "score": 0.8030776977539062}, "uuid": "2ff28984-2d68-4fd4-ae4c-3b7a70e6ca83"}, {"page_content": "W roku 1331 nastąpiła kolejna wyprawa zbrojna Krzyżaków na ziemie polskie. Tym razem zgodnie z planem działania wojsk Zakonu pod dowództwem Dietricha von Altenburga miały być skoordynowane z wyprawą króla czeskiego Jana Luksemburczyka. Do spotkania obu armii miało dojść pod murami Kalisza. W połowie roku oddziały krzyżackie realizujące to przedsięwzięcie wkroczyły do Kujaw i Wielkopolski na rekonesans, zajmując m.in. Pyzdry (pod tą miejscowością doszło do zwycięskiej potyczki z oddziałami polskimi) i Gniezno. Główna wyprawa została zorganizowana we wrześniu. Armia zakonna dotarłszy pod Kalisz nie zastała jednak wojsk czeskich. Jana Luksemburczyka zatrzymał skutecznie opór księcia świdnickiego Bolka II i nieuregulowana sprawa Głogowa po śmierci księcia Przemka. Nie mogąc zadać Łokietkowi decydującego ciosu, Krzyżacy zdecydowali się na ostateczne opanowanie Kujaw. W nocy z 23 na 24 września doszło do pierwszego większego nierozstrzygniętego starcia pod Koninem. Trzy dni później, rankiem 27 września 1331, oddziały polskie liczące około 5000 ludzi, dowodzone osobiście przez króla Władysława Łokietka i jego syna królewicza Kazimierza napotkały w rejonie Radziejowa tylną straż krzyżacką, korpus Altenburga. Korzystając z zaskoczenia, Polacy rozbili wrogi oddział, biorąc do niewoli rannego dowódcę wyprawy Dietricha von Altenburga (później odbitego przez Krzyżaków). Po południu doszło do kolejnego starcia pod wsią Płowce. W bitwie między Radziejowicami a Płowcami poległo w sumie 73 braci zakonnych. Krzyżacy wycofali się za Wisłę, rezygnując z opanowania Kujaw", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/26", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "source": "wikipedia", "start_index": 32451.0, "document_id": "175095", "parentId": 6945.0, "score": 0.7904008030891418}, "uuid": "9db209a6-4b96-4d9e-bf4f-10642021507c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Koninem – miała miejsce w nocy z 23 na 24 września 1331 roku podczas wielkiego najazdu zakonu krzyżackiego na ziemie polskie.\nPo dwóch dniach bezskutecznych prób zdobycia Kalisza oraz wobec niestawienia się w umówionym miejscu swego sprzymierzeńca, króla czeskiego Jana Luksemburskiego, wojska krzyżackie odstąpiły od oblężenia miasta. Siły dowodzone przez komtura ziemi chełmińskiej Ottona von Lauterberga i wielkiego marszałka Dietricha von Altenburga skierowały się na północ w kierunku Konina. Król Polski Władysław I Łokietek zwlekał z uderzeniem na oddziały krzyżackie, czekając na połączenie z rycerstwem wielkopolskim prowadzonym przez wojewodę poznańskiego Wincentego z Szamotuł, co nastąpiło 22 września. Wojska krzyżackie, które dotarły do Konina, w chwili wkraczania do miasta zostały zaatakowane przez wojska polskie. Bitwa nie przyniosła rozstrzygnięcia. Władysław Łokietek, nie będąc pewny wyniku starcia, zaprzestał walki i wycofał swoje oddziały; według innych przekazów siły polskie uciekły z pola walki. Krzyżacy, korzystając ze zdobytej przewagi, rozpoczęli marsz w kierunku Brześcia Kujawskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1151427", "fragment_id": "1369466/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Koninem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1369466", "parentId": 1151427.0, "score": 0.3926600217819214}, "uuid": "1e4368ee-f226-4e67-bc24-0867c004d5ae"}, {"page_content": "Podczas gdy Krzyżacy wycofywali się na północ z uprowadzoną ludnością, za nimi podążał z oddziałem rozpoznawczym Wincenty z Szamotuł, a za nim król z resztą armii. Z Radziejowa Krzyżacy postanowili uderzyć na Brześć Kujawski, dokąd wyruszył główny oddział armii, zostawiając resztę wojsk z wielkim marszałkiem Altenburgiem w obozie. W tym momencie Władysław Łokietek postanowił zaatakować część sił zakonnych 27 września 1331 roku, w wyniku z czego doszło do bitwy pod Płowcami na Kujawach. Bitwa nie została jednoznacznie rozstrzygnięta, lecz to strona polska zrealizowała swój cel – kampania Krzyżaków na ziemiach polskich została przerwana, uniemożliwiono im zdobycie Brześcia i podbój Kujaw.\nJuż 20 listopada 1331 roku nastąpił kolejny dywersyjny najazd Zakonu na Kujawy. A 9 kwietnia 1332 roku zakon krzyżacki ponownie najechał na Kujawy, zdobywając w dniu 19 kwietnia 1332 roku, po 3 dniach oblężenia Brześć Kujawski i zajmując 26 kwietnia Inowrocław. Jako ostatnia poddała się Krzyżakom Pakość, która skapitulowała 12 lipca 1332 roku. Reakcja ze strony sędziwego króla już nie nastąpiła – zmarł on 2 marca 1333 roku w wieku 73 lat.\nPoczątek panowania Kazimierza Wielkiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=756343", "fragment_id": "821500/5", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-krzyżackie", "parentId": 756343.0, "start_index": 7136.0, "document_id": "821500", "source": "wikipedia", "score": 0.9168637990951538}, "uuid": "206a23dc-04c7-448c-a123-c05d88fee111"}, {"page_content": "18 października 1330 Władysław Łokietek zawarł z krzyżakami rozejm, na mocy którego odzyskał Bydgoszcz i Wyszogród. Jednak podczas kolejnej wyprawy krzyżackiej w lipcu 1331 odnotowano jedynie zdobycie Bydgoszczy. Wyszogród był już tak zniszczony, że nie został obsadzony przez załogę polską.\nWyszogród, Bydgoszcz i całe Kujawy na sześć lat dostały się pod okupację krzyżacką. Po warunkowym zwrocie tych ziem Polsce w 1337 roku, król Kazimierz Wielki zdecydował, aby nowym ośrodkiem wiodącym została sąsiednia Bydgoszcz. Właśnie tam został wybudowany zamek, lokowane miasto oraz erygowano starostwo grodowe obejmujące terytorialnie dawne kasztelanie: wyszogrodzką i bydgoską plus terytorium tuczeńskie.\nNatomiast następcami Wyszogrodu zostały miasta:\nGrodzisko.\nPo zniszczeniach w 1330 osadnictwo wokół grodu nie zanikło zupełnie. Pozostały wieś zwana Wyszogrodem i parafia z kościołem i plebanem. Duchowni wyszogrodzcy są wzmiankowani w latach 1349, 1375, 1382. W 1349 dzięki fundacji księcia Kazimierza Słupskiego został odbudowany kościół parafialny, który do ok. 1430 był świątynią parafialną dla Fordonu i nosił po dawniejszym tytuł św. Marii Magdaleny. Wieś Wyszogród funkcjonowała do połowy XV wieku, kiedy to rozpoczął się proces jej zaniku. Około 1500 roku wieś przekształciła się w obszar niezamieszkanych pól uprawnych, będących własnością mieszczan fordońskich. W dokumentach z XVI–XVIII wieku niejednokrotnie posługiwano się określeniami „gór wyszogrodzkich”. W 1724 pojawiło się określenie „szańce”, a z końcem tego wieku „szwedzkie szańce”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143376", "fragment_id": "7567/14", "subtitle": "", "title": "Wyszogród (Bydgoszcz)", "document_id": "7567", "start_index": 19970.0, "parentId": 143376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3187493085861206}, "uuid": "2147c7b3-7c80-406f-8c1e-9c1668045a80"}, {"page_content": "W XIII wieku stosunki polsko-krzyżackie były dobre, lecz wiek XIV – wraz ze wzrostem potęgi zakonu – przyniósł zmianę. Będąc królem Polski, Wacław II Czeski zawarł z Brandenburczykami umowę, na mocy której miał oddać Pomorze Gdańskie w zamian za Nową Marchię. Ostatecznie do zamiany nie doszło z powodu śmierci króla, jednak w 1308 Brandenburgia postanowiła skorzystać ze słabości państwa Władysława Łokietka i zajęła Pomorze. Książę zmuszony był zwrócić się o pomoc do Krzyżaków, którzy wyparli najeźdźców. Za swoją pomoc zażądali jednak wysokiej zapłaty, przewyższającej wartość odbitych ziem. Wobec odmowy zapłaty przez Władysława zagarnęli całe Pomorze Gdańskie w 1309 roku. Osłabiona w tym czasie Polska, podzielona wciąż na dzielnice, nie była w stanie natychmiast przeciwstawić się agresji, co spowodowało utratę tych ziem na długie lata.\nW 1320 roku królem Polski został Władysław I Łokietek, który wygrał proces z Krzyżakami przed sądem papieskim w Inowrocławiu. Wyrok z 1321 roku nakazał im zwrot Pomorza Gdańskiego Polsce, ale zakon, mimo polskich akcji dyplomatycznych i orzeczeń sądów papieskich, nie zamierzał zwrócić tych ziem.\nW 1331 doszło do zawarcia groźnego dla Polski sojuszu Jana Luksemburskiego z Krzyżakami. Ci ostatni, licząc na wspólną akcję pod Kaliszem, najechali kraj od północy. Łokietek postanowił zaatakować część ich sił. 27 września 1331 roku doszło do starcia pod Płowcami na Kujawach. Bitwa nie została jednoznacznie rozstrzygnięta, lecz to strona polska zrealizowała swój cel – kampania Krzyżaków na ziemiach polskich została przerwana. Jednak już 9 kwietnia 1332 roku zakon ponownie napadł na Polskę, zagarniając Kujawy i ziemię dobrzyńską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=716", "fragment_id": "181415/3", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Grunwaldem", "document_id": "181415", "start_index": 3876.0, "parentId": 716.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6177970170974731}, "uuid": "3ef59bc2-0448-428c-9276-df423a57db33"}, {"page_content": "W lipcu 1331 roku doszło do zawarcia bardzo groźnego dla Polski sojuszu Jana Luksemburskiego z Krzyżakami. Krzyżacy w lipcu zajęli Bydgoszcz, Kwieciszewo, Pyzdry, po czym 27 lipca pod miastem rozbili wojska polskie Wincentego z Szamotuł. Następnie Krzyżacy zdobyli Środę, Pobiedziska, Klecko i 31 lipca Gniezno (bez katedry i kościoła franciszkanów), a 1 sierpnia Żnin. Miało to być preludium do właściwej kampanii prowadzonej z Janem Luksemburskim, z którym Krzyżacy mieli spotkać się pod Kaliszem. We wrześniu Krzyżacy spod Płocka uderzyli na Łęczycę, którą spalili (bez grodu), a następnie Szadek i Sieradz. Świeżo odrodzonemu państwu polskiemu groziła utrata suwerenności, jednak nie doszło do tego przez zbyt wolne działania Jana Luksemburskiego: Król Czech zamiast do Kalisza, gdzie czekali na niego 21–22 września oblegający to miasto Krzyżacy, ruszył w końcu września na Poznań, który miał się znaleźć w zasięgu wpływów krzyżackich. Krzyżacy w efekcie nie mogąc zdobyć Kalisza zaczęli się wycofywać na Kujawy paląc Stawiszyn, Konin i rozbijając w nocy z 23–24 września pod miastem część polskich oddziałów Władysława Łokietka.\nBitwa pod Płowcami.\n \"Osobny artykuł: Bitwa pod Płowcami.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=756343", "fragment_id": "821500/4", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-krzyżackie", "source": "wikipedia", "start_index": 5942.0, "parentId": 756343.0, "document_id": "821500", "score": 0.33161449432373047}, "uuid": "f1d2a166-e619-43ef-8399-8e69222888d7"}, {"page_content": "W 1306 przedstawiciele pomorskiego rodu Święców oddali Władysławowi Łokietkowi Pomorze Gdańskie. Namiestnikami w tej dzielnicy książę mianował swych bratanków Przemysła i Kazimierza. Latem 1308 wojska brandenburskie przy pomocy rodu Święców zajęły Pomorze. Łokietek wezwał na pomoc Krzyżaków, którzy wyparli Brandenburczyków, ale zażądali wypłacenia wysokiej sumy za pomoc oraz odsprzedanie Pomorza. Wobec braku zgody księcia krakowskiego, Krzyżacy zajęli zbrojnie gród, odkupując prawa do tej dzielnicy od Brandenburgii. Sąd papieski w Inowrocławiu w 1321 nakazał zwrot Polsce Pomorza i ziemi chełmińskiej oraz wypłacenia jej odszkodowania w wysokości 30 000 grzywien. Zakon jednak nie zamierzał rezygnować ze zdobyczy.\nPo raz kolejny do sporów z Zakonem doszło w 1327, gdy Łokietek wyprawił się na Mazowsze z celem przyłączenia go do swego królestwa. Z pomocą książętom mazowieckim przyszli Krzyżacy, którzy nieustannie atakowali ziemie polskie. W 1329 zajęli ziemię dobrzyńską. W 1331 wraz z Janem Luksemburskim wyprawili się na Kujawy i Wielkopolskę i gdy doszli pod Kalisz, a ich czeski sojusznik nadal przebywał na Śląsku, wycofali się. Podzieli się na dwa oddziały. Większy oddział wyruszył pod Brześć Kujawski, a mniejszy miał odprowadzić tabory z łupami. Ten oddział 27 września zaatakował Łokietek. Rozegrała się słynna bitwa pod Płowcami. Polski król pokonał Krzyżaków, jednak z większym oddziałem już nie był w stanie wygrać. W następnym roku Polska utraciła Kujawy. Król był zmuszony zawrzeć roczny rozejm z Zakonem. Rok później Łokietek zmarł, rządy w kraju objął jego syn Kazimierz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65662", "fragment_id": "646215/2", "subtitle": "", "title": "Zjazdy w Wyszehradzie", "document_id": "646215", "start_index": 3068.0, "source": "wikipedia", "parentId": 65662.0, "score": 0.5496446490287781}, "uuid": "5d836c2a-9b2f-4d53-83ed-5b29a5812737"}]}
{"id": "q_277", "question": "Kto podpisał akt kapitulacji ze strony Niemiec 7 maja 1945 roku?", "answer": [{"page_content": "7 maja 1945 roku generaloberst Jodl – jako jeden z najwyższych oficerów niemieckich sił zbrojnych – podpisał w Reims akt bezwarunkowej kapitulacji niemieckich sił zbrojnych (reprezentował Prezydenta Rzeszy Karla Dönitza). Po aresztowaniu marszałka Wilhelma Keitla został na krótko ostatnim szefem OKW. Aresztowany przez aliantów 23 maja 1945 i postawiony przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze, który sądził zbrodniarzy wojennych. Oświadczył na nim między innymi, że połączone siły Polski, Anglii i Francji mogły odnieść zwycięstwo nad Niemcami już w 1939 r. Ponadto jego zdaniem 110 dywizji francuskich i brytyjskich nie podjęło żadnych działań wobec szczupłych sił niemieckich na froncie zachodnim. Według niego, okres kampanii wrześniowej był jedynym okresem II wojny światowej, kiedy alianci mogli odnieść szybkie zwycięstwo nad Wehrmachtem, zajętym walkami w Polsce. Twierdzenia te bywały później bezkrytycznie powielane w publicystyce jako potwierdzenie że Niemcy mogły być pokonane w 1939 roku w razie bardziej aktywnych działań aliantów, lecz ich zasadność jest podważana przez historyków wojskowości.\nW 1946 r. został osądzony przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze i uznany za winnego. Skazano go na śmierć za udział w planowaniu wojny. Został powieszony, chociaż prosił o egzekucję przez rozstrzelanie. Po kremacji jego prochy wrzucono do rzeki Izary. 28 lutego 1953 roku sąd niemiecki uznał, że działalność Jodla w czasie wojny nie wykraczała poza ramy działania operacyjnego. Ta decyzja została unieważniona przez bawarskiego ministra działającego pod naciskiem amerykańskim.\nRodzina ufundowała symboliczny grobowiec Jodla (cenotaf), ustawiony na grobie jego dwóch żon, znajdującym się na niewielkim cmentarzu na wyspie Frauenchiemsee na jeziorze Chiemsee w Bawarii. Trwa spór sądowy o usunięcie informacji o generale z nagrobka.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76", "fragment_id": "180765/2", "subtitle": "", "title": "Alfred Jodl", "document_id": "180765", "start_index": 2284.0, "parentId": 76.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2988288998603821}, "uuid": "7410e7b0-f9ee-4f08-9e5b-9f43b1db35c4"}, {"page_content": "O godz. 23:01 czasu środkowoeuropejskiego 8 maja 1945 roku nastąpiła całkowita i bezwarunkowa kapitulacja Niemiec. W imieniu III Rzeszy podpis pod aktem kapitulacji złożył feldmarszałek Wilhelm Keitel. Deklaracją berlińską rządy czterech mocarstw sprzymierzonych: ZSRR, USA, Wielkiej Brytanii i Francji przejęły władzę w Niemczech. Władzę sprawowała w tym okresie Międzysojusznicza Rada Kontroli z siedzibą w Berlinie, w skład której wchodzili komendanci wojskowi mocarstw alianckich. Niemcy dotknęły poważne straty terytorialne i ludnościowe oraz zniszczenia wojenne. Całe terytorium III Rzeszy znalazło się pod obcym zarządem, przy czym prawie 1/3 terytorium – wszystkie ziemie na Wschód od Odry i Nysy Łużyckiej – przekazano cywilnej administracji Polski i ZSRR, zaś Okręg Saary – Francji. W wojnie poległo ponad 7 mln żołnierzy niemieckich (i austriackich) oraz ponad 3 mln ludności cywilnej. Berlin leżał w gruzach, a liczba ludności zmniejszyła się z 4,3 mln sprzed wojny do 2,8 mln po kapitulacji. Celem okupacji była całkowita demilitaryzacja Niemiec (oraz całkowita likwidacja przemysłu zbrojeniowego), denazyfikacja społeczeństwa (połączona z ukaraniem nazistowskich zbrodniarzy wojennych), demokratyzacja (polegająca na zniesieniu całości ustawodawstwa narodowosocjalistycznego) oraz dekartelizacja gospodarki (likwidacja porozumień monopolistycznych przemysłu niemieckiego, współodpowiedzialnego za rozwój machiny wojennej III Rzeszy), aby przygotować Niemców do przyszłego życia politycznego na podstawach demokratycznych i do pokojowej współpracy na arenie międzynarodowej.\nPodział Niemiec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/58", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "document_id": "4121", "start_index": 75503.0, "parentId": 158786.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5268521904945374}, "uuid": "9685a939-8651-451e-9e69-264dcb9a1e9f"}, {"page_content": "7 maja o godzinie 02:41 Niemcy, w jednym ze szkolnych budynków – kwaterze głównej Alianckich Sił Ekspedycyjnych generała Eisenhowera w Reims we Francji – skapitulowały przed przedstawicielami armii USA i Wspólnoty Brytyjskiej oraz Armii Czerwonej. W imieniu aliantów pod aktem kapitulacji (później nazwanym „wstępnym protokołem kapitulacji”) podpisali:\nWarto podkreślić, że nie wywieszono wówczas flagi francuskiej, a zaproszony w ostatniej chwili francuski generał korpusu armii François Sevez – przedstawiciel gospodarzy był podczas tej ceremonii świadkiem, nie stroną.\nZe strony niemieckiej pod aktem podpisy złożyli:\nDelegacja niemiecka działała z upoważnienia Naczelnego Dowódcy Wehrmachtu i prezydenta Rzeszy wielkiego admirała Karla Dönitza.\nAkt kapitulacji mówił o zaprzestaniu działań zbrojnych przez wszystkie siły lądowe, morskie i powietrzne będące pod dowództwem niemieckim w dniu 8 maja o godzinie 23:01 czasu środkowoeuropejskiego.\nOstateczna kapitulacja.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Kapitulacja III Rzeszy 8 maja 1945 w Berlinie\nNa kategoryczne żądanie Stalina 8 maja (było to o godzinie 23:01, według czasu moskiewskiego nastał już 9 maja, godzina 01:01) w kwaterze marszałka Żukowa, w gmachu szkoły saperów w dzielnicy Karlshorst w Berlinie zorganizowano podpisanie bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu i innych sił III Rzeszy (z uzupełnieniem w punkcie 2, że kapitulujące wojska zdają broń miejscowym dowódcom koalicji) przed przedstawicielami trzech mocarstw sojuszniczych (Związek Radziecki, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania) oraz Francji:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829", "fragment_id": "186127/1", "subtitle": "", "title": "Kapitulacja III Rzeszy", "parentId": 2829.0, "start_index": 1823.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186127", "score": 0.871486485004425}, "uuid": "acca2629-1e46-4063-b165-f267c2cd9bd7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nKapitulacja III Rzeszy – końcowy akcent II wojny światowej w Europie, który nastąpił 8 maja 1945 roku o 22:43 czasu środkowoeuropejskiego, czyli 9 maja o 00:43 według czasu moskiewskiego. Akt wszedł w życie 8 maja 1945 o 23:01 czasu środkowoeuropejskiego, czyli 9 maja o 1:01 czasu moskiewskiego. Dzień wcześniej, 7 maja 1945, podpisano pierwszą kapitulację nazwaną później \"wstępnym protokołem kapitulacyjnym\".\nPrzygotowanie do kapitulacji.\nNa konferencji w Casablance 13 stycznia 1943 roku prezydent USA Franklin Roosevelt jako pierwszy ogłosił, że alianci zaakceptują tylko bezwarunkową kapitulację Rzeszy. Europejska Komisja Doradcza opracowała zaakceptowany przez państwa koalicji antyhitlerowskiej dokument pt. „Warunki kapitulacji Niemiec”.\nPo śmierci Adolfa Hitlera (30 kwietnia 1945) nowym kanclerzem Rzeszy został Joseph Goebbels (zastąpiony dzień później przez Ludwiga Schwerina von Krosigka), a prezydentem Karl Dönitz. Utworzył on swój gabinet we Flensburgu. Dönitz, bezpartyjny dowódca Kriegsmarine, starał się przedstawić swój rząd jako apolityczny, jednak ze względu na brak potępienia nazizmu, używanie jego symboli oraz legalność NSDAP Sowieci i Amerykanie nie zmienili swojego stosunku do państwa niemieckiego. W wyniku ofensyw alianckich na początku maja Wehrmacht bronił się już tylko w Meklemburgii, okolicach Hamburga, południowej Bawarii, w oblężonej twierdzy we Wrocławiu, w odciętych francuskich portach La Rochelle i Saint-Nazaire nad Atlantykiem, w Czechach i na Morawach, na Półwyspie Helskim, w północnej Chorwacji i w północnych Włoszech, w Austrii, zachodniej Holandii, Kurlandii, Danii i w południowej Norwegii.\nPierwsza kapitulacja.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Kapitulacja III Rzeszy 7 maja 1945 w Reims", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829", "fragment_id": "186127/0", "subtitle": "", "title": "Kapitulacja III Rzeszy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "186127", "parentId": 2829.0, "score": 0.6510804891586304}, "uuid": "ba700084-5e61-45b1-b568-66f19fd92972"}, {"page_content": "Po kapitulacji Berlina w innych rejonach Europy wojska niemieckie także zaczęły składać broń. 2 maja siły niemieckie, liczące około miliona żołnierzy, w północnych Włoszech i południowej Austrii skapitulowały. Trochę później oddziały brytyjskiej 2 Armii zdobyły Szlezwik-Holsztyn i wyzwoliły Danię, a 2 Front Białoruski zdobył Meklemburgię. Po zdobyciu Berlina Stawka rozkazała jednostkom 1 Frontu Ukraińskiego skręcić na południe, by wziąć udział w operacji praskiej. 6 maja, po trzech miesiącach oblężenia, padł Wrocław. 9 maja Armia Czerwona wyzwoliła Pragę. Na południu po zdobyciu Monachium wojska amerykańskie nacierały w kierunku Tyrolu. Siły francuskie zdobyły Bregencję nad Jeziorem Bodeńskim. 9 maja poddały się otoczone niemieckie oddziały na Helu, w ujściu Wisły i w Kurlandii.\n7 maja w kwaterze Eisenhowera w Reims gen. Alfred Jodl podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. Stalin chciał jednak, aby akt kapitulacji podpisano w Berlinie, w radzieckiej strefie okupacyjnej, przez naczelne dowództwo Armii Czerwonej. Tuż przed północą 8 maja w dzielnicy Karlshost w Berlinie zebrały się delegacje aliancka i niemiecka, po czym podpisano akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. W całym Berlinie czerwonoarmiści rozpoczęli świętowanie zwycięstwa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=171356", "fragment_id": "27820/52", "subtitle": "", "title": "Operacja berlińska", "document_id": "27820", "start_index": 66978.0, "parentId": 171356.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6486854553222656}, "uuid": "4933d5dd-d9e6-4b62-b1b8-e5fa68138060"}, {"page_content": "Gen. de Lattre de Tassigny został wysłany do Berlina przez gen. bryg. Charles de Gaulle, przewodniczącego francuskiego Rządu Tymczasowego. Zagroził on samobójstwem, gdyby odmówiono mu prawa do podpisania dokumentu i wywieszenia francuskiej flagi, a podpisujący akt kapitulacji (Wehrmachtu) w imieniu zwyciężonych Niemiec feldmarszałek Wilhelm Keitel skomentował obecność de Tassigny’ego w ten sposób, że powinien on złożyć podpis po obu stronach – składających i przyjmujących kapitulację. W końcu po protokolarnych przepychankach, miejsce na flagę i podpis (po stronie przyjmujących kapitulację, ale też jako świadek) się znalazło.\nAkt kapitulacji podpisali:\nRównież przy tej kapitulacji delegaci niemieccy, zanim złożyli podpisy, przedłożyli aliantom pełnomocnictwa otrzymane od Naczelnego Dowódcy Wehrmachtu i prezydenta Rzeszy, wielkiego admirała Karla Dönitza.\nPierwsza kapitulacja spisana była w języku angielskim, druga w angielskim, rosyjskim i niemieckim, z zaznaczeniem, że dwa pierwsze są autentyczne. Obie zawierały w punkcie 4 zastrzeżenie, że \"niniejszy akt kapitulacji nie stanowi przeszkody dla ogólnego dokumentu kapitulacji nałożonego przez Narody Zjednoczone lub w ich imieniu w stosunku do Niemiec i niemieckich sił zbrojnych jako całości i zostanie przez niego zastąpiony\", co nie zostało urzeczywistnione.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829", "fragment_id": "186127/2", "subtitle": "", "title": "Kapitulacja III Rzeszy", "parentId": 2829.0, "start_index": 3408.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186127", "score": 0.3697909116744995}, "uuid": "c8a49214-6862-4f7c-96b2-b347ac529c57"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHans-Georg von Friedeburg (ur. 15 lipca 1895 w Strasburgu, zm. 23 maja 1945 we Flensburgu) – niemiecki wojskowy, generał admirał. Zastępca dowódcy broni podwodnej Karla Dönitza i jego następca jako naczelny dowódca Kriegsmarine (1 maja – 9 maja 1945). Sygnatariusz aktu kapitulacji Niemiec.\nŻyciorys.\nW marynarce wojennej (okręty podwodne) służył od 1914. Podczas II wojny światowej dowódca U-27. Zagorzały zwolennik rządów Karla Dönitza i jego polityki używania okrętów podwodnych, zdecydowany w swych działaniach marynarz.\nW dniu 4 maja 1945 na wzgórzu o nazwie \"Timeloberg, \"znajdującym się w pobliżu miasta Lüneburg w północnych Niemczech, podpisał wobec marszałka Montgomery'ego reprezentującego aliantów akt kapitulacji wojsk Wehrmachtu w północnych Niemczech, Danii i Holandii, kończący działania wojenne II wojny światowej na froncie zachodnim. Wzgórze to zostało nazwane przez Brytyjczyków mianem \"Victory Hill\" (pol. \"Wzgórze Zwycięstwa\").\nJako jedyny z niemieckich oficerów uczestniczył w podpisywaniu wszystkich aktów kapitulacji III Rzeszy. 4 maja 1945 był jednym z sygnatariuszy aktu częściowej kapitulacji Niemiec przed Brytyjczykami w Lüneburgu ograniczającego się do terenów północnych Niemiec, Holandii oraz Danii. Następnie, 7 maja 1945 uczestniczył w podpisywaniu aktu bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy w Reims. Wreszcie był on, obok feldmarszałka Wilhelma Keitla oraz gen. Hansa-Jürgena Stumpffa, jednym z sygnatariuszy ponownego aktu bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, zawartego 8 maja 1945 w Berlinie.\n9 maja 1945 roku został zdymisjonowany przez Aliantów. Podczas próby przesłuchania popełnił samobójstwo.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1309427", "fragment_id": "1137531/0", "subtitle": "", "title": "Hans-Georg von Friedeburg", "document_id": "1137531", "start_index": 0.0, "parentId": 1309427.0, "source": "wikipedia", "score": 0.624974250793457}, "uuid": "8b3edb8e-53e8-4340-8858-628fec91d605"}, {"page_content": "We wczesnych godzinach rannych 7 maja 1945 r. adm. Dönitz wydał rozkaz bezwzględnej kapitulacji wszystkich niemieckich sił zbrojnych, a 8 maja akt bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy został dostarczony gen. Böhme. Niemcy mieli wycofać się ze wszystkich norweskich miast i granicy szwedzkiej oraz stopniowo przemieszczać się do wyznaczonych stref rozbrojenia; jednocześnie wszyscy wyżsi urzędnicy partii nazistowskiej i funkcjonariusze SS mieli zostać natychmiast aresztowani. \"Force 134\" była znacznie mniejsza niż siły, które kazano jej rozbroić; w sumie 30 tys. żołnierzy alianckich miało nadzorować rozbrojenie ponad 350 tys. żołnierzy niemieckich. Zaistniały obawy, że siły niemieckie mogą odmówić poddania się i przeciwstawić się siłom alianckim, a szczególnie obawiano się tego, co może zrobić liczny personel Kriegsmarine w porcie Trondheim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4664657", "fragment_id": "749395/11", "subtitle": "", "title": "Operacja Doomsday", "parentId": 4664657.0, "start_index": 12074.0, "source": "wikipedia", "document_id": "749395", "score": 0.5053969621658325}, "uuid": "14000ca5-8d62-4f09-99c9-3fcf642501eb"}, {"page_content": "Po samobójczej śmierci Hitlera, funkcję kanclerza przejął Joseph Goebbels a Karl Dönitz – prezydenta Rzeszy. Po samobójczej śmierci Goebbelsa prezydent III Rzeszy Karl Dönitz desygnował na jego miejsce Schwerina von Krosigka, jednak ten odmówił przyjęcia stanowiska. 7 maja 1945 Rzesza skapitulowała (dzień później na życzenie Stalina powtórzono gest podpisania aktu kapitulacji, zaznaczając, że dotyczy całych Niemiec). Dönitz wydał swoim przedstawicielom pełnomocnictwa do podpisania bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu przed aliantami w Reims, a 8 maja ponownie w Berlinie. Po kapitulacji Brytyjczycy utworzyli wokół Flensburga strefę nieokupowaną, nosząc się z zamiarem powierzenia Dönitzowi i jego rządowi tymczasowej administracji Niemiec. Jednak 23 maja pod naciskiem Rosjan i Amerykanów zdecydowali się, acz niechętnie, na aresztowanie prezydenta i rządu. Dönitz wydał przy tej okazji pisemne oświadczenie, że nie rezygnuje ze swojego stanowiska jako głowy państwa i że powołany przez niego rząd pozostaje prawnie u władzy. Za formalny koniec jego (z punktu widzenia niemieckiego prawa i tak niebyłej) prezydentury można uznać przejęcie 5 czerwca 1945 władzy najwyższej nad Niemcami przez głównodowodzących wojsk alianckich – Sojuszniczą Radę Kontroli Niemiec.\n \"Osobny artykuł: Kapitulacja III Rzeszy.\"\nGospodarka.\nSytuacja przed dojściem do władzy.\nPostanowienia Traktatu wersalskiego spowodowały ograniczenie możliwości gospodarczych Niemiec. Niedobór artykułów rolnych i surowców był pokrywany nadwyżką eksportu. Jednak kryzys światowy w roku 1929 spowodował odpływ pożyczek i kredytów zagranicznych oraz załamanie handlu międzynarodowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/12", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "document_id": "179288", "start_index": 18347.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8449.0, "score": 0.4728604555130005}, "uuid": "93794a36-6d32-40df-8d27-5fa93e86b753"}, {"page_content": "Przełamanie Wału Pomorskiego oraz przekroczenie Odry i Nysy Łużyckiej przez fronty radzieckie (w ich skład wchodziły również 1 i 2 Armia Wojska Polskiego) dało początek operacji berlińskiej. Po ciężkich walkach, 2 maja 1945 roku załoga miasta skapitulowała. Wcześniej, 30 kwietnia Adolf Hitler popełnił samobójstwo. Na mocy jego testamentu władza nad państwem i siłami zbrojnymi przeszła w ręce wielkiego admirała Karla Dönitza, dowódcy Kriegsmarine, który powołał we Flensburgu ostatni rząd III Rzeszy z Johannem Ludwigiem von Krosigkiem jako kanclerzem. Pomimo upadku Berlina 2 maja 1945 roku, wiele oddziałów niemieckich nie składało broni. Do 4 maja trwały walki w Brandenburgii. 6 maja upadła Festung (niem. \"Twierdza\") Breslau, jedno z najważniejszych miast Niemiec.\n7 maja Niemcy w jednym ze szkolnych budynków we francuskim Reims skapitulowali na froncie zachodnim przed przedstawicielami armii Stanów Zjednoczonych i Wspólnoty Brytyjskiej. Dzień później w Berlinie podpisali również akt kapitulacji w obecności przedstawicieli ZSRR. Tym samym II wojna światowa w Europie oficjalnie dobiegła końca, choć na niektórych obszarach działania zbrojne trwały jeszcze przez jakiś czas. W dniach 7–9 maja trwał radziecki desant na Bornholm. 10 maja skapitulowały wojska niemieckie broniące się w kotle kurlandzkim od 9 października 1944 roku. Dzień później jako ostatni niemiecki związek operacyjny poddała się na terenie Czech Grupa Armii „Środek” feldmarszałka Ferdinanda Schörnera. Do 15 maja dogorywały walki na froncie jugosłowiańskim. Kriegsmarine zdążyła przeprowadzić jeszcze operację „Regenbogen”, akcję masowego zatapiania U-Bootów, by nie wpadły w ręce wroga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304", "fragment_id": "186567/77", "subtitle": "", "title": "II wojna światowa", "document_id": "186567", "start_index": 104650.0, "parentId": 2304.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45578673481941223}, "uuid": "9cd4f8b6-b9ea-4d48-9655-3c7af35b7cec"}]}
{"id": "q_278", "question": "W którym wieku zbudowano w Berlinie Reichstag?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nGmach parlamentu Rzeszy w Berlinie (niem. ', potocznie Reichstag\"') – od 1999 roku siedziba Bundestagu w Berlinie. Od 1994 roku jest miejscem obrad Zgromadzenia Federalnego (niem. \"Bundesversammlung\"), które odbywa się co pięć lat w celu wyboru prezydenta Niemiec (niem. \"Bundespräsident\"). Gmach znajduje się w dzielnicy Tiergarten.\nNeorenesansowy budynek został zbudowany w latach 1884–1894 według projektu Paula Wallota. Do 1918 roku obradował w nim parlament II Rzeszy Niemieckiej. W latach 1919–1933 odbywały się tu posiedzenia parlamentu Republiki Weimarskiej. Gmach doznał poważnych uszkodzeń wskutek pożaru w 1933 r. oraz w wyniku działań wojennych. Został odbudowany w zmodernizowanej formie w latach 60. XX wieku przez Paula Baumgartena i przebudowany po zjednoczeniu Niemiec w latach 1991–1999 według projektu Normana Fostera.\nHistoria budowy.\nTymczasowa siedziba parlamentu.\nPierwszą siedzibą Reichstagu w Berlinie był barokowy gmach pruskiej Izby Panów (niem. \"Preußisches Herrenhaus\") przy \"Leipziger Straße\" 3. Tu obradował od 1867 roku Reichstag Związku Północnoniemieckiego utworzonego przez Prusy, do którego weszły 22 państwa niemieckie położone na północ od linii Menu oraz, jako część Prus, Wielkie Księstwo Poznańskie. Po powstaniu II Rzeszy Niemieckiej w 1871 roku do Reichstagu dołączyli parlamentarzyści państw południowoniemieckich i budynek nie był w stanie pomieścić wszystkich posłów. Od marca 1871 roku Reichstag zaczął obradować w pałacu Schwerin, dawnej siedzibie pruskich deputowanych (niem. \"Preußisches Abgeordnetenhaus\"), przy \"Leipziger Straße\" 75, który wkrótce również okazał się zbyt mały. 19 kwietnia 1871 roku Reichstag wypowiedział się, że:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nBudowa siedziby Reichstagu odpowiadającej zadaniom niemieckiego parlamentu i godnej przedstawicieli narodu niemieckiego jest pilną potrzebą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1671953", "fragment_id": "670688/0", "subtitle": "", "title": "Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie", "document_id": "670688", "start_index": 0.0, "parentId": 1671953.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "0d21ca49-323c-40e8-be14-8a533fc95feb"}, {"page_content": "Budynek Reichstagu.\n \"Osobny artykuł: Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie.\"\nReichstag, a oficjalnie \"Plenarbereich Reichstagsgebäude\", jest siedzibą niemieckiego Bundestagu. Zbudowany został w barokowym stylu na podstawie planów architekta Paula Wallota w latach 1884–1894. Do 1918 roku znajdował się tu Reichstag II Rzeszy. W 1933 r. budynek został prawie całkowicie zniszczony w pożarze. W latach 60. XX w. został odbudowany w nowej formie i ponownie przebudowany w okresie 1991–1999.\n \"Zobacz też: Pożar Reichstagu.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16760", "fragment_id": "187778/3", "subtitle": "", "title": "Reichstag", "document_id": "187778", "start_index": 4074.0, "source": "wikipedia", "parentId": 16760.0, "score": 0.8541021943092346}, "uuid": "08637827-959a-42d5-b500-1d4173e9d346"}, {"page_content": "Sejm Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Sejm Rzeszy, Sejm Rzeski, (łac. \"Dieta Imperii\" lub \"Comitium Imperiale\", niem. \"Reichstag\") – najwyższy organ reprezentacji wasali cesarskich Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wywodził się bezpośrednio od zwoływanego przez władców niemieckich od X wieku Hoftagu (zjazdu nadwornego). W XV wieku zjazd ten przybrał ostateczną, ukształtowaną formę Sejmu. Od 1663 działał permanentnie jako Sejm Nieustający aż do końca istnienia I Rzeszy w 1806 r. Ostatni raz zebrał się jednak w 1803 r.\n\"Hoftag\" (Zjazd nadworny).\nPoczątki Reichstagu wywodziły się z zebrań wasali i dworzan, organizowanych już za czasów Karolingów. Od 1180 w zjazdach uczestniczyli wszyscy książęta terytorialni. Hoftagi rozstrzygały o najważniejszych sprawach państwowych. Od końca XIII wieku zaczęto powoływać do Hoftagu przedstawicieli miast cesarskich, jednak bez prawa głosu. Hoftag nie miał uprawnień ustawodawczych – jego uchwała była wymagana w trzech sprawach:\nUczestnicy Hoftagu byli powoływani w drodze wyboru, lecz reprezentowali swoje osoby bądź terytoria, którymi rządzili. Na szczeblu lokalnym głównymi organami stanowymi były Zgromadzenia Stanowe, zwane Sejmami Krajowymi – \"Landtag\".\n\"Reichstag\" (Sejm Rzeszy).\nU schyłku XV wieku skrystalizował się skład Hoftagu, który przybrał formę – Sejmu Rzeszy – Reichstagu.\nKompetencje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2972674", "fragment_id": "1194425/0", "subtitle": "", "title": "Sejm Rzeszy (Święte Cesarstwo Rzymskie)", "document_id": "1194425", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2972674.0, "score": 0.19712093472480774}, "uuid": "934773fd-d4ff-4df8-b6e3-60348897db86"}, {"page_content": "5 grudnia 1894 roku położono ostatni zwornik. W ceremonii otwarcia gmachu uczestniczyło wojsko. Wallot osobiście oprowadził parę cesarską po nowej siedzibie parlamentu. Oficjalnie Wilhelm II wypowiadał się pozytywnie o budowli. Koszty budowy wyniosły 24 miliony marek. Finansowanie nastąpiło z reparacji wojennych zapłaconych przez Francję po przegranej wojnie z Prusami w latach 1870–1871.\nArchitektura wnętrz.\nBudynek Reichstagu był zaprojektowany, by spełniać funkcje parlamentu. W centralnej części gmachu znajdowała się sala plenarna dla 397 parlamentarzystów.\nPoza salami obrad dla Reichstagu, a obecnie Bundestagu, w gmachu urządzono czytelnię, liczne sale rozmów, salę wypoczynkową, garderoby, przebieralnie. Budynek mieścił również bibliotekę zawierającą ponad 90 tysięcy woluminów, która rozrosła się do 320 tys. (stan przy rozwiązaniu biblioteki). Archiwum Reichstagu wkrótce liczyło około miliona pism, które przesyłano do czytelni przy pomocy systemu wind pneumatycznych. Ponadto budynek posiadał własną elektrownię, która zapewniała stały dopływ prądu, system regulacji ogrzewania, elektryczną wentylację, okna o podwójnych szybach, sieć telefoniczną, toalety.\nJedynym mankamentem okazał się brak wystarczającej liczby gabinetów do pracy dla parlamentarzystów. Na tle innych europejskich parlamentów, nowy Reichstag o powierzchni 138×96 m, był relatywnie mały. Kolejne przebudowy nie przyczyniły się do rozwiązania tego problemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1671953", "fragment_id": "670688/6", "subtitle": "", "title": "Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie", "source": "wikipedia", "start_index": 9505.0, "parentId": 1671953.0, "document_id": "670688", "score": 0.3265920877456665}, "uuid": "d900c414-7831-4789-baaf-6e8c2bfd820f"}, {"page_content": "Siegessäule (Kolumna Zwycięstwa) – niemiecka kolumna znajdująca się w parku Großer Tiergarten w Berlinie, zaprojektowana przez Heinricha Stracka po 1864 roku w celu upamiętnienia zwycięstwa Prus nad Danią w wojnie duńskiej z 1864 (zagarnięcie Szlezwiku-Holsztyna), odsłonięta 2 października 1873, upamiętniająca także zwycięstwa w wojnie z Austrią (1866) i w wojnie z Francją (1870–1871). Na szczycie kolumny wzniesiono brązową figurę Nike (Wiktorii) o wysokości 8,3 metra i wadze 35 ton, zaprojektowaną przez Friedricha Drakego. Łączna wysokość kolumny wraz ze statuą wynosi 66,89 m. Wewnątrz kolumny znajdują się schody (285 stopni) prowadzące na położoną na wysokości 50,66 m platformę widokową.\nHistoria.\nPoczątkowo pomnik wznosił się na placu Królewskim, obok którego 21 lat później zbudowano Reichstag. W latach 1938–1939 z polecenia Adolfa Hitlera (w wyniku realizacji planu Germania, przebudowy Berlina) został przeniesiony w obecne miejsce i podwyższony o jedną kondygnację.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=544456", "fragment_id": "1554834/0", "subtitle": "", "title": "Siegessäule", "parentId": 544456.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1554834", "source": "wikipedia", "score": 0.1315619796514511}, "uuid": "2925386b-e22f-4420-aeeb-a681a66a2a2c"}, {"page_content": "Inne sformułowanie, nawiązujące do niedawnego zwycięstwa Prus nad Francją oraz założenia II Rzeszy Niemieckiej, o tonie silnie nacjonalistycznym, nie uzyskało poparcia większości posłów.\nW 1871 roku powołano do życia parlamentarną komisję, która otrzymała zadanie przygotowania budowy nowej siedziby parlamentu: wyszukania odpowiedniej lokalizacji, opracowania planu budowy, przeprowadzenia konkursu na projekt architektoniczny oraz zapewnienia prac parlamentu w okresie przejściowym. Wkrótce znaleziono tymczasową siedzibę Reichstagu i w ciągu 70 dni dawny budynek Królewskiej Manufaktury Porcelany (niem. \"Königliche Porzellan-Manufaktur Berlin\" K.P.M.) przy Leipziger Straße 4 został zaadaptowany dla potrzeb parlamentu. Oczekiwano, że okres przejściowy potrwa nie więcej niż 5–6 lat – rzeczywistości trwał on aż 23 lata.\nDziałka budowlana.\nProblemy napotkano już przy wyborze odpowiedniej parceli. Po krótkich poszukiwaniach komisja zdecydowała o postawieniu budynku po wschodniej stronie \"Königsplatz\", dzisiejszego placu Republiki (niem. \"Platz der Republik\"). Jednak w miejscu tym stał pałac hrabiego Atanazego Raczyńskiego, polskiego ziemianina i pruskiego dyplomaty, dziedzicznego członka pruskiej Izby Panów. Komisja założyła, że jej plany otrzymają wsparcie cesarza, a co za tym idzie zgodę Raczyńskiego, i w 1872 rozpisała międzynarodowy konkurs na gmach Reichstagu.\nKonkurs, w którym wzięło udział ponad stu architektów (ok. 1/3 z zagranicy), został rozstrzygnięty w lipcu 1872 roku. Wygrał projekt Ludwiga Bohnstedta z Gothy. Projekt ten spotkał się z powszechnym uznaniem, lecz nie mógł zostać zrealizowany ze względów prawnych. Hrabia Raczyński wzbraniał się stanowczo przed sprzedażą parceli, a cesarz Wilhelm I nie skłaniał się ku wywłaszczeniu, choć wybór miejsca uważał za odpowiedni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1671953", "fragment_id": "670688/1", "subtitle": "", "title": "Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie", "source": "wikipedia", "start_index": 1941.0, "document_id": "670688", "parentId": 1671953.0, "score": 0.24029603600502014}, "uuid": "f5ac6167-06ab-4649-b80d-28931a0dc264"}, {"page_content": "Johann Paul Wallot (ur. 26 czerwca 1841 w Oppenheim, zm. 10 sierpnia 1912 w Langenschwalbach) – niemiecki architekt, przedstawiciel neorenesansu. Budowniczy gmachu Reichstagu w Berlinie.\nŻyciorys.\nPo ukończeniu studiów w Darmstadt i Hanowerze, w 1861 przybył do Berlina, gdzie podjął naukę w berlińskiej Akademii Budowlanej. Następnie zatrudniony w pracowniach Heinricha Stracka i Friedricha Hitziga, a także Martina Gropiusa i Richarda Lucaego. W 1868 podjął podróże studialne do Włoch i Anglii. Po powrocie osiadł we Frankfurcie nad Menem, otwierając własną pracownię architektoniczną. Wznosił budynki mieszkalne i kupieckie, których fasady projektował w stylu romańskim z ornamentyką renesansową. W 1872 po raz drugi pojechał do Włoch. Po powrocie uczestniczył w wielu konkursach. W 1876 otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie na projekt zabudowań cmentarza w Dreźnie, a w 1881 trzecią nagrodę w konkursie na projekt mostu \"Stephanienbrücke\" w Wiedniu.\nGmach parlamentu Rzeszy.\n \"Osobny artykuł: Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie.\"\nPo powstaniu II Rzeszy Niemieckiej w 1871 do Reichstagu dołączyli parlamentarzyści państw południowoniemieckich i dotychczasowa siedziba nie była w stanie pomieścić wszystkich posłów. W 1871 powołano do życia parlamentarną komisję budowy Reichstagu, która otrzymała zadanie przygotowania budowy nowej siedziby parlamentu Rzeszy (niem. Reichstagsgebäude).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1873909", "fragment_id": "883953/0", "subtitle": "", "title": "Paul Wallot", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1873909.0, "document_id": "883953", "score": 0.2229255735874176}, "uuid": "d85147b6-375a-4fdc-a98d-2fde658044bf"}, {"page_content": "Zmiany wprowadzone przez Baumgartena – popierane lub wręcz narzucone przez Generalną Dyrekcję Budowlaną (niem. \"Bundesbaudirektion\") – mogą wydawać się zbyt rygorystyczne, tłumaczy je jednak ówczesna sytuacja historyczna. Baumgarten zastosował modernistyczne formy lat 60. XX w., które obywały się bez dekoracji, a zdominowane były przez linie proste i gładkie powierzchnie. W szczególności reprezentacyjne budowle z XIX w. uchodziły za przeładowane, napuszone, niegodne zachowania. Argumenty konserwatorów zabytków nie znajdowały poparcia. W przypadku gmachu Reichstagu ważny okazał się jeszcze jeden aspekt: budynek, pomimo swojego przeznaczenia, był początkowo symbolem przeddemokratycznej formy państwa, po której nastąpiła słaba demokracja i dyktatura – a powojenne Niemcy właśnie znalazły się na drodze do demokracji. Stąd też chęć do odcięcia się od niedawnej historii. Obecnie nie ma już prawie śladu po korektach Baumgartena. Jedynie zmiany fasady (brak elementów ozdobnych na bocznych brzegach wież narożnych, ozdoby ryzalitów północnego i południowego skrzydła) nie zostały cofnięte. Przyczyny tego stanu rzeczy należy upatrywać w trosce o utrzymanie odpowiedniej statyki gmachu oraz w poważnych uszkodzeniach wielu elementów podczas II wojny światowej. Odtworzenie ich było brane pod uwagę przy przebudowie w latach 90. XX w., jednak nigdy nie zostało zrealizowane.\nW okresie podziału Niemiec w latach 1961–1989 w bezpośrednim sąsiedztwie Reichstagu przebiegał Mur Berliński. W budynku mieściło się wówczas muzeum Bundestagu oraz gmachu Reichstagu. Wielu zagranicznych gości odwiedzało taras Reichstagu, skąd rozciągał się widok na mur. Od 1971 roku w budynku umieszczono stałą wystawę „Pytania o historię Niemiec” (niem. \"Fragen an die Deutsche Geschichte\"), która cieszyła się wielkim zainteresowaniem.\nFlaga Jedności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1671953", "fragment_id": "670688/14", "subtitle": "", "title": "Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie", "parentId": 1671953.0, "start_index": 22896.0, "document_id": "670688", "source": "wikipedia", "score": 0.1711120456457138}, "uuid": "f7b321ce-8288-4ea6-911a-fe09bff98418"}, {"page_content": "Pałac Przewodniczącego Reichstagu (niem. \"Reichstagspräsidentenpalais\") – niemiecki budynek rządowy (federalny) zlokalizowany w centrum Berlina (Mitte), nad Sprewą (promenada Reichstagsufer), przy Friedrich-Ebert-Platz, naprzeciw Reichstagu, wtórnie w obrębie kompleksu Jakob-Kaiser-Haus.\nHistoria.\nObiekt stylowo nawiązuje do sąsiedniego Reichstagu i powstał w tym samym czasie (1897-1904). Autorem projektu był Paul Wallot. W okresie powstawania Rzeszy Niemieckiej (po 1871) początkowo nie planowano budowy osobnego pałacu dla przewodniczącego Reichstagu. Miał on mieszkać na koszt państwa w Reichstagu, jednak projektując ten gmach nie starczyło miejsca na takie mieszkanie i postanowiono wznieść osobny budynek. W efekcie uzyskano gmach mieszczący mieszkanie przewodniczącego, jego biura, jak i mieszkania dla służby, w tym kasztelana. W 1899 do projektu dołączono tzw. salę cesarza, na tyłach, poświęconą Wilhelmowi I. Fasadę reprezentacyjną zaplanowano od północy i Sprewy. Obiekt oddano do użytku 10 stycznia 1904. Oficjalne otwarcie odbyło się 3 lutego 1904, a dokonał go przewodniczący Reichstagu, Franz von Ballestrem. Na bankiecie obecny był m.in. cesarz Wilhelm II.\nPałac wpisano do rejestru zabytków w 1994. Podczas budowy Jakob-Kaiser-Haus (do 2002) gmach włączono w ten kompleks. Odtworzono fasadę, ale nie naruszano podziałów wewnętrznych. Przebudowę zaplanował architekt z Kolonii, Thomas van den Valentyn.\nFunkcja.\nBudynek mieści obecnie siedziby Niemieckiego Towarzystwa Parlamentarnego oraz Stowarzyszenia byłych Posłów do Niemieckiego Bundestagu i Parlamentu Europejskiego. Jest miejscem eleganckich spotkań parlamentarzystów z gośćmi. Dysponuje pokojami klubowymi i jadalniami na pierwszym piętrze (piano nobile), gdzie prowadzą reprezentacyjne schody z marmuru. Loggia jest miejscem niewielkich, uroczystych spotkań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5514117", "fragment_id": "322899/0", "subtitle": "", "title": "Pałac Przewodniczącego Reichstagu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "322899", "parentId": 5514117.0, "score": 0.4100106656551361}, "uuid": "93c1ca22-ee2a-4656-955d-30fedac2c846"}, {"page_content": "Większość pomieszczeń była wyłożona drewnianą boazerią, przeważało drewno dębowe, sosnowe oraz gatunki orientalne. Za drewnem przemawiały względy akustyczne oraz stylistyczne. Wallot zaprojektował wnętrza oraz wyposażenie w stylu niemieckiego renesansu z XVI–XVII w. Drewniane boazerie oraz drewniane dekoracje (rozety nad drzwiami, obeliski, poskręcane kolumny, girlandy oraz figury alegoryczne) należały do koniecznych detali reprezentacyjnych budowli państwowych doby renesansu. Tego typu zdobnictwo uważane było za typowe niemieckie i w zamyśle architekta miało kontrastować z bardziej międzynarodowym stylem neorenesansowym charakteryzującym architekturę zewnętrzną.\nDzieła sztuki do Reichstagu wybierano tak, by nawiązywały do zjednoczenia Niemiec w 1871 roku. Herb Rzeszy umieszczony na szczycie nad wejściem głównym oraz cesarska korona na szczycie kopuły symbolizowały jedność Niemiec. Podobnie alegoria Germanii Reinholda Begasa nad głównym portalem. W wielu miejscach podkreślano fakt, iż państwo niemieckie składa się z wielu krajów – umieszczano licznie herby najważniejszych miast oraz krajów, a nawet personifikacje niemieckich rzek, m.in. Renu. Ponadto 16 figur na wieżach narożnych przedstawiało modne ówcześnie motywy, m.in. sztukę, naukę, wychowanie itp. Do prac rzeźbiarskich zatrudniono artystów ze wszystkich krajów niemieckich, aby uniknąć regionalnych waśni.\nInskrypcja DEM DEUTSCHEN VOLKE.\nGmach miał być poświęcony ludowi niemieckiemu (niem.: \"Dem Deutschen Volke\"). Napis ten, wybrany przez Wallota, miał znaleźć się jeszcze przed otwarciem budowli nad portalem zachodnim. Jednak miejsce nań przeznaczone pozostawało puste przez ponad 20 lat. Przypuszcza się, że to cesarz osobiście zdecydował o nieumieszczaniu inskrypcji. Jednak brak na to konkretnych dowodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1671953", "fragment_id": "670688/7", "subtitle": "", "title": "Gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie", "document_id": "670688", "start_index": 10949.0, "parentId": 1671953.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1128549873828888}, "uuid": "4c203929-cdc5-4374-8b93-e6972107e855"}]}
{"id": "q_279", "question": "W którym wieku doszło do rozbicia Polski na dzielnice?", "answer": [{"page_content": "Polska w okresie rozbicia dzielnicowego (inaczej Polska w okresie rozdrobnienia feudalnego,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Polonia&lt;/&gt;, \"Regnum Poloniae\") – okres w historii Polski trwający po śmierci Bolesława Krzywoustego w 1138 roku do koronacji Władysława Łokietka w 1320 roku.\nCechą charakterystyczną tego okresu jest postępujące rozdrobnienie państwa polskiego na coraz mniejsze w znacznej mierze niezależne władztwa terytorialne. Proces ten był związany z rozrastaniem się dynastii Piastów, której każdy członek, zgodnie z polskim prawem zwyczajowym, miał prawo do posiadania części ojcowizny. Podobne procesy zachodziły w dziejach państwa piastowskiego już wcześniej, jednak zwykle udawało się je w miarę szybko zahamować.\nHistoria.\nPoczątek rozbicia.\nNa mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława Krzywoustego Księstwo Polskie zostało podzielone na dzielnice. Seniorem sprawującym władzę zwierzchnią został najstarszy syn Władysław II Wygnaniec, który otrzymał Śląsk i Ziemię lubuską. Mazowsze przypadło Bolesławowi IV Kędzierzawemu, a zachodnia Wielkopolska Mieszkowi III Staremu. Po śmierci Krzywoustego ziemię sandomierską wydzielono Henrykowi Sandomierskiemu, a wdowie Salomei jako oprawę wdowią ziemię łęczycko-sieradzką.\nKsiążę senior miał sprawować władzę w dzielnicy senioralnej, w skład której wchodziła ziemia krakowska, ziemia sandomierska, ziemia kaliska, ziemia łęczycko-sieradzka i Pomorze Gdańskie (ciągnący się południkowo na osi Kraków–Kalisz–Gniezno–Gdańsk pas ziem, który łączył pozostałe dzielnice).\nPierwsze walki o tron.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5032", "fragment_id": "176542/0", "subtitle": "", "title": "Polska w okresie rozbicia dzielnicowego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176542", "parentId": 5032.0, "score": 0.7574629783630371}, "uuid": "205bd310-b777-4a7b-a90d-4ed6546cec28"}, {"page_content": "Historia Polski (do 1138) – dzieje ziem polskich od prehistorii do początku rozbicia dzielnicowego w 1138 roku. W okresie do 1138 roku na ziemiach między Odrą i Bugiem powstało scentralizowane państwo rządzone przez dynastię Piastów, od przełomu X i XI wieku nazywane Polską.\nOrganizacja państwa pierwszych Piastów (Lestek, Siemomysł) rozpoczęła się około II ćwierci X wieku na Pojezierzu Wielkopolskim poprzez budowę wielkich grodów, m.in. po 860 roku w Gieczu, Poznaniu, Ostrowie Lednickim; pierwszy gród w Gnieźnie został wzniesiony w latach 940–941.\nW 966 roku jego pierwszy historyczny władca, Mieszko, przyjął chrzest. Zarówno on, jak i jego następcy prowadzili wojny ze Świętym Cesarstwem Rzymskim (Królestwem Niemieckim), Czechami i Rusią Kijowską, a także ze Słowianami zachodnimi osiadłymi między Odrą a Łabą. Największy zasięg terytorialny państwo osiągnęło za czasów Bolesława Chrobrego, który zajął Pomorze, Milsko, Łużyce, Morawy, Grody Czerwieńskie, Słowaczyznę, a przejściowo także Czechy. Wczesne powstanie gnieźnieńskiej metropolii kościelnej (około roku 1000; dla porównania: biskupstwo w Pradze uzyskało status archidiecezji w roku 1344), w rezultacie starań Bolesława Chrobrego przy poparciu cesarza Ottona III, miało kluczowe znaczenie dla przetrwania wczesnośredniowiecznej monarchii Piastów, jak i dla zjednoczenia królestwa po okresie rozbicia dzielnicowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=626730", "fragment_id": "840176/0", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (do 1138)", "parentId": 626730.0, "start_index": 0.0, "document_id": "840176", "source": "wikipedia", "score": 0.17625220119953156}, "uuid": "e4104538-7f55-497c-b6da-2535db3f7fea"}, {"page_content": "Od 1100 r. pełną kontrolę nad Śląskiem przejmuje książę Bolesław Krzywousty. W latach 1103 i 1106 miały miejsce czeskie najazdy na Górny Śląsk. W roku 1109, miał miejsce najazd cesarza niemieckiego Henryka V na Polskę i Bitwa o Głogów oraz Bitwa na Psim Polu. Konflikt zakończył w 1115 r. układ pokojowy nad Nysą pomiędzy księciem Bolesławem Krzywoustym i księciem czeskim Władysławem I. Okres pokoju został przerwany w latach 1132–1134, gdy miały miejsce trzy czeskie najazdy na Śląsk. W 1137 pokój kłodzki między Krzywoustym i czeskim księciem Sobiesławem I zostawiał przy Polsce cały Śląsk, z wyjątkiem ziemi opawskiej i karniowskiej oraz kłodzkiej, co zwiastowało utrwalony w przyszłych wiekach podział polityczny.\nRozbicie dzielnicowe.\nW 1138 roku na mocy testamentu Bolesława Krzywoustego, który dał początek rozbiciu dzielnicowemu Polski, Śląsk przypadł najstarszemu synowi Krzywoustego, księciu Władysławowi II Wygnańcowi (Księstwo śląskie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44920", "fragment_id": "656243/12", "subtitle": "", "title": "Śląsk", "parentId": 44920.0, "start_index": 16153.0, "document_id": "656243", "source": "wikipedia", "score": 0.20423325896263123}, "uuid": "aba7fc77-5e4a-4eda-98e2-5ee96aa6d224"}, {"page_content": "Ze względu na złą sytuację wewnętrzną w kraju, w 1031 r. Mieszko II Lambert utracił tytuł króla, a następnie w 1034 wybuchł bunt przeciw władzy kościelnej, tzw. reakcja pogańska, natomiast w 1038 r. w Polsce wybuchło powstanie ludowe przeciwko zwierzchnictwu możnowładców. Seria tych buntów doprowadziła do przeniesienia przez Kazimierza I Odnowiciela stolicy z Gniezna do Krakowa, co miało miejsce w roku 1038. Bolesław II Szczodry ponownie ustanowił urząd króla w 1076 r., ale został wygnany za zamordowanie swojego przeciwnika, biskupa Stanisława. W 1138 roku, Polska została podzielona między potomkami Bolesława III Krzywoustego, co zapoczątkowało trwające prawie 200 lat rozbicie dzielnicowe. W XIII wieku Henrykowie Śląscy (Henryk I Brodaty i Henryk II Pobożny) zjednoczyli dwie dzielnice – Śląsk i ziemię krakowską, lecz po najazdach Mongołów, zakończonych klęskami w bitwie pod Chmielnikiem oraz w bitwie pod Legnicą w 1241 roku, ich państwo ponownie się rozpadło.\nZjednoczenia kraju (Wielkopolski i Małopolski) dokonał Władysław Łokietek, który w 1320 koronował się na króla Polski. Jego syn, Kazimierz III Wielki, skutecznie umocnił i rozszerzył pozycję Polski w regionie – poszerzył terytorium Polski, zawarł kompromisowe sojusze i przeprowadził liczne reformy wewnętrzne, w szczególności w budownictwie, administracji i gospodarce. Po jego bezpotomnej śmierci, 5 listopada 1370, zakończyło się panowanie dynastii Piastów jako władców Polski.\nDynastia Jagiellonów.\n \"Osobne artykuły: Historia Polski (1386–1492) i Historia Polski (1492–1572).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/8", "subtitle": "", "title": "Polska", "document_id": "651609", "start_index": 12227.0, "parentId": 44895.0, "source": "wikipedia", "score": 0.168378084897995}, "uuid": "c3850bca-243b-4f5e-a657-2e10557d32ac"}, {"page_content": "Jacek Odrowąż żył w okresie rozbicia dzielnicowego, mającego miejsce w Polsce w latach 1138–1320, a polegającego na podzieleniu jednolitej monarchii średniowiecznej na wiele zwalczających się księstw dzielnicowych. Zdaniem Marii Boguckiej, władza zwierzchnia księcia senioralnego przestała funkcjonować już za Kazimierza Sprawiedliwego (1177–1194). Szczyt rozbicia dzielnicowego przypada na rok 1243. W okresie rozbicia zaszły zmiany w sposobie funkcjonowania państwa: gospodarka naturalna przekształciła się w rynkową, a zwyczaje z czasów plemiennych zanikły. Polski ustrój polityczno-społeczno-gospodarczy upodabniał się do ustrojów krajów zachodnioeuropejskich. W dziedzinie uzyskiwania dochodów państwowych rozkładał się system prawa książęcego i dokonywało się przejście od rozmaitych ciężarów prawa książęcego (powołowe, poradlne, podymne itp.) do czynszu pieniężnego uzupełnianego różnymi daninami i robociznami. Chłopi byli uwalniani od zależności od księcia i zaczynali płacić czynsze na rzecz możnych i rycerstwa.\nPrzez całe życie Jacka Odrowąża trwały walki dynastyczne Piastów o panowanie nad Krakowem. W Bitwie nad Mozgawą Leszek Biały pokonał Mieszka Starego, Mieszka Plątonogiego i Jarosława, syna Bolesława Wysokiego. Do 1202 roku w Krakowie rządził Mieszko Stary, w latach 1201–1211 – Władysław III Laskonogi, a Leszek Biały objął tron dopiero w 1211. Po zamordowaniu Leszka pod Gąsawą przez Władysława Odonica i Świętopełka pomorskiego walki rozgorzały na nowo, o panowanie walczyli Laskonogi, Henryk Brodaty i Konrad Mazowiecki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158744", "fragment_id": "4111/3", "subtitle": "", "title": "Jacek Odrowąż", "parentId": 158744.0, "start_index": 4154.0, "source": "wikipedia", "document_id": "4111", "score": 0.18794675171375275}, "uuid": "b6fa361f-4e02-4571-b731-31208e71924f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego księstwa dzielnicowego. Zobacz też: Wielkie Księstwo Poznańskie.\nKsięstwo wielkopolskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Ducatus Poloniae Maior&lt;/&gt;) – średniowieczne polskie księstwo dzielnicowe położone w Wielkopolsce ze stolicą w Poznaniu, powstałe w wyniku rozdrobnienia feudalnego wczesnopiastowskiej Polski w 1138 roku. W 1320 roku stało się częścią zjednoczonego Królestwa Polskiego, na terenie dawnej dzielnicy powstały województwa poznańskie i kaliskie.\nHistoria.\nPo podziale państwa polskiego, w okresie rozbicia dzielnicowego w 1138 roku, pomiędzy synów Bolesława III Krzywoustego, Wielkopolska przypadła Mieszkowi III Staremu. Dzielnicą przez ponad wiek rządzili jego potomkowie, Piastowie wielkopolscy, a przejściowo także Henryk I Brodaty i Henryk II Pobożny, przedstawiciele śląskiej linii tej dynastii.\nPanowanie Mieszka III Starego.\nW myśl zasady senioratu, Mieszko musiał uznawać zwierzchność seniora, którym był jego przyrodni, starszy brat, Władysław II Wygnaniec. Do pierwszego poważniejszego konfliktu z Władysławem doszło na przełomie 1140 i 1141, gdy juniorzy Bolesław IV Kędzierzawy i Mieszko III, zwołali razem z matką, bez wiedzy księcia seniora, wiec możnych do Łęczycy, na którym postanowiono wydać najmłodszą ich siostrę Agnieszkę za mąż za syna księcia kijowskiego Wszewołoda Olegowicza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5293585", "fragment_id": "1060671/0", "subtitle": "", "title": "Księstwo wielkopolskie", "parentId": 5293585.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1060671", "score": 0.4056416153907776}, "uuid": "1d91deb3-71d9-4829-9a0e-c85d704c8b84"}, {"page_content": "\"Seria artykułów szczegółowych poświęconych historii Polski podzielona została na dwie części: hasła chronologiczne i monografie. Pierwsze podejmują kwestie historii politycznej Polski, w tym przede wszystkim polityki zewnętrznej i ważnych przemian wewnętrznych w kolejnych przedziałach czasowych. Monografie opisują natomiast poszczególne formy państwa polskiego od Polski pierwszych Piastów po III Rzeczpospolitą – jego społeczeństwo, władzę, ustrój, gospodarkę, wojskowość itd.\"\nHistoria Polski – obejmuje dzieje państwa i narodu polskiego od X do XXI wieku.\nDzieje Polski rozpoczynają się wraz z panowaniem pierwszego historycznego władcy, Mieszka I, który rządził od około 960 roku, a w 966 roku przyjął chrzest. Jednak wczesnopiastowskie państwo istniało już wówczas od co najmniej kilkudziesięciu lat, o czym świadczy budowa wielu grodów jeszcze przed panowaniem Mieszka. Syn Mieszka, Bolesław Chrobry, w 1025 roku został koronowany na pierwszego króla Polski. Do 1138 roku Polska jako monarchia patrymonialna rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium.\nW efekcie tzw. ustawy sukcesyjnej księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 150 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu. Próby ponownego zjednoczenia zaczęto podejmować pod koniec XIII w., a ostatecznie zostały one uwieńczone koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Dynastia Piastów wygasła po śmierci jego syna, Kazimierza Wielkiego w 1370, który nie pozostawił legalnego następcy. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga), a następnie – poprzez ślub Jadwigi z wielkim księciem litewskim Jagiełłą – królowie z dynastii Jagiellonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995", "fragment_id": "182420/0", "subtitle": "", "title": "Historia Polski", "parentId": 1995.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182420", "score": 0.05475170537829399}, "uuid": "8f4d002e-a5d5-48f6-9fec-8e00c631e794"}, {"page_content": "Rozbicie dzielnicowe \"de facto\" poskutkowało przekształceniem Polski w luźną konfederację księstw, które łączyła jedynie wspólna głowa państwa oraz (w teorii) polityka zagraniczna. Po wygaśnięciu zasady pryncypatu „konfederacja” przekształciła się w kilkadziesiąt całkowicie niezależnych państewek.\nDługi okres trwania rozbicia dzielnicowego przyczynił się do rozbudzenia partykularyzmów regionalnych, wzrostu znaczenia możnowładztwa oraz wyższego duchowieństwa. Brak silnego ośrodka decyzyjnego potrafiącego skupić w swych rękach siły całego królestwa, a także częsty brak współpracy między poszczególnymi książętami nie tylko zahamowania wszelkich ambicji ekspansjonistycznych, lecz także utraty, lub przejście pod zwierchność innych władców dużej części zachodnich terytoriów tytularnych dawnego królestwa (zob. \"Kresy Zachodnie\").\nUtrata ziem zachodnich.\nW okresie rozbicia dzielnicowego usamodzielniły się księstwa pomorskie, zachodnie w XIV wieku uległo wpływom margrabiów brandenburskich oraz cesarskich, a gdańskie w 1308 roku zostało wchłonięte przez państwo krzyżackie. Wcześniej Krzyżacy dzięki bulli papieskiej Grzegorza IX uzyskali w 1234 roku ziemie chełmińską. W 1250 roku Brandenburgia zajęła ziemię lubuską, a w późniejszych latach opanowała ziemie wzdłuż dolnej Warty, Noteci, Drawy i Gwdy; oddzielając Pomorze Zachodnie od Wielkopolski i organizując na tych terenach na przełomie XIV/XV wieku Nową Marchię. W latach 1327–1331 większość władców księstw śląskich złożyła hołd lenny czeskiemu królowi Janowi Luksemburskiemu. Ostatecznie cały obszar pierwotnego piastowskiego śląska znalazł się dużej mierze w krąg zależności od Królestwa Czeskiego (później od Korony Czeskiej) na mocy Układu w Trenczynie w 1335 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5032", "fragment_id": "176542/3", "subtitle": "", "title": "Polska w okresie rozbicia dzielnicowego", "source": "wikipedia", "start_index": 4931.0, "document_id": "176542", "parentId": 5032.0, "score": 0.3162153959274292}, "uuid": "419ab9bb-54c5-462e-9e5e-71e2e4b8d577"}, {"page_content": "Rozpad rodu na gałęzie dzielnicowe.\nPodział Polski na dzielnice w drugiej połowie XII i w XIII w. nie pozostał bez wpływu na losy rodu i przyspieszył jego rozpad na gałęzie dzielnicowe. Nowo powstałe gałęzie rodu utrzymywały jeszcze ze sobą wzajemny kontakt, a także podkreślały swoje korzenie z gniazda rodowego związanego z opactwem lubińskim, z czasem jednak poczucie wspólnoty coraz bardziej słabło. Przyczyniały się do tego przede wszystkim okoliczności natury politycznej i ekonomicznej, które wzmacniały więzi danego odłamu z lokalnym władcą. W takich okolicznościach utrwalił się silny i wyraźny podział pnia rodowego na gałęzie dzielnicowe: wielkopolską, śląską, małopolską, łęczycko-sieradzką, kujawsko-pomorską, mazowiecką i wreszcie ruską. Rozpad rodu na gałęzie dzielnicowe, z których każda rozpadła się na szereg pobocznych gałązek rodzinnych, nie spowodował jednak zupełnej zatraty poczucia jedności rodowej. Silną podporę znalazła jedność rodowa, prastarym zawołaniu, w którym tkwiło imię i przechowywała się pamięć protoplasty rodu, a także we wspólnym godle rodowym, które to podobnie jak samo zawołanie sięgało swymi początkami do czasów przeddzielnicowych, czasów pierwotnej jedności całego rodu Awdańców. Herb rodowy Awdańców zachował się w niezmienionym kształcie we wszystkich gałęziach rodu, dzięki czemu wszystkie gałęzie rodowe, nie wyłączając śląskiej (mimo że z czasem zatraciła nawet poczucie narodowości, ulegając zniemczeniu), utrzymywały świadomość rodowej łączności oraz wspólnej tradycji rodowej.\nGałąź wielkopolska.\nPoza gniazdem rodowym w ziemi krzywińskiej występuje osadnictwo Awdańców w innych stronach Wielkopolski. Na pierwszy plan wysuwają się przede wszystkim nazwy własne miejsc i osad, które utworzone zostały od imion właściwych dla przedstawicieli rodu Awdańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1427175", "fragment_id": "205250/8", "subtitle": "", "title": "Awdańcy", "parentId": 1427175.0, "start_index": 12827.0, "source": "wikipedia", "document_id": "205250", "score": 0.21600735187530518}, "uuid": "2b9d56bb-53e0-4439-9a3d-ed1b366b92c8"}, {"page_content": "Wojsko polskie w okresie rozbicia dzielnicowego – siły zbrojne Królestwa Polskiego w latach 1138–1320.\nCharakterystyka epoki.\nTestament Bolesława Krzywoustego z 1138 roku, rozpoczął w Polsce proces rozdrobnienia dzielnicowego. Książęta dążyli do opanowania dzielnicy krakowskiej, symbolizującej dzierżenie nadrzędności-pryncypatu w stosunku do pozostałych dzielnic. W Polsce ostatecznie skrystalizował się ustrój feudalny.\nOrganizacja wojska.\nW okresie tym nie było jednolitego wojska polskiego. Każda dzielnica posiadała odrębne siły zbrojne. Naczelnym dowódcą wojsk swej dzielnicy był zwykle książę. Obok niego lub w jego zastępstwie działał też wojewoda. Mógł on na rozkaz księcia prowadzić całą wyprawę lub też dowodzić jej częścią. Dowódcami załóg grodów byli zazwyczaj kasztelanowie. Trudno jest stwierdzić, kto dowodził poszczególnymi chorągwiami jazdy i oddziałami piechoty, działającymi w polu.\nPodstawą sił zbrojnych, którymi dysponowały poszczególne dzielnice, było pospolite ruszenie. Rycerstwo stanowiło w nim wyłącznie jazdę, natomiast chłopi i mieszczanie piechotę oraz oddziały techniczne. \nDrugim obok pospolitego ruszenia elementem sił zbrojnych, były nieliczne oddziały stałe. Stanowiły je przede wszystkim załogi grodów książęcych złożone z zawodowych żołnierzy. Pełniły one też służbę na dworze książęcym jako rodzaj straży przybocznej. \nTrzeci element to oddziały najemne odbywające służbę w ciągu jednej kampanii. Służyły one przede wszystkim za część łupów i niewielkie wynagrodzenie. Składały się przede wszystkim z przedstawicieli najbliższych Polsce sąsiadów.\nW jeździe występował podział na jazdę cięższą i lżejszą. Nie był to jednak podział organizacyjny. Istniała różnica funkcji taktycznej. Nie tworzono osobnych szyków ciężkiej i lekkiej jazdy, lecz w tym samym szyku wysuwano do przodu lepiej uzbrojonych rycerzy. Odrębne oddziały lżejszej jazdy stanowiły wojska najemne lub sprzymierzone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2364853", "fragment_id": "542392/0", "subtitle": "", "title": "Wojsko polskie w okresie rozbicia dzielnicowego", "parentId": 2364853.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "542392", "score": 0.4056684374809265}, "uuid": "125d19b3-0d18-4d56-a4ee-f1bc250ee3cf"}]}
{"id": "q_280", "question": "Dzięki któremu zjawisku nietoperze mogą w ciemnościach omijać przeszkody?", "answer": [{"page_content": "Echolokacja – system określania położenia przeszkód lub poszukiwanych obiektów w otoczeniu z użyciem zjawiska echa akustycznego. Metoda stosowana przez niektóre zwierzęta (nietoperze, walenie, niektóre ryjówkowate, tenrekowate i ptaki) do nawigacji, wykrywania i chwytania zdobyczy oraz w komunikacji międzyosobniczej. Znane są również przypadki wykorzystania echolokacji przez ludzi, głównie niewidomych. Urządzenie stosujące echolokację w nawigacji morskiej to echosonda lub sonar. Termin \"echolokacja\" wprowadził w 1944 Donald Griffin, amerykański zoolog zajmujący się badaniem nietoperzy. U nietoperzy występuje „klaskanie językiem” co wydaje echo, które jest odbierane potem przez uszy ssaka.\nZasada działania.\nKorzystający z echolokacji wytwarza krótkotrwały dźwięk o wysokiej częstotliwości, a następnie odbiera fale odbite od przeszkód. Na podstawie kierunku, czasu powrotu, natężenia powracającego dźwięku, określany jest kierunek, odległość i wielkość przeszkody. Niektóre zwierzęta (np. nietoperze) za pomocą echa drugiej harmonicznej są w stanie określić prędkość obiektu (na podstawie przesunięcia dopplerowskiego).\nWalenie do wytworzenia dźwięku stosowanego w echolokacji używają trzech par symetrycznych worków powietrznych znajdujących się za szczęką. Są to licząc od nosa 2 worki podszczękowe, 2 worki dodatkowe oraz 2 worki przedsionkowe. Ukierunkowanie fali dźwiękowej jest możliwe dzięki asymetrycznemu kształtowi czaszki, który pomaga zatrzymać rozchodzące się w bok dźwięki i skierować je do melona znajdującego się z przodu głowy. Wyróżniane są dwa rodzaje echolokacji, z których jeden, o dźwiękach o wyższej częstotliwości jest bardzo czuły, jednak ma mniejszy zasięg. Natomiast dźwięki o niższej częstotliwości pozwalają na wielkoobszarowe skanowanie otoczenia.\nZnaczenie częstotliwości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109220", "fragment_id": "3075/0", "subtitle": "", "title": "Echolokacja", "parentId": 109220.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3075", "score": 0.5265660285949707}, "uuid": "03efa9bb-2429-43ce-9317-9dc43d5b099f"}, {"page_content": "Podobnie, jak inne nietoperze prowadzi nocny tryb życia. Odżywia się owadami, które chwyta w locie. W sprawnym poruszaniu się w ciemnościach, oraz w lokalizacji owadów wykorzystuje ultradźwięki o względnie niskiej częstotliwości (18–22 kHz). Na łowy wylatuje wcześniej niż inne nietoperze – często wówczas, kiedy jest zupełnie jasno. Jesienią, kiedy noce stają się zimne, poluje jedynie o zmroku i o świcie, spędzając noc w ukryciu. Polując lata na skraju lasu, na polanach śródleśnych i nad stawami. Szczególnie lubi polować nad zbiornikami wodnymi, na latające w dużych rojach owady. Lata szybko i wysoko, z dala od przeszkód i powierzchni gruntu. Na sen zimowy kryje się w dziuplach drzew, budynkach (np. na strychach czy w szczelinach budynków z wielkiej płyty) i w szczelinach skalnych, gdzie zapada w stan hibernacji. Trwa on od października do kwietnia. Przed zimą borowiec wielki przenosi się o kilkaset kilometrów bardziej na południe. Stwierdzono maksymalny przelot na 1600 km. Mimo to, przy silnych mrozach wiele nietoperzy zamarza w swoich kryjówkach. W ostatnich latach coraz częściej obserwuje się osobniki tego gatunku zimujące w Polsce.\nRozród.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=433842", "fragment_id": "85706/2", "subtitle": "", "title": "Borowiec wielki", "source": "wikipedia", "start_index": 2508.0, "parentId": 433842.0, "document_id": "85706", "score": 0.4523915648460388}, "uuid": "daa3f7e7-f2ff-482e-84ac-6b3d04cda76a"}, {"page_content": "Echolokacyjne nietoperze napotykają szczególne trudności dotyczące koordynacji orofacjalnej używając sygnałów wokalnych do odnajdywania drogi i zdobywania pokarmu. Mogą one niezwykle szybko (do 200 razy na sekundę) emitować impulsy dźwiękowe, o zakresie częstotliwości od 11 kHz (\"Euderma maculatum\") do 212 kHz (\"Cloeotis percivali\") i interpretować echo wynikowe. Odbiór \"ultradźwiękowych kwantów\" w celu orientacji przestrzennej, unikania przeszkód i odnajdywania zdobyczy wymaga złożonego układu słuchowego i orofacjalnego, lub koordynacji narządów oddechowych (w przypadku niektórych gatunków). Nietoperze stanowią jedną z niewielu grup zwierząt, u których zaobserwowano naukę dźwięków.\nNajstarsze (ok 52,5 mln lat temu) znane nietoperze występowały w okresie wczesnego eocenu. Wyewoluowały one niezwykle szybko (prawdopodobnie skokowo) z owadożernych, niewielkich, czworonożnych ssaków należących do kladu Laurasiatheria zamieszkujących superkontynent Laurazję.\nNietoperzy ortolog genu \"FOXP2\" charakteryzuje się obecnością dwóch eksonów (7. i 17.) o wysokim stopniu zmienności. Ta zmienność, przewyższająca zmienność genu \"FOXP2\" u innych grup kręgowców, prawdopodobnie odegrała kluczową rolę w szybkiej ewolucji nietoperzy. Jednym z możliwych wyjaśnień takiego zjawiska jest umiejętność uczenia się dźwięków występująca u tych zwierząt. Takie zdolności zaobserwowano także u waleni, ptaków, a nawet u słonia afrykańskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4243540", "fragment_id": "1530199/4", "subtitle": "", "title": "FOXP2", "source": "wikipedia", "start_index": 5285.0, "document_id": "1530199", "parentId": 4243540.0, "score": 0.33464229106903076}, "uuid": "e01fb2d8-f41d-495f-83ba-297446d8b328"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nNietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych z podgromady ssaków żyworodnych (Theria), obejmujący ok. 1360 gatunków, do którego zalicza się 20 rodzin, stanowią około 20% gatunków wszystkich żyjących współcześnie ssaków.\nSą to jedyne zdolne do aktywnego lotu ssaki, w przeważającej większości prowadzące nocny tryb życia. Specyficzną postawę w spoczynku – zwisanie głową w dół – nietoperze zawdzięczają specjalnej budowie tylnych kończyn.\nDziedziną nauki zajmującą się zasadniczo rzędem nietoperzy jest chiropterologia.\nUmiejętności oraz potrzeby.\nLokomocja.\nW przeciwieństwie do pozostałych ssaków nietoperze latają.\nEcholokacja.\nWiększość nietoperzy żyje w świecie dźwięku – stwierdzono to dopiero w 1941 roku. Później echolokację wykryto również u innych ssaków, ptaków i ryb. Echolokacja nietoperzy polega na wysyłaniu przez nie ultradźwięków, które odbite od przeszkód czy zdobyczy wracają jako echo do ucha, informując o świecie zewnętrznym. Zakres emitowanych przez nietoperze sygnałów echolokacyjnych to 11 kHz u \"Euderma maculatum\", do 212 kHz u \"Cloeotis percivali\".\nHibernacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30926", "fragment_id": "182989/0", "subtitle": "", "title": "Nietoperze", "parentId": 30926.0, "start_index": 0.0, "document_id": "182989", "source": "wikipedia", "score": 0.4109903872013092}, "uuid": "93cb65fc-7f95-4b1f-bee7-932a841654da"}, {"page_content": "W odróżnieniu od pozostałych nietoperzy nie ma zmysłu echolokacji, więc nie potrafi latać w całkowitej ciemności. Ma za to świetny słuch i wzrok. Zwany potocznie także nietoperzem owocowym, latającym lisem, latającym psem.\nŻyje kolonijnie, dzień spędza wisząc na gałęziach drzew. Jest owocożerny. Rudawka wielka bywa często hodowana w ogrodach zoologicznych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=750516", "fragment_id": "834589/1", "subtitle": "", "title": "Rudawka wielka", "source": "wikipedia", "start_index": 1452.0, "document_id": "834589", "parentId": 750516.0, "score": 0.3599386513233185}, "uuid": "8ce3063c-de30-4646-9b3d-e840fbb96f79"}, {"page_content": "Nietoperz w kulturze – opis wystąpień nietoperza i jego symboliki w kulturze.\nNietoperz ma dwoistą symbolikę. Jako zwierzę związane z nocą i mrokiem kojarzony jest ze złem, z drugiej strony jego pojawienie się może przynosić szczęście. Jest symbolem szatana, nocy i ciemności. Ze względu na swój wygląd kojarzący się zarówno z ptakiem, jak i szczurem nietoperz jest symbolem dwulicowości i hipokryzji. Nietoperz może też być symbolem przywiązania (ze względu na przebywanie w dużych koloniach i przyleganie ciałami podczas snu).\nNietoperz jest atrybutem personifikacji nienawiści.\nWizerunek nietoperza pojawia się w sztuce i architekturze, motyw ten był szczególnie popularny w okresie secesji.\nNietoperz w kulturze europejskiej.\nJako zwierzę nocne nietoperze powiązane są ze śmiercią. W kulturze europejskiej kojarzone z wampirami i czarownicami, czarnoksięstwem i magią. W czasach antycznych nietoperz uznawany był również za symbol czujności.\nW starożytnej Grecji nietoperze związane były z królestwem Hadesa. Z kolei w bajkach Ezopa nietoperz jest zwierzęciem przebiegłym i inteligentnym.\nW kulturach słowiańskich wierzono, że pod postacią nietoperza mogą pojawiać się czarownice, ale też dusze zmarłych, szczególnie pokutujących za swoje grzechy.\nNietoperze wykorzystywane były w działaniach magicznych. U Słowian noszenie przy sobie kości nietoperza (szczególnie gacka) miało pomóc w miłości. Według czeskich wierzeń należało w tym celu zahaczyć kostką nietoperza o suknię ukochanej, a w Bośni – wypić napój z kilkoma kroplami krwi tego zwierzęcia. Na terenach Słowiańszczyzny nietoperza zakopywano przy kamieniu węgielnym lub przybijano do drzwi, co miało chronić dom przed ogniem, a bydło przed chorobą.\nNietoperz w kulturach pozaeuropejskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5396148", "fragment_id": "331583/0", "subtitle": "", "title": "Nietoperz w kulturze", "parentId": 5396148.0, "start_index": 0.0, "document_id": "331583", "source": "wikipedia", "score": 0.25039225816726685}, "uuid": "7619eb94-949a-472b-a4d3-9d26fbea494f"}, {"page_content": "Nietoperze są podstawową zdobyczą gackożera, choć może on żywić się także małymi ptakami, takimi jak jaskółki, jerzyki i lelkowate, a nawet owadami. Poluje, ścigając ofiarę z dużą prędkością w locie. 49,3% polowań kończy się sukcesem. Nietoperze są chwytane za pomocą małych szponów i połykane w całości natychmiast podczas lotu. Metody polowania mogą być podobne do tych stosowanych przez myszołowa preriowego, który wykorzystuje różne rodzaje podejścia: \"Up-stream\", \"Down-stream\" i \"Cross-stream\" (ang. powyżej, poniżej, przecinająco) oraz kierunki chwytania/pozycje ciała (manewry \"pitch down\", \"pitch up\" i \"roll\"), aby schwytać zdobycz. Gackożery wykazują ponadto niezwykle szybkie tempo połykania, potrzebując średnio 6 sekund, aby ofiara trafiła do żołądka po schwytaniu.\nGackożery są aktywne o zmierzchu, wtedy też polują. Można je zaobserwować gnieżdżące się w pobliżu jaskini lub siedliska nietoperzy przed zapadnięciem zmroku. Żerują w locie i połykają ofiary w całości. Ten sposób odżywiania spowodował ewolucję niezwykle dużego otworu gębowego, największego wśród wszystkich drapieżników w stosunku do wielkości ciała. Jest on bardziej podobny do otworu gębowego ptaków owadożernych, które odżywiają się w ten sposób, takich jak jaskółki, jerzyki i lelkowate. Ewolucja dużego otworu gębowego jest prawdopodobnie spowodowana presją selekcyjną związaną z ograniczonym czasem żerowania. Ponieważ nietoperze pojawiają się w grupach o zmierzchu, gackożery mają do dyspozycji około 30 minut na polowanie. Duży otwór gębowy pozwala gackożerom na niezwykle szybkie żerowanie, często z wielokrotnym chwytaniem w czasie jednego polowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5383597", "fragment_id": "331479/2", "subtitle": "", "title": "Gackożer", "document_id": "331479", "start_index": 2159.0, "parentId": 5383597.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31294864416122437}, "uuid": "47852e02-1bb6-42e4-8656-651691e37a09"}, {"page_content": "Ultradźwięki mogą mieć zastosowanie w produkcji żywności w wielu technologiach jako działanie pomocnicze lub główne. Istnieje wiele badań na temat ich korzystnego wpływu na proces, m.in. zmniejszenie zużycia energii, skrócenie czasu trwania, niższy spadek wartości odżywczych. Poniżej podano przykłady wykorzystania ultradźwięków i zalety w porównaniu do technologii klasycznych obecnie stosowanych.\nUltradźwięki w naturze.\nUltradźwięki są również wykorzystywane przez istoty żywe – wiele gatunków posługuje się nimi w celu echolokacji. Na przykład większość nietoperzy wytwarza ultradźwięki krtanią i emituje je przez pysk lub nos (rzadziej), wiele gatunków posiada również duże i bardzo sprawne uszy. Są one zdolne do wykrywania owadów latających w ciemnościach (ćmy). Niektóre owady bronią się przed atakiem nietoperza dzięki zdolności do detekcji pochodzących od niego ultradźwięków. Nietoperz tuż przed atakiem wysyła w kierunku ofiary specjalną skupioną wiązkę sygnałów echolokacyjnych, aby zwiększyć precyzję pomiaru odległości. Jeżeli owad usłyszy taki dźwięk, natychmiast składa skrzydła i spada na ziemię, dzięki czemu nietoperz nie może go już odnaleźć.\nUltradźwięki wykorzystują również walenie. Wieloryby używają ich do echolokacji w podobny sposób jak to się odbywa w technice morskiej. Dzięki temu mogą namierzać ławice ryb lub plankton. Najdoskonalszy zmysł echolokacji posiadają delfiny. Na ich głowach znajduje się rezonator pozwalający na generowanie precyzyjnie ukierunkowanego strumienia ultradźwięków. Jednocześnie ogromne mózgi delfinów są w stanie przetworzyć uzyskane w ten sposób dane w trójwymiarowy model otoczenia. Badania nad tymi ssakami wykazały, że poprzez ultradźwięki postrzegają one swoje środowisko z taką precyzją jak my widzimy nasz świat oczami odbierającymi światło. Jednak delfiny są w stanie nie tylko dostrzec wszystko wokół siebie, ale również mogą zajrzeć do wnętrza innych istot. Ssaki te wykorzystują swoje zdolności podczas polowania. Mogą odnaleźć ukryte pod piaskiem zwierzęta.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21690", "fragment_id": "183858/1", "subtitle": "", "title": "Ultradźwięki", "source": "wikipedia", "start_index": 1838.0, "parentId": 21690.0, "document_id": "183858", "score": 0.5}, "uuid": "01f61779-b594-4d2c-82dc-94d80b0e9f28"}, {"page_content": "Woda, stykając się poprzez śluz z nabłonkiem w porach, wywiera nacisk na komórki zmysłowe, zależnie od wibracji i ruchu fal. Wibracje wywołuje szybko drgające źródło dźwięku. Dzięki temu ryba odczuwa obecność innych obiektów, organizmów obok płynących, zbliżanie się lub oddalanie od obiektów stałych poprzez sygnały odbitych fal, wywołanych zmianami ciśnienia wody. Linia boczna pozwala rybie określić wielkość pobliskiego obiektu (potencjalnej przeszkody, drapieżnika lub ofiary), umożliwia dość precyzyjne określenie miejsca, prędkości i kierunku jego przemieszczania. Jest to szczególnie istotne nocą, w jaskiniach, zaroślach, mętnej wodzie lub na dużych głębokościach, zwłaszcza że neuromasty umieszczone na głowie ryby wykrywają ruch wody pchanej przez poruszającą się rybę i odbitej od przeszkody, co pozwala rybie ominąć przeszkodę nawet w całkowitych ciemnościach, a niektóre ryby przy pomocy neuromastów potrafią znaleźć wolno poruszające się bezkręgowce. Odległość, z której linia boczna jest zdolna odbierać informacje, wynosi zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu centymetrów.\nMechanoreceptory ryb reagują na zmiany prędkości i kierunku ruchu sąsiadujących obiektów. Jest to szczególnie widoczne u ryb ławicowych, którym linia boczna pozwala synchronizować ruchy – cała grupa porusza się w skoordynowany sposób dzięki temu, że poszczególne osobniki tworzące ławicę błyskawicznie reagują na zmianę kierunku lub prędkości ruchu sąsiadek, rejestrując tę zmianę jako zmianę ciśnienia wody. Narząd linii nabocznej jest natomiast mało przydatny dla orientacji ryb pływających w jednostajnym nurcie. Sugeruje to reakcje narządu raczej na lokalne zaburzenia wywołane poruszającymi się przedmiotami, a nie na ruch całej masy otaczającej wody.\nOdpowiadający rybiej linii bocznej narząd czuciowy wczesnych tetrapodów przyjął nieco inną strukturę. Jego pory leżą również w linii, ale łączą powierzchnię kości z narządami czuciowymi. Cecha ta uznawana jest za przystosowanie do życia poza wodą.Układ odpowiadający linii bocznej ryb stwierdzono również u niektórych kalmarów i mątw. Na głowie i ramionach tych głowonogów znajdują się linie komórek rzęskowych, analogiczne do mechanoreceptorów spotykanych u ryb.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=443137", "fragment_id": "81743/5", "subtitle": "", "title": "Linia boczna", "source": "wikipedia", "start_index": 6027.0, "document_id": "81743", "parentId": 443137.0, "score": 0.20849941670894623}, "uuid": "27b5ccaa-74b4-4343-84d9-f1be882c2a9b"}, {"page_content": "Opisywane ssaki są wybitnie ciepłolubne – termofilne. Dużą rolę odgrywa termoregulacja socjalna, ponieważ większość gatunków prowadzi życie w koloniach. Śpiąc przylegają do siebie ciałami, co zmniejsza straty ciepła. Inne sposoby utrzymania wysokiej temperatury tanim kosztem to: wyszukiwanie nagrzanych słońcem strychów, obsiadanie ciepłych kominów, zajmowanie najwyższych miejsc w różnego typu kryjówkach. Termofilności nietoperzy dowodzi fakt zamieszkiwania większości rodzin w tropikach. Z 18 rodzin tylko dwie są szerzej rozmieszczone w klimacie umiarkowanym: mroczkowate i podkowcowate, zdolne do pełnej hibernacji. Wykazują one największą zmiennocieplność. Same decydują o temperaturze swojego ciała. Zmiennocieplność powoduje, że w stan obniżonej aktywności mogą one zapadać, w odróżnieniu od pozostałych nietoperzy i od innych ssaków, nawet latem, codziennie, na kilka godzin lub dłużej, tzw. torpor i estywacja. Obniżają temperaturę ciała szybciej niż inne ssaki podobnej wielkości i również szybciej potrafią ją z powrotem podnieść.\nZima jest krytycznym okresem w życiu nietoperzy, gdyż owady będące ich pożywieniem są przez tych kilka miesięcy nieaktywne. By przetrwać do wiosny mimo braku pokarmu, nietoperze zapadają w stan hibernacji. Dzięki obniżeniu temperatury ciała o ponad 30 °C i znacznemu spowolnieniu czynności życiowych, mogą przeżyć, korzystając jedynie z podskórnych zapasów tłuszczu. Aby je zgromadzić, już od wczesnej jesieni bardzo intensywnie żerują. Zimowymi schronieniami nietoperzy są najczęściej różnego rodzaju podziemia, jak : jaskinie, sztolnie, piwnice, schrony, forty, a nawet studnie czy szczeliny w budynkach. Niektóre gatunki hibernują w dziuplach, a kilka migruje w celu znalezienia dogodnych zimowisk w cieplejsze rejony Europy, pokonując dystanse przekraczające niekiedy 2000 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30926", "fragment_id": "182989/1", "subtitle": "", "title": "Nietoperze", "parentId": 30926.0, "start_index": 1173.0, "document_id": "182989", "source": "wikipedia", "score": 0.21716086566448212}, "uuid": "7d27ffe5-aed9-450c-aca8-6da619ea1269"}]}
{"id": "q_281", "question": "Który polski bokser zdobył dwa złote medale olimpijskie w Tokio i w Meksyku?", "answer": [{"page_content": "Jerzy Zdzisław Kulej (ur. 19 października 1940 w Częstochowie, zm. 13 lipca 2012 w Warszawie) – polski bokser, dwukrotny mistrz olimpijski, komentator sportowy, poseł na Sejm IV kadencji.\nŻyciorys.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Jerzy Kulej\nBył synem Mieczysława. Wychowywał się w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz. W wieku 12 lat poznał trenera boksu Wincentego Szyińskiego, który jednak nie zezwolił mu wówczas na treningi z uwagi na zbyt młody wiek. Karierę boksera rozpoczął cztery lata później w 1955 w Starcie Częstochowa. W 1958 zadebiutował w reprezentacji Polski, której trenerem był wówczas Feliks Stamm. W 1963 na mistrzostwach Europy w Moskwie wywalczył złoty medal w wadze lekkopółśredniej, pokonując obrońcę złotego medalu Aloizsa Tumiņša ze Związku Radzieckiego.\nPierwszy złoty medal olimpijski wywalczył na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964. W walce finałowej pokonał reprezentanta ZSRR Jewgienija Frołowa. W 1965 ponownie został mistrzem Europy, a w 1967 wicemistrzem. Na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku w 1968 powtórzył osiągnięcie z Tokio – po pojedynku z Kubańczykiem Enrique Regüeiferosem zdobył drugi złoty medal (wygrał stosunkiem głosów 3:2 przy punktacji sędziów 59:58, 60:59, 60:59, 59:60, 59:60). W trakcie kariery bokserskiej stoczył 348 walk, 317 wygrał, 6 zremisował i 25 przegrał.\nW latach 1962–1972 był formalnie zatrudniony w Komendzie Stołecznej Milicji Obywatelskiej w Warszawie, gdzie doszedł do stopnia kapitana MO. W 1972 ukończył studia na Wydziale Nauczycielsko-Trenerskim Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. W tym samym roku odszedł ze służby w Milicji Obywatelskiej, której był formalnie funkcjonariuszem jako zawodnik Gwardii Warszawa. Pracował także jako nauczyciel wychowania fizycznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50653", "fragment_id": "657914/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Kulej", "document_id": "657914", "start_index": 0.0, "parentId": 50653.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "a3e96de1-0d65-4710-afcc-9cc75a29a7fd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Marian Kasprzyk\nMarian Krzysztof Kasprzyk (ur. 22 września 1939 w Kołomani) – polski bokser, mistrz olimpijski, trener.\nŻyciorys.\nNajwiększe sukcesy odniósł na igrzyskach olimpijskich. W Rzymie w 1960, walcząc w kategorii lekkopółśredniej, zdobył brązowy medal. W ćwierćfinale pokonał obrońcę tytułu Wladimira Jengibariana (ZSRR). Nie stanął do walki półfinałowej ze względu na kontuzję.\nNa następnych igrzyskach w Tokio w 1964 został mistrzem olimpijskim w wadze półśredniej. W walce finałowej złamał kciuk w pierwszej rundzie, ale mimo to dotrwał do końca, pokonując faworyta turnieju, dwukrotnego (wówczas) mistrza Europy Ričardasa Tamulisa (ZSRR).\nW Meksyku w 1968 przegrał pierwszą walkę w wadze półśredniej z Amerykaninem Armandem Muñízem, który przegrał w ćwierćfinale, ale potem był cenionym bokserem zawodowym, czterokrotnie walczącym o mistrzostwo świata w wadze półśredniej.\nKasprzyk raz startował w Mistrzostwach Europy. W Belgradzie w 1961 zdobył brązowy medal w wadze lekkopółśredniej.\nStartując w Mistrzostwach Polski, zdobył brązowy medal w 1961 w wadze lekkopółśredniej i był wicemistrzem Polski w 1970 w wadze półśredniej.\nWystąpił 9 razy w reprezentacji Polski, wygrywając 6 walk, 1 remisując i 2 przegrywając.\nW swojej karierze stoczył 270 walk, 232 wygrał, 10 zremisował i 28 przegrał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296939", "fragment_id": "1448440/0", "subtitle": "", "title": "Marian Kasprzyk", "document_id": "1448440", "start_index": 0.0, "parentId": 296939.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6714067459106445}, "uuid": "bd5f2831-de17-41db-b777-cf246165bcd2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nArtur Olech (ur. 22 czerwca 1940 we Lwowie, zm. 13 sierpnia 2010 we Wrocławiu) – polski bokser, dwukrotny wicemistrz olimpijski, oficer Milicji Obywatelskiej.\nŻyciorys.\nWalczył w wadze muszej i koguciej. Największe sukcesy odniósł w kategorii muszej. Dwukrotnie wystąpił na igrzyskach olimpijskich (w Tokio 1964 i Meksyku 1968), oba razy dochodząc do finału i zdobywając srebrny medal. Jego zwycięzca z Tokio Włoch Fernando Atzori był potem zawodowym mistrzem Europy.\nOlech startował także w mistrzostwach Europy: w Bukareszcie 1969 zdobył brązowy medal w wadze muszej.\nCzterokrotnie był mistrzem Polski (1962, 1963, 1965 i 1966) w wadze muszej, a raz wicemistrzem (1964 – przegrał w finale ze swym bratem bliźniakiem Zbigniewem). \nStoczył w ringu 315 walk, z których przegrał tylko 12.\nPrzez większą część kariery reprezentował Gwardię Wrocław, pozostawał na etacie milicyjnym, później w policji, gdzie jako oficer znalazł po zakończeniu kariery sportowej zatrudnienie (nauczyciel wychowania fizycznego).\nJego brat bliźniak Zbigniew także był czołowym pięściarzem w kategorii muszej, trzykrotnym mistrzem Polski.\nPoza boksem ukończył pedagogikę na Uniwersytecie Wrocławskim. Przez wiele lat był oficerem Milicji Obywatelskiej (w stopniu majora).\nWedług przekazów podczas służby 31 sierpnia 1982 roku, w trakcie stanu wojennego, został zaangażowany do rozpędzania demonstracji zorganizowanej w drugą rocznicę podpisania porozumień sierpniowych przez NSZZ „Solidarność”. Miał być jedną z osób używających ostrej amunicji i odpowiedzialnym za zastrzelenie Kazimierza Michalczyka. Z uwagi na śmierć Olecha śledztwo w tej sprawie zostało umorzone.\nPochowany na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300046", "fragment_id": "1457636/0", "subtitle": "", "title": "Artur Olech", "parentId": 300046.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1457636", "source": "wikipedia", "score": 0.25315532088279724}, "uuid": "db1d21d6-1754-4913-87dd-b8b6b20094fe"}, {"page_content": "Henryk Nowara (ur. 14 czerwca 1924 w Hajdukach Wielkich, zm. 28 listopada 2001 w Chorzowie) – polski bokser, trener, olimpijczyk z Helsinek 1952.\nDwukrotny mistrz Polski w kategorii średniej (1949,1952) i wicemistrz w kategorii średniej (1947) oraz w kategorii półciężkiej (1951). Uczestnik mistrzostw Europy w roku 1949. Na igrzyskach olimpijskich w 1952 r. odpadł w eliminacjach w kategorii średniej. W czasie kariery zawodniczej stoczył 347 walk z czego 314 wygrał, 6 zremisował i 27 przegrał.\nPo zakończeniu kariery poświęcił się pracy trenerskiej w śląskich klubach. Współpracownik Feliksa Stamma. W roku 1967 wyjechał do Meksyku aby przygotować kadrę tego kraju do igrzysk olimpijskich (wraz z Kazimierzem Marcem). Podczas olimpiady bokserzy Meksyku zdobyli 4 medale (z tamtego okresu przylgnął do niego przydomek \"Profesor Enrique\"). Na początku lat 70. XX wieku objął kadrę bokserską Polski przygotowując ją do mistrzostw Europy w 1971 r., gdzie Polacy zdobyli 6 medali oraz igrzysk olimpijskich w 1972 r., gdzie polscy bokserzy zdobyli 4 medale.\nW 1972 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2296283", "fragment_id": "484107/0", "subtitle": "", "title": "Henryk Nowara", "parentId": 2296283.0, "start_index": 0.0, "document_id": "484107", "source": "wikipedia", "score": 0.22447596490383148}, "uuid": "dea7c8ad-850c-402b-ac46-5c2c633c0fed"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nHubert Zenon Skrzypczak (ur. 29 września 1943 w Wejherowie) – polski bokser, medalista olimpijski, mistrz i wicemistrz Europy.\nReprezentował barwy Gryfa Wejherowo, Zawiszy Bydgoszcz i GKS Wybrzeże Gdańsk.\nW 1968 na Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku zdobył brązowy medal w wadze papierowej po trzech wygranych walkach i przegranej w półfinale z Koreańczykiem Jee Yong-ju.\nWszystkie pozostałe osiągnięcia miał w wadze muszej. Dwukrotnie wystąpił w mistrzostwach Europy, zdobywając srebrny medal w Berlinie w 1965, a dwa lata później mistrzostwo w Rzymie w 1967 (wygrał wtedy w finale z Rumunem Ciucą).\nBył mistrzem Polski w 1970 i pięciokrotnym wicemistrzem (w 1965 i 1966 przegrał z Arturem Olechem, w 1968 i 1969 z Jerzym Wichmanem, a w 1971 z Leszkiem Błażyńskim).\nW karierze stoczył 243 walki, z czego 208 wygrał, 3 zremisował i 32 przegrał. Przez miesięcznik „Boks” został uznany najwybitniejszym polskim pięściarzem w wadze papierowej w historii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304037", "fragment_id": "1432434/0", "subtitle": "", "title": "Hubert Skrzypczak", "parentId": 304037.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1432434", "source": "wikipedia", "score": 0.2333487719297409}, "uuid": "6aa92f6e-f558-409d-a219-9c1ac5a1e2ca"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nTadeusz Walasek (ur. 15 lipca 1936 w Elżbiecinie, zm. 4 listopada 2011 w Wołominie) – polski bokser, mistrz Europy i dwukrotny medalista olimpijski.\nŻyciorys.\nBył trzykrotnym olimpijczykiem. Na olimpiadzie w Melbourne 1956 wystąpił w wadze półśredniej, ale nie odniósł sukcesu (przegrał pierwszą walkę). Na dwóch następnych igrzyskach walczył w wadze średniej. W Rzymie 1960 zdobył srebrny medal. Cztery lata później w Tokio 1964 zdobył brązowy medal, przegrywając w półfinale z późniejszym mistrzem Walerijem Popienczenko (ZSRR), który zdobył Puchar Vala Barkera dla najlepszego technicznie zawodnika turnieju.\nTakże trzykrotnie brał udział w mistrzostwach Europy, za każdym razem dochodząc do finału. W Pradze 1957 (w wadze lekkośredniej) i w Lucernie 1959 (w wadze średniej) zdobywał srebrne medale, a w Belgradzie 1961 został mistrzem Europy w wadze średniej.\nSiedmiokrotnie zdobywał mistrzostwo Polski (zawsze w wadze średniej), kolejno w latach 1958–1964. W 1956 był wicemistrzem w wadze lekkośredniej.\nWystąpił 32 razy w reprezentacji Polski, wygrywając 28 walk i 4 przegrywając.\nWalczył w zespołach Nysy Kłodzko, Sparty Ziębice (trenowany przez szkoleniowca Józefa Sołdryka) i Gwardii Warszawa, w latach (1949–1966).\nStoczył 421 walk, 378 wygrał, 9 zremisował i 34 przegrał.\nPo zakończeniu kariery został trenerem (trenował m.in. Jerzego Rybickiego).\nW 1996 otrzymał Nagrodę im. Aleksandra Rekszy.\nZmarł 4 listopada 2011 i został pochowany na cmentarzu w Kobyłce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=331848", "fragment_id": "81888/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Walasek", "parentId": 331848.0, "start_index": 0.0, "document_id": "81888", "source": "wikipedia", "score": 0.32404279708862305}, "uuid": "f17d8a1e-5bcf-4ae2-9cb8-bb8a7c0c75cd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJózef Grudzień (ur. 1 kwietnia 1939 w Piasku Wielkim, zm. 17 czerwca 2017 w Pułtusku) – polski bokser, mistrz i wicemistrz olimpijski.\nŻyciorys.\nW rodzinnej wsi krótko i amatorsko uprawiał siatkówkę. Potem uczęszczał do Technikum Budowy Wagonów przy wrocławskim Pafawagu (wyjechał ze wsi z biedy, małe gospodarstwo nie mogło wyżywić rodziny, a szkoła we Wrocławiu oferowała internat). Już wówczas fascynował się sportem, a jego ulubieńcem był Leszek Drogosz. Brat Józefa, Władysław wcześniej wyjechał do pracy w Dzierżoniowie i uprawiał pięściarstwo w lokalnym klubie „Włókniarz”, co wpływało na niego inspirująco. W wieku szesnastu lat sam zajął się boksem – jego pierwszym trenerem był Wacław Krupiński, wrocławski pięściarz wagi półciężkiej. Rok później skończył technikum i zaczął pracować w Pafawagu jako brakarz. Mając osiemnaście lat zadebiutował w bokserskiej drużynie narodowej podczas meczów w Jugosławii.\nBył zawodnikiem Pafawagu Wrocław i Legii Warszawa. Boksował w wadze lekkiej. Największy sukces odniósł podczas igrzysk olimpijskich w Tokio (1964), kiedy to został mistrzem olimpijskim, zwyciężając w finale Wiliktona Barannikowa (ZSRR). Cztery lata później w Meksyku zdobył srebrny medal.\nZ powodzeniem startował w mistrzostwach Europy. W Moskwie (1963) odpadł w ćwierćfinale, ale w Berlinie (1965) został wicemistrzem (przegrał z Wiliktonem Barannikowem), a dwa lata później mistrzem Europy w Rzymie, będąc najlepszym zawodnikiem turnieju. Był też trzykrotnie mistrzem Polski (1965, 1967 i 1968).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=295874", "fragment_id": "1469347/0", "subtitle": "", "title": "Józef Grudzień", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1469347", "parentId": 295874.0, "score": 0.2653273046016693}, "uuid": "f7a8932b-9944-43b9-94a6-35261171e7cb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nHenryk Antoni Średnicki (ur. 17 stycznia 1955 w Siemianowicach Śląskich, zm. 10 kwietnia 2016 w Piotrkowie Trybunalskim) – polski bokser, mistrz świata z 1978 w wadze muszej.\nŻyciorys.\nKariera sportowa.\nBył jednym z najwybitniejszych pięściarzy drugiej połowy lat 70. XX wieku. Jako jedyny do tej pory Polak zdobył złoty medal na mistrzostwach świata. Dokonał tego w 1978 podczas II Mistrzostw Świata w Belgradzie w wadze muszej, po wygraniu czterech walk. Startował także w I Mistrzostwach w Hawanie w 1974 w wadze papierowej, ale bez powodzenia. \nBył dwukrotnie mistrzem Europy. Na swoich pierwszych mistrzostwach Europy, w Katowicach w 1975 w wadze papierowej odpadł w ćwierćfinale, w dwóch kolejnych: w Halle w 1977 w wadze papierowej i w Kolonii w 1979 w wadze muszej zdobywał złote medale.\nDwa razy startował w igrzyskach olimpijskich. W Montrealu w 1976 walczył w wadze papierowej, jednak odpadł w eliminacjach. W Moskwie w 1980 doszedł do ćwierćfinału wagi muszej.\nŚrednicki był sześciokrotnie mistrzem Polski: w wadze papierowej w 1974, 1975 i 1976, w wadze muszej w 1978 i 1979 oraz w wadze koguciej w 1982. W 1977 był wicemistrzem w wadze muszej.\nTrzykrotnie zwyciężył w Turnieju im. Feliksa Stamma, w 1977 i 1978 w wadze muszej, a w 1982 w wadze koguciej.\nWalczył w barwach GKS-u Katowice, GKS-u Tychy, GKS-u Jastrzębie i Górnika Sosnowiec. Był zawodnikiem preferującym nieustanny atak, zasypującym przeciwnika ciosami. Po zakończeniu kariery został trenerem, prowadził m.in. szkółkę bokserską w Myszkowie. Jego wychowankiem był czołowy polski bokser Łukasz Maszczyk.\nDziałalność polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=338058", "fragment_id": "50802/0", "subtitle": "", "title": "Henryk Średnicki", "document_id": "50802", "start_index": 0.0, "parentId": 338058.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1750580370426178}, "uuid": "dc2f6a12-441f-49ec-8c9c-e92ef6bc298e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nWiesław Ksawery Rudkowski (ur. 17 listopada 1946 w Łodzi, zm. 13 lutego 2016 w Warszawie) – polski bokser, wicemistrz olimpijski i mistrz Europy.\nŻyciorys.\nSyn Stefana. Największe sukcesy odniósł w wadze lekkośredniej, choć startował także w półśredniej i średniej.\nDwukrotny olimpijczyk. Podczas olimpiady w Meksyku 1968 wystąpił w wadze średniej i doszedł do ćwierćfinału, gdzie przegrał z Rosjaninem Kisielowem. Cztery lata później w Monachium 1972 zdobył srebrny medal w wadze lekkośredniej. W drodze do finału wygrał m.in. z Kubańczykiem Rolando Garbeyem oraz z Peterem Tiepoldem z NRD. W finale przegrał stosunkiem 2:3 z reprezentantem RFN Dieterem Kottyschem.\nCzterokrotnie startował w Mistrzostwach Europy, za każdym razem osiągając większy sukces. W Rzymie 1967 odpadł w eliminacjach w wadze półśredniej (pokonał go późniejszy wicemistrz Europy i mistrz olimpijski z Meksyku 1968 Manfred Wolke z NRD). Na kolejnych mistrzostwach występował w wadze lekkośredniej. W Madrycie 1971 zdobył brązowy medal, w Belgradzie 1973 srebrny, a na zakończenie kariery w Katowicach 1975 został mistrzem Europy.\nDziesięć razy zdobywał mistrzostwo Polski: w 1966 w wadze półśredniej, a od 1967 do 1975 nieprzerwanie w wadze lekkośredniej.\nWalczył przez większość kariery w barwach Legii Warszawa. Wcześniej reprezentował RKS Łódź i Widzew Łódź. Ze względu na styl boksowania zwany był „mistrzem kontry”.\nPo zakończeniu kariery został trenerem pięściarskim. Był trenerem kadry narodowej seniorów Polskiego Związku Bokserskiego. W 2005 został uhonorowany Nagrodą im. Aleksandra Rekszy. \nZmarł w warszawskim szpitalu po ciężkiej chorobie. Uroczystości pogrzebowe odbyły się 22 lutego 2016 na cmentarzu na Zarzewie przy ul. Lodowej.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=335197", "fragment_id": "63940/0", "subtitle": "", "title": "Wiesław Rudkowski", "parentId": 335197.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "63940", "score": 0.1418331116437912}, "uuid": "f8f274c0-3887-465d-8206-9f521bc336af"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego boksera. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Wadas (ur. 16 maja 1944 w Lubczy) – polski bokser, olimpijczyk.\nWystępował w wagach piórkowej i lekkiej. Dwukrotnie zdobywał mistrzostwo Polski: w 1968 w wadze piórkowej i w 1972 w wadze lekkiej, a w 1970 był wicemistrzem w lekkiej.\nW 1968 wystąpił na Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku. Już w pierwszej walce przegrał z reprezentantem Bułgarii Iwanem Michajłowem i odpadł z rywalizacji.\nW karierze stoczył 215 walk z czego 180 wygrał, 5 zremisował i 30 przegrał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308282", "fragment_id": "1444780/0", "subtitle": "", "title": "Jan Wadas (bokser)", "document_id": "1444780", "start_index": 1.0, "parentId": 308282.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2422114759683609}, "uuid": "501c2da5-fe2d-413b-a057-355e9d798c5c"}]}
{"id": "q_282", "question": "Co kaftan bezpieczeństwa ma znacznie dłuższe niż normalny kaftan?", "answer": [{"page_content": "Kaftan bezpieczeństwa – specjalny typ ubioru wykonany z mocnej i wytrzymałej tkaniny z rozpięciem z tyłu oraz długimi rękawami (o wiele dłuższymi niż ręce), które zawija się wokół osoby krępowanej i wiąże z tyłu w supeł (lub mocuje za pomocą specjalnych pasów). Jest to jeden ze środków przymusu bezpośredniego.\nZastosowanie.\nPodstawowym celem zastosowania tego typu kaftana jest zabezpieczenie osób chorych psychicznie, będących pod wpływem narkotyków lub alkoholu, wobec których zachodzi uzasadnione podejrzenie, że mogą zrobić krzywdę sobie lub osobom postronnym. Używany zwykle w chwilach napadu szału lub nasilenia się choroby.\nSzczególnie często używany przy transporcie takich osób w karetce pogotowia lub karetce policyjnej. Używany też w szpitalach psychiatrycznych.\nO konkretnej potrzebie użycia kaftana bezpieczeństwa powinien decydować lekarz. Polecenie zastosowania kaftana bezpieczeństwa i pasów przez policjanta wydaje komendant Policji lub osoba przez niego upoważniona, a podczas ich nieobecności – dyżurny jednostki.\nKaftany bezpieczeństwa, zwłaszcza te wykonane ze skóry, stosuje się także w przypadku niektórych technik BDSM (zachowania seksualne).\nNiebezpieczeństwa związane z użyciem.\nDłuższe skrępowanie kaftanem bezpieczeństwa może być bolesne i powodować odrętwienie kończyn górnych. Zbyt silne skrępowanie może także utrudniać oddychanie. Pacjenta skrępowanego kaftanem bezpieczeństwa nie należy w związku z tym pozostawiać na dłuższy okres bez opieki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=316959", "fragment_id": "1439380/0", "subtitle": "", "title": "Kaftan bezpieczeństwa", "parentId": 316959.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1439380", "score": 1.0}, "uuid": "cf172478-fc9d-4f7b-b172-c4efaa78cf7e"}, {"page_content": "Kaftan – męski ubiór o wschodnim pochodzeniu, sięgający do kolan lub krótszy, z długimi rękawami i zapinany z przodu. W Europie noszony był od wczesnego średniowiecza. Wywodzi się z niego wiele ubiorów noszonych obecnie, jak: frak, surdut, żakiet, marynarka lub kurtka.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2316390", "fragment_id": "482328/0", "subtitle": "", "title": "Kaftan", "document_id": "482328", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2316390.0, "score": 0.031215479597449303}, "uuid": "5b732b17-09d3-4324-9e74-766ee16eedd2"}, {"page_content": "Reprezentatywnym elementem stroju męskiego był kaftan. Zakładano je na odświętne koszule wpuszczane do spodni. Najczęściej szyto je z sukna granatowego, niebieskiego, ciemnoniebieskiego, szafirowego lub czarnego (w powiecie brzeskim noszono także kaftany jasnobłękitne). Kaftany nie miały rękawów, były wcięte w pasie i rozkloszowane dołem. Z tyłu zszywano je jedynie do wysokości pasa, przez co u dołu tworzyły się cztery luźno wiszące poły zwane \"skrzelami\". Kaftan zapinano w okolicach pasa na haftki; po bokach były kieszenie zakryte trójkątną klapą. Przody kaftana zdobiono lekko wypukłymi mosiężnymi guzami oraz jedwabnymi chwostami, najczęściej barwy karminowej, zielonej, żółtej. Stójkę obszywano czerwonym suknem. Haftem zdobiono naroża przednich \"skrzeli\"; mogły być to potrójne uproszczone kwiaty na łodygach z liśćmi wyrastające z doniczki lub motywy pawiego pióra. Stosowano włóczki żółte, czerwone, zielone, z rzadka fioletowe, niebieskie i brązowe. Cechą charakterystyczną kaftanów z Zaborowa, Borzęcina i Szczurowej było haftowanie imienia i nazwiska właściciela i daty wykonania (najczęściej był to rok ślubu).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799851", "fragment_id": "856824/3", "subtitle": "", "title": "Krakowiacy", "parentId": 1799851.0, "start_index": 4301.0, "source": "wikipedia", "document_id": "856824", "score": 0.09938465058803558}, "uuid": "5790f7e5-3d69-4108-8fa6-0bb2417d5da5"}, {"page_content": "Kaftany pojawiły się dopiero pod koniec XIX wieku. Była to bluzka z miękkiej czarnej satyny sięgająca do pasa lub nieco poniżej. Ozdobione z przodu szerokimi na 11 cm pasami welwetowymi ozdobionymi ornamentem wyszytym żółtym stebnowanym łańcuszkiem, a na bocznych krawędziach wycinano zęby, pod nie wszywano wzdłuż jasną wstążkę. Podobnie ozdobione były mankiety, a także w poprzek na wysokości lędźwi. Kaftanów nigdy nie zapinano.\nOd około 1904 r. w Krzczonowie wprowadzono w kaftanach nowy sposób zdobienia. Na welwetowych aplikacjach wycinano rzędy otworów w kształcie rombów, tworząc w ten sposób rodzaj okienek, pod którymi wszywano na przemian czerwone i zielone wstążki.\nKaftan posiadał leżący kołnierzyk z klapkami, który był przyszyty na stałe. Kołnierzyk ozdabiano czarnym welwetem i naszywano na niego kolorowe tasiemki w kolorach żółtym, czerwonym i zielonym. Klapki kołnierzyka pokrywano zieloną wstążką i gęsto zahaftowywano ściegiem „janina”. Brzegi kaftanów wykańczano kolorową (najczęściej czerwoną) szczotką.\nPasy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5061280", "fragment_id": "299504/4", "subtitle": "", "title": "Strój krzczonowski", "document_id": "299504", "start_index": 5898.0, "parentId": 5061280.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03866979107260704}, "uuid": "4cd257fc-af55-41e6-90e3-73beccc41cee"}, {"page_content": "Wams (niem.) – rodzaj krótkiego obcisłego kaftana noszonego przez mężczyzn od połowy XVI do połowy XVII wieku, rozpowszechnionego przede wszystkim w Hiszpanii i Niemczech.\nJako przekształcenie włoskiego sajana był on bardziej dopasowany i z przodu cienko podwatowany, pozbawiony dekoltu i o usztywnionych ramionach, a w talii wcięty, spiczasto wydłużony i zakończony krótką baskiną. Jego nazwę wywodzi się od starofrancuskiego \"wambais\", jak w średniowieczu określano kaftan zakładany pod zbroję.\nUsztywniony i nieznacznie podwatowany wams był ubiorem obcisłym, na przodzie wydłużonym w szpic, z watowanymi wałkami na ramionach. Wykonywano go z sukna, atłasu lub aksamitu; zdobiono nacinaniem, haftem albo pasmanterią. Na przełomie XVI/XVII w. jego odmianą była kazjaka, odznaczająca się podwójnymi rękawami zróżnicowanej barwy i zdobionymi drobnym perforowaniem. \nSkrócone wamsy najemnych żołnierzy (landsknechtów) sięgały jedynie do pasa, charakteryzowały się za to licznymi głębokimi rozcięciami i dużą barwnością (z łączeniem niekiedy aż 4 kolorów), powszechnie zwracających uwagę fantazją i dziwactwem. Za ich przykładem elementy te zaczęto stosować w ekscentrycznej modzie dworskiej, wywierały one też pewien wpływ na ubiór pozostałej ludności. W Polsce wamsy w ogóle nie zyskały popularności jako wytwór mody cudzoziemskiej; noszono je tylko w środowisku dworskim za przykładem króla Zygmunta III Wazy. Portret małoletniego królewicza Władysława (1605) świadczy, że na dworach w wamsy strojono także dzieci; czasem moda francuska nakazywała uwypuklanie podkładem przodu tego stroju w tzw. gęsi brzuch.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=583822", "fragment_id": "1556992/0", "subtitle": "", "title": "Wams", "parentId": 583822.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1556992", "source": "wikipedia", "score": 0.04845544323325157}, "uuid": "6a2633e2-033e-4ef5-85b0-cf4776efe466"}, {"page_content": "Sajan (wł. \"saione\" od \"saio\" – płaszcz żołnierski, habit) – rodzaj kaftana, ubiór męski rozpowszechniony w epoce renesansu.\nPowstały we Włoszech we wczesnym okresie renesansu, podstawowy wierzchni ubiór męski, nakładany na cienką koszulę (zwykle z niewielkimi kryzami wokół szyi i dłoni). Był rodzajem długiego kaftana bądź sukni z szerokim kwadratowym wycięciem (dekoltem) u góry, z reguły do pasa obcisłej, z doszytą, krótką, fałdzistą spódniczką (baskiną) z klinów, sięgającą do połowy uda. Jego szerokie bufiaste rękawy obciśnięte były wąskimi taśmami w połowie ramienia i w dolnej części przedramienia. Ubiór ten zdobiono szerokimi naszywanymi pasami z wzorzystej tkaniny lub haftu.\nKrój sajana odsłaniał koszulę, która w tym stroju z dotychczas ukrytej bielizny spodniej stała się ozdobnym elementem męskiego ubioru. Nacięcia rękawów kaftana uwidaczniały szytą z bardzo cienkiego płótna koszulę, której przód dodatkowo ozdobnie marszczono wokół szyi. \nSajan był ubiorem spopularyzowanym w wyższych warstwach społecznych (głównie wśród rycerstwa, dworzan i zamożnego mieszczaństwa), noszonym aż do XVII wieku. Za jego przekształconą w Niemczech kontynuację uważa się przejęty z Hiszpanii wams. W Polsce również noszony przez dworzan i żołnierzy w epoce Odrodzenia, stanowił widoczne świadectwo wpływów italskich na modę polską w czasach królowej Bony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3621066", "fragment_id": "1333526/0", "subtitle": "", "title": "Sajan", "source": "wikipedia", "start_index": 2.0, "document_id": "1333526", "parentId": 3621066.0, "score": 0.047986507415771484}, "uuid": "ed6832b6-0682-4191-b83e-0ab2f38c1e7e"}, {"page_content": "Szustokor (z fr. \"justaucorps\" – dosł. „tuż przy ciele”) — wierzchni, dopasowany kaftan o kroju zapożyczonym z mody wojskowej, od ok. 1640 roku do połowy XVIII wieku męski strój cywilny. \nBył szyty z jednolitych, dosyć grubych materiałów i zdobiony haftami i guzikami, naszytymi na całej długości stroju, mimo że zapinano go tylko do połowy. Zakładano go na koszulę i długą kamizelkę (wams).\nPoczątkowo sięgał do połowy uda i miał krótkie rękawy, wkrótce jednak rozpowszechniła się forma z długimi rękawami i obfitymi mankietami. Około 1670 roku stał się bardziej dopasowany, choć pod koniec XVII wieku jego dolna część była rozkloszowana i odstawała od ciała dzięki usztywnieniu. W latach osiemdziesiątych zmieniła się długość szustokora, który odtąd sięgał aż do kolan.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=582742", "fragment_id": "1576446/0", "subtitle": "", "title": "Szustokor", "parentId": 582742.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1576446", "score": 0.1061021089553833}, "uuid": "01633980-39a4-46bb-bd5d-cca981133d81"}, {"page_content": "Powierzchnia głowy i przedplecza jest gładka z wyraźnie zaznaczonym żeberkiem podłużnym, biegnącym przez ich środek. Głowa jest w obrysie trójkątna i ma szerokość od 3,8 do 4 razy większą od długości i nieco większą od szerokości przedniego brzegu przedplecza. Frontoklipeus jest nieco nabrzmiały, od 1,1 do 1,4 raza dłuższy niż szeroki. Przedni brzeg ciemienia załamany jest pod kątem 112–114°. Przedplecze jest 1,4 raza szersze niż dłuższe. Śródplecze jest mniej lub bardziej spłaszczone, bez wyniesionych brzegów. Pokrywy są od 2,9 do 3 razy dłuższe niż szerokie, u wierzchołków wysmuklone. Użyłkowanie na pokrywach jest stosunkowo dobrze zaznaczone. Na powierzchni pokryw występują włoski o długości większej niż średnice obecnych na niej punktów. Odnóża pary tylnej mają golenie od 1,5 do 1,7 raza dłuższe niż pary przedniej. Golenie tylnej pary są ponadto od 2 do 2,2 raza dłuższe niż uda.\nGenitalia samca mają pygofor o stronie brzusznej dwukrotnie dłuższej niż grzbietowa i haku pozbawionym dysku. Rurka analna jest dwukrotnie dłuższa niż szeroka. Długość płytki subgenitalnej wynosi od ½ do 3/5 długości pygoforu mierzonej pośrodku jego brzusznej strony. W widoku grzbietowym przedwierzchołkowa część edeagusa jest rozszerzona na boki, osiągając od 2/5 do ½ szerokości konektywy. Wierzchołek edeagusa jest nierozdwojony. Stylus ma ząbek wewnętrzny prosty i znacznie dłuższy od zewnętrznego.\nBiologia i ekologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5289302", "fragment_id": "1045628/1", "subtitle": "", "title": "Aphrophora pectoralis", "parentId": 5289302.0, "start_index": 1193.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1045628", "score": 0.10953216254711151}, "uuid": "0254defe-c69d-40d7-b29e-0e839b43d1a0"}, {"page_content": "Nazwa pochodzi od włoskiego \"giubbone\", \"giuppone\" (zazwyczaj szeroki kaftan męski z grubego materiału), od \"giubba\" (kaftan, frak, kurtka wojskowa), które pochodzi od arabskiego \"dżubba\" (spodnia szata z bawełny). W Polsce została odmieniona nawiązując do staropolskiego urzędnika żupana.\nOpis.\nW ramionach był dopasowany, z wąskimi rękawami. Żupan posiadał stojący kołnierz, pierwotnie z tyłu lekko podwyższony, później był jednakowej wysokości, ale z przodu rozchylony. Osoby zamożne nosiły aksamitne, jedwabne bądź brokatowe żupany z pozłacanymi haftkami lub guzikami, uboga szlachta poprzestawała na białych (latem) i szarych lub brązowych wełnianych (zimą). Mieszczanie nosili żupany wykonane z tkaniny z łyka konopnego (stąd zwano ich łykami, łyczkami).\nUzupełnieniem żupana w XVI wieku był pas z metalowych wąskich ogniw i zdobionej klamry lub pas siatkowy, pasy jedwabne z fragmentów materiałów, a od 2 połowy XVII wieku osobno wytwarzany szeroki i długi pas (np. z wzorzystego jedwabiu), którym opasywano się kilkakrotnie wokół. Przed połową XVII wieku na żupan zaczęto zakładać kontusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173486", "fragment_id": "20127/1", "subtitle": "", "title": "Żupan (ubranie)", "parentId": 173486.0, "start_index": 1755.0, "document_id": "20127", "source": "wikipedia", "score": 0.037539042532444}, "uuid": "cec26fb3-9adf-4ab1-b8ae-241a78496bb1"}, {"page_content": "Niektóre swoje sztuczki wyjaśniał w książkach, publikowanych jeszcze w czasie trwania jego kariery. W „Handcuff Secrets” (1909) wyjaśniał, jak wiele zamków i kajdanek można otworzyć, stosując odpowiednio dobraną siłę, nawet posługując się sznurówką. W innych przypadkach ukrywał w gardle wytrychy lub klucze, a następnie zwracał je, będąc np. pod wodą. Potrafił uwolnić się z bańki na mleko dokładnie zamkniętej z zewnątrz, gdyż w tym jej typie było możliwe odkręcenie wieczka od środka. Gdy wisiał na linie odziany w kaftan bezpieczeństwa, podczas jego zakładania nabierał maksymalną ilość powietrza i napinał – na ile zdołał – wszystkie mięśnie, co powodowało, iż po wypuszczeniu powietrza i rozluźnieniu mięśni kaftan był założony na tyle luźno, by można się było wyswobodzić. Początkowo ucieczki z kaftanu bezpieczeństwa przedstawiał, ukrywając się za kurtyną, zza której wyłaniał się już uwolniony. Brat Houdiniego, również iluzjonista – specjalista od ucieczek używający pseudonimu Theodore Hardeen, pewnego razu wyzwał go do zaprezentowania tej sztuczki bez kurtyny, przekonując go, że uczyni to jeszcze większe wrażenie na widzach, gdy będą mogli obserwować, w jaki sposób się uwalnia. Nieraz obydwaj prezentowali uwalnianie się z kaftanów bezpieczeństwa, zwisając głową w dół na linach. Uważa się, że część sztuczek z uwalnianiem się z kaftanów bezpieczeństwa niesłusznie przypisuje się Harry’emu Houdini, podczas gdy rzeczywistym ich wykonawcą był jego brat, Hardeen.\nW 1910 na tournée w Australii zabrał ze sobą samolot dwupłatowy, którym wykonał pierwszy kontrolowany lot w historii Australii, nad Diggers Rest w australijskim stanie Wiktoria. W 1919 został szefem Martinka &amp; Co., firmy w branży iluzjonistycznej w USA.\nDemaskator spirytystów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598676", "fragment_id": "1574353/3", "subtitle": "", "title": "Harry Houdini", "parentId": 598676.0, "start_index": 3690.0, "document_id": "1574353", "source": "wikipedia", "score": 0.1056031659245491}, "uuid": "76a7c169-4f85-4981-a84d-8a94b376d97a"}]}
{"id": "q_283", "question": "Które państwo dokonało aneksji Bośni i Hercegowiny w 1908 roku?", "answer": [{"page_content": "Okupacja Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry – okupacja Bośni i Hercegowiny, dokonana przez Austro-Węgry w 1878. Jej skutkiem była aneksja Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry w 1908.\nPowstanie w 1875.\nBośnia i Hercegowina była w XIX wieku najbardziej na północ wysuniętą prowincją Imperium Osmańskiego, zamieszkałą przez ludność słowiańską. Była w bezlitosny sposób eksploatowana ekonomicznie, co wywoływało ciągle lokalne bunty i powstania ludności chrześcijańskiej. Odpowiedzią władz tureckich były represje, które z kolei wywoływały kolejne bunty. Jedno z takich powstań wybuchło w czerwcu 1875 w górzystej i niedostępnej części Hercegowiny. Powstanie w ciągu kilku miesięcy rozszerzyło się na całą Bośnię. Powstanie miało początkowo charakter chłopskiego buntu, ale nawiązało kontakty z komitetem bośniackich emigrantów w Slawonii, skąd otrzymało pomoc i doradców. Powstanie nie posiadało wybitnych dowódców (wybrany na wodza Słoweniec Miroslav Hubmajer okazał się nieodpowiednim kandydatem) i nie odniosło znaczących sukcesów, jednak ciągle trwało, szczególnie przy granicy chorwackiej w Bośni i czarnogórskiej w Hercegowinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1928252", "fragment_id": "386986/0", "subtitle": "", "title": "Okupacja Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "386986", "parentId": 1928252.0, "score": 0.869852602481842}, "uuid": "7b281164-323d-4aee-8f1b-22c522affe09"}, {"page_content": "Aneksja.\nW 1908 roku miała miejsce rewolucja młodoturecka w wyniku której Austro-Węgry wykorzystując chwilową słabość Imperium Osmańskiego zajęły w pełni terytorium łamiąc tym samym postanowienia traktatu berlińskiego. Manifest cesarski do ludności o włączeniu Bośni i Hercegowiny do Austro-Węgier został ogłoszony na przełomie 6 i 7 października 1908 roku. Aneksja tego terytorium wywołała skandal międzynarodowy a co za tym idzie kryzys bośniacki, który zakończył się dopiero w lutym 1909 roku. Od momentu aneksji teren ten zaczął przeżywać okres najszybszego rozwoju. Dualistyczna Monarchia rozpoczęła tam budowę wielu fabryk, hut, a także szkół. Najbardziej została rozbudowana stolica: Sarajewo. Poza tym w znacznym stopniu została ulepszona infrastruktura trwał rozwój sieci dróg, a także rozwój trakcji kolejowej. Na terenie Bośni i Hercegowiny panowała pełna wolność religijna (między innymi dzięki konstytucji grudniowej), co przyczyniło się do rozwoju religii innych niż narzucanego w przeszłości islamu. Wolność ta w znacznym stopniu pomogła rozrosnąć się prawosławiu.\nStruktura administracyjna Kondominium.\nBośnia i Hercegowina była rządzona wspólnie przez Przedlitawię i Zalitawię, de facto poprzez wspólne ministerstwo finansów tych państw. Jedną z filii tego ministerstwa było Biuro Bośniackie którym specjalnym zadaniem było rządzenie kondominium, było ono instrumentem nadrzędnym do gubernatora i jego rządu. Gubernator Bośni i Hercegowiny odpowiadał przed cesarzem, ministrem finansów, a także parlamenem: wiedeńskim i budapesztańskim. W 1910 roku powstał Sejm Bośniacki (chorw. \"Bosansko-hercegovački sabor),\" który posiadał władzę ustawodawczą, jednakże wszystkie jego decyzje musiały zostać zaakceptowane przez dwa parlamenty cesarsko-królewskie. Terytorium to administracyjne podzielono było na sześć okręgów.\nRozpad Austro-Węgier.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4566357", "fragment_id": "756143/3", "subtitle": "", "title": "Kondominium Bośni i Hercegowiny", "document_id": "756143", "start_index": 2764.0, "parentId": 4566357.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7713841795921326}, "uuid": "91f455bf-1f5c-4b6f-b5d6-6c3a6ce93ba7"}, {"page_content": "Kryzys bośniacki − kryzys międzynarodowy wywołany w 1908 roku austro-węgierską aneksją okupowanego od 1878 roku (na mocy traktatu berlińskiego) sąsiedniego terytorium Bośni-Hercegowiny, formalnie części Imperium Osmańskiego. Kryzys i napięcie w stosunkach międzynarodowych wynikły z aspiracji sąsiedniego Królestwa Serbii do włączenia tego serbskojęzycznego terytorium do własnego państwa. Ostatecznie naciski mocarstw europejskich na Turcję i Serbię spowodowały uznanie przez oba państwa aneksji w 1909 roku.\nHistoria.\nW połowie XIV wieku Imperium Osmańskie wtargnęło na Bałkany. W 1463 roku całe Królestwo Bośni zostało podbite przez Imperium Osmańskie. W 1580 roku Bośnia i Hercegowina zostały połączone jako część imperium. Z upływem wieków turecka władza na Bałkanach jednak słabła, a cesarstwo osmańskie chyliło się ku upadkowi. Na mocy postanowień kongresu berlińskiego (1878), który zakończył zwycięską wojnę Rosji z Turcją Osmańską - X wojnę rosyjsko-turecką (1877–1878), Austro-Węgry otrzymały pod „tymczasową opiekę” (zbrojną okupację) Bośnię z Hercegowiną, zamieszkane przez Słowian południowych. Spotkało się to z niezadowoleniem Serbii, która również miała ochotę na ten teren, zamieszkany przez wielu Serbów. Austro-Węgry uważały, że tylko one miały prawo do podporządkowania sobie Bałkanów. Bośnia i Hercegowina pozostały w granicach imperium tureckiego, jednak miały posiadać wspólną austro-węgierską administrację. Austria krwawo tłumiła wybuchające na zaanektowanym obszarze powstania przeciw niej.\n \"Osobny artykuł: Serbowie z Bośni i Hercegowiny.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2099355", "fragment_id": "408078/0", "subtitle": "", "title": "Kryzys bośniacki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "408078", "parentId": 2099355.0, "score": 0.8727414608001709}, "uuid": "8d9cce59-5d5c-4a37-ab60-8c4e75f3685a"}, {"page_content": "Kondominium Bośni i Hercegowiny – kondominium austro-węgierskie istniejące w latach 1908-1918.\nBośnia i Hercegowina znalazła się pod okupacją Austro-Węgier w 1878 roku po kongresie berlińskim. Mimo okupacji Monarchii terytorium to wciąż oficjalnie znajdowało się pod rządami Imperium Osmańskiego. Dokładnie 30 lat później Austro-Węgry dokonały pełnej aneksji Bośni i Hercegowiny, co doprowadziło do kryzysu bośniackiego i powstania kondominium pod zarządem Wiednia i Budapesztu.\nHistoria Kondominium Bośni i Hercegowiny.\nOkupacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4566357", "fragment_id": "756143/0", "subtitle": "", "title": "Kondominium Bośni i Hercegowiny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4566357.0, "document_id": "756143", "score": 0.7852975726127625}, "uuid": "c0ec9938-084f-403d-b219-d4c2fd0fcfb7"}, {"page_content": "Serbia zaczęła już otwarcie poświęcać wszystkie swoje siły na agresję w Bośni i Hercegowinie. W latach 1906–1909 miała miejsce świńska wojna, konflikt gospodarczy pomiędzy Austro-Węgrami a Serbią. W końcu Austro-Węgry postanowiły zaanektować Bośnię i Hercegowinę, aby armia zaprowadziła tam porządek. Klęski ponoszone przez Turcję wywołały w lipcu 1908 rewolucję młodoturecką, co wykorzystały Austro-Węgry. Zadziałały będąc pewne poparcia Cesarstwa Niemieckiego, wynikającego z zawartego sojuszu (trójprzymierze). Cesarz Franciszek Józef I w specjalnym manifeście z 5 października 1908 ogłosił aneksję Bośni i Hercegowiny. Budapeszt wyraził zgodę na aneksję pod warunkiem, że ziemie te nie zostaną włączone do Chorwacji. Sytuację w regionie zaostrzyło ogłoszenie tego samego dnia niepodległości od Turcji przez Księstwo Bułgarii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2099355", "fragment_id": "408078/3", "subtitle": "", "title": "Kryzys bośniacki", "document_id": "408078", "start_index": 3710.0, "parentId": 2099355.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7865245342254639}, "uuid": "4eb43159-6a7a-4343-ae4d-2264fccc9cc8"}, {"page_content": "W 1908 Austro-Węgry dokonały aneksji Bośni i Hercegowiny. W latach 1911–1912 Włochy zajęły Cyrenajkę i Trypolitanię (tworząc Libię Włoską. W 1912–1913 w wojnach bałkańskich Turcja utraciła resztę posiadłości na Bałkanach (oprócz wschodniej Tracji). W 1912 partia liberałów obaliła rząd młodoturków, którzy po przewrocie 1913 ponownie doszli do władzy. W czasie rządów młodotureckiego triumwiratu Envera Paşy, Cemala Paşy i Talâta Paşy (1913–1918) w Turcji wzrosły wpływy Niemiec, a doktryna panturkizmu stała się podstawą wspólnej, antyrosyjskiej i antybrytyjskiej platformy politycznej Turcji i Niemiec. W I wojnie światowej Turcja brała udział po stronie państw centralnych. Wojnę z Rosją triumwirat wykorzystał do eksterminacji ludności ormiańskiej i asyryjskiej oraz pontyjskiej (greckiej z Pontu) na terenach pogranicza – Armenii tureckiej (w latach 1915–1916 zginęło ok. 1,2–1,5 mln Ormian). 30 października 1918 między Turcją i aliantami został zawarty rozejm w Mudros (m.in. okupacja cieśnin tureckich oraz innych rejonów ważnych strategicznie). Gdy w maju 1919 wojska greckie, działając z mandatu Ententy, okupowały okręg İzmiru, wybuchła wojna grecko-turecka, w czasie której armia grecka prowadziła ofensywę w Anatolii na Ankarę. W 1920 został podpisany traktat w Sèvres ograniczający faktycznie terytorium państwa tureckiego do Anatolii i poddający Stambuł i wybrzeże tureckie kontroli brytyjskiej, francuskiej, włoskiej i greckiej. Traktat, zawarty przez przedstawicieli rządu sułtańskiego nie został uznany przez Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji i armię turecką pod przywództwem Mustafy Kemala.\n \"Osobny artykuł: Traktat w Sèvres.\"\nWojna o suwerenność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1773132", "fragment_id": "899860/8", "subtitle": "", "title": "Historia Turcji", "parentId": 1773132.0, "start_index": 10842.0, "document_id": "899860", "source": "wikipedia", "score": 0.22866961359977722}, "uuid": "470685ce-8571-4923-9b68-2faa6ed2276e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nRewolucja młodoturecka – przewrót wojskowy w Imperium Osmańskim zorganizowany 3 lipca 1908 przez młodoturków. Celem była modernizacja zacofanego państwa, która miała je uchronić przed interwencją mocarstw.\nW wyniku rewolucji sułtan Abdülhamid II 24 lipca 1908 przywrócił liberalną konstytucję z 1876 roku, następnie – stopniowo pozbawiany władzy abdykował w kwietniu 1909. Władzę przejął Komitet Jedności i Postępu.\nW wyniku tej rewolucji Austro-Węgry dokonały pełnej aneksji Bośni i Hercegowiny, czego rezultatem był powstanie Kondominium Bośni i Hercegowiny. Rewolucja ta doprowadziła również do międzynarodowego kryzysu w Europie, trwającego do 1909 roku, zwanego kryzysem bośniackim.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4509657", "fragment_id": "779743/0", "subtitle": "", "title": "Rewolucja młodoturecka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "779743", "parentId": 4509657.0, "score": 0.7157107591629028}, "uuid": "97846037-77a9-43de-a550-8ba8bd335f1f"}, {"page_content": "Bośnia i Hercegowina leży w strefie klimatu przejściowego między klimatem kontynentalnym a śródziemnomorskim. W zimie temperatury są bardzo niskie oraz występują częste wiatry, powodujące sztormy. Z kolei lata są upalne, przy czym z reguły na południu kraju występują wyższe temperatury.\nDo największych rzek Bośni i Hercegowiny należą Sawa (wraz z jej prawymi dopływami – Una, Sana i Vrbas), Neretwa, Bośnia i Drina. Większość rzek ma swoje zlewiska w Morzu Czarnym, tylko nieliczne uchodzą do Adriatyku. Na terenie kraju występuje kilka dużych jezior, które zostały sztucznie utworzone przez człowieka.\nObszary chronione.\n \"Osobny artykuł: Obszary chronione w Bośni i Hercegowinie.\"\nW Bośni i Hercegowinie utworzono cztery parki narodowe: Park Narodowy Kozara (34 km²), Park Narodowy Una (198 km²) Park Narodowy Drina (63 km²) i Park Narodowy Sutjeska (173 km²), a także osiem parków przyrody – m.in. Hutovo Blato, Blidinje oraz Bardača.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Kalendarium historii Bośni i Hercegowiny.\"\nTraktat berliński (1878) postanawiał o oddaniu Bośni i Hercegowiny pod administrację austriacką.\n5 października 1908 Austro-Węgry dokonały aneksji Bośni i Hercegowiny. Po pierwszej wojnie światowej Bośnia i Hercegowina weszła w skład SHS, a potem Królestwa Jugosławii. Od 1941 w granicach Niepodległego Państwa Chorwackiego. Po wojnie Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny w składzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.\nW Sarajewie odbywały się Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 1984 r.\n \"Osobny artykuł: Rozpad Jugosławii.\"\nBośnia i Hercegowina uzyskała niepodległość w referendum 1992, ale Serbowie zbojkotowali wyniki głosowania i utworzyli własne państwo – Republikę Serbską ze stolicą w Banja Luce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=501", "fragment_id": "174546/4", "subtitle": "", "title": "Bośnia i Hercegowina", "parentId": 501.0, "start_index": 5964.0, "document_id": "174546", "source": "wikipedia", "score": 0.5796262621879578}, "uuid": "661839dc-d597-4049-9e6e-b1dc64fa524c"}, {"page_content": "Po kongresie berlińskim w 1878 roku Austro-Węgry rozpoczęły okupację Bośni i Hercegowiny, którą oficjalnie anektowano w 1908 r. Na skutek protestów węgierskich nowe terytorium nie zostało formalnie włączone pod jurysdykcję żadnej z części Monarchii habsburskiej. Zarząd nad nim sprawowało bezpośrednio ministerstwo finansów. Ta dziwna sytuacja rozbudziła w Chorwatach nadzieję na połączenie Bośni z ich ziemiami i włączenie nowo powstałego królestwa Słowian południowych jako trzeciej części składowej Austro-Węgier.\nNa podobne ustępstwa ze strony Wiednia liczyli także Czesi i Polacy.\nMiasta Austro-Węgier.\nNajwiększe miasta Monarchii Austro-Węgierskiej, według stanu na 1910 rok i ich współczesna przynależność państwowa.\nGospodarka.\nPod względem gospodarczym monarchia austro-węgierska była dużo słabsza niż niemiecka. Ponad połowa obywateli utrzymywała się z rolnictwa (na przełomie XIX i XX wieku). W latach 1870–1910 potencjał przemysłowy kraju wzrósł ponad trzykrotnie. Dochody państwa w latach 1867–1910 wzrosły czterokrotnie. Gospodarka funkcjonowała na dość liberalnych zasadach, choć nierzadko forsowano politykę protekcjonistyczną.\nPrzemysł skupiony był przede wszystkim w Austrii i w Czechach, które były jednocześnie najbogatsze. Reszta kraju zajmowała się przede wszystkim produkcją żywności i wydobywaniem surowców. Austro-Węgry miały 3. miejsce na świecie pod względem wydobycia ropy naftowej. Poza tym na terenie monarchii wydobywano dużo gazu ziemnego, rudy żelaza, srebra i złota. Szybko (szczególnie na Węgrzech, w Czechach i Galicji) rozwijał się przemysł hutniczy – w latach 1880–1910 produkcja stali i żelaza wzrosła ponad czterokrotnie. W Austrii i Czechach najważniejszą rolę odgrywał przemysł – przede wszystkim maszynowy, elektrotechniczny, metalurgiczny, chemiczny i lekki. W tych rejonach kraju najszybciej postępowała urbanizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51318", "fragment_id": "639984/8", "subtitle": "", "title": "Austro-Węgry", "source": "wikipedia", "start_index": 10985.0, "document_id": "639984", "parentId": 51318.0, "score": 0.36403319239616394}, "uuid": "77a9f409-6dc5-440c-b106-d48531b7a115"}, {"page_content": "Zgodnie z postanowieniami kongresu berlińskiego z roku 1878 Austro-Węgry otrzymały pod „tymczasową opiekę” Bośnię z Hercegowiną (anektowane w roku 1908). Spotkało się to z niezadowoleniem Serbii, która również rościła pretensje do tego terenu (zamieszkanego przez wielu rdzennych Serbów) i coraz śmielej sięgała po miano „Bałkańskiego Piemontu”. Tym samym z wasala monarchii habsburskiej stała się − po zamordowaniu króla Aleksandra I w 1903 roku i dojściu do głosu elementów nacjonalistycznych i panslawistycznych − jej zdecydowanym wrogiem. Protektorat nad Serbią roztoczyła teraz Rosja, która jednak − osłabiona skutkiem wojny z Japonią i rewolucji 1905 roku − nie mogła wesprzeć jej ani militarnie, ani gospodarczo. Ostatecznie tzw. kryzys bośniacki zakończył się oficjalnym uznaniem przez Rosję aneksji Bośni i Hercegowiny (23 marca 1909). Osamotniona Serbia uczyniła to 31 marca 1909 roku, kiedy poseł serbski w Wiedniu oświadczył, że aneksja Bośni w niczym nie naruszyła praw Serbii. Ponadto Serbia zobowiązywała się utrzymywać z Austro-Węgrami stosunki dobrosąsiedzkie.\nJednak wojny bałkańskie lat 1912-1913 całkowicie zmieniły sytuację polityczną. Serbia znów poczuła się na tyle silna, że zaostrzyła swoją antyhabsburską politykę, a narastające zawirowania w „bałkańskim kotle” i ich światowe reperkusje były czynnikami pchającymi mocarstwa europejskie w kierunku wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3094944", "fragment_id": "107075/1", "subtitle": "", "title": "Zajścia antyserbskie w Sarajewie (1914)", "source": "wikipedia", "start_index": 705.0, "parentId": 3094944.0, "document_id": "107075", "score": 0.557948112487793}, "uuid": "4e0c1bb9-d49a-461a-91eb-cd86fca9ca44"}]}
{"id": "q_284", "question": "Co wisiało nad Damoklesem?", "answer": [{"page_content": "Kompleks Damoklesa − zazdroszczenie innym sukcesów oraz szczęścia, połączone z idealizowaniem warunków ich życia, przy poczuciu niesprawiedliwości i niezadowoleniu z własnego życia.\nPierwowzorem był Damokles, pochlebca Dionizjosa Starszego, tyrana Syrakuz (405-367 p.n.e.). Ten, aby unaocznić swój prawdziwy los Damoklesowi, który nazywał go \"najszczęśliwszym ze śmiertelników\", pozwolił mu na jeden dzień korzystać z uroków życia władcy, lecz kazał zawiesić ostry miecz na końskim włosie tak, aby podczas wieczornej uczty wisiał nad głową Damoklesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=477931", "fragment_id": "1577756/0", "subtitle": "", "title": "Kompleks Damoklesa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1577756", "parentId": 477931.0, "score": 0.8751158714294434}, "uuid": "33139942-ad97-4489-8ede-f03533663060"}, {"page_content": "Miecz Damoklesa – związek frazeologiczny nawiązujący do anegdoty o syrakuzańskim tyranie Dionizjuszu. W przenośni oznacza stałą groźbę wiszącą nad kimś używającym beztrosko życia i korzystającym z bogactwa lub dobrodziejstw swego stanowiska.\nChcąc lepiej uprzytomnić swój los schlebiającemu mu zawistnemu dworzaninowi Damoklesowi, który nazywał go najszczęśliwszym ze śmiertelników, tyran zaproponował mu, ażeby na jeden dzień wszedł w jego rolę i znalazł się w jego sytuacji. W tym celu pozwolił mu zająć swe złote łoże w luksusowej komnacie i ucztować do woli. Zarazem jednak nakazał zawiesić nad Damoklesem ostry miecz na cienkim końskim włosiu. W ten sposób unaocznił mu niebezpieczeństwa bezustannie grożące ze strony wrogów i nieprzyjaciół wśród pozornych luksusów i przywilejów władzy. Historię tę wykorzystał Cyceron omawiając kwestię szczęścia ludzkiego w dialogach filozoficznych (\"Tuskulanki\" V 21,61).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93546", "fragment_id": "653170/0", "subtitle": "", "title": "Miecz Damoklesa", "parentId": 93546.0, "start_index": 0.0, "document_id": "653170", "source": "wikipedia", "score": 0.8925033807754517}, "uuid": "7daab347-5c47-462f-a151-43ef6ecf0482"}, {"page_content": "Po wojnie James Lamar McElhany, prezydent Generalnej Konferencji Adwentystów Dnia Siódmego, domagał się od niego oczyszczenia przywództwa Kościoła z nazistowskich elementów (kwiecień 1947). Minck odpowiedział, że każdy odpowiada za swe czyny przed Bogiem.\nW lipcu 1950 roku na konferencji generalnej w San Francisco Minck ponownie został nominowany na przewodniczącego, jednak Wilhelm Müller zarzucił Minckowi brak stanowczości wobec nazistów. Nominacja Mincka została odrzucona, a w jego miejsce wybrany został Müller. Część niemieckiej delegacji kwestionowała ważność tych wyborów.\nStosunek do nazizmu.\nAdolf Minck, gdy tylko został zwierzchnikiem niemieckiego KADS w 1933 roku, oświadczył: „My nie jesteśmy nieprzygotowani do nowego porządku”. Zapewniał także, że dopomoże w przygotowaniu drogi dla nowego porządku. Miało to miejsce trzy miesiące po tym, jak Adolf Hitler został kanclerzem. Dojście Hitlera do władzy uznał za ożywczy powiew ducha reformacji. \n29 kwietnia 1936 roku nazistowskie państwo zabroniło prowadzenia działalności adwentystom reformowanym. Niemal natychmiast władze KADS wydały dyrektywę, w której zabroniono swoim wyznawcom utrzymywania kontaktów z reformowanymi adwentystami. Polecono też wyłączyć z Kościoła wszystkich adwentystów o żydowskim pochodzeniu i zabroniono udzielania im pomocy. \nW 1940 roku oświadczył, że każdy adwentysta wypełni swój obowiązek „podczas tego czasu wojny” i powołał się na tekst z Rz 7,12 (\"Prawo jest święte i przykazanie święte\"). 4 kwietnia 1941 roku nazistowskie państwo zabroniło adwentystom prowadzenia działalności w Gdańsku i Prusach Zachodnich. 24 czerwca tego roku – trzy dni po napaści na ZSRR – Adolf Minck w piśmie do gauleitera z Gdańska przekonywał o tym, że Kościół adwentystów wiernie służy III Rzeszy, zapewniał też, że „służba dla III Rzeszy to jego najszlachetniejszy obowiązek”.Aż do końca trwania III Rzeszy wykonywał wszelkie polecenia nazistowskiej władzy, nawet te, w których domagano się wykonywania prac w sobotę. Po zakończeniu wojny oświadczył: „Miecz Damoklesa wisiał nad nami przez wszystkie te lata”. Po wojnie utrzymywał, że nie naruszył żadnej zasady biblijnej, a wszystko, co robił służyło przetrwaniu denominacji.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4279268", "fragment_id": "1521532/1", "subtitle": "", "title": "Adolf Minck", "document_id": "1521532", "start_index": 1689.0, "parentId": 4279268.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11144775152206421}, "uuid": "201e723e-b156-4e83-9e1a-857a58243b15"}, {"page_content": "(5335) Damocles – planetoida z grupy centaurów okrążająca Słońce w ciągu 40 lat i 275 dni w średniej odległości 11,84 j.a. Została odkryta 18 lutego 1991 roku w Obserwatorium Siding Spring przez Roberta McNaughta.\nNazwa tej asteroidy pochodzi od mitologicznego Damoklesa, dworzanina Dionizjosa Starszego. Przed jej nadaniem planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (5335) 1991 DA.\nJest to obiekt, od którego wzięła nazwę cała grupa podobnych planetoid (Damokloidy), cechujących się najprawdopodobniej kometarnym pochodzeniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=576891", "fragment_id": "1569943/0", "subtitle": "", "title": "(5335) Damocles", "parentId": 576891.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1569943", "source": "wikipedia", "score": 0.05909530073404312}, "uuid": "d5f6d4f5-62e5-43ba-aaab-dbfc15bb6182"}, {"page_content": "Podczas sprawowania władzy ujawnił się szereg szczególnych cech jego charakteru. Wyróżniał się brakiem skrupułów, męstwem i umiejętnością przewodzenia. Był pomysłowy, przebiegły i przewidujący, ale także wiarołomny, mściwy i okrutny. Pozbawił dowódczego stanowiska własnego brata Leptinesa i wygnał historyka Filistosa, jednego ze swych stronników. Słynął z podejrzliwości, lęku o własne życie i chciwości; dzięki temu przysłowiowe stały się takie pojęcia jak „ucho Dionizjusza” i „miecz Damoklesa”. Dla zaspokajania rosnących potrzeb i pomnażania dochodów zwiększał podatek gruntowy, fałszował pieniądze, rabował skarbce w świątyniach (podobno posunął się nawet do wymienienia złotego płaszcza Zeusa syrakuzańskiego na płaszcz wełniany). Zabiegał przy tym o popularność, próbując nawet twórczości poetyckiej (wykpionej na igrzyskach olimpijskich w 384 p.n.e.) i wystawiając sobie posągi w postaci boga Dionizosa.\nW oczach potomnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113390", "fragment_id": "10150/5", "subtitle": "", "title": "Dionizjos I", "document_id": "10150", "start_index": 5027.0, "parentId": 113390.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24977771937847137}, "uuid": "2266f2a7-5503-443a-85cd-d4727460db9b"}, {"page_content": "Wyglądem przypomina duże T z pętlą lub kółkiem (trzymany przez bogów) u góry. Stał się egipskim znakiem życia oraz symbolem i atrybutem wszystkich wiecznie żyjących bóstw. Obecnie wielu ludzi[] uważa, że w symbolice i wierzeniach starożytnego Egiptu, symbol ten miał dawać (poprzez emanowanie energii ze swego wnętrza) nieśmiertelność i wieczne zdrowie. Był też symbolem zjednania z bogami w zaświatach, dając tym samym wieczne i szczęśliwe życie. Posiadaczami „życia wiecznego” były bóstwa, które obdarzały nim śmiertelnych. Faraon przedstawiany razem z bóstwami trzymał w dłoni ten znak, co miało podkreślać jego boską naturę. Symboliczne przedstawienie faraona Senusereta trzymającego dwa anchy na piersi obrazuje jego posiadanie (jako niosącego życie swego ludu), a także jego dawanie (strumienia anch) za pośrednictwem bogów. Jako jeden z amuletów starożytnego świata uważany był za potężny talizman chroniący posiadacza przed złymi siłami degeneracji i upadku. Interpretacja poszczególnych części tego symbolu mówi o wiecznym życiu (zaokrąglony koniec) oraz planie materialnym (krzyż poniżej). Dlatego też anch utożsamiano również z rzeczami materialnymi takimi jak: woda (w Egipcie wierzono, że woda regeneruje życie), powietrze czy słońce. Z powodu swego imponującego wyglądu był używany w wielu wierzeniach religijnych i rytuałach, które wiązały się z królewskością. Był głównym artefaktem w skarbcu Tutanchamona. Umieszczony przy nosie zmarłych faraonów miał reprezentować oddech życia, który dany zostanie przez bogów w zaświatach. Anch interpretowano też często jako słońce (okrąg lub pętla u góry) wschodzące nad Nilem (linie na dole).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143561", "fragment_id": "25165/1", "subtitle": "", "title": "Anch", "parentId": 143561.0, "start_index": 404.0, "document_id": "25165", "source": "wikipedia", "score": 0.05031011998653412}, "uuid": "b073a86f-771f-4d33-a0f1-a8ff9817619f"}, {"page_content": ". Nad tarczą korona hrabiowska, nad którą cztery hełmy z klejnotami: Klejnot I: Pół lwa wspiętego, trzymającego prawdę, jak w godle; klejnot II: orzeł zrywający się do lotu, ukoronowany, z mieczem przeszywającym koronę, jak w godle; klejnot III: na ogonie pawim dwa groty w słup, górny ku górze, dolny ku dołowi, jak w godle; klejnot IV: na ogonie pawim półksiężyc nad którym gwiazda, jak w godle. Labry na każdym hełmie czerwone, podbite srebrem. Trzymacze: dwa lwy złote.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3277739", "fragment_id": "161443/2", "subtitle": "", "title": "Parys Hrabia", "parentId": 3277739.0, "start_index": 1502.0, "document_id": "161443", "source": "wikipedia", "score": 0.05555129796266556}, "uuid": "54e28475-464a-4628-9626-e519c63b2adb"}, {"page_content": "Omfalos ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;omphalós&lt;/&gt; „pępek”) – starożytny artefakt w kształcie półokrągłego kamienia, który przez starożytnych Greków uważany był za pępek świata. Kamień znajdował się w świątyni Apolla w Delfach. Był on również uważany za wyrocznię, dzięki której ludzie kontaktowali się z bogami. Obecnie eksponowany przez Muzeum Archeologiczne w Delfach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3010858", "fragment_id": "1155437/0", "subtitle": "", "title": "Omfalos", "document_id": "1155437", "start_index": 0.0, "parentId": 3010858.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04562282934784889}, "uuid": "2fca9926-167a-409b-b6fe-c129369e2b40"}, {"page_content": "Od strony urwiska plac świątynny otoczony był balustradą, podtrzymującą kratę, ozdobioną reliefami z wyobrażeniami Nike. Reliefy znajdowały się po zewnętrznej stronie balustrady i ustawione zostały ku czci zwycięstwa Alkibiadesa nad Spartanami. Tematem było składanie ofiary dziękczynnej oraz przemarsz z trofeami. Najsłynniejszą płaskorzeźbą tego cyklu jest przedstawienie \"Nike rozwiązującej sandał\" (obecnie w Muzeum Akropolis w Atenach).\nAutorstwo dzieł nie jest jasne. Przyjmuje się, iż w pracach nad nim brało udział kilku rzeźbiarzy. Najczęściej wymienia się Alkamenesa, Kallimachosa i Pajonisa.\nPosąg Hekate.\nPrzy schodach na pyrgos stał posąg bogini Hekate Epipyrgida (Hekate-strażniczki) dłuta Alkamenesa. Rzeźbę ustawiono po 432 r. p.n.e. Pewne pojęcie o jej wyglądzie daje kopia, znajdująca się w Wiedniu. Była to potrójna herma, wzbogacona w dolnej części trzema tańczącymi Charytami. Charakteryzuje ją celowa archaizacja przedstawienia i hieratyczny uśmiech.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1939041", "fragment_id": "370511/3", "subtitle": "", "title": "Świątynia Ateny Nike", "parentId": 1939041.0, "start_index": 4409.0, "document_id": "370511", "source": "wikipedia", "score": 0.04195462167263031}, "uuid": "d66ba2f3-5674-41ab-b941-f0a96115c8b9"}, {"page_content": "Ancile (l.mn. \"ancilia\") – mityczna tarcza owalna, stanowiąca dla Rzymian pradawny obiekt kultowy. \nWedług tradycyjnego przekazu miała spaść z nieba jako symbol ochrony miasta podczas zarazy, jaka wybuchła za panowania króla Numy Pompiliusza. Według Warrona nazwa ta pochodzi od \"ancisu\" (wykrojony, wycięty), co określa szczególny kształt tarczy. \nPojawienie jej łączyło się z przepowiednią, że od dalszego jej istnienia uzależnione będzie trwanie i potęga państwa rzymskiego. Za radą wieszczki Egerii, dla uniemożliwienia kradzieży lub rozpoznania oryginału, Numa polecił wykonać 11 dokładnych kopii tej tarczy. W przypadku zagrożenia miały one samoczynnie wprawiać się w ruch.\nMiejscem ich przechowywania była początkowo Regia, później znajdowały się w świątyni Marsa pod opieką jego kapłanów zwanych saliami. Co roku w marcu i październiku nieśli je oni w uroczystych procesjach organizowanych ku czci boga Marsa i w pełnym uzbrojeniu wykonywali prastary taniec wojenny, z tarczą na lewym ramieniu. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12917", "fragment_id": "185935/0", "subtitle": "", "title": "Ancile", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 12917.0, "document_id": "185935", "score": 0.05760661140084267}, "uuid": "96348b92-a693-451c-a82c-19c79229e615"}]}
{"id": "q_285", "question": "W którym włoskim mieście rozgrywa się akcja opery „Tosca” Pucciniego?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy opery Giacoma Pucciniego. Zobacz też: inne znaczenia słowa Tosca.\nTosca – opera w trzech aktach Giacoma Pucciniego z 1900 roku na podstawie sztuki \"La Tosca\" Victorena Sardou. Autorami włoskiego libretta są Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. Jest chronologicznie drugą z trzech najbardziej znanych oper Pucciniego. Po podpisaniu kontraktu na adaptację z dramatopisarzem nastąpiła wymiana listów, po której Puccini zerwał umowę. Po kilku latach kompozytor powrócił do prac nad adaptacją.\nAkcja rozgrywa się w Rzymie w czerwcu 1800 roku. Opera opisuje historię kochanków: malarza i śpiewaczki, którzy zostają wplątani w konflikt polityczny pomiędzy zbiegiem a prefektem policji. Do ważniejszych arii zalicza się \"E lucevan le stelle\" i \"Vissi d’arte\".\nŚwiatowa prapremiera \"Toski\" odbyła się w Rzymie 14 stycznia 1900 roku w Teatro Costanzi pod dyrekcją Leopolda Mugnonego. Opera spotkała się z pozytywnym odbiorem u krytyków. \"Tosca\" jest jedną z najczęściej wystawianych oper na świecie i była wielokrotnie ekranizowana. Bohaterów na przestrzeni lat grali m.in. Anna Magnani, Tito Gobbi, Michel Simon, Rossano Brazzi i Angela Gheorghiu.\nHistoria powstania dzieła.\nFrancuski dramatopisarz Victorien Sardou napisał ponad 70 sztuk. Na początku lat 80. XIX wieku autor wszedł w wieloletnią współpracę z aktorką Sarah Bernhardt, dla której napisał kilka sztuk m.in. \"Fédora\" (1882), \"La Tosca\" (1887) czy \"Gismonda\" (1894). Ich trzecie wspólne dzieło, \"La Tosca\", szybko stało się sukcesem i było wystawiane ponad 3000 razy w samej Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/0", "subtitle": "", "title": "Tosca", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1562496", "parentId": 487946.0, "score": 0.9947199821472168}, "uuid": "c4e05869-b1b5-4d4d-868a-75adf4493c33"}, {"page_content": "Osoba kościelnego u Sardou jest jedną z nielicznych postaci komicznych. Puccini zmienił postać na bardziej poważną. W oryginale zakrystian nazywał się Euzebiusz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Eusebius&lt;/&gt;), we wczesnej wersji libretta był opisany jako sprzątacz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Lo scaccino&lt;/&gt;), a ostatecznie jako kościelny. Scena przesłuchania i tortur w akcie IV sztuki (II opery) rozgrywa się bardziej adekwatnie w Zamku św. Anioła zamiast w rezydencji Scarpii. Aria \"E lucevan le stelle\" nie ma swojego odpowiednika w sztuce. Zamiast tego Cavaradossi śpi w oczekiwaniu na swój wyrok. W ostatniej scenie sztuki Tosca, płacząc za zmarłym kochankiem, wyjawia policji, że to ona zabiła ich przywódcę.\nTreść.\nKontekst historyczny.\nWedług libretta akcja \"Toski\" ma miejsce w Rzymie w czerwcu 1800 roku. Sardou w swojej sztuce datuje ją dokładniej; \"La Tosca\" odbywa się po południu, wieczorem i wczesnym rankiem 17 i 18 czerwca 1800 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/6", "subtitle": "", "title": "Tosca", "source": "wikipedia", "start_index": 9694.0, "document_id": "1562496", "parentId": 487946.0, "score": 0.3420009911060333}, "uuid": "804ae8db-b415-4b46-8eba-fcd815af7388"}, {"page_content": "W tle słychać pastuszka śpiewającego poranną modlitwę. Na tarasie Zamku św. Anioła trwa przygotowanie do egzekucji. Zbliża się świt. Cavaradossi dostaje możliwość ostatniej rozmowy z duchownym, jednak rezygnuje z niej. Ostatnim życzeniem Maria przed śmiercią jest napisanie listu do ukochanej. Przekupuje strażnika oddając mu swój pierścień w zamian za dostarczenie listu. Próbując napisać cokolwiek, nadmiar myśli o Tosce nie pozwala mu pisać (aria \"E lucevan le stelle\"). Nadbiega Tosca z rozkazem dla dowódcy. Sądzi, że po pozorowanej egzekucji razem wyjadą z Rzymu. W żartobliwym tonie poucza kochanka jak ma się zachować (duet \"O dolci mani\"). Więzień zostaje wyprowadzony na zewnątrz, a grupa strzelców oddaje strzały. Cavaradossi upada nie dając oznak życia. Gdy straż odchodzi Tosca podchodzi do ukochanego. Odkrywa, że Scarpia zdradził ją i Mario nie żyje. W tym momencie słychać straż, która dowiedziała się o śmierci Scarpii. Kiedy żołnierze zbliżają się, Tosca wstaje, wyrywa się im i podbiega do gzymsu. Mówi „Scarpia, spotkamy się przed obliczem Boga” i skacze w przepaść.\nLosy sceniczne.\nPremiera.\nW grudniu 1899 miały miejsce próby sceniczne \"Toski\" w Teatro Costanzi. Ze względu na miejsce akcji opery Ricordi zaaranżował premierę w Rzymie, chociaż oznaczało to, że Arturo Toscanini nie mógł przeprowadzić jej zgodnie z planem Pucciniego w mediolańskiej La Scali. Do dyrygowania wyznaczono Leopolda Mugnonego. W główną rolę wcieliła się Hariclea Darclée; Eugenio Giraldoni, którego ojciec stworzył wiele ról Verdiego, został pierwszym Scarpią. Młody Enrico Caruso miał nadzieję stworzyć rolę Cavaradossiego, ale został pominięty na rzecz bardziej doświadczonego Emilio De Marchi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/11", "subtitle": "", "title": "Tosca", "document_id": "1562496", "start_index": 15686.0, "parentId": 487946.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33870700001716614}, "uuid": "fd849b6b-a267-474c-bdfc-fb5d0a6ee26b"}, {"page_content": "Pod koniec aktu I do kościoła wchodzi procesja śpiewająca wczesnochrześcijański hymn \"Te Deum\". Życzeniem Pucciniego było dodanie modlitwy mówionej po cichu przed samym hymnem, chociaż sam wiedział, że prawdziwy hymn takiego wstępu nie ma. W tym celu zapytał listownie kilku znajomych związanych z kościołem o podesłanie kilku wersów, które mogą być użyte podczas mówienia po cichu. Ostatecznie w ocenie kompozytora, żadna z sugestii nie była wystarczająca. Puccini zdecydował się zrobić to sam, łącząc fragmenty tekstów z psalmów, doksologii i Księgi Rodzaju. \"Te Deum\" i późniejsza aria \"E lucevan le stelle\" uznawane są za muzyczne punkty kulminacyjne całej opery.\nKompozytor chciał, aby \"Tosca\", której akcja toczy się w Stolicy Apostolskiej, zawierała autentyczne dźwięki dzwonów. W tym celu napisał listy do znajomych w Rzymie (Don Meluzzi, Don Pietro Panichelli) pytając o szczegóły, np. poprosił o dokładną tonację dzwonu w bazylice św. Piotra na Watykanie. Panichelli dostał zadanie sprawdzenia, które z pobliskich dzwonów kościelnych słychać z Zamku św. Anioła.\nPuccini udał się do Zamku Świętego Anioła, aby zmierzyć dźwięk dzwonów jutrzniowych, tak jak byłyby słyszane z jego murów. Na potrzeby opery kompozytor zażyczył sobie specjalnych dzwonów użytych na początku aktu III, odlanych na zamówienie przez cztery różne odlewnie. Zabieg ten nie odniósł pożądanego skutku, jak napisał Illica do Ricordiego dzień po premierze, „wielkie zamieszanie i duża suma pieniędzy na dzwony stanowiły kolejną głupotę, gdyż przeszły zupełnie niezauważone”. Dzwony są źródłem kłopotów i wydatków dla zespołów operowych wykonujących \"Toskę\" do czasów współczesnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/4", "subtitle": "", "title": "Tosca", "document_id": "1562496", "start_index": 6171.0, "source": "wikipedia", "parentId": 487946.0, "score": 0.31747472286224365}, "uuid": "e225f3c9-e020-4088-ad59-31c4fe2590aa"}, {"page_content": "Axel Körner w swojej pracy „Puccini's Tuscany” zauważył, że premiera \"Tryptyku\" miała miejsce niedługo po zakończeniu I wojny światowej, a toskańska historia opowiedziana w operze pokazuje życie wolne od problemów współczesnego świata. Dzieło wykorzystuje stare skojarzenia opery z Włochami, gdzie Florencja i Toskania stanowią „bel paese” – literackie określenie opisujące Włochy jako piękny kraj. Zdaniem Körnera Florencja, miasto konfliktu pomiędzy tradycją, a byciem nowoczesnym kosmopolitycznym miejscem, jest odzwierciedlone w operze; opera łączy innowacyjne techniki muzyczne i jednocześnie pokazuje wizerunek Włoch, który zaczął zanikać. Pomimo że Puccini był dumny z dziedzictwa kulturowego swojego rodzinnego regionu, to \"Schicchi\" jest jedyną operą kompozytora osadzoną w Toskanii.\nPostać Schicchiego stała się inspiracją dla sztuki \"Volpone albo lis\" Bena Jonsona.\nNagrania.\nOpera została nagrana ponad 40 razy. Pierwsze znane nagranie pochodzi z 1936 roku wykonane w Metropolitan Opera pod przewodnictwem Gennaro Papiego. Poniższa lista zawiera kilka przykładów nagrań opery.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1945204", "fragment_id": "382921/6", "subtitle": "", "title": "Gianni Schicchi", "parentId": 1945204.0, "start_index": 9560.0, "document_id": "382921", "source": "wikipedia", "score": 0.2799436151981354}, "uuid": "376a20fe-e29d-46ac-9f43-77a75e9ba259"}, {"page_content": "Według niektórych badaczy opery struktura dzieła bazuje na modelu używanym w commedii dell’arte, gdzie każdy bohater odgrywa pewną maskę. Schicchi przypomina postać arlekina, podczas gdy jego córka Lauretta to kolombina. Simone nawiązuje do roli pantalone, podczas gdy ubogi Betto przypomina lokaja zanniego. Doktor Spinelloccio przypomina maskę klasycznego lekarza dottore. \"Gianni Schicchi\" to jedyna opera komiczna Pucciniego i zarazem ostatnia, którą ukończył.\nTreść.\nMiejsce akcji: Florencja, 1299 rok.\nUmiera florencki bogacz Buoso Donato. W jego domu pojawia się rodzina, która w głębokim żalu opłakuje jego śmierć. Ta rozpacz urywa się, gdy tylko dowiadują się, iż cały swój ogromny majątek przepisał na klasztor. Simone, kuzyn Buosa, wy­jaśnia, że jeśli testament jest już u notariusza, nie będzie można nic zrobić, gdyby jednak był jeszcze w domu, to można odwrócić niekorzystną decyzję Buosa. Cała rodzina rozpoczyna poszukiwania testamentu. Znajduje go Rinuccio. Wpada na pomysł, aby wezwać na pomoc znanego spryciarza Gianniego Schicchiego, z którego córką jest zaręczony.\nPo krótkiej chwili pojawia się Gianni wraz ze swoją córką. Zita otwarcie okazuje swoje niezadowolenie co do planów małżeńskich swojego siostrzeńca Rinuccia. Gdy urażony Schicchi chce odejść, jego córka Lauretta namawia go, aby tego nie robił. Scchicchi wpada na pomysł. Skoro krewni Buosa nie będą wiedzieć o jego śmierci, to można sporządzić nowy testament, lecz za takie oszustwo grozi surowa kara. W międzyczasie pojawia się lekarz, Mistrz Spinelloccio, który nie zostaje wpuszczony do środka. Schicchi, naśladując głos Buosa, informuje lekarza przez uchylone drzwi, że czuje się dobrze i jedyne, czego pragnie, to spać. Następuje najbardziej przez wszystkich oczekiwana chwila, czyli pisanie nowego testamentu. Każdy z rodziny stara się pozyskać względy Schicchiego i szepce mu, co chciałby dla siebie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1945204", "fragment_id": "382921/2", "subtitle": "", "title": "Gianni Schicchi", "document_id": "382921", "start_index": 3472.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1945204.0, "score": 0.11862815171480179}, "uuid": "5f887850-8f26-4186-9169-afda64e287e4"}, {"page_content": "Torre del Lago Puccini – miasto w gminie Viareggio, w prowincji Lukka, w Toskanii, we Włoszech. Miasto zamieszkuje 14 000 stałych mieszkańców (2005). Jest położone między jeziorem Massaciuccoli a Morzem Liguryjskim. \nJezioro Massaciuccoli to płytki zbiornik wodny o powierzchni około 6,9 km2. Jest pozostałością dużej laguny, która powstała między rzekami Arno i Serchio. \nRegion jeziora ma duże znaczenie ekologiczne, jest fragmentem rezerwatu przyrody Chiarone. Nad jeziorem położonych jest kilka miejscowości, m.in. Torre del Lago Puccini.\nEtymologia nazwy miasta.\nWcześniejsza nazwa miasta Torre del Lago pochodzi od wieży zbudowanej między XV a XVI wiekiem w pobliżu jeziora Massaciuccoli. \nW dniu 21 grudnia 1938 do nazwy pierwotnej Torre del Lago dodano nazwisko Puccini w hołdzie dla najsłynniejszego mieszkańca, kompozytora wielu znanych oper. W praktyce używane są obydwie nazwy, Torre del Lago i aktualna Torre del Lago Puccini.\nInteresujące obiekty.\nW historycznym centrum Torre del Lago można zobaczyć kilka secesyjnych domów. \nWilla, obecnie muzeum, jest taka sama jak wtedy, gdy była zamieszkana przez Pucciniego i jest odwiedzana przez miłośników opery z całego świata.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nPanorama jeziora i Torre del Lago Puccini\nAtrakcje.\nFestiwal Pucciniego.\nFestiwal Pucciniego w Torre del Lago narodził się w 1930 roku z pomysłu kompozytora:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n… Zawsze tu przyjeżdżam i biorę łódkę, żeby postrzelać do bekasów… Ale kiedyś chciałbym tu przyjechać i posłuchać mojej pracy na świeżym powietrzu…\nPuccini do Giovacchina Forzano w listopadzie 1924 roku, przed wyjazdem do kliniki w Brukseli, gdzie wkrótce zmarł, The Giacomo Puccini Foundation of Lucca", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5866540", "fragment_id": "32335/0", "subtitle": "", "title": "Torre del Lago Puccini", "document_id": "32335", "start_index": 0.0, "parentId": 5866540.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34329843521118164}, "uuid": "7c6e4f99-48a5-485a-9e9f-6beeb628c4c2"}, {"page_content": "Partytura została ukończona 29 września 1899 roku. Ricordi, zadowolony z pierwszych dwóch aktów, miał zastrzeżenia do ostatniego. W październiku 1899 roku zdał sobie sprawę, że część muzyki do arii Cavaradossiego z trzeciego aktu \"O dolci mani\" została zapożyczona z materiału, który Puccini wyciął ze swojej wcześniejszej opery Edgar i zażądał zmian. Puccini bronił swojej muzyki jako wyrazu tego, co Cavaradossi musiał czuć w tamtym momencie, i zaproponował, że przyjedzie do Mediolanu, aby zagrać i zaśpiewać trzeci akt dla wydawcy. Ricordi był zachwycony ukończonym preludium III aktu, które otrzymał na początku listopada i złagodził swoje poglądy, choć wciąż nie był do końca zadowolony z muzyki wykorzystanej do arii. Czas do planowanej premiery w styczniu 1900 roku był zbyt krótki, aby wprowadzić jakiekolwiek dalsze zmiany.\nZmiany względem sztuki.\n\"La Tosca\" Victoriena Sardou to 5–aktowa sztuka z dokładnymi opisami postaci, lokalizacji i rekwizytów. Główne postacie zostały napisane dla francuskiego odbiorcy, postać Toski została stworzona z myślą o Sarze Bernhardt, a Cavaradossi urodził się w Paryżu. Libreciści podczas przerabiania tekstu na operę byli zmuszeni do wycięcia niektórych postaci i scen. W stosunku do opery Tosca jest ukazana jako mądrzejsza i bardziej nieobliczalna. Scarpia jest opisany jako sługus i pochlebca.\nSztuka Sardou zawiera dodatkowe sceny wyjaśniające różne wątki fabularne, w tym opis ucieczki Angelottiego i wyjaśnienie jak wydostał się z więzienia. Sam czas ucieczki także został zmieniony. W oryginale jest to wieczór kiedy uciekinier pozostaje niewidoczny. W operze zamieniono porę na południe. W sztuce uciekinier i malarz nie znają się. Libreciści w próbie skrócenia tekstu zmienili ich relację na starych znajomych. W akcie I opery Tosca wraca do kościoła, aby porozmawiać z kochankiem, czego brakuje w sztuce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/5", "subtitle": "", "title": "Tosca", "parentId": 487946.0, "start_index": 7832.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1562496", "score": 0.35278522968292236}, "uuid": "5dc3dc08-78ca-4b2b-941f-7d44ac3bc4ad"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nGianni Schicchi – jednoaktowa opera Giacoma Pucciniego na podstawie \"Boskiej komedii\" Dantego Alighieri. Autorem włoskiego libretta jest Giovacchino Forzano. Jest ostatnią z trzech oper \"Tryptyku\".\nAkcja rozgrywa się we Florencji w 1299 roku. Umiera bogaty Buoso Donati, pozostawiając swój majątek mnichom. Oburzeni spadkobiercy korzystają z usług Gianniego Schicchiego, który proponuje podstęp polegający na zastąpieniu nieprzychylnego im testamentu innym. Gotowi zrobić wszystko, aby stać się bogatymi, naiwni spadkobiercy ostatecznie zostają oszukani przez Schicchiego, który ucieka z większością ich majątku. Do ważniejszych arii zalicza się \"O mio babbino caro\".\nPierwszy raz została wystawiona w Metropolitan Opera 14 grudnia 1918 roku pod dyrekcją Roberto Moranzoniego. Opera spotkała się z pozytywnym odbiorem u krytyków i została najlepiej odebrana z \"Tryptyku\". \"Gianni Schicchi\" jest jedną z najczęściej wystawianych oper na świecie. Bohaterów na przestrzeni lat grali m.in.: Renata Tebaldi, Maria Callas, Mirella Freni, Tito Gobbi i Angela Gheorghiu.\nHistoria powstania dzieła.\nPo premierze \"Madame Butterfly\" w 1904 roku Puccini miał trudności ze znalezieniem nowego tematu. Dalej rozważał pomysł skomponowania trzech jednoaktowych oper, które miałyby być wystawiane razem, ale jego wydawca, Giulio Ricordi, stanowczo sprzeciwił się takiemu projektowi, przekonany, że będzie on kosztowny w obsadzie i produkcji. Kompozytor planował następnie pracować ze swoim długoletnim librecistą, Giuseppe Giacosą, nad operą o austriackiej arcyksiężniczce Marii Antoninie. Puccini nie zrealizował żadnego z tych projektów, ponieważ choroba Giacosy doprowadziła do jego śmierci we wrześniu 1906 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1945204", "fragment_id": "382921/0", "subtitle": "", "title": "Gianni Schicchi", "parentId": 1945204.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "382921", "score": 0.21395142376422882}, "uuid": "0587f356-3a50-4c15-9042-3a11c73de6df"}, {"page_content": "W 1893 Puccini wydał operę \"Manon Lescaut\", pierwszą, która odniosła duży sukces. Kilka tygodni po prapremierze Puccini przeczytał powieść \"Sceny z życia cyganerii\" Henriego Murgera i zdecydował, że będzie podstawą jego kolejnej opery. Jego wydawca, Giulio Ricordi, odradzał mu to z uwagi na epizodyczny styl książki, który ciężko przenieść na scenę. W trakcie prac nad swoimi operami Puccini często jeździł do miast, w których miała toczyć się akcja, np. do Rzymu w trakcie komponowania \"Toski\". W przypadku Cyganerii autor tego nie zrobił, a sam Paryż odwiedził dopiero w drodze powrotnej z premiery w Manchesterze w 1897 roku, rok po prapremierze.\nLibretto.\nZa libretto odpowiedzialni byli Giuseppe Giacosa i Luigi Illica, którzy pracowali także przy \"Manon Lescaut\", jednak nie na taką skalę. Illica pisał scenariusze, a 10 lat starszy Giacosa układał je w wiersz. Puccini ciągle nanosił poprawki, nawet po prapremierze. Podczas prac nad librettem Puccini nie mógł się skupić, gdyż promował swoją poprzednią operę w różnych miastach Europy. W tym czasie rozważał inne tematy na operę, np. \"Wilczycę\" Vergi, a także kilkukrotnie przepisywał libretto. W krótkiej przedmowie libreciści wskazali, że chcieli zachować klimat oryginału i nie jest to dokładna adaptacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041", "fragment_id": "183258/1", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Giacoma Pucciniego)", "parentId": 1041.0, "start_index": 1413.0, "document_id": "183258", "source": "wikipedia", "score": 0.1733718365430832}, "uuid": "2c456401-384f-493e-b359-e691ef2dd557"}]}
{"id": "q_286", "question": "Jak nazywa się nauka o pochodzeniu wyrazów i ich pierwotnym znaczeniu?", "answer": [{"page_content": "Etymologia – dział językoznawstwa badający pochodzenie wyrazów, zmiany ich znaczenia i formy w miarę upływu czasu.\nPonadto terminem „etymologia” określa się również pochodzenie danego wyrazu. W tym sensie używane jest też określenie „źródłosłów”.\nWyraz będący punktem wyjścia dla dalszego rozwoju danego słowa to etymon. Może to być rekonstruowana postać prajęzykowa, podstawa derywacji słowotwórczej (do której dodano np. przedrostek lub przyrostek) bądź też wyraz obcy, który został zapożyczony.\nPochodzenie terminu.\nOkreślenie „etymologia” pochodzi od słowa w języku greckim koine &lt; lang=\"grc\"&gt;ἐτυμολογία&lt;/&gt; (\"etymología\"), o tym samym znaczeniu, poświadczonego na początku I wieku n.e. To z kolei pochodzi od rzeczownika  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ἔτυμον&lt;/&gt; (\"étymon\") – w znaczeniu „rdzeń każdego słowa, pierwotne, początkowe znaczenie” i &lt; lang=\"grc\"&gt;λόγος&lt;/&gt; (\"lógos\") – w znaczeniu „objaśnienie”. Z kolei rzeczownik  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ἔτυμον&lt;/&gt; pochodzi od przymiotnika &lt; lang=\"grc\"&gt;ἔτυμος&lt;/&gt; (\"étymos\") „prawdziwy, rzeczywisty”.\nCele etymologii.\nZadaniem badań etymologicznych jest odtworzenie wyjściowej postaci wyrazu, wykrycie przypuszczalnego znaczenia pierwotnego, wyjaśnienie jego dalszego rozwoju semantycznego i objaśnienie struktury morfologicznej. Badania etymologiczne opiera się często na analizie porównawczej.Etymologię o podstawach naukowych (językoznawstwa historycznego i porównawczego) należy odróżniać od etymologii ludowej, potocznej, próbującej określać pochodzenie wyrazów na podstawie podobieństwa ich formy dźwiękowej (wymowy, brzmienia) do innych wyrazów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9105", "fragment_id": "179582/0", "subtitle": "", "title": "Etymologia", "parentId": 9105.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179582", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "4b698c67-ab48-4b82-a590-1a45c25bec01"}, {"page_content": "Etymologia ludowa, reinterpretacja etymologiczna, etymologia synchroniczna – odczuwany przez użytkowników języka związek etymologiczny danej frazy lub wyrażenia z innymi elementami tego samego języka.\nEtymologia ludowa to także proces upodabniania (na ogół zapożyczonych) wyrazów do podobnie brzmiących wyrazów rodzimych na zasadzie skojarzenia znaczeń, niekiedy stosowany świadomie w utworach literackich – np. przekształcenie wyrazu „cmentarz” w „smętarz”. W tym sensie reinterpretacja etymologiczna jest zjawiskiem częstym i jest jedną z sił napędzających zmiany językowe.\nZnaczenie.\nEtymologia ludowa to wyjaśnianie pochodzenia lub znaczenia jakiegoś słowa na podstawie jego fonetycznego podobieństwa do innego słowa, np. wywodzenie nazwy „Włochy” od „włosów” lub „Częstochowy” od wyrazów „często” i „chować się”. W rzeczywistości „Włochy” to wyraz pochodzenia germańskiego, który dawniej oznaczał mieszkańców cesarstwa rzymskiego, spokrewnione wyrazy to m.in. Wołoch oraz Walijczyk (ang. \"Welsh\"). Z kolei „Częstochowa” oznacza miejscowość należącą do kogoś o imieniu Częstoch, które wywodzi się od wyrazu „częstować”.\nLudowe reinterpretacje etymologiczne są nienaukowe i często błędne, ponieważ mają charakter asocjacji wyłącznie fonetycznych, są synchroniczne (nie historyczne) oraz statystyczne (tzn. doszukują się podobieństwa do tych słów, które są obecnie często używane).\nPrzykładem etymologii ludowych są też generalnie etymologie starożytne i średniowieczne, np. etiologie biblijne. W starożytności oraz w czasach średniowiecznych językoznawstwo nie istniało w sensie współczesnym. Etymologie ludowe tych okresów (np. bardzo popularne w Europie w średniowieczu) były próbą wyjaśniania duchowego znaczenia słowa lub pojęcia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=560890", "fragment_id": "1589405/0", "subtitle": "", "title": "Etymologia ludowa", "parentId": 560890.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1589405", "score": 0.10476712137460709}, "uuid": "1c17169a-2325-4167-8778-d9015c82973e"}, {"page_content": "Nazwami własnymi zajmuje się nauka o nazwach własnych, inaczej onomastyka (gr. \"onoma\" „nazwa”). Nazwy własne są bogactwem każdego narodu, gdyż kryją w sobie wiedzę o jego historii politycznej i społecznej, o historii kultury i religii, właściwościach i krajobrazie ziemi rodzinnej, o związkach z innymi krajami, a także o działaniach,dążeniach, a nawet emocjach ludzi, jak również o realiach życia oraz ludzkich wartościach. Pierwszymi utrwalonymi na piśmie wyrazami polskimi w XII w. były właśnie nazwy własne osób, miejscowości i rzek. W języku polskim nazwy własne pisane są wielką literą. Onomastyka jest działem językoznawstwa. Jej celem jest objaśnienie pochodzenia nazw własnych, ich budowy językowej, znaczeń, jakie wyrażały lub wyrażają, badanie ich historii oraz ewolucji systemu nazewniczego, wreszcie sposobu funkcjonowania w języku i społeczeństwie dawniej i dziś. Dla współczesnego użytkownika nazwy własne są w większości wyrazami nie posiadającymi znaczenia. Powstały one jednak jako jednostki językowe znaczące. Poprzez rozległe i dogłębne badania można ujawnić bogactwo faktograficzne i kulturoznawcze, które nazwy własne zawierają, będąc współcześnie jednostkami służącymi tylko do identyfikacji indywidualnych osób, miejscowości i innych obiektów. Ich źródłem były w czasach historycznych, a niekiedy i są obecnie, wyrazy pospolite oraz obce nazwy własne, które zostały przyswojone przez język i kulturę polską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=290508", "fragment_id": "1467662/1", "subtitle": "", "title": "Chrematonimia", "source": "wikipedia", "start_index": 1778.0, "document_id": "1467662", "parentId": 290508.0, "score": 0.4358116388320923}, "uuid": "f70309c2-985a-4911-9fe5-fcd29533ad19"}, {"page_content": "Według szerokiej opinii język określany jest przez społeczne konwencje. Rodzi ona jednak szereg pytań, np.: „Czym dokładnie jest konwencja i jak ją badać?”, lub; „W jakim zakresie konwencje mają znaczenie dla nauki o języku?”. Według Davida Kelloga Lewisa konwencja jest racjonalnie samo-odtwarzającą się regularnością w zachowaniu.\nNiektórzy badacze podważali istotność konwencji dla nauki o znaczeniu. Noam Chomsky zaproponował, aby nauka o języku była uprawiana w kategoriach języka wewnętrznego. Gdyby było to możliwe, omijałoby to problem wyjaśniania poprzez konwencję i przesuwałaby je w domenę „metasemantyki”. Metasemantyka to termin użyty przez filozofa języka Roberta Station’a w celu określenia wszystkich tych dziedzin, które usiłują wyjaśnić, jak powstają semantyczne podstawy twierdzeń. Jedną z obiecujących dziedzin badań dotyczy społecznych warunków, które mają wpływ lub są powiązane ze znaczeniem i językiem. \"Etymologia\" (nauka o pochodzeniu słów) i \"Stylistyka\" (filozoficzna argumentacja dotycząca tego, co czyni dobrą gramatykę względem konkretnego języka) to dwa kolejne przykłady dyscyplin metasemantycznych.\nKonwencja językowa badana była przez wiele oddzielnych (choć powiązanych) dyscyplin. Filozofów języka interesują podstawy teoretyczne tych dyscyplin i to jak widzą one problematykę języka. Na przykład jednym z głównych paradygmatów socjologii, interakcjonizm symboliczny, oparty jest na spostrzeżeniu, że u podstaw ludzkiej organizacji społecznej leży pojęcie znaczenia. W konsekwencji jakiekolwiek wyjaśnienia struktury społecznej (np. instytucji) powinny uwzględnić wspólne znaczenia, które tworzą i utrzymują strukturę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2128147", "fragment_id": "386125/14", "subtitle": "", "title": "Filozofia języka", "source": "wikipedia", "start_index": 22455.0, "document_id": "386125", "parentId": 2128147.0, "score": 0.2457081377506256}, "uuid": "1a124ad4-8ec6-4852-a7fd-7e071c5421c1"}, {"page_content": "Frazeologia – określenie mające kilka znaczeń:\nTermin „frazeologia” pojawił się po raz pierwszy w nazwie grecko-łacińskiego słownika autorstwa Michaela Neandra (1558). Określenie to zaczęło się stopniowo zadomawiać w piśmiennictwie leksykograficznym, konkurując z terminem „idiomatyka”. Od początku mianem frazeologii określano w szczególności słowa i zwroty typowe dla danego języka, będące źródłem trudności tłumaczeniowych. Zakres pojęciowy frazeologii i jej relacja względem pojęć pokrewnych były różnie ujmowane na przestrzeni wieków i zmieniały się w toku rozwoju językoznawstwa.\nBliskoznaczny termin „idiomatyka” jest charakterystyczny dla językoznawstwa zachodniego. Potocznie frazeologią nazywane są \"piękne słowa bez pokrycia\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44354", "fragment_id": "640749/0", "subtitle": "", "title": "Frazeologia", "parentId": 44354.0, "start_index": 0.0, "document_id": "640749", "source": "wikipedia", "score": 0.12315929681062698}, "uuid": "6fbb3e22-819b-404b-a7be-6ec2d88c0ca8"}, {"page_content": "Leksykologia – dyscyplina językoznawcza badająca słownictwo języka w stanie współczesnym i jego rozwój historyczny. Leksykologia jest wymieniana w zestawieniu z leksykografią, dla której stanowi naukę pomocniczą.\nDo zainteresowań leksykologii należą przede wszystkim: problematyka słowa jako podstawowej jednostki leksykalnej, określanie znaczenia leksykalnego słowa, problematyka związku między znaczeniem a pojęciem, badanie relacji między znaczeniem leksykalnym a gramatycznym oraz szereg pokrewnych zagadnień. Przedmiotem leksykologii są nie tylko pojedyncze słowa, ale również słownictwo języka jako pewna całość. W ramach leksykologii bada się słowa z perspektywy ich znaczenia, miejsca w systemie słownikowym, pochodzenia, właściwości gramatycznych, sfer użycia w komunikacji i cech stylistycznych. Jednym z podstawowych odłamów nauki o słowie jest semantyka, która bada semantyczny aspekt słowa.\nSłownictwo to nie tylko zespół słów (jednostek leksykalnych), ale także system oparty na związkach zależnościowych. Leksykologia bada związki systemowe właściwe dla leksyki. W badaniach leksykologicznych znane są m.in. następujące kierunki: grupowanie leksemów pod względem ich relacji z realiami pozajęzykowymi, wydzielanie pól semantycznych i pojęciowych, badanie zjawisk historyczno-semantycznych na gruncie jednego lub wielu języków. Przy badaniu stosunków systemowych słów w ramach leksyki można np. stwierdzić, że słowa (monosemantyczne i polisemantyczne) są ze sobą powiązane relacjami homonimicznymi i antonimicznymi, a także zaobserwować, że pewne starsze słowa wyszły z użycia albo zmieniły swoje znaczenia lub cechy stylistyczne. Badaniem leksyki z perspektywy jej pochodzenia, kształtowania się i rozwoju zajmuje się leksykologia historyczna; z kolei etymologia tworzy część lingwistyki historycznej i zajmuje się pochodzeniem słów.\nPrzedmiotem zainteresowań leksykologii są takie zjawiska jak:\nPokrewne dziedziny językoznawstwa to frazeologia i idiomatyka.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100155", "fragment_id": "647645/0", "subtitle": "", "title": "Leksykologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 100155.0, "document_id": "647645", "score": 0.16054752469062805}, "uuid": "5b695e2d-96b7-4acc-9c49-83f330d04c2c"}, {"page_content": "Ortofonia (z gr. \"orthós\" ‘poprawny’ i \"phōné\" ‘dźwięk’) – proces uczenia oraz nauka o poprawnej wymowie i brzmieniu wyrazów oraz ich połączeń. Ustala ona zasady prawidłowej wymowy danego języka.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129130", "fragment_id": "13532/0", "subtitle": "", "title": "Ortofonia", "parentId": 129130.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "13532", "score": 0.1269608736038208}, "uuid": "720acb18-bca1-43cc-9e0d-19d0539161d0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z dziedziny językoznawstwa. Zobacz też: inne znaczenia słowa „derywacja”.\nDerywacja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;derivatio&lt;/&gt;) – proces słowotwórczy polegający na utworzeniu nowego wyrazu (wyraz pochodny, derywat, formacja lub konstrukcja słowotwórcza) na podstawie innego (podstawy lub bazy słowotwórczej) poprzez zmianę jego budowy morfologicznej. \nRodzaje derywacji.\nWyróżnia się następujące typy derywacji:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=733830", "fragment_id": "838703/0", "subtitle": "", "title": "Derywacja (językoznawstwo)", "parentId": 733830.0, "start_index": 1.0, "document_id": "838703", "source": "wikipedia", "score": 0.055857524275779724}, "uuid": "25c50891-26ae-401c-b131-464b4bd39dac"}, {"page_content": "Słownik rejestruje słownictwo zapożyczone starsze, ale również nowsze, przejęte do polszczyzny w pierwszej połowie XIX wieku, jak anglicyzmy: \"buldog, ferma\". Materiał leksykalny dotyczy m.in. terminologii różnych dyscyplin naukowych, w tym humanistyki, nauk przyrodniczych, medycyny, techniki itp. \"Dykcjonarz\" zawiera liczne profesjonalizmy (słownictwo typowe dla danej grupy zawodowej) , słownictwo rzemieślnicze, słownictwo szkolne, kolokwializmy, regionalizmy. \nMikrostruktura słownika.\nArtykuł hasłowy zawiera informację etymologiczną, dalej znaczenie lub znaczenia wyrazu hasłowego, począwszy od znaczenia ogólnego do znaczeń szczegółowych. \"Dykcjonarz\" Amszejewicza jest pierwszym w historii polskiej leksykografii wyrazów obcych słownikiem, którego autor podjął próbę wskazania genezy zarejestrowanych wyrazów hasłowych.\nInformacja o pochodzeniu zwykle ograniczona jest do podania źródła zapożyczenia (np. \"gulasz\" – z węg.), \"rabat\" (z włos.), jednak w niektórych przypadkach jest ona poszerzona o podanie formy wyrazu źródłowego, np. \"warsztat\" (z niem. \"Werkstatt\"). Sporadycznie zamieszczone są treści historyczne i kulturowe.\nObjaśnienie znaczenia polega najczęściej na podaniu wyrazów bliskoznacznych (synonimów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5826110", "fragment_id": "1262468/1", "subtitle": "", "title": "Słownik wyrazów obcych Amszejewicza", "document_id": "1262468", "start_index": 1566.0, "parentId": 5826110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2882629632949829}, "uuid": "4ef323a3-8c02-4f19-8c5e-6ef6aaf01607"}, {"page_content": "Językoznawstwo, inaczej lingwistyka (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;lingua&lt;/&gt; „język”) – nauka badająca język pod kątem jego jednostek, struktury, funkcji i rozwoju. Język jako złożone, wieloaspektowe zjawisko społeczne można badać z różnych perspektyw i przy użyciu różnych podejść metodycznych.\nTermin „lingwistyka”, o pochodzeniu łacińsko-romańskim, ma swoje rodzime odpowiedniki w językach słowiańskich (np.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;jazykoveda&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;językoznawstwo&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;мовознавство&lt;/&gt; \"mowoznawstwo\"). Powstały one w wyniku skalkowania terminu niemieckiego (&lt; lang=\"de\"&gt;Sprachwissenschaft&lt;/&gt;).\nJęzykoznawstwo a filologia i gramatyka.\nNauką o języku jest również filologia, która w odróżnieniu od lingwistyki, badającej język bez względu na jego medium, zajmuje się językiem pisanym, a w szczególności tekstami literackimi. Przedmiotem filologii jest nie tylko język, ale również tradycja literacka danego języka. Pojęcie filologii jako nauki o języku i literaturze pojawiło się w połowie XIX wieku. Starszy rodowód ma jednak termin „filologia klasyczna”, który obejmował nie tylko język i literaturę, ale ogólne dzieje, prawo, ekonomię, religię oraz filozofię Rzymian i Greków, czyli materialną i duchową kulturę tychże społeczeństw. Z jednej strony filologia ma szerszy zakres pojęciowy niż lingwistyka w tym sensie, że bada zarówno język, jak i literaturę danego narodu; z drugiej zaś jest pojęciowo węższa, gdyż w jej zakres nie wchodzi badanie przedpiśmiennego okresu rozwoju języka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2556", "fragment_id": "175317/0", "subtitle": "", "title": "Językoznawstwo", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2556.0, "document_id": "175317", "score": 0.2126627117395401}, "uuid": "bab7e8f5-90dc-4993-9796-26b670343c27"}]}
{"id": "q_287", "question": "Ile medali zdobył na Olimpiadzie w Monachium amerykański pływak Mark Spitz?", "answer": [{"page_content": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 w Monachium rozgrywane było w dniach 28 sierpnia – 4 września. W zawodach wzięło udział 532 pływaków, w tym 245 kobiet i 287 mężczyzn, z 52 krajów. Rekordową liczbę siedmiu złotych medali wywalczył amerykański pływak Mark Spitz. Najlepsza wśród kobiet okazała się 16-letnia Australijka Shane Gould, która zdobyła pięć medali (wszystkie w konkurencjach indywidualnych), w tym trzy złote.\nNowe rekordy olimpijskie były ustanawiane w każdej konkurencji przynajmniej raz, a w 24 z nich poprawiono także rekord świata.\nWystępy Polaków.\n \"Osobny artykuł: Polska na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972#Pływanie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2362605", "fragment_id": "529785/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972", "document_id": "529785", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2362605.0, "score": 0.6687257289886475}, "uuid": "9ce96734-e7fe-4668-8fcd-ac509e5a18ae"}, {"page_content": "W pływaniu światowym wybitną postacią był Johnny Weissmuller (USA), zdobywca 4 złotych medali na Igrzyskach Olimpijskich w latach 1924 i 1928, który pierwszy przepłynął 100 m w czasie poniżej minuty. Z kolei w skokach do wody gwiazdami w latach 70. i 80. XX w. byli Włoch Klaus Dibiasi i Amerykanin Greg Louganis. Amerykanin Mark Spitz na igrzyskach w Monachium zdobył aż 7 złotych medali. Bardzo blisko pobicia jego rekordu był inny Amerykanin Michael Phelps, który zdobył na igrzyskach olimpijskich w 2004 sześć złotych krążków i dwa brązowe, a cztery lata później w Pekinie zdobył 8 złotych medali i pobił rekord Spitza. Na kolejnych igrzyskach w Londynie Phelps zdobył kolejne sześć medali: cztery złote i dwa srebrne, a na kolejnych w Rio de Janeiro: pięć złotych i jeden srebrny, dzięki czemu został najbardziej utytułowanym sportowcem w historii nowożytnych igrzysk olimpijskich, zdobywając w sumie 28 medali: 23 złote, 3 srebrne i 2 brązowe. Ośmiokrotnym mistrzem olimpijskim był w latach 80. i 90. inny Amerykanin – Matt Biondi. W latach 90. wielkimi gwiazdami światowego pływania byli rosyjski sprinter, Aleksander Popow, nazywany carem pływania oraz Australijczyk Ian Thorpe.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87620", "fragment_id": "642546/3", "subtitle": "", "title": "Pływanie (sport)", "source": "wikipedia", "start_index": 5393.0, "parentId": 87620.0, "document_id": "642546", "score": 0.38864386081695557}, "uuid": "95120289-a6b9-426b-8ad2-9cfce3918963"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMark Andrew Spitz (ur. 10 lutego 1950 w Modesto) − amerykański pływak.\nPrzeszedł do historii jako pierwszy zdobywca siedmiu złotych medali w czasie jednych igrzysk olimpijskich (wyczyn ten poprawił dopiero Amerykanin Michael Phelps w 2008 roku w Pekinie). Podczas igrzysk w Monachium siedmiokrotnie stawał na najwyższym podium, bijąc w każdej konkurencji rekord świata. Oprócz tego w 1968 w Meksyku zdobył 4 medale − 2 złote, srebrny i brązowy.\nDwukrotnie startował na olimpiadzie machabejskiej, zdobywając 11 złotych medali. W 1985 roku zapalił znicz olimpiady machabejskiej.\nW trakcie całej kariery 33 razy ustanawiał rekordy świata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73502", "fragment_id": "649337/0", "subtitle": "", "title": "Mark Spitz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "649337", "parentId": 73502.0, "score": 0.9976679086685181}, "uuid": "75439bac-f66c-4217-b631-acfa50770107"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJames Counsilman (ur. 28 grudnia 1920 w Birmingham, zm. 4 stycznia 2004 w Bloomington) – amerykański pływak, trener pływania.\nJako zawodnik był mistrzem USA w stylu klasycznym, ale karierę przerwała mu II wojna światowa (służył jako pilot bombowca, odbył 32 loty bojowe; został odznaczony za odwagę).\nUkończył studia na Uniwersytecie Stanu Ohio i Uniwersytecie Illinois. Prowadził badania (praca doktorska) nad kraulem i jednocześnie był trenerem Waltera Risa, którego doprowadził do mistrzostwa olimpijskiego na 100 m stylem dowolnym (Londyn, 1948).\nSwoje analizy techniki pływania, oparte m.in. na obserwacjach podwodnych kamer, zawarł w książce \"The Science of Swimming\" (1966).\nJednocześnie nadal trenował pływaków z drużyny uniwersyteckiej Indiana i był naczelnym trenerem reprezentacji olimpijskiej. Kolejne złote medale jego podopieczni zdobywali na igrzyskach w Tokio (1964) i przede wszystkim w Monachium (1972), z niepobitym do 2008 rekordem Marka Spitza (7 tytułów). Rekord ten został pobity przez Michaela Phelps'a w 2008 na olimpiadzie w Pekinie (8 tytułów mistrza olimpijskiego).\nW 1979 jako najstarszy (wówczas) człowiek przepłynął kanał La Manche.\nW ostatnich latach życia cierpiał na chorobę Parkinsona.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41524", "fragment_id": "641264/0", "subtitle": "", "title": "James Counsilman", "parentId": 41524.0, "start_index": 0.0, "document_id": "641264", "source": "wikipedia", "score": 0.09140241146087646}, "uuid": "eaaf6ebc-c5cc-4d38-a19a-881c96b3faf9"}, {"page_content": "200 m stylem dowolnym mężczyzn – jedna z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas XX Igrzysk Olimpijskich w Monachium. Eliminacje i finał odbyły się 29 sierpnia 1972 roku.\nZłoty medal zdobył Amerykanin Mark Spitz, który uzyskał czas 1:52,78 i tym samym poprawił własny rekord świata. Srebro wywalczył jego rodak Steve Genter (1:53,73), a brąz reprezentant RFN Werner Lampe (1:53,99). \nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:\nW trakcie zawodów ustanowiono następujące rekordy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4012127", "fragment_id": "631498/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – 200 m stylem dowolnym mężczyzn", "parentId": 4012127.0, "start_index": 0.0, "document_id": "631498", "source": "wikipedia", "score": 0.24774041771888733}, "uuid": "8e53fdb6-9095-49b2-bae1-0dfdb5028f54"}, {"page_content": "100 m stylem dowolnym mężczyzn – jedna z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas XX Igrzysk Olimpijskich w Monachium. Eliminacje i półfinały odbyły się 2 września, a finał 3 września 1972 roku.\nAmerykanin Mark Spitz czasem 51,22 poprawił własny rekord świata i zdobył tym samym siódmy złoty medal na tych igrzyskach. Wicemistrzem olimpijskim został rodak Spitza, Jerry Heidenreich, uzyskawszy czas 51,65. Brąz wywalczył reprezentant ZSRR, Władimir Bure (51,77).\nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:\nW trakcie zawodów ustanowiono następujące rekordy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004837", "fragment_id": "629703/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – 100 m stylem dowolnym mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "629703", "parentId": 4004837.0, "score": 0.27028802037239075}, "uuid": "631ea469-79ae-4716-904f-99bf7053aaf2"}, {"page_content": "200 m stylem motylkowym mężczyzn – jedna z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas XX Igrzysk Olimpijskich w Monachium. Eliminacje i finał odbyły się 28 sierpnia 1972 roku.\nMistrzem olimpijskim został Amerykanin Mark Spitz, który pobił własny rekord świata, uzyskawszy czas 2:00,70 min. Pozostałe miejsca na podium także zajęli reprezentanci Stanów Zjednoczonych: Gary Hall Sr. zdobył srebro z wynikiem 2:02,86, a brąz wywalczył Robin Backhaus (2:03,23).\nKilka godzin wcześniej, w eliminacjach rekord olimpijski poprawili kolejno: Gary Hall Sr., Robin Backhaus i Mark Spitz.\nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:\nW trakcie zawodów ustanowiono następujące rekordy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4149642", "fragment_id": "582520/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – 200 m stylem motylkowym mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "582520", "parentId": 4149642.0, "score": 0.267795205116272}, "uuid": "c642a3f4-4198-4ddc-b21d-2f87b4a6734b"}, {"page_content": "Sztafeta 4 × 100 m stylem zmiennym mężczyzn – jedna z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas XX Igrzysk Olimpijskich w Monachium. Eliminacje i finał odbyły się 4 września 1972 roku.\nMistrzami olimpijskimi zostali Amerykanie. Sztafeta w składzie: Michael Stamm (57,97), Tom Bruce (1:04,22), Mark Spitz (54,28) i Jerry Heidenreich (51,67) czasem 3:48,16 ustanowiła nowy rekord świata. Srebrny medal wywalczyli reprezentanci NRD (3:52,12), a na najniższym stopniu podium stanęli Kanadyjczycy, uzyskawszy wynik 3:52,26. Na pierwszej zmianie sztafety, Roland Matthes z NRD pobił rekord świata na dystansie 100 m stylem grzbietowym (56,30).\nDzięki zwycięstwu w sztafecie Amerykanin Mark Spitz zdobył swój siódmy złoty medal na tych igrzyskach. Osiągnięcie to poprawił w 2008 roku rodak Spitza, Michael Phelps, który na igrzyskach w Pekinie ośmiokrotnie stawał na najwyższym stopniu podium.\nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:\nW trakcie zawodów ustanowiono następujące rekordy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4161365", "fragment_id": "624811/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – 4 × 100 m stylem zmiennym mężczyzn", "parentId": 4161365.0, "start_index": 0.0, "document_id": "624811", "source": "wikipedia", "score": 0.3183223605155945}, "uuid": "1f68ddec-37fe-4c0e-8f72-b0145b485766"}, {"page_content": "100 m stylem motylkowym mężczyzn – jedna z konkurencji pływackich rozgrywanych podczas XX Igrzysk Olimpijskich w Monachium. Eliminacje i półfinały odbyły się 30 sierpnia, a finał 31 sierpnia 1972 roku.\nMistrzem olimpijskim został Amerykanin Mark Spitz, który wynikiem 54,27 s poprawił własny rekord świata. Srebrny medal zdobył Kanadyjczyk Bruce Robertson, uzyskawszy czas 55,56. Brąz wywalczył Jerry Heidenreich (55,74) ze Stanów Zjednoczonych \nRekordy.\nPrzed zawodami rekord świata i rekord olimpijski wyglądały następująco:\nW trakcie zawodów ustanowiono następujące rekordy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4148508", "fragment_id": "614499/0", "subtitle": "", "title": "Pływanie na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – 100 m stylem motylkowym mężczyzn", "parentId": 4148508.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "614499", "score": 0.21364614367485046}, "uuid": "f4fcdf6c-a287-4539-aa34-0d241415d880"}, {"page_content": "W 2003 roku podczas mistrzostw świata w Barcelonie Michael zdobył 4 złote medale i 2 srebrne, pobił także 3 rekordy świata (2 indywidualnie i 1 w sztafecie).\nPodczas mistrzostw świata na krótkim basenie w 2004 roku, rozgrywanych w Indianapolis zdobył złoty medal na dystansie 200 m stylem dowolnym.\nPo raz drugi na igrzyskach olimpijskich wystąpił w 2004 roku w Atenach. Miał wtedy 19 lat. W stolicy Grecji zdobył 8 medali: 6 złotych i 2 brązowe, ustanowił także rekord świata i 3 rekordy olimpijskie.\nPo Igrzyskach w Atenach przeniósł się do Ann Arbor, gdzie rozpoczął treningi na Uniwersytecie Michigan w sekcji \"Club Wolverine\".\nPhelps wystąpił także na Mistrzostwa Świata na długim basenie w 2005, rozgrywanych w Montrealu. W Kanadzie zdobył 5 medali: 4 złote i 1 srebrny.\nSześciokrotnie został wybrany najlepszym pływakiem na świecie w: 2003, 2004, 2006, 2007, 2008 i 2009 roku.\nPo raz czwarty wystąpił na Mistrzostwach Świata na długim basenie w 2007 roku w Melbourne. Wówczas 22-letni Michael zdobył 7 złotych medali, pobił także 5 rekordów świata (4 indywidualnie i 1 w sztafecie).\nPhelps przystąpił do programu \"Project Believe\", opracowanego przez USADA – Amerykańską Agencję Antydopingową, także do programu \"My Victory\", który jest kampanią medialną, informująca młodzież o skutkach brania dopingu.\nLetnie Igrzyska Olimpijskie 2008.\nPodczas igrzysk olimpijskich w 2008 roku w Pekinie Michael Phelps przeszedł do historii, zdobywając 8 złotych medali. Phelps pobił rekord swojego rodaka – Marka Spitza, który zdobył 7 złotych medali podczas igrzysk olimpijskich w 1972 roku w Monachium. Tym samym dołączył do grona multimedalistów igrzysk olimpijskich, którzy zdobywali po 9 złotych medali: radzieckiej gimnastyczki Łarysy Łatyninej, amerykańskiego pływaka Marka Spitza, amerykańskiego lekkoatlety Carla Lewisa i fińskiego lekkoatlety Paavo Nurmiego.\nZostał także olimpijczykiem wszech czasów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=562279", "fragment_id": "1589868/1", "subtitle": "", "title": "Michael Phelps", "source": "wikipedia", "start_index": 1886.0, "document_id": "1589868", "parentId": 562279.0, "score": 0.5117964744567871}, "uuid": "6043c3bd-6983-4a3b-b567-984e4ef00040"}]}
{"id": "q_288", "question": "W którym mieście południowoamerykańskim odbyły się w 1992 roku obrady Szczytu Ziemi – Międzynarodowej Konferencji „Środowisko i Rozwój”, poświęconej problemom środowiska naturalnego i ekologii?", "answer": [{"page_content": "Szczyt Ziemi 1992 ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Earth Summit 1992&lt;/&gt;) – skrótowa nazwa Konferencji Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i Rozwoju ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United Nations Conference on Environment and Development&lt;/&gt;, UNCED)\nII Konferencja w Rio de Janeiro – odbyła się w dniach 3-14 czerwca 1992, z inicjatywy ONZ w 20 lat po I Konferencji ONZ w Sztokholmie. Na konferencji hasłem przewodnim było „Środowisko i Rozwój”. \nUczestniczyły w niej oficjalnie 172 rządy, około 2400 osób z organizacji pozarządowych (NGO) w tym około 1700 osób na równoległym Forum zorganizowanym przez NGO.\nW konferencji wzięły udział cztery nieletnie członkinie niewielkiej grupy uczniowskiej ECO (Environmental Children's Organization) z Kanady: Severn Suzuki, Michelle Quigg, Vanessa Suttie i Morgan Geisler. W ramach konferencji przyjęto dokumenty określające fundamentalne zasady w polityce społeczno-gospodarczej nakazujące uwzględniać ochronę środowiska. Uchwalono następujące dokumenty:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1312585", "fragment_id": "1144242/0", "subtitle": "", "title": "Szczyt Ziemi 1992", "parentId": 1312585.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1144242", "source": "wikipedia", "score": 0.8132485151290894}, "uuid": "8882c171-2255-4845-9e30-3f944d5b1704"}, {"page_content": "Światowa Komisja ds. Środowiska i Rozwoju (ang. \"the World Commission on Environment and Development\"), zwana też „Komisją Brundtland”, została powołana w 1983 roku przez Gro Harlem Brundtland na zaproszenie ówczesnego Sekretarza Generalnego ONZ.\nKomisja jest najbardziej znana z wypracowania szerokiej koncepcji politycznej zrównoważonego rozwoju oraz opublikowania w kwietniu 1987 roku raportu „Nasza Wspólna Przyszłość”. Działalność Komisji przyczyniła się do zwołania Szczytu Ziemi w 1992 w Rio de Janeiro.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=336766", "fragment_id": "84102/0", "subtitle": "", "title": "Komisja Brundtland", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "84102", "parentId": 336766.0, "score": 0.1558505892753601}, "uuid": "6b91e00c-a743-47cf-aca8-b4c6640d7558"}, {"page_content": "W wyniku starań krajów rozwijających się (grupa 77) podczas Szczytu Ziemi w roku 1992 w Rio de Janeiro podpisano niezobowiązującą prawnie deklarację dotyczącą kierunku rozwoju, ochrony i użytkowania lasów, w której łączy się problem wylesiania, długu i niedostatecznego transferu nowych technologii do krajów Trzeciego Świata. Deklaracja przywiduje sprawiedliwy podział kosztów ochrony lasów w ramach społeczności międzynarodowej. W kolejnych latach podczas Intergovernmental Panel on Forests (IPF) w roku 1995 i Intergovernmental Forum on Forests (IFF) w roku 2001 grupa 77 żądała taniego dostępu do technologii przyjaznych dla środowiska z jednoczesną rezygnacją z ochrony praw własności intelektualnej oraz funduszy na ochronę lasów. Eksperci działający w United Nations Forum on Forests (UNFF) zgodzili się z takimi żądaniami w raporcie z roku 2004. Jednak w roku 2007 przedstawiciele krajów rozwiniętych po raz kolejny odrzucili możliwość dostarczania nowych technologii i finansowania ochrony lasów w krajach rozwijających się.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3058338", "fragment_id": "1196715/2", "subtitle": "", "title": "Biosekwestracja", "source": "wikipedia", "start_index": 3325.0, "document_id": "1196715", "parentId": 3058338.0, "score": 0.27532318234443665}, "uuid": "12f7e073-e432-4b96-9cbb-4baa17d1743c"}, {"page_content": "Agenda 21 (ang. \"Action Programme – Agenda 21\") – Agenda 21 jest dokumentem programowym, który przedstawia sposób opracowania i wdrażania programów zrównoważonego rozwoju w życie lokalne. Dokument ten został przyjęty na konferencji \"Środowisko i Rozwój\" z inicjatywy ONZ w 1992 roku na II Konferencji w Rio de Janeiro. Jej polska wersja ukazała się w roku 1993 w opracowaniu \"Dokumenty końcowe Konferencji Narodów Zjednoczonych \"Środowisko i Rozwój\"\".\nWyceniony na 600 mld dolarów program ratowania planety zawarty jest w Agendzie 21 na prawie 500 stronach, w 40 rozdziałach.\nPełna lista rozdziałów.\n1. Wstęp\nZagadnienia społeczne i ekonomiczne.\n2. Międzynarodowa współpraca w celu przyspieszania trwałego i zrównoważonego rozwoju i odpowiedniej polityki wewnętrznej w krajach rozwijających się.&lt;br&gt;\n3. Walka z ubóstwem.&lt;br&gt;\n4. Zmiana modelu konsumpcji.&lt;br&gt;\n5. Dynamika demograficzna a trwały i zrównoważony rozwój.&lt;br&gt;\n6. Ochrona i promocja ludzkiego zdrowia.&lt;br&gt;\n7. Promowanie trwałego i zrównoważonego rozwoju osiedli ludzkich.&lt;br&gt;\n8. Włączanie problemów środowiska i rozwoju do procesu podejmowania decyzji.\nOchrona i zarządzanie zasobami naturalnymi w celu zapewnienia trwałego i zrównoważonego rozwoju.\n9. Ochrona atmosfery.&lt;br&gt;\n10. Kompleksowe planowanie i zarządzanie zasobami powierzchni Ziemi.&lt;br&gt;\n11. Działania zapobiegające wylesieniom.&lt;br&gt;\n12. Zarządzanie wrażliwymi (niestabilnymi) ekosystemami. Przeciwdziałanie pustynnieniu i suszom.&lt;br&gt;\n13. Zarządzanie wrażliwymi (niestabilnymi) ekosystemami. Zrównoważony rozwój terenów górskich.&lt;br&gt;\n14. Promowanie trwałego i zrównoważonego rozwoju rolnictwa i wsi.&lt;br&gt;\n15. Ochrona różnorodności biologicznej.&lt;br&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101051", "fragment_id": "644168/0", "subtitle": "", "title": "Agenda 21", "document_id": "644168", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 101051.0, "score": 0.36528152227401733}, "uuid": "6059a805-104d-41c7-ab6a-565d751e4227"}, {"page_content": "Światowy Szczyt Zrównoważonego Rozwoju (ang. The World Summit on Sustainable Development, WSSD), Szczyt Ziemi 2002.\nSzczyt Ziemi 2002 został zorganizowany przez Organizację Narodów Zjednoczonych w Johannesburgu (RPA) w dniach od 26 sierpnia do 4 września 2002 roku, a jego głównym celem była dyskusja na temat globalnego zrównoważonego rozwoju. Szczyt zgromadził przywódców państw, przedstawicieli biznesu i organizacji pozarządowych. Przypadał w 10. rocznicę Szczytu Ziemi 1992 w Rio de Janeiro, dlatego Szczyt w Johannesburgu nazywany był także \"Rio+10\".\nZadaniem zgromadzonych było podsumowanie globalnych zmian, jakie zaszły w ciągu dziesięciu lat i zaproponowanie konkretnych działań służących zarówno poprawie warunków życia ludzi, jak i ochronie zasobów naturalnych na świecie. Poruszono głównie tematy związane z równomiernym podziałem korzyści z globalizacji, ograniczeniem ubóstwa z jednej strony i nadmiernej konsumpcji z drugiej, zarządzaniem zasobami międzynarodowymi oraz promocją zrównoważonych wzorców produkcji i konsumpcji. Sekretarz Generalny ONZ, Kofi Annan, zidentyfikował pięć kluczowych obszarów, w których Szczyt w Johannesburgu miał być szczególnie skuteczny: zaopatrzenie w wodę i sanitację, energia, zdrowie, rolnictwo i bioróżnorodność (Water and Sanitation, Energy, Health, Agriculture, Biodiversity).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334084", "fragment_id": "47458/0", "subtitle": "", "title": "Szczyt Ziemi 2002", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "47458", "parentId": 334084.0, "score": 0.3048500120639801}, "uuid": "d788c3ea-b676-41c6-8639-a044e0164932"}, {"page_content": "Zrównoważone miasto – termin odwołujący się bezpośrednio do raportu „Nasza Wspólna Przyszłość” przygotowanego przez Światową Komisję ds. Środowiska i Rozwoju (tzw. Raport Brundtland) i parafrazujący definicję zrównoważonego rozwoju zakładając, iż potrzeby mieszkańców miasta zrównoważonego muszą być zaspokajane bez umniejszania szans przyszłych mieszkańców na ich zaspokojenie.\nZgodnie z wypracowanymi przez ONZ oraz Unię Europejską standardami, miasta powinny być projektowane w sposób ograniczający do minimum ich negatywne oddziaływanie na środowisko, z szacunkiem dla lokalnej społeczności, dziedzictwa kulturowego, ale także przy uwzględnieniu rachunku ekonomicznego.\nProblemy demograficzne.\nWspółczesny świat rozwija się przede wszystkim w dużych miastach, a urbanizacja jest uznawana za jeden z najważniejszych trendów makroekonomicznych XXI wieku. \"W 2010 roku po raz pierwszy w historii ponad 50% światowej populacji stanowili mieszkańcy miast, w 2050 roku już 7 na 10 osób będzie mieszkało w miastach\". Miasta zwłaszcza te największe odgrywają kluczową rolę w rozwoju gospodarczym i społecznym państw oraz regionów przyczyniają się niestety także do dewastacji środowiska naturalnego, pogorszenia zdrowia i jakości życia ich mieszkańców. Miasta odpowiadają za 70% emisji gazów cieplarnianych. \"Ze względu na wykorzystywane modele transportu oraz sposoby budowania wzmacniają gospodarkę opartą na paliwach kopalnych uznawaną za skrajnie niezrównoważoną\".\nMiędzynarodowa polityka wobec siedzib ludzkich.\nZniwelowanie niekorzystnych zjawisk związanych z ekspansją ośrodków miejskich jest jednym z priorytetów globalnego rozwoju, zapisanych w szeregu międzynarodowych dokumentów, m.in. w Agendzie 21, przyjętej na Pierwszym Szczycie Ziemi w Rio de Janeiro (1992), Agendzie Terytorialnej Unii Europejskiej(tzw. Karcie Lipskiej), stworzonej podczas nieformalnego spotkania ministrów państw członkowskich UE ds. Spójności Terytorialnej i Rozwoju Miast (2007), Traktacie Lizbońskim (2007), a także odnowionej strategii zrównoważonego rozwoju UE (2006).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2875031", "fragment_id": "1191657/0", "subtitle": "", "title": "Zrównoważone miasto", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2875031.0, "document_id": "1191657", "score": 0.2065308839082718}, "uuid": "5d55cd42-ae3e-4c7e-a0a1-502671019d5f"}, {"page_content": "Międzynarodowy Dzień Matki Ziemi (ang. \"International Mother Earth Day\") – święto obchodzone corocznie 22 kwietnia, ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2009 roku rezolucją A/RES/63/278 z inicjatywy Boliwii, ogłoszone światu przez jej prezydenta Evo Moralesa Ayma. \nHistoria.\n26 lutego 1971, ówczesny Sekretarz Generalny ONZ, U Thant podpisał proklamację, w której wyznaczył równonoc wiosenną jako moment, w którym Narody Zjednoczone obchodzą Dzień Ziemi. Z inicjatywą obchodów wystąpił w 1969 roku amerykański ekolog John McConnell (ur. 1915) na konferencji UNESCO dotyczącej środowiska naturalnego. Pierwsze obchody ogłoszone zostały 21 marca 1970 przez burmistrza San Francisco, Josepha Alioto. Tego samego roku 22 kwietnia senator Gaylord Nelson na konferencji w Seattle zaproponował ogólnonarodową demonstrację sprzeciwu przeciwko niszczeniu środowiska naturalnego i poparcia dla ruchów ekologicznych. Akcję nazwano również Dniem Ziemi.\nZ kolejną inicjatywą międzynarodowych obchodów w ramach ONZ, aby poszerzyć grono uczestników, wystąpił lider Ruchu na rzecz Socjalizmu i prezydent Boliwii Evo Moralesa Ayma. \nRezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ z 22 kwietnia 2009 roku uznała, że \"Ziemia i jej ekosystemy są naszym domem\", i że ustanowienie Dnia jest \"niezbędne w celu promowania harmonii z naturą i Ziemią\". Termin \"Matka Ziemia\" został użyty, ponieważ \"odzwierciedla współzależność, która istnieje między ludźmi a innymi żywymi gatunkami wspólnie zamieszkującymi na planecie\". Uznana została również zbiorowa odpowiedzialność za planetę, do której wezwano narody na Szczycie Ziemi w 1992 (Deklaracja z Rio). Celem Dnia jest promowanie harmonii z naturą i Ziemią w celu osiągnięcia sprawiedliwej równowagi pomiędzy gospodarczymi, społecznymi i środowiskowymi potrzebami obecnych i przyszłych pokoleń ludzkości.\nObchody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2615445", "fragment_id": "1600279/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Dzień Matki Ziemi", "document_id": "1600279", "start_index": 0.0, "parentId": 2615445.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2762555480003357}, "uuid": "9ea70315-3e53-4a22-a607-608bbebf3a23"}, {"page_content": "Organizacje ekologiczne mogą być globalne, regionalne, państwowe, lub lokalne. Mogą być kierowane przez rząd, bądź prywatne organizacje obywatelskie (NGO). Niektóre organizacje na rzecz ochrony środowiska, wśród nich Natural Resources Defense Council (Ministerstwo Ochrony Zasobów Naturalnych) i Environmental Defense Fund (Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska w USA), zajmują się wytaczaniem procesów sądowych. Inne grupy dbające o środowisko naturalne, jak na przykład Przyjaciele Ziemi, rozpowszechniają informacje, biorą udział w publicznych posiedzeniach, przeprowadzają kampanie, organizują demonstracje i kupują ziemie pod ochronę. Mniejsze grupy, w tym Wildlife Conservation International (Światowa Organizacja na Rzecz Dzikiej Przyrody w USA), prowadzą badania naukowe nad zagrożonymi gatunkami i ekosystemami. Bardziej radykalne organizacje [], jak Greenpeace czy Earth Liberation Front (Front Wyzwolenia Ziemi) używają bezpośrednich metod, by przeciwdziałać aktom zanieczyszczania środowiska. Podczas gdy Greenpeace popiera konfrontacje bez użycia przemocy, podziemny Front Wyzwolenia Ziemi propaguje potajemne niszczenie własności, uwalnianie więzionych lub zagrożonych zwierząt i dopuszcza się innych aktów sabotażu.\nSprawa ochrony środowiska była również tematem Konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych, która odbyła się w 1972 roku w Sztokholmie. Wzięło w niej udział 114 państw. Powołano wtedy Program Narodów Zjednoczonych do spraw Ochrony Środowiska (UNEP). Zorganizowano również Konferencję Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i Rozwoju (Szczyt Ziemi 1992). Do pozostałych organizacji międzynarodowych, wspierających założenia polityki ochrony środowiska zaliczamy Europejską Agencję Środowiska i Międzyrządowy Zespół do spraw Zmian Klimatu.\nOchrona środowiska w kulturze.\nKsiążki.\nLiteratura faktu:\nMuzyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89919", "fragment_id": "662232/5", "subtitle": "", "title": "Ochrona środowiska", "parentId": 89919.0, "start_index": 7249.0, "document_id": "662232", "source": "wikipedia", "score": 0.4434806704521179}, "uuid": "b4a0b5a1-18a3-45c0-b09e-b4cca540f281"}, {"page_content": "Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (ang.: \"United Nations Framework Convention on Climate Change\" – UNFCCC lub FCCC) – umowa międzynarodowa określająca założenia międzynarodowej współpracy dotyczącej ograniczenia emisji gazów cieplarnianych odpowiedzialnych za zjawisko globalnego ocieplenia. Konwencja podpisana została podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych na temat Środowiska i Rozwoju popularnie zwanej \"Szczytem Ziemi\" w 1992 w Rio de Janeiro.\nPoczątkowo konwencja nie zawierała jakichkolwiek wiążących nakazów dotyczących ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Z czasem ustanowiono odpowiednie protokoły wprowadzające limity emisji. Najważniejszym jest protokół z Kioto z 1997 r., obecnie znany bardziej niż sama konwencja.\nFCCC została podpisana 9 maja 1992, weszła w życie 21 marca 1994.\nSpisana w językach autentycznych angielskim, arabskim, chińskim, francuskim, hiszpańskim i rosyjskim (art. 26), depozytariuszem jest Sekretarz Generalny ONZ (art. 19). Zastrzeżenia są zabronione (art. 24), do rozstrzygania sporów właściwy jest Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, chyba że strony rozwiążą spór w inny sposób (art. 14). Stronami jest 197 państw\nKonferencje Stron (\"Conferences of the Parties\").\nKonferencja Stron jest najwyższym organem konwencji, uprawnionym do dokonywania przeglądów realizacji postanowień UNFCCC i związanych z konwencją instrumentów prawnych. Sesje zwyczajne Konferencji Stron zwoływane są co roku, na dwa tygodnie, w listopadzie bądź grudniu. \n1997 – COP 3, Protokół z Kioto, Kioto, Japonia.\n \"Osobny artykuł: Protokół z Kioto.\"\nProtokół z Kioto to uzupełnienie Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu i jednocześnie międzynarodowe porozumienie dotyczące globalnego ocieplenia. Został wynegocjowany na konferencji w Kioto w grudniu 1997. Traktat wszedł w życie 16 lutego 2005 roku, trzy miesiące po ratyfikowaniu go przez Rosję 18 listopada 2004.\n2005 – COP 11/MOP 1, Montreal, Kanada.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1175608", "fragment_id": "1142094/0", "subtitle": "", "title": "Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu", "document_id": "1142094", "start_index": 0.0, "parentId": 1175608.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08583211153745651}, "uuid": "629c76fb-86c0-4532-8a18-ea2f8cf8b333"}, {"page_content": "Propozycje Stanów Zjednoczonych, Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i UNESCO zostały zaprezentowane na konferencji ONZ w Sztokholmie w 1972 – była to pierwsza globalna konferencja na temat środowiska (prekursorka Szczytu Ziemi w 1992 i (Światowego Szczytu Zrównoważonego Rozwoju w 2002). Podczas tej konferencji uchwalono rezolucję, że Konferencja Generalna UNESCO powinna przyjąć Konwencję Dziedzictwa Światowego. \nKonwencja – bazująca na unikalnym połączeniu koncepcji ochrony przyrody i ochrony zabytków – została przyjęta w Paryżu 16 listopada 1972, a weszła w życie 17 grudnia 1975. Konwencja została spisana w językach angielskim, arabskim, francuskim, hiszpańskim i rosyjskim, a jej depozytariuszem jest dyrektor generalny UNESCO. \nDo sierpnia 2016 Konwencję przyjęły lub ratyfikowały 192 państwa. Polska ratyfikowała Konwencję – jako jedno z pierwszych państw – 6 maja 1976 a 29 czerwca 1976 złożyła dokument ratyfikacji w UNESCO. W stosunku do Polski Konwencja weszła w życie z dniem 29 września 1976.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1382321", "fragment_id": "191178/6", "subtitle": "", "title": "Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego", "parentId": 1382321.0, "start_index": 10335.0, "document_id": "191178", "source": "wikipedia", "score": 0.12238392978906631}, "uuid": "ff0892ab-6124-407a-920d-df3d76b23c15"}]}
{"id": "q_289", "question": "Jak potocznie nazywa się cienkie wysokie obcasy w damskich butach?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy damskiego obuwia. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSzpilki – damskie obuwie na wysokim, cienko zakończonym obcasie, często z noskiem w szpic. Szpilką nazywany jest także sam tego rodzaju obcas. Szpilki to na ogół eleganckie pantofle, ale obcas szpilkowy jest stosowany także np. w kozakach czy sandałach.\nPierwsze szpilki pojawiły się w latach 20. XX wieku, choć bardzo popularne stały się w latach 50. tego stulecia. Moda na nie przeminęła w połowie lat 60., ale powróciła pod koniec lat 80.\nSzpilki uchodzą za najbardziej estetyczne pantofle damskie – wysoki obcas wysmukla kostkę i uwydatnia łydkę, a szpiczaste zakończenie noska czyni stopę optycznie węższą. Z kolei z medycznego punktu widzenia szpilki mogą powodować problemy: ich częste noszenie może prowadzić do powstania haluksów i wykrzywienia palców u nóg, a brak stabilności podczas chodzenia i możliwość uwięźnięcia obcasa w szparach podłoża – do częstszych upadków czy skręceń.\nKlasyczne szpilki miały metalowe zakończenie obcasa, co w połączeniu z małą powierzchnią styku z podłożem, a więc i dużym naciskiem jednostkowym, niejednokrotnie prowadziło do niszczenia podłóg.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159905", "fragment_id": "9279/0", "subtitle": "", "title": "Szpilki (obuwie)", "parentId": 159905.0, "start_index": 1.0, "document_id": "9279", "source": "wikipedia", "score": 0.9400559663772583}, "uuid": "20637cae-6626-4303-9479-80369879dd07"}, {"page_content": "Obcas – część obuwia zapewniająca wsparcie pięty, wykonana z trwałego materiału. Obcas przymocowany jest do podeszwy, zazwyczaj poprzez przybicie małymi gwoździami lub przykręcenie. Traktuje się, że obcas to podwyższenie powyżej 0,5 cm.\nRodzaje obcasów.\nW męskim obuwiu obcasy zazwyczaj są proste i niskie, natomiast w przypadku obuwia damskiego stosowane są też tzw. \"wysokie obcasy\", przyczyniające się do wywołania wrażenia wyższego wzrostu kobiety noszącej tego typu obuwie. Wysokie obcasy, określane czasami mianem \"szpilek\", zwężają się ku podstawie i zakończone są flekiem.\nNie w każdym typie obuwia stosowane są obcasy. W butach sportowych podeszwa jest wykonana z jednolitego materiału, bez podwyższenia \"na pięcie\". W przypadku niektórych butów, np. w glanach, podeszwa jest także wykonana z jednolitego materiału (gumy), jednak na pięcie odlew gumy przypomina niski obcas.\nTrwałość.\nObcasy mogą być zabezpieczone wymiennymi flekami. Fleki należy wymienić zanim całkiem się zużyją, aby uniknąć uszkodzenia samych obcasów. W celu spowolnienia zużycia obcasów, które nie posiadają fleków, można je podzelować lub przybić do nich żabki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613188", "fragment_id": "830868/0", "subtitle": "", "title": "Obcas", "parentId": 613188.0, "start_index": 0.0, "document_id": "830868", "source": "wikipedia", "score": 0.8288778066635132}, "uuid": "9bf8727e-45ad-4a5b-ae5f-3fc81b0cde83"}, {"page_content": "Kinky boots – rodzaj obuwia damskiego, popularnego w latach sześćdziesiątych w Wielkiej Brytanii.\n\"Kinky boots\" były brytyjską odpowiedzią na rosnącą popularność amerykańskich butów go-go (wylansowanych przez Nancy Sinatrę w teledysku do piosenki \"These Boots Are Made For Walking\"). Typowe buty \"kinky\" to wykonane z czarnej połyskliwej skóry kozaki na wysokim obcasie. Obcas był także cechą odróżniającą je od butów go-go, mających wyraźnie niższy obcas.\nPoczątkowo \"kinky boots\" rozpowszechniły się w środowiskach fetyszystów. Ich popularność wzrosła dopiero po założeniu ich przez Honor Blackman w serialu TV \"The Avengers\" w roku 1968, wtedy też ruszyła masowa produkcja różnokolorowych odmian.\nOkreślenie \"kinky boots\" jest obecnie rzadko używane, podobnie jak amerykański odpowiednik (\"go-go boots\"), zaś samo obuwie jest najczęściej nazywane po prostu \"wysokimi kozakami\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1610849", "fragment_id": "688119/0", "subtitle": "", "title": "Kinky boots", "document_id": "688119", "start_index": 0.0, "parentId": 1610849.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7496959567070007}, "uuid": "335d98c4-ee0e-4860-9816-bd3087d8f0d9"}, {"page_content": "Paluch koślawy (łac. \"hallux valgus\"), też haluks lub halluks – schorzenie wynikające m.in. z noszenia obuwia, zwłaszcza za ciasnego, na wysokim obcasie (szpilki) lub o wąskich noskach. Wysoki obcas niewłaściwie skonstruowanego obuwia powoduje przeciążenie przedniej części stopy, czego skutkiem jest obniżenie łuku poprzecznego i w następstwie poszerzenie przodostopia (płaskostopie poprzeczne). Natomiast spiczasty kształt butów bezpośrednio powoduje koślawe ustawienie palucha. Uważa się, że by wada mogła się rozwinąć, muszą istnieć predyspozycje w budowie stopy, natomiast obuwie powoduje nasilenie dolegliwości i przyspieszenie postępu deformacji.\nDużą rolę w występowaniu wady (schorzenia) odgrywają predyspozycje genetyczne. Do czynników predestynujących zaliczyć należy także otyłość oraz stojący tryb życia. Częściej występuje u kobiet, co tłumaczy się słabszym układem więzadłowo-torebkowym ich stóp. Grupą szczególnie zagrożoną są kobiety uprawiające taniec klasyczny (balet) ze względu na niefizjologiczne obciążenia stóp w pointach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434732", "fragment_id": "64065/0", "subtitle": "", "title": "Paluch koślawy", "parentId": 434732.0, "start_index": 0.0, "document_id": "64065", "source": "wikipedia", "score": 0.1346808671951294}, "uuid": "454726a5-7146-4fde-9aa7-39bf9e28ada1"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nButy taneczne – rodzaj obuwia używany przez tancerzy tańca towarzyskiego. Wykonane jest najczęściej z naturalnej skóry, podeszwy natomiast ze skóry łosia tzw. łosiówki. Zarówno damskie jak i męskie posiada obcasy. Obuwie tego typu dzieli się ze względu na rodzaj tańców – standardowych (standard) lub latynoamerykańskich (\"łacina\").\n\"Męskie\" – łacina i standard: zakryte, skórzane, z podeszwą z łosiówki. Sznurowane, obcasy 2,5–4,5 cm.\n\"Damskie\" – standard: zakryte palce i pięta, podeszwa z łosiówki, pokryte najczęściej satyną, zapinane na pasek na podbiciu, obcas 1,5–2,5 cala (4–7 cm); łacina: odkryte palce, zakryta pięta, najczęściej skórzane lub pokryte satyną, podeszwa z łosiówki, zapinane na podbiciu lub w kostce, obcas 1,5–3,5 cala (4–9 cm).\n\"Dzieci\" – dla chłopców buty podobne jak u mężczyzn tyle, że obcas jest trochę mniejszy; u dziewcząt rozróżnienie na style (standard, łacina), zmniejszony obcas; obcas dla dzieci – tzw. klocek 1,5–3,5 cm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1709877", "fragment_id": "683779/0", "subtitle": "", "title": "Buty taneczne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "683779", "parentId": 1709877.0, "score": 0.8195751309394836}, "uuid": "928956e4-244c-45af-9af1-8bb2129b2624"}, {"page_content": "Mokasyny – rodzaj obuwia. Słowo \"mokasyn\" pochodzi od algonkiańskiego słowa oznaczającego \"but\" lub \"obuwie\", a zapisywanego rozmaicie, np.: \"Mockasin\" lub \"Mawhcasum\", \"Mocussinass\", \"Mockussinchass.\" Zakłada się, że właśnie noszone przez, zamieszkujących rozległe tereny Ameryki Północnej, plemiona rdzennych Indian buty dały początek współczesnym mokasynom, które to dalej przyczyniły się do powstania i dynamicznego. Może oznaczać:\nWspółczesny typ obuwia.\nSą to buty wzorowane na indiańskim pierwowzorze. Zazwyczaj wykonane są z miękkiej skóry, bez cholewek, niesznurowane i płaskie (bez obcasa). Początkowo były produkowane głównie dla mężczyzn, obecnie również damskie. Czasami buty typu \"loafers\" są błędnie nazywane mokasynami. Niekiedy \"loafers\" zalicza się do mokasynów i dzielimy je wówczas na 3 rodzaje: \"loafers\", mokasyny dla kierowców czy mokasyny żeglarskie tzw. \"boat shoes\".\nMokasyny tradycyjne.\nSamo słowo, różnie wymawiane, pochodzi z języka algonkiańskiego, którym posługiwało się wiele plemion; wśród nich są Odżibwejowie – Indianie z obszaru Wielkich Jezior, których nazwa oznaczała \"ludzie w mokasynach o pomarszczonej skórze na palcach\". Mokasyny wykonywano najczęściej z wyprawionej skóry jelenia, łosia, wapiti lub bizona amerykańskiego.\nWyróżnia się dwa główne rodzaje mokasynów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=332050", "fragment_id": "81948/0", "subtitle": "", "title": "Mokasyny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "81948", "parentId": 332050.0, "score": 0.33332279324531555}, "uuid": "0a6ae963-ae4c-4afd-8b58-76d89070c320"}, {"page_content": "W społeczeństwach zachodnich spódnice, sukienki i buty na wysokim obcasie są zazwyczaj postrzegane jako odzież damska, podczas gdy krawaty są zazwyczaj postrzegane jako męskie ubranie. Spodnie były kiedyś postrzegane jako odzież wyłącznie męska, ale obecnie mogą być noszone przez obie płcie[].\nOdzież przeznaczona do noszenia przez każdą z płci nazywana jest odzieżą unisex. Ubrania unisex, takie jak T-shirty, są zazwyczaj prostsze, aby pasowały do szerszej gamy ciał. Większość ubrań unisex pojawiła się jako odzież męska, ale niektóre wyroby, takie jak fedora, były pierwotnie noszone przez kobiety.\nStatus społeczny.\nW niektórych społeczeństwach odzież może być używana do wskazania rangi lub statusu. W starożytnym Rzymie, na przykład, tylko senatorowie mogli nosić ubrania barwione purpurą tyryjską. W tradycyjnym społeczeństwie hawajskim tylko wysokiej rangi wodzowie mogli nosić peleryny z piór i palaoa lub rzeźbione zęby wielorybów. W Chinach, przed ustanowieniem republiki, tylko cesarz mógł nosić żółte ubrania[].\nRola społeczna.\nOdzież może również stanowić oznakę pełnionej roli społecznej – np. jako uniform policjanta, lekarza, strażaka, żołnierza itp., sutanna księdza, bądź szkolny mundurek ucznia[].\nReligie.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nElementy odzieży mogą też być powiązane z wyznaniem osoby ją stosującej (np. turbany u Sikhów). Religie mogą też ograniczać swobodę w wyborze ubioru – np. w islamie skromny ubiór (hidżab) obowiązuje obie płci. Bardziej restrykcyjne są jednak zasady kobiecej skromności – jedynie twarz i dłonie mogą być widoczne; niektóre muzułmanki noszą burkę – zasłonę okrywającą całe ciało, z otworami na oczy[].\nAspekty polityczne.\nWarunki pracy w przemyśle odzieżowym.\n \"Zobacz też: Przemysł odzieżowy.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99026", "fragment_id": "655592/3", "subtitle": "", "title": "Odzież", "parentId": 99026.0, "start_index": 4568.0, "document_id": "655592", "source": "wikipedia", "score": 0.279075562953949}, "uuid": "ba4295e8-a808-4198-9b44-9f5d4a75d1ea"}, {"page_content": "Sztyblety – skórzane buty z cholewą ponad kostkę i płaskim obcasem, używane oryginalnie w jeździectwie. Słowo „sztyblet” pochodzi od niemieckiego słowa \"Stiefletten &lt;\" \"Stiefel\". Inne określenia to: kamasze, rollingstonki, beatlesówki, a także chelsea.\nMają zapewnić wygodę i prawidłowe ułożenie nogi w strzemieniu. Wysokość ponad kostkę chroni ją przed obcieraniem. Elastyczna guma po bokach cholewy ułatwia zakładanie.\nButy tego typu obecnie stosuje się w codziennych stylizacjach, outfitach – zazwyczaj zestawiane ze spodniami. Warto jednak pamiętać o ich odpowiedniej pielęgnacji. Sztyblety wykonane z np. gładkiej skóry licowej należy czyścić na mokro, jednocześnie chroniąc przed solą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=766557", "fragment_id": "848839/0", "subtitle": "", "title": "Sztyblety", "parentId": 766557.0, "start_index": 0.0, "document_id": "848839", "source": "wikipedia", "score": 0.2378935068845749}, "uuid": "b8e1fcc0-e5ed-46de-8106-b50943143c1f"}, {"page_content": "Mary Jane – amerykańska nazwa na klasyczny, charakterystyczny rodzaj buta z jednym lub kilkoma paskami przy kostce.\nKlasyczne buty Mary Jane najczęściej zrobione są ze zwykłej lub lakierowanej skóry, posiadają jeden cienki pasek zapinany na sprzączkę lub guzik, szeroki i zaokrąglony nosek buta, niski obcas i cienkie podeszwy. Pośród dziewczynek, buty Mary Jane zazwyczaj noszone są wraz z podkolanówkami lub skarpetkami, do sukienki czy spódnicy. Natomiast w przypadku chłopców (jest to mniej spotykane), zakłada się je do krótkich spodenek. Na przestrzeni lat model Mary Jane został upowszechniony i zaczął się pojawiać w szafach dorosłych kobiet, które doceniły uniwersalność oraz ponadczasowość tych butów.\nHistoria.\nPierwotnie buty Mary Jane były noszone przez obie płcie, jednakże w latach 30. XX wieku w Ameryce Północnej i latach 40. w Europie, zaczęły być bardziej postrzegane jako buty dla dziewcząt. Dodatkowo były bardzo popularne w latach 20. XX wieku. Później w latach 90., subkultury takie jak punk rock czy goci zadeklarowali chęć noszenia tych butów, jednakże nie pozostawiając ich bez zmian. Dotychczas proste, poważne buty, kojarzone ze środowiskiem konserwatywnym oraz zamożnymi rodzinami, zmieniły się za pomocą platform, grubym obcasom oraz szerszym paskom i dodały oryginalności, tym prostym butom.\nDzisiaj buty Mary Jane dla dzieci, a w szczególności te klasyczne modele, są często postrzegane jako buty formalne, idealne na uroczystości religijne, śluby czy przyjęcia urodzinowe. Na przestrzeni lat straciły one na popularności, jednakże pozostają ciągle klasycznym oraz ponadczasowym modelem butów.\nEtymologia.\nNazwa Mary Jane pochodzi od postaci komiksu stworzonej przez Brown Shoe Company we wczesnych latach 20. XX wieku, a jego pomysłodawcą Richard Felton Outcault. Postać została zaczerpnięta z prawdziwego życia, ponieważ Mary Jane była także córką Outcaulta – właściciela Brown Shoe Company. Marka obuwnicza Brown Shoe Company nieco później wykorzystała postacie komiksu do promocji butów dziecięcych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4491686", "fragment_id": "1482233/0", "subtitle": "", "title": "Mary Jane (buty)", "document_id": "1482233", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4491686.0, "score": 0.6785167455673218}, "uuid": "7335500c-a53a-4bbb-a4d2-871a7287848c"}, {"page_content": "Oficerki – potoczne określenie skórzanych butów o wysokich sztywnych cholewach, niskim obcasie i zazwyczaj płaskiej podeszwie. Termin utożsamiany głównie z butami jeździeckimi lub wojskowymi (oficerskimi).\nButy jeździeckie.\nJako buty o sztywnej i pozbawionej wyraźnego bieżnika podeszwie, oficerki umożliwiają prawidłowe oparcie stopy w strzemieniu i bezpieczne wysunięcie stopy w razie upadku z konia. Cholewa jest często usztywniona w tylnej części tak, aby nie opadała i nie marszczyła się w dolnej części. Do jazdy konnej używane bywają także wysokie buty wykonane z tworzyw sztucznych takich jak guma i PCW, podobne do skórzanych, ale całkowicie nieprzemakalne. Są tańsze, ale nie dają tak dobrego ułożenia stopy w strzemionach jak skórzane, zwiększają też ryzyko chorób skóry. W zamian dają pełną ochronę przed przemakaniem, łatwo się je czyści i nie wymagają szczególnej konserwacji.\nButy wojskowe.\nDawniej buty o kroju oficerek stanowiły popularny element umundurowania oficerów w wielu armiach (stanowiąc rodzaj wyróżnika). Współcześnie w umundurowaniu polowym zostały wyparte przez praktyczniejsze rodzaje obuwia. Mimo to w niektórych państwach nadal pozostają w użyciu jako element munduru galowego lub wyjściowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=766558", "fragment_id": "848840/0", "subtitle": "", "title": "Oficerki", "parentId": 766558.0, "start_index": 0.0, "document_id": "848840", "source": "wikipedia", "score": 0.5100054144859314}, "uuid": "f1a81c9a-d84d-47f3-a99e-edb99a776079"}]}
{"id": "q_290", "question": "Pod jaką nazwą przeszły do historii wojny starożytnego Rzymu z Kartaginą?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nPierwsza wojna punicka toczyła się między Kartaginą i Rzymem w latach 264 – 241 p.n.e. Była to pierwsza z wojen punickich.\nDziałania wojenne prowadzono początkowo wyłącznie na terenie Sycylii, gdzie Kartagińczycy dominowali nad zachodnią częścią wyspy, zaś wschodnia i południowa były pod kontrolą Syrakuz. W późniejszym okresie do walk doszło także na macierzystych terytoriach Kartaginy w Afryce Północnej.\nWojna zakończyła się klęską Kartaginy, która zrzekła się swych posiadłości na Sycylii na rzecz Rzymu. Sycylia stała się pierwszą prowincją Republiki. Nazwa wojny pochodzi od słowa \"poeni\", którym Rzymianie nazywali Kartagińczyków jako potomków Fenicjan; stąd przydomek \"punicus\" – punicki.\nPrzebieg wojny.\nBezpośrednią przyczyną wojny był konflikt o północnosycylijskie miasto Messanę. Od lat było ono kontrolowane przez najemników z Kampanii, tzw. Mamertynów. Zagrożeni przez króla Syrakuz Hierona II zwrócili się o pomoc do Kartaginy, która przysłała do miasta swój garnizon. Później część Mamertynów poprosiła o pomoc Rzymian i usunęła kartagiński garnizon. Punijczycy sprzymierzyli się z Hieronem, który rozpoczął oblężenie Messany. Latem 264 p.n.e. na Sycylię przybył z rzymską armią Appiusz Klaudiusz Kaudeks. Pobił syrakuzańskie wojska pod Messaną i wyruszył na Syrakuzy, które obległ. Przerażony sukcesami Rzymian Hieron przeszedł na ich stronę w 263 p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58308", "fragment_id": "649944/0", "subtitle": "", "title": "I wojna punicka", "parentId": 58308.0, "start_index": 0.0, "document_id": "649944", "source": "wikipedia", "score": 0.7458114624023438}, "uuid": "a1cf1403-ab8d-4ed7-9bc5-c4309af878e0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojny punickie – nazwa ogólna dla konfliktów zbrojnych między Republiką rzymską a Kartaginą, państwem powstałym z fenickiej (łac. \"Poeni\" – Fenicjanie, \"punicus\" – fenicki, \"bella punica\" – wojny fenickie) kolonii w Afryce Północnej (obecnie Tunezja), jakie rozegrały się z przerwami w okresie od 264 do 146 r. p.n.e.\nPrzyczyny.\nPrzyczyny wojen punickich skupiały się wokół sporów o wpływy polityczne i gospodarcze w zachodniej części basenu Morza Śródziemnego.\nW polityce Kartaginy w III wieku p.n.e. zarysowały się dwa kierunki dalszego rozwoju:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6893", "fragment_id": "175062/0", "subtitle": "", "title": "Wojny punickie", "document_id": "175062", "start_index": 0.0, "parentId": 6893.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4083089530467987}, "uuid": "7abf99a0-583b-4dc0-92b6-a19ffa1c9b66"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nIII wojna punicka (149–146 p.n.e.) – ostatnia z wojen punickich toczonych pomiędzy Republiką Rzymską a Kartaginą. Skutkiem było całkowite zniszczenie Kartaginy i wzrost potęgi Rzymu na arenie międzynarodowej.\nPolityka rzymska przed wojną.\nW II wieku p.n.e. Rzymianie świadomi własnej siły prowadzili wobec innych państw coraz bardziej brutalną politykę. Nie zadowalali się już, jak to czynili wiek wcześniej na tworzeniu z podbitych terenów protektoratów czy uzależnianiu ościennych władców. Zaczęli tworzyć prowincje. Aby tego dokonać musieli zlikwidować wiele państw wasalnych. Jednym z nich był ich dawny przeciwnik – Kartagina. W Rzymie stronnictwo zgromadzone wokół Katona Starszego starało się przez lata o ostateczne zniszczenie Kartaginy. Cenzor kończył każde swe przemówienie słowami: \"Ceterum censeo Carthaginem esse delendam\" (łac. \"Poza tym uważam, iż Kartagina powinna zostać zburzona\").\nKu wojnie.\nW wyniku drugiej wojny punickiej (218–201) Republika rzymska stała się największą potęgą antycznego świata. Złamano mocarstwo Kartaginy. Państwo to przekształciło się w uległego klienta państwa rzymskiego, płacącego należne Rzymianom kontrybucje i dostarczającego posiłków wojskowych. Cały swój zapał Kartagińczycy skierowali na rozwój gospodarki państwa, stając się potęgą gospodarczą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58314", "fragment_id": "644461/0", "subtitle": "", "title": "III wojna punicka", "document_id": "644461", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 58314.0, "score": 0.40396788716316223}, "uuid": "2292413c-a145-4d8a-933e-3fa11abd5636"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Kartaginy – oblężenie stolicy imperium kartagińskiego przez Rzymian w latach 149–146 przed naszą erą, w czasie III wojny punickiej.\nPrzygotowania do obrony.\nW roku 149 p.n.e. w Kartaginie doszło do masakry Latynów i zwolenników układów z republiką rzymską. Senat rzymski zażądał tak dalece niekorzystnych dla Kartagińczyków ustępstw, nie zgadzając się na wydanie zakładników, że wywołało to gniew w Kartaginie. W tej sytuacji, pozostali przy życiu członkowie miejscowego senatu w Kartaginie uchwalili wojnę z Rzymem. Kupowano broń, zniesiono niewolnictwo i przygotowywano zaciąg do wojska. Dowództwo nad armią polową objął Hasdrubal. W mieście dowództwo przypadło natomiast Hasdrubalowi (wnukowi Masynissy) Bithiasowi, który walczył w wojnie z Masynissą w latach 152–150 p.n.e. Podczas gdy Rzymianie tracili cenny czas na organizację swojego wojska oraz zatargi z Masynissą, obrońcy Kartaginy rośli w siłę, gromadząc zapasy i przygotowując się na długie oblężenie.\nKalendarium.\nRok 149 p.n.e..", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1802529", "fragment_id": "859619/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Kartaginy", "document_id": "859619", "start_index": 0.0, "parentId": 1802529.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3365793824195862}, "uuid": "ee81c1fd-a0ab-49d3-b8eb-a1dfac5599bb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna Kartagińczyków z najemnikami (zwana też wojną bezlitosną) – wewnętrzny konflikt starożytnej Kartaginy w latach 240–237 p.n.e.\nPo klęsce w pierwszej wojnie punickiej Kartagina znalazła się w krytycznej sytuacji gospodarczej. Wskutek konieczności zapłaty Rzymowi wysokiej kontrybucji, zabrakło pieniędzy na opłacenie służących w jej armii najemników, których zbuntowało się ponad 20 tysięcy.\nPowstańców, na czele których stanęli Libijczyk Matos i niewolnik Spendios, poparły punickie miasta Utyka i Hippo Diarhytus, a także libijscy wieśniacy z opanowanych w 247 p.n.e. przez Hannona obszarów oraz niewolnicy. Rosnące w siłę wojska rebeliantów zagroziły samej Kartaginie.\nNa czele dziesięciotysięcznej armii złożonej z obywateli Kartaginy senat postawił najpierw Hannona, a po jego niepowodzeniach, Hamilkara Barkasa. Hamilkar pokonał buntowników nad rzeką Bagradas, a następnie przeciągnął na swoją stronę numidyjskiego księcia Narawasa i wyrwał się z okrążenia. Złapanych buntowników traktował początkowo łagodnie – proponując im powrót do armii punickiej i uwalniając tych którzy odmawiali – lecz wobec rosnącego okrucieństwa buntowników potem nakazał nie brać jeńców. Ponieważ Hamilkar i Hannon jako przeciwnicy polityczni nie potrafili ze sobą porozumieć i skoordynować swoich działań, kartagińskie zgromadzenie ludowe zadecydowało, aby żołnierze sami wybrali sobie jednego dowódcę. Armia opowiedziała się za Hamilkarem, który w 238 p.n.e. rozgromił buntowników pod Prion.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113585", "fragment_id": "10224/0", "subtitle": "", "title": "Wojna Kartagińczyków z najemnikami", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10224", "parentId": 113585.0, "score": 0.38966354727745056}, "uuid": "372e6a08-e17d-4c7c-a212-c5b35eb6c926"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy starożytnego imperium. Zobacz też: miasto Kartagina, stolica imperium.\nImperium Kartagińskie, zwane potocznie Kartagina (\"Nowe Miasto\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Karthago, Carthago&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Кαρχηδών&lt;/&gt; = \"Karchedon\", fen. \"Qrt-ḥdšt\" = \"Kart Hadaszt\", pun. &lt; lang=\"xpu\"&gt;𐤒𐤓𐤕𐤟𐤇𐤃𐤔𐤕&lt;/&gt;, arab. قرطاج = \"Kartadż\" lub hebr. קרתגו = \"Kartago\") – starożytne państwo. Zostało założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru jako miasto w pobliżu dzisiejszego Tunisu, w późniejszym okresie obejmowała duży pas afrykańskiego wybrzeża i część Europy Południowej.\nSzczyt potęgi Kartagina osiągnęła w III w. p.n.e. W tym samym stuleciu wdała się w serię wojen z Rzymem (wojny punickie), które zakończyły się zagładą miasta w 146 p.n.e. Po kilkudziesięciu latach Kartagina odrodziła się jako rzymska kolonia. Po podboju Północnej Afryki przez Arabów w VII w. miasto zaczęło tracić na znaczeniu i w końcu opustoszało.\nHistoria.\nOd założenia do wojen punickich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3073", "fragment_id": "168491/0", "subtitle": "", "title": "Imperium kartagińskie", "parentId": 3073.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168491", "score": 0.5092703700065613}, "uuid": "8dbbaf80-c0aa-4eeb-a6fb-16f71d2e1e6a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Zamą – decydujące starcie między Rzymianami i Kartaginą, które miało miejsce 19 października 202 roku p.n.e. i zakończyło II wojnę punicką. Bitwa przesądziła o klęsce Kartaginy. Latem 202 p.n.e. Hannibal przegrał w Afryce z siłami Scypiona Starszego, od tej i jego wcześniejszej kampanii w II wojnie punickiej zwanego \"Afrykańskim\".\nPrzed bitwą.\nMimo wielu bitew wygranych na terenie Italii, Hannibal przez 16 lat wojny nie zdołał doprowadzić do decydującego zwycięstwa. Niepokonany na Półwyspie Apenińskim, został zmuszony do powrotu do Afryki. Na ziemi afrykańskiej wylądował bowiem Publiusz Korneliusz Scypion Starszy, zyskując poparcie władcy Numidyjczyków - Masynissy, który wspomógł Rzymian znakomitą jazdą. Doświadczona w italskich bojach 15-tysięczna armia Hannibala wylądowała w Afryce, jej sytuacja jednak nie była najlepsza. Siły, które tam stacjonowały, zostały po części już zniszczone w wyniku niedawnej klęski zadanej im przez korpus Scypiona. Dlatego wódz kartagiński potrzebował szybko nowych ludzi. Armia Scypiona Starszego liczyła około 25 tysięcy żołnierzy pieszych, wspomaganych przez jazdę numidyjską, która zwykle walczyła po stronie Kartagińczyków, tym razem jednak miało ich tam zabraknąć (pozyskano tylko niewielkie oddziały numidyjskie). \nHannibal zebrał około 50 tysięcy ludzi – w tym 15 tysięcy weteranów zahartowanych w kampanii italskiej oraz korpus 80 słoni bojowych. O wyniku bitwy zadecydowała jakość bojowa legionów rzymskich, skuteczna taktyka unikania konfrontacji z szarżującymi słoniami bojowymi i umiejętne użycie jazdy przez wodza Rzymian.\nBitwa.\nUstawienie wojsk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23297", "fragment_id": "168155/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Zamą", "parentId": 23297.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168155", "source": "wikipedia", "score": 0.34145352244377136}, "uuid": "a4ba5072-09f9-4e94-9527-9c51759400a2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Akragas (Agrigentum) – pierwsza duża bitwa pomiędzy siłami Rzymu i Kartaginy, stoczona w 261 p.n.e. w trakcie pierwszej wojny punickiej (264–241 p.n.e.). Zakończona walnym zwycięstwem Rzymian, co umożliwiło zajęcie obleganego przez nich Akragas.\nKontekst.\nArmia konsularna, dowodzona przez konsulów Lucjusza Postumusa Megellusa i Kwintusa Mamiliusza Witulusa po wylądowaniu na Sycylii ruszyła na zachód wyspy w celu wyparcia Kartagińczyków z zachodniej części tej wyspy i latem 262 r. p.n.e. obległa Akragas. Ponieważ jednak armia rzymska nie miała ani doświadczenia w zdobywaniu warownych miast, ani odpowiedniego sprzętu, rozpoczęła regularne oblężenie chcąc zmusić stacjonujący tam garnizon do poddania się po wyczerpaniu zapasów. Na ratunek miastu przybyła morzem armia stratega kartagińskiego Hannona, który po zdobyciu sąsiednich twierdz oraz rzymskiego centrum zaopatrzeniowego w Herbesos, rozpoczął blokadę armii oblężniczej. Po przerwaniu dróg zaopatrzenia przeciwnika Hennon wysłał jazdę numidyjską jako harcowników; Numidom udało się wywabić jazdę rzymską, która poniosła porażkę w zderzeniu z głównymi siłami kartagińskimi. Wódz nie wykorzystał jednak tego sukcesu, ale kontynuował blokadę przez następne dwa miesiące, licząc na złamanie oporu pozbawionych żywności Rzymian.\nBitwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52301", "fragment_id": "650703/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Akragas", "document_id": "650703", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 52301.0, "score": 0.34197527170181274}, "uuid": "6c5bfec9-3870-4d38-8640-b8b474f584df"}, {"page_content": "I wojna punicka.\n \"Osobny artykuł: I wojna punicka.\"\nKonflikt interesów między Kartaginą i rosnącym w potęgę Rzymem doprowadził do wybuchu w 264 p.n.e. pierwszej wojny punickiej. Zakończyła się ona w 241 p.n.e. klęską Kartaginy, która utraciła posiadłości na Sycylii i zobowiązała się do wypłacenia Rzymowi w ciągu 10 lat kontrybucji w wysokości 3200 talentów srebra. Zrujnowany skarb państwa nie był w stanie wypłacić należnego żołdu licznym najemnikom, co doprowadziło do wybuchu rebelii. Została ona stłumiona, ale kartagińska gospodarka poniosła dalsze straty. W dodatku, wykorzystując sytuację, Rzymianie zajęli Sardynię i Korsykę (w 238 p.n.e.) oraz zmusili Kartaginę do zapłacenia dodatkowych 1200 talentów kontrybucji.\nMiędzy I i II wojną punicką.\nUtrata Sycylii, Sardynii i Korsyki uderzyła w gospodarkę, handel i pozycję polityczną Kartaginy. Jej władze postanowiły więc zrekompensować sobie te straty nowymi podbojami. Stronnictwo Hannona Wielkiego optowało za rozszerzeniem posiadłości w Afryce, zaś stronnictwo Hamilkara Barkasa (warstwy kupieckie i wojskowe) preferowało podjąć podboje w Hiszpanii, której południowa część należała do Kartaginy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3073", "fragment_id": "168491/5", "subtitle": "", "title": "Imperium kartagińskie", "document_id": "168491", "start_index": 4870.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3073.0, "score": 0.22025832533836365}, "uuid": "37e80b1a-2c30-4b63-8bb2-e01d4e30a12f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nDruga wojna punicka toczyła się w latach 218–201 p.n.e. między Kartaginą i Rzymem. Była to druga i największa z wojen punickich.\nProwadzona była na Półwyspie Apenińskim, Iberyjskim, na Sycylii i w Afryce Północnej. Jej główną postacią był Hannibal, kartagiński wódz z rodu Barkidów. Pretekstem do wojny było zaatakowanie przez Hannibala Saguntu, sprzymierzonego z Rzymem greckiego miasta-państwa na obecnym wybrzeżu katalońskim.\nHannibal przeprawiwszy się ze swoją armią z Hiszpanii przez Alpy do Italii postanowił zaskoczyć Rzymian od północy. Mimo wyczerpującej przeprawy przez góry (armia straciła m.in. większość słoni bojowych) odniósł szereg imponujących zwycięstw (bitwa nad Trebią, bitwa nad Jeziorem Trazymeńskim, bitwa pod Kannami), jednakże z uwagi na ograniczone możliwości logistyczne i rekrutacyjne nie mógł wykorzystać swoich zwycięstw.\nW tym czasie Rzymianie najpierw przystąpili do podboju kartagińskich posiadłości w Hiszpanii, a potem za radą Scypiona Afrykańskiego Starszego zaatakowali afrykańskie centrum kartagińskiego imperium, co spowodowało odwołanie armii Hannibala z Italii. W 202 p.n.e. Scypion Afrykański pokonał Hannibala w bitwie pod Zamą.\nPo wojnie Rzym zagarnął posiadłości Kartaginy w Hiszpanii. Oprócz tego Kartagina musiała zniszczyć swoją flotę, przekazać część posiadłości afrykańskich numidyjskim sprzymierzeńcom Rzymu i zapłacić ogromną kontrybucję.\nPrzygotowania do wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58310", "fragment_id": "644459/0", "subtitle": "", "title": "II wojna punicka", "document_id": "644459", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 58310.0, "score": 0.3306396007537842}, "uuid": "ee834e21-9539-4f94-9a73-f1e32411874b"}]}
{"id": "q_291", "question": "Jakie imię nosiła czarodziejka z legendy o królu Arturze?", "answer": [{"page_content": "Hellawes (Elen, Elena) - w legendzie o królu Arturze była czarodziejką, która oddała swe serce dostojnemu rycerzowi Lancelotowi i kochała go z w oddaleniu przez 7 lat. W końcu udało jej się zwabić go do swojej Niebezpiecznej Kaplicy, gdzie próbowała różnych sposobów, aby wzbudzić w bohaterze miłość do siebie. Jej zabiegi okazały się nieskuteczne, gdyż Lancelot był lojalny i stały w uczuciach tylko wobec jednej kobiety, żony króla Artura, Ginewry. Zaś do kaplicy przyszedł jedynie po uzdrawiające talizmany dla rannego rycerza Meliota. Lancelot wyszedł z kaplicy zabierając talizmany niewzruszony miłością i czarami Hellawes. Czarodziejka zrozumiała, że jej uczucie nigdy nie zostanie odwzajemnione. Z rozpaczy pękło jej serce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3706827", "fragment_id": "1301104/0", "subtitle": "", "title": "Hellawes", "document_id": "1301104", "start_index": 0.0, "parentId": 3706827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9688431024551392}, "uuid": "468ae5df-ed60-4915-a7c0-1dbfc14eace4"}, {"page_content": "Morgana Le Fay, Morgaine, Morgain ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Morgan Le Fay&lt;/&gt;) – postać z kręgu legend arturiańskich i celtyckich opowieści. Przyrodnia siostra Artura, córka Igerny z pierwszego małżeństwa – z królem Gorloisem. Często jest utożsamiana ze swoją siostrą Anną-Morgause.\nPrzedstawiana zawsze jako obdarzona wielką mocą czarodziejka, żeński odpowiednik Merlina i jego mocy, w niektórych wersjach legendy działa przeciwko królowi Arturowi i jego żonie Ginewrze. W \"Le Morte d’Arthur\" Thomasa Malory’ego jest nieszczęśliwą żoną króla Uriena, spiskującą przeciwko Arturowi i pragnącą zapewnić władzę swojemu ukochanemu Akkolonowi.\nMorgana Le Fay w literaturze.\nW opartej na legendach arturiańskich powieści Marion Zimmer Bradley \"Mgły Avalonu\", prezentującej wizję społeczeństwa u progu dziejowych zmian, Morgiana Le Fay jest siostrą-kochanką Artura, która opowiada historię świetności Camelotu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=746060", "fragment_id": "814971/0", "subtitle": "", "title": "Morgana Le Fay", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "814971", "parentId": 746060.0, "score": 0.6619127988815308}, "uuid": "5f976088-e5c3-4502-98c6-5b6670363d58"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci legendarnej. Zobacz też: Ginewra (imię).\nGinewra (walij. Gwenhwyfar, ang. Guinevere) – postać z legend arturiańskich, żona króla Artura, w niemal wszystkich wersjach legendy bezdzietna. Była córką jego przyjaciela i sojusznika Leodegrance'a (Leodegana), króla Cameliard, i miała siostrę o imieniu Gwenhwyfach. \nArtur ożenił się z Ginewrą w wieku 13 lat, wraz ze wstąpieniem na tron, w imię sojuszu z jej ojcem Leodegrance'm – bądź też, gdy spotkawszy ją w czasie jednej ze swych misji, zakochał się w niej bez pamięci. W legendach arturiańskich powtarza się motyw porwania Ginewry. W jednych wersjach porwał ją król Melwas i uwięził w swojej twierdzy w Glastonbury, według \"Życia Gildas\" Ginewra została uwolniona dzięki mediacji św. Gildasa, zanim jeszcze Artur rozpoczął oblężenie twierdzy. W innych wersjach porywaczem był Malagant, były rycerz Okrągłego Stołu, który stał się nieprzyjacielem Artura. \nUkochanym Ginewry był przyjaciel króla Artura, Lancelot z Jeziora, który obrał ją za damę swego serca, dokonywał w jej imię bohaterskich czynów i zaprzysiągł bronić z mieczem w ręce jej czci i sławy. Ginewra wygnała Lancelota z zamku, gdy ten zdradził ją z Elaine z Corbenic, która dzięki czarom przybrała postać żony Artura i zwabiła tym sposobem jej ukochanego do swego łoża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=746078", "fragment_id": "814974/0", "subtitle": "", "title": "Ginewra", "document_id": "814974", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 746078.0, "score": 0.8638911247253418}, "uuid": "a3cd15c3-f4df-4130-88a6-d31e2221e396"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy legendy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPani Jeziora – jedna z postaci pojawiających się w legendach o królu Arturze – sojuszniczka Merlina, która uczestniczyła w wielu tajemniczych misjach. Czasami ukazuje się tylko jej ramię, zawsze strojne w biały, lśniący złotogłów. Innym razem kroczy ona po wodzie, a nawet pojawia się na zamku. Bóstwo matriarchalne.\nImię.\nW niektórych wersjach legendy \"Pani Jeziora\" nie jest imieniem lecz tytułem przekazywanym pośród kapłanek mieszkających na mitycznej wyspie Avalon. Wedle różnych źródeł nazywana jest Morganą lub Morgianą, w innych – Nimue, Nimueh, Niniae, Nimianą albo Vivianą – co by potwierdzało wcześniejszą tezę. Wedle innych źródeł utożsamiana jest z Marią Magdaleną, uczennicą Jezusa Chrystusa. Emblemat „Maria z Morza\" (zaczerpnięty z późniejszych insygniów Boulogne) stał się oznaką pielgrzymów przed epoką Karola Wielkiego, a wersja tej samej oznaki trafiła do Szkocji, zanim pieczęcie herbowe stały się powszechne w Brytanii. W jedenastowiecznej Szkocji port Edynburga, Leith, przyjął własne godło, obrazujące „Marię z Morza\" i jej Graalowe Dziecię w łodzi żaglowej pod osłoną chmury. Było to nawiązanie do postaci Jakuba (Józefa z Arymatei), „Chmury\" – Przywódcy Pielgrzymów.\nZnana jest również jako \"Dame du Lac\", co znaczy po francusku \"Pani (z) Jeziora\".\nBóstwo.\nPani Jeziora mogła być celtycką boginią (lub przynajmniej mityczną kobietą z zaświatów) o bliżej nieokreślonej funkcji.\nW \"Le Morte d’Arthur\" Malory’ego to ona wręcza królowi Arturowi magiczny miecz Excalibur. Jest również przybraną matką jednego z Rycerzy Okrągłego Stołu – imieniem Lancelot, którego wychowywała po śmierci jego ojca.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=290562", "fragment_id": "1467682/0", "subtitle": "", "title": "Pani Jeziora (postać)", "parentId": 290562.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1467682", "score": 0.6656414270401001}, "uuid": "30084800-f555-40f5-9903-35bfe10f9fbb"}, {"page_content": "Lancelot z Jeziora (fr. \"Lancelot du Lac\"), czasem zapisywany też Launcelot lub Lanzelet – postać z legend arturiańskich, wódz irlandzki i najznamienitszy Rycerz Okrągłego Stołu.\nBył synem króla Bana z Benoic, a więc księciem z urodzenia. W dzieciństwie został porwany przez czarodziejkę Vivianę, która wychowywała go (według niektórych wersji mitu, była ona jego matką). Od 18. roku życia przebywał na dworze króla Artura, gdzie (jeszcze przed przybyciem Artura), nadano mu imię Lancelot.\nJego odwzajemniona miłość do żony króla Artura, królowej Ginewry, stała się powodem upadku króla. Ta miłość, jako grzeszna, zamknęła też Lancelotowi możliwość zdobycia Świętego Graala oraz doprowadziła później do wygnania rycerza z Brytanii. Mimo to Lancelot pozostał na tyle prawy, iż zdołał cudownie uleczyć rycerza zwanego Urrey z Węgier, którego mógł uzdrowić tylko największy rycerz świata. Miecz Lancelota nazywał się Arondight.\nLancelot był ojcem Galahada (zdobywcy Graala), którego spłodził na skutek intryg czarodziejki Brisen. Omotała go ona winem z domieszką ziół, tak aby wziął Elaine z Corbenic za Ginewrę. Jego syn był w pewnym sensie ucieleśnieniem najlepszych cech jego charakteru i jedynym rycerzem, któremu udało się Lancelota pokonać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30883", "fragment_id": "172569/0", "subtitle": "", "title": "Lancelot z Jeziora", "parentId": 30883.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172569", "source": "wikipedia", "score": 0.40559250116348267}, "uuid": "3382c306-e647-45cd-85d6-0848f146b9fc"}, {"page_content": "Morgause (również Morgase, Margawse, Morchades) – postać z legend arturiańskich, córka Gorloisa, księcia Kornwalii, i Igerny, siostra Elaine z Garlot i Morgany le Fay, przyrodnia siostra króla Artura, żona króla Lota. W niektórych tekstach ta sama postać nosi imię Anna (\"Historia Regum Britanniae\" Geoffreya z Monmouth, \"Brut\" Layamona) lub Belisent (\"Alliterative Morte Arthour\", \"Idylle królewskie\" Alfreda Tennysona). Imię „Morgause” może być pochodną „Morchades”, wariantu „Orcades”, czyli Orkadów, jednego z królestw jej męża Lota. W wielu tekstach jej rolę przejmuje Morgana.\nMorgause znana jest przede wszystkim z kazirodczego romansu z Arturem, czego owocem były narodziny Mordreda. Przedtem miała z Lotem czterech synów, którymi byli:\nW \"Śmierć Artura\" Thomasa Malory’ego Morgause ukazana jest jako troskliwa matka, która lęka się o los Garetha podczas jego pierwszej rycerskiej misji.\nWedług różnych romansów miała wielu kochanków. \"Enfaces Gauvain\" jako jednego z nich przedstawia nawet Lota, który w tekście tym jest jej paziem. W \"Le Morte d’Arthur\" kochankiem Morgause zostaje Lamorak, jeden z najsławniejszych rycerzy Okrągłego Stołu i syn króla Pellinora. Ponieważ Pellinor zabił Lota, a sam zginął z rąk Gawaina i Gaherisa, między dwoma rodami panuje wrogość. Jej ofiarą pada Morgause, gdy Gaheris znajduje ją w łóżku z Lamorakiem i zabija oboje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=763650", "fragment_id": "834676/0", "subtitle": "", "title": "Morgause", "document_id": "834676", "start_index": 0.0, "parentId": 763650.0, "source": "wikipedia", "score": 0.497106671333313}, "uuid": "9c70a6cd-91fc-45a1-82dc-839ca458249b"}, {"page_content": "Mary Florence Elinor Stewart z domu \"Rainbow\" (ur. 17 września 1916 w Sunderland, zm. 9 maja 2014 w Loch Awe w Szkocji) – brytyjska pisarka. Najbardziej znana z serii powieściowej o czarodzieju Merlinie i królu Arturze, która stanowi mieszankę książki historycznej i opowieści fantasy.\n Cykl z Merlinem\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1937647", "fragment_id": "420412/0", "subtitle": "", "title": "Mary Stewart", "parentId": 1937647.0, "start_index": 0.0, "document_id": "420412", "source": "wikipedia", "score": 0.2874611020088196}, "uuid": "5cb02e46-7737-4c71-b9b9-3e253136ddcc"}, {"page_content": "Istnieje wiele wersji legend o Merlinie. Według niektórych (np. Thomasa Malory'ego), został on uwięziony w kryształowej grocie przez czarodziejkę Nimue (w innych wersjach: Viviane, Elaine, Niniane, Nivian, Nyneve). W innych wersjach zamiast groty występuje pień drzewa. Jednak u Geoffreya motyw uwięzienia nie występuje.\nMerlin miał wielu wrogów. Jego przyjaciółmi byli Król Artur i Pani Jeziora.\nMerlin jest bohaterem wielu późniejszych utworów literackich np. cyklu \"Był sobie raz na zawsze król\", a także dzieł filmowych (np. \"Merlin\" z 1998 Steve'a Barrona z Samem Neillem w roli tytułowej).\nWedług legend grób Merlina ma znajdować się w lesie Broceliande nieopodal Paimpont.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=202330", "fragment_id": "1438837/2", "subtitle": "", "title": "Merlin", "document_id": "1438837", "start_index": 3244.0, "parentId": 202330.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35381296277046204}, "uuid": "7986aaf2-1e0d-4cce-9179-78e74ea52960"}, {"page_content": "Z kolei w książce Krystyny Kwiatkowskiej \"Prawdziwa historia Morgan le Fay i rycerzy Okrągłego Stołu\", Morgan jest przedstawiona jako kobieta, która kochała Artura i której miłość została zdeptana. Urodzona jako córka Uthera i Igerne była bliźniaczą siostrą Artura. Była wierną kopią Uthera (zaś Artur – Hoela, diuka Gorlois, pierwszego męża Igerne). Jej wychowaniem zajął się Merlin, który wtajemniczył ją w świat magii oraz pradawnych wierzeń. Rozdzielona w niemowlęctwie z bratem, poznaje go w wieku 15 lat. Młodzi zakochują się w sobie, jednak gdy dowiadują się, że są rodzeństwem, Artur zrywa ich związek, mimo iż Morgana spodziewa się ich dziecka. Odtrącona przez Artura i upokorzona przez Ginewrę poprzysięga im zemstę. W tym celu wychowuje swojego i Artura syna, Mordreda, w nienawiści do ojca. Po ostatecznej bitwie, w której giną obaj, Morgana wyznaje umierającemu Arturowi, że ciągle go kocha i razem odchodzą do Avalonu#patrz.\nWykorzystanie motywu Morgany.\nOd imienia Morgany Le Fay, której przypisywano zdolność wywoływania miraży, pochodzi nazwa fatamorgana.\nMorgana Lefay to nazwa szwedzkiego zespołu power-metalowego. Morgana Le Fay jest również postacią z filmów z serii Stargate, przedstawicielką fikcyjnej rasy Pradawnych. Alexandra Ivy wykorzystała postać Morgany Le Fay w IV części sagi \"Strażnicy Wieczności\".\nW fikcyjnym świecie Warhammer Morgiana le Fay jest bohaterką królestw Bretonii oraz czarodziejką, osobistą wysłanką Pani Jeziora.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=746060", "fragment_id": "814971/1", "subtitle": "", "title": "Morgana Le Fay", "parentId": 746060.0, "start_index": 931.0, "document_id": "814971", "source": "wikipedia", "score": 0.2954292595386505}, "uuid": "8d18f1a5-f555-4f84-8153-c58e93f6dc3e"}, {"page_content": "Niedługo potem czarodziejka zabiera Ciri do zamku Montecalvo, gdzie zebrane tam czarodziejki, tworzące Lożę uświadamiają dziewczynie, jaki jest jej los. Jako nosicielka genu Lary ma zostać wydana za mąż i jako posiadaczka magicznych zdolności umiejętnie kierować losami świata. Dziewczyna ma jednak warunek – chce się pożegnać z Geraltem. I tak w towarzystwie Yennefer i Triss zmierza do miasta Rivia, gdzie ma na nie czekać wiedźmin. W Rivii dochodzi do pogromu „nieludzi”. Geralt, który ma przyjaciół wśród krasnoludów, staje w ich obronie i zostaje ciężko ranny. Yennefer i Triss wywołują potężnym zaklęciem burzę z gradobiciem, po której zamieszki ustają, jednak docierają za późno do konającego wiedźmina. Yennefer próbując uratować Geralta wyczerpuje swoją moc i mdleje. Wtedy pojawia się ponownie zaprzyjaźniony z Ciri jednorożec, który przekazuje Ciri swoją moc. Ciri, za sugestią jednorożca, prosi zgromadzonych przyjaciół o przeniesienie Geralta i Yennefer do łodzi, a następnie odpływa z nimi w mgłę. Sama trafia do świata Króla Artura, gdzie poznaje młodego rycerza Galahada. Razem z nim rusza na zamek Camelot.\nCiri pojawia się jeszcze w opowiadaniu \"Coś się kończy, coś się zaczyna\" napisanym przez Andrzeja Sapkowskiego w 1993 r. Bierze w nim udział w ślubie wiedźmina i czarodziejki.\nPochodzenie Ciri i genu Lary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302096", "fragment_id": "1444343/7", "subtitle": "", "title": "Ciri", "document_id": "1444343", "start_index": 7015.0, "parentId": 302096.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1763465851545334}, "uuid": "36cdfd50-8b1f-4424-b5ec-72b29d084452"}]}
{"id": "q_292", "question": "Do którego państwa należą wyspy Kanaryjskie?", "answer": [{"page_content": "Wyspy Kanaryjskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Islas Canarias&lt;/&gt;, oficjalna nazwa jednostki administracyjnej &lt; lang=\"es\"&gt;Comunidad Autónoma de Canarias&lt;/&gt;) – archipelag i jeden z regionów (wspólnot autonomicznych) Hiszpanii obejmujący grupę górzystych wysp pochodzenia wulkanicznego na Oceanie Atlantyckim, na północny zachód od wybrzeży Afryki, zaliczany do Makaronezji. Wyspy te tworzą dwie hiszpańskie prowincje: Santa Cruz de Tenerife i Las Palmas. Region ma dwie stolice: Las Palmas na wyspie Gran Canaria – największe miasto Wysp Kanaryjskich oraz Santa Cruz de Tenerife na Teneryfie.\nGeografia.\nPowierzchnia ogółem: 7446,94 km²\nArchipelag składa się z 7 większych i 6 małych wysp, które można podzielić na dwie grupy:\nWiększość mniejszych wysp jest niezamieszkana lub zamieszkana tylko okresowo; wyjątkiem jest Graciosa, która od 2018 r. uznana jest oficjalnie za ósmą wyspę zamieszkaną.\nLiczba mieszkańców wg stanu na 1 stycznia 2023: 2 202 048, z czego na: Teneryfie – 944 107, Gran Canarii – 857 171, Lanzarote – 159 021, Fuerteventurze – 124 066, La Palmie – 83 875, La Gomerze – 22 162 i El Hierro – 11 646 osób.\nNajważniejsze miasta:\nNajwyższe szczyty i wzniesienia poszczególnych wysp:\nHistoria.\nW starożytności Wyspy Kanaryjskie były znane jako Wyspy Szczęśliwe i – jak się uważa – były odwiedzane przez Greków i Rzymian. Na początku XIV w. zostały ponownie odkryte przez Europejczyków. Były wówczas zamieszkane przez lud Guanczów, pokrewny Berberom, który został później prawie całkowicie wytępiony w wielu krwawych bataliach, a częściowo zasymilowany.\nW XIV i XV w. miało miejsce wiele wypraw genueńskich, francuskich, kastylijskich i portugalskich o podłożu handlowym, eksploatacyjnym i ewangelizacyjnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10452", "fragment_id": "168084/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Kanaryjskie", "parentId": 10452.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168084", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "b02f8b62-3715-4d35-8782-fe86b5d3d4c9"}, {"page_content": "Wyspy Kanaryjskie są archipelagiem hiszpańskich wysp autonomicznych, leżących na Oceanie Atlantyckim, około 100 km od wybrzeży południowego Maroka. Wyspy cechują się górzystym krajobrazem i suchym klimatem. Archipelag „Wysp Psich” jest atrakcyjnym turystycznie regionem.\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice.\nPowierzchnia – 7 446,95 km²\nSkrajne punkty: północny 29°25′N, południowy 27°37′N, zachodni 18°11′W, wschodni 13°22′W. Wyspy Kanaryjskie rozciągają się na długości około 480 km i ułożone są mniej więcej równoleżnikowo.\nWyspy Kanaryjskie od wschodu, poprzez wody terytorialne Oceanu Atlantyckiego graniczą z Marokiem.\nBudowa geologiczna i rzeźba.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2248308", "fragment_id": "455915/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Wysp Kanaryjskich", "document_id": "455915", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2248308.0, "score": 0.5456694960594177}, "uuid": "a22b2795-c96c-4db9-a12a-113352a45fcb"}, {"page_content": "Teneryfa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Tenerife&lt;/&gt;) – należąca do Hiszpanii wyspa na Oceanie Atlantyckim, będąca częścią archipelagu i regionu Wyspy Kanaryjskie. Zlokalizowana nieopodal północno-zachodnich wybrzeży Afryki, wraz z archipelagiem zaliczana jest do Makaronezji. Jest największą i najludniejszą wyspą w archipelagu i najludniejszą wyspą hiszpańską. Teneryfa, choć geograficznie leży na wodach oceanicznych u wybrzeży północnej Afryki, jest integralną częścią Hiszpanii i Unii Europejskiej. Obowiązuje waluta euro, a językiem urzędowym jest hiszpański. Z częścią mieszkańców można się też porozumieć po angielsku, w języku angielskim są też niektóre tablice informacyjne.\nSanta Cruz de Tenerife jest największym miastem na wyspie i zarazem stolicą jej oraz prowincji Santa Cruz de Tenerife. Jest też, wspólnie z Las Palmas, stolicą autonomii Wysp Kanaryjskich.\nTeneryfa z sąsiednią Gran Canarią bywa nazywana „kontynentem w miniaturze” ze względu na występowanie kilku typów krajobrazu i kilku stref klimatycznych. Na Teneryfie są dwa obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO: wulkan Teide, który jest parkiem narodowym, oraz zabytkowe miasto La Laguna.\nGeografia.\nDane ogólne.\nTeneryfa zajmuje obszar o powierzchni 2034,38 km², mając około 80 km długości i 50 km szerokości. Linia brzegowa liczy 342 km długości.\nPonadto administracyjnie Teneryfa obejmuje również około 200 małych wysp będącymi nieużytkami. Najczęściej są to duże skały wystające z wody. Łączna ich powierzchnia wynosi  m². Zalicza się do nich m.in. \"Roques de Anaga\" czy \"Roque de Garachico\".\nGeologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112929", "fragment_id": "2491/0", "subtitle": "", "title": "Teneryfa", "document_id": "2491", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 112929.0, "score": 0.19959582388401031}, "uuid": "6d489874-d733-4d1b-b39b-83a223fbedb7"}, {"page_content": "Gran Canaria – wyspa na Oceanie Atlantyckim należąca do Hiszpanii, będąca częścią archipelagu Wysp Kanaryjskich. Leży nieopodal północno-zachodnich wybrzeży Afryki, wraz z całym archipelagiem zaliczana jest do Makaronezji. Razem z wyspami Lanzarote i Fuerteventura tworzy prowincję Las Palmas. Stolicą wyspy jest miasto Las Palmas. Wyspa zajmuje centralne miejsce w archipelagu kanaryjskim i jest usytuowana pomiędzy Teneryfą a Fuerteventurą. Gran Canaria wraz z sąsiednią Teneryfą bywa nazywana „kontynentem w miniaturze” ze względu na występowanie kilku typów krajobrazu i kilku stref klimatycznych. Na wyspie znajduje się jeden obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO: stanowisko archeologiczne Risco Caído i Święte Góry Gran Canarii.\nPochodzenie nazwy wyspy.\nPomimo że historycy nie mogą dojść do porozumienia, większość z nich uważa, że pierwotna nazwa wyspy w języku Guanczów brzmiała \"Tamarán\" lub \"Tamarant\"[].\nOpis ogólny.\nWyspa Gran Canaria, ze swoją powierzchnią prawie 1600 km² jest trzecią co do wielkości i drugą co do ludności z 802,247 mieszkańców wyspą archipelagu. Znajduje się na 28º szerokości północnej i 15º 35' długości zachodniej. Posiada miano „kontynentu w miniaturze” dzięki swojej różnorodności klimatycznej, różnicom geograficznym oraz zróżnicowanej florze i faunie.\nWyspa ma okrągły kształt z masywem górskim pochodzenia wulkanicznego w centrum wyspy. Najwyższy punkt wyspy to Pico de Las Nieves (1949 m n.p.m.). Wyróżniają się także formy skalne takie jak Roque Nublo (1813 m n.p.m.) i Roque Bentayga (1412 m n.p.m.).\nNa wyspie rozróżnia się dwie strefy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334389", "fragment_id": "63676/0", "subtitle": "", "title": "Gran Canaria", "document_id": "63676", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 334389.0, "score": 0.2898567020893097}, "uuid": "fba2ce38-92bc-4f2b-8f1a-ceec91f9bfbe"}, {"page_content": "Eksport La Palmy ogranicza się do produktów agrarnych. Wyspa ma ujemny bilans handlowy. Trzy czwarte podstawowych produktów żywnościowych (również pomarańcze i cytryny), a także około 80% produktów pochodzenia zwierzęcego jest importowanych. Na pozostałą część wyspiarskiego importu składają się dostarczane przez hiszpańską metropolię materiały pędne, przedmioty codziennego użytku, maszyny, urządzenia elektryczne i samochody.\nAdministracja.\nLa Palma, podobnie jak inne Wyspy Kanaryjskie, należy do Hiszpanii. Od 1982 roku Wyspy Kanaryjskie stanowią autonomiczny region Królestwa Hiszpanii. Władzę wykonawczą na wyspie sprawuje Cabildo Insular (rada wyspiarska). Administracja nadrzędna znajduje się na pobliskiej Teneryfie.\nReligia.\nWiększość mieszkańców wyspy jest wyznania rzymskokatolickiego.\nW regularnych odstępach czasu odbywają się duże procesje ku czci świętych z poszczególnych kościołów. Procesje i święta trwają nawet kilka dni i powiązane są ze skrupulatnie przygotowanym programem towarzyszącym.\nTurystyka.\nRozwój.\nJuż w 1890 roku znajdowały się na wyspie liczne hotele. Na przełomie XIX i XX wieku wyspa była ulubionym celem podróży wielu bogatych poddanych ówczesnego Imperium Brytyjskiego. W latach 20. ubiegłego wieku doszło prawie do zupełnej stagnacji w rozwoju turystyki na wyspie, trwającej aż do lat 70. Dopiero pod koniec lat 80. (po rozbudowie lotniska) i wprowadzeniu lotów czarterowych nastąpiło ponowne turystyczne otwarcie wyspy.\nCentra turystyczne.\nOferta noclegowa La Palmy jest dość skromna (w porównaniu do innych Wysp Kanaryjskich) i ogranicza się do 7500 łóżek. Zjawisko turystyki masowej na wyspie jeszcze nie zaistniało (liczba dużych hoteli jest ograniczona). Oferta noclegowa wyspy to przede wszystkim małe pensjonaty, mieszkania letniskowe i bungalowy, będące często w rękach dobrze sytuowanych cudzoziemców. Największymi centrami turystycznymi są okolice Puerto Naos i Los Cancajos. Na wyspie rozwija się przede wszystkim turystyka alternatywna i niezorganizowana w sposób masowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=731317", "fragment_id": "836530/10", "subtitle": "", "title": "La Palma", "document_id": "836530", "start_index": 15513.0, "parentId": 731317.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14813154935836792}, "uuid": "c4e10942-8068-4d78-9920-4d2b34efc944"}, {"page_content": "Prezydent Wysp Kanaryjskich – szef rządu Wysp Kanaryjskich, jednej z 17 wspólnot autonomicznych Hiszpanii, podczas gdy Filip VI Burbon pozostaje głową państwa jako król Hiszpanii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419717", "fragment_id": "92878/0", "subtitle": "", "title": "Prezydenci Wysp Kanaryjskich", "parentId": 419717.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "92878", "score": 0.7690645456314087}, "uuid": "30174c42-a858-44e1-af8d-c690441d3d23"}, {"page_content": "Lanzarote – należąca do Hiszpanii wyspa znajdująca się na Oceanie Atlantyckim, będąca częścią archipelagu Wysp Kanaryjskich. Leży nieopodal północno-zachodnich wybrzeży Afryki, wraz z całym archipelagiem zaliczana jest do Makaronezji. Jest to wyspa pochodzenia wulkanicznego, położona na Oceanie Atlantyckim ok. 125 km od wybrzeży Maroka i 1000 km od Półwyspu Iberyjskiego. \nLanzarote jest wyspą wysuniętą najbardziej na północ i wschód w archipelagu (położenie geograficzne: 29° N, 13° 40' W). Często nazywana jest „wyspą wulkanów”. Jej powierzchnia w większości utworzona jest przez lawę wulkaniczną. Ostatni wybuch wulkanu miał miejsce w 1824 roku. Wyspę odkrył w 1312 roku Lancelotto Malocello.\nGłówne miasto, a także stolica wyspy to Arrecife, w którym znajduje się port. Pomiędzy Arrecife (5 km od Arrecife na zachód) a Puerto del Carmen (5 km na wschód) znajduje się port lotniczy Lanzarote (dokładnie w małym miasteczku Casas de Guasimeta).\nGłównym źródłem dochodów mieszkańców wyspy były wcześniej rolnictwo i rybołówstwo, a teraz sektor usług, w szczególności turystyka, a ostatnio także przemysł winiarski.\nKlimat Lanzarote, podobnie jak całych Wysp Kanaryjskich, jest łagodny, określany mianem „wiecznej wiosny”. Oznacza to brak wyraźnie zróżnicowanych pór roku, z niewielkimi wahaniami średniej temperatury w ciągu roku (od 18 °C zimą, do 24 °C latem).\nPodział administracyjny.\nLanzarote wraz z wyspami Gran Canaria i Fuerteventura tworzą prowincję Las Palmas. Wyspa dzieli się na siedem gmin:\nGeologia.\nLanzarote, jak wszystkie Wyspy Kanaryjskie, powstała jako efekt procesów geologicznych związanych z tworzeniem się Oceanu Atlantyckiego, które rozpoczęły się w mezozoiku.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600678", "fragment_id": "835403/0", "subtitle": "", "title": "Lanzarote", "document_id": "835403", "start_index": 0.0, "parentId": 600678.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3668495714664459}, "uuid": "2428b7b0-d150-4338-b85d-05ef5834e0ce"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nLa Palma (właściwie \"San Miguel de la Palma\") – należąca do Hiszpanii wyspa na Oceanie Atlantyckim, w archipelagu Wysp Kanaryjskich. Leży nieopodal północno-zachodnich wybrzeży Afryki. Wraz z całym archipelagiem zaliczana jest do Makaronezji. Wyspa zajmuje 708 km² powierzchni, ma 42 km długości i 28 km szerokości (jest piątą co do wielkości wyspą archipelagu). Podlega prowincji Santa Cruz de Tenerife. Stolicą La Palmy jest Santa Cruz de La Palma na wschodnim wybrzeżu. Największe miasto wyspy – Los Llanos de Aridane – leży na zachodnim wybrzeżu. Językiem urzędowym jest język hiszpański. Wyspę zamieszkuje 86 528 osób.\nGeografia.\nPołożenie.\nLa Palma (północno-zachodnia wyspa kanaryjska) leży około 400 kilometrów od południowo-marokańskiego wybrzeża, około 1500 kilometrów od hiszpańskiego lądu stałego i około 60 kilometrów na zachód od największej wyspy kanaryjskiej, Teneryfy.\nZachodnim krańcem wyspy przebiegał dawny południk zerowy, wyprowadzony z wyspy El Hierro, będącej wówczas końcem poznanego świata ery prekolumbijskiej.\nPodział administracyjny wyspy.\nLa Palma składa się z 14 gmin:\nWulkany.\nLa Palma jest wyspą pochodzenia wulkanicznego, najmłodszą geologicznie z Wysp Kanaryjskich (około 2 milionów lat). Jej wysokość całkowita, liczona od dna oceanicznego (4000 metrów głębokości) po najwyższy szczyt Roque de los Muchachos (2426 m n.p.m.), wynosi prawie 6500 metrów. W stosunku do swej powierzchni całkowitej zalicza się do najwyższych wysp świata. Składa się z różnych pokładów wulkanicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=731317", "fragment_id": "836530/0", "subtitle": "", "title": "La Palma", "parentId": 731317.0, "start_index": 1.0, "document_id": "836530", "source": "wikipedia", "score": 0.35767030715942383}, "uuid": "92b73eef-bba0-47e4-aa30-ac76cdd1c560"}, {"page_content": "Hiszpania to kraj wyżynny i górzysty. W skład Hiszpanii wchodzą Baleary na Morzu Śródziemnym, Wyspy Kanaryjskie na Oceanie Atlantyckim oraz tzw. \"terytoria suwerenne\" (hiszp.: plazas de soberanía), w skład których wchodzą dwie hiszpańskie posiadłości w Afryce Północnej (enklawy), Ceuta i Melilla, oraz liczne niezamieszkane wyspy. Do Hiszpanii, a dokładniej do Katalonii, należy także otoczone przez terytorium francuskie miasteczko Llívia.\nNajdalej wysuniętym na północ punktem kraju jest przylądek \"Estaca de Bares\" w Galicji, na południe – \"Punta Saltos\" na kanaryjskiej wyspie Hierro, na wschodzie – \"Punta Esperó\" na Minorce.\nDługość wybrzeża Hiszpanii wynosi ok. 4900 km (2. miejsce w Europie, po Rosji). Długość granic: z Andorą – 63 km, Francją – 646 km, Gibraltarem – 1,2 km, Portugalią – 1224 km, Marokiem – 18,5 km.\nBudowa geologiczna.\nCentralna część Hiszpanii zbudowana jest z masywów paleozoicznych, częściowo przykrytych osadami mezozoicznymi i kenozoicznymi, które występują w rozległych nieckach. Od północnego wschodu i południowego wschodu graniczą z nimi alpejskie pasma fałdowe Pirenejów i Gór Betyckich.\nGóry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2076", "fragment_id": "182458/7", "subtitle": "", "title": "Hiszpania", "source": "wikipedia", "start_index": 9969.0, "document_id": "182458", "parentId": 2076.0, "score": 0.32321393489837646}, "uuid": "145fd30c-1903-4ff0-8325-fe432d5e148d"}, {"page_content": "Lista państw Afryki – lista państw i terytoriów zależnych Afryki.\nNa terenie Afryki znajdują się 54 państwa uznawane na arenie międzynarodowej. Ponadto niewielkie fragmenty lądów zaliczane tradycyjnie do kontynentu afrykańskiego stanowią integralne części terytoriów trzech państw europejskich – Hiszpanii (Ceuta, Melilla, Wyspy Kanaryjskie), Portugalii (Azory i Madera) i Włoch (Wyspy Pelagijskie); a także jednego azjatyckiego – Jemenu (Sokotra). Dodatkowo do Afryki zalicza się cztery terytoria zależne Francji i Wielkiej Brytanii. W Afryce funkcjonują również dwa państwa nieuznawane – Sahara Zachodnia i Somaliland.\nNajwiększym państwem afrykańskim jest Algieria (2 381 740 km²), a najmniejszym – Seszele (455 km²), przy czym najmniejszym państwem położonym na stałym lądzie jest Gambia (11 300 km²). Najbardziej zaludnionym państwem jest natomiast Nigeria (225 082 083 mieszkańców), a najmniej zaludnionym – również Seszele (97 017 mieszkańców), przy czym najmniej zaludnionym państwem położonym na stałym lądzie jest Dżibuti (957 723 mieszkańców).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1579712", "fragment_id": "709121/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw Afryki", "document_id": "709121", "start_index": 0.0, "parentId": 1579712.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1325148046016693}, "uuid": "55c33752-81a3-4555-8b85-9f94e24c6b27"}]}
{"id": "q_293", "question": "Jak nazywały się opłaty pobierane za przejazd drogą lądową lub wodną przez mosty lub miasta?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „myto”.\nMyto (od niem. \"Maut\") – opłata pobierana za przejazd drogą, autostradą, mostem, tunelem itp., jako podatek centralny bądź lokalny lub też przez prywatnego właściciela obiektu.\nPoczątkowo, w średniowieczu, opłata ta pobierana była za przewożone towary (niezależnie od ilości i rodzaju) w specjalnie do tego celu ustawianych na szlakach handlowych komorach celnych. Na przełomie XIV-XV w. myto oddzielono od cła i wówczas przybrało ono postać opłaty za usługę, przeprawę, przejazd czy przewóz. \nWśród stosowanych zasad ustalania ceny występują:\nOpłata zwykle jest też zróżnicowana w zależności od rodzaju pojazdu (np. za ciężarówkę wynosi więcej, za motocykl mniej). Niekiedy stosuje się preferencyjne warunki dla mieszkańców danej okolicy bądź kraju. Spotkać można również stawki zróżnicowane zależnie od pory doby (np. brytyjska autostrada M6 Toll).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3725", "fragment_id": "168290/0", "subtitle": "", "title": "Myto", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "168290", "parentId": 3725.0, "score": 0.8809987902641296}, "uuid": "e17040c9-4bf8-42ba-b55a-fcade405c9e3"}, {"page_content": "Mostowe – myto pobierane do skarbu władcy za przejazd przez most, związane ze średniowiecznym przymusem drożnym. Było jednym z regaliów. W Polsce zniesione ostatecznie w 1538, co związane było ze zniesieniem przymusu przejazdów przez mosty i zezwoleniem na powszechne korzystanie z brodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1109112", "fragment_id": "1392057/0", "subtitle": "", "title": "Mostowe", "document_id": "1392057", "start_index": 0.0, "parentId": 1109112.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "2f7ebb1d-dd1c-49bf-bce1-ba30f506c26c"}, {"page_content": "Miejsce poboru opłat (w skrócie MPO/PPO/SPO) – specjalnie wyznaczone miejsce na autostradzie, w którym pobierane są opłaty (tzw. myto) za przejazd danym odcinkiem.\nMiejsca poboru opłat są dzielone na punkty poboru opłat (PPO) i stacje poboru opłat (SPO). Stacja poboru opłat różni się od punktu poboru opłat tym, że jest zlokalizowana poza główną jezdnią autostrady, tzn. na łącznicach węzłów lub wjazdach/zjazdach. Ze względu na sposób obciążenia ruchem (hamowanie, przyśpieszanie, postoje) obiekty te wykonuje się w technologii betonu nawierzchniowego. Nawierzchnie bitumiczne, obciążone tego typu ruchem ulegają o wiele szybszej degradacji niż betonowe.\nOpłaty mogą być zróżnicowane w zależności od:\nPunkty poboru opłat spotyka się także na drogach innych niż autostrady; zazwyczaj są to odcinki dróg biegnące w szczególnie trudnych i kosztownych w utrzymaniu okolicach: niektóre mosty, drogi górskie i tunele (np. wjazd na wyspę Magerøya i na Przylądek Północny międzynarodową drogą E69 w Norwegii). W niektórych krajach właściciele terenów, przez które przebiegają ich prywatne drogi, również instalują swoje punkty poboru opłat. Zdarza się, że taki punkt poboru opłat składa się jedynie z przydrożnej skrzynki, z której zamierzający skorzystać z drogi podróżny sam pobiera sobie ”bilet” oraz znajdującej się obok skarbonki, do której wrzuca opłatę. Właściciel odwiedza taki punkt tylko co kilka godzin lub co kilka dni, uzupełniając jedynie zapas biletów i opróżniając skarbonkę. Ten sposób poboru myta opiera się na wzajemnym zaufaniu podróżnego i właściciela terenu oraz na poczuciu obywatelskiej praworządności.\nMiejsca poboru opłat w Polsce.\nObjaśnienia do tabel:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2342582", "fragment_id": "547879/0", "subtitle": "", "title": "Miejsce poboru opłat", "document_id": "547879", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2342582.0, "score": 0.5}, "uuid": "53541964-f9c3-4afc-ada3-67e72d84e5f2"}, {"page_content": "Most Ponińskiego – most łyżwowy (pływający) wybudowany w 1775 na Wiśle w Warszawie, u wylotu ulicy Bednarskiej.\nOpis.\nInwestorem mostu był podskarbi wielki koronny Adam Poniński, który za wybudowanie przeprawy miał prawo przez 10 lat pobierać opłaty mostowe, a po tym terminie płacić skarbowi państwa 50 tys. złotych rocznie.\nOpłata za przejście lub przejazd przez most wynosiła: 2 grosze od człowieka pieszego, 4 grosze od konia lub bydlęcia, 20 groszy od karety ładownej, 1 złoty od bryki ładownej, 5 złotych od przepuszczenia statku szlacheckiego i 10 złotych od statku kupieckiego. Z opłat byli zwolnieni żebracy i żołnierze jurysdykcji marszałkowskiej.\nMost był wsparty na 43 łodziach (staropol. \"łyżwach\"). Został zbudowany według projektu Efraima Szregera przez Jana Kristiana Lehmnanna, inżyniera w korpusie pontonierów. Most był rozbierany w okresie zimowym na okres 4–5 miesięcy.\nW 1781 i w 1786 most został uszkodzony przez lód. W 1786 został przejęty przez Komisję Skarbu Koronnego.\nW dniu 4 listopada 1794 po rzezi Pragi przez Rosjan, naczelnik powstania kościuszkowskiego Tomasz Wawrzecki nakazał spalić most, by uniemożliwić przedostanie się wroga na lewy brzeg Wisły. Został on prowizorycznie naprawiony na rozkaz Aleksandra Suworowa 9 listopada, a całkowicie w kwietniu 1795. Oświetlany 13 latarniami odbudowany most był wsparty na 44 łodziach. Został zniszczony po raz kolejny 25 listopada 1806 przez cofających się przed wojskami Napoleona Prusaków i Rosjan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463772", "fragment_id": "1577851/0", "subtitle": "", "title": "Most Ponińskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 463772.0, "document_id": "1577851", "score": 0.41761094331741333}, "uuid": "0f61c5e3-00e0-4628-bbce-a3e8d7b3d2e8"}, {"page_content": "W XV–XIX w. pobierano tu opłaty celne i kontrolowano ruch statków. Od pobieranego podatku wodnego „fordon”, zwanego także czwartym groszem pochodzi nazwa miasta, które powstało w sąsiedztwie przeprawy w XIV wieku. W XV wieku zlokalizowano tu lokalną komorę celną, a od 1594 r. komorę królewską Zygmunta III Wazy. Każdy przepływający statek na Wiśle miał obowiązek przybić do brzegu i dokonać opłat celnych, stosownie do wartości przewożonego towaru. W tym czasie przystań wodna zapewniała połączenie Fordonu z Ostromeckiem. Na wschodnim brzegu Wisły, tuż przy przeprawie, w XVII i XVIII wieku znajdowała się karczma oraz na brzegu rzeki tzw. „Vogelsang”. W 1771 r. obszar ten został nadany w dzierżawę osadnikom olęderskim.\nPierwszy most 1893–1939.\nPrzyczynkiem do powstania mostu w Fordonie były względy strategiczne. Nowa przeprawa przez Wisłę miała duże znaczenie, gdyż łączyła Rzeszę z Prusami Wschodnimi, obchodząc od północy zagrożoną potencjalnym atakiem ze strony Rosji twierdzę Toruń. Do przeprawy wiodła linia kolejowa Bydgoszcz-Fordon (1885 r.), przedłużona następnie na Ziemię Chełmińską.\nDecyzja o budowie zapadła 20 czerwca 1891 r. Projektantem mostu był rządowy radca budowlany, zatrudniony w tym okresie w Dyrekcji Kolei Wschodniej w Bydgoszczy, profesor Georg Christoph Mehrtens. Naczelnym budowniczym obiektu został tajny radca Suche. Na miejscu pracami kierował rządowy inspektor budownictwa kolejowego Maties oraz trzej budowniczowie odpowiedzialni za poszczególne odcinki robót: Ortmans (odcinek rzeczny), Anthes (odcinek lądowy) i Lemcke (stalowa konstrukcja przęseł).\nDo pierwszych prac przystąpiono już w tym samym roku. Początkowo projektowano wykonać most składający się 13 przęseł każde o długości 100 m. Jednak ograniczenia finansowe i materiałowe skłoniły niemieckie władze kolejowe do zrezygnowania z tej koncepcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1777153", "fragment_id": "882694/1", "subtitle": "", "title": "Most fordoński im. Rudolfa Modrzejewskiego w Bydgoszczy", "source": "wikipedia", "start_index": 1094.0, "document_id": "882694", "parentId": 1777153.0, "score": 0.3568808436393738}, "uuid": "1eff0202-51cb-4948-af88-a65923476375"}, {"page_content": "viaTOLL (e-myto) – działający w Polsce w latach 2011–2021 elektroniczny system poboru opłat za przejazd drogami krajowymi. Opłata pobierana była na wybranych odcinkach dróg i zasilała Krajowy Fundusz Drogowy. Opłacie podlegały pojazdy samochodowe lub zespoły pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony oraz autobusy niezależnie od dopuszczalnej masy całkowitej. Pozostałe pojazdy mogły dobrowolnie przystąpić do systemu i regulować należność bezobsługowo zamiast płatności ręcznej w miejscach poboru opłat. Na system składały się bramy oraz urządzenia (zwane viaBOX i viaAUTO) umieszczone w pojazdach. Operatorami systemu zostali operatorzy kart paliwowych DKV i UTA, dzięki którym zaistniała możliwość dokonywania opłat drogowych również za przejazdy w innych państwach. Wybrany system typu DSRC funkcjonował w oparciu o wydzieloną łączność radiową krótkiego zasięgu w pasmie 5,8 GHz.\n1 lipca 2011 roku system zastąpił funkcjonujące od 1998 r. pobieranie opłat za pomocą kart opłaty drogowej (od 2006 r. dodatkowo w postaci winiet), jego budowę w drodze przetargu powierzono austriackiej firmie Kapsch. Nie zdążyła ona jednak na czas podłączyć wszystkich urządzeń naliczających samochodom przejechane kilometry do systemu informatycznego, w związku z czym faktycznie system zaczął funkcjonować 3 lipca 2011. Za opóźnienie firma musiała zapłacić karę umowną. 28 marca 2011 gotowe były zaledwie 2 bramowice na 430 planowanych do uruchomienia. &lt;&gt;[]. W pierwszej fazie wdrażania do systemu włączono 649 km autostrad, 554 km dróg ekspresowych i 370 km dróg krajowych. W 2014 systemem miało być objętych 2880 km autostrad i dróg ekspresowych. Brak uiszczenia opłaty skutkuje karą, której wysokość w roku 2011 ustalono na 3 tys. zł. O połowę niższą karę ustalono dla przypadków fałszywych deklaracji norm emisji spalin czy dmc.\nWysokość opłat uzależniona była od:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2339940", "fragment_id": "483052/0", "subtitle": "", "title": "ViaTOLL", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "483052", "parentId": 2339940.0, "score": 0.21793334186077118}, "uuid": "1a8c63fb-3221-4478-b24f-ca9904ef87be"}, {"page_content": "Przymus drogowy – istniejący w średniowiecznej Europie obowiązek poruszania się kupców przewożących towary po określonych drogach, będących własnością władcy. Przy drogach tych były umiejscowione komory celne. Za użytkowanie swojej drogi panujący pobierał opłaty w postaci cła i myta. Przymus drogowy był niezbędnym uzupełnieniem prawa składu. Do przestrzegania przymusu drogowego, oprócz kar, kupców skłaniała opieka władcy nad wyznaczonymi drogami. Od końca XIII wieku większe miasta starały się o przywileje zwalniające ich kupców od cła.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=161318", "fragment_id": "16624/0", "subtitle": "", "title": "Przymus drogowy", "parentId": 161318.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "16624", "score": 0.2909071147441864}, "uuid": "21cd55f5-4685-4eb6-91b4-f895b43e64db"}, {"page_content": "Opłaty za drogi międzymiastowe (\"międzymiastowe\" to również krótkie odcinki typu Tokio – Jokohama) wynoszą około 0,125 $ za kilometr (0,2 $ za milę). Przykładowo, suma opłat drogowych na odcinku 520 km między Tokio a Kioto wynosi 75$. Dla porównania, bilet na tej samej trasie na superekspres sieci Shinkansen kosztuje 110$, a na zwykłą kolej 70$. Również opłaty za przejazd mostami są bardzo wysokie, przejazd Wan Aqua-Line kosztował na początku 2002 r. 25$ za normalny samochód, 20$ za mały pojazd. Warto zauważyć, że jednoosobowy bilet autobusowy relacji Kawasaki – Kisarazu (wykorzystujący ten sam most) kosztuje poniżej 12$.\nProjekt borykał się ze znacznymi problemami finansowymi. Projektanci obiecywali znaczne wpływy do kasy miast i wzrost ruchu w obu połączonych regionach. Rzeczywistość jednak okazała się okrutna dla entuzjastów tego projektu. W 1999 r., 2 lata po otwarciu, ruch na trasie wyniósł zaledwie 28,5% prognozowanej przy otwarciu wartości, a cały projekt w rezultacie przynosił straty ponad 100 mln jenów, czyli 770 tys. dolarów dziennie. W grudniu 1999 r. Ministerstwo Komunikacji zmniejszyło opłaty za przejazd, co zaowocowało – jak podał serwis www.japantoday.com – w roku 2000 gwałtownym, 31,6% wzrostem ruchu względem roku poprzedniego. I tak 20 lipca trasą przejechało 12,900 pojazdów, podczas gdy w tym samym okresie roku 1999 – 9800 aut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=513147", "fragment_id": "1538471/9", "subtitle": "", "title": "Tokyo Wan Aqua-Line", "parentId": 513147.0, "start_index": 16391.0, "document_id": "1538471", "source": "wikipedia", "score": 0.20213666558265686}, "uuid": "21ef3bbb-f6f8-4805-a880-2269af8c2326"}, {"page_content": "William Preston Lane Jr. Memorial Bridge, potocznie Chesapeake Bay Bridge lub po prostu Bay Bridge – most nad zatoką Chesapeake w amerykańskim stanie Maryland. Mierzący niemal 7 kilometrów długości most w momencie otwarcia w 1952 roku był najdłuższą ciągłą konstrukcją stalową nad wodą na świecie.\nBudowa mostu rozpoczęła się w styczniu 1949 roku i kosztowała 45 milionów dolarów. Oficjalnie oddano go do użytku 30 lipca 1952 roku. W 1961 roku skorzystało z niego około 1,5 miliona pojazdów.\n9 listopada 1967 roku most został oficjalnie nazwany imieniem Williama Prestona Lane’a, Jr., który jako gubernator Maryland przyczynił się do jego powstania.\nZe względu na rosnący ruch motoryzacyjny, pod koniec lat 60. XX wieku podjęto decyzję o zwiększeniu przepustowości przeprawy poprzez wybudowanie drugiego mostu, zaprojektowanego równolegle do wcześniej wybudowanej konstrukcji. Prace rozpoczęły się 19 maja 1969 roku. Budowę ukończono 28 czerwca 1973 roku kosztem 148 milionów dolarów.\nObecnie ruch w kierunku wschodnim odbywa się po dwupasmowej drodze prowadzącej po starym moście, a ruch w kierunku zachodnim po nowym moście, na trzypasmowej drodze. W niektórych okresach, w celu minimalizacji zatorów, jeden z trzech pasów mostu jest odwracany i prowadzony jest wówczas na nim ruch w kierunku wschodnim. Z obu mostów korzysta około 25,5 miliona pojazdów rocznie. Za przejazd mostem pobierana jest opłata w wysokości 4 USD (za samochód osobowy). Opłata pobierana jest jedynie za przejazd w kierunku wschodnim (w kierunku stanu Delaware), przejazd w kierunku zachodnim (w kierunku Waszyngtonu) jest bezpłatny.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1236979", "fragment_id": "1144793/0", "subtitle": "", "title": "William Preston Lane Jr. Memorial Bridge", "document_id": "1144793", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1236979.0, "score": 0.331752210855484}, "uuid": "112476aa-b912-405a-a1d9-296e9627838b"}, {"page_content": "Swinford Toll Bridge – płatny prywatny most nad Tamizą, położony na południe od miejscowości Eynsham, w pobliżu osady Swinford, w hrabstwie Oxfordshire, w Anglii. \nSwinford Toll Bridge jest jednym z dwóch płatnych mostów na Tamizie położonych na zachód od Londynu – drugim mostem jest Whitchurch Bridge.\nMost, zbudowany z kamienia, w stylu georgiańskim, został otwarty w 1769 roku i zastąpił połączenie promowe. Jego budowa została sfinansowana przez Willoughby Bertiego, earla Abingdon. Na mocy aktu parlamentu z 1767 roku właściciel może pobierać myto (ang.: \"toll\") od użytkowników mostu, nie płacąc od niego podatku, zabroniono też budowy innych mostów na Tamizie w promieniu 3 mil od Swinford.\nW 1835 roku zniesione zostało myto dla pieszych przekraczających most. Za przejazd nie płacą również rowerzyści i motocykliści. Opłata za przejazd samochodu osobowego wynosi 5 pensów, autobusu – 12 pensów, autobusu piętrowego – 20 pensów, pojazdu z przyczepą – 10 pensów, a samochodu ciężarowego – 10 pensów za oś. Pomimo niskich opłat mieszkańcy prowadzą kampanię mającą na celu zniesienie opłat za przejazd, m.in. ze względu na opóźnienia wynikające z pobierania opłat. Rada hrabstwa Oxfordshire szacuje, że dziennie z mostu korzysta około 10 000 pojazdów.\nW 2009 roku most został wystawiony na aukcji i sprzedany za 1 080 000 funtów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1831058", "fragment_id": "902020/0", "subtitle": "", "title": "Swinford Toll Bridge", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "902020", "parentId": 1831058.0, "score": 0.08699683845043182}, "uuid": "140e63e5-a45e-4f77-a754-9a14b9922ee4"}]}
{"id": "q_294", "question": "Jakie imiona noszą amerykańskie tenisistki siostry Williams?", "answer": [{"page_content": "Venus Ebony Starr Williams (ur. 17 czerwca 1980 w Lynwood) – amerykańska tenisistka, zwyciężczyni siedmiu turniejów wielkoszlemowych w grze pojedynczej, zdobywczyni niekalendarzowego Wielkiego Szlema w grze podwójnej (wraz z Sereną), podwójna mistrzyni olimpijska z Sydney (2000) (gra pojedyncza i podwójna) oraz mistrzyni olimpijska w grze podwójnej z Pekinu (2008) i Londynu (2012).\nStarsza siostra tenisistki Sereny Williams. W 2021 roku miał premierę film biograficzny \"King Richard. Zwycięska rodzina\", który skupiał się na historii ojca Venus, Richarda Williamsa, i jego rodziny.\nKariera.\n1994-1997.\nDebiutowała w cyklu zawodowym jesienią 1994, kilka tygodni po swojej rówieśniczce, Martinie Hingis. Już w swoim pierwszym turnieju – w Oakland – dotarła do II rundy, gdzie była bliska pokonania ówczesnej wiceliderki rankingu światowego Sánchez Vicario.\nOd początku kariery zwracała uwagę atletycznym przygotowaniem (pod kierunkiem ojca Richarda) i agresywnym stylem gry. Sezonem przełomowym był 1997, kiedy po raz pierwszy dotarła do finału turnieju wielkoszlemowego, US Open 1997. Po dramatycznym półfinale z Iriną Spîrleą (w którym obroniła dwie piłki meczowe), przegrała następny, decydujący mecz turnieju z Hingis 0:6, 4:6. Była pierwszą nierozstawioną finalistką US Open od 1958, a także pierwszą finalistką od 1978 (od czasu Pam Shriver), która dotarła tak daleko w debiucie.\nNieco wcześniej debiutowała także na Wimbledonie 1997, ale tam poszło jej znacznie gorzej: przegrała w I rundzie z Magdaleną Grzybowską, dla której było to jedno z najbardziej spektakularnych osiągnięć w karierze.\n1998-2005.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121062", "fragment_id": "20970/0", "subtitle": "", "title": "Venus Williams", "parentId": 121062.0, "start_index": 0.0, "document_id": "20970", "source": "wikipedia", "score": 0.5295946002006531}, "uuid": "ac2bceec-0de0-4f85-8d98-8f6645d6fe8b"}, {"page_content": "Serena Jameka Williams (ur. 26 września 1981 w Saginaw) – amerykańska tenisistka, zdobywczyni Niekalendarzowego Wielkiego Szlema w grze pojedynczej i podwójnej, zdobywczyni Karierowego Złotego Wielkiego Szlema w grze pojedynczej i podwójnej, mistrzyni olimpijska w grze pojedynczej z Londynu (2012) i w grze podwójnej z Sydney (2000), Pekinu (2008) i Londynu (2012), wielokrotna zdobywczyni nagród WTA różnych kategorii.\nW grze pojedynczej 73-krotnie wygrała turnieje WTA, w tym 23 wielkoszlemowe: US Open 1999, French Open 2002, Wimbledon 2002, US Open 2002, Australian Open 2003, Wimbledon 2003, Australian Open 2005, Australian Open 2007, US Open 2008, Australian Open 2009, Wimbledon 2009, Australian Open 2010, Wimbledon 2010, Wimbledon 2012, US Open 2012, French Open 2013, US Open 2013, US Open 2014, Australian Open 2015, French Open 2015, Wimbledon 2015, Wimbledon 2016 oraz Australian Open 2017. Jest szóstą tenisistką w historii, która w tym samym czasie przodowała w klasyfikacji singlistek i deblistek. Uważana jest za jedną z najwybitniejszych tenisistek w historii tej dyscypliny.\nJest młodszą siostrą tenisistki Venus Williams, także mistrzyni wielkoszlemowych turniejów. W 2021 roku miał premierę film biograficzny \"King Richard. Zwycięska rodzina\", który skupiał się na historii ojca Sereny, Richarda Williamsa, i jego rodziny.\nKariera.\nPoczątki.\nW wieku trzech lat rozpoczęła treningi gry w tenisa pod okiem ojca. Gdy miała siedem lat, zaczęła startować w lokalnych rozgrywkach. Po jakimś czasie ojciec zaprzestał zgłaszania jej na juniorskie turnieje, chcąc uchronić córkę od emocjonalnej presji.\n1995-2004.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14886", "fragment_id": "176127/0", "subtitle": "", "title": "Serena Williams", "document_id": "176127", "start_index": 0.0, "parentId": 14886.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7934445142745972}, "uuid": "8a5dccf0-5edb-4d2b-8c54-31fdca00490a"}, {"page_content": "Dreams – trzeci oficjalny (a czwarty w ogóle) singel amerykańskiego rapera The Game z płyty The Documentary. Producentem jest Kanye West, a samplem utworu jest „No Money Down” Jerry’ego Butlera.\nPiosenka jest zadedykowana Yetunde Price (starszej siostrze tenisistek Sereny i Venus Williams), która zginęła 14 września 2003 w Compton. Siostry Williams pochodziły z Compton, tak samo jak raper.\nRemix utworu został wydany w mikstejpie The Game’a, You Know What It Is Vol. 3. Jest to mix pomiędzy „Dreams” oraz „A Dream”.\nW \"Dreams\", The Game nawiązuje do wielu znanych ludzi i albumów, takich jak:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1147371", "fragment_id": "1370781/0", "subtitle": "", "title": "Dreams (singel The Game’a)", "document_id": "1370781", "start_index": 0.0, "parentId": 1147371.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25783124566078186}, "uuid": "bca7d6bc-926f-4489-83a5-7081d4959365"}, {"page_content": "Obrończyniami tytułu z igrzysk z Pekinu (2008) były amerykańskie siostry Williams: Serena i Venus.\nHarmonogram zawodów.\nZawody miały miejsce pomiędzy 28 lipca a 5 sierpnia.\nZawodniczki biorące udział w zawodach.\n26 czerwca International Tennis Federation opublikowała listę z wszystkimi zawodniczkami dopuszczonymi do startu w igrzyskach. Poniżej znajduje się tabela prezentująca dopuszczone tenisistki.\nTurniej główny.\nKlucz.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2728791", "fragment_id": "1609390/1", "subtitle": "", "title": "Gra podwójna kobiet w tenisie ziemnym na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2012", "parentId": 2728791.0, "start_index": 1959.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1609390", "score": 0.385720431804657}, "uuid": "fd7c0ef4-a483-4d67-8ad7-1b6642a8d657"}, {"page_content": "Amerykańska tenisistka Serena Williams wygrała w swojej karierze 73 singlowe, 22 deblowe i 2 mikstowe turnieje zaliczane do cyklu rozgrywek WTA Tour. W grze pojedynczej zawodniczka osiągnęła 31 finałów imprez zaliczanych do Wielkiego Szlema, z których wygrywała 23. W grze podwójnej osiągnęła 14 finałów w tych rozgrywkach, za każdym razem wygrywała. W grze mieszanej dwukrotnie odnosiła triumfy i dwa razy została pokonana w finale.\nAmerykanka zdobyła złoty medal letnich igrzysk olimpijskich w grze pojedynczej (2012) i trzy takie medale w grze podwójnej, startując we wszystkich przypadkach w parze ze swoją starszą siostrą Venus Williams (2000, 2008, 2012).\nNajwyżej w rankingu singlowym WTA Tour została sklasyfikowana na 1. miejscu podczas notowania 8 lipca 2002 roku. Od tamtej pory zdołała zakończyć pięć sezonów na pozycji liderki rankingu. W grze podwójnej została liderką zestawienia dnia 7 czerwca 2010. Williams jest jedną z dwóch (wraz ze Steffi Graf) zdobywczyń Karierowego Złotego Szlema i jedynym zawodnikiem w historii tej dyscypliny, który powtórzył to osiągnięcie również w rozgrywkach deblowych.\nPuchar Federacji.\nSerena Williams reprezentuje Stany Zjednoczone w Pucharze Federacji od 1999 roku. Od tego czasu rozegrała 18 meczów, w tym 13 singlowych i 5 deblowych. 16 z nich wygrała, a dwa przegrała.\nBilans spotkań przeciwko pierwszej dziesiątce rankingu WTA.\nStan na 14 września 2018", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3164626", "fragment_id": "127705/0", "subtitle": "", "title": "Statystyki Sereny Williams", "document_id": "127705", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3164626.0, "score": 0.29131701588630676}, "uuid": "b6c7cb07-eafc-4d68-9647-f75314d4b8f1"}, {"page_content": "Podczas majowo–czerwcowego French Open Amerykanka w finale turnieju po raz drugi w karierze spotkała się z Garbine Muguruzą, której udał się rewanż za porażkę w meczu mistrzowskim w ubiegłorocznym Wimbledonie. Młodsza z sióstr uległa w dwóch setach, dzięki czemu musiała dłużej poczekać na wyrównanie ilości zwycięstw w turniejach Wielkiego Szlema ze Steffi Graf.\nMiędzy French Open a Wimbledonem nie startowała. W trzecim wielkoszlemowym turnieju sezonu najdłużej zagrała w pojedynku z rodaczką Christiną McHale, by kolejne zakończyć dwusetowymi zwycięstwami. W finale spotkała się z Kerber, z którą rywalizowała na tym samym etapie podczas styczniowego Australian Open (taka sytuacja nie zdarzyła się w zawodowym tenisie od 10 lat). Tenisistka z Saginaw odniosła długo wyczekiwany, 22. triumf wielkoszlemowy, pokonując Niemkę 7:5, 6:3, notując w ich ósmym pojedynku szóste zwycięstwo. Serena wraz z Venus wystąpiły również w deblu, gdzie odniosły zwycięstwo w całym turnieju, a łącznie mają na swoim koncie 14.\nŻycie prywatne.\nUrodziła się w Saginaw w stanie Michigan, jednak niedługo po narodzinach zamieszkała z rodziną w Compton, gdzie dorastała. Jej matka Oracene była pielęgniarką, a ojciec Richard prowadził własną firmę ochroniarską. Jej rodzice rozstali się w 1999. Ma cztery starsze siostry: Yetunde (1972–2003), Ishę, Lyndreę i Venus Williams, która również jest tenisistką; pozostałe siostry także trenowały tenisa, jednak już w latach nastoletnich porzuciły kariery sportowe. Po maturze ukończyła naukę na \"Art Institute of Fort Lauderdale\", na kierunku moda i projektowanie. Uruchomiła m.in. własną markę modową „Aneres” oferującą odzież, torebki i biżuterię.\nAngażuje się w pomoc charytatywną, m.in. odbyła wizyty dobrej woli po ubogich krajach Afryki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14886", "fragment_id": "176127/19", "subtitle": "", "title": "Serena Williams", "source": "wikipedia", "start_index": 26816.0, "document_id": "176127", "parentId": 14886.0, "score": 0.22827336192131042}, "uuid": "159bec34-397d-4c15-9f17-6ced7ea5d398"}, {"page_content": "Tydzień później wystąpiła w I rundzie Pucharze Federacji przeciwko Belgijkom, które osłabione nieobecnością Justine Henin i Kim Clijsters wystąpiły w rezerwowym składzie. W składzie USA obok Venus Williams znalazły się jej siostra Serena Williams, Vania King i Lisa Raymond. Venus Williams zagrała przeciwko Kirsten Flipkens. Pierwszą partię po długiej walce Amerykanka wygrała do pięciu. Drugiego seta wygrała do dwóch. Tego samego dnia Serena Williams podwyższyła wynik meczu na 2:0 pokonując Caroline Maes. W niedzielę Venus Williams zagrała przy wyniku 3:0, bowiem wcześniej Vania King wygrała z Kirsten Flipkens i tym samym zapewniła Amerykankom awans do półfinału. W ostatnim meczu singlowym Amerykanka 6:1, 6:2 pokonała Yaninę Wickmayer. Ostatecznie Amerykanki pokonały Belgijki 5:0.\nW maju Williams zagościła na turnieju J&amp;S Cup 2007 w Warszawie, gdzie obok nr 1 Justine Henin, nr 2 Kim Clijsters, i nr 3 Swietłany Kuzniecowej, stawiana była w gronie faworytek turnieju. Mimo 22. miejsca w rankingu WTA nie została rozstawiona. Z Michaëllą Krajicek\nwygrała 6:4, 6:3. W meczu o 1/4 finału pokonała nr 7 Jelenę Diemientjewą 6:1, 7:6(4). W ćwierćfinale przegrała ze Swietłaną Kuzniecową 6:3, 3:6, 4:6.\nOstatnim sprawdzianem formy przed French Open 2007 był turniej Istanbul Cup rozgrywany w Stambule. Wygrała mecz przeciwko Taccianie Puczak 6:1, 6:2 i do meczu II rundy przeciwko Aravane Rezaï przystępowała jako zdecydowana faworytka, którą niedawno pokonała w turnieju na wyspie Amelia Island, a jednak przegrała ten mecz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121062", "fragment_id": "20970/4", "subtitle": "", "title": "Venus Williams", "document_id": "20970", "start_index": 5955.0, "source": "wikipedia", "parentId": 121062.0, "score": 0.1354171484708786}, "uuid": "36c5da89-dbc5-4674-9959-fb6c4ee96ab4"}, {"page_content": "Alexandra Stevenson (ur. 15 grudnia 1980 w La Jolla) – amerykańska tenisistka, reprezentantka w Pucharze Federacji.\nOd dzieciństwa jest zaprzyjaźniona z siostrami Venus i Sereną Williams, pierwsze treningi odbywała pod kierunkiem matki Samanthy. Jej ojcem, co ujawniono dopiero jakiś czas po rozpoczęciu przez nią zawodowej kariery w 1999, jest były gwiazdor koszykówki Julius Erving. Stevenson zaliczała się do czołówki juniorek amerykańskich, w 1997 w parze z Marissą Irvin triumfowała w deblu dziewcząt na US Open. Kilka lekcji tenisa odebrała od legend tego sportu – Ellswortha Vinesa, Dona Budge'a, Bobby Riggsa, a także Tracy Austin, która wprowadzała ją w świat tenisa zawodowego.\nStevenson rozpoczęła oficjalną karierę profesjonalną w 1999, rezygnując ze studiów na University of California w Los Angeles. Już rok wcześniej była po raz pierwszy raz w ćwierćfinale turnieju \"WTA Tour\" w Québecu. Latem 1999 zaskoczyła tenisowy świat na Wimbledonie, stając się pierwszą zawodniczką, która na tym turnieju dotarła do półfinału po wcześniejszym przejściu eliminacji (w erze \"open\"). Wśród mężczyzn podobnym osiągnięciem mogą pochwalić się John McEnroe i Uładzimir Wałczkou. Amerykanka pokonała m.in. rozstawioną Francuzkę Julie Halard, Amerykankę Lisę Raymond (broniąc piłki meczowej) oraz reprezentującą wówczas Australię Jelenę Dokić. W półfinale nie sprostała Lindsay Davenport, która triumfowała w całym turnieju. Alexandra Stevenson została zarazem trzecią w erze \"open\" zawodniczką, która osiągnęła półfinał Wimbledonu w swoim debiucie (wcześniej było to udziałem Chris Evert i Anny Kurnikowej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=556785", "fragment_id": "1588462/0", "subtitle": "", "title": "Alexandra Stevenson", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 556785.0, "document_id": "1588462", "score": 0.18235261738300323}, "uuid": "40897b8a-2bea-4725-bf9d-7fbb7f86457b"}, {"page_content": "Najbardziej utytułowanymi tenisistkami na igrzyskach olimpijskich są Amerykanki: Venus Williams, która zdobyła 4 złote i 1 srebrny medal, oraz jej siostra Serena Williams posiadająca 4 złote medale. Obie zdobywały swój dorobek medalowy w latach 2000–2016. Oprócz nich jeszcze dwie zawodniczki mają co najmniej 4 medale olimpijskie z konkurencji tenisowych. Są to Brytyjka Kathleen McKane Godfree (1 złoty i po 2 srebrne i brązowe) i reprezentantka Hiszpanii Arantxa Sánchez Vicario (po 2 srebrne i brązowe). Wśród mężczyzn najbardziej utytułowanym tenisistą jest Brytyjczyk Reginald Doherty, który w dorobku ma 3 złote i 1 brązowy medal z 1900 i 1908. 4 medale podczas olimpijskiej rywalizacji w tenisie zdobył również jego rodak Charles Dixon (1 złoty, 1 srebrny i 2 brązowe) i reprezentant Szwecji Gunnar Setterwall (po 2 srebrne i brązowe).\nW poniższych statystykach przedstawiono wszystkich medalistów igrzysk olimpijskich w konkurencjach tenisa ziemnego w latach 1896–1924 i 1988–2024. Do klasyfikacji nie wlicza się medalistów Olimpiady Letniej 1906 oraz medalistów konkurencji pokazowych z igrzysk 1968 i 1984.\nGra pojedyncza mężczyzn.\nW poniższej tabeli przedstawiono wszystkich medalistów igrzysk olimpijskich w tenisie ziemnym w grze pojedynczej mężczyzn w latach 1896–1924 i 1988–2024.\nGra pojedyncza kobiet.\nW poniższej tabeli przedstawiono wszystkie medalistki igrzysk olimpijskich w tenisie ziemnym w grze pojedynczej kobiet w latach 1900, 1908–1924 i 1988–2024.\nGra podwójna mężczyzn.\nW poniższej tabeli przedstawiono wszystkich medalistów igrzysk olimpijskich w tenisie ziemnym w grze podwójnej mężczyzn w latach 1896–1924 i 1988–2024.\nGra podwójna kobiet.\nW poniższej tabeli przedstawiono wszystkie medalistki igrzysk olimpijskich w tenisie ziemnym w grze podwójnej kobiet w latach 1920–1924 i 1988–2024.\nGra mieszana.\nW poniższej tabeli przedstawiono wszystkich medalistów igrzysk olimpijskich w tenisie ziemnym w grze mieszanej w latach 1900, 1912–1924 i 2012–2024.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4854426", "fragment_id": "275891/1", "subtitle": "", "title": "Medaliści igrzysk olimpijskich w tenisie ziemnym", "parentId": 4854426.0, "start_index": 1646.0, "document_id": "275891", "source": "wikipedia", "score": 0.34756606817245483}, "uuid": "93a9325e-97b3-4b87-8d5a-35e92e0dd3ae"}, {"page_content": "Rok 2009 rozpoczęła od finału w Sydney i w Melbourne (drugi finał wielkoszlemowy). W walce o puchar imienia Daphne Akhurst została znokautowana przez Serenę Williams wynikiem 0:6, 3:6. 20 kwietnia, po osiągnięciu ćwierćfinału w Indian Wells i drugiej rundy w Miami awansowała na pozycję liderki światowych notowań. Wyrównała tym samym wynik swojego brata Marata, który w 2000 roku przewodził klasyfikacji mężczyzn ATP. Jest to pierwszy przypadek w dziejach, by na fotelu liderów zasiadali brat i siostra (inne rodzeństwa, które tego dokonały to siostry Serena Williams i Venus Williams oraz bracia Bob Bryan i Mike Bryan). Rosjanka odnotowała imponującą serię na kortach ziemnych – w Stuttgarcie była w finale, ale okazała się najlepsza w Rzymie i Madrycie. Ponownie doszła do finału French Open, ale tam górą była jej rodaczka Kuzniecowa. Wielokrotnie zarzucano Safinie, że zajmuje pierwsze miejsce w rankingu WTA, nie mając na koncie mistrzostwa wielkoszlemowego. W obronie tenisistki wystąpił między innymi jej brat.\nW lipcu po raz pierwszy doszła do półfinału Wimbledonu, zatrzymana przez Venus Williams. Tydzień później zwyciężyła w niewielkich zawodach w Portorožu. W sierpniu została wicemistrzynią w Cincinnati, eliminując w ćwierćfinale powracającą po urlopie macierzyńskim Kim Clijsters (która trzy tygodnie później wygrała US Open). zakwalifikowała się do Mistrzostw WTA, ale wycofała się po rozegraniu dwóch gemów z Jeleną Janković z powodu kontuzji pleców; w efekcie straciła przewodnictwo w światowej klasyfikacji na rzecz Sereny Williams (po 26 tygodniach na pierwszym miejscu) i później go nie odzyskała.\nOd roku 2010.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=449911", "fragment_id": "1571046/5", "subtitle": "", "title": "Dinara Safina", "parentId": 449911.0, "start_index": 6806.0, "document_id": "1571046", "source": "wikipedia", "score": 0.08554596453905106}, "uuid": "f7aaf009-6002-4b3e-b1a5-bdedef7ccb41"}]}
{"id": "q_295", "question": "Ile państw podpisało układ monachijski?", "answer": [{"page_content": "30 września 1938 roku Francja, Wielka Brytania, Niemcy i Włochy podpisały Układ Monachijski. Konferencja dotyczyła sprawy Niemców sudeckich, którzy od zakończenia I wojny światowej mieszkali na obszarze nowo utworzonej Pierwszej Republiki Czechosłowackiej. W 1921 r. mieszkało tam 3 218 000 Niemców, którzy stanowili 23,6% ludności państwa. Zachodnie mocarstwa zgodziły się na włączenie do Niemiec Kraju Sudetów. Przypieczętowały tym samym los Czechosłowacji, której przedstawiciele nie zostali zaproszeni do rozmów. Po podpisaniu paktu kanclerz rzeszy Adolf Hitler powiedział: \"Jestem bardzo wdzięczny panu Chamberlain za wszelkie wysiłki. Zapewniam go, że niemiecki naród nie ma innego celu jak tylko pokój. Dalej podkreśliłem i powtarzałem, że rozwiązanie tej sprawy przez Niemcy oznacza, że w Europie nie będzie już terytorialnych problemów\". Sytuację Czechosłowacji po Układzie Monachijskim wykorzystały sąsiednie państwa - Polska i Węgry. Polska wystosowała ultimatum pod adresem Pragi, żądając włączenia Zaolzia do II RP. 1 października ultimatum zostało zaakceptowane przez stronę Czechosłowacką. Wówczas rząd polski zdecydował o wkroczeniu na Zaolzie, do którego od dawna Polska rościła pretensje (Region ten zamieszkany był w większości przez Polaków). 2 października 1938 roku Zaolzie zostało włączone do Polski po zajęciu przez wojska dowodzone przez gen. dywizji Władysława Bortnowskiego. 2 listopada tegoż roku odbył się natomiast Pierwszy Arbitraż Wiedeński, w wyniku którego do Węgier została włączona południowa Słowacja. Polski Minister spraw zagranicznych Józef Beck został poinformowany o Niemieckich zamiarach względem Austrii i Czechoslowacji w trakcie jego pobytu w Berlinie w dniach 13-14 Stycznia 1938. W trakcie wizyty Hermana Göringa w Polsce 23 Lutego Beck poinformował go o tym że Polska zainteresowana jest , pewnym regionem \" Czechosłowacji i , sposobem ewentualnego załatwienia zagadnień Czeskich\". W następnych Miesiącach dyplomacja Polska i Niemiecka wymieniały się wzajemnie informacjami w kwestii Czechosłowackiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5606915", "fragment_id": "1251594/1", "subtitle": "", "title": "Rozbiór Czechosłowacji", "parentId": 5606915.0, "start_index": 855.0, "document_id": "1251594", "source": "wikipedia", "score": 0.37150782346725464}, "uuid": "ba367035-977a-4fd8-b100-41536d316d13"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nUkład monachijski (dyktat monachijski) – porozumienie zawarte podczas konferencji w Monachium w dniach 29–30 września 1938 dotyczące przyłączenia części terytoriów Czechosłowacji do Rzeszy Niemieckiej. Został zawarty pomiędzy Niemcami, Włochami, Wielką Brytanią i Francją, przy nieobecności Czechosłowacji, pomimo że jej terytorium państwowe i suwerenność nad nim były przedmiotem konferencji.\nPrzyczyny zwołania konferencji.\nKonferencja dotyczyła sprawy Niemców sudeckich, którzy od zakończenia I wojny światowej mieszkali na obszarze nowo utworzonej Pierwszej Republiki Czechosłowackiej. W 1921 r. mieszkało tam 3 218 000 Niemców, którzy stanowili 23,6% ludności państwa. W 1930 r. na terenie Czechosłowacji mieszkało 3 231 688 Niemców. Ich odsetek spadł do 22,3% ludności państwa.\nKraj Sudetów, obszar pogranicza ciągnącego się wzdłuż granic z Niemcami i Federalnym Państwem Austriackim, zamieszkany był w 85% przez ludność niemiecką, a równocześnie stanowił 40% potencjału ekonomicznego Czechosłowacji i – ze względu na ukształtowanie powierzchni oraz istniejące umocnienia – był dogodną linią obrony tego kraju w razie niemieckiej agresji. Przywódca Partii Sudeckoniemieckiej Konrad Henlein domagał się w imieniu Sudetoniemców przyłączenia Kraju Sudetów do Rzeszy Niemieckiej.\nWódz i kanclerz Niemiec Adolf Hitler prowadził politykę ekspansji terytorialnej. Pozostałe mocarstwa zachodnioeuropejskie – Francja i Wielka Brytania – preferowały politykę ustępstw wobec Hitlera, aby przede wszystkim nie dopuścić do wybuchu nowej wojny. Ponadto do tej pory uważały, że o wiele większym zagrożeniem dla zachodniej Europy był sowiecki komunizm, dlatego wolały nie osłabiać Niemiec, ponieważ w ich pojęciu jedynie one mogły być zaporą przed ZSRR.\n \"Osobny artykuł: Powstanie Niemców sudeckich.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1275658", "fragment_id": "1138380/0", "subtitle": "", "title": "Układ monachijski", "parentId": 1275658.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1138380", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "cbb3a132-8f7d-4bae-ba59-bf5c0d8bedc8"}, {"page_content": "21 września rozpoczęto koncentrację polskich oddziałów w pobliżu granicy na Śląsku Cieszyńskim. Władze wojewódzkie w Katowicach organizowały szpitale i punkty opatrunkowe na wypadek potencjalnych starć. Utworzono Legion Zaolziański, który prowadził działania dywersyjne po czeskiej stronie granicy. Polska, choć formalnie nie zawarła porozumienia z III Rzeszą, stawała się jej nieformalnym sojusznikiem. 25 września pojawiło się widmo wojny między III Rzeszą a Czechosłowacją. Polska również przygotowywała się do działań zbrojnych, choć żaden z polskich polityków nie zamierzał sprzymierzać się z Niemcami przeciwko Francji i Wielkiej Brytanii.\nNaciski na Czechosłowację.\n \"Osobny artykuł: Układ monachijski.\"\nW obliczu kryzysu Benito Mussolini zaproponował mediacje i zorganizowanie konferencji czterech mocarstw. 29 września 1938 roku w Monachium odbyło się spotkanie przedstawicieli Niemiec, Wielkiej Brytanii, Francji i Włoch, którego celem było rozwiązanie kryzysu sudeckiego, choć w istocie stała się międzynarodowym spiskiem reakcyjnych sił przeciwko Czechosłowacji. Na spotkaniu pojawili się Neville Chamberlain, Edouard Daladier, Adolf Hitler i Benito Mussolini. Co istotne, do udziału w negocjacjach nie została zaproszona Czechosłowacja. Takie podejście skomentował premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain, uznając układ monachijski za „pokój dla naszych czasów”. Ostatecznie cztery państwa zadecydowały o przekazaniu III Rzeszy spornych terytoriów należących do Czechosłowacji, tak zwany &lt; lang=\"de\"&gt;Sudetenland&lt;/&gt;, czyli pas ziemi wzdłuż granicy czesko-niemieckiej, zamieszkany w większości przez ludność niemiecką. Konrad Henlein, awansowany do rangi SS-Obergruppenführera, został mianowany namiestnikiem Rzeszy w nowo utworzonym okręgu Sudetenland. Rząd Czechosłowacji zaakceptował te warunki 30 września.,", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5788283", "fragment_id": "1250065/9", "subtitle": "", "title": "Kryzys sudecki", "source": "wikipedia", "start_index": 13715.0, "document_id": "1250065", "parentId": 5788283.0, "score": 0.06465616822242737}, "uuid": "9001a850-c78a-4604-9417-05db99ceaec3"}, {"page_content": "W wyniku układu monachijskiego przyłączono do III Rzeszy 28 943 km² wykrojone z Czech, Moraw i Śląska, co stanowiło niemal 40% ich powierzchni. Zamieszkiwało tam 2 819 000 Niemców i 727 000 Czechów. Na terenie Czechosłowacji pozostało ok. 360 000 Niemców, z tego 156 000 na Słowacji i Rusi Zakarpackiej, 189 000 na obszarze wysp językowych wokół Igławy, Brna i Ołomuńca i 13 000 żyjących w rozproszeniu. Niemcom tym III Rzesza zakazała korzystania z prawa opcji. Granicę czechosłowacko-niemiecką III Rzesza wytyczyła arbitralnie i z tego względu Hitler zrezygnował z przeprowadzenia plebiscytu. Konsekwencją układu monachijskiego było powstanie federacyjnej Czecho-Słowacji. 7 października 1938 Hitler przeprowadził wizytację zdobytych terenów. Przyjechał pociągiem do położonego tuż przy dawnej granicy czechosłowackiej Prudnika, następnie odwiedził Město Albrechtice, Karniów, Bruntál i Zlaté Hory.\nRządy brytyjski i francuski, milcząco przyznając sprzeczność z prawem międzynarodowym swej zgody na aneksję Kraju Sudetów, zaniechały – wbrew warunkom stawianym przez traktat wersalski w art. 18 – rejestracji układu w Sekretariacie Ligi Narodów, co oznaczało, iż \"de iure\" nie nabrał on mocy. Przed upływem 6 miesięcy od podpisania układu Hitler (wbrew oświadczeniu jakoby \"wszystkie roszczenia Rzeszy zostały zaspokojone\") demonstracyjnie złamał go przeprowadzając w połowie marca 1939 okupację reszty Czecho-Słowacji, tworząc Protektorat Czech i Moraw i formalnie suwerenną, a \"de facto\" wasalną Słowację. Posunięcie to, wraz z przyłączeniem Kłajpedy (koniec marca 1939), zmusiło Londyn do spóźnionego porzucenia polityki ustępstw i ogłoszenia gwarancji dla Polski i innych krajów w razie zaatakowania ich przez Rzeszę.Po 1945 r. układ monachijski został uznany przez państwa koalicji antyhitlerowskiej i NRD za nielegalny. Również Układ CSRS-RFN z 1973 r. uznał go za nieważny z powodu zawarcia pod groźbą użycia siły.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1275658", "fragment_id": "1138380/4", "subtitle": "", "title": "Układ monachijski", "parentId": 1275658.0, "start_index": 5861.0, "document_id": "1138380", "source": "wikipedia", "score": 0.44402551651000977}, "uuid": "389ad7fc-09f6-462f-953f-5f2b25a63368"}, {"page_content": ". Za głosowało dwadzieścia pięć państw, przeciw trzynaście, a wstrzymało się od głosu siedemnaście.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1163572", "fragment_id": "1377889/14", "subtitle": "", "title": "Wojna domowa w Palestynie", "source": "wikipedia", "start_index": 18629.0, "document_id": "1377889", "parentId": 1163572.0, "score": 0.13102199137210846}, "uuid": "f554bc79-99f3-46ff-8c36-b68cc6dfda7e"}, {"page_content": "Kolejny układ podpisany na tej konferencji 6 lutego 1922 roku, tzw. „układ dziewięciu” (\"Nine Power Treaty\"), podkreślał utrzymanie amerykańskiej polityki „otwartych drzwi”, tj. jednakowych praw ekspansji gospodarczej w Chinach, przy zapewnieniu suwerenności, niezawisłości i nienaruszalności ich terytorium. Pod układem tym podpisało się dziewięć państw: oprócz wymienionej wyżej piątki, także Chiny, Belgia, Holandia i Portugalia. Wykluczona została dalsza ekspansja kolonialna w Chinach, a na skutek traktatu Japonia zwróciła Chinom półwysep Szantung, okupowany od 1914 roku. Układ ten został mimo to w przyszłości złamany przez Japonię.\nInne układy dotyczyły spraw związanych z sytuacją na Oceanie Spokojnym. Mocarstwa mające tam posiadłości udzieliły sobie w tzw. „układzie czterech” dla nich wzajemnej gwarancji i przyobiecały sobie konsultacje w razie ich zagrożenia przez jakieś inne państwo (układ został podpisany przez USA, Wielką Brytanię, Japonię i Francję). Ponadto, w 19. artykule traktatu waszyngtońskiego USA, Wielka Brytania i Japonia uznały \"status quo\" części swoich baz na Pacyfiku i zobowiązały się nie rozbudowywać na nich fortyfikacji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=722831", "fragment_id": "852288/3", "subtitle": "", "title": "Konferencja waszyngtońska", "document_id": "852288", "start_index": 3684.0, "parentId": 722831.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14267973601818085}, "uuid": "ecdf63c7-cdf6-4ed4-9e85-bebb40301a39"}, {"page_content": "Sprzeciw wobec postanowień traktatu wersalskiego wśród Niemców stanowił jedno ze źródeł popularności NSDAP, która w efekcie doprowadziła do objęcia władzy przez Adolfa Hitlera. Wszystkie niemieckie partie polityczne (od DNVP i NSDAP poprzez SPD do KPD) opowiadały się za rewizją traktatu wersalskiego, w szczególności postanowień dotyczących granicy niemiecko-polskiej, żądając przywrócenia granicy Cesarstwa Niemieckiego z 1914 r. – przyłączenia do Niemiec należących zgodnie z traktatem do Rzeczypospolitej terytoriów Pomorza Nadwiślańskiego, Górnego Śląska i Wielkopolski z Poznaniem.\nW okresie Republiki Weimarskiej Gustav Stresemann poprzez zbliżenie z Wielką Brytanią, Francją i Włochami, sfinalizowane w traktatach lokarneńskich, próbował uzyskać zgodę mocarstw na rewizję granicy wschodniej Niemiec ustalonej traktatem wersalskim i skrócenie okresu pobytu wojsk okupacyjnych aliantów w Nadrenii.\nIII Rzesza odrzuciła ograniczenia traktatu w zakresie ograniczenia liczebności Reichswehry i zakazu powszechnej służby wojskowej w roku 1935, złamała postanowienia co do demilitaryzacji Nadrenii w marcu 1936, postanowienia co do granicy niemiecko-austriackiej i zakazu Anschlussu Austrii w marcu 1938.\nUkład monachijski z września 1938 za zgodą czterech mocarstw (Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec i Włoch) dokonał rewizji granic Niemiec z Czechosłowacją, przyznając jednocześnie czterostronne gwarancje dla nowych granic Czechosłowacji i jej istnienia.\n \"Osobny artykuł: Układ monachijski.\"\n15 marca 1939 III Rzesza poprzez utworzenie Protektoratu Czech i Moraw, zgodę na secesję Słowacji i aneksję Ukrainy Karpackiej przez Węgry unieważniła jednostronnie układ monachijski. Równolegle nastąpiła aneksja okręgu Kłajpedy przez Niemcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15763", "fragment_id": "175895/5", "subtitle": "", "title": "Traktat wersalski", "parentId": 15763.0, "start_index": 8148.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175895", "score": 0.08507353812456131}, "uuid": "901d2415-70a7-4a5d-a496-65aed5b12ddf"}, {"page_content": "Układ CSRS-RFN – układ między Czechosłowacką Republiką Socjalistyczną a Republiką Federalną Niemiec o wzajemnych stosunkach, podpisany 11 grudnia 1973 w Pradze, wszedł w życie 19 lutego 1974.\nBył ostatnim z układów normalizacyjnych, które państwa Europy Wschodniej w pierwszej połowie lat 70. podpisały z RFN. Uregulował między CSRS a RFN kwestie obywatelstwa, odszkodowań i ścigania zbrodni wojennych. W sprawie wspólnej granicy oba państwa potwierdziły jej nienaruszalność i oświadczyły, że nie wnoszą wobec siebie żadnych roszczeń terytorialnych zarówno teraz, jak i w przyszłości. Układ unieważnił prawne i polityczne skutki układu monachijskiego z 30 września 1938.\nPotwierdzony przez układ podpisany w Pradze z 27 lutego 1992 r.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=538133", "fragment_id": "1542528/0", "subtitle": "", "title": "Układ CSRS-RFN", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 538133.0, "document_id": "1542528", "score": 0.531932532787323}, "uuid": "25d39bbc-5bff-4aa7-a9f8-2bddf0a9519e"}, {"page_content": "Stanowisko rządu Rząd Eduarda Daladiera w sprawach międzynarodowych, którego symbolem w opinii międzynarodowej było podpisanie 1938 układu monachijskiego, wynikało z generalnych założeń francuskiej polityki zagranicznej lat 30. Dla zapewnienia swego bezpieczeństwa Francja dążyła do łagodzenia napięć w Europie przez politykę ugody i ustępstw wobec Niemiec. W 1932 zrezygnowano z reparacji, trzy lata później Francja wyraziła zgodę na niemieckie równouprawnienie w sferze zbrojeń 1935 i w 1936 na remilitaryzację Nadrenii. 2 maja 1935 Francja podpisała porozumienie z ZSRR po nieudanych próbach utworzenia paktu wschodniego układ o wzajemnej pomocy z ZSRR. W latach 1936–1938 Francja prowadziła politykę neutralności i nieinterwencji wobec wojny domowej w Hiszpanii, oraz wyraziła zgodę na Anschluss Austrii 12 marca 1938, układ w Monachium we wrześniu 1938. Ostatnimi aktami francuskiej polityki nieinterwencji była akceptacja zaboru Sudetów i od 15 marca 1939 okupacja sprzymierzonej z Francją Czechosłowacji. Próba porozumienia się Francji i Wielkiej Brytanii z ZSRR latem 1939, w celu przeciwstawienia się Niemcom, zakończyła się niepowodzeniem, ponieważ osiągnięte jednocześnie uzgodnienia między Berlinem i Moskwą, zwieńczone paktem Ribbentrop-Mołotow 23 sierpnia 1939, przesądziły już o wybuchu II wojny światowej.\nII wojna światowa.\n \"Osobny artykuł: II wojna światowa.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30378", "fragment_id": "172355/43", "subtitle": "", "title": "Historia Francji", "document_id": "172355", "start_index": 62162.0, "parentId": 30378.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07013048976659775}, "uuid": "440c5dd1-74a0-4909-9c65-762355cf3372"}, {"page_content": "Państwa te nie zostały wykluczone ze współpracy międzynarodowej w dziedzinie nuklearnej, a wręcz w stosunku do stron układu w pewnych aspektach są w korzystniejszym położeniu, ponieważ nie mają obowiązku poddania się tak dużej kontroli międzynarodowej.\nW związku z dyskutowaną na forum ONZ koncepcją stref bezatomowych art. VII Układu gwarantuje, iż żadne z postanowień układu nie narusza prawa jakiejkolwiek grupy państw do zawierania regionalnych układów mających na celu zapewnienie całkowitej nieobecności broni jądrowej na ich terytoriach. Jedynymi państwami, które nie podpisały układu są Izrael, Indie, Pakistan i Sudan Południowy. Korea Północna, która przystąpiła do traktatu w 1985 roku, w kwietniu 2003 roku jednostronnie się z niego wycofała.\nKonsekwencje podpisania układu.\nProcedura inicjowania i akceptacji poprawek do układu wymaga zwołania konferencji (gdy zażąda tego przynajmniej jedna trzecia powiadomionych wcześniej o takiej propozycji stron), gdzie poprawki przyjmowane są większością głosów, w której dodatkowo znajdą się dysponariusze broni jądrowej i członkowie Rady Gubernatorów IAEA. Poprawka obowiązuje tylko stronę, która się na nią zgodziła. W kwestii implementacji traktat nie zawiera zbyt wielu postanowień – przewiduje konferencje przeglądowe odbywające się co 5 lat. Pierwsza z nich miała miejsce w 1975 roku. Wielu krytyków zarzuca twórcom to, że nie umieszczono ścisłej definicji broni nuklearnej ani nuklearnego materiału wybuchowego.\nZdaniem niektórych krajów[] zasada nieproliferacji służy utrzymaniu hegemonii Zachodu.\nNaruszanie postanowień.\nGłówne założenia Układu dają pewną ochronę przed rozprzestrzenianiem się broni jądrowej, jednak mankamentem jest brak mechanizmów jego egzekwowania oraz brak woli politycznej mocarstw na samoograniczenie własnego potencjału nuklearnego. Niestety można znaleźć przykłady starania się o potajemne uzyskanie broni jądrowej przez sygnatariuszy (Koreę Północną).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2754827", "fragment_id": "1610940/7", "subtitle": "", "title": "Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej", "document_id": "1610940", "start_index": 10939.0, "parentId": 2754827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14822934567928314}, "uuid": "889f99bd-1b3e-4459-94e8-9b9090dead37"}]}
{"id": "q_296", "question": "Jak nazywa się muzeum, w którym znajduje się obraz Leonarda da Vinci „Mona Lisa”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy muzeum. Zobacz też: Pałac Luwr – dawna rezydencja królewska w Paryżu.\nLuwr (fr. \"Louvre\", \"Musée du Louvre\" []) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. \nJedno z największych muzeów na świecie, jest też najczęściej odwiedzaną placówką tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych stolicy Francji. Luwr położony jest między rue de Rivoli i prawym brzegiem Sekwany oraz ogrodami Tuileries i Rue du Louvre w obrębie 1. dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60 600 m² mieszczą się zbiory liczące około 350 000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie, takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Wenus z Milo, Mona Lisa Leonarda da Vinci.\nWiadomości wstępne.\nMuzeum znajduje się w Pałacu Luwru (Palais du Louvre) znanym już w średniowieczu. U schyłku XII wieku król Filip II August wzniósł w tym miejscu zamek warowny. W drugiej połowie XIV wieku Karol V Mądry uczynił z zamku rezydencję królewską. W XVI wieku Franciszek I zamienił tę budowlę w monumentalny renesansowy pałac. Autorem barokowej przebudowy pałacu był Jacques Lemercier. W 1672 Ludwik XIV przeprowadził się do Wersalu, natomiast w Luwrze zostawił bogatą kolekcję dzieł sztuki antycznej. W 1692 gmach został siedzibą \"Académie des Inscriptions et Belles Lettres\" oraz \"Académie Royale de Peinture et de Sculpture\", w roku 1699 Akademia zorganizowała pierwszy Salon wystawowy. Podczas rewolucji francuskiej 8 września 1793 r. Konwent Narodowy wydał dekret o zamienieniu pałacu w muzeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67975", "fragment_id": "651008/0", "subtitle": "", "title": "Luwr", "document_id": "651008", "start_index": 1.0, "parentId": 67975.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09444954991340637}, "uuid": "a6838344-fd4b-48c8-99c1-02b062780656"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu. Zobacz też: \"Mona Lisa (film)\" i Gioconda (opera).\nMona Lisa (wł. \"Gioconda\") – obraz olejny namalowany na topolowej desce przez Leonarda da Vinci, artystę włoskiego renesansu. Jego nazwa pochodzi od słowa \"mona,\" które w dialekcie toskańskim jest skrótem od tytułu \"ma donna\" („moja pani”), oraz imienia domniemanego tematu portretu. We wł. i hiszp. znany jest jako \"La Gioconda,\" a we fr. \"La Joconde\" – od nazwy rodu kupca, który zamówił to dzieło.\nObraz powstał w latach 1503–1507; obecnie znajduje się w paryskim Luwrze jako własność rządu Francji. Dzieło trafiło do stałej ekspozycji do Luwru w 1797.\nJest to jeden z najsłynniejszych i najbardziej cenionych obrazów z czasów renesansu. Jego wartość jest trudna do oszacowania. Podczas przenosin na tymczasową wystawę w Waszyngtonie w 1962 obraz został ubezpieczony na rekordową jak dotąd kwotę 100 milionów USD, co uwzględniając wysokość inflacji i wartość dolara w 2024 przekłada się na poziom około 1 miliarda USD.\nProweniencja.\nObraz został zamówiony przez florenckiego kupca, bławatnika Francesca Gioconda (stąd tytuł \"La Gioconda\"). Giocondo z nieznanych powodów nie został właścicielem portretu, a malarz swoje dzieło do końca życia woził ze sobą. Jerzy Cepik w swojej powieści biograficznej utrzymuje, że da Vinci wymógł na kupcu zgodę na namalowanie portretu jego żony, a po jego namalowaniu odmówił sprzedania go. Fakt, że to da Vinci sam chciał namalować portret żony mało wpływowego kupca może tłumaczyć brak jakichkolwiek dokumentów, w których rzekomy zleceniodawca skarży się na niewypełnienie zlecenia przez mistrza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207041", "fragment_id": "1426797/0", "subtitle": "", "title": "Mona Lisa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1426797", "parentId": 207041.0, "score": 0.7134189605712891}, "uuid": "5709be4f-d54b-4715-84b0-123aa053fb23"}, {"page_content": "W 2006 roku, historyk sztuki Giuseppe Pallanti w książce \"Mona Lisa Revealed\" potwierdził tezę Vasariego, opierając się na gruntownych studiach nad źródłami, jakie stanowiły dla niego zbiory dokumentów z epoki, zachowane w Archiwum Państwowym we Florencji. Pallanti w swojej pracy zapewnia, że ma wystarczające podstawy, aby potwierdzić istnienie Lisy Gherardini oraz jej związek z obrazem. Debatę wydaje się zamykać książka wydana w 2012 roku przez muzeum Luwr pt. \"Leonardo Da Vinci at the Louvre\", w której autorzy twierdzą, że odkryte w ciągu ostatnich lat dokumenty potwierdzają, że postać na obrazie to Lisa Gherardini. Jednym z tych dokumentów była odręczna notatka Agostina Vespuciego sporządzona na marginesie tomu \"Epistiutale ad familiares\" autorstwa Cycerona. Zapis datowany na 3 października 1503 roku informował, iż Leonardo pracuje nad portretem Lisy del Giocondo.\nWe wrześniu 2006 francuscy i kanadyjscy naukowcy ogłosili, że Mona Lisa podczas pozowania mistrzowi była w ciąży lub zaraz po porodzie. „Dzięki najnowszej technologii odkryliśmy, że Mona Lisa okrywała suknię specjalnym woalem z gazy, jaki niegdyś nosiły kobiety w ciąży lub zaraz po porodzie” – stwierdził jeden z badaczy, Michel Menu.\nZagadka uśmiechu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207041", "fragment_id": "1426797/5", "subtitle": "", "title": "Mona Lisa", "parentId": 207041.0, "start_index": 7895.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1426797", "score": 0.4524434804916382}, "uuid": "72b204a3-c22b-40fa-91b1-166c6f30f852"}, {"page_content": "\"Mona Lisa\" wielokrotnie była tematem malarzy, innych artystów, programów satyrycznych i satyryków. Jej satyryczna wersja po raz pierwszy pojawiła się w 1887 roku, ukazano ją na rysunku ilustratora Sapecka, Eugène Bataille, z fajką w ustach. Jej wizerunek parodiowali Salvador Dalí, Fernand Léger, Maria Sol Escobar, Robert Rauschenberg Peter Max. Marcel Duchamp w 1919 roku ukazał ją na pocztówce z brodą i wąsami oraz z napisem \"L.H.O.O.Q\", czyli \"Elle a choud au cul\" (\"Ona ma gorący tyłek\", \"Gorąca dupa\") a Andy Warhol przedstawiał ją na swoich licznych serigrafiach pt. \"Trzydzieści to lepiej niż jedna\". \"Mona Lisa\" była tematem dla wielu wokalistów: śpiewał o niej Nat King Cole (\"Mona Lisa\"), Bob Dylan (\"Vision of Johanna\"), Elton John, Willie Nelson, Jimmy Clanton, Britney Spears czy Slick Rick. Była motywem w licznych powieściach literackich oraz filmowych: w \"Star Treku\", w \"Doktorze Who\", czy w \"Uśmiechu Mony Lisy\" z Julią Roberts w roli głównej, jak i w animowanej wersji \"Giocondy\" Terry’ego Gilliama w czołówce Latającego Cyrku Monty Pythona.\nKopia z Prado.\nW styczniu 2012 roku muzeum Prado w Madrycie (Hiszpania) ogłosiło, że posiada niemal w pełni odrestaurowaną kopię obrazu, prawdopodobnie namalowaną przez ucznia Leonarda da Vinci pod okiem samego mistrza, w czasie gdy tworzył on Monę Lisę.\nKopia ukazuje jak mógł wyglądać oryginalny obraz w tamtych czasach, ponieważ przez wieki werniks, którym jest pokryty oryginalny obraz, zżółkł i popękał ze starości.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207041", "fragment_id": "1426797/9", "subtitle": "", "title": "Mona Lisa", "document_id": "1426797", "start_index": 13729.0, "source": "wikipedia", "parentId": 207041.0, "score": 0.2460620403289795}, "uuid": "7c7298c9-1389-4368-9314-458668d11da9"}, {"page_content": "Dama z gronostajem (również \"Portret Cecylii Gallerani\", \"Portret damy z gronostajem\", w Polsce obraz znany także pod tytułami \"Dama z łasiczką\", \"Dama z łasicą\") – obraz olejny namalowany przez Leonarda da Vinci około 1489–1490 roku w Mediolanie. Znajduje się w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, od 29 grudnia 2016 roku należy on do Skarbu Państwa.\nOpis obrazu.\nNa portrecie została uwieczniona Cecylia Gallerani, kochanka księcia Ludwika Sforzy. Ojciec Cecylii był dyplomatą. Cecylia odebrała solidne wykształcenie: pisała wiersze, biegle posługiwała się łaciną, wspierała pisarzy. W 1483 roku został zaaranżowany kontrakt małżeński pomiędzy nią a Giovannim Stefanem Viscontim. Został on unieważniony cztery lata później. Prawdopodobnie w tym samym czasie Ludwik Sforza nawiązał romans z Cecylią.\nW przeciwieństwie do innych portretów powstających w tym czasie, \"Dama z gronostajem\" jest obrazem dynamicznym. Sylwetkę Cecylii ustawiono ukośnie do płaszczyzny obrazu. Modelka została ukazana w ujęciu trzy czwarte. Jej tułów jest skierowany w lewą stronę. Spogląda w prawo, jakby zwracała na coś lub kogoś uwagę. Ma drobne usta. Na jej twarzy można dostrzec tajemniczy uśmiech. Jej nadgarstek jest lekko zgięty. Historyk sztuki Antonina Vallentin porównując uśmiech Cecylii z uśmiechem Lisy Gherardini na obrazie \"Mona Lisa\" stwierdziła, że Cecylia jest młodszą siostrą Lisy, która za wcześnie straciła dzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170281", "fragment_id": "4504/0", "subtitle": "", "title": "Dama z gronostajem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "4504", "parentId": 170281.0, "score": 0.15715840458869934}, "uuid": "0e6d3f61-25dc-4e26-86d7-a8f3cb979f4b"}, {"page_content": "Najpopularniejszym obrazem Leonarda da Vinci jest \"Mona Lisa\", która doczekała się wielu nawiązań w kulturze masowej. Obraz powstał w latach 1503–1506 na zamówienie florenckiego kupca Francesca del Giocondo, przedstawia żonę kupca Lisę. Zainteresowanie obrazem wzbudzają: obraz sam w sobie, bohaterka obrazu, autor, okoliczności powstania i popularność obrazu w przestrzeni symbolicznej. \"Mona Lisa\" stała się popularna po rewolucji francuskiej, gdy zbiory królewskie przeniesiono do Luwru. O wiele większą popularnością cieszy się nie obraz sam w sobie, a postać Giocondy, postrzegana jako jeden z wielkich fantazmatów renesansu. Bardzo duże zainteresowanie wzbudza uśmiech Giocondy, określany jako tajemniczy. Pod koniec XIX wieku postrzegano Giocondę jako kobietę demoniczną, uwodzicielską i niszczycielską jednocześnie. Na przełomie XIX i XX wieku dominował pogląd, że obraz przedstawia postać, gdzie scalono pierwiastek męski i żeński. Za sprawą poglądów Sigmunda Freuda zasugerowano, że obraz jest komentarzem Leonarda wobec jego orientacji homoseksualnej. Według niektórych domysłów obraz ten ma być autoportretem Leonarda. 21 sierpnia 1911 roku obraz został skradziony przez włoskiego malarza pokojowego Vincenzo Perugię. Obraz odnalazł się pod koniec 1913 roku, do Luwru wrócił wiosną następnego roku. Na miejscu skradzionego obrazu wisiał obraz Camille’a Corota pt. \"Kobieta z perłą\". Według innego źródła w muzeum pozostawiono puste miejsce, które było oglądane przez zainteresowanych paryżan. Portret przedstawiający Berthe Goldschmidt przypomina \"Mona Lisę\" i prawdopodobnie jest hołdem złożonym Leonardowi. Po odnalezieniu obrazu wzrósł popyt na jego reprodukcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=764160", "fragment_id": "834815/4", "subtitle": "", "title": "Leonardo da Vinci w kulturze", "document_id": "834815", "start_index": 6382.0, "parentId": 764160.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7814109921455383}, "uuid": "1feb3f5c-0ed5-40b7-84cb-acfb62f02f94"}, {"page_content": "W 1902 roku obraz zakupiła hrabina de Béhague. Kolejnymi właścicielami byli siostrzeniec hrabiny i jego syn, markiz Jean Louis de Ganay. W 1958 roku obraz na aukcji w domu aukcyjnym Sotheby’s nabył sir Francis Cook, który zapłacił za niego niecałe 100 dolarów.\nOd 2005 roku obraz był własnością marszanda Roberta Simona z Nowego Jorku. Obraz kupił za 10 tys. dolarów. Później obraz nabył Szwajcar Yves Bouvier za niecałe 80 milionów dolarów. Następnie Szwajcar sprzedał dzieło Rosjaninowi Dmitrijowi Rybołowlewowi za 127 milionów dolarów. 15 listopada 2017 roku obraz został wystawiony na aukcji przez ówczesnego właściciela, rosyjskiego miliardera, w nowojorskim domu aukcyjnym Christie’s. Został sprzedany za kwotę 400 mln dolarów (razem z premią dla sprzedającego w wysokości 50,3 mln dolarów), co czyni \"Zbawiciela świata\" dziełem sztuki sprzedanym za największą sumę w historii.\nPrzez długi czas uważano, że obraz jest kopią pracy namalowanej przez Giovanniego Boltraffia, jednego z uczniów Leonarda. Podczas prac przygotowawczych do uruchomienia monograficznej wystawy prac Leonarda w National Portrait Gallery w Londynie organizatorzy zwrócili się do czterech włoskich specjalistów od malarstwa Leonarda da Vinci o ekspertyzę dotyczącą autorstwa pracy. Po odrestaurowaniu, usunięciu przeróbek i oczyszczeniu obrazu w lipcu 2011 roku ogłoszono, że obraz bezsprzecznie jest autorstwa Leonarda da Vinci, co spowodowało wzrost jego wartości do 120 milionów funtów. W 2021 roku kuratorzy muzeum Prado orzekli, że obraz nie został namalowany przez Leonarda.\nPo raz pierwszy obraz został wystawiony w okresie od 9 listopada 2011 do 5 lutego 2012 roku w ramach wystawy \"Leonardo da Vinci – malarz na dworze mediolańskim\" w London National Gallery.\nObecnie obraz należy do księcia koronnego Arabii Saudyjskiej Muhammada ibn Salmana.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2342647", "fragment_id": "547912/1", "subtitle": "", "title": "Zbawiciel świata", "document_id": "547912", "start_index": 1555.0, "parentId": 2342647.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11960865557193756}, "uuid": "17b5a629-d102-424a-8c3e-6fef64e8302a"}, {"page_content": "Mona Lisa z Isleworth – obraz będący być może pierwszą wersją portretu Mona Lisy. Jego powstanie datuje się na przełom XV i XVI wieku i choć nie jest to pewne, przypuszcza się, że jego autorem mógł być Leonardo da Vinci. \nHistoria.\nW 1913 roku angielski kolekcjoner sztuki, Hugh Blaker odkrył w miejscowości Bath na południowym zachodzie Anglii obraz łudząco przypominający słynną Mona Lisę. Znajdował się on w domu pewnego arystokraty, którego rodzina była w jego posiadaniu od prawie stu lat. Blaker doszedł do wniosku, że Leonardo da Vinci musiał namalować dwa portrety Lisy Gherardini; jeden znajdował się w Luwrze, a drugi szerzej nieznany pozostawał w Bath. Odkupił więc obraz i zabrał go do swojego domu w Isleworth na przedmieściach Londynu, skąd wzięła się jego obecna nazwa.\nWedług biografa da Vinci, Giorgio Vasariego Leonardo rozpoczął malowanie Mona Lisy w 1503 roku, ale nigdy jej nie ukończył. Jednakże w pełni gotowy obraz pojawił się w 1517 roku, niedługo przed śmiercią artysty. Jest prawie pewne, że to właśnie on znajduje się obecnie w Luwrze. Zwolennicy autentyczności Mony Lisy z Isleworth uważają, że jest ona niedokończonym dziełem Leonarda i stanowi pierwowzór późniejszego obrazu.\nPo śmierci Blakera trafił on do kolekcji Henry’ego F. Pulitzera, który w swojej książce \"Where is the Mona Lisa? \" przytoczył historyka sztuki Giovanniego Lomazzo, który w \"Trattato dell'arte della Pittura Scultura ed Architettura\" opublikowanym w 1584 roku napisał o Giocondzie i Mona Lisie. Gioconda to alternatywne określenie Mona Lisy znajdującej się w Luwrze. Pulitzer zasugerował, że może to być dowód na istnienie dwóch odrębnych obrazów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3242113", "fragment_id": "135207/0", "subtitle": "", "title": "Mona Lisa z Isleworth", "parentId": 3242113.0, "start_index": 0.0, "document_id": "135207", "source": "wikipedia", "score": 0.8009489178657532}, "uuid": "65c127f9-9563-4ad7-9534-a60d626b5987"}, {"page_content": "Narodowe Muzeum Nauki i Technologii im. Leonarda da Vinci w Mediolanie \"Museo nazionale della scienza e della tecnologia Leonardo da Vinci\" – muzeum prezentujące wynalazki i osiągnięcia w dziedzinie techniki i nauki na przestrzeni XVI-XX w. oraz posiadające w swych murach salę poświęconą włoskiemu artyście renesansowemu i naukowcowi Leonardowi da Vinci oraz jego wynalazkom.\nHistoria.\nBudynek, w którym obecnie znajduje się muzeum, powstał w XVI w. jako klasztor męski dla benedyktynów zwanych \"oliwietanami\". W czasach Napoleona I Bonaparte służył jako koszary dla jego wojsk. Budynek wybudowano w centrum Mediolanu i do dziś jest jednym z najstarszych budynków w mieście zachowującym swoją renesansową architekturę.\nW latach 1947–53 w trakcie odrestaurowywania budynku odkryto w ścianach ukryte mauzoleum, które, według legendy, miało być grobem cesarza Walentyniana II oraz innych członków jego rodziny. Po dokonanych naprawach, budynek został przekazany Narodowemu Muzeum Nauki i Technologii i nazwany imieniem Leonarda da Vinci. Oficjalne otwarcie odbyło się 16 lutego 1953 r. w 500. rocznicę urodzin Leonarda.\nZbiory muzealne.\nWiększa część zbiorów znajduje się obecnie w zachowanej części klasztoru zwaną \"Edificio Monumentale\". W muzealnych salach znajduje się ok. 10 000 eksponatów będących oryginalnymi urządzeniami lub ich replikami. Muzeum zajmuje 23 000 m² powierzchni na ogólnej powierzchni przestrzeni 40 000 m².\nEksponaty muzealne opowiadają historię nauki i techniki w wielu przestrzeniach; od modeli ukazujących geniusz Leonarda da Vinci, do przyrządów pomiarowych wszechświata, od pierwszych urządzeń zapisujących i odtwarzających dźwięk, mowę do nowoczesnych instrumentów\ntelekomunikacyjnych. W zbiorach znajdują się również pierwsze silniki czy środki transportu.\nNarodowe Muzeum Nauki i Technologii im. Leonarda da Vinci w Mediolanie jest jednym z najważniejszym muzeum techniki i nauki na świecie.\nSala Leonarda da Vinci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=956966", "fragment_id": "997119/0", "subtitle": "", "title": "Narodowe Muzeum Nauki i Technologii im. Leonarda da Vinci w Mediolanie", "parentId": 956966.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "997119", "score": 0.5758392214775085}, "uuid": "78b094a2-c8af-442a-a596-78fafd4fa9de"}, {"page_content": "Clos Lucé (Château de Clous) – pałac w Amboise w dolinie Loary, zbudowany w 1471 roku.\nOd 1490 należał do króla Karola VIII, który przeznaczył go na rezydencję dla swej żony, Anny Bretońskiej. Kolejnym mieszkańcem był Franciszek I.\nLatem lub jesienią 1516 roku na zaproszenie Franciszka I do zamku przybył Leonardo da Vinci wraz ze swoim uczniem Francesco Melzim. Leonardo przywiózł ze sobą trzy obrazy: \"Mona Lisę\", \"Świętą Annę Samotrzecią\" i \"Jana Chrzciciela\". Na jednej z notatek zamek został uwieczniony przez Leonarda. W Clos Lucé Leonardo spędził ostatnie 3 lata życia, pracując dla króla Francji. Tam też zmarł 2 maja 1519.\nObecnie w pałacu mieści się muzeum.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=642875", "fragment_id": "822446/0", "subtitle": "", "title": "Clos Lucé", "document_id": "822446", "start_index": 0.0, "parentId": 642875.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19584116339683533}, "uuid": "535b5b87-781d-41e9-987c-a4778a0303d1"}]}
{"id": "q_297", "question": "W którym mieście wznosi się Złota Góra, na której ostatnio stanął 14-metrowy pomnik Jana Pawła II?", "answer": [{"page_content": "Złota Góra – dwudzieste pod względem wysokości wzgórze w granicach Częstochowy, wznoszące się na 281 m n.p.m. Położone w granicach administracyjnych dzielnicy Zawodzie-Dąbie. Na zboczach góry znajduje się Park Miniatur Sakralnych.\nJest to rozległe wzgórze zbudowane z wapieni górnojurajskich. Stanowi północno-zachodni cypel Wyżyny Częstochowskiej. Wzgórze przecina ulica Mirowska. Na wzgórzu znajdują się dwa nieczynne kamieniołomy: \"Saturn\" (po północnej stronie ulicy) i \"Adam\" (na stronie południowej).\nRejestr TERYT wymienia Złotą Górę jako część miasta Częstochowy (SIMC: 0931359).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1951357", "fragment_id": "417419/0", "subtitle": "", "title": "Złota Góra (Częstochowa)", "parentId": 1951357.0, "start_index": 0.0, "document_id": "417419", "source": "wikipedia", "score": 0.3149918019771576}, "uuid": "35a6f89f-96bf-4ce1-ac87-2c17b9131b76"}, {"page_content": "Złota Góra (także: \"Żydowska Góra\") – nieistniejące (splantowane) wzgórze ostańcowe (ostaniec erozyjny wyższego poziomu terasowego Warty) zlokalizowane w Poznaniu, na terenie Starego Miasta, pomiędzy kościołem Najświętszej Krwi Pana Jezusa, a dawnym klasztorem dominikanów, w sąsiedztwie przedlokacyjnej osady Święty Gotard.\nWzgórze, o wysokości ponad 60 m n.p.m., było jednym z dwóch wzniesień wewnątrz miasta lokacyjnego z 1253 (drugim jest istniejąca do dziś Góra Przemysła z Zamkiem Królewskim). Wzgórze oznaczane było jeszcze na niektórych planach miasta z XVIII wieku. Zostało całkowicie splantowane prawdopodobnie w końcu XVIII wieku, w ramach działalności Komisji Dobrego Porządku lub po pożarze tej części miasta w 1803. Obecnie brak po nim śladów terenowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3649737", "fragment_id": "1325504/0", "subtitle": "", "title": "Złota Góra (Poznań)", "parentId": 3649737.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1325504", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "ec441f9d-c8f1-4e8c-b5c7-282c34dd678d"}, {"page_content": "Pomnik Jana Pawła II – pomnik upamiętniający Jana Pawła II, znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy I Stare Miasto na dziedzińcu Pałacu Biskupiego przy ul. Franciszkańskiej 3, na Starym Mieście.\nAutorką rzeźby jest Włoszka, artystka-rzeźbiarka Jole Sensi Croci, a pomnik to dar artystów włoskich dla Krakowa. Artystka ukazała Jana Pawła II w charakterystycznym geście pozdrawiania wiernych. Rzeźbę podarował Jan Paweł II. Pomnik odsłonięto w 1980 roku i był to pierwszy pomnik Jana Pawła II w Polsce. W następnych dwudziestu pięciu latach, aż do śmierci papieża w 2005 roku, w Polsce postawiono ok. 230 pomników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2132275", "fragment_id": "413052/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Jana Pawła II na dziedzińcu Pałacu Biskupiego (Kraków)", "parentId": 2132275.0, "start_index": 0.0, "document_id": "413052", "source": "wikipedia", "score": 0.605401873588562}, "uuid": "045b757b-98b3-497f-a962-0bf20dea9c99"}, {"page_content": "Grodna, zwana także Złotą Górą – wzgórze (186,3 m n.p.m.) w południowo-zachodniej Polsce, we Wzgórzach Strzelińskich, na Przedgórzu Sudeckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2918085", "fragment_id": "1204969/0", "subtitle": "", "title": "Grodna (Wzgórza Strzelińskie)", "document_id": "1204969", "start_index": 0.0, "parentId": 2918085.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16613231599330902}, "uuid": "e6bc345a-3552-49f5-9c6a-a6795f4a85b6"}, {"page_content": "Pomnik Jana Pawła II w Opocznie – pomnik wzniesiony dla upamiętnienia pontyfikatu papieża Jana Pawła II, honorowego obywatela gminy Opoczno.\nW sierpniu 2005 r. Rada Miejska w Opocznie wystąpiła z inicjatywą wzniesienia pomnika w hołdzie pamięci Papieża-Polaka, Jana Pawła II – honorowego obywatela gminy Opoczno. Odsłonięcie pomnika nastąpiło 2 kwietnia 2006 r., a jego poświęcenia dokonał ks. kard. Stanisław Dziwisz 17 kwietnia 2008 r.\nPomnik przedstawia wykutą w marmurze postać papieża Jana Pawła II w rozwianych szatach liturgicznych z twarzą przytuloną do krzyża. Posąg ustawiono na kamiennym postumencie, na którym umieszczono tablicę z myślą przewodnią papieskiego pontyfikatu „\"Nie lękajcie się, otwórzcie drzwi Chrystusowi\"” oraz inskrypcją „\"Honorowemu obywatelowi miasta i gminy wdzięczni Opocznianie\"”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5760746", "fragment_id": "1263206/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Jana Pawła II w Opocznie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1263206", "parentId": 5760746.0, "score": 0.2475491315126419}, "uuid": "b769ccd8-994c-4def-b55e-8f4c6ddc7d27"}, {"page_content": "Pomnik Papieża Jana Pawła II – pomnik w Katowicach znajdujący się w północno-zachodnim narożniku placu katedralnego w Katowicach. Po przeciwnej stronie ulicy Powstańców znajduje się plac Jana Pawła II.\nHistoria.\nPomnik Jana Pawła II w Katowicach powstał z inicjatywy władz miasta. Rzecznik Urzędu Miasta Waldemar Bojarun w oficjalnym oświadczeniu podał następujące motywy, które przyświecały radnym w przyjęciu uchwały o budowie pomnika: \"by przypominał wszystkim mieszkańcom o nauczaniu Jana Pawła II, z wdzięczności za odwiedzenie Katowic w roku 1983 oraz za zgodę na przyjęcie przez niego tytułu honorowego obywatela miasta\".\nAutorem monumentu, ważącego 900 kg i mającego ponad 3 m wysokości, jest polski rzeźbiarz Gustaw Zemła. Odlew wykonały Gliwickie Zakłady Urządzeń Technicznych. Rzeźba, wykonana z brązu typu B555, posadowiona na dwustopniowym podium i niskim cokole żelbetonowym z okładziną z czerwonego granitu szwedzkiego typu „Vanga”, przedstawia postać Jana Pawła II w szatach liturgicznych, z pastorałem papieskim i paliuszem. Papież trzyma uniesioną prawą dłoń. Z przodu ornatu znajduje się motyw ikony Matki Bożej z Dzieciątkiem. Na cokole widnieje napis: \"Totus Tuus Jan Paweł II\".\nPomnik poświęcił 19 maja 2006 roku metropolita górnośląski arcybiskup Damian Zimoń.\nZa pomnik miasto zapłaciło około 190 tysięcy zł. Do projektu wzniesienia pomnika sceptycznie odnosili się niektórzy duchowni, w tym przyjaciel Jana Pawła II ks. Michał Czajkowski, a także ks. Arkadiusz Wuwer, teolog z Uniwersytetu Śląskiego; sugerował on, że właściwszą formą uczczenia Jana Pawła II byłoby wykorzystanie pieniędzy na cele charytatywne. Urzędnicy magistratu oponowali, iż miasto przeznacza duże sumy z budżetu na działalność charytatywną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=906528", "fragment_id": "1031305/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Papieża Jana Pawła II w Katowicach", "document_id": "1031305", "start_index": 0.0, "parentId": 906528.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2537199854850769}, "uuid": "e24c73a7-543a-4878-b3a8-a5426c5624ba"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy szczytu w Górach Stołowych. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nZłota Góra (niem. \"Goldberg\", \"Gold Berg\") - szczyt o wysokości ok. 576 m n.p.m. w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Środkowych, w Górach Stołowych, w paśmie Zaworów.\nGóra położona jest w południowo-zachodniej części Zaworów, w krótkim grzbiecie o przebiegu równoległym do głównego pasma, w którym na południowym krańcu znajduje się Czerwona.\nMasyw zbudowany jest z permskich piaskowców i mułowców barwy czerwonej.\nMasyw zajęty jest przez łąki i pastwiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2376773", "fragment_id": "534474/0", "subtitle": "", "title": "Złota Góra (Zawory)", "document_id": "534474", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2376773.0, "score": 0.23479926586151123}, "uuid": "92cc2178-da25-4da9-a429-c1b7fd170401"}, {"page_content": "Park Miniatur Sakralnych „Złota Góra” w Częstochowie – park miniatur położony w Częstochowie. Zlokalizowany w dzielnicy Zawodzie-Dąbie, w dawnym kamieniołomie na stokach Złotej Góry (281 m n.p.m.). Jego inwestorem była spółka MTK Morion Sp. z o.o. z siedzibą w Wieliczce.\nPark został otwarty w sierpniu 2011 roku. Na jego obszarze zlokalizowane sporządzone w skali 1:25 oraz 1:10 miniatury następujących budowli sakralnych z terenu Europy i Azji:\nNa terenie parku znajduje się obecenie największa na świecie, 13,8 metrowa i ważąca 10 ton, figura Jana Pawła II (odsłonięta 13 kwietnia 2013 roku).\nNa terenie parku znajdowały się: rekonstrukcja rzymskich katakumb, liczne figury postaci biblinych (m.in. Mojżesz, Jan Chrzciciel, Matka Boża Fatimska z dziećmi). Ponadto w Parku zlokalizowano Park Atrakcji (m.in. plac zabaw, park linowy, kino 5D) oraz zaplecze gastronomiczne. Istniała także możliwość skorzystania z sezonowych usług noclegowych. Park organizował również imprezy zamknięte. Park był obiektem całorocznym, czynnym codziennie. Wstęp był płatny (osobne bilety do Parku Miniatur i Parku Atrakcji).\nObecnie (2023) park jest zamknięty i popada w coraz większą ruinę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3550559", "fragment_id": "959130/0", "subtitle": "", "title": "Park Miniatur Sakralnych w Częstochowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "959130", "parentId": 3550559.0, "score": 0.377583771944046}, "uuid": "c6177d3f-465b-4917-a950-ec6b1852e6fd"}, {"page_content": "Do momentu śmierci Jana Pawła II, 2 kwietnia 2005 roku, w Polsce stanęło nieco ponad 230 rzeźbiarskich, przestrzennych pomników papieża Polaka. Najwięcej, na terenach Polski Południowej i Środkowej, szczególnie w okolicach Krakowa, Tarnowa oraz Łodzi. Wiele z nich znajduje się w Krakowie. Analiza rozmieszczenia geograficznego tych dzieł wykazuje, że najwięcej jest ich na terenach dawnych zaborów austriackiego i rosyjskiego, najmniej zaś na zachodzie i północy kraju (m.in. dzieła ze Szczecina i Polic). Po roku 2005 różnice w gęstości rozmieszczenia zaczęły się częściowo zacierać.\nArtyści.\nPierwszy pomnik odsłonił jesienią 1980 roku kardynał Franciszek Macharski na dziedzińcu Pałacu Biskupiego w Krakowie. Stojąca statua jest dziełem włoskiej rzeźbiarki Iole Sensi Croci, podarowana została Krakowowi przez włoskich artystów. Pierwszym pomnikiem zrealizowanym przez polskiego rzeźbiarza jest monumentalna, brązowa figura przy bazylice-katedrze w Tarnowie, wyrzeźbiona i odlana przez Bronisława Chromego, odsłonięta 21 czerwca 1981 roku.\nKraj zalewają też tańsze odlewy wykonywane z różnorodnych materiałów (brąz, polimery, beton) przez komercyjne wytwórnie. Często niskiej jakości, artystycznie mierne, są jednak tanie (koszt figury – ok. 4-5 tys. PLN) i dlatego spotykają się z zainteresowaniem inwestorów.\nSytuacja po 2 kwietnia 2005.\nPo śmierci Jana Pawła II, wznoszeniem papieskich pomników coraz częściej zainteresowane są lokalne samorządy, które ogłaszają konkursy (w latach 2005–2006 m.in. w: Piekarach Śląskich, Bielsku-Białej, Ostrowcu Świętokrzyskim, Stargardzie, Częstochowie, Toruniu, Ostrowi Mazowieckiej, Tarnogrodzie, Wrześni).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=438151", "fragment_id": "77109/1", "subtitle": "", "title": "Pomniki papieża Jana Pawła II", "document_id": "77109", "start_index": 1603.0, "parentId": 438151.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19782225787639618}, "uuid": "f30c195a-00e6-46c9-95bc-20c4df411967"}, {"page_content": "Pomnik Jana Pawła II w Leżajsku – znajduje się na placu Jana Pawła II w Leżajsku, przed bazyliką Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.\nInicjatorami wzniesienia pomnika papieża Jana Pawła II było Stowarzyszenie Promocji Ziemi Leżajskiej „Milenium”, a wiązało się to z Wielkim Jubileuszem Roku 2000. Projekt pomnika został zamówiony przez opiekujących się sanktuarium oo. bernardynów u Mariana Koniecznego. Artysta przedstawił Jana Pawła II w jednym z najbardziej typowych układów pomników papieskich - stojąca postać z pastorałem ubrana w strój pontyfikalny (w mitrze, albie i ornacie z paliuszem), błogosławiąca patrzących drugą, podniesioną ręką. Nietypowe natomiast dla papieskich monumentów jest znakomite oddanie twarzy Karola Wojtyły. Posąg wysokości ok. 3 m wykonano z brązu, odlał go Mariusz Wasilewski. Kilkupoziomowy postument, na którym stoi figura ma wysokość 1,85 m i pokrywa go okładzina z czerwonego granitu. Na postumencie umieszczono medalion Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa. \nUroczystość odsłonięcia miała miejsce 1 października 2000 roku, brało w nich udział 6 senatorów i posłów RP, władze wojewódzkie i samorządowe. Mszę świętą z tej okazji celebrował biskup Edward Białogłowski. \nPowstanie tego pomnika spotkało się z dość intensywną krytyką, ze względu na upamiętnienie żyjącego człowieka.\nPomnik w Leżajsku nie jest związany z żadną wizytą papieską w mieście, gdyż Jan Paweł II nie odwiedził go w czasie swoich pielgrzymek do ojczyzny, był tu dwukrotnie w 1958 i 1965, czyli przed swoim pontyfikatem.\nZobacz też.\nPomniki papieża Jana Pawła II", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3778121", "fragment_id": "1337248/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Jana Pawła II w Leżajsku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1337248", "parentId": 3778121.0, "score": 0.26440784335136414}, "uuid": "83dcc891-ffb3-47fe-ac75-b937e5bc7d74"}]}
{"id": "q_298", "question": "Jak nazywa się wybitny rosyjski tancerz i baletmistrz, odtwórca głównej roli w amerykańskim filmie „Białe noce”?", "answer": [{"page_content": "Michaił Nikołajewicz Barysznikow (ros. Михаил Николаевич Барышников, ur. 27 stycznia 1948 w Rydze) – amerykańsko-łotewski tancerz, reżyser, choreograf oraz aktor filmowy i teatralny, rosyjskiego pochodzenia. Od połowy lat 70. XX wieku obywatel Stanów Zjednoczonych, a od 27 kwietnia 2017 również obywatel Łotwy. Odznaczony Narodowym Medalem Sztuki.\nUważany za jednego z najwybitniejszych tancerzy baletowych XX wieku obok Wacława Niżyńskiego i Rudolfa Nuriejewa. Karierę rozpoczynał od repertuaru klasycznego, w którym zagrał większość najważniejszych ról. W 1974 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie wkrótce dzięki spotkaniu z uznaną choreografką amerykańską Twylą Tharp zaangażował się również w taniec współczesny. W charakterystyce Barysznikowa zazwyczaj podkreśla się nienaganną koordynację ruchową, opanowaną z pomocą odpowiedniej dla tancerza postury (170 cm) i mocnej muskulatury.\nW 1977 roku zadebiutował jako aktor filmowy. Już pierwsza rola – w \"Punkcie zwrotnym\" Herberta Rossa – przyniosła mu nominację do Oscara i Złotego Globu. Wystąpił również w głównej roli w filmie \"Białe noce\" z 1985 roku oraz w kilku rolach drugoplanowych i w przedstawieniach teatralnych.\nKariera tancerza i choreografa.\nPoczątki w Związku Radzieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670450", "fragment_id": "804430/0", "subtitle": "", "title": "Michaił Barysznikow", "parentId": 670450.0, "start_index": 0.0, "document_id": "804430", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "0350e9df-a232-4439-bcde-cf9d170fcf0a"}, {"page_content": "Wacław Niżyński, \"Vaslav Nijinsky\" (ur.    w Kijowie, zm. 8 kwietnia 1950 w Londynie) – rosyjski tancerz i choreograf polskiego pochodzenia.\nJeden z najwybitniejszych tancerzy baletowych XX wieku. Uważany za największego tancerza swojej epoki, o doskonałej technice i niespotykanej ekspresyjności. Pozostał po nim mit tancerza baletowego, któremu udało się osiągnąć doskonałość i całkowitą identyfikację z wykonywaną rolą. Pozostaje wzorem dla wielu tancerzy baletowych.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się w 1889 w Kijowie w rodzinie polskich tancerzy występujących w teatrze wędrownym. Rodzice – Tomasz Niżyński i jego żona Eleonora (z domu Bereda) byli wychowankami szkoły baletowej w Teatrze Wielkim w Warszawie, jednak związali się z objazdową trupą taneczną, wędrującą z występami po miastach Rosji. Przy okazji odwiedzin rodziny w Warszawie ochrzcili Wacława w kościele Świętego Krzyża. Po tym, jak ojciec porzucił rodzinę, matka dla zapewnienia dzieciom lepszych warunków rozwoju zadecydowała się osiąść w Petersburgu. Jak wynika z listów Niżyńskiego, uważał się za Polaka, mimo słabej znajomości języka polskiego; w listach do śpiewaka Jana Reszkego napisał „Moja matka mnie dała mleko i polski język, a dla tego jestem polakiem. (...) Ja nie umię dobrze muwić bo mnie nie wolno było muwić po polsku”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12827", "fragment_id": "185880/0", "subtitle": "", "title": "Wacław Niżyński", "document_id": "185880", "start_index": 0.0, "parentId": 12827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13586363196372986}, "uuid": "3c1310bb-e987-4dbc-92f4-d2be1308f398"}, {"page_content": "Aleksandr Borisowicz „Sasha” Godunow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Александр Борисович Годунов&lt;/&gt;; ur. 28 listopada 1949 w obwodzie sachalińskim, zm. 18 maja 1995 w Hollywood, w stanie Kalifornia) – radziecki, rosyjski i amerykański tancerz baletowy, choreograf i aktor. W 1987 otrzymał amerykańskie obywatelstwo.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się na półwyspie Sachalin w Związku Radzieckim jako syn Lidii Nicholajewnej Studientowej i Borysa Godunowa. Następnie rodzina przeniosła się na terytorium dzisiejszej Łotwy i w wieku dziewięciu lat rozpoczął naukę tańca w Ryskiej Państwowej Szkole Baletowej w Rydze. Głównym powodem było nie tyle jego zainteresowanie baletem, co troska matki o syna, by nie został chuliganem. Jego kolega z klasy i przyjaciel, Michaił Barysznikow, był przyszłym gigantem baletowym.\nPoczątki kariery.\nAleksander Godunow z 191 cm wzrostu okazał się bardzo utalentowanym tancerzem. W 1967, mając 17 lat przeniósł się do Moskwy i dołączył do zespołu „klasycznego baletu” („Young Ballet”) Igora Moisiejewa. W 1971 główny choreograf Jurij Grigorowicz zaprosił Godunowa do baletu Teatru Bolszoj, gdzie jako najmłodszy główny tancerz zadebiutował w \"Jeziorze łabędzim\". Poznał tam starszą o 7 lat balerinę Ludmiłę Własową, z którą się ożenił. Godunow bardzo szybko stała się solistą Teatru Bolszoj z pensją 550 rubli, został wybrany przez primabalerinę Maję Plisiecką na swojego partnera i doceniony przez krytykę za występ w klasycznych utworach, takich jak \"Jezioro łabędzie\", \"Spartakus\", \"Święto wiosny\", \"Romeo i Julia\" jako krewny Capuletich – Tybalt, \"Iwan Groźny\" czy \"Giselle\". W 1973 zdobył złoty medal w prestiżowym na Międzynarodowym Konkursie w Moskwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041347", "fragment_id": "1356408/0", "subtitle": "", "title": "Aleksandr Godunow", "document_id": "1356408", "start_index": 0.0, "parentId": 1041347.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26119282841682434}, "uuid": "e819bd85-7fad-480d-860d-4730d657384d"}, {"page_content": "Marius Petipa, właściwie Victor Marius Alphonse Petipa (ur. 11 marca 1818 w Marsylii, zm. 14 lipca 1910 w Gurzufie na Krymie) – wybitny francuski tancerz i baletmistrz, choreograf i pedagog tańca, uznawany za \"ojca\" rosyjskiego baletu klasycznego. Syn tancerza i baletmistrza Jeana-Antoine'a-Nicolasa Petipy (1787-1855) i aktorki dramatycznej Victorine Grasseau-Maurel (1794-1860), brat Luciena Petipy (1815-1898), jednego z czołowych tancerzy francuskiego baletu romantycznego.\nKariera artystyczna.\nStudiował taniec i terminował w balecie pod okiem ojca, kolejno w Brukseli, Lyonie, Marsylii i Bordeaux. Wszędzie tam występował od dziecka, a potem także w Nantes, Paryżu i podczas występów gościnnych trupy swego ojca w Stanach Zjednoczonych (1839). W Paryżu tańczył nawet z legendarnymi gwiazdami baletu: z Carlottą Grisi w 1840 (Comédie Française) i z Fanny Elssler w 1841 (Opéra). Później był kolejno pierwszym tancerzem Grand Théâtre w Bordeaux oraz Teatro Real w Madrycie, gdzie poznał kulturę hiszpańską i zasady tańca hiszpańskiego, co wielokrotnie wykorzystywał później w swojej twórczości choreograficznej (m.in. w swoim słynnym \"Don Kichocie\"). \nW 1847 zaangażował się jako pierwszy tancerz baletu cesarskiego w Petersburgu, a w 1862 otrzymał tam prestiżową nominację na stanowisko głównego baletmistrza cesarskiego teatru, które przed nim piastował legendarny paryski choreograf Jules Perrot. Stworzył w Rosji 54 nowe balety autorskie, 17 znanych baletów z wcześniejszego dorobku innych choreografów opracował w nowej wersji oraz był choreografem 35 obszernych scen baletowych w rozmaitych przedstawieniach operowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12627", "fragment_id": "172698/0", "subtitle": "", "title": "Marius Petipa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 12627.0, "document_id": "172698", "score": 0.4839625656604767}, "uuid": "22f3af33-281e-4bce-b609-ec6686db104a"}, {"page_content": "Michaił Michajłowicz Fokin,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Михаил Михайлович Фокин&lt;/&gt; (ur.    w Petersburgu, zm. 22 sierpnia 1942 w Nowym Jorku) – tancerz i choreograf rosyjski. \nŻyciorys.\nUczył się tańca w Szkole Imperialnej, gdzie uzyskał dyplom w 1898 roku, i od razu został solistą w Teatrze Maryjskim. Szybko osiągnął status gwiazdy i w 1902 roku zaczął uczyć w szkole. W 1905 roku wystawił szkolny spektakl \"Aci i Galatea\", który był jego pierwszą choreografią, a następnie stworzył \"Umierającego łabędzia\" dla Anny Pawłowej. Dla Teatru Imperialnego pierwszą jego choreografią był balet \"Le Pavillon d'Armide\" w roku 1907. Dwa lata później w 1909 przyłączył się do Diagilewa. Mimo że był jednym z największych tancerzy epoki, jako choreograf okazał się jeszcze wybitniejszym twórcą i jego indywidualność wpłynęła w sposób wyjątkowy na ewolucję baletu w następnych dziesięcioleciach. Niektórzy porównują go z J.G. Noverre'm.\nDo czasów Fokina balet przybierał formę coraz bardziej schematyczną, tańce następowały jedne po drugich w określonym porządku, celem głównym całego spektaklu było ukazanie wirtuozerii primabaleriny. Obowiązkowo wszystkie tancerki tańczyły na palcach, bez względu na to, jakiego rodzaju taniec wykonywały, kostiumy były mniej więcej we wszystkich baletach podobne, a kompozytor tworzył pod dyktando choreografa. Jeśli primabalerinie jakiś fragment się nie podobał, szybko był usuwany z partytury.\nWizja Fokina odbiegała znacznie od tego schematu. Choreografia ma być twórcza, innowacyjna i odzwierciedlać jak najwierniej charakter i temat baletu. Każdy gest tancerza musi mieć sens związany z akcją, a ciało ekspresywne od czubka głowy po palce u stóp. Choreograf, kompozytor, scenograf i kostiumolog na równorzędnych prawach tworzą wspólnie spektakl.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12642", "fragment_id": "172703/0", "subtitle": "", "title": "Michaił Fokin", "document_id": "172703", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 12642.0, "score": 0.20966187119483948}, "uuid": "1ca4a7f8-1dea-4577-aea3-ef9156090024"}, {"page_content": "Za pierwszą rolę w filmie – w \"Punkcie zwrotnym\" Herberta Rossa w 1977 roku – został nominowany do Oscara i Złotego Globu w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy. Na drugim planie wystąpił jeszcze m.in. w \"Tancerzach\" (1987) i \"Wewnętrznej sprawie CIA\" (1991). W \"Białych nocach\" Taylora Hackforda (1985) zagrał główną rolę. Na przełomie 2003 i 2004 roku pojawił się w dziewięciu odcinkach serialu \"Seks w wielkim mieście\", gdzie wcielił się w postać Aleksandra Petrovsky, partnera głównej bohaterki granej przez Sarah Jessicę Parker. Jest częstym gościem wielu programów telewizyjnych. Na małym ekranie wystąpił również w licznych adaptacjach najwybitniejszych dzieł tańca klasycznego, m.in. \"Dziadka do orzechów\" (1977).\nW 1989 roku zadebiutował na Broadwayu w spektaklu \"Przemiana\" w reżyserii Stevena Berkoffa na podstawie opowiadania Franza Kafki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670450", "fragment_id": "804430/4", "subtitle": "", "title": "Michaił Barysznikow", "parentId": 670450.0, "start_index": 5766.0, "document_id": "804430", "source": "wikipedia", "score": 0.2462957352399826}, "uuid": "7ff6fb9b-f9f3-414a-84c8-8077cc441ce2"}, {"page_content": "Władimir Anatoliewicz Małachow,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Владимир Анатольевич Малахов&lt;/&gt; (ur. 7 stycznia 1968 w Krzywym Rogu na Ukrainie) – rosyjski tancerz baletowy, inscenizator i choreograf. \nUrodzony na Ukrainie, ukończył szkołę baletową w Moskwie. Debiutował jako solista Moskiewskiego Baletu Klasycznego. Laureat wielu międzynarodowych nagród, między innymi w Paryżu i Moskwie. Były czołowy solista Opery Wiedeńskiej (od roku 1992);\nNational Ballet of Canada (od roku 1994). Od 1995 roku członek nowojorskiego American Ballet Theatre.\nJego repertuar obejmuje najważniejsze dzieła baletu klasycznego oraz wybitnych choreografów XX w (balety współczesne). Były też tworzone prace specjalnie dla niego. Od roku 2002 dyrektor artystyczny i pierwszy solista Staatsoper Unter den Linden,\nktóry w 2004 uzyskał autonomię i działa pod nazwą Staatsballett Berlin.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1622664", "fragment_id": "663794/0", "subtitle": "", "title": "Władimir Małachow (tancerz)", "parentId": 1622664.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "663794", "score": 0.2373369038105011}, "uuid": "67627529-ab0d-41cb-8eae-507a925af88a"}, {"page_content": "Dokku Malcagow (ros. До́кку (До́кка) Ахме́дович Мальца́гов; ur. 8 grudnia 1950) – Czeczeniec, radziecki i rosyjski tancerz, baletmistrz, pedagog.\nNagrody i odznaczenia.\nLudowy Artysta Federacji Rosyjskiej (2010).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5074676", "fragment_id": "1044804/0", "subtitle": "", "title": "Dokku Malcagow", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1044804", "parentId": 5074676.0, "score": 0.1475769430398941}, "uuid": "099cdc2c-ab00-455f-8634-77b3ddb87483"}, {"page_content": "Balet w Rosji – forma baletu charakterystyczna dla rosyjskiej kultury.\nHistoria.\nWedług historyka Iwana Zabelina pierwszy spektakl baletowy w Rosji miał miejsce podczas Maslenicy 17 lutego 1672 roku, na dworze cara Aleksieja Michajlowicza, w letniej rezydencji Przemienienia Pańskiego. Jakob Reytenfels datuje to wydarzenie na 8 lutego 1675 roku. Wystawieniem baletu o Orfeuszu, kompozytora H. Schütza, przewodniczył Mikołaj Lima. Przed rozpoczęciem spektaklu, na scenę wyszedł aktor grający Orfeusza i odśpiewał niemieckie pieśni, tłumaczone carowi przez tłumacza. Wychwalano w nich duchowe piękno Aleksieja Michajłowicza. W tym momencie po obydwu stronach Orfeusza stały oświetlone kolorowymi światełkami banery, które po zakończeniu pieśni Orfeusza, zaczęły tańczyć.\nXVIII wiek.\nZa panowania Piotra I w Rosji pojawiły się tańce, takie jak: menuety, kontredansy. Wydany został dekret, na mocy którego tańce te zostały uznane za część dworskiej etykiety, a młodzież dworska była zobowiązana do nauki tańca.\nW 1731 roku w Petersburgu założono Pierwszy Korpus Szlachecki, który miał stać się kolebką rosyjskiego baletu. Ponieważ absolwenci Korpusu w przyszłości mieli zajmować wysokie stanowiska urzędnicze, wymagano od nich znajomości świeckiej kultury, dlatego też Korpus kładł nacisk na nauczanie w zakresie sztuk plastycznych, w tym także tańca klasycznego. W 1734 roku do Korpusu dołączył mistrz tańca Jean-Baptiste Lande, który uznawany jest za twórcę baletu rosyjskiego. W 1735 roku do Petersburga zaproszono kompozytora Francesco Araya, a także baletmistrza, a od 1736 roku choreografa Antonio Rinaldi (Fossano). Najzdolniejszym tancerzem był Nikołaj Czogłokow.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3500144", "fragment_id": "927206/0", "subtitle": "", "title": "Balet w Rosji", "parentId": 3500144.0, "start_index": 0.0, "document_id": "927206", "source": "wikipedia", "score": 0.16758772730827332}, "uuid": "e164acff-3fa7-4ab4-b31a-e41fcc257f42"}, {"page_content": ". Byli to między innymi: reżyserzy – Piotr Fomienko (czterokrotnie), Aleksandr Titiel' (czterokrotnie), Dmitrij Bertman (czterokrotnie), Mindaugas Karbauskis (czterokrotnie), Andriej Moguczij (czterokrotnie), Dmitrij Czerniakow (trzykrotnie), Lew Dodin (dwukrotnie), Boris Pokrowski (dwukrotnie), Gieorgij Isaakjan (dwukrotnie), Mark Zacharow; aktorzy – Konstantin Rajkin (czterokrotnie), Jewgienij Mironow (trzykrotnie), Oleg Tabakow (dwukrotnie), Alisa Frejndlich (dwukrotnie), Oleg Basiłaszwili (dwukrotnie), Irina Piegowa (dwukrotnie), Armen Dżigarchanian (dwukrotnie), Nikołaj Marton (dwukrotnie), Galina Ułanowa, Julija Borisowa, Michaił Uljanow, Kiriłł Ławrow, Oleg Jefriemow, Armen Dżigarchanian, Jewgienij Samojłow, Ludmiła Makarowa, Wiera Wasiliewa, Władimir Zieldin, Tatjana Doronina, Jurij Sołomin, Władimir Etusz; scenografowie – Siergiej Barchin (pięciokrotnie), Damir Ismagiłow (czterokrotnie), Dawid Borowski-Brodski (trzykrotnie), Oleg Szejnc (dwukrotnie); dyrygenci – Teodor Kurientzis (pięciokrotnie), Walerij Giergijew (czterokrotnie), Władimir Kobiekin (czterokrotnie), primabaleriny – Diana Wiszniowa (trzykrotnie), Natalja Osipowa (dwukrotnie), Swietłana Zacharowa, Natalia Dudinska, Marina Siemionowa, Maja Plisiecka; baletmistrze – Aleksiej Ratmanski (trzykrotnie), Nikołaj Ciskaridze (dwukrotnie), Jurij Grigorowicz, Andriej Mierkuriew", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4423509", "fragment_id": "1536330/4", "subtitle": "", "title": "Złota Maska (teatr rosyjski)", "parentId": 4423509.0, "start_index": 3860.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1536330", "score": 0.20024552941322327}, "uuid": "d1384777-bb2f-4084-9141-2d2f2e16c40b"}]}
{"id": "q_299", "question": "Redaktorem naczelnym którego pisma był od 1945 roku Jerzy Turowicz?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy publicysty. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nJerzy Turowicz (ur. 10 grudnia 1912 w Krakowie, zm. 27 stycznia 1999 tamże) – polski dziennikarz i publicysta, redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego” (1945–1953 i 1956–1999), wiceprezes Ogólnopolskiego Klubu Postępowej Inteligencji Katolickiej, kawaler Orderu Orła Białego.\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.\nUrodził się jako czwarte dziecko Augusta Turowicza, sędziego, radcy prawnego, działacza Akcji Katolickiej oraz Klotyldy z domu Turnau. W 1930 ukończył III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego (dziś II LO w Krakowie) i rozpoczął studia na Politechnice Lwowskiej. W 1932 stanął na czele Dyszla w głowie – oficjalnego biuletynu lwowskiego środowiska Stowarzyszenia Katolickiej Młodzieży Akademickiej „Odrodzenie”. Jako student Politechniki publikował również na łamach Życia Technickiego. W 1934 został studentem wydziału filozofii i historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego artykuły były drukowane na łamach Odrodzenia, a w 1936 opublikował \"O Maritainie, czyli o najlepszym katolicyzmie\" w Prosto z Mostu jako odpowiedź na artykuł Adama Doboszyńskiego, który również ukazał się w tym tygodniku. W 1937 po raz drugi objął funkcję redaktora naczelnego – tym razem czasopisma Historia. Na początku 1939 rozpoczął pracę w krakowskim dzienniku Głos Narodu, a w lipcu tego roku został jego redaktorem naczelnym, którym był do ostatniego wydanego numeru, czyli do 3 września 1939.\nW czasie okupacji niemieckiej współpracował z polityczno-wojskową katolicką organizacją podziemną Unia.\n\"Tygodnik Powszechny\".\nOd założenia w 1945 współtworzył \"Tygodnik Powszechny\". Podpisał list Komisji Intelektualistów i Działaczy Katolickich z 6 listopada 1950 do intelektualistów francuskich, wyrażający solidarność i propozycję współpracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48421", "fragment_id": "660073/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Turowicz", "parentId": 48421.0, "start_index": 1.0, "document_id": "660073", "source": "wikipedia", "score": 0.5547298192977905}, "uuid": "dc198a4c-4d9b-4484-9518-d142c36cefe3"}, {"page_content": "W 1953 za odmowę publikacji nekrologu Stalina w numerze z 8 marca \"Tygodnik Powszechny\" został zamknięty. Następnie przejął go Pax i 10 lipca 1953 ukazał się pierwszy numer zredagowany przez ludzi z nim związanych. Po dojściu do władzy przez Władysława Gomułkę w 1956 pismo zostało zwrócone prawowitej redakcji. Poparł gomułkowskie przemiany Października 1956 roku.\nW 1957 opublikował artykuł komentujący walki frakcyjne w PZPR i piętnujący antysemityzm („Antysemityzm”, nr 11 Tygodnika Powszechnego z 17 marca 1957). W 1962 został korespondentem specjalnym „TP” na soborze watykańskim II.\nW 1964 Jerzy Turowicz podpisał \"List 34\" sprzeciwiający się narastającym ograniczeniom wolności słowa.\nW czasie kiedy był redaktorem naczelnym „Tygodnika Powszechnego” pismo uzyskało duże znaczenie i prestiż, a w latach 80. stało się nieformalnym organem prasowym środowisk opozycyjnych.\nDziałalność społeczna i polityczna.\nW latach 1960–1990 był prezesem Społecznego Instytutu Wydawniczego ZNAK. Uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu. Wchodził w skład władz ROAD, Unii Demokratycznej i Unii Wolności.\nJako działacz ruchu soborowego, aktywnie wspierał środowiska propagujące zmiany posoborowe w Kościele katolickim. Swoim przemyśleniom na temat Kościoła i II Soboru Watykańskiego dał wyraz w książce \"Kościół nie jest łodzią podwodną\". W 1999 Wydawnictwo \"Znak\" wydało cykl jego artykułów zamieszczonych w \"Tygodniku Powszechnym\" pt. \"Bilet do raju\".\nBył członkiem m.in. Klubu Inteligencji Katolickiej, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich (od 1990 honorowy prezes), Związku Literatów Polskich (do 1983) i Stowarzyszenia Pisarzy Polskich (od 1989), polskiego PEN Clubu, Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Izraelskiej oraz honorowym przewodniczącym Rady Etyki Mediów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48421", "fragment_id": "660073/1", "subtitle": "", "title": "Jerzy Turowicz", "document_id": "660073", "start_index": 1815.0, "parentId": 48421.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42704105377197266}, "uuid": "345c9377-c721-4b9a-9fba-0b3c483e930b"}, {"page_content": "W latach 1945–1954 pracował w redakcji „Dziennika Bałtyckiego”, następnie kierował pismami partyjnymi: od 1 stycznia 1951 do 1 kwietnia 1976 był redaktorem naczelnym „Kuriera Szczecińskiego”, od 1 września 1952 do marca 1954 redaktorem naczelnym „Słowa Ludu” (Kielce), od marca 1954 do sierpnia 1954 redaktorem naczelnym „Gazety Poznańskiej”. W okresie od 16 kwietnia 1951 do 30 września 1952 pełnił funkcję redaktora naczelnego pierwszego powojennego dziennika w Poznaniu „Głosu Wielkopolskiego”.\nOd stycznia 1957 do sierpnia 1976 był posłem na Sejm PRL II, III, IV, V, VI i VII kadencji, w VI kadencji (od 1972 do marca 1976) przewodniczący Komisji Spraw Zagranicznych.\nOd 13 lutego 1971 do 28 marca 1972 wiceprezes Rady Ministrów w rządzie Piotra Jaroszewicza. Od 28 marca 1972 do 10 sierpnia 1976 członek Rady Państwa. W marcu 1976 wybrany do Rady Państwa na kolejną kadencję, zmarł po kilku miesiącach.\nZostał pochowany w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 30A-półkole-2).\nŻycie prywatne.\nSyn Piotra (robotnika rolnego) i Aleksandry. Miał syna Tadeusza. Jego wnukiem jest reporter i dziennikarz telewizyjny Piotr Kraśko.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43227", "fragment_id": "642876/2", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kraśko", "document_id": "642876", "start_index": 2449.0, "parentId": 43227.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17772355675697327}, "uuid": "177f6a44-86b3-4968-a177-f052b6f39a0a"}, {"page_content": "Władze komunistyczne zdecydowały się zawrzeć kompromis z Kościołem. Zwolniono z więzień duchownych, przywrócono nauczanie religii w szkołach, wznowiono wydawanie „Tygodnika Powszechnego”. Do parlamentu dostało się grono działaczy katolickich, wśród nich Jerzy Zawieyski, który wybrany został do Rady Państwa. Rok 1956 uznawany jest za nieformalny początek powstania ruchu Znak, opartego na powstałych wówczas Klubach Inteligencji Katolickiej, reprezentowanego w Sejmie PRL przez pięcioosobowe koło poselskie o tej samej nazwie (posłami w styczniu 1957 zostali Stanisław Stomma (przewodniczący koła), Jerzy Zawieyski, Stefan Kisielewski, Zbigniew Makarczyk i Antoni Gładysz). Koło miało charakter symboliczny, w praktyce nie odegrało jednak większej roli w pracach Sejmu, głosowało przeciwko 4 projektom ustaw na 174 zgłoszone. W wyniku odwilży „Tygodnik Powszechny” powrócił w ręce redakcji wydającej go do 1953, redaktorem naczelnym ponownie został Jerzy Turowicz. 28 czerwca 1957 Biuro Polityczne KC PZPR wydało pozwolenie na wydawanie nowego miesięcznika katolickiego \"Więź\", którego pierwszy numer ukazał się w lutym 1958, a którego redaktorem naczelnym został Tadeusz Mazowiecki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23992", "fragment_id": "187397/79", "subtitle": "", "title": "Polska Rzeczpospolita Ludowa", "document_id": "187397", "start_index": 116505.0, "parentId": 23992.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11204668879508972}, "uuid": "c3100d6b-14d2-4056-a3e6-07048b528924"}, {"page_content": "W 1953 r. pismo zamknięto z powodu odmowy opublikowania w numerze z 8 marca nekrologu Stalina, a jego wydawanie wznowiono w grudniu 1956 r. W latach 1953–1956 ukazywał się za to tzw. \"Tygodnik paxowski\" – pod identyczną winietą, zachowujący ciągłość numeracji – nie redagowany jednak przez prawowitych właścicieli. W tym czasie linia czasopisma stała się znacznie przychylniejsza PZPR, zaś na jego łamach często krytykowano młodzież oraz hierarchię kościelną.\nOd 1956 pismo wróciło do pierwotnej redakcji, którą w kolejnych latach tworzyli m.in. Jerzy Turowicz jako redaktor naczelny, Andrzej Bardecki, Adam Boniecki, Antoni Gołubiew, Józefa Hennelowa, Stefan Kisielewski, Jerzy Kołątaj, Krzysztof Kozłowski, Bronisław Mamoń, Mieczysław Pszon, Zofia Starowieyska-Morstinowa, Marek Skwarnicki, Jacek Susuł, Tadeusz Żychiewicz.\nNa łamach „Tygodnika” publikowali m.in. Władysław Bartoszewski, Zbigniew Herbert, Leszek Kołakowski, Tadeusz Kudliński, Stanisław Lem, Adam Vetulani, Stefan Wilkanowicz, Karol Wojtyła, Jacek Woźniakowski, Jerzy Zawieyski, Czesław Zgorzelski. Pismo było wówczas uważane za jedyny niezależny głos środowiska tzw. inteligencji katolickiej.\nZe środowiskiem tygodnika związana była część Koła Poselskiego „Znak”. Środowisko „Tygodnika” próbowało w 1957 roku przejąć kontrolę nad ruchem Klubów Inteligencji Katolickiej z rąk Jerzego Zawiejskiego, ale próba ta zakończyła się niepowodzeniem. Według Romana Graczyka na łamach „Tygodnika Powszechnego” w latach 1956–1976 silnie obecna była postawa afirmacji PRL.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47827", "fragment_id": "646086/1", "subtitle": "", "title": "Tygodnik Powszechny", "parentId": 47827.0, "start_index": 1399.0, "document_id": "646086", "source": "wikipedia", "score": 0.1753138154745102}, "uuid": "f6f8ee1c-f744-4ec3-8050-8f68221796c1"}, {"page_content": "Od lat 90. niechętna „Tygodnikowi” była część kościelnej hierarchii, która krytykowała zbyt liberalną, jej zdaniem, formułę pisma (odzwierciedla to poniekąd prawie nieobecny kolportaż parafialny pisma)[]. W 1998 r. Maria Zmarz-Koczanowicz zrealizowała film pt. „Zwyczajna dobroć” opowiadający o Jerzym Turowiczu. Po śmierci Jerzego Turowicza w 1999 r. redaktorem naczelnym Tygodnika został ks. Adam Boniecki.\nW kwietniu 2005 doszło do zwolnienia przez ks. Bonieckiego kierownika działu politycznego pisma red. Krzysztofa Burnetki z powodu opublikowania przezeń na łamach Gazety Wyborczej niezakwalifikowanego wcześniej do druku w Tygodniku kontrowersyjnego w treści i tytule artykułu „Nowe idzie, stare jedzie”.\nOd 2003 w ramach portalu Onet.pl działa oficjalna witryna internetowa „Tygodnika Powszechnego”.\nW kwietniu 2007 r. 49% udziałów w „Tygodniku Powszechnym” objęła Grupa ITI. Od 5 grudnia 2007 r. Tygodnik Powszechny wydawany jest w mniejszym formacie. W dużym stopniu została odmieniona szata graficzna pisma, a także skład redakcji. 23 czerwca 2008 Grupa ITI stała się większościowym udziałowcem pisma po tym, jak w wyniku transakcji z Fundacją Tygodnika Powszechnego jej udziały wzrosły do 53%.\nW 2009 roku, w wyniku znacznego spadku zleceń od reklamodawców, spowodowanego kryzysem finansowym, „Tygodnik Powszechny” stanął przed groźbą upadku. Redaktor naczelny, ks. Adam Boniecki, na łamach „Tygodnika” zaapelował do czytelników o pomoc, przyznając, że w tak złej sytuacji finansowej czasopismo jeszcze nie było. W czerwcu 2010 na antenie TVN24 zaczął ukazywać się program „Czas Decyzji z Tygodnikiem Powszechnym”, w którym szeroko komentowane były wydarzenia z kampanii prezydenckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47827", "fragment_id": "646086/3", "subtitle": "", "title": "Tygodnik Powszechny", "document_id": "646086", "start_index": 4320.0, "parentId": 47827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.510087788105011}, "uuid": "8b7a6a52-35f0-4f46-be4e-690255352d1b"}, {"page_content": "Od września 1990 kierował w Telewizji Polskiej programem informacyjnym \"Obserwator\", w zamierzeniu alternatywnym wobec \"Wiadomości\". Po zawieszeniu w lutym 1991 programu jako krytycznego wobec prezydenta Lecha Wałęsy odszedł z TVP i został redaktorem naczelnym dziennika \"Obserwator Codzienny\", który ukazywał się do maja 1992. W kolejnych latach był m.in. jednym z szefów Inforadia (przed rozpoczęciem nadawania przez tę rozgłośnię), szefem działu politycznego \"Sztandaru\", szefem działu kulturalnego \"Życia\", w latach 2000–2002 dyrektorem Instytutu Adama Mickiewicza.\nW kolejnych latach został inwestorem na rynkach kapitałowych. Jest wiceprezesem powstałej w 2011 Fundacji Jerzego Turowicza.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5391250", "fragment_id": "332556/1", "subtitle": "", "title": "Damian Kalbarczyk", "parentId": 5391250.0, "start_index": 1587.0, "source": "wikipedia", "document_id": "332556", "score": 0.1601136475801468}, "uuid": "023ab666-c321-498d-b2f1-a71983c40b2a"}, {"page_content": "Od momentu powrotu do Polski po wojnie poświęcił się działalności popularyzatorskiej i dziennikarskiej: w 1948 wszedł do redakcji stworzonego w 1945 przez Tadeusza Unkiewicza miesięcznika popularnonaukowego „Problemy” jako zastępca redaktora naczelnego, a po śmierci Unkiewicza w 1959 został redaktorem naczelnym. Był jedynym (poza Marianem Eile z „Przekroju”) niepartyjnym redaktorem naczelnym wielonakładowego pisma – nakład „Problemów” dochodził do 130 tys. Poza artykułami naukowców pismo zamieszczało liczne teksty literackie; Julian Tuwim miał tam stałą rubrykę. Kroniki Tuwima Hurwic wydał w latach 1958–1963 w trzech tomach \"Cicer cum caule, czyli Groch z kapustą\". Nagrodę „Problemów”, ufundowaną w 1960, przyznawano corocznie za popularyzację nauki. Seria Biblioteka Problemów wydawała od 1956 książki popularnonaukowe.\nEncyklopedia Współczesna.\nOd 1956 Hurwic organizował, jako redaktor naczelny, \"Encyklopedię Współczesną\": publikacja zaczęła ukazywać się w 1957 w comiesięcznych zeszytach składających się z części encyklopedycznej i kronikarskiej. Wyszły trzy roczniki; uznane w 1960 za „obiektywistyczne”, wydawnictwo zostało zlikwidowane.\nPrasa.\nBył redaktorem lub członkiem komitetów redakcyjnych licznych czasopism, m.in.:\nKsiążki.\nLiczne tłumaczenia z rosyjskiego, m.in.: Jakub Perelman, \"Matematyka na wesoło\"; Teodor Wejtkow, \"Kronika elektryczności\"; książki naukowe z chemii.\nŻycie naukowe i akademickie.\nBrał aktywny udział w życiu naukowym i akademickim:\nBył:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1250296", "fragment_id": "1113990/3", "subtitle": "", "title": "Józef Hurwic", "source": "wikipedia", "start_index": 5090.0, "parentId": 1250296.0, "document_id": "1113990", "score": 0.11531679332256317}, "uuid": "8c6806fd-da21-446c-ab80-0c7fae4d6002"}, {"page_content": "W latach 1961–1964 studiował filozofię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Studiował też w Paryskim Instytucie Katolickim (1973–1974). Był m.in. katechetą licealnym w Grudziądzu, współpracował z duszpasterstwem akademickim na KUL-u i w kościele św. Anny w Krakowie. Od 1964 związany z Tygodnikiem Powszechnym. W 1979 na życzenie Jana Pawła II przygotowywał polskie wydanie dziennika \"L’Osservatore Romano\" i został redaktorem naczelnym pisma (1979–1991). Po powrocie do Tygodnika Powszechnego w 1991 został jego asystentem kościelnym, a po śmierci Jerzego Turowicza (1999) redaktorem naczelnym pisma. Od 2001 przewodniczy kapitule nagrody im. księdza Józefa Tischnera. Od września 2007 współpracował ze stacją Religia.tv należącą do grupy ITI, gdzie był m.in. jednym z prowadzących program „Rozmównica”.\nOd 1999 do 2011 roku mieszkał przy parafii św. Floriana w Krakowie. Od 14 lipca 2011 mieszka we wspólnocie Księży Marianów na osiedlu Stegny w Warszawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48414", "fragment_id": "660071/1", "subtitle": "", "title": "Adam Boniecki (duchowny)", "document_id": "660071", "start_index": 1166.0, "parentId": 48414.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4394632875919342}, "uuid": "8d9fd087-9c4e-47dd-804a-621a854d5708"}, {"page_content": "W 1945 został członkiem pierwszej redakcji „Tygodnika Powszechnego”, jednak szybko ją opuścił, w związku z różnicami pomiędzy nim a J. Turowiczem. Równocześnie zaangażował się w prace Stronnictwa Pracy, w oddziale krakowskim. We wrześniu 1945 został członkiem władz naczelnych tej partii. Od 29 grudnia 1945 był członkiem Krajowej Rady Narodowej, złożył mandat w dniu 20 września 1946. Pisywał do „Tygodnika Warszawskiego”. Został aresztowany w dniu 24 listopada 1949 i w 1950 skazany na 15 lat więzienia za działalność w Stronnictwie Pracy. Osadzony we Wronkach, wyszedł na wolność 6 maja 1956. Od sierpnia 1948 do listopada 1951 więziona była również jego żona – Zofia.\nW 1957 został pracownikiem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, gdzie zorganizował Redakcję Wydawnictw KUL i stworzył „Zeszyty Naukowe KUL”. W latach 1963–1970 był dyrektorem Wydawnictwa Towarzystwa Naukowego KUL. W 1968 doktoryzował się z zakresu filozofii chrześcijańskiej.\nNależał do środowiska seniorów „Odrodzenia” i nieoficjalnego zespołu doradców Prymasa Stefana Wyszyńskiego, tzw. Zespołu Informacyjnego. Był również członkiem lubelskiego Klubu Inteligencji Katolickiej, w tym w latach 1979-1983 jego wiceprezesem. Od 1973 współpracował z Ośrodkiem Dokumentacji i Studiów Społecznych Janusza Zabłockiego. W 1981 został członkiem redakcji „Ładu”. Zaangażował się w utworzenie Polskiego Związku Katolicko-Społecznego. W inicjatywach tych widział szansę odtworzenia partii chadeckiej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2267762", "fragment_id": "475533/1", "subtitle": "", "title": "Konstanty Turowski", "document_id": "475533", "start_index": 1254.0, "parentId": 2267762.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09955606609582901}, "uuid": "cddc7882-a341-4889-85cf-737d51f17866"}]}
{"id": "q_300", "question": "Synami którego z bogów byli Remus i Romulus?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy postaci z mitologii rzymskiej. Zobacz też: imiona Romulus i Remus.\nRomulus i Remus – bracia bliźniacy, legendarni założyciele miasta Rzym. Romulus według legend był założycielem Rzymu i jego pierwszym władcą. Prawdopodobnie żył w połowie VIII wieku p.n.e. (lata: 772–716), natomiast Remus, według obliczeń starożytnych, żył w latach 772–753 p.n.e. Rzymianie uznawali ich za dzieci boga Marsa. Matka chłopców wywodziła się z królewskiego rodu pochodzącego od Eneasza.\nHistoria.\nDo obalenia uzurpatora.\nWedług rzymskich historyków, przede wszystkim Liwiusza, bracia byli wnukami króla miasta Alba Longa, Numitora, który miał młodszego brata, Amuliusa. Ich ojciec, Prokas, wyznaczył na następcę starszego syna. Ta decyzja nie spodobała się Amuliuszowi. Dlatego dokonał on zamachu stanu, obalił prawowitego władcę i przejął rządy nad miastem. Numitor nie stracił życia, pozostał wolny i żył we własnym majątku, lecz na rozkaz nowego króla jego syn, Lausus, został zamordowany, natomiast córka, Rea Sylwia, uczyniona westalką. Zabieg ten miał uniemożliwić jej posiadanie potomstwa, gdyż kapłanki Westy żyły w celibacie, Amuliusz chciał w ten sposób zapewnić sukcesję dla swoich dzieci.\nMimo to kobieta zaszła w ciążę i urodziła dwóch chłopców, Romulusa i Remusa. Ojciec dzieci nie był znany, matka bliźniąt twierdziła, że jest nim sam bóg Mars (według przekazu Liwiusza mogła w ten sposób chcieć uniknąć kary), jednak stryj nie uwierzył w boskiego sprawcę poczęcia i rozkazał ją uwięzić, a następnie zagłodzić na śmierć (choć zwyczajowo westalki za występek przeciwko czystości karano poprzez zakopanie żywcem). Na domiar tego Amulius nakazał utopić dzieci w Tybrze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26792", "fragment_id": "171895/0", "subtitle": "", "title": "Romulus i Remus", "document_id": "171895", "start_index": 1.0, "parentId": 26792.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9592761993408203}, "uuid": "a137ed0c-acc3-44ea-8ef1-ecc8b406a65e"}, {"page_content": "Mit o powstaniu Rzymu – opowieść mitologiczna wyjaśniająca okoliczności założenia Rzymu. Istnieje wiele wersji mitu o powstaniu Rzymu. Najpopularniejsza przyjmuje, że został on założony przez Romulusa. \nLegendy.\nWedług jednej z najbardziej znanych wersji Romulus i Remus byli dziećmi westalki o imieniu Rea Sylwia i boga wojny Marsa. Ojciec ich matki, Numitor, król dynastycznego miasta Alba Longa, został strącony z tronu, przez uzurpatora, a zarazem własnego brata Amuliusa. Nowo koronowany władca starannie zadbał o to, aby stary król nie doczekał się już potomków. Zamknął on Reę Sylwię w świątyni bogini Westy i przymusił do służby jako westalka, tym samym do złożenia ślubu czystości (zachowania dziewictwa). Jednakże wbrew wszelkim przypuszczeniom dziewczyna stała się po pewnym czasie brzemienną. Rea Sylwia wskazała za sprawcę jej stanu boga wojny Marsa. Inne wersje mitu głoszą, że Mars uwiódł ją podczas snu, jeszcze inne natomiast że w świętym gaju – dokąd wybrała się po wodę. Zaniepokojony Amulius zakopał kobietę żywcem za złamanie przysięgi, a urodzone przez nią bliźnięta kazał w koszu wiklinowym puścić nurtem Tybru.\nKosz z noworodkami zatrzymała szczęśliwie gałąź drzewa figowego. Tam znalazła chłopców wilczyca. Miała ona młode, więc również chłopców nakarmiła własną piersią. Przybranej matce pomagał też dzięcioł. Ich pomoc miała potwierdzić zatem twierdzenia Rei Sylwii dotyczące ojcostwa Marsa – bóg jakoby czuwał nad dziećmi. Pewnego dnia spostrzegł to pasterz Faustulus i zabrał bliźnięta do domu. Razem z żoną wychował ich na tęgich i pięknych młodzieńców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=499917", "fragment_id": "1558802/0", "subtitle": "", "title": "Mit o powstaniu Rzymu", "document_id": "1558802", "start_index": 0.0, "parentId": 499917.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45868533849716187}, "uuid": "05b585a9-38a3-4ddb-8c9d-ed0451ba6f56"}, {"page_content": "Askaniusz założył własne miasto pod nazwą Alba Longa, właściwą siedzibę dynastii Eneasza. Panowało po nim wielu królów. Na koniec Prokos miał dwóch synów: Numitora i Amuliusa. Tron po ojcu otrzymał starszy z nich, Numitor. Brat jego z zazdrości zebrał wojska i strącił brata z tronu. Ażeby zapewnić tron dla swoich synów, uczynił westalką jedyną córkę brata, Reę Sylwię. Wtedy westalka niespodziewanie powiła bliźnięta – Romulusa i Remusa. Stało się to za zrządzeniem bogów, bowiem ojcem ich był Mars. Amulius kazał Reę Sylwię zagłodzić, a bliźnięta wrzucić do Tybru.\nSłudzy królewscy wypełnili rozkaz króla, ale koszyk dzieci zaczepił się o pień drzewa, a płaczące bliźnięta usłyszała wilczyca i przyszła je nakarmić. Codziennie zjawiała się o tej samej porze i podawała im swe sutki do ssania. Kiedyś zobaczył te dziwy pasterz królewski Faustulus. Poczekał aż wilczyca odeszła i zabrał bliźniaków ze sobą. Obaj wyrośli na dzielnych młodzieńców. Kiedyś wywiązała się bójka między pasterzami Numitora i Amuliusa a jej skutkiem było porwanie Remusa. Został on postawiony przed Numitorem i opowiedział mu historię swojego pochodzenia, a wówczas ten poznał w nim swojego wnuka i kazał potajemnie sprowadzić też Romulusa. W trzech obmyślili plan obalenia Amuliusa. Dwaj bracia z oddziałem zbrojnych napadli na pałac, straż pokonali i skazali na śmierć uzurpatora wynosząc na tron swego dziadka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3791", "fragment_id": "168325/22", "subtitle": "", "title": "Mitologia rzymska", "source": "wikipedia", "start_index": 29711.0, "parentId": 3791.0, "document_id": "168325", "score": 0.6040786504745483}, "uuid": "c29ffc30-ba08-4e5d-8ef9-5602af60cff8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy boga wojny. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMars (starołac. \"Mavors\", łac. \"Mars\") – staroitalski bóg wojny, znany już u Etrusków jako Maris. Obok Jowisza i Kwirynusa jeden z głównych bogów w mitologii rzymskiej. Odpowiednik greckiego Aresa. Początkowo czczony jako patron pór roku, szczególnie wiosny. Pasterze powierzali swoje stada opiece Marsa przed watahami wilków. Między innymi do Marsa śpiewali swoje pieśni saliowie. Był czczony jako ojciec bliźniąt: Romulusa i Remusa. Poświęcono mu pierwszy miesiąc w kalendarzu rzymskim – marzec (łac. \"mensis Martius\"), kiedy to tradycyjnie pogoda pozwalała wznowić lub rozpocząć działania wojenne.\nMarsowi poświęcony był: wilk szary, dzięcioł i dąb. Jako Mars Gradivus, kroczył na czele wojsk na polu bitwy i pod taką postacią był czczony w starej świątyni na Via Appia, poza murami miasta.\nInne miejsca kultu Marsa w Rzymie:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26405", "fragment_id": "181776/0", "subtitle": "", "title": "Mars (mitologia)", "parentId": 26405.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181776", "score": 0.18513356149196625}, "uuid": "7f75b3cd-6d35-4b0c-b31b-d0ce7842626c"}, {"page_content": "W tradycji rzymskiej początki miasta wiązały się z legendą o Eneaszu, który po ucieczce ze zniszczonej przez Greków Troi przybył do Lacjum (1180 p.n.e.), gdzie miał ożenić się z córką króla Latynusa Lawinią i założyć miasto od imienia żony zwane Lawinium. Wkrótce urodził się im syn Askaniusz, założyciel miasta Alba Longa w Górach Albańskich. Po kilku wiekach doszło w Alba Longa do przewrotu, a władca miasta Numitor został usunięty przez swojego brata Amuliusza. Aby zabezpieczyć się przed zemstą Amuliusz zgładził synów Numitora, a jego córkę Reę Sylwię uczynił kapłanką Westy, co zmuszało ją do zachowania dziewictwa. Mimo wszystko Rea Sylwia zaszła w ciążę twierdząc, że jej sprawcą był bóg Mars. Ancjusz kazał Reę uwięzić, a jej potomstwo (braci bliźniaków Romulusa i Remusa) wrzucić do Tybru. Dzieci uratowała wilczyca, która zapewniła im przetrwanie karmiąc je własną piersią. Po jakimś czasie bliźniaków przygarnął pasterz Faustulus i jego żona Laurencja. Dojrzawszy bracia zemścili się na Amuliuszu przywracając w Alba Longa rządy swojego dziada Numitora, a sami postanowili zbudować własne miasto w miejscu ich cudownego ocalenia. Romulus, który według wróżby miał być jego założycielem zaorał Palatyn zgodnie z \"Etrusco ritu\" (rytuałem etruskim). Zazdrosny Remus przekroczywszy w złości święte granice został zabity. Miasto założono 21 kwietnia w trzecim roku VI Olimpiady (753 p.n.e.) i nazwano na cześć Romulusa.\nRomulus.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1802912", "fragment_id": "859751/3", "subtitle": "", "title": "Rzym królewski", "parentId": 1802912.0, "start_index": 3506.0, "source": "wikipedia", "document_id": "859751", "score": 0.5513728260993958}, "uuid": "24876dc0-5a6c-40e0-88f9-eed1a2c62c12"}, {"page_content": "Rea Sylwia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Rhea Silvia&lt;/&gt;), także Ilia – w mitologii rzymskiej matka Romulusa i Remusa.\nTradycja podaje dwie wersje jej pochodzenia. Według jednej była córką Eneasza, inna uznaje ją za córkę Numitora, króla miasta Alba Longa, którego Eneasz był przodkiem. \nPo odebraniu tronu Numitorowi przez jego brata Amuliusa została przez niego przeznaczona na westalkę i zmuszona do złożenia ślubów czystości. Uzurpator zamierzał w ten sposób zabezpieczyć sukcesję dla swego potomstwa. Nie zdołał jednak ustrzec bratanicy przed zalotami bogów: napastowana przez Marsa w świętym gaju (\"lucus\") Westy, została przez niego zgwałcona. Z tego związku mieli narodzić się legendarni założyciele Rzymu – Romulus i Remus. Po ujawnieniu się jej ciąży Amulius polecił westalkę uwięzić i za złamanie ślubu czystości skazał na śmierć, lecz pomogła ją ocalić jego córka Anto.\nDalsze losy Rei Sylwii po urodzeniu bliźniąt są niejasne i sprzeczne w zależności od zdarzeń podanych w różnych wersjach mitologicznego przekazu. Wprawdzie przyjmowano, iż ostatecznie została zgładzona lub zmarła wskutek złego traktowania, lecz bardziej znana wersja głosiła, że po latach uwięzienia została uwolniona przez dorosłych już synów, którzy wymierzyli sprawiedliwość Amuliusowi (por. uwolnienie Antiopy przez synów – Amfiona i Zetosa). Odmienna wersja podawała, że Amulius rozkazał wrzucić bliźnięta i jej ciało do Tybru (lub że sama rzuciła się do rzeki), gdzie została uratowana przez boga Tiberinusa, który następnie uczynił ją swą małżonką. W innym wariancie mitu poślubiła boga rzeki Anio (dopływu Tybru).Jej dzieci porzucone na rozkaz Amuliusa u stóp Palatynu, nad brzegiem Tybru (lub wrzucone do rzeki i wyniesione przez wodę na brzeg) zostały znalezione przez wilczycę, która je wykarmiła. W jej norze obu braci odnalazł królewski pasterz Faustulus i zabrał na wychowanie, powierzając swej małżonce (Akce Larencji).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=166214", "fragment_id": "21601/0", "subtitle": "", "title": "Rea Sylwia", "document_id": "21601", "start_index": 0.0, "parentId": 166214.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6445767879486084}, "uuid": "7b7c634b-cbee-4c45-a3a6-e46511ab1310"}, {"page_content": "Luperkal (łac. \"Lupercal\" od \"lupus\" – wilk) – grota, w której według mitologicznej rzymskiej tradycji wilczyca miała wykarmić Romulusa i Remusa, synów Marsa i Rei Sylwii. Później w tamtym miejscu bracia mieli założyć miasto Rzym.\nCorocznie podczas świąt Luperkaliów w lutym, w miejscu tym kapłani, zwani luperkami (\"lupercii\") zabijali w ofierze psa i dwie kozy. Obrzęd ten kultywowano do 494 roku n.e. \nOdkrycie.\nPodczas prac konserwatorskich na Palatynie w styczniu 2007 roku, mających na celu odrestaurowanie siedziby cesarza Augusta, robotnicy natrafili na grotę ozdobioną freskami i motywami muszli. Włoska archeolog Irene Iacopi ogłosiła, iż może to być legendarne miejsce kultu – Luperkal. Przemawiałby za tym fakt, że odnaleziona grota, zgodnie z historycznym przekazem, znajduje się w pobliżu pałaców cesarskich.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=807979", "fragment_id": "1008523/0", "subtitle": "", "title": "Luperkal", "document_id": "1008523", "start_index": 0.0, "parentId": 807979.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13837271928787231}, "uuid": "026265f0-7a44-4333-a9eb-3c8058c1b51c"}, {"page_content": "Romulus i Remus, po obaleniu Amuliusa, postanowili opuścić Albę i założyć nowe miasto. Wokół nich zebrała się dość duża grupa ludzi. Na lokalizację swojej miejscowości wybrali miejsce, w którym Tyber wyrzucił ich na brzeg. Ze względu na równy wiek obu braci nie obowiązywała zasada starszeństwa, dlatego też wybór króla miasta pozostawili woli bogów. Każdy z osobna, na oddzielnym wzgórzu, zorganizował auspicjum. Romulus wybrał Palatyn, a Remus Awentyn. Podobno Remusowi jako pierwszemu objawiło się sześć sępów, co część ich towarzyszy uznała za pomyślną oznakę ze strony bogów, lecz po chwili Romulus zaobserwował aż dwanaście tych samych ptaków.\nUpokorzony porażką Remus zaczął drwić z brata i przeskoczył bruzdę wyznaczającą granicę przyszłego miasta. Ten zabił go w gniewie, wypowiadając przy tym słowa: „niechaj tak zginie każdy, kto przez mury moje przejść się odważy!\" (łac. \"Sic deinde, quicumque alius transiliet moenia mea!\"). Miało się to stać 21 kwietnia 753 roku p.n.e. i z tego powodu 21 kwietnia jest obchodzony jako urodziny Rzymu. Tym sposobem Romulus został królem. Według legendy miasto nazwano, od jego imienia, Rzymem. Obecnie badania wskazują, że \"Roma\" pochodzi ona od nazwy etruskiego plemienia \"Rumlna\".\nLiwiusz podaje też inną, mniej popularną, wersję wydarzeń: Po auspicjach wydzieliły się dwa stronnictwa, które ogłosiły królem obu braci. Zwolennicy Remusa argumentowali, że to on wcześniej zauważył ptaki, jednak sympatycy Romulusa uznawali większą liczbę sępów. Ostatecznie doszło do kłótni, która przerodziła się w bójkę. Remus ugodzony umarł na miejscu.\nDalsze losy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26792", "fragment_id": "171895/3", "subtitle": "", "title": "Romulus i Remus", "parentId": 26792.0, "start_index": 4543.0, "document_id": "171895", "source": "wikipedia", "score": 0.7431347370147705}, "uuid": "764641e3-53b5-4f4e-9590-6cb062bda146"}, {"page_content": "Numitor – w mitologii rzymskiej król latyńskiego miasta Alba Longa, syn Prokasa, ojciec Rei Sylwii, dziad Romulusa i Remusa.\nPozbawiony władzy przez swego brata Amuliusa, odzyskał ją przy pomocy wnuków Romulusa i Remusa.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=392685", "fragment_id": "70692/0", "subtitle": "", "title": "Numitor", "parentId": 392685.0, "start_index": 0.0, "document_id": "70692", "source": "wikipedia", "score": 0.5585157871246338}, "uuid": "81b91a7c-69d8-447b-b0c5-4f673226fd60"}, {"page_content": "Luperkalia – dawne rzymskie święto religijne ustanowione przez Euandrosa i obchodzone 15 lutego. Pierwotnie poświęcone Luperkusowi, pasterskiemu bogu plemion italskich chroniącemu przed wilkami.\nLegenda.\nZnaczącą rolę podczas Luperkaliów odgrywał kult Fauna – rzymskiego bóstwa, pół człowieka, pół kozła, z przydomkiem Lupercus (chroniący przed wilkami). Ze świętem związana była podanie o Faustulusie, pasterzu, który miał znaleźć Romulusa i Remusa w wilczym legowisku i zabrać do swojego domu, gdzie mieli zostać wychowani przez jego żonę Akkę Larentię.\nUroczystości.\nŚwięto obchodzono w grocie Luperkal na Palatynie, gdzie według wierzeń legendarni założyciele Rzymu, bliźnięta Romulus i Remus, byli karmieni przez wilczycę. Następnie składano ofiary ze zwierząt, a kapłani zwani luperkami (łac. \"lupercii\", od \"lupus\" – wilk), okryci jedynie przepaskami ze skóry ściągniętej z zabitego ofiarnego kozła, obiegali wzgórze Palatynu i uderzali przechodniów rzemieniami (\"februa\") z koźlej skóry. Szczególnie chętnie uderzeniom poddawały się bezdzietne kobiety, co miało gwarantować płodność, a innym napotkanym – oczyszczenie od zmazy i skazy minionego roku. Praktyki luperków wprowadzać miały do organizmu ludzkiego nowy pierwiastek wzmacniający siły życiowe i twórcze. Obrzęd miał charakter oczyszczający, a kobiety miał chronić przed bezpłodnością.\nPrzywróceniu tego pogańskiego święta pod koniec V wieku sprzeciwił się papież Feliks III.\nLuperkalia stanowią prawdopodobnie pierwowzór dzisiejszych Walentynek.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13355", "fragment_id": "168633/0", "subtitle": "", "title": "Luperkalia", "document_id": "168633", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 13355.0, "score": 0.23378627002239227}, "uuid": "56def86d-2a50-463e-92f3-3543318bfb37"}]}
{"id": "q_301", "question": "Kto gra postać Jima Lovella w filmie „Apollo 13”?", "answer": [{"page_content": "Po odejściu w 1973 z NASA i Marynarki Wojennej, pracował w Bay-Houston Towing Company w Houston. W marcu 1975 został prezesem i głównym dyrektorem wykonawczym tej firmy.\nW latach 1977–1981 był prezesem firmy Fisk Telephone Systems w Houston, wykonującej sprzęt dla łączności biznesowej.\nW latach 1981–1991 pracował w Centel Corporation w charakterze wiceprezesa.\nObecnie jest prezesem założonej przez siebie firmy Lovell Communications, której jednym z zadań jest propagowanie informacji o programie kosmicznym Stanów Zjednoczonych.\nW 1994 James Lovell oraz Jeffrey Kluger napisali książkę o misji Apollo 13 – \"Apollo 13: Lost Moon\". Na jej podstawie reżyser Ron Howard nakręcił film \"Apollo 13\". W roli głównej wystąpił Tom Hanks. Sam astronauta pojawił się w końcowej sekwencji filmu jako dowódca lotniskowca USS „Iwo Jima”.\nW swojej karierze lotniczej, do momentu zaliczenia do grupy astronautów, Lovell wylatał ok. 5000 godzin, z czego 3500 na samolotach odrzutowych.\nJames Lovell jest członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Pilotów Doświadczalnych i należy do prestiżowego grona „Złotych Orłów”.\nWyróżnienia.\nOdznaczenia wojskowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nInne odznaczenia i nagrody.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=227980", "fragment_id": "1410927/5", "subtitle": "", "title": "James Lovell", "document_id": "1410927", "start_index": 8847.0, "parentId": 227980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7564294338226318}, "uuid": "9fc43b8c-daea-4c66-8449-d09f0470c167"}, {"page_content": "Aż do odejścia na emeryturę pracował na różnych stanowiskach w Dyrektoriacie Inżynierii JSC (ang. \"Engineering Directorate\"), m.in. nad nową koncepcją Stacji Kosmicznej i we wsparciu obsługi Programu Wahadłowców.\nPo odejściu na emeryturę.\nJohn Aaron mieszka w Meadowlakes w Teksasie, był burmistrzem tego miasta, kadencję zakończył w 2010 roku.\nJohn Aaron w kulturze popularnej.\nW filmie \"Apollo 13\" z 1995 roku zagrał go Loren Dean. W mini-serialu HBO \"Z Ziemi na Księżyc\" (ang. \"From the Earth to the Moon\") z 1998 roku zagrał go John Travis. Aaron osobiście wystąpił w wielu filmach dokumentalnych, m.in. w \"Apollo 13: To the Edge and Back\" wyprodukowanym w 1994 roku przez stację PBS oraz w dwóch produkcjach kanału telewizyjnego History \" Failure Is Not an Option\" i kontynuacji \"Beyond the Moon: Failure Is Not an Option 2\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4015585", "fragment_id": "581246/3", "subtitle": "", "title": "John Aaron", "document_id": "581246", "start_index": 5638.0, "parentId": 4015585.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09967043995857239}, "uuid": "836c8b2d-e7f6-47f4-b342-a21a7bf2ba71"}, {"page_content": "Słowa te przypisano Kranzowi, ponieważ w filmie \"Apollo 13\" z 1995 roku grający go Ed Harris wypowiada tę właśnie kwestię (ang. \"failure is not an option\"). Później Kranz użył tych słów jako tytułu swojej autobiografii wydanej w USA w 2000 roku, uznał, że świetnie wyrażają one postawę ludzi pracujących w Centrum Kontroli Misji. Tytuł ten nosi także film dokumentalny z 2004 roku oraz jego kontynuacja (ang. \"Beyond the Moon: Failure Is Not an Option 2\"). Od tamtej pory zdanie to funkcjonuje jako slogan motywacyjny. Także sam Kranz chętnie używa go podczas swoich wykładów motywacyjnych, które wygłasza na całym świecie, także w historycznej sali kontroli lotu Apollo 13 w Christopher C. Kraft Jr. Mission Control Center.\nAutorem hasła „porażka nie wchodzi w grę” jest tak naprawdę Bill Broyles, jeden ze scenarzystów \"Apollo 13\", chociaż fraza jest oparta na podobnej wypowiedzi jednego z kontrolerów misji Apollo 13, nie Gene’a Kranza a Jerry’ego Bosticka (FDO – ang. \"Flight Dynamics Officer\"). Zapytany przez scenarzystów podczas rozmowy poprzedzającej produkcję filmu, czy w centrum kontroli misji kiedykolwiek wybuchła panika, Bostick odpowiedział: „Nie, kiedy działo się źle, po prostu spokojnie rozważaliśmy, jakie opcje wchodzą w grę, porażka do nich nie należała.”.\n„Doktryna Kranza”.\nPo pożarze kabiny Apollo 1, w którym zginęli astronauci Gus Grissom, Ed White i Roger Chaffee, Kranz zwołał spotkanie dla swojego oddziału i członków swojego zespołu. Następujące słowa, które wygłosił podczas tego zebrania, zawierają w sobie zasady, którymi powinni kierować się kontrolerzy oraz ostrzeżenia, które nadal pozostają aktualne, są one dziedzictwem Kranza w NASA:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3777082", "fragment_id": "1337085/5", "subtitle": "", "title": "Gene Kranz", "document_id": "1337085", "start_index": 8424.0, "parentId": 3777082.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4024989902973175}, "uuid": "e8127708-0a81-46e1-b952-38d7f06364ee"}, {"page_content": "John Leonard „Jack” Swigert, Jr. (ur. 30 sierpnia 1931 w Denver, zm. 27 grudnia 1982 w Waszyngtonie) – amerykański astronauta, inżynier, pilot wojskowy i doświadczalny, członek elekt Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych z ramienia Partii Republikańskiej (Stany Zjednoczone).\nWykształcenie i służba wojskowa.\nSzkołę średnią (\"East High School\") ukończył w Denver w Kolorado.\nJako pilot wylatał ponad 7200 godzin, z czego 5725 na samolotach z napędem odrzutowym.\nKariera astronauty.\nApollo 13.\nApollo 13 wystartował 11 kwietnia 1970. W skład załogi wchodzili: James Lovell – dowódca misji, Swigert – pilot modułu dowodzenia „Odyssey” (na trzy dni przed startem zastąpił Thomasa Mattingly’ego, podejrzewano bowiem, że podczas lotu może zachorować na różyczkę) i Fred Haise – pilot modułu księżycowego „Aquarius”. Celem misji było lądowanie Lovella i Haise’a na Księżycu w okolicy krateru Fra Mauro.\n13 kwietnia 1970 w drodze do Księżyca i odległości 328 000 km od Ziemi w module serwisowym Apolla 13 eksplodował zbiornik z tlenem. W Houston usłyszano wówczas pamiętne: „Houston, mieliśmy problem” (\"Houston, we’ve had a problem\"). W rezultacie kolejne lądowanie człowieka na Srebrnym Globie okazało się niemożliwe. Najistotniejszym problemem stało się bezpieczne sprowadzenie załogi na Ziemię. Astronauci, wykorzystując moduł księżycowy i jego zapasy powietrza oraz akumulatory, okrążyli Księżyc i skierowali statek w kierunku Ziemi. Po licznych perypetiach 17 kwietnia pomyślnie wodowali na Oceanie Spokojnym. Była to prawdopodobnie najtrudniejsza misja w historii lotów załogowych zarówno dla załogi, jak i Centrum Kontroli Lotów.\nZałoga Apollo 13 wciąż zachowuje rekord największej odległości od Ziemi (400 171 km), na jaką oddalili się astronauci w statku kosmicznym.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=299808", "fragment_id": "1457580/0", "subtitle": "", "title": "John Swigert", "parentId": 299808.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1457580", "source": "wikipedia", "score": 0.22812072932720184}, "uuid": "0e5520ef-1895-4202-a9c7-201516472aee"}, {"page_content": "Fred Wallace Haise, Jr. (ur. 14 listopada 1933 w Biloxi) – amerykański pilot wojskowy i astronauta.\nWykształcenie i służba wojskowa.\nSzkołę średnią (\"Biloxi High School\") ukończył w Biloxi w stanie Missisipi.\nJako pilot wylatał ponad 9300 godzin, z czego 6200 na samolotach z napędem odrzutowym.\nKariera astronauty.\nApollo 13.\nStatek Apollo 13 wystartował 11 kwietnia 1970. W skład załogi wchodzili: James Lovell – dowódca misji, Jack Swigert – pilot modułu dowodzenia „Odyssey” i Haise – pilot modułu księżycowego „Aquarius”. Celem misji było lądowanie Lovella i Haise'a na Księżycu w okolicy krateru Fra Mauro.\n13 kwietnia 1970 w drodze na Księżyc i odległości 328 000 km od Ziemi w module serwisowym Apolla 13 eksplodował zbiornik z tlenem. W Houston usłyszano wówczas pamiętne: „Houston, mamy problem” (\"Houston, we've had a problem\"). W rezultacie kolejne lądowanie człowieka na Srebrnym Globie okazało się niemożliwe. Najistotniejszym problemem stało się bezpieczne sprowadzenie załogi na Ziemię. Astronauci, wykorzystując moduł księżycowy i jego zapasy powietrza oraz akumulatory, okrążyli Księżyc i skierowali statek w kierunku Ziemi. Po licznych perypetiach 17 kwietnia pomyślnie wodowali na Oceanie Spokojnym. Była to prawdopodobnie najtrudniejsza misja w historii lotów załogowych zarówno dla załogi, jak i Centrum Kontroli Lotów.\nZałoga Apollo 13 wciąż zachowuje rekord największej odległości od Ziemi (400 171 km), na jaką oddalili się astronauci w statku kosmicznym.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302164", "fragment_id": "1444360/0", "subtitle": "", "title": "Fred Haise", "document_id": "1444360", "start_index": 0.0, "parentId": 302164.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31269875168800354}, "uuid": "dc1e21b9-5153-4ea5-aaf8-abad4ccb80ce"}, {"page_content": "1984: Jim Clark – \"Pola śmierci\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1985: Thom Noble – \"Świadek\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1986: Claire Simpson – \"Pluton\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1987: Gabriella Cristiani – \"Ostatni cesarz\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1988: Arthur Schmidt – \"Kto wrobił królika Rogera?\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1989: David Brenner i Joe Hutshing – \"Urodzony 4 lipca\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 1990–1999.\n1990: Neil Travis – \"Tańczący z wilkami\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1991: Joe Hutshing i Pietro Scalia – \"JFK\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1992: Joel Cox – \"Bez przebaczenia\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1993: Michael Kahn – \"Lista Schindlera\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1994: Arthur Schmidt – \"Forrest Gump\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1995: Mike Hill i Daniel P. Hanley – \"Apollo 13\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1996: Walter Murch – \"Angielski pacjent\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1997: James Cameron, Conrad Buff IV i Richard A. Harris – \"Titanic\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1998: Michael Kahn – \"Szeregowiec Ryan\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1999: Zach Staenberg – \"Matrix\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 2000–2009.\n2000: Stephen Mirrione – \"Traffic\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2001: Pietro Scalia – \"Helikopter w ogniu\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2002: Martin Walsh – \"Chicago\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2003: Jamie Selkirk – \"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2004: Thelma Schoonmaker – \"Aviator\"&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2120387", "fragment_id": "402497/1", "subtitle": "", "title": "Oscar za najlepszy montaż", "document_id": "402497", "start_index": 1547.0, "parentId": 2120387.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1510719358921051}, "uuid": "0bbeabab-5c83-4254-be3c-ea325aa758a8"}, {"page_content": "James „Jim” Arthur Lovell Jr. (ur. 25 marca 1928 w Cleveland) − amerykański astronauta, pilot wojskowy, komandor United States Navy. Najstarszy żyjący astronauta.\nWykształcenie oraz służba wojskowa.\nW 1946 w Milwaukee w stanie Wisconsin ukończył szkołę średnią (\"Juneau High School\"). Przez dwa lata studiował na Uniwersytecie Wisconsin, a następnie przeniósł się do Amerykańskiej Akademii Marynarki Wojennej, którą ukończył w 1952, uzyskując licencjat z zakresu nauk ścisłych.\nLovell służył jako pilot w Marynarce Wojennej Stanów Zjednoczonych. Później trafił do szkoły Pilotów Doświadczalnych Marynarki Wojennej (\"Naval Air Test Center\") w Patuxent River w stanie Maryland, gdzie w latach 1958–1962 był pilotem doświadczalnym odpowiadającym za program F4H Phantom.\nW 1971 został absolwentem Harvard Business School, a później służył jako pilot-instruktor i inżynier bezpieczeństwa w 101. Eskadrze Myśliwskiej (\"Fighter Squadron 101\") w bazie lotniczej Oceana w Wirginii.\nW marcu 1973 odszedł z Marynarki Wojennej USA.\nKariera astronauty.\nW 1959 próbował zostać członkiem pierwszej grupy amerykańskich astronautów NASA (NASA-1), zwanej „Mercury Seven”. Po selekcji ponad 500 pilotów, którzy odpowiedzieli na propozycję NASA Lovell został jednym z 32 finalistów. Ostatecznie jednak nie został wówczas wybrany. W 1962 miał więcej szczęścia – ponowił swoje zgłoszenie i 17 września znalazł się wśród dziewięciu pilotów, których wybrano do drugiej grupy astronautów amerykańskich (NASA-2).\nOpuścił korpus astronautów 1 marca 1973.\nProgram Gemini.\nW czerwcu 1965 w ramach misji Gemini 4 był dublerem pilota, którym był Edward White. White podczas lotu opuścił kabinę statku kosmicznego i jako pierwszy Amerykanin odbył pierwszy spacer w otwartej przestrzeni kosmicznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=227980", "fragment_id": "1410927/0", "subtitle": "", "title": "James Lovell", "parentId": 227980.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1410927", "score": 0.21671129763126373}, "uuid": "f8111dc1-544f-41ca-af43-8c55eb117d42"}, {"page_content": "Pierwszą nominację do Oscara otrzymał w 1995 za drugoplanową rolę zarządzającego kosmiczną operacją dyrektora NASA – Gene’a Kranza w dramacie Rona Howarda \"Apollo 13\" (1995). Trzy lata potem wcielił się w twórcę tytułowego programu telewizyjnego w tragikomedii Petera Weira \"Truman Show\" (\"The Truman Show\", 1998), a rola ta przyniosła mu drugą nominację do Oscara.\nW 2000 zadebiutował jako reżyser biograficznego filmu \"Pollock\", gdzie zagrał słynnego amerykańskiego malarza Jacksona Pollocka. Tytułowa rola przyniosła mu też nominację do Oscara w kategorii „Najlepszy aktor pierwszoplanowy”. W 2008 ponownie stanął po drugiej kamery reżyserując western \"Appaloosa\" na podstawie powieści Roberta B. Parkera.\nW dramacie Stephena Daldry’ego \"Godziny\" (\"The Hours\", 2002), inspirowanym powieścią Virginii Woolf \"Pani Dalloway\", zagrał drugoplanową, ale zapadającą w pamięć kreację umierającego na AIDS homoseksualnego poety przyniosła mu kolejną nominację do Oscara. W dramacie wojennym Jeana Jacques’a Annauda \"Wróg u bram\" (\"Enemy at the Gates\", 2001) wystąpił w roli niemieckiego szlachcica walczącego w szeregach hitlerowskiej armii w czasie bitwy pod Stalingradem. Można go było także oglądać w serialu HBO \"Empire Falls\" (2005), dreszczowcu Davida Cronenberga \"Historia przemocy\" (2005) oraz usłyszeć jako dyrektora kontroli misji w filmie fantastycznonaukowym Alfonso Cuaróna \"Grawitacja\" (\"Gravity\", 2013). W amerykańskim serialu telewizyjnym \"Westworld\" (2015-2019) wystąpił jako czarny charakter Mężczyzna w czerni.\nŻycie prywatne.\n21 listopada 1983 zawarł związek małżeński z aktorką Amy Madigan, z którą ma córkę Lily Dolores.\nFilmografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=344031", "fragment_id": "87249/2", "subtitle": "", "title": "Ed Harris", "document_id": "87249", "start_index": 2869.0, "source": "wikipedia", "parentId": 344031.0, "score": 0.09340028464794159}, "uuid": "10de1da0-8170-42f9-86d3-58c9f402b107"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy misji kosmicznej NASA. Zobacz też: hasło o filmie \"Apollo 13\".\nMisja Apollo 13 – trzecia misja programu Apollo z planowanym lądowaniem ludzi na powierzchni Księżyca. Eksplozja zbiornika z ciekłym tlenem w module serwisowym nie tylko uniemożliwiła lądowanie na Księżycu, lecz także spowodowała rozpoczęcie walki o życie załogi. Lot dowodzony był przez Jamesa A. Lovella; pilotem modułu dowodzenia był John L. „Jack” Swigert; pilotem modułu księżycowego był Fred W. Haise. Swigert zastępował pierwotnego pilota modułu dowodzenia Thomasa K. „Kena” Mattingly, którego wyeliminował lekarz misji z obawy o to, że Mattingly nabawił się różyczki. Mattingly jednak nie zachorował na różyczkę i wniósł znaczną pomoc naziemnym kontrolerom, podczas walki o sprowadzenie załogi Apollo na Ziemię.\nStart misji nastąpił 11 kwietnia 1970 roku o godzinie 19:13 UTC. Po dwóch dniach na trasie do Księżyca, na skutek uszkodzenia, które powstało jeszcze na Ziemi, w module serwisowym nastąpiła eksplozja, która spowodowała stratę dwóch zbiorników z tlenem, pozbawiając moduł dowodzenia energii elektrycznej na trasie do Księżyca i z powrotem do granicy ziemskiej atmosfery.\nModuł serwisowy był, między innymi, elektrownią (ogniwa paliwowe). Indywidualne bateryjne zasilanie elektryczne modułu dowodzenia było zaplanowane na pracę przez kilka ostatnich godzin, podczas wchodzenia do atmosfery, po odrzuceniu modułu serwisowego, który nie był przystosowany do penetracji atmosfery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107824", "fragment_id": "655077/0", "subtitle": "", "title": "Apollo 13", "parentId": 107824.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655077", "score": 0.5542321801185608}, "uuid": "c6f13b20-99a7-420d-9c41-dc23b618d679"}, {"page_content": "Johnny Depp, właśc. John Christopher Depp II (ur. 9 czerwca 1963 w Owensboro) – amerykański aktor, scenarzysta, reżyser, producent filmowy i muzyk.\nZasłynął w latach 80. dzięki roli w telewizyjnym serialu \"21 Jump Street\". Uwagę krytyków zwrócił tytułową kreacją w filmie Tima Burtona \"Edward Nożycoręki\" (1990). Następnie zagrał w jeszcze kilku filmach tego reżysera: Współpracowali dotychczas przy ośmiu filmach: \"Ed Wood\" (1994), \"Jeździec bez głowy\" (1999), \"Charlie i fabryka czekolady\" (2005), \"Gnijąca panna młoda\" (2005), ' (2007), \"Alicja w Krainie Czarów\" (2010) i \"Mroczne cienie\" (2012). Wsławił się także rolami w filmach: \"Beksa\" (1990), \"Co gryzie Gilberta Grape’a\" (1993), \"Don Juan DeMarco\" (1995), \"Na żywo\" (1995), \"Truposz\" (1995), \"Odważny\" (1997), \"Las Vegas Parano\" (1998), \"Dziewiąte wrota\" (1999), \"Żona astronauty\" (1999), \"Zanim zapadnie noc\" (2000), \"Człowiek, który płakał\" (2000), \"Blow\" (2001), ' (2003), \"Sekretne okno\" (2004), \"Marzyciel\" (2004), \"Rozpustnik\" (2004), \"Turysta\" (2010), \"Dziennik zakrapiany rumem\" (2011), \"Jeździec znikąd\" (2013), \"Transcendencja\" (2014) i \"Bezwstydny Mortdecai\" (2015). Jego największym sukcesem komercyjnym jest seria \"Piratów z Karaibów\", w której wcielił się w główną rolę pirata Jacka Sparrowa; seria zarobiła 4,5 mld dol.\nUważany za jedną z największych gwiazd filmowych na świecie. 10. najbardziej dochodowy aktor na świecie – filmy z jego udziałem zarobiły ponad 3,7 mld dol. w Stanów Zjednoczonych i ponad 10 mld dol. na całym świecie. Wymieniony w księdze rekordów Guinnessa w 2012 jako najlepiej opłacany aktor na świecie, z zarobkami w wysokości 75 mln dol.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73498", "fragment_id": "649333/0", "subtitle": "", "title": "Johnny Depp", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 73498.0, "document_id": "649333", "score": 0.0661918893456459}, "uuid": "9cde5dd5-6463-474b-8766-eb51f59605e5"}]}
{"id": "q_302", "question": "Fitofagi to zwierzęta roślinożerne czy składnik ludzkiej krwi?", "answer": [{"page_content": "Fitofag (gr. \"phytón\" – roślina, \"phageín\" – jeść), roślinożerca – organizm roślinożerny, odżywiający się roślinami lub częściami roślin (w tym przechowywanymi przez ludzi nasionami, owocami i suszem). \nW ekosystemie roślinożercy stanowią pierwszy poziom konsumentów. Termin \"roślinożerca\" może odnosić się do pojedynczego organizmu, konkretnego gatunku (charakteryzuje formę odżywiania gatunku jak i jego rolę w ekosystemie), jak również może odnosić się do grupy gatunków o wspólnej cesze ekologicznej (roślinożerność). Do fitofagów należą m.in. przeżuwacze, wiele gatunków owadów, nicieni i pasożytniczych grzybów.\nRoślinożerność (fitofagia) to sposób odżywiania się (pobierania pokarmu), polegający na zjadaniu roślin. Z reguły polega na zjadaniu roślin (spasanie) bez ich uśmiercania, jak u przeżuwaczy, ale prowadzić może także tak jak w drapieżnictwie do śmierci rośliny. Jest jedną z podstawowych form odżywiania się, istotną dla funkcjonowania ekosystemu. W przyrodzie występuje wiele różnorodnych przystosowań konsumentów do roślinożerności.\nRoślinożerca zjadając części roślin obniża ich dostosowanie. Dobór naturalny doprowadził do wytworzenia przez rośliny mechanizmów obronnych, takich jak kolce, włoski parzące, związki trujące, np. alkaloidy, glikozydy i inne oraz do powstania odpowiednich przystosowań u roślinożerców. Większość roślinożerców lądowych nie trawi celulozy, stanowiącej znaczną część biomasy roślin i dlatego żyje w symbiozie z bakteriami i protistami (np. przeżuwacze, termity), które są do tego zdolne. W takim przypadku pokarmem roślinożercy w rzeczywistości są przede wszystkim ciała tych mikroskopijnych symbiontów.\nZe względu na odżywianie się różnymi częściami roślinnymi wyróżnia się np.:\nW entomologii fitofagi (łac. \"phytophaga\") dzieli się na:\nFitofagi często są szkodnikami.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436355", "fragment_id": "53167/0", "subtitle": "", "title": "Fitofag", "document_id": "53167", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 436355.0, "score": 0.7086319327354431}, "uuid": "1ac92fe9-270a-40f6-84e5-c4f532b3c477"}, {"page_content": "W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych został zaliczony do kategorii CR – gatunków krytycznie zagrożonych wyginięciem. Gatunek został sklasyfikowany w tej kategorii, ponieważ ma ograniczony i rozdrobniony zasięg występowania. Występuje na obszarze o powierzchni mniejszej niż 10 km². Całkowita liczebność populacji wynosi 212 osobników (mniej niż 50 okazów w każdej z subpopulacji). Następuje ciągły spadek jakości siedlisk, a także maleje liczebność populacji, głównie ze względu na presję ze strony zwierząt roślinożernych – są to głównie zwierzęta domowe, takie jak kozy i owce, oraz dzikie (króliki i prawdopodobnie także wiewiórki). Negatywne skutki powodują również długotrwałe susze, które powodują gorsze kiełkowanie nasion, jak i niestabilność geologiczną obszarów, na którym występuje gatunek.\nCo najmniej 50 osobników znajduje się w miejscach całkowicie niedostępnych i dlatego też może tam swobodnie rosnąć i się rozmnażać. Natomiast w miejscach łatwiej dostępnych starsze okazy często są okaleczone przez zwierzęta roślinożerne, w związku z tym gatunek ciężko się rozwija w tych warunkach. Również ze względu na fitofagi słabo się rozwijają młode sadzonki, przez co w tych okolicznościach szanse na rekolonizację są praktycznie żadne.\n\"Salvia herbanica\" został wymieniony w załączniku I Konwencji Berneńskiej. Ma też status gatunku \"En peligro de extinción\" w krajowym katalogu gatunków zagrożonych oraz w katalogu gatunków chronionych na Wyspach Kanaryjskich.\nTylko sześć z dziesięciu znanych populacji znajduje się na obszarach chronionych SCI – pięć w Monumento Natural de los Cuchillos de Vigán and SCI Pozo Negro oraz jedna w Monumento Natural de Montaña Cardones. Nasiona są przechowywane w banku nasion Ogrodu Botanicznego Viera y Clavijo oraz w serwisie biodywersyfikacji Viceconsejería de Medio Ambiente.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3314220", "fragment_id": "920863/1", "subtitle": "", "title": "Salvia herbanica", "document_id": "920863", "start_index": 1300.0, "parentId": 3314220.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20788590610027313}, "uuid": "5be25448-16a8-468d-a748-6bc0d966441c"}, {"page_content": "Foliofag (łac. \"folium\" - liść, \"fag\" - zjadać) – fitofag wyspecjalizowany w zjadaniu liści. Ponieważ liście zawierają dużo ciężkostrawnej celulozy, a także stanowią relatywnie ubogie źródło energii oraz często mogą zawierać substancje toksyczne, foliofagi zwykle mają powolny metabolizm oraz wyspecjalizowany układ pokarmowy. Wiele z nich trawi liście z pomocą symbiotycznych bakterii, zasiedlających ich układ pokarmowy. Dodatkowo, jak zaobserwowano w liściożernych naczelnych, zwierzęta mogą wykazywać silne preferencje dla niedojrzałych liści, które są bogatsze w białka i uboższe w błonnik oraz są mniej toksyczne niż liście dojrzałe.\nŚcisłym foliofagiem jest np. koala, odżywiający się wyłącznie liśćmi eukaliptusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=861559", "fragment_id": "999970/0", "subtitle": "", "title": "Foliofag", "document_id": "999970", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 861559.0, "score": 0.23624815046787262}, "uuid": "71ae35ca-29a4-4136-ae12-71dfbb1004b9"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „konsument”.\nKonsument w biologii – organizm heterotroficzny, głównie zwierzę roślinożerne lub drapieżne żywiące się roślinożercami (lub innymi, np. owadożernymi), także człowiek. Czasami do konsumentów zalicza się także detrytusożerców.\nKonsumenci stanowią w biocenozach jeden z trzech poziomów troficznych. Istnieje podział na konsumentów pierwszego (roślinożercy), drugiego i trzeciego rzędu (drapieżcy). Zwierzęta wszystkożerne mogą być zarówno konsumentami I, jak i II czy wyższych rzędów, w zależności od tego, czym się w danym momencie odżywiają.\nKrążenie materii i przepływ energii odbywają się wzdłuż łańcuchów troficznych. Konsumenci z wyższych poziomów korzystają z ogniwa niższego poziomu łańcucha pokarmowego (roślinożercy i wszystkożercy zjadają rośliny, mięsożercy i wszystkożercy zjadają roślinożerców itd.). Otrzymują w ten sposób niezbędne składniki budulcowe, a także uzyskują energię zmagazynowaną w wiązaniach chemicznych związków organicznych w procesie oddychania komórkowego.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=145380", "fragment_id": "9797/0", "subtitle": "", "title": "Konsument (biologia)", "parentId": 145380.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "9797", "score": 0.25925499200820923}, "uuid": "78654026-3f9f-41c7-bc51-6617e910acbd"}, {"page_content": "Osteofagia – praktyka, w której zwierzęta, zazwyczaj roślinożerne, spożywają kości. Sugeruje się, że osteofagia jest wrodzonym zachowaniem, które pozwala zwierzętom uzupełniać pobieranie fosforu i wapnia w celu uniknięcia kosztownych skutków niedoborów tych minerałów. Zachowanie osteofagiczne obserwowano u zwierząt pasterskich i dzikich, w szczególności zwierząt kopytnych i innych roślinożerców. zwierząt domowych, a także u jeleni, wielbłądów, żyraf, gnu, antylop i żółwi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4780554", "fragment_id": "284320/0", "subtitle": "", "title": "Osteofagia", "document_id": "284320", "start_index": 0.0, "parentId": 4780554.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34241434931755066}, "uuid": "bbd19533-0c8d-40c6-8b4a-081e284e87ba"}, {"page_content": "Choć tradycyjnie uznaje się je za roślinożerców, liczne gatunki oportunistycznie zjadają owady, ryby, mięso, a bardziej wyspecjalizowane formy polegają na takim pokarmie. Badanie funkcjonalno-morfologiczne uzębienia gryzoni wskazuje na to, że prymitywne gryzonie były raczej wszystkożerne niż roślinożerne. Przeglądy literatury ukazują, że liczni członkowie Sciuromorpha i Myomorpha, a także kilku przedstawicieli Hystricomorpha włączają do swojej diety pokarm zwierzęcy lub też spożywają taki pokarm, gdy zaoferuje im się go w niewoli. Badanie zawartości żołądków żyjącego na kontynencie północnoamerykańskim myszaka białostopego (\"Peromyscus leucopus\"), uznawanego normalnie za roślinożercę, wykazało 34% materii zwierzęcej.\nBardziej wyspecjalizowani mięsożercy to ryjoszczury z Filipin, żywiące się owadami i bezkręgowcami o miękkim ciele, australijskie bobroszczury, żywiące się owadami wodnymi, rybami, skorupiakami, małżami, ślimakami, płazami bezogonowymi, jajami i ptakami wodnymi. Pasikoniszka białobrzucha, zamieszkująca suche regiony Ameryki Północnej, żywi się owadami, skorpionami, innymi małymi myszami, a jedynie niewielką część jej diety stanowi pokarm roślinny. Ma krępe ciało z krótkimi łapami i ogonem, ale jest zwinna i potrafi z łatwością pokonać zdobycz swojej wielkości.\nZachowania społeczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3299445", "fragment_id": "147367/12", "subtitle": "", "title": "Gryzonie", "parentId": 3299445.0, "start_index": 18086.0, "document_id": "147367", "source": "wikipedia", "score": 0.13663014769554138}, "uuid": "5f8e3e43-fc31-4042-90fa-10a5f179bdfc"}, {"page_content": "Cielę tapira pozostaje z matką przez okres około 12–18 miesięcy. Po rozdzieleniu się matki i jej potomstwa w większości przypadków młode tapiry panamskie w Parku Narodowym Corcovado w Kostaryce pozostają w pobliżu areału matki przez trzy do czterech lat, zanim opuszczą ten obszar i założą odrębne areały. Być może wskazuje to na związek przestrzennej i społecznej organizacji tapirów z pokrewieństwem między różnymi osobnikami, co najprawdopodobniej prowadzi do wzrostu poziomu tolerancji pomiędzy sąsiadami.\nTapirowate są powszechnie uznawane za „gatunek osłonowy”.\nPokarm.\nTapirowate są wyłącznie fitofagami. Skład pokarmu tapirowatych jest bardzo szeroki, zwierzęta te żywią się bardzo dużą różnorodnością gatunków roślin i wieloma różnymi częściami roślin, w tym liśćmi, pąkami, gałązkami, korą, kwiatami i owocami nisko rosnących roślin lądowych; od czasu do czasu spożywają również roślinność wodną. Mimo że są to zasadniczo zwierzęta żywiące się roślinnością wysokopienną, intensywnie konsumują owoce, jeśli te są dostępne. Sugeruje się, że tapiry spożywają włóknistą roślinność w celu uzyskania białka, a energię czerpią z bardziej strawnych liści i owoców. W zależności od dostępności różnych składników ich pokarmu tapiry mogą zmieniać swoją strategię żerowania w zależności od typu siedliska i pory roku. Chociaż skład pokarmu tapirów był badany w kilku miejscach, bardzo niewiele wiadomo na temat zawartości składników odżywczych w pożywieniu spożywanym przez tapiry w warunkach naturalnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=424273", "fragment_id": "46964/14", "subtitle": "", "title": "Tapirowate", "parentId": 424273.0, "start_index": 19229.0, "document_id": "46964", "source": "wikipedia", "score": 0.13604886829853058}, "uuid": "5d73d465-8bee-4217-b580-03c7e5783fd2"}, {"page_content": "Zoofag, mięsożerca – gatunek zwierzęcia lub rośliny odżywiający się żywymi lub martwymi tkankami zwierzęcymi. Wśród zoofagów wyróżnia się drapieżniki, padlinożerców oraz pasożyty.\nZoofagia (z gr. \"zōon\" – zwierzę, \"phageín\" – jeść) albo mięsożerność to sposób odżywiania zwierząt lub roślin.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162060", "fragment_id": "26620/0", "subtitle": "", "title": "Zoofag", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "26620", "parentId": 162060.0, "score": 0.3477667272090912}, "uuid": "1490533e-ed8a-4218-9b3c-40b56e5dd546"}, {"page_content": "Nekrofagi (\"necrophaga\"), trupojady, padlinożercy (gr. \"nekrós\" „trup”, \"phágo\" „jem, pożeram”) – organizmy (np. owady) odżywiające się martwymi zwierzętami, np. sępy, hieny, niektóre owady, np. larwy chrząszczy z rodziny Silphidae (\"zoonecrophaga\") lub roślinami, np. larwy Anobiidae (\"phytonecrophaga\").\nNekrofagi stanowią jedną z grup destruentów, obok saprofitów. saprobiontów, detrytusożerców itd.\nOkreślenia „nekrofagi” używa się głównie w odniesieniu do bezkręgowców. W odniesieniu do dużych zwierząt takich jak kręgowce stosuje się przede wszystkim termin „padlinożercy”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1055611", "fragment_id": "1388034/0", "subtitle": "", "title": "Nekrofag", "parentId": 1055611.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1388034", "score": 0.1348465383052826}, "uuid": "0bc2807d-e5ed-48af-b75d-8f07db4335fb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDinozaury gadziomiedniczne (\"Saurischia\") – rząd dinozaurów, u których budowa miednicy przypominała tę u współczesnych gadów, gdzie obie kości łonowe są zwrócone w dół i do przodu, a kości kulszowe w dół i do tyłu, dla odróżnienia od ptasiomiednicznych. Pomimo nazwy, ptaki należą do dinozaurów gadziomiednicznych (ściślej: teropodów), a podobna budowa miednicy jest przykładem ewolucji równoległej.\nWśród gadziomiednicznych były formy zarówno mięsożerne jak i roślinożerne, zarówno dwunożne, jak i czworonożne.\nMięsożerne miały zęby zakrzywione ku tyłowi, ostre, bocznie spłaszczone, o trójkątnym kształcie z ząbkowanymi krawędziami, a u form roślinożernych zęby na ogół były tępe i słupkowate. Niektóre zaawansowane Saurischia były bezzębne.\nZnane ze wszystkich kontynentów od późnego triasu do końca kredy.\nWśród teropodów były największe drapieżne zwierzęta lądowe, a wśród zauropodów największe zwierzęta roślinożerne, jakie kiedykolwiek żyły na ziemi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131468", "fragment_id": "15229/0", "subtitle": "", "title": "Dinozaury gadziomiedniczne", "document_id": "15229", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 131468.0, "score": 0.06631273776292801}, "uuid": "69f1f115-4336-4444-a837-3db0c5dbb84d"}]}
{"id": "q_303", "question": "Jak w religii chrześcijańskiej nazywa się anioł z najwyższego w hierarchii chóru anielskiego, przedstawiany w sztuce z trzema parami skrzydeł?", "answer": [{"page_content": "Anioł Gabriel ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏גַּבְרִיאֵל‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Γαβριήλ&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏جبريل‎&lt;/&gt; \"Dżibril\", \"Dżabra’il\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"arc\"&gt;‏ܓܒܪܐܝܠ‎&lt;/&gt;, jego imię oznacza „Bóg jest moją siłą”, „mąż Boży” albo „wojownik Boży”,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu\"&gt;Архангел Гавриил&lt;/&gt;) – w tradycji chrześcijańskiej, judaistycznej i muzułmańskiej jeden z najwyższych rangą aniołów. Jest aniołem zwiastowania, zmartwychwstania, miłosierdzia, kary, śmierci i objawienia. Obok Michała i Rafała (Rafaela) jest jednym z trzech znanych z imienia aniołów występujących w Starym Testamencie.\nGabriel w judaizmie.\nW Starym Testamencie pojawia się dwa razy: w księdze proroka Daniela Gabriel tłumaczy prorokowi sens wizji o baranie i koźle (Dn 8,13-26) oraz dalej wyjaśnia prorokowi Danielowi przepowiednię Jeremiasza o 70 tygodniach – latach (Dn 9,21-22; Jr 25,11 n).\nGabriel w chrześcijaństwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194846", "fragment_id": "1445500/0", "subtitle": "", "title": "Anioł Gabriel", "document_id": "1445500", "start_index": 0.0, "parentId": 194846.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08451806008815765}, "uuid": "0eaf562c-c12c-4f86-a9de-8b73eba740a1"}, {"page_content": "Archanioł (gr. ἀρχάγγελος – \"archángelos\") – w niektórych religiach: każdy byt duchowy, stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż pozostali aniołowie, naczelnik aniołów. Grecki przedrostek „arch-” oznacza „wodza”, kogoś „głównego”, „naczelnego”. Określenie to dotyczy także jednego z dziewięciu chórów anielskich. Zazwyczaj archaniołowie są utożsamiani z najwyższymi książętami nieba. Jednak według Pseudo-Dionizego stanowią oni ósmy (z dziewięciu) chór anielski. Stoją na czele hufców anielskich. Według różnych tradycji różna jest liczba archaniołów, przy czym zazwyczaj wymienia się siedmiu.\nBiblia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108039", "fragment_id": "655140/0", "subtitle": "", "title": "Archanioł", "document_id": "655140", "start_index": 0.0, "parentId": 108039.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9999174475669861}, "uuid": "7f9c2b6b-3dd7-4569-9272-0d072bbc735c"}, {"page_content": "Archanioł Haniel (też: Aniel, Hanael lub Anael, inne wersje imienia to: Haneal, Hamael, z hebr. הניאל lub חַנִּיאֵל) - w tradycji judaistycznej jeden z najwyższych rangą aniołów. Jest aniołem miłości, piękna, chwały, łaski, cudów i kreatywności. Jego imię oznacza „Radość Pana”, „Chwała Pana” lub „Łaska Pana”. Książę chóru Księstw, Cnót (Taraszim) i chóru Niewinnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4336126", "fragment_id": "1527337/0", "subtitle": "", "title": "Archanioł Haniel", "document_id": "1527337", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4336126.0, "score": 0.37415197491645813}, "uuid": "ad097d24-7166-4e7b-abdd-271db39015e9"}, {"page_content": "W Nowym Testamencie pojawia się jako stojący na czele hufców niebieskich, zwycięsko walczący z szatanem i jego zwolennikami (Jud 9; Ap 12,7). W niektórych pismach wczesnochrześcijańskich, zależnych od apokaliptyki żydowskiej, Michał bywa utożsamiany z Jezusem. U pisarzy kościelnych[] uchodzi za księcia aniołów, archanioła, któremu Bóg powierza zadania wymagające szczególnej siły. Wstawia się u Boga za ludźmi, jest aniołem stróżem ludu chrześcijańskiego. Stoi u wezgłowia umierających, którym następnie towarzyszy w drodze do wieczności. Łączy się z tym jego patronat nad kaplicami cmentarnymi. Artyści przedstawiają go z wagą do odmierzania dobrych uczynków. Zaś symbolem dobrych uczynków jest złoto i dlatego jest też patronem złotników i rytowników. Kult religijny św. Michała istnieje nieprzerwanie od początku chrześcijaństwa. Innym atrybutem archanioła Michała jest ognisty miecz. Najsławniejszymi budowlami wzniesionymi ku jego czci są miejsca pielgrzymkowe: Opactwo św. Michała Archanioła na Mont Saint-Michel oraz Sanktuarium św. Michała Archanioła w Monte Sant’Angelo.\nPatronat.\nMichał jest archaniołem, którego wierni przyzywają w walce przeciw siłom zła. Wierzą, że pomaga odnaleźć wewnętrzne światło. Historycznie jest obrońcą zarówno Izraela, jak i Kościoła katolickiego. Jest patronem policjantów, żołnierzy i małych dzieci, a także opiekuje się pielgrzymami i obcymi ludźmi. Archanioł Michał jest ognistym wojownikiem, Księciem Niebiańskiej Armii, która walczy w imię sprawiedliwości i prawa. Daje wsparcie wszystkim, którzy znajdują się w strasznym ucisku. Michał jest też dawcą cierpliwości i szczęścia. Archanioł Michał patronuje również jednostkom powietrznodesantowym.\nPrzywoływany przez celebransa w obrzędach egzorcyzmu.\nJest patronem:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87837", "fragment_id": "642632/1", "subtitle": "", "title": "Archanioł Michał", "parentId": 87837.0, "start_index": 843.0, "document_id": "642632", "source": "wikipedia", "score": 0.10729151964187622}, "uuid": "fbe1120e-4c77-40af-8780-53a171c2c3d8"}, {"page_content": "Serafin lub Seraf (z hebr. l.p. שׂרף \"seraf\", l.mn. שׂרפים \"serafim\") – istota biblijna wymieniona w Starym Testamencie przez proroka Izajasza (Iz 6,1-3):\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nSłowa, które wypowiadały serafiny, są częścią hymnu \"Sanctus\" śpiewanego podczas Eucharystii w wielu obrządkach chrześcijańskich. Teologia katolicka oraz prawosławna przypisuje temu hymnowi istotne znaczenie: jako część anafory stanowi element wielbiący Boga, przypominający o tym, że liturgia ziemska jest odbiciem i uobecnieniem liturgii niebiańskiej, dokonującej się przed tronem Boga.\nEtymologia.\nHebrajski rzeczownik \"שרף\" (saraf) zwykle łączony jest z czasownikiem \"להישרף\" (lehisaref) oznaczającym \"spalać się\", \"płonąć\". W ten sposób sugerowano, że serafini to istoty mające jakiś związek z ogniem (powstały z bezdymnego ognia). Serafowie (i pokrewni im cherubowie) nie pełnili funkcji posłańców Bożych (aniołów). Sama Biblia bowiem nigdzie nie mówi o serafach jako o istotach będących aniołami. To utożsamienie jest znacznie późniejsze (obecne np. w pismach Pseudo-Dionizego Areopagity) i wynika prawdopodobnie z chęci swoistego uporządkowania świata istot nadprzyrodzonych i oddania ich pod władzę jedynego Boga.\nKlasyfikacja.\nW tradycji chrześcijańskiej otrzymały w klasyfikacji aniołów pierwsze miejsce, jako członkowie jednego z dziewięciu chórów anielskich, które to chóry stanowią anielską hierarchię przedstawiającą się następująco:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=317676", "fragment_id": "1463867/0", "subtitle": "", "title": "Serafin (anioł)", "parentId": 317676.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1463867", "score": 0.24075350165367126}, "uuid": "ddfe17fa-51d9-4631-ab43-4ff7589df95a"}, {"page_content": "W \"Zoharze\" dosiada węża i jest wodzem chóru anielskiego \"bene elim\" lub \"iszim\", do którego należą niżsi aniołowie (duchy ludzi). Także w tej księdze jest opisane uwiedzenie Azazela wraz z Szemchazajem przez trzy żeńskie demony. W \"Apokalipsie Abrahama\" jest uznawany za władcę piekła, który zwodzi ludzkość i jest przedstawiany w prawdziwej postaci jako demon z siedmioma wężowymi głowami, z czternastoma obliczami i dwunastoma skrzydłami. Według jednej z legend żydowskich anioł Azazel nie chciał pokłonić się pierwszemu człowiekowi – Adamowi przez co został ogłoszony „przeklętym Szatanem” (w Koranie aniołem tym był Iblis albo Eblis). Według innych legend nauczył on mężczyzn wykuwać miecze i tarcze, a kobiety malowania powiek i noszenia ozdób. W etiopskiej Księdze Henocha uważany jest za władcę 200 upadłych aniołów. Występuje również w \"Księdze Barucha\". Według legendy Bóg posłał przeciwko Azazelowi Rafaela, który pokonując demona uwięził go pod kamieniami w Jaskini Dudaela.\nWierzenia arabskie.\nWedług legendy arabskiej Azazel odmówił złożenia hołdu Adamowi, twierdząc, że „syn ognia” – anioł – nie będzie kłaniał się „synowi gliny” (śmiertelnikowi). Za tę odmowę Bóg wygnał go z raju i zmienił jego imię na Eblis.\nKościół Azazela.\nW Stanach Zjednoczonych istnieje grupa satanistyczna, Kościół Azazela, oddająca cześć Azazelowi jako najwyższemu bóstwu, reprezentującemu prawdziwą naturę ludzką.\nW kulturze masowej.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=363547", "fragment_id": "89555/4", "subtitle": "", "title": "Azazel", "parentId": 363547.0, "start_index": 4583.0, "document_id": "89555", "source": "wikipedia", "score": 0.1902497559785843}, "uuid": "95f26cef-0e91-4835-83ec-1d301dea9b94"}, {"page_content": "Najwięcej o archaniołach, szczególnie w \"Summie teologicznej\", pisał Tomasz z Akwinu. Podzielił aniołów hierarchicznie na 3 porządki: w pierwszym serafini, cherubini i trony, w drugim panowania, moce i władze, w trzecim zwierzchności, archaniołowie i aniołowie. Porównał dwór ziemski z niebiańskim. Najbliżej Boga stoją serafini, najdoskonalsi z aniołów, Cherubini, pełni wiedzy Boga, są powiernikami Stwórcy, trony natomiast górują nad innymi aniołami posłuszeństwem. Towarzyszą Bogu i przynoszą jego sprawiedliwość. Ta triada tworzy dwór Boga. Pośrednie miejsce w hierarchii chórów anielskich zajmują panowania, moce i władze – pełnią zarząd nad państwem Bożym, czyli światem. Panowania zawsze chcą służyć Bogu, przewodzą aniołom. Moce sprawują nadzór nad wypełnianiem poleceń i rozkazów Bożych, spełniają też cuda. Potęgi (władze) czuwają nad sposobem realizacji Bożych poleceń i poskramiają złe duchy. Udzielają mocy niższym aniołom. Trzecia triada jest najbardziej „oddalona” od Boga, a najbliższa ludziom, to wykonawcy Bożych poleceń. Składają się na nie chóry zwierzchności (księstwa), archaniołów i aniołów. Księstwa nadzorują archaniołów i aniołów, sprawują opiekę nad państwami i narodami. Archaniołowie zwiastują ludziom ważne sprawy, są wysłannikami Boga do ludzi, są odpowiedzialni za dobro ogółu. Aniołowie spełniają zwyczajne misje i są najbliżsi ludziom. Towarzyszą im od narodzin do śmierci, opiekują się, przekazują oświecenie i mądrość. Do tego chóru należą aniołowie stróżowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108039", "fragment_id": "655140/7", "subtitle": "", "title": "Archanioł", "source": "wikipedia", "start_index": 8407.0, "parentId": 108039.0, "document_id": "655140", "score": 0.561578094959259}, "uuid": "66b0dd92-9065-4320-bd5f-89d2267e3549"}, {"page_content": "Serafiel (hebr. שׂרפיאל) – anioł, który pojawił się w apokryficznej Księdze Henocha.\nPrzypisuje się mu funkcje wodza chóru serafinów i jednego z ośmiu anielskich sędziów. Jest on także władcą planety Merkury, a według kabały - najwyższym księciem Merkawy, anioła rydwanu.\nW tradycji muzułmańskiej i mitologii arabskiej jego odpowiednikiem jest Izrafil - anioł, który w dniu Sądu Ostatecznego obudzi umarłych dźwiękiem trąby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=534742", "fragment_id": "1589440/0", "subtitle": "", "title": "Serafiel", "document_id": "1589440", "start_index": 0.0, "parentId": 534742.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15548117458820343}, "uuid": "9942ef6e-b919-41f5-b598-364fc7f40566"}, {"page_content": "Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich interpretuje termin „archanioł” jako „Główny Anioł”. w kanonie Świętych w Dniach Ostatnich tylko Michał ma taką rangę. Uważa się, że jest przywódcą wszystkich aniołów. Doktryna tego Kościoła stwierdza również, że archanioł Michał był pierwszym człowiekiem, Adamem. Chociaż żadna inna istota nie jest identyfikowana jako „archanioł”, Joseph Smith nauczał, że anioł Gabriel był znany w życiu doczesnym jako Noe, a anioł Rafael jest istotą o znaczącej pozycji, mimo że nigdy nie był identyfikowany z żadnym prorokiem.\nŚwiadkowie Jehowy, powołując się na odniesienie do „głosu archanioła” w 1 Liście do Tesaloniczan (1 Te 4, 16), wierzą, że „Michał” to inne imię Jezusa w niebie. Wierzą, że Jezus jest archaniołem w prawdziwym tego słowa znaczeniu – najwyższym przywódcą aniołów.\nIslam.\nKoran uznaje 4 archaniołów:\nWymienia z imienia tylko dwóch: Gabriela, anioła objawienia, i Michała, anioła-wojownika. Pozostali to anioł śmierci Azrael i anioł muzyki Israfel, który zatrąbi w trąbę (jedną z 3 lub 4) w Dniu Sądu Ostatecznego. Najwcześniej imiona archaniołów pojawiają się u Al-Barceloniego, pisarza-mistyka, który działał w okresie posttalmudycznym. Powiązał archaniołów z planetami. W innych pismach pojawia się powiązanie archaniołów ze znakami zodiaku.\nW ismailizmie jest siedmiu cherubów porównywalnych z siedmioma archaniołami.\nJezydyzm uznaje siedmiu archaniołów (Jabra’il, Mika’il, Rafa’il lub Israfil, Dadra’il, Azrail i Shamkil lub Shemna’il oraz Azazil). Są emanacjami Boga, którym powierzono opiekę nad stworzeniem.\nGnostycyzm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108039", "fragment_id": "655140/13", "subtitle": "", "title": "Archanioł", "parentId": 108039.0, "start_index": 18143.0, "document_id": "655140", "source": "wikipedia", "score": 0.22310680150985718}, "uuid": "cb54dd75-6f5b-447c-8b22-0088fcec17f0"}, {"page_content": "W Apokalipsie św. Jana jako czterej strażnicy Bożego tronu wskazane są cztery istoty: anioł (człowiek), lew, byk i orzeł. Mają po sześć skrzydeł, na których ulokowane są oczy, a każda z istot bez ustanku wychwala Boga. Odpowiadają one cherubinom z wizji proroka opisanej w Księdze Ezechiela 1,10 podczas niewoli babilońskiej. Od V w. tradycja chrześcijańska przyporządkowywała te cztery postaci jako strażników hołdujących zasiadającemu na tronie Chrystusowi, krzyżowi lub apokaliptycznemu barankowi, a za interpretacją Hieronima ze Strydonu (347–420) i Grzegorza Wielkiego (540–604) postaciom zostali przypisani poszczególni ewangeliści: św. Mateusz (człowiek/anioł), św. Marek (lew), św. Łukasz (byk/wół), św. Jan (orzeł), co miało podkreślać jedność czterech Ewangelii.\nIlustracje biblijne nie zawsze zachowują jednolity porządek. Hieronim ze Strydonu zasugerował następującą odniesienia symboli: człowiek jako symbol wcielenia Chrystusa, byk/wół – pasji, lew – zmartwychwstania, a orzeł – wniebowstąpienia Chrystusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1984158", "fragment_id": "393994/1", "subtitle": "", "title": "Tetramorfa", "parentId": 1984158.0, "start_index": 1208.0, "source": "wikipedia", "document_id": "393994", "score": 0.2919144928455353}, "uuid": "9edd02c5-9b6e-437c-8d80-1ac6feb922bc"}]}
{"id": "q_304", "question": "Jak nazywa się owoc dębu?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy owocu. Zobacz też: inne znaczenia słowa „żołądź”.\nŻołądź, żołędź (określenie gwarowe, czasem też obecne w publikacjach specjalistycznych) – nazwa określająca owoc szupinkowy (pozorny) roślin z rodzaju dąb (\"Quercus\") składający się z orzecha i miseczki owocowej, ewentualnie odnosząca się do samego orzecha, czyli owocu właściwego. \nBudowa.\nOwoce dębów rozwijają się w zmięśniałej i drewniejącej miseczce (kupuli, szupince) powstającej z wieńca liści przykwiatowych. Kupula ta ma u różnych gatunków różną wielkość i kształt (od głębokiej czarki po płytką miseczkę) i zwykle obejmuje tylko nasadę orzecha, czasem też obrasta go w znacznej części lub nawet w całości. Od zewnątrz na kupuli znajdują się mniej lub bardziej wydatne łuseczki przylegające (końce liści przykwiatowych), odstające lub odgięte, niekiedy frędzlowate, ale nigdy nie są zakończone haczykowato. Sam orzech jest kulisty lub owalny, zawsze na przekroju okrągły. Otoczony jest gładką, drewniejącą, twardą i elastyczną owocnią. Wewnątrz owocu znajduje się zwykle jedno nasiono, rzadko dwa. Nasiono otoczone jest cienką i jasnobrązową łupiną nasienną. Niemal całe wnętrze nasienia wypełniają dwa liścienie pełniące funkcję spichrzową. Pozostała część zarodka, tzw. oś zarodkowa, znajduje się od strony zaostrzonej żołędzi i stanowi tylko 1/400 część masy nasiona. Składa się z korzenia zarodkowego i zawiązków epikotylu i hipokotylu. Owoce dojrzewają jesienią pierwszego roku od powstania u gatunków z podrodzaju \"Quercus \"oraz w drugim roku u podrodzajów \"Cerris\" i \"Erythrobalanus\".\nSkład.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=284647", "fragment_id": "1460237/0", "subtitle": "", "title": "Żołądź (botanika)", "parentId": 284647.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1460237", "score": 0.7448574900627136}, "uuid": "8b2723c6-540c-4f8a-80e0-2d01f6dcd604"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy drzewa. Zobacz też: inne znaczenia słowa dąb.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDąb (\"Quercus\" L.) – rodzaj drzew i krzewów z rodziny bukowatych (\"Fagaceae\"). Należy do niego ok. 460 gatunków występujących prawie wyłącznie w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w wyższych partiach gór strefy tropikalnej. Najdalej na południe występują na Wyspach Sundajskich i w Kolumbii. 90 gatunków rośnie w USA i Kanadzie, 27 w Europie, 35 w Chinach. Są to drzewa i krzewy rodzące charakterystyczne owoce zwane żołędziami. Rosną w bardzo zróżnicowanych siedliskach – od półpustyń po subtropikalne lasy deszczowe, w większości związane są z lasami liściastymi zrzucającymi liście i zimozielonymi w strefie umiarkowanej i z porą deszczową w okresie letnim. Ich kwiaty zapylane są przez wiatr. Zagrożonych wymarciem jest 31% gatunków z tego rodzaju, a w sumie 41% ustępuje i wymaga działań ochronnych.\nRodzaj ma duże znaczenie użytkowe. Wiele gatunków dostarcza cenionego drewna (zwłaszcza dąb szypułkowy, wielkoowocowy, biały i czerwony). Kora dębów jest źródłem tanin, a kora dębu korkowego – korka. Żołędziami karmiono świnie i służyły jako pożywienie ludziom. Z galasów rozwijających się na dębach i ich kory uzyskiwano barwniki. Liczne gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne.\nSystematyka.\nRodzaj z rodziny bukowate z rzędu bukowców. W obrębie rodziny zaliczany do podrodziny \"Quercoideae\" Õrsted, w której najbliżej spokrewniony jest z rodzajami \"Castanea\" i \"Castanopsis\".\n \"Osobny artykuł: Lista gatunków z rodzaju dąb.\"\nZnaczenie kulturowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52820", "fragment_id": "643803/0", "subtitle": "", "title": "Dąb", "document_id": "643803", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 52820.0, "score": 0.5137667059898376}, "uuid": "0cf394d9-fa2d-4cc2-97f6-1db32d7b2886"}, {"page_content": "Dąb pojawił się na terenie puszczy około 9000 lat temu, w okresie borealnym. W związku z ocieplaniem i oziębianiem klimatu rola dębu wzrastała bądź malała. Ostatecznie ustaliła się około roku 500 p.n.e. Obecnie występują dwa gatunki dębu – dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy. Dąb szypułkowy ma owoce umieszczone w długich szypułkach, natomiast dąb bezszypułkowy – w bardzo krótkich szypułkach i sprawia to wrażenie braku szypułek (stąd nazwa). Liście dębu szypułkowego mają przy ogonku uszkowatą nasadę, u bezszypułkowego – klinowatą nasadę, unerwienie liści dębu szypułkowego jest gęste, podczas gdy u bezszypułkowego – rzadkie, a kształt liści bardziej regularny. Ponadto kora pni dębu szypułkowego jest gruba i spękana w postaci głębokich pionowych listew, kora dębu bezszypułkowego jest gładsza. Dąb szypułkowy jest gatunkiem bardziej rozpowszechnionym, występuje w dwóch odmianach, u jednej liście rozwijają się wcześniej, u drugiej później.\nDąb szypułkowy występuje w lasach liściastych i mieszanych, jest głównym składnikiem dąbrów świetlistych, w grądach występuje ze świerkiem i lipą. Największe rozmiary osiąga w grądzie niskim. Dochodzi tam do 43 metrów wysokości, 2,5 metra średnicy, dożywa wieku 400–500 lat. Odnowienia dębu nie są liczne, ale ze względu na jego długowieczność nic nie wskazuje, by był on zagrożony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2718534", "fragment_id": "1625386/19", "subtitle": "", "title": "Drzewostany Puszczy Białowieskiej", "parentId": 2718534.0, "start_index": 24872.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1625386", "score": 0.25542330741882324}, "uuid": "e6ae53ac-0a95-4de1-9052-4d3106e0dacc"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „orzeszek”. Zobacz też: film pod tym tytułem.\nOrzech (\"nux\") – rodzaj suchych owoców zamkniętych (niepękających), jednonasiennych (rzadko dwunasiennych), odpadających od rośliny matecznej w całości. Często dla owoców o niewielkich rozmiarach używa się równoważnej nazwy orzeszek. Mają one twardą, zdrewniałą owocnię, niezrośniętą z nasieniem.\nOdpadanie ułatwia specjalna tkanka oddzielająca, której pozostałością jest np. tarczka u leszczyny (\"Corylus\"), podobnie jest u jaskrów (\"Ranunculus\") i gryki (\"Fagopyrum\"). U innych roślin drzewiastych orzech (prawie zawsze pojedynczy) otoczony jest przez kupulę, powstałą z przekształconych przylistków. Tak jest u buka (\"Fagus\"), dębu (\"Quercus\") czy kasztana (\"Castanea\"). Wiele orzechów zaopatrzonych jest w wytwory ułatwiające rozsiewanie, np. szczecinki lotne u kozłka (\"Valeriana\"), błoniaste skrzydełka u wiązu (\"Ulmus\"), tkankę zawierającą powietrze i ułatwiającą pływanie u olszy (\"Alnus\") albo zagięte kolce u niektórych gatunków jaskrów (\"Ranunculus\").\nPrzykładem owocostanów złożonych z orzeszków są kłębki buraka.\nSpecjalny przypadek przedstawiają te orzechy, których owocnia i łupina nasienna zrośnięte są razem. Dolny owoc charakterystyczny jest dla większości astrowatych (\"Asteraceae\"), który najczęściej nazywany jest niełupką (\"achaenium\") oraz górny owoc wiechlinowatych (\"Poaceae\"), zwany ziarniakiem (\"caryopsis\").\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=265850", "fragment_id": "1468617/0", "subtitle": "", "title": "Orzech (botanika)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 265850.0, "document_id": "1468617", "score": 0.31556105613708496}, "uuid": "7d76659a-a0af-4c2f-8ad7-ee17c364665c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nPorojęzyk dębowy (\"Buglossoporus quercinus\" (Schrad.) Kotl. &amp; Pouzar) – gatunek grzybów z rodziny pniarkowatych (\"Fomitopsidaceae\").\nSystematyka i nazewnictwo.\nPozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: \"Buglossoporus, Fomitopsidaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi\".\nPo raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1794 r. Heinrich Adolf Schrader, nadając mu nazwę \"Boletus quercinus\". W 1966 r. František Kotlaba i Zdeněk Pouzar przenieśli go do rodzaju \"Buglossoporus\".\nMa 16 synonimów. Niektóre z nich:\nStanisław Domański w 1967 r. nadał mu polską nazwę porek dębowy. Władysław Wojewoda w 2003 r. zaproponował nazwę porojęzyk dębowy i jest ona spójna z nazwą naukową \"Buglossoporus quercinus\".\nMorfologia.\nOwocniki jednoroczne, szeroko językowate lub półkoliste z krótkim trzonem. Wyrastają pojedynczo, ale czasami sąsiednie owocniki zrastają się z sobą. Pojedynczy owocnik ma średnicę do 30 cm i grubość do 3 cm. Kapelusz wypukły o powierzchni zamszowej. Jego skórka jest bardzo cienka, pergaminowa, u młodych owocników o barwie od białawej do żółtoochrowej, u starszych rdzawobrązowej do brunatnej.\nRurkowaty, jaśniejszy od kapelusza, po uszkodzeniu ciemniejący. Pory o kształcie od okrągłego do kanciastego w liczbie 2–4 na mm.\nO barwie od białawej do żółtoochrowej, po uszkodzeniu zmieniający barwę na rdzawą do brunatnej. W młodych owocnikach miękki, w starszych i w stanie suchym korkowaty i twardy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5184998", "fragment_id": "1090645/0", "subtitle": "", "title": "Porojęzyk dębowy", "parentId": 5184998.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1090645", "score": 0.35781383514404297}, "uuid": "e38f9f7f-fb70-4d60-a624-fbd5df34f4a9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nRewiś dębowy (\"Neuroterus quercusbaccarum\") – gatunek owada z rodziny galasówkowatych. Szkodnik żerujący na dębach i tworzący na nich galasy.\nCykl życiowy.\nW ciągu roku powstają dwa pokolenia, a każde z nich wytwarza inny rodzaj galasów. Wiosną samica składa jaja na szypułkach męskich kwiatostanów dębu (czasami na liściach). Mają kulisty kształt, średnicę 4–7 mm i kolor od żółtozielonego do czerwonego. Przypominają wyglądem owoc czerwonej porzeczki. Na początku lata wylatują z nich dorosłe samce i samice, które po zapłodnieniu składają jaja na dolnej stronie liści dębu. Wylęgające się z nich larwy tworzą tarczowate, nieco owłosione galasy o średnicy 5–6 mm, początkowo żółtozielone, potem czerwone. Na jednym liściu może być nawet do 100 galasów. Znajdujące się w nich larwy zimują na opadłych liściach. Wiosną wylęgają się dorosłe owady, a ich samice składają jaja na kwiatostanach dębów i cykl życiowy się powtarza.\nWystępowanie.\nWystępuje w Europie, Azji Mniejszej i Afryce Północnej. Pasożytuje na następujących gatunkach dębów: \"Quercus cerris\", \"Quercus frainetto\", \"Quercus infectoria\", \"Quercus petraea\", \"Quercus pubescens\", \"Quercus robur\".\nSzkodliwość i zwalczanie.\nGeneralnie nie stanowi dla dębów poważnego problemu, czasami jednak może wyrządzić duże szkody wśród młodych dębów, np. w szkółkach. Na młodych drzewkach można usuwać liście z galasami lub galasy z liści zaraz po ich zauważeniu, pomaga też jesienne wygrabywanie i spalanie liści spod dębów.\nKorelacje międzygatunkowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4254791", "fragment_id": "1519527/0", "subtitle": "", "title": "Rewiś dębowy", "document_id": "1519527", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4254791.0, "score": 0.1744832694530487}, "uuid": "e16e9513-6ebd-46e5-b9d4-c5ad1391b5ec"}, {"page_content": "Podobny jest pniarek brzozowy \"Fomitopsis pinicola\". Rozwija się wyłącznie na brzozach, więc jego pomylenie z porojęzykiem dębowym byłoby możliwe tylko wtedy, gdyby nieznane było miejsce wyrastania owocnika. Wówczas można odróżnić go po barwie; jego owocnik nie ma odcieni żółtych. Na starych dębach rosną podobne kształtem owocniki ozorka dębowego \"Fistulina hepatica\", ale wyraźnie różnią się kolorem (są mięsnoczerwone). Na dębach dość często rozwija się żółciak siarkowy \"Laetiporus sulphureus\", ale jego owocniki mają barwę od żółtej do morelowopomarańczowej, są mięsiste, większe i zwykle wyrastają w dachówkowatych skupieniach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5184998", "fragment_id": "1090645/2", "subtitle": "", "title": "Porojęzyk dębowy", "document_id": "1090645", "start_index": 2909.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5184998.0, "score": 0.09025723487138748}, "uuid": "0c43e9c0-139e-45ea-8bb5-d8a5d0e9a7aa"}, {"page_content": "Herb Nowej Dęby – jeden z symboli miasta Nowa Dęba i gminy Nowa Dęba w postaci herbu.\nWygląd i symbolika.\nHerb przedstawia stylizowane drzewo dębu o brązowym pniu i konarach, trzech zielonych liściach i również czterech żołędziach, umieszczone w tarczy o żółtym polu herbowym.\nJest to tzw. herb mówiący, nawiązujący do nazwy miasta.\nHistoria.\nPoprzednio używany był herb pochodzący z okresu nadania Nowej Dębie praw miejskich (1961). Przedstawiał on w polu herbowym o barwie błękitnej zielony owoc żołędzia, otoczony wieńcem złożonym w połowie z zielonego dębowego liścia, w połowie zaś z czarnego koła zębatego, symbolizującego miejscowy przemysł.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1122164", "fragment_id": "1385469/0", "subtitle": "", "title": "Herb Nowej Dęby", "document_id": "1385469", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1122164.0, "score": 0.09566503018140793}, "uuid": "8b18d3b9-3645-4a93-b340-18ddd05fd97d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDąb wielkoowocowy, dąb wielkolistny (\"Quercus macrocarpa\" Michx.) – gatunek roślin z rodziny bukowatych (\"Fagaceae\" Dumort.). Występuje naturalnie w Kanadzie oraz Stanach Zjednoczonych. Dąb wielkoowocowy jest drzewem stanowym stanu Iowa. Czasami bywa mylony z \"Quercus lyrata\" i dębem białym[]. \nRozmieszczenie geograficzne.\nRośnie naturalnie w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. W Kanadzie został zaobserwowany w prowincjach Alberta, Manitoba, Nowy Brunszwik, Ontario, Quebec i Saskatchewan. W Stanach Zjednoczonych występuje w Alabamie, Arkansas, Connecticut, Dystrykcie Kolumbii, Delaware, Iowa, Illinois, Indianie, Kansas, Kentucky, Luizjanie, Massachusetts, Marylandzie, Maine, Michigan, Minnesocie, Missouri, Missisipi, Montanie, Karolinie Północnej, Dakocie Północnej, Nebrasce, New Hampshire, New Jersey, Nowym Meksyku, stanie Nowy Jork, Ohio, Oklahomie, Pensylwanii, Rhode Island, Dakocie Południowej, Tennessee, Teksasie, Wirginii, Vermoncie, Wisconsin, Wirginii Zachodniej oraz Wyoming). \nBiologia i ekologia.\nRośnie w widnych lasach oraz na łąkach. Występuje na wysokości do 1000 m n.p.m. Jako drzewo jest stosunkowo odporny na ogień. Z tego względu był jednym z głównych gatunków prawie już nieistniejących sawann dębowych, których egzystencja jako zbiorowiska roślinnego była uwarunkowana wybuchającymi co pewien czas pożarami[].\nZmienność.\nW obrębie tego gatunku wyróżniono jedną odmianę:\nZagrożenia i ochrona.\nKategoria zagrożenia według Czerwonej księgi gatunków zagrożonych: LC (\"least concern\", najmniejszej troski). \nZastosowanie.Ze względu na pozbawione taniny żołędzie, ceniony był w sztuce kulinarnej jako nadający się do spożycia na surowo. Niektóre plemiona Indian używały tego gatunku w medycynie tradycyjnej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1672428", "fragment_id": "705347/0", "subtitle": "", "title": "Dąb wielkoowocowy", "parentId": 1672428.0, "start_index": 0.0, "document_id": "705347", "source": "wikipedia", "score": 0.2536662220954895}, "uuid": "40a7a554-e896-4dbe-93ab-5032f96504e9"}, {"page_content": "Grzyb naziemny, saprotrof występujący na martwym drewnie. Rozwija się na dobrze spróchniałych, pozbawionych kory kłodach i gałęziach, zarówno drzew liściastych, jak iglastych. W miejscu jego rozwoju drewno zmienia barwę na zieloną, ale owocniki zwykle pojawiają się latem i jesienią. Pojawiają się dość rzadko, częściej grzyb występuje tylko w postaci grzybni zabarwiającej drewno na zielono. Takie drewno dębów zabarwione przez \"Chlorociboria aeruginosa\" często nazywa się „zielonymi dębami”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2762746", "fragment_id": "1621176/1", "subtitle": "", "title": "Chlorówka drobna", "parentId": 2762746.0, "start_index": 1542.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1621176", "score": 0.3432599902153015}, "uuid": "4912c4ff-e032-4b5e-a42d-7082c5325519"}]}
{"id": "q_305", "question": "Jak nazywa się koczowniczy lud berberyjski w środkowej Saharze?", "answer": [{"page_content": "Tuaregowie – lud berberyjski zamieszkujący obszary Sahary, głównie w Algierii, Libii, Mali, Nigrze i Burkina Faso. Sami mówią o sobie \"kel tamasheq\". Tradycyjnie są nomadami, podróżują po pustyni i jej obrzeżach, zajmują się hodowlą bydła i kóz, wytwarzaniem biżuterii i obsługą ruchu turystycznego. W 2012 r. podjęli próbę utworzenia suwerennego państwa Azawad na terenie północnego Mali.\nW literaturze i tekstach piosenek (Berberowie posiadają stosunkowo bogaty repertuar muzyczny) można zetknąć się z nazwą \"imazeghen\" „wolni ludzie”, która oznacza po prostu wszystkich Berberów. Przedwojenne źródła podawały również „Kel tagoulmoust” oznaczającą ludzi noszących zasłonę („zasłaniający twarz”). Definitywne odrzucenie nazwy „tuareg” wiąże się z negatywnymi konotacjami tego słowa – jedna z proponowanych etymologii wywodzi znaczenie od arab. \"tawariq\", czyli „bezbożnik”.\nZwyczaje.\nZajmują się wypasem zwierząt (np. owiec, kóz, wielbłądów) oraz transportem karawanowym. Prowadzą koczowniczy tryb życia. Znane są przypadki uprawiania przez nich roli na obszarach Sahelu, jednak stoi to w sprzeczności z ich tradycją. Hodowla wielbłądów, która stanowi ważną jej część (mają wiele słów na określenie tych zwierząt), została ograniczona ze względu na nowe środki transportu (samochody), jak i postępującą w ostatnich latach urbanizację ludności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153116", "fragment_id": "28009/0", "subtitle": "", "title": "Tuaregowie", "document_id": "28009", "start_index": 0.0, "parentId": 153116.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6858723759651184}, "uuid": "e1ae0e47-debb-4890-b044-96f5dd9614ef"}, {"page_content": "Berberowie (Berberzy, Amazygowie) – rdzenna ludność Berberii w północnej Afryce.\nStanowią w większości odrębny typ somatyczny w ramach rasy białej, nazywany w nauce berberyjskim. Wielu ma do dziś niebieskie oczy, rude bądź jasne włosy. Wyróżnić można kilka grup Berberów, m.in.:\nBerberowie są uważani za rdzenną ludność Północnej Afryki. Obecnie plemiona i związki berberyjskie występują na obszarach od Oazy Siwa w Egipcie aż po wybrzeża Oceanu Atlantyckiego i od brzegów Morza Śródziemnego po południowe granice Sahary. Szacuje się, że językami berberyjskimi mówi dzisiaj jeszcze od 6 do 7 mln ludzi; najwięcej w Maroku i Algierii. Najdalej stwierdzony zasięg Berberów dotyczy Wysp Kanaryjskich, gdzie byli znani pod nazwą Guanczów.\nNazwa \"Berber\" pochodzi od łacińskiego \"barbarus\" – barbarzyńca. Do języków europejskich weszło za pośrednictwem arabskiego \"barbar\" (بربر), choć Arabowie nie zdawali sobie sprawy z jego pogardliwego znaczenia – Ibn Chaldun uważał słowo \"barbar\" za imię praojca tego ludu. Sami siebie Berberowie nazywają \"Amazigh\" (l.mn. \"Imazighen\") – „ludzie wolni”, co bywa spolszczane do formy „Amazygowie”.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113421", "fragment_id": "10168/0", "subtitle": "", "title": "Berberowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 113421.0, "document_id": "10168", "score": 0.6230156421661377}, "uuid": "eafa0fd9-7cc0-441e-88a6-f6d5311736a1"}, {"page_content": "Berberia lub Barbaria – termin używany przez Europejczyków od XVI do XIX wieku w odniesieniu do krajów Maghrebu, czyli środkowych i zachodnich nadmorskich regionów Afryki Północnej — dzisiejsze Maroko, Algieria, Tunezja i Libia. Nazwa pochodzi od tamtejszych koczowniczych ludów – Berberów, pierwotnych gospodarzy tych ziem. Pojęcie to kojarzyło się z piratami berberyjskimi, których ostoją były porty tego wybrzeża i skąd atakowali statki i osady nadmorskie Morza Śródziemnego oraz północnego i środkowego Atlantyku. Napady te miały cele rabunkowe, ale przede wszystkim miały dostarczać brańców z Europy i Afryki subsaharyjskiej, których następnie sprzedawano jako niewolników.\nHistoria.\nW sensie politycznym \"Berberia\" nigdy nie była jednością. Poczynając od XVI wieku dzieliła się na podobne sobie organizmy państwowe, jak Maroko, Algieria, Tunezja i Trypolitania. Głównymi władcami w czasach wzmożonego piractwa byli pasza, czyli dej Algieru, bej Tunisu i bej Trypolisu, wierni poddani imperium osmańskiego, którzy nie mieli zamiaru obalić władzy sułtana, bowiem byli \"de facto\" niezależnymi władcami.\nWcześniej terytoria te dzieliły się na Ifrikiję, Maroko i państwo położone w zachodnio-środkowej Algierii z ośrodkami w Tilimsanie i Tijaracie. Potężne berberyjskie dynastie, jak Almohadzi i Hafsydzi, czasami na krótko zawierały sojusze. Z europejskiej perspektywy \"stolicą Berberii\" był najczęściej Trypolis w dzisiejszej Libii, aczkolwiek Marrakesz w Maroku był największym i najważniejszym berberyjskim miastem. Czasami za \"stolicę\" uważano także Algier bądź Tanger.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1904668", "fragment_id": "409643/0", "subtitle": "", "title": "Berberia", "parentId": 1904668.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "409643", "score": 0.6574631929397583}, "uuid": "61da54d6-7cf3-4baf-975c-03ca0d1d4dba"}, {"page_content": "Berom, Birom, Beron, Gbang – lud subsaharyjski z grupy etnicznej Benue, rdzenna, najliczniejsza grupa etniczna wyżyny Jos w Nigerii.\nLud żyje w obrębie stanu Plateau, przeważnie w rządowych obszarach lokalnych Jos Południowe, Jos Północne, Berakin Ladi (Barakin Ladi) i Riyom[], a także w stanach Kaduna (w Jema) i Bauczi. Mówią językiem berom. Lud liczy ok. 464 tys. osób.\nReligia:\nObecny (2012) gubernator stanu Plateau, Jonah David Jang, pochodzi z ludu Berom[].\nBerom posiadają bogate, unikalne dziedzictwo kulturowe. Corocznie w marcu lub kwietniu świętują festiwal Nzem Berom[].\nW pierwsze dziesięcioleciu XXI w. odnotowano kilka zbrojnych konfliktów z muzułmańskim ludem Hausa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2641402", "fragment_id": "1649616/0", "subtitle": "", "title": "Berom", "document_id": "1649616", "start_index": 0.0, "parentId": 2641402.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07747835665941238}, "uuid": "0c26045e-5572-40f9-9c68-72d1d222e7ae"}, {"page_content": "Adrar des Iforas (Adrar des Ifoghas, Adagh) – płaskowyż w południowej części Sahary, położony w północno-wschodnim Mali (Region Kidal) przy granicy z Algierią. Zajmuje powierzchnię około 250 tys. km²\nCharakterystyczny krajobraz płaskowyżu tworzą zerodowane bloki prekambryjskich granitów, które sterczą ponad jego powierzchnię położoną na wysokości około 700 m n.p.m. Najwyższe pojedyncze wzniesienia dochodzą do 900 m n.p.m., m.in. Adrar Tabrichat – 873 m n.p.m. Płaskowyż przecinają szerokie suche doliny wadi. Większa część zajmują pustynie, jednak tereny nad wadi porasta sawanna.\nWyraz \"Adrar\" oznacza \"góra\" w języku berberyjskim, natomiast \"Iforas\" (\"Ifoghas\") pochodzi od nazwy miejscowego klanu Tuaregów, który sprawuje władzę na tym obszarze. Jest to koczowniczy lud, zajmujący się głównie hodowlą i sprzedażą wielbłądów, kóz i owiec.\nObszar jest bardzo słabo zaludniony. Ważniejsze osady na płaskowyżu Adrar des Iforas: Kidal, Aguel'hoc, Essouk i Tessalit.\nObszar płaskowyżu jest bogaty w znaleziska archeologiczne, m.in. ryty naskalne oraz szkielet z neolitu tzw. człowiek z Asselar.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=423256", "fragment_id": "80883/0", "subtitle": "", "title": "Adrar des Iforas", "parentId": 423256.0, "start_index": 0.0, "document_id": "80883", "source": "wikipedia", "score": 0.13935586810112}, "uuid": "1252fad7-dbf5-473c-85b6-a496a1a3adb0"}, {"page_content": "Garamantowie – północnoafrykański lud berberyjski wywodzący się prawdopodobnie z południowej Libii, żyjący w okresie od około V w. p.n.e. do 2 poł. VII w. n.e. na obszarach dzisiejszej Sahary, na ziemiach zwanych obecnie Fazzan. Garamantowie byli przodkami współczesnego ludu Tuaregów, żyjącego na tych samych terenach.\nHistoria.\nPierwsze informacje o nich podaje w swoich \"Dziejach\" Herodot, gdzie notuje iż był to \"„...lud bardzo wielki, którzy na sól nawożą ziemię i potem ją obsiewają”\". Ich siedziby znajdować się miały około 30 dni drogi na południe od Lotofagów, którzy z kolei mieli zajmować tereny położone na wybrzeżu libijskim. Hodować mieli woły o rogach zakrzywionych tak, iż pasąc się poruszać miały się jedynie w tył, by uniknąć rycia nimi o ziemię.\nZnakiem rozpoznawczym Garamantów były lekkie rydwany zaprzężone w konie, na których to przemierzali pustynię by napadać na czarnoskórych Troglodytów. Prawdopodobnie byli to przodkowie dzisiejszych Tubu zamieszkujących góry Tibesti. Celem tych rejz było zapewne pozyskania niewolników i ich sprzedaż na rynkach śródziemnomorskich. Wygląd rydwanów potwierdzają liczne występujące przykłady sztuki naskalnej, co jest również nieocenioną pomocą przy rekonstrukcji przebiegu szlaków handlowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1594539", "fragment_id": "706842/0", "subtitle": "", "title": "Garamantowie", "parentId": 1594539.0, "start_index": 0.0, "document_id": "706842", "source": "wikipedia", "score": 0.30324432253837585}, "uuid": "407954fd-1a13-48ee-97fc-0e19e7b12541"}, {"page_content": "Wodaabe – jeden z ludów Afryki należący do grupy etnicznej Fulbe.\nWodaabe żyją jako wędrowni pasterze (koczownicy). Wędrują wzdłuż południowej granicy Sahary.\nNapisy naskalne z centralnej części Sahary sprzed ok. 5000 lat dowodzą ich obecności już w epoce kamienia. Rytm życia Wodaabe podporządkowany jest potrzebom ich długorogiego bydła zebu, którego hodowla i pielęgnacja jest bardzo pracochłonna. Niechętnie sprzedają swoje zwierzęta, a ubój odbywa się niezwykle rzadko. Odżywiają się głównie mlekiem i zebranymi roślinami. Pogardzani przez wszystkie sąsiednie grupy etniczne, są nazywani Bororo, tzn. Zaniedbani Pasterze. Sami nazywają siebie Wodaabe, co oznacza „tabu czystości”. \nW odróżnieniu od innych plemion Afryki nie mają zhierarchizowanej struktury społecznej. Autorytet Ardo opiera się tylko na ich doświadczeniu życiowym. Mogą oni udzielać rad, ale nie rozkazów. \nWe wrześniu, na koniec pory deszczowej, odbywa się kilkudniowy konkurs piękności. Spośród około tysiąca tańczących młodych mężczyzn z kolorowo pomalowanymi twarzami, ustrojonych w barwne stroje i bransolety, młode dziewczyny wybierają najpiękniejszego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=539680", "fragment_id": "1554428/0", "subtitle": "", "title": "Wodaabe", "document_id": "1554428", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 539680.0, "score": 0.2541300058364868}, "uuid": "354db597-cf5b-4b01-9fe6-eca11ae90e43"}, {"page_content": "Prawdopodobnie Berberowie na wspomnianych wyżej terytoriach byli obecni od starożytności. Spotykali ich już starożytni Grecy i Kartagińczycy, kolonizując południowe wybrzeża Morza Śródziemnego. Powszechnie uznaje się, że przodkami Berberów są twórcy cywilizacji kapskiej. Starożytni pisarze i geografowie nazywali Berberów różnie, w zależności od miejsc zamieszkiwania. Mieszkańców Cyrenajki nazywali Nasamonami i Psyllami, z Fezzanu – Garamantami, z Tunezji – Makalami, Getulami z Sahary, Maurami z obecnych terenów Algierii i Maroka, Numidami ze wsch. części płn. Afryki. W starożytnym Egipcie określano ich mianem Libijczyków, którzy najeżdżali ten kraj od zachodu. Ich wizerunki utrwalone na starożytnych obrazach i stelach egipskich prezentują ich jako jasnowłosych bądź rudowłosych ludzi. Wielu służyło w armii faraonów jako najemnicy. Zajmowali się wówczas pasterstwem, łowiectwem oraz rolnictwem. Terytoria, które zamieszkiwali określały charakter mieszkańców. Byli twardzi, nieustępliwi, wojowniczy. Berberowie przez stulecia ulegali wpływom punickim (starożytna Kartagina), a później wpływom rzymskim. W okresie wojen punickich powstały pierwsze państwa berberyjskie Massylów i Masalesylów (pierwsze znane państwo berberyjskie – Numidia istniało już w III wieku p.n.e.), które wsparły Rzymian w walce z Kartagińczykami. Później zostały one włączone przez Rzymian do północno-afrykańskich prowincji Cesarstwa rzymskiego. Zostało ono zwasalizowane przez antyczny Rzym a jego mieszkańcy poddani zostali romanizacji, wzmacniając Imperium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113421", "fragment_id": "10168/1", "subtitle": "", "title": "Berberowie", "parentId": 113421.0, "start_index": 1141.0, "document_id": "10168", "source": "wikipedia", "score": 0.18426993489265442}, "uuid": "ceb381ab-9c70-4484-b16b-604a5ac5eb2c"}, {"page_content": "Mzab (arab. المزاب = \"Al-Mizab\", fr. \"M'zab\") – region oaz na Saharze w obszarze Wielkiego Ergu Zachodniego, w Prowincji Ghardaja w środkowej Algierii. Obszar ten zamieszkany jest głównie przez Berberów z plemienia Mozabitów. W 1982 roku Al-Mizab wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nHistoria.\nRegion Mzab zamieszkany był już w neolicie. Od IX wieku osiedlają się tu Berberowie. Pierwsze miasta założyli tu muzułmanie odłamu ibadyckiego (ówcześnie dominującego na obszarze Maghrebu), których pierwotna stolica Tijarat została spalona w 909 roku. Al-Mizab został wybrany ze względu na jego względną izolację, a co za tym idzie - dobry potencjał obronny i możliwość zachowania własnej tożsamości. W XI wieku powstało tu pięć istniejących do dziś ksarów - Ghardaja, Malika, Bu Nura, Bani Iskin i Al-Atuf.\nW XVIII stuleciu oazy Mzab były ważnym ośrodkiem handlowym na trasie przemierzających Saharę karawan kupieckich. W 1853 roku ksary zawarły porozumienie z Francją, które gwarantowało im autonomię, jednak Francuzi ostatecznie zaanektowali ten region. Od 1962 roku znajduje się on w granicach niepodległej Algierii.\nArchitektura.\nKażdy z pięciu ksarów otoczony jest murem obronnym i posiada meczet, którego minarety służyły w przeszłości jako wieże obserwacyjne. Meczety służyły też jako arsenały i spichlerze oraz jako dodatkowe budowle obronne w obrębie twierdzy, podobne do stołpów w średniowiecznej Europie. Budynki mieszkalne wznoszone były koncentrycznie wokół meczetu i składają się zawsze z jednego pomieszczenia jednakowej wielkości.\nPoza murami ksarów leżał cmentarz, również z prostymi, jednakowymi grobami. Wyjątek stanowiły tylko groby mędrców i innych szczególnie poważanych członków społeczności.W lecie mieszkańcy ksarów przenosili się dla ochrony przed upałem do pobliskich gajów palmowych, gdzie również wzniesiono domy i wieże obserwacyjne wokół meczetu. Ten sposób życia mieszkańców Mzab przetrwał aż do XX wieku.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1143899", "fragment_id": "1360249/0", "subtitle": "", "title": "Mzab", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1360249", "parentId": 1143899.0, "score": 0.09424082189798355}, "uuid": "b76c08d5-c86d-4b0d-83c4-16139335d8d5"}, {"page_content": "Gnawa lub Gnaoua ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏غناوة‎&lt;/&gt;) – grupa etniczna oraz religijne bractwo Sufi w Maroku. Gnawa są po części potomkami niewolników z Afryki Subsaharyjskiej lub czarnych Afrykanów, którzy przybyli w karawanach handlowych przemierzających Saharę.\nEtymologia.\nNazwa zdaje się pochodzić od słowa \"aguinaw\" (lub \"agenaou\", po arabsku: أݣناو), oznaczającego w dialekcie mieszkańców Sahary, Berberów „czarnego (człowieka)”. Z kolei język berberyjski przyjął to słowo od nazwy ważnego w XII w. miasta \"Gana\" leżącego w dzisiejszym zachodnim Mali. Po arabsku \"Gana\" to \"Ghana\" lub \"Jenna\" a w języku portugalskim i – później – francuskim \"Guinea\" lub \"Jenné\".\nHistoria.\nCzłonkowie tej grupy etnicznej najprawdopodobniej wywodzą się z rejonu Sahelu leżącego w Afryce Zachodniej i Centralnej. Mieszkańcy Sahelu od dawna utrzymywali intensywne kontakty handlowe i polityczne z państwami Maghrebu, szczególnie zaś z Algierią. Bardzo rozwinięty był handel złotem i niewolnikami.\nW obiegowej opinii to marokańskiemu sułtanowi Ahmedowi Al Mansour Ad-Dahbi'emu przypisuje się sprowadzenie znacznej liczby jeńców i niewolników, którzy zapoczątkowali grupę etniczną zwaną później \"Gnawa\". W roku 1591 zorganizował on wyprawę wojenną przeciwko Imperium Songhajskiemu. Znaczna ilość jeńców i niewolników miała według tradycji pochodzić z miasta Timbuktu. Jednakże historycy podkreślają, że handel złotem i niewolnikami odbywał się pomiędzy Magrebem i Afryką Subsaharyjską już całe stulecia przed al-Mansurem i raczej mało prawdopodobne, by to jedna wyprawa wojenna dała początek grupie etnicznej Gnawa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1703346", "fragment_id": "697809/0", "subtitle": "", "title": "Gnawa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "697809", "parentId": 1703346.0, "score": 0.18607208132743835}, "uuid": "b4728bae-d671-4bd2-ad2a-02c0ac6b6dca"}]}
{"id": "q_306", "question": "W którym wieku miała miejsce odsiecz oblężonego przez Turków Wiednia?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy oblężenia Wiednia w roku 1529. Zobacz też: inne bitwy o Wiedeń.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Wiednia – trwające od 27 września do 14 października 1529 roku oblężenie Wiednia przez armię Turków osmańskich podczas wojny austriacko-tureckiej, zakończone odstąpieniem Turków od miasta.\nWprowadzenie.\nWiedeń był oblegany przez Turków tylko cztery razy. W roku 1354 Osmanowie zajęli Gallipoli. Do końca XV wieku w ich rękach znajdowała się większa część południowo-wschodniej Europy. Kolejnym celem było Bizancjum, po zdobyciu którego Turcy podporządkowali sobie większą część Grecji, a w konsekwencji Macedonię, Bułgarię, Serbię oraz Hercegowinę. Na początku XVI wieku Turcy kontynuowali podboje rozciągając swoje panowanie na ziemie arabskie i perskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1293404", "fragment_id": "1139732/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Wiednia (1529)", "document_id": "1139732", "start_index": 1.0, "parentId": 1293404.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7823585271835327}, "uuid": "9f80534d-afef-48ef-a263-7518c9e5698b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna polsko-turecka 1620–1621, zwana także wojną chocimską – konflikt zbrojny między Rzeczpospolitą a Imperium Osmańskim.\nKryzys w stosunkach z Turcją.\nPrzez wiele wieków Rzeczpospolita unikała poważniejszych konfliktów z Imperium Osmańskim, które w XVI w. wyrosło na mocarstwo i zaczęło zagrażać chrześcijańskiej Europie. Od kiedy Turcja zmusiła Hospodarstwo Mołdawskie by złożyło mu hołd, Rzeczpospolita i Wielka Porta zaczęły mieć wspólną granicę. Początkowo utrzymywano przyjazne stosunki, czego potwierdzeniem był rozejm z 1525 i traktat wieczysty z 1533 roku króla Zygmunta Starego i sułtana Sulejmana. Kryzys nastąpił na początku XVII wieku, kiedy to starły się interesy polskich magnatów mających majątki na południowo-wschodnich kresach Rzeczypospolitej z interesami Turcji w Mołdawii, a także w samej Turcji. Kozacy splądrowali między innymi Warnę, Kaffę, Trapezunt, Eupatorię, a nawet przedmieścia Stambułu. Turcy ograniczyli się do wysyłania skarg na Kozaków do króla. Oficjalnym powodem wojny była tzw. „I odsiecz Wiedeńska”, kiedy to Lisowczycy, najemni żołnierze, którzy po kampanii Moskiewskiej nie mieli zajęcia i łupili własnych rodaków, zostali wysłani do Siedmiogrodu aby zmusić Gábora Bethlena do odstąpienia oblężenia Wiednia.\nWalka o księstwa naddunajskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1246821", "fragment_id": "1145352/0", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-turecka (1620–1621)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1145352", "parentId": 1246821.0, "score": 0.2668474018573761}, "uuid": "7f834038-49bc-4c78-acef-9d3736fc5db1"}, {"page_content": "Jan III Sobieski (1629–1696) pod Wiedniem w 1683 roku – obraz olejny namalowany przez anonimowego malarza w pierwszej połowie XVIII wieku, znajdujący się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. \nPłótno znajdowało się pierwotnie prawdopodobnie w pałacu Czartoryskich w Puławach, by po 1830 roku zostać przewiezionym do pałacu Zamoyskich w Podzamczu. Od 1882 roku obraz jest eksponowany w Muzeum Narodowym, a obecnie w jego oddziale – Muzeum Książąt Czartoryskich.\nOpis.\nOdsiecz Wiednia w czasie wojny polsko-tureckiej (1683–1699), obleganego przez armię turecką dowodzoną przez wielkiego wezyra Kara Mustafę, była wynikiem skutecznego ataku sprzymierzonych wojsk polskich, austriackich i niemieckich dowodzonych przez króla Polski i wielkiego księcia litewskiego Jana III Sobieskiego. 12 września 1683 roku doszło do bitwy pod Wiedniem, w której Turcy ponieśli druzgocącą klęskę, a sama bitwa stała się później tematem ogromnej ilości obrazów, rysunków i rycin sławiących polskiego monarchę, który ocalił katolicką Europę przed islamem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5444113", "fragment_id": "334973/0", "subtitle": "", "title": "Jan III Sobieski (1629–1696) pod Wiedniem w 1683 roku", "parentId": 5444113.0, "start_index": 0.0, "document_id": "334973", "source": "wikipedia", "score": 0.38351204991340637}, "uuid": "22f744a4-7272-415d-ab3d-c90f8c336e79"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Güns – oblężenie, które miało miejsce w roku 1532.\nW roku 1532 Sulejman Wspaniały z wielką armią wyruszył w kierunku Wiednia, którego nie udało mu się zdobyć 3 lata wcześniej. W trakcie kampanii zmienił jednak plany ruszając ku terytorium Węgier przy granicy z Austrią. Po drodze wojska tureckie obległy miasteczko i zamek w Kőszeg, przemianowane przez Austriaków na Güns, którego broniło 700 obrońców Węgrów i Chorwatów pod wodzą chorwackiego dowódcy Nikoli Jurišicia (węg.: \"Jurisicsa Miklosa\"). Pomimo podłożenia kilku min i uczynienia sporych wyrw w murach, wszystkie szturmy Turków zostały odparte. Turcy dowodzeni przez wielkiego wezyra Ibrahima Paszę ostrzeliwali miasto z najcięższych dział, udało im się nawet obsadzić jeden z wyłomów. Wówczas to obawiający się o swoje życie mieszkańcy rozpoczęli przeraźliwe wycie, które Turcy wzięli za odgłosy nadciągających posiłków i wycofali się z zajętych pozycji. Na początku lipca Ibrahim Pasza zaproponował Jurisicsowi układ, na mocy którego Turcy oszczędzili załogę w zamian za poddanie miasta, przy czym do zamku wkroczył tylko niewielki oddział turecki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2537405", "fragment_id": "518897/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Güns", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "518897", "parentId": 2537405.0, "score": 0.26748883724212646}, "uuid": "18a53c01-6c7c-4c16-8b22-d3fc17b94bd3"}, {"page_content": "W roku 1529 Turcy dotarli do centrum Europy Środkowej, oblężenie Wiednia zostało jednak odparte. W ten sposób została powstrzymana ekspansja Osmanów wzdłuż Dunaju. Ostateczne rozstrzygnięcia miały miejsce w XVII wieku, kiedy Turcy zostali pokonani w bitwie pod Wiedniem (1683) przez wojska pod dowództwem Jana III Sobieskiego, zaś od bitwy pod Nagyharsány (1687) zaczęli tracić terytorium i panowanie. Wskutek wycofywania się Turków wzrosła w tym okresie rola Austro-Węgier. Oprócz austriackich w rejonie Dolnego Dunaju nadal widoczne były jednak wpływy imperium osmańskiego, aż do ostatecznej straty obszarów na Bałkanach po wojnach rosyjsko-tureckich (1768–1774) oraz I i II wojnie bałkańskiej w latach 1912–1913. Dunaj w tym czasie stanowił nie tylko oś militarną i gospodarczą, ale także polityczną, kulturalną i religijną granicę między Wschodem a Zachodem.\nPo II wojnie światowej w roku 1946 podjęto nowe regulacje dotyczące Dunaju, zastępujące ustalenia z Paryża (1921). W konferencji w Belgradzie (1948), podczas której ustawiono tzw. konwencję belgradzką o międzynarodowych aspektach wykorzystania rzeki. W konferencji wzięły udział wszystkie państwa naddunajskie oprócz Niemiec i Austrii. Razem z ustaleniami został podpisany aneks, pozwalający na dopuszczenie Austrii do Komisji Dunajskiej. Republika Federalna Niemiec wskutek zastrzeżeń ze strony radzieckiej przystąpiła do układu dopiero w marcu 1998, prawie 50 lat po konferencji belgradzkiej.\nEtymologia.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11088", "fragment_id": "186629/14", "subtitle": "", "title": "Dunaj", "parentId": 11088.0, "start_index": 19430.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186629", "score": 0.27376189827919006}, "uuid": "5a36f125-087c-43d7-8620-02a276e7a333"}, {"page_content": "Odsiecz – pomoc wojskowa, dana z zewnątrz oblężonemu przez nieprzyjaciela miastu.\nSłynna Odsiecz Wiedeńska, poprowadzona przez króla polskiego Jana III Sobieskiego w r. 1683, była ostatecznym ciosem, zadanym zwycięskiemu pochodowi Turków w głąb Europy. Odtąd zaczyna się stopniowe kurczenie się posiadłości tureckich na kontynencie europejskim i cofanie się muzułmanów ku Azji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5693288", "fragment_id": "1243433/0", "subtitle": "", "title": "Odsiecz", "parentId": 5693288.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1243433", "score": 0.8734257221221924}, "uuid": "69715899-0fe2-43c9-8ef2-6f71a3eb810b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bitwy w 1683. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Wiedniem (inaczej nazywana odsieczą wiedeńską lub rzadziej wiktorią wiedeńską) – bitwa stoczona 12 września 1683 pod Wiedniem między wojskami polsko-cesarskimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego a armią Imperium Osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Bitwa była przełomowym wydarzeniem w wojnie – zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy.\nGeneza.\n \"Osobny artykuł: Powstanie Thökölyego.\"\nTurkom nie udało się jednak pokonać Habsburgów i opanować pozostałej części Węgier. W 1682 roku, w należącej do Austrii części Węgier (Górne Węgry – obecna Słowacja), wybuchło powstanie antyhabsburskie. Na jego czele stanął Emeryk Thököly. Turcy, zajmujący pozostałą część Węgier, starali się je wykorzystać, a po oddaniu się Thökölyego w zależność lenną, Porta podjęła przygotowania do nowej wielkiej wyprawy wojennej.\nZagrożony najazdem cesarz Leopold I zwrócił się do Polski z propozycją zawarcia zaczepno-obronnego przymierza przeciw Turcji.\nZabiegi polityczne.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nMimo wspólnej granicy, wojen polsko-tureckich początkowo nie było. Ciągłe napięcia na granicy były spowodowane najazdami Tatarów na Polskę oraz Kozaków na imperium osmańskie. Strefą sporną były tereny Mołdawii i Wołoszczyzny. W latach 1620–1621 doszło na tym tle do wojny. Polska poniosła klęskę w bitwie pod Cecorą. Zawarto pokój, który przetrwał do 1672 roku. W kategorii długofalowej polityki zarówno Polski, jak i Osmanów, były to tylko incydenty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19569", "fragment_id": "170501/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Wiedniem", "parentId": 19569.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170501", "score": 0.3898601830005646}, "uuid": "8eab5dd8-1ede-4b59-befc-f315dc627f49"}, {"page_content": "W 1221 roku Wiedeń uzyskał prawa miejskie. We wczesnym średniowieczu miasto rządzone było przez dynastię Babenbergów, a po jej wygaśnięciu, od 1251 do 1276, znajdowało się pod panowaniem czeskiego króla Przemysła Ottokara II, za którego rządów nastąpił okres rozkwitu gospodarczego, mimo pożarów w 1258 i 1262. Wówczas, w 1261, w Wiedniu został zawarty pokój między Czechami a Węgrami. W 1276 roku rządy objęła dynastia Habsburgów. Za ich rządów Wiedeń stał się stolicą Świętego Cesarstwa Rzymskiego, siedzibą biskupstwa, centrum naukowym i kulturalnym. W czasie panowania Rudolfa IV Założyciela (1358–1365) rozpoczęła się budowa katedry św. Szczepana, utworzono uniwersytet. W 1485 roku Wiedeń został zdobyty przez króla węgierskiego Macieja Korwina. Pod jego panowaniem pełnił przez pięć lat funkcję stolicy Królestwa Węgier. Jako znaczący ośrodek handlowy Europy Środkowej w XVI wieku Wiedeń był miastem bardzo zróżnicowanym narodowościowo. Dramatopisarz Wolfgang Schmeltzl w 1548 porównał miasto do wieży Babel, i wśród usłyszanych w Wiedniu języków wymienił m.in. grecki, łacinę, francuski, turecki, hiszpański, czeski, łużycki, włoski, węgierski, niderlandzki, chorwacki, serbski, polski i aramejski. Od połowy XVI wieku zaczęto rozbudowywać fortyfikacje miejskie z powodu ciągłego zagrożenia ze strony tureckiej. W XVI i XVII wieku, dwukrotnie zdołano odeprzeć ataki Turków, również dzięki pomocy ze strony Polski (odsiecz wiedeńska). W XVI wieku w Wiedniu rozpoczął się okres reformacji. W 1679 roku miasto dotknęła epidemia zarazy, która pochłonęła życie około 70 tys. mieszkańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6780", "fragment_id": "180877/2", "subtitle": "", "title": "Wiedeń", "source": "wikipedia", "start_index": 3034.0, "parentId": 6780.0, "document_id": "180877", "score": 0.2695474922657013}, "uuid": "6dc6c505-416f-409f-ac7e-633fd7a73d27"}, {"page_content": "W 1532 r. miało miejsce najbardziej znane oblężenie, kiedy to przeciwko ciągnącym na Wiedeń potężnym wojskom tureckiego sułtana Sulejmana Wspaniałego, stanął dowódca zamku Nikola Jurišić z jednotysięczną załogą, złożoną częściowo z żołnierzy, ale w większości z okolicznych chłopów pańszczyźnianych, którzy uciekli przed najazdem. W czasie 25-dniowych zmagań wojska Imperium Osmańskiego użyły wszystkich dostępnych środków. W końcu, na mocy obustronnego porozumienia, Węgrzy zgodzili się wywiesić na 8 wieżach, 8 tureckich flag i w ten sposób wielki wezyr turecki Ibrahim mógł ogłosić sułtanowi pozorne zwycięstwo, a wojska tureckie mogły wycofać się spod murów Kőszegu na południe. Sułtan obserwował oblężenie ze wzgórza położonego między Doliną Króla \"(Király-völgy)\", a górą Kálvária \"(Kálvária-hegy)\". Od tej pory miejsce to nosi nazwę Wzgórze Sułtana \"(Szultán-domb)\". W tym czasie Wiedeń był zabezpieczany przez znaczne siły austriackie. Za heroiczną odwagę Ferdynand I Habsburg nadał Nikoli Jurišićowi tytuł barona i podarował mu miasto Kőszeg. Ponieważ Jurišić umarł, nie zostawiając męskiego potomka, miasto powróciło do dyspozycji skarbu królewskiego. W 1695 r. zamek wraz z dobrami trafił w posiadanie palatyna \"(węg. nádor)\" Pála Esterházyego i pozostał w posiadaniu rodu do 1931 r. Wtedy został sprzedany, a 1955 r. stał się własnością wojska.\nNa przestrzeni wieków miasto było wielokrotnie oblegane przez wojska siedmiogrodzkie, cesarskie i oddziały kuruców, ponieważ bogate kupieckie domy obiecywały bogate łupy. W 1777 r. zamek został spustoszony przez pożar i wtedy też zburzono większą część fortyfikacji. Rekonstrukcję zabytku przeprowadzono w latach 1955-63, a w odrestaurowanym zamku znalazły swoje miejsce instytucje kulturalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3345626", "fragment_id": "951104/1", "subtitle": "", "title": "Zamek Jurisics", "document_id": "951104", "start_index": 1219.0, "parentId": 3345626.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15071888267993927}, "uuid": "a9ee6ca7-2e76-478a-9ca4-f506c46cc8ad"}, {"page_content": "18 czerwca 1686 r. 80-tys. armia dowodzona przez Karola Lotaryńskiego i elektora bawarskiego Maksymiliana Wittelsbacha, złożona z żołnierzy prawie z każdego kraju Europy, rozpoczęła oblężenie Budy, bronionej przez 12000 Turków. Miesiąc później pokonali idące z odsieczą wojska wielkiego wezyra, zaś 2 września podjęli ostateczny atak, który złamał turecką obronę. Jednak Zamek, Buda i Peszt zostały kompletnie zniszczone, zaś cała ludność – nie tylko muzułmanie i Żydzi, ale także chrześcijanie – zabita lub wypędzona. István János Werlein pisał do kancelarii dworu w Wiedniu w raporcie z inspekcji, że \"nie pozostał ani jeden dach, pokój, ani nawet pojedyncza belka; wszystko wypalone do fundamentów, do piwnic\"[].\nMimo że Turcy zostali wypędzeni z Budy i Pesztu w 1686 r., wojna zakończyła się dopiero faktycznie w 1697 r. (bitwa pod Zentą), a formalnie – w 1699 r., pokojem karłowickim. W jego wyniku prawie całe Węgry z Siedmiogrodem (ale bez Banatu) znalazły się pod panowaniem austriackim.\nPanowanie austriackie.\nWiek XVIII.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2447695", "fragment_id": "562523/22", "subtitle": "", "title": "Historia Budapesztu", "parentId": 2447695.0, "start_index": 29116.0, "document_id": "562523", "source": "wikipedia", "score": 0.21958543360233307}, "uuid": "966f29c3-9313-49fc-b070-f33764de2814"}]}
{"id": "q_307", "question": "Czy mszaki mają korzenie?", "answer": [{"page_content": "Mszaki – grupa roślin, charakteryzujących się przemianą pokoleń z dominacją gametofitu. Według wcześniejszych klasyfikacji mszaki były wyróżniane jako gromada \"Bryophyta\", obejmująca trzy klasy: glewiki, wątrobowce oraz mchy. Obecnie mszaki nie stanowią jednostki taksonomicznej. Dział botaniki badający mszaki to briologia.\nMorfologia.\nMszaki charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem morfologicznym, o wiele większym niż stojące niżej plechowce. Można u nich odróżnić łodyżkę o funkcji zbliżonej do funkcji łodygi i listki o funkcji zbliżonej do funkcji liści, lecz o prostszej budowie. Mszaki nie mają korzeni właściwych, które występują u roślin naczyniowych i po raz pierwszy pojawiają się u paprotników. Organami utrzymującymi mszaki w podłożu są chwytniki (ryzoidy).\nSporofit jest niewielki i zależny od gametofitu – wrasta w niego tzw. stopą, przez którą pobiera wodę i związki organiczne. Jest pokoleniem krótkotrwałym, zamiera po wytworzeniu zarodników. Ma postać pojedynczej, nierozgałęzionej łodyżki – sety, zakończonej na szczycie zarodnią. Zarodnia ta ma w górnej części mechanizm otwierający – wieczko, umożliwiające wysyp dojrzałych zarodników. Sporofity większości mszaków mają aparaty szparkowe, a niektóre nawet chloroplasty, dzięki którym mogą same wytwarzać związki organiczne.\nRozwój.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42948", "fragment_id": "654918/0", "subtitle": "", "title": "Mszaki", "parentId": 42948.0, "start_index": 0.0, "document_id": "654918", "source": "wikipedia", "score": 0.6787060499191284}, "uuid": "e60982fb-e734-4757-b34c-bb58069adbab"}, {"page_content": "Dawniej telomowe dzielone były także sztucznie na rośliny zarodnikowe i rośliny nasienne lub dzielono je na trzy gromady (typy): mszaki, paprotniki i rośliny nasienne.\nPochodzenie.\nRośliny lądowe wyewoluowały z zielenic. Na podstawie zegara molekularnego ich powstanie datowane jest na 515 milionów lat temu (kambr). Z powodu delikatnej budowy ich skamieniałości są rzadkie, a najstarsze znane skamieniałe fragmenty roślin lądowych datowane są na 430 milionów lat temu. Znajdowane są jednak starsze ich zarodniki. W australijskim Canning Basin w 1991 roku znaleziono je w skałach sprzed 440–445 milionów lat, w 2016 sprzed 460 milionów lat, a w 2021 sprzed 480 milionów lat.\nU pierwszych roślin lądowych sporofit stał się odrębnym w swej strukturze i funkcji pokoleniem rozwojowym, jednak drobnym i zupełnie zależnym od gametofitu. Organizmy u wyodrębnionych i zachowanych do dziś linii rozwojowych wczesnych roślin lądowych (glewików, wątrobowców, mchów – łączonych w sztuczną grupę znaną pod nazwą mszaków) są niewielkie, związane głównie z siedliskami wilgotnymi lub wodnymi, zależne są od wody w zakresie rozprzestrzeniania zarodników. W sylurze nastąpił rozwój cech świadczących o coraz lepszym adaptowaniu się do lądowych warunków życia. W dewonie nastąpiło znaczne zróżnicowanie form budowy i adaptacja do rozmaitych środowisk lądowych – powstały rośliny naczyniowe. U roślin tych pokoleniem dominującym jest sporofit, podczas gdy gametofit ulega redukcji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42934", "fragment_id": "654909/2", "subtitle": "", "title": "Rośliny telomowe", "source": "wikipedia", "start_index": 2568.0, "parentId": 42934.0, "document_id": "654909", "score": 0.08703940361738205}, "uuid": "8e90760f-7771-4eab-b018-69280c871996"}, {"page_content": "W rozwoju mszaków występuje tzw. przemiana pokoleń: pokolenie płciowe (gametofit – 1n) wytwarza dwa rodzaje narządów rozrodczych: męskie, zwane plemniami (\"antheridia\") i żeńskie, zwane rodniami (\"archegonia\"). W pierwszych powstają komórki rozrodcze męskie czyli plemniki, w drugich żeńskie – komórki jajowe. Mszaki mogą być dwupienne lub jednopienne. Jajo zapłodnione ulega podziałom, w wyniku których powstaje wielokomórkowy zarodek rozrastający się i tworzy drugie pokolenie sporofit – 2n. Na wierzchołku łodyżki sporofitu powstaje torebka, tzw. zarodnia (\"sporangium\"), w której w drodze podziału mejotycznego rozwijają się zarodniki – mejospory – które kiedy dojrzeją wysypują się z zarodni i rozprowadzane przez wodę kiełkują rozwijając się w osobniki pokolenia pierwszego – gametofitu.\nGametofit jest pokoleniem dominującym, ponieważ:\nRozmieszczenie geograficzne.\nMszaki występują na wszystkich kontynentach i w każdej strefie klimatycznej – niektóre rosną w lasach tropikalnych, inne na pustyniach polarnych (np. na Antarktydzie – 125 gatunków). \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42948", "fragment_id": "654918/1", "subtitle": "", "title": "Mszaki", "document_id": "654918", "start_index": 1308.0, "parentId": 42948.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22637757658958435}, "uuid": "8632b8ae-81e3-4613-8341-951254709b8b"}, {"page_content": "Rośliny ze względu na obecność cześć nadziemnej i podziemnej łączą dwa bardzo zróżnicowane zbiory organizmów. Mikrobiom tworzący się w strefie korzeniowej obejmuje mikroorganizmy, bezkręgowce oraz nieliczne kręgowce. Korzenie roślin stanowią mutualistycznego partnera dla grzybów mikoryzowych, bakterii brodawkowych oraz innych organizmów zapewniających różnego rodzaju korzyści roślinie. Korzenie są także jedynym źródłem węgla organicznego dla żyjących w glebie roślinożerców, saprofagów oraz pasożytów zasiedlających system korzeniowy. Niektóre z organizmów ryzosfery, chociaż same nie są patogenne, uruchamiają reakcje obronne roślin, przyczyniając się do zwiększonej odporności na patogeny części nadziemnej oraz zmniejszając ryzyko zjedzenia przez roślinożerców żyjących na powierzchni. Powstają także zależności bardziej złożone. Kolonizacja korzeni \"Arabidopsis thaliana\" przez \"Pseudomonas fluorescens\" powoduje wytworzenie substancji, które po zjedzeniu przez żerujące na częściach nadziemnych mszyce \"Myzus persicae\" czynią je mniej atrakcyjne dla pasożytującego na mszycach \"Diaeretiella rapae\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/45", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "source": "wikipedia", "start_index": 59386.0, "document_id": "176722", "parentId": 30176.0, "score": 0.18003585934638977}, "uuid": "dcf238da-4343-4755-ae4b-829e6ab4308f"}, {"page_content": "Zęby nie występują u kolczatki, mrówkojada, łuskowców i fiszbinowców. Osadzone są w zębodołach kości szczękowej lub żuchwy i złożone są z jednego lub kilku korzeni oraz korony. U niektórych ssaków zęby szczególnie narażone na ścieranie (np. siekacze gryzoni) nie mają korzeni i dzięki temu wykazują nieograniczony wzrost. Przeważnie u ssaków występuje difiodontyzm (wymiana zębów w trakcie życia). U niektórych (nietoperze, ryjówki) zęby mleczne zanikają jeszcze przed urodzeniem. U waleni występuje monofiodontyzm, tzn. brak uzębienia mlecznego. \nCechą charakterystyczną większości ssaków jest heterodontyzm – zróżnicowanie kształtów i wielkości zębów w zależności od ich przeznaczenia. Wtórny homodontyzm obserwuje się jedynie u zębowców, pancerników i słupozębnych. Zęby ssaków zróżnicowane są na siekacze, kły, przedtrzonowce i trzonowce. Zęby dolne umieszczone są w żuchwie, siekacze górne w kości międzyszczękowej, a pozostałe zęby w szczęce. Korony zębów mogą być niskie – brachiodontyzm lub wydłużone – hypsodontyzm. Ze względu na budowę koron zębowych wyróżnia się:\nNiekiedy między kłami a przedtrzonowcami występuje przerwa – diastema. Budowa i liczba zębów są ważnymi cechami taksonomicznymi, a u niektórych gatunków elementami dymorfizmu płciowego.\nUkład mięśniowy.\nUkład mięśniowy ssaków jest bardzo dobrze rozwinięty. Jego cechami charakterystycznymi są przepona oraz silny rozwój mięśni podskórnych. Dzięki mięśniom podskórnym niektóre ssaki mogą poruszać niewielkimi fragmentami skóry (np. koń) lub zawijać ciało i stroszyć kolce (jeż). U człowieka i małp mięśnie podskórne występują tylko na twarzy, jako tzw. mięśnie mimiczne.\nUkład oddechowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44896", "fragment_id": "651610/5", "subtitle": "", "title": "Ssaki", "document_id": "651610", "start_index": 6643.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44896.0, "score": 0.09857340157032013}, "uuid": "facd99f6-c8e0-4821-b1b0-1aefb9008e42"}, {"page_content": "Rośliny naczyniowe istnieją co najmniej od syluru. Z tego okresu pochodzą najstarsze zachowane skamieniałości takich organizmów. Nie jest pewne, czy te rośliny miały korzenie. Skamieniałości pozwalające potwierdzić istnienie struktur podobnych do korzeni pochodzą z dewonu. Prawdopodobnie korzenie wyewoluowały odrębnie u \"Lycopodiophyta\" i \"Euphyllophyta\". Analiza znanych gatunków kopalnych wskazuje, że korzenie w obu grupach roślin są analogiczne, a wspólny przodek tych grup był pozbawiony korzenia. Nie jest jednak jasne, ile razy w toku ewolucji doszło do powstania korzenia u \"Lycopodiophyta\" i \"Euphyllophyta\". Zróżnicowanie pomiędzy należącymi do \"Euphyllophyta\" roślinami zarodnikowymi a nasiennymi na etapie korzenia zarodkowego wskazuje na niezależną ewolucję korzeni u obu tych grup. Rośliny zarodnikowe wykazują homoryzję, rośliny nasienne zaś – alloryzję. Korzenie są organem homologicznym do pędu. We wczesnym dewonie większość telomów była skierowana ku górze i pełniły funkcję organów przeprowadzających fotosyntezę, a pozostałe ustawione były poziomo, spoczywając na podłożu. Korzenie prawdopodobnie powstały z telomów drugiej grupy, które przystosowały się do pobierania wody i soli mineralnych, zapewniając jednocześnie roślinie zakotwiczenie. Na powstanie korzeni w wyniku rozdzielenia funkcji telomów wskazują zarówno analizy molekularne, genetyczne, jak i rozwojowe. Pomimo niezależnej ewolucji korzenie niemal wszystkich roślin wykształcają włośniki. Istnieje korelacja pomiędzy długością włośników a zdolnością do pobierania fosforanów. Około 80% roślin lądowych żyje w symbiozie z grzybami, tworząc mikoryzę. U tych gatunków włośniki są krótsze. Istnieją dowody wskazujące na istnienie mikoryzy już w dewonie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/31", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "source": "wikipedia", "start_index": 39745.0, "document_id": "176722", "parentId": 30176.0, "score": 0.28959476947784424}, "uuid": "beb96f9b-4e2d-4d46-8199-642bb58cd4dc"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMszyce (Aphidomorpha lub Aphidoidea) – infrarząd lub nadrodzina owadów z rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Obejmuje między 4,6 a 5 tysięcy opisanych gatunków. Występują masowo, żerują na roślinach.\nW wydanym w 2016 roku zeszycie z serii Klucze do oznaczania owadów Polski zastosowano nazwy: Aphidomorpha – mszyce, Aphidoidea – mszyce właściwe.\nCharakterystyka.\nSą to małe owady o miękkim, delikatnym ciele i błoniastych skrzydłach, często zredukowanych. Odwłok baryłkowaty, z zaznaczoną wyraźnie segmentacją. Przechodzą przeobrażenie niezupełne.\nMszyce są roślinożerne: wysysają sok z roślin, trawiąc go częściowo, a pozostałość wydalają w postaci spadzi. Ilość pobieranego soku jest bardzo duża, sięgając ⅓ masy owada/godz. Często są przyczyną znacznych szkód w uprawach. Przeciw mszycom stosuje się opryskiwanie pestycydami. Naturalnymi wrogami mszyc są biedronkowate i złotookowate.\nMszyce, mrówki i pszczoły.\nNiektóre gatunki mszyc żyją w symbiozie z mrówkami. Wydaliny mszyc, zawierające znaczne ilości cukrów, aminokwasów i innych związków, są atrakcyjnym pokarmem dla niektórych gatunków mrówek, które z kolei zapewniają mszycom ochronę przed drapieżnikami i dbają o zapewnienie im wydajnych miejsc żerowania.\nWydaliny mszyc w połączeniu z sokiem roślinnym wyciekającym z uszkodzonych tkanek tworzą tzw. spadź. Jest ona zbierana przez pszczoły, a wytworzone z niej miody zwane są \"miodami spadziowymi\".\nRozprzestrzenienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84003", "fragment_id": "659254/0", "subtitle": "", "title": "Mszyce", "parentId": 84003.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659254", "score": 0.08111365139484406}, "uuid": "f163bcd1-359f-4629-a440-dfdd9f263039"}, {"page_content": "Korzenie roślin pasożytniczych (ssawki lub haustoria) wykształciły się u roślin pobierających substancje pokarmowe, wodę i sole mineralne z innych roślin (rośliny pasożytnicze, takie jak np. zaraza, kanianka, łuskiewnik) lub też pobierających jedynie wodę i sole mineralne a przeprowadzających fotosyntezę samodzielnie (półpasożyty, takie jak np. jemioła, pszeniec i świetlik). Półpasożyty korzeniowe wytwarzają słabo rozwinięty system korzeniowy z wyrostkami, które po zetknięciu z korzeniem odpowiedniego gospodarza wrastają do jego wnętrza. Tymczasem pasożyty korzeniowe mogą rozwinąć się tylko wtedy, gdy nasiono znajdzie się w bezpośrednim kontakcie z odpowiednim żywicielem. W przypadku pasożytów łodygowych, ich korzenie wrastają do warstwy korowej gospodarza i dlatego zwane są one korowymi. Inne pasożyty łodygowe tworzą na powierzchni pędu gospodarza korzenie zgrubiałe w formie przyssawki, zwane ekstramatrykalnymi, z których wyrastają ssawki wrastające do wnętrza żywiciela. Wzrost ssawek wewnątrz organizmu gospodarza jest możliwy dzięki wydzielaniu enzymów rozkładających blaszki środkowe i ściany komórkowe w jego tkankach. W zależności od gatunku rośliny pasożytniczej ssawki łączą się z ksylemem, floemem lub powierzchnią tkanki miękiszowej rośliny gospodarza. Możliwe są także kombinacje wymienionych połączeń. Bliski kontakt tkanek pasożyta i żywiciela umożliwia temu pierwszemu pobieranie roztworu przemieszczanego przez drewno lub floem. Wykształcenie ssawek zapewnia fizjologiczny pomost między gospodarzem a żywicielem. Możliwe jest nawet powstanie międzygatunkowych plazmodesm. Obecność korzeni żywiciela wykrywana jest przez rośliny pasożytnicze w wyniku wydzielania do gleby strigolaktonów – substancji, które zwykle służą do komunikacji roślin z grzybami tworzącymi mikoryzę arbuskularną.\nKorzenie asymilacyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/25", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "source": "wikipedia", "start_index": 32066.0, "document_id": "176722", "parentId": 30176.0, "score": 0.27071017026901245}, "uuid": "160b67d1-4521-4009-bfae-b0e2c136a8ad"}, {"page_content": "Przedstawiciele psylotowców (\"Psilotales\") nie posiadają korzeni – podziemne kłącze pokryte jest chwytnikami, a w jego korze rozwijają się strzępki współżyjącego z rośliną grzyba. Podobnie współżyją z grzybami nasięźrzałowce (\"Ophioglossales\"), ale one wytwarzają już korzenie, które zawierają jedną lub dwie wiązki otoczone grubą warstwą kory.\nKorzenie skrzypowych (\"Equisetopsida\").\nU wymarłych kalamitowatych (\"Calamitaceae\") korzenie przybyszowe wyrastały licznie z węzłów podziemnych kłączy. W grubej korze zawierały liczne przestwory powietrzne, nie posiadały natomiast centralnego przewodu powietrznego znajdującego się w pniu nadziemnym. U skrzypów (\"Equisetum\") korzenie także wyrastają z węzłów podziemnych kłączy, ale są nieliczne, często pojedyncze i nierozgałęzione. Rzadko rozgałęziają się i na powierzchni okryte są brunatnymi włoskami tworzącymi pilśń podobną do tej pokrywającej podziemne kłącza.\nKorzenie strzelichowych (\"Marattiopsida\").\nOd innych paprotników wyróżniają się dużą liczbą (ponad 12) skupień protoksylemu, ułożonych w walcu osiowym w formie aktynosteli. W korze korzeni znajdują się liczne przewody wydzielnicze oraz strzępki symbiotycznego grzyba – \"Strigeosporium marattiacearum\" (lęgniowce).\nKorzenie paproci (\"Polypodiopsida\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/35", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "parentId": 30176.0, "start_index": 45460.0, "document_id": "176722", "source": "wikipedia", "score": 0.14877498149871826}, "uuid": "36af943e-275a-460e-9ec9-00ef71d79b0f"}, {"page_content": "Korzenie wyrastają z rozwidlonych, dolnych płatów łodygi zwanych ryzoforami (dwóch lub czterech). Rozwijają się endogenicznie, przebijając grubą tkankę miękiszową i wyrastają w regularnych szeregach, równoległych do bruzd rozdzielających ryzofory. Co sezon wyrastają dwa, trzy takie szeregi, podczas gdy najstarsze korzenie znajdujące się na skrajach ryzofor odpadają wraz z fragmentem kory. Korzenie rozwidlają się dychotomicznie. Ich merystem wierzchołkowy ma budowę warstwową. W budowie wewnętrznej wyróżnia się położony ekscentrycznie walec osiowy typu protosteli, otaczającą go endodermę i korę. W walcu osiowym występują pojedyncze pasma drewna i łyka, przy czym łyko położone jest po stronie kory pierwotnej (wiązki kolateralne). Kora wzdłuż łyka zwykle jest rozrywana, tak że w efekcie powstają na korzeniach szerokie przestwory powietrzne.\nKorzenie lepidofitów (\"Lepidophytes\").\nKorzenie przybyszowe tych roślin kopalnych wyrastały z rozległych kłączy wyrastających gwiaździście z podstawy pnia i rozgałęziających się dychotomicznie. Korzenie, zwane \"appendices\", miały pochodzenie endogeniczne – ich kora stanowiła ciągłość z korą kłączy. Nie posiadały włośników i czapeczki. Osiągały długość do 40 cm i były nierozgałęzione, rzadziej dzieliły się dychotomicznie. Po obumarciu pozostawiały na kłączach charakterystyczne, ułożone skrętolegle, okrągłe i zgrubiałe blizny.\nKorzenie psylotowych (\"Psilotopsida\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/34", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "parentId": 30176.0, "start_index": 44041.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176722", "score": 0.26981985569000244}, "uuid": "f2d22212-9f3e-481a-9b4e-073b9e41b43f"}]}
{"id": "q_308", "question": "Która drużyna była przeciwnikiem „Górnika Zabrze” w finale Pucharu Zdobywców Pucharów w 1970 roku?", "answer": [{"page_content": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1970 – mecz piłkarski kończący rozgrywki Pucharu Polski 1969/1970 oraz mający na celu wyłonienie triumfatora tych rozgrywek, który został rozegrany 5 sierpnia 1970 roku na Stadionie Śląskim w Chorzowie, pomiędzy Górnikiem Zabrze a Ruchem Chorzów. Trofeum po raz 4. wywalczył Górnik Zabrze, który uzyskał tym samym prawo gry w Pucharze Zdobywców Pucharów 1970/1971.\nTło.\nFinał rozgrywek był także Wielkimi Derbami Śląska, bowiem w nim zmierzyli się ze sobą Górnik Zabrze i Ruch Chorzów. Faworytem meczu był zdecydowanie Górnik Zabrze, który w sezonie 1969/1970 dotarł do finału Pucharu Zdobywców Pucharów.\nMecz.\nPrzebieg meczu.\nMecz odbył się 5 sierpnia 1970 roku na Stadionie Śląskim w Chorzowie. Sędzia głównym spotkania był Jerzy Świstek. Już w 3. minucie zawodnik drużyny \"Niebieskich\", Bronisław Bula podał do Edwarda Hermana, który miał okazję zdobyć, jednak ten nie zdążył dobrze przygotować się do strzału i piłka poszybowała nad poprzeczką. Okazję do zdobycia gola miał również Górnik Zabrze, jednak Władysław Szaryński oddał strzał nad poprzeczką.\nW 19. minucie zawodnik drużyny \"Niebieskich\", Eugeniusz Faber po ograniu zawodników drużyny przeciwnej dośrodkował do Józefa Gomolucha, który w pełnym biegu nie dał żadnych szans bramkarzowi drużyny przeciwnej, Hubertowi Kostce i zdobył gola na 1:0. Chwilę później drużyna \"Niebieskich\" mogła podwyższyć wynik na 2:0, jednak Eugeniusz Faber trafił w słupek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5453044", "fragment_id": "326636/0", "subtitle": "", "title": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1970", "document_id": "326636", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5453044.0, "score": 1.0}, "uuid": "0b5b59f8-50dc-4b13-aa9c-c1a9c6ae8091"}, {"page_content": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1971 – mecz piłkarski kończący rozgrywki Pucharu Polski 1970/1971 oraz mający na celu wyłonienie triumfatora tych rozgrywek, który został rozegrany 27 czerwca 1971 roku na Stadionie Śląskim w Chorzowie, pomiędzy Górnikiem Zabrze a Zagłębiem Sosnowiec. Trofeum po raz 5. wywalczył Górnik Zabrze, a ponieważ zdobyła w sezonie 1970/1971 również mistrzostwo Polski, Zagłębie Sosnowiec uzyskało tym samym prawo gry w Pucharze Zdobywców Pucharów 1971/1972.\nTło.\nW finale rozgrywek zmierzyli się ze sobą świeżo upieczony mistrz Polski Górnik Zabrze i Zagłębie Sosnowiec, które dzięki awansie do finału oraz zdobyciu przez swojego rywala mistrzostwa Polski zapewniło sobie udział w Pucharze Zdobywców Pucharów 1971/1972. Faworytem meczu był zdecydowanie Górnik Zabrze.\nMecz.\nPrzebieg meczu.\nMecz odbył się 27 czerwca 1971 roku na Stadionie Śląskim w Chorzowie. Sędzia głównym spotkania był Stanisław Eksztajn. W 27. minucie piłka odbita rykoszetem od jednego z zawodników drużyny \"Zagłębiaków\" trafiła do zawodnika Górnika Zabrze, Władysława Szaryńskiego, który idealnie podał do środka do pilnowanego Jerzego Wilima, który główką strzelił pierwszą bramkę meczu, a w 31. minucie ten sam zawodnik, po faulu Józefa Zawadzkiego na Janie Banasiu wykonał rzut wolny, z którego precyzyjnym uderzeniem podwyższył wynik na 2:0.\nW 37. minucie po kontrataku Wiesława Ambrożego do Zbigniewa Seweryna, który strzałem z woleja w pełnym biegu zdobył gola na 2:1.\nW 43. minucie po świetnym ograniu defensywy drużyny \"Zagłębiaków\" oraz bramkarza Jerzego Patołę przez Huberta Skowronka oraz po jego podaniu Jerzy Wilim bez problemów zdobywa gola na 3:1, tym samym ustalając wynik meczu.\nPo meczu.Triumfatorem rozgrywek został po raz czwarty z rzędu Górnik Zabrze. Chwilę po zakończeniu meczu prezes PZPN, Wiesław Ociepka, w towarzystwie sekretarza Komitetu Katowickiego PZPR, Wiesława Kiczana oraz przewodniczącego Wydziału Ligi, Wilhelma Bąka wręczył kapitanowi, Stanisławowi Ośliźle okazałe trofeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5452986", "fragment_id": "326615/0", "subtitle": "", "title": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1971", "document_id": "326615", "start_index": 0.0, "parentId": 5452986.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7360561490058899}, "uuid": "0878b4a3-e525-4bc8-b0ce-42204092164e"}, {"page_content": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1969 – mecz piłkarski kończący rozgrywki Pucharu Polski 1968/1969 oraz mający na celu wyłonienie triumfatora tych rozgrywek, który został rozegrany 28 maja 1969 roku na stadionie ŁKS-u Łódź w Łodzi, pomiędzy Górnikiem Zabrze a Legią Warszawa. Trofeum po raz 3. wywalczył Górnik Zabrze, który uzyskał tym samym prawo gry w Pucharze Zdobywców Pucharów 1969/1970.\nTło.\nW finale rozgrywek zmierzyli się ze sobą Górnik Zabrze i Legia Warszawa.\nMecz.\nPrzebieg meczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5453193", "fragment_id": "326678/0", "subtitle": "", "title": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1969", "parentId": 5453193.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "326678", "score": 0.6994935274124146}, "uuid": "56441a50-473e-4443-9aa0-1380dfadd070"}, {"page_content": "W sezonie 1964/1965 miała miejsce największa niespodzianka w dotychczasowej historii zmagań o PP. Po wyeliminowaniu kolejno m.in.: Startu Łódź, Polonii Bytom, Pogoni Szczecin, Wisły Kraków i ŁKS Łódź do ostatecznej potyczki awansowali Czarni Żagań. W finale – rozegranym 2 czerwca 1965 na \"Stadionie Miejskim w Zielonej Górze\" – ambitni trzecioligowcy nie dali już rady Górnikowi Zabrze, ulegając mu 0:4 (0:3). Później zabrzanie zdominowali rozgrywki pucharowe, triumfując w nich pięć kolejnych razy (1968 – 1972), co jest wydarzeniem bez precedensu w całej dotychczasowej historii PP. Dlatego po zwycięstwie nad Legią w 1972 zdobyli główne trofeum (do tej pory przechodnie) na własność. W związku z tym od 1973 walka toczy się o nowy puchar.\nFinał PP w 1972 pomiędzy Górnikiem Zabrze a Legią Warszawa był wspaniałym, stojącym na wyjątkowym poziomie widowiskiem. Grały ze sobą nasze „eksportowe” wówczas drużyny, z wieloma reprezentantami Polski w składach. I tak, Lubański, Szołtysik, Anczok, Gorgoń i Oślizło w „Górniku”, naprzeciwko Deyny, Gadochy, Ćmikiewicza i Blauta w „Legii”. W pierwszej połowie prowadziła „Legia” 2:1, po dynamicznych akcjach Roberta Gadochy. W drugiej połowie panował już tylko „Górnik”, w którym popis gry dał Włodzimierz Lubański, strzelając sam 4 gole (w tym jednego, rzadkiej piękności z rzutu wolnego). Mecz zakończył się wynikiem 5:2 dla „Górnika”, pozostając na długo w pamięci kibiców.\nSytuacja z „kopciuszkiem” w finale powtórzyła się w XIII edycji. 9 lipca 1967 do decydującej potyczki przeciw Wiśle Kraków stanął trzecioligowy Raków Częstochowa. W przeciwieństwie do Czarnych Żagań był on jednak świeżym spadkowiczem z II ligi. Mimo tego uległ faworytowi po dogrywce 0:2.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68540", "fragment_id": "640590/9", "subtitle": "", "title": "Puchar Polski w piłce nożnej mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 12347.0, "parentId": 68540.0, "document_id": "640590", "score": 0.2597041428089142}, "uuid": "9fb8e907-583d-43c5-be6c-4c6d49319158"}, {"page_content": "(po które z klubem sięgał jeszcze sześciokrotnie: 1964, 1965, 1966, 1967, 1971, 1972). Dwukrotnie zdobył wicemistrzostwo Polski (1969, 1974), zajął 3. miejsce w ekstraklasie (1968, 1970), sześciokrotnie zdobył Puchar Polski (1965, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972).\nCzterokrotnie z rzędu był królem strzelców ekstraklasy (1966-1969) oraz dwukrotnie zdobył tytuł „Piłkarza Roku” w plebiscycie katowickiego „Sportu” (1967, 1970), zaś w 1972 roku w tym plebiscycie zdobył „Złotego Buta”.\nW 1967 roku został pierwszym Polakiem, który znalazł się w rankingu plebiscytu France Football na najlepszego piłkarza Europy, zajął wtedy 16. miejsce; w 1969 roku został sklasyfikowany na 23. miejscu, w 1972 roku na 7. miejscu, a w 1973 roku na 17. miejscu.\nW europejskich pucharach Lubański z klubem dotarł do ćwierćfinału Pucharu Europy 1967/1968. W sezonie 1969/1970 z klubem osiągnął największy sukces polskiej klubowej piłki nożnej – dotarł do finału Pucharu Zdobywców Pucharów. Górnik Zabrze dokonał tego w dramatycznych okolicznościach. W półfinale z włoską AS Roma konieczne było rozegranie trzeciego meczu w Strasburgu. Zakończył się on wynikiem 1:1 po regulaminowym czasie gry (bramka Lubańskiego w 40. minucie). Dogrywka nie przyniosła rozstrzygnięcia. W związku z tym o awansie decydował rzut monetą. Okazał się on korzystny dla Górnika Zabrze. 29 kwietnia 1970 roku na stadionie Praterstadion w Wiedniu zespół zmierzył się w finale z angielskim Manchesterem City. Górnik przegrał mecz 1:2. Lubański z 7 bramkami został królem strzelców rozgrywek. Powtórzył ten wyczyn również sezon później (8 bramek). W sezonie 1970/1971 Górnik Zabrze dotarł do ćwierćfinału Pucharu Zdobywców Pucharów. Ulegli w nim Manchesterowi City (2:0, 0:2, 1:3).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100983", "fragment_id": "644139/1", "subtitle": "", "title": "Włodzimierz Lubański", "parentId": 100983.0, "start_index": 1775.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644139", "score": 0.6166315078735352}, "uuid": "9bbadb96-843d-434d-a9b0-3241474117ba"}, {"page_content": "Puchar Polski w piłce nożnej mężczyzn w sezonie 1969/1970 – 16. edycja rozgrywek, mających na celu wyłonienie zdobywcy Pucharu Polski, który uzyska tym samym prawo gry w Pucharze Zdobywców Pucharów w sezonie 1970/71. Zwycięzcą rozgrywek został Górnik Zabrze, dla którego był to czwarty Puchar Polski w historii klubu. \nMecz finałowy odbył się 5 sierpnia 1970 na Stadionie Śląskim w Chorzowie.\nI runda.\nPiłkarska centrala zapomniała (?!) uwzględnić przy tworzeniu drabinki PP klubów, które spadły z drugiej ligi. Tak więc Lech Poznań, Górnik Wojkowice, Piast Gliwice oraz Start Łódź zostały pominięte w tej edycji PP. \n1/16 finału.\nDo rywalizacji dołączyły drużyny z I ligi.\nFinał.\nSpotkanie finałowe odbyło się 5 sierpnia 1970 na Stadionie Śląskim w Chorzowie. Frekwencja na stadionie wyniosła 50 000 widzów. Mecz sędziował Mieczysław Świstek z Rzeszowa. Mecz zakończył się zwycięstwem Górnika Zabrze 3:1. Bramki dla Górnika zdobyli Włodzimierz Lubański w 47. minucie z rzutu karnego, Jan Banaś w 53. minucie oraz Władysław Szaryński w 66. minucie. Bramkę dla Ruchu strzelił Józef Gomoluch w 19. minucie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1670881", "fragment_id": "670288/0", "subtitle": "", "title": "Puchar Polski w piłce nożnej (1969/1970)", "document_id": "670288", "start_index": 0.0, "parentId": 1670881.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7388386130332947}, "uuid": "27c8a8c1-7710-488d-8252-6a4dd0dea305"}, {"page_content": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1968 – mecz piłkarski kończący rozgrywki Pucharu Polski 1967/1968 oraz mający na celu wyłonienie triumfatora tych rozgrywek, który został rozegrany 26 czerwca 1968 roku na Stadionie Śląskim w Chorzowie, pomiędzy Górnikiem Zabrze a Ruchem Chorzów. Trofeum po raz 2. wywalczył Górnik Zabrze, który uzyskał tym samym prawo gry w Pucharze Zdobywców Pucharów 1968/1969.\nTło.\nFinał rozgrywek był także Wielkimi Derbami Śląska, bowiem w nim zmierzyli się ze sobą Górnik Zabrze i Ruch Chorzów, który kilka wcześniej zdobył mistrzostwo Polski.\nMecz.\nPrzebieg meczu.\nMecz odbył się 26 czerwca 1968 roku na stadionie ŁKS-u Łódź w Łodzi. Sędzia głównym spotkania był Jan Łazowski. Już na początku pierwszej połowy drużyna \"Niebieskich\" miała okazję do zdobycia gola: 7. minucie Edward Herman, jednak strzelił obok słupka, w 8. i 20. minucie Józef Bon, jednak bramkarz drużyny przeciwnej, Jan Gomola popisał się piękną interwencją.\nW 28. minucie zawodnicy Górnika Zabrze: Zygfryd Szołtysik i Włodzimierz Lubański przeprowadzili piękną akcję, w wyniku której ten drugi oddał ładny strzał na bramkę strzeżonej przez bramkarza, Henryka Pietrka, otwierając tym samym wynik meczu na 1:0 dla Górnika Zabrze, a w 38. minucie ten sam zawodnik mógł podwyższyć prowadzenie na 2:0, jednak strzelił w poprzeczkę.\nW 65. minucie obie drużyny miały okazję do zdobycia gola: Zygfryd Szołtysik, jednak trafił w słupek, natomiast Józef Bon strzelił ponad poprzeczką.\nW 68. minucie Włodzimierz Lubański pięknym strzałem na bramkę drużyny \"Niebieskich\" podwyższył wynik na 2:0, a w 70. minucie Edward Herman oddał strzał głową, jednak Jan Gomola w ostatniej chwili wybił piłkę na rzut rożny.W 85. minucie Włodzimierz Lubański strzałem głową na bramkę drużyny \"Niebieskich\" ustalił wynik meczu na 3:0, zdobywając tym samym hat tricka.\nPo meczu.\nTriumfatorem rozgrywek został Górnik Zabrze. Chwilę po zakończeniu meczu wiceprzewodniczący GKKFiT, Józef Rutkowski wręczył wygranej drużynie okazałe trofeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5453429", "fragment_id": "326732/0", "subtitle": "", "title": "Finał Pucharu Polski w piłce nożnej 1968", "parentId": 5453429.0, "start_index": 0.0, "document_id": "326732", "source": "wikipedia", "score": 0.4717572331428528}, "uuid": "8607cf21-3da8-4aa6-a3c0-3e9f305b6894"}, {"page_content": "W tymże roku zostaje otwarta pierwsza w Polsce szkółka piłkarska w Chorzowie, nazwana \"MKS Zryw Chorzów\", która pod kierownictwem sportowym prof. Murgota stanie się wylęgarnią narybku piłkarskich talentów.\nW dniu 22 lipca 1956 roku meczem Polska – NRD (0:2) oficjalnie otwarto w Chorzowie \"Stadion Śląski\".\n2 października 1962 roku odgórną decyzją władz (nie tylko) sportowych zostają połączeni \"Śląski\" z \"Zagłębiowskim OZPN\" i powstaje \"OZPN Katowice\" (tzw. nowy statut \"PZPN\").\n29 kwietnia 1970 roku \"Górnik Zabrze\" jako pierwszy i dotychczas jedyny klub występuje w finale europejskich rozgrywek pucharowych, pucharze zdobywców pucharów, przegrywając w Wiedniu ze zdobywcą pucharu Anglii, Manchester City 1:2.\nSukcesy w kraju.\nRuch Hajduki Wielkie/Chorzów (14x), Górnik Zabrze (14x), Polonia Bytom (2x), Szombierki Bytom (1x), Piast Gliwice (1x), Raków Częstochowa (1x)\nGórnik Zabrze (6x), Zagłębie Sosnowiec (4x), Ruch Chorzów (3x), GKS Katowice (3x), Raków Częstochowa (2x)\nGKS Katowice (2x), Raków Częstochowa (2x), Górnik Zabrze (1x), \nKluby.\nGKS Katowice, \nGórnik Zabrze, \nRuch Chorzów, \nOdra Wodzisław, \nGwarek Tarnowskie Góry,\nRuch Radzionków, \nŚląsk Świętochłowice, \nPolonia Bytom, \nAKS Chorzów (\"VfR Königshütte\"), \n1. FC Katowice, \nSzombierki Bytom, \nGKS Tychy, \nEnergetyk ROW Rybnik, \nPolicyjny Klub Sportowy Katowice, \nSparta Katowice, \nDąb Katowice, \nGórnik Katowice, \nPogoń Katowice, \nPiast Gliwice, \nNaprzód Lipiny\nUnia Racibórz, Raków Częstochowa.\nSVgg Vorwärts-Rasensport Gleiwitz (Gliwice),", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1387480", "fragment_id": "228696/2", "subtitle": "", "title": "Śląski Związek Piłki Nożnej", "parentId": 1387480.0, "start_index": 2959.0, "document_id": "228696", "source": "wikipedia", "score": 0.3159307837486267}, "uuid": "9b975ed1-9f71-48b9-b0cc-eac90e793498"}, {"page_content": "W sezonie 1969/1970 Górnik zajął trzecie miejsce w lidze i obronił Puchar Polski z poprzedniego sezonu, pokonując w finale rozgrywanym na Stadionie Śląskim Ruch Chorzów (3:1, 5 sierpnia 1970 roku). Szołtysik opuścił w rozgrywkach ligowych wyłącznie jedno spotkanie. Z powodu kontuzji nie zagrał w przedostatniej kolejce przeciwko Odrze Opole (4:0, 17 czerwca 1970 roku). Szołtysik dotarł do finału Pucharu Zdobywców Pucharów, w którym Górnik przegrał z Manchesterem City (2:1, 22 kwietnia 1970 roku) i stał się jednocześnie jedyną polską drużyną w historii, której udało dotrzeć się do finału europejskich pucharów.\nW sezonie 1970/1971 Górnik pod wodzą Ferenca Szusza zdobył krajowy dublet, zdobywając mistrzostwo Polski po trzyletniej przerwie oraz Puchar Polski wygrywając w finale z Zagłębiem Sosnowiec (3:1, 27 czerwca 1971 roku). W rozgrywkach ligowych Szołtysik nie zagrał wyłącznie w spotkaniu ze Stalą Rzeszów (0:1, 31 października 1970 roku), gdyż spędził ten mecz na ławce rezerwowych. Sensacją sezonu był mecz, w którym Górnik odniósł rekordowe w swojej historii zwycięstwo w europejskich pucharach nad Aalborg BK (8:1, 30 września 1970 roku), zaś Szołtysik zdobył w tym spotkaniu bramkę. W Pucharze Zdobywców Pucharów Górnik odpadł w ćwierćfinale po przegranym trzecim meczu z Manchesterem City (1:3, 31 marca 1971 roku), który był rozegrany w Kopenhadze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131639", "fragment_id": "15297/6", "subtitle": "", "title": "Zygfryd Szołtysik", "document_id": "15297", "start_index": 8749.0, "parentId": 131639.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5580613017082214}, "uuid": "defff7fa-b987-4538-8c7e-3e2170407489"}, {"page_content": "2 23.09 1970 0:1 Szaryński 1, 0:2 Olek 8, 0:3 Jerzy Wilim 15, 1:3 E.Andersen 27, 1:4 Lubański 46, 1:5 Szołtysik 51, 1:6 Jerzy Wilim 58, 1:7 Lubański 74k, 1:8 Olek 84\n1/8 finału\n Göztepe A.Ş. – #TAM \n Górnik Zabrze 0:1 i 0:3\n1 21.10 1970 0:1 Lubański 28\n2 04.11 1970 0:1 Lubański 28, 0:2 Banaś 30, 0:3 Lubański 33\n1/4 finału\n Górnik Zabrze – #PATRZ \n Manchester City 2:0 i 0:2, dod. 1:3\n1 10.03 1971 1:0 Lubański 34, 2:0 Wilczek 40 (mecz w Chorzowie)\n2 24.03 1971 0:1 Mellor 40, 0:2 Doyle 66\n3 31.03 1971 0:1 Young 20, 0:2 Booth 38, 1:2 Lubański 57, 1:3 Lee 65 (mecz w Kopenhadze)\nPuchar Miast Targowych.\n1/32 finału\n Ruch Chorzów – #TAM \n ACF Fiorentina 1:1 i 0:2\n1 16.09 1970 1:0 E. Faber 46, 1:1 Vitali 53\n2 30.09 1970 0:1 Chiarugi 41, 0:2 Mariani 47\n GKS Katowice – #TAM \n FC Barcelona 0:1 i 2:3\n1 16.09 1970 0:1 Rexach 82\n2 23.09 1970 1:0 Rother 8, 2:0 Nowok 41k, 2:1 Pujol 51, 2:2 Marti-Filosia 60, 2:3 Rexa\n1971/1972.\nPuchar Europy.\nI runda\n Olympique Marsylia – #TAM \n Górnik Zabrze 2:1 i 1:1\n1 15.09 1971 0:1 Lubański 28, 1:1 Wraży 45s, 2:1 Skoblar 78\n2 29.09 1971 0:1 Anczok 32, 1:1 Skoblar 53 (mecz w Chorzowie)\nPuchar Zdobywców Pucharów.\nI runda\n Zagłębie Sosnowiec – #TAM \n Åtvidabergs FF 3:4 i 1:1\n1 15.09 1971 1:0 Jarosik 15, 1:1 Sandberg 30, 1:2 Sandberg 47, 2:2 Gzel 50, 2:3 Torstenson 62, 2:4 Edström 71, 3:4 Gałeczka 82\n2 29.09 1971 1:0 Jarosik 7, 1:1 Ljunberg 15\nPuchar UEFA.\nI runda\n FC Lugano – #TAM", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2339098", "fragment_id": "446641/7", "subtitle": "", "title": "Polskie drużyny piłkarskie w europejskich pucharach 1955/56 – 1989/90", "parentId": 2339098.0, "start_index": 10242.0, "document_id": "446641", "source": "wikipedia", "score": 0.4679473638534546}, "uuid": "f61a8f03-a013-4fd0-b92e-d98d6bc30d2e"}]}
{"id": "q_309", "question": "Jak nazywał się pierwszy król Polski z dynastii Piastów?", "answer": [{"page_content": "Pojęcie \"Piastowie\" i wywodzenie całej dynastii polskiej od Piasta zawdzięczamy historiografom i genealogom na dworze legnicko-brzeskiej linii Piastów śląskich.\nPierwsi Piastowie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n \"Osobny artykuł: Pierwsi Piastowie.\"\nPierwsi, legendarni przedstawiciele dynastii Piastów, Siemowit, Lestek i Siemomysł, władali plemieniem Polan. Za twórcę polskiej państwowości i pierwszego władcę Polski z dynastii Piastów uważa się Mieszka I. Ten władca też jako pierwszy z dynastii przyjął w 966 roku chrzest. Bolesław I Chrobry, syn i następca Mieszka I, był pierwszym władcą Polski, który dostąpił koronacji (1025). Prestiż dynastii na arenie międzynarodowej podniosło małżeństwo Mieszka II Lamberta, syna i następcy Bolesława Chrobrego, z Rychezą, po kądzieli wnuczką cesarza Ottona II.\nWprawdzie większość władców z dynastii Piastów pozostawiało kilku synów, jednak do trwałego podziału dynastii na kilka linii doszło dopiero w 1138 roku po śmierci Bolesława III Krzywoustego. Jednocześnie wydana przez tego władcę ustawa sukcesyjna zapoczątkowała w Polsce okres rozbicia dzielnicowego.\nW literaturze genealogicznej do pierwszych Piastów zalicza się przedstawicieli dynastii do pokolenia dzieci Bolesława III Krzywoustego oraz (ze względów praktycznych) potomstwo jednego z jego synów – Bolesława IV Kędzierzawego.\nSpuściźnie Pierwszych Piastów jest poświęcone Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\n¹ – oznacza panowanie w stołecznym Krakowie\n² – koronowany na króla, jednak nie sprawował władzy w stołecznym Krakowie\n³ – spoza dynastii\nLinie Piastów.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4804", "fragment_id": "172341/1", "subtitle": "", "title": "Piastowie", "parentId": 4804.0, "start_index": 1598.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172341", "score": 1.0}, "uuid": "d8e56812-dd88-4327-b755-5817630eaec9"}, {"page_content": "Piastowie – pierwsza historyczna polska dynastia panująca. Za jej protoplastę uchodzi legendarny Piast, syn Chościska, rataj spod Gniezna. Według legendy syn Piasta – Siemowit został pierwszym księciem Polan. Kolejnymi byli Lestek i Siemomysł. Pierwszym władcą z dynastii Piastów, którego historyczność nie jest kwestionowana, był Mieszko I.\nPiastowie zasiadali na polskim tronie przynajmniej od około 960 roku[] (choć faktycznie na arenie międzynarodowej jako dynastia zaistnieli po przyjęciu chrztu przez Mieszka I w 966 roku)[] do 1370 roku (z przerwą na panowanie Wacława II), kiedy to zmarł Kazimierz III Wielki. Boczne linie Piastów utrzymały się na Mazowszu (do 1526 roku), na Śląsku zaś – linia senioralna (do 1675 roku).\nOd pokolenia synów Bolesława III Krzywoustego Piastów dzieli się na linie: śląską (wywodzącą się od Władysława II Wygnańca), wielkopolską (wywodzącą się od Mieszka III Starego) oraz małopolską, mazowiecką i kujawską (wywodzące się od Kazimierza II Sprawiedliwego).\nNazwa.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nIstnieją hipotezy, że nazwa \"piast\" (lub \"piastun\") była określeniem urzędu pełnionego, zapewne dziedzicznie, przez członków rodu – urzędu, do którego obowiązków należało opiekowanie się (piastowanie) potomstwem księcia czy też jego domem. Zwolennicy tej hipotezy wskazują na analogię frankońskich Karolingów, którzy odsunęli od władzy Merowingów, u których pełnili dziedzicznie urząd \"majordoma\" (piastuna); podobnie Piastowie w osobie Siemowita (syna, wnuka lub prawnuka Piasta), mieli odsunąć od władzy księcia Popiela, panującego plemieniu Polan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4804", "fragment_id": "172341/0", "subtitle": "", "title": "Piastowie", "parentId": 4804.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172341", "score": 0.720211386680603}, "uuid": "b2f56f52-15e0-450d-af77-985d314ea1b7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy króla Polski. Zobacz też: powieść Bolesław Chrobry.\nBolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967, zm. 17 czerwca 1025) – władca Polski z dynastii Piastów w latach 992–1025, książę Polski od 992 i pierwszy koronowany król Polski (od 1025), w latach 1003–1004 także książę Czech jako \"Bolesław IV\".\nBył synem Mieszka I, księcia Polski i Dobrawy, czeskiej księżniczki. Ani miejsce, ani dokładna data urodzenia Bolesława nie są znane. Objął rządy w 992, wypędzając krótko potem swoją macochę Odę i przyrodnich braci.\nWspierał chrystianizację Polski oraz wyprawy misyjne Wojciecha Sławnikowica, biskupa praskiego i Brunona z Kwerfurtu. Męczeńska śmierć tego pierwszego (997) i jego rychła kanonizacja stały się powodem zorganizowania zjazdu gnieźnieńskiego (1000), podczas którego utworzono polskie arcybiskupstwo (metropolię kościelną) w Gnieźnie oraz biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu, a cesarz Otton III potwierdził niezależność państwa polskiego i jego władcy.\nPo śmierci Ottona III (1002) Bolesław znalazł się w konflikcie z jego następcą Henrykiem II, prowadząc z nim długotrwałe wojny o panowanie na Połabiu i Czechach (1002–1018), zakończone pokojem w Budziszynie (1018) i oddaniem Polsce Milska i Łużyc. Około roku 1003 Chrobry anektował również Morawy, dzięki czemu Polska uzyskała kontrolę Bramy Morawskiej i dostęp do Dunaju.\nW 1018 Bolesław I wyprawił się na Ruś i zdobył jej stolicę Kijów, osadzając na ruskim tronie swojego zięcia Światopełka I i zabierając stamtąd duże łupy. W drodze powrotnej z Kijowa odzyskał dla państwa polskiego utracone w 981 roku strategiczne Grody Czerwieńskie, ważny punkt na skrzyżowaniu szlaków handlowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44843", "fragment_id": "647301/0", "subtitle": "", "title": "Bolesław I Chrobry", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 44843.0, "document_id": "647301", "score": 0.1925058215856552}, "uuid": "2681ff1f-54d7-42d7-8a4a-2f664a948148"}, {"page_content": "Polska uformowała się w jednolicie zarządzane terytorium w połowie X wieku. Pierwszym potwierdzonym historycznie władcą Polski był Mieszko I z dynastii Piastów, który w 966 roku przyjął chrzest poprzez Kościół rzymski, co zapoczątkowało koniec słowiańskich wierzeń pogańskich i chrystianizację społeczeństwa. Przyjęcie chrztu miało w owym czasie także duże znaczenie polityczne. Incipit zatytułowany Dagome iudex jako pierwszy określił granice geograficzne Polski, oraz potwierdził, że jej monarchia znajduje się pod opieką Stolicy Apostolskiej. Pierwszym władcą, który został koronowany na króla Polski w 1025 był syn Mieszka I – Bolesław I Chrobry. Kontynuując politykę ojca, Bolesław I rozszerzył granice państwa Polskiego, zajmując części niemieckich Łużyc, czeskich Moraw, górnych Węgier (dziś Słowacja) i południowo-zachodnich regionów Rusi. Także w 1000 roku zorganizował on zjazd w Gnieźnie, na którym utworzono metropolię gnieźnieńską oraz diecezje w Kołobrzegu, Krakowie i Wrocławiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/7", "subtitle": "", "title": "Polska", "source": "wikipedia", "start_index": 11233.0, "document_id": "651609", "parentId": 44895.0, "score": 0.23116441071033478}, "uuid": "8ee08467-0a30-4af9-a412-0d41db468843"}, {"page_content": "Książęta i królowie (do 1138).\nPierwszym władcą Polski wzmiankowanym przez współczesne mu źródła był Mieszko I. Z władców Polski z dynastii Piastów panujących między około 960 a 1138 rokiem trzech dostąpiło koronacji: w 1025 roku Bolesław I Chrobry, w tym samym roku Mieszko II Lambert i w 1076 roku Bolesław II Szczodry.\nWedług relacji Kosmasa z Pragi w 1085 roku cesarz Henryk IV nadał Wratysławowi II, ówczesnemu władcy Czech, tytuł króla Polski; informacja ta jest jednak odrzucana przez większość badaczy.\nKsiążęta zwierzchni (do 1227).\nUstawa sukcesyjna Bolesława III Krzywoustego zapoczątkowała w Polsce okres rozbicia dzielnicowego. Najważniejszym z książąt miał być władca dzielnicy senioralnej (w jej granicach znajdowała się stolica państwa – Kraków), będący zarazem – zgodnie z zasadą senioratu – najstarszym z rodu. Zasada ta została podważona już w 1146 roku wraz z wypędzeniem Władysława II Wygnańca, a załamała się w wyniku decyzji zjazdu łęczyckiego w 1180 roku, chociaż jeszcze w XIII wieku część pretendentów do dzielnicy krakowskiej powoływała się na swoje prawa z racji bycia najstarszym w rodzie. Zasada zwierzchności księcia krakowskiego nad całym państwem (zasada pryncypatu) obowiązywała do śmierci w Gąsawie w 1227 księcia Leszka Białego. Od tego momentu stopniowo postępowało rozdrobnienie ziem Polski, powiązane z umacnianiem się separatyzmu księstw dzielnicowych.\nKról Polski (1295–1296).\nPrzemysł II utracił władzę w księstwie krakowskim. W 1295 roku został koronowany na króla Polski, choć w rzeczywistości czyniło go to jedynie królem Wielkopolski i Pomorza Gdańskiego. Zmarł w 1296 roku.\nDynastia Przemyślidów (1291–1306).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6635", "fragment_id": "177300/1", "subtitle": "", "title": "Władcy Polski", "parentId": 6635.0, "start_index": 1812.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177300", "score": 0.28387564420700073}, "uuid": "d192841e-ab41-40b1-932f-5fab06b91833"}, {"page_content": "Władcy Polski – lista obejmuje książęta i królów Polski. Pierwszą historyczną dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.\nOd zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie.\nOd 1573 do upadku Rzeczypospolitej w 1795 (III rozbiór Polski) władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji. W 1661 roku papież Aleksander VII przyznał królowi Janowi II Kazimierzowi Wazie i jego następcom tytuł \"rex orthodoxus\". Konstytucja 3 maja (1791), Konstytucja Księstwa Warszawskiego (1807) i Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego (1812) przewidywały przywrócenie dziedziczności tronu i osadzenie na tronie dynastii Wettynów. Po kongresie wiedeńskim tytuł \"królów Polski\" nosili cesarze rosyjscy z dynastii Romanowów. W 1831 r. sejm zdetronizował Mikołaja I, choć ten nie uznał tej decyzji, bo konstytucja nie przewidywała możliwości detronizowania króla. Po pokonaniu polskiej armii i spacyfikowaniu powstania Romanowowie nadal używali tytułu \"króla Polski\", aż do upadku monarchii w Rosji.\nDynastia Piastów (do 1296).\n \"Osobny artykuł: Piastowie.\"\nWładcy dyskusyjni (IX–X w.).\nTrzej bezpośredni poprzednicy Mieszka I są znani jedynie z relacji Galla Anonima. Ich historyczność pozostaje dyskusyjna, jednak obecnie literatura skłania się do uznania listy władców przekazanej przez Galla za zgodną z rzeczywistością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6635", "fragment_id": "177300/0", "subtitle": "", "title": "Władcy Polski", "parentId": 6635.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177300", "score": 0.5796674489974976}, "uuid": "b6f3f850-87a5-40f0-bcdb-de6d0f30e47c"}, {"page_content": "\"Seria artykułów szczegółowych poświęconych historii Polski podzielona została na dwie części: hasła chronologiczne i monografie. Pierwsze podejmują kwestie historii politycznej Polski, w tym przede wszystkim polityki zewnętrznej i ważnych przemian wewnętrznych w kolejnych przedziałach czasowych. Monografie opisują natomiast poszczególne formy państwa polskiego od Polski pierwszych Piastów po III Rzeczpospolitą – jego społeczeństwo, władzę, ustrój, gospodarkę, wojskowość itd.\"\nHistoria Polski – obejmuje dzieje państwa i narodu polskiego od X do XXI wieku.\nDzieje Polski rozpoczynają się wraz z panowaniem pierwszego historycznego władcy, Mieszka I, który rządził od około 960 roku, a w 966 roku przyjął chrzest. Jednak wczesnopiastowskie państwo istniało już wówczas od co najmniej kilkudziesięciu lat, o czym świadczy budowa wielu grodów jeszcze przed panowaniem Mieszka. Syn Mieszka, Bolesław Chrobry, w 1025 roku został koronowany na pierwszego króla Polski. Do 1138 roku Polska jako monarchia patrymonialna rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium.\nW efekcie tzw. ustawy sukcesyjnej księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 150 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu. Próby ponownego zjednoczenia zaczęto podejmować pod koniec XIII w., a ostatecznie zostały one uwieńczone koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Dynastia Piastów wygasła po śmierci jego syna, Kazimierza Wielkiego w 1370, który nie pozostawił legalnego następcy. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga), a następnie – poprzez ślub Jadwigi z wielkim księciem litewskim Jagiełłą – królowie z dynastii Jagiellonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995", "fragment_id": "182420/0", "subtitle": "", "title": "Historia Polski", "parentId": 1995.0, "start_index": 0.0, "document_id": "182420", "source": "wikipedia", "score": 0.49728184938430786}, "uuid": "8f4d002e-a5d5-48f6-9fec-8e00c631e794"}, {"page_content": "Linia Piastów kujawskich wywodzi się od Kazimierza I (zm. 1267), księcia kujawskiego. Z tej linii Piastów dzielnicę krakowską opanował najpierw Leszek Czarny w 1279 roku po śmierci Bolesława Wstydliwego, a później po śmierci Wacława III jego przyrodni brat Władysław I Łokietek w 1306 roku, który w 1320 roku został koronowany na króla Polski. Po śmierci Łokietka w 1333 roku kolejnym królem Polskim został jego syn Kazimierz III Wielki. Ten jednak zmarł w 1370 roku, nie pozostawiając legalnego męskiego potomka, a polską koronę odziedziczył jego siostrzeniec Ludwik, król Węgier z dynastii Andegawenów (boczna linia Kapetyngów).\nLinia Piastów kujawskich wymarła w linii męskiej na Władysławie Białym w 1388 roku.\nOstatni Piastowie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nZa ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Piastów uchodzi Jerzy Wilhelm, książę brzesko-legnicki zmarły 21 listopada 1675 w Brzegu. Ostatnią Piastówną była Karolina (zm. 1707), księżniczka legnicka.\nJerzego Wilhelma przeżył jego stryj hrabia August legnicki (August von Liegnitz), zmarły w 1679 w swym majątku Kantorowice (Kantersdorf) w księstwie brzeskim. Pochodził on jednak z małżeństwa morganatycznego i nie miał praw do nazwiska i spadku. Innym sugerowanym ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Piastów, jednak również bez prawa do tronu czy nazwiska, był baron von und zu Hohenstein – Ferdynand II zmarły 3 kwietnia 1706, wnuk Wacława Gotfryda, naturalnego syna przedostatniego księcia cieszyńskiego Adama Wacława z jego pozamałżeńskiego związku z ochmistrzynią Małgorzatą Kostlachówną.\nMauzolea.\nMonumentum Piasteum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4804", "fragment_id": "172341/4", "subtitle": "", "title": "Piastowie", "source": "wikipedia", "start_index": 6172.0, "parentId": 4804.0, "document_id": "172341", "score": 0.4011189937591553}, "uuid": "c8047422-e6a8-4d32-abaf-d5991b39c6ac"}, {"page_content": "Piastowie wielkopolscy – linia Piastów biorąca swój początek od Mieszka III Starego. W linii męskiej wygasła w 1296 na księciu wielkopolskim Przemyśle II, królu Polski w latach 1295–1296, w linii żeńskiej w 1339 na księżnej kaliskiej Jadwidze, żonie Władysława I Łokietka, królowej Polski w latach 1320–1333.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66498", "fragment_id": "658708/0", "subtitle": "", "title": "Piastowie wielkopolscy", "parentId": 66498.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "658708", "score": 0.19610223174095154}, "uuid": "3931dc97-e02d-4039-b6d6-85757f03e704"}, {"page_content": "Historia Polski (do 1138) – dzieje ziem polskich od prehistorii do początku rozbicia dzielnicowego w 1138 roku. W okresie do 1138 roku na ziemiach między Odrą i Bugiem powstało scentralizowane państwo rządzone przez dynastię Piastów, od przełomu X i XI wieku nazywane Polską.\nOrganizacja państwa pierwszych Piastów (Lestek, Siemomysł) rozpoczęła się około II ćwierci X wieku na Pojezierzu Wielkopolskim poprzez budowę wielkich grodów, m.in. po 860 roku w Gieczu, Poznaniu, Ostrowie Lednickim; pierwszy gród w Gnieźnie został wzniesiony w latach 940–941.\nW 966 roku jego pierwszy historyczny władca, Mieszko, przyjął chrzest. Zarówno on, jak i jego następcy prowadzili wojny ze Świętym Cesarstwem Rzymskim (Królestwem Niemieckim), Czechami i Rusią Kijowską, a także ze Słowianami zachodnimi osiadłymi między Odrą a Łabą. Największy zasięg terytorialny państwo osiągnęło za czasów Bolesława Chrobrego, który zajął Pomorze, Milsko, Łużyce, Morawy, Grody Czerwieńskie, Słowaczyznę, a przejściowo także Czechy. Wczesne powstanie gnieźnieńskiej metropolii kościelnej (około roku 1000; dla porównania: biskupstwo w Pradze uzyskało status archidiecezji w roku 1344), w rezultacie starań Bolesława Chrobrego przy poparciu cesarza Ottona III, miało kluczowe znaczenie dla przetrwania wczesnośredniowiecznej monarchii Piastów, jak i dla zjednoczenia królestwa po okresie rozbicia dzielnicowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=626730", "fragment_id": "840176/0", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (do 1138)", "document_id": "840176", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 626730.0, "score": 0.4042412042617798}, "uuid": "e4104538-7f55-497c-b6da-2535db3f7fea"}]}
{"id": "q_310", "question": "Jak brzmi nazwisko św. Ignacego, założyciela potężnego, charakteryzującego się ściśle przestrzeganą regułą posłuszeństwa, zakonu jezuitów?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy \"świętego katolickiego\". Zobacz też: film o takim tytule.\nIgnacy Loyola ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Iñigo López de Oñaz y Loyola&lt;/&gt;; ur. w 1491 w Azpeitii, zm. 31 lipca 1556 w Rzymie) – święty Kościoła katolickiego, duchowny, teolog, prezbiter i założyciel zakonu jezuitów. Jego dewizą była łacińska sentencja \"Ad maiorem Dei gloriam\" (\"Ku większej chwale Boga\").\nŻyciorys.\nMłodość.\nUrodził się w 1491 roku w zamku Loyola w Azpeitii, jako syn Beltrána Ibáñeza de Oñazy i Mariny Sánchez de Licony. Miał siedmiu braci (m.in. Juana Péreza, Martína Garcię, Beltrána, Ochoę Péreza, Henrando i Pero Lópeza) oraz pięć sióstr (m.in. Juanę, Magdalenę, Petronilę i Sanchę). Ponadto miał dwoje przyrodniego rodzeństwa: Juana Beltrána i Maríę Beltrán. Jego chrzcielnym imieniem było Íñigo, nadane na cześć benedyktyńskiego opata Íñiga z Oña. W dorosłym życiu zmienił imię na Ignacy, co – według pierwszego biografa Loyoli, Pedra de Rivandeneiry – było spowodowane większym upowszechnieniem tego imienia i odwołaniem do biskupa i męczennika Ignacego Antiocheńskiego. W domu rodzinnym Loyolów oprócz ojczystego języka baskijskiego mówiono także po hiszpańsku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2445", "fragment_id": "167915/0", "subtitle": "", "title": "Ignacy Loyola", "document_id": "167915", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2445.0, "score": 0.5331761240959167}, "uuid": "0ca29aae-bdc9-443b-98d0-68cb0fb642fb"}, {"page_content": "W 1564 Katarzyna Medycejska wysunęła projekt, aby jej syn Henryk Walezy poślubił Joannę.\nJoanna jako jezuita.\nTowarzystwo Jezusowe jest jednym z nielicznych zakonów, które nie mają gałęzi żeńskiej. Wynika to z jego charyzmatu, do którego należy ścisłe przestrzeganie posłuszeństwa, dyscyplina i działalność misyjna, często w trudnych warunkach. Święty Ignacy Loyola od początku przeciwny był powstaniu żeńskiej gałęzi Towarzystwa – mimo tego w 1545 roku na polecenie papieża Pawła III przyjął śluby Izabeli Roser i dwóch jej towarzyszek, mające doprowadzić do powstania zakonu jezuitek. Eksperyment ten trwał jednak tylko dwa lata – obawy św. Ignacego sprawdziły się, a w 1547 dzięki staraniom św. Ignacego Paweł III wydał list zakazujący jezuitom sprawowania opieki nad zgromadzeniami żeńskimi.\nJoanna chciała wstąpić do jezuitów, zakonu męskiego, ze względu na ambicje. Poinformowała o tym św. Franciszka Borgię, wiceksięcia Nawarry i jednego z pierwszych jezuitów. Zrobiła to w tajemnicy przed ojcem i bratem – byliby oni temu z pewnością przeciwni, gdyż jej wstąpienie do zakonu uniemożliwiłoby kontynuowanie korzystnej dla Habsburgów polityki dynastycznej. Sytuacja jezuitów w Hiszpanii, inaczej niż w Portugalii, była wtedy trudna – znajdowali się oni w konflikcie z potężnym zakonem dominikańskim, a różnorodne ataki polityczne utrudniały normalny rozwój Towarzystwa. Dlatego też zgodzili się na pomysł hiszpańskiej regentki, uzyskując dzięki temu jej poparcie polityczne – ze względu na niecodzienny charakter faktu wstąpienia kobiety do zakonu męskiego i prawdopodobny gniew rodziny aż do jej śmierci pozostało to jednak w sekrecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=984027", "fragment_id": "1344334/1", "subtitle": "", "title": "Joanna Austriacka", "parentId": 984027.0, "start_index": 1677.0, "document_id": "1344334", "source": "wikipedia", "score": 0.7062679529190063}, "uuid": "929602b9-2452-4ac9-9bc0-931ed7e734a7"}, {"page_content": "Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. \"Societas Jesu\"), jezuici – męski papieski zakon apostolski założony przez Ignacego Loyolę.\nCechą charakterystyczną jego charyzmatu jest dyspozycyjność do służenia papieżowi we wszelkich możliwych dziedzinach, a zwłaszcza w zadaniach najtrudniejszych; w związku z tym nie ma ściśle ustalonego zakresu działania, gdyż wyznaczają go \"znaki czasu\". Dało Kościołowi 1 papieża, 49 kardynałów, 5 patriarchów, 88 arcybiskupów i 268 biskupów oraz 50 świętych i 180 błogosławionych.\nGłówne elementy charyzmatu.\nOd początku istnienia jezuitów podstawowymi zasadami odróżniającymi ich od innych zakonów były:\nHistoria.\nEpoka wczesnonowożytna.\n15 sierpnia 1534 w kaplicy Saint-Denis na wzgórzu Montmartre grupa studentów Sorbony z Ignacym Loyolą na czele złożyła ślub czystości, ubóstwa i pielgrzymki do Jerozolimy. Po ukończeniu studiów, nie mogąc udać się do Ziemi Świętej, z powodu wojen toczonych przez Wenecję, oddali się do dyspozycji papieża. 3 października 1539 w Tivoli Paweł III zatwierdził ustnie pierwszą wersję reguły zakonnej znanej jako Formuła Instytutu Towarzystwa Jezusowego, wypowiadając przy tym słowa: \"Digitus Dei est hic\" (\"Palec Boży jest tutaj\"). Jej zatwierdzenie nastąpiło listem apostolskim \"Regimini militantis Ecclesiae\" z 27 września 1540 przez tego samego papieża. Juliusz III 21 lipca 1550 zatwierdził zmienioną i rozszerzoną wersję reguły oraz określił na nowo dotychczas wydane indulty i przywileje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17522", "fragment_id": "169759/0", "subtitle": "", "title": "Jezuici", "document_id": "169759", "start_index": 0.0, "parentId": 17522.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47372663021087646}, "uuid": "f3d4a425-3629-4ed4-8d42-71810f30be3a"}, {"page_content": "Ignacy Loyola albo Loyola (org. \"Ignacio de Loyola\") – hiszpańsko-filipiński film biograficzny z 2016 roku. Opowiada historię życia świętego Ignacego Loyoli, założyciela zakonu jezuitów i jest oparty na jego autobiografii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4231244", "fragment_id": "1470685/0", "subtitle": "", "title": "Ignacy Loyola (film)", "document_id": "1470685", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4231244.0, "score": 0.49336087703704834}, "uuid": "f139d50a-a465-40fd-a8de-9462389338c0"}, {"page_content": "Kościół św. Ignacego Loyoli na Polu Marsowym ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Chiesa di Sant'Ignazio di Loyola a Campo Marzio&lt;/&gt;) – rzymskokatolicki kościół tytularny, zbudowany dla zakonu jezuitów.\nŚwiątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii \"Santa Maria in Aquiro\" oraz kościołem tytularnym.\nLokalizacja.\nKościół znajduje się w IX Rione Rzymu – Pigna przy \"Via del Caravita\" 8/A.\nPatron.\nPatronem świątyni jest św. Ignacy Loyola – założyciel zakonu jezuitów, żyjący w latach 1491-1556.\nHistoria.\nArystokratka Vittoria della Tolfa zamierzała założyć na należącej do niej nieruchomości w Rzymie klasztor klarysek. W związku z tym rozpoczęto budowę kościoła pod wezwaniem Zwiastowania dla planowanego klasztoru i do 1555 roku mury kościoła osiągnęły już połowę zakładanej wysokości. Vittoria della Tolfa zmieniła jednak zdanie i ofiarowała nieruchomość jezuitom, którzy podjęli dalsze prace nad budową kościoła w 1562 roku. Kościół został ukończony w 1565 roku. W 1571 roku Federico Zuccaro wykonał fresk w apsydzie, a w 1580 roku dodano boczne kaplice. Kościół pełnił funkcję kaplicy dla uczniów prowadzonego przez jezuitów Kolegium Rzymskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2528651", "fragment_id": "549671/0", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Ignacego w Rzymie", "parentId": 2528651.0, "start_index": 0.0, "document_id": "549671", "source": "wikipedia", "score": 0.16163471341133118}, "uuid": "85327332-1472-4dad-b20c-e9cc874d6448"}, {"page_content": "Ignacy I, cs. \"Swiatitiel Ignatij, patriarch Konstantinopolskij\", gr. \"Ιγνάτιος\" (ur. ok. 798, zm. 877) – patriarcha Konstantynopola od 4 lipca 847 do 23 października 858 i ponownie od 23 listopada 867 do śmierci, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.\nŻyciorys.\nIgnacy urodził się pod imieniem Niketas. Był synem cesarza Michała I Rangabe oraz cesarzowej Prokopii. Jego dziadkiem, od strony matki, był cesarz Nicefor I Genik.\nWspomnienie.\nWspomnienie liturgiczne św. Ignacego w Kościele katolickim obchodzone jest 23 października.\nKościół prawosławny, z uwagi na liturgię według kalendarza juliańskiego, wspomina św. Ignacego 23 października/5 listopada, tj. 5 listopada według kalendarza gregoriańskiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1446490", "fragment_id": "221629/0", "subtitle": "", "title": "Ignacy I", "parentId": 1446490.0, "start_index": 0.0, "document_id": "221629", "source": "wikipedia", "score": 0.08579853177070618}, "uuid": "a9c538cd-bcfb-42b9-8212-a022b28a966d"}, {"page_content": "Kalendarium historii Towarzystwa Jezusowego (zakonu jezuitów) w Polsce.\nXVI WIEK.\n1540 – Paweł III, bullą \"Regimini militantis Ecclesiae\", zatwierdził Towarzystwo Jezusowe\n1555 – przyjazd do Polski pierwszego jezuity, Alfonsa Salmeróna\n1556, 31 lipca – śmierć założyciela zakonu jezuitów Ignacego Loyoli\n1558-59 – pobyt w Polsce teologa jezuickiego Piotra Kanizego\n1559, 29 czerwca – w Augsburgu wstąpił do Towarzystwa pierwszy Polak, Łukasz Krassowski\n1564, 2 listopada – pierwsi jezuici przybyli do Lidzbarka na Warmii\n w Wiedniu przypłacił życiem posługę zarażonym br. Zachariasz Forst, pierwszy Polak umierający w Towarzystwie\n1565 – Franciszek Borgiasz, generał zakonu, deleguje na Litwę jezuitę Franciszka Sunyera w celu oceny tamtejszej sytuacji wyznaniowej\n1565 – otwarcie szkoły w Braniewie;\n następne: 1568 – Pułtusk, 1570 – Wilno, 1573 – Poznań, 1575 – Jarosław, 1584 – Dorpat, Kalisz, Połock, Ryga, 1585 – Nieśwież, 1586 – Lublin\n1568 – w Pułtusku narodziny jezuickiego teatru szkolnego w Polsce\n1568, 15 sierpnia – w Rzymie śmierć jezuity Stanisława Kostki\n1569 – Walerian Protasewicz Szuszkowski, biskup wileński, sprowadza jezuitów z Braniewa do Wilna\n1571 – w Braniewie pierwsza w Polsce Sodalicja Mariańska\n1574 – Zofia z Odrowążów Tarnowska funduje kolegium jezuitów w Jarosławiu, pierwsze kolegium na Rusi,\n1578 – Akademia Wileńska (Stefan Batory)\n1579 – „Żywoty świętych” Piotra Skargi\n1579 – pierwsi jezuici w Krakowie za sprawą króla Stefana Batorego\n1583 – w Wilnie pierwsze w Polsce wydanie \"Ćwiczeń duchownych\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1269645", "fragment_id": "1126551/0", "subtitle": "", "title": "Kalendarium historii jezuitów w Polsce", "document_id": "1126551", "start_index": 0.0, "parentId": 1269645.0, "source": "wikipedia", "score": 0.106419138610363}, "uuid": "2f5f5c31-f51c-49e3-adaa-d22d8768260d"}, {"page_content": "Zdanie wypowiedziane na konklawe nie oznaczało faktycznie zgody papieża na kasatę zakonu. W przypadku Klemensa XIV było to szczególnie trudne, gdyż przed wyborem wielokrotnie popierał sprawy jezuitów, a jedną ze swoich prac teologicznych \"Diatriba theologica\" (1743) dedykował pamięci założyciela jezuitów Ignacego Loyoli. W rok po wyborze, 22 lipca 1769 mocarstwa europejskie upomniały się ponownie o likwidację jezuitów. Na swojego sekretarza stanu mianował Lazzaro Pallaviciniego, byłego nuncjusza w Madrycie i pod jego wpływem, napisał listy do królów: Ludwika XV (1 października) i Karola III (30 listopada), obiecując szybkie rozwiązanie sporu wokół zakonu. Klemens usiłować odwlec moment kasaty i załagodzić spór, m.in. zakazując przyjmowania nowych członków. Wpływ europejskich mocarstw był jednak zbyt silny (groziły one zerwaniem stosunków dyplomatycznych) i 21 lipca 1773 papież podpisał brewe Dominus ac Redemptor noster (wydane 16 sierpnia), rozwiązujące zakon jezuitów i likwidujące domy zakonne w Europie (poza Prusami i Rosją, których władcy nie uznali pisma papieskiego). Jezuici zatrudnieni w administracji państwa papieskiego utracili swoje stanowiska, a przełożony Ricci wraz z najbliższymi współpracownikami trafił do więzienia na Zamku św. Anioła w Rzymie. Lorenzo Ricci zmarł w więzieniu. Zakon pozostał jedynie w Rosji i Prusach. Jednak w pozostałych krajach, prace misyjne uległy znaczącemu załamaniu. W Polsce na bazie szkół i majątku zakonu Sejm powołał Komisję Edukacji Narodowej. Korzyścią dla papieża było zwrócenie papieskich enklaw we Francji: Awinionu i Venaissin oraz włoskich: Benewentu i Pontecorvo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113898", "fragment_id": "10337/2", "subtitle": "", "title": "Klemens XIV", "document_id": "10337", "start_index": 1964.0, "parentId": 113898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07791086286306381}, "uuid": "09445ff1-5c31-4ed8-947a-8d433ac2ced1"}, {"page_content": "Duchowość ignacjańska – metoda kształtowania i prowadzenia życia wewnętrznego oraz zewnętrznego człowieka, chrześcijanina oparta na ćwiczeniach duchowych zaproponowanych przez Ignacego Loyolę, założyciela zakonu jezuitów.\nZakres pojęcia.\nDuchowość ignacjańska a duchowość chrześcijańska.\nDuchowość ignacjańska jest swoistą formą przeżywania duchowości chrześcijańskiej według linii percepcji ukształtowanej przez wspomniane dzieło Loyoli. Wyznaczyć w niej można kilka podstawowych elementów, które duchowości ogólnochrześcijańskiej nadają określonego, tzw. „ignacjańskiego” kolorytu; przy czym tę ogólnochrześcijańską duchowość należy rozumieć jako postawę przyjęcia Jezusa Chrystusa za Mesjasza, Wcielonego Syna Bożego. Duchowość ignacjańska ogranicza doświadczanie duchowości chrześcijańskiej do ram łączności a także uznania zaleceń i nauki Kościoła rzymskokatolickiego. Niektórzy historycy protestanccy uważają nawet, iż idea bliźniego została przez Ignacego ograniczona wyłącznie do osób należących do Kościoła rzymskokatolickiego. Jednak należy pamiętać, że Ignacy propagował zasadę by „(...)heretykom jako ludziom okazywać miłość, pragnienie ich zbawienia i współczucie.”\nDuchowość ignacjańska a duchowość jezuicka.\nWarto zauważyć, że główne wyznaczniki charakteryzujące duchowość ignacjańską (osiąganą przez wszystkich, którzy odbyli 30 dniowe Ćwiczenia Duchowne) – są charakterystyczne także dla duchowości Towarzystwa Jezusowego (jezuitów). Obydwie duchowości bazują na książeczce Ćwiczeń, Konstytucjach Towarzystwa Jezusowego i pismach zakonotwórczych. Natomiast różnią się przede wszystkim tym, że ta ostatnia jest formą duchowości przystosowaną do życia w zakonie.\nDuchowość ignacjańska dla świeckich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1246009", "fragment_id": "1149612/0", "subtitle": "", "title": "Duchowość ignacjańska", "document_id": "1149612", "start_index": 0.0, "parentId": 1246009.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2697058916091919}, "uuid": "687b5562-f7b9-4a97-bd2a-9b512515f01f"}, {"page_content": "Ignacy Antiocheński, zwany Teoforem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Θεοφορος&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu\"&gt;Игна́тий Богоно́сец, епископ Антиохийский&lt;/&gt;; ur. ok. 30, zm. 20 grudnia ok. 107 w Rzymie) – biskup Antiochii, męczennik wczesnochrześcijański, święty wielu Kościołów, m.in. katolickiego, prawosławnego, orientalnych, anglikańskich, reformowanych, jeden z pierwszych Ojców Kościoła, wymieniany w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego. Jako pierwszy wprowadził śpiew antyfonalny.\nŻyciorys.\nNiewiele wiadomo o jego młodości. Według legendy, Ignacy miał być tym dzieckiem, które Jezus postawił przed swoimi uczniami i rzekł: \"Zaprawdę powiadam wam: Jeśli się nie odmienicie i nie staniecie jak dzieci, nie wejdziecie do królestwa niebieskiego.\" (Mt 18,1-4).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68166", "fragment_id": "640465/0", "subtitle": "", "title": "Ignacy Antiocheński", "parentId": 68166.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640465", "score": 0.06920476257801056}, "uuid": "3feb97c4-8059-496e-98b5-4238b89f2a06"}]}
{"id": "q_311", "question": "Jak nazywa się prosta mająca jeden punkt wspólny z okręgiem?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: Okrąg w innych znaczeniach tego słowa.\nOkrąg – zbiór wszystkich punktów płaszczyzny euklidesowej odległych od danego punktu o daną odległość. Ten ustalony punkt nazywa się \"środkiem\", a zadaną odległość – \"promieniem\". Zwykle przyjmuje się dodatkowo że promień musi być dodatni\nOkrąg jest szczególnym przypadkiem elipsy o równych półosiach, jest to także 1-wymiarowa hipersfera.\nOkrąg jest brzegiem pewnego koła.\nOkrąg w układzie współrzędnych.\nNiech formula_1 będzie ustalonym punktem, zaś formula_2 ustaloną liczbą dodatnią. Okręgiem jest zbiór punktów formula_3 płaszczyzny euklidesowej spełniających równanie\n formula_4\nJest to wzór geometrii analitycznej obowiązujący w kartezjańskim układzie współrzędnych.\nW tym samym układzie współrzędnych okrąg może być opisany również za pomocą równania parametrycznego\n formula_5\ngdzie parametr formula_6\nW układzie współrzędnych biegunowych, równanie okręgu o promieniu formula_2 i środku znajdującym się w biegunie układu współrzędnych, przyjmuje postać formula_8 dla dowolnego kąta formula_9\nPowiązane pojęcia.\nPunkt formula_10 nazywany jest środkiem okręgu, zaś każdy z odcinków o początku formula_10 i końcu w jednym z punktów okręgu nazywany jest promieniem, również długość formula_2 nazywana jest tym terminem.\nSieczna jest to prosta mająca z okręgiem dokładnie dwa punkty wspólne. Prostą mająca dokładnie jeden punkt wspólny nazywa się styczną do okręgu.\nCięciwą nazywa się odcinek wyznaczony przez punkty wspólne dowolnej siecznej i okręgu, czyli łączący dwa dowolne punkty okręgu.\nŚrednica okręgu jest to cięciwa przechodząca przez środek okręgu. Podobnie jak w przypadku promienia, tym pojęciem określa się też długość tej cięciwy. Średnica zwyczajowo oznaczana jest przez formula_13 Zachodzi równość formula_14\nStosunek długości okręgu do jego średnicy jest stałą matematyczną oznaczaną literą formula_15\nStąd długość okręgu wyraża się wzorem:\n formula_16", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27946", "fragment_id": "171207/0", "subtitle": "", "title": "Okrąg", "document_id": "171207", "start_index": 1.0, "parentId": 27946.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "4f9fe65a-cef9-4c9b-91ca-bace004820bb"}, {"page_content": "Prosta styczna formula_1 do krzywej formula_2 w punkcie formula_3 to prosta, która jest granicznym położeniem siecznych formula_4 przechodzących przez punkty formula_3 i formula_6 gdy punkt formula_7 dąży (zbliża się) do punktu formula_3 po krzywej formula_2.\nDefinicje i wzory.\nNiech punkt formula_10 będzie rzutem punktu formula_3 na oś formula_12 i niech styczna formula_1 przecina oś formula_12 w punkcie formula_15 zaś prosta formula_16 będąca normalną do krzywej formula_2 przecina oś formula_12 w punkcie formula_19 Odcinek skierowany formula_20 nazywa się podstyczną, zaś odcinek skierowany formula_21 – podnormalną. Długość formula_22 nazywa się długością stycznej, zaś formula_23 – długością normalnej.\nJeśli krzywa formula_2 określona jest w pewnym przedziale formula_25 funkcją formula_26 ciągłą, która ma w tym przedziale określoną pierwszą pochodną formula_27 to równanie siecznej przechodzącej przez punkt stały formula_28 gdzie formula_29 oraz punkt zmienny formula_30 gdzie formula_31 ma postać:\nformula_32\nzaś równanie stycznej do tej krzywej w punkcie formula_33 ma postać:\nformula_34\nWówczas odcięte punktów formula_35 i formula_36 są odpowiednio równe: :formula_37\nDługość stycznej określa wówczas wzór:\nformula_38\nzaś długość normalnej: \nformula_39\nMamy również\nW podobny sposób definiuje się styczną do powierzchni w danym punkcie. Wystarczy wyznaczyć w powyższy sposób styczną do krzywej powstałej z przecięcia danej powierzchni z płaszczyzną zawierającą dany punkt.\nStyczna do okręgu.\nW przypadku, gdy krzywa jest okręgiem, definicja stycznej upraszcza się do postaci: styczna do okręgu jest prostą mająca jeden (i tylko jeden) punkt wspólny z okręgiem. Konstruuje się ją jako prostą prostopadłą do promienia o końcu w punkcie styczności.\n#PATRZ Twierdzenie o odcinkach stycznych do okręgu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39382", "fragment_id": "172986/0", "subtitle": "", "title": "Styczna", "document_id": "172986", "start_index": 0.0, "parentId": 39382.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7085294723510742}, "uuid": "e2b2cb3f-6f5f-4ed2-badf-cfcd1e474727"}, {"page_content": "Okrąg dopisany do trójkąta – okrąg styczny do jednego z boków trójkąta i przedłużeń dwóch pozostałych boków. Jego środek znajduje się w punkcie przecięcia dwusiecznych odpowiednich kątów zewnętrznych. Okrąg ten ma dokładnie jeden punkt wspólny z trójkątem.\nPole trójkąta.\nPrzyjmując formula_1 – promień okręgu dopisanego naprzeciw wierzchołka A oraz formula_2 – boki naprzeciw odpowiednich wierzchołków, otrzymujemy wzór na pole trójkąta:\n formula_3\nDowód.\nPo przedłużeniu boków formula_4 i: formula_5 oraz poprowadzeniu prostej stycznej do okręgu dopisanego przecinającej te przedłużenia odpowiednio w punktach formula_6 i: formula_7 uzyskujemy trójkąt formula_8 dla którego jest to okrąg wpisany. Jest on również wpisany w czworokąt formula_9 Pole trójkąta formula_10 wyraża się wzorem:\n formula_11\na czworokąta:\n formula_12\nPole trójkąta jest różnicą tych pól.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1534966", "fragment_id": "218339/0", "subtitle": "", "title": "Okrąg dopisany", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1534966.0, "document_id": "218339", "score": 0.11349315196275711}, "uuid": "897820c0-b1ad-4746-8d63-aca9db385fba"}, {"page_content": "Załóżmy, że mamy pręt o długości formula_86 taki że masa części tego pręta liczona od początku do punktu formula_87 dana jest funkcją formula_88 Wtedy masa zawarta w przedziale formula_89 wynosi:\n formula_90\nŚrednia gęstość masy na tym przedziale jest równa:\n formula_91\nW granicy\n formula_92\notrzymuje się gęstość masy w punkcie formula_2.\nPojęcie gęstości masy jest używane w rachunku prawdopodobieństwa i statystyce. Np. dla zmiennej losowej zależnej od jednej zmiennej przyjmuje się, że „masa” liczona od formula_94 do formula_95 jest równa 1 i definiuje się gęstość masy (lub gęstość prawdopodobieństwa) wzdłuż prostej.\nGeometryczny sens pochodnej.\nStyczna do wykresu funkcji.\n \"Zobacz też: styczna i sieczna.\"\nElementarna definicja stycznej do okręgu jako prostej mającej \"dokładnie jeden\" (tzn. jeden i tylko jeden) punkt z nim wspólny nie jest wystarczający dla innych krzywych (patrz rysunki powyżej).\nW matematyce styczną do krzywej w punkcie formula_96 (patrz rysunek obok) jest prosta, będąca granicą siecznych do krzywej przechodzących przez punkty formula_96 i formula_98 gdy formula_99 dąży do formula_100 Granica ta nie zawsze istnieje, ale jej istnienie związane jest z istnieniem pochodnej funkcji wyznaczającej tę krzywą.\nNiech będzie dana funkcja ciągła formula_1 na przedziale otwartym formula_55 Jej wykres Γ (kolor czerwony na rysunku) jest nazywany krzywą ciągłą. Współczynnik kierunkowy siecznej (kolor niebieski na rysunku) przechodzącej przez punkty formula_103 i formula_104 należące do przedziału formula_105 jest równy (patrz rysunek obok):\n formula_106\nWtedy współczynnik kierunkowy stycznej w punkcie formula_107 (kolor zielony na rysunku) jest równy:\n formula_108\nRóżniczka funkcji.\n \"Zobacz też: Pochodna funkcji wektorowej wielu zmiennych i Różniczka zupełna.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4535", "fragment_id": "171582/3", "subtitle": "", "title": "Pochodna funkcji", "document_id": "171582", "start_index": 5357.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4535.0, "score": 0.2501247525215149}, "uuid": "e51e6aa4-cbc1-4f92-9b48-2438a8edf531"}, {"page_content": "Prosta potęgowa lub oś potęgowa – miejsce geometryczne punktów mających równe potęgi względem danych dwóch okręgów; inaczej: miejsce geometryczne punktów, w których styczne do dwóch danych okręgów mają tę samą długość. Środkiem potęgowym nazywa się punkt przecięcia co najmniej dwóch osi potęgowych (wyznaczonych przez co najmniej trzy okręgi).\nOsie potęgowe są użyteczne do dowodzenia współliniowości punktów: należy wtedy próbować dowieść, że każdy z punktów mających leżeć na jednej prostej ma wspólną potęgę względem dwóch okręgów, przez co muszą one leżeć na osi potęgowej tego okręgu. Podobnie można wykorzystać środek potęgowy do dowiedzenia współpękowości prostych – należy dowodzić, że każda z prostych jest prostą potęgową pary okręgów, dzięki czemu muszą one przeciąć się w środku potęgowym.\nTwierdzenie.\nProsta potęgowa jest prostopadła do prostej przechodzącej przez środki okręgów.\nNiech formula_1 formula_2 formula_3 oznaczają odpowiednio promienie okręgów oraz odległość między ich środkami.\nZałóżmy, że dla pewnego punktu formula_4 leżącego na prostej formula_5 zachodzi\n formula_6\n formula_7\nJeśli formula_8 to formula_9 dla każdego formula_10 więc w przypadku, gdy formula_11 potęga każdego punktu względem obu okręgów jest taka sama (okręgi pokrywają się). W przypadku różnych promieni równość formula_12 nie zachodzi dla żadnego punktu. W dalszych rozważaniach rozpatrujemy tylko formula_13\nRozpatrzmy następujące przypadki:\n formula_18\n formula_19\n formula_20\n formula_21\n formula_22\n formula_18\n formula_27\n formula_28\n formula_29\n formula_30\n formula_18\n formula_36\n formula_28\n formula_29\n formula_30\nZatem jeśli przyjmiemy zwrot zgodny z wektorem formula_40 za dodatni, to formula_41 Wektor formula_42 jednoznacznie wyznacza punkt formula_43", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133194", "fragment_id": "11700/0", "subtitle": "", "title": "Prosta potęgowa", "parentId": 133194.0, "start_index": 0.0, "document_id": "11700", "source": "wikipedia", "score": 0.7846015691757202}, "uuid": "817c27d2-5376-4baa-b4fb-cc77280898bf"}, {"page_content": "W podobny sposób można rozszerzać wiele innych funkcji (zwykle nawet do funkcji ciągłych), np. funkcję wykładniczą formula_53 logarytmiczną formula_54 czy tangens formula_55 itp., co upraszcza dowody wielu twierdzeń i stanowi główną motywację dla rozpatrywania rozszerzeń zbioru liczb rzeczywistych.\nRozszerzenie rzutowe.\nZbiór liczb rzeczywistych z dodanym jednym „punktem w nieskończoności” formula_12 (bez znaku) nazywane jest rozszerzeniem jednopunktowym bądź rzutowym liczb rzeczywistych (prostej rzeczywistej) i oznaczane jest najczęściej symbolem formula_57 Uzwarcenie to jest minimalne i nosi ono nazwę uzwarcenia Aleksandrowa. Rozszerzenie to jest prostą rzutową (jednowymiarową przestrzenią rzutową), gdyż jego punkty są we wzajemnie jednoznacznej odpowiedniości z jednowymiarowymi podprzestrzeniami liniowymi płaszczyzny formula_58 z tego powodu konstrukcję tę nazywa się też \"rzeczywistą prostą rzutową\" i oznacza formula_59\nSymbol formula_12 reprezentuje „punkt w nieskończoności”, w którym zbiegają się oba „końce” rzeczywistej osi liczbowej. Analogiem zespolonym tego rozszerzenia jest konstrukcja sfery Riemanna rozszerzającej zbiór liczb zespolonych przez uzupełnienie jej pojedynczym punktem w nieskończoności, którą nazywa się również \"zespoloną prostą rzutową\" i oznacza formula_61\nGeometria.\nOprócz faktu, iż formula_12 jest pełnoprawnym punktem tej przestrzeni, kluczową ideą rzeczywistej prostej rzutowej jest to, że jest ona przestrzenią jednorodną homeomorficzną z okręgiem. Przykładowo ogólna grupa liniowa odwracalnych macierzy typu 2×2 działa na niej przechodnio. Działanie grupy można opisać również za pomocą przekształceń Möbiusa, w których argumenty zerujące się w mianowniku przyjmują w obrazie formula_63", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=896399", "fragment_id": "994790/2", "subtitle": "", "title": "Rozszerzony zbiór liczb rzeczywistych", "parentId": 896399.0, "start_index": 3975.0, "source": "wikipedia", "document_id": "994790", "score": 0.059877436608076096}, "uuid": "e208a87e-d54e-4b5a-9d0a-b9e27dc2c3e2"}, {"page_content": "Symetralna boku trójkąta to prosta prostopadła do tego boku i przechodząca przez jego środek. Każdy trójkąt ma trzy symetralne boków, przecinające się w punkcie będącym środkiem okręgu opisanego na tym trójkącie.\nDwusieczne kątów wewnętrznych trójkąta przecinają się w punkcie, który jest środkiem okręgu wpisanego w ten trójkąt.\nSymediana jest odbiciem środkowej w dwusiecznej wychodzącej z tego samego wierzchołka trójkąta.\nPunkt Nagela – punkt, w którym przecinają się proste łączące wierzchołki z punktami styczności przeciwległych boków z odpowiednimi okręgami dopisanymi.\nPunkt Gergonne'a – punkt przecięcia prostych łączących wierzchołki z punktami styczności przeciwległych boków do okręgu wpisanego w trójkąt.\nPunkty Brocarda – w trójkącie ABC o bokach a, b, c znajduje się dokładnie jeden taki punkt P, że proste AP, BP, CP z bokami odpowiednio c, a, b tworzą równe kąty.\nPunkt Fermata – punkt, którego suma odległości od wierzchołków trójkąta jest najmniejsza z możliwych.\nW każdym trójkącie punkty przecięcia: środkowych boków formula_1 symetralnych boków formula_2 wysokości formula_3 (odpowiednio: barycentrum, środek okręgu opisanego, ortocentrum) leżą na jednej prostej, zwanej prostą Eulera. Ponadto formula_4\nPole powierzchni.\nPrzyjmując dla trójkąta formula_5 następujące oznaczenia:\n formula_6 – długości boków;\n formula_7 – wysokości opuszczone na boki odpowiednio formula_8\n formula_9 – kąty leżące naprzeciw boków odpowiednio formula_8\n formula_11 – pole powierzchni;\n formula_12 – promień okręgu opisanego;\n formula_13 – promień okręgu wpisanego;\n formula_14 – połowa obwodu; formula_15\ndostaniemy następujące wzory na pole powierzchni:\n formula_16\n formula_17\n formula_18\n formula_19 (wzór Herona);\n formula_20 (postać wyznacznikowa).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6167", "fragment_id": "172133/1", "subtitle": "", "title": "Trójkąt", "document_id": "172133", "start_index": 1867.0, "parentId": 6167.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1614397168159485}, "uuid": "25a5af49-e530-4875-a520-5da3bc0374e9"}, {"page_content": "Prosta Simsona punktu formula_1 względem trójkąta formula_2 – w planimetrii, dla danego punktu formula_1 leżącego na okręgu opisanym na trójkącie formula_4 prosta, na której leżą rzuty prostokątne punktu formula_1 na proste formula_6 formula_7 i formula_8. \nJej odkrycie przypisywane jest szkockiemu matematykowi, Robertowi Simsonowi, choć nie ma wzmianki o niej w żadnej jego pracy. Prosta ta bywa również nazywana prostą Wallace’a lub Wallace’a-Simsona od Williama Wallace’a, który jako pierwszy opublikował dowód jej istnienia w 1799 roku.\nTwierdzenie.\nDany jest punkt formula_1 leżący na okręgu opisanym na trójkącie formula_10 Rzuty prostokątne punktu formula_1 na proste formula_6 formula_7 i formula_8 oznaczmy odpowiednio przez formula_15 formula_16 i formula_17 Wówczas punkty formula_15 formula_16 i formula_20 leżą na jednej prostej.\nPrawdziwe jest również twierdzenie odwrotne: jeśli punkty formula_15 formula_16 i formula_20 są współliniowe, to punkt formula_1 leży na okręgu opisanym na trójkącie formula_2.\nZwięźlej, punkt formula_1 leży na okręgu opisanym na trójkącie formula_2 wtedy i tylko wtedy, gdy jego rzuty prostokątne na proste formula_6 formula_7 i formula_8 leżą na jednej prostej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719826", "fragment_id": "801816/0", "subtitle": "", "title": "Prosta Simsona", "document_id": "801816", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 719826.0, "score": 0.45639702677726746}, "uuid": "d5b4b402-1b95-4282-a062-c7d90598e927"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia matematycznego. Zobacz też: Sieczna – rzeka na Ukrainie.\nSieczna – prosta przecinająca daną krzywą w co najmniej dwóch punktach. Odcinek siecznej ograniczony punktami przecięcia z krzywą nazywa się \"cięciwą\" tej krzywej.\nTwierdzenie o siecznej okręgu przechodzącej przez punkt.\nDla danego punktu formula_1 i okręgu formula_2 dla każdej siecznej przechodzącej przez formula_1 i przecinającej formula_4 w punktach formula_5 i formula_6 wartość wyrażenia formula_7 jest ta sama. Twierdzenie to jest prawdziwe również dla zdegenerowanych siecznych, tzn. stycznych.\nDowód.\nDla formula_1 na zewnątrz okręgu.\nPoprowadźmy z punktu formula_1 styczną i sieczną okręgu formula_10 Punkt styczności nazwijmy formula_11 a punkty przecięcia z sieczną formula_5 i formula_13 gdzie formula_14 Kąt formula_15 jest kątem wpisanym opartym na cięciwie formula_16 więc przystaje do kąta dopisanego formula_17 Trójkąty formula_18 i formula_19 mają wspólny kąt formula_20 a ich pozostałe kąty są przystające, więc są podobne.\nWobec tego prawdą jest, że:\n formula_21\nPo wymnożeniu obustronnie przez formula_22 otrzymujemy\n formula_23\nIdentyczne rozumowanie można przeprowadzić dla dowolnej innej siecznej, a dla drugiej stycznej wniosek jest trywialny, więc, ponieważ dla dowolnej siecznej formula_24 a formula_25 jest stałe, to formula_26 też musi być stałe, co kończy dowód.\nDla formula_1 wewnątrz okręgu.\nPary kątów DAB, DCB i ADC, ABC są parami kątów wpisanych opartych na tym samym łuku, więc są przystające, więc trójkąty DAP, BCP są podobne według cechy kk. Stąd:\n formula_28\n formula_29\nco było do udowodnienia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107705", "fragment_id": "655040/0", "subtitle": "", "title": "Sieczna", "parentId": 107705.0, "start_index": 1.0, "document_id": "655040", "source": "wikipedia", "score": 0.366190642118454}, "uuid": "3cdd0ea2-2eb5-447b-ac20-0b518d536119"}, {"page_content": "Okrąg dziewięciu punktów znany także jako okrąg Feuerbacha lub okrąg Eulera jest to okrąg, który przechodzi przez dziewięć charakterystycznych punktów dowolnego trójkąta. Punktami tymi są:\nHistoria odkrycia.\nW 1822 roku Karl Wilhelm Feuerbach, którego nazwiskiem nazywa się czasem okrąg dziewięciu punktów, zauważył, że sześć charakterystycznych punktów trójkąta – środki boków oraz spodki wysokości – leżą na wspólnym okręgu. Odkrycia tego dokonali wcześniej, w 1821 roku, Charles Brianchon i Jean-Victor Poncelet. Jeszcze wcześniej, nad współokręgowością wspomnianych punktów zastanawiali się Benjamin Bevan (1804) i John Butterworth (1807).\nKrótko po Feuerbachu, matematyk Olry Terquem niezależnie udowodnił istnienie okręgu i jako pierwszy zauważył, że leżą na nim również środki odcinków łączących wierzchołki z ortocentrum. Terquem jako pierwszy użył również nazwy „okrąg dziewięciu punktów”.\nDowód.\nW trójkącie formula_1 przyjmijmy oznaczenia takie jak na rysunku obok:\nRozważmy trójkąt formula_9 i okrąg na nim opisany. Zauważmy, że kąt formula_10 jest prosty, jako że formula_11 jest wysokością trójkąta formula_12 Oznacza to, że odcinek formula_13 jest średnicą okręgu opisanego na formula_14\nZ definicji punktów formula_15 oraz formula_16 zachodzi\n formula_17\nco oznacza, dzięki twierdzeniu twierdzeniu odwrotnemu do twierdzenia Talesa, że\n formula_18 a zatem i\n formula_19\nAnalogicznie, ponieważ\n formula_20\nwięc\n formula_21\nAle formula_22 a co za tym idzie\n formula_23\nco oznacza, że trójkąt formula_24 także jest prosty, a więc punkty formula_25 leżą na jednym okręgu.\nPodobnie pokazujemy, że formula_26 oraz formula_27 a korzystając z tego, że formula_28 otrzymujemy, że trójkąt formula_29 także jest prostokątny, co oznacza, że punkty formula_30 leżą na wspólnym okręgu.\nKonstrukcję powtarzamy rozpoczynając od punktów formula_31 i formula_32 a następnie od formula_33 i formula_34 W ich wyniku otrzymujemy, że każda z piątek punktów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115221", "fragment_id": "21211/0", "subtitle": "", "title": "Okrąg dziewięciu punktów", "document_id": "21211", "start_index": 0.0, "parentId": 115221.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1579585075378418}, "uuid": "0b2277cf-0963-4e51-a575-a167e645b38c"}]}
{"id": "q_312", "question": "Jak nazywa się element kwiatu produkujący pyłek, składający się u roślin okrytonasiennych z główki i nitki?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nPręcik (łac. \"stamen\") – męski organ płciowy w kwiecie wytwarzający pyłek, czyli odpowiednik męskiego gametofitu powstający z mikrospory. Pręciki są występującymi u okrytonasiennych mikrosporofilami. Składają się z nitki i główki tworzonej zazwyczaj przez dwa pylniki zawierające po dwa woreczki pyłkowe, czyli mikrosporangia. Pyłek po dojrzeniu wysypywany jest z pękających pylników i przenoszony przez wiatr, wodę lub zwierzęta, by po osadzeniu na znamionach słupków wrosnąć i dokonać zapłodnienia. \nPręciki występują w kwiatach roślin okrytonasiennych, u poszczególnych gatunków w typowej dla nich liczbie, tworząc pręcikowie. Jeśli jedynymi w kwiecie organami generatywnymi są pręciki, to kwiat taki określany jest mianem pręcikowego (męskiego), gdy kwiat pozbawiony jest pręcików – określany jest mianem słupkowego (żeńskiego). \nU roślin nagonasiennych występują mikrosporangia zwane pylnikami na łuskowatych mikrosporofilach, czasem zwanych pręcikami. Tworzą one zwykle szyszkowate twory zwane mikrostrobilami lub kwiatostanami męskimi. W krajach anglojęzycznych terminologia związana z kwiatem, w tym pręciki, słupek, zastrzeżona jest z reguły dla okrytonasiennych. W krajach kontynentalnej Europy terminy te częściej stosowane bywają także na określenie odpowiedników u nagonasiennych.\nMorfologia.\nWyróżniane są dwa główne typy morfologiczne pręcików – pręciki blaszkowate oraz pręciki nitkowate, z możliwością wyróżniania typów pośrednich. Pręciki laminarne mają budowę zbliżoną do liścia, z woreczkami pyłkowymi zwykle po stronie doosiowej, u \"Degenaria\", \"Annonaceae\" i \"Himantandraceae\" po stronie odosiowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155292", "fragment_id": "3377/0", "subtitle": "", "title": "Pręcik (botanika)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 155292.0, "document_id": "3377", "score": 0.8463914394378662}, "uuid": "18470791-9ab5-4287-bacc-9db7a26ed8ec"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nOkrytonasienne, okrytozalążkowe (\"Magnoliopsida\", \"Magnoliophyta\"; syn. \"Angiospermae\") – grupa (klad) roślin naczyniowych pochodzących od wspólnego przodka żyjącego prawdopodobnie w okresie karbonu (350–275 mln lat temu) i stanowiących siostrzaną linię rozwojową w stosunku do nagonasiennych. Okrytonasienne charakteryzują się zredukowanym gametofitem oraz brakiem rodni i plemni. Sporofity są stadium dominującym. Organem służącym do rozmnażania generatywnego jest kwiat, często obupłciowy, w którym gamety wytwarzane są w słupku i pręcikach. Słupki powstają ze zrośniętych owocolistków, które osłaniają zalążki i rozwijające się nasiona (stąd nazwa grupy). Pręciki zbudowane są z nitki i główki. W główce występują najczęściej dwa pylniki. W pylnikach powstają mikrospory, z których następnie rozwijają się ziarna pyłku, które wytwarzają tzw. jądra plemnikowe (nieruchome plemniki).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29947", "fragment_id": "176622/0", "subtitle": "", "title": "Okrytonasienne", "document_id": "176622", "start_index": 0.0, "parentId": 29947.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42448127269744873}, "uuid": "acd8a784-a06c-4998-b9fb-6454f3d3e62e"}, {"page_content": "Najczęściej pręcik u roślin okrytonasiennych składa się z nitki pręcikowej (\"filamentum\") i główki (\"anthera\"), która jest zróżnicowana zazwyczaj na dwa pylniki (\"thecae\") połączone płonnym łącznikiem (\"connectivum\"). Modyfikacje budowy i funkcji sprawiają, że pręciki mogą u poszczególnych gatunków być bardzo różnie wykształcone. Jednym z częściej spotykanych modyfikacji budowy pylników jest zlanie się dwóch woreczków pyłkowych w jeden lub redukcja woreczków pyłkowych (np. u szałwii, rozmarynu, niektórych gatunków koniczyn). U niektórych roślin (rodzaj \"Xylopia\") woreczki pyłkowe dzielą się wtórnie na poprzeczne przedziały, u \"Garcinia\" woreczków pyłkowych nie można wyróżnić ze względu na rozgałęzioną budowę pręcików. Specyficznie też tkanka archesporialna rozwija się w kwiatach jemioły, gdzie tworzy szereg przedziałów rozdzielonych komórkami somatycznymi na poduszeczkowatym wyrostku płatka.\nRóżnice wielkości pręcików są znaczne. Na przykład u strelicji płodne pręciki osiągają 5 cm długości, a u \"Lepianthes\" (pieprzowate) tylko 0,2 mm. W zależności od położenia główki pręcika określa się ją jako wewnątrzpylną (główka zwrócona do osi kwiatowej) lub zewnątrzpylną (główka odwrócona na zewnątrz). W zależności od osadzenia główki na nitce wyróżnia się układ, w którym nitka od nasady główki wnika między pylniki w postaci łącznika (\"basifixed\") lub łączy się z łącznikiem od tyłu główki (\"dorsifixed\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155292", "fragment_id": "3377/2", "subtitle": "", "title": "Pręcik (botanika)", "source": "wikipedia", "start_index": 2804.0, "document_id": "3377", "parentId": 155292.0, "score": 0.7635927796363831}, "uuid": "8167b976-1153-47ed-a83c-3fa4bfe7cb05"}, {"page_content": "Pylnik (\"theca\") – element pręcika kwiatu u roślin nasiennych. W typowym pręciku u roślin okrytonasiennych dwa pylniki połączone łącznikiem tworzą główkę pręcika. W każdym pylniku znajdują się dwie komory pyłkowe, będące organami homologicznymi z mikrosporangiami.\nAnatomia.\nNajbardziej zewnętrzną tkanką ściany pylnika jest epiderma. Pod nią znajduje się różna liczba warstw ściennych (parietalnych), powstających w wyniku podziałów komórkowych równoległych do obwodu komory pyłkowej. Tzw. warstwy ścienne stanowi: mechaniczna warstwa włóknista (śródpylnia, endotecjum), głębiej warstwa pośrednia, a w końcu warstwa wyściełająca – tapetum.\nWarstwa włóknista bierze udział w pękaniu pylnika i otwieraniu się woreczków pyłkowych większości roślin. Jej komórki są nierównomiernie zgrubiałe - cieńsze od zewnątrz pylnika, grubsze ku środkowi. Zgrubienia ścian antyklinalnych mają zwykle postać listew lub prążków ułożonych prostopadle do epidermy, zgrubienia ścian wewnętrznych mogą być nieregularne lub obejmować całą powierzchnię ściany. Komórki warstwy włóknistej pozostają żywe przez cały czas lub zamierają pod koniec jej rozwoju. \nWarstwę pośrednią (przejściową) tworzy tkanka pochodzenia miękiszowego, pozostająca w kontakcie z głębiej położonym tapetum. Warstwa ta zwykle ulega silnemu zgnieceniu i zniszczeniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155306", "fragment_id": "3383/0", "subtitle": "", "title": "Pylnik", "document_id": "3383", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 155306.0, "score": 0.24900108575820923}, "uuid": "80ec411f-3db6-45c3-92e2-24dde6ebc9ee"}, {"page_content": "Okrytonasienne wytwarzają pyłek – nośnik gametofitów męskich – w dużym nadmiarze w stosunku do potrzeb zapylania. Zawiera on duże ilości substancji odżywczych, np. 16–30% białka, 1–7% skrobi, 0–15% wolnych cukrów, 3–10% tłuszczów i inne składniki, m.in. witaminy, sole mineralne, karotenoidy i flawonoidy (w małych ilościach). Zapach pyłku bywa inny, niż zapach kwiatów – w przypadku \"Rosa rugosa\" i \"Rosa canina\" różnice dotyczą 31 terpenoidów alifatycznych i aromatycznych. Pyłek jest zwykle łatwo dostępny dla zapylaczy, głównie pszczół, które muszą go żuć (jego komórki mają twarde ścianki); jest też zbierany i rozprowadzany przez liczne inne zwierzęta. Część owadów (np. motyle) spożywa pyłek zmieszany z nektarem.\nNie są dotychczas jednoznacznie wyjaśnione powody obserwowanych różnic między zapachem kwiatów i pyłku oraz przyczyny produkowania pyłku w ilościach tak bardzo przekraczających potrzeby zapylania, że często poza zapylaczami korzystają z niego „współbiesiadnicy” (komensalizm).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3177966", "fragment_id": "149248/13", "subtitle": "", "title": "Biochemia zapylania", "source": "wikipedia", "start_index": 20457.0, "document_id": "149248", "parentId": 3177966.0, "score": 0.41781437397003174}, "uuid": "772c27bc-59ed-4908-a4d5-9cae7ccba37e"}, {"page_content": "Zobacz też: pyłek – wzorzec projektowy w inżynierii oprogramowania.\nPyłek kwiatowy – powstające z mikrospor roślin nasiennych ziarna pyłku zawierające mocno zredukowany gametofit męski. Powstają w wyniku mikrosporogenezy w woreczkach pyłkowych (mikrosporangiach) męskich organów rozmnażania (pręcików u roślin okrytonasiennych i mikrosporofili u roślin nagonasiennych). Proces przenoszenia ziaren pyłku na żeńskie organy generatywne (słupek u roślin okrytonasiennych lub bezpośrednio na zalążek znajdujący się na łusce nasiennej u nagonasiennych) zwany jest zapyleniem. W jego konsekwencji zawarta w ziarnach pyłku komórka generatywna dokonuje zapłodnienia komórki jajowej zalążka, co prowadzi do powstania zarodka sporofitu.\nNauką zajmującą się badaniem pyłku jest palinologia.\nBudowa zewnętrzna.\nZiarna pyłku mają najczęściej kształt kulisty lub elipsoidalny, a wielkość ich jest bardzo zróżnicowana. U niezapominajki leśnej ich średnica wynosi zaledwie 0,0003 mm, u dyni zwyczajnej 0,22 mm, a u zostery osiągają nawet do 1 mm długości (w tym wypadku mają osobliwy, nitkowaty kształt). Najczęściej ziarna pyłku mają ok. 0,04 mm średnicy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155301", "fragment_id": "3382/0", "subtitle": "", "title": "Pyłek", "parentId": 155301.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3382", "score": 0.6295457482337952}, "uuid": "a2e3daaa-8056-4b99-97c6-dc0b0436b8de"}, {"page_content": "Podstawową funkcją pręcików jest wytwarzanie pyłku. W pylnikach podczas sporogenezy powstają mikrospory z komórek sporogennych. Inne komórki tworzące pylnik zapewniają dojrzewanie i ochronę pyłku oraz umożliwiają jego uwolnienie. Przez nitkę dostarczane są do pylników związki odżywcze oraz woda. Nitka zapewnia także odpowiednie ułożenie pylników w przestrzeni, umożliwiające rozprzestrzenienie się dojrzałego pyłku.\nU wielu roślin pręciki uzupełniają lub zastępują okwiat w roli powabni. Okazałe i barwne pręciki występują m.in. u mimoz, akacji, wielu przedstawicieli mirtowatych, ślazowatych i wawrzynkowatych. U niektórych psiankowatych pręciki uwalniają olejki aromatyczne wabiące zapylaczy. U mimozowych płonne przedłużenie nitki i łącznika tworzy twór, w którym gromadzone są substancje odżywcze, co także przyciągać ma zapylaczy.\nU 32,5% rodzin i 54,4% rodzajów roślin okrytonasiennych występują pręciki pozbawione pylników – prątniczki (łac. \"staminodium\"). Duże rozpowszechnienie wśród rodzajów wynika głównie z bogactwa storczykowatych z kwiatami zawierającymi prątniczki, wśród innych rodzin pręciki niewytwarzające pyłku występują u 5,9% rodzajów. Po ewolucyjnej utracie pierwotnej funkcji prątniczki zaczęły pełnić wiele nowych. Mogą one zapobiegać samozapyleniu, tworzyć sygnał wizualny lub zapachowy dla zapylaczy, ewentualnie zapewniać im nagrodę po przekształceniu w miodniki (łac. \"nectaria\"). W kwiatach \"Xyris\" prątniczki zakończone kępkami włosów umożliwiają wtórne przeniesienie pyłku na zapylacza. U \"Commelina\" stymulują pszczoły do wykonywania dodatkowych ruchów. Prątniczki mogą też otaczać i chronić przed uszkodzeniem zalążnię.\nRuchy pręcików.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155292", "fragment_id": "3377/12", "subtitle": "", "title": "Pręcik (botanika)", "parentId": 155292.0, "start_index": 17395.0, "document_id": "3377", "source": "wikipedia", "score": 0.44797685742378235}, "uuid": "86f1d17b-6929-4a79-ada9-79ab38fd32e9"}, {"page_content": "Kwiat – organ roślin nasiennych, w którym wykształcają się wyspecjalizowane elementy służące do rozmnażania. Stanowi fragment pędu o ograniczonym wzroście ze skupieniem liści płodnych i płonnych, służących odpowiednio, bezpośrednio i pośrednio do rozmnażania płciowego (generatywnego). Kwiat charakterystyczny dla roślin nasiennych (czyli kwiatowych) jest organem homologicznym do kłosa zarodnionośnego (sporofilostanu) roślin ewolucyjnie starszych.\nMorfologia.\nKwiaty rozwijają się z pączków kwiatowych, zwykle jako pędy boczne w pachwinie przysadek (liści przykwiatowych, wspierających). Rzadko kwiat rozwija się na szczycie pędu (rośliny o takim usytuowaniu tych organów nazywane są haplokaulicznymi). Kwiat może być szypułkowy (umieszczony na różnej długości szypułce) lub siedzący (osadzony bezpośrednio na osi pędu). Kwiaty wyrastają zwykle w szczytowych, a więc najmłodszych częściach pędu, rzadko pojawiają się na wieloletnich fragmentach pędów (np. pniach i konarach drzew). Takie wyjątkowe usytuowanie kwiatów występuje u niektórych roślin tropikalnych i określane jest mianem kauliflorii.\nPojedynczy kwiat zbudowany jest z liści płodnych i płonnych, nie związanych bezpośrednio z rozmnażaniem. Części płodne to pręciki z woreczkami pyłkowymi (mikrosporofile – organy męskie) oraz owocolistki z zalążkami (makrosporofile – organy żeńskie). Pręciki produkujące pyłek tworzą pręcikowie. Owocolistki tworzą słupek (słupkowie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33308", "fragment_id": "181975/0", "subtitle": "", "title": "Kwiat", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181975", "parentId": 33308.0, "score": 0.253860205411911}, "uuid": "ef168023-8b06-4c77-8cda-73edce255695"}, {"page_content": "Zoogamia, zoidiogamia, zwierzęcopylność – zapylenie przez zwierzęta. W ten sposób zapylanych jest większość roślin okrytonasiennych oraz część nagonasiennych. Zwykle zapylaczem są owady, ptaki lub ssaki, a tylko niekiedy inne zwierzęta. Jako zapylacza traktuje się gatunki zwierząt uczestniczące regularnie w procesie. Możliwe jest też przypadkowe zapylanie przez inne gatunki.\nRośliny wabią zwierzęta zapylające wytwarzając substancje i tkanki o atrakcyjnym smaku. Najczęściej taką substancją jest nektar, rzadziej pyłek lub elementy takie jak włoski jadalne i ciałka odżywcze. Wabienie odbywa się także poprzez wydzielanie substancji zapachowych, na które szczególnie wrażliwe są owady. Znaczenie ma również barwa kwiatu oraz jego forma. Zapach i forma nie muszą być powiązane z pożywieniem, mogą także przypominać kształt i woń partnera płciowego. Kwiaty zapylane przez nietoperze zwykle są białe i o kwaśno-zatęchłym zapachu. Kwiaty zapylane przez ptaki zwykle nie wydzielają woni. Każdy z elementów wabiących może wykazywać zmienność związaną z trybem życia gatunku zapylającego. Kwiaty mogą otwierać się o określonej porze dnia lub nocy, także produkcja nektaru i wydzielanie substancji zapachowych może być zależne od pory dnia.\nZwabione zwierzęta przenoszą na swoim ciele pyłek, zapylając kolejno odwiedzane kwiaty.\nW zależności od tego, jakie zwierzęta biorą udział w zapylaniu, wyróżniane są typy zoogamii:\nOprócz tych grup zwierząt w zapylaniu kwiatów biorą też udział niektóre ssaki, takie, jak wiewiórka, torbacze, małpy, gryzonie. Niektóre spośród tych zwierząt odżywiają się częściami kwiatów lub całymi kwiatami i odgrywają pewną rolę w ich zapylaniu, przenosząc pyłek z jednej rośliny na drugą.\nEwolucja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=453522", "fragment_id": "1556470/0", "subtitle": "", "title": "Zoogamia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 453522.0, "document_id": "1556470", "score": 0.1558913290500641}, "uuid": "932ba116-1c14-4f64-a0cf-1f21b895e595"}, {"page_content": "Z liści płonnych (sterylnych) kwiatu zbudowany jest okwiat (okrywa kwiatowa), która u roślin nagonasiennych jest bardzo niepozorna, a niejednokrotnie nie występuje wcale, u roślin okrytozalążkowych zaś jest różnorodna i czasami bardzo okazała. Okwiat może być pojedynczy (listki okwiatu zebrane w jednym lub dwóch okółkach są niezróżnicowane) lub złożony i wtedy w jego skład wchodzi korona (\"corolla\") oraz kielich (\"kalyx\"), u niektórych roślin pod kielichem występuje kieliszek (\"epikalyx\"). Wszystkie elementy składowe kwiatu wyrastają z dna kwiatowego – rozszerzonej części będącej zakończeniem szypułki. W kwiatach owadopylnych występują dodatkowo gruczoły zwane miodnikami.\nW przypadku roślin nagonasiennych nieosłonięte zalążki leżą na pojedynczych owocolistkach. Zaś u roślin okrytonasiennych jeden lub kilka zrośniętych owocolistków tworzy słupek, w jego dolnej części tworzącej zalążnię zamknięte są zalążki.\nRodzaje kwiatów.\nZe względu na zróżnicowaną budowę i ekologię, kwiaty dzielić można ze względu na rozmaite kryteria. Do najczęściej stosowanych kryteriów podziału należy m.in. barwa okwiatu, obecność lub brak zapachu, trwałość kwiatu. W nauce stosowane są najczęściej następujące kryteria:\n* kwiaty z łatwo i powszechnie dostępnymi miodnikami,\n* kwiaty z częściowo ukrytymi miodnikami,\n* kwiaty z całkowicie ukrytymi miodnikami,\n* kwiaty bez miodników (tzw. kwiaty pyłkowe).\n* kwiaty talerzykowate\n* kwiaty lejkowate\n* kwiaty dzwonkowate,\n* kwiaty trąbkowate,\n* kwiaty wargowate\n* kwiaty motylkowate,\n* kwiaty główkowate i koszyczkowate,\n* kwiaty pułapkowe i paściowe.\nWzory i narysy kwiatowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33308", "fragment_id": "181975/1", "subtitle": "", "title": "Kwiat", "source": "wikipedia", "start_index": 1434.0, "parentId": 33308.0, "document_id": "181975", "score": 0.3717091679573059}, "uuid": "5e5deb7a-b7ad-452a-af19-2d7d1e7cc677"}]}
{"id": "q_313", "question": "Którą wyspę Morza Śródziemnego wykorzystywali Anglicy w czasie II wojny światowej jako bazę morską i lotniczą?", "answer": [{"page_content": "Dużą rolę w zmaganiach na Morzu Śródziemnym odegrała obrona Malty. Stanowiąca bazę morską i lotniczą Wielkiej Brytanii wyspa leżała na drodze szlaków komunikacyjnych z Gibraltaru do Egiptu oraz z Włoch do Afryki Północnej. Stąd próby osłabienia jej obrony przez lotnictwo włoskie i niemieckie oraz nieustanne próby przeprowadzania konwojów z zaopatrzeniem przez Brytyjczyków. Do planowanej przez państwa Osi inwazji na Maltę w 1942 roku ostatecznie nie doszło. W niezwykle ciężkiej sytuacji materiałowej obrońców wyspy pomóc miały operacje konwojowe, z których największe: \"Harpoon\" i \"Pedestal\" przyniosły aliantom duże straty zadane przez siły morskie i lotnicze. Pod koniec roku alianckie naloty na porty włoskie oraz poważny kryzys paliwowy, który dotknął Regia Marina spowodowały, że większość ciężkich okrętów została wycofana na północ a inicjatywa na morzu pozostała po stronie sprzymierzonych już do końca działań wojennych.\nUdział wojsk włoskich w działaniach na innych frontach II wojny światowej.\nBitwa o Anglię.\n \"Osobny artykuł: Bitwa o Anglię.\"\nPo upadku Francji Mussolini zaproponował Hitlerowi współudział wojsk włoskich w planowanej inwazji na Wielką Brytanię. Ostatecznie w bitwie o Anglię uczestniczyły jedynie jednostki lotnictwa, zgrupowane w Corpo Aereo Italiano. Bazowały one na czterech lotniskach na terenie podbitej Belgii, z kwaterą główną w Brukseli. Korpus został sformowany 10 września 1940 roku a pierwsze loty bojowe po przebazowaniu na front wykonał w nocy z 24 na 25 października. Używając niewielkiej liczby przestarzałych samolotów włoscy lotnicy mogli zaznaczyć swój udział w walce jedynie symbolicznie i ostatecznie zostali wycofani do Włoch przed 15 kwietnia 1941 roku.\nFront wschodni.\n \"Osobny artykuł: Włoski udział na froncie wschodnim.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=929221", "fragment_id": "997670/12", "subtitle": "", "title": "Włochy w czasie II wojny światowej", "document_id": "997670", "start_index": 16625.0, "source": "wikipedia", "parentId": 929221.0, "score": 0.4899930953979492}, "uuid": "15a43440-c66a-4690-8f4e-900da621f9cd"}, {"page_content": "Od czerwca 1941 do lipca 1942 Włochy i Anglia koncentrowały się na ochronie żeglugi zaopatrującej własne wojska w Afryce Północnej. Dużą rolę w zmaganiach na Morzu Śródziemnym odegrała obrona Malty. Stanowiąca bazę morską i lotniczą Wielkiej Brytanii wyspa leżała na drodze szlaków komunikacyjnych z Gibraltaru do Egiptu oraz z Włoch do Afryki Północnej. Stąd próby osłabienia jej obrony przez lotnictwo włoskie i niemieckie oraz nieustanne próby przeprowadzania konwojów z zaopatrzeniem przez Brytyjczyków. Do planowanej przez państwa Osi inwazji na Maltę w 1942 roku ostatecznie nie doszło. W niezwykle ciężkiej sytuacji materiałowej obrońców wyspy pomóc miały operacje konwojowe, z których największe: \"Harpoon\" i \"Pedestal\" przyniosły aliantom duże straty zadane przez siły morskie i lotnicze. Pod koniec roku alianckie naloty na porty włoskie oraz poważny kryzys paliwowy, który dotknął Regia Marina spowodowały, że większość ciężkich okrętów została wycofana na północ a inicjatywa na morzu pozostała po stronie sprzymierzonych już do końca działań wojennych.\nWojna w Afryce Północnej.\n \"Osobny artykuł: II wojna światowa w Afryce.\"\n13 września 1940 roku Włosi zaatakowali Egipt. Udana kontrofensywa Brytyjczyków pod kryptonimem Compass w grudniu doprowadziła jednak do tego, że włoskich agresorów wyparto nie tylko z Egiptu, ale także z całej Cyrenajki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=793493", "fragment_id": "1008020/2", "subtitle": "", "title": "Kampania śródziemnomorska", "source": "wikipedia", "start_index": 3109.0, "document_id": "1008020", "parentId": 793493.0, "score": 0.5349088907241821}, "uuid": "4500e8aa-5d14-4be3-a740-d375de3f3527"}, {"page_content": "Malta stanowiła przed II wojną światową główną bazę brytyjskiej Floty Śródziemnomorskiej. Z powodu zbyt dużego zagrożenia stwarzanego przez lotnictwo państw Osi, po wybuchu wojny zrezygnowano z niej jako głównej bazy, lecz w dalszym ciągu stanowiła najważniejszy aliancki punkt oporu na obszarze Morza Śródziemnego (poza głównymi bazami położonymi na krańcach tego morza – Gibraltarem i Aleksandrią). Z uwagi na położenie w pobliżu szlaku morskiego z Włoch do Afryki Północnej, Malta stanowiła dogodną bazę dla lotnictwa brytyjskiego i wysuniętą bazę dla okrętów, zwalczających konwoje państw Osi z zaopatrzeniem dla wojsk w Afryce Północnej. Mimo że wskutek intensywnych bombardowań w pierwszej połowie 1942, rola Malty jako bazy floty zmalała, to utrzymanie wyspy miało w dalszym ciągu istotny wpływ na przebieg kampanii afrykańskiej i zdolność ofensywną sił niemiecko-włoskich w Afryce. Z powodu panowania nad centralnym i wschodnim Morzem Śródziemnym lotnictwa niemieckiego i włoskiego, operującego z baz na okolicznych wyspach i w Afryce Północnej, zaopatrywanie Malty stanowiło duży problem dla aliantów. Zagrożenie stwarzały też niemieckie i włoskie okręty podwodne oraz silne włoskie okręty nawodne. Dlatego też jedyną drogą zaopatrywania Malty pozostało organizowanie silnie bronionych konwojów, od wschodu z portów egipskich lub od zachodu z Gibraltaru, które przybierały formę całych operacji, angażujących znaczne siły alianckie. Łatwiejsze było jedynie dostarczanie samolotów myśliwskich – startujących z lotniskowców, nie dochodzących do wyspy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1688247", "fragment_id": "702860/1", "subtitle": "", "title": "Operacja Pedestal", "document_id": "702860", "start_index": 1276.0, "parentId": 1688247.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9116129875183105}, "uuid": "0befa79a-b965-4b43-be57-d023eaacfd69"}, {"page_content": "Historia Gibraltaru podczas II wojny światowej związana była z pełnieniem przez Gibraltar roli istotnej brytyjskiej bazy wojskowej, kontrolującej dostęp na Morze Śródziemne od zachodu oraz stanowiącej punkt tranzytowy dla sił alianckich.\nGibraltar u progu wojny.\nGibraltar był istotną brytyjską bazą wojskową, zwłaszcza od otwarcia Kanału Sueskiego w 1869 roku, umożliwiającego strategiczny transport morski przez Morze Śródziemne, na które Gibraltar kontrolował wejście od zachodu. Stał się on jedną z głównych baz marynarki brytyjskiej Royal Navy, największej w tym czasie na świecie, a w latach 1895-1905 zbudowano tam stocznię Admiralicji i port wojenny. Baterie nadbrzeżne Gibraltaru obejmowały 8 armat kalibru 234 mm Mk X, 2 haubice kalibru 234 mm, 8 armat kalibru 152 mm Mk VII, 5 armat kalibru 102 mm i armaty przeciwdesantowe kalibru 57 mm (6-funtowe). Ponadto baza była chroniona przez działa przeciwlotnicze, których liczba w czasie II wojny światowej sięgnęła 28 kalibru 94 mm, 4 kalibru 76 mm i 37 kalibru 40 mm Boforsa.\nPo datujących się jeszcze na okres I wojny światowej próbach startów samolotów z toru wyścigów konnych na północy półwyspu, przy granicy z Hiszpanią (\"North Front\"), dopiero w 1932 roku powstał plan budowy na Gibraltarze lotniska wojskowego. W marcu 1936 roku urządzono prowizoryczne lotnisko na terenie toru wyścigów konnych, lecz pomimo dalszych planów, nie zostało ono rozbudowane do II wojny światowej, głównie z uwagi na sprzeciw Hiszpanii i chęć zachowania z nią dobrych stosunków. Znacząca rozbudowa lotniska wymagałaby też przejęcia i wyburzenia prywatnej stoczni Blandów. Dopiero po wybuchu wojny, na początku września 1939 roku w Gibraltarze sformowano dowództwo 200 Grupy lotniczej, lecz początkowo operowały jedynie z portu łodzie latające 202 Dywizjonu RAF.\nEwakuacja cywilów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5458350", "fragment_id": "351452/0", "subtitle": "", "title": "Gibraltar podczas II wojny światowej", "document_id": "351452", "start_index": 0.0, "parentId": 5458350.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4592903256416321}, "uuid": "57781e61-5e3f-4cdd-b7cd-11ab7d287b87"}, {"page_content": "W roku 1942 Wielka Brytania prowadziła działania wojenne przeciwko siłom faszystowskich Włoch na Morzu Śródziemnym i w Afryce Północnej, gdzie wspierał je niemiecki Afrika Korps. Kluczowym punktem dla tych zmagań, zarówno na lądzie jak i na morzu, była wyspa Malta (wówczas posiadłość brytyjska). Była to silna baza lotniczo-morska, położona w pobliżu linii zaopatrzenia wojsk Osi i zdolna te linie przerywać pod warunkiem, że była regularnie zaopatrywana w amunicję, paliwo i samoloty. W tej sytuacji zarówno sama wyspa, jak i jej linie zaopatrzenia, były celem nieustannych ataków z morza i powietrza. Obrona Malty leżała w rękach artylerzystów i lotników; samolotów brakowało do chwili przerzucenia na wyspę 61 myśliwców Spitfire Mk V z lotniskowca HMS „Furious”, co natychmiast poprawiło obronność. Natomiast żywności, amunicji i paliw dla samolotów i okrętów było wciąż za mało. Próby dostarczenia na Maltę zaopatrzenia kończyły się zazwyczaj niepowodzeniem; kolejne konwoje, jak \"Harpoon\" czy \"Vigorous\" (z Aleksandrii w Egipcie), traciły większość frachtowców i okrętów eskorty.\nSiostrzany statek „Ohio”, SS „Kentucky”, płynący z Gibraltaru w ramach operacji \"Harpoon\", został uszkodzony przez niemieckie samoloty i ostatecznie zatopiony przez włoskie krążowniki. 18 czerwca dowódca Floty Śródziemnomorskiej depeszował do brytyjskiego premiera, Winstona Churchilla, przedstawiając swe wątpliwości co do możliwości wysłania następnego konwoju po tragicznych doświadczeniach akcji \"Harpoon\" i \"Vigorous\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3124459", "fragment_id": "137581/2", "subtitle": "", "title": "SS Ohio", "document_id": "137581", "start_index": 2913.0, "parentId": 3124459.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34178683161735535}, "uuid": "c54e489d-bb2e-4ecf-bdbb-ca1d287f7ebd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nI bitwa pod Syrtą – bitwa morska stoczona na Morzu Śródziemnym na wysokości libijskiego miasta Syrta w czasie II wojny światowej w dniu 17 grudnia 1941 roku pomiędzy marynarką brytyjską a włoską. Bitwa nie została wprawdzie rozstrzygnięta, ale w jej wyniku Brytyjczycy ponieśli straty. Już po bitwie ich okręty weszły na pole minowe. Dwa z nich zostały zatopione, a cztery – uszkodzone.\nPodłoże.\nWskutek poniesionych strat, flota brytyjska w basenie Morza Śródziemnego była zbyt słaba, by skutecznie zwalczać okręty wojenne Osi. Szczególnie narażona na ataki lotnictwa włoskiego i niemieckiego z Sycylii była Malta, baza lotniczo-morska aliantów położona w połowie drogi między Gibraltarem a Aleksandrią i stanowiąca tym samym osłonę konwojów alianckich w drodze z Egiptu do Wielkiej Brytanii i odwrotnie. Sztaby państw Osi planowały zdobycie Malty, a przygotowania do desantu poprzedzały zmasowane bombardowania wyspy przez stacjonujący na Sycylii Fliegerkorps II. Z tej przyczyny niezbędnym stało się słanie na Maltę zaopatrzenia w postaci nowych samolotów bojowych, amunicji, paliw i żywności.\nStarcie.\nZespół okrętów Royal Navy pod dowództwem kontradmirała Philipa Viana eskortujący transportowiec zaopatrzeniowy „Breconshire” w drodze do Aleksandrii – wobec braku rozpoznania lotniczego – o godzinie 17.45 spotkał się nieoczekiwanie z okrętami włoskiej Regia Marina, dowodzonymi przez admirała Angelo Iachino, a ubezpieczającymi 4 wielkie transportowce w drodze do Bengazi. Flota włoska, ujrzawszy okręty angielskie, otworzyła ogień. Kontradmirał Vian natychmiast odpowiedział ogniem krążowników i poprowadził cały zespół na zbliżenie do pozycji dogodnej do ataku torpedowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1281741", "fragment_id": "1109006/0", "subtitle": "", "title": "I bitwa pod Syrtą", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1281741.0, "document_id": "1109006", "score": 0.2663372755050659}, "uuid": "29c28fec-1d06-4de1-8dfc-c544fc32e1f3"}, {"page_content": "W 1798 wielki mistrz Ferdynand von Hompesch poddał wyspę Napoleonowi Bonapartemu. Obecność Francuzów wywołała powstanie miejscowej ludności.\nRządy brytyjskie (1800–1964).\n \"Osobne artykuły: Protektorat Malty i Malta (kolonia).\"\nW 1800 roku Wielka Brytania objęła Maltę opieką w imieniu Królestwa Obojga Sycylii, a we wrześniu 1800 wyspa została włączona do Korony brytyjskiej. W 1802 układ, zwany pokojem w Amiens, zwrócił wyspę joannitom, ale na skutek oporu miejscowej ludności pozostała ona w rękach Brytyjczyków, a 1814 w wyniku traktatu paryskiego stała się kolonią Wielkiej Brytanii i ważnym punktem strategicznym na Morzu Śródziemnym jako kolejny etap brytyjskiego podboju Wschodu. W 1843 została ustalona pisownia języka maltańskiego, który stał się językiem literackim, w 1882 został on wprowadzony do szkół, obok włoskiego, w 1934 język maltański został uznany za oficjalny.\nW 1887 ogłoszono pierwszą konstytucję kolonii, zawieszoną w 1903. W 1921 została uchwalona druga konstytucja, zawieszona w 1930.\nW czasie II wojny światowej w latach 1940–1943 Malta była ważną brytyjską bazą morską i lotniczą w środkowej części Morza Śródziemnego oraz celem wielu nalotów włoskich i niemieckich z baz na Sycylii (tzw. bitwa powietrzno-morska o Maltę). Po zakończeniu działań wojennych Maltańczycy otrzymali autonomię wewnętrzną i zaczęli dążyć do samostanowienia. Ruchem tym kierowała Partia Pracy. W 1947 została ogłoszona trzecia konstytucja. W 1962 proklamowano Państwo Malty jako część brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Brytyjczycy kontrolowali politykę zagraniczną Malty i sprawy obrony.\nNiepodległa Malta (od 1964).\n \"Osobne artykuły: Państwo Malta i Malta.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1740596", "fragment_id": "887039/3", "subtitle": "", "title": "Historia Malty", "document_id": "887039", "start_index": 4622.0, "parentId": 1740596.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47834479808807373}, "uuid": "c3aeb5ec-e3fe-4607-a6f6-c3fe01050602"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOperacja \"Harpoon\" – aliancka operacja wojskowa na Morzu Śródziemnym podczas II wojny światowej, mająca na celu dostarczenie konwoju z zaopatrzeniem na Maltę, z kierunku zachodniego – z Wielkiej Brytanii przez Gibraltar. Trwała między 11 a 18 czerwca 1942 roku, w tym główne walki lotniczo-morskie toczyły się w dniach 14 – 15 czerwca, a 15 czerwca miała miejsce morska bitwa pod Pantellerią. Konwój dotarł na Maltę z 15 na 16 czerwca z dużymi stratami większości statków i części okrętów eskorty. Operacja ta towarzyszyła operacji zaopatrzeniowej \"Vigorous\", prowadzonej ze wschodu.\nPodłoże.\nMalta była najważniejszym alianckim punktem oporu na Morzu Śródziemnym w środkowym okresie II wojny światowej, stanowiąc wysuniętą bazę dla okrętów i lotnictwa zagrażających zaopatrywaniu przez państwa Osi wojsk w Afryce Północnej, które 26 maja 1942 roku rozpoczęły ofensywę w kierunku Tobruku. Była też bazą dla okrętów alianckich w drodze między Gibraltarem a portami egipskimi, aczkolwiek w 1942, wskutek ciągłych bombardowań, jej rola jako bazy floty zmalała. Zaopatrywanie Malty stanowiło duży problem dla aliantów, przede wszystkim wobec panowania lotnictwa niemieckiego i włoskiego nad centralnym i wschodnim Morzem Śródziemnym, operującego z licznych baz na okolicznych wyspach i w Afryce Północnej. Zagrożenie stwarzały też silne włoskie okręty nawodne oraz niemieckie i włoskie okręty podwodne. Dlatego też zaopatrywanie Malty odbywało się w drodze silnie bronionych konwojów organizowanych od wschodu z portów egipskich, a od zachodu poprzez Gibraltar, przybierających formę całych operacji z powodu angażowania znacznych sił alianckich. Ze strony Gibraltaru przeprowadzono w 1941 m.in. operacje \"Substance\" i \"Halberd\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1251722", "fragment_id": "1147391/0", "subtitle": "", "title": "Operacja Harpoon", "document_id": "1147391", "start_index": 0.0, "parentId": 1251722.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "d7de6b73-da6e-4029-a667-491b4de28917"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nII bitwa pod Syrtą – została stoczona 22 marca 1942 roku na Morzu Śródziemnym na wysokości libijskiego miasta Syrta w czasie II wojny światowej, pomiędzy marynarką brytyjską a włoską. Mimo znacznych strat Brytyjczyków bitwa przyniosła sukces strategiczny, bowiem odsunęła w czasie (a jak się później okazało na zawsze) zdobycie Malty przez siły zbrojne państw Osi.\nPodłoże.\nW końcu 1941 roku, wskutek poniesionych strat, flota brytyjska w basenie Morza Śródziemnego była zbyt słaba, by skutecznie zwalczać okręty wojenne Osi. Szczególnie narażona na ataki lotnictwa włoskiego i niemieckiego z Sycylii była Malta, baza lotniczo-morska aliantów położona w połowie drogi między Gibraltarem a Aleksandrią i stanowiąca tym samym osłonę konwojów alianckich w drodze z Egiptu do Wielkiej Brytanii i odwrotnie. Sztaby państw Osi planowały zdobycie Malty, a przygotowania do desantu poprzedzały zmasowane bombardowania wyspy przez stacjonujący na Sycylii Fliegerkorps II. Z tej przyczyny niezbędnym stało się słanie na Maltę zaopatrzenia w postaci nowych samolotów bojowych, amunicji, paliw i żywności.\nZaopatrzenie docierało na wyspę początkowo tylko od zachodu, czyli z Wielkiej Brytanii przez Gibraltar. Trasa była bardzo niebezpieczna, bowiem w cieśninie między Sardynią i Sycylią a wybrzeżem tunezyjskim statki i okręty brytyjskie były narażone na ataki zarówno samolotów, jak i wszelkich okrętów podwodnych i nawodnych, w tym szybkich kutrów torpedowych i ścigaczy artyleryjskich. Straty ponoszone w tym wstępnym okresie wojny były ogromne i dopiero w roku 1942 – po uruchomieniu linii dostawczych w Afryce Środkowej i na Oceanie Indyjskim – można było zaopatrywać Maltę z Aleksandrii, linią uznawaną za bezpieczniejszą.\nPrzed bitwą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1295906", "fragment_id": "1101309/0", "subtitle": "", "title": "II bitwa pod Syrtą", "parentId": 1295906.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1101309", "score": 0.46220308542251587}, "uuid": "db6183fd-e536-48a0-8db8-21e19e17cfc6"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOperacja \"Pedestal\" – brytyjska operacja wojskowa podczas II wojny światowej, przeprowadzona w sierpniu 1942 roku na zachodnim Morzu Śródziemnym w celu zaopatrzenia Malty. Polegała na rejsie silnie chronionego konwoju z Wielkiej Brytanii poprzez Gibraltar na Maltę. Rozpoczęła się 1 sierpnia, a zasadnicza część operacji – rejs statków konwoju przez Morze Śródziemne – trwała między 10 a 15 sierpnia 1942 roku. Najbardziej zacięte walki z niemieckim i włoskim lotnictwem, okrętami podwodnymi i kutrami torpedowymi, toczyły się w dniach 11–13 sierpnia. Pomimo ciężkich strat zaangażowanych sił brytyjskich i zatopienia większości statków, część konwoju udało się doprowadzić na Maltę, co stanowiło strategiczne zwycięstwo alianckie. Powodzenie operacji umożliwiło utrzymanie obrony wyspy, a w konsekwencji miało wpływ na przebieg kampanii w Afryce Północnej. Konwój operacji \"Pedestal\" na Malcie znany jest jako \"Santa Marija Convoy\" (konwój Najświętszej Marii), ponieważ data przybycia ostatniego statku przypadła na święto Wniebowzięcia NMP. Przez Włochów operacja określana jest jako „bitwa z połowy sierpnia” (\"battaglia di mezzo agosto\").\nPodłoże.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1688247", "fragment_id": "702860/0", "subtitle": "", "title": "Operacja Pedestal", "document_id": "702860", "start_index": 0.0, "parentId": 1688247.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07791981846094131}, "uuid": "b2d93c7a-71a2-420d-9e78-478ffc632da0"}]}
{"id": "q_314", "question": "Jaki sport uprawia bohaterka filmu Clinta Eastwooda \"Za wszelką cenę\"?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy filmu Clinta Eastwooda. Zobacz też: inne produkcje o tym tytule.\nZa wszelką cenę (ang. \"Million Dollar Baby\") – amerykański dramat sportowy z 2004 roku w reżyserii Clinta Eastwooda. Zdobywca Oscarów za 2004 rok. Zdjęcia kręcono w Los Angeles.\nFabuła.\nTrzydziestokilkuletnia Maggie Fitzgerald (Hilary Swank) próbuje osiągnąć sukces w kobiecym boksie zawodowym; stara się dostać pod opiekę znanego trenera Frankiego Dunna (Clint Eastwood). Ten na początku odmawia, jednak z czasem zmienia decyzję, obserwując zaangażowanie Maggie. Trener odkrywa w niej prawdziwy talent, a zawodniczka rozpoczyna błyskotliwą karierę, nokautując przeciwniczki zwykle w pierwszej rundzie.\nPodczas walki o mistrzostwo wagi półciężkiej dochodzi do wypadku na ringu, spowodowanego nieczystym zagraniem przeciwniczki. Dla Maggie kończy się to paraliżem czterokończynowym. Trener opiekuje się nią, przyjmując rolę jej zmarłego ojca. Pewnego wieczora kobieta prosi go o pomoc w eutanazji. Frankie, mimo początkowego sprzeciwu, po pewnym czasie spełnia jej prośbę, odłączając respirator oraz wstrzykując jej zabójczą dawkę adrenaliny.\nNagrody.\nFilm otrzymał 4 Oscary w kategoriach: Najlepszy Film, Najlepsza Reżyseria, Najlepsza Aktorka – Hilary Swank i Najlepszy Aktor Drugoplanowy – Morgan Freeman. Otrzymał poza tym nominacje w kategoriach Najlepszy Aktor – Clint Eastwood, Najlepszy Scenariusz Adaptowany i Najlepszy Montaż.\nHilary Swank otrzymała ponadto nominację do MTV Movie Awards w kategorii Najlepsza Aktorka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=182385", "fragment_id": "19334/0", "subtitle": "", "title": "Za wszelką cenę (film 2004)", "document_id": "19334", "start_index": 1.0, "parentId": 182385.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9953396320343018}, "uuid": "e1c78631-1f56-4fe8-b825-0d0c0d497ee7"}, {"page_content": "Hilary Ann Swank (ur. 30 lipca 1974 w Lincoln) – amerykańska aktorka filmowa.\nZdobywczyni Oscara dla najlepszej aktorki w roku 1999 za rolę w filmie \"Nie czas na łzy\" oraz w 2005 za rolę w filmie Clinta Eastwooda \"Za wszelką cenę\".\nŻyciorys.\nHilary Swank w dzieciństwie nie marzyła o karierze artystycznej, ale sportowej. Jej pasją było pływanie i gimnastyka artystyczna, w sportach tych odnosiła znaczące sukcesy. Wszystko się jednak zmieniło, kiedy Hilary została zaangażowana do szkolnego teatru i po raz pierwszy wystąpiła na deskach scenicznych. Wtedy zrozumiała, że aktorstwo jest celem jej życia. Mając 16 lat Swank rzuciła szkołę dla kariery aktorskiej. W jej dążeniach do zrobienia kariery aktorskiej wspierała ją matka. To wraz z nią wyjechała do Kalifornii. Obie kobiety na początku pobytu w Los Angeles mieszkały w samochodzie.\nPrzed kamerą zadebiutowała w produkcjach telewizyjnych, zagrała w takich serialach jak: \"Harry i Hendersonowie\", czy \"Evening Shade\" czy \"Growing Pains\". Hilary Swank karierę filmową w Hollywood rozpoczęła grając niewielką rolę w filmie \"Buffy postrach wampirów\" w 1992 r. W 1994 roku dostała główną rolę w \"Karate Kid 4: Mistrz i uczennica\", gdzie wcieliła się w rolę pierwszej uczennicy senseia granego przez Pata Moritę. Występowała w ósmym sezonie \"Beverly Hills 90210\", jednak zrezygnowała w trakcie sezonu, ponieważ otrzymała rolę w \"Nie czas na łzy\". Rola ta stała się przełomem w jej karierze. Rola przyniosła jej nominację do Złotego Globu oraz statuetkę Oscara.\nW 2003 roku, na jubileuszowej 75. ceremonii rozdania Oscarów pojawiła się na scenie w specjalnej, uroczystej prezentacji aktorów – wszystkich dotychczasowych laureatów Oscara.\nŻycie prywatne.Mężem Hilary Swank od 28 września 1997 r. do 1 listopada 2007 roku był aktor Chad Lowe, brat Roba Lowe’a (który również jest aktorem). W grudniu 2006 roku potwierdziła, że jej obecnym partnerem jest John Campisi – jej agent. Ich związek zakończył się w 2012. 18 sierpnia 2018 poślubiła przedsiębiorcę Philipa Schneidera.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78300", "fragment_id": "642252/0", "subtitle": "", "title": "Hilary Swank", "parentId": 78300.0, "start_index": 0.0, "document_id": "642252", "source": "wikipedia", "score": 0.12715600430965424}, "uuid": "c8b857e1-2469-4134-9749-676b0063e651"}, {"page_content": "Za wszelką cenę (ang. \"Make It or Break It\", 2009–2012) – amerykański serial dramatyczny opowiadający o życiu czterech nastoletnich gimnastyczek, starających się o sukces na Olimpiadzie. Miał swoją premierę 22 czerwca 2009 roku na kanale ABC Family, którą obejrzało 2,5 miliona widzów. 27 lipca 2009, po sukcesie serialu, został on wydłużony o kolejne 10 odcinków, które były emitowane od 4 stycznia 2010. Po zadowalających wynikach oglądalności, ABC Family zaczęło produkcję drugiego sezonu, który zadebiutował na ekranie 28 czerwca 2010. Od 13 lipca, serial jest emitowany we wtorki, tuż po serialu \"Słodkie kłamstewka\". Nowe odcinki drugiej serii miały swoją premierę 28 marca 2011. Drugi sezon zakończył się 23 maja 2011. 16 września 2011 stacja ABC Family zamówiła sezon trzeci, który pojawił się na antenie 26 marca 2012. Stacja zdecydowała się na zakończenie sezonu na 8 odcinku, który zostanie wyemitowany 14 maja[].\nZa wszelką cenę został stworzony przez Holly Sorensen, która razem z Paulem Stupinem, jest producentem wykonawczym serialu.\nOpis fabuły.\nSerial opowiada losy nastoletnich gimnastyczek, trenujących w jednym z najlepszych klubów – The Rocky Mountain Gymnastic Training Center, znanym również jako The Rock. Podczas gdy ich indywidualne umiejętności sprawiają, że cztery młode dziewczyny stają się kandydatkami na medalistki olimpijskie, muszą zmierzyć się z konfliktami i problemami, który mogą odciągnąć je od celu. Z pomocą trenera, Sashy Belova, gimnastyczki muszą pokonać dramat, aby osiągnąć sukces.\nW skład ekipy wchodzą między innymi Chelsea Hobbs jako nowa Emily Kmetko, Ayla Kell jako skupiona Payson Keeler, Josie Loren jako Kaylie Cruz oraz Cassie Scerbo jako jędzowata Lauren Tanner. Menadżerka The Rock, Summer Van Horn, jest grana przez Candace Cameron Bure. Rosa Blasi występuje jako matka Kaylie – Ronnie, gwiazda jednego sezonu lat osiemdziesiątych, natomiast Peri Gilpin wciela się w rolę rodzicielki Payson – Kim Keeler.\nObsada i bohaterowie.\nRole główne\nRole drugoplanowe\nOdcinki.Premiery w USA na kanale ABC Family:\nSezon 1\nSezon 2\nSezon 3 – styczeń 2012", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1761064", "fragment_id": "857782/0", "subtitle": "", "title": "Za wszelką cenę (serial telewizyjny)", "document_id": "857782", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1761064.0, "score": 0.15248984098434448}, "uuid": "c3a8d0f3-4940-432c-97c8-b4b287169d61"}, {"page_content": "Za wszelką cenę (The Contender) – program reality show, w którym szesnastu zawodowych pięściarzy trafia do obozu treningowego, aby zrealizować swoje marzenie i zostać mistrzem boksu. Ich zmagania obserwują znani eksperci: Sylvester Stallone oraz sześciokrotny bokserski mistrz świata – Sugar Ray Leonard, później Tony Danza. W każdym odcinku zawodnicy stawiają czoło niestandardowym wyzwaniom. Muszą dowieść swej sprawności fizycznej oraz pokonać w bezpośredniej walce w ringu rywala. W zmaganiach z przeciwnikami i własnymi ograniczeniami towarzyszą im ich rodziny. W finałowym odcinku dwaj najlepsi zawodnicy toczą walkę – w 1. edycji w Caesars Palace (Las Vegas) – o 1 000 000 dolarów.\n30 marca 2007 w Wielkiej Brytanii odbyły się specjalne zawody z uczestnikami reality show pod nazwą \"The Contender Challenge: UK vs. USA\". Emisja w telewizji odbywała się od 10 kwietnia do 17 kwietnia 2007 r. poprzez ESPN (w USA) i ITV4 (w Wielkiej Brytanii).\nW Polsce program emitował Polsat (w piątki o 21.35).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=388651", "fragment_id": "45037/0", "subtitle": "", "title": "Za wszelką cenę (reality show)", "parentId": 388651.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "45037", "score": 0.06392825394868851}, "uuid": "71885ddb-bde3-40da-b05f-682784945adc"}, {"page_content": "Lakeshore Entertainment Group, LLC – amerykańskie niezależne przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją i finansowiem filmów, dawniej zajmowało się międzynarodową sprzedażą i dystrybucją, ma swoją siedzibę w Beverly Hills, zostało założone w 1994 przez Toma Rosenberga i Teda Tannebauma.\nLakeshore wyprodukowało ponad 60 filmów, w tym nominowany do Oscara dramatyczny film sportowy Clinta Eastwooda, \"Za wszelką cenę\" (2004) z udziałem Eastwooda, Hilary Swank i Morgana Freemana. Sigurjón Sighvatsson był pierwszym prezesem Lakeshore i służył od jego powstania do 1998. Zastąpił go producent Gary Lucchesi.\nLakeshore posiada również niezależną wytwórnię płytową, znaną także jako oddział, Lakeshore Records. W 2013 Lakeshore uruchomiło oddział telewizyjny Lakeshore Television, a w 2015 uruchomiło studio cyfrowe Off the Dock, które jest skierowane do grupy demograficznej YouTube. Lakeshore ma także swój trzeci oddział, Lakeshore International.\nProdukcja filmowa.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4985627", "fragment_id": "298953/0", "subtitle": "", "title": "Lakeshore Entertainment", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4985627.0, "document_id": "298953", "score": 0.3451695144176483}, "uuid": "7277fb7e-9235-424c-8b0d-25a24f3ef88c"}, {"page_content": "Dopóki piłka w grze (ang. \"Trouble with the Curve\") – amerykański dramat filmowy o tematyce sportowej w reżyserii Roberta Lorenza.\nFabuła.\nFilm opowiada historię starego i schorowanego baseballowego łowcy talentów (Clint Eastwood), który przed odejściem na zasłużoną emeryturę postanawia wyruszyć w ostatnią podróż. Bohater ma jeden cel – znaleźć obiecujących graczy. W drodze towarzystwa dotrzymuje mu jego córka (Amy Adams).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2747512", "fragment_id": "1618643/0", "subtitle": "", "title": "Dopóki piłka w grze", "document_id": "1618643", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2747512.0, "score": 0.23467108607292175}, "uuid": "e416a0f7-4453-49e4-9fab-42770607aa8b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu w reżyserii Gusa Van Santa. Zobacz też: inne produkcje o tym tytule.\nZa wszelką cenę \"(ang. To Die For)\" – amerykańska czarna komedia z roku 1995 w reżyserii Gusa Van Santa. Film powstał na podstawie powieści Joyce Maynard.\nOpis fabuły.\nSuzanne Stone (Nicole Kidman) od dziecka marzyła o pracy w telewizji. Dostaje pracę w lokalnej telewizji jako prowadząca wieczornej prognozy pogody. Cała rodzina i świeżo poślubiony mąż Suzanne cieszą się z jej sukcesu. Jednak prowadzenie prognozy pogody nie wystarcza jej – pragnie zrobić własny program. Postanawia nakręcić dokument o problemach i życiu młodzieży ze szkoły średniej z miasteczka, w którym mieszka. Ma nadzieję, że dzięki temu programowi zrobi karierę w ogólnokrajowej telewizji. W czasie pracy poznaje Jimmy'ego, Russella i Lidii. Z Jimmym zaczyna łączyć ją coś więcej niż tylko praca. Mąż Suzanne próbuje ją zniechęcić do pracy w telewizji, pragnie on, by razem z nim zajęła się prowadzeniem rodzinnego interesu. Nie wie jednak, że jego żona jest bezwzględna i zdeterminowana i że nie cofnie się przed niczym, kiedy ktoś stanie jej na drodze. Pragnie bowiem zdobyć to czego chce, za wszelką cenę.\nNagrody i nominacje.\nZłote Globy 1995\nNagrody BAFTA 1995\nNagrody Saturn 1995\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=461890", "fragment_id": "1556162/0", "subtitle": "", "title": "Za wszelką cenę (film 1995)", "parentId": 461890.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1556162", "source": "wikipedia", "score": 0.1068667620420456}, "uuid": "dcf4020c-ce3e-4512-85dd-d0e88af1f90c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMildred Ella „Babe” Didrikson Zaharias (ur. 26 czerwca 1911 w Port Arthur, zm. 27 września 1956 w Galveston) – amerykańska wszechstronna sportsmenka.\nOsiągała sukcesy w lekkoatletyce, golfie, pływaniu, skokach do wody, łyżwiarstwie, koszykówce, tenisie, baseballu i bilardzie.\nByła osobą homoseksualną.\nOsiągnięcia.\nWśród fanów była znana pod przydomkiem „Babe”. Zaczęła karierę sportową w wieku szesnastu lat, kiedy została zawodowym graczem baseballa. W tym samym wieku zdobyła medale w pływaniu i pobiła rekordy lekkoatletyczne konkurencji, w których trenowała.\nPodczas igrzysk olimpijskich w 1932 roku w Los Angeles do zwycięstwa prowadziły Babe owacje publiczności z jej rodzinnego miasta. Zdobyła aż sześć medali, w takich dyscyplinach jak: bieg przez płotki, skok wzwyż i rzut oszczepem. Jednego dnia igrzysk olimpijskich w Los Angeles w ciągu zaledwie trzech godzin pobiła cztery rekordy świata.\nW latach czterdziestych XX wieku zaczęła dominować w jeszcze jednej dyscyplinie sportowej stając się najlepiej grającą w golfa kobietą świata. W 1947 roku wygrała siedemnaście kolejnych turniejów golfowych.\nŚmierć.\nBabe zachorowała na raka okrężnicy i w 1953 r. przeszła poważną operację. Jednakże już w następnym roku (1954) zdołała wygrać 5 najważniejszych tytułów w golfie. Choroba postępowała i Babe zmarła w wieku 45 lat.\nW 1983 r. Babe trafiła do galerii Sławnych Amerykańskich Sportowców.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=972344", "fragment_id": "1022247/0", "subtitle": "", "title": "Mildred Didrikson", "parentId": 972344.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1022247", "source": "wikipedia", "score": 0.09305794537067413}, "uuid": "ce00309e-d2d5-4250-af5a-6bd2040774f1"}, {"page_content": "Cassie Scerbo (ur. 30 marca 1990 roku w Long Island w stanie Nowy Jork) – amerykańska aktorka, piosenkarka i tancerka. Najbardziej znana jest z filmu Dziewczyny z drużyny 4 oraz serialu telewizyjnego Za wszelką cenę. Ma włoskie korzenie.\nKariera muzyczna.\nNa samym początku była jedną z członków grupy Slumber Party Girls (SPG). Była wybrana z tysiąca kandydatek. Ich pierwszy album \"Dance Revolution\" został wydany 3 października 2006 roku jednak nie osiągnął sukcesu. Zespół miał swój program telewizyjny \"KOL Secret Slumber Party\" na kanale CBS, który miał swoją premierę 16 września 2006. Po jakimś czasie został zdjęty z anteny. \nCassie zaczęła solową karierę w 2007 roku. Zaczęła nagrywać swój pierwszy album w Geffen Records. Krążek nie został wydany, jednak premiera przewidziana jest na 2010 rok. Jak dotąd wydała trzy single \"Betcha Don't Know\", \"Sugar and Spice\" oraz \"Top of the World\".\nKariera aktorska.\nW 2007 roku, Cassie zagrała pierwszą z jej głównych ról, w filmie \"Dziewczyny z drużyny 4\" u boku Ashley Benson oraz Michaela Copona. Film został wydany na DVD w grudniu 2007 roku.\nRok później, pojawiła się w filmie \"Soccer Mom\" u boku gwiazdy serialu \"Hannah Montana\" - Emily Osment. Film trafił na DVD we wrześniu 2008 roku.\nW czerwcu 2009 roku, miał premierę serial kanału ABC Family - \"Za wszelką cenę\", który został uznany za drugi, jeśli chodzi o powodzenie, hit tej stacji. Pierwszy sezon zakończono emitować w marcu 2010 roku. Drugi sezon miał swoją premierę 28 czerwca 2010. Od trzeciego odcinka, drugiej serii, serial zmienił dzień nadawania z poniedziałku na wtorek, tuż po nowych odcinkach serialu \"Słodkie kłamstewka\".\nW 2010 roku gościnnie pojawiła się w serialu \"Zakochana złośnica\" stacji ABC Family, wraz z przyjaciółką z serialu - Josie Loren, a kilka miesięcy później zagrała epizod w jednym z odcinków \"\" wraz z Chelsea Hobbs.\nFilmografia.\nFILMY\nSERIALEDyskografia.\nALBUMY\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995993", "fragment_id": "384794/0", "subtitle": "", "title": "Cassie Scerbo", "parentId": 1995993.0, "start_index": 0.0, "document_id": "384794", "source": "wikipedia", "score": 0.07285083830356598}, "uuid": "4a033c01-ee9f-4fd7-a7a1-7b63b4360fcc"}, {"page_content": "Ostatecznie na igrzyskach zdobyła w wioślarstwie brązowy medal. Wkrótce potem wykryto u niej zwyrodnienie uniemożliwiające uprawianie wioślarstwa, w związku z czym zaczęła trenować narciarstwo biegowe na przystosowanym dla niej sprzęcie. Jako pierwsza reprezentantka Stanów Zjednoczonych została mistrzem świata w biegach narciarskich, a następnie wywalczyła srebrny (bieg długodystansowy w stylu dowolnym) i brązowy (bieg średniodystansowy stylem klasycznym) medal na igrzyskach paraolimpijskich w Soczi w 2014 roku. Na letnich igrzyskach w Rio de Janeiro w 2016 r. zajęła czwarte miejsce w kolarstwie ręcznym, a w trakcie igrzysk w Pjongczangu w 2018 r. zdobyła srebrny medal w biathlonie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4238327", "fragment_id": "1489599/1", "subtitle": "", "title": "Oksana Masters", "document_id": "1489599", "start_index": 1390.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4238327.0, "score": 0.09736039489507675}, "uuid": "18618006-af6d-4ec1-ada7-cd70b56ea68e"}]}
{"id": "q_315", "question": "Jaki kierunek rozpoczął na uniwersytecie w Charkowie Józef Piłsudski?", "answer": [{"page_content": "W 1877 Józef, wraz z bratem Bronisławem, rozpoczął naukę w I Gimnazjum wileńskim, mieszczącym się w gmachu dawnego uniwersytetu. W gimnazjum bracia, razem z innymi uczniami, poddawani byli intensywnej rusyfikacji. Wiosną 1882 obaj bracia (wraz z innymi kolegami) założyli kółko samokształceniowe o nazwie \"Spójnia\", zajmujące się sprowadzaniem z Warszawy polskich książek.\nStudia w Charkowie.\n2 września 1884 zmarła ciężko chora od lat Maria Piłsudska. Rok później Józef zdał maturę (najlepsze oceny z historii – czwórka i geografii – piątka, najsłabsze – z języków, z wyjątkiem francuskiego). Jesienią 1885 rozpoczął studia medyczne na Cesarskim Uniwersytecie Charkowskim. Tam zaczął działalność konspiracyjną w niepodległościowych organizacjach studenckich, trafiając m.in. w szerokie kręgi osób kojarzonych z rewolucyjną organizacją rosyjską \"Narodnaja Wola\" (uczestniczył w kilku jej spotkaniach). 2 i 3 marca 1886 brał udział w studenckiej demonstracji z okazji 25. rocznicy uwłaszczenia, znajdując się potem wśród ponad 150 zatrzymanych przez policję carską. Po zaliczeniu pierwszego roku próbował przenieść się wiosną 1886 na Cesarski Uniwersytet w Dorpacie, jednak tam odmówiono mu przyjęcia dokumentów z powodu jego uprzedniej działalności opozycyjnej.\nAresztowanie i zesłanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617", "fragment_id": "173202/2", "subtitle": "", "title": "Józef Piłsudski", "parentId": 2617.0, "start_index": 3164.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173202", "score": 0.4942041337490082}, "uuid": "90b270ef-51c3-4c43-b25d-d62a360f4f0e"}, {"page_content": "Polacy (głównie z terenów dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego) od początku stanowili poważny odsetek studiującej tu młodzieży, zwłaszcza po likwidacji polskich Uniwersytetów w Wilnie i Warszawie. Ich liczba sięgała nawet 1/3 wszystkich studiujących. W latach 90. XIX w. studiowało w Charkowie 55 Polaków na uniwersytecie i jeszcze więcej bo 170 w Instytucie Technologicznym. Studenci polscy skupieni byli w specjalnie powołanej Korporacji Polskiej, której przewodził Aleksander Malinowski – założyciel miejscowej organizacji PPS. W Charkowie medycynę studiował także, bez powodzenia, Józef Piłsudski. Studia medyczne odbył na Wydziale Lekarskim UCh Bolesław Szarecki – w czasie II wojny Naczelny Chirurg II Korpusu Polskiego w randze generała. Matematykę na Uniwersytecie Charkowskim studiował jeden z najwybitniejszych polskich matematyków specjalistów od rachunku prawdopodobieństwa Jerzy Spława-Neyman. Doktorat na Uniwersytecie Charkowskim zrobił dr. Henryk Szczodrowski wybitny polski wenerolog w czasie II wojny światowej Szef Służby Zdrowia Polskich Sił zbrojnych we Francji w stopniu ppłk. WP.\nLokalne władze otwarte były także na polskich naukowców, których zatrudniano na Uniwersytecie. Wśród pracujących tu znaleźli się:\nPolskim bywalcom uniwersytetu Marian Karol Dubiecki poświęcił cały rozdział swojej książki Na kresach i za kresami.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1235830", "fragment_id": "1116010/1", "subtitle": "", "title": "Charkowski Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Karazina", "source": "wikipedia", "start_index": 1061.0, "parentId": 1235830.0, "document_id": "1116010", "score": 0.5784628987312317}, "uuid": "2d33bfcd-5691-43ce-b106-f63627c5994c"}, {"page_content": "3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty. Został odkomenderowany do kontynuowania studiów przerwanych w 1914, które ukończył w 1922 na Politechnice Lwowskiej uzyskując tytuł inżyniera chemii fizycznej. Podczas działalności w Związku Strzeleckim oraz służby w Legionach Polskich posługiwał się pseudonimem „Prot”, który 30 czerwca 1921 przyjął za swoje nazwisko (zgodę wyraził Naczelny Wódz Józef Piłsudski). Po studiach był pracownikiem naukowym, funkcjonując w charakterze starszego asystenta prof. Ignacego Mościckiego, wraz z którym pracował przy ponownym uruchomieniu fabryki azotowej w Królewskiej Hucie w połowie 1922. W 1923 był oficerem zawodowym 4 pułku piechoty Legionów w Kielcach. Z dniem 31 stycznia 1924 został przeniesiony w stan nieczynny na jeden rok, a z dniem 31 stycznia 1925 został przeniesiony do rezerwy.\nOd 1 lutego 1924 był zatrudniony w Fabryce Materiałów Wybuchowych „Lignoza” SA w Krywałdzie – na stanowisku inżyniera, a następnie zastępcy dyrektora spółki. W tym samym roku uzyskał tytuł naukowy doktora w dziedzinie chemii na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie pod kierunkiem prof. Stanisława Tołłoczki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3449887", "fragment_id": "951767/3", "subtitle": "", "title": "Jan Prot", "document_id": "951767", "start_index": 3614.0, "parentId": 3449887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18950654566287994}, "uuid": "979b2b16-675a-4459-8021-d1d4a1593c9a"}, {"page_content": "Naukę rozpoczął w Męskim Rosyjskim Gimnazjum Rządowym przy ul. Mikołajewskiej w Łodzi. W 1905 roku uczestniczył w strajku szkolnym oraz przystąpił do PET (w latach 1908–1910 był jej przywódcą w Łodzi), był również jednym z założycieli i przywódców „Zarzewia”. 2 kwietnia 1910, w związ­ku z ak­cję boj­ko­tu szko­ły ro­syjskiej, uczestniczył w zjeździe mło­dzie­ży gim­na­zjal­nej w War­sza­wie, gdzie zo­stał aresz­to­wa­ny przez Ochra­nę. Był wię­zio­ny przez po­nad 3 mie­sią­ce i 19 lipca wy­da­lo­no go z te­re­nu za­bo­ru ro­syj­skie­go. Wal­ce o pol­ską szko­łę po­świę­cił książ­kę \"Z dni gór­nych i chmur­nych. Wspo­mnie­nia\" (1929). Maturę zdał po powrocie w Gimnazjum Polskim w Łodzi – był jednym z sześciu uczniów, którzy w 1911 jako pierwsi zdali maturę w tym renomowanym liceum. Następnie studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie, gdzie należał do „Znicza”.\nW latach 1914–1916, jako legionista Józefa Piłsudskiego, brał udział w walce o niepodległość Polski – był jednym z tych, którzy 6 sierpnia 1914 pod wodzą Marszałka wyruszyli z krakowskich Oleandrów. 18 sierpnia został adiutantem I batalionu. 9 października został mianowany podporucznikiem. 1 listopada został wyznaczony na stanowisko zastępcy komendanta 3. kompanii, a następnie komendanta plutonu w 4. kompanii VI batalionu 7 pułku piechoty. 18 listopada został ciężko ranny w bitwie pod Krzywopłotami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2632131", "fragment_id": "1616434/1", "subtitle": "", "title": "Bolesław Fichna", "source": "wikipedia", "start_index": 762.0, "parentId": 2632131.0, "document_id": "1616434", "score": 0.06310871243476868}, "uuid": "1d30045e-9b57-4f25-95b1-8fa89e284002"}, {"page_content": "Zobacz też: Józef Piłsudski (ujednoznacznienie).\nJózef Wincenty Piotr Piłsudski herbu własnego (ur. 22 lutego 1833 w Rapszanach, zm.    w Petersburgu) – polski ziemianin, ojciec marsz. Józefa Piłsudskiego.\nJózef Wincenty Piotr Piłsudski herbu Kościesza odmiana Piłsudski urodził się 22 lutego 1833 w Rapszanach w powiecie wiłkomierskim jako syn Piotra Pawła Piłsudskiego i Teodory Urszuli Otylii z Butlerów. Został ochrzczony 24 lutego tego samego roku. Rodzicami chrzestnymi byli Wincenty Butler z żoną, Tadeusz Butler z żoną, Waleria Butler i Elżbieta Michałowska. Chodził do gimnazjum w Krożach i szkoły w Wiłkomierzu. Studiował agronomię w Instytucie Agronomicznym w Horyhorkach w obwodzie mohylewskim. Podczas powstania styczniowego był komisarzem rządu powstańczego na powiat kowieński. 22 kwietnia 1863 r. w Tenenianach w okręgu tauroskim ożenił się z Marią z Billewiczów h. Mogiła, która w posagu wniosła cztery majątki (ok. 12 000 ha), m.in. Adamowo i Zułów oraz kilkaset tysięcy rubli[]. W 1874 r. dwór i zabudowania należące do majątku w Zułowie całkowicie spłonęły i rodzina musiała przenieść się do Wilna. W związku z działalnością antycarską i aresztowaniem Bronisława Piłsudskiego (starszego brata Józefa Piłsudskiego), Piłsudscy musieli sprzedać cały swój majątek rodowy, by zapłacić i tym samym zamienić karę śmierci na 15 lat ciężkich prac i zsyłkę na wyspę Sachalin. \nJózef Wincenty i Maria mieli dwanaścioro dzieci:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1516465", "fragment_id": "202416/0", "subtitle": "", "title": "Józef Wincenty Piłsudski", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "202416", "parentId": 1516465.0, "score": 0.08638182282447815}, "uuid": "19c03ac4-7e0a-48b3-a16f-b03e8357d301"}, {"page_content": "Jan Piłsudski (ur. 15 stycznia 1876 w Wilnie, zm. 21 grudnia 1950 w Penley) – polski prawnik, społecznik, działacz państwowy II Rzeczypospolitej, wolnomularz. Brat Józefa Piłsudskiego.\nŻyciorys.\nUrodził się w rodzinie Józefa Wincentego i Marii z Billewiczów, był bratem Adama, Bronisława, Kazimierza i Józefa. Naukę pobierał w I Gimnazjum w Wilnie, a potem przeniósł się do Lipawy, gdzie uzyskał maturę. Studiował na Uniwersytecie Moskiewskim z którego został usunięty za udział w polskiej organizacji studenckiej. Studiował prawo na uniwersytecie w Kazaniu. W latach 1909–1915 główny buchalter Zarządu Miasta Wilna. W 1912/13 uczestniczył z prezydentem Michałem Węsławskim w pozyskaniu w Wielkiej Brytanii obligacyjnej pożyczki miejskiej na budowę wodociągów i kanalizacji w Wilnie. W 1918 członek Tymczasowej Komisji Rządzącej w Wilnie. W latach 1919–1920 urzędnik w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej w Warszawie. Od 1920 sędzia Sądu Okręgowego w Wilnie, następnie sędzia Sądu Apelacyjnego.\nCzłonek Zjednoczenia Państwowego na Kresach w 1922 roku. W 1922 poseł na Sejm Litwy Środkowej. W latach 1928–1931 poseł na Sejm z listy BBWR. W marcu 1930, po dymisji piątego rządu Kazimierza Bartla desygnowany na funkcję premiera, z której zrezygnował 29 marca, a na jego miejsce został wyznaczony Walery Sławek. W latach 1930–1931 wicemarszałek Sejmu. Od 27 maja 1931 do 6 września 1932 minister skarbu w rządzie Aleksandra Prystora, w latach 1932–1937 wiceprezes Banku Polskiego. Członek władz Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich, założyciel Unii Narodowo-Państwowej w 1922 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=860713", "fragment_id": "999732/0", "subtitle": "", "title": "Jan Piłsudski", "parentId": 860713.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "999732", "score": 0.09696242958307266}, "uuid": "448c7cc1-d38e-48b3-91fd-ed9cdd4a3275"}, {"page_content": "Józef Piłsudski jest postacią, której zasługi dla niepodległości Polski są powszechnie uznane, ale jednocześnie wiąże się z nim wiele kontrowersji. Najważniejsze kwestie to:\n27 lutego 1916 w Karasinie na Wołyniu, w obecności podpułkownika Kazimierza Sosnkowskiego i porucznika Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego, kapelan 1 pułku piechoty legionów, pijar ks. Henryk Ciepichałł przyjął od chorego na grypę Józefa Piłsudskiego akt wyrzeczenia się protestantyzmu i złożenia wyznania wiary rzymskokatolickiej.\nWedług niektórych autorów powrót Piłsudskiego do Kościoła katolickiego jest legendą, a różne przekazy opisujące, jak miałoby to wyglądać (w 1916 w Karasinie, w czasie bitwy warszawskiej lub w trakcie ślubu z drugą żoną) są niezgodne z obowiązującym wówczas prawem kanonicznym, zgodnie z którym ekskomunika odstępcy od wiary katolickiej była zastrzeżona Stolicy Apostolskiej. Nie mógł jej więc usunąć szeregowy duchowny.\nOrdery i odznaczenia.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pomniki Józefa Piłsudskiego\nMarszałek był posiadaczem znaczącej liczby orderów i odznaczeń. Niektóre z nich wymieniono poniżej:\nDoktoraty honoris causa.\nPoniżej wymieniono niektóre uczelnie, które przyznały marszałkowi doktorat honorowy. W nawiasach podano datę przyznania wyróżnienia.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kolumny/style.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nDziałalność polityczna Marszałka Józefa Piłsudskiego\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617", "fragment_id": "173202/70", "subtitle": "", "title": "Józef Piłsudski", "parentId": 2617.0, "start_index": 107804.0, "document_id": "173202", "source": "wikipedia", "score": 0.1182083934545517}, "uuid": "7ac5432f-a6ad-460e-8eb3-e46d3f714c3e"}, {"page_content": "We wrześniu 1939 brał udział w wojnie obronnej, po agresji sowieckiej na rozkaz przekroczył granicę z Rumunią, gdzie internowano go w Calafat. Po udanej ucieczce w styczniu 1940 dotarł do Francji, w czerwcu tegoż roku ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Skierowano go do bazy Polskich Sił Powietrznych w Blackpool. W 1941, po przejściu szkoleń w zakresie pilotażu, otrzymał stopień podporucznika. Następnie szkolił się w 18 Operational Training Unit na bombowcu Vickers Wellington. W kwietniu 1942 jego załogę przydzielono do 301 Dywizjonu Bombowego. W nocy z 5 na 6 maja 1942 odbył pierwszy lot bojowy jako drugi pilot (na Stuttgart). W nocy z 3 na 4 czerwca tegoż roku odbył natomiast pierwszy lot bojowy jako pierwszy pilot (na Dieppe). Loty bojowe (łącznie 33 w tym 5 przerwanych z przyczyn technicznych) wykonywał do listopada 1942 w ramach nalotów bombowych na Niemcy i Włochy.\nOtrzymał następnie urlop i skierowanie do Polskiej Szkoły Architektury przy University of Liverpool, studia ukończył w 1946. W 1948 zdemobilizowany w stopniu porucznika. W późniejszym czasie awansowany do stopnia pułkownika. Pozostał w Wielkiej Brytanii, gdzie pracował jako architekt. Był zatrudniony w różnych przedsiębiorstwach i administracji lokalnej, a także prowadził własną praktykę zawodową. W 1949 otrzymał obywatelstwo brytyjskie, w 1980 przeszedł na emeryturę.\nAktywny działacz organizacji polonijnych, w tym Stowarzyszenia Lotników Polskich i Związku Lwowskich Kadetów Marszałka Józefa Piłsudskiego. Od 1981 członek Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie, w latach 1983–1984 wiceprezes, a od 1984 prezes tej instytucji. Opublikował wspomnienia w książkach \"Wspomnienia wojenne\" (Warszawa 2003) i \"Moje pierwsze dziewięćdziesiąt lat: wspomnienia\" (Warszawa 2008).W 2017 otrzymał honorowe wyróżnienie „Błękitne Skrzydła” przyznane przez redakcję „Skrzydlatej Polski” oraz Zarząd Krajowej Rady Lotnictwa; odznaczenie wręczono w 2018 w POSK w Londynie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4025540", "fragment_id": "600452/1", "subtitle": "", "title": "Mieczysław Stachiewicz", "parentId": 4025540.0, "start_index": 1687.0, "document_id": "600452", "source": "wikipedia", "score": 0.051830071955919266}, "uuid": "93b97382-a978-4c2b-a2e9-1fdb38653f46"}, {"page_content": "W grudniu 1918 udał się razem ze Stanisławem Gutowskim w nieformalnej misji dyplomatycznej do Pragi, wraz listem Józefa Piłsudskiego do Tomáša Masaryka. Próby znalezienia pokojowego rozwiązania sporów granicznych z Czechosłowacją zakończyły się jednak niepowodzeniem. W II semestrze roku akademickiego 1918/1919 i pierwszym semestrze roku akademickiego 1919/1920 studiował na Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym czasie opublikował dwie broszury naukowe: \"Drożdże. Wyrób i zastosowanie\" oraz \"Technologia mydła w zarysie\". Ostatecznie dyplom inżyniera uzyskał w 1920 na Politechnice Lwowskiej. Z dniem 1 czerwca 1919 został wcielony do wojska w stopniu podporucznika piechoty, ale nie brał udziału w walkach. Od 1920 pracował jako chemik w przemyśle naftowym i gazowym, kolejno jako kierownik laboratorium i inżynier ruchu w gazowni w Krakowie (1920–1922), w rafineriach w Gliniku Mariampolskim i Jedliczu (1922–1924) oraz Dziedzicach (1924–1926). Od 1926 był wicedyrektorem Państwowej Fabryki Olejów Mineralnych Polmin w Drohobyczu. Równocześnie działał w Związku Legionistów Polskich i od 1928 był prezesem jego oddziału drohobyckiego. Został także wiceprezesem rady Powiatowej Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W 1931 przeprowadził się rodziną do Lwowa, tam pełnił funkcję wicedyrektora w centrali „Polminu”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3082931", "fragment_id": "138798/2", "subtitle": "", "title": "Damian Stanisław Wandycz", "source": "wikipedia", "start_index": 3044.0, "document_id": "138798", "parentId": 3082931.0, "score": 0.07182615250349045}, "uuid": "22b8dc66-35ff-4d2e-a712-d84285f7f97b"}, {"page_content": "Rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale z uwagi na napiętą sytuację na ziemiach polskich i konieczność dalszej służby, już w polskim mundurze, ukończył je z opóźnieniem, biorąc w latach 1918–1920 udział w walkach o Przemyśl, Lwów, Janów; przez pewien czas był referentem w Wydziale Organizacyjnym Szefostwa Sanitarnego Naczelnego Dowództwa, otrzymywał też kolejne awanse: w listopadzie 1919 na porucznika, w 1920 na kapitana. Po zakończeniu wojny z bolszewikami został odkomenderowany na studia w Uniwersytecie Jagiellońskim. W tym czasie pozostawał oficerem nadetatowym 5 Batalionu Sanitarnego w Krakowie. Dyplom lekarza uzyskał w Krakowie w kwietniu 1925.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1306214", "fragment_id": "1135459/1", "subtitle": "", "title": "Stanisław Konopka", "source": "wikipedia", "start_index": 1699.0, "parentId": 1306214.0, "document_id": "1135459", "score": 0.08051103353500366}, "uuid": "37b15347-bf1c-4adc-9c03-5061fb885767"}]}
{"id": "q_316", "question": "Kto jest autorem komedii „Skąpiec”?", "answer": [{"page_content": "Skąpiec (fr. \"L'Avare\") – prozatorska komedia Moliera, wystawiona na deskach teatru po raz pierwszy 9 września 1668 roku. W roli głównego bohatera, Harpagona wystąpił sam autor.\nW tym samym czasie Molier wystawił także inną sztukę – \"Amfitrion\". Oba utwory były swobodnymi nawiązaniami do komedii Plauta: \"Amfitrion\" i \"Aulularia\" (\"Skarb\").\nSztuka zyskała uznanie w kręgach literackich. Cenił ją przede wszystkim Boileau, krytyk cieszący się w tamtym czasie autorytetem. Przez publiczność \"Skąpiec\" początkowo nie był doceniany – sztukę wystawiono siedemdziesiąt siedem razy; dopiero po dłuższej przerwie została włączona w stały repertuar Comédie-Française.\nW 1671 roku pojawił się pierwszy przekład komedii na język obcy – było to tłumaczenie Thomasa Shadwella na język angielski pod tytułem \"The Miser\". W języku polskim \"Skąpiec\" ukazał się po raz pierwszy w anonimowym przekładzie pt. \"Łakomiec\" w 1759 roku. W późniejszym czasie sztukę tłumaczyli także: Franciszek Kowalski (w 1822 roku), Ludwik Osiński, Antoni Hoffman, Bonawentura Kudlicz, Józef Narzymski, W. Wolski, Tadeusz Boy-Żeleński oraz Bohdan Korzeniewski (1976 rok).\nW 1980 zekranizowano komedię pod tym samym tytułem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1613619", "fragment_id": "662675/0", "subtitle": "", "title": "Skąpiec", "document_id": "662675", "start_index": 0.0, "parentId": 1613619.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "59dcd1b7-fceb-4eee-bbf7-2a25b70790d9"}, {"page_content": "Skąpiec – francuska komedia kostiumowa z 1980 w reżyserii Jeana Giraulta oraz Louisa de Funésa, który w filmie zagrał również główną rolę. Oparta na sztuce Moliera pod tym samym tytułem.\nFilm jest oparty na komedii Moliera \"Skąpiec\" (\"L'Avare ou l'École du mensonge\"), wystawionej w 1668 na dworze Ludwika XIV. Ekranizacja sztuki Moliera poruszyła francuską krytykę, która zarzucała filmowi zbyt dalekie odejście od oryginału. \nFabuła.\nAkcja filmu rozgrywa się w XVII- wiecznej Francji. Bogaty i chciwy Harpagon (Louis de Funès) jest chorobliwie skąpym człowiekiem. Liczy każdy grosz i żałuje pieniędzy nie tylko na kościelną tacę, ale także na wychowanie własnych dzieci, córki Elizy i syna Kleanta. Oszczędności całego życia, zakopane w domowym ogrodzie, przed szabrownikami strzegą metalowe sidła i on sam z lunetą w ręku.\nPewnego dnia w domu mieszczucha zjawia się podróżnik Walery, który zakochuje się w jego córce. Również syna dosięga strzała amora, gdyż urzeka go Marianna, biedna dziewczyna mieszkająca ze schorowaną matką. Dzieci, by nie sprowadzić na siebie gniewu ojca, muszą trzymać swą miłość w tajemnicy.\nTymczasem Harpagon nie przejmując się ich zdaniem, postanawia pomnożyć swój majątek dzięki bogatemu ożenkowi i intratnym mariażom swoich dzieci. Córkę postanawia wydać za mąż za bogatego, acz starego pana Anzelma, który jest gotów poślubić ją bez posagu. Sam 60-letni starzec postanawia związać się z Marianną, w której kocha się syn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=772171", "fragment_id": "838591/0", "subtitle": "", "title": "Skąpiec (film)", "parentId": 772171.0, "start_index": 0.0, "document_id": "838591", "source": "wikipedia", "score": 0.5925586819648743}, "uuid": "c33453b9-4bb1-4b01-8afb-53037f44aa64"}, {"page_content": "2 lutego 1980 – podczas uroczystości w sali koncertowej paryskiego Salle Pleyel oraz w uznaniu za całokształt twórczości – został nagrodzony honorowym Cezarem. Statuetkę wręczył mu amerykański komik Jerry Lewis. 5 marca na ekrany kin wszedł film kostiumowy \"Skąpiec\", oparty na komedii autorstwa Molière’a z 1668. Prócz głównej roli został współscenarzystą i zadebiutował jako współreżyser (wraz z Giraultem). Wcielił się w chorobliwie skąpego Harpagona, słynącego ze swojej niechęci do dzielenia się z biednymi i kościołem. Aby pomnożyć swój majątek, planuje śluby swoich dzieci z majętnymi małżonkami. Film spotkał się z mieszanymi opiniami, chociaż sam de Funès podkreślał, że zrealizował go wedle własnej interpretacji.\nW 1981 jeden z synów polecił mu przeczytanie książki autorstwa René Falleta \"La Soupe aux choux\" (1980), która – według niego – miała „potencjał na dobry film”. Ekranizacja obrazu w reżyserii Giraulta zadebiutowała 2 grudnia. \"Kapuśniaczek\" spotkał się z przychylnym przyjęciem, gromadząc na projekcjach ponad trzy miliony Francuzów. W obsadzie znaleźli się Claude Gensac, Jacques Villeret i Jean Carmet.\n6 października 1982 odbyła się premiera szóstej części przygód sierżanta Cruchota – \"Żandarm i policjantki\" (reż. Jean Girault). Fabuła obrazu przedstawiała losy czterech młodych policjantek, które przybywają do Saint-Tropez w celu odbycia stażu pod opieką grupy żandarmów. De Funès każdego dnia starannie pracował nad swoimi kwestiami. W trakcie realizacji zmarł Girault, co było dla niego smutnym i przygnębiającym przeżyciem. Film uplasował się na piętnastym miejscu w zestawieniu francuskiego box office’u (stanowiło to najgorszy wynik ze wszystkich części). Według Stéphane’a Bonnotte’a ostatnie notowania produkcji aktora były na tyle przeciętne, że de Funès zaczął być „cieniem samego siebie” dla ówczesnej młodzieży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47118", "fragment_id": "648843/21", "subtitle": "", "title": "Louis de Funès", "parentId": 47118.0, "start_index": 29281.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648843", "score": 0.10202684998512268}, "uuid": "4a2e4f75-0445-48f5-80f3-93270b38ad4c"}, {"page_content": "Molière (pisownia spolszczona: Molier), właśc. Jean Baptiste Poquelin (ur. 15 stycznia 1622 w Paryżu, zm. 17 lutego 1673 tamże) – francuski komediopisarz.\nŻyciorys.\nPochodził z rodziny mieszczańskiej, ukończył studia prawnicze, jednak pracy w zawodzie nie podjął. W 1643 r. założył w Paryżu wspólnie z Madeleine Béjart Illustre Théâtre, wędrowną trupę, która wystawiała zapomniane farsy średniowieczne oraz włoskie commedia dell’arte. Gdy zespół zbankrutował, Molière został uwięziony za długi. Po wyjściu na wolność kontynuował życie wędrownego aktora do 1658 r., kiedy jego trupa wróciła do Paryża. W 1659 roku wystawił tam swoją komedię \"Pocieszne wykwintnisie\", która odniosła sukces, wzbudzając przychylność króla Ludwika XIV.\nMolière wierzył w skuteczność nauczania ze sceny. Komedie jego odznaczają się różnorodnością i walorami artystycznymi. Uprawiał tzw. wielką komedię, widowiska farsowe, komedię heroiczną i komediobalet. Połączył w nich tradycję rodzimej farsy ludowej z elementami włoskiej commedia dell’arte i klasycznej sztuki komicznej (Arystofanes i Plaut). Prezentując galerię wiecznych typów ludzkich, dawał zarazem satyryczny obraz francuskiej obyczajowości XVII w. – ośmieszał salonową przesadę (\"Pocieszne wykwintnisie\"), niezrozumienie życia rodzinnego (\"Szkoła mężów\", wyst. 1661, \"Szkoła żon\", wyst. 1662), hipokryzję i zakłamanie dewotów (\"Świętoszek\", wyst. 1664), wielkopańską pozę arystokratów (\"Don Juan\", wyst. 1665), okrutną pogardę światowców wobec uczciwych i prostolinijnych (\"Mizantrop\", wyst. 1666), manię gromadzenia bezużytecznych bogactw (\"Skąpiec\", wyst. 1668).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46172", "fragment_id": "639189/0", "subtitle": "", "title": "Molière", "document_id": "639189", "start_index": 0.0, "parentId": 46172.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09773555397987366}, "uuid": "abeb1e98-3b50-4a4e-a3a8-819ec42afa86"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy publicysty. Zobacz też: Jan Niecisław Baudouin de Courtenay (językoznawca).\nJan Baudouin de Courtenay (ur. 1735, zm. 2 marca 1822 w Warszawie) – publicysta i tłumacz z czasów Sejmu Czteroletniego, lekarz, konsyliarz dworu królewskiego. \nŻyciorys.\nSyn Stanisława Baudouin de Courtenay i Karoliny Anieli Oertel (ok. 1790, zm. 19 grudnia 1850). Był związany z warszawskim Teatrem Narodowym, dla którego przetłumaczył komedie Moliera: \"Świętoszka\", \"Skąpca\" i \"Mieszczanina szlachcicem\". W 1778 teatr wystawił sztukę jego autorstwa – komedię w jednym akcie \"Kolędę\", a w 1782 \"Burmistrza poznańskiego\". \nBaudouin de Courtenay był znany przede wszystkim jako radykalny publicysta i przedstawiciel bogatego mieszczaństwa. Wydał anonimowo rozprawy \"Uwagi ogólne nad stanem rolniczym i miejskim\" (1789) oraz \"Bezstronne uwagi nad mową Jacka Jezierskiego\", zaliczane do najznakomitszych występów publicystycznych tego okresu.\nW połowie lat 80. Baudouin de Courtenay zainteresował się modnym wówczas mesmeryzmem. W 1787 r. spędził osiem miesięcy w Paryżu, obserwując paramedyczne eksperymenty Franza Antona Mesmera. Po powrocie do kraju stał się gorącym propagatorem tych praktyk (które już wówczas były przez większość przedstawicieli medycyny uznawane za nieskuteczne), które opisał w pracy \"Rzut oka na mesmeryzm, czyli system wzajemnych wpływów i skutków objaśniający teorię i praktykę magnetyzmu zwierzęcego\" (Warszawa 1820). Zmarł w 1822 roku, co zostało odnotowane w nekrologu Kuriera Warszawskiego.\nJego bratankiem, synem Aleksandra Baudouin de Courtenay (seniora), był lingwista Jan Niecisław Baudouin de Courtenay.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1616351", "fragment_id": "696450/0", "subtitle": "", "title": "Jan Baudouin de Courtenay (publicysta)", "parentId": 1616351.0, "start_index": 1.0, "document_id": "696450", "source": "wikipedia", "score": 0.03911018371582031}, "uuid": "55564d31-d1bb-407b-b784-267dc4f94925"}, {"page_content": "Pan Geldhab. Komedia w trzech aktach, wierszem – trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w 1818. Prapremiera odbyła się w Warszawie 7 października 1821.\nOpis.\nFragmenty sztuki wydrukowane zostały w 1823 w warszawskim czasopiśmie „Kurier dla Płci Pięknej” (nr 23). Cała sztuka po raz pierwszy została opublikowana w 1826 w tomie I zbiorowego wydania dzieł Fredry (s. 5–84). Odpis pierwotnego brulionu sztuki, z zanotowaną przez autora na okładce datą powstania sztuki 1818, przechowywany jest w Ossolineum. Na podstawie tego egzemplarza sporządzony został obcą ręką odpis na czysto, uwzględniający poprawki autora, znajdujący się w zbiorach PAN. We Lwowie zaś znajdowała się kopia utworu z 1823 z odręcznymi poprawkami autora, sporządzona dla cenzury lwowskiej w związku z planowanym zbiorowym wydaniem komedii.\nGłówny bohater.\nNazwisko tytułowego bohatera jest nazwiskiem znaczącym i oznacza tego który ma pieniądze (niem. \"Geld\" - pieniądze i \"haben\" - mieć). Pan Geldhab łączy w sobie pychę i skąpstwo. W krótkim czasie dorobił się majątku na dostawach dla wojska. Lubi chełpić się swoim majątkiem i pozycją, a jednocześnie brak mu manier odpowiednich dla środowiska, do którego aspiruje. Do tego żal mu rozstawać się z pieniędzmi, co rodzi wiele komicznych sytuacji, np. pan Geldhab każe scedzić resztki wina do jednej butelki tuż po tym, jak przechwalał się luksusem i przepychem w swym domu. Podobne cechy charakteru prezentowali bohaterowie komedii Moliera (\"Skąpiec\" oraz \"Mieszczanin szlachcicem\"), a w literaturze polskiej - Pysznoskąpski, bohater komedii Adama Kazimierza Czartoryskiego pt. \"Mniejszy koncept jak przysługa\" (1777). \nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5495064", "fragment_id": "348040/0", "subtitle": "", "title": "Pan Geldhab", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "348040", "parentId": 5495064.0, "score": 0.30365580320358276}, "uuid": "7a55ffcd-2a9a-4045-94ed-eaf2a82db563"}, {"page_content": "Ze względu na dziedziczne w rodzinie Držiców beneficja obrał karierę duchowną, ale święcenia kapłańskie przyjął dopiero po 40. roku życia. Wiecznie w długach, imał się najróżnorodniejszych zajęć. Był m.in. tłumaczem, pokojowcem, muzykiem, pisarzem w urzędzie solnym. Gnany ciekawością świata oraz nadzieją na dodatkowe źródła utrzymania przemierzył Włochy, odwiedził Austrię i Turcję. Pod koniec życia usiłował daremnie skłonić Kuźmę Medyceusza, by pomógł mu dokonać przewrotu polityczno-społecznego w Dubrowniku. Poezję liryczną uprawiał marginesowo. Sławę literacką zawdzięcza Držić przede wszystkim utworom dramatycznym: komediom, sielankom dramatycznym, które zajmują trwałe miejsce w dziejach teatru europejskiego.\nDzieła.\nDo jego najbardziej znanych utworów należą komedie: \"Dundo Maroje\" (wystawiana również w Polsce), \"Skup\"(Skąpiec) oraz \"Plakir i vila\" (Plakir i rusałka) uważana za prekursorską w stosunku do Szekspirowskiego \"Snu nocy letniej\". Twórca sielanek (\"Tirena\", \"Grižula\", \"Džuho Kerpeta\"), farsy \"Novela od Stanca\", komedii (\"Pomet\", \"Dundo Maroje\", \"Tripče de Utolče\", \"Pjerin\" \"Arkulin\"), tragedii \"Hekuba\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1437014", "fragment_id": "234992/2", "subtitle": "", "title": "Marin Držić", "source": "wikipedia", "start_index": 2046.0, "document_id": "234992", "parentId": 1437014.0, "score": 0.146092489361763}, "uuid": "f31b2755-8009-43c0-b9ff-144ab9f28274"}, {"page_content": "Florian Stetter (ur. 2 sierpnia 1977 w Monachium) – niemiecki aktor filmowy, teatralny i telewizyjny.\nŻyciorys.\nUrodził się w Monachium, gdzie studiował aktorstwo w Münchner Otto-Falckenberg-Schauspielschule. W 2002 roku występował na scenie Volkstheater w Monachium w tragedii Shakespeare’a \"Tytus Andronikus\" i sztuce Ibsena \"Mały Eyolf\" (\"Klein Eyolf\"). Na Festiwalu w Salzburgu grał Mammona w sztuce Hugo von Hofmannsthala \"Jedermann\" (2002/03), a na deskach Schauspielhaus w Zurychu wystąpił w komedii Moliera \"Skąpiec\" (2005). W sezonie 2006/2007 był członkiem zespołu artystycznego Maxim Gorki Theater w Berlinie.\nJego pierwszym występem przed kamerami był udział w telewizyjnym filmie ZDF \"Riekes Liebe\" (1999). Za swój debiut fabularny jako David w melodramacie \"L’Amour, l'argent, l’amour\" (2000) otrzymał nagrodę Max Ophüls jako najlepszy młody aktor w 2001 roku. W licznych produkcjach filmowych i telewizyjnych, jego role były wyraziste. W serialu ZDF \"Komisarz Lucas\" (\"Kommissarin Lucas\", 2009-2011) wystąpił w roli Leandera Blohma, asystenta tytułowego bohatera.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3534504", "fragment_id": "930283/0", "subtitle": "", "title": "Florian Stetter", "parentId": 3534504.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "930283", "score": 0.06080486625432968}, "uuid": "63106f4c-e1d4-4171-85ea-b0a55ae49bce"}, {"page_content": "We współczesnych filmowych reinterpretacjach dramatów scenicznych częstym źródłem inspiracji są różnorodnie interpretowane sztuki antyczne ze starożytnej Grecji. Jean-Marie Straub i Danièle Huillet w 1991 nakręcili \"Antygonę\" na podstawie tragedii Sofoklesa, gdzie materiał wyjściowy został potraktowany dosłownie, a beznamiętna, deklaratywna gra aktorów wywołuje Brechtowski efekt obcości. Inna twórcza adaptacja dzieła Sofoklesa, \"Król Edyp\" (1967) Pasoliniego, wykorzystuje rekwizyty z różnych kultur z całego świata, co podkreśla uniwersalność mitu sportretowanego w tragedii. Adaptacjom podlegają również komedie sceniczne. Do ich przykładów można zaliczyć Molierowskiego \"Skąpca\" w interpretacji Jeana Giraulta i Louisa de Funèsa (1980), gdzie ten ostatni – znany z ról porywczych awanturników – wcielił się w odpowiadającą jego temperamentowi aktorskiemu postać Harpagona.\nAdaptacje dzieł muzycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500988", "fragment_id": "1559038/8", "subtitle": "", "title": "Adaptacja filmowa", "document_id": "1559038", "start_index": 12292.0, "parentId": 500988.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11110333353281021}, "uuid": "253a6672-073b-4e4a-8465-f228ee61b261"}, {"page_content": "Ebenezer Scrooge nie jest do końca zmyśloną postacią. W Edynburgu żył kupiec o nazwisku Ebenezer Lennox Scroggie (1792–1836), zajmował się handlem kukurydzą i winem. Wygrał kontrakt na wyżywienie dla króla Jerzego IV Hanowerskiego, kiedy ten wizytował Szkocję. W przeciwieństwie do literackiego Scrooge’a słynął z rubaszności i zuchwałości. Dickens nigdy go nie poznał, ale natknął się na jego grób spacerując po edynburskim cmentarzu. Grób Ebenezera Scroggie na tyle go zainteresował że zanotował sobie jego nazwisko. Na nagrobku widniał prawdopodobnie napis „meal man” (człowiek zajmujący się jedzeniem), ale autor mógł odczytać epitafium jako „mean man” (skąpiec), ponieważ umieścił w swoim notesie następujące spostrzeżenie: \"„Być zapamiętanym na wieczność jedynie za to, że było się skąpcem, zdaje się być najdobitniejszym świadectwem zmarnowanego życia”\".\nNa postać Scrooge’a składa się jeszcze jeden pierwowzór. Był nim John Elwes (1714–1789), ekscentryczny poseł z Berkshire, który słynął z ekstremalnej oszczędności, podobnie jak jego rodzina. Pomimo ogromnego majątku, często był brany za żebraka. Nie kupował nowych ubrań, nie ogrzewał mieszkania i chodził spać o zmroku, żeby nie marnować świec. Inaczej niż bohater Dickensa człowiek ten był dobroduszny i troszczył się o potrzebujących, a jego skąpstwo nie brało się z pogardy do innych, lecz z samozaparcia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=751859", "fragment_id": "837004/1", "subtitle": "", "title": "Ebenezer Scrooge", "parentId": 751859.0, "start_index": 1614.0, "document_id": "837004", "source": "wikipedia", "score": 0.06851870566606522}, "uuid": "78150926-014a-4950-9ad4-a9fbde49bb96"}]}
{"id": "q_317", "question": "Czy oceany tworzą jedną całość, czy nie sąsiadują ze sobą?", "answer": [{"page_content": "System oceaniczny, układ oceaniczny – system obejmujący ocean wraz ze wszystkimi łączącymi się z nim mniejszymi obszarami wodnymi, a więc morzami (zarówno przybrzeżnymi, jak i śródlądowymi), cieśninami, zatokami, zalewami i kanałami, które są oddzielone od wód oceanicznych przez całe archipelagi, pojedyncze wyspy bądź półwyspy. Systemy oceaniczne zebrane razem tworzą Ocean Światowy bądź Wszechocean. \nPrzykład budowy systemu oceanicznego: Morze Azowskie - Cieśnina Kerczeńska - Morze Czarne - Cieśnina Bosfor - Morze Marmara - Cieśnina Dardanele - Morze Egejskie - Morze Śródziemne - Cieśnina Gibraltarska - Ocean Atlantycki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3569065", "fragment_id": "959514/0", "subtitle": "", "title": "System oceaniczny", "document_id": "959514", "start_index": 0.0, "parentId": 3569065.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42496031522750854}, "uuid": "0ad381e7-c7ea-4556-bd55-96f97e7f402d"}, {"page_content": "Wyróżnia się też trzy, cztery lub pięć oceanów. W systemie pięciu oceanów, w kolejności od największej do najmniejszej powierzchni wymienia się: Ocean Spokojny, Ocean Atlantycki, Ocean Indyjski, Ocean Południowy i Ocean Arktyczny. Ogólne określenie całości tych wód morskich to wszechocean.\nPołożenie poszczególnych punktów na Ziemi określane jest na podstawie współrzędnych geograficznych. Umiejscowienie lokalizacji w pionie określa szerokość geograficzna, a w poziomie – długość geograficzna. Punkty o tej samej szerokości leżą na tym samym równoleżniku, a punkty o tej samej długości dzielą wspólny południk. Najdłuższym równoleżnikiem jest równik.\nBiegun geograficzny jest miejscem przecięcia się osi obrotu Ziemi z jej powierzchnią. Biegun północny znajduje się na Oceanie Arktycznym, a południowy na Antarktydzie. Ze względu na niewielkie nachylenie osi ziemskiej do osi obiegu wokół Słońca, promienie słoneczne padają na bieguny pod niewielkim kątem, co uniemożliwia ich znaczne ogrzanie. Nawet w czasie dni polarnych, mimo wydłużonej ekspozycji na promieniowanie Słońca, temperatura nie podnosi się znacząco z uwagi na wysoki współczynnik odbicia promieni słonecznych od lodu i śniegu. Pierwszym człowiekiem, który dotarł do bieguna północnego był Robert Edwin Peary, zdobywcą bieguna południowego był Roald Amundsen.\nGeografia społeczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/11", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "document_id": "175518", "start_index": 17391.0, "source": "wikipedia", "parentId": 7075.0, "score": 0.3235756456851959}, "uuid": "d47ba56b-d59a-445e-b5fe-58d1b85d72c6"}, {"page_content": "Ocean znajduje się pomiędzy: Europą i Afryką a Ameryką Północną i Ameryką Południową oraz Antarktydą (formalnie na południe od równoleżnika 60°S rozciąga się już Ocean Południowy). Ocean ten połączony jest z Pacyfikiem poprzez Ocean Arktyczny na północy oraz Cieśninę Drake’a na południu. Sztucznym połączeniem obu zbiorników jest Kanał Panamski. Na wschodzie linią oddzielającą Oceany: Atlantycki i Indyjski jest południk 20°E.\nAtlantyk wraz z przyległymi morzami zajmuje powierzchnię ok.  km², a bez nich  km². Przybliżona objętość wynosi  km³ (z morzami) i  km³ (bez mórz). Średnia głębokość: 3339 m; największa – Rów Portorykański – 8605 m. Długość linii brzegowej:  km (najbardziej urozmaicona w części północnej). Rozciągłość równoleżnikowa w największym przewężeniu między wybrzeżami Ameryki Południowej i Afryki wynosi 2800 km, a  km licząc od zachodnich krańców Zatoki Meksykańskiej do wschodniego brzegu Morza Czarnego.\nNajwiększe rzeki uchodzące do Oceanu Atlantyckiego to: Amazonka, Kongo, Missisipi-Missouri.\nMorza układu oceanicznego – Ocean Atlantycki:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nUkształtowanie dna.\nNiemal wszystkie krawędzie bloków kontynentalnych ograniczające baseny Oceanu Atlantyckiego są pasywne; rowy oceaniczne, typowe dla aktywnych krawędzi kontynentów występują tylko w sąsiedztwie dwóch łuków wyspowych, są to Rów Sandwichu Południowego i Rów Portorykański (prócz tego na dnie Morza Karaibskiego jest Rów Kajmański, a w Morzu Śródziemnym Rów Helleński).\nGrzbiet Śródatlantycki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4328", "fragment_id": "177082/1", "subtitle": "", "title": "Ocean Atlantycki", "document_id": "177082", "start_index": 1262.0, "parentId": 4328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3884178698062897}, "uuid": "e23b41e8-45e9-47f3-a787-7a2da83e8556"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obszaru słonej wody. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nOcean (łac. \"Oceanus\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ὠκεανός&lt;/&gt; \"Okeanos\" – u starożytnych Greków i Rzymian mityczna rzeka oblewająca cały świat, także nazwa jej boga) – wielka część hydrosfery ziemskiej, stanowiąca rozległy obszar słonej wody. Wody słone pokrywają w sumie blisko 3/4 (70,8%) Ziemi. Powierzchnia oceanów wynosi ok. 361 mln km², a ich łączna objętość ok. 1,3×1018 m³.\nKlasyfikacja oceanów.\nDo 2000 roku większość wcześniejszych klasyfikacji wyróżniała trzy oceany: Spokojny, Atlantycki i Indyjski, inne klasyfikacje również jeden ocean lub cztery. Aktualna klasyfikacja Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, przyjęta także przez polską Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP, wyróżnia pięć oceanów:\nUkłady oceaniczne.\nW skład oceanów (układów oceanicznych) wchodzą także mniejsze obszary wodne, jak: morza, zatoki, kanały, zalewy i cieśniny, które od pełnych wód oceanicznych mogą być oddzielone półwyspami, wyspami bądź archipelagami. Wszystkie te zasoby wodne Ziemi określa się łącznie mianem wszechoceanu.\n \"Zobacz więcej w artykule Morze, w sekcji Podział według układów oceanicznych.\"\n \"Osobny artykuł: Granice oceanów.\"\nUkształtowanie dna oceanicznego.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n \"Osobny artykuł: Dno oceaniczne.\"\nDo głównych form ukształtowania dna oceanicznego zalicza się między innymi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8721", "fragment_id": "167706/0", "subtitle": "", "title": "Ocean", "parentId": 8721.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167706", "score": 0.5}, "uuid": "c3b5d989-ef4c-489b-b985-d51e6f1e91aa"}, {"page_content": "Obszary szelfu i stoku kontynentalnego są zbudowane ze skorupy kontynentalnej i przez geologów zaliczane są do kontynentów. Obszary basenów oceanicznych, rowów oceanicznych i grzbietów śródoceanicznych mają skorupę typu oceanicznego i tworzą właściwy wszechocean. Formą pośrednią są tzw. mikrokontynenty – obszary położone na dnie oceanu, całkowicie lub prawie całkowicie przykryte wodą, a zbudowane ze skorupy kontynentalnej lub mieszanej.\nPowstanie oceanów.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nOd czasu odkrycia w latach 50. XX w. zjawiska ekspansji dna oceanicznego, czyli powstawania zupełnie nowej skorupy ziemskiej w strefach grzbietów śródoceanicznych, oraz w wyniku badań wieku osadów oceanicznych i samej skorupy, rozwinęło się kilka teorii geotektonicznych, spośród których powszechnie dziś akceptowana jest teoria tektoniki płyt.\nWedług tektoniki płyt skorupa ziemska powstaje w przybliżeniu w takim samym tempie, w jakim jest niszczona w strefach subdukcji, a łączna objętość oceanów nie ulega zmianie (nie licząc rozrostu i topnienia lodowców). Jedne oceany mogą powiększać się tylko kosztem innych; w historii Ziemi istniały zbiorniki oceaniczne, które zamknęły się na skutek ruchu kontynentów (paleooceany), a ich osady wypiętrzyły się tworząc łańcuchy górskie (m.in. Himalaje). Dzisiejsze oceany Atlantycki, Arktyczny i Indyjski są geologicznie młodymi oceanami, które powstały w erze mezozoicznej i rozrastają się obecnie kosztem Pacyfiku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8721", "fragment_id": "167706/1", "subtitle": "", "title": "Ocean", "document_id": "167706", "start_index": 1461.0, "parentId": 8721.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21847252547740936}, "uuid": "dd0084a6-d9c4-4db0-8fb8-27338f1fcb78"}, {"page_content": "Wszechocean (Ocean światowy) – ogólne określenie całości wód morskich na powierzchni Ziemi, tj. oceanów i wchodzących w ich skład mórz; główna część hydrosfery.\n \"Osobny artykuł: Granice oceanów.\"\nObszar.\nWszechocean pokrywa ok. 70,8% całości powierzchni kuli ziemskiej (361,31 mln km²). Jego objętość wynosi w przybliżeniu 1370 mln km³, a średnia głębokość 3729 m. Wszechocean zawiera 97% wody, która występuje na Ziemi. Dzieli się go obecnie na pięć oceanów:\nZnaczenie w paleogeografii.\nW historii geologicznej Ziemi zdarzały się okresy, kiedy na jej powierzchni istniał tylko jeden zbiornik oceaniczny, otaczający pojedynczy superkontynent. Taki paleoocean bywa również określany mianem Wszechoceanu. Znanymi przykładami są Panthalassa, której wody oblewały Pangeę i dawniejsza Mirowia, otaczająca Rodinię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162220", "fragment_id": "26676/0", "subtitle": "", "title": "Wszechocean", "parentId": 162220.0, "start_index": 0.0, "document_id": "26676", "source": "wikipedia", "score": 0.13887947797775269}, "uuid": "21e37133-0254-468a-b2ae-66105e2a86f7"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Pacyfik”. Zobacz też: inne znaczenia.\n Na tę stronę wskazuje „Południowy Pacyfik”. Zobacz też: inne znaczenia.\nOcean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, zbiornik wodny na Ziemi. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalnymi równoważnymi nazwami polskimi, są Ocean Spokojny oraz Pacyfik.\nPołożenie i obszar.\nNajwiększą rozciągłość południkową osiąga między arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa (w obrębie Oceanu Południowego) przy brzegach Antarktydy, gdzie wynosi ona aż 15,5 tys. km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową ma między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru – jest to 19,8 tys. km, czyli prawie połowa obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są wybrzeża: Ameryki Północnej i Południowej na wschodzie, Azji i Australii na zachodzie oraz lody Arktyki i Antarktyki odpowiednio na północy i południu.\nPojemność oceanu szacowana jest na 764,836 mln km³, co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na części północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym oceanie znajdują się Rów Mariański, który osiąga głębokość 10 924 m, oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4280 m p.p.m.\nGranice.\nGranice oceanów są umowne i niejednokrotnie stanowią przedmiot dyskusji naukowców, ponieważ niełatwo je wyznaczyć – na wodzie nie ma naturalnych granic. Ogólnie przyjmuje się, że Ocean Spokojny oddzielony jest od pozostałych w następujących miejscach:\nMorza, wyspy i rzeki.\nMorza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4334", "fragment_id": "177086/0", "subtitle": "", "title": "Ocean Spokojny", "document_id": "177086", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4334.0, "score": 0.39568817615509033}, "uuid": "72a95458-fcbe-45e7-ab4a-c00d53842c7d"}, {"page_content": "Paleoocean – termin określający każdy ocean, który istniał na Ziemi od początku jej powstania do czasu powstania oceanów współczesnych. Oceany, tak jak kontynenty i superkontynenty powstają i przeobrażają się w wyniku ruchów, jakim podlegają płyty litosfery, zgodnie z teorią tektoniki płyt.\nW różnych okresach historii Ziemi istniało jednocześnie kilka oceanów lub tylko jeden wszechocean. W okresach gdy na Ziemi istniał superkontynent wtedy otaczał go wszechocean, kiedy natomiast superkontynent rozpadał się na części, wtedy też powstawało kilka oceanów, tak jak dzieje się to współcześnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2627809", "fragment_id": "1645333/0", "subtitle": "", "title": "Paleoocean", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1645333", "parentId": 2627809.0, "score": 0.31663239002227783}, "uuid": "ce759200-a729-49f6-8524-f2de7df7321e"}, {"page_content": "Ocean Arktyczny (także: Morze Arktyczne, Morze Lodowate, Ocean Północny) – najmniejszy i najpłytszy, a być może również najmłodszy ocean na Ziemi, uznawany dawniej za część Oceanu Atlantyckiego. Rozciąga się wokół bieguna północnego w Arktyce, między kontynentem Eurazji, a Ameryką Północną. Granica między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem biegnie między Ziemią Baffina a Grenlandią w rejonie Cieśniny Davisa; od Grenlandii do północno-zachodniej Islandii; od północno-wschodniej Islandii do południowego Spitsbergenu i od Spitsbergenu do Przylądka Północnego. Z Oceanem Spokojnym łączy go Cieśnina Beringa. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi „Ocean Arktyczny”.\nGeografia.\nGłówna część Oceanu Arktycznego zajmuje w dużym przybliżeniu okrągły basen o powierzchni około 14 056 000 km² ze wszystkich stron otoczony masami lądowymi. Składa się z trzech wyraźnych basenów, szerokiego szelfu leżącego na północ od wschodniej Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu oraz Zatoki Hudsona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60409", "fragment_id": "654154/0", "subtitle": "", "title": "Ocean Arktyczny", "document_id": "654154", "start_index": 0.0, "parentId": 60409.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17115603387355804}, "uuid": "aa99bb74-f23f-4c16-af02-46cb340dd284"}, {"page_content": "Według hipotezy ekspandującej Ziemi powstanie oceanów było aktem jednorazowym. Zgodnie z nią rozrost skorupy powoduje powiększanie się wszystkich oceanów i całej planety, był więc taki moment, kiedy nie było na Ziemi oceanów w dzisiejszym znaczeniu. Hipoteza ta nie potrafi wytłumaczyć istnienia ofiolitów, czyli zespołów skał identycznych z powstającymi pod powierzchnią oceanów, a znajdujących się obecnie niekiedy w głębi kontynentu.\nSkład wody.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nW wodzie oceanicznej znajduje się od 33 do 38 promili (licząc wagowo) różnych soli nieorganicznych. Stężenie to jest różne w różnych miejscach, lecz proporcje jonów są stałe. W kilogramie wody o stężeniu 35 promili znajdują się:\n \"Osobny artykuł: Zasolenie.\"\nFalowanie i inne zjawiska oceaniczne.\nWiatry wiejące nad rozległymi obszarami wodnymi powodują powstawanie na powierzchni oceanu fal. Katastrofalne zjawiska, takie jak podwodne trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów czy rozległe osuwiska wywołują niszczące fale tsunami. Znacznie rzadziej tsunami może powstać na skutek upadku planetoidy, która trafi w powierzchnię oceanu.\nDzięki stale wiejącym wiatrom, takim jak np. pasaty, powstają prądy morskie[]. Siły przyciągania Księżyca i Słońca wywołują ruchy mas wodnych, które noszą nazwę pływów. Nagłe zmiany ciśnienia atmosferycznego wywołują wahanie lustra wody morza lub zatoki. Zjawisko to nosi nazwę sejszy.\nCharakterystyczne grupy organizmów żyjących w oceanach.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nOceany poza Ziemią.\nObecnie poza Ziemią nie są znane żadne ciała niebieskie, na których potwierdzona byłaby obecność powierzchniowych zbiorników ciekłej wody.\nPrawdopodobnie przed 3-4 miliardami lat istniał ocean na Marsie, jednak utrata pola magnetycznego i rozrzedzenie atmosfery planety przyczyniły się do jego zaniknięcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8721", "fragment_id": "167706/2", "subtitle": "", "title": "Ocean", "document_id": "167706", "start_index": 2927.0, "parentId": 8721.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4239731729030609}, "uuid": "65723b0f-d202-40a2-b489-e0661cd3fedf"}]}
{"id": "q_318", "question": "Jak nazywa się spółgłoska podwojona np. w wyrazie „panna”?", "answer": [{"page_content": "Geminaty przez rodzimych użytkowników języka polskiego wymawiane są jako wydłużone wersje pojedynczych spółgłosek lub jako dwie kolejno wymawiane spółgłoski. Ta druga opcja jest rzadsza, występując głównie w wymowie szczególnie starannej, np. w czasie dyktowania. Może też pojawiać u osób poznających język polski w postaci pisanej. Wymowa podwójna częściej spotykana jest też w przypadku, gdy geminatami są afrykaty. Gdy geminata będąca afrykatą wymawiana jest jako jedna spółgłoska, wydłużona jest część zwarta, W ten sposób „ćć” może być wymawiane [] lub []. Wymowa zdegeminowana, jako pojedynczej spółgłoski, występująca częściej w dialekcie wielkopolskim i śląskim, była w drugiej połowie XX wieku uznawana za niepoprawną dla polszczyzny.\nJeżeli dwie identyczne spółgłoski znajdują się na końcu tematu polskiego wyrazu, zwykle tylko druga z nich ulega zmiękczeniu: \"panna\" – \"pannie\", \"getto\" – \"getcie\". Jednocześnie wymianie ulegają obie spółgłoski: \"Jagiełło\" – \"Jagielle\".\nGeminacja potrafi być cechą dystynktywną, tzn. wpływać na znaczenie słowa, np. \"leki\" – \"lekki\", \"pana\" (M. \"pan\") – \"panna\", \"gama\" – \"gamma\". Potrafi pojawić się w nagłosie (na początku) sylaby, np. w słowie \"ssak\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=718681", "fragment_id": "841570/1", "subtitle": "", "title": "Geminata", "document_id": "841570", "start_index": 1325.0, "parentId": 718681.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7668312788009644}, "uuid": "dd18ad07-1b68-492a-8e13-cf02973653eb"}, {"page_content": "Podwojenie spółgłoski nagłosowej,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;loppukahdennus, rajageminaatio&lt;/&gt; lub jäännöslopuke – zjawisko fonetyczne w języku fińskim polegające na podwajaniu spółgłoski następnego wyrazu w ściśle zdefiniowanych warunkach. Powstało wskutek zaniku spółgłosek wygłosowych w niektórych formach gramatycznych. Zjawisko jest niezaznaczane w piśmie i stanowi praktycznie jedyne odstępstwo od czytania dokładnie w ten sposób, w jaki tekst jest napisany.\nPochodzenie.\nW niektórych typach słów i formach w wygłosie (na końcu słów) istniały spółgłoski -h lub k, które w miarę rozwoju języka zanikły. Przykładowo w trybie rozkazującym liczby pojedynczej słowa kończyły się na -k: *\"annak\", *\"otak\". Obecnie obecność zaginionej spółgłoski w poprawnej wymowie manifestuje się podwojeniem początkowej spółgłoski następnego słowa:\nJeśli następny wyraz zaczyna się od samogłoski, występuje niewielkie zwarcie krtaniowe:\nZasady stosowania.\nZjawisko geminacji stosuje się:\nPowyższych zmian nie zaznacza się w piśmie. Były próby zaznaczania geminacji, ale żadna z nich nie przyjęła się. Zjawisko występuje również w słowach złożonych na pograniczu słów składowych, np. \"osoitekirja\" /osoitekkirja – książka adresowa/. Mimo że przeobrażeniu ulega głoska początkowa następnego wyrazu (morfemu), za zjawisko odpowiedzialny jest zanik dźwięku w słowie poprzedzającym, stąd zjawisko nosi fińską nazwę \"podwojenie końcowe\" (\"loppukahdennus\"). Zjawisko może w pewnych warunkach, choć rzadko, być cechą dystynktywną, czyli wpływać na rozumienie słów. \nZjawisko występuje wyłącznie, jeśli słowa, na pograniczu których występuje podwojenie, są wymawiane razem. Jeśli pojawia się między nimi przerwa, podwojenia nie stosuje się. Zjawisko nie występuje również w kilku dialektach południowo-wschodnich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5539871", "fragment_id": "360303/0", "subtitle": "", "title": "Podwojenie spółgłoski nagłosowej", "parentId": 5539871.0, "start_index": 0.0, "document_id": "360303", "source": "wikipedia", "score": 0.9534112215042114}, "uuid": "09b02a0d-55d9-4354-8a2e-6f9306c89100"}, {"page_content": "Geminata – spółgłoska podwojona, np. w polskim wyrazie \"manna\". W niektórych ujęciach nazwą tą określa się również podwójne lub długie samogłoski.\nGeminaty w różnych językach są wymawiane 1,5–3 razy dłużej od swoich pojedynczych odpowiedników. Między samymi użytkownikami danego języka wymowa tej samej geminaty może się kilkukrotnie różnić. W jednym badaniu wymowa geminaty w słowie \"wwozić\" trwała u różnych osób od 120 ms do 309 ms, a średnio geminata ta była 2,5 raza dłuższa od pojedynczego] [v] (odpowiednio 190 ms i 71 ms).\nMiędzy innymi w języku czeskim podwójny zapis litery oznaczającej spółgłoskę oznacza w istocie pojedynczą spółgłoskę w wymowie. Natomiast w języku niemieckim podwojenie takiej litery oznacza ponadto krótką wymowę poprzedzającej samogłoski. Geminaty zapisuje się w pisowni fonetycznej IPA analogicznie jak samogłoski długie: []. \nW języku arabskim geminacja jest fonemiczna i oznaczana znaczkiem \"szadda\" (przypominającym grecką omegę) nad literą, np. \"falah\" (ﻔﻼﺢ) „dobrobyt” i \"fallah\" (ﻓﻼّﺢ) „rolnik”.\nGeminacja w języku polskim.\nGeminacja występuje dla różnych spółgłosek, m.in.:\nJest też zachowana w wielu wyrazach obcych, np. Emma, Zorro (imiona), netto, brutto, lotto.\nW języku polskim geminaty mogą mieć podłoże w reprezentacji głębokiej, jak i powstawać na granicach morfemów i klityk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=718681", "fragment_id": "841570/0", "subtitle": "", "title": "Geminata", "document_id": "841570", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 718681.0, "score": 0.8898684978485107}, "uuid": "70040fcf-909e-455a-8042-f372502c4593"}, {"page_content": "Przykładem określania tożsamości kobiet z zależności od ich związku z mężczyznami jest różnicowanie zwrotów grzecznościowych wobec kobiet według tego czy są niezamężne czy zamężne. W języku polskim używano określeń \"Panna\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Miss&lt;/&gt;) i \"Pani\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Mrs.&lt;/&gt;). W ten sposób tożsamość kobiety definiowana była przez obecność mężczyzny – męża. W przypadku mężczyzn seksizm językowy w zwrotach grzecznościowych nie występuje, jako że niezależnie od tego, czy są żonaci czy nie, używany jest tylko zwrot \"Pan\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Mr&lt;/&gt;), nie stosuje się zwrotu \"Kawaler\". Obecnie w języku polskim nie stosuje się opisywanego rozróżnienia. W zwrotach grzecznościowych wobec kobiet – używa się słowa \"Pani\". W języku angielskim neutralnym określeniem nieuwzględniającym tego rozróżnienia jest \"Ms.\"\nW języku polskim wykluczanie lub ignorowanie kobiet polega[] m.in. na używaniu wobec kobiet męskich form nazw stanowisk – np. dyrektor zamiast dyrektorka, psycholog zamiast psycholożka. W języku angielskim przykładem jest \"&lt; lang=\"en\"&gt;policeman&lt;/&gt;\" (policjant) – użycie tego terminu sugeruje, że osoba pracująca w policji jest mężczyzną ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;man&lt;/&gt;). Poza tym w języku polskim istnieje praktyka formułowania komunikatów skierowanych do anonimowej osoby, która może być kobietą lub mężczyzną, tak jakby ta osoba była mężczyzną, czyli z użyciem czasownika w 2 os. liczby pojedynczej w rodzaju męskim, np. \"Czy skorzystałeś już z nowej promocji?\".\nSposoby przeciwdziałania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2431851", "fragment_id": "506304/1", "subtitle": "", "title": "Seksizm językowy", "document_id": "506304", "start_index": 1533.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2431851.0, "score": 0.13314035534858704}, "uuid": "42ba285d-2337-49a9-8b75-7cd41e6140d9"}, {"page_content": "\"S\" i \"z\" występują w wersji zarówno dźwięcznej, jak i bezdźwięcznej. Zwykle przyjmują dźwięczność sąsiadujących głosek, w przypadku pozycji między samogłoskami wymowa jest różna w zależności od wyrazu i regionu geograficznego. Podwójne \"s\" i \"s\" na początku wyrazu przed samogłoską wymawia się jako /s/, np. &lt; lang=\"it\"&gt;sala&lt;/&gt; – sala, &lt; lang=\"it\"&gt;tessera&lt;/&gt; – legitymacja. \"Z\" na początku wyrazu przed samogłoską wymawia się jak /dz/, np. &lt; lang=\"it\"&gt;zuppa&lt;/&gt; – zupa. Wymowa /c/ występuje m.in. w zakończeniach &lt; lang=\"it\"&gt;–zio&lt;/&gt;, &lt; lang=\"it\"&gt;–zia&lt;/&gt; i &lt; lang=\"it\"&gt;–zione&lt;/&gt;, np. &lt; lang=\"it\"&gt;Venezia&lt;/&gt;.\nWystępują jeszcze dwa dwuznaki – \"gn\" odpowiadające polskiemu /ń/, oraz \"gl\" odpowiadające (w połączeniu z samogłoską \"i\") miękkiemu /l’/ (wyjątkiem jest np. wyraz &lt; lang=\"it\"&gt;glicerina&lt;/&gt;; wymowa połączenia \"gli\" nie odbiega tu od polskiej, to samo dotyczy \"gl\" w połączeniu z inną samogłoską, np. &lt; lang=\"it\"&gt;gloria&lt;/&gt;). Miękkie /l’/ nie występuje w języku polskim, występuje zaś np. w hiszpańskim (zapis \"ll\") oraz w niektórych wyrazach zapożyczonych (polskie \"liana\", chociaż występuje też wymowa /ljana/).\nPodwójne spółgłoski (geminaty) wymawia się oddzielnie, np. &lt; lang=\"it\"&gt;sorella&lt;/&gt; – siostra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2516", "fragment_id": "175287/2", "subtitle": "", "title": "Język włoski", "parentId": 2516.0, "start_index": 2744.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175287", "score": 0.36160603165626526}, "uuid": "6c50c872-63a5-4f7d-b373-71772e8b0d47"}, {"page_content": "Wymowa średniowieczna łaciny jest wymową ludową (\"Latina vulgata\"). We wczesnym stadium była ona podobna we wszystkich regionach podbitych przez Rzymian. Potem nastąpiły zmiany, które doprowadziły do powstania języków romańskich. Do poznania średniowiecznej wymowy konkretnego wyrazu jest konieczna znajomość wymowy klasycznej.\nFonetyka.\nSamogłoski.\nSamogłoski A, E, I, O, U (a, e, i, o, u) wymawia się tak, jak w języku polskim. Y (y) wymawiamy jak 'i'. Iloczas powoli zanika na rzecz rozwarcia. Następują liczne zmiany.\nRozziew (hiatus).\nW przypadku zetknięcia się dwu samogłosek należących do różnych sylab następuje w wymowie wstawienie półsamogłoski 'ł' lub 'j'. Np. 'campanea' jest czytane jak polskie \"kampania.\"\nSpółgłoski.\nPostawiona za spółgłoską samogłoska 'i' zmiękcza ją, jednak nie w znaczeniu polskim (missio wym. \"missjo\" a nie \"misio\"), nie tworzy też z nią odrębnej sylaby (lectio wym. \"lek-cjo\").\nSpółgłoski podwojone (tzw. geminaty) wymawiany podwójnie, tak jak w polskim 'wiNNy': \"accola\" wym. \"akkola\" (z akcentem na \"ak\"). Następuje jednak ich częściowy zanik w wielu przypadkach.\nWszystkie spółgłoski na końcu wyrazu ulegają ubezdźwięcznieniu (desonoryzacji). W pozycji międzysamogłoskowej następuje ich udźwięcznienie a następnie dalsze osłabienie (np. \"łac.\" capra wym. kapra ⇒ kabra ⇒ kaβra β=odpowiednik hiszpańskiej spółgłoski dwuwargowej, szczelinowej).\nOrtografia.\nCzęściowo klasyczna, częściowo fonetyczna. Należy wziąć pod uwagę niemożność oddania niektórych nowo powstałych dźwięków za pomocą klasycznego alfabetu łacińskiego oraz brak szkół jako ośrodków ujednolicenia i przekazu wersji klasycznej języka. Wynika stąd różnorodność systemów zapisu.\nAkcent.Taki sam, jak w łacinie klasycznej, jednakże w zależności od regionu, może nastąpić synkopa krótkiej samogłoski posttonicznej lub apokopa samogłoski wygłosowej. Stąd też wynika eliminacja proparoksytonów w Galii i na Półwyspie Iberyjskim. (\"łac.\" responsabilis, \"franc., hiszp.\" responsable, \"wł.\" responsabile)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141115", "fragment_id": "26348/0", "subtitle": "", "title": "Średniowieczna wymowa łacińska", "parentId": 141115.0, "start_index": 0.0, "document_id": "26348", "source": "wikipedia", "score": 0.2749994993209839}, "uuid": "924f0e3e-009c-4c0e-942a-49abcc7c0bc0"}, {"page_content": "System spółgłosek szwedzkich jest średnio rozbudowany. W jego skład wchodzą zarówno spółgłoski dźwięczne jak i bezdźwięczne, choć nie każda dźwięczna ma swój bezdźwięczny odpowiednik. Poza spółgłoskami nosowymi \"m\" i \"n\" pozostałe są spółgłoskami ustnymi. Również spółgłoski ulegają zjawisku iloczasu: w akcentowanej sylabie spółgłoska jest długa o ile znajdująca się przed nią samogłoska jest krótka. Podwójna spółgłoska wymawiana jest jak geminata a nie jak dwie spółgłoski znajdujące się obok siebie.\nPod względem sposobu artykulacji spółgłoski szwedzkie dzielą się następująco:\nwybuchowe: dwuwargowe \"p\", \"b\", welarne \"k\", \"g\", zębowe \"t\", \"d\", oraz alweolarne \"rd\" i \"rt\". Dwie ostatnie spółgłoski nie istnieją w języku polskim.\ntrące: wargowo-zębowe \"f\", \"v\", alweolarne \"s\", postalweolarne \"rs\" oraz \"j\" i \"sje-\"\ndrżące \"r\" wymawiane z reguły przedniojęzykowo (podobnie jak w języku polskim). Istnieją jednak dialekty, zwłaszcza na południu Szwecji, w których \"r\" jest tylnojęzykowe. Dopuszcza się również trącą wymowę \"r\".\nboczne (lateralne): alweolarne \"l\" i postalweolarne \"-rl\"\nnosowe: \"m\" i \"n\". \nSystem spółgłosek szwedzkich oraz miejsce i sposób ich artykulacji\nZjawiska fonetyczne w wyrazie.\nKażdy wyraz wypowiadany w izolacji jest akcentowany. Rozróżnia się dwa rodzaje akcentu – przyciskowy (dynamiczny) oraz toniczny. Nieakcentowane są często czasowniki posiłkowe i niektóre przyimki. Charakterystycznym zjawiskiem szwedzkiego systemu fonetycznego jest iloczas, czyli zróżnicowanie głosek pod względem czasu artykulacji.\nIloczas.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2431796", "fragment_id": "506281/1", "subtitle": "", "title": "Fonologia języka szwedzkiego", "parentId": 2431796.0, "start_index": 1688.0, "source": "wikipedia", "document_id": "506281", "score": 0.26284050941467285}, "uuid": "e34c564f-b803-43c2-a582-a71978a61a02"}, {"page_content": "Pod względem morfologicznym istnieją dwa \"warianty\" wymiany stóp – wymiana ilościowa oraz wymiana jakościowa. Przy wymianie ilościowej w stopie mocnej występuje geminata (podwójna spółgłoska, tj. \"kk\", \"pp\" lub \"tt\") lub zbitka spółgłosek kończąca się taką geminatą, a w stopie słabej zachodzi redukcja geminaty do pojedynczej spółgłoski, np. \"pankki\" (bank) → pankit (banki), \"oppia\" (uczyć się) → opin (uczę się) czy \"katto\" (dach) → katot (dachy); przykładem odwrotnej wymiany ilościowej jest np. hake (wiór) → \"hakkeet\" (wióry). W wypadku drugiego wariantu – wymiany jakościowej – w stopie mocnej występuje pojedyncza spółgłoska (\"k\", \"p\", \"t\") lub zbitka spółgłosek kończąca się taką spółgłoską, a w stopie słabej spółgłoska ta ulega zamianie na inną, ulega asymilacji lub znika, np. \"reikä\" (dziura) → reiät (dziury), \"rapu\" (rak) → ravut (raki) czy \"paita\" (koszula) → paidat (koszule); przykładem odwrotnej wymiany jakościowej jest np. maata (leżeć) → \"makaan\" (leżę). Ten wariant wymiany stóp nie jest już produktywny, to znaczy nie dotyczy słów nowo powstałych, por.: \"katu\" (ulica) → \"kadut\" (ulice), ale \"auto\" (samochód) → \"autot\" (samochody).\nW zestawieniu z niektórymi innymi spółgłoskami, spółgłoski \"k\", \"p\" i \"t\" podlegają wymianie stóp w sposób nietypowy lub nie podlegają jej wcale.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255578", "fragment_id": "1118155/13", "subtitle": "", "title": "Język fiński", "parentId": 1255578.0, "start_index": 19423.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1118155", "score": 0.14041462540626526}, "uuid": "62810e3d-a96f-4627-9be8-6c5cc806ad39"}, {"page_content": "Zgłoskotwórcze \"n\" (&lt; lang=\"ja\"&gt;ん&lt;/&gt;) zapisywane jest jako \"n\" przed spółgłoskami, ale jako \"m\" przed spółgłoskami wargowymi, t.j. \"b\", \"m\" i \"p\". Przed samogłoskami i \"y\" zapisywane jest jako \"n-\" (z myślnikiem; aby uniknąć niejasności pomiędzy na przykład &lt; lang=\"ja\"&gt;んあ&lt;/&gt; \"n + a\" i &lt; lang=\"ja\"&gt;な&lt;/&gt; \"na\" lub &lt; lang=\"ja\"&gt;んや&lt;/&gt; \"n + ya\" i &lt; lang=\"ja\"&gt;にゃ&lt;/&gt; \"nya\").\nZmodyfikowana latynizacja Hepburna:\n Zapis \"m\" przed spółgłoskami wargowymi został zastąpiony zapisem \"n\". Przed samogłoskami i \"y\" stosuje się zapis \"n’\" (z apostrofem).\nPodwójne spółgłoski.\nPodwójne lub geminizowane spółgłoski oznaczane są poprzez podwojenie spółgłoski po sokuonie, っ, z wyjątkiem \"ch\", które geminizowane przechodzi w \"tch\".\nTabele latynizacji Hepburna.\nDla rozszerzonej katakany.\nPołączenia tych znaków wykorzystywane są głównie do reprezentowania dźwięków w wyrazach obcojęzycznych.\nDigrafy na pomarańczowym tle używane są do zapisu zapożyczeń i zagranicznych nazw, na niebieskim tle – do dokładniejszej transliteracji obcych dźwięków (zgodnie z zaleceniami japońskiego Ministerstwa Oświaty, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii). Digrafy katakany na beżowym tle sugerowane są przez American National Standards Institute i British Standards Institution jako możliwe do stosowania. Natomiast znaki z fioletowym tłem pojawiły się w standardzie stowarzyszenia Romaji Hiromekai z 1974.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18446", "fragment_id": "183515/3", "subtitle": "", "title": "Transkrypcja Hepburna", "document_id": "183515", "start_index": 5046.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18446.0, "score": 0.1831183135509491}, "uuid": "5d86c1a7-3fd3-405e-ad37-c4d0d195b225"}, {"page_content": "W gwarze lwowskiej mylono głoski \"w\" i \"ł\" (u niezgłoskotwórcze), np. \"Te śliłki w placku so spaniały; zabałny.\" Zdarzało się mieszanie przyimków \"w\" oraz \"u\", np. \"Ta dzie lizisz u kwiaty; w Stefana\" (u Stefana). Młode pokolenie lwowian często spółgłoskę \"ł\" na końcu sylaby i w wygłosie wymawiało jako u niezgłoskotwórcze (ṷ), a jedynie przed samogłoskami zachowana była wyraźna artykulacja jako spółgłoska przedniojęzykowo-zębowa [] (w wyrazach typu: \"pudełeczko, łuk\"). W formach odmiany czasowników istniała tendencja do zaniku tej samogłoski w wygłosie i śródgłosie, np. \"pomóg, umar, puprzysiong, przyszydym, pęk, ucik\".\nDawna spółgłoska ř ([r̝]) w pewnych wyrazach nie zrównała się z ogólnopolskim \"ż\" lub \"sz\" i zwłaszcza w pozycji przed spółgłoską zachowywała element frykatywny, np. \"wierżba, powierszchnia, gorżki\". Prawdopodobnie krtaniowe h [] przestawano odróżniać od [] już na początku XIX w. Choć jeszcze w 1914 obecność krtaniowego h wykazywał Tadeusz Lehr-Spławiński, według Jana Zaleskiego w okresie międzywojennym zdecydowana większość inteligencji nie rozróżniała już [] od [] i odnotowywano błędy ortograficzne w użyciu \"h\" i \"ch\".\nPołączenia \"m + i\" były w gwarze miejskiej wymawiane jako \"mń\", np. \"A panny to ma słodziutki ten gród jak sok, czykulada i mniód.\" Dość często zmiękczane były spółgłoski przed sufiksem \"–ący\", np. \"świcioncy, nichcioncy; \"Ona ci zichir kupi ten wielgi pachnioncy syr i trochi tegu śmierdziuncego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28650", "fragment_id": "180180/6", "subtitle": "", "title": "Gwara lwowska", "parentId": 28650.0, "start_index": 8318.0, "document_id": "180180", "source": "wikipedia", "score": 0.25446054339408875}, "uuid": "c3bc6f1c-6700-4634-aec2-81714fccde49"}]}
{"id": "q_319", "question": "Jak inaczej nazywa się trąbka słuchowa?", "answer": [{"page_content": "Trąbka słuchowa, przewód Eustachiusza ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;tuba auditiva, tuba Eustachii, tuba Eustachius, tuba pharyngotympanica, salpinx&lt;/&gt;) – kanał występujący u niektórych kręgowców łączący jamę bębenkową ucha środkowego z częścią górną gardła, służący do wyrównywania ciśnień po obu stronach błony bębenkowej, odprowadzania wydzielin z ucha środkowego do gardła, a także ochrony ucha środkowego przed dostaniem się bakterii z nosogardła. Upośledzenie funkcji trąbki słuchowej może skutkować rozwinięciem się zapalenia ucha środkowego.\nPo raz pierwszy opisał ją włoski anatom Bartolomeo Eustachi.\nBudowa.\nWnętrze trąbki wysłane jest nabłonkiem jednowarstwowym migawkowym, zawierającym liczne komórki kubkowe, a także gruczoły śluzowe.\nU dorosłego człowieka trąbka słuchowa ma zwykle długość 3,5–4,5 cm. 1/3 trąbki (od strony jamy bębenkowej) to część kostna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pars ossea tubae auditivae&lt;/&gt;), pozostałe 2/3 to część chrzęstna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pars cartilaginea tubae auditivae&lt;/&gt;), zbudowana z chrząstki sprężystej. Obie części są najwęższe w miejscu ich połączenia, tworząc cieśń trąbki słuchowej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;isthmus tubae auditivae&lt;/&gt;), o wymiarach około 0,5–1 na 2 mm. U małych dzieci trąbka słuchowa leży bardziej poziomo niż u dorosłego i ma przewagę części kostnej nad chrzęstną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106652", "fragment_id": "645864/0", "subtitle": "", "title": "Trąbka słuchowa", "document_id": "645864", "start_index": 0.0, "parentId": 106652.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9281659126281738}, "uuid": "f66524d7-8299-4665-8c3f-9717bce48b35"}, {"page_content": "Jama bębenkowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;cavum tympani&lt;/&gt;) – przestrzeń powietrzna, część ucha środkowego ograniczona od strony zewnętrznej błoną bębenkową, a od strony wewnętrznej ścianą kostną ucha wewnętrznego. Jest wypełniona powietrzem i połączona z gardłem trąbką słuchową, zwaną też trąbką Eustachiusza.\nŚciany jamy bębenkowej:\nZawartość jamy bębenkowej:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500922", "fragment_id": "1559021/0", "subtitle": "", "title": "Jama bębenkowa", "document_id": "1559021", "start_index": 0.0, "parentId": 500922.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29058676958084106}, "uuid": "900919e4-3dd0-4869-a3c1-aa94a2960268"}, {"page_content": "Część nosowa gardła (inaczej nosogardło, jama nosowo-gardłowa, łac. \"epipharynx\" lub \"nasopharynx\") – górna, najwyżej położona część gardła. Jej ścianę górną tworzy sklepienie gardła (łac. \"fornix pharyngis\"), które przechodzi ku tyłowi w ścianę tylną. Przy przejściu sklepienia w ścianę tylną u dzieci znajduje się migdałek gardłowy, który z wiekiem ulega zanikowi. Na ścianie tylnej czasami zaznacza się uwypuklenie spowodowane przez przedni łuk kręgu szczytowego. W przedniej części sklepienia gardła znajduje się niewielkie skupisko tkanki gruczołowej związane rozwojowo z przysadką mózgową. Jest to kaletka (przysadka) gardłowa, pozostałość kieszonki przysadki. Ściana przednia nosogardła jest otwarta do przodu i tworzą ją nozdrza tylne, które łączą część nosową gardła z jamą nosową. Na ścianie bocznej nosogardła znajduje się ujście gardłowe trąbki słuchowej (łac. \"ostium pharyngeum tubae auditivae\"). Jest to otwór skierowany ku dołowi i do przyśrodka ograniczony od przodu, góry i tyłu podkowiastą wyniosłością spowodowaną wpuklaniem się części chrzęstnej trąbki słuchowej. Przednia część wyniosłości zwana wargą przednią przedłuża się ku dołowi, tworząc krótki fałd trąbkowo-podniebienny. Część górno-tylna wyniosłości zwana wałem trąbkowym (łac. \"torus tubarius\") jest wyższa i grubsza. Na wale trąbkowym znajduje się małe skupisko tkanki limfatycznej zwane migdałkiem trąbkowym. Wał trąbkowy przedłuża się ku dołowi w fałd trąbkowo-gardłowy (łac. \"plica salpingopharyngea\")", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82757", "fragment_id": "661151/1", "subtitle": "", "title": "Gardło", "document_id": "661151", "start_index": 410.0, "parentId": 82757.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3160066604614258}, "uuid": "bb03dceb-52a3-4504-b371-6a95357e2e9e"}, {"page_content": "Część chrzęstna jest tak spłaszczona, że nie przepuszcza powietrza, tym samym nie wyrównuje ciśnienia. Dopiero napięcie mięśnia napinacza podniebienia miękkiego powoduje rozszerzenie światła części chrzęstnej trąbki słuchowej co skutkuje wyrównaniem ciśnień. Napięcie mięśnia napinacza podniebienia miękkiego następuje w trakcie ziewania i połykania oraz w czasie nagłych zmian wysokości, co zapobiega ewentualnemu pękaniu błony bębenkowej przy zmianach ciśnienia atmosferycznego. Ponadto przy różnicy ciśnień po obu stronach błony bębenkowej błona ta odchyla się, co skutkuje gorszym przekazem fali dźwiękowej na kolejne kosteczki słuchowe, a w konsekwencji gorszym słuchem. \nWystępowanie.\nTrąbka słuchowa występuje u wszystkich ssaków z wyjątkiem dziobaka australijskiego. Nie występuje także u płazów ogoniastych, beznogich i nielicznych bezogonowych, a także u węży i niektórych jaszczurek beznogich. Przewód jest parzysty, z tym że u krokodyli i ptaków tuż przed ujściem do gardzieli łączy się we wspólny krótki przewód. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106652", "fragment_id": "645864/1", "subtitle": "", "title": "Trąbka słuchowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1453.0, "document_id": "645864", "parentId": 106652.0, "score": 0.47326868772506714}, "uuid": "e00e4b4a-cd85-494b-8ac1-09a52a7a6d97"}, {"page_content": "młoteczek\nm. napinacz błony bębenkowej\nkowadełko\nm. strzemiączkowy\nbłędnik\nstrzemiączko\nprzewódsłuchowyzewnętrzny\nbłona bębenkowa \ntrąbka słuchowa\njama bębenkowa\nElementy składowe ucha środkowego człowieka.\nUcho środkowe – jedna z trzech (oprócz ucha zewnętrznego i ucha wewnętrznego) części ucha kręgowców, odpowiadająca za przekazywanie bodźców dźwiękowych. Ucho środkowe występuje u płazów bezogonowych, gadów, ptaków i ssaków, nie mają go ryby, u płazów ogoniastych jest słabo rozwinięte lub go brak.\nUcho środkowe człowieka.\nU człowieka ucho środkowe stanowi niewielka przestrzeń w czaszce wypełniona powietrzem. Jego zadaniem jest mechaniczne wzmocnienie i doprowadzenie fal dźwiękowych do ucha wewnętrznego (poprzez okienko owalne). Część drgań przechodzi też bezpośrednio na okienko okrągłe. W skład ucha środkowego wchodzi błona bębenkowa, jama bębenkowa z trzema kosteczkami słuchowymi oraz trąbka Eustachiusza, a także powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486588", "fragment_id": "1562113/0", "subtitle": "", "title": "Ucho środkowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1562113", "parentId": 486588.0, "score": 0.24290478229522705}, "uuid": "f13192d3-7a06-469c-9f10-ec1f7548dfa9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy instrumentu muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nTrąbka (wł. \"tromba\", skrót: \"tr\".) – Instrument dęty blaszany. Najpopularniejszy z tej grupy instrumentów, do których należą także: róg (waltornia), puzon, tuba i wiele innych. Słowo trąbka (zdrobnienie od trąba), pochodzi z włoskiego \"tromba\".\nTrąbka jest instrumentem transponującym – jej najpopularniejszym strojem jest B, lecz występują także trąbki C (nie transponuje), D, Es, F lub A. Jest to związane z tradycją pochodzącą jeszcze z czasów, w których instrumenty dęte blaszane bez systemu wentyli wydawały tylko szereg tonów naturalnych, dlatego też występowały różne odmiany instrumentu, przeznaczone do grania w różnych tonacjach (z niewielką liczbą znaków przykluczowych). Trąbka w stroju B przyjęła się z powodu swego optymalnego brzmienia i wymagań technicznych, stawianych instrumentaliście pod względem zadęcia.\nSkala instrumentu (zakres dźwięków): w zapisie od fis do c³, w brzmieniu od e do b². Jednak skala instrumentu zależna jest od predyspozycji i umiejętności grającego.\nOprócz najbardziej popularnych odmian trąbki używane są:\nInstrumentami zewnętrznie podobnymi do trąbki, choć o odmiennej konstrukcji i pochodzeniu, są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20959", "fragment_id": "179469/0", "subtitle": "", "title": "Trąbka", "parentId": 20959.0, "start_index": 1.0, "document_id": "179469", "source": "wikipedia", "score": 0.3560658097267151}, "uuid": "e605d80a-05df-4de7-aa45-4d265b8dc9cc"}, {"page_content": "Ziejąca trąbka słuchowa – zaburzenie fizyczne, w którym trąbka słuchowa, która jest normalnie zamknięta, zamiast tego pozostaje sporadycznie otwarta. Osoby cierpiące na tę przypadłość doświadczają autofonii, tj. słyszenia dźwięków, które same wygenerowały. Dźwięk własnego oddechu, głosu czy bicia serca, wibruje bezpośrednio na błonie bębenkowej i może wywołać efekt dźwiękowy „wiadra na głowie”. Utrudnia to pacjentowi skupienie się na dźwiękach otoczenia. Zespół ziejącej trąbki słuchowej jest formą dysfunkcji trąbki Eustachiusza, która występuje u około 1 procenta populacji ogólnej.\nPrzyczyny.\nZiejąca trąbka słuchowa jest zaburzeniem fizycznym występującym z wielu przyczyn. Nagła i znaczna utrata masy ciała jest często wymienianą przyczyną tego zaburzenia i jest powiązana z około jedną trzecią zgłoszonych przypadków. U zdrowych osób tkanki tłuszczowe utrzymują rurkę zamkniętą przez większość czasu. W przypadku utraty wagi zmniejsza się zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie, przez co tkanka otaczająca trąbkę Eustachiusza kurczy się, a jej funkcja zostaje zakłócona.\nTen sam efekt mogą spowodować czynności i substancje odwadniające organizm, takie jak ćwiczenia i kofeina.\nInną przyczyną przypadłości może być ciąża, ponieważ hormony ciążowe wpływają na napięcie powierzchniowe i śluz w układzie oddechowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5559997", "fragment_id": "1226852/0", "subtitle": "", "title": "Ziejąca trąbka słuchowa", "parentId": 5559997.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1226852", "source": "wikipedia", "score": 0.7339915633201599}, "uuid": "ea36f8fb-4cd3-42c3-b029-52cb8e97e74b"}, {"page_content": "Aparat słuchowy – urządzenie służące do wzmacniania głośności dźwięków u osób niedosłyszących. W przeszłości funkcję prymitywnych aparatów słuchowych pełniły specjalne trąbki wkładane do uszu, które dzięki rozszerzeniu u wlotu mogły skupiać fale dźwiękowe i poprawiać nieznacznie komfort słyszenia.\nObecnie nowoczesne aparaty słuchowe mają postać układów elektronicznych. Główne części, z których składa się takie urządzenie to: mikrofon, który zamienia fale akustyczne w sygnał elektroakustyczny; wzmacniacz – służący do wzmocnienia sygnału i słuchawki, która doprowadza dźwięk przez wkładkę uszną w pobliże błony bębenkowej. Z początku aparaty słuchowe były stosunkowo duże i ciężkie. Współcześnie, dzięki miniaturyzacji możliwe jest ich umieszczanie na małżowinie usznej albo w uchu zewnętrznym.\nWspółczesne aparaty słuchowe nie tylko „pogłaśniają” dźwięki otoczenia, ale potrafią też w inny sposób wzmacniać różne dźwięki otoczenia (osobne wzmocnienie dla dźwięków cichych, osobne dla dźwięków głośnych). Dzięki zaawansowanym układom cyfrowym są w stanie wyodrębnić z dźwięków otoczenia mowę, wzmocnić ją a zredukować szum i hałas otoczenia, co w znaczącym stopniu poprawia rozumienie mowy i komfort słuchania.\nHistoria aparatów słuchowych.\nZa pierwszy naturalny aparat słuchowy uważa się ludzką rękę, którą przykładano do ucha podczas nasłuchiwania. Takie rozwiązanie dawało słuchaczowi zysk około 12 dB dla częstotliwości 1 kHz. Kolejne wynalazki wspomagające słyszenie były urządzeniami mechanicznymi, a należały do nich:\nPrzełomowymi wynalazkami dla rozwoju elektrycznej ery aparatów słuchowych były:\nPierwsze aparaty słuchowe oparte na mikrofonach węglowych, nie posiadały układu wzmacniającego. Dopiero wynalezienie lampy elektronowej, a później tranzystora umożliwiło znaczne wzmocnienie poziomu sygnału emitowanego do ucha. Firmą która jako pierwsza rozpoczęła produkcję aparatów słuchowych to Deutsche Akustik (1904) – późniejszy Siemens.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=687700", "fragment_id": "825915/0", "subtitle": "", "title": "Aparat słuchowy", "document_id": "825915", "start_index": 0.0, "parentId": 687700.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22638697922229767}, "uuid": "e9135151-066a-4216-bd5f-fc51488f91c4"}, {"page_content": "Do dróg i narządów oddechowych ssaków należą nozdrza zewnętrzne, jamy nosowe, nozdrza wewnętrzne, przewód gardzielowy, krtań, tchawica, oskrzela i płuca. Krtań otwiera się do gardzieli głośnią. Wejście do krtani zamknięte jest przez nagłośnię i chrząstki nalewkowe. U niektórych ssaków (np. małpy) tchawicy towarzyszą worki powietrzne, które działają jako rezonatory głosu. W procesie wymiany gazowej obok ruchów żeber bierze udział także przepona.\nWszystkie ssaki oddychają tlenem zawartym w powietrzu. W ich budowie można jednak odnaleźć ślady skrzeli, właściwych rybom, będących ich odległymi przodkami. Trąbka słuchowa jest pozostałością szczeliny słuchowej.\nUkład krwionośny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44896", "fragment_id": "651610/6", "subtitle": "", "title": "Ssaki", "document_id": "651610", "start_index": 8305.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44896.0, "score": 0.19919529557228088}, "uuid": "b236b47a-746d-434d-bfdd-2c7cd997aae4"}, {"page_content": ". Od dołu ujście gardłowe trąbki słuchowej zwęża wyniosłość zwaną wałem dźwigacza (łac. \"torus levatorius\"), która jest wywołana przez biegnący pod błoną śluzową mięsień dźwigacz podniebienia miękkiego. Za ujściem gardłowym trąbki słuchowej pomiędzy wałem trąbkowym a tylną ścianą gardła znajduje się niewielka zagłębiona przestrzeń zwana zachyłkiem gardłowym (lub zachyłkiem Rosenmüllera). Uważa się, że jest on pozostałością drugiej wewnętrznej kieszonki skrzelowej. Ściana dolna nosogardła jest otwarta ku dołowi, jednak zalicza się do niej tylna (górna) powierzchnia podniebienia miękkiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82757", "fragment_id": "661151/2", "subtitle": "", "title": "Gardło", "source": "wikipedia", "start_index": 1897.0, "document_id": "661151", "parentId": 82757.0, "score": 0.3233882784843445}, "uuid": "d854bcf1-7bab-4c22-8af3-5b2dea7ce51e"}]}
{"id": "q_320", "question": "Kto jest autorem powieści, na kanwie której powstał film „Ziemia obiecana”?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego pojęcia.\nZiemia obiecana – polski film historyczno-obyczajowy z 1974 roku w reżyserii i według scenariusza Andrzeja Wajdy, stworzony na podstawie powieści Władysława Reymonta pod tym samym tytułem. Akcja filmu toczy się w przemysłowej Łodzi na przełomie XIX i XX wieku, w której trzej wspólnicy – polski ziemianin Karol Borowiecki (Daniel Olbrychski), niemiecki przemysłowiec Maks Baum (Andrzej Seweryn) oraz żydowski handlowiec Moryc Welt (Wojciech Pszoniak) – próbują zebrać fundusze na budowę własnej fabryki, by zbić interes na przemyśle włókienniczym.\nW stosunku do literackiego pierwowzoru Wajda poczynił poważne zmiany. Reżyser zachował wprawdzie demoniczny portret przemysłowej Łodzi z powieści Reymonta, ale również złagodził antysemicką wymowę pierwowzoru literackiego. Nie uchroniło to filmowej \"Ziemi obiecanej\" przed krytyką ze strony amerykańskich Żydów, którzy nie dopuścili filmu do rozpowszechniania kinowego w Nowym Jorku i Los Angeles. Równocześnie film Wajdy nie ustrzegł się krytyki w Polsce, gdzie reżyserowi zarzucano, iż znacząco zmienił on treść oraz zakończenie powieści i ukazał głównego bohatera w negatywnym świetle. Późniejsze analizy filmu jednak dowiodły, że film stanowił krytykę nie tyle konkretnej narodowości, ile niszczycielskiej siły pieniądza jako bodźca do przemian kapitalistycznych na ziemiach polskich. \"Ziemia obiecana\", ze względu na swój ekspresyjny i turpistyczny ton, została uznana przez część krytyków za filmowe arcydzieło. Ów status filmu Wajdy potwierdził plebiscyt Muzeum Kinematografii w Łodzi z 2015 roku, w którym \"Ziemia obiecana\" zajęła pierwsze miejsce na liście najlepszych filmów polskich wszech czasów.\nFabuła.\n\"Uwaga: streszczenie dotyczy wersji z 1974 roku.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=746926", "fragment_id": "815187/0", "subtitle": "", "title": "Ziemia obiecana (film 1974)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "815187", "parentId": 746926.0, "score": 0.8342458009719849}, "uuid": "167f327b-74e5-4b75-b072-f01ff0940e95"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego pojęcia.\nZiemia obiecana – polski film fabularny z 1927 roku, będący adaptacją powieści Władysława Reymonta. Akcja filmu (wbrew oryginałowi literackiemu) rozgrywa się w latach dwudziestych XX w. Zmieniono zakończenie filmu – szczęśliwa miłość Karola Borowieckiego i Anki Kurowskiej.\nW filmie wystąpiła Jadwiga Smosarska, największa gwiazda polskiego kina w okresie dwudziestolecia międzywojennego.\nW 2015 został sprowadzony z USA zachowany kilkunastominutowy fragment filmu.\nFilm kręcono w Warszawie i Łodzi (m.in. na terenie Widzewskiej Manufaktury).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1012647", "fragment_id": "1351118/0", "subtitle": "", "title": "Ziemia obiecana (film 1927)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1012647.0, "document_id": "1351118", "score": 0.5867077708244324}, "uuid": "6bf56133-de5b-4604-b0f3-1793231ab824"}, {"page_content": "Kolejnym sukcesem była \"Ziemia obiecana\" na podstawie powieści Władysława Reymonta, której główną tematykę stanowiły namiętności i szalejący kapitalizm w dziewiętnastowiecznej Łodzi. Główne role młodych kapitalistów zakładających własny interes zagrali w nim Daniel Olbrychski, Wojciech Pszoniak i Andrzej Seweryn, natomiast muzykę skomponował Wojciech Kilar. Reżyser bardzo sceptycznie podszedł do dzieła literackiego, które było pisane na zamówienie Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego i miało wymowę dosłownie antysemicką. Osłabił wręcz antysemicką wymowę pierwowzoru; w filmie grany przez Wojciecha Pszoniaka Żyd Moryc Welt, zamiast zwracać się przeciwko Karolowi Borowieckiemu (jak w pierwowzorze), zdecydowanie wspierał główną postać utworu. Adaptacja była pozbawiona złudzeń co do możliwości przetrwania uczciwych jednostek w kapitalistycznym świecie. W pełnym świadomej brzydoty i drastyczności dziele dostrzegano wyrazistą analizę wynaturzenia dzikiego kapitalizmu. Film zdobył uznanie krajowych krytyków: Konrad Eberhardt nazwał go „fascynującym widowiskiem”, a Tadeusz Sobolewski – najlepszym polskim filmem wszech czasów, dostrzegając w nim analogię do sytuacji w Polsce w czasach współczesnych jego powstawaniu. Adaptacja tej powieści noblisty otrzymała Grand Prix na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych oraz Złoty Medal na MFF w Moskwie. Odmiennie przyjęto obraz w Stanach Zjednoczonych: \"Ziemia obiecana\", która była tworzona z zamiarem emisji w USA i została nominowana do Oscara, spotkała się z oskarżeniami o antysemityzm i nie doczekała się tam premiery kinowej. Później Andrzej Wajda zrealizował film \"Smuga cienia\" na podstawie powieści Josepha Conrada, opowiadający o młodym oficerze marynarki (Marek Kondrat) wyruszającym w rejs do Singapuru", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/13", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "parentId": 291.0, "start_index": 18274.0, "document_id": "169631", "source": "wikipedia", "score": 0.505018413066864}, "uuid": "8c636254-ec0f-41ac-a59e-0af95915efd2"}, {"page_content": "\"Ziemia obiecana\" Władysława Reymonta, jak twierdził Kazimierz Wyka, była powieścią o wielkim potencjale filmowym: „Technika pisarska Reymonta natrętnie przywodzi na myśl procedery filmowe w ich bardzo wczesnej fazie rozwoju – jaskrawe, porwane i drgające”. Jeszcze w 1927 roku adaptację dzieła Reymonta na ekrany kin sfilmowali Aleksander Hertz i Zbigniew Gwiazdowski, jednak ponure zakończenie utworu zostało zastąpione \"happy endem\" w postaci małżeństwa Karola Borowieckiego z Anką; film nie zachował się do czasów współczesnych.\nAndrzej Wajda podszedł inaczej do pierwowzoru literackiego. Wiosną 1973 roku, po wyczerpującej pracy nad filmem \"Wesele\", poczynił przygotowania do nakręcenia powieści Reymonta. Na tę powieść znacznie wcześniej, bo w 1967 roku, reżyserowi zwrócił uwagę Andrzej Żuławski, który pokazał mu także film oświatowy Leszka Skrzydła \"Pałace ziemi obiecanej\". Wajda zachwycił się dziełem Reymonta, w którym pisarz „opisał ludzi, którzy tworzyli drugi obok romantycznego nurt naszej historii”. Reżyser zamierzał za pomocą adaptacji \"Ziemi obiecanej\" „pokazać tradycje przemysłu [łódzkiego] – ale i przemocy, i walki robotniczej”.\nSzansę na odtworzenie realiów dziewiętnastowiecznej Łodzi stwarzała sama architektura miasta. Jak pisał Wajda:\nW Łodzi [w latach siedemdziesiątych XX wieku] istniała ciągle dawna dziewiętnastowieczna zabudowa, z ogromnymi, trwającymi w niezmienionym stanie od początku wieku fabrykami, na których terenie znajdowały się dworce kolejowe, pałace i składy, tworząc całe kompleksy odgrodzone murem od reszty miasta. To bogactwo nie kosztowało nic, było do wzięcia, czekało tylko na nasz film.\nScenariusz, dobór obsady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=746926", "fragment_id": "815187/5", "subtitle": "", "title": "Ziemia obiecana (film 1974)", "document_id": "815187", "start_index": 7566.0, "source": "wikipedia", "parentId": 746926.0, "score": 0.5777143239974976}, "uuid": "07b4b009-9b4b-4898-afd4-78cbfcd94dea"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego pojęcia.\nZiemia obiecana – powieść panoramiczna Władysława Reymonta publikowana w latach 1897–1898 w dzienniku „Kurier Codzienny”, wydana w dwóch tomach w 1899 w Warszawie w wydawnictwie „Gebethner i Wolff”.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPełny tekst: ' w Wikiźródłach \n Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  \nGeneza.\nCelem Reymonta było przedstawienie różnych warstw społecznych oraz zbiorowości ludzkich, co autor starał się już zrobić wcześniej, pisząc \"Fermenty\". Obydwie powieści wiąże ze sobą także antyurbanizm. Na napisanie \"Ziemi obiecanej\" miała wpływ sama Łódź, która w czasach współczesnych autorowi dynamicznie się rozwijała. Pisarz obserwował zmiany zachodzące w społeczeństwie. Dzieło miało zapewnić Reymontowi „właściwe miejsce w literaturze”, m.in. poprzez rywalizację z Wincentym Kosiakiewiczem (autorem innej powieści o Łodzi – \"Bawełny\"). Materiały do powieści Reymont zaczął zbierać w 1896 r. podczas pobytu w Łodzi.\nTytuł.\nAutor, tytułem powieści, nawiązał do tradycji biblijnej. Ziemia Obiecana, czyli Kanaan, była miejscem obiecanym Żydom przez Boga, do którego wędrowali pod przewodnictwem Mojżesza. Łódź była taką ziemią obiecaną, do której przybywało się w nadziei na zbicie fortuny. W rzeczywistości dla wielu mieszkańców cel ten był niemożliwy do zrealizowania. Miasto okazywało się dla nich molochem, w którym trudno było przetrwać. Tytuł \"Ziemia obiecana\" jest więc ironiczny. Stał się on publicystycznym określeniem Łodzi, z czasem pozbawionym pejoratywnego odcienia.\nCzas i miejsce akcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503711", "fragment_id": "1567109/0", "subtitle": "", "title": "Ziemia obiecana (powieść)", "document_id": "1567109", "start_index": 1.0, "parentId": 503711.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7912027835845947}, "uuid": "dc136f23-d2ff-4c0b-bd9d-5897889e20c3"}, {"page_content": "Według Anny Rynkowskiej wybrane sylwetki bohaterów były wzorowane na postaciach rzeczywistych. Herman Bucholc miał być Karolem Scheiblerem, Szaja Mendelsohn Izraelem Poznańskim, Knoll Edwardem Herbstem, a Oskar baron Meyer Juliuszem Heinzelem. Krzysztof Stefański wysunął tezę, że postać Grosglika była wzorowana na Maksymilianie Goldfederze.\nOdbiór powieści.\nReymont pisał \"Ziemię obiecaną\" w odcinkach, co umożliwiło mu poznawanie na bieżąco reakcji czytelników. Powieść spotkała się z dużym zainteresowaniem odbiorców łódzkiego „Kuriera Codziennego”, których na czas publikacji utworu przybyło. Pisarz otrzymywał listy z opiniami na temat książki. Czytelnicy zarzucali Reymontowi brak wystarczającej znajomości stosunków społecznych panujących w Łodzi, a także zbytnie portretowanie wybranych, prawdziwych osobistości. Autor odpierał te ataki, zapewniając, że jego bohaterowie są fikcyjni, a \"Ziemia obiecana\" nie jest kopią łódzkiego życia. Przedstawicielom lewicy brakowało szerszego poruszenia kwestii robotniczej na kartach książki. Roman Dmowski był niezadowolony z przedstawienia m.in. Stacha Wilczka (Polaka), który w jego opinii zachowywał się jak Żyd lub Niemiec. Barbara Kocówna, wysunęła tezę, że autor przeniósł na karty \"Ziemi obiecanej\" salony warszawskie, a nie łódzkie, ponieważ te znał słabo. Do tej powieści porównywani są \"Bracia Aszkenazy\", powieść Israela Joszui Singera.\nAdaptacje filmowe.\n\"Ziemia obiecana\" została dwukrotnie sfilmowana. W 1927 r. powstała ekranizacja w reżyserii Aleksandra Hertza. Drugą próbę ekranizacji podjął w 1974 r. reżyser Andrzej Wajda. Film ten był nominowany do Oscara w kategorii filmu nieangielskojęzycznego w 1976 r. W obydwu adaptacjach można zaobserwować odstępstwa od oryginalnego tekstu Władysława Reymonta.\nPrzekłady powieści.W 1937 ukazał się przekład powieści na język fiński, którego dokonał poseł fiński Reino Silvanto.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503711", "fragment_id": "1567109/3", "subtitle": "", "title": "Ziemia obiecana (powieść)", "parentId": 503711.0, "start_index": 4714.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1567109", "score": 0.7216277122497559}, "uuid": "33b9c23f-39bf-4998-b2ac-ea4bce8d9062"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu. Zobacz też: inne znaczenia tego pojęcia.\nZiemia obiecana – polski 4-odcinkowy serial telewizyjny z 1978 w reżyserii Andrzeja Wajdy. Serial zrealizowany został na podstawie filmu kinowego o tym samym tytule, będącego adaptacją powieści Władysława Reymonta pt. \"Ziemia obiecana\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1779092", "fragment_id": "869307/0", "subtitle": "", "title": "Ziemia obiecana (serial telewizyjny)", "parentId": 1779092.0, "start_index": 1.0, "document_id": "869307", "source": "wikipedia", "score": 0.5905466079711914}, "uuid": "2662209b-3722-416e-8de5-bdf82529f9d0"}, {"page_content": "Twórczość Reymonta jest zróżnicowana pod względem tematyki, formy literackiej oraz nierówna pod względem swej wartości. W powieściach obyczajowych zawarł elementy krytyki społecznej. Władysław Reymont jest laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1924. Otrzymał ją za powieść \"Chłopi\". Kontrkandydatami Reymonta do tej nagrody byli Stefan Żeromski i Tomasz Mann; ten pierwszy uznawany był za wybitniejszego pisarza, jednak jego osoba została odrzucona przez Akademię Szwedzką, uzasadniono to jego antygermanizmem.\nZiemia obiecana.\n \"Osobny artykuł: Ziemia obiecana (powieść).\"\nJest to jedna z najwybitniejszych powieści Reymonta, po \"Chłopach\" najczęściej tłumaczona na języki obce i filmowana. Materiały do niej zaczął zbierać w 1896, przebywając przez blisko rok w Łodzi (opublikowana w latach 1897–1898 na łamach „Kuriera Warszawskiego”, osobne wydanie w 1899). Bohaterem tego studium jest miasto kapitalistyczne, jakim wtedy stawała się Łódź. Porównał ją do monstrum, niszczącego zwykłych ludzi, a z drugiej strony wykrzywiającego psychicznie właścicieli wielkich fortun.\nTematem powieści jest mechanizm „robienia pieniędzy” przez jej trzech bohaterów, z których jeden jest Polakiem (Karol Borowiecki), drugi Niemcem (Max Baum), trzeci Żydem (Moryc Welt). Różnice pochodzenia i obyczajów nie dzielą ich, wręcz przeciwnie – przyjaciele wykorzystują je dla skutecznego działania i wygrywania z konkurencją. Razem zakładają fabrykę, łączy ich wspólny interes, wspólne poczucie, że należą do grupy Lodzermenschów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6624", "fragment_id": "177291/3", "subtitle": "", "title": "Władysław Reymont", "parentId": 6624.0, "start_index": 4732.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177291", "score": 0.22560225427150726}, "uuid": "e267582a-5f51-4719-b661-8f67ef2fbee1"}, {"page_content": "Choć adaptacje filmowe literatury polskiej można datować jeszcze na drugą dekadę XX wieku (np. \"Meir Ezofowicz\", 1911, Aleksandra Hertza według Elizy Orzeszkowej; \"Quo vadis\", 1912, Enrica Guazzoniego według powieści Sienkiewicza), w okresie międzywojennym literatura była dla twórców filmowych częstym punktem odniesienia. Wiele adaptacji filmowych jednak eksponowało melodramatyczne wątki pierwowzorów literackich, ignorując społeczne uwarunkowania tychże utworów. Te zarzuty stawiano takim ekranizacjom, jak \"Cyganka Aza\" (reż. Artur Twardyjewicz, 1926) na podstawie powieści \"Chata za wsią\" Józefa Ignacego Kraszewskiego, \"Ziemi obiecanej\" (reż. Aleksander Hertz, 1927) według Władysława Reymonta, \"Przedwiośniu\" (reż. Henryk Szaro, 1928) według powieści Stefana Żeromskiego, \"Wiatrowi od morza\" (reż. Kazimierz Czyński, 1930) według tego samego pisarza, \"Mogile nieznanego żołnierza\" (reż. Ryszard Ordyński, 1927) według Andrzeja Struga, \"Grzesznej miłości\" (reż. Mieczysław Krawicz, Zbigniew Gniazdowski, 1929) według powieści \"Pokolenie Marka Świdy\" Struga bądź też wspomnianej adaptacji filmowej \"Pana Tadeusza\" w reżyserii Ordyńskiego. Elżbieta Szyngiel o adaptacji Ordyńskiego napisała, że reżyser strywializował romantyczną ideę związku człowieka z naturą: choć „nie rezygnuje z pokazania w filmie pejzaży, które miały stanowić źródło natchnienia dla Mickiewicza, to zupełnie pomija sprawczą rolę owej natury, odbierając jej tym samym charakterystyczną dla Mickiewiczowskiego świata przedstawionego dwuznaczność”. Problem w skutecznej adaptacji dzieł literackich stanowiło też przerysowane aktorstwo filmowe gwiazd scenicznych, które nie mogły „znaleźć odpowiedniego ekwiwalentu dla stosowanych na scenie środków wyrazu”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5036289", "fragment_id": "283366/1", "subtitle": "", "title": "Adaptacje filmowe literatury polskiej", "document_id": "283366", "start_index": 357.0, "parentId": 5036289.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11891661584377289}, "uuid": "fb180f48-44e8-4389-85ed-4d2ffe62ae61"}, {"page_content": "Maks Baum – postać fikcyjna, jeden z trzech głównych bohaterów \"Ziemi obiecanej\" Władysława Reymonta i jej ekranizacji. Niemiec, syn fabrykanta, inżynier włókiennictwa, absolwent studiów na Politechnice w Rydze. Wraz z przyjaciółmi – Polakiem Karolem Borowieckim i Żydem Morycem Weltem – zostaje wspólnikiem mającej powstać fabryki włókienniczej.\nW filmie z 1927 roku w reżyserii Aleksandra Hertza w postać wcielał się Stanisław Gruszczyński, zaś w filmie z 1974 oraz w serialu telewizyjnym wyreżyserowanym przez Andrzeja Wajdę – Andrzej Seweryn.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4922698", "fragment_id": "302532/0", "subtitle": "", "title": "Maks Baum", "parentId": 4922698.0, "start_index": 0.0, "document_id": "302532", "source": "wikipedia", "score": 0.24214500188827515}, "uuid": "671d9222-a7c7-4a4c-bac2-5e1524ade0f8"}]}
{"id": "q_321", "question": "W którym mieście znajduje się Muzeum Historii Żydów Polskich?", "answer": [{"page_content": "Muzeum Historii Żydów Polskich Polin (zwyczajowy zapis: Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN) – muzeum historyczne zlokalizowane w Śródmieściu Warszawy, na Muranowie, dokumentujące wielowiekową historię Żydów w Polsce.\nMuzeum mieści się w budynku przy ul. Anielewicza 6 wzniesionym w latach 2009–2013 według projektu zespołu fińskich architektów pod kierownictwem Rainera Mahlamäkiego. Gmach został otwarty w kwietniu 2013 roku, a wystawa stała w październiku 2014 roku.\nMuzeum Historii Żydów Polskich powstało z inicjatywy Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce (SŻIH) jako jedna z pierwszych w Polsce instytucji kultury utworzonych w oparciu o partnerstwo publiczno-prywatne. Prowadzi działalność dzięki środkom przekazywanym przez rząd (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego), samorząd terytorialny (miasto stołeczne Warszawa) i organizację pozarządową, która zgromadziła środki od darczyńców z Polski i zagranicy.\nMuzeum pełni dwie funkcje: tradycyjnego muzeum i centrum kulturalno-edukacyjnego. W odróżnieniu od Jad Waszem w Jerozolimie czy United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie jego przekaz nie koncentruje się na II wojnie światowej i Holokauście, ale opisuje wkład Żydów w rozwój polskiej kultury, nauki i gospodarki. Muzeum przedstawia historię Żydów od ok. 960 roku – momentu przybycia na ziemie polskie pierwszych żydowskich kupców i początków żydowskiego osadnictwa na obszarze dawnej I Rzeczypospolitej (tj. także na obecnych terytoriach Litwy, Białorusi, Ukrainy i zachodniej części Rosji) aż po historię najnowszą społeczności żydowskiej w III RP.\nWe wrześniu 2014 roku Muzeum dodało do swojej nazwy słowo „Polin” („Polska” w języku hebrajskim), nawiązujące do legendy o pojawieniu się na ziemiach polskich pierwszych Żydów.\nHistoria.\nKoncepcja i utworzenie Muzeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915587", "fragment_id": "1035486/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Historii Żydów Polskich Polin", "document_id": "1035486", "start_index": 0.0, "parentId": 915587.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9152799844741821}, "uuid": "bddc9233-32e4-4652-9413-2a7e1d0a4a3b"}, {"page_content": "Dodatkowo, w kwietniu każdego roku ma miejsce tzw. Marsz Żywych z Auschwitz do Birkenau, w którym biorą udział zarówno Polacy, jak i Izraelczycy. Inne żydowskie uroczystości w Polsce to przykładowo: Festiwal Kultury Żydowskiej w Krakowie (odbywający się od 1988) i Festiwal Kultury Żydowskiej Warszawa Singera (od 2004).\n \"Osobny artykuł: Muzeum Historii Żydów Polskich Polin.\"\nWażnym wydarzeniem było utworzenie w 2005 Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. Powstało ono z inicjatywy Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce (SŻIH) i jest jedną z pierwszych w Polsce instytucji kultury utworzonych w oparciu o rozwiązania partnerstwa publiczno-prywatnego. Powstało i prowadzi działalność dzięki środkom przekazywanym przez rząd (Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego), samorząd terytorialny (miasto stołeczne Warszawa) i organizację pozarządową, które zgromadziło środki od darczyńców z Polski i zagranicy (SŻIH). Muzeum realizuje dwie funkcje: tradycyjnego muzeum i centrum kulturalno-edukacyjnego. Nie koncentruje ono swego przekazu na II wojnie światowej i Holokauście, ale opisuje wkład Żydów w rozwój polskiej kultury, nauki i gospodarki. Budynek Muzeum został udostępniony publiczności 19 kwietnia 2013 roku. To tzw. małe otwarcie było związane z obchodami 70. rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim. Uroczyste otwarcie wystawy stałej „1000 lat historii Żydów polskich” przez prezydentów: Polski Bronisława Komorowskiego i Izraela Re’uwena Riwlina odbyło się 28 października 2014. W uroczystości wzięli także udział m.in. premier Ewa Kopacz, marszałek Sejmu Radosław Sikorski, marszałek Senatu Bogdan Borusewicz oraz prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434394", "fragment_id": "63980/72", "subtitle": "", "title": "Historia Żydów w Polsce", "parentId": 434394.0, "start_index": 104166.0, "document_id": "63980", "source": "wikipedia", "score": 0.4286932051181793}, "uuid": "7b2585c8-9b83-4649-99b0-708b6ba9f5fb"}, {"page_content": "* Oradour – Centre de la Mémoire d’Oradour \n* Paryż – La Fondation pour la Mémoire de la Déportation \n* Jerozolima – Jad Waszem \n* Montreal – Holocaust Memorial Centre\n* Montreal – Kleinmann Family Foundation\n* Berlin – Muzeum Żydowskie w Berlinie\n* Marburg – Terra Tech\n* Moringen – dawny obóz koncentracyjny Moringen\n* Oslo – Jodisk Aldersbolig \n*Kraków – Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie\n*Lublin - Państwowe Muzeum na Majdanku\n*Oświęcim – Centrum Żydowskie w Oświęcimiu\n*Oświęcim – Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu\n*Warszawa - Muzeum Historii Żydów Polskich Polin\n* Detroit – Holocaust Memorial Center\n* Houston – Holocaust Museum Houston\n* Los Angeles – Simon Wiesenthal Center\n* Los Angeles – Survivors of the Shoah Visual History Foundation\n* Nowy Jork – Museum of Jewish Heritage\n* Reno – Center for Holocaust, Genocide &amp; Peace Studies\n* Richmond – Virginia Holocaust Museum\n* San Francisco – Holocaust Center of Northern California\n* St. Petersburg – The Florida Holocaust Museum\n* Budapeszt – European Roma Rights Centre (ERRC)\n* Como – Istituto di Storia Contemporanea \"Pier Amato Perretta\" (ISC)\n* Mediolan – Centro Di Documentazione Ebraica Contemporanea", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187550", "fragment_id": "16279/1", "subtitle": "", "title": "Austriacka Służba Pamięci", "source": "wikipedia", "start_index": 1960.0, "document_id": "16279", "parentId": 187550.0, "score": 0.15974175930023193}, "uuid": "dde926f5-158f-402f-b518-58ad93316be8"}, {"page_content": "Koncepcja budowy dużej placówki muzealnej poświęconej historii polskich Żydów narodziła się w 1993 roku wśród osób związanych ze Stowarzyszeniem Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Jedną z pomysłodawczyń utworzenia Muzeum była Grażyna Pawlak, ówczesna dyrektor Stowarzyszenia. W 1995 roku miasto przekazało pod budowę placówki działkę na Muranowie.\nInstytucja powstała na mocy umowy podpisanej 25 stycznia 2005 roku przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, samorząd m.st. Warszawy oraz Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny. Placówka została wpisana do rejestru instytucji kultury miasta stołecznego Warszawy. Jej tymczasowa siedziba mieściła się przy ul. Wareckiej 4/6.\nW skład Komitetu Budowy Muzeum, któremu przewodniczył Marcin Święcicki, weszli m.in.\nPatronat nad tworzeniem Muzeum objął prezydent Aleksander Kwaśniewski, a na czele Międzynarodowego Komitetu Honorowego Muzeum stanął Szimon Peres.\nKontekst historyczny miejsca.\nGmach nowego Muzeum powstał w centrum dawnej dzielnicy żydowskiej Warszawy, zwanej Dzielnicą Północną.\nW latach 1784–1792 w miejscu, w którym obecnie znajduje się budynek Muzeum POLIN, wzniesiono monumentalny gmach Koszar Artylerii Koronnej zaprojektowany przez Stanisława Zawadzkiego. Budynek był też nazywany – od stacjonującego tam w latach 1815–1830 rosyjskiego Lejb-Gwardyjskiego Wołyńskiego Pułku – Koszarami Wołyńskimi. Później mieściło się w nim więzienie wojskowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915587", "fragment_id": "1035486/1", "subtitle": "", "title": "Muzeum Historii Żydów Polskich Polin", "document_id": "1035486", "start_index": 1821.0, "source": "wikipedia", "parentId": 915587.0, "score": 0.2930518090724945}, "uuid": "538ceeb5-0736-467a-a0d3-1627c5e69826"}, {"page_content": "26 czerwca 2007 roku prezydent Lech Kaczyński, minister kultury Kazimierz Michał Ujazdowski, prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz, przewodniczący Stowarzyszenia ŻIH Marian Turski oraz pierwszy darczyńca Wiktor Markowicz z USA (któremu towarzyszyli Zygmunt Rolat i Tad Taube) podpisali akt erekcyjny pod budowę Muzeum. Sygnatariuszami tego dokumentu byli także przedstawiciele komitetów z wielu krajów wspierających budowę instytucji, w tym przewodniczący Polskiego Komitetu Wspierania Budowy Muzeum Marcin Święcicki oraz przewodniczący organizacji żydowskich z Polski.\nGeneralnym wykonawcą budynku została spółka Polimex-Mostostal, a inwestorem zastępczym – Stołeczny Zarząd Rozbudowy Miasta. Umowa z generalnym wykonawcą została podpisana 17 czerwca, a uroczysta inauguracja budowy odbyła się 30 czerwca 2009 roku.\nPozwolenie na użytkowanie poziomu -2 Muzeum, na którym znajduje się wystawa stała, uzyskano 13 grudnia 2013 roku.\nBudżet projektu.\nŁączny koszt budowy gmachu, wyposażenia i stworzenia wystawy stałej Muzeum wyniósł ok. 320 milionów złotych.\nStowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny, dzięki wsparciu ponad 500 darczyńców z całego świata, w ciągu 15 lat przekazało 140 milionów złotych, przede wszystkim na zaprojektowanie i wykonanie wystawy stałej. Kolejne 20 milionów złotych SŻIH przeznaczyło na działalność Muzeum. Po 90 milionów złotych przekazały: miasto stołeczne Warszawa oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Aby wesprzeć rozwój Muzeum w lipcu 2005 roku Rada Ministrów ustanowiła program wieloletni na lata 2006–2009 pod nazwą „Budowa Muzeum Historii Żydów Polskich”, który we wrześniu 2009 roku został przedłużony na kolejne trzy lata. Ze środków publicznych finansowana jest także bieżąca działalność placówki.\nMuzeum wsparły osoby prywatne, przedsiębiorstwa i organizacje z całego świata. Dwie największe darowizny w wysokości 20 milionów złotych i 7 milionów dolarów przekazali odpowiednio Jan Kulczyk i Tad Taube (poprzez Taube Foundation for Jewish Life and Culture i Koret Foundation). Darowizna Jana Kulczyka, przeznaczona na sfinansowanie wystawy stałej oraz objęcie patronatu nad nowoczesnym audytorium, była największą jednorazową donacją na rzecz Muzeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915587", "fragment_id": "1035486/4", "subtitle": "", "title": "Muzeum Historii Żydów Polskich Polin", "document_id": "1035486", "start_index": 7085.0, "parentId": 915587.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09747345745563507}, "uuid": "beaf9bd6-2b0a-47e7-a76b-18ab2c910f54"}, {"page_content": "Dorobek artystyczny obejmuje ok. siedemset prac, które znajdują się w Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Muzeum Akademii Sztuk Pięknych, Muzeum Ziemi Otwockiej, Bibliotece Narodowej w Warszawie, Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie, Muzeum Powstania Warszawskiego, a także w zbiorach rodzinnych i kolekcjach prywatnych w kraju, Wielkiej Brytanii, Czechach oraz we Włoszech.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3168321", "fragment_id": "124600/1", "subtitle": "", "title": "Janina Róża Giedroyć-Wawrzynowicz", "parentId": 3168321.0, "start_index": 1505.0, "document_id": "124600", "source": "wikipedia", "score": 0.2898046672344208}, "uuid": "779698fd-3be5-49df-9ce6-4125368d89c1"}, {"page_content": "Stowarzyszenie jest właścicielem budynku dawnej Głównej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie przy ulicy Tłomackie 3/5, który został udostępniony Żydowskiemu Instytutowi Historycznemu im. E. Ringelbluma wraz z należącymi do Stowarzyszenia i zgromadzonymi tam do 7 listopada 1994 zbiorami archiwalnymi, bibliotecznymi, muzealnymi. Od 1993, kiedy powstał pomysł stworzenia Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, realizacja tego przedsięwzięcia stała się głównym celem działalności Stowarzyszenia. Na mocy podpisanej umowy w styczniu 2005 z m.st. Warszawą i Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego Stowarzyszenie było odpowiedzialne m.in. za stworzenie koncepcji i sfinansowanie wystawy stałej nowego muzeum. Pieniądze na ten cel przekazało kilkuset darczyńców z Polski i zagranicy.\nZ inicjatywy Stowarzyszenia powstały również dwa projekty multimedialne – w 2009 r. \"Wirtualny Sztetl\" oraz w 2007 r. \"Polscy Sprawiedliwi\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3122253", "fragment_id": "129431/1", "subtitle": "", "title": "Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce", "parentId": 3122253.0, "start_index": 1518.0, "document_id": "129431", "source": "wikipedia", "score": 0.16845083236694336}, "uuid": "78b3a2af-0d80-4038-8026-46fe0691ff65"}, {"page_content": "Działalność w Muzeum Historii Żydów Polskich polega na pracy archiwalnej przy współpracy z Warszawskim Instytutem Historycznym, prowadzeniu korespondencji między austriackimi i niemieckimi archiwami w celu uzyskiwania dokumentów oraz tłumaczenia tekstów z niemieckiego lub na niemiecki. Wolontariusze asystują przy budowaniu i pielęgnowaniu kontaktów muzeum z żydowskimi muzeami jak również podobnymi ośrodkami nauki i kultury w Austrii. Zajmują się także promowaniem projektów muzeum na terenach niemieckojęzycznych i administrowaniem niemieckojęzycznej części domowej strony internetowej muzeum. Biorą aktywny udział w aktualnych projektach muzeum. Opiekują się gośćmi odwiedzającymi wystawy i spotkania.\n* Moskwa – Together For Peace (TFP)\n* Moskwa – Russian Research and Educational Holocaust Center (2008)\n Rumunia\n* Jassy – Nădejdea Copiilor din România (2001)\n* Lublana – National Museum of Contemporary History (2010)\n* Chicago – Illinois Holocaust Museum &amp; Education Center (2010)\n* Detroit – Holocaust Memorial Center (1999)\n* Houston – Holocaust Museum Houston (1999)\n* Los Angeles – Centrum Szymona Wiesenthala (1998)\n* Los Angeles – Los Angeles Museum of the Holocaust (2006)\n* Los Angeles – Survivors of the Shoah Visual History Foundation (1999)\n* Nowy Jork – Gay Men’s Health Crisis\n* Nowy Jork – Museum of Jewish Heritage (2000)\n* Nowy Jork – American Jewish Committee (2009)\n* Nowy Jork – Anti-Defamation League (2008)\n* Reno – Center for Holocaust, Genocide &amp; Peace Studies (1999)\n* Richmond – Virginia Holocaust Museum (1999)\n* San Francisco – Holocaust Center of Northern California (1999)\n* St. Petersburg – The Florida Holocaust Museum (1999)\n* Sztokholm – The Living History Forum (2009)\n* Uppsala – Uppsala University (2008)\n* Fatih/Stambuł – Jüdisches Krankenhaus Or-Ahayim (2012)\n* Kijów – Jewish Foundation of Ukraine (2010)\n* Fort Portal – Mountains of the Moon University (MMU)\n* Kabale – Bishops House\n* Zigoti – Kindern eine Chance\n* Budapeszt – European Roma Rights Center (2002)\n* Sevenoaks – Royal London Society for the Blind (2000)\n* Londyn – The National Yad Vashem Charitable Trust (1999)\n* Londyn – Institute of Contemporary History and Wiener Library (1998)* Como – Istituto di Storia Contemporanea „Pier Amato Perretta” (ISC)\n* Mediolan – Fondazione Centro di Documentazione Ebraica Contemporanea (1999)\n* Prato – Museo della Deportazione e Centro di Documentazione della Deportazione e Resistenza (2008)\n* Rzym – Fondazione Museo della Shoah (2011)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181953", "fragment_id": "17961/3", "subtitle": "", "title": "Stowarzyszenie Służby za Granicą", "document_id": "17961", "start_index": 5731.0, "parentId": 181953.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2971027195453644}, "uuid": "6becc21d-1532-4bbd-aa7c-6d3d1888fdd8"}, {"page_content": "Kasia Walentynowicz – polska ilustratorka i projektantka graficzna.\nAutorka ilustracji do książek dla dzieci wydanych w językach m.in. polskim, koreańskim, angielskim, hiszpańskim i francuskim. Projektuje i ilustruje materiały graficzne dla instytucji kultury m.in. dla festiwalu filmowego Kino Dzieci, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN i Muzeum Narodowego w Warszawie. Jej ilustracje znajdują się w kolekcji sztuki Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5588667", "fragment_id": "1274503/0", "subtitle": "", "title": "Kasia Walentynowicz", "document_id": "1274503", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5588667.0, "score": 0.43614980578422546}, "uuid": "f8d8ccb1-5377-4b78-82e2-13dd6042a115"}, {"page_content": "W związku z przypadającym w 2019 roku końcem kadencji Dariusza Stoli, minister kultury i dziedzictwa narodowego Piotr Gliński nie zgodził się na postulowane przez dwie pozostałe instytucje współprowadzące Muzeum (prezydenta Warszawy i Stowarzyszenie ŻIH) przedłużenie dyrektorowi kontraktu bez konkursu. W maju 2019 roku komisja konkursowa wybrała Dariusza Stolę na kolejną kadencję. Minister kultury i dziedzictwa narodowego nie powołał go jednak na stanowisko dyrektora, tłumacząc to jego zaangażowaniem politycznym. W lutym 2019 roku Zygmunt Stępiński został p.o. dyrektora, a od 1 marca 2020 roku – dyrektorem Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. W 2023 roku został wybrany na kolejną kadencję, która potrwa do 28 lutego 2026 roku.\nObecnie funkcję wicedyrektorek Muzeum Historii Żydów Polskich pełnią Jolanta Gumula, Patrycja Mędza oraz Łucja Koch.\nRada Muzeum.\nObecni członkowie Rady Muzeum\nByli członkowie Rady Muzeum:\nNagroda POLIN.\nMuzeum Historii Żydów Polskich przyznaje Nagrodę POLIN osobom lub organizacjom pozarządowym, które działają na rzecz przywracania pamięci o historii polskich Żydów oraz przyczyniają się do kształtowania wspólnej przyszłości, wzajemnego zrozumienia i szacunku pomiędzy Polakami a Żydami. Pierwsza nagroda została przyznana w 2015 roku.\nLaureaci konkursu w latach 2015–2022:\nAkcja „Żonkile”.\nW kwietniu 2013 roku, w czasie obchodów 70. rocznicy powstania w getcie warszawskim, Muzeum zainaugurowało społeczno-edukacyjną akcję „Żonkile”. Wzięło w niej udział 500 wolontariuszy. Celem akcji jest kultywowanie pamięci o bohaterach powstania w getcie warszawskim. Każdego roku, 19 kwietnia, wolontariusze rozdają przechodniom w Warszawie papierowe żonkile – kwiaty, które Marek Edelman, jeden z przywódców powstania, co roku składał w miejscach pamięci związanych z zagładą Żydów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915587", "fragment_id": "1035486/15", "subtitle": "", "title": "Muzeum Historii Żydów Polskich Polin", "document_id": "1035486", "start_index": 26750.0, "parentId": 915587.0, "source": "wikipedia", "score": 0.254824697971344}, "uuid": "1e282934-b906-49d2-bdfa-7a59b12a3ea8"}]}
{"id": "q_322", "question": "Czy Epikur był filozofem greckim, czy rzymskim?", "answer": [{"page_content": "Epikur (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἐπίκουρος&lt;/&gt; \"Epikuros\") (341 – 270 p.n.e. urodził się na wyspie Samos) – grecki filozof, twórca epikureizmu. Epikur był jednym z najważniejszych filozofów tzw. drugiej fazy greckiej filozofii klasycznej, w której dominowały zagadnienia filozofii życia – czyli rozważania na temat jak osiągnąć pełne szczęście (także stan ataraksji).\nEpikur dzielił filozofię na trzy części:\nW czasie swego życia, jak również po śmierci miał wielu uczniów i kontynuatorów m.in.:\nBył także jednym z czterech wielkich „mistrzów” Karola Marksa, który poświęcił mu swoją pracę doktorską pt. „\"Różnica między demokrytejską a epikurejską filozofią przyrody\"”, 1841 r.\nŻyciorys.\nRodzice Epikura, Neocles i Chaerestrate, oboje ateńskiego pochodzenia, wyemigrowali do ateńskiej kolonii na wyspie Samos, około dziesięciu lat przed urodzeniem przyszłego filozofa. Jako chłopiec, Epikur przez okres czterech lat studiował filozofię pod kierunkiem platonika Pamfilusa. W wieku 18 lat udał się do Aten podejmując dwuletnią służbę wojskową.\nPo śmierci Aleksandra Wielkiego, Perdikkas wydalił ateńskich osadników z Samos do Kolofonu, na wybrzeżu Azji Mniejszej. Po zakończeniu służby wojskowej, Epikur dołączył do swojej rodziny. Studiował u Nauzyfanesa, który był zwolennikiem nauk Demokryta. W 311/310 p.n.e. Epikur sam nauczał w Mytilenie, ale jego wystąpienia spowodowały zamieszki i został zmuszony do opuszczenia miasta. Następnie założył szkołę w Lampsakos, gdzie przez jakiś czas nauczał. Powrócił do Aten w 306 p.n.e. zakładając kolejną szkołę, nazwaną Ogrodem. Nazwę zawdzięczała ona ogrodowi usytuowanemu w posiadłości w połowie drogi między Stoą i Akademią, który służył jako miejsce spotkań z uczniami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1501", "fragment_id": "169354/0", "subtitle": "", "title": "Epikur", "document_id": "169354", "start_index": 0.0, "parentId": 1501.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9189214706420898}, "uuid": "59a4f7c0-70a4-4446-b440-983ec5ae31d4"}, {"page_content": "Pod koniec II w. p.n.e. w towarzystwie Scypiona Młodszego działał stoik Panajtios. W przeciwieństwie do innych greckich filozofów Panajtios dostrzegł w Rzymie wznoszącą potęgę i nowe wartości polityczne (odrodzenie się ideałów obywatelskich). Dostosował też grecki stoicyzm do umysłowości i wrażliwości Rzymian, nakierowując go bardziej ku celom praktycznym i indywidualnemu działaniu. Na przełomie II i I w. p.n.e. nauczali także filozofowie epikurejscy: Amafiniusz i Filodemos. Z ich kręgu pochodzą pierwsze filozoficzne teksty w języku łacińskim, znane obecnie jedynie z krytycznych uwag Cycerona. Cyceron krytykował popularny epikureizm za jego pochwałę wycofania się z życia publicznego, co było niezgodne z rzymską virtù (republikańską cnotą politycznego zaangażowania).\nLukrecjusz i Cyceron.\nPierwszym rzymskim filozofem, który osiągnął autentyczną wielkość, był Lukrecjusz, epikurejczyk żyjący w pierwszej połowie I w. p.n.e. Jego \"De rerum natura\" uważany jest za największy poemat filozoficzny wszech czasów. Wysoka forma literacka poematu spowodowała, że w czasach nowożytnych Lukrecjusza oceniano wyżej niż samego Epikura. Z kolei współcześni, przede wszystkim Cyceron, w ogóle nie uznawali go za filozofa. Poemat jest wyjątkowym połączeniem epikurejskiej filozofii przyrody (ze szczegółowo wyłożoną koncepcją atomizmu) z etyką i antropologią filozoficzną. Lukrecjusz pisał w wernakularnej łacinie i w dziele skarżył się na ubóstwo tego języka, niezdolnego do oddania niuansów epikureizmu.\nNiewiele młodsza od Lukrecjusza i znacznie obfitsza jest twórczość Cycerona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5017957", "fragment_id": "296693/3", "subtitle": "", "title": "Filozofia rzymska", "parentId": 5017957.0, "start_index": 4138.0, "document_id": "296693", "source": "wikipedia", "score": 0.4988791346549988}, "uuid": "593565ca-7085-45cb-a6b7-5cd64a658433"}, {"page_content": "\"Nie ten jest bezbożny kto zaprzecza bogom czczonym przez tłum, lecz ten kto podziela pogląd ludu na ich temat.\"\nPrzyjemność jako brak cierpienia.\nFilozofia Epikura opierała się na teorii, że całe dobro i zło wynika z odczuwania przyjemności i bólu. Dobre jest to, co przyjemne, złe jest to, co bolesne.\nDla Epikura przyjemność i ból były ostateczną podstawą moralnego rozróżnienia między dobrem a złem. Jeśli ból zostaje świadomie wybrany zamiast przyjemności, to tylko dlatego, że w niektórych przypadkach prowadzi do większej przyjemności.\nJako wskazówki etyczne Epikur podkreślał istotę zminimalizowania bólu i maksymalizacji szczęścia swojego jak i innych:\n\"Nie da się wieść przyjemnego życia, jeśli nie żyje się mądrze, dobrze i sprawiedliwie („ani szkodzić, ani doznawać szkody” i nie da się żyć mądrze i dobrze i sprawiedliwie, nie żyjąc przyjemnie)\".\nDzieła.\nZachowały się nieliczne fragmenty dzieł filozofa, m.in. „Zasady” i odnalezione w Herkulanum części 37 ksiąg \"O naturze\" (patrz Papirusy z Herkulanum). Trzy listy Epikura znajdują się w \"X księdze Żywotów Diogenesa Laertiosa\", reszta zaginęła. Liczbę wszystkich prac Diogenes Laertios szacował na ok. 300, wymieniając z tytułu 40. Inne fragmenty i relacje można znaleźć w całej starożytnej literaturze greckiej i rzymskiej. Głównym źródłem wiedzy o Epikurze i jego systemie są prace rzymskiego filozofa i poety Lukrecjusza.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1501", "fragment_id": "169354/4", "subtitle": "", "title": "Epikur", "source": "wikipedia", "start_index": 6654.0, "parentId": 1501.0, "document_id": "169354", "score": 0.6319618225097656}, "uuid": "ab369842-c6e1-4fb3-9c34-12b6fa0bc29d"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Rzymscy filozofowie\nFilozofia rzymska (filozofia starożytnego Rzymu) – filozofia uprawiana przez Rzymian. Włączana jest w okres filozofii starożytnej.\nDo filozofii rzymskiej zalicza się dzieła pisane przez Rzymian aż do VI w. n.e. Podstawowym językiem tej filozofii była łacina, choć wiele dzieł powstało również w języku greckim. Zalicza się do niej również piszących po łacinie wczesnochrześcijańskich filozofów patrystycznych. \nFilozofia rzymska a filozofia grecka.\nKultury rzymska i grecka należały do jednego kontinuum i ich rozdzielenie jest w dużej mierze umowne, często oparte na języku (piśmiennictwo greckie i łacińskie). Filozofia przyszła do Rzymu z Grecji. Stamtąd pochodziła większość filozofów i nauczycieli, tam też wyjeżdżali na studia z filozofii Rzymianie. Nie było żadnego czysto rzymskiego nurtu filozoficznego. Sami Rzymianie nie postrzegali też uprawianej przez siebie filozofii jako tradycji odrębnej od greckiej. Popularność greckiej filozofii wśród klas wykształconych Rzymu tłumaczona jest też ubóstwem duchowym i intelektualnym rzymskiej religii, niezdolnej dać mocne podstawy do rozważania problematyki etycznej czy duchowej. Wielu filozofujących Rzymian pisało w języku greckim (Marek Aureliusz, Muzoniusz Rufus).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5017957", "fragment_id": "296693/0", "subtitle": "", "title": "Filozofia rzymska", "document_id": "296693", "start_index": 0.0, "parentId": 5017957.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5942963361740112}, "uuid": "e9d85c5d-d5be-43a0-a7ed-ca3d41a80511"}, {"page_content": "Epikureizm – kierunek filozoficzny zapoczątkowany w starożytności przez Epikura, ok. 306 r. p.n.e., kontynuowany także w czasach nowożytnych. Podobnie jak w większości kierunków filozoficznych hellenizmu dla epikurejczyków najważniejszą dziedziną filozofii była etyka – uważali oni, że podstawowym zagadnieniem filozoficznym jest szczęście, które upatrywali w przyjemności.\nRozwój epikureizmu.\nZa początek epikureizmu uważa się drugie przybycie Epikura do Aten i założenie przez niego ok. 306 p.n.e. szkoły filozoficznej – tzw. „Ogrodu” ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Κῆπος&lt;/&gt;, \"Kipos\"). Przy wejściu do niej umieszczono napis: \"Gościu, tutaj będzie ci dobrze, tutaj dobrem najwyższym jest rozkosz\". Epikureizm, będący początkowo tylko szkołą filozoficzną, przekształcił się z biegiem czasu w dość elitarną, ezoteryczną sektę, która już w czasach rzymskich przyjmowała w swoje szeregi jedynie wybranych, zdrowych młodzieńców z zamożnych rodzin. Epikureizm jako szkoła filozoficzna konkurował stale ze stoicyzmem, od którego pod koniec klasycznej epoki rzymskiej okazał się mniej popularny. W czasach rozwoju chrześcijaństwa publicznie wyklęto epikureizm i samego Epikura, a jego dzieła systematycznie niszczono, jako siejące zgorszenie moralne i ateizm.\nGłównymi przedstawicielami epikureizmu byli uczniowie i zwolennicy Epikura: Filodemos z Gadary, Zenon z Sydonu, Metrodoros z Lampsakos, Hermarchos z Mityleny i Lukrecjusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9262", "fragment_id": "179630/0", "subtitle": "", "title": "Epikureizm", "parentId": 9262.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179630", "source": "wikipedia", "score": 0.3695356547832489}, "uuid": "b5c4e82e-b9e3-4c40-b754-747d7badc0c4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy greckiego retora i pisarza. Zobacz też: Poliajnos z Lampsakos – grecki filozof, przyjaciel Epikura.\nPoliajnos gr. Πoλύαινoς, łac. \"Polyaenus\" (ur. ok. 100 w Nikai (?), zm. ok. 170) – rzymski retor i adwokat pochodzenia greckiego.\nNajbardziej znanym jego dziełem są \"Podstępy wojenne\" (gr. Στρατηγήματα/Stratēgḗmata) napisane dla Marka Aureliusza i Lucjusza Werusa z okazji wojny z Partami. Był także autorem zaginionej \"Mowy w obronie zgromadzenia macedońskiego\", zaś Księga Suda wylicza inne jego dzieła: \"O Tebach\" oraz \"O taktyce ksiąg trzy\".\n\"Podstępy wojenne\" składają się z ośmiu ksiąg, z czego fragmenty piątej i szóstej nie zachowały się. W dziele zawarto 900 (w obecnej wersji, uwzględniając braki – 833) przykładów podstępów i manewrów wojennych Greków, Macedończyków, Rzymian i innych ludów. Efektem pośpiechu w pisaniu pracy z okazji bieżących działań wojennych i związanego z tym brakiem ostatecznej redakcji są obecne w niej liczne błędy, m.in. powtórzenia, mieszanie faktów historycznych a także nieporadnie konstruowane zdania w dialekcie attyckim.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1796502", "fragment_id": "873287/0", "subtitle": "", "title": "Poliajnos", "document_id": "873287", "start_index": 1.0, "parentId": 1796502.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22275763750076294}, "uuid": "1886a89a-576a-45ec-af24-340f084a8f06"}, {"page_content": "Edukacja filozoficzna podzielona była na trzy działy: fizykę (filozofia przyrody i wiedza o świecie), etykę i logikę (obejmującą również wiedzę o języku, gramatykę i retorykę). Wielu pisarzy rzymskich odebrało taką filozoficzną edukację i wątki czy elementy filozoficzne można odnaleźć w ich dziełach (np. elementy stoicyzmu i epikureizmu w dziełach Horacego, Wergiliusza, Persjusza, Lukana, Gelliusza).\nJuż na dworze pierwszego cesarza, Oktawian August, utrzymywano dworskiego filozofa. W późniejszych latach filozofowie podlegali jednak represjom i byli z Rzymu wypędzani. Cesarz Marek Aureliusz, sam będąc filozofem, ustanowił w 177 r. n.e. w Atenach pensje dla czterech nauczycieli filozofii: platońskiej, arystotelejskiej, epikurejskiej i stoickiej. Dwie pierwsze szkoły szybko przyćmiły swoim znaczeniem epikureizm i stoicyzm.\nHistoria.\nPoczątki.\nPoczątkowo filozofia była uznawana za sprzeczną z kulturą rzymską, która miała być oparta na surowych cnotach republikańskich. Filozofowie działający w Republice rzymskiej byli kilkakrotnie z miasta wydalani (w latach 173, 161 i 155/156 p.n.e.). Greckie wpływy kulturowe, w tym m.in. sceptycyzm Karneadesa, wzbudzały gniew Katona Starszego. Poselstwo dwóch filozofów epikurejskich (nieznanych bliżej Aljakosa i Filiskosa) zostało wydalone z powodu zbytniej swobody obyczajów i zachęcania młodych do korzystania z przyjemności. Stopniowo jednak filozofia zaczęła się zakorzeniać w Rzymie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5017957", "fragment_id": "296693/2", "subtitle": "", "title": "Filozofia rzymska", "parentId": 5017957.0, "start_index": 2696.0, "document_id": "296693", "source": "wikipedia", "score": 0.4606201648712158}, "uuid": "d0d9c6ef-52ce-41ed-a1a0-5ee023663fae"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pisarza i historyka Plutarcha z Cheronei. Zobacz też: życiorys filozofa Plutarcha z Aten oraz artykuł Plutarch (imię).\nPlutarch z Cheronei (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Πλούταρχος ὁ Χαιρωνεύς&lt;/&gt;, \"Plutarchos ho Chaironeus\", ur. ok. 50 n.e., zm. ok. 125 n.e.) – jeden z największych pisarzy starożytnej Grecji, historyk, filozof-moralista oraz orator.\nŻyciorys.\nKształcił się w Akademii Platońskiej w Atenach u Ammoniosa z Egiptu oraz w Aleksandrii. Chociaż wiele podróżował, między innymi po Italii, Egipcie czy Azji Mniejszej, większość życia spędził w rodzinnym mieście Cheronei w Beocji i w Atenach, gdzie sprawował wiele urzędów, m.in. był prokuratorem Achai mianowanym przez cesarza Hadriana. W Cheronei został archontem i kapłanem w świątyni Apollina delfickiego. W swoim rodzinnym mieście założył placówkę wzorowaną na Akademii Platońskiej.\nŚwiatopogląd.\nPlutarch propagował system filozoficzny z elementami platonizmu, stoicyzmu i neopitagoreizmu.\nTwierdził, że istnieje jedno, wieczne i niezmienne bóstwo, \"Logos\" (&lt; lang=\"grc\"&gt;λόγος&lt;/&gt;, co znaczy \"Rozum\"), które porządkuje Wszechświat i działa poprzez podległe mu bóstwa. Plutarch zwalczał zwolenników Epikura, którzy zaprzeczali nieśmiertelności duszy, opatrzności boskiej i wartości cnoty, rozumianej przez niego zupełnie inaczej niż współcześnie[]. Pogląd o boskiej naturze \"Logosu\" był stałym elementem teorii licznych greckich szkół filozoficznych.\nRecepcja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4616", "fragment_id": "172226/0", "subtitle": "", "title": "Plutarch", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "172226", "parentId": 4616.0, "score": 0.23060598969459534}, "uuid": "7082f6aa-a8de-46f3-bea4-50a4aed581c5"}, {"page_content": "Filozofia rzymska pozostawała odroślą od filozofii greckiej, mniej rozwiniętą i bujną, zawsze też czerpiącą z greckich źródeł. Grecka filozofia pozostawała żywa pomimo podboju Grecji przez Rzymian. Takie popularne i szerokie nurty jak platonizm (w wydaniu Plutarcha), arystotelizm czy sceptycyzm rozwijane były przede wszystkim w języku greckim, a ich centrum intelektualnym była Grecja czy rzymski Wschód. Silne wzajemne powiązania ilustruje np. działająca od 244 r. n.e. w Rzymie neoplatońska szkoła Plotyna, Greka nauczającego (również rzymskich uczniów) w języku greckim. Inną postacią greko-rzymską był Frygijczyk Epiktet, piszący po grecku, działający w Rzymie, ale po wygnaniu zakładający stoicką szkołę w Nikopolis.\nEdukacja filozoficzna i filozofia potoczna.\nW II w. p.n.e. filozofia była traktowana jako kulturowo obcy Rzymowi element i odnoszono się do niej z wrogością. W I w. p.n.e. nastąpiło jednak zbliżenie z kulturą grecką i filozofia stała się istotną częścią kultury, przenikając także do myślenia potocznego. Studiowanie filozofii było od I w. p.n.e. niezbędnym elementem wykształcenia Rzymian z klas wyższych, choć wiedza ta była często dość powierzchowna.\nTrzech wybitnych rzymskich filozofów (Cyceron, Seneka, Marek Aureliusz) było także czołowymi politykami swojej epoki, co nadało ich filozofii bardzo praktyczny wymiar, wzbogacając ją o doświadczenia działalności publicznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5017957", "fragment_id": "296693/1", "subtitle": "", "title": "Filozofia rzymska", "source": "wikipedia", "start_index": 1293.0, "document_id": "296693", "parentId": 5017957.0, "score": 0.4963184595108032}, "uuid": "52114391-7eab-4558-ac3e-c3334fb5427a"}, {"page_content": "Metrodoros z Lampsakos (ok. 330-277 p.n.e.) – grecki filozof, uczeń Epikura jeszcze przed założeniem Ogrodu. Zmarł wcześniej niż swój nauczyciel. Był autorem wielu traktatów, z których zachowały się jedynie fragmenty. Tytuły dzieł wskazują, że Metodoros wyróżnił się głównie jako polemista, obrońca myśli mistrza. Diogenes Laertios pisze o nim:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nEpikur miał wielu sławnych uczniów, takich na przykład, jak Metrodoros z Lampsaku, syn Atenajosa (lub Timokratesa) i Sandy, który od pierwszego zetknięcia się z Epikurem nie rozstawał się z nim nigdy. Tylko raz jeden oddalił się na sześć miesięcy, które spędził w swej ojczyźnie, po czym natychmiast powrócił. Był to dzielny człowiek pod każdym względem, jak poświadcza sam Epikur we wstępach do swych pism, a także w trzeciej księdze \"Timokratesa\". Taki już miał charakter; siostrę swą, Batis, oddał za żonę Idomeneusowi, a heterę ateńską Leontion przyjął do siebie jako nałożnicę. Nie bał się żadnych przeciwności losu ani śmierci, jak podaje Epikur w pierwszej księdze \"Metodora\". Powiadają, że umarł siedem lat przed Epikurem w pięćdziesiątym trzecim roku życia, a Epikur zalecił sam w przytoczonym wyżej testamencie, który był sporządzony z pewnością po śmierci Metodora, aby dzieci jego zostały otoczone opieką. Do uczniów Epikura należał również wspomniany już Timokrates, lekkomyślny brat Metodora.\n[Diog. Laërt X 23]", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=941417", "fragment_id": "999155/0", "subtitle": "", "title": "Metrodoros z Lampsakos (epikurejczyk)", "parentId": 941417.0, "start_index": 0.0, "document_id": "999155", "source": "wikipedia", "score": 0.25366130471229553}, "uuid": "98ca65fc-ff84-46c0-a606-5310f3096fa8"}]}
{"id": "q_323", "question": "Jak nazywa się czeski reżyser, twórca filmów „Lot nad kukułczym gniazdem” i „Amadeusz”?", "answer": [{"page_content": "Z kolei w Czechosłowacji pojawiło się zjawisko „nowego kina czechosłowackiego”, polegającego na eksperymentach formalnych bądź wnikliwej krytyce ówczesnego społeczeństwa. Do największych twórców nurtu należeli Miloš Forman (\"Miłość blondynki\", 1965) oraz Jiří Menzel (\"Pociągi pod specjalnym nadzorem\", 1968). Po załamaniu ruchu praskiej wiosny Forman wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie nakręcił – silnie akcentujące swobodę jednostki – filmy, takie jak \"Lot nad kukułczym gniazdem\" (1975) i \"Amadeusz\" (1984). Na Węgrzech w latach 60. i 70. XX wieku objawili się tacy twórcy, jak Miklós Jancsó (\"Gwiazdy na czapkach\", 1967), Károly Makk (\"Miłość\", 1971), Márta Mészáros (\"Dziewięć miesięcy\", 1976), a w latach 80. XX wieku – István Szabó (\"Mefisto\", 1981).\nW 1976 roku narodził się kolejny polski manifest, znany pod nazwą kina moralnego niepokoju, którego celem było demaskowanie wynaturzeń systemu komunistycznego w Polsce i ich wpływu na zwykłego człowieka. Wśród dokonań nurtu znalazły się takie filmy, jak \"Człowiek z marmuru\" (1976, reż. Andrzej Wajda), \"Barwy ochronne\" (1976, reż. Krzysztof Zanussi), \"Wodzirej\" (1977, reż. Feliks Falk) i \"Amator\" (1979, reż. Krzysztof Kieślowski). Konsekwencją tego był otwarcie antykomunistyczny film, który uchwycił masowe protesty opozycji tuż przed stanem wojennym, \"Człowiek z żelaza\" (1981, reż. Andrzej Wajda). Z kolei w ZSRR wskutek dokonań pieriestrojki gruziński reżyser Tengiz Abuładze nakręcił alegorię antystalinowską \"Pokuta\" (1983), zwiastującą załamanie radzieckiego systemu represji.\nFrancuska Nowa Fala i jej następstwa w Europie Zachodniej (1958–1979).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2827905", "fragment_id": "1620700/13", "subtitle": "", "title": "Historia filmu", "source": "wikipedia", "start_index": 16502.0, "document_id": "1620700", "parentId": 2827905.0, "score": 0.7395906448364258}, "uuid": "705829c0-6a4b-4641-9b40-1961a24fb55d"}, {"page_content": "Poza największymi nazwiskami czeskimi czy niemieckimi, występowali tu twórcy i artyści z innych krajów w Europie i spoza niej. Spośród najważniejszych należy wymienić takich jak Carl Maria von Weber, Anton Rubinstein, Karl Goldmark, czy Gustav Mahler, śpiewaczka Angelica Catalani, kompozytor i wirtuoz skrzypiec Niccolò Paganini, a także August Wilhelm Iffland, Ferdinand Raimund, Johann Nepomuk Nestroy, Wenzel Scholz, Ira Aldridge i wielu innych.\nCzeski reżyser Miloš Forman w teatrze tym kręcił także sceny do swojego filmu \"Amadeusz\", obrazującego życie i twórczość Wolfganga Amadeusa Mozarta.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2597093", "fragment_id": "525234/3", "subtitle": "", "title": "Stavovské divadlo", "parentId": 2597093.0, "start_index": 4540.0, "source": "wikipedia", "document_id": "525234", "score": 0.20596441626548767}, "uuid": "892a3421-9933-4888-a468-990fbfe41b09"}, {"page_content": "Lot nad kukułczym gniazdem (\"One Flew Over the Cuckoo's Nest\") – amerykański film fabularny z 1975 roku w reżyserii Miloša Formana, oparty na książce Kena Keseya pod tym samym tytułem wydanej w roku 1962.\nFilm jest wysoko ceniony przez widzów, w rankingu IMDb Top 250 (najlepsze 250 filmów) jest na 19 miejscu z oceną 8,7.\nOpis fabuły.\nPełen życia McMurphy (Jack Nicholson) ma nadzieję, że uda mu się bezboleśnie przetrzymać więzienie, jeśli będzie udawał wariata. Plan, z pozoru dobry, obraca się w klęskę, gdy trafia do domu dla psychicznie chorych. McMurphy stara się rozruszać naszpikowanych lekami pacjentów, co budzi sprzeciw Mildred Ratched (Louise Fletcher), siostry przełożonej. Niedługo dowiaduje się, że w szpitalu ma zostać dłużej niż myślał. Wobec nowej sytuacji, w której się znalazł, namawia innych pacjentów do ucieczki, na co ci z chęcią przystają. Zdobywając sobie zaufanie niektórych z nich, kradnie autobus i wraz z kilkoma chorymi wyjeżdża, po czym wszystkich pakuje na jacht, legitymując się jako doktor pracujący w klinice i tak też przedstawiając swoich współtowarzyszy. Incydent ten, jak również libacja przez niego urządzona na oddziale szpitalnym prowadzi do zaostrzenia konfliktu między McMurphym a Ratched.\nObsada.\ni inni\nNagrody.\n\"Lot nad kukułczym gniazdem\" zdobył Oscary w pięciu najważniejszych kategoriach:\nObraz był nominowany jeszcze w czterech innych kategoriach. Poza filmem Miloša Formana tylko dwóm innym filmom udało się zdobyć Oscary we wszystkich tych kategoriach – były to: \"Ich noce\" i \"Milczenie owiec\".\nPoza tym film otrzymał nagrody:\nFilm a książka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3473", "fragment_id": "182352/0", "subtitle": "", "title": "Lot nad kukułczym gniazdem (film)", "document_id": "182352", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3473.0, "score": 0.6861221194267273}, "uuid": "ee8fb7ee-f428-489e-9b30-a07bc0bde108"}, {"page_content": "Złote Globy za 1975 rok odbyły się 24 stycznia 1976 r. w Beverly Hilton Hotel w Los Angeles.\nLaureaci:\nKino.\nNajlepszy film dramatyczny.\nLot nad kukułczym gniazdem, reż Miloš Forman\nnominacje:\nNajlepsza komedia lub musical.\nPromienni chłopcy, reż. Herbert Ross\nnominacje:\nNajlepszy aktor dramatyczny.\nJack Nicholson – \"Lot nad kukułczym gniazdem\"\nnominacje:\nNajlepsza aktorka dramatyczna.\nLouise Fletcher – Lot nad kukułczym gniazdem\nnominacje:\nNajlepszy aktor w komedii lub musicalu.\nWalter Matthau – Promienni chłopcy\nnominacje:\nNajlepsza aktorka w komedii lub musicalu.\nAnn-Margret – Tommy\nnominacje:\nNajlepszy aktor drugoplanowy.\nRichard Benjamin – Promienni chłopcy\nnominacje:\nNajlepsza aktorka drugoplanowa.\nBrenda Vaccaro – Bez zobowiązań\nnominacje:\nNajlepsza reżyseria.\nMiloš Forman – Lot nad kukułczym gniazdem\nnominacje:\nNajlepszy scenariusz.\nLawrence Hauben i Bo Goldman – Lot nad kukułczym gniazdem \nnominacje:\nNajlepsza muzyka.\nJohn Williams – Szczęki\nnominacje:\nNajlepsza piosenka.\n„I'm Easy” - Nashville - muzyka i słowa: Keith Carradine\nnominacje:\nNajlepszy film zagraniczny.\nKłamstwa mojego taty, reż. Jan Kadar #TAM \nnominacje:\n/#TAM \n/#PATRZ \n/#TAM \nNajlepszy film dokumentalny.\nYouthquake!\nnominacje:\nNajlepszy debiut - aktor.\nBrad Dourif – Lot nad kukułczym gniazdem\nnominacje:\nNajlepszy debiut - aktorka.\nMarilyn Hassett – The Other Side of the Mountain\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1222751", "fragment_id": "1134948/0", "subtitle": "", "title": "33. ceremonia wręczenia Złotych Globów", "parentId": 1222751.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1134948", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "283dc606-4709-4bb1-becf-03962ba2e354"}, {"page_content": "1968: Paul Newman – Rachelo, Rachelo&lt;br&gt;\nnominacje:\n1969: Charles Jarrott – Anna tysiąca dni&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 70..\n1970: Arthur Hiller – Love Story&lt;br&gt;\nnominacje:\n1971: William Friedkin – Francuski łącznik&lt;br&gt;\nnominacje:\n1972: Francis Ford Coppola – Ojciec chrzestny&lt;br&gt;\nnominacje:\n1973: William Friedkin – Egzorcysta&lt;br&gt;\nnominacje:\n1974: Roman Polański – Chinatown&lt;br&gt;\nnominacje:\n1975: Miloš Forman – Lot nad kukułczym gniazdem&lt;br&gt;\nnominacje:\n1976: Sidney Lumet – Sieć&lt;br&gt;\nnominacje:\n1977: Herbert Ross – Punkt zwrotny&lt;br&gt;\nnominacje:\n1978: Michael Cimino – Łowca jeleni&lt;br&gt;\nnominacje:\n1979: Francis Ford Coppola – Czas apokalipsy&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 80..\n1980: Robert Redford – Zwyczajni ludzie&lt;br&gt;\nnominacje:\n1981: Warren Beatty – Czerwoni&lt;br&gt;\nnominacje:\n1982: Richard Attenborough – Gandhi&lt;br&gt;\nnominacje:\n1983: Barbra Streisand – Yentl&lt;br&gt;\nnominacje:\n1984: Miloš Forman – Amadeusz&lt;br&gt;\nnominacje:\n1985: John Huston – Honor Prizzich&lt;br&gt;\nnominacje:\n1986: Oliver Stone – Pluton&lt;br&gt;\nnominacje:\n1987: Bernardo Bertolucci – Ostatni cesarz&lt;br&gt;\nnominacje:\n1988: Clint Eastwood – Bird&lt;br&gt;\nnominacje:\n1989: Oliver Stone – Urodzony 4 lipca&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 90..\n1990: Kevin Costner – Tańczący z wilkami&lt;br&gt;\nnominacje:\n1991: Oliver Stone – JFK&lt;br&gt;\nnominacje:\n1992: Clint Eastwood – Bez przebaczenia&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1544546", "fragment_id": "226518/1", "subtitle": "", "title": "Złoty Glob dla najlepszego reżysera", "source": "wikipedia", "start_index": 1495.0, "document_id": "226518", "parentId": 1544546.0, "score": 0.08370812237262726}, "uuid": "d9620048-bcd0-40b4-b625-bd283513e5f3"}, {"page_content": "Lot nad kukułczym gniazdem (ang. \"One Flew Over the Cuckoo’s Nest\") – powieść Kena Keseya z 1962 roku mówiąca o zniewoleniu oraz tęsknocie za wolnością.\nKesey ukazał w książce zabiegi terapii elektrowstrząsowej oraz lobotomii. Pierwotnie wystawiana jako sztuka teatralna, a w 1975 roku odbyła się premiera ekranizacji powieści, pod tym samym tytułem, zrealizowanej przez Miloša Formana. W 2005 roku amerykański tygodnik „Time” wymienił \"Lot nad kukułczym gniazdem\" na liście stu najlepszych anglojęzycznych powieści.\nFabuła.\nOczami jednego z pacjentów, rzekomego chronika „Wodza”, autor przedstawia zamknięty świat zakładu psychiatrycznego. Wódz udaje głuchoniemego, by uniknąć problemów, stopniowo wraz z rozwojem fabuły uświadamia sobie swoją prawdziwą sytuację ozdrowieńca. Pewnego dnia do szpitala zostaje przysłany nowy pacjent, Randle Patrick McMurphy, osadzony na farmie penitencjarnej za bójki, hazard i gwałt na nieletniej. Symulowanie choroby psychicznej jest w jego mniemaniu odpowiednią drogą do uniknięcia pracy na farmie penitencjarnej.\nNowo przybyły chce rozruszać bojaźliwych chorych, lecz to nie podoba się „Wielkiej Oddziałowej”, siostrze Ratched, która rządzi żelazną ręką, trzymając się twardych zasad. Objawy buntu tłumione są poprzez ogłupiającą terapię, a nawet elektrowstrząsy i lobotomię. Zachowanie McMurphy’ego stopniowo staje się przyczyną narastającego konfliktu pomiędzy nim a Oddziałową, McMurphy odnosi nawet niewielkie sukcesy w swoich próbach przeciwstawienia się jej i podburzenia pozostałych pacjentów.\nRandle ku swojemu zaskoczeniu dowiaduje się, że wielu pacjentów na własne życzenie znajduje się w zakładzie, lecz on i kilku innych jest przetrzymywanych siłą. McMurphy organizuje ucieczkę ze szpitala, nie udaje się mu jednak jej zrealizować, ponieważ podczas poprzedzającej ją nocnej balangi upija się i zasypia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2501143", "fragment_id": "518374/0", "subtitle": "", "title": "Lot nad kukułczym gniazdem (powieść)", "document_id": "518374", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2501143.0, "score": 0.16663336753845215}, "uuid": "c141c6f1-cceb-4508-be98-5b69f159b164"}, {"page_content": "W 1968 na zaproszenie Paramount Pictures wyjechał do Stanów Zjednoczonych, by nakręcić film o amerykańskiej młodzieży \"Odlot\". Stłumienie praskiej wiosny spowodowało, że Forman pozostał na stałe w Stanach Zjednoczonych i tam kontynuował swoją karierę. Sam zaś film na 24. MFF w Cannes w 1971 zdobył drugą nagrodę konkursu głównego, czyli Grand Prix Jury.\nW 1975 zekranizował powieść Kena Keseya \"Lot nad kukułczym gniazdem\". Film ten, jako drugi w historii (pozostałe to \"Ich noce\" oraz \"Milczenie owiec\"), został uhonorowany aż pięcioma Oscarami w najważniejszych kategoriach (najlepszy reżyser, najlepszy aktor, najlepsza aktorka, najlepszy film i najlepszy scenariusz). Ogromny sukces pozwolił Formanowi nakręcić od dawna planowaną ekranizację kultowego musicalu \"Hair\", która jednak spotkała się z umiarkowanym przyjęciem ze strony krytyków.\nKolejnym ważnym osiągnięciem Formana była adaptacja sztuki Petera Shaffera \"Amadeusz\", oparta na biografii Wolfganga Amadeusa Mozarta. Film ten przyniósł mu kolejnego Oscara za reżyserię oraz wiele innych nagród.\nKoniec lat 80. XX wieku przyniósł dwie filmowe adaptacje powieści \"Niebezpieczne związki\". Nakręcona w 1988 wersja Stephena Frearsa została wyróżniona licznymi nagrodami, natomiast \"Valmont\" Formana nie wzbudził większego zainteresowania.\nW 1995 został odznaczony czeskim Medalem Za zasługi I stopnia.\nW 1996 Forman nakręcił film biograficzny o Larrym Flyncie, twórcy magazynu pornograficznego \"Hustler\". Obraz starał się zdefiniować granice swobodnej wypowiedzi i wolności słowa, wzbudził kontrowersje w wielu krajach swoim śmiałym plakatem. Film zdobył Złotego Niedźwiedzia na 47. MFF w Berlinie w 1997 i był dwukrotnie nominowany do Oscara (w tym za najlepszą reżyserię).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73433", "fragment_id": "649295/1", "subtitle": "", "title": "Miloš Forman", "document_id": "649295", "start_index": 1822.0, "parentId": 73433.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4479854702949524}, "uuid": "2891d897-a799-4485-b818-87b081ee9094"}, {"page_content": "Haskell Wexler (ur. 6 lutego 1922 w Chicago, zm. 27 grudnia 2015 w Santa Monica) – amerykański operator, reżyser i producent filmowy.\nPochodził z rodziny żydowskiej, której przodkowie pochodzili z Rosji i Polski.\nWexler był dwukrotnym laureatem Oscara za najlepsze zdjęcia do filmów: \"Kto się boi Virginii Woolf?\" (1966; reż. Mike Nichols) oraz \"By nie pełzać na kolanach\" (1976; reż. Hal Ashby). Ponadto był jeszcze trzykrotnie nominowany do tej nagrody za filmy: \"Lot nad kukułczym gniazdem\" (1975; reż. Miloš Forman), \"W szachu\" (1987; reż. John Sayles) i \"Blaze\" (1989; reż. Ron Shelton). Sam Wexler wyreżyserował także kilka filmów fabularnych, w tym głośny dramat \"Chłodnym okiem\" (1969).\nZa swe osiągnięcia w dziedzinie sztuki operatorskiej wyróżniony gwiazdą na Hollywood Walk of Fame (w 1996). Członek Amerykańskiego Stowarzyszenia Operatorów Filmowych (ASC). Za jego namową George Lucas postanowił wstąpić do szkoły filmowej.\nZmarł we śnie w swoim domu w Santa Monica w wieku 93 lat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1233824", "fragment_id": "1114316/0", "subtitle": "", "title": "Haskell Wexler", "parentId": 1233824.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1114316", "source": "wikipedia", "score": 0.1721723973751068}, "uuid": "77156065-eb38-41fb-8e24-eeeebb8f0cf0"}, {"page_content": "Rok 1976 był rokiem piętnastolecia klubu, jubileusz przyniósł trzy duże imprezy: seminarium „Niedokończone rozmowy” poświęcone twórczości literackiej i filmowej Wasilija Szukszyna z wykładem Andrzeja Drawicza „Twórczość Szukszyna na tle współczesnej literatury radzieckiej”. Drugą był przegląd filmów Kazimierza Kutza, w ciągu pięciu dni wyświetlono wszystkie filmy tego reżysera. O twórczości Kutza oraz pracy z nim mówili między innymi: Marian Brandys, Ryszard Kłyś, Wojciech Kilar. Ostatnią imprezą był przegląd pod nazwą „Nowe kino szwedzkie” zorganizowany przy pomocy Ambasady Szwecji w Warszawie i Instytutu Filmowego w Sztokholmie, na którym Andrzej Werner mówił na temat kina szwedzkiego, a Witold Leszczyński przedstawił swój film „Życie po szwedzku”.\nWarto zwrócić uwagę, że wielu prelegentów spotkań klubowych jak na przykład Brandys, Werner czy Drawicz było w owym czasie jawnie związanych z opozycją demokratyczną, a patronem klubu był nominalnie socjalistyczny SZSP, nadzór polityczny nie był już wtedy zbyt skuteczny. Sensacją była prezentacja „Wszystkich ludzi prezydenta” Alana J. Pakuli (3 lutego 1977) i „Lotu nad kukułczym gniazdem” Miloša Formana (29 kwietnia 1977), filmów z powodów politycznych niezakupionych na polskie ekrany, kopie dostarczyła Ambasada Amerykańska. Wydarzenie zainteresowało Służbę Bezpieczeństwa, złożyła ona nawet w związku z tym Lewandowskiemu propozycję współpracy, którą ten odrzucił. W roku 1977 DKF „Kino-oko” zorganizował przegląd filmów Krzysztofa Kieślowskiego, głównie półkowników. Pokazano wówczas „Murarza”, „Robotników 71” i „Spokój”. Dyskusja z udziałem reżysera trwała do późnej nocy, jej ślad można znaleźć w firmie „Amator”, gdzie spotkanie Filipa Mosza z autorytetami kina odbywa się w Katowicach, w kinie Przyjaźń siedzibie Kino-oka.W roku 1982 SZSP zostało rozwiązane, reaktywowało się ZSP, a Klub w połowie lat 80. przeniósł się do Klubu Filmowca Śląskiego Towarzystwa Filmowego w Katowicach przy ulicy Szafranka 9 (budynek Muzeum Historii Katowic), gdzie działał do końca lat osiemdziesiątych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2997502", "fragment_id": "1175622/2", "subtitle": "", "title": "Dyskusyjny klub filmowy „Kino-oko”", "parentId": 2997502.0, "start_index": 2990.0, "document_id": "1175622", "source": "wikipedia", "score": 0.07681054621934891}, "uuid": "08d74880-1f50-457d-a88c-7694bd5b8b85"}, {"page_content": "Saul Zaentz (ur. 28 lutego 1921 w Passaic, zm. 3 stycznia 2014 w San Francisco) – amerykański producent filmowy.\nNa początku swojej kariery zajmował się produkcją muzyczną, a dopiero później rozpoczął działalność w branży filmowej.\nŻyciorys.\nPo służbie w Armii Stanów Zjednoczonych podczas II wojny światowej, Zaentz rozpoczął realizację swojej pasji do muzyki pracując w Filharmonii Jazzu, do jego pracy należało zarządzanie trasami koncertowymi muzyków, takich jak Duke Ellington i Stan Getz.\nW 1955 roku dołączył Fantasy Records.\nJego pierwszym filmem był Payday z 1972 roku. Zdobył trzykrotnie Oscara za następujące produkcje \"Lot nad kukułczym gniazdem\" w 1975 roku, \"Amadeusz\" (1985) i \"Angielski pacjent\" (1997). Był również laureatem nagród: BAFTA (1997), Złoty Laur (1997) oraz American Cinema Editors (1998). W roku 1997 został uhonorowany nagrodą im. Irvinga G. Thalberga.\nW 1980 Zaentz założył Saul Zaentz Film Center.\nSaul Zaentz zmarł 3 stycznia 2014 roku w wyniku powikłań związanych z chorobą Alzheimera, z którą zmagał się od kilku lat. Miał 92 lata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3092487", "fragment_id": "122657/0", "subtitle": "", "title": "Saul Zaentz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3092487.0, "document_id": "122657", "score": 0.18428006768226624}, "uuid": "41b34ffb-97cf-4de4-8663-b2ee0d186711"}]}
{"id": "q_324", "question": "Jak nazywa się żaba, jedna z głównych postaci „The Muppet Show”?", "answer": [{"page_content": "Muppet Show (ang. \"The Muppet Show\") – brytyjsko-amerykański program telewizyjny w formie serialu, którego głównymi bohaterami są muppety, lalki wymyślone przez Jima Hensona. Do każdego programu zapraszano sławnego gościa ze świata filmu lub muzyki i były to jedyne osoby w ludzkiej postaci. \"Muppet Show\" był emitowany w latach 1976–1981.\nProgram zdobył wiele nagród m.in. Brytyjskiej Akademii Filmu i Telewizji dla najlepszej komedii telewizyjnej. Ta sama akademia w 1976 uznała Kermita (żabę konferansjera) za najlepszego aktora telewizyjnego. W 1977 przyznano serialowi Złotą Różę w Montreux.\nGoście programu.\nW 120 wyprodukowanych odcinkach w latach 1976–1981 wystąpili:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503550", "fragment_id": "1567071/0", "subtitle": "", "title": "Muppet Show", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1567071", "parentId": 503550.0, "score": 0.9343343377113342}, "uuid": "989311ec-2ca8-474e-8808-894e81873ad0"}, {"page_content": "Kermit Żaba ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Kermit the Frog&lt;/&gt;) – muppet, postać żaby z programu \"Muppet Show\" (1976–1981) i innych programów telewizyjnych oraz filmów. \nPostać powstała w 1955 dzięki Jimowi Hensonowi, który użył do stworzenia maskotki skrawka zielonego materiału oraz dwóch piłeczek pingpongowych. 9 maja 1995 roku Kermit zadebiutował w amerykańskiej telewizji w programie &lt; lang=\"en\"&gt;Sam and Friends&lt;/&gt;. Występował później w \"Ulicy Sezamkowej\" i filmach z serii o muppetach.\nAnimowany przez Hensona Kermit był obiektem burzliwych uczuć ze strony towarzyszącej mu w przedstawieniach świnki, Panny Piggy, którą poruszał Frank Oz. Jim Henson użyczał głosu Kermitowi aż do swojej śmierci. W latach 1990-2016 jego głosem był Steve Whitmire, którego w 2017 roku zastąpił Matt Vogel.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1580907", "fragment_id": "709564/0", "subtitle": "", "title": "Kermit Żaba", "document_id": "709564", "start_index": 0.0, "parentId": 1580907.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8708146810531616}, "uuid": "5abad5a4-ed68-4b81-ac44-51da05f35f03"}, {"page_content": "Muppety, mapety ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;The Muppets&lt;/&gt;) – lalki teatralne stworzone w 1955 przez amerykańskiego lalkarza, reżysera i scenarzystę Jima Hensona. Imitują one ludzi, zwierzęta oraz fantastyczne stwory. Media związane z franczyzą muppetów cechuje specyficzne poczucie humoru, wyróżniające się abstrakcyjnością, absurdem i odwołaniami do popkultury. Akcja filmów i seriali najczęściej odnosi się do wystawianych przez muppety rewii. Obecnie prawa autorskie do muppetów posiada Walt Disney Company.\nNazwa „muppet” wzięła się z połączenia angielskich słów „marionette” (pol. marionetka) i „puppet” (pol. lalka teatralna).\nHistoria.\nPo raz pierwszy lalki teatralne zwane przez ich twórcę, Jima Hensona, muppetami pojawiły się w 1955 w serii krótkich skeczy \"Sam and Friends\" na kanale WRC-TV. W serialu debiutował także ulubiony muppet Hensona, Kermit Żaba. W 1958 Henson, z myślą o rozwoju swojej franczyzy, założył przedsiębiorstwo branży rozrywkowej Muppets, Inc. Program \"Sam and Friends\" był emitowany przez sześć lat, do 1961.\nW latach 60. XX wieku, poszczególne muppety występowały w różnych programach telewizyjnych, takich jak \"The Jimmy Dean Show\", \"The Ed Sullivan Show\", \"The Today Show\", a także \"Ulica Sezamkowa\". W 1976 Jim Henson stworzył serial \"Muppet Show\", o muppetach wystawiających cotygodniową rewię. Do każdego odcinka zapraszano sławnego gościa ze świata filmu lub muzyki. Łącznie przez 5 lat wyprodukowano 120 odcinków w ponad stu różnych krajach. W tym czasie serial osiągnął sukces komercyjny i został wyróżniony nagrodami Emmy oraz BAFTA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162924", "fragment_id": "26877/0", "subtitle": "", "title": "Muppety", "document_id": "26877", "start_index": 0.0, "parentId": 162924.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5945258736610413}, "uuid": "5ba14e23-da5f-4b7d-85d8-dff2c511d57f"}, {"page_content": "Od początków Muppet Show przewija się wątek romantycznych uczuć żywionych przez świnkę w stosunku do żaby, nazywanej przez nią pieszczotliwie \"Kermie\". Kermit do awansów Piggy odnosił się raczej z rezerwą. Ostatecznie jednak w produkcjach filmowych Kermit odwzajemnił ulokowane w nim uczucia i nawet – choć niezbyt świadomie – zawarł związek małżeński z Piggy w filmie \"The Muppets Take Manhattan\". Jednak dalszy rozwój wydarzeń wskazuje na to, że małżeństwo było fikcyjne, mimo zapewnień Piggy w jubileuszowym programie z 1986 r. \"\", że Kermit jest \"żabą uszczęśliwioną małżeństwem\". Do formalnego zerwania doszło wkrótce potem, 10 maja 1990, decyzją Jima Hensona i planowaną kampanią promocyjną \"The Pig of the Nineties\", w ramach której zamierzano opublikować autobiografię świnki Krótko potem, wskutek śmierci Hensona, nie doszło do realizacji.\nŚwinka z żabą ponownie stanęli na ślubnym kobiercu w komedii \"\" z 2014 r. Już rok później jednak na portalu społecznościowym Piggy ogłosiła ostateczne zerwanie z Kermitem po blisko 40 latach związku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4071492", "fragment_id": "630118/1", "subtitle": "", "title": "Panna Piggy", "parentId": 4071492.0, "start_index": 1722.0, "source": "wikipedia", "document_id": "630118", "score": 0.4957643151283264}, "uuid": "75c8dad6-699f-472d-92ce-761b475c1ed4"}, {"page_content": "James Maury Henson, znany jako Jim Henson (ur. 24 września 1936 w Greenville, zm. 16 maja 1990 w Nowym Jorku) – amerykański lalkarz, twórca muppetów i fraglesów oraz takich programów telewizyjnych jak \"Muppet Show\" i \"Ulica Sezamkowa\".\nUkończył University of Maryland, College Park. Był reżyserem filmów fabularnych z udziałem muppetów, za które był nominowany do Oscara, a jako producent programów telewizyjnych otrzymał nagrodę Emmy za seriale \"Bajarz\" i \"Jim Henson Hour\". Założyciel Fundacji Jima Hensona. Zmarł w wyniku infekcji paciorkowcem ropnym. Jego ulubionym muppetem była żaba Kermit, którą osobiście animował i której użyczał głosu. Podczas jego pogrzebu śpiewał chór złożony z muppetów, a na trumnie siedział Kermit z tabliczką „Straciłem głos”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72071", "fragment_id": "652797/0", "subtitle": "", "title": "Jim Henson", "document_id": "652797", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 72071.0, "score": 0.31431832909584045}, "uuid": "8bef0056-f9f2-4be4-99ae-cde15c5821f2"}, {"page_content": "Panna Piggy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Miss Piggy&lt;/&gt;), również znana jako \"Świnka Piggy\" – muppet, postać świnki z programu \"Muppet Show\" (1976–1981) i innych programów telewizyjnych oraz filmów. Cechowało ją romantyczne usposobienie i kapryśny charakter \"femme fatale\", kreowanie się na diwę, wygłaszanie francuskich zwrotów z kiepskim akcentem i stosowanie ciosów karate w chwilach uniesień emocjonalnych. W kolejnych odcinkach Muppet Show była jedną z postaci najbliżej współpracujących z prowadzącym program konferansjerem Kermitem. Była też zaangażowana w burzliwą relację uczuciową z żabą.\nBiografia.\nTwórca Panny Piggy, Frank Oz w 1979 ujawnił w wywiadzie dla magazynu People kilka szczegółów jej dzieciństwa i młodości. Piggy przyszła na świat w małym miasteczku, na zapleczu sklepu mięsnego Beckera. W czasie gdy była mała, ojciec uganiał się za innymi lochami, a matka miała tak dużo prosiąt, że nikt nie miał czasu należycie zadbać o rozwój intelektualny Piggy. W dorastającej śwince zrodził się bunt przeciwko takiej egzystencji, która, zakrzyknąwszy \"prędzej umrę, niż będę żyła w taki sposób\", uciekła do miasta. Tam początkowo nie powodziło się jej – wszystkie miejsca pracy były zajęte przez ludzi, a dla świnek zostały resztki. Aby przeżyć, wystąpiła w reklamie smażonych potraw, po czym, przyjąwszy pseudonim sceniczny \"Laverne\", wzięła udział w konkursie piękności. Ten udany występ był przełomem w jej życiu i otworzył jej drogę do reklamy boczku. Występ w reklamie również przyniósł sukces w postaci podpisania rocznego kontraktu na występ w emitowanej przez TV imprezie sportowej Pigskin Parade, co z kolei poskutkowało przyjęciem Piggy do Muppet Show.\nZwiązek z Kermitem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4071492", "fragment_id": "630118/0", "subtitle": "", "title": "Panna Piggy", "document_id": "630118", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4071492.0, "score": 0.5979713201522827}, "uuid": "aa5443f6-6b15-4962-abef-8182dc8b5223"}, {"page_content": "W 1969 roku, zielonowłosego muppeta używano wiele razy w pierwszej serii \"Ulicy Sezamkowej.\" „Gleep” często pojawiał się u boku żaby Kermita jako pomocnik w wykładach (wiele ze skeczów z udziałem tej pary zostało nagranych jeszcze raz w późniejszych latach z granatowym Groverem). Imię Grover zostało użyte po raz pierwszy serialu wobec prototypu Grovera w skeczu, w którym potwór upiera się, że jego imię ma być napisane wielką literą „G”.\nW 1970 roku zadebiutował znany dzisiaj granatowowłosy Grover. Po raz pierwszy wystąpił w skeczu w \"The Ed Sullivan Show\" razem z Kermitem Żabą. Skecz zatytułowano \"What kind of fool am I?\" (pol. \"jakim rodzajem głupoty jestem?\"). Postać ponownie animował Frank Oz, który od tej pory został stałym odtwórcą roli.\nDalsze losy na „Ulicy Sezamkowej”.\nGrover swoją osobowością szybko zdobył serca widzów i stał się jedną z głównych postaci, począwszy od serii 2 programu.\nJednym z najpopularniejszych duetów z udziałem muppeta był ten z Groverem i Panem Johnsonem, stałym klientem Grovera w „Restauracji Charliego”. W skeczach zwykle Johnson odwiedzał knajpę, a potwór go obsługiwał. W pierwszych skeczach z udziałem tej pary klient „manipulował” kelnerem, co zwykle wykańczało go [Grovera] na koniec. W późniejszych skeczach to Grover irytował konsumenta, który wielokrotnie żałował odwiedzin w restauracji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4837592", "fragment_id": "290247/2", "subtitle": "", "title": "Grover (postać)", "parentId": 4837592.0, "start_index": 2687.0, "document_id": "290247", "source": "wikipedia", "score": 0.2836605906486511}, "uuid": "b38a452e-ab1b-4786-be5c-9f8917a0fde9"}, {"page_content": "Włodzimierz Press (ur. 13 maja 1940 we Lwowie) – polski aktor i scenarzysta. Odtwórca roli czołgisty Grigorija Saakaszwilego w serialu \"Czterej pancerni i pies\" (1966–1970). Jako aktor dubbingowy użyczył głosu postaciom z filmów animowanych i aktorskich, w tym kotu Sylwestrowi ze \"Zwariowanych melodii\", żabie Kermitowi z \"Muppet Show\" i Juliuszowi Cezarowi.\nŻyciorys.\nMłodość.\nUrodził się w rodzinie żydowskiej we Lwowie. Jego matka, komunistka – Janina Planer, udała się do Lwowa po upadku Polski, i we Lwowie urodziła syna. Jego ojciec, Grzegorz Press, trafił do getta warszawskiego i zginął w Treblince. Podczas transportu Włodzimierz Press i jego matka zostali przez przypadek rozdzieleni; on trafił do domu dziecka, a matka spędziła kolejne dwa lata, próbując go odnaleźć. Ostatecznie matce udało połączyć się z czteroletnim wówczas synem. Przez wojenne zawirowania Włodzimierz Press i jego matka znaleźli się na Syberii, gdzie matka pracowała jako pielęgniarka. Zdobywała jedzenie i leki dla syna, który bardzo chorował. Po wojnie wrócili do Polski, mieszkali w Krakowie, a potem osiedlili się w Warszawie. Matka ponownie wyszła za mąż, urodziła córkę Lenę. Sama pracowała w Telewizji Polskiej, była redaktorką programów młodzieżowych i dziecięcych. W 1968 roku matka ze względu na pochodzenie wyjechała z Polski na fali czystek antysemickich – najpierw do Izraela, a ostatecznie osiadła we Francji.\nAktorstwem zainteresował się już w szkole podstawowej. Występował w amatorskich teatrach. W Liceum Ogólnokształcącym nr 34 na Dolnym Mokotowie jego kolegami z klasy byli Feliks Falk i Marcel Łoziński. Trafił do finału krajowego konkursu recytatorskiego, w którym zajął trzecie miejsce. W 1963 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=528693", "fragment_id": "1561236/0", "subtitle": "", "title": "Włodzimierz Press", "parentId": 528693.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1561236", "score": 0.09183595329523087}, "uuid": "8407afc1-b175-4d80-9dcf-75a8d67683c7"}, {"page_content": "Steve Whitmire, właśc. Steven Lawrence Whitmire (ur. 24 września 1959 w Atlancie) – amerykański aktor lalkarz, jeden z głównych artystów związanych z muppetami, odtwórca m.in. Kermita Żaby.\nŻyciorys.\nZaczynał w lokalnej telewizji w Atlancie, gdzie prezentował własny program z kukiełką nazwaną Otis. W 1978 dołączył do ekipy \"Muppet Show\". Kierował początkowo głównie szczurem Rizzo, występował także we \"Fraglesach\". W 1990 po śmierci Jima Hensona został wybrany na jego następcę do roli Kermita Żaby, a także Erniego z \"Ulicy Sezamkowej\". Odtwarzał również m.in. Lipsa, Beakera i Statlera. Z The Muppets Studio był związany do 2016.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3333098", "fragment_id": "985460/0", "subtitle": "", "title": "Steve Whitmire", "parentId": 3333098.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "985460", "score": 0.3230881094932556}, "uuid": "3cd8e623-0317-4ac9-b409-a9b51a68d415"}, {"page_content": "Mapeciątka (ang. \"Muppet Babies\", od 2018) – amerykański serial animowany w reżyserii Matta Dannera i Guya Moore’a, wyprodukowany przez wytwórnie The Muppets Studio, Odd Bot Animation i Snowball Studios. Jest to reboot serialu animowanego o tym samym tytule z lat 1984-1991. Serial wykonany techniką komputerową.\nPremiera serialu odbyła się w Stanach Zjednoczonych 23 marca 2018 na amerykańskich kanałach Disney Channel i Disney Junior. W Polsce premiera serialu odbyła się 27 sierpnia 2018 na antenie polskiego Disney Junior.\nDnia 7 września 2018 stacja Disney Junior ogłosiła, że powstanie drugi sezon serialu.\nFabuła.\nAkcja serialu rozgrywa się w pokoju zabaw i opowiada o nowych perypetiach małych Mapeciątek – żaby Kermita, świnki Piggy, misia Fozziego, Gonzo, Zwierzaka oraz nowej członkini Summer. Mapeciątka wychowują się pod opieką Niani i wspólnie przeżywają niesamowite przygody w świecie wyimaginowanej wyobraźni, aby zbadać najgłębsze zakątki wszechświata, a także wykorzystać ich kreatywne myślenie do rozwiązania większości problemów.\nWersja polska.\nWystąpili:\ni inni\nWykonanie piosenek:\ni inni\nReżyseria: Wojciech Paszkowski\nKierownictwo muzyczne:\nDialogi: Elżbieta Pruśniewska\nTeksty piosenek: Elżbieta Pruśniewska\nWersja polska: SDI Media Polska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4341698", "fragment_id": "1487893/0", "subtitle": "", "title": "Mapeciątka (serial animowany 2018)", "document_id": "1487893", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4341698.0, "score": 0.10604815185070038}, "uuid": "222d4e24-8b75-4f9a-9c9a-eba5d80f52c0"}]}
{"id": "q_325", "question": "Jak nazywa się pierwsza wokalistka zespołu Varius Manx?", "answer": [{"page_content": "Pod koniec 1995 Lipnicka odeszła z zespołu, by rozpocząć karierę solową. Ostatni wspólny koncert zagrali 15 grudnia w klubie \"Tango\". Nową wokalistką Varius Manx została wówczas 18-letnia Katarzyna Stankiewicz, zwyciężczyni programu \"Szansa na sukces\". Wiosną 1996 wydali pierwszy singiel z nową wokalistką, „Orła cień”, który stał się wielkim przebojem. W międzyczasie, podczas rozdania nagród Fryderyki 1995, otrzymali nagrody w kategoriach: \"Zespół roku\", \"Album roku\" (\"Elf\"), natomiast Janson otrzymał miano \"Kompozytora roku\". 21 czerwca wydali piąty album studyjny pt. \"Ego\", który promowali singlami „Orła cień”, „Ten sen” i „Dom – gdzieś blisko mnie”. Płyta uzyskała wynik ponad 500 tys. sprzedanych egzemplarzy. W 1997 Janson przygotował oficjalną ścieżkę dźwiękową do filmu \"Nocne graffiti\" w reżyserii Macieja Dutkiewicza. 8 września wydali kolejny album studyjny pt. \"End\", który osiągnął wynik ponad 130 tys. sprzedanych kopii. Krążek promowali sinlami „Pilnujcie marzeń”, „Najmniejsze państwo świata” i „Kiedy mnie malujesz”.\nW kolejnych latach członkowie zespołu pracowali nad solowymi projektami; w 1997 na rynku ukazała się debiutancka płyta solowa Jansona pt. \"Trzeci wymiar\", a dwa lata później – album pt. \"Nowy świat\". W tym samym roku premierę miała także pierwsza solowa płyta Stankiewicz, zatytułowana po prostu \"Kasia Stankiewicz\" oraz album pt. \"Emphasis\", nagrany przez pozostałych muzyków zespołu pod szyldem Sigma.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318534", "fragment_id": "1438245/3", "subtitle": "", "title": "Varius Manx", "source": "wikipedia", "start_index": 4629.0, "document_id": "1438245", "parentId": 318534.0, "score": 0.664300799369812}, "uuid": "270d3fe4-e2e3-4e8d-9221-cc50bb5b9fdc"}, {"page_content": "Varius Manx – polski zespół muzyczny założony w 1989 w Łodzi przez Roberta Jansona oraz braci Michała i Pawła Marciniaków. Nazwa zespołu została zainspirowana rasą kotów Manx, których cechą szczególną jest brak ogona. Łac. \"varius\" oznacza natomiast „różny”, „różnorodny”, „zmienny” itp.\nHistoria zespołu.\nZespół został założony pod koniec 1989 z inicjatywy członków łódzkiej grupy muzycznej \"Skewer\": Roberta Jansona oraz braci Michała i Pawła Marciniaków. W marcu 1990, przy współpracy z Piotrem Sobczakiem i Tomaszem Ziółkiewiczem, powstała instrumentalna płyta pt. \"The Beginning\", wydana dopiero rok później przez wytwórnię Polskie Nagrania. Album charakteryzują gatunki muzyczne, takie jak muzyka ilustracyjna, jazz czy ambient. W 1991 do zespołu dołączyli: Sławomir Romanowski – perkusista oraz śpiewający gitarzysta, Robert Amirian. W 1992 rozpoczęli prace nad nagrywaniem drugiego albumu pt. \"The New Shape\", który został wydany w kwietniu 1993 dzięki wytwórni fonograficznej SPV Poland. W przeciwieństwie do pierwszego albumu, płyta została wzbogacona o partie wokalne, nagrane głównie przez Jansona. Wokalnie na płycie udzielił się również Amirian, a do chórków w utworze „Memphis” gościnnie zaproszono Edytę Bartosiewicz. Oba pierwsze albumy nie odniosły sukcesu komercyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318534", "fragment_id": "1438245/0", "subtitle": "", "title": "Varius Manx", "parentId": 318534.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1438245", "source": "wikipedia", "score": 0.7672199010848999}, "uuid": "667d92d2-6b43-4df7-a75d-2ec2355743f5"}, {"page_content": "Kasia Stankiewicz, właśc. Katarzyna Maria Stankiewicz (ur. 2 czerwca 1977 w Działdowie) – polska piosenkarka alternatywna i autorka tekstów.\nW latach 1996–2000 wokalistka zespołu Varius Manx, z którym wydała albumy \"Ego\" (1996) i \"End\" (1997). Od 2000 artystka solowa, wydała cztery albumy: \"Kasia Stankiewicz\" (1999), \"Extrapop\" (2003), \"Mimikra\" (2006) i \"Lucy and the Loop\" (2014). W 2015 wznowiła współpracę z zespołem Varius Manx, z którym wydała album pt. \"Ent\" (2018).\nŻyciorys.\nUczęszczała do Miejskiego Domu Kultury w rodzinnym Działdowie. W 1995 zadebiutowała na profesjonalnej scenie muzycznej, występując w jednym z odcinków programu \"Szansa na sukces\" z udziałem zespołu Varius Manx; za interpretację piosenki „Zamigotał świat” zajęła pierwsze miejsce. Rok później została nową wokalistką zespołu, zajmując miejsce Anity Lipnickiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318562", "fragment_id": "1438255/0", "subtitle": "", "title": "Kasia Stankiewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1438255", "parentId": 318562.0, "score": 0.7422676086425781}, "uuid": "0c9110e8-1ad9-4bd7-8c1c-6ad63909161c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nEli – album studyjny zespołu Varius Manx, wydany w 21 marca 2011 roku nakładem wytwórni płytowej Sony Music Entertainment.\nJest to zarówno pierwsza płyta zespołu od 7 lat, jak i pierwsza z nową wokalistką, Anną Józefiną Lubieniecką. Tytuł płyty to skrót od hasła \"Evolution Loves Inspiration\" odnoszącego się do reaktywacji zespołu. Na pierwszy singel z płyty wybrano utwór „Przebudzenie”.\nTeksty na płytę napisała m.in. była wokalistka zespołu Anita Lipnicka, czy też Jacek Szymkiewicz – lider grupy muzycznej Pogodno.\nLista utworów.\nOpracowano na podstawie materiału źródłowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2269767", "fragment_id": "500629/0", "subtitle": "", "title": "Eli (album Varius Manx)", "parentId": 2269767.0, "start_index": 0.0, "document_id": "500629", "source": "wikipedia", "score": 0.7640355825424194}, "uuid": "1144af2c-1c2e-44e5-b0df-e2327ff376e5"}, {"page_content": "Pod koniec 2000 została wokalistką zespołu Varius Manx, założonego przez Roberta Jansona, z którym wcześniej nawiązała współpracę, nagrywając partie wokalne do piosenek udostępnianych w publishingu. W 2001 wydali pierwszy, wspólnie nagrany album studyjny pt. \"Eta\", który promowali singlami: „Maj” i „Jestem Twoją Afryką”. Z pierwszym utworem bez powodzenia ubiegali się o udział w koncercie „Premier” podczas 38. KFPP w Opolu. Kuszyńską po dołączeniu do zespołu stylizowano ją na nowy symbol seksu, wokalistka m.in. dwukrotnie wzięła udział w rozbieranej sesji zdjęciowej do magazynu „Maxim”.\nW lipcu 2002 za piosenkę „Moje Eldorado” zdobyli pierwszą nagrodę w finale Festiwalu Piosenki Krajów Nadbałtyckich w Karlshamn. Utworem promowali swój drugi album pt. \"Eno\", który wydali 21 września 2002 i na którym umieścili także kolejne single: „Jest w nim” i „Znów być kochaną”. W styczniu 2003 wzięli udział z piosenką „Sonny” w krajowych eliminacjach do 48. Konkursu Piosenki Eurowizji, a w trakcie koncertu finałowego Kuszyńska miała na sobie kostium projektu duetu Paprocki &amp; Brzozowski. Utworem promowali album pt. \"Emi\", który wydali w 2004 i na którym po raz pierwszy znalazły się piosenki z tekstami Kuszyńskiej. Pozostałymi singlami z płyty były utwory: „Pamiętaj mnie” i „Stay in My Heart”, który nagrali z raperem Redem. W maju zagrali recital z okazji 15-lecia istnienia Varius Manx podczas 41. KFPP w Opolu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318572", "fragment_id": "1438256/1", "subtitle": "", "title": "Monika Kuszyńska", "parentId": 318572.0, "start_index": 1672.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1438256", "score": 0.7092373371124268}, "uuid": "41c6ba15-6e3f-4f29-9076-525d17a5f14f"}, {"page_content": "Monika Kuszyńska (ur. 14 stycznia 1980 w Łodzi) – polska piosenkarka i autorka tekstów.\nW latach 2000–2010 wokalistka zespołu Varius Manx, z którym wydała trzy albumy studyjne: \"Eta\" (2001), \"Eno\" (2002), \"Emi\" (2003) i zdobyła pierwszą nagrodę za utwór „Moje Eldorado” na Festiwalu Piosenki Krajów Nadbałtyckich w Karlshamn. Od 2009 artystka solowa, wydała album studyjny pt. \"Ocalona\" (2012). W 2015 reprezentowała Polskę z utworem „In the Name of Love” w 60. Konkursie Piosenki Eurowizji w Wiedniu. Laureatka Superjedynki.\nByła uczestniczką bądź bohaterką programów i reportaży telewizyjnych. Prowadzi działalność charytatywną, głównie na rzecz osób z niepełnosprawnością, za co została uhonorowana Złotym Krzyżem Zasługi i Medalem Św. Brata Alberta.\nŻyciorys.\nWychowała się w blokowisku przy ul. Hibnera 13 (obecnie ulica Waryńskiego) w Łodzi, gdzie uczyła się w Szkole Podstawowej nr 91 im. Leonida Teligi i XXI Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Prusa oraz uzyskała tytuł magistra sztuki (specjalizacja: muzykoterapeuta) na Akademii Muzycznej.\nW latach szkolnych śpiewała w zespole dziecięcym „Uśmiech Pana Karola” kierowanym przez Sławomira Germaniuka. Będąc w liceum, udzielała się w szkolnym chórze i teatrze oraz brała udział w konkursach recytatorskich. Profesjonalną karierę zaczęła jako wokalistka zespołu Farenheit, który tworzyli z nią: perkusista Krzysztof Tonn, basista Bartosz Sapota, gitarzysta Radosław Osowski i klawiszowiec Dariusz Piekara. Nagrali razem dwa single: „Film” i „Sens istnienia”, z którym bez powodzenia ubiegali się o udział w koncercie „Debiutów” podczas Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. \nDziałalność z Varius Manx.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318572", "fragment_id": "1438256/0", "subtitle": "", "title": "Monika Kuszyńska", "parentId": 318572.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1438256", "source": "wikipedia", "score": 0.5012689828872681}, "uuid": "4d8b5a18-f285-48fe-8d95-c1d88398a4f5"}, {"page_content": "28 maja 2006 muzycy ulegli wypadkowi drogowemu pod Miliczem. Samochód, który prowadził Janson, wypadł na zakręcie z drogi i uderzył w drzewo. Poszkodowani odnieśli poważne obrażenia wewnętrzne i zewnętrzne. Ludzi z wraku wyciągnięto dopiero po rozcięciu karoserii. Najbardziej poszkodowana została Monika Kuszyńska, która z urazem kręgosłupa trafiła na oddział neurochirurgii szpitala wojskowego we Wrocławiu. Janson miał złamany prawy bark, złamane żebra i stłuczone płuco. Kolejny z poszkodowanych, Michał Marciniak, miał złamany obojczyk. Z wypadku bez większych obrażeń wyszedł realizator dźwięku zespołu.\nW lutym 2010 Kuszyńska oficjalnie zakończyła współpracę z Varius Manx, aby skupić się na karierze solowej. Jej miejsce zajęła Anna Józefina Lubieniecka, która po raz pierwszy wystąpiła z zespołem 27 lutego na gali urodzinowej radia RMF FM. W 2011 wydali album studyjny pt. \"Eli\". W czerwcu 2013 wokalistką zespołu została Edyta Kuczyńska występująca pod pseudonimem Edi Ann. Zaśpiewała „Bardzo kochać chcemy” wykorzystany w ścieżce dźwiękowej filmu \"Wojna żeńsko-męska\". W tym samym roku wzięli udział w koncercie \"SuperPremiery\" podczas 50. KFPP w Opolu z utworem „Mamy teraz siebie”. W 2014 wystąpili w akcji Radia RMF FM „Ja Cię Kręcę” z okazji 25-lecia stacji, nagrywając razem z Kacprem Gołdą (zwycięzca wybrany przez zespół) nową wersję utworu Toto „Africa”. W kolejnych miesiącach wydali single „Wierzę w miłość”, „Cudowne dni” i „Spokój”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318534", "fragment_id": "1438245/6", "subtitle": "", "title": "Varius Manx", "source": "wikipedia", "start_index": 8621.0, "document_id": "1438245", "parentId": 318534.0, "score": 0.45257848501205444}, "uuid": "d5a9f34e-b9e1-47cc-ad0b-60f25e4c43a2"}, {"page_content": "Anita Anna Gray, z domu Lipnicka (ur. 13 czerwca 1975 w Piotrkowie Trybunalskim) – polska piosenkarka i autorka tekstów. Członkini Akademii Fonograficznej ZPAV.\nW latach 1993–1996 wokalistka zespołu Varius Manx, z którym wydała dwa albumy studyjne: \"Emu\" (1994) i \"Elf\" (1995) oraz wylansowała przeboje: „Zanim zrozumiesz”, „Piosenka księżycowa” i „Zabij mnie / Do ciebie”. Od 1996 artystka solowa, zadebiutowała albumem pt. \"Wszystko się może zdarzyć\" (1996), wydała też promujący płytę singiel „I wszystko się może zdarzyć”. W późniejszych latach nawiązała współpracę muzyczną z Johnem Porterem, z którym nagrała trzy albumy: \"Nieprzyzwoite piosenki\" (2002), \"Inside Story\" (2005) i \"Goodbye\" (2008). Jej ostatni album studyjny, \"Śnienie\", ukazał się w 2023.\nLaureatka dwóch Fryderyków, poza tym była 14-krotnie nominowana do tej nagrody muzycznej. Za sprzedaż swoich solowych albumów uzyskała jedną potrójnie platynową płytę, jedną platynową i pięć złotych#patrz.\nŻyciorys.\nUczęszczała do I LO im. Bolesława Chrobrego w Piotrkowie Trybunalskim. Kiedy miała 15 lat, pracowała jako modelka. W latach 1991–1993 była wokalistką piotrkowskiego zespołu Certificado. Następnie została wokalistką zespołu Varius Manx, z którym nagrała dwa albumy studyjne: \"Emu\" (1994) i \"Elf\" (1995).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170365", "fragment_id": "4524/0", "subtitle": "", "title": "Anita Lipnicka", "parentId": 170365.0, "start_index": 0.0, "document_id": "4524", "source": "wikipedia", "score": 0.44775816798210144}, "uuid": "743f52b9-4e58-4b55-979b-f5840dd31893"}, {"page_content": "W 2016 wraz z Katarzyną Stankiewicz, byłą wokalistką zespołu, wyruszyli w ogólnopolską, jubileuszową trasę koncertową z okazji 25-lecia istnienia. Ich pierwszy występ miał miejsce 31 grudnia 2015 podczas koncertu sylwestrowego TVP2 we Wrocławiu, podczas którego zaprezentowali „Orła cień”, „Ruchome piaski” oraz „Set Fire to the Rain” z repertuaru Adele. Pierwszy oficjalny koncert rozpoczynający jubileuszową trasę koncertową zagrali 9 kwietnia we Wrocławiu. Kilka dni później zaprezentowali premierowy singiel „Ameryka”, zaśpiewany przez Stankiewicz. W czerwcu pojawili się na 53. KFPP w Opolu, gdzie zostali ciepło powitany przez publiczność. Wystąpili w kilku koncertach, a za utwór „Ameryka” odebrali nagrodę \"SuperPremiery\". 21 lipca 2016 nagrali koncert w Studiu Koncertowym Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego, który został zarejestrowany i wydany na albumie pt. \"25 Live\", który ukazał się 21 października 2016. Album promowali singlem „Piątek”. 10 czerwca 2017 w programie \"Pytanie na śniadanie\" zaprezentowali premierowo utwór „Biegnij”, który powstał w dwóch wersjach językowych: polskiej i angielskiej (jako „Run”). Piosenka została oficjalnym hymnem promującym Światowe Igrzyska Sportowe \"The World Games 2017\", odbywające się w dniach 20-30 lipca we Wrocławiu. 13 kwietnia 2018 wydali ze Stankiewicz wspólny album studyjny pt. \"Ent\". Dziesięć dni później rozpoczęli ogólnopolską trasę koncertową.\nDyskografia.\n \"Osobny artykuł: Dyskografia Varius Manx.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Fryderyki Varius Manx\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318534", "fragment_id": "1438245/7", "subtitle": "", "title": "Varius Manx", "parentId": 318534.0, "start_index": 10078.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1438245", "score": 0.4817538857460022}, "uuid": "fe30dcf2-b35c-42cb-bf7b-6ccc26658e84"}, {"page_content": "28 maja 2006 wracając z koncertu wraz z innymi muzykami, kierując samochodem pod Miliczem wpadł w poślizg i uderzył w drzewo. W jego wyniku jeden z muzyków doznał złamania obojczyka, zaś Monika Kuszyńska, wokalistka zespołu Varius Manx, doznała m.in. poważnego uszkodzenia kręgosłupa. 30 grudnia 2008 prokurator przedstawił Robertowi Jansonowi zarzut spowodowania wypadku drogowego[]. 26 lutego 2009 Robert Janson został skazany na karę dwóch lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres czterech lat próby.\nDyskografia.\n \"Zobacz więcej w artykule Varius Manx, w sekcji Dyskografia.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319881", "fragment_id": "1438563/3", "subtitle": "", "title": "Robert Janson", "parentId": 319881.0, "start_index": 4500.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1438563", "score": 0.44748157262802124}, "uuid": "8bca7045-dfa3-49be-9f97-9db625baf2bc"}]}
{"id": "q_326", "question": "Ceroplastyka to sztuka rzeźbienia w którym materiale?", "answer": [{"page_content": "Ceroplastyka (łac. \"cera\" – wosk, \"plastica\" – modelowanie) – sztuka modelowania i rzeźbienia w wosku, wykorzystywana głównie w rzeźbie portretowej i wotywnej.\nTechnika rzeźbienia w wosku, jak i narzędzia do tego stosowane były podobne do tych używanych przy rzeźbieniu w glinie. Wosk uważany był za idealne tworzywo imitujące ciało ludzkie.\nDo ceroplastyki nie zalicza się modeli woskowych używanych w odlewnictwie, które później zostają zniszczone, masek pośmiertnych, a także szkiców rzeźbiarskich (\"bozzetto\")\nHistoria.\nCeroplastyka znana była już od starożytności w Egipcie, Persji, Grecji i Italii do wykonywania drobnych form rzeźbiarskich, służących celom sepulkralnym i wotywnym. Szczególnie rozwinęła się i znaczenia nabrała u Rzymian, praktykujących zwyczaj sporządzania woskowych popiersi przodków (tzw. \"imagines\"), stawianych w domowym atrium.\nW okresie średniowiecza z wosku wykonywano figurki wotywne o tematyce religijnej oraz maski, wyobrażenia portretowe, figurki w szopkach. Wytwory ceroplastyki były też popularne w czasach renesansu, głównie wykonywano portrety świeckie, popiersia, zwykle polichromowane, czasem wykonywane w formacie miniaturowym w kształcie medalionu.&lt;br&gt;\nW sztuce nowożytnej powstawały też dzieła sztuki z tego tworzywa np. \"Głowa Wicar\" z XVII wieku, przypisywana François Duquesnoy.\nW XVII i XVIII wieku z wosku powstawały modele anatomiczne gł. we Florencji, także posągi, które uzupełniano prawdziwymi włosami i szatami.\nOd XVIII wieku łatwość modelowania i barwienia wosku wraz z jego specyficzną fakturą wpłynęły na rozpowszechnienie się wyrobu naturalistycznych figur gromadzonych w osobnych „gabinetach” podobizn postaci historycznychm.in Madame Tussaud.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40597", "fragment_id": "653789/0", "subtitle": "", "title": "Ceroplastyka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "653789", "parentId": 40597.0, "score": 0.9956291913986206}, "uuid": "890b9ba9-afa7-41cc-8ef0-36f595a7c022"}, {"page_content": "Koroplastyka (od κόρη – dziewczyna i πλαστός – ukształtowany) – modelowanie wyobrażeń figuralnych w glinie z utrwaleniem ich przez wypał; zaliczane do rzemiosła artystycznego.\nW starożytnej Grecji obejmowało ono ceramiczny wyrób figurek oraz reliefowych plakietek, głównie o charakterze wotywnym i sepulkralnym, lecz również dekoracyjnym. Wytwarzano je z formy albo lepiono ręcznie, dodatkowo ozdabiając polichromią. W zakresie plastycznych wyobrażeń koroplaści często pozostawali pod wpływem wielkiej rzeźby reliefowo-statuarycznej, niekiedy wprost naśladując wzorce stworzone przez sławnych artystów epoki.\nZa prekursora tworzenia tej drobnej plastyki tradycyjnie uważano Sykiończyka Butadesa, a nazwa miała nawiązywać do jego córki Kory. Wyroby takie jednak znane są już z kręgu kultury minojskiej i mykeńskiej, a najstarszy przykład figurek kształtowanych w formie pochodzi z Krety i datuje się z XVI–XV w. p.n.e. Wyobrażenia lepione ręcznie mają jeszcze starszy rodowód. Wytwarzane od II tysiąclecia do VII w. p.n.e., mają postać niezgrabną, schematyczną, jaką i później nadawano figurkom drobnym oraz dziecinnym zabawkom. W okresie X-VIII w. p.n.e. prymitywizm wyobrażeń sprowadzał postać ludzką do formy trudno rozpoznawalnej, z jednobarwnymi wzorami malowanymi brunatnym pokostem, nakładanym przed wypaleniem figurki.\nOd VII wieku p.n.e. następuje kształtowanie statuetek w formie. Dzięki wytworzeniu z rdzeniowego wzorca wielu matryc, pozwalających na dowolne pomnożenie danego wyobrażenia, już w okresie archaicznym koroplastyka przekształciła się niemal w przemysł z możliwością mechanicznego zwielokrotniania wyrobów. W basenie egejskim czołowymi ośrodkami produkcji tej plastyki są Beocja, Korynt, rozwija się też ona na wielkich wyspach (Kreta, Cypr, Rodos).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4626580", "fragment_id": "790884/0", "subtitle": "", "title": "Koroplastyka", "parentId": 4626580.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "790884", "score": 0.2739201784133911}, "uuid": "f6decea9-9126-469d-bc97-7ce764efe5e5"}, {"page_content": "Plastyka z kości słoniowej – jedna z odmian rzeźby i rzemiosła artystycznego polegająca na wykonywaniu wyrobów z kości słoniowej (m.in. z ciosów słoni), za pomocą ostrych narzędzi umożliwiających skomplikowaną obróbkę materiału.\nWyroby z kości słoniowej były wykonywane już w okresie prehistorycznym, są to głównie elementy biżuterii oraz wyroby codziennego użytku, wykonane z ostrych kamieni, lub później z metalowych narzędzi. W okresie starożytności następuje rozwój tej odmiany plastyki, głównie w dobie Cesarstwa Rzymskiego. W okresie średniowiecza kość słoniową preferowano zarówno w Bizancjum jak w Europie Łacińskiej (sztuka karolińska, ottońska, romańska). Na wielką skalę preferowano ten materiał w okresie gotyku, zarówno w środowiskach świeckich (głównie na dworach królewskich i książęcych), jak kościelnych. Poza Europą preferowano na Bliskim Wschodzie (gł. na obszarach objętych islamem), a także w Indiach i Chinach.\nMateriał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2534884", "fragment_id": "561854/0", "subtitle": "", "title": "Plastyka z kości słoniowej", "parentId": 2534884.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "561854", "score": 0.15497127175331116}, "uuid": "9beb6a40-4886-47ac-86bb-395710e3eb13"}, {"page_content": "Rzeźby powstają w wyniku sukcesywnego wybierania materiału. Najczęściej spotykanym gatunkiem drewna, z którego wykonywane są rzeźby na terenie Polski, jest lipa. Przyjmuje się, że wszystkie drzewa liściaste mogą stanowić materiał dla rzeźbiarza. Niektóre gatunki, bardziej szlachetne, charakteryzują się większą trwałością i twardością, są to dąb, jesion, orzech, kasztanowiec. Gatunki te ze względu na swoją cenę zazwyczaj wykorzystywane są do tworzenia rzeźb przeznaczonych do ekspozycji pod zadaszeniem. Rzeźby plenerowe o znacznych gabarytach najczęściej wykonywane są z topoli świeżo ściętej, ponieważ po wysuszeniu ten gatunek drewna jest bardzo trudny w obróbce. Do mniej popularnych gatunków drewna, z których można wykonywać rzeźby, należą: brzoza, jabłoń, śliwa, wiśnia; te ostatnie ze względu na przebarwienia dają bardzo interesujące efekty. Do drzew liściastych, z których raczej nie wykonuje się rzeźb, należą: grusza (ze względu na spiralny charakter słojów i nieprzewidywalność) oraz robinia akacjowa (ze względu na dużą twardość w połączeniu ze stosunkowo znaczną nieprzewidywalnością). Drzewa iglaste poza nielicznymi przypadkami nie są wykorzystywane do tworzenia rzeźb, ze względu na łykowatość, dużą żywiczność oraz tendencję do rozwarstwiania się materiału pod wpływem uderzeń dłuta.\nRzeźby kamienne.\nPowstają najczęściej z marmuru lub piaskowca. Rzadziej, ze względu na trudności w obróbce, spotyka się rzeźby powstałe z granitu i innych rodzajów kamienia. Rzeźby w kamieniu ze względu na stosunkowo długi proces obróbki i koszt materiału najpierw poprzedzane są wykonaniem modelu gipsowego, niekiedy na podstawie modelu glinianego.\nRzeźba z metalu.\nRzeźba odlewana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5158", "fragment_id": "182709/1", "subtitle": "", "title": "Rzeźbiarstwo", "document_id": "182709", "start_index": 894.0, "parentId": 5158.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06316601485013962}, "uuid": "4f00beac-178e-46ca-b755-882e14f2925a"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „rzeźba”. Zobacz też: rzeźba terenu.\nRzeźbiarstwo – dziedzina sztuk plastycznych związana z tworzeniem trójwymiarowych form z różnych materiałów, co odróżnia ją od malarstwa i grafiki, zwykle dwuwymiarowych.\nEfektem rzeźbiarstwa są rzeźby, przeznaczone zwykle do oglądania dookolnego. Cechami rzeźb jest zwykle faktura (zależna od materiału) oraz kolor (polichromia), a także skala (miniaturowa lub monumentalna).\nKlasyfikacja.\nIstnieje wiele sposobów klasyfikacji rzeźb.\nZe względu na kształt:\nZe względu na liczbę przedstawionych postaci:\nZe względu na temat dzieli się je z kolei na:\nZe względu na funkcję można wyodrębnić następujące grupy:\nTechniki rzeźbiarskie.\nSposób wykonania rzeźby zależy od użytego materiału. Najczęściej używa się drewna, kamienia, metali szlachetnych, tworzywa sztucznego, kości słoniowej, gipsu, gliny, brązu, wosku i in.\nRzeźby w drewnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5158", "fragment_id": "182709/0", "subtitle": "", "title": "Rzeźbiarstwo", "document_id": "182709", "start_index": 1.0, "parentId": 5158.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12531492114067078}, "uuid": "4b52ac4d-44f7-407e-89f2-7b36576e00be"}, {"page_content": "Gdy do formowania kształtów używamy narzędzi, to one właśnie stanowią dystans, który pokonujemy wzrokiem. Jeśli wzroku nie ma, wystarczy odłożyć narzędzia, by móc poczuć się samodzielnym w tworzeniu i ocenie bryły dotykiem. Obróbka kamienia, drewna, metalu czy gipsu są tu więc niecelowe. Na szczęście pozostaje najbardziej pierwotny, elementarny materiał – glina. Oblepione nią palce, usiłując kształtować miękkie i małe formy były by dosyć bezradne. Poczucie pewności wzrośnie wraz ze skalą. Rzeźby dużych rozmiarów zazwyczaj robimy w glinie jedną z dwóch znanych metod: na konstrukcji drewnianej czy metalowej, (czego głuchoniewidomy polecać nie ma sensu) albo metodą tzw. ceramiczną – formując tylko zewnętrzną skorupę grubości kilku czy kilkudziesięciu milimetrów. Wówczas cały proces tworzenia jest jednocześnie nadawaniem i wymyślaniem kształtu, kontrolowaniem i korygowaniem tego, co jest w zamyśle autora.\nOd 1990 organizuje dla nich dla nich coroczne warsztaty ceramiczne w Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku.\nOrdery i odznaczenia.\nŹródło:.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4816805", "fragment_id": "244769/2", "subtitle": "", "title": "Ryszard Stryjecki", "document_id": "244769", "start_index": 2908.0, "parentId": 4816805.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07318027317523956}, "uuid": "996c1ac4-f8b2-4022-9119-fcc382013a02"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nSnycerstwo – stara dziedzina sztuki zdobniczej – sztuka rzeźbienia w drewnie – rodzaj rzemiosła artystycznego. Dawniej także w kamieniu.\nSnycerstwo w niektórych okresach dziejów było przodującą gałęzią rzeźby. Znane już prawdopodobnie w górnym paleolicie, rozwinęło się w starożytności i we wczesnym średniowieczu. Rozkwit przeżyło w późnym gotyku (krucyfiksy, polichromowane płaskorzeźby i rzeźby ołtarzowe) i baroku (wyposażenie wnętrz kościołów – ołtarze z figurami świętych, putta, ambony, stalle, konfesjonały).\nWybitnymi przykładami sztuki snycerskiej są: Krucyfiks Gerona, Madonna z Krużlowej, Pietà z Lubiąża i twórczość Wita Stwosza: Święta Anna Samotrzeć, Ołtarz Bamberski, Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie.\nSnycerstwo jest szczególnie charakterystyczne dla sztuki ludowej (świątek).\nDo rzeźbienia w drewnie używa się specjalnych dłut, pobijanych knyplem. Dłuta te mogą być płaskie (proste lub skośne) albo o ostrzu w kształcie litery V lub U, dodatkowo dla wykonywania specjalnych cięć używa się dłut odpowiednio wyprofilowanych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=247689", "fragment_id": "1436923/0", "subtitle": "", "title": "Snycerstwo", "parentId": 247689.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1436923", "score": 0.18685823678970337}, "uuid": "f79d3e75-bd68-4a04-acf5-d7a4960caa7f"}, {"page_content": "W jego pracach obecne są m.in. ręczne tłoczenie złotem, foliami i ślepe, mozaika, sklejanie skór „na styk”, naklejanie skór, technika nacinania, wypalania, rycia, ”rzeźbienia” w skórze (m.in. wypukły ornament), technika emalii komórkowej - cloisonné, niello i drzeworytu, haft reliefowy, rzeźbienie w drewnie i kości słoniowej, malowanie, intarsja, srebrzenie, złocenie, metaloplastyka, grawerowanie, trybowanie. Wszystkie oprawy są wykonane całkowicie ręcznie, mają barwione i malowane wg własnego projektu i nierzadko techniką stworzoną przez Ziembę wyklejki, wyszywaną jedwabiem kapitałkę, często złoconą dublurę i barwione brzegi kart. Wiele z nich chroni luksusowa kaseta. Ryszard Ziemba często sam wykonywał narzędzia introligatorskie, nierzadko projektując je indywidualnie do poszczególnych prac. Skomplikowane technicznie oprawy powstawały przy użyciu własnoręcznie wykonanej prasy i krosien do zszywania arkuszy, różnego rodzaju tłoków, filetów i radeł sporządzonych np. z blachy kółek od zegarów, gwoździ i tym podobnych materiałów. Dotyczy to również czcionek, które wykuwał według własnego projektu w płytkach metalowych.\nW swoich pracach wykorzystywał m.in. 24 karatowe złoto, różne gatunki skór, pergaminów, płócien, tkanin, papieru, roślin, drewna i metali, heban, kość słoniową, jedwab, korale, kamienie szlachetne, korę drzew, mech i liście różnych roślin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5125215", "fragment_id": "1069707/5", "subtitle": "", "title": "Ryszard Ziemba", "document_id": "1069707", "start_index": 6154.0, "parentId": 5125215.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04037097096443176}, "uuid": "aff3ad04-1133-4182-9141-e845e7acf960"}, {"page_content": "Carving – sztuka rzeźbienia w owocach i warzywach wywodząca się z Dalekiego Wschodu.\nHistoria.\nCarving w krajach azjatycki znany jest już od co najmniej kilkuset lat. Według najbardziej popularnej teorii wywodzi się on z Tajlandii. Carving jest tradycyjnym elementem tajskiego święta Loy Krathong i jest uznawany za dziedzictwo narodowe Tajlandii.\nNa początku XXI wieku carving stał się popularny także w innych częściach świata, w tym w Europie. Dziś carving jest także dyscypliną na kulinarnych Mistrzostwach Świata i Mistrzostwach Europy.\nTechnika.\nNajpopularniejszymi owocami i warzywami używanymi w carvingu są arbuzy, melony, dynie, papaje, ananasy, rzodkiew, buraki, selery, marchewki.\nW tradycyjnym tajskim carvingu używa się tylko klasycznego noża tajskiego. Najczęściej tworzy się motywy roślinne, czasem zwierzęce. Popularne są także dodatkowe ozdoby w postaci liści lub gałązek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3053486", "fragment_id": "1212912/0", "subtitle": "", "title": "Carving (sztuka)", "parentId": 3053486.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1212912", "source": "wikipedia", "score": 0.05867903679609299}, "uuid": "fae18606-987d-46a6-9f6a-340d38ae8dbb"}, {"page_content": ". Poza tym jednak ich ceramika nie była szczególnie zaawansowana pod względem technicznym, opierając się na wypalanych w maksymalnej temperaturze 950 ℃ naczyniach o czerepie porowatym, które pozbawione były glazury. Grecy tworzyli również ceramiczne figurki (zobacz koroplastyka), z których najsłynniejsze pozostają wywodzące się z Beocji figurki tanagryjskie, przedstawiające zazwyczaj elegancko ubrane ówczesne kobiety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5748766", "fragment_id": "1278515/14", "subtitle": "", "title": "Ceramika artystyczna", "document_id": "1278515", "start_index": 17138.0, "parentId": 5748766.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03927399590611458}, "uuid": "3982cd59-f80b-44bb-82fe-ec60b897c503"}]}
{"id": "q_327", "question": "Czyją żoną była Izolda Jasnowłosa, bohaterka średniowiecznego eposu o miłości?", "answer": [{"page_content": "Izolda o Białych Dłoniach – bohaterka legendy o Tristanie i Izoldzie.\nIzolda o Białych Dłoniach była Bretonką, żoną Tristana, który zawarł z nią ślub, sądząc, że Izolda Jasnowłosa o nim zapomniała. Dopiero po fakcie zrozumiał swój błąd. Chcąc pozostać wiernym Izoldzie Jasnowłosej zdecydował się okłamać żonę, mówiąc, iż uczynił ślub zakazujący mu zbliżenia z żoną przez rok po zawarciu sakramentu. Z początku Izolda o Białych Dłoniach uwierzyła Tristanowi, lecz potem odkryła smutną prawdę i znienawidziła męża. Tristan zmarł oszukany przez nią - gdy wyczekiwał powrotu swego przyjaciela spełniającego ostatnią wolę umierającego rycerza, ta doniosła mu, że żagiel statku, którym płynął przyjaciel jest czarny, co oznaczało, iż Izolda Jasnowłosa nie przybędzie pożegnać ukochanego (choć w rzeczywistości żagiel był biały, co oznaczało powodzenie). Gdy zrozumiała, co zrobiła w swej nienawiści, postradała zmysły.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100991", "fragment_id": "644144/0", "subtitle": "", "title": "Izolda o Białych Dłoniach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644144", "parentId": 100991.0, "score": 0.9520675539970398}, "uuid": "91379b9c-eedb-4848-bd09-60d543846cee"}, {"page_content": "Izolda Jasnowłosa – księżniczka irlandzka, bohaterka średniowiecznej legendy celtyckiej „Tristan i Izolda”.\nIzolda była córką króla Anguisha i królowej Izoldy Starszej. Po raz pierwszy pojawia się, kiedy leczy rany Tristana, zadane mu przez jej wuja Morhołta. Kiedy jego tożsamość zostaje ujawniona, rycerz ucieka do swojej ojczyzny. Powraca do Irlandii, aby prosić o rękę Izoldy w imieniu swojego wuja i króla – Marka z Kornwalii oraz jego zadaniem jest przywieźć wybrankę króla do Kornwalii. Przed podróżą matka Izoldy daje służebnicy swojej córki – Brangaine flaszeczkę z napojem miłosnym przeznaczonym na noc poślubną nowożeńców. Po drodze jednak Izolda i Tristan przez przypadek wypijają napój miłosny. Młodzi zakochują się w sobie bez pamięci i zaczyna się romans, który zakończy się dopiero wygnaniem Tristana z Kornwalii. Legenda opowiada o nieszczęśliwej, nigdy nie spełnionej, ale też żywej do tragicznego końca miłości i jej konsekwencjach w życiu obojga bohaterów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=301228", "fragment_id": "1407745/0", "subtitle": "", "title": "Izolda Jasnowłosa", "document_id": "1407745", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 301228.0, "score": 0.9180102944374084}, "uuid": "b11dbb80-3856-480b-bc47-3618dcd6bfb4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy legendy celtyckiej. Zobacz też: Tristan i Izolda.\nTristan i Izolda – bohaterowie legendy celtyckiej, związanej z opowieściami z cyklu arturiańskiego. Jej najstarsze pisemne wersje pochodzą z XII wieku, a sama legenda stała się inspiracją dla wielu średniowiecznych utworów literatury europejskiej. W najpełniejszej postaci została zrekonstruowana w 1900 roku przez Josepha Bédiera (\"Dzieje Tristana i Izoldy\"). Na podstawie legendy powstał również w 1859 roku dramat muzyczny Richarda Wagnera \"Tristan i Izolda\". Poemat \"Tristram of Lyonesse\" na jej motywach napisał angielski poeta i dramaturg Algernon Charles Swinburne.\nLegenda ta opowiada o tragicznej i niespełnionej miłości rycerza Tristana i irlandzkiej księżniczki Izoldy Jasnowłosej. W opowieści występuje także król Kornwalii Marek – mąż Izoldy oraz Izolda o Białych Dłoniach – żona Tristana.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102089", "fragment_id": "651914/0", "subtitle": "", "title": "Tristan i Izolda (legenda)", "document_id": "651914", "start_index": 1.0, "parentId": 102089.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5832718014717102}, "uuid": "935571af-893a-4460-838b-345559e87f79"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bohatera słynnej legendy. Zobacz też: Tristan (ujednoznacznienie).\nTristan (łac./bretoński \"Drustanus\", walijski \"Drystan\"), także \"Tristran\", \"Tristram\" – główny bohater legendy „Tristan i Izolda”. Według niektórych utworów, na przykład \"Le Morte d’Arthur\" Thomasa Malory'go, był on także jednym z Rycerzy Okrągłego Stołu.\nBył rycerzem króla Marka, władcy Kornwalii. Pochodził z Lonii. Jego matką była Blancheflor (lub też Isabelle), a ojcem Riwalen. Był siostrzeńcem lub – w innych wersjach – bratankiem króla Marka. Był też rycerzem Okrągłego Stołu, po zabiciu Morhołta (wuja Izoldy). Zobowiązał się przywieźć królowi Markowi jego wybrankę, irlandzką księżniczkę, Izoldę Jasnowłosą. Młodzi, nieświadomie wypiwszy napój miłosny w trakcie podróży morskiej do Kornwalii, nieszczęśliwie się w sobie zakochali.\nLegenda opowiada o miłości Tristana do Izoldy Jasnowłosej, jego przygodach i cnotach. Tristan umarł w Bretanii, jako mąż Izoldy o Białych Dłoniach, ukochana umarła z rozpaczy po jego stracie. Kochankowie nie zdążyli pożegnać się przed śmiercią – Tristan zmarł, nim Izolda zdążyła dobić do brzegów Bretanii.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1319995", "fragment_id": "1104622/0", "subtitle": "", "title": "Tristan", "parentId": 1319995.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1104622", "source": "wikipedia", "score": 0.38260239362716675}, "uuid": "192bc56f-9c20-4f92-8be2-2d1da54faa90"}, {"page_content": "Brangien (Brangaine) – służąca Izoldy Jasnowłosej, księżniczki irlandzkiej i kochanki Tristana. Przed odpłynięciem do Kornwalii otrzymała napój miłosny od matki Izoldy, który nowożeńcy (Izolda i król Marek) mieli wypić w trakcie nocy poślubnej. Napój ten miał wzbudzać uczucie wzajemnej miłości do siebie osób, które go wypiły. W czasie podróży Tristan przez przypadek wypił odrobinę napoju i poczęstował nim Izoldę. W tej sytuacji Brangien pomagała obojgu kochanków wychodzić z opresji. W celu ulżenia niechęci Izoldy do wejścia w związek małżeński z królem Markiem, zajęła jej miejsce w łożu królewskim w czasie nocy poślubnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3695225", "fragment_id": "1335327/0", "subtitle": "", "title": "Brangien", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3695225.0, "document_id": "1335327", "score": 0.22465431690216064}, "uuid": "fc7735f4-504e-4d37-8dec-e19cc3d288a0"}, {"page_content": "Król Marek, także Marcus (Margh, Mark) Quonimorus – półlegendarny król z Wielkiej Brytanii, bohater średniowiecznej legendy \"Tristan i Izolda\", wuj lub ojciec Tristana, który był jego najwierniejszym sługą, a także mąż Izoldy Jasnowłosej. Prawdopodobnie władał Kornwalią w połowie VI wieku. \nPostać historyczna.\nJego imię zachowało się na kamieniu nagrobnym w Menabilly (parafia Tywardreath), na którym znajduje się inskrypcja o treści \"DRUSTANS HIC IACET CUNOMORI FILIUS\", co w tłumaczeniu znaczy \"Tu spoczywa Drustans (Tristan), syn Quonimorusa\". Marcusa utożsamia się z królem Dumnonii o celtyckim imieniu Cynmawr (imię to w tłumaczeniu oznacza \"wielki pies\"). Mark mógł być królem Dumnonii (Devonu), Cornovii (Kornwalii) lub obu tych krain, połączonych w jedno królestwo.\nW legendzie.\nOpis jego postaci różni się w poszczególnych wersjach legendy. W wersji Josepha Bédier, zajmującej się jedynie dziejami Tristana i Izoldy, cechuje go dobroć, odwaga i mądrość. \nNatomiast w \"Le Morte Darthur\" Thomasa Malorego jest tchórzliwy i zdradziecki. Widać tu, że postacie legend arturiańskich są figurami odgrywającymi pewne problematyczne dla średniowiecznej kultury sytuacje. Główną z nich jest trójkąt: mądry król - jego żona - najwierniejszy rycerz i kochanek królowej, wykorzystywany w \"Dziejach Tristana i Izoldy\" Bédiera. W bogatszym dziele Malorego, gdzie Artur i Marek występują obok siebie, rola cnotliwego władcy zarezerwowana jest dla króla Artura. Pojawia się za to odmienny wariant opisywanego trójkąta: zdradziecki i niegodny król - wierny i cnotliwy wasal - królowa. \nTrzecią wersję trójkąta tworzy historia Lamoraka, Morgause i króla Lota.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1173285", "fragment_id": "1136849/0", "subtitle": "", "title": "Król Marek", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1136849", "parentId": 1173285.0, "score": 0.2412896752357483}, "uuid": "d3e85501-d021-4bf5-9406-8f05ff45237f"}, {"page_content": "Autorem wielu znanych romansów o rycerzach Okrągłego Stołu był Chrétien de Troyes, francuski autor z XII w.; skupiał się on przede wszystkim na dziejach ich miłości oraz próbach, jakie znosili dla swoich ukochanych.\nPostać króla Artura inspirowała nie tylko pisarzy średniowiecznych, ale i twórców późniejszych epok; bohaterem swojej powieści \"Jankes na dworze króla Artura\" uczynił władcę Mark Twain.\nDo \"materii bretońskiej\" zaliczane są także utwory opowiadające historię miłości Tristana i Izoldy.\n\"Dzieje Tristana i Izoldy\".\nPopularna i znana w całej Europie historia miłości Tristana i Izoldy kształt literacki przybrała w XII wieku dzięki poetom francuskim takim jak Béroul, Thomas, Marie de France. Od XIII stulecia tłumaczona była na inne języki i przerabiana na wersje prozą, ale wielki swój triumf święciła w czasach romantyzmu, kiedy to między innymi rozsławił ją w swym dramacie muzycznym Richard Wagner. W 1900 roku romanista francuski Joseph Bédier, wykorzystując zachowane fragmenty średniowiecznych redakcji francuskich i niemieckich, opracował nową prozaiczną wersję \"Dziejów Tristana i Izoldy\".\nHistoria dwojga kochanków, których za pomocą czarodziejskiego napoju połączyło przeznaczenie. Tristan (siostrzan i wasal króla Marka, zdradzanego, lecz nie ośmieszonego, a uszlachetnionego męża Izoldy) i Izolda Jasnowłosa – poddani niepokonanej, czarodziejskiej mocy namiętności, zarazem świadomi zła zdrady, żyjący w ustawicznym napięciu emocjonalnym, poszukujący się i rozłączający na przemian – są do dziś żywym symbolem ucieleśniającym szczęście i cierpienia miłości.\nRomans rycerski od epoki Odrodzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=933173", "fragment_id": "995539/1", "subtitle": "", "title": "Romans dworski", "document_id": "995539", "start_index": 1677.0, "parentId": 933173.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3300630450248718}, "uuid": "b3e65222-f34c-49ef-a22e-3d3e8cf1914a"}, {"page_content": "Historia Tristana i Izoldy, którzy zakochali się w sobie po wypiciu miłosnego napoju, była przekazywana ustnie na terenie Anglii, Irlandii i północnej Francji już w VI wieku, a została spisana w XII wieku, m.in. około 1210 roku przez Gottfrieda von Straßburga, który posiadał także wiedzę alchemiczną. W poemacie napój miłosny, który miała w swoim posiadaniu matka Izoldy (także o imieniu Izolda), był przeznaczony na noc poślubną dla jej córki i króla Marka, których małżeństwo zostało zaaranżowane, lecz pomyłkowo napój miłosny został wypity wspólnie przez jej córkę i rycerza Tristana, którzy po jego wypiciu zakochali się w sobie bez pamięci i zapłonęli wzajemnym erotycznym pożądaniem. Z tej wersji legendy korzystał Richard Wagner, komponując operę o sławnych kochankach.\nWedług pisarza francuskiego Béroula napój miłosny przyrządziła matka Izoldy i było to wino zagotowane z ziołami, a jego działanie polegało na wywołaniu uczucia miłości.\nMiłosny płyn w postaci nektaru kwiatowego odegrał rolę w komedii Szekspira pt. \"Sen nocy letniej\". Nektarem z fiołka (w utworze pod nazwą ang. \"Love-in-idleness\") należało delikatnie posmarować powieki danej osobie, aby ta ulegała zauroczeniu pierwszą osobą, którą zobaczy, gdy otworzy oczy. Pierwotnie był to mleczno-biały fiołek, który zraniony strzałą Kupidyna (miłosna rana) zmienił barwę na purpurową i jednocześnie pozyskał magiczną moc wywoływania romantycznej miłości:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nZważałem pilnie, gdzie strzała upadła:\nNa mały kwiatek upadła zachodu,\nPrzód⁹⁵ jak śnieg biały, lecz teraz czerwony\nMiłości raną – zowią go bratkami.\nPamiętam, że ci kwiat ten pokazałem;\nLeć mi go przynieść. Soku jego siłą", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3360868", "fragment_id": "969512/3", "subtitle": "", "title": "Napój miłosny", "source": "wikipedia", "start_index": 5108.0, "document_id": "969512", "parentId": 3360868.0, "score": 0.2898666262626648}, "uuid": "c451a66c-80d4-4ac1-98c6-9d0bd218955c"}, {"page_content": "W dramacie muzycznym Richarda Wagnera \"Tristan i Izolda\" (1865), opierającym się głównie na poetyckim opracowaniu legendy o Tristanie i Izoldzie przez Gottfrieda von Straßburga, Tristan przewozi Izoldę statkiem do Kornwalii, gdyż ma ona zostać żoną jej króla Marka. Izolda, która wywodzi się z rodu czarodziejów irlandzkich, łatwość, z którą Tristan zdobył ją, a następnie oddał innemu mężczyźnie, przypisuje degeneracji swojej „czarodziejskiej rasy”. Aby wydobyć się z tego upokorzenia, postanawia otruć Tristana, polecając swojej służce Brangien przygotować napój zapomnienia i zgody na podstawie receptury swojej matki-czarodziejki (Brangien ma jednak świadomość, że napój ten jest w istocie trucizną, napojem śmierci). Gdy statek zbliża się do Kornwalii, Tristan przychodzi do Izoldy, która obrzuca go wyrzutami – Tristan w odpowiedzi ofiarowuje jej jako zadośćuczynienie swoje życie (które jest jej zresztą winny, gdyż uprzednio je ocaliła lecząc go z ciężkiej rany). Izolda odmawia jednak dobrowolnego zabicia go jego własnym mieczem i każe Brangien podać napój. Pragnąc ukryć przed Tristanem fakt, że rzeczywiście chce go zabić, mówi, że wypicie napoju przyniesie wieczną zgodę i ostateczne zapomnienie. Tristan zgadza się, domyślając się jednak, że napój jest w istocie trucizną, do czego czyni aluzję. Po raz drugi godzi się więc świadomie oddać życie Izoldzie, która jednak odbiera to jako ponowną zniewagę i w gniewie decyduje, że sama także wypije śmiertelny napój. Tristan i Izolda wpatrują się w siebie w miłosnym uniesieniu: Brangien bowiem podmieniła napój śmierci na napój miłosny", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3360868", "fragment_id": "969512/5", "subtitle": "", "title": "Napój miłosny", "parentId": 3360868.0, "start_index": 7629.0, "document_id": "969512", "source": "wikipedia", "score": 0.030018748715519905}, "uuid": "a9e9ad2d-cde8-40f1-b361-5d33056ee777"}, {"page_content": "Na początku powieści \"Cligès\" Chrétien pisze o sobie, że przełożył na francuski \"Rady\" i \"Sztukę kochania\" Owidiusza, napisał \"Opowieść o Łopatce\", \"O królu Marku i Złotowłosej Izoldzie\", \"Opowieść o Dudku\" i \"O Jaskółce\" oraz \"O przemianie Filomeli\". Kolejność podanych przez poetę utworów nie musi być chronologiczna. Obecnie przeważa pogląd, że Chrétien rozpoczął twórczość od tematyki antycznej, ale ponieważ ta moda wówczas właśnie się kończyła, przeszedł do materii bretońskiej, opracowując poemat o królu Marku i Izoldzie. Wszystkie te utwory zaginęły. Prawdopodobnie z wczesnego okresu twórczości poety pochodzą też dwie zachowane pieśni miłosne naśladujące poezję trubadurów.\n\"Erek i Enida\".\nPierwszym zachowanym utworem jest poemat bretoński, ale już z kręgu arturiańskiego, zatytułowany \"Erek i Enida\", napisany pomiędzy 1160 a 1165 rokiem (najpóźniej do 1168 roku). Erek, młody i dzielny rycerz króla Artura, poślubia Enidę, córkę ubogiego rycerza. Początkowo zapomina przy żonie o obowiązkach rycerskich, a napomniany przez Enidę, wyrusza w pole. Wątpiąc w jej miłość, zabiera ją ze sobą. Po licznych i trudnych próbach udowadnia żonie swą dzielność i przekonuje się o jej wierności i uległości. Małżonkowie godzą się. Chcąc podkreślić główną tezę powieści o prawdziwości jedynie małżeńskiej miłości-przyjaźni, poeta opowiada, jak Erek uwolnił pewnego rycerza zaklętego w ogrodzie za ścianą powietrza przez kapryśną, pełną pychy wróżkę-kochanicę.\n\"Cligès\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=430342", "fragment_id": "81162/2", "subtitle": "", "title": "Chrétien de Troyes", "parentId": 430342.0, "start_index": 2952.0, "document_id": "81162", "source": "wikipedia", "score": 0.1060846671462059}, "uuid": "c27d06b9-7fcb-4a79-9225-13646e186bc4"}]}
{"id": "q_328", "question": "Kto skomponował muzykę do opery „Król Roger”?", "answer": [{"page_content": "Król Roger – opera Karola Szymanowskiego, w trzech aktach z librettem kompozytora i Jarosława Iwaszkiewicza. Jej prapremiera odbyła się 19 czerwca 1926 r. w Warszawie.\nPowstanie dzieła.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nSzymanowski był zafascynowany kulturą orientu i starożytności, a także wczesnym średniowieczem, jego pierwsza opera \"Hagith\" napisana w duchu niemieckiego postromantyzmu, z silnymi wpływami muzyki Richarda Straussa (\"Salome)\", rozgrywała się w czasach biblijnych.\nW latach 1911–1915 Szymanowski podróżował po Sycylii, wtedy poznał zapewne historię Rogera II. Pomysł opery powstał dopiero w Jelizawetgradzie, w 1918 roku, podczas wizyty Jarosława Iwaszkiewicza, którego kompozytor skłonił do napisania tekstu. Inspiracjami były \"Bachantki\" Eurypidesa, proza Waltera Patera i dramat Tadeusza Micińskiego \"Bazylissa Teofanu\", dzieła Fryderyka Nietzschego i Oscara Wilde’a, interpretacje antyku Tadeusza Zielińskiego.\nPierwotny tytuł dzieła brzmiał \"Pasterz\", pierwsza wersja libretta była gotowa w połowie 1920 roku, tekst ulegał wielu przeróbkom. Kompozytor kilka lat pracował nad muzyką. Partytura, której Szymanowski nadał ostatecznie tytuł \"Król Roger\", była gotowa w 1924 roku.\nWystawienia w kraju i za granicą.\n\"Król Roger\" w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=913676", "fragment_id": "1034962/0", "subtitle": "", "title": "Król Roger (opera)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 913676.0, "document_id": "1034962", "score": 1.0}, "uuid": "ad39545d-1efa-4f1c-a3ee-8e8dfe015513"}, {"page_content": "W 1911 i w roku następnym Spiess sfinansował koncerty kompozytorskie Karola Szymanowskiego w Berlinie, Lipsku i Wiedniu, a także dwukrotnie zaprosił go podróż po południowych Włoszech, Sycylii oraz północnej Afryce. Po powrocie Karol Szymanowski będąc pod wrażeniem odbytej podróży skomponował m.in. operę \"Król Roger\" op. 46, \"Mity\" op. 30 czy \"Metropy\" op. 29. W 1912 Stefan Spiess należał do fundatorów budowy Teatru Polskiego. Początek I wojny światowej spędził w Warszawie, a następnie w sierpniu 1915 razem z matką wyjechał do Hrehorówki koło Kijowa, następnie przez Kijów do Moskwy. Mieszkając tam przez półtora roku bywał w operze i filharmonii, utrzymywał stały kontakt korespondencyjny z Karolem Szymanowskim, po zaproszeniu go do Rosji dwa razy podróżowali do Piotrogrodu. Pod koniec 1917 powrócił do Warszawy i wspólnie z Emilem Młynarskim organizował \"Wieczory kwartetów Beethovenowskich\", przez krótki czas próbował sił jako recenzent muzyczny, ale niezadowolony z efektów zaprzestał publikacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3667469", "fragment_id": "1312566/3", "subtitle": "", "title": "Stefan Kazimierz Spiess", "document_id": "1312566", "start_index": 3209.0, "parentId": 3667469.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33669233322143555}, "uuid": "29a8d8e9-a380-40c3-a5e8-05fc7efab709"}, {"page_content": "Trudna w percepcji muzyka tych dzieł [\"Hagith\" i \"Króla Rogera\"] nie pozwalała początkowo wielu odbiorcom, a nawet wykonawcom ocenić w pełni ich wartości, w \"Królu Rogerze\" znacznie wyższych niż w młodzieńczej \"Hagith\". […] \"Król Roger\" jest operą niezwykłą. Wyjątkowym był już sam poczęty w wyobraźni kompozytora i z mistrzostwem przez Jarosława Iwaszkiewicza zrealizowany pomysł libretta, które czyniąc miejscem akcji średniowieczną Sycylię, splata atmosferę surowego ascetyzmu wczesnego chrześcijaństwa z barwnym i tajemniczym światem kultury arabsko-bizantyjskiej oraz z kultem wysublimowanego erotyzmu i radości życia […]\n Józef Kański , Przewodnik operowy. Wyd. XII. Warszawa: PWM, 2021, s. 693–696\nCharakterystyka znaczeniowa.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nW operze obecny jest mit Dionizosa i Apollina. Król jest personifikacją Apolla, Pasterz symbolizuje Dionizosa, jest burzycielem kosmosu. Apollo to pierwiastek dobra i stałości (Swaróg, Gabriel, Brahman), Dionizos – pierwiastek szału i niszczenia (Weles, Lucyfer, Śiwa).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=913676", "fragment_id": "1034962/6", "subtitle": "", "title": "Król Roger (opera)", "parentId": 913676.0, "start_index": 9077.0, "document_id": "1034962", "source": "wikipedia", "score": 0.5911165475845337}, "uuid": "6a316e40-d520-48c4-97d4-6ab537705a2f"}, {"page_content": "Doko­nał wielu nagrań radiowych muzyki poważnej (jako pierwszy nagrał operę \"Król Roger\" Karola Szymanowskiego), popularnej i rozrywkowej. Jako kompozytor muzyki filmowej współpracował ze Studiem Filmowym „Semafor” i Filmem Polskim w Łodzi, komponując muzykę do filmu rysunkowego \"Lis Kitaszek\" i dokumentalnego \"Pokój zdobędzie świat\" (1961). W pierwszych latach po wojnie był jednym z najbardziej znanych muzyków w Polsce: „popularność zawdzięczał Polskiemu Radiu, na którego antenie nie było prawie dnia, by nie zabrzmiała orkiestra Gerta.”. Był znanym kompozytorem muzyki rozryw­kowej i autorem licznych aranżacji utworów polskich na potrzeby radia; skomponował wiele popularnych piosenek.\nZmarł w 1968. Pochowany na nowym cmentarzu żydowskim przy ulicy Miodowej w Krakowie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1089783", "fragment_id": "1390708/1", "subtitle": "", "title": "Jerzy Gert", "parentId": 1089783.0, "start_index": 1336.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1390708", "score": 0.7482659816741943}, "uuid": "2d654dea-3aa0-4f4c-9a25-ac978257d5ee"}, {"page_content": "Przykładami opery nowoczesnej mogą być również \"Bolesław Śmiały\" i \"Casanova\" Ludomira Różyckiego (ta pierwsza do libretta na podstawie dramatu Stanisława Wyspiańskiego). Ten sam kompozytor napisał muzykę do tekstu Jerzego Żuławskiego i tak powstała uważana za jedną z najlepszych oper modernistycznych – \"Eros i Psyche\". Ważnymi operami Młodej Polski są \"Legenda Bałtyku\" Feliksa Nowowiejskiego i \"Król Zygmunt August\" Tadeusza Joteyki.\nKarol Szymanowski.\nKarol Szymanowski napisał tylko dwie opery, którymi w dodatku zupełnie zrywa z wzorem Moniuszki, a mimo to współcześnie odkrywane są one jako najwybitniejsze jakie w Polsce napisano. Pierwsza jego opera, \"Hagith\", nie odniosła sukcesu w 1922 r. Uważana jest jednak za przedsmak „najwybitniejszej polskiej opery” – chodzi o \"Króla Rogera\" (1926 r.). Opera ta, niezrozumiana na początku, była uważana za dzieło marginalne jeszcze do lat 90. XX wieku, dziś wykonywana jest z wielkimi sukcesami w Wielkiej Brytanii i we Francji. Jej rozwiązania muzyczne to totalne zachwianie \"decorum\" operowego – nie ma jednoznacznego podziału na arie, niemal w całej operze uczestniczy chór (prawie jak w kantacie), cała opera wypełniona jest muzyką (podobnie jak w \"grand opéra\"). Muzyka w tej operze jest uważana niekiedy za muzyczną „Wielką Improwizację”. Przechodzi ona od stylu śpiewów prawosławnych do totalnej improwizacji odbiegającej już od początkowego impresjonizmu Szymanowskiego (np. w operze \"Hagith\").\nOpera socrealistyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=932144", "fragment_id": "995297/9", "subtitle": "", "title": "Opera polska", "parentId": 932144.0, "start_index": 13624.0, "source": "wikipedia", "document_id": "995297", "score": 0.4652674198150635}, "uuid": "42b6aaad-f75f-4548-8d58-f8ad40531140"}, {"page_content": "1 września 1945 w Krakowie podczas Festiwalu Polskiej Muzyki Współczesnej dyrygował Orkiestrą Filharmonii Krakowskiej prawykonującej \"Uwerturę\" skomponowaną w 1943 przez Grażynę Bacewicz. W latach 1945–1946 był kierownikiem muzycznym Teatru Wojska Polskiego w Łodzi, a w latach 1946–1947 dyrygentem Opery Śląskiej w Bytomiu, gdzie przygotował premiery „Strasznego dworu” Moniuszki (1946), „Cyganerii” Pucciniego (1946) i „Aidy” Verdiego (1947). Od 1947 do 1950 r. współpracował z filharmonią w Warszawie. W latach 1949–1972 był dyrygentem opery w Warszawie. Prowadził uroczysty koncert na otwarcie gmachu Teatru Wielkiego (19 listopada 1965), a w serii 4 premier inaugurujących działalność przedstawił „Króla Rogera” Szymanowskiego.\nBył dyrygentem wszechstronnym. Z wysoką oceną spotkały się jego realizacje dzieł scenicznych, m.in. „Halki” w inscenizacji Leona Schillera (1951), „Fausta” Gounoda (1956), „Carmen” Bizeta (1957), „Don Carlosa” Verdiego (1964), spektaklu baletowego z muzyką Szymanowskiego („Mandragora”, „Nokturn i Tarantela” oraz „Harnasie”, 1966), a także przedstawienia operowe zrealizowane za granicą: „Król Roger” Szymanowskiego (Palermo, 1949) i „Halka” Moniuszki (Staatsoper w Berlinie 1953, Göteborg 1955, Tuluza 1957). W repertuarze koncertowym w szerokim zakresie uwzględniał muzykę polską (Ignacy Jan Paderewski, Karol Szymanowski, Roman Palester, Andrzej Panufnik, Aleksander Tansman, Piotr Perkowski).\nW latach powojennych komponował muzykę do filmów:\nPonadto jest kompozytorem znanych piosenek z repertuaru Mieczysława Fogga: „Ja mam czas ja poczekam” (sł. Emanuel Szlechter), „Niebieskie róże” (sł. Kora Jaroszowa).\nJego żoną była aktorka Janina Romanówna.Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 183-6-18).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1656047", "fragment_id": "703672/2", "subtitle": "", "title": "Mieczysław Mierzejewski", "source": "wikipedia", "start_index": 2612.0, "parentId": 1656047.0, "document_id": "703672", "score": 0.6713210344314575}, "uuid": "94acc7da-c310-47a2-b268-fc7281b8df67"}, {"page_content": "Opera seria, czyli opera poważna – jeden z dwóch podstawowych gatunków opery, obok opery komicznej. Jej powstanie jest związane z ośrodkiem szkoły neapolitańskiej. W operze seria muzyka dominuje nad słowem, zawiera ona liczne arie, pieśniowe cavatiny, ensemble, chóry.\nDo czasów Mozarta opera seria miała ścisłe kanony budowy, takie jak zasada równomiernego rozmieszczania arii i forma owych arii, umieszczanie fragmentów baletowych, odpowiednio zbudowane wątki fabularne i postacie. W późniejszym okresie kompozytorzy zaczęli pozwalać sobie na większą swobodę, np. w operze \"Don Giovanni\" Mozart połączył kanony komiczne z poważnymi i sam umieścił to dzieło w katalogu oper buffa.\nPoza operą seria i dramma giocoso formą pośrednią jest opera semiseria (opera półpoważna), której przykładem jest \"Sroka złodziejka\" Rossiniego.\nOpera seria w muzyce polskiej.\nPierwszą znaną polską operą poważną są \"Ruiny Babilonu\" Karola Kurpińskiego, najbardziej znane to jednak \"Halka\" i \"Straszny dwór\" Stanisława Moniuszki. Za najwybitniejsze opery seria w Polsce uważa się dzieła Karola Szymanowskiego (\"Król Roger\") i Krzysztofa Pendereckiego (\"Diabły z Loudun\").\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12979", "fragment_id": "185965/0", "subtitle": "", "title": "Opera seria", "parentId": 12979.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "185965", "score": 0.2983446717262268}, "uuid": "1566e5c8-d41b-42bd-80b9-112981d7683f"}, {"page_content": "Ogólnoświatowy posłuch miały także polonezy Michała Ogińskiego, a na europejskich muzycznych salonach często gościły takie postacie muzyki polskiej jak Józef Elsner (kompozycja „Passio Domini Nostri Jesu Christi”), Juliusz Zarębski („Kwintet fortepianowy g-moll”) czy Karol Kurpiński.\nŚwiatową sławę zyskali także: romantyczny wirtuoz i autor utworów skrzypcowych Henryk Wieniawski, kompozytor, pianista i polityk Ignacy Jan Paderewski, oraz wszechstronny kompozytor muzyki scenicznej i koncertowej Karol Szymanowski.\nTwórcą polskiej opery narodowej stał się Stanisław Moniuszko, uważany (obok Ignacego Dobrzyńskiego) za najwybitniejszego kompozytora polskiego drugiej połowy XIX wieku.\nXX wiek.\nSzerokie uznanie w dziedzinie symfoniki zdobył Mieczysław Karłowicz (uczeń innego wybitnego polskiego kompozytora – Zygmunta Noskowskiego) określany jako „ojciec polskiego poematu symfonicznego”.\nNatomiast w dziedzinie pieśni i dzieł muzyki kameralnej na międzynarodowy rynek muzyczny wkroczył organizator życia muzycznego Władysław Żeleński (ojciec Tadeusza Boy-Żeleńskiego). Do pomoniuszkowskich wybitnych kompozytorów należeli także m.in. dwaj słynni lwowiacy: Jan Gall i Stanisław Niewiadomski. Wielką sławę w początku wieku zyskał pianista Ignacy Jan Paderewski, ale i kompozytor, który odniósł znaczny sukces swoją operą „Manru”. W czasach „Młodej Polski” działał najwybitniejszy polski kompozytor po Chopinie Karol Szymanowski, twórca niezwykle popularnej do dzisiaj na całym świecie opery „Król Roger”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3719", "fragment_id": "168285/2", "subtitle": "", "title": "Muzyka polska", "source": "wikipedia", "start_index": 3318.0, "parentId": 3719.0, "document_id": "168285", "score": 0.4012433886528015}, "uuid": "a0fa4f3d-b3a9-4cd9-b333-34db7438284e"}, {"page_content": "Twórczość muzyczna.\n \"Osobny artykuł: Lista dzieł Karola Szymanowskiego.\"\nPeriodyzacja.\nPrzemiana stylu kompozytorskiego Karola Szymanowskiego następowała stopniowo. Wyróżnia się jednak zwykle trzy etapy jego twórczości. Do roku 1913 jest to faza dojrzewania twórczego, poszukiwania indywidualnych środków wyrazowych. Na lata 1914–1919 przypada okres inspiracji kulturami orientalnymi i antycznymi. Ostatni etap wyznacza się orientacyjnie na lata 1920 do 1937 roku. W tym czasie Szymanowski zwraca się w stronę polskiej ludowości, folkloru, szczególnie podhalańskiego. Podział ten ma charakter umowny, jest dużym uproszczeniem. Operę \"Król Roger\", którą bez wątpienia należałoby przypisać do etapu drugiego, kończył Szymanowski jeszcze w 1924 roku. Natomiast cykl pieśni \"Słopiewnie\", który nawiązuje do polskiej muzyki tradycyjnej, powstała już w 1920 roku.\nWczesna twórczość.\nSzymanowski wychowywał się w ziemiańskiej, stosunkowo bogatej, inteligenckiej rodzinie o bogatych tradycjach kulturalnych. Od najmłodszych lat miał kontakt z kanonem arcydzieł kultury zachodnioeuropejskiej, w tym z wydaniami dzieł Bacha, Mozarta czy Chopina. Miejscowość Tymoszówka, gdzie się wychował, leżała na wschodnich rubieżach przedrozbiorowej Polski. Był to tygiel narodowości (Polacy, Rusini, Żydzi, Ormianie, Kozacy, Tatarzy, Niemcy). Warto pamiętać o tych dwóch czynnikach, które w znacznym stopniu przyczyniły się do ukształtowania wrażliwości kompozytora. Bez wątpienia znaczny wpływ miały również pierwsze wrażenia operowe Szymanowskiego. Jako dziecko był na przedstawieniu \"Rusałki\" Aleksandra Dargomyżskiego. Pobudziła ona jego wyobraźnię do tego stopnia, że wraz z rodzeństwem sam układał i wykonywał przedstawienia teatralno-muzyczne z okazji spotkań rodzinnych. W wieku 12 lat przy okazji wyjazdu rodziny do Szwajcarii był świadkiem wystawienia w Wiedniu opery \"Lohengrin\" Wagnera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14848", "fragment_id": "176099/4", "subtitle": "", "title": "Karol Szymanowski", "document_id": "176099", "start_index": 6163.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14848.0, "score": 0.1941269338130951}, "uuid": "2496a893-8caa-40a8-b85a-7909f019fac4"}, {"page_content": "Zaproszony został przez angielską firmę płytową EMI do nagrania partii Pasterza w operze K. Szymanowskiego „Król Roger”. Odbył się także cykl koncertów na największych festiwalach muzycznych w Europie promujących to nagranie. Ma na swoim koncie wiele nagrań dokonanych dla potrzeb Polskiego Radia, bądź jako rejestracje płytowe CD. Wziął on udział w monograficznym nagraniu wszystkich dzieł orkiestrowych K. Szymanowskiego, wykonując cykle pieśni tego kompozytora. Został zaproszony przez Brytyjską Telewizję BBC do udziału w realizacji filmu poświęconego życiu i twórczości K. Szymanowskiego. Brał udział w koncertach transmitowanych na żywo w ramach Europejskiej Unii Radiowej. Znany jest w kręgach muzycznych zarówno w Polsce, jak i zagranicą jako artysta specjalizujący się w wykonywaniu muzyki K. Szymanowskiego i innych twórców XX w między innymi: I. Strawińskiego, J. Tavenera, B. Brittena, K. Pendereckiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2775167", "fragment_id": "1609977/2", "subtitle": "", "title": "Ryszard Minkiewicz", "parentId": 2775167.0, "start_index": 2626.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1609977", "score": 0.19903942942619324}, "uuid": "05d0bf76-2178-4ac4-ba48-60c52e895457"}]}
{"id": "q_329", "question": "Jak miała na imię radziecka sanitariuszka zakochana w Janku Kosie?", "answer": [{"page_content": "Serial opowiada dzieje załogi czołgu T-34-85 nr 102 „Rudy”, która przechodzi szlak bojowy Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte od Studzianek do Berlina. Załogę stanowią: nastoletni gdańszczanin, Janek Kos, którego wojna rzuciła na daleką Syberię, Ślązak Gustlik Jeleń, uciekinier z armii niemieckiej, dowódca czołgu Rosjanin, potomek polskich zesłańców Olgierd Jarosz i Gruzin Grigorij Saakaszwili, przyjaciel Janka z Syberii; uzupełnieniem załogi jest Szarik, pies Janka, który nie raz ratuje załogę z opresji. Po śmierci Olgierda dowódcą zostaje Janek, a do załogi dołącza syn chłopa spod Studzianek – Tomek Czereśniak. Towarzyszą im inni żołnierze polscy i radzieccy: radiotelegrafistka Lidka Wiśniewska, kochająca się bez wzajemności w Janku, radziecka rudowłosa sanitariuszka Marusia Ogoniok, w której z kolei zakochuje się Janek, kierowca Franek Wichura, który chciałby zostać mechanikiem czołgu, starszyna Czernousow, dowódca oddziału piechoty. Brygadą dowodzi Pułkownik, który po ojcowsku opiekuje się załogą czołgu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11959", "fragment_id": "184564/1", "subtitle": "", "title": "Czterej pancerni i pies (serial telewizyjny)", "document_id": "184564", "start_index": 874.0, "parentId": 11959.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3765605092048645}, "uuid": "2c541bd8-a80d-4194-adeb-09e94eebabf2"}, {"page_content": "Marusia − fikcyjna postać z polskiego serialu telewizyjnego \"Czterej pancerni i pies\" oraz z książki Janusza Przymanowskiego pod tym samym tytułem. \nBiografia.\nJest radziecką sanitariuszką, graną w serialu przez Polę Raksę. Na jej cześć czołg tytułowych pancernych został nazwany „Rudy” − jest ona rudowłosa (stąd przydomek „Ogoniok” - z ros. ogieniek, płomyk). Gdy snajper przestrzelił jej płuco, Janek Kos zabił go i uratował jej życie. Była narzeczoną, a w finale żoną Janka Kosa (gra go Janusz Gajos). Jej nazwisko nie pada nigdy ani w książkach, ani w filmie, co jest sytuacją wyjątkową, jako że wszyscy inni bohaterowie \"Czterech pancernych i psa\" są wymieniani z nazwisk.\nStopnie wojskowe.\nW 2002 r. powstała piosenka pt. „Marusia” wykonywana przez Marylę Rodowicz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=975888", "fragment_id": "1345614/0", "subtitle": "", "title": "Marusia", "parentId": 975888.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1345614", "score": 0.962135374546051}, "uuid": "79f388a0-ee31-4bfb-b93a-2058fff53a32"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nZinaida Michajłowna Tusnołobowa-Marczenko ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Зинаида Михайловна Туснолобова-Марченко&lt;/&gt; (ur. 23 listopada 1920 w chutorze Szewcowo, gubernia witebska, zm. 20 maja 1980 w Połocku) – radziecka pielęgniarka, sanitariuszka w okresie II wojny światowej, wyróżniona tytułem Bohatera Związku Radzieckiego (1957).\nŻyciorys.\nUrodziła się 23 listopada 1920 roku we wsi Szaucowa pod Połockiem w guberni witebskiej (obecnie w rejonie rossońskim obwodu witebskiego na Białorusi) w rodzinie chłopskiej. W 1941 roku poznała i poślubiła Iosifa Marczenkę. Od 1942 roku mieszkała w Lenińsku Kuźnieckim, biorąc udział w kursie dla pielęgniarek. Od kwietnia 1942 roku służyła jako sanitariuszka w 303-dywizji piechoty 60. armii ZSRR na froncie woroneskim. W ciągu 8 miesięcy służby frontowej wyniosła z pola walki 123 rannych. Została wówczas odznaczona Orderem Czerwonej Gwiazdy. W lutym 1943 roku została ranna w trakcie walk. Odnaleziono ją ranną w zamarźniętym błocie. W wyniku odmrożeń i gangreny, lekarze ze szpitala polowego amputowali jej obydwie ręce i nogi. Po kuracji udzielała się propagandowo występując w radzieckich w fabrykach i radio-rozgłośniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3495782", "fragment_id": "937511/0", "subtitle": "", "title": "Zinaida Tusnołobowa-Marczenko", "document_id": "937511", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3495782.0, "score": 0.26617446541786194}, "uuid": "769e3e3b-8b69-44dc-86d8-bf0438a70f9e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nZinaida Aleksandrowna Samsonowa (ur. 14 października 1924 w Bobkowie, zm. 27 stycznia 1944 w okolicach Chołmy) – radziecka sanitariuszka, Bohater Związku Radzieckiego.\nŻyciorys.\nByła córką wiejskiego kowala. Ukończyła szkołę we wsi Kołyczowo, gdzie mieszkała razem z rodziną od szóstego roku życia. Następnie podjęła pracę jako sanitariuszka w domu opieki dla inwalidów. Uczyła się w szkole medycznej w Jegorjewsku.\nZmobilizowana do Armii Czerwonej w październiku 1942, była instruktorem sanitarnym w 667 pułku strzeleckim 218 dywizji strzeleckiej 47 Armii, walczyła na Froncie Woroneskim. Do 1943 została kandydatką do członkostwa we Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) i uzyskała awans na stopień starszego sierżanta służby medycznej. Brała udział w forsowaniu Dniepru w rejonie wsi Piekary (rejon kaniowski, obwód czerkaski). \nZginęła 27 stycznia 1944 w walce o wioskę Chołma na Białorusi i została pochowana w zbiorowym grobie czerwonoarmistów w pobliskich Ozariczach. Pośmiertnie, 3 czerwca 1944, otrzymała tytuł Bohatera Związku Radzieckiego. \nUpamiętnienie.\nPopiersie i tablica pamiątkowa Zinaidy Samsonowej znajduje się w szkole medycznej w Jegorjewsku, do której uczęszczała. Jest patronką ulic we wsiach Ozariczi i Kołyczowo, gdzie jej imię nadano również lokalnemu muzeum II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3963144", "fragment_id": "591239/0", "subtitle": "", "title": "Zinaida Samsonowa", "parentId": 3963144.0, "start_index": 0.0, "document_id": "591239", "source": "wikipedia", "score": 0.40950363874435425}, "uuid": "1edd309d-805f-473f-bc50-5ccb63bb58e7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nKsienija Siemionowna Konstantinowa (ros. Ксения Семёновна Константинова, ur. 18 kwietnia 1925 we wsi Suchaja Łubna w rejonie lipieckim w obwodzie lipieckim, zm. 1 października 1943 k. wsi Szatiłowo w rejonie rudnianskim w obwodzie smoleńskim) – radziecka sanitariuszka, starszyna służby medycznej, odznaczona pośmiertnie Złotą Gwiazdą Bohatera Związku Radzieckiego (1944).\nŻyciorys.\nSkończyła niepełną szkołę średnią i szkołę felczersko-akuszerską w Lipiecku, w 1943 służyła w Armii Czerwonej jako sanitariuszka. Została instruktorką sanitarną batalionu 730 pułku piechoty 204 Dywizji Piechoty 43 Armii Frontu Kalinińskiego w stopniu starszyny służby medycznej. Była kandydatką do WKP(b). 1 października 1943 wraz z batalionem znalazła się w okrążeniu wroga, opatrywała rannych żołnierzy; została ciężko ranna i schwytana przez Niemców, a po przesłuchaniu i pobiciu zamordowana. 4 czerwca 1944 pośmiertnie otrzymała tytuł Bohatera Związku Radzieckiego i Order Lenina. Jej imieniem nazwano plac w Lipiecku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4381781", "fragment_id": "1479287/0", "subtitle": "", "title": "Ksienija Konstantinowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1479287", "parentId": 4381781.0, "score": 0.3784531056880951}, "uuid": "fb7e83b9-bbe0-46c6-980c-5dd7724a1e95"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nGalina Konstantinowna Pietrowa (ros. Галина Константиновна Петрова, ur. 9 września 1920 w Mikołajowie, zm. 4 grudnia 1943 w Eltigenie k. Kerczu) – radziecka sanitariuszka, Bohater Związku Radzieckiego (1943).\nŻyciorys.\nByła narodowości rosyjskiej. W 1940 z wyróżnieniem ukończyła szkołę średnią w Noworosyjsku i podjęła studia na Wydziale Gospodarki Leśnej Nowoczerkaskiego Instytutu Inżynieryjno-Melioracyjnego. \nPo ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 wstąpiła na kurs pielęgniarek w Krasnodarze, od 1942 służyła w radzieckiej Marynarce Wojennej i uczestniczyła w wojnie z Niemcami jako sanitariuszka. Jesienią 1943 brała udział w operacji desantowej kerczeńsko-eltigeńskiej jako sanitariuszka 386 samodzielnego batalionu piechoty morskiej w składzie Floty Czarnomorskiej. Uratowała wówczas życie ponad 20 ciężko rannym żołnierzom, których wyniosła z pola walki. 17 listopada 1943 otrzymała za to tytuł Bohatera Związku Radzieckiego i Order Lenina. Brała też udział w odpieraniu ataków wroga. W jednej z walk 3 grudnia została ranna, następnego dnia zginęła od bomby lotniczej. W Kerczu postawiono jej pomnik. Jej imieniem nazwano główną ulicę miejscowości Gierojewskoje k. Kerczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4387379", "fragment_id": "1481144/0", "subtitle": "", "title": "Galina Pietrowa (1920–1943)", "document_id": "1481144", "start_index": 0.0, "parentId": 4387379.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3964797854423523}, "uuid": "3d751bcb-e53f-4155-abf3-f80c18c55589"}, {"page_content": "Jan Kos (\"Janek\") – fikcyjna postać z książki Janusza Przymanowskiego „Czterej pancerni i pies” i polskiego serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem (1966–1970).\nŻyciorys.\nJanek Kos to strzelec-radiotelegrafista, a po śmierci Olgierda dowódca czołgu „Rudy”, gdańszczanin, najmłodszy w załodze, jego ojciec walczył na Westerplatte. Po zajęciu Polski przez III Rzeszę i ZSRR w niewyjaśnionych w fabule okolicznościach znajduje się na Syberii, gdzie zajmuje się myślistwem i pracą przy wyrębie lasów. Ze strzępów gazety dowiaduje się o tworzeniu na terenie ZSRR Ludowego Wojska Polskiego. Janek jest doskonałym strzelcem (udowodnił to, między innymi, strzelając do tarczy w pierwszym odcinku serialu, „Załoga”). Najważniejszą sprawą, która zajmuje Janka, jest konieczność odszukania ojca, którego stracił w zawierusze wojennej. Ważnym wątkiem książki i filmu jest historia miłości Janka i Marusi. Wojnę zakończył w stopniu podporucznika.\nWiernym towarzyszem Janka w najtrudniejszych nawet chwilach jest jego pies Szarik.\nW rolę Janka w serialu wcielił się aktor Janusz Gajos.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71883", "fragment_id": "647195/0", "subtitle": "", "title": "Janek Kos", "parentId": 71883.0, "start_index": 0.0, "document_id": "647195", "source": "wikipedia", "score": 0.21827703714370728}, "uuid": "0daad4ef-12b7-4565-8633-4b6f8c7cffb8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nNadieżda Wiktorowna Trojan, \"Nadzieja Wiktarauna Trajan\" (ros. Надежда Викторовна Троян, biał. Надзея Віктараўна Траян, ur. 24 października 1921 w Drissie (obecnie Wierchniedźwińsk), zm. 7 września 2011 w Moskwie) – radziecka partyzantka i sanitariuszka, Bohater Związku Radzieckiego (1943).\nŻyciorys.\nUrodziła się w rodzinie białoruskiej. Skończyła 10 klas szkoły. Podczas wojny z Niemcami znajdowała się na okupowanym terytorium i brała udział w działalności podziemnej organizacji komsomolskiej w Smolewiczach, pomagając partyzantom. W lipcu 1942 została łączniczką, zwiadowcą i sanitariuszką trzech oddziałów partyzanckich działających w obwodzie mińskim. Wraz z Aleną Mazanik i Mariją Osipową brała udział w przygotowaniach do zamachu na Wilhelma Kubego, za co została nagrodzona tytułem Bohatera Związku Radzieckiego. Po wojnie, w 1947 ukończyła 1 Moskiewski Instytut Medyczny, później była dyrektorem jednego z instytutów Ministerstwa Ochrony Zdrowia ZSRR i adiunktem katedry chirurgii 1 Moskiewskiego Instytutu Medycznego. Była członkiem prezydium Radzieckiego Komitetu Weteranów Wojny, członkiem Komitetu Obrony Pokoju i przewodniczącą Komitetu Wykonawczego Związku Towarzystwa Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca ZSRR i współprzewodniczącą Międzynarodowej Organizacji Edukacji Sanitarnej. Zdobyła tytuł kandydata nauk medycznych, miała stopień starszego porucznika służby medycznej rezerwy. Pochowana na Cmentarzu Trojekurowskim w Moskwie.\nOdznaczenia.\ni medale.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4373743", "fragment_id": "1491090/0", "subtitle": "", "title": "Nadieżda Trojan", "document_id": "1491090", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4373743.0, "score": 0.18650060892105103}, "uuid": "4b5362f3-9724-4131-b013-36d63b17a5c5"}, {"page_content": "Lidka Wiśniewska – fikcyjna postać literacka z książki Janusza Przymanowskiego „Czterej pancerni i pies”, a także filmowa z polskiego serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem (1966–1970).\nŻyciorys.\nLidka była rodowitą warszawianką. Po wybuchu II wojny światowej znalazła się w Związku Radzieckim. Razem z Jankiem i Gustlikiem trafiła do 1 Brygady Pancernej, gdzie po ukończeniu kursów została radiotelegrafistką w sztabie jednostki. Był nią zauroczony Janek, którego odrzuciła dla chorążego Zenka, dowódcy czołgu 101, który poległ pod Studziankami. W serii drugiej Lidka stara się odbić Kosa Marusi. W ostatniej trzeciej serii wzięła udział w szturmie Berlina (w trzecim tomie powieści przebywała w tym czasie w szpitalu w wyniku poparzenia, ratując dokumenty zezwalające Marusi na ślub z Jankiem). \nOd początku serialu był w niej zakochany Grześ, którego Lidka nie zauważała. Pod koniec serialu i powieści odwzajemniła jednak jego uczucia, godząc się na ślub i wyjazd do Gruzji.\nPierwowzór historyczny.\nPierwowzorem Lidki była pochodząca z Cieszyna Lidia Mokrzycka, która w 1939 trafiła na Syberię. Tam wstąpiła do 1 BPanc, gdzie została radiotelegrafistką. Po wojnie poślubiła Michała Gaja, który do jesieni 1944 dowodził czołgiem 228.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2157456", "fragment_id": "487420/0", "subtitle": "", "title": "Lidka Wiśniewska", "parentId": 2157456.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "487420", "score": 0.465766966342926}, "uuid": "f1f18d22-87eb-4127-a5de-999039b348b7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nIrona Nikołajewna Lewczenko (ros. Ирина Николаевна Левченко, ur. 15 marca 1924 w Kadyjewce, zm. 18 stycznia 1973 w Moskwie) – radziecka oficer, sanitariuszka, Bohater Związku Radzieckiego (1965).\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4208874", "fragment_id": "1494349/0", "subtitle": "", "title": "Irina Lewczenko", "parentId": 4208874.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1494349", "source": "wikipedia", "score": 0.1102227047085762}, "uuid": "7514bd1a-1d87-47ff-a29a-808ed9ad4647"}]}
{"id": "q_330", "question": "Dyskalkulia to zaburzenie której umiejętności?", "answer": [{"page_content": "Dyskalkulia rozwojowa – zaburzenie zdolności wykonywania działań arytmetycznych. Uznaje się, że jest to specyficzne zaburzenie rozwojowe o podłożu środowiskowym lub genetycznym.\nDawniej dyskalkulią określano również podobne objawy wynikające z organicznego uszkodzenia mózgu, obecnie diagnozą określającą taki stan jest akalkulia.\nSzacuje się, że dyskalkulicy stanowią 3–6% społeczeństwa, a ponad 99% z nich nie ma świadomości, że dyskalkulia istnieje. Badania przeprowadzone w 2015 wykazały, że 11% dzieci z dyskalkulią ma również ADHD.\nW klasyfikacji chorób i zaburzeń DSM-IV dzieci przejawiające trudności w uczeniu się matematyki są umieszczone w kategorii trudności w uczeniu się i określone jako osoby, które nie mogą osiągnąć adekwatnego do wieku poziomu biegłości w procesach matematycznych pomimo inteligencji w normie, sprzyjających warunków edukacyjnych, braku zaburzeń emocjonalnych i odpowiedniego poziomu motywacji do nauki.\nRodzaje dyskalkulii.\nLadislav Košč (słowacki neuropsycholog) dokonał klasyfikacji dyskalkulii na kilka typów:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=258626", "fragment_id": "1443185/0", "subtitle": "", "title": "Dyskalkulia", "document_id": "1443185", "start_index": 0.0, "parentId": 258626.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9184074401855469}, "uuid": "aef93881-595c-40bf-8876-97bd3bb622d1"}, {"page_content": "Dyssemia (gr. \"dys\" – trudność, \"semia\" – znak, sygnał) – zaburzenie polegające na niemożności odczytania przekazów niewerbalnych i niemożności odpowiedniego zachowywania się w sytuacjach społecznych. Objawia się między innymi nieadekwatną komunikacją niewerbalną, nieodpowiednim śmiechem czy trudnościami w ubieraniu się i dbaniu o fryzurę, utrudnia rozumienie emocji. Może przejawiać się brakiem kontaktu wzrokowego, niewłaściwą intonacją głosu czy nawet charakterystycznym dla autyzmu trzepotanie rękami w chwili zadowolenia. Osoby mające ten problem często są wyśmiewane i odrzucane przez środowisko.\nOdpowiada za niewłaściwe relacje społeczne w NLD. Jest prawdopodobne, że to właściwa nazwa dla zaburzeń społecznych spotykanych wraz z NLD, a wiele przypadków NVLD powinno być stwierdzonych jako dyssemia a nie zaburzenie uczenia się (te, w których nie dochodzi do zaburzeń wizualno-przestrzennych). Nazwa ta nie jest używana do określenia zaburzeń umiejętności szkolnych jak dysortografia czy dyskalkulia, określa zaburzenie w kontaktach społecznych. Objawy o cechach tego zespołu mogą także występować w niektórych łagodnych postaciach ZA.\nDyssemia często nie jest uważana za pojęcie psychiatryczne, lecz stan psychologiczny związany z niską inteligencją emocjonalną, która w znaczący sposób utrudnia kontakty z innymi.\nGłęboka, rozwojowa dyssemia objawiająca się między innymi bardzo słabym kontaktem wzrokowym, poważnymi trudnościami związanymi z mimiką czy dystansami interpersonalnymi może być uważana za jeden z głównych objawów większości całościowych zaburzeń rozwoju.\nTermin został ukuty przez psychologów Marshalla Duke'a i Stephena Nowickiego w książce \"Helping The Child Who Doesn't Fit\" z 1992.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1498638", "fragment_id": "224483/0", "subtitle": "", "title": "Dyssemia", "parentId": 1498638.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "224483", "score": 0.5597572326660156}, "uuid": "94358f5a-99e7-42cb-929e-4e7ec5d98963"}, {"page_content": "Dzieci same próbują eliminować \"split 5 errors\", tworząc własne, różnorodne strategie, jak np. dotykanie lub zamykanie jednej dłoni.\nChoroby a liczenie na palcach.\nDyskalkulia.\nOsoby cierpiące na dyskalkulię mają znaczne deficyty w zakresie elementarnych procesów umysłowego przetwarzania liczb. Dyskalkulicy popełniają ogromne ilości błędów podczas liczenia na palcach. Mają duże problemy z opanowaniem metody liczenia na palcach, a gdy już ją opanują – stosują ją w bardzo nieoptymalny sposób. Mając dodać do siebie dwie duże liczby, np. formula_6 nie potrafią zastosować strategii dodawania osobno dziesiątek i jedności. Dzieci cierpiące na dyskalkulię do liczby 35 będą na palcach dodawać po kolei 23 jedności, co jest strategią bardzo czasochłonną i narażoną na liczne pomyłki, więc sam wynik często również będzie nieprawidłowy. Wraz z dyskalkulią może występować także dyspraksja i agnozja palców, co bardzo utrudnia wykorzystywanie palców do liczenia. Często jednak liczenie na palcach jest najlepszą dostępną dla tych dzieci strategią, umożliwiającą względnie poprawne wykonywanie obliczeń. Zabronienie liczenia na palcach osobom z dyskalkulią powoduje, że popełniają one jeszcze więcej błędów.\nRozwojowy zespół Gerstmanna.\nZespół Gerstmanna to zaburzenie towarzyszące lezjom w obszarze zakrętu kątowego półkuli dominującej, składające się z czterech podstawowych objawów:\nRozwojowy zespół Gerstmanna ma te same objawy, lecz jego źródłem nie są lezje i nie dotyczy on wyłącznie półkuli dominującej. W zaburzeniu tym występują deficyty zarówno w zakresie gnozji palców, jak i w zakresie liczenia, co przez naukowców jest interpretowane jako dowód na nierozłączny związek między liczeniem na palcach, a liczeniem w ogóle.\nZespół Gerstmanna sprawił, że już w pierwszej połowie XX wieku po raz pierwszy został dostrzeżony związek między gnozją palców, a ogólnymi zdolnościami liczenia.\nLiczenie na palcach u dzieci niewidomych lub niemających palców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4300665", "fragment_id": "1496980/5", "subtitle": "", "title": "Liczenie na palcach", "document_id": "1496980", "start_index": 8805.0, "parentId": 4300665.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5703801512718201}, "uuid": "61de925a-f2d5-4d42-883f-ddc78f097ac7"}, {"page_content": "Nie mylić z: dyskalkulia.\nAkalkulia (łac. \"calculo\" – liczę) – utrata lub upośledzenie zdolności wykonywania nawet najprostszych działań arytmetycznych związane z organicznym uszkodzeniem mózgu (zwykle lewego bocznego obszaru ciemieniowo-potylicznego u osób praworęcznych), występujące często razem z zaburzeniami mowy oraz afazją ruchową. Jest odmianą agnozji wzrokowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=450359", "fragment_id": "1571152/0", "subtitle": "", "title": "Akalkulia", "parentId": 450359.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1571152", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "097fe58e-e95e-43c8-b2e6-0424850e4be6"}, {"page_content": "Często występuje także dosyć wyraźne podobieństwo pomiędzy NLD a schizofrenią prostą (F20.6). Wiele osób z NLD ma zawsze trudności z nawiązaniem kontaktów społecznych, a w dorosłości mają one tendencję do zapadania na depresję lub izolowania się od społeczeństwa, zaniedbywania higieny, są niezbyt sprawne fizycznie, przy czym ich zainteresowania są nie tak wyraźne jak w przypadku ZA. Na dodatek wiele osób z NLD ma talenty związane z naukami humanistycznymi i trudności w komunikacji niewerbalnej. Sprawia to, że opis zaburzenia bardzo przypomina wspomnianą wcześniej postać schizofrenii i wiele osób ze zdiagnozowaną schizofrenią prostą może mieć tak naprawdę przede wszystkim NLD.\nDiagnostyka.\nW Polsce jest to zaburzenie diagnozowane rzadko; w niektórych miejscach diagnoza ta nie jest wydawana, ponieważ nie znajduje się ona w DSM-IV lub ICD-10. Osoby wykazujące cechy NLD często otrzymują rozpoznanie ZA.\nNieodpowiednia terminologia?\nNazwa „zaburzenie uczenia się” jest złudna (wręcz błędna i nieadekwatna); osoby z NLD doświadczają bowiem znacznie większych trudności niż ci, którzy mają np. dysleksję. Być może nazwa ta powinna zostać zarezerwowana dla tak zwanego „rozwojowego zespołu Gerstmanna” – zaburzenia w znacznym stopniu utrudniającego naukę matematyki i mającego szkodliwy wpływ na zdolności manualne.\nW związku z tym najlepszym rozwiązaniem byłoby zaliczenie NLD nie do specyficznych zaburzeń uczenia się (F81.X) – jest to lekceważenie złożonych problemów tych osób, lecz do objawów chorobowych w rozdziale R (np. w ICD-10 dysleksja rozwojowa jako R48, a nie F81.X). Lepiej odzwierciedla to charakter zaburzenia (jako wady neurologicznej), która nie dotyczy jedynie umiejętności szkolnych, w przeciwieństwie do dysortografii (F81.1) czy dyskalkulii (F81.2).\nNLD i dyssemia.\nDla określenia zespołu powodującego zaburzenia społeczne spotykane z NVLD używana jest niekiedy nazwa dyssemia, która określa nie zaburzenie umiejętności szkolnych, lecz niezdolność do odpowiedniego reagowania w sytuacjach społecznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1455820", "fragment_id": "242443/3", "subtitle": "", "title": "Upośledzenie zdolności niewerbalnego uczenia się", "document_id": "242443", "start_index": 5382.0, "parentId": 1455820.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5036578178405762}, "uuid": "c77060c4-1f49-40c1-8fb7-34cad8e93af1"}, {"page_content": "Logarytmiczne rozmieszczenie liczb na umysłowej osi liczbowej pokazano szczególnie wyraźnie u osób cierpiących na dyskalkulię. Wyniki te są interpretowane tezą, że dzieci z dyskalkulią dysponują mniej precyzyjną koncepcją liczb, a reprezentacja osi liczbowej w ich umyśle pozostaje niedookreślona, niedokładna, niewystarczająco wykształcona.\nPrzestrzenne umieszczenie umysłowej osi liczbowej a zespół nieuwagi stronnej.\nZespół nieuwagi stronnej to zaburzenie spowodowane uszkodzeniem prawej półkuli mózgu, polegające na ignorowaniu przestrzeni znajdującej się po lewej stronie, mimo nienaruszenia zdolności widzenia. Takie osoby np. wykonują makijaż tylko na połowie twarzy lub jedzą z tylko z prawej połowy talerza. Zespół nieuwagi stronnej diagnozuje się właśnie poprzez zaznaczanie punktów na osi liczbowej. Osoby cierpiące na tę przypadłość umieszczają środek odcinka bliżej prawego końca, ponieważ ignorują lewą połowę odcinka. Okazuje się, że u osób z tym schorzeniem takie błędy pojawiają się nie tylko podczas pracy z rysunkiem osi liczbowej, ale także w sytuacjach czysto werbalnych. Np. na pytanie: \"jaka liczba znajduje się dokładnie w połowie między 2 i 6?\" osoba cierpiąca na zespół nieuwagi stronnej odpowie najpewniej, że jest to liczba 5. Stanowi to jednoznaczny dowód, że umysłowa oś liczbowa u człowieka jest zorientowana przestrzennie – od lewej do prawej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4313411", "fragment_id": "1509827/2", "subtitle": "", "title": "Umysłowa oś liczbowa", "document_id": "1509827", "start_index": 3324.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4313411.0, "score": 0.21911713480949402}, "uuid": "5a7d2348-e188-4ec7-9e4c-4edaec9ab39d"}, {"page_content": "Rozwojowe zaburzenie koordynacji ruchowej, inaczej dyspraksja lub specyficzne zaburzenie rozwoju funkcji motorycznych (potocznie „zespół niezgrabnego dziecka”, „zespół niezdarnego dziecka”, „zespół niezgrabności ruchowej”) – zaburzenie neurorozwojowe⁣ polegające na nieprawidłowym rozwoju koordynacji ruchowej u dziecka.\nDotyka ono około 6% populacji dzieci w wieku przedszkolnym lub uczniów szkoły podstawowej, chociaż już wcześniej można dostrzec pewne objawy związane z wzorcem ruchu. Częściej spotyka się go u chłopców. Jedną z przyczyn dyspraksji może być nieprawidłowe funkcjonowanie neuronów lustrzanych, lezje (uszkodzenia) w lewej półkuli mózgu lub uszkodzenia obwodowego układu nerwowego. Wpływa na wiele funkcji rozwojowych włącznie z mową.\nProblemy z koordynacją ruchów dotyczą one zarówno motoryki małej, jak i dużej. Mówi się tutaj często o dyskretnych objawach neurologicznych. Ruchom obydwu rodzajów towarzyszyć mogą drżenia. Pacjenci źle rozwijają umiejętności planowania ruchów motorycznych, jak też ich naśladowania przy braku odpowiedniej demonstracji bądź wyjaśniania. Występują także ruchy mimowolne. Jako przykład podać można grymasy twarzy towarzyszące ruchom kończyny górnej. Również napięcie mięśniowe odbiega od normy. Dziecko nie potrafi przez dłuższy czas wykonywać jednej czynności. Poza tym jego ruchy cechują się dużą różnicą w płynności w zależności od strony ciała zaangażowanej w wykonywanie ruchów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=933735", "fragment_id": "995676/0", "subtitle": "", "title": "Rozwojowe zaburzenie koordynacji ruchowej", "document_id": "995676", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 933735.0, "score": 0.037304122000932693}, "uuid": "7db18a8a-2ff3-4c5f-a5b3-189d97b48d90"}, {"page_content": "W 1908 roku Lewandowsky i Stadelmann przedstawili pierwszy szczegółowy opis dyskalkulii u pacjenta z ogniskowym uszkodzeniem mózgu i tożstronnym niedowidzeniem połowiczym. Praca uważana jest za przełomową w historii badań nad akalkulią i dyskalkulią (pojęcie akalkulii wprowadził dopiero Henschen w 1925 roku), ponieważ autorzy pracy wyraźnie odgraniczyli zaburzenia mowy od zaburzeń zdolności arytmetycznych.\nLewandowsky ostro przeciwstawiał się koncepcji patologii komórkowej Virchowa. Pytał retorycznie, „czy pojmowanie wątroby jako sumy jednostkowych komórek przyczyniło się w jakikolwiek sposób do poznania jej funkcji?”.\nMax Lewandowsky był współredaktorem, razem z Alzheimerem, Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie, wydawanego od 1910 roku: Lewandowsky odpowiadał za kształt neurologicznej części czasopisma, Alzheimer za psychiatryczną. Był też redaktorem podręcznika \"Handbuch der Neurologie\" wydawanego w latach 1910–1914.\nOpowiadał się za zaprzestaniem elektroterapii „histerii wojennej” (tzw. metoda Kaufmanna), po tym, jak jeden z jego pacjentów zmarł. Ostatecznie, Pruskie Ministerstwo Wojny zabroniło stosowania metody Kaufmanna w 1917 roku, a w Austrii zabroniono jej rok później.\nW latach 1910–1914 ukazało się pięć tomów redagowanego przez Lewandowsky'ego podręcznika neurologii ogólnej i szczegółowej, \"Handbuch der Neurologie\". Lewandowsky napisał sam część rozdziałów, zaprosił też do współpracy współczesnych mu europejskich neurologów. Autorami rozdziałów byli m.in. (w kolejności alfabetycznej):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1402562", "fragment_id": "209877/4", "subtitle": "", "title": "Max Lewandowsky", "document_id": "209877", "start_index": 5934.0, "parentId": 1402562.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11795704811811447}, "uuid": "4b28fdd6-551d-48b2-9d76-8d6cb1e1bc01"}, {"page_content": "Istnieje duże prawdopodobieństwo, że nazwa NLD jest nadużywana do określania przypadków powyższego zaburzenia, co wprowadza w błąd (zaburzenie umiejętności szkolnych – uczenia się okazuje się uszkadzać przede wszystkim funkcjonowanie społeczne).\nPowikłania.\nJest to zaburzenie przetwarzania informacji przez mózg. Osoby z tym zaburzeniem mają duże trudności w kontaktach społecznych, często także poważne i bardzo przykre zaburzenia nerwicowe (zwłaszcza zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne), tiki, depresje, bezsenność. Większość osób z NLD jest mało sprawna fizycznie. Ludzie z NLD mają trudności z planowaniem decyzji czy odczytywaniem wykresów. Osobom tym wszystko trzeba objaśniać słowami, ponieważ inne metody uczenia się są u nich upośledzone.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1455820", "fragment_id": "242443/4", "subtitle": "", "title": "Upośledzenie zdolności niewerbalnego uczenia się", "parentId": 1455820.0, "start_index": 7412.0, "source": "wikipedia", "document_id": "242443", "score": 0.22739771008491516}, "uuid": "5532a1f1-5981-4421-a9fe-d2953a410468"}, {"page_content": "Neurotypowy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;neurotypical&lt;/&gt;) to neologizm szeroko stosowany w ruchu neuroróżnorodności jako określenie każdego, kto ma neurotyp wpisujący się w normę wzorców myślenia. Tak więc termin „neurotypowy” obejmuje każdego, kto nie jest autystyczny i nie ma ADHD, dysleksji, zaburzeń lękowych ani żadnych innych różnic, które można by uznać za neuroodmienne. Termin ten został przyjęty zarówno przez ruch neuroróżnorodności, jak i niektórych członków społeczności naukowej.\nWczesne definicje uznawały za neurotypowe osoby, które nie są autystyczne. Z czasem w tym pierwotnym znaczeniu zaczęto po angielsku używać słowa „allistic”.\nW ramach ruchów praw osób z niepełnosprawnością.\nParadygmat neuroróżnorodności został początkowo przyjęty przez osoby ze spektrum autyzmu ale kolejne grupy zastosowały tę koncepcję w kontekście innych zaburzeń neurorozwojowych, takich jak ADHD, zaburzenia mowy, dysleksja, dyspraksja, dyskalkulia, dysnomia, niepełnosprawność intelektualna i zespół Tourette’a i schorzeniach psychicznych, takich jak zaburzenia afektywne dwubiegunowe, schizofrenia, zaburzenia schizoafektywne, osobowość dyssocjalna, oraz zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne. Zwolennicy różnorodności neurologicznej potępiają definiowanie autyzmu, ADHD, dysleksji i innych zaburzeń neurorozwojowych jako wymagających interwencji medycznej, aby je „wyleczyć” lub „naprawić”, a zamiast tego wolą promować systemy wsparcia, takie jak usługi ukierunkowane na integrację, zakwaterowanie, komunikację i technologię asystującą, szkolenia zawodowe i wsparcie w zakresie samodzielnego życia. Intencją jest to, aby jednostki otrzymywały wsparcie, które honoruje autentyczne formy ludzkiej różnorodności, wyrażania siebie i bycia, a nie leczenie, które zmusza do przyjęcia przyjętych idei normalności lub dostosowania się do ideału klinicznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4654876", "fragment_id": "758477/2", "subtitle": "", "title": "Neuroróżnorodność", "document_id": "758477", "start_index": 3540.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4654876.0, "score": 0.2136705070734024}, "uuid": "9e8aba28-f2b0-4cd0-a6a1-d5e263c99f38"}]}
{"id": "q_331", "question": "Czy dla każdego pierwiastka znane są izotopy?", "answer": [{"page_content": "80 pierwiastków chemicznych posiada stabilne izotopy. Nie mają ich pierwiastki o liczbie atomowej 43 (technet), 61 (promet) i wszystkie o liczbach atomowych większych od 82 (ołów). Pozostałe posiadają średnio po około 3 stabilne izotopy. 27 pierwiastków ma tylko jeden stabilny izotop. Największą liczbę stabilnych izotopów (10) ma cyna.\nStabilność izotopów zależy od proporcji protonów i neutronów oraz od tego czy ich liczba jest równa jednej z tzw. \"liczb magicznych\". W modelu powłokowym struktury jądra atomowego, liczby magiczne odpowiadają maksymalnej pojemności kolejnych jego poziomów energetycznych. Część liczb magicznych dotyczy obu nukleonów, a część odnosi się tylko do jednego z ich rodzajów. Przykładowo, jądro cyny zawiera 50 protonów, która jest liczbą magiczną dla obu nukleonów, dlatego cyna posiada wyjątkowo dużo trwałych izotopów. Wśród znanych 256 stabilnych nuklidów tylko 4 mają nieparzyste liczby zarówno protonów, jak i neutronów: wodór-2, lit-6, bor-10 i azot-14. Większość jąder o nieparzystej liczbie protonów i neutronów w bardzo krótkim czasie ulega rozpadowi beta, tworząc jądro o parzystej liczbie protonów i neutronów, zwykle znacznie stabilniejsze (patrz model kroplowy).\nMasa.\n \"Osobny artykuł: Masa atomowa.\"\nProtony i neutrony odpowiadają za ponad 99,9% masy atomu, a ich masa jest w przybliżeniu taka sama. Dlatego sumaryczna liczba protonów i neutronów nazywana jest liczbą masową. Masa spoczynkowa atomów wyrażana jest często w jednostkach atomowych (u), zdefiniowanych jako 1/12 masy atomu 12C, czyli około 1,66×10 kg. W tych jednostkach masa każdego atomu jest w przybliżeniu równa jego liczbie masowej. Przykładowo masa atomu 1H wynosi 1,007825 u. Najcięższy stabilny atom to 208Pb, którego masa wynosi 207,976652481 u.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7", "fragment_id": "180713/14", "subtitle": "", "title": "Atom", "document_id": "180713", "start_index": 21973.0, "parentId": 7.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5288931131362915}, "uuid": "b72a022c-c008-4fd7-9d16-7e982707adea"}, {"page_content": "Izotopy – odmienne postacie atomów pierwiastka chemicznego, różniące się liczbą neutronów w jądrze (z definicji atomy tego samego pierwiastka mają tę samą liczbę protonów w jądrze). Izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą masową (łączną liczbą neutronów i protonów w jądrze), ale mają tę samą liczbę atomową (liczbę protonów w jądrze).\n&lt;templatestyles src=\"Dźwiękowa Wikipedia/style.css\"/&gt;\n \n \n Plik audio został utworzony na podstawie wersji z  i nie obejmuje późniejszych edycji.\n \n&lt;indicator name=\"spoken-icon\"&gt;\n&lt;/indicator&gt;\nIzotopy tego samego pierwiastka na ogół mają zbliżone własności fizyczne i chemiczne. Jednak im większa jest różnica mas atomowych izotopów, tym większe mogą być różnice ich własności fizycznych lub chemicznych. Izotopy danego pierwiastka mogą mieć inną gęstość, temperaturę wrzenia, topnienia i sublimacji. Różnice te występują także w związkach chemicznych tworzonych przez te izotopy.\nRóżnice mas atomowych izotopów powodują występowanie niewielkich różnic w reaktywności izotopów. Nie ma ona wpływu na kierunek reakcji chemicznych, w których one uczestniczą, ale wpływa na szybkość przebiegu tych reakcji. Zjawisko to nazywa się efektem izotopowym i wykorzystuje się w badaniu mechanizmów reakcji chemicznych. Te niewielkie różnice w szybkości reakcji wywołują zmiany w składzie izotopowym związków chemicznych powstających w różnych reakcjach (zjawisko to wykorzystywane jest np. do rozróżniania, czy węgiel zawarty w danym związku chemicznym brał udział w reakcji fotosyntezy).\nIzotopy, ze względu na stabilność, dzieli się na:\nPierwiastki występują naturalnie zwykle jako mieszanina izotopów. Jest to główna przyczyna, obok deficytu masy, która sprawia, że masy atomowe nie są liczbami całkowitymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2310", "fragment_id": "186571/0", "subtitle": "", "title": "Izotopy", "document_id": "186571", "start_index": 0.0, "parentId": 2310.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7697690725326538}, "uuid": "29d76ad5-c6b1-4bbe-b792-bf970d10ff85"}, {"page_content": "Istnieje 80 pierwiastków posiadających co najmniej jeden stabilny izotop (izotop uważa się za stabilny, jeśli nie zaobserwowano jego rozpadu), a całkowita liczba znanych stabilnych izotopów wynosi 256. Niemniej istnieją tysiące dokładnie opisanych izotopów, które nie są stabilne. Radioizotopy mogą rozpaść się w ułamku sekundy (np. darmsztadt-271), ale istnieją też takie, których okres połowicznego rozpadu trwa nawet miliardy lat (np. uran-238).\nPrzykładowo, jeśli w jądrze siły odpychania elektrostatycznego pomiędzy protonami, są większe niż przyciągające siły jądrowe pomiędzy nukleonami to jądro to ulegnie rozpadowi. W wyniku rozpadu beta atomu azotu-16 (składającego się z 7 protonów i 9 neutronów) powstaje atom tlenu-16 już po kilku sekundach. W tym przypadku pod wpływem oddziaływania słabego jeden z neutronów atomu azotu zmienia się w proton, elektron i antyneutrino. Pierwiastek zmienia się w inny, ponieważ wcześniej posiadał siedem protonów (był to atom azotu) a po rozpadzie osiem (przez co stał się pierwiastkiem tlenu).\nPrzy rozpadzie alfa rozpadający się atom emituje jądra helu (2 protony i 2 neutrony) tworząc jeden atom innego pierwiastka i jeden atom helu-4. W wielu przypadkach proces rozpadu jest kilkustopniowy, czasem obejmując inne rodzaje rozpadu, trwający aż do powstania stabilnego izotopu.\nZ kolei rozpad gamma polega na emisji wysokoenergetycznego fotonu (promieniowanie gamma) w wyniku przejścia jądra ze stanu wzbudzenia do stanu niższego. W wyniku tego procesu pierwiastek nie ulega przemianie.\nMożliwe są również inne, rzadsze rodzaje rozpadu. Na przykład w przypadku konwersji wewnętrznej wzbudzone jądro może wyrzucić z atomu jeden z elektronów, jednak proces ten nie powoduje przemiany pierwiastka.\nReakcja termojądrowa.\n \"Osobny artykuł: Reakcja termojądrowa.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22657", "fragment_id": "170287/5", "subtitle": "", "title": "Fizyka jądrowa", "source": "wikipedia", "start_index": 8025.0, "document_id": "170287", "parentId": 22657.0, "score": 0.5358486175537109}, "uuid": "cd605b24-8eb9-47ef-9acf-2a7f196db45e"}, {"page_content": "Izotopy nie mają oddzielnych nazw, z wyjątkiem izotopów wodoru. Oznacza się je symbolem pierwiastka chemicznego z liczbą masową u góry po lewej stronie, na przykład 208Pb.\nPierwiastki mogą mieć po kilka, a nawet kilkanaście izotopów. Przykładowo wodór ma trzy naturalne izotopy:\nTrwałe izotopy pierwiastków.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2310", "fragment_id": "186571/1", "subtitle": "", "title": "Izotopy", "source": "wikipedia", "start_index": 1762.0, "document_id": "186571", "parentId": 2310.0, "score": 0.42313921451568604}, "uuid": "55e82708-2eec-4d56-a1f7-3cdd572036dc"}, {"page_content": "W 1913 roku brytyjski chemik Frederick Soddy sformułował hipotezę izotopów. Stał na stanowisku, że izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą masową. Tym samym zakładał, że niektóre doniesienia o odkryciu nowego pierwiastka nie są prawdziwe, gdyż w istocie badacze opisują izotopy znanych już wcześniej pierwiastków.\nW 1914 roku Stefania Horovitz podjęła badania mające na celu weryfikację hipotezy, jaką sformułował Frederick Soddy. Prowadziła je w Instytucie Radowym w Wiedniu, na próbkach ołowiu i uranu. Przeprowadzone przez nią analizy potwierdziły istnienie izotopów. Horovitz dowiodła również, że rzekome odkrycie nowego pierwiastka (nazwanego jonem), ogłoszone wcześniej przez chemików Boltwooda i Hahna, wynikało z błędnej interpretacji wyników badań. Wykazała, że wspomniany pierwiastek nie istnieje, gdyż opisane przez poprzednich badaczy właściwości dotyczą izotopu toru.\nW kolejnych latach Stefania Horovitz kontynuowała badania. Niektóre prowadziła wspólnie z Ottonem Hönigschmidem, kierownikiem Instytutu Radowego w Wiedniu. Ich praca pozwoliła na weryfikację wielu postawionych wcześniej hipotez naukowych oraz uporządkowanie dotychczasowych odkryć. W latach 1915 i 1916 Horovitz i Hönigschmid opublikowali wyniki swych eksperymentów w dwóch periodykach naukowych. Wkrótce z efektów ich badań korzystały inne instytuty i uczelnie wyższe.\nHorovitz porównywano do Marii Curie-Skłodowskiej, ponieważ obie chemiczki pochodziły z Polski, urodziły się w Warszawie i miały podobne zainteresowania naukowe. Jej eksperymenty i analizy pozwoliły na sformułowanie podstawowych praw dotyczących izotopów, które dziś są powszechnie znane.\nDalsze życie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4711888", "fragment_id": "733465/1", "subtitle": "", "title": "Stefania Horovitz", "parentId": 4711888.0, "start_index": 1828.0, "source": "wikipedia", "document_id": "733465", "score": 0.5601025223731995}, "uuid": "afd9409c-bc90-47b9-ae5f-b8c0caa7b241"}, {"page_content": "Przed oficjalnym nadaniem ostatecznej nazwy pierwiastek 111 określany był jako \"unununium\" (Uuu), zgodnie z regułami nazewnictwa nowych pierwiastków chemicznych. Międzynarodowa nazwa \"roentgenium\" (a za nią polska: \"roentgen\") i symbol Rg została zaproponowana przez naukowców z Instytutu Badań Ciężkich Jonów dla uhonorowania niemieckiego fizyka Wilhelma Conrada Röntgena, odkrywcy „promieni X”, znanych współcześnie jako promieniowanie rentgenowskie. Nazwa ta została zaakceptowana przez IUPAC 1 listopada 2004.\nIzotopy.\nRoentgen nie ma ani stabilnych, ani naturalnie występujących izotopów. W laboratoriach zsyntetyzowane zostało kilka radioaktywnych izotopów tego pierwiastka, zarówno poprzez przeprowadzenie reakcji syntezy jąder lżejszych pierwiastków, jak i stopniowy rozpad cięższych jąder. Do roku 2013 otrzymano i potwierdzono istnienie 7 izotopów o liczbach masowych 272, 274 i 278–282, spośród których 272Rg oraz 274Rg mają znaną, lecz niepotwierdzoną metastabilność. Każdy z nich ulega rozpadowi alfa, oprócz 282Rg, w którym zachodzi samorzutne rozszczepienie jądra atomowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99077", "fragment_id": "655632/1", "subtitle": "", "title": "Roentgen (pierwiastek)", "source": "wikipedia", "start_index": 1505.0, "parentId": 99077.0, "document_id": "655632", "score": 0.7299888134002686}, "uuid": "e99041b5-cd67-4e41-abc6-884a8e2867fe"}, {"page_content": "Pierwiastki promieniotwórcze – pierwiastki chemiczne ulegające samorzutnym rozpadom promieniotwórczym w wyniku niekorzystnej liczby neutronów względem liczby protonów w ich jądrach atomowych. Najczęściej tego terminu używa się w stosunku do pierwiastków posiadających izotopy o krótkim okresie połowicznego rozpadu, a więc charakteryzujących się poziomem promieniotwórczości mającym zauważalny wpływ na otoczenie. Naturalne pierwiastki o znaczącej promieniotwórczości znajdują się w 6 i 7 okresie układu okresowego (od talu do uranu). Poza tą grupą występują naturalne izotopy o słabej aktywności promieniotwórczej, których czas połowicznego rozpadu jest dłuższy niż miliard lat, np. 40K (0,01% zawartości wśród wszystkich izotopów potasu), 87Rb (28%), 115In (96%) lub 138La (0,1%). Poza pierwiastkami naturalnymi znane są pierwiastki sztuczne (niewystępujące naturalnie na Ziemi), z których wszystkie są pierwiastkami promieniotwórczymi.\nJądra naturalnych pierwiastków promieniotwórczych ulegają kolejnym rozpadom według tzw. szeregów promieniotwórczych, kończących się na ołowiu lub bizmucie.\nWydobycie rud pierwiastków promieniotwórczych w Polsce.\nW polskich aktach prawnych, włącznie z Prawem geologicznym i górniczym, nie ma definicji pierwiastka promieniotwórczego. Złoża rud pierwiastków promieniotwórczych stanowią własność górniczą, do której prawo ma Skarb Państwa. Wydanie koncesji na poszukiwanie, rozpoznanie, wydobywanie rud pierwiastków promieniotwórczych lub składowanie odpadów promieniotwórczych wymaga uprzedniego zaopiniowania przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27450", "fragment_id": "184032/0", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek promieniotwórczy", "document_id": "184032", "start_index": 0.0, "parentId": 27450.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34027427434921265}, "uuid": "b6c46897-06ed-4e27-b96a-3e6d775b874e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastka. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n \n \n \n \n \nSeaborg (Sg, łac. \"seaborgium\"), wcześniej unnilhexium (Unh) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od nazwiska amerykańskiego chemika Glenna T. Seaborga.\nZnane jest 12 izotopów tego pierwiastka[]. Najbardziej stabilnym jest izotop 269Sg, który ma czas połowicznego zaniku ok. 5 minut.\nPierwiastek ten nie występuje naturalnie; został sztucznie otrzymany równolegle przez dwa zespoły naukowe. W lipcu 1974 r. zespół Alberta Ghiorso z Lawrence Radiation Laboratory na Uniwersytecie Kalifornijskim opublikował informacje o otrzymaniu izotopu 263Sg, który miał czas półtrwania około 1 s. We wrześniu tego samego roku radziecki zespół z Dubnej pod kierunkiem Gieorgija Florowa ogłosił otrzymanie izotopu 259Sg, który miał czas półtrwania 0,48 s.\nSeaborg ma własności chemiczne zbliżone do wolframu. Pomimo krótkiego czasu życia jąder atomowych seaborgu udało się otrzymać różne związki tego pierwiastka. Należy do nich heksakarbonylek seaborgu, pierwszy znany związek pierwiastka superciężkiego z węglem. \nW superciężkich atomach elektrony walencyjne osiągają prędkości rzędu 80% prędkości światła w próżni, co powoduje znaczny relatywistyczny wzrost ich masy, a w efekcie zmniejsza ich odległości od jądra. Badania właściwości chemicznych takich pierwiastków prowadzone są m.in. w celu badania tego zjawiska.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5938", "fragment_id": "176318/0", "subtitle": "", "title": "Seaborg", "parentId": 5938.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176318", "score": 0.38610780239105225}, "uuid": "1e998f5b-92c1-4610-8434-11eb53e07792"}, {"page_content": "Izotopy wodoru – izotopy pierwiastka chemicznego wodoru (symbol H), z których trzy występują na Ziemi naturalnie. Ze względu na duże względne różnice w masach atomowych najlżejszych izotopów, różnią się one wyraźnie właściwościami chemicznymi i fizycznymi. Z tej przyczyny wodór jest jedynym pierwiastkiem, którego izotopy (naturalne) mają swoje własne nazwy: prot (1H), deuter (2H) i tryt (3H). Prot i deuter są stabilnymi izotopami, tryt i masywniejsze izotopy wodoru są radioaktywne.\nWodór występuje naturalnie na Ziemi jako mieszanina trzech izotopów: 1H (&gt;99,98%), 2H (ok. 0,015%), i 3H (ślady). Średnia masa atomowa tej mieszaniny wynosi 1,00794 u. Pozostałe izotopy wodoru (4H–7H) zostały wytworzone sztucznie.\nWodór-1 (prot).\n1H stanowi ponad 99,98% wszystkich atomów wodoru. Jego jądro zawiera jedynie proton, a masa atomowa wynosi 1,00782503207(10) u. Opisywane właściwości chemiczne wodoru i jego związków w praktyce odnoszą się zazwyczaj do tego izotopu. Nazwa \"prot\" jest obecnie rzadko używana.\nWodór-2 (deuter).\n2H jest drugim stabilnym izotopem wodoru; zawiera proton i neutron w jądrze. Stanowi 0,0026–0,0184% wodoru występującego na Ziemi. Deuter nie jest radioaktywny ani toksyczny. Woda zawierająca atomy deuteru zamiast protu to woda ciężka.\nWodór-3 (tryt).\n3H znany również jako \"tryt\" zawiera w jądrze proton i dwa neutrony. Jest radioaktywny, rozpada się w hel-3 poprzez rozpad beta minus z okresem połowicznego rozpadu 12,32 lat. Niewielkie ilości trytu występują na Ziemi z powodu oddziaływania promieniowania kosmicznego z gazami atmosferycznymi; tryt jest także produktem reakcji nuklearnych.\nWodór-4.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2035756", "fragment_id": "400064/0", "subtitle": "", "title": "Izotopy wodoru", "document_id": "400064", "start_index": 0.0, "parentId": 2035756.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2432708442211151}, "uuid": "893295dd-f2a4-4781-ae4f-3c945eecbd6f"}, {"page_content": "Flerow (Fl,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;flerovium&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny leżący w układzie okresowym w bloku p bezpośrednio pod ołowiem. Wszystkie znane izotopy są bardzo nietrwałe i nie występują na Ziemi.\nHistoria.\nPierwiastek ten został otrzymany pod koniec 1998 r. w Zjednoczonym Instytucie Badań Jądrowych w Dubnej przy współpracy z naukowcami z Lawrence Livermore National Laboratory, w reakcji syntezy:\n Pu + Ca → Fl* → Fl + 3n\nWyniki tych badań zostały potwierdzone przez zespoły badaczy z Berkeley i GSI w 2009. Odkrycie zostało uznane przez IUPAC 1 czerwca 2011.\nW latach 1969–1972 naukowcy z Berkeley i Dubnej poszukiwali bezskutecznie śladów flerowu w naturalnie występujących minerałach. Pierwszą próbę syntezy metodą gorącej fuzji podjęto w Berkeley w 1969 r. W 1977 roku rosyjscy uczeni próbowali wytworzyć ten pierwiastek w reakcji plutonu z wapniem; nie uzyskali wówczas pozytywnego wyniku. Te wczesne próby były motywowane hipotezą występowania pierwiastków superciężkich w środowisku naturalnym oraz publikacją z 1966 sugerującą, że czas połowicznego rozpadu jednego z izotopów flerowu może być rzędu stu milionów lat.\nNazwa.\nZe względu na położenie w układzie okresowym pod ołowiem bywał nazywany zwyczajowo eka-ołowiem. Wstępna nazwa ununkwad ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;ununquadium&lt;/&gt;, symbol Uuq) pochodziła od liczby atomowej tego pierwiastka zgodnie z systematyczną terminologią IUPAC dla transuranowców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113874", "fragment_id": "10326/0", "subtitle": "", "title": "Flerow", "source": "wikipedia", "start_index": 10.0, "parentId": 113874.0, "document_id": "10326", "score": 0.21670493483543396}, "uuid": "58498025-30fb-4aab-ac00-94ffdb4073b2"}]}
{"id": "q_332", "question": "Jeden decygram ile to gram?", "answer": [{"page_content": "Nie mylić z: gram.\nGran ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;grain&lt;/&gt;; symbol: gr) – jednostka masy zwana także ziarnem, obecnie stosowana w krajach anglosaskich.\nWspółczesne przeliczniki:\n 1 gran = 1/7000 funta lb = 0,064 798 91 g = 0,000 064 798 91 kg\n 1 kilogram (kg) = ~ 15 432,358 352 941 43 granów (gr)\n 1 gram (g) = ~ 15,432 358 352 941 43 granów (gr)\nDawniej jednostka masy stosowana w wielu krajach, także i w Polsce w XVI–XVIII w.\n 1 gran = 1/288 grzywny = 0,835 g = 0,000 835 kg\n 1 kilogram (kg) = ~ 1 197,604 790 419 granów (gr)\n 1 gram (g) = ~ 1,197 604 790 419 granów (gr)\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162970", "fragment_id": "23438/0", "subtitle": "", "title": "Gran (jednostka)", "document_id": "23438", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 162970.0, "score": 0.7950942516326904}, "uuid": "3bc5bdb9-ef05-4bf4-8f5f-7e37069837ae"}, {"page_content": "Deka (da) (z gr. \"δέκα\" [deka] oznaczającego \"dziesięć\") – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 10 = 101. Przed wprowadzeniem w Polsce układu SI w 1966 roku funkcjonował skrót \"dk\". Przedrostek ten (podobnie jak decy) jest stosowany dość rzadko w porównaniu z niektórymi innymi przedrostkami jednostek miary. Przykładowo, używany jest wraz z niutonem jako daN do oznaczania ciężaru z przyczyn praktycznych, bowiem 1 daN odpowiada w przybliżeniu 1 kG (kilogram-siła).\nDeka funkcjonuje też jako potoczny skrót jednostki masy dekagram (również w krytykowanym wariancie deko).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1223", "fragment_id": "183390/0", "subtitle": "", "title": "Deka", "parentId": 1223.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183390", "source": "wikipedia", "score": 0.23124662041664124}, "uuid": "8cb9ab1f-1d92-48fa-aa35-d0ef6fdacb29"}, {"page_content": "Dawniej za wzorzec był przyjmowany jeden litr wody o temperaturze czterech stopni Celsjusza przy ciśnieniu normalnym. W 1901 r. z kolei 3. Generalna Konferencja Miar zmieniła definicję litra na „objętość jaką zajmuje 1 kilogram wody destylowanej w temperaturze 3,98 °C przy ciśnieniu 1 atm = 760 mm Hg (1013,25 hPa)”. Zależności między litrem a kilogramem usunięto w 1964 r., na 12. Generalnej Konferencji Miar.\n16 listopada 2018 roku 26 Generalna Konferencja Miar ustaliła, że od 2019 wzorzec kilograma jest oparty na stałej Plancka, zdefiniowanej jako 6,62607015⋅10−34 kg⋅m2⋅s−1.\nKilogram a miara siły.\nKilogram [kg] jest jednostką tylko masy i nie należy go mylić z kilogramem-siłą [kgf], dawniej [kG] – jednostką siły.\nGram.\nSłowo gram jest zasadniczym rdzeniem, do którego są dodawane przedrostki układu SI. Powód posiadania przedrostka przez główną jednostkę masy jest historyczny. Pierwotnie dziesiętny układ jednostek zarządzony przez Ludwika XVI przewidywał nazwę graw dla kilograma. Przed wprowadzeniem przedrostków gram był alternatywną nazwą dla tysięcznej grawa (mgv), a tona dla 1000 grawów (kgv). System metryczny nie wszedł do użycia aż do rewolucji francuskiej. W tym czasie nazwa \"graw\" stała się politycznie niepoprawna, ponieważ w wymowie była bardzo podobna do francuskiego określenia \"grave\" (niem. tytuł szlachecki \"Graf\" \"hrabia\"), a wszelkie tytuły szlacheckie były niezgodne z wyznawanym przez rewolucjonistów egalitaryzmem wyrażającym się w jednym z haseł rewolucji – \"„égalité”\". Gram jest także podstawową jednostką układu CGS, który nie jest już szeroko stosowany.\nZobacz też.\nInne jednostki masy:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3040", "fragment_id": "168471/1", "subtitle": "", "title": "Kilogram", "source": "wikipedia", "start_index": 1604.0, "document_id": "168471", "parentId": 3040.0, "score": 0.5554953813552856}, "uuid": "337ea7f1-ef63-4a6b-b26f-f78db280881a"}, {"page_content": "Mikrogram – pochodna jednostka masy w układzie SI, symbol µg, równa jednej milionowej grama (0,000001 g). Przedrostek \"mikro\" = 0,000001\nGrecka litera µ (czytaj [mi]) odpowiada małej literze m w alfabecie łacińskim (duże litery wyglądają w obu alfabetach identycznie, M).\nSpotyka się czasami masę wyrażoną za pomocą ug - jest to przybliżony zapis oznaczający µg ale zapisany przy pomocy alfabetu łacińskiego (dotyczy to również innych jednostek przy których wykorzystuje się przedrostek mikro-, np. um czyli µm).\nMikrogramy stosuje się przy podawaniu małych mas rzędu 0,000001 g czyli 10-6 g. \nW niektórych kontekstach, na przykład w farmacji, mikrogramy są zapisywane jako mcg.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131547", "fragment_id": "15264/0", "subtitle": "", "title": "Mikrogram", "document_id": "15264", "start_index": 0.0, "parentId": 131547.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4171734154224396}, "uuid": "fac04202-96a7-47bd-81b5-86fdddfd8635"}, {"page_content": "Nie mylić z: gran (jednostka).\n Ta strona dotyczy jednostki masy. Zobacz też: gram (ujednoznacznienie).\n Na tę stronę wskazuje „miligram”. Zobacz też: Miligram – potok, dopływ Bobru.\nGram, oznaczenie g – jednostka masy, jednostka podstawowa w układzie jednostek miar CGS (\"Centymetr Gram Sekunda\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1895", "fragment_id": "178148/0", "subtitle": "", "title": "Gram", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1895.0, "document_id": "178148", "score": 0.6492114663124084}, "uuid": "45d52c05-8bbf-458f-b628-49e943cde213"}, {"page_content": "Decy (d, do 1966 dc;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;decem&lt;/&gt; – „dziesięć”) – przedrostek jednostki miary oznaczający mnożnik 0,1 = 10-1 (jedna dziesiąta).\nPrzedrostek \"decy\" (podobnie jak deka) jest stosowany dość rzadko w porównaniu z niektórymi innymi przedrostkami jednostek miary i ma zastosowanie typowo praktyczne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1224", "fragment_id": "183391/0", "subtitle": "", "title": "Decy", "document_id": "183391", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1224.0, "score": 0.2984500825405121}, "uuid": "f18942a2-45c8-42d9-94d9-84cb16d5e636"}, {"page_content": "Decytona [dt] – jednostka miary stosowana w rolnictwie. Zastąpiła stosowaną wcześniej jednostkę miary w postaci kwintala. \n 1 decytona [dt] = 0,1 tony [t] = 1 kwintal = 100 kg\nMiara ta podawana jest przede wszystkim przy obliczaniu płodów rolnych. \nJednostka wprowadzona przepisem uchylonego Rozporządzenia Rady Ministrów z 30.11.2006 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz.U. Nr 225, poz. 1638 ze zm.) w Załączniku nr 2 tabeli 4 pn. „Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach” w związku z Załącznikiem nr 3 do rozporządzenia „Nazwy i oznaczenia...\" \nObecnie stosowanie tej jednostki miary reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z 5 czerwca 2020 r. w sprawie legalnych jednostek miar (Dz.U. z 2020 poz. 1024) w Załączniku nr 2 „Nazwy, definicje i oznaczenia jednostek dopuszczonych” Tablica 3 „Jednostki miar o specjalnych nazwach i oznaczeniach będące dziesiętnymi wielokrotnościami i podwielokrotnościami jednostek SI” w związku z Załącznikiem nr 3 do rozporządzenia „Nazwy i oznaczenia przedrostków wyrażających czynniki służące do tworzenia dziesiętnych podwielokrotności i wielokrotności jednostek”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=399711", "fragment_id": "90892/0", "subtitle": "", "title": "Dt", "parentId": 399711.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "90892", "score": 0.40887948870658875}, "uuid": "78001f24-6712-4940-9d59-02b9bdeafb8b"}, {"page_content": "Decylion – liczba 1060, czyli jeden i sześćdziesiąt zer w zapisie dziesiętnym. W krajach byłego ZSRR i Stanach Zjednoczonych, decylion oznacza 1033.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1226", "fragment_id": "183392/0", "subtitle": "", "title": "Decylion", "parentId": 1226.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183392", "source": "wikipedia", "score": 0.1328219175338745}, "uuid": "9c88b68c-c4d8-495f-8d77-a16de7612dd7"}, {"page_content": "Graw (symbol gv) – historyczna jednostka masy definiowana jako masa międzynarodowego wzorca (walca o wysokości i średnicy podstawy 39 mm wykonanego ze stopu platyny z irydem) przechowywanego w Międzynarodowym Biurze Miar w Sèvres koło Paryża. Krótko, od 1792 do 1799 roku nazwa \"graw\" (od \"grawitacja\") była oficjalnie stosowana dla podstawowej jednostki masy. \nOryginalnie za wzorzec był przyjmowany jeden litr wody o temperaturze czterech stopni Celsjusza przy ciśnieniu normalnym. Później z powodu podobieństwa w wymowie słowa \"graw\" do niemieckiego tytułu szlacheckiego \"Graf\" (\"hrabia\") i związanych z tym egalitarystycznych (od \"égalité\" - równość, jedno z haseł) obiekcji władz rewolucji francuskiej, została wprowadzona nazwa \"kilogram\". Wzorzec kilograma został usankcjonowany uchwałą I Generalnej Konferencji Miar 1889. Wskutek tej historycznej zaszłości obecnie istnieje jednostka podstawowa zawierająca przedrostek. Jeden graw jest równy 1 kg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=624091", "fragment_id": "802902/0", "subtitle": "", "title": "Graw", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "802902", "parentId": 624091.0, "score": 0.3517151474952698}, "uuid": "7d68d2fa-0216-43c5-b33b-6cd23882f2ee"}, {"page_content": "Decymetr (symbol: dm) – podwielokrotność metra, podstawowej jednostki długości w układzie SI. Jeden decymetr równa się 10 centymetrom (0,1 metra). W notacji naukowej można go zapisać jako 1 E-1 m oznaczający 0,1 × 1 m.\nNie jest powszechnie używany jako jednostka odległości. Decymetrów używa się w geodezji do skalowania łat niwelacyjnych.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1227471", "fragment_id": "1130579/0", "subtitle": "", "title": "Decymetr", "document_id": "1130579", "start_index": 0.0, "parentId": 1227471.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4303625822067261}, "uuid": "983f3551-8200-48f7-b869-c1ba2b766d67"}]}
{"id": "q_333", "question": "Jak nazywa się zmętnienie soczewki oka, powodujące niedowidzenie lub ślepotę?", "answer": [{"page_content": "Zaćma (katarakta,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;cataracta&lt;/&gt;) – wrodzona lub degeneracyjna choroba oczu, prowadząca do zmętnienia soczewki. Jest jedną z przyczyn ślepoty. Polega na powstawaniu plamek lub zmętniałych obszarów na zwykle przezroczystej soczewce oka, co utrudnia promieniom świetlnym przedostanie się do siatkówki, a w konsekwencji prowadzi do upośledzenia ostrości wzroku. Im większe zmętnienia na soczewce oka, tym większe pogorszenie ostrości wzroku następuje u chorego.\nNa zaćmę cierpi około 20 mln ludzi w różnym wieku na całym świecie. W Polsce liczbę tę szacuje się na około 800 tys. osób. Stanowi ona najczęstszą przyczynę ślepoty na świecie (ok. 48%). Choroba występuje częściej u kobiet i u osób starszych po 60. roku życia. Prawie każda osoba po 70. roku życia w jakimś stopniu cierpi na zaćmę.\nPatogeneza.\nPatogeneza zaćmy jest wieloczynnikowa i nie do końca znana. Wraz z wiekiem soczewka staje się grubsza i cięższa, stopniowo traci moc akomodacyjną (stąd zauważalne problemy z czytaniem z bliskiej odległości po 40. r. ż.). Tworzeniu się nowych, koncentrycznie układających się włókien soczewki towarzyszy zagęszczenie i stwardnienie jądra. Białka soczewki ulegają przemianom chemicznym w białka o wysokiej masie cząsteczkowej. Powstające w ten sposób skupiska białkowe powodują zmiany refrakcji, rozproszenie promieni świetlnych i spadek przejrzystości soczewki. Zmienia się również barwa soczewki w żółtą, a czasem nawet brunatną. &lt;&gt;[].\nW przypadku zaćmy wrodzonej istotną rolę mogą odegrać takie czynniki, jak:\nZaćma wtórna może się rozwinąć jako wynik:\nOpisano również przypadek odwracalnej zaćmy spowodowanej omyłkowym wstrzyknięciem do komór przednich oka wody destylowanej zamiast solanki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49463", "fragment_id": "640270/0", "subtitle": "", "title": "Zaćma", "document_id": "640270", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 49463.0, "score": 0.9835987687110901}, "uuid": "88673114-e258-4f5a-88ad-c2f8c5a3301d"}, {"page_content": "Zaćma jest najbardziej powszechną przyczyną ślepoty. Jej obecność może być związana z mutacją jednej z krystalin soczewki i wtedy zwykle ujawnia się po urodzeniu. Ponadto może także być jednym ze skutków cukrzycy (\"cataracta diabetica\") lub starzenia (\"cataracta senilis\"). W ciągu życia człowieka białka soczewki oka ulegają zmianom konformacyjnym związanym z uszkodzeniami struktury polipeptydów w wyniku różnych modyfikacji, np. utlenieniu lub niewłaściwemu oddziaływaniu białek ze sobą i agregacji. Zaćma starcza jest chorobą powszechną, a według badań \"Beaver Dam Eye Study\" zapada na nią aż 88% osób powyżej 75 roku życia.\nRozpatrując zaćmę starczą jako molekularny proces zmniejszający transparentność soczewek oka, wynika on z niedoboru aktywności białek opiekuńczych jakimi są α-krystaliny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2333001", "fragment_id": "479025/4", "subtitle": "", "title": "Krystalina", "document_id": "479025", "start_index": 6070.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2333001.0, "score": 0.39269277453422546}, "uuid": "375b8f28-cfcf-49da-93e6-19d95b12e9b1"}, {"page_content": "Objawy zaćmy zwykle rozwijają się przez wiele lat. Stopniowo coraz większa część soczewki gałki ocznej mętnieje. W łagodnych przypadkach zaćmy chory może początkowo nie zauważać żadnych symptomów. Pierwszym objawem schorzenia jest zazwyczaj nieostre widzenie. Niektórzy zaczynają wtedy częściej przecierać okulary, sądząc, że przyczyną tego stanu są brudne szkła. Pojawia się również zjawisko olśnienia przy patrzeniu na źródła światła, powodowane rozszczepieniem promieni świetlnych na zmętnieniach soczewki. W polu widzenia mogą też występować małe plamki lub punkty – miejsca, w których wzrok nie jest całkiem ostry. Skutkiem zaćmy bywa mniejsza intensywność i wyrazistość postrzeganych kolorów oraz wystąpienie trudności podczas czytania czy oglądania telewizji. Rzadziej obserwuje się widzenie aureoli (koła światła) wokół jasnych źródeł światła (np. reflektory samochodowe) i podwójne widzenie (dwa obrazy zamiast jednego). Sygnałem świadczącym o początkach zaćmy może być również szybkie pogarszanie się wady wzroku i konieczność częstej zmiany szkieł okularowych oraz problemy z dobraniem odpowiedniej korekcji. W skrajnych przypadkach, kiedy soczewka całkowicie zmętnieje, następuje znaczne upośledzenie widzenia – postrzegane są jedynie zarysy dużych przedmiotów, można jedynie odróżnić dzień od nocy. Zaćma nie wywołuje bólu, swędzenia, zaczerwienienia czy łzawienia oka. Do najbardziej popularnych objawów należy:\nZaćma może być jedno lub obustronna. Zaćmę jednostronną łatwo przeoczyć lub zbagatelizować.\nLeczenie zaćmy.\nZaćmę można leczyć tylko operacyjnie przez wszczepienie nowej soczewki. Wskazania do tego typu leczenia są zależne od stopnia obniżenia ostrości wzroku; jeśli jest większa od 0,3, nie daje to podstaw do stworzenia stanu pooperacyjnej bezsoczewkowości, wraz ze wszystkimi konsekwencjami, jakie niesie korekcja optyczna i brak akomodacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49463", "fragment_id": "640270/2", "subtitle": "", "title": "Zaćma", "source": "wikipedia", "start_index": 2512.0, "document_id": "640270", "parentId": 49463.0, "score": 0.31874892115592957}, "uuid": "f5e818a1-a62f-4c65-a995-cb21c6183aea"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy okulistyki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nBielmo (leukoma) – zmętnienie rogówki spowodowane chorobą lub urazem, którego konsekwencją jest duże upośledzenie widzenia. W niektórych przypadkach dokonuje się przeszczepu rogówki.\nCharakterystyka choroby.\nObjawy.\nGłównym objawem zaburzenia przejrzystości rogówki jest pogorszenie ostrości wzroku od minimalnego zaburzenia i zamglenia widzenia do prawie całkowitej jego utraty (jest ono wtedy ograniczone do poczucia światła lub ruchu ręki przed okiem). Mogą temu towarzyszyć inne dolegliwości charakterystyczne dla choroby będącej przyczyną zaburzeń tj.: ból, łzawienie, wydzielina surowicza, śluzowa lub ropna, zadrażnienie gałki ocznej.\nWe wczesnych okresach choroby widzenie może się zmieniać (pogarszać lub poprawiać). W późnych okresach utrwalonego zmętnienia rogówki (bielma) widzenie stabilizuje się na różnym poziomie. Zależy to od lokalizacji i intensywności zmętnienia, przy czym najgroźniejsze są zmętnienia centralnej części rogówki, zwłaszcza obejmujące oś widzenia. Pozostałe dolegliwości zwykle ustępują.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=151810", "fragment_id": "9515/0", "subtitle": "", "title": "Bielmo (medycyna)", "parentId": 151810.0, "start_index": 1.0, "document_id": "9515", "source": "wikipedia", "score": 0.47207745909690857}, "uuid": "ddfac405-3bbc-4d07-9071-7860d30d5e1f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nGalaktitol jest alkoholem cukrowym, produkt redukcji galaktozy. Ma lekko słodki smak. U chorych na formę galaktozemii wywołaną brakiem galaktokinazy, gromadzący się galaktitol wykazuje działanie neurotoksyczne, wywołując zmętnienie soczewki oka (zaćmę).\nGalaktitol powstaje z galaktozy w reakcji katalitycznej przez reduktazę aldozową.\nInnym powszechnym zaburzeniem metabolizmu galaktozy jest brak urydylilotransferazy galaktozo-1-fosforanowej, autosomalnego zaburzenia recesywnego, które również powoduje gromadzenie się galaktitolu w wyniku zwiększonego stężenia galaktozo-1-fosforanu i galaktozy. Zaburzenie to prowadzi do hepatosplenomegalii i dysfunkcji poznawczych, a także zaćmy z powodu gromadzenia się galaktitolu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4552948", "fragment_id": "782779/0", "subtitle": "", "title": "Galaktitol", "document_id": "782779", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4552948.0, "score": 0.16027967631816864}, "uuid": "9a7ffd9a-ea57-4fe0-a7ae-88585296848f"}, {"page_content": "Zaćma wrodzona.\nZaćma wrodzona (\"cataracta congenita\") – zaćmienie soczewki występuje już w momencie urodzenia, występuje jako:\nPodstawowym objawem zaćmy wrodzonej całkowitej jest biała źrenica (\"leucocoria\"). Drugim objawem, charakterystycznym dla niewidzących dzieci jest odruch palcowo-oczny Franceschettiego. Polega on na uciskaniu przez niemowlę oczu (piąstkami lub kciukami obu dłoni).\nZaćma wrodzona częściowa może być rozpoznana dopiero u kilkuletniego dziecka, gdy upośledza widzenie na tyle, że zostaje zauważone np. w szkole przez nauczycieli lub rówieśników, lub też gdy jej rozwój postępuje w wieku późniejszym.\nZaćma nabyta.\nZaćma nabyta (łac. \"cataracta acquisita\"), którą w zależności od stopnia zaawansowania dzielimy na:\nObjawy i przebieg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49463", "fragment_id": "640270/1", "subtitle": "", "title": "Zaćma", "source": "wikipedia", "start_index": 1754.0, "document_id": "640270", "parentId": 49463.0, "score": 0.0879838839173317}, "uuid": "fc075098-4823-4d52-9739-6dfc9d340f5c"}, {"page_content": "Zwyrodnienie plamki żółtej, zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, dawniej: starcze zwyrodnienie plamki, AMD (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;age-related macular degeneration&lt;/&gt;) – przewlekła, wieloczynnikowa, postępująca choroba oczu, występująca u osób po 50. roku życia. W wyniku tej choroby dochodzi do uszkodzenia siatkówki (a szczególnie jej części centralnej – plamki żółtej), co prowadzi do pogorszenia, ubytków, a niejednokrotnie całkowitej utraty widzenia centralnego, a w konsekwencji do ślepoty. Rozróżnia się postać suchą i wysiękową (mokrą), która może dotknąć także ludzi młodych.\nJest jedną z najpowszechniejszych i nieodwracalnych przyczyn poważnej utraty widzenia centralnego, z praktyczną ślepotą włącznie. Szacuje się, że około 19% populacji europejskiej po 65. roku życia straci wzrok z powodu AMD. Rosnącą globalnie liczbę chorych tłumaczy się przede wszystkim wzrastającą średnią długością życia.\nObjawy.\nPierwsze oznaki są nieswoiste i trudne do uchwycenia przez chorego, szczególnie gdy dotyczą tylko jednego oka. Przez dłuższy czas schorzenie może rozwijać się powoli i bezobjawowo.\nDo typowych objawów zwyrodnienia plamki żółtej należą: obniżenie ostrości widzenia (najczęściej zgłaszany wczesny objaw), widzenie prostych linii jako linii falistych lub zniekształconych, dyskomfort i trudności w czytaniu i pisaniu. Litery stają się przymglone, niewyraźne i zamazane, a przedmioty zniekształcone (metamorfopsja). Objawem późnej fazy choroby jest mroczek centralny: zaciemnienie środka pola widzenia. Postęp powoduje stopniowe zwiększanie się mroczka, czemu towarzyszy zanik ostrości, kontrastu i barw w pozostałej części pola widzenia. Choroba postępuje w różnym tempie i może prowadzić nawet do całkowitej utraty wzroku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=516403", "fragment_id": "1540386/0", "subtitle": "", "title": "Zwyrodnienie plamki żółtej", "document_id": "1540386", "start_index": 0.0, "parentId": 516403.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20168182253837585}, "uuid": "63dccc2b-4298-4435-87d3-55579f6ad27d"}, {"page_content": "Wada wzroku (łac. \"vitium visus\") – niezdolność oka do tworzenia prawidłowo zogniskowanego obrazu na plamce żółtej lub centralnej części siatkówki bez udziału akomodacji.\nPrawidłowe ogniskowanie obrazu nosi nazwę emetropii. Każda wada, która doprowadza do nieprawidłowego ogniskowania obrazu nosi nazwę ametropii. W przypadku ogniskowania obrazu za siatkówką powstaje stan zwany nadwzrocznością (zwaną także dalekowzrocznością).\nW przypadku powstawania ogniskowanego obrazu przed siatkówką dochodzi do krótkowzroczności.\nW przypadku zmian spowodowanych wiekiem, doprowadzających do stwardnienia soczewki, dochodzi do wady nazywanej starczowzrocznością, polegającej na upośledzeniu ogniskowania obrazu w przypadku patrzenia na przedmioty blisko położone przed gałką oczną.\nAstygmatyzm jest wadą wynikająca z występowania nieprawidłowego ogniskowania obrazu wskutek zmian krzywizn rogówki.\nW języku potocznym wadą wzroku określa się także szereg zaburzeń, takich jak: tritanopia, deuteranopia, protanopia, monochromatyzm, które w istocie są zaburzeniami widzenia barwnego, a nie wadą wzroku, gdyż ogniskowanie w tych wypadkach jest prawidłowe.\nObjawy chorobowe.\nRozpoznanie u osoby dorosłej nie nastręcza zwykle trudności (chory sam zauważa kłopoty w ostrości widzenia). Istnieją jednak osoby nie zwracające uwagi na zaburzenia widzenia i w tych wypadkach najczęstszym objawem są przewlekłe bóle głowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=611588", "fragment_id": "820071/0", "subtitle": "", "title": "Wada wzroku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "820071", "parentId": 611588.0, "score": 0.2290738970041275}, "uuid": "dafa4fd7-c89c-4426-9cbc-242e72f227e6"}, {"page_content": "Przetrwała błona źrenicza (ang. persistent pupillary membrane, PPM) – wada wrodzona, w której oko zawiera przetrwałe elementy płodowej błony źreniczej w postaci pasm tkanki przechodzących nad otworem źrenicznym.\nW życiu płodowym ssaków błona źrenicza odżywia soczewkę oka. Prawidłowo, błona ta ulega zanikowi od momentu narodzin do 4-8 tygodni; fragmenty błony stwierdzano u 95% zdrowych noworodków. PPM oznacza sytuację, gdy zanik po tym okresie jest niedokonany i pozostały fragmenty tej błony; są one czasem przyczepione do rogówki lub soczewki, ale najczęściej do tęczówki. Powikłaniem przetrwałych zrostów z rogówką może być jej niewielkie zmętnienie, podczas gdy przyczepione pasma do soczewki objawiają się jako niewielka zaćma. Wada ta jest jednak najczęściej bezobjawowa. Rozpoznanie stawiane jest na podstawie badania w lampie szczelinowej. Miejscowo stosowana atropina powoduje rozszerzenie źrenicy, co niekiedy wystarcza aby przerwać zrosty.\nOpisywano rodzinne występowanie PPM. PPM stanowi też część obrazu klinicznego zespołu Axenfelda-Riegera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1380158", "fragment_id": "237053/0", "subtitle": "", "title": "Przetrwała błona źrenicza", "parentId": 1380158.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "237053", "score": 0.21782059967517853}, "uuid": "9f9e9789-19be-467e-bd12-cbbd1482d098"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy choroby oczu. Zobacz też: miejscowość o tej samej nazwie.\nJaskra (łac. \"glaucoma\") – grupa chorób oczu prowadząca do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki i co za tym idzie pogorszenia lub utraty wzroku (zawężenia pola widzenia).\nGłównym czynnikiem powodującym uszkodzenie nerwu wzrokowego w jaskrze jest nadmierny wzrost ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. Leczenie jaskry polega na zmniejszaniu ciśnienia śródgałkowego poprzez stosowanie leków ułatwiających odpływ cieczy wodnistej z gałki ocznej i/lub zmniejszenie jej produkcji. Stosuje się głównie leki w postaci kropli do oczu, czasem podaje się leki doustne. Jaskrę można leczyć także operacyjnie.\nEpidemiologia.\nW 2002 roku na świecie na jaskrę chorowało 37 milionów osób, przy czym u 12,3% z nich spowodowała ona obuoczną ślepotę. Ocenia się, że na świecie na jaskrę choruje 70 milionów osób. W Polsce na jaskrę jest chorych około 200 tysięcy osób, a zagrożonych rozwojem tej choroby jest mniej więcej 600 tysięcy. Jaskra jest drugą najczęstszą przyczyną ślepoty na świecie i dotyka proporcjonalnie częściej kobiety i Azjatów. Szacuje się, że w 2020 roku liczba osób z jaskrą na świecie wzrośnie do 79,6 mln i spowoduje ślepotę całkowitą u około 11,2 mln osób. Jednym z głównych powodów ślepoty na świecie jest jaskra pierwotna zamykającego się kąta przesączania (ang. \"primary angle closure glaucoma, PACG\"). Badanie typu GWAS (ang. \"genome-wide association study\") z 2016 roku przeprowadzone na podstawie analizy 10,5 tys. przypadków wykazało znaczące dowody na powiązanie występowania jaskry pierwotnej zamykającego się kąta z pięcioma genami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81432", "fragment_id": "652405/0", "subtitle": "", "title": "Jaskra", "document_id": "652405", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 81432.0, "score": 0.21277479827404022}, "uuid": "0bcd4023-efb8-4440-8244-755bfc08b315"}]}
{"id": "q_334", "question": "Nad jaką rzeką leży Białystok?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w woj. podlaskim. Zobacz też: inne znaczenia hasła Białystok.\nBiałystok – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce, położone na Nizinie Północnopodlaskiej, nad rzeką Białą. Jest stolicą województwa podlaskiego i siedzibą władz ziemskiego powiatu białostockiego.\nBiałystok, liczący 290 907 mieszkańców (30 czerwca 2024) i zajmujący powierzchnię 102,13 km², jest wśród miast wojewódzkich dziesiąty pod względem liczby ludności i drugi pod względem gęstości zaludnienia.\nBiałystok pełni funkcję administracyjnego, gospodarczego, naukowego i kulturalnego centrum regionu. Miasto z przyległymi gminami tworzy aglomerację białostocką.\nPołożenie.\nBiałystok leży na Wysoczyźnie Białostockiej, będącej częścią makroregionu Nizina Północnopodlaska. Znajduje się w centralnej części województwa podlaskiego. Uwarunkowania geograficzne (miasto leży w sąsiedztwie Białorusi, Litwy i Rosji) i historyczne sprawiły, że Białystok jest miejscem, gdzie od wieków żyli wspólnie ludzie różnych kultur, wyznań i narodowości, co ukształtowało specyficzny charakter miasta.\nPod względem historycznym większa część Białegostoku leży na Podlasiu, w czasach I Rzeczypospolitej położona była w ziemi bielskiej województwa podlaskiego Korony Królestwa Polskiego, natomiast jego południowo-wschodnie osiedla Dojlidy, Skorupy i Dojlidy Górne, a także Pieczurki (część osiedla Wygoda) należą do Grodzieńszczyzny i w czasach I Rzeczypospolitej położone były w powiecie grodzieńskim województwa trockiego Wielkiego Księstwa Litewskiego.\nWarunki naturalne.\nMiasto jest położone nad rzeką Białą, będącą lewym dopływem Supraśli.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44841", "fragment_id": "647299/0", "subtitle": "", "title": "Białystok", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "647299", "parentId": 44841.0, "score": 1.0}, "uuid": "d6949aa9-37cf-4f3d-bd7b-99076e6e66fd"}, {"page_content": "Między 1437 a 1440 rokiem ziemie nad rzeką Białą od Michała Zygmuntowicza otrzymuje Jakub Raczko Tabutowicz (ewentualnie między 1444 a 1447 rokiem dokonał tego Kazimierz Jagiellończyk). Osada Białystok powstała między 1440 a 1444 rokiem, gdy na miejsce obecnego Rynku Kościuszki przybyli osadnicy z ziemi kolneńskiej, a do dzisiejszych Dojlid – z powiatu lidzkiego. W miejscu obecnego Rynku Kościuszki krzyżowały się drogi do Suraża, Wasilkowa oraz Choroszczy. W ciągu następnych trzech lat powstają dwa dwory oraz kościół parafialny. Przy kościele w 1578 roku stanęła karczma. W latach 1617–1626 z fundacji marszałka Piotra Wiesiołowskiego zbudowano zachowany do dziś stary kościół farny. To on wzniósł w Białymstoku murowany gotycko-renesansowy zamek, który po gruntownej przebudowie w latach 90. XVII wieku stał się barokową rezydencją magnackiego rodu Branickich znaną do dziś jako pałac Branickich. Z 1727 r. pochodzi pierwsza wzmianka o białostockiej cerkwi, która znajdowała się w miejscu obecnego soboru św. Mikołaja.\nW 1745 Białystok był miastem prywatnym, położonym w ziemi bielskiej województwa podlaskiego, posiadającym prawo magdeburskie. W tym samym roku rozpoczęto budowę białostockiego ratusza. Całość założenia urbanistycznego Białegostoku przypisywana jest architektom związanym z dworem hetmana Jana Klemensa Branickiego. W 1769 w pobliżu miasta konfederaci barscy stoczyli z armią carską przegraną bitwę pod Olmontami. W XIX wieku miejscowość zmieniła charakter z rezydencjonalnego na administracyjny i przemysłowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44841", "fragment_id": "647299/2", "subtitle": "", "title": "Białystok", "document_id": "647299", "start_index": 3355.0, "parentId": 44841.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26005274057388306}, "uuid": "5048d14a-ea77-489a-bf6d-32d21556287b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki, lewego dopływu Supraśli. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nRzeka Biała, Białka – lewy dopływ Supraśli. Kierunek biegu rzeki północno-zachodni. Przeciętny spadek koryta rzeki – 2,1‰.\nPrzebieg rzeki.\nRzeka bierze swój początek pod Protasami na wysokości ok. 168 m n.p.m. (), uchodzi do Supraśli na wysokości 115 m n.p.m. niedaleko Fast (). W jej zlewni znajduje się aglomeracja białostocka, a sama rzeka przepływa przez Białystok i jest odbiornikiem większości wód opadowych z terenu miasta oraz oczyszczonych ścieków przemysłowo-bytowych.\nZanieczyszczenie.\nRzeka posiada równomiernie rozwiniętą sieć hydrograficzną. Według badań rzeki Białej przeprowadzonych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w 2003, na całej długości znajduje się w klasie III pod względem zanieczyszczenia fizykochemicznego i ma pozaklasowe zanieczyszczenie bakteriologiczne.\nHistoryczne znaczenie.\nOd 1528, kiedy doszło do sprzedaży dóbr dojlidzkich, na krótkim odcinku między dzisiejszymi ulicami Białegostoku: Orzeszkowej i Jagiellońską Biała stanowiła granicę między dobrami białostockimi i zabłudowskimi, tym samym rozdzielając województwo podlaskie i trockie. Od 1569 była to granica Wielkiego Księstwa Litewskiego i Korony. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=263643", "fragment_id": "1420730/0", "subtitle": "", "title": "Biała (dopływ Supraśli)", "document_id": "1420730", "start_index": 1.0, "parentId": 263643.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2890617549419403}, "uuid": "523dcd02-ec94-483d-bf49-3db778caa66f"}, {"page_content": "Między 1440 a 1444 rokiem tereny, na których leży Białystok, zostały zasiedlone pierwszymi osadnikami z ziemi kolneńskiej (nazywają oni rzekę i osadę Białym Stokiem), natomiast do dzisiejszych Dojlid przybywają mieszkańcy powiatu lidzkiego lub Bałtowie. W latach 1444–1447 przeszły one we władanie bojara żmudzkiego Jakuba Raczki Tabutowicza, herbu Łabędź, potomka bojara Klausucia (kolonizatora puszcz). Wybudował on w latach 1447-1450 pierwsze dwory w Dojlidach i Białymstoku, a także kościół w Białymstoku. \n1520 roku powstało nowe województwo podlaskie włączone zaraz do Wielkiego Księstwa Litewskiego, a po 1569 roku do Korony Polskiej. W tym okresie Białystok zaczął stawać się ośrodkiem pogranicznym na styku różnych fal osadniczych i kultur, oddziaływań Zachodu i Wschodu, Rzymu i Bizancjum, Warszawy i Wilna.\nDo 1541 roku osada Białystok pozostaje w rękach potomków Jakuba. Po bezpotomnej śmierci Mikołaja Bakałarzewicza, dobra Białystok przejmuje Katarzyna z Wołłowiczów.\nNowożytność.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPo ślubie z Katarzyną z Wołłowiczów, wdową po Mikołaju Bakałarzewiczu, 3 października 1547 dobra przeszły w ręce Piotra Wiesiołowskiego (starszego) herbu Ogończyk. Miał dwóch synów, Piotra i Jana, z których dziedzicem został Piotr Wiesiołowski (młodszy), a następnie jego syn Krzysztof, marszałek wielki litewski. Wiesiołowscy zbudowali murowany kościół i pałac według projektu Joba (Hioba) Bretfusa. Po bezdzietnej śmierci Krzysztofa Wiesiołowskiego ziemie te zgodnie z jego życzeniem przeszły na rzecz państwa.\nNa mocy postanowień unii lubelskiej, w 1569 r. Białystok wraz z całym województwem podlaskim został przyłączony do Korony Polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2195", "fragment_id": "186494/1", "subtitle": "", "title": "Historia Białegostoku", "parentId": 2195.0, "start_index": 1396.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186494", "score": 0.0760188177227974}, "uuid": "42fde530-ea8b-447f-aac8-f07338a796e2"}, {"page_content": "Szlak wojenny zakończył się nad rzeką Słucz w rejonie Kowla. Po zakończeniu działań wojennych 42 PP został umieszczony w tymczasowej siedzibie w twierdzy Osowiec, a w roku 1922 na stałe miejsce postoju wyznaczono Białystok. W mieście nad rzeką Białą żołnierze zostali przyjęci niezwykle serdecznie przez ówczesne władze miejskie, wojewódzkie i mieszkańców miasta czego dowodem był ufundowany w roku 1930 pomnik, na którego cokole umieszczono napis „Oficerom i żołnierzom 42 Pułku Piechoty poległym w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r.”. W ten sposób oddano hołd poległym oficerom i żołnierzom w wojnie z bolszewikami w roku 1920 jak i w wojnie z Ukraińcami w 1919. W latach Polski Ludowej mówienie o 42 Pułku Piechoty było zakazane. Przypomniano o jego dziejach po roku 1989.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1586719", "fragment_id": "674105/2", "subtitle": "", "title": "Pomnik żołnierzy 42 PP w Białymstoku", "parentId": 1586719.0, "start_index": 2873.0, "source": "wikipedia", "document_id": "674105", "score": 0.18172302842140198}, "uuid": "c7c99956-4f32-4d3a-bae2-84bfc617acc0"}, {"page_content": "27 lipca 1944 r. nad ranem wojska radzieckie po trzydniowych zaciętych walkach (w wyniku nalotów lotnictwa radzieckiego powstały pożary, które zniszczyły cześć śródmieścia) zdobyły Białystok wypierając oddziały niemieckie na linię rzeki Białej i Starosielc. Wcześniej Niemcy wywieźli z miasta w 164 zestawach kolejowych liczących około 4100 wagonów zawartość wszystkich znajdujących się w mieście magazynów.\nOkres Polski Ludowej.\nPo zajęciu Białostocczyzny przez Armię Czerwoną istniały wątpliwości co do powojennej przynależności państwowej Białegostoku. We wrześniu 1944 r. tajne raporty Zarządu Politycznego 1 Armii Wojska Polskiego donosiły, że Białystok nie przypomina miasta polskiego. Wszędzie wisiały portrety Stalina, z głośników słychać było radzieckie pieśni wojskowe, wyświetlano radzieckie filmy, a życie kulturalne miasta było zdominowane przez rosyjskojęzycznych artystów. Na mocy Umowy granicznej pomiędzy Polską a ZSRR z 16 sierpnia 1945 roku ziemia białostocka powróciła jednak do Polski.\nNa podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obóz pracy nr 3 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Białymstoku. Obok obozu MBP funkcjonował osobny obóz kierowany przez NKWD.\nGranice polityczne podzieliły archidiecezję wileńską. Duchowieństwo i profesorowie seminarium w dużej części znaleźli się w Białymstoku. W dniu 8 maja 1945 r. zainaugurowali pracę w nowym miejscu. Wydział Teologiczny z Seminarium Duchownym był pierwszą wyższą uczelnią Białegostoku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2195", "fragment_id": "186494/17", "subtitle": "", "title": "Historia Białegostoku", "document_id": "186494", "start_index": 24244.0, "parentId": 2195.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10717688500881195}, "uuid": "7b53eb2f-41ba-4e51-87d0-fe74ef4e00aa"}, {"page_content": "Wygoda – osiedle Białegostoku, jest jedną z najstarszych części miasta, położone na północnym wschodzie. W jej skład wchodzi dawne osiedle Pieczurki.\nPrzez osiedle przepływa Dolistówka, mała rzeczka stanowiąca dopływ rzeki Białej.\nHistoria.\nHistoria osiedla sięga lat siedemdziesiątych XVIII w., gdzie na obecnych terenach Wygody znajdowały się dobra Sobolewskie, tj. wsie Bagnówka, Pieczurki i Pietrasze. Ważnym motorem zmian i impulsem do rozwoju stanowiło położenie. Tu rozwidlały się drogi na Grodno oraz w kierunku Supraśla.\nNa tych terenach jeszcze nie należących do Białegostoku pod koniec XIX wieku powstały wielkie cmentarze: ewangelicki (znajdujący się dziś przy ul.Wasilkowskiej), rzymskokatolicki - Farny (przy dzisiejszej ul. Raginisa), prawosławny - Wszystkich Świętych (przy dzisiejszej ul. Wysockiego), a także od 1890 roku wielki kirkut żydowski położony przy dzisiejszej ul. Wschodniej. W Białymstoku znajdował się duży wojskowy garnizon, w jego skład wchodził 64 Kazański Pułk Piechoty, którego koszary zostały wybudowane w 1884 roku w pobliżu linii kolejowej (przy dzisiejszej ulicy Traugutta).\nW 1886 roku wybudowano kolej relacji Białystok - Wołkowysk - Baranowicze, dla miasta było to najszybsze połączenie z Moskwą. Dodatkowo utworzono stację Białystok Poleski (dziś Białystok Fabryczny).\nWygodę przyłączono do miasta już za rządów Polskich, miało to miejsca dnia 10 maja 1919 roku, kiedy to powstał \"Wielki Białystok\". Wraz z Wygodą, Pieczurkami i Bagnówką przyłączono do miasta kilkanaście ościennych wsi. Miasto powiększyło się do 42 km².", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=391382", "fragment_id": "80214/0", "subtitle": "", "title": "Wygoda (Białystok)", "parentId": 391382.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "80214", "score": 0.07838527858257294}, "uuid": "cb876d6a-1ee6-4874-b849-53cb7c05a2bd"}, {"page_content": "Główną rzeką przepływająca przez Bielsko-Białą jest Biała (w lokalnym uzusie językowym określana też jako \"Białka\"), prawy dopływ Wisły o łącznej długości 28,6 km, z tego 14 km w granicach miasta. Stanowi historyczną granicę między Śląskiem a Małopolską, w przeszłości stanowiła granicę polityczną między księstwem cieszyńskim i księstwem oświęcimskim (od 1315), krajami Korony Czeskiej i Królestwem Polskim (1457–1772), Śląskiem Austriackim i Galicją (1772–1918), autonomicznym województwem śląskim i województwem krakowskim (1920–1939/45). Do 1 stycznia 1951 oddzielała miasta Bielsko i Białą.\nDopływami Białej są potoki, w dolinach których rozlokowały się wsie, a dziś dzielnice miasta:\nDrugą ważną rzeką jest Wapienica, prawy dopływ Iłownicy o łącznej długości 20,6 km, z tego 9 km w granicach miasta. Powstaje z połączenia potoków Barbara, Rudawka i Żydowski Potok na terenie dzielnicy o tej samej nazwie. Prowadzi wody I klasy czystości i stanowi jedno z ujęć wody dla bielskich wodociągów. W 1932 w górnym biegu Wapienicy, przy połączeniu Barbary i Rudawki, zbudowano zaporę wodną im. Ignacego Mościckiego, a w wyniku spiętrzenia wód powstało sztuczne jezioro Wielka Łąka, które służy jako ujęcie wody pitnej dla celów komunalnych.\nInne rzeki i strumienie w Bielsku-Białej to m.in.:\nWiele, głównie w górskiej części miasta, jest także niewielkich, bezimiennych cieków wodnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=632", "fragment_id": "181350/7", "subtitle": "", "title": "Bielsko-Biała", "document_id": "181350", "start_index": 9653.0, "source": "wikipedia", "parentId": 632.0, "score": 0.09318622201681137}, "uuid": "f34b4777-05c6-4976-ad22-5b96c126b602"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dopływu Wisły. Zobacz też: inne strony o tym tytule.\nBiała (w lokalnym uzusie nazywana często Białka, niem. \"Bialka\") – rzeka w południowej Polsce, prawy dopływ Wisły. Długość rzeki wynosi 28,6 km, a powierzchnia dorzecza – 139 km².\nBieg.\nŹródlisko Białej znajduje się u wschodnich podnóży góry Magura w Beskidzie Śląskim, w Buczkowicach, na wysokości ok. 512 m n.p.m. W górnym biegu, po Wilkowice, rzeka początkowo płynie przez północną część Kotliny Żywieckiej, następnie stanowi granicę pomiędzy Beskidem Śląskim (na zachodzie) a Beskidem Małym (na wschodzie). Niżej, w rejonie Bielska-Białej, przepływa przez wąski pas Pogórza Śląskiego. W dolnym biegu płynie przez tereny Doliny Górnej Wisły, gdzie też w obrębie Czechowic-Dziedzic, na wysokości 242 m n.p.m., uchodzi do Wisły.\nDziałalność gospodarcza prowadzona w rejonie przyujściowym rzeki przez Przedsiębiorstwo Górnicze „Silesia” sp. z o.o., doprowadziła do zasadniczej zmiany przebiegu jej koryta. Rozwój kopalni i zajmowanie przez nią nowych terenów doprowadziły do odcięcia i zasypania końcowego odcinka koryta Białej na długości około 1,4 km. Wody rzeki zostały skierowane do nowego koryta, które współcześnie uchodzi do Wisły około 820 m poniżej naturalnego miejsca połączenia obu cieków. Część terenów pokopalnianych, po których dawniej płynęła Biała, została zaadaptowana przez Bielski Park Technologiczny Lotnictwa, Przedsiębiorczości i Innowacji.\nW dolnej części doliny Białej, w Czechowicach-Dziedzicach i Bestwinie, znajduje się kilka dużych kompleksów sztucznych stawów hodowlanych.\nDopływy.\nGłówne dopływy: Białka, Olszówka, Straconka, Niwka, Krzywa i Kromparek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60637", "fragment_id": "654240/0", "subtitle": "", "title": "Biała (dopływ Wisły)", "document_id": "654240", "start_index": 1.0, "parentId": 60637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1137346401810646}, "uuid": "acdc1b69-6ff2-4b7a-bcee-e9079b32cd83"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rosyjskiej wsi. Zobacz też: inne znaczenia hasła Białystok.\nBiałystok (ros. Белосток) – wieś w Rosji położona w obwodzie tomskim, w rejonie kriwoszieińskim.\nHistoria.\nWieś została założona przez dobrowolnych polskich osadników z guberni grodzieńskiej na przełomie XIX i XX w. Białystok był wówczas największym miastem rodzimej guberni oraz ważnym ośrodkiem przemysłowym i na jego cześć nazwano nową osadę. W 1908 na wzgórzu we wsi został zbudowany katolicki kościół, proboszczem został ksiądz Hieronim Cerpento pochodzący z Krzywicz w guberni wileńskiej. W 1916 populacja miejscowości sięgnęła 516 osób. Kościół przetrwał do roku 1927, kiedy to został zamknięty przez władze sowieckie, od 1938 stanowił magazyn, zaś po wojnie urządzono w nim klub.\nPrześladowania mieszkańców zaczęły się w 1935, kiedy to w Białymstoku urządzono kołchoz „Krasnyj Sztandar”. Opornym chłopom nakładano wysokie podatki oraz ich więziono. Apogeum represji związane było z operacją polską NKWD. Pierwsze aresztowania przeprowadzone 13 sierpnia 1937 dosięgły, posiadających polskie pochodzenie, dyrektora szkoły, przewodniczącą rady kołchozu, nauczycieli i brygadzistę. W styczniu i lutym 1938 aresztowano i rozstrzelano co najmniej 85 mieszkańców.\nDopiero po zmianie władzy w 1990 roku przybył do wsi katolicki ksiądz, w szkole zaczęto nauczać języka polskiego, zaś w 1998 została wyświęcona nowa świątynia pod wezwaniem św. Antoniego z Padwy. 19 kwietnia 2017 kościół spłonął, później jednak został odbudowany dzięki akcji wspierającej pod nazwą „Syberyjski Białystok – Zmartwychwstanie”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2478294", "fragment_id": "531919/0", "subtitle": "", "title": "Białystok (Rosja)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2478294.0, "document_id": "531919", "score": 0.09274053573608398}, "uuid": "64be713d-8412-4adb-a6d2-11a77f07adaa"}]}
{"id": "q_335", "question": "Starosta zarządza powiatem czy gminą?", "answer": [{"page_content": "Od momentu przywrócenia w Polsce powiatów w wyniku reformy administracyjnej 1999 roku, starosta wybierany jest przez radę powiatu.\nStarosta jest przewodniczącym zarządu powiatu, a także reprezentuje powiat na zewnątrz (z wyłączeniem zaciągania zobowiązań finansowych bez odrębnego pełnomocnictwa zarządu powiatu). \nJest ponadto zwierzchnikiem:\nStarosta ma zasadniczy wpływ na skład osobowy zarządu powiatu, ponieważ pozostali członkowie tego organu powoływani są przez radę powiatu wyłącznie na jego wniosek. Ponadto odwołanie starosty lub złożenie przez niego rezygnacji oznacza jednocześnie odwołanie zarządu powiatu, względnie rezygnację całego zarządu. \nNa podstawie art. 34 ust. 3 ustawy o samorządzie powiatowym, w stanach szczególnego zagrożenia starosta uprawniony jest do przejęcia i wykonywania funkcji całego zarządu powiatu.\nPodwójna pozycja ustrojowa starosty.\nStarosta pełni dychotomiczną rolę ustrojową: quasi-organu samorządowego oraz organu rządowego. Brak ustawowego określenia starosty jako organu powiatu (jest tylko przewodniczącym organu wykonawczego, czyli zarządu), a także powierzenie mu zadań realizowanych dotychczas przez urzędy rejonowe (terenowy aparat administracji rządowej), doprowadziły do przyznania staroście licznych samodzielnych kompetencji z zakresu administracji rządowej, które \"de facto\" nie mają wiele wspólnego z zadaniami powiatu.\nStarosta jako organ administracji publicznej.\nStarosta jest organem administracji architektoniczno-budowlanej, organem administracji geodezyjnej i kartograficznej, a także organem w zakresie ochrony przyrody.\nStarosta jest ponadto organem administracji publicznej, właściwym m.in. w sprawach:\nDo zadań zleconych powiatu z zakresu administracji rządowej wykonywanych przez starostę należy m.in.:\nMiasta na prawach powiatu.\nW przypadku miasta na prawach powiatu, zadania, które ustawy nakładają na organy powiatu, wykonują organy tego miasta, wyłaniane i działające na zasadach określonych w ustawie o samorządzie gminnym i w innych przepisach prawa, które dotyczą gmin. Zatem zadania rady powiatu wykonuje rada miasta, a zadania nałożone na starostę i na zarząd powiatu – jednoosobowo prezydent miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127022", "fragment_id": "21821/1", "subtitle": "", "title": "Starosta", "parentId": 127022.0, "start_index": 1829.0, "document_id": "21821", "source": "wikipedia", "score": 0.7564035058021545}, "uuid": "9f73e8e8-c879-4d26-9c10-48d6d8db7e3f"}, {"page_content": "Starosta – przewodniczący organu wykonawczego powiatu, czyli zarządu powiatu. Jest kierownikiem starostwa powiatowego, zwierzchnikiem służbowym kierowników powiatowych jednostek organizacyjnych powiatu, a także zwierzchnikiem powiatowych służb, inspekcji i straży.\nHistoria urzędu.\nEtymologia.\nNazwa starosta ma pochodzenie słowiańskie i wiąże się ze słowami \"stary\", \"starzec\". We wczesnym średniowieczu prawdopodobnie starostą nazywany był naczelnik wspólnoty rodowo-terytorialnej Słowian. Do polszczyzny słowo weszło prawdopodobnie z języka czeskiego pod koniec XIII wieku. Łacińskim odpowiednikiem był \"capitaneus\" (od \"caput\" ‘głowa’), l.mn. \"capitanei\". \nTradycyjnie syn starosty miał prawo do tytułu odojcowskiego \"starościc\", a córka starosty do tytułu \"starościanka\".\nKrólestwo Polskie.\nW Polsce urząd starosty (łac. \"capitanei\") został wprowadzony przez króla Czech i Polski Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów, w celu sprawniejszego zarządzania krajem po okresie rozbicia dzielnicowego.\nStanowisko to w ciągu dłuższego czasu zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem (zarówno mężczyznę, jak i kobietę)\nOd XIV wieku (wprowadzenia tego urzędu przez Wacława II) do rozbiorów starosta był urzędnikiem królewskim w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim. Wyróżniano kilka rodzajów tego urzędu:\nII Rzeczpospolita oraz PRL.\n \"Zobacz też: Podział administracyjny II Rzeczypospolitej i Podział administracyjny Polski (1944–1975).\"\nW strukturach podziału administracyjnego Polski w latach 1918–1939 oraz 1944–1950, starosta był organem administracji rządowej podległym wojewodzie – kierownikiem administracji ogólnej na terenie powiatu.\nStarosta we współczesnej Polsce.\nZadania starosty w powiecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127022", "fragment_id": "21821/0", "subtitle": "", "title": "Starosta", "document_id": "21821", "start_index": 0.0, "parentId": 127022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7727404832839966}, "uuid": "c43967a5-6578-4eb3-b6e4-9e4a2168996a"}, {"page_content": "Zarząd powiatu – organ wykonawczy powiatu. W jego skład wchodzą: starosta jako przewodniczący, wicestarosta i pozostali członkowie. Zarząd wybierany jest przez radę powiatu. \nSkład osobowy zarządu powiatu.\nZarząd powiatu liczy od 3 do 5 osób (zgodnie ze statutem danego powiatu). Przewodniczącym zarządu jest starosta. Poza nim, w skład zarządu wchodzi wicestarosta (zawsze jeden), a także pozostali członkowie zarządu (w liczbie od 1 do 3).\nStarostę wybiera rada powiatu. Wicestarostę oraz pozostałych członków zarządu wybiera rada powiatu na wniosek starosty.\nStarosta i wicestarosta są zatrudnieni w starostwie powiatowym na podstawie wyboru, i z tego tytułu pobierają wynagrodzenie za pracę. Członkowie zarządu dzielą się na etatowych i nieetatowych - członkowie etatowi są zatrudnieni w starostwie na podstawie wyboru, a członkowie nieetatowi otrzymują dietę za udział w posiedzeniach zarządu. O tym, czy w danym powiecie członkowie zarządu są członkami etatowymi (i czy wszyscy, czy np. tylko jeden z nich), decydują zapisy statutu danego powiatu.\nStarosta, wicestarosta i członkowie zarządu mogą, ale nie muszą, być jednocześnie radnymi powiatu.\nW miastach na prawach powiatu zadania zarządu powiatu wykonuje prezydent miasta.\nZadania zarządu powiatu.\nUstawowe zadania zarządu powiatu to:\nW realizacji zadań zarząd powiatu podlega wyłącznie radzie powiatu. \nPonadto, zarząd powiatu jest organem administracji publicznej właściwym w sprawach m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550069", "fragment_id": "1582748/0", "subtitle": "", "title": "Zarząd powiatu", "document_id": "1582748", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 550069.0, "score": 0.7626264095306396}, "uuid": "e557afc3-6ab6-426a-ab37-bccfaa813639"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nSamorząd powiatowy – wyodrębniony w strukturze państwa związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze powiatu, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych mu zadań.\nSamorząd powiatowy stanowi drugi szczebel samorządu terytorialnego w Polsce obok samorządu gminnego i samorządu województwa. Samorząd powiatowy posiada możliwość kształtowania własnej wewnętrznej organizacji, m.in. wyboru organów samorządu powiatowego (rada powiatu, zarząd powiatu), a także stanowienia poprzez te organy aktów prawa miejscowego.\nPowiaty tworzone są przez kilka gmin (wiejskich, wiejsko-miejskich, miejskich). Organem władzy wykonawczej w powiecie jest zarząd powiatu, któremu przewodniczy starosta. Zarząd ze starostą jest wybierany przez radę powiatu.\nPonadto istnieją \"miasta na prawach powiatu\", które są gminami miejskimi wykonującymi zadania powiatu. Są to z reguły miasta powyżej 100 tys. mieszkańców z kilkoma wyjątkami, jak: Świnoujście, Grudziądz, Zamość, Sopot, Biała Podlaska, Świętochłowice, Leszno, Krosno. Funkcje rady powiatu sprawuje rada miasta, a funkcje zarządu powiatu i starosty wykonuje prezydent miasta.\n31 grudnia 2023 w Polsce istniało 380 powiatów, w tym 66 miast na prawach powiatu.\nLinki zewnętrzne.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550035", "fragment_id": "1582737/0", "subtitle": "", "title": "Samorząd powiatowy", "document_id": "1582737", "start_index": 0.0, "parentId": 550035.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37832844257354736}, "uuid": "299bb038-5ec7-4d3d-a933-dbb69658083b"}, {"page_content": "Administracja samorządowa występuje na szczeblu województwa (marszałek, sejmik, zarząd województwa), powiatu (starosta, zarząd powiatu, rada powiatu) oraz gminy (prezydent, burmistrz lub wójt, rada gminy). Szczególnym przypadkiem są miasta na prawach powiatu, gdzie znajduje się urząd miasta (prezydent i rada miasta). Należy zauważyć swoistą dwuwładzę na poziomie województwa, gdzie dwa urzędy mają ten sam zakres terytorialny i, jak pokazuje praktyka, nie do końca rozdzielne zadania.\nPodstawę prawną swojego istnienia administracja samorządowa znajduje w Konstytucji RP oraz ustawach. Zawarta w preambule do Konstytucji zasada pomocniczości państwa wprowadza postulat tworzenia takiego ustroju, aby rola państwa w zaspokajaniu potrzeb indywidualnych i społecznych sprowadzała się do niezbędnego minimum. Zasada decentralizacji władzy publicznej z kolei nakazuje przekazanie możliwie dużej liczby zadań publicznych podmiotom działającym na własną odpowiedzialność przy prawnym zapewnieniu odpowiedniej niezależności oraz niezbędnych środków. Jest ona wzmocniona przez zasadę przysługiwania samorządowi istotnej części zadań publicznych. Uszczegółowienie tej zasady zawiera art. 163, który wprowadza zasadę domniemania kompetencji samorządu, jeżeli ustawy szczegółowe nie wprowadzają innych ustaleń. W tym przypadku domniemywa się kompetencję gminy. Naczelną dyrektywą podziału terytorialnego wynikającego z powyższego jest zasada unitarności, czyli jednolitości w sferze zewnętrznej i wewnętrznej. Nie ma zatem możliwości wprowadzania jakichkolwiek autonomii lub nadawania uprawnień ustawodawczych, co naruszałoby jednolitość państwa. Wszelkie jednostki zasadniczego podziału terytorialnego muszą być jednostkami samorządu terytorialnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1217339", "fragment_id": "1112322/3", "subtitle": "", "title": "Administracja samorządowa", "source": "wikipedia", "start_index": 5018.0, "document_id": "1112322", "parentId": 1217339.0, "score": 0.18889671564102173}, "uuid": "88f2403c-8d43-4ff5-b886-09d7f5284976"}, {"page_content": "Zobacz też: Starostwo w innych znaczeniach tego słowa.\nStarostwo powiatowe – urząd obsługujący starostę oraz organy powiatu. \nOsoby zatrudnione w starostwie powiatowym.\nW starostwie powiatowym zatrudnia się:\nDo pracowników starostwa powiatowego stosuje się przepisy ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych.\nZadania starostwa powiatowego.\nOrganizację oraz zasady funkcjonowania starostwa określa regulamin organizacyjny uchwalany przez zarząd powiatu.\nDo zadań właściwych merytorycznie pracowników starostwa należy m.in.:\nW stosunku do pracowników wykonujących zadania organizacyjne, prawne oraz inne związane z funkcjonowaniem rady, komisji i radnych, uprawnienia zwierzchnika służbowego wykonuje przewodniczący rady powiatu. \nW mieście na prawie powiatu zadania starostwa powiatowego wykonuje urząd miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139994", "fragment_id": "15025/0", "subtitle": "", "title": "Starostwo powiatowe", "document_id": "15025", "start_index": 1.0, "parentId": 139994.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36104050278663635}, "uuid": "f91e43b2-9654-4c5f-8926-2f34736937a7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nSamorząd gminny – wyodrębniony w strukturze państwa związek społeczności lokalnej funkcjonujący w randze gminy, który z mocy prawa powołany jest do samodzielnego wykonywania zadań administracji publicznej, a także wyposażony w materialne środki umożliwiające realizację nałożonych jej zadań.\nGmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego w Polsce. Rolę gminy szczegółowo określa \"ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym\".\nWyróżnia się trzy rodzaje gmin: miejskie, miejsko-wiejskie i wiejskie (zbiorowe, wielowioskowe). Rada gminy może w obrębie gminy tworzyć mniejsze jednostki administracyjne (tzw. jednostki pomocnicze gminy): sołectwa, dzielnice, osiedla lub inne jednostki.\nGmina realizuje zadania poprzez swoje organy: radę gminy (organ stanowiący i kontrolny) oraz wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (organ wykonawczy). Rada gminy może także stworzyć młodzieżową radę gminy o charakterze konsultacyjnym lub gminną radę seniorów o charakterze konsultacyjnym, doradczym i inicjatywnym.\nSprawy podległe samorządowi gminnemu.\nGmina miejska na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania samorządu powiatowego.\nKompetencje wójta, burmistrza, prezydenta miasta.\nPrezydent miasta na prawach powiatu wykonuje ponadto zadania zarządu powiatu i starosty.\nDziałalność inwestycyjna gmin.\nWydatki inwestycyjne podejmowane przez organy samorządu gminnego mają na celu powiększenie jej majątku oraz jej rozwój społeczny i gospodarczy. Gmina dysponując znaczną samodzielnością realizacji zadań posiada również rozległy zasięg wydatkowania środków. Największy zakres swobody posiada ona w przypadku wydatków inwestycyjnych, ponieważ sama decyduje o wyborze kierunku inwestowania w zakresie zadań własnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=592099", "fragment_id": "1570799/0", "subtitle": "", "title": "Samorząd gminny", "document_id": "1570799", "start_index": 0.0, "parentId": 592099.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16056880354881287}, "uuid": "3ce55825-f49b-4a31-88a5-242e03e79944"}, {"page_content": "Komisje rady powiatu wyłaniane są spośród członków rady powiatu i kontrolują działania władzy wykonawczej. Obligatoryjnie musi istnieć jedna komisja – rewizyjna (do kontroli spraw finansowych), komisje doraźne są powoływane w sytuacjach nagłych. W mieście na prawach powiatu ich zadania wykonują odpowiednio: rada miasta i prezydent miasta oraz komisje stałe i doraźne.\nOddzielnym gremium jest komisja bezpieczeństwa i porządku (niebędąca komisją rady powiatu), złożona z przedstawicieli samorządów, służb powiatowych oraz powołanych przez starostę ekspertów. Funkcjonuje ona także w mieście na prawach powiatu.\nOrgan wykonawczy – zarząd powiatu.\n \"Zobacz też: zarząd powiatu i starosta.\"\nOrganem wykonawczym powiatu jest zarząd powiatu, który liczy od 3 do 5 osób (zgodnie ze statutem danego powiatu). Przewodniczącym zarządu jest starosta. Poza nim, w skład zarządu wchodzi wicestarosta (zawsze jeden), a także pozostali członkowie zarządu (w liczbie od 1 do 3).\nStarostę wybiera rada powiatu. Wicestarostę oraz pozostałych członków zarządu wybiera rada powiatu na wniosek starosty.\nStarosta i wicestarosta są zatrudnieni w starostwie powiatowym na podstawie wyboru, i z tego tytułu pobierają wynagrodzenie za pracę. Członkowie zarządu dzielą się na etatowych i nieetatowych - członkowie etatowi są zatrudnieni w starostwie na podstawie wyboru, a członkowie nieetatowi otrzymują dietę za udział w posiedzeniach zarządu. O tym, czy w danym powiecie członkowie zarządu są członkami etatowymi (i czy wszyscy, czy np. tylko jeden z nich), decydują zapisy statutu danego powiatu.\nStarosta, wicestarosta i członkowie zarządu mogą, ale nie muszą, być jednocześnie radnymi powiatu.\nZgodnie z art. 33b ustawy o samorządzie powiatowym, powiatową administrację zespoloną (jednostki podporządkowane staroście) stanowią:\nW mieście na prawach powiatu zadania zarządu powiatu wykonuje prezydent miasta.\nPowiat w obrocie cywilnym i gospodarczym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4896", "fragment_id": "176458/3", "subtitle": "", "title": "Powiat (Polska)", "source": "wikipedia", "start_index": 5153.0, "document_id": "176458", "parentId": 4896.0, "score": 0.720535933971405}, "uuid": "dc232c86-2266-466c-abfd-31d5b0164839"}, {"page_content": "Na czele powiatu stał starosta powia­towy, mianowany przez Ministra Spraw Wewnętrz­nych. Starosta powiatowy podlegał pod względem osobowym  wojewodzie względnie Ministrowi Spraw Wewnętrznych, zaś pod względem służbowym bezpośrednio wojewodzie.\nDo zakresu działania starosty powia­towego jako szefa administracji ogólnej należały wszystkie sprawy administracji państwowej na obsza­rze powiatu, o ile na mocy obowiązujących przepi­sów nie były zastrzeżone przez  właściwości władz naczelnych lub wojewody.  \nNa czele powiatu miejskiego stał starosta grodzki, mianowany przez Ministra Spraw Wewnętrznych.\nRozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 marca 1928 r. w sprawie powiatów miejskich, utworzono odrębne powiaty miejskie dla celów administracji państwowej.\nPowiatowe organy kolegialne.\nDo współdziałania ze starostą powia­towym w wykonywaniu zadań administracji ogólnej powołano czynnik obywa­telski, reprezentowany przez organa samorządu powiatowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5604405", "fragment_id": "1246713/2", "subtitle": "", "title": "Administracja ogólna", "document_id": "1246713", "start_index": 4084.0, "parentId": 5604405.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2967359125614166}, "uuid": "c2ee53ea-090e-4a09-8d81-12af5619da8a"}, {"page_content": "Gmina (\"obec\") to najniższa, samodzielna terytorialna i administracyjna jednostka kraju. Łączy ona osoby, które są zameldowane na pobyt stały w danym miejscu. Gmina posiada osobowość prawną, w związku z tym mogą występować na równi z innymi osobami prawnymi. Na podstawie określonych ustawą praw samodzielnie gospodaruje własnym majątkiem i środkami pieniężnymi. Swoje zadania finansuje przede wszystkim z dochodów własnych, a także z dotacji państwowych. Jej dochody kształtowane są poprzez udział w podatkach ogólnych od osób fizycznych i od przedsiębiorstw, a także środków transportu. W dochodach własnych dominuje podatek od nieruchomości. Słowackie gminy znane są z dużego udziału inwestycji w budżetach. Gminy, jak wynika z regulacji konstytucyjnych, w celu ochrony interesu publicznego mogą się stowarzyszać w organizacje międzygminne.\nZadania gminy.\nGmina zapewnia budowę i utrzymanie dróg lokalnych, administruje cmentarzami komunalnymi, obiektami związanymi z kulturą oraz zabytkami, sportem i atrakcjami turystycznymi. Prowadzi działania na rzecz rozwoju kultury, sztuki, sportu i rekreacji. Zapewnia usługi publiczne, m.in. transport publiczny, gospodarka odpadami komunalnymi, utrzymanie czystości w gminie, planowanie gospodarka przestrzenna, w tym w szczególności zarządzanie i utrzymanie publicznych obszarów zielonych, oświetlenia publicznego, zaopatrzenie w wodę, utrzymanie kanalizacji i oczyszczanie ścieków, zarządzanie targami oraz pomoc socjalna.\nOrgany gminy.\nOrgany gminy to gminne przedstawicielstwa oraz starosta gminy. Pierwsze z nich – gminne przedstawicielstwa – tworzą posłowie gminnego przedstawicielstwa. Radnych wybierają na czteroletnią kadencję obywatele stale zamieszkujący obszar danej gminy. Starosta gminy pełni natomiast funkcję organu wykonawczego, a także sprawuje władzę administracyjną w gminie i jest jej reprezentantem na zewnątrz. Wybierany jest przez obywateli gminy, stale zamieszkujących na jej obszarze na podstawie powszechnego, równego i bezpośredniego prawa wyborczego w tajnym głosowaniu. Kadencja starosty gminy, podobnie jak radnych gminnych trwa 4 lata.\nKraj.\nCharakterystyka kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4003707", "fragment_id": "629439/1", "subtitle": "", "title": "Samorząd terytorialny Słowacji", "document_id": "629439", "start_index": 1839.0, "parentId": 4003707.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23419713973999023}, "uuid": "f3f30c86-4476-4517-87d4-6bb17c3623e9"}]}
{"id": "q_336", "question": "Jak nazywa się polski kompozytor, autor muzyki do filmu Coppoli „Dracula”?", "answer": [{"page_content": "Niekwestionowana jest pozycja Kilara jako jednego z najwybitniejszych kompozytorów muzyki filmowej. Napisał muzykę do ponad 130 filmów. Jego związki z filmem zaczęły się już w 1958 roku, kiedy napisał muzykę do \"Narciarzy\" N. Brzozowskiej. Współpracował z wieloma reżyserami: Bohdanem Porębą (Hubal, Lunatycy), Andrzejem Wajdą, Kazimierzem Kutzem, Krzysztofem Zanussim (począwszy od \"Struktury kryształu\" stworzył muzykę do niemal wszystkich filmów tego reżysera), Krzysztofem Kieślowskim, Stanisławem Różewiczem, Wojciechem Hasem, Tadeuszem Konwickim, Markiem Piwowskim, Romanem Polańskim, Francisem Fordem Coppolą, Jane Campion. O ile sukcesy religijnych utworów komponowanych w ostatnich latach właściwie ograniczają się do polskiej publiczności, to międzynarodowym uznaniem i popularnością cieszy się jego muzyka filmowa, a wyjątkowy sukces kompozytor odniósł \"Drakulą\".\nW 1999 roku otrzymał propozycję od reżysera Petera Jacksona na napisanie muzyki do filmu \"Władca Pierścieni\". Kompozytor początkowo się zgodził, ale ostatecznie do współpracy nie doszło.\nW 2013 roku został wydany album pt. \"Wojciech Kilar – Angelus, Exodus, Victoria\" z utworami Wojciecha Kilara inspirowanymi religią chrześcijańską.\nOrdery i odznaczenia.\nPrzez władze PRL był wyróżniony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury.\nW 1993 otrzymał Odznakę honorową Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.\nPostanowieniem prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego z 4 marca 2002 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski \"w uznaniu wybitnych zasług dla kultury narodowej, za osiągnięcia w pracy twórczej\".\nW 2005 roku został odznaczony przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” za wybitne osiągnięcia kulturalne rangi międzynarodowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22027", "fragment_id": "184907/4", "subtitle": "", "title": "Wojciech Kilar", "source": "wikipedia", "start_index": 5887.0, "document_id": "184907", "parentId": 22027.0, "score": 0.5124157667160034}, "uuid": "7bc3aeaf-72c5-4db6-b937-61f64bfac9f5"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej, mimo trudności politycznych związanych z dominacją filozofii marksistowskiej, filozofia polska nadal się rozwijała, kontynuowali działalność Kotarbiński, Ajdukiewicz, Ingarden i Ossowscy. Do tradycji szkoły lwowsko-warszawskiej nawiązują filozofowie analityczni (Bogusław Wolniewicz, Jan Woleński, Wacław Mejbaum, logik Roman Suszko), rozwija się filozofia katolicka, w tym zwłaszcza neotomizm i personalizm (Mieczysław Krąpiec, Mieczysław Gogacz, Karol Wojtyła, Józef Tischner) oraz wszystkie nurty filozofii XX-wiecznej (Ija Lazari-Pawłowska, Tadeusz Kroński, Leszek Kołakowski, Bronisław Baczko, Marek Siemek, Leszek Nowak, Adam Schaff, Zygmunt Bauman, historyk filozofii Adam Krokiewicz).\nMuzyka.\n \"Osobny artykuł: Muzyka polska.\"\nNajczęściej wymieniani polscy kompozytorzy muzyki poważnej to: Fryderyk Chopin, Karol Szymanowski, Krzysztof Penderecki, Zbigniew Preisner, Wojciech Kilar, Ignacy Jan Paderewski, Henryk Wieniawski, Krzysztof Komeda, Andrzej Panufnik, Stanisław Moniuszko, Jan A.P. Kaczmarek, Witold Lutosławski, Henryk Górecki. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych kompozytorów muzyki poważnej i filmowej był Wojciech Kilar, który m.in. skomponował muzykę do takich filmów jak \"Pan Tadeusz\", \"Dracula\", \"Ziemia obiecana\" i \"Pianista\".\nTradycje muzyki ludowej są kultywowane m.in. przez Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” oraz Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”. W Polsce odbywa się wiele cyklicznych koncertów muzyki klasycznej, m.in. Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina w Warszawie, Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego w Bydgoszczy, Festiwal Pianistyki Polskiej w Słupsku i Polickie Dni Muzyki „Cecyliada” w Policach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/101", "subtitle": "", "title": "Polska", "parentId": 44895.0, "start_index": 144727.0, "document_id": "651609", "source": "wikipedia", "score": 0.3359033465385437}, "uuid": "b5c93c50-0dd6-4392-a9f2-72b75b3649cb"}, {"page_content": "Krzysztof Eugeniusz Penderecki (ur. 23 listopada 1933 w Dębicy, zm. 29 marca 2020 w Krakowie) – polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny. Przedstawiciel polskiej szkoły kompozytorskiej lat sześćdziesiątych XX wieku. Profesor i rektor Akademii Muzycznej w Krakowie, która 1 stycznia 2021 przyjęła jego imię.\nSkomponował cztery opery, osiem symfonii i szereg innych utworów orkiestrowych, koncertów instrumentalnych, oprawę chóralną głównie tekstów religijnych, a także utwory kameralne i instrumentalne. Wśród jego najbardziej rozpoznawalnych utworów są \"Ofiarom Hiroszimy – Tren\", \"Pasja według św. Łukasza\", \"Polskie Requiem\" oraz III Symfonia.\nStudiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie (obecnie Akademia Muzyczna w Krakowie), gdzie po uzyskaniu dyplomu podjął pracę nauczyciela akademickiego. Po raz pierwszy zdobył rozgłos w 1959 po premierowym wykonaniu utworów \"Strofy\", \"Emanacje\" i \"Psalmy Dawida\" na festiwalu Warszawska Jesień. Powszechne uznanie przyniosła mu kompozycja \"Tren\" na orkiestrę smyczkową, poświęcona ofiarom ataku atomowego na Hiroszimę, oraz chóralne dzieło \"Pasja według św. Łukasza\". Jego pierwsza opera, \"Diabły z Loudun\", została premierowo wystawiona w Hamburgu i Stuttgarcie w 1969. Począwszy od połowy lat 70. styl kompozytorski Pendereckiego zmienił się, a jego pierwszy koncert skrzypcowy skupił się na półtonie i trytonie. W latach 80. powstało jego chóralne dzieło \"Polskie Requiem\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10354", "fragment_id": "168024/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Penderecki", "parentId": 10354.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168024", "score": 0.08925022184848785}, "uuid": "a2224d03-e152-4806-aec0-04b07b153f3c"}, {"page_content": "Grzegorz Daroń (ur. 7 października 1969 w Bydgoszczy) – polski kompozytor, muzyk, perkusista. Jest kompozytorem muzyki do filmów fabularnych, dokumentalnych, seriali i programów telewizyjnych, przedstawień teatralnych, autorem piosenek i producentem płyt.\nBiografia.\nUkończył Liceum Muzyczne, a następnie Akademię Muzyczną im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy w klasie perkusji Władysława Mazugi (dyplom 1993).\nJeszcze jako licealista założył wraz z kolegami (m.in. Krzysztof Herdzin) grupę „West”. Grał w niej początkowo na instrumentach klawiszowych i podejmował pierwsze próby kompozytorskie. Pierwszym sukcesem było zdobycie przez grupę West, którego był członkiem i twórcą utworów, I miejsca na festiwalu Jazz Juniors w Krakowie w 1986.\nW 1993 r. skomponował muzykę do musicalu Za Grzechy Swoje Dorośniesz, wystawionego przez bydgoski Teatr Tańca Nowoczesnego Gest. W roku 1994 zaaranżował koncert symfoniczno-rockowy \"Dwa Światy\" z udziałem Orkiestry Symfonicznej Filharmonii Pomorskiej oraz zespołów: Bajm, Oddział Zamknięty, Ira, Roan, Air Force One, Kobranocka, Zdrowa Woda i Graffiti.\nW kolejnych latach intensywnie pracował nad muzyką filmową i koncertował jako perkusista w różnych formacjach jazzowych i rockowych, współpracując ze wszystkimi znaczącymi muzykami bydgoskimi i z krajową czołówką. Pierwszą jego kompozycją muzyki filmowej były \"Młode wilki 1/2\" w reżyserii Jarosława Żamojdy.\nJest członkiem Polskiej Akademii Filmowej. Jako perkusista współpracuje m.in. z zespołem Justyny Steczkowskiej, w którym jest kierownikiem muzycznym, grupą The Ślub, Asocjacja Andrzeja Przybielskiego oraz z polsko-angielskim zespołem Roy Benett Group.\nKariera muzyczna.\n \"Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, [ rozbuduj ją].\"\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1906151", "fragment_id": "374193/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Daroń", "document_id": "374193", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1906151.0, "score": 0.07004474103450775}, "uuid": "ed8b32d9-6d47-4a59-9ff0-11eba5927cb6"}, {"page_content": "Bartosz Chajdecki (ur. 28 września 1980 w Krakowie) – polski kompozytor muzyki filmowej, serialowej i teatralnej.\nŻyciorys.\nInteresował się muzyką od dzieciństwa. Pierwsze kompozycje napisał w wieku 12 lat, zainspirowany twórczością Zbigniewa Preisnera. Ukończył z wyróżnieniem Akademię Muzyczną w Krakowie, prezentując pracę magisterską o autonomiczności muzyki filmowej.\nW wieku 16 lat współpracował z krakowskim Teatrem Akne. Jest twórcą kompozycji między innymi do spektaklu \"A Little Requiem for Kantor\" wystawianego ponad sto razy w Anglii, Niemczech, Francji, a także Brazylii. Za tę muzykę kompozytor został wyróżniony nagrodą Fringe First na Międzynarodowym Festiwalu Teatralnym w Edynburgu.\nPod koniec lat 90. rozpoczął współpracę jako kompozytor oraz konsultant muzyczny z Yale School of Drama i New York School of Visual Arts. Był także muzykiem Teatru Samuela Beckett'a w Londynie. Tworzył muzykę między innymi do sztuk teatralnych Piotra Kruszczyńskiego, Kariny Piwowarskiej i Marty Ogrodzińskiej.\nW 2008 roku wygrał konkurs na kompozytora do wojennej produkcji TVP \"Czas honoru\". Ścieżka dźwiękowa jego autorstwa została bardzo dobrze przyjęta, a w 2010 Polskie Radio wydało album z muzyką z serialu, za który kompozytor otrzymał nominację do nagrody IFMCA (Międzynarodowe Stowarzyszenie Krytyków Muzyki Filmowej) . \nLaureat Transatlantyk Oceans Award przyznanej przez kompozytora Jana A.P. Kaczmarka, nagrody specjalnej \"Bo wARTo!\" w ramach MocArtów RMF Classic oraz nagrody Polska Ścieżka Dźwiękowa Roku za muzykę do serialu „Kruk. Szepty słychać po zmroku\". Zdobywca Grand Prix Komeda za muzykę do filmu \"Mistrz\" oraz nominowany do nagrody World Soundtrack Public Choice Award za ten film. W 2024 roku nominowany do nagrody Polska Ścieżka Dźwiękowa Roku, Grand Prix Komeda oraz WSA Public Choice Award za muzykę do filmu \"Różyczka 2\".W 2025 nagrodzony w kategorii Muzyka Filmowa Roku - MocArtem RMF Classic , za ścieżkę dźwiękową do filmu \"Simona Kossak\" oraz nominowany do Polskich Nagród Filmowych ORŁY i Grand Prix Komeda za ten film .\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2177485", "fragment_id": "492055/0", "subtitle": "", "title": "Bartosz Chajdecki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "492055", "parentId": 2177485.0, "score": 0.07051113992929459}, "uuid": "4876c8a4-3166-466b-b5fa-db115b8fced5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego kompozytora. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.\nAdam Markiewicz (ur. 1920, zm. 27 stycznia 2010 w Warszawie) – polski kompozytor, twórca muzyki rozrywkowej.\nŻyciorys.\nAbsolwent Lwowskiego nr 1 Korpusu Kadetów Józefa Piłsudskiego (rocznik 1939). Uczeń Adama Wieniawskiego, Piotra Perkowskiego i Stanisława Nawrota. Współpracownik Doświadczalnego Ośrodka Telewizyjnego i Radiowego, „Podwieczorku przy mikrofonie”, wieloletni kierownik muzyczny Teatru Syrena, kompozytor muzyki filmowej i teatralnej. Twórca muzyki do seriali animowanych Pomysłowy Dobromir, Pies, kot i..., Dziwne przygody Koziołka Matołka oraz autor podręcznika do muzyki dla szkół podstawowych.\nZmarł 27 stycznia 2010, pochowany 4 lutego 2010 na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 249-2-8,9).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1125262", "fragment_id": "1373427/0", "subtitle": "", "title": "Adam Markiewicz (kompozytor)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1125262.0, "document_id": "1373427", "score": 0.16255687177181244}, "uuid": "39a6fcd2-a4ea-4228-ad09-34a7b27560bc"}, {"page_content": "Karel Svoboda (ur. 19 grudnia 1938 w Pradze, zm. 28 stycznia 2007 w Jevanach) – jeden z najbardziej znanych i wszechstronnych kompozytorów czeskich.\nPoczątkowo Svoboda studiował medycynę; w latach 50. dołączył do zespołu rockowego „Mephisto”. Komponował dla Laterna Magica w Pradze i dla wszystkich znaczących czeskich piosenkarzy; szczególnie znany jest jako twórca wielkich hitów, które wykonywał Karel Gott. Svoboda skomponował muzykę do około 90 filmów. Stworzył także musical „Dracula” (1995) i „Monte Christo” (2000).\n28 stycznia 2007 roku został znaleziony w przydomowym ogrodzie z raną postrzałową, przyczyna śmierci to najprawdopodobniej samobójstwo.\nMuzyka filmowa.\nKarel Swoboda jest autorem muzyki filmowej do m.in.:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116425", "fragment_id": "26219/0", "subtitle": "", "title": "Karel Svoboda", "document_id": "26219", "start_index": 0.0, "parentId": 116425.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7228434085845947}, "uuid": "a91a60c5-5034-4bc0-8e24-b3ca379306b8"}, {"page_content": "Paweł „Drak” Grzegorczyk (ur. 19 czerwca 1967 w Szczytnie) – polski gitarzysta i wokalista, założyciel zespołu Hunter.\nŻyciorys.\nWraz z grupą dwukrotnie otrzymał nominację do nagrody polskiego przemysłu fonograficznego – Fryderyka; w 2010 i 2012. W zespole pełni funkcję gitarzysty i wokalisty. Z wykształcenia skrzypek. Używa pseudonimu artystycznego Drak (kiedyś Dracula). Kompozytor niemal całości materiału oraz autor niemal wszystkich tekstów. Znany również ze współpracy z zespołem Acid Drinkers jako Paulo. Ma żonę oraz dwóch synów.\nW 2011 wziął udział w nagraniu utworu „Mazurski cud”, powstałego w ramach akcji „Mazury Cud Natury”, promującego region Mazur. Autor kompozycji, Krzysztof „Dżawor” Jaworski, znany z występów w grupie Harlem, zaprosił do nagrań także innych artystów związanych z regionem, w tym: Janusza Panasewicza z Lady Pank, Ryszarda Rynkowskiego, Piotra „Petera” Wiwczarka z Vader oraz Norberta „Norbiego” Dudziuka.\nDyskografia.\n \"Zobacz więcej w artykule Hunter (zespół muzyczny), w sekcji Dyskografia.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=197657", "fragment_id": "1405630/0", "subtitle": "", "title": "Paweł Grzegorczyk", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1405630", "parentId": 197657.0, "score": 0.46638041734695435}, "uuid": "a925fc19-c7d3-48c7-876e-9b6517e6ee9f"}, {"page_content": "Popularność zyskał jako kompozytor muzyki filmowej do eksperymentalnych dzieł dokumentalnych Godfreya Reggio: \"Koyaanisqatsi\" (debiut w roli kompozytora filmowego), \"Anima Mundi\", \"Powaqqatsi\" (we współpracy m.in. z Foday Musa Suso) i \"Naqoyqatsi\". Stworzył także muzykę do biograficznego filmu Errola Morrisa „Krótka historia czasu” (opowiadający o Stephenie Hawkingu) oraz do pierwotnie niemego filmu \"Dracula\" (1931) Toda Browninga.\nGlass został nominowany do Oscara i Złotego Globu za muzykę do filmu Martina Scorsese \"Kundun – życie Dalaj Lamy\", a także do filmu Stephena Daldry \"Godziny\". Zdobył Złoty Glob za kompozycję do \"Truman Show\". Jest także bohaterem jednej z części projektu \"Four American Composers\" Petera Greenawaya (1983).\nSkomponował cykl piosenek do słów Davida Byrne’a, Paula Simona, Laurie Anderson oraz Suzanne Vegi („Songs from Liquid Days”). W oparciu o twórczość Davida Bowie i Briana Eno Glass stworzył symfonie \"Low\" oraz \"Heroes\". Owocem współpracy z Ravi Shankarem jest płyta \"Passages\".\nW 1968 stworzył własny zespół – Philip Glass Ensemble; oprócz tego współpracował z kwartetem smyczkowym Kronos Quartet (m.in. przy muzyce do filmu \"Dracula\") oraz z zespołem Uakti.\nW 2002 premierę miały: \"VI Symfonia\" (\"Plutonian Ode\"), skomponowana do wiersza Allena Ginsberga o tym samym tytule, na zamówienie Carnegie Hall w ramach obchodów sześćdziesiątych piątych urodzin kompozytora, oraz opera \"Galileo Galilei\", która powstała na zamówienie Goodman Theater w Chicago.\nW 2016 roku został odznaczony przez prezydenta Baracka Obamę National Medal of Arts.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21176", "fragment_id": "187090/1", "subtitle": "", "title": "Philip Glass", "document_id": "187090", "start_index": 1522.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21176.0, "score": 0.4069587290287018}, "uuid": "cf7215a2-e9a2-4df1-a191-da43a07bc983"}, {"page_content": "Antoni Aleksander Komasa-Łazarkiewicz (ur. 12 marca 1980 w Warszawie) – polski kompozytor i aktor.\nTwórczość.\nTworzy między innymi muzykę filmową i teatralną. Skomponował między innymi muzykę do filmów Agnieszki Holland \"W ciemności\", \"Pokot\" oraz jej serialu \"Gorejący Krzew\", a także do filmu: \"Treasure\" (2024) w reżyserii Julii von Heinz\"\".\nNagrody.\nBył wielokrotnie nominowany do Polskiej Nagrody Filmowej. W 2008 otrzymał nagrodę European Film Music Trophy for Young Talent za muzykę do filmu \"Winterreise\", w tym samym roku został wyróżniony nagrodą German Television Music Award, a w 2014 nagrodę Czeskiego Lwa za muzykę do filmu Agnieszki Holland \"Gorejący Krzew\".\nRodzina.\nJest synem reżyserów Magdaleny Łazarkiewicz i Piotra Łazarkiewicza, wnukiem działacza komunistycznego i publicysty Henryka Hollanda, siostrzeńcem Agnieszki Holland, mężem Mary Komasy. Ma dwie córki i syna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=896602", "fragment_id": "994851/0", "subtitle": "", "title": "Antoni Łazarkiewicz", "document_id": "994851", "start_index": 0.0, "parentId": 896602.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16142931580543518}, "uuid": "e6250d4d-e883-498a-b7a5-e2b5f05bb3cb"}]}
{"id": "q_337", "question": "Które miasto jest stolicą Bawarii?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta na prawach powiatu w Niemczech. Zobacz też: film.\nMonachium ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;München&lt;/&gt;, ; baw. &lt; lang=\"bar\"&gt;Minga&lt;/&gt;) – miasto na prawach powiatu w południowych Niemczech, stolica kraju związkowego Bawaria, siedziba rejencji Górna Bawaria, regionu Monachium, powiatu Landkreis München (do którego jednak miasto nie należy) oraz Stowarzyszenia Krajowego (&lt; lang=\"de\"&gt;Landesverband&lt;/&gt;) Technisches Hilfswerk, trzecie pod względem liczby ludności miasto Niemiec, zamieszkiwane pod koniec 2019 roku przez niemal 1,5 mln osób[].\nMonachium położone jest na Wyżynie Bawarskiej, nad rzeką Izarą. Jest siedzibą Federalnego Trybunału Finansowego (&lt; lang=\"de\"&gt;Bundesfinanzhof&lt;/&gt;) oraz centrali prestiżowego Towarzystwa Maxa Plancka prowadzącego działalność badawczo-rozwojową w Niemczech i innych krajach Europy. Miasto jest ponadto głównym ośrodkiem gospodarczym i kulturalno-naukowym południowej części kraju.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9576", "fragment_id": "172927/0", "subtitle": "", "title": "Monachium", "parentId": 9576.0, "start_index": 1.0, "document_id": "172927", "source": "wikipedia", "score": 0.6702299118041992}, "uuid": "6da6d16f-c542-4617-86de-88287a88b6bd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krainy geograficznej i rejencji. Zobacz też: księstwo.\nGórna Bawaria (niem. \"Oberbayern\") – kraina historyczna w południowych Niemczech, współcześnie okręg (niem. \"Bezirk\") oraz rejencja w kraju związkowym Bawaria. Stolicą Górnej Bawarii jest Monachium. Do Górnej Bawarii należy też najwyższa część niemieckich Alp, przepływa przez nią rzeka Izara.\nPodział administracyjny.\nRejencja Górna Bawaria dzieli się na:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=357211", "fragment_id": "43704/0", "subtitle": "", "title": "Górna Bawaria", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "43704", "parentId": 357211.0, "score": 0.7405956983566284}, "uuid": "4f747a77-e150-4248-b820-54f55d31dfeb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nMetropolia Monachium i Freising – jedna z 7 metropolii obrządku łacińskiego w niemieckim Kościele katolickim.\nGeografia.\nMetropolia Monachium i Freising obejmuje swoim zasięgiem południowo-wschodnią Bawarię.\nHistoria.\nMetropolia Monachium i Freising została erygowana 1 kwietnia 1818 na mocy zawartego rok wcześniej konkordatu między Stolicą Apostolską a rządem Królestwa Bawarii. Powstała z części zlikwidowanej metropolii Moguncji (diecezji Augsburga, Ratyzbony i Freising). Po reformie struktur kościoła katolickiego na terenie Niemiec w 1821 dołączono do niej niewielką część metropolii Salzburga znajdująca się w granicach Bawarii. Na siedzibę metropolity wybrano stołeczne Monachium.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1663550", "fragment_id": "695723/0", "subtitle": "", "title": "Metropolia Monachium i Freising", "document_id": "695723", "start_index": 0.0, "parentId": 1663550.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11764860153198242}, "uuid": "67ad8b48-be17-427b-b8e4-818da3a6e4ef"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krainy historycznej i rejencji. Zobacz też: księstwo.\nDolna Bawaria (niem. \"Niederbayern\") – kraina historyczna w południowych Niemczech, współcześnie okręg (niem. \"Bezirk\") oraz rejencja w kraju związkowym Bawaria. Stolicą Dolnej Bawarii jest miasto Landshut. Dużymi miastami są także Pasawa, Straubing i Deggendorf. Przez Dolną Bawarię przepływa Dunaj.\nPodział administracyjny.\nRejencja Dolna Bawaria dzieli się na:\nRegiony planowania:\nDo regionu Landshut, oprócz trzech powiatów należą również cztery gminy wiejskie oraz jedna gmina miejska z powiatu Kelheim, reszta natomiast gmin tego powiatu wchodzi w skład regionu Ratyzbona.\nDo regionu Ratyzbona oprócz pozostałych gmin powiatu Kelkheim, które nie należą do regionu Landshut, należy dodatkowo jedno miasto na prawach powiatu oraz trzy powiaty wchodzące w skład rejencji Górny Palatynat. Całkowita powierzchnia regionu wynosi 5.202,79 km², a liczba mieszkańców wynosi 667 801.\nMiasta na prawach powiatu:\nPowiaty ziemskie:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=357282", "fragment_id": "43766/0", "subtitle": "", "title": "Dolna Bawaria", "parentId": 357282.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "43766", "score": 0.8990119695663452}, "uuid": "e02cc5d3-f16d-4fab-afe5-52b374abcba9"}, {"page_content": "Ostatnie wybory: 15 września 2013\nPolityka.\nW Bawarii istnieje ruch na rzecz niepodległości: Partia Bawarska otrzymała w wyborach do landtagu w 2013 poparcie 2,3%. Sondaż przeprowadzony przez YouGov w 2017 roku wskazuje, że niezależność od Niemiec popiera 1/3 Bawarczyków.\nGospodarka.\nBawaria należy do najbogatszych regionów współczesnych Niemiec. Wysoko rozwinięty jest tam przemysł elektroniczny, maszynowy (w tym samochodowy), lotniczy, włókienniczy, rafineryjny (ropa dostarczana jest rurociągami z portów Morza Śródziemnego). Produkt krajowy brutto Bawarii wynosi łącznie 544 mld USD i było większe niż PKB całej Polski aż do końca 2017 roku (PKB Polski w 2018 roku wyniosło 614,2 mld). Nazwa znanego producenta samochodów – BMW – „Bawarskie Zakłady Silnikowe” (\"Bayerische Motoren-Werke\").\nInne znane przedsiębiorstwa z Bawarii: Siemens, Audi (samochody osobowe), MAN (autobusy i samochody ciężarowe), MTU (silniki lotnicze i czołgowe), Airbus Group (europejski koncern militarny i lotniczy), Telefónica Deutschland (operator komórkowy), HypoVereinsbank, Munich Re (jedna z dwóch największych firm reasekuracyjnych na świecie), Allianz SE (grupa ubezpieczeniowo-finansowa), Sky Deutschland (niemiecka płatna telewizja), ProSiebenSat.1 Media (koncern mediowy). Bawaria nazywana jest również doliną krzemową Niemiec.\nWysoko rozwinięte i wydajne jest też bawarskie rolnictwo. Bawaria szczyci się największą w Niemczech produkcją mleka, serów i wyrobów mleczarskich.\nNa terenie Bawarii znajdują się trzy elektrownie atomowe: Isar w Essenbach, Grafenrheinfeld, Gundremmingen. W miejscowości Garching bei München (15 km na północ od Monachium) znajduje się reaktor badawczy.\nKultura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11349", "fragment_id": "186834/3", "subtitle": "", "title": "Bawaria", "document_id": "186834", "start_index": 3669.0, "parentId": 11349.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33060720562934875}, "uuid": "d6e0da5a-f41c-4ff7-90fe-d1df7ec909e9"}, {"page_content": "Królestwo Bawarii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Königreich Bayern&lt;/&gt;) – państwo istniejące w latach 1806–1918, głównie na terenie współczesnego landu Bawaria.\nHistoria.\nPowstanie.\nPodpisany 26 grudnia 1805 roku pokój w Preszburgu zakładał utworzenie Królestwa Bawarii. Na mocy tego porozumienia Austria straciła na rzecz Bawarii Tyrol. 1 stycznia 1806 roku Bawaria stała się królestwem, a tego samego dnia książę-elektor Maksymilian II ogłosił się królem Bawarii. 1 maja 1808 roku Królestwo Bawarii ustanowiło własną konstytucję, a jej wdrażanie rozpoczęto w roku 1817. Konstytucja ta zapewniała między innymi wolność religijną, zniesienie systemu klasowego, zniesienie przywilejów szlachty i duchowieństwa oraz likwidację pańszczyzny. 10 lat później, w roku 1818, powstała nowa konstytucja, która wprowadziła dwie izby Zgromadzenia Stanowego Bawarii. Nowa Konstytucja obowiązywała i stanowiła podstawę bawarskiej państwowości przez cały wiek, czyli do 1918 roku.\nBawaria podczas wojen napoleońskich.\nDzięki sojuszowi Bawarii z I Cesarstwem Francuskim, terytorium Bawarii się powiększyło, a Bawaria uzyskała pierwszą liberalną konstytucję. Pod koniec wojen napoleońskich Bawaria przeszła na stronę koalicji. Była obszarem tranzytowym dla armii sojuszniczej i wroga, była także miejscem bitew między armiami francuskimi pod dowództwem Napoleona i jego przeciwnikami, zwłaszcza Austrią (m.in. bitwa pod Eckmühl). Chociaż Bawarczycy nie brali udziału w ostatniej, decydującej bitwie przeciwko Napoleonowi, bitwie pod Lipskiem w październiku 1813 roku, w której Napoleon poniósł druzgocącą porażkę, to znaleźli się oni po stronie zwycięzców.\nKrólestwo Bawarii w I połowie XIX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2244537", "fragment_id": "460026/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Bawarii", "document_id": "460026", "start_index": 0.0, "parentId": 2244537.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23004505038261414}, "uuid": "17064fd4-79e9-460b-8201-263dd3f4eacf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta na prawach powiatu w Bawarii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAugsburg ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Augusta Vindelicorum&lt;/&gt;) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, stolica rejencji Szwabia, regionu Augsburg oraz siedziba powiatu ziemskiego Augsburg. Trzecie pod względem liczby ludności miasto Bawarii (po Monachium i Norymberdze). Leży nad rzekami Lech i Wertach, na przedgórzu alpejskim na wysokości 494 m n.p.m. Jedno z najstarszych miast niemieckich, założone przez Rzymian. Historyczna stolica Szwabii.\nPodział administracyjny.\nMiasto dzieli się na 17 dzielnic (\"Planungsraum\"), które dzielą się na 42 osiedla (\"Stadtbezirk\").\nTransport.\nAugsburg jest ważnym węzłem kolejowym, jednym z większych w Bawarii. W mieście znajduje się siedem stacji i przystanków kolejowych:\nW mieście ponadto funkcjonuje sieć tramwajowa składająca się z pięciu linii zwykłych i dwóch dodatkowych.\nWspółpraca.\nMiejscowości partnerskie:\n Japonia: Amagasaki, Nagahama\n Francja: Bourges\n Stany Zjednoczone: Dayton\n Niemcy: Illertissen\n Wielka Brytania: Inverness\n Chiny: Jinan\n Czechy: Liberec\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88624", "fragment_id": "661759/0", "subtitle": "", "title": "Augsburg", "parentId": 88624.0, "start_index": 1.0, "document_id": "661759", "source": "wikipedia", "score": 0.7910430431365967}, "uuid": "3c71f36c-edef-42ce-97c6-86e8b085c86c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta na prawach powiatu w Niemczech. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nRatyzbona ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Regensburg&lt;/&gt;, baw. \"Rengschburg\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Řezno&lt;/&gt;) – miasto na prawach powiatu w Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, siedziba rejencji Górny Palatynat, regionu Ratyzbona oraz powiatu Ratyzbona. Leży nad Dunajem. Polska nazwa miasta wywodzi się z pradawnej nazwy celtyckiej \"Radasbona\" poprzez łacińską nazwę \"Ratisbona\".\nW 179 istniała tu rzymska warownia \"Castra Regina\" (Obóz Regina – od łacińskiej nazwy rzeki Regen, nad którą leży miasto), założona przez III Legion podczas panowania cesarza Marka Aureliusza. W VI wieku miasto było znane jako \"Rega-nespurc\", będąc rezydencją książąt Agilolf i pierwszą oficjalną stolicą Bawarii. W 739 św. Bonifacy powołał tu biskupstwo – już \"Regensburga\" (czyli „zamku nad Regenem”).\nDziś Ratyzbona to piąte co do wielkości miasto Bawarii, po Monachium, Norymberdze, Augsburgu i Würzburgu. Jest siedzibą diecezji rzymskokatolickiej. Posiada trzy szkoły wyższe. Główne gałęzie przemysłu i usług w Ratyzbonie to: elektrotechnika, produkcja samochodów, przemysł maszynowy, browarnictwo, drukarstwo, transport śródlądowy (port przeładunkowy).\nOd 13 lipca 2006 Stare Miasto w Ratyzbonie znajduje się na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO.\nGeografia fizyczna.\nPołożenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73778", "fragment_id": "649473/0", "subtitle": "", "title": "Ratyzbona", "document_id": "649473", "start_index": 1.0, "parentId": 73778.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23517006635665894}, "uuid": "4aed62b6-f5d2-4e2a-9362-032ca5c78f78"}, {"page_content": "Granice regionu nie są precyzyjnie określone. Zazwyczaj przyjmuje się, że to są trzy rejencje bawarskie Górna Bawaria, Dolna Bawaria i Górny Palatynat z dodatkiem powiatów Aichach-Friedberg w rejencji Szwabia i Wunsiedel w rejencji Górna Frankonia, a z wyłączeniem miasteczek Neustadt am Kulm i Pyrbaum w rejencji Górny Palatynat, gdzie używa się dialektów wschodniofrankońskich. Jednakże historyczne zmiany granic i dialekty przejściowe powodują, że ustalenie dokładnie określonej granicy między Starą Bawarią a sąsiednimi regionami jest niemożliwe.\nStara Bawaria leży niemal w całości w dorzeczu Dunaju. Na jej południowym skraju znajdują się pasma Alp Wschodnich. Większość środkowej i południowej części regionu obejmują tereny Wyżyny Bawarskiej, natomiast na północy dominują krajobrazy wyżynno-górskie Średniogórza: Lasu Bawarsko-Górnopalatynackiego, Wyżyny Frankońskiej i Wzgórz Górnopalatynackich. Stanowiące część Masywu Czeskiego pasma Szumawy i Lasu Czeskiego stanowią naturalną granicę z Czechami, zaś Wyżyna Frankońska oddziela Starą Bawarię od Frankonii. Naturalną granicę ze Szwabią stanowi dolina rzeki Lech, natomiast wschodnią granicę z Austrią stanowią od początku XIX wieku rzeki Salzach i Inn.\nNajwiększym miastem regionu jest Monachium mające blisko 1,5 mln mieszkańców. Sto tysięcy przekraczają też Ratyzbona i Ingolstadt. Innymi historycznie znaczącymi miastami są Landshut, Straubing, Pasawa, Amberg, Fryzynga.\nW południowej części regionu znajdują się liczne jeziora polodowcowe, z których największe to Chiemsee, Ammersee i Starnberger See.\nW granicach Starej Bawarii znajdują się dwa parki narodowe (Lasu Bawarskiego i Berchtesgadeński).\nTożsamość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1279057", "fragment_id": "1117016/1", "subtitle": "", "title": "Stara Bawaria", "parentId": 1279057.0, "start_index": 1425.0, "document_id": "1117016", "source": "wikipedia", "score": 0.11923176050186157}, "uuid": "ce8ac882-b19c-4e3f-b646-7038c6b7f4dd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy regionu geograficznego. Zobacz też: region planowania w Bawarii.\nAllgäu – (wymowa: [ˈalɡɔʏ]) niemiecki region geograficzny w południowo-zachodniej Szwabii, w Bawarii i częściowo Badenii-Wirtembergii. Stolicą regionu jest Kempten (Allgäu). Allgäu często przedstawiany jest na mapie w kształcie liścia chmielu.\nW regionie leżą powiaty:\nGóry.\nNa terenie regionu znajdują się góry Alpy Algawskie. Dziesięć najwyższych szczytów to:\nTransport.\nTransport drogowy.\nTransport drogowy jest dobrze rozwinięty. Przez region przebiegają autostrady A7, A96, A980, które współtworzą trasy europejskie E43, E54, E532.\nSystem dróg krajowych obejmuje 11 dróg, łączących ważniejsze miasta i gminy.\nTransport lotniczy.\nW 2007 uruchomiono port lotniczy Memmingen. W 2014 lotnisko miało 29 połączeń (w tym 3 krajowe), wykonywane przez Intersky, NIKI, Ryanair, Sun Express, Wizz Air i obsłużyło 750 tys. pasażerów.\nNajbliższe inne porty lotnicze zlokalizowane są w: Friedrichshafen, Stuttgarcie i Monachium.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=818058", "fragment_id": "1025851/0", "subtitle": "", "title": "Allgäu", "parentId": 818058.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1025851", "source": "wikipedia", "score": 0.29341256618499756}, "uuid": "9f1a854b-023f-4794-b79a-ebe36a2e3c47"}]}
{"id": "q_338", "question": "Dokąd jechała winda w piosence zespołu 2 plus 1?", "answer": [{"page_content": "2 plus 1 (Dwa Plus Jeden) – polski zespół wykonujący muzykę pop, folk rock i folk, a w późniejszym okresie swojej działalności także disco, rock i synth pop, założony w 1971 w Warszawie przez Janusza Kruka i Elżbietę Dmoch. Grupa ma w swoim dorobku 10 albumów studyjnych (w tym 3 złote płyty), prestiżowe nagrody, oraz liczne koncerty, zarówno w kraju, jak i za granicą. Czas największej popularności zespołu w Polsce przypada na lata 70. XX wieku, a na przełomie lat 70. i 80. grupa osiągnęła również znaczący sukces w Europie Zachodniej. Kres działalności zespołu przyniosła śmierć Janusza Kruka (1992), ale w latach 1998–2019 miały miejsce reaktywacje zespołu.\n2 plus 1 pozostaje jedną z najpopularniejszych polskich grup muzycznych. Znajduje się wśród wykonawców, którzy wywarli największy wpływ na historię krajowej muzyki popularnej. Zespół wprowadził do kanonu rodzimej muzyki rozrywkowej wiele pamiętanych do dziś przebojów, w tym „Chodź, pomaluj mój świat”, „Czerwone słoneczko”, „Hej, dogonię lato”, „Wstawaj, szkoda dnia”, „Windą do nieba” z lat 70., „Iść w stronę słońca”, „Requiem dla samej siebie”, „XXI wiek (dla wszystkich nas)” czy „Wielki mały człowiek” z lat 80. Do najbardziej znanych międzynarodowych utworów 2 plus 1 wlicza się „Easy Come, Easy Go” i „Singapore”.\nHistoria.\n1971–1975: Powstanie zespołu i pierwsze sukcesy.\nZespół został założony w Warszawie w styczniu 1971 przez gitarzystę Janusza Kruka oraz flecistkę Elżbietę Dmoch, którzy w późnych latach 60. należeli do krótko istniejącej grupy Warszawskie Kuranty. Wkrótce dołączył do nich nowy gitarzysta, Andrzej Rybiński. Zespół rozpoczął współpracę z polską kompozytorką Katarzyną Gärtner i stał się pierwszym estradowym wykonawcą jej piosenek. Debiutanckie występy grupy miały miejsce w hotelu Bristol w Warszawie. Pomysłodawcą nazwy zespołu był Maciej Pietrzyk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17595", "fragment_id": "169779/0", "subtitle": "", "title": "2 plus 1", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 17595.0, "document_id": "169779", "score": 0.30979400873184204}, "uuid": "f1722a05-494c-455b-8a28-a23ae4ebffcf"}, {"page_content": "Windą do nieba – utwór muzyczny polskiego zespołu 2 plus 1 z 1978 roku.\nInformacje ogólne.\nMuzykę utworu skomponował Janusz Kruk, natomiast słowa zostały napisane przez Marka Dutkiewicza. Stylistycznie piosenka jest oparta na brzmieniu popowo-folkowym, w konwencji ballady. Utwór ukazał się na pocztówce dźwiękowej razem z piosenką „U kowala”. W roku 1978 został wydany na czwartym albumie zespołu, \"Teatr na drodze\", a także na stronie B singla „Ding-dong”. Zespół zaprezentował nagrania „Windą do nieba” i „Ding-dong” na festiwalu w Sopocie w 1978 roku, zdobywając I miejsce.\n„Windą do nieba” uważa się za jedną z najpopularniejszych piosenek w repertuarze grupy. Utwór zajął 5. miejsce w plebiscycie \"Non Stopu\" na Utwór Roku 1978 oraz 55. miejsce w zestawieniu Top Wszech Czasów, zorganizowanym przez Radio Złote Przeboje w 2007 roku.\nZe względu na treść, która opowiada o rozterkach dziewczyny przygotowującej się do ślubu, piosenka wykonywana jest powszechnie podczas uroczystości weselnych. Stanowi to paradoks, jako że słowa utworu opowiadają jednak o niespełnionej miłości dziewczyny do aktora.\nTeledysk.\nTeledysk powstał jako część drugiego filmu muzycznego z udziałem zespołu i został wyreżyserowany przez Jerzego Woźniaka. Jego akcja rozgrywa się na wiejskim weselu, gdzie członkowie 2 plus 1 wykonują piosenkę tańcząc w tłumie gości. W wideoklipie użyta została alternatywna wersja utworu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1469980", "fragment_id": "198092/0", "subtitle": "", "title": "Windą do nieba", "parentId": 1469980.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "198092", "score": 1.0}, "uuid": "690e1e93-e6cf-46d2-82b0-f11df04d43e6"}, {"page_content": "Ding-dong – utwór muzyczny polskiego zespołu 2 plus 1 z 1978 roku.\nInformacje ogólne.\nPiosenkę, pierwotnie zatytułowaną „Free Me”, z angielskim tekstem, napisali Gerhard Duncklau (muzyka) i Ulf Krüger (słowa). Została ona wydana na singlu w Niemczech w 1977 roku. W roku 1978, utwór ukazał się pod tytułem „Ding-dong” na czwartym albumie 2 plus 1 pt. \"Teatr na drodze\", z polskim tekstem Marka Dutkiewicza. Zespół zaprezentował piosenkę na festiwalu w Sopocie w 1978 roku, zdobywając I miejsce.\nW słowach utworu wspomniane są osoby Elvisa Presleya i księcia Józefa, a także polska aktorka Pola Negri. Ten ostatni przypadek spotkał się z kontrowersjami, jako że tekst odnosi się do powyższych osób jako zmarłych, podczas gdy w momencie powstania piosenki Negri wciąż żyła.\n A. „Ding-dong”\n B. „Windą do nieba”\n A. „Ding-dong” – 3:35\n B. „W ringo graj ze mną” – 2:45", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1719471", "fragment_id": "698898/0", "subtitle": "", "title": "Ding-dong", "parentId": 1719471.0, "start_index": 0.0, "document_id": "698898", "source": "wikipedia", "score": 0.5260280966758728}, "uuid": "da5460d7-eb30-4824-af45-df14472f2943"}, {"page_content": "W początkach 1978 zespół nagrywał swój następny album, \"Teatr na drodze\", będący stylistycznym powrotem do poprzedniego, łatwiej przyswajalnego stylu. Na albumie znalazł się jeden z największych hitów 2 plus 1, „Windą do nieba”, a także „Ding-dong”, „Romanse za grosz” i „Ballada łomżyńska”, nagrana wspólnie z Czesławem Niemenem. Nakręcono także promocyjny film muzyczny pod tym samym tytułem. Latem grupa udała się na Kubę, gdzie wykonywała „La Habana mi amor” (hiszpańską wersję „California mon amour”) i nagrała program telewizyjny. Podczas festiwalu sopockiego zespół zdobył nagrodę za wykonanie „Windą do nieba” oraz „Ding-dong”. W tym samym roku inna singlowa piosenka stała się hitem, „Taksówka nr 5”, skomponowana po wypadku samochodowym, jakiego doznał zespół kilka lat wcześniej.\nW marcu 1979 2 plus 1 ponownie odwiedzili Kubę, gdzie ich dwutygodniowe tournée spotkało się z sukcesem. Zespół nagrał tam także singel z piosenkami „Margarita” i „La Habana mi amor” (była to pierwsza płyta nagrana przez polskiego wykonawcę w tym kraju). W Polsce ukazał się piąty album, \"Irlandzki tancerz\", inspirowany irlandzką muzyką ludową i zawierający polskie przekłady trzynastu starych irlandzkich ballad. Odbiór wydawnictwa był bardzo pozytywny. Nakręcono promocyjny film muzyczny pod tym samym tytułem, a jego premiera telewizyjna odbyła się 18 maja 1980 w Telewizji Polskiej. Na przełomie lat 70. i 80. grupa nagrała kilka piosenek dla radia, które nigdy nie zostały wydane na żadnym nośniku, m.in. „Droga donikąd” czy „Cafe Magnolia”.\n1979–1981: Kariera międzynarodowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17595", "fragment_id": "169779/4", "subtitle": "", "title": "2 plus 1", "document_id": "169779", "start_index": 6855.0, "parentId": 17595.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4687312841415405}, "uuid": "b89ca871-21aa-4d3c-8bb6-038c1bfa836e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nTeatr na drodze – album polskiego zespołu 2 plus 1, wydany w 1978 roku nakładem wytwórni Polskie Nagrania „Muza”.\nOgólne informacje.\nBył to czwarty studyjny album 2 plus 1. Po mniej komercyjnej płycie \"Aktor\" był on powrotem do łatwiejszej w odbiorze muzyki pop-folk. Kompozytorem i aranżerem większości piosenek był Janusz Kruk, natomiast teksty napisali: Marek Dutkiewicz, Andrzej Mogielnicki, Ernest Bryll i Wojciech Młynarski. Na płycie pojawia się gościnnie Czesław Niemen, śpiewając w duecie z Elżbietą Dmoch „Balladę łomżyńską”, swoją kompozycję.\nPłyta okazała się sukcesem, podobnie jak poprzednie wydawnictwa zespołu. Zawierała największy w karierze hit 2 plus 1 – „Windą do nieba”. Zespół promował album występując latem 1978 na festiwalu w Sopocie, gdzie zdobył I miejsce za wykonanie tego utworu. Nakręcono także promocyjny film muzyczny pod tym samym tytułem. Inne piosenki z płyty, które stały się przebojami, to „Ding-dong”, „Romanse za grosz” i „California mon amour”, również nagrana w języku hiszpańskim w 1979 roku.\nW 2001 roku wydano reedycję albumu na płycie kompaktowej. Od wielu lat krążek ten nie jest wznawiany, dlatego stał się wśród fanów okazem unikatowym.\nLista utworów.\nStrona A:\nStrona B:\nTwórcy.\n2 plus 1:\nMuzycy towarzyszący:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1464198", "fragment_id": "228009/0", "subtitle": "", "title": "Teatr na drodze", "document_id": "228009", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1464198.0, "score": 0.4010717272758484}, "uuid": "905eaae5-8297-4011-8bd1-64f946095e6e"}, {"page_content": "Latem 1971 grupa wystąpiła na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu, gdzie dostała nagrodę za piosenkę „Nie zmogła go kula”. Było to pierwsze wystąpienie 2 plus 1 przed dużą publicznością oraz pierwsza szansa zaprezentowania się masowemu odbiorcy. Krótko po występie w Opolu Andrzej Rybiński opuścił zespół, zakładając własną formację Andrzej i Eliza, a zastąpił go Andrzej Krzysztofik. W tym składzie zespół wziął udział w Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu, gdzie przedstawił piosenkę „Już nie będę taki głupi”. Tego samego roku muzycy nagrali swój pierwszy minialbum, zatytułowany \"2+1\", na którym znalazły się cztery nagrania utrzymane w stylu ludowym. Zespół rozpoczął występy także za granicą, m.in. w Berlinie Zachodnim i Związku Radzieckim.\nW 1972 kolejne piosenki 2 plus 1: „Czerwone słoneczko” i „Chodź, pomaluj mój świat” stały się dużymi przebojami i przyniosły grupie ogólnokrajową popularność. Latem wystąpili na festiwalu w Sopocie, a w grudniu nakładem Polskich Nagrań został wydany debiutancki longplay o tytule \"Nowy wspaniały świat\". Oprócz dwóch wcześniej znanych hitów zawierał on także piosenki „Wstawaj, szkoda dnia” i „Hej, dogonię lato”, które również zdobyły dużą popularność. Album sprzedał się w wysokim nakładzie i został certyfikowany jako złoty. W wielu konkursach zespół 2 plus 1 został obwołany grupą roku. Na Festiwalu Piosenki Żołnierskiej w Kołobrzegu otrzymali Złoty Pierścień, najwyższą nagrodę za utwór „Czerwone słoneczko”. Wykonali również utwór „Uśmiech dla żołnierza” który zdobył Nagrodę Miasta Kołobrzeg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17595", "fragment_id": "169779/1", "subtitle": "", "title": "2 plus 1", "source": "wikipedia", "start_index": 1847.0, "document_id": "169779", "parentId": 17595.0, "score": 0.27626970410346985}, "uuid": "98d23799-cb31-404a-824f-028d22710574"}, {"page_content": "Chodź, pomaluj mój świat – piosenka polskiego zespołu 2 plus 1 z albumu \"Nowy wspaniały świat\" (1972).\nInformacje ogólne.\nPiosenka „Chodź, pomaluj mój świat” została skomponowana przez lidera zespołu, Janusza Kruka, natomiast słowa napisał Marek Dutkiewicz, autor tekstów i dziennikarz. Stylistycznie utwór utrzymany jest w gatunku pop-folk. Pierwotnie wykonywany przez zespół już w 1971 roku, został wydany dopiero w roku 1972 na debiutanckiej płycie 2 plus 1 \"Nowy wspaniały świat\". W tym samym roku piosenka ukazała się także na pocztówce dźwiękowej.\nUtwór stał się jednym z największych przebojów w całej karierze zespołu. Należy także do grona najpopularniejszych polskich piosenek – zajął 82. miejsce w Topie Wszech Czasów Radia Złote Przeboje, a w roku 2008 zajął 56. miejsce w programie \"66 niezapomnianych piosenek\" emitowanym na antenie TVN Style.\nTeledysk.\nIstnieją co najmniej dwa teledyski nagrane do utworu. Oprócz wideoklipu studyjnego z 1971 roku, istnieje także teledysk przedstawiający zespół wykonujący piosenkę na żywo podczas festiwalu w Opolu, z ujęciami prezentującymi modelowanie barwnego szkła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1619885", "fragment_id": "679971/0", "subtitle": "", "title": "Chodź, pomaluj mój świat", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1619885.0, "document_id": "679971", "score": 0.25004667043685913}, "uuid": "cfdc7c1c-61c0-4f00-867a-66823b6e943e"}, {"page_content": "16 stycznia 1973 Janusz i Elżbieta wzięli ślub. Miesiąc później grupa została zaproszona do niemieckiego programu telewizyjnego \"Disco\". Chociaż popowo-folkowy styl zespołu różnił się bardzo od muzyki popularnej wówczas w Europie Zachodniej, to jednak piosenka „Zjechaliśmy kapelą” została przyjęta ciepło przez tamtejszą publiczność. W czerwcu 2 plus 1 po raz trzeci zaśpiewali na festiwalu w Opolu, a ich piosenka „Codzienność” otrzymała nagrodę dziennikarzy. W tym samym roku zespół nagrał piosenki „Gwiazda dnia” i „Baobab” do filmu \"W pustyni i w puszczy\". Na Festiwalu Piosenki Żołnierskiej wykonali dwie piosenki: „Trąbi trąbka trąbi” oraz „Kołysanka matki”. W tym samym roku został zrealizowany półgodzinny film muzyczny, promujący album \"Nowy wspaniały świat\" którego premiera odbyła się 1 maja 1974 w TVP. Reżyserem programu był Jerzy Woźniak, a w materiale znalazły się również dwa niewydane nagrania radiowe: „Panno czarnoziemna” i „W środku dnia”. Był to pierwszy tematyczny recital zespołu.\nWiosną 1974 2 plus 1 pierwszy raz odwiedzili Stany Zjednoczone i Kanadę. Występowali także w Szkocji, Francji, Szwajcarii i Niemczech Zachodnich. Dzięki piosence „Kołysanka matki” zespół zajął trzecie miejsce na festiwalu w Sopocie (podczas tego festiwalu otrzymał złotą płytę za debiutancki album, a Elżbieta Dmoch zdobyła nagrodę fotoreporterów - tytuł Miss Obiektywu, którą otrzymała także 2 lata później na festiwalu w Opolu). Grupa wzięła udział w programie telewizyjnym \"Piosenki z autografem\" obok innych popularnych polskich artystów, takich jak Anna Jantar czy Danuta Rinn, wykonując hit „Na luzie”. Brytyjski magazyn muzyczny \"Music Week\" obwołał 2 plus 1 gwiazdą roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17595", "fragment_id": "169779/2", "subtitle": "", "title": "2 plus 1", "parentId": 17595.0, "start_index": 3414.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169779", "score": 0.27198705077171326}, "uuid": "4da2d99e-2dd2-4a29-97e1-90f81dffb5a1"}, {"page_content": "Zespół z powodzeniem kontynuował występy, między innymi w NRD, Czechosłowacji, ZSRR i w Polsce. Ich drugi, długo oczekiwany album został wydany tego roku. Koncepcyjna płyta \"Wyspa dzieci\" okazała się kolejnym wielkim sukcesem i zawierała znane już przeboje „Gwiazda dnia”, „Kołysanka matki” i „Na luzie”, a także popularną piosenkę tytułową. Nowe aranżacje, zawierające elementy muzyki symfonicznej, pokazały muzyczny rozwój 2 plus 1. Album sprzedał się bardzo dobrze i zebrał pozytywne recenzje. Zespół wystąpił na Festiwalu Piosenki Radzieckiej w Zielonej Górze w czerwcu tego roku.\n1976–1979: Rozwój muzyczny.\nKolejna piosenka, „Odpłyniesz wielkim autem”, stała się hitem i została wydana także na singlu w Niemczech. Zespół postanowił napisać suitę w całości poświęconą tragicznie zmarłemu przed laty aktorowi Zbigniewowi Cybulskiemu. Spektakl muzyczny miał premierę w Opolu w 1976 i błyskawicznie zdobył pochwalne recenzje. Nowe piosenki charakteryzowały się dojrzalszym i bardziej wyrafinowanym brzmieniem niż poprzednie dokonania 2 plus 1. Również w 1976 Andrzej Krzysztofik opuścił zespół, a jego miejsce zajął Cezary Szlązak, który już wcześniej pracował z 2 plus 1, choć nie był jeszcze oficjalnym członkiem grupy. W tym składzie zespół miał osiągnąć największe sukcesy.\nNa początku 1977, w 10. rocznicę śmierci Cybulskiego, zespół zaczął nagrywać swój trzeci album, \"Aktor\", oparty na znanym już wcześniej spektaklu. Największym hitem z płyty zostało nagranie „Muzyka w serca wstąpi nam”. Muzycy udali się w trasę z nowym repertuarem, nie tylko w Polsce, ale także w NRD i Czechosłowacji, gdzie album został wydany pod nazwą \"Herec\". W połowie 1977 2 plus 1 nagrali dwie piosenki w Niemczech – „Ring Me Up” oraz „Free Me” i wydali je na singlu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17595", "fragment_id": "169779/3", "subtitle": "", "title": "2 plus 1", "document_id": "169779", "start_index": 5099.0, "parentId": 17595.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26774224638938904}, "uuid": "43ea9d66-fcc9-4943-8d4d-3c348354114b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\n21 Greatest Hits – album zespołu 2 plus 1, wydany w 1996 roku przez wydawnictwo Sonic.\nOgólne informacje.\nByła to trzecia kompilacja w dorobku grupy i jednocześnie drugi album 2 plus 1 opublikowany na nośniku kompaktowym. Wydawnictwo było reedycją wydanej pięć lat wcześniej składanki \"18 Greatest Hits\". Zawierało kilka dodatkowych nagrań, w tym rzadką piosenkę „Tak daleko do krańca podróży”. Wszystkie nagrania zostały zremasterowane.\nTwórcy.\n2 plus 1:\nPersonel:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1619913", "fragment_id": "679987/0", "subtitle": "", "title": "21 Greatest Hits", "document_id": "679987", "start_index": 0.0, "parentId": 1619913.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22885730862617493}, "uuid": "bcb533d9-57bb-412b-b33d-31be2d4523dc"}]}
{"id": "q_339", "question": "W którym województwie znajduje się Gorzów Wielkopolski?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Gorzów”. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Gorzów.\nGorzów Wielkopolski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Landsberg an der Warthe&lt;/&gt;) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce. Siedziba wojewody lubuskiego wraz z zespoloną administracją rządową na terenie województwa lubuskiego oraz powiatu gorzowskiego. Drugie co do wielkości miasto w województwie. Pod względem geograficznym, północna część miasta położona jest na Równinie Gorzowskiej będącej mezoregionem makroregionu Pojezierze Południowopomorskie, a południowa w Kotlinie Gorzowskiej będącej mezoregionem makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka. Miasto leży nad Wartą u ujścia Kłodawki i jej dopływem Srebrną, na wysokości od 19 do 105 m n.p.m. Z miastem graniczy Gorzowski Park Krajobrazowy.\nW średniowieczu część ziemi santockiej w Wielkopolsce do 1252. W późniejszym okresie do 1945 roku miasto związane było z niemiecką Brandenburgią, a po II wojnie światowej znalazło się w granicach Polski.\nGorzów Wielkopolski jest rdzeniem Miejskiego Obszaru Funkcjonalnego (MOF), w skład którego wchodzą otaczające go gminy: Bogdaniec, Deszczno, Kłodawa, Santok, Lubiszyn oraz Strzelce Krajeńskie. Wraz z 24 gminami i 5 powiatami województwa lubuskiego oraz 4 gminami i 1 powiatem województwa zachodniopomorskiego tworzy Aglomerację Gorzowską zamieszkałą przez ponad 400 tys. mieszkańców.\nGeografia.\nPołożenie.\nPołożenie topograficzne Gorzowa charakteryzuje się właściwościami, które w znacznym stopniu zadecydowały o założeniu tutaj w XIII wieku okazałego średniowiecznego miasta, a także miały wpływ na kształtowanie się jego struktury przez kolejne siedem wieków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1907", "fragment_id": "178159/0", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski", "parentId": 1907.0, "start_index": 1.0, "document_id": "178159", "source": "wikipedia", "score": 0.6701147556304932}, "uuid": "a8d0ada2-cffc-4bca-9a74-63056cf64f21"}, {"page_content": "Województwo gorzowskie – jedno z 49 województw istniejących w Polsce w latach 1975–1998. Siedzibą jego władz był Gorzów Wielkopolski. Zlokalizowane w zachodniej części kraju, graniczyło z 5 województwami: od północy ze szczecińskim i koszalińskim, od wschodu z pilskim i poznańskim, a od południa z zielonogórskim. Zachodnia granica województwa stanowiła granicę państwową do 3 października 1990 z Niemiecką Republiką Demokratyczną, później z Republiką Federalną Niemiec.\nWedług danych na 31 grudnia 1998 zajmowało obszar o powierzchni 8 484 km² (10. miejsce w Polsce), licząc 514 300 mieszkańców. W 1998 było podzielone na 38 gmin, a na jego terenie funkcjonowały 22 miasta.\nHistoria.\nW latach 1946–1950 obszar przyszłego województwa gorzowskiego znajdował się w granicach województwa poznańskiego, a przez następne ćwierć wieku (lata 1950–1975) w granicach dawnego województwa zielonogórskiego. Po reformie administracyjnej z 1975, z północnej części zielonogórskiego, dwóch powiatów województwa szczecińskiego (myśliborskiego i choszczeńskiego) oraz gminy Międzychód (woj. poznańskie) utworzono województwo gorzowskie. Od 1 stycznia 1999, 14 miast i 25 gmin weszło w skład województwa lubuskiego, 7 miast i 11 gmin do zachodniopomorskiego, a 1 miasto i 2 gminy do wielkopolskiego.\nMiasta.\nMiasta województwa gorzowskiego według stanu na 31 grudnia 1998:\nUrzędy Rejonowe.\nNa mocy \"ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej\" (), na obszarze województwa gorzowskiego utworzono 6 rejonowych organów rządowej administracji ogólnej, zrzeszających po kilka gmin:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10231", "fragment_id": "167950/0", "subtitle": "", "title": "Województwo gorzowskie", "document_id": "167950", "start_index": 0.0, "parentId": 10231.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4078982472419739}, "uuid": "383a3536-b429-4205-8415-ba86974e9714"}, {"page_content": "Gorzów Wielkopolski – stacja kolejowa w Gorzowie Wielkopolskim, znajduje się w województwie lubuskim, w Polsce. Położona jest w centrum miasta nad Wartą, przy ul. Dworcowej. Według klasyfikacji PKP jest dworcem regionalnym.\nHistoria.\nDworzec w Gorzowie otwarty został 12 października 1857 roku. W 1899 r. oddano do użytku 6-przęsłowy most na rzece Warcie, dzięki któremu do miasta wprowadzono linię kolejową z Międzyrzecza, a sama stacja stała się ważnym węzłem kolejowym. W 1912 r. uruchomiono kolejne połączenia: do Myśliborza oraz Sulęcina. Dwa lata później zakończono budowę dwutorowej estakady wzdłuż Warty, dzięki której linia kolejowa została przeniesiona ponad poziom ulic, a sam dworzec został przebudowany.\nW latach 1896–1914 dwa razy w tygodniu trasę Paryż/Ostenda – Liège – Hanower – Berlin – Gorzów – Chojnice – Królewiec – Eydtkuhnen – Wilno – St. Petersburg pokonywał luksusowy pociąg ekspresowy „Nord Ekspress\". Po roku 1914 jego trasa została skrócona do Królewca.\nW 1972 kursowały pociągi Gorzów - Poznań przez Zieleniec, Skwierzynę, Wierzbno, Międzychód, Rokietnicę. 1 sierpnia 1991 zamknięto dla ruchu pasażerskiego odcinek Gorzów - Myślibórz, a 30 maja 1992 odcinek Gorzów Zieleniec - Chyrzyno. W 2011 wysunięto projekt przekształcenia tych linii w ścieżki rowerowe, choć jeszcze w 2009 na nieczynnej linii do Myśliborza kursowały pociągi towarowe z kruszywem do budowy drogi S3.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486999", "fragment_id": "1562232/0", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski (stacja kolejowa)", "parentId": 486999.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1562232", "source": "wikipedia", "score": 0.3694991171360016}, "uuid": "a8e453d9-b414-4371-8c7f-be20f3abaa4f"}, {"page_content": "Województwo lubuskie – województwo w zachodniej Polsce, utworzone w 1999 roku – w wyniku reformy administracyjnej – z większości terytoriów dawnych województw: gorzowskiego i zielonogórskiego oraz niewielkiej części leszczyńskiego, a funkcjonujące od 1 stycznia 1999. Siedzibą wojewody jest Gorzów Wielkopolski, zaś władz samorządu województwa – Zielona Góra.\nOd północy graniczy z woj. zachodniopomorskim, od wschodu – z woj. wielkopolskim, od południa – z woj. dolnośląskim, a od zachodu – z Niemcami. Według danych na 31 grudnia 2018, obejmuje obszar o powierzchni 13 987,93 km², a jego populacja wynosi poniżej 1 mln mieszkańców według danych z 30 czerwca 2023 (co czyni je drugim po województwie opolskim najmniej liczebnym województwem w Polsce). Posiada największą lesistość w kraju.\nNazwa województwa wywodzi się od krainy historycznej – ziemi lubuskiej. W skład województwa wchodzą ziemie czterech krain historycznych – ziemi lubuskiej, Dolnego Śląska, Wielkopolski i Łużyc Dolnych. Pomimo nazwy nie zawiera Lubusza, znajdującego się na terytorium Niemiec.\nHistoria.\n1945–1998.\n6 lipca 1950, w wyniku reformy administracyjnej, z zachodniej części województwa poznańskiego i fragmentu województwa wrocławskiego utworzono województwo zielonogórskie, pokrywające się w przybliżeniu z granicami obecnego woj. lubuskiego (w jego skład weszły historyczne ziemie Dolnego Śląska, Dolnych Łużyc, zachodniej Wielkopolski i wschodniej części ziemi lubuskiej). Reforma administracyjna z 1975 doprowadziła do podziału dawnego województwa zielonogórskiego na województwo gorzowskie i nowe województwo zielonogórskie, które istniały do 31 grudnia 1998.\nReforma z 1998.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6847", "fragment_id": "175037/0", "subtitle": "", "title": "Województwo lubuskie", "parentId": 6847.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175037", "source": "wikipedia", "score": 0.31613415479660034}, "uuid": "3d7efb16-0495-444b-b4c2-6dd7b03a3a52"}, {"page_content": "Powiat gorzowski – powiat w Polsce (województwo lubuskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Siedziba władz powiatu, Gorzów Wielkopolski, nie wchodzi w jego skład, ma status miasta na prawach powiatu. Powiat położony jest w następujących regionach fizycznogeograficznych: Kotlina Gorzowska, i Kotlina Freienwaldzka. Graniczy z niemieckim krajem związkowym Brandenburgia. W granicach powiatu znajduje się Park Narodowy „Ujście Warty”. \nW skład powiatu wchodzą:\nDemografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Demografia powiatu/styles.css\" /&gt;\nLiczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):\nWedług danych z 31 grudnia 2019 roku powiat zamieszkiwało 71 836 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwały 72 054 osoby.\nOchrona przyrody.\n \"Osobny artykuł: Pomniki przyrody powiatu gorzowskiego.\"\nKomunikacja.\nE65 Świnoujście – Szczecin – Gorzów Wielkopolski – Zielona Góra – Legnica – Jelenia Góra – Jakuszyce (granica pol.-czes.)\n Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wielkopolski – Wałcz – Chojnice – Malbork – Elbląg – Grzechotki (granica pol.-ros.)\n Szczecin – Gryfino – Kostrzyn nad Odrą – Słubice\n Sarbinowo – Dąbroszyn\n Gorzów Wielkopolski – Barnówko\n Kostrzyn nad Odrą – Gorzów Wielkopolski\n Pławin – Stare Kurowo\n Gorzów Wielkopolski – Drezdenko", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118960", "fragment_id": "25522/0", "subtitle": "", "title": "Powiat gorzowski", "parentId": 118960.0, "start_index": 0.0, "document_id": "25522", "source": "wikipedia", "score": 0.7264962792396545}, "uuid": "d6af5ea6-10f0-4ad8-82ca-e93a3655ea7e"}, {"page_content": "W mieście działa wiele stacji benzynowych, serwisów, warsztatów, hurtowni, sklepów, punktów usługowych, istnieją oddziały większości działających w Polsce banków i towarzystw ubezpieczeniowych, dealerzy popularniejszych marek samochodowych. Istnieje wiele centrów handlowych oraz marketów wielkopowierzchniowych. W latach 90. XX w. w miejsce upadających spółdzielni szybko powstała sieć sklepów. Rozwijały się również targowiska. Miasto w latach 90 XX w. otworzyło się na handel wielkopowierzchniowy, a pierwszym sklepem tego typu był Hit, który kilka lat później został wykupiony przez Tesco, które posiadało w Gorzowie dwa hipermarkety. Rozwijają się również galerie handlowe. Pierwszym dużym przedsięwzięciem tego typu było Centrum Handlowe Panorama w dzielnicy Górczyn otwarte na początku tego wieku. Kolejno powstawały m.in. Park 111, Galeria Młyńska, Kupiec Gorzowski, Galeria Askana, Galeria Manhattan (od X 2015, obecnie CH \"Feeria\"), a w międzyczasie odnowiony został Dom Towarowy Rolnik. W 2008 r. irlandzka firma Caelum Development rozpoczęła budowę największego obiektu handlowego w województwie – NoVa Park, który został otwarty 18 kwietnia 2012 r. Planowana jest także nowa Galeria Zielona Przystań, której budowa zakończy się w 2014 r. W 2020 przystąpiono do budowy Parku Handlowego Walczaka oraz N-parku przy ul. Pomorskiej, a w 2021 rozpocznie się budowa Shopp City przy ul. Walczaka.\nAdministracja.\n \"Osobne artykuły: prezydenci Gorzowa Wielkopolskiego i Rada Miasta Gorzowa Wielkopolskiego.\"\nGorzów Wielkopolski jest członkiem Związku Miast Polskich i od czasu reformy administracyjnej z 1999 roku – centrum administracyjnym dla północnej części województwa lubuskiego. Zlokalizowane są w nim urzędy o zasięgu regionalnym.\nMiasto jest siedzibą wojewody lubuskiego, który jest przedstawicielem administracji rządowej w regionie. Od 22 grudnia 2023 roku urząd wojewody sprawuje Marek Cebula.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1907", "fragment_id": "178159/50", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski", "document_id": "178159", "start_index": 67093.0, "parentId": 1907.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14261746406555176}, "uuid": "6c47496e-2cd6-44b8-8f76-e98dbfc6d4c8"}, {"page_content": "Po pacyfikacji przez ZOMO strajku w Zakładach Mechanicznych „Ursus” 16 grudnia 1981 w Gorzowie powstała silna organizacja NSZZ „Solidarność”. Pierwszym demokratycznie wybranym przewodniczącym Zarządu Regionu Gorzowskiego Solidarności został Edward Borowski (pełnił tę funkcję aż do śmierci 4 sierpnia 1987). Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 zastrajkowały największe gorzowskie zakłady przemysłowe: ZWCh Stilon, Silwana, ZM Ursus, Zremb. 16 grudnia 1981 Zmotoryzowane Odwody Milicji Obywatelskiej brutalnie rozbiły strajk w Ursusie. Solidarność w Gorzowie zeszła do podziemia. W 1982 rozpoczęto wydawanie biuletynu „Feniks” (do dziś organ ZR Gorzowskiego NSZZ Solidarność). W tym samym roku powstał w Gorzowie Młodzieżowy Ruch Oporu (MRO) zrzeszający antykomunistyczną młodzież gorzowskich szkół średnich. 31 sierpnia 1982, w drugą rocznicę podpisania porozumień sierpniowych, w centrum miasta miały miejsce wielogodzinne demonstracje solidarnościowe, nazwane później wydarzeniami gorzowskimi. W 1983 w miejsce MRO powstał Ruch Młodzieży Niezależnej (RMN). Pierwszym przewodniczącym RMN był Marek Rusakiewicz. RMN wydawał własne pismo podziemne „Szaniec” (łącznie w latach 1983–1989 ukazało się prawie 200 numerów) rozprowadzane wśród młodzieży szkół średnich. Wiosną 1989, z inspiracji Solidarności i RMN, odbyła się w Gorzowie Wielkopolskim kilkunastotysięczna manifestacja mieszkańców protestujących przeciwko planom budowy elektrowni jądrowej w niedalekim Klempiczu.\nOd 1999 roku Gorzów Wielkopolski jest siedzibą wojewody lubuskiego.\nMiasto w 2007 roku obchodziło jubileusz 750-lecia lokacji oraz od 2013 roku ma hejnał – skomponowany przez Jana Kupczyńskiego, który odtwarzany jest każdego dnia o godzinie 12:00 z budynku Urzędu Miasta, a także okolicznościowo podczas uroczystości miejskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1907", "fragment_id": "178159/45", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski", "parentId": 1907.0, "start_index": 60055.0, "document_id": "178159", "source": "wikipedia", "score": 0.07700937241315842}, "uuid": "23f20bcf-d52c-421d-ba35-0b794fcd4eb3"}, {"page_content": "W okresie powojennym następował ponowny szybki rozwój miasta. Od 1945 do 1950 roku Gorzów Wielkopolski pełnił rolę głównego ośrodka administracyjnego zachodnich powiatów województwa poznańskiego. Jednocześnie w Gorzowie rozpoczęła działalność administracja kościoła katolickiego, obejmująca tereny północno-zachodniej Polski.\nOd 1950 roku miasto należało do nowo utworzonego województwa zielonogórskiego. Już w połowie lat 60 XX w. liczba ludności w mieście sięgnęła 50 tys. osób, przekraczając stan sprzed wojny. W końcu lat 60 XX wieku Gorzów Wielkopolski przeżył drugi w swych dziejach boom budowlany, stając się miastem średniej wielkości, następuje dynamiczny rozwój przemysłu. W latach 70 XX w. powstały pierwsze publiczne placówki szkolnictwa wyższego. W 1975 r. stał się miastem wojewódzkim nowo utworzonego województwa gorzowskiego. W 1979 r. urodziła się stutysięczna gorzowianka. 19 lipca 1975 r. odsłonięto pomnik Polsko-Radzieckiego Braterstwa Broni. W latach 80 XX w. wybudowany został nowoczesny szpital wojewódzki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1907", "fragment_id": "178159/44", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski", "parentId": 1907.0, "start_index": 59024.0, "document_id": "178159", "source": "wikipedia", "score": 0.3152807354927063}, "uuid": "825acace-5165-427c-a551-ba4a50a416af"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nGorzów Wielkopolski Wschodni – przystanek kolejowy przy ulicy Teatralnej w Gorzowie Wielkopolskim, w województwie lubuskim.\nHistoria.\n12 października 1857 otwarta została linia kolejowa przebiegająca równoleżnikowo przez Gorzów Wielkopolski, jednakże nie miała ona wówczas przystanku ani stacji w rejonie obecnej ulicy Teatralnej.\n14 października 2016 PKP Polskie Linie Kolejowe podpisały z przedsiębiorstwem Intercor umowę na remont estakady w Gorzowie Wielkopolskim. Zakres umowy, poza remontem estakady, objął prace na stacji Gorzów Wielkopolski oraz budowę nowego przystanku kolejowego przy ulicy Teatralnej.\n20 kwietnia 2017 nowy przystanek został udostępniony pasażerom. W tym dniu w związku z remontem została całkowicie zamknięta estakada kolejowa. Wszystkie pociągi dojeżdżające do Gorzowa od wschodu kończą swój bieg na nowym przystanku, uruchomiona zaś została zastępcza komunikacja autobusowa pomiędzy nowym przystankiem a stacją Gorzów Wielkopolski.\nLinie kolejowe.\nPrzystanek znajduje się przy niezelektryfikowanej linii kolejowej nr 203 Tczew – Kostrzyn. W rejonie przystanku Gorzów Wielkopolski Wschodni linia ta ma jeden tor, choć dawniej były dwa.\nInfrastruktura.\nNa przystanku znajduje się jeden jednokrawędziowy peron o długości 100 m, szerokości 7–8 m i wysokości 55 cm nad poziomem główki szyny. Na peronie znajduje się wiata, ławki, tablice i gabloty informacyjne. Peron jest przystosowany do osób o ograniczonej mobilności.\nRuch pociągów.\nPrzystanek obsługuje wszystkie pociągi z kierunku Krzyża, w tym pociągi dalekobieżne PKP Intercity.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3945187", "fragment_id": "589440/0", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski Wschodni", "parentId": 3945187.0, "start_index": 0.0, "document_id": "589440", "source": "wikipedia", "score": 0.532293438911438}, "uuid": "7324091d-0f05-44e3-8092-9cf4a4487117"}, {"page_content": "Wyłączając miasta na prawie powiatu (Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra) według danych z 30 czerwca 2023 powiatem o największej liczbie mieszkańców jest powiat żarski – 91,5 tys. osób, a powiatem o najmniejszej liczbie mieszkańców jest powiat sulęciński – 33,6 tys. osób. Wyłączając miasta na prawach powiatu, gminą o największej liczbie mieszkańców jest gmina miejska Nowa Sól – 36,1 tys. osób, a gminą o najmniejszej liczbie mieszkańców jest gmina Wymiarki – 2105 osób.\nDemografia.\nWedług danych z 30 czerwca 2023 województwo liczyło 977 493 mieszkańców:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Demografia powiatu/styles.css\" /&gt;\nLiczba ludności (dane z 30 czerwca 2023):\nPiramida wieku mieszkańców woj. lubuskiego w 2014 roku:\nReligia.\n \"Osobny artykuł: Religia w województwie lubuskim.\"\nAdministracja i polityka.\nSamorząd województwa.\nOrganem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Lubuskiego, składający się z 30 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Zielona Góra. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków, z przewodniczącym mu marszałkiem.\nMarszałkowie Województwa Lubuskiego:\nAdministracja rządowa.\nPrzedstawicielem Rady Ministrów, będącym terytorialnym organem administracji rządowej jest Wojewoda Lubuski, powoływany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Gorzów Wielkopolski, gdzie znajduje się \"Lubuski Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim\". W ramach urzędu działa także delegatura Zielonej Górze.\nWojewodowie Lubuscy:\nPolityka.\nMieszkańcy województwa wybierają łącznie 12 posłów na Sejm w jednym okręgu wyborczym nr 8. Mieszkańcy wybierają 3 senatorów w jednomandatowych okręgach wyborczych: nr 20, nr 21, nr 22.\nDo Parlamentu Europejskiego są wybierani 4 posłowie z okręgu wyborczego nr 13, który obejmuje także województwo zachodniopomorskie.\nWspółpraca międzynarodowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6847", "fragment_id": "175037/7", "subtitle": "", "title": "Województwo lubuskie", "document_id": "175037", "start_index": 10947.0, "parentId": 6847.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31143924593925476}, "uuid": "670f31e8-7010-4c57-85c6-7b9174d20ea4"}]}
{"id": "q_340", "question": "Jaki tytuł nosi utwór Szymona Szymonowica którego bohaterami są Oluchna i Pietrucha?", "answer": [{"page_content": "Żeńcy – utwór literacki Szymona Szymonowica, wydany w zbiorze \"Sielanki\" w 1614 roku, niezaliczany jednak do tytułowego gatunku.\nUtwór Szymonowica to realistyczny obraz z życia wiejskiego: scena ciężkiej pracy żeńców. Zaprezentowano dialog trojga bohaterów: łagodnej Oluchny, sprytnej Pietruchy oraz Starosty, okrutnego mężczyzny, który nadzoruje prace polowe i pogania żeńców batem.\nPietrucha jest odważną kobietą i ma cięty język. Kiedy Starosta jest w pobliżu, udaje, że śpiewa pieśń pochwalną, gdy dozorca się oddala, złorzeczy mu. Słysząc to, Oluchna stwierdza, że gdyby Starosta o tym wiedział, zbiłby Pietruchę do krwi.\n\"Żeńcy\" nie są sielanką. Chociaż bowiem prezentują obraz wsi, obnażają wiejskie realia: trud pracy, konflikt pomiędzy żeńcami a Starostą, narzekania, złorzeczenia, kary cielesne stosowane przez okrutnych dozorców. Nie ma tu wsi wyidealizowanej, idyllicznej, do której każdy tęskni. Utwór ten jest więc antysielanką lub inaczej sielanką niekonwencjonalną. Elementami sielankowymi są jedynie pieśń o słońcu śpiewana przez Pietruchę (i sam motyw \"pieśni przy pracy\") oraz życzenia, jakie składa ona Staroście (choć okazują się obłudne).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1428605", "fragment_id": "234545/0", "subtitle": "", "title": "Żeńcy", "document_id": "234545", "start_index": 0.0, "parentId": 1428605.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "34556e5d-be06-4b08-89ff-0c74dcdf73e0"}, {"page_content": "Roksolanki, to jest ruskie panny (oryg. \"Roxolanki\") – poemat miłosny napisany przez Szymona Zimorowica z okazji zaślubin brata poety – Józefa Bartłomieja Zimorowica z Katarzyną Duchną Dymidecką, które odbyły się w 1629. Utwór składa się z trzech części (38 pieśni „chóru panieńskiego” oraz 31 pieśni „chóru młodzieńskiego”), odautorskiego prologu oraz lirycznego monologu Dziewosłęba (swata). Tematem \"Roksolanek\" są zarówno „rozkosze”, jak i „męki” miłości erotycznej silniejszej od śmierci.\nCharakterystyka dzieła.\nObok pism Szymona Szymonowica \"Roksolanki\" stanowią najwybitniejsze staropolskie dzieło reprezentujące gatunek sielanki. O kolejności pieśni decyduje założenie kompozycyjne, gdyż utwór jest turniejem poetyckim, w którym 69 osób prezentuje swoje zwierzenia. Zasadą kompozycyjną zbioru jest symetria. Uczestnicy są podzieleni na trzy chóry: \"Pierwszy chór, panieński\" liczący osiemnaście panien, \"Wtóry chór, młodziański\" zawierający wiersze trzydziestu jeden młodzieńców i \" Trzeci chór, panieński\", w którym swe wiersze prezentuje dwadzieścia panien. Występy chórów poprzedzone są przemową Dziewosłęba i dedykacją dla oblubieńców. Logika cyklu prowadzi przez różne przypadki jedności szczęścia i cierpienia, by w ostatniej pieśni przypomnieć, że świat miłości, to świat nadziei, który „śmierć wespół z prochem rozwieje”. Tom został wydany przez brata poety dopiero w 1654 roku, czyli ćwierć wieku po jego śmierci.\nOprócz wspomnianej zasady symetrii, w konstrukcji Roksolanek można odnaleźć inne koncepcje matematyczny jak złoty podział czy pentagram.Utwór zostały po raz pierwszy wydany drukiem w 1654 roku przez starszego brata autora, Józefa Bartłomieja Zimorowica w krakowskiej oficynie wdowy i dziedziców Franciszka Cezarego pod tytułem \"Roksolanki, to jest ruskie panny na wesele B. Z. z K. D.\" \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210605", "fragment_id": "1140651/0", "subtitle": "", "title": "Roksolanki, to jest ruskie panny", "document_id": "1140651", "start_index": 0.0, "parentId": 1210605.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07966522872447968}, "uuid": "3d29535d-cd8c-4b7b-af24-19a3a88a635b"}, {"page_content": "W \"Żeńcach\" autor wprowadza autentycznego bohatera chłopskiego; nie jest to wizerunek prostaka, franta, opisywany w konwencji burleski jak w literaturze sowizrzalskiej, ani też bliżej nie skonkretyzowany rozmówca, potrzebny dla sformułowania pointy fraszki, jak w \"Przymówce chłopskiej\" Kochanowskiego. Bohaterowie \"Żeńców\" przedstawieni są w całej konkretności codziennego trudu; mają prawo do własnego języka, wrażliwości psychologicznej i akceptowanych norm moralnych. Ludowa pieśń o słoneczku, wytwór kultury tego środowiska, powtarzana jak refren, decyduje o osobliwym kształcie artystycznym utworu. Dramatyczność konfliktu między panem reprezentowanym przez ekonoma a chłopem pracującym na polu, zarysowana przejmująco w \"Żeńcach\", przekracza wszelkie dopuszczalne dotychczas granice opisu życia na wsi. Poeta nie unika akcentów brutalnych, naturalistycznych – coś z barokowego kultu dysonansu i zmieszania odmiennych tonów przeniknęło jednak do świadomości pisarskiej dzierżawcy Czernięcina.\nRzeczywistość, która szeroką falą wtargnęła do sielanki Szymonowica, postawiła pod znakiem zapytania cały sens patriarchalnej mitologii i jej lokalizacji we wsi szlacheckiej. Autor maluje nie tylko obrazy z życia chłopskiego; opis obrzędu weselnego w \"Kołaczach\" uzupełnia realistyczną wizję świata scenami z dworku szlacheckiego. Obok najcenniejszych z punktu widzenia nowatorstwa sielanek realistycznych[] mieszczą się także w zbiorku Szymonowica utwory tradycyjne, konwencjonalne, powielające wątki starożytnej literatury bukolicznej (Teokryt i Wergiliusz), np. sielanki \"Dafnis\", \"Czary\". \"Rocznica\" przedstawia sylwetkę Jana Zamoyskiego; \"Ślub\"- obrzędy weselne z okazji ślubu młodego Sieniawskiego.\nSzymonowic stworzył gotowy wzór, schemat kompozycyjny gatunku, wplatał w dialogi swoich pasterzy liczne refleksje i dygresje natury dydaktycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210607", "fragment_id": "1140652/1", "subtitle": "", "title": "Sielanki (Szymon Szymonowic)", "source": "wikipedia", "start_index": 1434.0, "document_id": "1140652", "parentId": 1210607.0, "score": 0.03294873610138893}, "uuid": "495cfaa7-381d-42da-b5dd-a8af1c9c01c6"}, {"page_content": "Zmarł 5 maja roku 1629 w Czernięcinie a pochowany został w Zamościu. Jego bogata biblioteka przeszła na własność Akademii Zamojskiej. Rok jego śmierci zamyka epokę polskiego renesansu.\nTwórczość.\nZa najważniejsze dzieło Szymonowica uznaje się \"Sielanki\" wydane w 1614 roku w Zamościu. W 20 utworach tam zamieszczonych widoczne są odwołania do Teokryta, twórcy sielanki jako gatunku literackiego oraz do Wergiliusza i Jana Kochanowskiego. Szymonowic opublikował także 2 dramaty po łacinie: \"Castus Joseph\" (1587), \"Pentesilea\" (1618).\nWażniejsze utwory.\nPonadto pisał: epigramaty, epitalamia, epitafia, wiersze dedykacyjne, ody (wiele z nich do rodziny Zamoyskich), wiersze religijne. Ogłaszali je: A. Bielowski \"Szymon Szymonowicz\", \"Pamiętniki AU\", t. 2 (1875) i odb.; K. Heck \"Szymon Szymonowicz\", cz. 2, dod., \"Rozprawy AU Wydział Filologiczny\", t. 37 (1903) i odb.; W. Hahn \"Zapomniane utwory łacińskie S. Szymonowicza\", \"Przewodnik Naukowy i Literacki\" 1902 i odb.; J. Pelc \"Sielanki i pozostałe wiersze polskie\", Wrocław 1964, \"Biblioteka Narodowa\", seria I, nr 182. K. Heck w swej monografii \"Szymon Szymonowicz\" podaje streszczenie w języku polskim wielu drobnych utworów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14636", "fragment_id": "179842/3", "subtitle": "", "title": "Szymon Szymonowic", "parentId": 14636.0, "start_index": 2292.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179842", "score": 0.15569819509983063}, "uuid": "20714f8b-7c61-4246-8817-83ca4b1faf21"}, {"page_content": "Sielanki – zbiór sielanek Szymona Szymonowica, wydanych w 1614 roku, jako zbiorek dwudziestu idylli, którym poeta nadał, utrwaloną potem, nazwę gatunku: „sielanka” (od zapożyczonego wówczas z języka ruskiego słowa „sioło” – w dawnej polszczyźnie: ‘wieś’). Zostały do nich dołączone \"Nagrobki zbieranej drużyny\".\nJak na ostatni utwór renesansowy, pojawiają się dość późno[]. Spod pras drukarskich wyszło już wiele tomików poetyckich z barokowymi nowościami, zanim uczony organizator i wykładowca Akademii Zamojskiej, sławny poeta polsko-łaciński, wystąpił ze swoim najwybitniejszym[] dziełem w języku polskim. Wystąpienie to wyraża pełną świadomość przemian zachodzących w literaturze. Szymonowic odczuwa[] odrębność swojej poezji na tle współczesnym. Dedykuje \"Sielanki\" marszałkowi Mikołajowi Wolskiemu jako jednemu z ostatnich \"ludzi chędogich (...) którzy ozdobnego | Wieku kwitnęli...\"\nTreść.\nMimo uświadomionego poczucia przynależności do literatury poprzedniego wieku Szymonowic w zasadniczy sposób odnawia i przekształca obowiązującą konwencję sielankową[]. Wybiera tę drogę, która od \"Pieśni świętojańskiej o Sobótce\", uznawanej za pierwszą polską sielankę, wiodła ku realizmowi[].\nSzymonowic za przykładem Jana Kochanowskiego zastosował w sielance trzynastozgłoskowy sylabowiec (7+6), o parzystych rymach żeńskich. Pisał językiem wykwintnym, poetyckim, o jasnej strukturze składniowej, unikając wypowiedzi wieloczłonowych[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210607", "fragment_id": "1140652/0", "subtitle": "", "title": "Sielanki (Szymon Szymonowic)", "parentId": 1210607.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1140652", "source": "wikipedia", "score": 0.07818832248449326}, "uuid": "2453b0bd-c566-403d-b8b1-84a2c6944e1e"}, {"page_content": "Szymon Szymonowic herbu Kościesza odm., inna forma nazwiska: \"Simon Simonides Bendoński\" (ur. 24 października 1558 we Lwowie, zm. 5 maja 1629 w Czernięcinie) – polski humanista i poeta okresu renesansu. Stworzył polską nazwę gatunku – sielanka.\nŻyciorys.\nBył synem Szymona z Brzezin (Mazowsze), który był: mistrzem nauk wyzwolonych i filozofii, rektorem szkoły katedralnej, rajcą lwowskim, trudniącym się krawiectwem i handlem, oraz Katarzyny ze Śmieszków Gajzlerowej. Według innej wersii, był synem Rusina Szymona z Brzeżan", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14636", "fragment_id": "179842/0", "subtitle": "", "title": "Szymon Szymonowic", "parentId": 14636.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179842", "score": 0.1331109255552292}, "uuid": "f8528bf7-f3e2-476d-92a4-8529e13d6a86"}, {"page_content": "W literaturze polskiej uprawiana w renesansie (Jan Kochanowski i zwłaszcza Szymon Szymonowic, który uprawiał sielankę realistyczną – sceneria i same wydarzenia przedstawione były realistycznie, dał temu gatunkowi dojrzałą postać i nadał mu polską nazwę), baroku (Szymon Zimorowic, Józef Bartłomiej Zimorowic, Samuel Twardowski i Adrian Wieszczycki) i oświeceniu (klasycysta Adam Tadeusz Naruszewicz; poeci sentymentalizmu: Franciszek Karpiński i Franciszek Dionizy Kniaźnin). Ton idylliczny ujawnia się w utworach, które nie podejmują modelu gatunkowego sielanki, wielu innych autorów – jak Mikołaj Rej (pisany prozą \"Żywot człowieka poczciwego\"), barokowa poezja ziemiańska (i tworzące osobny gatunek poematy tytułowane \"Votum\", np. Zbigniewa Morsztyna), Elżbieta Drużbacka (i \"Pochwała lasów\").\nSielanka wpłynęła też na romantyzm, w tym na poglądy estetyczne (słynna rozprawa \"O klasyczności i romantyczności\") i poezję (poemat \"Wiesław\") Kazimierza Brodzińskiego oraz twórczość Adama Mickiewicza, polemicznie sięgającego do tej tradycji (którego \"Pan Tadeusz\" ma w sobie jednak także tonację idylliczną). Ślady tradycji sielankowej – takie, jak ton, klimat utworów – sięgają nawet wieku XX: to Piotr Odmieniec Włast i jego późny zbiór rękopiśmienny \"Xięga poezji idyllicznej\", Czesław Miłosz i \"Świat. Poema naiwne\", wiersze Józefa Czechowicza oraz wielu innych autorów.\nPolskie przykłady tego gatunku poetyckiego to między innymi:\nW szerszym rozumieniu \"idylla\" oznacza \"idylliczność\", czyli łagodną, sielską tonację dzieła artystycznego (często: ukazującego pejzaż) lub sytuacji życiowej. To ostatnie rozumienie pojęcia ujawnia np. Guy de Maupassant w noweli \"Idylla\".\nSielanka to także niczym niezmącone, pogodne, spokojne i beztroskie życie.Cottagecore.\nWspółczesnym echem sielanki jest trend w estetyce nazywany \"Cottagecore\", który mimo niewielkich modyfikacji hołduje tej samej idealistycznej wizji wiejskiego życia.\nBibliografia.\nPublikacje utworów klasycznych.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81006", "fragment_id": "652258/1", "subtitle": "", "title": "Sielanka", "source": "wikipedia", "start_index": 1569.0, "parentId": 81006.0, "document_id": "652258", "score": 0.03593198210000992}, "uuid": "1216773f-9656-489b-b510-fe72c253ff73"}, {"page_content": "Teokryt (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Θεόκριτος&lt;/&gt; \"Theokritos\", około 310 p.n.e. – około 250 p.n.e.) – grecki poeta z Syrakuz, uważany za twórcę sielanki. Przebywał w Aleksandrii na dworze Ptolemeusza II Filadelfosa.\nCzęść utworów Teokryta zachowała się do dzisiejszych czasów; prawdopodobnie nie wszystkie są autentyczne. Do najważniejszych należy zbiór sielanek, który Teokryt zatytułował \"Idyllami\" (tj. scenkami rodzajowymi), które obok utworów przedstawiających obrazki pasterskie zawierają także wiersze innego rodzaju: mimy (sceny miejskie), enkomia (panegiryki na cześć m.in. Ptolemeusza), hymn na cześć Dioskurów, epyllion pt. \"Mały Herakles\", a także różne drobne utwory okolicznościowe. Z pewnością najważniejszy wpływ wywarły jego utwory sielankowe, nawiązujące do ludowych pieśni pasterskich (bukolik). Dotyczą one nierzadko miłosnych tęsknot bohaterów, którzy w wolnym od pracy czasie oddają się śpiewaniu pieśni. Takie ujęcie to po części wynik powstania w czasach Teokryta kultury wielkomiejskiej, która skłoniła go do poszukiwania przestrzeni alternatywnych dla miejskiego zgiełku. Odnalazł taką na ojczystej Sycylii, gdzie rozgrywa się akcja właściwych sielanek poety. Mimo to nie idealizuje on zanadto pasterskiego życia, uprawia – w odróżnieniu do jego rzymskiego następcy – sielankę realistyczną, którą na grunt polski przeniósł Szymon Szymonowic.\nW Rzymie najsławniejszym naśladowcą i kontynuatorem poezji Teokryta był Wergiliusz.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44550", "fragment_id": "640837/0", "subtitle": "", "title": "Teokryt", "document_id": "640837", "start_index": 0.0, "parentId": 44550.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06457068026065826}, "uuid": "7ce399b6-60a5-400c-ac85-766743cf4cf6"}, {"page_content": "Drugim z kolei, niezwykle ważnym dla rozwoju legendy Mikołaja, był napisany w IX wieku żywot autorstwa Szymona Metafrastesa. Był on kompilacją utworu archimandryty Michała oraz \"Vita\" archimandryty Mikołaja z VI wieku. Mikołaj z klasztoru Syjon został pod koniec życia biskupem Pinary w Licji. Zbieżność imion była prawdopodobnie przyczyną połączenia w dziele Szymona opowieści dotyczących dwóch odrębnych świętych.\nDzieło Szymona Metafrastesa zachowało się do współczesnych czasów w największej liczbie rękopisów, gdyż cieszyło się przez wieki niezwykłą popularnością. Jego tekst zawiera przede wszystkim ponowne opracowanie żywota autorstwa archimandryty Michała, z dodaniem wielu nowych szczegółów ubarwiających opowieści. Na przykład przytaczając opowieść o \"Stratelatis\", Szymon dodaje wiele mów, które wkłada w usta głównych bohaterów. Czerpie od Michała opowieści i rozwija je, rozpoczynając się od urodzin Mikołaja w Patarze a kończąc na zburzeniu świątyni Artemidy.\nW Żywocie znajduje się też wiele nowego materiału. Rozpoczyna się on od opowieści o uwięzieniu Mikołaja za czasów cesarzy Dioklecjana i Maksymiana oraz jego uwolnieniu przez Konstantyna Wielkiego. Cierpienia świętego w więzieniu są zredagowane w stylu opowieści o męczennikach, bowiem zdaniem Szymona przysługiwał Mikołajowi tytuł \"bezkrwawego męczennika\". W tekście znalazły się też opowieści o udziale Mikołaja w soborze nicejskim oraz jego bliskich związkach z cesarzem Konstantynem.\nW oparciu o dzieło Szymona Metafrastesa, pod koniec IX wieku Jan Diakon z Neapolu napisał pierwszy łaciński żywot Mikołaja z Miry. Stał się on podstawą późniejszej hagiografii zachodniej – między innymi angielskiego żywota pióra Roberta Wace’a z XII wieku, niemieckich i francuskich dzieł hagiograficznych z XIII wieku oraz rozdziału poświęconego Mikołajowi w \"Złotej Legendzie\".\nLegendy.\nStratelatis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24890", "fragment_id": "187522/3", "subtitle": "", "title": "Mikołaj z Miry", "document_id": "187522", "start_index": 4753.0, "parentId": 24890.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0750947967171669}, "uuid": "302c2831-57cc-4218-8bb9-d81a11c6fc0b"}, {"page_content": "Święty Szymon Słupnik (\"St Simeon Stylites\") – wiersz angielskiego poety Alfreda Tennysona, będący przykładem monologu dramatycznego. Utwór został po raz pierwszy opublikowany w 1842. Powstał jednak dużo wcześniej, w 1833. Stanowi on wypowiedź świętego Szymona, zwanego Słupnikiem z racji tego, że sporą część życia spędził na wysokiej kolumnie. Podobnie jak wiele innych wiktoriańskich monologów dramatycznych, utwór jest napisany wierszem białym (blank verse), czyli nierymowanym pentametrem jambicznym. Liczy dwieście dwadzieścia wersów. Nie wiadomo, czy Tennyson uczynił bohaterem swojego wiersza św. Szymona Słupnika Starszego, czy św. Szymona Słupnika Młodszego. \n&lt;poem&gt;\n\"Altho' I be the basest of mankind,\"\n\"From scalp to sole one slough and crust of sin,\"\n\"Unfit for earth, unfit for heaven, scarce meet\"\n\"For troops of devils, mad with blasphemy,\"\n\"I will not cease to grasp the hope I hold\"\n\"Of saintdom, and to clamour, morn and sob,\"\n\"Battering the gates of heaven with storms of prayer,\"\n\"Have mercy, Lord, and take away my sin.\"\n&lt;/poem&gt;\nW drugim wersie Tennyson zastosował kunsztowną sekwencję aliteracyjną: From scalp to sole one slough and crust of sin.\nZe względu na religijną tematykę \"St. Simeon Stylites\" Tennysona jest porównywany do wiersza \"Johannes Agricola in Meditation\" Roberta Browninga, powstałego w tym samym czasie. Omawiany wiersz Tennysona jest jednym z najwcześniejszych monologów dramatycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3863446", "fragment_id": "1297825/0", "subtitle": "", "title": "Święty Szymon Słupnik (Tennyson)", "document_id": "1297825", "start_index": 0.0, "parentId": 3863446.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04451651871204376}, "uuid": "b2b7361e-53fa-4fc5-9d79-5413f620209f"}]}
{"id": "q_341", "question": "Jakie pokrewieństwo łączyło Jacka Soplicę i Sędziego?", "answer": [{"page_content": "Jacek Soplica (\"Wojewoda, Wąsal, ksiądz Robak, Bernardyn\") – postać literacka, jeden z bohaterów poematu epickiego \"Pan Tadeusz\" (1834) Adama Mickiewicza; szlachcic litewski, głowa rodu Sopliców, zabójca Stolnika Horeszki, ojciec Tadeusza, brat Sędziego, kapłan z zakonu bernardynów. Umiera po swojej spowiedzi Gerwazemu przez gangrenę spowodowaną otworzeniem starych ran.\nŻyciorys.\nJacek Soplica pochodził ze szlachty średnio zamożnej. W młodości słynął z zawadiactwa, awanturnictwa i hulanki. Był nieformalnym przywódcą rodu Sopliców, prawdopodobnie dzięki fantazji, bitności i inteligencji. \nKiedy poprosił Stolnika Horeszkę o rękę jego córki Ewy, spotkał się z odmową.\nZrezygnowany poślubił przypadkową ubogą szlachciankę, która dała mu syna Tadeusza. Niekochana przez męża, zmarła wkrótce po porodzie. Tymczasem Jacek popadł w pijaństwo. Pewnego dnia, gnany gniewem, przybył pod zamek Horeszków, który był wówczas atakowany przez Moskali. Widząc radość Horeszki po odpartym ataku, Soplica sięgnął po karabin zabitego Rosjanina i zastrzelił Stolnika. Został uznany za zdrajcę i stronnika Moskali, którzy chcieli go za ów czyn uhonorować, on się jednak nie zgodził.\nBy odpokutować za swe czyny, oddał syna na wychowanie, wyjechał z kraju i wstąpił do Legionów Polskich generała Dąbrowskiego. Wraz z nimi walczył w kampanii włoskiej, z poświęceniem oddając się sprawie. Niezdolny do walki wskutek odniesionych ran, wstąpił do zakonu bernardynów pod imieniem Robak i został tajnym emisariuszem Napoleona. Z zadaniem wszczęcia powstania na Litwie przedostał się przez granicę i rozpoczął agitację wśród szlachty i chłopów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78056", "fragment_id": "655960/0", "subtitle": "", "title": "Jacek Soplica", "document_id": "655960", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 78056.0, "score": 0.5570194125175476}, "uuid": "dbe24187-831e-4e51-bd43-78865292e044"}, {"page_content": "Tadeusz Soplica (\"pan Tadeusz\") – postać literacka, tytułowy bohater poematu epickiego \"Pan Tadeusz\" (1834) Adama Mickiewicza; syn Jacka Soplicy, bratanek Sędziego, daleki krewny Wojskiego, dziedzic Soplicowa. Młody, przystojny, zakochany w Zosi, wplątuje się w perypetie miłosne z jej opiekunką Telimeną. Ostatecznie zaręcza się z Zosią.\nDzieciństwo.\nSyn Jacka Soplicy (który wzgardzony przez Stolnika Horeszkę ożenił się z pierwszą napotkaną „dziewczyną ubogą”). Urodził się zapewne w 1791 roku. Nazwano go Tadeuszem na cześć Tadeusza Kościuszki, bohatera wojny 1792 roku (to jeden z licznych w poemacie anachronizmów, syn Jacka urodził się rok wcześniej, kiedy sława Kościuszki nie mogła jeszcze dotrzeć na Litwę). Osierocony wcześnie przez matkę. Uciekający za granicę ojciec powierza jego wychowanie młodszemu bratu.\nTadeusz, przekonany o śmierci ojca, dorasta otoczony troską wszystkich mieszkańców Soplicowa. Małego Soplicę darzy sympatią nawet Gerwazy, bo sam po latach będzie wspominał:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"&lt;poem&gt;…czy wydrzeć gołębie\nNa wieży, czy jemiołę oberwać na dębie,\nCzyli z najwyższej sosny złupić wronie gniazdo,\nWszystko umiał;&lt;/poem&gt;\"\nMłodość.\nOd dzieciństwa mieszkał i kształcił się w Wilnie. W chwili zawiązania akcji poematu Tadeusz, już dwudziestoletni, wraca ze szkół wezwany nagle przez stryja, Sędziego. Jest młodzieńcem przystojnym i gdy widzi Zosię po raz pierwszy, od razu się w niej zakochuje.\n„...w spadku po rodzicach wziął czerstwość i zdrowie.\nNazywał się Soplica; wszyscy Soplicowie\nSą, jak wiadomo, krzepcy, otyli i silni,", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=305760", "fragment_id": "1411627/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Soplica", "parentId": 305760.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1411627", "score": 0.7956084609031677}, "uuid": "15864a8f-04b0-435e-a554-b706f29c8728"}, {"page_content": "Sędzia Soplica — postać z poematu epickiego Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\". Stryj Tadeusza, młodszy brat Jacka Soplicy, którego nigdy nie widział. Uczył się w szkole jezuickiej, ale wykształcenie zdobył w czasie dziesięcioletniej służby u ojca Podkomorzego – Wojewody. W młodości zakochany w Marcie Hreczeszance, córce Wojskiego. Gdy ona zmarła, nie związał się już z żadną kobietą. Czuwa nad wychowaniem Tadeusza i wspólnie z Telimeną opiekuje się Zosią. Za zabójstwo Stolnika Horeszki przez Jacka Soplicę przyjął od Moskali zamek Horeszków.\nJest dobrym gospodarzem, dogląda sam wszelkiego dobytku. Nie krzywdzi chłopów, dba o ich ziemie, nie przeciąża nadmierną pracą (każe pracować jedynie od świtu do zachodu słońca):\n ... tak pan Sędzia każe,\n U niego ze dniem kończą prace gospodarze.\n „Pan świata wie, jak długo pracować potrzeba;\n Słońce, Jego robotnik, kiedy znidzie z nieba,\n Czas i ziemianinowi ustępować z pola”.\nTakże - nie każe im się kłaniać „po kolana”. \nCzasami zasiada z nimi przy jednym stole, zgodnie ze starym zwyczajem. Jest dobrym Polakiem, a jego dworek to ostoja polskości. Broni starego porządku szlacheckiego, nie lubi cudzoziemszczyzny, jest przywiązany do starych obyczajów, szanuje gości, urządza polowania i biesiady. Jest patriotą, zwolennikiem idei powstania, wyraża szczerą radość na wieść o szykującej się wojnie, udziela pomocy szlachcie po bitwie z Moskalami, z radością gości polskich legionistów. Jego wadami są porywczość oraz pieniactwo, co daje się zauważyć podczas sporu o zamek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=425891", "fragment_id": "73242/0", "subtitle": "", "title": "Sędzia Soplica", "document_id": "73242", "start_index": 0.0, "parentId": 425891.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8375328779220581}, "uuid": "e2885e27-ebb4-4fea-b598-5d060785c170"}, {"page_content": "Zosia – postać literacka, bohaterka poematu epickiego \"Pan Tadeusz\" (1834) Adama Mickiewicza. \nZosia jest córką Ewy Horeszkówny i niejakiego Kasztelana, który wraz z żoną dokonał żywota gdzieś na Syberii. Urodziła się przed wywiezieniem rodziców, z logiki opowiadanych przez Jacka Soplicę zdarzeń wynika, że najpóźniej w 1795 roku. W czasie akcji poematu Zosia musiałaby więc mieć co najmniej 16 lat. Jednakże Sędzia mówi o niej, iż \"wyrasta z dziecięcia\", a Telimena wprost: \"zaczynasz rok czternasty\".\nPo śmierci rodziców wychowanie Zosi powierzono Telimenie, przyjaciółce zmarłej matki, która dłuższy czas mieszkała z nią w Sankt Petersburgu. W chwili zawiązania akcji poematu Zosia wraz z opiekunką od dwóch lat mieszka w Soplicowie, ukryta przed światem (niezbyt skutecznie, o czym świadczą nieszczęśliwe zaloty Saka Dobrzyńskiego), w myśl koncepcji wychowawczych Telimeny i zwyczajów w epoce.\nDziewczynka lubi zajmować się ogródkiem i w utworze wielokrotnie przedstawiana jest w otoczeniu przyrody. Zosia postrzegana jest przez innych bohaterów utworu jako delikatna, dobrze wychowana i naturalna panienka o zachwycającej urodzie: jasnych włosach (związanych najczęściej w warkocze), niebieskich oczach. Bohaterka, choć mogła wydawać się uległa i zależna od innych, sama potrafiła decydować o sobie. Świadczyć o tym mógł chociażby fragment utworu, w którym Zosia przeciwstawiła się Telimenie, nie zgadzając się na włożenie modnego wówczas stroju. \nW ostatniej księdze utworu Zosia zaręcza się z Tadeuszem Soplicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=342542", "fragment_id": "63609/0", "subtitle": "", "title": "Zosia (Pan Tadeusz)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "63609", "parentId": 342542.0, "score": 0.22756782174110413}, "uuid": "f88f97a0-111c-461a-a35a-91d170049ade"}, {"page_content": "Wojski Hreczecha – jedna z postaci w epopei Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\". Był dalekim krewnym Sędziego Soplicy i przyjacielem jego domu. Do kanonów literackich przeszedł opis jego gry na rogu zaczynający się od słów: \"Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty...\"\nW I Rzeczypospolitej wojski sprawował opiekę nad rodzinami szlachciców w czasie pospolitego ruszenia. W \"Panu Tadeuszu\" tytuł ten nadany jest Hreczesze zgodnie ze zwyczajem i tradycją, i nie świadczy o sprawowaniu opisanej funkcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=698618", "fragment_id": "818454/0", "subtitle": "", "title": "Wojski Hreczecha", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 698618.0, "document_id": "818454", "score": 0.025063160806894302}, "uuid": "bc7401d1-038c-43a0-8faf-33d1a3ce4bf4"}, {"page_content": "Tadeusz powraca do Soplicowa jako oficer (z ręką na temblaku), rychło odkomenderowany do formującego się w Nowogródku 19. Pułku Ułanów. O tym pułku wiemy, niestety, że wziął udział w wyprawie moskiewskiej i został rozbity pod Sierakowem. W chwili rozwiązania w 1814 roku pozostało z niego tylko 5 oficerów i 22 podoficerów i żołnierzy. Z tego i z wcześniejszej wzmianki o stołach Sędziego w Soplicowie dwadzieścia lat później badacze wnoszą, że Tadeusz nie osiadł na ojcowiźnie. Nie wiadomo, czy zginął, czy wyemigrował, czy, jak tylu innych, zszedł z oczu władzom i ukrył się gdzieś u dalszej rodziny.\nPierwowzór postaci.\nTrudno mówić o pierwowzorze Tadeusza, w zamyśle poety miał on stanowić „typ” reprezentatywny swojego pokolenia. W pewnym stopniu przypomina młodego Adama, który też uczył się w Wilnie i miał „dozorcę księdza” (wuja i opiekuna, ks. prof. Józefa Mickiewicza). Wspólnym rysem są jasne oczy i ciemne włosy, a także gwałtowność charakteru, widoczna w scenie kłótni z Telimeną. Wystarczy wspomnieć szambelana Nartowskiego wyrżniętego świecznikiem przez młodego romantyka w Kownie, by zobaczyć, że był człowiekiem o równie wyrazistych reakcjach.\nTadeusz, stający w obronie piękna przyrody litewskiej w rozmowie z Telimeną i Hrabią, wydaje się wręcz porte-parole poety. Nie zgadza się tylko ów brak postępów w nauce, gdyż Mickiewicz od powicia był ku temu przeznaczony. Podobno zaraz po urodzeniu, akuszerka, „chcąc Adama przeznaczyć na rozumnego, użyła książki, na której ucięła nożykiem pępek dziecku.”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=305760", "fragment_id": "1411627/2", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Soplica", "document_id": "1411627", "start_index": 3087.0, "parentId": 305760.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10846856236457825}, "uuid": "8d9e8c84-e5f1-43c6-a970-a07f3f78cb84"}, {"page_content": "Uratował dwa razy Hrabiego, ostatniego z Horeszków (pierwszy raz zabijając niedźwiedzia, drugi osłaniając go własnym ciałem przed kulą).\nPostać Jacka Soplicy powszechnie uważana jest za wyraz zmiany sposobu myślenia u polskich poetów doby romantyzmu. Soplica jest pierwszym w historii polskiej literatury bohaterem narodowym, który odwołuje się nie tylko do szlachty, ale także do chłopstwa. Wedle badaczy twórczości Mickiewicza postać Jacka Soplicy stała się odzwierciedleniem poglądów autora o upadku powstania listopadowego, które według Mickiewicza zakończyło się klęską, gdyż objęło jedynie możnych, a nie cały naród.\nW filmie.\nW filmie \"Pan Tadeusz\" (1999) w reżyserii Andrzeja Wajdy rolę Jacka Soplicy zagrał Bogusław Linda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78056", "fragment_id": "655960/1", "subtitle": "", "title": "Jacek Soplica", "parentId": 78056.0, "start_index": 1624.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655960", "score": 0.6648761034011841}, "uuid": "b88babb1-e7ba-4993-b4e2-7cb5bd17352d"}, {"page_content": "Hrabia Horeszko – postać z poematu Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\". Hrabia był dalekim krewnym Stolnika Horeszki; na początku chciał ustąpić zamek Soplicom, jednak między innymi dzięki opowieści Gerwazego zmienił zdanie. Był bogaty i dobry nawet dla chłopów i żydów. Był romantykiem i kosmopolitą; uwielbiał sztukę, zwłaszcza malarstwo. Powszechnie uważano go za dziwaka. Hrabia został uratowany przez Jacka Soplicę. W młodości odwiedził Sycylię i Palermo. Brał udział w zajeździe na Soplicowo. Pod koniec utworu wstąpił do wojska i własnym kosztem wystawił cały pułk jazdy; wkrótce po tym został awansowany na stopień pułkownika. \nW adaptacji filmowej Pana Tadeusza z 1999 r. w reżyserii Andrzeja Wajdy w postać Hrabiego wcielił się Marek Kondrat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5082021", "fragment_id": "1048819/0", "subtitle": "", "title": "Hrabia (Pan Tadeusz)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1048819", "parentId": 5082021.0, "score": 0.18821854889392853}, "uuid": "7494e9e5-a276-4df9-9660-97db55ba7fd1"}, {"page_content": "Do żołnierki jedyni, w naukach mniej pilni.\nTadeusz się od przodków swoich nie odrodził:\nDobrze na koniu jeździł, pieszo dzielnie chodził,\nTępy nie był, lecz mało w naukach postąpił,\nChoć stryj na wychowanie niczego nie skąpił.\nOn wolał z flinty strzelać albo szablą robić;\nWiedział, że go myślano do wojska sposobić,\nŻe ojciec w testamencie wyrzekł taką wolę...”\nWszelako Tadeusz, po latach szkolnej dyscypliny, rwie się przede wszystkim do „swywoli” i swobody, co prawie od progu wpędza go w groteskowe qui pro quo z ciocią w roli głównej. Tajne kluczyki, nazbyt wczesne zobowiązania i zaraz potem, jak grom z jasnego nieba, Zosia w całym swym bezwiednym powabie, rywalizacja z Hrabią, współzawodnictwo myśliwskie – w całym tym zamęcie Tadeusz do końca pozostaje nieświadomy tego, że znalazł się pod jednym dachem z Jackiem, swoim rzekomo nieżyjącym ojcem. Nawet kiedy po bitwie z jegrami musi uchodzić za Niemen, jego ojciec świadomym, ostatnim aktem pokuty nie pozwala wyznać synowi prawdy. Co więcej, kiedy w finale dokonuje się pośmiertna rehabilitacja Jacka Soplicy, nie pada ani słowo na temat reakcji jedynego syna zmarłego (zapewne zmąciłaby radość finału).\nMłody patriota, szanujący obyczaj i tradycję, niesie także nowe wartości – podczas uroczystości zaręczyn uwłaszcza chłopów:\n„Sami wolni, uczyńmy i włościan wolnemi,\nOddajmy im w dziedzictwo posiadanie ziemi,\nNa której się zrodzili, którą krwawą pracą\nZdobyli, z której wszystkich żywią i bogacą.”\nDalsze losy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=305760", "fragment_id": "1411627/1", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Soplica", "document_id": "1411627", "start_index": 1609.0, "source": "wikipedia", "parentId": 305760.0, "score": 0.12865851819515228}, "uuid": "3dc8a132-a585-440c-9501-9e30c937d7c1"}, {"page_content": "W \"Panu Tadeuszu\" tytuł wyraźnie wskazuje czytelnikowi, że główną i pierwszoplanową postacią poematu ma być Tadeusz. Jednakże w trakcie lektury okazuje się, że oprócz niego pojawia się bardzo wiele innych postaci, równie jak on ważnych, a nawet ważniejszych. Na plan pierwszy wysuwa się zwłaszcza tajemniczy ksiądz Robak, który stale budzi zaciekawienie czytelnika: nie wiadomo kim jest, dlaczego pojawia się zwłaszcza w ważnych momentach akcji oraz dlaczego jest tak silnie związany z rodziną Sopliców. Odpowiedzi na te pytania pojawią się znacznie później, kiedy następuje „samoujawnienie” księdza. A przez cały czas autor sygnalizuje tylko pewne wątki z biografii postaci, aby dać czytelnikowi powód do snucia hipotez. Mickiewicz zastosował w ten sposób technikę ciągłej retardacji rozpoznania, inaczej mówiąc: rozkładania aktu rozpoznawczego na szereg migawkowych obrazów, które mogą nasuwać jakieś przypuszczenia czytelnikowi. Cel główny samej retardacji to wywołanie napięcia akcji, aż do kulminacyjnego rozwiązania zagadki: \"Jam jest Jacek Soplica\" – mówi ks. Robak do Klucznika. Następują skrucha, wyznanie win i przebaczenie, które stanowią – jak twierdzi Stępniewska – wielką analogię do końcowej sytuacji w \"Iliadzie\", gdzie Achilles wydaje Priamowi ciało Hektora, zabójcy Patroklosa, najlepszego przyjaciela Achillesa. Na takiej samej zasadzie Gerwazy przebacza Jackowi Soplicy zabójstwo Stolnika. W ten sposób też poeta zużytkował w akcie konania księdza Robaka dwa rozwiązania strukturalne – jedno z \"Iliady\", drugie z \"Odysei\". Samoujawnienie Odysa jest wzorem dla samoujawnienia Jacka, przebaczenie Hektorowi przez Achillesa jest natomiast modelem dla przebaczenia Jackowi przez Gerwazego.\nWydania.\nRękopis \"Pana Tadeusza\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84053", "fragment_id": "659268/10", "subtitle": "", "title": "Pan Tadeusz", "source": "wikipedia", "start_index": 14421.0, "document_id": "659268", "parentId": 84053.0, "score": 0.3792217969894409}, "uuid": "e6e6aa24-dff6-4c26-83f7-4c7283d07610"}]}
{"id": "q_342", "question": "Kto był twórcą potęgi Karolingów?", "answer": [{"page_content": "Karol Młot ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Charles Martel&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Karl Martell&lt;/&gt;, ur. 23 sierpnia 686 w Herstalu, zm. 22 października 741 w Quierzy-sur-Oise) – frankijski majordom, faktyczny władca państwa Franków.\nŻyciorys.\nMłodość.\nBył nieślubnym synem Pepina z Heristalu i jego konkubiny Alpaidy. Zwycięstwo wojsk frankijskich pod jego dowództwem w bitwie pod Poitiers w 732 roku powstrzymało pochód Saracenów w kierunku północnej Europy. Był twórcą potęgi dynastii Karolingów, jednocząc rozbite na królestwa Austrazji, Neustrii, Burgundii i Akwitanii państwo Franków.\nPoczątek rządów.\nKarol Młot po śmierci ojca Pepina z Heristalu w grudniu 714 roku nie odziedziczył po nim żadnej części państwa Franków. Jego ojciec wraz z żoną Plektrudą jako dziedzica wyznaczyli swojego wnuka Teudoalda – nieślubne dziecko ich syna Grimoalda. Fakt ten spotkał się z opozycją możnych, gdyż Teudoald miał zaledwie osiem lat, a byli oni niechętni rządom kobiety. Plektruda zareagowała szybko i wtrąciła Karola do więzienia w Kolonii. Spowodowało to wybuch buntu zarówno w Neustrii i Austrazji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17547", "fragment_id": "169766/0", "subtitle": "", "title": "Karol Młot", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169766", "parentId": 17547.0, "score": 0.5328864455223083}, "uuid": "db9fbef9-1c34-4c2b-950c-67e77ed2f86d"}, {"page_content": "Karolingowie – dynastia frankijska wywodząca się od Karola Młota, panująca w latach 753–987. Pierwszym jej przedstawicielem miał być Arnulf z Metzu. Początkowo majordomowie dynastii Merowingów. Odsunęli ich od władzy w 751 i sami objęli tron za zgodą możnowładztwa i papiestwa. Po śmierci Ludwika Pobożnego państwo frankijskie zostało podzielone na trzy części: zachodnią (\"Francia occidentalis\"), wschodnią (\"Francia orientalis\") i środkową ciągnącą się od Flandrii po północną Italię i brzegi Morza Śródziemnego.\n \"Osobny artykuł: Imperium Karolińskie.\"\nHistoria.\nKarolingowie pochodzili z Austrazji. Protoplastą rodu był Arnulf Piwowarski (zm. ok. 645), urzędnik królewski, biskup Metzu. Syn Arnulfa Ansegizel ożenił się z Beggą, córką Pepina z Landen, majordoma Austrazji. Arnulf i Pepin byli jednymi z najznamienitszych możnych tego pokolenia. Małżeństwo Ansegizela i Beggi zapewniło rodowi (zwanego od wtedy Arnulfinami-Pepinidami) hegemonię w Austrazji.\nOgromne znaczenie polityczne pokazała sytuacja po śmierci króla Dagoberta I w 639 r. Syn Pepina I, Grimoald, który polecił bezdzietnemu Sigebertowi III adoptować swego syna Childeberta i osadził go następnie na tronie. Jednak możni Neustrii wytoczyli Grimoaldowi proces i zgładzili go w 656 roku.\nSyn Ansegizela i Beggi, wnuk Arnulfa, Pepin II, przejął praktycznie całą władzę w królestwie Franków, był majordomem Austrazji, Neustrii i Burgundii. Jako majordom wszystkich królestw przyjął tytuł księcia Franków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10760", "fragment_id": "169105/0", "subtitle": "", "title": "Karolingowie", "parentId": 10760.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169105", "score": 0.41954126954078674}, "uuid": "44d01f07-bc3c-4e8d-b3b7-ee23b9eab11f"}, {"page_content": "Karolingowie – dynastia frankijska wywodząca się od Karola Młota, panująca w latach 753-987.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2515587", "fragment_id": "554959/0", "subtitle": "", "title": "Drzewo genealogiczne Karolingów", "document_id": "554959", "start_index": 0.0, "parentId": 2515587.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5846118330955505}, "uuid": "23f0e6b5-bbbd-405a-8d11-755f69071392"}, {"page_content": "Państwo karolińskie powstało w wyniku sukcesu Pepinidów – wielkiego arystokratycznego rodu frankijskiego – pochodzącego z Austrazji, wschodniej części królestwa Franków. Historia rodu datuje się na początek VII wieku, ale władzę nad królestwem umocnili najbardziej Pepin II Herstalski oraz jego syn Karol Młot. Pepin II w latach 687–710 przejął kontrolę nad całą Austrazją i podbił Neustrię. Karol przydomek Młot otrzymał dzięki swym dokonaniom wojennym. Stworzył podwaliny systemu karolińskiego i jako pierwszy rozszerzył wpływy terytorialne rodu w Europie. Działania Karola zmierzały do rozszerzenia wpływów Karolingów poza granice państwa Franków i aneksji księstw peryferyjnych.\nKarol Wielki urodził się prawdopodobnie w Akwizgranie. Po śmierci syna Karola Młota, Pepina Krótkiego (Małego), w 768 r. władzą we frankijskim królestwie podzielili się – zgodnie z obowiązującym zwyczajem, według którego państwo było dziedziczną własnością rodu panującego (patrymonium) – dwaj synowie zmarłego władcy: Karloman i Karol (imię otrzymał na cześć słynnego dziada). Karol został ogłoszony królem w Noyon 9 października 768 r. Obaj odebrali przysięgę wierności od możnowładców swojej części królestwa. Stosunki między braćmi były napięte i opierały się na współzawodnictwie, pomimo wysiłków czynionych przez ich matkę Bertradę. Każdy dążył do zajęcia w rodzinie królewskiej pierwszego miejsca. Obaj nadali swemu pierworodnemu synowi królewskie imię Pepin. W następnym roku Karol poprowadził swoją pierwszą wyprawę wojenną, przeciwko zbuntowanym Akwitańczykom pod wodzą księcia Hunolda; Karloman odmówił bratu pomocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30262", "fragment_id": "176762/1", "subtitle": "", "title": "Karol Wielki", "document_id": "176762", "start_index": 1153.0, "parentId": 30262.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18877236545085907}, "uuid": "d6ccae62-a15d-49a3-9efb-3ab41bbd04ee"}, {"page_content": ". Jednak właściwym twórcą potęgi rodziny był Ippolito, który w 1585 został kardynałem, a siedem lat później objął tron papieski jako Klemens VIII.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2064999", "fragment_id": "370070/2", "subtitle": "", "title": "Aldobrandini", "parentId": 2064999.0, "start_index": 1932.0, "source": "wikipedia", "document_id": "370070", "score": 0.23212958872318268}, "uuid": "bec8ceea-7097-4a71-860d-c448039e21ef"}, {"page_content": "Imperium Karolińskie także Imperium Frankijskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Romanorum imperium&lt;/&gt;) – we współczesnej historiografii określenie używane w odniesieniu do epoki hegemonii dynastii Karolingów w Europie Zachodniej.\nTermin Imperium Karolińskie jest współczesny, w czasach jego istnienia używano różnych określeń: universum regnum (królestwo uniwersalne), imperium christianum (cesarstwo chrześcijańskie), Romanorum sive Francorum imperium (Cesarstwo Rzymian i Franków), Romanum imperium (Cesarstwo Rzymian).\nJako początek tej epoki, symbolicznie przyjmuje się 25 grudnia 800 roku, kiedy papież Leon III koronował Karola I Wielkiego na Cesarza Rzymian. Wśród historyków trwają spory, od kiedy można mówić o Imperium Karolińskim, gdyż ta dynastia dominowała w Europie już od czasów Karola Młota, a koronacja Karola Wielkiego w praktyce niewiele zmieniała.\nTakże data końca tej epoki nie jest jednoznacznie uznana. Po śmierci Ludwika II Pobożnego w 840 roku nastąpił podział Królestwa Franków na Państwo środkowofrankijskie, Państwo zachodniofrankijskie i Państwo wschodniofrankijskie, mimo to tytuł cesarski pozostał utrzymany. Dopiero po śmierci Karola III Grubego w 887 roku jego następcą jako cesarza Rzymian został Gwido III ze Spoleto, który nie pochodził z dynastii Karolingów.\nHistoria.\nGeneza.\nPoprzednicy Karola Wielkiego stworzyli podstawy pod budowę Imperium. Dziadek Karola, Karol Młot pokonał w Bitwie pod Poitires w 732 roku i armię Kalifatu oraz ich kolejny atak w 737 roku zatrzymał ekspansję islamu w Europie, po czym rozpoczął tytułowanie się księciem Franków, a nie jak dotychczas, wyłącznie określeniem majordomem. Jego syn Pepin Krótki, a ojciec Karola Wielkiego, w 751 roku koronował się na króla Franków i podbił, należącą do Emiratu Kordoby, Septymanię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1406428", "fragment_id": "201208/0", "subtitle": "", "title": "Imperium Karolińskie", "document_id": "201208", "start_index": 0.0, "parentId": 1406428.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25925642251968384}, "uuid": "9c45d205-7607-4714-8c5b-3e8dbd6581f2"}, {"page_content": "Karolingowie (potomkowie Karola Młota) oficjalnie stali się władcami królestw Austrazji i Neustrii po zamachu stanu przeprowadzonym w 751 przez Pepina Krótkiego (króla Franków od 751 lub 752 do 768). Kronika z tego okresu twierdzi, że Pepin starał się – i uzyskał – zalegalizowanie swojej władzy przez papieża Stefana II (752–757). Przejęciu tronu przez Pepina towarzyszyła propaganda przedstawiająca Merowingów jako nieudolnych lub okrutnych władców, opiewająca dokonania Karola Młota i przedstawiająca wielką pobożność Karolingów. Po śmierci Pepina w 768 królestwo zostało podzielone między jego synów: Karola Wielkiego (768–814) i Karlomana (768–771). Gdy Karloman zmarł z przyczyn naturalnych w 771, Karol zignorował prawa do tronu jego niepełnoletniego syna i stał się jedynym władcą zjednoczonych Austrazji i Neustrii. Karol Wielki rozpoczął w 774 systematyczną ekspansję, w wyniku której zjednoczył znaczną część Europy, ostatecznie kontrolując tereny dzisiejszej Francji, krajów Beneluksu, zachodnich Niemiec, Austrii i Szwajcarii oraz północnych Włoch. Wojny trwały przez niemal cały okres panowania Karola Wielkiego, pozwalając mu nagradzać swoich zwolenników łupami wojennymi i nadawaniem lenn. W 774 Karol Wielki podbił Królestwo Longobardów w dzisiejszych Włoszech, co uwolniło papiestwo od zagrożenia z ich strony i oznaczało utrwalenie Państwa Kościelnego, powstałego dzięki Pepinowi Krótkiemu. Państwo Kościelne istniało do 1870, kiedy zostało zajęte przez Królestwo Włoch (z wyjątkiem Watykanu).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7470", "fragment_id": "178484/25", "subtitle": "", "title": "Średniowiecze", "source": "wikipedia", "start_index": 34361.0, "document_id": "178484", "parentId": 7470.0, "score": 0.3266899287700653}, "uuid": "716127c9-d129-407e-9df3-0edf65bc0409"}, {"page_content": "Chlodwig przyjął chrzest z rąk biskupa Remigiusza (496) i założył stolicę w Paryżu (508). Słabością państwa był kilkakrotnie przeprowadzony, zgodnie zresztą ze zwyczajowym prawem frankońskim, podział na pomniejsze królestwa pomiędzy synów zmarłego monarchy. Po śmierci Chlodwiga państwo podzielono więc pomiędzy czterech jego synów. Zarysował się już wtedy podstawowy podział na dzielnice: Neustria (zachodnia część państwa), Austrazja (południowo-wschodnia), Burgundia (centrum) i Akwitania (południowo-zachodnia). Zjednoczenie nastąpiło dopiero w 558 r. pod rządami Chlotara I i ponownie na dłuższy czas w 634 r. za panowania Dagoberta I (629–639), który uważa się za złoty okres królestwa.\nKolejni monarchowie z dynastii Merowingów, panujący w państwie Franków po zmarłym w 639 r. Dagobercie I, nie przejawiali większej aktywności i historia zapisała ich jako \"królów gnuśnych\". Gdy w 737 r. umarł Teuderyk IV, wtedy nie syn monarchy, Childeryk III, lecz majordom dworu królewskiego Karol Młot przejął pełnię władzy w państwie, które po jego śmierci przypadło jego synom Karlomanowi i Pepinowi. Przywrócili oni wprawdzie tron Childerykowi III, lecz po udaniu się Karlomana do klasztoru na Monte Casino, w 751 Pepin Krótki zdetronizował Childeryka. Nie został zabity – ogolono mu jedynie głowę (Merowingowie nosili długie włosy, w których według wierzeń frankijskich kryła się magiczna moc) i zesłano do klasztoru. Pepin sam, w porozumieniu i z błogosławieństwem papieża Stefana III, ogłosił się w 751 r. królem państwa frankońskiego. W ten sposób zapoczątkowana została dynastia królewska, zwana dynastią Karolingów. W 754 roku Pepin Krótki przyjął Królewskie namaszczenie z rąk papieża Stefana II.\nKarolingowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30378", "fragment_id": "172355/6", "subtitle": "", "title": "Historia Francji", "parentId": 30378.0, "start_index": 9966.0, "document_id": "172355", "source": "wikipedia", "score": 0.07118988037109375}, "uuid": "de98e02c-0097-4b27-a840-05a893f58e15"}, {"page_content": "Syn Pepina Karol Wielki wyniósł młodą dynastię, stary ród, na wyżyny potęgi. Do nabytków terytorialnych poprzedników dodał swoje: zdobył północne i środkowe Włochy, północno-wschodnią Hiszpanię, Saksonię, Bawarię i ziemie nad środkowym Dunajem. W ten sposób ukształtowało się państwo sięgające od Morza Północnego i Bałtyku na północy po Benewent na południu oraz od Atlantyku na zachodzie po Łabę i pusztę pannońską na wschodzie. Do nabytków terytorialnych nie sposób nie dodać reform wewnętrznych w królestwie, które jednak nie przetrwały po śmierci reformatora. Największym osiągnięciem Karola była koronacja cesarska w Boże Narodzenie 800 roku w Rzymie z rąk papieża Leona III.\nPo śmierci Karola 28 stycznia 814 w Akwizgranie nastąpił powolny rozkład struktur wielkiego państwa frankijskiego. Prawo dziedziczenia, które widoczne już wcześniej dzieliło państwo, stało się po śmierci Karola powodem rozpadu cesarstwa. Początkiem ostatecznego rozpadu był traktat roku w Verdun zawarty w 843, który podzielił państwo Karola Wielkiego między synów Ludwika I Pobożnego (syna Karola Wielkiego): Lotara, Karola Łysego i Ludwika Niemieckiego. Podział ten położył podwaliny pod powstanie w przyszłości Francji i Niemiec.\nDrzewo genealogiczne.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nKarolingowie niemieccy.\nPanowali w królestwie Franków wschodnich w latach 840–911. Obejmowała sześciu królów panujących:\nKarolingowie francuscy.\nPanowali w królestwie Franków zachodnich w latach 840–987. Obejmowała dziewięciu królów panujących:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10760", "fragment_id": "169105/3", "subtitle": "", "title": "Karolingowie", "source": "wikipedia", "start_index": 3880.0, "document_id": "169105", "parentId": 10760.0, "score": 0.3813198506832123}, "uuid": "4b2cdae8-de90-47cc-9f30-65d9dd505022"}, {"page_content": "Zobacz też: serial biograficzny „Karol Wielki”.\nKarol I Wielki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Karl der Grosse&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Charlemagne&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Carolus Magnus&lt;/&gt;; ur. 2 kwietnia 742 lub 747, zm. 28 stycznia 814 w Akwizgranie) – król Franków i Longobardów, cesarz rzymski od 25 grudnia 800. Wnuk Karola Młota, syn Pepina Krótkiego z dynastii Karolingów i Bertrady z Laon – córki Heriberta, hrabiego Laon. Błogosławiony Kościoła katolickiego.\nStworzył pierwsze europejskie imperium od czasu upadku cesarstwa zachodniorzymskiego (476). Przydomek zawdzięczał nie tylko dokonaniom, ale i posturze – przeprowadzone w 1861 roku pomiary szkieletu władcy sugerowały, że miał on 192 cm wzrostu, jednak przeprowadzone w 2010 badania rentgenowskie i tomograficzne szkieletu wykazały, że w rzeczywistości miał 184 cm (jak na swoje czasy był jednak bardzo wysoki, taki wzrost miało tylko ok. 1% męskiej populacji). Od jego imienia pochodzi w języku polskim słowo król.\nImperium Karola Wielkiego.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPoczątki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30262", "fragment_id": "176762/0", "subtitle": "", "title": "Karol Wielki", "parentId": 30262.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176762", "score": 0.27633213996887207}, "uuid": "19ea7cf2-7745-46f7-b641-c6934ba1b322"}]}
{"id": "q_343", "question": "Jak nazywa się ta część rośliny, której zasadniczą funkcją jest fotosynteza?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy części rośliny. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKorzeń (łac. \"radix\") – organ roślinny, część sporofitu, która dostarcza roślinom wodę i sole mineralne, przytwierdza rośliny do podłoża, a u roślin wieloletnich może pełnić funkcję organu spichrzowego. W wyniku przystosowania do warunków środowiska korzenie poszczególnych grup ekologicznych roślin pełnią dodatkowe funkcje.\nMłode korzenie okryte są ryzodermą wytwarzającą włośniki, dodatkowo zwiększające jej powierzchnię. Stanowi ona układ chłonny pobierający wodę i sole mineralne. Pobrane substancje poprzez warstwę kory pierwotnej przenoszone są do wiązek przewodzących tworzących walec osiowy. Trudno przepuszczalna dla wody warstwa komórek kory pierwotnej (śródskórnia) umożliwia kontrolowany, aktywny transport substancji do wiązek drewna. Wiązki łyka zapewniają z kolei dostarczanie do podziemnej części rośliny substancji organicznych powstałych w procesie fotosyntezy. Starsze korzenie przyrastając na grubość uzyskują odmienną budowę, a zdolność wchłaniania roztworu glebowego jest w dużym stopniu przez nie tracona. Budowa anatomiczna korzeni jest w niewielkim stopniu zróżnicowana wśród grup taksonomicznych roślin naczyniowych, ulega natomiast znacznym modyfikacjom w korzeniach wyspecjalizowanych do pełnienia dodatkowych funkcji.\nKorzeń występuje niemal u wszystkich roślin naczyniowych, nieobecny jest jedynie u posiadających chwytniki psylotowych i niektórych roślin, u których korzeń zanikł wtórnie (np. u rogatków, pływaczy i wolfii bezkorzeniowej). Rośliny zakorzenione są zwykle w glebie, u epifitów wykształcają się korzenie powietrzne, u hydrofitów korzenie zanurzone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/0", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "document_id": "176722", "start_index": 0.0, "parentId": 30176.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4596271812915802}, "uuid": "5ebed98d-f490-4e0c-ac1e-67de3dd1f08a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy anatomii i morfologii roślin. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nLiść (łac. \"folium\") – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą pochłanianie odpowiedniej ilości promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji, gutacji i wymianie gazowej. Liście wyspecjalizowane w fotosyntezie określane są mianem liści zielonych oraz liści listowia. Nierzadko organy te pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, ulegając w takich przypadkach daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30117", "fragment_id": "176696/0", "subtitle": "", "title": "Liść", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 30117.0, "document_id": "176696", "score": 0.4402930736541748}, "uuid": "98cd3e17-edbf-48d1-b6db-4f3c36ba6a6f"}, {"page_content": "U roślin, u których blaszka uległa redukcji lub pełni inną funkcję niż asymilacyjna, funkcję tę może przejąć spłaszczony ogonek liściowy, nazywany wówczas liściakiem (fyllodium). Funkcje asymilacyjne liści może czasem przejmować także łodyga. Łodygi takie są zwykle spłaszczone i nazywane platykladiami (np. opuncja), mogą też być ukształtowane na podobieństwo liści i wówczas nazywane są gałęziakami (fyllokladia).\nZ procesem fotosyntezy wiąże się też konieczność pobierania dwutlenku węgla i odprowadzania asymilatów. Wymiana CO2 i pary wodnej odbywa się przez szparki. Z powodu różnej szybkości wymiany tych gazów (co wynika z różnic w prężności tych gazów między wnętrzem rośliny i atmosferą) rośliny wykształciły szereg przystosowań umożliwiających ograniczenie utraty wody (transpiracji) przy jednoczesnym zwiększaniu ilości pobieranego dwutlenku węgla. Przede wszystkim szparki lokalizowane są po dolnej stronie liścia, gdzie temperatura powietrza i jego konwekcja są mniejsze. Całokształt przystosowań zmniejszających transpirację nazywany jest mianem kseromorfizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30117", "fragment_id": "176696/8", "subtitle": "", "title": "Liść", "document_id": "176696", "start_index": 11261.0, "parentId": 30117.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5480324625968933}, "uuid": "67b48275-3fca-4bf7-8492-134d56ee5192"}, {"page_content": "W komórkach eukariotycznych proces fotosyntezy zachodzi w wyspecjalizowanych organellach – chloroplastach, zawierających barwniki fotosyntetyczne. U roślin organami zawierającymi komórki z chloroplastami są głównie liście, będące podstawowymi organami asymilacyjnymi. Pewne ilości chloroplastów zawierają także komórki niezdrewniałych łodyg oraz kwiatów i owoców. Ze względu na rozkład wody i wydzielanie tlenu sinice i fotosyntetyzujące eukarionty zalicza się do organizmów o oksygenicznym typie fotosyntezy, z wydzieleniem tlenu. Wśród bakterii jedynie sinice przeprowadzają fotosyntezę w sposób opisany powyżej. Pozostałe jako donorów elektronów używają związków siarki lub prostych związków organicznych. Tlen w takim przypadku nie jest wydzielany, a proces określa się jako anoksygeniczny typ fotosyntezy.\nOrganizmy wykorzystujące fotosyntezę.\nDawniej wszystkie organizmy wyposażone w chlorofil zaliczano do jednego królestwa – roślin. Badania ewolucjonistów wykazały, że zdolność do fotosyntezy nie jest dobrym kryterium oceny związków filogenetycznych. Fotosynteza tlenowa (z uwolnieniem tlenu) wykształciła się pierwotnie jedynie u sinic, natomiast aparat fotosyntetyczny organizmów eukariotycznych (chloroplast) jest wynikiem endosymbiozy.\nOrganizmy uzyskujące energię metaboliczną na drodze fotosyntezy to:\nW przypadku protistów i bakterii zdolnych do przeprowadzania fotosyntezy część gatunków może korzystać zarówno z energii światła, gdy jest dostępne, jak i wykorzystywać związki organiczne jako źródło energii, gdy światło nie jest dostępne. Organizmy takie określa się jako miksotrofy.\nZe względu na istnienie ścisłych powiązań symbiotycznych, z efektów fotosyntezy niemal bezpośrednio mogą korzystać porosty, a także organizmy zasadniczo cudzożywne posiadające zoochlorelle, zooksantelle i cyjanelle.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1695", "fragment_id": "174422/1", "subtitle": "", "title": "Fotosynteza", "document_id": "174422", "start_index": 1681.0, "parentId": 1695.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8978216648101807}, "uuid": "4b717086-660b-40a1-9684-10fa12be2585"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rodzaju łodygi. Zobacz też: koralówka (grzyb), dawniej gałęziak.\nGałęziak – zmodyfikowana, spłaszczona łodyga barwy zielonej, która przejmuje funkcje liścia (przeprowadza fotosyntezę) i jest do niego podobna z kształtu. U roślin wytwarzających gałęziaki liście właściwe są zwykle silnie zredukowane, wykształcają się jako ciernie lub łuski, często szybko opadające. U niektórych roślin cała łodyga wykształca się w formie gałęziaków, u innych tylko część pędów, zazwyczaj końcowa, jest zmodyfikowana (np. u myszopłocha, szparaga, kokietnika).\nGałęziaki wykształcają się zwykle u roślin, u których z powodu adaptacji do warunków suchych nastąpiła redukcja liści.\nWyróżnia się kilka typów gałęziaków:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304415", "fragment_id": "1432524/0", "subtitle": "", "title": "Gałęziak", "document_id": "1432524", "start_index": 1.0, "parentId": 304415.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3286741077899933}, "uuid": "24d203e9-65a7-4960-9374-3de9f3840748"}, {"page_content": "Niemal całość ze 120 GtC pochłanianych przez lądy i większość z 90 GtC pochłanianych przez oceany jest przekształcana przez fotosyntezę z dwutlenku węgla na związki organiczne węgla. Organizmy fotosyntezujące są fotoautotrofami, syntezują związki odżywcze bezpośrednio z i wody wykorzystując energię światła. Ogólny proces fotosyntezy jest podobny u roślin, glonów i cyjanobakterii, ale szczegóły jego przebiegu są różne. U roślin występuje kilka odmian fotosyntezy i kilka procesów fizycznych związanych z przebiegiem fotosyntezy. Główne typy fotosyntezy określane są jako fotosynteza C3 i C4. Fotosynteza C4 oraz kilka innych cech roślin wykształciły się jako przystosowanie roślin do wysokiego natężenia światła, podwyższonej temperatury (ponad 20 °C) i suszy. Wydajność fotosyntezy roślin typu C4 jest 1,5 – 2 razy większa od roślin typu C3, szczególnie w wyższej temperaturze i przy niedoborze wody. Wydajność większości roślin C4 spada w niższej temperaturze i około 15 °C oba typy są tak samo wydajne. Rośliny ze ścieżką fotosyntetyczną C4 dominują w tropikalnych sawannach i łąkach, a wśród roślin uprawnych w między innymi kukurydza, trzcina cukrowa, wśród drzew paulownia. Rośliny typu C4 jako wydajniejsze od C3 są wykorzystywane jako źródło paszy i biomasy, w warunkach pogodowych takich jak w Polsce największe plony uzyskuje się z kukurydzy, uprawa której umożliwia uzyskanie do 15 ton ziarna lub 25 ton suchej biomasy z jednego hektara.\nTrwają prace nad wiązaniem węgla przez fotosyntezę zwane biosekwestracją. Wyhodowano krzyżówkę paulowni o szczególnie dużym przyroście zwaną drzewem tlenowym, którego uprawy są zakładane w Europie. Przeniesieniem niektórych cech roślin C4 do roślin uprawnych C3 celem poprawy ich wydajności. Takie zmodyfikowane genetycznie rośliny określane są jako \"C4-like\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4532938", "fragment_id": "722409/7", "subtitle": "", "title": "Dwutlenek węgla w atmosferze Ziemi", "parentId": 4532938.0, "start_index": 10854.0, "document_id": "722409", "source": "wikipedia", "score": 0.8063250780105591}, "uuid": "4dfeb423-e358-4b39-ac0b-f572a7be3ac1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRośliny (\"Archaeplastida\" Adl i in. 2005, dawne nazwy naukowe: \"Vegetabilia, Plantae, Phytobionta, Plastida, Primoplantae\") – eukariotyczne i autotroficzne organizmy, wykorzystujące energię promieniowania słonecznego za sprawą barwników asymilacyjnych (zdarzają się wśród roślin także organizmy heterotroficzne – pasożytnicze, w tym też myko-heterotroficzne, ale mają one charakter wtórny).\nRośliny zbudowane są z komórek, tworzących u roślin wyżej uorganizowanych tkanki i organy (narządy). Umożliwiają one im oddychanie, odżywianie, wzrost i rozwój. Proces fotosyntezy prowadzą dzięki chloroplastom zawierającym chlorofil i pochodzącym z endosymbiozy sinic. Produktem zapasowym jest skrobia. Mają sztywną, zwykle celulozową ścianę komórkową. Rośliny cechują się także zdolnością do nieprzerwanego wzrostu za sprawą tkanek twórczych mających stałą zdolność do podziału komórek. Zazwyczaj są trwale przytwierdzone do podłoża.\nEwolucja spowodowała ogromne zróżnicowanie form ich budowy oraz przystosowanie do różnorodnych warunków środowiskowych panujących na Ziemi.\nPozycja roślin w świecie żywym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45199", "fragment_id": "660483/0", "subtitle": "", "title": "Rośliny", "document_id": "660483", "start_index": 0.0, "parentId": 45199.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33609867095947266}, "uuid": "265973c4-b19b-4514-929e-9b31a99a99a4"}, {"page_content": "Najważniejsze i najczęściej spotykane funkcje korzeni to dostarczanie roślinie wody wraz z substancjami odżywczymi oraz przytwierdzenie rośliny. W korzeniu zachodzi wiele reakcji ważnych dla metabolizmu rośliny. Szacuje się, że 15–27% substancji organicznych rośliny jest wytwarzanych w korzeniu. Zdolność wchłaniania wody mają głównie drobne młode korzenie. Korzenie z wtórnym przyrostem pełnią funkcję transportową, która jest szczególnie ważna w rozbudowanych systemach korzeniowych. Do korzeni trafia od 5% do 20% węgla organicznego zasymilowanego w wyniku fotosyntezy. W korzeniu syntetyzowanych jest wiele substancji regulatorowych takich jak auksyny, cytokininy, gibereliny, kwas abscysynowy, jasmoniany i poliaminy. W przypadku cytokinin i kwasu abscysynowego korzeń jest głównym miejscem syntezy tych związków. Związki regulatorowe przenoszone są przez drewno do części nadziemnej wpływając na morfogenezę całej rośliny. Korzenie uczestniczą również w odbieraniu informacji ze środowiska, a także modyfikują środowisko glebowe poprzez dostarczanie do niego dodatkowych związków chemicznych. Statolity obecne w centralnych komórkach czapeczki korzeniowej umożliwiają odbiór informacji o kierunku działania siły ciążenia. Korzeń główny wykazuje geotropizm dodatni, korzenie boczne pierwszego rzędu diageotropizm albo plagiogeotropizm. Korzenie wyższych rzędów są ageotropiczne. Zwykle korzenie wykazują fototropizm ujemny oraz szereg chemotropizmów pozwalających na wzrost w kierunku zasobów niezbędnych dla roślin, najważniejszym z nich jest hydrotropizm. Eskudaty korzeniowe zmieniają rozpuszczalność soli mineralnych, wpływają pozytywnie lub negatywnie na rozwój innych organizmów obecnych w glebie, przede wszystkim bakterii, grzybów i owadów. Ważny ekologicznie jest też udział korzeni w tworzeniu związków mutualistycznych, głównie mikoryzy oraz brodawek korzeniowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/16", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "document_id": "176722", "start_index": 19952.0, "parentId": 30176.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1490609347820282}, "uuid": "d2c39c08-75d2-4a10-8e8d-68bd502fd9fb"}, {"page_content": "Sztuczna fotosynteza – pojęcie, które ogólnie obejmuje \"skopiowanie\" naturalnego procesu fotosyntezy, a także związane z tym badania, w celu otrzymania wysokoenergetycznych związków chemicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale energii słonecznej, czasami także pod pojęciem tym rozumiany jest rozkład wody na wodór i tlen za pomocą energii słonecznej. Termin dotyczy także starań naukowców, aby otrzymać z dwutlenku węgla i wody w reakcji sztucznej fotosyntezy płynne paliwo. \nSztuczna fotosynteza jest wzorowana na zjawisku fotosyntezy zachodzącej w komórkach roślin, gdzie z wody i CO za sprawą energii światła słonecznego powstają użyteczne biologicznie węglowodany (na przykład glukoza), służące jako źródło energii lub materiał do syntezy innych związków organicznych (białek i tłuszczów), a jako produkt uboczny zostaje wydzielony do atmosfery O. Kluczową rolę w fotosyntezie odgrywają fotoukłady – połączenie białek i absorbujących światło barwników, dzięki którym możliwa jest zamiana energii światła słonecznego na energię chemiczną. Fotosynteza umożliwiła życie na Ziemi zwierzętom, które oddychają tlenem i odżywiają się pożywieniem opartym na organicznych związkach węgla.\nWizję odtworzenia fotosyntezy, czyli największej tajemnicy roślin, zastąpienia kominów szeregami czystych probówek i roślin jako niewyczerpalnego źródła trwałej energii przedstawił w 1912 roku na łamach czasopisma naukowego „Science” włoski chemik Giacomo Ciamician. Od lat 70. XX wieku zaczęło wzrastać zainteresowanie sztuczną fotosyntezą. W dzisiejszych czasach naukowcy uważają, że odtworzenie fotosyntezy w warunkach laboratoryjnych i wypracowanie ekonomicznych metod na skalę przemysłową rozwiązałoby kryzys energetyczny i zaspokoiło zapotrzebowanie na energię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1605424", "fragment_id": "693172/0", "subtitle": "", "title": "Sztuczna fotosynteza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "693172", "parentId": 1605424.0, "score": 0.5342704057693481}, "uuid": "0cdd7fee-521c-4488-a50b-02662a4c52b4"}, {"page_content": "Miękisz, tkanka miękiszowa, parenchyma (gr. \"parénchyma\" – miąższ) – jednorodna tkanka roślinna, która wypełnia znaczną część organizmów roślin. Zbudowana z żywych, zwykle dużych (0,05 – 0,5 mm) i cienkościennych komórek, o ścianach celulozowych, rzadko drewniejących, z dużą wakuolą otoczoną cytoplazmą. Protoplast jest mało wyspecjalizowany. Charakterystyczną cechą miękiszu jest występowanie przestworów międzykomórkowych. Komórki miękiszu zachowują zdolność do podziałów i odróżnicowania, dzięki czemu odgrywają istotną rolę w zjawiskach regeneracyjnych.\nMiękisz jest tkanką występującą we wszystkich częściach ciała rośliny i wchodzi w skład wszystkich tkanek złożonych. Tkanki miękiszowe pełnią w roślinie zasadnicze czynności fizjologiczne przemiany materii, uczestniczą w fotosyntezie, oddychaniu, osmozie, transpiracji, gromadzą także substancje zapasowe i wodę. Mimo że miękisz zbudowany jest z cienkościennych komórek, w stanie turgoru pełni jednak w roślinach istotną funkcję mechaniczną.\nPodział tkanki miękiszowej.\nZe względu na strukturę tkanki wyróżnia się:\nZe względu na kryterium pochodzenia wyróżnia się:\nZe względu na pełnione funkcje wśród tkanek miękiszowych wyróżnia się:\nPoza tym w zależności od specjalizacji mówić można o:\nW końcu biorąc pod uwagę to, jakich tkanek złożonych miękisz jest częścią wyróżnia się:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143446", "fragment_id": "7587/0", "subtitle": "", "title": "Miękisz", "document_id": "7587", "start_index": 0.0, "parentId": 143446.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32293909788131714}, "uuid": "c9a1f050-21f9-4af0-a648-8d4976cdd480"}]}
{"id": "q_344", "question": "Kto jest reżyserem filmu: „Wałęsa, człowiek z nadziei”?", "answer": [{"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nWałęsa. Człowiek z nadziei – polski film biograficzny z 2013 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy, opowiadający o życiu Lecha Wałęsy.\nProdukcja.\nAndrzej Wajda wyraził chęć zrealizowania filmu fabularnego o Lechu Wałęsie już w 2008 w swojej wypowiedzi dla telewizji TVN24. Reżyser stwierdził, że mogłaby to być trzecia część cyklu, na który składają się \"Człowiek z marmuru\" i \"Człowiek z żelaza\". Powiedział: \"Od dawna się zabieram do takiego filmu. Po tamtych dwóch, po człowieku z marmuru i z żelaza, teraz chyba powinien być człowiek nadziei. To byłoby dobre określenie dla Lecha Wałęsy, bo on dał mnie osobiście, a myślę że nie tylko mnie, wielką nadzieję\".\nW 2009 zachodnie media podawały, jakoby scenariusz do filmu miała napisać Agnieszka Holland. Ostatecznie tekst opracował Janusz Głowacki. Wajda był do niego bardzo entuzjastycznie nastawiony, stwierdził: \"W nim jest jakiś fantastyczny optymizm, wiara, że urodziliśmy się po to, żeby wyjść z niewoli. I to rzeczywiście się udało. Myślę, że Janusz Głowacki uchwycił ten moment. Jestem z tego powodu bardzo szczęśliwy. Będziemy się starali iść tą drogą\".\nOkres zdjęciowy podzielono na kilka części. Najpierw ekipa pracowała w dniach 1–15 grudnia 2011, a później 10 – 18 stycznia 2012, 26 kwietnia – 30 kwietnia, od 8 maja. Zdjęcia do filmu zostały zakończone 30 czerwca 2012. Za plenery posłużyły: Gdańsk, Warszawa i Żyrardów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2595637", "fragment_id": "524845/0", "subtitle": "", "title": "Wałęsa. Człowiek z nadziei", "document_id": "524845", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2595637.0, "score": 1.0}, "uuid": "881edef8-6f9a-446c-8b14-7de1ce3d9cc3"}, {"page_content": "W 2010 roku Andrzej Wajda zrealizował dokument \"Kręć! Jak kochasz, to kręć!\", który tak jak \"Tatarak\" był poświęcony Edwardowi Kłosińskiemu. W czerwcu 2011 roku reżyser założył wraz z Wojciechem Marczewskim autorskie studio filmowe. W grudniu 2011 roku rozpoczął natomiast kręcenie filmu, zatytułowanego w 2013 roku \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\", o jednym z polskich przywódców opozycji antykomunistycznej, Lechu Wałęsie. Tytułową rolę otrzymał Robert Więckiewicz. Andrzej Wajda powiedział o bohaterze swojego filmu:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPrzypominam dzieje Lecha Wałęsy, bo to jest bohater naszych czasów, a nagle wokół niego zebrali się politycy, którzy chcą na tym coś zarobić i próbują stworzyć pozory, że ten przywódca robotników był w jakimś sensie użyty przez kogoś. (…) To jest fantastyczne, że pojawił się taki bohater, który przywrócił Polsce wolność i doprowadził do zrealizowania swoich celów bez rozlewu krwi.\n\"Wałęsa. Człowiek z nadziei\", pokazany na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji poza konkursem, otrzymał pozytywne recenzje. Krytycy odczytywali w nim próbę odbudowy mitu „Solidarności” i legendy samego Lecha Wałęsy, ich uwadze nie uszedł jednak zanadto hagiograficzny ich zdaniem ton dzieła oraz pominięcie mniej chwalebnych epizodów z życia bohatera filmu.\nOstatnim filmem Andrzeja Wajdy były \"Powidoki\" z 2016 roku, obraz inspirowany życiem malarza Władysława Strzemińskiego. Film został wybrany na polskiego kandydata do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.\nDziałalność teatralna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/23", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "parentId": 291.0, "start_index": 32942.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169631", "score": 0.8559143543243408}, "uuid": "2ba70f4c-9070-44fe-a292-f280c751f3d6"}, {"page_content": "W wyborach w 1990 z powodzeniem kandydował na urząd Prezydenta RP, stając się pierwszym w historii prezydentem RP wybranym w wyborach powszechnych. Jego popularność osłabła, a rola w polskiej polityce istotnie zmniejszyła się po tym, jak z niewielką stratą przegrał wybory prezydenckie w 1995. Pozostał aktywny w sferze publicznej, zakładając w kolejnych latach Instytut Lecha Wałęsy, Chrześcijańską Demokrację III Rzeczypospolitej Polskiej i Forum Obywatelskie Chrześcijańska Demokracja.\nZnany z dużej żywiołowości wystąpień, na przestrzeni lat wytworzył swój charakterystyczny wizerunek m.in. poprzez noszenie w klapie marynarki wizerunku Matki Boskiej Częstochowskiej, a także poprzez używanie specyficznych zwrotów językowych, które przeniknęły trwale do języka polskiego jako tzw. wałęsizmy. W 2013 Andrzej Wajda wyreżyserował poświęcony mu film biograficzny \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\". Po wyborach parlamentarnych w 2005 i w 2015 krytykował rządy Prawa i Sprawiedliwości, m.in. w obliczu kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego w Polsce. Angażował się w szereg działań opozycji, w tym Komitetu Obrony Demokracji. Manifestował swoją niezgodę na działania będące w jego przekonaniu naruszaniem ładu konstytucyjnego.\nUznany za Człowieka Roku 1981 oraz za jednego ze (1999) przez tygodnik „Time”. Za swoją działalność otrzymał szereg odznaczeń państwowych, m.in. Prezydencki Medal Wolności, Krzyż Wielki Orderu Łaźni oraz Krzyż Wielki Orderu Legii Honorowej. Otrzymał tytuły doctora honoris causa szeregu uczelni wyższych. Jego imieniem zostały nazwane ulice i place w różnych miejscach świata oraz port lotniczy w Gdańsku.\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3322", "fragment_id": "182246/1", "subtitle": "", "title": "Lech Wałęsa", "source": "wikipedia", "start_index": 1763.0, "document_id": "182246", "parentId": 3322.0, "score": 0.2133904993534088}, "uuid": "9220acdd-bfce-42e7-ba50-b10e0484c407"}, {"page_content": "Wałęsa. Człowiek z teczki – książka autorstwa Sławomira Cenckiewicza, opublikowana przez Wydawnictwo Zysk i S-ka 14 października 2013 w Poznaniu.\nPublikacja o charakterze publicystyczno-historycznym w zamierzeniu autora jest całościowym spojrzeniem i opisem osoby Lecha Wałęsy. Oficjalnie została przedstawiona jako „kontrapunkt do filmu pt. \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\"” w reżyserii Andrzeja Wajdy z 2013. Liczy 447 stron i składa się z 18 rozdziałów. Jak przyznał Sławomir Cenckiewicz, do napisania książki skłonił go istniejący jego zdaniem „powszechny deficyt niewiedzy” dotyczący Lecha Wałęsy, chęć opisania i przedstawienia treści, które nie znalazły się w monografii \"SB a Lech Wałęsa\" (2008), napisanej z Piotrem Gontarczykiem, a dodatkowo zainspirowanie – jego zdaniem – „kłamliwym filmem Wajdy”, tzn. filmem \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\".\nKsiążka została zadedykowana Grzegorzowi Lewandowskiemu (1963-1967), przedstawianemu jako nieślubne dziecko Lecha Wałęsy (wcześniej informacje o tym publikował Paweł Zyzak w książce \"Lech Wałęsa – idea i historia\" z 2009).\nOdbiór.\nPublikacja spotkała się z recenzjami o różnym wydźwięku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3165933", "fragment_id": "127996/0", "subtitle": "", "title": "Wałęsa. Człowiek z teczki", "parentId": 3165933.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "127996", "score": 0.6334489583969116}, "uuid": "2dc115d4-0d08-4e80-8b99-3914f6b9bf62"}, {"page_content": "\"Człowiek z żelaza\" odegrał fundamentalną rolę jako film, który mitologizował wydarzenia sierpniowe 1980 roku i narodziny „Solidarności”, a przede wszystkim zapewnił międzynarodowy rozgłos jednej z głównych postaci porozumień sierpniowych, Lechowi Wałęsie. Kamera filmuje Wałęsę nie tylko podczas ślubu fikcyjnych bohaterów filmu, ale również jako głównego sygnatariusza porozumień sierpniowych. Zdaniem Elżbiety Ostrowskiej ówczesne zjednoczenie polityczne Wajdy jako reżysera i Wałęsy jako formalnego lidera „Solidarności” skutkowało „utopijną ideą możliwego sojuszu robotników i intelektualistów, która wkrótce okazała się politycznym marzeniem”. Wajda po latach próbował podtrzymać utopię stworzoną w \"Człowieku z żelaza\", realizując film \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\" (2014), gdzie już bezpośrednio uczynił Wałęsę (granego przez Roberta Więckiewicza) głównym bohaterem.\nTadeusz Sobolewski twierdził, iż \"Człowiek z żelaza\", tak jak \"Człowiek z marmuru\", był próbą odnowienia tradycji romantycznego mesjanizmu polskiego, w której jednak nie pokazuje się „narodu rozpiętego na krzyżu”. Wręcz przeciwnie, katolicki ruch solidarnościowy przedstawiony został zdaniem Sobolewskiego jako „oczyszczony z perwersyjnego kultu cierpienia”. Jednakże zdaniem części krytyków \"Człowiek z żelaza\" walnie przyczynił się do wybuchu rewolucji konserwatywnej w polskim kinie, promując dziewiętnastowieczny, narodowo-patriotyczny model kobiety jako stereotypowej Matki Polki (postać Agnieszki). Ten model miał stać się reprezentatywny dla polskiego kina po 1981 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=513842", "fragment_id": "1538614/9", "subtitle": "", "title": "Człowiek z żelaza", "document_id": "1538614", "start_index": 14076.0, "parentId": 513842.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6835511922836304}, "uuid": "460ae6c5-581d-4204-9d77-eac01211aa3e"}, {"page_content": "Początkowo premierę filmu planowano na początek 2013, jednakże plany te zostały pokrzyżowane przez skutki tzw. afery Amber Gold, która była jednym z głównych prywatnych sponsorów projektu. W sierpniu 2012 ogłoszono decyzję producenta filmu o przekazaniu kwoty 3 mln złotych otrzymanych od Amber Gold do depozytu „z powodów moralnych”, co spowodowało trudności z finansowaniem etapu postprodukcji. Premiera filmu była później jeszcze dwukrotnie przesuwana: najpierw na kwiecień 2013, a następnie na jesień 2013. Datę premiery wyznaczono na 4 października 2013.\nZbigniew Zamachowski, który wcielił się w postać oficera SB, przesłuchującego Wałęsę o swojej roli powiedział: \"To trudna, bo długa, 8-stronicowa scena, którą zrealizowaliśmy bez żadnych przerw\".\nPoczątkowo w postać Fallaci miała wcielić się Monica Bellucci, koszt jej kilkuminutowego epizodu szacowano na ok. 4 mln złotych Jednak, jak powiedział reżyser, budżet filmu jest na to niewystarczający (problemy ze znalezieniem większego finansowania ze strony sponsorów). Ostatecznie dziennikarkę zagrała Maria Rosaria Omaggio, która tak się odniosła do roli: \"Wielokrotnie mówiono mi, że jestem podobna do Fallaci. Nie tylko powierzchownością, ale także barwą głosu. Dla mnie to wielki zaszczyt, nie chcę zawieść samej Oriany, jak i Andrzeja Wajdy\".\nW czasie produkcji film anonsowano pod tytułem \"Wałęsa\", jednak 1 lipca 2013 podano do wiadomości publicznej nowy, rozszerzony tytuł: \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\", co stanowi nawiązanie do poprzednich dzieł Andrzeja Wajdy, filmów \"Człowiek z marmuru\" (1976) i \"Człowiek z żelaza\" (1981). Ponadto w przeszłości reżyser stworzył etiudę filmową pod tytułem \"Człowiek z nadziei\", będącą składową filmu nowelowego \"Solidarność, Solidarność...\" (2005).\nUroczysta premiera filmu odbyła się w Teatrze Wielkim w Warszawie 21 września 2013. Film wszedł na ekrany kin w dniu 4 października 2013.Komisja oskarowa w 2014 wybrała film Wajdy na polskiego kandydata do Oskara w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny, film jednak nie uzyskał nominacji.\nŚcieżka dźwiękowa.\nŚcieżka dźwiękowa do filmu \"Wałęsa: Człowiek z nadziei\" pojawiła się 2 października 2013 roku. Wydawcą płyty jest wytwórnia Parlophone Music Poland.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2595637", "fragment_id": "524845/1", "subtitle": "", "title": "Wałęsa. Człowiek z nadziei", "parentId": 2595637.0, "start_index": 1431.0, "source": "wikipedia", "document_id": "524845", "score": 0.8124469518661499}, "uuid": "694d3d84-dcdc-4fb6-b0af-3e6a464dd422"}, {"page_content": "Jakub Świderski (ur. 19 września 1985 w Krotoszynie) – polski aktor.\nŻyciorys.\nPochodzi z Łodzi. Jest absolwentem PWST we Wrocławiu. Już pod koniec studiów debiutował na scenie w sztuce „Biedronki powracają na ziemię” (reż. Piotr Kruszczyński), która miała swoją premierę we Wrocławskim Teatrze Współczesnym.\nOd 2009 roku aktywny w produkcjach filmowych i telewizyjnych. Popularność przyniosły mu role w serialach: \"Klan\", \"Na Wspólnej\" oraz \"Przyjaciółki\". W 2013 wystąpił w filmie \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\" w reżyserii Andrzeja Wajdy. W 2017 zagrał główną rolę w filmie fabularnym \"Wściekłość\".\nWiosną 2017 wziął udział w siódmej edycji programu rozrywkowego \"Twoja twarz brzmi znajomo\", emitowanego w telewizji Polsat. W 2018 roku wystąpił w teledysku zespołu Masters „Ciebie Mi Trzeba”.\nŻycie prywatne.\n11 czerwca 2011 wziął ślub z Agnieszką Przestrzelską (ur. 22 czerwca 1987). 28 czerwca 2017 na świat przyszła córka pary, Anastazja.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3994969", "fragment_id": "578458/0", "subtitle": "", "title": "Jakub Świderski", "parentId": 3994969.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "578458", "score": 0.1614616960287094}, "uuid": "be737449-4833-48e0-b11f-3e1888edfe06"}, {"page_content": "W latach 1976–1980 i 1980–1985 sprawował mandat posła na Sejm PRL VII, VIII kadencji z okręgu Gdańsk. Zasiadał w Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi, ponadto w trakcie VII kadencji brał udział w pracach Komisji Handlu Zagranicznego Po raz trzeci został posłem w wyniku wyborów czerwcowych w 1989. Mandat uzyskał z ramienia PZPR po powrocie z placówki w Helsinkach przy nieformalnym poparciu Komitetu Obywatelskiego, pokonując w II turze Jana Łabęckiego, byłego członka Biura Politycznego. W trakcie X kadencji Sejmu pracował w Komisji Konstytucyjnej. Objął stanowisko wicemarszałka Sejmu X kadencji. W lipcu 1989 lider „Solidarności”, Lech Wałęsa, proponował mu kandydowanie na stanowisko prezydenta przeciwko Wojciechowi Jaruzelskiemu, jednak Tadeusz Fiszbach tej propozycji nie przyjął. Wkrótce powołał Polską Unię Socjaldemokratyczną, która nie odniosła sukcesu. Na koniec kadencji pozostawał posłem niezrzeszonym. W wyborach w 1991 bez powodzenia ubiegał się o mandat posła na Sejm RP I kadencji w województwie gdańskim z ramienia niewielkiego ugrupowania pod nazwą „Nasza Polska – Lista Bezpartyjnych”.\nW latach 90. pracował w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, m.in. na stanowisku radcy handlowego ambasady RP w Oslo. W latach 2001–2005 sprawował funkcję ambasadora RP na Łotwie. Zajął się prowadzeniem wykładów w Wyższej Szkole Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych i Politycznych w Gdyni. W wyborach prezydenckich w 2010 udzielił poparcia Jarosławowi Kaczyńskiemu, a przed wyborami w 2025 poparł kandydaturę Karola Nawrockiego.\nW filmie Andrzeja Wajdy \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\" postać Tadeusza Fiszbacha zagrał Adam Woronowicz.\nŻycie prywatne.\nOd 1960 żonaty z Hanną z domu Kapela, z którą ma syna i córkę.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=202126", "fragment_id": "1438778/2", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Fiszbach", "parentId": 202126.0, "start_index": 1951.0, "document_id": "1438778", "source": "wikipedia", "score": 0.06212263181805611}, "uuid": "72c56821-98a0-4479-ad90-159f10073da8"}, {"page_content": "Następujące filmy zostały wyświetlone na festiwalu w ramach pokazów pozakonkursowych:\nSekcja „Horyzonty”.\nNastępujące filmy zostały wyświetlone na festiwalu w ramach sekcji „Horyzonty”:\nLaureaci nagród.\nKonkurs główny.\n \"Rzymska aureola\", reż. Gianfranco Rosi\n \"Bezpańskie psy\", reż. Tsai Ming-liang\n Aleksandros Awranas − \"Miss Violence\"\n \"Żona policjanta\", reż. Philip Gröning\n Elena Cotta − \"Ulica w Palermo\"\n Themis Panou − \"Miss Violence\"\n Steve Coogan i Jeff Pope − \"Tajemnica Filomeny\"\n Tye Sheridan − \"Joe\"\nSekcja „Horyzonty”.\n \"Chłopaki ze Wschodu\", reż. Robin Campillo\n \"Ruin\", reż. Michael Cody i Amiel Courtin-Wilson\n Uberto Pasolini − \"Zatrzymane życie\"\n \"Ryba i kot\", reż. Shahram Mokri\n \"Kush\", reż. Shubhashish Bhutiani\nWybrane pozostałe nagrody.\n \"Biały cień\", reż. Noaz Deshe\n \"Mój kuzyn Zoran\", reż. Matteo Oleotto\n \"Na śmierć i życie\", reż. John Krokidas\n \"Dobre życie\", reż. Jean Denizot\n \"Alienacja\", reż. Miłko Lazarow\n \"Własność nie pochodzi już z kradzieży\", reż. Elio Petri\n \"\", reż. Gabe Klinger\n \"Tom\", reż. Xavier Dolan\n \"Zjazd absolwentów\", reż. Anna Odell\n \"Zatrzymane życie\", reż. Uberto Pasolini (koprodukcja)\n Antonio Albanese − \"Samotnik\"\n Elena Cotta i Alba Rohrwacher − \"Ulica w Palermo\"\n Maria Rosaria Omaggio − \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\"\n \"Trzecia połowa\", reż. Enrico Maria Artale\n \"Tajemnica Filomeny\", reż. Stephen Frears\n \"Ana Arabia\", reż. Amos Gitaj\n \"Zatrzymane życie\", reż. Uberto Pasolini\n \"Tajemnica Filomeny\", reż. Stephen Frears\n \"Tajemnica Filomeny\", reż. Stephen Frears\"At Berkeley\", reż. Frederick Wiseman\n William Friedkin", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3031705", "fragment_id": "1167115/1", "subtitle": "", "title": "70. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Wenecji", "document_id": "1167115", "start_index": 1851.0, "parentId": 3031705.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27199873328208923}, "uuid": "96fa660a-3955-4f17-bfa4-d335fc6a6524"}, {"page_content": "W 2008 roku zagrała pierwszoplanową rolę w produkcji amerykańsko-polskiej \"Mała wielka miłość\", w którym partnerował jej Joshua Leonard. Następnie rozpoczęła pracę na planie filmu \"Upperdog\" (2009), w którym wcieliła się w postać Marii, Polki, która postanawia połączyć rozdzielone przed laty rodzeństwo. Za rolę w tym filmie otrzymała w 2010 roku nagrodę Amanda dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej oraz została nominowana do nagrody Kanon, przyznawanej podczas Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Kosmorama w Trondheim. W 2010 roku wystąpiła również w filmie Jana Jakuba Kolskiego \"Wenecja\" oraz w pierwszym tryptyku Macieja Ślesickiego \"\", za którego otrzymała Złotego Lwa za drugoplanową rolę kobiecą podczas Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. W 2010 roku wystąpiła również w filmie koprodukcji belgijsko-polskiej \"Stepy\" w reżyserii Vanji d’ Alcantary. Grochowska wcieliła się w postać Niny, żony polskiego oficera, która zostaje zesłana wraz ze swoim maleńkim dzieckiem w głąb stepów Azji Centralnej, do pracy w sowchozie. Gdy dziecko zaczyna chorować, zdesperowana matka ucieka w poszukiwaniu lekarstwa. Za tę rolę otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na Festiwalu Filmów w Ostendzie w 2011 roku. Obraz został również zakwalifikowany do konkursu głównego 63. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Locarno, a sama Grochowska otrzymała pozytywne recenzje, m.in. w amerykańskim \"The Hollywood Reporter\".\nW styczniu 2012 roku odbyła się polska premiera filmu Agnieszki Holland \"W ciemności\", w którym Grochowska zagrała jedną z głównych ról. Obraz został nominowany do Oscara za najlepszy film nieanglojęzyczny podczas 84. ceremonii wręczenia Oscarów, a Grochowska była nominowana do Polskich Nagród Filmowych za najlepszą główną rolę kobiecą. Następnie wcieliła się w postać Danuty Wałęsy w filmie Andrzeja Wajdy \"Wałęsa. Człowiek z nadziei\" (2012).11 kwietnia 2014 została odznaczona brązowym medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.\nŻycie prywatne.\nOd lipca 2004 jest żoną reżysera Dariusza Gajewskiego. W 2012 urodził się ich pierwszy syn – Władysław, a w 2016 drugi – Henryk.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435151", "fragment_id": "64173/2", "subtitle": "", "title": "Agnieszka Grochowska", "source": "wikipedia", "start_index": 3028.0, "document_id": "64173", "parentId": 435151.0, "score": 0.18606387078762054}, "uuid": "f80c92b4-f42d-4077-81a6-9dc92ef529d0"}]}
{"id": "q_345", "question": "Z którego kontynentu pochodzi język suahili?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy języka. Zobacz też: lud Suahili oraz cywilizacja Suahili.\n&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk suahili, także: swahili (&lt; lang=\"sw\"&gt;kiswahili&lt;/&gt;) – język z rodziny bantu używany w Afryce Środkowej i Wschodniej (Tanzania, Kenia, Demokratyczna Republika Konga, Uganda), gdzie pełni funkcję języka kontaktowego. Zapisywany zarówno alfabetem łacińskim (obecnie), jak i arabskim (dawniej). Składa się z około 20 dialektów (kiamu, kimwita, kingwana i inne). Najczęściej używanym (tzw. standard swahili) jest dialekt \"unguja\" wywodzący się z Zanzibaru. Językiem suahili jako ojczystym posługuje się około 800 tysięcy ludzi.\nNazwa „kiswahili” pochodzi od liczby mnogiej arabskiego słowa \"sāhil\" ساحل (wybrzeże), w liczbie mnogiej \"sawāhil\" سواحل, używanego jako przymiotnik określający mieszkańców wybrzeża oraz ich język (przedrostek \"ki-\" w języku suahili służy do oznaczania języków).\nSystem fonologiczny.\nStandardowa forma suahili posiada pięć samogłosek:\noraz trzy dyftongi:\nJęzyk suahili jest językiem tonicznym, w którym akcent zaznacza się nie siłą wymowy, lecz podniesionym tonem sylaby akcentowanej.\nMorfologia.\nRzeczowniki.\nPodobnie jak w innych językach bantu, rzeczowniki podzielone są na liczne klasy, a liczba mnoga traktowana jest jako osobna klasa:\nPrzymiotniki, zaimki i liczebniki zaliczane są pod względem morfologicznym do grupy rzeczowników. Przynależność do danej klasy jest głównie formalno-gramatyczna, w znacznie mniejszym stopniu jest oparta na kryterium semantycznym. Mimo to da się wyróżnić pewne tendencje:\nSkładnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20074", "fragment_id": "173763/0", "subtitle": "", "title": "Język suahili", "document_id": "173763", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20074.0, "score": 0.9426374435424805}, "uuid": "60c7bebd-5ca0-4a57-9c6b-4aa1dc0cb740"}, {"page_content": "Suahili, inaczej Waswahili – lud zamieszkujący tereny Afryki Wschodniej (głównie wybrzeża Kenii, Tanzanii i północnego Mozambiku), pod koniec lat 90. XX wieku liczący ok. 2,5 mln osób. Suahili zaliczani są do ludów Bantu. W czasach przedkolonialnych tworzyli luźną organizację polityczno-handlową. Dzięki kontaktom handlowym ich kultura rozwijała się przez wieki pod wpływami arabskimi, perskimi i indyjskimi. W X wieku Suahili przyjęli islam. Do ich tradycyjnych zajęć zalicza się rolnictwo, rybołówstwo i handel w Afryce Wschodniej i na wyspach Oceanu Indyjskiego.\nNazwa „suahili” pochodzi od liczby mnogiej arabskiego słowa \"sāhil\" (ساحل), oznaczającego wybrzeże. W liczbie mnogiej \"sawāhil\" (سواحل), używanego jako przymiotnik określający mieszkańców wybrzeża. Suahili tradycyjnie mówią językiem suahili, który jest językiem bantu z grupy językowej niger-kongo. Charakterystyczne elementy kultury suahili to: złożoność etniczna, specyfika nadmorska, handel, bogata kultura piśmienna, wpływ islamu i doświadczenie kolonialne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1859235", "fragment_id": "893699/0", "subtitle": "", "title": "Suahili (lud)", "document_id": "893699", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1859235.0, "score": 0.8830066919326782}, "uuid": "7a8e4a3d-d65f-4351-9abb-3abd81ef5899"}, {"page_content": "Nazwa rodzajowa \"Mnyamawamtuka\" pochodzi z języka suahili. Pierwszy człon nazwy \"mnyama\" oznacza w tym języku zwierzę bądź bestię. Następujące dalej \"wa Mtuka\" znaczy „z Mtuka”. Chodzi tu o rzekę, w zlewisku której leży teren, gdzie znaleziono szczątki (użycza ona swej nazwy również ogniwu formacji geologicznej, w skałach którego znaleziono skamieniałości). Epitet gatunkowy \"moyowamkia\" zaczerpnięto również ze suahili. \"Moyo\" oznacza w nim serce, podczas gdy \"wa mkia\" znaczy „ogona”. Epitet gatunkowy stanowi odniesienie do tylno-bocznej ekspansji tylnego trzonu środkowych kręgów ogonowych, przyjmujących w rezultacie kształt sercowaty.\nRozmieszczenie geograficzne i paleoekologia.\nPozostałości rodzaju znalezione zostały w Afryce. Z południa tego kontynentu pochodzi najbogatsza znana fauna tytanozaurów. Szczątki znaleziono na południowym zachodzie Tanzanii. Spoczywały wśród skał formacji Galula, w obrębie ogniwa Mtuka.\nPrzedstawiciele rodzaju \"Mnyamawamtuka\" żyli w kredzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4475627", "fragment_id": "1530431/9", "subtitle": "", "title": "Mnyamawamtuka", "document_id": "1530431", "start_index": 12401.0, "parentId": 4475627.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "b0e99450-269b-4371-abb5-8132a17c19e1"}, {"page_content": "Czas suahili – tradycyjny czas używany we wschodniej Afryce, głównie Tanzanii oraz Kenii, gdzie językiem urzędowym jest suahili. Różnica między czasem urzędowym a czasem suahili wynika z różnych poglądów dotyczących chwili rozpoczęcia i zakończenia dnia. Dzień w czasie suahili rozpoczyna się z chwilą wschodu słońca, a nie o północy, jak to jest stosowane w urzędowo przyjętym pojęciu czasu. \nPrzelicznik.\nAby otrzymać czas suahili, należy odjąć sześć godzin od godziny czasu urzędowego.\nZegarek.\nTypowy zegar suahili wygląda jak europejski zegar odwrócony \"do góry nogami\". Na samej górze jest cyfra 6 (tam, gdzie zwykle dwunasta), natomiast godzina 12 jest na samym dole (tam gdzie zwykle szósta). Na miejscu dziewiątej jest godzina trzecia i odwrotnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1906037", "fragment_id": "374154/0", "subtitle": "", "title": "Czas suahili", "document_id": "374154", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1906037.0, "score": 0.4974241852760315}, "uuid": "3a1a4715-3e8f-44ae-8a6c-f42b8643a333"}, {"page_content": "Języki bantu – rodzina języków afrykańskich, zaliczana do wielkiej rodziny nigero-kongijskiej. W rodzinie tej wyróżnia się ponad 400 języków, którymi posługuje się około 350 milionów osób na terenie niemal całej Czarnej Afryki z wyjątkiem większości Afryki Zachodniej, Półwyspu Somalijskiego oraz południowo-centralnej Namibii i zachodniego RPA.\nNajważniejsze języki z grupy bantu to suahili, rwanda, lingala, njandża, makua, bemba, tonga, szona, xhosa i zulu.\nCechy charakterystyczne.\nPodstawowe cechy języków rodziny bantu to:\nRzeczowniki w języku bantu zawierają z reguły temat poprzedzony prefiksem, zmieniającym postać w zależności od kategorii liczby. Rzeczowniki dzielą się na klasy na podstawie tychże prefiksów. Niemal wszystkie wyrazy w zdaniu bantu są zazwyczaj wyposażone w prefiks, oznaczający klasę, do której należy rzeczownik, użyty w tym zdaniu w funkcji podmiotu. W języku bantu występują również sufiksy, zazwyczaj dołączane do tematów czasownikowych.\nGeneza i rozprzestrzenianie się języków bantu.\nPochodzenie języków bantu od wspólnego prajęzyka nie jest dziś w zasadzie przez nikogo podważane. Wśród specjalistów od bantuistyki nie ma jednak zgody co do obszaru pierwotnego występowania tych języków, ani kierunków ich migracji. Rekonstrukcję wspólnego języka prabantu dodatkowo utrudnia niski stopień poznania większości języków tej rodziny (zwłaszcza z północnych krańców zajmowanego przez nie obszaru) oraz fakt tworzenia przez nie kontinuum językowego, co wskazuje na ich wzajemne interakcje. Z drugiej strony pewnych wskazówek na temat historii języków bantu dostarcza ich wysoki stopień podobieństwa i zwarty, choć rozległy obszar ich występowania. Uważa się, że taka dystrybucja wskazuje na względnie krótki czas różnicowania się tych języków (ok. 3–4 tys. lat).\nHipoteza J. Greenberga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2592", "fragment_id": "173188/0", "subtitle": "", "title": "Języki bantu", "document_id": "173188", "start_index": 0.0, "parentId": 2592.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11821302771568298}, "uuid": "84ddd654-1f7a-45a6-99b9-c75ba367f60a"}, {"page_content": "Kamba (\"Akamba\", \"Kikamba\", \"Kekamba\", \"Masaku\", \"Ukamba\", \"Kitui\", \"Mumoni\") – grupa etniczna żyjąca w Afryce Wschodniej, głównie w Kenii (3 893 157), na obszarze tzw. \"Ukambani\" – „ziemi Kamba” (dziś w większości w obrębie Hrabstw Kitui, Machakos i Makueni). Mniejsze grupy ludności z tej grupy etnicznej mieszkają także w Ugandzie i Tanzanii. Akamba należą do ludów Bantu, są najbliżej spokrewnieni z Kikuju, Embu i Meru. Mówią językiem kikamba, ale także suahili.\nHistoria.\nPochodzenie i czasy przedkolonialne.\nAkamba, podobnie jak inne ludy Bantu, przybyli na tereny dzisiejszej Kenii z głębi kontynentu. Tradycyjne przekazy plemienne wskazują na okolice góry Kilimandżaro jako na wcześniejsze tereny zamieszkiwania plemienia. Dopiero po osiedleniu się na wzgórzach Mbooni w XVI wieku skonsolidowali się jako odrębna grupa etniczna, nie mieli jednak wspólnej hierarchii ani jednego wodza, żyli w klanach podzielonych na patrylineaże. W XVII wieku z powodu suszy grupa Akamba w poszkiwaniu pastwisk przemieściła się dalej na wschód w kierunku wybrzeża i osiedliła się w regionach Mariakani, Kisauni czy Kinango. Na początku XIX wieku Akamba zajęli także tereny w okolicy dzisiejszego Kitui.\nDo XIX wieku Akamba zajmowali się także handlem długodystansowym, pośredniczyli w wymianach handlowych między ludnością interioru a wybrzeżem zamieszkiwanym przez lud Suahili i Arabami. W XIX wieku Suahili i Arabowie sami zaczęli organizować większe karawany w głąb kontynentu i Akamba musieli się zadowolić zaopatrywaniem samych karawan.\nCzasy kolonialne.\nPierwsze lata ekspansji brytyjskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3862005", "fragment_id": "1332519/0", "subtitle": "", "title": "Kamba", "document_id": "1332519", "start_index": 0.0, "parentId": 3862005.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38542380928993225}, "uuid": "2a085f81-76d7-4931-9c5a-c488c1de8aed"}, {"page_content": "Nie mylić z: język wernakularny.\nJęzyk wehikularny – język używany w czasie podróży i kontaktów handlowych w obszarach o dużej różnorodności językowej. W różnych rejonach świata funkcję taką pełnią np. język suahili w Afryce Wschodniej, hausa w Afryce Zachodniej, hindi na dużych obszarach Indii, język malajski w Azji Południowo-Wschodniej, bislama na wyspach Pacyfiku, rosyjski w krajach byłego Związku Radzieckiego i rozmaite języki typu pidżin w innych miejscach świata, na przestrzeni wielu wieków. Język portugalski pełnił rolę języka wehikularnego w Afryce i Azji, zwłaszcza w XV i XVI wieku. Chiński mandaryński spełnia rolę wspólnego języka dla osób mówiących rozmaitymi dialektami języka chińskiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1294701", "fragment_id": "1140083/0", "subtitle": "", "title": "Język wehikularny", "parentId": 1294701.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1140083", "source": "wikipedia", "score": 0.1813531070947647}, "uuid": "29384a61-3ff7-41bc-8922-71f589512c9b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy góry. Zobacz też: Port lotniczy Kilimandżaro.\nKilimandżaro – góra w północnej Tanzanii, leżąca przy granicy z Kenią. Jest najwyższą górą Afryki i jedynym miejscem na kontynencie, gdzie śnieg jest całoroczny. Jest jednym z najwyższych samotnych masywów. W jego skład wchodzą trzy szczyty będące pozostałością po trzech wulkanach:\nUhuru wznosi się około 4900 metrów ponad otaczającymi masyw terenami.\nHistoria.\nEtymologia.\nPochodzenie nazwy Kilimandżaro nie jest znane. Niemiecki misjonarz Johann Ludwig Krapf, opisując ją w latach 60. XIX wieku, przekazał, że tak nazywali górę mieszkańcy wybrzeża, posługujący się językiem suahili. Nazwa masywu miałaby pochodzić z połączenia dwóch słów – \"kilima\" (góra) oraz \"njiaro\" (karawana). To tłumaczenie budzi jednak sporo wątpliwości. Możliwe, że nazwa została zniekształcona przez Europejczyków (góra w języku suahili to \"mlima).\" W dziewiętnastowiecznych relacjach można napotkać także tłumaczenia takie jak „wielka góra” bądź „jasna góra”.\nPoczątki eksploracji.\nJeszcze przed przybyciem Europejczyków wokół masywów wulkanicznych mieszkały liczne koczownicze plemiona. Kilimandżaro wśród nizin było czymś niezwykłym dla tamtejszych mieszkańców. Budziło wśród nich grozę do tego stopnia, że nazwali go \"Górą złych duchów\". Niektóre plemiona (np. Masajowie) oddawały boską cześć \"Górze światłości\". Zainteresowanie wyżyną wzrosło w XIX wieku, gdy Tanganika, na terenie której znajdowała się wówczas Kilimandżaro, stała się kolonią niemiecką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76961", "fragment_id": "646578/0", "subtitle": "", "title": "Kilimandżaro", "document_id": "646578", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 76961.0, "score": 0.31748509407043457}, "uuid": "143eb6f4-e90d-4e7d-92b1-afe162a49232"}, {"page_content": "Do nawiązania kontaktu z tymi bogami potrzebny jest pośrednik – kapłan lub kapłanka fetyszystyczna. Umiejętności komunikowania się z bóstwami oraz innymi duchami nabywa po trzyletnim pobycie w zakonie fetyszystycznym. Kapłani wudu tworzą wpływową hierarchię, która ogromnie oddziałuje na życie Benińczyków.\nWyznawcy tego kultu wierzą, że duch zmarłego może wrócić i zabić innych członków rodziny. Niejeden sprzedaje swój dobytek lub zaciąga olbrzymie długi, aby pokryć koszty związane z ofiarami ze zwierząt i wystawnymi ceremoniami, mającymi przebłagać zmarłych krewnych. W rezultacie niektóre rodziny popadają w ubóstwo.\nDo Ameryki wudu dostało się prawdopodobnie z niewolnikami z terenów dzisiejszego Beninu. Na początku XVII wieku Kpasse, władca królestwa Hueda, nawiązał „stosunki handlowe” z francuskimi, angielskimi i portugalskimi handlarzami niewolników, którym król sprzedawał swoich poddanych. W Grehue (obecne Whidah) ładowano ich na statki i wywożono do Ameryki Północnej, głównie na Haiti oraz Antyle Holenderskie. Handel niewolnikami trwał od XVII do pocz. XIX w.\nJęzyki afrykańskie.\n \"Osobny artykuł: Języki afrykańskie.\"\nW Afryce używa się według ocen lingwistów około 2 tysięcy języków, z czego tylko 50 jest używane przez więcej niż 0,5 mln użytkowników. Największymi pod względem liczby mówiących językami są suahili (ok. 50 mln mówiących) oraz mające 10–25 mln hausa, fulfulde, joruba, ibo, język amharski, oromo. Poza tym są używane języki arabski i europejskie (np. angielski, francuski, portugalski). Część z języków europejskich ma własne odmiany miejscowe, np. \"Nigerian English\", \"francais populaire d’Abidjan\". Największa różnorodność językowa występuje w centralnej i zachodniej części kontynentu.\nRodzina afroazjatycka.\n \"Osobny artykuł: Języki afroazjatyckie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44828", "fragment_id": "647289/35", "subtitle": "", "title": "Afryka", "parentId": 44828.0, "start_index": 52447.0, "document_id": "647289", "source": "wikipedia", "score": 0.11602328717708588}, "uuid": "36d05df6-3520-4dc6-8cfa-3291ec59c8ac"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy tkaniny. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKanga – wielokolorowa tkanina (podobna do \"kitengi\") noszona jako tradycyjne odzienie głównie przez kobiety, okazjonalnie także przez mężczyzn w Afryce wschodniej i częściowo środkowej. Kupowana jest w dwóch częściach, tzw. \"doti\", które mają identyczne wzory.\nPochodzenie.\nPowstała na wybrzeżu Afryki wschodniej w połowie XIX wieku i zgodnie z przekazywaną z ust do ust tradycją, zapoczątkowały ją zainteresowane modą kobiety z Zanzibaru. \nWygląd.\nKanga posiada dwie „strefy”: \"pindo\" (suahili: \"obszywka, brzeg\"), czyli krawędzie oraz \"mji\" (suahili: \"miasto\"), czyli środkowa część, która różni się wzorem od tej zewnętrznej. Na każdej kandze widnieje \"jina\" (dosłowne znaczenie \"imię\") tj. jakieś przysłowie, złota myśl lub powiedzenie. Słowo \"kanga\" pochodzi od czasownika \"ku-kanga\" (suahili), co kiedyś oznaczało zawijać lub zamykać. Jej wymiary to 1,5 m/1m.\nWzdłuż dłuższego boku kangi wyszyty jest pasek z przysłowiem w języku suahili, rzadziej również w języku arabskim lub komoryjskim. W Afryce Środkowej są one przeważnie w języku suahili lub lingala. W innych krajach, które produkują własne kangi, frazy pisane są w ich głównych językach. Na Madagaskarze kangi znane są jako lambasy, a widniejące na nich tradycyjne przysłowia to ohabolana. Są one również produkowane w Zambii i Malawi.\nPrzykłady niektórych zwrotów pojawiających się na kangach.\nNa kangach mogą pojawiać się m.in. następujące \"jina\":\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2310102", "fragment_id": "450943/0", "subtitle": "", "title": "Kanga", "document_id": "450943", "start_index": 1.0, "parentId": 2310102.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40903544425964355}, "uuid": "61b00293-ef60-4746-bda7-6835cae3e8c8"}]}
{"id": "q_346", "question": "Jak nazywa się umowa o charakterze międzynarodowym zawarta pomiędzy Stolicą Apostolską a konkretnym państwem?", "answer": [{"page_content": "Konkordat ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;concordatum&lt;/&gt;: uzgodniony) – umowa międzynarodowa zawierana między państwem a Stolicą Apostolską, która reguluje sprawy dotyczące obu stron (pozycja Kościoła katolickiego w danym państwie, zapewnienie wolności nauczania religii i wypełniania swojej misji, kwestie własności, ważności małżeństw sakramentalnych, wpływu władz państwowych na obsadę stolic biskupich itp.). Ponadto nazwa \"konkordat\" używana jest również jako nazwa techniczna na oznaczenie jakiejkolwiek umowy dwustronnej pomiędzy władzą kościelną i państwową.\nNazwa pochodzi z języka łacińskiego, od &lt; lang=\"la\"&gt;concordare&lt;/&gt; – zgadzać się. Historycznie używano również innych nazw na oznaczenie tego rodzaju umów: &lt; lang=\"la\"&gt;concordia&lt;/&gt;, &lt; lang=\"la\"&gt;pactum&lt;/&gt;, &lt; lang=\"la\"&gt;pax&lt;/&gt;, &lt; lang=\"la\"&gt;concordata&lt;/&gt;, &lt; lang=\"la\"&gt;conventio&lt;/&gt;, &lt; lang=\"la\"&gt;modus vivendi&lt;/&gt;.\nZe względu na zakres regulowanych spraw, konkordaty można podzielić na:\nKonkordat, mimo że jest zawierany ze Stolicą Apostolską i dotyczy spraw katolików, najczęściej jest także podstawą do przyznania wyznawcom innych religii takich samych uprawnień jak te zapisane w konkordacie, np. małżeństwa kościelne 11 wyznań działających w Polsce na podstawie odrębnych ustaw są traktowane na równi z małżeństwami zawieranymi w urzędach stanu cywilnego.\nW Polsce obecnie obowiązuje konkordat z 28 lipca 1993 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29714", "fragment_id": "169525/0", "subtitle": "", "title": "Konkordat", "parentId": 29714.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169525", "score": 0.4641974866390228}, "uuid": "a7927bfa-e55d-4fc5-b630-cf5f6983c886"}, {"page_content": "Reichskonkordat – umowa międzynarodowa zawarta między Stolicą Apostolską a III Rzeszą 20 lipca 1933 w Rzymie, gwarantująca Kościołowi rzymskokatolickiemu w Niemczech wolność społeczną i cywilną oraz wolność kultu i nauczania w zamian za złożenie przez biskupów przysięgi wierności państwu.\nUmowa została podpisana 20 lipca 1933 przez sekretarza stanu Stolicy Apostolskiej Eugenio Pacellego (późniejszego papieża Piusa XII) oraz wicekanclerza Rzeszy Franza von Papena, którzy występowali, odpowiednio, w imieniu papieża Piusa XI oraz prezydenta Paula von Hindenburga. \"Reichskonkordat\" jest najbardziej kontrowersyjnym z kilku konkordatów zawartych pomiędzy różnymi państwami a Watykanem podczas rządów papieża Piusa XI i jest często dyskutowany w pracach opisujących dojście Hitlera do władzy we wczesnych latach 30. XX wieku oraz dotyczących Holokaustu. Konkordat jest uznawany jako legitymizacja reżimu nazistowskiego wkrótce po przejęciu władzy przez NSDAP i ograniczenie krytyki reżimu przez katolickich hierarchów, co z kolei prowadziło do wyciszonej reakcji Kościoła na politykę nazistów. Z perspektywy Kościoła katolickiego twierdzono, że konkordat zapobiegł jeszcze większemu złu, które mogło spotkać Kościół. Papież Pius XII chciał utrzymania konkordatu po zakończeniu II wojny światowej, choć biskupi niemieccy nie byli entuzjastycznie nastawieni do tego pomysłu, a alianci uważali to za niewłaściwe. W konsekwencji umowa obowiązuje do dziś.\nTło.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3067319", "fragment_id": "144437/0", "subtitle": "", "title": "Reichskonkordat", "document_id": "144437", "start_index": 0.0, "parentId": 3067319.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4295058846473694}, "uuid": "e35c0556-05f8-4263-b88b-e108d392f594"}, {"page_content": "Umowa międzynarodowa – najważniejszy instrument regulujący stosunki międzynarodowe i jedno z dwóch niekwestionowanych źródeł prawa międzynarodowego.\nZa umowę międzynarodową uważa się zgodne oświadczenie woli (porozumienie) co najmniej dwóch podmiotów prawa międzynarodowego (przede wszystkim: państw lub organizacji międzynarodowych, ale także np. Stolicy Apostolskiej) regulowane przez prawo międzynarodowe i wywołujące skutki w sferze prawa międzynarodowego, niezależnie od tego, czy jest ujęte w jednym czy w większej liczbie dokumentów, i bez względu na jego nazwę.\nNazwa „umowa międzynarodowa” jest kategorią najbardziej ogólną. Często jej synonimem jest „traktat”, choć niektórzy tę nazwę rezerwują dla umów o wyższej randze, z reguły wymagających ratyfikacji. Stanisław Nahlik (profesor prawa międzynarodowego na Uniwersytecie Jagiellońskim) proponował, aby nazwą „traktat” obejmować umowy zawarte w formie pisemnej i to wyłącznie przez państwa, a nie przez inne podmioty prawa międzynarodowego.\nNajczęściej umowy międzynarodowe dotyczą praw człowieka (\"Karta Narodów Zjednoczonych\", \"Karta praw podstawowych Unii Europejskiej\") i handlu (Transatlantyckie Partnerstwo w dziedzinie Handlu i Inwestycji, Partnerstwo Transpacyficzne).\nBudowa umowy międzynarodowej.\nI. tytuł umowy – nazwa (konwencja, pakt), strony (przy umowach dwustronnych, gdy znane są podmioty zawierające umowę międzynarodową; przy umowach wielostronnych – nie), przedmiot umowy\nII. preambuła (uroczysty wstęp)\n a) inwokacja – w umowach zawieranych przez państwa muzułmańskie; w Europie pomija się inwokacje poza umowami zawieranymi ze Stolicą Apostolską\n b) intytulacja – nazwanie organów, wymienienie stron\n c) arenga – przyczyny, które skłoniły państwa do podpisania umowy\n d) narracja – opis czynności, które doprowadziły do zawarcia umowy, np. podczas spotkań postanowiono o zawarciu umowy\n e) komparycja – ewentualna wzmianka o wyznaczeniu pełnomocników\nIII. stwierdzenie uzgodnienia tekstu umowy („Państwa-Strony niniejszej konwencji, (...) uzgodniły, co następuje:”)\nIV. dyspozycja", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131829", "fragment_id": "18617/0", "subtitle": "", "title": "Umowa międzynarodowa", "document_id": "18617", "start_index": 0.0, "parentId": 131829.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9365986585617065}, "uuid": "62637590-ce94-413e-9a28-09c7e60585b7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy konkordatu zawartego w 1993. Zobacz też: Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1925).\nKonkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską – umowa międzynarodowa zawarta 28 lipca 1993 w siedzibie Rady Ministrów przez arcybiskupa Józefa Kowalczyka, ówczesnego nuncjusza apostolskiego w Polsce, i Krzysztofa Skubiszewskiego, ówczesnego ministra spraw zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w rządzie Hanny Suchockiej.\nUstawa o wyrażeniu zgody na ratyfikację konkordatu została zgłoszona do Sejmu III kadencji w dniu 8 stycznia 1998 r. i poddana pod głosowanie w trybie art. 89 ust. 1 Konstytucji RP, co oznaczało, że przyjęcie ustawy wymagało zwykłej większości głosów. Za przyjęciem ustawy głosowali głównie posłowie koalicji rządowej AWS-UW oraz PSL, ROP i posłów niezrzeszonych. Przeciw zagłosowali posłowie SLD (273 za, 161 przeciw, 2 głosy wstrzymujące się). Ustawa została następnie przyjęta przez Senat (bez poprawek, 67 głosów za, 24 przeciw, 2 głosy wstrzymujące się). Dokument ratyfikacyjny został podpisany przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego 23 lutego 1998. Tego samego dnia konkordat ratyfikował również papież Jan Paweł II. Wymiana dokumentów ratyfikacyjnych nastąpiła 25 marca. Konkordat wszedł w życie miesiąc później, 25 kwietnia 1998 r.\nKonkordat składa się z preambuły i 29 artykułów.\nKrytyka konkordatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=468886", "fragment_id": "1559685/0", "subtitle": "", "title": "Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1993)", "document_id": "1559685", "start_index": 1.0, "parentId": 468886.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43777769804000854}, "uuid": "4637aa7c-c077-48ea-9e58-18c5f4aedd94"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy konkordatu zawartego w 1925. Zobacz też: Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1993).\nKonkordat pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską – traktat międzynarodowy zawarty w 1925 między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską, regulujący stosunki między władzą świecką a kościelną. Misja dyplomatyczna nuncjusza apostolskiego w Polsce obejmowała również Wolne Miasto Gdańsk. Obowiązywał do 22 września 1945, a rozwiązany został Uchwałą Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z uzasadnieniem \"że konkordat zawarty pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Stolicą Apostolską przestał obowiązywać wskutek jednostronnego zerwania go przez Stolicę Apostolską przez akty prawne zadziałane w czasie okupacji, a sprzeczne z jego postanowieniami\".\nOpracowanie i proces prawny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=163635", "fragment_id": "23613/0", "subtitle": "", "title": "Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (1925)", "parentId": 163635.0, "start_index": 1.0, "document_id": "23613", "source": "wikipedia", "score": 0.47183549404144287}, "uuid": "fd9c82a4-de5a-4af0-a2d2-0fe59255381d"}, {"page_content": "Konkordat hiszpański z 1953 – umowa międzynarodowa, regulująca stosunki państwa hiszpańskiego ze Stolicą Apostolską, zawarta między generałem Francisco Franco i papieżem Piusem XII 27 sierpnia 1953. \nJako pretekst do zatwierdzenia nowego konkordatu posłużyła Franco mijająca w 1951 roku setna rocznica ostatniej umowy państwa hiszpańskiego ze Stolicą Apostolską. Konkordat z 1953 roku pozostawał obowiązującym do czasu podpisania w 1978 roku nowej konstytucji, która ponownie ustanowiła odrębność państwa i Kościoła.\nReżim Franco a Kościół.\nSkrajnie prawicowy reżim gen. Francisco Franco był silnie związany z Kościołem Katolickim. Generał zaraz po objęciu władzy w 1939 zniósł ówcześnie obowiązujący konkordat i od samego początku planował ustanowienie nowego. To postawa Watykanu, odczuwającego jeszcze ciężar wcześniejszych umów Stolicy Apostolskiej z Hitlerem i Mussolinim, kazała czekać Franco aż do 1953 roku.\nPostanowienia i znaczenie konkordatu.\nKonkordat potwierdzał ścisłe relacje państwa z Kościołem, pełne uznanie Kościoła Katolickiego jako obowiązującego w Hiszpanii.\nPrzywracał klerowi wszelkie przywileje zniesione przez wcześniejsze, liberalne rządy. Kościół został także zwolniony od jakiejkolwiek cenzury w literaturze, a grupy katolickie zostały uprawnione do nieograniczonych działań na terenie Hiszpanii. Co ważne, przywrócono również prawo głowy państwa do mianowania biskupów oraz ważność małżeństw kościelnych.\nW następstwie konkordatu zaszły również poważne zmiany w granicach obszarów podległych jednej diecezji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1925392", "fragment_id": "395018/0", "subtitle": "", "title": "Konkordat hiszpański 1953", "parentId": 1925392.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "395018", "score": 0.3415486514568329}, "uuid": "f0a2b3e8-36b8-44e1-9b0c-bdc6e560adc6"}, {"page_content": "Stolica Apostolska, Stolica Święta, Stolica Piotrowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Sancta Sedes&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Santa Sede&lt;/&gt;) – władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca suwerenny podmiot prawa międzynarodowego mieszcząca się w państwie Watykan, który jest z nią połączony unią personalną i funkcjonalną i nad którym sprawuje ona wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję.\nNazwa Stolica Apostolska ma związek z tradycją zarówno Kościoła Wschodniego, jak i Zachodniego, odnoszącą się do zasiadania na stolicy biskupiej w tym mieście św. Piotra Apostoła i władzy, jaką z tego tytułu posiadają jego następcy.\nPosiadłości eksterytorialne.\nNa mocy Traktatów Laterańskich posiadłościami eksterytorialnymi są:\nUstrój polityczny.\n \"Osobny artykuł: Ustrój polityczny Watykanu i Stolicy Apostolskiej.\"\nStosunki międzynarodowe.\n \"Osobny artykuł: Konkordat.\"\nTraktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.\nCzłonkostwo w organizacjach międzynarodowych.\nStolica Apostolska jest członkiem następujących organizacji międzynarodowych i porozumień:\nPosiada status stałego obserwatora przy następujących organizacjach międzynarodowych:\nBudżet.Budżet w 2007 zamknął się deficytem w wys. 9 067 960 €, przy wpływach 236 737 207 € i wydatkach 245 805 167 €.\nWpływy w 2007:\nWydatki w 2007:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82454", "fragment_id": "661025/0", "subtitle": "", "title": "Stolica Apostolska", "document_id": "661025", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 82454.0, "score": 0.5}, "uuid": "1449d227-e738-4138-9e18-9f215bbccb41"}, {"page_content": "Ustrój polityczny Watykanu i Stolicy Apostolskiej – struktura organizacyjna, kompetencje i określone prawem wzajemne zależności organów państwa Watykan i Stolicy Apostolskiej.\nTraktaty laterańskie zagwarantowały Stolicy Apostolskiej międzynarodową podmiotowość prawną, a także suwerenność Państwa Miasta Watykan. Najwyższym aktem legislacyjnym (ustawą zasadniczą) regulującym sytuację prawną Watykanu jest Prawo Fundamentalne. Stolica Apostolska nie posiada własnej konstytucji, jej ustrój wynika z prawa kanonicznego Kościoła katolickiego i umów międzynarodowych. Z powyższych źródeł prawa wynika, że ustrojem politycznym obu podmiotów jest monarchia teokratyczna, absolutna z tronem elekcyjnym.\nUnia Stolicy Apostolskiej z Watykanem.\nStolica Apostolska jest połączona z Watykanem unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje nad Watykanem wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję. Stolica Apostolska ma swoją siedzibę w Watykanie, z charakterystyki jednak tego specyficznego podmiotu wynika, iż nie jest ona przypisana do żadnego konkretnego miejsca, jej siedzibą jest miejsce zamieszkania papieża.\nGłowa państwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1709314", "fragment_id": "703519/0", "subtitle": "", "title": "Ustrój polityczny Watykanu i Stolicy Apostolskiej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "703519", "parentId": 1709314.0, "score": 0.24320697784423828}, "uuid": "eb89259d-4f15-4466-9410-fca00fe45dec"}, {"page_content": "Od 2009 istnieje uczelnia papieska, uniwersytet kościelny kanonicznie erygowany przez Stolicę Apostolską – Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie (w latach 1981–2009 Papieska Akademia Teologiczna). Jego status prawny i działalność określa konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską z 1993 oraz umowa zawarta 1 lipca 1999 między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Konferencją Episkopatu Polski.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6461", "fragment_id": "175255/5", "subtitle": "", "title": "Uniwersytety w Polsce", "document_id": "175255", "start_index": 8065.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6461.0, "score": 0.14458335936069489}, "uuid": "9449f2a8-5a42-4c4d-9967-bc3e51b2e2fe"}, {"page_content": "Tymczasowe Porozumienie między Stolicą Apostolską a Chińską Republiką Ludową – tymczasowe, tajne porozumienie między Watykanem, a Chińską Republiką Ludową w sprawie mianowania biskupów na terenie Chin kontynentalnych.\nPorozumienie zawarto 22 września 2018, a odnowiono 22 października 2020, w 2022 i w 2024. Reguluje ono procedury desygnowania nowych biskupów na obszarze Chińskiej Republiki Ludowej, które odbywa się w sposób odmienny niż na terenie większości innych państw. Według kardynała Pietro Parolina dokument uwzględnia szczególne cechy historii Chin oraz społeczeństwa chińskiego wpływające na rozwój Kościoła w tym państwie. \nEfektem podpisania porozumienia było zakończenie sporów w kwestii mianowania biskupów. Od 2018 nie wystąpiły w Chinach nieprawowite święcenia biskupie, a wszyscy biskupi katoliccy pozostają w komunii ze Stolicą Apostolską i są uznawani przez chińskie instytucje publiczne. Sześć pierwszych święceń w duchu porozumienia zakładało już ostateczne słowo w kwestii desygnowania papieżowi. Wcześniej, po zerwaniu przez Watykan i Pekin stosunków dyplomatycznych (1951), Rzym postrzegał komunizm jako „wroga wiary”, natomiast Kościół katolicki został usunięty z Chin. Biskupi wyświęceni przez papieża tracili łączność ze Stolicą Apostolską, dołączając do sankcjonowanego przez państwo chińskie Patriotycznego Stowarzyszenia Katolików Chińskich.\nDokument wzbudził wśród chińskich katolików wątpliwości oraz ograniczenie zaufania ze względu na pozorną obojętność Watykanu wobec sprzeciwów, jak również pozostawienie treści w tajemnicy.\nDokument ma charakter tymczasowy i stanowi element dalszego dialogu Watykanu z Chinami. Po przedłużeniu w 2024 obie strony przyznały, że są zadowolone z funkcjonowania ustaleń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5416805", "fragment_id": "309161/0", "subtitle": "", "title": "Tymczasowe Porozumienie między Stolicą Apostolską a Chińską Republiką Ludową", "document_id": "309161", "start_index": 0.0, "parentId": 5416805.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34383392333984375}, "uuid": "aeb813f8-9178-4c93-b818-f9e5f1a3c015"}]}
{"id": "q_347", "question": "Jak brzmi tytuł operetki Franza Lehara, z której pochodzi aria „Usta milczą, dusza śpiewa”?", "answer": [{"page_content": "Franz Lehár,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Ferenc Lehár&lt;/&gt; (ur. 30 kwietnia 1870 w Komárnie, Austro-Węgry, zm. 24 października 1948 w Bad Ischl, Austria) – węgierski kompozytor operetkowy. Jego twórczość operetkowa jest porównywana do twórczości Johanna Straussa II.\nFranz Lehár urodził się 30 kwietnia 1870 r. w Komárnie, niewielkim mieście położonym w granicach monarchii austro-węgierskiej. Pierwsze kroki w zakresie edukacji muzycznej stawiał w domu, pod pilnym nadzorem swego ojca. Gdy ukończył 12 lat, rodzina wysłała go na naukę gry na skrzypcach do konserwatorium muzycznego w Pradze, gdzie jednocześnie poszerzał swoje umiejętności kompozytorskie u znanego nauczyciela Fibicha. Całą ostatnią dekadę XIX wieku prowadził własne orkiestry w różnych miastach państwa austro-węgierskiego, w tym w Puli, Trieście, Budapeszcie i Wiedniu. Komponowane przez niego walce i marsze cieszyły się dużą popularnością wśród miłośników muzyki poważnej.\nW 1905 r. ogromny sukces i sławę przyniosła Lehárowi operetka \"Wesoła wdówka\", której premiera odbyła się w Wiedniu. Dzięki niej kompozytor zyskał olbrzymią reputację i szacunek, a także środki niezbędne na poświęcenie się w pełni tworzeniu muzyki. W ciągu kolejnych trzech dekad powstało blisko trzydzieści nowych dzieł, które rozsławiły Lehára na całym świecie i uczyniły prawdziwie bogatym. Lekkie i frywolne, a zarazem szybko wpadające w ucho melodie wspaniale oddawały atmosferę Wiednia z początku XX wieku. W 1934 r. muzyk zakończył swą karierę kompozytora, poświęcając czas prowadzeniu wydawnictwa muzycznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25074", "fragment_id": "187598/0", "subtitle": "", "title": "Franz Lehár", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "187598", "parentId": 25074.0, "score": 0.25312238931655884}, "uuid": "26246433-daef-4335-be01-6225a51fe835"}, {"page_content": "Astronom (niem.: \"Der Sterngucker\") – operetka Franza Lehára w trzech aktach z 1915 roku. Premiera miała miejsce 14 stycznia 1916 roku w Wiedniu w Theater in der Josefstadt. Libretto zostało napisane przez Fritza Löhnera-Bedę.\nHistoria powstania utworu.\nPo kilku miesiącach zamieszania związanego z wybuchem wojny przyjaciele i zarazem rywale Lehára powrócili do normalnej pracy odnosząc nawet sukcesy. On sam od początku wojny niczego nie stworzył. Tymczasem publiczność czekała na \"nowego Lehára\". W tej sytuacji kompozytor skorzystał z libretta przyniesionego mu przez Fritza Löhnera-Bedę, energicznego prawnika i germanistę z północnych Czech, cieszącego się w Wiedniu popularnością dzięki swym ciętym, satyrycznym wierszom, publikowanym w prasie. Niestety libretto sprawiło mu zawód.\nTreść.\nTytuł metaforycznie określa młodzieńca chodzącego z głową w chmurach, zapatrzonego w rzeczy wzniosłe, który nie dostrzega tego co dzieje się na ziemi. Gdy wreszcie dostrzega, że istnieje coś takiego jak miłość, zakochuje się w trzech dziewczętach jednocześnie. Jego lokaj sprytnym figlem uwalnia go od dwóch z nich, trzecia jednak nie daje za wygraną.\nLosy sceniczne.\nPonieważ Lehár był w tym czasie w nie najlepszych stosunkach z dyrektorem Theater an der Wien, Karczagiem, premierę przyrzekł Theater in der Josefstadt prowadzonemu przez Josefa Jarno (brata Georga autora \"Krysi leśniczanki\"). Był to teatr dramatyczny i Jarno musiał z okazji premiery zaangażować Louisa Treumanna i Louise Kartousch oraz orkiestrę. Być może ze względów oszczędnościowych Lehár zrezygnował z wielkich finałów i rozbudowanej obsady instrumentalnej, idąc w kierunku komedii muzycznej, gatunku, który zrobił karierę w kryzysowych latach 20.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2069229", "fragment_id": "377057/0", "subtitle": "", "title": "Astronom (operetka)", "parentId": 2069229.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "377057", "score": 0.1590697318315506}, "uuid": "20b204a9-a675-40bc-80a9-276ca080d9cc"}, {"page_content": "Biały mazur (niem.: \"Die blaue Mazur\") – operetka Franza Lehára z librettem Leo Steina i Béli Jenbacha. Premiera miała miejsce 28 maja 1920 roku w Theater an der Wien w Wiedniu.\nHistoria utworu.\nJesienią 1919 roku Lehár otrzymał od Leo Steina i Béli Jenbacha libretto zatytułowane \"Biały mazur\". Chociaż libretto nie było najlepsze: niezbyt atrakcyjne treściowo i nie pozbawione słabości konstrukcyjnych, kompozytor przyjął je. Poprzez swą tematykę dawało mu bowiem możliwość wypróbowania swych umiejętności w obcych mu polskich rytmach, a każde wychylenie się poza utarte szlaki zawsze bardzo go pociągało. Poza tym Stein i Jenbach przynieśli tekst z propozycją, aby była to operetka na jubileusz jego 50. urodzin.\nMuzyka była gotowa na początku 1920 roku. Premierę przygotowano pierwotnie na 30 kwietnia, dzień pięćdziesiątych urodzin kompozytora. Z uwagi na planowany na ten czas wiedeński Festiwal Muzyczny, przełożono ją jednak na 28 maja, tak by całe zainteresowanie publiczności mogło się skupić na jubileuszu kompozytora.\nTreść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2070774", "fragment_id": "377607/0", "subtitle": "", "title": "Biały mazur (operetka)", "document_id": "377607", "start_index": 0.0, "parentId": 2070774.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17843112349510193}, "uuid": "724958fc-58d1-4921-b7ce-a89924edb35d"}, {"page_content": "Skowronek (węgierski: \"Á Pácsirta\"; niem. \"Wo die Lerche singt\") – operetka Franza Lehára w trzech aktach z 1918 roku. Premiera miała miejsce najpierw 1 stycznia 1918 w Király-Szinhaz w Budapeszcie, a następnie 27 marca 1918 w Wiedniu w Theater an der Wien. Libretto zostało napisane przez Ferenca Mártosa, a następnie przetłumaczone na niemiecki przez Alfreda Marię Willnera i Heinza Reicherta.\nHistoria powstania utworu.\nPo niepowodzeniu \"Astronoma\" w 1916, Lehár rozgoryczony i przygnębiony narastającymi trudnościami wojennymi odsunął się od muzyki, pozwalając sobie jedynie na nieliczne wyjazdy, podczas których dyrygował. Wystąpił na rzecz Czerwonego Półksiężyca w sojuszniczej Turcji, w Konstantynopolu; w neutralnej Szwajcarii, w Zurychu i w Budapeszcie. Właśnie podczas pobytu w tym ostatnim mieście, przyjaciel z dawnych lat doktor Franz Martos przedłożył mu projekt libretta, który kompozytora zainteresował. Temat był węgierski, ale o ile w \"Cygańskiej miłości\" temat był drapieżny, uczucia namiętne, a konflikty dramatyczne, o tyle w libretcie Martosa dominowała liryczna, sielska atmosfera, a akcja koncentrowała się na subtelnie odtworzonym dramacie serca młodej, wiejskiej dziewczyny. Utwór stanowił adaptację sztuki Charlotty Birch-Pfeiffer \"Wieś i miasto\" (\"Dorf und Stadt\"), z tym że w oryginale scenerią dramatu był Schwarzwald, a Martos przeniósł akcję na Węgry, pisząc libretto po węgiersku. Dla Lehára tekst przetłumaczyli dwaj znakomici fachowcy Alfred Maria Willner i Heinz Reichert, z którymi kompozytor miał jeszcze niejednokrotnie współpracować.\nTreść.\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2067437", "fragment_id": "429051/0", "subtitle": "", "title": "Skowronek (operetka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "429051", "parentId": 2067437.0, "score": 0.1687539964914322}, "uuid": "d153f8a8-801c-406b-af37-b1c5cd33b981"}, {"page_content": "Ewa (\"oryg. niem.\" Eva, das Fabrikmädel) – operetka Franza Lehára z librettem Alfreda Marii Willnera i Roberta Bodanzky’ego. Premiera miała miejsce 24 listopada 1911 roku w Theater an der Wien w Wiedniu.\nHistoria powstania utworu.\nWillner i Bodanzky szukając tematu do nowego libretta doszli do wniosku, że publiczność powinna zainteresować tematyka socjalna. Prasa domagała się w tym czasie, by teatr i operetka pokazywały prawdziwe życie, w którym ludzie mają problemy z drożyzną i brakiem dachu nad głową. Libreciści sięgnęli więc po starą sztukę Ernsta von Wildenbrucha \"Die Haubenlerche\". Po Wiedniu rozeszła się pogłoska, że Lehár pisze \"operetkę socjalną\", której bohaterami są robotnicy, a której ostrze wymierzone jest w fabrykantów. Dyrektor Theater an der Wien Karczag, zaniepokojony, że taka reklama może mu całkowicie zepsuć frekwencję, prostował, że operetka nie ma nic wspólnego, ani z socjalizmem, ani kwestiami socjalnymi, że robotnicy bronią tylko dziewczyny, którą próbuje uwieść młody fabrykant.\nTreść.\nTytułowa bohaterka Ewa jest sierotą, którą opiekują się wszyscy robotnicy w fabryce, w której pracuje, uważając ją za \"dziecko fabryki\". Ewa podoba się synowi fabrykanta, słynącemu z miłosnych przygód, gdy więc zaprasza ją do swoich apartamentów, a naiwna dziewczyna godzi się tam iść, w jej obronie stają robotnicy z fabryki. Młody fabrykant pojmuje wtedy, że kocha Ewę i zamiast kolacji proponuje jej ślub.\nLosy sceniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2070602", "fragment_id": "377531/0", "subtitle": "", "title": "Ewa (operetka)", "parentId": 2070602.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "377531", "score": 0.08672914654016495}, "uuid": "6498e699-f2b7-4f5c-a383-3762a8f9bc4d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy operetki. Zobacz też: Wesoła wdówka (ujednoznacznienie).\nWesoła wdówka (niem. \"Die lustige Witwe\", węg. \"A víg özvegy\") – operetka Franza Lehára w trzech aktach z 1905 roku. Premiera miała miejsce w Wiedniu w Theater an der Wien 30 grudnia 1905 roku. Libretto zostało napisane przez Victora Léona i Leo Steina.\nHistoria powstania utworu.\nLibretto.\nPo niepowodzeniu \"Boskiego małżonka\" duet autorski Victor Léon i Leo Stein zaczął rozglądać się za nowym tematem do operetki, autora muzyki przyszłej sztuki upatrując w Ryszardzie Heubergerze, z którym Leo Stein odniósł przed kilku laty sukces operetką \"Bal w operze\". Szukając inspiracji do nowego utworu Leo Stein natknął się w bibliotece jednego ze swych przyjaciół na egzemplarz pochodzącej sprzed czterdziestu lat komedii Henriego Meilhaca \"L’Attaché de légation\". Komedia cieszyła się przed laty ogromnym powodzeniem, w 1863 roku była grana w wiedeńskim Burgertheater i osiągnęła wówczas ponad sto przedstawień. Akcja, w gruncie rzeczy dosyć bezsensowna, otwierała zdaniem Steina przed librecistami i kompozytorem spore możliwości adaptacyjne.\nSztuka Meilhaca rozgrywała się w Paryżu w poselstwie nieistniejącego księstewka niemieckiego. Młoda i piękna wdówka z tego księstwa, Madeleine von Palmer, zamieszkała we Francji i istnieje obawa, że może tam wyjść za mąż. Książęcy poseł ma nie dopuścić do takiego małżeństwa i wyswatać Madeleine za rodaka, aby jej miliony pozostały w księstwie. Poseł, baron Scharpf zamierza wydać wdówkę za przystojnego hrabiego Prachsa, miłego światowca, attaché księstwa w Paryżu. Oboje młodzi zakochują się w sobie, kiedy jednak hrabia dowiaduje się o majątku ukochanej, honor nie pozwala mu na oświadczyny. Poseł przy pomocy Madeleine ostatecznie radzi sobie ze skrupułami młodego człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1053997", "fragment_id": "1354343/0", "subtitle": "", "title": "Wesoła wdówka", "parentId": 1053997.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1354343", "score": 0.11654504388570786}, "uuid": "edf1c779-027e-4d12-8140-2a83347738dc"}, {"page_content": "Piękny jest świat (niem.: \"Schön is die Welt\") – operetka Franza Lehára w trzech aktach z 1930 roku. Premiera miała miejsce 3 grudnia 1930 roku w Berlinie w Metropol-Theater. Libretto zostało napisane przez Ludwiga Herzera i Fritza Löhnera-Bedę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2086258", "fragment_id": "407758/0", "subtitle": "", "title": "Piękny jest świat", "document_id": "407758", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2086258.0, "score": 0.0691586509346962}, "uuid": "2ea199d1-af9e-4ebe-b60c-ae69cebe8051"}, {"page_content": "Frasquita (niem.: \"Frasquita\") – operetka Franza Lehára w trzech aktach z 1922 roku. Premiera miała miejsce 12 maja 1922 roku w Wiedniu w Theater an der Wien. Libretto zostało napisane przez Alfreda Marię Willnera i Heinza Reicherta.\nHistoria utworu.\nLibretto napisali Willner i Reichart opierając się na bardzo popularnej w owym czasie powieści Pierre’a Louyisa \"Kobieta i pajac\" (\"La femme et le pantin\"). Lehár przyjął tekst bez zastrzeżeń. Od czasu jego \"Idealnej żony\" nikt nie napisał operetki hiszpańskiej, było to zatem znów coś świeżego, choć jak na klasyczną operetkę libretto było zbyt dramatyczne o ostrych konfliktach. Lehár wolał więc przygotować publiczność, wyjaśniając w wywiadach, że to właściwie nie jest operetka. Reżyserii spektaklu podjął się Emil Guttmann, który też wystąpił w roli Girota. Premiera miała miejsce 12 maja 1922 roku w Theater an der Wien. Powodzenie przedstawienia było duże. Nie był to może sukces na miarę \"Wesołej wdówki\" czy \"Hrabiego Luksemburga\", niemniej grały ją niemal wszystkie teatry operetkowe Europy. W 1933 roku wystawiono \"Frasquitę\" w Paryżu jako operę komiczną. Rok później sfilmowano ją w Niemczech, z Heinzem Rühmannem w roli Armanda. W polskiej inscenizacji (premiera 5 lutego 1924) swą ostatnią wielką kreację stworzyła Lucyna Messal.\nTreść.\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2067459", "fragment_id": "429056/0", "subtitle": "", "title": "Frasquita", "document_id": "429056", "start_index": 0.0, "parentId": 2067459.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20005661249160767}, "uuid": "f21988f9-cd44-4e52-b3f2-b444c59f48f0"}, {"page_content": "Nareszcie sami (niem.: \"Endlich allein\") – operetka Franza Lehára z librettem Alfreda Marii Willnera i Roberta Bodanzky’ego. Premiera miała miejsce 30 stycznia 1914 roku w Theater an der Wien w Wiedniu.\nPomysł.\nPo kłopotach związanych z \"Idealną żoną\" Lehár powrócił do wypróbowanych librecistów Willnera i Bodanzky’ego. Ci podczas rozmów w Bad Ischl przedstawili mu pomysł dotąd w operetce nie spotkany - wypełnienie całego II aktu wielkim dialogiem miłosnym pary głównych bohaterów. Lehár zapalił się do propozycji rozwiązanie takie stanowiło bowiem nie lada wyzwanie dla kompozytora, który musiał utrzymać przez cały akt uwagę publiczności na dwóch aktorach.\nTreść.\nPoza szokującym pomysłem wyjściowym libretto nosiło wszelkie znamiona tradycyjnej wiedeńskiej operetki. W górskim kurorcie przebywa śliczna Amerykanka Dolly Doverland ze swym narzeczonym, baronem, którego ma poślubić, ale którego naprawdę nie kocha. W luksusowym hotelu mieszka również przystojny baron Hansen. Stara się zdobyć jej serce. Gdy dowiaduje się, że Dolly chce się wybrać na długą górską wycieczkę, by ukoić nerwy i dojść do ładu ze swymi uczuciami, przebiera się za przewodnika górskiego i oferuje jej swe usługi. Wybierają się na taki szczyt, o jakim Dolly marzyła. Na nim Amerykanka już nie sama, lecz wspomagana przez Hansena, rozważa nad swymi sercowymi problemami. Opowiada o tym akt II wypełniony miłosnymi wyznaniami Hansena i topniejącym oporem Dolly. Trzeci akt przynosi rozwiązanie - Dolly dowiaduje się, że Hansen również jest baronem i spośród dwóch arystokratów wybiera tego, który bliższy jest jej sercu.\nLosy sceniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2070695", "fragment_id": "377569/0", "subtitle": "", "title": "Nareszcie sami", "parentId": 2070695.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "377569", "score": 0.15367096662521362}, "uuid": "841f5439-6488-4a4b-9197-a7a1cd075308"}, {"page_content": "Kraina uśmiechu (niem.: \"Das Land des Lächelns\") – operetka Franza Lehára w trzech aktach z 1929 roku. Premiera miała miejsce 10 października 1929 roku w Berlinie w Metropol-Theater. Libretto zostało napisane przez Ludwiga Herzera i Fritza Löhnera-Bedę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2067467", "fragment_id": "429058/0", "subtitle": "", "title": "Kraina uśmiechu", "document_id": "429058", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2067467.0, "score": 0.16100582480430603}, "uuid": "8074293e-ab4c-4859-99da-99adde4e031b"}]}
{"id": "q_348", "question": "Za rolę w którym filmie Tom Hanks otrzymał drugiego w swej karierze Oscara?", "answer": [{"page_content": "Tom Hanks, właśc. Thomas Jeffrey Hanks (ur. 9 lipca 1956 w Concord w stanie Kalifornia) – amerykański aktor, reżyser i producent filmowy.\nDwukrotny laureat Oscara za pierwszoplanowe role w filmach \"Filadelfia\" (1993) oraz \"Forrest Gump\" (1994) i zarazem Złotej Maliny za drugoplanową rolę w filmie \"Elvis\" (2022).\n1 lipca 1992 otrzymał własną gwiazdę w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 7000 Hollywood Boulevard.\nŻyciorys.\nKariera aktorska.\nJest synem Amosa Mefforda Hanksa (pochodzenia angielsko-walijskiego) i Janet Merilyn Frager (pochodzenia portugalskiego). Miał niezbyt szczęśliwe dzieciństwo, większość czasu spędził w rodzinach zastępczych.\nNie mogąc dostać roli w przedstawieniu szkolnym, rzucił uczelnię i wyjechał do Cleveland, by wziąć udział w \"Great Lakes Shakespeare Festival\". Udało mu się zaangażować do Riverside Theater, gdzie debiutował w sztuce \"Poskromienie złośnicy\". W 1980 został zaangażowany do opowiadającego o parze cwaniaków telewizyjnego serialu komediowego \"Bosom Buddies\". Pierwsze jego role na dużym ekranie to również występy w komediach: \"Plusku\", \"Wieczorze kawalerskim\" czy \"Skarbonce\".\nPrzez wiele lat był przez krytyków uznawany za komika, na co wpływ miała m.in. jego pierwsza nominacja do Oscara za rolę w filmie \"Duży\". Próby obsadzania go w innych rolach nie spotykały się z dobrym przyjęciem. Zmieniło się to dopiero w 1993 po filmie \"Filadelfia\", w którym zaprezentował swój talent dramatyczny. Dowiodła tego także jego kreacja w filmie \"Forrest Gump\". Zarówno za jedną, jak i drugą rolę został nagrodzony Oscarem, stając się zarazem drugim (po Spencerze Tracy) aktorem, któremu udało się zdobyć Nagrodę Akademii Filmowej dwa razy z rzędu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112531", "fragment_id": "2303/0", "subtitle": "", "title": "Tom Hanks", "document_id": "2303", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 112531.0, "score": 1.0}, "uuid": "7747bb59-4575-44f9-b704-14e68161907b"}, {"page_content": "W 2012 roku premierę miał \"Lincoln\". Nakręcony przez Spielberga dramat historyczny oparty na książce \"\" autorstwa Doris Keans Goodwin, opisuje ostatnie cztery miesiące życia szesnastego prezydenta Stanów Zjednoczonych Abrahama Lincolna. W roli tytułowej obsadzony został Daniel Day-Lewis, z kolei w roli Pierwszej Damy Mary Todd Lincoln – Sally Field. Film ze scenariuszem Tony’ego Kushnera został nakręcony w Richmond w stanie Wirginia pod koniec 2011 roku i pojawił się w amerykańskich kinach w listopadzie 2012 roku. \"Lincoln\" został doceniony, zarobił ponad 250 milionów dolarów na całym świecie i był nominowany do dwunastu Oscarów, w tym dla najlepszego filmu i najlepszego reżysera. Statuetki otrzymał z kolei za scenografię oraz dla Day-Lewisa za główną rolę męską. Krytyk z \"The Irish Times\" komplementował reżyserię: „Wbrew przeciwnościom Spielberg robi coś naprawdę ekscytującego z zakulisowego kadzenia”.\nW maju 2013 roku ogłoszono, że Spielberg wyreżyseruje film \"Snajper\". Opuścił jednak projekt przed rozpoczęciem produkcji i zastąpił go Clint Eastwood. Zamiast tego wziął się za reżyserię \"Mostu szpiegów\" (2015), rozgrywającego się w czasach zimnej wojny thrillera opartego na incydencie U-2 z 1960 roku i skupiającego się na negocjacjach Jamesa B. Donovana z Sowietami w sprawie uwolnienia pilota Gary’ego Powersa po tym, jak jego samolot został zestrzelony nad terytorium ZSRR. Scenariusz napisali bracia Joel i Ethan Coen, a w filmie wystąpił Tom Hanks jako Donovan, a także Mark Rylance, Amy Ryan i Alan Alda. Okres zdjęciowy odbył się jesienią 2014 roku w Nowym Jorku, Berlinie i Wrocławiu, z kolei premiera nastąpiła 16 października. \"Most szpiegów\" cieszył się popularnością wśród krytyków i nominowany został do 6 Oscarów. Statuetkę zdobył jedynie Rylance za rolę drugoplanową, co czyni go drugim aktorem, który otrzymał Oscara za występ w filmie reżyserii Spielberga.\nLata 2016-obecnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87598", "fragment_id": "642532/25", "subtitle": "", "title": "Steven Spielberg", "source": "wikipedia", "start_index": 39391.0, "document_id": "642532", "parentId": 87598.0, "score": 0.18639329075813293}, "uuid": "e505fbd3-dc82-4fe6-98b6-02b999c5d634"}, {"page_content": "Filadelfia (ang. \"Philadelphia\") – amerykański dramat filmowy z 1993 roku w reżyserii Jonathana Demmego, opowiadający o dyskryminacji chorych na AIDS.\nBył to zarazem jeden z pierwszych, jak i najważniejszych filmów poruszających problem AIDS. Doceniony przez widzów i krytykę, film uhonorowany został wieloma nagrodami, m.in. statuetką Oscara dla Toma Hanksa – odtwórcy głównej roli, oraz dla Bruce’a Springsteena za utwór otwierający film pt. „Streets of Philadelphia”.\nFabuła.\nAndrew Beckett (Tom Hanks) pracuje w renomowanej kancelarii prawniczej w Filadelfii. Jest szanowany i doceniany w firmie przez współpracowników, jak i przełożonych. Pewnego razu przełożeni dowiadują się, że jest chory na AIDS. Przedtem jedynie najbliższa rodzina wiedziała, że żył w szczęśliwym związku z Miguelem (Antonio Banderas), a choroba jest tragiczną konsekwencją zdrady, jakiej dopuścił się w przeszłości. Pod absurdalnym pretekstem zaniedbywania obowiązków zwierzchnicy natychmiast pozbawiają podwładnego posady. Ten, rozgoryczony postępowaniem pracodawców, postanawia dochodzić swoich praw w sądzie. Jego adwokatem zostaje czarnoskóry Joe Miller (Denzel Washington). Andrew i Joe walczą o wysokie odszkodowanie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=459429", "fragment_id": "1540869/0", "subtitle": "", "title": "Filadelfia (film)", "document_id": "1540869", "start_index": 0.0, "parentId": 459429.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25336378812789917}, "uuid": "c37f7d4e-d721-4e96-9931-e48e954de335"}, {"page_content": "Za rolę Christy’ego Browna, uznanego artysty malarza zmagającego się z porażeniem mózgowym, urodzonego niemal całkowicie sparaliżowanego, a przez większą część dzieciństwa uważanego za niedorozwiniętego umysłowo w biograficznym filmie Jima Sheridana \"Moja lewa stopa\" (1989) został uhonorowany nagrodą Oscara i Brytyjskiej Akademii Filmowej (BAFTA).\nUchodził za perfekcjonistę. Przed nagrywaniem scen przesłuchania Gerry’ego Conlona, drobnego złodziejaszka z Belfastu niewinnie skazanego za udział w zamachu terrorystycznym, w opartym na faktach dramacie Jima Sheridana \"W imię ojca\" (1993) spędził trzy doby w zamkniętej celi więziennej – bez snu, gdyż strażnicy co dziesięć minut uderzali o kraty blaszanymi kubkami. Ta kreacja przyniosła mu nominację do Oscara. Przed realizacją filmu \"Bokser\" (1997) przeszedł kilkumiesięczny trening bokserski. Przygotowując się do roli bezlitosnego przywódcy grupy Amerykanów – Billa „Rzeźnika” Poole’a w dramacie gangsterskim \"Gangi Nowego Jorku\" (2002), nosił stroje z epoki także poza planem. Za rolę w tym filmie zdobył kolejną nominację do Oscara.\nDrugiego Oscara w karierze przyniosła mu rola wydobywcy cennego surowca w Kalifornii w dramacie Paula Thomasa Andersona \"Aż poleje się krew\" (2007). Trzecią statuetkę Oscara otrzymał za rolę prezydenta Stanów Zjednoczonych Abrahama Lincolna w filmie Stevena Spielberga \"Lincoln\" (2012).\nW grudniu 2017 roku pojawił się w głównej roli w filmie \"Nić widmo\" (\"Phantom Thread\"), także w reżyserii Andersona, za którą został ponownie nominowany do Oscara. Wcześniej jednak, w czerwcu tego samego roku, ogłosił koniec kariery aktorskiej, nie zdradzając tego przyczyn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=326934", "fragment_id": "1416790/1", "subtitle": "", "title": "Daniel Day-Lewis", "parentId": 326934.0, "start_index": 1747.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1416790", "score": 0.11370399594306946}, "uuid": "f3d8f8fe-5c2f-4d28-836a-08089fe1f0c0"}, {"page_content": "Jego pierwszy film powstały dla DreamWorksa, \"Amistad\" (1997) oparty był na prawdziwych wydarzeniach z 1839, kiedy to na pokładzie statku \"La Amistad\" wybuchł bunt niewolników. Producentka Debbie Allen, po przeczytaniu książki uznała, iż Spielberg byłby idealnym reżyserem do opowiedzenia tej historii. Sam początkowo wahał się z podjęciem przedsięwzięcia, obawiając się porównań z \"Listą Schindlera\", ale powiedział: „Nigdy nie planowałem tak mojej kariery [...] Ostatecznie robię to, co myślę, że muszę”. Do produkcji, w którym główne role zagrali Morgan Freeman, Anthony Hopkins, Matthew McConaughey i Djimon Hounsou wykorzystał dziesięcioletnie badania Allen w celu odtworzenia skomplikowanych scen historycznych. Film miał problemy ze znalezieniem publiczności i słabo poradził sobie w box office’ie. Spielberg za przyczynę uznał, że \"Amistad\" za bardzo przypomina lekcji historii.\nKolejnym projektem reżyserskim stała się wojenna epopeja \"Szeregowiec Ryan\" (1998), opowiadająca o grupie amerykańskich żołnierzy z II wojny światowej dowodzonych przez kpt. Millera (Tom Hanks) wysłanej, by sprowadzić do domu spadochroniarza, którego trzech starszych braci zginęło w ciągu tego samego dnia podczas lądowania w Normandii. Okres zdjęciowy odbył się w Anglii, z kolei amerykański marine Dale Dyle został zatrudniony do szkolenia aktorów i pomagał im nie wychodzić z ról w trakcie scen batalistycznych. W połowie zdjęć Spielberg przypomniał aktorom, że grając w filmie, składają hołd swoim dziadkom i zarazem jego ojcu, którzy walczyli na froncie. Po premierze krytycy chwalili kierunek filmu i realistyczne przedstawienie wojny. Na całym świecie \"Szeregowiec Ryan\" zarobił 481 milionów dolarów, a Spielberg zdobył swojego drugiego Oscara za najlepszą reżyserię. W sierpniu 1999 roku Spielberg i Hanks zostali odznaczeni przez sekretarza obrony Williama Cohena Medalem Zasłużonej Służby Publicznej.\nLata 1999–2007.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87598", "fragment_id": "642532/18", "subtitle": "", "title": "Steven Spielberg", "parentId": 87598.0, "start_index": 28561.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642532", "score": 0.21854640543460846}, "uuid": "ceaffafa-34fc-44d0-8830-7e0b764cacd1"}, {"page_content": "Cóż za piękny dzień (ang. \"A Beautiful Day in the Neighborhood\") – amerykański dramat z 2019 roku w reżyserii Marielle Heller. W głównej roli wystąpił Tom Hanks. Inspiracją do stworzenia filmu był artykuł \"Can You Say... Hero\" opublikowany w 1998 roku w magazynie „Esquire”.\nZarys fabuły.\nFilm opowiada o przyjaźni Freda Rogersa, prowadzącego popularny program telewizyjny dla dzieci, i dziennikarza Lloyda Vogela, który, otrzymawszy zadanie przeprowadzenia rozmowy z Rogersem, poprzez częste z nim spotkania, uczy się entuzjazmu i radości życia.\nOdbiór.\nKrytyka w mediach.\nFilm spotkał się z bardzo dobrą reakcją krytyków. W serwisie Rotten Tomatoes 95% z 326 recenzji jest pozytywnych, a średnia ocen wyniosła 8,06/10. Na portalu Metacritic średnia ocen z 50 recenzji wyniosła 80 punktów na 100.\nNagrody i nominacje.\nNominację do najważniejszych nagród otrzymał Tom Hanks za najlepszą rolę drugoplanową (nominacja do Oscara, Złotego Globu, nagrody BAFTA). Film otrzymał też nominacje za najlepszy scenariusz adaptowany (Critics Choice, WGA, SFBAFCC).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4717803", "fragment_id": "799204/0", "subtitle": "", "title": "Cóż za piękny dzień", "parentId": 4717803.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "799204", "score": 0.5089964866638184}, "uuid": "1443cde7-72c1-4187-a46c-83d1a9552184"}, {"page_content": "W 1991 został uhonorowany Tony Award i Drama Desk Award za sceniczną kreację Louie w komedii Neila Simona \"Zagubieni w Yonkers\". Na ekranie natomiast grał złowrogiego menadżera biura w \"Glengarry Glen Ross\" (1992), sadystycznego hollywoodzkiego wykonawcę w czarnej komedii \"Szkoła Buddy’ego\" (\"Swimming with Sharks\", 1994) i mordercę, który zabija tych, którzy w jego mniemaniu popełnili jeden z siedmiu grzechów głównych w dreszczowcu Davida Finchera \"Siedem\" (\"Se7en\", 1995). Za kreację naocznego świadka zbrodni Rogera „Pleciucha” Kinta w filmie kryminalnym Bryana Singera \"Podejrzani\" (\"The Usual Suspects\", 1995) otrzymał Oscara dla aktora w roli drugoplanowej 96.\nW nawiązującym do poetyki kina noir thrillerze \"Tajemnice Los Angeles\" (\"L.A. Confidential\", 1997) wystąpił jako błyskotliwy detektyw Jack Vincennes. W dramacie kryminalnym Clinta Eastwooda \"Północ w ogrodzie dobra i zła\" (\"Midnight in the Garden of Good and Evil\", 1997) wcielił się w podejrzanego o morderstwo zamożnego kupca Jima Williamsa. Potem można go było zobaczyć w filmach: \"Negocjator\" (\"The Negotiator\", 1998), \"Podaj dalej\" (2000), \"K-PAX\" (2001), \"Kroniki portowe\" (2001) i \"Życie za życie\" (2003).\nW 2000 zdobył swego drugiego Oscara za rolę w filmie \"American Beauty\" (Aktor w roli głównej).\nW 2003 objął funkcję dyrektora artystycznego teatru Old Vic w Londynie, jednej z najstarszych scen w brytyjskiej stolicy, i jednocześnie szefa przedsiębiorstwa zarządzającego tym obiektem. Jego kontrakt obejmuje występy aktorskie w co najmniej dwóch premierach rocznie oraz dodatkową pracę w charakterze reżysera. W 2006 oświadczył, że jego związek z Old Vic potrwa jeszcze co najmniej dziewięć lat i zamierza przyjąć brytyjskie obywatelstwo, gdy tylko spełni odpowiednie kryteria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129896", "fragment_id": "6572/2", "subtitle": "", "title": "Kevin Spacey", "document_id": "6572", "start_index": 2716.0, "source": "wikipedia", "parentId": 129896.0, "score": 0.07014619559049606}, "uuid": "11369358-44c4-4281-bc72-578656ee39a5"}, {"page_content": "Wraz z Tomem Cruise’em współpracował przy futurystycznej produkcji neo-noir opartej na opowiadaniu Philipa K. Dicka \"Raport mniejszości\" (2002), opowiadającym o grupie śledczych zwalczających przestępstwa przed ich popełnieniem. Film spotkał się z uznaniem krytyków; Ebert uznał \"Raport mniejszości\" za najlepszy film 2002 roku i pochwalił przedstawioną w nim wizję przyszłości. Bardziej krytyczny był krytyk Todd McCarthy, który zarzucał Spielbergowi niewystarczającą ilość scen akcji. Przychody z kas kinowych na całym świecie wyniosły ponad 358 milionów dolarów. Drugi film reżysera z 2002 roku, \"Złap mnie, jeśli potrafisz\", opowiada o przygodach młodego oszusta (Leonardo DiCaprio) działającego w latach 60. XX wieku. Poza DiCaprio w rolach głównych obsadzeni zostali także Tom Hanks i Christopher Walken. Spielberg przyznał: „Zawsze kochałem filmy o sensacyjnych łotrach – łamią prawo, ale trzeba ich po prostu kochać za posiadanie jaj”. Film odniósł komercyjny i krytyczny sukces oraz otrzymał 2 nominacje do Oscara – dla Johna Williamsa za najlepszą muzykę i dla Walkena najlepszą rolę drugoplanową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87598", "fragment_id": "642532/20", "subtitle": "", "title": "Steven Spielberg", "source": "wikipedia", "start_index": 31674.0, "parentId": 87598.0, "document_id": "642532", "score": 0.22883260250091553}, "uuid": "f58ee21c-c5cf-4c11-8aaf-4c30dfdaaf49"}, {"page_content": "1977: Richard Burton – \"Jeździec\" jako Martin Dysart&lt;br&gt;\nnominacje:\n1978: Jon Voight – \"Powrót do domu\" jako Luke Martin&lt;br&gt;\nnominacje:\n1979: Dustin Hoffman – \"Sprawa Kramerów\" jako Ted Kramer&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 80..\n1980: Robert De Niro – \"Wściekły Byk\" jako Jake La Motta&lt;br&gt;\nnominacje:\n1981: Henry Fonda – \"Nad złotym stawem\" jako Norman Thayer&lt;br&gt;\nnominacje:\n1982: Ben Kingsley – \"Gandhi\" jako Mahatma Gandhi&lt;br&gt;\nnominacje:\n1983: nagroda ex aequo:\nnominacje:\n1984: F. Murray Abraham – \"Amadeusz\" jako Antonio Salieri&lt;br&gt;\nnominacje:\n1985: Jon Voight – \"Uciekający pociąg\" jako Oscar „Manny” Manheim&lt;br&gt;\nnominacje:\n1986: Bob Hoskins – \"Mona Lisa\" jako George&lt;br&gt;\nnominacje:\n1987: Michael Douglas – \"Wall Street\" jako Gordon Gekko&lt;br&gt;\nnominacje:\n1988: Dustin Hoffman – \"Rain Man\" jako Raymond Babbitt&lt;br&gt;\nnominacje:\n1989: Tom Cruise – \"Urodzony 4 lipca\" jako Ron Kovic&lt;br&gt;\nnominacje:\nLata 90..\n1990: Jeremy Irons – \"Druga prawda\" jako Claus von Bülow&lt;br&gt;\nnominacje:\n1991: Nick Nolte – \"Książę przypływów\" jako Tom Wingo&lt;br&gt;\nnominacje:\n1992: Al Pacino – \"Zapach kobiety\" jako Frank Slade&lt;br&gt;\nnominacje:\n1993: Tom Hanks – \"Filadelfia\" jako Andrew Beckett&lt;br&gt;\nnominacje:\n1994: Tom Hanks – \"Forrest Gump\" jako Forrest Gump&lt;br&gt;\nnominacje:\n1995: Nicolas Cage – \"Zostawić Las Vegas\" jako Ben Sanderson&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1549440", "fragment_id": "683239/2", "subtitle": "", "title": "Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym", "parentId": 1549440.0, "start_index": 2962.0, "source": "wikipedia", "document_id": "683239", "score": 0.09591636806726456}, "uuid": "02bc80cf-040f-491f-a80e-acf9dfbfef19"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Galeria postaci\nPo zakończeniu zdjęć do \"Człowieka w żelaznej masce\" ogłosił roczną przerwę w karierze, w tym czasie m.in. odrzucił propozycję zagrania Patricka Batemana w \"American Psycho\" (2000), Anakina Skywalkera w \"\" (2002) i tytułowej roli w \"Spider-Manie\" (2002). Na wielki ekran powrócił główną rolą Richarda w filmie Danny’ego Boyle’a \"Niebiańska plaża\" (2000), a za swój występ w filmie miał otrzymać gażę w wysokości 20 mln dol. Za występ w filmie był nominowany do Złotej Maliny dla najgorszego aktora. W 2002 zagrał dwie główne role filmowe: Amsterdama Vallona w dramacie gangsterskim reżysera Martina Scorsese \"Gangi Nowego Jorku\" u boku Daniela Day-Lewisa i oszusta Franka Abagnale’a w komedii kryminalnej \"Złap mnie, jeśli potrafisz\" z Tomem Hanksem. Za występ w tym drugim był nominowany do Złotego Globu.\nZagrał również w następnym filmie Martina Scorsese, ciepło przyjętym przez krytykę i widzów dramacie biograficznym \"Aviator\" (2004), w którym wcielił się w postać miliardera i pilota Howarda Hughesa. Za tę rolę otrzymał wiele pochlebnych recenzji oraz otrzymał Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym i był nominowany do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Również w 2004 otworzył firmę producencką Appian Way Productions, która zadebiutowała filmem Nielsa Muellera \"Zabić prezydenta\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193691", "fragment_id": "19962/7", "subtitle": "", "title": "Leonardo DiCaprio", "source": "wikipedia", "start_index": 9831.0, "document_id": "19962", "parentId": 193691.0, "score": 0.3458503782749176}, "uuid": "a4378724-d540-4dce-9fd8-6de978fe9e23"}]}
{"id": "q_349", "question": "Dokończ przysłowie: „co kraj to...”", "answer": [{"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nPolska\nAlbania\nBiałoruś\nChiny\nCzechy\nJaponia\nŁotwa\nUkraina\nWęgry", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1818452", "fragment_id": "877703/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Narodowy (ujednoznacznienie)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "877703", "parentId": 1818452.0, "score": 0.30717018246650696}, "uuid": "879e0197-8709-4768-8025-43495fa93467"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nPolska\nAustria\nFrancja\nNiemcy\nWielka Brytania", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1714198", "fragment_id": "694850/0", "subtitle": "", "title": "Opera Państwowa", "document_id": "694850", "start_index": 1.0, "parentId": 1714198.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11345569044351578}, "uuid": "696145ca-f717-43a9-9de7-5f39af1c4450"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nFrancja:\nHiszpania:\nKamerun:\nPortugalia:\nRepublika Zielonego Przylądka:\nStany Zjednoczone:\nSzwajcaria:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=231291", "fragment_id": "1445705/0", "subtitle": "", "title": "Campo", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1445705", "parentId": 231291.0, "score": 0.33824262022972107}, "uuid": "025ba888-1f44-4c20-ad8f-73fdb15418f1"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nBrazylia:\nChile:\nHiszpania:\nPortugalia:\nStany Zjednoczone:\nSzwajcaria:\nWłochy:\nOsoby:\nInne:\nZobacz też:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1633117", "fragment_id": "677984/0", "subtitle": "", "title": "Castro", "parentId": 1633117.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "677984", "score": 0.15025874972343445}, "uuid": "373b1881-c51a-447d-b714-2c8e5044e285"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nFrancja:\nNiemcy:\nNorwegia:\nRepublika południowej Afryki:\nSzwecja:\nOsoby:\nInne:\nZobacz też:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2580620", "fragment_id": "542764/0", "subtitle": "", "title": "Sand", "parentId": 2580620.0, "start_index": 1.0, "document_id": "542764", "source": "wikipedia", "score": 0.19346320629119873}, "uuid": "9badadc2-9578-47d9-8ddc-cc61ef03045f"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nArgentyna:\nBrazylia:\nHolandia:\nPortugalia:\nRumunia:\nSłowacja:\nStany Zjednoczone:\nWenezuela:\nWłochy:\nOsoby:\nInne:\nZobacz też:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5855738", "fragment_id": "39442/0", "subtitle": "", "title": "Boca", "parentId": 5855738.0, "start_index": 1.0, "document_id": "39442", "source": "wikipedia", "score": 0.19645053148269653}, "uuid": "4f44c88d-d312-486c-a170-80bf1fadf558"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nAngola:\nArgentyna:\nBrazylia:\nChile:\nChiny:\nHiszpania:\nHolandia:\nMozambik:\nParagwaj:\nStany Zjednoczone:\nSzwajcaria:\nWłochy:\nOsoby:\nInne:\nZobacz też:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=215215", "fragment_id": "1398561/0", "subtitle": "", "title": "Alto", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 215215.0, "document_id": "1398561", "score": 0.3803287744522095}, "uuid": "469be5bb-7548-4e96-9e78-dce8d4fc37cc"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nAnglia:\nAustralia:\nBelgia:\nMaroko:\nWłochy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=873716", "fragment_id": "1009440/0", "subtitle": "", "title": "Sale", "parentId": 873716.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1009440", "score": 0.28718310594558716}, "uuid": "8d42a6f8-08bf-4e33-9fc2-63c8da4396ef"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nAnglia:\nBelgia:\nFrancja:\nPolska:\nSzwajcaria:\nOsoby:\nInne:\nZobacz też:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2850483", "fragment_id": "1629179/0", "subtitle": "", "title": "Bure", "parentId": 2850483.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1629179", "source": "wikipedia", "score": 0.3405020534992218}, "uuid": "a6d5f3f3-794e-4fb4-aa0d-7b53db1a22f7"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nBrazylia:\nChile:\nHiszpania:\nPortugalia:\nSzwajcaria:\nWłochy:\nOsoby:\nInne:\nZobacz też:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2595839", "fragment_id": "524913/0", "subtitle": "", "title": "Torre (ujednoznacznienie)", "parentId": 2595839.0, "start_index": 1.0, "document_id": "524913", "source": "wikipedia", "score": 0.11364882439374924}, "uuid": "2a44b5f9-a767-44c7-822b-cb16ef1face3"}]}
{"id": "q_350", "question": "Jak brzmi nazwisko tancerza polskiego urodzonego w 1944 roku, solisty m.in. baletu Teatru Wielkiego w Warszawie i Baletu XX Wieku?", "answer": [{"page_content": "Gerard Wilk (ur. 12 stycznia 1944 w Gliwicach, zm. 28 sierpnia 1995 w Paryżu) – polski tancerz, w latach 1966–1970 solista baletu Teatru Wielkiego w Warszawie.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w Gliwicach, jego rodzicami byli Jadwiga i Jan Wilkowie. Ojciec został wcielony do armii niemieckiej, a po wojnie został zesłany na Syberię, skąd powrócił do Polski w 1949 r. i pracował w zakładach mięsnych. Gerarda i jego starszego o cztery lata brata Jana wychowywała matka. Mając 13 lat przystąpił do egzaminów do Państwowej Szkoły Baletowej w Bytomiu. Według jednych źródeł: matka jego koleżanki zobaczyła, że Gerard dobrze się rusza i zawiozła go na egzamin; według innych – niezwykłe zdolności ruchowe zauważył opiekun szkolnego kółka tanecznego. Został przyjęty na okres próbny na rok. W tym czasie musiał nadrobić trzyletnie zaległości. Opiekowała się nim Halina Iwańska, dawna uczennica Isadory Duncan. Wilk nie tylko poradził sobie z zaległościami, ale też odkrył życiową pasję, a po latach stał się ikoną polskiego baletu.\nKariera.\nHalina Hulanicka przekonała go, by przeniósł się do Warszawskiej Szkoły Baletowej. Kiedy w 1964 zdał egzaminy końcowe, czekał już na niego angaż. Przeszedł całą drogę w baletowej hierarchii: od członka corps de ballet, przez koryfeja. W 1968 trafił do zespołu Teatru Wielkiego, w 1970 został solistą. Doceniali go krytycy i publiczność. Spektakle z jego udziałem stawały się wydarzeniami. Był indywidualnością, przyciągał uwagę, pisano, że można podziwiać maestrię, z jaką wykonuje taniec, a zarazem żywiołowość, umiejętność przekazania emocji. 26 czerwca 1970 po raz ostatni zatańczył na warszawskiej scenie w premierze \"Romea i Julii\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=625902", "fragment_id": "855048/0", "subtitle": "", "title": "Gerard Wilk", "document_id": "855048", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 625902.0, "score": 0.35530591011047363}, "uuid": "6dbb6b7d-3bfb-405b-9247-b3e7aa9a72d9"}, {"page_content": "Najważniejszymi solistkami baletu pierwszego ćwierćwiecza w odbudowanym Teatrze Wielkim były kolejno: Maria Krzyszkowska, Elżbieta Jaroń, Bożena Kociołkowska, Renata Smukała, Ewa Głowacka, Barbara Rajska, Jolanta Rybarska, Anna Białecka, Anna Grabka, aż po Elżbietę Kwiatkowską i Izabelę Milewską; a czołowymi solistami: Stanisław Szymański, Wojciech Wiesiołłowski, Zbigniew Strzałkowski, Feliks Malinowski, Janusz Smoliński, Gerard Wilk, Jerzy Makarowski, Dariusz Blajer, Zdzisław Ćwioro, Waldemar Wołk-Karaczewski, Ireneusz Wiśniewski, Łukasz Gruziel, Tadeusz Matacz, Janusz Mazoń i nieco później Sławomir Woźniak.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3955366", "fragment_id": "624004/7", "subtitle": "", "title": "Polski Balet Narodowy", "parentId": 3955366.0, "start_index": 8717.0, "source": "wikipedia", "document_id": "624004", "score": 0.106136254966259}, "uuid": "e1ee9828-91bc-42f7-a039-8f5f1335178a"}, {"page_content": "Waldemar Wołk-Karaczewski (ur. 8 października 1954 w Ciechanowie) – polski tancerz baletowy typu danseur noble, choreograf i pedagog tańca. Wychowanek Państwowej Szkoły Baletowej w Warszawie (1973). Pierwszy solista baletu Teatru Wielkiego w Warszawie (1977–1979 i 1980–1981) oraz jeden z czołowych solistów zespołu Le Ballet du XXe Siècle (Baletu XX Wieku) Maurice’a Béjarta w Brukseli (1979/80), Baletu Deutsche Oper w Berlinie Zachodnim (1981–1983) i Baletu Bayerische Staatsoper w Monachium (1983–1989).\nKariera artystyczna.\nW Warszawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4044214", "fragment_id": "583669/0", "subtitle": "", "title": "Waldemar Wołk-Karaczewski", "parentId": 4044214.0, "start_index": 0.0, "document_id": "583669", "source": "wikipedia", "score": 0.9529441595077515}, "uuid": "6a694992-3823-4ba6-ad33-f90b35f01cc1"}, {"page_content": "Balet polski powstał dzięki królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu. Z jego inicjatywy stały zespół baletowy złożony z zagranicznych tancerzy działał już od 1765 roku w warszawskim teatrze publicznym, zwanym Operalnią Saską, a w 1785 roku powstał pierwszy polski zespół, tzw. Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości. Baletmistrzami i choreografami tego zespołu byli François Gabriel Le Doux i Daniel Curz, a czołowym tancerzem – Michał Rymiński. Wystawiane były wtedy divertissement taneczne i balety z akcją (Ballet d'action) oraz modne wówczas opero-balety. Pierwszym polskim tancerzem, który zdobył uznanie za granicą był natomiast Maciej Pręczyński (Prenczyński) z dworskiego baletu hetmana Branickiego w Białymstoku – solista zespołu Gasparo Angioliniego w weneckim Teatro San Benedetto i w wiedeńskim Burgtheater, który w latach 1775-1777 występował także i realizował balety w Warszawie.\nPo utracie przez Polskę niepodległości, przedstawienia baletowe pojawiały się w Warszawie nieregularnie, a stały zespół baletowy rozpoczął działalność w Teatrze na placu Krasińskich w 1818 roku. Jego świetność przypadła jednak dopiero na okres romantyzmu, po otwarciu nowej siedziby w Teatrze Wielkim, dzięki takim choreografom, jak: Maurice Pion, Filippo Taglioni i Roman Turczynowicz. Najwybitniejszymi tancerzami tego okresu byli: baleriny klasyczne: Konstancja Turczynowiczowa, Karolina Wendt, Kamila Stefańska i Helena Cholewicka oraz tancerze klasyczni: Mikołaj Grekowski, Roman Turczynowicz, Aleksander i Antoni Tarnowscy oraz ceniony[] tancerz charakterystyczny Feliks Krzesiński. Repertuar obejmował najsłynniejsze balety romantyczne, balety-divertissement i oryginalne dzieła polskie, jak \"Wesele w Ojcowie\" z muzyką Karola Kurpińskiego i Józefa Damsego (1823), \"Na kwaterze\" z muzyką Stanisława Moniuszki (1868) czy \"Pan Twardowski\" z muzyką Adolfa Sonnenfelda.W okrese przedwojennym na scenie międznarodowej balet polski popularyzował Polski Balet Reprezentacyjny.\nKontynuatorem wielkiej tradycji baletu warszawskiego jest dzisiaj Polski Balet Narodowy w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie.\nWażniejsze balety polskie.\nDzieła choreografów polskich lub zagranicznych związanych z Polską, z muzyką polską lub obcą, stworzone dla polskich zespołów baletowych, a w nielicznych przypadkach zrealizowane premierowo na scenach zagranicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16560", "fragment_id": "187679/0", "subtitle": "", "title": "Balet polski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 16560.0, "document_id": "187679", "score": 0.5133536458015442}, "uuid": "eff5c5f0-f091-41c2-ad67-703a5f234859"}, {"page_content": "Aleksander Sobiszewski (ur. 26 lutego 1883, zm. 23 września 1964 w Warszawie) – tancerz, baletmistrz; solista baletu Teatru Wielkiego w Warszawie, dyrektor i pedagog warszawskiej szkoły baletowej. W 1908 założył szkołę tańca towarzyskiego w Warszawie, prowadzonej wspólnie z braćmi — Edwardem i Ryszardem. \nŻyciorys.\nJako solista wystąpił po raz pierwszy w 1905 w \"Panu Twardowskim\" L. Różyckiego w Warszawskich Teatrach Rządowych. W latach 1912–1914 występował w Berlinie i Paryżu. Od 1914 zajmował się choreografią, opracował szereg spektakli, m.in. balet Druga rapsodia z muzyką F. Liszta (1914).\nW latach 1917–1918 dyrektor baletu Teatru Wielkiego w Warszawie. W 1926 opracował w Wiedniu tańce do \"Halki\" Stanisława Moniuszki. W 1928 z powodzeniem występował w Paryżu na Festiwalu Sztuki Polskiej. Prowadził działalność pedagogiczną w warszawskiej szkole baletowej i własnej szkole tańca towarzyskiego. Jego uczennicą była m.in. Pola Negri. Pochowany na Starych Powązkach w Warszawie (kwatera 250-1-24).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3019938", "fragment_id": "1198070/0", "subtitle": "", "title": "Aleksander Sobiszewski (1883–1964)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1198070", "parentId": 3019938.0, "score": 0.2516944110393524}, "uuid": "54bad3c5-b991-49b8-8c84-624182f3318e"}, {"page_content": "Witold Borkowski (ur. 26 października 1919 w Wilnie, zm. 5 listopada 1995 Warszawie) – polski tancerz, choreograf, reżyser.\nŻyciorys.\nUkończył Studio Baletowe Muraszowej w Wilnie (1937), debiutował w wileńskim Teatrze Lutnia w balecie „Zaproszenie do tańca” Webera. Przed II wojną światową występował w zespole baletowym Feliksa Parnella i teatrze Wielka Rewia w Warszawie.\nPodczas okupacji niemieckiej był tancerzem i asystentem choreografa w Teatrze Muzycznym Lutnia w Wilnie, występował także w teatrach Maska i Rozmaitości „Jar” w Warszawie.\nPo wojnie występował w Krakowie, następnie tańczył w zespole Feliksa Parnella. W latach 1947–1949 był pierwszym tancerzem i pedagogiem w Operze Śląskiej w Bytomiu, a w latach 1950–1964 pierwszym tancerzem baletu Opery w Warszawie. W latach 1951–1953 współpracował jako choreograf z warszawskimi teatrami, m.in.: Syrena, Nowym i Satyryków. W latach 1955–1959 odbył studia choreograficzne w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, odbył staże w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej (GITIS), Teatrze im. Kirowa w Leningradzie (1950), Londynie, Operze Paryskiej (1957), Balecie XX Wieku Maurice’a Béjarta (1968). W latach 1964/1965–1974/1975 zajmował stanowisko kierownika baletu i głównego choreografa Opery Łódzkiej. Był kierownikiem artystycznym działającego przy teatrze studia baletowego (1967–1972), inicjatorem Łódzkich Spotkań Baletowych (1968). W latach 1975–1980 był kierownikiem baletu i choreografem Centralnego Zespołu Artystycznego Wojska Polskiego. Współpracował w dziedzinie choreografii z wieloma teatrami muzycznymi i dramatycznymi, był wielokrotnie jurorem konkursów krajowych i zagranicznych. Był członkiem Prezydium Zarządu i przewodniczącym sekcji choreograficznej Związku Artystów Scen Polskich, wiceprzewodniczącym sekcji choreograficznej Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.Żoną Witolda Borkowskiego była Olga Glinkówna, tancerka, pierwsza solistka Teatru Wielkiego w Warszawie.\nZmarł w Warszawie, pochowany 9 listopada 1995 na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 68A-2-14).\nUpamiętnienie.\nW 2017 w Teatrze Wielkim w Łodzi nadano imię Witolda Borkowskiego Sali Baletowej i odsłonięto pamiątkową tablicę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4730177", "fragment_id": "735418/0", "subtitle": "", "title": "Witold Borkowski", "parentId": 4730177.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "735418", "score": 0.30802255868911743}, "uuid": "5869c134-e673-4bac-9f22-2a236ade2efd"}, {"page_content": "W 1979 oglądał przedstawienia Baletu XX Wieku w Paryżu i udało mu się tam dotrzeć do samego Maurice’a Béjarta, który zaproponował mu by dołączył do jego brukselskiego zespołu. Poprosił więc o roczny urlop w Teatrze Wielkim i został jednym z najbardziej obiecujących młodych solistów Baletu XX Wieku. Spędził tam sezon 1979/80, występując (pod uproszczonym nazwiskiem Wolk) w całym repertuarze słynnego zespołu; nie tylko w Brukseli, ale także w Wiedniu, Palermo, Monte Carlo, San Francisco, Paryżu, Mediolanie, Londynie i Madrycie. Pomimo to, zgodnie ze zobowiązaniem wobec Teatru Wielkiego, po roku powrócił do Warszawy w nadziei na większe możliwości artystyczne, ale tutaj nie czekały na niego żadne nowe propozycje. W styczniu 1981 wyjechał więc do Berlina Zachodniego, gdzie zaproponowano mu pozycję jednego z czołowych solistów baletu Deutsche Oper. Po dwóch latach skorzystał z analogicznej, ale atrakcyjniejszej dla siebie propozycji baletu Bayerische Staatsoper w Monachium. W obu tych renomowanych niemieckich zespołach baletowych tańczył główne partie w wielkim repertuarze klasycznym oraz w wielu baletach najwybitniejszych choreografów XX wieku. Był cenionym partnerem scenicznym wielu znanych solistek baletu, z legendarną amerykańską primabaleriną Evą Evdokimovą na czele. Ale były wśród nich wcześniej: Anna Białecka, Ewa Głowacka i Barbara Rajska, a potem m.in. Shonach Mirk, Galina Panova, Jeanet Popeleski, Heidrun Schwaarz, Charlotte Butler, Dianne Bell, Joyce Cuoco, Judith Turos i Jolinda Menendez. Parokrotnie przyjeżdżał z Monachium do kraju i występował z baletem Teatru Wielkiego w \"Giselle\" (także podczas tournée zespołu po USA w 1987) oraz w \"Córce źle strzeżonej\" (1989). Wspierał warszawski zespół baletowy podczas jego występów gościnnych z \"Jeziorem łabędzim\" w Brukseli, Amsterdamie, Lille i Luksemburgu (1987)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4044214", "fragment_id": "583669/2", "subtitle": "", "title": "Waldemar Wołk-Karaczewski", "document_id": "583669", "start_index": 1981.0, "parentId": 4044214.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34691914916038513}, "uuid": "3e09f742-a811-4594-9dc4-6ba6dcb09a2a"}, {"page_content": "Feliks Parnell, właśc. Feliks Jan Grzybek (ur. 13 grudnia 1898 w Warszawie, zm. 4 kwietnia 1980 w Łodzi) – polski tancerz i choreograf.\nKariera.\nMłodość.\nBył synem ogrodnika i kwiaciarki. Od 1910 uczęszczał do szkoły baletowej w Warszawie[]. Od początku wykazywał talent i był angażowany do wstawek baletowych i ról epizodycznych. W 1915 ukończył edukację i wyjechał do Odessy, gdzie dwa lata później był już samodzielnym choreografem[]. Często wyjeżdżał na tournée po innych miastach Rosji, podczas kilku z nich zetknął się z Michaiłem Mordkinem i Michaiłem Fokinem, co przyniosło znajomość i współpracę, która miała wpływ na jego karierę. W 1921 powrócił do Warszawy i rozpoczął karierę, która trwała do 1962[]. Do 1939 występował w większości warszawskich teatrów, scen baletowych i kabaretowych[]. W latach 1927–1930 był choreografem i solistą Teatru Wielkiego, równocześnie występował w Teatrze Polskim i Teatrze im. Bogusławskiego[].\nBalet Parnella.\nW 1934 Feliks Parnell zorganizował własny zespół taneczny, który składał się z dziesięciu tancerzy. Formacja ta była znana jako \"Balet Parnella\", a poza granicami kraju pod nazwą \"Ballet Polonais de Parnell\". Trasy tournée obejmowały wszystkie kraje Europy, a występy odbywały się w wielu miastach. O kunszcie tańca świadczy złoty medal zdobyty przez balet Parnella w Niemczech podczas olimpiady tanecznej w 1936[].\nLata II wojny światowej.\nW sierpniu 1939 Feliks Parnell zainicjował powstanie nowej sceny, którą był teatr Tip-Top. Mimo wybuchu wojny i zakazu występów wydanego przez państwo podziemne teatr funkcjonował jako jawna placówka kulturalna zmieniając nazwę na Nowości. Tam i w teatrzyku Miniatury Parnell uczył tańca i pracował nad układami baletowymi. Nie kolaborował z okupantem, był oddany baletowi i chciał tworzyć sztukę[].\nPo 1945.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1852774", "fragment_id": "910481/0", "subtitle": "", "title": "Feliks Parnell", "parentId": 1852774.0, "start_index": 0.0, "document_id": "910481", "source": "wikipedia", "score": 0.16794177889823914}, "uuid": "893e8699-70b3-49c6-89c5-60b5b77d172d"}, {"page_content": "W latach 1964–1973 uczył się w Warszawskiej Szkole Baletowej i już w 1971 debiutował na scenie Teatru Wielkiego w uczniowskim duecie w \"Don Kichocie\". Ukończył szkołę jako uczeń Raissy Kuzniecowej i początkowo występował w Państwowym Zespole Pieśni i Tańca „Mazowsze”. W 1975 został solistą baletu Teatru Wielkiego w Warszawie i jeszcze w tym samym roku zadebiutował główną partią w premierze \"Sylfid\" Michaiła Fokina, a w dwa lata później był już pierwszym solistą. W 1978 osiągnął spektakularny sukces podczas II Światowego Konkursu Baletowego w Tokio, gdzie zdobył wprawdzie VIII nagrodę, ale okazał się ulubieńcem japońskiej publiczności. Jego występy tak relacjonowała Olga Maynard w nowojorskim „Dance Magazine”: „Największą atrakcją solistyczną konkursu w Tokio był 23-letni Waldemar Wołk-Karaczewski, wysoki, jasnowłosy i niespotykanie przystojny, a ponadto odznaczający się charyzmatyczną osobowością, która doprowadza publiczność do szału, nawet w Japonii. Od pierwszego pojawienia się na scenie w \"Korsarzu\" wywołał takie podniecenie, że spokojna zazwyczaj widownia oklaskiwała go owacyjnie i wywoływała po imieniu. Karaczewski stał się bożyszczem konkursu, a jego popularność była bliższa tej, jaką osiąga piosenkarz pop niż tancerz baletu”. W tym samym roku wystąpił u boku amerykańskiej baleriny Jeanette Vondersaar z Het Nationale Ballet w polskim filmie telewizyjnym \"Maria-Luiza\" w choreografii Stefana Wenty.\nZa granicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4044214", "fragment_id": "583669/1", "subtitle": "", "title": "Waldemar Wołk-Karaczewski", "source": "wikipedia", "start_index": 542.0, "document_id": "583669", "parentId": 4044214.0, "score": 0.2027984857559204}, "uuid": "2f000d2b-3b6b-45f0-bdce-9fcd7796b436"}, {"page_content": "Od 1774 roku zespół występował przejściowo w Pałacu Radziwiłłowskim (dzisiejszy Pałac Prezydencki) na Krakowskim Przedmieściu. Dopiero w 1779 roku otwarto nowy Teatr na placu Krasińskich, zwany z czasem Teatrem Narodowym na placu Krasińskich. Pracowali wtedy z warszawskim zespołem baletowym znani ówcześni tancerze i baletmistrzowie zagraniczni: Giovanni Antonio Sacco, Francesco Caselli, Leopold Frühmann, Daniel Curz i Antonio Viganò. Pierwszym polskim tancerzem, który zdobył uznanie za granicą był Maciej Pręczyński (Prenczyński) z dworskiego baletu hetmana Branickiego w Białymstoku – solista zespołu Gasparo Angioliniego w weneckim Teatro San Benedetto i wiedeńskiego Burgtheater, który w latach 1775–1777 występował także i realizował balety w Warszawie.\nW 1785 król Stanisław August ustanowił pierwszy zespół złożony z młodych polskich artystów, znany jako Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości (1785-1794), z którym pracowali dwaj zagraniczni baletmistrzowie François Gabriel Le Doux z Paryża (1785-1789) i Daniel Curz z Wenecji (1786-1794), uznawani obecnie za ojców polskiego baletu narodowego. Czołowym tancerzem tego zespołu był Michał Rymiński. Tradycje baletu królewskiego kontynuowały potem zespoły polskie na scenie Teatru na placu Krasińskich, zwanym teraz Teatrem Narodowym. Kolejnymi baletmistrzami byli tam m.in. Franz Schlanzowsky (Franciszek Szlancowski), Fortunato Bernardelli, Louis Thiérry, Antoine Titus, André-Isidore Carey i Maurice Pion. W styczniu 1812, w przejeździe z Petersburga do Wiednia, kilkakrotnie wystąpił w Warszawie legendarny francuski tancerz Louis-Antoine Duport, a wybijającymi się solistami baletu warszawskiego lat 20. i 30. XIX wieku byli: Julia Mierzyńska, Antonina Palczewska, Eugenia Kos, Maurice Pion i Mikołaj Grekowski.\nW Teatrze Wielkim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3955366", "fragment_id": "624004/2", "subtitle": "", "title": "Polski Balet Narodowy", "source": "wikipedia", "start_index": 2913.0, "document_id": "624004", "parentId": 3955366.0, "score": 0.39390310645103455}, "uuid": "fdaafec7-7673-45b2-8f57-619fea085966"}]}
{"id": "q_351", "question": "Którego dnia roku kościół katolicki obchodzi Święto Trzech Króli?", "answer": [{"page_content": "W związku z tym, że powyższe rozważania związane są ściśle z charakterystyką wierzeń opartych na systemie solarno-lunarnym (związanych ze słońcem oraz księżycem), obchody ulokowane w tym okresie pojawiały się również w innych systemach religijnych. 6 stycznia zgodnie z wierzeniami staroegipskimi obchodzono święto narodzenia boga światła. Wierzono, że nocą poprzedzającą święto, kiedy rodził się nowy bóg, wody Nilu zamieniały się w krew. W wielu miejscach piasek na nabrzeżach Nilu ma czerwony kolor. W czasie pory deszczowej, rzeka zabierała ten piasek i woda rzeczywiście mogła stawać się czerwona. Czerwone wody Nilu posłużyły chrześcijanom do zastąpienia wierzeń pogańskich ukazaniem pierwszego biblijnego cudu Jezusa w Kanie Galilejskiej, gdzie Chrystus wodę przemienił w wino.\nObecnie w większości kościołów chrześcijańskich każde z wydarzeń związanych z „objawieniem” Jezusa Chrystusa obchodzone jest jako osobne święto.\nW kościele katolickim 6 stycznia, dwanaście dni po Bożym Narodzeniu, obchodzone jest święto Objawienia Pańskiego, zwane tradycyjnie również świętem Trzech Króli. W pierwszą niedzielę po 6 stycznia obchodzone jest święto upamiętniające chrzest Jezusa w Jordanie. W drugą niedzielę po 6 stycznia obchodzona jest pamiątka innego wydarzenia biblijnego – cudu w Kanie Galilejskiej.\nCzęść kościołów orientalnych (np. kościoły ormiańskie) w dalszym ciągu utożsamiają święta Bożego Narodzenia ze świętami epifanii, obchodząc je jednego dnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3093473", "fragment_id": "160597/2", "subtitle": "", "title": "Święta Epifanii", "parentId": 3093473.0, "start_index": 2593.0, "source": "wikipedia", "document_id": "160597", "score": 0.42156997323036194}, "uuid": "c2c4eb6a-c511-4be4-b8da-70f3cf007041"}, {"page_content": "Jego ascetyczny rygor i absolutne oddanie posłudze nie przez wszystkich były do zaakceptowania. Miłosierny, energiczny ale nie zawsze posłuszny Andrzej Corsini okazał się dobrym administratorem i rozjemcą. Niejednokrotnie godził zwaśnione między sobą włoskie miasta. Zyskał wielką renomę jako rozjemca między rywalizującymi frakcjami politycznymi a na prośbę Urbana V (+1370) udał się do Bolonii i przyczynił do zawarcia pokoju między ludźmi podburzonymi przez Visconti. Niestrudzenie przez 24 lata biskupstwa wizytował parafie, odwiedzał szpitale i przytułki wspomagając biednych. Odnawiał i budował kościoły, zwalczał nadużycia i łamanie celibatu. Wśród kapłanów założył \"Bractwo Trójcy Przenajświętszej\" (nazywane niekiedy \"Koronką do Trójcy Przenajświętszej\").\nZmarł w wieku 71 lat w dzień Objawienia Pańskiego (pot. \"Święto Trzech Króli\"). Pochowany został we Florencji w kaplicy ufundowanej przez jego rodzinę w kościele Santa Maria del Carmine.\nKult.\nWspomnienie liturgiczne początkowo przypadało 6 stycznia, kiedy to Kościół katolicki uroczyście obchodzi \"Święto Trzech Króli\", więc kolejno wyznaczano terminy w inne dni: we Florencji na 7 stycznia, za czasów Urbana VIII (+1644) na 30 stycznia, a od czasów Aleksandra VII (+1667) na 4 lutego. W polskim Kościele i zakonach karmelitów oraz karmelitów bosych przypada ono 9 stycznia. W nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego wspomnienie obchodzi się 4 lutego w randze święta trzeciej klasy.\nW dzień śmierci Andrzeja we Florencji odbywa się uroczysta procesja z jego relikwiami.\nZ uwagi na liczne cuda jakie miały się dokonać za życia Andrzeja Corsini, jak i po śmierci za jego wstawiennictwem, Eugeniusz IV (+1447) zezwolił na jego natychmiastowy publiczny kult.\nW poczet świętych wpisał go Urban VIII 29 kwietnia 1629, jednakże dopiero Benedykt XIII podał bullę papieską do publicznej wiadomości w 1724 roku.\nIkonografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2202249", "fragment_id": "471849/1", "subtitle": "", "title": "Andrzej Corsini", "parentId": 2202249.0, "start_index": 1437.0, "source": "wikipedia", "document_id": "471849", "score": 0.2334098368883133}, "uuid": "caa45e42-abbd-44cb-8952-635dc7df19f4"}, {"page_content": "Żądaj ode Mnie, a dam Ci narody w dziedzictwo\ni w posiadanie Twoje krańce ziemi.(...)\nA teraz, królowie, zrozumcie,\nnauczcie się, sędziowie ziemi!\nSłużcie Panu z bojaźnią\ni Jego nogi ze drżeniem całujcie (...).\n&lt;/poem&gt;\nW rozumieniu ewangelisty Mateusza pradawny plan zbawienia świata, wszystkich narodów, który Bóg stopniowo realizował poprzez Naród Wybrany Izraela, osiągnął swój ostatni etap wraz z dziewiczym poczęciem i narodzeniem Jezusa-Zbawiciela przez Marię z Nazaretu. Trzej magowie jako przedstawiciele świata pogańskiego przybyli do dziewiczej matki Marii, przebywającej w domu razem z dziecięciem Jezus i upadli na twarz (gr. \"proskynéo\", por. Mt 4,10), oddając Mu cześć królewską i boską jako Mesjaszowi żydowskiemu. Rozpoznali obecną w nim tajemnicę zbawiającego Boga (por. 2 Kor 5,19; por. Kol 1,19). Dary, które przynieśli, w opowiadaniu Ewangelii Mateusza są wzorowane na zapowiedziach psalmu 72,10 oraz na proroctwie Księgi Izajasza 60,6.\nLiturgia.\nLiturgiczną celebracją złożenia hołdu magów pogańskich Jezusowi, w Kościele katolickim jest uroczystość Objawienia Pańskiego obchodzona 6 stycznia – w Polsce nazywana potocznie świętem Trzech Króli.\nW Cerkwi prawosławnej \"Objawienie Pańskie\" świętuje się jako Epifanię lub święto Jordanu, jedno z 12 głównych świąt, 19 stycznia (w XX i XXI w.) według obowiązującego kalendarza gregoriańskiego, co odpowiada 6 stycznia według prawosławnej liturgii posługującej się kalendarzem juliańskim.\n \"Osobny artykuł: Objawienie Pańskie.\"\nOpis pokłonu w Ewangelii Mateusza.\nOpis pokłonu Mędrców znajduje się tylko w Ewangelii Mateusza (Mt 2,1-12).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108176", "fragment_id": "18288/4", "subtitle": "", "title": "Trzej Królowie", "document_id": "18288", "start_index": 4840.0, "parentId": 108176.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30742499232292175}, "uuid": "6e45842a-4b16-43aa-856d-090f9992579d"}, {"page_content": "Święto odwołuje się do fragmentu z Ewangelii Mateusza 2,1-12, który opowiada o przybyciu mędrców (gr. magoi /μάγοι/) „gdy Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda” (BT 2,1). Tradycyjna egzegeza chrześcijańska widzi tu obraz świata pogan zwracających się do Izraela po światło zbawienia. Magowie-mędrcy ze wschodu uosabiają wyznawców sąsiednich religii, którzy szukają i przyjmują Dobrą Nowinę „w mesjańskim świetle gwiazdy Dawida (Por. Lb 24, 17; Ap 22, 16), Tego, który będzie królem narodów (Por. Lb 24, 17-19)”. Sam Jezus później, w czasie swej publicznej działalności nauczał, że poganie „tylko wtedy mogą odkryć i wielbić Go jako Syna Bożego i Zbawiciela świata, gdy zwrócą się do Żydów (Por. J 4, 22) i przyjmą od nich obietnicę mesjańską, która jest zawarta w Starym Testamencie” (KKK 528, por. 711-716). Mędrcy są zapowiedzią odpowiedzi narodów na głoszenie Mesjasza-króla Żydów przez żydowskich Apostołów. Poprzez to głoszenie tworzy się nowa więź z Izraelem, dzięki której narody włączane są do „rodziny patriarchów”.\nDzień obchodów.\nObjawienie Pańskie w Kościele katolickim obchodzone 6 stycznia, natomiast w Kościele prawosławnym  .\nW Polsce.\nW tradycji polskiej, ale nie tylko, Objawienie Pańskie nazywane jest potocznie świętem Trzech Króli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2105928", "fragment_id": "391372/1", "subtitle": "", "title": "Objawienie Pańskie", "document_id": "391372", "start_index": 607.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2105928.0, "score": 0.4101356267929077}, "uuid": "78287cf6-9fe6-4469-ae1a-33a1ed7740d2"}, {"page_content": "Święto Trójcy Świętej (Uroczystość Trójcy Przenajświętszej) – jedno z najważniejszych liturgicznych świąt chrześcijańskich, obchodzonych ku czci Trójcy Świętej: Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego. W kościołach zachodnich przypada na niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego, zaś według tradycji wschodniej obchodzone jest w niedzielę Pięćdziesiątnicy.\nSposób wyznaczania.\nW kościołach zachodnich (rzymskokatolickim, starokatolickim i protestanckich) Święto Trójcy Świętej obchodzone jest w pierwszą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego, natomiast w Kościołach obrządku wschodniego (np. greckokatolickim czy prawosławnym), czyli takich, w których daty świąt kościelnych wyliczane są na podstawie kalendarza juliańskiego – w 49 dniu po Wielkanocy, wyliczonej według tegoż kalendarza. Przedział czasu w którym może wypadać święto to okres pomiędzy 17 maja a 20 czerwca.\nW niektórych wspólnotach przez trzy dni przed świętem Trójcy Świętej, począwszy od piątku poprzedzającego tę uroczystość, odmawia się hymn \"Trisagium Angelicum\".\nKościół katolicki.\nW Kościele katolickim święto zaliczane jest do uroczystości liturgicznych i obchodzone jest jako Uroczystość Najświętszej Trójcy, tzn., że chociaż obchodzone jest w okresie zwykłym przyjmuje pierwszeństwo nad innymi dniami świątecznymi. Również Kościoły Starokatolickie obchodzą to święto jako Niedzielę Trójcy Przenajświętej w oktawie Zesłania Ducha Świętego.\nKolorem obowiązującym w liturgii jest biały.\nCerkiew prawosławna.\nW Kościołach prawosławnych niedziela Pięćdziesiątnicy nosi nazwę Niedzieli Świętej Trójcy. W dniu tym odprawia się jedną z najbardziej uroczystych w roku Boskich liturgii. Podłogi w cerkwiach ściele się świeżo skoszoną trawą, a ikony przyozdabia brzozowymi gałązkami; na drugi dzień, w poniedziałek świętowany jest Dzień Ducha Świętego. Święto Świętej Trójcy należy do dwunastu wielkich świąt prawosławia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1705109", "fragment_id": "700874/0", "subtitle": "", "title": "Święto Trójcy Świętej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "700874", "parentId": 1705109.0, "score": 0.9645494818687439}, "uuid": "3719808a-c133-4ca4-acf2-76dbb58cbdaf"}, {"page_content": "W Kościołach katolickich Boże Narodzenie jest drugim co do ważności świętem po Wielkanocy, obchodzonym 25 i 26 grudnia. Obchód świąt poprzedzony jest przygotowawczym okresem Adwentu. Świętowanie Narodzenia Pańskiego rozpoczyna się po zmroku 24 grudnia, w wigilię Bożego Narodzenia. Wówczas wierni spożywają wieczerzę wigilijną, dzielą się opłatkiem, składają sobie życzenia, śpiewają kolędy, obdarowują się prezentami i czytają Ewangelię mówiącą o Narodzeniu Chrystusa. W okolicy północy w kościołach odprawiana jest uroczysta Msza święta – Pasterka. 25 grudnia wierni spożywają uroczysty obiad i odwiedzają się wzajemnie. 26 grudnia obchodzony jest drugi dzień uroczystości Bożego Narodzenia, wspomina się wówczas św. Szczepana pierwszego Diakona i Męczennika. W wielu parafiach istnieje zwyczaj poświęcania owsa. Po tych dniach do 1 stycznia trwa oktawa świąt Bożego Narodzenia. W tym czasie kolędnicy odwiedzają domostwa, a kapłani rozpoczynają czas wizyt duszpasterskich, potocznie zwanych kolędą. Liturgiczny okres Bożego Narodzenia kończy się w niedzielę Chrztu Pańskiego, przypadającą po uroczystości Objawienia Pańskiego (Trzech Króli). Polska tradycja dopuszcza możliwość śpiewania kolęd do święta Ofiarowania Pańskiego – 2 lutego.\nKatolicy dekorują swoje mieszkania, miejsca pracy, urzędy i kościoły różnymi motywami bożonarodzeniowymi. Strojona jest choinka, ubierany żłóbek. W wielu miejscach odgrywane są jasełka, śpiewane są kolędy i pastorałki.\nMariawityzm.\nMariawici są oryginalnie polskim wyznaniem religijnym, wyrosłym z Kościoła rzymskokatolickiego na przełomie XIX i XX wieku na ziemiach zaboru rosyjskiego. W swoich zwyczajach bożonarodzeniowych przechowali wiele cennych tradycji z tamtego okresu i pielęgnują je nadal.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=674", "fragment_id": "181378/8", "subtitle": "", "title": "Boże Narodzenie", "source": "wikipedia", "start_index": 12914.0, "parentId": 674.0, "document_id": "181378", "score": 0.2632538974285126}, "uuid": "5a4ffb94-993a-4df4-a4b4-f87dd74bc40f"}, {"page_content": "Światowy Dzień Misyjny Dzieci – święto obchodzone corocznie w Kościele katolickim w dniu Objawienia Pańskiego (\"Trzech Króli\") tj. 6 stycznia, a zarazem święto patronalne Papieskiego Dzieła Misyjnego Dzieci.\nDzień ten został ustanowiony przez papieża Piusa XII w 1949 roku, jako znak łączności duchowej wszystkich dzieci świata.\nW polskim Kościele katolickim dzieci po raz pierwszy obchodziły święto 8 stycznia 1984, a w archidiecezji poznańskiej 6 stycznia 2005 w parafii św. Krzyża w Poznaniu. \nMisyjny Dzień Dzieci jest okazją do wspólnego świętowania, a dla wielu małych misjonarzy dzień ten związany jest z uroczystym przyjęciem do Papieskiego Dzieła Misyjnego Dzieci.\nPodczas modlitwy Anioł Pański 6 stycznia 2002, ówczesny papież Jan Paweł II, tak powiedział\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\" Kościół powierza dziś w sposób szczególny zadanie ewangelizacji dzieciom. Taki ma sens Światowy Dzień Misyjny Dzieci, który zobowiązuje „dziecięcych misjonarzy” do niesienia światła solidarności szczególnie tam, gdzie wyjątkowo gęste są ciemności ubóstwa, cierpienia i wojny. Misyjny wysiłek dzieci jest niezwykle cenny dla licznych misjonarzy, którzy wierni nakazowi pracują dla szerzenia Dobrej Nowiny aż po krańce ziemi.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3334541", "fragment_id": "985993/0", "subtitle": "", "title": "Światowy Dzień Misyjny Dzieci", "document_id": "985993", "start_index": 0.0, "parentId": 3334541.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4546765089035034}, "uuid": "3b172d09-9aac-4d56-87e1-79c08e0554d2"}, {"page_content": "Dzień ten był również zakończeniem okresu Godów, który rozpoczyna się w pierwszym dniu święta Bożego Narodzenia, a jednocześnie początkiem karnawału. W polskiej tradycji ludowej dzień ten był czasem kolędowania przebierańców, którzy jako Trzej Królowie z towarzyszącymi im innymi postaciami odwiedzali okoliczne domy z życzeniami pomyślności i odtwarzali sceny przybycia do Betlejem. Współcześnie zwyczaj ten funkcjonuje w Sopotni Małej, gdzie kolędowanie trwa aż trzy dni. \nPrawosławie.\n\"Objawienie Pańskie\" w tradycji prawosławnej znane jest bardziej pod nazwą Epifanii i jest jednym z 12 głównych świąt obchodzonych w roku liturgicznym.\nŚwięto wprowadzono na początku IV wieku na Wschodzie w celu wyparcia popularnego święta narodzin boga Aiona. Prawdopodobnie pod wpływem gnostycyzmu święto epifanii zaczęto uznawać także za pamiątkę chrztu Jezusa w Jordanie.\nEpifania łączy objawienie się Boga człowiekowi, Teofanię i pierwsze objawienie się Trójcy Świętej podczas Chrztu Pańskiego. Wyznawcy prawosławia określają potocznie grupę tych świąt, obchodzonych jednego dnia, jako święto Jordanu.\nLuteranie.\n\"Objawienie Pańskie\" w Kościele ewangelicko-augsburskim obchodzone jest 6 stycznia pod nazwą Epifanii.\nOrszak Trzech Króli.\n \"Osobny artykuł: Orszak Trzech Króli.\"\nW wielu miastach w Polsce uroczystość Objawienia Pańskiego świętowana jest przez Orszak Trzech Króli: uliczne jasełka, połączone ze wspólnym kolędowaniem rodziców i dzieci. W warszawskim Orszaku w 2010 r. uczestniczyło ok. 10 tys. osób. Relacja z największego orszaku w Warszawie była transmitowana w 2011 r. na żywo przez TVP1. Orszaki odbywają się także m.in. w Poznaniu, Krakowie, Gdańsku, Bydgoszczy, &lt;&gt;[], Szczecinie i Wrocławiu a także w wielu innych mniejszych miejscowościach. Są organizowane oddolnie przez mieszkańców miejscowości, przy patronacie miejscowych biskupów i władz tych miejscowości.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2105928", "fragment_id": "391372/5", "subtitle": "", "title": "Objawienie Pańskie", "parentId": 2105928.0, "start_index": 6713.0, "source": "wikipedia", "document_id": "391372", "score": 0.6487528085708618}, "uuid": "1629e951-77c6-49fc-8c23-23d438a9d1cb"}, {"page_content": "Ciasto Trzech Króli,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;galette des rois&lt;/&gt; – ciasto pieczone we Francji z okazji święta Objawienia Pańskiego (czyli święta Trzech Króli), 6 stycznia. Tradycja dzielenia się ciastem 6 stycznia celebrowana jest przez 85% populacji.\nCiasto.\nWe Francji stosowane są dwa różne przepisy, zależnie od regionu. Na północy kraju, w tym w Paryżu, króluje ciasto francuskie (\"pâte feuilletée\"), nadziewane masą migdałową (\"frangipane\"). Na południu popularne jest ciasto drożdżowe, ułożone na kształt złączonych bułek z kandyzowanymi rodzynkami w środku oraz skórką pomarańczową lub cytrynową. 70% francuskich smakoszy ciasta preferuje ciasto „francuskie” z masą migdałową, 11% ciasto drożdżowe (\"brioche des rois\"), a 8% ciasto z masą jabłkową.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2522527", "fragment_id": "572812/0", "subtitle": "", "title": "Galette des rois", "document_id": "572812", "start_index": 0.0, "parentId": 2522527.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43949419260025024}, "uuid": "569d4878-f0f2-4560-b188-f7257baa7366"}, {"page_content": "Uroczystość Wszystkich Świętych ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Sollemnitas Omnium Sanctorum&lt;/&gt;) – w Kościele katolickim uroczystość ku czci wszystkich chrześcijan, którzy osiągnęli stan zbawienia i przebywają w niebie, obchodzona corocznie w dniu 1 listopada, treściowo połączona z następującym po niej obchodem liturgicznym Dnia Zadusznego. W doktrynie Kościoła katolickiego jest wyrazem wiary w obcowanie świętych i powszechne powołanie do świętości.\nKościół katolicki.\nHistoria.\nStarożytność.\nUważa się, że uroczystość Wszystkich Świętych wywodzi się ze wspominania w jednym, wybranym dniu, wszystkich męczenników chrześcijańskich. Obchody takie, w różnych Kościołach wschodnich prowincji Cesarstwa Rzymskiego, wprowadzano w IV wieku. Ich daty były zróżnicowane lokalnie, ale najczęściej przypadały w okresie Wielkanocy. Efrem Syryjczyk zanotował, że w połowie IV wieku, w Edessie obchodzono wspomnienie wszystkich męczenników 13 maja. Według kalendarza z Nikomedii z IV wieku, przypadało ono na pierwszy piątek po Wielkanocy. Ten termin przyjął w V wieku Kościół perski, zachował się on współcześnie w kalendarzu Kościoła chaldejskiego.\nJan Chryzostom wspomniał na początku V wieku, że w Konstantynopolu obchodzono laudację wszystkich męczenników chrześcijańskich, z całego świata, w pierwszą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego. Termin ten potwierdzają bizantyjskie kalendarze liturgiczne.\nŚredniowiecze.\nNajstarsze świadectwa przeniesienia do Rzymu bizantyjskiego zwyczaju wspominania wszystkich męczenników w pierwszą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego pochodzą z końca V wieku. W VI wieku obchody te rozszerzono w Rzymie na wszystkich zmarłych, którzy osiągnęli stan zbawienia. Jednak pod koniec VI wieku papież Grzegorz Wielki wykreślił to wspomnienie z rzymskiego kalendarza liturgicznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94707", "fragment_id": "650261/0", "subtitle": "", "title": "Uroczystość Wszystkich Świętych", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 94707.0, "document_id": "650261", "score": 0.287051260471344}, "uuid": "96a47061-fc4a-407b-8fc3-a0904fb10d25"}]}
{"id": "q_352", "question": "Flamandowie czy Walonowie mają więcej mieszkańców w Belgii?", "answer": [{"page_content": "Flamandowie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Vlamingen&lt;/&gt;) – ludność niderlandzkojęzyczna lub flamandzkojęzyczna, zamieszkująca głównie belgijską część szeroko rozumianej Flandrii (ponad 6 milionów) oraz północno-wschodnią Francję (około 200 tysięcy). Posługują się językiem niderlandzkim oraz jego wersjami określanymi jako język flamandzki (czasem uznawany za odrębny język), wielu używa także języka francuskiego. Wykazują językowe i kulturowe podobieństwa z Holendrami. Flamandzcy emigranci żyją w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Holandii.\nHistoria.\nPierwotna etnogeneza Flamandów wiąże się z osadnictwem Franków, Sasów i Fryzów na terytoriach późniejszej Flandrii. Są oni blisko spokrewnieni z Holendrami (posługują się jednym, wspólnie standaryzowanym językiem niderlandzkim). Zostali oni schrystianizowani w IV i VI wieku.\nPo traktacie z Verdun w 843 większa część terenów zamieszkiwanych przez Flamandów znalazła się w granicach Królestwa Lotara, zaś po jego rozpadzie stała się częścią Księstwa Lotaryngii. Dzięki sile ekonomicznej hrabstwo Flandrii cieszyło się stosunkowo dużą samodzielnością. Flamandzkie miasta skutecznie opierały się francuskiej ekspansji, którą udało się powstrzymać w 1302, w bitwie pod Courtrai/Kortrijk, zwanej „bitwą złotych ostróg”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18821", "fragment_id": "182063/0", "subtitle": "", "title": "Flamandowie", "document_id": "182063", "start_index": 0.0, "parentId": 18821.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42836397886276245}, "uuid": "9f6234d7-0cd3-4410-b6e4-415a3591121d"}, {"page_content": "Walonowie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Wallon&lt;/&gt;, l.mn. \"Wallons\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Waal&lt;/&gt;, l.mn. \"Walen\" lub \"Wallon\", l.mn. \"Wallons\") – mieszkańcy lub osoby pochodzące z Walonii. Belgowie posługujący się językiem francuskim jako językiem ojczystym. Czasami posługują się nieformalnie językiem walońskim, czyli językiem francuskim w postaci mówionej, używanej w Walonii i północnej Francji. Wśród Walonów są zwolennicy Le mouvement wallon – ruchów politycznych, które domagają się zachowania odrębności walońskiej i Walonii, występują w obronie języka francuskiego, francuskiej kultury oraz praw francuskojęzycznej ludności w Belgii, zachowania języka walońskiego lub dążą do niezależności Walonii, a przynajmniej mocnej pozycji w federalnym rządzie belgijskim.\nHistoria.\nNaród romański zamieszkujący głównie w południowej Belgii (ok. 3,9 mln) oraz we Francji (ok. 60 tys.) i Stanach Zjednoczonych (ok. 80 tys.). Większość Walonów używa języka francuskiego lub języka walońskiego. Walonowie są potomkami zromanizowanych Celtów (głównie Belgów). Są oni w większości katolikami (chrystianizacja w III–IV wieku). Mimo germańskiej ekspansji (od V wieku) zachowali romańską kulturę.\nJuż od czasów średniowiecznych w Walonii rozwijał się przemysł, dzięki obecności złóż węgla, złóż żelaza, lasów, dróg wodnych i siły roboczej. Walońscy wytapiacze metali byli znani i cenieni w Europie – w 1626 specjaliści z Walonii byli zatrudniani do prac przy wytopie w Szwecji.\nWalonowie byli fachowcami od wydobywania i przetwarzania bogactw naturalnych, a szczególnie od eksploatacji srebra i złota rodzimego oraz kamieni szlachetnych.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18951", "fragment_id": "182115/0", "subtitle": "", "title": "Walonowie", "document_id": "182115", "start_index": 0.0, "parentId": 18951.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6236494183540344}, "uuid": "2cd7b3ba-a72f-4d40-8060-3a97702b5fb8"}, {"page_content": "Belgia jest monarchią konstytucyjną. Konstytucja Belgii została przyjęta w roku 1831, po zwycięstwie rewolucji sierpniowej 1830 roku. Była rewidowana siedmiokrotnie: w 1893, 1919, 1970, 1980, 1988, 1993 i 2001.\nParlament składa się z dwóch izb:\nPartie polityczne.\nBelgijskie partie polityczne: Flamandzcy Liberałowie i Demokraci (\"Open Vlaamse Liberalen en Democraten\", O-VLD), Chrześcijańscy Demokraci i Flamandowie (\"Christen-demokratisch en Vlaams\", CD&amp;V), frankofońska Partia Socjalistyczna (\"Parti Socialiste\", PS), Ruch Reformatorski (\"Mouvement Réformateur\", MR), Interes Flamandzki (\"Vlaams Belang\", VB), flamandzka Partia Socjalistyczna (\"Socialistische Partij Anders\", sp.a), frankofońska Partia Ekologiczna (\"Ecolo\"), Centrum Demokratyczno-Humanistyczne (\"Centre démocrate humaniste\", cdH), flamandzka Partia Ekologiczna (\"Groen\"), Nowy Sojusz Flamandzki (\"Nieuw-Vlaamse Alliantie\", N-VA), Front Narodowy (\"Front National\", FN), Spirit, Vivant.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Belgii.\"\nBelgia jest państwem federacyjnym. Każdy z 3 regionów Belgii ma własną władzę ustawodawczą – Radę Regionalną.\nAntwerpia\n FlandriaWschodnia\n Brabancja Flamandzka\n Hainaut\n Liège\nLimburgia\nLuksemburg\n Namur\nBrabancja Walońska \n FlandriaZachodnia\n      Region Flamandzki\n      Region Waloński\n      Region Stołeczny Brukseli\nCzłonkostwo w organizacjach międzynarodowych.\nBelgia jest członkiem założycielem Rady Europy. Jej stolica jest siedzibą NATO, a ponadto wielu instytucji Unii Europejskiej.\nDemografia.\nJęzykami urzędowymi są w Belgii niderlandzki, francuski i niemiecki. Większa część populacji (56–60%) posługuje się językiem niderlandzkim, około 40–44% francuskim, bądź walońskim i zaledwie 1% niemieckim.\nGrupy etniczne: Flamandowie – 57%, Walonowie – 33%.\nMiasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500", "fragment_id": "174545/3", "subtitle": "", "title": "Belgia", "document_id": "174545", "start_index": 5101.0, "parentId": 500.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43030667304992676}, "uuid": "63b53967-644d-4da7-961c-74ab4e967307"}, {"page_content": "Belgowie – grupa ludzi zamieszkująca Belgię, których jest ok. 10 milionów. Składają się na dwie grupy etniczne posługujące się belgijskimi odmianami języków niderlandzkiego (55%) i francuskiego (45%). Belgowie niderlandojęzyczni mieszkają przeważnie w północnej Belgii, mówią flamandzkim dialektem języka niderlandzkiego. Belgowie francuskojęzyczni zamieszkują głównie w południowej Belgii, mówią walońskim dialektem języka francuskiego.\nObywatele Belgii.\nBelgami nazywają się także obywatele Belgii. Nie stanowią jednej narodowości. Na tę grupę składają się głównie dwa narody: germańscy Flamandowie i romańscy Walonowie. Poza tym obywatelstwo belgijskie posiada kilkadziesiąt tysięcy Niemców oraz około pół miliona imigrantów różnych narodowości.\nBelgowie używają dwóch języków: większość (55%) posługuje się językiem niderlandzkim (którego używana w Belgii odmiana jest czasem traktowana jako odrębna mowa – język flamandzki), zaś nieco mniejsza grupa (40%) używa francuskiego (który w Belgii istnieje w wersji zwanej jako język waloński – także czasem uznawany za odrębny język). Ponadto istnieje kilkudziesięciotysięczna grupa posługująca się językiem niemieckim, także mającym status urzędowego. Imigranci używają na ogół ojczystych języków, spośród których największe znaczenie ma język arabski, którym posługuje się ok. 300 tys. osób.\nWyznanie.\nDominującym wśród Belgów wyznaniem jest katolicyzm. W chwili oderwania się Belgii od Niderlandów (1831) religię tę wyznawało ponad 99% mieszkańców Belgii i to właśnie kwestia wyznaniowa była jednym z głównych powodów secesji. Obecnie ok. 75% Belgów wyznaje katolicyzm, zaś 20% nie wyznaje żadnej religii; ok. 4% to wyznawcy islamu.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598723", "fragment_id": "1574372/0", "subtitle": "", "title": "Belgowie", "parentId": 598723.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1574372", "source": "wikipedia", "score": 0.8374890089035034}, "uuid": "f13f85d5-a4d3-4fad-9d25-75186b413c16"}, {"page_content": "Flamandzka Wspólnota Belgii (nld. \"Vlaamse Gemeenschap\", fr. \"Communauté flamande\", niem. \"Flämische Gemeinschaft\") – jedna z trzech oficjalnych wspólnot Belgii. Obejmuje cały teren Flandrii oraz Region Stołeczny Brukseli. Zajmuje powierzchnię 13 522 km² i jest zamieszkała przez 6 669 143 osób (1 stycznia 2020).\nPosiada kompetencje w następujących dziedzinach:\nWspólnota nie posiada autonomii finansowej i w 95% finansowana jest z budżetu państwa.\nJęzykiem oficjalnym wspólnoty jest niderlandzki, nazywany także językiem flamandzkim. Mniejszości narodowe na terenie Flandrii mówią także po francusku, turecku, arabsku, włosku, hiszpańsku, angielsku, niemiecku i w jidysz. Większość z nich to imigranci, którzy przybyli do Belgii w ciągu ostatnich dziesięcioleci. W niektórych miejscowościach w pobliżu granicy z Walonią francuski jest drugim językiem urzędowym. Podobnie rzecz ma się z językiem niderlandzkim (językiem flamandzkim) w pogranicznych gminach walońskich.\nMedia.\nNajwiększą stacją nadającą programy w języku niderlandzkim jest VRT (\"Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie\"). Wśród prasy ukazują się takie tytuły jak \"De Tijd\", \"De Morgen\" czy \"De Standaard\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296986", "fragment_id": "1448463/0", "subtitle": "", "title": "Flamandzka Wspólnota Belgii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 296986.0, "document_id": "1448463", "score": 0.3566375970840454}, "uuid": "e0495942-2e92-41f9-a213-bf7a6cfd82b8"}, {"page_content": "W kolejnych latach, wskutek rozstrzygnięć dynastycznych zarówno Flandria, jak i reszta terytoriów belgijskich stały się częściami Księstwa Burgundii, a po wygaśnięciu dynastii burgundzkiej – posiadłościami Habsburgów. Po pomyślnych rządach cesarza Karola V Północne Niderlandy wypowiedziały posłuszeństwo królowi hiszpańskiemu Filipowi II i utworzyły Republikę Zjednoczonych Prowincji. Niderlandy Południowe na skutek Pokoju w Monastyrze (1648) pozostały pod władaniem hiszpańskim, zaś po wojnie o sukcesję hiszpańską i Pokoju Utrechckim (1713) przypadły Habsburgom austriackim.\nNiderlandy Austriackie były z założenia terytorium buforowym, mającym służyć powstrzymaniu ekspansji francuskiej na północ. Ani Austria, ani Holandia nie były jednak w stanie zapobiec zajęciu oraz aneksji terytoriów belgijskich przez Republikę Francuską (1795). Bezpośrednie panowanie francuskie zakończyło się wraz z klęską Napoleona. Na skutek ustaleń Kongresu Wiedeńskiego dawne Niderlandy Austriackie włączone zostały do Królestwa Niderlandów pod panowaniem Wilhelma I Orańskiego. Wraz z wybuchem powstania belgijskiego (1830) oraz uznaniem niepodległości Belgii przez Holandię (1839) Flandria stała się częścią Królestwa Belgii.\nJęzyk.\nW kraju politycznie dominowali jednak mieszkający na południu francuskojęzyczni Walonowie i dopiero pod koniec XIX wieku status języka niderlandzkiego został zrównany z francuskim. W 1918, po zakończeniu I wojny światowej, Flamandowie powołując się na Deklarację Wilsona domagali się autonomii lub niepodległości. Ruch ten został wygaszony metodami policyjnymi i politycznymi.\nW 1963 wyznaczono w Belgii granicę między flamandzką i walońską (francuską) strefą językową. Reforma konstytucyjna z 1970 ostatecznie przypieczętowała status niderlandzkiego jako jedynego języka urzędowego we Flandrii. W Stołecznym Regionie Brukseli wielu Flamandów używa jednak na co dzień języka francuskiego.\nReligia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18821", "fragment_id": "182063/1", "subtitle": "", "title": "Flamandowie", "document_id": "182063", "start_index": 1293.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18821.0, "score": 0.3371841311454773}, "uuid": "9ffcdf71-29b8-4b09-a3ed-003566b439c6"}, {"page_content": "Państwo narodowe – państwo, którego prawie wszyscy mieszkańcy stanowią jeden naród i zdecydowana większość członków tego narodu zamieszkuje to właśnie państwo. Taka forma państwa wynika m.in. z postulowanego przez ONZ prawa narodów do samostanowienia zawartego w art. 1 Międzynarodowego paktu praw obywatelskich i politycznych (1966) oraz Międzynarodowego paktu praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (1966).\nJeśli przyjąć etniczną definicję narodu, to państwa narodowe praktycznie nie istnieją. Z drugiej strony, jeśli przyjąć polityczną definicję narodu jako mieszkańców jednego państwa, to każde państwo jest państwem narodowym.\nW koloniach, które uzyskały później niepodległość, granice zależały w większym stopniu od struktury administracji kolonialnej, niż od różnic etnicznych, językowych i innych między grupami ludności, napływowej czy też autochtonicznej. Narody tworzyły się dopiero w obrębie istniejących państw. O ile na terytoriach, gdzie przeważała ludność napływowa (Ameryki, Australia, itd.), procesy narodotwórcze były dość silne, to tam, gdzie przeważała ludność miejscowa (w szczególności w Afryce), a granice były prowadzone bez zwracania uwagi na związki etniczne i historię tych ziem, więzy narodowe są słabe.\nNajwiększe państwa Azji, takie jak Chiny, Indie, Rosja, obejmują ziemie zamieszkane przez wiele niespokrewnionych grup etnicznych.\nJest tu jednak też wiele państw typowo narodowych, takich jak Japonia, obie Koree, itd.\nW Europie istnieją zarówno państwa narodowe, jak i wielonarodowe,\njednak trudno wyznaczyć między nimi wyraźną granicę. Raczej jednonarodowy charakter ma większość państw Europy Środkowej, Północnej i Wschodniej. Wiele z tych państw powstało w wyniku działań ruchów narodowyzwoleńczych w XX wieku, zwłaszcza po I wojnie światowej oraz po upadku komunizmu w Europie. Typowo wielonarodowe są takie państwa, jak Wielka Brytania czy Hiszpania. Wiele państw trudno jest jednoznacznie zakwalifikować – np. Belgia raz określana jest jako państwo narodowe zamieszkiwane przez Belgów, innym zaś razem jako dwunarodowe państwo Walonów i Flamandów.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4587", "fragment_id": "172205/0", "subtitle": "", "title": "Państwo narodowe", "parentId": 4587.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172205", "source": "wikipedia", "score": 0.12601818144321442}, "uuid": "90cd85e4-0a29-4b4e-8df0-a9dc870b510c"}, {"page_content": "Oświata w Belgii – szkolnictwo w Belgii odzwierciedla strukturę narodowo-językową państwa, w której istnieje podział na francuskojęzycznych Walonów, flamandzkojęzycznych Flamandów i mniejszość niemieckojęzyczną.\nKażda z tych grup ma zapewniony autonomiczny system kształcenia. wspólnota flamandzka, wspólnota francuska i wspólnota niemieckojęzyczna posiadają niezależne władze oświatowe (w tym odrębnych ministrów Oświaty). Nadzór szkolny prowadzony jest przez inspektorów państwowych lub regionalnych, których zadaniem jest ocena realizacji państwowego minimum programowego oraz weryfikacja dyplomów nauczycielskich.\nStruktura szkolnictwa.\nPrzedszkole (fr. \"école maternelle\", niderl. \"kleuterschool\") trzyletnie, nieobowiązkowe, dla dzieci od trzeciego do szóstego roku życia. Przedszkola związane są organizacyjnie ze szkołą podstawową.\nSzkoła podstawowa (fr. \"école primaire\", niderl. \"lagere school\"), trwająca sześć lat.\nSzkoła średnia (fr. \"école secondaire\", dawniej: \"humanités\", niderl. \"middelbare school\") daje do wyboru dwie drogi kształcenia: \na) otrzymanie wykształcenia ogólnego, technicznego lub artystycznego, co prowadzi do przygotowania kandydatów na studia wyższe lub podjęcia pracy zawodowej;\nb) otrzymanie wykształcenia artystycznego, technicznego lub zawodowego, dające możliwość natychmiastowego podjęcia pracy lub kontynuacji nauki w szkole wyższej\nKształcenie odnowione dzieli się na trzy, dwuletnie cykle:\ncykl obserwacji – z jednolitym programem ogólnokształcącym;\ncykl orientacji – z możliwością wyboru specjalizacji dalszego kształcenia;\ncykl determinacji – z programem ograniczonym do wybranych przez uczniów kierunków specjalizacji. Przygotowuje on do studiów wyższych lub doskonalenia zawodowego.\nObowiązek szkolny rozpoczyna się od 6 roku życia i trwa do:\n15 roku życia, dla uczniów uczęszczających do placówek o pełnym wymiarze godzinowym;\n18 roku życia dla młodzieży pracującej, uczęszczającej do szkoły wieczorowo.\nAlfabetyzm w Belgii, czyli zdolność pisania i czytania powyżej 15 roku życia wynosi 98%.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18818", "fragment_id": "182062/0", "subtitle": "", "title": "Oświata w Belgii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182062", "parentId": 18818.0, "score": 0.0685681402683258}, "uuid": "b007ff13-75b9-4a55-8b0c-060b8f53f462"}, {"page_content": "Miały miejsce liczne konflikty między wspólnotami narodowościowymi: walońską (francuskojęzyczną) i flamandzką. W 1963 nastąpił podział Belgii na strefy językowe, natomiast w 1980 r. jej regionalizacja na Flandrię i Walonię (Bruksela dwujęzyczna, status nieustalony).\nNowy rząd koalicyjny w celu rozwiązania konfliktu językowego doprowadził do uchwalenia 1970–1971 zmian w konstytucji oraz ustaw dotyczących decentralizacji gospodarczej i kulturalnej, wolności wyboru języka nauczania w Brukseli. W tym samym czasie utrwaliło się zjawisko podziału partii politycznych według kryterium językowego.\nW 1988 parlament belgijski podjął decyzję o sukcesywnych zmianach konstytucji, umożliwiających przekazanie przez rząd centralny wielu kompetencji władzom regionalnym Flandrii, Walonii, a także Brukseli.\nFederacyjny ustój został usankcjonowany poprawką do konstytucji z 6 lutego 1993.\nSystem wielopartyjny, główne partie: społeczno-chrześcijańska, socjalistyczna i liberalna (podzielone według kryteriów językowych), rządy koalicyjne. Obecnym władcą kraju jest król Filip I, który objął władzę 21 lipca 2013 roku po abdykacji swojego ojca, ówczesnego króla Alberta II.\nObecnie Belgia jest członkiem ONZ (od 1945), NATO (od 1949), EWG (od 1958), Beneluksu (od 1960), oraz Unii Europejskiej (od 1993).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1192414", "fragment_id": "1102002/3", "subtitle": "", "title": "Historia Belgii", "parentId": 1192414.0, "start_index": 4957.0, "document_id": "1102002", "source": "wikipedia", "score": 0.15850302577018738}, "uuid": "a6428854-be36-4cf8-b8e0-a543a1fcba37"}, {"page_content": "Partia Pracujących Belgii (nid. \"Partij van de Arbeid van België\", PVDA; fr. \"Parti du Travail de Belgique\", PTB) – belgijska lewicowa partia polityczna skupiająca zarówno Flamandów, jak i Walonów.\nHistoria.\nUgrupowanie zostało założone przez radykalnych studentów, początkowo jako organizacja młodzieżowa – \"SVB – Studenten VakBeweging\". Ugrupowanie przeprowadzało antyrasistowskie wiece i zorganizowało akcje solidarnościowe ze strajkującymi górnikami w Limburgii, Afroamerykanami czy ruchami antykolonialnymi w krajach Trzeciego Świata. Wkrótce organizacja zaczęła wydawać periodyk pod nazwą AMADA a nazwa to została przyjęta także w stosunku do organizacji. W 1979 roku odbył się pierwszy kongres organizacji na którym podjęto decyzję o zmianie nazwy na PVDA-PTB. W okresie zimnej wojny opowiadała się po stronie NATO przeciwko Związkowi Radzieckiemu. Partia Pracujących Belgii zorganizowała cykl spotkań na które zaprosiła przedstawiciela ambasady Stanów Zjednoczonych.\nW wyborach samorządowych w 2006 roku w okręgu Zelzate partia odnotowała największe poparcie w historii – 21,67%. \nW wyborach w 2007 roku partia uzyskała wynik 0,88% we Flandrii i 0,81% w Walonii. W wyborach samorządowych w 2009 roku partia zdobyła 1,04% we Flandrii i 1,24% w Walonii. W wyborach do Europarlamentu w tym samym roku partia uzyskała poparcie 0,98% wśród Flamandów i 1,16% wśród Walonów. W wyborach w 2010 roku partia uzyskała 1,4% poparcia do Izby Reprezentantów i 1,4% do Senatu. W niektórych kantonach poparcie dla ugrupowania przekraczało od 4 do 9,8%. W 2014 roku po raz pierwszy wkroczyła do parlamentu zdobywając 3,72% głosów.\nJej założycielem i długoletnim przywódcą był Ludo Martens.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2615448", "fragment_id": "1600280/0", "subtitle": "", "title": "Partia Pracujących Belgii", "parentId": 2615448.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1600280", "score": 0.5089379549026489}, "uuid": "877ddc4c-9578-471d-ac72-56c8378b851b"}]}
{"id": "q_353", "question": "Częścią którego oceanu jest Morze Hebrydzkie?", "answer": [{"page_content": "Morze Hebrydzkie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Sea of the Hebrides&lt;/&gt;) – część Oceanu Atlantyckiego, znajdująca się u wybrzeży zachodniej Szkocji, morze otaczające wyspy Hebrydy.\nMorze Hebrydzkie od północy graniczy z cieśniną The Minch i tworzy jeden akwen. Od strony oceanu Morze Hebrydzkie oddziela umowna granica biegnąca od przylądka Bloody Foreland do przylądka Barra na Hebrydach, następnie wzdłuż wysp archipelagu do przylądka Butt of Lewis i do przylądka Wrath, u podnóża Gór Kaledońskich. Na południu granicą oddzielającą od Morza Irlandzkiego jest Kanał Północny.\nPowierzchnia Morza Hebrydzkiego wraz z cieśniną The Minch wynosi 47 tys. km², średnia głębokość 64 m, a maksymalna głębokość 137 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=933973", "fragment_id": "995731/0", "subtitle": "", "title": "Morze Hebrydzkie", "parentId": 933973.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "995731", "score": 1.0}, "uuid": "3befd02e-efae-401d-9896-8b6a85d7dde7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy archipelagu. Zobacz też: Hebrydy – uwertura Mendelssohna.\nHebrydy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Hebrides&lt;/&gt;, wym. , lub \"Western Isles\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"gd\"&gt;Innse Gall&lt;/&gt;) – archipelag ok. 500 wysp na Oceanie Atlantyckim, wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Szkocji. Hebrydy należą do Wielkiej Brytanii. Główną miejscowością jest Stornoway. Wyspy zajmują powierzchnię 7555 km², a zamieszkuje je 43,4 tys. osób (2001).\nGeografia.\nHebrydy dzielą się na:\nPomiędzy nimi jest Morze Hebrydzkie i kanał The Minch. Hebrydy są górzyste, do niemal 1000 m n.p.m. (Sgurr Alasdair 993 m), znajdują się na nich liczne bagna i jeziora.\nNa Hebrydach rozwinęło się rybołówstwo, hodowla owiec i bydła, a także drobny przemysł tkacki (tweed).\nHistoria.\nPierwsze ślady ludzkiej bytności na Hebrydach pochodzą z okresu 8500–8250 p.n.e., z mezolitu. Wyspy w I tysiącleciu zostały zasiedlone przez Celtów. Klasztor założony przez świętego Kolumbę w 563 roku na wyspie Iona stał się ośrodkiem monastycyzmu celtyckiego, z którego prowadzono chrystianizację Piktów i Nortumbrii. W VIII wieku rozpoczęły się najazdy norweskich wikingów. W IX wieku Hebrydy znalazły się pod panowaniem Normanów, a w 1266 r. zostały włączone do Szkocji.\nW czasach nowożytnych Hebrydy, położone poza obszarem niszczonym przez wojny, dzięki pomyślnie rozwijającej się uprawie ziemniaków, stanowiły region stabilizacji gospodarczej i społecznej. W XIX i XX w. nastąpiła emigracja gospodarcza do Australii i Kanady.\nWpływ na kulturę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49804", "fragment_id": "662504/0", "subtitle": "", "title": "Hebrydy", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 49804.0, "document_id": "662504", "score": 0.16662980616092682}, "uuid": "f2f415c3-349e-4510-9aad-aa09c9a55b4f"}, {"page_content": "The Minch a. North Minch (dawny polski egzonim: \"Morze Szkockie\"; gael. \"An Cuan Sgìth\", \"Cuan na Hearadh\" lub \"An Cuan Leòdhasach\") – cieśnina w północno-wschodniej części Oceanu Atlantyckiego, u północno-zachodnich wybrzeży Szkocji, między Hebrydami Zewnętrznymi (wyspa Lewis and Harris) na zachodzie a Hebrydami Wewnętrznymi (wyspa Skye) i wybrzeżem Szkocji na wschodzie. Na południu przez cieśninę Little Minch łączy się z Morzem Hebrydzkim, na północy z otwartym oceanem.\nNazewnictwo.\nDo niedawna w polskim nazewnictwie geograficznym dla cieśniny The Minch zalecany był polski egzonim \"Morze Szkockie\". W takim znaczeniu pojawia się on w wykazach \"Polskie nazewnictwo geograficzne świata\" z 1959 roku i \"Polskie nazwy geograficzne świata\" z 1994 roku. Jednak Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustaliła na XLII posiedzeniu w dniu 18 grudnia 2008 r., iż nazwa Morze Szkockie dotyczyć będzie zespołu wód określanych przez Międzynarodową Organizację Hydrograficzną jako \"Inner Seas off the West Coast of Scotland\" (\"Morza Wewnętrzne u Zachodniego Wybrzeża Szkocji\"). Miało to związek z faktem, iż nazwa \"Morze Szkockie\" w odniesieniu do cieśniny The Minch nie jest stosowana w innych językach. W języku angielskim akwen u zachodnich wybrzeży Szkocji i północnych wybrzeży Irlandii bywa natomiast określany jako \"Inner Scottish Sea\" (\"Szkockie Morze Wewnętrzne\").\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1164505", "fragment_id": "1134210/0", "subtitle": "", "title": "The Minch", "parentId": 1164505.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1134210", "source": "wikipedia", "score": 0.24973896145820618}, "uuid": "3703dcc4-ef77-4d1f-8444-17500f525863"}, {"page_content": "Rów Nowohebrydzki – rów oceaniczny, położony jest w południowo-wschodniej części Oceanu Spokojnego, w Basenie Nowohebrydzkim na szerokości geograficznej równej 20°36´S i długości 168°37´E. Zajmuje siódmą pozycję na liście najgłębszych rowów oceanicznych. Jego głębokość sięga 9174 m. Rozciąga się po południowo-wschodniej stronie Grzbietu Huntera i wzdłuż zachodnich wybrzeży Nowych Hebrydów (wyspy oddalone około 1700 km na północny wschód od Australii) na długości 1200 km.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2276687", "fragment_id": "442742/0", "subtitle": "", "title": "Rów Nowohebrydzki", "parentId": 2276687.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "442742", "score": 0.19169066846370697}, "uuid": "95730e30-466f-4d52-b4b1-30d3fa6849ca"}, {"page_content": "Płyta nowohebrydzka − niewielka płyta tektoniczna (mikropłyta), położona w zachodniej części Oceanu Spokojnego, uznawana za część większej płyty pacyficznej.\nPłyta nowohebrydzka od północy graniczy z płytą pacyficzną, od wschodu z płytami: Rafy Balmoral i Rafy Conway, a od południa i zachodu (przez Rów Nowohebrydzki) z płytą australijską.\nObejmuje archipelag Nowych Hebrydów należący do Vanuatu i Nowej Kaledonii oraz niewielki fragment Oceanu Spokojnego wokół tego archipelagu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2422190", "fragment_id": "541608/0", "subtitle": "", "title": "Płyta nowohebrydzka", "parentId": 2422190.0, "start_index": 0.0, "document_id": "541608", "source": "wikipedia", "score": 0.23083378374576569}, "uuid": "e598ac6c-bbbe-414d-bf5c-f278dd909d4c"}, {"page_content": "Ocean Arktyczny (także: Morze Arktyczne, Morze Lodowate, Ocean Północny) – najmniejszy i najpłytszy, a być może również najmłodszy ocean na Ziemi, uznawany dawniej za część Oceanu Atlantyckiego. Rozciąga się wokół bieguna północnego w Arktyce, między kontynentem Eurazji, a Ameryką Północną. Granica między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem biegnie między Ziemią Baffina a Grenlandią w rejonie Cieśniny Davisa; od Grenlandii do północno-zachodniej Islandii; od północno-wschodniej Islandii do południowego Spitsbergenu i od Spitsbergenu do Przylądka Północnego. Z Oceanem Spokojnym łączy go Cieśnina Beringa. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi „Ocean Arktyczny”.\nGeografia.\nGłówna część Oceanu Arktycznego zajmuje w dużym przybliżeniu okrągły basen o powierzchni około 14 056 000 km² ze wszystkich stron otoczony masami lądowymi. Składa się z trzech wyraźnych basenów, szerokiego szelfu leżącego na północ od wschodniej Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu oraz Zatoki Hudsona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60409", "fragment_id": "654154/0", "subtitle": "", "title": "Ocean Arktyczny", "document_id": "654154", "start_index": 0.0, "parentId": 60409.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11259245127439499}, "uuid": "1f0b70ff-7cb3-4cca-acd1-ad2c2005f784"}, {"page_content": "Morze Grenlandzkie (duń. \"Gronlandshavet\", isl. \"Grænlandshaf\") – morze w Arktyce pomiędzy Grenlandią na zachodzie, Islandią na południu, a Spitsbergenem i Wyspą Niedźwiedzią na wschodzie. Jest częścią Oceanu Arktycznego.\nNajwiększa głębia tego morza, mierząca 4848 m, znajduje się w części pn. Basenu Grenlandzkiego. Rozwinięte rybołówstwo i wielorybnictwo. Przez morze przepływa zimny Prąd Wschodniogrenlandzki.\nGranice.\nMiędzynarodowa Organizacja Hydrograficzna wyznacza granice Morza Grenlandzkiego w następujący sposób:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67512", "fragment_id": "639538/0", "subtitle": "", "title": "Morze Grenlandzkie", "parentId": 67512.0, "start_index": 0.0, "document_id": "639538", "source": "wikipedia", "score": 0.07824872434139252}, "uuid": "fd77cfdc-1d03-474b-98bc-48858d4cccf2"}, {"page_content": "System oceaniczny, układ oceaniczny – system obejmujący ocean wraz ze wszystkimi łączącymi się z nim mniejszymi obszarami wodnymi, a więc morzami (zarówno przybrzeżnymi, jak i śródlądowymi), cieśninami, zatokami, zalewami i kanałami, które są oddzielone od wód oceanicznych przez całe archipelagi, pojedyncze wyspy bądź półwyspy. Systemy oceaniczne zebrane razem tworzą Ocean Światowy bądź Wszechocean. \nPrzykład budowy systemu oceanicznego: Morze Azowskie - Cieśnina Kerczeńska - Morze Czarne - Cieśnina Bosfor - Morze Marmara - Cieśnina Dardanele - Morze Egejskie - Morze Śródziemne - Cieśnina Gibraltarska - Ocean Atlantycki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3569065", "fragment_id": "959514/0", "subtitle": "", "title": "System oceaniczny", "parentId": 3569065.0, "start_index": 0.0, "document_id": "959514", "source": "wikipedia", "score": 0.0914817526936531}, "uuid": "0ad381e7-c7ea-4556-bd55-96f97e7f402d"}, {"page_content": "Morze Karaibskie – morze wchodzące w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego, położone na północ od Ameryki Południowej i na wschód od Ameryki Centralnej. Ograniczone od północy i od wschodu przez łuk wyspowy Antyli, przez co kiedyś było nazywane również Morzem Antylskim. W okresie wielkich odkryć geograficznych na przełomie XV i XVI wieku, obszar Karaibów wraz z pobliskimi Bahamami oraz Turks i Caicos nazwano Indiami Zachodnimi.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPierwszymi mieszkańcami Antyli (wcześniej znanymi jako Indie Zachodnie) byli Tainowie, rdzenni mieszkańcy Wielkich i Małych Antyli, znani z uprawiania rolnictwa, rybołówstwa i garncarstwa. Obrzędy pogrzebowe świadczyły o religijności tego plemienia. Język Tainów wywodził się z języków arawackich, grupy językowej Indian Ameryki Południowej, którzy przybyli na Antyle około 300 roku p.n.e. Zamieszkiwali Kubę, Jamajkę, Hispaniolę (obecnie Haiti) i Portoryko. W momencie odkrycia Antyli przez Krzysztofa Kolumba, wyspy były zamieszkiwane przez plemiona Karibów (zwanych też Kalinago), historycznych wrogów Tainów, dobrych żeglarzy i wojowników. Wcześniej Karibowie żyli na obszarach w głębi lądu, wzdłuż rzeki Orinoko, z czasem podbijając i zamieszkując terytoria Tainów. Pierwsze wzmianki o Karibach mówiły o żywieniu się przez nich ludzkim mięsem, a samo słowo \"kanibal\" pochodzi od zniekształconej nazwy mieszkańca Karaibów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16071", "fragment_id": "176024/0", "subtitle": "", "title": "Morze Karaibskie", "document_id": "176024", "start_index": 0.0, "parentId": 16071.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06050471216440201}, "uuid": "a1e8fbc9-a568-4ce1-aee8-faa580cd804c"}, {"page_content": "Ocean znajduje się pomiędzy: Europą i Afryką a Ameryką Północną i Ameryką Południową oraz Antarktydą (formalnie na południe od równoleżnika 60°S rozciąga się już Ocean Południowy). Ocean ten połączony jest z Pacyfikiem poprzez Ocean Arktyczny na północy oraz Cieśninę Drake’a na południu. Sztucznym połączeniem obu zbiorników jest Kanał Panamski. Na wschodzie linią oddzielającą Oceany: Atlantycki i Indyjski jest południk 20°E.\nAtlantyk wraz z przyległymi morzami zajmuje powierzchnię ok.  km², a bez nich  km². Przybliżona objętość wynosi  km³ (z morzami) i  km³ (bez mórz). Średnia głębokość: 3339 m; największa – Rów Portorykański – 8605 m. Długość linii brzegowej:  km (najbardziej urozmaicona w części północnej). Rozciągłość równoleżnikowa w największym przewężeniu między wybrzeżami Ameryki Południowej i Afryki wynosi 2800 km, a  km licząc od zachodnich krańców Zatoki Meksykańskiej do wschodniego brzegu Morza Czarnego.\nNajwiększe rzeki uchodzące do Oceanu Atlantyckiego to: Amazonka, Kongo, Missisipi-Missouri.\nMorza układu oceanicznego – Ocean Atlantycki:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nUkształtowanie dna.\nNiemal wszystkie krawędzie bloków kontynentalnych ograniczające baseny Oceanu Atlantyckiego są pasywne; rowy oceaniczne, typowe dla aktywnych krawędzi kontynentów występują tylko w sąsiedztwie dwóch łuków wyspowych, są to Rów Sandwichu Południowego i Rów Portorykański (prócz tego na dnie Morza Karaibskiego jest Rów Kajmański, a w Morzu Śródziemnym Rów Helleński).\nGrzbiet Śródatlantycki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4328", "fragment_id": "177082/1", "subtitle": "", "title": "Ocean Atlantycki", "parentId": 4328.0, "start_index": 1262.0, "document_id": "177082", "source": "wikipedia", "score": 0.15375608205795288}, "uuid": "e23b41e8-45e9-47f3-a787-7a2da83e8556"}]}
{"id": "q_354", "question": "Z której dynastii pochodził król Polski Władysław I Łokietek?", "answer": [{"page_content": "Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – król Polski w latach 1320–1333, ojciec Kazimierza III Wielkiego. Do najważniejszych osiągnięć Władysława Łokietka na drodze do tronu królewskiego należało stłumienie buntów mieszczan wywołanych przez krakowskiego wójta Alberta oraz poznańskiego Przemka, a także umiejętnie prowadzona działalność dyplomatyczna. Był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie – w katedrze wawelskiej, przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława.\nZanim został królem Polski nosił szereg tytułów książęcych. W latach 1267–1275 był księciem na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu (pod opieką matki). Następnie sprawował udzielne rządy razem z braćmi w latach 1275–1288. Ponadto był księciem brzeskim i sieradzkim w latach 1288–1300, księciem sandomierskim w latach 1289–1292; w okresie 1292–1300 był lennikiem Wacława II, w latach 1293–1295 był regentem w księstwie dobrzyńskim, w latach 1294–1300 był księciem łęczyckim, a w latach 1296–1300 – księciem wielkopolskim i pomorskim. Przebywał na wygnaniu w latach 1300–1304, od 1304 rządził w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i sprawował zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim; w latach 1306–1308/1309 rządził na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce. W 1327 zamienił Sieradz i Łęczycę na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utracił ziemię dobrzyńską, w 1332 Kujawy.\nTytulatura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/0", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "document_id": "175095", "start_index": 0.0, "parentId": 6945.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "3a48b594-b2d1-4db6-b605-046ad07f1c7c"}, {"page_content": "Pierwszy okres rządów w Wielkopolsce skończył się dla Władysława Łokietka tragicznie i w 1300 musiał on ratować się ucieczką z Polski. Nowym królem Polski i suwerenem wszystkich dotychczasowych dzierżaw Łokietka został czeski monarcha z dynastii Przemyślidów – Wacław II. Jadwiga z nieznanych bliżej przyczyn nie towarzyszyła mężowi w jego tułaczce i ryzykując, że dostanie się w ręce Wacława, przez cały okres czeskich rządów ukrywała się wraz z trójką dzieci w przebraniu zwykłej mieszczki u mieszczanina radziejowskiego Gierka, któremu z wdzięczności w 1310 Łokietek nadał wójtostwo.\nPowrót Władysława Łokietka – działalność polityczna Jadwigi do koronacji królewskiej.\nŚmierć Wacława II (zm. 1305) i odzyskanie przez męża Jadwigi władzy nad Małopolską, Kujawami i częścią Wielkopolski na nowo ustabilizowały życie rodzinne książęcej pary i już około 1305 urodziła się im kolejna córka, Elżbieta. W 1306 zmarł ich najstarszy syn Stefan, a sześć lat później kolejny, Władysław. Obaj wcześnie zmarli synowie zostali pochowani w klasztorze franciszkańskim w Krakowie. W międzyczasie miały miejsce narodziny dwojga najmłodszych dzieci: Jadwigi i Kazimierza.\nOkoło 1310 Łokietek i Jadwiga wydali swoją najstarszą córkę Kunegundę za księcia świdnickiego Bernarda. Małżeństwo to związało tamtejszą linię Piastów z polityką księcia krakowskiego, co w związku z rosnącymi tam wpływami czeskimi miało niebagatelne znaczenie.\nRok później wobec wybuchu rewolty niemieckojęzycznych mieszczan krakowskich pod przewodnictwem wójta Alberta Jadwiga okazała niemałą odwagę, zostając na zamku krakowskim i nominalnie dowodząc jego obroną w czasie kiedy jej mąż podążył na Węgry po pomoc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=208778", "fragment_id": "1463536/1", "subtitle": "", "title": "Jadwiga Bolesławówna", "source": "wikipedia", "start_index": 1455.0, "parentId": 208778.0, "document_id": "1463536", "score": 0.3158334493637085}, "uuid": "8b129de6-bc48-4e2f-b0e2-c6fb02ea5edd"}, {"page_content": "W 1306 zmarł król Czech i Polski Wacław III, kładąc kres głównej linii dynastii Przemyślidów. Za władcę Polski od tego momentu uznaje się księcia krakowsko-sandomierskiego Władysława Łokietka z kujawskiej linii Piastów. W Czechach w ciągu 4 lat panowało dwóch władców z dwóch innych dynastii (Henryk Karyncki i Rudolf III Habsburg). W 1310 król niemiecki Henryk VII Luksemburski pozbawił Henryka tronu, nadając go swemu synowi, Janowi. Henryk, Rudolf i Jan uważali się za spadkobierców Przemyślidów. Z tego powodu tytułowali się „król Czech i Polski”, mimo iż nie sprawowali władzy nad ziemiami polskimi. W 1314 w tytulaturze Władysława Łokietka pojawiło się sformułowanie \"dziedzic Królestwa Polskiego\", a w 1318 zaczął starania o koronę królewską. W tym celu w czerwcu 1318 zwołano do Sulejowa zjazd możnych świeckich i duchownych, na którym nie pojawili się przedstawiciele Wielkopolski. Uchwalono wówczas petycję do papieża Jana XXII, prosząc go o zgodę na koronację krakowskiego księcia. Papież zajął w tej sprawie dwuznaczne stanowisko. W Polsce uznano, że papież nie popiera koronacji, ale się jej nie sprzeciwia. W związku z tym 20 stycznia 1320 Łokietek został koronowany w katedrze wawelskiej na króla Polski. Jego królewski tytuł nie cieszył się szerokim uznaniem. Jego zwierzchnictwo uznali jedynie jego bratankowie na Kujawach. Na arenie międzynarodowej za króla Polski uznawano Jana Luksemburskiego, który tytułował Łokietka, a później jego następcę Kazimierza „królem krakowskim”. W 1321 Władysław zaangażował się w sprawy Śląska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65662", "fragment_id": "646215/4", "subtitle": "", "title": "Zjazdy w Wyszehradzie", "parentId": 65662.0, "start_index": 5578.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646215", "score": 0.7385798692703247}, "uuid": "f5b297fd-e6cf-48b7-a13e-e3588a02f1c0"}, {"page_content": "Władysław I Święty, węg. \"I. (Szent) László\" (ur. ok. 1040–1048 w Krakowie, zm. 29 lipca 1095 w Nitrze na Węgrzech, obecnie Słowacja) – król Węgier z dynastii Arpadów, stronnik papieża Grzegorza VII podczas jego konfliktu z cesarzem Henrykiem IV, święty Kościoła katolickiego i patron Węgier.\nŻyciorys.\nWładysław – syn późniejszego króla Węgier Béli I oraz nieznanej z imienia córki Mieszka II Lamberta, króla Polski urodził się w Krakowie, gdzie przebywał jego ojciec zmuszony do opuszczenia ojczyzny po buncie ojca Vazula, który zbuntował się przeciwko królowi Stefanowi I. Tam też poznał i poślubił swoją małżonkę. Władysław dzieciństwo i młodość spędził na dworze Kazimierza Odnowiciela, później Bolesława Śmiałego. Gall Anonim w swojej kronice napisał: \"Ten Władysław od dzieciństwa chowany był w Polsce i pod względem obyczajów i [sposobu] bycia niejako stał się Polakiem\". Wszak zdołał dobrze opanować polski język i poznał polskie obyczaje. Wyruszył na Węgry w 1048 roku wraz z ojcem wezwanym na dwór króla Andrzeja I, brata Béli lub w 1050, 1056, 1060 albo 1064 roku. Prawdopodobnie został księciem Bihar (1063–1074) z nadania króla Salomona. \nW 1068 roku Węgry nękały najazdy koczowników i Bizancjum. W bitwie pod Doboki Władysław walcząc wspólnie z Salomonem (możliwe, że też ze swoim bratem Gézą) pokonali Pieczyngów, a sam Władysław miał wykazać się wielką odwagą zabijając czterech wojowników przeciwnika, a po odniesieniu ciężkiej rany zdołał pokonać piątego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120427", "fragment_id": "28553/0", "subtitle": "", "title": "Władysław I Święty", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 120427.0, "document_id": "28553", "score": 0.0850149393081665}, "uuid": "1d87623a-32be-4ed2-be90-a1925c3146ad"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Przemyślidzi.\"W 1291 roku księstwo krakowskie znalazło się w rękach czeskiego króla Wacława II. W 1292 roku zajął on księstwo sandomierskie, a w 1299 roku także Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie.\nKrólowie Polski (1300–1306).\nW 1300 roku Wacław II został koronowany na króla Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę.\nWacław II zmarł 21 czerwca 1305 roku i rządy po nim objął jego syn Wacław III. 4 sierpnia 1306 roku został on jednak zamordowany w trakcie przygotowań do wyprawy do Polski. We wrześniu tego samego roku Kraków znalazł się w rękach Władysława I Łokietka.\nW listopadzie 1335 roku na zjeździe wyszehradzkim Jan Luksemburski zrzekł się roszczeń do polskiej korony w zamian za 20 tysięcy kop groszy praskich.\nDynastia Piastów (1306–1370).\n \"Osobny artykuł: Piastowie.\"W 1306 roku księciem krakowskim został Władysław I Łokietek z kujawskiej linii Piastów, który już wcześniej opanował księstwo sandomierskie. W 1314 roku zajął Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 roku został koronowany na króla Polski.\nDynastia Andegawenów (1370–1399).\n \"Osobny artykuł: Andegawenowie.\"W 1370 roku zmarł Kazimierz III Wielki, król Polski, nie pozostawiając legalnego męskiego potomstwa. Na mocy wcześniejszych umów kolejnym władcą został siostrzeniec zmarłego – Ludwik Węgierski.\nLudwik zmarł w 1382 roku, nie pozostawiając męskiego potomstwa. Zgodnie z wcześniejszymi umowami polski tron miał przypaść jednej z jego córek. Ostatecznie w 1384 roku władcą została najmłodsza, Jadwiga.\nDynastia Jagiellonów (1386–1572).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6635", "fragment_id": "177300/2", "subtitle": "", "title": "Władcy Polski", "document_id": "177300", "start_index": 3469.0, "parentId": 6635.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38710761070251465}, "uuid": "9c2b05b6-51f7-41ad-a84d-236e143a6e55"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy osoby. Zobacz też: Kazimierz Wielki.\nKazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – najmłodszy syn Władysława I Łokietka i Jadwigi Bolesławówny, król Polski w latach 1333–1370, ostatni monarcha z dynastii Piastów na tronie polskim. W historiografii jest uważany za jednego z najwybitniejszych władców Polski.\nKazimierz III Wielki unormował stosunki z królestwem Czech i zakonem krzyżackim. W 1335 udało mu się uzyskać od czeskiego króla Jana Luksemburskiego zrzeczenie się pretensji do polskiego tronu. Ostatecznie w 1348 w Namysłowie zawarł pokój z Czechami na zasadzie status quo nie zrzekając się praw do Śląska. Na mocy pokoju kaliskiego z 1343 odzyskał zajęte przez Krzyżaków Kujawy i ziemię dobrzyńską, w zamian zrzekając się tymczasowo praw do Pomorza Gdańskiego. Kazimierz zrzekł się praw do całego Śląska podczas układu w Pradze w 1356 roku. Głównym sojusznikiem Kazimierza Wielkiego na arenie międzynarodowej było Królestwo Węgier. Z pomocą węgierską w latach 1340–1349 anektował większą część Rusi Halicko-Włodzimierskiej. W polityce wewnętrznej doprowadził do kodyfikacji prawa (statuty wiślicko-piotrkowskie), rozbudowy systemu obrony państwa oraz rozwoju miast. W 1364 ufundował Akademię Krakowską.\nChociaż był czterokrotnie żonaty, nie pozostawił legalnego następcy. Po śmierci Kazimierza – na mocy wcześniejszych układów – tron polski przypadł jego siostrzeńcowi, Ludwikowi Węgierskiemu.\nKrólewicz Kazimierz.\nWychowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44870", "fragment_id": "651588/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz III Wielki", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "651588", "parentId": 44870.0, "score": 0.09656107425689697}, "uuid": "9e4bec99-318e-4f1b-a96f-5684736b143a"}, {"page_content": "\"Wladislaus, Dei gracia, Rex Polonie, nec non Terrarum Cracovie, Sandomirie, Lancicie, Cuyavie, Siradieque Dominus et Heres.\" Tłumaczenie: Władysław, z Bożej łaski król Polski, pan i dziedzic ziemi krakowskiej, sandomierskiej, łęczyckiej, Kujaw i ziemi sieradzkiej.\nRodowód.\nWładysław Łokietek był trzecim pod względem starszeństwa synem Kazimierza I kujawskiego, a najstarszym z jego trzeciego małżeństwa z Eufrozyną, księżniczką opolską. Imię otrzymał po swoim wuju, bracie matki, księciu opolskim Władysławie.\nPrzydomek.\nJuż we współczesnych źródłach występuje z przydomkiem Łokietek (w źródłach obcych w formie: \"Łokieć\", \"Lokot\" lub \"Loketko\"). Genezę tego przydomka, jako wynikającego z niskiego wzrostu Władysława, tłumaczy jednak dopiero w XV wieku Jan Długosz. Andrzej Nowak przytacza opinię Sławomira Gawlasa, zgodnie z którą wspomniany przydomek księcia pojawił się bardzo wcześnie i nie miał nic wspólnego ze wzrostem, tylko pogardliwie opisywał wielkość i potęgę jego dziedzicznego księstwa w stosunku do przejawianych przez Łokietka ambicji politycznych. Mianownik przydomka brzmiał w czasach Łokietka \"Łoktek\", a w dopełniaczu – \"Łokietka\", z czasem jednak temat mianownika wyrównał się do tematu dopełniacza. Według naukowców badających grobowiec polskiego króla w 2019 roku, Władysław I miał 152–155 cm wzrostu, co w okresie średniowiecza stanowiło przeciętny wzrost.\nŻyciorys.\nPoczątki władzy książęcej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/1", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "parentId": 6945.0, "start_index": 1467.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175095", "score": 0.5877135992050171}, "uuid": "05adb017-c031-4adb-94b9-b55c26520631"}, {"page_content": "Władysław I (zm. 12 kwietnia 1125) – książę Czech z dynastii Przemyślidów w latach 1109–1117 i 1120–1125.\nBył piątym synem Wratysława II, księcia (a od 1085 króla) czeskiego, a trzecim pochodzącym z jego małżeństwa ze Świętosławą Swatawą, córką Kazimierza I Odnowiciela, księcia polskiego. Imię otrzymał po swoim wuju, Władysławie I Hermanie.\nWychowawcą Władysława był Pawlik syn Markwarta.[]\nW 1107 roku doprowadził do przewrotu w Czechach. Do Władysława przybyli Bożej i Męcina z rodu Wrszowców, zagrożeni uwięzieniem przez księcia Borzywoja II. Za ich namową Władysław wysłał posłańca do swojego brata stryjecznego Świętopełka, księcia morawskiego na Ołomuńcu, z ofertą objęcia tronu. Świętopełk skorzystał z oferty i został księciem Czech, z kolei Borzywoj II wraz z najmłodszym bratem Sobiesławem I schronił się w Polsce[].\nPo śmierci Świętopełka uzyskał poparcie cesarza rzymskiego Henryka V w staraniach o tron czeski. Potwierdził on jego władzę książęcą w styczniu 1110 roku w Rokycanach[].\nPod koniec 1117 roku do Czech wrócił Borzywoj II. Władysław dobrowolnie zrzekł się władzy na jego korzyść, zostawiając dla siebie tylko krainę na wschodzie kraju. Latem 1120 roku ponownie wrócił do władzy[].\nW 1109 roku poślubił Rychezę z Bergu, córkę hrabiego Henryka. Z tego małżeństwa pochodziło czworo dzieci:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=475868", "fragment_id": "1590576/0", "subtitle": "", "title": "Władysław I Przemyślida", "document_id": "1590576", "start_index": 0.0, "parentId": 475868.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13840068876743317}, "uuid": "3fc98a53-b262-47be-8041-b0dc90aebcc1"}, {"page_content": "Pomnik Władysława Łokietka w Brześciu Kujawskim – pomnik stojący na się na wschodniej pierzei dawnego rynku Brześcia Kujawskiego, miasta, w którym (1260-61 rok) urodził się książę brzeski i późniejszy król Polski Władysław Łokietek. Pomnik został odsłonięty 27 września 2008 roku w 677 rocznicę bitwy pod Płowcami, a jego projekt wykonany został przez artystę rzeźbiarza Tadeusza Wojtasika.\nOpis pomnika.\nPomnik przedstawia króla, który stoi na postumencie. Władysław Łokietek trzyma w lewej ręce miecz, a w prawej tarczę z orłem piastowskim.\nNapis na płycie głosi:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Włodzisław z Brześcia Kujawskiego zwany Łokietkiem, urodzony tu w 1260 r. z ojca księcia kujawskiego Kazimierza od 1267 r. książę ziemi brzesko-kujawskiej. Poświęcił życie dziełu zjednoczenia Polski, wieńcząc je 20 I 1320 r. Koronacja na Wawelu. Zmarł w chwale w 2 III 1333 r. Wódz i władca, mądry i sprawiedliwy, wierny swoim kujawskim korzeniom\".\nSzlak piastowski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4408879", "fragment_id": "1533529/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Władysława Łokietka w Brześciu Kujawskim", "document_id": "1533529", "start_index": 0.0, "parentId": 4408879.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3078435957431793}, "uuid": "3f9cf050-bdf7-4af3-bc12-974367a2486a"}, {"page_content": "20 stycznia 1320 w Krakowie został koronowany Władysław Łokietek. Tę datę uznaje się za moment odtworzenia zjednoczonego Królestwa Polskiego. W tym okresie Polska prowadziła wpierw wojnę z zakonem krzyżackim, a następnie przede wszystkim dyplomatyczne spory z Krzyżakami i Luksemburgami. W efekcie działań króla Kazimierza Wielkiego i jego doradców w 1335 r. Luksemburgowie zrzekli się, w zamian za 20 000 kop groszy praskich, praw do tytułu króla Polski. Tym samym rządzący w Krakowie Piast został przez społeczność międzynarodową uznany za króla Polski. Działania prowadzone przez niego w kolejnych latach pozwoliły na zakończenie sporu z Krzyżakami (układ w Kaliszu z 1343 r.), a następnie podjęcie ekspansji na Ruś Halicko-Włodzimierską. Po śmierci Kazimierza Wielkiego w 1370 r. tron polski przejął Ludwik Węgierski z dynastii Andegawenów. Okres jego rządów to zarazem początek supremacji szlachty w życiu politycznym kraju, obdarzonej w 1374 r. w Koszycach pierwszym przywilejem generalnym. Kiedy również Ludwik zmarł w 1382, w Polsce nastąpił okres najdłuższego w jej historii bezkrólewia. Ostatecznie królem Polski 16 października 1384 została córka Ludwika, Jadwiga Andegaweńska. W 1386 r. weszła ona w związek małżeński z księciem litewskim Jagiełłą, który 4 marca 1386 został koronowany na władcę Polski.\nPolska pod rządami Jagiellonów (1386–1572).\n1386–1492.\n \"Osobne artykuły: Historia Polski (1386–1492) i Historia Polski (1492–1572).\"\nRzeczpospolita Obojga Narodów (1569–1795).\n \"Osobny artykuł: Rzeczpospolita Obojga Narodów.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995", "fragment_id": "182420/10", "subtitle": "", "title": "Historia Polski", "parentId": 1995.0, "start_index": 15863.0, "document_id": "182420", "source": "wikipedia", "score": 0.2017442286014557}, "uuid": "bfc7eb45-33be-4130-819f-a3c7755a42b7"}]}
{"id": "q_355", "question": "W którym miesiącu wypada w Polsce prima aprilis?", "answer": [{"page_content": "W krajach hiszpańskojęzycznych 28 grudnia obchodzony jest \"Día de los Santos Inocentes\", czyli katolickie święto Dzień Niewiniątek, odpowiednik prima aprilis.\nW Polsce.\nObyczaj ten dotarł do Polski z Europy Zachodniej przez Niemcy w epoce nowożytnej w XVI wieku. W XVII w. został już uznany za „modę staroletnią”, zaczął on być wtedy obchodzony w podobnej formie, w jakiej występuje do dzisiaj. Przeświadczenie to przeniknęło nawet do najwyższych kręgów państwowych – przykładowo sojusz antyturecki z Leopoldem I Habsburgiem podpisano 1 kwietnia 1683, ale antydatowano go na 31 marca, aby na dokumencie nie widniała data prima aprilis.\nPierwszy kwietnia poświęcano opowiadaniu zmyślonych historii, robieniu przeróżnych dowcipów i naigrawaniu się z naiwnych bądź nieostrożnych ludzi. Dzień ten uważano za niepoważny i starano się nie robić w nim żadnych ważnych rzeczy. Dziś pierwszy kwietnia obchodzimy jako dzień radosny, w którym celowo próbuje się wprowadzić innych w błąd[].\nZ robieniem psikusów przez dzieci w wieku szkolnym związany był w niektórych regionach także 12 marca – dzień św. Grzegorza, patrona uczących się. Obyczaj ten nosił nazwę gregorianek lub gegołów[].\nSłynne „błędy” w mediach.\nBardzo często żarty primaaprilisowe są wykorzystywane w mediach. Ze względu na masowość wiele z nich przeszło do historii mediów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50742", "fragment_id": "657957/3", "subtitle": "", "title": "Prima aprilis", "document_id": "657957", "start_index": 4851.0, "source": "wikipedia", "parentId": 50742.0, "score": 0.7867029309272766}, "uuid": "3db5ac5e-4269-4094-bb0d-b1e44bff1a59"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwyczaju. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.\nPrima aprilis (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;prima (dies) Aprilis&lt;/&gt; – dosł. „pierwszy (dzień) kwietnia”), dzień żartów – obyczaj obchodzony pierwszego dnia kwietnia w wielu krajach na całym świecie. Polega on na robieniu żartów, celowym wprowadzaniu w błąd, nabierania kogoś, konkurowaniu w próbach sprawienia, by inni uwierzyli w coś nieprawdziwego. Tego dnia w wielu mediach pojawiają się różne żartobliwe informacje. Pochodzenie tego zwyczaju nie jest dokładnie wyjaśnione.\nGeneza zwyczaju.\nPrima aprilis zaczął być popularny w późnym średniowieczu. Prawdopodobnie nawiązuje on do dawnych starorzymskich praktyk.\nNiektórzy uważają, że geneza zwyczaju ma związek z rzymskim zwyczajem Cerialii, obchodzonym na początku kwietnia na cześć bogini Ceres. Według jednej z legend, kiedy poszukiwała ona swojej porwanej córki, została wyprowadzona w pole. Grecy wiążą historię tego dnia z mitem o Demeter i Persefonie. Persefona miała zostać porwana do Hadesu na początku kwietnia. Matka Demeter, szukając jej, kierowała się echem głosu córki, ale echo ją zwiodło.\nPrawdopodobna wydaje się również wersja, że obyczaj ten wywodzi się z rzymskiego święta Veneralia, połączonego często ze świętem Fortuny Virilis i Cerialiami (ku czci Ceres), obchodzonego 1 kwietnia. W tym dniu dozwolone były żarty, wygłupy i kawały. Kwiryci odstawiali komiczne występy, mężczyźni przebierali się w damskie palle (okrycia), zakładali peruki, tańczyli na ulicach, co nie przydarzyłoby się im w innych dniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50742", "fragment_id": "657957/0", "subtitle": "", "title": "Prima aprilis", "parentId": 50742.0, "start_index": 1.0, "document_id": "657957", "source": "wikipedia", "score": 0.8788983225822449}, "uuid": "e7a135b0-09ea-4cfc-865d-476416aca2cf"}, {"page_content": "Pomysł obchodzenia Międzynarodowego Dnia Fact-checkingu (International Fact-Checking Day) zgłoszony został na konferencji dla dziennikarzy i fact-checkerów organizowanej przez London School of Economics w czerwcu 2014 r. Święto zostało oficjalnie utworzone w 2016 roku i po raz pierwszy obchodzone 2 kwietnia 2017 roku. Święto obchodzone jest 2 kwietnia, dzień po pierwszym dniu kwietnia, który jako Prima Aprilis jest tradycyjnym „świętem dezinformacji” i wprowadzania w błąd, dla „zachowania równowagi”. W 2020 roku Międzynarodowy Dzień Fact-checkingu przypadł na pierwsze tygodnie pandemii koronawirusa SARS-CoV-2, zyskując nowy sens i znaczenie, co zostało zauważone i odnotowanie m.in. przez Parlament Europejski.\nFact-checking w Polsce.\nZa pierwszą w Polsce organizację fact-checkingową uznawane jest Stowarzyszenie Demagog. Jego historia ma początek w 2010 roku, w którym powstała słowacka wersja Demagoga. Dwa lata później powstała czeska wersja, a w 2014 roku – polska. Od października 2018 roku działa serwis fact-checkingowy Grupy TVN o nazwie Konkret24, zaś w kolejnym miesiącu tego roku powstał Demaskator24.pl uruchomiony przez Agencję Informacyjną AIP24 (Polska Press Grupa)\nLista podmiotów zajmujących się fact-checkingiem aktualizowana przez Reporters’ Lab z Uniwersytetu Duke’a w USA w 2019 roku wymieniała, jeśli chodzi o Polskę: Stowarzyszenie Demagog oraz OKO.press. W tym samym roku do grona podmiotów zajmujących się fact-checkingiem polskojęzycznych treści dołączyła Agence France-Presse, która nawiązała współpracę Facebookiem w celu sprawdzania informacji pojawiających się w polskiej wersji serwisu oraz identyfikować treści typu fake news.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5149683", "fragment_id": "1070498/2", "subtitle": "", "title": "Fact-checking", "parentId": 5149683.0, "start_index": 3475.0, "document_id": "1070498", "source": "wikipedia", "score": 0.3950904607772827}, "uuid": "9adb63c2-deb9-4cc6-a85a-02021b5cd1bc"}, {"page_content": "W wielu krajach Europy panowała wiara, która mówiła, że 1 kwietnia to czas, kiedy duchy zaczynają się mścić na żywych i sprowadzać nieszczęścia. Według Elżbiety Zarych chrześcijaństwo nie mogąc się pogodzić z kolejnym pogańskim świętem prima aprilis, zaczęło wiązać je z Judaszem Iskariotą. Miał się on urodzić właśnie pierwszego kwietnia i dlatego dzień ów kojarzył się z kłamstwem, obłudą, fałszem i nieprawdą.\nObchody.\nNa świecie.\nW krajach anglojęzycznych 1 kwietnia jest nazywany „Dniem Głupców” (\"April Fools’ Day lub All Fools’ Day\"). W Wielkiej Brytanii, Australii i RPA wzajemne żartobliwe oszukiwanie jest uprawiane tylko do południa. W innych krajach germańskojęzycznych dzień ten jest nazywany po prostu \"1 kwietnia\", a żart zrobiony tego dnia \"Aprilscherz\" lub np. \"Aprilskämt\" (szw.). We Francji prima aprilis jest określany jako „Dzień kwietniowej ryby” (Jour du poisson d’avril), a pierwszokwietniowe żarty nazywane są „kwietniowa ryba” (Poisson d’avril)[].We Włoszech żart zrobiony pierwszego kwietnia jest określany jako ,kwietniowa ryba\" (Pesce d'aprile) \nW Szkocji znany jest jako „polowanie na głupca” (\"Hunt the gowk Day\"), na Litwie „Dzień kłamcy” (\"Melagio diena\"), w Portugalii „Dzień kłamstwa” (\"Dia da mentira\")[].\nW Rosji 1 kwietnia nosi nazwę „Dzień śmiechu” (\"День смеха\"). Pierwszy pierwszokwietniowy żart miał w Rosji miejsce w Moskwie w 1703 roku. Wtedy to heroldowie na ulicach zapraszali mieszkańców Moskwy na \"niesłychane przedstawienie\". Kiedy ludzie masowo przybyli na wskazane miejsce, uniosła się kurtyna, odsłaniając napis \"Pierwszy kwietnia – nie wierz nikomu!\" Na tym przedstawienie się zakończyło.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50742", "fragment_id": "657957/2", "subtitle": "", "title": "Prima aprilis", "document_id": "657957", "start_index": 3209.0, "parentId": 50742.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7451331615447998}, "uuid": "871b321f-ad39-4ca8-8800-097580a7d824"}, {"page_content": "Po pokoju w Buczaczu warunków podpisanego traktatu nie uznał sejm polski. W 1673 roku Polska pobiła Osmanów pod Chocimiem. Wojna skończyła się rozejmem, ale obie strony szykowały się do kolejnej. Król Jan III Sobieski próbował utworzyć koalicję, początkowo z Francją i Szwecją (Francja, pozostająca w dobrych stosunkach z Osmanami, podjęła się mediacji). Zabiegi dyplomatyczne w Imperium Osmańskim nie przyniosły efektów. Wobec zmiany polityki przez Ludwika XIV, Polska próbowała stworzyć porozumienie polsko-habsbursko-rosyjskie, ale zarówno car, jak i cesarz nie byli zainteresowani. Dopiero w efekcie koncentracji wojsk tureckich Leopold I zaczął zabiegać o przymierze z Polską.\nDyplomacja habsburska.\nPomimo strat terytorialnych cesarstwo nie było zainteresowane prowadzeniem wojny z Osmanami, dlatego odrzucono projekt przymierza, wysunięty przez Polskę. Cesarz Leopold I uwikłał się tymczasem w konflikt z Francją (będącą wówczas u szczytu potęgi). Król Francji Ludwik XIV rozpoczął wtedy tzw. „politykę reunionów” i wysunął roszczenia do szeregu terytoriów nad Renem; w roku 1681 zaanektował (między innymi) Strasburg oraz Księstwo Dwóch Mostów (Zweibrücken). Z ramienia cesarza i Stolicy Apostolskiej budowaniem koalicji antytureckiej zajmował się kapucyn Marek z Aviano.\nGdy zabiegi dyplomatyczne z Osmanami nie przyniosły rezultatów, rozpoczęto pertraktacje z Polską. Były one utrudnione przez działające w Polsce silne stronnictwo profrancuskie. Francja była też w dobrych stosunkach z Osmanami, co również mogło mieć wpływ na cel ataku. Ostatecznie 1 kwietnia 1683 roku zawarto przymierze przeciwko Osmanom – antydatując je na 31 marca aby na dokumencie nie widniała data prima aprilis. Gwarantem traktatu został papież Innocenty XI. W traktacie ustalono:\nSiły tureckie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19569", "fragment_id": "170501/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Wiedniem", "parentId": 19569.0, "start_index": 1695.0, "document_id": "170501", "source": "wikipedia", "score": 0.11312662065029144}, "uuid": "c6b7f398-be86-47e4-bed0-e3ea78fcef82"}, {"page_content": "Psikus, figiel lub kawał – czynność wykonana w celu zrobienia komuś dowcipu lub dla zabawy i rozrywki, po to, aby zakpić z kogoś. Osoba robiąca innym tego rodzaju żarty nazywana jest kawalarzem.\nW wielu kulturach zachodnich podczas prima aprilis, obyczaju obchodzonego corocznie 1 kwietnia, dokonywane są różnego rodzaju nieszkodliwe psikusy.\nŹródłem zjawisk, które zaliczane są do figlów czy złośliwych psot jest ciąg czynników psychicznych. Kluczowa jest fantazja inicjatora psikusa, który lekceważy rzeczywistość realną. Powoduje to, że figlarz zapomina na chwilę o otaczającej go szarej rzeczywistości i izo­luje się w innym fantas­tycznym świecie. Impulsem i podstawą płatania figlów oraz wywoływania subtelnych konfliktów z otoczeniem może być ciekawość figlarza lub chęć stworzenia przezeń nowej sy­tuacji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4833763", "fragment_id": "307768/0", "subtitle": "", "title": "Psikus", "parentId": 4833763.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "307768", "score": 0.17347052693367004}, "uuid": "fe362f60-1205-4bb5-97c5-d1365b8fade7"}, {"page_content": "We Francji Nowy Rok zaczynał się w Beauvais 25 grudnia (w Boże Narodzenie), w Reims, Normandii, Poitou, części środkowej i wschodniej Francji – 25 marca, a w Paryżu w Niedzielę Wielkanocną. W VII wieku było to 1 marca (\"styl marcowy\"), w późniejszych wiekach 1 kwietnia (np. 1347), co zależało od ruchomej daty Wielkanocy. Obchodzono go w bardzo podobny sposób, jak obecnie – z przyjęciami i tańcami.\n25 marca witano nowy rok również w Anglii (w latach 1155-1752), tj. w święto Zwiastowania NMP (\"styl zwiastowania\"), co sugerował już w VI wieku Dionizjusz Mały, który obliczał dokładną datę narodzin Chrystusa.\nKiedy w 1582 roku Grzegorz XIII wprowadził nowy kalendarz dla świata chrześcijańskiego, a nowy rok rozpoczynał się w dniu 1 stycznia, nadal w wielu krajach prezenty noworoczne otrzymywano 1 kwietnia. Ponadto było wiele osób, które nie słyszały lub nie wierzyły w zmianę daty i nadal obchodziły Nowy Rok właśnie 1 kwietnia. Inni w tym dniu robili im kawały i nazywali ich „kwietniowymi głupcami”[].\nPrzypuszcza się, że początkowo \"prima aprilis\" zaczęło być obchodzone 1 kwietnia we Francji. W 1564 roku król Karol IX zreformował kalendarz, zmieniając pierwszy dzień nowego roku z 1 kwietnia, i z innych obowiązujących dat w tym czasie w różnych regionach kraju, na 1 stycznia.\nDzisiaj nazwa \"prima aprilis\" we Francji nawiązuje do przypinania do pleców kartki z rybą wtedy, kiedy się kogoś nabierze (zwyczaj znany może być również we Włoszech – Pesce d’aprile). Pierwotnie w zwyczaju tym osobom nieświeżym (nieświadomym) kazano iść po świeżą w czasie, w którym połowy były zakazane ze względu na okres tarła ryb[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50742", "fragment_id": "657957/1", "subtitle": "", "title": "Prima aprilis", "parentId": 50742.0, "start_index": 1582.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657957", "score": 0.5347672700881958}, "uuid": "322dc765-18c4-4f56-9474-62221de3e21e"}, {"page_content": "Aprilis, łac. – miesiąc kwiecień. \nPrawdopodobnie nazwa pochodzi od słowa \"aperire\" – otwierać. Oznacza więc miesiąc, w którym ziemia się otwiera i zaczyna się okres wegetacji. Miesiąc poświęcony bogini Wenus. Liczył 29 dni i był drugim miesiącem w kalendarzu rzymskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54420", "fragment_id": "650066/0", "subtitle": "", "title": "Aprilis", "document_id": "650066", "start_index": 0.0, "parentId": 54420.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6381106972694397}, "uuid": "5c723402-6bc1-4a70-9995-cbf9970826be"}, {"page_content": "Primaaprilisowe RFC – w prawie każdy prima aprilis (1 kwietnia) od 1989 roku Internet Engineering Task Force publikuje jeden lub więcej humorystycznych RFC. Pierwszy ukazał się w 1978 roku, a po 11 latach zaczęto regularnie, co roku publikować kolejne, z pominięciem roku 2006, w którym, zamiast humorystycznego RFC, 1 kwietnia opublikowano ogłoszenie na liście mailingowej IETF na temat mianowania Huberta, postaci z Ulicy Sezamkowej, członkiem Internet Architecture Board.\nPrzed primaaprilisowymi publikowane były również inne humorystyczne RFC. Pierwszy ukazał się w czerwcu 1973 roku, był to RFC 527 zatytułowany \"ARPAWOCKY\", który parodiował wiersz \"Jabberwocky\" Lewisa Carrolla. Poniższa lista zawiera również humorystyczne RFC publikowane w dniach innych niż 1 kwietnia.\nIETF przyjmuje propozycje poprawnie sformatowanych primaaprilisowych RFC od ogółu społeczeństwa i rozważa ich publikację tego samego roku, jeśli zostały przysłane co najmniej 2 tygodnie przed 1 kwietnia.\nZbiór primaaprilisowych RFC ukazał się w książce \"The Complete April Fools' Day RFCs\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1752952", "fragment_id": "858050/0", "subtitle": "", "title": "Primaaprilisowe RFC", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "858050", "parentId": 1752952.0, "score": 0.16682308912277222}, "uuid": "0b4d6dc0-3a76-4677-93c8-1f5a76a3386d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miesiąca. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKwiecień – czwarty miesiąc w roku, według kalendarza gregoriańskiego ma 30 dni.\nKwiecień jest miesiącem wiosennym na półkuli północnej, a jesiennym na południowej.\nKwiecień zawsze zaczyna się w ten sam dzień tygodnia co lipiec, a w latach przestępnych dodatkowo także co styczeń.\nNazwa miesiąca (według Aleksandra Brücknera) pochodzi od kwitnących wtedy kwiatów (por. ukr. квітень / \"kwiteń\"; cz. \"květen\" ‛maj’). Dawniej używane były również nazwy: \"łżykwiat\" (lub \"łudzikwiat\"), \"brzezień\" – od brzozy (por. cz. \"březen\" i ukr. березень / \"berezeń\" ‛marzec’) i \"dębień\" (por. czes. \"duben\" ‛kwiecień’). Łacińska nazwa \"Aprilis\" (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2940", "fragment_id": "186214/0", "subtitle": "", "title": "Kwiecień", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "186214", "parentId": 2940.0, "score": 0.17437785863876343}, "uuid": "b1b39ad9-e2ba-459f-9eea-43a9a23b1317"}]}
{"id": "q_356", "question": "Czy liofilizacja żywności to pozbawienie jej wody, czy tłuszczu?", "answer": [{"page_content": "Żywność liofilizowana – żywność konserwowana metodą liofilizacji, czyli suszenia po zamrożeniu z zastosowaniem obniżonego ciśnienia. Żywność liofilizowana jest odwadniana poprzez usunięcie od 70% do 96% wody. Powstrzymuje to rozwój mikroorganizmów i bardzo spowalnia procesy enzymatyczne. \nWśród produktów spożywczych dostępnych w formie zliofilizowanej są np. owoce i warzywa, kawa, lody oraz mięso i jego substytuty.\nHistoria.\nLiofilizację na masową skalę zastosowano w USA w czasie II wojny światowej do osocza krwi, aby można je było łatwo transportować na obszary objęte walkami.\nW latach 60. XX wieku została po raz pierwszy użyta do konserwowania żywności dla astronautów i kosmonautów w czasie coraz dłuższych misji kosmicznych. Pierwszy raz użyto jej na większą skalę w misji stacji Skylab. W misjach Space Shuttle również używano żywności liofilizowanej. Na pokładzie wahadłowców woda była syntezowana z tlenu i wodoru na ogniwach paliwowych. Była więc niejako produktem ubocznym wytwarzania prądu elektrycznego. Używano jej do picia, jedzenia i mycia się. Wyniesienie 1 kilograma ładunku promem kosmicznym kosztowało około 40–60 tys. dolarów, więc w jednej misji (7 osób załogi, 14 dni) pozwalało zaoszczędzić na masie żywności od 4 do 6 milionów dolarów.\nWraz z tanieniem procesu liofilizacji żywność liofilizowana stopniowo zaczęła być stosowana przez himalaistów, alpinistów, żeglarzy i żołnierzy.\nObecnie jest stosowana również w turystyce pieszej i rowerowej, we wspinaczce górskiej, a także w dalekich wyprawach samochodowych i rajdach.\nZalety i wady.\nZalety:\nWady:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2777640", "fragment_id": "1638632/0", "subtitle": "", "title": "Żywność liofilizowana", "document_id": "1638632", "start_index": 0.0, "parentId": 2777640.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8742034435272217}, "uuid": "afee43e4-7073-4189-9116-206d050463f8"}, {"page_content": "Liofilizacja – suszenie sublimacyjne zamrożonych substancji. W metodzie tej rozpuszczalnik jest usuwany w obniżonej temperaturze i pod zmniejszonym ciśnieniem. Umożliwia suszenie produktów termolabilnych (nieodpornych na ogrzewanie).\nLiofilizację w technologii żywności zastosowano po raz pierwszy w trakcie II wojny światowej na zlecenie rządu Stanów Zjednoczonych w celu wyprodukowania dla wojska racji żywności o niewielkiej wadze.\nPreparaty zliofilizowane (liofilizaty) uzyskuje się w formie bezpostaciowych proszków lub grudek o rozwiniętej (tzn. dużej) powierzchni, co sprawia, że rozpuszczają się szybciej niż preparaty krystaliczne lub szkliste. Mogą być higroskopijne.\nZastosowanie.\nLiofilizację stosuje się w:\nProwadzenie liofilizacji.\nW procesie liofilizacji należy najpierw zamrozić preparat, który chcemy pozbawić wody. W laboratoriach do zamrażania preparatów stosuje się zwykle ciekły azot lub mieszaniny chłodzące (np. suchy lód z etanolem). Zamrożony preparat wprowadza się do próżni (zwykle ciśnienie poniżej 10 Pa), która jest niezbędna do zapewnienia odpowiedniej szybkości sublimacji rozpuszczalnika. Liofilizację przeprowadza się w liofilizatorach.\nDo liofilizacji stosuje się zazwyczaj rozpuszczalniki o stosunkowo wysokiej temperaturze topnienia, np. wodę (temperatura topnienia 0 °C), benzen (5,5 °C) i dioksan (12 °C), rzadziej acetonitryl (−45 °C) lub pirydynę (−42 °C).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30718", "fragment_id": "172493/0", "subtitle": "", "title": "Liofilizacja", "parentId": 30718.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172493", "source": "wikipedia", "score": 0.992752730846405}, "uuid": "1fefc3a0-9e66-491a-92b6-7f946c4609e5"}, {"page_content": "Suszenie żywności – metoda konserwacji żywności, polegająca na usunięciu wody z produktu. Suszenie żywności znane było już w czasach prehistorycznych, kiedy to suszono mięso (w tym również ryby). Pierwotnie suszono mięso z wykorzystaniem słońca i wiatru, zaś później ognia, przy czym proces ten często przypominał wędzenie. Obecnie wykorzystuje się, na skalę przemysłową suszarnie jak i w warunkach domowych.\nNajczęściej suszeniu poddaje się jadalne grzyby kapeluszowe, warzywa (pomidory, marchew, pietruszka, seler i por) i owoce (jabłka, gruszki, śliwki, banany, winogrona (powstają z nich rodzynki)). Na skalę przemysłową suszy się również mleko (powstaje mleko w proszku), ekstrakty kawy (powstaje kawa instant), bulionów mięsnych i warzywnych (zupy w kostkach). Jedną ze szczególnych metod suszenia jest liofilizacja.\nUsunięcie wody uniemożliwia rozwój drobnoustrojów, jak również efektywnie spowalnia przebieg przemian enzymatycznych i nieenzymatycznych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2406400", "fragment_id": "522685/0", "subtitle": "", "title": "Suszenie żywności", "parentId": 2406400.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "522685", "score": 0.5129554271697998}, "uuid": "4ed369fc-4692-4692-9513-d231606157c9"}, {"page_content": "Suszenie – zespół operacji technologicznych, mających na celu zredukowanie zawartości rozpuszczalnika (np. wody) w produkcie. \nSuszenie ciał stałych wykonuje się poprzez odparowanie rozpuszczalnika – dostarczenie ciepła i przepływ gazu nad substancją suszoną lub obniżenie ciśnienia (suszenie próżniowe). Jeśli usuwany rozpuszczalnik znajduje się w fazie stałej i sublimuje, proces suszenia określa się jako liofilizacja. Obniżenie prężności pary wodnej nad ciałem suszonym uzyskuje się także przez umieszczenie go w naczyniu (eksykatorze) razem ze środkiem o właściwościach higroskopijnych, tj. pochłaniającym wilgoć (np. bezwodny CaCl2 lub P2O5).\nSuszenie cieczy i gazów oznacza usunięcie z nich wody. Do suszenia cieczy stosuje się dodatek suszący, np. sit molekularnych lub destylację. Gazy suszy się poprzez:\nSuszenie na skalę laboratoryjną prowadzić można w suszarkach laboratoryjnych, a na skalę przemysłową w suszarkach próżniowych, komorowych, tunelowych, bębnowych rozpryskowych, wieżowych, szybowych i in., a także w suszarniach. Duże znaczenie w przemyśle spożywczym ma suszenie żywności, w przemyśle leśnym – suszenie drewna. Usunięcie wody (pary wodnej) uniemożliwia rozwój drobnoustrojów, jak również ogranicza przebieg przemian enzymatycznych i nieenzymatycznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417837", "fragment_id": "53412/0", "subtitle": "", "title": "Suszenie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 417837.0, "document_id": "53412", "score": 0.20930179953575134}, "uuid": "c10aa3b7-b9ba-4ab4-9270-b422a96e366a"}, {"page_content": "Wędzenie – metoda konserwacji żywności (mięsa i przetworów mięsnych, ryb, serów, słodu itp.) za pomocą dymu. W wyniku tego procesu produkty żywnościowe uzyskują specyficzny zapach, smak i zabarwienie powierzchni. Obok solenia i suszenia wędzenie uznawane jest za jedną z najstarszych metod utrwalania żywności.\nOpis.\nWędzenie jest procesem, w trakcie którego przetwory poddawane są działaniu ciepła i związków chemicznych zawartych w dymie wędzarniczym. Dym otrzymywany jest w wyniku spalania odpowiedniego drewna i jego pochodnych (zręby i trociny wędzarnicze). W wyniku wędzenia następuje zmniejszenie zawartości wody w produkcie, a także zmiany chemiczne i fizykochemiczne. Tradycyjne wędzenie spełnia dwa zasadnicze zadania:\nCzas trwania wędzenia w zależności od zastosowanej metody może wynosić od kilkudziesięciu minut do kilku tygodni.\nW obecnych czasach, gdy do utrwalania żywności powszechnie stosuje się procesy chłodzenia, zamrażania, liofilizacji czy sterylizacji, proces wędzenia w znacznym stopniu utracił swoją rolę zabiegu utrwalania żywności. Jednocześnie wzmocniła się jego rola jako procesu uszlachetniania przetworów.\nZastosowanie.\nWędzenie ma na celu:\nDym wędzarniczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6999", "fragment_id": "175479/0", "subtitle": "", "title": "Wędzenie", "parentId": 6999.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175479", "source": "wikipedia", "score": 0.39164355397224426}, "uuid": "464af2a0-d71a-401b-b176-e4e7dd348663"}, {"page_content": "Nie mylić z: liofilowość.\nLipofilowość, lipofilność – skłonność cząsteczek chemicznych do rozpuszczania się w tłuszczach, olejach oraz rozpuszczalnikach niepolarnych (heksan, toluen). Cząsteczki lipofilowe, lub fragmenty cząsteczek lipofilowych, są najczęściej hydrofobowe i niepolarne, ale pojęcia te nie są tożsame. Pojęciem przeciwstawnym do lipofilowości jest lipofobowość.\nDla przykładu, witaminy dzielą się na lipofilowe (A, D, E, K) i hydrofilowe (witaminy grupy B, witamina C). \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776432", "fragment_id": "1004841/0", "subtitle": "", "title": "Lipofilowość", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1004841", "parentId": 776432.0, "score": 0.21613413095474243}, "uuid": "4f9448e7-bb07-4d20-9a2d-154f8ec75c44"}, {"page_content": "Lipofobowość (gr. λίπος \"lipos\" – tłuszcz, φόβος \"phobos\" – strach) – skłonność cząsteczek chemicznych do odpychania od siebie cząsteczek tłuszczów, olejów oraz innych cieczy niepolarnych. Substancje lipofobowe są nierozpuszczalne w rozpuszczalnikach niepolarnych. Cząsteczki lub fragmenty cząsteczek lipofobowych są najczęściej hydrofilowe i polarne, ale pojęcia te nie są tożsame. Pojęciem przeciwstawnym do lipofobowości jest lipofilowość.\nNajpowszechniej spotykaną substancją lipofobową jest woda.\nPerfluorowęglowodory wykazują zarówno lipofobowość jak i hydrofobowość.\nZastosowania.\nLipofobowa powłoka jest zastosowana w ekranach dotykowych iPhone'ów produkowanych przez Apple począwszy od modelu 3GS oraz w iPadach, a także w telefonach Nokia N9 i Lumia, telefonach Samsung Google Nexus S i Galaxy Nexus, również tajwański HTC w modelach HD2, Hero i Flyer oraz wielu innych telefonach. Nieprzyleganie tłuszczu i odcisków palców pomaga w utrzymaniu czystości, a tym samym przejrzystości wyświetlaczy. Większość powłok stosowanych w takich wyświetlaczach wykazuje właściwości zarówno lipofobowe jak i hydrofobowe, są to tworzywa fluoropolimerowe podobne do teflonu, zastosowanego w HTC Hero.\n3M oferuje samoprzylepną folię ochronną na ekrany urządzeń przenośnych Vikuiti o właściwościach lipofobowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2967948", "fragment_id": "1211790/0", "subtitle": "", "title": "Lipofobowość", "document_id": "1211790", "start_index": 0.0, "parentId": 2967948.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12491744756698608}, "uuid": "f3d9c867-ea0b-4d6e-a237-6a8a09250b2e"}, {"page_content": "Podczas liofilizacji sublimujące cząsteczki rozpuszczalnika potrzebują energii żeby przejść w stan gazowy (ciepło sublimacji, równe sumie ciepła topnienia i parowania). Pobieranie energii przez te cząsteczki powoduje obniżanie temperatury liofilizowanego preparatu, dzięki czemu liofilizowany preparat może pozostać w stanie zestalonym bez zewnętrznego chłodzenia. W celu utrzymania preparatu w stanie zamrożonym i uzyskania pożądanej szybkości suszenia, do preparatu należy doprowadzać ciepło w ilości zależnej od parametrów procesu (np. ciśnienie i wydajność pompy próżniowej, opory przepływu gazu, rodzaj rozpuszczalnika, powierzchnia i objętość preparatu, powierzchnia naczynia). W przypadku liofilizacji laboratoryjnej w kolbach zazwyczaj wykorzystuje się w tym celu ciepło otoczenia, pozostawiając naczynie w temperaturze pokojowej na powietrzu.\nLiofilizator.\nLiofilizator jest urządzeniem służącym do prowadzenia procesu liofilizacji. Liofilizator jest zbudowany z pompy próżniowej, urządzenia usuwającego pary rozpuszczalnika (zwykle wymrażacz) oraz komór i naczyń, w których umieszcza się suszone preparaty.\nDo budowy liofilizatorów stosuje się najczęściej olejowe pompy próżniowe obniżające ciśnienie wewnątrz liofilizatora poniżej 10 Pa. Pompy próżniowe stosowane w liofilizatorach są zwykle wrażliwe na parę wodną i opary rozpuszczalników organicznych.\nLiofilizatory są wyposażone w zawory i złącza pozwalające przyłączać różnego rodzaju naczynia i komory, w których umieszcza się suszone preparaty.\nW laboratoriach liofilizację przeprowadza się najczęściej w kubkach wykonanych ze szkła boro-krzemianowego odpornych na nagłe zmiany temperatury (np. podczas zamrażania preparatów) oraz naprężenia (powodowane przez różnice ciśnienia w środku i na zewnątrz naczynia).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30718", "fragment_id": "172493/1", "subtitle": "", "title": "Liofilizacja", "parentId": 30718.0, "start_index": 1398.0, "document_id": "172493", "source": "wikipedia", "score": 0.2063465118408203}, "uuid": "0d720c2e-ddb0-4875-b558-c93c40e5c4d1"}, {"page_content": "Po wojnie i po upaństwowieniu fabryki w dalszym ciągu wytwarzano susze warzywne, płynne przyprawy do zup, zupy w proszku i kostki bulionowe. Ale poszerzono produkcję o sosy, budynie, kisiele, napoje. Zaczęto również modernizować zakład, powstała nowa suszarnia warzyw, kotłownia, stacja zmiękczania wody i laboratorium.\nW latach 60. XX wieku do oferty dodano koncentraty obiadowe i pomidorowe.\nOd 1970 r. nastąpił dynamiczny rozwój Winiar. Wybudowano nowe budynki produkcyjne, a w zakładzie pojawiły się kolejne maszyny pakujące. Powstał wydział suszarni i liofilizacji, produkowano konserwy dla dzieci. W 1974 r. rozpoczęto produkcję majonezu dekoracyjnego – produktu wielokrotnie nagradzanego i od lat najbardziej preferowanego przez konsumentów.\nW latach 80. XX w. znacznie poszerzono ofertę. W produkcji Winiar w tym czasie odnaleźć można: chrupki, wody gazowane, pasztety, pasty kanapkowe czy gotowe dania obiadowe w puszkach, konserwy warzywno-mięsne. Bogatsza oferta wymusiła konieczność wybudowania nowoczesnej suszarni, którą oddano do użytku w 1986 r. W samej suszarni pracowało 120 osób.\nW latach 90. XX w. zaproponowano dodatkowo majonezy o niskiej zawartości tłuszczu, makarony. Codziennie na rynek trafiało wówczas ok. 250 ton wyrobów.\nObecnie roczny tonaż produkcji to ponad 90 000 ton, fabryka wytwarza ponad 600 produktów, w tym słynny tradycyjny barszcz czerwony Winiary oraz majonez dekoracyjny. Portfolio produktów jest sukcesywnie urozmaicane o nowe propozycje, które są zgodne z najnowszymi trendami żywieniowymi i potrzebami współczesnych konsumentów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=751272", "fragment_id": "836783/4", "subtitle": "", "title": "Winiary (przedsiębiorstwo)", "parentId": 751272.0, "start_index": 6062.0, "document_id": "836783", "source": "wikipedia", "score": 0.12941902875900269}, "uuid": "b78db215-75e3-471d-bdc0-943308fa77e5"}, {"page_content": "Lipoliza – enzymatyczny proces rozkładu hydrolitycznego triacylogliceroli (trójglicerydów) przebiegający z udziałem lipaz w tkance tłuszczowej prowadzący do powstania kwasów tłuszczowych i glicerolu, które uwolnione do krwiobiegu, wychwytywane są przez większość tkanek i estryfikowane do acylogliceroli lub utleniane jako główne źródło energetyczne do dwutlenku węgla i wody.\nProces ten wykorzystuje się w medycynie estetycznej podczas zabiegu lipolizy iniekcyjnej. Zabieg polega na wstrzykiwaniu w wybrane miejsca substancji, które powodują rozkład komórek tłuszczowych i przyśpieszają ich metabolizm. Celem zabiegu jest redukcja nadmiaru tkanki tłuszczowej i modelowanie sylwetki.\nPrzebieg lipolizy.\nLipazy tkanki tłuszczowej są aktywowane przez traktowanie jej komórek hormonami – adrenaliną, noradrenaliną, glukagonem lub adrenokortykotropiną. W adypocytach te hormony za pośrednictwem receptorów 7TM aktywują cyklazę adenylową. Zwiększenie stężenia cyklicznego AMP stymuluje wówczas kinazę białkową A, która aktywuje lipazy przez fosforylację. W ten sposób hormony: adrenalina, noradrenalina, glukagon i adrenokortykotropina indukują lipolizę, natomiast insulina hamuje lipolizę. Uwolnione kwasy tłuszczowe nie są rozpuszczalne w osoczu krwi, w związku z czym wiążą się z albuminą, która służy jako ich przenośnik. W ten sposób wolne kwasy tłuszczowe stają się dostępnym źródłem energii dla innych tkanek. Lipoliza dominuje w warunkach zwiększonego zapotrzebowania na energię (wysiłek fizyczny, zimno) oraz w sytuacjach stresowych i w okresie głodu.\nPrzemiany powstałego glicerolu.\nPowstający w wyniku lipolizy glicerol jest wchłaniany w wątrobie, ulega fosforylacji i utlenieniu do fosfodihydroksyacetonu, a następnie izomeryzacji do aldehydu-3-fosfoglicerynowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=967809", "fragment_id": "1031953/0", "subtitle": "", "title": "Lipoliza", "parentId": 967809.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1031953", "score": 0.06685857474803925}, "uuid": "0d6b5c1a-5b04-4e59-a434-959541fd6d3e"}]}
{"id": "q_357", "question": "Jak nazywa się chorobliwy lęk przed przebywaniem w zamkniętych pomieszczeniach?", "answer": [{"page_content": "Klaustrofobia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;claustrum&lt;/&gt; „zamknięcie, rygiel”, gr. \"phóbos\" „strach, lęk”) – jedna z odmian fobii. Jest nią niczym nieuzasadniony, patologiczny lęk przed przebywaniem w zamkniętych, niedużych pomieszczeniach, np. małych pokojach, windach. Strach przed utknięciem i brakiem możliwości wyjścia np. w pomieszczeniach zamykanych od zewnątrz, ciasnym przejściu. Jest wiele teorii próbujących wytłumaczyć pochodzenie klaustrofobii. Może powstać po wypadku, w którym osoba była zamknięta bez jakiejkolwiek możliwości wyjścia przez dłuższy czas, np. utknęła w windzie lub w wagonie metra. Istnieje teoria mówiąca o tym, że każdy człowiek ma klaustrofobię, tylko u niektórych jest ona znacznie mocniejsza. Jest też inna teoria, według której klaustrofobia jest pozostałością po porodzie (im dłuższy i trudniejszy poród, tym większe prawdopodobieństwo silnego strachu przed zamkniętą przestrzenią). Po raz pierwszy w ten sposób przedstawił pochodzenie klaustrofobii Zygmunt Freud.\nPrzeciwieństwem klaustrofobii jest agorafobia (lęk przed przebywaniem w otwartej przestrzeni)[].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52979", "fragment_id": "643866/0", "subtitle": "", "title": "Klaustrofobia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "643866", "parentId": 52979.0, "score": 1.0}, "uuid": "f7ec6dca-c763-4b7b-adbb-b5b42ef02f45"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rodzaju lęku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFobia (nowołac. \"phobia\" z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;φόβος&lt;/&gt; \"phóbos\" „strach, lęk”) – zaburzenie nerwicowe, którego objawem osiowym jest uporczywy lęk przed określonymi sytuacjami, zjawiskami lub przedmiotami, związany z unikaniem przyczyn go wywołujących i utrudniający funkcjonowanie w społeczeństwie. Fobie wywoływane są przez pewne sytuacje lub obiekty zewnętrzne wobec osoby przeżywającej lęk, które w praktyce nie są niebezpieczne. Zasadniczy obraz fobii to przesadne reakcje zaniepokojenia i trwogi, pomimo świadomości o irracjonalności własnego lęku oraz zapewnień, że obiekt strachu nie stanowi realnego zagrożenia.\nICD-10 wyróżnia wśród zaburzeń lękowych w postaci fobii (F40) agorafobię, socjofobię, specyficzne (izolowane) postacie fobii, inne zaburzenia lękowe w postaci fobii oraz fobie bliżej nieokreślone.\nFobia specyficzna.\nDSM-IV (klasyfikacja zaburzeń psychicznych) dzieli fobie na specyficzne i sytuacyjne. Fobie specyficzne to lęki przed zwierzętami, obiektami, sytuacjami społecznymi (np. zamknięte pomieszczenia, windy), zranieniem i krwią, chorobami czy śmiercią. Fobie sytuacyjne związane są z lękiem przed wykonaniem jakiejś zawstydzającej czynności na oczach innych ludzi i nieumiejętnością jej kontrolowania (zatrzymania), na przykład potrzeba fizjologiczna oddania moczu czy kału. Czasem poczucie strachu wywołuje już sama myśl o braku kontroli nad własnym zachowaniem. Występowanie zaburzeń fobicznych (fobie proste i specyficzne) ocenia się na 11,3% w ciągu całego życia.\nPodobnie jak w przypadku innych zaburzeń lękowych, reakcja na bodziec wiąże się zazwyczaj z wywołaniem silnego pobudzenia, aż do napadu paniki. Osoby cierpiące na fobię mogą chronicznie unikać bodźców wywołujących lęk. U jednej trzeciej pacjentów współwystępuje depresja.\nDiagnostyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64788", "fragment_id": "645364/0", "subtitle": "", "title": "Fobia", "parentId": 64788.0, "start_index": 1.0, "document_id": "645364", "source": "wikipedia", "score": 0.35410594940185547}, "uuid": "527bc62c-9e42-42d2-a591-46749c07a855"}, {"page_content": "Agorafobia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;αγοράφόβος&lt;/&gt;: \"agora\" ‘plac’ ‘rynek’, \"phobos\" ‘strach’ ‘lęk’) – irracjonalny lęk przed przebywaniem na otwartej przestrzeni, wyjściem z domu, wejściem do sklepu, tłumem, miejscami publicznymi, samotnym podróżowaniem, wywołany obawą przed napadem paniki i brakiem pomocy. Częstą cechą epizodu jest występowanie napadów paniki, podczas których występują palpitacje (kołatanie serca), drżenie, uczucie duszenia się, zawroty głowy oraz nadmierne pocenie się. W oczekiwaniu na sytuację, które budzą strach, może pojawiać się lęk antycypacyjny, prowadzący do ciągłych obaw o potencjalne przyszłe wydarzenia.\nObjawami towarzyszącymi zaburzeniu są również często: depresja i fobia społeczna (często ograniczające codzienne aktywności i interakcje społeczne, niekiedy prowadzące nawet do nieopuszczania własnego domu) oraz natręctwa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52980", "fragment_id": "643867/0", "subtitle": "", "title": "Agorafobia", "document_id": "643867", "start_index": 0.0, "parentId": 52980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2623179852962494}, "uuid": "f438d13e-025b-4335-b3e4-d6ac6bb11fe5"}, {"page_content": "Brontofobia – jedna z odmian fobii. Jest nią niczym nieuzasadniony lęk i obawa przed burzą, piorunami itp. Osoba cierpiąca na brontofobię podczas burzy może dostać ataku paniki, jeżeli znajduje się sama w domu. Po kilka razy sprawdza, czy wszystkie drzwi i okna są zamknięte. Brontofobia wiąże się zazwyczaj z jakimś traumatyczym zdarzeniem z przeszłości.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2782527", "fragment_id": "1599037/0", "subtitle": "", "title": "Brontofobia", "parentId": 2782527.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1599037", "source": "wikipedia", "score": 0.10161083191633224}, "uuid": "44d6b9cd-bcfb-4e8c-8052-f59e21bdb37e"}, {"page_content": "Autofobia, monofobia, eremofobia – chorobliwy lęk przed samotnością lub byciem odizolowanym albo doświadczaniem egotyzmu. Chorzy nie zawsze są fizycznie sami, ale wierzą, że są ignorowani, niekochani lub nie ma w ich otoczeniu ludzi, których lubią (przyjaciół, rzadziej rodziny, gdyż związek chorego z rodziną jest stały i zazwyczaj częstszy niż z innymi grupami społecznymi).\nAutofobii nie należy mylić z nienawiścią do siebie, choć może ona być z nią związana. Jest to odrębna fobia, której zwykle towarzyszą inne zaburzenia lękowe.\nDefinicje.\nAutofobia ma wiele definicji, które jednak różnią się nieznacznie. Zgodnie z \"Merriam-Webster Medical Dictionary\" eremofobia jest chorobliwym lękiem przed izolacją. Według \"The Practitioner's Medical Dictionary\" autofobią jest chorobliwy lęk przed samotnością.\nTło fobii.\nAutofobia może pochodzić z lęku społecznego. Osoby z tą fobią pozostawione w samotności (bez przyjaciół czy osób im bliskich, rodziny) będą często doświadczały ataków paniki. Inną reakcją jest odizolowanie się od świata, w którym uważamy, że nie ma osób nam bliskich, tzn. pozostawanie przez dłuższy czas w odosobnionych miejscach i rzadkie emocje szczęścia bądź radości. Fobia ta może również wynikać z depresji. Autofobicy boją się również, że wszystkie ważne osoby w ich życiu mają zamiar je opuścić lub porzucić. Dlatego ta szczególna fobia może pochodzić z zachowań i doświadczeń okresu dojrzewania. Jednak fobia nie musi oznaczać pozostawienia samego fizycznie, finansowo lub emocjonalnie. \nChociaż ta fobia jest często doświadczana w młodym wieku, może rozwinąć się w późniejszym życiu. Osoby czasem porównują ten strach ze śmiercią bliskiej osoby lub zakończeniem ważnego związku. Autofobię można również określić jako obawy przed brakiem konkretnej osoby tzn. tragiczne wydarzenia w życiu mogą ją tworzyć, jako strach bycia bez jednej konkretnej osoby\nSymptomy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3715409", "fragment_id": "1307809/0", "subtitle": "", "title": "Autofobia", "document_id": "1307809", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3715409.0, "score": 0.3889022767543793}, "uuid": "c7733f7d-08bf-4468-b0f9-92c6c7c90a70"}, {"page_content": "Nozofobia (gr. \"nosos\" – choroba, \"phóbos\" – strach) – chorobliwy lęk przed zachorowaniem. Symptomami jej są trudne do zidentyfikowania bóle, mdłości, nagłe wahania poziomu energii. Badania zwykle nie wykazują żadnych faktycznych patologii, a domniemane symptomy odczuwalne są raczej jako wspomnienia rzeczywiście przebytych fizycznych traumatyzmów. \nIstnieje kilka odmian nozofobii: kancerofobia (strach przed chorobą nowotworową), bakteriofobia (strach przed chorobami wywoływanymi przez mikroorganizmy) lub mizofobia (strach przed zanieczyszczeniami i brudem).\nW XIX w. osoby z nozofobią bały się zarażenia gruźlicą, kiłą czy innymi chorobami wenerycznymi. W XX w. chorzy bali się najczęściej zachorowania na AIDS, udaru, choroby serca.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1777704", "fragment_id": "882868/0", "subtitle": "", "title": "Nozofobia", "parentId": 1777704.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "882868", "score": 0.27717357873916626}, "uuid": "1f21d2bb-eed8-4995-827a-df1944233268"}, {"page_content": "Aichmofobia (gr. \"aichmḗ\" – włócznia, grot włóczni + fr. \"phobie\" – fobia) – chorobliwy lęk przed ostrymi lub spiczastymi przedmiotami (np. nożami, nożyczkami, igłami); pojęcie wprowadzone pod koniec XIX wieku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4714011", "fragment_id": "798331/0", "subtitle": "", "title": "Aichmofobia", "parentId": 4714011.0, "start_index": 0.0, "document_id": "798331", "source": "wikipedia", "score": 0.2659997344017029}, "uuid": "8702e4da-1c70-483c-b518-7242fde94683"}, {"page_content": "Hikikomori (jap. 引きこもり, 引き籠もり, 引き篭もり) – słowo (rzeczownik odczasownikowy) w języku japońskim, pochodzące od czasownika \"hikikomoru\" oznaczającego „wejście do środka i niewychodzenie na zewnątrz”, „ograniczenie się do przebywania w zamkniętej przestrzeni, domu, pokoju”. \"Hikikomori\" ma także znaczenie „wagarów” (\"futōkō\" 不登校) lub „odmowy pójścia, uczęszczania do szkoły” (\"tōkō-kyohi\" 登校拒否).\nOpis zjawiska.\nSłowo \"hikikomori\" nabrało nowego znaczenia w latach 90. XX wieku w wyniku badań naukowych zjawiska nasilającego się w Japonii, polegającego na izolowaniu się od społeczeństwa, zamknięcia się przez długi czas wewnątrz własnego domu lub pokoju i niemożności uczestnictwa w życiu społecznym.\n\"Hikikomori\", a właściwie \"shakaiteki hikikomori\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;social withdrawal&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;wycofanie społeczne&lt;/&gt;) zdefiniowano jako: „Stan wycofania społecznego, polegający na niewychodzeniu do pracy lub szkoły, przez więcej niż sześć miesięcy, z wyjątkiem okazjonalnych wyjść, i niekomunikowaniu się z ludźmi z wyjątkiem członków rodziny”. Zdarza się, że niektórzy dotknięci tym stanem cierpią z powodu zaburzeń i chorób psychicznych, lecz są one z reguły powodowane długotrwałym życiem poza obszarem społecznych interakcji oraz prowadzeniem specyficznego stylu życia.\nOxford Dictionary definiuje to zjawisko jako: „(w Japonii) nienormalne unikanie kontaktów społecznych, zazwyczaj przez dorastających mężczyzn; osoba, która unika kontaktów społecznych”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21532", "fragment_id": "187233/0", "subtitle": "", "title": "Hikikomori", "document_id": "187233", "start_index": 0.0, "parentId": 21532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17219513654708862}, "uuid": "9a32169f-e651-4040-907c-083eab3a3256"}, {"page_content": "Erytrofobia (łac. \"erythrophobia\" z gr. \"erytros\" 'czerwony' i \"phobos\" 'strach, lęk') – chorobliwy lęk przed czerwienieniem się. Jest zwykle jednym z objawów fobii społecznej, choć może też występować samodzielnie (\"erythrophobia separata\"). Zwykle skutkuje właśnie rumienieniem się, np. w sytuacjach towarzyskich; może to prowadzić do unikania ich. Takie chorobliwe czerwienienie się może być spowodowane zaburzeniami układu współczulnego. Do leczenia izolowanej erytrofobii bywają niekiedy stosowane β-blokery, np. propranolol; natomiast w przypadku cięższych współistniejących zaburzeń lękowych (np. w fobii społecznej) optymalnym wyjściem jest leczenie podstawowego zaburzenia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1144390", "fragment_id": "1351643/0", "subtitle": "", "title": "Erytrofobia", "document_id": "1351643", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1144390.0, "score": 0.3816056251525879}, "uuid": "310bf496-272b-43fc-8af5-ed264c38ce74"}, {"page_content": "Zamknięty świat (tyt. oryg. \"The World Inside\") – powieść fantastycznonaukowa amerykańskiego pisarza Roberta Silverberga.\nTreść.\nAkcja toczy się w dalekiej przyszłości. Jest rok 2381, licząca wiele miliardów ludność Ziemi żyje w gigantycznych Monadach - wielokilometrowej wysokości budowlach podzielonych na miliony maleńkich komórek mieszkalnych. Powieść ukazuje kilka typów psychologicznych na przykładzie pojedynczych osobników zamieszkujących jedną z Monad. Pokazuje jaki wpływ na psychikę ludzką ma przebywanie w zamkniętej przestrzeni przy konieczności poddawaniu się surowym rygorom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2720053", "fragment_id": "1590989/0", "subtitle": "", "title": "Zamknięty świat", "parentId": 2720053.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1590989", "source": "wikipedia", "score": 0.062431253492832184}, "uuid": "75abde97-81ca-43e4-a8f4-e5987a847c5b"}]}
{"id": "q_358", "question": "W których górach leży Łysa Polana?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy polany. Zobacz też: Łysa Polana (osada).\nŁysa Polana ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;Lysá poľana&lt;/&gt;) – duża polana w Dolinie Białki, pierwotnie hala pasterska, a zarazem niewielka osada (słow. \"Lysá Poľana\") położona na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego i jego słowackiego odpowiednika TANAP. Przez Walerego Eljasza nazwana Bramą Tatr. Polana miała w 1955 r. powierzchnię ok. 10 ha, ale w 2004 r. w wyniku zarośnięcia, jej powierzchnia zmniejszyła się o ok. 40%. Osada po stronie polskiej stanowi odrębną miejscowość.\nPrzedzielona granicą polsko-słowacką, która biegnie środkiem Białki.\nHistoria.\nNieliczne zabudowania, w tym pochodzące sprzed II wojny światowej budynki urzędów celnych: polskiego (po polskiej stronie) i czechosłowackiego (po słowackiej stronie), zostały zastąpione wspólnym urzędem celnym położonym po polskiej stronie, a zbudowanym według projektu architekta Z. Gołąbka. Obiekt został wzniesiony w 1961 przed narciarskimi mistrzostwami świata FIS w Zakopanem w 1962. Przez Łysą Polanę biegnie Droga Oswalda Balzera z Zakopanego do Morskiego Oka, do której w tym miejscu dochodzi słowacka obwodnica tatrzańska (Droga Wolności). Po stronie słowackiej zaczyna się szlak biegnący Doliną Białej Wody na Rohatkę. Po zachodniej stronie Łysej Polany wznosi się urwista Łysa Skałka (1129 m).\nDo 21 grudnia 2007 r. było tu międzynarodowe przejście graniczne Łysa Polana-Tatranská Javorina dopuszczone pomimo protestów ekologów do ciężkiego ruchu drogowego. Obecnie obowiązuje tam zakaz wjazdu dla pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 7,5 tony. Przejście zostało zlikwidowane po przystąpieniu Polski i Słowacji do układu z Schengen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129310", "fragment_id": "13586/0", "subtitle": "", "title": "Łysa Polana", "parentId": 129310.0, "start_index": 1.0, "document_id": "13586", "source": "wikipedia", "score": 0.5686061978340149}, "uuid": "e85bb291-705b-4930-a464-02e75ade0d04"}, {"page_content": "Łysa Góra (548,5 m) – szczyt w Beskidzie Małym. Znajduje się w najdalej na północ wysuniętym jego paśmie, tzw. Paśmie Bliźniaków, ciągnącym się od doliny Wieprzówki w Andrychowie po dolinę Skawy na wschodzie. Łysa Góra znajduje się we wschodniej części tego pasma pomiędzy Przełęczą im. Czesława Panczakiewicza (506 m) a Iłowcem (465 m). Jej południowe stoki opadają do doliny Ponikiewki w miejscowości Ponikiew, północne na równinne tereny miejscowości Zawadka.\nNazwa szczytu pochodzi od tego, że kiedyś był on „łysy” – jego stoki były niemal całkowicie bezleśne, zajęte przez pola uprawne miejscowości Ponikiew. Obecnie są znacznie bardziej lesiste, nadal jednak na grzbiecie Łysa Polana – Iłowiec znajdują się jeszcze niewielkie polanki i kośne łąki, z których roztaczają się widoki na południe i wschód. Po zachodniej stronie szczytu Łysej Góry znajduje się biwakowa polanka z miejscem na ognisko, niżej kapliczka ks. Stanisława Waltera z Choczni. Od 2005 roku przy kapliczce tej odprawiane są nabożeństwa majowe, na które przybywają ludzie z Zawadki, Wadowic i Ponikwi oraz innych okolicznych miejscowości.\nPrzez Łysą Górę biegnie granica między wsiami Zawadka i Ponikiew w województwie małopolskim, powiecie wadowickim, w gminie Wadowice.\n Inwałd – Wapiennica – Przykraźń – Panienka – Kłokocznik – Giermotka – Bliźniaki – Przełęcz im. Czesława Pankiewicza – Łysa Góra – Iłowiec – Gorzeń.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nWidok na Beskid Mały z Choczni przed Inwałdem", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1321850", "fragment_id": "1126234/0", "subtitle": "", "title": "Łysa Góra (Pasmo Bliźniaków)", "parentId": 1321850.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1126234", "source": "wikipedia", "score": 0.5382978916168213}, "uuid": "d8896264-ac4e-4e43-9647-ac41c63c7515"}, {"page_content": "Polana (651 m n.p.m.) – szczyt w Beskidzie Niskim, w paśmie Beskidu Dukielskiego.\nWierzchołek jest zalesiony. Z polan na południowo-wschodnim stoku rozległe widoki ku pasmu granicznemu. Na zachodzie sąsiaduje z Danią (696 m n.p.m.), południowe stoki schodzą do Myscowej. Na wschodzie grzbiet łączy się z Łysą Górą (641 m n.p.m.). Północne zbocza schodzą do drogi Dukla-Nowy Żmigród, między wsiami Iwla a Łysa Góra. \nSzlaki piesze:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2634467", "fragment_id": "1608536/0", "subtitle": "", "title": "Polana (Beskid Niski)", "document_id": "1608536", "start_index": 0.0, "parentId": 2634467.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5824267864227295}, "uuid": "a80344a8-1e39-45ec-8497-fc1a42d14fb2"}, {"page_content": "Łysa Skałka – urwista skała wznosząca się na wysokość 1129 m n.p.m. tuż po zachodniej stronie Łysej Polany w polskich Tatrach Wysokich, na wprost skrzyżowania polskiej Drogi Oswalda Balzera do Morskiego Oka ze słowacką Drogą Wolności. Jest najdalej na wschód wysuniętym wzniesieniem polskich Tatr. Porasta ją las z rzadkimi w Tatrach gatunkami drzew: klon jawor, cis pospolity i sosna pospolita.\nZbudowana jest z pochodzących ze środkowego triasu dolomitów, a wymodelowana została przez erozję w młodszym trzeciorzędzie i w czwartorzędzie. Rosnące na niej sosny to relikt glacjalny z holocenu (8000–6000 lat p.n.e.). Stwierdzono też występowanie bardzo rzadkich w Polsce gatunków roślin – irgi czarnej i dwulistnika muszego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2175746", "fragment_id": "486154/0", "subtitle": "", "title": "Łysa Skałka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "486154", "parentId": 2175746.0, "score": 0.2961287200450897}, "uuid": "3a47aa99-3af5-4391-849b-4401ddda0b25"}, {"page_content": "Łysa Góra lub Laskowa (616 m) – wyróżniające się wzniesienie we wschodnim grzbiecie masywu Lubonia Wielkiego w Beskidzie Wyspowym. Stoki południowe opadają do doliny Raby, stoki północne do doliny Potoku Gęsia Szyja (lewy dopływ Raby). Wznosi się nad miejscowościami Raba Niżna i Mszana Dolna. Łysa Góra jest częściowo porośnięta lasem, ale wierzchołek i grzbiet są bezleśne, znajduje się tutaj duża polana. Oprócz niej jest jeszcze kilka innych polan, bezleśna jest także dolna część stoków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2395075", "fragment_id": "554153/0", "subtitle": "", "title": "Łysa Góra (Luboń Wielki)", "parentId": 2395075.0, "start_index": 0.0, "document_id": "554153", "source": "wikipedia", "score": 0.3581865727901459}, "uuid": "328e4e75-ffce-4976-8b90-41efa150a894"}, {"page_content": "Łysa Góra (PLH180015) – projektowany specjalny obszar ochrony siedlisk, aktualnie obszar mający znaczenie dla Wspólnoty, położony w Beskidzie Dukielskim, obejmujący pasmo Grzywackiej Góry (567 m n.p.m.), Łysej Góry (641 m n.p.m.), Polany (651 m n.p.m.) i Danii (696 m n.p.m.). Tak ujęty obszar zajmuje powierzchnię 2743,79 ha. Znajduje się na terenie gmin Dukla, Krempna i Nowy Żmigród w województwie podkarpackim.\nW obszarze występują następujące siedliska z załącznika I dyrektywy siedliskowej:\nWystępują tu następujące gatunki z załącznika II:\nPrawie całe terytorium obszaru leży w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego. Na terenie obszaru znajduje się enklawa Magurskiego Parku Narodowego oraz rezerwat przyrody Łysa Góra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3008473", "fragment_id": "1203902/0", "subtitle": "", "title": "Łysa Góra (Natura 2000)", "parentId": 3008473.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1203902", "source": "wikipedia", "score": 0.8667125105857849}, "uuid": "b14a588d-7b82-4138-84ad-3397ea87f246"}, {"page_content": "Masyw Gombosiego Wierchu zbudowany jest z górnotriasowych skał osadowych (głównie wapieni). Prawie w całości porośnięty jest lasem. Z niewielkiej podszczytowej polanki roztacza się widok na Dolinę Białki z Łysą Polaną i niektóre szczyty polskich Tatr Wysokich (m.in. na Mięguszowieckie Szczyty, Wołoszyn, Koszystą, Gęsią Szyję). Pod wierzchołkiem od strony Gombosiej Przełęczy znajdowała się niegdyś otoczona płotem powierzchnia, gdzie dokonywano obserwacji roślinności. Pozostałością po niej jest rosnący tam obecnie drzewostan modrzewiowy. Tuż na południe od siodła Gombosiej Przełęczy przebiegała linia telefoniczna łącząca Łysą Polanę z Jaworzyną Tatrzańską (\"Tatranská Javorina\"), po której śladem jest zarastająca przecinka.\nNazwa Gombosiego Wierchu wywodzi się od nazwiska Gombos, występującego licznie w Jurgowie. Niekiedy była ona błędnie zapisywana jako „Gąbosi Wierch”. W przeciwieństwie do wszystkich innych wierzchołków w masywie Szerokiej Jaworzyńskiej Gombosi Wierch nie leży w granicach rezerwatu przyrody. Na szczyt nie prowadzi jednak żaden szlak turystyczny, nie jest on więc dostępny dla turystów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1554727", "fragment_id": "672271/1", "subtitle": "", "title": "Gombosi Wierch", "document_id": "672271", "start_index": 913.0, "parentId": 1554727.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09634562581777573}, "uuid": "65bb4157-78a3-4674-b81e-9d6091f44d2e"}, {"page_content": "Polana pod Wysoką (słow. \"Poľana pod Vysokou\", niem. \"Pod Visoka\", węg. \"Pod Viszoka\") – polana tatrzańska w Dolinie Białej Wody w słowackich Tatrach Wysokich. Położona jest na wysokości ok. 1310 m n.p.m., u podnóży Młynarza. Od północy zamknięta jest wałem moreny stadialnej o wysokości ok. 30 m. Leży na dnie zamknięcia żłobu polodowcowego Doliny Białej Wody.\nJest to niewielka śródleśna łąka (obecnie dosyć szybko zarasta lasem) z obozowiskiem taternickim TANAP, zajmująca nanosy rzeczne poniżej wylotów dolin: Ciężkiej i Świstowej. Polana jest miejscem uchodzenia czterech górnych odnóg Doliny Białej Wody – Doliny Ciężkiej, Kaczej, Litworowej i Świstowej, które opadają w jej kierunku wysokimi progami.\nHistoria.\nNa Polanie pod Wysoką od dawna stały szałasy górali z Rzepisk, Łapsz i Jurgowa, ostatni został zlikwidowany w 1955 r. W roku 1877 ówczesny właściciel doliny Aladár Salamon zbudował tu domek dla turystów, który został przebudowany na gajówkę przez Christiana Hohenlohego (spłonęła w 1923 r.). Rok później postawiono tu kolejne schronisko zwane schroniskiem na Polanie pod Wysoką, tym razem inicjatorem budowy był KČST. Schronisko służyło turystom bardzo krótko, ponieważ spłonęło w 1926 r. Obecnie na polanie (znacznie już zarośniętej lasem) znajduje się jedyne w słowackich Tatrach obozowisko taterników.\nPolana była dogodnym miejscem do biwaków. Bywali tu m.in. Józef Stolarczyk i Karol Szymanowski. W latach 30. XX w. polana była bazą wypadową znanych taterników, takich jak Wiesław Stanisławski czy Stanisław Motyka.– niebieski szlak z Łysej Polany wzdłuż Białki i Białej Wody do Doliny Litworowej, stamtąd do Kotła pod Polskim Grzebieniem i na Rohatkę.\n* Czas przejścia z Łysej Polany do rozdroża pod Polskim Grzebieniem: 4:55 h, ↓ 4:25 h\n* Czas przejścia od rozdroża na Rohatkę: 45 min, ↓ 35 min", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=996146", "fragment_id": "1355871/0", "subtitle": "", "title": "Polana pod Wysoką (Tatry)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1355871", "parentId": 996146.0, "score": 0.2966214418411255}, "uuid": "180a4d2c-8caf-4241-a56b-75a43b8491e0"}, {"page_content": "Wielka Polana (794 m) – szczyt w Górach Lubowelskich zaliczanych przez polskich geografów do Beskidu Sądeckiego. Wbrew swojej nazwie nie jest to polana, lecz całkowicie zalesiony szczyt. Nazwa ma jednak swoje uzasadnienie. Dawniej znajdowała się na nim polana zwaną Wielką Polaną, na którą turyści z Polski chodzili dla widoków. Polana zarosła, a jej nazwa przeniesiona została na szczyt. Nazwa Góra Wielka Polana (w języku polskim) figuruje również na mapie słowackiej. Nie wiadomo natomiast dlaczego na innej mapie polskiej figuruje nazwa słowacka Pamuľka z wysokością 783 m.\nWielka Polana znajduje się we wschodniej części Gór Lubowelskich, w grzbiecie ciągnącym się od doliny Lipnika w Małym Lipniku po Poprad w Muszynie. Kolejno znajdują się w nim Lysá hora (692 m), Patria (772 m), Magura Orłowska (830 m), Magura Kurczyńska (894 m), Wielka Polana (794 m, na polskiej mapie zaznaczona jako Pamuľka 783 m) i Sucha Góra (561 m). Grzbiet ten tworzy łuk obydwoma końcami opadający do Popradu, i otaczający dwie słowackie miejscowości: Starina i Legnava, o których Bogdan Mościcki w przewodniku „Beskid Sądecki” pisze, że „\"są najbardziej oddalone od spraw tego świata\"”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2353048", "fragment_id": "517006/0", "subtitle": "", "title": "Góra Wielka Polana", "document_id": "517006", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2353048.0, "score": 0.16865307092666626}, "uuid": "1bd6cdcd-a7d6-4b7a-98bf-67dea79fb0bc"}, {"page_content": "Łysa Góra (636 m n.p.m.) – szczyt w północno-zachodniej części Beskidu Niskiego.\nPołożenie.\nWznosi się w zachodniej części zwartego i dobrze wyróżniającego się masywu, stanowiącego północno-zachodnie zakończenie Pasma Magurskiego. Masyw ten, tworzony jeszcze przez centralnie położony Suchy Wierch (652 m n.p.m.) oraz położoną na północny wschód od niego Miejską Górę (643 m n.p.m.) leży w wielkim zakolu rzeki Ropy między Łosiem a Szymbarkiem.\nUkształtowanie.\nŁysa Góra ma formę kopy nieznacznie rozciągniętej w kierunku z północnego wschodu na południowy zachód, o płaskiej wierzchowinie i dość stromych zboczach, zwłaszcza zachodnich i południowych. Zbocza te w dolnych partiach porozcinane sa dolinkami drobnych cieków wodnych, będących prawobrzeżnymi dopływami Ropy. Góra w większej części jest zalesiona: porastają ją głównie lasy bukowe i jodłowo-bukowe z domieszką innych gatunków liściastych, aktualnie (początki XXI w.) intensywnie wykorzystywane gospodarczo. Na stokach zachodnich rozległe ciągi łąk i pastwisk, niżej przechodzących w pola uprawne, opadające ku wsi Ropa. Na polanach tych pojedyncze gospodarstwa tej wsi dochodzą aż do wysokości 610 m n.p.m.\nTurystyka.\nPrzez Łysą Górę przebiega, obchodząc wierzchołek od północy po poziomicy ok. 600 m n.p.m., żółto znakowany szlak turystyczny z Gorlic do Ropy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2863672", "fragment_id": "1178956/0", "subtitle": "", "title": "Łysa Góra (Pasmo Magurskie)", "parentId": 2863672.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1178956", "source": "wikipedia", "score": 0.33929771184921265}, "uuid": "55e0c30d-fc27-48d0-a596-0329eb1efacd"}]}
{"id": "q_359", "question": "Jak nazywa się kwas zwany także niacyną albo witaminą PP?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Zasugerowano, aby ten artykuł na różne artykuły – Niacyna i Nikotynamid.\n&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Infobox chemia/aktywny/style.css\"/&gt;\nWitamina B3 (witamina PP) – wspólna nazwa na określenie dwóch związków: kwasu nikotynowego (niacyny, czyli kwasu 3-pirydynokarboksylowego, pochodnej pirydyny) i jego amidu (nikotynamidu), które dla człowieka są witaminą.\nNiacyna jest znana również jako czynnik przeciwpelagryczny, stąd niekiedy nazywa się ją również witaminą PP. Może być ona, w przeciwieństwie do innych witamin z grupy B, produkowana w organizmie z podstawowego aminokwasu, tryptofanu. Są to jednak niewielkie ilości i jej najważniejszym źródłem powinno być pożywienie. Należy również pamiętać, że tryptofan należy do aminokwasów egzogennych, czyli takich, które nie mogą być syntetyzowane w organizmie, lecz muszą zostać dostarczone w pożywieniu.\nRola w organizmie.\nWspółdziała w syntezie i rozkładzie węglowodanów, kwasów tłuszczowych i aminokwasów, w przemianach metabolicznych mających na celu uwalnianie energii, uczestniczy w tworzeniu krwinek czerwonych, hamuje toksyczne działanie związków chemicznych i leków, reguluje poziom cholesterolu we krwi, rozszerza naczynia krwionośne, oddziałuje korzystnie na system nerwowy i stan psychiczny, poprawia ukrwienie skóry i kondycję włosów.\nZapotrzebowanie dietetyczne.\nZalecane dzienne zapotrzebowanie niacyny to 2–12 mg/dzień dla dzieci, 14 mg/dzień dla kobiet, 16 mg/dzień dla mężczyzn oraz 17–18 mg/dzień dla kobiet w ciąży czy też karmiących. Górnym limitem dla dorosłych kobiet i mężczyzn jest 35 mg/dzień. Wartości te oparto na występowaniu mrowienia / zaczerwienienia skóry (flushing) jako krytycznym działaniu ubocznym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79670", "fragment_id": "646803/0", "subtitle": "", "title": "Witamina B3", "document_id": "646803", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 79670.0, "score": 0.88935387134552}, "uuid": "ba67fd4a-a1d5-4cf9-9991-535f96b25872"}, {"page_content": "Stosunkowo duża jest zawartość niacyny w kukurydzy, jednak jest ona w formie nieprzyswajalnej przez człowieka. Brak objawów pelagry wśród mieszkańców Meksyku, żywiących się głównie kukurydzą, wynika z tradycyjnego sposobu przygotowywania tortilli, który zaczyna się od nikstamalizacji, czyli wymoczenia ziaren kukurydzy w wodzie wapiennej, co powoduje uwolnienie związanej niacyny. Z kolei brak pelagry u rdzennych Amerykanów wynika ze spożywania przez nich niedojrzałej kukurydzy, w której niacyna jest biodostępna. Większość niacyny w kukurydzy (około 60%) znajduje się w zewnętrznej warstwie ziarna, która to warstwa zazwyczaj zostaje usuwana w procesie produkcji mąki.\nHistoria.\nNiacyna została pierwszy raz opisana przez Hugo Weidela w 1873 roku, w jego opracowaniach z badań nad nikotyną.\nZostała ona wyodrębniona z wątroby przez Konrada Elvehjema, który zidentyfikował jej aktywny składnik, a następnie nazywał go „czynnikiem zapobiegającym pelagrze” oraz „czynnikiem zapobiegającym zespołowi krowiego języka”.\nKiedy biologiczne znaczenie kwasu nikotynowego zostało odkryte, postanowiono zmienić nazwę kwasu nikotynowego. Zmiana ta, miała na celu podkreślenie, że nie ma związku pomiędzy bogatą w niacynę żywnością a nikotyną, a także pomiędzy nikotyną a witaminami. W rezultacie tego angielska nazwa niacyny – niacin – została złożona z nicotinic acid + vitamin.\nNiacyna jest nazywana witaminą B3, ponieważ była odkryta jako trzecia witamina z grupy witamin B.\nNiacyna jest też nazywana witaminą PP od pierwotnej anglojęzycznej nazwy „Pellagra-Preventing factor”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79670", "fragment_id": "646803/7", "subtitle": "", "title": "Witamina B3", "parentId": 79670.0, "start_index": 11414.0, "document_id": "646803", "source": "wikipedia", "score": 0.8670358657836914}, "uuid": "07596732-b6e1-484d-b999-84b3fadff1a2"}, {"page_content": "Pelagra – choroba wynikająca z niedoboru w diecie niacyny lub jej prekursora – tryptofanu, charakteryzująca się objawami skórnymi, neurologicznymi i jelitowymi. Schorzenie rozwija się głównie wskutek niewłaściwego odżywiania, szczególnie diet opartej na kukurydzy, ubogiej w niezbędne składniki odżywcze. Dawniej pelagra była mylnie uważana za chorobę zakaźną, jednak badania epidemiologiczne i eksperymenty potwierdziły jej etiologię niedoborową. Skuteczne leczenie i profilaktyka opierają się na uzupełnianiu niedoboru niacyny oraz tryptofanu.\nPrzyczyna, przebieg, objawy.\nPelagra jest skutkiem niedoboru niacyny (witaminy B3 – kwasu nikotynowego lub niacynamidu), znanej także jako witamina PP (\"pelagra preventing factor\"), oraz L-tryptofanu – egzogennego aminokwasu przekształcanego w wątrobie do niacyny. Choroba przebiega z objawami wielonarządowymi i w przypadku późnego rozpoznania oraz nieprawidłowego leczenia może prowadzić do zgonu. Typowy przebieg pelagry oddaje akronim „3D”:\nCzasem dodaje się czwarte „D”: \"death\" – śmierć.\nHistoria badań nad pelagrą.\nPierwszy opis pelagry sporządził w 1735 roku Gaspar Casal, który zaobserwował ją u ubogich chłopów z Asturii i powiązał z dietą opartą na kukurydzy i ubogą w mięso. Nazwał chorobę \"mal de la rosa\" ze względu na charakterystyczne zmiany skórne. Jego opis upowszechnił Juan Sevillano w 1762 roku. W 1755 roku François Thieri opublikował pierwszy traktat o pelagrze, a jeden z objawów nazwano „objawem Casala”. W 1771 roku Francesco Frapolli wprowadził nazwę \"pellagra\" (od wł. \"pella agra\" – „szorstka skóra”). Choroba szerzyła się ponad sto lat, szczególnie w Lombardii, gdzie w 1862 roku odnotowano 39 tys. przypadków wśród 2,5 mln mieszkańców; określano ją również jako „rumień lombardzki”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=344704", "fragment_id": "87459/0", "subtitle": "", "title": "Pelagra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "87459", "parentId": 344704.0, "score": 0.37558382749557495}, "uuid": "f4d90364-0a04-42e7-a6a1-7188db7e352f"}, {"page_content": "Jest uznawany za współtwórcę nauki o chorobach genetycznych, która powstała w czasie badań struktur hemoglobiny, pozwalających m.in. rozwiązać problem anemii sierpowatej oraz opracować koncepcję zegara molekularnego, umożliwiającego śledzenie ewolucji biologicznej (powstanie biologii ewolucyjnej). W historii immunologii ważne miejsce zajmują wyniki badań interakcji antygen-przeciwciało, wykonanych z Davidem Pressmanem i in. (poszukiwania mechanizmów tworzenia trzeciorzędowej struktury przeciwciała, która decyduje o jego swoistości).\nNajbardziej kontrowersyjne prace.\nNaukowcy głównego nurtu medycyny nie zaakceptowali koncepcji Paulinga, dotyczących medycyny ortomolekularnej, a zwłaszcza ortomolekularnej psychiatrii. W większości są przeciwni stosowaniu megadawek witaminy C (dożylnie lub doustnie) w leczeniu choroby nowotworowej, jednak wciąż jest wskazywana potrzeba kontynuacji badań. Podkreśla się wielokrotnie, że w leczeniu zaburzeń psychicznych skuteczność stosowania suplementów diety, zawierających witaminy B3 (niacyna, nikotynamid, witamina PP) i D, kwas foliowy i in., nie została potwierdzona (niski poziom ufności; zob. czułość i swoistość testów diagnostycznych, np. psychometrycznych).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3483", "fragment_id": "182356/22", "subtitle": "", "title": "Linus Pauling", "document_id": "182356", "start_index": 30437.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3483.0, "score": 0.12155609577894211}, "uuid": "c6797425-ec33-4f57-947d-0c85744512ee"}, {"page_content": "Fortyfikacja, wzbogacanie żywności – dodanie do żywności jednego lub kilku składników odżywczych. Celem tego działania jest zapobieżenie niedoborom wybranych składników (lub skorygowanie ich) w określonych grupach ludności lub całych populacjach. Część żywności wzbogacanej ze względu na jej udokumentowane korzystne oddziaływanie na zdrowie populacji może być zamiennie nazywana żywnością funkcjonalną. Żywność wzbogacana konsumowana w racjonalny sposób wraz z żywnością naturalną nie prowadzi do nadmiernego pobrania wybranych dodanych składników spożywczych.\nTypy wzbogacania żywności.\nZgodnie z przepisami prawa Polskiego proces wzbogacania można podzielić na:\nWitaminy i składniki mineralne dodawane do żywności.\nWitaminy.\nWitamina A (Retinol, Octan retinylu, Palmitynian retinylu, Beta-karoten), Witamina D (Cholekalcyferol, Ergokalcyferol), Witamina E (D-alfa-tokoferol, DL-alfa-tokoferol, Octan D-alfa-tokoferylu, Octan DL-alfa-tokoferylu, Bursztynian D-alfa-tokoferylu), Witamina K (Filochinon (fitomenadion)), Witamina B1 (Chlorowodorek tiaminy, Monoazotan tiaminy), Witamina B2 (Ryboflawina, Ryboflawiny 5-fosforan sodowy), Niacyna (Kwas nikotynowy, Amid kwasu nikotynowego), Kwas pantotenowy (D-pantotenian wapnia, D-pantotenian sodu, Dekspantenol), Witamina B6 (Chlorowodorek pirydoksyny, 5-fosforan pirydoksyny, Dwupalmitynian pirydoskyny), Kwas foliowy (Kwas pteroilomonoglutaminowy), Witamina B12 (Cyjanokobalamina, Hydroksykobalamina), Biotyna (D-biotyna), Witamina C (Kwas L-askorbinowy, L-askorbinian sodu, L-askorbinian wapnia, L-askorbinian potasu, 6-palmitynian L-askorbylu)\nSkładniki mineralne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3515537", "fragment_id": "916922/0", "subtitle": "", "title": "Wzbogacanie żywności", "document_id": "916922", "start_index": 0.0, "parentId": 3515537.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27420589327812195}, "uuid": "ecd47e83-0d30-4371-8020-7d6224cb848b"}, {"page_content": "Monster Energy – napój energetyzujący produkowany przez Monster Beverage Corporation (dawniej firma nosiła nazwę Hansen Natural) od kwietnia 2002 roku. W Polsce sprzedaż napojów Monster Energy rozpoczęła się w lutym 2012 roku.\nRodzaje.\nIstnieje ponad 130 rodzajów napoju, oferta różni się w zależności od kraju. W Polsce dostępnych jest osiem smaków Monster Energy, dziewięć smaków Monster Energy Ultra (wersji bez cukru), osiem smaków Monster Juiced (wersji z dodatkiem soków owocowych) i cztery smaki Monster Super Fuel (roztworu węglowodanowo-elektrolitowego). Okazjonalnie dostępne są również smaki limitowane. \nW Polsce dominującą pojemnością jest 500 ml, jednakże w sprzedaży są również puszki o pojemnościach 250 ml, 355 ml, 553 ml i 568 ml.\nSkład.\nZawartość kofeiny w większości napojów energetycznych Monster wynosi ok. 10 mg/oz (33,81 mg/100 ml). Jak większości napojów tego typu, nie zaleca się napoju dzieciom, kobietom ciężarnym oraz ludziom wrażliwym na kofeinę.\nSkład większości napojów jest podobny; składają się one z wody, cukru, regulatorów kwasowości (kwasu cytrynowego i cytrynianu sodu), dwutlenku węgla, tauryny (400–420 mg/100 ml), kofeiny (około 30–35 mg/100 ml), witamin (niacyny, kwasu pantotenowego, witaminy B6, ryboflawiny i witaminy B12); niektóre zawierają też inozytol, glukuronolakton, L-karnitynę, teobrominę, ekstrakty guarany, kwas askorbinowy, wyciąg z korzenia żeń-szenia (80 mg/100 ml).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2376738", "fragment_id": "534452/0", "subtitle": "", "title": "Monster Energy", "parentId": 2376738.0, "start_index": 0.0, "document_id": "534452", "source": "wikipedia", "score": 0.15645833313465118}, "uuid": "07f737b0-0aab-416b-aa59-fec30b4973c3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nLactobacillus acidophilus – bakterie Gram-dodatnie i na ogół nieruchliwe pałeczki, gatunek pałeczek kwasu mlekowego. Razem ze \"Streptococcus salivarius\" powszechnie używany przy produkcji wyrobów mlecznych (np. jogurtu).\nJej nazwa wywodzi się od łac. \"-lacto\" – mleko, \"-bacillus\" – o kształcie laseczki i \"acidophilus\" – lubiący kwas. Bakteria ta dobrze rozwija się w bardziej zakwaszonym środowisku (pH 4-5 albo niższe) niż większość mikroorganizmów, najlepiej służy jej temperatura ok. 45 stopni Celsjusza.\nNaturalnie występuje w wielu produktach żywnościowych (mleko i jego przetwory, mięso, zboża), a także w przewodzie pokarmowym i jamie ustnej ludzi i zwierząt oraz w końcowej części dróg rodnych.\n\"Lactobacillus acidophilus\" tak jak większość bakterii z rodzaju \"Lactobacillus\" posiada zdolność przekształcania laktozy w kwas mlekowy w procesie fermentacji mlekowej. Niektóre spokrewnione z nią gatunki w tym procesie wytwarzają jeszcze etanol, dwutlenek węgla i kwas octowy. Natomiast sama \"L. acidophilus\" wytwarza tylko kwas mlekowy.\nJest wrażliwa na wilgoć, wysoką temperaturę oraz bezpośrednie nasłonecznienie.\nW 2002 r. opracowano kompletną mapę genomu tej bakterii.\nBakteria ta jest uważana za probiotyczną i wywierającą korzystny wpływ na organizm człowieka. Dzięki jej działalności w przewodzie pokarmowym (razem z innymi bakteriami tworzy tzw. Mikrobiotę jelitowa) wytwarzane jest środowisko, które zapobiega rozwojowi niektórych szkodliwych mikroorganizmów, ponadto uczestniczy w produkcji niacyny, kwasu foliowego i witaminy B6.\nObecność tej bakterii w pochwie u kobiet poprzez produkcję kwasu pomaga kontrolować niepożądany wzrost grzyba – Candida albicans.Antybiotyki zażywane doustnie niszczą tę bakterię, dlatego też zalecane jest podczas kuracji antybiotykowej zażywanie leków osłonowych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=568093", "fragment_id": "1546750/0", "subtitle": "", "title": "Lactobacillus acidophilus", "document_id": "1546750", "start_index": 0.0, "parentId": 568093.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20644806325435638}, "uuid": "ff670d42-7378-492d-86b5-e5b3f0eeafc7"}, {"page_content": "Uważa się, że diuretyki wpływają na ataki dny, jednak hydrochlorotiazyd w niskich dawkach nie zdaje się podnosić ryzyka. Innymi lekami, co do których przypuszcza się, że wpływają na nasilenie choroby, są: witamina B3 (niacyna) oraz aspiryna (kwas acetylosalicylowy). Leki immunosupresyjne – cyklosporyna i takrolimus – także wpływają na ryzyko wystąpienia dny, zwłaszcza takrolimus, gdy przyjmowany jest w połączeniu z hydrochlorotiazydem.\nPatofizjologia.\nDna jest zaburzeniem metabolizmu puryny i występuje, gdy końcowy metabolit puryny, kwas moczowy, krystalizuje się w postaci moczanu jednosodowego wytrącając się w stawach, w ścięgnach i tkankach otaczających. Kryształki te następnie wywołują miejscową reakcję o podłożu immunologicznym – stan zapalny, w którym jednym z kluczowych białek jest interleukina 1β. Do częstego występowania tej choroby przyczyniła się ewolucyjna utrata u ludzi i wyższych naczelnych urykazy, która rozbija kwas moczowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=593195", "fragment_id": "1584630/4", "subtitle": "", "title": "Dna moczanowa", "parentId": 593195.0, "start_index": 5668.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1584630", "score": 0.1215776652097702}, "uuid": "de1ad22f-9400-433a-9e0c-ab1bd3eea8b0"}, {"page_content": "Z wyżej wymienionych powodów, obecnie nie ma wystarczających dowodów aby polecać IHN do leczenia dyslipidemii aterogennej. Ponadto organizacje American Heart Association oraz National Cholesterol Education Program uważają, że tylko przepisywana niacyna może być używana do leczenia dyslipidemii aterogennej i tylko pod kontrolą lekarską. Podawanym powodem jest fakt, że dawki niacyny o wartości 1500–3000 mg/dzień mogą potencjalnie mieć bardzo niebezpieczne efekty uboczne. Dlatego też powinno się przeprowadzać testy funkcji wątroby (enzymów), przy braniu terapeutycznych dawek niacyny, włączając fosfatazę alkaliczną (ALP), aminotransferazę asparaginianową (AST) oraz aminotransferazę alaninową (ALT).\nBiosynteza oraz chemiczna synteza.\nWątroba może syntetyzować niacynę z tryptofanu. Synteza ta zależy od enzymów, które wymagają witaminy B6, ryboflawiny, a także enzymów zawierających żelazo. Średnio 1 mg niacyny może być zsyntetyzowany z 60 mg spożytego tryptofanu.\nNiacyna jest chemicznie syntetyzowana używając 3-metylopirydyny jako prekursora; utleniając 3-metylopirydynę w obecności nadmanganianu potasu (KMnO4).\nNiacynę można otrzymać także z chinoliny, utleniając ją w obecności nadmanganianu potasu, gdzie pośrednim produktem jest kwas chinolinowy\nWpływ na receptory.\nPoza wpływem na NAD oraz NADP, niacyna może mieć dodatkowo wpływ na aktywację receptorów. Receptor reagujący z niacyną jest receptorem GPCR nazwany HM74A. Jest to wiązane do Gi alpha subunit.\nŹródła witaminy.\nWystępuje powszechnie w produktach roślinnych i zwierzęcych, np. w mięsie, orzechach i ziarnach zbóż. Znaczne ilości niacyny występują w palonych ziarnach kawy, przy czym zawartość ta wyraźnie zwiększa się (nawet trzykrotnie) wraz z intensywnością upalenia. W przypadku niedoboru niacyna może być podawana domięśniowo i doustnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79670", "fragment_id": "646803/6", "subtitle": "", "title": "Witamina B3", "parentId": 79670.0, "start_index": 9595.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646803", "score": 0.29116344451904297}, "uuid": "57358340-8088-42bf-8aaf-a1aa6ad38d56"}, {"page_content": "Ryż brązowy – ziarno ryżu, z którego zaraz po zbiorze ręcznie lub mechanicznie usunięto najbardziej zewnętrzną, niejadalną warstwę (plewy). Powstaje w ten sposób częściowo obłuskane, pełnoziarniste ziarno, zwane naturalnym. Ziarno ma wydłużony kształt i brązowy kolor.\nW porównaniu z ryżem białym, ryż brązowy jest dużo bogatszy w witaminy, składniki mineralne i błonnik, które znajdują się w zewnętrznej, nieusuniętej otoczce (zwanej srebrną łupinką), np. posiada 349% więcej błonnika, 203% więcej witaminy E, 185% więcej witaminy B6, 219% więcej magnezu i 19% więcej białka. Jest on bardzo wolno trawiony przez organizm dając poczucie sytości przez długi czas. Ma niski indeks glikemiczny (55, podczas gdy dla ryżu białego wynosi on 70). Od bardzo dawna brązowy ryż był stosowany jako środek regulujący poziom cukru we krwi i stosowany w cukrzycy przez tradycyjną medycynę wschodu. Za działanie obniżające poziom cholesterolu we krwi u dorosłych osób ze średnią hipercholesterolemią odpowiada olej obecny w zewnętrznej otoczce brązowego ryżu, a nie błonnik.\nUgotowany ryż brązowy nie zawiera w swoim składzie glukozy, fruktozy, laktozy, maltozy ani galaktozy. Nieobecne są także: cholesterol, kofeina i teobromina.\nW brązowym ryżu występują następujące witaminy: tiamina, ryboflawina, niacyna, kwas pantotenowy, witamina B6, foliany, witamina E i witamina K. Brązowy ryż nie zawiera witaminy C, B12, A ani karotenu, likopenu czy witaminy D.\nMakroelementy znajdujące się w brązowym ryżu obejmują: wapń, magnez, fosfor, potas. Z mikroelementów występują: żelazo, cynk, miedź, mangan i selen.\nNajwiększymi producentami tego zboża są: Chiny, Indie i Indonezja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2176815", "fragment_id": "486596/0", "subtitle": "", "title": "Ryż brązowy", "document_id": "486596", "start_index": 0.0, "parentId": 2176815.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19413040578365326}, "uuid": "4009eb2c-5755-4a69-a31d-45e0f2a70e5f"}]}
{"id": "q_360", "question": "Które miasto leży i nad Wisłą, i nad Drwęcą?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki, dopływu Wisły. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nDrwęca ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Drewenz&lt;/&gt;) – rzeka w północnej Polsce na Pojezierzu Mazurskim i Pojezierzu Chełmińsko-Dobrzyńskim, prawy dopływ dolnej Wisły. Długość rzeki wynosi 207 km, a powierzchnia dorzecza 5536 km². Wypływa ze wschodnich stoków Góry Dylewskiej (Czarci Jar) na wysokości 191 m n.p.m., płynie na południowy zachód i uchodzi do Wisły na wysokości 36,6 m n.p.m., a jej końcowy odcinek stanowi granicę Torunia i Złotorii. Wyznacza południową granicę ziemi chełmińskiej.\nPrzepływa przez województwo warmińsko-mazurskie i województwo kujawsko-pomorskie.\nObszar dorzecza Drwęcy ukształtowany został podczas zlodowacenia wistuliańskiego – stadium poznańskiego. Drwęca jest połączona z Zalewem Wiślanym poprzez Kanał Elbląski. Są na niej organizowane spływy kajakowe. Rzeka od 1961 na całej długości jest najdłuższym ichtiologicznym rezerwatem przyrody w Polsce, objęta jest programem Natura 2000 jako specjalny obszar ochrony siedlisk Dolina Drwęcy (PLH280001) i na odcinku od Jajkowa do Brodnicy jako obszar specjalnej ochrony ptaków Bagienna Dolina Drwęcy (PLB040002).\nMiasta położone nad Drwęcą.\nWiększe miasta leżące w dorzeczu Drwęcy:\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16180", "fragment_id": "173814/0", "subtitle": "", "title": "Drwęca", "parentId": 16180.0, "start_index": 1.0, "document_id": "173814", "source": "wikipedia", "score": 0.7485222816467285}, "uuid": "0ef8cdb1-0844-4ef0-8c7f-c7f6a34b9e49"}, {"page_content": "Toruń położony jest w północnej Polsce, w środkowej części województwa kujawsko-pomorskiego. Ulokowany jest po obu stronach Wisły, w widłach Wisły i Drwęcy, we wschodniej części Kotliny Toruńskiej. Pod względem geograficznym obszar północny miasta należy do Pojezierza Chełmińskiego, wschodni do Pojezierza Dobrzyńskiego, a południowy leży w dolinie Wisły, zwanej Kotliną Toruńską, stanowiącą część Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej. Większa część miasta położona jest po prawej stronie Wisły, historycznie, a przez to kulturowo i cywilizacyjnie należy do Pomorza, a lewobrzeżna zaś do Kujaw.\nŚrodowisko przyrodnicze.\nŚrednia wysokość nad poziomem morza wynosi 65 m, brzeg Wisły 42 m n.p.m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1275607", "fragment_id": "1138361/1", "subtitle": "", "title": "Toruń", "source": "wikipedia", "start_index": 1686.0, "document_id": "1138361", "parentId": 1275607.0, "score": 0.5}, "uuid": "f80a9d96-0cbc-47a9-8725-0b7f0ec77dbc"}, {"page_content": "}|- \nNowe Miasto Lubawskie (hist. \"Nowe Miasto nad Drwęcą\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Neumark in Westpreußen&lt;/&gt;) – miasto w Polsce położone w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nowomiejskim, nad rzeką Drwęcą.\nMiasto daje nazwę gminie wiejskiej Nowe Miasto Lubawskie, której siedziba jest w Mszanowie.\nWedług danych GUS z 1 stycznia 2024 r. roku Nowe Miasto Lubawskie liczyło 10 089 mieszkańców.\nPołożenie.\nMiejsce obrad sejmików elekcyjnych województwa chełmińskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa toruńskiego. Nowe Miasto Lubawskie leży w historycznej ziemi chełmińskiej, w ramach której położone jest w ziemi lubawskiej, a także na obszarze dawnej ziemi Sasinów.\nWedług regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto położone jest na pograniczu trzech mezoregionów: Pojezierza Brodnickiego, Doliny Drwęcy i Garbu Lubawskiego, stanowiących razem część makroregionu Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Kalendarium historii Nowego Miasta Lubawskiego.\"\nStarożytność i wczesne średniowiecze.\nW pierwszym tysiącleciu p.n.e. w okolicach dzisiejszego Nowego Miasta Lubawskiego pojawili się Prasłowianie z kręgu kultury łużyckiej. We wczesnym średniowieczu ziemie te zamieszkiwało pruskie plemię Sasinów.\nOd XIV do XVII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98449", "fragment_id": "641874/0", "subtitle": "", "title": "Nowe Miasto Lubawskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 98449.0, "document_id": "641874", "score": 0.47747665643692017}, "uuid": "ba1e6bff-1f08-4bf8-95c3-b326631c7c1b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki na Warmii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nDrwęca Warmińska (niem. \"Drewenz\") – rzeka w województwie warmińsko-mazurskim, prawy dopływ Pasłęki. Większość biegu rzeki znajduje się na Warmii. Nad rzeką jest położone miasto Orneta.\nW źródłach historycznych rzeka występowała pod nazwami: \"Drewenz\" (1926), \"Dribentz\" (1595), \"Drywantze\" (1287), \"Drawant, Drewant\" (1282), \"Drywanz\" (1261). Nazwę \"Drwęca Warmińska\" wprowadzono urzędowo w 1949 roku, zastępując poprzednią niemiecką – \"Drewenz\". Przydomek \"Warmińska\" odróżnią ją od Drwęcy, dopływu Wisły.\nRzeka przepływa przez Nizinę Staropruską i Równinę Warmińską. Źródła, w postaci drobnych strumyków, znajdują się na Wzniesieniach Górowskich, na wysokości 125 m n.p.m., w pobliżu wsi Glądy w gminie Górowo Iławeckie. Długość rzeki wynosi 53,4 km, a powierzchnia dorzecza 327,7 km². W środkowym biegu płynie zalesioną doliną, silnie meandrując, przez Równinę Ornecką. Uchodzi do Pasłęki w jej 70,1 kilometrze, ok. 8 km poniżej Ornety, w pobliżu wsi Drwęczno i Bogatyńskie.\nNad Drwęcą Warmińską leżą miejscowości: Stabunity, Drwęca, Zaręby, Runowo, Bugi, Krasny Bór, Kaszuny, Mingajny, Bludyny, Krosno, Orneta, Drwęczno.\nDorzecze Drwęcy Warmińskiej charakteryzuje się rozległą siecią rzeczną, ze znaczną przewagą lewobrzeżnych dopływów. Do największych z nich należą: Ramia, Szeląg, Lubomińska Struga i Mingajny (Mingajska Struga).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5305135", "fragment_id": "1071474/0", "subtitle": "", "title": "Drwęca Warmińska", "parentId": 5305135.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1071474", "source": "wikipedia", "score": 0.4507893919944763}, "uuid": "b9a827bb-18b6-4396-9c74-a1b4b8195015"}, {"page_content": "│ ├───P───Tuja\n │ ├»─L───Wisła Królewiecka\n │ ├───P───Linawa\n ↑ ├»─P────────────────────────┘\n ├───L───Kanał Młyński\n │ Nogat (ujście do Zalewu Wiślanego)\n │ ├»─P───Kanał Cieplicówka\n │ ├───P───Kanał Jagielloński\n │ ├───P───Kanał Ulga\n │ ├───P───Młynówka Malborska\n │ ├───P───Kanał Uśnicki\n │ ├»─P──────┘\n │ ├───P───Liwa\n Wisła (dawniej Leniwka) │\n ↑ ├»─P────────────────────────┘\n Wisła\n ├───L───Wierzyca\n │ └───L───Wietcisa\n ├───L───Mątawa\n ├───P───Osa\n ├───L───Wda\n ├───L───Struga Niewieścińska\n ├───L───Brda\n │ ├───L───Kotomierzanka\n │ ├───P───Kamionka\n │ └───L───Bursztynica\n │ └───L───Szumionka\n ├───P───Górny Kanał\n ├───P───Struga Toruńska\n ├───P───Drwęca\n │ ├───P───Iławka\n │ ├───P───Skarlanka\n │ ├───L───Brynica\n │ │ ├───L───Samionka\n │ │ ├───L───Pissa\n │ │ └───L───Górzanka\n │ ├───L───Wel\n │ ├───L───Rypienica\n │ ├───L───Ruziec\n │ └───L───Grabiczek\n │ └───L───Dylewka\n ├───L───Tążyna\n ├───P───Mień\n ├───L───Zgłowiączka", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1106719", "fragment_id": "1348232/1", "subtitle": "", "title": "Dorzecze Wisły", "parentId": 1106719.0, "start_index": 1307.0, "document_id": "1348232", "source": "wikipedia", "score": 0.03634507581591606}, "uuid": "e27e3935-81c7-487e-89a0-265ad016623c"}, {"page_content": "Dolina Drwęcy (315.13) – mezoregion fizycznogeograficzny w środkowo-północnej Polsce, stanowiący środkowo-północną część Pojezierza Chełmińsko-Dobrzyńskiego. \nPołożenie.\nRegion graniczy na północy i wschodzie z Równiną Olsztynka, od zachodu i północnego zachodu z Równiną Iławską, Pojezierzem Brodnickim i Pojezierzem Chełmińskim, od południowego zachodu z Kotliną Toruńską, a od południowego wschodu z Pojezierzem Dobrzyńskim i Garbem Lubawskim. Dolina Drwęcy leży na pograniczu województw kujawsko-pomorskiego i warmińsko-mazurskiego.\nGłównymi ośrodkami miejskimi regionu są Ostróda, Nowe Miasto Lubawskie, Brodnica i Golub-Dobrzyń. Ponadto wsie Mszanowo, Kurzętnik, Bartniczka, Ciechocin i Lubicz Dolny.\nCharakterystyka.\nMezoregion stanowi wąską i wydłużoną (ok. 100 km) dolinę Drwęcy o orientacji północny wschód - południowy zachód. Region ma kształt lecącego ptaka z punktem centralnym w okolicach Bartniczki. Jest to pradolina erozyjna ukształtowana przez wody odpływowe lodowców, wcięta w przylegające morenowe wysoczyzny pojezierzy.\nW pobliżu ujścia Drwęcy do Wisły występuje dobrze rozwinięty system tarasów z jeziorami i bezodpływowymi nieckami. Wzdłuż całej długości doliny leży rezerwat przyrody Rzeka Drwęca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1291851", "fragment_id": "1106568/0", "subtitle": "", "title": "Dolina Drwęcy", "parentId": 1291851.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1106568", "source": "wikipedia", "score": 0.6832914352416992}, "uuid": "368a5f27-e48e-40c7-bade-4bd837299c82"}, {"page_content": "Zobacz też: Wisła w innych znaczeniach tego słowa.\nWisła ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Visla&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Weichsel&lt;/&gt;) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim.\nHistorycznie leży na Śląsku Cieszyńskim. Jest ważnym ośrodkiem sportowym, wypoczynkowym i turystycznym w Beskidzie Śląskim. Na administracyjnym terenie miasta swoje źródła ma największa polska rzeka o tej samej nazwie – Wisła.\nWedług danych z 30 czerwca 2024 r. miasto miało 10 552 mieszkańców.\nPołożenie.\nPołożone jest w głębi Beskidu Śląskiego, na północy sąsiaduje z gminą Brenna i Ustroniem, na północnym wschodzie ze Szczyrkiem, na wschodzie z gminami Lipowa, Radziechowy-Wieprz i Milówka, na południu z gminą Istebna, na zachodzie z Czechami.\nNajwyższe wzniesienia: Barania Góra (1220 m n.p.m.) i Stożek Wielki (978 m n.p.m.).\nZe źródeł na Baraniej Górze wypływają potoki Czarna i Biała Wisełka, które po połączeniu się i przyjęciu wód potoku Malinka tworzą rzekę Wisłę.\nWedług danych z 2002 r. Wisła ma obszar 110,26 km², w tym: użytki rolne: 19%, użytki leśne: 74%.\nWedług danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 110,17 km². Ze względu na swoją powierzchnię, Wisła jest miejscowością o największym obszarze w powiecie cieszyńskim. Miasto stanowi 15,1% powierzchni powiatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9476", "fragment_id": "172867/0", "subtitle": "", "title": "Wisła (miasto)", "document_id": "172867", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9476.0, "score": 0.12811115384101868}, "uuid": "ec284093-5dfc-4dba-a754-f47a1f227292"}, {"page_content": "Drwęca była rzeką graniczną w latach 1815–1920, oddzielając terytoria zaboru pruskiego i rosyjskiego. W okolicy Złotorii i Lubicza działało kilkanaście posterunków granicznych obu zaborców (część budynków jest zachowana jako mieszkalne). Główne posterunki drogowe istniały w Lubiczu Górnym (rosyjskie) i Dolnym (pruskie). Wykopano też tzw. kordon graniczny – wał ziemny z nasypami po bokach, dla wyodrębnienia granic Prus.\nKrzyżacy Drwęcę wykorzystywali do transportu płodów rolnych, runa leśnego, skór oraz mięsa. Szkuty dostarczały sól i stal.\nW okolicach Lubicza na rzece wybudowano ujęcie wody \"Toruń-Jedwabno\", pobierające wodę dla ok. 250 tysięcy ludzi, wybudowane w latach 60. Zostało zmodernizowane ze środków UE w 2006. Chlorowanie zastąpiono ozonowaniem, pozbawiając wodę niemiłego smaku.\nTurystyka.\nDrwęca jest jednym z piękniejszych szlaków kajakowych w Polsce. Dostępna do spływania od miejscowości Rychnowska Wola (8 km za źródłem) do samego ujścia w Wiśle, na długości 199 km. Początkowy odcinek dość uciążliwy z powodu mocno zarośniętego koryta rzeki. Nieco łatwiej robi się od miejscowości Idzbark, gdzie można zwodować kajaki przy ujściu rzeki Grabiczek. Jest rzeką o łatwym stopniu trudności, stosunkowo dobrze zagospodarowaną pod kątem noclegów i zaopatrzenia.\nZobacz też.\n \"Zobacz też: rezerwat przyrody Rzeka Drwęca.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16180", "fragment_id": "173814/1", "subtitle": "", "title": "Drwęca", "document_id": "173814", "start_index": 1272.0, "source": "wikipedia", "parentId": 16180.0, "score": 0.21685607731342316}, "uuid": "b9b2e23a-560c-4136-b8ec-3173362e1b7a"}, {"page_content": "Rzeka Drwęca – faunistyczny rezerwat przyrody położony w województwach kujawsko-pomorskim i warmińsko-mazurskim. Obejmuje całą długość rzeki Drwęca wraz z jeziorami przepływowymi Drwęckim i Ostrowin, niektóre dopływy Drwęcy lub ich odcinki (m.in. Grabiczek, Gizela, Rypienica), oraz przybrzeżne pasy terenu o szerokości 5 m wzdłuż brzegów wymienionych rzek i jezior. Został powołany zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 27 lipca 1961 r. (Monitor Polski nr 71, poz. 302).\nRezerwat zajmuje powierzchnię 1822,49 ha, z czego 1344,87 ha leży w województwie warmińsko-mazurskim (powiaty: olsztyński, ostródzki, iławski i nowomiejski), a 477,62 ha w województwie kujawsko-pomorskim (powiaty: brodnicki, golubsko-dobrzyński, rypiński i toruński oraz miasto Toruń).\nNajdłuższy rezerwat ichtiologiczny w Polsce. Ochronie podlega środowisko wodne i bytujące w nim ryby: pstrąg, łosoś szlachetny, troć, certa, minóg rzeczny i inne. Ekosystem rzeki stwarza dogodne warunki do występowania licznych gatunków ptactwa wodno-błotnego. Na szczególną uwagę zasługuje Bagienna Dolina Drwęcy, uznana za ostoję ptactwa o randze europejskiej, zlokalizowana pomiędzy Brodnicą a Nowym Miastem Lubawskim.\nObszar rezerwatu podlega ochronie czynnej.\nInne formy ochrony przyrody.\nNa powierzchni 42,8 ha (w gminach Brodnica i Brzozie) rezerwat leży na terenie Brodnickiego Parku Krajobrazowego. Ponadto rezerwat leży w granicach kilku obszarów sieci Natura 2000: „Dolina Drwęcy” PLH280001, „Bagienna Dolina Drwęcy” PLB040002, „Dolina Dolnej Wisły” PLB040003 i „Nieszawska Dolina Wisły” PLH040012.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=595508", "fragment_id": "1552841/0", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Rzeka Drwęca", "parentId": 595508.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1552841", "score": 0.56525719165802}, "uuid": "5beeb7b3-a515-41a5-a7f3-10b5f47caa11"}, {"page_content": "Drwęck ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Dröbnitz&lt;/&gt;) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Olsztynek.\nW latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. W latach 1973–74 w gminie Grunwald.\nWe wsi jest sklep spożywczo-przemysłowy oraz przystanek autobusowy. W Drwęcku znajduje się cmentarz wojskowy z czasów I wojny światowej (odnowiony w 1993 r.), a w bezpośrednich okolicach Drwęcka ma swoje źródło rzeka Drwęca (prawy dopływ Wisły). Opis najbliższych okolic w perspektywie historycznej znalazł się w książce \"Rdzawe szable, blade kości\" Andrew Tarnowskiego – brytyjskiego autora polskiego pochodzenia, który w Drwęcku ma swą posiadłość.\nHistoria.\nWieś lokowana w 1351, zasiedlona ludnością pruską. Dwadzieścia lat później dwaj Prusowie z Drwęcka procesowali się z sąsiadami z Pacółtowa. W późniejszych latach pojawili się osadnicy z Mazowsza. W czasach krzyżackich wieś pojawia się w dokumentach w roku 1351, podlegała pod komturię w Olsztynku, były to dobra rycerskie. W 1436 r. jednym z właścicieli wsi jest szlachcic Górowski. Jest to okres, gdy wieś kolonizowana była przez osadników z północnego Mazowsza. W 1579 r. na 34 włókach było dziewięciu chłopów (po 2-2,5 włóki każdy). W tym czasie we wsi było także pięciu zagrodników i jeden pastuch. Według danych z 1579 r. w Drwęcku mieszkali już sami Polacy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=354341", "fragment_id": "103102/0", "subtitle": "", "title": "Drwęck", "document_id": "103102", "start_index": 0.0, "parentId": 354341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2921030819416046}, "uuid": "c68f4201-889e-4e1c-8e96-6b529a1f8361"}]}
{"id": "q_361", "question": "Jakiej narodowości był architekt Antonio Gaudi?", "answer": [{"page_content": "Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet (ur. 25 czerwca 1852 w Reus, zm. 10 czerwca 1926 w Barcelonie) – kataloński (hiszpański) architekt i inżynier secesyjny słynący z wyjątkowych projektów, tercjarz franciszkański, Czcigodny Sługa Boży Kościoła katolickiego.\nŻyciorys.\nUrodził się w Reus koło Tarragony (Katalonia). Pochodził z wielodzietnej rodziny kotlarskiej. Jego pełne imię i nazwisko brzmi \"Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet\", jednak szerzej znany jest krócej jako \"Antonio Gaudí\" (z hiszpańską wersją imienia) lub po prostu \"Gaudí\".\nW dzieciństwie był chorowity (reumatyzm), przez co rzadko opuszczał dom. Przypuszcza się, że w tym okresie wyrobił sobie niespotykaną wyobraźnię, co pozwoliło mu potem stwarzać przełomowe projekty w architekturze. Choroby dzieciństwa zadecydowały też o jego późniejszym wegetariańskim i spędzanym na częstych spacerach trybie życia (zalecenia lekarskie). Także w dzieciństwie Gaudí stał się samotnikiem. Potem podczas pracy nie lubił, gdy mu przerywano. Miewał także, już od najmłodszych lat, żywiołowy temperament, ale wyglądał na człowieka pogrążonego we własnym świecie.\nGaudí rozpoczął kształcenie w Reus u Francesca Beranguera, z którego synem długie lata potem współpracował. Następnie, także w Reus, jako jedenastolatek rozpoczął naukę w szkole pijarskiej. Zawdzięczał jej Gaudí, jak sam potem mówił, poznanie prawdziwej wartości nauki chrześcijańskiej, która miała później duży wpływ na jego dzieła. Nie był zbyt dobrym uczniem; wykazywał się raczej jako ilustrator gazetki szkolnej czy preparator dekoracji. Najważniejszym jednak faktem z czasów szkolnych Gaudíego była, stworzona wraz z kolegami, próba zaprojektowania restauracji klasztoru w Poblet.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96074", "fragment_id": "657219/0", "subtitle": "", "title": "Antoni Gaudí", "document_id": "657219", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 96074.0, "score": 0.5}, "uuid": "cd8481dc-7321-41b7-a463-1fceb1dceb8b"}, {"page_content": "Eusebi Güell i Bacigalupi (ur. 15 grudnia 1846 w Barcelonie, zm. 9 lipca 1918 tamże) – kataloński inżynier i przedsiębiorca, znany za sprawą finansowania dzieł słynącego z wyjątkowych projektów secesyjnego architekta Antonia Antoni Gaudíego.\nŻyciorys.\nUrodził się jako syn Joana Güell i Ferrer, przedsiębiorcy z Torredembarry, który wzbogacił się na Kubie i prowadził rozliczne interesy w Barcelonie. Jego matka pochodziła z zamożnej rodziny kupców genueńskich, którzy osiedli w Katalonii pod koniec XVIII w. Spotkał Gaudíego na początku jego kariery i będąc pod wrażeniem jego projektów finansował niektóre z nich.\nGüell nabył ziemię w Barcelonie i zatrudnił Gaudíego, by zaprojektował osiedle dla bogaczy, jednak architektura ta nie znalazła wśród elit uznania. Zbudowano tylko dwa domy, a w 1923 roku rodzina Güella sprzedała posiadłość miastu jako Park Güell.\nKról Alfons XIII nobilitował Güella do godności hrabiego w 1918 roku. Güell zmarł w swoim domu w Parku Güell w 1918 r.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2710728", "fragment_id": "1622772/0", "subtitle": "", "title": "Eusebi Güell", "document_id": "1622772", "start_index": 0.0, "parentId": 2710728.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08922071009874344}, "uuid": "15407583-be33-43fb-aa53-930cc370894b"}, {"page_content": "Z narastaniem doświadczenia Gaudí zaczął mocniej eksperymentować w projektach. Wykorzystywał regułę równowagi krzywej łańcuchowej, tworząc model przestrzenny budynku i badając na nim siły grawitacji. Testował przy tym wytrzymałość różnych materiałów (bazalt, granit). Eksperymentował także z różnymi rodzajami oświetlenia. Dla osiągnięcia ciekawszego efektu używał do projektowania luster, fotografii. Odwoływał się także do geometrii innej niż Euklidesa. Do zdobienia powierzchni wykorzystywał kataloński styl mozaiki \"trencadis\". Z tego okresu pochodzą dzieła uważane za najdojrzalsze, np. Colonia Güell, Casa Milà czy Sagrada Familia.\nGaudí miał wielu krytyków wśród społeczeństwa i prasy. Koło sztuki, jaką uprawiał, nie sposób było przejść obojętnie. Jeden z ówczesnych filozofów, Francesc Pujols, określił to następująco: \"W pracach Gaudíego zdumiewało to, że choć nikogo nie zachwycały, jednak nikt nie ośmielił się powiedzieć tego wprost, ponieważ jego styl sam się broni\".\nPod względem poglądów politycznych był katalońskim nacjonalistą. W swych budowlach nawiązywał do tradycji katalońskiej (szczególnie do gotyku), często umieszczał też symbole, manifestujące przynależność katalońską. Zdarzyło się nawet, że został aresztowany za odpowiadanie policjantowi po katalońsku (a mówił tylko w tym języku, nawet w obecności króla Alfonsa XIII) w czasach, w których władze uważały to za nielegalne.\nWśród wielu niezrealizowanych prac Gaudí pozostawił projekt drapacza chmur – hotelu Attraction w Nowym Jorku. Za kontynuatora architektonicznych idei Gaudiego uznać można wiedeńskiego architekta Friedensreicha Hundertwassera.\nUhonorowanie i nawiązania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96074", "fragment_id": "657219/3", "subtitle": "", "title": "Antoni Gaudí", "source": "wikipedia", "start_index": 4967.0, "document_id": "657219", "parentId": 96074.0, "score": 0.21678975224494934}, "uuid": "64015ce6-09fe-44ab-8e09-b6a73cf2bc09"}, {"page_content": "Dało to Gaudíemu impuls do wyjazdu do Barcelony, gdzie przeniósł się w 1876 roku wraz z ojcem i siostrzenicą (reszta rodziny zmarła). Wcześniej już (1875) osiągnął cel, dla którego przyjechał do stolicy Katalonii i rozpoczął studia w Escula Tecina Superior de Arquitectura. Problemy finansowe ojca (sprzedaż rodzinnego domu) zmusiły Gaudíego do podjęcia pracy. Zarabiał jako asystent barcelońskich architektów: Francisco Villara, Josepa Fontsere i Joana Martorella. Ten ostatni właśnie wprowadził Gaudíego „na salony” architektury. Dzięki nowatorskim projektom i świetnemu rysunkowi otrzymał dyplom w 1878 i podjął pracę zawodową.\nNa samym początku pracy w zawodzie, Gaudí brał każde zlecenie (za sprawą Martorella nie narzekał na ich brak). Projektował kioski, bramy wjazdowe, płoty i mury. Jego projekt gabloty dla sklepu fabrykanta rękawiczek, Estevego Comelli, doczekał się premiery na Wystawie Światowej w Paryżu w 1878 roku. Na Wystawie ukazał się także inny projekt Gaudíego – osiedle domków robotniczych dla spółdzielni pracowniczej z Mataró (30 km od Barcelony) – choć nigdy go nie wykonano. Oba te projekty bardzo rozsławiły katalońskiego architekta. W tym czasie też zaprojektował Gaudí dla Barcelony gazowe światła uliczne. Jednak różnice zdań w czasie wykonywania projektu spowodowały zarzucenie przez miasto współpracy z Gaudím na zawsze.\nPrzełomowym zdarzeniem w życiu Gaudíego okazało się spotkanie z barcelońskim przemysłowcem, Eusebim Güellem, z którym architekt nawiązał przyjaźń. Eusebi Güell docenił sztukę Gaudíego i finansował wykonanie bardzo wielu jego projektów aż do 1918 roku. Gaudí stworzył dla niego szereg budynków, wśród nich pawilon myśliwski i kościół. W tym czasie projektował też dla innych katalońskich przedsiębiorców, a także dla Kościoła (pałac biskupi w Astordze i budynki dla zakonu św. Teresy). Wykonał on w sumie około 20 poważniejszych projektów, przeważnie w Barcelonie i nieopodal niej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96074", "fragment_id": "657219/1", "subtitle": "", "title": "Antoni Gaudí", "parentId": 96074.0, "start_index": 1704.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657219", "score": 0.07773952931165695}, "uuid": "d1e56477-8079-4079-a3b8-97dd8e51265e"}, {"page_content": "Pałac biskupi w Astordze – budynek w Astordze, zaprojektowany przez katalońskiego architekta Antonia Gaudiego. Znajduje się obok katedry w Astordze. Pałac ten jest, obok La Casa Botines oraz El Capricho, jednym z trzech budynków projektu Gaudiego wybudowanych poza Katalonią.\nHistoria.\nPo pożarze jaki wybuchł w pierwotnym pałacu, władze miasta zorientowały się, że nie mają architekta do jego odbudowy. Jednak szybko okazało się, że biskup Joan Baptista Grau i Vellespinós powierzył konstrukcję nowego pałacu swojemu przyjacielowi Gaudiemu. Jednak architekt nie był w stanie zrekonstruować owego budynku, ponieważ był zajęty w tym czasie innymi projektami, jak np. Sagrada Família.\nAby nie opóźniać projektu poprosił biskupa o przesłanie fotografii, rysunków oraz informacji o miejscu, co pozwoliło mu zaprojektować nowy pałac. Po wprowadzeniu kilku poprawek projekt był gotowy w lutym 1889 roku. Kilka miesięcy później, 24 czerwca, zaczęto stawiać fundamenty. W 1893 zmarł biskup Grau, czego wynikiem było wstrzymanie budowy. Ostatecznie pałac został skończony między 1907 a 1915 rokiem przez Ricarda Garcia Guereta. W 1956 biskup Josep Castelltort rozpoczął restaurację budynku, aby zmienić go w siedzibę biskupów. Nie udało mu się zrealizowac tego zamiaru, bo wkrótce potem zmarł, a kolejny biskup Marcelo González Martín ogłosił funkcjonowanie pałacu i zmodyfikował go. Do dnia dzisiejszego pałac jest nazywany El Museo de los Caminos, poświęcony Drodze św. Jakuba.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2486264", "fragment_id": "539688/0", "subtitle": "", "title": "Pałac biskupi w Astordze", "parentId": 2486264.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "539688", "score": 0.5}, "uuid": "89936776-afd3-4d9c-8830-baa6acdf740a"}, {"page_content": "W 1883 Gaudí przejął zlecenie budowy świątyni pokutnej Sagrada Familia, ale do 1914 roku niespecjalnie nad nią pracował. Co ciekawsze miał on tylko skończyć gotowy projekt Francisco Villara. Po 1914 Gaudí poświęcił się zupełnie świątyni, jak sam określał, \"może nie ostatniej zbudowanej, lecz zapewne pierwszej z nowej generacji\". Zamieszkał nawet na terenie budowli, a po śmierci został, zgodnie ze swym życzeniem, w niej pochowany.\nGaudí zmarł w Barcelonie 10 czerwca 1926 roku w wyniku obrażeń doznanych trzy dni wcześniej, gdy potrącił go tramwaj.\nSztuka i styl.\nArchitekt w pierwszych swych dziełach zgodnie z duchem epoki czerpał z neogotyku (inspirowanym projektami francuskiego architekta, Eugène’a Viollet-le-Duca). W związku z tym projektował budynki o rysach gotycko-mauretańskich (te style krzyżowały się w Hiszpanii często). Za manifest Gaudiego należy uznać Casa Vicens w Barcelonie (1883–1888), dom dla bogatego przedsiębiorcy Manuela Vicensa. Widać w tym przykładzie zapowiedź nowego stylu, który już wkrótce Gaudí wypracował.\nStyl Gaudiego był bardzo rzeźbiarski oraz secesyjny. Wykorzystywał łuki paraboliczne, fantastyczne formy i zawiłe desenie oraz organiczne kształty podpatrywane w przyrodzie. Nawiązywał niekiedy do płynności podwodnego świata. Dziś jest uważany za prekursora architektury biomorficznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96074", "fragment_id": "657219/2", "subtitle": "", "title": "Antoni Gaudí", "parentId": 96074.0, "start_index": 3638.0, "document_id": "657219", "source": "wikipedia", "score": 0.2637632489204407}, "uuid": "e8bd990a-7c42-4704-bee5-0f4e62b2240e"}, {"page_content": "Sunset Station – hotel i kasyno w Henderson, w amerykańskim stanie Nevada. Stanowi własność korporacji Station Casinos. Jego grupą docelową są przede wszystkim lokalni mieszkańcy Las Vegas oraz jego okolic.\nW skład obiektu wchodzi 21–piętrowy hotel z 448 pokojami, kasyno o powierzchni 7.400 m², 1.200 m² przestrzeni konferencyjnej, 13–ekranowe kino, sala do gry w bingo z 542 miejscami, 72–torowa kręgielnia otwarta 24/7, amfiteatr pod gołym niebem z 5.000 miejsc, a także dziewięć restauracji. Motywem przewodnim wystroju Sunset Station jest tematyka hiszpańska.\nHistoria.\nSunset Station został otwarty 10 czerwca 1997 roku jako własność Station Casinos. Korporacja w połowie lat 90. otworzyła dwa inne obiekty kasynowe, Boulder Station i Texas Station, jednak Sunset Station miał stanowić odmianę w dotychczasowej działalności firmy. Jego grupą docelową mieli bowiem być lokalni mieszkańcy Las Vegas i jego okolic. Jako że Sunset Station okazał się sukcesem, korporacja kontynuowała działalność na miejscowym rynku, budując kolejne obiekty, takie jak Green Valley Ranch (2001) i Red Rock Resort (2006).\nW 1999 roku Sunset Station został poddany renowacjom wartym 34 miliony dolarów, obejmującym nowe parkingi, zwiększenie powierzchni kasyna i sal konferencyjnych, a także otwarcie nowej restauracji – Sonoma Cellar Restaurant.\nAtrakcje.\nStrike Zone Bowling Center.\nKręgielnia Strike Zone Bowling Center została otwarta w kwietniu 2005 roku. W tamtym okresie, zajmująca powierzchnię 7.200 m², 72–torowa Strike Zone była największą kręgielnią w Las Vegas, a także, ze względu na koszt budowy w wysokości 26 milionów dolarów, była najdroższą kręgielnią w Stanach Zjednoczonych.\nBar Gaudi.\nDziałający w Sunset Station bar Gaudi posiada na suficie witraże o powierzchni 560 m², stworzone z tysięcy kawałków różnego rodzaju szkła i ważące w sumie dwanaście ton. Projekt i wystrój baru inspirowane są hiszpańskim architektem Antonio Gaudim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2417118", "fragment_id": "521898/0", "subtitle": "", "title": "Sunset Station", "parentId": 2417118.0, "start_index": 0.0, "document_id": "521898", "source": "wikipedia", "score": 0.23858684301376343}, "uuid": "d4c101a3-1f48-4fc4-be5c-f07927ad9d40"}, {"page_content": "Głównym ośrodkiem w Hiszpanii była Barcelona, a czołowym twórcą – Antoni Gaudí. Jego twórczość była mieszaniną różnorodnych stylów, która z czasem zyskała odrębny, oryginalny charakter, po części secesyjny. Jego wczesne dzieło, Casa Vicens (1878-1880), otrzymało secesyjne ogrodzenie z żelaza, oparte na motywach roślinnych (palmy, lotos) i krzywych liniach. Wężowate kraty umieścił w portalach pałacu Güell (1885-1889). Park Güell ozdobił niezwykłymi budowlami. Wzniósł wreszcie dwie kamienice – Casa Batlló i Casa Milà – o falistych, rozkołysanych fasadach, pozbawionych niemal zupełnie prostych linii. Druga z nich porównywana była do zastygłej lawy, piaszczystych wydm, wypłukanych skał czy rozkołysanego morza. Na jej dachu architekt umieścił fantazyjne kominy. Dziełem jego życia stała się Sagrada Família, którą trudno zaklasyfikować w ramy jakiegoś stylu. Po części neogotycka, po części secesyjna, zwieńczona czterema wieżami, \"przywodzącymi na myśl zarówno kubizm, jak ekspresjonizm\".\nHolandia.\nZnamiona secesji nosi wczesna twórczość Vincenta van Gogha, kształtująca się pod wpływem sztuki japońskiej i oparta na niespokojnych liniach. Na dalszy rozwój secesji w Holandii wpływ mieli: Jan Toorop i Johan Prikker. Toorop, w którego dziełach podkreśla się często symboliczny wydźwięk, często malował kompozycje zagmatwane, rytmicznie powtarzające się. Wielokrotnie wykorzystywał motyw wysmukłych kobiet, oplecionych przez długie szaty i włosy.\nSzkocja.\nW Szkocji, a konkretnie w Glasgow, powstała odrębna odmiana secesji, stworzona przez Charlesa Mackintosa, Herberta MacNeira i ich żony: Margaret i Frances MacDonald. Ich dzieła charakteryzowała oszczędność połączona z wyrafinowaniem, jasne barwy, linie faliste obok prostych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96048", "fragment_id": "657209/10", "subtitle": "", "title": "Secesja (sztuka)", "parentId": 96048.0, "start_index": 13738.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657209", "score": 0.2311566174030304}, "uuid": "d644017f-1121-460a-a847-041093517a09"}, {"page_content": "Casa Vicens (dosł. „Dom Vicensa”) – budynek w Barcelonie projektu Antonio Gaudíego powstały w latach 1883-1885 lub 1883-1888. Znajduje się przy ulicy Carolines 24-26, w środkowej części miasta.\nJest to jedno z pierwszych dzieł architekta Antoniego Gaudíego, które uważa się powszechnie za jego manifest, gdyż daje on w nim wykładnię swojego nowego stylu. Wykonał je dla barcelońskiego maklera giełdowego i dewizowego, Manuela Vicensa.\nBudynek na pierwszy rzut oka wydaje się połączeniem stylu neogotyckiego z neomauretańskim (arabskim), co uwydatnia się głównie przez zewnętrzne wieżyczki i ceramiczne kolorowe płytki na frontowej ścianie. Linie brył akcentują pasy wykonane z glazury. Budynek zawiera także element prostej wiejskości, nadany mu przez proste kamienne ściany i użycie popularnych aksamitek. Antoni Gaudí na wykonanie budynku wybrał kamień w kolorze ochry i cegły. Casa Vicens sprawia ogólnie wrażenie masywnego, ale nadzwyczaj dobrze wtapia się w ścianę ulicy, nie dominując nad budynkami sąsiednimi. Pełen jest dynamizmu przez zastosowanie różnych ciekawych kombinacji brył i harmonicznie zmieniających się kolorów. Brakuje jeszcze w tym budynku linii „płynnej”, z której potem Gaudí uczynił swój znak rozpoznawczy.\nCasa Vicens ucierpiało znacznie w trakcie poszerzania ulicy; zburzono wtedy altanę, fontannę i część ogrodu. Następnie rozbudowano go w 1925 roku, czego dokonał J. B. Serra de Martinez; architekt ten za ścisłe trzymanie się zasad wytyczonych przez Gaudíego otrzymał nagrodę miasta Barcelony w 1927.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=470950", "fragment_id": "1553428/0", "subtitle": "", "title": "Casa Vicens", "parentId": 470950.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1553428", "source": "wikipedia", "score": 0.1790303736925125}, "uuid": "5592beed-298f-42c2-ab3b-3aa6051040ae"}, {"page_content": "Casa Batlló – budynek mieszkalny znajdujący się przy Passeig de Gràcia 43 w Barcelonie, w rejonie Eixample, przebudowany w latach 1904–1906 przez Antoniego Gaudíego. Gaudí zaprojektował także detale wyposażenia wnętrz – meble, oświetlenie, żyrandole itp.\nKamienica została wzniesiona w latach 1875–1877. Producent tekstyliów Josep Batlló i Casanovas, który był jej właścicielem od 1900 roku, planował początkowo zburzenie domu i postawienie w tym miejscu nowego budynku, jednak ostatecznie w 1904 zdecydował się jedynie na zlecenie przebudowy budynku. Zająć się tym mieli Antoni Gaudí oraz Josep Bayó i Font. Gaudí osobiście nadzorował prowadzone prace.\nBudynek jest bogato zdobiony, a na jego fasadę składają się liczne elementy nawiązujące do motywów zwierzęcych, takich jak: kości (forma balkonów), łusek (dach), rybie łuski (płytki pokrywające ściany). Ponadto łuskowany dach przypomina smoka, co nawiązuje być może do legendy o św. Jerzym i smoku, stanowiącej element narodowej tożsamości Katalończyków. Do dekoracji zewnętrznych ścian budynku Gaudí wykorzystał nietypowe materiały – różnokolorowe kawałki ceramiki i potłuczonych kafli.\nCasa Batlló znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=737823", "fragment_id": "846855/0", "subtitle": "", "title": "Casa Batlló", "document_id": "846855", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 737823.0, "score": 0.10686352103948593}, "uuid": "27d648f8-7cbf-4aac-9a35-3493aeb41ee1"}]}
{"id": "q_362", "question": "Do którego rzędu owadów należą świtezianki i łątki?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŚwiteziankowate (Calopterygidae) – rodzina owadów z rzędu ważek (Odonata) szeroko rozprzestrzeniona na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. Od pozostałych ważek równoskrzydłych odróżnia je inna budowa i bardzo gęste użyłkowanie skrzydeł imagines oraz budowa maski i skrzelotchawek larw.\nImagines osiągają długość ciała do 50 mm i rozpiętość skrzydeł od 60 do 75 mm. Ubarwienie europejskich gatunków, z wyraźnie zaznaczonym dymorfizmem płciowym, jest na ogół metalicznie niebieskie u samców i metalicznie zielone lub metalicznie brunatne u samic. Odwłok cienki i mocno wydłużony. Obie pary skrzydeł podobne do siebie, ubarwione od ciemnego do przezroczystego, gęsto żyłkowane. Samice mają skrzydła bardziej przezroczyste z jasną plamką. Pterostygma nie jest wykształcona.\nW Polsce występują dwa palearktyczne gatunki z rodzaju \"Calopteryx\":\nWystępują nad brzegami wód bieżących. Trzepoczący lot świtezianek przypomina lot motyli.\nLarwy są duże, o ubarwieniu zależnym od siedliska – od jasnobrązowego do prawie czarnego. Długość ich ciała, u gatunków występujących w Polsce, wynosi 24–35 mm.\nPodział systematyczny.\nDo rodziny świteziankowatych zaliczane są następujące podrodziny:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=448723", "fragment_id": "84418/0", "subtitle": "", "title": "Świteziankowate", "parentId": 448723.0, "start_index": 0.0, "document_id": "84418", "source": "wikipedia", "score": 0.6844429969787598}, "uuid": "29934014-af0f-4b85-94de-bc252856de04"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCalopteryx – rodzaj ważek równoskrzydłych, typ nomenklatoryczny rodziny świteziankowatych (Calopterygidae).\nCharakterystyka.\nWażki z rodzaju \"Calopteryx\" to typowe ważki równoskrzydłe. W spoczynku skrzydła składają nad ciałem. Owady te charakteryzują się silnym dymorfizmem płciowym. Samce są metalicznie ubarwione, natomiast samice są brązowe lub zielone. Owady z tego rodzaju machają skrzydłami tylko 5 razy na sekundę. Przedstawiciele rodzaju osiągają do 50 mm długości, a rozpiętość ich skrzydeł dochodzi do 70 mm.\nWiększość świtezianek spotyka się w pobliżu wód płynących (rzeka, strumień, potok). Larwy mają skrzelotchawki ogonowe, którymi pobierają tlen z wody. Polują na drobne zwierzęta wodne. Dorosłe ważki żerują zwykle na nadwodnych roślinach, zjadając małe stawonogi takie jak mszyce, pająki czy muchówki.\nPodział systematyczny.\nDo rodzaju należą następujące gatunki:\nWystępowanie w Polsce.\nW Polsce występują dwa gatunki, określane zwyczajową nazwą świtezianka:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2296349", "fragment_id": "484137/0", "subtitle": "", "title": "Calopteryx", "parentId": 2296349.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "484137", "score": 0.29195481538772583}, "uuid": "a8cfbab7-ef25-4e3d-a21b-ba97c5cc552f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŁątkowate (Coenagrionidae) – rodzina owadów z rzędu ważek, należąca do podrzędu ważek równoskrzydłych. Jest najliczniejszą w gatunki rodziną ważek – obejmuje ich ponad 1380. Samce większości gatunków (z wyjątkiem rodzaju \"Pyrrhosoma\") są niebieskie.\nWystępowanie.\nŁątkowate zasiedlają głównie wody stojące, rzadziej wolno płynące. Występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą.\nW Polsce występują następujące gatunki:\nPodział systematyczny.\nDijkstra \"et al\". (2014) w oparciu o badania filogenetyczne do łątkowatych włączyli rodzaje wcześniej zaliczane do rodziny Pseudostigmatidae oraz część rodzajów zaliczanych do Protoneuridae; wstępnie podzielili łątkowate na następujące podrodziny:\nCzęści rodzajów nie udało im się przyporządkować do żadnej z podrodzin. Systematyka w obrębie rodziny wymaga dalszych badań.\nRodzaje.\nDo łątkowatych zaliczane są następujące rodzaje:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=448967", "fragment_id": "84510/0", "subtitle": "", "title": "Łątkowate", "document_id": "84510", "start_index": 0.0, "parentId": 448967.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3619220554828644}, "uuid": "f2c172b7-2f58-4184-b11e-a4fbae3ce8af"}, {"page_content": "Siedliska na terenie Pürgschachen Moor zamieszkują liczne gatunki zwierząt. Występują tu m.in. gatunki owadów prostoskrzydłych świadczące o dobrym stanie lokalnych torfowisk – konik długopokładełkowy (\"Pseudochorthippus montanus\") oraz podłatczyn krótkoskrzydły (\"Metrioptera brachyptera\"). Odnotowano występowanie na tym obszarze 17 gatunków ważek, w tym m.in. zalotki torfowcowej (\"Leucorrhinia dubia\"), szablaka zwyczajnego (\"Sympetrum vulgatum\"), łątki stawowej (\"Coenagrion hastulatum\"), łunicy czerwonej (\"Pyrrhosoma nymphula\") i świtezianki dziewicy (\"Calopteryx virgo\"). Chrząszcze reprezentuje m.in. \"Pterostichus diligens\" oraz \"Pterostichus aethiops\". Czeski entomolog Karel Spitzer, który powadził badania Pürgschachen Moor zidentyfikował aż 349 gatunków motyli zamieszkujących ten teren, należą do nich m.in. \"Coranarta cordigera\" z rodziny sówkowatych (Noctuidae), modraszek nausitous (\"Phengaris nausithous\"), dostojka akwilonaris (\"Boloria aquilonaris\") oraz szlaczkoń torfowiec (\"Colias palaeno\").\nW Pürgschachen Moor występują wpisane do austriackiej czerwonej księgi pająki, takie jak wymyk szarawy (\"Arctosa cinerea\"), \"Salticus cingulatus\", \"Pityohyphantes phrygianus\", \"Philodromus buxi\", \"Larinioides patagiatus\", \"Kaestneria dorsalis\" i \"Episinus angulatus\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5881642", "fragment_id": "38429/4", "subtitle": "", "title": "Pürgschachen Moor", "parentId": 5881642.0, "start_index": 4633.0, "document_id": "38429", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "9e15652d-5c21-4ec0-a50e-e0af1f4b75c2"}, {"page_content": "Płazy i gady reprezentuje m.in.: żaba trawna, żaba moczarowa, ropucha szara, ropucha zielona, kumak nizinny, grzebiuszka, traszka zwyczajna, traszka grzebieniasta i zaskroniec zwyczajny.\nRyby.\nLiczną grupą zwierząt są ryby, które zamieszkują tutejsze stawy. Naliczono ich 27 gatunków, m.in. są to: słonecznica, karp, szczupak, sum, płoć, ukleja i węgorz.\nOwady i ślimaki.\nŚwiat owadów oraz ślimaków reprezentują m.in.: świtezianka błyszcząca, husarz władca, biegacz gajowy, podrzut myszaty, bursztynka pospolita, ślimak przydrożny, ślimak gajowy, wstężyk ogrodowy, pomrów wielki, winniczek i liczne nartnikowate.\nRośliny.\nPoza tym występuje tu prawie 500 gatunków roślin naczyniowych a także ponad 70 gatunków porostów, 26 gatunków mchów oraz wiele gatunków grzybów. Do dzisiaj lasy te posiadają charakter jednych z najbardziej zbliżonych do lasów naturalnych na terenie Poznania. Mają one bogaty i zróżnicowany podszyt oraz runo, z wieloma ciekawymi i niekiedy rzadkimi gatunkami roślin (m.in. przylaszczka pospolita, czosnaczek pospolity, bluszczyk kurdybanek, kokoryczka wielokwiatowa, zawilec gajowy, ziarnopłon wiosenny, przytulia czepna, konwalia majowa). \nGrzyby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=196743", "fragment_id": "1447382/1", "subtitle": "", "title": "Dębina (Poznań)", "document_id": "1447382", "start_index": 1518.0, "parentId": 196743.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04647273197770119}, "uuid": "b499a74e-9d7f-45e1-afaa-c3eda3fb547a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCoenagrion – rodzaj ważek z rodziny łątkowatych (Coenagrionidae), w języku polskim określany zwyczajową nazwą łątka. Obecnie obejmuje 28 gatunków, w tym 7 występujących w Polsce. Samce mają niebieskie ubarwienie tułowia i czarne przydatki.\nPodział systematyczny.\nDo rodzaju należą następujące gatunki:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nWystępowanie i ochrona w Polsce.\nW Polsce występują następujące gatunki:\nOchroną gatunkową objęte są dwa z nich – łątka ozdobna podlega ochronie ścisłej, a łątka zielona ochronie częściowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1772258", "fragment_id": "899538/0", "subtitle": "", "title": "Coenagrion", "parentId": 1772258.0, "start_index": 0.0, "document_id": "899538", "source": "wikipedia", "score": 0.25260865688323975}, "uuid": "3670fcd6-e30f-4651-98ae-18c5b07f64e0"}, {"page_content": "Grzybienie są rośliną pokarmową wielu zwierząt. Na liściach żerują larwy i owady dorosłe chrząszczy – szarynki grzybieniówki \"Galerucella nymphaeae\", rzęsielnicy grzybieniówki \"Donacia crassipes\", \"Mononychus punctumalbum\". Liśćmi i kwiatami żywią się gąsienice molika nymfy świtezianki \"Nymphula nymphaeata\". Na gatunku tym żerują też mszyce \"Rhopalosiphum nymphaeae\", larwy muchówek – \"Endochironomus tendens\", \"Cricotopus ornatus\" i \"Cricotopus trifasciatus\", błotniarka stawowa \"Lymnaea stagnalis\", skorupiaki – rak błotny \"Astacus leptodactylus\" i \"Cambaroides dauricus\". Spośród kręgowców grzybienie zjadają: desman ukraiński \"Desmana moschata\", karczownik ziemnowodny \"Arvicola amphibius\", piżmak amerykański \"Ondatra zibethicus\" i nutria amerykańska \"Myocastor coypus\" oraz liczne kaczkowate.\nSystematyka i zmienność.\nW naturze tworzy mieszańce z grzybieniami północnymi = \"Nymphaea\" × \"borealis\" . Osobniki wykazujące morfologiczne cechy pośrednie między typowymi dla obu tych gatunków są powszechnie określane jako \"Nymphaea\" × \"borealis\", jednak badania genetyczne wskazują, że zdecydowana większość tak określonych osobników w istocie nie jest hybrydami, lecz przedstawicielami albo \"N. alba\", albo \"N. candida\". Rzadziej zdarza się też sytuacja przeciwna, to jest osobniki morfologicznie zbliżone do gatunku rodzicielskiego genetycznie są mieszańcami. Z tego też powodu nierzadko badacze ograniczają się do podania jedynie nazwy rodzajowej.\nGatunek jest bardzo zmienny, co wiąże się z dużym znaczeniem rozmnażania wegetatywnego w rozprzestrzenianiu roślin – pozwala to bowiem na utrzymywanie się i ekspansję form mieszańcowych i zawierających różnego rodzaju mutacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30560", "fragment_id": "172426/4", "subtitle": "", "title": "Grzybienie białe", "document_id": "172426", "start_index": 5321.0, "parentId": 30560.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11069300770759583}, "uuid": "00338a00-8729-4ffd-8b62-9d5ab5761e46"}, {"page_content": "W Polsce gatunek jest krytycznie zagrożony w skali regionalnej na obszarze Karpat, gdzie dla jego zachowania uznano za niezbędne zachowanie starorzeczy i nieuregulowanych odcinków rzek.\nSzkodniki i choroby.\nLiście grzybieni są często i silnie zjadane przez larwy i owady dorosłe szarynki grzybieniówki \"Galerucella nymphaeae\". Liście i kwiaty zjadają także gąsienice molika nymfy świtezianki \"Nymphula nymphaeata\". Częstą chorobą grzybieni jest grzybowa plamistość liści. Pojawia się ona zwykle pod koniec lata, zwykle po dłuższych okresach ciepłej i wilgotnej pogody. Powodują ją różne grzyby (\"Cercospora, Cladosporium, Phyllosticta\"), a w jej efekcie na liściach powstają brązowe plamy, z czasem dziury. Gniją także ogonki liściowe, tak że porażone liście dają się łatwo wyciągać z wody.\nUszkodzenia liści powstają także przy zroszeniu ich powierzchni wodą (przy silnym nasłonecznieniu) oraz w wyniku letniego gradobicia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30560", "fragment_id": "172426/8", "subtitle": "", "title": "Grzybienie białe", "parentId": 30560.0, "start_index": 11398.0, "document_id": "172426", "source": "wikipedia", "score": 0.159800723195076}, "uuid": "bf1b2816-fe02-4a31-944a-9af0d99b0d46"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOwadówki (Stenostiridae) – rodzina ptaków z podrzędu śpiewających (Oscines) w obrębie rzędu wróblowych (Passeriformes). Jej zdefiniowanie zaproponowano w 2005 (Beresford et al.), formalnego opisu dokonał Fuchs i współpracownicy w 2009.\nWystępowanie.\nOwadówki zasiedlają wschodnią i południowo-wschodnią Azję oraz Afrykę.\nSystematyka.\nDo rodziny należą następujące rodzaje:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2033496", "fragment_id": "430376/0", "subtitle": "", "title": "Owadówki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "430376", "parentId": 2033496.0, "score": 0.09128353744745255}, "uuid": "6249a12d-a91e-4756-bf79-8274c8a0d5e6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nNimfa stawowa (\"Enallagma cyathigerum\") – gatunek owada z rzędu ważek, należący do podrzędu ważek równoskrzydłych i rodziny łątkowatych (Coenagrionidae).\nŻyje w dużych grupach nad wodami stojącymi. Osiąga długość 34 mm i rozpiętość skrzydeł 42 mm. Występuje w całej Europie, w Azji oraz północno-zachodniej Afryce. Gatunek szeroko rozprzestrzeniony i niezagrożony.\nJasnobłękitne samce przypominają łątkę dzieweczkę (\"Coenagrion puella\") – cechą różniącą jest plamka umiejscowiona między skrzydłami. Plamka u łątki dzieweczki swoim kształtem przypomina podkowę, a u nimfy stawowej ma formę strzałki skierowanej ku głowie. \nSamice nimfy stawowej mają szare lub zielone ubarwienie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=590980", "fragment_id": "1565578/0", "subtitle": "", "title": "Nimfa stawowa", "parentId": 590980.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1565578", "score": 0.3442348837852478}, "uuid": "e538e190-bc7e-4fbe-98f8-968a521b0d5a"}]}
{"id": "q_363", "question": "Jak brzmi nazwa ziemniaków pochodząca z języka niemieckiego?", "answer": [{"page_content": "Słowo „jabłko” w językach słowiańskich jest wspólne z innymi językami indoeuropejskimi używającymi pierwowzoru IE *haébl̥, haebōl lub PIE *abh, mającego znaczyć „wilgotny, soczysty” (sanskryt „jambu”, litewski „óbuolỹs”, pruski „woble” niemiecki „Apfel”, angielski „apple”, celtyckie „avhal, abhal, ull” itd). W języku greckim jabłko nazywa się „melon” (owoc) z czego powstała łacińska nazwa jabłka „malum, malus”. Łacińskie słowo pomum (owoc) dało francuską nazwę jabłka „pomme”. W renesansowej Europie po rozwoju komunikacji nazwano jabłkami także inne owoce egzotyczne, przybyłe z nowych stron – pomo d’oro, czyli złote jabłko to pomidor po włosku, francuskie jabłko ziemne (pomme de terre) to nazwa ziemniaków, a w niemieckim jabłko chińskie (Apfelsine) oznacza pomarańczę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=365008", "fragment_id": "65577/8", "subtitle": "", "title": "Jabłko", "document_id": "65577", "start_index": 10564.0, "source": "wikipedia", "parentId": 365008.0, "score": 0.3827107548713684}, "uuid": "27ab6cad-7a97-4485-9d43-c1f672c80390"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rośliny. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nPsianka ziemniak, ziemniak (\"Solanum tuberosum\" ) – gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. Nazwa „ziemniak” odnosi się zarówno do całej rośliny, jak i do jej jadalnych, bogatych w skrobię bulw pędowych, z powodu których ten gatunek uprawia się na skalę masową. Roślina wywodzi się z Ameryki Południowej, gdzie zaczęto ją uprawiać już tysiące lat temu. Ziemniak został przywieziony do Europy w końcu XVI wieku, a w ciągu następnych stuleci stał się jednym z podstawowych składników jadłospisu na całym świecie. W 2009 był czwartą pod względem wielkości produkcji rośliną uprawną (po kukurydzy, ryżu i pszenicy).\nWystępowanie i pochodzenie.\nW stanie dzikim ponad 200 gatunków bulwiastych psianek występuje w obu Amerykach, od Stanów Zjednoczonych po Urugwaj. Pierwotnie uważano, że ziemniak udomowiono niezależnie w wielu kulturach, jednak nowsze badania genetyczne ujawniły, że wszystkie odmiany rośliny wywodzą się z gatunku \"Solanum brevicaule,\" uprawianego w południowym Peru od przynajmniej 7–10 tysięcy lat. W obrębie gatunku \"S. tuberosum\" rozróżniane są dwa podgatunki (w nowszych publikacjach określane jako dwie grupy bez rangi taksonomicznej), z których jeden (subsp. \"andigenum\") uprawiany był w czasach przedkolumbijskich w Andach na obszarze od zachodniej Wenezueli po północną Argentynę. Drugi podgatunek (subsp. \"tuberosum\") uprawiany był na obszarach oddalonych o 560 km na południe – na nizinach w południowo-środkowym Chile (ziemniaki te określane są także jako grupa \"Chilotanum\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20563", "fragment_id": "171081/0", "subtitle": "", "title": "Ziemniak", "parentId": 20563.0, "start_index": 1.0, "document_id": "171081", "source": "wikipedia", "score": 0.33460140228271484}, "uuid": "803a626d-d5da-42e4-b5bd-49f7942529a9"}, {"page_content": "Ziemniaki są niezbędnym składnikiem każdej kuchni niemieckiej. Można je znaleźć w tradycyjnych niemieckich sałatkach ziemniaczanych, purée, potrawach z ziemniaka gotowanego, smażonych na patelni (&lt; lang=\"de\"&gt;Bratkartoffeln&lt;/&gt;) lub w pierogach (&lt; lang=\"de\"&gt;Kartoffelknödel&lt;/&gt;). Frytki pojawiły się w kuchni niemieckiej około roku 1960, pod wpływem kulinarnych zwyczajów wakacyjnych panujących w Belgii i Holandii.\nPotrawy mięsne.\nKuchnia niemiecka wyróżnia się dużą różnorodnością dań z wieprzowiny, cielęciny, wołowiny, baraniny, drobiu, dziczyzny i ryb. Popularne są też dania z mięsa mielonego. Do dań mięsnych podaje się z reguły sosy brunatne, zaprawiane mąką.\nStałym składnikiem menu niemieckiego jest wieprzowina. Niemcy przetwarzają ja na wszelkie sposoby: różnorodne gatunki kiełbas, kiełbasek (frankfurterki), doskonałe salcesony (&lt; lang=\"de\"&gt;Presskopf&lt;/&gt;) i wędliny (szynka westfalska, kiełbasa brunszwicka, pasztetowa i biała kiełbaska). Jest ona również głównym składnikiem kiełbasy – nie tylko popularnej przekąski, lecz i podstawowym elementem kuchni niemieckiej. Z kolanek przyrządza się berlińskie golonki z purée grochowym, a popularnymi są również duszone ozorki z cebulą.\nW dniu św. Marcina, przypadającym 11 listopada, na stołach króluje gęś. Zdarzają się nawet potrawy tak wyszukane jak gęsie pipki – nadziewane żołądki z pieca.\nZupy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117639", "fragment_id": "12222/6", "subtitle": "", "title": "Kuchnia niemiecka", "parentId": 117639.0, "start_index": 6276.0, "document_id": "12222", "source": "wikipedia", "score": 0.3355880379676819}, "uuid": "abb162ec-315a-42c6-9347-0f5ea5080404"}, {"page_content": "Część główna (druga), czyli „Słowniczek błędów językowych, barbaryzmów, dziwolągów i nowotworów” prezentuje zapożyczenia z różnych języków, w pierwszym rzędzie z łaciny (509 przykładów), z niemieckiego (256), ponadto z francuskiego, greckiego, rosyjskiego i z innych języków. Wykaz obejmuje przede wszystkim pojedyncze wyrazy, ale też przykłady wielowyrazowe. Do piętnowanych wyrazów obcych autor proponuje wyrazy rodzime jako wyrazy/wyrażenia zastępcze (spolszczenia). Podaje też za pomocą skrótów (np.: \"nm.\" – z niemieckiego) pochodzenie zapożyczeń.\nPrzykłady na krytykowane zapożyczenia:\nLatynizmy\n\"Depresja\" – upadek sił, osłabienie\n\"Egoista\" – samolub, sobek\n\"Emigracja\" – wychodztwo\nSzczególnie latynizmy w języku urzędowym są często niezrozumiałe dla zwykłych ludzi.\nGermanizmy\n\"Fartuch\" – zapaska\n\"Frajd\" – uciecha, przyjemność\n\"Kartofle\" – ziemniaki\n\"Handel\" – kupiectwo, targownictwo (kupczenie)\n\"Rajtszula\" – ujeżdżalnia, ale nie muszą być spolszczane: \"rajstopy, rajtuzy\"\nZa germanizmy uznaje też wyrazy \"resort, mebel\", gdyż zostały one zapożyczone z francuskiego za pośrednictwem języka niemieckiego.\nKrytykuje kalki z języka niemieckiego, jak: \"wsiąść w tramwaj, dopiąć swój cel\" (dopiąć swego celu). \nGalicyzmy (zapożyczenia z francuskiego)\n\"Abonent\" – przedpłaciciel\n\"Liberalny\" – wolnomyślny\n\"Sezon\" – czas, okres, pora roku\nGrecyzmy\n\"Epilog\" – zakończenie\n\"Fenomen\" – osobliwość, rzadkość\n\"Hipoteza\" – przypuszczenie, domysł\n\"Lakoniczny\" – zwięzły, treściwy\nPodaje przykłady na błędne kalki gramatyczne z języka rosyjskiego: \"ryby pływali, dzieci skakali\"\".\" \nBohemizmy (zapożyczenia z czeskiego)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5879519", "fragment_id": "37148/1", "subtitle": "", "title": "Poradnik językowy Wróblewskiego", "parentId": 5879519.0, "start_index": 1624.0, "source": "wikipedia", "document_id": "37148", "score": 0.1608889251947403}, "uuid": "ae0bd467-edec-42f5-9c78-8c15b2abcfc0"}, {"page_content": "Kuchnia niemiecka – zbiorcza nazwa kilku popularnych kuchni regionalnych z różnych regionów Niemiec. Kuchnia niemiecka wbrew obiegowym opiniom jest bogata w różnorodność potraw i dań. To bogactwo tradycji wykracza poza uznane stereotypy dotyczące konsumpcji piwa, podawanego z wieprzowiną, kapustą i ziemniakami. Podobnie jak w kuchni polskiej, ziemniaki stale towarzyszą daniom mięsnym, a tylko od czasu do czasu zastępują je knedle z bułki, mąki i kaszy manny. Lokalne praktyki kulinarne i wielość składników wzbogacone doświadczeniami sąsiadów wpływają na współczesny obraz kuchni niemieckich. W kuchni niemieckiej można spotkać wpływy włoskie, greckie, hiszpańskie, tureckie, polskie, czeskie i słowackie oraz dalekowschodnie. Potrawy kuchni niemieckiej są tłuste, pożywne i zazwyczaj podawane w dużych ilościach. Są zupełnym przeciwieństwem potraw francuskich – lekkich i pełnych finezji, ale odpowiadają gustom Niemców, zwłaszcza tych mieszkających na południu, którzy piją do potraw znaczne ilości piwa. Ważnym aspektem tej kuchni jest także dodawanie cukru do potraw słonych – to świadczy o wpływach słowiańskich.\nIstnieje w Niemczech wiele potraw regionalnych, z których niektóre stały się symbolami całego kraju. Zwyczaje kulinarne różnią się od siebie w zależności od regionu. Na zachodzie, w Schwarzwaldzie i Badenii-Wirtembergii skupiają się wpływy sąsiadów: Szwajcarii, Francji. W tamtejszej kuchni dużą rolę odgrywają warzywa. Na południu jada się o wiele tłuściej, czego przykład stanowi kuchnia bawarska.\nDo narodowych potraw niemieckich zaliczamy: zupę z węgorza na rosole wołowym i golonkę z kapustą lub grochem purée.\nKuchnia regionalna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117639", "fragment_id": "12222/0", "subtitle": "", "title": "Kuchnia niemiecka", "parentId": 117639.0, "start_index": 0.0, "document_id": "12222", "source": "wikipedia", "score": 0.20651912689208984}, "uuid": "b6219b55-066f-451c-b592-ee0cc737bcb2"}, {"page_content": "Knedle – gotowane w wodzie, kuliste lub podłużne pierogi. Wytwarzane z ciasta ziemniaczanego (z mąki i gotowanych ziemniaków) lub parzonego, rzadziej twarogowego. Nadziewane owocami (truskawkami, śliwkami, morelami, jabłkami), grzybami, serem, mięsem itp.\nWedług polskich podręczników do gastronomii, w skład ciasta ziemniaczanego wchodzą: gotowane ziemniaki (przepuszczone przez maszynkę lub praskę), mąka pszenna, niewielka ilość mąki ziemniaczanej oraz jaja. W innych źródłach, niektóre receptury na ciasto na knedle ziemniaczane zawierają kaszę mannę.\nWyrobione ciasto formuje się w wałek o średnicy 4 cm i kroi na kawałki o długości 2 cm, które następnie należy lekko spłaszczyć. Na otrzymane w ten sposób placki nakłada się nadzienie, po czym skleja się je i nadaje im kuliste kształty. Knedle gotuje się w osolonej wodzie.\nW Niemczech stosuje się nadzienie w postaci śliwek, farszu ze szpinaku, mięsa. Charakterystyczną potrawą kuchni czesko-austriackiej są knedle z morelami. Po ugotowaniu obtacza się je w zrumienionej na maśle bułce tartej i serwuje obficie posypane cukrem pudrem.\nW Polsce najczęściej przygotowuje się knedle ziemniaczane ze śliwkami. Podaje się je, podobnie jak w kuchni bawarskiej, polane masłem ze zrumienioną bułką tartą i posypane cukrem, ewentualnie też sproszkowanym cynamonem.\nNazwa.\nPolskie słowo knedel pochodzi od niemieckiego słowa \"Knödel\" oznaczającego kluskę. Nazwa \"Knödel\" używana jest w południowo-wschodnich Niemczech, Austrii, Tyrolu Południowym i obejmuje swoim znaczeniem szeroko rozumiane knedle oraz pyzy ziemniaczane i drożdżowe.\nInne znaczenia.Knedlami nazywane są też gotowane, duże kulki bez nadzienia, przygotowywane np. z czerstwej bułki i wątróbki, kaszy manny i twarogu, czy też z bułki, szpinaku i sera. Takie knedle mogą być podawane jako dodatek do zup.\nKnedlami nazywane są też czesko-słowackie knedliki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2038102", "fragment_id": "375020/0", "subtitle": "", "title": "Knedle", "parentId": 2038102.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "375020", "score": 0.11727886646986008}, "uuid": "eaa96b8a-cc29-4b1c-af07-049dd676cc94"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Kultywar infobox/styles.css\" /&gt;\nVineta (również Veneta) – niemiecka, wczesna odmiana ziemniaka jadalnego typu A i B stworzona w 1986 roku przez EUROPLANT Pflanzenzucht. W roku 2001 wpisana do państwowego rejestru Rosji pod nazwą Vineta. Jedna z najpopularniejszych odmian ziemniaka na świecie. \nZiemniaki tej odmiany mają okrągłoowalne bulwy o regularnych kształtach. Waga bulwy zazwyczaj wynosi pomiędzy 90 a 110 g. Zawartość skrobi wynosi od 12,7% do 13-14%. Ziemniaki mają cienką szorstką skórkę (średnio chropowatą), płytkie oczka i biały, beżowy, żółty lub jasnożółty miąższ, który po ugotowaniu lekko się rozsypuje się.\nZiemniak tej odmiany wyróżnia się doskonałą jakością kulinarną oraz wyjątkowym smakiem. \nCenione są za dobrą zdolność do przechowywania. Przeznaczone są do uprawiania na glebach klasy lekkiej i średnich. Podczas uprawy są odporne na suszę, dlatego odmiana zyskała dużą popularność w Azji Środkowej i Południowej. \nOdmiana jest wrażliwa na metrybuzynę, substancję czynną zawartą w niektórych herbicydach. Jest odporna na mątwika ziemniaczanego oraz wykazuje średnią odporność na zarazę ziemniaczaną i alternariozę. Ponadto, jest mało podatna na uszkodzenia, parcha i rdzawą plamistość, a także wykazuje średnią podatność na czarną plamistość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5634086", "fragment_id": "1244878/0", "subtitle": "", "title": "Vineta (odmiana ziemniaka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5634086.0, "document_id": "1244878", "score": 0.26340070366859436}, "uuid": "c8aeef64-343e-4dd5-a7bb-0d1f50ce29f7"}, {"page_content": "W języku białoruskim ziemniak nazywany jest „bulbą” (бульба), a określenie pochodzi od łacińskiego \"bulbus\". W języku rosyjskim, który jest drugim językiem urzędowym na Białorusi, funkcjonuje termin „kartofiel” (картофель). Od wyrazu „bulba” i dużego spożycia ziemniaków wzięło się współczesne przezwisko Białorusinów „bulbasze”, czyli ludzie ziemniaków. Określenie „bulbasze” jest obraźliwe, ale akceptowane.\nZiemniaki pomogły uchronić się Białorusinom przed śmiercią głodową podczas II wojny światowej, gdyż ocalały w piwnicach domów spalonych podczas pacyfikowania wsi przez Niemców i nierzadko były potem gotowane w poniemieckich hełmach. \nŚrednie spożycie wahało się w granicach 180 kg/osobę/rok, czyli o 100 kg więcej niż w Belgii. Tylko 20% białoruskiej produkcji ziemniaków pochodzi z kołchozów, podczas gdy 80% zbiorów pochodzi z przydomowych upraw i ogródków. W 2007 roku Białoruś uplasowała się na 8. pozycji wśród największych światowych producentów ziemniaków, zaś wśród konsumentów ziemniaków \"per capita\" zajęła pierwsze miejsce według danych za 2005 rok. \nArtysta Michał Aniempadystau usiłował nawet dopatrzeć się „podobieństw” między bulwami ziemniaczanymi a narodowym charakterem Białorusinów.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nBiałoruski chleb.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2209477", "fragment_id": "474669/8", "subtitle": "", "title": "Kuchnia białoruska", "parentId": 2209477.0, "start_index": 12456.0, "document_id": "474669", "source": "wikipedia", "score": 0.5989188551902771}, "uuid": "f3e582ef-0222-4629-81df-04631b47a570"}, {"page_content": "Pierwsze wystąpienie słowa „\"&lt; lang=\"fr\"&gt;vitelotte&lt;/&gt;\"” datuje się na rok 1812. Jego dokładne pochodzenie nie jest znane. Przypuszczalnie wywodzi się od archaicznego francuskiego słowa „\"&lt; lang=\"fr\"&gt;vit&lt;/&gt;\"” oznaczającego „penis” – w czym nawiązuje do wydłużonego kształtu bulw tej odmiany ziemniaka.\nHistoria.\nZ najwcześniejszych opisów nie wynika, że ziemniaki tej odmiany miały fioletowy kolor. W publikacji z 1817 r. wymieniono sześć odmian ziemniaków dostępnych na targu w Les Halles, wśród nich znalazły się zarówno 'Vitelotte', jak i 'Violette' (fr. „fioletowe”).W traktacie o rolnictwie, opublikowanym w 1863 r., wymieniono pięć możliwych kolorów ziemniaków Vitelotte: biały, żółty, różowy, czerwony i fioletowy.\nOdniesienia literackie.\nO tej odmianie ziemniaka wspomniał Alexandre Dumas w swoim \"Grand dictionnaire de cuisine\" (pl. \"Wielkim słowniku kuchni\") z 1873 roku:\n&lt;q&gt;\"...les meilleures de toutes sont sans contredit, les violettes, préférables même aux rouges, connues à Paris sous le nom de Vitelottes. (Po polsku: Najlepsze są bez wątpienia te fioletowe, lepsze nawet od czerwonych, znane w Paryżu pod nazwą 'Vitelotte'.)\"&lt;/q&gt; \nWzmianka występuje również w powieści „Tajemnicza wyspa” Juliusza Verne'a z roku 1874 pod koniec rozdziału VIII części drugiej Porzucony:\n&lt;q&gt;\"Le potager, [...] était divisé en petits carrés, où poussaient laitues, vitelottes, oseille... (Po polsku: Ogród warzywny […] podzielony był na małe kwadraty, w których rosły sałata, fioletowe ziemniaki, szczaw...\"&lt;/q&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5826179", "fragment_id": "1262491/1", "subtitle": "", "title": "Vitelotte", "document_id": "1262491", "start_index": 1833.0, "parentId": 5826179.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23087261617183685}, "uuid": "5e995579-9c7e-4a36-a834-a5f16849e10c"}, {"page_content": "Do przykładów ukrainizmów należały słowa jak: \"bałak, barabola\" (ziemniak), \"bulba\" (ziemniak), \"mancić\" (wyłudzać), \"prynuka\" (zachęta), \"śloza\" (łezka), \"zahumenie\" (dalekie przedmieście, wygwizdów), \"żmenie\" (dłoń, garść). Poza tym pod wpływem języka ukraińskiego mogło dochodzić do mieszania znaczenia słów \"słychać\" i \"czuć\" oraz \"wiedzieć\" i \"znać\". Do zapożyczeń niemieckich należały takie słowa jak \"ancug\" (ubranie, zwłaszcza męskie), \"cwajer\" (dwója), \"geszeft\" (interes, zarobek), \"ibercyjer\" (marynarka), \"recht\" (racja), \"rychtować\" (przygotowywać), \"na zicher\" (na pewno). Do zapożyczeń żydowskich należały słowa \"jałuf\" (lament), \"meszigene\" (\"meszugene\" – zwariowany), \"rejwach\" (wrzask, zamieszanie). Do zapożyczeń z żargonu złodziejskiego należały słowa takie jak \"chatrak\" (konfident, tajniak), \"chawira\" (mieszkanie, dom), \"chirus\" (pijak), \"gawruk\" (mężczyzna, facet), \"juchcić\" (kraść), \"smytrać\" (kraść).\nUdział słów pochodzenia obcego w słownictwie gwary wynosił ok. 50%, w tym pochodzenia niemieckiego 21%, zaczerpniętego z żargonu przestępczego 18%, z języka ukraińskiego 7,9% i jidysz 2,6%.\nSkładnia.\nOrzeczenie.\nW orzeczeniu imiennym, gdy w funkcji orzecznika występował rzeczownik, mógł on zamiast w narzędniku występować w bierniku i być poprzedzony przyimkiem \"za\" lub występować w mianowniku, np. \"Ta jaby ni móg być za duchtora. Ty jezdeś za kilnerki. Nie bądź frajer!\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28650", "fragment_id": "180180/11", "subtitle": "", "title": "Gwara lwowska", "parentId": 28650.0, "start_index": 15672.0, "document_id": "180180", "source": "wikipedia", "score": 0.38103002309799194}, "uuid": "77bfe436-5448-4ce1-aaef-beff84124064"}]}
{"id": "q_364", "question": "W którym roku nastąpił I rozbiór Polski?", "answer": [{"page_content": "I rozbiór Polski – cesja terytorium Rzeczypospolitej Obojga Narodów dokonana w 1772 r. na rzecz Królestwa Prus, Monarchii Habsburgów i Imperium Rosyjskiego. Pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku.\nTło historyczne rozbioru.\nIdea rozbioru jednego państwa w celu zaspokojenia roszczeń i interesów innych nie była czymś nowym. Podobne plany rodziły się wobec Austrii podczas wojny o sukcesję austriacką, Prus w czasie trwania wojny siedmioletniej, czy Turcji w trakcie VI wojny rosyjsko-tureckiej. Różnica polegała na tym, że Rzeczpospolita była jedynym państwem, które nie było w stanie odeprzeć żadnego konfliktu zbrojnego z innym państwem, ponieważ była całkowicie bezbronna i nie mogła – w przeciwieństwie do wyżej wymienionych państw – bronić własnych interesów. Koncepcja rozbioru państwa polsko-litewskiego również nie była nowa. Pojawiła się już w XVII wieku (traktat w Radnot), a następnie była rozpatrywana w drugiej połowie wieku XVIII. W czasie przedłużającej się wojny rosyjsko-tureckiej stało się jasne, że rozbiór Wysokiej Porty jest niemożliwy, a dalsza wojna groziła przerodzeniem się w konflikt ogólnoeuropejski. Wtedy propozycje rozładowania napięcia politycznego kosztem ziem polskich wysunęły ponownie dwór w Wersalu i dwór berliński.\nJuż w czasie bezkrólewia po śmierci Augusta III Sasa w 1763 r. szef Kolegium Wojennego Imperium Rosyjskiego generał Zachar Czernyszew przedstawił Katarzynie II plan aneksji polskiego terytorium, wytyczony dokładnie po granicach przyszłego zaboru z 1772 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31746", "fragment_id": "183155/0", "subtitle": "", "title": "I rozbiór Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 31746.0, "document_id": "183155", "score": 0.6416672468185425}, "uuid": "77bca506-3049-4032-a11a-1bbdb5517af2"}, {"page_content": "Podpisanie traktatów, dotyczących I rozbioru Rzeczypospolitej nastąpiło w Petersburgu 5 sierpnia 1772. Na początku 1773 r. król i Senat rozesłali wszystkim rządom Europy noty wyrażające sprzeciw wobec pogwałcenia praw Rzeczypospolitej, z prośbą o interwencję. Oddzielne noty wystosowano do Francji, Danii i Austrii, które to państwa były gwarantami traktatów welawsko-bydgoskich i pokoju oliwskiego. 30 września 1773 r. traktaty rozbiorowe ratyfikował Sejm Rozbiorowy zwołany w Warszawie przez zaborców (przy proteście trzech posłów: Tadeusza Reytana, Samuela Korsaka i Stanisława Bohuszewicza).\nSkutki.\nI rozbiór Polski nie przewidywał dalszych podziałów Rzeczypospolitej, wręcz przeciwnie – według Rosji miał im zapobiec. Terytorium Polski i Litwy było jednak na tyle duże, że miały w przyszłości odegrać kolejny raz rolę rezerwuaru, na którym mocarstwa miały sobie powetować straty w innych konfliktach europejskich.\nPolska i Litwa straciły terytorium o łącznej powierzchni 202 800 km² zamieszkałe przez 4,281 mln osób.\nW wyniku zatwierdzenia traktatu rozbiorowego król Stanisław II August uzyskał spłatę swoich długów, których wysokość w znacznej mierze podał fikcyjną. Pieniądze te zostały wypłacone podstawionym przez niego fikcyjnym wierzycielom, którzy w dużej mierze byli jego zausznikami. Uzyskał także wysoką indemnizację za wyrzeczenie się prawa dystrybucji starostw. W czasie przeprowadzania rozbioru król wziął ze skarbca wspólnego dworów Rosji, Austrii i Prus, utworzonego na przekupienie posłów sejmu delegacyjnego sumę 6000 dukatów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31746", "fragment_id": "183155/4", "subtitle": "", "title": "I rozbiór Polski", "parentId": 31746.0, "start_index": 6690.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183155", "score": 0.5195873379707336}, "uuid": "53d8b05c-0d30-46c9-a7f7-7a8f06013c98"}, {"page_content": "Zabór rosyjski – ziemie dawnej Rzeczypospolitej zagarnięte w wyniku rozbiorów przez Imperium Rosyjskie.\nPo pokoju w Tylży (1807) i postanowień kongresu wiedeńskiego (1815); zabór obejmował ziemie zabrane i Królestwo Polskie.\nObszar ziem dawnej Rzeczypospolitej pod władzą imperatora rosyjskiego zmieniał się na przestrzeni lat od I rozbioru w 1772 r. do chwili odzyskania niepodległości przez Polskę w 1918 r. Obszary bezpośrednio przejęte przez Rosję w wyniku rozbiorów (ziemie zabrane) stały się integralną częścią Imperium, na których wprowadzono większość rosyjskich rozwiązań prawno-administracyjnych. \nW wyniku postanowień pokoju w Tylży do tych ziem dołączył obwód białostocki. Po kongresie wiedeńskim na terenach byłego Księstwa Warszawskiego (oprócz departamentów: bydgoskiego i poznańskiego) utworzono Królestwo Polskie połączone z Rosją unią personalną. Imperator Aleksander I oktrojował Konstytucję, która była zaliczana do najbardziej liberalnych w pokongresowej Europie. Jednakże swoboda obywateli pod zaborem rosyjskim zmalała, gdy w 1819 Aleksander I zniósł wolność prasy i wprowadził cenzurę prewencyjną, co było jednym z powodów wybuchu powstania listopadowego w 1830. Po upadku powstania car Mikołaj I wydał Statut Organiczny Królestwa Polskiego, którym formalnie zniósł dotychczasową Konstytucję oraz włączył Królestwo bezpośrednio do systemu rosyjskiego samodzierżawia. Niemniej, aż do powstania styczniowego zachowano niektóre lokalne instytucje podporządkowane organom centralnym (np. Rada Stanu). Królestwo zachowało też aż do odzyskania niepodległości przez Polskę swój własny system prawa cywilnego.\nI rozbiór Polski – rok 1772.\n \"Osobny artykuł: I rozbiór Polski.\"\nW jego wyniku Rosja zajęła: polskie Inflanty, północną część województwa połockiego oraz województwa: witebskie, mścisławskie i południowo-wschodnią część mińskiego – łącznie obszar o powierzchni 84 000 km² zamieszkały przez 1,256 mln osób.\nII rozbiór Polski – rok 1793.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121986", "fragment_id": "23307/0", "subtitle": "", "title": "Zabór rosyjski", "document_id": "23307", "start_index": 0.0, "parentId": 121986.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45941558480262756}, "uuid": "d93de9c3-2709-417e-bdd4-f394073cfabf"}, {"page_content": "29 lutego 1768 roku w Barze na Podolu szlachta zawiązała antyrosyjską konfederację, dla obrony wiary katolickiej i niepodległości Rzeczypospolitej. Do konfederacji przyłączały się kolejne województwa prowincji małopolskiej. Stanisław August wyraził zgodę, by stłumiły ją wojska rosyjskie wraz z wojskami Rzeczypospolitej. Jednocześnie na Ukrainie wybuchł bunt hajdamaków, kozaków i chłopów pańszczyźnianych, zwrócony przeciwko Polakom. Do konfederacji barskiej przystępowały rzesze szlachty, a wkrótce objęła ona Wielkopolskę i Litwę. Konfederaci korzystali z francuskiej pomocy finansowej i wojskowej, a w czasie trwania wojny rosyjsko-tureckiej (1768–1774) chronili się na terytorium Imperium Osmańskiego. Obóz konfederatów był jednak wewnętrznie skłócony, próbą ratowania jedności był ogłoszony przez generalność konfederacji 22 października 1770 akt bezkrólewia. Porwanie Stanisława Augusta dokonane przez konfederatów 3 listopada 1771 roku ostatecznie skompromitowało konfederację w oczach europejskich dworów.\nI rozbiór Polski 1772.\n \"Osobny artykuł: I rozbiór Polski.\"\nPodpisanie traktatów, dotyczących I rozbioru Rzeczypospolitej nastąpiło w Petersburgu 5 sierpnia 1772 roku.\n18 września 1772 roku Rosja, Austria i Prusy notyfikowały Rzeczypospolitej fakt rozbioru, żądając zwołania sejmu dla przeprowadzenia cesji. Opór łamały groźby i dokuczliwa okupacja kraju przez wojska trzech mocarstw.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nSejm Rozbiorowy 1773–1775.\n \"Osobne artykuły: Sejm Rozbiorowy (1773–1775), Rada Nieustająca i Komisja Edukacji Narodowej.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3065438", "fragment_id": "1199957/8", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1764–1795)", "document_id": "1199957", "start_index": 10195.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3065438.0, "score": 0.3419983983039856}, "uuid": "c8889db2-f6a2-46f6-b8c8-bcb30dff8c66"}, {"page_content": "Część szlachty, która uważała działania króla za niewłaściwe zawiązała w tym samym roku konfederację barską. Do 1772 trwały walki z wojskami króla [] i carycy Katarzyny II. Klęska powstańców spowodowała radykalną reakcję mocarstw ościennych – nastąpił I rozbiór Polski.\nKonstytucja 3 maja i rozbiory.\n \"Osobne artykuły: Sejm Czteroletni, Konstytucja 3 maja, Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów i Rozbiory Polski.\"\nJedną z ostatnich prób ratowania kraju stał się Sejm Czteroletni, powołany początkowo w związku z potrzebą zajęcia stanowiska Polski w sprawie wojny rosyjsko-tureckiej. Była to jednak zarazem okazja do przeprowadzenia gruntownej reformy ustrojowej. W wyniku prac posłów uchwalona została pierwsza w Europie konstytucja, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja. Sprawy unii polsko-litewskiej nie omawiała ona bezpośrednio. Szczegółowe przepisy zawierało uchwalone w październiku tego samego roku (1791) \"Zaręczenie Wzajemne Obojga Narodów\". Ustanowiło ono jeszcze ściślejszy związek między Koroną i Litwą. Stworzono organy do prowadzenia jednolitej, spójnej polityki wojskowej i skarbowej (Straż Praw). Obu stronom zagwarantowano proporcjonalny udział we władzy.\nW wyniku postawy części szlachty niechętnej zmianom doszło do zawiązania konfederacji targowickiej. Jej uczestnicy zwrócili się z prośbą o pomoc do carycy. Doszło do wybuchu wojny polsko-rosyjskiej. O porażce zadecydowała zdrada Prus, które wypowiedziały przymierze z 1790, a także postawa króla. Konsekwencją przegranej był II rozbiór Polski. W 1794 społeczeństwo podjęło kolejną próbę naprawy sytuacji – w całym kraju wybuchły walki w ramach insurekcji kościuszkowskiej. W obliczu miażdżącej przewagi Rosji i Prus walka okazała się przegrana. W 1795 mocarstwa dokonały podziału reszty terytorium Rzeczypospolitej.\nOkres zaborów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167385", "fragment_id": "1076/25", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-litewskie", "document_id": "1076", "start_index": 34051.0, "parentId": 167385.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5458747148513794}, "uuid": "17b41a00-e8e6-4e5b-8298-4f4a22caeec7"}, {"page_content": "Rozbiory Polski – okres w historii Polski i Litwy w latach 1772–1795, gdy Rzeczpospolita Obojga Narodów za sprawą sąsiednich państw: Imperium Rosyjskiego, Królestwa Prus oraz Monarchii Habsburgów, utraciła swoje terytorium, jako wynik porozumienia zaborców i wykorzystania niestabilnej sytuacji politycznej w kraju, na skutek ich ingerencji w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej.\nGeneza.\nPolityka monarchii „koncertu północnego”.\nNarzucenie Rzeczypospolitej rosyjskiego protektoratu w czasie Wielkiej Wojny Północnej skutkowało oficjalną propozycją idei rozbioru osłabionej Polski przez dyplomację Królestwa Prus w 1709 roku. Kierujący Rosją car Piotr I Wielki odrzucił pruskie propozycje usiłował utrzymać Rzeczpospolitą jako wyłączny protektorat Rosji, wbrew naciskowi mocarstw europejskich. Uzyskał w tym ostatecznie poparcie Królestwa Prus, dążącego do utrzymania słabości Rzeczypospolitej i zainteresowanego uzyskaniem w zamian za popieranie Rosji Kurlandii oraz Gdańska. Kolejne plany rozbiorowe Prusy zaproponowały Rosji w zamian za poparcie jej starań o siłowe narzucenie Polsce króla w latach 1733–1735 w czasie wojny o sukcesję polską. Pomimo ich odrzucenia interesy Rosji i Prus w Polsce pozostały w znacznym stopniu zbieżne, a narzucanie Rzeczypospolitej przez Rosję władców i kontrolowanie polityki wewnętrznej Polski spotkało się z aprobatą rządu pruskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32297", "fragment_id": "181118/0", "subtitle": "", "title": "Rozbiory Polski", "document_id": "181118", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 32297.0, "score": 0.2681918740272522}, "uuid": "eb724143-7ecd-4f61-b65a-dff1c163ec26"}, {"page_content": "Ostatecznie Rzeczpospolitą katastrofalnie osłabiła wojna domowa, będąca efektem zbrojnego protestu niektórych republikanów przeciwko ingerencjom Rosji, zapoczątkowanego w twierdzy Bar. Po nieudanych próbach politycznego spacyfikowania Konfederacji barskiej stacjonujące w Rzeczypospolitej wojska rosyjskie i koronne wyparły Konfederatów z Ukrainy, jednakże chaotyczne działania trwającej cztery lata wojny partyzanckiej zrujnowały Polskę i wywołały turecką interwencję antyrosyjską. Turcja zażądała od Rosji zaprzestania ingerencji w sprawy Rzeczypospolitej, wycofania wojsk i w październiku 1768 r. wypowiedziała wojnę.\nBezpośrednie przyczyny rozbiorów.\nPrzyczyny I rozbioru 1772 r..\nW sierpniu 1769 r. podczas spotkania w Nysie cesarz Austrii Józef II i król Prus Fryderyk II ustalili wspólną politykę wobec wojny turecko-rosyjskiej, celem niedopuszczenia do konfliktu państw niemieckich i zajęcia wspólnego stanowiska wobec Rosji. Wykorzystując wojnę domową w Polsce Monarchia Habsburska zajęła w 1769 r. pod sięgającym średniowiecznych sporów pretekstem należące do Polski starostwa spiskie, następnie w 1770 r. część trzech podkarpackich powiatów, a Królestwo Prus zaproponowało Rosji porozumienie w sprawie dokonania zaborów granicznych terytoriów w porozumieniu z Austrią, w zamian za poparcie Rosji w wojnie z Turcją. Na zjeździe w Neustadt we wrześniu 1770 r. władcy Prus i Austrii wspólnie ustalili plan dążenia do rozbiorów Polski celem zachowania równowagi sił pomiędzy mocarstwami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32297", "fragment_id": "181118/3", "subtitle": "", "title": "Rozbiory Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 4528.0, "document_id": "181118", "parentId": 32297.0, "score": 0.09781836718320847}, "uuid": "8fa2658e-94d8-46fd-b993-24c120d49c89"}, {"page_content": "W 1772, za panowania ostatniego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, miał miejsce I rozbiór Polski. W jego wyniku najwięcej Żydów polskich trafiło pod panowanie Imperium Rosyjskiego i Austrii. W Polsce natomiast narastało przekonanie o konieczności przeprowadzenia reform. W 1773 powstała Komisja Edukacji Narodowej, pierwsze na świecie ministerstwo oświaty. Jeden z jej członków, kanclerz Andrzej Zamoyski opowiadał się za ustanowieniem gwarancji nienaruszalności osobistej i prawa własności, a także tolerancji religijnej. Jednakże postulował też, ażeby Żydzi zamieszkujący miasta byli oddzieleni od chrześcijan, a ci którzy nie posiadają stałego zawodu, powinni zostać wydaleni z państwa. Według niego nawet ci Żydzi, którzy zajęli się rolnictwem, nie powinni posiadać ziemi na własność. Jednocześnie jednak część szlachty i intelektualistów proponowała wprowadzenie pełnego równouprawnienia Żydów.\nW 1775 roku sąd konfederacki pod prezydencją kanclerza wielkiego koronnego i biskupa poznańskiego Andrzeja Młodziejowskiego uniewinnił 30 Żydów oskarżonych o mord rytualny na trzyletniej dziewczynce we wsi Grabie na Mazowszu, ponieważ ich wzajemnie sprzeczne zeznania zostały wymuszone torturami.\nW latach 1788–1792 Sejm Czteroletni pracował m.in. nad ustawami dotyczącymi położenia Żydów, w 1792 zapewniono im nietykalność osobistą. U schyłku XVIII w. 2/3 polskich Żydów żyło w miastach, 1/3 zajmowała się handlem, 1/3 rzemiosłem, mniej niż 1/6 żyła z szynkarstwa i arend (stanowili 80% arendarzy wiejskich). W niektórych województwach większość ludności żydowskiej mieszkała na wsi, np. według spisu z 1764 60,57% Żydów w województwie mazowieckim mieszkało na wsi. Żydzi zmuszeni byli do płacenia specjalnego podatku za zwolnienie od ewentualnego poboru do wojska oraz uzyskiwać zgodę na małżeństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434394", "fragment_id": "63980/19", "subtitle": "", "title": "Historia Żydów w Polsce", "parentId": 434394.0, "start_index": 26656.0, "source": "wikipedia", "document_id": "63980", "score": 0.15794990956783295}, "uuid": "f614430e-496a-4aef-a491-b0175c329d2d"}, {"page_content": "Decyzja o rozbiorze Polski zapadła w Petersburgu już w połowie 1771 roku, jednak ambasador rosyjski Saldern miał polecone trzymanie Polaków w nieświadomości. Gdy ambasador rosyjski zagroził królowi, że wycofa wojska rosyjskie do Grodna, Stanisław August 16 maja 1771 roku wystawił tajny rewers, zobowiązując się \"szukać we wszystkim rady Jej Imperatorskiej Mości, działać zgodnie z nią, nie wynagradzać bez jej przyzwolenia spólnych przyjaciół, nie nadawać wakansów i starostw etc\". 18 września 1772 roku Rosja, Austria i Prusy notyfikowały Rzeczypospolitej fakt rozbioru, żądając zwołania sejmu dla przeprowadzenia cesji. Opór łamały groźby i dokuczliwa okupacja kraju przez wojska trzech mocarstw. Przywódcy nowej partii rosyjskiej w Polsce zawiązali w kwietniu 1773 roku konfederację pod laską Adama Ponińskiego. Król wstrzymywał się z przystąpieniem do niej do czasu ustania protestu posła nowogródzkiego Tadeusza Reytana. Opór króla podtrzymywał nuncjusz apostolski Giuseppe Garampi. Trwanie króla w opozycji, co według współczesnych było jedynie grą mającą na celu zachowanie i zwiększenie jego władzy, stało się powodem drwin, gdy jeden z Sułkowskich odezwał się do władcy: \"Łatwo to Waszej Królewskiej Mości udawać zucha, będąc bezpiecznym na tronie. Wasza Królewska Mość nie narażasz ani dóbr, ani bogactw, ani honoru ani dzieci bo ich nie masz...\" Po ultimatum ambasadora rosyjskiego Ottona Magnusa von Stackelberga, grożącym \"zrujnowaniem do szczętu kraju\", władca przystąpił do konfederacji oświadczając senatorom, \"że nie chce być winny nieszczęścia publicznego\".\nKról i Senat na początku 1773 roku rozesłali wszystkim rządom Europy noty wyrażające sprzeciw wobec pogwałcenia praw Rzeczypospolitej, z prośbą o interwencję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44897", "fragment_id": "651611/24", "subtitle": "", "title": "Stanisław August Poniatowski", "parentId": 44897.0, "start_index": 36404.0, "document_id": "651611", "source": "wikipedia", "score": 0.0922098308801651}, "uuid": "ac2e0dab-21f3-4778-b1f4-f967c28f773a"}, {"page_content": "Już w latach 1769–1771, zarówno Austria, jak i Prusy zaanektowały część terytoriów przygranicznych należących do Rzeczypospolitej, podczas gdy porozumienie rozbiorowe zostało podpisane 19 lutego 1772 roku w Wiedniu. Wcześniejszy układ pomiędzy Prusami a Rosją został zatwierdzony w Petersburgu 6 lutego 1772 roku. Z początkiem sierpnia wojska rosyjskie, pruskie i austriackie wkroczyły równocześnie na terytorium Polski i rozpoczęły okupację ustalonych pomiędzy sobą terytoriów. 5 sierpnia trzy strony podpisały porozumienie o indywidualnych zyskach terytorialnych kosztem Polski. Porozumienie rozbiorowe zostało ratyfikowane przez jego sygnatariuszy 22 września 1772 roku.\nPo dokonaniu rozbioru Polski zaborcy zażądali, aby król Stanisław i Sejm zalegalizowali ich działania. Król zaapelował do narodów Europy zachodniej o pomoc i zwlekał z powołaniem sejmu. Europejskie mocarstwa zareagowały na rozbiór Polski z obojętnością, z wyjątkiem protestu króla Hiszpanii. Podniosło się jedynie kilka głosów sprzeciwu, jak np. Edmunda Burke, który widział w rozbiorze Polski początek rewolucyjnych zmian w europejskiej równowadze sił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35379", "fragment_id": "178413/3", "subtitle": "", "title": "Sejm Rozbiorowy (1773–1775)", "document_id": "178413", "start_index": 4434.0, "parentId": 35379.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27145400643348694}, "uuid": "409e3ff9-248c-43d5-ab2e-297349406294"}]}
{"id": "q_365", "question": "Czy warszawskie Aleje Ujazdowskie należą do tzw. Traktu Królewskiego?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nAleje Ujazdowskie – ulica w śródmieściu Warszawy stanowiąca fragment Traktu Królewskiego.\nNa całej swojej długości jest to szeroka aleja o dwóch pasach ruchu w każdą stronę. Wzdłuż niej wytyczono drogę dla rowerów.\nHistoria.\nPierwsze wzmianki o ulicy prowadzącej do Ujazdowa (Jazdowa) pochodzą z 1659. W latach 1722–1732 z polecenia króla Augusta II przez pola uprawne wytyczona została Droga Kalwaryjska, prowadząca od placu Trzech Krzyży do Grobu Chrystusa niedaleko Zamku Ujazdowskiego. Stanowiła ona naturalne przedłużenie trasy prowadzącej ze Starego Miasta przez Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat do Wilanowa. Wzdłuż drogi wzniesiono 28 murowanych kaplic zaprojektowanych przez Joachima Daniela Jaucha. Droga miała długość ok. 2 km i szerokość 14 metrów. Była obsadzona lipami i przecinały ją drogi narolne (późniejsze ulice).\nW drugiej połowie XVIII wykonane z nietrwałych materiałów kaplice uległy zniszczeniu, a Droga Kalwaryjska przekształciła się w Aleje Ujazdowskie. W latach 1767–1768 po obu stronach ulicy wykopano rowy odwaniające i ustawiono ławki.\nW roku 1827 powstała Dolina Szwajcarska, szybko stając się popularnym miejscem spotkań i imprez masowych. W 1857 przy ulicy zainstalowano pierwsze latarnie gazowe, jednak wskutek niewłaściwego ułożenia rur ulatniający się gaz doprowadził do zniszczenia drzew rosnących przy ulicy. W 1863 rury gazowe ułożono pośrodku ulicy i zabroniono ich układania w pobliżu drzew.\nW 1879 rozpoczęto kanalizowanie Alej. W latach 1893–1896 po wschodniej stronie ulicy, pomiędzy ul. Piękną i placem Na Rozdrożu, urządzono park Ujazdowski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310432", "fragment_id": "1404261/0", "subtitle": "", "title": "Aleje Ujazdowskie w Warszawie", "parentId": 310432.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1404261", "source": "wikipedia", "score": 0.7706510424613953}, "uuid": "10d74fbe-f5af-4ec9-9e32-7575ec22f5c1"}, {"page_content": "Trakt Królewski w Warszawie – dawniej szlak komunikacyjny prowadzący ze Starego Miasta w Warszawie w kierunku południowym. Współcześnie ciąg ulic, przy którym znajduje się wiele zabytkowych budowli.\nTrakt Królewski zaczyna się na placu Zamkowym i biegnie ulicami: Krakowskim Przedmieściem, Nowym Światem, Alejami Ujazdowskimi, Belwederską i Sobieskiego do Wilanowa.\nW 1994 Trakt Królewski w Warszawie wraz z historycznym zespołem miasta i Wilanowem został uznany za pomnik historii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334381", "fragment_id": "63673/0", "subtitle": "", "title": "Trakt Królewski w Warszawie", "document_id": "63673", "start_index": 0.0, "parentId": 334381.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9444368481636047}, "uuid": "b7a72206-7411-41d1-8932-aaaf1bfbf8cf"}, {"page_content": "Trakt Królewski rozpoczyna się od placu Zamkowego, biegnie ulicami Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat, Alejami Ujazdowskimi i prowadzi do rezydencji królewskich w Łazienkach i Wilanowie. Przy Krakowskim Przedmieściu przeważa zabudowa barokowa z XVII–XVIII wieku (kościoły i rezydencje magnackie), a ponadto zachował się cenny zespół budowli klasycystycznych (głównie pałace) i eklektycznych (hotele i kamienice czynszowe) z XIX stulecia. Jednolity, klasycystyczny charakter nadano zabudowie ulicy Nowy Świat (do Alei Jerozolimskich).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/29", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "parentId": 6605.0, "start_index": 47029.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177278", "score": 0.8986214399337769}, "uuid": "088e0f0a-3913-4bd8-ac1b-e4fe5a0e7b45"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPlac Trzech Krzyży – zabytkowy plac w dzielnicy Śródmieście w Warszawie, w ciągu Traktu Królewskiego, położony między wylotami ulic: Nowego Światu, Książęcej, Bolesława Prusa, Wiejskiej, Alej Ujazdowskich, Mokotowskiej, Hożej, Żurawiej i Brackiej. Został ukształtowany w XVIII wieku.\nHistoria.\nPlac Trzech Krzyży powstał w węźle dawnych traktów prowadzących ze Starej Warszawy (ul. Nowy Świat) do Solca (ul. Książęca), Ujazdowa (ul. Wiejska), Rakowca (ul. Mokotowska) i Grzybowa (ul. Bracka). Rozdroże było mniejsze od obecnego placu, a do połowy XVIII wieku w jego północnej części, wzdłuż dzisiejszej ulicy Żurawiej i dalej, wąwozem ulicy Książęcej, płynęła do Wisły rzeka Żurawka.\nOkoło 1725 na placu wzniesiono dwie kolumny zwieńczone pozłacanymi krzyżami, wyznaczające początek Drogi Kalwaryjskiej (Drogi Krzyżowej Kalwarii Ujazdowskiej), ufundowanej przez króla Augusta II. Droga wiodła do Grobu Chrystusa, znajdującego się przy Zamku Ujazdowskim, który miał zostać przebudowany na kościół i klasztor. Dewocyjna fundacja króla dała początek dzisiejszym Alejom Ujazdowskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=334371", "fragment_id": "63667/0", "subtitle": "", "title": "Plac Trzech Krzyży w Warszawie", "document_id": "63667", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 334371.0, "score": 0.6970432996749878}, "uuid": "38e8d344-dcd6-44e3-baf6-da122e27f909"}, {"page_content": "Fragment ulicy między placem Trzech Krzyży a placem Na Rozdrożu uchwałą Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 5 marca 1945 przemianowano na \"aleję im. Marszałka Józefa Stalina\". Dawną nazwę przywrócono w 1956.\nOd 1951 roku w Alejach Ujazdowskich organizowano kiermasz książkowy pod nazwą Dni Oświaty, Książki i Prasy, przeniesiony później pod Pałac Kultury i Nauki.\nW związku z budową w latach 1971–1974 Trasy Łazienkowskiej pod ulicą przebito tunel o długości 46 metrów.\nW 1994 Trakt Królewski w Warszawie wraz z historycznym zespołem miasta i Wilanowem został uznany za pomnik historii. W 2023, w czasie przebudowy placu Na Rozdrożu, zlikwidowano przejście podziemne dla pieszych znajdujące się pod ulicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310432", "fragment_id": "1404261/3", "subtitle": "", "title": "Aleje Ujazdowskie w Warszawie", "parentId": 310432.0, "start_index": 4579.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1404261", "score": 0.5102708339691162}, "uuid": "4adfdff9-9725-4bee-9903-3a6123d8e3f9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPlac Na Rozdrożu – plac w dzielnicy Śródmieście w Warszawie.\nUkład.\nZbiegają się tutaj ulice:\nUkład dwupoziomowego placu został podporządkowany poprowadzonej tędy Trasie Łazienkowskiej. Biegnie ona dolnym poziomem w tunelu pod placem, natomiast górnym poprowadzono al. Jana Chrystiana Szucha i Al. Ujazdowskie oraz pozostałe dwie ulice, mające jednak charakter w całym układzie drugorzędny. Obydwa poziomy łączy ze sobą system zjazdów, który nie jest jednak kompletny – tj. ruch nie we wszystkich kierunkach jest w obrębie placu możliwy.\nW czasie modernizacji plac został wyposażony w liczne połączenia podziemne dla pieszych, w zachodniej jego części powstał również placyk z fontanną.\nHistoria.\nPlac powstał w 1768 jako część Osi Stanisławowskiej i wielkiego założenia, tzw. Ujazdowskiego, w ramach którego powstać miał system gwiaździstych placów z główną osią przecinającą Zamek Ujazdowski. Autorem jego założenia był August Moszyński. Od wyznaczonego na przecięciu Traktu Królewskiego z Drogą Królewską (ob. aleja Wyzwolenia i ulica Nowowiejska) placu wytyczono cztery aleje, z których trzy przetrwały do dziś (al. Wyzwolenia, ul. Koszykowa i al. Szucha). \nW wieku XIX plac, znajdujący się poza ścisłą zabudową miejską, był wraz z placem Ujazdowskim miejscem zabaw i wystaw. Pod koniec wieku wzniesiona tam cerkiew św. Michała Archanioła, służąca rosyjskiemu garnizonowi, stacjonującemu w rozległym zespole koszarowym u podnóża skarpy. Cerkiew została rozebrana w latach 20. XX wieku.\nPo 1935 na placu planowano wznieść monumentalny pomnik Józefa Piłsudskiego będący elementem projektowanej na Polu Mokotowskim Dzielnicy Marszałka Józefa Piłsudskiego\nPrzed wybuchem II wojny światowej plac nosił nazwę \"placu Wolności\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=848852", "fragment_id": "1030448/0", "subtitle": "", "title": "Plac Na Rozdrożu w Warszawie", "document_id": "1030448", "start_index": 0.0, "parentId": 848852.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5142228603363037}, "uuid": "d9441789-ffaf-4c41-a726-38aec62a1645"}, {"page_content": "Pomnik Wojciecha Korfantego – monument u zbiegu Al. Ujazdowskich i ul. Agrykola w Warszawie, upamiętniający Wojciecha Korfantego, polskiego przywódcę narodowego Górnego Śląska.\nHistoria.\nW 2014 Rada Miasta st. Warszawy zdecydowała, że pomnik Wojciecha Korfantego stanie na Trakcie Królewskim. W marcu 2018 podpisano porozumienie między m.st. Warszawą, a miastami Górnego Śląska w sprawie finansowania budowy pomnika. 4 czerwca 2018 ogłoszono konkurs na projekt pomnika na który wpłynęło 11 projektów. Konkurs rozstrzygnięto 16 października 2018. Zwycięską pracą został projekt autorstwa Karola Badyny. \nPomnik wykonano z patynowanego brązu i przedstawia Wojciecha Korfantego wspartego o postument (w założeniu autora ma to symbolizować, iż Wojciech Korfanty nigdy za życia nie został postawiony na piedestale). Umieszczono na nim napis \"„Wojciech Korfanty 1873–1939, polityk, chrześcijański demokrata\". \nMonument stanął przy Trakcie Królewskim, u zbiegu Al. Ujazdowskich i ul. Agrykoli w pobliżu pomników innych „Ojców polskiej niepodległości” – marsz. Józefa Piłsudskiego, Wincentego Witosa, Ignacego Jana Paderewskiego, Romana Dmowskiego i Ignacego Daszyńskiego. Odsłonięcie nastąpiło 25 października 2019 w 101. rocznicę słynnego przemówienia śląskiego polityka w Reichstagu. W uroczystości wzięli udział m.in. prezydent Andrzej Duda, premier Mateusz Morawiecki, prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski oraz wnuk Korfantego Feliks Korfanty.\nPomnik powstał z budżetu m.st. Warszawy oraz składek śląskich miejscowości: Bytomia, Chorzowa, Mikołowa, Piekar Śląskich, Radzionkowa, Rudy Śląskiej, Siemianowic, Świerklańca, Tarnowskich Gór, Wyrów i Zabrza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4543038", "fragment_id": "794168/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Wojciecha Korfantego w Warszawie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "794168", "parentId": 4543038.0, "score": 0.08128950744867325}, "uuid": "a961fe99-8082-4b72-bb23-dab044d07759"}, {"page_content": "Po wojnie na placu odbudowano trzy klasycystyczne monumentalne gmachy wzniesione w latach 20. XIX wieku według projektu Antonia Corazziego: budynek Giełdy i Banku Polskiego oraz pałace: Ministra Skarbu i Komisji Rządowej Przychodów i Skarbu.\nPowiśle i Solec.\nObszar pomiędzy Traktem Królewskim a Wisłą od XVII wieku był zabudowywany przez rody szlacheckie, zaś w XIX wieku tereny te zamieszkiwali drobni rzemieślnicy i biedota. Z zachowanej do dziś zabudowy rezydencjonalnej wyróżnia się pałac Ostrogskich (proj. Tylman z Gameren). Ponadto renesansowy pałac Zamoyskiego (1870, proj. Leandro Marconi). W północnej części Powiśla, osiedle mieszkaniowe Mariensztat z lat 40. i 50. XX wieku. Na Solcu m.in. późnobarokowy pałac Symonowiczów w Warszawie i klasycystyczny pałacyk Branickich-Lubomirskich (po 1779, proj. Szymon Bogumił Zug). Przy Rynku Soleckim stoi barokowy dawny kościół Trynitarzy z 1726 roku. Jego metryka sięga XIV wieku. Wewnątrz m.in. obraz Michaela Willmanna „Męczeństwo św. Bartłomieja”.\nUjazdów i Łazienki Królewskie.\nGłównym zabytkiem historycznego Ujazdowa jest barokowy Zamek Ujazdowski wzniesiony w 1624 przez Matteo Castellego na miejscu starszej rezydencji książęcej. Obecnie w Zamku ma swoją siedzibę Centrum Sztuki Współczesnej. Nieopodal, na Agrykoli, znajduje się pomnik Jana III Sobieskiego dłuta Franciszka Pincka z 1788.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/33", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "parentId": 6605.0, "start_index": 51517.0, "document_id": "177278", "source": "wikipedia", "score": 0.185270294547081}, "uuid": "8bc85c2f-167d-4166-8d78-6d17eb47909b"}, {"page_content": "Oś Stanisławowska – zabytkowe, przestrzenne założenie urbanistyczne XVIII-wiecznej Warszawy.\nZainicjowane przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1780, wzorowane na francuskich układach przestrzennych, miało łączyć poprzez układ placów gwiaździstych ówczesną Warszawę z królewską podmiejską posiadłością w Ujazdowie. W ten sposób powstały współczesne place: Na Rozdrożu, Zbawiciela (d. Rotunda), Unii Lubelskiej, Trzech Krzyży i Politechniki. Polne drogi łączące te place awansowały do rangi ulic. Kluczową częścią osi był trakt łączący Ujazdów z polami elekcyjnymi na Woli, nazywany Drogą Królewską. Główną oś założenia stanowi kierunek wyznaczony przez Kanał Piaseczyński, Zamek Ujazdowski, a następnie ciąg obecnych ulic: al. Wyzwolenia, ul. Nowowiejskiej, ul. Niemcewicza i ul. Prądzyńskiego. Autorem osi był prawdopodobnie Efraim Szreger. Oś oparta na schemacie latawca ma promienisty układ dróg.\nW latach 90. XIX wieku fragment dawnej Drogi Królewskiej znalazł się w obrębie Zespołu Stacji Filtrów; jej przebiegowi odpowiada znajdująca się na jego terenie alejka.\nW okresie powojennym podjęto próbę rewitalizacji Osi. Była ona jednym (obok ulicy Marszałkowskiej) z dwóch głównych elementów, na której oparto założenie urbanistyczne Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej. W latach 1950–1955 Oś obudowano socrealistyczną zabudową: ul. Nowowiejska, plac Zbawiciela, osiedle Latawiec. Przebudowy nie doprowadzono do końca.\nW 1965 roku oś jako założenie urbanistyczne została wpisana do rejestru zabytków.\nW latach 70. oś została przerwana przez budowę Trasy Łazienkowskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=644318", "fragment_id": "826837/0", "subtitle": "", "title": "Oś Stanisławowska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 644318.0, "document_id": "826837", "score": 0.1321040540933609}, "uuid": "62c1ae6c-251b-48dd-b44b-11f2052d36f2"}, {"page_content": "W latach 1724–1731 z polecenia króla Augusta II wytyczono tzw. Drogę Kalwaryjską, prowadzącą od dzisiejszego placu Trzech Krzyży do Grobu Chrystusa niedaleko Zamku Ujazdowskiego. Było to założenie ostentacyjnie dewocyjne, wzdłuż drogi wzniesiono 28 kaplic. Z czasem droga ta zatraciła swoje pierwotne religijne oblicze, stając się zaczątkiem Alej Ujazdowskich.\nW czasie panowania Augusta III w stolicy wzniesiono wiele budowli reprezentacyjnych w stylu sasko-francuskiego rokoka. W 1743 w tym stylu wschodnie skrzydło Zamku Królewskiego przebudował Johann Christoph Knöffel. W latach 1720–1730 Jakub Fontana przebudował w stylu późnego baroku Pałac pod Blachą. Jedną z najlepszych realizacji architektonicznych była przeprowadzona w latach 1754–1759 przebudowa pałacu Brühla.\nZbudowano wówczas też wiele ciekawych budowli sakralnych. W latach 1728–1761 Karol Bay wzniósł m.in. kościół Panien Wizytek, a Jakub i Józef Fontana dokonali przebudowy kościoła św. Krzyża.\nW tym okresie powstaje wiele kolejnych jurydyk, szczelnym pierścieniem otaczając Stare Miasto i Nowe Miasto – dwa oddzielne organizmy miejskie stanowiące w tym czasie miasto Warszawę. Wciśnięte w organizm miejski Starej i Nowej Warszawy, jurydyki stały się ośrodkami wielkiej własności magnackiej, gdzie chronieni przez nią Żydzi i partacze nawiązywali zwycięską konkurencję ze zrzeszonym w cechach i gildiach kupieckich mieszczaństwem warszawskim. Z drugiej strony spowodowało to jednak znaczny rozwój gospodarczy miasta, połączony ze stałym wzrostem demograficznym. W 1720 kupcy francuscy Jakub Malherbe i Jakub Pellison założyli pierwszy w Warszawie dom handlowy, gdzie w towary luksusowe zaopatrywały się dwór królewski i dwory magnackie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21060", "fragment_id": "179511/14", "subtitle": "", "title": "Historia Warszawy", "source": "wikipedia", "start_index": 20779.0, "parentId": 21060.0, "document_id": "179511", "score": 0.19894209504127502}, "uuid": "175c938b-61d6-4639-9763-bdfb84354580"}]}
{"id": "q_366", "question": "Czy Honduras ma dostęp do Pacyfiku?", "answer": [{"page_content": "Honduras, Republika Hondurasu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Honduras&lt;/&gt;, &lt; lang=\"es\"&gt;República de Honduras&lt;/&gt;) – państwo w Ameryce Północnej, pomiędzy Morzem Karaibskim a Oceanem Spokojnym (zatoka Fonseca), o łącznej długości wybrzeża 820 km. Honduras graniczy na zachodzie z Gwatemalą (dł. granicy 256 km), na południowym wschodzie z Nikaraguą (922 km) i na południowym zachodzie z Salwadorem (342 km). Do Hondurasu należą również przybrzeżne wyspy, z których największe to Islas de la Bahía. Od 1972 roku do Hondurasu należą Islas Santanilla.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Hondurasu.\"\nHonduras, podobnie jak inne państwa leżące w Ameryce Środkowej, to kraj wyżynno-górzysty. Tereny górzyste zajmują prawie 4/5 powierzchni kraju i ciągną się od wybrzeża Zatoki Honduraskiej nad Morzem Karaibskim po zatokę Fonseca nad Pacyfikiem. Wąski pas równin u wybrzeża Pacyfiku ma zaledwie 70 km długości. Wewnątrz państwa ciągnie się kilka pasm górskich pochodzenia wulkanicznego, z których najwyższy jest położony w zachodniej części grzbiet ze szczytem Cerro Las Minas (2890 m n.p.m.).\nKlimat.\nNa wybrzeżu Pacyfiku panuje klimat równikowy wilgotny o suchych zimach. Średnia temperatura wynosi 28 °C, a średnia suma opadów na wyżynach waha się między 1500 a 3000 mm. Na wiecznie wilgotnej nizinie nad Morzem Karaibskim przeciętna temperatura wynosi 25 °C.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72651", "fragment_id": "649579/0", "subtitle": "", "title": "Honduras", "document_id": "649579", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 72651.0, "score": 1.0}, "uuid": "d9948a3e-3d37-4c47-b2d9-04cd44d7958f"}, {"page_content": "Wysokie opady deszczu i rzeźba terenu sprawią, że Honduras ma dobrze rozwiniętą sieć rzeczną, która jest zasobna w wody. Większą część kraju należy do zlewiska Morza Karaibskiego, a południowe obszary kraju do Pacyfiku. Najdłuższe rzeki uchodzą do Morza Karaibskiego, gdzie najdłuższa rzeka kraju – Patuca ma 523 km, a druga co do długości rzeka Ulúa – 320 km. Rzeki wpadające do Pacyfiku są na ogół krótkie, mające postać górskich rzek. Poza górskimi potokami można wyróżnić rzekę Choluteca. Część rzek wypływająca z gór Hondurasu i wpadająca do Oceanu Spokojnego przepływa przez sąsiedni Salwador. Jezior jest mało, w zachodniej części kraju leży śródgórskie jezioro Yojoa. Znaczny obszar Wybrzeża Moskitów stanowią bagna.\nGleby.\nHonduras należy do środkowoamerykańskiej krainy glebowej. Północna i północno-zachodnia część kraju jest pokryta czerwonymi i żółtymi glebami laterytowymi, które są charakterystyczne dla strefy lasów równikowych. Na pozostałym obszarze dominują czerwonobrunatne gleby sawann.\nFlora.\nSzata roślinna jest dobrze zachowana, około 45% powierzchni kraju zajmują lasy. Obszary na północy kraju do wysokości 600–700 m n.p.m. rosną lasy tropikalne, cechujące się występowaniem około 1000 gatunków drzew, pnączy i storczyków. Na obszarach górskich rosną lasy mieszane, gdzie przeważają dęby i sosny. Doliny śródgórskie i strefa wybrzeża pacyficznego pokryta jest suchoroślami, roślinnością sawannową, w regionie tym tereny porastają cierniste krzewy. W suchych miejscach Hondurasu rosną drzewa zrzucające liście w porze suchej. Tereny nad Morzem Karaibskim porastają lasy i zarośla namorzynowe.\nFauna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2195336", "fragment_id": "460527/4", "subtitle": "", "title": "Geografia Hondurasu", "parentId": 2195336.0, "start_index": 5180.0, "source": "wikipedia", "document_id": "460527", "score": 0.7825800180435181}, "uuid": "38be3e45-60a6-4e72-aa85-629d1f83268d"}, {"page_content": "Honduras jest jednym z kilku państw leżących w kontynentalnym pasie Ameryki Środkowej i drugim co wielkości w tym regionie. Kraj od północy oblewają wody Morza Karaibskiego, a od południa wody Oceanu Spokojnego. Honduras jest najbardziej górzystym krajem Ameryki Północnej, który cechuje się klimatami okołorównikowymi i dobrze zachowaną roślinnością. Wybrzeża dzisiejszego Hondurasu zostały odkryte przez Ameriga Vespucciego w 1498 roku.\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice.\nPowierzchnia – 112 088 km² – w przybliżeniu odpowiada to 1/3 powierzchni Polski.\nSkrajne punkty:\nRozciągłość południkowa wynosi 380 km, a równoleżnikowa 670 km. Przeciętna szerokość kontynentalnej części Hondurasu wynosi około 220-240 km.\nHonduras graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa wynosi 820 km\nUkształtowanie poziome.\nHonduras cechuje dobrze rozwinięta linia brzegowa. Wybrzeże pacyficzne należące do Hondurasu to wdzierająca się w głąb lądu zatoka Fonseca, z licznymi półwyspami, zatoczkami i przylądkami. Północne wybrzeże kraju także jest urozmaicone, występują tam liczne mierzeje i małe zatoki. We wschodniej części północnego wybrzeża – Wybrzeże Moskitów leży zatoka zwana Laguna Caratasca, która prawie zamknięta jest mierzeją. W głębi tej mierzei znajduje się kilka niewielkich wysp. Do Hondurasu należy też, leżąca około 70 km od brzegu, grupa Wysp Bahia. Wybrzeże jest niskie, na północy w większości namorzynowe, z odcinkami plaż.\nBudowa geologiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2195336", "fragment_id": "460527/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Hondurasu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2195336.0, "document_id": "460527", "score": 0.4588432312011719}, "uuid": "329c0349-b6b2-4af9-a900-f2ced9a239bf"}, {"page_content": "San Lorenzo – miasto portowe w południowym Hondurasie, nad Zatoką Fonseca, w departamencie Valle. Według Spisu Powszechnego z 2013 roku liczy 29,7 tys. mieszkańców[]. Zostało założone przez Hiszpanów w 1522 roku jako wioska, prawa miejskie uzyskało dopiero w 1909 roku.\nPort Henecán, który przylega do miasta, jest najważniejszym portem Hondurasu na Pacyfiku. Tutaj są importowane wszystkie towary pochodzące z basenu Pacyfiku. Region ten produkuje także znaczną ilość arbuzów i melonów, z których wiele jest przeznaczonych na eksport.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4766205", "fragment_id": "766002/0", "subtitle": "", "title": "San Lorenzo (Honduras)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "766002", "parentId": 4766205.0, "score": 0.41329383850097656}, "uuid": "64454d2b-bbba-412f-816e-e6f4e147084f"}, {"page_content": "Honduras jest krajem górzystym, gdzie tereny górskie leżące powyżej 900 m n.p.m. stanowią połowę powierzchni kraju, a około 2/3 to obszary leżące wyżej niż 300 m n.p.m. Główną część kraju stanowią Kordyliery Ameryki Środkowej, gdzie obszary górskie pocięte są dolinami rzek i zamkniętymi kotlinami pochodzenia tektonicznego. Kordyliery Hondurasu nie są górotworami wysokimi, najwyższe partie gór leżą w zachodniej części kraju. Przy granicy z Salwadorem ciągnie się pasmo Cordillera de Merendón, gdzie wznosi się najwyższy szczyt kraju – Cerro Las Minas wysoki na 2890 m n.p.m. W centralnej części kraju leżą pasma Sierra de Opalaca, Sierra de Comayagua i dwa pasma wulkaniczne: Sierra de Nombre de Dios z najwyższym szczytem Bonito – 2451 m n.p.m. i Sierra de Agalta ze szczytem Culmi – 2590 m n.p.m. We wschodniej części kraju leży pasmo Montañas de Colón. Obszary nizinne ograniczają się do regionów nadmorskich na północy i na południu kraju. Wąski pas równin u wybrzeży Pacyfiku ma zaledwie 70 km długości. Na północy niziny nadbrzeżne rozszerzają się ku wschodowi tworzą obszerną i błotnistą nizinę Mosquitia.\nKlimat.\nHonduras leży w strefie klimatu podrównikowego wilgotnego na południu i równikowego na północy. Region ten znajduje się pod wpływem wilgotnych i ciepłych mas powietrza. W górach występuje piętrowość klimatyczna. Cechą południowej części kraju jest występowanie dwóch pór roku: deszczowej i suchej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2195336", "fragment_id": "460527/2", "subtitle": "", "title": "Geografia Hondurasu", "document_id": "460527", "start_index": 2441.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2195336.0, "score": 0.46212950348854065}, "uuid": "4238298a-2de3-4be3-8846-0bc1973e51bc"}, {"page_content": "Suma opadów jest większa na północy. Na wybrzeżu północnym latem występują trąby powietrzne. Nizinę nad Morzem Karaibskim (do wysokości 1500 m n.p.m.) porasta las tropikalny. Na położonych wyżej obszarach w głębi kraju przeważają suche sawanny i mniej od nich rozległe wilgotne lasy górskie. Osłonięte kotliny porasta busz i sawanna, z przewagą ciernistych krzewów. Na równinie u wybrzeży Pacyfiku występują suche lasy, z kolei na samych wybrzeżach spotyka się namorzyny. Do przedstawicieli fauny należą niedźwiedzie, jaguary, pumy. W lasach tropikalnych żyją liczne owady oraz krokodyle, węże i jaszczurki.\nBogactwa naturalne.\nBogactwami naturalnymi są: drewno, złoto, srebro, miedź, ołów, cynk, ruda żelaza, antymon, węgiel kamienny, ryby i energia wodna.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: historia Hondurasu.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72651", "fragment_id": "649579/1", "subtitle": "", "title": "Honduras", "document_id": "649579", "start_index": 1393.0, "parentId": 72651.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19472111761569977}, "uuid": "6c2cbba0-197b-4337-a39c-6c839105f235"}, {"page_content": "Ameryka Centralna\nAmeryka Centralna (hiszp. \"Centroamérica\" lub \"América Central\") – centralny region geograficzny Ameryki, położony między Morzem Karaibskim na wschodzie a Oceanem Spokojnym na zachodzie. Definiowany jest jako południowa część Ameryki Północnej, na południowym wschodzie łącząca się z Ameryką Południową.\nPołożenie geograficzne.\nW ujęciu fizycznogeograficznym Ameryka Centralna to obszar na południu Ameryki Północnej ciągnący się od przesmyku Tehuantepec w Meksyku na północnym zachodzie do Przesmyku Panamskiego na południowym wschodzie, gdzie łączy się z nizinami pacyficznymi w północno-zachodniej Ameryce Południowej. Południowo-zachodni jej brzeg oblewa Ocean Spokojny, północno-wschodni – Morze Karaibskie, a północny – Zatoka Meksykańska. Tak zdefiniowany obszar zajmowany jest przez osiem państw – Meksyk (wschodnia część kraju), Gwatemalę, Belize, Salwador, Honduras, Nikaraguę, Kostarykę i Panamę (zachodnia część kraju).\nWiększa część Ameryki Centralnej znajduje się na karaibskiej płycie tektonicznej. Region ten jest geologicznie aktywny, co pewien czas występują na nim erupcje wulkanów i trzęsienia ziemi. Urodzajne gleby powstałe z lawy umożliwiły przetrwanie populacji skupionych na wyżynach. Managua, stolica Nikaragui, została zniszczona przez trzęsienia ziemi w 1931 i 1972, a w 2001 roku dwa trzęsienia ziemi zniszczyły Salwador.\nPołożenie geopolityczne.\nW kontekście społeczno-geograficznym termin ten odnosi się do siedmiu państw od Gwatemali i Belize na północnym zachodzie po Panamę na południowym wschodzie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=368", "fragment_id": "169690/0", "subtitle": "", "title": "Ameryka Centralna", "parentId": 368.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169690", "score": 0.05070476233959198}, "uuid": "2efb0e9a-b7c5-4925-9119-4e5a0c502786"}, {"page_content": "Lenca – grupa indiańskich plemion zamieszkujących na terenie Hondurasu. Liczebność ich jest szacowana na ok. 60–70 tysięcy. Grupa ta jest zaliczana do ludów mówiących językami czibczańskimi lub makroczibczańskimi.\nW skład tej grupy wchodzą:\nZamieszkują tereny w zachodniej i środkowej części Hondurasu, na wybrzeżu Pacyfiku (pomiędzy zatoką Fonseca i doliną rzeki Lempa) oraz we wschodnim Salwadorze.\nPlemiona te zajmują się głównie hodowlą i uprawą roli.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1693915", "fragment_id": "673434/0", "subtitle": "", "title": "Lenca", "document_id": "673434", "start_index": 0.0, "parentId": 1693915.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15366901457309723}, "uuid": "0bb18f39-ed81-451a-8e54-b461fcda34ae"}, {"page_content": "Trzęsienie ziemi w Hondurasie w 2009 roku – katastrofa, która miała miejsce 28 maja o 2:24 czasu miejscowego. Trzęsienie miało siłę 7,1 stopnia w skali Richtera, epicentrum położone było na Morzu Karaibskim, 64 km na północny wschód od wyspy Roatán i 130 km od miasta La Ceiba. Wystąpiło na głębokości około 10 km w strefie uskoku transformacyjnego w Rowie Kajmańskim. Rów ten stanowi tektoniczną granicę pomiędzy płytą północnoamerykańską, a płytą karaibską.\nWstrząsy, spowodowane siłą 30–sekundowego, morskiego trzęsienia, były odczuwalne w Gwatemali, Salwadorze, Belize, a nawet w Cancún w Meksyku, jak również na pewnych obszarach Nikaragui, Kostaryki, Panamy, Kolumbii, Kuby, Jamajki, Kajman.\nZ obawy przed tsunami rozpoczęto obserwację wód wokół Hondurasu, Belize i Gwatemali. Pacific Tsunami Warning Center (Ośrodek ostrzegania przed tsunami na Pacyfiku) poinformował o możliwości wystąpienia lokalnych fal tsunami wzdłuż wybrzeża, alarm odwołano 90 minut po trzęsieniu ziemi.\nPo wstrząsach o sile 7,1 ML nastąpiły kolejne trzęsienia – o sile 4,6 Mw (29 maja 2009 o 14:51:03 UTC) w północnym Hondurasie i 4,5 Mw (30 maja 2009 o 08:33:09 UTC).\nSkutki trzęsienia.\nW wyniku trzęsienia ziemi zginęło 7 osób, 40 zostało rannych, ponad 130 budynków w północnym Hondurasie zostało zniszczonych lub uszkodzonych. W departamencie Izabal w Gwatemali zniszczeniu uległo 35 budynków, 80 zostało uszkodzonych. W Belize trzęsienie zniszczyło co najmniej 5 budynków, uszkodzonych zostało 25.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1701634", "fragment_id": "707348/0", "subtitle": "", "title": "Trzęsienie ziemi w Hondurasie (2009)", "document_id": "707348", "start_index": 0.0, "parentId": 1701634.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1742996871471405}, "uuid": "208d6fd3-5804-4f48-a9c4-d4f36a31d58c"}, {"page_content": "Cauca – departament Kolumbii. Leży na południowym zachodzie kraju, ma dostęp do Pacyfiku. Stolicą departamentu Cauca jest miasto Popayán.\nGminy.\nAlmaguer, Argelia, Balboa, Bolívar, Buenos Aires, Cajibío, Caldono, Caloto, Corinto, El Tambo, Florencia, Guachené, Guapí, Inzá, Jambaló, La Sierra, La Vega, López de Micay, Mercaderes, Miranda, Morales, Padilla, Piamonte, Piendamó, Popayán, Puerto Tejada, Rosas, San Sebastián, Santander de Quilichao, Santa Rosa, Silvia, Suárez, Sucre, Timbío, Timbiquí, Toribío, Totoró, Villa Rica\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=590537", "fragment_id": "1565416/0", "subtitle": "", "title": "Cauca (departament)", "parentId": 590537.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1565416", "score": 0.1226852685213089}, "uuid": "0b4feb77-2d7f-488f-9530-c802335e08a7"}]}
{"id": "q_367", "question": "Z ilu okresów składa się układ okresowy pierwiastków?", "answer": [{"page_content": "Układ okresowy pierwiastków (potocznie: tablica Mendelejewa) – zestawienie w postaci tabeli wszystkich pierwiastków chemicznych, uporządkowanych według ich rosnącej liczby atomowej, grupujące pierwiastki według ich cyklicznie powtarzających się podobieństw właściwości, zgodnie z prawem okresowości Dmitrija Mendelejewa.\nUżyteczność układu okresowego wynika z faktu, że w prostej formie przedstawia on zależność właściwości chemicznych pierwiastków i pośrednio także ich prostych związków chemicznych od liczby występujących w nich protonów i elektronów. Współczesna, oficjalna wersja układu okresowego, publikowana cyklicznie przez Międzynarodową Unię Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC), definiuje też podział pierwiastków na grupy, okresy i bloki. Wersja układu okresowego opublikowana przez IUPAC 28 listopada 2016 roku zawiera 118 pierwiastków o liczbach atomowych od 1 do 118. Odkrycia pierwiastków o liczbach atomowych 113 (nihon), 115 (moskow), 117 (tenes) i 118 (oganeson) zostały potwierdzone w grudniu 2015 roku, a oficjalnie nazwy tym pierwiastkom nadano w listopadzie 2016 roku.\nSens fizyczny układu okresowego.\nPrawo okresowości Mendelejewa, stanowiące podstawę teoretyczną układu, wynika z faktu, że liczba atomowa określa nie tylko liczbę protonów, występujących w jądrze atomów, ale też liczbę elektronów atomów w stanie obojętnym, która ma decydujący wpływ na ich właściwości chemiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6425", "fragment_id": "175234/0", "subtitle": "", "title": "Układ okresowy pierwiastków", "document_id": "175234", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6425.0, "score": 0.8954786062240601}, "uuid": "5019afb6-acec-4191-ae48-0d723659a12c"}, {"page_content": "Prawo okresowości pierwiastków chemicznych zostało sformułowane przez Dymitra Mendelejewa w roku 1869. Stwierdził on, że: \n \"właściwości pierwiastków są periodycznie zależne od ich mas atomowych\". \nNie zawarł jednak w swoim prawie określenia długości tych okresów. Swoje założenia Mendelejew opierał na prawie triad J. W. Doebereinera i prawie oktaw A. R. Newlandsa. Odkrycie Mendelejewa było punktem zwrotnym w rozwoju chemii, dając możliwość przewidywania właściwości nieodkrytych jeszcze pierwiastków. Prawo okresowości było podstawą zbudowania układu okresowego pierwiastków. \nDzisiaj prawo okresowości brzmi: \n \"Właściwości pierwiastków chemicznych uporządkowanych zgodnie ze wzrastającą liczbą atomową powtarzają się okresowo.\"\nPrawo okresowości jest podstawą konstrukcji układu okresowego. W czasach Mendelejewa nie było logicznego uzasadnienia tego prawa. Dopiero po odkryciu struktury atomu nabrało ono fizycznego znaczenia. Współcześnie wiadomo, że numer okresu odpowiada numerowi powłoki walencyjnej atomu. Liczba pierwiastków w jednym okresie wynika z liczby orbitali na powłoce walencyjnej, z których każdy może być wypełniony maksymalnie dwoma elektronami. Orbitale te są zapełniane według następującego schematu:\n 1. okres: 1s – 2 pierwiastki \n 2. okres: 2s 2p – 8 pierwiastków\n 3. okres: 3s 3p – 8 pierwiastków\n 4. okres: 4s 3d 4p – 18 pierwiastków \n 5. okres: 5s 4d 5p – 18 pierwiastków \n 6. okres: 6s 4f 5d 6p – 32 pierwiastki \n 7. okres: 7s 5f 6d 7p – 32 pierwiastki\n 8. okres: 8s 5g 6f 7d 8p – 50 pierwiastków (hipotetycznie, żaden z nich nie został dotąd odkryty)\nPrzy czym zapełnianie orbitali ze wzrostem liczby elektronów nie zawsze odbywa się dokładnie w podanej wyżej kolejności. Ze względu na bliskość niektórych poziomów energetycznych, w przypadku części metali przejściowych dochodzi do tzw. promocji elektronowej.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108992", "fragment_id": "2972/0", "subtitle": "", "title": "Prawo okresowości Mendelejewa", "document_id": "2972", "start_index": 0.0, "parentId": 108992.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7890135049819946}, "uuid": "0e972270-ba10-42a3-8319-4974d710a197"}, {"page_content": "Współczesny wygląd układu okresowego zawdzięczamy Nielsowi Bohrowi, który podzielił go na grupy i okresy. Grupy zazwyczaj wypisuje się w kolumnach, a okresy w rzędach. Grupy dzieli się na grupy główne (1, 2, 13–18) i grupy poboczne (3–12). W grupach głównych okresy występują co osiem kolejnych atomów, co wynika z faktu, że na powłokach elektronowych od drugiej do czwartej mieści się dokładnie 8 elektronów. W grupach pobocznych sprawy mocno się komplikują, gdyż kolejne powłoki elektronowe mają coraz więcej miejsca dla elektronów. W grupach głównych wszystkie elektrony z powłoki walencyjnej zajmują orbitale typu: s i p, w grupach pobocznych orbitale: s i d, a w grupie lantanowców i aktynowców orbitale: s, d i f. Jest to podstawą do podzielenia układu okresowego na bloki: s i p (grupy główne), d (grupy poboczne) oraz f (lantanowce i aktynowce).\nW większości współczesnych, graficznych przedstawień układu okresowego grupy główne są rozdzielone za drugą grupą całym blokiem d, a blok f jest „wyciągnięty” pod połączone bloki s, p i d.\nUkład okresowy pierwiastków\nUkład okresowy a właściwości chemiczne atomów.\nWspółczesny układ okresowy (z rozdzielonymi blokami s, p, d i f) jest dobrym sposobem na przedstawienie zależności właściwości chemicznych od miejsca w układzie.\nPierwsze dwie grupy główne oprócz wodoru obejmują atomy o bardzo silnych właściwościach metalicznych, natomiast trzy przedostatnie (15–17) zawierają atomy o mniej lub bardziej wyraźnych właściwościach niemetalicznych. Wreszcie grupa 18 to gazy szlachetne.\nPrzechodząc w obrębie jednej grupy w dół (w kierunku coraz wyższej liczby atomowej) następuje we wszystkich grupach wzrost właściwości metalicznych, co w obrębie grup 13–17 przejawia się także spadkiem typowych właściwości niemetalicznych.\nStąd „najbardziej metaliczny” jest pierwiastek występujący na samym dole grupy 1 – frans, a „najbardziej niemetaliczny” jest atom na samej górze grupy 17 – fluor.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6425", "fragment_id": "175234/2", "subtitle": "", "title": "Układ okresowy pierwiastków", "parentId": 6425.0, "start_index": 2704.0, "document_id": "175234", "source": "wikipedia", "score": 0.81339430809021}, "uuid": "d2daf672-8f74-4407-b7c9-6760686c300c"}, {"page_content": "W układzie okresowym pierwiastki dzielą się na grupy i okresy. W najczęściej spotykanych postaciach układu grupy stanowią kolumny, a okresy – rzędy tabeli. Pierwiastki występujące w jednej grupie mają zazwyczaj podobne podstawowe własności chemiczne, które przechodząc od okresu do okresu, ulegają tylko wzmocnieniu lub osłabieniu. Na przykład wszystkie oprócz wodoru pierwiastki występujące w 1. grupie układu są bardzo reaktywnymi metalami o własnościach zasadowych, tworzącymi w reakcji z wodą odpowiednie wodorotlenki. Z kolei wszystkie pierwiastki z 17. grupy są niemetalami tworzącymi w reakcji z wodą silne kwasy.\nHistoria powstania.\n \"Osobny artykuł: Historia pierwiastków chemicznych.\"\nZgodnie z teoriami Wielkiego Wybuchu i modelem standardowym fizyki cząstek elementy struktury pierwszych atomów zaczęły powstawać w plazmie kwarkowo-gluonowej po jej ochłodzeniu do temperatury 3×10 K, gdy od Wielkiego Wybuchu minęło 10−5 sekundy. W historii „zwykłej materii” i tym samym pierwiastków wymienionych w układzie okresowym, wyróżnia się trzy podstawowe rodzaje procesów:\nHistoria badań.\nKoncepcje przednaukowe.\n \"Zobacz więcej w artykule Żywioły, w sekcji Żywioły w kulturze europejskiej.\"\nIdea pierwiastka chemicznego związana jest z powstaniem nowożytnej chemii (XVII-XVIII w.). Ma ona jednak korzenie w przednaukowej filozofii przyrody, rozwijającej idee podstawowych zasad, elementów czy żywiołów. Pierwsi filozofowie szukali podstawowej zasady (\"Arché\") leżącej u podstaw całej rzeczywistości. Nie było zgody, co jest tą podstawową zasadą: Tales z Miletu widział ją w wodzie, Anaksymander w \"bezkresie\" (\"apeiron\"), Anaksymenes w powietrzu, natomiast Heraklit w ogniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4498", "fragment_id": "171561/3", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek chemiczny", "document_id": "171561", "start_index": 3985.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4498.0, "score": 0.6669958829879761}, "uuid": "6c367001-1fc8-448b-a175-0dbb4d0ee3e1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nTen artykuł opisuje teorie, metody lub czynności niezgodne ze współczesną wiedzą medyczną.\nHomeopatyczny układ okresowy pierwiastków – układ okresowy pierwiastków, przedstawiający homeopatyczną Materię Medicę pierwiastków chemicznych, opracowany przez Jana Scholtena i opublikowany w pozycji \"Homeopatia i pierwiastki chemiczne\" (tytuł niderlandzkiego oryginału \"Homeopathie en de elementen\") w 1996. Współcześnie w homeopatii stosuje się większość ogólnie dostępnych pierwiastków chemicznych oraz ich związków chemicznych, głównie nieorganicznych, w formie spotęgowanej.\nZnane i nowe środki homeopatyczne zostały usystematyzowane w oparciu o układ okresowy pierwiastków. Wprowadzona przez Scholtena metoda klasyfikacji, zwana teorią pierwiastków chemicznych (\"The Element Theory\"), stała się standardem w homeopatii. \nPierwiastki chemiczne zostały podzielone na 7 serii i 18 stadiów. Każda seria odpowiada jednemu okresowi z układu Mendelejewa, charakteryzuje się odrębnym tematem życiowym/problemem i nosi nazwę najbardziej reprezentatywnego pierwiastka z danego rzędu:\nStadia odpowiadają kolumnom układu okresowego, zostały ponumerowane od 1 do 18, od lewej do prawej strony. Stadia reprezentują poziom rozwoju danego tematu, od fazy początkowej, poprzez szczytowe stadium 10, aż do upadku.\nGraficznie homeopatyczna teoria pierwiastków chemicznych została przedstawiona w postaci otwartej, rozszerzającej się spirali pierwiastków chemicznych, w której ostatni pierwiastek z każdej serii sąsiaduje z pierwszym pierwiastkiem kolejnej serii tworząc zakręcenie. Według Jana Scholtena spirala odpowiada rozwojowi samoświadomości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1326420", "fragment_id": "1141952/0", "subtitle": "", "title": "Homeopatyczny układ okresowy pierwiastków", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1141952", "parentId": 1326420.0, "score": 0.6619933843612671}, "uuid": "f724cbb8-d12d-4e3c-99d6-ee915cd3db9c"}, {"page_content": "Pierwiastki ósmego okresu – hipotetyczne pierwiastki chemiczne znajdujące się w ósmym okresie (rzędzie) układu okresowego pierwiastków. Rozszerzenie układu okresowego o ósmy okres zostało zaproponowane przez Glenna T. Seaborga w roku 1969.\nÓsmy okres może zawierać 50 pierwiastków o liczbach atomowych z zakresu 119-168, spośród których obecnie żaden nie został zsyntetyzowany. Nie wiadomo, czy wszystkie te pierwiastki mogą istnieć.\nHistoria.\nDo tej pory zostały podjęte próby syntezy kilku najlżejszych pierwiastków ósmego okresu: ununennu (Z=119), unbinilu (120), unbibi (122), unbiheksu (126) oraz unbiseptu (127). Żadna z nich dotąd nie została zakończona powodzeniem. Z pomocą akceleratora GANIL we Francji uzyskano jądra złożone unbinilu i unbikwadu (Z=124), które uległy rozszczepieniu z mierzalnym czasem życia. Ponadto pojawiły się doniesienia o odkryciu unbibi w naturze, wyników tych jednak nie potwierdzają późniejsze, bardziej precyzyjne badania.\nKoniec układu okresowego.\nPrzewiduje się, że żaden pierwiastek ósmego okresu nie ma stabilnych izotopów, jednak hipoteza tzw. wyspy stabilności wskazuje, że pierwiastki superciężkie o liczbach atomowych bliskich 120 lub 126 mogą mieć izotopy o podwyższonej trwałości. Nie są znane granice trwałości ciężkich jąder atomowych i nie wiadomo, gdzie znajduje się koniec układu okresowego. Modele przewidują różne wartości liczby atomowej, która wyznacza koniec układu okresowego, wskazywane były m.in. wartości Z = 155 i 172. Obserwowane trudności w syntezie jąder pierwiastków superciężkich wskazują, że koniec może wyznaczać pierwiastek o Z = 128 (unbioctium).\nPrzewidywane właściwości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2358433", "fragment_id": "558028/0", "subtitle": "", "title": "Pierwiastki ósmego okresu", "parentId": 2358433.0, "start_index": 0.0, "document_id": "558028", "source": "wikipedia", "score": 0.8049417734146118}, "uuid": "45d4f55c-8424-4535-8d82-d0d8c1f8e413"}, {"page_content": "Rozszerzony układ okresowy pierwiastków – rozszerzenie układu okresowego z włączonymi nieodkrytymi dotychczas pierwiastkami. Wszystkie nieodkryte pierwiastki są nazwane według standardowego nazewnictwa systematycznego IUPAC.\nRozszerzenie układu okresowego zostało zaproponowane przez G.T. Seaborga w 1969 r. Istnieją także inne wersje rozszerzonego układu okresowego, ze względu na niepewność co do położenia hipotetycznych pierwiastków ósmego i dziewiątego okresu, związaną z ich nieznaną konfiguracją elektronową.\nUkład.\nKolor niebieski na górze każdej kolumny pokazuje ostatni orbital elektronowy (są wyjątki związane z promocją elektronową, jak np. miedź). Kolor czerwony po lewej stronie każdego wiersza oznacza numer okresu.\nHel jest umiejscowiony obok wodoru zamiast nad neonem, ponieważ jest częścią bloku s2.\nJaśniejszym odcieniem zostały oznaczone pierwiastki hipotetyczne.\nKoniec układu okresowego.\nNie są znane granice stabilności jąder atomowych i nie wiadomo, jaka jest górna granica liczby atomowej, dla której pierwiastek może istnieć. Przypuszcza się, że maksymalna liczba atomowa leży pomiędzy 170 a 210.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=682020", "fragment_id": "833468/0", "subtitle": "", "title": "Rozszerzony układ okresowy pierwiastków", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 682020.0, "document_id": "833468", "score": 0.8210490345954895}, "uuid": "147cf959-f352-456a-a3c9-1fdde985ad9e"}, {"page_content": "94 pierwiastki występują naturalnie na Ziemi (niektóre, np. astat, jedynie przejściowo, w naturalnych reakcjach jądrowych). Pozostałe zostały otrzymane sztucznie. Pierwiastki o liczbie atomowej powyżej 82 (bizmut i dalsze) są niestabilne, tzn. ulegają rozpadowi promieniotwórczemu w zauważalnym eksperymentalnie tempie. Oprócz tego niestabilne są także pierwiastki 43 (technet) i 61 (promet), które zostały otrzymane sztucznie. Ponadto żaden z pierwiastków o liczbie atomowej powyżej 94 nie występuje naturalnie. Wszystkie pierwiastki posiadają także niestabilne izotopy, tj. atomy w których jądrach jest ta sama liczba protonów, ale inna neutronów. Niewiele spośród nich występuje w przyrodzie; należy do nich np. tryt, niestabilny izotop wodoru, z którego buduje się bomby wodorowe.\nWłasności chemiczne pierwiastków i układ okresowy.\n \"Osobny artykuł: Układ okresowy pierwiastków.\"\nPrawo okresowości Mendelejewa głosi, że własności chemiczne pierwiastków zmieniają się periodycznie, gdy ułoży się je w kolejności ich mas atomowych. Stało się to podstawą do stworzenia tabeli nazwanej układem okresowym. Później w toku badań nad pierwiastkami okazało się, że ich własności chemiczne wykazują okresowość nie tyle ze względu na masę atomową, ile raczej na liczbę atomową. Na ogół masy atomowe pierwiastków rosną stopniowo ze wzrostem ich liczby atomowej, jednak ze względu na składy izotopowe w kilku przypadkach kolejność ta jest zaburzona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4498", "fragment_id": "171561/2", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek chemiczny", "document_id": "171561", "start_index": 2544.0, "parentId": 4498.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6676657795906067}, "uuid": "e7fd4cd3-23b8-478f-91bd-b5dd9330e961"}, {"page_content": "Lantanowce – grupa pierwiastków chemicznych wydzielona z 6 okresu układu okresowego. Ich nieoficjalny wspólny symbol to Ln.\nRozpoczyna się ona od lantanu (liczba atomowa 57) i kończy na lutecie (liczba atomowa 71). Łącznie liczy ona 15 pierwiastków: lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb i lutet.\nLantanowce dzieli się na podgrupę ceru (Ce, Pr, Nd, Pm, Sm, Eu, Gd – tzw. lantanowce lekkie) oraz podgrupę terbu (Tb, Dy, Ho, Er, Tm, Yb, Lu – tzw. lantanowce ciężkie).\nLantanowce mają bardzo zbliżone właściwości fizyczne i chemiczne. Są to metale, które mogą osiągać maksymalny stopień utlenienia IV, choć najczęściej występują na III stopniu utlenienia. Możliwość występowania lantanowców na II i IV stopniu utlenienia tłumaczy się różnicami stanu energetycznego elektronów na poziomie 4f w zależności od ich liczby. Elektrony najtrwalej są związane wówczas, gdy poziom 4f zapełniony jest do połowy (7 elektronów) lub całkowicie, dlatego najtrwalszą konfigurację poziomu 4f mają gadolin i lutet. Stopień utlenienia IV przejawiają Ce, Pr, Tb, Dy, a stopień utlenienia II – Nd, Pm, Sm, Eu, Tm, Yb, tj. pierwiastki, których liczba elektronów na poziomie 4f jest bliska 0, 7 i 14.\nWpływ elektronów przybywających do podpowłoki 4f, jest słabszy niż elektronów przybywających do podpowłoki (\"n-1\")d w pierwiastkach zewnątrzprzejściowych. Przeważającym czynnikiem jest przyciąganie elektronów walencyjnych przez jądro. Ładunek jądra zwiększa się w kierunku od ceru do lutetu, co powoduje zmniejszanie promieni atomowych i jonowych lantanowców ze wzrostem liczby atomowej, czyli tzw. kontrakcję lantanowców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122419", "fragment_id": "1161/0", "subtitle": "", "title": "Lantanowce", "parentId": 122419.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1161", "source": "wikipedia", "score": 0.16364344954490662}, "uuid": "332fac4d-291b-4c3a-95ac-d692faa965a2"}, {"page_content": "Pierwiastki pierwszego okresu – pierwiastki chemiczne znajdujące się w pierwszym rzędzie (tzw. \"okresie\") układu okresowego pierwiastków. Pierwszy okres zawiera tylko dwa pierwiastki: wodór i hel. Stanowią one pod względem masy ok. 98% materii barionowej we Wszechświecie (oszacowanie oparte na zawartości pierwiastków w Drodze Mlecznej).\nWodór.\nWodór (łac. \"hydrogenium\") – pierwiastek chemiczny, niemetal z bloku s układu okresowego. Jest to najprostszy możliwy pierwiastek o liczbie atomowej 1, posiadający jeden proton w jądrze i jeden elektron. Jest wyznacznikiem w szeregu aktywności metali, który dzieli metale na wypierające wodór ze związków i na niewypierające go.\nHel.\nHel (łac. \"helium\") – pierwiastek chemiczny z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym. Jest po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym we Wszechświecie, jednak na Ziemi występuje wyłącznie w śladowych ilościach (4·10-7% w górnych warstwach atmosfery).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2231616", "fragment_id": "451573/0", "subtitle": "", "title": "Pierwiastki pierwszego okresu", "parentId": 2231616.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "451573", "score": 0.7013339996337891}, "uuid": "da4df7b0-edb9-4460-acd7-1978a6048f54"}]}
{"id": "q_368", "question": "W którym państwie prezydent Giorgio Napolitano został wybrany na drugą kadencję?", "answer": [{"page_content": "W maju 1996 w rządzie Romano Prodiego objął urząd ministra spraw wewnętrznych, pełniąc także obowiązki koordynatora obrony cywilnej. Funkcje te wykonywał do października 1998.\nW 1989 został wybrany do Parlamentu Europejskiego III kadencji, był członkiem grupującej ugrupowania komunistycznej Grupy Zjednoczonej Lewicy Europejskiej. Zrezygnował po trzech latach z mandatu (w związku z objęciem stanowiska przewodniczącego Izby Deputowanych). Po raz drugi został europosłem w wyniku wyborów w 1999. Należał do frakcji socjalistycznej, przewodniczył przez całą kadencję Komisji Spraw Konstytucyjnych. Mandat eurodeputowanego V kadencji wykonywał do 2004.\n23 września 2005 za zasługi społeczne prezydent Carlo Azeglio Ciampi mianował go dożywotnim senatorem. Po wygranych przez centrolewicową koalicję Unia wyborów parlamentarnych w 2006 jego kandydatura została wysunięta na urząd prezydenta Włoch. 10 maja 2006, w czwartym głosowaniu, został wybrany na to stanowisko, otrzymując 543 głosów spośród 1009 elektorów. Urzędowanie rozpoczął 15 maja 2006, rezygnując w rezultacie z mandatu senatora.\nZe względu na zaawansowany wiek wykluczał ubieganie się o reelekcję w wyborach w 2013. Jednakże przedłużający się pat polityczny i idący za tym brak wyboru nowego prezydenta podczas pięciu głosowań, skłoniły polityka do wyrażenia zgody na kandydowanie z poparciem m.in. PD, PdL i SC. 20 kwietnia 2013 podczas szóstego głosowania Giorgio Napolitano zdobył 738 głosów. Został tym samym wybrany na drugą kadencję jako pierwszy prezydent w historii Włoch.\nJako prezydent był określany przydomkiem \"Il principe rosso\" („Czerwony książę”), co stanowi aluzję do jego wieloletniej komunistycznej przeszłości.\n14 stycznia 2015 oficjalnie zrezygnował z urzędu prezydenta Włoch. Z urzędu powrócił do Senatu jako senator dożywotni, aktywnie uczestnicząc w pracach tej izby. W kwietniu 2018 został hospitalizowany, przeszedł zakończoną powodzeniem operację tętniaka aorty. Mandat senatora wykonywał do czasu swojej śmierci w 2023.26 września 2023 został pochowany w Rzymie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=501095", "fragment_id": "1559064/1", "subtitle": "", "title": "Giorgio Napolitano", "source": "wikipedia", "start_index": 1796.0, "document_id": "1559064", "parentId": 501095.0, "score": 0.6791588068008423}, "uuid": "5dd6cc48-452d-4266-b9d1-c3bdab043d54"}, {"page_content": "Giorgio Napolitano (wym. []; ur. 29 czerwca 1925 w Neapolu, zm. 22 września 2023 w Rzymie) – włoski polityk i prawnik. Wieloletni działacz komunistyczny, parlamentarzysta krajowy i eurodeputowany, przewodniczący Izby Deputowanych XI kadencji, minister spraw wewnętrznych, senator dożywotni, w latach 2006–2015 prezydent Republiki Włoskiej.\nŻyciorys.\nJego ojciec, Giovanni, był eseistą, poetą i adwokatem, zaś matka Carolina Bobbio pochodziła z mieszczańskiej rodziny. W 1947 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie w Neapolu.\nOd 1942 był członkiem \"Gruppo universitario fascista\", faszystowskiej organizacji przymusowo skupiającej wszystkich włoskich studentów. W 1945 został członkiem Włoskiej Partii Komunistycznej (PCI). Był członkiem władz partyjnych różnych szczebli (w tym komitetu centralnego). Do tego ugrupowania należał aż do jego rozwiązania w 1991 i powołania przez jej bardziej umiarkowane skrzydło Demokratycznej Partii Lewicy. Z tą ostatnią w 1998 współtworzył Demokratów Lewicy.\nOd 1946 do 1948 pracował w sekretariacie włoskiego centrum gospodarczego na rzecz południowych Włoch (tzw. Mezzogiorno). Działał też w ruchu na rzecz rozwoju tego regionu (wł. \"Movimento per la Rinascita del Mezzogiorno\"). W 1953 z ramienia komunistów został po raz pierwszy wybrany do Izby Deputowanych II kadencji. W 1956 popierał interwencję ZSRR na Węgrzech. Uzyskał reelekcję w 1958 na III kadencję, którą zakończył w 1963. W 1968 powrócił do niższej izby krajowego parlamentu, zasiadał w niej od tej pory nieprzerwanie do 1996 jako poseł V, VI, VII, VIII, IX, X, XI i XII kadencji. Każdorazowo startował z okręgu wyborczego w rodzinnym Neapolu. W parlamencie od 1981 do 1986 stał na czele frakcji poselskiej PCI. Od czerwca 1992 do kwietnia 1994 przewodniczył Izbie Deputowanych XI kadencji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=501095", "fragment_id": "1559064/0", "subtitle": "", "title": "Giorgio Napolitano", "document_id": "1559064", "start_index": 0.0, "parentId": 501095.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5610234141349792}, "uuid": "6f197dab-243d-4430-9247-6fdab88c3a01"}, {"page_content": "Wybory prezydenckie we Włoszech odbyły się w dniach 18 kwietnia – 20 kwietnia 2013 roku. W ich wyniku dopiero w szóstej turze w ramach partyjnego kompromisu został wybrany na prezydenta Giorgio Napolitano.\nProcedura.\nWedług włoskiej konstytucji, wybory odbywają się w formie tajnego głosowania, z udziałem senatorów, deputowanych oraz 58 przedstawicieli regionalnych w Palazzo Montecitorio, siedzibie Izby Deputowanych. W pierwszych trzech turach głosowania do wyboru prezydenta wymaga jest większość dwóch trzecich głosów z 1007 wyborców, w tym przypadku wynosiła ona 672 głosy. Począwszy od czwartego głosowania, wymagana jest bezwzględna większość. Kandydat w tym przypadku musiał uzyskać 504 głosy. Wybory przeprowadzane są przez przewodniczącego Izby Deputowanych, która ma prawo do publicznego przeliczenia głosów. Prezydencki mandat trwa siedem lat. Kadencja prezydenta Giorgio Napolitano, upływa z dniem 15 maja 2013.\nWyniki wyborów.\nW pierwszych trzech głosowaniach wymagana większość zgodnie z obowiązującym prawem wynosiła 672 głosy. W kolejnych wymagana była zwykła większość głosujących, w tym przypadku 504 głosy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930780", "fragment_id": "1190397/0", "subtitle": "", "title": "Wybory prezydenckie we Włoszech w 2013 roku", "document_id": "1190397", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2930780.0, "score": 0.9907500743865967}, "uuid": "88a15687-f263-49f0-b67e-fcff89411bc1"}, {"page_content": "W styczniu 2015, po rezygnacji Giorgia Napolitano ze stanowiska prezydenta, Sergio Mattarella został przez premiera Mattea Renziego wskazany jako kandydat na ten urząd w wyborach prezydenckich. 31 stycznia 2015 w czwartym głosowaniu liczącego 1009 członków zgromadzenia elektorów (deputowanych, senatorów i przedstawicieli regionów) został wybrany na prezydenta Włoch, otrzymując 665 głosów. Urzędowanie rozpoczął 3 lutego 2015.\nSergio Mattarella aktywnie zaangażował się w prace tworzenia nowego rządu po wyborach w 2018, które doprowadziły do kryzysu politycznego. 23 maja 2018 misję tworzenia nowego gabinetu powierzył wskazanemu przez Ruch Pięciu Gwiazd i Ligę Północną prawnikowi Giuseppe Contemu. Ten jednak zrezygnował już 27 maja, gdy prezydent odmówił powołania Paola Savony na ministra gospodarki. Następnego dnia misję utworzenia technicznego rządu otrzymał od prezydenta ekonomista Carlo Cottarelli. 31 maja doszło ostatecznie do porozumienia prezydenta z koalicjantami wspierającymi Giuseppe Contego, który ponownie został desygnowany na premiera i przedstawił zaakceptowany przez głowę państwa skład rządu (w którym Paolo Savona otrzymał inne stanowisko, a który zaprzysiężono następnego dnia).\nKolejne wybory prezydenckie zaplanowano na styczeń 2022. Sergio Mattarella konsekwentnie publicznie odmawiał ubiegania się o ponowny wybór. Pierwsze siedem głosowań nie doprowadziło do wyboru następcy, a liderzy ugrupowań nie byli w stanie uzgodnić kompromisowego kandydata. 29 stycznia po siódmym nieudanym głosowaniu Sergio Mattarella wyraził zgodę na kandydowanie, do czego namawiali go premier Mario Draghi i przywódcy większości partii. W ósmym głosowaniu uzyskał reelekcję, otrzymując w zgromadzeniu elektorów 759 głosów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2088225", "fragment_id": "373484/1", "subtitle": "", "title": "Sergio Mattarella", "document_id": "373484", "start_index": 1934.0, "parentId": 2088225.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2170346975326538}, "uuid": "1acdb211-35a1-42b4-9eda-5ee2d0621d13"}, {"page_content": "Wszyscy byli prezydenci Włoch sprawowali mandat senatora do czasu swojej śmierci. Francesco Cossiga 27 listopada 2006 zadeklarował rezygnację z tej funkcji, którą jednak w głosowaniu z 31 stycznia 2007 Senat odrzucił większością 178 głosów „przeciw” przy 100 głosach „za”. W przypadku senatorów mianowanych jeden raz doszło do rezygnacji z nominacji – dyrygent Arturo Toscanini ogłosił tę decyzję już dzień po jej otrzymaniu. Dwie osoby zaprzestały wykonywania mandatu w związku z wyborem przez specjalne kolegium na urząd prezydenta. Z tego powodu z godności senatora dożywotniego zrezygnowali Giovanni Leone (prezydent w latach 1971–1978) i Giorgio Napolitano (prezydent w latach 2006–2015). Obaj po zakończeniu urzędowania powrócili do Senatu jako senatorzy dożywotni z mocy prawa.\nWedług stanu na 2023 mandaty senatorów dożywotnich wykonuje pięciu senatorów z mianowania. We wrześniu 2023 zmarł ostatni z zasiadających w izbie byłych prezydentów – Giorgio Napolitano.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2229489", "fragment_id": "451212/1", "subtitle": "", "title": "Senatorowie dożywotni we Włoszech", "source": "wikipedia", "start_index": 1666.0, "document_id": "451212", "parentId": 2229489.0, "score": 0.2771766781806946}, "uuid": "1d2d0b54-827d-4ed1-8453-0adbe962a9a7"}, {"page_content": "Bezwzględna większość wszystkich uprawnionych do głosowania: 505.\nŻaden kandydat nie otrzymał wymaganych 505 głosów.\n6. tura (28 stycznia).\nUpoważnionych: 1009. Obecnych: 976. Głosujących: 531. Wstrzymujących się od głosu: 445\nBezwzględna większość wszystkich uprawnionych do głosowania: 505.\nŻaden kandydat nie otrzymał wymaganych 505 głosów.\n7. tura (29 stycznia).\nUpoważnionych: 1009. Obecnych: 976. Głosujących: 596. Wstrzymujących się od głosu: 380\nBezwzględna większość wszystkich uprawnionych do głosowania: 505.\nŻaden kandydat nie otrzymał wymaganych 505 głosów.\n8. tura (29 stycznia).\nUpoważnionych: 1009. Obecnych: 983. Głosujących: 983..\nBezwzględna większość wszystkich uprawnionych do głosowania: 505.\nMattarella został wybrany na drugą kadencję na urząd prezydenta Republiki Włoskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5220340", "fragment_id": "1082074/1", "subtitle": "", "title": "Wybory prezydenckie we Włoszech w 2022 roku", "parentId": 5220340.0, "start_index": 1808.0, "document_id": "1082074", "source": "wikipedia", "score": 0.12837915122509003}, "uuid": "77fee006-fdd5-4374-8876-ecb63cc185dc"}, {"page_content": "W lipcu 1978 w szesnastej turze głosowania został wybrany na urząd prezydenta Włoch. Kadencję prezydencką rozpoczął 9 lipca tegoż roku, a zakończył 29 czerwca 1985. Wszedł następnie w skład izby wyższej włoskiego parlamentu jako senator dożywotni, w którym zasiadał do czasu swojej śmierci w 1990.\nBył przyjacielem Jana Pawła II. 13 maja 1981, po zamachu na papieża, odwiedził rannego w szpitalu klinicznym Gemelli. Według relacji watykańskiego fotografa Artura Mariego (przekazanej kilkanaście lat później) umierający prezydent wyraził chęć zobaczenia się z papieżem, na co jednak nie zezwoliła jego żona. Informacjom, aby to żona Sandra Pertiniengo podjęła taką decyzję, zaprzeczył natomiast przedstawiciel fundacji imienia zmarłego polityka.\nBył żonaty z Carlą Voltoliną.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=627789", "fragment_id": "840510/2", "subtitle": "", "title": "Sandro Pertini", "parentId": 627789.0, "start_index": 2758.0, "source": "wikipedia", "document_id": "840510", "score": 0.12156391143798828}, "uuid": "0ceecab1-48ec-491f-ab56-9048f8862faa"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy izby wyższej parlamentu Włoch. Zobacz też: inne instytucje o podobnej nazwie.\nSenat (wł. \"Senato della Repubblica\") – izba wyższa parlamentu Republiki Włoskiej (RW). Założony jako instytucja republikańska 8 maja 1948 roku. Poprzednią instytucją był Senat Królestwa (wł. \"Senato del Regno\").\nSenat tworzy 200 wybieralnych senatorów oraz 5[] senatorów dożywotnich. Do 5 senatorów dożywotnich mianuje Prezydent RW w uznaniu ich zasług na polu społecznym, artystycznym, naukowym lub literackim. Byli Prezydenci RW zostają dożywotnio senatorami \"ex officio\".\nCzynne prawo wyborcze przysługuje obywatelom od 25 roku życia (od 2023 granicą ma być 18 lat), natomiast bierne od 40 roku życia. \nObecny skład.\nŹródło.\nRazem: 205.\nPrzewodniczący Senatu: Ignazio La Russa, reprezentant Fratelli d'Italia.\nSenatorowie dożywotni: Giorgio Napolitano (były prezydent), Mario Monti, Elena Cattaneo, Renzo Piano, Carlo Rubbia i Liliana Segre.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=974415", "fragment_id": "1375034/0", "subtitle": "", "title": "Senat (Włochy)", "document_id": "1375034", "start_index": 1.0, "parentId": 974415.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04919956624507904}, "uuid": "178e84ae-f526-4a72-8ca9-f0d3104920a7"}, {"page_content": "W 2009 zaangażował się w działalność polityczną, decydując się na start w wyborach europejskich z listy partii Włochy Wartości, kierowanej przez Antonio Di Pietro. W głosowaniu mandat uzyskał w czterech okręgach z drugim łącznym wynikiem w kraju. W PE VII kadencji przystąpił do grupy Porozumienia Liberałów i Demokratów na rzecz Europy oraz Komisji Kontroli Budżetowej. Mandat złożył w 2011 w związku z objęciem urzędu burmistrza Neapolu. W 2016 uzyskał reelekcję na drugą pięcioletnią kadencję. W 2021 bez powodzenia ubiegał się o stanowisko prezydenta Kalabrii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1741722", "fragment_id": "887367/1", "subtitle": "", "title": "Luigi de Magistris", "source": "wikipedia", "start_index": 1458.0, "document_id": "887367", "parentId": 1741722.0, "score": 0.0647963285446167}, "uuid": "75d067f0-5e98-47de-be2f-d42040165ea5"}, {"page_content": "Rząd Romano Prodiego znalazł się w kryzysie na początku 2008. Ustąpił wówczas z niego minister sprawiedliwości Clemente Mastella, gdy ujawniono, iż razem z żoną znalazł się wśród osób zamieszanych w skandal korupcyjny w publicznej służbie zdrowia w regionie Kampania. Jego chadecka partia Popolari-UDEUR opuściła natomiast koalicję rządową.\nJeszcze w styczniu tego samego roku gabinet nie uzyskał wotum zaufania w Senacie (wynikiem głosów 161 do 156), co doprowadziło do dymisji premiera. 6 lutego 2008 prezydent Włoch Giorgio Napolitano podpisał dekret o rozwiązaniu obu izb parlamentu. Dekret o przedterminowych wyborach zakończył trwający przez dwa tygodnie kryzys polityczny.\nOrdynacja wyborcza.\nWiększość spośród 630 posłów do Izby Deputowanych została wybrana w wielomandatowych okręgach wyborczych odpowiadających regionowi lub jego części, 1 poseł został wybrany w okręgu wyborczym utworzonym w regionie Dolina Aosty, a 12 w czterech większościowych okręgach dla Włochów mieszkających poza granicami kraju. Ordynacja do Senatu przewidywała wybór większości spośród 315 senatorów w wielomandatowych okręgach wyborczych utworzonych w 18 regionach. 7 senatorów wybrano w okręgach jednomandatowych w Trydencie-Górnej Adydze, 1 w Dolinie Aosty, a 6 w czterech większościowych okręgach dla Włochów mieszkających poza granicami kraju. W przypadku wyborów proporcjonalnych obowiązywały progi wyborcze.\nKampania wyborcza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1231265", "fragment_id": "1131665/1", "subtitle": "", "title": "Wybory parlamentarne we Włoszech w 2008 roku", "source": "wikipedia", "start_index": 1934.0, "parentId": 1231265.0, "document_id": "1131665", "score": 0.18014174699783325}, "uuid": "e61df7f2-1c86-4573-8d19-a8efd5f73773"}]}
{"id": "q_369", "question": "Bakburta to lewa czy prawa burta statku?", "answer": [{"page_content": "Burty posiadają także swoje historyczne nazwy, utrzymujące się jednak, dla zachowania tak ważnej dla marynarzy tradycji, do dziś. Prawa burta, to po polsku sterburta (niderl. \"stuurboord\", ang. \"starboard\"), lewa to bakburta (niderl. \"bakboord\", ang. hist. \"larboard\", współcz. \"port\"). Nazwy te pochodzą sprzed kilku wieków, kiedy to stosowano na żaglowcach wiosło sterowe. Sternik operujący takim wiosłem stał zawsze plecami (ang. \"back\") do lewej burty, a jego wiosło schodziło do wody z burty prawej. Centralnie z rufy wiosło nie mogło zejść do wody, bo rufa kończyła się w szpic i posiadała wydatny nawis rufowy sięgający daleko nad wodę. Angielskie terminy \"port\" i \"larboard\" wywodzą się stąd, iż jednostki z wiosłem sterowym dochodziły do nabrzeża portowego tylko z jednego kierunku - tą burtą, na której nie było wiosła sterowego, aby go nie uszkodzić. Etymologia tych słów nie jest wyjaśniona jednoznacznie. Może oznaczać stronę, z której dochodzi hałas z lądu (\"loud\"), lub stronę, z której ładowano towary (\"load\") przez furtę w burcie. Równie dobrze jednak mogło to oznaczać wchodzenie do portu od konkretnej strony, gdyż wszystkie jednostki miały wiosło sterowe właśnie dlatego z tej samej strony, aby łatwiej było im wszystkim zachować porządek podczas przemieszczania się w zazwyczaj ciasnym porcie, oraz cumować wspólnie przy nabrzeżu.\nStatek na sterburcie niesie światło zielone, na bakburcie – czerwone.\nStosowane są również określenia burta nawietrzna (z której wieje wiatr, czyli wystawiona na działanie wiatru) oraz burta zawietrzna (znajdująca się za wiatrem, czyli osłonięta od wiatru żaglami i poszyciem drugiej burty).Burta, w znaczeniu bocznej powierzchni kadłuba, a szczególnie jej części nawodnej, nie musi otaczać jednostki pływającej ze wszystkich stron. Jeżeli rufa posiada własną ścianę z tyłu jednostki, to nosi ona nazwę pawęży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21758", "fragment_id": "183889/1", "subtitle": "", "title": "Burta (statek wodny)", "parentId": 21758.0, "start_index": 666.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183889", "score": 1.0}, "uuid": "8ab9746b-a535-41af-af18-9b0c0d5e43ab"}, {"page_content": "Burta – strona na statku wodnym, każda z połówek jednostki pływającej, rozdzielonych płaszczyzną symetrii kadłuba. Termin ten ma wiele pokrewnych znaczeń począwszy od całości jednej z połówek kadłuba, poprzez poszycie jednej z połówek (lub część poszycia nad obłem), aż do litej bariery na dużej jednostce, otaczającej odkryty pokład, będącej de facto nadburciem, a nie burtą. Jednak o tym, że coś znajduje się na jednej z burt, mówi się także wtedy, gdy to coś znajduje się nawet znacznie powyżej najwyższego pokładu (np. światła na masztach mogą być w osi jednostki, lub na jednej z burt).\nBurty są dwie – lewa i prawa (patrząc od rufy w stronę dziobu jednostki).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21758", "fragment_id": "183889/0", "subtitle": "", "title": "Burta (statek wodny)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "183889", "parentId": 21758.0, "score": 0.732252836227417}, "uuid": "de156f0f-5ee9-4518-a8e2-9693e8b54f33"}, {"page_content": "Jeśli do trymowania używane jest jedynie sprężone powietrze, zwykle w okręcie znajdują się dwie pary zbiorników trymujących: na dziobie po jednym na sterburcie i bakburcie dziobu oraz odpowiednio para zbiorników na rufie. Są one połączone ze sobą odpowiednio prawo- i lewoburtowymi rurociągami. Sprężone powietrze wtłaczane jest, dla przykładu, do dziobowego zbiornika na backburcie (lewej) i rufowego zbiornika na sterburcie (prawej) – rufa jest tu trymowana przez zbiorniki na lewej burcie, dziób zaś przez parę prawoburtową. Kiedy jeden ze zbiorników zostanie wypróżniony, może nastąpić zmiana stron trymowania, tj. sprężone powietrze wtłaczane jest do lewoburtowego zbiornika na rufie prawoburtowego zbiornika na dziobie, podczas gdy pozostałe zbiorniki są w tym czasie odpowietrzane. Okręt może zostać teraz strymowany na lewą stronę dziobu i prawą stronę rufy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4227141", "fragment_id": "1520316/2", "subtitle": "", "title": "Zbiorniki trymujące", "parentId": 4227141.0, "start_index": 2677.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1520316", "score": 0.3871380388736725}, "uuid": "3357d1ee-77bb-4ae0-914e-387626202c9f"}, {"page_content": "Analizując wygląd i ułożenie wraku oraz ładunek stwierdzono, że statek zatonął wskutek pożaru, który wybuchł wkrótce po wyjściu z portu w Gdańsku. Statek tonął z przegłębieniem na rufę i przechyłem na prawą burtę, tak też uderzył o dno, mechanicznie niszcząc strefę uderzenia. Pochodząca z ładunku smoła drzewna, roztopiona wskutek pożaru, zalała część wraku, tworząc skorupę, która chroniła znajdujące się pod nią elementy przed zniszczeniem. Lewa burta, wystająca ponad skorupę ze smoły, uległa prawie całkowitemu zniszczeniu na skutek korozji biologicznej, działania fal i prądów morskich, a także sieci rybackich i przepływających statków.\nW latach 70. XX wieku przeprowadzono datowanie radiowęglowe materiałów z kadłuba wraku oraz ładunku, które określiło najbardziej prawdopodobny czas budowy statku na ostatnią dekadę XIV wieku, a najbardziej prawdopodobną datę zatonięcia na trzecią dekadę XV wieku.\nW latach 90. XX wieku i na początku XXI wieku przeprowadzono (dwukrotnie) datowanie dendrochronologiczne drewna z konstrukcji statku oraz drewna pochodzącego z ładunku. Stwierdzono, że drzewa użyte do budowy statku ścięto w latach 1398 i 1399. Ponieważ ówcześni szkutnicy wykorzystywali drewno świeże (ze względu na łatwość kształtowania), zakłada się, że statek zbudowano w roku 1400. Stwierdzono też, że drewno pochodziło z Pomorza Gdańskiego i obecnych terenów północno-wschodniej Polski (Warmia i Mazury). Do budowy statku użyto głównie dębiny z dębu szypułkowego, jak i bezszypułkowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3766744", "fragment_id": "1324880/5", "subtitle": "", "title": "Miedziowiec", "source": "wikipedia", "start_index": 8019.0, "document_id": "1324880", "parentId": 3766744.0, "score": 0.08703058958053589}, "uuid": "7cd48267-c246-4870-ad5b-cb502f550097"}, {"page_content": "Każdy członek załogi okrętu (marynarz, podoficer) posiadał własny numer alarmowy, naszyty na prawej piersi munduru ćwiczebnego. Numer był trzy- czterocyfrowy. Pierwsza cyfra oznaczała numer działu jak powyżej. Druga numer burty i wachty:\nTrzeci numer był kolejnym numerem członka załogi. Na okrętach o licznej załodze można było używać jeszcze dodatkowej czwartej cyfry – numer członka załogi był wtedy dwucyfrowy.\nPrzykład numeru: 625 – piąty artylerzysta, lewa burta bojowa, trzecia zmiana wachty.\nZnakiem przynależności do załogi okrętu I lub II rangi jest wyhaftowana jego nazwa na otoku czapki marynarza służby zasadniczej np. ORP Orzeł, ORP Grom. Marynarze służący na okrętach III rangi mają napis określający klasę okrętów na jakiej służą np. Trałowce, Kutry Torpedowe.\nZałoga na okręcie – czasy współczesne.\nZałogę okrętu dzieli się na dwie burty – prawą i lewą – oraz w miarę możliwości na trzy wachty – pierwszą, drugą i trzecią, tak aby zapewnić najlepszą obsługę stanowisk dowodzenia i stanowisk bojowych w rozkładach okrętowych. Załogi okrętów nie dzieli się na burty i wachty, jeśli bezpieczeństwo żeglugi wymaga stałej obecności całej załogi na SB.\nDowódca okrętu (d.o.) jest przełożonym załogi i osób czasowo zaokrętowanych, z wyjątkiem swych przełożonych. Postępuje zgodnie z regulaminami i rozkazami przełożonych oraz przepisami prawa międzynarodowego, a w wypadkach nie przewidzianych – według własnego uznania, mając na względzie dobro służby i obronę interesów państwa. Powinien wykazywać samodzielność w podejmowaniu szybkich i zdecydowanych działań niezbędnych dla zapewnienia bezpieczeństwa załodze i okrętowi, a w czasie wojny – dla wykonania zadań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=391783", "fragment_id": "80371/4", "subtitle": "", "title": "Załoga (żegluga)", "parentId": 391783.0, "start_index": 7190.0, "source": "wikipedia", "document_id": "80371", "score": 0.2148183435201645}, "uuid": "2e7f916a-3ca2-4481-b12d-70697a1bdea3"}, {"page_content": "Znak tonażowy – oznaczenie statku informujące o dopuszczalnym zanurzeniu statku w wodzie morskiej i słodkiej. \nUmieszczany jest na burcie pod znakiem wolnej burty na śródokręciu. Składa się z trójkąta oraz dwóch poziomych kresek, z których lewa oznacza zanurzenie w wodzie morskiej, a prawa - w słodkiej.\nZnak tonażowy stosuje się na jednostkach, które w świadectwach pomiarowych mają wyszczególniony tonaż brutto i netto, bez wliczenia objętości międzypokładzia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=292745", "fragment_id": "1467921/0", "subtitle": "", "title": "Znak tonażowy", "parentId": 292745.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1467921", "source": "wikipedia", "score": 0.4342276155948639}, "uuid": "9a944a79-ba94-4019-a7b2-6fc8042340b2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy statku. Zobacz też: Jan Leonowicz, pseud. \"Burta\".\nBurta – jedna z połówek statku wodnego, a także statku powietrznego, posiadającego symetrię kadłuba (np. samolot lub sterowiec, ale już nie balon). Pojęciem tym, w zależności od potrzeb, określa się bądź całą połowę kadłuba, bądź też tylko jego poszycie. Termin stosowany także w szeregu innych określeń, np. jako strona skrzyni ładunkowej w lądowym pojeździe transportowym, pionowy brzeg kanału wodnego, połowa śluzy wodnej itd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87910", "fragment_id": "642663/0", "subtitle": "", "title": "Burta", "document_id": "642663", "start_index": 1.0, "parentId": 87910.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2745218873023987}, "uuid": "9bb8bb6d-cef8-4da0-859e-f8ef4074dbc9"}, {"page_content": "Katastrofa Baltic Ace na Morzu Północnym – katastrofa morska, do której doszło u wybrzeży holenderskich, ok. 40 mil morskich od Rotterdamu, wieczorem 5 grudnia 2012 roku.\nZbudowany w Stoczni Gdynia SA w 2007 roku samochodowiec „Baltic Ace” (o nośności 7787 t) pod banderą Wysp Bahama, płynący z Zeebrugge (Belgia) na północny wschód do Kotka (Finlandia) zderzył się ze zbudowanym w 2003 roku kontenerowcem „Corvus J” (8372 DWT) pod banderą Cypru, płynącym z Grangemouth w Szkocji do Antwerpii w Belgii (z północnego zachodu na południowy wschód).\nPrzyczyny.\nOba statki znajdowały się na kursie kolizyjnym, przy czym zgodnie z prawem „Corvus J”, mając „Baltic Ace” po swojej prawej burcie, winien ustąpić mu drogi. Doszło jednak do nieporozumienia: samochodowiec „Baltic Ace” lekko skorygował swój kurs w lewo, próbując w ten sposób obejść kontenerowiec za jego rufą. W tym samym czasie „Corvus J” rozpoczął ostry unik w prawo: po tym skręcie i w związku z korektą kursu samochodowca oba statki zderzyły się – kontenerowiec uderzył w burtę samochodowca, wskutek czego ten ostatni szybko nabrał wody i w ciągu kilkunastu minut zatonął.\nW doniesieniach na temat przebiegu wypadku zwraca się uwagę na fakt, że prawo morskie nakazuje, by statek mający pierwszeństwo (w tym przypadku „Baltic Ace”) poruszał się bez zmiany prędkości i kursu. Nakazuje też, aby wszelkie uniki wykonywać zawsze na prawą burtę i powinny być one zdecydowane. Ponieważ do katastrofy doszło na wodach międzynarodowych, poza zakresem jurysdykcji Holandii, dopiero powołana przez armatorów obu statków komisja mogła dokładnie ustalić, jak doszło do wypadku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2830466", "fragment_id": "1637420/0", "subtitle": "", "title": "Katastrofa Baltic Ace na Morzu Północnym", "document_id": "1637420", "start_index": 0.0, "parentId": 2830466.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16936169564723969}, "uuid": "59a0502e-4b5c-4cdf-af6b-515c5a89c022"}, {"page_content": "Oznakowanie boczne – w systemie IALA stosuje się je do określenia granic toru wodnego.\nPrawą stroną toru wodnego jest ta, którą statek idący z morza ma po swojej prawej burcie. Przeciwna jest stroną lewą.\nWynika z tego iż kierunek oznakowania liczy się od morza w kierunku portu, ujścia rzeki lub innego szlaku. W niektórych przypadkach jednak kierunek ten ustalają odpowiednie państwa ze względu na specyficzne warunki.\nPoszczególne znaki mogą być ponumerowane zgodnie z obowiązującym kierunkiem oznakowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=202792", "fragment_id": "1451024/0", "subtitle": "", "title": "Oznakowanie boczne", "parentId": 202792.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1451024", "source": "wikipedia", "score": 0.11079183220863342}, "uuid": "dd49c515-f465-488d-819c-f503baec0062"}, {"page_content": "Każdy okręt (statek) stanowi zamkniętą bryłę o kształtach nieregularnych, której wyporność jest większa od jej ciężaru. Okręt zbudowany jest z następujących części: kadłuba, pokładu i nadbudówki (pokładówek). \nKadłub – w zależności od użytych materiałów do jego budowy może być stalowy, drewniany, lub z tworzyw sztucznych.\nPokład – układa się i zamocowuje na pokładnikach. Pokłady mogą być stalowe, drewniane lub stalowe z drewnianym lub innym pokryciem.\nNa otwartych pokładach wzdłuż obu burt zamontowane są ochrony w postaci: nadburcia (falszburty) – to jest części burty wystającej ponad pokład oraz relingów. W poszyciu pokładu znajdują się otwory niezbędne do zapewnienia właściwej eksploatacji okrętu. Są to: luki, zejściówki, świetliki, otwory do pomierzania zbiorników, nawiewniki i wywiewniki. \nGłówne parametry okrętu.\nGłówne wymiary i wielkości każdej jednostki pływającej to: \nBudowa kadłuba okrętu.\nDo zasadniczych części składowych kadłuba należą:\nSzkielet służy do nadania kadłubowi sztywności. Cała konstrukcja kadłuba opiera się na szkielecie, do którego przymocowane jest wodoszczelne poszycie \nGłównymi elementami szkieletu są: \nTylnica – stanowi zakończenie rufowej, podwodnej części kadłuba gdzie łączy się poszycie obu burt, a ponadto służy do zamocowania wylotu wału śrubowego oraz łożysk nośnych steru.\nGrodzie i przedziały wodoszczelne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1101212", "fragment_id": "1341767/0", "subtitle": "", "title": "Budowa okrętu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1341767", "parentId": 1101212.0, "score": 0.07511797547340393}, "uuid": "1db6cbec-c8d0-4086-8623-e8d5c4157011"}]}
{"id": "q_370", "question": "Nad którą rzeką leży Malbork?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nMalbork (łac. \"Mariaeburgum\", \"Mariae castrum\", \"Marianopolis\", niem. \"Marienburg\") – miasto powiatowe, w województwie pomorskim nad Nogatem. Siedziba powiatu malborskiego, w 1309–1457 stolica państwa zakonu krzyżackiego. Malbork leży na obszarze dawnej Pomezanii, w historycznych Prusach na ziemi malborskiej, a etnograficznie na Powiślu. Miasto królewskie położone było w II połowie XVI wieku w województwie malborskim.\nWedług danych GUS z 30 czerwca 2024 r., Malbork liczył 36 573 mieszkańców i był pod względem liczby ludności dziesiątym miastem w województwie pomorskim.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9477", "fragment_id": "172868/0", "subtitle": "", "title": "Malbork", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "172868", "parentId": 9477.0, "score": 0.5}, "uuid": "59030e86-da37-4e26-84a1-1df897369546"}, {"page_content": "Osadnicy napływali tu przez trzy ćwierćwiecza XIV wieku i stopniowo ich napływ ustawał. Miasto zyskało charakter rzemieślniczo-handlowy i rolniczy. Miasto rozwijało się dzięki dogodnemu połączeniu drogami wodnymi z Wisłą i Nogatem do Chełmna, Grudziądza, Torunia i Elbląga, a także do potężnego Gdańska. Malbork w XIV wieku był miastem średniej wielkości pod względem obszaru, jaki zajmował, jak zabudowy i gospodarki. Handlowano tu zbożem, drewnem, skórami, końmi i winem. Rozwijały się cechy piekarzy i rzeźników, dobre zaś warunki uprawy wynikały z doskonałej gleby i w miarę łagodnego klimatu, jaki panował w delcie Wisły i Nogatu.\nSpołecznością miejską rządziła siedmio-ośmioosobowa rada, na której czele stał burmistrz. W skład rady wchodził kompan, czyli zastępca burmistrza, a od 1416 zarządca skarbu (kamlarz). Naczelnikiem sądu był sołtys, który wraz z zastępcą przewodniczył dziesięcioosobowej ławie. W mieście było wówczas około 85 domów i 89 budynków gospodarczych.\nŻycie codzienne w tym czasie nie odbiegało od życia w innych podobnych miastach. W razie niebezpieczeństwa mieszczanom wydawano broń i zbroje z arsenału mieszczącego się w ratuszu. Każdy z członków cechów znał obowiązki obrony murów i baszt w razie oblężenia. Poddani księcia Władysława I, poddali Malbork dopiero we wrześniu 1309. W celu uprawomocnienia swojego postępowania Krzyżacy wykupili we wrześniu swoje wątpliwe prawa do dzielnicy od Brandenburczyków. Zabór Pomorza Gdańskiego umożliwił wielkiemu mistrzowi Zakonu Krzyżackiego ostateczne przeniesienie stolicy z Wenecji do Malborka. \"Osobne artykuły: umowa z Malborka i Oblężenie Malborka (1457–1460).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9477", "fragment_id": "172868/3", "subtitle": "", "title": "Malbork", "document_id": "172868", "start_index": 3749.0, "parentId": 9477.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22811561822891235}, "uuid": "7a1c9bad-5c74-4a7d-9a60-890c927466f0"}, {"page_content": "W 1891 zbudowano dworzec w Malborku. Wystawny budynek zbudowany w staroniemieckim stylu był wizytówką miasta. W 1900 linia Toruń – Malbork została linią pierwszorzędną&lt;ref name=\"ŚK 11/2010\"&gt;Filip Karoński. . „Świat kolei”. 11/2010, s. 6. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. &lt;/ref&gt;.\nW latach 1920–1939 stacja w Malborku była stacją graniczną. Choć wzdłuż rzeki Nogat przebiegała granica Rzeszy Niemieckiej i Wolnego Miasta Gdańska, to spotykały się tutaj koleje PKP i DRG (Deutsche Reichsbahn). Na ówczesnej stacji Marienburg (Westpreussen) odbywała się wymiana lokomotyw w pociągach tranzytowych Rzesza-Prusy Wschodnie, jak też i w otwartych dla połączeń przez terytorium Polski oraz z Wolnym Miastem Gdańsk.\n1945-1989.\nDworzec w Malborku uniknął większych zniszczeń podczas II wojny światowej. W czerwcu 1945 po przekazaniu obiektu polskiej administracji żołnierze Armii Czerwonej próbowali podpalić dworzec, jednak pożar został szybko wykryty i ugaszony. Wnętrze zostało zachowane, z wyjątkiem herbu pruskiego nad kasami, który został przemalowany na polski.\nW 1975 w wyniku reformy administracyjnej powstało województwo elbląskie i mimo że Elbląg został stolicą województwa, to Malbork był głównym węzłem kolejowym województwa.\nW 1983 zelektryfikowano odcinek Malbork-Tczew, co pozwoliło na prowadzenie pociągów z Gdyni do Malborka trakcją elektryczną. W 1985 dokończono elektryfikację linii Warszawa – Gdańsk oraz doprowadzono elektryfikację do Elbląga.\nW 1988 dworzec został wpisany w wojewódzki rejestr zabytków.\npo 1989.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=946563", "fragment_id": "1018757/2", "subtitle": "", "title": "Malbork (stacja kolejowa)", "parentId": 946563.0, "start_index": 3072.0, "document_id": "1018757", "source": "wikipedia", "score": 0.25892361998558044}, "uuid": "f7a600fa-22a0-486d-80c9-a9ac85b6de03"}, {"page_content": "Nordhorn – miasto powiatowe w północno-zachodniej części Niemiec w kraju związkowym Dolna Saksonia, w powiecie Grafschaft Bentheim. Leży nad rzeką Vechte, przy ujściu do Kanału Ems-Vechte, w pobliżu granicy z Holandią. Według danych Urzędu Statystycznego Dolnej Saksonii w 2018 roku miasto liczyło ok. 53 tys. mieszkańców.\nW mieście rozwinął się przemysł włókienniczy oraz chemiczny.\nMiasta partnerskie.\n Holandia: Coevorden (od 1963)\n Polska: Malbork (od 1995)\n Francja: Montivilliers (od 1963)\n Saksonia: Reichenbach im Vogtland (od 1989)\n Włochy: Rieti (od 2010)\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=504755", "fragment_id": "1537571/0", "subtitle": "", "title": "Nordhorn", "document_id": "1537571", "start_index": 0.0, "parentId": 504755.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16415277123451233}, "uuid": "058cecdb-a270-4502-b5d7-cbd4c50804e3"}, {"page_content": "25 marca fala powodziowa uderzyła w Malbork. Najwyższy poziom wody wyniósł 10,21m (tj. 13,27 m n.p.m. Kr.). Prasa z tego okresu informowała: \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nW wyniku pęknięcia wału w Janówku duża część Malborka znalazła się pod wodą, m.in. gmach poczty głównej i sądu, straż pożarna uratowała wielu ludzi przed niechybną śmiercią, także odbywających karę więźniów.\nPowódź w Elblągu.\n26 marca fala powodziowa dotarła do Elbląga. Tereny położone na zachodnim brzegu rzeki Elbląg znalazły się pod wodą (ul. Warszawska, Wyspa Spichrzów, ul. Kotwicza). Na prawym brzegu rzeki zalane zostało wschodnie nabrzeże - ul. Panieńska, Przedzamcze Rybackie, Łasztownia, Zewnętrzna Grobla Malborska (ul. Malborska). Dodatkowe straty wyrządził miastu wylew Kumieli.\nSkutki.\nW wyniku powodzi zalano 190km² terenów depresyjnych. Straty oszacowano na 70 mln ówczesnych marek.\nPowódź była uszczerbkiem dla elbląskiego przemysłu i handlu ze względu na wyłączona z ruchu linii kolejowej Elbląg – Malbork – Tczew i Elbląg – Królewiec. W wyniku powodzi zamknięto tymczasowo w Elblągu 14 dużych i średnich zakładów, w wyniku czego ponad tysiąc osób straciło pracę. Nieoczekiwanie stała się ona również okazją dla Franza Komnicka na duży zarobek na sprzedaży pomp odwadniających. Dzięki temu został on znaną osobistością w regionie co miało duży wpływ na jego dalszą karierę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4807392", "fragment_id": "290611/1", "subtitle": "", "title": "Wielka powódź na Pobrzeżu Gdańskim", "source": "wikipedia", "start_index": 1552.0, "document_id": "290611", "parentId": 4807392.0, "score": 0.11061612516641617}, "uuid": "c2f19b62-4c61-4f11-89e7-4cea8f47f3b8"}, {"page_content": "Ślady osadnictwa w miejscu dzisiejszego Malborka datowane są na młodszą epokę kamienia. Intensywniejsze zasiedlenie nastąpiło w X wieku, gdy zbudowano niewielki gród w Malborku-Wielbarku. Po odzyskaniu Pomorza Wschodniego przez księcia Kazimierza Odnowiciela, z jego inicjatywy w XI wieku w pobliżu dzisiejszego Malborka zbudowano duży gród w Węgrach, przy którym rozwinął się największy na tym obszarze ośrodek handlowo-gospodarczy. W czasach panowania Bolesława Śmiałego Pomorze Wschodnie zostało utracone przez Polskę, a okoliczne ziemie znalazły się pod kontrolą lokalnych władców pomorskich. W połowie XII wieku gród w Węgrach został zniszczony przez plemiona pruskie i przestał istnieć, jednak część terenów położonych nad Nogatem została odzyskana przez książąt pomorskich. Za ich sprawą na prawym brzegu Nogatu powstał gród Zantyr. Na skutek polityki Sambora, jednego z dwóch braci księcia Świętopełka, Zantyr podarowano Zakonowi Krzyżackiemu w 1250. Około 1274 Krzyżacy zaczęli wznosić, częściowo z materiałów uzyskanych z rozbiórki starych zabudowań klasztornych grodu w Zantyrze, silnie ufortyfikowany zamek w dolnym biegu Nogatu. Budowany zamek i otaczające go miasto nazwano Marienburg, czyli zamek Marii, od imienia patronki Zakonu. W 1280 do zamku przeniesiono konwent zakonu z Zantyru.\n \"Osobne artykuły: Zamek w Malborku i Zakon krzyżacki.\"\nWraz z zamkiem powstawała osada, która w 1286 otrzymała prawa miejskie chełmińskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9477", "fragment_id": "172868/1", "subtitle": "", "title": "Malbork", "parentId": 9477.0, "start_index": 651.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172868", "score": 0.1367993950843811}, "uuid": "4e083230-0997-4d19-b16f-8a08e3bffea5"}, {"page_content": "Oblężenie Malborka zaczęło się 25 lipca, gdy od strony wsi Nowy Targ nadciągnęła armia polsko-litewska. Na rozkaz wielkiego mistrza Henryka von Plauena dzień wcześniej (24 lipca) spalone zostało całe miasto, „\"by w razie zdobycia nie stało się osłoną i twierdzą dla króla polskiego i jego ludzi\"”. Zniszczeniu uległa zabudowa miasta z wyjątkiem kościoła św. Jana Chrzciciela, ratusza, szpitala Świętego Ducha i św. Jerzego oraz mury, baszty i bramy miejskie. Z późniejszych rachunków komtura domowego wynika, iż zniszczeniom uległy również młyny i folwarki (Piaski, Vogelsang i Kałdowo). Pierwszego dnia oblężenia dochodzi do drobnych potyczek z podjazdem krzyżackim na przedpolach miasta. Nadciągające wojska organizują blokadę twierdzy. Sprzymierzeni rozbijają trzy obozy: pierwszy należący do króla polskiego zlokalizowany był przy kościele św. Jerzego i Wielbarku; drugi obóz litewsko-ruski z księciem Witoldem na czele zatrzymał się na przedmurzu i w ogrodach zamkowych w miejscu drogi prowadzącej do Elbląga; trzeci obóz założyli Tatarzy na łąkach w pobliżu rzeki Nogat. Oblegającym nie brakowało ani wody (dostarczały ją kanał Malborskiej Młynówki i potok Poggengraben), ani żywności (spore jej ilości zdobyto na Żuławach).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3109181", "fragment_id": "116547/1", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Malborka (1410)", "parentId": 3109181.0, "start_index": 1319.0, "document_id": "116547", "source": "wikipedia", "score": 0.10079273581504822}, "uuid": "af1c022e-612f-4ad4-b781-0cce0987b344"}, {"page_content": "Liwę nazywano dawniej Starym Nogatem, ponieważ tworzyła z Nogatem jeden ciek wodny. W okolicy Białej Góry Krzyżacy usypali na przełomie wysoki i wąski wał oddzielający Liwę od Wisły, przekopali go na przełomie XIII i XIV w. kierując część wód wiślanych do Nogatu polepszając walory żeglowne rzeki przepływającej przez stanowiący ich siedzibę Malbork.\nOchrona przyrody.\nRazem z nurtem Liwia przepływa przez następujące powierzchniowe formy ochrony:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86708", "fragment_id": "661283/1", "subtitle": "", "title": "Liwa", "document_id": "661283", "start_index": 1412.0, "source": "wikipedia", "parentId": 86708.0, "score": 0.11234448850154877}, "uuid": "6abda047-ca1b-43b7-885a-f4ee57ffede7"}, {"page_content": "Most kolejowy w Malborku – dwutorowy most kolejowy w Malborku na rzece Nogat, odbudowany w 1947, następnie modernizowany w XXI wieku, położony w ciągu linii kolejowej nr 9 łączącej Warszawę z Gdańskiem.\nHistoria.\nPrzed II wojną światową.\nPierwotny most kolejowy w Malborku powstał w związku z budową połączenia Berlina z Królewcem, zrealizowanego w ramach budowy tzw. kolei wschodniej. Budowę mostu rozpoczęto w 1851. Projekt powstał w atelier inżynierów Karola Lentze i Spittela. Architektem był Friedrich August Stüler, natomiast za powierzchnię nośną odpowiadał Rudolph Eduard Schinz. Obydwa przyczółki mostu posiadały formę wież zwieńczonych krenelażem. Wjazd pociągów na most odbywał się przez szeroką, odcinkową arkadę, ponad którą znajdował się otwór zamknięty czterema ostrołucznymi arkadkami, wspartymi na zdwojonych kolumienkach. Górna kondygnacja wież licowana była kolorową ceramiką w pseudoorientalne wzory. Most ten oddano do użytku 8 grudnia 1858, ale ruch kolejowy z Tczewa zainicjowano po nim już 12 października 1857.\nWzrastające potrzeby przewozowe spowodowały, że most z 1858 funkcjonował na granicy przepustowości. W związku z tym postanowiono stary most przeznaczyć dla ruchu kołowego, a na północ od niego oraz Baszty Maślankowej wybudować kolejny, dwutorowy, przeznaczony wyłącznie dla ruchu kolejowego. Autorem projektu był Johann Wilhelm Schwedler, a inżynierem Georg Christoph Mehrtens. Most ten oddano do użytku w październiku 1899, jednakże prace budowlane zakończono ostatecznie 25 października 1891.\n15 października 1900 na starym moście uruchomiono linię kolei wąskotorowej między Malborkiem a Kałdowem.\nObydwa mosty wysadzone zostały w powietrze przez Wehrmacht, przez załogę Festung Marienburg, 9 marca 1945. Po wojnie odbudowy doczekał się tylko późniejszy most dwutorowy.\nPo wojnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3860886", "fragment_id": "1332307/0", "subtitle": "", "title": "Most kolejowy w Malborku", "document_id": "1332307", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3860886.0, "score": 0.3246171474456787}, "uuid": "22e3c57a-bcc7-410c-9f72-624f9a8d9a66"}, {"page_content": "Zbuntowani mieszczanie wypędzili Krzyżaków ze wszystkich miast Pomorza. Potem jednak wojska króla Kazimierza przegrały kilka bitew z wynajętymi przez zakon wojskami zaciężnymi. Okazało się, że takie wojska są znacznie skuteczniejsze od rycerstwa, które w czasach pokoju bardzo rzadko ćwiczyło się w walce.\nDługa wojna była bardzo kosztowna, a Krzyżakom kończyły się środki na jej prowadzenie. Nieopłacani żołnierze coraz chętniej przechodzili na stronę polską. W ten sposób w ręce Polaków dostała się między innymi krzyżacka stolica – Malbork.\nPolska wraca nad Bałtyk.\nPo trzynastu latach walki, w 1466 roku, w Toruniu, Krzyżacy zawarli z państwem polskim traktat pokojowy – II pokój toruński. Do Polski po przeszło stu pięćdziesięciu latach powróciło Pomorze Gdańskie. Przyłączono także należącą do biskupów Warmię. Ziemie te nazywano odtąd Prusami Królewskimi, gdyż władał nimi bezpośrednio król. Pozostała część państwa krzyżackiego – Prusy Zakonne – stała się lennem Polski.\nPo wojnie trzynastoletniej władca krzyżacki przeniósł stolicę swego państwa z Malborka do Królewca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=940208", "fragment_id": "1011896/3", "subtitle": "", "title": "Wojny polsko-krzyżackie", "parentId": 940208.0, "start_index": 4600.0, "document_id": "1011896", "source": "wikipedia", "score": 0.11640167236328125}, "uuid": "20c991cc-3b18-47b3-b84d-ad32b586cb12"}]}
{"id": "q_371", "question": "Kto jest autorem kolumnady na placu przed bazyliką św. Piotra?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPlac świętego Piotra (wł. Piazza San Pietro) – plac znajdujący się przed bazyliką św. Piotra w Watykanie, należący do osi łączącej bazylikę i Via della Conciliazione. Został zaprojektowany w 1656 przez Berniniego jako prostopadły owal, który od strony zachodniej za pośrednictwem części w kształcie trapezu otwiera się na fasadę bazyliki, od strony wschodniej wychodzi na przebitą w latach 30. XX w. Via della Conciliazione.\nW 1982 roku papież Jan Paweł II wprowadził zwyczaj ustawiania szopki i choinki przed bazyliką watykańską. Choinką ustawioną na placu w 2023 roku był świerk przywieziony z alpejskiej gminy Macra koło Cuneo w Piemoncie. Drzewko miało ponad 50 lat i zostało udekorowano szarotkami alpejskimi. \nPrzed Świętami Bożego Narodzenia w 2024 roku w kolumnadzie Berniniego przy placu św. Piotra wystawiono 125 żłóbków z wielu krajów, w tym także i z Polski. Szopki przywieziono do Watykanu z Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu, Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu i z Wadowic. Radomska szopka została wykonana z ceramiki.\nKolumnada Berniniego.\nOtacza go portyk Berniniego zbudowany w latach 1656–1667. Olbrzymia, czterorzędowa kolumnada w porządku toskańskim, zwieńczona jest attyką, na której ustawiono posągi 140 świętych. Wśród nich, po lewej stronie, na wysokości fontanny, można znaleźć pomnik św. Jacka Odrowąża, dominikanina. Symbolika kolumnady ma związek z kontrreformacją i można się w niej dopatrywać wyciągniętych rąk Kościoła, pragnących ogarnąć wszystkich.\nObelisk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=142557", "fragment_id": "24475/0", "subtitle": "", "title": "Plac Świętego Piotra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "24475", "parentId": 142557.0, "score": 0.9638890624046326}, "uuid": "9a61c90d-9d97-4dfe-95b3-018e09a01412"}, {"page_content": "Po śmierci Innocentego X, nowy papież Aleksander VII mianował Berniniego nadwornym artystą. Bernini powrócił do prac przy bazylice watykańskiej, która po zburzeniu jego wież przez Borrominiego stała niewykończona. Jej fasada była w efekcie zbyt szeroka, więc Bernini postanowił tak zagospodarować plac przed kościołem, by optycznie go zwęzić. Teren podzielił na dwie części; części bezpośrednio przed bazyliką nadał rzut trapezu, dłuższą podstawą przylegającego do bazyliki. Natomiast krótszą podstawę trapezu połączył z drugą częścią, elipsą. W efekcie pozwoliło to na optyczne skorygowanie proporcji fasady. W ramionach trapezu stanęły jednokondygnacyjne galerie, a wokół eliptycznego placu kolumnada, złożona z czterech rzędów toskańskich kolumn o wysokości 20 m, dźwigających belkowanie z ustawionymi na nim posągami świętych. W centrum elipsy ustawiono egipski obelisk, a po bokach dwie fontanny. Budowa trwała w latach 1656–1667.\nJeszcze przed końcem prac na placu, Bernini zajął się budową kościoła Santo Tommaso da Villanova w Castel Gandolfo (1658-61), a potem kościoła Santa Maria della Assunzione w Ariccii (1662-64). Przebudował także tzw. \"Scala Reggia\" (\"Schody Królewskie\") – klatkę schodową między bazyliką a pałacem watykańskim, gdzie w zwężającej się przestrzeni architekt zastosował sztuczki optyczne.\nDla bazyliki św. Piotra wykonał wreszcie tzw. \"Cathedra Petri\" (1657-65) – bogatą oprawę dla tronu, mającego być według legendy tronem św. Piotra. Tron stawiony został na obłokach; u dołu stanęli czterej ojcowie Kościoła w bogato drapowanych szatach, a u góry umieszczono wieniec aniołów dookoła gołębicy Ducha Świętego, wykonanej w witrażu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106019", "fragment_id": "645633/11", "subtitle": "", "title": "Giovanni Lorenzo Bernini", "document_id": "645633", "start_index": 12993.0, "parentId": 106019.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28111544251441956}, "uuid": "f26ec325-0913-4db3-a6bb-4aeb0dd5c629"}, {"page_content": "Giovanni Lorenzo Bernini zw. Gianlorenzo (ur. 7 grudnia 1598 w Neapolu, zm. 28 listopada 1680 w Rzymie) – włoski rzeźbiarz, malarz i architekt; jeden z najwybitniejszych artystów baroku.\nŻyciorys.\nDziałał głównie w Rzymie, gdzie tworzył rzeźby o tematyce mitologicznej (\"Apollo i Dafne\") i religijnej (\"Ekstaza św. Teresy\", \"Dawid\"), popiersia portretowe (kardynała Scipione Borghese, Costanzy Bonarelli, króla Ludwika XIV), fontanny (\"Fontanna Czterech Rzek\", \"Fontanna Trytona\") i nagrobki (Urbana VIII i Aleksandra VII).\nJako architekt kierował budową bazyliki św. Piotra, dla której wykonał baldachim nad grobem św. Piotra (wsparty na 4 spiralnych kolumnach) oraz oprawę tronu św. Piotra (\"Cathedra Petri\"). Wybitnym dziełem architektoniczno-urbanistycznym jest przebudowa placu św. Piotra i objęcie go monumentalną kolumnadą. Inne prace architektoniczne: kościół Santa Bibiana, \"Sant’Andrea al Quirinale\" w Rzymie oraz kościoły w Castel Gandolfo i w Ariccia; w Paryżu pracował przy przebudowie Luwru.\nTwórczość Berniniego cechuje dążenie do okazałości, dynamizmu i ekspresji, znakomite wyczucie formy, proporcji i perspektywy, perfekcyjne operowanie formami klasycznymi. Wywarł decydujący wpływ na rozwój baroku w Europie.\nWczesna twórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106019", "fragment_id": "645633/0", "subtitle": "", "title": "Giovanni Lorenzo Bernini", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "645633", "parentId": 106019.0, "score": 0.1618174910545349}, "uuid": "23811b59-98ef-4773-82b3-1328b2937282"}, {"page_content": "Barok został zapoczątkowany w Rzymie i wywodzi się bezpośrednio z odmiany późnego renesansu zwanego stylem dekoracyjnym.\nHistoria.\nPoczątek.\nDo pierwszych architektów tworzących w nowym stylu zalicza się:\nOkres dojrzały.\nPo pierwszym okresie rozwoju stylu następuje tzw. złoty wiek baroku. Architekt i rzeźbiarz Giovanni Lorenzo Bernini otrzymuje zlecenie „naprawy” wizualnego odbioru bazyliki św. Piotra. Bernini w latach 1655-1667 poprowadził budowę eliptycznego placu Plac Świętego Piotra. Plac otacza kolumnada złożona z 284 kolumn ustawionych w czterech rzędach. Wieńczy je attyka ozdobiona posągami świętych. W centralnej części placu Bernini umieścił egipski obelisk. Dwie symetrycznie rozmieszczone fontanny uzupełniają zabudowę i jednocześnie prowokując do zatrzymania się i spojrzenia w kierunku bazyliki z perspektywy, która umożliwia oglądanie prawie całej kopuły. Baldachim nad ołtarzem głównym we wnętrzu bazyliki oraz prowadzące do pałacu papieskiego Schody Królewskie (\"Scala Regia\") to także znane dzieła Berniniego.\nPrace Berniniego związane są także z przebudową Rzymu. Jego fontanny nadal zdobią place tego miasta. Plac Barberini zdobi fontanna Trytona (około 1637), na dochodzącej do placu ulicy Vittorio Veneto - fontanna Pszczół \"delle Api\" (1644), na Piazza Navona znajdują się Fontanna Czterech Rzek i Fontanna del Moro (1648-1652). Najbardziej znaną jest Fontanna di Trevi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=675750", "fragment_id": "815640/0", "subtitle": "", "title": "Architektura barokowa we Włoszech", "document_id": "815640", "start_index": 0.0, "parentId": 675750.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24110931158065796}, "uuid": "6d09a703-c98a-47b3-872a-176c779f249b"}, {"page_content": "Najważniejszym obiektem na placu jest Pomnik Tysiąclecia (\"Millenniumi emlékmű\"), którego budowę rozpoczęto 1896 z okazji hucznie obchodzonego 1000-lecia państwa węgierskiego. Autorem projektu był Albert Schickedanz, a wykonawcą – rzeźbiarz György Zala. Na środku wznosi 36-metrowa kolumna archanioła Gabriela, który według legendy miał okazać się pierwszemu królowi Stefanowi i nakazał przyjęcie korony. Posąg został wyróżniony podczas wystawy światowej w Paryżu w 1900. Cokół kolumny otaczają posągi jeźdźców – księcia Arpada i sześciu jego wodzów, którzy na przełomie VIII i IX wieku przyprowadzili Madziarów na teren dzisiejszych Węgier.\nKolumnada.\nKolumnę z archaniołem Gabrielem otacza półkolista kolumnada, podzielona na dwie części. Przedstawia ważne postacie z węgierskiej historii:\nod lewej\na w następnej części\nRozpiętość ramion kolumnady wynosi 85 metrów – górne krawędzie zdobią posągi Pracy i Dobrobytu oraz Wiedzy i Chwały, a także boga Wojny i bogini Pokoju.\nPoczątkowo ostatnie pięć miejsc w lewej kolumnadzie zajmowali monarchowie węgierscy z dynastii Habsburgów – Ferdynand I, Leopold I, Karol III, Maria Teresa i Franciszek Józef I. Posągi te zostały uszkodzone podczas II wojny światowej i po 1945 zastąpione obecnymi postaciami.\nPodczas swej Podróży apostolskiej na Węgry dnia 20 sierpnia 1991 papież Jan Paweł II odprawił na placu Millenijnym mszę świętą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1094464", "fragment_id": "1387028/1", "subtitle": "", "title": "Plac Bohaterów w Budapeszcie", "document_id": "1387028", "start_index": 1632.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1094464.0, "score": 0.3021223843097687}, "uuid": "4ab08356-3939-4758-b10f-0283866f6bc9"}, {"page_content": "Ważne decyzje papież podjął w sprawach misyjnych. 23 marca 1656 wydał dekret, który zezwolił jezuickim misjonarzom w Chinach na stosowanie w ceremoniach kościelnych niektórych obrzędów lokalnych oraz rezygnacji z łaciny podczas nabożeństw. Decyzja ta została potem zmieniona przez jednego z następców, Klemensa XI (1704). W 1656 Aleksander VII potwierdził potępienie 5 tez jansenistycznych.\nJako opiekun sztuk pięknych papież zlecił architektowi Berniniemu otoczenie placu św. Piotra półkolistą kolumnadą. Bernini zaprojektował także grobowiec papieża w bazylice watykańskiej.\nW 1661 beatyfikował, a w 1665 kanonizował Franciszka Salezego.\nKreował 38 kardynałów, na ośmiu konsystorzach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116521", "fragment_id": "26249/3", "subtitle": "", "title": "Aleksander VII", "parentId": 116521.0, "start_index": 4466.0, "document_id": "26249", "source": "wikipedia", "score": 0.11334867030382156}, "uuid": "d6f79f1c-1638-49de-8acc-8d42b1512d33"}, {"page_content": "Kolumna Aleksandrowska (ros. \"Александровская колонна\") – monument stanowiący centralny punkt Placu Pałacowego w Petersburgu. Została wzniesiona w latach 1829–1834 z inicjatywy imperatora Mikołaja I dla uczczenia zwycięstwa jego brata, cesarza Aleksandra I i wojsk rosyjskich nad Wielką Armią Napoleona Bonaparte w roku 1812. Autorem projektu i osobą odpowiedzialną za budowę monumentu był francuski architekt Auguste de Montferrand. Uroczyste odsłonięcie obelisku odbyło się 11 września 1834 roku.\nInformacje ogólne.\nKolumna jest największą tego typu budowlą na świecie. Mierzy 47,5 m wysokości, a jej masa całkowita wynosi ponad 600 ton. Na szczycie znajduje się posąg anioła trzymający w jednym ręku 6-metrowy krzyż, którym przygniata węża, podczas gdy drugą rękę unosi w geście zwycięstwa, symbolizując tym samym zwycięstwo dobra nad złem. Autorem tej rzeźby jest Boris Orłowskij. Godnym podkreślenia jest fakt, iż kolumna wykonana z czerwonego granitu, a jej trzon nie jest przytwierdzony do piedestału, utrzymując równowagę dzięki solidnemu osadzeniu i imponującej wadze.\nHistoria.\nPierwsze projekty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1806620", "fragment_id": "905255/0", "subtitle": "", "title": "Kolumna Aleksandrowska", "document_id": "905255", "start_index": 0.0, "parentId": 1806620.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19814538955688477}, "uuid": "cf9dd40b-bcbd-47fe-a795-07d041c1259e"}, {"page_content": "Granica watykańsko-włoska – granica państwowa ciągnąca się na długości 3,2 km, dookoła enklawy, jaką stanowi Watykan na terytorium Włoch i miasta Rzym. By przekroczyć granicę w miejscach innych niż bazylika Świętego Piotra i Muzea Watykańskie czy Aula Pawła VI, trzeba posiadać specjalne przepustki.\nHistoria.\nPoczątkiem powstawania granicy było zjednoczenie Włoch i zajęcie przez Włochów terytorium Państwa Kościelnego 20 września 1870 roku. Papież nie pogodził się z tym faktem i ogłosił się więźniem Watykanu. Dopiero w 1929 roku faszystowski rząd włoski Benito Mussoliniego i sekretarz stanu papieża, Pietro Gasparri, podpisali, po dwóch latach tajnych rokowań, tzw. traktaty laterańskie, kończące spór i gwarantujące istnienie państwa watykańskiego w obrębie pałacu i ogrodów watykańskich oraz uznające suwerenność Stolicy Apostolskiej jako podmiotu prawa międzynarodowego.\nPrzebieg granicy.\nGranica przebiega wzdłuż murów otaczających kompleks watykański. Wokół murów biegną natomiast rzymskie ulice, a po stronie, po której znajduje się mur istnieją także chodniki. Granica przebiega wzdłuż ulic i placów \"Via di Porta Angelica\", \"Piazza del Risorgimento\", \"Via Leone VI\", \"Viale Vaticano\", \"Largo di Porta Cavallegeri\", \"Piazza del Sant' Uffizio\". Do obejścia całego kompleksu wystarcza godzina spaceru. Na pl. św. Piotra znajduje się biała linia, położona na wysokości kolumnady Gianlorenzo Berniniego, która wyznacza granicę.\nPrzejścia graniczne.\nNa teren Watykanu można wejść w pięciu miejscach, w tym przez trzy bramy, Arco delle Campane, Spiżowa Brama i Cancello di Sant’Anna. Dwie pierwsze znajdują się na pl. św. Piotra. Wejścia znajdują się też przy Auli Pawła VI oraz Muzeach Watykańskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1874766", "fragment_id": "870149/0", "subtitle": "", "title": "Granica watykańsko-włoska", "document_id": "870149", "start_index": 0.0, "parentId": 1874766.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1041317731142044}, "uuid": "0df40838-49c0-4489-903c-3d34536d960a"}, {"page_content": "Kolumna Św. Trójcy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Sloup Nejsvětější Trojice&lt;/&gt;) – barokowa Kolumna Trójcy Przenajświętszej (kolumna morowa) w górnej części Rynku Małostrańskiego w Pradze.\nWzniesiona została w roku 1715 na pamiątkę zarazy morowej, jaka nawiedziła Pragę w 1713 r. Autorem planów kolumny, założonej na rzucie trójkąta i zwieńczonej smukłą iglicą z symbolem Św. Trójcy na szczycie, był architekt Giovanni Battista Alliprandi. Prace kamieniarskie wykonał F. W. Herstorfer, autorami rzeźb Najświętszej Marii Panny i czeskich świętych byli J. O. Mayer i F. Geiger. Po epidemii głodu w 1772 r. na kolumnie zainstalowano zespół rzeźb I. F. Platzera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2519264", "fragment_id": "570746/0", "subtitle": "", "title": "Kolumna Św. Trójcy w Pradze", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2519264.0, "document_id": "570746", "score": 0.5}, "uuid": "2e2a9af8-7a9f-4ee6-ba6d-4e9ecec58dfb"}, {"page_content": "Świątynia będąca trójnawową bazyliką została wzniesiona z cegły na planie krzyża łacińskiego o wymiarach 72×28 m w stylu neoromańskim. Wysokość nawy głównej wewnątrz wynosi 16 m, z zewnątrz do dachu świątynia mierzy 25 m, natomiast smukła wieża zegarowa, tworząca ryzalit fasady, jest wysoka na 51 m.\nNa fasadzie kościoła umieszczono domek portalowy, którego naczółek ozdabia rzeźba przedstawiająca św. Józefa, a ponad kolumnami portalu umieszczono płaskorzeźby przedstawiające św. Piotra i św. Pawła. Wszystkie wejścia boczne również zostały udekorowane. Absyda jest wsparta dekoracyjnymi łukami przyporowymi, a poniżej dachu absydy znajduje się kolumnada.\nWewnątrz.\nNastawa ołtarza głównego składa się ze złoconych rzeźb, które wykonał artysta Schreiner z Ratyzbony według projektu Josepha Schmitza, przedstawiających zaślubiny oraz śmierć św. Józefa. Obok tabernakulum umieszczono srebrne tonda z symbolami Ewangelistów. Całość nastawy wieńczy rzeźba przedstawiająca św. Józefa z Dzieciątkiem na tronie. Przed ołtarzem znajdują się rzeźby aniołów. Przed oryginalnym ołtarzem ze wspomnianą nastawą umieszczono ołtarz posoborowy. Prezbiterium zamyka absyda z obejściem. \nDwa ołtarze boczne poświęcone Sercu Pana Jezusa i Matce Bożej z Dzieciątkiem również udekorowano pracami Schreinera. Ponadto ustawiono ołtarze ku czci św. Barbary i Matki Bożej Fatimskiej. Po lewej stronie od wejścia do kościoła znajduje się kaplica z kopią obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej oraz okrągłym witrażem, który przedstawia Bożą Rodzicielkę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2896743", "fragment_id": "1212745/1", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Józefa w Chorzowie", "source": "wikipedia", "start_index": 1661.0, "document_id": "1212745", "parentId": 2896743.0, "score": 0.07367637008428574}, "uuid": "4561e0ab-f940-452e-997f-7eb4ac00f473"}]}
{"id": "q_372", "question": "Jak nazywał się system umocnień obronnych długości ok. 4000 km zbudowany w czasie II wojny światowej przez Niemców w celu zabezpieczenia Europy Zachodniej przed inwazją aliantów od strony morza?", "answer": [{"page_content": "Wał Atlantycki – system umocnień ciągnących się na długości 3862 km wzdłuż zachodnich wybrzeży Europy, od granic Hiszpanii do północnych krańców Norwegii.\nZostał wzniesiony przez Niemców podczas II wojny światowej na okupowanych terenach. Miał stanowić podstawę obrony niemieckiej w przypadku inwazji wojsk alianckich na kontynent europejski.\nWał Atlantycki był najsilniej ufortyfikowany w rejonie Calais, gdzie spodziewano się, ze względu na bliskość (37 km) angielskiego wybrzeża, głównego uderzenia wojsk inwazyjnych, znacznie słabiej natomiast w Normandii, co wykorzystali alianci 6 czerwca 1944, w początkowej fazie operacji Overlord.\nGeneza.\nHitler w 1941 roku zaplanował uczynienie niezdobytą twierdzą („Festung Europa”) swoich błyskawicznych zdobyczy z 1940 roku. W związku z tym, 23 marca 1942 r. wydał dyrektywę numer 40, oficjalnie rozpoczynając prace. Po rajdzie na Saint-Nazaire 13 kwietnia 1942, Hitler rozkazał wzmocnić obronę baz marynarki wojennej (w tym baz U-Bootów). Początkowo fortyfikacje skupiono wokół największych portów, a dopiero pod koniec 1943 roku rozszerzono na inne tereny.\nBudowa Wału.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57754", "fragment_id": "648269/0", "subtitle": "", "title": "Wał Atlantycki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "648269", "parentId": 57754.0, "score": 0.800381064414978}, "uuid": "495823d4-00ff-434d-979b-1e3b9c68f81f"}, {"page_content": "Linia Gotów (niem. \"Goten-Stellung\", wł. \"Linea Gotica\") – system umocnień zbudowany przez Niemców we Włoszech w czasie II wojny światowej (w latach 1943–1944), który osłaniał dolinę Padu. Linia Gotów przecinała równoleżnikowo Półwysep Apeniński. Biegła od Pesaro nad Morzem Adriatyckim do Massy nad Morzem Liguryjskim wzdłuż rzeki Foglia oraz grzbietem Apeninu Toskańskiego. Na długości 320 km i głębokości 30 km rozlokowano bunkry dla artylerii i karabinów maszynowych, pola minowe, zasieki z drutu kolczastego. \nW 1944 stanowiła obiekt walk między Niemcami a wojskami aliantów, w których brał udział 2 Korpus Polski. W tym samym roku Albert Kesselring zmienił nazwę umocnień na \"Zieloną linię\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37992", "fragment_id": "185080/0", "subtitle": "", "title": "Linia Gotów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "185080", "parentId": 37992.0, "score": 0.8452376127243042}, "uuid": "8cb0cc05-868f-4313-b22d-3602ee7e12a8"}, {"page_content": "Linia Zygfryda ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Siegfried-Linie&lt;/&gt;; także Wał Zachodni, niem. \"Westwall\" oraz linia Hindenburga) – system niemieckich umocnień wzdłuż granicy Niemiec z Francją i Luksemburgiem (od miasta Kleve do Bazylei), liczący ok. 600 km. Zbudowano na niej ok. 15 560 obiektów fortyfikacyjnych i umocnień.\nHistoria.\nJej głównym zadaniem była ochrona zachodniej granicy Niemiec z Francją. Bezpośrednią przyczyną wzniesienia fortyfikacji była obawa przed zbrojną odpowiedzią Francji i Wielkiej Brytanii po przyszłym rozpoczęciu wojny z Polską. Realizacja projektu trwała łącznie trzy lata, od 1936 r. do 1939 r. Po agresji III Rzeszy na Polskę we wrześniu 1939 r. Linia Zygfryda pomogła w zatrzymaniu francuskiej ofensywy w Saarze. Fortyfikacje rozbudowano w 1944 r.[] w celu odparcia wojsk alianckich, które po zwycięskiej kampanii normandzkiej zmierzały w stronę granicy Niemiec.\n \"Główn: Przełamanie linii Zygfryda .\"\nWe wrześniu 1944 r. wojska amerykańskie, brytyjskie, kanadyjskie i francuskie zaatakowały linię Zygfryda. W rejonie lasów Hürtgen atakujący najpierw musieli przywyknąć do techniki walki w lesie. Z drugiej strony, ich niemieckich przeciwników wspierały oddziały zaprawione w boju na froncie wschodnim, którym dobrze znana była taktyka walki na terenach leśnych. Z kolei w Akwizgranie obrońcom udało się na trzy tygodnie związać Amerykanów krwawymi walkami ulicznymi, które zakończyły się 17 października 1944 r. zdobyciem pierwszego niemieckiego miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3320", "fragment_id": "182244/0", "subtitle": "", "title": "Linia Zygfryda", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182244", "parentId": 3320.0, "score": 0.606507420539856}, "uuid": "937a8f8f-6cf8-49c9-9a4c-c080cdf30582"}, {"page_content": "Mur Berliński, również mur berliński ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Berliner Mauer&lt;/&gt;) – system umocnień o długości ok. 156 km (betonowy mur, okopy, zapory drutowe, miny). Zwany był również eufemistycznie w języku propagandy NRD – antyfaszystowskim wałem ochronnym (\"antifaschistischer Schutzwall\"). Od 13 sierpnia 1961 do 9 listopada 1989 oddzielał Berlin Zachodni od Berlina Wschodniego i NRD.\nBył to jeden z symboli zimnej wojny i podziału Niemiec. Podczas prób przedostania się z Berlina przez strzeżoną granicę do Berlina Zachodniego wielu uciekinierów zostało zabitych. Dokładna liczba ofiar jest sporna i niepewna, różne źródła podają od 136 do 239 śmiertelnych przypadków.\nHistoria.\nGeneza.\nPo zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku Niemcy, na mocy postanowień konferencji jałtańskiej, podzielone zostały na 4 strefy okupacyjne, administrowane i kontrolowane przez USA, Związek Radziecki, Wielką Brytanię i Francję. Podobnie, na 4 sektory, podzielono również Berlin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1823536", "fragment_id": "912183/0", "subtitle": "", "title": "Mur Berliński", "parentId": 1823536.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "912183", "score": 0.35901254415512085}, "uuid": "fca23eaf-4cae-4d73-8277-febfe4f51587"}, {"page_content": "Niemieckie fortyfikacje na wyspie Guernsey – zbiór umocnień obronnych zbudowanych przez Niemców podczas II wojny światowej na terenie wyspy Guernsey, jednej z Wysp Normandzkich.\nHistoria.\nPo zajęciu Wysp Normandzkich przez Wehrmacht 30 czerwca 1940 roku, Niemcy dokonali oceny istniejących tam umocnień aby określić, czy będą one przydatne. Stwierdzono, że fortyfikacje na wyspach są przestarzałe i niewystarczające do prowadzenia nowoczesnej wojny.\nPonieważ Niemcy planowali inwazję na Wielką Brytanię jesienią 1940 roku, uznano, że wydatki na fortyfikacje wysp będą stratą. Pierwotnie Niemcy zakładali budowę tylko konstrukcji polowych. W 1941 roku szanse podboju Wielkiej Brytanii zmniejszyły się, a prawdopodobieństwo wojny na wschodzie wzrosło. Luftwaffe i Kriegsmarine odgrywały ważną rolę w ochronie wysp przed aliantami, natomiast siły lądowe skupiły swój główny wysiłek na budowie umocnień lądowych, służących do odparcia ewentualnego desantu morskiego.\nWynikające z tego prace budowlane na Wyspach Normandzkich były rozległe; wymagały tysięcy pracowników oraz dużych dostaw surowców. Wyspa Guernsey otrzymała największe działa artyleryjskie na Wyspach Normandzkich oraz ok. 12 000 żołnierzy.\nW czerwcu 1941 roku Adolf Hitler nakazał wzmocnienie sił na wyspach. Organizacja Todt miała przystąpić do budowy 200-250 punktów oporu na każdej z większych wysp.\nKonstrukcja.\nSystem budowy standardowych bunkrów (Regelbau) wykorzystywał plany dla każdego z ponad 600 zatwierdzonych typów bunkrów, z których każdy miał określone przeznaczenie. Projekty były unowocześniane na podstawie badań nad zdobycznymi umocnieniami wroga. Istniało ponad 200 standaryzowanych części pancerza. Dla pomieszczeń przyjęto standardową wysokość równą 210 cm. Dla każdego obszaru na wyspach przeprowadzano badania i ustalano priorytety budowy.\nFortyfikacje dzieliły się na trzy kategorie:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5608435", "fragment_id": "1232345/0", "subtitle": "", "title": "Niemieckie fortyfikacje na wyspie Guernsey", "document_id": "1232345", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5608435.0, "score": 0.38990703225135803}, "uuid": "98380551-9ade-4804-9f79-bc404420c581"}, {"page_content": "W 1934 roku rozpoczęto w Gorzowie budowę umocnień, których celem było stworzenie warunków do koncentracji wojsk oraz zabezpieczenie terytorium Niemiec przed możliwą ofensywą wroga. Budowa umocnień odbywała się etapami: w latach 1934–1935, 1938–1939 oraz 1944–1945, a ich kształt był dostosowany do bieżącej sytuacji wojskowo-politycznej III Rzeszy. System umocnień na wschodniej granicy Niemiec składał się z trzech głównych elementów obronnych, biegnących z północy na południe: Wału Pomorskiego (&lt; lang=\"de\"&gt;Pommernstellung&lt;/&gt;), Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego (&lt; lang=\"de\"&gt;Ostwall&lt;/&gt;) i Linii Odrzańskiej (&lt; lang=\"de\"&gt;Oderstellung&lt;/&gt;). Wał Pomorski rozciągał się od Szczecinka, przez Krągi, Nadarzyce, Wałcz, Tuczno, wzdłuż zachodniego brzegu rzeki Drawy, aż do ujścia rzeki w rejonie Krzyża, a potem północnym brzegiem Noteci oraz Warty, dochodząc do Gorzowa Wielkopolskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1907", "fragment_id": "178159/18", "subtitle": "", "title": "Gorzów Wielkopolski", "parentId": 1907.0, "start_index": 25453.0, "document_id": "178159", "source": "wikipedia", "score": 0.42754852771759033}, "uuid": "49865437-8fc1-497f-a24a-a7fffe2fc61b"}, {"page_content": "Z biegiem czasu prowizoryczne okopy i transzeje zmieniały się w kompleksowy system umocnień, który coraz bardziej się powiększał (i to zarówno pod względem zajmowanej powierzchni, jak i pod względem głębokości pod ziemią). Teren pomiędzy liniami wrogich okopów nazywano \"ziemią niczyją\", której szerokość różniła się w zależności od pola bitwy. W niektórych miejscach mogła ona sięgać nawet kilometra, ale np. podczas walk o Gallipoli wrogie umocnienia były od siebie oddalone czasami nawet tylko o 15 metrów (w takiej sytuacji powszechne stało się obrzucanie przeciwnika granatami). Tylko na Bliskim Wschodzie ze względu na rozległe tereny oraz na niedostatek drutu kolczastego czy innych materiałów do budowy umocnień, klasyczna wojna w okopach nie rozwinęła się tak jak w Europie.\nNajbardziej zaawansowany kształt miały umocnienia i pozycje obronne w Alpach (na froncie włoskim), gdzie sięgały one nawet na wysokość 3900 metrów nad poziom morza. Bardzo często stanowiska artylerii umieszczano na szczytach gór, jeżeli tylko było to możliwe. Przy tym umocnienia w tym terenie musiały być przystosowane do pagórkowatego terenu, skał i trudnych warunków pogodowych. Wiele okopów zostało wykutych w lodowcach górskich, tak jak w rejonie Adamello-Presanella czy sławne \"miasto pod lodem\" nieopodal góry Marmolada w Dolomitach.\nWykorzystanie ukształtowania terenu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/72", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "parentId": 2389.0, "start_index": 109592.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167879", "score": 0.06388784945011139}, "uuid": "2b2de6f0-680a-4df0-93c1-50df78b190be"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Muzeum Fortyfikacji w Pniewie\nMiędzyrzecki Rejon Umocniony, w skrócie MRU (niem. \"Ostwall\" lub \"Festungsfront im Oder-Warthe Bogen\" (\"FFOWB\", \"OWB\") – tłum. \"Umocniony Łuk Odry i Warty\" lub \"Front Ufortyfikowany Łuku Odry-Warty\") – system umocnień wybudowany przez Niemców w latach 1934–1944 dla ochrony wschodniej granicy Rzeszy (Bramy Lubuskiej i przedmościa odrzańskiego), zlokalizowany w obecnym województwie lubuskim, nieopodal Międzyrzecza.\nMRU składa się z trzech odcinków, różniących się pod względem charakterystyki geograficznej otoczenia i nasyceniem obiektami fortyfikacyjnymi. Odcinek północny opiera się o rzekę Wartę pod Gorzowem Wielkopolskim, gdzie styka się z południową flanką Wału Pomorskiego a kończy w okolicach wsi Kursko i Pieski w gminie Międzyrzecz. Odcinek centralny, najsilniej ufortyfikowany, ciągnie się od Kurska przez Kęszycę, Pniewo do Boryszyna. Odcinek południowy przebiega od Lubrzy do Odry, łącząc umocnienia MRU z Linią Środkowej Odry, prowadzącą dalej na południe.\nOd wschodu, na przedpolu MRU wzniesiono Pozycję Trzcielską, chroniącą główną linię fortyfikacji przed atakiem z marszu.\nMiędzyrzecki Rejon Umocniony to jedne z największych podziemi fortyfikacyjnych świata. Podziemia odcinka centralnego MRU są obecnie rezerwatem nietoperzy, w którym zimuje ponad 30 tys. osobników należących do 12 gatunków nietoperzy. Łączną długość podziemnych korytarzy szacuje się na około 32–35 km.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Granica polsko-niemiecka.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22889", "fragment_id": "182520/0", "subtitle": "", "title": "Międzyrzecki Rejon Umocniony", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182520", "parentId": 22889.0, "score": 0.1380973756313324}, "uuid": "56d8888a-736f-4782-abb2-8310f962b694"}, {"page_content": "Do chwili rozpoczęcia inwazji Niemcy umieścili w północnej Francji około 6 milionów min. Główne zasługi Rommla to: rozbudowa systemu do wewnątrz, zatapianie nisko położonych terenów i zastosowanie tak zwanych szparagów Rommla. Były to konstrukcje, składające się z drewnianych pali wbitych w ziemię, połączonych drutami, na których były zawieszone granaty. Miały one zniszczyć szybowce po wylądowaniu.\nFeldmarszałek Rommel wiedział, że jeśli wojska sprzymierzone nie zostaną zatrzymane na plażach, to prawdopodobnie będzie to oznaczało początek końca III Rzeszy.\nWał Atlantycki dzisiaj.\nWał nigdy nie został ukończony. Składał się pierwotnie z baterii artyleryjskich, bunkrów i pól minowych, które w ciągu lat 1942-1944 rozciągnięto od granicy francusko-hiszpańskiej do Norwegii (tzw. Festung Norwegen). Wiele fragmentów umocnień zachowało się do dnia dzisiejszego. Można je zobaczyć w okolicach Scheveningen, Katwijk i w Normandii. W belgijskiej miejscowości Oostende znajduje się jeden z najlepiej zachowanych fragmentów fortyfikacji. Warto zobaczyć kompletną baterię ciężkiej artylerii, budynki mieszkalne i zasieki. Były one przeznaczone dla jednostki inżynieryjnej, odpowiedzialnej za wzniesienie tej części Wału.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57754", "fragment_id": "648269/2", "subtitle": "", "title": "Wał Atlantycki", "parentId": 57754.0, "start_index": 2898.0, "document_id": "648269", "source": "wikipedia", "score": 0.16429395973682404}, "uuid": "05aa3efa-d98c-48bb-94c0-ce27e52de452"}, {"page_content": "Linia Maginota ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Ligne Maginot&lt;/&gt;) – nazwa stosowana na określenie francuskich fortyfikacji zbudowanych w latach 1929–1934, a następnie wzmacnianych do 1939 na wschodnich granicach państwa. Przeważnie, mówiąc o „Linii Maginota”, ma się na myśli najsłynniejsze umocnienia – na granicach z Niemcami i Luksemburgiem.\nFortyfikacje francuskie tego okresu, zbiorczo nazywane zazwyczaj Linią Maginota, dzielą się na:\nGeneza.\n \"Osobny artykuł: System Séré de Rivières’a.\"\nDoświadczenia z niezwykle krwawych walk na froncie zachodnim podczas I wojny światowej wpłynęły na wykształcenie się nowej, defensywnej francuskiej doktryny wojennej. Chęć uniknięcia w przyszłym konflikcie konieczności toczenia wojny pozycyjnej na pozycjach polowych sprawiła, iż generalicja wysuwała potrzebę przygotowania silnych fortyfikacji stałych jako osłony kraju i dla przygotowania rozstrzygającej ofensywy. Projekt umocnień powstał w czasie prac Komisji Organizacyjnej do spraw Rejonów Umocnionych CORF (\"Commission d’organisation des régions fortifiées\"), którą nadzorował minister wojny Francji Paul Painlevé. Jej nazwa wzięła się od następcy Painlevégo, ministra wojny André Maginota, który oficjalnie zreferował opinii publicznej we francuskim parlamencie założenia taktyki, opartej właśnie o te umocnienia. W zamyśle jej projektantów i pomysłodawców miała ona być przeszkodą nie do pokonania dla ewentualnej agresji Niemiec na Francję i była klasycznym rozwinięciem zasad wojny pozycyjnej – francuska doktryna wojenna zakładała wyższość wojny obronnej nad działaniami ofensywnymi.\nPodstawowe dane statystyczne.\nJej długość wynosiła około 450 km, a budowa pochłonęła blisko 2,9 mld franków. Składała się z blisko 600 głównych obiektów bojowych, ogółem zaś wybudowano około 5800 wszystkich typów fortyfikacji i umocnień.\nProjekt i kształt fortyfikacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49309", "fragment_id": "640218/0", "subtitle": "", "title": "Linia Maginota", "parentId": 49309.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640218", "score": 0.2755144238471985}, "uuid": "bd05e5fb-4d8d-4013-b887-2d3fa7135a95"}]}
{"id": "q_373", "question": "Akcyza to podatek pośredni czy bezpośredni?", "answer": [{"page_content": "Podatek akcyzowy (Akcyza, z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;accisia&lt;/&gt;) – podatek pośredni nakładany na niektóre wyroby konsumpcyjne.\nAkcyza jest nakładana na dobra, aby ograniczyć ich spożycie lub ze względu na wysoką akumulację zysku (niskie koszty produkcji, a wysokie spożycie). Obecnie stała się obszernym i łatwym wpływem pieniędzy dla budżetu państwa poprzez nakładanie na tzw. dobra infrastrukturalne (energia, paliwa itp.) lub konsumowane na masową skalę (np. używki).\nCel akcyzy.\nWprowadzenie podatku akcyzowego ma zadanie restrykcyjne. Dodatkowe obłożenie podatkiem ma za zadanie zmniejszyć popyt na wybrane przez państwo produkty, najczęściej wyroby tytoniowe, napoje alkoholowe, wyroby ropopochodne. W niektórych przypadkach, kiedy produkt składa się z względnie tanich surowców, a jego szkodliwość dla zdrowia jest wysoka, akcyza może stanowić bardzo wysoką część ceny końcowej. W wielu państwach europejskich akcyza na produkty tytoniowe dochodzi do 75% ceny końcowej.\nAkcyza w Unii Europejskiej.\nW krajach Unii Europejskiej podatek akcyzowy od niektórych wyrobów podlega harmonizacji (wyroby akcyzowe niezharmonizowane to m.in. samochody, kosmetyki, futra, broń palna, perfumy i dezodoranty, karty do gry itp.), co oznacza wspólne zasady produkcji, przemieszczania i przechowywania wyrobów akcyzowych oraz wymiaru i poboru akcyzy od tych wyrobów. Stawki akcyzy na poszczególne wyroby są określane przez poszczególne państwa członkowskie, nie mogą one jednak być niższe od poziomów ustalonych w dyrektywach.\nOpodatkowaniu akcyzą podlegają następujące kategorie wyrobów:\nStawki akcyzy wyrażone są w:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8502", "fragment_id": "179304/0", "subtitle": "", "title": "Podatek akcyzowy", "document_id": "179304", "start_index": 0.0, "parentId": 8502.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "738402bd-fd36-416e-a68f-dfa6f30ffa4d"}, {"page_content": "Podatek akcyzowy w Polsce (akcyza w Polsce) – podatek pośredni, który reguluje ustawa o podatku akcyzowym (). W Polsce opodatkowaniem akcyzą podlegają:\nW 2015 roku akcyza była drugim co do wielkości źródłem wpływów budżetowych. Producentem banderol akcyzowych na napoje alkoholowe i wyroby tytoniowe oraz Systemu Informacji o Banderolach Akcyzowych jest Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych.\nPodmiot opodatkowania.\nPodatnikiem akcyzy jest osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, która dokonuje czynności podlegających opodatkowaniu akcyzą lub wobec której zaistniał stan faktyczny podlegający opodatkowaniu akcyzą, w tym podmiot:\nPodatnikiem jest również podmiot niebędący importerem, jeżeli ciąży na nim obowiązek uiszczenia cła.\nPodatnikiem z tytułu wyprowadzenia ze składu podatkowego, poza procedurą zawieszenia poboru akcyzy, wyrobów akcyzowych niebędących własnością podmiotu prowadzącego ten skład podatkowy jest podmiot będący właścicielem tych wyrobów, który uzyskał od właściwego naczelnika urzędu celnego zezwolenie, o którym mowa w art. 54 ust. 1.\nJeżeli obowiązek podatkowy ciąży na kilku podatnikach z tytułu dokonania czynności lub zaistnienia stanu faktycznego, o których mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2, 3 i 5, których przedmiotem są te same wyroby akcyzowe, zapłata akcyzy związanej z tymi wyrobami przez jednego z tych podatników powoduje wygaśnięcie zobowiązania podatkowego pozostałych podatników.\nPodatnikiem w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego energii elektrycznej przez nabywcę końcowego od podmiotu zagranicznego niemającego siedziby, miejsca zamieszkania lub stałego miejsca prowadzenia działalności na terytorium kraju, jest podmiot reprezentujący wyznaczony przez podmiot zagraniczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2865044", "fragment_id": "1199335/0", "subtitle": "", "title": "Podatek akcyzowy w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1199335", "parentId": 2865044.0, "score": 0.9018597602844238}, "uuid": "088ca012-4ff3-4586-9440-2d091b5d232f"}, {"page_content": "On natomiast został wprowadzony dekretem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 listopada 1935 roku. Opodatkowane były wszelkiego rodzaju lokale (pomieszczenia mieszkalne, handlowe, biurowe i inne wraz z należącymi do nich zabudowaniami gospodarczymi, piwnicami, składami) na obszarze gmin miejskich. Ustanowione stawki podatkowe zależały od wielkości lokali, dla trzyizbowych stawka wynosiła 8%, a przy większych 12%. Podatek ten płatny był półrocznie, a dochody z niego dzielone były między miasto, państwowy fundusz budowlany, fundusz kwaterunku wojska oraz Skarb Państwa.\nOpodatkowanie pośrednie.\nMiało ono istotne znaczenie w strukturze dochodów państwa polskiego odrodzonego po pierwszej wojnie światowej. W szczególności jest mowa o akcyzie, tzn. podatku od sprzedaży określonych towarów. Akcyzami na rzecz państwa były w Polsce obciążone następujące towary: cukier, piwo, napoje winne, drożdże, tłuszcze, mięso, kwas octowy, energia elektryczna, oleje mineralne itp. Problematyka dotycząca akcyz nie doczekała się w całym okresie międzywojennym kodyfikacji i była regulowana w odrębnych ustawach regulujących opodatkowanie poszczególnych towarów akcyzowych. Odpowiedzialność za uiszczenie akcyzy ponosił wytwórca albo importer.\nOrdynacja podatkowa z dnia 15 marca 1934 roku.\nByła to pierwsza udana próba kodyfikacji polskiego ogólnego prawa podatkowego. O jej dużym i ponadczasowym znaczeniu może świadczyć fakt, iż szereg obecnie obowiązujących w Polsce rozwiązań prawnopodatkowych ma swoje źródło i inspiracje w postanowieniach przedwojennej ordynacji. W liczącej 212 artykułów ordynacji podatkowej z 1934 roku określono po raz pierwszy ogólny porządek podatkowy w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2957572", "fragment_id": "1157693/10", "subtitle": "", "title": "Historia podatków w Polsce", "document_id": "1157693", "start_index": 17086.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2957572.0, "score": 0.5819603204727173}, "uuid": "d328496b-ca2b-4825-bc2a-52cd43cd8e39"}, {"page_content": "Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa UE, Unia Europejska działa tylko w ramach kompetencji przyznanych jej przez państwa członkowskie, które zachowują we własnej gestii pozostałe kompetencje. Zgodnie z art. 113 Traktatu o funkcjonowaniu UE, dla ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego oraz uniknięcia zakłóceń konkurencji, Unia Europejska została wyposażona w kompetencję do harmonizacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatków pośrednich (tj. podatków obrotowych – przede wszystkim podatku VAT i akcyzy). Ze względu na znacznie mniejsze oddziaływanie podatków bezpośrednich (np. podatki dochodowe) na rynek wewnętrzny, w tym zakresie zharmonizowano jedynie określone zagadnienia, które taki wpływ mają (jak np. wypłata odsetek i należności licencyjnych pomiędzy spółkami powiązanymi różnych państw członkowskich w dyrektywie Rady 2003/49/WE), całą resztę pozostawiając suwerennej decyzji poszczególnych krajów. Stąd też wynika w zasadzie pełna dowolność państw członkowskich w ustaleniu wysokości stawek stosowanych podatków dochodowych, czy też w ustaleniu co podatnik może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu i tym samym obniżyć kwotę dochodu do opodatkowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2797959", "fragment_id": "1635851/6", "subtitle": "", "title": "Common Consolidated Corporate Tax Base", "document_id": "1635851", "start_index": 10471.0, "parentId": 2797959.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4206818640232086}, "uuid": "ef1c8057-9027-439d-abd1-7ba2a9fb73be"}, {"page_content": "Po pierwszych miesiącach funkcjonowania II RP system podatkowy był niespójny. W każdej z dzielnic obowiązywały stawki państw zaborczych. 10 maja 1921 sejm wprowadził ustawę o regulowaniu podatków od spożycia, zużycia, względnie produkcji na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa ta nie wprowadziła jednolitych stawek, jednakże dawała to prawo Radzie Ministrów, nakazując jednak, by stawki były jednakowe. Stawki zostały uregulowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 października 1923. Rząd wprowadził wówczas akcyzę na wyroby spirytusowe, tytoniowe, zapałki i wyroby z drożdży.\n1945–1989.\nW pierwszych latach po II wojnie światowej obowiązywały przepisy skarbowe przedwojenne, które były tylko aktualizowane o nowe stawki.\nW 1947 zostało uchwalone Prawo akcyzowe, które ustanawiało podatek akcyzowy od napojów alkoholowych, octu, kwasu węglowego, wyrobów tytoniowych, cukru, kart do gry, drożdży.\n1989–2004.\n8 stycznia 1993 została przyjęta ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, która unieważniała poprzednie przepisy. Ustawa ta ustalała dwa najważniejsze podatki pośrednie: akcyzę oraz wprowadzony tą ustawą VAT, który zastąpił podatek obrotowy. Zgodnie z nowymi regulacjami podatkiem akcyzowym zostały objęte: wyroby spirytusowe oraz drożdżowe, napoje alkoholowe, paliwa oraz samochody osobowe.\nPo 2004.\nWskutek planowanej akcesji do Unii Europejskiej 23 stycznia 2004 zostało wprowadzone nowe prawo akcyzowe. Nowe prawo wprowadzało głównie regulacje dotyczące dostaw wewnątrzwspólnotowych.\nLinki zewnętrzne.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2865044", "fragment_id": "1199335/7", "subtitle": "", "title": "Podatek akcyzowy w Polsce", "parentId": 2865044.0, "start_index": 13381.0, "document_id": "1199335", "source": "wikipedia", "score": 0.4360584616661072}, "uuid": "77bff9d9-1ba8-4e98-9b3d-77ed93b9816e"}, {"page_content": "Pobór nadzwyczajnego podatku poradlnego (łanowego) wymagał odrębnej uchwały sejmików lub Sejmu. W przypadku większych potrzeb państwa uchwalano pobór łanowego w wysokości dwu- lub trzykrotnej. Co do podatników, byli w tym okresie chłopi z wsi królewskich, szlacheckich i duchownych, a podstawą wymiaru był rejestr poborowy w 1578 r. stosowany z niewielkimi korektami do końca XVIII w. Wysokość podatku była zależna od podatnika oraz od potrzeb państwa. Od czasów przywilejów koszyckich utrwaliła się obowiązująca i obecnie podstawowa konstytucyjna zasada ustawodawstwa podatkowego, iż obowiązek podatkowy mogą kreować tylko i wyłącznie ustawy sejmowe.\nKryzys finansowy państwa, przejawiający się w zmniejszaniu stałych podatków, spowodował w połowie XVII wieku zastąpienie dotychczasowego podatku łanowego podatkiem podymnym, by z kolei ustąpić miejsca podatkowi zwanemu pogłównym, od głowy. Jednocześnie w tym okresie pojawiły się w Polsce podatki pośrednie, z obciążeniem ukrytym w cenie towarów, takie jak akcyza, czopowe i szelężne.\nAkcyza pojawiła się w latach 1656–1659 i 1673 r. jako podatek powszechny, wymierzany od obrotu w postaci procentu wartości towarów sprzedawanych na rynku przerzucany w cenie towarów na konsumentów. Wprowadzono ją początkowo w miastach królewskich i duchownych, a następnie również od sprzedaży na rynkach wiejskich. Stawka owej akcyzy wynosiła 6,6%, przyniosła ona w 1673 r. przeszło 400 000 zł dochodów dla skarbu państwa. Mimo iż akcyza stała się najważniejszym podatkiem w tym czasie, wskutek oporu szlachty nie stała się podatkiem stałym, choć podejmowano próby tego rodzaju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2957572", "fragment_id": "1157693/3", "subtitle": "", "title": "Historia podatków w Polsce", "document_id": "1157693", "start_index": 4808.0, "parentId": 2957572.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7198864817619324}, "uuid": "2d5f0467-92c5-4bed-9d5c-c59f6cd11e38"}, {"page_content": "Podatek konsumpcyjny (również podatek od wydatków) – podatek nakładany na wydatki na towary i usługi. Podstawą opodatkowania są pieniądze wydane na konsumpcję. Podatek konsumpcyjny jest zwykle (choć nie zawsze) podatkiem pośrednim. \nPodatki konsumpcyjne na świecie.\nStosowanym i najbardziej rozpowszechnionym podatkiem konsumpcyjnym w Europie jest VAT. W Unii Europejskiej najniższa stawka VAT obowiązuje w Luksemburgu (15% i według prawa unijnego nie może być niższa), a najwyższa na Węgrzech i wynosi 27%. W Stanach Zjednoczonych obowiązuje podatek od sprzedaży, który przeciętnie wynosi około 7%. W wielu krajach istnieje również akcyza, którą nakłada się na wybrane wyroby konsumpcyjne. Jest nakładana na dobra, aby ograniczyć ich spożycie lub ze względu na wysoką akumulację zysku (w przypadku gdy koszty produkcji są niskie, a spożycie wysokie).\nKrytyka podatku.\nNiektórzy uważają, że podatki konsumpcyjne uderzają głównie w osoby biedne, ponieważ wydają one głównie pieniądze na utrzymanie - a w towary i usługi wliczony jest podatek konsumpcyjny. Osoba bogatsza może na przykład zainwestować na giełdzie (w tym wypadku podatek jest zwykle niższy, przykładowo w Polsce podatek od dochodów kapitałowych wynosi 19%, a VAT 23%).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3987655", "fragment_id": "593774/0", "subtitle": "", "title": "Podatek konsumpcyjny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "593774", "parentId": 3987655.0, "score": 0.4241010248661041}, "uuid": "309535bd-ea42-4ac6-98ad-f79d60c04806"}, {"page_content": "Podatek obrotowy – podatek pośredni, płacony przez osoby i instytucje prowadzące działalność gospodarczą, stanowiący alternatywę dla podatku od wartości dodanej (VAT). Podstawę do opodatkowania stanowi pełny przychód ze sprzedanych dóbr – obrót (stąd nazwa). Jest zawsze liniowy, choć może obejmować zarówno wszystkie sprzedawane towary i usługi, jak również tylko te stanowiące produkt finalny, przeznaczony do użycia, zaś jego wysokość może się różnić w różnych rejonach kraju (m.in. w USA).\nPodatek VAT również jest podatkiem obrotowym. Inny jest tylko sposób jego rozliczania, który polega na tym, że od podatku należnego, obliczonego na podstawie wartości sprzedaży towarów i usług, można odliczyć wcześniej naliczony (zapłacony) podatek VAT - np. przy zakupie towarów i usług potrzebnych do prowadzenia działalności.\nPoczątkowo był naliczany od każdego towaru i usługi, przez co jego wysokość była bardzo różna dla różnych artykułów, w zależności od liczby etapów produkcji, co w efekcie prowadziło do opodatkowania podatku przy kolejnych etapach produkcji, przez co nazywano go podatkiem kumulacyjnym, wielofazowym i kaskadowym. Później ograniczono go do opodatkowania dobra tylko w chwili sprzedaży go ostatecznemu odbiorcy.\nZalety podatku obrotowego to jego prostota, zniesienie VAT-u oraz akcyzy oraz ograniczenie liczby płatników przy jednoczesnym opodatkowaniu w sposób pośredni wszystkich obywateli, wadą zaś jest, w zależności czy obejmuje również półprodukty, konieczność stosowania podwójnych cen na niektóre artykuły (z podatkiem i bez), bądź wielokrotne opodatkowywanie tego samego dobra, najpierw jako półproduktów, później jako towaru finalnego.\nPodatek obrotowy w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1446043", "fragment_id": "221518/0", "subtitle": "", "title": "Podatek obrotowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1446043.0, "document_id": "221518", "score": 0.47286295890808105}, "uuid": "3c9fc430-0eed-481d-81a9-38c1def663d3"}, {"page_content": "Podatek pośredni – danina publiczna płacona w pieniądzu, przymusowa, bezzwrotna, niezwiązana, zasilająca budżet państwa.\nDo podatków pośrednich w Polsce zaliczane są:\nNazwa „pośredni” wywodzi się od sposobu jego pobierania. Podatek ten płacony jest nie bezpośrednio w urzędzie skarbowym, tylko przy nabywaniu dobra (np. podatek VAT wliczony jest w cenę wielu artykułów, np. samochodów) lub usługi (podatek od gier jest już wliczony w cenę, jaką trzeba zapłacić by móc uczestniczyć w grze losowej, np. poprzez kupienie losu na loterii).\nPodatki pośrednie są trudniejsze do uniknięcia niż podatki dochodowe.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=465812", "fragment_id": "1587102/0", "subtitle": "", "title": "Podatek pośredni", "document_id": "1587102", "start_index": 0.0, "parentId": 465812.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6943562030792236}, "uuid": "64aa78af-452a-456c-b90c-3c4e971f5f63"}, {"page_content": "Oprócz tego składy podatkowe muszą prowadzić podmioty zajmujące się magazynowaniem lub przeładunkiem towarów akcyzowych, gdyż magazynowanie i przeładunek, z wyjątkiem sytuacji losowych, może odbywać się wyłącznie w składzie podatkowym.\nZezwolenie na prowadzenie składu podatkowego wydaje właściwy naczelnik urzędu celnego (od 1 marca 2017 r. – naczelnik urzędu skarbowego) na pisemny wniosek podmiotu. Zezwolenie może być wydane na czas nieokreślony lub określony.\nWpływ do budżetu.\nWpływy z podatku akcyzowego w 2010 wyniosły 55 684 476 tysięcy złotych (ok. 4,50% budżetu). W 2011 wzrosły do 58 700 000 (ok. 4,80% budżetu). Podatek dochodowy ma drugi udział w budżecie, większe wpływy są tylko z podatku od towarów i usług (VAT). W latach 90. oraz na początku XXI wieku (tj. przed wejściem do Unii Europejskiej) wpływy z akcyzy stanowi od 14,3% (w 1994) do 24,3% (w 2004) wpływów do budżetu. Jednakże z drugiej strony do 1999 stanowiły trzecią co do wielkości pozycję w budżecie po podatku od towarów i usług i podatku dochodowym od osób fizycznych.\nHistoria.\nZabory.\nKrólestwo Polskie, będące w unii z Imperium Rosyjskim, było pod względem skarbowym integralną częścią Rosji. Kwestia dochodów uzyskiwanych z podatków pobieranych w Polsce w budżecie Imperium jest dyskusyjna. Niezależnie jednak od metody badawczej obciążenia podatkowe w Królestwie były wyższe niż w innych prowincjach. Podatki pośrednie, z których większość to akcyza (nie było jeszcze podatku VAT) stanowiły ok. 50% dochodów, natomiast w Imperium udział ten wynosił ok. 20%. Na obszarze Królestwa obłożone akcyzą były: cukier, tytoń, trunki (napoje alkoholowe), nafta i zapałki. Wyższe niż w Rosji wpływy z akcyzy były spowodowane głównie przez większą zamożność i zurbanizowanie.\n1918–1945.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2865044", "fragment_id": "1199335/6", "subtitle": "", "title": "Podatek akcyzowy w Polsce", "document_id": "1199335", "start_index": 11619.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2865044.0, "score": 0.5959501266479492}, "uuid": "ac16ccdc-aaee-4d84-a06e-af9bc5d2836c"}]}
{"id": "q_374", "question": "W którym mieście urodził się Chrystus?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Jezus”. Zobacz też: Jezus (ujednoznacznienie).\nJezus Chrystus ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏ישוע המשיח‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ἰησοῦς Χριστός&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Iesus Christus&lt;/&gt;; ur. ok. 8–4 p.n.e. w Betlejem, zm. ok. 30 lub 33 n.e. w Jerozolimie) – centralna postać chrześcijaństwa, przez wyznawców uznany Mesjaszem; ważna postać (prorok) w islamie; cieśla i kaznodzieja z rzymskiej prowincji Judea. W wierze Kościoła, wyrażonej w pierwszych credo, uznawany jest za Kyriosa, który zmartwychwstał (por. Rz 10,9), zbawiciela, powszechnego władcę świata i Królestwa niebieskiego, współistotnego Bogu Ojcu syna Boga i człowieka. W oficjalnym wyznaniu wiary Kościoła katolickiego uznawany jest za Syna Bożego Jednorodzonego. Jego narodziny przyjęto za punkt zerowy naszej ery, od którego podaje się liczbę lat.\nWedług Nowego Testamentu (części Biblii) urodził się w żydowskiej rodzinie jako syn Marii poślubionej Józefowi. Jako dorosły przyjął chrzest z rąk Jana Chrzciciela. Następnie nauczał (uznając przykazanie miłości za najważniejsze) i gromadził wokół siebie uczniów (najbliższych nazwano apostołami), dokonując w tym czasie cudów. Po przyjeździe do Jerozolimy został powitany z entuzjazmem przez mieszkańców. To, co twierdził, zwłaszcza nazywając się Mesjaszem, spowodowało wrogość faryzeuszy i saduceuszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2481", "fragment_id": "175260/0", "subtitle": "", "title": "Jezus Chrystus", "document_id": "175260", "start_index": 1.0, "parentId": 2481.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3274741470813751}, "uuid": "df57a005-06d8-47ce-b3fa-d8e5f892340f"}, {"page_content": "Narodziny Jezusa Chrystusa opisane są w dwóch biblijnych ewangeliach Nowego Testamentu: Łukasza i Mateusza. Obie jako miejsce urodzenia przyszłego Mesjasza wskazują Betlejem w zachodniej Judei. Zdaniem części badaczy – mógł być to też prawdopodobnie Nazaret. Przyszedł on na świat najprawdopodobniej w 5 p.n.e. Dzień nie jest do końca znany. Nadano mu imię Jezus. Był synem Marii i Józefa (Józef nie był jego biologicznym ojcem, poczęcie Jezusa nastąpiło w następstwie Zwiastowania Pańskiego). Według przekazu nowotestamentowego Józef był z zawodu cieślą budowlanym (tektonem), a według Ewangelii Mateusza i Łukasza potomkiem króla Dawida (różnice w genealogii Jezusa, zachodzące między relacjami tych Ewangelistów, tłumaczy się hebrajskim prawem i zwyczajem lewiratu – 5 Księga Mojżeszowa/Powtórzonego Prawa 25, 5–6). Wedle Ewangelii Mateusza i Łukasza, jedynych pism w Nowym Testamencie, które zawierają informacje o poczęciu i narodzinach Jezusa, został on poczęty nie przez Józefa, lecz przez Ducha Świętego w łonie Marii (por. Łk 1,35 i Mt 1,18).\nEwangelia Łukasza i Mateusza zgodne są co do tego, że Jezus urodził się w wiosce Betlejem niedaleko Jerozolimy. Według Ewangelii Łukasza Józef wraz z małżonką Marią udali się na spis powszechny zarządzony przez cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta, a gdy tam dotarli, Maria urodziła Jezusa (por. Łk 2,1–7). Jak każde żydowskie dziecko płci męskiej, Jezus został obrzezany ósmego dnia po narodzeniu. Po porodzie, który – wedle Ewangelii Łukasza – miał miejsce w ubogiej stodole (lub grocie), w nieokreślonym bliżej czasie rodzina wróciła do Nazaretu, małej wioski w Galilei.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5258751", "fragment_id": "1097685/0", "subtitle": "", "title": "Narodziny Jezusa Chrystusa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5258751.0, "document_id": "1097685", "score": 0.5}, "uuid": "816dcb24-8b03-4310-aea4-4b9ff6108e6e"}, {"page_content": "Miejsce narodzin według Ewangelii to Betlejem. Zdaniem części badaczy – był to prawdopodobnie Nazaret. Nadano mu imię Jezus. Józef był z zawodu cieślą budowlanym (tektonem), a według Ewangelii Mateusza i Łukasza potomkiem króla Dawida (różnice w genealogii Jezusa, zachodzące między relacjami tych Ewangelistów, tłumaczy się hebrajskim prawem i zwyczajem lewiratu – 5 Księga Mojżeszowa/Powtórzonego Prawa 25, 5–6). Wedle Ewangelii Mateusza i Łukasza, jedynych pism w Nowym Testamencie, które zawierają informacje o poczęciu i narodzinach Jezusa, został on poczęty nie przez Józefa, lecz przez Ducha Świętego w łonie Marii (por. Łk 1,35 i Mt 1,18).\nEwangelie Łukasza i Mateusza zgodne są co do tego, że Jezus urodził się w wiosce Betlejem niedaleko Jerozolimy. Według Ewangelii Łukasza Józef wraz z małżonką Marią udali się na spis powszechny zarządzony przez cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta, a gdy tam dotarli, Maria urodziła Jezusa (por. Łk 2,1–7). Jak każde żydowskie dziecko płci męskiej, Jezus został obrzezany ósmego dnia po narodzeniu. Po porodzie, który – wedle Ewangelii Łukasza – miał miejsce w ubogiej stodole (lub grocie), w nieokreślonym bliżej czasie rodzina wróciła do Nazaretu, małej wioski w Galilei.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2481", "fragment_id": "175260/3", "subtitle": "", "title": "Jezus Chrystus", "parentId": 2481.0, "start_index": 4361.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175260", "score": 0.4208206236362457}, "uuid": "b143bb47-d976-459a-8ae8-b2af73501e42"}, {"page_content": "Według Ewangelii Łukasza Maria mieszkała w galilejskim mieście Nazaret razem z poślubionym jej cieślą Józefem. Tam nastąpiło zwiastowanie (obwieszczenie przez archanioła Gabriela wieści o tym, że urodzi Jezusa) i poczęcie za sprawą Ducha Świętego (Łk 1,26-38). Wkrótce potem nawiedziła dom kapłana Zachariasza i jego żony, Elżbiety, rodziców Jana Chrzciciela. Podczas tych odwiedzin Elżbieta wygłosiła proroctwo o dziecku Marii. Maria miała w jej domu wypowiedzieć/zaśpiewać hymn (Magnificat).\nZgodnie z Ewangelią Mateusza, kiedy mąż Marii uświadomił sobie, że spodziewa się ona dziecka, zamierzał ją oddalić, ale za namową anioła nie uczynił tego (Mt 1,19-25). Narodziny Jezusa w Betlejem Łukasz Ewangelista tłumaczy koniecznością udania się Marii i Józefa na ogłoszony w całym państwie spis ludności. Tam Maria powiła Jezusa i położyła go w żłobie, a okoliczni pasterze, którym narodziny Mesjasza oznajmił anioł, mieli oddać im cześć. Później uczynili to również mędrcy ze Wschodu. Król Judei Herod, który od mędrców dowiedział się o narodzinach zapowiedzianego przez Pisma króla żydowskiego, w obawie przed utraceniem władzy wydał rozkaz, aby wymordować wszystkich chłopców do drugiego roku życia. Mord ten nazwano rzezią niewiniątek. Zagrożenie dla życia dziecka zmusiło świętą rodzinę do podróży do Egiptu. Wcześniej Maria, razem z Józefem, miała przedstawić Jezusa w świątyni, gdyż według Mojżeszowego Prawa każde pierworodne dziecko płci męskiej miało być poświęcone Jahwe.\nNowo narodzone dziecko otrzymało imię Jezus.\nW czasie działalności publicznej Jezusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159757", "fragment_id": "9235/3", "subtitle": "", "title": "Maria z Nazaretu", "parentId": 159757.0, "start_index": 4102.0, "document_id": "9235", "source": "wikipedia", "score": 0.3158979117870331}, "uuid": "d3211c9a-d890-41d0-aadb-64ec02ae9782"}, {"page_content": "Ewangelia Łukasza podaje, że Jezus Chrystus narodził się w Betlejem za czasów panowania króla Heroda Wielkiego w Judei, podczas trwania pierwszego spisu ludności, gdy Syrią zarządzał Kwiryniusz. Większość historyków uważa, że Łukasz odnosi się do spisu z roku 6 n.e., błędnie umieszczając je za życia Heroda. Opis tego spisu przedstawił Józef Flawiusz. Część zaś historyków uważa, że Łukasz nie pomylił się, lecz wspomniał o wcześniejszym spisie, nie zanotowanym u Józefa Flawiusza. O spisie ludności z roku 6 n.e. wspomniał natomiast w Dziejach Apostolskich (Dz 5,37). Według Johna Thorleya dwa pierwsze wersy drugiego rozdziału Ewangelii św. Łukasza mówiące o spisie należą do najbardziej kontrowersyjnych w Biblii z historycznego punktu widzenia.\nO Kwiryniuszu wiadomo, że był konsulem w 12 r. p.n.e., a jako były konsul mógł po 5 latach zostać namiestnikiem prowincji (por. Kasjusz Dio \"Historia rzymska\" ks. 53). Józef Flawiusz podaje, że Kwiryniusz był legatem Syrii w latach 6–10 n.e. (por. \"Dawne dzieje Izraela\" XVII, 3,5 i XIX, 1). Tak więc wedle autora Ewangelii Łukasza Jezus miałby się urodzić w roku 6 n.e. bądź 7 n.e., czyli 10–11 lat po dacie proponowanej przez Ewangelię Mateusza.\nW 1764 odnaleziono w Tivoli kamień tyburtyński, przechowywany dziś w Muzeum Laterańskim, z którego inskrypcji zdaje się wynikać, że Kwiryniusz dwa razy był legatem Syrii. Autor Encyklopedii (loc.cit. s. 570) uważa, że po raz pierwszy w latach oznaczonych na liście cyfrą cztery, zaś sir William Ramsay (podręczna Encyklopedia Biblijna Poznań 1960 t. I str.232) na podstawie inskrypcji na dwóch kamieniach pochodzących z Antiochii Pizydyjskiej (odkrytych w 1912 i 1913 r.) że w 10–8 p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123411", "fragment_id": "12450/1", "subtitle": "", "title": "Data narodzin Jezusa Chrystusa", "document_id": "12450", "start_index": 1668.0, "source": "wikipedia", "parentId": 123411.0, "score": 0.3952094316482544}, "uuid": "c4ec904c-0a73-46ae-8d05-5214986b09a8"}, {"page_content": "Data narodzin Jezusa Chrystusa – Jezus Chrystus urodził się między rokiem 8 p.n.e. a 4 p.n.e., najprawdopodobniej w 5 p.n.e.\nŹródła.\nJedyne źródła, jakie pozwalają w przybliżeniu datować narodziny Jezusa, to dwie spośród ewangelii Nowego Testamentu: Ewangelia Mateusza i Łukasza, które podają nieliczne informacje na temat narodzin Jezusa. Pozostałe ewangelie nowotestamentowe nie wspominają nic na ten temat, pozakanoniczne zaś ewangelie apokryficzne, zwłaszcza Ewangelie dzieciństwa, uważane są przez historyków za niewiarygodne jako źródła dla rekonstrukcji historycznej. Problemem, na jaki napotykają historycy badający oba źródła, są rozbieżności w przekładach poszczególnych wersji. Wedle Ewangelii Mateusza 2,1 Jezus urodził się jeszcze za życia króla Heroda, podczas gdy wedle Ewangelii Łukasza 2,1 Jezus urodził się w czasie trwania spisu ludności, kiedy władcą Syrii był Kwiryniusz. Z innych źródeł epoki wiadomo, że Herod zmarł w 4 roku p.n.e., Kwiryniusz przeprowadził spis ludności na przełomie roku 6 i 7 n.e.\nData narodzin zgodnie z Ewangelią Mateusza.\nWedle Ewangelii Mateusza 2,1 Jezus urodził się „w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda”. Zgodnie z danymi historyka Józefa Flawiusza (por. „Dawne dzieje Izraela” XVII, 6,4 i 9,3) Herod Wielki zmarł przed świętem Paschy, poprzedzonym zaćmieniem Księżyca (wedle wyliczeń Keplera: między 12 marca a 11 kwietnia 4 p.n.e.). Dalej Ewangelista pisze, że Herod zmarł, kiedy Jezus jako dziecię wraz z rodziną przebywał w Egipcie. Tak więc na podstawie tego świadectwa można przyjąć, iż narodziny Jezusa miały miejsce tuż przed bądź w roku 4 p.n.e.\nDatowanie zgodnie z Ewangelią Łukasza.\nUstalenie roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123411", "fragment_id": "12450/0", "subtitle": "", "title": "Data narodzin Jezusa Chrystusa", "parentId": 123411.0, "start_index": 0.0, "document_id": "12450", "source": "wikipedia", "score": 0.3490579426288605}, "uuid": "f8822f61-3c2d-4827-b64d-23891f342447"}, {"page_content": "Pierwszą zachowaną wzmianką wskazującą istnienie publicznych celebracji liturgicznych święta narodzin Chrystusa jest notatka w dziele \"Chronograf\" z 354 roku (zredagowana już w 336 r.), znajdującym się obecnie w zbiorach Biblioteki Watykańskiej. Notatka została umieszczona w części dzieła poświęconej wspomnieniom liturgicznym męczenników, tzw. \"Depositio Martyrum\". Przed listą męczenników czczonych tego dnia (tzn. konkretnie \"VIII Calendas lanuarii\", czyli 25 grudnia) umieszczono wpis o narodzinach Chrystusa w Betlejem w Judei, co sugeruje, że była to informacja o obchodach liturgicznych tego wydarzenia.\nMożliwe, że święto Bożego Narodzenia zostało przyjęte przez Kościół po zwycięstwie cesarza Konstantyna Wielkiego nad Maksencjuszem w 312 lub nad Licyniuszem w 324 roku. Wtedy data powstania święta przypadałaby nie wcześniej niż na rok 313. Jeśli święto to było chrześcijańską reakcją na podniesienie do rangi święta państwowego święta \"Natalis Solis Invicti\" (narodzin boga Słońca) przez cesarza Aureliana, początki obchodu Bożego Narodzenia byłyby wcześniejsze, sięgałyby roku 300 lub nawet 275.\nDzień 25 grudnia.\nW Ewangeliach nie jest wspomniana data narodzin Jezusa Chrystusa. Najstarszym znanym obecnie autorem, który pisał o narodzinach Jezusa Chrystusa w grudniu, jest Hipolit Rzymski. W datowanym na 204 rok Komentarzu do Księgi Daniela (4,23,3) napisał on: \"Pierwsze przyjście Pana naszego wcielonego, który narodził się w Betlejem miało miejsce ósmego dnia przed kalendami styczniowymi\" (tzn. 25 grudnia). Dzień 25 grudnia jako datę dzienną narodzin Chrystusa podał też rzymski historyk chrześcijański Sekstus Juliusz Afrykański w swojej \"Chronographiai\" z roku 221.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=674", "fragment_id": "181378/2", "subtitle": "", "title": "Boże Narodzenie", "parentId": 674.0, "start_index": 3337.0, "document_id": "181378", "source": "wikipedia", "score": 0.19686684012413025}, "uuid": "7778a5f1-0cc1-46aa-be4b-e86a8b9deed5"}, {"page_content": "Bazylika Narodzenia Pańskiego (arab. كنيسة المهد) – wczesnochrześcijańska bazylika w Betlejem zbudowana nad miejscem, gdzie – według tradycji chrześcijańskiej – narodził się Jezus Chrystus. Bazylika jest jednym z najstarszych nieprzerwanie funkcjonujących kościołów na świecie.\nPod prezbiterium bazyliki znajduje się poświadczone tradycją i w źródłach pisanych miejsce narodzin Jezusa w grocie zamienionej w kaplicę. Opiekę nad bazyliką sprawują mnisi greccy i ormiańscy. Na terenie Groty Narodzenia znajduje się Kaplica Żłóbka, która jest własnością franciszkanów jako oficjalnych przedstawicieli Kościoła katolickiego. Główne wejście do bazyliki znajduje się od strony Nativity Square (ang. Plac Bożego Narodzenia).\nWładze Autonomii Palestyńskiej wystąpiły w 2011 o wpisanie miasta Betlejem wraz z całym kompleksem bazyliki na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Wspólnoty chrześcijańskie, obawiając się komplikacji natury prawnej, nieprzychylnie odniosły się do tej inicjatywy. Nie wykluczono jednak poparcia dla tej palestyńskiej inicjatywy w przyszłości. Bazylikę wpisano na tę listę 29 czerwca 2012 r. w trybie nadzwyczajnym.\nHistoria.\nHistoryczność miejsca narodzin Chrystusa poświadczona jest w pismach Justyna Męczennika i Orygenesa (II–III wiek). Pierwszą bazylikę chrześcijańską w Betlejem wzniosła matka cesarza Konstantyna Wielkiego święta Helena, w miejscu w którym dla zatarcia chrześcijańskiego kultu zasadzono gaj poświęcony Adonisowi. Nad pracami czuwał biskup Makary z Jerozolimy. Budowę zaczęto w 327 r., a zakończono w 333 r. W V w. w pobliżu bazyliki żył i umarł Hieronim ze Strydonu. Świątynia ucierpiała w 529 r. podczas jednego z powstań samarytańskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2250018", "fragment_id": "503416/0", "subtitle": "", "title": "Bazylika Narodzenia Pańskiego", "document_id": "503416", "start_index": 0.0, "parentId": 2250018.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10919778794050217}, "uuid": "781c4270-d8aa-4b2c-9c39-2f7b261dc447"}, {"page_content": "Chrystus narodził się w środę 25 grudnia, w 42 roku panowania Augusta.\nNie wiadomo czy panowanie to liczyć należało od przyznania Oktawianowi tytułu Augusta co nastąpiło 16 stycznia 27 p.n.e., czy od zwycięskiej bitwy pod Akcjum (2 września 31 p.n.e.). W pierwszym wypadku byłoby to ok. roku 14 n.e., w drugim jeszcze wcześniej. 25 grudnia przypada w środę w latach: 9 p.n.e., 3 p.n.e. i 9 n.e. Trudno jednak ocenić, skąd Hipolit czerpał swoje informacje.\nInny chrześcijański pisarz, Klemens z Aleksandrii, około 200 n.e. wskazywał, w ślad za wcześniejszymi autorami, datę 25 egipskiego miesiąca Pachons 28 roku panowania Augusta lub 24 czy 25 egipskiego miesiąca Pharmuti (19 lub 20 kwietnia tegoż roku). Sam opowiadał się za datą (według późniejszych przeliczeń) 17 listopada 3 p.n.e. (środa).\nErę „od narodzenia Chrystusa” (\"Anno Domini\"), a co za tym idzie, rok 1 (jako pierwszy rok po narodzinach Jezusa z Nazaretu) wprowadził w 525 zakonnik Dionizjusz Mniejszy, pracujący na polecenie papieża Jana I. Przyjął on 25 grudnia 753 roku aUc (\"Ab Urbe condita\" – od założenia Rzymu) za datę narodzin, a rok 754 aUc za rok 1 n.e. Ponieważ nie wprowadził roku zerowego, rok narodzin stał się rokiem 1 p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123411", "fragment_id": "12450/5", "subtitle": "", "title": "Data narodzin Jezusa Chrystusa", "document_id": "12450", "start_index": 8009.0, "parentId": 123411.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29086869955062866}, "uuid": "9fff82eb-9431-4663-81ce-52cef61e5aba"}, {"page_content": "Uczeni zgromadzeni wokół projektu Jesus Seminar poddawali różne przekazy o mowach i czynach Jezusa głosowaniu, podczas którego każdy uczestnik oceniał ich autentyczność, a wyniki uśredniano. Większość badaczy zgodziła się z podstawowymi faktami podawanymi w Ewangeliach (że Jezus narodził się za czasów Heroda Wielkiego, został aresztowany w Jerozolimie i ukrzyżowany przez Rzymian), kwestionując inne (narodzenie w Betlejem – większość wskazała na Nazaret; pusty grób itd.). Zdaniem uczestników Jesus Seminar przekonanie o zmartwychwstaniu Jezusa zostało oparte na wizjach zmartwychwstałego Jezusa doświadczanych przez Pawła, Piotra Apostoła i Marię Magdalenę.\nZdrowie psychiczne.\n \"Osobny artykuł: Zdrowie psychiczne Jezusa.\"\nObrazy Jezusa.\nBadacze związani z \"third quest\" stworzyli pewną liczbę obrazów Jezusa, czyli ogólnych wizji na jego temat. Nie wypracowali jednak spójnego stanowiska ani na temat tych obrazów, ani odnośnie do metod ich opracowywania. Niemniej, można wyróżnić kilka najpopularniejszych wizji, wspieranych przez znanych badaczy.\nReligie a Jezus.\nReligie Abrahamowe.\nPostać Jezusa jest fenomenem stającym na granicy judaizmu i chrześcijaństwa. Wywodził się całkowicie z Izraela – zarówno on, jak i jego pierwsi uczniowie – i stworzył wspólnotę wiary, odwołującą się do wiary Abrahama, która ostatecznie zyskała status całkowicie niezależny. Jednak nie na tyle, by być uznaną za czczącą innego Boga, niż ten, który czczony jest przez judaizm. Podkreśliła to grupa uczonych teologów żydowskich i rabinów z okazji Jubileuszu 2000-lecia narodzin Jezusa:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2481", "fragment_id": "175260/11", "subtitle": "", "title": "Jezus Chrystus", "parentId": 2481.0, "start_index": 16806.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175260", "score": 0.08373305201530457}, "uuid": "74a51c97-f0fc-4443-885a-b2a17d2fb615"}]}
{"id": "q_375", "question": "Mowa jest srebrem. A czym jest milczenie?", "answer": [{"page_content": "Milczenie – rozprawa Cypriana Kamila Norwida o charakterze filozoficznym i literackim, napisana około 1882 roku. Opublikowana w piśmie „Chimera” w 1902.\nTematem utworu jest przemilczenie, rozumiane jako część mowy. W opinii Norwida każde zdanie zawiera w sobie taką ukrytą część, którą rozwija zdanie następne. Prawidło to można zastosować również do dziejów literatury i ludzkości w ogóle. Tworzy tam porządek: legenda – epopeja – historia – anegdota – rewolucja. Autor rozmyśla również nad innymi postaciami milczenia i krytykuje cywilizację wielkomiejską.\nCharakterystyka.\n\"Milczenie\" stanowi odbicie warszawskich doświadczeń Norwida, kiedy bieżące wydarzenia musiał przemilczać lub szyfrować ze względu na cenzurę, jego refleksji o znaczeniu ciszy (\"Białe kwiaty\") i zdobytą wiedzą na temat spartańskiego lakonizmu i pitagorejskiego nakazu milczenia. Swoje refleksje próbował najpierw zawrzeć w niedokończonym poemacie, zatytułowanym \"Milczenie\", potem w rozprawie prozą. W liście z połowy 1882 pisał do Teofila Lenartowicza: \"Pracuję troszkę nad poematem w pięciu pieśniach pod tytułem «Milczenie»\". Poemat zaginął, zachowała się natomiast rozprawa, pisana prawdopodobnie w tym samym czasie, a więc w 1882. Norwid podjął w nim temat \"milczenia\", a ściślej \"przemilczenia\", które scharakteryzował jako pominiętą przez gramatyków \"żywotną część mowy\". Stanowi ono ukrytą część zdania, która jest z kolei rozwijana przez zdanie następne, ukrywające treść rozwijaną w zdaniu trzecim itd. Ciąg przemilczeń można zaobserwować, zdaniem Norwida, nie tylko w rozmowie, ale również w dziejach literatury i dziejach w ogóle. Układają się tam w porządek: legenda – epopeja – historia – anegdota – rewolucja.\nTreść.\nCzęść wstępna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1003353", "fragment_id": "1379675/0", "subtitle": "", "title": "Milczenie (utwór Cypriana Kamila Norwida)", "document_id": "1379675", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1003353.0, "score": 0.5}, "uuid": "c8eee5a2-f266-406c-bb91-ee5ae85ba55d"}, {"page_content": "Milczenie (szw. \"Tystnaden\") – szwedzki film fabularny z 1963 roku. Trzecia część „trylogii pionowej” Ingmara Bergmana.\nOpis fabuły.\nFilm, jest ostatnią i najbardziej abstrakcyjną częścią bergmanowskiej trylogii pionowej. Głównymi postaciami filmu są dwie kobiety Ester i Anna (będące prawdopodobnie siostrami), znajdujące się w mieście Timoka zagrożonym wojną. Mieszkańcy miasta, którego nazwa jest zniekształconym estońskim słowem oznaczającym kata, porozumiewają się w obcym dla bohaterek języku. Akcja filmu, tocząca się głównie w hotelu zamknięta jest w ramy 24 godzin. Główne bohaterki, będące przedstawicielkami dwóch różnych typów osobowości, są narzędziem, przy pomocy którego twórca ukazuje wewnętrzne sprzeczności człowieka uwikłanego w konflikt pomiędzy intelektem a fizycznością, pomiędzy ciałem a duchem. \"Milczenie\" podobnie jak poprzednie filmy trylogii zajmuje się również problemem braku porozumienia między ludźmi. Reżyser podkreśla konieczność kontaktu ukazując bezpośrednio jego brak pomiędzy rodzicem a dzieckiem oraz symbolicznie, przy pomocy obcego języka mieszkańców Timoki. Film zrealizowany jest w konwencji znanej z poprzednich filmów Bergmana, zimnej i ascetycznej, skupiającej się na ludzkich emocjach, pozbawionej barwnych efektów. \"Milczenie\" wywołało sprzeciw cenzury spowodowany śmiałymi scenami erotycznymi, rażącymi widzów swą bezpośredniością i realizmem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=700340", "fragment_id": "845276/0", "subtitle": "", "title": "Milczenie (szwedzki film 1963)", "parentId": 700340.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "845276", "score": 0.11201732605695724}, "uuid": "d3e9f556-3482-465f-a1e4-2ee7da7def5e"}, {"page_content": "We wszystkich gramatykach została opuszczona jedna część mowy: przemilczenie. Gramatycy podejrzewali jej istnienie, ale zamiast milczenia uczynili częścią mowy wykrzyknik, który jest poza składnią i pojawia się tam, gdzie się wyrywa gwałtem z zestawienia słów. Przeciwnie jest z przemilczeniem, które daje się wyczytać w każdym zdaniu i jest logicznym powodem następnego zdania, tak że to co ogłasza drugie zdanie jest tylko efektem przemilczenia zdania poprzedniego. Gramatycy zajmują się jakąś abstrakcyjną i bladą mową, która nie istnieje, podczas gdy ona, ponieważ jest mową musi koniecznie być dramatyczna. Nawet monolog jest rozmową ze sobą albo duchem rzeczy. Skoro mówisz: \"jakże się miewasz przyjacielu\", przemilczane jest, że go dawno nie widziałeś. To przemilczenie stanie się wygłosem następnego zdania: \"Ponieważ cię nie widziałem, tym żywiej się pytam\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1003353", "fragment_id": "1379675/3", "subtitle": "", "title": "Milczenie (utwór Cypriana Kamila Norwida)", "source": "wikipedia", "start_index": 4555.0, "document_id": "1379675", "parentId": 1003353.0, "score": 0.8126071095466614}, "uuid": "fe960b05-5ae5-4af9-add2-dfe0c1cc7b3b"}, {"page_content": "Maria Ewa Kalinowska (ur. 24 grudnia 1954 w Gdańsku) – polska profesor historii literatury polskiej.\nŻyciorys.\nUrodziła się 24 grudnia 1954 roku w Gdańsku, w rodzinie Henryka Kalinowskiego i Idalii de domo Skorwid. Absolwentka IX Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku, w 1977 roku ukończyła z wyróżnieniem studia magisterskie w zakresie filologii polskiej na Uniwersytecie Gdańskim na podstawie pracy \"Czas we wczesnej twórczości Kazimierza Wyki\". W latach 1979–1984 kontynuowała naukę na studiach doktoranckich w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk w Warszawie pod kierunkiem Marii Żmigrodzkiej i Marii Janion. Doktoryzowała się w 1985 roku na podstawie pracy \"Mowa i milczenie – romantyczne antynomie samotności\", której fragment ukazał się w pracy zbiorowej \"Style zachowań romantycznych\" (1986), po czym całość ukazała się w 1989 roku nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego. Publikacja została wyróżniona Nagrodą im. M. i K. Górskich przyznaną przez Toruńskie Towarzystwo Nauk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5118175", "fragment_id": "1088523/0", "subtitle": "", "title": "Maria Kalinowska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1088523", "parentId": 5118175.0, "score": 0.23149345815181732}, "uuid": "d86f57f6-696b-40ce-8b59-34d67f015216"}, {"page_content": "Tabu obyczajowe obejmuje tematy społeczne, dotyczące chorób lub konkretnych zachowań nieakceptowanych przez społeczeństwo. \nTabu seksualne związane jest z wszelką seksualnością oraz intymnością, o której mówienia powinno się unikać. \nTabu językowe jest uwarunkowane kulturowo, odnosi się do zakazu używania określonego słowa lub mówienia o czymś. Tabu językowe może zawierać w sobie wszystkie wyżej wymienione rodzaje tabu. Starając się omijać zakazane słowa, powstają eufemizmy, które przyczyniają się do zmian językowych. Tabu językowe, według Grażyny Sawickiej, może przyjmować dwie postaci: aktu milczenia oraz aktu mowy. Przestrzeganie tabu językowego wiąże się z milczeniem - pomijane są konkretne słowa, w tym wulgaryzmy. Nie używamy również słów, które nie są uznane za tabu, ale nie wypada mówić ich w konkretnej sytuacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5095859", "fragment_id": "1094231/1", "subtitle": "", "title": "Detabuizacja", "parentId": 5095859.0, "start_index": 2079.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1094231", "score": 0.3402923345565796}, "uuid": "87a127a4-760c-4dc7-9072-6517cdd4d884"}, {"page_content": "Milczenie lub cisza (chiń. liangjiu; tyb. lung.du.ma.bsngan.pa'i.chos.bcu.bzhi'i.ming.la. Chin. wuyan; kor. muŏn; jap. mugon; wiet. vô ngân. Chin. wuji; kor. mugi; jap. mugi; wiet. vô ki) – dotyczą braku odpowiedzi ze strony Buddy na niektóre pytania i jednej z technik używanej w szkole chan do nauczania.\nTermin.\nBudda czasami nie odpowiadał na pytania, zwłaszcza dotyczące problemów metafizycznych, gdyż był praktykiem. Dyskutowanie dla dyskutowania i popisywanie się swoją wiedzą i przekonywanie innych, nie było według niego dobre. Najczęściej prowadziło to do jeszcze większego pomieszania i tworzenia silniejszych przywiązań u pytających. Zgodnie z tekstami Tripitaki przedstawiającymi dyskusje Buddy, zauważał on całe \"tło\" pytania; samo pytanie było bowiem tylko jednym z elementów sytuacji i uwarunkowań pytającego.\nWedług tekstów z dyskursami Buddy (Tripitaka) był on nauczycielem praktycznym, pełnym współczucia i mądrości. Nie odpowiadał po to, aby ukazać swoją wiedzę czy inteligencję, lecz by pomóc pytającemu na drodze do zrozumienia. Mówił jednak do ludzi utrzymujących w umysłach swoje standardy rozwoju, swoje skłonności, swój styl fałszowania rzeczywistości, swój charakter i swoje zdolności rozumienia poszczególnych problemów.\nWedług Buddy są cztery sposoby traktowania pytań:\nZ problemem milczenia, ciszy, łączą się ściśle pytania, na które nie ma odpowiedzi. Są to tzw. avyākrita (vastūni) czyli niewyrażalne. Wszystkie właściwie autorytety buddyjskie są zgodne, że jest ich czternaście. Są to właściwie cztery zestawy pytań; trzy z nich mają po cztery alternatywy, a ostatni, poświęcony duszy, tylko dwie. Te trzy pierwsze zestawy tworzą twierdzenia, które można nazwać poczwórnym zaprzeczeniem. W symbolach logiki wygląda to następująco – jeśli S = świat a P = wieczne, to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=976391", "fragment_id": "1345750/0", "subtitle": "", "title": "Milczenie w buddyzmie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1345750", "parentId": 976391.0, "score": 0.36309224367141724}, "uuid": "d4b3df72-7f04-4113-bc35-0eaa01edebde"}, {"page_content": "Dzień Milczenia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Day of Silence&lt;/&gt;, DoS) – coroczne wydarzenie z udziałem młodzieży szkolnej i uniwersyteckiej oraz nauczycieli przeciwko homofobii w szkołach. Uczestnicy akcji – uczniowie i studenci – składają jednodniowe śluby milczenia, co ma w sposób symboliczny wyrażać ciszę, na jaką są skazani geje, lesbijki, osoby biseksualne i transpłciowe.\nW Polsce podobne wydarzenia zaczęto organizować w 2006 roku i mają one częściowo inny przebieg. Młodzi ludzie ustawiają się w centrach największych miast z zaklejonymi ustami i wręczają przechodniom ulotki wyjaśniające, jaki jest cel akcji i jej motywy. Po pewnym czasie uczestnicy przerywają milczenie przy użyciu gwizdków i megafonów.\nHistoria.\nPierwszy \"Day of Silence\" miał miejsce w University of Virginia w Stanach Zjednoczonych w 1996 roku. Wzięło w nim udział 150 studentów. Rok później inicjatywa przeniosła się na 100 innych uniwersytetów w USA. W 2001 roku oficjalnym organizatorem wydarzenia została organizacja GLSEN. W 2006 roku, według jej szacunków, ponad 450 tys. studentów i uczniów w ponad 4000 placówkach edukacyjnych brało udział w \"Day of Silence\". Zdaniem organizacji \"Day of Silence\" jest największym wydarzeniem studenckim dotyczących kwestii LGBT w USA.\nDzień Milczenia w Polsce.\n2006.\nAkcja została zorganizowana w Polsce po raz pierwszy w 2006 roku, dziesięć lat po zainicjowaniu DoS w Stanach Zjednoczonych.\n2007.\nDzień Milczenia 2007 odbył się 22 kwietnia w ramach kampanii Rady Europy – „Każdy inny – wszyscy równi”. Do Torunia dołączyły dwa kolejne miasta – Lublin i Łódź.\n2008.\nDzień Milczenia 2008, który miał miejsce 25 kwietnia, został poświęcony pamięci Lawrence’a Kinga, który 12 lutego 2008 roku został zastrzelony w swojej szkole z powodu orientacji seksualnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1322105", "fragment_id": "1126300/0", "subtitle": "", "title": "Dzień Milczenia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1126300", "parentId": 1322105.0, "score": 0.26850059628486633}, "uuid": "eaf5d390-acad-4472-8cc2-c08046d7cebd"}, {"page_content": "W latach późniejszych Jolanta Rokoszowa zajęła się problematyką stosunku języka do milczenia. W dwóch artykułach (\"Język a milczenie\", „Biuletyn PTJ” XL, 1986; \"Milczenie jako fakt językowy\", „Biuletyn PTJ” L, 1994) omówiła te zagadnienia i dokonała klasyfikacji rodzajów milczenia, wyróżniając: 1) milczenie transcendentne (nie-mówienie, cisza) i 2) milczenie znaczące obecne w akcie mowy, które może dotyczyć: a) mówiącego (mówić/nie mówić), b) znaku (wyrazić/nie wyrazić), c) wartości (powiedzieć/nie powiedzieć). Skupiła się także na milczących aktach mowy, związku milczenia z pauzą i jego funkcjach socjokulturowych.\nW 1980 roku podjęła się zakładania struktur NSZZ \"Solidarność\" na UJ. Znana była dzięki swej działalności w związku zawodowym, a także organizacji konferencji na temat nowomowy, czyli języka propagandy totalitarnej (styczeń 1981). Opracowane przez nią materiały pokonferencyjne wydała w 1985 roku londyńska oficyna Polonia, a w 1989 r. Charles Zaremba przetłumaczył je na język francuski pt. \"La langue de hois en Pologne\".\nW czasie stanu wojennego J. Rokoszowa opublikowała pod pseudonimem Wanda Roguska (imię i nazwisko jej babki) w periodyku „Solidarność Nauczycielska” cykl artykułów, w których ukazywała mechanizmy manipulacji językowej propagandy komunistycznej i sposoby walki z nią (antyslogany). Wydawała tomiki poezji literatów stanu wojennego w cyklu \"Idą pancry na „Wujek”. Wiersze zebrane\" (1981–1982; siedem zeszytów). Po 1989 roku krytycznie obserwowała rozwój sytuacji w kraju i w środowisku akademickim, publikując krótkie felietony w „Arce”, „Tygodniku Powszechnym” i „Czasie Krakowskim”. Po zakończeniu stanu wojennego Jolanta Rokoszowa uczestniczyła w przywróceniu struktur Związku w Uniwersytecie Jagiellońskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5254305", "fragment_id": "1097110/1", "subtitle": "", "title": "Jolanta Rokoszowa", "parentId": 5254305.0, "start_index": 1698.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1097110", "score": 0.48587900400161743}, "uuid": "156778d2-2d4e-436b-bc53-1817486176c4"}, {"page_content": "Dekadę lat 60. zdominowała jednak wkraczająca na wyżyny artystyczne twórczość Bergmana. Nagrodzony Oscarem film \"Jak w zwierciadle\" (1961) zapoczątkował umowną trylogię filmową, na którą składały się także utwory \"Goście Wieczerzy Pańskiej\" (1962) i \"Milczenie\" (1963). Trylogia ta ukazywała stopniową rewizję poglądów reżysera na \"sacrum\", ideę chrześcijaństwa oraz sens istnienia ludzkiego, znamionowaną przez enigmatyczną myśl autora: „\"Jak w zwierciadle\" – pewność zdobyta. \"Goście WIeczerzy Pańskiej\" – pewność odsłonięta. \"Milczenie\" – milczenie Boga – negatywny odcisk”. Minimalistyczny styl \"Milczenia\" Bergman doprowadził do skrajności w \"Personie\" (1965), która zapoczątkowała serię coraz mroczniejszych, osobistych dzieł kręconych w izolacji na wyspie Faro. \"Persona\", opowieść o dwóch kobietach, z których jedna świadomie zrywa wszelkie więzi emocjonalne, należy – jak podkreślał Tadeusz Szczepański – do „najbardziej enigmatycznych i hermetycznych utworów w historii dwudziestowiecznej sztuki”. Pomimo sukcesów za granicą Bergman był coraz częściej krytykowany za nihilizm przenikający jego filmy oraz odbieranie dotacji finansowych Szwedzkiego Instytutu Filmowego młodszemu pokoleniu twórców, co podnoszono przy okazji jego filmu \"Szepty i krzyki\" (1972). Kiedy w 1976 pod zarzutem malwersacji finansowych Bergman został aresztowany przez szwedzką policję, podjął decyzję o wyjeździe z kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4898463", "fragment_id": "279466/10", "subtitle": "", "title": "Kinematografia szwedzka", "source": "wikipedia", "start_index": 10902.0, "document_id": "279466", "parentId": 4898463.0, "score": 0.21578653156757355}, "uuid": "2a77a12c-ea3c-4047-b128-d8127fda721d"}, {"page_content": "Teoria spirali milczenia, nazywana też hipotezą spirali milczenia, jest wynikiem badań nad efektami oddziaływania mediów. Jej autorką jest niemiecka badaczka Elisabeth Noelle-Neumann – dziennikarka, publicystka, założycielka i dyrektorka jednego z instytutów badania opinii publicznej – Institut für Demoskopie w miejscowości Allensbach nad Jeziorem Bodeńskim.\nPunktem wyjścia hipotezy spirali milczenia była analiza zamiarów głosowania w wyborach federalnych (Niemcy) w 1965 roku oraz ich faktycznych wyników.\nW myśl teorii \"spirali milczenia\" Elisabeth Noelle-Neumann świadomość posiadania poparcia opinii publicznej sprzyja wyrażaniu na głos zgodnych z nią poglądów, a w przypadku przeciwnym – ludzie zachowują milczenie. Następuje spiralny proces wyciszania jednych i wzmacniania innych opinii. Zjawisko ma charakter kuli śnieżnej.\nTeorię określić można za pomocą czterech hipotez:\nIstotnym elementem teorii jest określona dynamika grupy większościowej i jej pewność co do słuszności swoich racji. W wypadku zwątpienia grupa traci przywództwo.\nOpinie częściej głoszone publicznie mogą mieć nawet siłę przecenianą. Teoria ta wskazuje na wartość milczenia jako sposobu wyrażania opinii, może również tłumaczyć rozbieżności między sondażami opinii publicznej a wynikami wyborów[1].\nŚrodki masowego przekazu mogą wpływać na opinię publiczną, przyczyniając się do rozpowszechnienia wspieranych przez siebie opinii, nakręcając jeszcze ową spiralę. Wpływ ten może ocierać się o manipulację; stąd żywotność idei czwartej władzy, sprawowanej przez środki masowego przekazu.\nPsycholog społeczny Serge Moscovici w swoich pracach nie zgadza się z tą teorią i formułuje tezę sprzeczną z poglądami Elisabeth Noel-Neumann. Twierdzi, że grupy o charakterze mniejszościowym często posiadają większą zdolność do wyrażania się i mają większy udział w procesie społecznej zmiany. Czasem głosujący na partie skrajne częściej ukrywają swoje zamiary niż ci, którzy głosując popierają partie, które cieszą się dużym poparciem w sondażach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1608426", "fragment_id": "685763/0", "subtitle": "", "title": "Spirala milczenia", "document_id": "685763", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1608426.0, "score": 0.39533913135528564}, "uuid": "68febcd0-d7ab-4580-a5ab-13bb6167828c"}]}
{"id": "q_376", "question": "Wadą którego narządu jest astygmatyzm?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy wady wzroku. Zobacz też: Astygmatyzm.\nAstygmatyzm lub niezborność ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;astigmatismus&lt;/&gt;) – wada wzroku (soczewki lub rogówki oka) cechująca się zaburzoną symetrią obrotową oka. Elementy optyczne miarowego oka są symetryczne względem jego osi. Jeżeli oko ma większą szerokość niż wysokość, to soczewka i rogówka zamiast skupiać światło w okrągłym obszarze siatkówki, będzie tworzyć obraz rozmazany w jednym z kierunków. Pacjent z astygmatyzmem będzie widział obraz nieostro w pewnych obszarach pola widzenia z każdej odległości. Nawet dobre szkła nie są w stanie w pełni skorygować astygmatyzmu i dlatego osoba z astygmatyzmem ma problemy z wykorzystaniem przyrządów optycznych.\nWyróżnia się astygmatyzm (ze względu na wzajemne ułożenie osi astygmatycznych):\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24168", "fragment_id": "187462/0", "subtitle": "", "title": "Astygmatyzm (wada wzroku)", "document_id": "187462", "start_index": 1.0, "parentId": 24168.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8863844275474548}, "uuid": "60ef76bf-55dd-47d8-8ee5-0422e8ff7599"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy optyki geometrycznej. Zobacz też: astygmatyzm (wada wzroku).\nAstygmatyzm – wada układu optycznego, polegająca na tym, że promienie padające w dwóch prostopadłych płaszczyznach są ogniskowane w różnych punktach. Wywołuje ona obraz nieostry i zniekształcony.\nRodzaje astygmatyzmu.\nIstnieją dwa rodzaje astygmatyzmu. Pierwszy z nich jest aberracją trzeciego rzędu i występuje dla obiektów położonych poza osią optyczną. Ta aberracja pojawia się nawet wtedy, gdy układ optyczny jest całkowicie symetryczny.\nDrugi rodzaj astygmatyzmu występuje, gdy układ optyczny nie ma symetrii obrotowej względem osi optycznej. Ten brak symetrii może być celowy, jak w przypadku soczewek cylindrycznych, albo spowodowany przez niedokładności w produkcji czy też złe ustawienie elementów układu optycznego. W tym wypadku astygmatyzm pojawia się nawet dla źródła światła leżącego na osi optycznej układu. Do wyrównania tej wady stosuje się tzw. soczewki cylindryczne.\nAstygmatyzm jako wada wzroku.\n \"Osobny artykuł: Astygmatyzm (wada wzroku).\"\nOko ludzkie również jest układem optycznym, w którym może występować astygmatyzm. W tym przypadku jest to astygmatyzm drugiego rodzaju, spowodowany przez niesymetryczny kształt oka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613571", "fragment_id": "831107/0", "subtitle": "", "title": "Astygmatyzm", "parentId": 613571.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "831107", "score": 0.9576655626296997}, "uuid": "1bb93ab7-9dc0-40ce-b7f6-a318d87343bf"}, {"page_content": "Choroba dziedziczna (dziedziczenie autosomalne dominujące, duża penetracja genu, różnorodna ekspresja) tkanki łącznej z grupy fibrylinopatii o dużej zmienności fenotypowej. Przyczyną zespołu jest mutacja w genie fibryliny-1 (FBN1) w locus 15q 15-21 lub 5q 23–31. Mutacja w około 25% występuje \"&lt; lang=\"la\"&gt;de novo&lt;/&gt;\" (nieodziedziczona po rodzicach). Zmiany narządowe w przebiegu zespołu Marfana dotyczą całego organizmu, niemniej najbardziej charakterystyczne to te związane z narządem wzroku, układu ruchu, serca i naczyń krwionośnych. Częstość zespołu szacowana jest na 10–20:10 000. W przebiegu choroby występują liczne objawy: wysokie i wąskie podniebienie, stłoczenie zębów, wady narządu wzroku (występują u przynajmniej 60% chorych, należą do nich enoftalmia, zwichnięcie soczewki (typowe dla zespołu i najczęściej diagnozowane), krótkowzroczność, astygmatyzm, zwiększony wymiar gałki ocznej w osi długiej, płaska rogówka, i inne), odma opłucnowa, rozedma płuc, wysoki wzrost, wady sercowo-naczyniowe (np. niedomykalność zastawki aorty, niedomykalność zastawki mitralnej, wypadanie płatka zastawki mitralnej, hipotonia, zastoinowa niewydolność serca, wypadanie płatka zastawki trójdzielnej, epizodyczna tachykardia nadkomorowa lub bradykardia, przedwczesne wapnienie pierścienia zastawki mitralnej, tętniak aorty wstępującej, rzadziej w innych odcinkach), wady układy pokarmowego (np. zaburzenia wchłaniania pokarmu z żołądka/jelita cienkiego, nieprawidłowa perystaltyka jelit), wady układu kostnego (np. klatka piersiowa szewska), skolioza, przeprost stawu kolanowego (\"&lt; lang=\"la\"&gt;genu recurvatum&lt;/&gt;\"), rozstępy skórne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91943", "fragment_id": "658518/30", "subtitle": "", "title": "Choroby genetyczne człowieka", "document_id": "658518", "start_index": 41528.0, "source": "wikipedia", "parentId": 91943.0, "score": 0.2983510196208954}, "uuid": "d2156c2d-8d2e-4b9f-9faf-f5bbbd7b3fcb"}, {"page_content": "Wada wzroku (łac. \"vitium visus\") – niezdolność oka do tworzenia prawidłowo zogniskowanego obrazu na plamce żółtej lub centralnej części siatkówki bez udziału akomodacji.\nPrawidłowe ogniskowanie obrazu nosi nazwę emetropii. Każda wada, która doprowadza do nieprawidłowego ogniskowania obrazu nosi nazwę ametropii. W przypadku ogniskowania obrazu za siatkówką powstaje stan zwany nadwzrocznością (zwaną także dalekowzrocznością).\nW przypadku powstawania ogniskowanego obrazu przed siatkówką dochodzi do krótkowzroczności.\nW przypadku zmian spowodowanych wiekiem, doprowadzających do stwardnienia soczewki, dochodzi do wady nazywanej starczowzrocznością, polegającej na upośledzeniu ogniskowania obrazu w przypadku patrzenia na przedmioty blisko położone przed gałką oczną.\nAstygmatyzm jest wadą wynikająca z występowania nieprawidłowego ogniskowania obrazu wskutek zmian krzywizn rogówki.\nW języku potocznym wadą wzroku określa się także szereg zaburzeń, takich jak: tritanopia, deuteranopia, protanopia, monochromatyzm, które w istocie są zaburzeniami widzenia barwnego, a nie wadą wzroku, gdyż ogniskowanie w tych wypadkach jest prawidłowe.\nObjawy chorobowe.\nRozpoznanie u osoby dorosłej nie nastręcza zwykle trudności (chory sam zauważa kłopoty w ostrości widzenia). Istnieją jednak osoby nie zwracające uwagi na zaburzenia widzenia i w tych wypadkach najczęstszym objawem są przewlekłe bóle głowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=611588", "fragment_id": "820071/0", "subtitle": "", "title": "Wada wzroku", "parentId": 611588.0, "start_index": 0.0, "document_id": "820071", "source": "wikipedia", "score": 0.4467720687389374}, "uuid": "dafa4fd7-c89c-4426-9cbc-242e72f227e6"}, {"page_content": "Przed przystąpieniem do badania wzroku stożek rogówki zostaje często rozpoznany na podstawie wywiadu. Szczególną uwagą zwraca się na główne dolegliwości i objawy, przebyte choroby lub urazy, które mogły uszkodzić narząd wzroku, oraz na wywiad rodzinny chorób oczu. Następnie ocenia się ostrość wzroku w badaniu dalekiego widzenia z użyciem tablicy Snellena. Kolejnym krokiem jest miejscowy pomiar krzywizny rogówki przy pomocy ręcznego keratometru, a wykrycie nieregularnego astygmatyzmu zwiększa prawdopodobieństwo obecności stożka rogówki. W zaawansowanym stadium rogówka może przekroczyć możliwości techniczne instrumentu. Dodatkowym wskaźnikiem diagnostycznym jest retinoskopia. Badanie to polega na skierowaniu promienia światła na siatkówkę pacjenta obserwującego \"odblask\", przy jednoczesnym oddalaniu i przybliżaniu źródła światła. Podczas retinoskopii u osób ze stożkiem rogówki obserwuje się \"objaw nożycowy\", pacjenci widzą przybliżające i oddalające się promienie światła niczym poruszające się ostrza nożyc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=525745", "fragment_id": "1540218/3", "subtitle": "", "title": "Stożek rogówki", "document_id": "1540218", "start_index": 5337.0, "parentId": 525745.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10444363206624985}, "uuid": "f03824ed-600c-48cf-b83a-0850610878c7"}, {"page_content": "W siatkówce występują guzki hamartomatyczne, określane dawniej jako \"phacomata\" albo \"neurocytophacomata\"; histologicznie są to hamartomata astrocytarne (ang. retinal astrocytic hamartomas). Zazwyczaj są bezobjawowe. W badaniu oftalmoskopowym mają obraz szarobiałych guzków; stwierdzane są w każdym wieku, także u noworodków. Mnogie guzki siatkówki są uważane przez niektórych autorów za patognomoniczne dla stwardnienia guzowatego. Można wyróżnić trzy ich rodzaje:\nCzęstość guzków hamartomatycznych siatkówki w jednym z badań określono na 44%; najczęstsze były guzki płaskie (70%), guzki typu „owocu morwy” stanowiły 55%, do typu pośredniego zakwalifikowano 9% guzków.\nInne zmiany narządu wzroku spotykane u pacjentów z TSC to krótkowzroczność, dalekowzroczność, astygmatyzm, zez, przegrupowanie barwnika siatkówki (areas of retinal depigmentation), naczyniakowłókniaki powiek, koloboma i, jako powikłanie wodogłowia, obrzęk tarczy nerwu wzrokowego.\nPłuca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=906089", "fragment_id": "1031207/11", "subtitle": "", "title": "Stwardnienie guzowate", "parentId": 906089.0, "start_index": 15365.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1031207", "score": 0.09928373247385025}, "uuid": "61681e54-c45e-401e-8168-82e21dbd38f5"}, {"page_content": "Keratometr, oftalmometr – przyrząd diagnostyczny służący do pomiaru krzywizny przedniej powierzchni rogówki, a w szczególności do mierzenia stopnia i osi astygmatyzmu.\nHistoria.\nIdea działania oftalmometru została po raz pierwszy opisana w 1619 przez niemieckiego matematyka i astronoma, jezuitę Christopha Scheinera, który napisał, że potrafiłby zmierzyć krzywiznę rogówki, porównując ją z działaniem sferycznych luster o znanych parametrach, jednak nie opisał żadnych rzeczywistych pomiarów tą metodą. W 1728 Francois-Pourfour du Petit zbudował przyrząd oparty na tej samej zasadzie, ale z powodu swojej konstrukcji nadawał się on tylko do pomiarów na zwłokach. W 1794 i 1796 dwa przyrządy zdolne do obserwacji u żyjących pacjentów wykonali Jesse Ramsden i Everard Home, ale dokonywali nimi innych pomiarów, bo interesowały ich zmiany średnicy rogówki i ich związek z mechanizmem akomodacji oka. Później Rudolf Kohlrausch i Karl Eduard Senf dokonywali pomiarów średnicy, ale ich wyniki nie były w pełni wiarygodne, bo badanie wymagało absolutnego bezruchu oka.\nOstatecznie dopiero konstrukcja oftalmometru niemieckiego fizjologa Hermanna von Helmholtza z 1850 r. rozwiązała ten problem i pozwoliła na wiarygodne pomiary u żywego pacjenta. Jednak późniejsze opinie praktyków wskazywały na niewygodę jego używania i długi czas pomiarów, co czyniło z niego narzędzie bardziej laboratoryjne niż kliniczne.\nNaprawdę praktyczne urządzenie przedstawili ostatecznie w 1881 Francuz Louis Emile Javal i Norweg Hjalmar August Schiötz. Po dalszych ulepszeniach i zmianie nazwy na keratometr jest on nadal użytkowany w celu pomiarów rogówki, w tym astygmatyzmu.\nZasada działania.\nRogówka jest jednocześnie wypukłą powierzchnią zakrzywiającą światło, jak też wypukłą powierzchnią odbijającą światło. W zasadzie pomiar zakrzywienia rogówki wymaga tylko dokonania pomiarów odbicia wzorca o znanym rozmiarze i odległości od powierzchni rogówki przez lunetkę, a następnie wykonania obliczeń z wykorzystaniem założonego współczynnika załamania światła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=751763", "fragment_id": "836969/0", "subtitle": "", "title": "Keratometr", "document_id": "836969", "start_index": 0.0, "parentId": 751763.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09452824294567108}, "uuid": "7acc057d-b14b-43e7-aa8a-53c27b1fb754"}, {"page_content": "Pacjenci noszący miękkie szkła kontaktowe zwykle otrzymają zalecenie zaprzestania ich noszenia od 5 do 7 dni przed planowanym zabiegiem. Pacjenci noszący twarde szkła kontaktowe powinni przestawać nosić je na co najmniej 6 tygodni przed zabiegiem, a 12 tygodni jeśli noszą je dłużej niż trzy lata. Wykonuje się badanie rogówki pacjenta za pomocą pachymetru, aby określić ich grubość i za pomocą topografu, aby zmierzyć kontury powierzchni. Używając lasera o małej energii, przy użyciu topografu stwarza się topograficzny plan rogówki. Ten proces wykrywa również astygmatyzm i inne nieregularności w kształcie rogówki. Korzystając z tych informacji, chirurg oblicza lokalizację i ilość rogówkowej tkanki, która zostanie usunięta podczas operacji. Pacjentowi zostaje zwykle przepisany profilaktycznie antybiotyk, co minimalizuje ryzyko zakażenia po procedurze.\nPodczas.\nPodczas zabiegu pacjent jest świadomy; podaje się mu krople znieczulające od oczu oraz środek na uspokojenie (np. diazepam). Metoda LASIK składa się z kilku etapów. Pierwszy etap to niepełne nacięcia w rogówce w celu utworzenia płatka rogówki. Płatek jest odchylany i odsłania głębsze warstwy rogówki. Następnie wprowadzany jest laser, który koryguje wadę. Jeśli korygowana jest krótkowzroczność, powierzchnia rogówki jest spłaszczana, a gdy dalekowzroczność, powierzchnia jest uwypuklona. Gdy mamy do czynienia z astygmatyzmem, rogówce zostaje nadany bardziej kulisty kształt. Pole rogówki zostaje dokładnie płukane, a płatek wraca na swoje miejsce. Przez okres kilku dni zakłada się opatrunek (tylko w nocy).\nPo.\nPo zabiegu pacjent jest odsyłany do domu, przez pewien czas trzeba aplikować krople do oczu. Pacjent musi udawać się co jakiś czas na badania kontrolne. Należy unikać mocnego światła i nosić okulary przeciwsłoneczne.\nZakres korygowanych wad: \nPrzeciwwskazania.\nIstnieje wiele przeciwwskazań m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1308285", "fragment_id": "1152897/2", "subtitle": "", "title": "LASIK", "document_id": "1152897", "start_index": 3209.0, "parentId": 1308285.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16028796136379242}, "uuid": "de4b66c2-3d88-4f5c-9e7b-bd18f7d291ae"}, {"page_content": "Optometria (gr. \"optos\" – widziany i \"metreo\" – mierzenie) – dziedzina wiedzy stosowanej, zajmująca się procesem widzenia, a szczególnie ochroną, usprawnieniem, zachowaniem i rozwojem tego procesu.\nCharakterystyka.\nOptometrysta to autonomiczny, nauczany i regulowany zawód należący do systemu ochrony zdrowia. Osoba wykonująca ten zawód praktykuje w zakresie badania wad wzroku (takich jak krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm, starczowzroczność, zez). Przeprowadza pomiary parametrów układu wzrokowego za pomocą przyrządów specjalistycznych, takich jak: autorefraktometr, oftalmometr, foropter czy tablice do testowania wzroku. Zajmuje się także zaopatrzeniem w pomoce wzrokowe – dobiera i może przepisać do stosowania soczewki okularowe i kontaktowe, projektuje okulary, oprawki okularowe. Prowadzi ponadto i nadzoruje trening i rehabilitację układu wzrokowego (terapia widzenia), co ma na celu przywrócenie właściwej sprawności widzenia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1659787", "fragment_id": "680990/0", "subtitle": "", "title": "Optometria", "parentId": 1659787.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "680990", "score": 0.06346934288740158}, "uuid": "0e8a73d8-e290-471d-8a28-cf16ccbad4c8"}, {"page_content": "Stwierdzono również zwiększone ryzyko wystąpienia stożka rogówki (razem z innymi zaburzeniami w obrębie oczu) u osób z zespołem Alporta (według jednego z badań ryzyko to wynosi 6,7%), a także z zespołem Marfana i Ehlersa-Danlosa oraz we wrodzonych wadach układu wzrokowego. Stożek rogówki jest również wiązany z chorobami atopowymi, do których należą: astma, alergie oraz egzema (stożek może wystąpić jako powikłanie atopowego zapalenia skóry). Często zdarza się, że pacjent cierpi na kilka lub wszystkie z tych dolegliwości. Według wielu badań intensywne tarcie oczu może sprzyjać rozwojowi choroby, dlatego też zaleca się, aby pacjenci ze stożkiem rogówki oduczyli się tego nawyku.\nLeczenie.\nLeczenie zachowawcze.\nSoczewki kontaktowe.\n \"Osobny artykuł: Soczewka kontaktowa.\"\nWe wczesnych stadiach stożka rogówki korekcję łagodnego astygmatyzmu można uzyskać przy pomocy szkieł okularowych. W miarę rozwoju choroby okulary nie są w stanie zapewnić zadowalającej ostrości wzroku i większość lekarzy wprowadza do leczenia soczewki kontaktowe.\nSzkła kontaktowe dla osób ze stożkiem rogówki korygują wzrok poprzez wypełnienie płynem łzowym przestrzeni pomiędzy nierówną powierzchnią rogówki a równą wewnętrzną warstwą soczewki, niejako wygładzając w ten sposób rogówkę. Istnieje szeroka gama specjalistycznych soczewek opracowanych do korekcji stożka rogówki. Osoby dotknięte tym rodzajem dystrofii powinny szukać pomocy zarówno u lekarzy okulistów specjalizujących się w zaburzeniach rogówki, jak i optyków z doświadczeniem w dopasowywaniu soczewek i prowadzeniu pacjentów ze stożkiem rogówki. Nieregularny stożek stanowi wyzwanie dla zakładu, którego specjaliści będą starali się skonstruować soczewkę o styczności, stabilności i pochyłej optymalnie dopasowanej do rogówki pacjenta. Często dobór odpowiednich szkieł przebiega metodą prób i błędów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=525745", "fragment_id": "1540218/10", "subtitle": "", "title": "Stożek rogówki", "parentId": 525745.0, "start_index": 15935.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1540218", "score": 0.07100164890289307}, "uuid": "0960caed-35bb-4210-b92b-8618556ea517"}]}
{"id": "q_377", "question": "Komu poświęcone jest muzeum znajdujące się we dworze w Nagłowicach?", "answer": [{"page_content": "Muzeum (Dworek) Mikołaja Reja w Nagłowicach – muzeum, poświęcone osobie renesansowego poety i prozaika Mikołaja Reja, znajdujące się w Nagłowicach.\nPlacówka mieści się w wybudowanym w latach 1798–1800 klasycystycznym dworku Walewskich, otoczonym parkiem w stylu angielskim.\nSamo muzeum zostało utworzone w 1969 roku z okazji 400-lecia śmierci pisarza. Początkowo działało ono w formie Izby Pamięci, obecny kształt uzyskało po renowacji dworku w 1988 roku. Jego zbiory ukazują związki Mikołaja Reja z Nagłowicami oraz jego życie i dorobek. Wśród zbiorów eksponowane są rękopisy utworów (m.in. \"List do sąsiada\", \"Zeznanie podatkowe\").\nWstęp do muzeum jest płatny. Placówka czynna jest od poniedziałku do soboty, w niedziele i święta – wyłącznie w sezonie letnim. W budynku znajduje się punkt informacji turystycznej, siedziba gminnej biblioteki publicznej, istnieje również możliwość skorzystania z noclegu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3097711", "fragment_id": "167578/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Mikołaja Reja w Nagłowicach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "167578", "parentId": 3097711.0, "score": 1.0}, "uuid": "48e1647d-4f6d-454c-9d05-969c322ba1fc"}, {"page_content": "Dworek przeszedł gruntowną modernizację w roku 2021. Celem było przekształcenie obiektu w muzeum poświęcone von Kleistowi. Prace modernizacyjne były wspierane finansowo przez Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego. Całkowita kwota dofinansowania wyniosła ponad 2 miliony złotych. W obiekcie powstała interaktywna wystawa poświęcona wynalazcy.\nOpis.\nWspółcześnie jest to jednopiętrowy budynek z poddaszem, charakteryzujący się wysuniętym ryzalitem i wystawką, o powierzchni 350 m², na planie prostokąta, z wysokim dachem kopertowym.\nDo 1945 roku na szczytowej ścianie dworku znajdowała się czarna, granitowa tablica, ufundowana w 1898 roku przez burmistrza i rodzinę von Kleistów, upamiętniająca Ewalda Jürgena von Kleista. Nad tablicą znajdował się herb rodziny von Kleistów z odpowiednią inskrypcją. Obecnie przed dworkiem znajduje się obelisk upamiętniający kamieńskiego wynalazcę, postawiony w 2000 roku, w trzechsetną rocznicę urodzin von Kleista.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5703888", "fragment_id": "1240348/1", "subtitle": "", "title": "Dom Kleista w Kamieniu Pomorskim", "source": "wikipedia", "start_index": 1784.0, "document_id": "1240348", "parentId": 5703888.0, "score": 0.04400625079870224}, "uuid": "29f7a435-5532-42d7-beb9-758978682956"}, {"page_content": "Nagłowice – wieś sołecka w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Nagłowice. Miejscowość jest siedzibą gminy Nagłowice.\nW latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Nagłowice. W latach 1973–197 miejscowość była siedzibą gminy Nagłowice-Oksa. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.\nW Nagłowicach przez pewien czas mieszkał i tworzył „ojciec literatury polskiej” – Mikołaj Rej.\nPołożenie.\nWieś położona jest na Płaskowyżu Jędrzejowskim, 15 km na północny zachód od Jędrzejowa. 4 km na północ od miejscowości przepływa rzeka Biała Nida. W Nagłowicach znajduje się skrzyżowanie drogi krajowej nr 78, z drogą wojewódzką nr 742. W miejscowości występują pokłady torfu oraz kamienia wapiennego.\nPrzez wieś przechodzi niebieska ścieżka rowerowa do Radkowa.\nHistoria.\nPierwsza wzmianka o Nagłowicach pochodzi z 1269 r. Wówczas to książę Bolesław Wstydliwy nadał wojewodzie krakowskiemu Sulkowi trzy łany ziemi w Nagłowicach i Łątczynie. Sulko oddał te łany klasztorowi jędrzejowskiemu, w zamian za części w Krzesławicach. W 1369 r. Kazimierz Wielki wydał przywilej na założenie miasta Przyrowa wywodzącemu się z Nagłowic Jakubowi Rechickiemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=369530", "fragment_id": "67514/0", "subtitle": "", "title": "Nagłowice", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 369530.0, "document_id": "67514", "score": 0.3395982086658478}, "uuid": "a784c3ac-47a0-4f41-b9c2-43707b26fcfa"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej w dawnym folwarku mieściła się rolnicza spółdzielnia produkcyjna, a w dworze mieściła się szkoła, posterunek milicji oraz mieszkania lokatorskie. Od lat 80. XX w. budynek jest własnością Kurii Diecezjalnej w Tarnowie. Został gruntownie odremontowany. Mieści się w nim obecnie Katolicki Ośrodek Studiów Społecznych im. Urszuli Ledóchowskiej. W 2003 r. w dworze zorganizowano także małe muzeum poświęcone rodzinie Ledóchowskich, zwłaszcza św. Urszuli. W dwóch salach znajduje się skromny zbiór rodzinnych pamiątek i świadectw, z których można wyczytać niezwykłą historię ich życia. Zwiedzenie dworu i muzeum możliwe jest po wcześniejszym uzgodnieniu z tutejszymi urszulankami.\nArchitektura.\nKlasycystyczny, piętrowy budynek wzorowany był na francuskich pałacach wiejskich. Murowany na rzucie prostokąta, nakryty jest dachem czterospadowym krytym dachówką. W pięcioosiowej elewacji frontowej wyróżnia się zagłębiony w lico ściany portyk z czterema kolumnami, ponad którym znajduje się balkon w formie loggii. Na parterze dwór posiadał pięć pokoi i duży hol, na pierwszym piętrze siedem pokoi i balkon. Poprzez zadaszony ganek łączył się z budynkiem gospodarczym, w którym były pomieszczenia dla służby. Ponadto ganek, rozbudowany w stronę parku, mieścił cztery skromne pokoje z pięknym widokiem na park. Dwór otoczony był wysokim kamiennym murem z okazałą bramą wjazdową. Na słupach bramy spoczywały kamienne lwy.\nZ oryginalnego wyposażenia dworu prawie nic się nie zachowało. Ledóchowscy, wysiedleni przez Niemców w czasie II wojny światowej, rozdali co cenniejsze przedmioty mieszkańcom Lipnicy, reszta została później rozszabrowana. Kilkanaście eksponatów znajduje się w domu zakonnym sióstr urszulanek SJK w Lipnicy Murowanej.Na południe od dworu ciągnie się las, kiedyś pełniący rolę parku. Przy końcu polany znajduje się zbudowana w 1975 r. grota Matki Boskiej, która zastąpiła figurę, stojącą na miejscu jeszcze starszej, drewnianej kapliczki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1521148", "fragment_id": "225178/1", "subtitle": "", "title": "Dwór Ledóchowskich", "parentId": 1521148.0, "start_index": 1581.0, "document_id": "225178", "source": "wikipedia", "score": 0.061798352748155594}, "uuid": "89aaec8e-a3e2-41d4-af94-192f69a61a48"}, {"page_content": "Dwór po II wojnie światowej nie został upaństwowiony, ponieważ majątek dworu miał tylko około 20 hektarów. W takim stanie przetrwał do 1973 roku, kiedy to Jadwiga Tumidajska rozpoczęła rozmowy o utworzeniu w dworze muzeum. Dwa lata później dwór został przejęty przez państwo, na rzecz powstania muzeum. We wrześniu 1981, po kilkuletnim gruntownym remoncie, otworzono tu zapowiadane muzeum. Miesiąc później zmarła ostatnia właścicielka dworu. \nDwór w czasie powstania styczniowego.\nW czasie powstania styczniowego dwór pełnił funkcje punktu zbornego z okolicznych dworów. Tutaj zjeżdżali polscy patrioci, gdzie odbywały się narady w ścisłej tajemnicy. W dniach 26–28 października 1863 roku przebywał we dworze Marian Langiewicz, gdzie przy kapliczce znajdującej się przy dworze odbierał przysięgę od powstańców. Podczas walk dwór wchodził w skład nadgranicznego kordonu sanitarnego i przyjmował rannych powstańców na czas rekonwalescencji. Swój udział w powstaniu miał też Teofil Pikuziński, syn Juliana i Justyny Pikuzińskich.\nObecnie.\nDwór pełni funkcje muzealne. Mieści się w nim oddział Muzeum Ziemi Tarnowskiej w Tarnowie. Zwiedzający mogą się zapoznać z historią dworu. Wystawa przedstawia wystrój dworu polskiego z przełomu XIX i XX wieku. Można zobaczyć: salon, jadalnię, sypialnię-salon, pokój Michała Siedleckiego i sypialnię kobiecą. Na zewnątrz dworu zachował się mały park oraz kapliczka. Od 1982 roku znajduje się tu również drewniany spichlerz, przeniesiony z folwarku Sanguszków w Chyszowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3688593", "fragment_id": "1282553/3", "subtitle": "", "title": "Dwór w Dołędze", "parentId": 3688593.0, "start_index": 2226.0, "document_id": "1282553", "source": "wikipedia", "score": 0.045162662863731384}, "uuid": "ea7361a7-e589-4cb4-8ab0-978ea37cd0d7"}, {"page_content": "Znajdujące się w pałacu Chrystiana VIII muzeum poświęcone jest historii dynastii glücksburskiej, która panuje w Danii od 1863. W komnatach pałacowych znajduje się ekspozycja poświęcona królom – Chrystianowi IX, Fryderykowi VIII, Chrystianowi X i Fryderykowi IX, składająca się z mebli, obrazów i innych prywatnych rzeczy należących do duńskiej rodziny królewskiej, które niegdyś stanowiły wyposażenie zajmowanych przez nią komnat i gabinetów. Muzeum posiada zbiór ok. 6000 eksponatów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1633070", "fragment_id": "677970/2", "subtitle": "", "title": "Amalienborg", "parentId": 1633070.0, "start_index": 3391.0, "source": "wikipedia", "document_id": "677970", "score": 0.11658500880002975}, "uuid": "1f7d0522-7cbe-411b-ae68-19da801df9c6"}, {"page_content": "Muzeum Dworu Polskiego – muzeum w miejscowości Pilaszków istniejące od 1995 poświęcone lokalnemu dworkowi oraz dworom polskim. Muzeum działa przy Domu Opiekuńczo-Leczniczym Fundacji Kościelnej Rady Gospodarczej.\nPowstanie muzeum.\nPowstanie muzeum organizował ks. Edward Sobieraj. Nawiązał kontakt ze spadkobiercami Pilaszkowa, potomkami rodów Marszewskich, Ryxów i Campionich. Pamiątki zebrane od tych rodzin stały się pierwszymi eksponatami muzealnymi. Muzeum zostało oficjalnie otwarte 1 lipca 1995.\nZbiory muzealne.\nMuzeum zorganizowane jest w zabytkowym dworku. Zwiedzać można wnętrza, w których eksponowane są pamiątki związane z historią Polski oraz właścicielami i gośćmi Pilaszkowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2266131", "fragment_id": "445350/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Dworu Polskiego w Pilaszkowie", "parentId": 2266131.0, "start_index": 0.0, "document_id": "445350", "source": "wikipedia", "score": 0.038511816412210464}, "uuid": "b007281e-ef37-4258-a0f0-c260c72c2d8a"}, {"page_content": "Według kalwińskich akt małopolskich w 1629 roku pastor i zbór był „zagrożony” i latem 1630 roku ostatniego pastora przeniesiono na inne miejsce, a zatem zwrócenie świątyni katolikom musiało nastąpić wtedy. W 1695 roku Bogusław Rej (1646–1700) sprzedał Nagłowice. W 1734 r. wzniesiono nowy kościół drewniany. W 1784 r. wieś stała się własnością rodziny Walewskich. W 1798 r. Antoni Walewski, podperfekt jędrzejowski, a później gubernator kielecki, wybudował w Nagłowicach dwór. Założył tu również park. Po Walewskich, dobra przeszły na własność rodziny Kosickich.\nW 1827 r. było tu 364 mieszkańców i 33 domy. Pod koniec XIX w. we wsi znajdował się kościół parafialny, tartak parowy i wodny, gorzelnia, młyn oraz 45 domów.\nUrodził się tu Artur Józef Linowski – porucznik kawalerii rezerwy Wojska Polskiego, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i Armii Krajowej, cichociemny.\nZabytki.\nDwór i park jako zespół dworski są wpisane do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.122/1-2, z 15.11.1948, z 4.12.1956 i z 11.02.1967).\nSport.\nW miejscowości działa klub piłki nożnej, \"Dąb Nagłowice\", założony w 1983 roku.\nKościół.\nKościół parafialny w Nagłowicach, murowany, pw. M.B. Różańcowej, zbudowany w latach 1898–1906 wg projektu M.P. Plebińskiego, neogotycki, konsekrowany w 1914 r. przez bpa Augustyna Łosińskiego.\nDo parafii należą: Nagłowice, Kuźnice, Rejowiec, Ślęcin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=369530", "fragment_id": "67514/2", "subtitle": "", "title": "Nagłowice", "source": "wikipedia", "start_index": 2655.0, "document_id": "67514", "parentId": 369530.0, "score": 0.27190741896629333}, "uuid": "40cdbd9c-9462-4f76-877c-43f421e22263"}, {"page_content": "Dworek Jana Matejki w Krzesławicach – Muzeum Pamiątek po Hugonie Kołłątaju i Janie Matejce – staropolski dworek wystawiony w 1826, którego obecnym właścicielem jest Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Jest to typowa parterowa rezydencja wiejska z dobudówką mieszczącą niegdyś pracownie Jana Matejki. Całość przykrywa dach gontowy, a od frontu dostawiona jest weranda zaprojektowana przez J. Matejkę. Dworek otoczony jest 4-hektarowym parkiem. Od 1966 pełni funkcję muzeum, które poświęcone jest twórczości Jana Matejki, a jedna z sal przypomina innego wybitnego mieszkańca Krzesławic, Hugona Kołłątaja.\nHistoria.\nPierwszymi znanymi właścicielami Krzesławic byli rycerze z rodu Gryfitów. W 1198 podarowali oni te dobra zakonowi bożogrobców w Miechowie, a pod koniec XVIII w. majątek trafił w ręce Akademii Krakowskiej. W 1788 tytułem emfiteuzy wszedł w jego posiadanie ówczesny rektor tej uczelni Hugo Kołłątaj (1750–1812).W tamtym czasie w Krzesławicach istniał także folwark. Wystawiony przez Hugona Kołłątaja dwór stał w miejscu, gdzie dziś znajduje się latarnia koło parkingu. Budowla ta już nie istnieje. Gdy zbudowano nowy dwór pełniła ona funkcję „kuchni letniej”, została rozebrana w 1918.\nPo upadku wojny w obronie Konstytucji 3 maja dwór został Kołłątajowi odebrany i objął go konsyliarz konfederacji targowickiej Karol Głębocki. Jakiś czas mieszkała tam jeszcze matka Kołłątaja, Marianna z Mierzeńskich oraz jego siostra.\nNa początku XIX w. teren zakupili Kirchmayerowie, którzy w 1826 wznieśli obecny dwór oraz przynależący do niego, rozległy park. Mieszkał tam Jan Kanty Kirchmayer, a potem dzierżawił te dobra Kazimierz Girtller, który zostawił ciekawe pamiętniki dotyczące terenów obecnej Nowej Huty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1068431", "fragment_id": "1358110/0", "subtitle": "", "title": "Dworek Jana Matejki w Krzesławicach", "parentId": 1068431.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1358110", "score": 0.06335306912660599}, "uuid": "db0fd42f-ffb7-4c33-bc49-8266d1c30bd8"}, {"page_content": "Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie – zabytkowy dwór, siedziba muzeum biograficznego poświęconego Janowi Kochanowskiemu.\nHistoria.\nW latach 1834–1847 właścicielką dóbr czarnoleskich była Teresa Lubomirska (1793-1847) herbu Drużyna, żona Maksymiliana Jabłonowskiego (1785-1846) herbu Prus III. Majątek odziedziczył ich syn Władysław Eustachy Jabłonowski (1818-1875), właściciel w latach 1847-1875, żonaty z Ludgardą Tyszkiewicz-Łohojską (1826-1904) herbu Leliwa. \nKlasycystyczny dwór wybudowany w XIX w. został przez Jabłonowskiego według projektu Jakuba Kubickiego. Obiekt jest częścią zespołu dworskiego, w skład którego wchodzą: kaplica i park.\nMuzeum zostało otwarte w roku 1961. Ekspozycja obejmowała wówczas hall i cztery pokoje. Od 1975 roku oddział Muzeum Okręgowego w Radomiu. Od połowy lutego 2020 samodzielna placówka.\nSiedzibą muzeum jest klasycystyczny, pochodzący z XIX wieku, dwór Jabłonowskich. Został zaprojektowany przez Jakuba Kubickiego. Odbudowany po pożarze w 1904 r. przez kolejnego właściciela Stanisława Zawadzkiego. Dwór murowany z cegły, tynkowany, parterowy, na wysokich piwnicach. W nim mieści się ekspozycja stała muzeum.\nJest to ekspozycja typu biograficznego, zajmuje 6 sal muzealnych o powierzchni 250 m². Zgromadzono wiele wydań dzieł poety, opracowania na temat jego życia i twórczości oraz niektóre bezpośrednio z nim związane pamiątki: dębowy fotel z herbem, obity skórą z wytłaczanym wzorem (kurdyban) oraz żelazne drzwi z inicjałami i herbem Korwin, pochodzące prawdopodobnie ze skarbczyka spalonego w roku 1720 dworu poety.\nZ okazji jubileuszu 475 rocznicy urodzin w 2005 roku odnowiono kaplicę Kochanowskich i zaprezentowano nowe wystawy: „Rzeczpospolita Babińska” i „Mały Wawel”.Zespół dworski otoczony jest przez park krajobrazowy z I połowy XIX wieku, zaprojektowany przez Józefa Stichego w stylu angielskim, przebudowany na początku XX wieku przez Stefana Celichowskiego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1370498", "fragment_id": "218805/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Jana Kochanowskiego w Czarnolesie", "parentId": 1370498.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "218805", "score": 0.11884386837482452}, "uuid": "ea5f477a-057b-4825-b052-89fee370522b"}]}
{"id": "q_378", "question": "Co znaczy włoskie zawołanie „Eviva l'arte!”?", "answer": [{"page_content": "Evviva l’arte! (także \"Eviva l’arte!\") – wiersz Kazimierza Przerwy-Tetmajera, ogłoszony w tomie \"Poezje. Seria druga\", wydanym w 1894. Tytuł utworu pochodzi z języka włoskiego i znaczy „niech żyje sztuka” . Tematem wiersza jest postulowana niezależność artystów od reszty społeczeństwa, nazwanej przez poetę „filistrami”. Utwór jest napisany przy użyciu strofy sześciowersowej, rymowanej jak klasyczna sekstyna (ababcc), układanej jedenastozgłoskowcem, z ostatnim wersem krótszym, pięciozgłoskowcem jak w strofie safickiej (11/11/11/5) i strofa Słowackiego (11/11/11/5/11/5).\n Evviva l’arte! Niechaj pasie brzuchy\n nędzny filistrów naród! My, artyści,\n my, którym często na chleb braknie suchy,\n my, do jesiennych tak podobni liści,\n i tak wykrzykniem; gdy wszystko nic warte,\n evviva l’arte!", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3959674", "fragment_id": "601231/0", "subtitle": "", "title": "Evviva l’arte!", "parentId": 3959674.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "601231", "score": 1.0}, "uuid": "1bdcef1f-67f6-404c-a4d7-36bf7c70afd1"}, {"page_content": "Eviva l’arte! (zapis stylizowany: Eviva l’arte! (K. Przerwa-Tetmajer)) – singel polskich piosenkarzy Sanah i Krzysztofa Zalewskiego. Utwór pochodzi z szóstego albumu studyjnego Sanah pt. \"Dwoje ludzieńków\". Singel został wydany 16 stycznia 2025.\nKompozycja znalazła się na 2. miejscu listy OLiA, najczęściej odtwarzanych utworów w polskich rozgłośniach radiowych. Nagranie otrzymało w Polsce status złotego singla, przekraczając liczbę 125 tysięcy sprzedanych kopii.\nGeneza utworu i historia wydania.\nUtwór napisali i skomponowali Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Zuzanna Grabowska i Arkadiusz Kopera, który również odpowiada za produkcję utworu.\nSingel ukazał się w formacie digital download 16 stycznia 2025 w Polsce za pośrednictwem wytwórni płytowej Magic Records w dystrybucji Universal Music Polska. Piosenka została umieszczona na szóstym albumie studyjnym Sanah – \"Dwoje ludzieńków\".\nPiosenka powstała na podstawie wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera pt. „Evviva l’arte!” (ogłoszony w tomie \"Poezje. Seria druga\").\n„Eviva l’arte!” w stacjach radiowych.\nNagranie było notowane na 2. miejscu w zestawieniu OLiA, najczęściej odtwarzanych utworów w polskich rozgłośniach radiowych.\nTeledysk.\nDo utworu powstał teledysk w reżyserii Alana Kępskiego i Sylwii Księżopolskiej, który udostępniono w dniu premiery singla za pośrednictwem serwisu YouTube.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5829482", "fragment_id": "36046/0", "subtitle": "", "title": "Eviva l’arte! (singel)", "parentId": 5829482.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "36046", "score": 0.5652156472206116}, "uuid": "1bd76d3e-927e-4126-8a78-a3e7a5e76616"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nDwoje ludzieńków – szósty album studyjny polskiej piosenkarki Sanah. Wydawnictwo ukazało się 16 maja 2025 nakładem wytwórni muzycznej Magic Records w dystrybucji Universal Music Polska.\nAlbum jest utrzymany w stylu muzyki pop i poezji śpiewanej. Składa się z wersji standardowej (1 CD), limitowanej deluxe (1 CD), płyty analogowej i limitowanej płyty analogowej deluxe (2 LP).\nNagrania były promowane singlami: „Eviva l’arte!”, „Elegia o... [chłopcu polskim]”, „Kochałam pana”, „Maj 1939”, „Piosenka”, „Jesienią”, „Był bal”, „Inwokacja”, „Ofelia”, „Oczyszczenie”, „Kiedy umrę kochanie” i „Dwoje ludzieńków”.\nLista utworów.\nUwagi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5875561", "fragment_id": "40170/0", "subtitle": "", "title": "Dwoje ludzieńków", "parentId": 5875561.0, "start_index": 0.0, "document_id": "40170", "source": "wikipedia", "score": 0.18151578307151794}, "uuid": "e70b0903-f6e3-44e1-b4c8-f4a74c55d583"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy muzyki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nExclamatio, ecphonesis (okrzyk, zawołanie) – muzyczna figura retoryczna wyrażająca okrzyk, zawołanie, oznaczającego emocje zarówno pozytywne (np. radość) jak i negatywne (np. błaganie czy gniew).\nCharakteryzuje się użyciem pauzy, interwału (większego niż tercja, najczęściej seksta mała) czy przebiegu rytmicznego różniącego się od „najbliższego kontekstu” muzycznego. W instrumentacji polega na użyciu „krzykliwych” instrumentów (np. trąbek).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=830536", "fragment_id": "1013951/0", "subtitle": "", "title": "Exclamatio (muzyczna figura retoryczna)", "parentId": 830536.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1013951", "score": 0.30861228704452515}, "uuid": "d7d93c28-3ca7-4a9e-a946-73a7ae78f9b7"}, {"page_content": "Sztuka dla sztuki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;l’art pour l’art&lt;/&gt;), także sztuka jest celem sama w sobie – hasło propagowane przez niektórych twórców polskiego i europejskiego modernizmu.\nPo raz pierwszy użył go w 1818 w swojej książce \"O prawdzie, o dobru i o pięknie\" Victor Cousin. Hasło było wyrazem sprzeciwu wobec utylitaryzmu w sztuce, spełnianiu przez nią innych oprócz estetycznych funkcji. Dzieło miało być doskonałe w swej formie, bez przypisywania nadmiernego wydźwięku, np. edukacyjnego czy politycznego. Koncepcja ta przewija się w poglądach wielu pisarzy i filozofów.\nPrzedstawicielami tego nurtu byli m.in. Oscar Wilde, Théophile Gautier, a w Polsce Stanisław Przybyszewski (np. w \"Confiteor\"), Zenon Przesmycki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103505", "fragment_id": "651431/0", "subtitle": "", "title": "Sztuka dla sztuki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 103505.0, "document_id": "651431", "score": 0.0691230446100235}, "uuid": "20f006a9-b558-4239-a428-f861f83a7cc8"}, {"page_content": "Kultura i tradycja artystyczna Włoch wywarła ogromny wpływ na sztukę i kulturę innych krajów Europy. Niemal każdy zna takie nazwiska jak Leonardo da Vinci, Michał Anioł czy Botticelli.\nIch dzieła, często nawet niekojarzone ze swoimi autorami, weszły na stałe do kanonu sztuki: „Mona Lisa”, Kaplica Sykstyńska lub Pietà. Florencja, Rzym, Wenecja to miasta, do których zdąża wielu Europejczyków chcących poznać swoje kulturowe korzenie.\nJęzyk.\n \"Osobny artykuł: Język włoski.\"\nJęzyk włoski jest, pod względem słownictwa, bliski łacinie. Współczesny włoski dużo zawdzięcza takim pisarzom, jak Dante Alighieri i Alessandro Manzoni, którzy za standard obrali język wyedukowanych Toskańczyków. Dzisiaj mówi się, że najlepsza mowa to \"la lingua toscana in bocca romana\" (toskański w rzymskich ustach). Aż do niedawna obok oficjalnego języka włoskiego istniało ponad 1,5 tysiąca dialektów. Językiem włoskim na świecie posługuje się ponad 100 milionów ludzi.\nMuzyka.\nWłochy uważane są za ojczyznę europejskiej muzyki artystycznej i przez wiele stuleci pełniły rolę centrum życia muzycznego w Europie. Tam najefektowniej rozwinęła się muzyka wokalna, we Włoszech powstała opera, ale także liczne gatunki muzyki instrumentalnej początek miały właśnie we Włoszech. W XVII i XVIII wieku najwięcej muzyków zatrudniano – zwłaszcza na bogatych dworach – właśnie z Włoch. Podobnie jak dzisiaj po angielsku, w całej Europie śpiewano najczęściej po włosku.\n \"Siedemnastowieczną Italię\" – pisze w \"Historii muzyki\" Danuta Gwizdalanka – \"szczęśliwie omijała większość nieszczęść, jakie rujnowały północną część Europy, a przede wszystkim wojny religijne. Włoscy książęta znaczną część ambicji politycznych mogli więc angażować w walkę o prestiż, prowadzoną bronią pokojową, acz czasem niemniej kosztowną od armat: spektakularnym mecenatem artystycznym.\"\nŚredniowiecze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44915", "fragment_id": "656239/15", "subtitle": "", "title": "Włochy", "document_id": "656239", "start_index": 23326.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44915.0, "score": 0.10054954141378403}, "uuid": "88e2764b-4f1e-4f0c-acc2-7aa0bcda42ce"}, {"page_content": "Ruchy narodowowyzwoleńcze oraz dążenie do zjednoczenia Włoch spowodowały także zainteresowanie publiczności operowej utworami o charakterze patriotycznym. Kompozytorem, w którego dziełach dostrzeżono odpowiedź na te potrzeby, był Giuseppe Verdi. Początek jego kariery przypadł na lata czterdzieste XIX wieku i choć dwie pierwsze opery nie przyniosły oszałamiających sukcesów, to po premierze \"Nabochodonozora\" Włosi obwołali go kompozytorem narodowym. Analogia między uciskanymi w niewoli Żydami, a sytuacją w kraju była oczywista, niezależnie od kompozytora, który choć był republikaninem i z pewnością widział tę analogię, to raczej nie miał intencji skomponowania politycznej sztuki. Chór \"Va, pensiero\" już następnego dnia po premierze zaczął zyskiwać popularność i wkrótce stał się pieśnią znaną w całych Włoszech. Niektórzy dopatrywali się w nim nawet zaszyfrowanego hymnu narodowego. Także jego \"Lombardczycy na pierwszej wyprawie krzyżowej\" (\"I Lombardi alla prima crociata\") silnie nawiązują do ruchów zjednoczeniowych, a autor libretta obu tych oper, Temistocle Solera, sam brał czynny udział w ruchu wyzwoleńczym; ze sceny padają słowa \"Święty kraj będzie dziś należeć do nas\". Z kolejnych oper Verdiego trzeba wymienić też \"Bitwę pod Legnano\" (\"La battaglia di Legnano\"), a także inne dzieła, np. \"Ernaniego\" i \"Attylę\", w których padają z kolei słowa \"Włochy niech pozostaną moje\".\nOkrzyk \"Viva Verdi!\" jest odczytywany nie tylko jako aplauz dla samego kompozytora, ale również jako \"Niech żyje Wiktor Emanuel – Król Włoch!\" (\"Viva Vittorio Emanuele Re D’Italia!\"). Kompozytor w liście do swojego librecisty, Francesca Marii Piawego, pisał następująco:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46814", "fragment_id": "648719/3", "subtitle": "", "title": "Zjednoczenie Włoch", "document_id": "648719", "start_index": 4607.0, "source": "wikipedia", "parentId": 46814.0, "score": 0.059231676161289215}, "uuid": "718ae1dc-9aa6-4534-b0f6-63cf0e6a8dbf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy historii sztuki. Zobacz też: Fiat Cinquecento.\nCinquecento ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;cinquecento&lt;/&gt; ’pięćset’, od \"mille cinquecento\" ’tysiąc pięćset’) – XVI wiek w dziejach kultury Włoch. Był to okres włoskiego renesansu.\nNazwa pochodzi od włoskiego słowa oznaczającego \"500\" i oznacza tutaj: lata [tysiąc] pięćsetne (1500-1599). Użył jej Giorgio Vasari – włoski historiograf, który podzielił dzieje sztuki włoskiej od Cimabuego do Michała Anioła na trzy okresy: \"trecento\", \"quattrocento\", \"cinquecento\".\nGiorgio Vasari stwierdził, że w wieku XVI artyści renesansowi osiągnęli doskonałość – dorównali artystom starożytnym. Sztuka tego okresu stanowiła połączenie antyku greckiego, rzymskiego oraz sztuki włoskiej; odchodziła od naśladowania wzorców bizantyjskich i gotyckich. To właśnie na ten okres przypada świetność tzw. „wielkiej trójki” renesansu (Leonardo da Vinci, Michelangelo di Ludovico Buonarroti i Rafael Santi).\nOśrodki.\nNajważniejszymi ośrodkami sztuki tego czasu były Rzym i Wenecja. W Rzymie działali Michał Anioł i Rafael. Szczególną rolę dla kultury odgrywał Mediolan, gdzie tworzył Leonardo. Jego dzieła wpłynęły także na szkołę rzymską. Duże znaczenie miała również Parma, ze względu na twórczość Correggia i Parmegianina. Na początku stulecia Florencja utrzymywała się jeszcze na wysokiej pozycji, gdyż tam właśnie rywalizowali Michał Anioł z Leonardem, a Rafael rozpoczynał swoją karierę. Jednak to Rzym stał się centrum artystycznym i tam właśnie sztuka włoska osiągnęła, według Vasariego, apogeum.\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=952456", "fragment_id": "1023458/0", "subtitle": "", "title": "Cinquecento (historia sztuki)", "document_id": "1023458", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 952456.0, "score": 0.07965627312660217}, "uuid": "79c8828f-bd15-4347-9b55-2c443b70f4c1"}, {"page_content": "Arte povera (wł. \"sztuka uboga, sztuka biedna\") – ruch artystyczny rozwijający się w latach 1967–77. W 1967 roku włoski krytyk sztuki Germano Celant użył tego terminu opisując prace grupy włoskich artystów, których cechą charakterystyczną było eksponowanie surowości materiałów – metalu, gałęzi, szkła, kamienia, gazet, szmat. Posługiwanie się przedmiotami pospolitymi miało być odwrotem od tradycyjnej tzw. wysokiej sztuki.\n\"Przez używanie w procesie twórczym „bezwartościowych” materiałów, nieartyst. i prymitywnych surowców (...) a.p. dąży do pozbawienia gotowego dzieła wartości przedmiotowych i komercyjnych. Akcentuje kreacyjną rolę procesu myślowego\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1170455", "fragment_id": "1119392/0", "subtitle": "", "title": "Arte povera", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1119392", "parentId": 1170455.0, "score": 0.1586664468050003}, "uuid": "9e0e33ee-dc24-46b2-a8f2-8417455a90e4"}, {"page_content": "Grito de Dolores (z hiszp. „zawołanie z Dolores”) – przemówienie wygłoszone 16 września 1810 roku w meksykańskim miasteczku Dolores (obecnie Dolores Hidalgo) przez księdza Miguela Hidalgo y Costilla, które zapoczątkowało wojnę o niepodległość Meksyku.\nHidalgo wygłosił swoją mowę z ambony, wkrótce po tym, gdy dowiedział się, że spisek przeciw hiszpańskiej władzy kolonialnej, w który był zaangażowany, został wykryty. W przemowie wzywał słuchaczy, głównie Indian i metysów, do wzięcia za broń, by wyzwolić kraj spod władzy Hiszpanów. Nie są znane dokładne słowa przez niego wypowiedziane, choć w obiegu funkcjonuje wiele zrekonstruowanych wersji jego przemowy. Mogło ono brzmieć mniej więcej: „Niech żyje Nasza Panna z Guadalupe, śmierć złym rządom, śmierć półwyspiarzom!”. \nNa pamiątkę przemówienia z Dolores, co roku 15 września, w przededniu święta niepodległości, prezydent Meksyku wygłasza z balkonu Pałacu Narodowego zawołanie, które w przybliżeniu brzmi \"¡Viva México! ¡Viva la Independencia! ¡Vivan los héroes!\" („Niech żyje Meksyk! Niech żyje niepodległość! Niech żyją bohaterowie!”). Podobne widowisko ma miejsce na niższym szczeblu w wielu miastach kraju.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4573695", "fragment_id": "740370/0", "subtitle": "", "title": "Grito de Dolores", "parentId": 4573695.0, "start_index": 0.0, "document_id": "740370", "source": "wikipedia", "score": 0.06509511172771454}, "uuid": "31e02690-77eb-4494-8492-d387bc9ede56"}]}
{"id": "q_379", "question": "Kto w kościele katolickim mianuje biskupa?", "answer": [{"page_content": "Na Zachodzie dopiero w czasach walki o inwestyturę władza kościelna odzyskała pełny wpływ na nominacje biskupie. Jednak wybory przechodziły do przeszłości, w XII wieku sobory wykluczyły z grona wyborców osoby świeckie, a pod koniec XIII i w XIV wieku papieże zarezerwowali sobie prawo mianowania biskupów. W średniowieczu i czasach nowożytnych (zobacz Sobór trydencki) Kościół rzymskokatolicki podkreślał święcenia kapłańskie jako fundament duchowieństwa, a ze święceniami biskupimi wiązał przywileje natury jurysdykcyjnej. Dopiero w ostatnich stuleciach teologia podkreśla następstwo apostolskie biskupów i ich szczególną rolę w prowadzeniu Kościoła lokalnego oraz współuczestniczeniu w Kościele soborowym.\nNa Wschodzie forma wyboru była mniej istotna, gdyż podkreślano, iż to sam Bóg go dokonuje. Kładziono natomiast nacisk na formę instalacji i sakrę. Teologia prawosławna również nie wysuwa biskupiej funkcji rządzenia na pierwszy plan, mówiąc raczej o nauczaniu, uzdrawianiu i jednoczeniu. Biskup w prawosławiu jest też w dużo mocniejszym stopniu szafarzem eucharystii i święceń, inni kapłani mogą wykonywać to jedynie w imieniu i za pozwoleniem biskupa. W Kościołach Wschodnich już w VI wieku została wprowadzona zasada równouprawnienia wszystkich biskupów, którzy wraz z diecezją reprezentują Kościoły lokalne. Do biskupów zwykło się zwracać się per „ekscelencjo”.\nSymbolami władzy pasterskiej biskupa są pastorał i pierścień nakładany w czasie święceń biskupich przez głównego konsekratora, na prawą rękę nowo wyświęconego biskupa. U biskupów diecezjalnych jest symbolem zaślubin ze wskazaną diecezją.\nBiskup w Kościele katolickim.\nZnaczenie teologiczne biskupa w Kościele.\nDuchowa, teologiczna interpretacja tego, kim jest biskup w Kościele zawsze dokonywała się w ścisłym związku z nauką o samym Kościele i jego strukturze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116132", "fragment_id": "26114/3", "subtitle": "", "title": "Biskup", "source": "wikipedia", "start_index": 3459.0, "parentId": 116132.0, "document_id": "26114", "score": 0.7410446405410767}, "uuid": "7e8bece8-6dd1-4807-b516-18325f6e5402"}, {"page_content": "Prekonizacja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;praeconizatio&lt;/&gt; – „ogłoszenie”) – w Kościele katolickim uroczyste ogłoszenie przez papieża nominacji nowego biskupa. Od tego momentu aż do przyjęcia święceń biskupich - sakry - dana osoba duchowna pozostaje biskupem-nominatem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=757930", "fragment_id": "812539/0", "subtitle": "", "title": "Prekonizacja", "document_id": "812539", "start_index": 0.0, "parentId": 757930.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2087734341621399}, "uuid": "cf25fb96-6d7b-4191-ae5f-8e62bc0aeda2"}, {"page_content": "Biskup koadiutor – w Kościele katolickim prawnie ustanowiony przez papieża biskup, który po śmierci, awansie lub przejściu na emeryturę biskupa diecezjalnego ma prawo następstwa po nim na urzędzie biskupa diecezji zgodnie z kan. 403 § 3 kodeksu prawa kanonicznego z 1983. Dawniej biskupem koadiutorem nazywano także biskupa bez prawa następstwa, ale wyposażonego w specjalne uprawnienia (mianowanego zgodnie z kan. 403 § 2 kodeksu prawa kanonicznego z 1983). Biskup taki określany był mianem koadiutora \"sedi datus\" w odróżnieniu od biskupa z prawem następstwa określanego mianem koadiutora \"personae datus\". Przykładowo biskupem mianowanym koadiutorem \"sedi datus\" diecezji gdańskiej był ks. Edmund Nowicki, który jednak ostatecznie zastąpił zmarłego w 1964 roku bp. Karola Marię Spletta. Obecnie biskupów koadiutorów \"sedi datus\" nazywa się po prostu biskupami pomocniczymi, a miano koadiutorów zarezerwowane jest wyłącznie dla biskupów z prawem następstwa.\nKoadiutor (starofr. \"coadjuteur\" z łac. co- od cum ‘z, razem z’ + adiutor ‘pomocnik’) to duchowny wyznaczony przez władze zwierzchnie do pomocy duchownemu wyższego stopnia, zwykle biskup tytularny pomagający w obowiązkach biskupa diecezjalnego lub też administrator przy stolicy biskupiej, z prawem następstwa po zawakowaniu beneficjum. W historii spotyka się także często koadiutorów opatów, prałatów, kanoników lub proboszczów, zwłaszcza w odniesieniu do zamożniejszych beneficjów.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121866", "fragment_id": "23250/0", "subtitle": "", "title": "Biskup koadiutor", "parentId": 121866.0, "start_index": 0.0, "document_id": "23250", "source": "wikipedia", "score": 0.22088411450386047}, "uuid": "a01694de-2e6d-46ba-9986-463e90fcd83d"}, {"page_content": "Kościół liczy 19 duchownych w Polsce, Niemczech, Włoszech oraz Chorwacji. Duchownym Kościoła może być wyłącznie mężczyzna, który ukończył Wyższe Seminarium Duchowne oraz przyjął święcenia diakonatu lub prezbiteratu. Biskupem w Kościele jest kapłan wybrany przez Zgromadzenie (Synod) Kościoła, konsekrowany przez przynajmniej jednego biskupa katolickiego lub starokatolickiego, posiadającego niewątpliwą sukcesję apostolską. Księży nie obowiązuje celibat. Strojem kapłańskim pozostaje czarna sutanna lub tzw. krótki stój duchowny. Stroje liturgiczne i chórowe zgodne z tradycją Kościoła rzymskokatolickiego[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3643912", "fragment_id": "1293492/4", "subtitle": "", "title": "Katolicki Kościół Narodowy w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 5897.0, "document_id": "1293492", "parentId": 3643912.0, "score": 0.19469760358333588}, "uuid": "99f5129e-1ce6-4ec4-b395-2c35148afaff"}, {"page_content": "Kościół katolicki charakteryzuje się silnie hierarchiczną strukturą. Najwyższym hierarchą Kościoła katolickiego jest papież (zwany z łac. \"Pontifex Maximus\" = Najwyższy Kapłan), chociaż formalnie pozostaje on tylko biskupem Rzymu. Uznawany jest przez członków Kościoła katolickiego za następcę Apostoła Piotra, zastępcę Chrystusa na ziemi oraz widzialną głowę Kościoła; wybierany po śmierci poprzednika lub jego rezygnacji (kanon 332 Kodeksu Prawa Kanonicznego stanowi, co następuje: \"Gdyby się zdarzyło, że Biskup Rzymu zrzekłby się swego urzędu, to do ważności wymaga się, by zrzeczenie zostało dokonane w sposób wolny i było odpowiednio ujawnione; nie wymaga zaś niczyjego przyjęcia\") w ogólnym zgromadzeniu kardynałów-elektorów, zwanym konklawe. Siedzibą papieża jest Watykan. Obecnie urzędującym papieżem jest Leon XIV, wybrany na konklawe 8 maja 2025 r. \nSobór powszechny jest zgromadzeniem wszystkich biskupów w sprawach najwyższej wagi. Przewodniczy mu papież, wszystkie uchwały soboru podlegają zatwierdzeniu przez papieża. Do tej pory według Kościoła katolickiego odbyło się 21 soborów powszechnych (inne wyznania za powszechne uznają tylko pierwsze 7 soborów, które odbyły się przed rozłamem na chrześcijaństwo wschodnie i zachodnie). \nPodstawowymi jednostkami administracyjnymi w strukturze Kościoła katolickiego są diecezje i parafie, a pomocniczymi metropolie (prowincje kościelne) i dekanaty.\nKościół katolicki w sposób zwyczajny rządzony jest nieograniczoną władzą absolutną papieża. Niemniej jednak gdy niekonieczne jest stosowanie przez papieża władzy w sposób bezpośredni, wówczas zastosowanie ma prawo kanoniczne.\nWiara, liturgia i nauczanie moralne.\n \"Osobny artykuł: katolicyzm.\"\nKościół katolicki w teologii.\n \"Osobny artykuł: Kościół (teologia).\"\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCiało Chrystusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1762343", "fragment_id": "880362/9", "subtitle": "", "title": "Kościół katolicki", "source": "wikipedia", "start_index": 14574.0, "document_id": "880362", "parentId": 1762343.0, "score": 0.5}, "uuid": "f18c14e1-c16d-4c02-a8a5-3c98b43b5161"}, {"page_content": "Biskup ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;episcopus&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;ἐπίσκοπος, episkopos&lt;/&gt;: nadzorca, opiekun) – w Kościołach chrześcijańskich zwierzchnik kościoła partykularnego „jako zastępca i wysłannik Chrystusa”. Rozumienie różni się w zależności od wyznania chrześcijańskiego. W Kościele rzymskokatolickim, Kościołach starokatolickich i w Kościołach prawosławnych jest nim duchowny, mężczyzna, mający pełnię sakramentu święceń. Niektóre Kościoły chrześcijańskie, jak Wspólnota anglikańska czy Kościoły luterańskie i starokatolickie, w XX w. zaczęły udzielać tych święceń także kobietom.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116132", "fragment_id": "26114/0", "subtitle": "", "title": "Biskup", "parentId": 116132.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "26114", "score": 0.3834044635295868}, "uuid": "dea0ee71-c079-4ee8-a9c3-dcd9e7ec2905"}, {"page_content": "Początkowo głową kościoła krajowego był arcybiskup, który zwoływał synody raz na trzy lata, konsekrował nowych biskupów, wizytował ich diecezje i dozorował kapituły. Początkowo biskupów do nominacji papieżowi przedstawiał książę lub król, jednak od XIII wieku wybierały ich kapituły. Powszechne dla episkopatu polskiego w okresie dzielnicowym było pochodzenie biskupów ze stanu rycerskiego. Z rodzin tych wywodziło się ponad 90% przedstawicieli hierarchii kościelnej. W XV wieku powrócono do starej zasady, że to król przedstawiał biskupów, a papież potwierdzał nominacje. Od roku 1417 pierwsze miejsce w episkopacie Polski przypadało Prymasowi. 8 stycznia 1440 Zbigniew Oleśnicki, jako pierwszy Polak, został wyniesiony do godności kardynalskiej, wcześniej funkcje te obejmowali w Polsce głównie biskupi niemieccy.\nDo prominentnych książąt Kościoła w XVI wieku należeli Oleśnicki, Łaski, Tomicki, Krzycki, Maciejowski, Hozjusz, Kromer, Karnkowski, którzy dorównywali poziomem wykształcenia kardynałom Kurii rzymskiej. Biskupstwa polskie były nierównej wielkości i dzieliły się na archidiakonaty, te z kolei dzieliły się na dziekanaty obejmujące po kilkanaście kościołów parafialnych. Władza biskupów początkowo była ograniczona, a ich dobra, pochodzące z nadań książęcych i królewskich, podlegały wszelkim powinnościom. Po śmierci biskupa, wszystkie jego nieruchomości zwracane były władzy książęcej. Uchylenie tego prawa i zrzeczenie się władzy świeckiej do własności nastąpiło na pierwszym walnym synodzie łęczyckim w 1170 roku.\nPierwszym soborem, w którym uczestniczyli biskupi polscy był laterański z roku 1215. Zasiedli na nim arcybiskup Kietlicz oraz biskup krakowski, wrocławski, kujawski i lubuski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1176412", "fragment_id": "1142298/3", "subtitle": "", "title": "Episkopat Polski", "parentId": 1176412.0, "start_index": 4476.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1142298", "score": 0.1340877264738083}, "uuid": "8366eb7a-cf05-4c7b-ae8c-2eee40373208"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Abp”. Zobacz też: ABP.\nArcybiskup (gr. \"αρχή, arché\" – pierwszeństwo, gr. \"επίσκοπος, epískopos\" – nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa (\"ad personam\").\nPierwotnie arcybiskup był biskupem ważnego miasta czy regionu, sprawując często pieczę duszpasterską nad całym krajem. Miał prawo przewodniczyć synodom podległych sobie biskupów, korygować ich prace, prowadzić wybory lub mianować i wyświęcać nowych biskupów w prowincji. W historii utworzyła się w ten sposób instytucja arcybiskupa metropolity.\nMetropolitą prowincji rzymskiej jest papież.\nInne Kościoły.\nOprócz Kościoła rzymskokatolickiego arcybiskupi istnieją także w Kościołach prawosławnym, luterańskim Szwecji, anglikańskim, Kościele starokatolickim Holandii, Kościele Katolickim Mariawitów.\nW Kościołach Wschodnich metropolici mają znacznie więcej władzy: wpływ na wybór biskupów, tworzenie diecezji i inne, zachowują więc część pierwotnej struktury metropolitalnej (zob. arcybiskup większy).\nPolscy arcybiskupi.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nArcybiskupi katoliccy.\n \"Zobacz też: Członkowie Konferencji Episkopatu Polski.\"\nUwagi.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18030", "fragment_id": "173470/0", "subtitle": "", "title": "Arcybiskup", "document_id": "173470", "start_index": 1.0, "parentId": 18030.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3682200014591217}, "uuid": "28c0184d-93a1-41e1-8d6a-9c89857d173a"}, {"page_content": "Sakra (łac. \"sacra\" r.ż. od \"sacer\" „święty”) – święcenia duchowne w kościołach chrześcijańskich. Termin ten najczęściej dotyczy święceń biskupich. Niegdyś sakrę nadawano nowo wybranym królom, w formie namaszczenia na stanowisko.\nProces nadania sakry biskupiej w Kościele rzymskokatolickim.\nW Kościele rzymskokatolickim kapłan mianowany przez Stolicę Apostolską na biskupa otrzymuje sakrę biskupią w ciągu 3 miesięcy od dostania potwierdzenia na piśmie. Bez takiego potwierdzenia żaden biskup nie ma prawa przekazać sakry. Obrzęd wyświęcenia na biskupa odbywa się zazwyczaj w katedrze. \nObrzęd święceń:\nProces nadania sakry biskupiej w Kościołach starokatolickich.\nW Kościołach starokatolickich biskupem może zostać każdy kapłan wybrany na demokratycznym synodzie, spośród wszystkich księży Kościoła, większością głosów. Obrzęd wyświęcenia na biskupa odbywa się zazwyczaj w katedrze. Podczas Litanii do Wszystkich Świętych biskup elekt leży krzyżem przed ołtarzem. Po litanii następuje modlitwa konsekracyjna i nałożenie rąk na głowę przyszłego biskupa przez konsekrującego, współkonsekrujących i biskupów obecnych na uroczystości. Biskupi Kościołów zrzeszonych w Unii Utrechckiej wyświęcani są najczęściej przez ich zwierzchników w katedrze biskupów starokatolickich w Utrechcie (Holandia).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554563", "fragment_id": "1578625/0", "subtitle": "", "title": "Sakra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1578625", "parentId": 554563.0, "score": 0.18970556557178497}, "uuid": "a456a242-367b-4966-bf24-8c4b6725e47a"}, {"page_content": "Papież jest najwyższą władzą prawodawczą w zakresie prawa kanonicznego; papieżowi przysługuje też najwyższa kanoniczna władza sądownicza: rozstrzyga spory dotyczące ważności małżeństwa oraz innych sakramentów, ślubów zakonnych, prawa do nauczania teologii katolickiej w szkołach kościelnych itd. W tym charakterze ma prawo nakładania kar kościelnych, aż do ekskomuniki włącznie. Władza papieża ogniskuje się w prawie do nominacji biskupów – żaden biskup w Kościele katolickim nie może być konsekrowany bez zgody papieża. Jedynie papież ma prawo zwołać wedle własnego uznania zebranie wszystkich biskupów – sobór powszechny, przewodniczyć jego obradom osobiście (lub przez delegatów), a także określa ramy obrad i nadawać moc prawną soborowym decyzjom.\nW obecnym czasie jednak na pierwszy plan wyłania się nie kanoniczna, ale charyzmatyczna podstawa władzy papieskiej: jest on dla wielu katolików najwyższym autorytetem moralnym.\n \"Osobny artykuł: Dogmat o nieomylności papieża.\"\nPapież jest najwyższą władzą w zakresie Magisterium Kościoła, które wyraża się najpełniej w wydawaniu dogmatów, a także w formie nauczania zwykłego (encykliki). Papież w kwestiach wiary i moralności posiada prawo do wypowiedzenia zdań o charakterze nieomylnym (przemawiając \"ex cathedra\"). Papieskie wypowiedzi nieomylne zaistniały przede wszystkim we wcześniejszych wiekach, kiedy sama idea nieomylności papieskiej nie była zdogmatyzowana. Sam dogmat został ostatecznie ogłoszony w 1870 na I soborze watykańskim, gdzie ustalono:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4556", "fragment_id": "172194/19", "subtitle": "", "title": "Papież", "document_id": "172194", "start_index": 27179.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4556.0, "score": 0.17992375791072845}, "uuid": "65b65765-0257-4721-997c-974ae52e05f5"}]}
{"id": "q_380", "question": "Jak nazywają się ustawy antyżydowskie wydane w Niemczech w 1935 roku?", "answer": [{"page_content": "Ustawy norymberskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Nürnberger Gesetze&lt;/&gt;, także jako \"Nürnberger Rassengesetze\" – „norymberskie ustawy rasowe”) – ustawy rasowe uchwalone w III Rzeszy przez niemiecki Reichstag 15 września 1935 i w tym samym dniu ogłoszone na zjeździe NSDAP (Reichsparteitagu) w Norymberdze. Do zestawu ustaw wchodziły:\nNa podstawie ustaw wydano rozporządzenia wykonawcze. Pierwszym było rozporządzenie z dnia 14 listopada 1935 r., rozwijające ustalenia § 3 ustawy o obywatelstwie Rzeszy i wyłączające Żydów spod jego mocy.\nNa mocy tych aktów Żydów można było pozbawić obywatelstwa Rzeszy, ochrony prawnej i własności. Nie mogli również pełnić służby w urzędach państwowych ani w wojsku. Zakazano im też wywieszać flagę państwową. Według ustawy o ochronie krwi zabraniano zawierania małżeństw między „Aryjczykami” i „nie-Aryjczykami”, zezwalano rozwiązywać już zawarte małżeństwa tego typu, zaś stosunki intymne między nimi podlegały karze (zhańbienie rasy – Rassenschande).\nWbrew swej nazwie ustawy pomijały definicję rasy. Do Żydów zaliczono aktualnych lub byłych wyznawców judaizmu, a także ich dzieci i wnuki bez względu na wyznanie. W związku z tym definicja Żyda wg prawa III Rzeszy była inna niż judaistyczna definicja Żyda (wg której Żydem jest osoba która ma matkę Żydówkę lub która przeszła konwersję na judaizm). Ustawy norymberskie definiowały również, kogo uznawać za Żyda, kogo za mieszańca (mischlinga), a kogo za Aryjczyka.\nOgraniczenia prawne dotyczyły również Romów oraz przedstawicieli tzw. rasy czarnej. Ustawy stały się podstawą prawną antyżydowskiej polityki w III Rzeszy.\nWspółtwórcą ustaw był Hans Globke.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23286", "fragment_id": "168147/0", "subtitle": "", "title": "Ustawy norymberskie", "document_id": "168147", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23286.0, "score": 0.9723871946334839}, "uuid": "a99c4677-88b4-4392-8488-77d0ffccb19d"}, {"page_content": "Partia nazistowska i jej przywódca Adolf Hitler po dojściu do władzy w 1933 rozpoczęli realizację programu rasistowskiego i antysemickiego, przewidującego izolację ludności żydowskiej i stopniowe pozbawienie jej wszelkich praw obywatelskich oraz cywilnych. Główną podstawą prawną dyskryminujących posunięć były ustawy norymberskie z 1935 roku. W okresie przedwojennym Niemcy rozwinęli także uzasadniającą te kroki wielką akcję propagandową, oskarżając Żydów o pasożytnictwo, wyzysk, demoralizowanie i niszczenie narodów, wśród których zamieszkują. Propaganda nagłaśniała także rzekomą organizację międzynarodowego spisku, obejmującego żydowskich bankierów i przemysłowców, a także polityków pochodzenia żydowskiego i znajdujących się pod wpływem Żydów.\nJednocześnie propaganda nazistowska stworzyła pojęcie „zhańbienia rasy” (niem. \"Rassenschande\"), aby uzasadnić konieczność wprowadzenia restrykcyjnego prawa zakazującego małżeństw kobiet niemieckich z Żydami. Jedna z ustaw norymberskich, „ustawa o ochronie niemieckiej krwi i czci” (niem. \"Gesetz zum Schutze des deutschen Blutes und der deutschen Ehre\") z 15 września 1935 wprowadzała sankcje karne za łamanie jej postanowień, zwykle w postaci więzienia lub zesłania do obozu koncentracyjnego. Punktem kulminacyjnym prześladowania ludności żydowskiej była noc kryształowa (niem. \"Kristallnacht\") – pogrom Żydów, który miał miejsce w nocy z 9 na 10 listopada 1938. Określenie „Kristallnacht” było ówczesnym szyderczym określeniem tego zdarzenia, używanym przez nazistów. Współczesna niemiecka historiografia używa określenia „Pogromnacht” (noc pogromu).\nDalszym etapem prześladowania i mordowania ludności żydowskiej był holocaust realizowany podczas II wojny światowej, spotęgowany w formie tzw. „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” – \"Endlösung der Judenfrage\".\nPolityka zagraniczna.\nLebensraum.\n \"Osobny artykuł: Lebensraum.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/8", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "parentId": 8449.0, "start_index": 12777.0, "document_id": "179288", "source": "wikipedia", "score": 0.3472573161125183}, "uuid": "9408173a-0d41-4d6f-9af4-15984570dc39"}, {"page_content": "Przejęcie władzy w Niemczech przez nazistów w 1933 roku spowodowało lawinę prześladowań Żydów. Według nazistowskiej teorii rasowej naród niemiecki uznano za rasę panów, zaś na samym dnie hierarchii, jako podludzi, umieszczono naród żydowski. W kwietniu 1933 r. zabroniono Żydom zajmowania posad rządowych oraz zniechęcano lub nie dopuszczano do obejmowania wyżej postawionych stanowisk, które zarezerwowano dla „aryjskich Niemców”. W maju 1935 r. zakazano „pełnej krwi” Żydom służby w armii, natomiast części „pół-” i „ćwierćkrwi” Żydów nałożono obowiązek służby bez możliwości awansu. W tym samym roku propaganda antyżydowska pojawiła się w sklepach i restauracjach. Przyjęte we wrześniu norymberskie ustawy rasowe ustalały państwową definicję Żyda, mieszańca (\"Mischling\") i Aryjczyka. Żyda oraz mischlinga wolno było pozbawić obywatelstwa oraz ochrony prawnej i własności. Nie mogli oni pracować w urzędach państwowych ani głosować w wyborach. Zabroniono zawierania małżeństw między „Aryjczykami” a „nie-Aryjczykami”. W 1936 r. zakazano Żydom pracy w zawodach specjalistycznych, co odebrało im głos w edukacji, polityce, szkolnictwie wyższym i przemyśle. Ustawodawstwo z l. 1937–38 zwalniało z firm żydowskich pracowników i managerów, zabraniało lekarzom leczenia nie-Żydów, a prawników pozbawiało licencji.\nW pogromie zwanym \"Nocą kryształową\", zamordowano 91 Żydów, zniszczono 7 tys. sklepów, 267 synagog i zdewastowano prawie wszystkie cmentarze, zaś większość z 30 tys. aresztowanych osadzono w obozach koncentracyjnych, z czego ponad 2 tysiące osób wkrótce zginęło. W ciągu kilku lat ponad 300 tysięcy osób ze społeczności liczącej w 1933 roku 522 tysiące wyemigrowała z Niemiec.\nHolocaust.\n \"Osobny artykuł: Zagłada Żydów.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=801831", "fragment_id": "1037924/26", "subtitle": "", "title": "Żydzi aszkenazyjscy", "parentId": 801831.0, "start_index": 36053.0, "document_id": "1037924", "source": "wikipedia", "score": 0.4551057815551758}, "uuid": "104fefd5-1405-40c5-8df7-184a8d33526d"}, {"page_content": "Rassenschande (niem. \"zhańbienie rasy\") – pojęcie wprowadzone przez nazistowską propagandę na początku 1935, które nabrało szczególnego znaczenia po wprowadzeniu w Niemczech dyskryminujących Żydów ustaw norymberskich w dniu 15 września 1935, będących elementem polityki rasowej III Rzeszy.\nDo 15 września 1935 w świetle niemieckiego prawa małżeństwa Żydów z „osobami krwi niemieckiej”, jak określały rodowitych Niemców przepisy, były dozwolone. Już na początku 1935 naziści zmierzali do ograniczenia tych praw, zwiększając nacisk propagandowy na społeczeństwo, który miał przygotować je na dyskryminujące mniejszość żydowską przepisy. Próbowano ograniczać intymne kontakty między Żydami a kobietami niemieckimi oraz między Żydówkami a mężczyznami niemieckimi, wzywając ich do zaprzestania „hańbienia rasy” i podkreślając jednocześnie, iż osoby które nie posłuchają tych zaleceń zasługują na szczególne potępienie. Zwykły taniec mógł być uznany za prowokację i spowodować surowe konsekwencje, zwykle ich ofiarą padały kobiety bądź mężczyźni którzy utrzymywali kontakty z Żydami bądź Żydówkami. Pod ich domami zbierały się zgromadzenia osób, zorganizowane przez nazistów, przeciwnych „hańbieniu rasy”. Grupy te ochraniane były przez bojówki SA, mające za zadanie utrzymanie porządku, głównie w celu przeciwdziałania ewentualnej negatywnej reakcji społeczeństwa, które w przypadku, gdyby demonstracje wymknęły się spod kontroli, mogłoby sprzeciwić się takim praktykom i doprowadzić w konsekwencji do zakazu zgromadzeń pod domami kobiet bądź mężczyzn i demonstracji ulicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=819242", "fragment_id": "1026167/0", "subtitle": "", "title": "Rassenschande", "document_id": "1026167", "start_index": 0.0, "parentId": 819242.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5587246417999268}, "uuid": "b8b2179c-8033-4b47-b31a-67ab1859c6c6"}, {"page_content": "Wprowadzenie ustaw norymberskich wiązało się ze znacznym zaostrzeniem polityki III Rzeszy w stosunku do osób pochodzenia żydowskiego. Ustawy te zostały uchwalone 15 września 1935 roku podczas dorocznego zjazdu partii NSDAP (\"Parteitagu\") w czasie posiedzenia Reichstagu. Regulowały one kwestię małżeństw między Aryjczykami a nie-Aryjczykami, pozbawiały pełnej krwi Żydów obywatelstwa Rzeszy, zakazywały zatrudniania przez Żydów niemieckich służących oraz zabraniały zawierania małżeństw między Żydami a Aryjczykami (takie małżeństwo – według nazistów – było niezgodne z prowadzoną polityką ochrony czystości rasy aryjskiej, prowadziło bowiem do mieszania się ras – \"Rassenschande\"). Kontaktów seksualnych między Aryjkami a mischlingami (które były dość popularne w ciągu dalszych lat wojny – mężowie Aryjek, pełnej krwi Aryjczycy, walczyli na frontach, zaś mężczyźni mający żydowskie pochodzenie z przyczyn rasowych byli zwalniani z armii) zakazywały również późniejsze rozporządzenia (między innymi to, wprowadzone 7 maja 1941 roku, ogłoszone na rozkaz samego Führera przez sekretarza stanu Pfundtnera).\n14 listopada 1935 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Rzeszy Niemieckiej (\"Reichministerium des Innern\", RMI) wydało poprawkę do wprowadzonych we wrześniu ustaw, wprowadzając jednocześnie dodatkowe kategorie rasowe, precyzujące sytuację Żydów w systemie politycznym Rzeszy. Społeczeństwo podzielono na cztery kategorie rasowe:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1034356", "fragment_id": "1371123/2", "subtitle": "", "title": "Mischling", "document_id": "1371123", "start_index": 3071.0, "parentId": 1034356.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2000458836555481}, "uuid": "77fd0518-ee8e-457e-ba23-60c6a0f3adf2"}, {"page_content": "W latach 1935–1936 prześladowania się nasiliły. W maju 1935 zakazano „pełnej krwi” Żydom służby w niemieckiej armii i pracy w zakładach jemu podległych, natomiast część „pół-” i „ćwierćkrwi” Żydów miała obowiązek służby, jednak bez możliwości awansu powyżej stopnia starszego szeregowego. W tym samym roku propaganda antyżydowska pojawiła się w sklepach i restauracjach. We wrześniu Reichstag przyjął norymberskie ustawy rasowe, które ustalały państwową definicję Żyda, mieszańca (\"Mischling\") i Aryjczyka. Żyda oraz mischlinga można było pozbawić obywatelstwa oraz ochrony prawnej i własności. Nie mogli oni pełnić służby w urzędach państwowych. Zakazano zawierania małżeństw między „Aryjczykami” a „nie-Aryjczykami”, zaś małżeństwa takie zawarte uprzednio można było unieważniać. Prawo głosu zostało odebrane (choć wówczas oznaczało ono jedynie prawo do głosowania na partię NSDAP). To pozbawienie Żydów praw obywatelskich było jedynie wstępem wobec bardziej drastycznych zarządzeń.\nW 1936 r. Żydom zakazano pełnić zawody specjalistyczne, przez co efektywnie uniemożliwiono im posiadania głosu w edukacji, polityce, szkolnictwie wyższym oraz przemyśle. Odtąd powstrzymanie antyżydowskich aktów, które rozszerzyły się na całą gospodarkę nazistowskich Niemiec, stało się niemożliwe.\nUstawodawstwo z l. 1937–1938 zwalniało z przedsiębiorstw pracowników i managerów żydowskich oraz zezwalało na przejęcie żydowskich przedsiębiorstw przez „Aryjczyków” za cenę regulowaną przez rząd lub przedstawicieli NSDAP. We wrześniu 1938 zakazano również żydowskim lekarzom leczenia nie-Żydów, a prawników pozbawiono licencji.\nW czerwcu 1937 Helmut Hirsch, niemiecki Żyd, został skazany za próbę wysadzenia głównej siedziby NSDAP na terenie zjazdów partyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2484628", "fragment_id": "539165/22", "subtitle": "", "title": "Historia Żydów w Niemczech", "parentId": 2484628.0, "start_index": 30919.0, "source": "wikipedia", "document_id": "539165", "score": 0.7892035841941833}, "uuid": "81d76972-1f75-4249-a0d6-3105e549c214"}, {"page_content": "Sytuacja Żydów i „Ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”.\n \"Osobny artykuł: Zagłada Żydów.\"\nNa terenach kontrolowanych przez państwo Adolfa Hitlera odbyła się akcja planowej zagłady Żydów w terminologii nazistowskiej zwana \"ostatecznym rozwiązaniem kwestii żydowskiej\" (niem. \"Endlösung der Judenfrage\"), która jako całość prześladowań i eksterminacji tego narodu określana jest mianem Holocaust. W wyniku tej polityki wymordowano 5,5-6 milionów Żydów. Doprowadził do podpisania dyskryminujących Żydów ustaw norymberskich 15 września 1935, czego dalekim skutkiem były masowe pogromy mniejszości żydowskiej w Niemczech, określane jako noc kryształowa (niem. \"Kristallnacht\") z 9 i 10 listopada 1938.\nPolityka rasowa, eksterminacje i germanizacja.\nOprócz Żydów, Hitler dążył do usunięcia również Cyganów (zob. Porajmos), jako tzw. podludzi (niem. \"Untermenschen\"), a także izolacji i wyniszczenia niemieckich homoseksualistów (zob. Sytuacja homoseksualistów w III Rzeszy). Do zbrodni nazistowskich, do których zachęcał i które aprobował Hitler, należą także akcje mordowania ludzi z różnych względów uznanych przez niemiecką eugenikę za „bezwartościowych”, przeprowadzane m.in. pod kryptonimem Akcja T4. Wszczął programy masowych mordów np. na osobach nieuleczalnie chorych, chorych psychicznie, niedorozwiniętych, kalekich. Planowano usunąć około 51 milionów Słowian zamieszkujących Europę Środkowo-Wschodnią poprzez eksterminacje czy przesiedlenia na wschód, głównie na Syberię (zgodnie z tak zwanym Generalnym Planem Wschodnim, niem. \"Generalplan Ost\"). Zakładano też germanizację elementów określanych przez pseudonaukowe wytyczne niemieckiej teorii rasowej jako „wartościowe rasowo”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=249", "fragment_id": "169599/26", "subtitle": "", "title": "Adolf Hitler", "source": "wikipedia", "start_index": 39104.0, "document_id": "169599", "parentId": 249.0, "score": 0.07583504170179367}, "uuid": "2d736769-8286-4a20-be1b-da12d8a5a9c5"}, {"page_content": "15 września 1935 roku zostały uchwalone przez niemiecki Reichstag norymberskie ustawy rasowe. Rozporządzenie wykonawcze z 14 listopada 1935 roku, rozwijało ustalenia § 3 ustawy o obywatelstwie Rzeszy i wyłączało Żydów spod jego mocy. Żydów można było pozbawić obywatelstwa Rzeszy, ochrony prawnej i własności. Nie mogli pełnić służby w urzędach państwowych ani w wojsku. Dzięki petycji Bernheima Żydzi z Górnego Śląska cieszyli się równouprawnieniem aż do wygaśnięcia konwencji 15 lipca 1937 roku.\nDalsze losy Bernheima.\nPo uzyskaniu potwierdzenia bezprawności jego zwolnienia, Bernheim wystąpił o finansowe zadośćuczynienie od DeFaKa. Od 17 października 1933 do 2 grudnia 1935 roku przed Górnośląską Komisją Mieszaną w Katowicach i Urzędem do spraw Mniejszości w Opolu toczyło się postępowanie, w toku którego został uznany za poszkodowanego. Początkowo DeFaKa zaproponował mu 380 marek, dwukrotność jego miesięcznej pensji sprzed zwolnienia, w końcu ugodę osiągnięto na poziomie 1600 marek. W trakcie postępowania Bernheim mieszkał w Pradze. Jeszcze przed zakończeniem postępowania zdecydował się na emigrację do USA, gdzie zamieszkał w Nowym Jorku. Zmarł jako niezamożny człowiek w wieku 91 lat.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4618646", "fragment_id": "770817/2", "subtitle": "", "title": "Franz Bernheim", "parentId": 4618646.0, "start_index": 3105.0, "document_id": "770817", "source": "wikipedia", "score": 0.32827475666999817}, "uuid": "a3a2cd81-da39-4cbd-931a-b8c01c991c85"}, {"page_content": "Naziści potępiali wszelkie dokonania Żydów, tak więc potępiano psychologię freudowską i dokonania Alberta Einsteina w zakresie \"żydowskiej fizyki\".\nOdpryskiem polityki nazistowskiej była fala antysemityzmu w innych krajach. Objawiała się ona m.in. w przyjęciu agresywnej rasistowskiej polityki Włoch pod rządami faszystów. Rasiści i antysemici w wielu krajach działali na rzecz Niemiec i sprzeciwiali się udziałowi swoich państw w wojnie przeciwko III Rzeszy. Jednym z takich działaczy był m.in. lotnik Charles Lindberg i inne osobistości skupione w prohitlerowskiej i rasistowskiej America First Committee. Ideologię antysemicką przyjęło wiele organizacji niemieckich na całym świecie, np. niemiecka organizacja \"Amerikadeutscher Volksbund\" działająca w Ameryce Północnej, która wprost odwoływała się do faszyzmu, a jej członkowie ubrani w charakterystyczne dla nazistów mundury obok flag amerykańskich pokazywali się z flagami z symbolem swastyki.\nLudobójstwo.\nGeneza.\n11 kwietnia 1933 r. naziści wprowadzili ustawę definiującą Żydów jako \"osobę niearyjskiego pochodzenia\", tym samym Żydzi usuwani byli z urzędów.\n15 września 1935 r. wprowadzono ustawy norymberskie, które pozbawiały Żydów podstawowych praw obywatelskich i oddzieliły ich od reszty społeczeństwa niemieckiego. W tym samym roku wprowadzono dwadzieścia siedem dekretów, według których osoby starające się o rozmaite stanowiska musiały przedstawić dowód na aryjskie pochodzenie, w przypadku np. oficera SS, kandydat musiał udokumentować aryjskość genealogiczną od roku 1700. W Niemczech powstał nowy zawód – \"Sippenforscher\" zajmujący się poszukiwaniem dokumentów genealogicznych. Od sierpnia działał Komitet Bojkotu zmuszający Żydów do odsprzedawania swoich interesów po cenach minimalnych (członkowie Komitetu organizowali m.in. porwania i zabójstwa).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15442", "fragment_id": "174885/40", "subtitle": "", "title": "Nazizm", "document_id": "174885", "start_index": 62858.0, "source": "wikipedia", "parentId": 15442.0, "score": 0.3217526972293854}, "uuid": "8bf50199-3491-4987-9add-451decaf4fbf"}, {"page_content": "Po dojściu do władzy nazistów, w kwietniu 1933 roku wprowadzono podział na Aryjczyków i nie-Aryjczyków, przez których rozumiano osoby posiadające co najmniej jednego żydowskiego dziadka. Ci ostatni mieli zostać zwolnieni ze stanowisk administracyjnych i rządowych. Główną podstawą prawną dyskryminujących posunięć były ustawy norymberskie z 1935 roku. Niemcy rozwinęli także uzasadniającą te kroki wielką akcję propagandową, oskarżając Żydów o pasożytnictwo, wyzysk, demoralizowanie i niszczenie narodów, wśród których zamieszkują. Propaganda nagłaśniała także rzekomą organizację międzynarodowego spisku, obejmującego żydowskich bankierów i przemysłowców, a także polityków pochodzenia żydowskiego i znajdujących się pod wpływem Żydów. Spisek ten miał mieć charakter międzynarodowy; obejmował rzekomo liberałów, socjaldemokratów i komunistów, a także masonów i inne organizacje społeczno-polityczne przeciwstawiające się ideom nazizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2014558", "fragment_id": "424423/3", "subtitle": "", "title": "Zagłada Żydów", "source": "wikipedia", "start_index": 4068.0, "document_id": "424423", "parentId": 2014558.0, "score": 0.15989477932453156}, "uuid": "ae529da1-3b18-4ca3-bf2c-1a0bb5f61673"}]}
{"id": "q_381", "question": "Które miasto jest konstytucyjną stolicą Holandii?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy stolicy Holandii. Zobacz też: inne znaczenia.\nAmsterdam – miasto i stolica konstytucyjna Holandii, w prowincji Holandia Północna.\nWiększość instytucji rządowych oraz przedstawicielstw obcych państw znajduje się w Hadze.\nDane ogólne.\nAmsterdam położony jest nad rzekami Amstel i IJ oraz licznymi kanałami (160) – trzy największe w kształcie półksiężyców usytuowane niemalże równolegle do siebie to: Herengracht (położony najbardziej centralnie), Keizersgracht i Prinsengracht. Z nimi łączą się promieniście mniejsze kanały, tworząc sieć wodną dzielącą miasto na liczne wyspy, dlatego Amsterdam nazywany jest często Wenecją Północy. Amsterdam położony jest częściowo poniżej poziomu morza. Jest największym miastem Holandii, dużym ośrodkiem przemysłowym, drugim po Rotterdamie portem handlowym Holandii (dostępnym dla statków oceanicznych), połączonym kanałami z Morzem Północnym i Renem. Ważny ośrodek naukowy (2 uniwersytety, Królewski Instytut Tropikalny) i kulturalny; jest też ważnym ośrodkiem turystycznym z licznymi muzeami (m.in. Rijksmuseum, Muzeum Vincenta van Gogha, Rembrandthuis, Muzeum Tropiku); zabytkami i bogatymi ogrodami botanicznymi. Centrum miasta wraz z kanałami powstało w przeważającej części w XVII wieku (złoty wiek w historii Holandii)\nNazwa miasta oznacza – tamę (z holend. „&lt; lang=\"nl\"&gt;dam&lt;/&gt;”) na rzece Amstel (pierwotnie: Amsteldam). Pierwszy raz nazwa ta została zapisana po łacinie w 1275 roku przez hrabiego Florisa V – \"homines manentes apud Amestelledamme\" (ludzie mieszkający w pobliżu Amestelledamme). Litera r pojawiła się po raz pierwszy w 1282 roku – Amestelredamme. W 1327 roku hrabia Wilhelm III z Hainaut użył formy \"Aemsterdam\", która najbardziej przypomina dzisiejszą nazwę miasta.\nDzielnice Amsterdamu.\nAdministracyjnie Amsterdam podzielony jest na 8 dzielnic:\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Amsterdamu.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9255", "fragment_id": "179624/0", "subtitle": "", "title": "Amsterdam", "parentId": 9255.0, "start_index": 1.0, "document_id": "179624", "source": "wikipedia", "score": 0.9737493991851807}, "uuid": "004e2b54-bc94-41d9-aadd-a84ccafae81a"}, {"page_content": "Haga (nid. &lt; lang=\"nl\"&gt;Den Haag&lt;/&gt; [], dawna nazwa oficjalna: &lt; lang=\"nl\"&gt;‘s-Gravenhage&lt;/&gt; []) – miasto w zachodniej Holandii nad Morzem Północnym.\nHaga jest siedzibą holenderskiego rządu, parlamentu i rodziny królewskiej. Większość ministerstw i ambasad ma tu swoje siedziby. Haga jest nazywana stolicą administracyjną Holandii, choć stolicą konstytucyjną kraju jest Amsterdam. Haga jest także stolicą prowincji Holandia Południowa (\"Zuid Holland\").\nHaga stała się centrum o randze międzynarodowej, znajdują się w niej między innymi siedziby Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, Międzynarodowego Trybunału Karnego, Stałego Trybunału Arbitrażowego, Międzynarodowego Instytutu Statystycznego, Międzynarodowego Centrum Prasowego oraz Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol). W Hadze odbywały się konferencje międzynarodowe, na których zawarto Konwencje haskie.\nHistoria.\nZałożenie Hagi miało miejsce w XIV wieku. Początkowo była to osada obok zamku myśliwskiego hrabiów Holandii. Siedziba królewska zwana jest „des-Gravenhage”, co oznacza „leśna polana hrabiego”, nazwa pochodzi z XIII wieku, gdy hrabiowie niderlandzcy posiadali w tym miejscu pałac myśliwski w wiosce o nazwie Haghe. Około 1248 roku Wilhelm II postawił tam zamek, który stopniowo został rozbudowany. Od końca XVI wieku Haga była siedzibą Stanów Generalnych i władz administracyjnych Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów. Prawa miejskie w roku 1806 nadane zostały przez Ludwika Bonaparte. Od 1815 siedziba dworu królewskiego, rządu i parlamentu.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Hagi.\"\nGospodarka.\nZnane holenderskie firmy które mają główne siedziby w Hadze:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62548", "fragment_id": "649270/0", "subtitle": "", "title": "Haga", "parentId": 62548.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649270", "score": 0.8236567974090576}, "uuid": "95579c1b-c98a-42c8-970e-e26219139b6b"}, {"page_content": "Amsterdam jest największym miastem Holandii i jej stolicą konstytucyjną. Położony jest nad rzeką Amstel i licznymi kanałami. Trzy największe w kształcie półksiężyców usytuowane niemalże równolegle do siebie to: Herengracht (położony najbardziej centralnie), Keizersgracht i Prinsengracht. Z nimi łączą się promieniście mniejsze kanały tworząc sieć wodną dzielącą miasto na liczne wyspy. Znajduje się tu 165 kanałów i 1281 mostów. W Amsterdamie popularne są, zwłaszcza wśród turystów, autobusy wodne.\nSankt Petersburg to miasto w Rosji, położone w delcie rzeki Newy, nad Zatoką Fińską. W obszarze miasta znajduje się ponad 40 wysp. Wyspy połączone są 396 mostami, z których 14 największych jest co noc otwieranych w celu umożliwienia jednostkom pływającym przedostania się na jezioro Ładoga. \nWrocław położony jest nad rzeką Odrą i czterema jej dopływami, które wpadają do niej w granicach miasta. Dodatkowo miasto posiada wypełnioną stale wodą fosę miejską oraz rozbudowaną sieć kanałów, które wraz z rzekami tworzą tzw. wrocławski węzeł wodny. Na terenie miasta znajduje się ponad 20 wysp oraz ponad 130 mostów i kładek. \nBydgoszcz położona jest nad rzekami takimi jak Brda, Wisła i Młynówka, a także unikatowym Kanale Bydgoskim ze śluzami. Brda z Młynówką otaczają Wyspę Młyńską i znajdującą się na niej tzw. Wenecję Bydgoską. Wszystko jest dowodem tego, jak wielki wpływ na życie i obraz miasta ma woda. Widać to wyraźnie zwłaszcza w ostatnim czasie, kiedy poprzez architekturę, wydarzenia kulturalne i sportowe Bydgoszcz coraz bardziej zwraca się ku rzece. W tej sytuacji nie dziwią porównania do Wenecji, bo w obydwu miastach ten związek wody i zabytków architektury jest niezwykły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2061677", "fragment_id": "376303/1", "subtitle": "", "title": "Wenecja Północy", "parentId": 2061677.0, "start_index": 1730.0, "source": "wikipedia", "document_id": "376303", "score": 0.6254078149795532}, "uuid": "ffade704-2068-4b70-9357-941850a71717"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2012 roku Holandia posiadała ponad 130 miast. Stolica kraju Amsterdam oraz miasta Rotterdam i Haga liczą ponad pół miliona mieszkańców; 24 miasta z ludnością 100÷500 tys.; 11 miast z ludnością 50÷100 tys., 46 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Holandii.\nNajwiększe miasta w Holandii według liczebności mieszkańców (stan na 08.04.2025)\nMiasta w Holandii alfabetycznie.\nA.\nAalsmeer -- Aalten -- Aarlanderveen - Abbenbroek -- Abbenes -- Abcoude -- Achthuizen -- Acquoy -- Aerdenhout -- Afferden (Gelderland) -- Afferden (Limburg) -- Alblasserdam -- Alkmaar -- Almelo -- Alphen aan den Rijn -- Ameide -- Amersfoort -- Ammerzoden -- Amsterdam -- Andel -- Andijk -- Anna Paulowna -- Ankeveen -- Anloo -- Apeldoorn -- Appelscha -- Appingedam -- Arcen -- Arnhem -- Asperen -- Assen -- Axel -- Azewijn\nB.\nBaarle-Nassau -- Baarlo -- Baarn -- Barendrecht -- Batenburg -- Bathmen -- Bedum -- Beek -- Beesd -- Beilen -- Belfeld -- Bemmel -- Bergen -- Bergen op Zoom -- Bergeijk -- Beuningen -- Beusichem -- Beverwijk -- Biervliet -- De Bilt -- Bilthoven -- Blaricum -- Bodegraven -- Borculo -- Borger -- Born -- Borne -- Borsele -- Boskoop -- Bourtange -- Boxmeer -- Boxtel -- Breda -- Breezand -- Breskens -- Brielle -- Bronkhorst -- Brummen -- Bunnik -- Bunschoten-Spakenburg -- Buren -- Buurse\nC.\nCadier en Keer -- Cadzand -- Castricum -- Alphen-Chaam -- Cothen -- Creil -- Cuijk -- Culemborg\nD.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=504002", "fragment_id": "1567191/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Holandii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1567191", "parentId": 504002.0, "score": 0.4731881022453308}, "uuid": "49840c5f-37b1-4be6-a812-fe90780fca32"}, {"page_content": "(11945) Amsterdam – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 5,3 roku w średniej odległości 3,04 j.a. Została odkryta 15 sierpnia 1993 roku w Caussols przez Erica Elsta. Nazwa planetoidy pochodzi od miasta Amsterdam, konstytucyjnej stolicy Holandii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=977289", "fragment_id": "1346053/0", "subtitle": "", "title": "(11945) Amsterdam", "parentId": 977289.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1346053", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6f7efcd5-cded-4f84-8930-bee4ff2f0f99"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krainy historycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHolandia (nld. \"Holland\") – kraina historyczna i obszar w środkowo-zachodniej części współczesnego państwa Holandia. Nazwa \"Holland\" odnosi się do historycznie wyodrębnionej części kraju, która obecnie podzielona jest na dwie prowincje – Holandię Północną \"(Noord-Holland)\" i Holandię Południową \"(Zuid-Holland)\" lub do wiele większego terenu, na którym położone było historyczne Hrabstwo Holandii \"(Graafschap Holland)\" w Świętym Cesarstwie Rzymskim. Później stało się główną siłą w Republice Zjednoczonych Prowincji. Wiele ludzi, przede wszystkim spoza Holandii, używa terminu Holandia jako synekdochę bądź pars pro toto, w odniesieniu do całego kraju.\nPołożenie.\nNa zachodzie kraina ta graniczyła a z Morzem Północnym, na wschodzie z jeziorem IJsselmeer i obecnymi prowincjami Geldria oraz Utrecht, a na południu graniczyła z dzisiejszymi prowincjami Brabancja Północna i Zelandia. \nHolandia, która długi czas jako hrabstwo tworzyła jednostkę polityczną, w roku 1840 została podzielona na dwie prowincje Holandię Południową \"(Zuid-Holland)\" i Holandię Północną \"(Noord-Holland)\". Jej północna granica znajduje się koło Den Helder i wyspy Texel, południowa zaś w delcie Renu-Mozy-Skaldy. Na terenie krainy historycznej leżą duże miasta takie jak, Haga \"(Den Haag)\", Rotterdam i Amsterdam, które należą do konurbacji Randstad. W zachodniej części, nad Morzem Północnym, wzdłuż wybrzeża znajdują się wydmy, w głąb lądu płaskie poldery. Większość terenu krainy leżała poniżej poziomu morza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429734", "fragment_id": "81025/0", "subtitle": "", "title": "Holandia (kraina historyczna)", "document_id": "81025", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 429734.0, "score": 0.18207918107509613}, "uuid": "3054f506-45e9-4ae8-a4e9-5bb53abd7720"}, {"page_content": "Od kwietnia 2001 w Holandii możliwe są małżeństwa osób tej samej płci. Holandia była pierwszym państwem na świecie, które zarejestrowało związki partnerskie i ustanowiło ramy prawne dla stosunków homoseksualnych.\n1 czerwca 2005 r. miało miejsce po raz pierwszy referendum dotyczące ratyfikacji traktatu Konstytucji dla Europy. Udział w nim wzięło 63,3% uprawnionych do głosowania. Jednak 61,6% głosujących głosowało przeciw.\nDemografia.\nHolandia jest 24. najgęściej zaludnionym krajem świata. Oficjalna liczba 396 osób / km² rośnie aż do 489, jeśli wziąć pod uwagę, że 18,4% powierzchni zajmują zbiorniki wodne.\nWedług rządowego biura statystycznego CBS Statline 1 stycznia 2023 r. 84,5% obywateli Holandii ma pochodzenie wyłącznie holenderskie, 5,6% – inne europejskie, 2,2% tureckie, 1,0% marokańskie, 6,7% – inne. Jednak statystyka ta nie obejmuje całego Królestwa Niderlandów, tj. dodatkowo Karaibów Holenderskich, w których większość stanowią osoby pochodzenia afrokaraibskiego.\nW Holandii nie ma obecnie miast o wielkości 1 mln mieszkańców lub większych, ale cztery wielkie miasta (jak się mówi o Amsterdamie, Rotterdamie, Hadze i Utrechcie) wraz z otaczającymi je mniejszymi miejscowościami można uznać pod wieloma względami za konurbację, która nazywana jest Randstad z rolniczym Groene Hart (pol. „zielone serce”) pośrodku. Dla porównania, 70 lat temu Holandia posiadała dwa miasta z ludnością ponad 500 tys., cztery miasta z ludnością 100–500 tys., dwanaście miast z ludnością 50–100 tys., 28 miast z ludnością 20–50 tys. i 86 miast z ludnością 10–20 tys.\nHolandia była w XXI wieku jednym z popularniejszych krajów docelowych migracji Polaków. 1 stycznia 2023 r. mieszkało tam 183 004 obywateli Polski.\nJęzyk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2077", "fragment_id": "182459/6", "subtitle": "", "title": "Holandia", "document_id": "182459", "start_index": 9891.0, "parentId": 2077.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2762305438518524}, "uuid": "bf635172-c70a-4fa1-a0c0-ae4af6d90ed8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w stanie Missouri. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAmsterdam – miasto w Stanach Zjednoczonych, w zachodniej części stanu Missouri. Liczba mieszkańców w 2000 roku wynosiła 281.\nHistoria miasta.\nAmsterdam został założony w 1891 r. Nazwa miasta pochodzi od Amsterdamu, czyli stolicy Holandii Arthur Stilwell, dyrektor kolei z początku XX w., wybrał to miasto, ponieważ w stolicy Holandii znajdowała się firma ważnego finansisty kolejowego, Jana de Goeijen. Od 1892 r. w Amsterdamie działa poczta.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1593557", "fragment_id": "706459/0", "subtitle": "", "title": "Amsterdam (Missouri)", "parentId": 1593557.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "706459", "score": 0.30133554339408875}, "uuid": "244e7dd1-7557-40fd-bfdb-f3029ed00527"}, {"page_content": "Holandia Północna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Noord-Holland&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fy\"&gt;Noard-Holland&lt;/&gt;) – prowincja w północno-zachodnich Niderlandach ze stolicą w Haarlem. Położona nad Morzem Północnym. Ma powierzchnię 4091,76 km² (ląd 2671 km²) i w 2017 r. liczyła 2 813 466 mieszkańców, będąc drugą co do liczby ludności prowincją Holandii. Największym miastem jest Amsterdam, stolica kraju i główny cel turystyczny oraz siedziba międzynarodowych organizacji w prowincji.\nGeografia.\nHolandia Północna położona jest głównie na szerokim półwyspie nad Morzem Północnym, z otwartym morzem na zachodzie, akwenem przybrzeżnym Morza Wattowego na północnym wschodzie i jeziorami powstałymi z przedzielenia dawnej zatoki Zuiderzee: Markermeer i IJsselmeer na wschodzie. Należą też do niej położona na północ od półwyspu wysepka Noorderhaaks oraz wyspa Texel z gminą miejską o tej samej nazwie, pierwsza od zachodu i największa w archipelagu Wysp Zachodniofryzyjskich: w ten sposób od północy Holandia Północna graniczy z fryzyjską wyspą Vlieland.\nOd południa prowincja graniczy z Holandią Południową i prowincją Utrechtu, od wschodu przez wodę i tamę Houtribdijk z Flevolandem, a od północnego zachodu ponownie z prowincją Fryzji przez wodę i tamę Afsluitdijk.\nHolandia Północna zawiera szereg regionów wydzielanych z powodów historycznych lub innych, wśród nich: Amstelland (region rzeki Amstel), obszar Gooi (\"Het Gooi\"), wydarty wodzie w XIX wieku polder Haarlemmermeer, region rzeki Zaan oraz fragment konurbacji Randstad.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=270664", "fragment_id": "1420152/0", "subtitle": "", "title": "Holandia Północna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1420152", "parentId": 270664.0, "score": 0.3091944456100464}, "uuid": "27eb7c4f-c0d4-4acf-af1c-7f9130f2a8f1"}, {"page_content": "Nazwa krainy \"Holland\" pojawia się po raz pierwszy w roku 866 jako „Holtland” (pol. „kraj drewna”, „kraj lasu”) dla określenia okolicy Haarlemu. W wielu językach określa się, przynajmniej potocznie, Holandię \"(Holland)\" jako oficjalną nazwę państwa Holandia \"(Nederland)\". Świadczy to o dużym znaczeniu Holandii w Republice Zjednoczonych Prowincji, która powstała w połowie XVI w.\nPrzed podziałem krainy na dwie prowincje, ok. 29% jej mieszkańców stanowili Holendrzy. Obecnie w Holandii Północnej i Holandii Południowej mieszka razem 6 816 947 osób (1 stycznia 2024), tj. 38% ogólnej populacji Holandii. Tereny miejskie obu prowincji, jak również prowincji Utrecht oraz miasta Almere w prowincji Flevoland nazywane są Randstad.\nHistoria.\nPod panowaniem Oktawiana Augusta w Starożytnym Rzymie tereny krainy określano jako Germania. Po setkach lat niezależności Fryzów, tereny krainy stały się częścią Królestwa Franków, a następnie Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1384 r. tereny przeszły pod panowanie francuskich Niderlandów Burgundzkich. W 1430 Hrabstwo Holandii przeszło pod panowanie dynastii burgundzkiej, a w 1477 r. po śmierci ostatniego księcia burgundzkiego Karola Śmiałego pod panowanie Habsburgów. Po Habsburgach na tym terenie rządziły Niderlandy Hiszpańskie.\nOd 1581 r. Hrabstwo Holandii było wiodącą prowincją Republiki Zjednoczonych Prowincji. Podczas czasów napoleońskich powstało na tym terenie Królestwo Holandii (1806-1810), które swoja powierzchnią obejmowało prawie całą, obecną Holandię. Ażeby zmniejszyć dominację Holandii, pod względem politycznym, kulturowym i społecznym, w roku 1840 podzielono ją na Holandię Południową \"(Zuid-Holland)\" i Holandię Północną \"(Noord-Holland)\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429734", "fragment_id": "81025/1", "subtitle": "", "title": "Holandia (kraina historyczna)", "document_id": "81025", "start_index": 1569.0, "source": "wikipedia", "parentId": 429734.0, "score": 0.06661532819271088}, "uuid": "0b3f2d5d-00cb-4b95-a3f8-ae7fd18f8664"}]}
{"id": "q_382", "question": "Jak nazywa się popularny szkodnik ziemniaków, w latach 50. rzekomo zrzucany przez Amerykanów na polskie pola?", "answer": [{"page_content": "Jeszcze według \"Wielkiej ilustrowanej encyklopedii powszechnej\", wydanej w latach 1929-1938, stonka ziemniaczana występowała w Polsce „tylko sporadycznie”. Upowszechniła się i zaczęła stanowić poważny problem w latach 50. Według propagandowego komunikatu Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych zamieszczonego 1 czerwca 1950 roku w \"Trybunie Ludu\" chrząszcz ten miał zostać zrzucony w masowych ilościach przez amerykańskie samoloty do Bałtyku, skąd wypełzł na wybrzeże i rozplenił się po całym kraju, rozpoczynając wymierzone w socjalistyczną Polskę dywersyjno-sabotażowe działania, polegające na zachłannej konsumpcji upraw ziemniaczanych.\nProblemem zainteresowały się władze PRL: zostały wydane; rozporządzenie Ministra Rolnictwa z 16 czerwca 1951 w sprawie zwalczania stonki ziemniaczanej oraz uchwała Prezydium Rządu z 28 kwietnia 1951 w sprawie ochrony kraju przed stonką ziemniaczaną w 1951. W sierpniu 1951 stonką zajęło się Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego. W okresie lat 40. i 50., przed upowszechnieniem się chemicznych środków walki z owadami organizowano akcje zbierania chrząszczy i larw stonki. W następnych latach stosowano środki zawierające DDT.\nWystępowanie stonki wykorzystywano do propagandy politycznej, głównie „mobilizacji mas”. Przez pierwsze dziesięciolecia PRL-u, a szczególnie lata 50., stonka ziemniaczana traktowana była jako główny powód niedoborów na rynku żywności. Występujące wówczas letnie plagi stonki („pasiastego dywersanta”) tłumaczone były społeczeństwu jako dywersja wrogów socjalizmu („Trybuna Ludu” w maju 1950 r. zatytułowała tekst nt. stonki: „Niesłychana zbrodnia imperialistów amerykańskich”), a 18 stycznia 1953 roku rząd PRL podjął uchwałę w sprawie walki społeczeństwa ze stonką ziemniaczaną (ówcześnie nazywanej „żukiem kolorado”).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95288", "fragment_id": "644992/1", "subtitle": "", "title": "Stonka ziemniaczana", "parentId": 95288.0, "start_index": 1368.0, "document_id": "644992", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "56b28ee9-a58e-4180-b7be-faba9ffc1352"}, {"page_content": "Okresowo pojawiające się trudności gospodarcze, tłumaczone były przez propagandę istnieniem „wroga społecznego”, „szkodnika”, „spekulanta” lub „kułaka” itp., mających zdaniem komunistów działać na szkodę ustroju socjalistycznego. Dodatkowo w okresie do 1956 przyczyny problemów ekonomicznych i braków zaopatrzeniowych wyjaśniano społeczeństwu nieweryfikowalnymi i nieudowodnionymi informacjami, mającymi cechy teorii spiskowych. Działania takie miały miejsce np. wokół występujących w latach 50. plag stonki ziemniaczanej, które tłumaczone były społeczeństwu jako dywersja wrogów socjalizmu – gazeta „Trybuna Ludu” w maju 1950 poinformowała o „niesłychanej zbrodni imperialistów”, czyli rzekomym zrzuceniu dużych ilości stonki ziemniaczanej przez samoloty amerykańskie nad Bałtykiem lub polami NRD (twierdzeń tych nigdy w przekonujący sposób nie udowodniono), co według komunistów miało być główną przyczyną klęski nieurodzaju w polskim rolnictwie. 18 stycznia 1953 roku rząd PRL podjął nawet uchwałę w sprawie walki społeczeństwa ze stonką ziemniaczaną (co wraz z działaniami propagandowymi przełożyło się w pewnym stopniu na efekty jej zwalczania, nie likwidując jednak systemowych przyczyn braku efektywności socjalistycznego rolnictwa).\nElementy propagandy.\nNowomowa.\nPropaganda okresu Polski Ludowej używała stereotypów (np. „socjalizm”, „władza ludowa”) oraz nasyconych uczuciowo zbitkami słownymi (np. „Kraj Rad”, „niezwyciężone idee socjalizmu”, a wobec państw nie socjalistycznych – „podżegacze wojenni” czy „pachołkowie imperializmu”). W celu wywołania określonego nastawienia do wybranych spraw posługiwano się, zgodnie z regułami psychologii społecznej, językiem emocji oraz atakowano sferę intuicji – bez racjonalnego wyjaśniania problemów. Służył tym celom również sztuczny język nowomowy, mający również znaczenie terrorystyczne.\nInna wizja historii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1301138", "fragment_id": "1107370/3", "subtitle": "", "title": "Propaganda w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej", "parentId": 1301138.0, "start_index": 5646.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1107370", "score": 0.12035465240478516}, "uuid": "6491f263-6b4c-428f-9c27-edb3aad595c0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMątwik ziemniaczany (\"Globodera rostochiensis\") – gatunek nicienia z rodziny mątwikowatych (Heteroderidae). Nicień ten jest patogenem roślinnym, jednym z najgroźniejszych szkodników ziemniaka i innych roślin psiankowatych. W Polsce jest zaliczany do inwazyjnych gatunków obcych podlegających obowiązkowi zwalczania.\nNaturalnym obszarem występowania tego gatunku są Andy (Ameryka Południowa). Stamtąd został zawleczony wraz z ziemniakami do Europy i innych rejonów świata. W Polsce został stwierdzony w 1946. Obecnie występuje w uprawach ziemniaka na obszarze całego kraju.\nWystępuje dymorfizm płciowy (samica kulista z szyjką, samiec nitkowaty). Żeruje głównie na ziemniakach, ale występuje też na pomidorze, oberżynie i innych psiankowatych (\"Solanaceae\"). Uszkadzają dorosłe, larwy oraz nimfy. Jedno pokolenie w ciągu roku. Jaja pozostają wewnątrz samic, które obumierają i zamieniają się w cysty. Zimują larwy w cystach w glebie. Przy temperaturze 5–10 °C następuje wychodzenie larw z cyst i wnikanie do korzeni. Zwalczać go można za pomocą płodozmianu. Rośliny wrogie to m.in. lucerna, cykoria, cebula.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=540543", "fragment_id": "1581891/0", "subtitle": "", "title": "Mątwik ziemniaczany", "document_id": "1581891", "start_index": 0.0, "parentId": 540543.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3073973059654236}, "uuid": "aa2714a3-d9fe-42bc-9844-05ef258c4fad"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy owada. Zobacz też: lokomotywa SM42 nazywana „stonką”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nStonka ziemniaczana (\"Leptinotarsa decemlineata\") – chrząszcz z rodziny stonkowatych, kosmopolityczny gatunek zawleczony do Europy. Pospolity szkodnik upraw ziemniaków.\nOpis.\nPrzedplecze ma barwę żółtą i charakterystyczny rysunek z czarnych plam. Pokrywy skrzydeł mają barwę kremową z 10 czarnymi paskami. Ciało tego owada jest owalne, o wypukłym wierzchu i płaskim spodzie. Czułki są średniej długości i masywne. Oczy o budowie złożonej znajdują się po bokach głowy.\nPokarm.\nŻeruje na ziemniakach. Żywi się ich liśćmi, kwiatami i łodygami.\nRozmnażanie.\nKilka dni po opuszczeniu zimowisk, chrząszcze przystępują do rozrodu. Samica składa jaja w dużych grupach na spodzie liści ziemniaczanych, aby ochronić je przed słońcem i deszczem. Żerujące na liściach larwy pozbawiają całkowicie liści swego żywiciela. Dla tego gatunku zero fizjologiczne wynosi 11,5 °C, a suma temperatur efektywnych 390 °C.\nWystępowanie.\nAmeryka Północna i Środkowa, Europa i Azja. Pochodzi z Kolorado (USA) i dlatego zwana była też żukiem z Kolorado, kolorado lub chrząszczem kolorado. Do Europy została zawleczona na przełomie XIX i XX wieku. Przyjmuje się, że owad przywędrował przypadkowo na pokładach statków przewożących żywność.\nPlaga stonki w PRL.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95288", "fragment_id": "644992/0", "subtitle": "", "title": "Stonka ziemniaczana", "parentId": 95288.0, "start_index": 1.0, "document_id": "644992", "source": "wikipedia", "score": 0.12122506648302078}, "uuid": "f5e964ec-24b3-47f8-aad4-2a135f96e50f"}, {"page_content": "Śluzak warzyw psiankowatych, śluzak ziemniaka, śluzak pomidora ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;bacterial wilt of solanaceous crops&lt;/&gt;, \"bacterial wilt\") – choroba ziemniaka, pomidora i innych roślin z rodziny psiankowatych wywołana przez bakterię \"Ralstonia solanacearum\". Bywa też nazywana bakteryjnym więdnięciem pomidora.\nWystępowanie.\nNa zachodzie Europy i w Stanach Zjednoczonych choroba ta znana była od dawna. Na świecie rozprzestrzeniona jest szeroko. W Polsce po raz pierwszy wykryto ją w 2014 r. w woj. opolskim na odmianie ‘Lady Claire’. Sadzeniaki na porażonej plantacji pochodziły z uprawy w województwie pomorskim, a materiałem wyjściowym do produkcji tych sadzeniaków były ziemniaki pochodzące z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Mimo że w Polsce choroba ta nie występowała, istniały już procedury postępowania na wypadek jej pojawienia się. Zgodnie z nimi objęto kontrolą 124 producentów rolnych oraz 56 innych powiązanych podmiotów (dystrybutorzy, zakłady przetwórcze ziemniaka i zagospodarowujące odpady). Łącznie przeprowadzono 329 kontroli u producentów ziemniaka, podczas których pobrano do badań 2101 prób bulw ziemniaka ze 146 partii ziemniaka. U innych powiązanych podmiotów przeprowadzono 84 kontrole i pobrano 8 prób bulw ziemniaków. Ponadto, pobrano 174 prób ścieków i odpadów płynnych. Stwierdzono 5 dalszych przypadków zakażenia tą bakterią na terenie trzech województw: pomorskiego, mazowieckiego i opolskiego.\nChoroba występuje na ziemniakach, pomidorach, tytoniu i innych roślinach psiankowatych, ale stwierdzono ją także na ponad 200 różnych gatunkach roślin należących do 50 rodzin.\nObjawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4932509", "fragment_id": "247728/0", "subtitle": "", "title": "Śluzak warzyw psiankowatych", "document_id": "247728", "start_index": 0.0, "parentId": 4932509.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15027278661727905}, "uuid": "f5df1906-82d7-4981-9a7c-808a7b8105aa"}, {"page_content": "W latach 50. XX wieku, w związku z upowszechnieniem się Polsce niszczącej uprawy stonki ziemniaczanej, władze PRL wszczęły kampanię propagandową, obciążającą odpowiedzialnością za plagę stonki Stany Zjednoczone. Według komunikatu Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych zamieszczonego 1 czerwca 1950 roku w Trybunie Ludu chrząszcz ten miał zostać zrzucony w masowych ilościach przez amerykańskie samoloty do Bałtyku, skąd wypełzł na wybrzeże i rozplenił się po całym kraju, rozpoczynając wymierzone w socjalistyczną Polskę dywersyjno-sabotażowe działania, polegające na zachłannej konsumpcji upraw ziemniaczanych.\nJednocześnie stonka ziemniaczana została wykorzystana przez propagandę PRL do tłumaczenia niedoborów na rynku żywności, a występowanie plagi stonki tłumaczone było jako dywersja wrogów socjalizmu.\nRozpad Jugosławii.\nW czasie Wojny w Jugosławii, rząd Federacyjnej Republiki Jugosławii, korzystał z zarządzania strachem jako strategii wojskowej. Oficjalna propaganda skupiła swoje wysiłki na budowaniu w populacji Serbów strachu i nienawiści do innych jugosłowiańskich grup etnicznych (Bośniaków, Chorwatów, Albańczyków i innych nie-Serbów). Serbskie media wykorzystywały te emocje do uzasadniania, reinterpretacji lub zaprzeczania zbrodniom wojennym popełnionym przez siły serbskie w czasie wojny.\nProblem roku 2000.\n \"Osobny artykuł: Problem roku 2000.\"\nPanika związana z rozpowszechnionym u schyłku XX wieku przekonaniem o zbliżającej się światowej katastrofie cyfrowej, która miała polegać na ustaniu działania wszelkich systemów informatycznych i obsługiwanych przez nie usług publicznych i komercyjnych. Źródłem katastrofy miał być przyjęty sposób zapisu dat w programach komputerowych przy pomocy dwóch cyfr, co nie pozwalało przechowywać informacji o stuleciu – zapis roku 1901 i 2001 był bowiem taki sam i przyjmował postać 01.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4060915", "fragment_id": "587398/4", "subtitle": "", "title": "Zarządzanie strachem", "source": "wikipedia", "start_index": 7268.0, "document_id": "587398", "parentId": 4060915.0, "score": 0.3556904196739197}, "uuid": "4c4085dc-b9f7-4818-9318-922ca000440f"}, {"page_content": "W tym okresie oficjalna propaganda odwracała uwagę opinii publicznej od błędów PZPR w polityce rolnej, tłumacząc społeczeństwu zaistniałą sytuację nieweryfikowalnymi stwierdzeniami – działaniami sabotażystów sypiących w tryby maszyn piasek, chowaniem przez kułaków zboża i mięsa, czy też spiskiem agresywnych imperialistów przeciwko miłującym pokój narodom (czyli państwom socjalistycznym)&lt;ref name=\"Historia 1939-1997/98. Polska i świat\"&gt;Andrzej Garlicki: \"Historia 1939-1997/98. Polska i świat\". Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Scholar”, 1998, s. 243–245. .&lt;/ref&gt;. Jedną z akcji dywersyjnych (wymierzonych w socjalistyczne rolnictwo), miało być zrzucanie z amerykańskich samolotów do Bałtyku stonki ziemniaczanej, o czym komunistyczne publikatory w kraju poinformowały w 1950 r., która rozprzestrzeniając się na pola uprawne miała spowodować klęskę nieurodzaju w Polsce (w rzeczywistości był to efekt całkowitego braku na rynku środków owadobójczych, którymi należało spryskiwać uprawy ziemniaków). Systematycznie wyszydzano tzw. kułaków (zamożnych chłopów zatrudniających siłę roboczą) zamieszczaniem dziesiątek karykatur w prasie krajowej, w szczególności skierowanej do społeczności wiejskiej.\nPo zmianach politycznych Października 1956, Władysław Gomułka oficjalnie uznał prywatne rolnictwo w Polsce jako specyfikę tzw. polskiej drogi do socjalizmu, a władze komunistyczne rezygnowały stopniowo z przyspieszonej kolektywizacji. Liberalizacja polityki w tym zakresie, zmniejszenie obciążeń finansowych gospodarstw indywidualnych, spowodowały gwałtowny regres systemu spółdzielni – po 1956 r. ich liczba w Polsce spadła do przeciętnie 1800 spółdzielni różnego typu.\nApogeum przymusowej kolektywizacji rolnictwa miało miejsce w 1953 r. Do początku lat 60. zrealizowano ją we wszystkich krajach bloku sowieckiego z wyjątkiem Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1641816", "fragment_id": "684240/3", "subtitle": "", "title": "Kolektywizacja w Polsce", "document_id": "684240", "start_index": 3964.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1641816.0, "score": 0.06137964129447937}, "uuid": "be3fb266-bc87-46be-b1eb-0a0f74d02207"}, {"page_content": "W związku z dużą różnorodnością w sposobie odżywiania się, wśród tej rodziny znajdują się owady zarówno szkodliwe jak i pożyteczne. Wśród fitofagów można tu znaleźć szkodniki upraw zbożowych (np. \"Trigonotylus\" sp.), pomidorów i ziemniaków (np. zmienik ziemniaczak), buraka, lnu, konopi i bawełny (\"Polymerus vulneratus\"), roślin motylkowatych (ozdobnik lucernowiec) i wielu innych. Z kolei gatunki drapieżne są uważane za pożyteczne i wiele z nich jest używanych do biologicznego zwalczania szkodników. W Polsce brano pod uwagę m.in. \"Psallus ambiguus\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=620105", "fragment_id": "824166/2", "subtitle": "", "title": "Tasznikowate", "document_id": "824166", "start_index": 3237.0, "source": "wikipedia", "parentId": 620105.0, "score": 0.13556936383247375}, "uuid": "70bbf4de-e6cd-484e-9626-4264830eccaa"}, {"page_content": "Zaraza ziemniaka – choroba ziemniaka wywołana przez \"Phytophthora infestans\". Należy do grupy chorób zwanych fytoftorozami. Czasami (rzadko) poraża także inne gatunki roślin z rodziny psiankowatych.\nWystępowanie i szkodliwość.\nW skali świata zaraza ziemniaka prowadzi do utraty 8–10% plonu. W Polsce, przy ochronie jedynie 40% powierzchni plantacji średnie straty plonu to 20–25%. Globalne straty w uprawach ziemniaka szacuje się na 6,7 mld USD rocznie. Koszt fungicydów zużywanych na walkę z chorobą to około 1 mld USD na rok.\nW Europie zaraza ziemniaka pojawiła się w 1845 w Belgii, skąd rozpowszechniła się na inne rejony. Wcześniej nie była znana, ale jej początków doszukuje się w Meksyku. Inne badania przemawiają za miejscem wyewoluowania patogenu w Andach. Epidemia zarazy ziemniaka w Irlandii w latach czterdziestych XIX wieku była przyczyną wielkiego głodu. Efektem epidemii była śmierć głodowa lub emigracja ponad 2 milionów Irlandczyków. Także w innych krajach Europy, znacząco ograniczała zbiory pod koniec XIX wieku. Sposoby jej zwalczania opracowano dopiero później.\nZaraza ziemniaczana niszczy części nadziemne roślin oraz bulwy, zarówno w czasie wegetacji, jak i po zbiorze. Poraża początkowo stolony, które gniją, następnie przenosi się na bulwy, wywołując ich psucie się i spadek plonów także w fazie przechowywania. Patogen wytwarza jednokomórkowe zarodniki, przenoszone przez wiatr na inne rośliny.\n\"Phytophthora infestans\" poraża także pomidora, wywołując u niego zarazę ziemniaka na pomidorze.\nObjawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55704", "fragment_id": "656921/0", "subtitle": "", "title": "Zaraza ziemniaka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "656921", "parentId": 55704.0, "score": 0.23798488080501556}, "uuid": "37583ba8-9d91-409d-81a0-118e37e6cb3f"}, {"page_content": "Wrzecionowatość bulw ziemniaka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;bunchy top of tomato, spindle tuber of potato&lt;/&gt;) – wirusowa choroba ziemniaka wywołana przez wiroid wrzecionowatości bulw ziemniaka (\"Potato spindle tuber viroid\", PSTVd).\nWystępowanie i szkodliwość.\nPo raz pierwszy chorobę opisano w 1923 r. w USA na ziemniakach. Jej przyczyna była jednak wówczas nieznana. Dopiero w 1971 r. Diener opisał wywołujący ją wiroid. Do 2016 r. występowanie choroby potwierdzono w Afryce, Azji, Europie Wschodniej, Ameryce Północnej i Południowej i na Bliskim Wschodzie. W Polsce objawy choroby obserwowano już w latach 40. XX wieku, badania nad nią rozpoczęto w latach 70. W Europie Zachodniej, Polsce i Chorwacji wywołującego ją wiroida wykryto także na pomidorach, papryce i niektórych roślinach ozdobnych. W Polsce jest on organizmem kwarantannowym podlegającym obowiązkowemu zwalczaniu.\nGłównymi żywicielami wiroida PSTVd są: ziemniak (\"Solanum tuberosum\") i pomidor (\"Solanum lycopersicum\"). Wśród roślin uprawnych stwierdzono jego występowanie także na papryce (\"Capsicum annuum\"), awokado (\"Persea americana\"), psiance melonowej (\"Solanum muricatum\") i sadzonkach roślin ozdobnych z rodziny psiankowatych (\"Solanaceae\").\nSzkody wywołane przez chorobę są zależne od szczepu wiroida, temperatury i od podatności odmiany ziemniaka. W Kanadzie obniżka plonu z powodu wrzecionowatości bulw dochodzi w skrajnych przypadkach do 60%, ale przeważnie jest dużo niższa, na poziomie 1%. Wiroid powoduje także inne szkody; porażone bulwy są mniejsze i zdeformowane, co obniża ich wartość jako surowca do produkcji frytek i chipsów. Szczególnym zagrożeniem choroba ta jest na plantacji twórczej, gdyż przenosi się zarówno z pyłkiem kwiatowym, jak i z nasionami.\nObjawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5334206", "fragment_id": "340970/0", "subtitle": "", "title": "Wrzecionowatość bulw ziemniaka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5334206.0, "document_id": "340970", "score": 0.15574723482131958}, "uuid": "77d73156-ed99-43d0-be9e-1132b9186cbd"}]}
{"id": "q_383", "question": "Jak nazywał się dramaturg francuski, żyjący w latach 1732–99, autor komedii „Cyrulik Sewilski” i „Wesele Figara”?", "answer": [{"page_content": "Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais, wym. [] (ur. 24 stycznia 1732 w Paryżu, zm. 18 maja 1799 tamże) – francuski dramaturg i pisarz, zegarmistrz, harfista, śpiewak, kompozytor, dyplomata, finansista, wolnomularz, podejrzewany także o bycie szpiegiem.\nŻyciorys.\nBył jednym z synów zegarmistrza, jednak mimo pewnych dokonań w tej dziedzinie (skonstruował miniaturowy zegarek w pierścionku), nie chciał wykonywać zawodu ojca. Zaczął pisać sztuki teatralne i zajmować się – według legend – iluzją i złodziejstwem. Po niefortunnej bójce trafił do więzienia, udało mu się uciec spod szafotu. Był członkiem tajnego wywiadu Ludwika XV i inspiratorem pomocy dla powstańców w koloniach brytyjskich w Ameryce. Ponadto uczył córki królewskie.\nNazwisko \"De Beaumarchais\" przybrał od nazwy folwarku swej pierwszej żony.\nZ jego inicjatywy w 1777 roku powstała pierwsza w świecie organizacja chroniąca prawa autorskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bureau de Legislation Dramatique&lt;/&gt;). Po rewolucji doprowadził do uchwalenia pierwszego na świecie prawa pozwalającego na pobieranie tantiem za wystawianie dzieł scenicznych.\nPochowany został na Cmentarzu Père-Lachaise.\nTwórczość.\nNajsłynniejszym jego dziełem jest komediowa „trylogia o Figarze”:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=673142", "fragment_id": "847687/0", "subtitle": "", "title": "Pierre Beaumarchais", "parentId": 673142.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "847687", "score": 0.049440961331129074}, "uuid": "f8674d85-1fa7-4caa-86d9-5d0be9faa244"}, {"page_content": "\"Cyrulik sewilski\" (wystawiony w 1775) oraz \"Wesele Figara\" (wystawione w 1784), nazwane były przez Napoleona „rewolucją w czynie”, a przez Marię Antoninę „okropną sztuką”. Obie komedie stały się tematami librett wielu słynnych kompozytorów, m.in. Mozarta – \"Wesele Figara\" (1786) i Rossiniego – \"Cyrulik sewilski\" (1816). \"Wesele Figara\" wywołało niespotykaną dotąd rewolucję w literaturze. Opowiada bowiem o starciu sługi-plebejusza z panem hrabią, co więcej – sługa właśnie okazuje się tu bardziej przebiegły i zaradny. Wywraca więc Beaumarchais cały ustrój społeczny ówczesnej Europy, pośrednio inspirując przy tym lud do wielkiej rewolucji francuskiej. Historia ujęta w dwóch sztukach znalazła kontynuację w późniejszej \"Występnej matce\" (wystawionej w 1792), generalnie uważanej za utwór znacznie słabszy od poprzednich.\nTytuł \"Cyrulika…\" w języku francuskim (\"Le Barbier de Séville\") mógł być parodią hiszpańskiego tytułu sztuki Tirsa de Moliny (\"El burlador de Sevilla y convidado de piedra\", tłum. na język polski jako \"Zwodziciel z Sewilli i kamienny gość\").\nOpery na podstawie komedii Beaumarchais’go.\n\"Cyrulik sewilski\"\n\"Wesele Figara\"\n\"Występna matka\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=673142", "fragment_id": "847687/1", "subtitle": "", "title": "Pierre Beaumarchais", "parentId": 673142.0, "start_index": 1255.0, "document_id": "847687", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "b64c6022-fe86-4586-a774-b2ed50f5adeb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy fikcyjnego człowieka. Zobacz też: kot Figaro.\nFigaro – centralna postać trylogii Pierre’a Beaumarchais’go: \"Cyrulik sewilski\", \"Wesele Figara\" i \"Występna Matka\". Nieślubny i zaginiony syn doktora Bartola i guwernantki Marceliny, w niemowlęctwie uprowadzony przez zbójców. Nieśmiertelność zapewnili mu Gioacchino Rossini i Wolfgang Amadeus Mozart czyniąc tytułowym bohaterem swoich oper – \"Cyrulik sewilski\" – baryton (Rossini) i \"Wesele Figara\" – bas-baryton (Mozart).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1670895", "fragment_id": "670294/0", "subtitle": "", "title": "Figaro", "document_id": "670294", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1670895.0, "score": 0.5265262126922607}, "uuid": "e54d2bee-1400-41fe-b693-387dfb0d6cba"}, {"page_content": "Cyrulik sewilski (wł. \"Il Barbiere di Siviglia\") – opera buffa Gioacchina Rossiniego w dwóch aktach z 1816 roku. Prapremiera: Rzym, Teatro Argentina, 20 lutego 1816. Libretto, napisane przez Cesarego Sterbiniego, oparte zostało na sztuce teatralnej Pierre’a Beaumarchais’go z 1775 roku pod tym samym tytułem. Oryginalny tytuł na premierze: \"Almaviva o sia L’inutile precauzione\" – \"Almaviva, czyli daremna przezorność\". Tytuł \"Cyrulik sewilski\" (\"Il Barbiere di Siviglia\") pojawił się po raz pierwszy 10 sierpnia 1816 r. w Teatro Contavalli w Bolonii.\nJest to najpopularniejsze dzieło Rossiniego i jedna z najczęściej wystawianych oper. Doskonałe, pełne akcji i humoru libretto łączy się z piękną muzyką, dającą pole do popisu śpiewakom. Szczególnie znana jest uwertura, często grana jako odrębny utwór na koncertach symfonicznych, oraz arie: \"Largo al factotum\", \"Una voce poco fa\" i \"La calunnia\" (aria o plotce).\nHistoria jest kontynuowana w \"Weselu Figara\" – kolejnej sztuce Beaumarchais’go i operze Wolfganga Amadeusa Mozarta z 1786 roku.\nHistoria powstania dzieła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1043", "fragment_id": "183259/0", "subtitle": "", "title": "Cyrulik sewilski (opera)", "document_id": "183259", "start_index": 0.0, "parentId": 1043.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26930296421051025}, "uuid": "76345e59-6368-437b-8b6b-cd5dc7c0fab6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy opery. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nWesele Figara (\"Le Nozze di Figaro\") – czteroaktowa opera buffa z muzyką Wolfganga Amadeusa Mozarta i librettem Lorenza Da Ponte na podstawie \"Wesele Figara\" \"Le marriage de Figaro\" – sztuki Pierre’a Beaumarchais’go z 1784 roku.\n\"Wesele Figara\" kontynuuje historię przedstawioną w sztuce \"Cyrulik sewilski\" Pierre’a Beaumarchais’go i operze Giovanniego Paisiella pod tym samym tytułem, do tematu, także w \"Cyruliku sewilskim\", powróci później Rossini.\nPrapremiera odbyła się w Wiedniu 1 maja 1786.\nHistoria utworu.\nSztuka Pierre’a Beaumarchais’go została napisana w 1781 roku. Pod koniec września Beaumarchais odczytał ją po raz pierwszy aktorom \"Comédie Française\". Utwór spotkał się z krytyką króla Ludwika XVI i w efekcie został objęty zakazem publicznego wykonania. Czytany w prywatnych domach i jednocześnie obejmowany kolejnymi ograniczeniami budził spore zainteresowanie publiczności. Określany jako \"niemoralny\", tak naprawdę był krytyką feudalizmu i arystokracji. Nie mógł się spotkać z przychylnością władców. W końcu premiera sztuki odbyła się 27 kwietnia 1784 roku w paryskiej \"Comédie Française\".\nSensacyjna sława utworu dotarła do Wiednia. Zespół Emanuela Schikanedera miał wystąpić ze spektaklem 3 lutego 1785 roku, ale cesarz Józef II zakazał wystawienia sztuki, chociaż zgodził się na opublikowanie drukiem jej przekładu na język niemiecki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=287185", "fragment_id": "1451659/0", "subtitle": "", "title": "Wesele Figara (opera)", "document_id": "1451659", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 287185.0, "score": 0.5463812947273254}, "uuid": "7b4fb11f-fc8e-4500-b15c-a50c43016429"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sztuki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nWesele Figara (\"Szalony dzień czyli wesele Figara\", fr. \"La Folle Journée ou le Mariage de Figaro\") – pięcioaktowa sztuka Pierre’a Beaumarchais’go, drugi z kolei, po \"Cyruliku sewilskim\", utwór przedstawiający perypetie hrabiego Almavivy i jego służącego Figara. Sztuka miała premierę w Paryżu 27 kwietnia 1784 (Théâtre de l’Odéon). Na podstawie sztuki librecista Lorenzo Da Ponte i kompozytor Wolfgang Amadeus Mozart stworzyli operę \"Wesele Figara\". Tłumaczenia sztuki na język polski dokonał Tadeusz Boy-Żeleński.\nOsoby.\nSłużący, wieśniacy.\nStreszczenie.\nRzecz dzieje się w zamku Aguas–Frescas, o trzy mile od Sewilli.\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1786803", "fragment_id": "880955/0", "subtitle": "", "title": "Wesele Figara (dramat)", "document_id": "880955", "start_index": 1.0, "parentId": 1786803.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5868542194366455}, "uuid": "cffb1a47-03d5-4801-aeb6-ff92adc2fc8d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci fikcyjnej. Zobacz też: radioodbiornik „Rozyna”.\nRozyna – hrabina Almaviva, postać fikcyjna, stworzona przez Beaumarchais’go, centralna postać jego trzech komedii: \"Cyrulik sewilski\", \"Wesele Figara\" i \"Wyrodna Matka\". Wychowanica doktora Bartolo, żona hiszpańskiego hrabiego. Swoją sławę zawdzięcza przede wszystkim Mozartowi (\"Wesele Figara)\" i Rossiniemu (\"Cyrulik sewilski\").\nAria \"Una voce poco fa\" i duet \"Dunque io son\" z \"„Cyrulika...”\" oraz arie \"Porgi, amor\" i \"Dove sono\" z \"„Wesela...”\", to ścisła klasyka sopranu. Rola Rozyny jest niemal obowiązkową pozycją w repertuarze sopranistek (również mezzosopranistek czy kontraltów), które aspirują do miana „wybitnych”. Wśród najwybitniejszych wykonawczyń są: Luisa Laschi – premiera \"Wesela Figara\" (Wiedeń–1786), Geltrude Righetti-Giorgi – premiera \"Cyrulika sewilskiego\" Rossiniego (Rzym–1816), Maria Malibran, Nellie Melba, Maria Callas, Roberta Peters, Gianna D’Angelo, Victoria de los Angeles, Beverly Sills, Lily Pons, Diana Damrau, Kathleen Battle, Luciana Serra, Marilyn Horne, Teresa Berganza, Lucia Valentini Terrani, Cecilia Bartoli, Joyce DiDonato, Jennifer Larmore, Elīna Garanča, Weselina Kacarowa, Ewa Podleś, Kiri Te Kanawa, Sena Jurinac, Margaret Price, Madelyn Renée Monti, Patrizia Biccire, Rinat Shaham, z Polek także Dorota Dutkowska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1665704", "fragment_id": "715966/0", "subtitle": "", "title": "Rozyna", "document_id": "715966", "start_index": 1.0, "parentId": 1665704.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4163774847984314}, "uuid": "9f1358ae-8f46-4272-a062-e4521d771454"}, {"page_content": "Tematu do libretta dostarczyła znana komedia \"Cyrulik sewilski\" (\"Le barbier de Seville\") Pierre’a Caron de Beaumarchais (1732-1799). Komedia była wielokrotnie przenoszona na scenę operową. Z licznych adaptacji największy sukces odniósł \"Cyrulik sewilski\" Giovanniego Paisiella. Po premierze w Petersburgu opera opanowała wszystkie ważniejsze sceny Europy. W 1785 roku była wystawiona w Warszawie. Gdy Rossini przystępował do pracy, od przeszło trzydziestu lat święciła tryumfy na scenach włoskich. Zważywszy na wielką popularność utworu kompozytora tarenckiego, krok Rossiniego mógł zostać poczytany za objaw zarozumiałości albo nawet zuchwalstwa. Świadom tego Rossini poprzedził libretto \"Wyjaśnieniem dla Publiczności\", w którym zaznaczył, że przez szacunek dla Paisiella zdecydował się dać swej operze tytuł \"Almaviva ossia la precauzione inutile\" (\"Almaviva, czyli daremna przezorność\").\nMuzyka.\nW literaturze przedmiotu panują rozbieżności na temat czasu, jaki zajęło Rossiniemu napisanie muzyki do \"Cyrulika\". D’Ortigue, na podstawie relacji Manuela Garcíi, podaje, że było to osiem dni. Rossini nie umiał dokładnie określić liczby dni. Fétisowi odpowiedział, że dwanaście, Wagnerowi w 1860 roku, że trzynaście. Wydaje się, że skomponowanie i zinstrumentalizowanie 600-stronicowej partytury wymagało więcej czasu. Sterbini rozpoczął pisanie libretta 18 stycznia. Rossini mógł pisać operę na raty w miarę otrzymywania gotowych fragmentów tekstu. 6 lutego dostarczył partyturę pierwszego aktu. 7 lutego rozpoczęły się próby tegoż aktu. Próby aktu drugiego mogły się zacząć, nawet wobec daty premiery pomiędzy 10 a 12 lutego, ponieważ w akcie tym chór występuje dopiero w finale i w rezultacie przygotowanie drugiego aktu wymaga mniej czasu. W zależności od przyjętych założeń przyjmuje się, że napisanie muzyki zajęło Rossiniemu 19–20 lub 24–25 dni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1043", "fragment_id": "183259/2", "subtitle": "", "title": "Cyrulik sewilski (opera)", "source": "wikipedia", "start_index": 2711.0, "document_id": "183259", "parentId": 1043.0, "score": 0.20202499628067017}, "uuid": "e0e1dbcc-838b-4463-ab7f-489b23cf7036"}, {"page_content": "\"Cyrulik sewilski\", jedno z najwybitniejszych dzieł w całej literaturze muzycznej, nie ma w sobie nic odkrywczego, operuje wyłącznie tradycyjnymi środkami technicznymi. Harmonika opery nie wykracza poza krąg najpospolitszych akordów, a instrumentacja, również bardzo prosta, jest dostosowana do skromnych możliwości 35-osobowej orkiestry Teatro Argentina, nieco lepszej od orkiestry Teatro Valle, ale znacznie ustępującej neapolitańskiemu zespołowi teatru San Carlo. Podobnie jak w \"Torvaldzie i Dorlisce\" Rossini stosuje na szeroką skalę \"recitativo secco\", co stanowi krok wstecz w stosunku do rozwiązań przyjętych w \"Elżbiecie\", czy nawet \"Tankredzie\".\nNiewątpliwie w przypadku \"Cyrulika\" Rossini dysponował po raz pierwszy i ostatni w swej twórczości naprawdę świetnym librettem. \"Cyrulik sewilski\" Beaumarchais’go (w przeciwieństwie do będącego jego kontynuacją \"Wesela Figara\") został pomyślany jako podkład słowny do opery. Beaumarchais wystawił go nawet w formie wodewilu z muzyką opartą na melodiach hiszpańskich. Poza walorami literackimi i scenicznymi, sztuka dawała gotową konstrukcję aktów i scen, którą należało tylko przystosować do specyficznych wymogów widowiska operowego – skracając niektóre dialogi, dodając niektóre nowe epizody i usuwając nieistotne dla akcji refleksje ogólne. Z zadania tego bardzo dobrze wywiązał się librecista Cesare Sterbini. Nie umniejszając znaczenia libretta należy jednak zaznaczyć, że o randze artystycznej opery w ostatecznym rachunku zadecydował jednak geniusz Rossiniego. Komedia Beaumarchais’go była bowiem 12-krotnie opracowywana muzycznie, i choć nie brak wśród tych opracowań dzieł wartościowych, jak opery Paisiella i Morlacchiego, żadne, poza \"Cyrulikiem\" Rossiniego nie wytrzymało próby czasu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1043", "fragment_id": "183259/24", "subtitle": "", "title": "Cyrulik sewilski (opera)", "source": "wikipedia", "start_index": 34116.0, "document_id": "183259", "parentId": 1043.0, "score": 0.24136888980865479}, "uuid": "b78bdd83-2924-406c-a207-24e2bdec2786"}, {"page_content": "Zwolennikiem opery buffa był między innymi Jean-Jacques Rousseau, który zainicjował francuską operę komiczną (\"bouffe\"), wystawiając swój własny utwór tego rodzaju – \"Le devin du village\" („Wróżek wiejski”: cf. Jan Jakub Rousseau, „Wyznania”, tłum. Tadeusz Boy-Żeleński). Odtąd Francja przyswoiła sobie formę opery komicznej i wkrótce prześcignęła na tym polu Włochów. Twórcami tej formy we Francji byli: N. Dalayrac, N. Isouard, F.A. Boieldieu, D. Auber i A. Adam. We Włoszech w wieku XVIII tworzyli ją G. Paisiello, P. Guglielmi i D. Cimarosa, którego opery buffa uważane są za zapowiedź romantycznego belcanta. Za szczyt osiągnięć w dziedzinie opery komicznej uznać można \"Wesele Figara\" i \"Così fan tutte\" Wolfganga Amadeusa Mozarta, a także \"Cyrulika sewilskiego\" Gioacchino A. Rossiniego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14115", "fragment_id": "174207/1", "subtitle": "", "title": "Opera buffa", "parentId": 14115.0, "start_index": 1219.0, "document_id": "174207", "source": "wikipedia", "score": 0.24659352004528046}, "uuid": "c95fff35-60b3-4ab6-89bd-2e13b8fb0b74"}]}
{"id": "q_384", "question": "W którym mieście powstał Teatr 13 Rzędów?", "answer": [{"page_content": "Teatr 13 Rzędów (funkcjonujący od 1 marca 1962 roku pod nazwą: Teatr-Laboratorium 13 Rzędów) – scena kameralna działająca przy Domu Związków Twórczych w Opolu w latach 1958–1965. Teatr 13 Rzędów założyła dwójka aktorów przedwojennej Reduty – Stanisława Łopuszańska-Ławska oraz Eugeniusz Ławski – jednak jest on najbardziej kojarzony z działalnością Jerzego Grotowskiego, który objął posadę kierownika artystycznego Teatru w 1959 roku.\nHistoria.\nTeatr 13 Rzędów mieścił się w jednej z kamienic przy opolskim Rynku. Dysponował salą o powierzchni 72 m², w której znajdowało się około 116 miejsc ustawionych w trzynastu rzędach, od których pochodzi nazwa instytucji.\nOficjalna inauguracja działalności teatru miała miejsce 16 maja 1958 roku, kiedy odbyła się premiera \"Freuda teorii snów\" Antoniego Cwojdzińskiego w reżyserii Ławskich. Jesienią tego samego roku Jerzy Grotowski zrealizował tam spektakl \"Pechowcy\" Jerzego Krzysztonia. Wiosną 1959 roku teatr dotknął głęboki kryzys finansowo-artystyczny, w wyniku którego zespół zawiesił pracę, a małżeństwo Ławskich zrezygnowało z prowadzenia teatru. Nowymi kierownikami, powołanymi na przełomie maja i czerwca 1959 roku, zostali Grotowski (kierownik artystyczny) i Ludwik Flaszen (kierownik literacki). Stworzyli oni niemal całkowicie nowy zespół, w którym znaleźli się głównie młodzi aktorzy, przede wszystkim absolwenci krakowskiej PWST. Przez cały okres działalności skład zespołu ulegał licznym zmianom. Od 1960 roku stałym współpracownikiem Teatru stał się Jerzy Gurawski, architekt i twórca przestrzeni spektakli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4189164", "fragment_id": "616085/0", "subtitle": "", "title": "Teatr 13 Rzędów w Opolu", "document_id": "616085", "start_index": 0.0, "parentId": 4189164.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7262334227561951}, "uuid": "7d3ff6f8-d757-4ddc-94dd-fa0c21e0c728"}, {"page_content": "Teatr 13 Rzędów – kabaret rewiowy działający w latach 1935-1938 w Warszawie, mieszczący się w kawiarni Café-Club na rogu Nowego Światu i Al. Jerozolimskich.\nHistoria.\nW kabarecie pracowali Ludwik Lawiński, Andrzej Bogucki, Mira Zimińska-Sygietyńska, Konrad Tom, Kazimierz Krukowski. Maja Berezowska po powrocie z Paryża, w sezonie 1936/1937 była etatowym scenografem kabaretu. Władysław Szlengel w latach 1937-1938 stworzył dla tego kabaretu teksty \"Sierotka\" oraz \"Buick i skoda\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3463566", "fragment_id": "938225/0", "subtitle": "", "title": "Teatr 13 Rzędów w Warszawie", "parentId": 3463566.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "938225", "score": 0.3876131772994995}, "uuid": "f88cfb5a-8b8a-43a0-b7e8-c5fc6565ec1e"}, {"page_content": "Teatr im. Jana Kochanowskiego – teatr działający w Opolu. Budynek na pl. Teatralnym, w którym obecnie znajduje się jego siedziba, powstał w 1975\nHistoria.\nZawodowy polski teatr działał w Opolu już od 1945. 7 października, jako Teatr Miejski im. Juliusza Słowackiego, pokazał pierwszą premierę, którą była „Zemsta” A. Fredry. Na początku 1949 oddano do użytku wyremontowany gmach z widownią na 450 miejsc i profesjonalnym zapleczem technicznym – obecnie mieści się tam Filharmonia Opolska. 1 stycznia 1950 roku teatr zmienił nazwę na Państwowy Teatr Ziemi Opolskiej. W 1958 grupa aktorów PTZO założyła Teatr 13 Rzędów, rok później objęty przez Jerzego Grotowskiego. W 1960 nastąpiła przeprowadzka do budynku obecnego Teatru Lalki i Aktora, gdzie teatr gościł piętnaście lat – do otwarcia budynku, w którym znajduje się obecnie. \nKamień węgielny pod budowę nowego gmachu wmurowano w listopadzie 1965 na ówczesnym pl. Lenina (obecnie pl. Teatralny), w miejscu dawnych fundamentów Kulturhausu. Otwarcie teatru miało miejsce 23 stycznia 1975 roku wraz z premierą „Przedwiośnia” w reżyserii Stanisława Brejdyganta. Nastąpiła też kolejna zmiana nazwy na Teatr im. Jana Kochanowskiego. Natomiast zespół lalkowy Teatru w 1993 został przekształcony w niezależny Opolski Teatr Lalki i Aktora im. Alojzego Smolki.\nW latach 2019–2021 miał miejsce remont teatru. Przebudowane zostały wejścia główne do teatru, zaplecza i garderoby oraz elewacja frontowa budynku. Modernizację przeszedł także park akustyczny i oświetleniowy. Remont objął również modernizację scen Teatru wraz z zapleczami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=998622", "fragment_id": "1388624/0", "subtitle": "", "title": "Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu", "parentId": 998622.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1388624", "source": "wikipedia", "score": 0.3248710334300995}, "uuid": "3b5e3a92-d45e-4178-b274-005427967722"}, {"page_content": "W latach 60. Teatr 13 Rzędów stał się jedną z najważniejszych scen teatralnych w Polsce, zdobywając międzynarodowy rozgłos, który zaowocował okazjonalnymi występami za granicą. W 1962 roku do nazwy teatru dodano „laboratorium”, co wiązało się z rozwijaniem przez zespół idei Grotowskiego związanymi z pracą aktorską i sceniczną. Zarzucany teatrowi „elitaryzm”, kontrowersje związane z poszczególnymi spektaklami oraz niechęć środowiska opolskiego i władz PZPR przyczyniły się do przeprowadzki zespołu Grotowskiego w styczniu 1965 roku do Wrocławia, gdzie kontynuował on działalność pod nazwą Teatru Laboratorium w budynku pod adresem Rynek-Ratusz 27, gdzie obecnie mieści się siedziba Instytutu im. Jerzego Grotowskiego.\nProgram.\nPod kierownictwem Grotowskiego Teatr 13 Rzędów realizował awangardowy kierunek, zmierzając w stronę nowego kształtu sztuki teatralnej. Pierwszym spektaklem przygotowanym przez nowy zespół teatru był \"Orfeusz\" według Jeana Cocteau, otwierający sezon 1959/1960. Kolejnymi realizacjami w reżyserii Grotowskiego były \"Kain\" George’a Byrona (1959), \"Misterium buffo\" wg Włodzimierza Majakowskiego, \"Siakuntala\" wg Kalidasy (1960), \"Dziady\" wg Adama Mickiewicza (1961), \"Kordian\" wg Juliusza Słowackiego, \"Akropolis\" wg Stanisława Wyspiańskiego (1962), \"Tragiczne dzieje doktora Fausta\" wg Christophera Marlowe’a (1963) oraz \"Studium o Hamlecie\" wg Williama Shakespeare’a i Stanisława Wyspiańskiego (1964). Spektakle te można uznać za kolejne etapy rozwoju artystycznego Grotowskiego i jego zespołu. \"Akropolis\", \"Tragiczne dzieje doktora Fausta\" oraz \"Studium o Hamlecie\" uznaje się za spełnienie artystycznych idei Grotowskiego na tym etapie twórczości. W Teatrze 13 Rzędów sporadycznie wystawiano również spektakle w reżyserii innych artystów, np. \"Idiotę\" Waldemara Krygiera.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4189164", "fragment_id": "616085/1", "subtitle": "", "title": "Teatr 13 Rzędów w Opolu", "parentId": 4189164.0, "start_index": 1567.0, "document_id": "616085", "source": "wikipedia", "score": 0.3664897084236145}, "uuid": "c4b28b9f-f5df-4b44-867f-0540b1c0d86f"}, {"page_content": "Teatr Laboratorium – zespół teatralny założony przez Jerzego Grotowskiego i Ludwika Flaszena.\nOkreślenie to jest często używane jako ogólna nazwa zespołu teatralnego pod kierunkiem Jerzego Grotowskiego, który na przestrzeni lat wielokrotnie zmieniał swoje nazwy. W roku 1962 słowo „laboratorium” zostało oficjalnie dodane do nazwy prowadzonego przez Grotowskiego w Opolu od 1959 roku Teatru 13 Rzędów. W 1965 roku zespół Grotowskiego przeniósł się do Wrocławia, gdzie działał do samorozwiązania w roku 1984.\nInspiracją artystyczną Teatru Laboratorium był m.in. teatr „Reduta”, kierowany przez Juliusza Osterwę i Mieczysława Limanowskiego.\nProgram artystyczny teatru określały prace inscenizacyjne Grotowskiego i Flaszena, kierownika literackiego. Od 1966 roku Teatr Laboratorium występował w wielu krajach Europy, Libanie, Australii, USA, Meksyku i w Iranie. Od 1971 roku prowadzone były przedsięwzięcia parateatralne i Teatr Źródeł. W 1981 roku odbył się ostatni spektakl teatralny \"Thanatos polski. Inkantacje\".\nAktorem wywodzącym się z tego teatru był Ryszard Cieślak.\nHistoria.\nPoczątki Laboratorium – lata 60..\nPojawienie się terminu „laboratorium” w pracy Teatru 13 Rzędów związane było z przyjęciem przełomowych metod pracy aktorskiej, przesuwającej akcenty z przygotowań do konkretnych roli w stronę pogłębionych treningów psychologicznych. Pierwszym spektaklem zrealizowanym przez Grotowskiego i jego zespół po tym zwrocie było \"Akropolis\" (1962).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300278", "fragment_id": "1407453/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Laboratorium", "parentId": 300278.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1407453", "score": 0.22901800274848938}, "uuid": "cd7f0744-c7ab-44a3-89be-5b45dc083793"}, {"page_content": "W końcu lat 50. Grotowski objął dyrekcję Teatru 13 Rzędów w Opolu, który wkrótce przemianował na Teatr Laboratorium 13 Rzędów. Najbliższym współpracownikiem reżysera w okresie „teatru przedstawień” był Ludwik Flaszen, kierownik literacki opolskiego teatru. Pierwszą premierą nowego teatru był \"Orfeusz\" Cocteau (1959). W Opolu Grotowski wystawił takie przedstawienia, jak \"Siakuntala\" według Kalidasy (1960), \"Dziady\" Mickiewicza (1961), \"Kordian\" Słowackiego (1962), \"Akropolis\" Wyspiańskiego (ze scenografią i kostiumami Józefa Szajny, 1962) oraz \"Tragiczne dzieje Doktora Fausta\" Marlowe’a (1963).\nW 1965 doceniany przez krytykę teatr przeniósł się do Wrocławia i skrócił nazwę do Teatr Laboratorium. W tym czasie Grotowski jest już całkowicie skupiony na pracy z aktorem, formułuje ideę aktu całkowitego i de facto przekształca teatr w laboratoryjny ośrodek badania metody aktorskiej. W 1965 publikuje jeden z najważniejszych manifestów teatralnych XX wieku – \"Ku teatrowi ubogiemu\". Gdyby odrzucić w teatrze wszystko to, co nie jest niezbędne do jego istnienia, pozostanie w nim aktor i widz. W ten sposób dochodzimy do teatru ubogiego, który w przeciwieństwie do teatru bogatego nie będzie kolażem dziedzin artystycznych, takich jak plastyka, muzyka, literatura, malarstwo itp., wśród których człowiek jest zaledwie jednym z elementów inscenizacji, ale będzie stanowić integralną całość, w której wszystko skupia się na aktorze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90757", "fragment_id": "655419/1", "subtitle": "", "title": "Jerzy Grotowski", "document_id": "655419", "start_index": 1627.0, "parentId": 90757.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35664671659469604}, "uuid": "9daa5c91-ed8a-4029-8aa7-2560ff2c84ca"}, {"page_content": "Pracował w redakcji „Życia Literackiego” (1951–1956), prowadził rubrykę „Z notatnika szalonego recenzenta”, pisał także do „Nowej Kultury”, „Przeglądu Kulturalnego” i „Współczesności”. Był kierownikiem literackim Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. W 1957 zastąpił Sławomira Mrożka w fotelu recenzenckim krakowskiego dziennika „Echo Krakowa”. Zainicjował dyskusję o schematyzmie literatury socrealizmu (\"Nowy Zoil, czyli o schematyzmie\", tekst wygłoszony w 1951 na zebraniu Sekcji Prozy Związku Literatów Polskich, opublikowanego rok później w „Życiu Literackim”) oraz krytykował upraszczanie w rozliczaniu stalinowskiej przeszłości (po 1956). W 1953 podpisał rezolucję ZLP w sprawie procesu krakowskiego. Debiut literacki \"Głowa i mur\" (1958) zatrzymany przez cenzurę PRL, niektóre z tekstów ukazały się w drugim wydaniu \"Cyrografu\" w 1974 oraz w 1996, w wersji zmienionej i poszerzonej. Należał w tym okresie do tzw. krakowskiej szkoły krytyków (wraz z Janem Błońskim, Andrzejem Kijowskim, Konstantym Puzyną). W środowisku teatralnym w Krakowa nazywano Flaszena Robespierre’em.\nW 1959 wspólnie z Jerzym Grotowskim założył w Opolu Teatr 13 Rzędów, późniejszy Teatr Laboratorium, który od 1965 działał we Wrocławiu. W latach 1980–1982 był jego dyrektorem. W Teatrze pełnił rolę wewnętrznego krytyka, pisywał regularnie krótkie komentarze do przedstawień, a także dłuższych tekstów o charakterze syntez. Był przede wszystkim współtwórcą doktryny teatralnej Teatru, autorem terminu „teatr ubogi”, którego użył w komentarzu do przedstawienia \"Akropolis\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1505473", "fragment_id": "200786/1", "subtitle": "", "title": "Ludwik Flaszen", "source": "wikipedia", "start_index": 684.0, "document_id": "200786", "parentId": 1505473.0, "score": 0.16545918583869934}, "uuid": "139de149-ac78-4fef-ab26-3763a09df636"}, {"page_content": "Instytut im. Jerzego Grotowskiego – miejska instytucja kultury, mieszcząca się we Wrocławiu, która realizuje, dokumentuje i upowszechnia wiedzę o Jerzym Grotowskim i Teatrze Laboratorium oraz realizuje wydarzenia, które wpisują się ideowo w praktykę twórczą Jerzego Grotowskiego.\nHistoria.\nPod koniec 1964 roku Teatr Laboratorium 13 Rzędów przeniósł się z Opola do Wrocławia – do sali mieszczącej się na drugim piętrze budynku Rynek-Ratusz 27, gdzie odbyły się premiery \"Księcia Niezłomnego\" (1965) i \"Apocalypsis cum figuris\" (1968/1969). Po samorozwiązaniu Teatru Laboratorium w jego siedzibie funkcjonowało w latach 1985–1989 Drugie Studio Wrocławskie prowadzone przez Zbigniewa Cynkutisa. W marcu 1989 władze miejskie zdecydowały o rozwiązaniu Drugiego Studia z powodu niskiego poziomu artystycznego teatru. W czerwcu 1989 roku Zbigniew Osiński opracował program działalności Ośrodka Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych. Autor tak określił cele i zakres prac w projekcie założeń programowych placówki:\nOśrodek będzie gromadził i systematycznie opracowywał dokumentację dotyczącą Grotowskiego, jego zespołu, uczniów, kontynuatorów, spadkobierców, a także tych, którzy stanowili i stanowią jego osobistą tradycję teatralną i kulturową oraz tradycję Teatru Laboratorium. Dokumentacja ta obejmie wszelkie zakresy działalności i wszystkie rodzaje dokumentów, oczywiście ze wszystkich możliwych języków i kultur.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4080810", "fragment_id": "579388/0", "subtitle": "", "title": "Instytut im. Jerzego Grotowskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "579388", "parentId": 4080810.0, "score": 0.13275212049484253}, "uuid": "ca34f66a-a89e-42e4-a546-4cef499923aa"}, {"page_content": "Ludwik Flaszen (ur. 4 czerwca 1930 w Krakowie, zm. 24 października 2020 w Paryżu) – polski krytyk teatralny i literacki, pisarz, tłumacz, eseista, teatrolog i reżyser. Współpracownik Jerzego Grotowskiego, współzałożyciel i kierownik literacki Teatru 13 Rzędów (później Teatru Laboratorium), a w latach osiemdziesiątych – dyrektor.\nŻyciorys.\nUrodził się w Krakowie w rodzinie żydowskiej, jako syn Feliksa (1893–1975) i Józefy z domu Frischer (1900–1992). Okres II wojny światowej spędził w Związku Sowieckim. Do Polski wrócił w 1946, ukończył gimnazjum, a następnie studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Studia ukończył w 1952. Debiutował na łamach „Przekroju” w 1948.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1505473", "fragment_id": "200786/0", "subtitle": "", "title": "Ludwik Flaszen", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "200786", "parentId": 1505473.0, "score": 0.08223653584718704}, "uuid": "5e2cca53-6ea2-4598-b6ec-a5db3ae0f58b"}, {"page_content": "Teatr Współczesny – teatr znajdujący się przy ul. Mokotowskiej 13 w Warszawie.\nHistoria.\nTeatr powstał po wojnie w Łodzi jako Teatr Kameralny. W roku 1949 wszystkie teatry w Polsce upaństwowiono i zespół został przeniesiony do Warszawy. Od tamtej pory (już jako Teatr Współczesny) ma siedzibę przy ulicy Mokotowskiej 13.\nTeatr założyło czworo artystów, ale kojarzono go głównie z nazwiskiem Erwina Axera, który uznawany jest za jednego z największych twórców powojennego teatru. Ideą Teatru Współczesnego było utrzymywanie intelektualnych więzi z krajami Europy Zachodniej (przy politycznemu zwróceniu się ku Wschodowi). Artyści dążyli więc do wykorzystywania literatury i kultury europejskiej, niejako „współczesnej”, do czego właśnie nawiązywała nazwa Teatru.\nPrzez wiele lat był to teatr wystawiający uważnie dobrane sztuki literackie w możliwie najlepszej reżyserii i obsadach. Miało to na celu swego rodzaju budowanie „wysp duchowego oporu”.\nWiele premier przeszło do historii polskiego teatru – do ważniejszych należy zaliczyć:\nW latach 1981–2024 dyrektorem był Maciej Englert, który kontynuował i poszerzał linię programową Axera. Od września 2024 stanowisko dyrektora objął Wojciech Malajkat.\nWystawiana jest wielka klasyka, jak i najnowsze aktualności, od społecznych dramatów po farsy.\nAktorzy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nDawni aktorzy\nObecni aktorzy\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=579641", "fragment_id": "1542826/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Współczesny w Warszawie", "document_id": "1542826", "start_index": 0.0, "parentId": 579641.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17429901659488678}, "uuid": "6ace307d-6598-483e-93ea-7d8b5381ec37"}]}
{"id": "q_385", "question": "Król Lear to mityczny król Brytanii czy Irlandii?", "answer": [{"page_content": "Król Lear (ang. \"King Lear\") – tragedia Williama Shakespeare’a, prawdopodobnie napisana w roku 1605. Fabuła dramatu oparta jest na legendzie o Llyrze, mitycznym królu Brytanii. Bezpośrednim źródłem inspiracji była anonimowa sztuka o królu Learze, wystawiana w czasach Szekspira. \"Król Lear\" uznawany jest za jedno z największych osiągnięć Szekspira.\nWydanie.\nSztuka ta została wydana w Pierwszym Folio w 1623 roku. Można ją było także znaleźć w Fałszywym Folio. Wcześniej została wprawdzie wydana jako quarto, ale było to wydanie z licznymi błędami.\nTreść.\nCzas i miejsce akcji.\nAkcja dramatu dzieje się w legendarnych czasach \"XXXII wieku od stworzenia świata\" (VIII w. p.n.e.) w Brytanii. Shakespeare stara się nadać dramatowi aurę pradawności, odpowiednio kreśląc realia i stylizując język. Wydarzenia rozgrywają się w Brytanii: w pałacu króla Leara, pałacu księcia Albany, zamku hrabiego Gloucestera, w samotnej chacie w dzikiej okolicy, w obozach francuskim i brytańskim w okolicy Dover.\nFabuła.\nAkt I.\nLear, król Brytanii, zmęczony latami panowania, pragnie zrzec się władzy na rzecz swoich córek, Goneril, Regan i Kordelii: postanawia podzielić królestwo pomiędzy nie, a sam zamierza korzystać na zmianę z gościny u każdej. Pyta więc córek, jakim darzą go uczuciem. Najstarsza, Goneril, wyraża w ozdobnych słowach miłość do ojca. Przywiązanie deklaruje też Regan. Obie wraz z mężami, książętami Albany i Cornwall, otrzymują swoją część ziemi. Kiedy nadchodzi kolej najmłodszej siostry, ta nie znajduje właściwych słów, aby mówić o uczuciach; stwierdza szczerze, że kocha ojca i nic więcej. Rozwścieczony Lear wydziedzicza Kordelię i dzieli jej udział między starsze siostry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70033", "fragment_id": "645109/0", "subtitle": "", "title": "Król Lear", "parentId": 70033.0, "start_index": 0.0, "document_id": "645109", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "d794725f-ed93-456a-b45f-85edb37a9c9e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy króla Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Zobacz też: innych władców o tym imieniu.\nKarol III ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Charles Philip Arthur George&lt;/&gt;; ur. 14 listopada 1948 w Londynie) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz 14 innych suwerennych królestw Wspólnoty, w tym ich terytoriów i obszarów zależnych, od 8 września 2022. Ponadto głowa Wspólnoty, głowa Kościoła Anglii (Obrońca Wiary) i naczelny dowódca Brytyjskich Sił Zbrojnych.\nPochodzi z dynastii Windsorów. Jest pierworodnym synem królowej Elżbiety II i jej małżonka Filipa, księcia Edynburga. Od urodzenia nosił tytuł Jego Królewskiej Wysokości Księcia Karola z Edynburga. Po śmierci dziadka w 1952, gdy matka wstąpiła na tron Zjednoczonego Królestwa, zajął pierwsze miejsce w linii sukcesji brytyjskiego tronu, otrzymując tytuł księcia Kornwalii. W 1958, w wieku dziesięciu lat, nadano mu tytuł księcia Walii. W 2021 został księciem Edynburga, przejmując tytuł po swoim ojcu, który zmarł 9 kwietnia. Od 20 kwietnia 2011 zajmował pozycję najdłużej oczekującego następcy tronu w historii brytyjskiej rodziny królewskiej, a 19 września 2013 został najstarszym następcą tronu w dziejach Wielkiej Brytanii. Po śmierci Elżbiety II, 8 września 2022 został królem Zjednoczonego Królestwa i jednocześnie najstarszym wstępującym na tron brytyjski. Jego koronacja miała miejsce 6 maja 2023 w Opactwie Westminsterskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127678", "fragment_id": "22065/0", "subtitle": "", "title": "Karol III", "document_id": "22065", "start_index": 1.0, "parentId": 127678.0, "source": "wikipedia", "score": 0.056407440453767776}, "uuid": "e0ea61db-bc9d-4552-bae5-77c0f169576d"}, {"page_content": "Jerzy III, urodzony jako George William Frederick (ur. 4 czerwca 1738 w Londynie, zm. 29 stycznia 1820 w Windsorze, Berkshire) – ostatni (od 25 października 1760) król Wielkiej Brytanii i Irlandii i pierwszy (od 1801) król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, ostatni elektor i książę oraz pierwszy król (od 1814) Hanoweru. Jedyny król Anglo-Korsyki w latach 1794–1796. Był też księciem Saksonii-Lauenburga.\nJerzy III był władcą o dużej inteligencji, chociaż nerwowym, co z czasem doprowadziło go do choroby. Za jego panowania nastąpił bunt kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej i powstały Stany Zjednoczone. To właśnie utrata Ameryki miała tak źle wpłynąć na jego zdrowie psychiczne[]. Możliwe też, że był jedną z niewielu osób rozumiejących, co oznaczała utrata kolonii amerykańskich dla Wielkiej Brytanii[].\nCieszył się wielką popularnością poddanych. Obdarzony świetną pamięcią, znał imiona wielu zwykłych ludzi: służby, rolników, farmerów. Nie był domatorem, lecz lubił jeździć na wieś, gdzie doglądał upraw i hodowli. Nadano mu z tego powodu przydomek „król-farmer”, z którego był bardzo dumny. W odróżnieniu od swych poprzedników, król często interesował się posiedzeniami Izby Gmin i ich przedmiotem. Wspomagał wiernych mu Bute’a, a potem Pitta, wieloma ciepłymi słowami i radami. Potrafił przeforsować swoją wolę w czasach, w których mówiono, że „Parlament może wszystko, a król nic”. [] Zrobił wszystko, by zachować kolonie amerykańskie (przez szeregi armii brytyjskiej Charlesa Cornwallisa przewinęło się wtedy 160 tysięcy ludzi). Pomoc udzielona koloniom przez Francję przeważyła jednak szalę na korzyść Jerzego Waszyngtona i powstańców. Odtąd król popierał mocniejsze zakorzenienie się wpływów brytyjskich w Indiach, by zrekompensować tym samym utratę kolonii w Ameryce Północnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40260", "fragment_id": "181470/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy III Hanowerski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 40260.0, "document_id": "181470", "score": 0.286440908908844}, "uuid": "f11f93de-1565-465f-ad1a-9161a768b4b9"}, {"page_content": "Królestwo Irlandii (ang. \"Kingdom of Ireland\"; irl. \"Ríoghacht Éireann\") – państwo istniejące w latach 1542–1800 na terenie wyspy Irlandii.\nPaństwo powstało w momencie uchwalenia ustawy z 1542 r. w parlamencie Królestwa Irlandii, według której królem Irlandii został Henryk VIII Tudor. Królestwo przestało istnieć, gdy na mocy ustawy z 1800 r., zostało połączone z Królestwem Wielkiej Brytanii, tworząc od 1 stycznia 1801 Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Irlandii.\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2693498", "fragment_id": "1604919/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Irlandii", "parentId": 2693498.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1604919", "score": 0.2605498731136322}, "uuid": "dfa5a4b4-0f75-423d-b4eb-a15d54d9260e"}, {"page_content": "Jerzy VI (ang. \"George VI\", ur. 14 grudnia 1895 w Sandringham House, zm. 6 lutego 1952 tamże) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej i dominiów (1936–1952), cesarz Indii (1936–1947), król Indii (1947–1949), król Irlandii (1936–1949). Brat Edwarda VIII i jego następca (po abdykacji Edwarda) oraz ojciec Elżbiety II. Zyskał popularność i szacunek, gdy podczas niemieckich nalotów na Londyn nie opuścił miasta, mimo że pałac był bombardowany dziewięć razy.\nŻyciorys.\nNarodziny.\nAlbert Fryderyk Artur Jerzy (\"Albert Frederick Arthur George\") urodził się w 34. rocznicę śmierci swojego pradziadka, księcia Alberta. Niepewny, jak wdowa po Albercie, królowa Wiktoria, przyjmie informację o narodzinach prawnuka, książę Walii wysłał swojemu synowi, księciu Yorku, list, w którym napisał, że królowa jest \"lekko zdenerwowana\". Dwa dni później napisał ponownie: \"Myślę, że spodobałoby jej się, jakbyś zaproponował jej, aby nadać dziecku imię Albert\". W tym czasie królowa Wiktoria napisała do księżnej Yorku: \"Niecierpliwie oczekuję na chwilę, kiedy zobaczę to dziecko urodzone akurat tego dnia, bardzo drogie memu sercu, zwłaszcza że został nazwany imieniem, z którym wiąże się tyle wielkości i dobroci\". Albert został ochrzczony trzy miesiące później w kościele św. Marii Magdaleny niedaleko Sandringham.\nJako drugi syn swoich rodziców Albert był w momencie urodzenia czwarty w kolejce do tronu po dziadku – księciu Walii, ojcu – księciu Yorku i starszym bracie – księciu Edwardzie, urodzonym w 1894 roku.\nDzieciństwo i młodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40349", "fragment_id": "181509/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy VI", "parentId": 40349.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181509", "source": "wikipedia", "score": 0.09129790216684341}, "uuid": "9e235597-5d7b-4d1c-b817-3532c3e9965a"}, {"page_content": "Monarchia brytyjska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Monarchy of the United Kingdom&lt;/&gt;, także &lt; lang=\"en\"&gt;British monarchy&lt;/&gt;) – monarchia parlamentarna Wielkiej Brytanii oraz jej terytoriów zamorskich. Obecnie panujący, król Karol III, objął koronę 8 września 2022. Zarówno on, jak i członkowie jego najbliższej rodziny pełnią wiele obowiązków związanych z urzędem, reprezentacją i ceremoniałem dworskim.\nKarol III formalnie jest królem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, głową Kościoła anglikańskiego, Wspólnoty Brytyjskiej oraz zwierzchnikiem sił zbrojnych Zjednoczonego Królestwa, jednakże jak przystało na monarchę konstytucyjnego, król pełni funkcje bezpartyjne, ograniczone do nadawania odznaczeń, możliwości rozwiązania parlamentu i nominacji premiera. Choć ostateczna, zwierzchnia władza wykonawcza (nad władzą wykonawczą pełnioną przez rząd) jest w dalszym ciągu królewskim przywilejem, to w praktyce dotyczy ona tylko praw uchwalonych przez Parlament, czy też związanych z konwencjami i precedensem. W związku z tym, iż Wielka Brytania nie posiada spisanej konstytucji, nic nie zabrania królowi odmowy złożenia podpisu pod prawem przegłosowanym przez Izbę Gmin, krytyki rządu, odwoływania dowódców wojskowych czy arcybiskupa Canterbury. Król jednak nie korzysta z tych przywilejów. W opinii Elżbiety II, panującej w latach 1952–2022, takie postępowanie byłoby sprzeczne ze zwyczajem obowiązującym od czasu chwalebnej rewolucji z 1688 i uchwalenia Deklaracji praw (1689), z jej słynnym stwierdzeniem: „Król panuje, ale nie rządzi”, dzięki którym to wydarzeniom ukształtowała się demokracja parlamentarna (monarchia parlamentarna).\nPozycja króla we Wspólnocie Narodów.Monarcha brytyjski jest głową Wspólnoty Narodów. Jest również głową państwa w 15 spośród państw członkowskich tej organizacji, zwanych &lt; lang=\"en\"&gt;Commonwealth realms&lt;/&gt;, faktycznie pozostających w unii personalnej. Poza Wielką Brytanią obowiązki konstytucyjne i ceremonialne wypełniają w imieniu monarchy gubernatorzy generalni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2289005", "fragment_id": "502676/0", "subtitle": "", "title": "Monarchia brytyjska", "document_id": "502676", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2289005.0, "score": 0.13034310936927795}, "uuid": "d2ae081f-5717-4a77-9299-364ed4ce52c8"}, {"page_content": "Eochaid mac Eirc ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ga\"&gt;Eochaidh&lt;/&gt;) – mityczny król Irlandii w latach 1224–1213 p.n.e. Syn Erca, syna Rinnala, króla Irlandii z ludu Fir Bolg. Został królem po pokonaniu i zabiciu kuzyna Foidbgena.\nBył pierwszym królem irlandzkim, który założył system wymiaru sprawiedliwości. Za jego panowania nie spadł żaden deszcz; były tylko rosa i żniwa każdego roku. Eochaid miał żonę o imieniu Tailtiu. Na jej cześć nazwał stolicę kraju (współczesny Teltown w hrabstwie Meath). Organizował tam święto w sierpniu każdego roku. Panował przez dziesięć lat, aż jego lud Fir Bolgów został pokonany przez Tuatha Dé Danann, lud półboskich herosów, w pierwszej bitwie na Mag Tured (Moytura) w Iar Connacht. Podczas walki Eochaid był pokonany przez pragnienie, ale druidzi z Dananian ukryli wszystkie źródła wody za pomocą magii. Gdy Eochaid szukał wody, został znaleziony i zabity.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2411473", "fragment_id": "556340/0", "subtitle": "", "title": "Eochaid mac Eirc", "parentId": 2411473.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "556340", "score": 0.1999521553516388}, "uuid": "3d7698c8-f9e2-4b02-800c-2c3b88a49317"}, {"page_content": "Brut – epos średniowiecznego angielskiego poety Layamona. Zawiera on celtyckie legendy, między innymi o dawnych władcach, królu Arturze i królu Learze. Utwór składa się z około szesnastu tysięcy wersów, skomponowanych zgodnie z zasadami wiersza aliteracyjnego. Został oparty na wcześniejszym dziele Wace'a z Jersey, a pośrednio na kronice Geoffreya z Monmouth. Poemat jest uważany za jeden z najlepszych zabytków wczesnego stadium języka średnioangielskiego. Znaczenie poematu wynika z faktu, że zapoczątkował on tradycję celtycką, a w szczególności arturiańską, w literaturze języka angielskiego. Nawiązywali do niej później między innymi William Szekspir (\"Król Lear\") i Alfred Tennyson (\"Ginewra\").\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3836630", "fragment_id": "1322626/0", "subtitle": "", "title": "Brut", "parentId": 3836630.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1322626", "source": "wikipedia", "score": 0.13429424166679382}, "uuid": "65e0a7c3-473d-4c39-9e41-75727a550a56"}, {"page_content": "Foidbgen (ir. \"Foidhbhgen\" – „Grabieżca”) – mityczny król Irlandii w latach 1228–1224 p.n.e. Syn Senganna, króla Irlandii z ludu Fir Bolg w latach 1243–1238 p.n.e.\nZostał królem po pokonaniu i zabiciu Rinnala, swego brata stryjecznego. Panował przez cztery lata, kiedy sam został pokonany i zabity przez Eochaida, syna Erca, syna króla Irlandii Rinnala.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2411470", "fragment_id": "556338/0", "subtitle": "", "title": "Foidbgen", "parentId": 2411470.0, "start_index": 0.0, "document_id": "556338", "source": "wikipedia", "score": 0.31731411814689636}, "uuid": "e577c7cb-ba65-496e-ac88-80652356a3fd"}, {"page_content": "Rinnal (inne warianty imienia: Rindal, Rionnal, Rinnan) – mityczny król Irlandii w latach 1233–1228 p.n.e. Syn Genanna, króla Irlandii z ludu Fir Bolg w latach 1247–1243 p.n.e.\nZostał królem po pokonaniu i zabiciu kuzyna Fiachy Cennfinnana. Panował przez pięć (\"Roczniki Czterech Mistrzów\") lub sześć (\"Lebor Gabála Érenn\") lat, kiedy sam został pokonany i zabity przez brata stryjecznego Foidbgena, syna Senganna. Mówi się o nim, że był pierwszym królem, który używał grotów (por. staroiryjski: \"rind\", \"rinn\", (włóczni) zakończenie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2411469", "fragment_id": "556337/0", "subtitle": "", "title": "Rinnal", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2411469.0, "document_id": "556337", "score": 0.23259927332401276}, "uuid": "0b860466-e5b6-449c-8fcd-1de2bd5d9e22"}]}
{"id": "q_386", "question": "Jak nazywamy procesy powstawania skamieniałości w wyniku przemian organicznych szczątków roślin i zwierząt w nieorganiczne składniki skorupy ziemskiej?", "answer": [{"page_content": "Skamieniałości – zachowane w skałach szczątki organizmów (skamieniałości właściwe, strukturalne), a także ślady ich aktywności życiowej (skamieniałości śladowe). Skamieniałości powstają w wyniku procesu fosylizacji. Najczęściej fosylizacji ulegają tylko części szkieletowe. Proces ten zachodzi w wyniku zastąpienia pierwotnej substancji budującej części twarde organizmu innymi związkami mineralnymi (najczęściej węglanem wapnia lub krzemionką, a rzadziej np. dolomitem, syderytem, limonitem, pirytem lub fosforanami) o tym samym składzie chemicznym (np. przejście aragonitu w bardziej stabilny kalcyt) lub odmiennym składzie chemicznym. W przypadku części twardych zbudowanych ze stabilnych substancji (np. kalcytu, krzemionki) zachowują się one czasami bez żadnych przekształceń.\nNajrzadszym typem skamieniałości są skamieniałości kompletne, do których zalicza się organizmy z zachowanymi również tkankami miękkimi, czasami w stanie niemal niezmienionym, dzięki szczególnemu zbiegowi okoliczności (zamrożenie, zakonserwowanie np. w asfalcie, mumifikacja itp.). Swoistą formą fosylizacji są szczątki zachowane w bursztynie (tzn. kopalnej żywicy pochodzącej z różnych gatunków drzew) oraz w martwicach wapiennych.\nOsobnym typem skamieniałości są ośródki i odciski pośrednio tylko związane z elementami twardymi, odwzorowujące jedynie ich morfologię.\nZnaczenie skamieniałości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53835", "fragment_id": "644784/0", "subtitle": "", "title": "Skamieniałości", "document_id": "644784", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 53835.0, "score": 0.562606930732727}, "uuid": "e4fbc676-ce20-4eb2-9778-1a69e2fe02fc"}, {"page_content": "Sylifikacja, silifikacja, skrzemionkowanie, skrzemienienie (skał osadowych), skwarcowanie – naturalny proces polegający na wzbogaceniu skał, minerałów lub szczątków organicznych (na przykład drewna) krzemionką w postaci chalcedonu, kwarcu lub opalu.\nMoże się odbywać przez wytrącanie krzemionki w porach skały albo całkowite wyparcie pierwotnego materiału i zastąpienie go krzemionką. Sylifikacji mogą ulegać spoiwa skał. Może też się odbywać przy działaniu gorących roztworów pochodzenia magmowego. Skrzemienienie jest jednym z procesów fosylizacyjnych prowadzących do tworzenia się skamieniałości.\nW przypadku sylifikacji skał osadowych lub szczątków organicznych proces ten związany jest z procesem diagenezy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52117", "fragment_id": "650618/0", "subtitle": "", "title": "Sylifikacja", "parentId": 52117.0, "start_index": 0.0, "document_id": "650618", "source": "wikipedia", "score": 0.27953606843948364}, "uuid": "82f34545-a62e-45f0-8fff-8adc2f53ace9"}, {"page_content": "Skamieniałości to zachowane szczątki lub ślady zwierząt, roślin i innych organizmów, pochodzące z dalekiej przeszłości. Ogół skamieniałości, zarówno odnalezionych, jak i nieodnalezionych, oraz ich rozmieszczenie w posiadających je formacjach skalnych i pokładach osadowych (warstwach), jest nazywany \"zapisem kopalnym\". Zachowane próbki są określane jako skamieniałości, jeśli ich wiek wynosi więcej niż 10 tysięcy lat. W związku z tym najmłodsze skamieniałości pochodzą z początku epoki holocenu, natomiast najstarsze z eonu archaiku, do 3,4 miliarda lat.\nSztuczne życie.\n \"Główn: Sztuczne życie i Biologia syntetyczna.\"\nSztuczne życie to dziedzina nauki mająca na celu badanie systemów odnoszących się do życia, jego procesów, oraz jego ewolucji za pomocą symulacji wykonywanych przy użyciu symulacji komputerowych, robotyki i biochemii. Badania sztucznego życia imitują tradycyjną biologię, odtwarzając niektóre aspekty zjawisk biologicznych. Naukowcy badają logikę systemów życiowych, tworząc sztuczne środowiska – w ten sposób starają się zrozumieć złożone przetwarzanie informacji, które określają te systemy.\nBiologia syntetyczna to dział biotechnologii, który stanowi połączenie nauki i bioinżynierii. Jej celem jest projektowanie i tworzenie nowych funkcji biologicznych i systemów, które nie znajdują się w przyrodzie. Biologia syntetyczna obejmuje redefinicję oraz rozwój biotechnologii, wraz z celami takimi jak bycie zdolnym do projektowania i tworzenia biologicznych systemów inżynieryjnych, które przetwarzają informacje, wytwarzają materiały i struktury, produkują energię, dostarczają żywność oraz utrzymują i wzmacniają ludzkie zdrowie i środowisko.\nPoglądy na istotę życia.\nWśród poglądów na istotę życia można wyróżnić następujące teorie:\nMaterializm.\n \"Główn: Materializm .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34887", "fragment_id": "178205/37", "subtitle": "", "title": "Życie", "source": "wikipedia", "start_index": 60798.0, "document_id": "178205", "parentId": 34887.0, "score": 0.283678263425827}, "uuid": "cec27ea3-41a9-4eee-8d62-2532b8c4417d"}, {"page_content": "Skorupa ziemska oceaniczna jest stale tworzona w granicach rozbieżnych płyt (w grzbietach śródoceanicznych) z zastygającej magmy płaszcza oraz niszczona – wciągana z powrotem do płaszcza – w granicach zbieżnych (strefach subdukcji). W wyniku tych procesów, materiał z którego zbudowane jest dno oceaniczne ulega stałemu przetwarzaniu. Większość dna ma mniej niż 100 mln lat, a szacowany wiek najstarszej skorupy oceanicznej, na zachodnim Pacyfiku, wynosi 200 mln lat. (3/4 powierzchni Ziemi ma skorupę młodszą niż 200 mln lat). Porównując, najstarsze znalezione na lądzie skamieniałości mają ok. 3 mld lat.\nSkorupa ziemska kontynentalna składa się w znacznej mierze ze skał magmowych i metamorficznych o małej gęstości – granitu i andezytu. W mniejszej proporcji w jej skład wchodzi również najczęściej występująca skała na Ziemi – bazalt, który jest podstawowym składnikiem dna oceanicznego. Wskutek nagromadzenia się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne powstają skały osadowe. Zajmują one 75% powierzchni, choć stanowią tylko 5% skał skorupy położonych na głębokości 10 km. Skorupę ziemską budują głównie skały metamorficzne, powstałe pod wpływem wysokiej temperatury lub ciśnienia z innych skał, takie jak gnejs, łupek, marmur czy kwarcyt.\nSkładnikami skał są minerały. Najczęściej występują minerały z grupy krzemianów –\nkwarc, skaleń, amfibole, miki, pirokseny i oliwiny. Powszechne minerały z grupy węglanów, to kalcyt (budulec wapienia), aragonit oraz dolomit.\nPedosfera to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej, w której zachodzą procesy glebotwórcze. Gleba wpływa na produkcję i rozkład biomasy, przepływ energii i obieg materii w ekosystemie.\nUżytkowanie zasobów naturalnych.\n \"Osobny artykuł: Zasoby naturalne.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/26", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "source": "wikipedia", "start_index": 40431.0, "document_id": "175518", "parentId": 7075.0, "score": 0.19646473228931427}, "uuid": "837135be-fc5a-4c8c-b96d-90b8ff757998"}, {"page_content": "Diastrofizm to w geologii ogół procesów powodujących mechaniczne deformacje skorupy ziemskiej w jej geologicznej ewolucji, np.: wypiętrzenia i zapadnięcia całych obszarów, fałdowania, powstawanie uskoków, trzęsienia ziemi, zmiany linii brzegowej, transgresje i regresje mórz.\nProcesy endogeniczne prowadzące do zmian w obrębie skorupy ziemskiej na dużych jej obszarach nazywa się distrofizmem. Obejmuje on procesy związane ze wznoszeniem i opadaniem oraz deformacją skorupy ziemskiej. Zaliczamy tu ruchy epejrogeniczne, talassogeniczne (związane z powstawaniem mórz), epejroforezę, ruchy górotwórcze oraz wstrząsy sejsmiczne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=223125", "fragment_id": "1411407/0", "subtitle": "", "title": "Diastrofizm", "parentId": 223125.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1411407", "source": "wikipedia", "score": 0.2560643255710602}, "uuid": "4e5a5a23-45d7-4e5f-8e01-77a7c3c39144"}, {"page_content": "W średniowieczu i renesansie powstało wiele sprzecznych interpretacji odnośnie do pochodzenia skamieniałości. Dominowało przekonanie, że są to nieorganiczne struktury, wybryki natury, powstające pod wpływem nieznanej siły określonej obrazowym mianem \"vis plastica\" bądź \"virtus formativa\". Twórcą tego poglądu był Teofrast, zmodyfikował go Awicenna, a następnie Albert Wielki. Albert Wielki dopuszczał myśl, że skamieniałości mogą pochodzić od żywych istot, lecz obracane są w skamieniałości pod wpływem siły kamieniotwórczej. Pogląd ten przyjmowany był przez większość naturalistów jeszcze w XVI wieku. Wtedy też zaczęła się era gromadzenia okazów paleontologicznych; powstawały kolekcje muzealne, nawet szczegółowe opisy, rzadko jednak sugerujące, że opisywany okaz może mieć coś wspólnego ze zwierzętami żyjącymi.\nW latach 1509–1517 podczas budowy cytadeli San Felice w Weronie odkryto wielką liczbę skamieniałości. Wzbudziło to wzrost zainteresowania skamieniałościami. W 1517 roku oglądał je Girolamo Fracastoro, który podał trzy różne wyjaśnienia odnośnie do ich powstania:\nLeonardo da Vinci twierdził, że skamieniałości są to szczątki zwierząt żyjących kiedyś w morzach zalewających kiedyś duże połacie ziemskie. Jednak badane przez niego okazy, podobnie jak w przypadku analiz Ksenofanesa, reprezentowały grupy mięczaków morskich żyjących również współcześnie i dlatego były łatwe do sklasyfikowania. Jako jeden z pierwszych badaczy rysunki skamieniałości w książce umieścił Konrad Gesner w jednym z tomów \"Historia animalium\" (z 1565), ilustrując skamieniałego kraba (którego prawidłowo rozpoznał), człony łodyg liliowców i rostra belemnitów (tych skamieniałości nie powiązał ze światem organicznym). Rudwick (1985) uznaje publikację Gesnera za jedną z kluczowych w historii paleontologii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54869", "fragment_id": "656657/2", "subtitle": "", "title": "Historia paleontologii", "document_id": "656657", "start_index": 2483.0, "source": "wikipedia", "parentId": 54869.0, "score": 0.1643228530883789}, "uuid": "357dd758-3726-4c88-afda-fe4620376494"}, {"page_content": "Skamieniałości dostarczają wiadomości o wyglądzie fauny i flory w minionych epokach. Są także jednym z podstawowych źródeł informacji o środowisku i klimacie tych epok, gdyż niektóre taksony żyły tylko w ściśle określonych warunkach (np. koralowce rafotwórcze wymagają wód morskich, płytkich, ciepłych). Wiele grup skamieniałości (np. graptolity, konodonty, amonity, otwornice) jest podstawą datowań skał osadowych, a w konsekwencji podstawą podziału czasu geologicznego na jednostki chronostratygraficzne. Masowe nagromadzenia skamieniałości skutkują ich skałotwórczym znaczeniem, np. węgiel i torf to nagromadzenia sfosylizowanych szczątków roślinnych, kreda pisząca to nagromadzenia glonów z grupy kokkolitów. Na podstawie różnowiekowych skamieniałości jednej grupy organizmów można też prześledzić jej rozwój i zmiany w czasie, toteż skamieniałości dostarczają także dowodów na ewolucję naturalną organizmów.\nCzasem stosuje się pojęcie żywej skamieniałości, na określenie tych współcześnie żyjących taksonów, które są obecnie skrajnie nieliczne i słabo zróżnicowane gatunkowo, a w przeszłości były znacznie bardziej rozwinięte.\nBadaniem skamieniałości zwierzęcych zajmuje się paleozoologia, a roślinnych – paleobotanika. Ogólnie nauka o skamieniałościach nosi nazwę paleontologia.\nZa najstarsze odkryte skamieniałości uznaje się hematytowe struktury, które mogą być śladem działalności bakterii sprzed około 4 miliardów lat (możliwy zakres 3770 mln – 4300 mln lat). Znaleziono je w formacji skalnej Nuvvuagittuq w Quebecu wśród prawdopodobnych pozostałości kominów hydrotermalnych.\nGaleria.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53835", "fragment_id": "644784/1", "subtitle": "", "title": "Skamieniałości", "parentId": 53835.0, "start_index": 1376.0, "document_id": "644784", "source": "wikipedia", "score": 0.30630359053611755}, "uuid": "77f3fe36-cc7f-456d-96cf-633b314d486d"}, {"page_content": "Metamorfizm – zespół procesów prowadzących do zmiany skał, tekstury, struktury, składu mineralnego oraz chemicznego. Typowym środowiskiem metamorfizmu jest wnętrze skorupy ziemskiej, może on wystąpić również na powierzchni Ziemi. Metamorfizmem nazywamy tylko przemiany zachodzące w stanie stałym.\nWydzielono trzy strefy natężenia stopnia metamorfizmu. Epizona – najsłabszy stopień, mezozona – średni stopień, katazona – najwyższy stopień metamorfizmu. Ponadto wydzielono także określone facje (zespoły) minerałów określonych dla danego stopnia, oraz rodzaju przeobrażeń → facje metamorfizmu.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121690", "fragment_id": "23192/0", "subtitle": "", "title": "Metamorfizm", "document_id": "23192", "start_index": 0.0, "parentId": 121690.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08477910608053207}, "uuid": "3f5e0f45-ed34-4918-bbec-e60f0ef9e877"}, {"page_content": "Warunki powstawania minerałów i skał. W skorupie ziemskiej, czyli litosferze rozróżniamy kilka stref, w których odbywają się procesy minerałotwórcze i skałotwórcze. Są to strefy:\nWszystkie utwory stanowiące materiał glebowy powstają w głębi Ziemi lub pod jej wierzchnią warstwą. Procesy te związane są z energią wewnętrzną Ziemi i są zwane procesami endogenicznymi i egzogenicznymi. \nDo zjawisk endogenicznych należą m.in. procesy plutoniczne (głębinowe), podczas których pod wpływem bardzo wysokiej temperatury oraz rozpadu pierwiastków promieniotwórczych tworzy się magma stanowiąca ciekły, gorący stop złożony z różnych związków, głównie krzemionki, tlenków glinu, żelaza, wapnia, magnezu, sodu, potasu i innych. \nSkały powstające w wyniku stygnięcia magmy i jej krystalizacji z uwagi na zawartość krzemionki podzielono na:\nMagma znajdująca się w głębi Ziemi w stanie płynnym, może być pod wysokim ciśnieniem wyrzucona na zewnątrz skorupy ziemskiej i jest to związane ze zjawiskami wulkanicznymi.\nNatomiast magma zastygła wewnątrz Ziemi pod wpływem wysokiego ciśnienia podlega krystalizacji, co daje początek skałom magmowym głębinowym, zwanym również skałami plutonicznymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=714128", "fragment_id": "848060/0", "subtitle": "", "title": "Procesy minerałotwórcze", "parentId": 714128.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "848060", "score": 0.14505799114704132}, "uuid": "ae889c70-ef34-45f4-9a73-e8b30ae9c6c2"}, {"page_content": "W 1739 roku dokonano pierwszego od czasów Corteza istotnego odkrycia paleontologicznego w Ameryce: w rzece Ohio odkryto duże kości, które wysłano do zbadania do Francji (badali je m.in. Jean-Étienne Guettard, Louis Jean Daubenton i Georges Buffon). W 1766 roku odkryto kolejne szczątki, które tym razem wysłano do Londynu. Pod koniec XVIII wieku ustalono, że należały one do mastodonta, obecnie znanego pod nazwą \"Mammut americanum\". Skamieniałościami interesowali się wybitni ówcześni Amerykanie, tacy jak Benjamin Franklin, Thomas Jefferson czy Caspar Wistar, określany jako pierwszy w pełni profesjonalny amerykański paleontolog.\nW 1742 pojawiła się \"Historia succinorum corpora aliena involventium\" – pionierskie opracowanie inkluzji zwierzęcych i roślinnych z bursztynu bałtyckiego, oparte na drezdeńskiej kolekcji Augusta II, a napisane przez N. Sendeliusa.\nNarodziny współczesnej paleontologii.\nNa przełomie XVIII i XIX w. pogląd o tym, że skamieniałości są pozostałościami zwierząt lub roślin był już powszechny. W związku z uznaniem organicznej genezy skamieniałości ważna stała się kwestia czy skamieniałości reprezentują współczesne gatunki, a jeśli są to gatunki wymarłe, to jaki jest związek między nimi a współczesnymi. Zarysowały się w związku z tym trzy ważne koncepcje: 1 – gatunki są niezmienne w czasie; 2 – gatunki co pewien czas masowo wymierają w wyniku nagłych, krótkotrwałych wydarzeń geologicznych, na ich miejsce nagle pojawiają się nowe gatunki (katastrofizm), 3 – gatunki powstają z innych gatunków poprzez stopniowe przemiany (ewolucjonizm).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54869", "fragment_id": "656657/6", "subtitle": "", "title": "Historia paleontologii", "source": "wikipedia", "start_index": 8510.0, "document_id": "656657", "parentId": 54869.0, "score": 0.23657962679862976}, "uuid": "2849d966-8e46-4efd-b886-9a7ec77319c2"}]}
{"id": "q_387", "question": "Jak nazywane było ugrupowanie polityczne działające w okresie rewolucji francuskiej, które miało siedzibę w klasztorze św. Jakuba w Paryżu?", "answer": [{"page_content": "Jakobinizm (fr. \"jacobinisme\", od łac. \"Jacobus – Jakub\") – skrajnie lewicowy kierunek polityczno-społeczny (ideologiczny); nazwa pochodzi od francuskich jakobinów, tzn. członków klubu politycznego działającego w okresie rewolucji francuskiej.\nHistoria.\nRewolucyjne ugrupowanie reprezentujące ideę jakobinizmu zaczęło tworzyć się w Wersalu, spośród posłów do Konstytuanty pochodzących z Bretanii nazywając się nieoficjalnie Klubem Bretońskim. Niedługo potem dołączyli do nich bardziej znani posłowie z pozostałych prowincji francuskich. Od początku jakobinizmowi przyświecał jeden cel, a było nim wywieranie wpływu na Zgromadzenie Narodowe, w szczególności na prace i decyzje przez nich podejmowane. Możliwe to było tylko dzięki opracowaniu niezwykle skutecznej taktyki. Głównym narzędziem walki jakobinów był terror, a sztandarowym hasłem: „gwałt niech się gwałtem odciska”.\nW 1789 roku Konstytuanta przeprowadziła się do Paryża. „Bretończycy” musieli wprowadzić się do innego budynku, a dokładnie rzecz ujmując do dominikańskiego klasztoru św. Jakuba (stąd ich nowa nazwa) przy ulicy Saint-Honoré. W ten sposób utworzyli oficjalnie Towarzystwo Rewolucji, przemianowane wkrótce na Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji z siedzibą w Paryżu, w budynku jakobinów. Przewodniczącym klubu jakobinów był Maximilien de Robespierre, francuski adwokat i mówca, członek Stanów Generalnych i Konstytuanty, a potem jeden z przywódców rewolucji francuskiej.\nW wyniku działalności klubu jakobinów doszło do zgilotynowania króla Francji Ludwika XVI. Na przełomie lat 1793/94 podwładni Robespierre’a przejęli całkowitą władzę we Francji. Klub jakobinów został zlikwidowany w 27 VII 1794. Ścięto przywódców idei jakobinizmu. Jakobini usiłowali ponownie dojść do władzy, ale dążenie zniweczył wojskowy zamach stanu Napoleona Bonaparte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1351024", "fragment_id": "1109946/0", "subtitle": "", "title": "Jakobinizm", "parentId": 1351024.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1109946", "score": 1.0}, "uuid": "774238d4-7dff-4f3c-bb82-88baedf21c3a"}, {"page_content": "Jakobini ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Jacobins&lt;/&gt;) – lewicowy klub polityczny działający w rewolucyjnej Francji. Został założony w 1789 w Paryżu jako Klub Bretoński. Na jego czele stał Maximilien Robespierre. 10 sierpnia 1790 roku został przemianowany na Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji (\"Société des amis de la Constitution\"). U szczytu swojej potęgi klub miał setki kapituł rozsianych po całej Francji z całkowitą liczbą członków około 400 tys. Po upadku Robespierre’a klub został zlikwidowany. Jego członkowie byli przeciwni klerowi katolickiemu i religii chrześcijańskiej, w miejsce której ustanowili kult Istoty Najwyższej. Przydomek „jakobini” pochodzi od miejsca obrad w klasztorze zakonu dominikanów (zwanych jakobinami) w Paryżu.\nHistoria.\nPoczątkowo opowiadający się za monarchią konstytucyjną, jednak na drodze radykalizacji skłaniający się ku proklamacji republiki. Wynikało to z wewnętrznego podziału w partii i wyodrębnienia się feuillantów. Zwolennicy koncepcji republikańskiej z Maximilienem Robespierre’em na czele nadawali ton dalszej polityce ugrupowania. Do kolejnego podziału wewnętrznego doszło w obliczu wypowiedzenia przez Francję wojny Austrii. Jedni uważali, że należy szerzyć ideę rewolucji całemu światu, umacniając tym samym zdobycze rewolucji (żyrondyści). Obóz drugi z Robespierre’em na czele twierdził, iż Francja nie jest jeszcze na to gotowa. Po proklamowaniu Republiki klub przemianowano na Stowarzyszenie Przyjaciół Wolności i Równości (\"Société des amis de la liberté et de l’égalité\").\nDla jakobinów celem było powołanie narodowego parlamentu, który - demokratycznie wybrany - byłby symbolem suwerennego państwa. W ten sposób przyczynili się m.in. do powstania nacjonalizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32888", "fragment_id": "170035/0", "subtitle": "", "title": "Jakobini", "parentId": 32888.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170035", "source": "wikipedia", "score": 0.42025333642959595}, "uuid": "53c4bf4f-ad1f-41a0-8c7b-a0f785b8cf71"}, {"page_content": "Feuillanci (\"Feuillants\") – klub polityczny czasów rewolucji francuskiej. Jego oficjalna nazwa brzmiała Stowarzyszenie 1789 roku. Klub został utworzony 16 lipca 1791 roku w wyniku secesji z klubu jakobinów, którego polityka ulegała stopniowej radykalizacji. Feuillanci jako miejsce swoich spotkań obrali bernardyński klasztor Feuillantów, dzięki czemu zaczęto tak nazywać to ugrupowanie. Feuillanci opowiadali się za monarchią konstytucyjną i rolą króla jako najwyższej władzy wykonawczej. Jednocześnie propagowali laicyzm i prowadzili umiarkowaną działalność antyklerykalną. Ich główną linią programową była demokratyzacja życia publicznego, wierność konstytucji i zakończenie dzieła rewolucji. Feuillanci byli najsilniejszym klubem politycznym w Legislatywie, z kolei wewnątrz podzieleni byli na dwie orientacje: \"lamenthystów\" (skupionych wokół Alexandre de Lametha) i \"fayettystów\" (skupionych wokół Marie Joseph de La Fayette'a) – stroniących od dworu królewskiego (La Fayette był wśród tego otoczenia persona non grata). Po obaleniu monarchii klub rozwiązano, a większość działaczy udała się na emigrację bądź odsunęła się od życia publicznego. Mimo to wielu z nich trafiło później na gilotynę.\nGłówni liderzy:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1147847", "fragment_id": "1370899/0", "subtitle": "", "title": "Feuillanci", "document_id": "1370899", "start_index": 0.0, "parentId": 1147847.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3502291440963745}, "uuid": "85a458bc-fa0a-4872-8766-238309ee2024"}, {"page_content": "Kordelierzy (\"Cordeliers\"; od \"la corde\" – \"sznur\") – klub polityczny z okresu rewolucji francuskiej założony 27 kwietnia 1790 roku w Paryżu. Jego pełna nazwa brzmiała Stowarzyszenie Przyjaciół Praw Człowieka i Obywatela (\"Société des Amis des droits de l'homme et du citoyen\"). W początkowym okresie rewolucji kordelierzy stanowili najbardziej radykalny blok lewicowy, żądając jako pierwsi ustanowienia republiki. Wkrótce podzielili się (nieformalnie) na dwa stronnictwa - radykalne, zwane hebertystami, i umiarkowane, zwane dantonistami. Niemal do końca współdziałali z jakobinami. W marcu roku 1794 doszło do trwałego rozłamu w klubie, w wyniku czego stronnictwo hebertystów upadło, a ich liderzy zostali zgilotynowani. Dantoniści zaś już kilka dni później stali się obiektem ataku jakobinów. W kwietniu, po zaaranżowanym procesie, główni przywódcy kordelierów zostali zgilotynowani, a klub rozwiązano.\nGłówni liderzy:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32684", "fragment_id": "169900/0", "subtitle": "", "title": "Kordelierzy", "document_id": "169900", "start_index": 0.0, "parentId": 32684.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06365791708230972}, "uuid": "71c1b68f-a49b-4b8e-805f-fe3f0ee0529d"}, {"page_content": "Jakub Juliusz Bonnaud SJ, (fra.) \"Jacques-Jules Bonnaud\" (ur. 27 października 1740 na San Domingo, zm. 2 września 1792 w Paryżu) – błogosławiony Kościoła katolickiego, męczennik, ofiara prześladowań antykatolickich okresu francuskiej rewolucji.\nDo Towarzystwa Jezusowego wstąpił w 1758 roku. Od 1764 r. pracował we Flandrii, gdzie studiował teologię. Początkowo prowadził działalność dydatktyczną w Bretanii, a później pracował w Paryżu. Po usunięciu zakonu ze stolicy przebywał w seminarium Saint-Firmin. Z nominacji arcybiskupa Lyonu w 1787 roku został jego wikariuszem generalnym. Był autorem licznych publikacji wydawanych pod pseudonimem, w których występował przeciw rewolucjonistom i antypapieskiej cywilnej konstytucji. Aresztowany został za wystąpienia przeciwko przysiędze konstytucyjnej. Zamordowany został w klasztorze karmelitów 2 września 1792 roku dołączając do grupy 300 ofiar tak zwanych masakr wrześniowych.\nDzienna rocznica śmierci jest dniem kiedy wspominany jest w Kościele katolickim.\nJakub Juliusz Bonnaud znalazł się w grupie 191 męczenników z Paryża beatyfikowanych przez papieża Piusa XI 17 października 1926.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2245760", "fragment_id": "464576/0", "subtitle": "", "title": "Jakub Juliusz Bonnaud", "parentId": 2245760.0, "start_index": 0.0, "document_id": "464576", "source": "wikipedia", "score": 0.1472017467021942}, "uuid": "a36e4fa4-800e-4b7d-a7ec-8db30f0fccdc"}, {"page_content": "Prawica – określenie pochodzące z okresu rewolucji francuskiej, kiedy mianem prawicy określano ugrupowania przedstawicieli duchowieństwa, szlachty i arystokracji, które w Zgromadzeniu Narodowym zasiadały po prawej stronie sali, w opozycji do lewicy, czyli zasiadających po lewej stronie polityków żądających przemian społeczno-politycznych. Do końca XIX wieku prawica była kojarzona z grupami zachowawczymi domagającymi się utrzymania feudalnych przywilejów. Współcześnie do prawicy zalicza się partie o charakterze konserwatywnym, nacjonalistycznym, chadeckim, a niekiedy także liberalnym (gospodarczo, nie społecznie).\nWartościami uznawanymi przez zwolenników prawicy za podstawowe wartości tejże ideologii są: ustanowienie i utrzymywanie hierarchicznego ładu społecznego, przywiązanie do tradycji i istniejącej hierarchii społecznej.\nPochodzenie nazwy.\nTermin wywodzi się z okresu rewolucji francuskiej (1789), kiedy to w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracja i duchowieństwo zasiadali po prawej stronie sali, zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych i politycznych (lewica).\nOkreślenie prawica przez cały XIX w. było kojarzone z ugrupowaniami zachowawczymi, klerykalnymi, walczącymi o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, zwalczającymi postępowe ruchy społeczne. Termin \"prawica-lewica\" zaczął być szerzej używany w okresie hiszpańskiej wojny domowej lat 30. XX wieku.\nPodział prawicy.\n \"Osobny artykuł: Podział dwuosiowy.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72575", "fragment_id": "649544/0", "subtitle": "", "title": "Prawica", "document_id": "649544", "start_index": 0.0, "parentId": 72575.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11067348718643188}, "uuid": "5aa49627-ad07-483e-b198-38c2644fc07a"}, {"page_content": "Wściekli (fr. \"les enragés\") – najbardziej radykalne, lewicowe stronnictwo podczas rewolucji francuskiej. Przedstawiciele sankiulotów. \nDomagali się radykalnej rozprawy z przeciwnikami rewolucji, powszechnego prawa wyborczego oraz wprowadzenia ustroju republikańskiego. Żądali równości socjalnej i politycznej, rozdawnictwa zboża, zniesienia podatków na żywność i armii składającej się wyłącznie z rewolucjonistów. Zwalczali żyrondystów. Dążyli do wojny z Austrią. Opowiadali się za dyktaturą plebsu do tego stopnia, że proponowali eksterminację wszystkich bogatych. Na ich czele stał ksiądz Jakub Roux, a przedstawicielem w parlamencie był Gracchus Babeuf, twórca babuwizmu. W późniejszym okresie rewolucji (po wyborach we wrześniu 1792) nazwali się Gwardią Narodową. W marcu 1794 roku doszło do rozbicia radykałów spod znaku Héberta – hebertystów. W wyniku tych okoliczności pozbawieni wolności bądź zgilotynowani zostali również i działacze stronnictwa „wściekłych”. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=857852", "fragment_id": "1030543/0", "subtitle": "", "title": "Wściekli", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1030543", "parentId": 857852.0, "score": 0.06138316169381142}, "uuid": "5796147c-f724-4133-b9a5-e2eb551dc753"}, {"page_content": "Kult Rozumu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Culte de la Raison&lt;/&gt;) – ateistyczny kierunek myśli politycznej w czasie rewolucji francuskiej. Odrzucał on istnienie Boga, głosił niszczenie wszelkich wpływów chrześcijaństwa we Francji oraz pochwałę ludzkiego umysłu, jak i obyczajowy hedonizm. Jego rozwój został zahamowany przez Komitet Ocalenia Publicznego w czerwcu 1794. \nKult Rozumu rozwijał się w latach 1792–1794, od masakr wrześniowych. Głosił odrzucenie wszelkiej religii, atakował Kościół katolicki jako instytucję związaną z obaloną monarchią absolutną, propagował rezygnację ze stosowania zasad moralnych o korzeniach chrześcijańskich. Od początku związany był z najbardziej radykalnym ugrupowaniem rewolucji francuskiej, hebertystami. Organizowali oni święta Rozumu, które miały charakter publicznych parad połączonych z niszczeniem przedmiotów sakralnych (zwłaszcza obrazów), śpiewem pieśni antykrólewskich i antykatolickich oraz utworów na cześć męczenników Rewolucji, niekiedy również z demolowaniem kościołów. Za każdym razem święto kończył publiczny obiad, któremu patronowała „bogini Rozumu” – wybrana wcześniej piękna młoda kobieta. Zwolennicy kultu Rozumu siłowo przejęli szereg kościołów w całej Francji, w tym katedrę Notre Dame w Paryżu. Szczególnie silni byli w Burgundii, Langwedocji, okolicach Lyonu, zaś w departamentach Nièvre i Côte-d’Or kult Rozumu propagował Joseph Fouché. \nKult Rozumu upadł po tym, gdy zdecydowanie wystąpił przeciw niemu Maksymilian Robespierre, deista i przeciwnik wojującego ateizmu. Jako alternatywę wobec i katolicyzmu, i koncepcji ateistycznych przedstawił on kult Istoty Najwyższej, który zyskał ostatecznie status religii państwowej. Zwolennicy kultu Rozumu zginęli na gilotynie w marcu 1794.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1856174", "fragment_id": "864519/0", "subtitle": "", "title": "Kult Rozumu", "parentId": 1856174.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "864519", "score": 0.11261244863271713}, "uuid": "82b05c72-81bd-45a5-bf0b-9d8c72151dbf"}, {"page_content": "Zgromadzenie Narodowo-Ludowe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Rassemblement national populaire&lt;/&gt;, RNP) – francuska skrajnie prawicowa, faszystowska i kolaboracyjna partia polityczna działające w latach 1941–1945.\nZarys historyczny.\nZgromadzenie Narodowo-Ludowe zostało utworzone 13 grudnia 1940 r. w Paryżu z inicjatywy Marcela Déata, b. działacz Francuskiej Partii Socjalistycznej. Połączyło ono różne głównie lewicowe grupy: neo-socjalistów i byłych socjalistów, syndykalistów, komunistycznych dysydentów, trockistów, kombatantów wojennych[]. RNP prowadziło politykę aktywnej kolaboracji, zwanej też \"kolaboracjonizmem\". Od początku silnie występowało przeciwko rządowi Vichy i marszałkowi Philippe Pétain’owi, oskarżając o intrygowanie przeciw Niemcom razem z Żydami, \"międzynarodowymi masonami\" i \"finansjerą amerykańską\", a podkreślając, że \"miejsce Francji jest w Europie\". Atakowano vichystowską rewolucję narodową (\"révolution nationale\") za konserwatyzm i \"ciasny\" nacjonalizm oraz demaskowano bierną kolaborację, jako w istocie i w intencji antyniemiecką. Hasłem RNP było: \"Zintegrować się z Europą i przeprowadzić własną rewolucję\". W polityce zagranicznej głoszono współpracę francusko-niemiecką oraz ekonomiczną, polityczną i duchową konstrukcję Europy, zaś w polityce wewnętrznej \"oczyszczenie i ochronę rasy\", w tym silny antysemityzm, oraz \"ekonomię kierowaną\" i &lt;&gt;[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=748681", "fragment_id": "843228/0", "subtitle": "", "title": "Zgromadzenie Narodowo-Ludowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "843228", "parentId": 748681.0, "score": 0.07468488067388535}, "uuid": "2d8f9223-6f04-44a6-a9aa-5e0427c8f6bc"}, {"page_content": "Szybko rewolucja przeniosła się do innych miast i na prowincję. Na wsiach wybuchło skierowane przeciwko szlachcie powstanie chłopskie, znane pod nazwą Wielkiej Trwogi. W nocy z 4 na 5 sierpnia Konstytuanta dekretem zniosła powinności feudalne, poddaństwo chłopów, dziesięcinę, przywileje szlachty i duchowieństwa. 26 sierpnia uchwalono Deklarację Praw Człowieka i Obywatela, akt wstępny przyszłej konstytucji. Oba ta akty oznaczały koniec społeczeństwa stanowego i początek demokracji we Francji.\nTymczasem w Paryżu nastroje coraz bardziej się radykalizowały, między innymi z powodu klęski głodu, jaka we wrześniu zapanowała w stolicy na skutek nieurodzaju spowodowanego obfitymi opadami deszczu. Kiedy na początku października król odmówił podpisania Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela i pierwszych artykułów przygotowywanej konstytucji, 5 października pięciotysięczny tłum głodujących paryżan (na jego czele szły paryskie kobiety) podążył do Wersalu, wtargnął do pałacu i zagroził śmiercią rodzinie królewskiej. Na żądanie ludu król 6 października przeniósł się do Paryża do pałacu Tuileries, gdzie nową siedzibę znalazła też Konstytuanta.\nPowstanie klubów politycznych.\nLata 1790 i 1791 przyniosły dalszy rozwój życia politycznego, co znajdowało wyraz w tworzonych w stolicy klubach i stronnictwach politycznych. Jako pierwszy powstał Klub Bretoński, w sierpniu przemianowany w Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji, znane pod nazwą klubu jakobinów. Następnie powstało Stowarzyszenie Praw Przyjaciół Człowieka i Obywatela, znane jako kordelierzy, później wyłonili się feuillanci i żyrondyści. Radykalni jakobini i kordelierzy byli wspólnie określani jako „Góra”.\nPróba ucieczki rodziny królewskiej. Masakra na Polu Marsowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/32", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "source": "wikipedia", "start_index": 38232.0, "document_id": "671138", "parentId": 1658867.0, "score": 0.12869420647621155}, "uuid": "6b25ff89-0a75-4a0b-8ca7-f81fd6fb54af"}]}
{"id": "q_388", "question": "Jak nazywa się tajne głosowanie z użyciem białych i czarnych kartek, słowo pochodzi z francuskiego?", "answer": [{"page_content": "Balotaż (z jęz. franc. \"bollotage\")\ndawniej było to tajne głosowanie za pomocą białych i czarnych kul (ewentualnie kart) za lub przeciw np. przyjęciu do organizacji (białe kule za, czarne – przeciw).\nObecnie oznacza sposób wyboru kandydata mający zastosowanie w sytuacji, kiedy żaden z kandydatów nie uzyskał w trakcie głosowania wymaganej większości. Dochodzi wtedy do balotażu, czyli ponownego głosowania nad tymi kandydaturami, które zdobyły największe poparcie w pierwszym głosowaniu. Balotaż wygrywa osoba, która uzyska względną większość głosów.\nPochodzenie i występowanie.\nTen sposób głosowania wywodzi się z francuskiego prawa konstytucyjnego[]. Stosuje się go obecnie między innymi w Polsce, Francji, USA, Australii czy Portugalii.\nPrzykład zastosowania balotażu.\nW 2005 w Polsce podczas wyborów prezydenckich w pierwszej turze Donald Tusk uzyskał najwyższe poparcie wśród kandydatów (33,66%), jednak nie była to wymagana większość bezwzględna, toteż po zastosowaniu balotażu przeciwnikiem Tuska został Lech Kaczyński, który pokonał go uzyskując 54,04% głosów i tym samym wygrał wybory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1313516", "fragment_id": "1144560/0", "subtitle": "", "title": "Balotaż", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1313516.0, "document_id": "1144560", "score": 1.0}, "uuid": "177cc8aa-4009-4a9f-9e39-644baf5f8526"}, {"page_content": "Kompetencje heliai obejmowały wszystkie sprawy publiczne i prywatne z wyjątkiem zabójstw, które pozostawiono Areopagowi i efetom (sędziom ateńskim). Wyjątek stanowiły również spory sądowe w sprawach prywatnych o niewielkim znaczeniu, pozostawione w gestii sędziów poszczególnych demów, a także sprawy z zakresu prawa morskiego rozstrzygane przez trybunały morskie. \nProcedura sądowa.\nHeliaja nie obradowała w czasie świąt w dniach, gdy zbierała się eklezja i w dniach zakazanych dla działalności publicznej. Przed otwarciem zgromadzenia wróżbita musiał stwierdzić, czy bogowie są przychylni. Sędziowie wysłuchiwali oskarżenia i obrony, a czas mów mierzono klepsydrą. Wyrok wydawano poprzez głosowanie tajne i bez poprzedzającej dyskusji. Do głosowania używano kamyczków, ziaren bobu, muszelek. Rolę kart do głosowania (\"psefos\") w IV wieku p.n.e. spełniały żetony metalowe białe i czarne, całe lub z otworami. Na trybunie ustawiano dwie urny, do jednej wrzucano głosy, do drugiej krążki nie wykorzystane. Wcześniej uzgadniano, które krążki — pełne czy przebite—oznaczają skazanie (winę) czy uwolnienie (niewinność).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=824166", "fragment_id": "1010393/2", "subtitle": "", "title": "Heliaja", "parentId": 824166.0, "start_index": 2494.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1010393", "score": 0.06981922686100006}, "uuid": "b8ff478f-19ce-4148-af28-b68bc5d22b03"}, {"page_content": "Tajność głosowania – jedna z zasad prawa wyborczego, zaliczana do przymiotników wyborczych. Polega na tym, że głosowanie odbywa się w sposób anonimowy i żadna z osób trzecich nie ma prawa poznać głosu wyborcy.\nTajność głosowania w Polsce.\nW wyborach powszechnych (z uczestnictwem obywateli) zasada ta odnosi się do sposobu, w jaki każdy obywatel wypełnia kartę do głosowania. W każdym lokalu wyborczym powinny znajdować się specjalne stanowiska do głosowania, osłonięte przed wzrokiem osób postronnych. Tak wypełnioną kartę głosujący wrzuca do urny \"osobiście\", co wyklucza możliwość ingerencji w treść karty. Urna wedle polskiego prawa powinna być zalakowana z pieczęcią komisji, jeśli okręgowa komisja wyborcza stwierdzi naruszenie tajności wyborów, wtedy ma prawo unieważnić wybory w danym okręgu.\nGdy chodzi o wybory na wyższym szczeblu, zasada tajności często ma na celu umożliwienie głosującym niezależności, np. poprzez zamknięcie w pomieszczeniach, do których nie mają dostępu media, a naradzający się i głosujący dokonują wyboru nieskrępowanego czynnikami zewnętrznymi. Wynik takich wyborów jest jawny.\nZobacz też.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463794", "fragment_id": "1577858/0", "subtitle": "", "title": "Tajność głosowania", "parentId": 463794.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1577858", "score": 0.32120510935783386}, "uuid": "a750f35d-9594-433f-a056-2709c487dfdb"}, {"page_content": "Głosowanie – metoda podejmowania decyzji w zgromadzeniu ludzkim w taki sposób, że każdy z uczestników tego zgromadzenia oddaje swój głos. Głosy są następnie obliczane i stanowią podstawę decyzji.\nWspółcześnie przy głosowaniu przyjmuje się, że jeśli chodzi o podjęcie decyzji, to możliwe jest oddanie jednego z trzech głosów – za, przeciw lub wstrzymującego się (ani tak, ani nie). Natomiast w przypadku wyboru osoby spośród przedstawionych kandydatów, każdy z głosujących popiera przynajmniej jednego kandydata i ten z nich, który otrzymał najwięcej głosów, zostaje wybrany.\nDecyzja podjęta w wyniku głosowania może wymagać większości bezwzględnej, większości zwykłej lub większości kwalifikowanej.\nRodzaje głosowania.\nGłosowanie może mieć postać:\nPrzy głosowaniu tajnym zasadnicze znaczenie ma \"liczenie głosów\", ponieważ możliwe są wówczas różnego rodzaju manipulacje czy wręcz oszustwa (licznych przykładów dostarcza tu historia). W związku z tym liczenie głosów odbywa się zwykle w sposób komisyjny (komisja skrutacyjna), po sprawdzeniu quorum (przy pomocy komisji mandatowej), z udziałem przedstawicieli wszystkich zainteresowanych stron.\nGłosowanie jest metodą prostą i szybką w niewielkich zgromadzeniach ludzkich, kiedy jednak chodzi o głosowanie mieszkańców całego kraju czy choćby całego miasta sprawa staje się dużo bardziej skomplikowana i mówimy wówczas, że przeprowadzane są:\nHistoria.\nMaszynę do liczenia głosów wynalazł w 1849 roku we Francji polski wynalazca Jan Józef Baranowski.\nLinki zewnętrzne.\n Artykuły na Stanford Encyclopedia of Philosophy [dostęp 2018-01-28]:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101188", "fragment_id": "644218/0", "subtitle": "", "title": "Głosowanie", "document_id": "644218", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 101188.0, "score": 0.18222230672836304}, "uuid": "c243bdfc-344a-42df-a01a-34ceb94a4b5e"}, {"page_content": "Ostracyzm (od gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ὄστρακον&lt;/&gt; \"ostrakon\" – skorupa) – praktyka polityczna w starożytnej Grecji, rodzaj tajnego głosowania, podczas którego wolni obywatele typowali osoby podejrzane o dążenie do tyranii i zasługujące na wygnanie z miasta na 10 lat. Wygnana osoba nie traciła praw obywatelskich ani posiadanego majątku.\nPochodzenie nazwy.\nNazwa wywodzi się od ceramicznych naczyń lub ceramicznych skorup (ostrakonów), na których głosujący wyskrobywali imiona tych, o których sądzili, że zagrażają demokracji. Ostracyzm bywa nazywany sądem skorupkowym. Określenie to budzi wątpliwość, gdyż w ramach procedury ostracyzmu nie było ani trybunału, ani stron postępowania.\nHistoria wprowadzenia prawa.\nJak podaje Arystoteles w „Ustroju politycznym Aten”, prawo ostracyzmu zostało stworzone przez Klejstenesa ok. 508 p.n.e. w Atenach. Było ono wymierzone w zwolenników wygnanego wcześniej Hippiasza, którzy mogli podjąć próby przywrócenia dyktatury, przez 20 lat jednak nie skorzystano z niej ani razu. Fakt ten skłonił część historyków do wniosku, że prawo ostracyzmu naprawdę powstało dopiero wkrótce po bitwie pod Maratonem (490 p.n.e.), a później, niezgodnie z prawdą, zostało przypisane Klejstenesowi. Za autorstwem Klejstenesa przemawia krótki czas wprowadzenia jego modelu ustrojowego, co mogło skutkować powstaniem początkowo nieużywanych rozwiązań chroniących w szczególności przed tyranią.\nProcedura głosowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57475", "fragment_id": "648163/0", "subtitle": "", "title": "Ostracyzm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "648163", "parentId": 57475.0, "score": 0.19287116825580597}, "uuid": "d73c14fe-47c0-4e31-b0c8-29bedb7f7d9c"}, {"page_content": "Kardynałowie nie są zobowiązani do wyboru nowego papieża spomiędzy siebie. Świadczy o tym bezpośrednio konstytucja \"Universi Dominici gregis\" w n. 83: „niech oddadzą swój głos na tego, kogo także poza Kolegium Kardynałów uznają za bardziej godnego od innych do owocnego i skutecznego zarządzania Kościołem powszechnym”.\nOgłoszenie wyniku.\nPo głosowaniu wszystkie karty wyborcze są spalane w żelaznym piecyku, specjalnie instalowanym na czas konklawe. Kolor dymu nad Kaplicą Sykstyńską komunikuje zebranym na zewnątrz wiernym wynik głosowania. Czarny dym informuje o braku decyzji wyborczej, a biały o dokonaniu wyboru. Kardynał protodiakon (pierwszy z kardynałów diakonów) ustnie oznajmia ludowi dokonany wybór: \"Annuntio vobis gaudium magnum – habemus papam\" (Ogłaszam wam wielką radość – mamy papieża) i ogłasza jego imię. W tym momencie kończy się okres sediswakancji. Nowo wybrany papież udziela Błogosławieństwa Apostolskiego \"Urbi et Orbi\" z balkonu bazyliki watykańskiej.\n\"Fumata bianca\".\nPo zakończeniu głosowania używane są dwa odrębne piecyki. W jednym spalane są karty do głosowania, a drugi jest używany do wytworzenia dymu, którego kolor sygnalizuje obserwatorom zebranym na Placu św. Piotra wynik danej tury głosowań. Dym w kolorze czarnym oznacza, że wakat trwa, a dym biały (\"fumata bianca\") ogłasza fakt dokonania wyboru.\nBiały dym, jako medium do przekazania informacji o wyborze, jest stosowany stosunkowo od niedawna. Pierwszy raz wybór papieża został w taki sposób zakomunikowany 3 września 1914, po wyborze kard. Giacomo della Chiesa (przyjął imię Benedykt XV). Przed tym konklawe podczas trwania sediswakancji (sede vacante) widoczny był dym czarny, zaś o dokonaniu wyboru świadczył brak dymu. Z kolei karty ze skutecznego głosowania nie były wówczas palone, ale je archiwizowano.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18084", "fragment_id": "173498/17", "subtitle": "", "title": "Konklawe", "parentId": 18084.0, "start_index": 24272.0, "document_id": "173498", "source": "wikipedia", "score": 0.18578016757965088}, "uuid": "7aef8b4b-3ef6-4bec-a37b-27fe03893e47"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gry karcianej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPikieta (fr./ang. \"piquet\") – gra karciana dla dwóch osób, jedna z najstarszych i pochodząca z Francji. Polega na zbieraniu lew. Ważną rolę w niej odgrywa zgłaszanie posiadanych sekwensów.\nHistoria.\nGra znana we Francji od końca XIV wieku pod nazwami \"ronflé\" i \"cent\", rozpowszechniona w wieku XV. W wieku XVIII była już znana w całej Europie. Obowiązujące zasady gry ustalił Charles Picquet z Troyes i od jego nazwiska pochodzi nazwa gry.\nZasady gry.\nGra dla dwóch osób rozgrywana talią składającą się z 32 kart, od siódemek do asów. Punktacja kart: asy – po 11, figury – po 10, blotki według liczby oczek. Gra składa się z rozdania, wymiany, licytacji i rozgrywki. Jedna pełna partia składa się z czterech rozdań (każdy z graczy rozdaje dwukrotnie).\nRozdanie.\nPierwszego rozdającego wyznacza się przez losowanie. Każdy z graczy otrzymuje po dwanaście kart, rozdawanych po dwie. Pozostałe osiem kart rozdziela się na dwa zakryte talony: talon przeciwnika (pięciokartowy) i talon rozdającego (trzykartowy). Gracz nieposiadający w ręku żadnych figur, może zgłosić tzw. \"carte blanche\", za co otrzymuje 10 punktów premii.\nWymiana.\nWymianę rozpoczyna przeciwnik rozdającego. Może wymienić do pięciu kart z ręki na karty z talonu (co najmniej jedną). Swoje pozostawione na stole karty może podejrzeć. Rozdający może wymienić dowolną ilość kart pozostających na stole (również nie wymienione przez przeciwnika). Pozostawione karty może podejrzeć (bez kart zrzuconych przez przeciwnika).\nLicytacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=309456", "fragment_id": "1447326/0", "subtitle": "", "title": "Pikieta (gra karciana)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 309456.0, "document_id": "1447326", "score": 0.17312882840633392}, "uuid": "82be2003-a024-490e-907c-d80fb92ed32e"}, {"page_content": "Swój pierwszy wniosek na ten temat zgłosił 8 sierpnia 1848 r., ale nie zyskał on przychylnego odzewu ani w Izbie, ani w społeczeństwie. Niezrażony Berkeley zgłaszał swój wniosek w kolejnych sesjach. Dopiero w 1869 r. w okręgu Manchester wprowadzono testowe tajne głosowanie. Test wypadł pozytywnie i w Parlamencie rozpoczęły się prace nad ustawą. W ich trakcie Berkeley zmarł 10 marca 1870 r. Nigdy się nie ożenił i nie pozostawił potomstwa. Przez 33 lata nieprzerwanie zasiadał w Izbie Gmin reprezentując ten sam okręg wyborczy.\nPrace nad ustawą trwały nadal. Kilka dni po śmierci Berkeleya deputowany Leatham zgłosił projekt ustawy Ballot Bill. Za poparciem wniosku przemawiał premier Gladstone. 9 lutego 1871 r. królowa Wiktoria zarekomendowała projekt ustawy w swoim przemówieniu otwierającym sesję Parlamentu. Ostatecznie Ballot Act został uchwalony 13 lipca 1872 r.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=793560", "fragment_id": "1008039/1", "subtitle": "", "title": "Francis Berkeley", "parentId": 793560.0, "start_index": 1463.0, "document_id": "1008039", "source": "wikipedia", "score": 0.09124699234962463}, "uuid": "88985adb-d5e4-4536-b8a8-fa10a22fbd35"}, {"page_content": "Propaganda (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;prōpāgāre&lt;/&gt; – rozszerzać, rozciągać, krzewić) – celowe działanie zmierzające do ukształtowania określonych poglądów i zachowań zbiorowości ludzkiej lub jednostki.\nPropaganda często jest kojarzona z materiałami przygotowywanymi przez władze danego kraju w celu krzewienia pozytywnych postaw obywateli zgodnych z racją stanu jak np. zachęcanie do wstępowania do wojska celem obrony kraju w czasie wojny. Grupy aktywistów, przedsiębiorstwa czy media również mogą produkować propagandę.\nW XX wieku termin propaganda często wiązał się z podejściem manipulacyjnym z uwagi na używanie jej przez totalitarne reżimy, ale historycznie propaganda jest neutralnym terminem opisowym.\nPropaganda totalitarnych reżimów polega na manipulacji intelektualnej i emocjonalnej z użyciem jednostronnych, niewłaściwych etycznie lub nawet całkowicie fałszywych argumentów i wiąże się ściśle z użyciem dezinformacji, zmierza do upowszechnienia trwałych postaw społecznych poprzez narzucenie i zmuszenie odbiorców do przyjęcia określonych treści i stanowi jeden z elementów indoktrynacji.\nW języku potocznym utrwaliło się wartościujące znaczenie terminu propaganda jako synonimu stosowania kłamstw, półprawd, manipulacji – jako przeciwieństwo informacji, refleksji i dyskusji. Często nazywa się tak zabiegi marketingu politycznego. Jednak, aż do XVIII wieku, był on bardziej rozumiany jako rozpowszechnianie pewnych treści, co bezpośrednio odnosi się do łacińskiego słowa \"prōpāgāre\" – rozszerzać, krzewić.\nPropaganda obejmuje szeroki zakres form przekazywania treści. Mogą nią być: sztuka wizualna, polegająca na używaniu zrozumiałych i powszechnie znanych symboli, przedmiotów, fotografia, muzyka, radio (a obecnie również telewizja i Internet), język ciała, taniec, literatura (praktycznie w każdej znanej formie, także ulotki), teatr oraz kino.\nRodzaje propagandy (biała, szara i czarna).\nPropagandę można kwalifikować jako białą, szarą lub czarną:\nPrzesłanki skuteczności propagandy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13022", "fragment_id": "185996/0", "subtitle": "", "title": "Propaganda", "document_id": "185996", "start_index": 0.0, "parentId": 13022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.105927973985672}, "uuid": "3be903ce-e62c-4559-999e-2b8a96e6e873"}, {"page_content": "Zarówno w przypadku komputerów wyborczych, jak i głosowania przez Internet zmniejsza się także transparentność i audytowalność procedury wyborczej, ze względu na brak bezpośredniego wglądu członków komisji oraz mężów zaufania w proces zliczania głosów, który odbywa się w systemie stanowiącym z ich punktu widzenia „czarną skrzynkę”.\nW celu rozwiązania części tych problemów proponowane są różne systemy e-votingu łączącego komputerowe zliczanie głosów z papierowym potwierdzeniem oddania głosu (np. Punchscan) oraz wykorzystujące zaawansowane techniki kryptograficzne, nie rozwiązują one jednak wszystkich wymienionych problemów.\nDuży krok w kierunku zniesienia wad głosowania przez internet stanowi technologia blockchain ponieważ charakteryzuje się ona niezmiennością co gwarantuje brak możliwości manipulacji wynikami głosowań.\nWybory powszechne.\nGłosowanie elektroniczne w wyborach powszechnych budzi kontrowersje ze względu na konstytucyjne wymagania, by były one przynajmniej powszechne, bezpośrednie i tajne (anonimowe). Nie ulega wątpliwości, że powinny być one także uczciwe i nie powinno być możliwe masowe handlowanie głosami, czyli wyborca nie powinien mieć możliwości udowodnienia osobie kupującej głos jak zagłosował. Współczesne systemy głosowania elektronicznego nie są w stanie spełnić równocześnie wszystkich tych wymagań.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1122253", "fragment_id": "1385488/1", "subtitle": "", "title": "Głosowanie elektroniczne", "document_id": "1385488", "start_index": 2094.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1122253.0, "score": 0.06779447197914124}, "uuid": "63eb1e65-a211-41db-915d-6b56928169e0"}]}
{"id": "q_389", "question": "Zdobycie przez Rosjan której części Warszawy stało się faktycznym końcem Insurekcji Kościuszkowskiej?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nObrona Pragi (zwyczajowo rzeź Pragi) – ostatnie starcie zbrojne insurekcji kościuszkowskiej, a zarazem ostatnia bitwa Rzeczypospolitej Obojga Narodów, stoczona w obronie Warszawy 4 listopada 1794 roku.\nWarszawska Praga była w okresie insurekcji kościuszkowskiej strategicznym punktem obrony miasta przed atakującymi od wschodu wojskami rosyjskimi. Siły nacierające pod dowództwem Aleksandra Suworowa liczyły ok. 23 tys. żołnierzy i 104 armaty, podczas gdy obrońcy, dowodzeni przez gen. Józefa Zajączka, mogli wystawić ok. 13 tys. ludzi, rozmieszczonych wzdłuż fortyfikacji przygotowanych pod kierunkiem inżyniera Jana Bakałowicza.\nPrzebieg bitwy.\nPo zwycięstwie Rosji w bitwie pod Maciejowicami i wzięciu do niewoli Tadeusza Kościuszki Rosjanie porzucili myśl o rozłożeniu się na leże zimowe i ruszyli w kierunku Warszawy. Uczynili to niemal jednocześnie Suworow i Iwan Fersen. Obronę Warszawy przygotowywał nowy naczelnik powstania Tomasz Wawrzecki, który zamierzał oddać Pragę bez walki i bronić się na linii Wisły.\nPrzybyły z udanej wyprawy do Wielkopolski Jan Henryk Dąbrowski zaproponował, by w ogóle porzucić Warszawę i przenieść się za Bzurę, na obszar zaboru pruskiego, gdzie wojska polskie mogłyby się rozłożyć na leże zimowe. Wydłużyłoby to powstanie i jednocześnie sprawiłoby wiele kłopotów drugiemu z zaborców – Prusom. Ponadto posunięcie takie znacznie wydłużyłoby linie komunikacyjne wojsk rosyjskich.\nCałkowicie odmienne zdanie miał Ignacy Potocki, który optował za stoczeniem walnej bitwy na przedpolach Pragi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=511352", "fragment_id": "1583542/0", "subtitle": "", "title": "Obrona Pragi", "document_id": "1583542", "start_index": 0.0, "parentId": 511352.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47103339433670044}, "uuid": "f46c9b66-0a89-4475-b50e-06c1e0e8ffe9"}, {"page_content": "Przegrana bitwa położyła kres trwającemu od marca powstaniu i była ostatnią bitwą stoczoną przez wojsko Rzeczypospolitej Obojga Narodów. 16 listopada, w Radoszycach, nastąpiła ostateczna kapitulacja insurekcji, na której czele, po przegranej bitwie pod Maciejowicami i wzięciu do niewoli Tadeusza Kościuszki, stał Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej Tomasz Wawrzecki. Tego dnia do Radoszyc przybył generał Denisow. Obok resztek wojska oprócz Wawrzeckiego byli także Dąbrowski, Giedroyć, Giełgud i Niesiołowski. Denisow zaprosił wszystkich do Warszawy na spotkanie z Suworowem, zapewniając, że nie oznacza to wzięcia do niewoli. Poproszono o 2 godziny zwłoki, podczas których rozdzielono posiadane fundusze między żołnierzami. Następnie wszyscy pod konwojem udali się konno do Warszawy.\nDo twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu trafili m.in.: Tadeusz Kościuszko, Julian Ursyn Niemcewicz, Ignacy Potocki, Tomasz Wawrzecki i Jan Kiliński. Na Syberię zesłano ok. 12 tys. jeńców. Skonfiskowano dobra królewskie i prywatne i rozdano je urzędnikom carskim. Katarzyna II wybiła sobie medal z napisem w języku cerkiewnosłowiańskim: \"Przywróciłam to, co było oderwane.\" Aleksandr Suworow został mianowany feldmarszałkiem. Niecały rok później dokonano III rozbioru Polski.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=511352", "fragment_id": "1583542/5", "subtitle": "", "title": "Obrona Pragi", "document_id": "1583542", "start_index": 7398.0, "source": "wikipedia", "parentId": 511352.0, "score": 0.2797260582447052}, "uuid": "be4a31f1-004e-4aa9-9fa7-91ca4a1cacd7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Warszawy – oblężenia miasta podczas insurekcji kościuszkowskiej pomiędzy 13 lipca a 6 września 1794 roku.\nStrony konfliktu.\nKoncentryczny marsz Prusaków i Rosjan na Warszawę zmusił Tadeusza Kościuszkę do stoczenia bitew na zachodnich przedpolach miasta (pod Gołkowem i pod Raszynem), w dniach 9 i 10 lipca. Wskutek dwukrotnej przewagi sił nieprzyjaciela, Kościuszko wycofał się na linię umocnień Warszawy i zamierzał bronić stolicy z warownych obozów położonych po zewnętrznej stronie fortyfikacji miejskich, które pośpiesznie rozbudowywał. Miasta broniło 17 tys. piechoty regularnej, 15 tys. milicji municypalnej, 18 tysięcy włościan oraz 140 dział.\nPrusacy w sile 40 batalionów piechoty, 60 szwadronów jazdy i 100 dział (w sumie 30 tys. żołnierzy) rozlokowali się między Wawrzyszewem, Górcami, a Szczęśliwicami. Dowództwo osobiście sprawował Fryderyk Wilhelm II. Prusaków wspomagał korpus Rosjan w sile 13 tys. żołnierzy, dowodzony przez Iwana Fersena, stojący między Rakowem, a Służewem i Wilanowem.\nPrzebieg bitwy.\nW oczekiwaniu na ciężką artylerię z Grudziądza, Prusacy i Rosjanie rozpoczęli długotrwałe oblężenie. Dzięki świetnie ufortyfikowanym pozycjom obronnym, straty polskie nie były duże, a postępy pruskie zostały skutecznie powstrzymane. W końcu lipca uwaga Prusaków koncentrowała się na Woli, bronioną przez gen. Józefa Zajączka do 27 lipca.\n26 sierpnia, podczas nieobecności dowodzącego odcinkiem księcia Józefa Poniatowskiego, Prusacy po zaciętych walkach zdobyli Szwedzkie Górki. Padł Wawrzyszew.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1300232", "fragment_id": "1151352/0", "subtitle": "", "title": "Pierwsze oblężenie Warszawy (1794)", "document_id": "1151352", "start_index": 0.0, "parentId": 1300232.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7735837697982788}, "uuid": "50423057-56fe-4dde-8499-de289aba8a75"}, {"page_content": "24 lipca 1792 król Stanisław August Poniatowski odstąpił od reformatorów i przyłączył się do konfederacji targowickiej. Polska armia uległa rozbiciu, a wielu reformatorów, uważając sprawę za przegraną, opuściło kraj, udając się na emigrację. Jednak król nie uratował Rzeczypospolitej. Ku zaskoczeniu targowiczan nastąpił w 1793 roku II rozbiór Polski, Rosja zagarnęła ok. 250 tys. km² a Prusy ok. 58 tys. Rzeczpospolita liczyła ok. 212 tys. km² i stała się małym państwem buforowym z marionetkowym królem i rosyjską armią.\nPrzez półtora roku polscy patrioci czekali na odpowiedni moment, jednocześnie przygotowując powstanie. 24 marca 1794 w Krakowie Tadeusz Kościuszko ogłosił powstanie, które później zostało nazwane insurekcją kościuszkowską. 7 maja wydał uniwersał połaniecki, który przyznawał wolność chłopom i ziemię, tym którzy będą walczyć w powstaniu.\nPo kilku początkowych zwycięstwach – bitwa pod Racławicami (4 kwietnia) i zdobycie Warszawy (18 kwietnia) oraz Wilna (22 kwietnia) – powstanie otrzymało miażdżący cios – wojska Rosji, Austrii i Prus rozpoczęły interwencję zbrojną. Historycy uważają klęskę powstania za z góry przesądzoną, biorąc pod uwagę olbrzymią liczebną przewagę trzech potężnych najeźdźców. Porażka wojsk Kościuszki doprowadziła do ostatecznego, III rozbioru Polski w 1795.\nZnaczenie Konstytucji 3 maja dla Polski.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44876", "fragment_id": "651591/11", "subtitle": "", "title": "Konstytucja 3 maja", "document_id": "651591", "start_index": 16123.0, "parentId": 44876.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17268452048301697}, "uuid": "16557bdd-fa6c-402a-b39e-d929a5e39f01"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy powstania w Warszawie w 1794 roku. Zobacz też: inne powstania zbrojne w Warszawie.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nInsurekcja warszawska, także powstanie warszawskie 1794 roku – zbrojne powstanie armii koronnej i mieszkańców Warszawy przeciwko okupacyjnemu garnizonowi rosyjskiemu w czasie insurekcji kościuszkowskiej. Jego celem było przejęcie kontroli nad miastem z rąk Imperium Rosyjskiego. Rozpoczęło się 17 kwietnia 1794, wkrótce po tym, jak do stolicy dotarła wieść o zwycięstwie Tadeusza Kościuszki w bitwie pod Racławicami.\nIgnacy Józef Działyński oraz wysłannik Kościuszki Tomasz Maruszewski pracowali nad przygotowaniem powstania w Warszawie od końca 1793 roku. Udało im się przekonać do tej idei większość stacjonujących jeszcze w mieście jednostek regularnej armii polskiej, w walkach wzięła także udział znaczna liczba cywilów zrzeszonych w rozmaitych milicjach.\nWalki uliczne, które początkowo toczyły się tylko na jednej ulicy na zachodnich obrzeżach warszawskiej Starówki, w ciągu kilku godzin objęły całe miasto. Mimo znacznej przewagi liczebnej i technicznej, rosyjski garnizon został zaskoczony przez rozwój wypadków. Uzbrojone w broń zdobytą w Arsenale Królewskim regularne jednostki armii koronnej i ochotnicze milicje już w pierwszych godzinach powstania zdołały rozproszyć wojska carskie.\nCzęść rosyjskich oddziałów próbowała wyrwać się z miasta już na początku walk i poniosła przy tym znaczne straty, inne znalazły się w okrążeniu w odosobnionych miejscach rozsianych po całej Warszawie, ostrzeliwane ze wszystkich stron. Jeszcze innym udało się wyrwać na Powązki, pod osłonę stacjonujących tam jednostek pruskiej kawalerii. Większość wojsk rosyjskich pozostała jednak uwięziona w mieście, gdzie w izolowanych punktach oporu Rosjanie bronili się jeszcze do 19 kwietnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=483151", "fragment_id": "1564332/0", "subtitle": "", "title": "Insurekcja warszawska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1564332", "parentId": 483151.0, "score": 0.6645243763923645}, "uuid": "c06be5ab-1af5-4d46-8ee6-6bd33b3daa81"}, {"page_content": "W dniu 24 marca 1794 rozpoczęło się powstanie kościuszkowskie, ogłoszone uroczyście w Krakowie. 17 kwietnia 1794 wybuchła insurekcja warszawska. Dużą rolę odegrał w niej warszawski szewc Jan Kiliński. Decydujące znaczenie miały bitwa piechoty na Krakowskim Przedmieściu koło kościoła św. Krzyża oraz odparcie przez lud warszawski uderzenia najsilniejszej kolumny wojsk rosyjskich koło Pałacu Saskiego. Pomimo zwycięstwa lewicy, w Warszawie powstał rząd o prawicowym charakterze – Rada Najwyższa Narodowa. Powszechny, bezpośredni udział warszawiaków w walkach zmusił wojska nieprzyjacielskie do odstąpienia od oblężenia Warszawy. Do kapitulacji miasta doprowadziły dopiero klęska Kościuszki pod Maciejowicami oraz rzeź Pragi dokonana 4 listopada 1794 na ludności cywilnej po jej zdobyciu przez Rosjan, dowodzonych przez Aleksandra W. Suworowa. Urzędnicy carscy zlikwidowali resztki urzędów centralnych, nakazali królowi podpisanie abdykacji i opuszczenie Warszawy. Miasto skapitulowało, a ostatni rozbiór Polski sprawił, że Warszawa zniknęła z politycznej mapy Europy, stając się prowincjonalną siedzibą jednego z departamentów Prus Południowych (zabór pruski 1795–1807). Liczba ludności z ponad 150 tys. podczas insurekcji kościuszkowskiej zmalała do 60 tys. W 1791 dokonano likwidacji jurydyk warszawskich, podporządkowując wszystkie osady jednolitej władzy miejskiej. W 1792 Warszawa liczyła 115 tys. mieszkańców.\nWarszawa w XIX wieku.\n \"Osobny artykuł: Rusyfikacja Polaków w okresie zaborów.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21060", "fragment_id": "179511/19", "subtitle": "", "title": "Historia Warszawy", "parentId": 21060.0, "start_index": 29317.0, "document_id": "179511", "source": "wikipedia", "score": 0.7132520079612732}, "uuid": "561afd7c-bb89-4954-85ee-01b673f7c0eb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nInsurekcja kościuszkowska, powstanie kościuszkowskie, daw. rewolucja polska 1794 roku – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji i Prusom w 1794 roku, które obejmowało również insurekcję warszawską, wileńską, kurlandzką, wielkopolską i kilka innych.\nGeneza.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPo klęsce w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 roku terytorium Rzeczypospolitej było okupowane przez wojska rosyjskie. Władze konfederacji targowickiej pod dyktatem posła rosyjskiego przeprowadziły likwidację dzieła Konstytucji 3 maja. Wojska rosyjskie dokonywały wielu grabieży połączonych z represjami politycznymi. Nastąpiło załamanie gospodarcze i finansowe państwa. Upadło siedem największych banków warszawskich, łącznie z domem bankowym Piotra Fergussona Teppera. Potęgowała się drożyzna żywności. Targowiczanie wprowadzili cenzurę, zakazując wyrażania opinii krytycznych wobec rządów konfederacji targowickiej i Katarzyny II (tytułowanej oficjalnie „Najjaśniejszą Imperatorową”) oraz jej czeladzi wojskowej i cywilnej. Zlikwidowano proreformatorskie tytuły prasowe. W księgarniach przeprowadzano spisy książek zakazanych. Nastąpiło przerwanie kontaktów kulturalnych z Europą Zachodnią. Zmuszono do wyjazdu ze stolicy posła francuskiego Marie Louisa Descorchesa. Policja represjonowała najmniejszy objaw sympatii dla rewolucji francuskiej. Społeczeństwo polskie przeprowadziło bojkot towarzyski Rosjan – np. dowódca wojsk rosyjskich w Warszawie gen. Michaił Kachowski nie mógł zorganizować balu, ponieważ damy polskie odmówiły przyjęcia zaproszeń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33309", "fragment_id": "181976/0", "subtitle": "", "title": "Insurekcja kościuszkowska", "parentId": 33309.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181976", "source": "wikipedia", "score": 0.5300334095954895}, "uuid": "430aee42-8875-436f-ad61-3c389c750ebc"}, {"page_content": "Insurekcja uznawana jest za największy sukces militarny powstania kościuszkowskiego; polskie zwycięstwo umożliwiło objęcie nim całego kraju. Do rosyjskiej klęski przyczyniło się wiele czynników. Igelström wysyłając część podległych sobie wojsk na spotkanie Kościuszki świadomie zredukował rosyjski garnizon Warszawy. Ponadto nieumiejętnie rozmieścił pozostałe oddziały, przez co Polakom udało się je odseparować od siebie nawzajem i pokonać jeden po drugim. Już od pierwszych chwil insurekcji Polakom sprzyjała też cywilna ludność miasta, a gdy Rosjanom nie udało się zabezpieczyć Arsenału i obrońcy wydali broń cywilom, wojska Igelströma zaczęły być ostrzeliwane w całym mieście.\nPreludium.\nPo II rozbiorze wojska pruskie i rosyjskie stacjonowały na terytorium – \"de iure\" wciąż niezależnej – Rzeczypospolitej, w zasadzie bez przerwy. Okupacja i związane z nią ciężary przyczyniły się do dalszego osłabienia ekonomicznego kraju, ale także do radykalizacji nastrojów w miastach, szczególnie w Warszawie. Znaczenie miała także postępująca pauperyzacja ludności spowodowana rządami Targowicy i polityką celną Królestwa Prus. Faktycznie wpływy obcych dworów na polskim dworze królewskim – często uosabiane przez postać rosyjskiego ambasadora Nikołaja Repnina – rosły od wielu lat, jednak dopiero rozbiory Polski doprowadziły do tego, że fakt ten zaczął budzić sprzeciw nie tylko części szlachty i władz, ale też pozostałych stanów polskiego społeczeństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=483151", "fragment_id": "1564332/1", "subtitle": "", "title": "Insurekcja warszawska", "document_id": "1564332", "start_index": 1906.0, "parentId": 483151.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5238770246505737}, "uuid": "2fd3272b-68df-4ca8-8164-1388be4228d9"}, {"page_content": "Okres od 24 marca do 20 maja charakteryzował się samorzutnym, zaczepnym działaniem wojsk polskich i współdziałającej z nim ludności cywilnej przeciw okupacyjnym wojskom rosyjskim. W tym okresie udało się oswobodzić dużą część kraju i sformować stosunkowo liczne korpusy wojsk polskich: Kościuszki (działał w Krakowskiem i Sandomierskiem), Grochowskiego (z Wołynia przebił się do Kościuszki), Mokronowskiego (w Warszawie), Jasińskiego (pod Wilnem). Inicjatywa strategiczna w tym okresie znajdowała się po stronie polskiej. Nieprzyjaciel był zaskoczony i ponosił poważne straty. O takim przebiegu wydarzeń w pierwszych dwóch miesiącach wojny zadecydowały zwycięstwa pod Racławicami i w Warszawie oraz Wilnie.\n \"Osobny artykuł: Insurekcja kościuszkowska#Kalendarium powstania.\"\nW chwili wybuchu powstania Kościuszko dysponował tylko oddziałami stojącymi w Krakowie i Pińczowie. 1 kwietnia wyruszył naczelnik ze swoim wojskiem w kierunku stolicy. W drodze połączył swoje siły z brygadą Madalińskiego i kilku innymi oddziałami. Siły powstańcze wzrosły do 6100 ludzi i 12 dział. W kierunku Krakowa maszerowały z Warszawy rosyjskie oddziały gen. Torrnasowa i z kierunku Lublina gen. Denisowa i Rachmanowa. Pod Racławicami kolumna Torrnasowa zagrodziła drogę wojskom Kościuszki. Bitwę rozpoczął Tormasow. Uderzył na polskie centrum, jednocześnie wykonując głębokie obejście grupą ppłk. Pustowałowa. W krytycznej sytuacji Kościuszko uderzył na centrum Tormasowa siłami ok. czterech kompanii piechoty i 300 kosynierów. Kosynierzy w brawurowym ataku zdobyli 11 dział. Potęgując natarcie piechotą i kawalerią Polacy rozbili kolumnę Tormasowa. Następnie Kościuszko przerzucił część oddziałów na lewe skrzydło i rozbił grupę Pustowałowa. Denisow, który nadciągnął zbyt późno, nie wziął udziału w walce.\n \"Osobny artykuł: Bitwa pod Racławicami.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2341109", "fragment_id": "483488/8", "subtitle": "", "title": "Wojsko Tadeusza Kościuszki", "document_id": "483488", "start_index": 10435.0, "parentId": 2341109.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12450003623962402}, "uuid": "9e9bd5a4-f414-4e37-ace4-98a3f07f8a02"}, {"page_content": "26 października 1794 r. rozegrano przedostatnią bitwę insurekcji kościuszkowskiej z wojskiem rosyjskim. Bitwa pod Kobyłką zakończyła się porażką powstańców. Była to również ostatnia bitwa w polu, jaka odbyła się podczas insurekcji. Rosjanie stali w Kobyłce do 2 listopada, a dwa dni później dokonali Rzezi Pragi.\nZabory.\nPo III rozbiorze Polski w 1795 r. Kobyłka trafiła pod zabór austriacki. W samej miejscowości znajdowały się austriackie komory celne. Tereny te weszły w skład nowego powiatu stanisławowskiego, należącego do cyrkułu (województwa) siedleckiego, stanowiącego część tzw. Nowej Galicji. W 1809 r. włączona w obszar Księstwa Warszawskiego. W 1813 r. do miasta dotarła nawiedzająca Warszawę powódź, zaś zgodnie z doniesieniami Kazimierza Władysława Wójcicka: \"Ścisk był wielki na tarasie zamkowym, rzeka wezbrała do niesłychanej wysokości. Cała Praga zalana, dachy i kominy tylko z domów widać było, na których\nmieszkańcy wołali rozpaczliwym głosem o ratunek. Cała okolica nadwiślańska, jak okiem zajrzeć, zniknęła, tylko woda z białą pianą po niej szumiała.Na dwie przeszło mile wokoło wylew się ten srożył; do wsi Kobyłki łodziami\ndopływano\". Po upadku Napoleona, od 1815 roku należała do tzw. \"Kongresówki\". W 1825 r. Kobyłka liczyła 28 domów i 350 mieszkańców . Z uwagi na dogodne położenie w pobliżu kolei warszawsko – petersburskiej oraz bogate złoża gliny, w okolicy miasta zakładano liczne odkrywki gliny. W Kobyłce głównymi funkcjonującymi cegielniami były cegielnia Źródnik i cegielnia Dyonizy.\nXX-lecie międzywojenne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167961", "fragment_id": "27039/2", "subtitle": "", "title": "Kobyłka", "source": "wikipedia", "start_index": 3163.0, "document_id": "27039", "parentId": 167961.0, "score": 0.31444576382637024}, "uuid": "a0877abb-96ba-49f1-9c05-0c72c45030ab"}]}
{"id": "q_390", "question": "Którą dziedziną nauki zajmował się amerykański uczony Norbert Wiener?", "answer": [{"page_content": "Norbert Wiener (ur. 26 listopada 1894 w Columbii, zm. 18 marca 1964 w Sztokholmie) – amerykański matematyk i filozof pochodzenia żydowskiego, twórca cybernetyki, cudowne dziecko.\nWykładał na uniwersytetach Columbia, Harvard i Maine oraz na Massachusetts Institute of Technology. Prace Wienera dotyczą podstaw matematyki, rachunku prawdopodobieństwa i analizy funkcjonalnej. W swoich pracach opisał między innymi filtr stosowany w cyfrowym przetwarzaniu sygnałów, nazwany filtrem Wienera. W teorii procesów stochastycznych znane jest pojęcie procesu Wienera.\nW 1961 Wiener zdefiniował \"czarną skrzynkę\" jako nieznany system, którego funkcjonowanie może zostać opisane za pomocą technik identyfikacji systemów. \nPublikacje.\n\"Cybernetyka, czyli sterowanie i komunikacja w zwierzęciu i maszynie\". PWN, Warszawa 1971, s. 261. Seria: Informacja i Sterowanie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4156", "fragment_id": "175463/0", "subtitle": "", "title": "Norbert Wiener", "parentId": 4156.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175463", "source": "wikipedia", "score": 0.7429563999176025}, "uuid": "719cdaac-db7b-45df-8da1-9c1856c2f737"}, {"page_content": "Osiadł w Kansas City, otrzymał w 1883 roku posadę nauczyciela w Odessie w stanie Missouri, uczył niemieckiego, francuskiego, łaciny, greki, matematyki i prawodawstwa rządu obywatelskiego. Dwa lata później podjął pracę w gimnazjum w Kansas City. Został członkiem miejscowego Towarzystwa Filozoficznego. W 1892 roku został zaangażowany jako Profesor Języków Germańskich i Romańskich na Uniwersytecie Missouri w Columbii.\nW 1893 roku poślubił Berthę Kahn, córkę właściciela domu towarowego w St. Joseph. W roku 1894 urodził się syn Norbert Wiener, twórca pojęcia cybernetyka, autor fundamentalnej pracy naukowej \"Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine\" (New York 1948), wydanej po polsku jako \"Cybernetyka, czyli sterowanie i komunikacja w zwierzęciu i maszynie\" (PWN, Warszawa 1971).\nW 1895 roku z powodu podziału Wydział Języków Nowożytnych i braku etatów stracił pracę na uniwersytecie. W Bostonie pracował dorywczo jako nauczyciel języków nowożytnych w New England Conservatory of Music oraz tłumacz serbskich ballad dla Francisa Childa, profesora anglistyki na Harvardzie. Z polecenia Childa został zatrudniony w 1896 roku jako pierwszy wykładowca rosyjskiego, polskiego i staro-cerkiewno-słowiańskiego na Harvardzie.\nOficjalnie nie posiadał stopnia naukowego. W roku 1901 otrzymał tytuł Assistant Professor, a w roku 1911 został pierwszym utytułowanym profesorem slawistyki w Stanach Zjednoczonych. Swoją pracę na Harvardzie zakończył w 1930 roku. Zmarł 12 grudnia 1939 roku w Belmont w Massachussetts w wieku siedemdziesięciu siedmiu lat.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5303357", "fragment_id": "1093993/1", "subtitle": "", "title": "Leon Wiener", "document_id": "1093993", "start_index": 1661.0, "parentId": 5303357.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32902953028678894}, "uuid": "1a7ebbc0-933f-410d-8ccc-04ec1b92cf44"}, {"page_content": "Cybernetyka (gr. κυβερνήτης \"kybernetes\" ‘sternik; zarządca’ od κυβερνᾶν \"kybernán\", ‘sterować, kontrolować’) – transdyscyplinarne podejście do systemów sterowania oraz związanego z tym przekazywania informacji (komunikacja) w człowieku i maszynie. Za twórcę cybernetyki uważa się amerykańskiego matematyka pochodzenia żydowskiego Norberta Wienera.\nDefinicja.\nW znaczeniu \"nauki rządzenia\" (fr. \"la science du gouvernement des hommes\") pierwszy terminu tego użył André Marie Ampère w \"Eseju o filozofii nauki, albo analitycznym przedstawieniu naturalnego podziału wiedzy ludzkiej\", choć jeszcze starożytni Grecy rozszerzyli znaczenie poza sterowanie statkiem. W języku polskim po raz pierwszy użyte przez filozofa Bronisława F. Trentowskiego w pracy \"Stosunek filozofii do cybernetyki, czyli sztuki rządzenia narodem\" z 1843 roku.\nCybernetyka analizuje (odnajduje) analogie (homologie) między zasadami działania organizmów żywych, układów społecznych (społeczności) i maszyn (holizm), odkrywa ogólne prawa wspólne dla różnych nauk i umożliwia przenoszenie tych praw z jednej dziedziny na drugą; jest więc nauką interdyscyplinarną, znajdującą wiele zastosowań praktycznych. Uznaje się ją często za jeden z nurtów w tzw. badaniach systemowych.\nCybernetyka wysunęła i przetestowała hipotezy, które nawiązały do wielowiekowego marzenia scalenia nauk humanistycznych oraz ich stopniowego złączenia z naukami ścisłymi i naukami przyrodniczymi. To połączenie było rozważane na wiele sposobów: Claude E. Shannon preferował ujęcie matematyczne, natomiast Norbert Wiener proponował stawianie nauki o maszynach i biologię naprzeciw fizyce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42380", "fragment_id": "647467/0", "subtitle": "", "title": "Cybernetyka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "647467", "parentId": 42380.0, "score": 0.6216530203819275}, "uuid": "244e0f0c-6690-445e-82bd-f866d08b1f29"}, {"page_content": "W roku 1926 Wigner objął stanowisko asystenta w zespole Richarda Beckera w Instytucie Cesarza Wilhelma Wielkiego (dzisiejszy Uniwersytet Techniczny w Berlinie). Tam też podjął badania nad teorią grup, tworząc podstawy fizyki statystycznej. Pod koniec lat 20. prowadził badania w dziedzinie mechaniki kwantowej, które kontynuował również po objęciu profesury w Getyndze, wraz z Schrödingerem i Dirakiem (ku lekkiemu niezadowoleniu Einsteina). Z powodu żydowskiego pochodzenia odebrano mu w 1933 roku profesurę, co uświadomiło mu ostatecznie powagę sytuacji w Niemczech i skłoniło do wyjazdu do Stanów Zjednoczonych. W 1934 Wigner zapoznał swą siostrę Manci z fizykiem Paulem Dirakiem, co przyniosło z jednej strony w krótkim czasie ślub obojga, a z drugiej pogłębienie związków i współpracy między Eugenem i Paulem. Wigner spotkał w USA też Einsteina, który przybył tam, by objąć katedrę na Uniwersytecie w Princeton.\nKariera profesorska samego Wignera toczyła się w USA na Uniwersytecie Wisconsin, tam też poznał swoją pierwszą żonę, studentkę fizyki Amelie Frank, która w 1937 przedwcześnie zmarła. W tym samym roku przyjął obywatelstwo amerykańskie i szukając nowego otoczenia w celu ucieczki przed bólem po utracie żony, udał się do Princeton, gdzie był od 1938 do emerytury w 1971, z jednoroczną przerwą w 1946, profesorem matematyki.\nZe swoim węgierskim kolegą Leó Szilárdem rozwinął teorię nuklearnej reakcji łańcuchowej i uczestniczył w amerykańskim projekcie budowy bomby atomowej w Los Alamos, gdyż obawiał się, że hitlerowskie Niemcy jako pierwsze zbudują tę broń i użyją jej. Uczestniczył również w Projekcie Manhattan, w ramach którego zbudowano pierwszy efektywnie funkcjonujący reaktor atomowy. Reaktor ten posłużył do", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266570", "fragment_id": "1432785/2", "subtitle": "", "title": "Eugene Wigner", "document_id": "1432785", "start_index": 1902.0, "parentId": 266570.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04321823641657829}, "uuid": "c0b331bb-54c6-40b8-9bfc-c85d7408c739"}, {"page_content": "Za twórcę cybernetyki uważa się amerykańskiego matematyka Norberta Wienera. Jego praca \"Cybernetics or Control and Communication in the Animal and the Machine\", wydana w 1948 roku, jest klasycznym dziełem w tej dziedzinie. Wiener dowiedział się o tym, że termin \"Cybernetyka\" został wcześniej zaadaptowany przez Ampera dopiero po wydaniu tej pracy. Jej tytuł „Cybernetyka, czyli sterowanie i komunikacja w zwierzęciu i maszynie” był przez wielu autorów traktowany jako pierwsza definicja cybernetyki.\nCybernetyka ma zastosowanie w systemach, w których przypływ informacji tworzy zamknięte pętle – pętle w relacjach przyczynowo-skutkowych – a więc tam, gdzie działania systemu powodują zmianę w jego środowisku, a zmiana ta następnie oddziałuje wtórnie na ten system (relacje wtórne/sprzężenie zwrotne). Ze względu na powyższe cybernetyka ma bardzo szerokie zastosowanie w wielu odrębnych systemach i w różnych dziedzinach nauki, takich jak fizyka, biologia, nauki kognacyjne czy nauki społeczne.\nCybernetyka ma na celu zrozumienie funkcji i procesów w systemach, których działanie dąży do określonego celu. System ten posiada relacje wtórne, dzięki którym jest zdolny do tworzenia przyczynowo-skutkowego łańcucha. Działanie takiego systemu może być opisane przy pomocy uproszczonego szeregu skutkowego – akcja/interakcja, obserwacja, refleksja (np. porównania rezultatów z pożądanym rezultatem) i ponowne działanie. Cybernetyka zajmuje się studiowaniem: procesów poznawczych, mechanizmów odpowiedzialnych za uczenie się i analizę oraz takich pojęć jak adaptacja, kontrola społeczna, skuteczność, łączność, wydajność, konwergencja i sprzężenia zwrotne. Pojęcia te są obiektem zainteresowań również innych dyscyplin, takich jak biologia, fizyka, chemia czy innych nauk, jednakże w zakresie cybernetyki są one rozpatrywane niezależnie od kontekstu organizmu czy urządzenia. Tego typu abstrakcja umożliwia stworzenie ogólnego formalizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42380", "fragment_id": "647467/1", "subtitle": "", "title": "Cybernetyka", "document_id": "647467", "start_index": 1629.0, "parentId": 42380.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7181169986724854}, "uuid": "a7301152-5114-41f9-a5cd-9ea1b2e65a93"}, {"page_content": "Był członkiem czynnym Polskiej Akademii Umiejętności (1928), Saskiej Akademii Nauk (1925), Lwowskiego Towarzystwa Naukowego, członkiem Polskiego Towarzystwa Matematycznego, Niemieckiego Stowarzyszenia Matematycznego, Szwajcarskiego Towarzystwa Matematycznego, Niemieckiego Towarzystwa Filozoficznego.\nOd 1908 żonaty ze Stefanią Rosenblatt (1880–1957) z Lublina, psycholożką po studiach w Bernie. Był spokrewniony z Norbertem Wienerem. Siostrzeńcem żony Lichtensteina był Stefan Rozental.\nZ początkiem września 1933, po wejściu w życie ustaw norymberskich, miał stracić katedrę w Lipsku. Wiedząc o tym udał się z żoną do Polski, zmarł nagle na zawał serca w Zakopanem. 30 sierpnia odbyła się uroczystość pogrzebowa w krematorium w Lipsku.\nDorobek naukowy.\nW swojej działalności naukowej zajmował się analizą matematyczną, teorią równań różniczkowych o pochodnych cząstkowych, liniowych i nieliniowych, typu eliptycznego, a także teorią potencjału.\nZajmował się mechaniką płynów, teorią równowagi obracającej się cieczy. Udowodnił twierdzenie Poincaré′go dotyczące rodziny figur równowagi. Przedstawił matematyczne uzasadnienie stabilności pierścieni Saturna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4478895", "fragment_id": "1506204/1", "subtitle": "", "title": "Leon Lichtenstein", "parentId": 4478895.0, "start_index": 1851.0, "document_id": "1506204", "source": "wikipedia", "score": 0.2685931622982025}, "uuid": "6827b430-0c5c-44cf-911b-10a2fafca06e"}, {"page_content": "Neurocybernetyka – dział biocybernetyki, zajmujący się analizą i modelowaniem procesów przetwarzania informacji i sterowania w układach nerwowych zwierząt i człowieka. Główne kierunki prac to m.in.:\nDziedzina ta powstała dzięki osiągnięciom twórcy cybernetyki, Norberta Wienera, oraz znacznemu postępowi w dziedzinie neurologii i neurofizjologii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321012", "fragment_id": "1445092/0", "subtitle": "", "title": "Neurocybernetyka", "document_id": "1445092", "start_index": 0.0, "parentId": 321012.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5930985808372498}, "uuid": "07c8d58a-4efc-4da7-b45c-f45da5b94332"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Historia automatyki.\"\nMetody stochastyczne wprowadzono do teorii sterowania i telekomunikacji w okresie II wojny światowej. Badania układów stochastycznych podjęto w związku z pracami nad sterowaniem ogniem artyleryjskim. Norbert Wiener z MIT chciał mieć swój wkład w działania wojenne i zaproponował, że zajmie się problemem przewidywania przyszłej pozycji samolotu. Propozycja ta opierała się na uogólnionej analizie harmonicznej – pracy jaką wykonał w latach 20. (publikacja z 1931 roku). Nad implementacją swojego systemu predykcji pracował z Johnem Bigelowem. Pracując z metodami dziedziny częstotliwości, opracował statystycznie optymalny filtr dla ciągłych sygnałów stacjonarnych (tzw. filtr Wienera), który polepszał stosunek sygnału do szumu w systemach komunikacji. Efektem tych prac było opracowanie elektronicznego systemu do predykcji. Ostatecznie Wiener był zawiedziony, gdyż system przyniósł jedynie marginalne polepszenie (mniej niż 10 procent) w stosunku do systemu opracowanego przez Laboratoria Bella. Po wykonaniu swych prac Wiener przygotował raport \"Ekstrapolacja, interpolacja i wygładzanie stacjonarnych ciągów czasowych w zastosowaniach inżynieryjnych\" (\"The Extrapolation, Interpolation and Smoothing of Stationary Time Series with Engineering Appllications\", OSRD Report 370, 1 lutego 1942) znany też jako \"żółte niebezpieczeństwo\" (ang. \"yellow peril\") z uwagi na jego żółte okładki i niebywale trudną matematykę. Praca Wienera została ostatecznie opublikowana w ogólnodostępnej literaturze w 1949 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2293193", "fragment_id": "481244/2", "subtitle": "", "title": "Sterowanie stochastyczne", "parentId": 2293193.0, "start_index": 3984.0, "document_id": "481244", "source": "wikipedia", "score": 0.3400367498397827}, "uuid": "42223c6b-33a8-41a3-9c56-4c8dd91d0ff7"}, {"page_content": "Niezależnie od tych prac w 1941 Andriej Nikołajewicz Kołmogorow zaprezentował teorię dla dyskretnych stacjonarnych procesów stochastycznych (odpowiednik pomysłu Wienera dla sygnałów dyskretnych). Dlatego powstała teoria filtracji optymalnej nazywana jest zwykle teorią Wienera-Kołmogorowa a wyżej wspomniany filtr nazywany jest filtrem Wienera-Kołmogorowa. Wiener i Kołmogorow byli więc prekursorami stochastycznego ujęcia filtracji – w swych najwcześniejszych pracach zdefiniowali pojęcie procesu (sygnału) losowego (stochastycznego) charakteryzującego się pewnymi własnościami statystycznymi. Proces losowy o tych właściwościach nazywa się stacjonarnym i dla takiego procesu Wiener i Kołmogorow wykazali istnienie związków między właściwościami statystycznymi sygnału użytecznego i szumu a ich charakterystykami częstotliwościowymi. Wykazali więc związek z klasyczną teorią filtracji.\nW 1947 roku Norbert Wiener z MIT poszukiwał nazwy dla nowo powstającej dyscypliny, która traktowała o teorii automatów – dotyczyła sterowania i komunikacji zarówno w odniesieniu do ludzi, jak i maszyn. Warto przy tym zwrócić uwagę, że greckie słowo odpowiadające angielskiemu określeniu \"governor\" (tak oryginalnie nazywano po angielsku odśrodkowy regulator obrotów), brzmi \"kußernan\". Przy okazji zapoznawania się z działaniem odśrodkowego regulatora obrotów Jamesa Watta Wiener sprawdził także etymologię słowa \"kußernan\" i napotkał greckie słowo \"kußernt\" (co znaczy „kierujący”). Ostatecznie dla nowo powstającej dziedziny zaproponował nazwę \"cybernetics\", czyli po polsku \"cybernetyka\".\nOkres klasyczny w teorii sterowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2179122", "fragment_id": "434820/40", "subtitle": "", "title": "Historia automatyki", "source": "wikipedia", "start_index": 69417.0, "parentId": 2179122.0, "document_id": "434820", "score": 0.33152949810028076}, "uuid": "48c17401-c119-4b74-bfad-75219d16a110"}, {"page_content": "Także w tym okresie, do teorii sterowania i komunikacji wprowadzono metody stochastyczne. Badania systemów stochastycznych\npodjęto w związku z pracami nad sterowaniem ogniem artyleryjskim. Norbert Wiener z MIT chciał mieć swój wkład w działania wojenne i zaproponował, że zajmie się problemem przewidywania przyszłej pozycji samolotu. Propozycja ta opierała się na uogólnionej analizie harmonicznej – pracy jaką wykonał w latach 20. (publikacja z 1931 roku). Nad implementacją swojego systemu predykcji pracował z Johnem Bigelowem. Pracując z metodami dziedziny częstotliwości, opracował statystycznie optymalny filtr dla ciągłych sygnałów stacjonarnych (tzw. Filtr Wienera), który polepszał stosunek sygnału do szumu w systemach komunikacji. Efektem tych prac było opracowanie elektronicznego systemu do predykcji. Ostatecznie Wiener był zawiedziony, gdyż system przyniósł jedynie marginalne polepszenie (mniej niż 10 procent) w stosunku do systemu opracowanego przez Laboratoria Bella. Po wykonaniu swych prac Wiener przygotował raport \"Ekstrapolacja, interpolacja i wygładzanie stacjonarnych ciągów czasowych w zastosowaniach inżynieryjnych\" (\"The Extrapolation, Interpolation and Smoothing of Stationary Time Series with Engineering Appllications\", OSRD Report 370, 1 lutego 1942) znany też jako \"żółte niebezpieczeństwo\" (ang. \"yellow peril\") z uwagi na jego żółte okładki i niebywale trudną matematykę. Praca Wienera została ostatecznie opublikowana w ogólnodostępnej literaturze w 1949 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2179122", "fragment_id": "434820/39", "subtitle": "", "title": "Historia automatyki", "source": "wikipedia", "start_index": 67918.0, "document_id": "434820", "parentId": 2179122.0, "score": 0.4705633223056793}, "uuid": "3ec5b76d-8858-4e7b-9b4e-480dde3ce53b"}]}
{"id": "q_391", "question": "Który król powołał w XVI w. Komisję Morską, czyli pierwszy Polski urząd do spraw żeglugi?", "answer": [{"page_content": "Komisja Morska (KM) – pierwsza polska admiralicja, utworzona w 1568 przez króla Zygmunta II Augusta; działała w Gdańsku pod kierunkiem Jana Kostki. \nKomisja została powołana z inicjatywy Zygmunta II Augusta 24 marca 1568. Na jej czele stali wybitni znawcy spraw morskich: kasztelan gdański Jan Kostka i opat oliwski Kasper Geschkau. Komisja Morska (od roku 1572 na jej czele stanął biskup Stanisław Karnkowski) rozliczała kapitanów okrętów kaperskich z ich działalności, pilnowała dyscyplin wśród załóg, wydawała im instrukcje odnośnie do dalszych działań. Ponadto do jej zadań należał nadzór nad dalszym powiększaniem polskiej floty. Do tych celów dysponowała ogromnym funduszem. \nDziałalność Komisji Morskiej ustała wraz ze śmiercią Zygmunta II Augusta (1572); jej kontynuacją była utworzona w 1626 Komisja Okrętów Królewskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462403", "fragment_id": "1565757/0", "subtitle": "", "title": "Komisja Morska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 462403.0, "document_id": "1565757", "score": 0.586455225944519}, "uuid": "d250af86-e819-4227-b778-4fe43cbde706"}, {"page_content": "Zaopatrywanie kaprów w porcie gdańskim, przyprowadzanie tam pryzów, narażało miasto na represje ze strony wojujących państw. Ponadto wojna powodowała przestoje w żegludze, a co za tym idzie, straty. Stąd niechętny, a nawet wrogi stosunek Rady do kaprów. Mnożyły się skargi władz miejskich na forum Sejmiku Generalnego Prus Królewskich. Kapitanowie okrętów kaperskich również byli niezadowoleni załatwianiem spraw spornych. W rezultacie w roku 1565 powołano komisarzy mających zajmować się sprawami kaprów (burgabia Kleefeld i sekretarz królewski Krzysztof Konarski), przy czym rozprawy rozjemcze odbywały się bądź to w domu Kleefelda w Gdańsku, bądź w sądzie ławniczym w Pucku.\nKomisja Morska.\nW dwa lata później przeniesiono siedzibę kaprów do Pucka. Stało się tak na żądanie Gdańska i było dowodem dobrej woli i ustępliwości króla wobec Rady. Port w Pucku był niedogodny, bo płytki, ale przychylność miejscowej rady i starosty gwarantowały opiekę i pomoc. W marcu 1568 roku Zygmunt August powołał Komisję Morską. Był to organ centralny, urząd do spraw morza i żeglugi o jasno sprecyzowanych zadaniach: zwalczać szkodliwą dla państwa „żeglugę narewską”, zapewnić pokój ziemiom pruskim, strzec wybrzeża i portów przed gwałtem i niespodziewanymi atakami, ochraniać miejsca składu i handlu. Uposażając Komisję stworzył król w roku 1570 „fundusz morski” w wysokości 16 880 florenów i 11 groszy. By móc wykonywać tak nakreślone zadania komisarze otrzymali od króla prawo reprezentacji wobec władz Gdańska, a ich postanowienia miały mieć moc królewskich specjalnych instrukcji. Spodziewając się szykan wobec komisarzy mieszkających w Gdańsku, król wyłączył ich spod jurysdykcji miasta. Powstanie Komisji wywołało w Radzie Miejskiej poczucie zagrożenia jej interesów, ingerencji w jej monopol żeglugi i handlu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217648", "fragment_id": "494296/6", "subtitle": "", "title": "Gdańsk wobec polityki bałtyckiej ostatnich Jagiellonów", "document_id": "494296", "start_index": 8842.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2217648.0, "score": 0.5413649082183838}, "uuid": "34b21788-c99d-49a8-a97a-bec0f04200da"}, {"page_content": "Administracja morska - całokształt działań władzy państwa nadbrzeżnego związanych z jurysdykcją nad wodami morskimi, żeglugą, rybołówstwem, oraz portami i wybrzeżem. \"Administracją morską\" nazywamy też realizujące wyżej wymienione zadania urzędy i inne organy władzy państwa. \"Administracja morska\" i jej systemy nie są jednolite we wszystkich państwach.\nAdministracja morska w RP.\nW Polsce naczelnym organem \"administracji morskiej\" jest minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, któremu podlegają sprawy żeglugi morskiej i śródlądowej. Terenowymi organami są dyrektorzy urzędów morskich, którym z kolei podlegają kapitanaty i bosmanaty portów. Sprawy te reguluje ustawa z 21 marca 1991 r. o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administracji morskiej ().\nZ historycznego punktu widzenia pierwszym organem sprawującym funkcję Urzędu morskiego była Komisja Morska powołana w 1568 roku przez króla Zygmunta II Augusta. W okresie II RP funkcję tę pełnił Urząd Marynarki Handlowej powołany w 1920 r., w Wejherowie a od 1927 r. w Gdyni.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1898398", "fragment_id": "871828/0", "subtitle": "", "title": "Administracja morska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1898398.0, "document_id": "871828", "score": 0.7306575179100037}, "uuid": "4fe33c68-fe3d-4cdf-9b66-c4e13917ee30"}, {"page_content": "W 1568 roku król Zygmunt August powołał Komisję Morską (\"Commissio Maritima\"), której biura znajdowały się w skrzydle wschodnim Zamku Średniego. W latach 1584–1585 i 1592–1601 funkcjonowały na przedzamczu zamku dwie królewskie mennice, gdzie bito szelągi i złote dukaty i portugały. W październiku 1587 roku na zamek wjechał uroczyście nowy król Zygmunt III Waza. W związku z kolejną wizytą króla w 1593 roku, częściowo przebudowano Zimowy Refektarz. Podczas wojny ze Szwecją „o ujście Wisły” w dniu 17 lipca 1626 roku zamek obległy wojska szwedzkie pod dowództwem Gustawa Adolfa. Polską obroną dowodził podstarości Wojciech Pęczławski, który miał do dyspozycji 300 ludzi. Mimo szczupłych sił i wpuszczenia Szwedów do miasta przez burmistrza Pheninusa, obrońcy zdołali odpierać szturmy 7500 atakujących do 19 lipca, gdy Szwedzi wdarli się od wschodu przez przedzamcze i na Zamek Średni. Obrońcy złożyli honorową kapitulację i w dowód podziwu za mężną obronę pozwolono im 20 lipca odejść do Grudziądza. Za utratę zamku, przebywającego w niewoli podstarościego Pęczławskiego skazano zaocznie na karę śmierci. Szwedzi po zdobyciu zamku zbudowali w ciągu dwóch lat 11 ziemnych bastionów. W 1629 roku fortyfikacje powiększono o kolejną linię obronną, którą wojska polskie hetmana Stanisława Koniecpolskiego próbowały bezskutecznie zdobyć 25 lipca. W 1635 roku na mocy rozejmu ze Szwedami na zamek wróciły wojska polskie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=175713", "fragment_id": "23844/7", "subtitle": "", "title": "Zamek w Malborku", "source": "wikipedia", "start_index": 8805.0, "document_id": "23844", "parentId": 175713.0, "score": 0.05843259394168854}, "uuid": "9b9cd57b-e468-4c0e-946a-8434a0fdb18a"}, {"page_content": "Dowództwo Marynarki Wojennej – komórka organizacyjna Marynarki Wojennej, będąca organem podległym Dowódcy Marynarki Wojennej, za pomocą której Dowódca realizuje powierzone mu zadania. Zlikwidowane z dniem 1 stycznia 2014 roku.\nHistoria.\nPierwszą polską instytucją zajmującą się sprawami morskimi była Komisja Morska, utworzona w 1568 przez króla Zygmunta II Augusta. Jej działalność dotyczyła spraw związanych z całą gospodarką morską, a jednym z głównych obowiązków był nadzór nad powstającą flotą kaperską. W węższym zakresie działała od 1625 Komisja Okrętów Królewskich, która powstała na wzór poprzedniczki. Została powołana przez króla Zygmunta III Wazę i sprawowała kontrolę nad zawodowymi siłami morskimi. Podobnie jak Komisja Morska wyznaczała admirała floty wojennej, ale nie miała wpływu na bezpośrednie dowodzenie działaniami na morzu.\nPodczas powstania styczniowego planowano utworzyć marynarkę wojenną. Jej dowodzeniem miała się zająć Organizacja Główna Narodowych Sił Morskich, która powstała w 1863 przy Rządzie Narodowym. Po upadku powstania na Ukrainie w 1864 zaniechano planów budowy floty wojennej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44521", "fragment_id": "640819/0", "subtitle": "", "title": "Dowództwo Marynarki Wojennej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 44521.0, "document_id": "640819", "score": 0.22722238302230835}, "uuid": "4470e7da-5cb2-4c0c-9254-41c674805d69"}, {"page_content": "Komisja Okrętów Królewskich – urząd morski, do zadań którego należało organizowanie i zaopatrywanie tworzonej przez Zygmunta III Wazę polskiej floty wojennej. Był kontynuacją Komisji Morskiej.\nW skład komisji weszli: syn senatora szwedzkiego Gabriel Posse – przewodniczący, dworzanin króla Wolfgang von der Oelsnitz – nadzór finansowy, sekretarz królewski Wojciech Giese oraz przedstawiciele władz Gdańska: rajca Herman von der Becke, ławnik Henryk Kemerer, Krystyn Strobandt i Daniel Riediger z Trzeciego Ordynku, a ponadto komisarze królewscy powołani już w 1623 roku: Jan Wendt i Piotr Nielsen.\nKomisja utworzyła eskadrę okrętów, która w 1627 odniosła zwycięstwo w bitwie pod Oliwą w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1626-1629. Za czasów panowania Władysława IV w latach 1632–1634 zorganizowała nową eskadrę, składającą się z 11 okrętów z 200 działami i 700-osobową załogą. Wzniosła na Półwyspie Helskim twierdze Władysławowo i Kazimierzowo, rozbudowała port wojenny w Pucku. Jej działalność finansowana była z wpływów z ceł morskich. \nBrak poparcia sejmu dla morskich planów króla spowodował trudności w finansowaniu działalności Komisji, w wyniku czego w 1641 flota została wystawiona na sprzedaż.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1312142", "fragment_id": "1144093/0", "subtitle": "", "title": "Komisja Okrętów Królewskich", "document_id": "1144093", "start_index": 0.0, "parentId": 1312142.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3190127909183502}, "uuid": "8b6cc769-c439-433f-98e9-134fb876cdfa"}, {"page_content": "Początek wojenno-morskiej obecności Polski datuje się na 1463, kiedy to w czasie trwania wojny trzynastoletniej połączona flota gdańsko-elbląska pokonała flotę krzyżacką w bitwie na Zalewie Wiślanym. Za panowania Zygmunta I Starego nastąpił rozwój polskiej floty wojennej. Utworzona w 1517 polska flota kaperska wzięła udział w wojnie litewsko-moskiewskiej 1512-1522. Operując na wschodnim Bałtyku, przerywała handel morski pomiędzy Wielkim Księstwem Moskiewskim a krajami zachodnioeuropejskimi, dostarczającymi Wasylowi III najniezbędniejszych materiałów wojennych. W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521 flota ta wzięła udział w blokadzie Królewca. Jednak po zawarciu w 1522 rozejmu, kończącego wojnę litewsko-moskiewską zlikwidowano flotę kaperską. W związku z narastającym zagrożeniem ze strony Rosji i Szwecji w 1561, w odpowiedzi na manifest królewski, powstała zorganizowana flota kaperska, zwana także flotą strażników morza. W 1568 powołano Komisję Morską, pierwszy polski urząd morski, do zadań którego należała organizacja floty kaperskiej, a od 1570 tworzenie regularnej polskiej floty wojennej. W 1571 komisja ta opracowała artykuły morskie, które stanowiły pierwszy polski regulamin służby okrętowej. 29 lipca 1571 flota duńska zaatakowała niespodziewanie polską flotę kaperską stacjonującą w Pucku i uprowadziła jej okręty do Kopenhagi. Spowodowało to potrzebę tworzenia polskiej regularnej marynarki wojennej. W 1572 zakończono budowę galeonu Smok, w następnych latach wybudowano dalsze jednostki, jednak rozbudowę floty przerwano. Polską flotę wojenną wskrzesił na krótko Stefan Batory w czasie wojny Rzeczypospolitej z Gdańskiem, powierzając jej zadanie blokady tego portu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=210611", "fragment_id": "1469666/1", "subtitle": "", "title": "Historia polskiej Marynarki Wojennej", "document_id": "1469666", "start_index": 358.0, "source": "wikipedia", "parentId": 210611.0, "score": 0.1870415061712265}, "uuid": "c9427304-b599-4299-b6ac-251a5c168844"}, {"page_content": "Od 1601 zaczęto budować pierwsze zawodowe siły morskie – królewską flotę wojenną, która prowadziła działania przeciwko Rosjanom i Szwedom. W 1626 powstała Komisja Okrętów Królewskich, która organizowała eskadry floty polskiej. Największym i zarazem ostatnim zwycięstwem okrętów królewskich było pokonanie eskadry szwedzkiej w bitwie pod Oliwą.\nPodczas III wojny północnej król August II Mocny powołał w 1700 roku flotę kaperską, która przez kilka miesięcy działała z Pucka i Helu przeciwko statkom szwedzkim.\nPierwszą polską uczelnią morską, kształcącą adeptów marynarki wojennej była założona w 1780 przez wojewodę wileńskiego Karola Stanisława Radziwiłła Szkoła Majtków w Nieświeżu.\nPolska pod zaborami.\nW czasie trwania powstania listopadowego próbowano dostarczać broń drogą morską na Litwę i zrealizowano tzw. wyprawę morską Jerzmanowskiego, jednak okręt dotarł tam zbyt późno. Pojawił się na miejscu, gdy na Litwie nie było już większych oddziałów powstańczych, więc musiał zawrócić. Podobny projekt realizowano też w czasie trwania powstania styczniowego. Wysłano z Londynu tzw. wyprawę morską Łapińskiego. Tutaj przeszkód było znacznie więcej. W ostatnim etapie wyprawy przeprowadzono próbę desantu morskiego. Podczas jego trwania zatonęła jedna z łodzi i utonęło 24 ochotników. Wyprawa więc ostatecznie zakończyła się niepowodzeniem.\nPodczas powstania styczniowego planowano utworzyć marynarkę wojenną. Jej dowodzeniem miała się zająć Organizacja Główna Narodowych Sił Morskich, która powstała w 1863 przy Rządzie Narodowym. Po upadku powstania na Ukrainie w 1864 zaniechano planów budowy floty wojennej.\nII Rzeczpospolita.\n \"Osobny artykuł: Marynarka Wojenna (II RP).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=210611", "fragment_id": "1469666/2", "subtitle": "", "title": "Historia polskiej Marynarki Wojennej", "parentId": 210611.0, "start_index": 2055.0, "document_id": "1469666", "source": "wikipedia", "score": 0.1971212774515152}, "uuid": "d1d27e49-8541-484f-a352-1f99a5814220"}, {"page_content": "Szkuty służyły też komunikacji pasażerskiej. Bywało, że całe dwory magnackie podróżowały w ten sposób. Gdy król Zygmunt III Waza wybierał się w roku 1594 do Szwecji, z Warszawy do Gdańska płynął Wisłą, by tam – w Twierdzy Latarni – przesiąść się na statek pełnomorski. Należy też wspomnieć o zastosowaniu transportu wodnego w innych celach: na przykład w XVI wieku z Krakowa do Warszawy spławiono Wisłą nagrobek ostatnich książąt mazowieckich, Stanisława i Janusza.\nDużo mniej popularna była żegluga morska. Poza zamieszkującymi wybrzeże rybakami i marynarzami na morze zapuszczali się nieliczni. Nawet główne miasto portowe, Gdańsk, nie posiadało większej floty i korzystało przeważnie z usług obcych armatorów: w drugiej połowie XV i na początku XVI wieku koszt przewozu towaru morzem przekraczał najczęściej połowę jego wartości. Same statki też były kosztowne; przeciętny wiek ich służby nie przekraczał 2–4 lat, a liczne opłaty portowe i celne, podatki i żołd marynarzy wymagały sporych nakładów, na co mogli sobie pozwolić tylko najbogatsi z gdańskich kupców.\nPolacy niechętnie wyprawiali się na morze, znacznie pewniej i bezpieczniej czując się na lądzie:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Bezpieczniej Polak w polu z kopiją poskoczy\"\n\"I na ziemi do szable barziej on ochoczy –\"\n\"A maszt, żagiel i kotew krzywą niech ci mają,\"\n\"Co nad słonym Neptunem od pieluch mieszkają!\"\n Kasper Miaskowski\n , Zbiór rytmów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569140", "fragment_id": "1568849/4", "subtitle": "", "title": "Transport i podróże w czasach I Rzeczypospolitej", "parentId": 569140.0, "start_index": 5621.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1568849", "score": 0.11561114341020584}, "uuid": "7c55e19a-9573-4d20-b05c-a8461660eabb"}, {"page_content": "Początkowo wspierał poczynania morskie Zygmunta II Augusta (od 1560), współpracując z królem w zakresie nadzoru nad królewskimi kaprami, tzw. strażnikami morza. 1565 wszedł w skład powołanej przez króla dwuosobowej komisji (drugim komisarzem był dworzanin królewski, Krzysztof Konarski), która orzekała prawomocność zdobytego przez kaprów łupu oraz pobierała od niego dziesięcinę, a także rozstrzygała ewentualne spory. Swoje zadania wykonywał jednak niechętnie, obawiając się, że jako burmistrz Gdańska może w ten sposób spowodować, że poszkodowani przez kaprów będą szukać odwetu kosztem jego miasta. W lutym 1567 król rozwiązał komisję, przekazując jej zadania kasztelanowi gdańskiemu Janowi Kostce, a siedzibę floty przeniósł do Pucka. Od tego czasu kaprzy królewscy znaleźli się całkowicie poza kontrolą Gdańska, a władze miasta i sam burmistrz Kleefeld, już wcześniej im niechętni, stali się ich zdecydowanymi przeciwnikami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2100383", "fragment_id": "411103/1", "subtitle": "", "title": "Georg Kleefeld", "source": "wikipedia", "start_index": 1096.0, "document_id": "411103", "parentId": 2100383.0, "score": 0.12349698692560196}, "uuid": "f947029b-3440-4d92-9a33-950d2091dcfe"}]}
{"id": "q_392", "question": "Jakiej narodowości był Honoriusz Balzac?", "answer": [{"page_content": "Honoré de Balzac wym. [], Honoriusz Balzak (ur. 20 maja 1799 w Tours, zm. 18 sierpnia 1850 w Paryżu) – francuski powieściopisarz, obok Dickensa i Tołstoja jeden z najważniejszych twórców współczesnej powieści europejskiej, autor monumentalnego cyklu powieściowego \"Komedia ludzka\" (\"La comédie humaine\").\nJego wszystkie powieści miłosne (\"omnes fabulae amatoriae\") umieszczone zostały w index librorum prohibitorum dekretami z lat 1841, 1842 i 1864.\nŻyciorys.\nPrzodkowie Balzaca byli chłopami nazwiskiem Balssa ze wsi Nougayrié w Tarn. Rdzeń \"bals\" oznacza w langwedockim stromą skałę. Ojciec pisarza utrzymywał, że ich ród pochodzi ze szczepu Galów, którzy przetrwali inwazję i dali początek arystokratycznemu rodowi Balzac d’Entraques’om i z czasem zmienił nazwisko na Balzac.\nDziadek Honoriusza, Bernard Balssa (1716-1778), odziedziczył w Nougayrié kawałek ziemi i wytężoną pracą doszedł do posiadania łąk i winnic. Ojciec pisarza, Bernard Franciszek, człowiek prosty, lecz oczytany samouk, w czasie rewolucji wzbogacił się w służbie państwowej. Pojął on w 1797 roku za żonę 18-letnią Anne-Laure z domu Sallambier, od której był starszy o 32 lata. Pierwszym ich dzieckiem był Honoré, urodzony 20 maja 1799.\nZgodnie z francuskim zwyczajem klas posiadających chłopiec został oddany na wykarmienie do mamki, u której przebywał przez 4 lata, następnie wciąż pod opieką obcych ludzi nauczył się czytać i pisać. Matkę widywał tylko w niedzielę. Do domu rodzinnego wrócił w 1803 roku. Ten epizod z dzieciństwa zrodził we wrażliwym dziecku przekonanie, że był odrzucony i niekochany przez swoją matkę. Spośród trojga rodzeństwa (Laury, Laurencji i Henryka) szczególne więzi połączyły go z, o szesnaście miesięcy młodszą, Laurą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26531", "fragment_id": "181828/0", "subtitle": "", "title": "Honoré de Balzac", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181828", "parentId": 26531.0, "score": 0.9679770469665527}, "uuid": "c531f891-63c7-452b-8e9b-2b787fcc91e7"}, {"page_content": "Maison de Balzac – dom-muzeum oraz była rezydencja francuskiego pisarza Honoré de Balzaca. Muzeum znajduje się w 16. dzielnicy Paryża na ulicy rue Raynouard pod numerem 47. Wstęp jest darmowy. Opłata pobierana jest tylko w trakcie trwania tymczasowych ekspozycji.\nSkromna rezydencja z ogrodem oraz dziedzińcem usytuowana jest w paryskim okręgu Passy położonym niedaleko Lasku Bulońskiego. Balzac wynajmował w tej posiadłości mieszkanie w latach 1840–1847. W 1949 roku władze Paryża nabyły budynek i założyły w nim muzeum literackie.\nZe wszystkich domów, posiadłości oraz mieszkań, w których mieszkał Balzac, jedynie Maison de Balzac przetrwał do dnia dzisiejszego.\nPięciopokojowy apartament Balzaka znajduje się na najwyższym piętrze budynku. Wejście na piętro znajduje się od ogrodu posiadłości. Tu właśnie powstawał słynny cykl powieściowy Balzaka, \"Komedia ludzka\". W zbiorach muzeum znajdują się rzeczy codziennego użytku należące do Balzaka, w tym m.in. krzesło i biurko w jego sypialni oraz zestaw do parzenia kawy i herbaty otrzymany od jego przyjaciółki Zulmy Carraud w 1832 roku.\nW muzeum znajduje się także unikatowy dagerotyp Balzaka autorstwa Louisa-Auguste Bissona oraz portrety olejne Balzaka, jego matki i ojca.\nOd 1971 roku na parterze rezydencji mieści się biblioteka zawierająca oryginalne powieści, ilustracje oraz manuskrypty wykonane lub podpisane przez Balzaka. Gromadzi również wycinki oraz artykuły poświęcone Balzakowi w ówczesnych dziennikach i czasopismach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1361410", "fragment_id": "197636/0", "subtitle": "", "title": "Maison de Balzac", "document_id": "197636", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1361410.0, "score": 0.13532599806785583}, "uuid": "ddba22b4-e20c-4169-a73e-19a62c452a43"}, {"page_content": "\"Société des Gens des Lettres\", paryska organizacja pisarzy, zaraz po śmierci francuskiego powieściopisarza Honoré de Balzaca w 1850 roku planowała stworzenie pomnika upamiętniającego jego osobę. Towarzystwo zleciło Rodinowi wykonanie tej pamiątki w 1891 roku, a artysta spędził lata na opracowywaniu koncepcji rzeźby. Mając trudności z oddaniem charakteru Balzaca, zwłaszcza w świetle jego krągłej sylwetki, Rodin wykonał liczne studia: portrety, postacie w pełnej sylwetce – zarówno w akcie, jak i w ubraniu, takim jak frak czy szata, której repliki sam żądał. Finalnie powstała rzeźba przedstawia Balzaca okrytego draperią, zdecydowanie spoglądającego w dal, z głęboko wyżłobionymi rysami. Intencją Rodina było uchwycenie Balzaca w momencie rodzenia się dzieła – jako wyraz odwagi, pracy i zmagań.\nKiedy pomnik Balzaca został wystawiony w 1898 roku, negatywna reakcja nie była zaskoczeniem. Société odrzuciło dzieło, a prasa publikowała parodie. Krytykując rzeźbę, Morey (1918) zauważył: „może nadejść czas – i niewątpliwie nadejdzie – kiedy przedstawienie wielkiego powieściopisarza jako ogromnej, komicznej maski zdobiącej szlafrok nie będzie już postrzegane jako ekstrawagancja, ale nawet dziś ta statua sprawia wrażenie tandetnej.” Współczesny krytyk stwierdza, że Balzac to jedno z arcydzieł Rodina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=289858", "fragment_id": "1467469/18", "subtitle": "", "title": "Auguste Rodin", "document_id": "1467469", "start_index": 28031.0, "source": "wikipedia", "parentId": 289858.0, "score": 0.1987624317407608}, "uuid": "df388016-8c9e-4af8-a423-83f8fe406630"}, {"page_content": "Pierre Jean Marie Meyrand (ur. 3 sierpnia 1932 w Paryżu, zm. 25 października 1999 w Brunoy) – francuski aktor.\nOdtwórca roli Honoriusza Balzaka w zrealizowanym w 1973 w koprodukcji polsko-francuskiej serialu TV pt. \"Wielka miłość Balzaka\" (fr. \"Un Grand Amour de Balzac\").\nAktorską karierę rozpoczynał w 1958 u Rogera Planchona w \"Teatrze Miejskim\" (obecnie pod nazwą \"Narodowy Teatr Popularny\") w Villeurbanne. W latach 1975–1985 pełnił funkcję dyrektora teatru w Chelles; a następnie został dyrektorem \"Narodowego Centrum Dramatycznego\" \"Teatru Unii\" w Limoges. Stanowisko to pełnił do 1996.\nJego żoną była aktorka Arlette Téphany (ur. 1935, zm. 2018)\nZmarł w następstwie choroby nowotworowej w wieku 67 lat.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4624933", "fragment_id": "747449/0", "subtitle": "", "title": "Pierre Meyrand", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "747449", "parentId": 4624933.0, "score": 0.24719198048114777}, "uuid": "4c7a944c-a929-4e16-9425-9873e5198fbe"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy cyklu powieści i opowiadań Honorégo de Balzaca. Zobacz też: amerykański film z 1943 roku.\nKomedia ludzka (oryg. fr. \"La Comédie Humaine\") – cykl powieści i opowiadań francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka składający się z ponad 130 utworów, w których wielokrotnie pojawiają się te same postacie, a jest ich ponad 2000.\nTreść i problematyka.\nBalzak potraktował człowieka jako gatunek przyrodniczy i rozpatruje jego odmiany występujące w różnych środowiskach. Bazą danych Balzaka były luźne, odręczne notatki, ustawicznie przenoszone z jednego miejsca pobytu do innego.\nJądrem cyklu jest powieść \"Ojciec Goriot\", od której zaczęła się koncepcja \"Komedii ludzkiej\". Pomysł polegał na zaludnieniu tymi samymi postaciami cyklu utworów.\nStyl utworów Balzaka odznacza się licznymi obszernymi opisami tła historycznego oraz środowiska, co odzwierciedla zasadnicze założenie autora, że istnieje wzajemna zależność między charakterem jednostki a otoczeniem.\nSiłą napędową jego postaci jest dążenie do kariery i zdobycie pieniędzy. Sprawy finansowe Balzak znał z własnego doświadczenia. Opisy operacji kredytowych (weksle, długi, wierzyciele, egzekucje) mogą służyć jako przykłady podręcznikowe z ekonomii.\nMało który pisarz poświęcił tyle miejsca w swych dziełach pieniądzowi, ponieważ to pieniędzmi jest wyłożona droga do sukcesu, władzy i luksusu.\nObok pieniądza ważnym tematem jest miłość. Balzak zgłębił duszę (psychikę) kobiety, jak mało który pisarz. Po pierwszych sukcesach literackich Balzak prowadził bujne życie towarzyskie, był ulubieńcem pań z towarzystwa, które nie szczędziły mu swych wdzięków. On za to, chcąc zaimponować kochankom, wydawał więcej, niż zarabiał. Tonął więc w długach i ratował się, biorąc zaliczki na powieści, których jeszcze nie napisał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55712", "fragment_id": "656926/0", "subtitle": "", "title": "Komedia ludzka", "document_id": "656926", "start_index": 1.0, "parentId": 55712.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1227669045329094}, "uuid": "e6b950f0-dac5-45f5-9dc1-8331d3ee09b8"}, {"page_content": "W Polsce wydano 8-tomowy \"\" (1880-84); od 1909 Tadeusz Boy-Żeleński przetłumaczył i wydał 34 utwory Balzaca.\nTwórczość.\nZamysł stworzenia panoramy francuskiego społeczeństwa XIX wieku kształtował się powoli. Do roku 1830 powstające utwory były oddzielne, początkowo drukowane w odcinkach. Wyszły dwa tomy \"Sceny z życia prywatnego\", które po dwóch latach rozrosły się do 4 tomów. W roku 1833 Balzac postanowił połączyć napisane i projektowane powieści w jeden cykl, określony przez niego w 1841 roku nazwą \"Komedia ludzka\". Zgodnie z zamysłem twórcy, człowiek był rozpatrywany w nim jako gatunek przyrodniczy, a jego opis miał być zawarty w przeszło 130 utworach (napisał ich 91, były to powieści, opowiadania i szkice), w których występuje ponad 2000 postaci, obecnych wielokrotnie w różnych książkach. Cykl obejmuje okres Pierwszego Cesarstwa, Restauracji i Monarchii Lipcowej (1815–1846).\nUpamiętnienie w Polsce.\nOd 1973 na terenie obecnej dzielnicy Bielany w Warszawie znajduje się ulica imienia Honoriusza Balzaka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26531", "fragment_id": "181828/3", "subtitle": "", "title": "Honoré de Balzac", "document_id": "181828", "start_index": 5066.0, "source": "wikipedia", "parentId": 26531.0, "score": 0.3055117130279541}, "uuid": "1e950360-ceb9-4588-8190-bf2baf16fffa"}, {"page_content": "Béla Balázs [], właściwie Herbert Bauer (ur. 4 sierpnia 1884 w Segedynie; zm. 17 maja 1949 w Budapeszcie) – węgierski teoretyk kina, estetyk, scenarzysta filmowy, pisarz i poeta pochodzenia żydowskiego.\nBalázs jest autorem m.in. librett do jedynej opery Bartóka – \"Zamku Sinobrodego\" oraz do baletu \"Drewniany książę\" tegoż kompozytora. Jednym z jego przyjaciół był György Lukács.\nSwoje pierwsze opracowanie na temat teorii filmu (\"Widzialny człowiek\") napisał w 1924, dało ono początek postrzeganiu filmu jako nowego środka wyrazu, tzw. teorii „film jako język“, która wywarła następnie wpływ na Eisensteina i Pudowkina. Napisał również scenariusz do filmowego debiutu Leni Riefenstahl \"Das blaue Licht\" (\"Niebieskie światło\", 1932). Innym znanym jego filmem jest \"Gdzieś w Europie\" (1947).\nW 1949 otrzymał Nagrodę Kossutha, a w 1958 nazwano jego imieniem nagrodę filmową.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=508723", "fragment_id": "1552395/0", "subtitle": "", "title": "Béla Balázs", "document_id": "1552395", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 508723.0, "score": 0.08723108470439911}, "uuid": "36a1b3fc-894f-479c-abe8-1c00b851e2b8"}, {"page_content": "Jean-Louis Guez de Balzac (ur. prawdopodobnie 1597 w Angoulême, zm. 18 lutego 1654 tamże) – francuski pisarz, autor listów, poezji nowołacińskiej oraz rozpraw i traktatów, członek Akademii Francuskiej od 1634.\nW pisanych na prowincji listach (wydanych w latach 1624–1654 w dziesięciu tomach), które kierował do ówczesnego establishmentu, krytykował Stolicę Apostolską oraz zachowanie kleru katolickiego. Za ich pośrednictwem wyrażał swoje poglądy polityczne (m.in. o władzy jako źródle przemocy), wpływając na środowisko kulturalne Paryża, a także rozpowszechniał filozofię stoicką oraz wpłynął na kształtowanie się nowoczesnej prozy francuskiej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3584760", "fragment_id": "1302402/0", "subtitle": "", "title": "Jean-Louis Guez de Balzac", "parentId": 3584760.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1302402", "source": "wikipedia", "score": 0.11815532296895981}, "uuid": "11c3c5fd-84a8-491a-a6fb-95eaa6ebc64e"}, {"page_content": "William Hobart Royce (ur. 20 marca 1878 w Springfield w stanie Massachusetts, zm. 28 stycznia 1963) – amerykański pisarz, kolekcjoner książek, bibliograf, badacz i znawca twórczości Honoriusza Balzaka, założyciel Balzac Society of America.\nW 1897 ukończył Springfield High School. Nie miał wyższych studiów. Sam mówił, że jego \"only university has been the New York Public Library\". Zajmował się handlem książkami. Pracował w American News Company i w Lexington Book Shop. W 1908 ożenił się z Edą Marią Wallin. W 1917 rozpoczął pracę w antykwariacie Gabriela Wellsa, z którym dzielił zainteresowanie powieściopisarstwem Balzaka. Przez lata Royce zgromadził duży zbiór balzakianów. Córki pisarza, Eva Allen Royce i Abbie Anna Royce przekazały jego pisma Syracuse University's Special Collections Research Center. Royce był autorem ponad dwunastu opracowań o Balzaku, w tym dzieł \"Balzac, Immortal\" (1926), \"A Balzac Bibliography\" (1929), \"Indexes to A Balzac Bibliography\" (1930) i \"Balzac as He Should Be Read\" (1946). Wydał też kilka tomików poetyckich.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4009737", "fragment_id": "631091/0", "subtitle": "", "title": "William Hobart Royce", "parentId": 4009737.0, "start_index": 0.0, "document_id": "631091", "source": "wikipedia", "score": 0.4678341746330261}, "uuid": "400baf89-ba29-4817-b2d9-c7cd92948aed"}, {"page_content": "Gdy ukończył 6 lat, ojciec umieścił go jako alumna w Vendôme, w kolegium z internatem, prowadzonym przez zgromadzenie oratorianów, skąd powracał tylko na wakacje. W Vendôme Balzac zapoznał się z obszerną biblioteką szkoły. Pochłaniał bez wyboru książki wszelkich rodzajów: religijne, historyczne, filozoficzne, przyrodnicze. Przeżycia z tego okresu zawarł później w powieści \"Ludwik Lambert\", w znacznej mierze autobiograficznej. W kwietniu 1813 roku oratorianie zaniepokojeni jego stanem zdrowia odesłali go do domu.\nOd lipca do listopada 1814 roku młody Balzac był eksternem kolegium w Tours. W listopadzie rodzina, w związku z awansem ojca przeniosła się do Paryża i zamieszkała przy ulicy du Tempe 40, w dzielnicy Marais. Honoriusza umieszczono w internacie u pana Lepitre. Pod koniec 1815 został pensjonariuszem surowego księdza Gansera. Przez cały ten czas kontynuował naukę w liceum Karola Wielkiego, którą ukończył w 1816 roku z przeciętnymi wynikami.\nŹle traktowany przez swarliwą i egoistyczną matkę, w wieku 18 lat opuścił dom rodzinny, usiłując utrzymać się z pisania (wówczas jeszcze pod pseudonimem) utworów literackich. Dramat niekochanego dziecka ujawnił dopiero w 1846 roku, na 4 lata przed swą śmiercią. Mając 18 lat napisał pierwszą tragedię (\"Cromwell\", 1820) oraz powieści filozoficzne.\nPo ukończeniu w Tours szkoły średniej, zgodnie z wolą ojca, który widział w nim przyszłego prawnika, pracował w kancelarii adwokackiej, a następnie notarialnej. Na Sorbonie podjął studia prawnicze (których nie ukończył), a jednocześnie słuchał wykładów z literatury i filozofii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26531", "fragment_id": "181828/1", "subtitle": "", "title": "Honoré de Balzac", "document_id": "181828", "start_index": 1723.0, "source": "wikipedia", "parentId": 26531.0, "score": 0.4042075276374817}, "uuid": "3f3bd054-0df4-4f69-9dd9-8a7f2c6ddbd1"}]}
{"id": "q_393", "question": "Który utwór powstał wcześniej: „Dziady” czy „Pan Tadeusz”?", "answer": [{"page_content": "Dziady część I – utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów \"Dziady\". \nUtwór ma charakter nieukończony, nie został także wydany za życia artysty. Powstawał prawdopodobnie na początku 1821 roku. Po raz pierwszy do druku trafił w wydanym w Paryżu w 1860 roku podsumowaniu ważniejszych dzieł Mickiewicza. Zawiera zbiór niepowiązanych ze sobą scen. Pierwsza część \"Dziadów\" może być traktowana jako początek lub zakończenie cyklu.\nW utworze pojawia się, podobnie jak w części II, postać Guślarza, opis obrzędu cmentarnego, oraz Chór młodzieńców i Chór młodzieży. Część badaczy uważa, że te Chóry stanowią literacką kreację filomatów, z którymi Mickiewicz w okresie pisania utworu prowadził spór filozoficzno-światopoglądowy.\nHistorycy literatury nie potrafią odpowiedzieć na pytanie, dlaczego autor ani nie ukończył tej części \"Dziadów\", ani nie zniszczył rękopisu. Niektórzy badacze utrzymują, że ten utwór jest ukończoną całością, złożoną z luźnych fragmentów.\nNawiązania we współczesnej kulturze.\nTytuł filmu \"Niewinni czarodzieje\" (1960) w reżyserii Andrzeja Wajdy jest cytatem z początkowego fragmentu utworu Mickiewicza: \"Mędrce dawnych wieków / Zamykali się szukać skarbów albo leków / I trucizn — my niewinni młodzi czarodzieje / Szukajmy ich, by otruć własne swe nadzieje\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2689725", "fragment_id": "1602811/0", "subtitle": "", "title": "Dziady część I", "parentId": 2689725.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1602811", "source": "wikipedia", "score": 0.5445731282234192}, "uuid": "1d9f12c2-7485-441f-b90f-6ca9bc4df19b"}, {"page_content": "Pierwsza część \"Dziadów\" nie została ukończona ani wydana za życia artysty. Utwór powstawał prawdopodobnie na początku 1821 roku. Autorski tytuł brzmiał: \"Dziady. Widowisko\". Po raz pierwszy do druku trafiła w wydanym w Paryżu w 1860 roku podsumowaniu ważniejszych dzieł Mickiewicza. Zawiera zbiór niepowiązanych ze sobą scen. Pierwsza część \"Dziadów\" przez niektórych jest traktowana jako początek cyklu, a przez innych jako jego zakończenie.\nW utworze pojawiają się, podobnie jak w części II: postać Guślarza, opis obrzędu cmentarnego oraz Chór młodzieńców i Chór młodzieży. Część badaczy uważa, że te Chóry stanowią literacką kreację filomatów, z którymi Mickiewicz w okresie pisania utworu prowadził spór filozoficzno-światopoglądowy.\nHistorycy literatury nie potrafią odpowiedzieć na pytanie, dlaczego autor ani nie ukończył tej części \"Dziadów\", ani nie zniszczył rękopisu. Niektórzy badacze utrzymują, że ten utwór jest ukończoną całością, złożoną z luźnych fragmentów.\nNiektóre inscenizacje \"Dziadów\".\nFilm.\nFilmowej adaptacji dramatu dokonał w 1989 r. Tadeusz Konwicki. \"Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza\" oprócz treści zawartych w tekście Mickiewicza odwołuje się do XX-wiecznej historii Polski (obrazy męczeństwa narodu z czasów II wojny światowej, pielgrzymka papieża Jana Pawła II, obrazy współczesnej Warszawy). Rola Gustawa–Konrada rozpisana została na dwóch aktorów: Gustawa Holoubka i Artura Żmijewskiego. W ogromnej obsadzie filmu znaleźli się też m.in. Teresa Budzisz-Krzyżanowska, Maja Komorowska, Henryk Bista, Piotr Fronczewski, Grażyna Szapołowska i Jan Nowicki.\n\"Dziady\" w kulturze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=303935", "fragment_id": "1432414/5", "subtitle": "", "title": "Dziady (dramat)", "parentId": 303935.0, "start_index": 7000.0, "document_id": "1432414", "source": "wikipedia", "score": 0.7120899558067322}, "uuid": "1e0b6bd1-815e-458e-bace-6719ac64d224"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy poematu Juliusza Słowackiego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.Pan Tadeusz – zachowany we fragmentach poemat Juliusza Słowackiego, będący próbą przeinterpretowania poematu \"Pan Tadeusz\" (1834) Adama Mickiewicza.\nWedług wydawców Juliusz Słowacki napisał ten utwór w roku 1847, równolegle z IV rapsodem \"Króla-Ducha\". Ogłoszony został po raz pierwszy – nie w całości – w poznańskiej „Warcie” 1881 w numerze 335, a następnie przedrukowywany w innych czasopismach i wydaniach zbiorowych. Znane są cztery fragmenty utworu, będące wedle niektórych literaturoznawców (np. Juliusza Kleinera) urywkami planowanej większej całości. Dzieło Słowackiego stanowi kontynuację epopei Mickiewicza. Jego akcja dzieje się zimą 1813, kiedy to do Soplicowa przybywa Napoleon Bonaparte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1487608", "fragment_id": "229722/0", "subtitle": "", "title": "Pan Tadeusz (poemat Juliusza Słowackiego)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "229722", "parentId": 1487608.0, "score": 0.5}, "uuid": "768753a9-4fac-4434-ba9c-179c757a9941"}, {"page_content": "Dziady – cykl dramatów romantycznych Adama Mickiewicza publikowany w latach 1823–1860. Składają się na niego trzy luźno powiązane części oraz część pierwsza, wydana pośmiertnie, mająca charakter nieukończony:\nOprócz dramatów, w skład II części wchodzi wiersz \"Upiór\" publikowany początkowo jako osobny utwór, zaś w skład III części rozległy \"Ustęp\" – epicki komentarz ukazujący obraz carskiej Rosji, zakończony słynnym wierszem \"Do przyjaciół Moskali\".\nElementem spajającym te części jest obrzęd Dziadów – zaobserwowanych przez Adama Mickiewicza w okolicy Solecznik – dokładnie przedstawiony w części II, wspominany przez Gustawa w cz. IV i odbywający się w scenie IX cz. III. W utworze znajdują się liczne wątki autobiograficzne, zawarte są w nim idee romantyzmu, także polskiego, związanego z walką narodowowyzwoleńczą z rosyjskim zaborcą.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPełny tekst: ' w Wikiźródłach \n Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  \nOpis utworów.\n\"Dziady\" część II.\nII część \"Dziadów\", chronologicznie pierwsza, powstawała w latach 1820–1821, w okresie wileńsko-kowieńskim życia Adama Mickiewicza (stąd określenie \"Dziady wileńsko-kowieńskie\"). Została opublikowana po raz pierwszy w II tomie \"Poezji\". Utwór poprzedza balladowy wiersz \"Upiór\".\nAkcja toczy się w Dzień Zaduszny (w nocy) w kaplicy, gdzie zebrała się grupa ludzi z pobliskiej wioski. Trwa ludowy obrzęd dziadów, któremu przewodniczy Guślarz. Zebrani wzywają kolejno dusze czyśćcowe, chcąc ulżyć im w cierpieniu. Na ich wezwanie przybywają \"trzy rodzaje duchów\": \"lekkie\", \"ciężkie\" i \"pośrednie\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=303935", "fragment_id": "1432414/0", "subtitle": "", "title": "Dziady (dramat)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 303935.0, "document_id": "1432414", "score": 0.5212081670761108}, "uuid": "e8725128-4c70-4cdb-a382-d400f9746f10"}, {"page_content": "Sytuacja utraty niepodległości w 1795 roku wpłynęła w znaczny sposób na literaturę polską, która pełniła odtąd funkcję utrzymywania świadomości narodowej. Pod wpływem romantyzmu niemieckiego i angielskiego wykształcił się i rozwinął nurt polskiego romantyzmu, początkowo rywalizujący z klasycyzmem i sentymentalizmem postanisławowskim, później zaś dominujący aż do 1863 roku. W okresie porozbiorowym gromadzono podania, legendy i pieśni ludowe (Oskar Kolberg). Sytuację literacką zmienił upadek powstania listopadowego: piśmiennictwo od tamtego momentu podzieliło się na literaturę krajową (powieści historyczne Kraszewskiego, gawędy szlacheckie Rzewuskiego, komedie obyczajowe Fredry) oraz emigracyjną, gdzie powstały ważne dzieła dla polskiej literatury: Mickiewicza \"Dziady\" i \"Pan Tadeusz\" (który został uznany za epopeję narodową), Słowackiego \"Kordian\", Krasińskiego \"Nie-Boska komedia\", a także wiele utworów Norwida, prekursora polskiego parnasizmu. Nastąpił gwałtowny rozwój liryki, w tym poezji mistycznej, pojawiły się takie gatunki, jak dramat romantyczny, poemat dygresyjny i szereg innych. Do dzieł powstałych w tamtym okresie odnosiły się wszystkie późniejsze epoki literackie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/94", "subtitle": "", "title": "Polska", "source": "wikipedia", "start_index": 135561.0, "document_id": "651609", "parentId": 44895.0, "score": 0.47166746854782104}, "uuid": "70ea50e5-5668-42c4-b934-5b641ff987b5"}, {"page_content": "Najwybitniejszym twórcą i niekwestionowanym liderem, jeśli chodzi o literaturę, był w tym okresie Adam Mickiewicz, który wydał na emigracji m.in. \"Dziady cz. III\" oraz \"Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego\". W dziełach tych lansował on tezę o wyjątkowym posłannictwie Polski, która miała być „Chrystusem narodów” (mesjanizm). Innym jego wybitnym dziełem był słynny \"Pan Tadeusz\" – nostalgiczne pożegnanie z upadającą Polską Szlachecką. Pod koniec życia napisał jeszcze wiele wierszy, między innymi pesymistyczne, pełne goryczy i zadumy \"Liryki lozańskie\". Dla wielu współczesnych Adam Mickiewicz uchodził za autorytet moralny i czołowego patriotę.\nDrugim czołowym poetą tego okresu był Juliusz Słowacki, tworzący w cieniu Mickiewicza i nierzadko z nim rywalizujący. Pierwszym dojrzałym debiutem tego twórcy był tom trzeci \"Poezji\" wydany w 1833 roku w Paryżu, zawierający między innymi \"Dumę o Wacławie Rzewuskim\". Następnie wydał powieści poetyckie \"Lambro\" i \"Godzina myśli\", które umocniły jego pozycję wśród emigracyjnych poetów. W wydanym początkowo anonimowo \"Kordianie\" podjął polemikę z mesjanistyczną koncepcją Mickiewicza, któremu zarzucał apoteozowanie męczeństwa, co jego zdaniem było czynnikiem osłabiającym wolę walki oraz zagubienie poezji w religii. W następnym swoim utworze \"Balladyna\" dał obraz estetyki romantycznej w Polsce. Słowacki był też autorem licznych wierszy, niedokończonego dramatu \"Holsztyński\", niedokończonego poematu dygresyjnego \"Podróż do Ziemi Świętej z Neapolu\", poematu \"Anhelli\", dramatu \"Lilla Weneda\" oraz poematu dygresyjnego \"Beniowski\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3411", "fragment_id": "182307/8", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – romantyzm", "document_id": "182307", "start_index": 9716.0, "parentId": 3411.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29372403025627136}, "uuid": "3e983787-9a1f-448f-b967-f5ad661796f6"}, {"page_content": "Adam Mickiewicz nigdy nie nazwał \"Pana Tadeusza\" eposem lub epopeją, nie określili go też w ten sposób pierwsi czytelnicy utworu, znali bowiem zupełnie inne wzorce epopeiczności. Badacze literatury podkreślają, że utwór ten zawiera elementy poematu heroicznego, heroikomicznego, satyry, powieści walterskotowskiej, baśni, gawędy oraz sielanki. W związku z tym jest przez nich różnie definiowany: Bogusław Bednarek nazywa \"Pana Tadeusza\" „deuteroepopeją” (czyli tekstem „wtóroepopeicznym”, pojęcie analogiczne do „księga deuterokanoniczna”), Kazimierz Wyka – „sumą gatunków”, Stefania Skwarczyńska natomiast zjawiskiem literackim, które cechuje „gatunkowa wieloaspektowość”.\nPierwsi czytelnicy \"Pana Tadeusza\" nie tylko nie określili utworu mianem epopei, ale nawet wyrażali swoje niezadowolenie z powodu niewielkiej ilości podniosłego tonu w utworze; uważano, że zawiera za dużo treści rubasznych. Zauważono także, że nie pojawia się w utworze żadna wielka postać historyczna (pojawienie się takiej osoby miało być zgodne z kanonami eposu). O chłodnym przyjęciu dzieła świadczą także liczby: \"Dziady cz. III\" wydrukowano w dwóch tysiącach egzemplarzy, które zostały sprzedane w ciągu roku, natomiast pierwsze wydanie \"Pana Tadeusza\" przygotowano w trzech tysiącach egzemplarzy, które zalegały potem na księgarskich półkach. Dwa lata po publikacji \"Pana Tadeusza\" pojawiła się entuzjastyczna recenzja Wilhelma Häringa, który jako pierwszy określił utwór mianem epopei:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84053", "fragment_id": "659268/3", "subtitle": "", "title": "Pan Tadeusz", "document_id": "659268", "start_index": 4524.0, "parentId": 84053.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5506504774093628}, "uuid": "c14c99c5-4845-4dc0-ae15-8ca612f4327a"}, {"page_content": "Dziady część III – utwór dramatyczny Adama Mickiewicza należący do cyklu dramatów \"Dziady\". Utwór powstawał w roku 1832 w Dreźnie. Opublikowany został po raz pierwszy w 1832 roku jako IV tom \"Poezji\" (w wydaniu zbiorowym), oraz rok później w edycji osobnej.\nUtwór niekiedy określany mianem \"Dziady drezdeńskie\", ze względu na miejsce powstania.\n\"Dziady\" część III.\nTrzecia, ostatnia ukończona część dramatu, została napisana wiosną 1832 roku (wiąże się to z pobytem Mickiewicza w Dreźnie). Przez badaczy ta część \"Dziadów\" jest uważana za arcydzieło polskiego dramatu romantycznego, m.in. ze względu na połączenie w jednym utworze problematyki polityczno-historycznej z metafizyczną.\nCharakterystyczną cechą tego dramatu jest jego nieciągłość, fragmentaryczność i otwarta, swobodna kompozycja. Żaden z licznych wątków fabularnych nie został ukończony, losy bohaterów są niedopowiedziane (z wyjątkiem Doktora, który ginie od uderzenia piorunem). Do całego cyklu nawiązuje scena IX (obrzęd tytułowych \"Dziadów\").\nPlan historyczny utworu dzieli się na dwie części: jawną (oficjalny wymiar rzeczywistości) i ukrytą (martyrologia, spiski i walka narodowowyzwoleńcza). W części jawnej (\"Dom wiejski pode Lwowem\", \"Salon Warszawski\", \"Pan Senator\") poeta staje się bezlitosnym analitykiem i krytycznym obserwatorem zaprezentowanej w utworze zbiorowości. Zbiorowość ta dzieli się na „lewą” i „prawą” stronę. W części ukrytej autor zawarł swoją drezdeńską koncepcję martyrologicznej historii Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2738111", "fragment_id": "1641492/0", "subtitle": "", "title": "Dziady część III", "document_id": "1641492", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2738111.0, "score": 0.7322454452514648}, "uuid": "f34b5600-df7c-45ce-8382-bfe018e5282b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Zasugerowano, aby \"synkretyzm\"\nSynkretyzm w literaturze – zjawisko występowania w utworach literackich elementów typowych dla różnych rodzajów literackich lub gatunków literackich (wówczas mówi się o synkretyzmie rodzajowym lub gatunkowym).\nPrzykładem utworu synkretycznego jest dramat romantyczny \"Dziady\" Adama Mickiewicza. Zawiera w sobie elementy bajki (bajka Goreckiego opowiadana przez Żegotę w części III), pieśni, hymnu i modlitwy (synkretyzm gatunkowy). W \"Panu Tadeuszu\", zaś, widać synkretyzm rodzajowy: wierszowana forma typowa dla liryki i bohaterowie oraz dość rozbudowana fabuła jako elementy epickie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1085843", "fragment_id": "1349603/0", "subtitle": "", "title": "Synkretyzm w literaturze", "parentId": 1085843.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1349603", "score": 0.5646696090698242}, "uuid": "6adcb25d-0d9d-4f0d-845b-fc8b454a6838"}, {"page_content": "W II połowie XIX wieku poemat ten stał się bardzo popularny. W „Konkursie stulecia”, ogłoszonym w roku 1900 przez Kurier Warszawski na m.in. najwybitniejsze dzieło literackie dziewiętnastego wieku w dziale poezji zajął on trzecie miejsce - po Panu Tadeuszu i Dziadach. Do dnia dzisiejszego doczekał się kilku adaptacji teatralnych. Był ilustrowany przez Wojciecha Gersona.\nPrzypisy.\n \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=802100", "fragment_id": "1038000/1", "subtitle": "", "title": "W Szwajcarii", "document_id": "1038000", "start_index": 1615.0, "source": "wikipedia", "parentId": 802100.0, "score": 0.36352643370628357}, "uuid": "094052a1-89ae-4e0c-a77c-132c4df42473"}]}
{"id": "q_394", "question": "W którym roku odbyła się konferencja teherańska?", "answer": [{"page_content": "Konferencja teherańska – spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki): prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przywódcy ZSRR Józefa Stalina w Teheranie w dniach 28 listopada – 1 grudnia 1943 roku.\nByła to pierwsza z trzech – poświęconych walce z hitlerowską III Rzeszą – konferencji wielkiej trójki. Po niej odbyły się jeszcze dwie: konferencja jałtańska (luty 1945) oraz konferencja poczdamska (lipiec-sierpień 1945).\nPostanowienia.\nKonferencją analogiczną do spotkań wielkiej trójki, ale dotyczącą Dalekiego Wschodu była konferencja kairska w dniach 22-26 listopada 1943 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14401", "fragment_id": "179703/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja teherańska", "document_id": "179703", "start_index": 0.0, "parentId": 14401.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "96498568-b699-44aa-bb95-6ec0e2241a01"}, {"page_content": "Prawdopodobnie pierwszym Europejczykiem odwiedzającym Teheran był Ruy Gonzáles de Clavijo, kastylijski ambasador podróżujący do Samarkandy, ówczesnej stolicy Timurydów.\nTeheran został stolicą Persji w dniu koronacji Aghi Mohammada w 1795 roku i pozostaje nią nieprzerwanie do dziś.\nW czasie II wojny światowej Teheran został zajęty przez wojska brytyjskie i sowieckie. W dniach 28 listopada – 1 grudnia 1943 roku w mieście odbyła się tzw. konferencja teherańska, w której udział brali m.in. Franklin Delano Roosevelt, Winston Churchill i Józef Stalin.\nNa terenie miasta znajduje się m.in. cmentarz polskich żołnierzy, zmarłych w czasie II wojny światowej, w czasie marszu armii gen. Władysława Andersa.\n11 marca 1946 islamiści zabili w Teheranie intelektualistę Ahmeda Kasrawiego. Była to pierwsza ofiara 10-letniej serii zamachów terrorystycznych.\nW 1968 ogłoszona została Proklamacja teherańska.\nMohammad Reza Pahlawi, rządzący Iranem w latach 1953–1979, systematycznie niszczył teherańskie zabytki, uznając je za element niepasujący do wizji nowoczesnego miasta. W ich miejscu wybudowano nowoczesne budynki, a zabytki które przetrwały do dziś, są często zasłonięte przez nowe konstrukcje.\nPodczas wojny z Irakiem Teheran stał się celem ataków przy użyciu rakiet Scud. Zniszczenia zostały szybko odbudowane, a Teheran stał się celem imigracji ludności z terenów objętych wojną. W połączeniu z gwałtownym wzrostem urodzeń w ostatnich dwóch dekadach XX wieku spowodowało to masową budowę bloków mieszkalnych, które dziś stanowią dominujący element architektury miasta.\nKlimat.\nTeheran na północy osłonięty jest górami Elburs, sięgającymi 4000 m n.p.m., zaś na południu sąsiaduje z pustynią. Sprawia to, że w granicach miasta zauważalne są różnice w klimacie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14395", "fragment_id": "179698/1", "subtitle": "", "title": "Teheran", "document_id": "179698", "start_index": 1855.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14395.0, "score": 0.659702479839325}, "uuid": "b7e43a9b-3056-466f-89da-ae2d9ba87c0f"}, {"page_content": "Proklamacja teherańska (ang. \"Proclamation of Teheran\") – uchwała przyjęta na zakończenie pierwszej Światowej Konferencji Praw Człowieka ONZ w Teheranie.\nKonferencja obradowała od 22 kwietnia do 13 maja 1968. Rok ten ogłoszony był Rokiem Praw Człowieka z okazji 20 - lecia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka.\nProklamacja zawiera 19 artykułów dotyczących praw człowieka. Między innymi ogłoszono :\n\"Państwa powinny potwierdzić swoją gotowość do skutecznego egzekwowania zasad zawartych w Karcie Narodów Zjednoczonych i innych instrumentach międzynarodowych, które dotyczą praw człowieka i podstawowych wolności\" (art. 6). W artykule 7 potępiono apartheid, w 9 kolonializm, w 10 agresywne wojny, w 15 dyskryminację kobiet. \nW artykule 13 \"Ponieważ prawa człowieka i podstawowe wolności są niepodzielne, pełna realizacja praw obywatelskich i politycznych, bez korzystania z praw ekonomicznych, społecznych i kulturalnych jest niemożliwa. Osiągnięcie trwałego postępu w realizacji praw człowieka zależy od solidnych i skutecznych polityk krajowych i międzynarodowych rozwoju gospodarczego i społecznego.\" W 14 wezwano do likwidacji analfabetyzmu.\nDruga Światowa Konferencja Praw Człowieka obradowała w Wiedniu w 1993 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3137544", "fragment_id": "141467/0", "subtitle": "", "title": "Proklamacja teherańska", "document_id": "141467", "start_index": 0.0, "parentId": 3137544.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5596259236335754}, "uuid": "24868a82-3e2d-4095-83dc-ebc925df8387"}, {"page_content": "W drugiej połowie 1943 roku, gdy Armia Czerwona przejęła inicjatywę strategiczną, pojawiły się problemy dotyczące czasu po zakończeniu wojny. Wyrazem tego stało się zwołanie konferencji przedstawicieli trzech walczących mocarstw w Teheranie w dniach 28 listopada-1 grudnia 1943 roku.\n \"Osobny artykuł: Konferencja teherańska.\"\nDalsza współpraca doprowadziła do marginalizacji pozostałych sojuszników, takich jak Francja, Polska, czy Czechosłowacja. Rozbieżne cele trzech przywódców wpływały niekorzystnie na losy powojennej Europy. Determinacja Stalina i względna uległość Churchilla oraz obojętność Roosevelta na losy państw Europy Wschodniej wpłynęła na tworzenie radzieckiej strefy wpływów, która miała sięgać tak daleko, jak daleko zajdzie Armia Czerwona.\nW czasie ogromnych sukcesów operacji wiślańsko-odrzańskiej w styczniu i lutym 1945 roku odbyła się kolejna konferencja Wielkiej Trójki. Tym razem miejscem spotkania był krymski kurort Jałta.\n \"Osobny artykuł: Konferencja jałtańska.\"\nSchyłek wojny odznaczył się wyraźnie pogłębiającą się przepaścią pomiędzy zachodnimi aliantami a Związkiem Radzieckim. Stalin, posiadając argument w postaci wielomilionowej Armii Czerwonej, nadawał ton działaniom dyplomatycznym Wielkiej Koalicji. Ostatecznym tego skutkiem było zrezygnowanie Anglosasów z walki o wpływy na terenach zajętych przez Armię Czerwoną, a więc w Polsce, Czechosłowacji, Rumunii, Bułgarii i republikach nadbałtyckich. Ostatnim spotkaniem Wielkiej Trójki (chociaż już w innym składzie) była konferencja poczdamska, która przypieczętowała kształtujący się już od Teheranu porządek powojenny.\n \"Osobny artykuł: Konferencja poczdamska.\"\nSkutki II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304", "fragment_id": "186567/94", "subtitle": "", "title": "II wojna światowa", "parentId": 2304.0, "start_index": 128108.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186567", "score": 0.5652351379394531}, "uuid": "6b77df0c-462f-4570-a002-0d9a5bd32d65"}, {"page_content": "Konferencja kairska – pierwsze oficjalne spotkanie przywódców państw alianckich w czasie II wojny światowej, które odbyło się w dniach 22–26 listopada 1943 roku w Kairze w Egipcie. Uczestniczyli w nim: prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin Roosevelt, premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i generalissimus Republiki Chińskiej Czang Kaj-szek.\nNa konferencji wypracowano wspólną deklarację (26 listopada) traktującą o powojennym ładzie na Dalekim Wschodzie i w rejonie Pacyfiku po osiągnięciu wspólnego zwycięstwa nad Japonią. Dokument zakładał zwrot przejętych lub okupowanych przez Japonię terenów od czasów I wojny światowej. Gwarantował wolność i niepodległość Korei jako suwerennemu państwu oraz zwrot Mandżurii, Tajwanu (wtedy Formoza) i Peskadorów Chinom.\nWażność deklaracji jest podważana przez ruchy niepodległościowe na Tajwanie i jest uznawana często jedynie za \"wiadomość prasową\". Z drugiej strony Chińczycy (kontynentalni) uznają deklarację kairską za prawnie ważny historyczny dokument, ponieważ był zamieszczony w Deklaracji Poczdamskiej i wspomniany podczas zakończenia wojny z Japonią. Z kolei w 1955 roku Churchill, pytany w Izbie Gmin o to, czy Formoza powinna być przekazana Chinom zgodnie z Deklaracją, stwierdził: \"Deklaracja Kairska zawiera jedynie oświadczenia ogólnego użytku\". Dodał, że od tego czasu \"wiele się zmieniło\". Jego minister spraw zagranicznych Anthony Eden powiedział ponadto, że Deklaracja była jedynie wyrażeniem intencji, że Formoza powinna być przekazana Chinom po wojnie, co się nigdy nie wydarzyło.\nAnalogicznymi konferencjami, ale odbytymi z udziałem przywódców Zachodu i Józefa Stalina, były konferencje tzw. wielkiej trójki – konferencja teherańska w 1943 oraz konferencje jałtańska i poczdamska w 1945 roku.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=110573", "fragment_id": "19553/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja kairska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 110573.0, "document_id": "19553", "score": 0.4294014275074005}, "uuid": "31eab71c-2923-4302-a20f-302200ddd835"}, {"page_content": "Deklaracja jałtańska w sprawie Polski – deklaracja przywódców tzw. wielkiej trójki dotycząca losów powojennej Polski mająca miejsce w czasie konferencji w Jałcie. \nW czasie konferencji w dniach od 4 do 11 lutego 1945 roku przywódcy tzw. wielkiej trójki: Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt i Józef Stalin podjęli decyzję o powojennym losie Polski. Polska miała być państwem niepodległym, silnym i demokratycznym. Ustalono też zasady utworzenia takiego rządu, który uzyska poparcie trzech głównych mocarstw. W jego skład mieli wejść przywódcy z terenu kraju i z zagranicy. Powołana została też międzynarodowa komisja, której zadaniem miało być zreorganizowanie dotychczas działającego rządu tymczasowego. Powołany nowy Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej zobowiązany został do przeprowadzenia wolnych wyborów opartych na głosowaniu powszechnym i tajnym, w których uczestniczyć mieli kandydaci ze wszystkich partii demokratycznych. Po powstaniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej mocarstwa zobowiązały się nawiązać z nim stosunki dyplomatyczne i wymienić ambasadorów.\nW deklaracji przywódcy mocarstw uznali również, że wschodnia granica Polski oparta zostanie na tzw. linii Curzona a na zachodzie i północy otrzyma znaczne przyrosty terytorialne kosztem Niemiec. \nOkreślenie \"Zdrada jałtańska\" używane było przez środowiska emigracyjne, niepodległościowe, a następnie prawicowe w odniesieniu do ustępstw zachodnich aliantów na rzecz ZSRR kosztem Polski dokonanych bez wiedzy Polaków na konferencji teherańskiej (zmiana granicy wschodniej – linia Curzona), jałtańskiej (radziecka strefa wpływów) i poczdamskiej (kompensacja zmiany granic).\nUstalenia konferencji teherańskiej zostały zatajone przed Rządem londyńskim. Sprawa wyszła po konferencji jałtańskiej i od niej wzięła nazwę.\nPojęcie jest rozciągane na podobne działania aliantów np. bierność sojuszników w 1939 roku (dziwna wojna) czy oddanie Czechosłowacji w 1938 roku (układ monachijski)[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2261468", "fragment_id": "443044/0", "subtitle": "", "title": "Deklaracja jałtańska w sprawie Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "443044", "parentId": 2261468.0, "score": 0.4095763862133026}, "uuid": "0e0f1d48-268b-4ced-b9d9-cc40e89f3127"}, {"page_content": "Konferencja w Casablance – tajne rokowania trwające od 14 do 24 stycznia 1943 roku, mające na celu zaplanowanie alianckiej strategii dotyczącej II wojny światowej w Europie. Konferencja odbyła się w hotelu „Anfa” w Casablance. Obecni byli Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill, a ze strony francuskiej Henri Giraud, później także Charles de Gaulle.\nJózef Stalin również został zaproszony, ale odmówił przybycia, nie mogąc opuścić kraju w czasie, gdy trwała bitwa stalingradzka. De Gaulle też początkowo odmawiał przybycia, do czasu, gdy Churchill zagroził, że za przywódcę Wolnych Francuzów uzna Girauda. Pod wpływem konferencji Giraud został zresztą współprzewodniczącym Francuskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, któremu wcześnie przewodniczył tylko de Gaulle. W czasie spotkania admirał Ernest King pomimo nieobecności Józefa Stalina stwierdził: \"Położenie geograficzne i zasoby ludzkie Rosji stanowią główny czynnik zapewniający klęskę Niemiec\". \nUstalenia konferencji:\nPrezydent Roosevelt ogłosił wyniki konferencji Amerykanom w przemówieniu radiowym 12 lutego 1943 roku.\nPo niej nastąpiły konferencje: \nw Québecu, moskiewska, kairska, II kairska, teherańska, jałtańska i poczdamska.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=712368", "fragment_id": "846236/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja w Casablance", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "846236", "parentId": 712368.0, "score": 0.35316285490989685}, "uuid": "470d1a9e-d7b9-40bd-930b-27d4ef3d0815"}, {"page_content": "Zobacz też: wielka trójka renesansu i wielka trójka.\nWielka trójka – termin, którym najczęściej określa się przywódców trzech światowych mocarstw alianckich (ZSRR, USA oraz Wielka Brytania) spotykających się w czasach II wojny światowej na trzech konferencjach międzynarodowych – kolejno: teherańskiej (1943) oraz jałtańskiej i poczdamskiej (obie w 1945), na których omawiano wojenne zobowiązania sojusznicze oraz kształt przyszłego porządku światowego po pokonaniu państw Osi.\nWielka trójka II wojny światowej.\nW jej skład wchodzili:\nInną „wielką trójkę” w czasie II wojny światowej tworzyli przywódcy trzech państw zebrani na konferencji kairskiej w 1943 r.:[]\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10930", "fragment_id": "169168/0", "subtitle": "", "title": "Wielka trójka (polityka)", "document_id": "169168", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 10930.0, "score": 0.4143507778644562}, "uuid": "b3ee86cf-2d7c-4807-ad2f-f40edb63ed23"}, {"page_content": "Konferencja jałtańska, także konferencja krymska – przebiegające od 4 do 11 lutego 1945 roku spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki): przywódcy ZSRR Józefa Stalina, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla oraz prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta. Odbyła się w pałacu cesarskim w Liwadii, leżącej na południe od Jałty na Krymie.\nByła to jedna z konferencji wielkiej trójki, miała miejsce po konferencji teherańskiej (listopad–grudzień 1943), a przed konferencją poczdamską (lipiec–sierpień 1945). Wielka trójka odbyła wiele konferencji, jednak na konferencjach teherańskiej, jałtańskiej oraz poczdamskiej zapadły decyzje najwyższej wagi. Miała decydujące znaczenie dla powojennego kształtu Europy.\n \"Osobny artykuł: Deklaracja jałtańska w sprawie Polski.\"\nPonieważ Józef Stalin zaznaczył, że ma problemy z podróżowaniem, na miejsce spotkania \"Wielkiej Trójki\" (Churchill, Roosevelt i Stalin) wybrany został kurort Jałta. Problem polegał jednak na tym, że Jałta podobnie jak cały Krym była zniszczona i spustoszona przez Niemców. Niedogodność tę rozwiązano w ten sposób, iż z Moskwy w 1500 wagonach przywieziono wszystkie potrzebne rzeczy, m.in: meble, pościel, jedzenie i picie oraz szkło niezbędne do naprawy okien. Do zapewnienia bezpieczeństwa \"Wielkiej Trójce\" sprowadzono około 30 tys. żołnierzy Armii Czerwonej. We wszystkich miejscach, w których zamieszkali przedstawiciele delegacji alianckich, Stalin nakazał umieścić urządzenia podsłuchowe. Pomimo że goście przeszukali swoje pokoje, nie zdołali ich wszystkich wykryć. Natomiast dzięki Ludowemu Komisariatowi Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR Stalinowi dostarczono kilka brytyjskich dokumentów dotyczących strategii negocjacyjnej (niektórzy[] twierdzą, że dostarczył mu je tajny agent który identyfikował się inicjałami S.H).\nPostanowienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25733", "fragment_id": "187944/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja jałtańska", "document_id": "187944", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25733.0, "score": 0.5245148539543152}, "uuid": "16aa3be3-d784-4de2-bc3f-625ed42a7e60"}, {"page_content": "Punktem zwrotnym w kształtowaniu powojennej polskiej granicy była konferencja w Teheranie (28 listopada – 1 grudnia 1943 roku). Wtedy to przywódcy trzech mocarstw sojuszniczych ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii zawarli porozumienie wstępne w tej kwestii, zgadzając się, że musi nastąpić przesunięcie terytorium zajmowanego przez Polskę na Zachód. Wśród obradujących panowała zgoda, że wschodnia granica Polski miała przebiegać wzdłuż tzw. linii Curzona, czyli w przybliżeniu w granicy III rozbioru Polski, a ostatnio linii granicznej radziecko – niemieckiej po wrześniu 1939 roku. Przedmiotem niejasności była tylko kwestia przynależności Lwowa. Co do granicy zachodniej rozbieżności były znaczące. Zgodzono się jedynie, że polska granica ma być wytyczona na Odrze i Polska ma uzyskać część Prus Wschodnich (ich północną część Stalin rezerwował dla ZSRR). Strona anglosaska chciała by nabytki Polski kosztem Niemiec były ograniczone, strona radziecka chciała ich maksymalizacji.\nWarto zaznaczyć, że sam pomysł ustalenia zachodniej granicy polskiej na Odrze i Nysie pojawiał się i w czasach zaborów i w okresie międzywojennym, jako koncepcja gwarantująca odrodzonej Polsce bezpieczną granicę od strony Niemiec. Biegnąca południkowo linia rzek łączącą Zalew Szczeciński z Sudetami jest bowiem najkrótszą możliwą granicą w tej części Niżu Środkowoeuropejskiego. Za autora tej koncepcji uważa się Wacława Nałkowskiego, a zawarta została w pośmiertnie wydanej pracy \"Terytorjum Polski historycznej jako indywidualność geograficzna\" (1912). Później pojawiała się też wśród opracowań teoretycznych, aż wreszcie w 1945 roku została dokładnie uzasadniona w fundamentalnym dziele Marii Kiełczewskiej i Andrzeja Grodka \"Odra – Nissa – najlepsza granica Polski\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19976", "fragment_id": "173714/41", "subtitle": "", "title": "Regiony historyczne Polski", "document_id": "173714", "start_index": 56649.0, "parentId": 19976.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04866543784737587}, "uuid": "62695a38-88f3-473b-9d7e-845e9c768e94"}]}
{"id": "q_395", "question": "W którym roku urodził się prozaik polski Tadeusz Konwicki?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nTadeusz Konwicki (ur. 22 czerwca 1926 w Nowej Wilejce, zm. 7 stycznia 2015 w Warszawie) – polski prozaik, scenarzysta i reżyser, przedstawiciel polskiej szkoły filmowej.\nKarierę literacką zaczynał jako reportażysta i rysownik, w 1948 roku zadebiutował zatrzymaną przez cenzurę komunistyczną powieścią \"Rojsty\". W latach obowiązywania doktryny socrealizmu (1948–1956) należał do środowiska umownie nazywanego „pryszczatymi”. W 1956 roku objął funkcję kierownika literackiego Zespołu Filmowego „Kadr”, w ramach którego zarówno pisał scenariusze do filmów innych reżyserów (m.in. \"Zimowego zmierzchu\" Stanisława Lenartowicza\", Matki Joanny od Aniołów\" i \"Faraona\" Jerzego Kawalerowicza), jak i kręcił własne filmy. Za debiut filmowy \"Ostatni dzień lata\" (1958) został nagrodzony Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu Filmów Dokumentalnych i Krótkometrażowych w Wenecji. W kolejnych swych filmach pokroju \"Jak daleko stąd, jak blisko\" (1971), \"Doliny Issy\" (1982) według Czesława Miłosza oraz \"Lawy\" (1989) według \"Dziadów\" Adama Mickiewicza podkreślał swoją nostalgię za wielokulturowymi Kresami Wschodnimi.\nMiano dysydenta zdobył także utworami literackimi krytycznymi wobec rzeczywistości Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, m.in. \"Kalendarzem i klepsydrą\" (1976), \"Kompleksem polskim\" (1977) oraz \"Małą apokalipsą\" (1979). Wraz z upływem czasu coraz bardziej eksperymentował z formą oraz treścią swoich utworów, kierując się stopniowo w stronę niezaangażowanej literatury osobnej. Wielokrotnie wyróżniany najwyższymi nagrodami branżowymi i państwowymi, w tym Platynowymi Lwami na 36. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych oraz Polską Nagrodą Filmową „Orzeł” w kategorii \"za osiągnięcia życia\" (2002).\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33979", "fragment_id": "171628/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Konwicki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "171628", "parentId": 33979.0, "score": 0.6880854368209839}, "uuid": "5682d5fe-3080-43b4-91e4-611137f120d8"}, {"page_content": "Urodził się 22 czerwca 1926 w Nowej Wilejce, w rodzinie Michała i Jadwigi z domu Kieżun. W młodości mieszkał w Kolonii Wileńskiej, a w latach 1938–1939 uczył się w Gimnazjum im. Króla Zygmunta Augusta w Wilnie (edukacja w gimnazjum została zlikwidowana przez okupację sowiecką, a później hitlerowską). Po wybuchu II wojny światowej dorabiał jako robotnik kolejowy i pomocnik elektryka w szpitalu w Nowej Wilejce. Uczęszczał w międzyczasie na tajne komplety, a w 1944 zdał konspiracyjną maturę. W latach 1944–1945 był żołnierzem podziemia niepodległościowego, jako członek VIII Oszmiańskiej Brygady Armii Krajowej brał udział w akcji „Burza”, później walczył w partyzantce antyradzieckiej w lasach podwileńskich.\nOkres II wojny światowej Konwicki wspominał z uczuciem traumy:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nLeżymy na polanie, a dookoła obozy koncentracyjne, Holocaust Żydów wileńskich – w trzy tygodnie wymordowano ich na Ponarach. Litwini biją się z Polakami, Polacy biją się z Sowietami, Sowieci biją się z Łotyszami. Wszystko ocieka krwią, mordy, pożary.\nReakcją na pożogę hitlerowską dla Konwickiego był skręt w stronę poglądów lewicowych. Po rozwiązaniu oddziału z podrobionymi dokumentami przedostał się przez nowe granice Polski. Najpierw przebywał krótko w Gliwicach, gdzie pracował jako urzędnik niskiego szczebla, a następnie studiował filologię polską na Uniwersytecie Jagiellońskim, później na Uniwersytecie Warszawskim; studiów nie ukończył, na ostatnim roku rezygnując z egzaminów magisterskich z zakresu literatury, mimo że zdał już egzaminy z dziedziny językoznawstwa.\nLata powojenne i związki z komunizmem (1945–1955).\nLiteratura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33979", "fragment_id": "171628/1", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Konwicki", "document_id": "171628", "start_index": 1791.0, "source": "wikipedia", "parentId": 33979.0, "score": 0.25155672430992126}, "uuid": "32742da0-91bb-4cae-9b37-f1ca0a272089"}, {"page_content": "Tadeusz Papier (ur. 9 lipca 1914 w Busku-Zdroju, zm. 28 grudnia 1991 w Łodzi) – polski pisarz, prozaik, publicysta i reportażysta.\nŻyciorys.\nBył współzałożycielem pisma młodzieżowego „Młodzi idą”[]. W 1983 został laureatem Nagrody Miasta Łodzi za całokształt działalności literackiej. W swojej twórczości poruszał problemy przenikania się elementów wsi z miastem, kształtowania ludzkiej świadomości, oraz historii walki ruchu robotniczego[].\nZostał pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Ogrodowej w Łodzi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1009502", "fragment_id": "1363447/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Papier", "document_id": "1363447", "start_index": 0.0, "parentId": 1009502.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14209501445293427}, "uuid": "7d545339-b4bd-454d-9ddc-6ca366f06a17"}, {"page_content": "Urodzony dnia 28 grudnia 1841 r. w Bielsku podlaskim, nauki elementarne odbył w szkółce parafialnej miasteczka rodzinnego, nauki zaś średnie w szkole pięcioklasowej w Drohiczynie, i w gimnazyum klasycznem w Białymstoku. Ukończywszy studya gimnazyalne w r. 1860, udał się do Moskwy, do uniwersytetu, gdzie zapisał się na wydział matematyczny, lecz słuchał wykładów prawnych i filologicznych. W roku 1863-cim wyjechał do Krakowa, zkąd udał się do Paryża, Tu, nad Sekwaną, wstąpił do wyższej szkoły na Montparnasse, z której wydalono go za redagowanie pisemka studenckiego p. t. „Montparnasse.” W r. 1866 wydawał w Paryżu pismo p. t. „Przyszłość”', w r. 1867 redagował „Gońca”, drukowanego w Genewie, i był równocześnie urzędnikiem na kolei orleańskiej, w wydziale ruchu, w r. 1868 objął redakcyę „Niepodległości” i prowadził to pismo aż do wojny francusko-niemieckiej (1870), podczas wojny zaciągnął się do gwardyi narodowej paryzkiej i służył w 207 batalionie obok b. generała b. wojsk polskich, Waligórskiego. Posądzony niesłusznie o udział w komunie, dostał się do więzienia, w którem przebył pół roku. Uwolniony, zaczął pisywać do pism galicyjskich (do „Kraju” krakowskiego) i warszawskich (do „Kłosów”) korespondencye pod pseudonimem Hodiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2981408", "fragment_id": "1176544/1", "subtitle": "", "title": "Józef Tokarzewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 1498.0, "document_id": "1176544", "parentId": 2981408.0, "score": 0.08469587564468384}, "uuid": "2937e1f5-4e0f-4585-a86d-88efaf212956"}, {"page_content": "Tadeusz Konwicki mieszkał od 1956 aż do śmierci przy ul. Wojciecha Górskiego 1, na tyłach Nowego Światu. Z okien jego mieszkania widać w całości pobliski Pałac Kultury i Nauki. W porze obiadowej pisarza można było spotkać w kawiarni mieszczącej się w podziemiach wydawnictwa „Czytelnik” (ul. Wiejska). Do jego bliskich przyjaciół należeli m.in. Wilhelm Mach, Leopold Tyrmand, Stanisław Dygat, Irena Szymańska, Gustaw Holoubek, Andrzej Łapicki i Janusz Morgenstern. \nZmarł 7 stycznia 2015 w Warszawie. Został pochowany na Powązkach Wojskowych w Warszawie (kwatera A3 tuje-3-16).\nStyl literacki.\nKonwicki był odczytywany jako kontynuator prozatorskiej tradycji Stefana Żeromskiego i Stanisława Ignacego Witkiewicza. Jak pisał Przemysław Czapliński:\nTemu pierwszemu zawdzięcza Konwicki łatwość w przechodzeniu od liryzmu do patosu, skłonność do introspekcji i ukazywania przemian społeczeństwa poprzez dzieje jego świadomości oraz przeświadczenie o konieczności podejmowania przez literaturę funkcji mediacyjnej i ostrzegawczej w życiu społecznym. Z kolei od Witkacego zaczerpnął Konwicki – i twórczo wykorzystał – niewiarę w sztukę, szydercze kompromitowanie iluzji powieściowej i tendencję do przekształcania narracji w rozpisany na epickie głosy spór światopoglądowy oraz problem naczelny: ocalanie indywidualności wbrew regułom stanowionym przez zbiorowość.\nMorgan Meis dla „The New Yorkera” w epitafium dla pisarza spostrzegła, iż Konwicki „pisał beletrystykę, która jest przesiąknięta historią [Polski], tymi mękami i zawiłościami”. Ponadto Meis zauważyła, że „Konwicki wykorzystał własną, nadwerężoną psychikę jako poligon doświadczalny, który umożliwiłby przetrwanie polskiej duszy”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33979", "fragment_id": "171628/13", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Konwicki", "document_id": "171628", "start_index": 17555.0, "source": "wikipedia", "parentId": 33979.0, "score": 0.191511869430542}, "uuid": "a17871a4-bf5f-43c2-8227-a1df4ab5502a"}, {"page_content": "Innocenty Marian Konwicki (ur. 9 kwietnia 1906 we Włocławku, zm. 22 listopada 1968 tamże) – polski inżynier, polityk, działacz sportowy, działacz podziemia w czasie II wojny światowej.\nWczesne lata.\nUrodził się w rodzinie Jana (ur. 1856) i Eleonory z domu Matusiak (ur. 1865). Jego ojciec pracował jako murarz w Fabryce Celulozy we Włocławku. Wychował się w domu o numerze hipotecznym 657.\nBył uczniem Gimnazjum Ziemi Kujawskiej we Włocławku. W 1935 roku ukończył studia w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, uzyskawszy dyplom magistra inżyniera w dziedzinie leśnictwa i melioracji. W czasie swoich studiów, w roku akademickim 1931/32 wstąpił do Akademickiej Korporacji \"Mesconia\", zawiązanej wokół absolwentów Gimnazjum Ziemi Kujawskiej. Był aktywnym członkiem \"Mesconii\" w latach 1931–1933. Do korporacji należał także jego brat Adam, wówczas student Politechniki Warszawskiej.\nW latach 1935–1938 pracował w Zakładach Wodociągów i Kanalizacji Zarządu Miejskiego we Włocławku. W tym czasie Śródmieście wyposażono w nowoczesne urządzenia wodno-kanalizacyjne. Konwicki nadzorował jeden z odcinek robót. W latach 1938–1939 pracował jako referendarz w Urzędzie Wojewódzkim w Białymstoku.\nII wojna światowa.\nPo wybuchu II wojny światowej powrócił do Włocławka, gdzie mieszkała jego żona i dzieci. W czasie wojny pracował w Zakładzie Wodociągów i Kanalizacji Zarządu Miejskiego, kolejno jako robotnik, kreślarz i technik.\nBył członkiem konspiracyjnej Polskiej Armii Ludowej, posługiwał się pseudonimem \"Jawa\". Był także członkiem i kwatermistrzem organizacji bojowej \"Grunwald\" w randze podporucznika. Był działaczem podziemia antykomunistycznego. Ujawnił się 18 września 1945 roku.\nW okresie PRL-u.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4465740", "fragment_id": "1494509/0", "subtitle": "", "title": "Innocenty Konwicki", "parentId": 4465740.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1494509", "score": 0.06249149516224861}, "uuid": "47effd00-7036-46df-9542-007eefd75a06"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pisarza. Zobacz też: inne osoby noszące to imię i nazwisko.\nTadeusz Nowak (ur. 11 listopada 1930 w Sikorzycach, gm. Wietrzychowice, zm. 10 sierpnia 1991 w Skierniewicach) – polski poeta i prozaik, tłumacz m.in. literatury rosyjskiej i węgierskiej.\nŻyciorys.\nUrodził się na ziemi tarnowskiej, w widłach Wisły i Dunajca, we wsi, która w tamtych czasach należała do powiatu dąbrowskiego (15 km na zachód od Dąbrowy Tarnowskiej), a obecnie do powiatu tarnowskiego (25 km na północny zachód od Tarnowa). Naukę w liceum rozpoczął w I Liceum Ogólnokształcącym im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie, w roku szkolnym, który rozpoczął się tam 12 lutego 1945 r. W twórczości często nawiązywał do swojego miejsca pochodzenia - do ziemi tarnowskiej i rodzinnej wsi. Tam rozgrywały się akcje większości jego opowiadań i powieści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153541", "fragment_id": "28134/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Nowak (pisarz)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "28134", "parentId": 153541.0, "score": 0.3224683105945587}, "uuid": "2a84bceb-db21-4a7a-b00e-2385e972eb1e"}, {"page_content": "Tadeusz Różewicz (ur. 9 października 1921 w oknie życia, zm. 24 kwietnia 2014 we Wrocławiu) – polski poeta, dramaturg, prozaik i scenarzysta, członek Wydziału VI Twórczości Artystycznej Polskiej Akademii Umiejętności. Należał do pokolenia Kolumbów.\nŻyciorys i zarys rozwoju twórczego.\nDzieciństwo.\nOjciec Władysław (1886–1977) – syn Stanisława i Zofii z Sieradzkich małżonków Różewiczów – był niższym urzędnikiem sądowym. Wywodząca się z rodziny żydowskiej matka - Stefania Maria z Gelbardów (1895–1957) – córka Arona Lejba i Florentyny Ge(r)lbardów – zajmowała się domem, aby wyjść za mąż, zdecydowała się na chrzest. Rodzina Różewiczów przeprowadziła się tuż po I wojnie światowej z Osjakowa w Sieradzkiem do Radomska i tam też urodził się Tadeusz, czwarty z pięciorga dzieci (starsi bracia – Bogumił, Eugeniusz, Janusz oraz młodszy Stanisław). Tadeusz Różewicz uczęszczał do Gimnazjum im. Feliksa Fabianiego w Radomsku, w którym uzyskał małą maturę. Starszy brat, Janusz, miłośnik literatury, w latach szkolnych, wciągnął młodszego brata do wspólnego czytania. Poznali wtedy takie utwory, jak \"Ferdydurke\", \"Motory\", \"Król Ubu\", kolekcjonowali czasopisma, np. „Chimerę”, „Skamandra” czy „Wiadomości Literackie”. Bracia studiowali literaturę i pisali pierwsze wiersze. Na własną rękę studiowali rozwiązania formalne poezji Leśmiana, Iłłakowiczówny, Juliana Przybosia (późniejszego mistrza Tadeusza Różewicza), o czym świadczą opublikowane w „Czerwonych Tarczach” parodie tych autorów napisane przez 17-letniego Tadeusza. Młody Różewicz pisywał także do pisma „Pod znakiem Marii”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47720", "fragment_id": "646042/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Różewicz", "parentId": 47720.0, "start_index": 0.0, "document_id": "646042", "source": "wikipedia", "score": 0.13522011041641235}, "uuid": "5bcb3369-ae02-4661-808e-a6904d8eff11"}, {"page_content": "Tadeusz Konczyński (ur. 19 marca 1875 w Krakowie, zm. 13 sierpnia 1944 w Miedzeszynie) – polski poeta, dramatopisarz, scenarzysta.\nŻyciorys.\nBył absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie otrzymał tytuł doktora filozofii. Studia kontynuował w Anglii. W latach 1915–1916 był dyrektorem Teatru Ludowego. W latach 1914–1918 redagował „Ilustrowany Tygodnik Literacki”. Swoje dzieła krytyczne i literackie publikował na łamach prasy. W latach 1924–1932 wydawał dziennik „Unia” (przekształcony później w dziennik „Nowa Polska”).\nW tym czasie tworzył komedie i dramaty o tematyce psychologicznej i historycznej. Był też autorem licznych powieści obyczajowych i psychologicznych. W 1913 roku opublikował powieść fantastycznonaukową \"Ostatnia godzina\".\nTadeusz Konczyński był też znany jako propagator piłki nożnej w Krakowie i Warszawie, opiekun i mecenas pierwszych klubów piłkarskich. W 1906 roku zorganizował turniej jesienny, który dał początek wielu krakowskim klubom sportowym (do dziś istnieje tylko jeden z powstałych wówczas – Wisła). Ufundował stroje sportowe dwóm najstarszym klubom krakowskim: I. Klubowi Studenckiemu (otrzymał barwy narodowe i od tej pory znany był jako Biało-Czerwoni) i drużynie akademickiej „Cracovii” (otrzymała kostiumy w barwach miasta – niebieskie z białą szarfą). Według niektórych opracowań był też fundatorem koszulek dla kolejnych klubów, które od strojów przyjęły nazwy Czerwoni i Wisła (od wstęgi na strojach).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1597097", "fragment_id": "685239/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Konczyński", "document_id": "685239", "start_index": 0.0, "parentId": 1597097.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18303605914115906}, "uuid": "6e37d78b-ee41-4fdb-a0c7-c7e2e6560bce"}, {"page_content": "Urodził się 10 sierpnia 1890 w Skołyszynie, w ówczesnym powiecie jasielskim Królestwa Galicji i Lodomerii jako syn Adolfa (1856–1935), nauczyciela ludowego, i nauczycielki Walerii z Hnatowiczów (1862–1950). Był starszym bratem Kazimierza (1897–1936), także legionisty, i Zygmunta (1903–1940), doktora inżyniera geofizyki stosowanej i oficera Wojska Polskiego, ofiary zbrodni katyńskiej. W 1900 ukończył szkołę powszechną w Skołyszynie. Następnie przez 6 lat uczęszczał do gimnazjum w Jaśle, klasy 7–8 ukończył w gimnazjum w Podgórzu, gdzie w 1908 zdał maturę. Studiował polonistykę i germanistykę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przez rok (1910–1911) wiedzę pogłębiał na Uniwersytecie w Berlinie. W Berlinie pracował także społecznie wśród kolonii polskich robotników, prowadząc wykłady z literatury polskiej. Po powrocie do kraju ukończył studia na UJ, w 1913 uzyskał tytuł naukowy doktora. Podczas studiów wstąpił do Polskiego Towarzystwa Gimnastyczne „Sokół” w Podgórzu. Od 1912 działał w Związku Strzeleckim. Należał do Towarzystwa Szkoły Ludowej i harcerstwa. Był autorem prac poświęconych księdzu Piotrowi Skardze: \"O pogrzebowych kazaniach Skargi, Piękno w dziełach Skargi, Indywidualność twórcza Skargi\". W roku szkolnym 1913/14, jako „kandydat do stanu nauczycielskiego” odbywał kurs praktyczny w c. k. Gimnazjum Realnym (IV.) w Krakowie. Uczył języka niemieckiego w klasie Va, w wymiarze 4 godzin tygodniowo.18 października 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Od połowy stycznia do połowy maja 1915 uczęszczał do Szkoły Podchorążych Legionów Polskich w Marmaros-Sziget i Kamieńsku", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2197392", "fragment_id": "466141/1", "subtitle": "", "title": "Stanisław Mitera", "document_id": "466141", "start_index": 305.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2197392.0, "score": 0.0732971727848053}, "uuid": "91a96739-dad2-40ae-8209-a575f4ac4640"}]}
{"id": "q_396", "question": "Góry Białe, Góry Zielone – to pasma których amerykańskich gór?", "answer": [{"page_content": "Góry Białe (ang. \"White Mountains\", fr. \"Montagnes Blanches\") – pasmo górskie w Ameryce Północnej, w północno-wschodniej części Stanów Zjednoczonych (stany New Hampshire i Maine), na północ od Bostonu, stanowiące najwyższą część Appalachów Północnych. Niewielka część znajduje się również w Kanadzie (prowincja Quebec). Długość ok. 400 km, przebieg południkowy. Zbudowane ze skał krystalicznych i osadowych (piaskowce, łupki, wapienie), intrudowanych skałami magmowymi. Wznoszą się do 1917 m n.p.m. (Góra Waszyngtona).\nPodstawowymi elementami rzeźby terenu są szerokie, zrównane wierzchowiny, ponad które wznoszą się twardzielcowe grzbiety i szczyty. Klimat umiarkowanie ciepły, na południowo-wschodnim skłonie oceaniczny, na północno-wschodnim – kontynentalny. W Białych Górach znajdują się źródła szeregu rzek, m.in. Merrimack. Obszar Białych Gór w większości jest zalesiony i słabo zaludniony. Dobrze rozwija się turystyka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1373052", "fragment_id": "229390/0", "subtitle": "", "title": "Góry Białe (New Hampshire)", "parentId": 1373052.0, "start_index": 0.0, "document_id": "229390", "source": "wikipedia", "score": 0.6367858648300171}, "uuid": "0cfbdfc7-260a-4f54-aefe-085703439732"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gór w USA. Zobacz też: inne pasma górskie o tej nazwie.\nGóry Zielone (ang. \"Green Mountains\", fr. \"Montagnes Vertes\") – pasmo górskie w stanach Vermont i Massachusetts (Stany Zjednoczone) oraz prowincji Quebec (Kanada), wchodzące w skład Appalachów. \nCiągnie się na długości ok. 400 km na osi północ-południe. Ich południową część stanowią Berkshires w Massachusetts, a północną Monts Sutton w kanadyjskim Quebecu.\nNajwyższe szczyty:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1436301", "fragment_id": "234710/0", "subtitle": "", "title": "Góry Zielone (Ameryka Północna)", "document_id": "234710", "start_index": 1.0, "parentId": 1436301.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40294772386550903}, "uuid": "8c1f7c8b-9e5f-435c-a95d-bab54a36a5a4"}, {"page_content": "Niziny te ciągną się od przylądka Cod w stanie Massachusetts do granicy z Meksykiem. Jest to duży obszar nizin wznoszących się do 100–150 m n.p.m., który okala całe wybrzeże Atlantyku i Zatoki Meksykańskiej. W wielu miejscach, szczególnie w okolicy Nowego Orleanu i Florydy obszar jest wybitnie nizinnych wznoszący się do 10 m n.p.m. Od niziny nadmorskich odchodzi na północ odgałęzienie, jakim jest szeroka dolina Missisipi, które stanowi część Równin Wewnętrznych.\nSystem appalaski.\nJest to system wyżyn i gór ciągnący się na długości około 2600 km. Appalachy są górami średnich wysokości porównywalne z polskimi Karpatami i Sudetami, wznoszą się średnio na wysokość 1500 – 2000 m n.p.m. Główne ich pasmo – Pasmo Błękitne jest położone w południowej części systemu i wznosi się średnio do 2000 m n.p.m. Najwyższy szczyt Appalachów – Mount Mitchell wznosi się na 2037 m n.p.m. Na północy do Appalachów należą Góry Białe, których średnie wysokości osiągają 1800 m n.p.m. Najwyższy szczyt tego pasma – Mount Washington wznosi się na 1917 m n.p.m. Najniższe pasmo – Góry Zielone są górami niskimi o średniej wysokości 600 m n.p.m. Do wyżyn systemu Appalachów należą: Piedmont po wschodniej stronie gór i Wyżyny Appalaskie po zachodniej stronie, gdzie te ostatnie osiągają wysokości do około 1000 m n.p.m. Przedłużeniem Appalachów ku zachodowi jest wyżyna Ozark osiągająca 830 m n.p.m. Wyżyna ta cechuje się występowaniem dużej ilości jaskiń krasowych.\nRówniny Wewnętrzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122476", "fragment_id": "409187/12", "subtitle": "", "title": "Geografia Stanów Zjednoczonych", "document_id": "409187", "start_index": 18308.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2122476.0, "score": 0.7010514736175537}, "uuid": "94215e30-4674-4886-a6d3-42de18c8a5a2"}, {"page_content": "Poniższa lista przedstawia regiony fizycznogeograficzne w kontynentalnej części Stanów Zjednoczonych która składa się z 8 głównych części, 25 prowincji i 85 sekcji. Zostały one określone przez Nevina Fennemana w 1931 roku.\nPłaskowyż Laurentyński.\n1. Wyżyna Superior\nRównina Atlantycka.\n2. Szelf kontynentalny (nie pokazany na mapie)\n3. Nizina Nadbrzeżna\n 3a. sekcja Embayed\n 3b. sekcja Sea Island\n 3c. sekcja Floryda\n 3d. wschodnia część nadbrzeżnej równiny nad Zatoką Meksykańską \n 3e. równina Missisipi\n 3f. zachodnia część nadbrzeżnej równiny nad Zatoką Meksykańską\nAppalachy.\n4. prowincja Piedmont\n 4a. wyżyna Piedmont\n 4b. nizina Piedmont\n5. prowincja Pasmo Błękitne\n 5a. północna sekcja \n 5b. południowa sekcja \n6. prowincja Pasmo i dolina Appalachów\n 6a. sekcja Tennessee\n 6b. środkowa sekcja \n 6c. sekcja Dolina Hudson\n7. prowincja Dolina Rzeki Świętego Wawrzyńca\n 7a. sekcja Dolina Champlain\n 7b. północna sekcja (nie pokazana na mapie)\n8. prowincja Wyżyny Appalaskie\n 8a. sekcja Dolina Mohawk\n 8b. sekcja Catskill\n 8c. południowa sekcja stanu Nowy Jork\n 8d. sekcja Płaskowyż Allegheny \n 8e. sekcja Kanawha\n 8f. sekcja Płaskowyż Cumberland\n 8g. sekcja gór Cumberland\n9. prowincja Nowa Anglia\n 9a. sekcja Niziny Nadmorskiej \n 9b. sekcja wyżyny Nowa Anglia\n 9c. sekcja Góry Białe\n 9d. sekcja Góry Zielone\n 9e. sekcja Taconic\n10. prowincja Adirondack\nWewnętrzne równiny.\n11. prowincja wewnętrznych niskich płaskowyżów \n 11a. wyżyna Rim\n 11b. Nizina Lexington \n 11c. obniżenie Nashville \n12. prowincja centralnych nizin \n 12a. wschodnie jezioro \n 12b. zachodnie jezioro", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2049106", "fragment_id": "376844/0", "subtitle": "", "title": "Regiony fizjograficzne Stanów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "376844", "parentId": 2049106.0, "score": 0.07175886631011963}, "uuid": "cf867a19-a111-43bf-95e0-04fd2695efb2"}, {"page_content": "Pasmo Błękitne, Góry Błękitne (ang. \"Blue Ridge Mountains\") – zewnętrzne, wschodnie i najwyższe pasmo górskie w łańcuchu Appalachów, w USA. Jego długość wynosi około 1000 km, szerokość 8–105 km. Najwyższy szczyt Pasma Błękitnego to Mount Mitchell (2037 m n.p.m.).\nPasmo Błękitne to góry zbudowane głównie z prekambryjskich i paleozoicznych skał metamorficznych. Stanowią one dział wodny między dorzeczem Missisipi a Oceanem Atlantyckim. Pokryte lasami (w wyższych partiach bory sosnowe i jodłowe). Występują złoża węgla kamiennego, rudy manganu i litu, miki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=741236", "fragment_id": "833994/0", "subtitle": "", "title": "Pasmo Błękitne", "parentId": 741236.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "833994", "score": 0.2912951707839966}, "uuid": "a18eb9b0-2888-4a00-b466-6803de708cd3"}, {"page_content": "Góry Bialskie są pod względem ukształtowania najbardziej nietypowym pasmem sudeckim. Składa się na nie grupa gór rozchodzących się w kilku kierunkach lecz bez szczytu pełniącego rolę zwornika. Dzielą się na dwie części: północną i południową, oddzielone od siebie Przełęczą Suchą (1006 m n.p.m.) oraz dolinami Bielawki i Morawki. Granica: wschodnia, północna i zachodnia są bardzo wyraźne, biegną głębokimi dolinami Białej Lądeckiej i jej dopływu Morawki. Na południowym zachodzie, od Śnieżnika oddziela je głęboka Przełęcz Płoszczyna, natomiast na południowym wschodzie można ją postawić w rejonie prawie niewidocznej Przełęczy u Trzech Granic. Granica południowa pokrywa się z granicą państwową i przebiega grzbietem, co jest ewenementem w skali światowej!\nOpis geograficzny.\nCzęść północna stanowi zwarte wyniesienie ze szczytami pomiędzy 1000 a 1100 metrów (najwięcej Czernica 1083 m n.p.m.) i w stronę północną (Stary i Nowy Gierałtów) rozchodzące się w postaci dwóch słabo zaznaczonych grzbietów. Część południowa – to graniczne pasmo o dużo wyraźniej zaznaczonej linii grzbietowej i większych przewyższeniach. Tutaj też znajdują się najwyższe szczyty Gór Bialskich; ze względu na kontrowersje dotyczące przebiegu granicy między G. Bialskimi a Złotymi nie można jednoznacznie wskazać, który z okolicznych szczytów jest najwyższym szczytem Gór Bialskich – w zależności od przyjętego przebiegu tej granicy może to być Rudawiec (według różnych źródeł 1106 lub 1112 m n.p.m.), Postawna (1124 m n.p.m.) lub Smrek (1125 m n.p.m.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143635", "fragment_id": "25190/1", "subtitle": "", "title": "Góry Bialskie", "parentId": 143635.0, "start_index": 893.0, "document_id": "25190", "source": "wikipedia", "score": 0.10531971603631973}, "uuid": "04c41d73-b902-49ec-89e8-a91688ffa721"}, {"page_content": "Pasmo tych gór jest regionem ciągnącym się równoleżnikowo od wybrzeży Oceanu Spokojnego (okolice ujścia rzeki Río Grande de Santiago) do rejonu szczytu Orizaba. Góry te ciągną się na długości 800 km i szerokości nieco ponad 100 km. Góry te są najwyższym pasmem w Meksyku i jednym z najwyższych na obu Amerykach. Ich najwyższy szczyt, wznoszący się na ich wschodnim krańcu – Orizaba (Góra Gwiazdy) wznosi się na 5656 m n.p.m. W górach tych licznie występują potężne wulkany, sięgające ponad 4000 m n.p.m. Znanym meksykańskim wulkanem jest Popocatépetl (Dymiąca Góra), którego wysokość wynosi 5452 m n.p.m.\nSierra Madre Południowa.\nPodobnie jak Kordyliera Wulkaniczna, Sierra Madre Południowa ciągnie się równoleżnikowo w kierunkach północny zachód – południowy wschód. Góry te ciągną biorą swój początek od przylądka Corrientes do przesmyku Tehuantepec, na długości ponad 1000 km i szerokości około 100 km. Góry te tworzą zwarty, słabo rozczłonkowany grzbiet górski o wysokościach przeciętnych 3000 m n.p.m. Najwyższy szczyt – Teotepec wznosi się na 3703 m n.p.m. Zbocza gór są w wielu miejscach rozcięte przez liczne cieki wodne.\nPasma górskie na południowym krańcu Meksyku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2182636", "fragment_id": "463878/9", "subtitle": "", "title": "Geografia Meksyku", "parentId": 2182636.0, "start_index": 12541.0, "source": "wikipedia", "document_id": "463878", "score": 0.06885562837123871}, "uuid": "768fea7b-b5f7-4af7-b08d-fc710b5234ea"}, {"page_content": "Appalachy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Appalachian Mountains&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Appalaches&lt;/&gt;) – łańcuch górski we wschodniej części Ameryki Północnej, w USA i Kanadzie.\nRozciągają się od Niziny Zatokowej w kierunku północno-wschodnim do Nowej Fundlandii, na długości 2600 km (szerokość od 300 do 500 km). Najwyższym szczytem jest Mount Mitchell – 2037 m n.p.m.\nPółnocno-wschodnia część Appalachów powstała w orogenezie kaledońskiej, a część południowo-zachodnia w hercyńskiej (appalachijskiej). Appalachy są zbudowane ze skał osadowych prekambru i paleozoiku. Zapadliska rzek Hudson i Mohawk dzielą Appalachy na Północne i Południowe.\nAppalachy porastają głównie lasy mieszane. Występują tu złoża węgla kamiennego (w tym antracytu), rud żelaza i cynku, ropy naftowej, gazu ziemnego, grafitu i marmuru.[]\nWzdłuż Appalachów wytyczono szlak turystyczny pod nazwą Szlak Appalachów (&lt; lang=\"en\"&gt;\"Appalachian Trail\"&lt;/&gt;) o długości 3476 km.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48227", "fragment_id": "660003/0", "subtitle": "", "title": "Appalachy", "parentId": 48227.0, "start_index": 0.0, "document_id": "660003", "source": "wikipedia", "score": 0.09205986559391022}, "uuid": "49e2576a-ee07-480b-a402-a455aedb9960"}, {"page_content": "Góry Bialskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Bielengebirge&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Bělské vrchy&lt;/&gt;) – pasmo górskie w Sudetach Wschodnich. Według Regionalizacji fizycznogeograficznej Polski Jerzego Kondrackiego są częścią Gór Złotych. (332.61). Podobnie uważają czescy geografowie, dla których „Rychlebské hory” rozciągają się od Przełęczy Płoszczyna do Przełęczy Ramzovskiej (czes. \"Ramzovské sedlo\"). Także według Geoserwisu GDOŚ są one częścią mezoregionu Góry Złote. \nGóry Bialskie często włączane są do Masywu Śnieżnika, jako jego północno-wschodnia część. Za ich początek, od strony zachodniej, uznaje się Przełęcz Płoszczynę (817 m n.p.m.), przez którą przebiega granica Polska–Czechy. Patrząc od strony doliny, góry te wznoszą się od południowego wschodu nad Stroniem Śląskim i ciągną aż nad wieś Bielice.\nUkształtowanie terenu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143635", "fragment_id": "25190/0", "subtitle": "", "title": "Góry Bialskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 143635.0, "document_id": "25190", "score": 0.13331425189971924}, "uuid": "87c4ca4a-7d57-45dc-adae-5707ea62b8ab"}, {"page_content": "Góra Waszyngtona ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Mount Washington&lt;/&gt;) – najwyższy szczyt w Górach Białych, części Appalachów. Leży na terytorium USA, w stanie New Hampshire. Góra Waszyngtona jest zbudowanym ze skał krystalicznych twardzielcem, wznoszącym się ponad otaczające go niższe grzbiety i płaskowyże.\nPierwszego wejścia na szczyt dokonał angielski imigrant Darby Field w czerwcu 1642 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1391318", "fragment_id": "191003/0", "subtitle": "", "title": "Góra Waszyngtona", "document_id": "191003", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1391318.0, "score": 0.17398731410503387}, "uuid": "01e0b488-285b-4c05-859d-af2f43618134"}]}
{"id": "q_397", "question": "Przekraczając którą rzekę Cezar wypowiedział następujące słowa: „Kości zostały rzucone”?", "answer": [{"page_content": "W Rzymie nie brakowało mu przeciwników – senat odwołał Cezara z namiestnictwa, pozbawił go także możliwości ubiegania się o urząd konsula zaocznie. Wysłanników Cezara przysłanych do Rzymu Senat rozkazał odesłać bez wysłuchania, co mieli do powiedzenia. Fakt ten wykorzystał Cezar, żeby przekonać swoich żołnierzy do akceptacji dokonania przewrotu wojskowego w Rzymie. Przekraczając granicę Italii na rzece Rubikon, wypowiedział słynne słowa \"alea iacta est\" – „kości zostały rzucone”. Pokonanie tej granicy na czele wojska było już jawnym przeciwstawieniem się legalnej władzy Senatu, od którego nie było już odwrotu. Rozpoczęła się trwająca kilka lat wojna domowa (\"bellum civile\"). Pierwszym posunięciem Cezara było zajęcie Ariminum. W Rzymie zapanowała panika – wszyscy pamiętali rzezie za czasów Gajusza Mariusza i panowało przekonanie, że teraz też tak będzie. Sam Cezar nie napotykał oporu na swojej drodze – bez trudu zdobył miasto Korfinium, a broniącego go Domicjusza Ahenobarbusa puścił wolno, dając mu nawet wojskową kasę. Cezar oficjalnie głosił, że w imieniu ludu rzymskiego broni Republiki i urzędu trybunów ludowych przed zmową rodów senatorskich. Zupełnie zaskoczony obrotem spraw Pompejusz wraz z popierającymi go senatorami opuścił Italię, a Cezar wkroczył do Rzymu. Natychmiast otworzył skarbiec i uzyskał pieniądze potrzebne na dalszą kampanię wojenną. Udał się do Hiszpanii, aby rozprawić się ze stronnikami Pompejusza, którzy mogli zagrażać jego dalszym działaniom na Wschodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1833", "fragment_id": "178100/16", "subtitle": "", "title": "Gajusz Juliusz Cezar", "source": "wikipedia", "start_index": 24585.0, "parentId": 1833.0, "document_id": "178100", "score": 0.5301871299743652}, "uuid": "d0c01dc9-40ac-48c6-8d49-cd2c5afa8f81"}, {"page_content": "Alea iacta est ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"LA\"&gt;Kości zostały rzucone&lt;/&gt;) – słowa, które Gajusz Juliusz Cezar miał powiedzieć 10 stycznia 49 p.n.e, gdy wraz ze swoją armią przekroczył rzekę Rubikon.\nPrzekroczenie Rubikonu było jednoznaczne z rozpoczęciem wojny domowej w republice rzymskiej przeciwko Pompejuszowi i optymatom. Zwrot po raz pierwszy zacytowany przez Swetoniusza w dziele \"Żywoty cezarów\" w formie \"iacta alea est\". Obecnie w języku polskim zwrot funkcjonuje najczęściej w postaci \"kości zostały rzucone\".\nZnaczenie.\nObecnie zwrot ten oznacza podjęcie nieodwołalnej decyzji, takiej jak rzut kośćmi przez gracza.\nPlutarch w żywocie Pompejusza pisał:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Ἑλληνιστὶ πρὸς τοὺς παρόντας ἐκβοήσας, «Ἀνερρίφθω κύβος», διεβίβαζε τὸν στρατόν.\"\"On\" [Cezar – przyp.] \"głośno krzyknął po grecku tym, którzy byli tam obecni: „Niech kostka będzie rzucona”, i przekroczył rzekę wraz z armią\".\nZwrot \"Ἀνερρίφθω κύβος\" został najprawdopodobniej zaczerpnięty przez Cezara z komedii Menandra \"Arrephorus\".\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n[B:] δεδογμένον τὸ πρᾶγμ'· ἀνερρίφθω κύβος[B:] \"Sprawa zapadła już. Kości rzucone\"\nW innym kontekście zwrot trzeba by tłumaczyć jako \"kość była\" (ewentualnie \"została\") \"rzucona\", chociaż niektórzy twierdzą, że zwrot ten należałoby tłumaczyć jako formę trybu rozkazującego: \"niech kości zostaną rzucone\".W czasach Cezara „alea” był to rzeczownik oznaczający wczesną formę tryktraka, chociaż kości były znane pod określeniem „cubus”, więc zwrot można by tłumaczyć również jako \"gra w tryktraka została rozpoczęta\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1559854", "fragment_id": "682906/0", "subtitle": "", "title": "Alea iacta est", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1559854.0, "document_id": "682906", "score": 1.0}, "uuid": "12f48142-3ed4-46a2-9ea0-8338198a23db"}, {"page_content": "9 stycznia ludzie Cezara obsadzili najbliższe miasto na południe od Rawenny w Italii – Ariminum, Cezar osobiście nie brał w tym udziału oglądając walki gladiatorów w Rawennie. Według Azyliusza Poliona, naocznego świadka tych wydarzeń, Cezar 9 stycznia wyprawił bankiet dla przyjaciół, następnie wieczorem pożegnał wszystkich mówiąc, że wróci niebawem. Wraz z nim przyjęcie opuścili wtajemniczeni ludzie. Następnie wsiadł na wóz i jechał w stronę Ariminum, choć początkowo, obawiając się szpiegów jechał w innym kierunku. Gdy stanął nad Rubikonem był tam już jeden legion skierowany wcześniej w to miejsce. Był to XIII legion. Cezar długo zwlekał przed przekroczeniem tej rzeki, rozważał wszystkie za i przeciw, dyskutował o tym z przyjaciółmi. Twierdził, że przekroczenie Rubikonu spowoduje rozlew krwi rzymskiej a on tego nie pragnął. W końcu pewnym krokiem skierował konia ku rzece wołając „kości zostały rzucone”.\nBitwa pod Brundyzjum 9-17 marca.\n11 stycznia Cezar wkroczył do Ariminum. Przybyli tam trybunowie Antoniusz i Longinus. Tutaj Cezar wygłosił mowę do żołnierzy aby podjęli walkę w obronie jego i swoich praw. Bez wsparcia wodza żołnierze nie mieli możliwości uzyskania ziemi i majątku. Podczas tej przemowy Cezar zdjął z palca swój pierścień – oznakę stanu ekwitów, jako dowód iż jest gotów wynagrodzić tych wszystkich dzięki którym odzyska utracony honor. Później powstała fałszywa plotka, że Cezar wszystkich swych żołnierzy podniesie do stanu ekwitów. Żołnierze poparli go wznosząc okrzyki na jego cześć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989217", "fragment_id": "404918/17", "subtitle": "", "title": "Wojna domowa Cezara z Pompejuszem", "source": "wikipedia", "start_index": 18761.0, "document_id": "404918", "parentId": 1989217.0, "score": 0.14717978239059448}, "uuid": "03f209a8-d5c9-42ba-91b4-ae403da4e080"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: Rubikon (album).\nRubikon ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Rubicō&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Rubicone&lt;/&gt;) – rzeka w północnych Włoszech płynąca z Apeninów Północnych do Morza Adriatyckiego, do którego uchodzi na południe od Gatteo.\nHistoria.\nNazwę Rubikon w starożytności nosiła rzeka, która w czasach republiki rzymskiej stanowiła granicę między Italią a Galią Przedalpejską i którą Cezar przekroczył w 49 roku p.n.e. (przypuszczalnie 10 stycznia) wraz ze swoimi wojskami, rozpoczynając tym samym wojnę domową z Gnejuszem Pompejuszem, swoim konkurentem politycznym.\nNie można jednoznacznie potwierdzić, że współczesna rzeka o tej nazwie jest tym samym ciekiem co antyczny Rubikon.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47813", "fragment_id": "646080/0", "subtitle": "", "title": "Rubikon", "parentId": 47813.0, "start_index": 1.0, "document_id": "646080", "source": "wikipedia", "score": 0.07725415378808975}, "uuid": "3d892059-9133-4618-b9a9-3afe5869c47d"}, {"page_content": "Pompejańczycy postanowili zawracać do Ilerdy. Jazda Cezara atakowała i znosiła tylne straże Afraniusza i Petrejusza. Pompejańczycy postanowili oderwać się od legionów Cezara, aby to osiągnąć zamierzali budować obóz za obozem, by w ten sposób uchronić się przed atakami wojsk Cezara. Musieli także zabić wszystkie swoje konie, nie mogąc ich swobodnie wypasać. Wreszcie nie mając już wyjścia postanowiono uderzyć na siły Cezara. Ten również ustawił swoje legiony do bitwy, jednak żadna ze stron jej nie rozpoczynała i oddziały stały tak naprzeciw siebie przez kilkanaście godzin. Wreszcie pod wpływem własnych żołnierzy, Afraniusz i Petrejusz poprosili Cezara o rozmowę. Odbywała się ona na oczach żołnierzy obu armii. Afraniusz oficjalnie przyznał się, że został pokonany, prosił Cezara o darowanie życia. Cezar w ostrych słowach napiętnował opór pompejańczyków, lecz darował im życie i puścił wolno. Postawił tylko jeden warunek, mieli rozwiązać swe wojska i opuścić Hiszpanię. Żołnierze pochodzący z Hiszpanii mogli odejść od razu, ci z Italii dopiero po przekroczeniu rzeki Var w Italii, do tego miejsca byli eskortowani przez cztery legiony Cezara. Bitwa pod Ilerdą była pierwszym wielkim zwycięstwem Cezara nad siłami Pompejusza i jego zwolenników.\nKampania roku 48/47 p.n.e. Klęska Pompejusza, wyprawa do Egiptu.\nCezar przekracza Adriatyk 4-5 stycznia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989217", "fragment_id": "404918/28", "subtitle": "", "title": "Wojna domowa Cezara z Pompejuszem", "parentId": 1989217.0, "start_index": 34023.0, "document_id": "404918", "source": "wikipedia", "score": 0.1321140080690384}, "uuid": "ccee4e73-6c82-4376-8a88-39437c43c1e4"}, {"page_content": "Cezar postanowił raz na zawsze rozwiązać problem migrujących do Galii plemion germańskich i pobić ich na ich własnej ziemi. Ubiowie obiecywali Cezarowi dostarczyć łodzie potrzebne do przeprawy przez Ren, jednak on postanowił użyć innego sposobu przekroczenia rzeki. Cezar nakazał zbudować most, przez który poprowadzi swoje legiony na drugi brzeg rzeki. Chciał bowiem zapewnić wojskom stałe połączenie z Galią, jak również zademonstrować Germanom swoją potęgę.\nW czerwcu roku 55 p.n.e. zbudowano w ciągu dziesięciu dni ogromny drewniany most w pobliżu dzisiejszej Koblencji, przez który Rzymianie przeszli na drugi brzeg Renu. Efekt psychologiczny został osiągnięty, plemiona germańskie, jedne po drugim zaczęły błagać Cezara o pokój, lub uciekać w gęste lasy Germanii. Po 18 dniach kampanii germańskiej Cezar postanowił powrócić do Galii. Cel został osiągnięty, plemiona germańskie były na tyle zastraszone, że nie ośmieliły się już przez 300 kolejnych lat przekraczać rzeki. Wycofując się z Germanii, legioniści zniszczyli za sobą most.\nPierwsza wyprawa do Brytanii.\nPo ujarzmieniu Germanów Cezar postanowił dać nauczkę także Brytom, którzy już o dłuższego czasu udzielali schronienia różnym uciekinierom z Galii. Chciał również pokazać im, iż potęga Rzymu dosięgnie ich nawet za kanałem. Na kwaterę główną przygotowań do inwazji na Brytanię Cezar wyznaczył w miejscowości \"Gesoriakum\" (dzisiejsze Bolougne) i tu szykował flotę inwazyjną. Flota Cezara wypłynęła nad ranem 26 sierpnia 55 p.n.e., złożona była z 80 okrętów transportowych wiozących 2 legiony (VII i X), a także z kilkudziesięciu okrętów wojennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=795314", "fragment_id": "1001333/20", "subtitle": "", "title": "Wojny galijskie", "source": "wikipedia", "start_index": 28944.0, "document_id": "1001333", "parentId": 795314.0, "score": 0.22471125423908234}, "uuid": "90fbfcd7-f70f-4aca-b145-4d0e92cc2875"}, {"page_content": "Wymógł jednocześnie na nim wystawienie dziesięciu tysięcy wojowników, dla ochrony rzymskich linii zaopatrzenia. W tym samym czasie pozostałe 6 legionów pod wodzą Labienusa niszczyło kraje Senonów i Paryzjów, położone nad Loarą. Cezar tymczasem przekroczył rzekę \"Elaver\" – dzisiejszą Allier, i po 5 dniach marszu, stanął obozem pod Gergowią. Był początek maja roku 52 p.n.e. Miasto położone było na niezwykle stromych zboczach okalających je ze wszystkich stron. Jedynie od południa było mniej strome podejście, lecz tu właśnie Wercyngetoryks ustawił swoją armię, według podziału na plemiona i szczepy.\nRzymianie wiedzieli, że w tych warunkach nie ma mowy o przeprowadzeniu szturmu na twierdzę, tym bardziej że siły Cezara liczyły jedynie 25 tys. żołnierzy. Cezar postanowił opanować sąsiednie wzgórze, na południe od miasta i na zachód od rzymskiego obozu, zwane La Roche Blanche. I to mu się udało, następnie założył drugi mniejszy obóz rzymski na zdobytym wzgórzu, połączony z pierwszym linią okopów, skąd łatwiejsze było podejście do Gergowii. Cezar miał zamiar długim oblężeniem zmusić Wercyngetoryksa albo do kapitulacji po odcięciu przez Rzymian linii aprowizacyjnych wiodących do miasta, albo do zmuszenia wodza Galów do opuszczenia twierdzy i stoczenia z nim decydującej bitwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=795314", "fragment_id": "1001333/40", "subtitle": "", "title": "Wojny galijskie", "source": "wikipedia", "start_index": 58206.0, "document_id": "1001333", "parentId": 795314.0, "score": 0.03213070333003998}, "uuid": "7bf1f5ff-2a1e-42af-9c8b-464f43643008"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa nad rzeką Arar – bitwa pomiędzy celtyckim plemieniem Helwetów a trzema legionami rzymskimi dowodzonymi przez Cezara nad rzeką Arar (dzisiejsza Saona). Miała miejsce w roku 58 p.n.e. i była pierwszą dużą bitwą wojen galijskich.\nHelweci, mieszkający na obszarze dzisiejszej Szwajcarii, zapragnęli osiedlić się na terenach Akwitanii. Wiosną roku 58 p.n.e. z w drogę ruszyło całe plemię Helwetów, liczące 350–380 tysięcy ludzi, z czego ok. 70 tysięcy zbrojnych wojowników. Posuwającej się wzdłuż brzegów Jeziora Genewskiego kolumnie zastąpił drogę ówczesny namiestnik Galii Narbońskiej, Juliusz Cezar. Po zniszczeniu drewnianego mostu na Rodanie i opanowaniu zajmowanej przez Allobrogów Genewy, Cezar zbudował ponad 20 km fortyfikacji aby nie dopuścić do sforsowania przez Helwetów Rodanu poniżej Genewy. Helweci zawrócili na północ, aby obejść góry Jura od północy i kontynuować wędrówkę przez kraj zaprzyjaźnionego plemienia Sekwanów. Plemiona Helwetów próbowały przeprawić się przez rzekę Arar przy pomocy łodzi i tratw. Gdy trzy grupy były już na drugim brzegu, Cezar zaatakował czwartą, zabijając wielu przeciwników, a niedobitków zagnał do lasu.\nDo generalnej rozprawy doszło wkrótce podczas bitwy pod Bibracte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2914945", "fragment_id": "1187087/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa nad rzeką Arar", "parentId": 2914945.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1187087", "source": "wikipedia", "score": 0.11380142718553543}, "uuid": "427bd02d-6f01-4a13-95ab-2453d8cbfecc"}, {"page_content": ". Przedzierając się przez wojsko nieprzyjaciół zabił wodza Lukanów, następnie zbierając resztę żołnierzy dotarł do rzeki. Chciał się przeprawić wpław, ponieważ most był zerwany. Gdy dowiedział się, że ta rzeka nazywa się Acheron, nie wiedział co robić. Po pewnym czasie dobył miecza i puścił konia przez środek rzeki. Mając grunt pod nogami, został przebity oszczepem przez wygnańca. Spadł martwy z konia w 330 p.n.e. Nieprzyjaciele pastwili się nad zwłokami. Pewna kobieta prosiła ich o wstrzymanie się, ponieważ chciała wykupić za nie męża i dzieci z niewoli. Resztki ciała króla pochowano w Konsencji. Kości wysłano do Metapontu, a stamtąd do Epiru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2249682", "fragment_id": "503302/3", "subtitle": "", "title": "Aleksander I z Epiru", "parentId": 2249682.0, "start_index": 3738.0, "document_id": "503302", "source": "wikipedia", "score": 0.10229988396167755}, "uuid": "3a246fb2-fc8a-46ab-9f4c-08308ed396ea"}, {"page_content": "Juliusz Cezar, namiestnik Galii Narbońskiej, nie chcąc wypuścić z zasięgu swej władzy tak wielkiej liczby ludności wyszedł im naprzeciw w okolicach Genewy, gdzie przygotował fortyfikacje, po czym sprowadził posiłki z Italii. Pod pretekstem ochrony Galii przed zagrożeniem helweckim najazdem, w roku 58 p.n.e. zaatakował ich najpierw podczas przeprawy przez rzekę Arar. Po bitwie nad Arar skierował się w stronę Bibracte, stolicy sprzymierzonego z Rzymem plemienia Eduów. Tam – około 20 czerwca tego samego roku ponownie starł się z oddziałami Helwetów pod dowództwem Divicusa. Rzymianie zajęli dogodne stanowiska na wzgórzu, po czym około południa uderzyli na zbliżających się Helwetów, obrzucając ich krótkimi włóczniami i rozbijając w ten sposób szyki bojowe przeciwnika. Następnie legioniści zaatakowali wroga mieczami. Bitwa była bardzo zacięta i trwała do zmierzchu. Aż do nocy trwało zdobywanie warownego taboru Helwetów.\nKlęska Helwetów była olbrzymia i tylko niedobitkom udało się wymknąć pod osłoną nocy. Po bitwie i przyjęciu kapitulacji, która zobowiązała zwyciężonych do powrotu na stare siedziby, w drogę powrotną udało się tylko około 110 tysięcy osób. Reszta, czyli około ćwierć miliona, zginęła albo rozproszyła się. Badania archeologiczne potwierdzają, że pod Bibracte, prócz walczących zbrojnych Gallów i rzymskich legionistów zginęła znaczna liczba starców, kobiet i dzieci. Wskazuje to na przypuszczenie, graniczące z pewnością, iż po zwycięstwie Rzymianie wymordowali część bezbronnych osadników.\nBitwy nad Arar i pod Bibracte były pierwszymi dwiema bitwami w wojnach galijskich, które w roku 52 p.n.e. zakończyły się zwycięstwem Rzymu i opanowaniem całej Galii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=795266", "fragment_id": "1001322/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Bibracte", "document_id": "1001322", "start_index": 1117.0, "source": "wikipedia", "parentId": 795266.0, "score": 0.04821845516562462}, "uuid": "7d1808a8-cee4-49a3-9979-fd57ac560a27"}]}
{"id": "q_398", "question": "Jak nazywa się przystosowanie oka do widzenia przedmiotów z różnych odległości albo do różnego natężenia światła?", "answer": [{"page_content": "Akomodacja (nastawność oka) – zjawisko dostosowania się oka do oglądania przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach. Dostosowanie to polega na odpowiednim doborze długości ogniskowej układu optycznego oka, tak aby na siatkówce powstawał ostry obraz oglądanego przedmiotu.\nIstnieją dwa zasadnicze mechanizmy akomodacji:\nPierwszy mechanizm występuje u ssaków oraz u gadów (z wyjątkiem węży), a drugi u ryb oraz węży. U ptaków występują oba mechanizmy, zaś u stawonogów zjawisko akomodacji w ogóle nie występuje.\nElastyczna soczewka oka może zmieniać swój kształt dzięki mięśniowi rzęskowemu. Skupienie wzroku na obiekcie znajdującym się daleko następuje dzięki jego rozluźnieniu się, które skutkuje napięciem wiązadeł połączonych koncentrycznie z brzegiem soczewki i w efekcie jej spłaszczenie. Skupienie wzroku na obiekcie znajdującym się blisko spowodowane jest zaś skurczem mięśnia rzęskowego, zwolnieniem wiązadeł i zaokrągleniem soczewki.\nZakres akomodacji oka człowieka to odległość między punktem bliży i dali wzrokowej:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42938", "fragment_id": "654912/0", "subtitle": "", "title": "Akomodacja oka", "document_id": "654912", "start_index": 0.0, "parentId": 42938.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "74712912-5d53-4a4f-9b95-70814546ce66"}, {"page_content": "Obiekt może być oglądany w różnych warunkach. Na przykład może być oświetlany światłem słonecznym, światłem ognia lub ostrym światłem żarówki. We wszystkich tych sytuacjach wzrok ludzki postrzega widziany obiekt w tym samym kolorze: jabłko zawsze wydaje się być czerwone niezależnie od tego czy widziane jest w dzień czy w nocy. Z drugiej jednak strony aparat, który nie ma możliwości dostosowania rejestracji do światła może zaobserwować to samo jabłko w różnych kolorach. Ta cecha systemu widzenia zwana jest dostosowaniem barwnym lub też stałością kolorów; kiedy korekta ta stosowana jest w aparatach, mówi się o balansie bieli.\nDostosowanie barwne jest jednym z aspektów widzenia, które mogą kogoś nabrać na obserwowanie kolorowej iluzji optycznej, takiej jak Szachownica Adelsona.\nChociaż ludzki system widzenia generalnie utrzymuje stałe dostrzegane kolory poszczególnych obiektów w różnych warunkach oświetlenia, istnieją sytuacje kiedy względna jasność dwóch różnych bodźców okazuje się odwrócona przy innym poziomie natężenia oświetlenia. Na przykład jasno żółte płatki kwiatów okażą się ciemne w porównaniu do zielonych liści w przytłumionym świetle, podczas gdy w dzień jest zupełnie inaczej. Zjawisko to jest zwane zjawiskiem Purkiniego, a jego przyczyną jest przesunięcie się czułości piku ludzkiego oka, w kierunku niebieskiego końca spektrum, gdy poziom oświetlenia jest niższy.\nTransformata von Kriesa.\nMetoda dostosowania von Kriesa jest techniką, którą czasami używa się do przetwarzania obrazu z &lt;&gt;[]. Metoda ta ma na celu poprawienie u ludzi wrażliwości odpowiedzi widmowej czopków tak, aby utrzymać na stałym poziomie dopasowanie w odniesieniu do białości. Pomysł Johannesa von Kriesa na polepszenie adaptacyjności czopków początkowo na trzech rodzajach czopków zastosował po raz pierwszy Herbert E. Ives do rozwiązania problemu stałości kolorów. Metoda ta zwana jest tam często przekształceniem Ives’a lub dostosowaniem von Kries’a–Ives’a.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2331638", "fragment_id": "472553/10", "subtitle": "", "title": "Widzenie barwne", "parentId": 2331638.0, "start_index": 16541.0, "document_id": "472553", "source": "wikipedia", "score": 0.43961596488952637}, "uuid": "dc0fa928-95e4-41bb-a625-14c3c7d41310"}, {"page_content": "Odległość dobrego widzenia, odległość wyraźnego widzenia, standardowy punkt zbliżenia – minimalna odległość między przedmiotem a okiem, przy której przedmiot jest ostro widziany bez wysiłku. Za jej wartość przyjmuje się 25 cm.\nOdległość dobrego widzenia nie jest stałą fizyczną, ponieważ nawet dla ludzi bez wad wzroku, może ona przybierać różne wartości. Dla osób, które posiadają wadę wzroku, odległość dobrego widzenia zmienia się w znacznie większym stopniu: przy nadwzroczności ulega ona wydłużeniu, przy krótkowzroczności – skróceniu. Ponadto, pomiar tej odległości przez określonego człowieka podlega subiektywnej ocenie – nie jest zatem precyzyjny w sensie niezależności pomiaru. Ścisłe ustalenie wartości tego parametru potrzebne było do standaryzacji okularów w przyrządach optycznych, np. w mikroskopie. Okulary takie mają zwykle możliwość regulacji względem wartości wyjściowej, którą jest odległość dobrego widzenia równa 25 cm.\nOdległość ta nie jest minimalną odległością, z jakiej można oglądać ostro przedmiot. \nMinimalna odległość, ze względu na akomodację oka, może dochodzić do 10 cm (jej wielkość jest uzależniona od wieku). Ostre oglądanie przedmiotów z tak małej odległości, np. czytanie, jest dla oka męczące i nie może trwać zbyt długo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1521484", "fragment_id": "225292/0", "subtitle": "", "title": "Odległość dobrego widzenia", "parentId": 1521484.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "225292", "score": 0.28127017617225647}, "uuid": "9864b696-5bd7-4d55-85e7-2068c76b6d65"}, {"page_content": "Odruch źreniczny – mechanizm adaptacji oka do zmieniającej się ilości światła padającego na siatkówkę. Średnica źrenicy maleje wraz ze zwiększaniem się natężenia promieni świetlnych (np. zbliżaniem się obserwowanego przedmiotu).\nŁuk odruchowy.\nDroga dośrodkowa: receptorem jest siatkówka. Dalej droga biegnie nerwem wzrokowym i pasmem wzrokowym (za skrzyżowaniem wzrokowym - \"chiasma opticum\") przez ciało kolankowate boczne do wzgórków górnych i pola przedpokrywowego (\"area pretectalis\"). Z jądra przedpokrywowego podążają dalej neuronami pośrednimi do obu jąder dodatkowych nerwu III (parzyste jądro Westphala - Edingera) - dlatego reakcja jednej źrenicy w prawidłowych warunkach \"przenosi się\" na drugą źrenicę.\nDroga odśrodkowa - od jądra dodatkowego n. III wraz z pozostałymi włóknami nerwu okoruchowego do oczodołu. W tym miejscu oddzielają się włókna przywspółczulne przedzwojowe do zwoju rzęskowego, gdzie przełączają się na neuron zazwojowy, unerwiający mięsień zwieracz źrenicy (efektor).\nOdruch źreniczny może występować u człowieka, który nie ma żadnych funkcji wzrokowych. Może też nie występować u widzącej osoby, np. w wyniku zniszczenia drogi odruchu lub gdy brzeg tęczówki jest przyklejony do przedniej powierzchni soczewki.\nW sytuacji eksperymentalnej, gdy światło eksponowane jest tylko do jednego oka, odruch bezpośredni występuje w stymulowanym oku, pośredni zaś (tj. również zwężenie źrenicy – \"myosis\") w drugim oku (reakcja konsensualna).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42941", "fragment_id": "654915/0", "subtitle": "", "title": "Odruch źreniczny", "parentId": 42941.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654915", "score": 0.15012942254543304}, "uuid": "e917a0bf-bd01-4acf-8448-699da0c15a43"}, {"page_content": "Krótkowzroczność (miopia, z gr. → \"myopia\") – jedna z najczęściej spotykanych wad refrakcyjnych wzroku polegająca na tym, że układ optyczny oka nieprawidłowo skupia promienie świetlne. Oko miarowe to takie, które bez żadnego napięcia mięśni, skupia równoległe promienie światła dokładnie na siatkówce, czyli dla obiektu nieskończenie odległego na siatkówce pojawi się jego ostry obraz. W miarę skracającej się odległości od obiektu, mięsień rzęskowy zmienia kształt soczewki, powodując tym zmianę odległości ogniskowej, dzięki czemu obraz zawsze trafia dokładnie na siatkówkę (zjawisko akomodacji). W oku krótkowzrocznym równoległe promienie pochodzące od nieskończenie odległego obiektu ogniskowane są przed siatkówką wskutek czego obraz staje się nieostry. Zazwyczaj jest to spowodowane kurczem mięśnia rzęskowego lub adaptacją oka do występujących warunków poprzez wydłużenie osi gałki ocznej. Im wyższy stopień kurczu lub długość gałki ocznej tym bardziej skraca się odległość od obiektu przy której światło trafia dokładnie na siatkówkę. Jeśli jednak jest wystarczająco jasno to osoba krótkowzroczna pomaga sobie mrużąc oczy, zmniejszając rozproszenie obrazu na siatkówce poprzez zwiększenie głębi ostrości. Nazwa krótkowzroczności „miopia” pochodzi z języka greckiego (\"myōpía\" „krótkowzroczność”, od \"mýōps\" „krótkowidz”, dosłownie „mrużyok”, od \"mýein\" „zamykać” i \"ṓps\" „oko”). Przy patrzeniu na bliskie odległości, krótkowidz stara się zmniejszyć odległość między oczami a oglądanym przedmiotem, aby ten znalazł się w zakresie ostrego widzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24171", "fragment_id": "187464/0", "subtitle": "", "title": "Krótkowzroczność", "parentId": 24171.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187464", "score": 0.37939006090164185}, "uuid": "829e6c8a-8cf0-4624-b975-05ae348f819d"}, {"page_content": "Nie mylić z: Starczowzroczność.\nNadwzroczność ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;\"hyperopia\"&lt;/&gt;), dalekowzroczność, hipermetropia – druga, obok krótkowzroczności, najczęściej spotykana wada refrakcyjna wzroku. Jest wynikiem zbyt małych rozmiarów przednio-tylnych oka (zbyt krótką gałką oczną) w stosunku do jego siły łamiącej lub niewystarczającą siłą łamiącą układu optycznego oka (np. zbyt płaską rogówką) w stosunku do jego długości.\nOko miarowe, to takie, które bez żadnego napięcia mięśni ocznych, a więc bez akomodacji, skupia równoległe promienie światła dokładnie na siatkówce, czyli dla obiektu nieskończenie odległego na siatkówce pojawi się jego ostry obraz. Inaczej jest w oku nadwzrocznym. Jeśli dalekowidz nie napnie mięśni ocznych, tzn. nie użyje akomodacji, to równoległe promienie ogniskowane są za siatkówką. Aby ostro widzieć przedmioty odległe, dalekowidz musi akomodować, a chcąc widzieć ostro przedmioty z bliska, musi akomodować jeszcze mocniej. Stałe napięcie akomodacji może prowadzić do zaburzeń w całym układzie mięśniowym oka, łącznie z zezem. Zakres ostrego widzenia zależy od wielkości wady i amplitudy akomodacji, która zmniejsza się z wiekiem.\nDo korekcji nadwzroczności stosuje się okulary korekcyjne lub soczewki kontaktowe. Są to soczewki skupiające. Ich moc optyczną podaje się w dioptriach dodając znak plus. Istnieją też metody chirurgiczne.\nNadwzroczność utajona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24170", "fragment_id": "187463/0", "subtitle": "", "title": "Nadwzroczność", "parentId": 24170.0, "start_index": 1.0, "document_id": "187463", "source": "wikipedia", "score": 0.21029432117938995}, "uuid": "b1dd02d7-daa7-4e3c-b34a-323ced9bb849"}, {"page_content": "Widzenie stereoskopowe (widzenie przestrzenne) – obuoczna percepcja głębi i odległości, rodzaj postrzegania wzrokowego umożliwiający ocenianie odległości do widzianych przedmiotów. Zdolność widzenia stereoskopowego występuje najczęściej u drapieżników. Jest też charakterystyczna dla ssaków naczelnych, w tym małp i ludzi.\nMechanizm działania.\nW głowie zwierzęcia (w tym człowieka) dwie gałki oczne umieszczone są obok siebie i skierowane w tym samym kierunku. W efekcie dwupunktowej percepcji powstają dwa, bardzo podobne do siebie, obrazy otoczenia, które mózg składa w jeden obraz. Na podstawie różnic w obrazach uzyskiwanych przez oczy, mózg tworzy informacje o odległości do obserwowanych przedmiotów oraz ich właściwościach.\nOczy są względem siebie przesunięte. Każdy przedmiot widoczny na obu obrazach znajduje się pod trochę innym kątem. Oko obraca się, aż przedmiot znajdzie się na jego osi. W efekcie obie gałki oczne obserwują ten sam punkt na postrzeganym obiekcie. Korzystając ze znanego kąta patrzenia oczu oraz na podstawie ich rozstawu, kora wzrokowa oblicza odległość do przedmiotu.\nJuż same różnice pomiędzy obrazami też zawierają sporą informację o odległości. W efekcie kora wzrokowa, stosując szereg technik, buduje trójwymiarowy model otoczenia.\nZalety i wady.\nDzięki widzeniu stereoskopowemu zwierzęta nocne mogą lepiej radzić sobie w ciemności. Jednocześnie u istot bardziej zaawansowanych ewolucyjnie powstała kora wzrokowa pozwalająca określić odległość do postrzeganych przedmiotów.\nWadą widzenia stereoskopowego jest znaczne ograniczenie kąta widzenia. Większość zwierząt mających oboje oczu z przodu głowy widzi tylko w zakresie ok. 100° w poziomie. Jeżeli oczy znajdują się na bokach głowy, zakres kąta widzenia może zbliżyć się nawet do 270°. Wyjątkowy pod tym względem jest rekin młot. Charakterystyczna budowa głowy umożliwia mu widzenie stereoskopowe, a jego pole widzenia obejmuje 360°. Tak duży kąt widzenia pozwala uniknąć ataku drapieżnika, niezależnie od jego kierunku.\nOdtwarzanie głębi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59601", "fragment_id": "651139/0", "subtitle": "", "title": "Widzenie stereoskopowe", "parentId": 59601.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651139", "score": 0.27038678526878357}, "uuid": "444d13ed-1f1a-45a3-8405-f8adeed74d19"}, {"page_content": "Widzenie fotopowe (widzenie dzienne) – termin oznaczający pracę ludzkiego narządu wzroku w warunkach normalnych, czyli przy ilości światła wystarczającej do pełnego wykorzystania możliwości zmysłu wzroku. \nW rozpoznawaniu bodźców świetlnych biorą wówczas udział wyłącznie czopki (receptory umożliwiające widzenie barwne), nie biorą natomiast udziału pręciki (receptory rozpoznające różnice natężenia światła tylko w niemal zupełnej ciemności, robiące to monochromatycznie). \nW miarę spadku natężenia oświetlenia otoczenia, widzenie fotopowe przechodzi w fazę przejściową zwaną widzeniem mezopowym (częściowa utrata postrzegania barw), by wreszcie osiągnąć minimalny stan pracy ludzkiego oka zwany widzeniem skotopowym (świat w skali szarości).\nWidzenie dzienne zapewniają trzy typy czopków w oku człowieka, wykazujące największą czułość dla długości fali odpowiednio 420, 534 i 564 nm. Maksimum widmowe dla widzenia nocnego znajduje się przy 498 nm. Czopki odznaczają się znacznie mniejszą czułością (rzędu 600 lm/W) od pręcików (ok. 1700 lm/W). \nWidzenie dzienne zapewnia największą czułość w miejscu, na które jest skierowany wzrok. Tylko w wąskim zakresie kątowym utrzymuje się duża czułość i widzenie kolorów. Poza zakresem kątowym ok. 40° nie widzi się barw, czego zwykle nie zauważa się z powodu korekcji dokonywanej przez mózg. Za to widzenie nocne nastawione jest raczej na obserwację pod kątem, w efekcie czego w ciemności gorzej widać obiekty, na które jest skierowany wzrok.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170996", "fragment_id": "27708/0", "subtitle": "", "title": "Widzenie fotopowe", "parentId": 170996.0, "start_index": 0.0, "document_id": "27708", "source": "wikipedia", "score": 0.3635287284851074}, "uuid": "7fa25417-158c-484c-8521-94510d0c9cf8"}, {"page_content": "Visus (z łac. - widzenie) - miara ostrości widzenia oka, określanej stosunkiem odległości z której badany rozpoznaje znak (tzw. optotyp) danej wielkości, do odległości z której dany znak powinien zostać rozpoznany. Pojęcie to wprowadzone zostało przez Hermanna Snellena.\nformula_1\nPodstawy fizjologiczne.\nAby dwa punkty obserwowanego obiektu zostały zmysłem wzroku rozpoznane jako odrębne, odbite od nich promienie światła muszą pobudzić dwa różne czopki na siatkówce oka, oddzielone jednym czopkiem niepobudzonym. Ma miejsce gdy punkty te są widziane pod kątem różniącym się o co najmniej jedną minutę kątową (1') - wynika to z wielkości pojedynczego czopka i jest określane jako zdolność rozdzielcza siatkówki.\nWielkość D we wzorze to odległość, z jakiej najmniejsze szczegóły danego znaku (optotypu) na tablicy testowej byłyby postrzegane pod kątem 1', czyli odległość z jakiej optotyp danej wielkości powinno jeszcze rozpoznać prawidłowo zdrowe oko.\nSposób zapisu.\nW zależności od przyjętej konwencji visus można opisać ułamkiem dziesiętnym lub zwykłym. Visus określa się oddzielnie dla oka prawego i lewego (drugie oko pozostaje w czasie badania zasłonięte).\nPrzykład: jeśli osoba badana patrząc na tablicę testową z odległości 5 metrów (\"d\") jest w stanie rozpoznać znak nie mniejszy niż ten, który przy prawidłowej ostrości wzroku jest rozpoznawany z odległości 25 metrów (\"D\"), to ostrość wzroku wynosi \"5/25\" czyli \"0,2\".\nPrawidłową ostrość wzroku opisuje się, w zależności od odległości użytej tablicy testowej, jako \"5/5\", \"20/20\" (w krajach anglosaskich) lub po prostu \"1,0\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=506827", "fragment_id": "1567957/0", "subtitle": "", "title": "Visus", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1567957", "parentId": 506827.0, "score": 0.2651654779911041}, "uuid": "aa892b46-94e7-411f-a09b-a55e1ae0e63c"}, {"page_content": "Fotometria – dział optyki dotyczący pomiarów wielkości charakteryzujących światło postrzeganych przez ludzkie oko w odróżnieniu od radiometrii, która dotyczy pomiarów energetycznych. W fotometrii istotne jest wrażenie jakie jest percypowane przez ludzkie oko na skutek stymulacji falą elektromagnetyczną. Punktem wyjścia fotometrii jest więc sposób funkcjonowania oka jako wybiórczego detektora widma elektromagnetycznego. Jednostki fotometryczne, w przeciwieństwie do radiometrycznych mogą służyć jako wskaźniki w eksperymentach psychofizycznych. Jednostki fotometryczne różnią się w swej naturze od radiometrycznych mniej więcej tak jak fon różni się od bela.\nFotometria a ludzkie oko.\nLudzkie oko nie jest równie wrażliwe na fale świetlne wszystkich długości. Fotometria stara się „wyprostować” tę niedogodność przez dobór wskaźników (jednostek), które są iloczynem obiektywnie zmierzonej wielkości światła danej długości, pewnej stałej oraz współczynnika czułości dla tej długości fali, który można odczytać z wykresu czułości spektralnej. Na wykresie widać, że oko inaczej zareaguje na światło o tym samym obiektywnym natężeniu, jeśli będzie się ono różnić długością fali. Warto pamiętać, że fotometria przyjmuje założenie, że wrażliwość ludzkiego oka odpowiada widzeniu fotopowemu, a nie widzeniu skotopowemu, dlatego może zdarzyć się, że przewidywania fotometrii nie sprawdzą się w oświetleniu ciemnym.\nWielkości i jednostki fotometryczne.\nŚwiatłość.\nŚwiatłość (natężenie źródła światła) – jest to stosunek strumienia świetlnego formula_1 do kąta bryłowego formula_2 a więc:\n formula_3\ngdzie:\n formula_4 – światłość w kandelach,\n formula_5 – natężenie promieniowania (W/sr),\n formula_6 – współczynnik z wykresu.\nPodążając za wcześniejszą intuicją, możemy powiedzieć, że kandela to stosunek „subiektywnego wata” – lumena do steradiana.\nNatężenie oświetlenia.\nNatężenie oświetlenia (oświetlenie) – jest to stosunek strumienia świetlnego do powierzchni, która jest oświetlona\n formula_7\ngdzie:formula_8 – natężenie oświetlenia, dane w luksach,\n formula_1 – strumień świetlny,\n formula_10 – oświetlona powierzchnia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53615", "fragment_id": "644705/0", "subtitle": "", "title": "Fotometria", "parentId": 53615.0, "start_index": 0.0, "document_id": "644705", "source": "wikipedia", "score": 0.47397375106811523}, "uuid": "78bb10ec-16fb-41e8-8d00-03d7c3cdc8da"}]}
{"id": "q_399", "question": "Jaki był tytuł serialu telewizyjnego o dramatycznej miłości bogatego plantatora do pięknej niewolnicy?", "answer": [{"page_content": "Główną bohaterką jest Isaura, młoda i piękna niewolnica o jasnym kolorze skóry, która o swoich rodzicach wie tylko tyle, że jej matka była piękną mulatką. Należy do pana Almeidy, bogatego plantatora bawełny. Dzięki swojemu kolorowi skóry nie pracuje w polu, tylko pomaga w domu. Ester Almeida pod nieobecność syna traktuje ją, jakby była jej córką. Zadbała o to, żeby Isaura otrzymała dobre wykształcenie i dzięki niej Isaura potrafi pisać i czytać, zna języki obce, ładnie śpiewa, umie tańczyć i grać na fortepianie. Nie żałuje też pieniędzy na drogie suknie z falbanami i bufiastymi rękawami dla Isaury, jakie kupowałaby swojemu dziecku.\nŻycie Isaury toczy się jak w bajce do czasu powrotu z nieukończonych studiów w Europie młodego dziedzica Leoncio, który zakochuje się w niej i usiłuje wszelkimi sposobami uwieść. Od czasu jego powrotu znowu została niewolnicą, której nie wolno podczas wizyt gości przebywać na salonach. Isaura ma jednak innego adoratora – Tobiasa, dziedzica z sąsiedniej plantacji, którego kocha z wzajemnością. Chce on wykupić Isaurę i pojąć za żonę, a nikczemny, jak się szybko okazuje, Leôncio nie chce się na to zgodzić i nawet kiedy ożeni się z Malviną, córką przyjaciela ojca, nadal będzie prześladował Isaurę, chcąc zmusić ją do uległości.\nObsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=164022", "fragment_id": "24610/2", "subtitle": "", "title": "Niewolnica Isaura (telenowela 1976)", "parentId": 164022.0, "start_index": 2981.0, "document_id": "24610", "source": "wikipedia", "score": 0.7871509790420532}, "uuid": "d7acb2f3-8933-45bd-9d27-424dea1fc9b3"}, {"page_content": "Cierpieć z miłości (port. \"A Deusa Vencida\") – telenowela z 1980 nakręcona w TV Bandeirantes. Telenowela ma 97 odcinków.\nObsada.\nW rolach głównych:\nW pozostałych rolach:\nTreść.\nAkcja serialu toczy się w Brazylii w XIX wieku. Baron Lineu Maciel przegrywa w karty całą swoją fortunę. Jego zarządca, pan Barreto, chcąc ratować rodzinę od ruiny, prosi o pomoc w spłacie długów pana Amarante, którego syn Edmundo jest zaręczony z Cecylią Maciel. Ten jednak odmawia, w dodatku daje do zrozumienia, że nie pozwoli na małżeństwo syna z dziewczyną bez majątku. W rezultacie, pan Barreto postanawia znaleźć pannie Cecylii innego kandydata na męża. Jego wybór pada na bogatego plantatora, Fernanda Albuquerque.\nStarania sprytnego zarządcy odnoszą skutek – Fernando zdaje się być oczarowany piękną dziewczyną. Jednak dumna i wyniosła Cecylia nie tylko nie odwzajemnia jego uczuć, ale wręcz czuje wstręt i pogardę do mężczyzny, którego uważa za nieokrzesanego prostaka. Mimo wszystko, zgadza się za niego wyjść w zamian za spłatę długów swojego ojca. Po ślubie wyjeżdża z nim na plantację, której nienawidzi, jednocześnie źle traktując swoją nową rodzinę i pracowników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=711534", "fragment_id": "851900/0", "subtitle": "", "title": "Cierpieć z miłości", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "851900", "parentId": 711534.0, "score": 0.3487776815891266}, "uuid": "30e78c83-4f10-45b0-8719-1f10c5a81432"}, {"page_content": "W kamiennym kręgu (port. \"Ciranda de Pedra\") – brazylijska telenowela emitowana od 18 maja do 14 listopada 1981 roku przez stację telewizyjną Rede Globo. Została nakręcona na podstawie wydanej w 1953 roku pod tym samym tytułem powieści autorstwa brazylijskiej pisarki Lygii Fagundes Telles. Powstało 155 odcinków trwających po 30 minut. &lt;&gt;[].\nFabuła.\nAkcja serialu rozgrywa się w latach 40. XX wieku i przedstawia środowisko brazylijskich wyższych sfer zamieszkujących w São Paulo. Główną bohaterką jest Virginia (w tej roli znana z telenoweli \"Niewolnica Isaura\" Lucelia Santos), która po wielu latach życia ze swoją matką zmuszona jest z powodu jej choroby zamieszkać u swego ojca, bogatego mecenasa Prado. Młoda dziewczyna musi stawić czoła upokorzeniom, jakich doznaje ze strony swojego ojca, sióstr oraz głównej gospodyni domu, sympatyzującej z nazistami Frau Herty. Virginia ostatecznie znajduje ukojenie w miłości, ale wcześniej odkrywa mroczne tajemnice swojego dzieciństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436648", "fragment_id": "53230/0", "subtitle": "", "title": "W kamiennym kręgu", "parentId": 436648.0, "start_index": 0.0, "document_id": "53230", "source": "wikipedia", "score": 0.11096537858247757}, "uuid": "ceb31418-2cd9-45d5-ab7b-b48cca625d39"}, {"page_content": "Po wizycie Lucélii Santos i Rubensa de Falco kobiety zaczęły nosić fryzury „na Isaurę” (włosy do ramion z przedziałkiem pośrodku). Serial do dzisiaj pozostaje największym eksportowym hitem brazylijskiej telewizji. Został sprzedany do ponad stu krajów świata, a chyba największy sukces odniósł w Chinach, gdzie był pierwszym zagranicznym serialem od czasu rewolucji kulturalnej. Lucélia Santos dostała od chińskiej telewizji nagrodę dla najlepszej aktorki oraz towarzyszyła prezydentowi Brazylii, gdy ten składał oficjalną wizytę w Chinach. Telenowela przyniosła również popularność w innych krajach bloku wschodniego, w Związku Radzieckim, na Węgrzech i Jugosławii.\nNa początku XXI w. TV Puls wyemitowała (dwukrotnie) \"Niewolnicę Isaurę\" w oryginalnej, 100-odcinkowej wersji.\nInne wersje.\nW 2004 roku brazylijska telewizja RecordTV nakręciła na nowo „Niewolnicę Isaurę”. Emitowana już 2 razy przez telewizję Zone Romantica. Nowa wersja ma 167 godzinnych odcinków.\nW 2008 roku TVS wyemitowała wersję serialu, w której lista dialogowa została przełożona na etnolekt śląski. Lektorami byli Joanna Bartel i Krzysztof Hanke. Wyemitowany przez Telewizję Silesia serial (pod tytułem \"Niewolnica Izaura\") stanowił drugą odmianę wersji eksportowej i był złożony z 30 półgodzinnych odcinków.\nFabuła.\nAkcja serialu toczy się w Brazylii w XIX wieku za panowania cesarza Pedro II, na kilkanaście lat przed zniesieniem niewolnictwa w 1888 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=164022", "fragment_id": "24610/1", "subtitle": "", "title": "Niewolnica Isaura (telenowela 1976)", "parentId": 164022.0, "start_index": 1550.0, "document_id": "24610", "source": "wikipedia", "score": 0.2908303141593933}, "uuid": "e010ec38-7721-4c01-833e-3fd985a77472"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu telewizyjnego. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nPierścień i róża – serial telewizyjny Jerzego Gruzy z 1986, zrealizowany na podstawie powieści Williama Thackeraya o tym samym tytule. Serial liczy pięć odcinków, a tytuł każdego z nich jest też tytułem piosenki, których autorem jest Andrzej Korzyński.\nSerial jest telewizyjną wersją filmu Pierścień i róża.\nFabuła.\nW królestwie Paflagonii rządzi uzurpator, król Walorozo, który bezprawnie zajął tron należny bratankowi, królewiczowi Lulejce. Na zamek króla ma przybyć książę Bulbo, by prosić o rękę księżniczki Angeliki. W Andżelice kocha się też Lulejko, ponieważ Angelika nosi na palcu zaczarowany pierścień, który czyni ją piękną. Wkrótce pierścień przypadkowo trafia do skromnej służącej Różyczki. Sprawia on, że wszyscy się w niej zakochują...", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807533", "fragment_id": "870762/0", "subtitle": "", "title": "Pierścień i róża (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1807533.0, "document_id": "870762", "score": 0.18813112378120422}, "uuid": "34b541ae-8ca1-48a1-8e85-5c9c32a96c69"}, {"page_content": "Wielka miłość Balzaka (franc. \"Un Grand Amour de Balzac\") – polsko-francuski siedmioodcinkowy serial telewizyjny z 1973 roku, wyprodukowany przez Telewizję Polską we współpracy z Eurodis-Telecinex.\nOpis fabuły.\nSerial opiera się na fabularyzowanej historii związku Eweliny Hańskiej z Honoré de Balzakiem. Jego akcja rozpoczyna się w 1833 roku, kiedy to mieszkająca w Wierzchowni Ewelina Hańska (Beata Tyszkiewicz), zafascynowana twórczością pisarza (Pierre Meyrand), wysyła do niego pierwszy list. Wkrótce dochodzi do ich spotkania w Neuchâtel w Szwajcarii i zaczynają prowadzić bardziej regularną korespondencję, wykraczającą poza zwykłą przyjaźń. Jeden z listów trafia do rąk męża Hańskiej, o 25 lat od niej starszego Wacława (Zdzisław Mrożewski), co znacznie ogranicza możliwości spotkań. Balzak równolegle oprócz romansu z Hańską, nawiązuje drugi z Sarą Guidoni-Visconti (Ewa Wiśniewska). Gdy informacje o tym docierają do Eweliny, zrywa z pisarzem. Ten popada w kłopoty finansowe i aby się utrzymać pisze kolejne tomy Komedii ludzkiej. W 1841 roku umiera Wacław Hański, Hańska spotyka się z Balzakiem, ale odrzuca jego oświadczyny. W 1848 roku Balzac przyjeżdża do Wierzchowni, do majątku Hańskiej. Ta, mając świadomość, że jest on ciężko chory, wyraża zgodę na ślub. Zawierają go w 1850 roku, kilka miesięcy później Balzac umiera.\nProdukcja i dystrybucja.\nPrzygotowania do realizacji serialu trwały siedem lat. Na planie pracowało ok. 300 aktorów zarówno z Polski, jak i z Francji. Sceny plenerowe kręcono w faktycznych miejscach akcji, m.in. w Paryżu, Leningradzie i Alpach Szwajcarskich, a w Polsce - w Krakowie, Walewicach, Nieborowie, Arkadii, Jabłonnie oraz w Warszawie (Wilanów i Łazienki Królewskie).Serial, poza Polską i Francją, był emitowany m.in. w Szwecji, Belgii, Szwajcarii i Kanadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=924674", "fragment_id": "1037459/0", "subtitle": "", "title": "Wielka miłość Balzaka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1037459", "parentId": 924674.0, "score": 0.126112163066864}, "uuid": "956a2aad-5276-4c08-8240-59129f1fcd6f"}, {"page_content": "Telewizja.\nNajlepszy serial dramatyczny.\nSześć stóp pod ziemią&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepsza aktorka w serialu dramatycznym.\nJennifer Garner – \"Agentka o stu twarzach\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepszy aktor w serialu dramatycznym.\nKiefer Sutherland – \"24 godziny\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepszy serial komediowy/musical.\nSeks w wielkim mieście&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepsza aktorka w serialu komediowym/musicalu.\nSarah Jessica Parker – \"Seks w wielkim mieście\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepszy aktor w serialu komediowym/musicalu.\nCharlie Sheen – \"Spin City\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepszy miniserial lub film telewizyjny.\n\"Kompania braci\", reż. Richard Loncraine, Mikael Salomon, Tony To, Phil Alden Robinson, David Nutter, David Frankel, Tom Hanks, David Leland&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepsza aktorka w serialu lub filmie telewizyjnym.\nJudy Davis – \"Historia Judy Garland\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepszy aktor w serialu lub filmie telewizyjnym.\nJames Franco – \"James Dean – buntownik?\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepsza aktorka drugoplanowa w serialu lub filmie telewizyjnym.\nRachel Griffiths – \"Sześć stóp pod ziemią\"&lt;br&gt;\nnominacje:\nNajlepszy aktor drugoplanowy w serialu lub filmie telewizyjnym.\nStanley Tucci – \"Ostateczne rozwiązanie\"&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147152", "fragment_id": "17411/1", "subtitle": "", "title": "59. ceremonia wręczenia Złotych Globów", "document_id": "17411", "start_index": 1616.0, "source": "wikipedia", "parentId": 147152.0, "score": 0.1901402473449707}, "uuid": "f34a2ae8-bbfa-405e-91e2-261a1d8e9185"}, {"page_content": "Łowcy niewolników (Hangul: 추노, Hancha: 推奴, MOCT: \"Chuno\") – koreański serial historyczny nadawany na KBS2 w Korei Południowej. Jest to pierwszy koreański serial emitowany w polskiej telewizji. Jest również jednym z droższych projektów koreańskiej telewizji KBS w 2009 roku, produkcja kosztowała około 16 milionów dolarów.\nFabuła.\nLee Dae-gil (Jang Hyuk) jest człowiekiem wysoko urodzonym, którego rodzina została zamordowana przez niewolnika o imieniu Won Ki-yoon (Jo Jae-wan). Dae-gil postanowił zostać Łowcą niewolników, aby odnaleźć i zemścić się na mordercy oraz odzyskać swoją ukochaną, Un Nyun (Lee Da-hae), która jest siostrą Won Ki-yoona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2294025", "fragment_id": "504412/0", "subtitle": "", "title": "Łowcy niewolników", "document_id": "504412", "start_index": 0.0, "parentId": 2294025.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14710034430027008}, "uuid": "cc69824b-dffe-413f-8b32-850a88128ee0"}, {"page_content": "Córeczki milionera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Rags to Riches&lt;/&gt;), amerykański serial telewizyjny, utrzymany w stylu filmu muzycznego. Serial opowiada historię multimilionera, Nicka Foleya, który pewnego dnia postanawia przygarnąć pięć dziewcząt, wychowanek domu dziecka.\nObsada.\ni inni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=624028", "fragment_id": "802876/0", "subtitle": "", "title": "Córeczki milionera", "document_id": "802876", "start_index": 0.0, "parentId": 624028.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10206408053636551}, "uuid": "cc1fe37a-9e8b-43d7-934c-bbe960f47276"}, {"page_content": "Galavant – komedia muzyczna, amerykański serial telewizyjny wyprodukowany przez ABC Studios oraz River Studios. Twórcą serialu jest Dan Fogelman. Serial jest emitowany od 4 stycznia 2015 roku przez ABC.\n7 maja 2015 roku, stacja ABC ogłosiła zamówienie 2 sezonu, który będzie liczył 10 odcinków.\n2 sezon serialu wyemitowany został przez amerykańską stację telewizyjną ABC 3 stycznia 2016 roku i liczył 10 odcinków.\n13 maja 2016 roku, stacja ABC ogłosiła anulowanie serialu po drugim sezonie\nFabuła.\nSerial opowiada o rycerzu Galavancie, który chce się zemścić na królu Richardzie za odebranie mu prawdziwej miłości, pięknej Madaleny.\nOdcinki.\n \"Osobny artykuł: Lista odcinków serialu Galavant.\"\nProdukcja.\n9 maja 2014 roku, ABC zamówiła serial na sezon telewizyjny 2014/15, które emisja jest zaplanowana na midseason.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3334418", "fragment_id": "985969/0", "subtitle": "", "title": "Galavant", "document_id": "985969", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3334418.0, "score": 0.2714272439479828}, "uuid": "5a3d4d12-b9c4-4c5f-8340-b44d6e442d78"}]}
{"id": "q_400", "question": "Która rocznica Powstania Warszawskiego wypadnie w 2024 r.?", "answer": [{"page_content": "20 złotych 80. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego – polski banknot kolekcjonerski o nominale dwudziestu złotych, wprowadzony do obiegu 26 lipca 2024 roku, zarządzeniem z 15 lipca 2024 r.\nAwers.\nPo lewej stronie awersu banknotu zostały zaprezentowane sylwetki powstańców na barykadzie, którzy obserwują płonący budynek PAST-y na ul. Zielnej w Warszawie. Natomiast kolejna scena, umieszczona na środku banknotu, przedstawia grupę osób otaczającą jeńców niemieckich przed kamienicą przy ul. Jasnej po zdobyciu PAST-y przez powstańców.\nRewers.\nNa rewersie umieszczono sylwetki powstańców z karabinami na tle fragmentu zniszczonej zabudowy ul. Krakowskie Przedmieście oraz ołtarz polowy w trakcie mszy odprawianej przez kpt. księdza Mieczysława Paszkiewicza w podwórzu przy ul. Poznańskiej.\nNakład.\nPolska Wytwórnia Papierów Wartościowych wydrukowała 80 000 banknotów, o wymiarach 150 × 77 mm, wg projektu Justyny Kopeckiej.\nOpis.\nJest to 16. banknot kolekcjonerski wydany przez PWPW i upamiętnia 80. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego.\nZabezpieczenia.\nBanknot ma zabezpieczenia takie jak:\nUwagi.\nBanknot z datą 10 stycznia 2024 r., z serią PW (skrót od Powstanie Warszawskie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5713024", "fragment_id": "1227159/0", "subtitle": "", "title": "20 złotych 80. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1227159", "parentId": 5713024.0, "score": 0.7096822261810303}, "uuid": "7c747d79-4e5c-4d77-95d9-d0e07dbb7b28"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nWAWA – album Brodki z udziałem gości. Projekt muzyczny upamiętnia 80. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego.\nPierwsze wykonanie albumu na żywo odbyło się 26 lipca 2024 (w dniu premiery płyty) w Parku Wolności przy Muzeum Powstania Warszawskiego.\nWśród gości znaleźli się: Marcin Masecki, Sam Gendel, EABS, Hades, 2K88, Waluś Kraksa Kryzys, Błoto, zespół Księżyc.\nLista utworów.\nOpracowano na podstawie materiału źródłowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5715325", "fragment_id": "1238936/0", "subtitle": "", "title": "Wawa (album)", "parentId": 5715325.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1238936", "source": "wikipedia", "score": 0.3274116516113281}, "uuid": "46b09b79-e1ed-4a24-ab44-62fdf186afe1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nBarbara Janina Sowa z domu Gettel pseud. \"„Basia”\" (ur. 23 czerwca 1918 w Warszawie, zm. 1 sierpnia 2024) – polska działaczka konspiracji niepodległościowej w czasie II wojny światowej, żołnierz Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej, uczestniczka powstania warszawskiego.\nŻyciorys.\nUrodziła się 23 czerwca 1918 jako córka działacza politycznego Pawła Gettela oraz Eugenii z domu Wysockiej, pracującej w Narodowym Banku Polskim. Do wybuchu II wojny światowej była studentką Szkoły Głównej Handowej w Warszawie.\n25 stycznia 1940 wstąpiła do Związku Walki Zbrojnej. Działała w Sanitariacie IV Obwodu „Grzymała” (Ochota) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej. Podczas okupacji niemieckiej odbyła konspiracyjne kursy pielęgniarskie oraz tajną praktykę szpitalną. Podczas powstania warszawskiego była patrolową plutonu 404 w IV Obwodzie „Grzymała”, a następnie działała na terenie tzw. Reduty Kaliskiej współorganizując tymczasowy szpital w piwnicach zdobytego przez powstańców, gmachu Polskiego Monopolu Tytoniowego przy ul. Kaliskiej 1. Po upadku Ochoty, przebywała w obozie na tzw. „Zieleniaku”, skąd została skierowana do Dulagu w Pruszkowie (zbiegła w trakcie transportu i przedostała się do Milanówka).\nOd listopada 1945 mieszkała we Wrocławiu. Pracowała w Pafawagu, następnie w Zakładach Energetycznych Okręgu Dolnośląskiego i Zakładzie Energetycznym Wrocław. Do emerytury prowadziła bibliotekę w Ośrodku Informacji Technicznej i Ekonomicznej.\n23 czerwca 2024 obchodziła 106. urodziny. Była najstarszą żyjącą uczestniczką powstania warszawskiego. Zmarła 1 sierpnia 2024 w 80. rocznicę zrywu.\nZostała pochowana na cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5711522", "fragment_id": "1251237/0", "subtitle": "", "title": "Barbara Sowa", "document_id": "1251237", "start_index": 0.0, "parentId": 5711522.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15856334567070007}, "uuid": "4034759f-613f-4fd8-a7fc-088b50d85752"}, {"page_content": "Poczta Polska wydała szereg znaczków i kart pocztowych zaprojektowanych przez Pawła Myszkę. W sierpniu 2009 wyemitowano nagrodzony na wystawie w Brazylii znaczek \"65. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego\". Artysta przedstawił na nim trafiony niemieckim pociskiem Prudential, wykorzystując zdjęcie ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego. Grafik projektował m.in. takie znaczki i karty, jak: znaczek \"Jesteśmy z Wami!\" (w obiegu od marca 2022), znaczek i karta \"Miron Białoszewski\" (w obiegu od czerwca 2022), seria kart pocztowych \"Muzeum Narodowe w Warszawie\" (w obiegu od maja 2022), znaczki i karty \"Ptaki Argentyny oraz Polski\" (w obiegu od listopada 2022), znaczek \"Św. Rafał Kalinowski\" (rozprowadzany w arkusikach w układzie tête-bêche od listopada 2022), \"100. rocznica posługi przyszłego papieża Pawła VI w Nuncjaturze w Polsce\" (w obiegu od maja 2023), znaczki i karty z serii \"Polskie Madonny\" (kilka edycji), seria znaczków i kart \"Ptaki polskich parków\" (w obiegu od lutego 2024), \"230. rocznica Insurekcji Kościuszkowskiej\" (w obiegu od kwietnia 2024), seria kart pocztowych \"Polskie dworce kolejowe\" (w obiegu od września 2024), seria \"Piękno Polski\" wprowadzona do obiegu w maju 2024, bloczek \"Sztuka ulicy – Street Art\" z gdyńskim muralem „Atraktor” autorstwa Krzysztofa Syrucia (w obiegu od czerwca 2024).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5870635", "fragment_id": "39262/1", "subtitle": "", "title": "Paweł Myszka", "parentId": 5870635.0, "start_index": 899.0, "source": "wikipedia", "document_id": "39262", "score": 0.5253408551216125}, "uuid": "d3d2a889-1cbb-44d0-9bdc-62fde62b29b1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nWolne serca – album Kwiatu Jabłoni z udziałem gości, z interpretacjami wybranych dziesięciu, znanych utworów opowiadających o wolności. Wśród gości duetu rodzeństwa Sienkiewiczów usłyszymy tu: Igo, Jucho, Kasię Lins, Kubę Kawalca, Miuosha, Natalię Grosiak, Natalię Kukulską oraz Sanah. Ten projekt muzyczny upamiętnił 78. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego. Pierwsze wykonanie albumu na żywo odbyło się 22 lipca 2022 (w dniu premiery płyty) w Parku Wolności przy Muzeum Powstania Warszawskiego.\nW lutym 2024 nagrania uzyskały certyfikat złotej płyty za sprzedaż ponad 15 tys. egzemplarzy.\nListy sprzedaży.\nOLiS jest ogólnopolskim notowaniem, tworzonym przez agencję TNS Polska na podstawie sprzedaży albumów muzycznych na nośnikach fizycznych (nie uwzględnia informacji o pobraniach w formacie digital download czy odtworzeniach w serwisach streamingowych).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5335273", "fragment_id": "341224/0", "subtitle": "", "title": "Wolne serca", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "341224", "parentId": 5335273.0, "score": 0.07742134481668472}, "uuid": "33a818f7-11e7-4a02-9173-0c9680bd18dc"}, {"page_content": "W 2019 r. Fundacja wydała książkę \"Plan zagłady Warszawy\" autorstwa dr. Stefana Artymowskiego. Publikacja prezentuje tajny niemiecki raport z okresu początku II wojny światowej, pozyskany przez Rafała Szczepańskiego. Zgromadzony materiał ikonograficzny ukazuje zniszczenie Warszawy we wrześniu 1939 roku, które zostało dokonane zgodnie z przedwojennymi planami Niemców. Album trafił do wszystkich szkół ponadpodstawowych w Warszawie.\nW 80. rocznicę wybuchu powstania warszawskiego, w 2024 r., Fundacja przygotowała trzy czasowe, plenerowe wystawy historyczne: o Batalionie „Zaremba-Piorun” na ogrodzeniu kościoła świętych Apostołów Piotra i Pawła, o Batalionie „Chrobry I” w Ogrodzie Krasińskich i na temat Szarych Szeregów na skwerze H. Hoovera w Warszawie.\nDziałalność społeczna.\nW 2018 r. Fundacja skierowała petycję do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, w której wniosła o przyjęcie ustawy zapewniającej ochronę miejsc pochówku osób zasłużonych w walkach o wolność i suwerenność Polski. W jej efekcie Komisja do Spraw Petycji Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przygotowała projekt \"Ustawy o zapewnieniu godnej pamięci i należytej ochrony miejscom spoczynku Bohaterów Powstania Warszawskiego oraz innych osób zasłużonych w walkach o niepodległość i suwerenność Państwa Polskiego\".\nFundacja wraz z powstańcami warszawskimi zabiera głos w ważnych społecznie zagadnieniach, m.in. w 2019 r. sprzeciwiając się przejawom antysemityzmu, gdy doszło do „Sądu nad Judaszem” w Pruchniku, a także w 2020 r., gdy do debaty publicznej zaczęły przedostawać się krzywdzące przekazy na temat osób LGBT. Wraz ze Związkiem Powstańców Warszawskich Fundacja oświadczyła wtedy, że „z wielkim oburzeniem przyjęte zostały ostatnie wydarzenia, które mają na celu dzielenie społeczeństwa i wywoływanie nienawiści do osób LGBT”.\nDziałalność wspierająca kombatantów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5734839", "fragment_id": "1270563/1", "subtitle": "", "title": "Fundacja Pamięci o Bohaterach Powstania Warszawskiego", "parentId": 5734839.0, "start_index": 1697.0, "document_id": "1270563", "source": "wikipedia", "score": 0.13027092814445496}, "uuid": "2629e60c-e897-475d-81b2-556a20d77fad"}, {"page_content": "7 kwietnia 2024 na antenę Trzeciego Programu Polskiego Radia powrócił jego popołudniowy program „Dancing, salon, ulica\", który nadawany jest co niedzielę. Wydłużono jednak czas jego trwania z niemal jednej, do niespełna dwóch godzin.\n1 sierpnia 2024 poprowadził wieczorny koncert \"Warszawiacy śpiewają (nie)zakazane piosenki\" odbywający się na Placu Józefa Piłsudskiego w Warszawie w dniu 80. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego. Był on transmitowany przez TVP1, TVP Polonia i Telewizję Trwam. Podczas tego koncertu wraz ze swoim zespołem Warszawskie Combo Taneczne wykonał kilka utworów, w tym m.in. \"Pierwszy Sierpnia - Dzień Krwawy\".\nArtysta wygłasza także prelekcje, na których przybliża historię muzyki folkowo-rozrywkowej, głównie z lat dwudziestych ubiegłego wieku. Podczas spotkań indywidualnie lub z Warszawskim Combo Tanecznym wykonuje także piosenki z tego okresu.\nŻycie prywatne.\nJan Młynarski jest synem piosenkarza i poety Wojciecha Młynarskiego oraz aktorki Adrianny Godlewskiej. Ma dwie starsze siostry – dziennikarki Agatę Młynarską i Paulinę Młynarską-Moritz. Ma dwie córki: Helenę (ur. w roku 2010) oraz Różę (ur. w roku 2015). Jego żona jest dziennikarką. W 2023 został ambasadorem kampanii społecznej \"Twarze depresji. Nie oceniam. Akceptuję\". \nDyskografia.\n \"Zobacz więcej w artykule 15 Minut Projekt, w sekcji Dyskografia.\"\n \"Zobacz więcej w artykule Warszawskie Combo Taneczne, w sekcji Dyskografia.\"\n \"Zobacz więcej w artykule Młynarski Plays Młynarski, w sekcji Dyskografia.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3822039", "fragment_id": "1295948/2", "subtitle": "", "title": "Jan Młynarski", "source": "wikipedia", "start_index": 3257.0, "document_id": "1295948", "parentId": 3822039.0, "score": 0.14857231080532074}, "uuid": "5f775abd-96e9-49f7-b07b-55e08e0fcef0"}, {"page_content": "W 2009 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej z inicjatywy prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego ustanowił Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego. Ma on status święta państwowego i obchodzony jest corocznie 1 sierpnia. Ponadto w 2003 Rada m.st. Warszawy ustanowiła lokalne święto pod nazwą Dzień Pamięci Warszawy, które również obchodzone jest corocznie w rocznicę wybuchu powstania warszawskiego.\nW 2018 przy ul. Nowolipie 22 w Warszawie otwarto Dom Wsparcia dla Powstańców Warszawy.\nPowstanie warszawskie w kulturze.\n \"Osobny artykuł: Powstanie warszawskie w kulturze popularnej.\"\nTemat powstania warszawskiego pojawił się wpierw w literaturze pięknej i literaturze faktu. Walki i życie w powstańczej Warszawie opisywali m.in. Miron Białoszewski (\"Pamiętnik z powstania warszawskiego\"), Kazimierz Brandys (\"Miasto niepokonane\"), Roman Bratny (\"Kolumbowie. Rocznik 20\"), Jan Dobraczyński (\"W rozwalonym domu\"), Aleksander Kamiński (\"Zośka i Parasol\"), Czesław Miłosz (\"Zdobycie władzy\"), Stanisław Podlewski (m.in. \"Przemarsz przez piekło\" i \"Rapsodia żoliborska\"), Jarosław Marek Rymkiewicz (\"Kinderszenen\"), Jerzy Stefan Stawiński (\"Godzina „W”, Węgrzy, Kanał\" oraz \"Młodego warszawiaka zapiski z urodzin\"), Aleksander Ścibor-Rylski (\"Pierścionek z końskiego włosia\"), Anna Świrszczyńska (\"Budowałam barykadę\"), Bronisław Troński (\"Tędy przeszła śmierć\"), Melchior Wańkowicz (\"Ziele na kraterze\"), Władysław Zambrzycki (\"Kwatera bożych pomyleńców\") i Aleksandra Ziółkowska-Boehm (\"Kaja od Radosława, czyli historia Hubalowego krzyża\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5014", "fragment_id": "176535/112", "subtitle": "", "title": "Powstanie warszawskie", "source": "wikipedia", "start_index": 145946.0, "document_id": "176535", "parentId": 5014.0, "score": 0.19474709033966064}, "uuid": "78e18634-df00-4bba-bfb8-fc8883faa9ce"}, {"page_content": "Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego – polskie święto państwowe, obchodzone corocznie od 2010 roku w dniu 1 sierpnia. \nDzień ten nie jest dniem wolnym od pracy.\nZnaczenie daty.\nPreambuła ustawy głosi, że święto ustanawia się w \"hołdzie bohaterom Powstania Warszawskiego – tym, którzy w obronie bytu państwowego, z bronią w ręku walczyli o wyzwolenie stolicy, dążyli do odtworzenia instytucji niepodległego Państwa Polskiego, sprzeciwili się okupacji niemieckiej i widmu sowieckiej niewoli zagrażającej następnym pokoleniom Polaków\". Uzasadnienie dołączone do projektu ustawy dodawało ponadto, że uhonorowaniem dnia wybuchu powstania \"wolna Polska może spłacić swój dług wdzięczności\".\nUstanowienie święta.\nŚwięto zostało ustanowione ustawą z dnia 9 października 2009 roku \"o ustanowieniu Narodowego Dnia Pamięci Powstania Warszawskiego\", uchwalonej z inicjatywy prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego. Za uchwaleniem ustawy głosowało 397 posłów, 1 był przeciwko, 6 wstrzymało się od głosu. Senat przyjął ustawę bez poprawek w dniu 5 listopada 2009 roku. Ustawę opublikowano w Dzienniku Ustaw w dniu 7 grudnia 2009 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1798780", "fragment_id": "904807/0", "subtitle": "", "title": "Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego", "document_id": "904807", "start_index": 0.0, "parentId": 1798780.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22676776349544525}, "uuid": "f0ab6d25-1c33-4e90-98c7-0d9b38149518"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy powstania w Warszawie w 1944. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nPowstanie warszawskie (1 sierpnia – 3 października 1944) – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji „Burza”, połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego. Największa operacja militarna Armii Krajowej. Swoim maksymalnym zasięgiem objęła część lewobrzeżnych dzielnic miasta, niewielki obszar prawobrzeżnej Warszawy, a także Puszczę Kampinoską, Legionowo i okolice Marek. Była to największa bitwa stoczona podczas II wojny światowej przez organizację podziemną z wojskami okupacyjnymi.\nPowstanie warszawskie było wymierzone militarnie przeciw Niemcom, a politycznie przeciw ZSRR oraz podporządkowanym mu polskim komunistom. Dowództwo AK planowało samodzielnie wyzwolić stolicę jeszcze przed wkroczeniem Armii Czerwonej, licząc, że uda się w ten sposób wzmocnić międzynarodową pozycję rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie oraz powstrzymać realizowany przez Stalina proces podporządkowywania i sowietyzacji Polski. Po wybuchu powstania Armia Czerwona wstrzymała ofensywę na kierunku warszawskim, a radziecki dyktator konsekwentnie odmawiał udzielenia powstaniu poważniejszej pomocy. Wsparcie udzielone powstańcom przez Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię miało natomiast ograniczony charakter i nie wpłynęło w sposób istotny na sytuację w Warszawie. W rezultacie słabo uzbrojone oddziały powstańcze przez 63 dni prowadziły samotną walkę z przeważającymi siłami niemieckimi, zakończoną kapitulacją 3 października 1944.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5014", "fragment_id": "176535/0", "subtitle": "", "title": "Powstanie warszawskie", "parentId": 5014.0, "start_index": 0.0, "document_id": "176535", "source": "wikipedia", "score": 0.12446019798517227}, "uuid": "a38b7a51-2c8c-4d19-adfb-6897ad28915e"}]}
{"id": "q_401", "question": "Kto na mocy testamentu politycznego sporządzonego 29.04.1945 roku przez Adolfa Hitlera został jego następcą?", "answer": [{"page_content": "30 kwietnia 1945, gdy II wojna światowa w Europie zbliżała się ku końcowi, a niemal cały obszar Niemiec był już zajęty przez wojska alianckie, Hitler popełnił samobójstwo. Jego następcą na stanowisku głowy państwa został Karl Dönitz, ale nie nosił on tytułu \"Führera\". Po śmierci Hitlera objął on przywrócony po 11 latach urząd prezydenta Rzeszy, ponieważ Hitler zastrzegł w testamencie, że w historii Niemiec może być tylko jeden \"Führer\", tj. on sam. Jednocześnie Hitler na swojego następcę na oddzielonym urzędzie kanclerza Rzeszy wyznaczył dotychczasowego ministra propagandy Josepha Goebbelsa; ten jednak, zdając sobie sprawę z nieuchronnej klęski III Rzeszy, postanowił podążyć w ślad za \"Führerem\" i po kilkudziesięciu godzinach również popełnił samobójstwo. Dönitz pozostał prezydentem do 23 maja 1945, kiedy to utworzony przez niego rząd został aresztowany przez żołnierzy brytyjskich, a następnie 5 czerwca oficjalnie rozwiązany przez Sojuszniczą Radę Kontroli Niemiec.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=228284", "fragment_id": "1425683/1", "subtitle": "", "title": "Führer", "parentId": 228284.0, "start_index": 1666.0, "document_id": "1425683", "source": "wikipedia", "score": 0.5270185470581055}, "uuid": "75e75879-8a12-43f0-aa78-4f796f542eae"}, {"page_content": "W kwietniu 1945 roku postanowił się przenieść wraz z rodziną do bunkra Hitlera. W testamencie politycznym Hitler wyznaczył go na swojego następcę na stanowisko kanclerza Rzeszy, dlatego przez ok. 29 godzin po śmierci Hitlera (30 kwietnia 1945 ok. godziny 15:50) zajmował formalnie urząd kanclerza Rzeszy. Jednocześnie Hitler na swojego następcę na urzędzie prezydenta Rzeszy wyznaczył wielkiego admirała Karla Dönitza, jednakże jego „prezydentura” nie miała żadnego umocowania prawnego. W dniu 13 grudnia 1934 rząd Hitlera przyjął tajną ustawę „O następcy Wodza i Kanclerza Rzeszy” (niem. \"Gesetz über den Nachfolger des Führers und Reichskanzlers\"), która zakładała, że \"„aż do czasu uchwalenia nowej Konstytucji Rzeszy Niemieckiej, Wódz i Kanclerz Rzeszy wyznacza następcę na wypadek swojej śmierci lub innych okoliczności kończących urzędowanie na połączonych w jego osobie stanowiskach Prezydenta Rzeszy i Kanclerza Rzeszy”\". Jednakże z prawnego punktu widzenia ustawa ta, w myśl zasady \"ex iniuria ius non oritur\" (łac. prawo nie może powstać z tego, co jest sprzeczne z prawem), nie miała mocy obowiązującej, gdyż naruszała przepisy konstytucji weimarskiej o wyborze prezydenta w głosowaniu powszechnym na 7-letnią kadencję, a połączenie urzędów prezydenta i kanclerza Rzeszy po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga stało w jawnej sprzeczności z ustawą o pełnomocnictwach z 23 marca 1933 (\"Ermächtigungsgesetz\"). Sam Dönitz w czasie swej krótkiej działalności jako naczelny dowódca podpisywał się jako \"Großadmiral\" i nie używał tytułu prezydenckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15471", "fragment_id": "174899/7", "subtitle": "", "title": "Joseph Goebbels", "parentId": 15471.0, "start_index": 10757.0, "document_id": "174899", "source": "wikipedia", "score": 0.7388604283332825}, "uuid": "96756b02-17f3-41d4-80f0-a538f1389c05"}, {"page_content": "Obowiązki Prezydenta tymczasowo wykonywali: Bronisław Komorowski (Marszałek Sejmu – do rezygnacji z mandatu poselskiego ok. 8:15), Bogdan Borusewicz (ok. 10 godzin) – Marszałek Senatu i Grzegorz Schetyna – Marszałek Sejmu (od wyboru na Marszałka Sejmu ok. 18:00).\nSytuacje, w których w ciągu niepełnych 2 dni (lecz ponad 1 dobę) 3 osoby pełniły formalnie urząd szefa rządu – realnego przywódcy państwa:\nW testamencie politycznym A.Hitler wyznaczył J.Goebbelsa jako swojego następcę na stanowisko kanclerza Rzeszy. Dlatego też przez ok. 29 godzin po śmierci Hitlera (30 kwietnia 1945 ok. godziny 15:50) Goebbels zajmował formalnie urząd kanclerza Rzeszy. 1 maja 1945 ok. godziny 20:30 Goebbels wraz z żoną popełnił samobójstwo. Na urząd kanclerza Rzeszy został desygnowany przez Prezydenta Rzeszy Karla Dönitza Lutz Schwerin von Krosigk, który odmówił przyjęcia tego urzędu jako kanclerz i został ministrem spraw zagranicznych i tym samym „głównym ministrem” z władzą kanclerza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2362974", "fragment_id": "529923/2", "subtitle": "", "title": "Lista najkrócej urzędujących przywódców państwowych", "parentId": 2362974.0, "start_index": 3679.0, "source": "wikipedia", "document_id": "529923", "score": 0.3492262661457062}, "uuid": "e7434004-2ddf-4604-ba23-886e42055e6e"}, {"page_content": "Od 30 kwietnia 1945 na mocy testamentu Adolfa Hitlera prezydent III Rzeszy (niem. \"Reichspräsident\") oraz naczelny dowódca Wehrmachtu. „Prezydentura” ta nie miała jednak żadnego umocowania prawnego. W dniu 13 grudnia 1934 rząd Hitlera przyjął tajną ustawę „O następcy Wodza i Kanclerza Rzeszy” (niem. \"Gesetz über den Nachfolger des Führers und Reichskanzlers\"), która zakładała, że \"„aż do czasu uchwalenia nowej Konstytucji Rzeszy Niemieckiej, Wódz i Kanclerz Rzeszy wyznacza następcę na wypadek swojej śmierci lub innych okoliczności kończących urzędowanie na połączonych w jego osobie stanowiskach Prezydenta Rzeszy i Kanclerza Rzeszy”\". Jednakże z prawnego punktu widzenia ustawa ta, w myśl zasady \"ex iniuria ius non oritur\" (łac. prawo nie może powstać z tego, co jest sprzeczne z prawem), nie miała mocy obowiązującej, gdyż naruszała przepisy konstytucji weimarskiej o wyborze prezydenta w głosowaniu powszechnym na 7-letnią kadencję, a połączenie urzędów prezydenta i kanclerza Rzeszy po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga stało w jawnej sprzeczności z ustawą o pełnomocnictwach z 23 marca 1933 (\"Ermächtigungsgesetz\"). Sam Dönitz w czasie swej krótkiej działalności jako naczelny dowódca podpisywał się jako \"Großadmiral\" i nie używał tytułu prezydenckiego.\nHitler w swoim testamencie zdecydował ponownie rozdzielić złączone przez siebie od 2 sierpnia 1934 urzędy prezydenta i kanclerza Rzeszy. Zgodnie z jego ostatnią wolą stanowisko kanclerza miał objąć dotychczasowy minister propagandy Joseph Goebbels. Dönitz jednak postanowił zignorować nominację Goebbelsa i utworzyć własny rząd, pozbawiony najbardziej skompromitowanych nazistów. Nakazał nawet aresztowanie Goebbelsa, jednakże sam zainteresowany już nie żył – 1 maja ok. godz. 20:30 popełnił samobójstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49386", "fragment_id": "640239/11", "subtitle": "", "title": "Karl Dönitz", "document_id": "640239", "start_index": 14114.0, "parentId": 49386.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6155350804328918}, "uuid": "772ea734-8ed1-4bbd-892e-2ca1d76f81c0"}, {"page_content": "W 1945, wobec nieuchronnej klęski III Rzeszy, Adolf Hitler pozbawił przywilejów i stanowisk przywódców nazistowskich, których uważał za zaufanych (Himmlera i Göringa) – za próbę porozumienia się z aliantami. 29 kwietnia 1945 w swoim testamencie politycznym Hitler pozbawił Himmlera członkostwa w NSDAP. Göring został uznany przez Hitlera za zdrajcę, gdy 23 kwietnia 1945 zadeklarował gotowość zastąpienia Hitlera i podjęcia negocjacji z aliantami – z polecenia Hitlera został pozbawiony wszystkich stopni wojskowych, wyrzucony z partii nazistowskiej, a następnie aresztowany przez SS 25 kwietnia 1945. Hitler wydał również 27 kwietnia 1945 rozkaz zamordowania Göringa, jego żony i córki – jednak oficer SS Bernhard Frank, który polecenie otrzymał, wykorzystując wojenne zamieszanie odmówił jego wykonania.\nŚmierć.\n \"Osobny artykuł: Śmierć Adolfa Hitlera.\"\n29 kwietnia 1945 roku, dzień przed popełnieniem samobójstwa, dyktator w obecności świadków oraz Waltera Wagnera – notariusza i zarazem radnego dzielnicy Pankow, zawarł cywilny związek małżeński z Evą Braun.\n30 kwietnia 1945, podczas oblężenia Berlina, Hitler wraz z poślubioną dzień wcześniej Evą Braun popełnił samobójstwo. Powszechnie przyjmuje się, że uczynił to strzelając z pistoletu w skroń i jednocześnie rozgryzając fiolkę z cyjankiem (niektórzy, głównie sowieccy historycy utrzymują, iż w rzeczywistości został zastrzelony przez swoich adiutantów lub straż przyboczną), w podziemnym schronie pod gmachem Starej Kancelarii Rzeszy w Berlinie (wcześniej, zarządzając w celu zbadania skuteczności trucizny, otrucie swojego psa – Blondi). Miał wtedy 56 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=249", "fragment_id": "169599/29", "subtitle": "", "title": "Adolf Hitler", "source": "wikipedia", "start_index": 44237.0, "document_id": "169599", "parentId": 249.0, "score": 0.8536313772201538}, "uuid": "1e3ef8cc-1c3f-401c-b5e1-a2333307326e"}, {"page_content": ". Weidling stwierdził, że nie może powiedzieć pułkownikowi co się stało, jednak poprosił o natychmiastowe przybycie członków sztabu, włącznie z Theodorem von Dufvingiem, wojskowym szefem sztabu. Zgodnie z ostatnią wolą i testamentem Hitlera, Joseph Goebbels, minister oświecenia publicznego i propagandy, został nowym szefem rządu oraz kanclerzem Niemiec (\"Reichskanzler\"). 1 maja o godzinie 3.15 kanclerz Goebbels oraz Martin Bormann (szef kancelarii partii (\"Parteikanzlei\") oraz osobisty sekretarz Hitlera) wysłali do admirała Karla Dönitza radiową wiadomość o śmierci Hitlera. Zgodnie z ostatnim życzeniem Hitlera, Dönitz został mianowany nowym prezydentem Niemiec (\"Reichspräsident\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=783298", "fragment_id": "990213/13", "subtitle": "", "title": "Helmuth Weidling", "source": "wikipedia", "start_index": 17755.0, "document_id": "990213", "parentId": 783298.0, "score": 0.19806642830371857}, "uuid": "b4da5435-fbfe-4f72-b26c-e2b0f66e2fbb"}, {"page_content": "Pod koniec kwietnia 1945 roku III Rzesza znalazła się na skraju upadku. Z terenów, które nadal znajdowały się pod kontrolą Wehrmachtu, prawie żaden nie znajdował się w Niemczech. Po tym, jak droga ucieczki na południe została przerwana przez ruch 12 Grupy Armii na wschód, a Berlin został otoczony przez Armię Czerwoną, 30 kwietnia Hitler popełnił samobójstwo, pozostawiając swojemu następcy, adm. Karlowi Dönitzowi, zadanie sformalizowania kapitulacji. Po propozycji zawarcia porozumienia, na mocy którego poddałby się on tylko zachodnim aliantom, odrzuconej w trybie doraźnym 7 maja, Dönitz udzielił swojemu przedstawicielowi Alfredowi Jodlowi pozwolenia na dokonanie całkowitej kapitulacji na wszystkich frontach. Odpowiednie dokumenty zostały podpisane tego samego dnia i weszły w życie 8 maja. Pomimo rozproszonego oporu kilku izolowanych jednostek niemieckich, wojna w Europie dobiegła końca.\nAnaliza.\nJuż na początku inwazji na Niemcy zwycięstwo aliantów w Europie było pewne. Zaryzykowawszy swoją przyszłą zdolność do obrony Niemiec, podejmując ofensywę w Ardenach, Hitler przegrał wojnę i nie miał już sił zdolnych powstrzymać potężne armie alianckie. Zachodni alianci jednak nadal musieli walczyć, często zaciekle, o ostateczne zwycięstwo. Nawet, gdy beznadziejność niemieckiej sytuacji stała się oczywista dla najwierniejszych podwładnych führera, Hitler nie przyznał się do porażki. Dopiero, gdy radziecka artyleria ostrzeliwała okolice jego bunkra w Berlinie, zaczął dostrzegać ostateczny rezultat swoich działań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4877064", "fragment_id": "268766/41", "subtitle": "", "title": "Inwazja aliantów zachodnich na Niemcy", "parentId": 4877064.0, "start_index": 53548.0, "document_id": "268766", "source": "wikipedia", "score": 0.195360004901886}, "uuid": "aa40859d-3cff-4a80-901d-f0fde2da1573"}, {"page_content": "Po raz ostatni spotkał się z Hitlerem 20 kwietnia 1945 w Kancelarii Rzeszy, z okazji pięćdziesiątych szóstych urodzin führera. Jeszcze tego samego dnia Himmler opuścił Berlin, do którego zbliżyły się już wojska radzieckie i wyjechał do Szlezwika-Holsztynu na północy Niemiec. Adolf Hitler w podpisanym 29 kwietnia 1945 testamencie politycznym pozbawił Himmlera członkostwa NSDAP i pozbawił wszystkich stanowisk, za podjęcie próby nawiązania kontaktów z zachodnimi aliantami za pośrednictwem Czerwonego Krzyża, o czym dowiedział się wieczorem dzień wcześniej (28 kwietnia) z publicznego radia. Informację nadało w języku niemieckim radio BBC. Zdradzony przez „najwierniejszego z wiernych”, Hitler dodatkowo wydał rozkaz aresztowania byłego Reichsführera. Tego samego dnia nowym Reichsführerem został mianowany Karl Hanke. Zdrada Himmlera była ogromnym ciosem dla Hitlera i uzmysłowiła mu, że nastąpił już koniec. Himmler tymczasem bez powodzenia próbował dołączyć do nowego rządu z admirałem Karlem Dönitzem. 1 maja spotkał się w Plön z Dönitzem, któremu towarzyszyła ochrona złożona z marynarzy U-bootów. Himmler został zdymisjonowany, jednak nie było pewności, jak zachowa się SS. Himmler wciąż jeszcze trzymał w garści całą policję. Wciąż wierzył i łudził się, że stworzy nowy rząd i nową partię. Chciał stanowisko führera, następnie zastępcy, później szefa policji, w końcu chciał zadowolić się przynajmniej premierowaniem Szlezwikowi-Holsztynowi. Tymczasem był najbardziej poszukiwanym przez aliantów zbrodniarzem wojennym po Hitlerze. 6 maja 1945 zapadła decyzja o bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy i tego samego dnia Himmler został wykluczony z nowego rządu, jako osoba niegodna. Himmler zniknął, gdy zrozumiał, że był bezpośrednio zagrożony. Przez dwa tygodnie alianckie służby specjalne intensywnie poszukiwały go w okolicy, jednak bezskutecznie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42356", "fragment_id": "647455/28", "subtitle": "", "title": "Heinrich Himmler", "parentId": 42356.0, "start_index": 38984.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647455", "score": 0.30579903721809387}, "uuid": "4a2f0850-2fbe-4b4d-a4c6-4f1d5fc83c45"}, {"page_content": "W 1945 roku, gdy wiadoma była już klęska III Rzeszy, Minister Uzbrojenia i Amunicji Albert Speer podsunął Adolfowi Hitlerowi pomysł, który zakładał objęcie urzędu Prezydenta Rzeszy właśnie przez Dönitza. Po zamachu 20 lipca 1944 roku był on jedynym oficerem Wehrmachtu, któremu Hitler jeszcze ufał, wierząc, że poprowadzi on Niemcy do ostatecznego starcia, mimo że Dönitz nawet nie należał do partii nazistowskiej. Wybór Dönitza na następcę Hitlera zszokował wszystkich, tym bardziej że najbliżsi współpracownicy \"Führera\" – Heinrich Himmler i Hermann Göring – zostali jednocześnie pozbawieni przez niego wszelkich stopni wojskowych, tytułów i stanowisk. Po śmierci Hitlera 30 kwietnia 1945 roku, Karl Dönitz objął przywrócony po 11 latach urząd prezydenta Rzeszy, który sprawował przez niecały miesiąc.\nOstatni prezydent III Rzeszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49386", "fragment_id": "640239/10", "subtitle": "", "title": "Karl Dönitz", "source": "wikipedia", "start_index": 13280.0, "document_id": "640239", "parentId": 49386.0, "score": 0.4637641906738281}, "uuid": "70473fc0-0fa9-4048-9a75-e1a36b7d328c"}, {"page_content": "Sowiecka operacja berlińska rozpoczęła się 16 kwietnia 1945. Do 19 kwietnia Armia Czerwona zaczęła okrążać miasto. 20 kwietnia, w swoje 56. urodziny, Hitler odbył swoją ostatnią podróż na powierzchnię miasta. W zrujnowanym ogrodzie Kancelarii Rzeszy wręczył żelazne krzyże chłopcom–żołnierzom Hitlerjugend. Tego popołudnia Berlin został po raz pierwszy zbombardowany przez sowiecką artylerię. 23 kwietnia Albert Bormann opuścił kompleks bunkra i poleciał do Obersalzbergu, gdyż on i kilku innych otrzymało od Hitlera rozkaz opuszczenia Berlina.\nWe wczesnych godzinach rannych 29 kwietnia 1945 Wilhelm Burgdorf, Joseph Goebbels, Hans Krebs i Martin Bormann byli świadkami spisania przez Führera testamentu, w którym opisał on Bormanna jako „mojego najwierniejszego towarzysza partyjnego” i mianował go wykonawcą testamentu. Uznaje się, że tej samej nocy Adolf Hitler poślubił Evę Braun w cywilnej ceremonii.\nGdy wojska radzieckie kontynuowały walkę w centrum Berlina coraz bardziej zbliżając się do bunkra, po południu 30 kwietnia Adolf Hitler i Eva Braun popełnili samobójstwo. Eva Braun wzięła cyjanek, a Hitler zastrzelił się. Zgodnie z poleceniem Hitlera ich ciała wywieziono do ogrodu Kancelarii Rzeszy i spalono. Następnie zgodnie z ostatnim życzeniem Bormann został mianowany Ministrem Partii, tym samym oficjalnie potwierdzając swoją najwyższą pozycję w Partii. Wielki Admirał Karl Dönitz został mianowany nowym Prezydentem, a Joseph Goebbels został szefem rządu i kanclerzem. Goebbelsowie popełnili samobójstwo jeszcze tego samego dnia.\nŚmierć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73531", "fragment_id": "649358/12", "subtitle": "", "title": "Martin Bormann", "document_id": "649358", "start_index": 19798.0, "parentId": 73531.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7057292461395264}, "uuid": "7546f618-7953-44ce-99c3-c7d7adcdcf50"}]}
{"id": "q_402", "question": "Który reżyser zadebiutował w kinie wcześniej: Andrzej Wajda czy Krzysztof Zanussi?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKrzysztof Pius Zanussi (ur. 17 czerwca 1939 w Warszawie) – polski reżyser, scenarzysta i producent filmowy, którego twórczość związana jest głównie z dwoma nurtami polskiego filmu: kinem Młodej Kultury oraz kinem moralnego niepokoju. Komandor Orderu Odrodzenia Polski, od 1992 profesor sztuk filmowych.\nRenomę intelektualisty dotykającego problemów moralności, wiary, zła i człowieczeństwa zdobył takimi filmami, jak \"Struktura kryształu\" (1969), \"Iluminacja\" (1972), \"Barwy ochronne\" (1976), \"Spirala\" (1978), \"Constans\" (1980) i \"Imperatyw\" (1982). Realizował filmy nie tylko w Polsce, ale również w Republice Federalnej Niemiec, we Włoszech oraz w Rosji. Był także producentem między innymi \"Weisera\" (2000) Wojciecha Marczewskiego, \"Pręg\" (2003) Magdaleny Piekorz i \"Pokotu\" (2016) Agnieszki Holland. Laureat Złotego Lwa w Wenecji za film \"Rok spokojnego słońca\" (1984), dwukrotny laureat Grand Prix Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za \"Barwy ochronne\" oraz \"Życie jako śmiertelną chorobę przenoszoną drogą płciową\" (2000).\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112059", "fragment_id": "22603/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Zanussi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "22603", "parentId": 112059.0, "score": 0.5}, "uuid": "0527d746-11b4-45e1-a0da-7ee4ad114ece"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nAndrzej Witold Wajda (ur. 6 marca 1926 w Suwałkach, zm. 9 października 2016 w Warszawie) – polski reżyser filmowy i teatralny, w młodości aktywny jako malarz. W latach 1989–1990 dyrektor artystyczny Teatru Powszechnego w Warszawie. W latach 1989–1991 senator I kadencji. Kawaler Orderu Orła Białego.\nPopularność przyniosły mu filmy inicjujące tzw. polską szkołę filmową: \"Kanał\" oraz \"Popiół i diament\", w których dokonywał rozrachunku z czasami II wojny światowej. Dokonał ekranizacji wielu dzieł literackich, jak \"Popioły\", \"Brzezina\", \"Wesele\", \"Ziemia obiecana\", \"Panny z Wilka\" i \"Pan Tadeusz\". Współtworzył kino moralnego niepokoju, w którego ramach powstały osadzone w tematyce społecznej, demaskujące patologie systemu komunistycznego w Polsce filmy: \"Człowiek z marmuru\" i jego kontynuacja \"Człowiek z żelaza\", która została nagrodzona Złotą Palmą na 34. MFF w Cannes. Do ostatnich dokonań artysty należą: martyrologiczny film \"Katyń\" oraz eksperymentalny \"Tatarak\". Reżyser zainicjował również powstanie istniejącego w latach 1972–1983 Zespołu Filmowego „X”, Mistrzowskiej Szkoły Reżyserii Filmowej utworzonej w 2002 roku oraz autorskiego studia filmowego. Jego działalność teatralna obejmowała wystawianie sztuk w teatrach gdańskich, warszawskich, krakowskich (\"Z biegiem lat, z biegiem dni…\") oraz za granicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "parentId": 291.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169631", "score": 0.20508627593517303}, "uuid": "1b54a982-5156-4958-8fd4-2cfe4be7b7c4"}, {"page_content": "Szczególny zwrot w twórczości reżysera nastąpił w 1975 roku. Andrzej Wajda, dotychczas unikający otwartego odnoszenia się do systemu władzy komunistycznej w Polsce, wystąpił wraz z innym reżyserem, Krzysztofem Zanussim, na Forum Filmowców w Gdańsku. Obaj zarzucili kontrolującym obieg filmowy decydentom hamowanie swobody twórczej, co – ich zdaniem – skłaniało młodych twórców do skupiania się bardziej na tematyce historycznej niż współczesnej. Wyrazem tego buntu były prace nad filmem \"Człowiek z marmuru\", opartym na zapomnianym scenariuszu Aleksandra Ścibora-Rylskiego. Władze zamierzały nie dopuścić filmu do publikacji, a także naciskały na usunięcie z czołówki nazwiska współpracującej z Andrzejem Wajdą Agnieszki Holland. Film ukazał się jednak w kinach dzięki wstawiennictwu Józefa Tejchmy (członka Biura Politycznego KC PZPR) i poważaniu, jakim reżyser cieszył się wśród nomenklatury. \"Człowiek z marmuru\" miał premierę w 1976 roku. Jego bohaterką jest młoda studentka reżyserii (debiutująca na ekranie Krystyna Janda), która odkrywa mroczną prawdę o zapomnianym przodowniku pracy (Jerzy Radziwiłowicz). Film otrzymał nagrodę FIPRESCI na MFF w Cannes i został pozytywnie przyjęty przez krytyków zagranicznych (polska prasa odnosiła się z niechęcią do filmu), którzy chwalili odwagę reżysera i nazwali \"Człowieka z marmuru\" kamieniem milowym w historii polskiego kina. Film ten stanowi manifest kina moralnego niepokoju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/15", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "document_id": "169631", "start_index": 20244.0, "source": "wikipedia", "parentId": 291.0, "score": 0.6938400864601135}, "uuid": "10cc9295-b90a-4744-9743-765936084534"}, {"page_content": "Inny wariant trzeciej fali proponował Krzysztof Zanussi, który zadebiutował w kinach filmem \"Struktura kryształu\" (1969). Zanussi, na przykładzie skromnej historii o spotkaniu dwóch naukowców, którzy obrali różne ścieżki zawodowe, stworzył swój film „z na pół improwizowanych kameralnych sytuacji”, z brzmiącymi autentycznie dialogami nagranymi bezpośrednio na planie. Tę innowację estetyczną Zanussi dopełnił zamysłem intelektualnym w postaci pojedynku postaw, na którym cieniem odbijały się wydarzenia marca 1968. Zanussi portretował dylematy inteligencji polskiej w dalszych filmach: \"Życiu rodzinnym\" (1970), \"Za ścianą\" (1971) oraz najsłynniejszej \"Iluminacji\" (1973). Film ten – jak twierdził reżyser – łączył Godarda z Thomasem Mannem. „Utwór oparty został na strukturze eseju: fikcja łączy się tu z dokumentem, wykład oświatowy z wypowiedziami naukowców wprost do kamery” – pisał Jagielski. Edward Żebrowski z kolei w \"Ocaleniu\" (1973) wprowadził postać grubiańskiego inteligenta całkowicie przywiązanego do swej roli społecznej, którego odegrał Zbigniew Zapasiewicz – późniejszy ustawiczny aktor u Zanussiego. Dylematy inteligenckie do rozmiarów apokaliptycznych unosił Andrzej Żuławski, przetwarzając w \"Trzeciej części nocy\" (1971) doświadczenia swojego ojca jako karmiciela wszy podczas II wojny światowej. Jacek Nowakowski pisał o ekstatycznej wizji reżysera: „Obrazy konwulsji, rannych i umierających, wszechobecność krwi, mnogość trupów łub ciał jeszcze żywych, a już poza granicą człowieczeństwa, ciał chorych, ułomnych, zniekształconych bólem i skurczami, pokaleczonych, ciał przedmiotów – oto jak wygląda dzieło wojennej Apokalipsy”. Zdolności kreacyjne przejawiał również Grzegorz Królikiewicz, który w filmie \"Na wylot\" (1973) dotknął przedwojennej sprawy morderstwa dokonanego przez małżeństwo desperatów, w nowatorski sposób wykorzystując udźwiękowienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5141431", "fragment_id": "1067012/9", "subtitle": "", "title": "Trzecia fala (kinematografia polska)", "document_id": "1067012", "start_index": 11519.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5141431.0, "score": 0.3712904453277588}, "uuid": "4e4864b3-a460-4c9a-812b-4c79f5561b6c"}, {"page_content": "Na początku lat 50. Andrzej Wajda zadebiutował trzema etiudami szkolnymi: fabularnym \"Złym chłopcem\" (1951) na podstawie noweli Antona Czechowa, dokumentalną \"Ceramiką iłżecką\" (1951) oraz dokumentalną \"Kiedy ty śpisz\" (1953). Sam reżyser uznał je za nieudane, co wynikało z amatorskiego wykonania pierwszej z nich, interwencji „koleżeńskiego kolektywu” w przypadku drugiej oraz nietrafionego konceptu trzeciej. Żadna z jego etiud nie została więc zgłoszona do pracy dyplomowej. Młody filmowiec miał wziąć także udział w reżyserii socrealistycznego filmu \"Cztery opowieści\", do którego napisał scenariusz, jednak projekt jego nowelki \"Kasia z tkalni numer trzy\" został odrzucony przez kierownictwo szkoły, a film ostatecznie otrzymał nazwę \"Trzy opowieści\". Po ukończeniu łódzkiej szkoły filmowej Andrzej Wajda stał się współpracownikiem Aleksandra Forda, pracując przy jego filmach \"Młodość Chopina\" i \"Piątka z ulicy Barskiej\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291", "fragment_id": "169631/4", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wajda", "document_id": "169631", "start_index": 5457.0, "parentId": 291.0, "source": "wikipedia", "score": 0.41840529441833496}, "uuid": "aafe489b-20c2-4a62-9d71-9a596be338ca"}, {"page_content": "Na przełomie lat 70. i 80. XX wieku wyłoniła się grupa młodych artystów, która z niepokojem patrzyła na moralne zepsucie polskiego społeczeństwa, powodowane przez korupcję i nepotyzm wśród społeczności lokalnych. Wątpliwości filmowców budziły także przemiany i wydarzenia lat 70. w Polsce. Narodził się wówczas nurt określany mianem kina moralnego niepokoju. Tematykę nurtu stanowiły różnorodne zagadnienia społeczne takie jak rozpad rodziny wielopokoleniowej, czy też więzi małżeńskiej. Późniejsze filmy nurtu opisywały także walkę idealistów ze skorumpowanymi i cynicznymi przedstawicielami władzy, badały zjawisko oportunizmu czasów PRL-u oraz wyłaniania się opozycji inteligenckiej.\nKinu moralnego niepokoju przewodził Andrzej Wajda swoim dziełem \"Człowiek z marmuru\" (1976), rozrachunkiem z systemem stalinowskim w Polsce. Innym głównym twórcą nurtu stał się Zanussi, twórca takich filmów, jak \"Barwy ochronne\" (1976), \"Constans\" (1980) i \"Kontrakt\" (1980). Wśród debiutantów w ramach nurtu umieszczani byli na przykład Krzysztof Kieślowski (\"Blizna\", 1976; \"Spokój\", 1976; \"Amator\", 1979), Janusz Kijowski (\"Indeks\", 1977; \"Kung-fu\", 1979), Feliks Falk (\"Wodzirej\", 1977), Agnieszka Holland (\"Aktorzy prowincjonalni\", 1978) i Barbara Sass (\"Bez miłości\", 1978).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47085", "fragment_id": "648829/16", "subtitle": "", "title": "Kinematografia polska", "source": "wikipedia", "start_index": 22995.0, "document_id": "648829", "parentId": 47085.0, "score": 0.3944978713989258}, "uuid": "8a11bc83-0aee-4ca4-9074-6d62e51425c8"}, {"page_content": "50. \"Iluminacja\", reż. Krzysztof Zanussi\n51. \"Palec Boży\", reż. Antoni Krauze\n52. \"Na wylot\", reż. Grzegorz Królikiewicz\n53. \"Brzezina\", reż Andrzej Wajda\n54. \"Wesele\", reż. Andrzej Wajda\n55. \"Sanatorium pod Klepsydrą\", reż. Wojciech Jerzy Has\n56. \"Ziemia obiecana\", reż. Andrzej Wajda\n57. \"Zaklęte rewiry\", reż. Janusz Majewski\n58. \"Noce i dnie\", reż. Jerzy Antczak\n59. \"Człowiek z marmuru\", reż. Andrzej Wajda\n60. \"Wodzirej\", reż. Feliks Falk\n61. \"Indeks. Życie i twórczość Józefa M.\", reż. Janusz Kijowski\n62. \"Amator\", reż. Krzysztof Kieślowski\n63. \"Szpital Przemienienia\", reż. Edward Żebrowski\n64. \"Aria dla atlety\", reż. Filip Bajon\n65. \"Paciorki jednego różańca\", reż. Kazimierz Kutz\n66. \"Panny z Wilka\", reż. Andrzej Wajda\n67. \"Ćma\", reż. Tomasz Zygadło\n68. \"Gorączka\", reż. Agnieszka Holland\n69. \"Miś\", reż. Stanisław Bareja\n70. \"Dreszcze\", reż. Wojciech Marczewski\n71. \"Przypadek\", reż. Krzysztof Kieślowski\n72. \"Vabank\", reż. Juliusz Machulski\n73. \"Wielki bieg\", reż. Jerzy Domaradzki\nCzwarty semestr (1991–1999)\n74. \"Austeria\", reż. Jerzy Kawalerowicz\n75. \"Wojna światów – następne stulecie\", reż. Piotr Szulkin\n76. \"Krzyk\", reż. Barbara Sass\n77. \"Matka Królów\", reż. Janusz Zaorski\n78. \"Przesłuchanie\", reż. Ryszard Bugajski\n79. \"Kartka z podróży\", reż. Waldemar Dziki\n80. \"Nadzór\", reż. Wiesław Saniewski\n81. \"Seksmisja\", reż. Juliusz Machulski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2613768", "fragment_id": "1631680/2", "subtitle": "", "title": "Akademia Polskiego Filmu", "source": "wikipedia", "start_index": 3186.0, "document_id": "1631680", "parentId": 2613768.0, "score": 0.29490137100219727}, "uuid": "1769f7c5-38dd-439a-9aaf-a818f4ba87db"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKino moralnego niepokoju – formacja artystyczna obecna w polskiej kinematografii w latach 1976–1981, obejmująca realistyczne filmy o tematyce współczesnej, które demaskowały zwyrodnienia systemu socjalistycznego przez pryzmat prowincjonalnego miejsca akcji. Nazwę nurtu ukuł Janusz Kijowski, a do innych wpływowych reżyserów powiązanych z formacją należeli Andrzej Wajda, Krzysztof Zanussi, Krzysztof Kieślowski, Agnieszka Holland, Feliks Falk, Janusz Zaorski, Piotr Andrejew, Tomasz Zygadło oraz Barbara Sass.\nKino moralnego niepokoju składało się z filmów obyczajowych, w których krytyce podlegały stopniowa dezintegracja społeczeństwa, dorobkiewiczostwo, konformizm i upadek więzi międzyludzkich. Filmy należące do nurtu były nagradzane na międzynarodowych festiwalach filmowych; nadawały też impet przemianom politycznym w Polsce, które doprowadziły do wydarzeń sierpniowych 1980 roku i „Solidarności”. Wprowadzenie stanu wojennego w Polsce gwałtownie zahamowało rozwój nurtu.\nFilmy należące do kina moralnego niepokoju były niekiedy atakowane za tendencyjność i nadmiar publicystycznej treści, a w niektórych przypadkach otrzymały zakaz rozpowszechniania, lecz ta formacja artystyczna okazała się jedną z najważniejszych tendencji w polskim kinie fabularnym.\nNazewnictwo i problemy z klasyfikacją.\nNazwę „kino moralnego niepokoju” zaproponował Janusz Kijowski podczas Międzynarodowego Seminarium Krytyki, odbytego w trakcie Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych we wrześniu 1979 roku. Kijowski bronił po latach swojej terminologii, twierdząc że w momencie wynalezienia pojęcia „moralność to było coś takiego, co bez przymiotnika «socjalistyczna» nie funkcjonowało w ogóle […]. A niepokój też był bardzo podejrzany, bo […] niepokoje wybuchały na uniwersytetach, czy w stoczni, to zawsze kończyło się na jednym – kompromitacji władzy”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291213", "fragment_id": "1405392/0", "subtitle": "", "title": "Kino moralnego niepokoju", "document_id": "1405392", "start_index": 0.0, "parentId": 291213.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4282747805118561}, "uuid": "e1612fdf-9aaa-449d-ab65-71c61eece9c9"}, {"page_content": "Urodził się 17 czerwca 1939 w Warszawie, jako jedyne dziecko Wandy z domu Niewiadomskiej i Jerzego Zanussich. Ojciec Krzysztofa był z pochodzenia Włochem i wykonywał zawód inżyniera budowlanego. Jerzy Zanussi pragnął, by syn poszedł w jego ślady. Jednakże Krzysztof Zanussi obrał inną drogę. Początkowo studiował fizykę na Uniwersytecie Warszawskim, lecz w 1959 porzucił ów kierunek na rzecz filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1962 porzucił i te studia, po czym ostatecznie zdecydował się zostać reżyserem. Podjął studia reżyserskie w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi, które ukończył w 1966. Był aktywny w amatorskim ruchu filmowym. 17 kwietnia 1992 otrzymał tytuł profesora sztuk filmowych w specjalności reżyserii filmowej.\nEtiudy filmowe i pierwsze filmy telewizyjne (1961–1968).\nPodczas studiów w łódzkiej szkole filmowej nakręcił osiem etiud: \"Ułana i dziewczynę\", \"Parasol przy pogodzie\", \"Łapać złodzieja\", \"Holden\" (wszystkie 1961), \"Samolot z Budapesztu\" (1962), \"Studentów\" (1963), \"Świadka\" (1964) oraz \"Śmierć prowincjała\" (1965). Najważniejszy okazał się ten ostatni film. W \"Śmierci prowincjała\" Zanussi ukazał szczególną, pozbawioną słów relację między konserwatorem dzieł sztuki a prowincjałem zakonnym. \"Śmierć prowincjała\" była wielokrotnie nagradzana na międzynarodowych festiwalach, zapewniając reżyserowi między innymi Grand Prix Złoty Dukat na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Mannheim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112059", "fragment_id": "22603/1", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Zanussi", "document_id": "22603", "start_index": 1124.0, "parentId": 112059.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37592461705207825}, "uuid": "1306ffcf-896d-490d-8448-5474e0ce2df7"}, {"page_content": "W Kwancie odbywały się prapremiery filmów polskich reżyserów m.in.: Andrzeja Wajdy (13 prapremier z udziałem jego ekip filmowych), Krzysztofa Zanussiego, Kazimierza Kutza, Wojciecha Hasa, Tadeusza Konwickiego, Jerzego Kawalerowicza oraz twórców z kręgu cenionego wówczas tzw. kina moralnego niepokoju, takich jak Krzysztof Kieślowski, Agnieszka Holland, Feliks Falk, Filip Bajon, Janusz Kijowski, Piotr Andrejew. W kwietniu 1978 roku w Kwancie na seminarium filmowym Kino młodych – kino nieznane Andrzej Markowski nazwał po raz pierwszy ten kierunek „kinem moralnego niepokoju”. Swoje filmy przedstawiali także Marek Piwowski z Januszem Głowackim, Grzegorz Królikiewicz z Franciszkiem Trzeciakiem, Edward Żebrowski, Wojciech Marczewski, Piotr Szulkin, Andrzej Barański, Witold Leszczyński, Mieczysław Waśkowski czy Krzysztof Wojciechowski. W Kwancie odbyły się historyczne seminaria filmowe poświęcone polskiemu kinu: Andrzej Munk – Widziany z bliska (1974), Szkoła Polska i jej kontynuacja (1975) – Spotkanie twórców, jej protagonistów i oponentów, Zbyszek Cybulski – co prawdą, a co legendą (1976), Marek Hłasko – legenda pokolenia (1980). Jesienią 1980 roku na seminarium filmowym Nic o nas bez nas zostały pokazane po raz pierwszy w Polsce zakazane jeszcze \"półkowniki\" – filmy dokumentalne, które \"stawiały klasę robotniczą w niewłaściwym świetle\", dzieła Kieślowskiego, Tomasza Zygadły, Andrzeja Chodakowskiego, Marcela Łozińskiego... Seminarium zakończyło pierwsze poza Stocznią spotkanie z Lechem Wałęsą. W listopadzie 1981 roku Kwant pokazał po raz pierwszy za granicę te \"zakazane filmy\" w Belgradzie – uzupełnione o takie fabuły jak \"Człowiek z marmuru\", \"Człowiek z żelaza\", \"Był jazz\" czy filmy Wojciecha Marczewskiego, pokazane na przeglądzie NIŠTA O NAMA BEZ NAS wywołały sensację", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2998172", "fragment_id": "1175716/1", "subtitle": "", "title": "Dyskusyjny klub filmowy „Kwant”", "parentId": 2998172.0, "start_index": 1469.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1175716", "score": 0.4736817479133606}, "uuid": "fc8b8089-2959-447e-b544-0888cfdc4b8e"}]}
{"id": "q_403", "question": "Książę Pan to przeciwnik tytułowego bohatera bajki „Rumcajs” czy „Porwanie Baltazara Gąbki”?", "answer": [{"page_content": "Rumcajs ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Rumcajs&lt;/&gt;) – postać literacka, tytułowy bohater cyklu powieści Václava Čtvrtka oraz czechosłowackiego serialu animowanego dla dzieci w reżyserii Ladislava Čapka pod tytułem \"Rozbójnik Rumcajs\". Twórcą graficznego wizerunku rozbójnika jest malarz Radek Pilař. Cykl powieści liczy osiem tomów, a w Polsce wydano cztery z nich: pierwszy, piąty, szósty i siódmy. Serial liczy 39 odcinków.\nRumcajs pochodził z Jiczyna i był z zawodu szewcem; rozbójnikiem został z życiowej konieczności. Miał żonę Hankę (w czeskim oryginale Mankę), a także synka Cypiska (cz. Cipisek); nie rozstawał się z charakterystycznym pistoletem. Cała trójka mieszkała w jaskini w \"Rzaholeckim Lesie\". Wrogami Rumcajsa byli Książę Pan i Księżna Pani; wokół tego konfliktu toczyła się fabuła bajki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168460", "fragment_id": "27196/0", "subtitle": "", "title": "Rumcajs", "parentId": 168460.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "27196", "score": 0.823022723197937}, "uuid": "31f138f7-198b-4dde-ad51-d1f3652c248c"}, {"page_content": "Cykl o Baltazarze Gąbce – seria czterech książek Stanisława Pagaczewskiego z lat 1966–1982. Na jej podstawie zrealizowano dwa seriale animowane w tym okresie.\nHistoria.\nW 1966 ukazała się pierwsza książka z cyklu przygód Baltazara Gąbki pt. \"Porwanie Baltazara Gąbki\". Ze względu na oryginalność, poczucie humoru oraz umiejętne wykorzystanie tradycyjnych, bliskich autorowi miejscowych motywów (książę Krak, Smok Wawelski) zdobyła wśród czytelników ogromną popularność. W efekcie, w latach 1969–1970 powstał trzynastoodcinkowy serial animowany \"Porwanie Baltazara Gąbki\", bardzo ciepło przyjęty przez widzów. Sukces książki i opartego na niej filmu skłonił autora do napisania dalszego ciągu przygód Profesora. Powstały powieści: \"Misja profesora Gąbki\" (1975; na jej podstawie, w latach 1978–1980 również trzynastoodcinkowy serial animowany \"Wyprawa profesora Gąbki\") oraz \"Gąbka i latające talerze\" (1979). Do cyklu i jego bohaterów nawiązuje też ostatnia książka Pagaczewskiego, \"Przygoda na Rodos\" (1982).\nPostacie.\nDo głównych bohaterów serii należy profesor Baltazar Gąbka. Gąbka to naukowiec, wykładowca Akademii w Grodzie Kraka, specjalista od żab latających, uosobienie humanizmu i typowych cech uczonego żyjącego w pewnym oderwaniu od rzeczywistości. Inni bohaterowie to: zantropomorfizowany Smok Wawelski, kucharz Bartolini Bartłomiej herbu Zielona Pietruszka, doktor Tadeusz Koyot, i książę Krak, a antagonistą jest szpieg Don Pedro z Krainy Deszczowców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106857", "fragment_id": "643559/0", "subtitle": "", "title": "Cykl o Baltazarze Gąbce", "document_id": "643559", "start_index": 0.0, "parentId": 106857.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7284815311431885}, "uuid": "6d566549-3f85-4c98-add4-10578efbdfc4"}, {"page_content": "Porwanie Baltazara Gąbki – polski kolorowy serial animowany, zrealizowany w latach 1969–1970 na podstawie książki autorstwa Stanisława Pagaczewskiego pod tytułem \"Porwanie Baltazara Gąbki\" (1965). Każdy odcinek trwa około 6 minut.\nOpis fabuły.\nSłynny badacz, a także autor wielu rozpraw naukowych z biologii, Baltazar Gąbka wyrusza do Krainy Deszczowców w celu obserwacji obyczajów żab latających oraz zebrania nowych informacji do swojej pracy. Jego długa nieobecność w ojczyźnie niepokoi księcia Kraka, który rozkazuje zorganizować ekspedycję, mającą na celu sprowadzenie naukowca do kraju. Z Krakowa na ratunek udaje się ekspedycja, w której skład wchodzą Smok Wawelski oraz Bartolini Bartłomiej herbu Zielona Pietruszka (nadworny kucharz). Wyruszają do Krainy Deszczowców samochodem-amfibią. Ich tropem podąża szpieg z Krainy Deszczowców, Don Pedro de Pommidore.\nObsada.\nW Bielsku-Białej przy Placu Wojska Polskiego znajdują się rzeźby z brązu bielskiej rzeźbiarki Lidii Sztwiertni, stworzone na podstawie wizerunku plastycznego postaci autorstwa Alfreda Ledwiga.\nDodatkowe informacje.\nOdcinek „Smok – Expedition” został wydany w wersji zrekonstruowanej cyfrowo w 2013 roku wyłącznie na DVD w Klasyce Polskiej Bajki pt. „Porwanie Baltazara Gąbki i inne bajki” z dystrybutorem DMMS Media Distribution wraz z odcinkami: z serialu „Wyprawa profesora Gąbki” („Pierwszy myping” i „W nasturcji”), z serialu „Reksio” („Reksio i koguty”), z serialu „Podróże kapitana Klipera” („Na lodzie”) oraz z serialu „Przygody Myszki” („Myszka i mucha”).Pomimo że w tytule jest Baltazar Gąbka, co sugeruje, że jest głównym bohaterem, to występuje tylko w odcinku 11 i jest postacią epizodyczną, a głównymi bohaterami są: Smok Wawelski, Bartłomiej Bartolini herbu Zielona Pietruszka oraz Don Pedro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1614024", "fragment_id": "662806/0", "subtitle": "", "title": "Porwanie Baltazara Gąbki (serial animowany)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "662806", "parentId": 1614024.0, "score": 0.7065405249595642}, "uuid": "7098f33c-0d41-408d-864f-f052ede936e0"}, {"page_content": "Wśród młodszych czytelników dużą popularność zdobyła książka Stanisława Pagaczewskiego, pt. \"Porwanie Baltazara Gąbki\". Jest to powieść opowiadająca o przygodach Smoka Wawelskiego, który na prośbę księcia Kraka wyrusza w misję ratunkową do Krainy Deszczowców. Ich celem jest uwolnienie profesora Baltazara Gąbki, którego uwięził Największy Deszczowiec, pragnący wykorzystać badania profesora do własnych celów. Książka, napisana z dużym poczuciem humoru i oryginalnie przetwarzająca tradycyjne motywy (książę Krak, Smok wawelski) zdobyła popularność wśród młodych czytelników. Efektem tego było powstanie w latach 1969–1970 trzynastoodcinkowego serialu animowanego. Sukces pierwszej książki i jej ekranizacji skłonił autora do napisania dalszego ciągu przygód profesora Gąbki: były to powieści \"Misja profesora Gąbki\" (1975) oraz \"Profesor Gąbka i latające talerze\".\nInni polscy autorzy literatury dziecięcej i młodzieżowej XX wieku to m.in.: Adam Bahdaj, Arkady Fiedler, Hanna Januszewska, Janusz Korczak, Maria Kownacka, Tadeusz Kraszewski, Kornel Makuszyński, Janusz Meissner, Bolesław Mrówczyński, Małgorzata Musierowicz, Hanna Ożogowska, Janina Porazińska, Sat-Okh.\nRozwój polskich wydawnictw dziecięcych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64867", "fragment_id": "645386/13", "subtitle": "", "title": "Literatura dla dzieci i młodzieży", "document_id": "645386", "start_index": 21017.0, "parentId": 64867.0, "source": "wikipedia", "score": 0.46560025215148926}, "uuid": "1760136e-8348-40bb-9b88-4701827d63f7"}, {"page_content": "Na prośbę księcia Kraka pod wodzą Smoka Wawelskiego wyrusza do Krainy Deszczowców wyprawa ratunkowa, której zadaniem jest odszukanie wybitnego naukowca, biologa Baltazara Gąbki. Książę Krak oraz brat naukowca, Hipolit Gąbka, przypuszczają, iż profesor został porwany. Wyprawa ratunkowa, w której oprócz Smoka bierze udział kucharz Bartłomiej Bartolini oraz Doktor Koyot, wiedzie przez Dziką Przełęcz, Krainę Psiogłowców, Słonecję, Kraj Gburowatego Hipopotama, napotyka po drodze antyzbójników, smoka Mlekopija, aż wreszcie dociera do Krainy Deszczowców, gdzie bierze udział w obaleniu Największego Deszczowca i uwalnia profesora Gąbkę. Misję ratunkową ma udaremnić tajemniczy Don Pedro, szpieg z Krainy Deszczowców, który donosi Największemu Deszczowcowi o poczynaniach wysłanników Kraka. W Krainie Psiogłowców, wybawiony z opresji przez Smoka i jego towarzyszy, przechodzi na stronę członków wyprawy.\nDrugim wątkiem są wydarzenia w Krainie Deszczowców. Najwyższy Deszczowiec z pomocą szpiegów usiłuje zmusić profesora Gąbkę do współpracy polegającej na wyhodowaniu do celów militarnych ogromnych żab latających, a po stanowczej odmowie uczonego wtrąca go do więzienia. Na tym tle pokazane są mechanizmy państwa totalitarnego i społeczeństwa żyjącego w ciągłym zastraszeniu, w którym budzi się poczucie krzywdy i chęć zmian.\nOba wątki łączą się, gdy misja Smoka dociera do celu akurat w czasie wybuchu rewolucji i bierze w niej czynny udział.\nUpamiętnienie.\nW Bielsku-Białej przy Placu Wojska Polskiego znajdują się rzeźby z brązu bielskiej rzeźbiarki Lidii Sztwiertni, stworzone na podstawie wizerunku plastycznego postaci autorstwa Alfreda Ledwiga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=489640", "fragment_id": "1579128/1", "subtitle": "", "title": "Porwanie Baltazara Gąbki", "source": "wikipedia", "start_index": 1424.0, "document_id": "1579128", "parentId": 489640.0, "score": 0.09176525473594666}, "uuid": "358e70bf-ed7f-433d-8397-8a51b6696bf2"}, {"page_content": "W dowód uznania dla Kraka seniora po jego śmierci rozpoczęto budowę miasta na skale, w której mieszkał „całożerca”. Jak podaje Kadłubek, miasto nazwano Gracchovia (Kraków) i tak długo wypełniano obrzędy pogrzebowe po zmarłym królu, póki nie skończono ostatniego budynku. Mistrz Wincenty notuje też, że nazwę miasta Kraków niektórzy wywodzą od krakania kruków, które zleciały się, by żerować na ciele „całożercy”.\nKrak we współczesnej literaturze.\nKsiążę Krak jest jednym z bohaterów trylogii Stanisława Pagaczewskiego o przygodach Baltazara Gąbki: Porwanie Baltazara Gąbki, Misja profesora Gąbki, Gąbka i latające talerze.\nHistoria Kraka zainspirowała Stanisława Szukalskiego do napisania w 1937 roku dramatu \"Krak, syn Ludoli\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68922", "fragment_id": "660793/4", "subtitle": "", "title": "Krak", "document_id": "660793", "start_index": 5034.0, "parentId": 68922.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3312077224254608}, "uuid": "671a5a71-1ab7-45ea-95a3-8ee6b24598b1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści dla dzieci. Zobacz też: serial animowany o tym samym tytule.\nPorwanie Baltazara Gąbki – powieść dla dzieci autorstwa Stanisława Pagaczewskiego, wydana w 1965. Ze względu na oryginalność, poczucie humoru oraz wykorzystanie tradycyjnych motywów (książę Krak, Smok Wawelski) powieść zdobyła sobie wśród młodych czytelników ogromną popularność.\nCharakterystyka.\nW utworze zostały umiejętnie skomponowane w spójną całość schematy powieści szpiegowskiej i powieści podróżniczej. Humor sytuacyjny oraz słowny (przejawiający się np. w nadawaniu bohaterom zabawnych nazwisk, np. Chryzostom Trąba, nadworny malarz księcia Kraka, nadworny astrolog Onufry Arkadiusz Paralaksa itp.), perypetie głównych bohaterów i szczęśliwe zakończenie zostało docenione przez czytelników: od chwili pierwszego ukazania się na rynku księgarskim powieść była wielokrotnie wznawiana, przy czym autorem projektów plastycznych wykorzystanych w filmach, jak i książkach jest Alfred Ledwig.\nSukces pierwszej książki i opartego na niej filmu skłoniło autora do napisania dalszego ciągu przygód profesora Gąbki – były to powieści \"Misja profesora Gąbki\" (1975) oraz \"Gąbka i latające talerze\". Do powieści tych nawiązuje też ostatnia książka Stanisława Pagaczewskiego \"Przygoda na Rodos\".\nNa podstawie powieści w latach 1969–1970 powstał trzynastoodcinkowy serial animowany, równie ciepło jak książka przyjęty przez widzów.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=489640", "fragment_id": "1579128/0", "subtitle": "", "title": "Porwanie Baltazara Gąbki", "parentId": 489640.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1579128", "score": 0.5745587348937988}, "uuid": "f20b7937-43e2-40be-bd0a-b5d1cc4e3e78"}, {"page_content": "Wszystkie bajki Václava Čtvrteka mają niezwykłe, baśniowe tło: są tu rusałki, wodniki, mówiące zwierzęta. Na uwagę zasługuje humor, niejednokrotnie niemal surrealistyczny, przybierający cechy groteski. Znajdziemy tu wyraziste postacie stojące zarówno po stronie dobra (jak Żwirek i Muchomorek, Rumcajs), jak i po stronie zła. Autor chwali ludową mądrość dobrych bohaterów, która ostatecznie zawsze wygrywa ze złośliwością i chciwością złych postaci.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=496743", "fragment_id": "1564930/1", "subtitle": "", "title": "Václav Čtvrtek", "document_id": "1564930", "start_index": 1513.0, "parentId": 496743.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09277082979679108}, "uuid": "9d8fe043-65d8-4602-926f-9e3abf12162e"}, {"page_content": "Studio Filmów Rysunkowych (SFR) – wytwórnia filmów animowanych z siedzibą w Bielsku-Białej. Powstała w 1956 na bazie zespołu filmowego działającego od 1947, wsławiła się takimi produkcjami jak \"Reksio\", \"Bolek i Lolek\" czy \"Porwanie Baltazara Gąbki\". Od 2024 przy Studiu Filmów Rysunkowych funkcjonuje placówka muzealno-edukacyjna pod nazwą Interaktywne Centrum Bajki i Animacji OKO z ekspozycją stałą poświęconą historii wytwórni i technologii animacji filmowej oraz kinem Kreska.\nHistoria.\nKorzenie studia sięgają 1 września 1947, kiedy to przy katowickiej redakcji „Trybuny Robotniczej” powstało Eksperymentalne Studio Filmów Rysunkowych. Kierownictwo nad nim objął Zdzisław Lachur, z którym współpracowali Władysław Nehrebecki, Leszek Lorek, Alfred Ledwig, Mieczysław Poznański, Wacław Wajser, Maciej Lachur, Aleksander Rohoziński, Wiktor Sakowicz i Rufin Struzik. Pierwszą zrealizowaną produkcją był czarnobiały film \"Czy to był sen?\" o tematyce drugowojennej, nigdy nie przyjęty do rozpowszechniania. W kwietniu 1948 filmowcy usamodzielnili się jako Robotnicze Studio Filmów Rysunkowych i przenieśli swoją działalność do Wisły. Tam wkrótce powołali do życia spółdzielnię pracy o nazwie Zespół Produkcyjny Filmów Rysunkowych „Śląsk”. W listopadzie 1948 po raz kolejny przenieśli swoją siedzibę, tym razem do Bielska, gdzie udostępniono im pomieszczenia w dawnej willi Schneidera przy ulicy Mickiewicza 27, a później przy ulicy Zdrojowej 11A. W 1949 powstały następne produkcje \"Ich ścieżki\" oraz \"Traktor A-1\", których również nie przyjęto do rozpowszechniania. Jako pierwszy trafił na ekrany dopiero film \"Wilk i niedźwiadki\" z 1950.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=685916", "fragment_id": "821903/0", "subtitle": "", "title": "Studio Filmów Rysunkowych", "parentId": 685916.0, "start_index": 0.0, "document_id": "821903", "source": "wikipedia", "score": 0.06997466087341309}, "uuid": "b4f28628-8123-42fb-8964-7f6acb0b6901"}, {"page_content": "Na przestrzeni lat powstało także wiele polskich bajek stworzonych specjalnie na potrzeby \"Dobranocki\" (później \"Wieczorynki\"). Większość z nich, wykonanych różnymi technikami powstała w łódzkim Studiu Małych Form Filmowych Se-ma-for i Studiu Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej. Do najbardziej popularnych należą m.in.: \"Przygody kota Filemona\", \"Miś Uszatek\", \"Bolek i Lolek\", \"Reksio\", \"Dziwne przygody Koziołka Matołka\", Pies, Kot i...,\"Porwanie Baltazara Gąbki\", \"Plastusiowy pamiętnik\", \"Wędrówki Pyzy\", \"Mały pingwin Pik-Pok\", \"Pampalini łowca zwierząt\", \"Kulfon, co z ciebie wyrośnie?\", \"Przygody Misia Colargola\", \"Przygód kilka wróbla Ćwirka\", \"Pomysłowy Dobromir\", \"Zaczarowany ołówek\", \"Król Maciuś Pierwszy\", \"Pamiętnik Florki\", a także \"Rodzina Treflików\".\nEmisja.\nOd lat 50. XX w. program był emitowany codziennie w Pierwszym Programie Telewizji Polskiej (TVP1) w okolicach godziny 19:00 przed głównym wydaniem \"Dziennika Telewizyjnego\", później \"Wiadomości\". Oba serwisy informacyjne nadawane były o godzinie 19:30.\nPrzez ostatni rok emisji \"Wieczorynki\" w TVP1, czyli w latach 2012–2013 pasmo trwało od 5 do 10 minut. Półgodzinna \"Wieczorynka\" była natomiast w tym czasie nadawana przez TVP Kultura o godzinie 19:30.\nOd 15 lutego 2014 wieczorynka funkcjonuje jako codzienny cykl polskich i zagranicznych bajek oraz seriali animowanych, który jest pokazywany na antenie dedykowanego dzieciom kanału TVP ABC w godzinach między 19:00 a 20:00. W paśmie tym emitowane są wyłącznie produkcje przeznaczone dla dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=447229", "fragment_id": "52059/5", "subtitle": "", "title": "Wieczorynka", "parentId": 447229.0, "start_index": 7003.0, "document_id": "52059", "source": "wikipedia", "score": 0.1329631209373474}, "uuid": "c1121383-5b47-40b2-9b08-bb985d54785d"}]}
{"id": "q_404", "question": "Czy turkuć podjadek, owad z rodziny świerszczy, większość życia spędza pod ziemią?", "answer": [{"page_content": "Dojrzała samica, po intensywnym żerowaniu i kopulacji w maju i czerwcu, w podziemnych gniazdach składa do 300 jaj, którymi się następnie opiekuje. Dla zapewnienia ciepła podgryza korzenie roślin rosnących nad gniazdem, aby uschły i odsłoniły drogę promieniom słonecznym. Larwy wylęgają się po około 3 tygodniach. Początkowo żerują gromadnie tylko pod ziemią, pod opieką samicy. W ciągu roku samica wydaje jedno pokolenie. Dojrzałość płciową osiągają po 2 latach. Na terenie Polski imagines pojawiają się od maja do października. Samica turkucia podjadka opiekuje się larwami do jesieni, wtedy młode samodzielnie już kopią kanaliki do głębokości 0,5–1metra, gdzie zimują.\nTryb życia.\nGatunek wszystkożerny, zjada korzenie roślin (stąd nazwa), ale również bezkręgowce, głównie larwy innych owadów. Nie gardzi dżdżownicami, ślimakami, pędrakami i drutowcami. Większość życia spędza pod ziemią, kopie rozgałęziające się i krzyżujące ze sobą wąskie korytarze, w których nie może się odwrócić – porusza się do przodu lub do tyłu. \nZnaczenie.\nDawniej, jako gatunek pospolity, był uważany za szkodnika, ponieważ może wyrządzać szkody w ogrodach, inspektach, uprawach roślin okopowych i szkółkach. Jego liczebność spadła prawdopodobnie na skutek zatrucia gleb. Obecnie nie ma większego znaczenia w uprawach.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89203", "fragment_id": "654376/1", "subtitle": "", "title": "Turkuć podjadek", "source": "wikipedia", "start_index": 1327.0, "document_id": "654376", "parentId": 89203.0, "score": 0.6159056425094604}, "uuid": "1559b1e0-5cc5-428c-9822-fc8095daf7a7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nTurkuciowate, turkucie (Gryllotalpidae) – rodzina owadów z rzędu prostoskrzydłych (Orthoptera) obejmująca 107 opisanych gatunków. Występują w strefie umiarkowanej i tropikalnej całego świata. Są przystosowane do życia pod ziemią. Typem nomenklatorycznym rodziny jest \"Gryllotalpa\".\nPrzedstawiciele turkuciowatych mają grube, walcowate, masywne ciała o długości ok. 3–6 cm. Nieduże, paciorkowate oczy złożone położone na niewielkiej głowie. Czułki cienkie i krótkie, przedplecze bardzo duże, silnie rozwinięte, pluszowato owłosione. Silne odnóża przednie są przekształcone na kształt łopat służących do kopania w ziemi. Pozostałe odnóża są stosunkowo krótkie. U samic nie występuje pokładełko. Ubarwienie ciała od jasno- do ciemnobrunatnego, spodnia strona jest najczęściej jaśniejsza.\nWydłużoną głowę ochrania chitynowy pancerz. Skrzydeł używają tylko w okresie godowym, a mogą wtedy przelecieć nawet 8 kilometrów. Są wszystkożerne: żywią się bezkręgowcami (głównie larwami owadów), korzeniami i roślinami. Większość życia spędzają pod ziemią w obszernych systemach tuneli, są zwierzętami o aktywności nocnej.\nW Europie stwierdzono występowanie 14 gatunków. W Polsce występuje tylko jeden – turkuć podjadek (\"Gryllotalpa gryllotalpa\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=441462", "fragment_id": "76525/0", "subtitle": "", "title": "Turkuciowate", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 441462.0, "document_id": "76525", "score": 0.8510439991950989}, "uuid": "fac9e3a6-3e4d-4db3-a34c-eb0431e0139d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nTurkuć podjadek, turkuć pospolity (\"Gryllotalpa gryllotalpa\") – gatunek owada prostoskrzydłego z rodziny turkuciowatych (Gryllotalpidae), jeden z największych owadów w Polsce. Dobrze przystosowany do życia w ziemi, gdzie spędza większość czasu. Larwy identyczne jak imago, ale początkowo bezskrzydłe, a później z krótszymi skrzydłami. Samica opiekuje się jajami, a następnie przez pewien czas młodymi. Owad wszystkożerny, dożywający od dwóch do czterech lat.\nWystępowanie.\nEuropa, zachodnia Azja i północna Afryka. W Europie południowej i środkowej występuje licznie. W Polsce spotykany jest od nizin po rejony górzyste. Nie był wykazany jedynie ze Wzgórz Trzebnickich, Sudetów Zachodnich, Kotliny Nowotarskiej i Tatr. Dawniej w Polsce był gatunkiem pospolitym. Został zawleczony do Ameryki Północnej, gdzie spotykany jest we wschodnich Stanach Zjednoczonych.\nMorfologia.\nCiało o ciemnobrązowym lub brunatnorudawym ubarwieniu, masywne, wydłużone, z silnie rozwiniętym przedpleczem, długimi przysadkami odwłokowymi i stosunkowo krótkimi tylnymi nogami. Przednie odnóża silne, grzebiące, łopatowate, zaopatrzone w kolce – służą do poruszania się pod ziemią, rozgrzebywania piasku i budowy korytarzy. U osobników obu płci obecny jest aparat strydulacyjny.\nRozród.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89203", "fragment_id": "654376/0", "subtitle": "", "title": "Turkuć podjadek", "document_id": "654376", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 89203.0, "score": 0.9576605558395386}, "uuid": "ff2a8673-5ee1-47d7-b5ce-5413d52c3742"}, {"page_content": "Prostoskrzydłe zajmują różnorodne siedliska, głównie o charakterze stepowym, pola, łąki oraz powierzchniowe warstwy gleby. Niektóre żyją w jaskiniach.\nSamce tworzą spermatofory, samice składają jaja w pakietach. Umieszczają je w glebie lub w tkankach roślin. Niektóre gatunki rozmnażają się partenogenetycznie. Rozwój z przeobrażeniem niezupełnym – nie występuje stadium poczwarki. W klimacie umiarkowanym zimują jaja.\nWiększość jest roślinożerna (fitofagi), ale są też gatunki żywiące się pokarmem zwierzęcym (zoofagi) lub szczątkami organicznymi (detrytusofagi). \nKlasyfikacja.\nRodziny współcześnie żyjących gatunków prostoskrzydłych grupowane są, głównie ze względu na długość czułków, w dwóch podrzędach:\nZnaczenie gospodarcze.\nW rolnictwie.\nNiektóre prostoskrzydłe są zdolne do wytwarzania tzw. formy stadowej. Te, które w takiej formie migrują stanowią zagrożenie dla upraw na znacznych obszarach. Olbrzymie zgrupowania tych owadów mogą przemieszczać się na znaczne odległości. Do połowy XIX wieku stada migrującej szarańczy wędrownej pustoszyły uprawy w całej Europie. Dopiero objęcie kontrolą ich gniazd lęgowych zapobiegło powstawaniu ich fazy migrującej. W Afryce i w ciepłych strefach Azji stada kilku gatunków szarańczaków, a w Australii \"Chortoicetes terminifera\", nadal budzą poważne obawy farmerów i instytucji rządowych. W celu monitorowania rozwoju niebezpiecznych szkodników powołano m.in. Australian Plague Locust Commission w Australii, Desert Locust Control Organization for Eastern Africa i International Red Locust Control Organisation w Afryce.\nTurkuć podjadek był jeszcze pod koniec XX wieku uważany za szkodnika upraw w ogrodach, inspektach, uprawach roślin okopowych i szkółkach. Obecnie nie ma większego znaczenia wobec znacznego spadku liczebności jego populacji.\nW kuchni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98097", "fragment_id": "641746/2", "subtitle": "", "title": "Prostoskrzydłe", "source": "wikipedia", "start_index": 3120.0, "document_id": "641746", "parentId": 98097.0, "score": 0.18012523651123047}, "uuid": "f2735aa5-970f-41a9-9583-3d3e116f5f08"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŚwierszczowate, świerszcze (Gryllidae) – rodzina owadów prostoskrzydłych (Orthoptera), długoczułkowych (Ensifera), obejmująca 4886 gatunków występujących na wszystkich kontynentach, poza Antarktydą. Większość gatunków występuje w strefie tropikalnej. W Europie stwierdzono występowanie 63 gatunków, a w Polsce 6. Typem nomenklatorycznym rodziny jest \"Gryllus\".\nCiało tych owadów jest walcowate i wydłużone, lekko grzbietobrzusznie spłaszczone. Głowa duża, niewielkie oczy złożone. Czułki dłuższe niż ciało. Skrzydła u większości zredukowane, pokrywy skrócone, a na nich – najczęściej dobrze wykształcone – aparaty strydulacyjne. Na goleniach przedniej pary nóg znajdują się narządy bębenkowe. Pokładełko jest cienkie, odnóża stosunkowo krótkie.\nŚwierszczowate prowadzą nocny tryb życia, zamieszkują wierzchnie warstwy gleby (norki ziemne), ludzkie siedziby oraz mrowiska. Gatunki z podrodziny Oecanthinae żyją na roślinach.\nSystematyka.\nNależą tu następujące podrodziny:\nŚwierszczowate Polski.\nGatunki świerszczy zaliczanych do polskiej ortopterofauny:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131321", "fragment_id": "15155/0", "subtitle": "", "title": "Świerszczowate", "parentId": 131321.0, "start_index": 0.0, "document_id": "15155", "source": "wikipedia", "score": 0.16317495703697205}, "uuid": "47c5f574-ef72-4dc8-ad22-ce40ca64e7f8"}, {"page_content": "Drobne bezkręgowce, przede wszystkim owady i ich larwy oraz poczwarki wyciągane długim dziobem z ziemi i z odchodów bydła. Są to między innymi turkuć podjadek, pasikonik, chrabąszcze, mrówki, muchy, ślimaki, dżdżownice i motyle, ale i żaby oraz jaszczurki. Wyjątkowo może zjadać miękkie, drobne owoce i nasiona.\nŻeruje spokojnie, chodząc po gołej, piaszczystej lub nisko porośniętej ziemi i dziobiąc w glebie. Owad, schwytany na ziemi lub na roślinie za pomocą zakrzywionego dzioba, jest miażdżony, następnie podrzucany w górę, łapany do gardła i łykany. W okresie lęgowym dudki zdobywają pokarm w promieniu do 2 km od gniazda. W okresie karmienia piskląt rodzice gromadzą pokarm w dziobie. Wody piją bardzo mało. W czasie żerowania kiwają głową w przód i w tył, potrafią grzebać w ziemi.\nRozród.\nToki.\nDojrzałość płciową dudki osiągają w drugim roku życia. Monogamiczne pary tworzą się tylko na okres lęgowy. Podczas godów ptaki nawołują się i ścigają. Samce w stosunku do siebie są agresywne. Podczas zalotów samiec często podnosi czubek i wachluje ogonem. Miejsce na gniazdo wybierane jest przed główną fazą zalotów. Samiec pokazuje samicy miejsce potencjalnego gniazda, wołając ją. Czasami wchodzi do dziupli i stamtąd ją nawołuje. Po zaakceptowaniu miejsca przez samicę następuje poznawanie okolicy przez około dwa dni, a następnie budowa gniazda, która trwa od 1 do 14 dni. W końcu następują tak zwane \"zaloty karmiące\". Samiec woła samicę, ta wychyla się, otwiera dziób, w który samiec wkłada smakołyk. Karmienie samicy przeplatane jest licznymi aktami kopulacji, aż do zniesienia ostatniego jaja.\nTerytorium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44582", "fragment_id": "640857/4", "subtitle": "", "title": "Dudek", "parentId": 44582.0, "start_index": 6007.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640857", "score": 0.20017634332180023}, "uuid": "e681c369-6391-4087-837b-4ba283446e3b"}, {"page_content": "Na słuszność powyższych praw Lamarck dawał szereg przykładów. Podobne warunki działające na kreta i turkucia podjadka doprowadziły do wykształcenia u obu silnie umięśnionych, dysponujących znaczną powierzchnią nóg. Życie pod ziemią spowodowało uwstecznienie oczu u kreta. Podobny charakter ma przypadek strusia, który przestał fruwać, a jego skrzydła straciły zdolność do latania. Są to przykłady pewnego etapu pośredniego – oczy, skrzydła znacznie się uwsteczniły, ale jeszcze nie zanikły. Wśród organizmów jest mnóstwo takich pośrednich etapów. Organizmy są spokrewnione z drugimi, co można prześledzić, porównując poszczególne ich układy wewnętrzne. Jeśli takiej ciągłości nie można zaobserwować, oznacza to, że formy pośrednie są jeszcze nieznane lub też wyginęły.\nKrytyka lamarkizmu.\nKrytyka transformizmu (ewolucji gatunków).\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nKoncepcja ewolucji Lamarcka była ostro krytykowana przez głęboko wierzącego twórcę paleontologii Georges’a Cuviera, niegodzącego się z myślą, że ludzie mogliby wyłonić się jako gatunek z innych naczelnych. Cuvier, któremu dostarczono kość driopiteka (pajdopiteka), przemilczał to znalezisko, gdyż nie pasowało ono do jego poglądu na temat stworzenia zwierząt i ludzi. W 1812 roku ogłosił swoją teorię typów. W 1830, już po śmierci Lamarcka, doszło w Akademii Paryskiej do gwałtownego starcia pomiędzy Cuvierem a Geoffroy St. Hilairem. Starcie to skończyło się porażką dla koncepcji ewolucji, a lamarkizm na długi czas prawie całkowicie znikł z pola dyskusji przyrodniczych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3328", "fragment_id": "182250/1", "subtitle": "", "title": "Lamarkizm", "source": "wikipedia", "start_index": 1272.0, "parentId": 3328.0, "document_id": "182250", "score": 0.057266123592853546}, "uuid": "e130acda-cdd6-4745-97d5-a2b4f821056d"}, {"page_content": "Jak większość ślepuchowatych prowadzi bardzo skryty tryb życia, niezmiernie trudno ją spotkać, większą część życia spędza pod ziemią. Jej pożywienie stanowią wyłącznie drobne bezkręgowce, głównie niewielkie owady i pierścienice. Jest łagodnym, zupełnie bezbronnym zwierzęciem, kolec na końcu ogona, który służy w rzeczywistości jako podpora podczas kopania, bywa brany przez ignorantów za niebezpieczną broń, służącą rzekomo do wstrzykiwania jadu.\nRozmnażanie.\nJak większość węży z tej grupy, nie wykazuje dymorfizmu płciowego. Po kopulacji, do której dochodzi w kwietniu lub maju, samica wykupuje niewielkie norki w ziemi i składa w nich 6 - 8 jaj, wielkości około centymetra.\nUwagi.\nJak wszystkie ślepuchowate, ma gładką, grubą skórę chroniącą przed ukąszeniami mrówek, oraz grubą, sztywną czaszkę. Jej oczy są praktycznie szczątkowe, są w stanie odróżnić jedynie światło od ciemności.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2734525", "fragment_id": "1594866/1", "subtitle": "", "title": "Ślepucha robakowata", "source": "wikipedia", "start_index": 1249.0, "document_id": "1594866", "parentId": 2734525.0, "score": 0.08238096535205841}, "uuid": "3173bc4d-5234-4538-b81e-d860f2946af3"}, {"page_content": "Owad ten zasiedla niezacienione pobrzeża wód stojących lub wolno płynących o jałowym, skąpo porośniętym roślinnością, piaszczystym z domieszką gliny podłożu. Rozmieszczony jest od nizin po podnóża gór. Larwy wykopują w podłożu norki, w których kryją się za dnia, a które nocą opuszczają by polować. Aktywne osobniki dorosłe spotyka się wiosną i latem. Są zdolne do lotu. Dzień spędzają one zagrzebane w podłożu lub schowane pod kamieniami. Kryjówki celem polowania opuszczają o zmierzchu. Uciekają z nich także w razie zalania lub wyczucia drgań podłoża.\nRozprzestrzenienie i zagrożenie.\nGatunek palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji. W Afryce Północnej zamieszkuje Algierię i Tunezję. W Azji podawany jest z zachodniosyberyjskiej części Rosji, anatolijskiej części Turcji, Cypru, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, Kazachstanu, Tadżykistanu, Iranu i Afganistanu.\nNa „Czerwonej liście zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce” umieszczony został jako gatunek bliski zagrożenia (NT), a na „Czerwonej liście chrząszczy województwa śląskiego” otrzymał status gatunku narażonego na wymarcie (VU). Jako narażonego na wymarcie (VU) sklasyfikowano go również na „Czerwonej liście chrząszczy Słowacji”.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5610931", "fragment_id": "1234842/1", "subtitle": "", "title": "Owalnik nadwodny", "parentId": 5610931.0, "start_index": 1123.0, "document_id": "1234842", "source": "wikipedia", "score": 0.09493953734636307}, "uuid": "8561d692-b443-432b-8430-f8c46666d182"}, {"page_content": "Owad ten zasiedla otwarte i suche stanowiska o podłożu piaszczystym lub wapiennym. Zarówno larwy jak i postacie dorosłe są fitofagami ssącymi soki korzeni z wilczomleczy, w przypadku Europy Środkowej najczęściej z wilczomlecza sosnki. Starsze larwy i postacie dorosłe żerują także na częściach zielonych oraz nasionach tych roślin. Pluskwiaki te pędzą głównie skryty tryb życia. Najczęściej bytują u nasady łodyg lub zagrzebane w glebie do głębokości kilku centymetrów. Przy wysokich temperaturach oraz w okresie rozrodczym wchodzą jednak wyżej na rośliny, przebywając nawet na ich kwiatostanach.\nZiemiki te aktywne są od wiosny do jesieni. Kopulują w kwietniu lub maju. Jaja składane są pod ziemią w złożach liczących od 30 do 65 sztuk. Larwy żyją początkowo w agregacjach, czasem utrzymując je nawet do czwartej wylinki. Samica wykazuje troskę rodzicielską, strzegąc jaj i młodych larw. Te ostatnie są też początkowo dokarmiane przez samicę wydzieliną z odbytu zawierającą endosymbiotyczne mikroorganizmy. Postacie dorosłe nowego pokolenia pojawiają się między końcem kwietnia a czerwcem. Są one stadium zimującym, a na miejsce hibernacji wybierają glebę.\nRozprzestrzenienie.\nGatunek szeroko rozprzestrzeniony. Jego pierwotny zasięg obejmuje krainy: palearktyczną, etiopską i orientalną. Ponadto zawleczony został do Stanów Zjednoczonych w krainie nearktycznej oraz do Indii Zachodnich w krainie neotropikalnej.\nW Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Malty, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Serbii, Albanii, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskich części Rosji i Turcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5317822", "fragment_id": "346148/1", "subtitle": "", "title": "Ziemik tarczyca", "parentId": 5317822.0, "start_index": 1519.0, "document_id": "346148", "source": "wikipedia", "score": 0.15907448530197144}, "uuid": "df7cb4de-64b8-485e-8117-8d3517cba7d9"}]}
{"id": "q_405", "question": "Jak nazywa się proces w przyrodzie, który przekształca dwutlenek węgla i wodę w cukier i tlen?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nFotosynteza ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;φῶς&lt;/&gt; – światło, &lt; lang=\"grc\"&gt;σύνθεσις&lt;/&gt; – łączenie) – proces wytwarzania związków organicznych z materii nieorganicznej zachodzący w komórkach zawierających chlorofil lub bakteriochlorofil, przy udziale światła. Jest to jedna z najważniejszych przemian biochemicznych na Ziemi. Proces ten utrzymuje wysoki poziom tlenu w atmosferze oraz przyczynia się do wzrostu ilości węgla organicznego w puli węgla, zwiększając masę materii organicznej kosztem materii nieorganicznej.\nFotosynteza zachodzi w dwóch etapach – faza jasna (określana jako faza przemiany energii), w której światło jest absorbowane, a jego energia jest zamieniana na energię wiązań chemicznych, a jako produkt uboczny wydzielany jest tlen, oraz faza ciemna (określana jako faza przemiany substancji), w której energia wiązań chemicznych, związków powstałych w fazie świetlnej, jest wykorzystywana do syntezy związków organicznych. Obie fazy zachodzą jednocześnie. Wydajność zamiany energii światła na energię wiązań chemicznych węglowodanów wynosi 0,1–8%. W uproszczonej formie sumaryczny przebieg fotosyntezy z glukozą jako syntezowanym węglowodanem zapisuje się:\n 6HO + 6CO + \"hν\" (energia świetlna) → CHO + 6O↑;     ΔE = −2872 kJ/mol (–687 kcal/mol)\n gdzie: \"h\" – stała Plancka; \"ν\" – częstotliwość fali\nNajczęściej substratami fotosyntezy są dwutlenek węgla i woda, produktem – węglowodan i tlen (jako produkt uboczny), a źródłem światła – Słońce. Zarówno bezpośrednie produkty fotosyntezy, jak i niektóre ich pochodne (np. skrobia i sacharoza) określane są jako asymilaty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1695", "fragment_id": "174422/0", "subtitle": "", "title": "Fotosynteza", "parentId": 1695.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174422", "score": 0.3473733067512512}, "uuid": "a325e46a-29ea-4d98-805c-1420be5b32bd"}, {"page_content": "Niemal wszystkie związki organiczne występujące obecnie na Ziemi powstały w procesie fotosyntezy. Fotosynteza to złożony proces podczas którego ze związków nieorganicznych, takich jak dwutlenek węgla (CO2) i woda, wytwarzane są związki organiczne. Do przeprowadzenia tego procesu wykorzystywana jest energia światła słonecznego, a produktem ubocznym jest zwykle tlen. W pierwszym etapie fotosyntezy wyprodukowane jest ATP i NADPH przez opisane powyżej fotosyntetyczne centra reakcji. Następnie oba związki zużywane są do syntezy aldehydu 3-fosfoglicerynowego przekształcanego stosunkowo prosto w glukozę. Reakcja wiązania węgla zachodzi dzięki obecności enzymu RuBisCO w cyklu Calvina-Bensona. Rośliny przeprowadzają trzy typy fotosyntezy: C3, C4 i CAM. Zróżnicowanie to wynika z drogi, jaką CO2 dostaje się do cyklu Calvina: w fotosyntezie C3 jest on wiązany bezpośrednio, podczas gdy w C4 i CAM jest najpierw przekształcany do związków zawierających 4 atomy węgla; Dwa ostatnie typy fotosyntezy wykształciły się jako reakcja adaptacyjna na zmienne warunki oświetleniowe i wodne.\nU fotosyntetyzujących organizmów prokariotycznych mechanizmy wiązania węgla są bardziej zróżnicowane. Proces ten może zachodzić w cyklu Calvina-Bensona, odwrotnym cyklu Krebsa lub podczas karboksylacji acetylo-CoA. Prokariotyczne chemoautotrofy również wiążą CO2 poprzez cykl Calvina-Bensona, do napędzania reakcji używają jednak energii pochodzącej z utleniania związków nieorganicznych.\nWęglowodany i glikany.\n \"Osobne artykuły: Glukoneogeneza, Cykl glioksylanowy, Glikogenoliza i Glikozylacja.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63403", "fragment_id": "638917/15", "subtitle": "", "title": "Metabolizm", "document_id": "638917", "start_index": 22961.0, "parentId": 63403.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7931215763092041}, "uuid": "cd67a682-2f9d-47d6-9607-0e02eb38ceeb"}, {"page_content": "Sztuczna fotosynteza – pojęcie, które ogólnie obejmuje \"skopiowanie\" naturalnego procesu fotosyntezy, a także związane z tym badania, w celu otrzymania wysokoenergetycznych związków chemicznych z dwutlenku węgla i wody przy udziale energii słonecznej, czasami także pod pojęciem tym rozumiany jest rozkład wody na wodór i tlen za pomocą energii słonecznej. Termin dotyczy także starań naukowców, aby otrzymać z dwutlenku węgla i wody w reakcji sztucznej fotosyntezy płynne paliwo. \nSztuczna fotosynteza jest wzorowana na zjawisku fotosyntezy zachodzącej w komórkach roślin, gdzie z wody i CO za sprawą energii światła słonecznego powstają użyteczne biologicznie węglowodany (na przykład glukoza), służące jako źródło energii lub materiał do syntezy innych związków organicznych (białek i tłuszczów), a jako produkt uboczny zostaje wydzielony do atmosfery O. Kluczową rolę w fotosyntezie odgrywają fotoukłady – połączenie białek i absorbujących światło barwników, dzięki którym możliwa jest zamiana energii światła słonecznego na energię chemiczną. Fotosynteza umożliwiła życie na Ziemi zwierzętom, które oddychają tlenem i odżywiają się pożywieniem opartym na organicznych związkach węgla.\nWizję odtworzenia fotosyntezy, czyli największej tajemnicy roślin, zastąpienia kominów szeregami czystych probówek i roślin jako niewyczerpalnego źródła trwałej energii przedstawił w 1912 roku na łamach czasopisma naukowego „Science” włoski chemik Giacomo Ciamician. Od lat 70. XX wieku zaczęło wzrastać zainteresowanie sztuczną fotosyntezą. W dzisiejszych czasach naukowcy uważają, że odtworzenie fotosyntezy w warunkach laboratoryjnych i wypracowanie ekonomicznych metod na skalę przemysłową rozwiązałoby kryzys energetyczny i zaspokoiło zapotrzebowanie na energię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1605424", "fragment_id": "693172/0", "subtitle": "", "title": "Sztuczna fotosynteza", "document_id": "693172", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1605424.0, "score": 0.18504568934440613}, "uuid": "0cdd7fee-521c-4488-a50b-02662a4c52b4"}, {"page_content": "Obieg tlenu w przyrodzie, cykl tlenu – cykl biogeochemiczny, który opisuje cyrkulację tlenu i jego związków chemicznych (głównie dwutlenku węgla) w biosferze. Ogólnie cykl ten wygląda tak, że tlen jest pobierany z atmosfery przez wszystkie organizmy, a następnie wykorzystywany w procesie oddychania komórkowego. Produktem ubocznym tej reakcji jest dwutlenek węgla, uwalniany z powrotem do atmosfery, z której jest pobierany przez rośliny i zamieniany z powrotem w tlen w procesie fotosyntezy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2284225", "fragment_id": "502041/0", "subtitle": "", "title": "Obieg tlenu w przyrodzie", "parentId": 2284225.0, "start_index": 0.0, "document_id": "502041", "source": "wikipedia", "score": 0.9044910073280334}, "uuid": "05fefe7c-98eb-4150-b24e-800e8b37019a"}, {"page_content": "\"S. cerevisiae\" jest saprotrofem wykorzystującym związki organiczne jako źródło energii, światło słoneczne nie jest mu potrzebne. Jako źródło energii wykorzystuje różne węglowodany. Preferuje heksozy, takie jak glukoza i fruktoza. Jest też fakultatywnym anaerobem, tzn. może rozwijać się zarówno w środowisku tlenowym, jak i beztlenowym, wykorzystując różne cykle metaboliczne. W obecności tlenu zachodzi fosforylacja, podczas której glukoza przekształca się w dwutlenek węgla, wodę i energię. W warunkach beztlenowych rozwój jest mało wydajny, ponieważ pozyskiwana jest energia wyłącznie w cyklu glikolizowym, a cukry są przekształcane w pośrednie produkty uboczne, takie jak etanol, glicerol i dwutlenek węgla. Wytwarzany w tym cyklu etanol jest wydzielany do środowiska, a częściowo przetwarzany na inne uboczne produkty, takie jak glicerol, kwas octowy, dwutlenek siarki i estry. Niezbędne do życia pierwiastki, N, P, S, Fe, Cu, Zn i Mn pobierane są ze środowiska. Procesy oddychania i fermentacji regulowane są głównie przez czynniki środowiskowe – stężenie glukozy i tlenu.\nZnaczenie i zastosowania.\n\"S. cerevisiae\" to jeden z najbardziej wykorzystywanych w nauce organizmów. Są wygodnym materiałem do badań, ponieważ ich hodowla nie jest skomplikowana, mają niskie wymagania, a przy tym szybki wzrost. Są organizmem modelowym powszechnie wykorzystywanym w badaniach, w biologii molekularnej i komórki, komórek eukariotycznych Znaczenie drożdży w nauce wzięło swój początek z ich szerokiego zastosowania w przemyśle. Ponadto drożdże cechuje dość prosta budowa, ale jednocześnie bardzo podobna do komórek ludzkich. Tak jak te ostatnie, komórki drożdży są eukariotyczne. Wiele białek ludzkich zostało odkrytych poprzez wcześniejsze badania ich homologów drożdżowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=604968", "fragment_id": "837314/3", "subtitle": "", "title": "Saccharomyces cerevisiae", "parentId": 604968.0, "start_index": 4342.0, "document_id": "837314", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "3bfd6b05-ce80-4f89-86a2-c5d102548d60"}, {"page_content": "A także jako produkt uboczny wytwarzaniu wodoru z metanu, gazu syntezowego wykorzystywanego między innymi do produkcji amoniaku w metodzie Habera i Boscha. Przy produkcji wapna palonego i cementu.\nDwutlenek węgla pozyskuje się także poprzez odgazowanie wód mineralnych.\nZnaczenie biologiczne.\nDwutlenek węgla jest końcowym produktem oddychania komórkowego w organizmach aerobowych, które uzyskują energię poprzez rozkład cukrów, tłuszczów i aminokwasów przez reakcję z tlenem w ich metabolizmie. Dotyczy to wszystkich roślin, glonów i zwierząt oraz grzybów i bakterii tlenowych. Usuwanie nadmiaru dwutlenku węgla z organizmu jest częścią oddychania zewnętrznego. U kręgowców dwutlenek węgla przemieszcza się we krwi z tkanek organizmu do skóry (np. płazy) lub skrzeli (np. ryby), skąd rozpuszcza się w wodzie albo do płuc u kręgowców oddychających powietrzem, z których jest wydychany. Podczas aktywnej fotosyntezy rośliny pochłaniają więcej dwutlenku węgla z atmosfery, niż uwalniają w procesie oddychania.\nW organizmie człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1307", "fragment_id": "169225/7", "subtitle": "", "title": "Dwutlenek węgla", "source": "wikipedia", "start_index": 11989.0, "document_id": "169225", "parentId": 1307.0, "score": 0.8075331449508667}, "uuid": "ebcc5b40-e27e-4cd7-a325-a548c41f8362"}, {"page_content": "Fotosynteza i tlen.\n \"Osobny artykuł: fotosynteza.\"\nPrawdopodobnie wszystkie wczesne komórki były cudzożywne, pozyskując energię ze znajdowanych w swoim sąsiedztwie cząsteczek materii organicznej, w tym innych komórek. W miarę kurczenia się zapasów pożywienia, niektóre komórki opracowały alternatywną strategię pozyskiwania energii. Zamiast polegać na wolnodostępnych cząsteczkach materii o dużej energii, zaczęły wykorzystywać prostsze substancje a energię pozyskiwać ze światła słonecznego. Podaje się różne szacunki, lecz prawdopodobnie około 3 miliardy lat temu, czyli około 8:00 rano według umownego zegara, powstał mechanizm podobny do współczesnej fotosyntezy. Energia słoneczna stała się w ten sposób przydatna nie tylko dla autotrofów, lecz również dla wykorzystujących je w formie pożywienia heterotrofów. Fotosynteza korzystała z obficie wówczas dostępnego dwutlenku węgla i wody, przetwarzając je z pomocą energii słonecznej na wysoce energetyczne cząsteczki materii organicznej (węglowodany).\nJako produkt uboczny fotosyntezy powstawał tlen. Początkowo był on wiązany przez żelazo i inne minerały. Jednocześnie obniżanie się temperatury skorupy ziemskiej sprzyjało wiązaniu dwutlenku węgla w wapieniach. Wystarczających dowodów dostarczają bogate złoża tlenku żelaza w warstwach Ziemi pochodzących właśnie z tego okresu. W wyniku reakcji tlenu z minerałami wody oceaniczne nabrały zielonego koloru. Po zatrzymaniu takich reakcji, z powodu braku substratów, tlen miał szansę przeniknąć do atmosfery. Mimo że każda komórka produkowała znikome ilości tego pierwiastka, łączny metabolizm wielu komórek występujący w znacznym czasie spowodował zmiany w atmosferze Ziemi, ustalając jej skład pierwiastkowy na zbliżony do dzisiejszego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=913844", "fragment_id": "1034999/14", "subtitle": "", "title": "Historia Ziemi", "parentId": 913844.0, "start_index": 16971.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1034999", "score": 0.09813771396875381}, "uuid": "119fd64d-232d-4485-8772-2eeed1d7c7fe"}, {"page_content": "3–4 miliardy lat temu pojawiły się na Ziemi pierwsze bakterie. Ich gwałtowny rozwój oraz późniejszy rozwój innych organizmów, spowodował pojawienie się w atmosferze tlenu. Ilość tlenu stopniowo wzrastała na skutek zachodzącej w tych organizmach fotosyntezy, w której węgiel z dwutlenku węgla jest włączany do glukozy, zaś tlen jest wydalany. Zatem malała ilość CO2, natomiast wzrastała ilość O2 i azotu, który był uwalniany przez bakterie z amoniaku.\nIstnieją przesłanki, aby sądzić, że działalność człowieka, poczynając od czasów rozwoju rolnictwa – zamiany lasów w pola uprawne i rozwoju hodowli zwierząt, spowodowała odwrócenie się tendencji i ponowny stopniowy wzrost ilości dwutlenku węgla i metanu w atmosferze. W dobie rewolucji przemysłowej i dalszego industrialnego rozwoju cywilizacji ludzkiej procesy te uległy gwałtownemu przyspieszeniu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=470617", "fragment_id": "1553332/5", "subtitle": "", "title": "Atmosfera Ziemi", "parentId": 470617.0, "start_index": 8466.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1553332", "score": 0.1637432873249054}, "uuid": "87fb0315-d33c-49c2-acee-f05d8758f17c"}, {"page_content": "Węgiel w postaci dwutlenku węgla (CO) jest asymilowany przez organizmy samożywne (fotoautotrofy w tym rośliny zielone w procesie fotosyntezy i przez chemoautotrofy np. bakterie siarkowe w procesie chemosyntezy), następnie włączany w cząsteczki glukozy, która ulega dalszym przemianom. Część glukozy zostaje z kolei zużyta do budowy komórek i tkanek, a część zużyta jako materiał energetyczny. Zwierzęta zjadając rośliny lub zwierzęta wykorzystują zawarty w związkach organicznych węgiel do budowy swojego ciała, a także w celach energetycznych. Podczas procesów energetycznych węgiel zawarty w związkach chemicznych jest utleniany i w postaci dwutlenku węgla w procesie oddychania jest wydalany do atmosfery lub wody.\nWęgiel występuje we wszystkich organizmach żywych w postaci węglowodanów, tłuszczów i białek. Wytworzenie tych substancji ze związków nieorganicznych wymaga dostarczenia energii. Węgiel w postaci nieorganicznej jest absorbowany przez organizmy samożywne z wody lub powietrza na drodze wymiany gazowej i wbudowywany w tkanki. Następnie może zostać przekształcony w ciało innego organizmu (np. konsumenta), lub zostać martwą materią organiczną i w końcu trafić do wody, gleby lub atmosfery. Utlenianie związków organicznych powoduje wydzielenie energii, stąd większość martwej materii organicznej zostaje wykorzystana przez detrytusożerców lub w inny sposób ulega rozkładowi do substancji nieorganicznych. Roczna emisja dwutlenku węgla z rozpadu materiału organicznego w lasach i obszarach trawiastych wynosi 220 miliardów ton (równocześnie podobna ilość jest absorbowana przez inne procesy naturalne, głównie fotosyntezę, dzięki temu te elementy szybkiego obiegu węglowego się równoważą).\nGleby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109448", "fragment_id": "10413/1", "subtitle": "", "title": "Obieg węgla w przyrodzie", "source": "wikipedia", "start_index": 1870.0, "document_id": "10413", "parentId": 109448.0, "score": 0.3885127604007721}, "uuid": "ba42f2ff-fc95-49c3-9b69-79adb8de1f08"}, {"page_content": "Fermentacja z chemicznego punktu widzenia jest procesem bardzo złożonym, przebiega przez wiele etapów pośrednich, które są regulowane przez enzymy.\nDrożdże są chemoorganotrofami – jako źródło węgla i energii wykorzystują substancje organiczne. Katabolizm glukozy zachodzi głównie na drodze glikolizy. Może się to odbywać w warunkach tlenowych lub beztlenowych. Katabolizm w warunkach tlenowych jest bardziej wydajny energetycznie i nazywany jest oddychaniem. Katabolizm drożdży w warunkach beztlenowych wytwarza mniej energii, ponieważ polega na przeprowadzaniu fermentacji, przy czym może ona zachodzić również w obecności tlenu, jeśli wysoki jest poziom cukrów w otoczeniu (efekt Crabtree). W ciągu reakcji glikolizy cząsteczka glukozy jest przekształcana ostatecznie w dwie cząsteczki kwasu pirogronowego, tworząc przy tym związki wysokoenergetyczne jak ATP i NADH. Kwas pirogronowy jest z kolei w większości natychmiast przekształcany do etanolu i dwutlenku węgla. Ubocznymi produktami fermentacji są m.in. gliceryna, alkohole wyższe, estry, aldehydy i kwasy organiczne.\nTradycyjnymi szczepami drożdży wykorzystywanymi w polskich gorzelniach rolniczych są drożdże \"Saccharomyces cerevisiae\" szczepu B4 o optymalnej temperaturze fermentacji 34 °C oraz szczepu Bc16a fermentujące w 38–39 °C. Uzyskano je w 1966 r. w Pracowni Centralnego Laboratorium Przemysłu Rolnego w Bydgoszczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8974", "fragment_id": "167819/27", "subtitle": "", "title": "Wódka", "source": "wikipedia", "start_index": 35688.0, "document_id": "167819", "parentId": 8974.0, "score": 0.4149150550365448}, "uuid": "fdcad11e-9608-450a-9674-788b998f50d0"}]}
{"id": "q_406", "question": "Dokończ przysłowie: „i wilk syty, i...”", "answer": [{"page_content": "Integracja – jedna z metod rozwiązywania konfliktów zaprezentowana przez Mary Parker Follett na konferencji Bureau of Personnel Administration w styczniu 1925. Owa metoda rozwiązywania konfliktów została podana jako trzecia za kompromisem i dominacją.\nMetoda ta polega na zjednoczeniu skonfliktowanych osób w rozwiązywaniu wspólnego problemu. Działa to w przybliżeniu jak polskie przysłowie tj. \"I wilk syty i owca cała\". Wstępem do rozwiązania konfliktu w ten sposób jest ujawnienie swych właściwych pragnień.\nNajlepiej można zrozumieć to na przykładzie. Wyobraźmy sobie, że siedzę teraz sobie w ciasnej i często dusznej bibliotece. Jest mi gorąco więc chcę otworzyć okno, kiedy okazuje się, że siedząca obok mnie koleżanka nie chce bym to zrobił. Powstaje konflikt. Trzeba go rozwiązać metodą integracji. Czy moja koleżanka nie chce bym otworzył okno dla zasady? Nie! Jej przeszkadza przeciąg, który powstanie i sprawi, że ta niedługo będzie chora. A czego chcę ja? Ja nie chcę otwierać okna dla zasady, chcę by było mi trochę chłodniej. W tym momencie zdaliśmy sobie sprawę z tego co właściwie chcemy. Rozwiązanie jest proste. Otwieram okno na końcu sali, tak by wiatr nie wiał wprost na moją koleżankę i jednocześnie, by było trochę chłodniej.\nTaka metoda rozwiązywania konfliktu organizacyjnego, czy innego jest najkorzystniejsza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=620271", "fragment_id": "824214/0", "subtitle": "", "title": "Integracja w zarządzaniu", "document_id": "824214", "start_index": 0.0, "parentId": 620271.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47500506043434143}, "uuid": "b5503bbe-3a79-4a1d-9913-4ed3dec51b6a"}, {"page_content": "W związku z tym Kierownictwo Marynarki Wojennej zwróciło się do władz brytyjskich o przekazanie, na mocy umowy z dnia 18 listopada 1939 roku w sprawie współpracy między polską i brytyjską marynarką wojenną oraz dodatkowego tajnego protokołu z dnia 3 grudnia 1940 roku, któregoś z nowo budowanych okrętów. Wybór padł na „Urchina”, który znajdował się wówczas w końcowej fazie prac wyposażeniowych. Jego budowę rozpoczęto 9 grudnia 1939 roku w stoczni koncernu Vickers-Armstrongs w Barrow-in-Furness, a zwodowano go 30 września 1940 roku. W związku z przygotowaniami do przejęcia okrętu podwodnego, na „Wilku”, z którego część oficerów i specjalistów miała przejść na nowy okręt, dzielono stanowiska pomiędzy „Wilka” i... „Owcę” (tj. przyszłego „Sokoła”) – odnosiło się to do powiedzenia „\"By wilk był syty i owca cała\"”. Incydent znalazł swoisty finał w herbie „Sokoła”, w którym znalazła się owca.\nUroczystość podniesienia polskiej bandery na ORP „Sokół”, bo taką nazwę wybrano dla nowej jednostki, odbyła się 19 stycznia 1941 roku w basenie stoczniowym, z udziałem Naczelnego Wodza, generała Władysława Sikorskiego. Okręt otrzymał brytyjski numer taktyczny N.97. Dowódcą został mianowany dotychczasowy zastępca dowódcy „Wilka”, kapitan marynarki Borys Karnicki, który – mimo oporów kapitana Krawczyka – zabrał na nową jednostkę znaczną część podoficerów-specjalistów tego okrętu. Zastępcą dowódcy „Sokoła” został kapitan Bolesław Romanowski.\nCharakterystyka taktyczno-techniczna.\n \"Osobny artykuł: Okręty podwodne typu U.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=202605", "fragment_id": "1450955/1", "subtitle": "", "title": "ORP Sokół (1940)", "document_id": "1450955", "start_index": 1312.0, "parentId": 202605.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37484800815582275}, "uuid": "16aae37a-3be3-42fe-9014-619b2be6dc92"}, {"page_content": "Andrzej Potocki jest m.in.: laureatem nagrody „Dziennikarz Roku 1990”, laureatem I i dwóch II nagród za reportaże na I (1996 r.), III (2000) i VI (2001) Przeglądzie i Konkursie Dziennikarskim Oddziałów Terenowych TVP. Jego filmy zostały wyróżnione na międzynarodowych festiwalach: VI Międzynarodowym Festiwalu Telewizyjnym i Radiowym dla Mniejszości Narodowych „Mój rodzinny kraj”, Użgorod 2004 – (Ukraina) za film „Przepadła moja Łemkowyna” oraz w 2005 r. na XI Międzynarodowym Festiwalu Filmów Przyrodniczych im. Włodzimierza Puchalskiego w Łodzi za film „...i żeby wilk był syty i owca cała”. Jest także laureatem nagrody głównej im. Franciszka Kotuli w 2000 r. za publikacje dotyczące Bieszczadów i nagrody Marszałka Województwa Podkarpackiego w 2006 r. za całokształt twórczości oraz nagrody Zarządu Województwa Podkarpackiego za szczególne osiągnięcia w dziedzinie kultury w 2010 r. Wspólną decyzją Ambasady Izraela w Warszawie, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, Funduszu Michaela Traisona dla Polski, Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego został laureatem dyplomu honorowego „Chroniąc Pamięć”, nadawanego Polakom zaangażowanym w zachowanie dziedzictwa polskich Żydów i dialog polsko-żydowski. Ponadto w 2012 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego doceniając niepodważalny wkład w upowszechnienie historii, etnografii, dziedzictwa kulturowego oraz aktywności kulturalnej mieszkańców województwa podkarpackiego nadał mu odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej”. W 2020 r. otrzymał nagrodę Marszałka Województwa Podkarpackiego „Artystyczny Znak Podkarpacia” za książkę pt. „Po tak wielu zostało tak niewiele. Żydzi w Podkarpackiem”.\nPublikacje.\nTeksty w publikacjach zbiorowych:\nTeksty w albumach:\nWstępy w tomikach poezji:\nTeksty w innych publikacjach:\nŁącznie (ze wznowieniami) ukazało się 140 publikacji w nakładzie 248 500.Do druku przygotowane są:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1468797", "fragment_id": "206365/1", "subtitle": "", "title": "Andrzej Potocki (ur. 1947)", "parentId": 1468797.0, "start_index": 1573.0, "document_id": "206365", "source": "wikipedia", "score": 0.2304801642894745}, "uuid": "fccf0624-fe77-43ec-86ee-4d22b2e23d53"}, {"page_content": "Przysłowia polskie są częścią bogatej tradycji ludowej i językowej Polski. Stanowią one nie tylko źródło mądrości ludowej, ale także odzwierciedlenie historii, kultury i wartości narodowych. Przysłowia to krótkie, zwięzłe zdania lub wyrażenia, które zawierają pewne nauki lub wskazówki życiowe. Są przekazywane z pokolenia na pokolenie, pełniąc rolę przewodnika moralnego i kulturowego. Istnieją tysiące przysłów polskich. \nŚredniowieczne korzenie.\nWiele z przysłów polskich ma swoje korzenie w Średniowieczu, często stanowią one tłumaczenia przysłów łacińskich. Najstarsze znane przysłowie polskie to \"quando się łyka drą, tunc ea drzy\" (zapisane w 1407 r.). Przysłowie to, oryginalnie zapisane w języku staropolskim z elementami łacińskimi, w dzisiejszym języku polskim ma formę „Kiedy się łyka drą, wtedy je drzyj” (chłopi polscy nosili obuwie z łyka lipowego, które trzeba wyrabiać wiosną).\nBadania naukowe i zbiory przysłów.\nPrzysłowia polskie są badane i zbierane w Polsce od XVI wieku (\"Żywot Ezopa Fryga\", 1522). Istnieje szereg naukowych opracowań polskich przysłów (t.zw. paremiologia polska). Polskie przysłowia są gromadzone w słownikach tematycznych i podobnych zbiorach od XVII wieku - pierwszym takim zbiorem było dzieło \"Przypowieści polskie, przez Salomona Rysińskiego zebrane, a teraz nowo przydane i na wielu miejscach poprawione\", zawierające ok. 1,800 przysłów. Wraz z czasem, zwiększała się nie tylko liczba takich pozycji, ale też i liczba zawartych w nich przysłów; znacząca była XIX-wieczna \"Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich\" (1889–1894, znana także w skrócie jako \"Księga przysłów polskich\") Samuela Adalberga zawierająca ok. 30,000 przysłów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5167344", "fragment_id": "1074217/0", "subtitle": "", "title": "Polskie przysłowia", "parentId": 5167344.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1074217", "score": 0.10808103531599045}, "uuid": "b022323c-9acf-40d0-8b76-9f5a2dea63b2"}, {"page_content": "Imiesłów czynny teraźniejszy tworzy się regularnie przez dodanie końcówki \"-va|-vä\" do rdzenia infleksyjego czasownika (końcówka nie wywołuje wymiany stóp, więc rdzeń zawsze występuje w stopie mocnej).\nTworzenie imiesłowu czynnego przeszłego.\nTworzenie imiesłowu czynnego przeszłego jest bardziej złożone. Do jego utworzenia służy (wyjątkowo) rdzeń bezokolicznikowy, przy czym:\n* dla czasowników typów 4, 5 i 6 końcowe \"t\" rdzenia bezokolicznikowego zamienia się na \"n\"\n* dla nielicznych czasowników innych typów, które podlegają w czasie przeszłym imperfekt przemianie rdzenia \"t\" → \"s\", występuje oboczność:\n* dopuszczalna jest zarówno forma utworzona regularnie,\n* jak i forma powstała z rdzenia poddanego przemianie \"t\" → \"n\"\nKońcówkami imiesłowu czynnego przyszłego są \"-nut|-nyt\", \"-lut|-lyt\", \"-rut|-ryt\" lub \"-sut|-syt\", przy czym końcówki dobiera się odpowiednio do zasad harmonii samogłosek oraz do ostatniej spółgłoski rdzenia (z uwzględnieniem wymian \"t\" → \"n\" opisanych powyżej); w przypadku rdzeni kończących się samogłoską imiesłów przyjmuje zawsze końcówkę \"-nut|-nyt\". Końcówka imiesłowu sama w sobie nie powoduje wymiany stóp, ale dla rdzeni kończących się spółgłoskami występuje podwojenie spółgłoski, w związku z czym poprzedzająca je sylaba przechodzi w stopę słabą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1400112", "fragment_id": "230171/115", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka fińskiego", "document_id": "230171", "start_index": 174544.0, "parentId": 1400112.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19639039039611816}, "uuid": "1d0d306c-2090-412f-9e23-83369941e7c6"}, {"page_content": "Realizacja wyrzeczeń wielkopostnych wiernych miała konkretny wyraz w kształtowaniu zwyczajów kulinarnych. W przeszłości z menu polskich wyznawców na sześć tygodni znikało mięso, tłuszcze pochodzenia zwierzęcego, miód, cukier, a nawet nabiał. W wielu domach w dni powszednie żywiono się postnym żurem, który powstawał z zaczynu mąki żytniej i wody, ziemniakami, brukwią, burakami, gęstą zupą ze śliwek, chlebem, śledziami i innymi prostymi, skromnymi pokarmami. Na Lubelszczyźnie w czasie wielkiego postu spożywano także kisiel owsiany, przygotowywany z mąki owsianej z dodatkiem wody, soli, cukru i drożdży. Nieco lepsze potrawy mogły gościć na stołach w niedziele. Na czas wielkiego postu rezygnowano z palenia tytoniu i picia alkoholu. Unikano gry na instrumentach, śpiewu, zabaw, a hałasujące dzieci i młodzież były karcone. Zamiast baśni opowiadano im żywoty świętych.\nRegulacje po soborze watykańskim II.\nZgodnie z kanonami 1251–1252 aktualnego Kodeksu prawa kanonicznego w Środę Popielcową wiernych obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i post ścisły. W praktyce oznacza to dopuszczenie spożycia trzech posiłków w ciągu dnia, ale tylko jeden – do syta. Nakaz wstrzemięźliwości dotyczy wszystkich wyznawców w wieku powyżej 14 lat, a nakaz postu osoby pełnoletnie do 60. roku życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51868", "fragment_id": "649019/21", "subtitle": "", "title": "Wielki post", "document_id": "649019", "start_index": 28652.0, "parentId": 51868.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12028594315052032}, "uuid": "36ad12ac-9544-484e-93dc-118879d0286e"}, {"page_content": "Środowisko i zachowanie.\nWilk występuje w lasach, na równinach, pustyniach, w terenach górskich i bagiennych. Jest gatunkiem terytorialnym. Wyznacza rewir, do którego nie dopuszcza osobników nie należących do watahy. W głębi rewiru, w miejscu najbardziej niedostępnym, urządza legowisko. Jest drapieżnikiem i do swojego życia potrzebuje średnio ok. 1,3 kg mięsa (wraz z kośćmi i skórą) dziennie. W naturze żywi się drobnymi zwierzętami (gryzonie, zające, borsuki, ptaki, bezkręgowce), ale także – o ile warunki i liczebność stada na to pozwalają – dużymi zwierzętami kopytnymi. Najczęściej poluje na jelenie, nieco rzadziej wybiera sarny, dziki i łosie. W normalnych warunkach duży wilk z ras północnych może zjeść jednorazowo do 10 kg, jednak jest to zwykle związane z wcześniejszą, kilkudniową głodówką. Uzupełnieniem jego diety są owoce i runo leśne. Ich system pokarmowy jest dopasowany do diety mięsnej i różni się od tego, który mają psy domowe (nieco krótszy przewód pokarmowy, wyższa kwasowość, wyższa efektywność trawienia).\nGłówne składniki diety zależą od bazy pokarmowej. Wilki dość elastycznie dostosowują się do dostępnych pokarmów, jednak ich wymogi energetyczne wymuszają polowanie na duże ssaki; chociaż np. zdrowe żubry czy bizony nie są zagrożone. Także w przypadku innych zwierząt (np. łosie czy jelenie), zdrowe zwierzęta zostają zabite czy też poważnie ranne tylko w wyniku 5% ataku wilków. Pozostałe ataki kończą się rezygnacją lub wręcz odniesieniem ran przez wilka. Wilk jako drapieżnik prowadzi więc selekcję i usuwa z populacji głównie osobniki chore, słabe albo mało doświadczone, niechronione przez grupę osobników starszych.\nZnaczenie wilków w przyrodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63166", "fragment_id": "652179/9", "subtitle": "", "title": "Wilk szary", "source": "wikipedia", "start_index": 12645.0, "parentId": 63166.0, "document_id": "652179", "score": 0.14199495315551758}, "uuid": "0e227d09-ccab-46e4-bac0-844816fb9d94"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej znaczący wkład w dziedzinę polskiej paremiologii wniósł Julian Krzyżanowski. Był redaktorem największego i najbardziej renomowanego do dziś zbioru przysłów polskich pt. \"Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich\", także znanej jako \"Nowa Księga przysłów polskich\", i wydanej w latach 1969–1978.\nPrzykłady znanych przysłów polskich.\nDo znanych przysłów polskich należą m.in.:\n\"Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki.\"\n\"Polska niebem dla szlachty, czyśćcem dla mieszczan, piekłem dla chłopów, a rajem dla Żydów.\"\n\"Sądzi Kryże – będą krzyże.\"\nPrzysłowia i pogoda w tradycji ludowej.\nW tradycji ludowej Polski, przysłowia związane z porami roku, miesiącami i świętami kościelnymi odgrywały istotną rolę w rytmie życia dawnych mieszkańców. Przysłowia te, oparte na doświadczeniach i wierzeniach ludowych, często odnosiły się do pogody i cyklu natury. Oto niektóre z tych przysłów:\nPory roku:\nMiesiące:\nPrzysłowia te odzwierciedlają głęboko zakorzenione wiedzę ludową na temat klimatu i natury oraz miały praktyczne zastosowanie w codziennym życiu, zwłaszcza w rolnictwie. Warto zauważyć, że przysłowia te stanowiły nie tylko kulturową ciekawostkę, ale również służyły jako wskazówki dotyczące praktycznych decyzji i obserwacji pogody.\nPrzysłowia w utworach polskich muzyków.\nPrzysłowia odgrywają istotną rolę w tworzeniu tekstów utworów muzycznych polskich artystów. Twórcy wykorzystują obecność muzyki w samych przysłowiach, takie jak aspekty rytmiczne, leksykalne i kulturowe. Tematyka muzyczna często krzyżuje się z przysłowiami lub stanowi źródło inspiracji dla tworzenia prowerbialnych obrazów. \nOto niektóre przykłady przysłowiowych odniesień w tekstach piosenek polskich muzyków:\nPrzysłowia w malarstwie i grafice.Przysłowia stanowią inspirację dla artystów, którzy starają się przekazać ich znaczenie i mądrość ludową za pomocą dzieł malarstwa i grafiki. \nPrzykłady prac artystycznych, w których przysłowia odgrywają istotną rolę:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5167344", "fragment_id": "1074217/1", "subtitle": "", "title": "Polskie przysłowia", "document_id": "1074217", "start_index": 1701.0, "parentId": 5167344.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11137586832046509}, "uuid": "38cbaea3-e814-4956-97f1-cb10278a9490"}, {"page_content": "\"Wilk tę ma o sobie mówienia materiam, że jest Zwierz żarłoczny, szkodliwy. Żeby silnego mógł uchodzić konia, ziemi się obżera, dopiero z impetem za gardło chwyta konia, poty trzymając, póki Koń z nim ziemią obciążonym nie ufatyguje się i nie padnie. Dopiero zajadłszy go, ziemie z siebie wyrzuca per vomitum, a Końskim się mięsem dobrze napycha. Albertus Magnus. Myśliwi czynili relacją, że Wilcy w lasach mają exercitia siły swojej, to jest pniaki, kłody biorą w pyski, z niemi przez grube drzewa czynią salty, a tak wyćwiczeni, tegoż dokazują na dzikich prosiętach, a potym Wieprzach, Baranach, Cielętach.\"\n \"Nie mały i to cud, kiedy na Paryż Miasto napadłszy wiele Wilków, Ludzi pożarli ośm kroć sto tysięcy, Teste Gvagnino lib. I-mo &amp; Majolo. Zaczym dla odwrócenia tej plagi Bożej, w Świecie vix słyszanej, postanowił Supplikacye Ś. Mamertus Biskup Wienneński śpiewając Litanie o Wszystkich Świętych.\"(...)\n \"Jest uparta opinia między prostym Ludem, że niektórzy Ludzie stają się Lycanthropi, to jest w postać Wilków zamienieni, zowią ich Polskim terminem Wilkołaki, co jest daleko od prawdy, oprócz że Arte Magica może Człekowi być dana figura jakiej Bestii, i to tylko oczom Ludzkim tak się prezentująca, non substantialiter.\"\nW innym miejscu przywołuje Chmielowski legendę:\n„Eustorgiusza wilk słuchając, dał się do woza zaprząc, ciągnał jak koń”.\nWilk w malarstwie i rzeźbie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=755586", "fragment_id": "821272/29", "subtitle": "", "title": "Wilk w kulturze", "parentId": 755586.0, "start_index": 39427.0, "document_id": "821272", "source": "wikipedia", "score": 0.26347875595092773}, "uuid": "015b1eb4-50fb-4d81-baa9-e537a1f6cd05"}, {"page_content": ". f6 Se4 62. Gc2 Sd6 63. Wd8 Ke5 64. Gb3 Sf7 65. Wd5+ Kxf6 66. Kd2 Wb6 67. Gc4 Wd6 68. Kc3 Wxd5 69. Gxd5 Sd6 70. Kb4 Sxb5 71. Kxb5 a6+ 72. Kxa6 ½–½", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5736100", "fragment_id": "1272830/16", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w szachach 2024", "parentId": 5736100.0, "start_index": 16928.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1272830", "score": 0.19983941316604614}, "uuid": "6187b8e8-f0a2-4ef5-9012-28b388ec9098"}]}
{"id": "q_407", "question": "W którym państwie przyznawany jest medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”?", "answer": [{"page_content": "Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (łac. \"chwała sztuce\") – polskie odznaczenie resortowe, nadawane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego osobie lub instytucji wyróżniającej się w dziedzinie twórczości artystycznej, działalności kulturalnej lub ochronie kultury i dziedzictwa narodowego.\nMedal nadawany jest w oparciu o ustawę z dnia 17 czerwca 2005 r. \"o zmianie ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej oraz o zmianie ustawy o systemie oświaty\". Zastąpił odznakę „Zasłużony Działacz Kultury”.\nCharakterystyka.\nOdznaczenie ma trzy stopnie:\nMinister nadaje medal z własnej inicjatywy lub na wniosek innych ministrów lub kierowników urzędów centralnych, rektorów szkół wyższych, marszałków województw, wojewodów, władz statutowych ogólnopolskich organizacji społecznych lub stowarzyszeń prowadzących statutową działalność kulturalną, kierowników placówek dyplomatycznych lub konsularnych Rzeczypospolitej Polskiej.\nMedal stopnia wyższego można otrzymać po upływie 5 lat od nadania medalu stopnia bezpośrednio niższego. W przypadkach uzasadnionych wybitnymi osiągnięciami kandydata można odstąpić od powyższego wymogu.\nAutorem projektu medalu jest Piotr Gawron.\nWygląd.\nMedal, wykonany z pozłacanego, posrebrzanego lub brązowo patynowanego tombaku, ma kształt kwiatu o nieregularnych płatkach, pokrytych na awersie zieloną, niebieską lub ciemnoczerwoną emalią, w zależności od stopnia. Na awersie znajduje się wizerunek orła w koronie, na rewersie głowa kobiety w wieńcu laurowym, nad którą widnieje półkolisty napis GLORIA ARTIS. Średnica odznaki Medalu Złotego wynosi 70 mm, Srebrnego 55 mm, a Brązowego 40 mm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=432443", "fragment_id": "48353/0", "subtitle": "", "title": "Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”", "parentId": 432443.0, "start_index": 0.0, "document_id": "48353", "source": "wikipedia", "score": 0.5823327302932739}, "uuid": "efd6da93-ebb1-400e-a171-30b948f528d4"}, {"page_content": "W 2016 roku Stowarzyszenie Pisarzy Serbii przyznało mu swoją prestiżową nagrodę \"Povelja Morave\" „za całokształt twórczości poetyckiej”, a Społeczność Literacka Mrčajevci \"Dyplom honorowego obywatela\" „za wkład w umocnienie fundamentów Mrčajevskich Spotkań Poetyckich”.\nW 2017 roku Czarnogórskie Stowarzyszenie Tłumaczy Literatury Pięknej przyznało mu Dyplom za wyjątkowy wkład w rozwój związków literackich i kulturalnych narodów czarnogórskiego i polskiego.\nW 2018 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odznaczył Grzegorza Łatuszyńskiego Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.\nW 2020 roku Prezydent Republiki Serbii odznaczył Grzegorza Łatuszyńskiego Złotym Medalem Zasługi \"za wyjątkowe zasługi w działalności publicznej i kulturalnej\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1717842", "fragment_id": "693812/9", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Łatuszyński", "parentId": 1717842.0, "start_index": 8772.0, "document_id": "693812", "source": "wikipedia", "score": 0.07131794840097427}, "uuid": "d87c1d7e-51d7-422a-8dca-a5ea2213df27"}, {"page_content": "Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” – polskie odznaczenie ministerialne przyznawane osobom wyróżniającym się w tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury.\nHistoria.\nOdznaka honorowa została ustanowiona 11 sierpnia 1969 roku i w okresie PRL wręczał ją Minister Kultury i Sztuki lub osoba przez niego upoważniona. Za granicą odznakę mogli wręczać kierownicy placówek dyplomatycznych lub konsularnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Wraz z odznaką wręczano odznaczonemu legitymację, stwierdzającą nadanie odznaki. Ewidencję odznak prowadziło Ministerstwo Kultury i Sztuki.\nW III Rzeczypospolitej przyznawana była z początku w oparciu o ustawę z dnia 25 października 1991 o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Reformowana była w 1994 i w 2001, a po nowelizacji ustawą z dnia 17 czerwca 2005, która weszła w życie 2 sierpnia 2005 artykuł 6a przewidywał, że osobom wyróżniającym się w tworzeniu, upowszechnianiu i ochronie kultury nadaje się odznakę honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (nowelizacja zastąpiła też dotychczasową odznakę Zasłużony Działacz Kultury nowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”). Odznakę nadawał odtąd minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Reszta szczegółów została uregulowana rozporządzeniem z 4 sierpnia 2005, a 19 lipca 2005 zniesiono przepisy z 2001. Obecne zasady przyznawania odznaki, jej wzór i sposób noszenia określiło ponownie rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 5 stycznia 2012 r.\nOdznakę nosi się po prawej stronie piersi, a w przypadku przyznania osobie prawnej, odznaka przechowywana jest w obiekcie stanowiącym jej siedzibę w sposób zapewniający należyty szacunek.\nWygląd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=432439", "fragment_id": "48351/0", "subtitle": "", "title": "Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej”", "parentId": 432439.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "48351", "score": 0.3581429719924927}, "uuid": "851a299e-5f8d-4f0b-a8e8-ec6c955c052e"}, {"page_content": "Jest prezesem honorowym stowarzyszenia działającego przy klubie Muzyczna Owczarnia w Jaworkach. Regularnie też gra tam koncerty.\nW 2014 został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.\nPoglądy polityczne.\nPolityka go generalnie nie interesuje, ale konsekwentnie bojkotuje państwo Izrael:\n„[...] dopóki praktykowana przez to państwo polityka apartheidu nie zostanie zniesiona – nie zamierzam dać tam ani jednego koncertu. Przecież Palestyńczycy traktowani są we własnym kraju tak samo jak czarnoskórzy obywatele RPA przed 1994 rokiem. [...] Izrael słynie z tego, że nie wolno tam wykonywać Wagnera ze względu na jego rzekome związki z niemieckim nazizmem. A wyobraźcie sobie, co by się stało, gdyby ktoś spróbował w tamtejszej filharmonii zagrać muzykę palestyńską... To najbardziej nacjonalistyczne państwo współczesnego świata [...]”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116840", "fragment_id": "360/1", "subtitle": "", "title": "Nigel Kennedy", "document_id": "360", "start_index": 1851.0, "source": "wikipedia", "parentId": 116840.0, "score": 0.14465145766735077}, "uuid": "77f54feb-874c-4463-b007-01c9ec33a02e"}, {"page_content": "Odznaczenia i wyróżnienia.\nW 2001 wyróżniony Nagrodą im. Dariusza Fikusa w kategorii „Twórcy Mediów”. W 2010 w warszawskiej Zachęcie został wybrany przez kapitułę Nagrody im. Andrzeja Woyciechowskiego „Dziennikarzem 20-lecia”. W 2013 został nagrodzony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2017 wraz z zespołem „Polityki” otrzymał Nagrodę Specjalną Lewiatana przyznaną przez Konfederację Lewiatan osobom wybitnie zasłużonym na polu kultury, polityki, nauki, życia publicznego i gospodarki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90401", "fragment_id": "655295/1", "subtitle": "", "title": "Jerzy Baczyński", "parentId": 90401.0, "start_index": 1857.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655295", "score": 0.06213606894016266}, "uuid": "d150672b-61fb-45a8-b8c7-677bd72fb2a4"}, {"page_content": "W uznaniu zasług, propagowaniu sztuki i kultury polskiej oraz w dziedzinie pielęgnowania pamięci o poległych rodakach autorce przyznano wiele nagród i odznaczeń, m.in.: odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (1974), Złoty Medal „Opiekun Miejsc Pamięci Narodowej” (1990), Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2006) oraz „Wybitny Polak” w Norwegii (2012). W 2022 została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3618556", "fragment_id": "1298647/2", "subtitle": "", "title": "Janina Januszewska-Skreiberg", "document_id": "1298647", "start_index": 2310.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3618556.0, "score": 0.2568357586860657}, "uuid": "78217d4e-d7c9-4426-af63-24abda6e9643"}, {"page_content": "Grzegorz Bogusław Grajewski – polski historyk sztuki, kierownik Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków we Wrocławiu.\nZ jego inicjatywy Hala Stulecia (Hala Ludowa) we Wrocławiu została wpisana przez UNESCO na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury.\n&lt;&gt;[], otrzymał nadany 12 kwietnia 2006 roku przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego Kazimierza Michała Ujazdowskiego Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2024 został laureatem Nagrody im. Profesora Jana Zachwatowicza przyznawanej za wybitne osiągnięcia w dziedzinie badań i ochrony zabytków oraz dziedzictwa kulturowego.\nW 2010 otrzymał Federalny Krzyż Zasługi Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2043092", "fragment_id": "419454/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Grajewski", "parentId": 2043092.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "419454", "score": 0.13685008883476257}, "uuid": "96f3baf7-4a6a-46d0-b4b1-c8f97c6b505a"}, {"page_content": "5 października 2005 roku, podczas uroczystości w krakowskim magistracie został uhonorowany przez ministra kultury Waldemara Dąbrowskiego Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Doktor honoris causa \"Katholieke Universiteit\" w Leuven (Belgia). Za książkę \"Ze wspomnień szczęściarza\" otrzymał w grudniu 2008 roku Nagrodę Krakowska Książka Miesiąca.\nPostanowieniem z 24 października 2006 roku został przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego \"za wybitne zasługi dla rozwoju polskiej demokracji, za działalność na rzecz dialogu i dobra wspólnego\" odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486093", "fragment_id": "1550235/3", "subtitle": "", "title": "Jacek Woźniakowski", "parentId": 486093.0, "start_index": 4261.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1550235", "score": 0.08472852408885956}, "uuid": "9710ec61-498a-40bb-ae57-db26f90dae90"}, {"page_content": "Nagrody i odznaczenia.\nZa swą działalność został odznaczony przez Kapitułę Fotoklubu Rzeczypospolitej Polskiej Stowarzyszenia Twórców – Srebrnym Medalem „Zasłużony dla Fotografii Polskiej” oraz Złotym Medalem „Za Fotograficzną Twórczość”. W 2010 roku odznaczony został przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W roku 2012, na jubileusz 45-lecia pracy artystycznej Zarząd Województwa przyznał mu Nagrodę Marszałka Województwa Wielkopolskiego w dziedzinie kultury. W roku 2013 odznaczony został przez Prezydenta RP Złotym Krzyżem Zasługi. W 2017 został odznaczony Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2018 roku został uhonorowany Medalem „Za Zasługi dla Fotografii Polskiej” – odznaczeniem przyznawanym przez Kapitułę Fotoklubu Rzeczypospolitej Polskiej Stowarzyszenia Twórców – w 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. W 2020 odznaczony Złotym Medalem „Za Fotograficzną Twórczość” – odznaczeniem ustanowionym przez Zarząd i przyznawanym przez Kapitułę Fotoklubu Rzeczypospolitej Polskiej Stowarzyszenia Twórców, w odniesieniu do obchodów 25-lecia powstania Fotoklubu RP. W 2022 został uhonorowany tytułem Artiste FIAP (AFIAP), nadanym przez Międzynarodową Federację Sztuki Fotograficznej FIAP.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3089606", "fragment_id": "130283/1", "subtitle": "", "title": "Antoni Rut", "parentId": 3089606.0, "start_index": 1939.0, "document_id": "130283", "source": "wikipedia", "score": 0.5475621819496155}, "uuid": "504c4def-d45d-4267-88f0-d568ab5d8507"}, {"page_content": "W swojej 50-letniej karierze muzycznej wziął udział w ponad 3900 koncertach symfonicznych, operowych, kameralnych i solowych w Kanadzie, Europie, Japonii, Południowej Afryce, Indiach, Chinach, Makau, Kolumbii i Brazylii. Brał udział w radiowo-telewizyjnych sesjach nagraniowych dla wytwórni płytowych (ponad 80 płyt CD) i stacji telewizyjnych w Polsce, Kanadzie, Francji, Szwajcarii, Japonii, Belgii i Holandii. Decyzją Kancelarii Prezydenta RP na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych, Wiesław Chorosiński został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi podczas Uroczystego Spotkania Prezydenta Andrzeja Dudy z Polonią belgijską w dniu 28 września 2019 w Ambasadzie Polskiej w Brukseli.\nOd 2021 Wiesław Chorosiński jest muzykiem World Doctors Orchestra.\nDecyzją Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia 8 czerwca 2021 Wiesław Chorosiński został odznaczony brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3306303", "fragment_id": "940270/4", "subtitle": "", "title": "Wiesław Chorosiński", "document_id": "940270", "start_index": 5820.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3306303.0, "score": 0.054830506443977356}, "uuid": "b7c894c9-e6e4-4f3f-8834-a485785e8e53"}]}
{"id": "q_408", "question": "W którym stanie USA leży Hollywood?", "answer": [{"page_content": "Hollywood – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Karolina Południowa, w hrabstwie Charleston.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3300754", "fragment_id": "147901/0", "subtitle": "", "title": "Hollywood (Karolina Południowa)", "document_id": "147901", "start_index": 0.0, "parentId": 3300754.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "a61b018a-8858-4bb1-b95d-ebbb8574d10d"}, {"page_content": "Hollywood – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Alabama, w hrabstwie Jackson. W roku 2023 miasto zamieszkiwało 928 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 40,2 osoby/km².", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3300757", "fragment_id": "147903/0", "subtitle": "", "title": "Hollywood (Alabama)", "parentId": 3300757.0, "start_index": 0.0, "document_id": "147903", "source": "wikipedia", "score": 0.4151584208011627}, "uuid": "7f75078e-f48b-41e6-9ed1-ae84d81a7808"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta na Florydzie. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.\nHollywood – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Floryda, w hrabstwie Broward, w obszarze metropolitalnym Miami, nad Oceanem Atlantyckim. Według spisu w 2020 roku liczy 153,1 tys. mieszkańców. \nMiasta partnerskie.\n Lecherías, Wenezuela\n Ciudad de la Costa, Urugwaj\n Gwatemala, Gwatemala\n Herclijja, Izrael\n Romorantin-Lanthenay, Francja\n Baia Mare, Rumunia\n Higüey, Dominikana\n Vlorë, Albania\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=481825", "fragment_id": "1560320/0", "subtitle": "", "title": "Hollywood (Floryda)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1560320", "parentId": 481825.0, "score": 0.31292808055877686}, "uuid": "f7af94c9-7752-493e-b33b-8d51c6f92216"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dzielnicy Los Angeles. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nHollywood, czasem nieformalnie Tinseltown – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo \"Hollywood\" jest używane jako skrótowa nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego bez względu na miejsce kręcenia.\nHollywood był niewielką wspólnotą w roku 1870, natomiast w 1903 roku został przemianowany na gminę. W roku 1910 nastąpiło oficjalne przyłączenie Hollywood do Los Angeles, niedługo później zaczęto rozwijać tam przemysł filmowy.\nHistoria.\nWczesna historia i rozwój.\nPowstanie Hollywood zaczęło się od wybudowania z suszonej cegły pierwszej chaty pod Los Angeles w 1853 roku. Szybko rozwinęła się tu uprawa zbóż i do 1870 roku powstała dobrze prosperująca społeczność rolnicza. Obszar znany był jako Cahuenga Valley, nazwany tak od przełęczy położonej w górach Santa Monica.\nWedług pamiętnika H.J. Whitleya, znanego później jako „ojciec Hollywoodu”, prawdopodobnie podczas jego podróży poślubnej w 1886 roku stanął na szczycie wzgórza z widokiem na dolinę. Wtedy nadjechał Chińczyk wozem do przewozu drewna. Mężczyzna wysiadł z wozu i ukłonił się. Whitley zapytał Chińczyka co robi, na co tamten odpowiedział: „I holly-wood”, czyli 'I am hauling wood' (wiozę drewno). H.J. Whitley postanowił nadać swojemu miastu nazwę Hollywood. Pierwszy człon nazwy, Holly, miał nawiązywać do Anglii zaś drugi człon nazwy, wood (drewno), odnosił się do szkockiego pochodzenia Whitleya.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58996", "fragment_id": "648551/0", "subtitle": "", "title": "Hollywood", "document_id": "648551", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 58996.0, "score": 0.32756367325782776}, "uuid": "472ec4e7-791c-4a65-8bca-fff5117438f3"}, {"page_content": "West Hollywood – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Los Angeles. Utworzone w 1984 r., graniczy z Beverly Hills i Los Angeles.\nMiasto jest jednym z głównych ośrodków kultury gejowskiej i ruchu na rzecz równouprawnienia osób bez względu na orientację seksualną. Geje i lesbijki stanowią ponad jedną trzecią mieszkańców. W 1985 roku miasto jako pierwsze w Stanach Zjednoczonych umożliwiło rejestrację związków partnerskich przez pary tej samej płci. W trakcie Halloween odbywa się tu barwna parada przyciagająca wielu turystów i mieszkańców niezależnie od orientacji seksualnej. Co roku odbywa się też duża parada z okazji święta dumy gejowskiej w Los Angeles (\"LA Pride – Christopher Street West\"), w której biorą udział także politycy, w tym burmistrz Los Angeles, i inne znane osobistości.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=761423", "fragment_id": "850210/0", "subtitle": "", "title": "West Hollywood", "parentId": 761423.0, "start_index": 0.0, "document_id": "850210", "source": "wikipedia", "score": 0.30204808712005615}, "uuid": "828eb7a2-2750-4c2c-a720-2592b1935c14"}, {"page_content": "W 1880 roku Whitley zakupił od E.C. Hurda ranczo o powierzchni 500 akrów. Z czasem zaczął rozwijać ten teren i w 1902 roku założył Hollywood Hotel aby przyciągnąć potencjalnych klientów chcących kupić ziemię. Ten światowej sławy hotel był ośrodkiem obywatelskiego i społecznego życia oraz domem dla wielkich artystów przez wiele lat. Na terenie tym zostało założone oświetlenie elektryczne, w tym doprowadzono energię elektryczną i wybudowano bank, jak również do użytku została oddana droga do Cahuenga Pass. Oświetlenie zostało założone na obszarze kilku przecznic w dół alei Prospect Avenue. Ziemia Whitleya została skoncentrowana na Highland Avenue. W 1918 roku temu terenowi Whitley nadał nazwę Whitley Heights.\nDaeida Wilcox prawdopodobnie wymyśliła nazwę Hollywood inspirując się nazwą Holly Canyon (obecna nazwa: Hollywood Lake), gdzie mieszkał jej sąsiad Ivar Weid, inwestor i przyjaciel Whitleya. Zaproponowała tę nazwę swojemu mężowi Harveyowi H. Wilcoxowi. W sierpniu 1887 roku Wilcox złożył w biurze hrabstwa Los Angeles ofertę sprzedaży ziemi o nazwie „Hollywood, California” wraz z mapą parceli. Wilcox pragnął być pierwszym który sprzeda tę ziemię, ale na początku procesu sprzedaży tego gruntu odpadł w tym samym roku, a cena parceli Hollywood zaczęła rosnąć.\nDo 1900 roku w tym regionie powstały urząd pocztowy, redakcja gazety, hotel i dwa rynki. Środkiem alei Prospect Avenue poprowadzono jednotorową linię tramwajową, ale częstotliwość była niska. Rozwijająca się firma Whitleya sprzedała jeden z pierwszych obszarów mieszkalnych, Ocean View Tract.\nGmina Hollywood została włączona do miasta Los Angeles w dniu 14 listopada 1903 roku, stosunkiem 88 głosów za i 77 przeciw.\nW roku 1910 miasto głosowało za przyłączeniem do Los Angeles w celu dostatecznego zaopatrzenia w wodę oraz by uzyskać dostęp do sieci kanalizacyjnej LA. W wyniku aneksji zmieniono nazwę alei Prospect Avenue na Hollywood Boulevard.\nPrzemysł filmowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58996", "fragment_id": "648551/1", "subtitle": "", "title": "Hollywood", "document_id": "648551", "start_index": 1534.0, "parentId": 58996.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08231545984745026}, "uuid": "ade819c5-18f5-4af2-97e0-1712f9844116"}, {"page_content": "Zwane często &lt; lang=\"en\"&gt;City of Angels&lt;/&gt; lub po prostu &lt; lang=\"en\"&gt;L.A.&lt;/&gt;, Los Angeles stanowi światowe centrum biznesu, handlu międzynarodowego, rozrywki, kultury, mediów, mody, nauki, sportu, technologii i edukacji. Los Angeles uznane zostało za 3. najbogatsze oraz 5. najbardziej wpływowe miasto świata. Obszar statystyczny Los Angeles wygenerował w 2008 roku 831 miliardów dolarów produktu miejskiego brutto (PMB), czyniąc z tegoż miasta 3. największe centrum gospodarcze świata, ustępując jedynie metropoliom Tokio i Nowego Jorku. Jako że Los Angeles jest siedzibą Hollywood, zyskało przydomek „Światowej Stolicy Rozrywki”, przodując w produkcji filmów, programów telewizyjnych, sztuk scenicznych, gier wideo oraz muzyki. Ze względu na to, miasto zamieszkuje szerokie grono słynnych osób powiązanych z tymi branżami. Los Angeles zorganizowało Letnie Igrzyska Olimpijskie w roku 1932 oraz 1984, zorganizuje je także w 2028.\nOryginalna nazwa.\nOryginalna nazwa miasta to &lt; lang=\"es\"&gt;El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles del Río de Porciúncula&lt;/&gt;, co można przetłumaczyć jako „Miasto Matki Bożej Królowej Aniołów rzeki &lt; lang=\"es\"&gt;Porciúncula&lt;/&gt;”.\nHistoria.\nPrzybrzeżne tereny współczesnego basenu Los Angeles Basin oraz doliny San Fernando były pierwotnie zamieszkiwane przez indiańskie plemiona Tongva (&lt; lang=\"es\"&gt;Gabrieleños&lt;/&gt;) oraz Chumash. Juan Rodríguez Cabrillo, portugalski podróżnik, uznał w 1542 roku obszar południowej Kalifornii za część hiszpańskiego imperium kolonialnego. 2 sierpnia 1769 roku na ziemie dzisiejszego Los Angeles dotarli Gaspar de Portolà i Juan Crespí.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9571", "fragment_id": "172923/1", "subtitle": "", "title": "Los Angeles", "document_id": "172923", "start_index": 1928.0, "parentId": 9571.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0798807293176651}, "uuid": "ad72d62d-4cea-4127-ac9c-361ba0718e85"}, {"page_content": "Hollywood – stacja kolejowa w Hollywood, w stanie Floryda, w Stanach Zjednoczonych. Stacja jest obsługiwana przez Tri-Rail i Amtrak. Stacja znajduje się przy 3001 Hollywood Boulevard, na zachód od I-95 i State Road 9.\nHistoria.\nPierwotna stacja, które jest wykorzystywana wyłącznie przez Amtrak, jest byłą stacją Seaboard Air Line Railroad zaprojektowaną w stylu śródziemnomorskim przez Gustava Maassa z West Palm Beach. Mimo że pierwszy pociąg pasażerski Seaboard przyjechał w styczniu 1927 r., stacja była nieczynna do 1928 roku, na ówczesnym odludziu Hollywood. \nStacja składa się z trzech odrębnych części. W południowej części budynku znajduje się stacja pasażerska, a na północnym krańcu składa się ze składów towarowych i doków. W Centralnej części stacji znajduje się przechowalnia bagażu. Wejście do poczekalni jest przez drzwi na południowym krańcu. Po zachodniej stronie budynku jest osobne wejście do części poczekalni, która była zgodna z ustawą z epoki rasowych segregacji. Została ona przekształcona w biura kolejowe Seaboard w 1963 roku.\nStacja obsługiwała między innymi pociągi Seaboard, \"Orange Blossom Special\" do 1953 roku i Silver Meteor w 1939 roku. Amtrak utrzymanł usługi \"Silver Meteor\", kiedy przejął pasażerskie pociągu międzymiastowe w 1971 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2483656", "fragment_id": "575382/0", "subtitle": "", "title": "Hollywood (stacja kolejowa)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "575382", "parentId": 2483656.0, "score": 0.1239149421453476}, "uuid": "1de07fd4-65ba-4828-8b64-fec27c9b4a56"}, {"page_content": "North Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych leżąca w regionie doliny San Fernando. \nW North Hollywood doszło do jednej z największych strzelanin w historii Los Angeles.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1119098", "fragment_id": "1352344/0", "subtitle": "", "title": "North Hollywood", "parentId": 1119098.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1352344", "score": 0.1789511889219284}, "uuid": "47dddd0d-df2e-4a4d-82c8-692a54f71c8a"}, {"page_content": "Hollywood Bowl – amfiteatr znajdujący się w Los Angeles, w stanie Kalifornia, w Stanach Zjednoczonych. Używany przede wszystkim jako scena koncertowa. Widownia mieści widzów. Najbardziej charakterystycznym elementem budowli jest muszla koncertowa, za którą jest widoczny znak Hollywood Sign umieszczony w górach Santa Monica.\nHollywood Bowl jest siedzibą orkiestry \"Hollywood Bowl Orchestra\", latem gości Los Angeles Philharmonic (Orkiestrę Filharmoniczną Los Angeles). Właścicielem obiektu jest hrabstwo Los Angeles.\nHistoria.\nHollywood Bowl zostało oficjalnie otwarte 11 lipca 1922 roku. W 1929 roku powstała muszla koncertowa, która stała do 2003 roku. Zastąpiła ją nowa, większa i ulepszona akustycznie konstrukcja oddana do użytku w 2005 roku. Dwukrotnie koncertował w niej Jimi Hendrix, drugi koncert odbył się (14 września 1968).\nObiekt Hollywood Bowl pojawiał się w filmach kinowych i telewizyjnych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1673623", "fragment_id": "705771/0", "subtitle": "", "title": "Hollywood Bowl", "parentId": 1673623.0, "start_index": 0.0, "document_id": "705771", "source": "wikipedia", "score": 0.13923484086990356}, "uuid": "7c858e87-c377-4cf4-8306-b2c33464ba4e"}]}
{"id": "q_409", "question": "Na którym kontynencie żyją jaki?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nAntarktyda – kontynent położony najdalej na południe Ziemi, na którym znajduje się geograficzny biegun południowy. Jest położony w rejonie Antarktyki na półkuli południowej, niemal w całości na południe od koła podbiegunowego i otoczony przez Ocean Południowy. Ma powierzchnię 14,2 mln km², jest piątym co do wielkości kontynentem po Azji, Afryce, Ameryce Północnej i Ameryce Południowej, prawie dwa razy większym od Australii. Około 98% Antarktydy pokrywa polarna czapa lodowa o średniej grubości 1,9 km, która rozciąga się do wszystkich, prócz wysuniętych najbardziej na północ krańców Półwyspu Antarktycznego.\nPod względem średnich warunków Antarktyda to najzimniejszy, najsuchszy i najbardziej wietrzny kontynent, ma także najwyższą średnią wysokość ze wszystkich kontynentów. Antarktyda jest uznawana za kontynent pustynny, z roczną sumą opadów równą 200 mm wzdłuż wybrzeża i znacznie mniej w głębi lądu. Temperatura na Antarktydzie spada poniżej −90 °C. Kontynent nie ma stałych mieszkańców, ale w ciągu roku od 1000 do ponad 4000 osób przebywa na stacjach badawczych rozsianych po całym kontynencie. Tylko organizmy przystosowane do zimna są w stanie przetrwać na Antarktydzie, w tym wiele gatunków archeonów, bakterii, grzybów, protistów, niektóre rośliny i niektóre zwierzęta, w tym nicienie, niesporczaki, pingwiny, płetwonogie i roztocze. Zbiorowiska roślinne mają charakter tundry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10968", "fragment_id": "169191/0", "subtitle": "", "title": "Antarktyda", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169191", "parentId": 10968.0, "score": 0.24013717472553253}, "uuid": "3fba69ba-a102-422d-9c9d-f2228632f021"}, {"page_content": "Paleokontynent – każdy z kontynentów i superkontynentów, który istniał od początku powstania Ziemi, oprócz siedmiu kontynentów współczesnych. Powstawanie bądź rozpad kontynentów i superkontynentów w historii Ziemi wynikało z ruchów, jakim podlegają płyty litosfery, zgodnie z teorią tektoniki płyt.\nTeoria tektoniki płyt opisuje, jak masy kontynentalne skupiają się w jeden superkontynent, by później znowu się rozpaść tworząc kontynenty. Zapis geologiczny wskazuje, że takie cykle trwają około 250 milionów lat. Naukowcy są zgodni co do istnienia superkontynentów Gondwany i Rodinii oraz podejrzewają, że istniało ich jeszcze kilka, m.in. Pannocja, Kenorland czy Walbara. Problemem jest odległość czasowa – układ kontynentów w archaiku i proterozoiku jest bardzo trudny do odtworzenia.\nGeolodzy prowadzą debatę, w jaki sposób formują się ponownie superkontynenty: czy dryf kontynentalny sprawia, że łączą się ponownie po przewędrowaniu dookoła planety, czy też oddalają się od siebie, by później znów się zbliżać. Naukowcy twierdzą, że prawdopodobnie w historii Ziemi zdarzały się oba te zjawiska i zdarzać się będą w przyszłości.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2624608", "fragment_id": "1635161/0", "subtitle": "", "title": "Paleokontynent", "parentId": 2624608.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1635161", "score": 0.5}, "uuid": "530c8f5c-b070-4775-9479-147a66366b3a"}, {"page_content": "Mikrokontynent – fragment skorupy kontynentalnej, czy też szerzej – kontynentalnej litosfery, oddzielony od większych kontynentów i nie leżący w obrębie szelfu kontynentalnego. Nie ma fizycznego rozgraniczenia między tym, co nazywamy kontynentem, a co mikrokontynentem. Za mikrokontynenty uważa się te wszystkie lądy, które spełniają powyższą definicję i mają powierzchnię mniejszą niż Australia. Nie są nimi wyspy powstałe nad plamami gorąca, jak Islandia i Hawaje. Prehistoryczne mikrokontynenty, które zostały scalone z większymi kontynentami, są rozpoznawalne w geologii jako terrany.\nCzasem stosowana jest także definicja określająca tym mianem każdy fragment litosfery zbudowany w dużym stopniu z granitów, jak kontynent, także wyspy takie jak Nowa Gwinea, geologicznie będąca częścią kontynentu australijskiego.\nIstniejące mikrokontynenty.\nWiele takich fragmentów powstało wskutek oderwania od większej masy lądowej – kontynentu lub superkontynentu. W wyniku rozpadu Gondwany utworzyły się dzisiejsze kontynenty półkuli południowej oraz kilka mikrokontynentów:\nInnymi istniejącymi współcześnie mikrokontynentami są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1687916", "fragment_id": "702759/0", "subtitle": "", "title": "Mikrokontynent", "document_id": "702759", "start_index": 0.0, "parentId": 1687916.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15259000658988953}, "uuid": "64e48ba1-fbe7-404e-9495-2b08f93f5edb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nSkrzyp (\"Equisetum\" L.) – jedyny współcześnie występujący rodzaj należący do skrzypów. Obejmuje w zależności od ujęcia 16–18 gatunków, z których w Polsce występuje 9. Rodzaj znany jest ze wszystkich kontynentów z wyjątkiem Australii oraz Antarktyki. Skrzypy najbardziej zróżnicowane są w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w Ameryce Południowej.\nSkrzypy wykorzystywane były lub czasem jeszcze są jako rośliny jadalne, polerskie, lecznicze i barwierskie. Niektóre gatunki są uciążliwymi chwastami w uprawach.\nRozmieszczenie geograficzne.\nRodzaj ma zasięg niemal kosmopolityczny. Najbardziej zróżnicowane są w strefie umiarkowanej półkuli północnej oraz w Ameryce Południowej, ale brak ich tylko na Antarktydzie, Australii (w południowo-wschodniej części rosną jako introdukowane), na Nowej Zelandii, Afryce Zachodniej i w Amazonii. W Afryce środkowej i południowej rośnie tylko jeden gatunek (skrzyp gałęzisty). W Europie występuje 10 gatunków, z czego 9 rośnie w Polsce.\nMorfologia.\nGametofit.\nBlaszkowaty, głęboko podzielony na nieregularne łatki o falistych brzegach, rozwijający się na powierzchni ziemi i fotosyntezujący (zielony). Zwykle dwupienny. Przedrośla męskie z reguły mniejsze od żeńskich, długości kilku mm z licznymi plemniami. Na później wykształconych łatkach rozwijają się czasem pojedyncze rodnie. Przedrośla żeńskie osiągają ok. 10 mm średnicy. Rodnie \nzagłębione są wewnątrz gametofitu, ale ich szyjki wystają nad powierzchnię. W ich wypadku także, zwłaszcza w przypadku niezapłodnienia komórek jajowych, z czasem mogą powstać liczne plemnie.\nBiologia i ekologia.\nRozwój.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148077", "fragment_id": "13347/0", "subtitle": "", "title": "Skrzyp", "document_id": "13347", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 148077.0, "score": 0.15502619743347168}, "uuid": "22498ae2-4673-4ce8-bbe5-fb221f7610b5"}, {"page_content": "110 milionów lat temu w środkowej Australii (dzisiejszy Queensland) rozpościerało się śródlądowe Morze Eromanga. Jego brzegi porastały lasy iglaste obfitujące w araukarie. Niższe piętro tworzył paprocie, sagowcowe. Było to prawdopodobnie siedlisko mutaburazaura, a dwie ostatnie z wymienionych grup roślin mogły stanowić jego pokarm, podobnie jak widłaki jednakozarodnikowe i zaliczane do iglastych zastrzalinowate. Budowa zębów, przystosowanych do ścinania, wskazuje, że okazjonalnie mógł on spożywać też mięso, choć można tu widzieć też adaptację do twardego pożywienia, jakim były sagowcowe. W każdym razie nawet jeśli spożywał od czasu do czasu mięso, nie stanowiło ono głównej składowej jego pożywienia.\nW tamtym czasie klimat w Nowej Południowej Walii był łagodniejszy, niż obecnie, ale też bardzo chłodny, z długimi ciemnymi zimami. We wczesnej kredzie Australia znajdowała się bowiem dalej na południe, niż obecnie, a bliżej Antarktydy. Południowy skraj kontynentu sięgał pola podbiegunowego południowego − zdarzały się tam zimowe doby bez Słońca. Generalnie jednak klimat na kontynencie w tamtych czasach określa się jako umiarkowany. Żyjące w nim zwierzęta musiały rozwinąć przystosowania do odmiennych warunków życia, widoczne u mutaburazaura i innych dinozaurów tego lądu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=983112", "fragment_id": "1383157/3", "subtitle": "", "title": "Mutaburazaur", "document_id": "1383157", "start_index": 4421.0, "parentId": 983112.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12919819355010986}, "uuid": "9df5a539-06c4-47db-8bf5-0d9a443b0506"}, {"page_content": "Morze Karaibskie – morze wchodzące w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego, położone na północ od Ameryki Południowej i na wschód od Ameryki Centralnej. Ograniczone od północy i od wschodu przez łuk wyspowy Antyli, przez co kiedyś było nazywane również Morzem Antylskim. W okresie wielkich odkryć geograficznych na przełomie XV i XVI wieku, obszar Karaibów wraz z pobliskimi Bahamami oraz Turks i Caicos nazwano Indiami Zachodnimi.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPierwszymi mieszkańcami Antyli (wcześniej znanymi jako Indie Zachodnie) byli Tainowie, rdzenni mieszkańcy Wielkich i Małych Antyli, znani z uprawiania rolnictwa, rybołówstwa i garncarstwa. Obrzędy pogrzebowe świadczyły o religijności tego plemienia. Język Tainów wywodził się z języków arawackich, grupy językowej Indian Ameryki Południowej, którzy przybyli na Antyle około 300 roku p.n.e. Zamieszkiwali Kubę, Jamajkę, Hispaniolę (obecnie Haiti) i Portoryko. W momencie odkrycia Antyli przez Krzysztofa Kolumba, wyspy były zamieszkiwane przez plemiona Karibów (zwanych też Kalinago), historycznych wrogów Tainów, dobrych żeglarzy i wojowników. Wcześniej Karibowie żyli na obszarach w głębi lądu, wzdłuż rzeki Orinoko, z czasem podbijając i zamieszkując terytoria Tainów. Pierwsze wzmianki o Karibach mówiły o żywieniu się przez nich ludzkim mięsem, a samo słowo \"kanibal\" pochodzi od zniekształconej nazwy mieszkańca Karaibów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16071", "fragment_id": "176024/0", "subtitle": "", "title": "Morze Karaibskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176024", "parentId": 16071.0, "score": 0.09559156000614166}, "uuid": "a1e8fbc9-a568-4ce1-aee8-faa580cd804c"}, {"page_content": "Ponieważ nie jest pewne, jakie taksony można zaliczyć do Plateosauria, nie można jednoznacznie stwierdzić, jaki jest czasowy i przestrzenny zasięg występowania tej grupy. Wyniki analizy kladystycznej Upchurcha, Barretta i Galtona (2007) wskazywałyby, że przedstawiciele tej grupy żyli od późnego triasu do wczesnej jury na obszarach dzisiejszej Europy (\"Plateosaurus\"), Ameryki Południowej (\"Coloradisaurus\", \"Riojasaurus\"), Afryki (\"Massospondylus\") i być może Azji (\"Lufengosaurus\"). Z kolei przy założeniu, że do tej grupy należy większość znanych zauropodomorfów, w tym zauropody, przedstawiciele Plateosauria żyliby od późnego triasu do późnej kredy, a ich skamieniałości byłyby znane ze wszystkich kontynentów, w tym również z Antarktydy (\"Glacialisaurus\").\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1745242", "fragment_id": "908515/3", "subtitle": "", "title": "Plateosauria", "document_id": "908515", "start_index": 2925.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1745242.0, "score": 0.41247621178627014}, "uuid": "b7cc56e4-2653-47bd-97f1-35b0ff9ec61e"}, {"page_content": "³ „Całkowity”, tj. w kodeksie karnym, konstytucji bądź innym akcie dającym ogólny zakaz dyskryminacji z powodu orientacji seksualnej we wszystkich dziedzinach życia lub „częściowy”, tj. chroni przed dyskryminacją tylko w wybranych, jednej lub więcej dziedzinach życia, np. miejsce pracy, służba w armii itd., ale nie we wszystkich dziedzinach życia.\n4 „Związki partnerskie” przyznające zazwyczaj większość praw z tych, jakie mają małżeństwa osób przeciwnej płci lub „konkubinaty” przyznające zazwyczaj część lub tylko kilka podstawowych praw z tych, jakie mają małżeństwa osób przeciwnej płci.\n5 Małżeństwa osób tej samej płci przyznające identyczne prawa, jakie przysługują małżeństwom osób przeciwnej płci (z wyjątkiem adopcji dzieci w Portugalii). Zielonym kolorem tła oznaczono rok zalegalizowania małżeństw homoseksualnych, a kolorem czerwonym – rok wprowadzenia w danym kraju konstytucyjnej definicji ograniczającej małżeństwo do związku osób różnej płci.\n6 Przyznaje prawo do adopcji dzieci parom niespokrewnionym z dzieckiem lub tylko adopcji dzieci jednego z partnerów.\n7 Oznacza możliwość prawnej zmiany płci. Rok oznacza wejście w życie prawa dotyczącego tego aspektu. Brak wymogów dotyczących sterylizacji osób transpłciowych w trakcie procesu zmiany płci. Znak „–” oznacza brak informacji o takich regulacjach w danym państwie.\n8 Konstytucje piętnastu państw Europy definiują małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny (Armenia, Białoruś, Bułgaria, Chorwacja, Czarnogóra, Gruzja, Litwa, Łotwa, Mołdawia, Polska, Rosja, Serbia, Słowacja, Ukraina i Węgry).\nŻycie osób LGBT na kontynencie.\nW całej Europie akceptacja dla osób o innej orientacji seksualnej niż heteroseksualna jest bardzo wysoka – średnio 69% (2019). Jednak występują znaczne różnice między zachodem a wschodem kontynentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=184977", "fragment_id": "10792/3", "subtitle": "", "title": "Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Europie", "parentId": 184977.0, "start_index": 5405.0, "document_id": "10792", "source": "wikipedia", "score": 0.2463974952697754}, "uuid": "a6ad290c-62ac-4767-9cd3-29e82aa89efd"}, {"page_content": "Wędrówka kontynentów, epejroforeza (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ἤπειρος&lt;/&gt; \"ēpeiros\" – ‘ląd, kontynent’ oraz &lt; lang=\"grc\"&gt;φόρησις&lt;/&gt; \"phórēsis\" – ‘noszenie’) – ruch kontynentów powodujący zmianę ich położenia względem siebie oraz względem biegunów geograficznych i magnetycznych.\nHistoria.\nW XIX wieku dokładniejsze mapy pozwoliły zwrócić uwagę, że kontynenty zdają się pasować do siebie jak elementy układanki. Na odpowiadających sobie wybrzeżach natrafiano na takie same formacje skalne i skamieniałości, np. na Antarktydzie i w Indiach.\nSkłoniło to do spekulacji na temat ewolucji litosfery ziemskiej. W 1912 roku Alfred Wegener wysunął teorię wędrówki kontynentów. Nie zyskała ona jednak wielu zwolenników, być może dlatego, że nie wyjaśniała, w jaki sposób kontynenty mogą się przemieszczać. W latach 30. XX wieku hipoteza Wegenera została zarzucona, a na początku lat 60. wykrystalizowała się teoria tektoniki płyt, w znacznym stopniu oparta na wywodach Wegenera, ale wyjaśniająca mechanizm wędrówki kontynentów.\nEtapy wędrówki.\n \"Osobny artykuł: Cykl superkontynentalny.\"\nWedług teorii tektoniki płyt wędrówka (dryf) kontynentów trwa od co najmniej 2,5 mld lat. Mogą o tym świadczyć najstarsze pofałdowane skały w Kanadzie, oceniane na co najmniej 2 mld lat.\nNa podstawie teorii tektoniki płyt można w znacznym stopniu odtworzyć zasadnicze etapy wędrówki kontynentów w ostatnich 1100 mln lat:W liczącej 4,5 mld lat historii Ziemi miały miejsce jeszcze inne znaczące wydarzenia tektoniczne. Kontynenty kilkakrotnie łączyły się w większe masy lądowe, jeszcze przed uformowaniem Rodinii – m.in. 3,3 mld lat temu powstał superkontynent Walbara, a 2,7 mld lat temu ponowne zderzenie kontynentów utworzyło superkontynent Kenorland.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6773", "fragment_id": "180873/0", "subtitle": "", "title": "Wędrówka kontynentów", "document_id": "180873", "start_index": 0.0, "parentId": 6773.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2418399453163147}, "uuid": "12188633-fe39-4f7c-9108-3c21322d3ce9"}, {"page_content": "Migracje u kotowatych miały miejsce na ogromną skalę, ssaki te podbiły bowiem wszystkie kontynenty oprócz bardzo odizolowanych Australii i Antarktydy. Przyczyną były prawdopodobnie zachowania społeczne tych zwierząt, a ściślej ich terytorializm. Samce (a nieraz i samice) posiadają rozległe często terytoria, na które nie wpuszczają innych osobników (często tylko tej samej płci). Gepard dla przykładu zwęszywszy zapach moczu innego dorosłego osobnika swej płci zmienia kierunek, by uniknąć spotkania. Zachowanie takie zmniejsza bowiem konkurencję o zwierzynę. Dorastające samce opuszczają więc miejsce swego urodzenia i wyruszają w poszukiwaniu nowych terenów, które zajmują. Nie bez znaczenia może być też fakt, że ofiary kotowatych też często odbywają migracje. Kotowate zwykle dobrze przystosowują się do nowych miejsc, a zdarzało się nawet, że wypierały miejscowych mięsożerców.\nPierwszą migracją było skolonizowanie Afryki przez przodków dzisiejszych karakali i serwali 10-8 MLT. Umożliwiło im to ochłodzenie klimatu skutkujące obniżeniem się poziomu mórz o około 60 m. Odsłoniły się połacie lądowe na obu krańcach Morza Czerwonego i zwierzęta wykorzystały szerszą drogę inwazji pomiędzy Afryką i Półwyspem Arabskim.\nW tym samym czasie kotowate rozeszły się po całej Azji i Europie, a przodkowie dzisiejszych pum, rysiów, ocelotów i gepardów przeszły suchą nogą przez Cieśninę Beringa, dostając się do Ameryki Południowej. Gdy poziom mórz podniósł się, zwierzęta zostały uwięzione na różnych kontynentach, co zaowocowało specjacją.\nRysie oraz oceloty.\nJuż w Nowym Świecie oddzieliły się odrębne linie rysi (obecnie 4 gatunki) i ocelotów (obecnie 7 gatunków), a było to odpowiednio przed 8 i 7,2 milionami lat.\nPumy i gepard.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1402481", "fragment_id": "209851/4", "subtitle": "", "title": "Ewolucja kotowatych", "document_id": "209851", "start_index": 5585.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1402481.0, "score": 0.2156195491552353}, "uuid": "c2e52216-4047-498e-b1ef-d6fa30cbd5f2"}]}
{"id": "q_410", "question": "W której dyscyplinie sportu rekordzistą świata był Janusz Sidło?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJanusz Jan Sidło (właściwe imię Reinhold) ps. Łokietek, Gruby (ur. 19 czerwca 1933 w Szopienicach, zm. 2 sierpnia 1993 w Warszawie) – polski lekkoatleta, który specjalizował się w rzucie oszczepem. Najwybitniejszy polski zawodnik w historii tej konkurencji. Rekordzista Europy, świata, olimpijski oraz wielokrotny Polski. Pierwszy Europejczyk, który rzucił oszczepem ponad 80 metrów. Pięciokrotny olimpijczyk: Helsinki 1952, Melbourne 1956, Rzym 1960, Tokio 1964 i Meksyk 1968. Srebrny medalista olimpijski, trzykrotny medalista mistrzostw Europy. Kapitan polskiej reprezentacji lekkoatletycznej w okresie Wunderteamu i najlepszy polski sportowiec pierwszych 20 lat po II wojnie światowej. Dwukrotnie wybrany najlepszym sportowcem Polski w Plebiscycie „Przeglądu Sportowego” (w latach 1954 i 1955). Przez magazyn Track &amp; Field News uznany został \"najlepszym lekkoatletą w historii\", gdyż przez 20 kolejnych sezonów należał do dziesiątki najlepszych oszczepników świata. Czternastokrotny mistrz Polski w rzucie oszczepem oraz dwukrotny w rzucie granatem (konkurencja ta była tylko dwukrotnie rozgrywana podczas mistrzostw Polski). 64 razy bronił barw narodowych w meczach międzypaństwowych odnosząc w nich 43 zwycięstwa. Podopieczny słynnego trenera Zygmunta Szelesta. Zwyciężał, przeważnie, już pierwszym rzutem. W ciągu swojej kariery startował w barwach Stali Katowice (1949–1950), Spójni Gdańsk (1951–1954) oraz Spójni Warszawa (1955–1973). Absolwent V Liceum Ogólnokształcącego w Gdańsku (1952) oraz warszawskiej AWF (1971). Tytuł magistra otrzymał za pracę \"„Oszczep – od narzędzia do przyboru sportowego”\".\nDzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9560", "fragment_id": "172917/0", "subtitle": "", "title": "Janusz Sidło", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172917", "parentId": 9560.0, "score": 0.6073766350746155}, "uuid": "bbda107c-2002-454f-afc3-fb8a03d0d07c"}, {"page_content": "W 1953 o Januszu Sidle usłyszała cała Europa. Początek sezonu pokazywał ciągły wzrost poziomu sportowego zawodnika. Oszczepnik oddawał rzuty regularnie w okolice 70 metra, jednak magiczną granicę „siedemdziesiątki” przekroczył dopiero 21 września – na zawodach w Warszawie pokonał wówczas znakomitych fińskich oszczepników. Był to pierwszy tak odległy rzut w historii powojennego oszczepu w Polsce (a jednocześnie trzeci wynik w historii tej dyscypliny w kraju). Kulminacyjnym punktem sezonu okazał się jednak mecz międzypaństwowy NRD – Polska, który odbył się 2 października na stadionie w Jenie. Sidło w drugiej kolejce osiągnął wynik: 77,32. Był to nowy rekord Polski. W związku z doskonałym wynikiem Sidło postanowił zrezygnować z kolejnych prób. Jednak za namową ekipy filmowej stanął ponownie na rozbiegu i posłał oszczep na odległość 80,15. Tym samym ustanowił nowy rekord Europy i jako drugi człowiek na świecie (a pierwszy Europejczyk) przekroczył nieosiągalną wówczas barierę 80 metrów. Do rekordu świata Franklina Helda zabrakło mu tylko 26 centymetrów. Warto dodać, że Sidło rzucał w Jenie starym oszczepem produkcji fińskiej, a Held rekord pobił aerodynamicznym oszczepem własnej produkcji. Rekord Sidły był pierwszym po II wojnie światowej lekkoatletycznym rekordem Europy ustanowionym przez Polaka. Od 1953 do końca sierpnia 1956 Sidło dominował w światowym oszczepie nie przegrywając żadnego pojedynku z zagranicznym rywalem. Ówczesna prasa okrzyknęła wówczas Sidłę „ambasadorem Polski”, a miłośnicy lekkoatletyki entuzjastycznie witali polskiego zawodnika na całym świecie.\nProgresja wyników w sezonie\n1954.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9560", "fragment_id": "172917/4", "subtitle": "", "title": "Janusz Sidło", "document_id": "172917", "start_index": 6182.0, "parentId": 9560.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7542410492897034}, "uuid": "2c09d5d6-bf6f-4a89-8432-25c80d12f2e7"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nRekordy Polski w lekkoatletyce – najlepsze w historii rezultaty uzyskane przez Polaków i oficjalnie zatwierdzone przez Polski Związek Lekkiej Atletyki.\nRekordy Polski w konkurencjach lekkoatletycznych zaczęto odnotowywać jeszcze przed odzyskaniem przez kraj niepodległości w roku 1918. Polski Związek Lekkiej Atletyki powstał 11 października 1919 roku w Krakowie – pierwszą organizację sportową w niepodległej Polsce – a latem kolejnego roku rozegrano we Lwowie pierwsze w historii mistrzostwa Polski seniorów. W grudniu 1921 roku PZLA pierwszy raz w historii dokonał oficjalnej weryfikacji rekordów Polski.\nOszczepnik Julian Gruner był pierwszym w historii rekordzistą, który najlepszy wynik osiągnął poza granicami kraju – 12 lipca 1925 roku w Paryżu zawodnik uzyskał wynik 57,56\nW 1929 Stanisława Walasiewicz podczas zawodów w Królewskiej Hucie ustanowiła (w biegu na 60 metrów) wynikiem 7,6 nowy rekord świata. Trzy lata później w Antwerpii rekord globu ustanowił Janusz Kusociński pokonując dystans 3000 metrów w czasie 8:18,8. W 1953 roku w Jenie na meczu NRD – Polska Janusz Sidło wynikiem 80,15 ustanowił rekord Europy w rzucie oszczepem – wówczas pierwszy raz rekord Polski był jednocześnie najlepszym wynikiem na Starym Kontynencie. Wśród kobiet sztuki tej dokonały sprinterki z reprezentacyjnej sztafety 4 × 100 metrów – Maria Piątkowska, Barbara Sobotta, Elżbieta Szyroka oraz Teresa Ciepły – które podczas mistrzostw Europy w Belgradzie, 16 września 1962 roku, osiągnęły rezultat 44,5.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22122", "fragment_id": "184965/0", "subtitle": "", "title": "Rekordy Polski w lekkoatletyce", "parentId": 22122.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184965", "score": 0.21342049539089203}, "uuid": "e9aae262-5d25-4826-a6d5-abf7101a5a89"}, {"page_content": "Rzut oszczepem w Polsce.\nPoczątek historii rzutu oszczepem na terenach polskich datuje się na rok 1905. Wówczas na zorganizowanych przez Towarzystwo Zabaw Ruchowych zawodach konkurs rzutu oszczepem wygrał T. Rzadki uzyskując wynik 31,80\nPierwszym polskim oszczepnikiem, który zaistniał na arenie międzynarodowej był Eugeniusz Lokajski – uczestnik Igrzysk Olimpijskich w 1936 w Berlinie. Zajął tam wysokie, 7. miejsce. Walter Turczyk był pierwszym Polakiem, który rzucił oszczepem ponad 70 metrów. Jego wynik to 70,53. Wśród kobiet sukcesy odnosiła Maria Kwaśniewska – brązowa medalistka olimpijska z Berlina i rekordzistka kraju. Czołowymi zawodnikami byli także bracia Władysław i Franciszek Mikrutowie.\nPierwszym powojennym mistrzem kraju został Medard Gburczyk. Od 1948 roku starty w reprezentacji Polski rozpoczął Janusz Sidło – najlepszy polski oszczepnik wszech czasów. W 1953 roku na stadionie w Jenie jako pierwszy Europejczyk rzucił on oszczepem ponad 80 metrów (80,15 – Jena, 2 października 1953). Trzy lata później Sidło został rekordzistą świata (83,66 – Mediolan, 30 czerwca 1956) i zdobył srebrny medal na igrzyskach olimpijskich w Melbourne. Lata 50. w Polsce to dominacja Janusza Sidły – mistrza Europy z 1954 i 1958 r. Oprócz niego prym w kraju wiedli m.in. Jan Kopyto i Zbigniew Radziwonowicz. Sukcesy zawodników były zasługą Zygmunta Szelesta – wybitnego trenera i pracownika dydaktycznego warszawskiej AWF.\nW latach 60. do grona najlepszych w Polsce dołączył dwukrotny medalista mistrzostw Europy Władysław Nikiciuk, który na olimpiadzie w Meksyku w 1968 roku zajął 4. miejsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5277", "fragment_id": "182790/7", "subtitle": "", "title": "Rzut oszczepem", "source": "wikipedia", "start_index": 10950.0, "document_id": "182790", "parentId": 5277.0, "score": 0.42665866017341614}, "uuid": "ca8fe7a9-89fa-4805-a6c9-bc2ea0335989"}, {"page_content": "Poniższa tabela prezentuje progresje wyników Janusza Sidły oraz porównanie do najlepszego wyniku w Polsce i na świecie w danym sezonie. \nRankingi.\nRanking czasopisma Track &amp; Field News.\nJanusz Sidło pięciokrotnie zajmował pierwsze miejsce w prestiżowym rankingu amerykańskiego pisma \"Track &amp; Field News\". W sumie sportowiec zgromadził w tym plebiscycie 139 punktów, co daje mu 2. lokatę w klasyfikacji wszech czasów w rzucie oszczepem (za Janem Železným). Wśród mężczyzn, przy zestawieniu zawodników wszystkich konkurencji, wynik ten plasuje go na 5. miejscu.\nOdznaczenia i nagrody.\nJanusz Sidło został wiele razy odznaczony za swe osiągnięcia. Odznaczony przez Radę Państwa Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Przyznano mu także złoty Medal „Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe” (dwukrotnie). Był laureatem Bislett Medal przyznawanego za najlepsze występy na Bislett Stadion. Od 1996 w Sopocie rozgrywany jest Memoriał Janusza Sidły. W 2004 żona Sidły – Ewa Chodorowska – odsłoniła podczas Festiwalu Sportu we Władysławowie gwiazdę lekkoatlety w Alei Gwiazd Sportu. Wydarzenie to tak opisuje żona oszczepnika:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9560", "fragment_id": "172917/12", "subtitle": "", "title": "Janusz Sidło", "parentId": 9560.0, "start_index": 19505.0, "document_id": "172917", "source": "wikipedia", "score": 0.7549746036529541}, "uuid": "c77a4960-d93d-494a-bafb-e568ae15eea1"}, {"page_content": "Mimo że w Polsce znacznie popularniejsza jest piłka nożna, Polacy znacznie większe sukcesy odnieśli w siatkówce, w której są obok Brazylijczyków aktualnie największą potęgą na świecie i jedną z najsilniejszych reprezentacji w historii. Mężczyźni trzykrotnie zdobyli mistrzostwo świata w latach 1974, 2014 oraz 2018.\nDyscypliną sportową, której przedstawiciele odnieśli najwięcej sukcesów, jest lekkoatletyka. W okresie międzywojennym medale olimpijskie zdobywali: Halina Konopacka, Janusz Kusociński, Stanisława Walasiewicz, Jadwiga Wajsówna, Maria Kwaśniewska.\nPo II wojnie światowej, od połowy lat 50. do 1966, w okresie tzw. \"Wunderteamu\", polscy lekkoatleci staczali wyrównane pojedynki z lekkoatletami USA i ZSRS. Do najwybitniejszych zawodników w tym okresie należeli: Janusz Sidło, Elżbieta Duńska-Krzesińska, Zdzisław Krzyszkowiak, Józef Szmidt, Teresa Ciepły, Irena Kirszenstein-Szewińska, Ewa Kłobukowska. Wysoki międzynarodowy poziom prezentowali lekkoatleci lat 70. (m.in. Władysław Komar, Tadeusz Ślusarski, Władysław Kozakiewicz, Jacek Wszoła).\nPo okresie znacznego obniżenia poziomu w połowie lat 80., polska lekkoatletyka powróciła do światowej elity w okresie III Rzeczypospolitej. Cztery złote medale olimpijskie w chodzie sportowym zdobył Robert Korzeniowski. Jedną z najwybitniejszych polskich sportsmenek jest wielokrotna rekordzistka świata, młociarka Anita Włodarczyk, dwa złote medale olimpijskie w pchnięciu kulą wywalczył Tomasz Majewski.\nObok lekkiej atletyki tradycyjnie mocnymi dyscyplinami olimpijskimi były na przestrzeni dziesięcioleci również boks, podnoszenie ciężarów, szermierka, zapasy, kolarstwo, wioślarstwo i kajakarstwo. Szereg sukcesów odnosili przedstawiciele strzelectwa, jeździectwa, pięcioboju nowoczesnego i żeglarstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/106", "subtitle": "", "title": "Polska", "source": "wikipedia", "start_index": 152803.0, "document_id": "651609", "parentId": 44895.0, "score": 0.33007586002349854}, "uuid": "93bae14d-3986-4687-affc-7c9e49dcf349"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nSoini Nikkinen (ur. 19 lipca 1923 w Kiuruvesi, zm. 2 czerwca 2012 w Nastoli) – fiński lekkoatleta specjalizujący się w rzucie oszczepem.\nBrązowy medalista ME 1954 w Bernie. Dwukrotny olimpijczyk – Londyn 1948 (12. miejsce) i Helsinki 1952 (8. miejsce). 24 czerwca 1956 pobił rekord świata – na stadionie w Kuhmoinen uzyskał wynik 83,56 m. Rekord ten przetrwał zaledwie 6 dni – 30 czerwca w Mediolanie pobił go Polak Janusz Sidło uzyskują wynik o 10 cm. lepszy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1466818", "fragment_id": "196693/0", "subtitle": "", "title": "Soini Nikkinen", "parentId": 1466818.0, "start_index": 0.0, "document_id": "196693", "source": "wikipedia", "score": 0.06601253151893616}, "uuid": "e2387e61-3890-4464-943d-63c70b8fdf6a"}, {"page_content": "Janusz Sidło urodził się w robotniczej rodzinie śląskiej. Syn Romana Sidły i Elfrydy Papoń. W Szopienicach (obecnie dzielnica Katowic) mieszkał w jednej kamienicy z innym znakomitym sportowcem – ciężarowcem Czesławem Białasem. Przy tej samej ulicy (noszącej wówczas nazwę Piastowska) mieszkała także olimpijka Magdalena Bregulanka. W młodości chciał uprawiać hokej na lodzie lub piłkę nożną.\nPrezentacja poszczególnych sezonów.\n1948–1949.\nSwoją przygodę z lekkoatletyką zaczął w Chorzowie w roku 1948. W czerwcu 1949 podczas ogólnopolskich zawodów szkół średnich wystąpił w rzucie dyskiem. Zawodnikowi występ ten się jednak nie udał, więc, zdenerwowany, poszedł na rzutnię do oszczepu. Z wynikiem 41,90 wygrał. Miesiąc później, 31 lipca zadebiutował w reprezentacji Polski podczas pierwszego od zakończenia II wojny światowej meczu międzypaństwowego. Na Stadionie Wojska Polskiego Polska zmierzyła się z Rumunią. Szesnastoletni zawodnik zajął ostatnie – czwarte – miejsce (z wynikiem 51,29), a mecz zakończył się przegraną Polaków. Warto zaznaczyć, że młody lekkoatleta „wygryzł” z kadry na mecz z Rumunią swojego przyszłego trenera – Zygmunta Szelesta.\nWażnym wydarzeniem były międzynarodowe zawody w Katowicach. Jesienią 1949 pierwszy (i ostatni zarazem) raz doszło do potyczki Sidły z Szelestem. Zawody wygrał József Várszegi – węgierski oszczepnik, który przed wojną był rywalem Eugeniusza Lokajskiego. Sidło był trzeci, a Szelest czwarty.\n1950.\nWiosną 1950 roku Janusz Sidło przebywał wraz z innymi miotaczami na obozie szkoleniowym w Zakopanem. Wzbudził tam zachwyt wybitnego specjalisty – Witolda Gerutty. Ten lekkoatleta i działacz wspomina ów zakopiański obóz następująco:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9560", "fragment_id": "172917/1", "subtitle": "", "title": "Janusz Sidło", "parentId": 9560.0, "start_index": 1696.0, "document_id": "172917", "source": "wikipedia", "score": 0.39344286918640137}, "uuid": "c545f58a-9331-4ef4-aa34-7b0add9b5b3f"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1956.\"\nRzut oszczepem mężczyzn podczas XVI Letnich Igrzysk Olimpijskich w Melbourne rozegrano 26 listopada 1956 (kwalifikacje i finał) na stadionie Melbourne Cricket Ground. Zwycięzcą został reprezentant Norwegii Egil Danielsen, który w finale ustanowił rekord świata uzyskując wynik 85,71 m.\nPrzebieg zawodów.\nBroniący tytułu mistrza olimpijskiego – Amerykanin Cyrus Young – zajął ostatecznie 11 miejsce. Na półmetku (po trzech kolejkach) w zawodach prowadził reprezentant Polski Janusz Sidło z wynikiem 79,98 m (był to wówczas rekord olimpijski).\nWyniki.\nKwalifikacje.\nDo finału awansowali zawodnicy, którzy osiągnęli minimum 66,00 m (Q), względnie 12 najlepszych (gdyby mniej niż 12 zawodników osiągnęło minimum, q).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1518794", "fragment_id": "222415/0", "subtitle": "", "title": "Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1956 – rzut oszczepem mężczyzn", "parentId": 1518794.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "222415", "score": 0.06641486287117004}, "uuid": "8492fd4d-9761-4d90-85fb-736907c6ee18"}, {"page_content": "Sezon olimpijski Sidło rozpoczął od znakomitego startu we włoskim Mediolanie. 30 czerwca, rzucając 83,66 pobił, należący od 6 dni do Fina Soini Nikkinena, rekord świata. Sidło użył wówczas – pierwszy raz w swojej karierze – oszczepu skonstruowanego przez Franklina Helda, którym ów amerykański sportowiec kilka lat wcześniej ustanowił rekord świata i jako pierwszy w historii przekroczył barierę 80 metrów. Po tym sukcesie włoski dyskobol Adolfo Consolini wziął polskiego miotacza na barki i zrobił z nim rundę honorową wokół stadionu. Podczas meczu międzypaństwowego Polska – Norwegia, 30 sierpnia w Oslo przegrał po raz pierwszy, od 1953 roku, z zagranicznym oszczepnikiem. Na stadionie w norweskiej stolicy Sidło był drugi. Wygrał Egil Danielsen – późniejszy złoty medalista olimpijski. Mimo to na jesienne igrzyska olimpijskie do Melbourne pojechał w roli faworyta. Sidło prowadził w konkursie po rzucie, w trzeciej kolejce, na odległość 79,98 i był bliski olimpijskiego złota. Zdecydował się jednak pożyczyć oszczep (marki \"Sandvik\" produkcji szwedzkiej) Egilowi Danielsenowi, który słabo radził sobie w zawodach. Danielsen oszczepem Polaka osiągnął znakomity rezultat: 85,71, odbierając reprezentantowi Polski szanse na złoty medal olimpijski. Wyczyn ten uważany jest za jeden z najpiękniejszych gestów fair-play w historii olimpizmu.\n \"Osobny artykuł: Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1956 - rzut oszczepem mężczyzn.\"\nProgresja wyników w sezonie\n1957.\nW roku 1957 Sidło startował głównie za granicą. Ponownie zdobył tytuł mistrza kraju, zajął także drugie miejsce w Plebiscycie Przeglądu Sportowego. Po raz pierwszy od 1951 roku nie osiągnął najlepszego, spośród polskich oszczepników, wyniku w sezonie. 13 października lepszy rezultat osiągnął bowiem inny lekkoatleta – Jan Kopyto.\nProgresja wyników w sezonie\n1958.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9560", "fragment_id": "172917/6", "subtitle": "", "title": "Janusz Sidło", "parentId": 9560.0, "start_index": 8925.0, "document_id": "172917", "source": "wikipedia", "score": 0.18629147112369537}, "uuid": "18dcdec3-4d9e-4351-9f9d-2677f21fecb1"}]}
{"id": "q_411", "question": "Jak się nazywa otwarta w 1928 roku w Warszawie centralna biblioteka państwowa?", "answer": [{"page_content": "Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, znajdująca się przy alei Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim, w dzielnicy Ochota. Jedna z najstarszych instytucji kultury w Polsce, założona w 1732, działająca w latach 1747–1795 jako Biblioteka Załuskich, reaktywowana w 1928.\nGromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne wydawane na terenie Polski oraz polonika zagraniczne. Jest najważniejszą biblioteką naukową o profilu humanistycznym, głównym archiwum piśmiennictwa narodowego i krajowym ośrodkiem informacji bibliograficznej o książce, placówką naukową, a także ważnym ośrodkiem metodycznym dla bibliotek w Polsce. Prowadzi również działalność wydawniczą – publikuje książki oraz punktowane czasopisma naukowe: „Polish Libraries”, „Rocznik Biblioteki Narodowej” oraz „Notes Konserwatorski”.\nBiblioteka Narodowa ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego w liczbie dwóch sztuk danego tytułu jako jedna z dwóch bibliotek w kraju obok Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.\nPiony organizacyjne i siedziby.\nStruktura Biblioteki Narodowej:\nGłówna siedziba Biblioteki Narodowej znajduje się w Warszawie przy al. Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim. W Pałacu Krasińskich przy placu Krasińskich 3/5 do 2019 mieścił się Zakład Starych Druków i Zakład Rękopisów (przeniesione zostały do gmachu głównego), a obecnie trwają w nim prace związane z projektem „Modernizacja i aranżacja wnętrz Pałacu Krasińskich (Pałacu Rzeczypospolitej) przy Placu Krasińskich 3/5 w Warszawie”. Celem projektu jest m.in. stworzenie interaktywnej przestrzeni wystawienniczej, w której udostępnione zostaną najcenniejsze zbiory Biblioteki Narodowej.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "document_id": "22569", "start_index": 0.0, "parentId": 111993.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "7287d163-48b6-454d-ad5b-ab4b3b498ed7"}, {"page_content": "Historia Biblioteki Narodowej sięga XVIII wieku. 8 sierpnia 1747 została otwarta Biblioteka Załuskich mieszcząca się w warszawskim pałacu Daniłowiczowskim. Ufundowali ją bracia Józef i Andrzej Załuscy. Współczesna Biblioteka Narodowa wiąże swoje tradycje z Biblioteką Załuskich. Po śmierci Józefa Załuskiego biblioteka została przejęta przez państwo i przemianowana na Bibliotekę Rzeczypospolitej Załuskich. Zgodnie z uchwałą sejmową, od 1780 biblioteka ta miała prawo do otrzymywania obowiązkowego egzemplarza każdej książki wydrukowanej w ówczesnym państwie polskim. Wskutek represji carskich po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki Załuskich zostały zrabowane i wywiezione do Petersburga, gdzie zostały włączone do Biblioteki Carskiej (394 000 tomów, w tym: 11 000 rękopisów i 24 500 rycin). W okresie zaborów polskie piśmiennictwo przechowywano w zbiorach prywatnych na ziemiach polskich i emigracji (zakładano także biblioteki publiczne).\nBiblioteka Narodowa została utworzona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z mocą ustawy z dnia 24 lutego 1928 (weszło w życie 1 marca). Pierwszym dyrektorem był od 1934 Stefan Demby, a jego następcą od lipca 1937 został Stefan Vrtel-Wierczyński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/1", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "document_id": "22569", "start_index": 1688.0, "parentId": 111993.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3681686818599701}, "uuid": "a4615961-60d2-40f2-98d6-9b3b8e2aa332"}, {"page_content": "Poza Biblioteką na Koszykowej, nazywaną też Centralą lub Biblioteką Główną, tworzono i systematycznie rozwijano sieć placówek bibliotecznych na terenie Warszawy. W 1912 Towarzystwo Biblioteki Publicznej przejęło tzw. Bibliotekę Kolejową, która stała się Filią I przy ul. Chmielnej. W 1927 otwarto Bibliotekę Wzorową dla Dzieci przy ul. Grójeckiej. Wypożyczalnia nr 1 powstała w 1931. W 1935 przejęto 25 placówek Towarzystwa Bibliotek Publicznych, a w 1936 6 placówek Towarzystwa Bibliotek dla Dzieci.\nW momencie wybuchu II wojny światowej w skład biblioteki wchodziły: Biblioteka Główna, 5 filialnych czytelni dzielnicowych, 34 wypożyczalnie, w tym czytelnia dla niewidomych, oraz 16 czytelni dla dzieci. Księgozbiór liczył 500 000 woluminów.\nWe wrześniu 1939 mimo działań wojennych czynne były Biblioteka Główna oraz niektóre placówki terenowe. Władze okupacyjne stopniowo ograniczały działalność Biblioteki (selekcje księgozbioru, redukcje personelu, zamykanie niektórych placówek) aż do ostatecznego zamknięcia w 1942. W czasie powstania warszawskiego w Bibliotece mieszkało ok. 50 osób, m.in. Maria Dąbrowska oraz Stanisław Stempowski. W budynku przy Koszykowej mieściła się powstańcza fabryka amunicji, a od września 1939 radiostacja „Błyskawica” (ostatnią audycję nadano 4 października 1944). Po upadku powstania grupa pracowników przygotowywała do wywiezienia (przez zespoły Rady Głównej Opiekuńczej) najcenniejsze zbiory. Ewakuację zakończono 14 stycznia 1945.\nW połowie stycznia 1945 Biblioteka Główna została podpalona przez wycofujących się z Warszawy Niemców. Pierwsi pracownicy, którzy stawili się 19 stycznia 1945, uratowali część gmachu, gasząc ogień.\nW czasie II wojny światowej Biblioteka utraciła 84% swoich zbiorów (456 tys. z 553 tys. jednostek). Zniszczeniu uległo również wiele placówek bibliotecznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210698", "fragment_id": "1140676/3", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego", "parentId": 1210698.0, "start_index": 5840.0, "document_id": "1140676", "source": "wikipedia", "score": 0.3477584719657898}, "uuid": "e1154437-c5ab-4bf2-9fec-a508c7520308"}, {"page_content": "Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie – biblioteka gromadzi i udostępnia zbiory z zakresu nauk ekonomicznych (m.in. finansów, bankowości, rachunkowości, zarządzania, polityki gospodarczej i polityki społecznej). Jest to największy tego typu księgozbiór w Polsce.\nHistoria.\nBiblioteka powstała razem z uczelnią w 1906 roku. Początkowo była niewielką biblioteką, liczącą zaledwie 820 woluminów, mieszcząca się w gmachu szkoły przy ul. Smolnej 9 w Warszawie. W 1917 roku zbiory przekroczyły 15 tys. woluminów, a biblioteka stała się największą książnicą ekonomiczno-handlową w Warszawie i największą profilowaną biblioteką w kraju[].\nW 1918 roku dyrektorem biblioteki został prof. Konstanty Krzeczkowski, który zarządzał nią przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. Był to czas szybkiego wzrostu wielkości i jakości księgozbioru.\n28 lutego 1945 Biblioteka SGH, jako pierwsza w Warszawie, została otwarta dla czytelników.\nW 1950 roku biblioteka została razem z Uczelnią upaństwowiona i stała się Biblioteką Główną Szkoły Głównej Planowania i Statystyki. W 1961 Biblioteka Narodowa wyprowadziła się z budynku do nowej siedziby w gmachu archiwów przy ul. Hankiewicza 1.\nW 1979 roku biblioteka uzyskała status Centralnej Biblioteki Ekonomicznej. W 1991 roku uczelnia wraz z biblioteką powróciły do starej nazwy. W latach 90. rozpoczęły się prace związane z komputeryzacją katalogów i automatyzacją obsługi czytelnika.\nOd 2024 roku Biblioteka nosi imię profesora Andrzeja Grodka.\nBudynek.\nAutorem projektu gmachu biblioteki był architekt Jan Witkiewicz Koszczyc, który wygrał zamknięty konkurs na projekt kampusu dla Szkoły Wyższej Handlowej w Warszawie. Zaplanowano budowę: gmachu głównego, biblioteki i gmachu Zakładów Doświadczalnych. Przed wybuchem II wojny światowej powstały dwa: Zakłady Doświadczalne z salami wykładowymi i budynek biblioteki. Budowę nowego gmachu biblioteki rozpoczęto w 1928 roku, jednak prace wstrzymano z powodu braku środków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1667807", "fragment_id": "709899/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie", "document_id": "709899", "start_index": 0.0, "parentId": 1667807.0, "source": "wikipedia", "score": 0.61910080909729}, "uuid": "883b524a-6a11-4b7d-a568-27deded10631"}, {"page_content": "Biblioteka Załuskich, Biblioteka Publiczna Rzeczypospolitej, Biblioteka Publiczna Załuskich – biblioteka publiczna w Warszawie, od 1780 polska biblioteka narodowa, jedna z największych bibliotek świata drugiej połowy XVIII wieku, jedna z pierwszych w Europie (pierwsza w Polsce), które starały się realizować zadania biblioteki narodowej, gromadząc, katalogując i udostępniając możliwie pełny zasób narodowego piśmiennictwa.\nFundatorami byli bracia – biskupi Józef Andrzej (bibliofil i bibliograf) i Andrzej Stanisław Załuscy (mecenas i organizator). Biblioteka została otwarta dla publiczności 8 sierpnia 1747 w pałacu Daniłowiczowskim. Po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki zostały zrabowane przez Rosjan i wywiezione w okresie od grudnia 1794 do stycznia 1795 na rozkaz Katarzyny II do Petersburga, gdzie stały się w roku 1814 zrębem Cesarskiej Biblioteki Publicznej (obecna nazwa – Rosyjska Biblioteka Narodowa). Liczący 400 tysięcy tomów, 20 tysięcy rękopisów i 40 tysięcy rycin zbiór doznał uszczuplenia w czasie transportu do Petersburga. Na miejsce dotarło tylko 260 tysięcy woluminów, 11 tysięcy rękopisów i 24 500 rycin.\nPo I wojnie światowej zbiory dawnej Biblioteki Załuskich zostały częściowo zwrócone w latach 1921–1934 na mocy traktatu ryskiego. Stopniowo włączane od 1928 do Biblioteki Narodowej, uległy w znacznej części zniszczeniu w 1944, podpalone przez wojska niemieckie.\nZbiory i ich znaczenie.\nZawiązek zbiorów stanowiły prywatne biblioteki Andrzeja Olszowskiego, Andrzeja Chryzostoma Załuskiego i Józefa Andrzeja Załuskiego, pomnożone przez jego braci: Marcina i Andrzeja Stanisława. W skład kolekcji Andrzeja weszły zbiory rodzinne oraz biblioteka Sobieskich, której najcenniejszą część stanowiły zbiory Żółkiewskich, składające się m.in. ze spuścizn po królach Zygmuncie Auguście i Stefanie Batorym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307909", "fragment_id": "1444667/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Załuskich", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 307909.0, "document_id": "1444667", "score": 0.36860042810440063}, "uuid": "66ed5529-b866-48f4-9295-e60f93cbe702"}, {"page_content": "Główna Biblioteka Judaistyczna lub Centralna Biblioteka Judaistyczna – nieistniejąca obecnie biblioteka gromadząca zbiory związane z judaizmem i historią Żydów w Polsce.\nHistoria.\nZostała założona w latach 1879–1880 jako biblioteka Wielkiej Synagogi w Warszawie z inicjatywy Ludwika Natansona, który pomysł jej założenia przedstawił już w 1860. Środki na założenie biblioteki zostały zebrane w drodze zbiórki publicznej. W dalszym istnieniu wspomagały ją zarówno osoby prywatne, jak i komitet synagogi. Przez wiele lat, aż do 1914 działała przy bibliotece Komisja Historyczna, której zadaniem było pozyskiwanie zbiorów, to jest głównie dokumentów archiwalnych kahałów i rozmaitych rękopisów[]. Pracami tej komisji kierował Samuel Poznański. Wieloletnim bibliotekarzem był Mojżesz Moszkowski.\nW 1927 z inicjatywy Mojżesza Schorra rozpoczęto prace zmierzające do wybudowania nowej siedziby biblioteki. Nowy gmach został wzniesiony w latach 1928–1936 przy ul. Tłomackie 3/5 według projektu Edwarda Ebera. Swoją siedzibę miał w nim także Instytut Nauk Judaistycznych. Gmach został zaprojektowany w stylu zmodernizowanego historyzmu (półmodernizmu) i nawiązywał do znajdującej się obok Wielkiej Synagogi.\nOd listopada 1940 do marca 1942 (II wojna światowa) budynek znajdował się w granicach warszawskiego getta. Mieściły się w nim kolejno: siedziba Żydowskiej Samopomocy Społecznej, punkt etapowy dla Żydów wysiedlonych z Niemiec i magazyn mebli zrabowanych w getcie. Przetrwał, choć uszkodzony, zarówno powstanie w getcie warszawskim, jak i powstanie warszawskie. Zbiory biblioteki zostały zrabowane przez Niemców. Po wojnie ich część udało się odzyskać (według innego źródła biblioteka utraciła 100% swoich zbiorów, tj. 40 tys. jednostek).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2272823", "fragment_id": "493238/0", "subtitle": "", "title": "Główna Biblioteka Judaistyczna", "parentId": 2272823.0, "start_index": 0.0, "document_id": "493238", "source": "wikipedia", "score": 0.18997320532798767}, "uuid": "1ea5034e-08b3-4293-b892-2ae2cfeba5c3"}, {"page_content": "W październiku 1928 zastąpił Władysława Pociechę na stanowisku kierownika Biblioteki Kórnickiej. W czasie krótkiej, trwającej niewiele ponad rok pracy w Kórniku, zorganizował księgozbiór podręczny biblioteki, unowocześnił jej lokal, przeprowadził prace nad uporządkowaniem katalogu oraz wznowił działalność wydawniczą. W 1929 redagował pierwszy numer periodyku „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”, w którym zamieścił artykuł \"Bibliotekarze kórniccy\". Doprowadził też do publikacji \"Katalogu Biblioteki Kórnickiej. I. Polonica XVI w.\" (1929), opracowanego przez Kazimierza Piekarskiego.\nWraz z początkiem 1930 przeszedł do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, gdzie jako radca i referent ds. bibliotek naukowych zajął się m.in. sprawą podjęcia działalności przez Bibliotekę Narodową. Instytucja ta powołana została do życia formalnie już w 1928, ale wciąż nie posiadała możliwości funkcjonowania. Wspólnie z kierownikiem (późniejszym dyrektorem) Stefanem Dembym, uzyskał w 1930 tymczasową siedzibę dla Biblioteki Narodowej w gmachu Biblioteki Wyższej Szkoły Handlowej, dzięki czemu 28 listopada 1930 nastąpiło uroczyste otwarcie. Przez kolejne cztery lata faktycznie kierował pracami organizacyjnymi Biblioteki, których trend wyznaczył w artykule programowym \"Biblioteka Narodowa na drugim etapie działalności\" („Przegląd Biblioteczny”, 1931) i rozszerzał w dalszych publikacjach. Wskazywał m.in. na potrzebę opracowania przez Bibliotekę Narodową centralnego katalogu bibliotek państwowych oraz, adaptując ideę Edwarda Kuntzego, prowadzenie tamże centralnej informacji bibliograficznej i bibliologicznej. Widział również w Bibliotece Narodowej przyszły ośrodek prac teoretycznych z zakresu bibliografii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1316066", "fragment_id": "1109550/2", "subtitle": "", "title": "Józef Grycz", "parentId": 1316066.0, "start_index": 3517.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1109550", "score": 0.4170362055301666}, "uuid": "b88af33b-bdab-495d-b76d-338da6ba183a"}, {"page_content": "W marcu 2010, z okazji Roku Chopinowskiego, zwiedzającym udostępniono zmodernizowane Muzeum Fryderyka Chopina. W 2017 zakończono remont siedziby głównej Muzeum Warszawy, a w listopadzie 2014 otwarto jego nowy oddział – Muzeum Warszawskiej Pragi.\nW warszawskiej Cytadeli mają siedziby Muzeum Wojska Polskiego i Muzeum Historii Polski. W sąsiedztwie Pałacu Kultury i Nauki powstało Muzeum Sztuki Nowoczesnej.\nWarszawskie muzea i galerie uczestniczą co roku w Nocy Muzeów.\nKina.\n \"Osobny artykuł: Kina w Warszawie.\"\nPierwsze kina uruchomiono w Warszawie w latach 1903–1904. W 1938 w mieście funkcjonowało 69 stałych kin. Obecnie w Warszawie działa ok. 30 kin, w tym 10 multipleksów należących do operatorów Cinema City i Multikino.\nBiblioteki.\nW Warszawie znajduje się wiele bibliotek, w tym Biblioteka Narodowa oraz Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy (ul. Koszykowa 26/28), utworzona w 1907, a stanowiąca dziś bibliotekę główną województwa mazowieckiego. W mieście działa ponadto wiele bibliotek uczelni, z największą – Biblioteką Uniwersytecką, oraz biblioteki specjalistyczne, jak np. Biblioteka Sejmowa i Centralna Biblioteka Wojskowa.\nW stolicy funkcjonuje kilkadziesiąt bibliotek publicznych – dzielnicowych i osiedlowych – dla dzieci, młodzieży i dorosłych, z wypożyczalniami i czytelniami naukowymi. Nierzadko organizują one wystawy, konkursy i spotkania z autorami. Zbiory bibliotek publicznych liczą ok. 5,8 mln woluminów. Od niedawna tworzone są też mediateki z multicentrami, w których można wypożyczać płyty z muzyką, audiobooki i filmy.\nWarszawa w kulturze masowej.\nPowstała znaczna liczba filmów o mieście – zarówno dokumentalnych, jak i fabularnych (np. \"Warszawa\" w reż. Dariusza Gajewskiego).\nMedia.\nPrasa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/56", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "parentId": 6605.0, "start_index": 89375.0, "document_id": "177278", "source": "wikipedia", "score": 0.39279165863990784}, "uuid": "98502102-188e-48d7-800d-3f9686d74e02"}, {"page_content": "Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego – jedna z największych bibliotek publicznych w Polsce. Jej zbiory liczą ok. 1,5 miliona woluminów.\nHistoria.\nPoczątki.\nBiblioteka Publiczna została założona w 1907 z inicjatywy powstałego w 1906 Towarzystwa Biblioteki Publicznej.\nSprawa powołania publicznej książnicy dojrzewała w Warszawie od dawna, jako że w mieście brakowało większych bibliotek. Znaczniejszymi zbiorami dysponowały tylko biblioteka rosyjskiego uniwersytetu oraz mające elitarny charakter biblioteki ordynackie Zamoyskich, Krasińskich i Przeździeckich. Pozostałe, pomniejsze biblioteki warszawskie rzadko były szeroko dostępne, i gromadziły przede wszystkim beletrystykę. Tymczasem planowana w Warszawie biblioteka publiczna miała za zadanie zaspokajać potrzeby nauki i oświaty.\nOd ostatnich lat XIX wieku założenie w Warszawie dużej biblioteki stało się przedmiotem dyskusji publicznej. Jako pierwsza podjęła ten temat Jadwiga Dawidowa, która w wydanej w 1897 broszurze \"O potrzebie założenia publicznej biblioteki w Warszawie\" konstatowała szczególne ubóstwo instytucji naukowych i kulturalnych Warszawy w porównaniu z innymi wielkimi miastami Europy oraz trudności, jakich doświadczają młodzi uczeni, których nie stać na zgromadzenie własnych księgozbiorów. Dlatego też przyszłą bibliotekę warszawską widziała jako bibliotekę naukową, opierającą się na doświadczeniach angielskich, szwajcarskich, rosyjskich i amerykańskich. Podkreślała konieczność zrównoważonego rozwoju umysłowego i materialnego społeczeństwa, co miało stanowić odpowiedź na zarzut, że istnieją pilniejsze potrzeby społeczne niż biblioteka publiczna. Apelowała także o poparcie finansowe projektu. Dawidowa swoje wystąpienie powtórzyła w czasopiśmie „Głos” w 1901. Początkowo nie zdobyło ono jednak dużego oddźwięku, sprawa powracała jednak w kolejnych latach, m.in. w artykule działacza oświatowego Stanisława Michalskiego \"Czytelnictwo Warszawy\", opublikowanym w „Ogniwie” w 1903.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210698", "fragment_id": "1140676/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1140676", "parentId": 1210698.0, "score": 0.21818232536315918}, "uuid": "ddd88e50-1079-41b6-9122-2f6d279f1358"}, {"page_content": "Księgozbiór biblioteki wzbogaciły liczne dary. Do najważniejszych darczyńców należały wydawnictwa, księgarnie i zagraniczne ośrodki polskie. Duże znaczenie miały także dary prywatne, zwłaszcza cenne zbiory Zygmunta Wolskiego (1910), Zygmunta Glogera (1911), Walentego Dutkiewicza (1913) i spuścizny po Bolesławie Prusie (1913) oraz Adamie Wiślickim, redaktorze „Przeglądu Tygodniowego”. W 1917 biblioteka uzyskała prawo do egzemplarza obowiązkowego z terenu Generał-Gubernatorstwa Warszawskiego.\nSzczególne zasługi dla rozwoju biblioteki położył Faustyn Czerwijowski (1873–1944), kierujący nią niemal od początku jej istnienia do 1937. Czerwijowski, początkowo pracownik Wydziału Czytelń Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności, nawiązał współpracę z Towarzystwem Biblioteki Publicznej i zaprojektował reorganizację zbiorów Czytelni Naukowej na wzór angielski. Jako członek Komitetu Towarzystwa Biblioteki Publicznej stał na stanowisku, że biblioteka powinna realizować wszechstronne cele społeczne, co było sprzeczne z poglądami prezesa Komitetu Samuela Dicksteina, który za najważniejsze uznawał cele naukowe. W 1913 Dickstein zrezygnował jednak ze stanowiska prezesa, a Czerwijowski objął stanowisko dyrektora biblioteki. Większość pracy wykonywali tzw. pracownicy honorowi, gdyż w pierwszych latach działania biblioteka zatrudniała tylko pięciu stałych pracowników[].\nZe względu na konieczność zapewnienia bibliotece stałych podstaw finansowych, w 1928 Towarzystwo Biblioteki Publicznej rozwiązało się, a jego majątek, w tym Bibliotekę, przejął samorząd Warszawy. Placówka zmieniła wtedy nazwę na Bibliotekę Publiczną m.st. Warszawy. Dzięki finansowaniu przez samorząd biblioteka mogła w 1929 zorganizować Roczną Szkołę Bibliotekarską. Wznowiła także działalność wydawniczą, wydając od 1929 „Biuletyn Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy”, który (od 1934 pod nazwą „Bibliotekarz”) ukazuje się do dziś jako wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich i Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210698", "fragment_id": "1140676/2", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy – Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego", "document_id": "1140676", "start_index": 3839.0, "parentId": 1210698.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1429423838853836}, "uuid": "500e03e7-a42d-41fd-8c3e-e37c0c8f0929"}]}
{"id": "q_412", "question": "Eksport to przywóz z zagranicy towarów, kapitału i usług, czy też ich wywóz za granicę?", "answer": [{"page_content": "Eksport (z łac. &lt; lang=\"la\"&gt;ex&lt;/&gt; „poza” + &lt; lang=\"la\"&gt;portare&lt;/&gt; „nieść”) – sprzedaż towarów lub usług wytwarzanych w danym państwie podmiotom zagranicznym.\nZgodnie z prawem podatkowym państw należących do Unii Europejskiej eksportem określa się sprzedaż towarów lub usług poza UE. Sprzedaż towarów w obrębie państw należących do Unii Europejskiej to sprzedaż wewnątrzwspólnotowa.\nEksporterowi przysługuje prawo do zastosowania zerowej stawki VAT (po uwzględnieniu przepisów prawa podatkowego).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35272", "fragment_id": "178350/0", "subtitle": "", "title": "Eksport", "parentId": 35272.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178350", "score": 0.7190893888473511}, "uuid": "a398d0f1-bfce-494c-8198-5537e8759bf5"}, {"page_content": "Gospodarka otwarta – gospodarka, w której występuje wymiana towarów i usług oraz przepływ kapitału z zagranicą. W gospodarce otwartej występuje zarówno eksport towarów z danego państwa do innych państw, jak i otwarcie rynku krajowego na towary z zagranicy. W gospodarce otwartej społeczeństwo danego kraju jest włączone w międzynarodowy podział pracy.\nPojęcie gospodarki otwartej jest ściśle związane z istnieniem państw i rządów. Istniejące granice państw umożliwiają szacunki, ile towarów i usług „przekracza” te granice, a rządy poszczególnych państw mogą prowadzić politykę gospodarczą, która sprzyja lub utrudnia rozwój tej wymiany.\nOtwarcie się gospodarki sprzyja szybszemu wzrostowi gospodarczemu i przyczynia się z reguły do wzrostu dobrobytu danego społeczeństwa. Skutkiem otwarcia gospodarki jest dopuszczenie na krajowy rynek firm zagranicznych, czyli poszerzenie i zintensyfikowanie konkurencji. Konkurencja pobudza wprowadzenie innowacji technicznych, organizacyjnych, wymusza podnoszenie jakości wyrobów i świadczonych usług. Oprócz wzrostu konkurencji, otwarcie się gospodarki sprzyja napływowi kapitału zagranicznego. W przypadków krajów, które doświadczyły transformacji gospodarczej z gospodarki centralnie zarządzanej do rynkowej, np. Polska po 1990 roku, dopuszczenie obcego kapitału było potrzebne do zmodernizowania gospodarki i kształtowania dobrych wzorców zarządzania i organizacji pracy. \nNaturalnie można wskazać na pewne negatywne efekty otwarcia gospodarki na wymianę z zagranicą – jednym z nich jest ograniczona autonomia krajowej polityki pieniężnej ze względu na wpływ polityki pieniężnej prowadzonej przez kraje będące głównymi eksporterami kapitału (np. USA, strefa euro) \nPrzeciwieństwem gospodarki otwartej jest gospodarka zamknięta. \nMiernik otwartości gospodarki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1826972", "fragment_id": "861933/0", "subtitle": "", "title": "Gospodarka otwarta", "parentId": 1826972.0, "start_index": 0.0, "document_id": "861933", "source": "wikipedia", "score": 0.601735532283783}, "uuid": "6f6ee30b-80a6-4df2-8b14-697644b62cbd"}, {"page_content": "Reeksport – powrotny eksport, wywóz towaru importowanego za granicę. W transakcjach tych bierze udział najmniej trzech partnerów z różnych krajów: sprzedawca, pośrednik i nabywca. Rozróżnia się reeksport pośredni (zwany też importem równoległym) i bezpośredni.\nReeksport pośredni – ma miejsce wtedy, gdy towar przechodzi przez kraj reeksportera. Może być powodowany przyczynami politycznymi – embargiem.\nReeksport bezpośredni występuje, gdy reeksporter kieruje towar wprost od sprzedającego do nabywcy z pominięciem swego kraju, a dokonuje tylko rozliczenia za zakupiony i sprzedany towar.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597898", "fragment_id": "1546960/0", "subtitle": "", "title": "Reeksport", "parentId": 597898.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1546960", "score": 0.6458672285079956}, "uuid": "3a1524d6-74ee-49fb-b4ef-4e5c9a7ba470"}, {"page_content": "Import (z łac. &lt; lang=\"la\"&gt;in&lt;/&gt; „do” + &lt; lang=\"la\"&gt;portare&lt;/&gt; „nieść”) – zakup towarów lub usług za granicą w celu wykorzystania ich na rynku wewnętrznym (krajowym).\nZgodnie z przepisami prawa podatkowego w Polsce importem można określić zakup towarów lub usług w krajach spoza Unii Europejskiej (np. Stany Zjednoczone, Chiny) oraz przywóz towarów z terytorium państwa trzeciego na terytorium kraju. W przypadku zakupu towarów lub usług w krajach Unii Europejskiej należy mówić o zakupie wewnątrzwspólnotowym. Mianem importu kapitału określa się również napływ kapitału do kraju z zagranicy.\nW odniesieniu do Unii Europejskiej, to według ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności importerem jest osoba fizyczna lub prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, mająca miejsce zamieszkania albo siedzibę na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (&lt; lang=\"en\"&gt;EFTA&lt;/&gt;) – strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, która wprowadza do obrotu wyroby pochodzące z państw trzecich.\nPrzy transakcji importu towarów, podatnik otrzymuje poza fakturą dokumenty celne (SAD lub PZC):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48178", "fragment_id": "659982/0", "subtitle": "", "title": "Import", "parentId": 48178.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659982", "score": 0.6526538133621216}, "uuid": "9df6bb44-7a42-4b17-8903-aa4004c90c95"}, {"page_content": "Eksport kapitału – lokowanie przez przedsiębiorców, podmioty niebędące przedsiębiorcami lub instytucje publiczne kapitału za granicą w celu uzyskania wyższej stopy zwrotu lub zabezpieczenia przed nadmiernym ryzykiem.\nEksport kapitału może odbywać się poprzez inwestycje portfelowe, inne inwestycje w instrumenty finansowe (np. na rynku kapitałowym, pieniężnym i walutowym) lub bezpośrednie inwestycje zagraniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3589859", "fragment_id": "1290924/0", "subtitle": "", "title": "Eksport kapitału", "parentId": 3589859.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1290924", "source": "wikipedia", "score": 0.5461331605911255}, "uuid": "2a77b043-ea08-433c-8089-8d305fcf635c"}, {"page_content": "Import towarów – dostarczanie towarów z zagranicy.\nW prawie Unii Europejskiej import towarów oznacza wprowadzenie towarów na terytorium Wspólnoty, tzn. przywóz towarów z państwa trzeciego (np. Chin, Indii itp.) do Unii Europejskiej.\nImport towarów w polskim prawie.\nImport towarów to przywóz towarów z terytorium państwa trzeciego (tj. spoza terytorium Unii Europejskiej, np. Stanów Zjednoczonych, Chin) na terytorium kraju – Rzeczypospolitej Polskiej. Przy transakcji importu towarów przedsiębiorcy otrzymują poza fakturą dokumenty celne (SAD lub PZC).\nImporter.\nImporterzy są obowiązani do obliczenia i wykazania w zgłoszeniu celnym kwoty podatku z uwzględnieniem obowiązujących stawek (z zastrzeżeniem, które dotyczy podatników stosujących odprawę scentralizowaną). Jeżeli organ celny stwierdzi, że w zgłoszeniu celnym kwota podatku została wykazana nieprawidłowo, naczelnik urzędu celno-skarbowego wydaje decyzję określającą podatek w prawidłowej wysokości. Jeżeli jednak importer stosuje uproszczone procedury celne, to wówczas – po spełnieniu ustawowych warunków może rozliczyć kwotę podatku należnego z tytułu importu towarów w deklaracji podatkowej.\nProcedura.\nImport towarów podzielony został na procedurę uproszczoną i procedurę normalną (ogólną). Przy procedurze uproszczonej, podatnik musi wykazać VAT zarówno po stronie zakupu i sprzedaży (w deklaracji VAT za okres kiedy powstał dług celny). Natomiast przy procedurze ogólnej, podatnik zobowiązany jest do wpłacenia VAT bezpośrednio do urzędu celnego lub firmy dokonującej odprawy. Naliczony VAT podatnik wykazuje w deklaracji VAT po stronie zakupów, za okres w jakim powstał ten dług.\nPodstawa opodatkowania.\nPodatnikami mającymi obowiązek rozliczenia VAT od importu są podmioty, na których ciąży obowiązek uiszczenia cła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4317600", "fragment_id": "1490170/0", "subtitle": "", "title": "Import towarów", "parentId": 4317600.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1490170", "score": 0.22856605052947998}, "uuid": "8fb161a4-3675-48a8-b1e4-092bf9dd5391"}, {"page_content": "Handel międzynarodowy – wymiana towarów i usług między podmiotami pochodzącymi z różnych państw, w tym ugrupowań ponadnarodowych i grup państw.\nHandel międzynarodowy jest znaczącym czynnikiem dynamizującym ogólnoświatowy rozwój gospodarczy, gwarantuje stałe dostawy potrzebnych surowców, płodów rolnych, dóbr kooperacyjnych oraz technologii. Podstawowymi formami współpracy są obrót towarowy (import, eksport, reeksport) oraz tak zwane obroty niewidzialne (turystyka, usługi transportowe, pocztowo-telekomunikacyjne, kredyty). Wykaz wartości eksportu i importu to bilans handlowy kraju. Bilans płatniczy kraju to bilans wraz z obrotami niewidzialnymi.\nPaństwa o bardziej umiędzynarodowionych, otwartych gospodarkach (co jest definiowane jako udział importu i eksportu w PKB) zwykle mają również wyższy poziom PKB \"per capita\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3462529", "fragment_id": "918925/0", "subtitle": "", "title": "Handel międzynarodowy", "parentId": 3462529.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "918925", "score": 0.3086335062980652}, "uuid": "c94b9330-9824-41cc-9192-b1c5b9b4f24a"}, {"page_content": "Przez eksport towarów – rozumie się potwierdzony przez urząd celny określony w przepisach celnych wywóz towarów z terytorium kraju poza terytorium Wspólnoty.\nSzczególne rodzaje przedmiotu opodatkowania:\nUstawa o podatku od towarów i usług wyklucza z kategorii przedmiotu opodatkowania:\nPrzy ustalaniu istnienia obowiązku podatkowego duże znaczenie ma:\nZakres podmiotowy.\nPodatnikami podatku są:\nPodatnikami nie są:\nObowiązek podatkowy.\nKwestie obowiązku podatkowego w ustawie o podatku od towarów i usług z dnia 11.03.2004 r. zostały uregulowane w art. 19.\nObowiązek podatkowy powstaje z chwilą wydania towaru lub z chwilą wykonania usługi. Ustawodawca polski określił też niektóre szczególne sytuacje, w których został inaczej określony moment powstania obowiązku podatkowego:\nPrzy wewnątrzwspólnotowej dostawie towarów i w wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów oraz u małych podatników obowiązek podatkowy powstaje w inny sposób. Mianowicie:\nPodstawa opodatkowania.\nCo do zasady podstawą opodatkowania jest obrót. Przez obrót rozumie się kwotę należną z tytułu sprzedaży, pomniejszona o kwotę należnego podatku, a kwota należna obejmuje całość świadczenia należnego od nabywcy.\nObrotem jest także:\nJeżeli przy wykonywaniu czynności podlegających opodatkowaniu nie została określona cena, to podstawą opodatkowania jest wartość towarów lub usług obliczona według cen stosowanych w obrotach z głównym odbiorcą, pomniejszona o kwotę należnego podatku.\nJeżeli przedmiotem opodatkowania jest świadczenie usług, to podstawą opodatkowania jest koszt świadczenia tych usług poniesiony przez podatnika.\nPrzy imporcie towarów podstawą opodatkowania jest wartość celna powiększona o należne cło.\nPrzy wewnątrzwspólnotowym nabyciu towarów podstawą opodatkowania jest kwota, jaką nabywca jest zobowiązany zapłacić.\nStawki podatku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=479589", "fragment_id": "1539056/2", "subtitle": "", "title": "Podatek od towarów i usług", "document_id": "1539056", "start_index": 4004.0, "source": "wikipedia", "parentId": 479589.0, "score": 0.5868958234786987}, "uuid": "f4e21d33-2198-4654-a212-cb7463a7060b"}, {"page_content": "Główny Urząd Przywozu i Wywozu – organ Ministerstwa Przemysłu i Handlu, istniejący w latach 1920-1924, ustanowiony w celu kierowania obrotem towarowym z zagranicą oraz kontrolowania zasad ruchu towarowego i opłat celnych.\nPowołanie Urzędu.\nNa podstawie ustawy z 1920 r. o obrocie towarowym z zagranicą ustanowiono Główny Urząd Przywozu i Wywozu. Ustawa powstała w miejsce dekretu z 1919 r. o wywozie towarów za granicę, przywozie z zagranicy i przewozie tranzytowym. Dekret określił, że przywóz wszelkich towarów do państwa i ich wywóz z państwa oraz przewóz tranzytowy przez obszar państwa bez osobnego pozwolenia Ministra Skarbu był zakazany. \nWykonanie ustawy poruczono Ministrowi Przemysłu i Handlu w porozumieniu z innymi ministrami.\nStruktura Urzędu.\nW skład Urzędu wchodziły: \nSkład Głównego Urzędu.\nW skład Głównego Urzędu Przywozu i Wywozu wchodziły:\nZakres działania Głównego Urzędu.\nGłówny Urząd Przywozu i Wywozu wykonywał nadzór nad obrotem towarów z zagranicą. W szczególności Główny Urząd Przywozu i Wywozu:\nZakres działania Izby Przywozu i Wywozu.\nW zakresie występujących gałęzi gospodarczych izby Przywozu i Wywozu:\nZakres działania Okręgowego Urzędu Przywozu i Wywozu.\nOkręgowe Urzędy Przywozu i Wywozu spełniały określone czynności w stosunku do gałęzi gospodarczych, które nie posiadały Izb Przywozu i Wywozu.\nRodzaje obrotu towarowego z zagranicą.\nTowary przywożone i wywożone dzieliły się na następujące rodzaje:\nZniesienie Urzędu.\nNa podstawie ustawy z 1924 r. o naprawie Skarbu Państwa i poprawie gospodarstwa społecznego przyjęto decyzję o reorganizacji urzędów miar i urzędów probierczych oraz zniesienie odrębnego urzędu wywozu i przywozu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5621529", "fragment_id": "1248904/0", "subtitle": "", "title": "Główny Urząd Przywozu i Wywozu", "document_id": "1248904", "start_index": 0.0, "parentId": 5621529.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "a8f4840b-4c53-4b0c-a2c1-5f03bea9f907"}, {"page_content": "Eksport wewnętrzny – pojęcie z zakresu zamkniętej ekonomii realnego socjalizmu. Oznacza sprzedaż przez państwowe podmioty towarów i usług pochodzenia krajowego za tzw. waluty wymienialne prowadzoną na obszarze własnego kraju, gdzie nominalnie w transakcjach handlowych obowiązuje waluta lokalna. Prowadzona ona jest bądź to w formie bezpośredniej sprzedaży odbiorcom na terenie kraju, bądź też polega na pobieraniu przedpłat w krajach kapitalistycznych (np. od emigrantów chcących wspomóc swoje rodziny, czy przyjaciół mieszkających w kraju realnego socjalizmu). Na podstawie wniesionej przedpłaty upoważnione przez wpłacającego walutę wymienialną w kraju kapitalistycznym osoby mogą pobrać w kraju o gospodarce nakazowo-rozdzielczej towar produkcji krajowej o odpowiedniej wartości. Często eksport wewnętrzny w takiej formie był wymuszany na osobach z zagranicy chcących wesprzeć rodzinę w krajach bloku wschodniego, gdyż nie mogły one legalnie przelać środków finansowych w walutach wymienialnych bezpośrednio na konto adresata. Odbiorca mógł wykorzystać je jedynie w postaci ekwiwalentu – np. węgla, materiałów budowlanych czy innych towarów trudno dostępnych lub wcale niedostępnych w normalnej sprzedaży. Były to towary pochodzenia krajowego, a zapłata za nie pochodziła z zagranicy – niejako więc „eksportowano” je. Innymi słowy, używając ówczesnych pojęć, sprzedawano towary w ramach tzw. pierwszego obszaru płatniczego na zasadach obowiązujących przy eksporcie do tzw. drugiego obszaru płatniczego, co pozwalało ograniczać nieustanny deficyt walut wymienialnych w budżetach krajów bloku wschodniego.\nW celu obsługi eksportu wewnętrznego po II wojnie światowej we wszystkich krajach tzw. realnego socjalizmu (w tym także w ZSRR) utworzono sieci sklepów walutowych. W ZSRR taka sieć pod nazwą Torgsin działała już w latach 1931-1936.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=906026", "fragment_id": "1031192/0", "subtitle": "", "title": "Eksport wewnętrzny", "document_id": "1031192", "start_index": 0.0, "parentId": 906026.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5388666391372681}, "uuid": "ba819b20-300a-4639-8546-303e7c7fb24c"}]}
{"id": "q_413", "question": "Czy kościół prawosławny uznaje tę samą liczbę sakramentów co katolicki?", "answer": [{"page_content": "Prawosławne nauczanie, podobnie jak katolickie, również wymienia najczęściej 7 sakramentów. Jest to uznane za wygodną klasyfikację, jednak teologia ortodoksyjna daleka jest od dogmatyzowania tej liczby, tak jak uczynił to katolicyzm. Niektórzy teologowie prawosławni uważają, że liczba ta ma wyraźnie zachodnią genezę (John Meyendorff). W Pismach teologów różnych wieków znajdujemy różne wyliczenia: od dwóch (chrzest i eucharystia) aż po uznawanie za sakramenty takich gestów, jak obmycie nóg w dzień Wielkiego Czwartku. Prawosławie nie widzi jakościowej różnicy między sakramentami a sakramentaliami, co najwyżej różnicę w randze i ważności. Najwyższą rangę przypisuje się oczywiście sakramentom chrztu i eucharystii.\nDziałanie i forma sakramentów.\nWszystkie sakramenty są manifestacją realnie przyjmowanej łaski. Łaska ta jednak zgodnie z nauką o synergii może odnieść skutek tylko wtedy, jeśli wierny z nią współpracuje.\nCerkiew przykłada dużą wagę do zewnętrznej formy sakramentu. Najważniejszym jest, aby nie utracić istotnego przesłania kryjącego się za danym symbolem.\nRozumienie protestanckie.\nWyznania protestanckie zasadniczo rozumieją sakramenty jako połączenie Słowa Bożego i materialnej postaci znaku, jak woda, wino, chleb. Większość kościołów protestanckich uznaje tylko dwa sakramenty: chrzest i eucharystię, ponieważ tylko te wprost zostały przez Jezusa ustanowione (wedle zasady sola scriptura). Eucharystia zgodnie z nauczaniem Reformacji powinna być udzielana wiernym pod postacią chleba (ciało Chrystusa) i wina (krew Chrystusa). W Kościele ewangelickim poza sakramentami sprawuje się tzw. święte obrzędy. Są to: konfirmacja, ordynacja, i wprowadzenie w urząd (np. rady parafialnej). Niektóre Kościoły protestanckie uznają także obmycie nóg i pieczętowanie Duchem Świętym.\nGeneza protestanckiej postawy wobec sakramentów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5657", "fragment_id": "174956/14", "subtitle": "", "title": "Sakrament", "source": "wikipedia", "start_index": 22576.0, "document_id": "174956", "parentId": 5657.0, "score": 0.9821053743362427}, "uuid": "bad12e8e-1ed1-49c2-b81e-d62ce92128cf"}, {"page_content": "Ważnym w Kościele prawosławnym jest fakt znaczącej \"odmienności eklezjalno-liturgicznej\", konkretnie w pojmowaniu Kościoła jako wspólnoty soborowej (scs. sobornost’), co wyklucza prymat jakiegokolwiek biskupa (także papieża), a co za tym idzie uznanie jego nieomylności w sprawach wiary i moralności (co postuluje Kościół katolicki w uchwalonym na Vaticanum I dogmacie). Wiąże się to z rozumieniem każdego człowieka jako istoty omylnej i błądzącej. Istnieją również różnice w pojmowaniu życia duchowego i sakramentalnego (choć uznaje się często obecnie tożsame rozróżnienie siedmiu sakramentów, jakkolwiek nie jest to prawo w sensie dogmatycznym). Kościół prawosławny uważa się za jedynego „depozytariusza wiary” oraz za jedyny ściśle trzymający się Tradycji Ojców Kościoła, powołanego przez Jezusa Chrystusa.\nSakramenty.\nGłównymi zadaniami Cerkwi prawosławnej (całej wspólnoty wierzących) są głoszenie Chrystusa światu i udzielanie sakramentów, widzialnych znaków niewidzialnej łaski Bożej, czerpiących swą moc z Chrystusa. Jest ich siedem, ułożonych w trzech grupach, na podobieństwo, jakie istnieje między etapami życia naturalnego a etapami życia duchowego:\nCharakterystyka prawosławia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16895", "fragment_id": "187848/8", "subtitle": "", "title": "Prawosławie", "parentId": 16895.0, "start_index": 10423.0, "document_id": "187848", "source": "wikipedia", "score": 0.892746090888977}, "uuid": "d0543409-f915-4451-a66c-43c3921ba123"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nSakramenty są skutecznymi znakami łaski, ustanowionymi przez Chrystusa i powierzonymi Kościołowi. Przez te znaki jest nam udzielane życie Boże. Obrzędy widzialne, w których celebruje się sakramenty, oznaczają i urzeczywistniają łaski właściwe każdemu sakramentowi. Przynoszą one owoc w tych, którzy je przyjmują z odpowiednią dyspozycją (KKK 1131).\nSakramenty święte przeznaczone są dla żywych i dla wierzących. W Kościele katolickim uznaje się siedem sakramentów. Są to:\nSkuteczność i znaczenie sakramentów.\nW teologii katolickiej skuteczność sakramentów należy do dziedziny misterium. Jeżeli zostały udzielone zgodnie z rytuałem przez upoważnioną osobę, sakramenty są ważne „ex opere operato” (same w sobie, same przez się), czyli niezależnie od sprawiedliwości udzielającego (szafarza) i przyjmującego sakrament. Chrzest i bierzmowanie należą do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Są przyjmowane tylko raz i wiążą się na ogół z narodzinami i wejściem w okres dojrzałości. eucharystia jest uobecnieniem misterium paschalnego Chrystusa (KKK 1409) i sakramentem wspólnoty Kościoła; pokuta – misterium przebaczania grzechów, a namaszczenie chorych – misterium pomocy w chorobie. Kapłaństwo upoważnia chrześcijanina do wypełniania urzędu kapłańskiego, a małżeństwo upoważnia dwoje ludzi do założenia chrześcijańskiego związku małżeńskiego. Skutki sakramentów zależą jednak także od dyspozycji tego, kto je przyjmuje (ex opere operantis – na podstawie tego, czego dokonał działający). \nW obliczu utrzymywania się nadużyć liturgicznych, Dykasteria Nauki Wiary w nocie „Gestis verbisque” z 3 lutego 2024 r. potwierdza, że słowa i elementy ustanowione w zasadniczym obrzędzie każdego sakramentu nie mogą być zmieniane, ponieważ wtedy sakrament nie zaistnieje.\nRozumienie prawosławne.\nLiczba sakramentów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5657", "fragment_id": "174956/13", "subtitle": "", "title": "Sakrament", "source": "wikipedia", "start_index": 20717.0, "document_id": "174956", "parentId": 5657.0, "score": 0.6488703489303589}, "uuid": "c71302e6-a732-414a-986e-16c95c868b0a"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nBierzmowanie, chryzmacja lub miropomazanie – jeden z trzech sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego w Kościele katolickim, prawosławnym, starokatolickim i anglikańskim. Zgodnie z tradycją chrześcijańską bierzmowanie uważane jest za drugi po chrzcie sakrament inicjacji chrześcijańskiej. Przez Katechizm Kościoła katolickiego jest zaliczany do pierwszej z trzech grup siedmiu sakramentów – „sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego”. Jego istotą jest przekazanie wiernym „Znamienia daru Ducha Świętego” i umocnienie ich wiary. Jednoczy ściślej z Jezusem Chrystusem. W Kościele rzymskokatolickim bierzmowanie jest udzielane kandydatom w wieku między 14. a 18. rokiem życia, a więc już po przyjęciu Pierwszej komunii świętej. Cerkiew prawosławna i Katolickie Kościoły wschodnie udzielają chryzmacji wkrótce po chrzcie (czyli niemowlętom). Sakrament bierzmowania przyjmuje się tylko jeden raz w życiu.\nIstota i znaczenie bierzmowania.\nW Kościołach: katolickim, prawosławnym i anglikańskim bierzmowanie jest uznawane za jeden z trzech sakramentów \"wtajemniczenia chrześcijańskiego\", a w katolicyzmie jeden z siedmiu sakramentów. „Obrzęd namaszczenia istnieje do naszych czasów zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie”. Dlatego, zgodnie z terminologią bizantyńską, właśnie ten sakrament nazywa się na Wschodzie \"chryzmacją\", namaszczeniem (\"miropomazanie\") krzyżmem lub \"myronem\", oznaczającym «krzyżmo». „Na Zachodzie nazwa bierzmowanie (\"confirmatio\") sugeruje, że ten sakrament utwierdza chrzest i równocześnie umacnia łaskę chrzcielną”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550", "fragment_id": "174587/0", "subtitle": "", "title": "Bierzmowanie", "document_id": "174587", "start_index": 0.0, "parentId": 550.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4888363480567932}, "uuid": "5f80341c-fd75-4cf4-b231-df0337cbf871"}, {"page_content": "Prawosławie zachowało praktykę zbliżoną do norm Kościoła pierwotnego – kapłan udziela chrztu i chryzmacji łącznie, ale ze świadomością, że stanowią dwa odrębne sakramenty. W starożytnych normach trzy sakramenty: chrzest, bierzmowanie–chryzmacja i Eucharystia były bowiem rozumiane jako nierozłączne sakramenty inicjacji chrześcijańskiej. Obecna praktyka Kościoła prawosławnego wiąże się z udzielaniem chrztu poza liturgią, zaś sakrament Eucharystii jest udzielany w znacznym odstępie czasu od dwóch wcześniejszych sakramentów.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Miropomazanie, jest to Sakrament, przez który wierzący, przy pomazaniu w imię Ducha Świętego św. Mirem, wzmacnia się dla życia duchowego. [...] Święty ten obrzęd miropomazania składa się z następujących czynności: człowiekowi, który przyjął chrzest, kapłan pomazuje główne części ciała Św. Mirem, wymawiając przytem słowa: „Pieczęć daru Ducha Świętego”, podczas tego pomazania Duch Święty niewidzialnie udziela owemu człowiekowi Swych darów, albo mocy, aby wzrastał on w wierze Chrystusowej. Miro w Cerkwi Prawosławnej przygotowuje się tym samym sposobem, co i w Starym Testamencie, t.j. gotuje się z najlepszego oleju oliwnego i wonności. Tylko Biskupi poświęcają Miro; samego pomazania dokonywuje zwykle kapłan bezpośrednio po akcie chrztu\" („Katechizm Prawosławny”, 1938).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550", "fragment_id": "174587/6", "subtitle": "", "title": "Bierzmowanie", "document_id": "174587", "start_index": 9289.0, "source": "wikipedia", "parentId": 550.0, "score": 0.3544686734676361}, "uuid": "c2f1faab-5970-40e4-bc21-4f829c0ac0c8"}, {"page_content": "Treść Deklaracji.\nTekst Deklaracji z Balamand podzielony jest na trzy części: \"Wprowadzenie\", \"Podstawy eklezjologiczne\" i \"Zasady praktyczne\". Motywem przewodnim dokumentu były uzgodnione wcześniej założenia: dążenie do jedności Kościoła powszechnego oraz uznanie Cerkwi prawosławnej i Kościoła rzymskokatolickiego za Kościoły siostrzane. Chodziło o odrzucenie postawy odmawiającej statusu kościelnego drugiej stronie dialogu.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n13. (...) Obie strony rozumieją, że to, co Chrystus powierzył Swojemu Kościołowi: wyznanie wiary apostolskiej, uczestnictwo w tych samych sakramentach, przede wszystkim jedyne kapłaństwo sprawujące jedyną ofiarę Chrystusa, sukcesja apostolska biskupów – nie może być uważane za wyłączną własność jednego z naszych Kościołów. W tym kontekście nie ulega wątpliwości, że powtórne chrzty muszą być zaniechane.\n14. To w tej perspektywie Kościoły katolickie i Kościoły prawosławne uznają się wzajemnie za Kościoły siostrzane, obdarzone wspólną odpowiedzialnością za utrzymanie Kościoła Bożego w wierności Jego Boskiemu powołaniu, a szczególnie w tym co się tyczy jedności. Zgodnie ze słowami papieża Jana Pawła II, ekumeniczny wysiłek siostrzanych Kościołów Wschodu i Zachodu, zakorzeniony w dialogu i modlitwie jest poszukiwaniem doskonałej i pełnej komunii, która nie jest ani wchłonięciem, ani połączeniem, lecz spotkaniem w prawdzie i miłości (Deklaracja z Balamand, 13–14).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146513", "fragment_id": "17214/1", "subtitle": "", "title": "Deklaracja z Balamand", "source": "wikipedia", "start_index": 1885.0, "document_id": "17214", "parentId": 146513.0, "score": 0.15519756078720093}, "uuid": "3c2d5a66-828c-445f-8641-0d1a88e5b0ad"}, {"page_content": "Sakrament święceń, święcenia – sakrament w Kościołach katolickich, starokatolickich, prawosławnych i anglikańskich, który nadaje władzę uświęcania, czyli udzielania innych sakramentów.\nKościół rzymskokatolicki.\nW teologii rzymskokatolickiej sakrament święceń posiada trzy stopnie: diakonat, prezbiterat oraz episkopat.\nSakramentu święceń (każdego stopnia) może udzielić tylko biskup. Katechizm Kościoła Katolickiego ściśle określa wynikające z przyjęcia święceń skutki: \"Kto został wyświęcony w sposób ważny, może oczywiście ze słusznych powodów zostać zwolniony z obowiązków i funkcji związanych ze święceniami, nie może jednak stać się człowiekiem świeckim w ścisłym sensie, ponieważ znak wyciśnięty przez święcenia jest nieusuwalny. Powołanie i posłanie otrzymane w dniu święceń naznaczyły go na zawsze\" (patrz KKK, 1583).\nKatolicy uznają ważność święceń Kościołów, które zachowały sukcesję apostolską biskupów: prawosławnych, części starokatolickich oraz chrześcijan wschodnich (przedchalcedońskich). Święcenia anglikańskie uważa się za nieważne z powodu defektu formuły sakramentalnej.\nW okresie średniowiecza wykształciła się w Kościele praktyka nazywania posług (ostiariatu, lektoratu, egzorcystatu, akolitatu i subdiakonatu) \"święceniami niższymi\". Co więcej, na przełomie XII i XIII wieku prawnicy-kanoniści zaczęli zaliczać subdiakonat do \"święceń wyższych\", a niektórzy teologowie (w tym m.in. Bonawentura, Albert Wielki, Robert Bellarmin, częściowo także Tomasz z Akwinu) prowadzili rozważania nad sakramentalną naturą posług. Z czasem poglądy te zanikły, papież Paweł VI zalecił odstąpienie od używania terminu \"święcenia niższe\", a współczesny Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 1672 wprost uznaje posługi za sakramentalia.\nDiakonat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116291", "fragment_id": "26163/0", "subtitle": "", "title": "Sakrament święceń", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "26163", "parentId": 116291.0, "score": 0.41224607825279236}, "uuid": "d9fe7444-fabe-4be0-89d3-fbbe0d4c1fc9"}, {"page_content": "W Kościele prawosławnym i w katolickim obrządku bizantyjskim wierni otrzymują komunię pod obiema postaciami, przy czym chleb przeznaczony do konsekracji jest kwaszony (a nie przaśny jak w Kościele katolickim). Przyjmowanie tylko postaci chleba jako komunii jest starą praktyką, która w czasach soboru w Konstancji wywoływała duże spory: był to ważny punkt kontrowersji z Janem Husem i jego zwolennikami (cztery artykuły praskie). Jeżeli wierni są odpowiednio przygotowani formacyjnie, komunia pod dwiema postaciami jest udzielana również w Kościele rzymskokatolickim – zwykle pod dwiema postaciami komunikuje tylko celebrans. W Kościołach starokatolickich eucharystia udzielana jest zwykle pod obiema postaciami, zaś w mariawickich zawsze.\nTeologia i praktyka poszczególnych Wspólnot.\nWszystkim wyznaniom chrześcijańskim chodzi o ten sam sakrament (\"tajemnicę\" według terminologii prawosławnej), jednak rozumienie eucharystii oraz jej forma liturgiczna (Komunia w jednej lub dwóch postaciach) różnią się między sobą zależnie od Kościoła.\nGłówny punkt sporny w interpretacji znaczenia eucharystii między wyznaniami chrześcijańskimi dotyczy charakteru obecności Chrystusa w chlebie i winie i jej natury, spożywania eucharystii pod dwiema postaciami (chleb i wino) lub pod jedną (chleb) oraz pojmowania jej jako ofiary.\nKościół katolicki.\nWedług określenia katolickiego posoborowego Katechizmu:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Eucharystia jest pamiątką Paschy Chrystusa, to znaczy dzieła zbawienia wypełnionego przez Jego życie, śmierć i zmartwychwstanie. Dzieło to uobecnia się w czynności liturgicznej (KKK 1409).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63634", "fragment_id": "638989/22", "subtitle": "", "title": "Eucharystia (sakrament)", "parentId": 63634.0, "start_index": 32437.0, "document_id": "638989", "source": "wikipedia", "score": 0.22345909476280212}, "uuid": "606f27c9-29f8-4a70-b562-2003fb71b9da"}, {"page_content": "Nauka Katolickiego Kościoła Narodowego nie odbiega od chrześcijaństwa tradycji zachodniej i katolicyzmu. W sprawowaniu świętych czynności posługuje się kalendarzem liturgicznym zbieżnym z Kościołem rzymskokatolickim. Podobnie jak Kościół rzymskokatolicki oraz PNKK w USA i Kanadzie, najwyższą cześć Kościół oddaje Bogu w Trójcy Jedynemu. Kościół wyznaje wiarę i oddaje cześć aniołom, świętym apostołom, męczennikom i świętym Kościoła Powszechnego. Szczególne miejsce wśród świętych zajmuje Maria, Matka Jezusa, Syna Bożego. Kościół przyjmuje wszystkie dogmaty katolickie. W tym dotyczące Trójcy Świętej, mariologiczne oraz wszystkie eklezjologiczne. Kościół podkreśla duchową jedność z papieżem, uznając papieża jako następcę apostoła Piotra. Oddaje mu należną cześć i uznaje jego szczególną pozycję pośród wybranych przez Pana apostołów.\nKościół uznaje siedem sakramentów świętych, zgodnie z nauką i tradycją katolicyzmu. Eucharystia sprawowana jest pod dwiema postaciami: Ciała i Krwi Pańskiej oraz stanowi ona centrum życia i pobożności członków Kościoła. W Kościele są sprawowane dwie formy sakramentu pokuty – spowiedzi świętej: indywidualna (uszna w konfesjonale) oraz ogólna (sprawowana bądź jako odrębny obrzęd przed ołtarzem, bądź w połączeniu z Mszą Świętą w części zwanej spowiedzią powszechną). Do spowiedzi indywidualnej są zobowiązane przystępować dzieci i młodzież, jest ona polecana wszystkim wiernym, by przynajmniej jeden raz w roku odbyli spowiedź indywidualną.\nDuchowni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3643912", "fragment_id": "1293492/3", "subtitle": "", "title": "Katolicki Kościół Narodowy w Polsce", "parentId": 3643912.0, "start_index": 4406.0, "document_id": "1293492", "source": "wikipedia", "score": 0.32720446586608887}, "uuid": "935ed225-9c05-49d7-8a44-4ef181f89801"}, {"page_content": "W latach 80. XX wieku zainicjowane zostały rozmowy teologiczne między Kościołem katolickim a Kościołem prawosławnym. Międzynarodowa Komisja mieszana do dialogu teologicznego między Kościołem katolickim a Kościołem prawosławnym, podczas trzeciej Sesji plenarnej („Wiara, Sakramenty i jedność Kościoła” – Kreta, 1984) poruszyła sprawę różnic w praktykowaniu sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Dyskusję kontynuowano na IV Sesji plenarnej, która odbyła się w 1987 roku w Bari i obejmowała ten sam zakres problemowy. Zwieńczeniem tych obrad było przyjęcie długo omawianego dokumentu: „Wiara, sakramenty i jedność Kościoła”, który osadzając tematykę w kontekście eklezjalno-wspólnotowym, podkreślił wzajemną relację wszystkich sakramentów inicjacyjnych. W zakresie istniejących rozbieżnych praktyk liturgicznych, Członkowie Komisji znaleźli wsparcie w decyzjach Soboru focjańskiego (879–880), które oparte były na konsensusie i zasadzie wzajemnego poszanowania prawa do zachowywania odmiennych tradycji w łonie chrześcijaństwa. Uzgodniony dokument wyraża akceptację, że w obrębie Kościoła mogą występować rozbieżności w zakresie praktyki: „\"Każda stolica otrzymała od tradycji pewne stare zwyczaje. Na ich temat nie powinno się zawzięcie dyskutować, ani kłócić. Kościół rzymski zachowuje właściwe sobie zwyczaje i dobrze, że tak czyni. Z drugiej strony Kościół Konstantynopolitański także zachowuje pewne zwyczaje sobie właściwe ...\"”.\nAnglikanizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550", "fragment_id": "174587/8", "subtitle": "", "title": "Bierzmowanie", "parentId": 550.0, "start_index": 11493.0, "document_id": "174587", "source": "wikipedia", "score": 0.28375479578971863}, "uuid": "51cb008d-db2e-4093-a33f-7d613b25208c"}]}
{"id": "q_414", "question": "Ile ramion mają zwykle gwiazdki ze śniegu?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy opadu atmosferycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nŚnieg – opad atmosferyczny (hydrometeor) w postaci kryształków lodu o kształtach głównie sześcioramiennych gwiazdek, łączących się w płatki śniegu. Po opadnięciu na ziemię tworzy porowatą \"pokrywę śnieżną\", także nazywaną śniegiem.\nŚnieg powstaje, gdy w chmurach para wodna krystalizuje (resublimuje), tworząc kryształy lodu.\nPłatek śniegu to struktura kryształów śniegu, mogąca mieć do kilku centymetrów. Czasem określa się tak samo również pojedyncze kryształki.\nProces powstawania śniegu.\nWiększość kryształków śniegu jest płaska i ma po sześć, w przybliżeniu identycznych, ramion. W zależności od temperatury, wilgotności i ciśnienia powietrza, powstają jednak również inne formy, takie jak kolumny, igły, płytki i grudki. Struktura ich wynika z procesu powstawania, który zaczyna się od kondensacji lodu na cząstce pyłu. Początkowo powstaje sześciokątny płaski kryształ o wielkości ułamka milimetra. W temperaturach między –1 a –5 °C oraz między –10 a –20 °C warunki bardziej sprzyjają osadzaniu się lodu na krawędziach i na krysztale wyrasta sześć ramion. W temperaturach między –5 a –10 °C oraz poniżej –20 °C bardziej sprzyjają osadzaniu się lodu na powierzchniach, a wtedy kryształ rośnie w pionie i przyjmuje kształt igły. W przypadkowych miejscach igły rozpoczyna się krystalizacja nowej igły, tworzącej z wyjściową kąt 60°. Pozostałe kształty powstają, gdy w czasie wzrostu kryształu warunki zmienią się w którąś stronę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8251", "fragment_id": "179247/0", "subtitle": "", "title": "Śnieg", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "179247", "parentId": 8251.0, "score": 0.48749876022338867}, "uuid": "3db4c141-63a9-4dab-86a9-8c7943a17cd8"}, {"page_content": "Kryształki śniegu są prawie idealnie symetryczne, choć większość ma łatwe do zauważenia nieregularności. Na zdjęciach częściej przedstawia się te najbardziej symetryczne, ze względu na ich urodę. Przyczyna, dla których sześć niezależnie rosnących ramion kryształu przyjmuje identyczny kształt, a jednocześnie żadne dwa kryształki nie są identyczne, nie jest jeszcze w pełni zrozumiana. Badania pokazują, że proces rośnięcia jest bardzo wrażliwy na niewielkie zmiany temperatury i wilgotności. Każdy kryształek poruszając się wewnątrz chmury przechodzi przez unikalne zmiany tych czynników, dlatego kształt każdego jest inny. Jednocześnie sześć ramion kryształu podróżuje razem, więc natrafia na identyczne warunki i rośnie identycznie.\nIstnieje przekonanie, że nie istnieją dwa identyczne płatki śniegu. Faktycznie w przypadku każdego makroskopowego obiektu jest niesłychanie mało prawdopodobne żeby istniały we Wszechświecie jego dwie kopie identyczne na poziomie molekularnym. W praktyce łatwość zauważania nawet niewielkich różnic w symetrycznej strukturze kryształków śniegu sprawia, że jest mało prawdopodobne znalezienie dwóch kryształków, dla których różnice nie byłyby widoczne gołym okiem.\nRodzaje pokrywy śnieżnej z punktu widzenia turysty i narciarza.\nCechy fizyczne naturalnego śniegu mogą być bardzo różne. Np. wilgotność śniegu padającego w Górach Skalistych Stanów Zjednoczonych może spadać do poziomu 3-5%, podczas gdy wilgotność śniegu w Alpach wynosi przeważnie ponad 15%. Śnieg sztuczny ma wilgotność ponad 35%.\nŚnieg poza Ziemią.\nPoza Ziemią opady śniegu zostały zaobserwowane na Marsie przez sondę Phoenix. Śnieg padał z chmur przepływających 4 kilometry ponad lądownikiem i sublimował, zanim dotarł do powierzchni. Opad ten miał zatem charakter virgi.\nSymbole związane ze śniegiem.\nW standardzie Unikodu zakodowanych jest kilka symboli związanych ze śniegiem. Są to:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8251", "fragment_id": "179247/1", "subtitle": "", "title": "Śnieg", "document_id": "179247", "start_index": 1514.0, "parentId": 8251.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4824383854866028}, "uuid": "6a143ea6-75a9-45f8-9e88-5526169ee57c"}, {"page_content": "Na berecie i furażerce oznaka stopnia składa się z jednej belki i czterech gwiazdek. Natomiast na naramiennikach znajdują się cztery gwiazdki (bez belki). W Wojsku Polskim II Rzeczypospolitej, Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie oraz w ludowym Wojsku Polskim do 1952 roku stopień ten był opisywany trzema gwiazdkami.\nZgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku kapitan nosił cztery gwiazdki umieszczone na środku taśmy otokowej w linii równoległej do krawędzi taśmy; ramiona gwiazdek stykały się ze sobą. Na daszku czapki garnizonowej – jeden galon szerokości 6 mm, naszyty w odległości 6 mm od krawędzi daszka na całej długości jego łuku.\nNa beretach i furażerkach – jeden pasek na lewej stronie beretu (furażerki) długości 3 cm szerokości 5 mm, umieszczony pod kątem 45° w stosunku do dolnej krawędzi beretu (furażerki) oraz cztery gwiazdki rozmieszczone w linii prostej nad środkiem paska – prostopadle do jego położenia. Pierwszą gwiazdkę umieszczano w odległości 5 mm od paska do podstawy jej ramion, drugą gwiazdkę i następne – w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki. Na naramiennikach cztery gwiazdki umieszczone wzdłuż linii prostej biegnącej przez środek naramiennika: pierwsza umieszczona w odległości 1,2 cm od wszycia rękawa, druga w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego między dwoma ramionami drugiej gwiazdki, trzecia i czwarta podobnie jak druga.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36636", "fragment_id": "177660/1", "subtitle": "", "title": "Kapitan (ranga)", "source": "wikipedia", "start_index": 1505.0, "document_id": "177660", "parentId": 36636.0, "score": 0.1989247053861618}, "uuid": "a0e4b2ae-404b-4466-9090-2a6bd09e903c"}, {"page_content": "Długie, cylindryczne ramiona odchodzą od tarczy centralnej. W zależności od taksonu poruszają się one jedynie w płaszczyźnie horyzontalnej (czego przykładem jest wężowidło białawe), bądź też mogą poruszać się także w górę i w dół (jak u wężogona, \"Asteronyx\"), a nawet zawijać się w sinusoidy czy spirale (\"Astrotoma\"). Niekiedy się rozwidlają, u innych gatunków nie. W przeciwieństwie do rozgwiazd, u których ważne dla życia układy wnikają do ramion, narządy wewnętrzne wężowideł nie wnikają do nich. Liczba ramion jest różna. Najczęściej spotyka się ich 5. Zdarza się ich większa liczba, 6 czy 7, a czasami i 10. Ich długość wynosi zwykle 2-3 średnice tarczy centralnej, aczkolwiek zdarza się i 20 średnic, jak w przypadku \"Macrophiothrix\" czy \"Amphiodia\".\nRamiona pokrywają połączone w pary płytki ambulakralne. Z zewnątrz dostrzega się ich cztery rzędy. Szczególnie dobrze rozwinięte mogą być płytki boczne, sięgające czasem na górną i dolną powierzchnię ramienia. Przód ramienia chronić też mogą kolce. Kolce mogą łączyć się z płytkami bocznymi. Mogą wtedy służyć lokomocji bądź odżywianiu się. U Euryalida kolce przekształciły się w haczyki. Hakowate kolce młodych \"Amphipholis linopneusti\" pomagają im utrzymać się na jeżowcach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155322", "fragment_id": "3389/5", "subtitle": "", "title": "Wężowidła", "document_id": "3389", "start_index": 7418.0, "source": "wikipedia", "parentId": 155322.0, "score": 0.5}, "uuid": "8921593c-da2f-4e0c-969d-461a64486466"}, {"page_content": "Na beretach i furażerkach – dwa paski na lewej stronie beretu (furażerki) długości 3 cm szerokości 5 mm w odstępie 4 mm, umieszczone pod kątem 45° w stosunku do dolnej krawędzi beretu (furażerki) oraz dwie gwiazdki rozmieszczone w linii prostej nad środkiem paska – prostopadle do jego położenia. Pierwszą gwiazdkę umieszczano w odległości 5 mm od paska do podstawy jej ramion, drugą gwiazdkę w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki.\nNa naramiennikach – dwa paski i dwie gwiazdki. Paski szerokości 6 mm umieszczone były w poprzek naramiennika: pierwszy pasek w odległości 1 cm od wszycia rękawa, drugi – 4 mm od pierwszego. Pierwsza gwiazdka umieszczona była na środku naramiennika, w odległości 1 cm od drugiego paska, a druga w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki.\nW myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919: na naramiennikach kurtki i płaszcza w odległości 1 cm od wszycia, w poprzek naramiennika, naszyte równolegle prosto w odległości 1,5 cm jeden od drugiego dwa płaskie sznureczki srebrne oksydowane szerokości 5 mm. Na środku naramiennika wzdłuż dwie gwiazdki haftowane oksydowanymi nićmi lub wytłaczane pięciopromienne, o ostrych promieniach.\nNa wierzchu czapki wzdłuż szwów wierzchu na krzyż od otoka z jednej strony do otoka z drugiej i wzdłuż górnej krawędzi otoka dokoła, naszyty 1 płaski sznurek szerokości 5 mm, srebrny, oksydowany, dookoła otoku naszyte dwa takie same sznurki w odległości 0,5 cm jeden od drugiego. Z przodu pod orzełkiem dwie takież gwiazdki jak na naramiennikach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131405", "fragment_id": "15195/1", "subtitle": "", "title": "Podpułkownik", "document_id": "15195", "start_index": 1462.0, "parentId": 131405.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2817048728466034}, "uuid": "031872e0-f69b-473b-bd0e-ab54a129898a"}, {"page_content": "Oznaczenie stopnia na czapce garnizonowej lub rogatywce składa się z wąskiego galonu umieszczonego na całej długości łuku daszka oraz z trzech gwiazdek umieszczonych na środku otoku. Na berecie i furażerce oznaka stopnia składa się z jednej belki i trzech gwiazdek. Natomiast na naramiennikach znajdują się trzy gwiazdki (bez belki). W Wojsku Polskim II Rzeczypospolitej, Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie oraz w Ludowym Wojsku Polskim do 1952 roku stopień ten był opisywany dwiema gwiazdkami.\nZgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku porucznik nosił trzy gwiazdki umieszczone na środku taśmy otokowej w linii równoległej do krawędzi taśmy; odległość między ramionami gwiazdek wynosiła 2 mm. Na daszku czapki garnizonowej – jeden galon szerokości 6 mm, naszyty w odległości 6 mm od krawędzi daszka na całej długości jego łuku.\nNa beretach i furażerkach – jeden pasek na lewej stronie beretu (furażerki) długości 3 cm szerokości 5 mm, umieszczony pod kątem 45° w stosunku do dolnej krawędzi beretu (furażerki) oraz trzy gwiazdki rozmieszczone w linii prostej nad środkiem paska – prostopadle do jego położenia. Pierwszą gwiazdkę umieszczano w odległości 5 mm od paska do podstawy jej ramion, drugą gwiazdkę i następną – w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki.\nNa naramiennikach trzy gwiazdki umieszczone wzdłuż linii prostej biegnącej przez środek naramiennika: pierwsza umieszczona w odległości 1,2 cm od wszycia rękawa, druga w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego między dwoma ramionami drugiej gwiazdki, trzecia podobnie jak druga.\nW myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919: na środku naramiennika wzdłuż dwie gwiazdki haftowane oksydowanymi nićmi lub wytłaczane pięciopromienne, o ostrych promieniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36634", "fragment_id": "177659/1", "subtitle": "", "title": "Porucznik", "document_id": "177659", "start_index": 1619.0, "parentId": 36634.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21201127767562866}, "uuid": "ed2a1471-fbfd-402a-9e72-e404e9d4aab1"}, {"page_content": "Sześć ramion gwiazdy symbolizuje sześć głównych zadań wykonywanych przez ratowników zgodnie z łańcuchem przeżycia:\nPowszechne stosowanie.\nChociaż żadna agencja nie ma za zadania egzekwowania użycia tego znaku certyfikacji, Gwiazda Życia tradycyjnie stała się znakiem rozpoznawczym personelu medycznego, sprzętu i pojazdów.\nWiele firm medycznych używa Gwiazdy Życia do oznakowania swych pojazdów, a załogi ambulansów zazwyczaj posiadają na odzieży logo. Znak ten pojawia się na wielu publikacjach medycznych i towarach przeznaczonych na rynek medyczny. Windy w szpitalach i innych budynkach, które są oznaczone tym znakiem wskazują, że winda jest wystarczająco duża, by pomieścić nosze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2756836", "fragment_id": "1648535/1", "subtitle": "", "title": "Gwiazda życia", "document_id": "1648535", "start_index": 1953.0, "parentId": 2756836.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14846356213092804}, "uuid": "f94bc72e-af23-4f12-89ea-2fef7fbc818d"}, {"page_content": "Oznaczenie stopnia na czapce garnizonowej i rogatywce składa się z wąskiego galonu umieszczonego na całej długości łuku daszka oraz z dwóch gwiazdek umieszczonych na środku otoku. Na berecie i furażerce oznaka stopnia składa się z jednej belki i dwóch gwiazdek. Natomiast na naramiennikach znajdują się dwie gwiazdki (bez belki). W Wojsku Polskim II Rzeczypospolitej, Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie oraz w Ludowym Wojsku Polskim do 1952 roku stopień ten był opisywany jedną gwiazdką.\nZgodnie z przepisami ubiorczymi żołnierzy Wojska Polskiego z 1972 roku podporucznik nosił dwie gwiazdki umieszczone na środku taśmy otokowej w linii równoległej do krawędzi taśmy; odległość między ramionami gwiazdek wynosiła 2 mm. Na daszku czapki garnizonowej – jeden galon szerokości 6 mm, naszyty w odległości 6 mm od krawędzi daszka na całej długości jego łuku.\nNa beretach i furażerkach – jeden pasek na lewej stronie beretu (furażerki) długości 3 cm szerokości 5 mm, umieszczony pod kątem 45° w stosunku do dolnej krawędzi beretu (furażerki) oraz dwie gwiazdki rozmieszczone w linii prostej nad środkiem paska – prostopadle do jego położenia. Pierwszą gwiazdkę umieszczano w odległości 5 mm od paska do podstawy jej ramion, drugą gwiazdkę – w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego ramion drugiej gwiazdki.\nNa naramiennikach dwie gwiazdki umieszczone wzdłuż linii prostej biegnącej przez środek naramiennika: pierwsza umieszczona w odległości 3 cm od wszycia rękawa, druga w odległości 5 mm od wierzchołka ramienia pierwszej gwiazdki do kąta wklęsłego między dwoma ramionami drugiej gwiazdki.\nW myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919: na środku naramiennika wzdłuż jedna gwiazdka haftowana oksydowanymi nićmi lub wytłaczana pięciopromienna, o ostrych promieniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36637", "fragment_id": "177661/1", "subtitle": "", "title": "Podporucznik", "parentId": 36637.0, "start_index": 1615.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177661", "score": 0.20310717821121216}, "uuid": "c5883edc-9b53-4dca-982c-e1f69a55668c"}, {"page_content": "Słowo „Galaktyka” – czyli pisane jako nazwa własna przez wielkie „G” – oznacza naszą galaktykę, czyli Drogę Mleczną. Nasza galaktyka jest dużą spiralną galaktyką o średnicy około 30 kpc (~100 000 lat świetlnych) i grubości 3000 lat świetlnych; z poprzeczką o średnicy około 29 000 lat świetlnych. Zawiera od 200 miliardów (2×1011) do 300 miliardów (3×1011) gwiazd, a jej masa jest rzędu 6×1011 mas Słońca.\nW galaktykach spiralnych jej ramiona mają kształt spirali logarytmicznej, kształt ten wynika z zaburzenia jednorodnie rotującej masy gwiazd. Podobnie jak gwiazdy, ramiona spiralne również rotują, ale obracają się ze stałą prędkością kątową. Oznacza to, że gwiazdy wchodzą i wychodzą z ramion spiralnych. Ramiona spiralne można rozumieć jako obszary o zwiększonej gęstości – fale gęstości. Gwiazdy wchodząc w ramiona spiralne zwalniają, tworząc obszar o zwiększonej gęstości. Jest to podobne do „fali” zwalniających samochodów wzdłuż autostrady. Ramiona są widoczne, ponieważ większa gęstość ułatwia proces formowania się gwiazd i powstawania młodych jasnych gwiazd.\nWiększe struktury galaktyk.\nTylko niewielki procent galaktyk istnieje jako obiekty niezwiązane, nazywane są one „galaktykami pola”. W większości galaktyki są związane grawitacyjnie z innymi galaktykami. Wokół dużych galaktyk często orbitują mniejsze galaktyki satelitarne. Struktury zawierające do 50 galaktyk nazywa się grupami galaktyk, a większe struktury zawierające wiele tysięcy galaktyk wewnątrz rozmiarów kilku megaparseków (106 pc) są nazywane gromadami galaktyk. Supergromady galaktyk są ogromnymi zbiorowiskami galaktyk zawierającymi dziesiątki tysięcy galaktyk. Powyżej tej skali odległości uważa się, że Wszechświat jest jednorodny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1851", "fragment_id": "178114/2", "subtitle": "", "title": "Galaktyka", "document_id": "178114", "start_index": 2995.0, "parentId": 1851.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07128436118364334}, "uuid": "d9876ccb-e43f-4c17-8c9f-44460271b859"}, {"page_content": "Hewadżra (tyb. ཀྱེ་རྡོ་རྗེ་, \"Kje(ba) dorże\"; chiń. 喜金刚, Xǐ jīngāng; mong. \"Kevajra\") – bóstwo będące jednym z jidamów.\nBóstwo to czczone było w Tybecie, Mongolii, Kambodży i Tajlandii. Nigdy nie rozwinął się jego kult w Indiach, Chinach, Korei i Japonii. Być może w Indiach był czczony w sekcie tantrycznej, ale nie ma jego żadnego indyjskiego wyobrażenia.\nZwykle jest przedstawiany w pozie tanecznej. Posiada cztery nogi (w statuetkach zwykle połączonych w pary), osiem głów (czasem ich liczba jest zredukowana do siedmiu) i szesnaście ramion. Jedynie rzeźby w Angkorze przedstawiają Hewadżrę w nietanecznych pozach.\nJego szesnaście ramion trzyma przeróżne ozdoby, zwykle z kubeczkiem, wszystkie o charakterze tantrycznym. Kubeczki czasem nie zawierają atrybutów, ale przedstawienia zwierząt (w prawych dłoniach) i bóstw (w lewych dłoniach). Stopy umieszczone są na ludzkich ciałach. Tylko w Tajlandii niektóre statuy tego bóstwa mają dwie nogi, choć jest możliwe, że dodatkowa para nóg została połączona z nogami głównymi. Podobnie jest i w Kambodży, gdzie na stelach czasem wyobrażenia Hewadżry mają dwie nogi i tylko pięć głów.\nJego ciało jest niebieskie, a głowy mają różne kolory. Czasem przedstawiany jest samotnie, jednak zwykle w pozie jab-jum ze swoją Śakti Nairatmją, która w prawej ręce trzyma topór. Jej zadaniem jest odcięcie egoizmu.\nJego osobowość nie została czysto zdefiniowana, a jego kult, chociaż formalnie dość popularny, pozostaje raczej mało znany.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3166599", "fragment_id": "132228/0", "subtitle": "", "title": "Hewadżra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "132228", "parentId": 3166599.0, "score": 0.09969458729028702}, "uuid": "62719f26-8078-422b-a1fb-3cd3eb8d4885"}]}
{"id": "q_415", "question": "W którym mieście znajduje się obraz Leonarda da Vinci „Dama z łasiczką”?", "answer": [{"page_content": "Dama z gronostajem (również \"Portret Cecylii Gallerani\", \"Portret damy z gronostajem\", w Polsce obraz znany także pod tytułami \"Dama z łasiczką\", \"Dama z łasicą\") – obraz olejny namalowany przez Leonarda da Vinci około 1489–1490 roku w Mediolanie. Znajduje się w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, od 29 grudnia 2016 roku należy on do Skarbu Państwa.\nOpis obrazu.\nNa portrecie została uwieczniona Cecylia Gallerani, kochanka księcia Ludwika Sforzy. Ojciec Cecylii był dyplomatą. Cecylia odebrała solidne wykształcenie: pisała wiersze, biegle posługiwała się łaciną, wspierała pisarzy. W 1483 roku został zaaranżowany kontrakt małżeński pomiędzy nią a Giovannim Stefanem Viscontim. Został on unieważniony cztery lata później. Prawdopodobnie w tym samym czasie Ludwik Sforza nawiązał romans z Cecylią.\nW przeciwieństwie do innych portretów powstających w tym czasie, \"Dama z gronostajem\" jest obrazem dynamicznym. Sylwetkę Cecylii ustawiono ukośnie do płaszczyzny obrazu. Modelka została ukazana w ujęciu trzy czwarte. Jej tułów jest skierowany w lewą stronę. Spogląda w prawo, jakby zwracała na coś lub kogoś uwagę. Ma drobne usta. Na jej twarzy można dostrzec tajemniczy uśmiech. Jej nadgarstek jest lekko zgięty. Historyk sztuki Antonina Vallentin porównując uśmiech Cecylii z uśmiechem Lisy Gherardini na obrazie \"Mona Lisa\" stwierdziła, że Cecylia jest młodszą siostrą Lisy, która za wcześnie straciła dzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170281", "fragment_id": "4504/0", "subtitle": "", "title": "Dama z gronostajem", "document_id": "4504", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 170281.0, "score": 0.7340152263641357}, "uuid": "0e6d3f61-25dc-4e26-86d7-a8f3cb979f4b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta we Włoszech. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nVinci – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Toskania, w prowincji Florencja. W Vinci 15 kwietnia 1452 roku urodził się Leonardo da Vinci. Znajduje się tam muzeum poświęcone temu artyście, w którym można zobaczyć m.in. drewniane rekonstrukcje maszyn oraz kopie obrazów i fresków Leonarda. \nWedług danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 13 765 osób, 254,9 os./km².\nWspółpraca.\n Allentown, Stany Zjednoczone\n Amboise, Francja\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=221191", "fragment_id": "1409373/0", "subtitle": "", "title": "Vinci (Włochy)", "parentId": 221191.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1409373", "source": "wikipedia", "score": 0.5207698941230774}, "uuid": "8e05571b-7044-4917-b67b-a618265bc60e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nVinci – polska sensacyjna komedia kryminalna z 2004 roku w reżyserii Juliusza Machulskiego.\nFabuła.\nCuma (Robert Więckiewicz), złodziej dzieł sztuki, nieoczekiwanie opuszcza więzienie dzięki pomocy pasera Grubego (Mieczysław Grąbka). Pomoc nie jest bezinteresowna – Cuma otrzymuje zlecenie kradzieży obrazu \"Dama z gronostajem\" Leonarda da Vinci, który wraca z Japonii do Muzeum Czartoryskich w Krakowie. Złodziej prosi o pomoc przyjaciela Juliana (Borys Szyc), dawnego kolegę po fachu. Ten ma dług wdzięczności wobec Cumy, więc decyduje się mu pomóc, co jednak jest trudne, bo gdy Cuma siedział w więzieniu, Julian został policjantem.\nJulian z jednej strony pomaga Cumie w przygotowaniach do kradzieży, z drugiej zaś przygotowuje plan zamiany obrazu, by z Polski nie zniknęło najcenniejsze dzieło sztuki. Zwraca się o pomoc do starego fałszerza Hagena (Jan Machulski), który odsyła go do niezwykle utalentowanej studentki Magdy (Kamila Baar).\nCałą sprawę usiłuje rozwikłać komisarz Wilk (Marcin Dorociński), który słusznie przypuszcza, że Cuma opuścił więzienie tylko po to, by ukraść dla kogoś „Damę z łasiczką”. Mimo to dochodzi do spektakularnej kradzieży.\nProdukcja.\nOkres zdjęciowy: 14 kwietnia – 21 maja 2004. Plenery: Kraków (Stare Miasto, Kazimierz, Nowa Huta, Grand Hotel), lotnisko w Balicach, Kalwaria Zebrzydowska, Warszawa, Dubie k. Krzeszowic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159017", "fragment_id": "4191/0", "subtitle": "", "title": "Vinci (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 159017.0, "document_id": "4191", "score": 0.18232521414756775}, "uuid": "d1d8f301-2aff-4f26-ab7c-f6e17aaff772"}, {"page_content": "Madonna z goździkiem (nazywana również Madonną monachijską) – obraz namalowany między 1473 a 1475 rokiem, przez włoskiego artystę renesansowego Leonarda da Vinci. Zdaniem historyka sztuki Franka Zöllnera jest to najwcześniejszy samodzielny obraz tego malarza. Znajduje się w zbiorach Starej Pinakoteki w Monachium.\nWedług Vasariego obraz namalował Leonardo da Vinci, w czasie jego pobytu w warsztacie Verrocchia. W następnych latach właścicielem obrazu był papież Klemens VII. W 1886 roku obraz należał do pewnego aptekarza mieszkającego w południowych Niemczech. W 1889 roku oraz sprzedano go do Pinakoteki za 800 marek jako obraz \"szkoły Verrocchia, prawdopodobnie Leonarda\".\nNiewykluczone, że pierwszy szkic lub zarys postaci wykonał Andrea del Verrocchio. Świadczyć o tym może rysunki \"Głowa kobiety\" z lat ok. 1470–1475 i \"Głowa kobieca z ozdobami\", autorstwa Verrocchia. Malując obraz, Leonardo eksperymentował z werniksem i nowymi farbami olejnymi. Technika ta doprowadziła do pęknięć w miejscach, gdzie naniesiono poprawki i nałożono kolejne warstwy pokrywające. Układ fałd na żółtej od spodu szacie przypomina szaty na \"Zwiastowaniu\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=737061", "fragment_id": "846637/0", "subtitle": "", "title": "Madonna z goździkiem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "846637", "parentId": 737061.0, "score": 0.4397152066230774}, "uuid": "4027aa24-275f-46f7-b60e-147f142ee953"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu. Zobacz też: \"Mona Lisa (film)\" i Gioconda (opera).\nMona Lisa (wł. \"Gioconda\") – obraz olejny namalowany na topolowej desce przez Leonarda da Vinci, artystę włoskiego renesansu. Jego nazwa pochodzi od słowa \"mona,\" które w dialekcie toskańskim jest skrótem od tytułu \"ma donna\" („moja pani”), oraz imienia domniemanego tematu portretu. We wł. i hiszp. znany jest jako \"La Gioconda,\" a we fr. \"La Joconde\" – od nazwy rodu kupca, który zamówił to dzieło.\nObraz powstał w latach 1503–1507; obecnie znajduje się w paryskim Luwrze jako własność rządu Francji. Dzieło trafiło do stałej ekspozycji do Luwru w 1797.\nJest to jeden z najsłynniejszych i najbardziej cenionych obrazów z czasów renesansu. Jego wartość jest trudna do oszacowania. Podczas przenosin na tymczasową wystawę w Waszyngtonie w 1962 obraz został ubezpieczony na rekordową jak dotąd kwotę 100 milionów USD, co uwzględniając wysokość inflacji i wartość dolara w 2024 przekłada się na poziom około 1 miliarda USD.\nProweniencja.\nObraz został zamówiony przez florenckiego kupca, bławatnika Francesca Gioconda (stąd tytuł \"La Gioconda\"). Giocondo z nieznanych powodów nie został właścicielem portretu, a malarz swoje dzieło do końca życia woził ze sobą. Jerzy Cepik w swojej powieści biograficznej utrzymuje, że da Vinci wymógł na kupcu zgodę na namalowanie portretu jego żony, a po jego namalowaniu odmówił sprzedania go. Fakt, że to da Vinci sam chciał namalować portret żony mało wpływowego kupca może tłumaczyć brak jakichkolwiek dokumentów, w których rzekomy zleceniodawca skarży się na niewypełnienie zlecenia przez mistrza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207041", "fragment_id": "1426797/0", "subtitle": "", "title": "Mona Lisa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1426797", "parentId": 207041.0, "score": 0.196320042014122}, "uuid": "5709be4f-d54b-4715-84b0-123aa053fb23"}, {"page_content": "Na początku XX wieku potwierdzono autorstwo Leonarda. Antonina Vallentin w wydanej swojej monografii poświęconej Leonardowi da Vinci z 1938 (polskie wydanie 1951, 1959) podawała, że utożsamianie sportretowanej kobiety z Cecylią Gallerani opiera się na silnej tradycji, odwołującej się nie na dokumentach a na prawdopodobieństwie psychologicznym. Vallentin postawiła również hipotezę, że w Krakowie znajduje się kopia obrazu, namalowana wspólnie przez Leonarda i Amborgia de Predis.\nPo ataku wojsk niemieckich na Polskę we wrześniu 1939 roku w Sieniawie ukryto najcenniejsze dzieła z kolekcji Czartoryskich: \"Damę z gronostajem\", \"Krajobraz z miłosiernym Samarytaninem\" Rembrandta i \"Portret młodzieńca\" Rafaela Santiego. Kryjówka została odnaleziona przez Niemców. \"Dama z gronostajem\" została wywieziona do III Rzeszy, była wystawiana w Kaiser Friedrich Museum w Berlinie. Obraz miał trafić do prywatnego muzeum Adolfa Hitlera w Linzu, finalnie trafiła do prywatnej kolekcji gubernatora Hansa Franka, mieszczącej się w Bawarii. W 1945 roku obraz odnalazła polsko-amerykańska komisja. Portret wrócił do Polski rok później.\nW 1952 roku przeprowadzono gruntowną analizę obrazu. W 2001 roku Mirosław Sikorski namalował nową wersję \"Damy z gronostajem\". Na kopii ukazano prawdopodobny wygląd przed zmianą tła. W 2011 podczas podróży po Europie został ubezpieczony na 300 mln euro.\nOd 2012 obraz był eksponowany na Wawelu, a od maja 2017 w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego w Krakowie. Od 20 grudnia 2019 znajduje się ponownie w Muzeum Książąt Czartoryskich, po wieloletnim remoncie placówki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170281", "fragment_id": "4504/3", "subtitle": "", "title": "Dama z gronostajem", "parentId": 170281.0, "start_index": 4992.0, "document_id": "4504", "source": "wikipedia", "score": 0.5190494656562805}, "uuid": "2f63a83f-fae3-4850-ac46-948381a5399e"}, {"page_content": "Dama wskazująca (również Młoda kobieta) – rysunek wykonany ok. 1516 roku przez Leonarda da Vinci, znajdujący się w Zamku w Windsorze. Przedstawia on kobietę spoglądającą prosto na widza. Jej uśmiech jest kuszący i tajemniczy, ma na sobie zwiewną suknię, jej włosy są kręcone. Przy damie są narysowane zarysy wodospadów, kwiaty, trzciny i wartki strumień. Szkic został wykonany czarną kredką, jego wymiary wynoszą 210 × 135 cm. Rysunek zawiera odniesienia do różnych aspektów życia Leonarda: umiejętności malowania kobiecych portretów, organizacji sztuk teatralnych i widowisk, fascynacji ruchem i skrętami ciała.\nWłoski historyk Carlo Pedretti określił szkic jako \"być może najpiękniejszy rysunek autorstwa Leonarda\". Walter Isaacson sugeruje, że \"Dama wskazująca\" miała być ilustracją do czyśćca z \"Boskiej komedii\" Dantego, a na rysunku uwieczniono Matyldę, prowadzącą poetę do kąpieli w leśnej rzece. Isaacson zakłada również, że rysunek mógł powstać w ramach przygotowań do kostiumowego przedstawienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1008409", "fragment_id": "1342498/0", "subtitle": "", "title": "Dama wskazująca", "parentId": 1008409.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1342498", "source": "wikipedia", "score": 0.2745499610900879}, "uuid": "c356ba7d-9606-4f81-9fda-492fbf946aaf"}, {"page_content": "Madonna Benois (również Madonna z Dzieciątkiem i kwiatem) – obraz olejny Leonarda da Vinci datowany na lata 1478–1480, znajdujący się w Ermitażu, w Sankt Petersburgu.\nHistoria obrazu.\nOkoło 1790 roku obraz kupił generał Aleksander Korsakow. Obraz ten sprzedał za 1400 rubli kupcowi z Astrachania. W 1824 roku obraz przeniesiono z deski na płótno. Wówczas uważano, że autorem dzieła jest Andrea del Verrocchio lub Lorenzo di Credi. W następnych latach właścicielem obrazu był rosyjski architekt i artysta Leontij Benois, po jego śmierci obraz odziedziczyła jego żona. Podczas wystawy \"Staryje gody\" w 1908 roku Ernst von Liphart stwierdził, że autorem obrazu jest Leonardo da Vinci. W 1914 roku obraz kupił Ermitaż za 150 tys. rubli.\nTematyka obrazu.\nObraz przedstawia Dziewicę Maryję, wręczającą Dzieciątku kwiat. Mały Jezus jest zainteresowany przedmiotem, skupia się całkowicie na jego złapaniu. Obraz wyraźnie różni się od \"Madonny z goździkiem\". Wyróżnia się również od przedstawień postaci Madonny przez innych malarzy. Obraz jest ukazany w ciemniejszej kolorystyce, postacie są oświetlone subtelnym światłem. Fryzura Maryi jest zadbana, jej włosy są zaplecione w warkocz, ma okrągłą głowę, wysokie czoło i dziecinne policzki. Oblicze Maryi jest ożywione uśmiechem, wyrażające niewysłowioną miłością do Dzieciątka. Dzieciątko jest skupione i zamyślone, przypatruje się kwiatowi, którego płatki układają się w kształt krzyża. Dzieciątko jest umięśnione, jego twarz jest pucołowata. Kwiat w centrum obrazu uchodzi za jaśmin (symbol miłości Bożej), ale zdaniem Alessandra Vezzosiego może to być rokietta lub nasturcja, symbolizujące mękę na krzyżu. W źródłach pojawia się również informacja, że kwiatem tym jest passiflora. W głębi obrazu znajduje się gotyckie okno, nie ukazujące żadnego widoku.\nTechnika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=292264", "fragment_id": "1467829/0", "subtitle": "", "title": "Madonna Benois", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1467829", "parentId": 292264.0, "score": 0.14305508136749268}, "uuid": "7738f5c4-f1b6-4a2c-8c02-b66f3bd2a7e3"}, {"page_content": "Amboise (, ) – miasto i gmina we Francji, w Regionie Centralnym-Dolinie Loary, w departamencie Indre i Loara. Miasto jest położone w dolinie Loary, słynie z zamku, rezydencji królewskiej, oraz pamiątek po Leonardzie da Vinci. \nHistoria.\nRezydencja królewska.\n \"Osobny artykuł: Zamek w Amboise.\"\nZamek w Amboise pełnił funkcję rezydencji królewskiej, kiedy w czasie wojny stuletniej władcy opuścili swoją dotychczasową siedzibę i przenieśli się wraz z dworem do Amboise. Jednak mnogość rezydencji pozostających w gestii króla sprawiła, że z czasem zamek zaczął podupadać, tracąc swoją pozycję na rzecz innych rezydencji m.in. w Chambord i Fontainebleau. Doszło do tego, że zamek zaczął pełnić funkcję więzienia. A dzisiaj zamek to muzeum odwiedzane tłumnie przez turystów przebywających w mieście. \nLeonardo da Vinci.\n \"Osobny artykuł: Leonardo da Vinci.\"\nJednym z najznamienitszych mieszkańców miasta był Leonardo da Vinci. Od 1516 Leonardo zamieszkał w rezydencji darowanej mu przez króla Franciszka I. Mistrz przybył do miasta na zaproszenie króla. Spędził tutaj intensywnie 3 ostatnie lata swojego życia, pracując między innymi nad połączeniem rezydencji królewskich drogą wodną, uregulowaniem Loary. Zmarł 2 maja 1519 w swoim domu w wieku 67 lat, a szczątki jego pochowano w kościele kolegialnym na zamku. Obecnie w domu mieści się muzeum poświęcone wielkiemu artyście.\nTumult w Amboise.\n \"Osobny artykuł: Tumult w Amboise.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=206640", "fragment_id": "1426657/0", "subtitle": "", "title": "Amboise", "document_id": "1426657", "start_index": 0.0, "parentId": 206640.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15873052179813385}, "uuid": "0b18d024-d922-40a3-a8fa-96c55acf9288"}, {"page_content": "Mona Lisa z Isleworth – obraz będący być może pierwszą wersją portretu Mona Lisy. Jego powstanie datuje się na przełom XV i XVI wieku i choć nie jest to pewne, przypuszcza się, że jego autorem mógł być Leonardo da Vinci. \nHistoria.\nW 1913 roku angielski kolekcjoner sztuki, Hugh Blaker odkrył w miejscowości Bath na południowym zachodzie Anglii obraz łudząco przypominający słynną Mona Lisę. Znajdował się on w domu pewnego arystokraty, którego rodzina była w jego posiadaniu od prawie stu lat. Blaker doszedł do wniosku, że Leonardo da Vinci musiał namalować dwa portrety Lisy Gherardini; jeden znajdował się w Luwrze, a drugi szerzej nieznany pozostawał w Bath. Odkupił więc obraz i zabrał go do swojego domu w Isleworth na przedmieściach Londynu, skąd wzięła się jego obecna nazwa.\nWedług biografa da Vinci, Giorgio Vasariego Leonardo rozpoczął malowanie Mona Lisy w 1503 roku, ale nigdy jej nie ukończył. Jednakże w pełni gotowy obraz pojawił się w 1517 roku, niedługo przed śmiercią artysty. Jest prawie pewne, że to właśnie on znajduje się obecnie w Luwrze. Zwolennicy autentyczności Mony Lisy z Isleworth uważają, że jest ona niedokończonym dziełem Leonarda i stanowi pierwowzór późniejszego obrazu.\nPo śmierci Blakera trafił on do kolekcji Henry’ego F. Pulitzera, który w swojej książce \"Where is the Mona Lisa? \" przytoczył historyka sztuki Giovanniego Lomazzo, który w \"Trattato dell'arte della Pittura Scultura ed Architettura\" opublikowanym w 1584 roku napisał o Giocondzie i Mona Lisie. Gioconda to alternatywne określenie Mona Lisy znajdującej się w Luwrze. Pulitzer zasugerował, że może to być dowód na istnienie dwóch odrębnych obrazów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3242113", "fragment_id": "135207/0", "subtitle": "", "title": "Mona Lisa z Isleworth", "parentId": 3242113.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "135207", "score": 0.3729477822780609}, "uuid": "65c127f9-9563-4ad7-9534-a60d626b5987"}]}
{"id": "q_416", "question": "Które miasto jest stolicą Demokratycznej Republiki Konga?", "answer": [{"page_content": "Demokratyczna Republika Konga ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;République démocratique du Congo&lt;/&gt;) – drugie pod względem powierzchni, trzecie pod względem liczby ludności państwo Afryki, położone w jej środkowej części, w dorzeczu rzeki Kongo, u której ujścia posiada 37 km dostępu do Oceanu Atlantyckiego. Nazwa, oznaczająca \"myśliwy\", pochodzi od ludu Bakongo. W okresie kolonialnym DR Konga występowała jako Wolne Państwo Kongo (do 1908) i Kongo Belgijskie (do 1960), a po uzyskaniu niepodległości w latach 1971–1997 jako Zair. Dla odróżnienia od sąsiadującej Republiki Konga (\"Kongo, Kongo-Brazzaville\"), DR Konga występowała również jako \"Kongo-Léopoldville\", a obecnie po zmianie nazwy stolicy, jako \"Kongo-Kinszasa\".\nNajwiększe miasta kraju: Kinszasa, Lubumbashi, Mbuji-Mayi, Kisangani, Kananga. Kraj zamieszkuje 250 grup etnicznych. Największe to Kongo, Luba i Mongo.\nEtymologia.\nNazwa kraju pochodzi od rzeki Kongo, której większa część przepływa przez terytorium kraju. Nazwa rzeki pochodzi zaś od nazwy jednego z ludów Bantu, Bakongo (co znaczy myśliwi), które zamieszkiwało ujście rzeki, gdy zostało ono odkryte przez Portugalczyków w XV wieku.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Demokratycznej Republiki Konga.\"\nDemokratyczna Republika Konga jest 11. największym państwem na świecie pod względem powierzchni.\nUkształtowanie powierzchni.\nDżungla pokrywa większość rozległej, nisko położonej kotliny, która obniża się w kierunku Atlantyku na zachodzie. Obszar ten otoczony płaskowyżami łączy się z sawannami na południu i południowym zachodzie, górami na zachodzie i stepami przekraczającymi na północy rzekę Kongo. Wysokie góry są na wschodnim krańcu kraju.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73981", "fragment_id": "646897/0", "subtitle": "", "title": "Demokratyczna Republika Konga", "parentId": 73981.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646897", "score": 0.5607402324676514}, "uuid": "0f892948-5d8d-4d61-88b5-de89a2eed3fa"}, {"page_content": "Kinszasa (dawniej &lt; lang=\"fr\"&gt;Léopoldville&lt;/&gt;) – stolica i największe miasto Demokratycznej Republiki Konga, dawniej stolica Zairu. Jest to drugie co do wielkości miasto Afryki, po Lagos w Nigerii, położone na południe od równika. W 2020 roku miasto zamieszkane było przez 17,1 mln osób.\nKinszasa leży w zachodniej części państwa nad rzeką Kongo, w niewielkiej odległości od stolicy Republiki Konga – Brazzaville.\nPodział administracyjny.\nKinszasa jest jednocześnie miastem i jedną z 26 prowincji Demokratycznej Republiki Konga.\nKinszasa jest podzielona na 4 dystrykty, z których z kolei wyodrębniono 24 gminy (\"communes\"). Gmina Kinszasa dała nazwę całemu miastu, jednak handlowym i administracyjnym sercem miasta jest gmina Gombe.\nKwestie społeczne.\nPrzestępczość.\nMiasto niegdyś było uważane za najbardziej niebezpieczne miasto Afryki, ze współczynnikiem zabójstw 112 na 100 tys. mieszkańców. Według danych z 2021 roku współczynnik zabójstw spadł do 33 na 100 tys. mieszkańców, co plasuje Kinszasę na 9. miejscu w Afryce. II wojna domowa w Kongu spowodowała chaos, którego skutków miasto do tej pory nie jest w stanie rozwiązać. Z rozległych slumsów Kinszasy wywodzi się wiele gangów, a kradzieże, rozboje, gwałty oraz przestępczość zorganizowana są powszechne. 30 grudnia 2013 roku w mieście doszło do ataków, w których zginęło 55 osób.\nDzieci ulicy.\nDzieci ulicy, często sieroty, są ofiarami częstych nadużyć ze strony policji i wojska. Z szacowanych 20 tys. dzieci, które żyją na ulicach Kinszasy, niemalże 1/4 utrzymuje się z żebractwa, część jest drobnymi sprzedawcami i około 1/3 ma jakiś rodzaj zatrudnienia. Policja organizuje regularne obławy mające na celu oczyszczenie ulic. Są zanotowane przypadki, kiedy to policjant zastrzelił takie dziecko pod błahym pretekstem.\nEdukacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57465", "fragment_id": "648157/0", "subtitle": "", "title": "Kinszasa", "document_id": "648157", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 57465.0, "score": 0.6051478981971741}, "uuid": "22be2a94-731e-435e-b7b7-61cbe6d661d6"}, {"page_content": "Demokratyczna Republika Konga podzielona jest na 26 prowincji i stolicę Kinszasę mającą status miasta na prawach prowincji. Zgodnie z konstytucją uchwaloną w referendum, które przeprowadzono dniach 18–19 grudnia 2005 roku i wprowadzoną w życie z dniem 18 lutego 2006 roku, kraj podzielony jest na 25 prowincji oraz rejon stołeczny Kinszasa. Nowy podział miał zacząć obowiązywać w ciągu 36 miesięcy od wejścia w życie konstytucji, to jest od lutego 2009 roku, jednak termin ten nie został dotrzymany. Nowy podział zaczął obowiązywać dopiero od 2015 roku.\nProwincje są także podzielone na miasta oraz terytoria. Łącznie w Demokratycznej Republice Konga Znajduje się 145 terytoriów, które dzielą się na sektory oraz komuny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=702266", "fragment_id": "840030/0", "subtitle": "", "title": "Podział administracyjny Demokratycznej Republiki Konga", "document_id": "840030", "start_index": 0.0, "parentId": 702266.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7854880094528198}, "uuid": "431a512f-e181-4eb5-abfe-6690721689e8"}, {"page_content": "Na obszarze dawnych kolonii belgijskiej i francuskiej (Kongo Środkowe, później Kongo Brazzaville) istnieją obecnie dwa państwa: Kongo ze stolicą w Brazzaville i Demokratyczna Republika Konga ze stolicą w Kinszasie. Po rzece, od Kinszasy do Kisangani istnieje regularna żegluga pasażerska i towarowa. Demokratyczna Republika Konga jest krajem kontrastów – z jednej strony są tam wielkie metropolie, jak Kiszasa czy Lubumbashi, z drugiej zaś wiele plemion nie straciło poczucia swojej przynależności etnicznej i kulturowej, mimo unowocześnionego trybu życia. Obszar dorzecza Konga jest wciąż mozaiką kulturową i etniczną. Oprócz wspomnianych Mbuti czy Bushongo, żyją tam między innymi plemiona Wagenia (okolice Wodospadów Stanleya) czy Sara-Njinge z okolic rzeki Ubangi. Nierzadko konflikt interesów spowodowany m.in. różnym trybem życia tych plemion prowadzi do krwawych starć. Przykładem może być konflikt w latach 1996–2007 w prowincji Ituri między rolniczą ludnością Lendu a żyjącymi z wypasu zwierząt Hema. W latach sześćdziesiątych doszło do krwawych starć w prowincji Katanga. Demokratyczna Republika Konga pozostaje niespokojnym i niebezpiecznym krajem w stanie wojny domowej.\nZnaczenie gospodarcze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82423", "fragment_id": "661011/8", "subtitle": "", "title": "Kongo (rzeka)", "document_id": "661011", "start_index": 11812.0, "source": "wikipedia", "parentId": 82423.0, "score": 0.4336487054824829}, "uuid": "7c768f12-57c9-46c9-8b1b-a5663fc97f83"}, {"page_content": "Brazzaville – największe miasto, stolica administracyjna i finansowa Konga, położone nad rzeką Kongo. Miasto zamieszkuje ponad 2,1 mln osób, co stanowi ponad jedną trzecią (35%) ludności tego kraju. Naprzeciwko Brazzaville, po drugiej stronie rzeki, znajduje się Kinszasa (stolica Demokratycznej Republiki Konga), która posiada ponad 17 milionów mieszkańców. Konurbację obu miast zamieszkuje około 20 milionów ludzi. Jest to jedyny przypadek na świecie, kiedy stolice dwóch państw leżą naprzeciwko siebie na dwóch przeciwnych brzegach rzeki.\nHistoria.\nBrazzaville zostało założone w 1880 r. w miejscu miasteczka zwanego Nkuna, przez francuskiego odkrywcę Pierre’a Savorgnana de Brazzę, od którego nazwiska pochodzi nazwa miasta. Lokalny lider plemienia Bateke podpisał z Brazzą porozumienie o ochronie włączając te tereny do francuskich kolonii. Miasto zostało zbudowane w cztery lata później jako przeciwwaga dla Kinszasy należącej do kolonii belgijskiej. Od października 1880 do maja 1882 przed przejęciem terenu przez Belgów strzegł mały oddział senegalskiego sierżanta Malamina Camary. Na konferencji berlińskiej w 1884 tereny te zostały oficjalnie uznane za własność Francji. Miasto stało się stolicą Kongo Francuskiego, a następnie Francuskiej Afryki Równikowej obejmującej swym zasięgiem Gabon, Republikę Środkowoafrykańską oraz Czad. W 1924 oddano do użytku linię kolejową Congo-Océan łączącą miasto z Pointe-Noire.\nTransport.\nMiasto jest połączone 502 km linią kolejową z leżącym na atlantyckim wybrzeżu portem Pointe-Noire.\nJest także ważnym portem rzecznym na rzece Kongo, posiadając połączenie z portem rzecznym Bangi oraz połączenie promowe do Kinszasy. Leżące w dolnym biegu Kongo Wodospady Livingstone’a uniemożliwiają transport rzeczny w kierunku ujścia rzeki do Atlantyku.\nMiasto jest obsługiwane przez Międzynarodowy Port Lotniczy Maya-Maya.\nMiasta partnerskie.\n Drezno, Niemcy\n Olathe, Stany Zjednoczone\n Kinszasa, Demokratyczna Republika KongaWeihai, Chiny\n Dakar, Senegal\n Reims, Francja\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111504", "fragment_id": "4659/0", "subtitle": "", "title": "Brazzaville", "parentId": 111504.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "4659", "score": 0.3052726686000824}, "uuid": "96184e33-8e33-42d5-9392-ca26ca7e93fa"}, {"page_content": "Prowincje Demokratycznej Republiki Konga są listą prowincji Demokratycznej Republiki Konga. Obecnie Demokratyczna Republika Konga składa się z dwudziestu pięciu prowincji. Stolica i miasto Kinszasa jest dwudziestą szóstą prowincją. Prowincje dzielą się na 145 terytoriów i miast, które z kolei dzielą się na sektory i gminy. \nObecny podział.\nWszystkie dane dotyczące ludności są szacunkowe, gdyż ostatni spis ludności miał miejsce w 1984 roku. Poniżej przedstawiono dane o populacji w poszczególnych prowincjach według danych szacunkowych z 2015 roku[]. \nDawny podział.\nWcześniej, w latach 1997-2015 kraj dzielił się na 11 prowincji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4776831", "fragment_id": "779868/0", "subtitle": "", "title": "Prowincje Demokratycznej Republiki Konga", "document_id": "779868", "start_index": 0.0, "parentId": 4776831.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8203768730163574}, "uuid": "ea006461-7fdf-41cf-bea2-44b3eaf981ac"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2004 roku Demokratyczna Republika Konga posiadała ponad 100 miast o ludności przekraczającej 20 tys. mieszkańców. Stolica kraju Kinszasa jako jedyne miasto liczyło ponad 5 milionów mieszkańców; 2 miasta z ludnością 1÷5 mln.; 2 miasta z ludnością 500÷1000 tys.; 20 miast z ludnością 100÷500 tys.; 19 miast z ludnością 50÷100 tys.; 49 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Demokratycznej Republice Konga.\nNajwiększe miasta w Demokratycznej Republice Konga według liczebności mieszkańców (stan na 01.07.2004):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=581368", "fragment_id": "1575299/0", "subtitle": "", "title": "Miasta Demokratycznej Republiki Konga", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1575299", "parentId": 581368.0, "score": 0.9011901021003723}, "uuid": "5c5cd317-46dc-45c0-8924-eaa7feed9a1b"}, {"page_content": "Oprócz nich występuje również żandarmeria (&lt; lang=\"fr\"&gt;Gendarmerie&lt;/&gt;) i gwardia prezydencka.\nSłużba wojskowa ma charakter ochotniczy (powyżej 18 roku życia), również dla kobiet.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Konga.\"\nAdministracyjnie kraj dzieli się na 12 departamentów.\nDemografia.\nWiększość skupisk ludzkich znajduje się w południowej części kraju, w tym największe miasto – stołeczne Brazzaville. Około 70% populacji mieszka w Brazzaville (2,39 miliona), Pointe-Noire (1,2 miliona), lub w osiedlach wzdłuż linii kolejowej łączącej te dwa miasta. Prawie 68% Kongijczyków mieszka w miastach.\nJęzykiem urzędowym jest francuski. W handlu popularnymi językami są francuska lingala i kituba (monokutuba). Wśród lokalnych języków i dialektów najpopularniejszy jest kikongo.\nPrzyrost naturalny w 2020 szacowany jest na 2,26%, z 32,6 urodzenia/1000 mieszkańców i 8,7 zgonu/1000 mieszkańców. Migracja jest ujemna (-0,9/1000 mieszkańców). Średni wiek matki w pierwszej ciąży w 2012 wynosił 19,8 roku. Przeciętna płodność w 2020 wyniosła 4,45 dziecka. Występuje niewielka przewaga mężczyzn nad kobietami (1,01:1). Największa jest przy urodzeniach (1,03:1). W przedziale 24–54 lat spada do 1. Największa jest w przedziale 54–64 lata, po czym gwałtownie maleje (0,81:1 w przedziale powyżej 65 r. ż.).\nŚrednia oczekiwana długość życia wynosi 61,3 roku.\nKraj jest schronieniem dla uchodźców z Republiki Środkowoafrykańskiej (20 658 uchodźców w 2019) i DRK (20 714 uchodźców w 2020). Ponad 100 000 mieszkańców Konga pozostaje uchodźcami wewnętrznymi.\nStruktura etniczna.\nWedług CIA Factbook struktura etniczna w latach 2014–2015 wyglądała następująco:\nStruktura wiekowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87546", "fragment_id": "642507/5", "subtitle": "", "title": "Kongo", "parentId": 87546.0, "start_index": 6223.0, "document_id": "642507", "source": "wikipedia", "score": 0.15586265921592712}, "uuid": "b25843b1-a4ca-43dd-b306-8ff9dfa75047"}, {"page_content": "Matadi – miasto w zachodniej części Demokratycznej Republiki Konga, stolica prowincji Kongo Środkowe, na lewym brzegu rzeki Kongo, około 130 km od jej ujścia do Oceanu Atlantyckiego. Około 306 tys. mieszkańców.\nMatadi zostało założone wraz z portem rzecznym 1886. Motorem rozwoju dla miasta stało się ukończenie w 1898 linii kolejowej do stolicy kraju, Kinszasy. \nObecnie port pełni bardzo ważną rolę w gospodarce kraju, będąc terminalem przeładunkowym eksportowym i importowym kraju. W mieście rozwinął się przemysł spożywczy, chemiczny, drzewny oraz metalurgiczny.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=395623", "fragment_id": "62219/0", "subtitle": "", "title": "Matadi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 395623.0, "document_id": "62219", "score": 0.16260769963264465}, "uuid": "d783b06d-ecbd-454b-9b68-eafb7abbf244"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: Bumba (bóstwo).\nBumba – miasto w Demokratycznej Republice Konga, w prowincji Mongala. Przez miasto przepływa rzeka Kongo. Z Bumba można dostać się do stolicy kraju Kinszasy drogą rzeczną. Swój początek ma tutaj linia kolejowa do Isiro.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=723483", "fragment_id": "852416/0", "subtitle": "", "title": "Bumba", "document_id": "852416", "start_index": 1.0, "parentId": 723483.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17504434287548065}, "uuid": "33313bb3-13fe-4c7c-b245-38efa08d3fff"}]}
{"id": "q_417", "question": "W której dziedzinie Nagrodę Nobla dostał Samuel Beckett?", "answer": [{"page_content": "Samuel Barclay Beckett (ur. 13 kwietnia lub 13 maja 1906 w Foxrock, zm. 22 grudnia 1989 w Paryżu) – irlandzki dramaturg, prozaik i eseista, tworzący początkowo w języku angielskim, a od 1945 – francuskim. Jeden z twórców teatru absurdu. Jego powieści są pozbawiane tradycyjnej narracji, utrzymane w klimacie skrajnego pesymizmu i podkreślające bezsens ludzkiej egzystencji. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1969.\nŻyciorys.\nUrodził się na przedmieściach Dublina w rodzinie protestanckiej, jednak w dorosłym życiu stał się agnostykiem. Studiował filologię romańską w Trinity College, gdzie potem przez jakiś czas wykładał, jednak Irlandia, atmosfera domu rodzinnego, potem zaś śmierć ojca (1933) doprowadziły go do depresji nerwowej i ostatecznie osiadł w Paryżu. Brał czynny udział we francuskim ruchu oporu. W 1969 został uhonorowany literacką Nagrodą Nobla, której nie odebrał osobiście.\nPostać ojca pojawia się w jego utworach mityzowana lub nawet deifikowana, matka zaś w kontekście gorzkim i ironicznym (w życiu była zimną bigotką).\nNa studiach Becketta fascynowała filozofia: Kartezjusza, George’a Berkeleya, Henriego Bergsona, Arthura Schopenhauera, Giambattisty Vica; klasyka francuska i włoska, poezja francuska takich poetów jak: Charles Baudelaire, Arthur Rimbaud, Guillaume Apollinaire, Marcel Proust. Inspirował się także twórczością Dantego. Był sekretarzem i pomocnikiem Jamesa Joyce’a.\nBeckett swoje dzieła tłumaczył z angielskiego na francuski i odwrotnie. Tłumaczenia te były dość swobodne, w związku z czym różne wersje językowe zawierają pewne różnice. Zadebiutował na scenie w 1953, sztuką \"Czekając na Godota\". Oprócz sztuk teatralnych pisał słuchowiska radiowe, spektakle telewizyjne, a nawet scenariusz filmowy. Niektóre sztuki reżyserował samodzielnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5701", "fragment_id": "174978/0", "subtitle": "", "title": "Samuel Beckett", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174978", "parentId": 5701.0, "score": 1.0}, "uuid": "01b8af9d-8347-4f94-987f-1396a3583aa2"}, {"page_content": "Trzykrotnie nagrodzono go National Book Award: za \"Przypadki Augiego Marcha\", \"Herzoga\" oraz \"Planetę pana Sammlera\", a w 1975 otrzymał Nagrodę Pulitzera za powieść \"Dar Humboldta\". W 1976 Szkocka Rada Sztuk Pięknych mianowała go honorowym członkiem Towarzystwa Neila Gunna i w tym samym roku przyznano mu Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury „za humanistyczne zrozumienie i subtelną analizę współczesnej kultury zawarte w jego twórczości”. W 1984 prezydent Mitterrand nadał mu Komandorię Legii Honorowej, w 1989 otrzymał nagrodę PEN/Malamud przyznawaną przez amerykański PEN Club, a w 1990 został odznaczony medalem National Book Foundation za wybitny wkład do literatury amerykańskiej.\nLinki zewnętrzne.\nProfil autora w serwisie internetowym Nagrody Nobla\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5725", "fragment_id": "174992/2", "subtitle": "", "title": "Saul Bellow", "document_id": "174992", "start_index": 2419.0, "parentId": 5725.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05137192830443382}, "uuid": "539f83bb-c56d-465b-bce4-7f55a7eaf1b6"}, {"page_content": "Aosdána (irl. ang. wym. ;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ga\"&gt;Áes Dána&lt;/&gt;, wym. – \"ludzie sztuki\") – stowarzyszenie skupiające twórców irlandzkich z dziedziny sztuk pięknych, literatury, muzyki, architektury i choreografii. \nAosdána powstało w 1981 roku z inicjatywy grupy pisarzy i przy poparciu Arts Council of Ireland. Członkostwo stowarzyszenia można uzyskać tylko będąc doń zaproszonym przez członka stowarzyszenia. Liczba członków Aosdána ograniczona jest do 250 osób (do roku 2005 liczba ta wynosiła 200 osób). Do Aosdána należeli lub należą m.in. Samuel Beckett, Paul Durcan, Seamus Heaney, Michael Longley, Paul Muldoon, Colm Tóibín, Neil Jordan, Eibhlis Farrell.\nCnuas.\nCzłonkowie stowarzyszenia Aosdána są uprawnieni do otrzymania od Arts Council pięcioletniego stypendium zwanego po irlandzku \"Cnuas\". Ma ono umożliwić im całkowite skupienie się na realizacji konkretnego projektu artystycznego. Wysokość \"Cnuas\" w 2015 roku wynosiła 17 180 euro rocznie. Członkowie mogą odnowić \"Cnuas\" na okres kolejnych pięciu lat po wykazaniu, że poprzedni projekt został zrealizowany. \nSaoi.\nNajwyższym tytułem honorowym przyznawanym wzajemnie przez członków Aosdána jest \"Saoi\" (z irl. \"mędrzec\"). Tytuł ten może nosić nie więcej niż siedmiu żyjących członków stowarzyszenia. Jest on nadawany przez prezydenta Irlandii na specjalnej uroczystości, podczas której zakłada on nowemu Saoi złoty torkwes.\nAktualnie żyjącymi Saoithe są:\nWśród słynnych, zmarłych już Saoithe było m.in. dwóch laureatów Nagrody Nobla: Samuel Beckett i Seamus Heaney, a także dramaturg Brian Friel, pisarze Anthony Cronin i William Trevor oraz artyści wizualni Patrick Scott i Louis le Brocquy.\nToscaireacht.Ciałem zarządzającym stowarzyszeniem jest jego komitet zwany po irlandzku \"Toscaireacht\", składający się z 10 osób, zwanych \"Toscairí\", będących członkami Aosdána. Toscairí są wybierani na dwuletnią kadencję. Protokoły z posiedzeń Toscaireacht są regularnie publikowane na stronie internetowej stowarzyszenia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=517637", "fragment_id": "1587304/0", "subtitle": "", "title": "Aosdána", "parentId": 517637.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1587304", "score": 0.39204904437065125}, "uuid": "32805349-5976-48fe-bbc2-713a488c6c79"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLista laureatów Nagrody Nobla obejmuje osoby i organizacje uhonorowane Nagrodą Nobla, uznawaną za najbardziej prestiżowe wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowioną w testamencie fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.\nNagroda ta przyznawana jest za osiągnięcia w czterech dziedzinach naukowych: fizyce, chemii, fizjologii lub medycynie i literaturze. Ponadto przyznawana jest również Pokojowa Nagroda Nobla za wysiłki na rzecz światowego pokoju.\nKażdy z laureatów otrzymuje złoty medal oraz dyplom, ponadto między wyróżnionych w jednej dziedzinie w danym roku rozdzielana jest nagroda pieniężna (na rok 2023 Fundacja Nobla przewidziała 11 mln SEK jako wartość pełnej nagrody). Nagrody w dziedzinie fizyki i chemii przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – Zgromadzenie Noblowskie przy Instytucie Karolinska, w dziedzinie literatury Akademia Szwedzka. Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest (zgodnie z wolą fundatora) przez Norweski Komitet Noblowski złożony z pięciu członków powoływanych przez Storting.\nNagroda im. Alfreda Nobla jest wyróżnieniem przyznawanym w dziedzinie nauk ekonomicznych. Nagroda ta ufundowana została w 1968 przez Szwedzki Bank Narodowy z okazji jubileuszu 300-lecia jego istnienia. Nagrodę w tej dziedzinie przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk w oparciu o zasady ustanowione wolą fundatora. Pierwsza Nagroda została przyznana w 1969.\nStatystyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1997737", "fragment_id": "387039/0", "subtitle": "", "title": "Lista laureatów Nagrody Nobla", "document_id": "387039", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1997737.0, "score": 0.12189818918704987}, "uuid": "75194b26-ef2c-410b-b0d0-15d6d12ffb49"}, {"page_content": "We wczesnych latach 60. Coetzee przeniósł się do Londynu, gdzie pracował przez krótki czas w IBM jako programista, w 1963 uzyskał tytuł magisterski (\"Master of Arts\", M.A.).\nDoktorat (Ph.D.) z lingwistyki uzyskał na amerykańskim uniwersytecie w Austin. Tematem dysertacji była komputerowa analiza stylistyczna prac Samuela Becketta. Po studiach doktorskich do 1971 wykładał angielski i literaturę na University at Buffalo, The State University of New York. Chciał uzyskać status rezydenta USA, jednak uniemożliwił mu to udział w protestach przeciwko wojnie wietnamskiej. Później wrócił do RPA i był profesorem literatury angielskiej na Uniwersytecie Kapsztadzkim. Po przejściu na emeryturę w 2002 przeniósł się do Adelaide w Australii i został honorowym członkiem naukowym w departamencie (instytucie) anglistyki University of Adelaide, gdzie wykłada jego partnerka, Dorothy Driver. Do 2003 był członkiem-profesorem komitetu przyznającego tytuły doktorskie z socjologii na Uniwersytecie Chicagowskim.\n6 marca 2006 Coetzee został obywatelem australijskim. W ceremonii naturalizacyjnej uczestniczyła australijska minister ds. imigracji Amanda Vanstone.\nJest jednym z pięciu autorów (obok Petera Careya, Hilary Mantel, Margaret Atwood i Jamesa Gordona Farrella), którzy zostali dwukrotnie uhonorowani Nagrodą Bookera – za \"Życie i czasy Michaela K.\" w 1983 oraz \"Hańbę\" w 1999. Został laureatem literackiej Nagrody Nobla w 2003.\nOprócz powieści publikuje także prace krytyczne i tłumaczenia z holenderskiego i afrikaans.\nWizyty w Polsce.\nPisarz odwiedził Polskę czterokrotnie. Po raz pierwszy w październiku 2000 na zaproszenie profesora Zbigniewa Białasa z Uniwersytetu Śląskiego (był honorowym gościem sympozjum „Ebony, Ivory &amp; Tea” poświęconego literaturze postkolonialnej).\nPo raz drugi w czerwcu 2006. Spotkał się z czytelnikami 7 i 8 czerwca w Warszawie, a 9 czerwca w Krakowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24270", "fragment_id": "170568/1", "subtitle": "", "title": "John Maxwell Coetzee", "document_id": "170568", "start_index": 1744.0, "parentId": 24270.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06084490567445755}, "uuid": "8639a00f-2433-4ef2-9eb0-4422b77d8441"}, {"page_content": "Billie Honor Whitelaw, CBE (ur. 6 czerwca 1932 w Coventry, zm. 21 grudnia 2014 w Londynie) – angielska aktorka filmowa, teatralna i telewizyjna, znana przede wszystkim z roli pani Baylock w kultowym horrorze \"Omen\" (1976).\nŻyciorys.\nW 1963 poznała i rozpoczęła współpracę z irlandzkim dramaturgiem i późniejszym laureatem literackiej nagrody Nobla Samuelem Beckettem. Stała się muzą pisarza. Beckett napisał specjalnie dla niej wiele sztuk. Była żoną aktora Petera Vaughana. Odznaczona Orderem Imperium Brytyjskiego (1991).\nMieszkała w dzielnicy Hampstead w Londynie, gdzie zmarła 21 grudnia 2014.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3322716", "fragment_id": "914907/0", "subtitle": "", "title": "Billie Whitelaw", "document_id": "914907", "start_index": 0.0, "parentId": 3322716.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2760474681854248}, "uuid": "bb63fde8-2559-4578-94fc-2034cc65b2b9"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nNagroda Nobla przyznawana jest rokrocznie w pięciu kategoriach: fizyki, chemii, fizjologii i medycyny, literatury oraz za działania na rzecz światowego pokoju. Nagroda ustanowiona została testamentem szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla. Od 1969 roku przyznawana jest przez Szwedzki Bank Narodowy Nagroda im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii. Ceremonia rozdania wyróżnień odbywa się 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora, od 1934 roku uroczystość odbywa się w budynku Filharmonii Sztokholmskiej, zaś od 1902 roku nagroda wręczana jest przez króla Szwecji. Wyjątek stanowi Pokojowa Nagroda Nobla, która zgodnie z wolą fundatora przyznawana jest, jako jedyna, przez gremium spoza Szwecji – Norweski Komitet Noblowski i wręczana jest w Oslo przez norweską parę królewską. Każdy laureat otrzymuje pamiątkowy medal, dyplom oraz nagrodę pieniężną, której wysokość ustalana jest przez Fundację Nobla i w 2020 wyniosła 10 mln koron szwedzkich.\nLista laureatek.\nPoniższa lista kobiet nagrodzonych Nagrodą Nobla obejmuje 64 nazwiska kobiet wyróżnionych Nagrodą Nobla w latach 1901–2023. W tym czasie nagrodzonych zostało 965 indywidualnych laureatów oraz 27 organizacji (wśród nagrodzonych laureatów udział kobiet wynosi 6,1%). Pokojową Nagrodą Nobla wyróżnionych zostało 17 kobiet, literacką – 17, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – 12, chemii – 8, fizyki – 4. Nagrodą Banku Szwecji w dziedzinie ekonomii wyróżniona zostały dwie kobiety – Elinor Ostrom (2009) i Esther Duflo (2019). Jedyną kobietą nagrodzoną dwukrotnie była Maria Skłodowska-Curie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=621068", "fragment_id": "816861/0", "subtitle": "", "title": "Laureatki Nagrody Nobla", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 621068.0, "document_id": "816861", "score": 0.10393767058849335}, "uuid": "8d0821dc-4cc0-4206-b1e9-60807839c217"}, {"page_content": "Deirdre Bair (ur. 21 czerwca 1935, zm. 17 kwietnia 2020) – amerykańska biografka. Napisała cenione[] biografie Samuela Becketta, Anaïs Nin, Simone de Beauvoir i Carla Gustava Junga. W 1981 otrzymała National Book Award za książkę o Becketcie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1728694", "fragment_id": "861499/0", "subtitle": "", "title": "Deirdre Bair", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1728694.0, "document_id": "861499", "score": 0.2797597348690033}, "uuid": "12a37e60-61cb-433f-97ae-1ad69aa7030b"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nNagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny (szw. \"Nobelpriset i fysiologi eller medicin\") – nagroda przyznawana corocznie przez Instytut Karolinska za wyjątkowe osiągnięcia naukowe z różnych dziedzin fizjologii lub medycyny.\nJest jedną z pięciu Nagród Nobla ustanowionych w testamencie przez Alfreda Nobla (zm. 1896). Jak zapisał on w swoim testamencie, nadzór nad nagrodą sprawuje Fundacja Noblowska, a przyznawana jest ona przez zgromadzenie wybierane przez Instytut Karolinska. Nazywana potocznie „Nagrodą Nobla z medycyny”, w rzeczywistości była precyzyjnie opisana przez Nobla w jego testamencie jako nagroda z \"fizjologii lub medycyny\". Z tego powodu może być przyznana w każdej ze szczegółowych dziedzin obu tych nauk. Pierwszym laureatem nagrody był Emil Adolf von Behring w 1901 r.\nNominacja i selekcja kandydatów.\nObecnie Nagroda Nobla może być przyznana za dwie różne prace, ale w sumie liczba nagrodzonych osób nie może przekroczyć trzech. Do 1968 roku regulamin zezwalał na przyznanie nagrody większej liczbie osób, ale nigdy nie zdarzyło się to w praktyce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1801858", "fragment_id": "859425/0", "subtitle": "", "title": "Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny", "document_id": "859425", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1801858.0, "score": 0.06348264962434769}, "uuid": "f63bf2f5-cddb-4c35-8ead-11374b7485dc"}, {"page_content": "W 1970 roku otrzymał wspólnie z Ulfem von Eulerem i Bernardem Katzem Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny za odkrycia dotyczące mediatorów synaptycznych, mechanizmów ich uwalniania, gromadzenia i unieczynniania. Badania te umożliwiły zrozumienie wielu problemów dotyczących przekazywania informacji w układzie nerwowym, a w konsekwencji opracowanie nowych metod leczenia w neurologii i psychiatrii. Axelrod zidentyfikował enzym, rozkładający chemiczne przekaźniki sygnałów nerwowych (neurotransmitery) w obrębie układu nerwowego (w sytuacjach, gdy nie są one już dłużej potrzebne). Odkrył także możliwość neutralizacji noradrenaliny przez enzym, metylotransferazę katecholową.\nAxelrod ma również znaczący wkład do zrozumienia działania szyszynki i jej roli w regulacji cyklu sen-czuwanie. Wraz z współpracownikami wykazał, że melatonina jest wytwarzana z tryptofanu, podobnie jak serotonina.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112746", "fragment_id": "2401/1", "subtitle": "", "title": "Julius Axelrod", "parentId": 112746.0, "start_index": 1635.0, "source": "wikipedia", "document_id": "2401", "score": 0.06193319708108902}, "uuid": "be5179b9-1733-4b5b-83aa-cd5d81550814"}]}
{"id": "q_418", "question": "W którym mieście odbyły się ostatnie przed II wojną światową Letnie Igrzyska Olimpijskie?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n \"Główn: Letnie Igrzyska Olimpijskie 1948 .\"\nLetnie Igrzyska Olimpijskie 1948 (znane także jako XIV Letnie Igrzyska Olimpijskie) były międzynarodowym wydarzeniem sportowym, które odbywało się od 29 lipca do 14 sierpnia 1948 w Londynie. Były to pierwsze igrzyska od 12 lat, gdyż wcześniejsze nie odbywały się z powodu II wojny światowej. Londyn został wybrany na gospodarza w marcu 1946. Wcześniej w tym samym mieście odbywały się Letnie Igrzyska Olimpijskie 1908 i miały się odbyć Letnie Igrzyska Olimpijskie 1944. Rekordową liczbę 59 krajów reprezentowało 4099 atletów (3714 mężczyzn i 385 kobiet) występujących w 19 dyscyplinach sportowych. W wyniku II wojny światowej Niemcy i Japonia pozostawały pod okupacją i nie sformowały do tego czasu swoich narodowych komitetów olimpijskich i z tego powodu nie zostały zaproszone. Jedynym z głównych państw Osi biorącym udział w igrzyskach były Włochy. Związek Radziecki także nie utworzył narodowego komitetu olimpijskiego, na skutek czego nie mógł być zaproszony, ale przysłał swoich obserwatorów i później uczestniczył w kolejnych igrzyskach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77751", "fragment_id": "655853/0", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja medalowa Letnich Igrzysk Olimpijskich 1948", "document_id": "655853", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 77751.0, "score": 0.8837476372718811}, "uuid": "dd572725-362f-4147-ac83-32226c69347c"}, {"page_content": "II Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska II Olimpiady) odbyły się w 1900 w Paryżu we Francji. Patronem igrzysk był Alexandre Millerand.\nPomimo wysiłków Grecji, Międzynarodowy Komitet Olimpijski zdecydował, że co cztery lata igrzyska będą się odbywały w innym kraju.\nIgrzyska odbyły się w ramach wystawy światowej i odwiedzający ją goście przybywający do Paryża mogli wziąć udział w imprezach olimpijskich. Te Igrzyska charakteryzowała zła organizacja, co przy braku właściwej informacji spowodowało, że miały one marginalne znaczenie. Dochodziło do tego, że niektórzy zawodnicy nie wiedzieli, że uczestniczą w Igrzyskach Olimpijskich. Widzowie musieli błądzić po Paryżu w poszukiwaniu interesujących ich imprez, a zawodnicy narzekali na zły stan obiektów sportowych.\nW programie igrzysk znalazły się takie nietuzinkowe konkurencje jak strzelanie do żywych gołębi i pływanie na 200 metrów z przeszkodami. Po raz pierwszy w tych Igrzyskach wzięły udział kobiety (tenis, golf).\nZwycięzcy konkurencji dostawali upominki lub gratyfikację pieniężną, a medale dostawali pocztą po zakończeniu Igrzysk.\nPrzebieg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117591", "fragment_id": "12198/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1900", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "12198", "parentId": 117591.0, "score": 0.22994652390480042}, "uuid": "e9f4e7af-6c71-4389-8d02-d12cf8dc00e7"}, {"page_content": "XXX Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska XXX Olimpiady) – multidyscyplinarne zawody sportowe, które odbyły się w Londynie między 27 lipca a 12 sierpnia 2012. Miasto to po raz trzeci gościło igrzyska olimpijskie. Wcześniej odbyły się tu w roku 1908 i 1948. Z powodu II wojny światowej w 1944 roku IO, których gospodarzem miał być Londyn, zostały odwołane. Trzy kraje nie wysłały do Londynu żadnego zawodnika. Były to: Nauru, Saint Kitts i Nevis i Barbados. \nOlympic Park, obejmujący m.in. wioskę olimpijską i szereg obiektów sportowych, znajduje się na terenie czterech londyńskich gmin: Newham, Hackney, Waltham Forest i Tower Hamlets i zajmuje powierzchnię 2,5 km². Poza parkiem olimpijskim zawody na terenie Londynu odbywały się w gminach: Newham (ExCeL London), Greenwich (Greenwich Park, Royal Artillery Barracks i The O2 Arena/North Greenwich Arena), Westminster (Horse Guards Parade, Hyde Park, Lord’s Cricket Ground i The Mall), Kensington and Chelsea (Earls Court Exhibition Centre), Brent (Stadion Wembley i Wembley Arena), Merton (All England Lawn Tennis and Croquet Club), Richmond upon Thames (Pałac Hampton Court) a takie dyscypliny jak m.in. maraton czy też kolarstwo szosowe także ulicami wielu innych gmin. Poza Londynem zawody odbywały się w Cardiff (Millennium Stadium), Coventry (Ricoh Arena), Glasgow (stadion Hampden Park), Manchesterze (stadion Old Trafford), Newcastle upon Tyne (stadion St James’ Park) oraz w pobliżu Dorney (Eton Dorney Rowing Centre) i Hadleigh (Hadleigh Farm), między miastami Waltham Cross i Waltham Abbey (Lee Valley White Water Centre), a także na wodach Weymouth Bay i Portland Harbour wokół dystryktu Weymouth and Portland.\nSymbolem Igrzysk Olimpijskich i Paraolimpijskich 2012 jest stalowa rzeźba projektu Anish Kapoor oraz Cecila Balmonda. Rzeźba o wysokości 115 metrów nazwana została ArcelorMittal Orbit.\nWybór.\nKandydat amerykański.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77590", "fragment_id": "657757/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 2012", "parentId": 77590.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657757", "source": "wikipedia", "score": 0.4963896572589874}, "uuid": "7752ed47-75b1-4bf5-9976-e3a97813e91c"}, {"page_content": "XI Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska XI Olimpiady) odbyły się w dniach 1–16 sierpnia 1936 w Berlinie (III Rzesza).\nOkoliczności wyboru.\nJuż w 1916 w Berlinie miały się odbyć igrzyska olimpijskie, jednak z powodu I wojny światowej zostały odwołane.\nDecyzję o ponownym przyznaniu Berlinowi prawa do organizacji Igrzysk Olimpijskich podjęto 26 kwietnia 1931 roku podczas dwudziestego ósmego spotkania Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Oprócz Berlina i Barcelony o prawo organizacji Igrzysk ubiegały się Rzym i Budapeszt. Hrabia Bocanossa wycofał kandydaturę Rzymu, a senator Jules de Musa poparł kandydaturę Berlina.\nMimo protestów opinii publicznej i środowisk sportowych i wcześniejszej krytyki ze strony Hitlera, który określił igrzyska jako wymysł Żydów i masonów, igrzyska w nazistowskich Niemczech doszły do skutku.\nPrzed ich rozpoczęciem część krajów rozważała zbojkotowanie imprezy i rozegranie konkurencyjnych zawodów. Gdy okazało się, że organizację powierzono Niemcom, w Barcelonie również ubiegającej się o prawo organizacji igrzysk, chciano zorganizować \"Olimpiadę Ludową\". Zjechało się wielu sportowców. Jednak na dzień przed rozpoczęciem zaczął się zamach stanu generała Francisco Franco. Hiszpania i ZSRR nie uczestniczyły w igrzyskach w Berlinie.\nRepresje antysemickie.\nJeszcze przed rozpoczęciem igrzysk władze III Rzeszy zakazały Żydom uczestnictwa w organizacjach sportowych. 1 kwietnia Żydów wykluczono ze związku bokserskiego. 8 maja tego samego roku Żydzi zostali wykluczeni z turniejów tenisowych. W tym samym miesiącu podobne przepisy przyjęto w wioślarstwie.\nPo zapewnieniach organizatorów berlińskich igrzysk, że zawody zostaną przeprowadzone w myśl zasad Karty Olimpijskiej, oraz przy jednoczesnych gwarancjach złagodzenia polityki antysemickiej w reprezentacji Niemiec wystąpiła florecistka Helene Mayer, a na czele komitetu organizacyjnego stanął Theodor Lewald (obydwoje pochodzenia żydowskiego).\nCeremonia otwarcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120055", "fragment_id": "1667/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936", "parentId": 120055.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1667", "score": 0.3517206609249115}, "uuid": "00b4d2bc-adc5-4931-b051-d648465938ae"}, {"page_content": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920 (oficjalnie Igrzyska VII Olimpiady) – edycja letnich igrzysk olimpijskich, przeprowadzona w Antwerpii w Belgii pomiędzy 23 kwietnia a 12 września 1920 roku (ceremonia otwarcia miała miejsce 14 sierpnia 1920 roku).\nW igrzyskach wzięło udział 2626 sportowców (2561 mężczyzn i 65 kobiet) z 29 krajów, którzy rywalizowali w 158 zawodach sportowych w 25 dyscyplinach. Klasyfikację medalową wygrały Stany Zjednoczone z dorobkiem 95 medali.\nWybór miasta-gospodarza.\nW czerwcu 1914 roku w Paryżu w atmosferze pogarszającej się sytuacji międzynarodowej odbył się VI Kongres Olimpijski, na którym omawiano kandydatury Amsterdamu, Antwerpii, Budapesztu i Rzymu do miana gospodarza letnich igrzysk olimpijskich w 1920 roku. 23 czerwca, podczas 16. sesji Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOl), zaakceptowano kandydatury Antwerpii i Budapesztu z nieznaczną preferencją dla tego drugiego miasta. Członkowie MKOl nie zdołali jednak dokonać ostatecznego wyboru, a mający miejsce niedługo później wybuch I wojny światowej uniemożliwił dalszy postęp w procedurze wybierania.\nW 1915 roku ofertę organizacji igrzysk olimpijskich w 1920 roku złożył Lyon, jednak po pewnych dyskusjach zgodził się wesprzeć Antwerpię i odroczyć swoją kandydaturę do 1924 roku, jeśli doświadczająca działań wojennych Antwerpia zostanie wyzwolona na czas, aby zorganizować imprezę. Poparcie dla Belgii ze strony Francji, wówczas wiodącego państwa w MKOl, oznaczało również, że Budapeszt, należący wówczas do wrogiego stronnictwa w I wojnie światowej, nie miał szans na organizację Letnich Igrzysk Olimpijskich 1920 przeciwko Antwerpii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=184872", "fragment_id": "10763/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10763", "parentId": 184872.0, "score": 0.24292206764221191}, "uuid": "1844c716-3a29-4a66-bc7c-f62d1fab1e79"}, {"page_content": "XVII Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska XVII Olimpiady) odbyły się w 1960 roku w Rzymie we Włoszech. Trwały od 25 sierpnia do 11 września. W igrzyskach wystartowało 5338 uczestników z 83 krajów.\nIgrzyska Olimpijskie w Rzymie miały się odbyć już w 1908, jednak z powodu erupcji wulkanu zostały przeniesione do Londynu.\nTym razem w walce o organizację igrzysk Rzym pokonał Lozannę, Detroit, Budapeszt, Brukselę, Meksyk i Tokio. Po raz pierwszy olimpijskie zmagania sportowców były szeroko transmitowane przez stacje telewizyjne, zarówno w Europie, jak i w Stanach Zjednoczonych. Z okazji igrzysk zbudowano Stadion Olimpijski (miejsce ceremonii otwarcia i zamknięcia imprezy oraz arena rywalizacji w konkurencjach lekkoatletycznych) oraz Pałac Sportów, natomiast wiele historycznych budowli zostało odrestaurowanych, stając się miejscem zmagań sportowców.\nPaństwa uczestniczące.\nNa Igrzyskach w Rzymie pojawiło się 4 debiutantów: Maroko, San Marino, Sudan i Tunezja.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120212", "fragment_id": "28477/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1960", "document_id": "28477", "start_index": 0.0, "parentId": 120212.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2129955142736435}, "uuid": "64a278b1-b1d2-4f5c-921f-4f83f329b3f5"}, {"page_content": "XIV Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska XIV Olimpiady) odbyły się w 1948 roku w Londynie (Wielka Brytania). \nByły to pierwsze letnie igrzyska od 1936 roku, po 12 latach przerwy spowodowanej wybuchem II wojny światowej. Nie wystąpiły w nich ekipy Niemiec i Japonii (reprezentacje tych krajów nie zostały zaproszone) oraz ZSRR. Ceremonia otwarcia oraz zawody lekkoatletyczne odbywały się na stadionie Wembley, który mógł pomieścić 85 tysięcy widzów. Na tych igrzyskach po raz ostatni rozdano medale w Olimpijskim Konkursie Sztuki i Literatury, a złoto w dziedzinie muzyki otrzymał Zbigniew Turski.\nLiczbę konkurencji lekkoatletycznych zwiększono o bieg na 200 metrów, skok w dal i pchnięcie kulą (wszystkie wśród kobiet).\nPaństwa uczestniczące.\nNa igrzyskach w Londynie zadebiutowało 14 państw: Gujana Brytyjska (obecnie Gujana), Birma (obecnie Mjanma), Cejlon (obecnie Sri Lanka), Iran, Irak, Jamajka, Korea Południowa, Liban, Pakistan, Portoryko, Singapur, Syria, Trynidad i Tobago, Wenezuela.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120148", "fragment_id": "28445/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1948", "document_id": "28445", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 120148.0, "score": 0.20840303599834442}, "uuid": "1a04200e-0c2f-47f0-ace2-0963063e4e4e"}, {"page_content": "Nowożytne letnie igrzyska olimpijskie rozgrywane są od 1896 r. (Ateny), a zimowe od 1924 r. (Chamonix). Nawiązują one do głębokich tradycji antycznych igrzysk olimpijskich. Zdecydowana większość zawodników traktuje igrzyska olimpijskie jako najważniejsze zawody sportowe, a złoty medal olimpijski, jako najcenniejsze i najbardziej wyczekiwane trofeum. Wyjątkiem od wskazanej reguły są sportowcy uprawiający m.in. tenis, kolarstwo czy piłkę nożną, gdyż w tych dyscyplinach odbywa się wiele prestiżowych zawodów, turniejów i rozgrywek. Międzynarodowe federacje wskazanych dyscyplin sportowych starają się jednak sukcesywnie wpływać na podnoszenie rangi konkursów olimpijskich wśród swoich zawodników.\nRuch olimpijski.\nPo roku 393 n.e., kiedy to rozegrano ostatnie Igrzyska ery starożytnej, pamięć o greckim wychowaniu zamarła. Powrócono do niego w czasie odrodzenia – wzmianki o igrzyskach olimpijskich znajdują się w pismach takich twórców jak Matteo Palmieri, Hans Sachs i Thomas Kyd.\nW 1833 r. w Szwecji powstało Towarzystwo Olimpijskie. Z inicjatywy tej organizacji rok później zorganizowano dla upamiętnienia starożytnych igrzysk greckich tzw. Igrzyska Skandynawskie. Pierwsza Olimpiada tego typu odbyła się 14 lipca 1834 r. w Ramlösa w Szwecji. W programie przewidziano biegi, skoki wzwyż, o tyczce i przez żywego konia, zapasy, ćwiczenia zręcznościowe, wspinanie się po linie i maszcie. Drugie i ostatnie Igrzyska Skandynawskie odbyły się 2 lata później.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48309", "fragment_id": "660038/6", "subtitle": "", "title": "Igrzyska olimpijskie", "parentId": 48309.0, "start_index": 7112.0, "document_id": "660038", "source": "wikipedia", "score": 0.22617191076278687}, "uuid": "7575dd9f-3f77-4573-9082-ca9fc2b5f011"}, {"page_content": "X Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska X Olimpiady) odbyły się w 1932 w Los Angeles w Stanach Zjednoczonych. Żadne inne miasto nie starało się o organizację igrzysk. Imprezę te poprzedziła gigantyczna kampania reklamowa, która w połączeniu z wyjątkowym profesjonalizmem organizacyjnym przyniosła 1,3 mln dolarów zysku, a swoim poziomem organizacyjnym zaskoczyła zarówno zawodników, dziennikarzy, jak i kibiców. Specjalnie z okazji igrzysk wybudowano wioskę olimpijską, wyposażoną m.in. w punkty medyczne oraz odnowy biologicznej, a także miejsca rozrywki. Mieszkali w niej sami mężczyźni w ponad 500 domkach, kobiety zakwaterowano w miejskich hotelach. Każda ekipa miała do dyspozycji sztab tłumaczy i kucharzy. Mankamentem była jedynie niska frekwencja wśród samych uczestników, która spowodowana była głównie światowym kryzysem ekonomicznym oraz wysokimi kosztami podróży do Kalifornii. Głównym obiektem igrzysk był stadion Los Angeles Memorial Coliseum, którego trybuny mogły pomieścić 105 000 widzów. Nowością techniczną było zastosowanie fotokomórki dla ustalenia kolejności zawodników na mecie. Wysoki poziom zawodów został potwierdzony pobiciem 19 rekordów świata i 40 rekordów olimpijskich. Jedyny raz w historii przyznano medale olimpijskie w dziedzinie alpinizmu (złotymi medalami nagrodzono Niemców, braci Franza i Toniego Schmid).\nPaństwa uczestniczące.\nNa Igrzyskach w Los Angeles zadebiutowały 2 państwa: Republika Chińska i Kolumbia.\nMedale zdobyte przez Polaków.\nW olimpiadzie udział wzięła, nieliczna w porównaniu z poprzednimi latami, reprezentacja Polski. Do Los Angeles 2 lipca 1932 statkiem SS Pułaski z portu w Gdyni wyruszyła 29-osobowa ekipa olimpijska. W igrzyskach wzięło udział w sumie 20 polskich reprezentantów w trzech dyscyplinach: lekkoatletyka (siedmiu zawodników), szermierka (sześciu) i wioślarstwo (siedmiu).\nStatystyka medalowa.&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nCeremonia otwarcia igrzysk\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121498", "fragment_id": "21110/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1932", "document_id": "21110", "start_index": 0.0, "parentId": 121498.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1773049235343933}, "uuid": "8729bbcd-186f-45de-a005-8926f4664fd9"}, {"page_content": "XII Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska XII Olimpiady) zostały odwołane na skutek wybuchu II wojny światowej.\nPoczątkowo miały się one odbyć w Tokio (Imperium japońskie). Po wybuchu wojny chińsko-japońskiej, Chiny złożyły w MKOlu sprzeciw wobec goszczenia igrzysk przez Japonię, jednakże 16 marca 1938 MKOl potwierdził status Tokio jako gospodarza. 13 lipca 1938 Japonia, na wniosek ministerstw zdrowia, skarbu i handlu oraz spraw wewnętrznych zrezygnowała z organizacji igrzysk. Jako przyczyna rezygnacji Japonii z organizacji igrzysk wymieniana jest wojna z Chinami, jednakże według Josepha R. Svintha to wdanie się w konflikt ze Związkiem Radzieckim spowodowało, że „japoński rząd spanikował” i postanowił wycofać się z organizacji igrzysk. Później organizacja igrzysk została przekazana Helsinkom (Finlandia). Na początku stycznia 1939 komitet organizacyjny olimpiady w Helsinkach ogłosił, że dotychczas zamiar uczestnictwa w igrzyskach zgłosiło 20 państw (była wśród nich III Rzesza).\nOstatecznie Igrzyska zostały odwołane z powodu rozpoczęcia II wojny światowej.\nW obozie w Norymberdze-Langwasser jeńcy zorganizowali igrzyska olimpijskie, o których w 1980 powstał film fabularny „Olimpiada ’40”.\nPolacy na olimpiadę helsińską.\n16 maja 1939 w Warszawie, Krakowie, Łodzi i Toruniu, w ramach polskich przygotowań do Olimpiady helsińskiej, odbyły się uroczyste ślubowania zawodników nominowanych do kadry narodowej. W Łodzi, w budynku łódzkiej YMCA, ślubowanie złożyli na ręce dyrektora łódzkiej YMCA Alojzego Trypki oraz prezesa oddz. łódzkiego Polskiego Związku Piłki Ręcznej – Albina Grabowskiego: Władysław Król, Józef Pisarski, Bolesław Banaś i Roman Kantor. W Warszawie ceremonia ślubowania poprzedzona została defiladą zawodników, którą poprowadził major Władysław Dobrowolski.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74597", "fragment_id": "661900/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1940", "document_id": "661900", "start_index": 0.0, "parentId": 74597.0, "source": "wikipedia", "score": 0.41104817390441895}, "uuid": "36c9bc11-8801-48e9-a436-fb004d83e18c"}]}
{"id": "q_419", "question": "Czy azot wchodzi w skład białek?", "answer": [{"page_content": "Azot (N,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;nitrogenium&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 7, niemetal z grupy 15 (azotowców) układu okresowego. W warunkach normalnych jest bezbarwnym, bezzapachowym gazem. Został odkryty w 1772 roku przez Daniela Rutherforda.\nAzot jest podstawowym składnikiem powietrza (78,09% objętości), a jego zawartość w litosferze Ziemi wynosi 50 ppm. Wchodzi w skład wielu związków, takich jak: amoniak, kwas azotowy, azotyny oraz wielu ważnych związków organicznych (kwasy nukleinowe, białka, alkaloidy i wiele innych).\nStabilnymi izotopami azotu są 14N i 15N. W stanie wolnym występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki N2. W cząsteczce te dwa atomy tego pierwiastka są połączone ze sobą wiązaniem potrójnym.\nHistoria.\nCzysty azot otrzymał z powietrza Daniel Rutherford, usuwając z niego tlen przez spalanie substancji w zamkniętej przestrzeni. Powstały dwutlenek węgla usunął przez absorpcję w roztworze wodorotlenku potasu.\nŁacińska nazwa powstała z połączenia łacińskiego \"nitrum\" (saletra) i greckiego \"genes\" (tworzący). Jako pierwszy polską nazwę – azot – zaproponował Filip Walter (1844). Używano też nazwy \"dusień\" i \"saletroród\".\nOtrzymywanie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nAzot o wysokiej czystości można uzyskać poprzez termiczny rozkład azotynu amonu, jednak taki azot zawiera małe ilości tlenków azotu:\n NH4NO2 → N2↑ + 2H2O\nNajczystszy azot otrzymuje się przez rozkład termiczny w próżni azydku sodowego.\nW laboratorium można otrzymać azot w wyniku łagodnego ogrzewania mieszaniny chlorku amonu (\"salmiaku\") i azotynu sodu:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64", "fragment_id": "180756/0", "subtitle": "", "title": "Azot", "source": "wikipedia", "start_index": 10.0, "parentId": 64.0, "document_id": "180756", "score": 0.5}, "uuid": "6556dcd2-7ed8-4b95-af9f-75d72f367256"}, {"page_content": "Cykl azotowy, cykl nitryfikacyjny, obieg azotu w przyrodzie – cykl biogeochemiczny, który opisuje cyrkulację azotu i jego związków chemicznych w biosferze.\nZiemska atmosfera składa się w 78% z azotu i stanowi zarówno pierwotne źródło tego pierwiastka dla biosfery, jak i jest miejscem, do którego jest on uwalniany. Azot oznaczany jest jako N. Jego organiczne i nieorganiczne związki chemiczne, uczestniczą we wszystkich ważniejszych procesach biochemicznych. Występuje on w aminokwasach tworzących białka, w zasadach azotowych nukleotydów wchodzących w skład DNA i RNA. W roślinach znaczna część azotu jest wbudowana w chlorofil biorący udział w procesie fotosyntezy.\nPierwszym i kluczowym etapem przyswajania azotu z atmosfery jest przekształcanie gazowej jego formy w związki chemiczne, które mogą być dalej przetwarzane przez organizmy żywe. Pewien niewielki procent azotu trafia do organizmów żywych w formie jonów azotanowych () generowanych na skutek rozmaitych procesów geologicznych i atmosferycznych. Większość azotu z atmosfery trafia do biosfery poprzez bakterie azotowe. Należy do nich m.in. rodzaj Rhizobium. Bakterie te posiadają enzym nitrogenazę, katalizujący reakcję gazowego azotu z wodorem pochodzącym z reakcji biochemicznych, w wyniku czego powstaje amoniak, a także aminokwas glutamina. Tego rodzaju bakterie żyją samodzielnie lub w symbiozie z roślinami. Szczególnie dużo występuje ich w brodawkach korzeniowych roślin motylkowych, gdzie oddają one amoniak lub glutaminę w zamian za dokarmianie węglowodanami. Amoniak () trafiający bezpośrednio do gleby może być też utleniany przez bakterie nitryfikacyjne do azotynów i azotanów. Nieorganiczne związki azotu włączane są do związków organicznych potrzebnych do dalszego funkcjonowania organizmów żywych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554631", "fragment_id": "1578642/0", "subtitle": "", "title": "Obieg azotu w przyrodzie", "parentId": 554631.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1578642", "source": "wikipedia", "score": 0.33205223083496094}, "uuid": "a4db5d72-0bf3-4d73-9855-984a1f5628cd"}, {"page_content": "Należy do pierwiastków o bardzo dużym znaczeniu biologicznym. Wchodzi w skład wielu biocząsteczek, takich jak aminokwasy i białka, nukleotydy i kwasy nukleinowe. Większość organizmów nie jest zdolna do przyswajania azotu pierwiastkowego, z wyjątkiem bakterii azotowych wiążących wolny azot z powietrza, żyjących swobodnie w glebie lub symbiotycznych z roślinami bobowatymi (daw. \"motylkowatymi\") bakterii brodawkowych. Dopiero w związkach, takich jak azotany, azotyny lub sole amonowe, jest przyswajalny przez rośliny.\nWpływ azotu na organizm.\nZwiązki azotu w pożywieniu i wodzie pitnej.\n&lt;&gt;[] Ich obecność w glebie i wodzie pitnej jest jednak znikoma. Dość niebezpieczne dla środowiska jest składowanie związku azotu np. nawozów w zbiornikach z blachy ocynkowanej ze strony wewnętrznej, gdyż związki azotu wchodzą w reakcje ze związkami cynku i żelaza, a po zastosowaniu takiego nawozu powstałe związki przedostają się do wód gruntowych.\nAzot w glebie.\nAzot wolny z atmosfery nie jest przyjmowany przez rośliny, ponieważ wymagają one związków, dodatkowo 99% azotu glebowego pozostaje w związkach organicznych o zbyt złożonej budowie, by mogła je przyjąć większość gatunków roślin. Azotu, który może zostać przyjęty przez roślinny wyższe, jest przeciętnie mniej niż 34 kg/ha, a azotu w związkach – około 3385 kg/ha. Ilość azotu przyjmowanego może wynieść nawet do 112,5 kg/ha.\nWpływ azotu na wzrost roślin.\nAzot jest potrzebny roślinom głównie w fazie wzrostu, ze względu na możliwość akumulacji azotu przez roślinę, przy wysokim stężeniu azotu w glebie, absorpcja tego pierwiastka jest znacznie szybsza niż wzrost rośliny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64", "fragment_id": "180756/3", "subtitle": "", "title": "Azot", "document_id": "180756", "start_index": 4654.0, "parentId": 64.0, "source": "wikipedia", "score": 0.49684780836105347}, "uuid": "da93e706-70fc-423e-9dd4-6dc70a64928f"}, {"page_content": "Nawozy azotowe – nawozy, które zawierają główny składnik pokarmowy roślin – azot – niezbędny do syntezy m.in. białek, często w formie bezpośrednio przyswajalnej przez rośliny, rzadziej w formie przyswajalnej po przemianach zachodzących w glebie. Nawozy azotowe są produktami przeznaczonymi dla sektora rolnego, służącymi głównie zwiększeniu efektywności upraw rolnych.\nZnaczenie nawozów azotowych.\nSpośród wszelkich nawozów mineralnych, nawozy azotowe mają największe znaczenie gospodarcze, wpływając w największym stopniu na plonowanie większości roślin oraz wzrost masy zielonej. Ponadto często do składu tych produktów dodaje się pierwiastki, które występują w glebie w niewielkich ilościach (siarka, magnez, bor), a od których obecności zależy prawidłowy rozwój roślin i wielkość plonów (wg prawa minimum von Liebiga). Przy niedoborze azotu rośliny słabo się krzewią, mają pokrój strzelisty oraz słabe i szybko opadające liście. Brak azotu obniża jakość plonu - powoduje skrócenie i osłabienie łodyg, obniżenie poziomu chlorofilu w roślinie oraz skrócenie okresu wegetacji. Nawożenie azotem jest niezbędne w każdym roku, w którym dana uprawa została obsiana. Ponadto azot jest składnikiem, wymywanym z gleby oraz uwalnianym do atmosfery.\nRóżnice w przyswajaniu nawozów azotowych ze względu na formę.\nW zależności od postaci, azot zawarty w poszczególnych nawozach jest różnie przyswajany. Forma saletrzana (azotanowa) jest szybko absorbowana przez rośliny, natomiast nawozy amonowe i amidowe potrzebują więcej czasu na rozpad azotu do formy azotanowej, która może zostać wchłonięta.\nPonadto w rolnictwie wykorzystuje się nawozy zawierające inne składniki, np. fosfor i potas (nawozy NPK), a także lub siarkę (nawozy NPK+S). Są one stosowane do wspomagania upraw wymagających szczególnej obecności tych pierwiastków oraz w przypadku gleb o ich niskiej zawartości.\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=311192", "fragment_id": "1448674/0", "subtitle": "", "title": "Nawozy azotowe", "parentId": 311192.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1448674", "score": 0.1499423086643219}, "uuid": "06d01c73-eb19-49cc-8d70-d9afaf104968"}, {"page_content": "Wiedza o zapotrzebowaniu i wykorzystaniu poszczególnych pierwiastków wykorzystywana jest w tradycyjnym rolnictwie oraz w uprawach hydroponicznych i aeroponicznych. Najczęściej opisywane są objawy drastycznych niedoborów, obserwowane u roślin rosnących w uprawach hydroponicznych w sytuacji, gdy jeden ze składników mineralnych wyczerpie się. W przypadku roślin rosnących w glebie występować mogą przewlekłe niedobory o objawach mało specyficznych. Zwykle jest to zahamowanie wzrostu i żółknięcie liści.\nWiększość roślin lądowych zwiększa możliwości pobierania soli mineralnych, wchodząc w mikoryzę. Szacuje się, że rośliny mikorytyczne to około 80% gatunków występujących na lądach. Dominującym typem mikoryzy jest mikoryza arbuskularna. Grzyby dostarczają do korzeni roślin zarówno makroelementy (głównie związki azotu i fosforu), jak i mikroelementy (np. cynk i miedź). Grzybnia może łączyć wiele roślin, tworząc sieć mikoryzową zapewniająca wspólną gospodarkę mineralną wielu roślinom.\nMakroelementy.\nAzot.\nAzot jest pobierany z gleby jako jony lub . Asymilacja azotu, czyli jego włączenie w związki organiczne, następuje głównie w chloroplastach nadziemnych organów rośliny. Jest czwartym co do ilości pierwiastkiem występującym w roślinach. Wchodzi w skład aminokwasów budujących białka oraz nukleotydów budujących kwasy nukleinowe.\nPrzy niedoborze azotu obserwuje się silne drewnienie tkanek, co jest związane z intensywną syntezą węglowodanów przy braku syntezy aminokwasów. Dochodzi także do wzrostu intensywności syntezy antocyjanów, co prowadzi do pojawienie się czerwonego lub fioletowego zabarwienia liści. Podstawowym objawem niedoboru jest jednak zahamowanie wzrostu i chloroza, czyli żółknięcie liści. Są to skutki zatrzymania syntezy białek.\nSiarka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2957177", "fragment_id": "1157587/1", "subtitle": "", "title": "Żywienie mineralne roślin", "document_id": "1157587", "start_index": 1607.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2957177.0, "score": 0.16681067645549774}, "uuid": "1ad1780b-516b-415c-9665-f024bcc5d373"}, {"page_content": "Wiązanie azotu cząsteczkowego – zjawisko włączania azotu cząsteczkowego (N2) w związki chemiczne. Azot cząsteczkowy jest słabo reaktywny i jako gaz stanowi większość ziemskiej atmosfery. Nawet w wodzie większość azotu to rozpuszczony azot cząsteczkowy. Z drugiej strony, ma istotne znaczenie biologiczne, gdyż jako makroelement wchodzi w skład aminokwasów i nukleozydów oraz ich pochodnych, takich jak polipeptydy, białka, kwasy nukleinowe, ATP, NAD+ i in., a także chityny i innych związków (oraz metabolitów tych związków). Wiązanie azotu jest niezbędnym etapem biogeochemicznego cyklu azotu, dzięki któremu może on przejść z atmosfery do hydrosfery i litosfery, a przede wszystkim biosfery.\nWiązanie azotu może następować w wyniku rozbijania wiązań cząsteczkowych przez wyładowanie elektryczne (w naturze – przez pioruny i burze magnetyczne). Szacuje się, że w ten sposób utlenia się 10-100 × 106 ton azotu rocznie (częściej podawane są wartości z dolnej części zakresu). Większe ilości azotanów są wskaźnikiem burz magnetycznych zachodzących w przeszłości. Następuje to też podczas spalania. Znaczne ilości azotu wiązane są metodami przemysłowymi, np. metodą Habera i Boscha. Zdecydowana większość azotu wiązana jest jednak przez bakterie azotowe. Zdolność włączania azotu pochodzenia cząsteczkowego do własnego metabolizmu to diazotrofia. Diazotroficzne organizmy (wydatkując energię) wiążą azot do amoniaku w reakcji:\n gdzie ATP to adenozynotrifosforan (tu związany z magnezem), ADP – adenozynodifosforan, Pi – nieorganiczny fosforan.\nReakcja jest katalizowana przez nitrogenazę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1487017", "fragment_id": "229562/0", "subtitle": "", "title": "Wiązanie azotu cząsteczkowego", "parentId": 1487017.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "229562", "score": 0.22987928986549377}, "uuid": "069278a3-ea7e-4272-b170-a24a304da251"}, {"page_content": "Białka zdolne do wiązania i transportu cząsteczek tlenu wymagają do swojego działania obecności metali, takich jak żelazo, mangan lub miedź. Najbardziej rozpowszechnionym układem zdolnym do wiązania tlenu jest hem, występujący w hemoglobinie oraz mioglobinie. Do innych białek z tej grupy zaliczyć można hemocyjaninę oraz hemoetrynę. \nInnymi białkami wiążącymi tlen są oksydazy oraz oksygenazy, wykorzystujące tlen cząsteczkowy do przeprowadzania reakcji chemicznych związanych z wytwarzaniem energii (oksydaza cytochromowa), utlenianiem związków organicznych (cytochrom P450, monooksygenaza metanowa). Ponadto wiele z tych białek jest koniecznych do ochrony komórek przed reaktywnymi formami tlenu, takimi jak nadtlenek wodoru oraz rodnik hydroksylowy. Do enzymów tych należą: peroksydazy, katalazy oraz dysmutaza ponadtlenkowa.\nUkłady bioorganometaliczne.\nDo związków bioorganometalicznych zalicza się głównie hydrogenazy oraz pochodne kobalaminy. Ponadto wiele związków tego rodzaju jest zaangażowanych w usuwanie metali ciężkich przez organizmy jednokomórkowe.\nMetabolizm azotu.\nWiększość szlaków metabolicznych związanych z metabolizmem azotu wymaga obecności metaloprotein. Do najlepiej zbadanych należy nitrogenaza, konieczna do wiązania azotu atmosferycznego i redukcji go do amoniaku, który może być następnie użyty do syntezy aminokwasów. \nBadania nad tym procesem odgrywają duże znaczenie, ponieważ otrzymanie genetycznie zmodyfikowanych roślin zdolnych do przeprowadzenia tego procesu pozwoliłoby na znacznie mniejsze zużycie nawozów sztucznych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1763674", "fragment_id": "884838/2", "subtitle": "", "title": "Chemia bionieorganiczna", "source": "wikipedia", "start_index": 3741.0, "parentId": 1763674.0, "document_id": "884838", "score": 0.2538837492465973}, "uuid": "95526e8a-acfc-4884-9194-accd4dbca457"}, {"page_content": "Kazeina (sernik) – białko z mleka, które zostaje wyodrębnione w procesie trawienia poprzez działanie podpuszczki.\nKazeina należy do fosfoprotein i glikoprotein, co oznacza, że w łańcuchu białka wbudowywane są reszty cukrowe i fosforanowe.\nKazeina jest najważniejszym białkiem mleka. Stanowi ona około ¾ ogólnej ilości białek mleka. Kazeina jest białkiem najbardziej przydatnym jako materiał budulcowy do syntezy hemoglobiny i białek osocza krwi. Po spożyciu mleka kazeina tworzy w żołądku skrzep, który jest bardziej podatny na działanie enzymów trawiennych niż np. białka w produktach mięsnych. Jej zawartość w mleku waha się najczęściej w granicach od 2,3 do 2,6%. Kazeina jest fosfoproteiną, tzn. w składzie elementarnym oprócz węgla (53%), wodoru (7%), tlenu (22%), azotu (15,65%) i siarki (0,76%) zawiera także fosfor (0,85%), który występuje tu w postaci reszt orto- i pirofosforanowych, związanych estrowo jako monoestry lub dwuestry – w określonych miejscach cząsteczek – głównie z seryną, a także treoniną.\nKazeina nie jest białkiem jednorodnym. Stosując metody elektroforetyczne, w jej składzie wyróżniono 20 frakcji różniących się zawartością fosforu, składem aminokwasów, masą cząsteczkową, udziałem sacharydów i właściwościami. Do głównych frakcji kazeiny należą:\nW mleku kazeina występuje głównie w postaci sferycznych, silnie porowatych skupisk, zwanych micelami. Micele kazeinowe charakteryzują się znacznymi rozmiarami (średnica od 25 do 300 nm), dlatego w fazie wodnej mleka tworzą roztwór koloidalny (zol). Zostają one uformowane z podjednostek składających się z monomerów poszczególnych frakcji kazeiny\npołączonych ze sobą za pomocą mostków utworzonych przez jony wapniowe, fosforanowe, a także cytrynianowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=405005", "fragment_id": "98680/0", "subtitle": "", "title": "Kazeina", "document_id": "98680", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 405005.0, "score": 0.2775561213493347}, "uuid": "885800d3-a08f-45fa-b0ec-a5900e4bc767"}, {"page_content": "Liczba Kolbacha (ang. Kolbach index, Soluble Nitrogen Ratio) – wskaźnik informujący o ilości białka, które uległo ekstrakcji ze słodu w procesie sporządzania brzeczki laboratoryjnej metodą kongresową. Wskazuje, jaka część białka pochodzącego ze słodu znalazła się w brzeczce w wyniku procesu zacierania. Służy jako miara rozluźnienia proteolitycznego, a także wyróżnik dynamiki procesów proteolitycznych w słodzie. Określa, jaki jest procentowy udział w słodzie białek, które zostały poddane hydrolizie podczas słodowania i przygotowywania brzeczki. Nie dostarcza informacji o charakterystyce białek i jakości słodu, lecz wyłącznie o stopniu, w jakim zaszło jego rozluźnienie.\nLiczba Kolbacha definiowana jest następująco:\nformula_1\ngdzie:\nLiczba Kolbacha oznaczana jest zwykle jako S/T.\nObliczanie liczby Kolbacha jest znormalizowane. Według polskiej normy liczba Kolbacha obliczana jest następująco:\nformula_4\nformula_5\ngdzie:\nZawartość białka rozpuszczalnego zwykle wyznaczana jest poprzez wyznaczanie zawartości rozpuszczalnego azotu. Zdarza się, że jako ilość azotu w słodzie przyjmowana jest jego zawartość w niesłodowanym jęczmieniu, ze względu na to, że ilość azotu tracona podczas rozpadu białek jest niewielka (stąd różnica zawartości jest pomijalna).\nW trakcie słodowania przemianom, czyli rozluźnieniu, ulega ok. 35–40% białek. Ich obecność w brzeczce jest jednak niższa ze względu na to, że część z nich zużywana jest podczas rozwoju korzenia zarodkowego, a ponadto nie wszystkie białka są rozpuszczalne w wodzie. Liczba Kolbacha zależy m.in. od odmiany zastosowanego jęczmienia (lub innego surowca słodowego), sposobu wcześniejszego nawożenia i czasu kiełkowania. Istnieją również związki pomiędzy liczbą Kolbacha a innymi parametrami słodu, m.in. lepkością, kwasowością i ekstraktywnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3790023", "fragment_id": "1337425/0", "subtitle": "", "title": "Liczba Kolbacha", "parentId": 3790023.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1337425", "source": "wikipedia", "score": 0.3729112446308136}, "uuid": "4c85ada9-aeb0-4304-9354-9f8b302d40bd"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „białko”. Zobacz też: białko jaja kurzego.\n Zobacz też: znaczenia nazwy „Białka”.\nBiałka, proteiny – wielkocząsteczkowe biopolimery o masie cząsteczkowej od ok. 10 tys. do kilku mln Da, a właściwie biologiczne polikondensaty, zbudowane z aminokwasów połączonych ze sobą wiązaniami peptydowymi. Występują we wszystkich żywych organizmach oraz wirusach. Synteza białek w komórkach żywych odbywa się przy udziale specjalnych struktur komórkowych, zwanych rybosomami.\nGłównymi pierwiastkami wchodzącymi w skład białek są C, O, H, N, S, także P oraz niekiedy kationy metali Mn2+, Zn2+, Mg2+, Fe2+, Cu2+, Co2+ i inne.\nSkład ten nie pokrywa się ze składem aminokwasów. Wynika to stąd, że większość białek (są to tzw. białka złożone lub proteidy) ma dołączone do reszt aminokwasowych różne inne cząsteczki. Regułą jest przyłączanie cukrów, a ponadto kowalencyjnie lub za pomocą wiązań wodorowych dołączane może być wiele różnych związków organicznych pełniących funkcje koenzymów oraz jony metali.\nBudowa białek.\nZsyntetyzowany w komórce łańcuch białkowy przypomina unoszącą się swobodnie w roztworze „nitkę”, która może przyjąć dowolny kształt (w biofizyce nazywa się to kłębkiem statystycznym), ale ulega procesowi tzw. zwijania białka (ang. \"protein folding\") tworząc mniej lub bardziej sztywną strukturę przestrzenną, zwaną strukturą lub konformacją białka „natywną”. Zwykle tylko cząsteczki, które uległy zwinięciu do takiej struktury, mogą pełnić właściwą danemu białku rolę biochemiczną; istnieją jednak białka pozbawione struktury trzeciorzędowej stanowiące wyjątek od tej reguły.\nZe względu na skalę przestrzenną pełną strukturę białka można opisać na czterech poziomach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44836", "fragment_id": "647295/0", "subtitle": "", "title": "Białka", "parentId": 44836.0, "start_index": 1.0, "document_id": "647295", "source": "wikipedia", "score": 0.5539246201515198}, "uuid": "750660e2-1bfd-47f8-8036-a59315f1a2b9"}]}
{"id": "q_420", "question": "Wisła czy Sekwana – która rzeka jest dłuższa?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: miasto Wisła oraz inne znaczenia tego słowa.\nWisła ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Vistula&lt;/&gt;) – najdłuższa rzeka Polski, a także najdłuższa rzeka uchodząca do Morza Bałtyckiego, o długości 1022 km. Wpływa do Zatoki Gdańskiej, a jej średnioroczny przepływ w odcinku ujściowym wynosi 1046 m³/s.\nDługość Wisły podawana w źródłach ulega zmianie na przestrzeni lat. Do 2009 Główny Urząd Statystyczny podawał, że rzeka ta ma 1047 km długości, natomiast w 2010 GUS podał nową długość, wynoszącą 1022 km, która została wyliczona na podstawie mapy cyfrowej podziału hydrograficznego Polski. Długość Wisły wynoszącą 1022 km GUS podawał także w kolejnych latach. Według pomiarów z 2005 roku Wisła ma długość 1023,5 km, natomiast niektóre współczesne opracowania naukowe nadal podają tę wcześniejszą długość (np. 1047,5 km w pracy z 2021). Kilometraż Wisły nie jest liczony od jej źródeł, lecz od ujścia Przemszy, a więc miejsca w pobliżu początku jej funkcji jako drogi wodnej. W tym ujęciu jej ostatni, ujściowy punkt to kilometr 941.\nHistoria nazwy.\n \"Osobny artykuł: Legenda o narodzinach rzeki Wisły.\"\nHydronim „Wisła” ma ponad 2000 lat. Pierwsza wzmianka spisana po łacinie pochodzi z 7–5 r. p.n.e. i znajduje się na wystawionej w Porticus Vipsania mapie Marka Agrypy oraz w \"Historii naturalnej\" Pliniusza Starszego, który nazwał rzekę \"Viscla\". Od V wieku \"Vistla\" (Divisio orbis terrarum). W okresie tym dorzecze Wisły zasiedlone było od południa przez plemiona celtyckie, a od północy przez plemiona wschodniogermańskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1936985", "fragment_id": "420179/0", "subtitle": "", "title": "Wisła", "parentId": 1936985.0, "start_index": 1.0, "document_id": "420179", "source": "wikipedia", "score": 0.6522108316421509}, "uuid": "0db85ca2-8420-4584-a012-52834a85d0e2"}, {"page_content": "Sekwana (fr. \"Seine\", łac. \"Sequana\") – rzeka w północnej Francji. Jej długość wynosi 774,8 km, a powierzchnia dorzecza 78,5 tys. km².\nGeografia.\nSekwana swoje źródła ma na Wyżynie Langres. W górnym biegu Sekwana płynie w wąskiej i głębokiej dolinie, zaś w środkowym dolnym – w szerokiej dolinie o stromych zboczach. Uchodzi w formie estuarium do Zatoki Sekwany koło Hawru (La Manche). Głównym miastem, przez które przepływa Sekwana, jest Paryż, poza tym Rouen i Hawr. Statki morskie mogą dopłynąć Sekwaną do Rouen. Kanałami połączona jest z rzekami: Skalda, Sambra, Moza, Ren, Saona i Loara.\nRzeka przepływa przez obszar 13 departamentów. Są to Aube, Côte-d’Or, Eure, Marna, Paryż, Sekwana Nadmorska, Sekwana i Marna, Yvelines, Essonne, Hauts-de-Seine, Sekwana-Saint-Denis, Dolina Marny oraz Dolina Oise.\nPonadto Sekwana przepływa przez teren 333 gmin i są to:\nHydrologia.\nUśredniony roczny przepływ rzeki wynosi 483,0 m³/s. Pomiary były przeprowadzone na przestrzeni ostatnich 36 lat w miejscowości Poissy. Największy przepływ notowany jest w lutym (811,0 m³/s), a najmniejszy w sierpniu – 250,0 m³/s.\nDopływy.\nSekwana ma wiele opisanych dopływów. Są to między innymi:\nJakość wód.\nZe względu na fakt, iż w zlewni Sekwany znajduje się 40% francuskich zakładów przemysłowych, zaś wzdłuż 66% długości samej rzeki znajdują się tereny uprawne – liczba potencjalnych źródeł zanieczyszczeń jest znaczna. Wskutek tego, już w latach 60. XX w. rzekę ogłoszono „biologicznie martwą”; w latach 70. XX wieku w rzece żyły jedynie 3 gatunki ryb.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9976", "fragment_id": "184216/0", "subtitle": "", "title": "Sekwana", "parentId": 9976.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184216", "score": 0.7628695964813232}, "uuid": "2a774ae2-97e6-4446-894a-eb8f076936c5"}, {"page_content": "Najważniejszą, a zarazem najdłuższą rzeką jest Loara, która ma 1020 km długości i powierzchnię dorzecza 115 120 km². Rzeka ta bierze swój początek w Masywie Centralnym i płynąc na północ tworzy długi łuk, by skierować swój bieg w kierunku Oceanu Atlantyckiego. Loara charakteryzuje się wysokimi stanami wody w zimie. Drugą ważną rzeką jest Sekwana, która płynąc przez północną Francję uchodzi do kanału La Manche. Sekwana jest rzeką nizinną i ma swe źródła na wysokości zaledwie 471 m n.p.m. Sekwana jest długa na 776 km, a powierzchnia jej dorzecza wynosi 90 tys. km². Kolejną ważną rzeką jest Rodan, który uchodzi do Morza Śródziemnego, a wypływa z lodowców w centralnej Szwajcarii. Rodan jest długi na 812 km, lecz długość jego biegu na terytorium Francji wynosi tylko 522 km. Powierzchnia dorzecza jest zbliżona do powierzchni Sekwany. Rodan jest najzasobniejszą w wodę rzeką Francji ze względu na charakter źródła – wypływa z lodowców, a po drodze jest zasilany licznymi wodami górskimi i opadami. Przepływ wynosi 1800 m³/s. Czwartą ważną rzeką kraju jest wypływająca z Pirenejów w Hiszpanii Garonna, która uchodzi do wód Zatoki Biskajskiej. Garonna liczy 575 km, a na obszarze Francji – 524 km. Garonna charakteryzuje się gwałtownymi wezbraniami.\nJeziora we Francji są nieliczne. Największym jest Jezioro Genewskie, które Francja dzieli ze Szwajcarią. W delcie Rodanu, w Langwedocji i wzdłuż Zatoki Biskajskiej, występują liczne jeziora przybrzeżne.\nWysoko w Alpach występują lodowce, których powierzchnia w wyniku globalnego ocieplenia ulega zmniejszaniu.\nGleby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1397720", "fragment_id": "214916/12", "subtitle": "", "title": "Geografia Francji", "document_id": "214916", "start_index": 18667.0, "parentId": 1397720.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9376883506774902}, "uuid": "8687bce1-f252-4b22-b776-cacacbff52d3"}, {"page_content": "Większe rzeki: Dunaj, Ren, Łaba, Wisła, Dźwina, Loara, Tag, Duero, Niemen, Moza, Ebro, Odra, Pad, Rodan, Vilaine, Charente, Warta, Garonna, Adour, Mondego, Torne, Dalälven, Kemijoki, Kymijoki, Narwa, Parnawa, Warnow, Drawa, Morawa, Lech, Izara, Sekwana, Touques, Orne, Segura, Tyber, Adyga, Alfios, Göta älv, Skalda, Maroni, Oyapock, Shannon.\nWiększe jeziora: Wener, Saimaa, Pejpus, Wetter, Melar, Bodeńskie, Genewskie, Garda, Como.\nLodowce: największe lodowce znajdują się w Górach Skandynawskich, Alpach i Pirenejach.\nWulkanizm.\nCzynne: Stromboli, Etna, Amiata, Wezuwiusz, Vulcano, Santoryn, Teide, Piton des Neiges, Soufrière.\nGleby.\nUkład gleb w Europie ma charakter mozaikowy. Główne gleby w Unii Europejskiej[]:\nOchrona przyrody.\n \"Osobne artykuły: Natura 2000 i Europejska Agencja Środowiska.\"\n \"Zobacz też: parki narodowe w Polsce i parki narodowe w Europie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1288875", "fragment_id": "1146044/2", "subtitle": "", "title": "Geografia Unii Europejskiej", "document_id": "1146044", "start_index": 2557.0, "parentId": 1288875.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06488873809576035}, "uuid": "b415ac76-3ce7-4f0a-8a81-4df0c62b645e"}, {"page_content": "Około 66% powierzchni Europy należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego, 16% do zlewiska Oceanu Arktycznego, a wody z pozostałej części kontynentu spływają do zbiorników wewnątrzkontynentalnych, spośród których największym jest Morze Kaspijskie.\nRzeki.\n \"Osobny artykuł: Rzeki Europy.\"\nW Europie znajdują się liczne rzeki, jednak z powodu silnie rozwiniętej linii brzegowej kontynentu i związanej z tym niewielkiej odległości do morza europejskie rzeki nie należą do najdłuższych na świecie. Najdłuższa rzeka Europy – Wołga zajmuje dopiero 15. miejsce pod względem długości wśród rzek świata. Rocznie rzeki Europy odprowadzają do oceanów 2500 km³ wody.\nZasadniczo w Europie istnieje kilka typów rzek:\nDo najdłuższych rzeki Europy należą Wołga (3531 km), Dunaj (2888 km), Ural (2428 km), Dniepr (2285 km), Don (1870 km), Peczora (1809 km), Dniestr (1352 km), Ren (1320 km), Łaba (1091 km) i Wisła (1047 km). Do rzek o największej powierzchni dorzecza Wołga (1,38 mln km²), Dunaj (817 tys. km²), Dniepr (516,3 tys. km²) i Don (425,6 tys. km²).\nNajdłuższe rzeki Europy\nWedług powierzchni dorzecza\nJeziora.\nJeziora zajmują ok. 163 tys. km² (bez powierzchni tej części Morza Kaspijskiego, która według niektórych źródeł[] zaliczana jest do Europy), tj. ok. 1,6% powierzchni kontynentu. Największe europejskie jeziora znajdują się w zapadliskach tektonicznych. Spośród tego typu zbiorników wodnych wymienić należy m.in. jeziora: Ładoga, Onega, Wener i Wetter, a także Balaton.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44854", "fragment_id": "647312/10", "subtitle": "", "title": "Europa", "source": "wikipedia", "start_index": 16456.0, "document_id": "647312", "parentId": 44854.0, "score": 0.158142551779747}, "uuid": "b85f6eee-c048-4c52-8c93-2e4bba9abc1d"}, {"page_content": "Zobacz też: Wisła w innych znaczeniach tego słowa.\nWisła ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Visla&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Weichsel&lt;/&gt;) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim.\nHistorycznie leży na Śląsku Cieszyńskim. Jest ważnym ośrodkiem sportowym, wypoczynkowym i turystycznym w Beskidzie Śląskim. Na administracyjnym terenie miasta swoje źródła ma największa polska rzeka o tej samej nazwie – Wisła.\nWedług danych z 30 czerwca 2024 r. miasto miało 10 552 mieszkańców.\nPołożenie.\nPołożone jest w głębi Beskidu Śląskiego, na północy sąsiaduje z gminą Brenna i Ustroniem, na północnym wschodzie ze Szczyrkiem, na wschodzie z gminami Lipowa, Radziechowy-Wieprz i Milówka, na południu z gminą Istebna, na zachodzie z Czechami.\nNajwyższe wzniesienia: Barania Góra (1220 m n.p.m.) i Stożek Wielki (978 m n.p.m.).\nZe źródeł na Baraniej Górze wypływają potoki Czarna i Biała Wisełka, które po połączeniu się i przyjęciu wód potoku Malinka tworzą rzekę Wisłę.\nWedług danych z 2002 r. Wisła ma obszar 110,26 km², w tym: użytki rolne: 19%, użytki leśne: 74%.\nWedług danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 110,17 km². Ze względu na swoją powierzchnię, Wisła jest miejscowością o największym obszarze w powiecie cieszyńskim. Miasto stanowi 15,1% powierzchni powiatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9476", "fragment_id": "172867/0", "subtitle": "", "title": "Wisła (miasto)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "172867", "parentId": 9476.0, "score": 0.11445794254541397}, "uuid": "ec284093-5dfc-4dba-a754-f47a1f227292"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dawnego departamentu we Francji. Zobacz też: Sekwana (Seine) – rzeka we Francji.\nDepartament Sekwany lub Sekwana (fr. \"département de la Seine\") – istniejący w latach 1790–1968 francuski departament z siedzibą w Paryżu. Nosił on numer 75. Departament utworzono 4 marca 1790 roku pod nazwą departamentu Paryża (fr. \"département de Paris\"). W 1795 roku ostatecznie przemianowano go na Departament Sekwany (fr. \"département de la Seine\").\nOd 1929 do jego zniesienia w 1968 r., departament obejmował miasto Paryż (które było jednocześnie prefekturą departamentu) oraz 80 otaczających go gmin.\nDepartament Sekwany obejmował ok. 480 km², z czego 22% stanowiło terytorium Paryża.\nW 1968 r. departament został podzielony na cztery mniejsze:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1550137", "fragment_id": "683405/0", "subtitle": "", "title": "Seine", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1550137.0, "document_id": "683405", "score": 0.32452771067619324}, "uuid": "34422c84-69f4-4359-a260-bb041036dc29"}, {"page_content": "Źródła rzeki znajdują się w południowej Polsce, na wysokości 1107 m n.p.m. (Czarna Wisełka) i 1080 m n.p.m. (Biała Wisełka), na zachodnim stoku Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim.\nW sensie geograficznym Wisła ma dwa potoki źródłowe: Białą Wisełkę i Czarną Wisełkę. Natomiast w sensie hydrologicznym rzeka Wisła zaczyna się w miejscu połączenia potoku Malinka z potokiem Wisełka powstałym z połączenia Białej i Czarnej Wisełki uchodzących do Jeziora Czerniańskiego. Górny odcinek Wisły aż do ujścia Przemszy nie jest żeglowny i nosi nazwę \"Małej Wisły\".\nPodział biegu rzeki Wisły:\nDelta Wisły.\nW miejscowości Biała Góra koło Sztumu około 50 km od ujścia, rozdzielając się na dwa ramiona Leniwka (lewe) i Nogat (prawe), tworzy szeroką deltę, zwaną Żuławami. W miejscu noszącym obecnie nazwę Gdańska Głowa od Leniwki oddziela się w kierunku wschodnim kolejne ramię zwane Szkarpawa, w celu ochrony przeciwpowodziowej zamknięte śluzą. Kolejne ramię Martwa Wisła oddziela się w Przegalinie. Uchodzi do Zatoki Gdańskiej.\nDo XIV wieku ujście Wisły dzieliło się na Wisłę Elbląską (główne wschodnie ramię) i Wisłę Gdańską (mniejsze zachodnie ramię). Od roku 1371 głównym ramieniem stała się Wisła Gdańska. W czasach nowożytnych główne ramię Wisły nazywano \"Samicą\", a drugie \"Lachą\" Po powodzi w 1840 roku utworzyło się dodatkowe ramię Wisła Śmiała. W latach 1891–1895 wykonano przekop ujściowy koło Świbna.\nDorzecze.\nDorzecze Wisły zajmuje powierzchnię 194 424 km². Najwyższy punkt dorzecza leży na wysokości 2655 m n.p.m. (szczyt Gerlach w Tatrach).\nJednolite części wód.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1936985", "fragment_id": "420179/2", "subtitle": "", "title": "Wisła", "document_id": "420179", "start_index": 3022.0, "parentId": 1936985.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20924173295497894}, "uuid": "6577b460-8ae7-4983-b8f8-6f39a559abb4"}, {"page_content": "Ujścia głównych dopływów są punktami granicznymi odcinków głównej rzeki.\nTen sam system kodowania jest przyjęty w obrębie kolejnych jednostek. W ten sposób jednostka o identyfikatorze 21 podzielona jest na kolejne jednostki:\n211 – Wisła do Przemszy\n212 – Przemsza\n213 – Wisła od Przemszy do Dunajca\n214 – Dunajec\n215 – Wisła od Dunajca do Nidy\n216 – Nida\n217 – Wisła od Nidy do Wisłoki\n218 – Wisłoka\n219 – Wisła od Wisłoki do Sanu.\nW związku z tym sama Wisła jako cały ciek ma identyfikator 2, a jej poszczególne odcinki mogą mieć własne identyfikatory o większej liczbie cyfr. Całe rzeki mają numer parzysty, a odcinki nieparzysty. Co prawda zasadniczo im rzędowość rzeki jest wyższa, tym jej identyfikator jest wyższy, jednak na podstawie liczby cyfr w identyfikatorze nie da się jej ustalić. Rzeki pierwszego rzędu, tj. wpadające bezpośrednio do morza, mogą mieć identyfikator jednocyfrowy (np. Odra – 1, Wisła – 2), dwucyfrowy (np. Parsęta – 44), trzycyfrowy (np. Słupia – 472), czterocyfrowy (np. Orzechowa – 4732) lub pięciocyfrowy (np. Potok Oliwski – 47994). Najdłuższe identyfikatory cieków (nie odcinków) mają dziewięć cyfr (np. Krzeszówka – 213464686).\nPodstawowa tabela DBF w wersji elektronicznej MPHP z 2014 zawiera 14374 pozycji (cieków). Ponadto mapa zawiera 9616 identyfikatorów wód stojących. Wśród nich oprócz jezior i sztucznych zbiorników jest Morze Bałtyckie o identyfikatorze 167778 i jego akweny, np. Zatoka Gdańska – 32212 czy Zalew Szczeciński – 134639. W tym przypadku kodowanie nie zachowuje układu hierarchicznego, np. Zatoka Pucka ma identyfikator 112909, a Zalew Kamieński – 49553. Włączone są też do nich obszary podmokłe, jak np. bagno Pulwy (112973).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4518387", "fragment_id": "750024/1", "subtitle": "", "title": "Mapa Podziału Hydrograficznego Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 1786.0, "document_id": "750024", "parentId": 4518387.0, "score": 0.22271567583084106}, "uuid": "99315359-7bb1-4407-a600-b26bc3c1926d"}, {"page_content": "Wał otoczony był wewnętrznym pierścieniem fortów, którego obwód miał ok. 53 km. Wysunięte były one przed linię wału o 2 do 5 km i zajmowały najważniejsze wzgórza przewyższające główną linię obronną. Na południe od Paryża były to forty: na wzgórzach między górnym biegiem Sekwany a Bièvre – Fort d’Ivry i Fort de Bicêtre, zaś między Bièvre a dolnym biegiem rzeki – Fort Montrouge, Fort Vanves i Fort Issy. Na przeciwległym brzegu, na wzgórzu nad Suresnes, zamykającym wielki meander Sekwany, usadowiono fort Mont Valérien. Na północnym końcu tego meandru znajdowało się miasto Saint-Denis. Naturalnie osłonięte rzeką od zachodu, od północy strzeżone było przez dwa dzieła bastionowe, a od wschodu przez Fort de l’Est i Fort d’Aubervilliers, chroniący także La Villette.\nPłaskowyżu Romainville strzegły umocnienia fortów Pantin, Romainville, Noisy, Rosny i Nogent. Linia redut na grani nad Marną, naprzeciw Joinville-le-Pont i fort Charenton, położony w widłach Marny i Sekwany domykały obwodu, zmniejszając też znaczenie dawnej cytadeli w Vincennes.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5110505", "fragment_id": "1099065/3", "subtitle": "", "title": "Fortyfikacje Paryża (XIX wiek)", "source": "wikipedia", "start_index": 3414.0, "document_id": "1099065", "parentId": 5110505.0, "score": 0.06297460943460464}, "uuid": "1d0dccf7-2f8b-4ec5-8d31-7874241509a6"}]}
{"id": "q_421", "question": "Jak miał na imię polski muzyk jazzowy Karolak?", "answer": [{"page_content": "Wojciech Krzysztof Karolak (ur. 28 maja 1939 w Warszawie, zm. 23 czerwca 2021) – polski muzyk jazzowy, pianista, kompozytor, saksofonista altowy i tenorowy, aranżer, wirtuoz organów Hammonda.\nŻyciorys.\nUrodził się w Warszawie, w rodzinie Jerzego Karolaka, profesora Akademii Sztuk Pięknych, i Marii z domu Kotschy-Orwid, córki aktora Józefa Orwida.\nKariera muzyczna Wojciecha Karolaka zaczęła się w 1958, kiedy nawiązał współpracę z zespołem Jazz Believers, jako saksofonista. W zespole tym występowali także Jan Ptaszyn Wróblewski oraz Krzysztof Komeda. W latach 1959–1960 grał na saksofonie w grupie The Wreckers pod kierownictwem Andrzeja Trzaskowskiego.\nW 1961 poświęcił się grze na fortepianie w zespole Andrzeja Kurylewicza. Współpracował także ze Swingtetem Jerzego Matuszkiewicza. Był też aranżerem i kompozytorem Studia M-2 i Big Bandem Polskiego Radia. W 1962 założył The Karolak Trio (wspólnie z Andrzejem Dąbrowskim) i wydał pierwszą autorską płytę.\nOd 1963 współpracował z Janem „Ptaszynem” Wróblewskim w zespole Polish Jazz Quartet. W 1964, jako jego pianista wystąpił w odcinku specjalnym niemieckiego programu telewizyjnego \"Jazz – gehört und gesehen\" (program pt. \"Jazz in Poland\" w reż. Janusza Majewskiego prezentował dokonania najważniejszych wykonawców krajowej sceny jazzowej). W 1966 wyjechał do Szwecji, gdzie dorabiał, grając w klubach i restauracjach. W 1973 stał się właścicielem organów Hammonda-B3. W latach 1973–1978 współpracował z Janem „Ptaszynem” Wróblewskim w zespole Mainstream. Zimą 1976 roku wziął udział w warsztatach jazzowych „Radost ’76” w Mąchocicach k. Kielc, co zostało uwiecznione w filmie dokumentalnym pt. \"Gramy Standard\" w reż. Andrzeja Wasylewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622337", "fragment_id": "849295/0", "subtitle": "", "title": "Wojciech Karolak", "document_id": "849295", "start_index": 0.0, "parentId": 622337.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7271912097930908}, "uuid": "97176a74-51bd-4b8c-a85b-95aff8b8f718"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nPodróż na Południe (Moving South) – album nagrany przez trio polskich muzyków jazzowych: Wojciecha Karolaka, Michała Urbaniaka i Czesława Bartkowskiego.\nNagrania zrealizowano 29 maja 1973. Płyta ukazała się jako wydawnictwo klubowe Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego, na naklejkach jako wydawca figurowały jednak Polskie Nagrania; producentem-wytwórcą były zakłady Pronit w Pionkach, które wytłoczyły płytę w 1973.\nWinylowy LP otrzymał numer katalogowy Polskich Nagrań Z-SXL 0551.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1439158", "fragment_id": "202971/0", "subtitle": "", "title": "Podróż na południe (album)", "parentId": 1439158.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "202971", "score": 0.2621879577636719}, "uuid": "5dbec289-018d-456f-8c22-b6a7978572ae"}, {"page_content": "W 1994 rozpoczął współpracę z Polską Orkiestrą Radiową. W 1995 współpracował z Gustav Mahler Jugendorchester pod dyr. Claudio Abbado, z którą występował na BBC Proms Festival i Berliner Festspiele. W latach 1996–1998 był członkiem międzynarodowej orkiestry Philharmonie der Nationen, z którą zagrał ponad sto koncertów w Stanach Zjednoczonych, Niemczech, Chinach i Rosji. Od 1998 związany jest z kwintetem smyczkowym I Solisti di Varsavia. Z tąże formacją oraz z Karolem Radziwonowiczem nagrał dwie płyty poświęcone twórczości Fryderyka Chopina. Współpracuje także z kwartetem Prima Vista, biorąc udział w koncertach z takimi solistami, jak: Konstanty Andrzej Kulka, P. Paleczny, Jan Stanienda, Tytus Wojnowicz, Jadwiga Kotnowska czy Władysław Kłosiewicz. Jako członek kwartetu, towarzyszącego solistce Alinie Mleczko, gościnnie wystąpił na płycie \"Siesta\", którą została nominowana do nagrody Fryderyk 2003 w kategorii album roku „Album roku – Muzyka kameralna”. W 2009 został laureatem nagrody na IV Międzynarodowym Konkursie Improwizacji Jazzowej w Katowicach. Jako muzyk jazzowy współpracował z zespołami prowadzonymi przez muzyków, wywodzących się z czołówki polskiego jazzu, a są to: Zbigniew Namysłowski, Włodek Pawlik, Marcin Małecki, Robert Majewski, Wojciech Majewski czy Wojciech Karolak (Wojciech Karolak Trio wraz z perkusistą Arkadiuszem Skolikiem i w duecie). Od 2000 jest kontrabasistą w formacjach Andrzej Kurylewicz Trio i Filip Wojciechowski Trio. Uczestniczył w nagraniu wielu płyt zarówno klasycznych, jak i jazzowych, na których pojawia się jako kontrabasista i basista. Będąc filarem zespołów Włodka Pawlika uczestniczył w nagraniach albumów Anhelli, \"Nostalgic Journey: Tykocin Jazz Suite\", a także ścieżki dźwiękowej do filmu \"Rewers\" (2009)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5616698", "fragment_id": "1266958/1", "subtitle": "", "title": "Paweł Pańta", "parentId": 5616698.0, "start_index": 379.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1266958", "score": 0.3666812777519226}, "uuid": "8a68ae93-290c-4ede-a703-e070f45313de"}, {"page_content": "W latach 80. XX wieku razem z Tomaszem Szukalskim i Czesławem Bartkowskim stworzył formację Time Killers. Wspólnie nagrali album, który został uznany (w ankiecie krytyków „Jazz Forum”) za najlepszą płytę jazzową dekady. Przez wiele lat współpracował z Januszem Muniakiem, czego efektem była m.in. płyta \"Spotkanie\". W 1988 Karolak brał udział w nagraniu płyty Obywatela GC \"Tak! Tak!\", grał tam na organach Hammonda. Od lat 90. XX wieku współpracował regularnie z Jarosławem Śmietaną, z którym nagrał kilka albumów. Udzielał się także w projektach jazzowych Piotra Barona i Zbigniewa Lewandowskiego, w projekcie gospel Magdy Piskorczyk \"W hołdzie Mahalii Jackson\", a także występował jako członek zespołu \"Guitar Workshop\" Leszka Cichońskiego.\nEksperymentował również jako kompozytor muzyki filmowej. Jednym z obrazów, do którego pisał muzykę, była \"Konopielka\" w reżyserii Witolda Leszczyńskiego, do której napisał m.in. bardzo charakterystyczny motyw, oddający specyfikę barokowej, polifonicznej muzyki organowej. Pisał też muzykę do tekstów żony. W 2007 roku pojawił się w filmie \"Ryś\" w roli Boogiewoogiewicza.\nJego żoną była Maria Alicja Czubaszek.\nZmarł 23 czerwca 2021, pochowany 2 lipca 2021 na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera Q KOL 7-2-3).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622337", "fragment_id": "849295/1", "subtitle": "", "title": "Wojciech Karolak", "document_id": "849295", "start_index": 1702.0, "parentId": 622337.0, "source": "wikipedia", "score": 0.41786453127861023}, "uuid": "5139023a-ac7f-4f6d-817b-84f675078bb8"}, {"page_content": "W 1980 wystąpił w śpiewogrze Katarzyny Gärtner „Pozłacany warkocz” u boku Maryli Rodowicz i Andrzeja Zauchy. Doczekał się wtedy także pierwszego solowego hitu – „Śliczna różdżkareczka”. Również w 1980 założył własny zespół, z którym przez kolejne cztery lata koncertował po Polsce. W 1981 wydał album studyjny pt. \"Blublula\", który został okrzyknięty przez dziennikarzy najlepszym jazzowym albumem roku i osiągnął status złotej płyty. Wspólnie z triem Wojciecha Karolaka zaprezentował własne interpretacje kolejnych standardów jazzowych i soulowych. Przebywający wówczas na festiwalu Jazz Jamboree krytyk jazzowy Willis Conover okrzyknął Sojkę „najlepiej strzeżonym sekretem polskiej muzyki”. Wokalista zaczął występować w całej Europie. Początkowo z triem Karolaka i Michałem Urbaniakiem rezydował w popularnym jazzowym klubie Quasimodo w Berlinie Zachodnim. W 1982 wystąpił na międzynarodowych festiwalach jazzowych w Norymberdze i Stambule. W tym samym roku nagrał przebój Grażyny Łobaszewskiej „Czas nas uczy pogody”. W 1983 zaśpiewał utwór „Szalony taniec słoni” z Tie Breakiem na festiwalu Jazz Juniors oraz wydał dwa albumy: \"Soyka Sings Ellington\" z coverami standardów Duke’a Ellingtona i \"Matko, która nas znasz...\" z muzyką religijną.\nStworzył charakterystyczny styl kompozycji i wykonania ze specyficznym synkopowanym frazowaniem w grze fortepianowej. W latach 1983–1988 co rok był wybierany przez czytelników magazynu „Jazz Forum” najlepszym wokalistą jazzowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68058", "fragment_id": "651023/1", "subtitle": "", "title": "Stanisław Sojka", "document_id": "651023", "start_index": 1376.0, "source": "wikipedia", "parentId": 68058.0, "score": 0.20896832644939423}, "uuid": "2b733ee7-97ec-4c35-a045-db3b850a597f"}, {"page_content": "Po przeprowadzce do Warszawy w 1959, Andrzej Trzaskowski powołał do życia nowy zespół o nazwie The Wreckers, w którego skład weszli: Alojzy Musiał (trąbka), Wojciech Karolak (saksofon tenorowy), Roman Dyląg (kontrabas) i Andrzej Dąbrowski (perkusja). Formacja czerpała inspiracje z muzyki Charliego Parkera, Dizzy’ego Gillespiego oraz hard bopu, zaś Trzaskowski czerpał z pianistyki Horace’a Silvera. Wreckersi zadebiutowali na Jazz Jamboree'59, zaś w 1960 roku, w składzie poszerzonym o Zbigniewa Namysłowskiego, nagrali płytę tzw. czwórkę pt. \"At The Last Moment\" z trzema utworami (\"At The Last Moment\", \"Nina's Dream\", \"Kalatówki'59\" – czwartą kompozycję nagrało Trio Trzaskowskiego) oraz wystąpili w Filharmonii Narodowej. W 1962 roku Trzaskowski otrzymał stypendium amerykańskiego Departamentu Stanu. W czerwcu tegoż roku, razem z nowym składem The Wreckers wyjechał do Stanów Zjednoczonych – Dąbrowskiego za zestawem perkusyjnym zastąpił Adam Jędrzejowski, zaś miejsce Karolaka zajął Michał Urbaniak. Zespół koncertował, m.in. na festiwalach jazzowych w Waszyngtonie, Newport (Newport Jazz Festival), Nowym Orleanie i w popularnych klubach jazzowych, m.in. w Village Vanguard w Nowym Jorku. Wreckersi pojawili się także w popularnym programie telewizyjnym \"Who is in the World\". Zespół otrzymywał pochlebne recenzje, m.in. w \"The New York Times\" i przyciągał fanów hasłem \"Iron Courtain Jazz\" (był pierwszą polską grupą jazzową występującą w USA). Po powrocie z amerykańskiego tournée zespół zmienił nazwę z The Wreckers (pol. „Burzyciele”, „Niszczyciele”) na Andrzej Trzaskowski Quintet, ponieważ ta w PRL-owskiej rzeczywistości wydawała się bezpieczniejsza. 3 czerwca 2013 roku Polskie Radio wydało na płycie kompaktowej z serii \"Polish Radio Jazz Archives – 05\" wybór nagrań Andrzeja Trzaskowskiego z 1962 roku, w tym niepublikowane wcześniej na żadnym nośniku nagrania studyjne i koncertowe drugiego składu The Wreckers (\"Full Stop\", \"Get Blues\", \"Confirmation\", \"Park Avenue Petite\", \"Minority\" i \"Stella By Starlight\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4851265", "fragment_id": "271083/1", "subtitle": "", "title": "The Wreckers (polski zespół muzyczny)", "document_id": "271083", "start_index": 82.0, "parentId": 4851265.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04477063938975334}, "uuid": "09cf4ffd-3393-45eb-94d4-c8a0ede13c69"}, {"page_content": "Zbigniew Jan Wegehaupt (ur. 9 sierpnia 1954 w Katowicach, zm. 13 stycznia 2012 w Warszawie) – polski kontrabasista jazzowy.\nWedług czytelników magazynu Jazz Forum wielokrotnie był uznawany za najlepszego kontrabasistę na polskiej scenie jazzowej. Grał z takimi polskimi muzykami jazzowymi jak: Janem „Ptaszynem” Wróblewskim, Zbigniewem Seifertem, Tomaszem Stańko, Januszem Muniakiem, Andrzejem Kurylewiczem, Jerzym Satanowskim, Zbigniewem Namysłowskim, Wojciechem Karolakiem.\nBrał udział w wielu festiwalach jazzowych w kraju i na świecie: Jazz Jamboree, Warsaw Summer Jazz Days, Festiwalu Jazzowym w Hadze, Red Sea Jazz Festiwal, Bilbao Jazz Festiwal, Festiwalu Jazzowym w Düsseldorfie.\nNagrał jako muzyk studyjny kilkadziesiąt płyt z kręgu muzyki jazzowej, rozrywkowej i filmowej. Jest też autorem muzyki do filmu \"Tuchomie - 20 Ha Sztuki\".\nŻyciorys.\nBył absolwentem klasy kontrabasu Wydziału Instrumentalnego PWSM w Katowicach. \nW ostatnich latach prowadził klasę kontrabasu na Wydziale Jazzu w Państwowej Szkole Muzycznej II st. przy ul. Bednarskiej w Warszawie.\nPierwsze sukcesy zaczął odnosić w połowie lat 70. w Kwartecie Wojciecha Gogolewskiego.\nPóźniej współpracował m.in. z Trio Kazimierza Jonkisza, zespołem Zbigniewa Seiferta, kwartetem Jana Ptaszyna Wróblewskiego, grupą Jarka Śmietany Extra Ball. Grał również z amerykańskimi muzykami: saksofonistą Rickiem Colem oraz trębaczem Clarkiem Terry.\nW początku lat 80. współpracował przy nagraniu płyt Stanisława Sojki: \"Blublula\", \"Sojka Sings Ellington\" oraz \"Matko, która nas znasz\". Pod koniec lat 80. grał w Kwartecie Zbigniewa Namysłowskiego.\nW latach 90. koncertował m.in. z Henrykiem Miśkiewiczem, Krzesimirem Dębskim, Januszem Muniakiem, Andrzejem Kurylewiczem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2530034", "fragment_id": "576210/0", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Wegehaupt", "parentId": 2530034.0, "start_index": 0.0, "document_id": "576210", "source": "wikipedia", "score": 0.4384360611438751}, "uuid": "44d83ead-d542-4108-91fb-18b7874ce32e"}, {"page_content": "Miesiąc przed ogłoszeniem stanu wojennego wyjechał jeszcze do Baden-Baden, by zagrać wśród takich postaci jak Rashied Ali, Alan Skidmore czy Albert Mangelsdorff cykl koncertów poświęconych pamięci Johna Coltrane’a.\nPo nastaniu stanu wojennego Szukalski zaproszony został do współpracy przez Jana Ptaszyna Wróblewskiego, który w tym czasie kierował SPPT Chałturnik i Studiem Jazzowym Polskiego Radia. Po okresie ostrego straight-ahead jazzu, sukcesach z zespołami Namysłowskiego, Stańko i The Quartet udział w muzyce mainstreamowej Ptaszyna Wróblewskiego nie był dla Szukalskiego kreatywną odskocznią.\nDopiero w roku 1984 wraz z nowym trio (Czesław Bartkowski – perkusja, Wojciech Karolak – instrumenty klawiszowe) muzyka saksofonisty nabrała większego wigoru. Album „Time Killers” został uznany przez krytyków za najciekawszą polską płytę jazzową lat 80. Zachęcony sukcesem zorganizował w 1985 r. kolejny kwartet (Piotr Biskupski, Andrzej Cudzich, Andrzej Jagodziński), który z założenia miał przejąć sukcesję po The Quartet.\nW 1986 roku Szukalski wraz z pianistą Januszem Szprotem utworzył duet Blues Duo SZ-SZ i choć dokonali wielu nagrań i wystąpili na licznych koncertach, to formacja okazała się efemerydą na polskim rynku jazzowym.\nLata 90. i współcześnie.\nDo koncepcji duetu Szukalski powrócił raz jeszcze: od roku 1990 gra wspólnie z pianistą Arturem Dutkiewiczem. Z muzykami: Dutkiewiczem, Cudzichem i zmieniającymi się perkusistami, reaktywował koncepcję kwartetu.\nOd roku 2000 coraz częściej występuje w trio (Wojciech Karolak, Krzysztof Dziedzic) oraz gościnnie w różnych konstelacjach i zespołach, np. Tadeusz Nalepa, Piotr Wojtasik, Wojciech Majewski, Carrantuohill czy Apostolis Anthimos Quartet (Arild Andersen i Krzysztof Dziedzic lub Janusz Skowron).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1711808", "fragment_id": "674709/2", "subtitle": "", "title": "Tomasz Szukalski", "parentId": 1711808.0, "start_index": 3282.0, "document_id": "674709", "source": "wikipedia", "score": 0.41651734709739685}, "uuid": "ed396410-5c5e-4a06-889c-e29c8d3a9ee8"}, {"page_content": "Począwszy od lat 70. XX w. Bydgoszcz była ważnym ośrodkiem muzyki jazzowej. Od 1973 r. mieściła się nad Brdą siedziba Oddziału Północnego Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego, które wykazywało dużą prężność organizacyjną. Do Bydgoszczy zjeżdżali się wybitni jazzmani, a w 1975 r. zainaugurowano ogólnopolski festiwal Pomorska Jesień Jazzowa. Ścisła współpraca z bydgoskimi mediami (PR i TV) zaowocowała Studiem Jazzu i Piosenki oraz powstaniem zespołu Bogdana Ciesielskiego. Z czasem pojawiły się takie inicjatywy jak: konkursy skrzypków jazzowych, Muzeum Jazzu, kawiarnia jazzowa „Marysieńka”, Warsztaty Big-Bandów Jazzowych, Mała Akademia Jazzu. Organizowano jubileusze zasłużonych muzyków, m.in. Zbigniewa Namysłowskiego, Wojciecha Karolaka, Jana Ptaszyna Wróblewskiego, Jarosława Śmietany, Marka Karewicza. Lansowano także nowe nazwiska i grupy, jak: Stanisław Sojka, Lora Szafran, Krystyna Prońko, Dixi Lovers, Kasa Chorych, Republika. Pod bydgoską egidą objeżdżał Polskę ze swoim pierwszym show – Andrzej Rosiewicz, a także zespoły: Dwa plus Jeden, Exodus, Winter Band, Kasa Chorych, Completorium, Trio Wojciecha Karolaka i inne. Organizowano recitale Ewy Demarczyk i Czesława Niemena, Edyty Geppert i Michała Bajora, a także trasy koncertowe duetu Marek i Wacek.\nW latach 80. bydgoski Oddział PSJ swoją działalnością obejmował 17 na 49 istniejących wówczas województw i miał swoje biura w Bydgoszczy, Toruniu, Poznaniu, Szczecinie i Gdańsku. Organizacją przedsięwzięć jazzowych zajmowało się wielu ludzi, m.in. Ryszard Jasiński, Ryszard Moczadło, Alina Golmento, Gabriela Młyńska, Małgorzata Braciak, Hanna Wiśniewska, Maciej Białecki i inni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2667334", "fragment_id": "1593154/35", "subtitle": "", "title": "Muzyka w Bydgoszczy", "parentId": 2667334.0, "start_index": 52417.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1593154", "score": 0.4119408130645752}, "uuid": "fcb42e22-4755-43e6-add2-782c89e86bbf"}, {"page_content": "Adam Cegielski (ur. 3 kwietnia 1967 w Jeleniej Górze) – polski muzyk jazzowy, grający na kontrabasie, pedagog.\nŻyciorys.\nAbsolwent Podstawowej Szkoły Muzycznej w klasie fortepianu i Liceum Muzycznego w klasie kontrabasu w Bielsku-Białej oraz Wydziału Instrumentalnego Akademii Muzycznej w Warszawie w klasie kontrabasu Andrzeja Mysińskiego. Na scenie muzycznej zadebiutował w 1988 r. w Kwartecie Kazimierza Jonkisza, w którym występował do 1991 roku. W 1990 r. jako członek zespołu Central Heating Trio, zdobył I nagrodę i wyróżnienie indywidualne na konkursie Jazz Juniors w Krakowie, VI nagrodę w Europejskim Konkursie Jazzowym w Hoeilaart (Belgia), „Klucz do Kariery” Pomorskiej Jesieni Jazzowej w Bydgoszczy. Również w 1990 r. znalazł się także wśród finalistów konkursu International Jazz Federation w Leverkusen (RFN). W 1994 r. został stypendystą Fundacji Kultury Polskiej im. Krzysztofa Komedy.\nW kolejnych latach koncertował i nagrywał z m.in.: Quintessence (1991–1993), Kwartetem Kuby Stankiewicza (1992–1995), Triem Andrzeja Jagodzińskiego (od 1993), jak również okazjonalnie z Ewą Bem, Lorą Szafran, Janem „Ptaszynem” Wróblewskim, Wojciechem Karolakiem, Tomaszem Stańką, Zbigniewem Namysłowskim, Henrykiem Miśkiewiczem, Zbigniewem Preisnerem, Janem A.P. Kaczmarkiem oraz orkiestrami symfonicznymi Concerto Avenna (1991–1992) i Sinfonia Varsovia (1991–1995).\nOd 1994 r. zajmuje się działalnością pedagogiczną. Obecnie prowadzi klasę kontrabasu na Wydziale Jazzu w Zespole Państwowych Szkół Muzycznych im. Fryderyka Chopina w Warszawie, w której to od 2005 r. zajmuje stanowisko wicedyrektora do spraw kształcenia jazzowego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3018910", "fragment_id": "1217558/0", "subtitle": "", "title": "Adam Cegielski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1217558", "parentId": 3018910.0, "score": 0.09156828373670578}, "uuid": "65860f82-28e9-4356-8e2f-66c4f7203631"}]}
{"id": "q_422", "question": "Jak nazywa się odmiana czasownika przez osoby, czasy, tryby, liczby, strony?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „koniugacja”.\nKoniugacja (z łac.) – odmiana czasownika przez osoby, czasy, tryby, strony, liczby, aspekty i inne kategorie gramatyczne. Formy czasownikowe, które nie posiadają określonych podanych kategorii, zwane są bezokolicznikiem. Wszystkie formy danego czasownika nazywają się leksemami, natomiast forma podstawowa, od której wyprowadzamy wszystkie pozostałe, to lemma. Tabela pokazująca wszystkie warianty czasownika nazywa się \"tabelą koniugacji\" albo \"paradygmatem czasownika\".\nZdecydowana większość czasowników odmienia się regularnie, poprzez dodawanie nowych końcówek do wybranych form według ściśle określonych reguł. Jeżeli czasownik nie pasuje do żadnej reguły lub cechuje się nietypową odmianą, określa się go mianem czasownika nieregularnego.\nW języku najczęściej nie istnieje tylko jeden, uniwersalny sposób odmiany wszystkich czasowników. Zamiast tego występuje kilka równoległych grup zwanych \"wzorami koniugacji\" lub \"grupami koniugacji\", a ich wybór zależy od tematu czasownika lub innych czynników.\nPrzykłady koniugacji.\nW językach indoeuropejskich czasownik odmienia się zazwyczaj w kilku kategoriach gramatycznych w złożonych wzorcach koniugacyjnych. Jednak wśród tej rodziny panuje tendencja do redukcji form, co szczególnie widać w młodszych językach mających już bardziej analityczną strukturę. Na przykład język angielski posiada bardzo uproszczoną odmianę, a większość czasów konstruowana jest analitycznie. Poniżej znajduje się tabela koniugacji czasownika \"być\" (będącego zazwyczaj najbardziej nieregularnym) w językach angielskim, niemieckim, szwedzkim, islandzkim, francuskim, włoskim, hiszpańskim, portugalskim, rumuńskim, łacińskim, łotewskim, polskim, hinduskim i perskim. Łatwo można zauważyć podobieństwa między formami w różnych językach. Jedynie bezokolicznik w hinduskim ma obce pochodzenie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72428", "fragment_id": "652928/0", "subtitle": "", "title": "Koniugacja (językoznawstwo)", "parentId": 72428.0, "start_index": 1.0, "document_id": "652928", "source": "wikipedia", "score": 0.2227543592453003}, "uuid": "f6fead2e-a781-44c0-9cff-10a30da03019"}, {"page_content": "Czasownik (verbum) w języku łacińskim podlega koniugacji, tj. odmianie przez osoby, liczby, czasy, tryby i strony. Występują cztery typy odmiany: koniugacja pierwsza (o temacie zakończonym na -\"ā\"), koniugacja druga (o temacie zakończonym na -\"ē\"), koniugacja trzecia (o temacie zakończonym na spółgłoskę, przy czym występuje w niej też podtyp, w którym między tematem a końcówką występuje spójka \"ĭ\") i koniugacja czwarta (o temacie zakończonym na -\"ī\"). Istnieją też niepodlegające koniugacji formy bezosobowe czasownika.\nFormy osobowe.\nFormy osobowe czasownika w języku łacińskim (\"verbum finitum\") to:\nFormy bezosobowe.\nFormy bezosobowe czasownika w języku łacińskim (\"verbum infinitum\", \"nomina verbalia\") to:\nFunkcje wymienionych kategorii gramatycznych nie zawsze w pełni odpowiadają funkcjom analogicznych kategorii gramatycznych innych języków fleksyjnych i zostały opisane w odpowiednich rozdziałach.\nMorfologia czasownika łacińskiego.\nFleksja.\nTematy czasownika łacińskiego. Koniugacje łacińskie.\nCzasownik łaciński ma trzy tematy: temat praesentis, temat perfecti activi i temat supini (w niektórych gramatykach określany jako temat participii perfecti passivi). Tematy te można rozróżnić dzięki podawanym przez słowniki tzw. formom podstawowym. Formy podstawowe czasownika to 1. osoba praesentis indicativi activi, infinitivus praesentis activi, 1. osoba perfecti indicativi activi i supinum, np. kolejno \"vinco\", \"vincěre\", \"vici\", \"victum\". Znajomość form podstawowych czasownika jest niezbędna do znajomości jego odmiany, dlatego też w nauce języka łacińskiego konieczna jest opanowanie pamięciowe wszystkich form podstawowych.\nZnajomość czterech form podstawowych czasownika umożliwia ustalenie, do której spośród czterech koniugacji łacińskich należy dany czasownik.\nTemat praesentis czasownika kończy się:\n1 osoba praesentis indicativi activi kończy się:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=638412", "fragment_id": "827650/0", "subtitle": "", "title": "Czasownik łaciński", "document_id": "827650", "start_index": 0.0, "parentId": 638412.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1911184936761856}, "uuid": "25b490d2-7c94-41f2-be48-46b1d58e91d1"}, {"page_content": "Odmienne części mowy to rzeczownik (&lt; lang=\"la\"&gt;substantivum&lt;/&gt;), przymiotnik (&lt; lang=\"la\"&gt;adiectivum&lt;/&gt;), zaimek (&lt; lang=\"la\"&gt;pronomen&lt;/&gt;), liczebnik (&lt; lang=\"la\"&gt;numerale&lt;/&gt;) i czasownik (&lt; lang=\"la\"&gt;verbum&lt;/&gt;). Pierwsze cztery odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje. Odmianę tę nazywa się deklinacją. Przy odmianie czasownika, którą określa się jako koniugację, rozróżnia się osoby, liczby, czasy, tryby i strony.\nNieodmienne części mowy to przysłówek (&lt; lang=\"la\"&gt;adverbium&lt;/&gt;), przyimek (&lt; lang=\"la\"&gt;praepositio&lt;/&gt;), spójnik (&lt; lang=\"la\"&gt;coniunctio&lt;/&gt;) i wykrzyknik (&lt; lang=\"la\"&gt;interiectio&lt;/&gt;).\nLiczby.\nW odmianie łacińskiej występują dwie liczby – pojedyncza (&lt; lang=\"la\"&gt;numerus singularis&lt;/&gt;) i mnoga (&lt; lang=\"la\"&gt;numerus pluralis&lt;/&gt;). W języku archaicznym istniała jeszcze liczba podwójna (&lt; lang=\"la\"&gt;numerus dualis&lt;/&gt;), która w okresie klasycznym zanikła. Drobne jej pozostałości występują w odmianie liczebników &lt; lang=\"la\"&gt;duo&lt;/&gt; („dwa”) i &lt; lang=\"la\"&gt;ambo&lt;/&gt; („oba”, „równo”).\nRodzaje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7431", "fragment_id": "178445/22", "subtitle": "", "title": "Łacina", "document_id": "178445", "start_index": 31443.0, "parentId": 7431.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6386545896530151}, "uuid": "1184f82b-66e7-4c16-aaa1-f4fd4edc8e3f"}, {"page_content": "Screeve (czyt. \"skriw\") – anglojęzyczna nazwa połączenia \nmorfologicznych znaczników czasu, strony i\ntrybu używana w opisie odmiany czasownika. Najpopularniejszym synonimem w lingwistyce jest \"TAM\" (ang. \"tense-aspect-mood\") bądź \"TMA\". Pojęcie to jest używane nieomal wyłącznie w gramatyce języka gruzińskiego, a pochodzi od gruzińskiego słowa მწკრივი [mc'k'riwi] oznaczającego \"rząd\" (w sensie \"szereg\", nie w sensie \"związek rządu\" – nazwa odnosi się do typowego zestawu sześciu form czasownika: odmiana przez trzy osoby w dwóch liczbach).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=588329", "fragment_id": "1566886/0", "subtitle": "", "title": "Screeve", "parentId": 588329.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1566886", "source": "wikipedia", "score": 0.12039650976657867}, "uuid": "ff5269ed-d4da-4978-9cdd-366835fd8ead"}, {"page_content": "Czasowniki.\nOdmiana czasowników obejmuje trzy czasy (teraźniejszy, przeszły i przyszły) i cztery tryby (m.in. rozkazujący i przypuszczający). Ponadto istnieją mechanizmy dotyczące stron, aspektów, modalności i innych niuansów, które pozwalają na dużą subtelność wypowiedzi. Istnieje siedem osób czasowników, w tym włączająca i wyłączna pierwsza osoba liczby mnogiej.\nFormą słownikową czasownika jest pierwsza osoba liczby pojedynczej. Przyrostki do rdzenia wskazują osobę i czas. Poniższa tabela ilustruje to z czasownikami \"tí\" (być) i \"estú\" (jeść):\nPrzed czasownikiem można użyć następujących modyfikatorów:\nCzas przeszły jest oznaczony interfiksem -y- przed ostatnią samogłoską czasownika:\nPodobnie, czas przyszły jest oznaczony interfiksem -t-:\nRzeczowniki.\nRzeczowniki nie mają rodzaju gramatycznego. Aby wskazać płeć osoby lub zwierzęcia, \"-ya\" jest używane dla kobiet, a \"-ye\" dla mężczyzn.\nLinki zewnętrzne.\nKotava ma cztery strony (diatezy):\nLiczby.\nLiczby mają postać przedrostków, do których można dodać pewne atrybuty – jak poniżej:\nPrzyrostki:\nZnaki matematyczne:\nLiteratura.\nLiteratura zajmuje ważne miejsce w społeczności posługującej się językiem Kotava. Istnieją setki tłumaczeń powieści (Lwa Tołstoja, Emila Zoli, Guy de Maupassanta, Octave Mirbeau, Alberta Camusa, Molièra, Michała Szołochowa, Antoine de Saint-Exupéry, Wiktora Hugo itp.), bajek (La Fontaine, Charles Perrault, braci Grimm, Hansa Christiana Andersena, legendy świata) i inne teksty literackie (np. Machiavellego itp.).\nW \"Les Tétraèdres\", powieści w języku francuskim autorstwa Yurani Andergana, będącej obszernym historycznym i fantastycznym freskiem, Kotava jest językiem, którym posługiwali się neandertalczycy i który przez wiele pokoleń był przekazywany potajemnie potomkom i jest recytowany przez niektóre bohaterki jako długie wyrocznie (dodatkowe tłumaczenia na końcu).\nPrzykłady tekstu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4957258", "fragment_id": "250704/2", "subtitle": "", "title": "Język kotava", "document_id": "250704", "start_index": 3197.0, "parentId": 4957258.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6012991070747375}, "uuid": "e33609b5-d696-4230-934f-35daba356a00"}, {"page_content": "Islandzki, w odróżnieniu od innych germańskich języków, jest językiem fleksyjnym. Zachował on wiele form starogermańskich, które zanikły choćby w językach skandynawskich.\nDla każdego rodzaju istnieją dwa główne deklinacyjne paradygmaty: rzeczowniki słabe i mocne, które – w zależności od dopełniacza l. poj. oraz mianownika liczby mnogiej – dzielą się na podklasy. Dla przykładu, w odmianie rzeczowników mocnych rodzaju męskiego, w podklasie 1 rzeczownikowi w dopełniaczu l. poj. przyporządkowana jest końcówka \"-s\", oraz -\"ar\" mianownikowi l.mn.\n\"hestur\" („koń”) – dop. l. poj.: \"hests – mian. l. mn.: \"hestar\nNatomiast w subklasie 3 rzeczowniki mocne otrzymują odpowiednio końcówki -ar oraz -ir\n\"hlutur\" („rzecz”) – dop. l. poj.: \"hlutar – mian. l. mn.: \"hlutir\nPrzymiotnik odmienia się zgodnie z rodzajem i liczbą rzeczownika. Odmiana przymiotnika dzieli się na słabą i mocną. Przykład odmiany mocnej:\nPrzykład użycia w zdaniu:\n \"Ég bý með íslenskri konu\" – „Mieszkam z Islandką (dosłownie \"z islandzką kobietą)”.\"\nW języku islandzkim nie występuje rodzajnik nieokreślony, natomiast rodzajnik określony występuje – podobnie jak w językach skandynawskich – jako przyrostek: \"hvalur\": „(jakiś) wieloryb” – \"hvalurinn: „(ten) wieloryb”; klukka: „(jakiś) zegar” – \"klukkan: „(ten) zegar”.\nCzasowniki podlegają odmianie przez osobę, liczbę, tryb, stronę i czas. Wyróżnia się trzy odmiany, z zakończeniem \"-ar\", \"-ir\", bądź \"-ur\" Przykładowe odmiany w czasie teraźniejszym:\ntala (\"mówić\")\n\"vera*\" („być”):\n\"Læra\" („uczyć się”) – czasownik zakończony na -ir\"Velja\" („wybierać”), czasownik zakończony na -ur:\nWyróżnia się dziesięć czasów. Podobnie jak w innych językach germańskich istnieją dwa czasy proste (teraźniejszy i przeszły), pozostałe czasy tworzy się przy użyciu czasowników posiłkowych.\nW islandzkim są trzy strony: czynna, bierna i medialna.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2471", "fragment_id": "167935/3", "subtitle": "", "title": "Język islandzki", "document_id": "167935", "start_index": 4308.0, "parentId": 2471.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23925206065177917}, "uuid": "62d205c6-9323-4098-8b9b-4ba065bd318d"}, {"page_content": "Deklinacji podlegały rzeczowniki, przymiotniki, zaimki oraz (szczątkowo – tylko te od 1 do 4) liczebniki. Uwzględniała ona osiem przypadków (siedem jak w polskim oraz ablatyw, odpowiadający na pytania: „skąd?”, „od kogo/czego?”) oraz trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Nominalne części mowy miały trzy rodzaje gramatyczne (męski, żeński i nijaki), choć według jednej z hipotez podział ten wykształcił się w prajęzyku dopiero po odejściu gałęzi anatolijskiej – teoria ta zakłada, że dawniejszy system zawierał dwie klasy rodzajowe (wspólną męsko-żeńską oraz nijaką, tak jak w językach owej grupy).\nOdmiana rzeczownika „wilk” przez przypadki i liczby według Ranka Matasovicia:\nFormy rodzajowe mianownika wybranych przymiotników za Robertem Beekesem:\nKoniugacja zaś uwzględniała odmianę czasownika przez liczbę, osobę, stronę, tryb oraz aspekt (ten ostatni bywa również interpretowany jako czas), nie istniała za to forma bezokolicznika. Kategoria strony obejmowała stronę czynną i stronę medialną; ta druga odpowiadała polskiej stronie zwrotnej, biernej (jeśli wykonawca czynności nie był podmiotem) lub formie bezosobowej (jeśli podmiot nie był wyrażony, np. „idzie się”). Z kolei w skład kategorii trybu wchodziły: tryb oznajmujący, przypuszczający (wyrażający również zamiary i czynności przyszłe), życzący i rozkazujący; ten ostatni miał również specjalną formę przyszłą, oznaczającą opóźnione polecenie (np. „idź później!”).\nCzas gramatyczny, jaki znany jest z języka polskiego miał natomiast w praindoeuropejskim zupełnie inny charakter i był ściśle powiązany z aspektem. Ów czasowo-aspektowy system prajęzyka tworzyły następujące formy:\nPorównanie form aspektowych przykładowego czasownika oraz ich znaczeń:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2478", "fragment_id": "175257/48", "subtitle": "", "title": "Języki indoeuropejskie", "source": "wikipedia", "start_index": 69137.0, "document_id": "175257", "parentId": 2478.0, "score": 0.4104275107383728}, "uuid": "fcd12e07-e67a-4b66-9b99-0a244bde4b08"}, {"page_content": "Język górnołużycki charakteryzuje się takimi kategoriami czasownika (\"werb\", \"słowjeso\"), jak czas (\"tempus\", \"čas\"), tryb, aspekt (\"aspekt\", \"wid\"), strona, osoba (\"wosoba\"), liczba oraz rodzaj. W ramach kategorii czasu oprócz form czasu teraźniejszego i przyszłego, funkcjonują formy kilku czasów przeszłych: perfectum, syntetyczne praeteritum, plusquamperfectum oraz iteratywne praeteritum. Praeteritum jest historycznym czasem przeszłym, używanym do relacjonowania. Plusquamperfectum używany jest do opisania czynności przeszłej, która poprzedzała jakiś inny moment w przeszłości. Iteratywne praeteritum zakłada powtarzalność jakichś przeszłych czynności. W języku górnołużyckim funkcjonuje osobliwa realizacja aspektu dokonanego oraz niedokonanego, a także, jak i w wielu językach słowiańskich, takie kategorie, jak strona czynna i bierna, trzy tryby: oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający, formy 1., 2. i 3. osoby liczby pojedynczej, podwójnej i mnogiej; rodzaj gramatyczny realizuje się jedynie w niektórych formach czasownikowych.\nW zależności od samogłoski tematu w formie czasu teraźniejszego (\"-e-\", \"-i-\" oraz \"-a-\") czasowniki w języku górnołużyckim dzielą się na trzy klasy koniugacyjne. Formy czasownikowe tworzone są od tematu bezokolicznika bądź czasu teraźniejszego, wyjątek stanowi niewielka liczba form praeteritum oraz form imiennych ze szczególnymi tematami. Przy formach osobowych czasownika odpowiadające im zaimki osobowe zazwyczaj sa pomijane (używane są one jedynie w przypadku wyraźnego wskazania na osobę i liczbę). Przy zwracaniu się na „wy” do pojedynczej osoby forma osobowa czasownika w składzie form analitycznych używana jest w liczbie mnogiej, a komponenty imienne – w liczbie pojedynczej.\nCzas teraźniejszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23117", "fragment_id": "182595/50", "subtitle": "", "title": "Język górnołużycki", "parentId": 23117.0, "start_index": 60500.0, "document_id": "182595", "source": "wikipedia", "score": 0.33683139085769653}, "uuid": "d428d992-fe18-442d-a691-d7f1b57ba5c7"}, {"page_content": "Czasownik – część mowy nazywająca procesy (czynności, stany). W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności, jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty albo przedmioty się znajdują. \nNie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, a klasy czasowników w poszczególnych językach świata wykazują różne cechy; na przykład w języku japońskim przymiotniki dają się definiować jako podklasa czasowników, a w języku malajskim/indonezyjskim przymiotniki pełnią funkcję czasowników nieprzechodnich. \nDla czasownika typowe są kategorie gramatyczne osoby, czasu i trybu, przy czym nie mają one charakteru uniwersalnego. Fleksja osobowa nie występuje chociażby w niektórych językach kaukaskich, indonezyjskich (austronezyjskich) czy też w języku joruba (nigero-kongijski). Gramatycznej kategorii czasu (odmiany przez czasy) pozbawione są czasowniki w niektórych językach austronezyjskich, w języku chińskim czy też w części języków Ameryki Północnej (np. yurok). \nPodział czasowników.\nPodstawowy podział czasowników:\nPodział na podstawie kryteriów semantycznych:\nCzasownik w języku polskim.\nOdmiana.\nW języku polskim czasownik odmienia się przez:\nNieosobowe formy.\nW języku polskim czasowniki tworzą formy nieosobowe, w których nie można określić osoby (podmiotu):\nAspekt.\nAspekt w języku polskim sygnalizuje, czy czynność została wykonana, czy się ją nadal wykonuje. W czasie przyszłym zawiera informację, czy podmiot będzie miał zamiar ją skończyć, czy tylko zacząć.\nWyróżnia się czasowniki w formie aspektowej:\nIteratywność.\nW systemach gramatycznych niektórych języków (w tym m.in. języka polskiego) wyróżnia się ponadto czasowniki jednokrotne, np. \"chodzić\", \"czytać\", \"spać\", oraz wielokrotne (tzw. iterativa), np. \"chadzać\", \"czytywać\", \"sypiać\".\nImiesłowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12892", "fragment_id": "185922/0", "subtitle": "", "title": "Czasownik", "document_id": "185922", "start_index": 0.0, "parentId": 12892.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4738076627254486}, "uuid": "c1412ab5-36ed-4e4e-b4f9-fc9e9e1fa017"}, {"page_content": "Zasady użycia czasownika określone są w punkcie szóstym Fundamento de Esperanto. Czasownik esperancki jest odmienną częścią mowy. W zależności od czasu lub trybu, we wszystkich osobach zachowuje tę samą formę: \"mi ŝatas\", \"vi ŝatas\" itd. Może występować w trzech czasach prostych i dziewięciu złożonych, w trybie warunkowym i trybie rozkazującym, w stronie czynnej i biernej. Cechą czasownika w bezokoliczniku jest –I.\nOsoby.\nCzasownik esperancki może występować w trzech osobach: pierwszej (mówiący), drugiej (adresat) i trzeciej (osoby trzecie). W zaimkach drugiej osoby nie ma rozróżnienia na liczbę pojedynczą i mnogą. Osoby dotyczą tylko zaimków osobowych; czasowniki nie odmieniają się przez osoby.\nDo tworzenia nazw istot płci żeńskiej używany jest sufiks –IN–, np. \"patro\" – ojciec, \"patrino\" – matka.\nFormy podstawowe.\nCzasowniki w języku esperanto nazywają się \"verbo\". Występują 3 czasy proste, bezokolicznik i tryby rozkazujący i przypuszczający. Wszystkie czasowniki odmieniają się we wszystkich czasach, osobach i trybach według jednej koniugacji; czasowniki nieregularne nie występują.\nPrzykładowy wzór odmiany czasownika \"renkonti\" → spotykać:\nPrzechodniość czasowników.\nCzasowniki w esperanto dzielą się na przechodnie i nieprzechodnie. Aby czasownikowi nieprzechodniemu dodać przechodniość używa się sufiksu –IG–: \"sidi\" – siedzieć → \"sidigi\" – sadzać. Czasowniki przechodnie można tworzyć również z innych części mowy: \"pura\" – czysty → \"purigi\" – czyścić, \"ruino\" – ruina → \"ruinigi\" – rujnować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=614459", "fragment_id": "831386/8", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka esperanto", "parentId": 614459.0, "start_index": 12999.0, "document_id": "831386", "source": "wikipedia", "score": 0.6543375253677368}, "uuid": "3338e872-df19-4688-869b-a423b9f3cba1"}]}
{"id": "q_423", "question": "Który król nadał prawa miastu o nazwie Kazimierz Dolny?", "answer": [{"page_content": "Założenie miasta oraz budowę zamku obronnego legenda przypisuje Kazimierzowi Wielkiemu. Prawa miejskie zostały przyznane w pierwszej połowie XIV w. W 1406 r. Władysław Jagiełło dokonał lokacji miasta na prawach magdeburskich. Wytyczono rynek, ulice, wyznaczono działki pod budowę. Jedynie północną część rynku pozostawiono bez zabudowy. Dzięki temu rynek otwarty jest na farę i zamek. W 1501 r. Kazimierz Dolny został siedzibą starostwa. Zygmunt I Stary, zadłużony u Mikołaja Firleja, nadał w 1519 r. jemu i jego synowi Piotrowi dożywotni urząd starosty kazimierzowskiego. Kazimierz pozostawał we władaniu rodu Firlejów do 1644 r. W tym czasie przebudowany został zamek. Po pożarach w latach 1561 i 1585 spichlerze i domy mieszkalne zostały odbudowane przy wykorzystaniu skał wapiennych z okolicznych wzgórz. Firlejowie dbali także o uprzywilejowanie miasta w handlu zbożem spławianym Wisłą do Gdańska, który już wcześniej (od XVI do XVII w.) przyczyniał się do rozwoju miasta. Na handlu zbożem wyrosły kupieckie rody Przybyłów, Czarnotów, Celejów (przybyłych z Włoch). W 1628 r. na Wietrznej Górze osiedlili się franciszkanie, pobudowali klasztor i rozbudowali istniejący (od 1585) kościół.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26120", "fragment_id": "181677/2", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Dolny", "source": "wikipedia", "start_index": 1925.0, "parentId": 26120.0, "document_id": "181677", "score": 0.26748111844062805}, "uuid": "0c1ee766-3d82-4be7-a0e2-455b80173f5e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKazimierz Dolny ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏קוזמער‎&lt;/&gt; \"Kuzmer\" lub &lt; lang=\"yi\"&gt;‏קוזמיר‎&lt;/&gt; \"Kuzmir\"; do 1927 Kazimierz, Kazimierz nad Wisłą) – miasto w Polsce w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, nad Wisłą, w Małopolskim Przełomie Wisły, w zachodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego.\nPod względem historycznym Kazimierz Dolny położony jest w Małopolsce, początkowo należał do ziemi sandomierskiej, a następnie do ziemi lubelskiej. Jest siedzibą władz miejsko-wiejskiej gminy Kazimierz Dolny. Część trójkąta turystycznego: Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego w starostwie kazimierskim województwa lubelskiego w 1786 roku. Kazimierz Dolny uzyskał prawo składu w 1335 roku. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.\nWedług danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Kazimierz Dolny liczył 2530 mieszkańców. Miasto jest członkiem stowarzyszenia Unia Miasteczek Polskich. W Kazimierzu znajduje się port jachtowy z polem namiotowym.\nMiasto jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja Apostoła.\nHistoria.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Widoki archiwalne", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26120", "fragment_id": "181677/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Dolny", "parentId": 26120.0, "start_index": 1.0, "document_id": "181677", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "89cb14fe-f24d-4a82-9eab-7f95e14eb3b3"}, {"page_content": "27 lutego 1335 roku, a więc już dwa lata po koronacji, Kazimierz III Wielki wydał przywilej lokacyjny dla Kazimierza na prawie magdeburskim. Miasto odtąd nosiło imię króla – \"Civitas Kazimiriensis\". Lokacja Kazimierza była największą fundacją miejską króla i wstępem do jego dalszej inicjatywy lokacyjnej. Miasto było obszarowo niewiele mniejsze od Krakowa ponieważ obejmowało 50 ha, wobec 70 ha starego Krakowa. Radę miejską wybierać mieli mieszkańcy, natomiast wójt nominowany był przez króla. Mieszkańcy Kazimierza otrzymali przywilej sprzedaży na terenie całego Królestwa towarów przez siebie wytworzonych, przywilej wzniesienia wagi do ważenia metali, użytkowania rzek otaczających miasto, w odległości jednej mili od jego granicy, a także prawo organizowania cotygodniowych targów w piątek. Zaledwie kilka lat później, w 1340 r. włączono w granice miasta część dawnej wsi Bawół (w rejonie obecnej ulicy Szerokiej). Najpewniej po 1340 roku rozpoczęto budowę murów obronnych.\nCelem powstania Kazimierza nie miała być konkurencja handlowa dla starego miasta, ale uzupełnienie jego funkcji rzemieślniczych. Kupcy Kazimierza mogli handlować na rynku krakowskim ale jedynie produktami spożywczymi i tylko w określone dni tygodnia. Prawo składu Kazimierz otrzymał tylko na sól (Kraków też miał ten przywilej). Kazimierz mógł też handlować suknem. Istotna mogła być też ochrona od południa stolicy państwa – Krakowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70786", "fragment_id": "659778/1", "subtitle": "", "title": "Kazimierz (Kraków)", "document_id": "659778", "start_index": 1772.0, "parentId": 70786.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3745235204696655}, "uuid": "a8369a0c-273f-40b5-9b6a-9e7ba211dd1e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dawnej gminy wiejskiej w powiecie puławskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nKazimierz (do 1870 i od 1927 \"miasto Kazimierz Dolny\") – dawna gmina wiejska w woj. lubelskim. Siedzibą władz gminy była osada miejska Kazimierz (Dolny) (3407 mieszkańców w 1921 roku).\nGmina powstała za Królestwa Polskiego w powiecie nowo-aleksandryjskim w guberni lubelskiej   , w związku z przekształceniem dotychczasowego miasta Kazimierz w gminę wiejską.\nW okresie międzywojennym gmina należała do powiatu puławskiego w woj. lubelskim. W 1921 roku składała się z 5 miejscowości: Cholewianka (wieś), Jezierszczyzna folwark, Jezierszczyzna kolonja, Jezierszczyzna wieś i Kazimierz (osada miejska).\nJako gmina wiejska jednostka przestała funkcjonować 31 października 1927 roku w związku z wyłączeniem z niej Kazimierza Dolnego, nadaniem mu praw miejskich i przekształceniu osady w gminę miejską; równocześnie do Kazimierza włączono pozostałe wiejskie miejscowości dotychczasowej gminy Kazimierz, a także kolonie Helenówka i Góry Wylągowskie z sąsiedniej gminy Celejów.\nW związku z reaktywowaniem gmin 1 stycznia 1973 roku powstała obecna miejsko-wiejska gmina Kazimierz Dolny o innym zasięgu terytorialnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1858676", "fragment_id": "911924/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz (gmina w województwie lubelskim)", "parentId": 1858676.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "911924", "score": 0.34111419320106506}, "uuid": "419241cf-97f9-4a21-ba81-4efb772bd84c"}, {"page_content": "Początki osady sięgają XI wieku. Na jednym ze wzgórz istniała osada zwana Wietrzną Górą, należąca do zakonu benedyktynów. W 1181 roku Kazimierz Sprawiedliwy przekazał osadę norbertankom z podkrakowskiego Zwierzyńca. Norbertanki zmieniły nazwę osady na Kazimierz (imię darczyńcy). Nazwa została odnotowana w kronikach po raz pierwszy w 1249 roku, a przymiotnik „Dolny” został dodany w latach późniejszych, w celu odróżnienia osady od leżącego w górnym biegu rzeki Kazimierza, założonego pod Krakowem. Po około 150 latach osada i okoliczne wsie stały się dobrami korony. Władysław Łokietek w 1325 r. ufundował kościół parafialny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26120", "fragment_id": "181677/1", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Dolny", "parentId": 26120.0, "start_index": 1297.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181677", "score": 0.09411129355430603}, "uuid": "a88a50fe-976e-4b99-a2be-5c0908946987"}, {"page_content": "Złoty wiek Kazimierza skończył się w lutym 1656 r. wraz ze spaleniem miasta i zamku przez wojska króla szwedzkiego Karola Gustawa. Powtarzające się przemarsze wojsk i późniejsza zaraza przyczyniły się do upadku miasta. W 1677 r. Jan III Sobieski wydał dekret pozwalający osiedlać się kupcom ormiańskim, greckim i żydowskim. Ożywienie gospodarcze nie trwało jednak długo. Kolejne wojny polsko-szwedzkie ponownie spustoszyły miasto. Spadło także zapotrzebowanie w Europie na polskie zboże. Kupcy próbowali rozwijać handel drewnem i przemysł szkutniczy. Jednak nie były to zyski podobne do tych osiąganych na handlu zbożem. Późniejsze rozbiory odcięły Kazimierz od rynków zbytu.\n18 marca 1831 roku rozegrała się bitwa pod Kazimierzem Dolnym – jedna z bitew powstania listopadowego.\nW 1869 roku Kazimierz Dolny utracił prawa miejskie, w końcu XIX w. stał się miejscowością wypoczynkową. W okolicznych wąwozach zaczęły powstawać wille i pensjonaty dla letników, przede wszystkim z Lublina i Warszawy. Od końca XIX w. miejscowość stała się też popularnym celem wycieczek. W 1904 r. Aleksander Janowski, pionier polskiego krajoznawstwa w zaborze rosyjskim, umieścił ją na trasie jednej z „X ciekawszych wycieczek po kraju”, pisząc w skrócie, co należy tam zwiedzić. Obok licznych zabytków architektury polecał zobaczyć również \"łomy kamienia\" (...) i ...\"wąwozy za miastem\".\n31 października 1927 roku miejscowość odzyskała prawa miejskie.\nW 1940 Niemcy utworzyli w mieście getto dla ludności żydowskiej. Znalazło się w nim ok. 2 tys. osób. W marcu 1942 getto zostało zlikwidowane, a jego mieszkańcy wywiezieni do getta w Opolu Lubelskim.\nMiasto zostało wyzwolone w lipcu 1944 roku przez oddziały 69 armii i 7 samodzielnego korpusu kawalerii gwardii 1. Frontu Białoruskiego Armii Czerwonej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26120", "fragment_id": "181677/3", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Dolny", "source": "wikipedia", "start_index": 3117.0, "document_id": "181677", "parentId": 26120.0, "score": 0.21948885917663574}, "uuid": "b46e583d-a154-4848-97b7-1cd8e5502178"}, {"page_content": "Historia związana z powstaniem miasta mówi o polującym w tej okolicy Kazimierzu Wielkim. Miał tu król niespodziewanie natknąć się na tura, w którego cisnął oszczepem. Nie otrzymawszy śmiertelnego ciosu, rozwścieczone zwierzę rzuciło się do ataku. Władca w ostatnim momencie wybawiony został przez nieznajomego uzbrojonego w siekierę i nóż, który jednym potężnym ciosem rozłupał kręgosłup tura i dobił zwierzę pchnięciem w kark przy pomocy sztyletu. Z wdzięczności za ocalone życie król nadał nieznajomemu ziemie położone wokół polany i zgodził się również na prośbę by nazwać te ziemie od imienia króla. Pierwszy właściciel otrzymał od władcy szlachectwo i herb Pomian – przedstawiający czarny łeb bawoli przebity mieczem. Pierwszymi znanymi właścicielami Kazimierzy Wielkiej byli nie Pomianowie, a rycerze herbu Dębno, Odrowąż i Awdaniec. Błędem jest też łączenie nazwy miejscowości z królem Kazimierzem Wielkim. Panowanie tego władcy przypada na lata, kiedy miejscowość była już znanym i ważnym ośrodkiem władzy kościelnej.\nHistoria.\nPrehistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176173", "fragment_id": "5225/2", "subtitle": "", "title": "Kazimierza Wielka", "document_id": "5225", "start_index": 2001.0, "parentId": 176173.0, "source": "wikipedia", "score": 0.176731139421463}, "uuid": "1bc98d9d-e858-4ba0-ab33-66d2c15e5dc0"}, {"page_content": "Miasto, jako ważny ośrodek handlowy znajdujący się blisko granicy z Węgrami, otrzymywało od królów polskich wiele przywilejów. Dzięki temu mógł rozwijać się handel i rzemiosło. Król Kazimierz Wielki zwolnił nowotarżan od płacenia cła krakowskiego, a także pozwolił na organizowanie corocznego jarmarku na 25 XI (św. Katarzyny), który trwał osiem dni. W 1487 Kazimierz IV Jagiellończyk potwierdził dotychczasowe prawa miasta, nadał mu prawo magdeburskie i usunął ciężary prawa polskiego, a także ustanowił drugi jarmark 25 lipca (św. Jakuba) oraz nadał przywilej organizowania czwartkowego targu, który odbywa się do dzisiaj. W 1494 Jan I Olbracht potwierdził prawa i przywileje miasta. W 1521 Zygmunt I Stary pozwolił wójtowi pobierać myto na drodze prowadzącej na Węgry przez Orawę w wysokości 1 grosza polskiego od wozu i 1 denara od konia, w zamian za naprawianie dróg i mostów. Od 1533 obcy kupcy nie mogli omijać miasta. Zwolniono wójta od świadczeń dla wojska. Zygmunt Stary pozwolił spółce, w której członkiem był Jan Burian z Nowego Targu, na poszukiwanie metali w Karpatach i na Spiszu, a w 1588 podobny przywilej nadał Zygmunt III Waza. Wcześniej, w 1576 Stefan Batory potwierdził statut cechu rękodzielników. Od 1593 miasto miało prawo składu soli, ołowiu i śledzi, a od 1603 też wina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27035", "fragment_id": "171984/5", "subtitle": "", "title": "Nowy Targ", "source": "wikipedia", "start_index": 6942.0, "parentId": 27035.0, "document_id": "171984", "score": 0.14473184943199158}, "uuid": "617fbe81-841d-4085-a3a4-1bc887e14b50"}, {"page_content": "Kazimierz (biał. Казімір) – dawne miasto w starostwie bobrujskim Wielkiego Księstwa Litewskiego, istniejące przez 12 lat (1643–1655). \nMiejscowość zbudowano od podstaw na podstawie przywileju królowej Cecylii Renaty w 1643 roku na prawym, wysokim brzegu Berezyny przy trakcie z Bobrujska do Gorwalu. Nowo budowana miejscowość od początku swego istnienia cieszyła się prawami miejskimi, a jej nazwa miała upamiętniać królewskiego syna Zygmunta Kazimierza Wazę. \nMiasto przetrwało kilkanaście lat, zniszczyły je w czasie wojny polsko-rosyjskiej 1654-1667 wojska Iwana Zołotarenki. Zniszczonego miasta nigdy potem nie odbudowywano, a na jego miejscu wyrosła wieś Karalieuskaja Słoboda, obecnie Karalieuskaja Słoboda-2 (rejon świetłohorski). \nPierwsze wykopaliska potwierdzające istnienie miasta wykonała w 2006 roku ekipa archeologiczna profesora Siarhieja Rassadzina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1252456", "fragment_id": "1102628/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz (Białoruś)", "parentId": 1252456.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1102628", "source": "wikipedia", "score": 0.20440424978733063}, "uuid": "c2785de3-2e0d-4768-bace-dd9917872db9"}, {"page_content": "Kazimierz – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie pabianickim, w gminie Lutomiersk. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską w 1288 roku, zdegradowany w 1870 roku. W drugiej połowie XVI wieku jako prywatne miasto duchowne położone było w powiecie łęczyckim województwa łęczyckiego. Do 1953 roku miejscowość była siedzibą gminy Babice, a w latach 1953–1954 gminy Kazimierz. \nW latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kazimierz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.\nMiejscowość położona jest na Wysoczyźnie Łaskiej.\nHistoria.\nPierwsza wzmianka o Kazimierzu pochodzi z 1261 r. i dotyczy odbytego tu 6 lutego zjazdu dzielnicowych książąt: kujawskiego i łęczyckiego – Kazimierza I, jego syna Siemomysła i licznych dostojników. Kazimierz otrzymał prawa miejskie przed 1288 r., bowiem zachował się dokument z tego roku, w którym książę Władysław Łokietek 28 maja dokonuje zamiany Kazimierza na rzecz cystersów w Wąchocku. Miasteczko nie osiągnęło większego znaczenia pomimo położenia na trakcie handlowym z Torunia do Krakowa i istnienia tu komory celnej, a także nadaniu mu rangi grodu kasztelańskiego, którą to funkcję w 1438 r. przeniesiono do Inowłódz. W 1432 r. cystersi dokonali zamiany Kazimierza na rzecz kanoników regularnych w Trzemeszno.\nOd połowy XVIII wieku następuje upadek Kazimierza, do czego walnie przyczyniło się dobre prosperowanie pobliskiego Lutomierska, a także liczne epidemie, zniszczenia wojenne i pożary. Brak perspektyw rozwojowych spowodował odebranie Kazimierzowi praw miejskich w 1870 r. Układ przestrzenny Kazimierza zachował jednak typowe cechy miejskie: rynek i uliczki wytyczone w okresie lokacji uległy przekształceniu tylko w niewielkim stopniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=335187", "fragment_id": "63935/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz (powiat pabianicki)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 335187.0, "document_id": "63935", "score": 0.08927899599075317}, "uuid": "788d6321-3ed3-4b82-9581-30197d196067"}]}
{"id": "q_424", "question": "Jak nazywa się gruba warstwa skały osadowej szczególnie wyraźnie odróżniająca się od skał sąsiednich?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy geologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nŁawica skalna to warstwa lub zespół warstw wchodzących w skład skały osadowej (niekiedy również innych skał), o zbliżonych cechach \"sensu lato\", a szczególnie wyraźnie wyróżniających się od warstw sąsiednich. Ławica jest wyraźnie oddzielona od góry i dołu równoległymi płaszczyznami. Różni się od pozostałych barwą lub odmienną strukturą.\nNajczęściej pojęcie ławica dotyczy w geologii skał zwięzłych, niemniej spotyka się także jej stosowanie do skał luźnych (szczególnie w sedymentologii).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140747", "fragment_id": "2219/0", "subtitle": "", "title": "Ławica skalna", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "2219", "parentId": 140747.0, "score": 0.5}, "uuid": "f743e35c-5ee9-4d45-b02d-44d08857d2ab"}, {"page_content": "Od sąsiadujących z nią Alp Centralnych, jak i Alp Wapiennych strefa szarogłazowa odróżnia się wyraźnie zarówno strukturalnie, jak i litologicznie.\nStrefa szarogłazowa zbudowana jest ze skał osadowych i częściowo magmowych wieku paleozoicznego. Składają się na nią skały paleozoiku starszego (ordowik, sylur), jak i paleozoiku młodszego (dewon, karbon). Pod względem litologicznym przeważają skały osadowe typu okruchowego (łupki, zlepieńce, szarogłazy, piaskowce), ponadto występują magle i wapienie. W strefie szarogłazowej występują też skały magmowe (metatufity, mtabazalty, porfirogneisy) związane ze staropaleozoicznym wulkanizmem, którego wiek określa się na ordowik.\nSkały te nie są na ogół zmetamorfizowane, niekiedy spotkać można jednak utwory typowo metamorficzne, jak fyllity, łupki chlorytowe czy łupki krystaliczne. Stopień metamorfizacji jest na ogół nieznaczny i umożliwia on badanie własności i wieku tych skał sprzed procesów metamorfizacyjnych. Wiek metamorficznych skał spotykanych w strefie szarogłazowej jest przedmiotem sporów. Ostatnie badania występującej w nich miki przeprowadzone trzema niezależnymi metodami dały wiek 600–800 mln lat, co odpowiada eokambrowi, tj. najmłodszemu okresowi ery proterozoicznej. Między innymi na tej podstawie ustalono, że skały osadowe, których metamorfizacja dała w wyniku łupki krystaliczne, związane są z kontynentem panafrykańskim i tworzyły się zapewne w morskim basenie sedymentacyjnym na obrzeżach istniejącego wówczas kontynentu Gondwana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1321359", "fragment_id": "1126039/1", "subtitle": "", "title": "Strefa szarogłazowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1828.0, "parentId": 1321359.0, "document_id": "1126039", "score": 0.38568294048309326}, "uuid": "49354445-dbaf-40fe-bfa2-44d2793a7588"}, {"page_content": "Tefra – utwór złożony z materiału piroklastycznego, będącego produktem erupcji wulkanicznej. Jest to zbiorcze określenie piroklastycznych utworów zlityfikowanych, czyli skał piroklastycznych, jak i niezlityfikowanych. \nTefra może składać się z samego popiołu wulkanicznego, jak też zawierać domieszki grubszych frakcji piroklastycznych: piasku wulkanicznego, lapilli, a nawet bomb wulkanicznych.\nTefry budują stratowulkany, gdzie tworzą warstwy naprzemianlegle z zastygniętymi potokami lawy, a także wulkany eksplozywne. \nGrube warstwy tefry tworzą się w bezpośrednim sąsiedztwie wulkanu macierzystego i na jego stokach, ale cieńsza warstwa tefry ma duży zasięg i może rozciągać się nawet na odległość ponad 700 km od wulkanu. W przypadku erupcji wulkanu św. Heleny z dnia 18 maja 1980 roku warstwa tefry związanej z tą erupcją miała 5 cm grubości w odległości ponad 300 km od samego wulkanu. Zasięg występowania warstwy tefry związanej z daną erupcją wulkanu zależy od siły i kierunku wiatru, jaki wiał w trakcie erupcji. \nPoszczególne warstwy tefry danego wulkanu różnią się składem mineralnym i chemicznym, a jednocześnie mają duży zasięg geograficzny i powstały w krótkim okresie. Dlatego są bardzo użyteczne w datowaniu osadów, w obrębie których występują. Metoda wykorzystująca tefry do określania wieku skał osadowych nazywana jest tefrochronologią. Analiza izopachyt grubości (mapy izopachytowej) warstwy tefry pochodzącej z dawnej erupcji pozwala określić przeważający kierunek wiatrów w czasie tej erupcji. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=228305", "fragment_id": "1425691/0", "subtitle": "", "title": "Tefra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1425691", "parentId": 228305.0, "score": 0.33854997158050537}, "uuid": "18e22164-9248-48bb-ac34-467213c92796"}, {"page_content": "Warstwa – w geologii jedna z podstawowych części ośrodka skalnego skał osadowych (osadów).\nCechą charakterystyczną warstwy jest stosunkowo niewielka, w przybliżeniu jednakowa miąższość i duża rozciągłość. Warstwa jest ograniczona od dołu i od góry mniej więcej równoległymi płaszczyznami (spągiem i stropem warstwy), które stanowią wyraźne granice. Granice te mogą być ostre lub stopniowe i wynikają ze zmiany cech skały, np. tekstury, struktury lub są powierzchniami nieciągłości.\nW sedymentologii warstwa jest jednostką warstwowania i może się składać z kilku lub więcej mniejszych warstw (lub lamin) i stanowić część ławicy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=502359", "fragment_id": "1560660/0", "subtitle": "", "title": "Warstwa (geologia)", "parentId": 502359.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1560660", "source": "wikipedia", "score": 0.2521364986896515}, "uuid": "008dffaf-d8a2-4ddc-81b9-b24e258660c5"}, {"page_content": ". Różnice pomiędzy trzema górnymi warstwami skał magmowych (3-5) nie są więc w przeważającym stopniu pochodzenia chemicznego, a strukturalnego. Na samej górze leży warstwa skał osadowych (2), coraz grubsza wraz ze wzrostem odległości od osi rozrostu; może ona osiągać nawet kilka kilometrów grubości w rozległych basenach oceanicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1128142", "fragment_id": "1345350/4", "subtitle": "", "title": "Skorupa ziemska oceaniczna", "document_id": "1345350", "start_index": 5440.0, "parentId": 1128142.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6691489219665527}, "uuid": "b0db223e-daf2-4962-a002-58ab055a01be"}, {"page_content": "Niemal cały Niż Polski przykryty jest grubą warstwą osadów polodowcowych – glin i żwirów na obszarach morenowych, piasków na terenach sandrów. Dna dolin rzecznych i obszary ich delt zbudowane są z aluwiów, na niektórych terenach występują też złoża torfowe. Odsłonięcia skał litych, wyłącznie osadowych, liczniej pojawiają się w pasie wyżyn. Na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej są to głównie wapienie, zaś w Niecce Nidziańskiej – gipsy, dzięki czemu w obu tych regionach intensywnie rozwijają się zjawiska krasowe, w tym jaskinie. Wyjątkowo zróżnicowaną budową geologiczną cechuje się najwyższa część polskich wyżyn – Góry Świętokrzyskie. Znaczna część z nich zbudowana jest z piaskowców kwarcytowych, ale pojawiają się tu również wapienie, zlepieńce, dolomity i łupki. We wschodniej i południowo-wschodniej części Wyżyn Polskich wapienie, łupki i piaskowce przykryte są często grubymi warstwami lessów i niewiele jest naturalnych odsłonięć skał litych. Najbardziej zróżnicowaną budową geologiczną charakteryzują się Sudety, gdzie obok masywów zbudowanych ze skał krystalicznych, zwłaszcza granitów, występują też ślady zjawisk wulkanicznych (bazalty i porfiry), liczne odsłonięcia skał piaskowcowych i soczewki wapieni. Zwłaszcza sudeckie granity i piaskowce tworzą liczne formy geomorfologiczne w postaci skałek o zróżnicowanych kształtach. O wiele mniej zróżnicowaną budową geologiczną cechują się polskie Karpaty, w większości zbudowane z miękkich skał osadowych, wchodzących w skład fliszu – piaskowców i łupków", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/47", "subtitle": "", "title": "Polska", "parentId": 44895.0, "start_index": 72116.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651609", "score": 0.256511926651001}, "uuid": "8b554815-b160-444e-84d9-bc5968d03cdf"}, {"page_content": "Sierra Madre Zachodnia zbudowana jest ze skał osadowych, pokrytych grubą warstwą młodych law trzeciorzędowych. Sierra Madre Wschodnia praktycznie nie różni się pod względem geologicznym od Madre Zachodniej. Pasmo to budują skały osadowe, przykryte warstwami młodych law pochodzących z trzeciorzędu. Głównymi skałami osadowymi budującymi Sierrę Madrę Zachodnią i Wschodnią są wapienie i piaskowce pochodzące z różnych okresów. Najstarsze, bo z prekambru występują w Madre Zachodniej, młodsze z mezozoiku i z trzeciorzędu w Madre Wschodniej. Sierra Madre Południowa różni się od gór leżących na północy. Pasmo to budują skały metamorficzne i krystaliczne, głównie granity, występują też skały wulkaniczne. Kordyliera Wulkaniczna leżąca na północ od Sierra Madre Południowej, to typowa formacja górska pochodzenia wulkanicznego, o czym świadczy nazwa. Góry te budują skały wylewne, wulkaniczne, a resztą stanowią utwory piroklastyczne, które nagromadzały się w wyniku erupcji wulkanów.\nObszar Meksyku w 60% to podłoże zbudowane z różnych skał osadowych. Warstwy tych skał ciągną się wzdłuż wybrzeża Zatoki Meksykańskiej pasem o szerokości od 1500 km na północy do 150 km na południu. Od strony Pacyfiku warstwy te zajmują mniejszą powierzchnię i w niektórych miejscach wychodzą na powierzchnię. 30% powierzchni kraju to skały wulkaniczne i magmowe, które miały istotny wpływ na formowanie się większości gór Meksyku. Skały te często przykrywają stare warstwy skał osadowych i zajmują one miejsca wysoko położone. Odmienną budowę ma Jukatan, który składa się z poziomo leżących skał wapiennych. Na wapiennym podłożu rozwinęły się zjawiska krasowe – występują tu takie formy terenu jak studnie, uwały, zapadliska i jaskinie wypełnione wodą.\nSejsmika i wulkanizm Meksyku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2182636", "fragment_id": "463878/4", "subtitle": "", "title": "Geografia Meksyku", "parentId": 2182636.0, "start_index": 5409.0, "source": "wikipedia", "document_id": "463878", "score": 0.4390791058540344}, "uuid": "4564be50-ce20-4775-8356-61d7d78ca5e1"}, {"page_content": "Granica K-T (granica kreda-trzeciorzęd, zwana potocznie \"twardym dnem\"; poprawniej: granica kreda-paleogen, K-Pg) – warstwa rozgraniczająca osady kredy od paleogenu, odznaczająca się skokowym spadkiem bioróżnorodności i anomalną zawartością irydu. Jest ona śladem wielkiego wymierania, które zakończyło erę mezozoiczną, ok. 66 milionów lat temu.\nPowyżej warstwy K-T nie są znajdowane skamieniałości zwierząt dominujących w mezozoiku, w tym: nieptasich dinozaurów, pterozaurów, gadów morskich oprócz żółwi, oraz amonitów (z nielicznymi wyjątkami na początku paleocenu).\nPochodzenie.\nWzbogacenie tej warstwy w iryd, pierwiastek rzadko występujący na Ziemi, a często w obiektach kosmicznych, jest silnym argumentem przemawiającym za tym, że jedną z głównych przyczyn wymierania była katastrofa kosmiczna. Znane jest kilka kraterów meteorytowych, które powstały w tym czasie (z lepiej lub gorzej wyznaczoną dokładnością), z których krater Chicxulub na Jukatanie jest drugim co do wielkości potwierdzonym kraterem uderzeniowym na Ziemi. Uderzenie meteorytu wyzwoliło energię 180 bilionów ton trotylu i wzbiło w powietrze do 400 bilionów ton skał.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=768970", "fragment_id": "811326/0", "subtitle": "", "title": "Granica K-T", "parentId": 768970.0, "start_index": 0.0, "document_id": "811326", "source": "wikipedia", "score": 0.1395251303911209}, "uuid": "bc8b00d0-f83e-4f2e-9736-185fa654bc6e"}, {"page_content": "B. Skały osadowe: \"1. Skały osadowe okruchowe (klastyczne)\": 1.1 skały osadowe okruchowe luźne: 1.1.1 gruzy, 1.1.2 żwiry (zwałowe, wodnego pochodzenia), 1.1.3 piaski (piaski zwałowe, wodnolodowcowe, aluwialne starych tarasów akumulacyjnych, aluwialne, wydmowe, morskie), 1.1.4 gliny (gliny zwałowe), 1.1.5 iły (iły lodowcowe, rzeczne, jeziorne, morskie, lagunowe), 1.1.6 utwory pyłowe różnej genezy (pyły eoliczne, wodnego pochodzenia, peryglacjalne), 1.1.7 lessy, 1.1.8 naszory kamieniste i żwirowe; 1.2 Osady okruchowe scementowane: 1.2.1 brekcje i zlepieńce, 1.2.2 piaskowce (piaskowce kwarcowe, arkozy, szarogłazy), 1.2.3 iłowce i łupki ilaste; \"2. Skały osadowe organogeniczne i chemiczne\": 2.1 Wapienie, dolomity i margle różnych formacji geologicznych: 2.1.1 wapienie, 2.1.2 wapienie margliste, 2.1.3 dolomity, 2.1.4 margle dolomitowe, 2.1.5 margle wapienne; 2.2 Torfy i węgle brunatne: 2.2.1 torfy torfowisk niskich, 2.2.2 torfy torfowisk wysokich, 2.2.3 torfy torfowisk przejściowych, 2.2.4 węgle brunatne; 2.3 Skały krzemionkowe (gejzeryty, radiolaryty, spongiolity, gezy i opoki lekkie); 2.4 Gipsy i anhydryty.\n C. Skały przeobrażone (metamorficzne): \"1. Gnejsy, 2. Amfibolity, 3. Marmury, 4. Łupki krystaliczne.\"\nPokrywy peryglacjalne (powstałe w późnym plejstocenie) składają się z warstw pokrywowych: warstwy podstawowej, głównej i pokrywającej. Znajomość pokryw peryglacjalnych może wspomóc interpretację profilu glebowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3572695", "fragment_id": "977568/26", "subtitle": "", "title": "Systematyka gleb Polski", "document_id": "977568", "start_index": 35960.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3572695.0, "score": 0.2695560157299042}, "uuid": "0e50a6fa-e373-4e89-b7b1-ef0ec47d841c"}, {"page_content": "W najgłębszych warstwach strefy spreadingu wytrącają się najbardziej zasadowe („ultrazasadowe”) skały, najbardziej też przypominające składem płaszcz: dunity, harzburgity, perydotyty i inne, w których ważnym składnikiem mineralnym jest oliwin. Tego typu skały, utworzone poprzez osiadanie wytrąconych ze stopu kryształów, określa się mianem kumulatów (6). W wyższych rejonach komory magmowej stop pozbawiony jest już większości oliwinu i najważniejszymi jego składnikami mineralnymi stają się pirokseny, amfibole i plagioklazy. Skały powstające z tych minerałów określa się jako zasadowe. Powolne wzrastanie kryształów na ścianach komory prowadzi do formowania się dużych ziaren mineralnych, co jest cechą charakterystyczną skały zwanej gabrem. Gabro tworzy dość grubą (3–5 km) warstwę skał o charakterystycznej strukturze warstwowej (5). Z mieszanki mineralnej o podobnym składzie formują się dwie górne warstwy bazaltowe, powstające jednak w bardziej gwałtownych okolicznościach, co uniemożliwia długotrwałe, spokojne wytrącanie się i daje w rezultacie skałę drobnoziarnistą często afanitową. Warstwa przecinających się dajek (4) bazaltowych powstaje, gdy pełznąca do góry magma znajduje ujście poprzez system szczelin w skałach i tam jej część zastyga w formie żył – dajek; procesowi temu sprzyja ciągłe odsuwanie się od siebie płyt litosferycznych. Grubość tej warstwy skalnej, pociętej mniej więcej równoległymi intruzjami magmowymi (ang. \"sheeted dike complex\") to zwykle 1–2 km. Gdy zaś magma taka wydostanie się na powierzchnię, zastyga gwałtownie w postaci tzw. law poduszkowych (3) lub potoków lawowych, tworzących również warstwę o grubości 1–2 km. Bazalt i gabro są więc skałami, odpowiednio, wylewnymi i głębinowymi, powstającymi z magmy o podobnym składzie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1128142", "fragment_id": "1345350/3", "subtitle": "", "title": "Skorupa ziemska oceaniczna", "source": "wikipedia", "start_index": 3670.0, "parentId": 1128142.0, "document_id": "1345350", "score": 0.5193261504173279}, "uuid": "c1481316-b6ca-4573-8fd6-c2c231413cc2"}]}
{"id": "q_425", "question": "Jak nazywa się zjawisko unoszenia się w powietrzu ciał materialnych?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy lewitacji w ujęciu technicznym. Zobacz też: inne znaczenia słowa „lewitacja”.\nLewitacja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;levitas&lt;/&gt; „lekkość”) – unoszenie się obiektu w wyniku oddziaływania sił równoważących siłę grawitacji i utrzymywanie bez kontaktu z podłożem. Istnieje wiele technik utrzymywania obiektów w stanie lewitacji, między innymi oddziaływania hydro- i aerodynamiczne, akustyczne, optyczne, elektrostatyczne i elektromagnetyczne. W przypadku, gdy obiekt podtrzymywany jest mechanicznie w jednym ze stopni swobody mówi się o quasilewitacji, natomiast lewitacja otrzymywana poprzez połączenie kilku metod nazywana jest lewitacją hybrydową.\nHistorycznie znane są określenia lewitacji jako fenomenu parapsychologicznego lub efekt iluzjonistyczny.\nLewitacja oparta na sile wyporu.\nLekkie przedmioty mogą unosić się stabilnie w przestrzeni wypełnionej gazem, jeśli gaz otaczający wykazuje odpowiedni gradient gęstości. Balon, który z powodu powłoki nie zmienia objętości przy wznoszeniu się w spokojnym powietrzu będzie miał tendencję do utrzymywania się na pewnej wysokości.\nLewitacja aero- i hydrodynamiczna.\nLewitacja aerodynamiczna wytwarzana jest przez strumień gazu skierowany na ciało tak, aby równoważyć siłę grawitacji. Obiekt może utrzymywać się stabilnie w pionowym strumieniu powietrza stabilizowany przez siłę Bernoulliego. W oparciu o tego typu lewitację piłka utrzymuje się stabilnie na wierzchołku pionowej fontanny.\nLewitacja obiektu może być uzyskana przez działanie sprężonego powietrza na lewitujący przedmiot. W przypadku gry zręcznościowej Air Hockey, powietrze jest wydmuchiwane przez zespół małych dysz znajdujących się na stole, tak że lekki obiekt unosi się na małej wysokości nad nim i może być z minimalnym oporem przesuwany. Podobne, dużo większe urządzenia umożliwiają nawet lewitację ludzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=665705", "fragment_id": "801702/0", "subtitle": "", "title": "Lewitacja (technika)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 665705.0, "document_id": "801702", "score": 0.729363203048706}, "uuid": "d339a95d-9c6e-4c71-95eb-d776cd9d74ed"}, {"page_content": "Zjawisko lewitacji magnetycznej polega na unoszeniu i zawieszeniu w powietrzu ciał ferromagnetycznych lub przewodzących prąd elektryczny za pomocą pola magnetycznego na tzw. poduszce magnetycznej. Do uzyskania poduszki wymagane jest spełnienie warunku prędkości (opisanego w poprzedniej części artykułu), ale można też wykorzystać układy lewitacji elektromagnetycznej lub elektrodynamicznej.\nLewitacja elektromagnetyczna jest to unoszenie ciał ferromagnetycznych przy wykorzystaniu siły elektromagnetycznej do przyciągania magnetycznego.\nW układach lewitacji elektromagnetycznej siłą unoszącą pojazd jest siła odpychania zwory stalowej prowadnicy przez elektromagnes zabudowany w pojeździe o regulowanym prądzie. Szczelina powietrzna pomiędzy zworą a elektromagnesem wynosi w praktyce kilka milimetrów.\nSiła ta wynosi:\n formula_51\ngdzie:\n formula_52 – siła lewitacji,\n formula_53 – pole powierzchni szczeliny powietrznej pod jednym biegunem,\n formula_54 – prąd elektromagnesu,\n formula_39 – liczba zwojów cewki,\n formula_8 – długość szczeliny powietrznej,\n formula_57 – przenikalność magnetyczna próżni.\nLewitacja elektrodynamiczna jest to unoszenie ciał przewodzących prąd elektryczny przy wykorzystaniu sił oddziaływania dynamicznego pola indukcji magnetycznej elektromagnesu lub magnesu stałego na prądy indukowane przez to pole w ciele zawieszonym.\nW układach lewitacji elektrodynamicznej wykorzystuje się siły odpychania między elektromagnesem zamocowanym w pojeździe a płytą aluminiową (prowadzącą) umieszczoną w torze.\nZastosowanie.\nSilniki liniowe znajdują zastosowanie między innymi w:\nWady i zalety silników liniowych.\nW napędach z wykorzystaniem silników liniowych siła generowana jest przez moment obrotowy silnika. Wobec tego maksymalna siła jest dostępna od razu w przeciwieństwie do siłowników pneumatycznych korzystających ze sprężonego powietrza, które, ze względu na swoją ściśliwość, powoduje opóźnienia w generowaniu siły. Jednak ze względu na swoją budowę silniki liniowe są bardziej wrażliwe na wstrząsy niż siłowniki pneumatyczne, w których ściśliwe powietrze przyczynia się z kolei do ich amortyzacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172194", "fragment_id": "19104/4", "subtitle": "", "title": "Silnik liniowy", "document_id": "19104", "start_index": 7411.0, "parentId": 172194.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "57e1215b-15b4-49c9-ba0f-6f5880fcb160"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „lewitacja”.\nLewitacja – w parapsychologii podnoszenie i utrzymywanie przedmiotu lub osoby w powietrzu całkowicie bez użycia ortodoksyjnych środków fizycznych lub technologicznych. Istnienie zjawiska lewitacji nie jest udowodnione naukowo i dlatego zalicza się je do paranauki. Zwolennicy niektórych guru i innych indyjskich mistrzów duchowych twierdzili, że ich mistrzowie potrafią lewitować. Chrześcijaństwo uznaje lewitację za łaskę mistyczną i odróżnia ją, jako rzeczywistość wiary, od zjawisk paranormalnych, należących do nurtu ezoterycznego.\nLewitacja w chrześcijaństwie.\n \"Osobny artykuł: Lewitacja (chrześcijaństwo).\"\nUmiejętność lewitacji obserwowano w życiu również niektórych mistyków katolickich, np. św. Józefa z Kupertynu (1603–1663). Ten włoski franciszkanin często doznawał lewitacji, w czasie których trwał zawieszony w powietrzu. Z tego powodu zabroniono mu chodzenia do chóru zakonnego na modlitwy, jak również brania udziału w procesjach i uroczystościach kościelnych. Urządzono mu małą kaplicę w celi klasztornej, by nie pojawiał się publicznie i nie budził sensacji wśród wiernych. W teologii katolickiej uznaje się lewitację za jeden z darów charyzmatycznych i odróżnia się to doświadczenie od zjawisk paranormalnych, uznawanych za ezoteryczne. Lewitacja, jako łaska mistyczna, jest zapowiedzią, antycypacją zmartwychwstania ciał, w myśl słów św. Pawła z Tarsu: \"zasiewa się ciało zmysłowe – powstaje ciało duchowe. Jeżeli jest ciało ziemskie powstanie też ciało niebieskie\" (1 Kor 15,42-44). Lewitację w postaci chodzenia po falach morskich opisują również Ewangelie. Dokonywał tego zarówno sam Jezus Chrystus, jak i jego uczeń Piotr Apostoł, mocą wiary w Jezusa:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=883796", "fragment_id": "992177/0", "subtitle": "", "title": "Lewitacja (parapsychologia)", "parentId": 883796.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "992177", "score": 0.32560187578201294}, "uuid": "85b375a3-a903-4e3d-93eb-7051388ca503"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy lewitacji w mistyce chrześcijańskiej. Zobacz też: inne znaczenia słowa „lewitacja”.\nLewitacja w chrześcijaństwie – lewitacja czyli unoszenie się nad ziemią wbrew prawom fizyki, uznawana za dar charyzmatyczny, należący nazywany też łaskami mistycznymi\nZnaczenie.\nLewitacja, jako łaska mistyczna, jest zapowiedzią, antycypacją zmartwychwstania ciał, w myśl słów św. Pawła:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPodobnie rzecz się ma ze zmartwychwstaniem. Zasiewa się zniszczalne – powstaje zaś niezniszczalne; sieje się niechwalebne – powstaje chwalebne; sieje się słabe – powstaje mocne; zasiewa się ciało zmysłowe – powstaje ciało duchowe. Jeżeli jest ciało ziemskie powstanie też ciało niebieskie (1 Kor 15,42-44)\nLewitację w postaci chodzenia po wodzie opisują Ewangelie. Dokonywał tego zarówno Jezus Chrystus, jak i jego uczeń Piotr Apostoł, mocą wiary w Jezusa:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2374001", "fragment_id": "506424/0", "subtitle": "", "title": "Lewitacja (chrześcijaństwo)", "parentId": 2374001.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "506424", "score": 0.3917980194091797}, "uuid": "a1f6e755-78c5-4000-af82-115b1d4bcd34"}, {"page_content": "Prąd orograficzny – rodzaj prądu wznoszącego w atmosferze. Powstaje kiedy przesuwająca się masa powietrza (wiatr) napotyka pionową przeszkodę w postaci np. klifu, lub pasma górskiego. \nPrąd orograficzny nazywany jest często w języku potocznym - wśród pilotów szybowców, lotni i paralotni - \"żaglem\". Kiedy poruszająca się poziomo masa powietrza napotyka przeszkodę, powietrze unosi się ku górze, z prędkością zależną od prędkości wiejącego wiatru do wysokości wynikającej pośrednio z wysokości przeszkody, czasem może zajść tzw. zjawisko fali, jeśli masa powietrza napotka na swojej drodze kolejno kilka przeszkód o coraz większej wysokości. Zjawisko \"żagla\" wykorzystywane jest obok innych prądów wznoszących przez pilotów szybowców, lotni i paralotni do nabierania wysokości.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=365134", "fragment_id": "65611/0", "subtitle": "", "title": "Prąd orograficzny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "65611", "parentId": 365134.0, "score": 0.4471079111099243}, "uuid": "0dd34842-78b0-401e-9b05-5460806adb6a"}, {"page_content": "Kiedy na skutek zderzenia zimnych i ciepłych mas powietrza powstaje silny prąd wznoszący, tworzą się chmury burzowe (kłębiasto-deszczowe, cumulonimbus) mające wysokość nawet kilkunastu (10-20) kilometrów. Ruch powietrza powoduje wzajemne zderzanie ze sobą kryształów lodu oraz kropel wody. Dotykanie się lub pocieranie ciał wykonanych z różnych substancji albo z jednakowej substancji ale różnej budowie krystalicznej bądź też o różnych temperaturach wywołuje elektryzowanie się tych ciał. Kiedy krople w chmurze burzowej są gwałtownie unoszone do góry, w ciągu krótkiego czasu ich temperatura spada do -10 °C, -20 °C i zamarzając tworzą krupy lodowe. Krupy zderzają się z już zamrożonymi kryształkami lodu, co pozostawia na nich niewielki ujemny ładunek. Kryształki otrzymują ładunek dodatni. Każde zetknięcie się i rozdzielenie ciał znajdujących się w polu elektrycznym elektryzuje oba ciała przeciwnymi ładunkami. Proces ten zachodzi gdy wznoszące się powietrze znajdzie się w pobliżu już naelektryzowanego obszaru, podczas zderzania się krup lodowych lub też podczas rozpadu lub tylko ocierania się kropelek wody. Zjawisko elektryzowania przez indukcję staje się szczególnie wydajne gdy chmura lub obszar obok niej jest już w pewnym stopniu naelektryzowany i odgrywa główną rolę w elektryzowaniu się chmury.\nPrąd powietrza rozdziela lżejsze kryształki lodu od krup unosząc je do góry. Krupy opadają na dół chmury i w ten sposób powstaje różnica potencjałów rzędu od 10 do 100 milionów woltów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138427", "fragment_id": "24179/5", "subtitle": "", "title": "Piorun", "source": "wikipedia", "start_index": 8129.0, "document_id": "24179", "parentId": 138427.0, "score": 0.1378384232521057}, "uuid": "690892d0-3f3b-4c5b-a028-712871a0f23c"}, {"page_content": "Inwersja temperatury, rzadziej inwersja termiczna – w meteorologii zjawisko atmosferyczne polegające na wzroście temperatury powietrza wraz z wysokością. Inwersja blokuje pionowe mieszanie się powietrza w atmosferze.\nW normalnych warunkach w najniższej części atmosfery, troposferze, powietrze bliżej powierzchni ziemi jest cieplejsze niż wyżej. Dzieje się tak dlatego, że powietrze ogrzewa się od nagrzanej powierzchni ziemi, a tak ogrzane powietrze, unosi się do góry w wyniku konwekcji. Unoszące się powietrze ochładza się w wyniku przemiany adiabatycznej (wyżej jest mniejsze ciśnienie). Czasami w wyniku zjawisk zachodzących w atmosferze dochodzi do odwrotnego układu temperatur niż zazwyczaj.\nZjawisko to może wywoływać inne efekty w atmosferze, które mogą być widoczne np. gromadzenie się mgły lub różnice w zanieczyszczeniu atmosfery. Z tego samego powodu inwersje zalegające przez dłuższy czas mogą wpływać na intensyfikowanie się zjawiska smogu nad obszarami o dużej emisji zanieczyszczeń.\nW wyniku różnic w prędkości rozchodzenia się dźwięku w powietrzu ciepłym i zimnym, zjawisku inwersji przyziemnej towarzyszy znaczący wzrost słyszalności dalekich głosów. Jest to związane ze zjawiskiem refrakcji (zstępującej).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188542", "fragment_id": "25873/0", "subtitle": "", "title": "Inwersja temperatury", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "25873", "parentId": 188542.0, "score": 0.17320489883422852}, "uuid": "5958fc95-403a-4a3c-a8b9-e444372d80a0"}, {"page_content": "Kondensacja w meteorologii – proces przemiany pary wodnej zawartej w atmosferze ziemskiej w ciała w skondensowanych stanach skupienia (ciecz, ciało stałe), w wyniku czego powstają kondensaty wody tworzące chmury, mgły i osady. W meteorologii termin ten często stosuje się tylko do przemiany pary w ciecz, czyli skraplania. \nW wyniku kondensacji pary wodnej powstają w atmosferze skupiska aerozoli, postrzegane jako chmury i mgły.\nKondensacja zachodzi dla pary nasyconej, to jest gdy temperatura powietrza zawierającego parę wodną spadnie poniżej temperatury punktu rosy a w powietrzu znajdują się jądra kondensacji. Zachodzi to w wyniku rozprężania adiabatycznego wywołanego unoszeniem się powietrza, obniżenia temperatury powietrza w wyniku wypromieniowania energii, zmieszania mas powietrza o różnej temperaturze lub zetknięciu z ciałem o niższej temperaturze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1564498", "fragment_id": "714837/0", "subtitle": "", "title": "Kondensacja (meteorologia)", "document_id": "714837", "start_index": 0.0, "parentId": 1564498.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31773999333381653}, "uuid": "ca7264c3-7799-4fdf-8d82-2ee82bfae454"}, {"page_content": "Ognisty wir, ognisty diabeł lub ogniste tornado – określenie bardzo rzadkiego zjawiska atmosferycznego polegającego na unoszeniu przez silne prądy powietrzne słupa ognia. Tornada z płomieni powstają gdy temperatura nagrzanej przez pożar ziemi jest skrajnie różna od temperatury powietrza.\nOgniste tornada mogą osiągać wysokość kilkuset metrów oraz poruszać się z prędkością 100 km/h. Ogniste wiry tych wielkości mogą wyrywać drzewa i niszczyć domy, jednocześnie wszystko ulega spaleniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2783980", "fragment_id": "1610088/0", "subtitle": "", "title": "Ognisty wir", "document_id": "1610088", "start_index": 0.0, "parentId": 2783980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24587684869766235}, "uuid": "f879748c-118a-4388-9f38-9129a08662eb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy mechaniki płynów. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAdwekcja (z łac. \"advectiō\" – „dowóz”, ang. \"advection\") – w mechanice płynów i hydrodynamice podziemnej unoszenie substancji przez przepływający płyn w ten sposób, że prędkość unoszonej substancji równa jest prędkości przepływającego płynu.\nTerminu substancja nie należy tutaj rozumieć dosłownie: adwekcji podlegać mogą unoszone ciała stałe (np. kawałki drewna pływające na powierzchni rzeki), drobne cząstki piasku, ciała rozproszone koloidalnie, ale również substancje chemiczne w postaci roztworzonej, a nawet ciepło. Adwekcji towarzyszą często procesy dyfuzji, dyspersji, sedymentacji, flotacji, kolmatacji, sufozji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2483436", "fragment_id": "575308/0", "subtitle": "", "title": "Adwekcja (mechanika płynów)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2483436.0, "document_id": "575308", "score": 0.3354648947715759}, "uuid": "3566ac2e-8d86-4ec8-bc5f-29e0bee357db"}]}
{"id": "q_426", "question": "Wieża Eiffla jest konstrukcją nitowaną czy spawaną?", "answer": [{"page_content": "Jest to ażurowa, nitowana konstrukcja kratowa. Jej elementy zostały wykonane z surówki żelaza poddanej procesowi pudlarskiemu, a następnie kilkakrotnemu przekuciu (tzw. stali zgrzewnej lub żelaza zgrzewnego, „kujnego”) - materiału o wystarczająco wysokiej wytrzymałości na rozciąganie, niezbyt dużej twardości (istotne z uwagi na konieczność wykonania ok. 7 milionów otworów na nity) i stosunkowo dobrej odporności na korozję. Jej całkowita wysokość zmieniała się kilkukrotnie za sprawą zamocowanej na jej szczycie anteny:\nJej wysokość zmienia się o 18 cm w zależności od temperatury. Cała konstrukcja wieży składa się z 18 038 części metalowych i około 2,5 mln nitów, jej całkowita masa, razem z betonowymi filarami, wynosi około 10100 ton (masa samej konstrukcji kratownicowej: 7300 ton). Nacisk wieży na podłoże wynosi 4,5 tony/m², a więc zaledwie dwukrotnie więcej niż nacisk wywierany przez kroczącego człowieka.\nKonstrukcja wsparta jest na czterech podstawach o boku 25 m każda. Na wysokościach 57,63 m, 115,73 m i 276,13 m znajdują się tarasy widokowe. Zajmuje obszar kwadratu o boku 125 m. Na sam szczyt wieży prowadzi 1665 stopni.\nEiffel przeprowadził wiele obliczeń dotyczących odporności konstrukcji na działanie wiatru. Największa zarejestrowana amplituda kołysania pod wpływem wiatru wyniosła 9 cm w 1999.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15551", "fragment_id": "175803/1", "subtitle": "", "title": "Wieża Eiffla", "document_id": "175803", "start_index": 1595.0, "parentId": 15551.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8560683727264404}, "uuid": "b6d9b50d-aa18-4c40-a6b9-b5f852b5fc0b"}, {"page_content": "Kierowanie pojazdem odbywało się przy użyciu pedałów i dźwigni przekładni bocznych. Po prawej stronie kierowcy znajdowała się dźwignia ręcznego hamulca i dźwignia dekompresora (regulatora ciśnienia). Naprzeciwko kierowcy, na desce rozdzielczej, znajdował się przycisk rozrusznika, wskaźnik ciśnienia oleju, szybkościomierz, obrotomierz, amperomierz, przełącznik oświetlenia oraz włącznik prądnicy. Po lewej stronie siedzenia kierowcy umieszczona została dźwignia zmiany biegów. Widoczność w czasie jazdy zapewniały umieszczone w pokrywie włazu kierowcy-mechanika szczeliny obserwacyjne.\nWieża o kształcie zbliżonym do ściętego stożka miała konstrukcję spawano-nitowaną. Znajdowała się lekko na lewo od osi symetrii pojazdu. Wieża obracana była w zakresie 360° ręcznie przy użyciu specjalnego pokrętła znajdującego się na po lewej stronie armaty. Kształt wieży był nieregularny ze względu na obecność karabinu maszynowego w prawej tylnej ścianie i wziernika. W wieżyczce znajdował się także główny, dwuskrzydłowy właz dla załogi. \nZałoga pojazdu była słabo chroniona przed rykoszetami i odłamkami. Dodatkową ochronę zapewniały azbestowe wykładziny, jednak ich głównym celem była ochrona przed oparzeniami od nagrzanego pancerza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=485615", "fragment_id": "1550113/4", "subtitle": "", "title": "Typ 95 Ha-Go", "document_id": "1550113", "start_index": 5425.0, "source": "wikipedia", "parentId": 485615.0, "score": 0.34892600774765015}, "uuid": "1d2e1513-1ab9-4416-9d78-9ed7d154cc27"}, {"page_content": "Kolejną wystawę zorganizowano w stulecie wybuchu rewolucji francuskiej w 1889 r. Jej sceną były znowu Pola Marsowe, pałac Trocadéro, a także kompleks Les Invalides i nabrzeża Sekwany. Liczba zwiedzających była rekordowa; różne szacunki mówią, że wystawę zwiedziło od 20 do 30 milionów osób. Sama kolejka kursująca po wystawie w ciągu sześciu miesięcy przewiozła ponad 6 milionów osób.\nSymbolem wystawy, który, jak się później okazało, stał się symbolem całego Paryża i jedną z najsłynniejszych budowli świata, stała się wieża Eiffla, zbudowana jako główne wejście na teren wystawy przez architekta Gustave’a Eiffla i inżyniera Maurice’a Koechlina. Wieżę zaprojektowano w pracowni Eiffla w 1884 r., a jej budowa trwała od 1886 do 1889 r. Wykonano ją jako konstrukcję kratową z\ntzw. kutego żelaza (właściwie gatunku stali) z prefabrykowanych elementów, które produkowano w Levallois-Perret, a następnie montowano na miejscu w Paryżu. Budowę ukończono 31 marca 1889 r., kiedy to Eiffel wspiął się na szczyt wieży i wywiesił z niej flagę francuską. W momencie ukończenia budowy wieża Eiffla była najwyższą budowlą na świecie, palmę pierwszeństwa w tej dziedzinie oddała dopiero w 1930 r., kiedy w Nowym Jorku wybudowano wyższy od niej Chrysler Building, a później, w 1931 r., jeszcze wyższy Empire State Building.\nWieża Eiffla spotkała się od razu z uznaniem zwykłych paryżan, jej budowa budziła natomiast protesty artystów – pisarzy, malarzy, rzeźbiarzy, architektów, którzy również po ukończeniu wieży żądali jej rozebrania. Według pierwotnych planów wieża miała stać tylko przez 20 lat (do 1909 r.), po czym miała rzeczywiście miała zostać zdemontowana. Władze miejskie doceniły jednak przydatność konstrukcji do celów komunikacyjnych (łączności radiowej) i jako obserwatorium meteorologiczne, postanowiono więc pozostawić budowlę.\nWystawa w 1900.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/77", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "parentId": 1658867.0, "start_index": 109365.0, "document_id": "671138", "source": "wikipedia", "score": 0.8984578847885132}, "uuid": "268608a7-2e65-4dc9-9553-20ced6d9ad2d"}, {"page_content": "Wieża Eiffla ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;&lt;/&gt;, wym. []) – najbardziej znany obiekt architektoniczny Paryża, uznawany za symbol tego miasta i niekiedy całej Francji. Jest najwyższą budowlą w Paryżu, a w momencie powstania była najwyższą budowlą na świecie.\n„Żelazna dama” stoi w zachodniej części miasta, nad Sekwaną, na północno-zachodnim krańcu Pola Marsowego.\nWieżę zbudowano specjalnie na paryską wystawę światową w 1889 roku. Miała upamiętnić setną rocznicę rewolucji francuskiej, zademonstrować poziom wiedzy inżynierskiej i możliwości techniczne epoki oraz być symbolem ówczesnej potęgi gospodarczej i naukowo-technicznej Francji. Projekt podkreślał architektoniczne walory stali, wbrew dominującemu w XIX wieku akademizmowi, który uważał żelazo za prosty materiał budowlany. Projekt wykorzystywał doświadczenia epoki i jej konstruktora, Gustave’a Eiffela, w budowie kolejowych mostów stalowych. Po 20 latach budowla miała być rozebrana, lecz Eiffel nie chciał do tego dopuścić i założył na wieży laboratorium aerodynamiczne i meteorologiczne. Jednak dopiero udane eksperymenty (z udziałem Juliana Ochorowicza, wynalazcy i konstruktora) z umieszczonym na szczycie telegrafem „bez drutu” ocaliły wieżę i odstąpiono od jej demontażu. W przededniu I wojny światowej stała się obiektem militarnym: zapewniała Paryżowi łączność z posterunkami wojskowymi na granicy z Niemcami (do tej pory do komunikacji używano gołębi pocztowych). Zachowana budowla z czasem stała się największą atrakcją turystyczną Paryża, którą zwiedziło już ponad 300 milionów ludzi.\nOpis budowli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15551", "fragment_id": "175803/0", "subtitle": "", "title": "Wieża Eiffla", "parentId": 15551.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175803", "score": 0.42754292488098145}, "uuid": "4984aca0-0df5-4b0f-8583-9ecdf5f0163b"}, {"page_content": "Przez wprowadzenie zmian w rozwiązaniach konstrukcji stalowej mostu uzyskano duże oszczędności w kosztach wytworzenia konstrukcji i jej montażu, a jednocześnie zbudowano most o lepszych walorach użytkowych i eksploatacyjnych.\nObok widoczny jest skan pierwszego, sporządzonego „na brudno” rysunku podziału mostu głównego (nurtowego) na zespoły jako mostu zaprojektowanego o połączeniach spawanych autorstwa Ireneusza Wyrzykowskiego. Według idei przedstawionej na tym rysunku, opracowano projekt, a następnie wykonano most główny (nurtowy) o połączeniach spawanych, zastępując nim projekt pierwotny, zakładający wykonanie mostu o połączeniach na śruby sprężające.\nDla potrzeb etapu podwieszania mostu zastosowano najnowocześniejszy system Freyssinet HD2000. Polega on na oddzielnym montażu i naciągu każdego ze splotów poddanych wcześniej wieloetapowemu zabezpieczeniu antykorozyjnemu. Naciąg splotów przy podwieszaniu wykonano metodą Isotension.\nPodwieszenie mostu w Płocku stanowi 56 cięgien, rozmieszczonych parami, w odległości co 22,5 m. Długość tych want wynosi od 50 do 190 m. Wanty składają się z wiązki równoległych splotów, każdy o nośności 279 kN. Liczba splotów w cięgnie wynosi od 47 do 84, lina o największej liczbie splotów ma więc nośność ponad 23 MN, co sprawia, że płocki most podwieszony jest na linach o największej nośności i masie spośród wzniesionych obiektów podwieszonych w Polsce.\nPrzyjęty schemat konstrukcji mostu wymusił szczególne ułożyskowanie obiektu oraz zastosowanie pod pylonami łożysk soczewkowych o jednej z największych na świecie nośności – 110 MN. Oznacza to, że można postawić na każdym z nich wieżę Eiffla, która waży 9 000 ton.\nPrace związane z podwieszeniem jednostek montażowych (most podwieszony) oraz montażem łożysk wykonane zostały przez Freyssinet Polska Sp. z o.o. – Milanówek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1036487", "fragment_id": "1340017/5", "subtitle": "", "title": "Most Solidarności w Płocku", "document_id": "1340017", "start_index": 7751.0, "parentId": 1036487.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27775219082832336}, "uuid": "d751f344-0e2d-4366-adc2-65c13da931d5"}, {"page_content": "Wieża (wieża czołgowa) – element konstrukcyjny wozu bojowego, w postaci obrotowej opancerzonej platformy wystającej ponad dach kadłuba. Wieża służy do instalowania w niej uzbrojenia najczęściej zawierając również przedział dla jego obsługi. Zastosowanie wieży zapewnia zainstalowanej w niej broni najczęściej pełny 360° kąt ostrzału.\nBudowa.\nWieża jest osłonięta dookoła oraz od góry pancerzem, rzadko stosowane są wieże odkryte od góry. Grubość i odporność pancerza waha się w zależności od rodzaju pojazdu, zwykle chroni on przynajmniej przed pociskami broni strzeleckiej i odłamkami, lecz w cięższych pojazdach, zwłaszcza czołgach, chroni także przed pociskami dział. Najgrubszy pancerz umiejscowiony jest z przodu wieży. W nowoczesnych czołgach budowanych od lat 80. jego grubość sięga od kilkudziesięciu centymetrów do około metra, a wykonywany jest jako pancerz warstwowy (kompozytowy) ze stali pancernej przekładanej innymi metalami i elementami niemetalowymi (np. ceramicznymi). Wieże niemal wszystkich czołgów III i IV generacji wzmocnione są ekranami przeciwkumulacyjnymi (najczęściej z tyłu). Technologia wykonania wież czołgowych opiera się głównie na odlewaniu i spawaniu, dawniej na nitowaniu. Wieża mocowana jest nad kadłubem pojazdu bojowego, w jego dachu, na kulkowym łożysku wieńcowym o dużej średnicy. Wieża obraca się za pomocą napędów elektrycznych, hydraulicznych lub ręcznych (który wykorzystywany jest jako napęd pomocniczy). \nUzbrojenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101123", "fragment_id": "644199/0", "subtitle": "", "title": "Wieża (pojazd pancerny)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644199", "parentId": 101123.0, "score": 0.1972309798002243}, "uuid": "62baae3f-959e-433b-b9b2-0455e8eefcbc"}, {"page_content": "W latach 1980–1985 została przeprowadzona renowacja, w wyniku której budowla straciła na wadze 34 tony. Również wtedy zamocowano na wieży nowe oświetlenie składające się z 352 reflektorów, każdy po 1000 W, oświetlających wieżę w nocy (w 2004 wymieniono po raz kolejny lampy, tym razem zastosowano nowocześniejsze i bardziej oszczędne, mające 400 i 600 W). Oświetlenie zamontowane na samej wieży umożliwia zmianę jej wyglądu po zmroku (w okresie świąt państwowych i Nowego Roku). Wieża bywa przyozdabiana małymi lampkami lub podświetlana we francuskie barwy państwowe. W roku 2000 na szczycie wieży zainstalowano na stałe dwa reflektory, które każdej nocy kręcą się jak latarnia morska i są widoczne z odległości 80 km. Co siedem lat, aby zapobiec korozji, wieża jest malowana, do czego zużywa się 50–60 ton farby.\nNa wieży dostępne są trzy poziomy widokowe. Pierwszy i drugi są dostępne schodami i windami, trzeci poziom jest dostępny tylko windą.\nWieża Eiffla była najwyższą budowlą świata do 1930 roku, gdy w Nowym Jorku zakończono budowę Chrysler Building o wysokości 318,9 m.\nHistoria.\nFaktycznymi pomysłodawcami konstrukcji wieży byli dwaj pracownicy w biurze Gustave’a Eiffela: Maurice Koechlin i Émile Nouguier. Na początku czerwca 1884 mieli już projekt wieży z wstępnie policzoną konstrukcją. Początkowo Eiffel projektu nie zaaprobował. Dwaj pomysłodawcy zaangażowali znanego architekta Stéphen'a Sauvestre'a, który dostosował surową techniczną konstrukcję do aktualnie panujących gustów. W dniu 18 września 1884 roku Eiffel, Koechlin i Nouguier zgłosili patent zarejestrowany pod numerem 164364. Z architektem Eiffel zawarł umowę o wypłacie honorarium w wysokości 3% wartości wieży. Projekt został zaprezentowany publicznie. 12 grudnia Eiffel odkupił prawa autorskie od Koechlina i Nouguiera, wraz z prawami do własności intelektualnej projektu, za 2% wartości wieży dla każdego. Budową od roku 1887 kierował Koechlin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15551", "fragment_id": "175803/2", "subtitle": "", "title": "Wieża Eiffla", "parentId": 15551.0, "start_index": 2914.0, "document_id": "175803", "source": "wikipedia", "score": 0.8664039373397827}, "uuid": "4567a1f4-8513-4ee1-9337-e1ef459638cc"}, {"page_content": "W XIX wieku, góra leżała na terytorium państwa Kinských. W 1850 r. książę Ferdinand Kinský zamierzał na mapach nazwać górę \"Ferdinandův kámen\". W 1854 roku na wierzchołku góry książę postawił drewnianą więżę widokową oraz letni gościniec. W 1865 roku ze względu na zły stan wieży, wieża została zburzona, a widok z zarośniętego wierzchołka pozostał tylko na południowa stronę. Dwadzieścia lat później z inicjatywą budowy żelaznej wieży widokowej, wystąpiła górska spółka na rzecz Czeskiej Szwajcarii. W kwietniu 1888 r. rozpoczęto pierwsze prace budowlane, zamontowano bloki fundamentowe, do których ośmioma śrubami, o metrowej długości i średnicy 4 cm, przykotwiono 16,2 metrowej wysokości nitowaną konstrukcja wieży. Na platformę widokową wieży, która jednorazowo mieściła 25 osób, prowadziły spiralne schody z 92 stopniami. Wieża udostępniona została 15 lipca 1888 r., a do końca 1888 roku, wieżę zwiedziło 5000 osób. W 1890 dokończono budowę drogi z bazaltowych kamieni, prowadzącą na szczyt, a trzy lata później książę Kinský dla odwiedzających szczyt wybudował obok wieży letni gościniec ze sklepem. Gościniec służył zwiedzającym do lat pięćdziesiątych XX wieku. W późniejszym okresie szczyt i wieża straciły na popularność, a od II wojny światowej, wieża nie była konserwowana i remontowana. Obecnie wieża jest w złym stanie technicznym, korozja znacznie uszkodziła konstrukcję wieży, a część schodów i platformy widokowej rozpadła się w proch. Wstęp na wieżę jest zabroniony. W 1995 roku postanowiono odbudować wieżę, ale sprzeciwiły się temu zamiarowi przedstawiciele lasów i CHKO. W kwietniu 1996 r. wieża miała być rozebrana, ale do rozbiórki nie doszło. 28 marca 1997 roku wieża została uznana za zabytek kultury.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1112436", "fragment_id": "1376115/2", "subtitle": "", "title": "Studenec (Góry Łużyckie)", "parentId": 1112436.0, "start_index": 1922.0, "document_id": "1376115", "source": "wikipedia", "score": 0.09077734500169754}, "uuid": "1aaa8ac1-4a0f-4d7d-8cc8-eb474cbd703b"}, {"page_content": "Po zakończeniu prac nad fundamentami można było podjąć prace nad samą wieżą, budowaną z betonu wylewanego w szalunki. Poza krótkim okresem przygotowawczym codziennie dobudowywano ok. 2,5 m w górę. Regulowane okrągłe oszalowanie pozwoliło na płynne zmniejszanie średnicy, w miarę posuwania się wzwyż. Wyjątkowo deszczowe lato 1954 wymusiło wstrzymanie prac na ok. 32 dni. Wysokość 35 metrów budowla osiągnęła dopiero 19 października. Planowany termin otwarcia, na Wystawę Krajową (\"Landesausstellung\") w lipcu 1955 stał się zagrożony. Dodatkowe utrudnienia spowodowała mroźna zima. Do szalunków przymocowywano izolację z włókna szklanego, by zabezpieczyć świeży beton przed zbyt niskimi temperaturami, a kikut wieży okryto płachtami. W środku umieszczono także grzejniki olejowe, utrzymujące temperaturę betonu powyżej 12 °C do czasu osiągnięcia pełnej wytrzymałości. 21 grudnia 1954 wieża liczyła już 136 metrów. Brak poprawy pogody wymusił wstrzymanie prac na zewnątrz od końca grudnia 1954 do połowy marca 1955.\nW miesiącach zimowych Erwin Heinle pojechał wraz ze swoim doradcą z politechniki w Karlsruhe o nazwisku Linge do Paryża i Berlina, by obejrzeć urządzone w tamtejszych wieżach (Wieża Eiffla i Berliner Funkturm) restauracje i ocenić, czy stosowana tam klimatyzacja powinna znaleźć się także w wieży w Stuttgarcie. Ostatecznie zdecydowali się na uwzględnienie we własnym projekcie urządzeń klimatyzacyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3187438", "fragment_id": "140931/4", "subtitle": "", "title": "Wieża telewizyjna w Stuttgarcie", "parentId": 3187438.0, "start_index": 6798.0, "document_id": "140931", "source": "wikipedia", "score": 0.2662253677845001}, "uuid": "8cc665a8-aa58-44ca-a2e4-3709161a448e"}, {"page_content": "Most Eiffla (rum. \"Podul Eiffel\") – most na rzece Prut, stanowiący przejście graniczne na granicy mołdawsko-rumuńskiej. Znajduje się na granicy mołdawskiego miasta Ungheni i rumuńskiego związku wsi Ungheni.\nMasa mostu wynosi 355 ton.\nHistoria.\nW maju 1872 roku w Bukareszcie zawarte zostało porozumienie między Rosją i Rumunią w kwestii utworzenia połączenia kolejowego między Jassami a Kiszyniowem. Wiązało się to z koniecznością wybudowania mostu kolejowego nad Prutem, będącego połączeniem między Ungheni a Jassami.\nZ prośbą wybudowania mostu władze przedsiębiorstwa kolejowego w Besarabii zwróciły się do francuskiego inżyniera Gustave’a Eiffla. Projekt został ukończony wiosną 1876 roku i rozpoczęto prace budowlane. 21 kwietnia kolejnego roku most został oddany do użytku. Trzy dni po otwarciu, Imperium Rosyjskie wypowiedziało wojnę Imperium Osmańskiemu, co dało początek wojny rosyjsko-tureckiej. Armia rosyjska, po stronie której opowiedziała się wówczas Rumunia, przemierzyła most Eiffla w drodze na Półwysep Bałkański.\nDziesięć lat po wybudowaniu mostu w Ungheni Eiffel rozpoczął prace nad projektem i budową wieży w Paryżu. Forma konstrukcji i rodzaj wykorzystanych materiałów była w obu przypadkach podobna.\n6 maja 1990 roku most był miejscem akcji znanej jako „Most kwiatów” (rum. \"Podul de flori\"), której bezpośrednim efektem było uproszczenie procedur przekroczenia granicy państwowej między Rumunią a Mołdawską Socjalistyczną Republiką Radziecką. W wydarzeniu wzięło udział ok. 1 200 000 osób. Symbolicznie, po obu stronach mostu, rozrzucone zostały kwiaty, od czego wzięła się nazwa tego wydarzenia.\nW czerwcu 1991 roku, jeszcze przed rozpadem ZSRR i uzyskaniem niepodległości przez Mołdawię, doszło do drugiej akcji, zwanej „drugim mostem kwiatowym”, która doprowadziła do porozumienia, wedle którego mieszkańcy Mołdawii mogli bez dokumentów przekroczyć granicę z Rumunią.W kwietniu 2012 roku, niedługo przed 135. rocznicą inauguracji mostu, na posiedzeniu rady miejskiej mołdawskiego miasta Ungheni zapadła decyzja o nadaniu obiektowi łączącemu Mołdawię z Rumunią oficjalnej nazwy „most Eiffla” (rum. \"Podul Eiffel\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4291854", "fragment_id": "1497637/0", "subtitle": "", "title": "Most Eiffla", "document_id": "1497637", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4291854.0, "score": 0.18120339512825012}, "uuid": "d9e017ee-ca4a-497a-a476-08d9fb9cf0dc"}]}
{"id": "q_427", "question": "Kryształ górski to bezbarwna odmiana którego minerału?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy minerału. Zobacz też: Kryształ górski – amerykański film.\nKryształ górski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;κρύσταλλος&lt;/&gt; \"krystallos\" ‘lód’) – bezbarwna, przezroczysta odmiana kwarcu. Znane są kryształy górskie o masie wielu ton, lecz kamienie warte oszlifowania zdarzają się rzadko.\nWłaściwości.\nNieskazitelna czystość, silny połysk sprawiły, że był utożsamiany z diamentem; stąd wiele nazw nieprawidłowych jak: diament alaskański, bohemiński, islandzki, herkimer, meksykański lub marmora. Jest minerałem nadzwyczaj odpornym na działanie kwasów i zasad. Roztwarza się jedynie w kwasie fluorowodorowym.\nNiekiedy występują w kryształach inkluzje goethytu (kwarc gwiaździsty), złota, pirytu, rutylu, turmalinu.\nSławne są małe, przezroczyste jak woda kryształy z marmurów Carrary (Włochy) i tzw. diamenty z Herkimer (okręg Herkimer w stanie Nowy Jork). Ich średnica nie przekracza 1 cm.\nWystępowanie.\nJedna z najpospolitszych odmian kwarcu powstająca m.in. w warunkach hydrotermalnych. Ważny minerał skałotwórczy magmowych, metamorficznych, i osadowych, w pegmatytach.\nMiejsca występowania: Dolny Śląsk, okolice Strzelina (zwłaszcza w Jegłowej), w Karkonoszach, w Górach Izerskich mniej w Tatrach i w Górach Świętokrzyskich.\nPrzełęcz Furka w Alpach, Brazylia, Francja, Birma, USA.\nZdarzają się podróbki wykonane ze specjalnego szkła hybrydowego. &lt;&gt;[]\nZastosowanie.Bywa stosowany do wyrobu ozdób i artystycznej biżuterii. Dzięki specjalnej obróbce uzyskiwano w kamieniach doskonałe efekty optyczne i świetlne. Wykonywano rzeźby, wazy, ozdoby, przedmioty kultu religijnego.\nJest poszukiwanym kamieniem kolekcjonerskim.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=445928", "fragment_id": "59251/0", "subtitle": "", "title": "Kryształ górski", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 445928.0, "document_id": "59251", "score": 1.0}, "uuid": "d13b3420-ab30-4a7a-9e64-0f1c4e5eb9c3"}, {"page_content": "Skałka Goethego – wyrobisko na północno-wschodnim stoku wzgórza Wiktorii koło miejscowości Krzywina w gminie Przeworno. Odsłania ono unikatowe skały określane jako kwarcyty daktylowe. Są to jasnokremowe, drobnoziarniste skały krzemionkowe, w których występują wydłużone agregaty mineralne przypominające kształtem daktyle. W odsłonięciu występuje też bezbarwna odmiana kwarcu nazywana kryształem górskim.\nNazwa.\nNazwa stanowiska pochodzi od Johanna Wolfganga Goethego, niemieckiego poety i badacza, który jako pierwszy opisał tę nietypową skałę w swoim traktacie z 1823 r., gdzie porównuje go do utworów odkrytych w Brazylii przez Ludwiga von Eschwege. Goethe odwiedził Krzywinę 26 sierpnia 1790 w trakcie podróży po Kotlinie Kłodzkiej w celu poznania lokalnych technik górskich i minerałów. Właśnie tutaj zwrócił uwagę na kwarcyty daktylowe.\nLokalizacja.\nSkałka Goethego znajduje się w miejscowości Krzywina. Obiekt zlokalizowany jest przy niebieskim szlaku, ok. 1300 m na północny zachód od ruin kościoła. W terenie należy szukać nieczynnego kamieniołomu o długości 80 m, szerokości 20 m i wysokości ścian ok. 3 m. Obok obiektu znajduje się mała infrastruktura turystyczna oraz tablica informacyjna.\nGeneza.\nGeneza kwarcytów daktylowych, z których zbudowana jest Skałka Goethego, nie jest do końca wyjaśniona. Uznaje się, że skały te są produktem deformacji oligomiktycznych zlepieńców kwarcowych lub powstałym w wyniku deformacji kwarcytów tektonitem zlepieńcopodobnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4203300", "fragment_id": "1513645/0", "subtitle": "", "title": "Skałka Goethego", "document_id": "1513645", "start_index": 0.0, "parentId": 4203300.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1894007921218872}, "uuid": "c4e154fa-c341-43e3-ae1d-bb853ee3f9df"}, {"page_content": "Czysty kryształ kwarcu jest przezroczysty i bezbarwny, nazywany jest kryształem górskim. Barwę i przezroczystość zmieniają dodatki, wtrącenia oraz defekty sieci krystalicznej, w których powstają centra barwne, których właściwości świetlne zmieniają się pod wpływem promieniowania jonizującego, ultrafioletu i podwyższonej temperatury.\nStruktura kwarcu jest dość prosta, składa się czworościanów . Mały rozmiar jonu krzemu nie pozwala na zastąpienie go jonami wielu pierwiastków, dlatego kwarc jest zazwyczaj dość czystym minerałem, zawiera jednak wtrącenia i zanieczyszczenia, mogące zastępować jony kryształu (podstawniki) lub być poza węzłami sieci (śródmiąższowe). W krysztale występują też nieregularności sieci krystalicznej określane jako zanieczyszczenia strukturalne. Jonami, które mogą zastąpić jon krzemu są: , , i cząsteczka jako podstawniki, a , i jako jednostki śródmiąższowe. Zastąpienie czterowartościowego jonu Si jonami trójwartościowymi wymaga obecności kationów jednowartościowych by zrównoważyć ładunek elektryczny. Niektóre z tych wtrąceń i nieregularności sieci tworzą centra barwne, które wpływają charakterystycznie na barwę minerału. W stanie podstawowym centrum barwnego elektron jest poza centrum i jest ono nieaktywne kolorystycznie. Promieniowanie o dużej energii, np. promieniowanie gamma, może wybić elektron z sieci krystalicznej i jeśli trafi on do centrum barwnego to pozostaje w nim w stanie metastabilnym, centrum barwne zmienia się w aktywne. Pochłania ono światło o określonej długości fali nadając barwę minerałowi. Elektron może opuścić centrum barwne jeśli dostarczy mu się odpowiednią ilość energii, np. w wyniku podgrzewania. Towarzyszy temu termoluminescencja oraz zmiana i utrata barwy przez minerał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25130", "fragment_id": "187616/9", "subtitle": "", "title": "Kwarc", "parentId": 25130.0, "start_index": 12800.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187616", "score": 0.6541621685028076}, "uuid": "bb230e7f-d745-41c0-af42-dfe7cb6805bd"}, {"page_content": "Dwutlenek krzemu tworzy różne minerały w zależności od zabarwienia i postaci w jakiej występuje. Najczęstszą postacią jest kwarc. Występuje on w przyrodzie w dużych ilościach jako piasek. Zawiera najczęściej różne zanieczyszczenia. Kryształy kwarcu mogą być bezbarwne i pięknie wykształcone, np. kryształ górski. Mogą być także zabarwione na kolor fioletowy (ametysty) lub żółty (cytryny). Kwarc stanowi główny składnik takich skał jak: granit, gnejs, piaskowiec.\nKrzemionka jest bardzo rozpowszechnionym związkiem w skorupie ziemskiej. W miarę czyste jej postacie (głównie piasek i piaskowiec) stanowią ok. 12% jej masy, natomiast jeśli uwzględnić także wszystkie minerały, w skład których wchodzi jako część ich struktury, łączna jej zawartość wynosi ok. 50% skorupy ziemskiej.\nKrzemionka biogeniczna.\nNiektóre postacie krzemionki (także uwodnionej, jako opal) powstają w organizmach żywych. Krzemionka jest składnikiem skorupek okrzemek, których złoża tworzą diatomit zawierający 80–95% krzemionki. Rośliny wytwarzają drobne krzemionkowe twory zwane fitolitami.\nMinerały.\nCzysta krzemionka ma kilka odmian krystalicznych. Pod normalnym ciśnieniem są one trwałe w temperaturach:\nW wysokich ciśnieniach występują ponadto odmiany krystobalit α i trydymit α.\nInne odmiany:\nKrzemionka.\nPodczas bardzo wolnego ochładzania zestala się na szkliste, bezpostaciowe ciało stałe, tzw. szkło kwarcowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=683166", "fragment_id": "833790/1", "subtitle": "", "title": "Ditlenek krzemu", "source": "wikipedia", "start_index": 1757.0, "document_id": "833790", "parentId": 683166.0, "score": 0.5466278791427612}, "uuid": "bcaa5bb8-fdc6-4e36-943e-5e17990e2bd8"}, {"page_content": "Diamenty z Herkimer – zwyczajowa nazwa bezbarwnej idealnie czystej odmiany kryształu górskiego o silnym połysku, przypominającej wyglądem diament. Lokalna odmiana diamentu marmaroskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598139", "fragment_id": "1547068/0", "subtitle": "", "title": "Diamenty z Herkimer", "parentId": 598139.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1547068", "score": 0.5992709398269653}, "uuid": "7bfa4e9e-51f2-4667-b71d-b29767df309b"}, {"page_content": "Achroit (gr. \"achroos\" – bezbarwny) – minerał zaliczany do grupy turmalinów nazwa została nadana przez d'Andrada w 1800 roku.\nWłaściwości.\nWłasności fizyczne i chemiczne są takie same jak turmalinów. Jest bezbarwną, przezroczystą odmianą elbaitu.\nNiekiedy ma zielonkawy odcień lub ciemne zakończenia na bezbarwnych słupach kryształów. Takie kryształy nazywane są „murzyńskimi główkami” lub „główkami Maurów”. Niekiedy wykazuje ciemnofioletową luminescencję.\nWystępowanie.\nJest bardzo rzadkim minerałem występującym w pegmatytach.\nMiejsca występowania: Najsłynniejsze miejsca jego występowania to: Brazylia – Minas Gerais, USA – Kalifornia oraz Elba we Włoszech. Stwierdzony został także na Madagaskarze, w Rosji – na Uralu, w Kazachstanie, w Indiach, w Czechach – Morawy, w Mjanmie, Afganistanie, Kenii oraz na Sri Lance.\nZastosowanie.\nWykorzystywany jest w jubilerstwie jako kamień szlachetny.\nDo celów dekoracyjnych zdobiony jest najczęściej fasetkowo (szlif brylantowy) lub rozetowym, rzadziej kaboszonowym.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1642143", "fragment_id": "684326/0", "subtitle": "", "title": "Achroit", "document_id": "684326", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1642143.0, "score": 0.4753584861755371}, "uuid": "7fd4527e-e9e6-47b3-bdb3-7db9cf0d2068"}, {"page_content": "Adular – minerał z grupy krzemianów, przezroczysta i bezbarwna odmiana skalenia potasowego. Należy do minerałów rzadkich.\nNazwa pochodzi od gór Adula w Alpach (okolice Przełęczy Św. Gotarda w Szwajcarii).\nCharakterystyka.\nWłaściwości.\nTworzy kryształy grubotabliczkowe, słupkowe (nawet kilkadziesiąt centymetrów). Czasami przyjmuje postać romboedru. Jest kruchy i przezroczysty.\nCzęsto wykazuje perłową opalescencję, migotliwość lub charakterystyczną grę barw zwaną adularyzacją. Kryształy wykazujące to zjawisko noszą nazwę kamieni księżycowych.\nWystępowanie.\nJest minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Spotykany w żyłach magmowych. Najlepiej wykształcone okazy występują w druzach i szczelinach skalnych.\nMiejsca występowania: Szwajcaria – w Alpach – Aular-Berstock (gdzie pozyskano go po raz pierwszy), Austria – w Zillertall i Habachtal, Włochy – w Val di Vizze i Val Medel, Francja – w Val d’Isère, Niemcy, Birma, Rumunia, Meksyk.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28964", "fragment_id": "169464/0", "subtitle": "", "title": "Adular", "document_id": "169464", "start_index": 0.0, "parentId": 28964.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3914467990398407}, "uuid": "240876db-058e-41e8-84e5-baee0c70edff"}, {"page_content": "Kwarc dymny – minerał, odmiana kwarcu. Nazwa pochodzi od dymnej barwy. Tworzy dobrze wykształcone kryształy o zabarwieniu od bladobeżowego przez barwę brązową do ciemnobrunatnej lub prawie czarnej.\nCiemna barwa jest wynikiem oddziaływania na kwarc naturalnego promieniowania radioaktywnego. Podobny efekt można uzyskać sztucznie poprzez umieszczenie kryształu górskiego w pobliżu źródła promieniowania radioaktywnego (najczęściej pod wodą).\nWygląd i właściwości.\nPrzezroczysty, półprzezroczysty lub nieprzezroczysty. Najczęściej tworzy szczotki i duże kryształy o zabarwieniu od brązowego, do czarnego. Jest minerałem twardym. Jego gęstość wynosi 2,65g/cm³.\nWystępowanie i zastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446307", "fragment_id": "59358/0", "subtitle": "", "title": "Kwarc dymny", "parentId": 446307.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "59358", "score": 0.34808945655822754}, "uuid": "77a97012-72c7-4431-b9bc-bfc0f5ff3f11"}, {"page_content": "Praz – gemmologiczna nazwa zielonej odmiany chalcedonu. \nNazwa pochodzi od greckiego słowa \"prason\" – por i stanowi aluzję do barwy tej rośliny.\nBardzo rzadko spotykane są wykształcone kryształy. Najczęściej występuje w formie mas mikrokrystalicznych. Ciemnozielony odcień pochodzi od wrostków aktynolitu lub chlorytu.\nZnany jest od czasów antycznych. \nWystępowanie.\nW niektórych złożach niskotemperaturowych. Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: \ntremolit, aktynolit, chloryt, magnetyt, piryt, turyngit, kryształ górski.\nMiejsca występowania - okazy gemmologiczne: Niemcy - Rudawy i Góry Kruszcowe, Finlandia, Austria (Alpy Salzburskie), Szkocja, Rosja – Ural (region fizycznogeograficzny), RPA, Australia – Queensland, USA – Kalifornia, Brazylia.\nW Polsce – w Rudawach Janowickich, \nZastosowanie.\nSzerokie stosowanie uniemożliwia brak dobrego materiału jubilerskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=450491", "fragment_id": "1571172/0", "subtitle": "", "title": "Praz (minerał)", "parentId": 450491.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1571172", "source": "wikipedia", "score": 0.10707550495862961}, "uuid": "fe9d889e-fe4f-45b5-8ea4-59a5c4e4b8b8"}, {"page_content": "Krystaliczny ditlenek krzemu minerał występujący w naturze, zwany jest również kryształem górskim. Jest to jeden z pierwszych materiałów piezoelektrycznych, powszechnie używany w elektronice. Obecnie kryształy kwarcu wytwarza się również sztucznie metodą hydrotermalną. Ważną cechą kwarcu jest to, że stosując odpowiednie cięcia można otrzymać płytki o zerowym współczynniku temperaturowym częstotliwości drgań rezonansowych, co ma duże znaczenie w jego zastosowaniach elektronicznych.\nSól Seignette’a.\n \"Osobny artykuł: Winian sodowo-potasowy.\"\nUwodniony winian sodowo-potasowy, zwany również solą z La Rochelle. Charakteryzuje się stosunkowo dużym generowanym napięciem, ale jest wrażliwy na działanie wilgoci. Łatwa i tania w produkcji sól Seignette’a była niegdyś masowo stosowana w przetwornikach elektroakustycznych, obecnie w dużym stopniu wyszła z użycia.\nTurmaliny.\n \"Osobny artykuł: turmaliny.\"\nTurmaliny to występujące w naturze minerały, borokrzemiany kilku metali. Były jednymi z pierwszych stosowanych praktycznie piezoelektryków (w urządzeniach hydrolokacyjnych).\nDiwodorofosforany amonu i potasu.\nKH2PO4 i NH4H2PO4, oznaczane są zwykle skrótami KDP i ADP. Są łatwe do wytworzenia, właściwości mają podobne do soli Seignette’a, ale są od niej trwalsze i mają lepsze właściwości mechaniczne. Są również wrażliwe na działanie wody.\nTytanian baru i jego związki izomorficzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=964952", "fragment_id": "1019181/2", "subtitle": "", "title": "Piezoelektryk", "parentId": 964952.0, "start_index": 3449.0, "document_id": "1019181", "source": "wikipedia", "score": 0.11187174916267395}, "uuid": "e8601585-4476-4c12-847a-dd1330f9de6c"}]}
{"id": "q_428", "question": "Z którego języka pochodzi nazwa nadwozia małego samochodu ciężarowego „pick up”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy nadwozia samochodowego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPick-up (ang. tu: \"zabrać\", \"podwieźć\"), pikap – typ nadwozia dostawczego lub terenowego samochodu osobowego, charakteryzujący się skrzynią ładunkową znajdującą się zaraz za kabiną pasażerską.\nKabina może być:\nNiektórzy producenci stosują własne nazwy na określenie danego rodzaju kabiny.\nW Ameryce Północnej, zwłaszcza w USA, samochód osobowy to pojazd o masie dopuszczalnej całkowitej do 26 000 funtów, czyli około 11 700 kg. Oznacza to, że pick-upy o masie dopuszczalnej całkowitej od 3500 kg do 11 700 kg oferowane na tamtejszym rynku w Europie byłyby samochodami ciężarowymi[].\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=222251", "fragment_id": "1411159/0", "subtitle": "", "title": "Pick-up", "parentId": 222251.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1411159", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "6964b465-8fe8-4d45-b2c2-a0b8e78bb756"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednego z modeli samochodów marki Volkswagen. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nVolkswagen Amarok – samochód osobowy typu pick-up klasy średniej produkowany pod niemiecką marką Volkswagen od 2009 roku. Od 2022 roku jest produkowana druga generacja modelu.\nPierwsza generacja.\nHistoria auta rozpoczęła się w roku 2005, kiedy to koncern Volkswagen postanowił stworzyć pickupa. W 2007 roku opublikowano pierwsze zdjęcia modelu \"Volkswagen Pickup Concept\". W 2008 roku VW oficjalnie ogłosił, że postanowił rozpocząć produkcję auta pod koniec 2009 roku. Jego nazwa opracowana została przez firmę Interbrand na zlecenie Volkswagena. Auto produkowane jest w argentyńskiej filii Volkswagena w Pacheco koło Buenos Aires od listopada 2009 roku. W maju 2012 roku rozpoczęto produkcję próbną, a w czerwcu seryjną Amaroka w zakładzie w Hanowerze. Samochody z tej fabryki oferowane są na rynkach państw europejskich oraz w Afryce. W 2017 roku ruszyła z kolei produkcja w Quito.\nNazwa Amarok w języku Inuitów, oznacza wilka arktycznego. Może się również kojarzyć z siedzibą koncernu Volkswagen AG w Wolfsburgu, a w językach romańskich oznacza osobę kochającą skały.\nW czerwcu 2014 roku wprowadzono do produkcji wersję Ultimate, która od podstawowych wersji różni się m.in. delikatnie przemodelowanym przodem z diodowymi światłami do jazdy dziennej, reflektorami biksenonowymi oraz dodatkowymi elementami chromowanymi, a także przyciemnionymi światłami tylnymi, diodowym oświetleniem tablicy rejestracyjnej, polerowanymi 19-calowymi alufelgami oraz chromowanym orurowaniem przestrzeni ładunkowej i progów. Auto wyposażono w system Parkpilot z kamerą cofania Rear Assist, elektrycznie składane i ogrzewane lusterka zewnętrzne oraz ogrzewanie przednich foteli i system nawigacji satelitarnej.\nNadwozie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1841692", "fragment_id": "909749/0", "subtitle": "", "title": "Volkswagen Amarok", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "909749", "parentId": 1841692.0, "score": 0.056081656366586685}, "uuid": "e88a8118-0f0d-45f3-b7f1-475bc1e2d8c6"}, {"page_content": "Toyota Hiace – samochód produkowany pod japońską marką Toyota od roku 1967. Przez cały okres produkcji występował w wielu wersjach nadwoziowych, m.in.: pick-up, minivan, minibus czy też ambulans. Nazwa Hiace pochodzi od połączenia angielskich słów \"high\" i \"ace\", nawiązuje w ten sposób także do poprzednika, modelu Toyoace.\nPierwsza generacja modelu produkowana była od października 1967 roku. Van dostępny był w trzech konfiguracjach (PH10V - dostawczy, PH10V-V - 6-osobowy i PH10V-CD - Deluxe), pick-up także w trzech wariantach (PH10 - truck, PH10-B - flat deck i PH10P - double cab). Długość nadwozia przy rozstawie osi 2300/2350 mm wynosiła od 4305 do 4350 mm. Do napędu służyły silniki \"3P\" R4 o pojemności 1345 cm³ i mocy maksymalnej 65 KM, \"2R\" (1.5) i \"12R\" (1.6). Van cechował się nadwoziem samonośnym oraz niezależnym przednim zawieszeniem.\nDrugie wcielenie modelu oferowane było od lutego 1977. Wersja van występowała w odmianach: Van Standard, Van Deluxe i Long Van Deluxe. Pick-up był dostępny w konfiguracjach: Low Floor Standard/Deluxe i High Floor Standard. Do napędu używano silników: R4 \"12R-J\" OHV o pojemności 1587 cm³ i mocy 80 KM, \"18R-U\" (2.0) i 1.8 \"16R-J\", od lipca 1979 dostępny był także diesel \"Type-L\" 2.2.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2897943", "fragment_id": "1156726/0", "subtitle": "", "title": "Toyota HiAce", "parentId": 2897943.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1156726", "source": "wikipedia", "score": 0.27996373176574707}, "uuid": "ae777701-22b2-4b5e-9263-2d64d8b8b285"}, {"page_content": "Technical – improwizowany pojazd wojskowy, najczęściej cywilny samochód terenowy z nadwoziem pick-up, przystosowany do działań bojowych. Na pojazdach montowane są karabiny maszynowe, działa bezodrzutowe, działka przeciwlotnicze lub inne podobne uzbrojenie. Pojazdy te są powszechnie wykorzystywane w różnego rodzaju konfliktach zbrojnych w krajach trzeciego świata (głównie w Afryce i na Bliskim Wschodzie).\nNazwa \"technical\" pochodzi z języka angielskiego i pojawiła się, gdy organizacje humanitarne działające w Somalii w związku z somalijską wojną domową, zmuszone były płacić haracz członkom lokalnych grup zbrojnych w celu uniknięcia napaści z ich strony. Były to tzw. \"technical expenses\" (ang. „wydatki techniczne”).\nPoza wojną domową w Somalii (od 1988) pojazdy brały udział w konfliktach: czadyjsko-libijskim (1978–1987; końcową fazę konfliktu, z powodu licznie wykorzystywanych przez Czadyjczyków pick-upów marki Toyota nazwano \"Toyota War\"), w Afganistanie (2001–2021), w Iraku (2003–2011), w Darfurze (2003–2009), czadyjsko-sudańskim (od 2005), w Libii (2011) oraz w Syrii (od 2011), a także w obronie Ukrainy (2022).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1859078", "fragment_id": "893632/0", "subtitle": "", "title": "Technical", "document_id": "893632", "start_index": 0.0, "parentId": 1859078.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26256173849105835}, "uuid": "179f127a-ffb1-4373-9d37-e6fecec2e66f"}, {"page_content": "Toyota Hilux – model terenowego samochodu dostawczego z nadwoziem typu pick-up produkowany przez koncern Toyota od 1968 roku.\nNazwa Hilux wywodzi się z określenia \"highly-luxurious\", co po angielsku oznacza bardzo luksusowy, jednak ów luksus w pierwszej generacji można było zauważyć tylko w odniesieniu do poprzednika, czyli modelu Stout.\nPoczątkowo oferowany głównie w Azji i Stanach Zjednoczonych, powoli rozpoczął podbój całego świata. Przyczyniła się do tego wersja z napędem na cztery koła, którą zaczęto oferować w 1979 roku. W 1975 roku zrezygnowano z nazwy Hilux na rynku północnoamerykańskim a dwadzieścia lat później model ten definitywnie z niego zniknął, zastąpiony przez model Tacoma. Jednak na wszystkich pozostałych rynkach (kontynentach) jest on dostępny do dziś.\nPierwsza generacja.\nPierwszy model Hiluxa był następcą modelu Stout z roku 1964 i pojawił się w 1968 roku. Był to mały, tylnonapędowy pick-up z pojedynczą kabiną. Przednia część z podwójnymi reflektorami ozdobiona była poziomym chromowanym pasem na wzór Chevroletów pick-up z początku lat sześćdziesiątych. Kabina wyposażona była w pojedynczą kanapę. Tylny most zawieszono na resorach piórowych, za to przednie zawieszenie było niezależne.\nDo napędu użyto silników:\nDruga generacja.\nToyota Hilux II to nieco przeprojektowana pierwsza generacja auta. W 1975 roku auto przeszło facelifting. Auto dostępne było po raz pierwszy w wersji z krótką lub długą przestrzenią ładunkową.\nSilniki:\nTrzecia generacja.\nToyota Hilux III to pierwsza generacja auta z napędem na obie osie. Po raz pierwszy zaoferowany w wersji z dłuższą kabiną.\nSilniki:\nCzwarta generacja.\nToyota Hilux IV to nowa konstrukcja auta, w której zmieniono m.in. nadwozie. Do nadwozi z krótszą i dłuższą kabiną pasażerką doszła wersją przedłużona pod nazwą \"X-tra Cab\".\nSilniki:\nPiąta generacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=399417", "fragment_id": "61247/0", "subtitle": "", "title": "Toyota Hilux", "document_id": "61247", "start_index": 0.0, "parentId": 399417.0, "source": "wikipedia", "score": 0.349830687046051}, "uuid": "5f52f422-f4ea-4a7d-b72d-4dab289ada5c"}, {"page_content": "Wersja pickup będąca połączeniem części mechanicznej Polskiego Fiat 125p i nadwozia stworzonego przez FSO na podstawie nadwozia Polskiego Fiata 125p Kombi została po raz pierwszy zaprezentowana w roku 1972, trafiła zaś do produkcji trzy lata później. Poziom produkcji wersji pick-up stanowił niewielki procent ogółu. Przednia część pojazdu nie różniła się od wersji osobowej, zmiany widoczne były od środkowego słupka nadwozia, za przednimi fotelami znajduje się ściana odgradzająca część pasażerską od towarowej, zamontowano w niej okno osłonięte stalowymi prętami. Po prawej stronie skrzyni ładunkowej o powierzchni 2,5 m² ulokowano koło zapasowe. Podwozie pick-up charakteryzowało się wzmocnioną konstrukcją, wytrzymalsza była tylna oś z grubszymi piórami resorów, zastosowano inny typ tylnego mostu oraz ogumienia. Pick-up dostępny był zarówno z silnikiem 1300 jak i 1500. Produkowana od 1975 do zakończenia produkcji FSO 125p. Wersja ta przechodziła te same modernizacje i zmiany co wersja sedan. W 1983 roku nazwa została zmieniona na FSO 125p Pick-up i przechodziła te same modernizacje i zmiany co FSO 125p. Następcą tego samochodu został FSO Polonez Truck wprowadzony do produkcji w 1988 roku.\nW połowie lat 70. rozważano wprowadzenie odmiany pick-up przygotowanej z myślą o rynku północnoamerykańskim. Nowy samochód miał być wyposażony w zderzaki podobne do tych z Volvo 164, silnik V4 i skrzynię biegów z Forda spełniający ostrzejsze normy spalin oraz inną konstrukcję układu zawieszenia. Powstał tylko jeden egzemplarz prototypu, testowano go na terenie Falenicy. W 1975 roku testowano w USA trzy pojazdy 125p, tylko pick-up po odpowiednich modernizacjach (m.in.: szyby klejone, układ recyrkulacji spalin, gaźnik, obrysowe kierunkowskazy boczne) spełnił wymogi DOT/EPA. Sprawa eksportu 125p na rynek północnoamerykański upadła ostatecznie w 1980 roku.\nRadiowóz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3475759", "fragment_id": "937916/16", "subtitle": "", "title": "Polski Fiat 125p", "source": "wikipedia", "start_index": 22192.0, "document_id": "937916", "parentId": 3475759.0, "score": 0.6139734387397766}, "uuid": "2ddd4ddf-f9e9-463d-9bb4-f68ae85d8cc4"}, {"page_content": "Konstrukcję prototypowego pojazdu oparto na wersji M20, przednia część nadwozia oraz kabina pasażerska została przejęta bez zmian. Skrzynię ładunkową wyposażono w otwieraną klapę tylną zawieszoną na dolnej krawędzi, boczne burty były stałe. Podłogę przestrzeni ładunkowej wykonano z desek sosnowych, oprócz tego zabezpieczona była brezentową plandeką rozkładaną na stalowym szkielecie. Prototyp sprawdził się podczas Wyścigu Pokoju w 1956, dodatkowo w Polsce występowało zapotrzebowanie na mały samochód dostawczy, toteż wersję pick-up skierowano do produkcji seryjnej. W 1958 po przeprowadzeniu dalszych prac konstrukcyjnych i badawczych we współpracy z zakładami z Nysy uruchomiono produkcję seryjną Warszawy o nadwoziu typu pick-up. Model otrzymał oznaczenie 200P (później 201P, 202P, 203P, 204P, 223P oraz 224P, w zależności od wersji). Wersja produkcyjna różniła się od prototypu, gdyż zastosowano szersze opony oraz wzmocnione tylne zawieszenie. W silniku wykorzystano też nowy gaźnik o oznaczeniu G35 BEJ. Samochód mógł przewozić dwie osoby i 500 kg ładunku. W późniejszych latach pickup przechodził te same modernizacje co wersje osobowe. Samochód trafiał prawie wyłącznie do państwowych przedsiębiorstw i instytucji. Prędkość maksymalna dla wersji 223P wynosiła 120 km/h, zaś dla 224P – 105 km/h. Na prędkościomierzu znajdowała się informacja zalecająca nieprzekraczanie prędkości 70 km/h przy maksymalnym załadowaniu pojazdu. Produkowano kilkaset egzemplarzy wersji pickup rocznie.\nWarszawa Furgon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6871", "fragment_id": "175051/10", "subtitle": "", "title": "FSO Warszawa", "document_id": "175051", "start_index": 14864.0, "parentId": 6871.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15464428067207336}, "uuid": "b8307aec-1187-49c0-90df-fe1f4de4fdb4"}, {"page_content": "Po 1983 roku rozszerzono gamę dostępnych wersji o samochód z nadwoziem typu pick-up, otrzymał nazwę Poli/Poly. Cechował się on przy ładowności równej 515 kg przestrzenią ładunkową o pojemności 2,3 m³ (z zabudową), prędkość maksymalna dla silnika 1.1 wynosiła 130 km/h, przyspieszenie 0-100 km/h 16,25 s, średnie zużycie paliwa przy 90 km/h zaś 7 l. Wersja pick-up produkowana była przez zakłady Zastava Specjialni Automobili zlokalizowane w Somborze. W późniejszym czasie wprowadzono do produkcji nową jednostkę napędową o pojemności 1302 cm³ i mocy maksymalnej 64 KM (47 kW). W 1985 roku na rynkach eksportowych zmieniono nazwę Zastava 101 na Jugo/Yugo Skala. Od 1988 roku z silnikiem 1300 dostępna była 5-biegowa manualna skrzynia biegów, zastosowano także nowe zderzaki z tworzyw sztucznych oraz układ zapłonowy Bosch. W 1997 roku fabrykę opuściło 2725 egzemplarzy Skali 101 oraz 1757 Skali 128. Wiosną 1999 roku fabryka w Kragujevacu została zbombardowana przez siły NATO. Produkcję modelu 101 wznowiono już pół roku później. W 2001 roku zrezygnowano z nazwy Yugo na rzecz historycznej marki Zastava. Dwa lata później, w 2003, zakończono produkcję 4-drzwiowej Zastavy 128. W maju 2008 roku zaprezentowano ostatnią wersję Skali 55, zastosowano nowy typ foteli przednich oraz zmodernizowano wygląd deski rozdzielczej. Produkcja Zastavy 101 została zakończona dnia 21 listopada 2008 roku. Pod koniec produkcji był to jeden z najtańszych dostępnych w wolnej sprzedaży nowych samochodów osobowych – cena wynosiła nieco ponad 3700 €. Wytwarzanie odmiany Poly z nadwoziem pick-up kontynuowano do grudnia 2010 roku, co ostatecznie zakończyło produkcję samochodów serii 101.\nZastava 1100p.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=282638", "fragment_id": "1457182/4", "subtitle": "", "title": "Zastava 101", "document_id": "1457182", "start_index": 4954.0, "source": "wikipedia", "parentId": 282638.0, "score": 0.2485284060239792}, "uuid": "65aa8a8e-04ca-485e-aeda-79a017ca3b44"}, {"page_content": "Jeep M715 – amerykański lekki wojskowy terenowy samochód ciężarowy o ładowności 1¼ tony, produkowany w latach 1967–1969 przez firmę Kaiser-Jeep, używany przez Armię USA. M715 był podstawowym modelem wojskowym z nadwoziem pick-up, istniały jeszcze inne warianty pochodne. \nHistoria.\nM715 był wojskową wersją samochodu pick-up Jeep Gladiator, produkowaną przez firmę Kaiser Jeep (taką nazwę nosiła firma Jeep w latach 1963–1970). Rozwój samochodu rozpoczął się w 1965. Była to pierwsza próba zamówienia przez siły zbrojne USA komercyjnego pojazdu opracowanego na rynek cywilny (\"commercial, off-the-shelf\" – COTS), z niewielkimi modyfikacjami, w celu zmniejszenia kosztów. W latach 1967–1969 zbudowano ponad 33 000 samochodów M715 i pochodnych, w fabryce w Toledo, stan Ohio. Wersja podstawowa M715 miała dwumiejscową otwartą kabinę załogi, ze składaną do przodu na maskę szybą przednią i rozpinanym brezentowym dachem, a z tyłu miała skrzynię ładunkową, z ławkami wzdłuż burt, przykrywaną brezentową plandeką na stelażu. \nSamochody M715 i pochodne używane były przez Armię USA m.in. podczas wojny w Wietnamie. Popularnie nazywane były: \"five quarters\" – „pięć ćwiartek” (tony). Od lat 1976–1977 zaczęły być zastępowane przez nowe komercyjne pick-upy programu CUCV (\"Commercial Utility Cargo Vehicle\"), głównie M880.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1464861", "fragment_id": "228188/0", "subtitle": "", "title": "Jeep M715", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "228188", "parentId": 1464861.0, "score": 0.41056230664253235}, "uuid": "75f1640c-7b6b-404b-bcc4-423643734b11"}, {"page_content": "Ram Pickup – samochód osobowy typu pickup klasy wyższej produkowany pod amerykańską marką Ram od 2010 roku. Od 2018 roku produkowana jest druga generacja modelu.\nPierwsza generacja.\nRam Pickup I został zaprezentowany po raz pierwszy w 2010 roku.\nSamochód pierwotnie zadebiutował pod marką Dodge, wówczas pełniąc funkcję czwartej generacji linii pełnowymiarowych pickupów i półciężarówek Dodge Ram. Pod tą postacią pojazd zadebiutował w styczniu 2008 podczas targów motoryzacyjnych North American Motor Show w amerykańskim Detroit.\nPo dwóch latach produkcji, z początkiem 2010 roku ówczesny koncern FCA zdecydował się utworzyć nową, odrębną markę Ram przeznaczoną dla samochodów użytkowych zgodnie z decyzją z 2009 roku. W ten sposób, dotychczasowy sztandarowy pickup Dodge'a zasilił gamę nowego producenta. Nie przeszedł przez to modyfikacji wizualnych, gdyż dotychczasowe logotypy Dodge przejął Ram.\nW ramach modelu marki Ram, samochód wzorem konkurencyjnego Forda F-Series na bazie Pickupa utworzono rozbudowaną gamę wariantów różniących się wyposażeniem, pakietem stylistycznym oraz nazwą. Podstawowe o osobowo-transportowym charakterze, zyskały nazwy Ram 1500 oraz Ram 2500.\nW 2013 roku producent zaprezentował edycję Black Express. Samochód otrzymał: czarny lakier, czarne 20-calowe felgi aluminiowe, czarny przedni grill, zderzaki oraz dodatki. Do napędu służy silnik V8 HEMI o pojemności 5,7 l i mocy 395 KM.\nHeavy Duty.\nPodobnie jak w przypadku poprzednika oferowanego pod marką Dodge, także i sztandarowy pickup Rama dostępny był też w rozbudowanej gamie wariantów użytkowych Ram Heavy Duty zarówno w postaci 2 i 4-drzwiowych pickupów, jak i 2 i 4-drzwiowego podwozia pod zabudowę z poszerzoną tylną osią. W zależności od dopuszczalnej masy całkowitej i wielkości nadwozia, samochody z tej serii nosiły nazwy Ram 3500, Ram 4500 lub Ram 5500.\nRebel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4664853", "fragment_id": "798593/0", "subtitle": "", "title": "Ram Pickup", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "798593", "parentId": 4664853.0, "score": 0.10117001086473465}, "uuid": "62fd3bcc-97d3-4eb9-a6cd-14744dadfd8f"}]}
{"id": "q_429", "question": "Ile wulkanów wznosiło się na planecie Małego Księcia?", "answer": [{"page_content": "Po przelotach sond Voyager naukowcy początkowo uważali, że wypływający materiał składa się przede wszystkim ze stopionej siarki i jej związków. Nowsze obserwacje w podczerwieni wykazały, że otwory wulkaniczne są znacznie gorętsze, niż wynikało z pomiarów (525 K) instrumentem IRIS Voyagerów, który nie miał możliwości rejestrowania promieniowania elektromagnetycznego o długościach fal odpowiadających wyższym temperaturom. W 1986 roku zaobserwowano z Ziemi jasną erupcję, w okolicach której temperatura musiała być wyższa niż 900 K, przekraczając znacznie temperaturę wrzenia siarki (715 K), wskazując na lawę bazaltową. Ta i następne obserwacje przekonały badaczy, że na Io przeważa wulkanizm krzemianowy, natomiast siarka odgrywa rolę drugorzędną.\nTemperatury gorących, odsłoniętych wnętrz wulkanów przekraczają 1300 K, a w niektórych przypadkach dochodzą do 1600 K. Wcześniejsze oszacowania, mówiące o temperaturach bliskich 2000 K, okazały się przesadzone wskutek użycia błędnych modeli termicznych.\nNa księżycu jest czynnych około 150 wulkanów. Wybuch 29 sierpnia 2013 r. wyzwolił energię 20 TW, 10 tys. razy większą od wybuchu islandzkiego wulkanu Eyjaftjallajökull w 2010 r.\nAtmosfera i pole magnetyczne.\nDo wysokości ok. 120 km ponad powierzchnią Io rozciąga się bardzo rzadka atmosfera. W jej skład wchodzi przede wszystkim dwutlenek siarki oraz śladowe ilości innych gazów. Księżyc ten posiada też jonosferę, w składzie której stwierdzono jony siarki, tlenu i sodu.\nKrążąc wokół Jowisza, Io porusza się w bardzo silnym polu magnetycznym planety. Indukuje ono w jej otoczeniu prąd elektryczny o mocy rzędu 1000 gigawatów i napięciu sięgającym 400 000 V. W takich warunkach materia z atmosfery Io jonizuje się i ulatuje w przestrzeń okołojowiszową, tworząc wzdłuż orbity księżyca torus zjonizowanych cząstek.\nUkład Jowisz – Io jest silnym emiterem fal radiowych.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2422792", "fragment_id": "548494/10", "subtitle": "", "title": "Io (księżyc)", "parentId": 2422792.0, "start_index": 14028.0, "source": "wikipedia", "document_id": "548494", "score": 0.08258252590894699}, "uuid": "bcf4d521-7b84-4910-8b3e-97b4a808c5c8"}, {"page_content": "Wyspa powstała w wyniku aktywności sześciu nieczynnych obecnie wulkanów: \"Capo\", \"Pizzo del Corvo\" (529 m), \"Monte Rivi\" (852 m), \"Monte Fossa delle Felci\" (962 m), \"Monte dei Porri\" (860 m) i \"Pollara\". Trzy najstarsze wulkany (\"Capo\", \"Pizzo di Corvo\" i \"Monte Rivi\") były aktywne około 430 tys.–500 tys. lat temu i są obecnie silnie zerodowane. Około 127 tys. lat temu zaczął tworzyć się wulkan \"Fossa delle Felci\", wyrzucając materiał piroklastyczny i andezytowo-bazaltowe lawy. Około 100 tys. lat temu, gdy działał jeszcze wulkan \"Fossa delle Felci\", pojawiło się nowe centrum wulkaniczne, \"Porri\", którego andezytowo-bazaltowe lawy i materiały piroklastyczne pokryły całą ówczesną wyspę, łącznie z wulkanem \"Fossa delle Felci\". Stratowulkan \"Porri\" zakończył swoją aktywność około 67 tys. lat temu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1028289", "fragment_id": "1369274/1", "subtitle": "", "title": "Salina (wyspa)", "parentId": 1028289.0, "start_index": 931.0, "document_id": "1369274", "source": "wikipedia", "score": 0.4545349180698395}, "uuid": "ad1a7371-364d-475e-ac89-405cdd69932a"}, {"page_content": "Tharsis – wyżyna wulkaniczna na Marsie, przy zachodnim krańcu Valles Marineris. Jest to największa formacja tego typu na planecie. W regionie Tharsis znajdują się olbrzymie wulkany tarczowe, największe góry w Układzie Słonecznym.\nW północno-zachodniej części Tharsis zlokalizowana jest najwyższa góra planety, Olympus Mons (21 000 m nad poziom odniesienia), na północnym skraju wyżyny znajduje się względnie niski, lecz mający niemal równie dużą powierzchnię wulkan Alba Mons. W pobliżu centralnej części usytuowane są wulkany Arsia Mons, Pavonis Mons i Ascraeus Mons, tworzące pasmo Tharsis Montes.\nGeneza.\nWyżyna Tharsis uformowała się prawdopodobnie ponad wznoszącym prądem konwekcyjnym w płaszczu Marsa, podobnie jak tworzą się wyspy i wulkany nad plamami gorąca na Ziemi. Mars nie posiada jednak tektoniki płyt, więc wypływ materii trwał stale w jednym obszarze, pozwalając marsjańskim wulkanom osiągnąć rozmiary niespotykane na Ziemi. Największy czynny wulkan Ziemi, Mauna Loa na Hawajach ma objętość 10 000 mniejszą niż wyżyna Tharsis. Powstanie wyżyny Tharsis spowodowało zmianę rozkładu masy planety i doprowadziło do przesunięcia osi obrotu Marsa.\nObszar Tharsis uformował się w okresie noachijskim historii geologicznej Marsa, ponad 3,7 miliarda lat temu. Aktywność wulkaniczna trwała tu w okresie hesperyjskim i występowała także w okresie amazońskim, kiedy zanikła w innych częściach planety (z wyjątkiem wyżyny Elysium).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=343930", "fragment_id": "87222/0", "subtitle": "", "title": "Tharsis", "parentId": 343930.0, "start_index": 0.0, "document_id": "87222", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "4115986d-da7c-4897-87d6-809a377e40eb"}, {"page_content": "Ascraeus Mons – najbardziej wysunięty na północ z trzech wielkich wulkanów tarczowych formacji Tharsis Montes w regionie Tharsis na Marsie. Jest to drugi pod względem wysokości szczyt na tej planecie. Wznosi się na wysokość ponad 15 km ponad otaczającą wyżynę.\nDecyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1973 roku nazwa tego obszaru pochodzi od cechy albedo, dostrzeżonej na Marsie przez dawnych obserwatorów i nazwanej Ascraeus Lacus. Dopiero w epoce badań kosmicznych okazało się, że jest to potężna góra.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=453972", "fragment_id": "1573971/0", "subtitle": "", "title": "Ascraeus Mons", "document_id": "1573971", "start_index": 0.0, "parentId": 453972.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11808351427316666}, "uuid": "516ad5cb-ea73-43d7-9c0c-55b37784a48f"}, {"page_content": "Wulkanizm występuje również na innych planetach i księżycach planet. Zjawiska wulkaniczne zachodzą obecnie na Io, księżycu Jowisza i prawdopodobnie na Wenus. W przeszłości wulkanizm występował na Marsie, gdzie znajdują się największe wulkany tarczowe w Układzie Słonecznym, Merkurym oraz na ziemskim Księżycu, gdzie utworzył morza księżycowe.\nW przeszłości zjawiska wulkaniczne miały miejsce także na największych planetoidach. Obserwacje Westy przez sondę Dawn nie stwierdziły jednak śladów dawnej aktywności wulkanicznej, na którą wskazywał skład meteorytów pochodzących z tej planetoidy. Wyjaśnieniem tej rozbieżności jest to, że wulkanizm występował tylko w pierwszych 100 milionach lat istnienia planetoidy, zaś powierzchnia Westy została od tego czasu silnie zerodowana przez uderzenia mniejszych ciał i utwory pochodzenia wulkanicznego zostały zniszczone.\nKsiężyce lodowe planet-olbrzymów również przejawiają aktywność wulkaniczną, jednak rolę magmy pełni tam ciekła woda (i inne substancje lotne w warunkach ziemskich). Ten rodzaj aktywności geologicznej nazywa się kriowulkanizmem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6807", "fragment_id": "180897/2", "subtitle": "", "title": "Wulkanizm", "document_id": "180897", "start_index": 3081.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6807.0, "score": 0.29344964027404785}, "uuid": "aa448e99-7cb7-45fc-97ab-061b948d6515"}, {"page_content": "Elysium Mons – największy spośród trzech wulkanów tarczowych na wyżynie Elysium na Marsie. Jest to piąty pod względem wysokości szczyt na planecie i najwyższy poza wyżyną Tharsis. Wulkan ma 401 km średnicy, wznosi się na wysokość prawie 14 km ponad otaczające równiny pokryte lawą.\nDecyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1973 roku nazwa tego obszaru pochodzi od cechy albedo, dostrzeżonej na Marsie przez dawnych obserwatorów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2827007", "fragment_id": "1620357/0", "subtitle": "", "title": "Elysium Mons", "document_id": "1620357", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2827007.0, "score": 0.24183057248592377}, "uuid": "992a4a25-6d44-4ac5-890b-e01156f8150c"}, {"page_content": "29 sierpnia 2010 roku, jak podała agencja BBC, ewakuowano ponad 19 tys. osób na skutek przebudzenia się wulkanu. Wulkan wyrzucał w powietrze dym i popioły na wysokość 1,5 tys. metrów i toczyła się z niego lawa. Do kolejnych dwóch wybuchów doszło 30 sierpnia i 3 września; według obserwacji każda kolejna eksplozja była silniejsza, w tym trzecia trzykrotnie potężniejsza od drugiej. Kolejna, jeszcze silniejsza erupcja miała miejsce 7 września. Pyły wulkaniczne były wyrzucane 3 września na wysokość 3 km, a 7 września na wysokość 5 km. Deszcz zanieczyszczony pyłem spowodował osadzenie się kilkucentymetrowej warstwy popiołu na budynkach i drzewach. Spowodował m.in. przerwania linii energetycznych.\n15 września 2013 nastąpiła kolejna erupcja wulkanu. Ewakuowano ok. 3700 osób z rejonu rozległego na 2–3 km wokół wulkanu.\n5 listopada 2013 doszło do kolejnej erupcji. Słup dymu i popiołu osiągnął wysokość 7 km. Ewakuowano 1293 osób z czterech wiosek wokół wulkanu. Ten okres aktywności wulkanu trwał aż do czerwca 2018 roku. Największa eksplozja miała miejsce 19 lutego 2018, słup dymu i popiołu osiągnął wysokość 16,8 km, nie stwierdzono ofiar śmiertelnych. Kolejna erupcja miała miejsce w sierpniu 2020 roku. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=509209", "fragment_id": "1552517/1", "subtitle": "", "title": "Sinabung", "parentId": 509209.0, "start_index": 1120.0, "document_id": "1552517", "source": "wikipedia", "score": 0.18040424585342407}, "uuid": "493451ef-ebd0-4703-96e3-ed44a9e1fd34"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Księżyc infobox/styles.css\" /&gt;\nPetit-Prince (z fr. „Mały Książę”, pełna nazwa \"(45) Eugenia I Petit-Prince\") – księżyc planetoidy (45) Eugenia z pasa głównego planetoid.\nOdkrycie i nazwa.\nMały Książę został odkryty 1 listopada 1998 roku przez obserwatorów za pomocą Teleskopu Kanadyjsko-Francusko-Hawajskiego na Mauna Kea na Hawajach. Następnie nadano mu prowizoryczne oznaczenie S/1998 (45) 1.\nKsiężyc ten był pierwszym z księżyców planetoid, który został odkryty za pomocą instrumentów naziemnych.\nNazwa \"Petit-Prince\" została nadana na cześć księcia Napoleona Eugeniusza Bonaparte, jedynego syna francuskiej cesarzowej Eugenii, od której pochodzi nazwa planetoidy (45) Eugenia. Wynika ona z analogii jego życiorysu z postacią głównego bohatera powieści Antoine’a de Saint-Exupéry’ego pt. \"Mały Książę\".\nOrbita i właściwości fizyczne.\nKsiężyc ten ma średnicę ok. 13 km i krąży wokół macierzystego ciała w odległości ok. 1184 km w czasie 4,76 dnia. Orbita jego charakteryzuje się bardzo małym mimośrodem wynoszącym 0,01, nachylona jest zaś pod kątem ok. 8° do płaszczyzny równika Eugenii. \nMały Książę mógł powstać w wyniku zderzenia jakiegoś większego ciała z Eugenią, odrywając się od niej, lub też zostać przechwycony przez jej przyciąganie grawitacyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187324", "fragment_id": "16198/0", "subtitle": "", "title": "Petit-Prince", "document_id": "16198", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 187324.0, "score": 0.280192106962204}, "uuid": "c27b9413-666d-4333-9899-4115481ffba7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy tworu geologicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nWulkan (z łac. \"Vulcanus\" – imię rzymskiego boga ognia) – miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy wulkaniczne (solfatary, mofety, fumarole) i materiał piroklastyczny. Terminu tego również używa się jako określenie form terenu powstałych wskutek działalności wulkanu, choć bardziej poprawne są takie terminy jak: góra wulkaniczna, stożek wulkaniczny, kopuła wulkaniczna czy wulkan tarczowy.\nWulkany.\nRodzaje wulkanów.\nAktywność wulkaniczna zmienia się wraz z czasem. Obserwowana aktywność wulkanów umożliwiła wprowadzenie ich podziału na wulkany:\nPowstanie wulkanu może być procesem dosyć szybkim (jak na procesy geologiczne). Wulkan Paricutin w Meksyku powstał w 1943 roku, przez kilka kolejnych lat był aktywny i zakończył aktywność w 1952 roku.\nSzacuje się, że w ciągu ostatnich 10 tys. lat na kuli ziemskiej czynnych było 1500 wulkanów. W tym okresie miało miejsce około 7900 erupcji. Obecnie liczbę czynnych wulkanów szacuje się na około 800. Ponad połowa z nich znajduje się na obszarze lądowym. Ponadto można spotkać kilka tysięcy nieczynnych wulkanów na lądzie oraz kilkadziesiąt tysięcy pod wodą.\nInny podział bierze pod uwagę miejsce, z którego wypływa magma. Wyróżnia się wówczas wulkany:\nWulkany różnią się dominującym rodzajem materiału, jaki się z nich wydobywa:\nEfektem intensywnej działalności wulkanicznej jest kaldera – krater powstały podczas zbyt gwałtownej erupcji wulkanu lub po zapadnięciu się stropu komory wulkanicznej.\nRozmieszczenie wulkanów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6808", "fragment_id": "180898/0", "subtitle": "", "title": "Wulkan", "parentId": 6808.0, "start_index": 1.0, "document_id": "180898", "source": "wikipedia", "score": 0.20161035656929016}, "uuid": "a9d26a32-a768-4cf3-973f-7fee24a1d905"}, {"page_content": "Od 1347 zanotowano 19 erupcji. W 1947 rozpoczął się okres stałej, wzmożonej aktywności wulkanu. 21 grudnia 1994 roku \"Popo\" wyrzucił z krateru gazy i popioły, które zostały przeniesione przez wiatry na odległość 25 km. W 2000 roku dziesiątki tysięcy mieszkańców miejscowości znajdujących się najbliżej wulkanu zostało ewakuowanych na skutek ostrzeżeń naukowców o zbliżającej się erupcji. 2 dni po ewakuacji nastąpił największy w dziejach wybuch tego wulkanu, którego maksimum przypadło na 22 listopada 2003 roku.\nLegendy.\nWedług azteckiej mitologii Popocatépetl i Iztaccíhuatl byli niegdyś ludźmi – zakochanymi w sobie wojownikiem i księżniczką. Iztaccíhuatl zmarła po dojściu do niej nieprawdziwej wieści, jakoby jej ukochany poległ w walce. Gdy ten wrócił, zabrał jej ciało w góry, by tam pogrzebać siebie i ją. Bogowie, litując się nad ich losem, zamienili oboje w góry – uśpioną Iztaccíhuatl i niekiedy w gniewie wyrzucającego z siebie chmury ognia i popiołu Popocatépetla.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602462", "fragment_id": "806444/1", "subtitle": "", "title": "Popocatépetl", "parentId": 602462.0, "start_index": 1570.0, "source": "wikipedia", "document_id": "806444", "score": 0.26795050501823425}, "uuid": "d8872db4-8671-410e-b9e2-b8b831fcdbed"}]}
{"id": "q_430", "question": "Za którą rzeką i górą rozgrywa się często akcja baśni?", "answer": [{"page_content": "Pozycja jest też dostępna jako audiobook (2017, czyta Anna Polony).\nFabuła.\nAkcja powieści osadzona jest na Śląsku Cieszyńskim. Tytułowy skrzat Kacperek to „dobry duch” dworu w Górkach Wielkich (dokąd w tym czasie przeprowadziła się sama autorka), gdzie mieszkał od jego powstania (w ok. XVII w., w trakcie powieści ma 314 lat). Kacperek często walczy z demonem Sato, mieszkającym na pobliskiej górce (Zebrzydka); w utworze pojawiają się inne fantastyczne postacie, takie jak Hlacz Chlustacz, władca rzeki Brennicy, czy pomniejsze skrzaty i duszki, wymyślone przez autorkę (np. kanapony, zbierające pożyteczne przedmioty w obitych bokach kanap). W pewnym momencie Sato kradnie magiczny kolczyk Kacperka, a następnie porywa jego samego; na pomoc mu ruszają jego przyjaciele. Dochodzi do bitwy między siłami dobra i zła (sojusznikami Kacperka i Sato), którą wygrywają ci pierwsi.\nOdbiór i analiza.\nJuż w okresie przedwojennym, po publikacji angielskiego wydania, austriacki historyk literatury Otto Forst de Battaglia pochwalił książkę, pisząc, że „jest ona jedną z najpiękniejszych baśni na świecie”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5718701", "fragment_id": "1269137/1", "subtitle": "", "title": "Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata", "parentId": 5718701.0, "start_index": 1812.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1269137", "score": 0.3761938512325287}, "uuid": "6023cffa-97ac-4b35-9112-fa640cde70b7"}, {"page_content": "Akcja książek i opowiadań Tonke Dragt często rozgrywa się w środowiskach fantasy lub science fiction, które czasami są ściśle powiązane ze światem rzeczywistym. Na przykład \"De brief voor de koning\", \"Geheimen van het Wilde Woud\" i niektóre jej opowiadania rozgrywają się w fikcyjnym średniowiecznym świecie. \"Torenhoog en mijlenbreed\", \"Ogen van tijgers\" i podobne historie to dzieła science fiction rozgrywające się w niedalekiej przyszłości, których akcja dzieje się na Wenus i Ziemi. \"De torens van februari\" przenosi nas pomiędzy naszym światem a wszechświatem równoległym. Akcja \"De zevensprong\" rozgrywa się głównie w realistycznym otoczeniu. Draght wykorzystuje elementy legend i baśni, co jest szczególnie widoczne w \"Verhalen van de tweelingbroer\". Jej historie zazwyczaj krążą wokół jednego lub większej liczby męskich bohaterów, często nastolatków. Bohaterowie ci wyruszają w osobiste podróże lub poszukiwania, czasami symbolizowane przez przedmiot, np. List w \"De brief voor de koning\", który prowadzi do odkrycia ich własnej tożsamości. Dragt przyznała, że wykorzystywanie postaci męskich miało większy sens w kontekście historycznym jej książek, takim jak średniowiecze w \"De brief voor de koning\", gdzie kobiety odgrywały mniejszą rolę. Ponadto skrytykowała tradycyjne „książki dla dziewcząt” swoich czasów za powolne tempo i preferowała książki skierowane do chłopców.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5703836", "fragment_id": "1240324/2", "subtitle": "", "title": "Tonke Dragt", "document_id": "1240324", "start_index": 3172.0, "parentId": 5703836.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "0adcd672-0569-4812-ac56-28994d9c8150"}, {"page_content": "Baśń („bajka magiczna”) – jeden z fantastycznych gatunków epickich, zazwyczaj niewielkich rozmiarów, przynależy do folkloru.\nBajka magiczna (fantastyczna) – zwana niekiedy baśnią lub klechdą jest najbardziej typowym i charakterystycznym okazem bajki ludowej, określa się ją czasem mianem „bajki właściwej”. Terminy, które się do niej stosuje, podkreślają jej cechę podstawową, domieszkę lub nawet przewagę pierwiastków fikcyjnych, fantastycznych, cudownych czy czarodziejskich nad realnymi, ludzkimi. Są to pierwiastki te same, które występują w religii, wyrastają z dawnych wierzeń magicznych, od religijnych zaś różnią się tym tylko, że nie mają oficjalnego uznania, nie wchodzą do kanonu wierzeń, reprezentowanego przez taką czy inną organizację religijną. Jako że przedstawicielką sił magicznych, zazwyczaj przyjaznych człowiekowi, bywa istota męska lub kobieca, w języku angielskim zwana \"Fairy\", we francuskim \"Fée\", co w polszczyźnie oddaje się wyrazem wróżka, skąd terminy angielskie i francuskie na oznaczenie danej kategorii bajek.\nDominują w niej elementy fantastyki; opowiada o siłach nadprzyrodzonych, cudownych zdarzeniach, nadnaturalnych postaciach i zjawiskach. Jednymi z ważniejszych cech baśni są nieokreślony czas, miejsce akcji oraz autor, ponieważ baśnie były wielokrotnie przeobrażane przez bajkopisarzy - ich pierwowzór, podobnie jak twórca, zatarły się w pamięci. Zawiera ludową mądrość, przedstawia wierzenia ludowe i magiczne; baśń może przenikać się z podaniami, legendami, opowiadaniami wspomnieniowymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=695", "fragment_id": "181397/0", "subtitle": "", "title": "Baśń", "parentId": 695.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181397", "source": "wikipedia", "score": 0.26457810401916504}, "uuid": "81743eff-04d7-477b-98cc-5a7ad0f6c08c"}, {"page_content": "Na kontynencie, na którym rozgrywa się akcja cyklu powieści, znajduje się starożytne państwo Estcarp, którego początków już nikt nie pamięta. Jego stolicą jest miasto Es i właśnie tam panują tytułowe czarownice, władając magią niedostępną dla mężczyzn. Ponieważ Estcarp otoczony jest przez wrogie krainy – Alizon na północy i Karsten na południu, państwo to utrzymuje sieć przygranicznych fortów i liczną gwardię. Między Estcarpem a Alizonem znajdują się rozległe wrzosowiska i moczary Toru.\nNa zachodzie znajduje się ocean z przybrzeżną wyspą Gorm, a za oceanem państwo Kolder. Z oceanem związany jest także lud marynarzy, którzy są sprzymierzeńcami Estcarpu i zamieszkują wybrzeże w morskiej twierdzy Sulkar.\nNa wschód, za łańcuchem górskim, znajduje się starożytna, magiczna kraina Escore - kraina targana wojną pomiędzy siłami światła i ciemności. Na jej skutek przodkowie Starej Rasy uciekli przed wiekami na zachód, do Estcarpu i Karstenu.\nZa zachodnim morzem i za Kolderem rozciąga się drugi wielki kontynent. Na jego południowym wybrzeżu leży Kraina Dolin, zwana też Hallack Wysoki, zaludniona przez ludzi przybyłych przez Bramę z Hallacku; w późniejszym okresie z ludem tym mieszają się również Sokolnicy, pozbawieni swojej górskiej twierdzy w czasie Wielkiego Poruszenia. Na północy leży starożytna kraina Arvon, gdzie dawniej toczyła się walka dobra ze złem podobnie jak w Escore. Zachodnią część zajmują tzw. Odłogi, obszar spustoszony w przedwiecznej wojnie dobra i zła.\nPowieści cyklu.Cała seria książek podzielona jest na kilka podcykli połączonych fabularnie. Wewnętrzna chronologia cykli nie jest zgodna z chronologią publikacji. Wydarzenia w ich ramach rozgrywają się często równocześnie (np. wojna z Kolderem w Estcarpie rozgrywa się równolegle z wojną Alizonu i High Hallacku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1174077", "fragment_id": "1108156/1", "subtitle": "", "title": "Świat Czarownic", "document_id": "1108156", "start_index": 1930.0, "parentId": 1174077.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4036557078361511}, "uuid": "c6782bea-b108-4d88-907e-57e3acf42a57"}, {"page_content": "Pierwszy rozdział to długi opis wspaniałego krajobrazu, w którym rozgrywa się akcja powieści. Uważa się, że jest on zainspirowany rzeczywistym krajobrazem Värmlandu, a opisane przez Lagerlöf „długie jezioro Löven” to w rzeczywistości jezioro Fryken.\nNoc Bożego Narodzenia, którą Gösta Berling spędza w majątku Ekeby, kończy się tym, że kawalerowie wchodzą w sojusz z diabłem. Ich umowa polega na tym, że majorowa zostaje przepędzona przez nikczemnego Sintrama i kawalerów, by mogli przejąć władanie nad gospodarką. Kawalerowie prowadzą odtąd beztroskie życie, biesiadując, balując i nie przejmując się zbytnio pracą. Majątek podupada, podobnie jak cała okolica. Nadchodzi czas nieurodzaju, okoliczna ludność biednieje, a w końcu wiele osób umiera z głodu. Kawalerowie jednak nadal żyją szczęśliwie i beztrosko.\nGösta Berling wiele razy zakochuje się w różnych kobietach, a jego perypetie miłosne często kończą się tragicznie. Te zdarzenia dają jednak początek nowym historiom, a ta sieć historii jest kołem zamachowym całej opowieść. Chociaż Gösta Berling jest głównym bohaterem utworu Selmy Lagerlöf, znajdziemy w niej wiele innych charakterystycznych i barwnych osobowości, które prawdopodobnie były, przynajmniej częściowo, inspirowane prawdziwymi osobami, które żyły w XIX-wiecznej Värmlandii. Gösta Berling to jednocześnie swego rodzaju baśniowy bohater o niemal nadprzyrodzonych zdolnościach, jak i pijaczyna i niedany ksiądz, którego życie legło w gruzach. W szczególności mitologizowana jest jego zdolność do uwodzenia bogatych młodych kobiet, takich jak Anna Stjärnhök, Marianne Sinclaire i hrabina Elisabeth Dohna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4970211", "fragment_id": "252935/1", "subtitle": "", "title": "Gösta Berling", "source": "wikipedia", "start_index": 1613.0, "document_id": "252935", "parentId": 4970211.0, "score": 0.2329004853963852}, "uuid": "64cd8773-bcfb-4102-b4b2-7cb08e0b6fbd"}, {"page_content": "Akcja rozgrywa się w kurorcie Lake Ozark nad jeziorem Ozarks, którego pierwowzór stanowiły: ośrodek Alhonna i przystań Marina, gdzie w latach 80. twórca serialu – Bill Dubuque dorabiał, będąc uczniem. Zdjęcia pierwszej serii zostały nakręcone w Chicago oraz nad jeziorami Allatoona i Lanier koło Atlanty (bowiem władze Georgii zaoferowały większe ulgi podatkowe, niż władze stanu Missouri, w którym znajduje się jezioro Ozarks). W mieście Lake Ozark powstało tylko kilka niezbędnych scen związanych z fabułą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4014239", "fragment_id": "580881/1", "subtitle": "", "title": "Ozark (serial telewizyjny)", "parentId": 4014239.0, "start_index": 1887.0, "source": "wikipedia", "document_id": "580881", "score": 0.15452393889427185}, "uuid": "3c69fc5b-8d27-40ba-a1da-93d77ef3c564"}, {"page_content": "Od północy Narnia sąsiaduje z krainą olbrzymów, Ettinsmoor (z \"ettin\", dawny wariant \"eten\" – „olbrzym” i \"moor\" – „otwarty, żyzny teren”). Jest to obszerne wrzosowisko, przecięte licznymi strumieniami, na północ od rzeki Sucha Woda, a na południe od Harfangu – królestwa olbrzymów.\nArchenlandia.\nArchenlandia położona jest między Narnią właściwą na północy, od której dzielą ją Góry Północne (czyli narnijskie Góry Południowe), a Południowymi Marchiami (gdzie mieszka Pustelnik, którego spotykają bohaterowie powieści \"Koń i jego chłopiec\"). Południową granicą Marchii jest rzeka Kręta Strzała, północna granica Wielkiej Pustyni (za którą znajduje się Kalormen). Kraj pokryty prześwietlonymi lasami na łagodnych wzgórzach, sławny z bardzo mocnego wina. Siedzibą królów Archenlandii jest zamek Anward. Pierwszym królem i założycielem Archenlandii był młodszy syn pierwszego Króla Narnii – Franka.\nKalormen.\nKalormen  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Calormen&lt;/&gt; został założony w 204 roku czasu narnijskiego przez przestępców-banitów z Archenlandii. Kalormen położony jest na południe od Narnii i Archenlandii, od której dzieli go pustynia. Od wschodu ma dojście do Wielkiego Oceanu Wschodniego. Stolicą Kalormenu jest Taszbaan, położony na wyspie na rzece. Jest krajem o wiele większym od Narnii, która ma powierzchnię równą 1/4 najmniejszej kalormeńskiej prowincji. Nazwa wywodzi się z łacińskiego \"calor\" (ciepło) i angielskiego \"men\" (ludzie), czyli Kalormeńczycy to „ludzie z ciepłego [kraju]”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=336611", "fragment_id": "84058/1", "subtitle": "", "title": "Narnia", "document_id": "84058", "start_index": 1675.0, "parentId": 336611.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14685310423374176}, "uuid": "b0ef6b42-0203-43d7-b357-aed5063c5269"}, {"page_content": "Świat wiedźmina – świat przedstawiony opowiadań oraz sagi o wiedźminie, autorstwa polskiego pisarza fantasy, Andrzeja Sapkowskiego, a także gier i produkcji telewizyjnych na nich opartych.\nSapkowski nie nadał fikcyjnemu światu nazwy. W grze fabularnej \"\" używana jest nazwa „Kontynent” na określenie znanej tam części tego świata, ta sama nazwa używana jest w serialu Netfliksa.\nGeografia.\nW przeciwieństwie do wielu innych pisarzy fantasy, jak np. J.R.R. Tolkien, Sapkowski nie stworzył pełnego opisu świata przed napisaniem całości cyklu, a raczej tworzył go w miarę rozwoju opowieści. Większość akcji sagi toczy się w Królestwach Północy, leżących na północy znanej części Kontynentu. Najważniejsze z nich to Aedirn, Cintra, Kaedwen, Kovir i Poviss, Lyria i Rivia, Redania oraz Temeria. Dokładne położenie poszczególnych królestw i księstw nie jest pewne ze względu na brak kanonicznych informacji na temat wielu z nich, pewne jest jednak wzajemne położenie wyżej wymienionych państw. Na samym południu, przy górach Amell, na zachodzie, znajduje się Cintra, której północną granicę stanowi rzeka Jaruga, mająca swoje ujście właśnie w Cintrze. Na wschodzie, a na północnym brzegu Jarugi leży Lyria i Rivia, na północ od nich są Temeria na zachodzie i Aedirn na wschodzie, na północ od nich Redania na zachodzie i Kaedwen na wschodzie, zaś dalej na północy Kovir-Poviss na zachodzie i Liga z Hengfors na wschodzie. Temerię od Lyrii i Rivii, oraz Aedirn oddziela masyw górski Mahakam.\nNa południe od Królestw Północy, za górami Amell, leżą tereny będące pod kontrolą Cesarstwa Nilfgaardu, przez wieki podbijającego kolejne z północnych krain, których mieszkańcy zwani są przez Nilfgaardczyków Nordlingami.\nMapy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=331310", "fragment_id": "1448181/0", "subtitle": "", "title": "Świat wiedźmina", "document_id": "1448181", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 331310.0, "score": 0.18625196814537048}, "uuid": "cc7b6c7d-773c-4a12-87c1-0a29effccf4d"}, {"page_content": "Pozostała część opowieści dotyczy podróży po rzece i zdarzeń, które w jej trakcie następują. Pozbawioną zasadniczo dramatycznych wydarzeń fabułę przeplatają opisy historycznych miejscowości nad Tamizą (często przedstawionych w humorystyczny sposób) oraz bardzo liczne dygresje zawierające komiczne anegdoty na różne tematy, nawiązujące mniej lub bardziej bezpośrednio do zdarzeń w trakcie podróży. Stanowią one często wspomnienia narratora o przyjaciołach lub krewnych, stawiające ich w niezbyt korzystnym świetle, zwykle w przeciwieństwie do samego narratora. Najczęściej anegdoty te dotyczą spraw związanych z pływaniem łódkami i trudności, jakie stanową one dla osób niedoświadczonych i nieostrożnych, potrafią jednak sięgać tak oddalonych od wycieczki tematów jak wieszanie obrazu na ścianie. Cały główny wątek skupia się na trzech bohaterach, inne osoby pojawiają się w powieści wyłącznie jako postacie epizodyczne lub bohaterowie anegdot.\nPanowie obozują pod gołym niebem i w hotelach, przyrządzają posiłki, przepływają przez śluzy. Zwiedzają nadrzeczne miasteczka, zachwycając się nie tylko zabytkami, ale i karczmami (których znawcą jest Harris). Nieustająco spierają się o to, który z nich dotąd najwięcej się napracował i który powinien teraz usiąść do wioseł czy pociągnąć hol łodzi. Po tygodniu podróży docierają do Oksfordu, który miał być ostatnim ich przystankiem w drodze w górę Tamizy. Ponieważ od momentu wyruszenia w drogę powrotną w dół rzeki panuje deszczowa pogoda, wycieczka przestaje im sprawiać radość. Po dwóch dniach docierają do Pangbourne, gdzie wbrew swojemu pierwotnemu planowi pozostawiają łódź i wracają do Londynu pociągiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1867346", "fragment_id": "866266/2", "subtitle": "", "title": "Trzech panów w łódce (nie licząc psa)", "document_id": "866266", "start_index": 2826.0, "parentId": 1867346.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15074022114276886}, "uuid": "4debe297-098b-4d5c-ab36-970c3fe2ad33"}, {"page_content": "Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający listę gór i wzgórz Śródziemia występujących w stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności alfabetycznej według kategorii pasm górskich i pojedynczych gór. Między nimi pojawiają się inne formy związane z górami.\nEtymologia nazw.\nTworząc nazwy fikcyjnych lokacji tworzonego przez siebie świata, Tolkien umieszczał je w kontekście 14 języków, którymi mówić mieli mieszkańcy wymyślonego przez niego świata. Co więcej, tworzone przez autora nazwy ulegać miały w obrębie Śródziemia podobnym procesom, jak nazwy realnych miejsc w rzeczywistym świecie. Nazwy gór często zawierają człon \"Ered\", który jest rzeczownikiem w liczbie mnogiej oznaczającym góry, w połączeniu z różnymi przymiotnikami. Pojawia się np. w nazwach \"Ered Engrin\" (Góry Żelazne), \"Ered Lindon\" (Góry Lindonu), \"Ered Luin\" (Góry Błękitne). W innych nazwach spotyka się ten rzeczownik w liczbie pojedynczej, \"orod\", w takich jednowyrazowych nazwach jak Orodruina (dosłownie Ognista Góra).\nGóry i wzgórza w Beleriandzie i na północ do niego.\nAndram.\nAndram (sind. \"długa ściana\"), to pasmo górskie położone było w centralnej części Beleriandu. Niejako rozdzielało ono północną część Beleriandu od południowej.\nJego zachodnie krańce znajdowały się za rzeką Narog, na południu królestwa Nargothrondu (część ta nazywana była Taur-en-Faroth – znajdowała się tam forteca Nargothrondu), a wschodnie (znajdujące się nieco na południe w porównaniu do zachodnich) aż na północ od lasu Taur-im-Duinath, zwano Ramdal - końcem muru. Na północ od gór Andram znajdował się Doriath. Rzeka Sirion przepływała na długości 9 mil podziemnym korytem pod tymi górami.\nRamdal.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2452791", "fragment_id": "540573/0", "subtitle": "", "title": "Lista gór i wzgórz Śródziemia", "parentId": 2452791.0, "start_index": 0.0, "document_id": "540573", "source": "wikipedia", "score": 0.19680511951446533}, "uuid": "9400feae-80b0-49c4-af7c-2c30ad0876b5"}]}
{"id": "q_431", "question": "W którym roku generał Józef Haller dokonał symbolicznych zaślubin Polski z morzem?", "answer": [{"page_content": "Zaślubiny Polski z morzem – ceremonia, która odbyła się 10 i 11 lutego 1920 roku w Pucku i w Wielkiej Wsi oraz w marcu 1945 roku w Dziwnówku (15), Mrzeżynie (17) i Kołobrzegu (18), mając symbolizować odzyskanie przez Polskę dostępu do Morza Bałtyckiego.\nOpis.\nW październiku 1919 roku generałowi dywizji Józefowi Hallerowi powierzono dowództwo Frontu Pomorskiego, utworzonego w celu pokojowego i planowanego odzyskania Pomorza, zgodnie z ustaleniami traktatu wersalskiego, odebranego Polsce wskutek rozbiorów. Zgodnie z planem przejmowanie ziem pomorskich rozpoczęło się 18 stycznia 1920 roku od przejęcia Torunia przez oddziały 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty.\nPomimo kilku incydentów, wśród których było kilka prób stawiania zbrojnego oporu, a także liczne przypadki sabotażu, odzyskiwanie Pomorza dla Polski przebiegało bez większych zakłóceń. 10 lutego 1920 roku generał Józef Haller wraz z ministrem spraw wewnętrznych Stanisławem Wojciechowskim oraz nową administracją województwa pomorskiego przybyli do Pucka, gdzie dokonali symbolicznych zaślubin Polski z Bałtykiem.\nGłównym punktem zorganizowanych wtedy uroczystości była msza dziękczynna. Nabożeństwo celebrował dziekan polowy Antoni Rydlewski. Kazanie wygłosił Józef Wrycza. W czasie mszy świętej duchowni poświęcili Banderę Polską, którą przy huku 21 salw armatnich Eugeniusz Pławski wraz z Florianem Napierałą podnieśli na maszcie jako znak objęcia przez Polską Marynarkę Wojenną wachty na Bałtyku. W imieniu dotychczasowych strażników Wybrzeża rybak kaszubski, szyper Jakub Myślisz, przekazał symbolicznie straż w ręce polskiego marynarza. W dniu tym, co Kaszubi uważali za dobry znak, Zatoka Pucka była zamarznięta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90151", "fragment_id": "662324/0", "subtitle": "", "title": "Zaślubiny Polski z morzem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "662324", "parentId": 90151.0, "score": 0.9446824789047241}, "uuid": "d0e112d0-06fc-4f4c-8c0f-656a3a2dd658"}, {"page_content": "Zaślubiny odbyły się poprzez wrzucenie pierścienia do morza. Tego dnia, przed zaślubinami, odbyło się spotkanie generała i delegacji władz Polski w Gdańsku z tamtejszymi Polakami, którzy ofiarowali na ręce Józefa Hallera dwa platynowe pierścienie. Pierścienie te były sfinansowane przez polskich gdańszczan, na przykład rodziny Leszczyńskich czy Raciniewskich. Podczas ceremonii jedynymi żołnierzami, którzy wjechali konno z brzegu do wody, byli Józef Haller i Władysław Zakrzewski. W czasie ceremonii generał Haller powiedział między innymi: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"(...)...oto dziś dzień krwi i chwały. Jest on dniem wolności, bo rozpostarł skrzydła Orzeł Biały nie tylko nad ziemiami polskimi, ale i nad morzem polskim (...) zawdzięczamy to przede wszystkim Miłosierdziu Bożemu, a potem wszystkim, którzy w walce nie ustawali (...)\".\nW Rewie na dziesięciu szkutach podniesiono polskie bandery, flota ta stworzyła zalążek Polskiej Marynarki Handlowej.\nPolska objęła 10 lutego odcinek wybrzeża morskiego, które wraz z Mierzeją Helską liczyło 140 kilometrów zaniedbanego gospodarczo wybrzeża Bałtyku.\nUpamiętnienie.\nNa brzegu odsłonięto i poświęcono pamiątkowy słup, na którym umieszczono wizerunek orła Jagiellonów, datę wydarzenia oraz napis: \"Roku Pańskiego 1920, 10 lutego Wojsko Polskie z generałem Józefem Hallerem na czele objęło na wieczne posiadanie polskie morze\".\nWojciech Kossak zainspirowany tym wydarzeniem namalował obraz \"Zaślubiny Polski z morzem\".\nUchwałą Sejmu RP VIII kadencji z 16 października 2019 rok 2020 został ustanowiony Rokiem Zaślubin Polski z Morzem w Pucku. Patronom roku 2020 poświęcono wydanie specjalne Kroniki Sejmowej.Poczta Polska wyemitowała 10 lutego 2020 roku znaczek pocztowy o nominale 3,30 złotych upamiętniający setną rocznicę zaślubin. Autor projektu znaczka Jarosław Ochendzan wykorzystał obraz \"Zaślubiny Polski z morzem\" Kossaka ze zbiorów Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Druk wykonano techniką offsetową na papierze fluorescencyjnym, w nakładzie 168 tysięcy sztuk.\nKalendarium.\nZaślubiny Polski z morzem w 1920:\nZaślubiny Polski z morzem w 1945:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90151", "fragment_id": "662324/1", "subtitle": "", "title": "Zaślubiny Polski z morzem", "parentId": 90151.0, "start_index": 1681.0, "document_id": "662324", "source": "wikipedia", "score": 0.8915804624557495}, "uuid": "2023c84f-068d-46c1-909b-2d2fa4ee4c31"}, {"page_content": "10 lutego 1920 Jakub Myślisz brał udział w uroczystych Zaślubinach Polski z morzem w Pucku. Przed wrzuceniem do morza pierścienia przez generała Józefa Hallera Jakub - jako rybak kaszubski przekazał symbolicznie straż w ręce polskiego marynarza. Podczas tych uroczystości poinformowany przez proboszcza parafii w Swarzewie ks. Pronobisa, że generał Józef Haller wraz z towarzyszącymi osobami chciałby odbyć rejs po \"pełnym morzu\" Jakub udał się pieszo do Helu, gdzie stacjonował jego kuter o niemieckiej jeszcze nazwie \"See Stern\", zabrał ze sobą siekierę do wyrąbania kutra z lodu. 11 lutego 1920 poprowadził swój kuter na wysokość Wielkiej Wsi/ dzisiejszego Władysławowa. Goście przewiezieni zostali łodzią na pokład kutra, brat Jan Myślisz dostarczył mu biało-czerwoną flagę, którą uszyła żona Jakuba - Anna. \"Gwiazda Morza\" wypłynęła po Rozewie i wtedy Jakub Myślisz podniósł na maszt pierwszy raz biało-czerwoną flagę na polskiej jednostce pełnomorskiej.\nGdy generał Haller pytał rybaków jakie są ich życzenia Jakub Myślisz oświadczył, że na miejscu stacji rybackiej pragnęliby mieć port nad Wielkim Morzem jako port schronienia. Haller przyrzekł rybakom, że ich marzenie o budowie portu w Wielkiej Wsi się ziści Rewanżując się za to przyrzeczenie rybacy ofiarowali generałowi wielką bryłę bursztynu - symbol bogactwa Bałtyku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5810411", "fragment_id": "1255131/1", "subtitle": "", "title": "Jakub Myślisz", "parentId": 5810411.0, "start_index": 1193.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1255131", "score": 0.5704411864280701}, "uuid": "bf637f78-489b-4d11-afd3-07f430c35419"}, {"page_content": "W październiku 1919 Hallerowi powierzono dowództwo Frontu Pomorskiego, utworzonego w celu pokojowego i planowego zajęcia Pomorza, przyznanego Polsce na mocy ustaleń traktatu wersalskiego. Zgodnie z planem przejmowanie ziem pomorskich rozpoczęło się 18 stycznia 1920 od przejęcia Torunia przez oddziały 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty. Poszczególne miejscowości przejmowano od wycofujących się wojsk niemieckich aż do 11 lutego 1920, kiedy to ostatni żołnierze opuścili Gdańsk.\nPomimo kilku incydentów, wśród których były próby stawiania zbrojnego oporu, a także liczne przypadki sabotażu, obejmowanie Pomorza dla Polski przebiegało bez większych zakłóceń. 10 lutego 1920 generał Haller wraz z ministrem spraw wewnętrznych Stanisławem Wojciechowskim oraz nową administracją Województwa Pomorskiego przybył do Pucka, gdzie dokonał symbolicznych zaślubin Polski z Bałtykiem. Entuzjazm Pomorzan z przyłączenia do Polski ustąpił jednak częściowo z powodu traktowania przez wojsko przyłączonych ziem jak kraju podbitego (grabieże, nieznajomość miejscowych stosunków itp.)\nWojna polsko-bolszewicka.\n \"Osobny artykuł: Armia Ochotnicza (II RP).\"\nZostał mianowany generałem broni ze starszeństwem z 1 czerwca 1919. W 1920 otrzymał funkcję Generalnego Inspektora Armii Ochotniczej, przy organizowaniu której położył duże zasługi. W czasie Bitwy Warszawskiej dowodził Frontem Północnym. Wchodził też w skład Rady Obrony Państwa (lipiec–sierpień 1920).\nDwudziestolecie międzywojenne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17645", "fragment_id": "169808/9", "subtitle": "", "title": "Józef Haller", "document_id": "169808", "start_index": 14101.0, "parentId": 17645.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42197492718696594}, "uuid": "5f16d7a5-2dc5-44ad-bcff-f62c12bdb3b5"}, {"page_content": "W pierwszych tygodniach 1920 r. Puck wszedł w skład Polski. 10 lutego 1920 odbyły się tu tzw. zaślubiny Polski z morzem z udziałem generała Józefa Hallera poprzez wrzucenie do Zatoki Puckiej platynowego sygnetu.\nW październiku 1920 rozpoczęto formowanie Pułku Artylerii Nadbrzeżnej, który jednak rozwiązano na początku 1922 r. 1 lipca 1920 w Pucku utworzona została Baza Lotnictwa Morskiego – pierwsza jednostka polskiego lotnictwa morskiego, która to jednostka pod różnymi nazwami (najdłużej jako Morski Dywizjon Lotniczy) stacjonowała w mieście do września 1939 Puck był garnizonem. Przy dywizjonie funkcjonował pod koniec lat 30. Posterunek Żandarmerii Puck. 15 sierpnia 1922, w czasie obchodów drugiej rocznicy „Cudu nad Wisłą”, miało miejsce tragiczne w skutkach omyłkowe zbombardowanie publiczności.\nAż do 1926 Puck oraz Hel były jedynymi polskimi portami nad morzem (oprócz tego Polska współzarządzała portem w Gdańsku, który jednak leżał poza jej granicami). Z dniem 1 I 1927 zlikwidowano powiat pucki, włączając miasto i okolice do nowo utworzonego powiatu morskiego z siedzibą w Gdyni.\n9 marca 1937 w Warszawie popełnił samobójstwo Jan Szkuta, od 1935 komisaryczny burmistrz Pucka.\nJesienią 1937 w Pucku sformowany został Kaszubski Batalion Obrony Narodowej.\nKampania wrześniowa w Pucku rozpoczęła się rano 1 IX bombardowaniem przez niemieckie lotnictwo bazy Morskiego Dywizjonu Lotniczego (zginął jego dowódca Edward Szystowski), a także portu oraz stacji kolejowej. Do 8 IX miasto było w rękach polskich, jednak tego dnia zostały zajęte przez Wehrmacht. Okupanci przeprowadzili w tym miesiącu i następnym serię egzekucji polskiej inteligencji oraz niektórych żołnierzy Morskiego Dywizjonu Lotniczego. W okresie 1941–1944 istniał tu obóz pracy, w którym więźniowie produkowali części do samolotów. Miasto zostało ostatecznie zdobyte 12 marca 1945 r. przez jednostki 19 armii i 11 korpusu pancernego gwardii 2 Frontu Białoruskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32807", "fragment_id": "169978/5", "subtitle": "", "title": "Puck", "source": "wikipedia", "start_index": 6428.0, "parentId": 32807.0, "document_id": "169978", "score": 0.2079562246799469}, "uuid": "cebff336-f02c-4627-8bc6-2a528829298b"}, {"page_content": "Decyzjami traktatu wersalskiego Polsce przypadła cześć Pomorza. W ramach Frontu Pomorskiego utworzona została Grupa gen. Stanisława Pruszyńskiego. Jej zadaniem było przejecie terytorium od Włocławka do wschodniego brzegu Wisły. W skład grupy wszedł między innymi 42 pułk Strzelców Kresowych. W styczniu 1920 pułk przybył do Lipna. Tu też stawiły się przydzielone pułkowi pododdziały: szwadrony 2 pułku szwoleżerów, baterie 11 pułku artylerii ciężkiej i 113 pułku artylerii polowej, pluton łączności, tabory i poczta polowa nr 329 i 318. 14 stycznia 1920 z Lipna do Kikoła pułk wyruszył dwoma kolumnami. Kolumna pod dowództwem płk. Jana Szyszkowskiego maszerowała przez Lipnicę, Popowo, Wąbrzeźno, Ostaszewo i Radzyń. Lewą kolumną dowodził początkowo por. Czechowski, a później kpt. Karol Jeżowski. Maszerowała ona przez Lubicz, Wąbrzeźno, Chełmżę i Chełmno. Obie kolumny 23 stycznia dotarły do Kikoła. Przyjęcie żołnierzy polskich przez ludność Pomorza było zazwyczaj serdeczne. Szczególnie uroczyście przebiegało powitanie pułku w Chełmnie i Grudziądzu. Do miasta wjechał samochodem gen. Stanisław Pruszyński i płk Jan Szyszkowski, a za nimi defilowały kompanie. W kościele katedralnym Kapituły Chełmińskiej odbyła się msza. W Grudziądzu pułk zajął dawne pruskie koszary i całością sił stacjonował w nowym garnizonie. 9 lutego 1920 reprezentacja pułku pojechała do Pucka na ceremonię zaślubin Polski z morzem. Podniesiono maszt z polską banderą, wbito w morze słup graniczny, a gen. Józef Haller wrzucił w morze dwa platynowe pierścienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1111505", "fragment_id": "1375948/3", "subtitle": "", "title": "42 Pułk Piechoty (II RP)", "parentId": 1111505.0, "start_index": 3491.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1375948", "score": 0.11633078008890152}, "uuid": "ccfac4e6-7e1a-4776-99f0-70366d2e9d15"}, {"page_content": "Dowódcami batalionów byli: 1 – kpt. mar. Antoni Wąsowicz, 2 – kpt. mar. Adam Mohuczy, 3 – kpt. mar. Włodzimierz Steyer. Pułk Morski nigdy nie walczył całością sił. Do akcji batalionu Pułku wchodziły oddzielnie w różnym czasie i odległych od siebie rejonach. 1 Batalion Morski walczył pod Ostrołęką, 2 Batalion Morski z Modlina pod dowództwem kapitana Konstantego Jacynicza wraz z generałem J. Hallerem w dniu 10 lutego 1920 zaślubił Polskę z Bałtykiem, wrzucając platynowy pierścień na znak przynależności Polski do Bałtyku i Bałtyku do Polski (w lutym 1920 na teren Pomorza wkroczył wraz z wojskiem polskim gen. Józef Haller, dowódca Frontu Pomorskiego). 2 Batalion uczestniczył w krwawych walkach pod Grodnem i Białymstokiem. 3 Batalion udziału w walkach nie brał. Pułk Morski został rozwiązany jesienią 1920.\nObsada personalna najważniejszych stanowisk służbowych w Marynarce Wojennej w 1922 roku\nDo 1926 roku w jej skład wchodziły: 2 kanonierki („Komendant Piłsudski” i „Generał Haller”), 4 trałowce („Jaskółka”, „Mewa”, „Rybitwa” i „Czajka”), 5 torpedowców („Mazur”, „Krakowiak”, „Ślązak”, „Podhalanin” i „Kujawiak”), 4 monitory rzeczne („Warszawa”, „Toruń”, „Pińsk” i „Horodyszcze”), 2 transportowce („Warta” i „Wilia”), okręt hydrograficzny („Pomorzanin”),okręt-baza nurków („Nurek”), 3 holowniki („Krakus”, „Wanda” i „Sokół”). Przewidywano dalszy rozwój floty wojennej.\nRozbudowa sił morskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1269285", "fragment_id": "1126488/3", "subtitle": "", "title": "Marynarka Wojenna (II RP)", "source": "wikipedia", "start_index": 4279.0, "document_id": "1126488", "parentId": 1269285.0, "score": 0.13552014529705048}, "uuid": "ddd0099e-6409-469d-8caf-ed8367c94d37"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPułk Morski – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP złożony z marynarzy, który wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej.\nHistoria.\nW lutym 1919 w Twierdzy Modlin został utworzony Batalion Morski. 4 kwietnia dowódcą batalionu został kapitan Konstanty Jacynicz. Batalion składał się z czterech kompanii strzeleckich i kompanii karabinów maszynowych. Jesienią 1919 zajął pozycje na granicy z Pomorzem, od Aleksandrowa Kujawskiego do linii Wisły. W połowie stycznia 1920 w składzie Frontu Pomorskiego rozpoczął akcję obejmowania terenów Pomorza, zajmując 18 stycznia Toruń i w pierwszych dniach lutego docierając do Pucka. Tam część Batalionu wraz z generałem Józefem Hallerem 10 lutego dokonała zaślubin Polski z Bałtykiem. \n6 lipca 1920 minister spraw wojskowych generał porucznik Józef Leśniewski wydał rozkaz nr 2516/20 w sprawie sformowania pułku morskiego z oddziałów marynarki podległych Departamentowi Morskiemu. Pod względem organizacyjnym i zaopatrzenia pułk został podporządkowany Dowództwu Okręgu Generalnego „Pomorze”. Organizacja pułku morskiego miała się odbywać „według regulaminów, etatów i norm ustalonych dla pułku piechoty”. Dowódcą pułku został kapitan marynarki Konstanty Jacynicz.\n25 lipca 1920 zakończono organizację dowództwa pułku oraz plutonów: technicznego, telefonicznego i sanitarnego. \nWojna polsko-bolszewicka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100076", "fragment_id": "647627/0", "subtitle": "", "title": "Pułk Morski", "document_id": "647627", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 100076.0, "score": 0.13353779911994934}, "uuid": "4d8e6741-fdc9-4dbb-a517-dc0fdbf1e4f0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWładysław Zakrzewski herbu Wyssogota (ur. 7 stycznia 1894 we Wrocławiu, zm. 9 maja 1981 w Argentynie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.\nŻyciorys.\nBył prawnukiem Ludwika Wyssogota-Zakrzewskiego (1802–1886) – powstaniec listopadowy, urzędnik, właściciel majątku Kokorzyn, wnukiem Władysława Teodora Wyssogota-Zakrzewskiego (1837–1893) – poseł na Sejm w Berlinie, synem Witolda Wyssogota-Zakrzewski (1865–1924) – radca województwa poznańskiego i Zofii Wyskota Zakrzewskiej (zm. 1905). Miał siostrę Halinę (1895–).\nAbsolwent gimnazjum w 1914 roku. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do Armii Cesarstwa Niemieckiego i w jej szeregach służył na froncie zachodnim. Uzyskał stopień porucznika. W 1918 roku przedostał się do Poznania, gdzie współorganizował wzniecenie powstania wielkopolskiego i został szefem sztabu tzw. „Grupy Palucha”. Wstąpił do Wojska Polskiego. Został mianowany kapitanem piechoty. 26 sierpnia 1919 roku głównodowodzący Wojsk Polskich b. zaboru pruskiego przeniósł kpt. W. Zakrzewskiego z Dowództwa Głównego „do Sztabu 4 Dywizji Strzelców w celu pełnienia obowiązków Szefa Sztabu Dywizji”. Podczas symbolicznych zaślubin Polski z morzem 10 i 11 lutego 1920 roku w Pucku, był obok gen. dyw. Józefa Hallera jedynym oficerem, który wjechał konno z brzegu do wody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3466918", "fragment_id": "957858/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Zakrzewski (podpułkownik)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "957858", "parentId": 3466918.0, "score": 0.1615193486213684}, "uuid": "7df9577c-2caf-4af9-b975-fb57f0d14779"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nZygmunt Jan Rydlewski CSSp (ur. 1 maja 1868 w Książu Wielkopolskim, zm. 2 stycznia 1941 w Lubiniu) – polski ojciec misjonarz Zgromadzenia Ducha Świętego, kapelan Armii gen. Józefa Hallera we Francji, dyrektor Domu św. Józefa dla synów obrońców Ojczyzny im. gen. J. Hallera w Bydgoszczy, superior Domu zakonnego w Puszczykówku koło Poznania.\nŻyciorys.\nUrodził się 1 maja 1868 w Książu Wielkopolskim. W 1885 r. wstąpił do Zgromadzenia Ducha Świętego. Święcenia kapłańskie przyjął 28 listopada 1892 r., a śluby zakonne złożył 15 sierpnia 1893 r.\nKapelan wojskowy.\nPoczątkowo pracował w Stanach Zjednoczonych. W 1918 r. udał się do Francji, gdzie w 1919 r. został kapelanem 4. Pułku Strzelców Polskich Armii gen. J. Hallera. Po przybyciu tej armii do Polski brał udział w walkach z Ukraińcami w Galicji Wschodniej. Za poświęcenie i odwagę otrzymał pochwałę gen. Józefa Hallera. 9 września 1919 r. został zwolniony z obowiązków proboszcza dywizyjnego i opuścił pułk. Zimą 1920 r. jako dziekan przy dowództwie Frontu Pomorskiego towarzyszył gen. Hallerowi w przejmowaniu Pomorza przez Polskę. Brał udział w uroczystości zaślubin Polski z morzem w Pucku 20 lutego 1920 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2242204", "fragment_id": "465367/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt Rydlewski", "document_id": "465367", "start_index": 0.0, "parentId": 2242204.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3727267384529114}, "uuid": "1f554e4f-5302-4e6f-b071-07d0657b4f8b"}]}
{"id": "q_432", "question": "Którego króla uwiecznił Jan Matejko na obrazie „Hołd pruski”?", "answer": [{"page_content": "Od 12 czerwca 2008 do momentu zakończenia prac remontowych w Sukiennicach obraz poddawany był renowacji i eksponowano go na Wawelu, obecnie natomiast znajduje się w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach. Hołd pruski przeszedł kilka zabiegów konserwatorskich: po raz pierwszy poddano go konserwacji w 1915, następnie w 1938. Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 obraz został ukryty w podziemiach kościoła św. Katarzyny w Zamościu (dzięki staraniom tamtejszego rektora ks. dr. Wacława Staniszewskiego), gdzie później uległ uszkodzeniu. W 1945 przechodził kolejną konserwację, a w 1974 raz jeszcze znalazł się w rękach konserwatorów przed wyjazdem na wystawę do Moskwy. Ostatnia konserwacja została przeprowadzona w latach 2006–2008.\nPostacie historyczne na obrazie.\nW centrum obrazu umieszczone są postacie króla Zygmunta I Starego i klęczącego przed nim Albrechta Hohenzollerna. Zygmunt August przedstawiony został jako 5-letni chłopczyk ubrany w czerwoną sukienkę podtrzymywany przez Piotra Opalińskiego, ochmistrza dworu. Jako Opalińskiego sportretował Matejko profesora historii Uniwersytetu Jagiellońskiego Józefa Szujskiego. Matejko sportretował 31 postaci ówczesnego życia politycznego. Oto niektóre z nich:\nW lewym dolnym rogu obrazu z dokumentem opatrzonym królewską pieczęcią stoi Bartolommeo Berrecci – architekt i twórca renesansowego zamku królewskiego na Wawelu. Jego twarz to jeden z dwóch na obrazie autoportretów Jana Matejki. Drugi to twarz królewskiego błazna Stańczyka.\nKształty budowli na Rynku Głównym utrwalone na obrazie są niezgodne ze stanem faktycznym. Matejko namalował fragment Sukiennic już w stylu renesansowym, chociaż taką formę przybrały one dopiero w roku 1555 po pożarze, który strawił budowlę w jej dawnym, gotyckim stylu.W zbiorach militariów Muzeum Narodowego w Krakowie znajduje się rycerska zbroja turniejowa z roku ok. 1560. W tej zbroi Jan Matejko przedstawił na swoim obrazie Albrechta Hohenzollerna.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=477941", "fragment_id": "1577757/1", "subtitle": "", "title": "Hołd pruski (obraz Jana Matejki)", "parentId": 477941.0, "start_index": 1295.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1577757", "score": 0.4285547733306885}, "uuid": "f0a73d19-340b-482f-955c-ae821b3e8a4d"}, {"page_content": "Tematyka dzieła Matejki (zarówno pierwszego, jak i drugiego) przedstawia złożenie hołdu królowi polskiemu Zygmuntowi III Wazie przez carów Szujskich na sejmie Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 29 października 1611. Wydarzenie to miało miejsce w Wielkiej Sali Senatu, gdzie carowie przywiezieni zostali jako jeńcy pojmani przez hetmana Stanisława Żółkiewskiego. \nW sejmowej sali na szkarłatnym tronie z białym Orłem siedzi w otoczeniu senatu i dworu król Zygmunt III Waza w koronacyjnym stroju. Przed nim stoi hetman Stanisław Żółkiewski i wskazuje na carów Szujskich. Jeden z nich pada na kolana i czołem uderza w posadzkę, drugi pochyla się w głębokim ukłonie. \nKontekst historyczny.\nStanisław Żółkiewski, po spektakularnym rozbiciu w lipcu 1610 wielkiej armii Dymitra Szujskiego w bitwie pod Kłuszynem, został zaproszony na Kreml przez bojarów, którzy skłonni byli oddać tron carski Władysławowi, synowi Zygmunta. W sali tronowej otoczony przez senatorów zasiadł na tronie król Zygmunt, u jego boku królowa z dziećmi i świtą. Car Wasyl przeszedł przez całą salę i przed tronem, zdejmując futrzany czap z głowy, złożył polskiemu monarchie głęboki ukłon. Carscy bracia padli na kolana, uderzając głowami o podłogę i płacząc. \nIdea.\nObraz stanowi ideową analogię do \"Hołdu pruskiego\". Sceny hołdów – pruskiego przed Zygmuntem I i moskiewskiego przed Stefanem Batorym – to szczytowe momenty polskiej dominacji politycznej. \nStyl Jana Matejki pod koniec życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2460888", "fragment_id": "523921/2", "subtitle": "", "title": "Carowie Szujscy przed Zygmuntem III (obrazy Jana Matejki)", "document_id": "523921", "start_index": 3585.0, "parentId": 2460888.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43974652886390686}, "uuid": "51d57887-59d3-49ef-a172-12c82c19c91b"}, {"page_content": "Zobacz też: obraz Jana Matejki „Hołd pruski”.\nHołd pruski 1525 – hołd lenny złożony królowi Zygmuntowi I Staremu przez Albrechta Hohenzollerna, księcia w Prusach, który odbył się 10 kwietnia 1525 roku w Krakowie. Miał miejsce bezpośrednio po zawarciu dwa dni wcześniej traktatu krakowskiego, w wyniku którego Prusy Zakonne zostały przekształcone w Księstwo Pruskie będące lennem Królestwa Polskiego. Był to jeden z dwunastu hołdów pruskich w historii Polski.\nW czasie składania hołdu na Goldzie rynku krakowskiego, Albrechtowi towarzyszyła delegacja stanów pruskich. Albrecht odebrał z rąk króla proporzec z herbem Prus Książęcych jako symbol lenna. Oznakę zależności od króla i Korony symbolizowała umieszczona na piersi czarnego pruskiego orła litera S (Sigismundus) oraz korona na jego szyi.\nZnaczenie.\n8 kwietnia 1525 roku, w wyniku traktatu krakowskiego, ostatni wielki mistrz pruskiej gałęzi Zakonu krzyżackiego, sprawujący władzę świecką nad państwem zakonu krzyżackiego Albrecht Hohenzollern, przyjął wyznanie luterańskie i przekształcił państwo zakonne w świeckie państwo stając się jego władcą (\"księciem w Prusach\"), wyznaczonym przez zwierzchniego pana lennego – czyli króla Polski (noszącego prawny tytuł \"księcia pruskiego\", czyli władcy całych Prus). Książę w Prusach miał otrzymać pierwsze miejsce wśród dostojników świeckich senatu Królestwa Polskiego. Dwa dni później złożył hołd lenny swojemu wujowi Zygmuntowi Staremu, królowi Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28717", "fragment_id": "169381/0", "subtitle": "", "title": "Hołd pruski 1525", "parentId": 28717.0, "start_index": 1.0, "document_id": "169381", "source": "wikipedia", "score": 0.5741914510726929}, "uuid": "a38643cf-cbe7-4196-9d60-516e9d483128"}, {"page_content": "Wydarzenie odbywa się na brzegach Jeziora Lednickiego w Wielkopolsce. Polska jest ukazana jako kraina porośnięta lasami, pokryta jeziorami, oświetlona słońcem. Najważniejszą postacią na obrazie jest książę Mieszko I wsparty lewą ręką o krzyż, a prawą o miecz symbolizujący jego władzę. Lewa noga księcia opiera się o leżący na ziemi rozbity posąg pogańskiego bożka. Książę patrzy na leżący na wyspie średniowieczny zamek z basztą, nad którym krążą orły. Ta wyspa to Ostrów Lednicki, pierwsza siedziba polskiego władcy. Za krzyżem po prawej stronie obrazu stoją członkowie książęcej drużyny. Po lewej stronie obrazu Matejko namalował w stroju pontyfikalnym świętego Wojciecha, który chrzci Czcibora – młodszego brata księcia Mieszka. Postać świętego Wojciecha ma podkreślać kierunek przyjęcia chrześcijaństwa z Czech. Dzięki świetlistemu strojowi wyróżnia się na szkicu Dobrawa, żona księcia Mieszka I, która w dłoni trzyma zapaloną świecę symbolizującą nową wiarę. W samym centrum obrazu wpatrzony w otwartą księgę, ubrany na czarno został przedstawiony Radzim Gaudenty, brat świętego Wojciecha, pierwszy arcybiskup gnieźnieński. Stojący obok zakapturzony mnich z krzyżem w ręce to Benedykt. W oddali, w lewym rogu obrazu widoczne są łodzie przycumowane do brzegu – zapowiedź przyszłej wyprawy misyjnej świętego Wojciecha na ziemie Prusów i Jaćwingów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=981988", "fragment_id": "1349135/1", "subtitle": "", "title": "Zaprowadzenie chrześcijaństwa", "source": "wikipedia", "start_index": 612.0, "parentId": 981988.0, "document_id": "1349135", "score": 0.08869943022727966}, "uuid": "90181593-e30c-4aed-9bf6-ca13dbc66e9a"}, {"page_content": "W 1867 otrzymał mandat do galicyjskiego Sejmu Krajowego, gdzie zasiadał przez trzy kadencje. Następnie wybrano go na delegata do Izby Poselskiej austriackiej Rady Państwa. W uznaniu zasług cesarz ustanowił go dożywotnim członkiem Izby Panów parlamentu.\nBył współtwórcą krakowskiej szkoły historycznej, która badała przyczyny narodowych niepowodzeń Polaków. Jeden z aktywnych krakowskich konserwatystów – stańczyków. W latach 1865–1883 był członkiem honorowym Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.\nZmarł nie skończywszy 48 lat. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie, w grobowcu rodzinnym, w pasie 47.\nUpamiętnienie.\nSzujski był przyjacielem Jana Matejki, który uwiecznił go na obrazie \"Hołd Pruski\" jako wychowawcę królewicza Zygmunta Augusta. 1 czerwca 1886 w Tarnowie, przed budynkiem gimnazjum, gdzie uczył się, odsłonięto jego pomnik. Imię Szujskiego nosi sala nr 56 w Collegium Novum UJ, gdzie 6 listopada 1939 Niemcy, podczas akcji określanej w polskiej literaturze historycznej jako Sonderaktion Krakau, aresztowali profesorów Uniwersytetu i Akademii Górniczej przybyłych na inaugurację roku akademickiego.\nLinki zewnętrzne.\nDzieła: \n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69532", "fragment_id": "658949/1", "subtitle": "", "title": "Józef Szujski", "parentId": 69532.0, "start_index": 1688.0, "source": "wikipedia", "document_id": "658949", "score": 0.12436705827713013}, "uuid": "fcd8ee08-d6ec-4db2-971f-f0116d02c1f7"}, {"page_content": "Bolesław Chrobry ze Światopełkiem przy Złotej Bramie w Kijowie – obraz autorstwa Jana Matejki, namalowany techniką olejną na drewnie w 1884 roku na zamówienie księcia Heliodora Czetwertyńskiego w Krakowie. Dzieło przedstawia pierwszego króla Polski (ówcześnie jeszcze nie koronowanego), Bolesława Chrobrego z dynastii Piastów wjeżdżającego do Kijowa w 1018 roku. W 1929 r znajdował się we dworze Jana Mazarskiego, będącego wnukiem Heliodora, w Rybczyńcach na Podolu, od 1939 roku natomiast stanowi własność książąt Czetweryńskich w depozycie Muzeum Narodowego w Krakowie. \nHistoryczny temat obrazu.\nObraz odwołuje się do kilku wydarzeń z drugiego dziesięciolecia XI w. Bolesław Chrobry wraz z Włodzimierzem Wielkim, celem zawarcia pokoju między dwoma państwami, doprowadzili do mariażu swoich dzieci: córki Chrobrego ze Światopełkiem (zwany później Przeklętym), dzięki czemu dokonała się chrystianizacja Rusi. Matejko umieścił na obrazie postać biskupa symbolizującego przekazywanie Wschodowi cywilizacji Zachodu (chrześcijaństwa łacińskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5577426", "fragment_id": "1265498/0", "subtitle": "", "title": "Bolesław Chrobry ze Świętopełkiem przy Złotej Bramie w Kijowie (obraz Jana Matejki)", "document_id": "1265498", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5577426.0, "score": 0.18339940905570984}, "uuid": "8df1d9c1-b624-472e-ad3c-b56cddc4e1db"}, {"page_content": "Po schodach do kolegiaty św. Jana wchodzi król Stanisław August Poniatowski, na ramionach ma założony płaszcz koronacyjny, w którym jednak wówczas nie występował. Z wieńcem laurowym pod baldachimem Matejko namalował księżnę kurlandzką Dorotę Biron, tuż za nią stoi Elżbieta Grabowska – metresa króla, matka jego dzieci. Kłaniając się przy drzwiach kościoła wita króla prezydent Warszawy Jan Dekert z córką Marianną (w żółtej sukni tyłem do widza). Dekert już wtedy nie żył, ale Matejko namalował go w tej scenie celowo, aby ukazać rolę mieszczaństwa oraz przyjęcie przez Sejm Wielki w kwietniu 1791 \"Prawa o miastach\".\nPośrodku obrazu przedstawiona jest scena, która w rzeczywistości rozegrała się na Zamku Królewskim, poseł ziemi kaliskiej Jan Suchorzewski przeciwny konstytucji i reformom próbuje zabić nożem swojego synka, chłopczyk wyrywa się ojcu, a za rękę z nożem łapie Stanisław Kublicki, poseł inflancki, jeden z najaktywniejszych działaczy stronnictwa proreformatorskiego w Sejmie. Z kieszeni Suchorzewskiego wysypała się talia kart – aluzja do sposobu przekupienia go przez rosyjskiego ambasadora Stackelberga i przez Branickiego. Poseł kaliski, chociaż nie był dobrym graczem, nieoczekiwanie zaczął wygrywać wielkie sumy, przy jednoczesnej energicznej akcji werbunkowej partnerów od stolika.\nDrugą postacią niesioną na ramionach przez posłów jest Kazimierz Nestor Sapieha marszałek konfederacji litewskiej, drugi marszałek Sejmu Wielkiego. Za Sapiehą Matejko namalował Andrzeja Hieronima Zamoyskiego, autora kodyfikacji prawa Rzeczypospolitej, obejmującego wychowawcę swoich dzieci oraz obrońcę sprawy chłopskiej Stanisława Staszica.Na koniu w mundurze szwoleżera, żołnierza lekkiej kawalerii w Księstwie Warszawskim, namalowany został królewski bratanek książę Józef Poniatowski. W 1791 książę był dowódcą stołecznego garnizonu. Centralnie Matejko umieścił jeszcze dwie ważne dla powstania konstytucji postacie: w stroju kapłana Hugona Kołłątaja oraz za nim marszałka wielkiego litewskiego Ignacego Potockiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1238546", "fragment_id": "1145270/1", "subtitle": "", "title": "Konstytucja 3 Maja 1791 roku", "document_id": "1145270", "start_index": 1822.0, "parentId": 1238546.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09735366702079773}, "uuid": "a4620a8c-05bb-4f07-b808-e732a523bda8"}, {"page_content": "Śmierć Przemysława w Rogoźnie – obraz olejny namalowany przez Jana Matejkę w 1875 roku.\nNa ziemiach polskich był wystawiany do tej pory trzykrotnie. W Krakowie zaraz po namalowaniu w 1875 roku w Towarzystwie Przyjaciół Sztuk Pięknych, w 1894 roku we Lwowie podczas Powszechnej Wystawy Krajowej. Zakupił go po zakończeniu wystawy biskup Josip Juraj Strossmayer i przeznaczył do tworzącej się Akademii Nauk w Zagrzebiu. Obraz jest obecnie własnością Galerii Nowoczesnej w Zagrzebiu, która wypożyczyła go do Muzeum Narodowego w Poznaniu na okres trzech miesięcy jesienią 2007 roku.\nOpis.\nZamachu w Rogoźnie na króla Przemysława II dokonano w środę popielcową 8 lutego 1296 roku, kiedy dwór i król odsypiali obchodzone poprzedniego dnia zapusty. Zaskoczony we śnie król zdołał jeszcze chwycić za broń lecz został poważnie ranny. Napastnicy uprowadzili go ze sobą, ale ponieważ bardzo krwawił porzucili po drodze.\nJan Matejko do przekazów historycznych podszedł bardzo swobodnie. Na jego płótnie scena rozgrywa się w paradnej sali, nie w sypialni, król jest całkowicie ubrany i przytomny. Toczy się otwarta walka, pojedynek na miecze napastników z królem i jego otoczeniem, chociaż widać przewagę tych pierwszych. Matejko na obrazie umieścił również postacie dwóch przerażonych kobiet: żony króla Przemysława II Małgorzaty oraz jego córki Ryksy Elżbiety później wydanej za mąż za króla Wacława II. O obecności w Rogoźnie obu pań ze źródeł historycznych nic nie wiadomo.\nW polskim malarstwie do tematyki śmierci króla powrócił raz jeszcze w 1881 roku Wojciech Gerson, a jego obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie.\nOd 30 maja 2008 roku w Zamku Królewskim w Poznaniu eksponowana jest kopia obrazu autorstwa Jerzego Winklera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1211693", "fragment_id": "1141003/0", "subtitle": "", "title": "Śmierć Przemysława w Rogoźnie", "parentId": 1211693.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1141003", "source": "wikipedia", "score": 0.12154548615217209}, "uuid": "6333dcdb-1a48-4def-9041-031193445dab"}, {"page_content": "Na obrazie widoczny jest również hetman Jan Zamoyski siedzący po lewej stronie na podwyższeniu. Po lewej stronie w dolnej części obrazu widzimy dwóch purpuratów: Hipacego Pocieja i biskupa Stanisława Karnkowskiego. Z prawej zaś są widoczne twarze dwóch posłów oraz kardynała Enrico Caetaniego. Za królem widzimy małego królewicza Władysława i marszałka wielkiego koronnego Mikołaja Wolskiego. U stóp Piotra Skargi siedzi Jan Piotr Sapieha. Występują też trzy kobiety: Agnieszka Firlejowa, Anna Jagiellonka, Halszka z Ostroga.\nMatejko namalował obraz tuż po załamaniu powstania styczniowego, co jeszcze bardziej potęguje grozę nieruchomego, skamieniałego z przerażenia audytorium i ujętej bardzo dynamicznie, natchnionej postaci królewskiego spowiednika i kaznodziei. Michał Szweycer powstaniec listopadowy i towiańczyk, pozował do tego obrazu jako Piotr Skarga. Według innych źródeł sam Matejko dał Skardze swoją twarz.\nPraca utrzymana jest w tonach fioletowo-czerwonych z dużą ilością purpury, co nadaje wrażenie dostojności przedstawienia. Postacie wydobywane są z tła za pomocą punktowo kierowanego światła. Matejko zadbał o najwierniejsze przedstawienie strojów z początku XVII wieku, także przedmioty na obrazie jak makaty, fotele, modlitewniki utrzymane są w stylu epoki.\nDzieje obrazu w czasie II wojny światowej.\nObraz został wystawiony w 1864 roku w sali Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Został zakupiony przez Maurycego Potockiego z Zatora za 10 000 guldenów. W 1865 na wystawie w Paryżu otrzymał złoty medal. Obraz był wielokrotnie przesyłany i szybko uległ dużym zniszczeniom. W 1884 roku, w Wiedniu, pod nadzorem Daniela Penthera obraz zdublowano i naklejono na nowe płótno. Później obraz znajdował się w Warszawie w prywatnych zbiorach Augusta hrabiego Potockiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=390485", "fragment_id": "62894/1", "subtitle": "", "title": "Kazanie Skargi", "document_id": "62894", "start_index": 1703.0, "parentId": 390485.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1375279277563095}, "uuid": "6a4facab-df97-4a69-a716-2c663d7e73cd"}, {"page_content": "Proporzec albo hołd pruski – utwór poetycki Jana Kochanowskiego nawiązujący do hołdu lennego złożonego przez Albrechta Fryderyka Hohenzollerna królowi Zygmuntowi Augustowi w 1569.\nHistoria.\nUtwór ten powstał po 19 lipca 1569, czyli po dacie hołdu, zaś wydany został osobno w 1587. Istnieje przypuszczenie, że ukazał się po raz pierwszy już w roku 1569, jednak wydania tego nie odnaleziono. Poemat opiewa potęgę Rzeczypospolitej, sprawującej zwierzchność nad Prusami. Wzywa też do jedności w chwili, gdy ważą się losy unii polsko-litewskiej. Poemat został napisany w większości trzynastozgłoskowcem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3647921", "fragment_id": "1309555/0", "subtitle": "", "title": "Proporzec albo hołd pruski", "parentId": 3647921.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1309555", "source": "wikipedia", "score": 0.06282997876405716}, "uuid": "49fbebcb-af23-4a6e-9815-c624ef000036"}]}
{"id": "q_433", "question": "Czy obywatele Polscy wylatujący do państw strefy Schengen muszą odbywać na lotniskach odprawę paszportową?", "answer": [{"page_content": "Przejście graniczne – ustalone na drodze umów międzypaństwowych miejsce na granicy pomiędzy państwami służące do jej przekraczania zarówno przez podróżnych, jak i pojazdy. Na przejściach granicznych podróżnym sprawdzane są ich dokumenty (zazwyczaj paszporty) oraz czasami, zależnie od kraju, wizy. Dokonywana jest też kontrola graniczna, a także kontrola celna przewożonych towarów i wymiar cła oraz innych podatków.\nRodzaje.\nRozróżniamy przejścia graniczne:\nStrefa Schengen.\nW Europie na mocy porozumienia z 1985 r. utworzono specjalną strefę (strefa Schengen) obejmującą 29 państw gdzie zniesiono kontrole graniczne. Ponadto dla obywateli państw nienależących do tej strefy, ale będących członkami Unii Europejskiej na przejściach granicznych stosuje się uproszczone procedury odprawy podróżnych polegające na zaniechaniu kontroli lub sprawdzeniu wyłącznie dokumentów. Nie dokonuje się natomiast odprawy celnej, aczkolwiek może być dokonana kontrola celna towarów handlowych.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308044", "fragment_id": "1444708/0", "subtitle": "", "title": "Przejście graniczne", "document_id": "1444708", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 308044.0, "score": 0.6738657355308533}, "uuid": "32292fa2-8c8d-4a77-b176-d86968377023"}, {"page_content": "Paszport – dokument tożsamości wydany przez uprawniony organ państwa, uprawniający do przekraczania granic państwowych (niektóre państwa mogą wymagać dodatkowo wiz wjazdowych).\nW technice paszport to dokument wystawiany dla urządzeń wymagających szczególnego nadzoru podczas eksploatacji – np. zbiorników ciśnieniowych kontrolowanych przez uprawnione firmy i urzędy dozoru technicznego, aby zapobiec ich rozerwaniu. Firmy zapisują w paszporcie wykonane próby mające na celu jak najwcześniejsze wykrycie ewentualnych uszkodzeń, a urzędy dozoru technicznego – dopuszczenia do eksploatacji tak wypróbowanego urządzenia na kolejne okresy.\nW rolnictwie paszport to dokument zwierzęcia wykazujący jego historię od narodzin do ewentualnego uboju.\nHistoria.\nPierwsze paszporty wprowadzili Rzymianie. Dla bezpieczeństwa oraz bezpiecznego przepływu towarów wystawiali oni zaświadczenie bezpiecznego przejazdu, które należało okazać władzom kraju, w którym się przebywało. Zawierało ono ostrzeżenie dla urzędników, którzy nie honorowaliby tego zaświadczenia.\nPrzez wiele wieków w większości krajów nie istniał obowiązek posiadania paszportu jako dokumentu potrzebnego do podróży zagranicznej, od przełomu XVIII i XIX wieku wyjątkiem były Imperium Rosyjskie oraz Imperium Osmańskie. Pierwsze współczesne uregulowania prawne i dokumenty do podróży zagranicznych zaczęto wprowadzać dopiero w XIX wieku. Pierwsze powszechne paszporty i obowiązek posiadania ich do przekraczania granic wprowadzono we Francji (1867), Imperium brytyjskim (1873), Królestwie Włoch (1873) oraz USA (1889). W następstwie I wojny światowej znacznie zaostrzono prawo paszportowo-celne w Europie.\nPo II wojnie światowej w krajach tzw. bloku sowieckiego wydawanie pozwoleń na wyjazdy zagraniczne i paszportów stało się bardzo ograniczone. Dzięki przemianom politycznym po 1989 oraz rozszerzeniu się Strefy Schengen, paszporty nie są już niezbędne do podróży pomiędzy większością krajów Europy.\nPaszporty w Polsce.\n \"Osobny artykuł: Paszporty w Polsce.\"\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138282", "fragment_id": "24112/0", "subtitle": "", "title": "Paszport", "parentId": 138282.0, "start_index": 0.0, "document_id": "24112", "source": "wikipedia", "score": 0.23986388742923737}, "uuid": "fd6ac2c0-03fb-4161-b13d-8bafaeb4c12d"}, {"page_content": "Przejścia graniczne Polski – położone na granicy państwowej punkty ruchu osobowego i towarowego między Polską a sąsiadującymi państwami, oraz morskie i lotnicze przejścia graniczne, którymi odbywa się ruch między Polską a zagranicą.\nPrzejścia dzielą się na międzypaństwowe (przeznaczone do ruchu obywateli państw graniczących) i międzynarodowe (przeznaczone dla ruchu obywateli dowolnych państw świata). Ponadto dzielą się na osobowe, osobowo-towarowe i towarowe, na stałe i sezonowe (turystyczne) oraz na drogowe (piesze, rowerowo-piesze, samochodowo-piesze i samochodowe), kolejowe, wodne (śródlądowe bądź morskie) i lotnicze. Przejściami drogowymi, kolejowymi, morskimi, wodnymi śródlądowymi i lotniczymi zarządzają wojewodowie. Na przejściach granicznych usytuowane są punkty kontroli Straży Granicznej, Służby Celnej, a także Inspekcja Weterynaryjna, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych.\nPrzejścia graniczne na granicy z Rosją (obwód królewiecki), Białorusią i Ukrainą są zarazem przejściami na zewnętrznej granicy Unii Europejskiej, gdzie wdrażane jest \"acquis communautaire\" Układu z Schengen.\nW związku z przystąpieniem Polski do Strefy Schengen, z dniem 21 grudnia 2007 zlikwidowano przejścia graniczne na granicy z Niemcami, Czechami, Słowacją i Litwą. Utrzymywana jest wyłącznie infrastruktura niezbędna do sprawnego przywrócenia kontroli granicznej w szczególnych przypadkach, jednak formalnie nie są to już przejścia graniczne. Na granicach tych mogą być ustanawiane, zgodnie z kodeksem granicznym Schengen, tymczasowe przejścia graniczne w związku z zaistnieniem określonych sytuacji – przykładowo w okresie od 8 listopada do 23 listopada 2013 roku przywrócono kontrolę graniczną i ustanowiono 126 przejść granicznych na granicy z Czechami, 43 z Niemcami, 11 z Litwą i 58 ze Słowacją.Zgodnie ze stanem na 1 stycznia 2009 w Polsce istnieje 16 przejść drogowych, 14 kolejowych, 1 rzeczne, 18 morskich i 20 lotniczych.\nPolska-Ukraina.\n \"Osobny artykuł: Polskie przejścia graniczne z Ukrainą.\"\nPolska-Białoruś.\n \"Osobny artykuł: Polskie przejścia graniczne z Białorusią.\"\nPolska-Rosja.\n \"Osobny artykuł: Polskie przejścia graniczne z Federacją Rosyjską.\"\nLotnicze przejścia graniczne.\nOsobowe i towarowe:\nTylko osobowe:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99859", "fragment_id": "647564/0", "subtitle": "", "title": "Przejścia graniczne Polski", "parentId": 99859.0, "start_index": 0.0, "document_id": "647564", "source": "wikipedia", "score": 0.33619415760040283}, "uuid": "6894e79e-c1e6-4ba3-82e4-cc4c4774fc57"}, {"page_content": "Granice Słowacji z Czechami, Polską, Węgrami i Austrią są od 21 grudnia 2007 wewnętrznymi granicami strefy Schengen. W myśl art. 2 układu z Schengen na granicach tych nie prowadzi się kontroli paszportowej ani celnej, a ich przekraczanie jest dozwolone w każdym miejscu i o każdym czasie; wobec tego nie ma na nich przejść granicznych.\nOd 1 maja 2004 granice Słowacji z Czechami, Polską, Węgrami i Austrią są wewnętrznymi granicami Unii Europejskiej. Do czasu przystąpienia Słowacji do układu Schengen na tych granicach służby słowackie prowadziły tylko kontrolę paszportową.\nGranicą zewnętrzną Unii Europejskiej i jednocześnie strefy Schengen jest obecnie tylko granica słowacko-ukraińska, na której jest dokonywana kontrola celna i paszportowa.\nSłowackie przejścia graniczne były z reguły otwarte przez całą dobę, dla ruchu towarowego i osobowego, dla obywateli wszystkich państw świata. Odstępstwa od tej zasady zaznaczono niżej. Wykaz nie obejmuje przejść dla ruchu turystycznego i obsługujących tzw. mały ruch graniczny ani przejść granicznych w międzynarodowych portach lotniczych.\nIstniejące przejścia graniczne.\nGranica z Ukrainą.\n \"Zobacz też: granica słowacko-ukraińska.\"\nDawne przejścia graniczne.\nGranica z Czechami.\n \"Zobacz też: granica czesko-słowacka.\"\nGranica z Polską.\n \"Osobny artykuł: Polskie przejścia graniczne ze Słowacją.\"\nGranica z Austrią.\n \"Zobacz też: granica austriacko-słowacka.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297812", "fragment_id": "1410042/0", "subtitle": "", "title": "Przejścia graniczne Słowacji", "parentId": 297812.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1410042", "score": 0.4628251791000366}, "uuid": "6c96e92b-55bd-4208-8c5f-394d18d88bfa"}, {"page_content": "Strefa Schengen – obszar obejmujący 29 państw, na którym zniesiono kontrole graniczne na granicach wewnętrznych, o łącznej powierzchni 4 368 693 km².\nStrefa ta została utworzona na podstawie układu z Schengen, podpisanego w 1985 roku. Obowiązują w niej przepisy dotyczące między innymi ochrony granic, ochrony danych osobowych, współpracy między służbami policyjnymi państw członkowskich, wydawania wiz cudzoziemcom i działania Systemu Informacyjnego Schengen. W roku 1990 została podpisana \"Konwencja wykonawcza do układu z Schengen\".\nWewnętrzne granice w strefie Schengen przekracza 3,5 miliona osób dziennie – przywrócenie na nich kontroli wygenerowałoby koszty od 100 miliardów do 230 miliardów euro na przestrzeni 10 lat, utrudniając 1,7 miliona osób transgraniczny dojazd do pracy.\nNajnowszymi członkami strefy Schengen są Bułgaria oraz Rumunia, w których to od 31 marca 2024 r. nie są wymagane dokumenty podróży na przejściach lotniczych i morskich, 1 stycznia 2025 r. kontrole zostały zniesione także na granicach lądowych.\nPaństwa strefy Schengen.\nLista państw należących do strefy Schengen:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4283915", "fragment_id": "1496172/0", "subtitle": "", "title": "Strefa Schengen", "parentId": 4283915.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1496172", "score": 0.36176830530166626}, "uuid": "f021e2d3-56db-4c87-9855-599242321f11"}, {"page_content": "Polska 21 grudnia 2007 roku przystąpiła do strefy Schengen. Dzięki temu na granicach Polski z innymi krajami Unii Europejskiej całkowicie zostały zniesione wszelkie kontrole.\nOd chwili wejścia Polski do strefy Schengen obywatele krajów niebędących członkami Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego chcący odwiedzić zarówno Polskę, jak i inne kraje będące w strefie Schengen, muszą ubiegać się o wizę Schengen. Polskie wizy Schengen wydawane są cudzoziemcom przez polskie ambasady i konsulaty znajdujące się na terenie krajów będących spoza Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Wizy Schengen wydawane przez polskie ambasady i konsulaty mogą być ważne zarówno tylko na Polskę, jak i na Polskę i wszystkie pozostałe kraje strefy Schengen. Wizy te mogą być zarówno jednokrotnego, jak i wielokrotnego wjazdu.\nWizy polskie.\nCudzoziemcom z krajów spoza Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego wydawane są w polskich placówkach konsularnych następujące rodzaje wiz (stan obowiązujący we wrześniu 2006):\nAktualny wykaz państw wraz z regulacjami wizowymi publikuje na swoich stronach polskie MSZ .\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49176", "fragment_id": "640172/3", "subtitle": "", "title": "Wiza", "document_id": "640172", "start_index": 5874.0, "parentId": 49176.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8573141098022461}, "uuid": "65c831b5-26b4-4f2c-8922-d660c040043f"}, {"page_content": "Spośród granic Węgier granice ze Słowenią, Austrią i Słowacją od 21 grudnia 2007 są wewnętrznymi granicami strefy Schengen. W myśl art. 2 układu ze Schengen na granicach tych osoby nie są poddawane jakiejkolwiek kontroli.\nOd 1 stycznia 2007 granica Węgier z Rumunią, a od 1 lipca 2013 z Chorwacją są wewnętrznymi granicami Unii Europejskiej. Do czasu przystąpienia Rumunii do układu z Schengen odbywa się na niej tylko kontrola paszportowa.\nGranice Węgier z Serbią oraz Ukrainą są granicami zewnętrznymi Unii Europejskiej i strefy Schengen. Odbywa się na nich kontrola paszportowa i celna.\nJeśli nie zaznaczono inaczej, przejścia są dostępne dla obywateli wszystkich państw, w ruchu osobowym (dla pieszych, rowerzystów i motocyklistów) i towarowym, a odprawa jest dokonywana całą dobę.\nIstniejące przejścia graniczne.\nGranica z Serbią.\nprzejścia drogowe.\nW okresie wakacyjnym niektóre przejścia graniczne mają wydłużone godziny pracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=298729", "fragment_id": "1410319/0", "subtitle": "", "title": "Przejścia graniczne Węgier", "document_id": "1410319", "start_index": 0.0, "parentId": 298729.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6663376092910767}, "uuid": "858cf1dd-3963-4604-bf33-2839c1f61b63"}, {"page_content": "Numery paszportów składały się z dwóch liter i siedmiu cyfr. W paszportach wydawanych po 2001 rozpoczęto serię AA, w której pierwsza cyfra jest cyfrą kontrolną. Od 28 czerwca 2009 zaczęto wydawać biometryczne paszporty serii EA z odciskami palców zapisanymi w chipie RFID wtopionym w okładce paszportu.\nZ okazji 100-lecia odzyskania niepodległości, w listopadzie 2018 roku wprowadzono paszporty ze stroną personalizacyjną o zmienionym wyglądzie i zrobioną ze sztywnego poliwęglanu o wymiarach 85x125 i grubości 0,8 mm. Na zdjęciu posiadacza dodano, w postaci fali numer PESEL. Oprócz tego umieszczono miniaturkę zdjęcia, chip RFID i symbol paszportu biometrycznego. Data urodzenia i numer PESEL na zdjęciu wykonane są wypukłym drukiem. Na okładce paszportu i na stronie personalizacyjnej nie umieszczono napisów w języku francuskim. \nNa dole strony paszportu z danymi osobistymi powtórzone są dane właściciela w postaci czytelnej dla komputera, co przyspiesza przetwarzanie danych na punktach granicznych. Zapis ten składa się z dwu linijek po 44 znaki wydrukowanych krojem pisma OCR-B. Dodatkowo dane te są uzupełnione o cyfrę kontrolną dla każdego pola cyfrowego oraz cyfrę kontrolną na końcu obejmującą większość danych z poprzednich pól. Nazwisko i imię w tym zapisie nie zawiera polskich znaków diakrytycznych i nie jest uwzględniane przy obliczaniu końcowej cyfry kontrolnej.\nOd momentu wstąpienia Polski do Wspólnot Europejskich do przekraczania granicy państwa z innymi krajami wspólnoty (a także niektórymi krajami spoza niej, np. Albanią) upoważnia również dowód osobisty. Od 21 grudnia 2007 Polska jest również częścią strefy Schengen, przez co w momencie przekraczania granicy w większości przypadków nie jest potrzebne okazanie żadnego dokumentu (jednak istnieje obowiązek posiadania przy sobie dowodu osobistego lub paszportu na wypadek kontroli na terytorium innego państwa strefy).\nPoprawność serii i numeru paszportu.\nAby sprawdzić poprawność serii i numeru paszportu, należy najpierw zamienić litery na liczby, przypisując literom odpowiednio:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2648567", "fragment_id": "1634885/2", "subtitle": "", "title": "Paszporty w Polsce", "document_id": "1634885", "start_index": 3274.0, "parentId": 2648567.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3117224872112274}, "uuid": "71fceb73-0c28-4b66-b0a9-c75871964630"}, {"page_content": "Spośród granic Słowenii granice z Włochami, Austrią i Węgrami od 1 maja 2004 są wewnętrznymi granicami Unii Europejskiej, a od 21 grudnia 2007 są wewnętrznymi granicami strefy Schengen. W myśl art. 2 układu z Schengen na granicach tych nie prowadzi się kontroli paszportowej ani celnej, a ich przekraczanie jest dozwolone w każdym miejscu i o każdym czasie; wobec tego nie ma na nich przejść granicznych. Do czasu przystąpienia Słowenii do strefy Schengen odbywała się na nich tylko kontrola paszportowa. Również granica z Chorwacją od 1 lipca 2013 jest granicą wewnętrzną Unii Europejskiej. Od dnia 1 stycznia 2023 w dniu przystąpienia Chorwacji do strefy Schengen zostały zniesione wszystkie kontrole na granicy słoweńsko-chorwackiej. \nStan według danych Policji Granicznej Republiki Słowenii (). Źródło nie rozróżnia ruchu osobowego i towarowego. Jeśli nie zaznaczono inaczej, przejścia są dostępne dla obywateli wszystkich państw, a odprawa jest dokonywana całą dobę. Lista nie obejmuje turystycznych przejść granicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=298839", "fragment_id": "1457378/0", "subtitle": "", "title": "Przejścia graniczne Słowenii", "parentId": 298839.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1457378", "source": "wikipedia", "score": 0.5985106825828552}, "uuid": "e7e4fa2f-ac5e-41d5-b12c-643fc8ca1a65"}, {"page_content": "Skopiowany chip może być z łatwością umieszczony w podrobionym paszporcie i całość będzie uznana jednoznacznie za prawdziwy paszport. Ekspert od zabezpieczeń[] twierdzi, że ten cały pomysł z biometrycznymi paszportami to ogromna strata pieniędzy – w żadnym stopniu bezpieczeństwo się nie zwiększa. Z punktu widzenia systemów zabezpieczeń bezpieczeństwo to nawet się zmniejsza i to bardzo – osoby, które obsługują odprawę np. na lotniskach po pozytywnym potwierdzeniu autentyczności paszportu nie mają żadnych podstaw do zatrzymania osoby przekraczającą granicę na fałszywym paszporcie. Wysokiej klasy sprzęt potrzebny do sklonowania paszportu kosztuje ok. 600 zł[].\nJedyną metodą uniemożliwienia skopiowania naszego paszportu wydawanego od 29 czerwca 2009 roku jest po prostu nienoszenie go i przechowywanie w bezpiecznym miejscu najlepiej pod kluczem. W podróży warto byłoby również sprawić sobie coś w rodzaju metalowego futerału, który skutecznie będzie chronił nasz paszport przed sczytaniem go z zewnątrz. Kopiowanie danych zawartych w paszporcie biometrycznym odbywa się bezprzewodowo i w praktyce wystarczy, że ktoś zbliży się na odległość nawet 2 metrów (zazwyczaj potrzeba co najmniej 20 cm) – wszystko odbywa się w ułamku sekundy – każda osoba przechodząca blisko dysponująca odpowiednim urządzeniem znajdującym się np. w kieszeni marynarki może skopiować biometryczny paszport.\nPaszporty biometryczne w Polsce.\nW Polsce paszporty biometryczne weszły w życie 28 sierpnia 2006 roku. Książeczki polskich paszportów biometrycznych produkuje Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. Dane obywateli nanoszone są w Centrum Personalizacji Dokumentów MSWiA. Polskie paszporty biometryczne zawierają wizerunek twarzy i odciski palców zapisane w formie elektronicznej. Paszporty wydane do 29 czerwca 2009 roku zawierają tylko wizerunek twarzy. Od 28 czerwca 2009 zaczęto wydawać biometryczne paszporty serii EA z odciskami palców zapisanymi w chipie RFID.Od listopada 2018 wkładka personalizacyjna wykonana jest z poliwęglanu o grubości 0,8 mm i ma w sobie zatopiony chip RFID.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=281611", "fragment_id": "1467210/2", "subtitle": "", "title": "Paszport biometryczny", "document_id": "1467210", "start_index": 3664.0, "parentId": 281611.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07384949922561646}, "uuid": "57a0fda9-ef9c-4265-85b2-9572c62eaef5"}]}
{"id": "q_434", "question": "Na którym kontynencie występuje puna, wysokogórska formacja roślinna?", "answer": [{"page_content": "Puna – wysokogórska formacja roślinna o suchym i chłodnym klimacie, występująca w Andach na wysokości 3200–6600 m n.p.m. od Peru przez Boliwię po Chile i Argentynę. Wykształca się na obszarze o powierzchni ok. 550 tys. km². Typową roślinnością są murawy kępkowe, podobne do stepów zbiorowiska traw oraz niskie, wrzosowiskopodobne zarośla. Puna na północy jest wilgotna, a na południu sucha i często pustynna. W obrębie formacji występują rozległe solniska zwane tu salarami, rzadko obecne są tu także słodkowodne mokradła i niskie, świetliste lasy.\nNazwa formacji pochodzi z języka keczua, w którym stanowić może derywat od czasownika „pu” oznaczającego 'piąć się/wchodzić/rosnąć' itp. z partykułą „na” oznaczającą 'rzecz do, miejsce do'. Oznacza tereny wysoko położone, nieurodzajne i zimne.\nWarunki kształtowania się.\nFormacja występuje w Andach powyżej rzędnej 3200–3400 m n.p.m. (lokalnie w suchych dolinach schodzi nawet do 3000 m n.p.m.), sięgając do 4500, a miejscami nawet 6600 m n.p.m. Dzieli się na:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83585", "fragment_id": "658327/0", "subtitle": "", "title": "Puna (biogeografia)", "document_id": "658327", "start_index": 0.0, "parentId": 83585.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "75264443-77f9-456b-997e-03d345dbd622"}, {"page_content": "Na północy stoki Andów porośnięte są wilgotnym lasem równikowym, w którym rosną np. przedstawiciele \"Espeletia\". Dla części środkowej charakterystyczne są formacje pustynne i półpustynne (tzw. puna); lasy porastają tę część Andów wyłącznie od strony wschodniej. Na śródgórskich wyżynach w miejscach pustynnych napotkać można solniska, np. na pustyni Atakama – występuje tam uboga roślinność, głównie słonorośla, kaktusy, z rzadka krzewy. Dalej na południe pojawiają się od strony oceanu zimozielone zarośla twardolistne, zaś po stronie kontynentu – stepy. Na obszarach nadmorskich, zalewanych podczas przypływów, rosną namorzyny. Powyżej 40°S występuje roślinność antarktyczna. Wyżynę Patagońską porasta roślinność stepowa i półpustynna, a na Ziemi Ognistej występuje tundra subarktyczna.\nCharakterystycznymi dla Andów gatunkami zwierząt są lamy, gwanako andyjskie, wikunia, tapir górski, jelenie: huemale, kilka gatunków z rodzaju \"Mazama\", pudu, niedźwiedź andyjski; z ptaków m.in. kondorowate, łyska andyjska i skalikurek andyjski. Żyją tam także koszatniczki.\nSzczyty.\nSzczyty według wysokości:\nNajważniejsze szczyty w Andach:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nChile:\nGranica boliwijsko-chilijska:\nArgentyna:\nGranica argentyńsko-chilijska:\nBoliwia:\nPeru:\nEkwador:\nKolumbia:\nWenezuela:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68342", "fragment_id": "640518/2", "subtitle": "", "title": "Andy", "parentId": 68342.0, "start_index": 2625.0, "document_id": "640518", "source": "wikipedia", "score": 0.1051604226231575}, "uuid": "62af9806-f5e0-4b52-9d72-470080542f2d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKusacz andyjski (\"Rhynchotus pentlandii\") – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kusaczy (Tinamidae), zamieszkujący Amerykę Południową. Nie jest zagrożony wyginięciem.\nWystępowanie i biotop.\nAmeryka Południowa – Andy. Zasiedla strome zbocza na dużych wysokościach, punę (wysokogórską formację roślinną) oraz obrzeża lasów. Występuje zazwyczaj w przedziale wysokości 1500–4000 m n.p.m.\nCharakterystyka.\nWygląd zewnętrzny\nDługość ciała: 27 cm; masa ciała: 275 g. Charakterystyczną cechą kusacza andyjskiego jest cienki zakrzywiony dziób, czarny w górnej części i różowy w dolnej.\nZachowanie\nPtak osiadły, prowadzi skryty tryb życia, ukrywając się większość dnia wśród skał i roślinności. Spłoszony odlatuje, bijąc ciężko skrzydłami.\nPożywienie.\nWszystkożerny. Żeruje na ziemi, wyszukując nasiona, kiełki, świeże owoce, a także owady.\nLęgi.\nW sezonie lęgowym samiec kopuluje z różnymi samicami, z których każda składa do gniazda jaja.\nGniazdo\nGniazduje na ziemi w wygrzebanym dołku.\nJaja i pisklęta\nWysiadywaniem jaj i opieką nad młodymi zajmuje się samiec. Pisklęta kilka godzin po wykluciu potrafią samodzielnie wyszukiwać pokarm.\nPodgatunki.\nMiędzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia 8 podgatunków \"N. pentlandii\":\nZagrożenia.\nWiększość naturalnych wrogów kusaczy andyjskich to zwierzęta nocne.\nStatus.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5035697", "fragment_id": "283204/0", "subtitle": "", "title": "Kusacz andyjski", "parentId": 5035697.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "283204", "score": 0.1953800767660141}, "uuid": "3e8de4f4-3f7a-477d-8104-c29dd3655fd6"}, {"page_content": "Szata roślinna jest zróżnicowana i dobrze zachowana, około 54% powierzchni Peru zajmują lasy. W Amazonii rosną wilgotne lasy równikowe, zwane selva. Porastają one tereny do wysokości 500–700 m n.p.m. W lasach tych rosną cenne gatunki drzew do których należą: mahoniowce, palisandry, kauczukowce i puchowce. Na wysokości od 500 do 1000 m n.p.m. rosną równikowe lasy górskie z charakterystycznym drzewem chinowym, oraz z drzewiastą paprocią. Na wschodnich stokach Andów do wysokości około 3000 m n.p.m. rosną deszczowe lasy górskie zwane ceja de la selva lub lasami mglistymi. W lasach tych przeważają drzewa iglaste, występują także liściaste, oraz bambus. Powyżej granicy lasu i na rozległych płaskowyżach do wysokości (4500–4700 m n.p.m.) występują wysokogórskie formacje trawiaste zwane páramo. Obejmują one północną część Andów. Formacja roślinna zwana puna pokrywa tereny górskie na południu Peru.\nNa wybrzeżu występuje roślinność pustynna, a na zachodnich stokach Andów (do wysokości 1 000–1500 m n.p.m.) występuje półpustynna formacja loma z dużym udziałem roślinności efemerycznej, pojawiającej się po sporadycznych opadach. Najwyższe partie zboczy pozbawione są prawie roślinności, występują tam jedynie mchy i porosty.\nFauna.\nŚwiat zwierząt należy do większości krainy gujańsko-brazylijskiej, zaś fauna wysokogórska należy do krainy chilijsko-patagońskiej. Region Costa jest zamieszkiwany przez ptaki morskie, które żyją w koloniach. Charakterystycznymi gatunkami są kormorany peruwiańskie i pelikany amerykańskie. W górach Andów żyje kondor, zaś lasy równikowe Amazonia obfituje w wiele różnych gatunków ptaków, jak papugi, tukany czy kolibry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2165059", "fragment_id": "462177/7", "subtitle": "", "title": "Geografia Peru", "source": "wikipedia", "start_index": 9419.0, "document_id": "462177", "parentId": 2165059.0, "score": 0.5325865745544434}, "uuid": "e291fe0f-567d-4553-a0ce-efe71e3ba2c0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nPuja (\"Puya\") – rodzaj roślin z rodziny bromeliowatych (\"Bromeliaceae\"). Obejmuje ok. 219–227 gatunków. Są to rośliny naziemne, w większości górskie występujące w Andach, na Wyżynie Gujańskiej i w Kostaryce.\nRosną na zboczach gór. Stanowią istotny element szaty roślinnej suchych zarośli krzewiasto-sukulentowatych występujących na zachodnich stokach Andów od ich podnóża po ok. 3000 m n.p.m. oraz wysokogórskiej formacji puna, na rzędnych ponad 4000 m n.p.m. Niektórzy przedstawiciele rodzaju rosną na wysokogórskich pustyniach o dobowej różnicy temperatur sięgającej 38°C albo na mokradłach wysokogórskich zamarzających każdej nocy w roku. Są też takie gatunki, które rosną na nadoceanicznych pustyniach w Chile. Są to rośliny monokarpiczne – obumierają po zakwitnieniu i wydaniu nasion. Przy czym – zwłaszcza w wyższych położeniach górskich – mija czasem wiele lat, zanim te rośliny zdołają zakwitnąć. Puja Raimondiego należy do rekordowo wolno rosnących roślin – w wysokich górach może rozwinąć kwiatostan dopiero po 150 latach powolnego wzrostu (choć rośliny uprawiane na poziomie morza zakwitają już po 28 latach). Kwiaty zapylane są przez ptaki.\nNiektóre gatunki uprawiane są jako rośliny ozdobne, najczęściej \"Puya alpestris\" i mieszańce tego gatunku z \"Puya chilensis\", rzadziej \"Puya berteroniana\", i inne. W gruncie uprawiane mogą być na obszarach, gdzie zimą temperatury spadają maksymalnie do -5°C, a przy tym wymagają suchych warunków w okresie zimowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4664661", "fragment_id": "749396/0", "subtitle": "", "title": "Puja (roślina)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4664661.0, "document_id": "749396", "score": 0.5068421363830566}, "uuid": "9edafa35-8e91-451e-b5cb-9e4d00083a08"}, {"page_content": "Pampa jest najbardziej znaną argentyńską formacją roślinną. Jest to roślinność stepowa, która obejmuje wschodnią, najbardziej wilgotną część równiny o tej samej nazwie. Znaczne tereny pampy są zajęte przez uprawy rolne, łąki i pastwiska. W skład pampy weszło wiele nowych gatunków roślin przeniesionych z Europy celowo lub przypadkowo.\nObszar Patagonii na ogół jest pokryty suchymi stepami krzewiastymi z roślinnością o cechach subarktycznych. Duże obszary Patagonii zajmuje półpustynia patagońska, gdzie rosną kserofityczne rośliny poduszkowe należące do różnych rodzin. Liczne krzewy i krzewinki Patagonii zrzucają liście na zimę. Przede wszystkim dominują tam gatunki wytrzymałe na suszę i chłody.\nZiemia Ognista w częściach nizinnych jest porośnięta wilgotnymi łąkami turzycowymi i wysokimi torfowiskami. W górach Ziemi Ognistej występuje formacja roślinna o cechach roślin półpustynnych. Roślinność tę reprezentują głównie suchoroślowe trawy kępkowe, wśród których dominują różne gatunki kostrzew. Miejsca osłonięte od wiatru, zazwyczaj na skalnych rumowiskach porośnięte są przez różne gatunki kaktusów. Podobna roślinność o nazwie puna występuje w północno-zachodniej części kraju na śródgórskich płaskowyżach o tej samej nazwie.\nNa południu kraju w wilgotnych rejonach Andów Patagońskich występują zwarte kompleksy lasów mieszanych z udziałem buka i gatunków iglastych takich jak wysokie na 50 m araukarie, oraz cyprysowate, cisy i różne odmiany sosny. W Andach Patagońskich rosną ponadto różne krzewy liściaste, paprocie, mchy i porosty.\nFauna.\nFauna Argentyny jest tak samo zróżnicowana jak szata roślinna. Mniej lub bardziej jest ona dobrze zachowana, choć istnieją tam gatunki zagrożone wyginięciem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2141102", "fragment_id": "482843/15", "subtitle": "", "title": "Geografia Argentyny", "parentId": 2141102.0, "start_index": 22265.0, "source": "wikipedia", "document_id": "482843", "score": 0.31748443841934204}, "uuid": "f987307c-ba51-455f-8e9a-86e7d15b8d1f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPerkoz białoczuby (\"Rollandia rolland\") – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny perkozów (Podicipedidae), został opisany w 1824 roku. W trzech podgatunkach zasiedla nizinne regiony południowej części Ameryki Południowej, wysokogórskie jeziora w Andach (w tzw. formacji puna) do wysokości 3500–4500 m n.p.m., obszar wybrzeża Pacyfiku w Peru oraz Falklandy.\nMorfologia.\nDługość ciała 24–36 cm; podgatunek nominatywny z Falklandów jest około dwukrotnie większy od podgatunków kontynentalnych. Samice są podobne do samców.\nEkologia.\nJest gatunkiem licznym na bagnach, stawach oraz płytkich jeziorach. Preferuje obszary podmokłe, o urozmaiconym ekosystemie. Tereny powinny charakteryzować się obszarami porośniętymi trzcinami, rzęsą oraz powierzchnią wolną od roślinności wodnej.\nPoza okresem lęgowym zazwyczaj występuje w dość licznych stadach. W okresie lęgowym jest gatunkiem typowo terytorialnym, choć odnotowano też kolonie lęgowe. Samica składa zazwyczaj 2 jaja (1–3, maksymalna stwierdzona liczba jaj to 6). W Peru lęgi odbywać się mogą w dowolnej porze roku. Na Falklandach składanie jaj odbywa się zwykle pomiędzy październikiem a grudniem, ale najczęściej w październiku.\nGłównym składnikiem diety perkoza białoczubego są małe ryby, ale zjada on również różne stawonogi – chrząszcze, pluskwiaki, larwy owadów czy skorupiaki, a także mięczaki i nieco materiału roślinnego.\nPodgatunki.\nObecnie znane są trzy podgatunki perkoza białoczubego:\nStatus.IUCN uznaje perkoza białoczubego za gatunek najmniejszej troski (LC, \"Least Concern\") nieprzerwanie od 1988 roku. Trend liczebności populacji jest uznawany przez organizację Wetlands International za spadkowy, choć niektóre populacje mogą być stabilne, a trend liczebności innych nie jest znany.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=981968", "fragment_id": "1349126/0", "subtitle": "", "title": "Perkoz białoczuby", "document_id": "1349126", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 981968.0, "score": 0.0930413082242012}, "uuid": "29c2f5ac-d5ae-48ff-8613-c4cf39152693"}, {"page_content": "Puna – strefa wyżyn śródandyjskich, które zalegają część Peru, Boliwii, Chile i Argentyny o równinnej, nieznacznie pofałdowanej powierzchni. Występują na niej duże dobowe wahania temperatury.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1559358", "fragment_id": "682738/0", "subtitle": "", "title": "Puna (geografia)", "parentId": 1559358.0, "start_index": 0.0, "document_id": "682738", "source": "wikipedia", "score": 0.26206067204475403}, "uuid": "30bc1d3a-4522-4cf3-bc99-d19407bb4862"}, {"page_content": "Najstarszą częścią terytorium Argentyny jest obszar składający się z fragmentów południowoamerykańskiej płyty tektonicznej, która została oderwana w mezozoiku od dawnego kontynentu – Gondwany. Tymi fragmentami są prekambryjskie platformy i tarcze Gujany, Brazylii i Patagonii. Wokół tych jednostek formowały się stopniowo młodsze obszary lądu.\nPrekambryjskie jednostki morfostrukturalne tarczy brazylijskiej to Puna, Sierra Pampaeńska i Bolsona Pampaeńska, te jednostki geologiczne leżą w północno-zachodniej części kraju. Region ten zbudowany jest ze skał magmowych i metamorficznych pochodzących z prekambru. Podłoże te przykryte jest młodszymi osadami, a mianowicie skałami osadowymi z paleozoiku, mezozoiku i kenozoiku. Na tymże obszarze znajdują się wzniesienia i góry wulkaniczne. Wszystkie stare struktury geologiczne uległy bardzo wyraźnym dyslokacjom w czasie orogenezy alpejskiej. W Punie występuje duża różnorodność bogactw mineralnych do których należą m.in. cyna i srebro. Północno-wschodnia część kraju (w ramionach rzek: Paragwaju i Urugwaju) jest odrębnym obszarem geologicznym, zwanym Międzyrzeczem. Na głęboko położonym masywie brazylijskim (nie wychodzącym tu nigdzie na powierzchnię) wydobyły się przy pomocy szczelin – lawy bazaltowe. W wielu miejscach pochodzące z mezozoiku piaskowce przeplatają się z pokrywami bazaltowymi i formacjami pochodzącymi z trzeciorzędu i z czwartorzędu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2141102", "fragment_id": "482843/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Argentyny", "parentId": 2141102.0, "start_index": 1500.0, "document_id": "482843", "source": "wikipedia", "score": 0.14301958680152893}, "uuid": "8857cf0e-d1ec-4ec1-ac74-4fb73ef550b5"}, {"page_content": "Formacja zajmuje rozległe obszary zwłaszcza na wyżynach śródgórskich (Altiplano). Panuje tu klimat chłodny, suchy i wietrzny. Temperatury średnioroczne wynoszą tu od 3 °C do 10 °C w zależności od wysokości i odległości od równika (rzadziej do 15 °C), przy czym bardzo rzadko spadają poniżej -10 °C, choć przymrozki poniżej 0 °C zdarzają się tu regularnie nocami od marca do października. Opady roczne wynoszą zwykle od 250 do 500 mm (w bardzo suchych obszarach od 100 mm, a w punie wilgotnej sięgają 700 mm). Śnieg pada tu rzadko, przy czym zdarza się to latem, w efekcie szybko się topi dając roślinom wilgoć. Zima jest okresem suchym. Relatywnie wyższe opady i wilgotność panują w północnej części zasięgu formacji, podczas gdy południowa jej część jest bardzo sucha. Ze względu na dużą wysokość występuje tu intensywne promieniowanie słoneczne i rozrzedzona atmosfera.\nW kierunku północnym puna zastępowana jest przez paramo z pośrednią formacją jalca występującą w północnym Peru. Puna wilgotna od wschodu sąsiaduje z Montanią pokrytą selwą i płatami sawann, od zachodu z pustynią Sechura. Dalej na południu puna od zachodu sąsiaduje z mezofitycznymi zaroślami na stokach Andów i pustynią Atakama, a od wschodu z lasem tukumańsko-boliwijskim. Jeszcze dalej na południe puna przechodzi w stepy południowoandyjskie.\nZróżnicowanie roślinności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83585", "fragment_id": "658327/1", "subtitle": "", "title": "Puna (biogeografia)", "document_id": "658327", "start_index": 1011.0, "source": "wikipedia", "parentId": 83585.0, "score": 0.3038187623023987}, "uuid": "2f1ddff0-02ac-4c16-9053-e71c0a40cd60"}]}
{"id": "q_435", "question": "Sekretarz jest ptakiem, ssakiem czy gadem?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSekretarz (\"Sagittarius serpentarius\") – gatunek dużego ptaka drapieżnego, będący jedynym przedstawicielem rodziny sekretarzy (Sagittariidae). Występuje w Afryce Subsaharyjskiej, od Senegalu do Etiopii i Somalii, aż po Przylądek Dobrej Nadziei na południu.\nEtymologia.\nEtymologia nazwy \"sekretarz\" nie jest jasna i istnieje kilka hipotez. Według pierwszej pochodzi ona od czubka na głowie, który kojarzył się z gęsimi piórami noszonymi za uchem przez dawnych urzędników. Inna upatruje źródła w arabskim \"saqr-et-tair\" „ptak-myśliwy”.\nŚrodowisko.\nWystępuje na sawannach i innych otwartych terenach trawiastych. Unika lasów i gęstych zakrzaczeń. Spotykany na różnych wysokościach, od nadmorskich równin po wyżyny.\nPożywienie.\nPoluje na małe gryzonie, szarańczaki, żaby, jaszczurki, a najchętniej na węże (stąd inna spotykana nazwa: \"sekretarz wężojad\"). Zjada również jaja i pisklęta ptaków gniazdujących na ziemi. Poszukuje pożywienia wolno krocząc po ziemi, stawiając długie kroki. Zabija zdobycz gwałtownym uderzeniem dzioba lub tak długo stąpając po ofierze, aż będzie wystarczająco ogłuszona, aby ją można było połknąć. Często połyka zdobycz w całości.\nMłode są karmione przez oboje rodziców płynnym, nadtrawionym pokarmem z wola. Początkowo są to owady podawane bezpośrednio do dzioba, następnie nadtrawione części gadów i małych ssaków zwracane do gniazda.\nStatus i ochrona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=772527", "fragment_id": "838685/0", "subtitle": "", "title": "Sekretarz (ptak)", "parentId": 772527.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "838685", "score": 0.5783777236938477}, "uuid": "847838ef-095e-4a4a-b59d-5ad1faa61b86"}, {"page_content": "Sekretarz to drapieżny ptak zdolny do sprawnego lotu, preferujący jednak przechadzanie się na swych długich nogach, szczególnie podczas żerowania. Jego stopy przystosowane są do uderzania ofiary (dużych stawonogów i małych czy średniej wielkości kręgowców lądowych) z dużą prędkością i siłą, i ogłuszenia jej, bądź zabicia, jednak nie są w stanie chwytać ofiary, tak jak robią to np. orły czy inne ptaki drapieżne, do których sekretarz się zalicza. Trzewikodziób zaś, z braku lepszej teorii przez długi czas uważany za dużego dziwnego krewnego bocianów z rzędu brodzących, okazał się rzeczywiście przedstawicielem dużych wodnych ptaków, jak bocian czy czapla, jednakże sytuującym się znacznie bliżej pelikana, w związku z czym należałoby go włączyć raczej do rzędu pełnopłetwych. Nie jest to jednak takson monofiletyczny, jako że wytyczony już dawno temu. Jedną z ich grup ze względu na prostotę kilku współczesnych autorów włącza do brodzących. Obecnie trzewikodzioba uważa się za brakujące ogniwo łączące oba rzędy. Jak pelikany, używa on swego masywnego dzioba i gardzieli do łapania dużych ryb i podobnych wodnych kręgowców, jednak w odróżnieniu od nich nie pływa, a brodzi, w związku z czym cechują go długie nogi, jak u bociana. Przedziera się on przez szuwary w poszukiwaniu dobrych punktów rybackich i używa swych giętkich palców, by utrzymać się na tak niepewnym podłożu, jak kępy wyginanej przez wiatr roślinności na skraju otwartych zbiorników wodnych czy też korzenie i kłody drzew.\nNie znaczy to jednak, że \"Eremopezus\" był bliskim krewnym dzisiejszego trzewikodzioba czy sekretarza. Choć dzisiejsza systematyka generalnie stara się unikać monotypowych rodzin, umieszczenie rodzaju samotnie w Eremopezidae wydaje się usprawiedliwione, jego najbliżsi krewni pozostają nieznani.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1896587", "fragment_id": "905987/4", "subtitle": "", "title": "Eremopezus", "parentId": 1896587.0, "start_index": 4459.0, "document_id": "905987", "source": "wikipedia", "score": 0.4005524516105652}, "uuid": "3229c41c-e010-40da-8305-56f243b645e4"}, {"page_content": "Pożywieniem puchaczy mlecznych są głównie średniej wielkości ssaki i duże ptaki. Zjadają również padlinę. Lokalnie ich preferowanym pokarmem są jeże. Zdzierają ich kolczastą skórę i wyrzucają, podobnie jak to czynią puchacze (\"B. bubo\"). Ze ssaków jedzą również młode małpy, warchlaki guźców (\"Phacochoerus africanus\"), postrzałki (\"Pedetes\"), zające (\"Lepus\"), żenety (\"Genetta\"), góralkowce (Hyracoidea), świstaki (Marmotini), rudawkowate (Pteropodidae), szczury (\"Rattus\") i myszy (\"Mus\"). Łapane przez puchacze mleczne ptaki osiągają różne rozmiary, od astryldów (Estrildidae) i wikłaczowatych (Ploceidae) po czaplowate (Ardeidae), sekretarze (\"Sagittarius serpentarius\"), pisklęta sępów, frankoliny, kaczki (żółtodziobe, \"Anas undulata\" i moręgówki, \"A. sparsa\") i młode żurawie. Dodatkowo zjadają również gady, płazy bezogonowe, ryby i stawonogi – w tym dwuparce oraz skorpiony i inne pajęczaki. Są w stanie podnieść zdobycz ważącą do 1,8 kg (jak mangustowate). Dziennie spożywają ilość pokarmu odpowiadającą 5% swojej masy ciała. Polując szybko szybują w dół z gałęzi. Łapią również owady w locie lub wpadają w listowie, by łapać odpoczywające ptaki lub galagowate. Rzadziej pokarmu szukają w płytkiej wodzie, w krzewach czy na ziemi.\nLęgi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4350347", "fragment_id": "1493034/3", "subtitle": "", "title": "Puchacz mleczny", "document_id": "1493034", "start_index": 3977.0, "parentId": 4350347.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2316594272851944}, "uuid": "055bbd81-6df8-4898-bcda-c75b7a29b538"}, {"page_content": "Dla ptaków drapieżnych paleoceńskie (a być może nawet późnokredowe) pochodzenie wydaje się najbardziej prawdopodobne. Pierwsze skamieliny istniejących dzisiaj linii, jak i niektórych form całkowicie wymarłych występują obficie w eoceńskich warstwach Holarktyki, zwłaszcza zaś Europy. Sokołowe prawdopodobnie szybko rozprzestrzeniły się w obrębie Ameryk, gdzie odnaleziono pleomorficzne karakary. Inni dzienni drapieżcy, rodzina Accipitridae – przez niektórych wydzielana do odrębnego rzędu Accipitriformes – ulegli zróżnicowaniu w kierunku wschodnim, w Azji, ewentualnie też w Afryce.\nW przypadku sekretarza rodzaj \"Pelargopappus\" pojawił się w tym samym czasie, co \"E. eocaenus\" w dzisiejszej Francji, od Fajum odgradzało go ponad 1500 km (prawie połowa odległości pomiędzy Afryką i Ameryką Południową) kurczącego się Oceanu Tetydy. Maghreb leżał bliżej Europy, jednak nie bardziej niż Morze Śródziemne w najszerszym miejscu. Liczne linie ptaków pojawiły się podczas eocenu w Afryce, jak i w Europie. \"Pelargopappus\" wydaje się dawnym sekretarzem, jednak nie przodkiem żyjącego obecnie gatunku – ten był prawdopodobnie jego bliskim krewnym. Pozostałości wspomnianego rodzaju i wykazane różnice dały pogląd na to, jak w tym czasie wyglądały sekretarze. Wobec tego, nawet jeśli \"Pelargopappus\" nie został jeszcze dokładnie porównany ze skamielinami afrykańskimi podczas analizy kladystycznej, znaczne różnice pomiędzy rodzajami \"Eremopezus\" i \"Sagittarius\" oraz biogeografia wskazują, że opisywany tu ptak nie był bliski tej linii. Nawet należąc do sokołowych (czy jastrzębiowych), powinien pozostać w odrębnej rodzinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1896587", "fragment_id": "905987/5", "subtitle": "", "title": "Eremopezus", "document_id": "905987", "start_index": 6249.0, "parentId": 1896587.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1589118093252182}, "uuid": "56885b1f-005d-4cda-b9ea-c1e27e5d37d1"}, {"page_content": "Vetinari utrzymuje osobistego sekretarza - to jeden z niewielu służących, którzy mają z nim bezpośredni kontakt. W \"Straż! Straż!\" jest nim Lupine Wonse, który okazuje się być przywódcą spisku, który przywoływał smoka na miasto. Smok wymyka się mu spod kontroli, a Wonse staje się jego sekretarzem, będący pod całkowitą psychiczną kontrolą smoka. Po jego unieszkodliwieniu jeszcze raz próbował przejąć władzę, jednak trafiony przez Marchewę książką z przepisami porządkowymi, zginął zabity przez posadzkę.\nW późniejszych książkach funkcję sekretarza Vetinariego pełni Rufus Drumknott. Jest idealnym pomocnikiem, choć nie udało mu się jeszcze uchronić przed stratą ołówka w obecności Moista von Lipwiga.\nPostać została uznana za jedną z dziesięciu najlepszych fikcyjnych postaci ze Świata Dysku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=634855", "fragment_id": "812022/2", "subtitle": "", "title": "Havelock Vetinari", "source": "wikipedia", "start_index": 3101.0, "document_id": "812022", "parentId": 634855.0, "score": 0.22320295870304108}, "uuid": "2f2a93fa-90f0-45e0-ace2-c749a395464d"}, {"page_content": "Sekretarka, sekretarz – osoba wykonująca prace biurowe przydatne dla realizacji zadań obsługiwanej przez nią firmy, instytucji lub osoby.\nMężczyznę zajmującego się opisanymi czynnościami można określać mianem \"sekretarza\"; współcześnie czyni się to rzadko, gdyż charakter dominujący mają inne znaczenia tego słowa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4726370", "fragment_id": "739566/0", "subtitle": "", "title": "Sekretarka (zawód)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4726370.0, "document_id": "739566", "score": 0.16169112920761108}, "uuid": "be4fee32-8fde-414a-8330-031b24d6b591"}, {"page_content": "Sekretarz – w Polsce wysoki rangą urzędnik samorządowy w:\nSekretarz podlega bezpośrednio kierownikowi urzędu samorządowego (odpowiednio: marszałkowi, staroście, wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) i może z jego upoważnienia wykonywać zadania z zakresu zapewnienia właściwej organizacji pracy urzędu oraz realizowania polityki zarządzania zasobami ludzkimi.\nSekretarz nie może być członkiem partii politycznych. Zobowiązany jest do składania co roku oświadczenia majątkowego.\nDo 31 grudnia 2008 roku sekretarze byli powoływani na stanowisko odpowiednio przez radę gminy (miasta) i powiatu oraz sejmik województwa. Obecnie są zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Odpowiednikiem sekretarza w ministerstwach i urzędach centralnych jest dyrektor generalny.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=875362", "fragment_id": "1003054/0", "subtitle": "", "title": "Sekretarz (samorząd)", "document_id": "1003054", "start_index": 0.0, "parentId": 875362.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1247750073671341}, "uuid": "79cbf084-8e9e-4138-bb49-616bd39b77ce"}, {"page_content": "Jeszcze wyższe partie parku zostały zdominowane przez kosodrzewinę. Występują tam takie gatunki roślin jak \"Viola magellensis, Ranunculus magellensis\", szarotka alpejska, \"Carex capillaris,\" jałowiec sabiński, obuwik pospolity czy \"Taraxacum glaciale\".\nW parku można spotkać wiele gatunków ssaków, ptaków, gadów i płazów. Z ssaków warto wymienić takie jak wilk apeniński, \"Ursus arctos marsicanus\" podgatunek niedźwiedzia brunatnego, jelenie czy kozica południowa. Z ptaków: orzeł przedni, wieszczek, góropatwa skalna oraz mornel. Z gadów i płazów można na trafić na takie jak: żmija łąkowa, salamandra plamista, \"Salamandrina perspicillata\" czy kumak włoski.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3513821", "fragment_id": "968486/1", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Majella", "document_id": "968486", "start_index": 1695.0, "parentId": 3513821.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48552560806274414}, "uuid": "03ae275a-94f9-4b5c-8a81-090a7125ccdd"}, {"page_content": "Duży obszar, zróżnicowanie wysokości oraz terenów (lasy, bagna, łąki czy skalne półki) mają wpływ na dużą bioróżnorodność zwierząt zamieszkujących obszar Etny. Można tym samym wyróżnić wiele gatunków ssaków, ptaków oraz gadów i płazów.\nSsaki.\nZ ssaków spotkać można spotkać takie gatunki jak: lis rudy, żbik europejski, łasica pospolita, tchórz zwyczajny, kuna leśna, popielica szara, żołędnica europejska, jeżozwierz afrykański, kret apeniński, jeż zachodni, \"Lepus corsicanus\" z rodziny \"Lepus\", królik europejski. Do tego osiem gatunków nietoperzy, w tym: borowiec wielki, nocek duży, gacek brunatny czy \"Miniopterus schreibersii\".\nAwifauna.\nWięcej niż połowa ptaków gniazdujących na Sycylii, gniazduje w okolicy wulkanu Etna, są to m.in. takie gatunki jak: płomykówka zwyczajna, pójdźka zwyczajna, syczek zwyczajny, uszatka zwyczajna, pustułka zwyczajna, puszczyk zwyczajny, sokół wędrowny, myszołów zwyczajny, krogulec zwyczajny, orzeł przedni, dudek, sosnówka, wierzbówka zwyczajna, czapla nadobna, potrzeszcz i wiele innych.\nGady i płazy.\nZ gadów takie gatunki jak: żółw błotny, żółw grecki, gekon turecki, gekon murowy, zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty, natomiast z płazów podgatunek salamandry plamistej – \"Salamandra salamandra gigliolii\", ropucha szara, ropucha zielona czy \"Discoglossus pictus\" z rodzaju \"Discoglossus\".\nTurystyka i rolnictwo.\nTurystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=632372", "fragment_id": "828835/6", "subtitle": "", "title": "Etna", "parentId": 632372.0, "start_index": 8888.0, "document_id": "828835", "source": "wikipedia", "score": 0.44047173857688904}, "uuid": "1a96631f-1756-4ca1-97d9-53f12aff597a"}, {"page_content": "W rezerwacie żyje 19 gatunków ryb, 5 płazów, 5 gadów, 174 gatunki ptaków i 48 ssaków. Wśród ssaków są to m.in.: łoś euroazjatycki, zając bielak, polatucha syberyjska, gronostaj europejski, łasica syberyjska, kuna leśna, ryś euroazjatycki, wilk szary, niedźwiedź brunatny, jeleń wschodni, sarna syberyjska, bóbr europejski. Z ptaków występują tu m.in.: orzeł cesarski, bielik, łabędź krzykliwy, żuraw zwyczajny, rybołów, sokół wędrowny, cietrzew zwyczajny, głuszec zwyczajny. Gady i płazy to m.in.: gniewosz plamisty, żmija zygzakowata, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, żaba trawna, żaba moczarowa i ropucha szara.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5210313", "fragment_id": "1098398/2", "subtitle": "", "title": "Rezerwat Ilmeński", "source": "wikipedia", "start_index": 2417.0, "document_id": "1098398", "parentId": 5210313.0, "score": 0.26883813738822937}, "uuid": "ea6f2c7a-1107-498e-aa86-900181d58356"}]}
{"id": "q_436", "question": "Które miasto jest stolicą Egiptu?", "answer": [{"page_content": "Kair ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏القاهرة‎&lt;/&gt;, wymowa egipska [], trl. \"Al-Qāhirah\", trb. \"Al-Kahira\") – stolica i najludniejsze miasto Egiptu (606 km², liczba ludności 19,5 mln stałych mieszkańców, zespół miejski 20,4 mln mieszkańców, tzw. Wielki Kair), największe miasto Bliskiego Wschodu, a do 2013 roku także Afryki. Nie ma dokładnych statystyk na temat liczby ludności Kairu. Powodują to ciągłe wędrówki mieszkańców. Szacuje się, że codziennie przybywa tu tysiąc nowych mieszkańców. Ponad 2 mln osób mieszka w tzw. Mieście Umarłych. Kair nazywany jest Miastem Tysiąca Minaretów lub Matką Świata. To największy ośrodek świata islamskiego. Położone jest nad Nilem.\nNazwa.\nW języku arabskim literackim Kair określa się mianem „al-Qahira”, które nawiązuje do arabskiej nazwy planety Mars – Qahir al-Falak, i dosłownie tłumaczy się „zwycięska” (słowo „miasto” w języku arabskim jest rodzaju żeńskiego). Nazwa Al-Qahira została zniekształcona przez Wenecjan, którzy prowadzili tu w średniowieczu swoje interesy, i w takiej formie trafiła m.in. do języka polskiego. W dialekcie kairskim nazwa miasta (a także całego Egiptu) to „Masr”. Nazywane jest również „Miastem tysiąca minaretów”, „Matką Świata”, „Wielkim Mango”.\nGeografia.\n\"Wielki Kair\" leży po obu brzegach Nilu oraz na licznych wyspach na rzece, nieco na południe od miejsca, w którym Nil przechodzi w deltę. Metropolia składa się z dwóch miejskich guberni: Kairu i Gizy tworząc jeden \"organizm\" miejski. Miasto dzieli się na 14 dzielnic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9360", "fragment_id": "172811/0", "subtitle": "", "title": "Kair", "parentId": 9360.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172811", "source": "wikipedia", "score": 0.49048087000846863}, "uuid": "b6d07521-caeb-47a9-bd0d-5bce6734502f"}, {"page_content": "W miastach zamieszkuje około 47% ludności. Przyrost naturalny w 2005 wyniósł 1,78%. Mężczyźni żyją przeciętnie 68 lat, a kobiety 74 lata (2005).\nEgipt jest najludniejszym krajem arabskim i trzecim pod względem liczby mieszkańców państwem Afryki. Średnia gęstość zaludnienia jest niewielka, a rozmieszczenie ludności bardzo nierównomierne. Większość kraju jest niemal bezludna, a gęstość zaludnienia na terenach rolniczych (Dolina Nilu i Delta Nilu) należy do największych na świecie. Kair, stolica kraju i największe miasto Afryki, wraz z sąsiadującymi miejscowościami, liczy ponad 17 mln mieszkańców, co stanowi ponad 20% ludności państwa.\nGospodarka.\nRolnictwo.\nWspółczesne rolnictwo egipskie nie jest w stanie zaspokoić wewnętrznych potrzeb kraju. Sektor rolniczy i przemysł przetwórstwa spożywczego są jednymi z lepiej rozwijających się gałęzi gospodarki w tym kraju.\nW egipskim klimacie możliwe są nawet trzy zbiory plonów w ciągu roku. Najwięcej gruntów zajmuje uprawa bawełny – głównego produktu eksportowego. Z roślin spożywczych najważniejsze są: ryż, kukurydza, pszenica i sorgo dwubarwne, z którego otrzymuje się kaszę i mąkę. Uprawia się również trzcinę cukrową, palmę daktylową, drzewa cytrusowe i warzywa. Hodowla zwierząt odgrywa w Egipcie drugorzędną rolę ze względu na brak pastwisk. Rybołówstwo – morskie i śródlądowe, jest również ważną gałęzią gospodarki.\nW latach 70 XX w. wybudowano Wysoką Tamę Asuańską na Nilu. Powstało przez to jedno z największych sztucznych jezior świata – Jezioro Nasera. Jego utworzenie pozwoliło uregulować bieg Nilu, zapobiegać powodziom, rozwinąć żeglugę i rybołówstwo, produkcję energii elektrycznej oraz zyskać pola uprawne na dawnych terenach pustynnych. W efekcie Nil przestał wylewać, więc rośliny można uprawiać tylko na terenach sztucznie nawadnianych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44852", "fragment_id": "647310/39", "subtitle": "", "title": "Egipt", "document_id": "647310", "start_index": 46080.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44852.0, "score": 0.4543517827987671}, "uuid": "aae0f1db-428d-440f-9ae9-d8454b530170"}, {"page_content": "Nowa Stolica Administracyjna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏العاصمة الإدارية الجديدة‎&lt;/&gt;, trb. \"al-'asima al-adarija al-dżedida\") – miasto, które w przyszłości ma zostać stolicą Egiptu, zastępując dotychczasową stolicę Kair.\nDo miasta mają zostać przeniesione najważniejsze instytucje kraju, w tym siedziby prezydenta i rządu, a także ważne obiekty kultu religijnego, oraz ośrodki biznesowe i sportowe.\nMiasto usytuowane zostało na wschód od obecnej stolicy i oddalone od niej o 45 kilometrów. Nowa Stolica Administracyjna ma być zamieszkana przez około 6–7 milionów mieszkańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5239329", "fragment_id": "1089227/0", "subtitle": "", "title": "Nowa Stolica Administracyjna", "document_id": "1089227", "start_index": 0.0, "parentId": 5239329.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7607768177986145}, "uuid": "ee9fd035-51db-4170-a8bd-7c6646a65ac3"}, {"page_content": "Kair (arab. القاهرة) – prowincja gubernatorska (muhafaza) w Egipcie, w północnej części. Zajmuje powierzchnię 3085,12 km². Stolicą administracyjną jest Kair będący jednocześnie stolicą kraju.\nWedług spisu powszechnego w listopadzie 2006 roku populacja muhafazy liczyła 7 902 085 mieszkańców[], natomiast według szacunków 1 stycznia 2015 roku zamieszkiwało ją 9 278 441 osób.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=964175", "fragment_id": "1018988/0", "subtitle": "", "title": "Kair (muhafaza)", "parentId": 964175.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1018988", "score": 0.33140087127685547}, "uuid": "c0c33f1a-ec38-4270-b712-dd554e2ca59b"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2006 roku Egipt posiadał ponad 200 miast o ludności przekraczającej 15 tys. mieszkańców. Stolica kraju Kair jako jedyne miasto liczyło ponad 5 milionów mieszkańców; 3 miasta z ludnością 1-5 mln.; 2 miasta z ludnością 0,5-1 mln.; 37 miast z ludnością 100-500 tys.; 56 miast z ludnością 50-100 tys.; 65 miast z ludnością 25-50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Egipcie.\nNajwiększe miasta w Egipcie według liczebności mieszkańców (stan na 11.11.2006):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=582369", "fragment_id": "1576109/0", "subtitle": "", "title": "Miasta Egiptu", "parentId": 582369.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1576109", "score": 0.8742296695709229}, "uuid": "786f86e3-f490-42eb-9b10-d5c560c21bad"}, {"page_content": "W październiku 1992 roku podczas trzęsienia ziemi prawie 1000 osób zginęło pod gruzami niestarannie zbudowanych wieżowców i slamsów. Wizerunek miasta ucierpiał także po zastrzeleniu w kwietniu 1996 roku 17 greckich turystów, po podłożeniu bomby we wrześniu 1997 roku pod niemiecki autokar; w kwietniu 2005 roku, gdy zamachowiec-samobójca zabił na targowisku Chan al-Chalili dwóch Francuzów i Amerykanina oraz w lutym 2009 roku, kiedy na tym targowisku wybuchła bomba zabijając Francuzkę. We wrześniu 2008 roku zginęło ponad 60 osób zamieszkujących slumsy we wschodniej dzielnicy pod górą Mukattam, gdy runęły na nich olbrzymie bloki skalne.\nMiasta satelitarne stolicy to te na zachód od Kairu i Nowy Kair (Al-Kahira al-Dżadida) na wschód od stolicy. Powstały one ze względu na duże zapotrzebowanie na mieszkania. Zabudowa Nowego Kairu składa się z kilku kompleksów najwyższej klasy budynków mieszkalnych.\nMiasto jest pełne kontrastów; od bogatych dzielnic mieszkaniowych, dzielnic biznesowych, poprzez zabytkowe dzielnice islamskie i koptyjskie, dzielnice handlowe do dzielnic biedoty, których jest w aglomeracji ponad 170.\nCodziennie do pracy w stolicy dojeżdża ponad 2 miliony mieszkańców Delty Nilu.\nGospodarka.\nPrzemysł.\nKair to główny ośrodek handlowo-finansowy i przemysłowy Egiptu. Rozwinęły się tu takie gałęzie przemysłu jak:\nJest to także wielki ośrodek rzemiosła artystycznego (głównie złotnictwo, wyroby z metalu i safianu, tkactwo, snycerstwo).\nHandel.\nNajbardziej handlowym rejonem jest bazar Chan al-Chalili. Jest to zlepek targowisk, na których handluje się złotem, srebrem, biżuterią, pamiątkami, ubraniami i wyrobami rzemiosła artystycznego.\nTransport.\nKolej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9360", "fragment_id": "172811/4", "subtitle": "", "title": "Kair", "document_id": "172811", "start_index": 6349.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9360.0, "score": 0.32773327827453613}, "uuid": "e9d9bb73-6448-4f15-bbdf-8cb4a9dd73ef"}, {"page_content": "W starożytności i w średniowieczu ośrodek życia kulturalnego i wielki port Morza Śródziemnego. Za rządów Ptolemeuszów był stolicą Egiptu (ustanowiona przez Ptolemeusza I Sotera). Miasto zostało przebudowane na planie siatki hippodamejskiej. Na zachód od murów miejskich zlokalizowane zostały nekropolie i ogrody. We wschodniej części znajdowała się dzielnica egipska, która zachowała wcześniejszą nazwę miasta – Rhakotis, granicząca z dzielnicą królewską (grecką) stanowiącą serce metropolii. Położona w pobliżu miasta wyspa Faros połączona była z miastem groblą, zwaną Heptastadionem rozdzielającą dwa porty – Wielki Port i Eunostos. W I wieku liczba mieszkańców płci męskiej w Aleksandrii wynosiła 180 tysięcy.\nZa czasów rzymskich była siedzibą władz prowincji.\nPod koniec starożytności jeden z czterech największych ośrodków chrześcijaństwa w basenie Morza Śródziemnego (pozostałe to Antiochia Syryjska, Konstantynopol i Rzym). Starożytni mówiąc o mieście stosowali zwrot \"Aleksandria przy Egipcie\", a nie \"Aleksandria w Egipcie\", bowiem pod względem prawno-administracyjnym nie stanowiła ona części Egiptu.\nAleksandria była stolicą Egiptu przez blisko tysiąc lat, tj. do 641 naszej ery, kiedy to kraj został podbity przez muzułmanów. W późniejszych wiekach, po przeniesieniu stolicy do Kairu, stopniowo traciła na znaczeniu. Swą pozycję ponownie odzyskała w czasach nowożytnych.\nW Aleksandrii powstała grecka Septuaginta, pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu dokonane przez Żydów aleksandryjskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=343", "fragment_id": "169667/1", "subtitle": "", "title": "Aleksandria", "document_id": "169667", "start_index": 1390.0, "parentId": 343.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8096706867218018}, "uuid": "13915401-76c9-4497-8ac7-bec6e4742f36"}, {"page_content": "Arabski podbój Egiptu okazał się trwały ponieważ najeźdźcy nie prześladowali w tym czasie egipskich chrześcijan – co zdarzało się ze strony Konstantynopola, który usiłował strzec prawowierności w całym imperium. W pierwszym okresie, gdy imperium zachowywało jedność Egipt był tylko jedną z wielu jego prowincji. Stolicą Kalifatu został najpierw, za dynastii Umajjadów Damaszek (661–750), a po zwycięstwie Abbasydów został nią bardziej odległy od Egiptu Bagdad (750–868). Wielki rozrost terytorialny imperium arabskiego i różnorodność ludów je zamieszkujących kryły w sobie zalążki jego szybkiego rozpadu. Niemniej Egipt był w tym czasie na tyle ważną i nieperyferyjną prowincją, że utrudniało to jego ewentualne uniezależnienie się. W okresie tym nastąpiła dość szybka islamizacja kraju, choć chrześcijanie egipscy obrządku koptyjskiego nie zostali nigdy nawróceni do końca i do dziś stanowią ok. 10% ludności Egiptu. Muzułmańscy zdobywcy Egiptu przenieśli stolicę kraju z chrześcijańskiej i greckiej Aleksandrii w głąb kraju. Kilkakrotnie zmieniana, ostatecznie została ustalona w Kairze, który pozostał stolicą i największym miastem Egiptu do dziś.\nEgipt Tulunidów (868–905).\n \"Osobny artykuł: Tulunidzi.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2180686", "fragment_id": "435273/2", "subtitle": "", "title": "Egipt w średniowieczu", "document_id": "435273", "start_index": 2344.0, "parentId": 2180686.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8696823120117188}, "uuid": "a2384ab0-c015-46ca-bf4f-b8de9522f625"}, {"page_content": "Fustat, arab.: الفسطاط, znane też pod nazwą Fostat, Al Fustat, Misr al-Fustat lub Fustat-Misr – pierwsza stolica Egiptu pod rządami Arabów. Obecnie Fustat jest częścią Kairu pod nazwą Stary Kair.\nFustat pozostawał rezydencją namiestników Egiptu od podboju kraju przez Arabów w 641 do przejęcia kalifatu przez Abbasydów w 750. Siedziba namiestnika abbasydzkiego Egiptu została przeniesiona do pobliskiego Al-Askar i pozostawała tam aż do 868. Wówczas z kolei doszło do uniezależnienia się Egiptu od zwierzchnictwa kalifa w Bagdadzie, a rezydencja władców Egiptu została przeniesiona do Al-Katta’i. W 905 Al-Katta’i zostało zniszczone i stolica władców Egiptu wróciła do Al-Fustat. W 971 stolicę Egiptu przeniesiono ostatecznie do Kairu, a w 1168 wezyr Szawar rozkazał spalić Fustat.\nPierwszy meczet w Afryce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1128621", "fragment_id": "1366670/0", "subtitle": "", "title": "Fustat", "parentId": 1128621.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1366670", "score": 0.5293207168579102}, "uuid": "0fd16944-178c-4240-bdef-63b294f13989"}, {"page_content": "Na zachód od Gizy mieszczą się najsłynniejsze zabytki Egiptu: Sfinks i Wielkie Piramidy. Natomiast 18 km od Kairu leżą ruiny wielkich starożytnych miast: Memfis i Sakkary.\nHistoria.\nZałożenie i wczesna historia miasta.\nPierwotne położenie Kairu nie było nad brzegiem Nilu. Na południe od dzisiejszego miasta znajdowała się stolica ówczesnego Egiptu, Memfis, założona w 2 połowie XXIX w. p.n.e, a na północ miasto kapłanów Heliopolis.\nPierwszą osadą położoną mniej więcej w tym samym miejscu co dzisiejszy Kair, był rzymski fort \"Babilon\", założony w 150 roku n.e. Wokół fortu urosło małe miasto – Fustat, zamieszkane przez Koptów. W 642 roku arabskie wojska (pod dowództwem Amr Ibn al-Asa) zdobyły twierdzę i umocniły ją. Miasto zaczęło się szybko rozwijać. Niedługo potem powstał tu pierwszy w Afryce meczet. Była to główna siedziba sił zbrojnych Umajjadów i Abbasydów.\nPowoli mała osada urosła w duże miasto. Od 973 roku był stolicą kalifatu fatymidzkiego. W tym samym roku został założony Meczet Al-Azhar. Miasto szybko stało się centrum filozofii i nauki. Uniwersytet Al-Azhar stał się centrum nauczania teologii islamskiej. Następni władcy rozbudowali uniwersytet. Według relacji Ibn Battuty w roku 1348 w mieście umierało z powodu czarnej śmierci 21 tys. osób dziennie.\nW 1517 roku Kair został opanowany przez imperium osmańskie.\nCoraz większe wpływy Zachodu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9360", "fragment_id": "172811/2", "subtitle": "", "title": "Kair", "source": "wikipedia", "start_index": 3226.0, "parentId": 9360.0, "document_id": "172811", "score": 0.24592232704162598}, "uuid": "aac2373b-bb95-4c20-9663-e3cfb038f0f9"}]}
{"id": "q_437", "question": "Która figura przestrzenna ma więcej wierzchołków: dwunastościan czy dwudziestościan foremny?", "answer": [{"page_content": "Dwudziestościan foremny a. ikosaedr lub ikozaedr (z gr.) – najbardziej złożony wielościan foremny o 20 ścianach w kształcie przystających trójkątów równobocznych. Ma 30 krawędzi i 12 wierzchołków oraz 15 płaszczyzn symetrii. Ścinając wierzchołki dwudziestościanu, otrzymujemy wielościan półforemny o nazwie dwudziestościan ścięty. Symetria bryły jest opisana niekrystalograficzną klasą m35.\nWzory i własności.\nW poniższych wzorach formula_1 oznacza długość krawędzi dwudziestościanu foremnego.\n formula_2\n formula_3\n formula_4\n gdzie formula_5 oznacza odpowiednio objętość i pole powierzchni formula_6-ścianu foremnego. \n formula_7\n formula_8\n formula_9\n 138,2°\n Ih\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28292", "fragment_id": "180019/0", "subtitle": "", "title": "Dwudziestościan foremny", "document_id": "180019", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 28292.0, "score": 0.7862281799316406}, "uuid": "80764cb8-3765-449f-9297-d4c371acf1fa"}, {"page_content": "Dwunastościan foremny a. dodekaedr (z gr.) – wielościan foremny o 12 ścianach w kształcie przystających pięciokątów foremnych. Ma 30 krawędzi i 20 wierzchołków. Ścinając wierzchołki dwunastościanu otrzymujemy wielościan półforemny o nazwie dwunastościan ścięty. Bryła oznaczona jest symbolem Schläfliego {5,3}.\nWzory i własności.\nW poniższych wzorach formula_1 oznacza długość krawędzi dwunastościanu foremnego.\n formula_2\n formula_3\n formula_4\n gdzie formula_5 oznacza odpowiednio objętość i pole powierzchni formula_6-ścianu foremnego. \n formula_7\n formula_8\n formula_9\n formula_10\n Ih", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28291", "fragment_id": "180018/0", "subtitle": "", "title": "Dwunastościan foremny", "document_id": "180018", "start_index": 0.0, "parentId": 28291.0, "source": "wikipedia", "score": 0.837563693523407}, "uuid": "dbd2f4c1-e6b9-4708-9e22-fc52d6abbce7"}, {"page_content": "W dialogu \"Timajos\" Platon pisał, że każdy żywioł można utożsamić z jedną z doskonałych brył (ogień – czworościan, ziemia – sześcian, powietrze – ośmiościan, woda – dwudziestościan). Po odkryciu dwunastościanu foremnego włączył go do swojego systemu jako symbol całego wszechświata.\nNiemal 2 tysiące lat później, w XVII wieku Kepler użył wielościanów foremnych do swojego modelu kosmologicznego. Jeśli bowiem na sferze o promieniu orbity Merkurego opisać ośmiościan, a na nim opisać następną sferę, to jej promień odpowiadać będzie promieniowi orbity Wenus. Jeśli na tej drugiej sferze opisać dwudziestościan, a na nim kolejną trzecią sferę, to jej promień odpowiada promieniowi orbity Ziemi. I tak kolejno dla następnych wielościanów foremnych i planet: dwunastościan – Mars, czworościan – Jowisz, sześcian – Saturn. Było to pierwsze z odkrytych przez Keplera praw ruchu planet, nie uznane wszakże za prawo natury w dzisiejszym rozumieniu nauki. Odkryta prawidłowość utwierdziła Keplera w głębokim przekonaniu, że Bóg jest matematykiem.\nUogólnienie na wielokomórki foremne.\nPojęcie wielościanu foremnego można w naturalny sposób uogólnić definiując wielokomórkę foremną w dowolnej przestrzeni \"n\"-wymiarowej euklidesowej, oznaczanej formula_22.\nPrzestrzeń czterowymiarowa.\nUdowodniono, że dla \"n\"=4 , że istnieje dokładnie 6 wielokomórek foremnych:\nWyższe wymiary.\nDla dowolnego naturalnego formula_23 udowodniono, że w przestrzeni formula_22 istnieją dokładnie trzy wielokomórki foremne:\nPonadto, uogólnione objętości i powierzchnie powyższych trzech wielokomórek foremnych to funkcje holomorficzne wymiaru zespolonego formula_25. Wielokomórki te są zatem zdefiniowane w każdym wymiarze.Można też rozpatrywać przypadki formula_26 „Wielokomórka” w przestrzeni 2-wymiarowej to wielokąt foremny; istnieje ich nieskończenie wiele, gdyż dla każdego formula_27 istnieje formula_28-kąt foremny. Z kolei „wielokomórka” w przestrzeni 1-wymiarowej zawsze ma jeden i ten sam kształt – to odcinek i można go traktować jako „foremny”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6995", "fragment_id": "175477/1", "subtitle": "", "title": "Wielościan foremny", "parentId": 6995.0, "start_index": 1916.0, "document_id": "175477", "source": "wikipedia", "score": 0.6132818460464478}, "uuid": "b761b230-85af-4eea-8857-39ad92ac1e04"}, {"page_content": "Dwudziesto-dwunastościan przycięty (lub dwunastościan przycięty) – wielościan mający\n60 wierzchołków, 150 krawędzi, 92 ściany (80 trójkątów równobocznych, 12 pięciokątów foremnych). Jest wielościanem chiralnym; posiada dwie formy: prawą oraz lewą.\nWzory i właściwości.\nformula_1\nGrupa symetrii:\nformula_2\nGaleria.\nDwa enancjomery dwudziesto-dwunastościanu:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=516956", "fragment_id": "1540553/0", "subtitle": "", "title": "Dwudziesto-dwunastościan przycięty", "parentId": 516956.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1540553", "score": 0.6445971131324768}, "uuid": "7f9bcb68-441a-40c9-8f55-9fc8bce55cbe"}, {"page_content": "Dwudziesto-dwunastościan rombowy mały (lub dwunasto-dwudziestościan rombowy mały) ma\n60 wierzchołków, 120 krawędzi i 62 ściany (20 trójkątów równobocznych, 30 kwadratów i 12 pięciokątów foremnych).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=516979", "fragment_id": "1540559/0", "subtitle": "", "title": "Dwudziesto-dwunastościan rombowy mały", "parentId": 516979.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1540559", "score": 0.6373335719108582}, "uuid": "d84a348d-00e0-4606-bb8f-beec0b52670b"}, {"page_content": "Dwunastościan rzymski (galorzymski), dodekahedron – niewielki, pusty wewnątrz przedmiot wykonany ze stopu miedzi. Jest uformowany w dwunastościan foremny. Ma zatem dwanaście pięciokątnych ścian, które są przedziurawione pośrodku okrągłymi otworami o zróżnicowanych średnicach. \nRzymskie dwunastościany są datowane na okres pomiędzy II a IV wiekiem, a ich przeznaczenie pozostaje wciąż nieznane. Rzadko kiedy widoczne są na nich ślady użytkowania i nie ma na nich żadnych napisów lub liczb.\nHistoria.\nPierwszy dwunastościan został odkryty w 1739 roku. Od tego czasu odnaleziono ponad 116 podobnych obiektów na terenie Austrii, Belgii, Francji, Niemiec, Węgier, Luksemburga, Holandii, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Wymiary znalezionych przedmiotów są różne, lecz zawierają się w przedziale od 4 do 11 centymetrów. Odnaleziono także rzymski dwudziestościan, który przez długi czas był błędnie uznawany za dwunastościan. Przedmiot ten został odkryty w pobliżu miejscowości Arloff w Niemczech i obecnie jest wystawiany w Rheinisches Landmuseum w Bonn.\nPrzeznaczenie.\nNie odnaleziono wzmianek pisemnych ani obrazów dotyczących dwunastościanów w źródłach z czasów, w których miały one powstać. Wśród domniemanych zastosowań wymienia się użytkowanie dwunastościanów jako przedmiotów służących do oszacowywania odległości od dalekich obiektów lub wyznaczania ich wielkości, albo jako urządzenia do określania najkorzystniejszej daty do zasiewów. Jako potencjalne zastosowanie wymieniano także używanie dwunastościanów jako szpulek przy wytwarzaniu rękawic. Kilka z dwunastościanów odnaleziono wśród kosztowności takich jak monety, co świadczy o tym, że przedmioty te były dla ich właścicieli wartościowe albo że ich zastosowanie wiązało się z monetami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5412691", "fragment_id": "326283/0", "subtitle": "", "title": "Dwunastościan rzymski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "326283", "parentId": 5412691.0, "score": 0.4798484444618225}, "uuid": "29066748-c4d5-4628-a3ca-8e2723a9246e"}, {"page_content": "Dwunastościan rombowy jest elementem ciągu wielościanów rombowych i parkietaży, których grupa symetrii jest [n, 3] grupą Coxetera. Sześcian (geometria) może bowiem być uważany za sześciościan rombowy, gdzie romby są kwadratami.\nZwiązki z bryłami czterowymiarowymi.\nCzterowymiarowym odpowiednikiem dwunastościanu rombowego jest 24-komórka (jest to komórka foremna).\nJej wierzchołkami są:\nPrzekrój 24-komórki przestrzenią 3-wymiarową prostopadłą do największej przekątnej w jej środku jest dwunastościanem rombowym. Wynika to z powyższych opisów obu figur geometrycznych w układzie współrzędnych kartezjańskich.\nDwunastościan jest także otoczką wypukłą rzutu prostokątnego 8-komórki wzdłuż wielkiej przekątnej. Ilustruje to rysunek poniżej. Rzut zielonych punktów jest wtedy środkiem dwunastościanu.\nLinki zewnętrzne.\nZastosowania praktyczne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=635221", "fragment_id": "812140/2", "subtitle": "", "title": "Dwunastościan rombowy", "document_id": "812140", "start_index": 3333.0, "parentId": 635221.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5300657153129578}, "uuid": "571a0ab6-51ea-4718-99b8-604ddbec9a15"}, {"page_content": "Wierzchołki dwudziestościanu foremnego są takie jak wierzchołki trzech prostopadłych do siebie złotych prostokątów.\nNie jest znany ogólny algorytm ustawiający daną liczbę węzłów równomiernie na sferze, według dowolnej z kilku definicji równomiernego rozdziału (np. zobacz \"problem Thomsona\"). Jednakże użyteczne przybliżenie powstaje przez podział sfery na równoległe pasy o równej powierzchni i rozmieszczenie po jednym węźle na południkach oddalonych o złoty podział okręgu, tzn. 360°/φ ≅ 222,5°. Metoda ta została użyta do ustawienia 1500 luster zbudowanego przy udziale studentów satelity Starshine-3.\nPodział odcinka.\nPierwszy sposób konstrukcji.\nKolejne kroki konstrukcji:\nDługości początkowego odcinka formula_3 i znalezionego formula_4 pozostają w złotym stosunku, formula_65 wyznaczają więc złoty podział.\nAlgebraiczny dowód poprawności konstrukcji.\nZnaleziony w trzecim kroku odcinek formula_61 jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych formula_3 i formula_68 Na mocy twierdzenia Pitagorasa:\n formula_69\nzatem jego długość:\n formula_70\nOdkładając odcinek formula_61 w prawo ze środka boku kwadratu, otrzymaliśmy odcinek (dłuższy bok prostokąta) o długości:\n formula_72\nzaś za formula_4 przyjęliśmy część (czerwoną) pozostałą po skróceniu o odcinek formula_3 (czarny):\n formula_75\nczyli:\n formula_76\nStosunek długości formula_77 wynosi:\n formula_78\nczyli równy jest złotej liczbie. Konstrukcja prowadzi więc do złotego podziału.\nDrugi sposób konstrukcji.\nOdcinek można podzielić według złotej proporcji zgodnie z następującą konstrukcją geometryczną:\nZłoty trójkąt, pięciokąt i pentagram.\nZłoty trójkąt.\nZłoty trójkąt może być opisany jako trójkąt równoramienny ABC o własności takiej, że bisekcja kąta C tworzy nowy trójkąt CXB podobny do danego trójkąta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44361", "fragment_id": "640752/11", "subtitle": "", "title": "Złoty podział", "source": "wikipedia", "start_index": 19167.0, "document_id": "640752", "parentId": 44361.0, "score": 0.3060441315174103}, "uuid": "9be85d43-4fcc-4a5b-b116-1de4ff8ec125"}, {"page_content": "Ostatecznie, stworzył duszę świata, którą umieścił w centrum i rozproszył na wszystkie kierunki. Świat, stworzony jako doskonały, samowystarczalny i inteligentny byt, stał się \"bogiem\" (34b).\nŻywioły.\nPlaton twierdzi, że cząstki wszystkich żywiołów mają swoje geometryczne kształty: czworościan (ogień), ośmiościan foremny (powietrze), dwudziestościan foremny (woda) i sześcian (ziemia).\nW \"Timajosie\" przywoływany jest układ czterech elementów które starożytni Grecy uważali za podstawowy budulec świata: ziemia, ogień, woda, powietrze. Platon uznał, że każdy z tych żywiołów jest złożony z konkretnego wielościanu foremnego zwanego również „bryłą platońską”: ziemia składać ma się z sześcianów, powietrze z ośmiościanów foremnych, woda z dwudziestościanów foremnych i ogień z czworościanów (53c). Każdy z tych idealnych wielościanów jest złożony z trójkątów. Jedynie pewne rodzaje trójkątów mogą być brane pod uwagę, o kątach 30-60-90 oraz 45-45-90. Każdy żywioł mógł być rozdzielony na pierwotne trójkąty, które następnie mogą z powrotem formować inne żywioły. Idea przemiany żywiołów dała później początki alchemii.\nPlaton również podejrzewa istnienie piątego żywiołu (odpowiadającemu ostatniej bryle platońskiej), dwunastościanowi foremnemu, któremu przyporządkowany byłby eter z którego zbudowany jest kosmos. W \"Timajosie\" dyskutowana jest również teoria muzyki, w tym budowa skali pitagorejskiej. Ostatnia część dialogu poświęcona jest stworzeniu człowieka, wliczając w to duszę, anatomię, percepcję oraz metempsychozę.\nZłoty podział.\nW 31c-32a Platon opisuje doskonałą estetycznie proporcję znaną jako złoty podział (złota proporcja):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2205840", "fragment_id": "461313/3", "subtitle": "", "title": "Timajos (dialog)", "document_id": "461313", "start_index": 5164.0, "parentId": 2205840.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2692539095878601}, "uuid": "0f166f46-8848-4b37-832f-a90c0e4186e2"}, {"page_content": "Jeśli foremna wielokomórka o wymiarze ≥2 ma symbol Schläfliego {p1,p2, ..., pn – 1}, to wielokomórka dualna do niej ma symbol {pn – 1, ..., p2,p1}. Jedynymi parami dualnych wielościanów są sześcian i ośmiościan foremny lub dwunastościan foremny i dwudziestościan foremny. W przestrzeni 4-wymiarowej przykładem pary dualnych wielokomórek są 120-komórka (symbol {5,3,3}) i 600-komórka (symbol {3,3,5}). Istnieją także wielokomórki samodualne (ich symbol Schläfiego jest palindromem) Przykładem wielościanu samodualnego jest czworościan z symbolem {3,3}, w ogólności w dowolnej n-wymiarowej przestrzeni wielotopoem samodualnym jest sympleks.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3003034", "fragment_id": "1214726/2", "subtitle": "", "title": "Symbol Schläfliego", "parentId": 3003034.0, "start_index": 2182.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1214726", "score": 0.4905974268913269}, "uuid": "f0e3b782-c10f-414a-9050-747c5e12d4a2"}]}
{"id": "q_438", "question": "Jak nazywa się bestsellerowa gra komputerowa studia Mojang?", "answer": [{"page_content": "Mojang Studios (wcześniej jako Mojang Specifications oraz Mojang AB) – szwedzki producent gier komputerowych z siedzibą w Sztokholmie, odpowiedzialny m.in. za stworzenie \"Minecrafta\".\nHistoria.\nSpółka została założona w 2009 przez Markusa Perssona. W 2011 Mojang zdobył nagrodę March Mayhem 2011, rywalizując z takimi producentami gier komputerowych jak Valve Corporation czy BioWare.\n15 września 2014 roku przedsiębiorstwo zostało zakupione przez Microsoft za 2,5 miliarda dolarów. W maju 2020 producent zmienił nazwę na Mojang Studios.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2311269", "fragment_id": "489910/0", "subtitle": "", "title": "Mojang Studios", "document_id": "489910", "start_index": 0.0, "parentId": 2311269.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9052262902259827}, "uuid": "f99af443-fbd9-47ef-9edf-8154387c1097"}, {"page_content": "(wymowa w IPA: ), pseud. „Notch” (ur. 1 czerwca 1979) – szwedzki programista i projektant gier komputerowych, twórca gry komputerowej \"Minecraft\" oraz założyciel przedsiębiorstwa Mojang Studios.\nŻyciorys.\nPersson zaczął programować w wieku 7 lat, używając Commodore 128 swojego ojca. Pierwszą grę (tekstową grę przygodową) stworzył w wieku 8 lat z pomocą gotowych fragmentów programów z czasopism komputerowych. Później rozpoczął pracę jako twórca gier dla King.com, którą opuścił po czterech latach. W tym czasie pracował także nad grą MMORPG \"Wurm Online\", jednak później zrezygnował z prac nad tytułem. Poza pracą bierze także udział w konkursach, w tym Ludum Dare i Java 4k Game Programming Contest.\nPersson jest założycielem studia Mojang AB, gdzie kontynuował produkcję gry \"Minecraft\". Przedsiębiorstwo opuścił w 2014 roku po wykupieniu go przez Microsoft.\nMarkus Persson jest członkiem stowarzyszenia Mensa oraz szwedzkiej Piratpartiet.\nW lutym 2013 roku ujawnił, że wspomógł finansowo produkcję gry \"Age of Wonders III\".\nGry.\nJest twórcą następujących gier:\nKontrowersje.\nNotch spotkał się z falą krytyki ze względu na swoje polityczne i społeczne wpisy na Twitterze, takie jak nazywanie feminizmu „zaburzeniem społecznym”, czy sugerowanie, że większość feministek „jest jawnie seksistowska wobec mężczyzn”. W czerwcu 2017 roku wytknięto mu wulgarne określenia w stosunku do Zoë Quinn (amerykańskiej projektantki gier komputerowych). Później w tym samym miesiącu ogłosił swoje poparcie dla dnia dumy z heteroseksualizmu, nazywając oponentów tej idei w wulgarny sposób oraz sugerując, że powinni zostać zastrzeleni.\nPersson nie został zaproszony na wydarzenie zorganizowane z okazji 10. urodzin \"Minecrafta\", Microsoft jako powód podał poglądy Notcha wypowiadane publicznie w mediach społecznościowych.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2284106", "fragment_id": "502006/0", "subtitle": "", "title": "Markus Persson", "document_id": "502006", "start_index": 1.0, "parentId": 2284106.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6459739208221436}, "uuid": "90dae479-1c84-498d-aceb-65c5c94b8e8c"}, {"page_content": "Minecraft – komputerowa gra survivalowa z otwartym światem stworzona przez Markusa Perssona i rozwijana przez Mojang Studios. \"Minecraft\" pozwala graczom na budowanie i niszczenie obiektów położonych w losowo generowanym świecie gry. Gracz może atakować napotkane istoty, zbierać surowce czy wytwarzać przedmioty.\nPierwsza publiczna testowa wersja gry została wydana 17 maja 2009 roku, natomiast pełna wersja ukazała się 18 listopada 2011 roku na komputery osobiste. Następnie wydano wersje na konsole i platformy mobilne. Jeszcze przed oficjalną premierą gra zdobyła popularność i wiele nagród. Co roku odbywa się konwent fanów gry – Minecon. Sukces gry spowodował, że zaczęto sprzedawać związane z nią przedmioty np. książki, zabawki, tematyczne klocki Lego.\nRozgrywka.\n\"Minecraft\" jest grą bez określonych celów, jednak bardzo ważne jest przetrwanie. Gracze mają nieograniczone możliwości w eksplorowaniu i modyfikowaniu świata. Dostępne są również osiągnięcia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;achievements&lt;/&gt;, w wersji 1.12 zastąpiono je systemem postępów –  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;advancements&lt;/&gt;). Widok w grze jest przedstawiony domyślnie z perspektywy pierwszej osoby, ale istnieje możliwość zmiany na widok trzecioosobowy. Ideą \"Minecrafta\" jest budowanie i niszczenie konstrukcji składających się z klocków. Świat gry zbudowany jest z obiektów 3D, głównie sześcianów, ułożonych w stałej strukturze siatki reprezentujących różne elementy: trawę, ziemię, kamień, drewno, lawę czy wodę. Gracz może je rozbijać, a następnie tworzyć z nich inne klocki lub przedmioty. Pomimo tego, że gracze mogą poruszać się bez żadnych przeszkód po świecie, to obiekty muszą być umieszczane w trójwymiarowej siatce. Jedynym ograniczeniem w tworzeniu jest tylko wyobraźnia graczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2197931", "fragment_id": "449073/0", "subtitle": "", "title": "Minecraft", "document_id": "449073", "start_index": 0.0, "parentId": 2197931.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24681968986988068}, "uuid": "9860b351-a6c9-4347-8a74-12f221fc67ce"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nBranża gier komputerowych w Szwecji – ogół produkcji i dystrybucji gier komputerowych w Szwecji. Początki tej gałęzi przemysłu sięgają lat 80. XX wieku, ale największy jej rozwój nastąpił w latach 90. i na początku XXI wieku. Wtedy powstały takie wytwórnie jak DICE i Massive Entertainment. Szwedzka branża gier jest ważną częścią gospodarki kraju. Wyróżniają się w niej takie studia jak DICE (twórcy serii \"Battlefield\"), Mojang Studios (odpowiedzialne za fenomen \"Minecrafta\"), King (stojące za sukcesem \"Candy Crush Saga\"), Avalanche Studios (znane z serii \"Just Cause\") czy Massive Entertainment (twórcy \"Tom Clancy’s The Division\").\nHistoria.\n1950–2000: Początki branży.\nJuż w 1950 roku powstał pierwszy komputer szwedzki BARK (Binär Automatisk Relä-Kalkylator), co jednak nie miało przełożenia na rozwój gier komputerowych. Wprawdzie w 1956 roku Szwedzi zaprogramowali na komputerze SMIL (Siffer-Maskinen I Lund) popularną chińską grę Nim. W 1960 roku Göran K. Sundqvist zaprojektował na maszynie SAAB D2 pierwszą skandynawską grę komputerową z animowaną grafiką, obsługiwaną za pomocą pióra optycznego symulację pocisków lotniczych. Wynalazek ten nie został jednak skomercjalizowany, a w latach 70. stopniowo rodzącą się branżę gier komputerowych w Szwecji zdominowały kopie produktów amerykańskiej spółki Atari.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5735343", "fragment_id": "1272695/0", "subtitle": "", "title": "Branża gier komputerowych w Szwecji", "parentId": 5735343.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1272695", "score": 0.38766366243362427}, "uuid": "3db1d3bd-793e-461d-837f-b83e3aad74ce"}, {"page_content": "18 kwietnia 2011 roku studio zapowiedziało grę epizodyczną na podstawie serialu \"Prawo i porządek\". \"\" wydano w siedmiu odcinkach, publikowanych od 22 grudnia 2011 do 25 marca 2012, Jest to jedyna gra studia, której odcinki nie ukazywały się najpierw na PC i ewentualnie na innych platformach. Pierwszą platformą, dla której wydawano odcinki było iOS.\nW 2012 roku \"The Walking Dead\" okazało się największym sukcesem w dorobku studia. W ciągu 20 dni od premiery rozeszło się w nakładzie miliona sztuk.\n23 grudnia 2013 roku Telltale Games zapowiedziało dwie kolejne gry epizodyczne: \"Tales from the Borderlands\" – oparte na serii gier \"Borderlands\" (2014–2015) studia Gearbox Software – oraz \"Game of Thrones\" (2014–2015) – bazująca na serialu telewizyjnym HBO.\n18 grudnia 2014 roku Telltale Games wraz z Mojang AB zapowiedziało serię na podstawie gry \"Minecraft\". Twórcy zapowiedzieli, że w sprawie stylistyki historii będą inspirować się społecznością fanów \"Minecrafta\" i będą zasięgać ich rady. Jednak nie zamierzają niczego zmieniać w samym uniwersum. Negocjacje Telltale z Mojang AB miały miejsce zanim Microsoft przejęło szwedzką firmę, ale nawet po negocjacjach Microsoft dało twórcom gry całkowitą swobodę i nie utrudniało im pracy. Pierwszy odcinek miał premierę 13 października 2015, W grze swojego głosu udzielił popularny amerykański aktor i komik Patton Oswalt.\nW lutym 2015 roku Lions Gate Entertainment nawiązało współpracę z Telltale Games. Owocem tej współpracy mają być tak zwane „Super Shows” – niespotykane do tej pory serie, łączące w sobie serial telewizyjny oraz grę wideo. Pierwszy Super Show ma być całkowicie oryginalną produkcją Telltale, nie opartą na żadnej franczyzie. Ponadto dyrektor generalny Lions Gate – Jon Feltheimer – i dyrektor generalny Unity Technologies – John Riccitiello – zostali na stałe przyjęci na stanowiska reżyserów w firmie Telltale Games.\nW kwietniu 2015 roku Telltale Games ogłosiło partnerstwo z Marvel Entertainment i zapowiedziało przynajmniej jedną grę opartą na uniwersum Marvela w 2017 roku.22 września 2018 poinformowano o planach zamknięcia studia. Tym samym anulowano produkcję wszystkich powstających gier, takich jak: \"The Walking Dead\", \"The Wolf Among Us: Season Two\" czy \"Game of Thrones: Season Two\". 14 listopada 2018 złożono wniosek o upadłość. W sierpniu 2019 przedsiębiorstwo LCG Entertainment wykupiło prawa do własności intelektualnej studia oraz jej znaków towarowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1390759", "fragment_id": "190855/3", "subtitle": "", "title": "Telltale Games", "source": "wikipedia", "start_index": 5248.0, "document_id": "190855", "parentId": 1390759.0, "score": 0.34825393557548523}, "uuid": "6391fe7a-e741-4e1c-87f1-c5a5469541c4"}, {"page_content": "Wielkim przełomem okazała się strzelanka \"\" (MachineGames, 2014) w reżyserii Jerka Gustafssona i Jensa Matthiesa, kontynuacja znanej amerykańskiej serii o żołnierzu B.J. Blazkowiczu stawiającym opór nazistom. W \"The New Order\" II wojnę światową wygrywają nazistowskie Niemcy. Oprócz intensywnych scen akcji z udziałem ruchu oporu przeciwko nazistom twórcy wprowadzili pionierską w skali gier komputerowych sekwencję w obozie zagłady dla niearyjskich Europejczyków. \"The New Order\" nasuwał pytania, czy możliwe jest przedstawienie Zagłady Żydów i innych narodów w konwencji strzelanki pierwszoosobowej. Studio Massive Entertainment dalej realizowało natomiast projekty dla Ubisoftu, m.in. przeznaczoną tylko do gry wieloosobowej strzelankę z elementami fabularnymi \"The Division\" (2016) i jej kontynuację \"The Division 2\" (2019) na motywach prozy Toma Clancy’ego.\nGry dla dzieci i młodzieży.\nSzwedzi odnosili też sukcesy w grach przeznaczonych dla dzieci i młodzieży. Szczególnym powodzeniem (20 milionów sprzedanych egzemplarzy w ciągu dwóch lat od premiery) cieszyła się gra \"Minecraft\" (2011) autorstwa Markusa Perssona i Jensa Bergenstena, wydana przez Mojang Studios. \"Minecraft\", utrzymany w estetyce \"low poly\", pozwala wznosić budowle i tworzyć krajobrazy dowolnego typu. Gra stała się ogólnoświatowym fenomenem. Gracze tworzyli nie tylko wymyślne repliki znanych budowli, ale również modyfikacje dodające odświeżone tekstury lub mechanikę innych popularnych produkcji. W szczytowym okresie popularności społeczność użytkowników \"Minecrafta\" liczyła 250 milionów osób.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5735343", "fragment_id": "1272695/4", "subtitle": "", "title": "Branża gier komputerowych w Szwecji", "document_id": "1272695", "start_index": 6154.0, "parentId": 5735343.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14398351311683655}, "uuid": "b7d163f2-c84a-4b36-9a97-39fc05167a8a"}, {"page_content": "Zestaw klocków Lego oparty na \"Minecrafcie\" nazwany \"Lego Minecraft\" został wydany 6 czerwca 2012 roku. Zestaw nazwany „Micro World” skupia się na domyślnej postaci gracza z gry oraz na creeperze (czyhaczu). Mojang wysłał koncepcje gadżetów \"Minecraft\" do Lego w grudniu 2011 w ramach programu Lego Cuusoo, gdzie szybko uzyskał 10 000 głosów użytkowników, pozwalając Lego na zapoznanie się z koncepcją. Lego Cuusoo zaakceptowało koncepcję w styczniu 2012 i rozpoczęło projektowanie zestawów opartych na grze. Więcej zestawów opartych na Netherze i okolicach wiosek z gry wydano 1 września 2013. Czwarty zestaw „Micro World”, Kres, wydano w czerwcu 2014. Kolejnych sześć zestawów większych minifigurek Lego stało się dostępne w listopadzie 2014.\nMojang współpracuje z Jinx, sklepem online z gadżetami z gier. Sprzedaje towar związany z \"Minecraftem\", taki jak ubrania, piankowe kilofy czy zabawki wzorowane na kreatury z gry. Do maja 2012 zarobiono ponad milion dolarów ze sprzedaży gadżetów. Najpopularniejszymi produktami były koszulki i skarpety. W marcu 2013 Mojang podpisało umowę z Egmont Group, wydawcą książek dla dzieci. Jej wynikiem były podręczniki, jednoroczniki i magazyny.\nMinecraft Live.\nMinecraft Live (dawniej: Minecon) jest oficjalnym konwentem fanów \"Minecrafta\". Pierwsza edycja miała miejsce w listopadzie 2011 w Mandalay Bay Resort and Casino w Las Vegas. Wszystkie 4500 biletów sprzedano do 31 października. Podczas wydarzenia miało miejsce między innymi wydanie oficjalnej wersji \"Minecrafta\". Po Mineconie odbyło się after-party \"Into The Nether\" poprowadzone przez deadmau5. Każdy uczestnik wydarzenia otrzymał darmowe kody odblokowujące alphę gry \"Scrolls\" Mojangu oraz grę \"Cobalt\", stworzoną przez Oxeye Game Studios. Od roku 2017, Minecon nie jest konwentem odbywającym się w określonym miejscu, lecz jest wydarzeniem na żywo, które każdy może obejrzeć. W 2020 nazwę wydarzenia zmieniono na Minecraft Live.Od 2017 co roku odbywa się głosowanie na nowe funkcje w grze. Na oficjalnym kanale YouTube ogłaszane są trzy propozycje, na które można głosować w czasie trwania wydarzenia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2197931", "fragment_id": "449073/9", "subtitle": "", "title": "Minecraft", "parentId": 2197931.0, "start_index": 15935.0, "document_id": "449073", "source": "wikipedia", "score": 0.08991493284702301}, "uuid": "6ff52065-c459-421a-a70a-917808b15184"}, {"page_content": "W odpowiedzi na zakup Mojangu przez Microsoft, różni deweloperzy zapowiedzieli więcej klonów stworzonych pod konsole Nintendo, ponieważ to były jedyne główne platformy, na które nie wydano oficjalnego portu. Oto tytuły owych klonów: \"UCraft\" (Nexis Games), \"Cube Life: Island Survival\" (Cypronia), \"Discovery\" (noowanda), \"Battleminer\" (Wobbly Tooth Games), \"Cube Creator 3D\" (Big John Games) i \"Stone Shire\" (Finger Gun Games). Oficjalne wydania \"Minecrafta\" na konsole Nintendo w końcu się jednak pojawiły.\nAdaptacje.\nW 2012 Mojang otrzymał propozycje od hollywoodzkich producentów, który chcieli stworzyć program oparty na \"Minecrafcie\". Jednakże studio ogłosiło stanowisko, zgodnie z którym będzie uczestniczyć w takich projektach, gdy „pojawi się dobry pomysł”. W lutym 2014 Persson ujawnił, że Mojang prowadził rozmowy z Warner Bros. nt. filmu o \"Minecrafcie\". W październiku ogłoszono, że film jest „we wczesnych dniach produkcji”. Produkcję zapowiedziano na 24 maja 2019. Reżyserem miał być Shawn Levy, a scenariusz miał napisać Jason Fuchs. Levy wycofał się później, a na jego miejsce powołano Roba McElhenney’ego. W sierpniu 2018 McElhenney opuścił plan, a Fuchs został zastąpiony przez Aarona i Adama Nee. W wyniku tych roszad film się opóźnił. 11 stycznia 2019 zapowiedziano, że Peter Sollett napisze scenariusz i zostanie reżyserem. Ostatecznie premierę filmu zapowiedziano na 2025 rok. Reżyserem został Jared Hess, scenarzystami Allison Schroeder i Peter Sollett, a w jedną z głównych ról wcielił się Jason Momoa.\nW grudniu 2012 roku wydano film dokumentalny o pracy Mojangu przy \"Minecrafcie\". Produkcja stworzona przez 2 Player Productions nosi nazwę \"\". W 2014 roku próba finansowania społecznościowego fanowskiego filmu została zamknięta przez Perssona, który nie pozwolił na użycie licencji filmowcom.\nGadżety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2197931", "fragment_id": "449073/8", "subtitle": "", "title": "Minecraft", "document_id": "449073", "start_index": 14105.0, "parentId": 2197931.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21806997060775757}, "uuid": "5c10f6b4-e49a-41af-9686-fea30463dd46"}, {"page_content": "Jens Peder Bergensten (ps. „Jeb”, \"Khaile\", ur. 18 maja 1979 w Örebro) – szwedzki informatyk, producent gier, członek firmy Mojang Studios, główny programista gry Minecraft.\nŻyciorys.\nUrodził się w Örebro, w Szwecji, 18 maja 1979.\nPoczątkowo pracował dla firmy Planeto.\nPo nieudanej próbie wyższych studiów dostał pracę w Sztokholmie w firmie Korkeken, ta jednak zbankrutowała i przekształciła się w firmę Oblivion Entertainment.\nJest współzałożycielem Oxeye Game Studio.\nStał się programistą firmy Mojang AB jako Back-end developer, głównie zajmuje się popularną grą Minecraft.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4647951", "fragment_id": "726533/0", "subtitle": "", "title": "Jens Bergensten", "parentId": 4647951.0, "start_index": 0.0, "document_id": "726533", "source": "wikipedia", "score": 0.4284782409667969}, "uuid": "161c183d-8ee1-4f63-85b7-6516b5b0a4a3"}, {"page_content": "Minecraft Earth – gra przygodowa wykorzystująca technologię rzeczywistości rozszerzonej, wyprodukowana przez Mojang Studios i wydana na urządzenia mobilne z systemem Android oraz iOS. Jest to darmowa produkcja, która w Polsce zadebiutowała 12 grudnia 2019, w wersji wczesnego dostępu. 5 stycznia 2021 producent ogłosił, że 30 czerwca tego samego roku zakończy wsparcie gry. Poinformowano też o udostępnieniu ostatniej wersji \"Minecraft Earth\".\nRozgrywka.\nMinecraft Earth koncentruje się wokół zbierania zasobów oraz budowania. Z zebranych surowców można stworzyć dowolną budowlę, a nawet powiększyć ją do pełnej skali. Gra ma dwie waluty w grze: „rubiny” i „minecoiny”, za które można kupować różne przedmioty. Rubiny służą do kupowania rzeczy wpływających na rozgrywkę takie jak płytki konstrukcyjne, na których się buduje. Minecoiny natomiast służą do kupowania przedmiotów kosmetycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4818869", "fragment_id": "270427/0", "subtitle": "", "title": "Minecraft Earth", "parentId": 4818869.0, "start_index": 0.0, "document_id": "270427", "source": "wikipedia", "score": 0.20842024683952332}, "uuid": "31830160-2867-4222-ba5b-7485a9d11647"}]}
{"id": "q_439", "question": "Nazwa którego owocu używana jest na określenie bardzo dużego zysku, zarobku?", "answer": [{"page_content": "Mamona – słowo wywodzące się od aramejskiego słowa \"ma`mon\", oznaczającego zysk. \nPowszechnie kojarzone jest z pieniędzmi, bogactwem. W chrześcijańskiej interpretacji kojarzone jest z mamieniem, pokusą, fałszywym źródłem poczucia bezpieczeństwa. W Biblii odniesienie jest do bożka Mammona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=907967", "fragment_id": "993022/0", "subtitle": "", "title": "Mamona", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 907967.0, "document_id": "993022", "score": 0.23552851378917694}, "uuid": "f6b0938c-52d9-4180-a270-ec0e69832ae8"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „owoce”. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOwoc (łac. \"fructus\") − w znaczeniu botanicznym występujący u roślin okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka, zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.\nCzęść owocu otaczająca nasiona określa się mianem owocni (perykarpu). Gdy w powstaniu organu otaczającego nasiona biorą udział inne części rośliny niż słupek – twór taki określany jest mianem owocu pozornego. Gdy w jednym kwiecie występuje większa liczba słupków wolnych (słupkowie apokarpiczne), wtedy powstające z nich owoce tworzą owoc zbiorowy na wspólnym dnie kwiatowym (np. malina, jaskier). Natomiast z kilku kwiatów zebranych w skupiony kwiatostan powstają owocostany (morwa, kłębek buraka, figowiec, ananas).\nBudowa owoców stanowi adaptację do różnych form rozsiewania. Owoce mięsiste mogą być roznoszone przez zwierzęta, dla których stanowią pokarm (zoochoria), owoce suche rozprzestrzeniane są m.in. przez wiatr (anemochoria), wodę (hydrochoria) lub zwierzęta.\nOwocami jako rodzajem pożywienia określane są części roślin o grubej warstwie miąższu i przyjemnym, zwykle słodkim smaku i zapachu. Owoce stanowią istotną część pożywienia dla ludzi i wielu innych zwierząt.\nMorfogeneza.\nZ rozwojowego punktu widzenia owocem jest zalążnia w stanie dojrzałości nasion. Proces przekształcania zalążni w zakresie morfologicznym i biochemicznym jest następstwem zapłodnienia, chociaż możliwe jest powstawanie owoców beznasiennych (partenokarpicznych).\nW rozwoju owocu wydzielane jest sześć faz:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34240", "fragment_id": "171735/0", "subtitle": "", "title": "Owoc", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "171735", "parentId": 34240.0, "score": 0.3042960464954376}, "uuid": "cded4b90-0b4a-458c-b4ab-6a972d0f7750"}, {"page_content": "W dekoracjach występował zarówno pojedynczo, jak i podwójnie, w układzie antytetycznym (przeciwstawnie), jako ozdoba płaskorzeźbionych płycin, panneaux, supraport, a także tkanin. Jako ornament był typowy zwłaszcza dla renesansu, baroku i klasycyzmu. Nierzadko stosowany jako atrybut personifikacji jesieni.\nW symbolice szczęścia, powodzenia i pomyślności występuje w heraldyce i na sztandarach, figuruje też na banknotach i monetach wielu państw świata.\nWspółcześnie nadal stanowi powszechny symbol niewyczerpanego bogactwa, dostatku i dobrobytu. \nW niektórych częściach Polski mianem rogu obfitości określa się tzw. tytę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266888", "fragment_id": "1432870/1", "subtitle": "", "title": "Róg obfitości", "source": "wikipedia", "start_index": 1614.0, "parentId": 266888.0, "document_id": "1432870", "score": 0.15093880891799927}, "uuid": "affb74ca-702f-44e0-b82f-5c74ed05ca31"}, {"page_content": "W tradycji chrześcijańskiej jabłko związane z rytuałami pogańskiej płodności było symbolem pokusy i pożądania. Według średniowiecznych i renesansowych artystów jabłko było na ich obrazach owocem zerwanym przez Ewę z drzewa poznania dobra i zła. \"Biblia\" nie zawiera nazwy owocu – Adam i Ewa zjedli po prostu owoc z drzewa poznania. Prawdopodobnie dodatkowe zamieszanie sprawił fakt, że słowo jabłko po łacinie jest identyczne ze słowem „zły”, „zło”. Jabłko stało się więc symbolem zła, owocu zakazanego w kulturze chrześcijańskiej – a także symbolem grzechu i zdrady, zwłaszcza w życiu prywatnym, trucizny, mroku lub ciemności. Według legendy chrześcijańskiej (nie zawartej w Biblii) tłumaczono wypukłą chrząstkę na grdyce męskiej tym, że pierwszemu mężczyźnie, czyli Adamowi, miał utkwić w gardle kawałek owego zakazanego jabłka, skąd popularna nazwa wypukłości – jabłko Adama.\nJabłko jest też tradycyjnym atrybutem władzy królewskiej – złote jabłko z krzyżem symbolizuje sferę kosmiczną, świat i kulę ziemską. Używane jest przy koronacjach obok berła i korony.\nEtymologia.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=365008", "fragment_id": "65577/7", "subtitle": "", "title": "Jabłko", "document_id": "65577", "start_index": 9444.0, "parentId": 365008.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2661963701248169}, "uuid": "6900b0e7-ba65-47c1-a2f3-92fd8e6a6cc5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nJagoda kamczacka – zwyczajowa nazwa owoców wiciokrzewu sinego, odmian uprawnych tego gatunku lub tego gatunku jako całości. Ze względu na dużą zmienność wiciokrzewu sinego nazwa bywa odnoszona do wybranych odmian lub drobnych gatunków wyróżnianych w jego obrębie (np. \"L. edulis\", \"L. altaica\", \"L. kamtschatica\"). \nNiezależnie od ujęcia chodzi o rośliny o jadalnych owocach pochodzące z północno-wschodniej Azji. Są one uprawiane w wielu krajach świata, również w Polsce.\nZastosowanie.\nRoślina uprawna, uprawiana dla owoców. Jej zaletą są bardzo duże wartości odżywcze oraz fakt, że są to jedne z najwcześniej dojrzewających u nas w naturalnych warunkach owoców. Nie nadaje się do uprawy towarowej ze względu na małą wydajność owoców i trudny ich zbiór.\nOwoce mogą być również wykorzystywane do produkcji wina, głównie przez amatorów, jednak w Polsce są już pierwsze wyspecjalizowane winiarnie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=467296", "fragment_id": "1538059/0", "subtitle": "", "title": "Jagoda kamczacka", "document_id": "1538059", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 467296.0, "score": 0.2764967083930969}, "uuid": "a8f3fc46-212e-4f16-bfb6-790f64876f32"}, {"page_content": "Większość teologów chrześcijańskich jest zgodnych, że drzewo poznania dobra i zła reprezentuje (lub symbolizuje) Boży porządek. Grzech Adama i Ewy polegał właśnie na zakwestionowaniu tego ładu[]. W ortodoksyjnej tradycji chrześcijańskiej spożycie owocu z drzewa poznania dobra i zła, nazwane grzechem pierworodnym, było zawsze uznawane za czyn dokonany przy pomocy wolnej woli – było więc wyrazem nieposłuszeństwa Bogu, spowodowanego pychą i nierozumnością (\"insipientia\"), zasianymi przez kusiciela. Konsekwencją spożycia przez pierwszych ludzi \"owocu zakazanego\" było zranienie natury samego człowieka, które dotknęło cały rodzaj ludzki – każdy człowiek ma naturę skłonną do słabości i zła, dziedzicząc konsekwencje tamtego upadku (grzech pierworodny). Czyn pierwszych rodziców miał wymiar kosmiczny, cały świat stworzony poddany został marności i \"niewoli zepsucia\" (por. Rz 8,20-22), pojawiła się w nim śmierć i grzech (por. Rz 5,12-14). \"Owoc zakazany\" kojarzony był z jabłkiem, prawdopodobnie dlatego, że łacińskie słowa oznaczające „jabłko” i „zło” są identyczne w pisowni – \"malum\".\nRealizm symboliczny a nie mitologia.\nSymbol drzewa poznania dobra i zła użyty w opowiadaniu biblijnym jest znany także w innych starożytnych pozabiblijnych źródłach, kojarzy się np. ze świętym drzewem kananejskim, a sam Eden z sumeryjską krainą Dilmum, babilońskim cedrowym lasem Irnini albo z ogrodem Siduri.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85675", "fragment_id": "656555/3", "subtitle": "", "title": "Drzewo poznania dobra i zła", "parentId": 85675.0, "start_index": 4082.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656555", "score": 0.1403990536928177}, "uuid": "fb91b52e-e5de-4536-b2c7-98eec75b11fc"}, {"page_content": "Kosztowne łakocie są z jednej strony symbolem wiary chrześcijan, dającym przedsmak \"słodkich rozkoszy nieba\", z drugiej zaś, mając wysoką cenę, są oznaką luksusu i symbolizują marnotrawstwo.\nSery\nSer jest nietrwały i dlatego odpowiada przemijaniu. Może też, ponieważ wytwarzany jest z mleka, być symbolem przyjścia Chrystusa, gdyż, co jest powszechnie wiadome, jest On \"mlekiem nieba\".\nCytryny\nCytryny, jak wszystkie owoce południowe, były oznaką luksusu. Jednak, z powodu kwśnego smaku były używane oszczędnie i nie jedzone łapczywie, są więc symbolem cnoty i umiarkowania.\nCytryny, które dość często pojawiały się w martwych naturach, miały przypisywane właściwości lecznicze. Miały one stanowić odtrutkę na trucizny kryjące się w rozmaitych substancjach.\nDziczyzna i upolowana zwierzyna\nW martwych naturach przedstawiających kuchnie częstym motywem są dziczyzna i upolowane zwierzęta, które z jednej strony są pyszną ozdobą stołu znamionująca powodzenie, obfitość i luksus, z drugiej jednak udrapowane, ciche zwłoki zwierząt uwidaczniają śmiertelność doczesnego życia.\nWśród myśliwskich trofeów szczególne znaczenie ma zając. Mimo krótkich przednich łap jest bardzo szybki, zwinny i skoczny – prawie fruwa. Swoją bezbronnością symbolizuje wiarę ludzką. Jak fruwający zając może człowiek osiągnąć Chrystusa, swojego Boga, szczyt mądrości, jedyną obronę i swoje pewne schronienie. (W ikonografii nie stawiano różnicy między zającem i królikiem.)\nUcieczka i przemijanie czasu.\nBańki mydlane\nbańki mydlane i szklane kule są symbolem ludzkiego życia, lecz przez swoje piękno także przemijania. Kula jest też symbolem nietrwałości życia.\nInstrumenty, nuty\nMuzyka w przeciwieństwie do innych sztuk jest nietrwała, nie może niczego utrwalić, stale płynie i przemija.\nKarty do gry, kości", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=263568", "fragment_id": "1420713/5", "subtitle": "", "title": "Vanitas", "parentId": 263568.0, "start_index": 8535.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1420713", "score": 0.11387047171592712}, "uuid": "2d55a188-4ec4-4763-8076-57d0a4f5873e"}, {"page_content": "Wyniosłość krtaniowa, jabłko Adama, grdyka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;prominentia laryngea, pomum Adami&lt;/&gt;) – u człowieka widoczne na szyi uwydatnienie chrząstki tarczowatej (chrząstki krtani) rozwijające się po dojrzewaniu, zwłaszcza u mężczyzn. Nie ma odpowiednika u innych ssaków.\nNazwa pochodzi od biblijnego Adama – pierwszego mężczyzny. Według legendy po zjedzeniu zakazanego owocu z drzewa poznania dobra i zła, jego kawałek miał utknąć Adamowi w gardle.\nJabłko Adama może pojawić się również u kobiet w trakcie dojrzewania płciowego i po dojrzewaniu płciowym (czasem jest to prawidłową anomalią), gdy kobieta miesiączkuje prawidłowo. Jeśli nie, przyczyny mogą być następujące:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=92100", "fragment_id": "643260/0", "subtitle": "", "title": "Wyniosłość krtaniowa", "document_id": "643260", "start_index": 0.0, "parentId": 92100.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2319934070110321}, "uuid": "65157a71-05d9-4606-868f-7cad6a171d6e"}, {"page_content": "Owocowanie to przekształcanie się całej zalążni lub tylko jej części i dna kwiatowego (np. gruszki, jabłka, truskawki) w owoc, natomiast zalążków w nasiona u roślin wyższych, natomiast u roślin niższych wykształcają się w trakcie owocowania różnego typu zarodniki. \nW czasie tego procesu ze ściany zalążni formuje się owocnia natomiast wewnątrz zalążków rozwija się zarodek. Owoc gromadzi materiały zapasowe usuwając jednocześnie nadmiar wody. \nOwocowanie w sadownictwie.\nW sadownictwie obfite owocowanie drzew i krzewów owocowych można uzyskać zakładając wieloodmianowe sady, natomiast u pewnych odmian jabłoni owocujących przemiennie co drugi rok, przerzedza się zawiązki owocowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=437327", "fragment_id": "53368/0", "subtitle": "", "title": "Owocowanie", "document_id": "53368", "start_index": 0.0, "parentId": 437327.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1712079495191574}, "uuid": "1cae7194-8006-41c8-9042-245f1e505551"}, {"page_content": "Słowo „jabłko” w językach słowiańskich jest wspólne z innymi językami indoeuropejskimi używającymi pierwowzoru IE *haébl̥, haebōl lub PIE *abh, mającego znaczyć „wilgotny, soczysty” (sanskryt „jambu”, litewski „óbuolỹs”, pruski „woble” niemiecki „Apfel”, angielski „apple”, celtyckie „avhal, abhal, ull” itd). W języku greckim jabłko nazywa się „melon” (owoc) z czego powstała łacińska nazwa jabłka „malum, malus”. Łacińskie słowo pomum (owoc) dało francuską nazwę jabłka „pomme”. W renesansowej Europie po rozwoju komunikacji nazwano jabłkami także inne owoce egzotyczne, przybyłe z nowych stron – pomo d’oro, czyli złote jabłko to pomidor po włosku, francuskie jabłko ziemne (pomme de terre) to nazwa ziemniaków, a w niemieckim jabłko chińskie (Apfelsine) oznacza pomarańczę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=365008", "fragment_id": "65577/8", "subtitle": "", "title": "Jabłko", "document_id": "65577", "start_index": 10564.0, "parentId": 365008.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17206770181655884}, "uuid": "27ab6cad-7a97-4485-9d43-c1f672c80390"}]}
{"id": "q_440", "question": "Na jakim dystansie rozgrywa się najdłuższy bieg sprinterski?", "answer": [{"page_content": "Bieg sprinterski rozgrywany zarówno na otwartym stadionie, jak i w hali. Na stadionie start tego biegu odbywa się na wirażu, a druga część dystansu ma miejsce na prostym odcinku 100 metrów. Podczas mniej popularnego biegu w hali, 200 metrów wynosi jedno pełne okrążenie bieżni. Rekordzistą świata mężczyzn na tym dystansie jest Usain Bolt, a wśród kobiet Florence Griffith-Joyner.\nBieg na 400 metrów\nNajdłuższy dystans spośród biegów krótkich. Na standardowym stadionie 400 metrów stanowi dokładnie jedno okrążenie stadionu po wewnętrznym torze. W hali jest to dystans dwóch okrążeń. W rywalizacji mężczyzn bieg ten od zawsze był domeną Amerykanów, a pierwszym człowiekiem spoza USA, który pokonał ten dystans poniżej 44 sekund jest Kirani James z Grenady. Rekordzistą świata na tym dystansie jest Wayde van Niekerk, a najszybszą kobietą w historii była Marita Koch.\nSztafety\nW biegach sztafetowych biorą udział zespoły czteroosobowe, konkurencja polega na biegu z pałeczką sztafetową trzymaną w dłoni. Zawodnicy podczas zmian przekazują sobie pałeczkę w wyznaczonej strefie zmian. Zgubienie pałeczki lub przekroczenie strefy zmian równoznaczne jest z dyskwalifikacją sztafety.\nBieg sztafetowy 4 × 100 m odbywa się po torach. W biegu 4 × 400 m pierwsza zmiana biegnie po torach, druga biegnie po torach tylko pierwszy wiraż (100 m), po czym zawodnicy mogą biec po wewnętrznym torze.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35535", "fragment_id": "186289/1", "subtitle": "", "title": "Sprint", "parentId": 35535.0, "start_index": 1748.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186289", "score": 0.715283215045929}, "uuid": "06153917-9efe-4e21-b5b2-bb0f225403c0"}, {"page_content": "Bieg na 300 metrów – bieg sprinterski rozgrywany sporadycznie i nieoficjalnie, na międzynarodowych i krajowych zawodach lekkoatletycznych, (nie jest rozgrywany na oficjalnych zawodach lekkoatletycznych), zarówno seniorskich jak i juniorskich. Zawodnicy startują na sygnał (strzał) startera z bloków startowych. Każdy zawodnik biegnie po swoim torze, o kolejności na mecie decyduje pierś zawodnika. Bieg jest rozgrywany zarówno na otwartym stadionie, jak i w hali. World Athletics, nie odnotowuje jako rekordowych żadnych wyników biegów na 300 metrów. European Athletics również nie odnotowuje jako rekordów Europy wyników biegów na 300 metrów. W Polsce wzorem \"World Athletics i European Athletics\" wyników na dystansie 300 metrów nie notuje się jako oficjalnych rekordów Polski. Wyniki światowe, europejskie i polskie są jednak rejestrowane i jako nieoficjalne, najlepsze wyniki na tym dystansie, podawane do publicznej wiadomości.\nNajlepsze wyniki.\nNa świecie.\nLetsile Tebogo, botswański lekkoatleta, 19 lutego 2024 osiągnął najlepszy wynik w historii na dystansie 300 metrów. W Pretorii na stadionie pobiegł w czasie 30,69 sekundy.\nPoprzedni wynik należał do Wayde’a van Niekerka, który w 2017 roku pobiegł w Ostrawie w czasie 30,81 s. W historii poniżej 31 sekund biegali też: Michael Johnson (30,85 s – 2000) i Usain Bolt (30,97 s – 2010).\nShaunae Miller-Uibo, reprezentantka Bahamów na zawodach w Ostrawie na stadionie w 2019 na dystansie 300 metrów wynikiem 34,41 s, ustanowiła najlepszy wynik na świecie kobiet. Została pierwszą zawodniczką, która złamała 35 sekund w tej konkurencji. Zdetronizowała Meksykankę Anaę Guaverę (35,30 s)\nW Europie.\nIrina Priwałowa, ustanowiła w 1993 najlepszy wynik do dziś w Europie, w biegu na 300 metrów w czasie 35,45 s.\nPavel Maslák, osiągnął w lutym 2014 na halowym mityngu w Gandawie (IAAF Permit) w biegu na 300 merów, wynik 32,15.\nW Polsce - seniorzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5735736", "fragment_id": "1272759/0", "subtitle": "", "title": "Bieg na 300 metrów", "parentId": 5735736.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1272759", "source": "wikipedia", "score": 0.1302994191646576}, "uuid": "b2b135a6-6850-4d16-9727-3febf96d33b8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy biegu. Zobacz też: inne znaczenia.\nSprint – bieg na krótkich dystansach: 60 metrów (hala), 100 metrów, 200 metrów, 400 metrów, sztafety 4 × 100 metrów i 4 × 400 metrów. Zawodnicy startują na sygnał (strzał) startera z bloków startowych. Każdy zawodnik biegnie po swoim torze. Przed zawodami odbywa się losowanie torów albo też numer toru przydzielonego zawodnikowi wynika z miejsca, które zajął on w biegu eliminacyjnym. O kolejności na mecie decyduje pierś zawodnika.\nBieg na 60 metrów\nBieg ten rozgrywany jest głównie w hali. Najkrótszy bieg sprinterski (nie biorąc pod uwagę biegu na 50 metrów). Start z pozycji niskiej. Bieżnia usytuowana jest w centrum stadionu, w miejscu, gdzie na otwartym stadionie rozgrywane są rzuty. Rekord świata na tym dystansie należy od 20 stycznia 2018 roku do Amerykanina, Cristiana Colemana i wynosi 6,37 s. Natomiast wśród kobiet najszybsza, z czasem 6,92 s, jest Rosjanka Irina Priwałowa. Konkurencja ta rozgrywana jest m.in. podczas halowych mistrzostw świata i mistrzostw Europy.\nBieg na 100 metrów\nNajkrótszy dystans w biegach lekkoatletycznych na otwartym stadionie, klasyczny bieg sprinterski. Rekordzistów świata na tym dystansie określa się często mianem \"najszybszego mężczyzny/najszybszej kobiety świata\". Rywalizacja na tym dystansie przyciąga zawsze wiele uwagi. W biegu na 100 metrów mężczyzn najwybitniejsi sprinterzy biegają poniżej bariery 10 sekund, którą oficjalnie przekroczyło ok. 90 lekkoatletów historii. Jedynym białoskórym lekkoatletą w tej stawce jest Christophe Lemaitre. Najczęściej poniżej \"granicy marzeń\" biegał Asafa Powell. Rekordzistą świata na tym dystansie jest Usain Bolt, zaś najszybszą kobietą w historii była Florence Griffith-Joyner.\nBieg na 200 metrów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35535", "fragment_id": "186289/0", "subtitle": "", "title": "Sprint", "parentId": 35535.0, "start_index": 1.0, "document_id": "186289", "source": "wikipedia", "score": 0.7306119799613953}, "uuid": "09729098-67f3-4a8f-8475-6844ce220c18"}, {"page_content": "Bieg sprinterski (SP = \"sprint\") w biathlonie rozgrywany jest na dystansie 10 km dla mężczyzn lub 7,5 km dla kobiet. Zawodnicy pojawiają się dwa razy na strzelnicy, gdzie oddają po 5 strzałów, raz w pozycji leżącej, raz w pozycji stojącej. Za każdy niecelny strzał muszą pokonać dodatkowe 150 m rundy karnej. Zawodnicy wypuszczani są do biegu w odstępach czasowych, zazwyczaj co 30 sekund.\nGdy zawodnik nie trafi do celu i nie przejedzie za to rundy karnej zostają mu doliczone 2 minuty kary. Jest jedną z najczęściej rozgrywanych konkurencji biathlonowych.\nPościg.\nW biegu pościgowym (PU = \"pursuit\") biathloniści startują zgodnie z różnicami czasowymi uzyskanymi we wcześniejszym starcie, najczęściej sprintu. Tym samym, zawodnik, który pierwszy przekroczy linię mety jest zwycięzcą tego biegu. Bieg pościgowy rozgrywany jest na dystansie 12,5 km dla mężczyzn i 10 km dla kobiet, każdy zawodnik wykonuje 4 strzelania (2 leżąc, 2 stojąc), a każdy błąd skutkuje dodatkową rundą o długości 150 m.\nBieg masowy.\nW biegu ze startu wspólnego (MS = \"mass start\") wszyscy zawodnicy startują w tym samym czasie, co ogranicza liczbę zawodników (zazwyczaj do 30), by uniknąć tłoku na strzelnicy. Bieg ten rozgrywany jest na dystansie 15 km dla mężczyzn i 12,5 km dla kobiet, każdy zawodnik wykonuje 4 strzelania (2 leżąc, 2 stojąc), za każdy błąd zawodnik musi pokonać karną rundę o długości 150 m.\nSztafeta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96147", "fragment_id": "657235/2", "subtitle": "", "title": "Biathlon", "parentId": 96147.0, "start_index": 3469.0, "document_id": "657235", "source": "wikipedia", "score": 0.42529159784317017}, "uuid": "8ff23fd6-90fb-480f-90fd-dc4ee20d48e8"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nMedalistki igrzysk olimpijskich w biegach narciarskich – lista zawodniczek, które przynajmniej raz w karierze stanęły na podium zawodów olimpijskich w biegach narciarskich kobiet.\nOd 1952 roku w ramach zimowych igrzysk olimpijskich rozgrywane są konkurencje biegów narciarskich kobiet. Pierwszą kobiecą konkurencją był bieg na 10 km, który rozgrywano w latach 1952–1988 oraz od 2002 roku. W 1956 roku do kalendarza igrzysk włączono także sztafetę kobiet. W latach 1956–1972 każda ze sztafet składała się z trzech zawodniczek, a od kolejnych igrzysk – z czterech. Od 1964 do 1998 roku przeprowadzany był bieg na 5 km, który w latach 1992–1998 stanowił pierwszą część biegu pościgowego na 15 km. W 1984 roku do kalendarza zimowych igrzysk włączono także najdłuższy dystans – przez pierwsze dwa igrzyska wynosił on 20 km, a od 1992 roku jest o 10 km dłuższy. Od 1992 do 2002 roku medale olimpijskie przyznawano także w biegu na 15 km. W 2002 roku rozpoczęto rozgrywać biegi łączone. Podczas igrzysk w Salt Lake City bieg ten składał się z dwóch odcinków po 5 km każdy. Cztery lata później dystans każdego z odcinków wydłużono o 2,5 km. Również w Salt Lake City po raz pierwszy w historii igrzysk olimpijskich rozegrano indywidualny bieg sprinterski, a w 2006 roku także sprint drużynowy.\nNajbardziej utytułowanymi zawodniczkami w biegach narciarskich na igrzyskach olimpijskich są reprezentantki Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, które łącznie 37 razy stanęły na podium olimpijskim, w tym 14 razy na najwyższym jego stopniu. Drugie miejsce w klasyfikacji medalowej zajmują biegaczki norweskie z dorobkiem 43 medali, w tym 13 złotych, a trzecie miejsce reprezentantki Rosji – 21 medale, w tym 10 złotych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2241084", "fragment_id": "465014/0", "subtitle": "", "title": "Medalistki igrzysk olimpijskich w biegach narciarskich", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "465014", "parentId": 2241084.0, "score": 0.2588321566581726}, "uuid": "00b280c5-d742-4ecf-bfa2-a3f21c533a44"}, {"page_content": "Bieg na 5 kilometrów – konkurencja lekkoatletyczna, jeden z biegów długodystansowych.\nW przeciwieństwie do biegu na 5000 metrów (rozgrywanego na bieżni, w hali lub na stadionie), jest biegiem ulicznym. Dystans ten nie jest rozgrywany na międzynarodowych seniorskich zawodach rangi mistrzowskiej.\nNa początku XXI wieku rozgrywano mistrzostwa Ameryki Północnej w tej konkurencji. \nBieg ten znajduje się w programie mistrzostw krajowych w różnych państwach, m.in. Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii (\"AAA Championships\") czy Walii. W 2012 odbyły się pierwsze otwarte mistrzostwa Polski na tym dystansie.\nRekordy świata.\nWorld Athletics notuje oficjalne rekordy świata w biegu na 5 kilometrów, od czerwca 2018 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617499", "fragment_id": "1637971/0", "subtitle": "", "title": "Bieg na 5 kilometrów", "parentId": 2617499.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1637971", "score": 0.09000002592802048}, "uuid": "ec4d76f6-b152-4de6-8cd8-5316cc153dfd"}, {"page_content": "Sprint indywidualny po raz pierwszy znalazł się w kalendarzu igrzysk olimpijskich w 2002 roku. Wówczas dystans liczył 1,5 kilometra, które zawodniczki pokonywały techniką dowolną. W 2006 roku styl biegu nie uległ zmianie, natomiast długość biegu wynosiła 1,1 kilometra. W 2010 roku trasa liczyła ponownie 1,5 kilometra, które należało pokonać stylem klasycznym. Na kolejnych igrzyskach sprint rozegrano techniką dowolną, na kolejnych klasyczną, a na kolejnych dowolną. Poniżej wymienione zostały medalistki wszystkich biegów.\nSprint drużynowy.\nOd 2006 roku poza sprintem indywidualnym rozgrywana jest również sztafeta sprinterska. Zarówno podczas igrzysk w Turynie, jak i w Vancouver w konkurencji wzięły udział zespoły składające się z dwóch zawodniczek. Każda z nich miała do wykonania po 3 okrążenia techniką dowolną. W 2006 roku dystans każdego z okrążeń wynosił 1,1 kilometra, a cztery lata później był o 400 metrów dłuższy. W 2014 roku każde z okrążeń liczyło 1,3 kilometra, a bieg odbywał się techniką klasyczną. W poniższej tabeli podano medalistki sprintów drużynowych.\nBieg na 5 km.\nW latach 1964–1998 w ramach zimowych igrzysk olimpijskich rozgrywany był bieg kobiet techniką klasyczną na 5 kilometrów. W 1976 roku trzecie miejsce zajęła Galina Kułakowa, jednak została zdyskwalifikowana za stosowanie dopingu, w wyniku czego utraciła brązowy medal. W tabeli przedstawiono medalistki wszystkich kobiecych biegów na 5 km.\nBieg na 10 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2241084", "fragment_id": "465014/2", "subtitle": "", "title": "Medalistki igrzysk olimpijskich w biegach narciarskich", "parentId": 2241084.0, "start_index": 3528.0, "source": "wikipedia", "document_id": "465014", "score": 0.39106667041778564}, "uuid": "ab2cec71-d110-4fe1-8bd7-29e27168f323"}, {"page_content": "Bieg na 200 metrów – bieg sprinterski rozgrywany zarówno na otwartym stadionie, jak i w hali.\n zobacz więcej na stronach World Athletics \n zobacz więcej na stronach World Athletics \nNajlepsi zawodnicy w XXI wieku.\nMężczyźni.\nPoniższa tabela przedstawia listę 10 najlepszych biegaczy na 200 m w historii, biorąc pod uwagę wyłącznie wyniki uzyskane po 31 grudnia 2000 r.\nźródło: strona World Athletics\nKobiety.\nPoniższa tabela przedstawia listę 10 najlepszych biegaczek na 200 m w historii, biorąc pod uwagę wyłącznie wyniki uzyskane po 31 grudnia 2000 roku.\nNajszybsi Europejczycy (według rekordów życiowych).\nźródło: strona World Athletics\nPolacy w rankingu Track and Field News.\nkobiety.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117069", "fragment_id": "494/0", "subtitle": "", "title": "Bieg na 200 metrów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "494", "parentId": 117069.0, "score": 0.08832620829343796}, "uuid": "1c76fdc7-92c3-4184-90be-5dbd9bff7826"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „biegi”. Zobacz też: bieg rzeki. Biegi w konkurencjach lekkoatletycznych dzielą się na:\nSprint to bieg na krótkich dystansach: 60 metrów (hala), 100 metrów, 200 metrów, 400 metrów, sztafety 4 × 100 metrów i 4 × 400 metrów. Zawodnicy startują na sygnał (strzał) startera z bloków startowych. Każdy zawodnik biegnie po swoim torze (przed zawodami odbywa się losowanie torów albo też numer toru przydzielonego zawodnikowi wynika z miejsca, które zajął on w biegu eliminacyjnym). O kolejności na mecie decyduje pierś zawodnika.\nW biegach sztafetowych biorą udział zespoły czteroosobowe, konkurencja polega na biegu z pałeczką sztafetową trzymaną w dłoni. Zawodnicy podczas zmian przekazują sobie pałeczkę w wyznaczonej strefie zmian. Zgubienie pałeczki lub przekroczenie strefy zmian równoznaczne jest z dyskwalifikacją sztafety.\nBieg sztafetowy 4 × 100 m odbywa się po torach. W biegu 4 × 400 m pierwsza zmiana biegnie po torach, druga biegnie po torach tylko pierwszy wiraż (100 m), po czym zawodnicy mogą biec po wewnętrznym torze.\nBieg średniodystansowy odbywa się na dystansach 800 m i 1500 metrów oraz na dystansach: jednej mili i 1000 metrów (konkurencje nieolimpijskie występujące na niektórych mityngach).\nBieg długodystansowy odbywa się na dystansach 3000 metrów (konkurencja nieolimpijska), 3000 metrów z przeszkodami, 5000 metrów, 10 000 metrów, półmaraton (21 097 metrów, konkurencja nieolimpijska) i maraton (42 195 metrów).\nWszystkie biegi lekkoatletyczne do 10 000 m odbywają się na 400-metrowej bieżni stadionu,\nstart i meta biegu maratońskiego (oraz półmaratonu) mogą znajdować się na stadionie, a trasa może wieść przez ulice i okolice wielkich aglomeracji. Organizowane są też okolicznościowe i pokazowe biegi uliczne na dystansach od 1500 m do 100 km (ultramaratony).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22051", "fragment_id": "184925/0", "subtitle": "", "title": "Biegi lekkoatletyczne", "document_id": "184925", "start_index": 1.0, "parentId": 22051.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2460249960422516}, "uuid": "b12626f5-b3a4-461a-96d9-4b351812afaa"}, {"page_content": "Bieg na 60 metrów – konkurencja lekkoatletyczna, rozgrywana w zawodach halowych.\nNajkrótszy bieg sprinterski (nie biorąc pod uwagę biegu na 50 m). Na tym dystansie odbywa się również bieg na 60 metrów przez płotki. Start z pozycji niskiej. Bieżnia usytuowana jest w centrum stadionu, w miejscu, gdzie na otwartym stadionie rozgrywane są rzuty. Rekord świata na tym dystansie należy od 18 lutego 2018 do Amerykanina, Cristiana Colemana i wynosi 6,34 s. Natomiast wśród kobiet najszybsza, z czasem 6,92 s, jest Rosjanka Irina Priwałowa. Rosjanka jest zdecydowanie najszybszą lekkoatletką w historii tego dystansu, 4 najlepsze wyniki w historii należą właśnie do niej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200261", "fragment_id": "1402720/0", "subtitle": "", "title": "Bieg na 60 metrów", "parentId": 200261.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1402720", "source": "wikipedia", "score": 0.42319390177726746}, "uuid": "2b28c82e-3558-46a6-98d0-b90b0fdf8834"}]}
{"id": "q_441", "question": "Jak nazywa się pisemny przekaz pieniężny do banku zlecający wypłacenie okazicielowi oznaczonej na nim sumy z rachunku wystawcy?", "answer": [{"page_content": "Czek – dokument wystawiony w ściśle przewidzianej przez prawo czekowe formie, zawierający polecenie jego wystawcy, skierowane do banku, wypłacenia oznaczonej kwoty pieniężnej okazicielowi czeku lub wymienionej osobie, ze środków, jakimi w tym banku dysponuje wystawca. Polecenie wypłacenia środków pieniężnych musi być bezwarunkowe.\nCzek jest przede wszystkim środkiem zapłaty, bowiem wręczany jest zamiast pieniądza, przy zakupie towarów lub usług. Podstawą prawną funkcjonowania czeków w Polsce jest ustawa Prawo czekowe z 28 kwietnia 1936 r.\nNazwa czek pochodzi prawdopodobnie od arabskiego słowa \"sakk\" oznaczającego dokument, którym posługiwali się kupcy arabscy w zastępstwie pieniędzy. Kupcy ci, podczas dalekich podróży, przewozili te dokumenty zamiast gotówki, dzięki czemu zabezpieczali się przed rozbojem i zmniejszali przewożony ciężar. Pieniądze były im wypłacane za okazaniem tego dokumentu w filii banku w innym mieście kalifatu.\nWystawca czeku nosi nazwę trasanta. Może nim być każda osoba fizyczna lub prawna albo ułomna osoba prawna posiadająca rachunek bankowy. Trasatem czeku jest natomiast bank, który prowadzi rachunek trasanta. Bank (trasat) nie odpowiada czekowo, tzn. nie ma obowiązku zrealizować czeku, jeśli na rachunku wystawcy brak jest środków na wykup czeku w dniu jego realizacji. Remitentem czeku jest podmiot, na który czek wystawiono. Czek można wystawić na określoną osobę (czek imienny) lub na okaziciela. Prawa z czeku mogą być przenoszone przez indos. Istnieje również forma czeku wystawionego na określonego remitenta, bez prawa przenoszenia uprawnień na inną osobę (czek rekta). Czek zawsze jest płatny za okazaniem.\nRozliczenia za pomocą czeków są jedną z form płatności bezgotówkowych. Czeki są nadal popularne w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Wielkiej Brytanii i Francji, ale w Polsce nigdy nie były szeroko stosowane jako forma rozliczeń pieniężnych.\nElementy czeku.\nZgodnie z ustawą Prawo czekowe, czek musi zawierać:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24461", "fragment_id": "170645/0", "subtitle": "", "title": "Czek", "document_id": "170645", "start_index": 0.0, "parentId": 24461.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8225895166397095}, "uuid": "e4bebee3-17e9-4cb7-8de5-d346e38b8f27"}, {"page_content": "Polecenie wypłaty (przekaz) jest to bezwarunkowe polecenie dokonania wypłaty określonej kwoty pieniężnej wskazanej osobie fizycznej, prawnej lub jednostce organizacyjnej. Polecenie wypłaty przesyłane jest do banku zagranicznego lub innego banku w Polsce, z którym rozliczenia dokonywane są za pośrednictwem banku-korespondenta za pomocą rachunków Nostro, Loro. Środki mogą zostać pozostawione do dyspozycji odbiorcy w formie:\nDawniej polecenia wypłaty były przekazywane między bankami drogą telegraficzną lub pocztową. Obecnie polecenia wypłaty klientów przesyła się poprzez sieć telekomunikacyjną SWIFT w komunikatach MT103. Stąd polecenia wypłaty często potocznie nazywa się „przelewami SWIFT”.\nZastosowanie.\nPolecenie wypłaty służy do regulowania zobowiązań wobec kontrahentów posiadających rachunki w bankach zagranicznych lub rachunki w walucie obcej w bankach krajowych. Polecenie wypłaty co do zasady jest nieuwarunkowane, a więc beneficjent otrzyma środki bez względu na to czy wywiąże się ze swoich zobowiązań wobec kupującego, a w szczególności czy dostarczy towar lub wyświadczy usługę o jakości zgodnej z zamówieniem. Zrealizowanego polecenia wypłaty zleceniodawca nie może cofnąć. Z tego względu polecenie wypłaty stosowane jest, gdy:\nStrony w poleceniu wypłaty.\nZleceniodawca – może nim być osoba fizyczna lub prawna, która zleca bankowi wypłatę określonej kwoty pieniężnej na rzecz wskazanej osoby, określając przy tym wszystkie szczegóły polecenia. W zależności od oferty banku, zlecenie może być złożone w formie elektronicznej lub papierowej.\nBank – przyjmuje dyspozycję dokonania polecenia wypłaty i działa na zlecenie i na rachunek zleceniodawcy, odpowiadając wobec niego jedynie za wykonanie polecenia według instrukcji zawartych w zleceniu. Do kompetencji banku należy również wybór banku-korespondenta ze szczególną starannością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1352550", "fragment_id": "1137041/0", "subtitle": "", "title": "Polecenie wypłaty", "parentId": 1352550.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1137041", "source": "wikipedia", "score": 0.557656466960907}, "uuid": "b6179851-9cf5-4470-997e-743730184055"}, {"page_content": "Akcept bankierski, akcept bankowy (inaczej: weksel z akceptem; ang. \"banker’s acceptance\") – instrument wekslowy wykorzystywany do zabezpieczenia płatności pomiędzy dwiema stronami przez bank.\nStanowi papier, poprzez który bank dłużnika zobowiązuje się do zapłacenia określonej sumy pieniężnej wierzycielowi. Jest wykorzystywany głównie w handlu międzynarodowym, gdy eksporter i importer rozpoczynają współpracę. W takiej sytuacji bank przejmuje zobowiązanie importera wobec eksportera, zabezpieczając się depozytem, który składa w banku importer. Potwierdzeniem operacji jest papier wartościowy, który gwarantuje posiadaczowi wypłacenie określonej kwoty w wyznaczonym czasie. Realizację wypłaty może dokonać dowolny podmiot, więc akcept bankowy może być przedmiotem obrotu na rynku (pierwotny wierzyciel może sprzedać akcept bankowy innej stronie przed upływem terminu wykupu – zazwyczaj po udzieleniu dyskonta).\nAkcept bankowy jest jednym z instrumentów rynku pieniężnego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1143202", "fragment_id": "1360112/0", "subtitle": "", "title": "Akcept bankierski", "document_id": "1360112", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1143202.0, "score": 0.39673173427581787}, "uuid": "9a0a674a-e19d-44e2-9d7a-c29e0e58b154"}, {"page_content": "Wypełnienie weksla niezgodnie z deklaracją wekslową nie anuluje odpowiedzialności wekslowej, a jedynie powoduje jej ograniczenie do granic wyznaczonych porozumieniem.\nZ chwilą uzupełnienia weksla \"in blanco\" w sposób zgodny z zawartym porozumieniem staje się on wekslem zwykłym. Aby dokument mógł być uznany za weksel in blanco, musi spełniać dwa warunki:\nWeksle \"in blanco\" są szczególnie popularne w obrocie bankowym, w którym stosowane są jako jedna z form zabezpieczenia kredytu.\nPrzenoszenie praw z weksla (indos).\nPrzenoszenie praw z weksla następuje poprzez indos, będący pisemnym oświadczeniem zbywającego złożonym na wekslu lub przedłużku. Do przeniesienia praw z weksla potrzebne jest jego wydanie oraz nieprzerwany szereg indosów. Indosy są nieprzerwane, jeżeli każdy indosatariusz opiera swoje prawa na poprzednim indosie imiennym. Pierwszy indos musi pochodzić od remitenta, a w przypadku weksli na zlecenie własne – od wystawcy. Osoba, która zbywa weksel jest nazywana: indosantem a osoba, która nabywa indosatariuszem. Weksel zaopatrzony chociażby w jeden indos nazywa się rymesą.\nOprócz indosu przejście praw z weksla może nastąpić też przez:\nZbycie weksla w drodze indosu nie jest możliwe, jeżeli w jego treści została zawarta klauzula: „nie na zlecenie”.\nMożna wyróżnić następujące rodzaje indosu wekslowego:\nZapłata sumy wekslowej.\nZapłata weksla polega na zapłaceniu sumy wekslowej łącznie z należnościami ubocznymi (odsetkami i kosztami protestu). Weksel może być płatny za okazaniem, w pewien czas po okazaniu, w pewien czas po dacie, w oznaczonym dniu. Trasat może przy zapłacie żądać wydania weksla, pokwitowanego przez posiadacza.\nProtest wekslowy.\nProtest sporządza się głównie z powodu odmowy przyjęcia weksla przez trasata lub odmowy zapłacenia sumy wekslowej. Ponadto protest może być sporządzony:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=56932", "fragment_id": "656995/2", "subtitle": "", "title": "Weksel", "source": "wikipedia", "start_index": 3540.0, "document_id": "656995", "parentId": 56932.0, "score": 0.11800333112478256}, "uuid": "fe87a4fa-80ad-4881-a9aa-6d7cf78b9224"}, {"page_content": "Polecenie przelewu, przelew – jedna z form pieniężnych rozliczeń bezgotówkowych. Polega na wydaniu dostawcy usług płatniczych (na przykład bankowi) dyspozycji przekazania określonej kwoty z rachunku płatniczego lub rachunku bankowego płatnika na wskazany przez niego inny rachunek płatniczy odbiorcy (beneficjenta). Warunkiem przyjęcia przez dostawcę usług płatniczych polecenia przelewu jest posiadanie przez płatnika na rachunku wystarczającej kwoty pieniędzy.\nPolecenie przelewu zleca się, podając następujące dane:\nDostawca usług płatniczych powinien zaksięgować otrzymane polecenie przelewu najpóźniej w następnym dniu roboczym po jego przyjęciu.\nDyspozycja polecenia przelewu może być złożona, między innymi, w formie wystandaryzowanego dokumentu papierowego za pomocą systemu bankowości elektronicznej, systemu IVR (telefonicznie) lub z wykorzystaniem aplikacji dostosowanej do urządzeń mobilnych, w zależności od oferty dostawcy usług płatniczych.\nPolecenia przelewu mogą być realizowane pomiędzy dostawcami usług płatniczych w Polsce, a także w relacjach transgranicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138323", "fragment_id": "24142/0", "subtitle": "", "title": "Polecenie przelewu", "document_id": "24142", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 138323.0, "score": 0.32698285579681396}, "uuid": "8f087c4f-4fc3-4784-bed0-576fdca8bb9c"}, {"page_content": "Przekaz pocztowy – polecenie doręczenia adresatowi określonej kwoty pieniężnej przez operatora pocztowego.\nWypłaty gotówki dokonuje listonosz lub pracownik placówki pocztowej w przypadku awizacji przekazu.\nObecnie, z powodu rozwoju bankowości i upowszechniania się rachunków bankowych, jest to usługa schyłkowa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=649569", "fragment_id": "830140/0", "subtitle": "", "title": "Przekaz pocztowy", "parentId": 649569.0, "start_index": 0.0, "document_id": "830140", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "d8631b4f-262d-4097-a643-8fe01a4a7856"}, {"page_content": "Bank pośredniczący – (korespondent zagraniczny) – otrzymuje on od banku krajowego zlecenie wykonania wypłaty. Działa ściśle według instrukcji otrzymanych z banku zleceniodawcy. Jeśli nie może wykonać polecenia zobowiązany jest natychmiast powiadomić o tym bank zleceniodawcy.\nOdbiorca (beneficjent) – jest to osoba fizyczna lub prawna, której ma być wypłacona kwota przekazu. Osoba ta może przyjąć kwotę w całości, w części lub odmówić jej przyjęcia. Wszelkie zastrzeżenia i zapytania kieruje ona do zleceniodawcy.\nKoszty.\nKoszty realizacji polecenia wypłaty są dużo wyższe niż przelewu krajowego, ale relatywnie niskie w stosunku do innych transgranicznych form płatności, takich jak akredytywa czy inkaso dokumentowe. Każda instytucja pośrednicząca w realizacji przekazu może, zgodnie z umową, pobrać należne sobie opłaty i prowizje. To odróżnia polecenie wypłaty od rozliczania czeków, gdzie wszelkie koszty powstają tylko po stronie banku wysyłającego i odbierającego. Klient zlecający przekaz może zdecydować kto pokrywa część kosztów, wybierając jedną z opcji:\nW przeciwieństwie do krajowych poleceń przelewu, poleceń wypłaty nie obsługuje żadna scentralizowana izba rozliczeniowa (ang. \"Automated Clearing House\"). Realizacją przekazu zajmują się same banki powiązane relacjami na zasadzie wzajemności. W zależności od trasy jaką idzie dany przekaz, pośredników może być bardzo wiele. Z tego względu całkowita wysokość kosztów nie zawsze jest przewidywalna dla klienta. Ponadto może dochodzić do niespodziewanych wielokrotnych przewalutowań, jeśli choć tylko jeden z pośredników nie posiada rachunku Nostro/Loro w takiej walucie w jakiej jest przekaz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1352550", "fragment_id": "1137041/1", "subtitle": "", "title": "Polecenie wypłaty", "document_id": "1137041", "start_index": 1853.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1352550.0, "score": 0.4908409118652344}, "uuid": "8280dabf-7806-4279-834b-a92763e4bd32"}, {"page_content": "Przekaz pieniężny – usługa płatnicza polegająca na przyjęciu środków pieniężnych (gotówki) przez podmiot do tego uprawniony i ich przekazaniu wskazanemu przez płatnika odbiorcy. Do realizacji tego typu transferu pieniądza nie jest potrzebne posiadanie przez płatnika rachunku płatniczego.\nUsługa przekazu pieniężnego została zaliczona do usług płatniczych zdefiniowanych w ustawie z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych, w związku z tym może być ona świadczona wyłącznie przez dostawców usług płatniczych, o których mówi art. 4 ust. 2 tej ustawy. Mogą to być wyłącznie:\nPrzykładowo usługę tego typu świadczy np. Poczta Polska poprzez realizację przekazu pocztowego, Bank Pocztowy poprzez realizację usługi Giro Płatność, InPost Finanse poprzez usługę przekaz pieniężny, a w przypadku przekazów transgranicznych np. Western Union.\nKategorią dostawców usług płatniczych, która nie może świadczyć innej usługi płatniczej poza usługą przekazu pieniężnego jest biuro usług płatniczych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2720657", "fragment_id": "1591200/0", "subtitle": "", "title": "Przekaz pieniężny", "document_id": "1591200", "start_index": 0.0, "parentId": 2720657.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3296869099140167}, "uuid": "f197aa03-845e-4c81-b09a-580d2ea743b4"}, {"page_content": "Trasant – wystawca weksla trasowanego, będącego bezwarunkowym poleceniem skierowanym na piśmie do innej osoby (trasata) zapłaty określonej kwoty na rzecz osoby trzeciej (remitenta). \nTrasant pozostaje głównym dłużnikiem wekslowym z weksla trasowanego do chwili przyjęcia (akceptacji) takiego weksla przez trasata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=166582", "fragment_id": "866/0", "subtitle": "", "title": "Trasant", "parentId": 166582.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "866", "score": 0.11399535834789276}, "uuid": "6b103962-ecc3-4be9-9487-5655ad29d33a"}, {"page_content": "Czek podróżniczy albo czek podróżny (ang. \"traveler’s cheque\") – rodzaj czeku, który wystawiany jest przez bank lub inną instytucję finansową na standardową kwotę (np. 100 złotych, 100 euro, 50 funtów) w różnych walutach. Jest to rodzaj polecenia wypłaty, skierowanego przez bank do innych banków. Czek taki trasowany jest na samą instytucję wydającą.\nCzeki podróżnicze wystawiane są imiennie na konkretną, podpisaną na nim osobę i stają się ważne dopiero w chwili złożenia przez właściciela drugiego podpisu w chwili jego realizacji, co chroni go przed nieuprawnionym użyciem w razie zguby lub kradzieży. Zazwyczaj stosowane bywały w czasie pobytu za granicą. Niekiedy ważność czeku ograniczona była do konkretnego kraju (jak np. pokazany obok, wydany na Węgrzech czek NBP – do realizacji tylko w Polsce).\nCzeki podróżne jako pierwsza na rynek wprowadziła American Express Company w 1890 roku. Jeszcze tego samego roku, firma American Express sprzedała czeki podróżne na łączną sumę 9120 dolarów. &lt;&gt;[]. Powszechne stosowanie kart kredytowych i debetowych na całym świecie znacznie ograniczyło popularność czeków podróżnych podczas wyjazdów wakacyjnych.\nBibliografia.\n .\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1334726", "fragment_id": "1138237/0", "subtitle": "", "title": "Czek podróżniczy", "document_id": "1138237", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1334726.0, "score": 0.13991309702396393}, "uuid": "0b741d53-1416-450a-80dd-904dafe1113e"}]}
{"id": "q_442", "question": "Waluty którego z sąsiednich państw używają mieszkańcy Liechtensteinu?", "answer": [{"page_content": "Liechtenstein jest niewielkim krajem alpejskim o powierzchni 160,477 km² w Europie. Graniczy ze Szwajcarią na zachodzie i południu oraz z Austrią na wschodzie. Jest jednym z dwóch współczesnych państw podwójnie śródlądowych obok Uzbekistanu, co oznacza, że wszystkie kraje sąsiadujące nie mają dostępu do morza.\nPołożenie geograficzne.\nKsięstwo Liechtensteinu położone jest w Europie Zachodniej w dolinie górnego Renu na wschodnim brzegu rzeki, w górskim paśmie Rätikon w Alpach Wschodnich.\nAdministracyjnie od południa graniczy z gminami Fläsch i Maienfeld w szwajcarskim kantonie Gryzonia, od zachodu z gminami Altstätten, Sennwald, Buchs, Sevelen, Wartau i Sargans w szwajcarskim kantonie St. Gallen. Natomiast od wschodu Księstwo graniczy z gminami Feldkirch, Frastanz i Nenzing w kraju związkowym Vorarlberg.\nPunkty skrajne terytorium Księstwa stanowią kolejno:\nRozciągłość równoleżnikowa Księstwa wynosi około 12,35 km (10'18\"), natomiast rozciągłość południkowa – 24,77 km (14'10\").\nGeometryczny środek Liechtensteinu został wyliczony w 2000 roku przez lokalnego matematyka i znajduje w okolicy szczytu \"Bargälla\" w Gaflei w gminie Triesenberg.\nGranice.\n \"Osobne artykuły: Granica austriacko-liechtensteińska i Granica liechtensteińsko-szwajcarska.\"\nŁączna długość granic Liechtensteinu wynosi 77,9 km, z czego 41,2 km stanowi granica szwajcarska, a 36,7 km granica austriacka. Zachodnią granicą naturalną Księstwa jest koryto Renu, natomiast granicę południową i większość granicy z Austrią wyznaczają granie alpejskich szczytów.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Liechtensteinu.\"\nGeologia i ukształtowanie powierzchni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1209148", "fragment_id": "1125713/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Liechtensteinu", "parentId": 1209148.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1125713", "score": 0.35508421063423157}, "uuid": "8f79824a-5ad4-470e-a06e-8d1fda7ae719"}, {"page_content": "Liechtenstein znajduje się w unii celnej i monetarnej ze Szwajcarią, należy do Organizacji Narodów Zjednoczonych, Rady Europy, Europejskiego Obszaru Gospodarczego, Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu, Światowej Organizacji Handlu, strefy Schengen i Międzynarodowego Funduszu Walutowego.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Liechtensteinu.\"\nLiechtenstein położony jest nad górnym Renem, w Alpach. Cała granica zachodnia państwa przebiega wzdłuż biegu Renu, wschodnia zaś wyznaczana jest przez łańcuchy alpejskie. Najwyższym szczytem Liechtensteinu jest Grauspitz o wysokości 2599 m n.p.m.\nPowierzchnia Liechtensteinu zwiększyła się o około 0,5 km² (kosztem Austrii), a granica wydłużyła o 1,9 km, gdy 28 grudnia 2006 roku rząd dokładnie określił granicę państwa.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Liechtensteinu.\"\nObecne tereny Liechtensteinu już ponad 1500 lat temu zostały zasiedlone przez Alamanów i innych Germanów. W tym czasie Karol Wielki włączył te ziemie do swego imperium. Przez wieki te tereny były podzielone na dwa hrabstwa: Vaduz, ze stolicą w Vaduz oraz Schellenberg, ze stolicą w Schellenbergu. Hrabstwo Schellenberg dzieliło losy ważniejszego hrabstwa Vaduz. Na przełomie XVII i XVIII wieku obydwa hrabstwa zostały zakupione przez ród Liechtensteinów.\nW 1719 roku ziemie te zostały uznane przez cesarza za suwerenne księstwo w granicach Rzeszy Niemieckiej. W roku 1806 cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego Franciszek II Habsburg został zmuszony przez Napoleona do abdykacji i zrzeczenia się tytułu cesarza rzymskiego. Liechtenstein w 1806 został członkiem Związku Reńskiego, który miał zastąpić cesarstwo i pozostał w nim do 1814 roku. W latach 1815–1866 był członkiem Związku Niemieckiego. Przez te wszystkie lata księstwo utrzymywało ścisłe kontakty gospodarcze i polityczne z Austrią. Wynikiem tego było w 1866 wystąpienie z nią ze Związku Niemieckiego i uzyskanie przez Liechtenstein pełnej niepodległości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3295", "fragment_id": "182223/1", "subtitle": "", "title": "Liechtenstein", "document_id": "182223", "start_index": 1652.0, "parentId": 3295.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5268628001213074}, "uuid": "66d2f565-0798-439d-a5a3-1e235d4fe425"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy suwerennych państw o małym obszarze terytorialnym. Zobacz też: Mikronacja – określenie stosowane na \"państwo\" o charakterze wirtualnym, lub rzeczywiste, lecz niewielkie i nieuznawane. Obydwa powyższe podmioty potocznie określa się również jako mikropaństwo.\nMikropaństwo, minipaństwo, rzadziej państwo karłowate – państwo o niewielkim obszarze terytorialnym i mające niewielką liczbę ludności.\nTypowym problemem mikropaństw jest np. brak własnej armii. Niewielkie terytorium i mała liczba ludności determinują daleko idące ograniczenia gospodarcze. Dlatego kraje te często wchodzą w unie celne i używają walut swoich sąsiadów. Ich słaba pozycja prowadzi w efekcie do uzależnienia się od większych państw sąsiednich, na rzecz których nierzadko rezygnują one z wykonywania części własnej suwerenności. W Europie taka zależność istnieje pomiędzy Księstwem Andory a Francją i Hiszpanią. Dla Liechtensteinu takim partnerem jest Szwajcaria, dla Księstwa Monako – Francja, a dla San Marino – Włochy. Dla pozaeuropejskich mikropaństw rolę tę odgrywają byłe metropolie, których koloniami w przeszłości były te kraje.\nMikropaństwa są niezależnymi podmiotami prawa międzynarodowego. Do kategorii tej nie można więc zaliczyć takich bytów jak Dependencje Korony brytyjskiej czy drobne terytoria zależne, będące pozostałościami rozległych posiadłości dawnych mocarstw kolonialnych.\nMiasto-państwo jest klasycznym przykładem miniaturowego państwa, które składa się z jednego miasta i ewentualnie z najbliżej położonego terytorium, gdzie mogą znajdować się jeszcze inne, mniejsze osady.\nWspółczesne mikropaństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3097749", "fragment_id": "167590/0", "subtitle": "", "title": "Mikropaństwo", "document_id": "167590", "start_index": 1.0, "parentId": 3097749.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25614818930625916}, "uuid": "2324ee8b-5f44-4f68-98c6-06302c6c88b9"}, {"page_content": "Liechtensteińczycy (niem. \"die\" \"Liechtensteiner\") – naród germański, pochodzący od Szwajcarów, powiązany ze Szwabami i Austriakami z Vorarlbergu. Jest to określenie mieszkańców alpejskiego Księstwa Liechtensteinu oraz ludzi mieszkających poza nim deklarujących pochodzenie z tegoż kraju. Aktualnie Księstwo Liechtensteinu zamieszkuje 25 485 ludzi deklarujących narodowość liechtensteińską, co stanowi 65,77% populacji państwa. Ponadto poza krajem przynależność do tej nacji deklaruje 3853 osób w tym 3316 w innych państwach europejskich.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Liechtensteinu.\"\nHistorycznie za początek tej narodowości można uznać utworzenie Księstwa Liechtensteinu po połączeniu majątków Schellenberg i Vaduz przez księcia Jana Adama I w roku 1719. Za jednego z twórców tożsamości narodowej Liechtensteińczyków uważa się Petera Kaisera – liechtensteińskiego pisarza, historyka i dyplomaty, który został wyznaczony do reprezentowania księstwa na sejmie frankfurckim. Napisał on ważną dla narodu książkę, która początkowo została zakazana przez monarchów: \"Historia Księstwa Liechtensteinu\" (niem. \"Geschichte des Fürstenthums Liechtenstein\").\nOdrębność Liechtensteińczyków od sąsiednich ludów (Szwajcarów i Austriaków) umocniła się na początku XX wieku, kiedy to pojawiły się niepokoje polityczne. Ludzie byli niezadowoleni z faktu, że administracja państwowa była zdominowana przez austriacką arystokrację. Powstała pierwsza partia polityczna pod przywództwem Wilhelma Becka. Pojawiały się wówczas hasła \"„Liechtenstein dla Liechtensteińczyków”\". Po puczu i wyborach w 1918 roku rozpoczęto prace nad nową konstytucją, która zdemokratyzowała ustrój księstwa.\nŚwięto narodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5041138", "fragment_id": "251644/0", "subtitle": "", "title": "Liechtensteińczycy", "document_id": "251644", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5041138.0, "score": 0.4652065634727478}, "uuid": "411253aa-efcc-4574-933e-b1fe569f2d2d"}, {"page_content": "Druga połowa XX w. stanowiła w Liechtensteinie okres ożywienia gospodarczego i rozwoju demograficznego księstwa. W latach 1950–2003 populacja Liechtensteinu potroiła się z 12 141 do 34 905 mieszkańców. Prowadziło to do rozrostu sieci osadniczej i drogowej oraz procesów urbanizacji. Od zakończenia II wojny światowej znacznie rozwijały się usługi oraz przemysł lekki. Atrakcyjne warunki podatkowe, unia celna ze Szwajcarią oraz stabilny frank szwajcarski jako waluta pozwalały ściągać do Liechtensteinu zagraniczny kapitał. Gospodarka Liechtensteinu zaczęła opierać się na handlu zagranicznym, imporcie surowców i eksporcie różnorodnych produktów na rynki światowe. księstwo nie posiadając własnych zasobów surowców energetycznych było zmuszone importować energię elektryczną ze Szwajcarii. Najważniejszą jednak gałęzią gospodarki państwa stały się usługi, a w szczególności sektor bankowy. Jego rozwój zapewniły liczne ustępstwa podatkowe, dzięki którym państwo zyskało renomę raju podatkowego. Liczba firm mających siedzibę w Liechtensteinie od lat 30. do lat 90. XX wieku zwiększyła się 70-krotnie.\nZnacząco rozwinęły się także kultura i nauka. W 1954 r. otwarte zostało muzeum narodowe, a w 1961 r. archiwum i biblioteka narodowa. Także w 1961 r. powstało technikum dzienne w Vaduz, które dało początek współczesnemu Uniwersytetowi Liechtensteińskiemu. Zreformowane zostało szkolnictwo i powstały nowe placówki oświatowe. 8 września 1985 roku odbyła się oficjalna wizyta Jana Pawła II w księstwie w ramach podróży apostolskiej do Szwajcarii i Liechtensteinu. Na spotkanie z papieżem w centrum sportowym Eschen-Mauren przybyło około 35 000 ludzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3344150", "fragment_id": "945632/35", "subtitle": "", "title": "Historia Liechtensteinu", "parentId": 3344150.0, "start_index": 44223.0, "document_id": "945632", "source": "wikipedia", "score": 0.477804958820343}, "uuid": "14a17124-cc0a-4212-9c8a-85fbf1440769"}, {"page_content": "Na sytuację polityczną Liechtensteinu wpłynął wybuch wojny prusko-austriackiej w 1866 r., w której książę Jan II wsparł cesarza Austrii Franciszka Józefa I kontyngentem wojskowym. Jego powołanie wywołało kryzys polityczny w księstwie, ponieważ Landtag sprzeciwił się decyzji księcia, który w związku z tym przybył do kraju w 1866 r. Działalność kontyngentu rozpoczęła się od 26 lipca i wyruszył on do Południowego Tyrolu, gdzie miał wspierać obronę przed potencjalnym atakiem Włochów, sprzymierzonych z Prusami. Do ataku jednak nie doszło, a kontyngent powrócił do Liechtensteinu 4 września. 23 sierpnia 1866 r. zawarto pokój praski, którego konsekwencją był rozpad Związku Niemieckiego i zjednoczenie Niemiec. Liechtenstein został odizolowany od nowo powstałego państwa niemieckiego, a jeszcze bardziej zbliżył się do Austrii. 12 lutego 1868 r. książę Jan II wydał dekret o zniesieniu armii i od tamtej pory w Liechtensteinie nie były utrzymywane żadne siły zbrojne.\nOżywienie gospodarcze.\nDruga połowa XIX wieku to dla Księstwa Liechtensteinu przede wszystkim czas gospodarczego ożywienia.\nOd 1859 r. walutą księstwa stał się oficjalnie gulden austriacki, a wstąpienie do austriackiego systemu monetarnego pozwoliło na inwestycje zagraniczne oraz industrializację. Pierwszy zakład przemysłowy − tkalnia, powstał już 1861 r. Potencjał licznych potoków spływających z Alp do doliny Renu zaczęły wykorzystywać kolejne tkalnie i to właśnie przemysł włókienniczy, którego największa koncentracja miała miejsce w Vaduz i Triesen, zdominował gospodarkę małego księstwa. Na przełomie XIX i XX wieku rozpoczęła się stopniowa elektryfikacja Liechtensteinu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3344150", "fragment_id": "945632/17", "subtitle": "", "title": "Historia Liechtensteinu", "source": "wikipedia", "start_index": 19516.0, "document_id": "945632", "parentId": 3344150.0, "score": 0.5011342167854309}, "uuid": "3213d6b4-db26-40a2-abfd-55f2dbd7cd1f"}, {"page_content": "Zamach stanu w Liechtensteinie – niezgodna z konstytucją zmiana rządu w Liechtensteinie, która miała miejsce tuż przed zakończeniem I wojny światowej, w 1918 roku. Głównym celem zamachu było zerwanie zależności księstwa od upadających Austro-Węgier i zwiększenie udziału mieszkańców Liechtensteinu w rządzeniu księstwem.\nTło.\nPrzez zdecydowaną większość XIX wieku Księstwo Liechtensteinu było zależne od monarchii Habsburgów. Państwa te posiadały wspólną walutę, podpisana została unia celna i pocztowa, wyższe instancje wymiaru sprawiedliwości księstwa znajdowały się w miastach austriackich. Stan ten utrzymywała konstytucja z 1862 roku, która obowiązywała bez przeszkód do wybuchu I wojny światowej. \nSytuacja zmieniła się w wyniku konfliktu. Liechtenstein ogłosił neutralność, nie była ona jednak oczywista dla państw Ententy, ze względu na związek księstwa z Austro-Węgrami i udział indywidualnych obywateli w wojnie po ich stronie. Wyraziło się to na przykład internowaniem obywateli księstwa w Wielkiej Brytanii i Francji. Dotkliwie odczuwalny był spadek wartości austriackiej waluty, która obowiązywała również w Liechtensteinie. Potrzeba zerwania zależności nabrała znaczenia w 1918 roku, w obliczu porażki państw centralnych. \nAlternatywą dla Austrii była Szwajcaria. Dzięki dostawom mąki z tego państwa księstwo uniknęło głodu. Założona w 1918 Chrześcijańsko-Społeczna Partia Ludowa postulowała zmianę orientacji zagranicznej państwa. Za pozostaniem w ścisłym związku z Austrią opowiadała się Postępowa Partia Obywatelska. Obie partie polityczne wykorzystywały hasło „Liechtenstein dla mieszkańców Liechtensteinu”. Wynikało to z faktu, iż rząd składał się z obcokrajowców – premierem był austriacki baron Leopold von Imhof.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3340031", "fragment_id": "917222/0", "subtitle": "", "title": "Zamach stanu w Liechtensteinie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "917222", "parentId": 3340031.0, "score": 0.8066784739494324}, "uuid": "b335c025-464d-40d1-842c-883b9264e84b"}, {"page_content": "Według Marka Leonarda, w jego publikacji z roku 2006, w skład Eurosfery wchodzi 109 krajów. W Europie obejmuje to państwa członkowskie UE, kraje ubiegające się o członkostwo, które chcą przystąpić do UE, kraje Bałkanów Zachodnich i kraje Europejskiej Wspólnoty Niepodległych Państw (w tym Armenia, Białoruś, Gruzja, Mołdawia, Ukraina i międzykontynentalny Kazachstan). Mark Leonard w swojej publikacji nie wspomina o krajach, takich jak Norwegia, które już są zintegrowane z jednolitym rynkiem UE. Poza Europą wymienia wszystkie kraje afrykańskie, jak również wszystkie kraje Bliskiego Wschodu i Azji Środkowej, a także kraje tworzące wschodnią granicę Eurosfery, takie jak Iran, Azerbejdżan i Rosja.\nInne kraje, o których można powiedzieć, że znajdują się w Eurosferze, to kraje należące do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, takie jak Islandia i Liechtenstein, państwa używające euro jako swojej waluty, takie jak San Marino i Monako, lub terytoria zamorskie Unii, takie jak Aruba, Bermudy lub Grenlandia, a także najbardziej oddalone regiony UE na Karaibach, południowym Pacyfiku, Atlantyku i Oceanie Południowym, takie jak Saint Martin, Martynika lub Reunion. Wszystkie wymienione grupy mają dziś silne powiązania gospodarcze i polityczne z UE.\nCytaty.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPostmodernistyczna, europejska odpowiedź na zagrożenia polega na rozszerzeniu systemu spółdzielczego imperium coraz szerzej. „Nie mam innej możliwości obrony moich granic, poza rozszerzaniem ich” – powiedziała Katarzyna Wielka – a Unia Europejska czasami wydaje się mówić to samo.\nautor, Robert Cooper, 2003\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4584860", "fragment_id": "785730/1", "subtitle": "", "title": "Eurosfera", "source": "wikipedia", "start_index": 1404.0, "document_id": "785730", "parentId": 4584860.0, "score": 0.10743868350982666}, "uuid": "f4122d7c-38b2-4d69-8e1f-8419a26d5e1b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nLiechtenstein ([], ), Księstwo Liechtensteinu (niem. [], ) – państwo unitarne położone w Europie Zachodniej, w dolinie górnego Renu, w Alpach Retyckich, między Austrią a Szwajcarią.\nPowierzchnia Liechtensteinu wynosi 160,5 km², co daje mu 189. miejsce na świecie, a zamieszkiwane jest przez 39 680 osób, co z kolei daje 187. miejsce na świecie. Liechtenstein składa się z dwóch regionów (&lt; lang=\"de\"&gt;Region&lt;/&gt;) Oberland i Unterland, w skład których wchodzi jedenaście gmin (&lt; lang=\"de\"&gt;Politische Gemeinde&lt;/&gt;), posiadających szeroką autonomię, ale pozostających pod zwierzchnictwem władzy centralnej. Siedzibą władz państwowych i konstytucyjną stolicą państwa jest Vaduz.\nPaństwo jest monarchią konstytucyjną, na której czele stoi Książę Liechtensteinu. Obecnie panującym księciem jest Jan Adam II. Podstawą ustroju Liechtensteinu jest konstytucja z 1921 r. Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy (unikameralizm) parlament – Landtag.\nKsięstwo Liechtensteinu powstało 23 stycznia 1719 r. z połączenia majątków Schellenberg oraz Vaduz i od tamtej pory państwem rządzi dynastia Liechtensteinów. Było częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego, Związku Reńskiego i ostatecznie Związku Niemieckiego, a po jego rozwiązaniu w 1866 r. stało się suwerennym państwem. Podczas obu wojen światowych Liechtenstein pozostał neutralny, a od lat 50. XX wieku doszło w kraju do ożywienia gospodarczego i napływu zagranicznego kapitału, w wyniku czego państwo stało się najbogatszym lub jednym z najbogatszych państw świata z PKB per capita równym 197,5 tys. dolarów amerykańskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3295", "fragment_id": "182223/0", "subtitle": "", "title": "Liechtenstein", "parentId": 3295.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182223", "score": 0.5539332032203674}, "uuid": "f7b804b6-778e-4b2f-ad55-fef6350788ec"}, {"page_content": "Frank szwajcarski – waluta Szwajcarii i Liechtensteinu, oznaczenie według ISO 4217: CHF (z łac. \"Confœderatio Helvetica Franc\"). Jeden frank szwajcarski dzieli się na 100 centymów (według nazewnictwa francuskiego – fr. \"centimes\") lub 100 rappenów (określanych tak w części niemieckojęzycznej – niem. \"Rappen\"). Jest jedną z podstawowych walut wymienialnych świata, obok euro, dolara, jena i funta.\nFrank szwajcarski został wprowadzony na terenie Konfederacji Szwajcarskiej w 1850 i zastąpił szereg lokalnych walut, które wprowadzili Francuzi w okresie wojen napoleońskich i Konfederacji Helweckiej. Frank szwajcarski w chwili wprowadzenia był równy 1 Frankowi francuskiemu.\nMonety.\nDo roku 1967 monety o nominałach ½, 1, 2 i 5 franków były wykonane ze srebra; od roku 1968 zaprzestano bicia srebrnych monet obiegowych.\nBanknoty.\nBanknoty występują w nominałach 10, 20, 50, 100, 200 i 1000 franków.\n9. seria (aktualna).\nOd kwietnia 2016 do 2019 Szwajcarski Bank Narodowy stopniowo wprowadził do obiegu nowe banknoty utrzymujące wysokie standardy bezpieczeństwa i trudne do sfałszowania. Autorką projektu dziewiątej serii banknotów jest Manuela Pfrunder. Wszystkie banknoty ósmej serii zostały wycofane 30 kwietnia 2021 r., ale podobnie jak wycofane w 2000 r. banknoty szóstej serii pozostają bezterminowo wymienialne w Narodowym Banku Szwajcarii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112806", "fragment_id": "2441/0", "subtitle": "", "title": "Frank szwajcarski", "document_id": "2441", "start_index": 0.0, "parentId": 112806.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21388182044029236}, "uuid": "4c4151d3-d88b-4837-be42-e5dc25bc7176"}]}
{"id": "q_443", "question": "W jakim czasie światło przemierza milion kilometrów: w około trzy sekundy, trzy minuty czy trzy godziny?", "answer": [{"page_content": "Minuta świetlna – odległość, jaką przebywa światło w próżni w ciągu jednej minuty, wynosi 17 987 547 480 metrów ≈ 18 milionów kilometrów.\nŚrednia odległość Ziemi od Słońca, czyli jedna jednostka astronomiczna, wynosi 8,317 minut świetlnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460132", "fragment_id": "1541065/0", "subtitle": "", "title": "Minuta świetlna", "document_id": "1541065", "start_index": 0.0, "parentId": 460132.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7488272190093994}, "uuid": "79e86516-2cbe-4d3e-931c-ed6919dc42d2"}, {"page_content": "Godzina świetlna – odległość, którą przebywa światło w próżni w ciągu jednej godziny. Według definicji metra z 1983 roku, długość ta wynosi 1 079 252 848 800 metrów, czyli około 1,08 miliardów kilometrów. Odległość Neptuna od Słońca wynosi średnio 4,163 godzin świetlnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460131", "fragment_id": "1541064/0", "subtitle": "", "title": "Godzina świetlna", "document_id": "1541064", "start_index": 0.0, "parentId": 460131.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4890996515750885}, "uuid": "877c8d74-e6e1-410b-b9a3-cc105e6f8d58"}, {"page_content": "W rzeczywistości, czas przejścia światła, wynoszący około 2,5 sekundy, jest obarczony względną prędkością Ziemi i Księżyca, obrotem Ziemi wokół osi, libracją, pogodą, ruchem polarnym, opóźnieniami w ziemskiej atmosferze, ruchem stacji obserwacyjnej na skutek ruchów tektonicznych oraz pływów morskich, różnymi prędkościami propagacji światła w powietrzu oraz efektami relatywistycznymi. Niemniej jednak odległość Ziemia-Księżyc mierzona jest z rosnącą dokładnością od przeszło 35 lat. Dystans ten zmienia się ciągle na skutek wielu powodów, ale średnio wynosi 384 467 km.\nNa powierzchni Księżyca, wiązka lasera jest szeroka na około 6,5 km, i naukowcy porównują zadanie dobrego wycelowania go do mierzenia karabinem w ruchomą dziesięciocentówkę oddaloną o 3 km. Odbite światło jest zbyt słabe, aby dostrzegło je ludzkie oko. Na 107 fotonów skierowanych w zwierciadło, tylko jeden powróci na Ziemię, nawet przy dobrych warunkach. Fotony te można rozpoznać jako pochodzące z lasera dzięki ich wysokiej monochromatyczności. Jest to jeden z najprecyzyjniejszych pomiarów odległości, jakich kiedykolwiek dokonano i odpowiada ustaleniu odległości pomiędzy Los Angeles a Nowym Jorkiem z dokładnością do 0,25 mm. Od 2002 trwają starania nad zwiększeniem dokładności pomiarów do niemal milimetra, choć wydajność reflektorów maleje wraz z wiekiem.\nWyniki.\nDane wyników pomiarów dostępne są w Paris Observatory Lunar Analysis Center, oraz w aktywnych stacjach. Niektóre z wyników tego długotrwałego eksperymentu to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3487940", "fragment_id": "971882/1", "subtitle": "", "title": "Transksiężycowa transmisja laserowa", "document_id": "971882", "start_index": 1477.0, "parentId": 3487940.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23470859229564667}, "uuid": "bb5cf6f0-ceb2-4853-a7b3-38f0f5ace7e6"}, {"page_content": "Odległość Ziemi od Słońca zmienia się podczas ruchu orbitalnego Ziemi, która osiąga peryhelium w styczniu i aphelium w lipcu. Jej średnia długość to około 150 mln km (1 jednostka astronomiczna, AU ). Tę średnią odległość światło pokonuje w ciągu około 8 minut i 19 sekund. Energia słoneczna jest niezbędna dla większości form życia na Ziemi, poprzez proces fotosyntezy zasilający najniższy poziom troficzny większości ekosystemów, a także napędza ziemską pogodę.\nOgromny wpływ Słońca na Ziemię był dostrzegany już w czasach prehistorycznych, a Słońce w wielu kulturach traktowano jako bóstwo. Naukowe zrozumienie funkcjonowania Słońca rozwijało się powoli. Nawet w XIX wieku wybitni naukowcy mieli ograniczone pojęcie o tym, jak zbudowane jest Słońce i co jest źródłem jego energii. Chociaż wiedza na temat Słońca stale się rozwija, wciąż istnieją pewne problemy teoretyczne z wyjaśnieniem zjawisk dziejących się na Słońcu.\nNazwa.\nNazwy Słońca w językach słowiańskich, w tym języku polskim, wywodzą się od prasłowiańskiego słowa *slnъce. Wyrazy pokrewne polskiemu „słońcu” to m.in. białoruskie \"сонца\", czeskie \"slunce\", rosyjskie \"солнце\", słowackie \"slnko\" i ukraińskie \"сонце\".\nPodobnie w językach germańskich nazwy wywodzą się od pragermańskiego słowa *\"sunnōn\". Przykładami są angielskie \"sun\", niemieckie \"Sonne\" i niderlandzkie \"zon\". W mitologii germańskiej bogini \"Sól/Sunna\" uosabia Słońce; uczeni na podstawie podobieństwa nazw w różnych językach indoeuropejskich postulują, że bogini ta może wywodzić się od starszego bóstwa praindoeuropejskiego. Podobieństwo wykazują wcześniej wymienione nazwy Słońca w językach słowiańskich i germańskich, a także litewskie \"saulė\" i sanskryckie सूर्य (\"sūrya\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5418", "fragment_id": "182894/3", "subtitle": "", "title": "Słońce", "parentId": 5418.0, "start_index": 3560.0, "document_id": "182894", "source": "wikipedia", "score": 0.1551773101091385}, "uuid": "e8ede08f-afac-4091-9df2-cca7f3bacf80"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki długości. Zobacz też: inne znaczenia słowa metr.\nMetr ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;μέτρον&lt;/&gt; \"miara\") – jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.\nPoprzednio metr zdefiniowany był jako:\nPrzeliczenie metra na niektóre jednostki niemetryczne:\n1 metr = 0,231481 pręta nowego polskiego = 0,468700 sążnia rosyjskiego = 1,093614 jarda = 3,280840 stóp angielskich\nPrzedrostki SI.\nWielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):\nWielokrotności wyższe niż kilometr są praktycznie nieużywane. Do opisywania odległości w skali astronomicznej stosuje się raczej tysiące i miliony kilometrów lub jednostki pozaukładowe: rok świetlny, parsek, jednostka astronomiczna.\nNajmniejszą praktycznie używaną podwielokrotnością jest nanometr. Mniejszych jednostek używa się głównie w fizyce kwantowej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3803", "fragment_id": "168336/0", "subtitle": "", "title": "Metr", "parentId": 3803.0, "start_index": 1.0, "document_id": "168336", "source": "wikipedia", "score": 0.2924004793167114}, "uuid": "dfc57383-5b44-4424-a8a8-463a89e131a0"}, {"page_content": "Rok świetlny – jednostka odległości stosowana w astronomii. Jest równy odległości, jaką pokonuje światło w próżni w ciągu jednego roku juliańskiego (365,25 dnia, 31 557 600 sekund).\nW przeliczeniu na inne jednostki:\n1 rok świetlny = 0,3066 pc = 63241 au = 9,4607×10 m\nczyli\n≈ 9,5 petametra (Pm)\n≈ 9,5 biliona km\n≈ 9,5 biliarda m\nSymbol jednostki.\nNie ma ustalonego symbolu jednostki roku świetlnego. W literaturze angielskojęzycznej, zgodnie z broszurą BIPM używa się skrótu „l.y.” Międzynarodowa Unia Astronomiczna oficjalnie uznaje użycie skrótu bez kropek („ly”). W języku polskim używa się głównie pełnej nazwy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5178", "fragment_id": "182721/0", "subtitle": "", "title": "Rok świetlny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182721", "parentId": 5178.0, "score": 0.1551169753074646}, "uuid": "e3fe6a89-6e32-489c-88a7-50a596a63114"}, {"page_content": "Mikrosekunda (μs) - podwielokrotna jednostka czasu w układzie SI, równa jednej milionowej sekundy:\nFala elektromagnetyczna długości 300 metrów ma okres 1 mikrosekundy. \nŚwiatło rozchodzące się w próżni przebywa przestrzeń 1 kilometra w czasie 3,33564095 μs.\nCzasy błysków współczesnych komercyjnych stroboskopów mierzone są także w mikrosekundach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=533048", "fragment_id": "1561222/0", "subtitle": "", "title": "Mikrosekunda", "parentId": 533048.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1561222", "score": 0.5}, "uuid": "58ea9603-9968-4ccd-a3cf-d82b692daf48"}, {"page_content": "Dla obserwatora fundamentalnego znajdującego się w ustalonym punkcie określonym przez współrzędne współporuszające się, czas kosmiczny jest taki sam jak czas mierzony lokalnie. Odległość współporuszająca się jest dystansem jaki dzieli dwa punkty położone w układzie współrzędnych współporuszających się, przy takim samym czasie kosmicznym, mierzonym w obu tych punktach.\nW czasie kiedy światło będzie się przemieszczać od obiektu do obserwatora, Wszechświat będzie się rozszerzał, więc fotony przebędą odpowiednio dłuższą drogę, niż wynosi odległość współporuszająca się pomiędzy obiektem a obserwatorem (o ile poruszać się będzie po geodezyjnej). Na przykład światło z galaktyki z8 GND 5296 podróżowało do Ziemi ponad 13 miliardów lat (odległość/droga przebyta przez światło), a współcześnie sama galaktyka według współrzędnych współporuszających się oddalona jest o około 30 miliardów lat świetlnych od Ziemi.\nTranswersalna odległość współporuszająca się.\nDwa współporuszające się obiekty o stałym przesunięciu ku czerwieni formula_20 oddalone na niebie o kąt formula_21 dzieli dystans formula_22 gdzie formula_23 oznacza transwersalną odległość współporuszającą się.\nOdległość średnicy kątowej.\nObiekt o rozmiarze formula_24 przy \"redshifcie\" formula_25 posiadający rozmiar kątowy formula_26 znajduje się w odległości średnicy kątowej formula_27 Jest ona powszechnie wykorzystywana do obserwacji tzw. linijek standardowych, np. na tle akustycznych oscylacji barionów.\nOdległość jasnościowa.\n \"Osobny artykuł: Odległość jasnościowa.\"\nJeżeli znana jest rzeczywista jasność odległego obiektu, to można obliczyć odległość jasnościową do niego przez pomiar strumienia formula_28 i określenie formula_29 która jest równoważna formula_30 z wyrażenia powyżej. Wartość ta jest istotna dla pomiarów świec standardowych, takich jak supernowe typu Ia, które pierwsze zostały wykorzystane do odkrycia przyśpieszenia ekspansji Wszechświata.\nDroga przebyta przez światło.Ta odległość jest czasem, w którym światło dotarło od obiektu do obserwatora, pomnożonym przez prędkość światła. Np. światło od Betelgezy biegnie do obserwatora na Ziemi w przeciągu ok. 500 lat. Mnożąc ten czas przez prędkość światła otrzymujemy wartość 500 lat świetlnych, czyli 4,73·1015 metrów (4730 bilionów kilometrów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3108215", "fragment_id": "136557/2", "subtitle": "", "title": "Pomiary odległości (kosmologia)", "parentId": 3108215.0, "start_index": 3167.0, "document_id": "136557", "source": "wikipedia", "score": 0.2280723601579666}, "uuid": "9f05bd6d-1f03-49d4-b759-ed7b9cd6ad37"}, {"page_content": "Dzień świetlny to odległość, którą przebywa światło w ciągu jednej doby w próżni i wynosi 25 902 068 371 200 metrów, czyli około 26 Tm.\nObłok Oorta, na przykład, rozciąga się od około 290 do 580 dni świetlnych od Słońca. Planety są oddalone od Słońca mniej niż o 1 dzień świetlny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460133", "fragment_id": "1541066/0", "subtitle": "", "title": "Dzień świetlny", "document_id": "1541066", "start_index": 0.0, "parentId": 460133.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11425099521875381}, "uuid": "457a0eb9-604b-4fe5-8202-d578b7fce77a"}, {"page_content": "Odkrycie sposobów na osiągnięcie prędkości nadświetlnej mogłoby być bardzo ważnym krokiem dla rozwoju ludzkości. Już wewnątrz Układu Słonecznego opóźnienie w przesyłaniu informacji jest istotnym ograniczeniem. Jeżeli kiedyś ludzie postawią nogę na Marsie, to informacja o tym fakcie dotrze do Ziemi najwcześniej po ok. trzech minutach (odległość Ziemi do Marsa wynosi od 3 do 20 minut świetlnych). Tyle czasu potrzeba, aby fale radiowe pokonały tę drogę w jedną stronę. Opóźnienie to utrudnia prowadzenie międzyplanetarnych rozmów na żywo oraz zdalne sterowanie urządzeniami. Komunikacja z prędkością nadświetlną byłaby szansą na przełamanie tych ograniczeń.\nW fantastyce naukowej prędkość nadświetlna umożliwia pokonywanie w krótkim czasie dystansów międzygwiezdnych i międzygalaktycznych. W rzeczywistości pokonanie tak dużych odległości trwałoby (z perspektywy obserwatora pozostającego na Ziemi) zawsze więcej lat, niż liczba lat świetlnych określająca pokonywany dystans, a ponadto wymagałoby zużycia bardzo dużych ilości paliwa. &lt;&gt;[]. Jak widać, osiąganie prędkości nadświetlnych dla eksploracji dalekich obszarów kosmosu nie jest konieczne, jednak informacja zwrotna o osiągniętych wynikach badań dotrze do ziemi po czasie zbyt długim, by pomysłodawcy badania dożyli jego rezultatów.\nLinki zewnętrzne.\n Nagrania na YouTube [dostęp 2024-08-13]:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76012", "fragment_id": "641590/3", "subtitle": "", "title": "Prędkość nadświetlna", "document_id": "641590", "start_index": 5081.0, "parentId": 76012.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15726938843727112}, "uuid": "8677dde9-18d4-4bd9-b077-1f226b60c8f8"}]}
{"id": "q_444", "question": "Z ilu przedsionków zbudowane jest serce płazów?", "answer": [{"page_content": "Układ krwionośny kręgowców jest zamknięty. Barwa krwi jest czerwona dzięki barwnikowi oddechowemu – hemoglobinie, która zawarta jest w erytrocytach. Krew tłoczona jest przez skurcze mięśni ścian serca, położonego tuż za skrzelami lub pomiędzy płucami po brzusznej stronie. Serce zbudowane jest z jednego lub dwóch przedsionków i komory. U kręgowców lądowych występują dwa przedsionki w związku z wyodrębnieniem obiegu płucnego, a dodatkowo u ptaków i ssaków występują dwie komory. W sercu zlokalizowane są zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. U bezżuchwowców i ryb występuje jeden obieg krwi, u pierwszej gromady serce jest trzyczęściowe (zatoka żylna, przedsionek i komora) i jednoprzepływowe, w którym przepływa krew odtleniona; u ryb serce zbudowane jest z czterech pęcherzy (zatoka żylna, przedsionek, komora i stożek tętniczy). U pozostałych gromad obserwujemy dwa obiegi krwi duży i mały (zwany również płucnym) dodatkowo u płazów występuje krążenie skórne. Serce płazów jest trzydziałowe (dwa przedsionki, komora oraz zatoka żylna), w komorze występują fałdy utrudniające mieszanie się krwi (u płazów ogoniastych występuje przegroda przedsionków niezupełna); również serce gadów jest trzydziałowe, w którym występuje przegroda międzykomorowa niecałkowita (u krokodyli całkowita) i dwa łuki aorty, zatoka żylna u tej gromady jest zredukowana. Serce ptaków i ssaków jest czteroczęściowe, w przeciwieństwie do pozostałych grup występują u nich przegrody całkowite pomiędzy komorami. U ptaków można zaobserwować szczątkową zatokę żylną oraz zachowany prawy łuk aorty; u ssaków zachowany jest lewy łuk aorty, a zatoka żylna nie występuje", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17200", "fragment_id": "176911/11", "subtitle": "", "title": "Kręgowce", "source": "wikipedia", "start_index": 14790.0, "document_id": "176911", "parentId": 17200.0, "score": 0.7858335971832275}, "uuid": "42517be2-1a25-47f4-b84a-db1ebb469b0c"}, {"page_content": "W pierwotnym planie budowy kręgowców serce zbudowane jest z czterech pęcherzyków (zgodnie z kierunkiem przepływu krwi): zatoki żylnej, przedsionka, komory i stożka tętniczego. Taki układ zachowuje się u licznych ryb, larw płazów, a u innych kręgowców na etapie rozwoju zarodkowego. Wykształcenie się przegrody międzyprzedsionkowej i w konsekwencji podział na lewy i prawy przedsionek nastąpiło w dwóch liniach rozwojowych: dwudysznych oraz czworonogów (w tej ostatniej zmiany te doprowadziły do wykształcenia się małego i wielkiego obiegu krwi).\nU dwudysznych żyła płucna otwiera się do lewej części przedsionka, a zatoka żylna do prawej. Obie części przedsionka rozdziela łącznotkankowy fałd wyrastający z jednej ze ścian serca i ciągnący się również w komorze. Fałd ten u rogozębowatych nie jest połączony z drugą ścianą serca (podział przedsionków niecałkowity), natomiast u płazakowatych łączy się z nią pasmami mięśni, tworząc całkowitą przegrodę.\nU trzonopłetwych przedsionek jest największym pęcherzykiem serca, nakrywającym od góry komorę. Mięśniowa przegroda międzyprzedsionkowa pojawia się u płazów oddychających płucami, przy czym u bezogonowych jest zawsze całkowita i zwarta. Tak jak u dwudysznych zatoka żylna otwiera się do części prawej, a żyła płucna do części lewej. Przedsionek w linii rozwojowej płazów ulega stopniowemu przesunięciu ku przodowi i u bezogonowych leży w całości przed komorą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=553680", "fragment_id": "1578319/1", "subtitle": "", "title": "Przedsionek serca", "parentId": 553680.0, "start_index": 1215.0, "document_id": "1578319", "source": "wikipedia", "score": 0.9357867240905762}, "uuid": "f54c395c-d2bc-4826-9143-e4cb2d321e9d"}, {"page_content": "Przedsionek serca ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;atrium cordis&lt;/&gt;) – część serca występująca u większości mięczaków (zarówno u tych o otwartym jak i zamkniętym układzie krążenia) i wszystkich kręgowców, w tym u człowieka. Otrzymuje ona krew z żyły lub zatoki żylnej i przepompowuje ją dalej, do komory serca. Liczba przedsionków u różnych zwierząt wynosi od jednego do czterech.\nMięczaki.\nSpośród zwierząt bezkręgowych serce z przedsionkami rozwinęły tylko mięczaki. Bruzdobrzuchy, chitony i małże mają zawsze dwa przedsionki. U małży krew doprowadzana jest do nich żyłami skrzelowymi. U ślimaków jest jeden lub dwa przedsionki. U nich również krew doprowadzają doń żyły, zwane skrzelowymi lub płucnymi, w zależności od typu narządów oddechowych.\nŁodziki mają cztery, natomiast pozostałe głowonogi dwa przedsionki serca. Krew dostaje się do nich ze skrzeli za pośrednictwem żył skrzelowych zstępujących. System zastawek między przedsionkami a komorą jest nieparzysty u łodzików, zaś parzysty u pozostałych głowonogów.\nKręgowce.\nSchemat serca płaza.       1.- Prawy przedsionek       2.- Lewy przedsionek       3.- Komora       4.- Stożek tętniczy       5.- Zatoka żylna       6.- Żyła płucna", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=553680", "fragment_id": "1578319/0", "subtitle": "", "title": "Przedsionek serca", "document_id": "1578319", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 553680.0, "score": 0.7383226156234741}, "uuid": "c2b9ab8d-be56-435d-b976-74a2945fce74"}, {"page_content": "Płazy są zmiennocieplne (ektotermiczne) – tzn. nie mają zdolności regulowania ciepłoty swego ciała, tak, jak wyższe kręgowce – ssaki czy ptaki. W związku z tym aktywność ich zależy w dużej mierze od temperatury otoczenia. Ich metabolizm przebiega wolno. Przekłada się to na niewielkie potrzeby energetyczne, a więc i na nieznaczną ilość zjadanego pożywienia. Osobniki dorosłe mają gruczoły łzowe i ruchliwe powieki. Większość gatunków ma uszy (patrz sekcja: „Układ nerwowy i narządy zmysłów”). Odbiera nimi wibracje przenoszone przez powietrze bądź podłoże. Mają umięśniony język. U wielu gatunków może być on wysuwany z jamy ustnej. Kręgi współczesnych płazów z wyrostkami stawowymi są całkowicie skostniałe. Żebra są zwykle krótkie bądź nie ma ich wcale, mogą być przyrośnięte do kręgów. Skóra zawiera mało keratyny, nie wytwarza łusek, nie licząc łusek charakterystycznych dla ryb u niektórych Apoda. Jest ona z reguły gładka, rzadziej lekko chropowata i pokryta drobnymi brodawkami. W skórze licznie występują gruczoły śluzowe, zwilżające ją swoją wydzieliną. U niektórych gatunków występują także gruczoły wytwarzające toksyny. Serce składa się z trzech części: dwóch przedsionków i pojedynczej komory. Występuje pęcherz moczowy. Azotowe produkty przemiany materii usuwane są w postaci mocznika. Jaja, zwane u żab skrzekiem, składane są do wody przez większość gatunków płazów. Są one otoczone galaretowatą otoczką pęczniejącą szybko po ich złożeniu, spełniającą rolę ochronną i odżywczą dla zarodków. Nie mają one nigdy twardych, wapiennych skorupek niepotrzebnych im w środowisku wodnym. Wylęgają się z nich larwy, czyli kijanki. Prowadzą one wodny tryb życia", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3004752", "fragment_id": "1208589/14", "subtitle": "", "title": "Płazy", "parentId": 3004752.0, "start_index": 17365.0, "document_id": "1208589", "source": "wikipedia", "score": 0.11980282515287399}, "uuid": "248471a6-e1e9-477b-a995-8dbd2e525379"}, {"page_content": "U płazów następuje zanik naczyń dwóch pierwszych łuków skrzelowych oraz przerwanie ciągłości aort między naczyniami łuku trzeciego i czwartego. Powstają tak tętnice szyjne zewnętrzna i wewnętrzna. Naczynia szóstego łuku z kolei odłączają się od aorty tworząc tętnice płucne. W ten sposób pojawia się podział układu krążenia na dwie części: zaopatrującą głowę i szyję oraz zaopatrującą płuca i resztę ciała. Modyfikuje się również serce. U płazów ogoniastych mających płuca pojawia się przegroda mięśniowa dzieląca przedsionek serca, a także otwór przedsionkowo-komorowy. U płazów bezogonowych występuje zawsze zwarta przegroda; wyróżnia się w sercu dwa przedsionki i komorę, a krew odtleniona nie miesza się nigdy z natlenioną.\nGady jako oddychające wyłącznie płucami mają rozgraniczenie części żylnej i tętniczej jeszcze wyraźniejsze. Naczynia czwartego łuku skrzelowego przekształcone są w łuki aorty. W sercu oprócz dwóch przedsionków z dwoma odrębnymi zastawkami występuje częściowy, a u krokodyli całkowity podział komory. Ponadto stożek tętniczy zastąpiony został trzema rurowatymi tętnicami: z prawej komory wychodzą tętnica płucna i aorta lewa, a z lewej komory wychodzi aorta prawa.\nDalsze usprawnienia następują u ptaków i ssaków. Mają one serce złożone z dwóch przedsionków i dwóch komór, a zatoka żylna zwykle częściowo lub w całości tkwi w ścianie przedsionka. U ptaków i stekowców do przedsionka lewego uchodzi jedna żyła płucna, a u łożyskowców 2–4 żyły płucne.\n \"Osobny artykuł: Układ krwionośny człowieka.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=455436", "fragment_id": "1574298/4", "subtitle": "", "title": "Układ krwionośny zamknięty", "parentId": 455436.0, "start_index": 5985.0, "document_id": "1574298", "source": "wikipedia", "score": 0.6654671430587769}, "uuid": "da30a01d-e12e-4f24-a822-06e1c54902c5"}, {"page_content": "Przedstawiciele jednej z rodzin płazów bezogonowych, nogolotkowatych, posiedli również umiejętność lotu ślizgowego. Wykorzystują one błony między palcami kończyn jako płaszczyzny nośne w trakcie lotu ślizgowego. Najsłynniejszemu z należących do niej gatunków, żabie latającej (\"Rhacoporus reinwardtii\") z Jawy, wybitny polski zoolog Michał Siedlecki poświęcił monografię.\nPonieważ zwierzęta te są zmiennocieplne, stopień ich aktywności wiąże się z temperaturą otoczenia. W niskiej temperaturze stają się nieaktywne.\nUkład krwionośny.\nUkład krwionośny różni się u postaci larwalnych i dorosłych. Krążenie u kijanek przypomina to spotykane u ryb. Dwujamowe serce pompuje krew przez skrzela, gdzie ulega ona utlenowaniu (pobiera tlen). Następnie zaopatruje weń ciało, po czym wraca do serca. Występuje więc pojedynczy obieg krwi. Dorosłe zwierzę, zwłaszcza reprezentant Anura, traci swe skrzela, rozwijając płuca. Ich serce składa się z trzech jam: dwóch przedsionków i pojedynczej komory. Gdy zaczyna się skurcz komory, odtlenowana (uboga w tlen) krew przepływa tętnicą płucną do płuc. Kontynuując skurcz, mięsień przepycha krew do reszty ciała. Anatomia komory minimalizuje mieszanie się krwi dwóch obiegów (odtlenowanej z utlenowaną), jednak go nie eliminuje.\nUkład nerwowy i narządy zmysłów.\nOśrodkowy układ nerwowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3004752", "fragment_id": "1208589/29", "subtitle": "", "title": "Płazy", "document_id": "1208589", "start_index": 34575.0, "parentId": 3004752.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0905345231294632}, "uuid": "17b40298-16f8-4438-950b-6c73fbb7b812"}, {"page_content": "U kręgowców realizacja dwóch obiegów krwi pojawia się w linii ewolucyjnej czworonogów i wygląda inaczej. U płazów następuje zanik naczyń dwóch pierwszych łuków skrzelowych, przerwanie ciągłości aort między naczyniami łuku trzeciego i czwartego oraz, najpierw częściowy, a potem całkowity podział przedsionka serca mięśniową przegrodą międzyprzedsionkową. Do pełnej separacji krwiobiegów dochodzi u gadów. Naczynia czwartego łuku skrzelowego przekształcone są u nich w łuki aorty, a w sercu oprócz dwóch przedsionków z dwoma odrębnymi zastawkami występuje częściowy, a u krokodyli całkowity podział komory, przy czym już przy podziale częściowym jaszczurek nie dochodzi do mieszania się krwi odtlenowanej z natlenowaną. Ponadto stożek tętniczy zastąpiony został trzema rurowatymi tętnicami: z prawej komory wychodzą tętnica płucna i aorta lewa, a z lewej komory wychodzi aorta prawa. Dalsze usprawnienia następują u ptaków i ssaków. Mają one serce złożone z dwóch przedsionków i dwóch komór, a zatoka żylna zwykle częściowo lub w całości tkwi w ścianie przedsionka. Z prawej komory serca wychodzi tylko tętnica płucna, a z lewej komory tylko aorta.\nKrążenie ogólne u ptaków i ssaków, w tym u człowieka, przedstawia się więc następująco: rozpoczyna się przy wyjściu aorty z lewej komory serca (obejmuje odgałęzienie aorty, tętnice, coraz mniejsze tętniczki, naczynia włosowate, żyłki oraz żyły), a kończy się przy ujściu żył głównych do prawego przedsionka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2864797", "fragment_id": "1179297/1", "subtitle": "", "title": "Krążenie ogólne", "parentId": 2864797.0, "start_index": 944.0, "document_id": "1179297", "source": "wikipedia", "score": 0.43710458278656006}, "uuid": "c1e361fd-942c-48f2-9c97-683c1ebc3812"}, {"page_content": "Układ krwionośny kręgowców jest układem zamkniętym, a serce kręgowców jest wielojamowe. Układy krwionośne poszczególnych grup kręgowców znacznie różnią się od siebie. \nRyby.\nSerce ryb chrzęstnoszkieletowych (tzw. serce skrzelowe) zbudowane jest z zatoki żylnej, przedsionka, komory i stożka tętniczego z zastawkami. U ryb kostnoszkieletowych stożek tętniczy występuje lecz nie widać go z zewnątrz, ponieważ jest on wciśnięty między komorę a opuszkę tętniczą (bulbus arteriosus) znajdują się tu 2 zastawki typu kieszonkowatego. Opuszka tętnicza zbudowana jest z mięśni gładkich (jest zgrubieniem tętnicy), więc nie wchodzi w skład serca. Jednokierunkowy przepływ krwi zapewniają zastawki. Ryby mają jeden obieg krwi. Krew z tkanek ciała dostaje się do zatoki żylnej, która pompuje ją do przedsionka serca. Skurcz przedsionka przekazuje krew do komory. Z komory krew wpływa tętnicami do skrzeli. Skrzela oplecione są siecią naczyń włosowatych. W nich zachodzi wymiana gazowa. Krew wzbogacona w tlen, rozprowadza go po całym organizmie. Zabiera z komórek dwutlenek węgla i wraca żyłami do zatoki żylnej, a następnie do przedsionka i cykl się powtarza.\nPłazy i gady.\nPosiadają serce trójdzielne (u gadów występuje niepełna przegroda między komorami zapobiegająca całkowitemu mieszaniu się krwi, wyjątkiem jest krokodyl, który posiada całą przegrodę między komorami). Płazy dodatkowo posiadają układ skórny.\nSsaki i ptaki.\nPosiadają serce z dwoma komorami oraz dwoma przedsionkami. Przez lewą stronę serca przepływa krew utlenowana, a przez prawą odtlenowana. W sercu krew pozbawiona tlenu nie miesza się z krwią zaopatrzoną w tlen. Między innymi dzięki temu te organizmy mogą utrzymywać stałą temperaturę ciała oraz odpowiednie tempo metabolizmu.Płazy, gady, ptaki oraz ssaki posiadają dwa obiegi krwi, mały i duży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=233459", "fragment_id": "1425171/0", "subtitle": "", "title": "Układ krwionośny kręgowców", "document_id": "1425171", "start_index": 0.0, "parentId": 233459.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42563554644584656}, "uuid": "43987f09-6d75-4634-951e-992529512913"}, {"page_content": "U kręgowców realizacja dwóch obiegów krwi pojawia się w linii ewolucyjnej czworonogów i wygląda inaczej. Ponieważ mały obieg związany jest z płucami, nazywa się go w tej grupie także krążeniem płucnym. Żyła płucna pojawia się już u trzonopłetwych. U płazów następuje zanik naczyń dwóch pierwszych łuków skrzelowych, przerwanie ciągłości aort między naczyniami łuku trzeciego i czwartego oraz, najpierw częściowy, a potem całkowity podział przedsionka serca mięśniową przegrodą międzyprzedsionkową. Do pełnej separacji krwiobiegów dochodzi u gadów. Naczynia czwartego łuku skrzelowego przekształcone są u nich w łuki aorty, a w sercu oprócz dwóch przedsionków z dwoma odrębnymi zastawkami występuje częściowy, a u krokodyli całkowity podział komory, przy czym już przy podziale częściowym jaszczurek nie dochodzi do mieszania się krwi odtlenowanej z natlenowaną. Ponadto stożek tętniczy zastąpiony u gadów został trzema rurowatymi tętnicami: z prawej komory wychodzą tętnica płucna i aorta lewa, a z lewej komory wychodzi aorta prawa. Dalsze usprawnienia następują u ptaków i ssaków. Mają one serce złożone z dwóch przedsionków i dwóch komór, a zatoka żylna zwykle częściowo lub w całości tkwi w ścianie przedsionka. U ptaków i stekowców do przedsionka lewego uchodzi jedna żyła płucna, a u łożyskowców 2–4 żyły płucne. Z prawej komory serca ptaków i ssaków wychodzi tylko tętnica płucna, a z lewej komory tylko aorta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=483514", "fragment_id": "1547291/1", "subtitle": "", "title": "Krążenie małe", "parentId": 483514.0, "start_index": 1042.0, "document_id": "1547291", "source": "wikipedia", "score": 0.44705653190612793}, "uuid": "d1722f94-d08d-4847-a6ee-64460c32a305"}, {"page_content": "Układ krwionośny składa się z serca i naczyń krwionośnych. Serce zbudowane jest z dwóch przedsionków oraz komory podzielonej niepełną przegrodą na dwie części. W czasie skurczu przegroda przylega do górnej części serca, więc następuje dobre oddzielenie krwi żylnej od tętniczej. Jedynie u krokodyli przegroda jest pełna (serce z dwóch przedsionków i dwóch komór). Zatoka żylna gadów jest słabo rozwinięta. Z komory wychodzi pień tętniczy podzielony na 3 tętnice: tętnicę płucną (wychodzi z prawej komory i dzieli się na 2 gałęzie), aortę lewą i aortę prawą. Aorta prawa wychodzi z lewej komory i odchodzą od niej tętnice szyjne i tętnice podobojczykowe (u większości gadów), unaczyniające głowę i kończyny przednie. Aorta lewa wychodzi z komory prawej. Obie aorty łączą się w aortę grzbietową, od której odchodzą tętnice do narządów wewnętrznych, mięśni tułowia, kończyn tylnych i ogona. Do prawego przedsionka ujście mają 2 żyły główne i żyła tylna. Do lewego przedsionka wpadają 2 żyły płucne.\nUkład chłonny.\nUkład chłonny jest dobrze rozwinięty. Złożony jest z pni chłonnych, zatok i serc limfatycznych. Śledziona leży w krezce w pobliżu żołądka.\nUkład wydalniczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1888", "fragment_id": "178142/6", "subtitle": "", "title": "Gady", "document_id": "178142", "start_index": 8141.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1888.0, "score": 0.36486706137657166}, "uuid": "fe9995da-38e8-4b7c-9fd4-04a8a0bea1bf"}]}
{"id": "q_445", "question": "Jak nazywamy instrumenty, których dźwięk powstaje przez uderzanie, potrząsanie bądź pocieranie?", "answer": [{"page_content": "Perkusja (instrumenty perkusyjne,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;percussio&lt;/&gt; = uderzenie) – w klasyfikacji praktycznej grupa instrumentów, w których dźwięk powstaje przez uderzanie, potrząsanie i pocieranie membrany lub twardego przedmiotu w kształcie płyty, płytki, pręta lub sztabki. Perkusja grupuje w jeden zbiór membranofony i idiofony uderzane (czyli wg systematyki naukowej również potrząsane i skrobane). Komplet instrumentów perkusyjnych obsługiwany przez jednego perkusistę i potocznie nazywany perkusją nazywa się zestawem perkusyjnym.\nTerminem „perkusja” określa się również sekcję orkiestry zajmowaną przez instrumenty perkusyjne.\nBudowa i zasada działania.\n \"Osobny artykuł: Budowa i zasada działania membranofonów.\"\n \"Osobny artykuł: Budowa i zasada działania idiofonów.\"\nPodział.\nPerkusję dzieli się według wysokości dźwięku na instrumenty o określonej wysokości dźwięku (m.in. kotły, ksylofon, dzwonki, dzwony rurowe, czelesta) oraz instrumenty o nieokreślonej wysokości dźwięku (m.in. bęben, talerze, trójkąt, tam-tam, kastaniety, tamburyn). Na instrumentach perkusyjnych o określonej wysokości dźwięku można grać melodie. Instrumenty z drugiej grupy wydają dźwięki o charakterystyce wielotonów nieharmonicznych zbliżonych do szumów. Szumy te mieszczą się w pewnym zakresie częstotliwości i mogą sprawiać wrażenie brzmienia wyższego lub niższego.\n \"Zobacz też: Podział membranofonów.\"\n \"Zobacz też: Podział idiofonów.\"\nHistoria.\nInstrumenty perkusyjne są najstarszymi instrumentami muzycznymi. Przez ludy pierwotne używane były jako narzędzia sygnałowe; później zaczęły służyć do wyznaczania rytmu podczas tańca i pracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5820962", "fragment_id": "1237161/0", "subtitle": "", "title": "Perkusja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1237161", "parentId": 5820962.0, "score": 1.0}, "uuid": "b5fb8369-6cc0-4d5c-a07e-0810eb2a26ac"}, {"page_content": "Chordofony, instrumenty strunowe – grupa instrumentów muzycznych, w których źródłem dźwięku (wibratorem) są napięte, drgające struny. Struny mogą być pobudzane do drgań mechanicznie lub ręcznie (przez uderzanie, szarpanie palcami lub plektronem, pocieranie smyczkiem) oraz poprzez dęcie.\nOkreślenia „chordofony” oraz „instrumenty strunowe” stosowane są zamiennie – obydwa wskazują tę samą grupę instrumentów.\nBudowa i zasada działania.\n \"Z tym tematem związana jest kategoria: .\"\nKlasyfikacja naukowa Hornbostela-Sachsa określa chordofonami przyrządy lub urządzenia składające się z przynajmniej jednej struny rozciągniętej między dwoma punktami. W drgającej strunie powstaje fala stojąca – źródło fal akustycznych. Generowany dźwięk ma wysokość zależną od długości struny, jej grubości, napięcia oraz ciężaru właściwego. W niektórych chordofonach wysokość dźwięku struny można regulować dynamicznie, technikami skracania: przyciskową i paznokciową. Struny wykonuje się z jelit zwierzęcych, metalu lub tworzyw sztucznych. Długość czynna struny ograniczona jest dwoma elementami konstrukcyjnymi instrumentu, którymi mogą być np. końce drzewca w łuku muzycznym, membrana i ręczny uchwyt do dynamicznego naciągania w indyjskim \"khamaku\", podstawek i prożek górny w skrzypcach, podstawek i \"capotasto\" w fortepianie, czy podstawek i tangent w klawikordzie. Struna może być pobudzana do drgań mechanicznie lub ręcznie (przez uderzanie, szarpanie palcami lub plektronem, pocieranie smyczkiem) oraz poprzez dęcie.\nStruny mają niewielką powierzchnię wypromieniowującą fale akustyczne, stąd większość chordofonów wyposażona jest w przyrząd wzmacniający natężenie dźwięku – rezonator (amplifikator). W instrumentach szyjkowych, w harfie i wszelkich odianach cytr, rolę tę pełni pudło rezonansowe, w innych, np. w fortepianie – płyta rezonansowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17458", "fragment_id": "169728/0", "subtitle": "", "title": "Chordofony", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169728", "parentId": 17458.0, "score": 0.4591605067253113}, "uuid": "05161c3a-9717-47f3-ac0b-02bce1420858"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy instrumentu muzycznego zbudowanego z kieliszków. Zobacz też: harfa.\nHarfa szklana, anielskie organy lub verrilion – instrument muzyczny zbudowany z kieliszków, w którym dźwięk powstaje poprzez pocieranie zwilżonym opuszkiem palca rantu czarki.\nMożna również uderzać kielich lub np. pocierać go smyczkiem.\nTwórcą nazwy i pierwszym wirtuozem tego instrumentu był Irlandczyk Richard Pockridge, który wynalazł instrument w 1743 roku. Rozsławił szklaną muzykę najpierw w Dublinie, a potem w Wielkiej Brytanii. Do jej popularyzacji przyczynił się również Ch.W. Gluck, który koncertował z powodzeniem na swym verrilionie zbudowanym z kieliszków.\nW XVIII wieku anielskie organy stały się bardzo popularne i – dzięki koncertom granym przez prawdziwych wirtuozów – cieszyły się dużym prestiżem. W następnym stuleciu ich znaczenie gwałtownie zmalało. Na sceny wkroczyły instrumenty głośniejsze i bardziej wirtuozowskie, jeśli chodzi o możliwości – fisharmonia i fortepian młoteczkowy.\nW XX wieku reaktywował je i spopularyzował Bruno Hoffmann. To on nadał instrumentowi zbudowanemu z kieliszków nową nazwę – harfa szklana. Nazwa instrumentu jego konstrukcji nawiązuje do harfy Eola, a skojarzenie Hoffmanna odwołuje się do jakości i charakteru brzmienia, a nie do konstrukcji, która w niczym nie przypomina przecież strunowej harfy.\nWykonawców podtrzymujących tradycje wskrzeszone przez Hoffmanna jest dziś na świecie bardzo niewielu. W Polsce kultywuje je zespół Glass Duo.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=637152", "fragment_id": "814756/0", "subtitle": "", "title": "Harfa szklana", "document_id": "814756", "start_index": 1.0, "parentId": 637152.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19392405450344086}, "uuid": "f4f90b83-3c5f-46ec-b971-7bf5fda0b69f"}, {"page_content": "Bębenek baskijski, tamburyn (wł. \"tamburino\", \"tamburello basco\" lub \"tamburo basco\", skrót: \"tmbno\"., \"tmb. basco\") – instrument perkusyjny z grupy membranofonów o nieokreślonej wysokości dźwięku.\nBudowa i techniki gry.\nSkłada się z drewnianej (czasem metalowej) obręczy, na którą naciągnięto z jednej strony skórę. Na poprzeczkach umieszczonych w otworach wydrążonych w obręczy zawieszone są ruchome blaszki (czasem również dzwoneczki), które nadają temu instrumentowi charakterystyczny dźwięk. Na bębenku baskijskim gra się uderzając lub pocierając jego membranę, bądź potrząsając całym instrumentem.\nHistoria i zastosowanie.\nWbrew nazwie nie pochodzi od Basków, ale przywędrował do Europy z Azji, w okresie średniowiecza. Szybko stał się popularny, zwłaszcza wśród żonglerów. Około roku 1800, po udoskonaleniu (zastosowaniu śrub), pojawił się w orkiestrach wojskowych. Najczęściej używany w muzyce tanecznej oraz w celach kolorystycznych w operze (np. Georges Bizet). Nabrał też znaczenia w muzyce XX w. wraz z usamodzielnieniem się orkiestrowej sekcji instrumentów perkusyjnych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112197", "fragment_id": "22693/0", "subtitle": "", "title": "Bębenek baskijski", "parentId": 112197.0, "start_index": 0.0, "document_id": "22693", "source": "wikipedia", "score": 0.2910553514957428}, "uuid": "6179f56f-ca94-4071-92fb-cb67f5a17427"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Grzechotka”. Zobacz też: powieść „Grzechotka”.\nGruchawka – instrument muzyczny z grupy idiofonów potrząsanych, składający się z korpusu wykonanego z gliny lub drewna osadzonego na rękojeści, wewnątrz którego umieszczono kilka kamyczków, ziarenek śrutu bądź nasion. Potrząsanie gruchawką powoduje uderzanie ziaren w ścianki korpusu i powstawanie charakterystycznych dźwięków. Jest to jeden z najstarszych znanych instrumentów muzycznych; w Polsce spotykany m.in. w wykopaliskach archeologicznych w rejonach kultury łużyckiej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112200", "fragment_id": "22696/0", "subtitle": "", "title": "Gruchawka", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 112200.0, "document_id": "22696", "score": 0.661124587059021}, "uuid": "7cbb9c02-94e2-40ca-8005-dbbca6e4f0fe"}, {"page_content": "Bęben – instrument muzyczny z grupy membranofonów. Składa się z walcowatego korpusu rezonansowego i 1 lub 2 membran. Dźwięk wydobywa się uderzając w membranę bębna pałkami, specjalnymi szczoteczkami, dłonią lub palcami, a także w wyniku jej pocierania. Bęben pochodzi z epoki neolitycznej i należy do najstarszych instrumentów świata. \nPodstawowe odmiany bębnów to:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=506432", "fragment_id": "1567874/0", "subtitle": "", "title": "Bęben (muzyka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1567874", "parentId": 506432.0, "score": 0.20662647485733032}, "uuid": "ecda25d3-6d3c-4e1b-a7f5-b8485392bfb0"}, {"page_content": "Membranofony – w klasyfikacji naukowej grupa instrumentów muzycznych, w których źródłem dźwięku (wibratorem) jest drgająca membrana (zazwyczaj skóra lub błona) napięta na rezonatorze (ramce o dowolnym kształcie lub korpusie otwartym bądź sklepionym z jednej strony). Dźwięk wydobywa się uderzając membranę pałką (bez główki lub z główką z filcu, drewna, gumy itp.), palcami lub dłonią, pocieranie dłonią, palcami, stalową szczoteczką, smyczkiem, uderzanie membraną o dłoń, łokieć lub kolano lub zadęcie. Membranofony razem z idiofonami tworzą grupę instrumentów perkusyjnych. Rozróżnia się membranofony o wysokości dźwięku nieokreślonej (np. bębny) i określonej (np. kotły). W orkiestrze wchodzą w skład perkusji i służą przede wszystkim do podkreślenia rytmu.\nBudowa i zasada działania.\nPrzez pojęcie „membrana” rozumiane jest ciało stałe o bardzo małej grubości w stosunku do długości i szerokości. Membrana z natury jest niesprężysta. Przez równomierne napięcie jej na otwartym obwodzie kolistego naczynia (cylindra) uzyskuje sprężystość i zdolność do wykonywania drgań, które są źródłem dźwięków. Drgania membrany rozchodzą się we wszystkich kierunkach w postaci fali głosowej, odbijają od obudowy i interferują tworząc wielowęzłowe fale stojące i generując szereg tonów nieharmonicznych – wieloton odbierany przez zmysł słuchu jako szum.\nNiektóre membranofony (np. kotły) wydają dźwięki o określonej wysokości – możliwe jest to poprzez rezonansowe wzmocnienie jednej z częstotliwości membrany korpusem i słupem powietrza w nim zawartym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109870", "fragment_id": "10571/0", "subtitle": "", "title": "Membranofony", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10571", "parentId": 109870.0, "score": 0.3001118004322052}, "uuid": "20b3b57a-82cf-48f1-86e8-43fb8ee1f3ad"}, {"page_content": "Shekere (czyt. \"szekere\") – instrument muzyczny z rodziny idiofonów, pochodzący z Afryki. Jest to grzechota zrobiona z suchej i pustej tykwy owiniętej siateczką z nanizanymi na nią muszelkami Kauri, które wydają przy pocieraniu charakterystyczny, głośny, \"trzeszczący\" dźwięk.\nZależnie od regionu funkcję muszelek mogą pełnić nasiona kakaowca, drewniane koraliki. Inne afrykańskie nazwy instrumentu to: \"lilolo\", \"axatse\" (Ghana), \"chequere\", \"sekere\" (Nigeria). Kształt tykwy z której zrobiony jest instrument wpływa na jego brzmienie. Jest ona suszona przez kilka miesięcy, a następnie usuwa się ze środka miąższ i nasiona. Ostateczny wygląd osiąga się polerując i barwiąc powierzchnię instrumentu.\nSposób grania to rytmiczne potrząsanie lub pocieranie muszelkami o tykwę. U ludu Joruba w Ibadanie (Nigeria) znany jest też sposób polegający na podrzucaniu wysoko i szybkim łapaniu instrumentu.\nShekere znane jest również w Ameryce Środkowej i Południowej pod nazwami: \"chekeré\" (Kuba), \"agbé\", \"aggué\", \"abwe\", \"xequerê\" (Brazylia), \"cabaça\", \"afoxé\" (mniejsza odmiana). Pod nazwą \"guiro\" znalazło zastosowanie w muzyce jazzowej oraz współczesnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1788224", "fragment_id": "888357/0", "subtitle": "", "title": "Shekere", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "888357", "parentId": 1788224.0, "score": 0.24108806252479553}, "uuid": "2ed16d53-1716-4c0f-b6b6-8e00db7d4048"}, {"page_content": "Misa dźwiękowa – misa, wykonana najczęściej ze stopu metali, wydająca charakterystyczne dźwięki przy uderzaniu i pocieraniu.\nMisy dźwiękowe pierwotnie były zarówno narzędziami do rytuałów religijnych, jak i przedmiotami codziennego użytku. Obecnie są znane na całym świecie i stosowane do relaksacji, medytacji, naturoterapii i w muzyce.\nJako instrument muzyczny misę dźwiękową zalicza się do idiofonów. Jest podobna do dzwonu.\nDźwięki wydawane przez misy dźwiękowe odgrywają istotną rolę w kultach religijnych. W buddyzmie i hinduizmie dźwięk (m.in.) mis jest składnikiem praktyki modlitewnej i rytuałów religijnych.\n&lt;&gt;[]. Inne, rzadziej stosowane określenia to: \"misy grające\", \"misy śpiewające\", \"misy himalajskie\", \"misy nepalskie\".\nHistoria i wytwarzanie mis dźwiękowych.\n&lt;&gt;[].\nOprócz mis (dźwiękowych) himalajskich spotyka się obecnie misy (dźwiękowe) japońskie, misy (dźwiękowe) nepalskie, misy (dźwiękowe) assam, a także misy (dźwiękowe) wytworzone ze szkła.\nMisy dźwiękowe kryształowe.\nW odróżnieniu od mis dźwiękowych wykonywanych z metalu, misy dźwiękowe kryształowe (w skrócie: \"misy kryształowe\") są produktem współczesnej technologii. Wytwarzane są z czystego kwarcu. Dźwięk mis kryształowych jest zupełnie inny niż dźwięk mis metalowych. Misy kryształowe dają też inne efekty terapeutyczne niż misy metalowe.\nMisy kryształowe są formowane w wirówkach, w wysokiej temperaturze, z kruszonego kwarcu o czystości 99,992%. Uzyskuje się w ten sposób przezroczyste lub matowe misy w różnych rozmiarach (od 15 do 60 cm).\nSposoby grania na misach dźwiękowych.\nNa misach dźwiękowych gra się zasadniczo na dwa sposoby:\n1. Uderzając w misę pałeczką (zwaną maletem). Uzyskuje się w ten sposób perkusyjny, pulsujący ton.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2707822", "fragment_id": "1604726/0", "subtitle": "", "title": "Misa dźwiękowa", "parentId": 2707822.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1604726", "score": 0.15992408990859985}, "uuid": "398deadb-c335-42d0-92d6-49a2c23616c2"}, {"page_content": "Do gry na bębnie używa się drewnianej pałki, którą uderza się w membranę bębna, i dłoni. Aby wydobyć dźwięk z brzękadeł, uderza się dłonią trzymającą pałkę w krawędź instrumentu bądź trzęsie bębnem, wprawiając blaszki w ruch. Uderzenia mogą być pojedyncze lub łączone. Uderzenia pojedyncze to takie, w których dźwięk wydobywa się tylko z membrany bądź tylko z brzękadeł. Uderzenia łączone to takie, w których dźwięk z membrany i brzękadeł wydobywa się jednocześnie. W zależności od regionu i stylu wykonawczego dźwięk z bębna i brzękadeł wydobywany jest także poprzez uderzenie w niego palcami lub pocieranie nimi o membranę. \nTechnika gry może różnić się w zależności od regionu i wykonawcy. Na sposób gry wpływać może także budowa bębna i pałki. \nDo lat 30. XX wieku w Polsce centralnej umiejętność bębnienia była powszechna. W celu zmniejszenia wydatków częstą praktyką było zatrudnianie na wesele jedynie skrzypka, który przynosił ze sobą bęben i basy. Pozostałe instrumenty wręczano gościom weselnym, którzy pełnili funkcję bębnistów i basistów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5788134", "fragment_id": "1226213/1", "subtitle": "", "title": "Bęben obręczowy z cekinami", "source": "wikipedia", "start_index": 1681.0, "parentId": 5788134.0, "document_id": "1226213", "score": 0.46564170718193054}, "uuid": "dc324419-20c2-45fa-b9fe-1b0762e2244c"}]}
{"id": "q_446", "question": "Jaką śmiercią zmarła królowa Bona?", "answer": [{"page_content": "Bona Sforza d’Aragona (ur. 2 lutego 1494 w Vigevano, zm. 19 listopada 1557 w Bari) – od 1518 królowa Polski i wielka księżna litewska, księżna Rusi, Prus i Mazowsza itd., księżna Bari i Rosano, spadkobierczyni pretensji do Królestwa Jerozolimy od 1524. Żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki.\nPełna tytulatura królowej: \"Bona Dei gratia regina Poloniae, magna dux Lithuaniae, Barique princeps Rossani, Russiae, Prussiae, Masoviae etc. domina.\" (Bona, z Bożej łaski królowa Polski, wielka księżna Litwy, księżna Bari i Rossano, pani Rusi, Prus, Mazowsza itd.).\nTytulatura skrócona: \"Bona Sfortia Dei gratia regina Poloniae\" (Bona Sforza, z Bożej łaski królowa Polski), \"Bona Sphortia regina Poloniae\" (Bona Sforza, królowa Polski), \"Bona Sfortia de Arragonia Regina Poloniae\" (Bona Sforza d’Aragona, królowa Polski).\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710", "fragment_id": "181410/0", "subtitle": "", "title": "Bona Sforza", "parentId": 710.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181410", "source": "wikipedia", "score": 0.5584344863891602}, "uuid": "469d3b87-43ad-4372-9ffb-29d2e4e70777"}, {"page_content": "Bonna Luksemburska, Bonna Czeska (\"Bona\"), (ur. 20 maja 1315, zm. 11 września 1349 w Maubuisson), córka Jana Luksemburskiego, króla Czech i jego pierwszej żony Elżbiety (córki króla Wacława II). Niedoszła królowa Francji jako żona Jana II Dobrego. Zmarła przed koronacją męża.\n28 lipca 1332, w Melun Bonna poślubiła przyszłego króla Francji – Jana II Dobrego. Ona miała wtedy 17 lat, a jej małżonek – 13. Mieli razem dziewięcioro dzieci:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=616441", "fragment_id": "850398/0", "subtitle": "", "title": "Bonna Luksemburska", "document_id": "850398", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 616441.0, "score": 0.4280160963535309}, "uuid": "8effc36e-3a26-4c54-980d-5bb0ff0bb29f"}, {"page_content": "Małżeństwo nie było szczęśliwe. Młoda, niedoświadczona, nieśmiała i mało błyskotliwa Elżbieta nie pociągała króla. Sytuację pogarszała nieuleczalna choroba młodej królowej, epilepsja, co do reszty odstręczyło od niej małżonka. Przez cały okres trwania małżeństwa Zygmunt zdradzał żonę m.in. z Barbarą Radziwiłłówną. Jednocześnie Bona jawnie okazywała synowej swą niechęć. Jedyną osobą, okazującą Elżbiecie sympatię, był król Zygmunt I Stary. Jesienią 1544 Elżbieta wraz z Zygmuntem II Augustem wyjechała na Litwę. Małżonkowie zamieszkali w Wilnie. Przez krótki czas król stwarzał pozory w miarę poprawnego pożycia z małżonką. W rzeczywistości był już mocno zaangażowany w romans z Radziwiłłówną.\nWiosną 1545 stan zdrowia Elżbiety uległ pogorszeniu, nękały ją coraz częstsze napady padaczki. Na początku czerwca 1545 Zygmunt II August wyjechał do Krakowa odebrać posag Elżbiety, żonę pozostawił samą w Wilnie. 15 czerwca młodziutka królowa zmarła wycieńczona kilkunastoma napadami padaczki, przeżywszy zaledwie 19 lat. Została pochowana 24 sierpnia 1545 w katedrze wileńskiej obok stryja swego męża, a brata swojego dziadka, Aleksandra Jagiellończyka.\nW latach 1553–1572 żoną Zygmunta II Augusta była siostra Elżbiety – Katarzyna Habsburżanka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=178544", "fragment_id": "14139/1", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Habsburżanka", "parentId": 178544.0, "start_index": 1410.0, "document_id": "14139", "source": "wikipedia", "score": 0.2861551344394684}, "uuid": "8c934c12-d2db-4639-8f7b-b33a5180e287"}, {"page_content": "W rok po powrocie do księstwa Bari Bona Sforza została otruta przez swego zaufanego dworzanina Jana Wawrzyńca Pappacodę. Inicjatorami zabójstwa byli Habsburgowie, którzy mieli zyskać na sfałszowaniu jej testamentu, a jednocześnie unikali konieczności spłaty pożyczki w wysokości 430 tys. dukatów, jakiej Bona udzieliła księciu Alby, namiestnikowi króla Hiszpanii, Filipa II (sumy neapolitańskie). Pomimo starań ze strony polskiej dobra przejęte na podstawie sfałszowanego testamentu nigdy nie wróciły do prawowitych właścicieli.\nKrólową pochowano, wbrew jej woli, nie w Neapolu, a w bazylice św. Mikołaja w Bari w bardzo skromny sposób. Dopiero jej córka, Anna Jagiellonka, zleciła mistrzowi florenckiemu Santiemu Gucciemu wykonanie odpowiedniego nagrobka. Wykonany w 1593 nagrobek w stylu manierystycznym przetrwał do dnia dzisiejszego.\nOpinie o królowej.\nOpinie współczesnych o królowej były podzielone. Jedni zwracali uwagę na jej zasługi, drudzy zarzucali jej intryganctwo, chciwość, przekupstwo, oskarżając ją nawet o trucicielstwo. Była podejrzana o zatrucie książąt mazowieckich – Stanisława i Janusza III, oraz synowej Barbary Radziwiłłówny. Obdarzona była nieprzeciętną inteligencją, była dumna i bezwzględna wobec możnych, broniła biednych i słabych przed uciskiem. Była sprytna, skłonna do obrażania się, łatwo ulegała chorobliwym wybuchom gniewu. W oczach nienawidzącej jej opozycji, w wyniku nieprzychylnej jej propagandy habsburskiej stała się symbolem zła, gubiącego Polskę.\nBona Sforza zaszczepiła na gruncie polskim intrygi i przekupstwo, sprzedawała urzędy świeckie i wyższe godności duchowne. Historiografia katolicka uważa, że rozstrój wewnętrzny państwa, spowodowany przez królową wzmacniał opozycję przeciwko Kościołowi katolickiemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710", "fragment_id": "181410/5", "subtitle": "", "title": "Bona Sforza", "parentId": 710.0, "start_index": 6808.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181410", "score": 0.4835725426673889}, "uuid": "cc30df54-df16-4380-a369-2125427e7e5f"}, {"page_content": "Od 1518 do 1556 królowała na Wawelu Włoszka Bona Sforza d’Aragona (1494–1557) – druga żona króla Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki. Jej silny wpływ na politykę oraz popieranie wzmocnienia władzy monarszej, przyczyniły się do pogorszenia w Rzeczypospolitej opinii o Włochach. Bonę oskarżano (czasem słusznie) o cynizm i manipulację, intrygi i przekupstwo, a nawet trucicielstwo, przenosząc te zarzuty na jej rodaków. Bona przybyła z licznym dworem złożonym z Włochów, a w ślad za nią napłynęła kolejna fala przybyszów z Włoch. Królowa Bona oprócz zwiększenia wpływów kultury włoskiej w Polsce (w tym popularyzacji warzyw i przypraw w kuchni polskiej), przyczyniła się też do rozwoju gospodarczego: zagospodarowanie nieużytków, zaludnianie pustkowi, budowa mostów, młynów i tartaków. Rozbudowywała miasta i budowała twierdze warowne, np. Bar. Pozostawiła po sobie doskonale zagospodarowane dobra królewskie, przynoszące ogromne dochody.\nGiovanni Michele Bruto ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;Jan Michał Brutus&lt;/&gt;), 1517–1592, pisarz i historyk, profesor Akademii Jagiellońskiej, należał przez pewien czas do najbliższego otoczenia króla Stefana Batorego, a jego przyjaciółmi i lekarzami krolewskimi byli Niccolò Buccella (1520–1599) i Simone Simoni (1532–1602). Domenico Alamani był kuchmistrzem nadwornym Batorego. Znanym architektem wojskowym, aktywnym w Polsce w czasach Batorego, był Simone Genga (rozbudowa twierdzy Dyjament).\nDuchowni katoliccy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4962626", "fragment_id": "294432/3", "subtitle": "", "title": "Włosi w Polsce", "parentId": 4962626.0, "start_index": 5032.0, "source": "wikipedia", "document_id": "294432", "score": 0.3455949127674103}, "uuid": "441fc8b2-0967-42bd-863b-df683b49fed5"}, {"page_content": "Bona Małgorzata di Savoia-Genova (ur. 1 sierpnia 1896 w Agliè, zm. 2 lutego 1971 w Rzymie) – księżniczka sabaudzka.\nŻyciorys.\nBona Małgorzata była córką księcia Tomasza Sabaudzkiego-Genueńskiego, drugiego księcia Genui (1854-1931) i księżniczki Izabelli Marii Elżbiety Bawarskiej (1863-1924).\n8 stycznia 1921 roku w Chateau d'Aglie, w Piemoncie, wyszła za mąż za Konrada Leopolda Franciszka, księcia Bawarii, syna księcia Leopolda Bawarskiego i jego żony - arcyksiężniczki Gizeli Habsburg.\nBona Małgorzata zmarła 2 lutego 1971 roku w wieku 74 lat w Rzymie.\nRodowód.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1073909", "fragment_id": "1346427/0", "subtitle": "", "title": "Bona Małgorzata Sabaudzka", "document_id": "1346427", "start_index": 0.0, "parentId": 1073909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2653956413269043}, "uuid": "79240046-bbf8-43a2-950c-77194438b17f"}, {"page_content": "Bona Sabaudzka,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bonne de Savoie&lt;/&gt; (ur. 1275, zm. 1300) – księżniczka sabaudzka i żona delfina Viennois.\nŻyciorys.\nByła najstarszą córką hrabiego Amadeusza V Sabaudzkiego i jego pierwszej żony Sybilli z Baugé ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Sibylle de Baugé&lt;/&gt;).\nJej ojciec, zręczny dyplomata, ożenił osiem córek z liczącymi się dynastiami, by stworzyć z nimi sojusze polityczne i wojskowe.\nBona została najpierw przyrzeczona Janowi I Viennois ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Jean Dauphin de Viennois&lt;/&gt;), hrabiemu Albon. Kontrakt podpisano w 1280, prawdopodobnie przeprowadziła się do domu męża czekając na osiągnięcie odpowiedniego wieku na skonsumowanie małżeństwa, do czego nie doszło, ponieważ dwa lata później, 24 września 1282, Jan zmarł w wskutek upadku z konia.\nZależnie od źródła, w jeszcze tym samym roku lub w 1287 zawarła drugie małżeństwo z Hugonem Burgundzkim ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Hugues de Bourgogne&lt;/&gt;), panem Montbouson. Związek trwał do jej śmierci i był bezdzietny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3771405", "fragment_id": "1283149/0", "subtitle": "", "title": "Bona Sabaudzka (1275–1300)", "parentId": 3771405.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1283149", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "e32a1e92-fbb2-40de-b1fb-23c09c55d313"}, {"page_content": "Na tronie Polski, przy jej wydatnej pomocy, zasiadł jej ukochany siostrzeniec. Anna zakładała przy tym, że Szwedzi nie pozwolą na przyjazd młodego władcy do Rzeczypospolitej, a w takim przypadku pełnia władzy spoczęłaby w jej rękach jako regentki. W celu sparaliżowania akcji Habsburgów obiecywała małżeństwo arcyksięcia Maksymiliana z Anną Wazówną. Sprzeciwiała się także małżeństwu króla z protestancką księżniczką holsztyńską Krystyną, będąc jednomyślną w tym względzie z katolickimi senatorami Rzeczypospolitej. O ile tutaj Zygmunt III postąpił zgodnie z jej wolą, to w innych kwestiach okazał się jednak odporny na wpływy ciotki, która dodatkowo w 1592 popadła w ostry konflikt o tytuł królowej Polski z Anną Habsburżanką.\nOstatnie lata życia spędziła w Warszawie, gdzie też zmarła 9 września 1596 na rękach Zygmunta III. Na jej pogrzebie mowę wygłosił Piotr Skarga, uznając że dała \"piękny koniec i zamknięcie domowi Jagiellońskiemu\". Została pochowana w kaplicy Zygmuntowskiej, której budowę dokończyła w 1584, u boku ojca i brata.\nByła osobą niezwykle energiczną, dążącą za wszelką cenę do realizacji swoich zamierzeń. Przy tym bardzo pobożną, co podkreślił Skarga: \"sama kapłanom warszawskim za biskupa i wizytatora stała\". Wspierała kontrreformację, walnie przyczyniając się do zaniku wpływów protestantyzmu na Mazowszu. W 1579 Skarga dedykował jej swoje Żywoty świętych.\nW kulturze.\nAnna Jagiellonka jest postacią w polskim serialu \"Królowa Bona\" (1980–1981). Przedstawia on Koronę Królestwa Polskiego w okresie panowania króla Zygmunta I Starego. W postać Anny Jagiellonki wcieliła się Maria Czyż.Postać Anny Jagiellonki pojawiła się również w tureckim hicie eksportowym \"Wspaniałe stulecie\", gdzie w rolę wcieliła się turecka aktorka Özge Ulusoy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85663", "fragment_id": "656549/7", "subtitle": "", "title": "Anna Jagiellonka", "parentId": 85663.0, "start_index": 8959.0, "document_id": "656549", "source": "wikipedia", "score": 0.18315619230270386}, "uuid": "89eef17f-35ba-43fb-b3dc-87c1908e1c5b"}, {"page_content": "W 1527, w wyniku upadku z konia, królowa przedwcześnie urodziła swego drugiego syna Olbrachta, który zmarł w dniu narodzin. Po tym wydarzeniu królowa nie mogła mieć więcej dzieci. Bona, chcąc zapewnić ciągłość dynastii Jagiellonów na tronie polskim, postanowiła zmusić szlachtę i magnatów do koronacji jedynego syna, małoletniego Zygmunta Augusta. Najpierw, po długich układach i rozdaniu wielu stanowisk i intratnych beneficjów, szlachta Wielkiego Księstwa Litewskiego oddała mu tron wielkoksiążęcy (ok. 1527–1528). Następnie w 1530 roku koronowano Zygmunta II Augusta na króla Polski. Wywołało to ogromny sprzeciw panów polskich, co doprowadziło do uchwalenia ustawy, że następna koronacja odbędzie się dopiero po śmierci Zygmunta Augusta i to za zgodą całej braci szlacheckiej.\nW polityce zagranicznej była zażartą przeciwniczką Habsburgów i zwolenniczką zacieśnienia sojuszu z Francją. Na Węgrzech, w czasie wojen, które miały miejsce po bitwie pod Mohaczem (1526), poparła – przeciwko Habsburgom – Jana Zapolyę, za którego wydała swą najstarszą córkę Izabelę. Bona starała się także o utrzymywanie dobrych stosunków z Portą Osmańską i kontaktowała się z Roksolaną, najważniejszą żoną Sulejmana Wspaniałego. Chciała ona również ostatecznego rozwiązania sprawy Prus Książęcych poprzez ich inkorporację (bezpośrednie włączenie) do Korony. Nie udało się jej zrealizować tego projektu, ale cały czas walczyła z rosnącymi wpływami Hohenzollernów w Polsce. Bona była też rzeczniczką przyłączenia Śląska do Korony w zamian za swoje dziedziczne księstwo Bari i Rossano, ale Zygmunt Stary nie poparł tego pomysłu i całe przedsięwzięcie upadło. W latach trzydziestych udało jej się również przeprowadzić na Litwie reformy podatkowe i rolne (m.in. ujednolicenie powinności chłopskich i jednostki powierzchni – pomiara włóczna).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710", "fragment_id": "181410/3", "subtitle": "", "title": "Bona Sforza", "parentId": 710.0, "start_index": 3616.0, "document_id": "181410", "source": "wikipedia", "score": 0.23850707709789276}, "uuid": "351b6418-1a94-45b6-9e66-c0781ef0acbb"}, {"page_content": "Była kobietą zapobiegliwą. Chciała zapewnić polski tron swojemu najstarszemu synowi Janowi Kazimierzowi z pominięciem Władysława, syna Zygmunta III z pierwszego małżeństwa, któremu miał przypaść tron szwedzki lub moskiewski. Pomysł ten nie został zrealizowany, a królowa zmarła na udar 10 lipca 1631. Wcześniej kupiła dobra żywieckie, aby po śmierci stały się zabezpieczeniem jej synów i sfinansowała budowę kilku pałaców w Warszawie (wszystkie spłonęły lub zostały zniszczone) dla swoich dzieci. Była także opiekunką księży, malarzy i poetów. Ostatecznie jej sarkofag spoczął w krypcie (bud. 1644) kaplicy Wazów w katedrze wawelskiej konsekrowanej 5 sierpnia 1676. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13956", "fragment_id": "174111/1", "subtitle": "", "title": "Konstancja Habsburżanka", "source": "wikipedia", "start_index": 1593.0, "document_id": "174111", "parentId": 13956.0, "score": 0.08977662771940231}, "uuid": "3d49104a-7632-4894-a6bf-b54ee1f28758"}]}
{"id": "q_447", "question": "Ile cyfr ma kod pocztowy w Polsce?", "answer": [{"page_content": "W Polsce kody pocztowe mają format dd-ddd (d oznacza cyfrę) i umieszcza się je z lewej strony nazwy miejscowości. Pierwsza cyfra określa okręg pocztowy. Przed wejściem w życie 1.01.2013 r. ustawy Prawo pocztowe, cały PNA był przypisany albo do obszaru obsługiwanego przez urząd pocztowy, któremu nadano taki sam kod, albo w tzw. miastach wydzielonych, do poszczególnych ulic i domów. Wówczas likwidując urzędy pocztowe lub zmieniając ich obszar działania, zmieniano kod pocztowy miejscowości. Po wejściu ustawy Prawo pocztowe, opublikowano kody PNA przypisane do danej miejscowości lub ich części. Nie dokonuje się już zmian kodów spowodowanych reorganizacją obszarów działania placówek Poczty Polskiej.\nSłowacja.\nSłowackie kody pocztowe (, \"PSČ\") składają się z 5 cyfr.\nStany Zjednoczone.\nKod pocztowy nazywany jest w Stanach Zjednoczonych ZIP (Zone Improvement Plan) Code. Kody są 5-cyfrowe bez dywizu. Pierwsza cyfra odpowiada pewnej grupie stanów jej przypisanych. Druga i trzecia cyfra odpowiada poszczególnym regionom (lub wielkim miastom) w danej grupie.\nZ reguły pierwsze trzy cyfry określają urząd odpowiedzialny za sortowanie poczty dla całego regionu. Dany urząd może posiadać więcej niż jeden trzycyfrowy numer.\nCzwarta i piąta cyfra wyznaczają małe miasteczka, wioski lub dzielnice/przedmieścia wielkich miast.\nPrzykład: 43209 (4=Ohio,32=Columbus,09=Bexley)\nPierwszy kod dla danego sektora najczęściej przydzielany jest największemu miastu w tym regionie. Kolejne kody zwykle korespondują alfabetycznie z nazwami kolejnych miast, miasteczek i wiosek.\nWielka Brytania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75162", "fragment_id": "650432/2", "subtitle": "", "title": "Kod pocztowy", "source": "wikipedia", "start_index": 2897.0, "document_id": "650432", "parentId": 75162.0, "score": 0.8985509872436523}, "uuid": "79ed4cd1-18d6-4a7f-a18c-059c5f87caa5"}, {"page_content": "Kody pocztowe w Polsce – usystematyzowane ciągi cyfr, pozwalające na sortowanie przesyłek pocztowych, obowiązujący na terenie Rzeczpospolitej Polskiej. \nPolski kod pocztowy ma format dd-ddd (d oznacza cyfrę) i umieszcza się go z lewej strony nazwy miejscowości lub nazwy placówki. Konkretny kod pocztowy może być przypisany do konkretnej miejscowości (nie dotyczy tzw. miast wydzielonych), jej części lub do danej placówki pocztowej. Kod pocztowy wbrew powszechnej opinii nie jest przypisany do danego regionu czy gminy, aczkolwiek kilka miejscowości może mieć nadany ten sam kod pocztowy.\nObecność w danej miejscowości placówki pocztowej nie decyduje o jej kodzie pocztowym. Kod pocztowy miejscowości i placówki pocztowej to dwa osobne kody pocztowe, nawet jak są takie same. Kody pocztowe miejscowości wymienione są w rozdziale 1 Spisu PNA, a kody placówek pocztowych w rozdziale 3.\nKody pocztowe w przypadku tzw. miast wydzielonych mogą być przydzielone do poszczególnych ulic, ich części, a także konkretnej strony ulicy, ale nigdy do danej miejscowości. Miasta wydzielone nie mają własnych kodów pocztowych (jako całe miasto).\nBaza kodów pocztowych tworzona jest na podstawie bazy TERYT i uwzględnia wszystkie miejscowości podstawowe w Polsce. Systemem zarządza Poczta Polska.\nHistoria kodów pocztowych.\nW Polsce system kodów pocztowych (Pocztowe Numery Adresowe – PNA) wprowadzono 1 stycznia 1973 na mocy zarządzenia nr 89 Ministra Łączności z 17 listopada 1972 w sprawie wprowadzenia pocztowych numerów adresowych i zmiany Ordynacji pocztowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4051041", "fragment_id": "596717/0", "subtitle": "", "title": "Kody pocztowe w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "596717", "parentId": 4051041.0, "score": 0.9979938864707947}, "uuid": "90d2bc4c-5f69-4883-9033-b28e084d25dc"}, {"page_content": "W Japonii kod pocztowy liczy 7 cyfr. Prawidłowy zapis to znak 〒, 3 cyfry, dywiz i 4 pozostałe cyfry. Np. kod pocztowy Centralnego Urzędu Pocztowego w Tokio to 〒100-8799.\nKanada.\nKanadyjski kod pocztowy jest złożony z sześciu znaków w formacie: X9X 9X9, gdzie X jest literą a 9 cyfrą. Trzeci i czwarty znak jest oddzielony spacją. Dla przykładu: K1A 0B1 jest przypisany dla poczty w Ottawie, natomiast kod H0H 0H0 jest zarezerwowany dla Świętego Mikołaja.\nNiemcy.\nW Niemczech kod pocztowy składa się z 5 cyfr. Pierwsza cyfra oznacza okręg pocztowy.\nPrzykłady kodów pocztowych:&lt;br&gt;\n12524 – kod w Berlinie&lt;br&gt;\n20355 – kod w Hamburgu&lt;br&gt;\n15236 – kod we Frankfurcie nad Odrą&lt;br&gt;\n01219 – kod w Dreźnie&lt;br&gt;\n45327 – kod w Essen\nPo raz pierwszy oznakowania miejscowości cyframi zastosowała w 1853 r. poczta Thurn und Taxis.\nW 1941 roku wprowadzono w Rzeszy Niemieckiej dwucyfrowy system kodów pocztowych.\nW 1962 roku w RFN i w 1965 roku w NRD wprowadzono odrębne systemy kodowań, składające się z czterocyfrowego kodu miast.\n1 lipca 1993 roku wprowadzono obowiązujący obecnie wspólny system kodów pocztowych. Pokazany jest on na mapie obok.\nPolska.\n \"Osobny artykuł: Kody pocztowe w Polsce.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75162", "fragment_id": "650432/1", "subtitle": "", "title": "Kod pocztowy", "parentId": 75162.0, "start_index": 1684.0, "source": "wikipedia", "document_id": "650432", "score": 0.8451625108718872}, "uuid": "dedc5bc9-0de8-44e9-a773-a368379a290b"}, {"page_content": "Kod pocztowy (pocztowy numer adresowy) – ciąg cyfr (rzadziej liter i cyfr) dodawany do adresu, mający ułatwiać sortowanie przesyłek. Formaty i zasady umieszczania kodów pocztowych są różne w różnych krajach.\nMiędzynarodowy kod pocztowy.\nW tym wypadku kod zwykło się podawać bez dywizu. Dla przykładu:\nNie jest to standard zatwierdzony przez Światowy Związek Pocztowy.\nKody pocztowe w różnych krajach.\nBułgaria.\nW Bułgarii kod pocztowy składa się z czterech cyfr (np. 1000 Sofia)\nBelgia.\nRównież w Belgii kod pocztowy składa się zawsze z 4 cyfr (np. 1000 Bruksela)\nChorwacja.\nChorwackie kody pocztowe składają się z 5 cyfr (np. 10000 Zagrzeb)\nCzechy.\nCzeskie kody pocztowe (, \"PSČ\") składają się z 5 cyfr (np. 746 01 Opawa).\nFrancja.\nWe Francji dwie pierwsze cyfry są numerem departamentu – departamenty są jednocześnie okręgami pocztowymi. Pierwsze dwie cyfry kodu pocztowego – numeru departamentu były do niedawna wyróżnikiem w samochodowych numerach rejestracyjnych. W nowych numerach rejestracyjnych, numer departamentu nie stanowi już jego części i można go sobie wybrać.\nHolandia.\nW Holandii kod pocztowy składa się z 4 cyfr i 2 liter (np. 1011 AB Amsterdam).\nIrlandia.\nW Irlandii kod pocztowy składa się z siedmiu alfanumerycznych znaków – pierwsze trzy znaki wskazują na okręg pocztowy, pozostałe cztery są unikalnym identyfikatorem budynku lub mieszkania. Używany tutaj system kodów pocztowych nazywa się &lt; lang=\"en\"&gt;Eircode&lt;/&gt; ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ga\"&gt;Éirchód&lt;/&gt;) i został uruchomiony 28 kwietnia 2014 roku, najpóźniej spośród wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Np. kod pocztowy browaru Guinnesa to D08 VF8H.\nJaponia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75162", "fragment_id": "650432/0", "subtitle": "", "title": "Kod pocztowy", "parentId": 75162.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "650432", "score": 0.8698794841766357}, "uuid": "0ba0be7a-58d6-4019-93ec-293f0122c8d8"}, {"page_content": "Przed wejściem w życie 1 stycznia 2013 ustawy Prawo pocztowe, cały PNA był przypisany albo do obszaru obsługiwanego przez urząd pocztowy, któremu nadano taki sam kod, albo, w tzw. miastach wydzielonych, do poszczególnych ulic i domów. Wówczas likwidując urzędy pocztowe lub zmieniając ich obszar działania, zmieniano kod pocztowy miejscowości. Po wejściu ustawy Prawo pocztowe, opublikowano kody PNA przypisane do danej miejscowości lub ich części. Nie dokonuje się już zmian kodów spowodowanych reorganizacją obszarów działania placówek Poczty Polskiej.\nCelem wprowadzenia PNA było:\nZnaczenie poszczególnych cyfr.\nPierwsza – okręg kodowy – określa okręg pocztowy (obszar działania dawnej DOP). W momencie wprowadzenia PNA były to ówczesne jedno lub dwa województwa.\nPodział oznaczeń okręgów kodowych ustalono w 1972 od Warszawy, w przybliżeniu zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara i tak:\nDruga – strefa kodowa – wskazuje część okręgu którym jest określony obszar położony wzdłuż linii komunikacyjnych lub miasto wojewódzkie.\nDla miast wojewódzkich wg podziału administracyjnego z 1972 r. (w ich ówczesnych granicach) przydzielono od jednej do pięciu kombinacji cyfr strefowych i tak:\nTrzecia – sektor kodowy – obejmuje obszar podległy rozdzielni sektorowej (dawne powiaty), a w dziewiętnastu największych miastach umowne części miast. W związku z likwidacją urzędów sektorowych, nazwa ta ma charakter historyczny, a trzecia cyfra kodu pozostanie wyróżnikiem określającym pewien obszar pocztowy. Cyfra 9 z pewnymi wyjątkami zarezerwowana jest dla placówek Poczty Polskiej oraz skrytek pocztowych.\nNiektóre większe miasta powiatowe (będące powiatami miejskimi) stanowią sektory kodowe, w skład których nie wchodzą okoliczne gminy, np.:\nCzwarta i piąta (czytane łącznie) wskazują placówkę pocztową i jej obszar działania, a w 19 największych miastach jednostkę doręczeniową.\nIstnieją też odbiorcy mający osobny kod pocztowy, np.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4051041", "fragment_id": "596717/1", "subtitle": "", "title": "Kody pocztowe w Polsce", "document_id": "596717", "start_index": 1551.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4051041.0, "score": 0.5579260587692261}, "uuid": "6f027c35-2c58-4498-b149-bc5f27f769e6"}, {"page_content": "Kody pocztowe w Rosji składają się z sześciu cyfr. Aktualny system kodów pocztowych został wprowadzony w ZSRR w 1971 roku. Rosja przejęła ten system bez większych zmian.\nZnaczenie cyfr.\nPierwsze trzy cyfry określają jednostkę administracyjną Rosji (obwód, kraj, republikę). Ostatnie trzy cyfry wskazują numer urzędu pocztowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5199003", "fragment_id": "1066463/0", "subtitle": "", "title": "Kody pocztowe w Rosji", "document_id": "1066463", "start_index": 0.0, "parentId": 5199003.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5456969738006592}, "uuid": "ac1a7fbe-f053-4e73-a3f8-6ea90b6a0fe4"}, {"page_content": "Brytyjski kod pocztowy składa się z dwóch alfanumerycznych sekcji: pierwsza, o długości dwóch do czterech znaków, identyfikuje okręg pocztowy; druga, o długości trzech znaków, identyfikuje jednostkę obejmującą co najwyżej 100 sąsiadujących nieruchomości (na przykład odcinek gęsto zabudowanej ulicy, lub kilka sąsiadujących, luźno zabudowanych ulic).\nW większości przypadków, podanie tylko numeru (lub nazwy) budynku i kodu pocztowego wystarcza do prawidłowego zidentyfikowania adresu. Z tego powodu brytyjskie kody pocztowe znalazły szereg dodatkowych (poza usprawnieniem pracy poczty) zastosowań, na przykład:\nPrzykład brytyjskiego kodu pocztowego: SW1A 1AA (kod pocztowy Pałacu Buckingham).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75162", "fragment_id": "650432/3", "subtitle": "", "title": "Kod pocztowy", "parentId": 75162.0, "start_index": 4478.0, "source": "wikipedia", "document_id": "650432", "score": 0.1085033118724823}, "uuid": "f5d4c337-ba4b-4af7-881d-d831ad597f87"}, {"page_content": "W brytyjskim rejestrze statków morskich istnieje specjalna kategoria statków pocztowych, oznaczanych literami RMS (\"Royal Mail Ship\", Królewski Statek Pocztowy). Słynny \"Titanic\" był parowcem Królewskiej Poczty (RMS), na jego pokładzie znajdował się urząd pocztowy i sortownia. Wśród osób, które zginęły w katastrofie, było pięciu pracowników poczty. Obecnie nie ma już statków przeznaczonych wyłącznie do przewozu poczty, natomiast z oznaczenia RMS korzysta kilka jednostek pasażerskich, przewożących pocztę niejako dodatkowo. Najbardziej znany z nich to liniowiec RMS Queen Mary 2.\nGłównym partnerem Royal Mail w zakresie transportu powietrznego są British Airways. Symbolem tej współpracy jest umieszczenie niewielkiego emblematu poczty w okolicach włazu luku bagażowego każdego samolotu tych linii. Poczta jest także właścicielem jednego samolotu Boeing 737, którego obsługę zapewniają Titan Airways. 6 czerwca 1934 roku zdecydowano się wypróbować nową metodę dostarczania poczty – podczas eksperymentalnego lotu w Sussex Downs w powietrze wystrzelono rakietę z 1000 listów na pokładzie.\nKody pocztowe.\nKody pocztowe w Wielkiej Brytanii składają się zwykle z 5-7 znaków, przy czym stosuje się zarówno litery, jak i cyfry. Pierwszy 1-2 znaki to litera (lub litery) oznaczające obszar pocztowy (obecnie Wielka Brytania wraz ze swoimi terytoriami zależnymi dzieli się na 124 takie obszary). Obszary biorą zwykle nazwy od swoich największych miast, zaś przypisane im litery pochodzą najczęściej od nazwy tego miasta (np. L – Liverpool, CF – Cardiff). Kolejny 1-2 znaki to cyfry oznaczające tzw. dystrykt pocztowy (często jest to np. jedna dzielnica lub niewielkie miasteczko). Potem następuje znak przerwy (spacja), a później cyfra wskazująca na tzw. sektor pocztowy. Ostatnie dwa znaki to litery oznaczające tzw. jednostkę pocztową. Jednostka może liczyć maksymalnie 100 adresów, chociaż w praktyce średnio liczy ok. 15, a w przypadku dużych nieruchomości (np. dużych zakładów przemysłowych) zdarzają jednostki liczące tylko jeden adres.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1659604", "fragment_id": "680950/3", "subtitle": "", "title": "Royal Mail", "parentId": 1659604.0, "start_index": 4388.0, "source": "wikipedia", "document_id": "680950", "score": 0.11490506678819656}, "uuid": "660affc5-afe7-4550-85bd-43a697b75899"}, {"page_content": "Początkowo REGON był 7-cyfrowy, a numery były nadawane centralnie. Później (ok. 1985–90 r.) rozszerzono REGON do 9 cyfr. Regonom „starym” (7-cyfrowym) po prostu dołożono na początku 2 zera, a nowe zaczęto tworzyć według klucza: 2 cyfry wyróżnika województwa + 6 cyfr „numeru seryjnego” + 1 cyfra kontrolna. Województw było 49 i miały nadane kolejne numery nieparzyste – od 01 (warszawskie) do 97 (zielonogórskie).\nPo reformie 1999 – dla nowo nadawanych numerów REGON dwie pierwsze cyfry zależne są od numeru nowego województwa. Podczas prac Sejmu początkowe dwie cyfry „04” przydzielono do zakonów, kościołów i związków wyznaniowych. Ten numer – prefiks był wcześniej dany przez GUS województwu kujawsko-pomorskiemu, któremu więc nadano w Sejmie prefiks numeru REGON „34”.\nZ powodu dużo większej liczby małych przedsiębiorstw i gospodarstw pojemność numeryczna puli terytorialnej REGON-u może się wyczerpać i GUS może rozpocząć nową pulę numerów z pierwszymi dwiema cyframi np. „36”, „38”, „40” itd. Pula rozpoczynająca się od numeru „36” obejmuje podmioty z terenu całego kraju. Wcześniej nadanych numerów REGON się nie zmienia.\nSuma kontrolna.\nDziewiąta cyfra jest cyfrą kontrolną obliczaną następująco:\nWagi: 8 9 2 3 4 5 6 7\nPierwsze osiem cyfr REGON: 1 2 3 4 5 6 7 8\nWynik: 1·8 + 2·9 + 3·2 + 4·3 + 5·4 + 6·5 + 7·6 + 8·7 = 192\nCyfra kontrolna: 192 mod 11 = 5\nCały REGON: 123456785\nW przypadku, gdy dzielenie mod 11 zwraca 10, to za cyfrę kontrolną przyjmuje się 0.\n14-cyfrowy REGON.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=345635", "fragment_id": "97471/1", "subtitle": "", "title": "REGON", "parentId": 345635.0, "start_index": 1955.0, "source": "wikipedia", "document_id": "97471", "score": 0.14436618983745575}, "uuid": "b97cbfb7-92f2-477d-b592-cc132005de47"}, {"page_content": "Oprócz swojego kodu pocztowego, każdy urząd pocztowy może mieć również PNA wydzielony dla skrytek pocztowych. I tak Urząd Pocztowy Warszawa 1, który ma w adresie PNA 00-001, dla funkcjonujących w nim skrytek pocztowych ma PNA 00-950.\nSpisy oznaczeń kodowych.\nCelem umożliwienia poprawnego podawania i korzystania z kodowych oznaczeń, zostały opracowane dwa spisy:\nAlfabetyczny – przeznaczony głównie dla klientów poczty, podający nazwę placówki pocztowej i jej numer kodowy, bądź ulicę w dużym mieście i jej jednostkę doręczeniową.\nSkłada się z trzech części:\nNumeryczny – dla użytku wewnętrznego, głównie dla konstruktorów komunikacji pocztowej – podający nazwę placówek pocztowych ułożone według kolejności numerów w okręgu, strefie i sektorze\n Janina Nowak\n ul. Cicha 132 m. 16\n 62-200 GNIEZNO\n Jan Nowak\n Mnichowo 132\n 62-200 MNICHOWO\nWzory adresowania.\nWzór adresowania dla miejscowości bez wyodrębnionych ulic.\nW powyższym przykładzie błędne byłoby podanie kodu z miejscowością poczty tj. „62-200 GNIEZNO”. Przy kodzie pocztowym należy zawsze podawać miejscowość docelową, mimo używania kodu zbiorczego.\n Jan Kowalski\n skr. poczt. nr 1\n 00-950 WARSZAWA 1 (lub: 00-950 UP WARSZAWA 1)\n Jan Kowalski\n Poste Restante\n 00-001 WARSZAWA 1 (lub: 00-001 UP WARSZAWA 1)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4051041", "fragment_id": "596717/2", "subtitle": "", "title": "Kody pocztowe w Polsce", "parentId": 4051041.0, "start_index": 3485.0, "document_id": "596717", "source": "wikipedia", "score": 0.16156907379627228}, "uuid": "54393def-d626-440d-a16c-9b003fcdd80b"}]}
{"id": "q_448", "question": "Kto w Potopie powiedział: „Kończ Waść, wstydu oszczędź”?", "answer": [{"page_content": "Kończ waść, wstydu oszczędź – popularny frazeologizm, pochodzący z klasycznej powieści Henryka Sienkiewicza \"Potop\", często mylnie interpretowany.\nPochodzenie.\nSłowa te padają z ust Andrzeja Kmicica podczas jego pojedynku na szable z Michałem Wołodyjowskim. Pojedynek, w którym wyzywającym był Wołodyjowski, był skutkiem porwania i przetrzymywania przez Kmicica panny Aleksandry Billewiczówny. Jego stawką było uwolnienie porwanej. Świadkami starcia byli licznie zgromadzeni stronnicy obydwu przeciwników.\nWołodyjowski był niewielkiego wzrostu, był natomiast uznanym mistrzem fechtunku. Znacznie wyższy Kmicic, który uchodził za zabijakę, w pierwszej chwili zlekceważył przeciwnika ze względu na jego warunki fizyczne. Jednak mistrzostwo Wołodyjowskiego we władaniu szablą wkrótce uprzytomniło mu, że nie ma żadnych szans w tym starciu. Wołodyjowski świadom swojej zdecydowanej przewagi drwił z przeciwnika, głośno komentując nieudolne – jego zdaniem – władanie przez niego szablą. Dwukrotnie też wytrącił Kmicicowi szablę z ręki, a następnie pozwolił mu ją podnieść. Kmicic zrozumiał, że jest wobec wysokich umiejętności szermierczych Wołodyjowskiego zupełnie bezradny, a Wołodyjowski z premedytacją go ośmiesza w oczach zgromadzonych. Dlatego poprosił Wołodyjowskiego o zakończenie pojedynku poprzez zadanie decydującego ciosu. Właśnie w tym celu, aby zaoszczędzić sobie dalszego wstydu, wypowiedział słowa: \"Kończ waść, wstydu oszczędź\". Wybrał niemal pewną śmierć, zamiast dalszych upokorzeń. Po tych słowach Wołodyjowski ciął go szablą w czoło, a Kmicic padł twarzą do ziemi u jego stóp.\nScena ta znalazła się również w filmie Jerzego Hoffmana \"Potop\" z 1974 r. W roli Wołodyjowskiego wystąpił Tadeusz Łomnicki, a w rolę Kmicica wcielił się Daniel Olbrychski.\nWłaściwe znaczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5242948", "fragment_id": "1046224/0", "subtitle": "", "title": "Kończ waść, wstydu oszczędź", "document_id": "1046224", "start_index": 0.0, "parentId": 5242948.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "eaa441a3-1bce-48c3-abdd-7fcb64591dd3"}, {"page_content": "Ten popularny frazeologizm jest często błędnie używany z pominięciem kontekstu, w jakim te słowa padły. Oznaczały „kończ waść, oszczędź mi wstydu”. Kmicic wypowiadając te słowa prosił, aby to jemu – wypowiadającemu je – przeciwnik zaoszczędził wstydu i zakończył upokarzanie go nawet za cenę ostatecznej przegranej. Zatem błędem jest zwracanie się tymi słowami do kogoś z intencją, aby przestał się sam kompromitować i sam zakończył sytuację, w której stoi na straconej pozycji, gdyż popełnia liczne, oczywiste błędy. Frazeologizm ten nie oznacza „przestań się kompromitować”, lecz „oszczędź mi dalszych upokorzeń i pozwól wyjść z honorem z ośmieszającej mnie sytuacji”. Jest to przyznanie się do przegranej i gotowość poniesienia konsekwencji oraz prośba o pewnego rodzaju łaskę ze strony zwycięzcy.\nWaść – w dawnej Polsce tytuł używany w stosunku do szlachcica, skrót od waszmość lub wasza mość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5242948", "fragment_id": "1046224/1", "subtitle": "", "title": "Kończ waść, wstydu oszczędź", "parentId": 5242948.0, "start_index": 1785.0, "document_id": "1046224", "source": "wikipedia", "score": 0.818057656288147}, "uuid": "59309f44-8323-427e-a3df-8b256a7a0311"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPotop – druga z powieści tworzących \"Trylogię\" Henryka Sienkiewicza wydana w 1886 roku (pozostałe części to \"Ogniem i mieczem\" i \"Pan Wołodyjowski\"), opowiadająca o potopie szwedzkim z lat 1655–1660.\nGłównym bohaterem powieści jest młody chorąży orszański Andrzej Kmicic, który przybywa na Laudę, aby zgodnie z testamentem Herakliusza Billewicza poślubić jego wnuczkę Aleksandrę Billewiczównę. W tym też momencie rozpoczyna się powieść. Akcja przedstawia okres z lat 1655–1657.\nPowieść była pierwotnie wydana w odcinkach w latach 1884–1886 w dzienniku krakowskim Czas i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do \"Czasu\", także w warszawskim Słowie i Kurierze Poznańskim. Pierwsze wydanie książkowe w 1886 w Warszawie. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPełny tekst: ' w Wikiźródłach \n Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  \nBohaterowie drugoplanowi.\nfikcyjni:\nhistoryczni:\nTreść.\nZaręczony z Oleńką Billewiczówną chorąży Andrzej Kmicic opowiada się początkowo po stronie Radziwiłłów – potężnego rodu magnackiego wspierającego Szwedów w ich najeździe na Rzeczpospolitą. Uznany przez szlachtę i narzeczoną za zdrajcę, postanawia się zrehabilitować. Pod przybranym nazwiskiem – Babinicz – bierze udział w obronie Jasnej Góry, własną piersią osłania króla Jana Kazimierza przed wrogami i bohatersko walczy z nieprzyjacielem do zakończenia wojny.\nPierwotnie „potop” miał oznaczać powszechne, zbrojne powstanie ludności polskiej, zalewające ze wszystkich stron wrogie wojska szwedzkie i wyzwalające w ten sposób ojczyznę.\nWizja sienkiewiczowska a rzeczywistość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122749", "fragment_id": "1292/0", "subtitle": "", "title": "Potop (powieść)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1292", "parentId": 122749.0, "score": 0.04831840470433235}, "uuid": "b374afd0-8556-4e2e-a41a-1a764d7d168b"}, {"page_content": "Noe był człowiekiem prawym, nieskazitelnym, podczas gdy Biblia mówi o ówczesnym ogólnym zepsuciu moralnym ludzkości. (Rdz 6,1nn) Noe otrzymuje od Boga obietnicę, że wszystko co istnieje wyginie wskutek potopu, a on i jego rodzina zostaną ocaleni. \nPo potopie Bóg błogosławi Noemu, który zostaje praojcem drugiej ludzkości mówiąc: „bądźcie płodni i rozmnażajcie się.” Przymierze z Noem ma zapoczątkować nowy związek Boga z ludzkością ocaloną z zagłady. Bóg potwierdził to, co już dał przy stworzeniu - błogosławieństwo rozmnażania się oraz władzę człowieka nad wszelkim stworzeniem, rozszerzona do władzy nad życiem zwierząt. Bóg w prawdzie błogosławi wszelkiemu życiu, ale w tym błogosławieństwie zawiera pewnego rodzaju dowolność zabijania. Człowiek, mimo że jest panem stworzenia, musi być świadomy, że najwyższą władzę ma Bóg. \nBóg zawiera przymierze z Noem, jego potomstwem i każdą żywą istotą. Nie ma tu mowy o jednym narodzie, bądź państwie. \nPrzy czym Noe jest przedstawicielem całej ludzkości, czyli pośrednikiem. Nie ma człowieka na ziemi, którego by nie objęło to przymierze, stąd wyraża ono powszechną wolę zbawczą Boga. \nPo potopie życie zaczyna się jakby na nowo, wraca pierwotny porządek, jaki Bóg nadał światu w akcie stworzenia. Bóg obiecuje, że już nigdy nie będzie potopu. \nPrzymierze z Abrahamem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5682475", "fragment_id": "1224152/3", "subtitle": "", "title": "Przymierze w Starym Testamencie", "source": "wikipedia", "start_index": 3273.0, "parentId": 5682475.0, "document_id": "1224152", "score": 0.02431749552488327}, "uuid": "b5aa406c-51f4-4746-8bb6-1b198bfa5ce9"}, {"page_content": "Gdy Arka została ukończona, Bóg zesłał na ziemię wielki potop. Nieustanny deszcz podniósł poziom wody tak, że zakryła ona nawet najwyższe góry. Po 40 dniach deszcz przestał padać. Noe wraz z rodziną przetrzymał opady deszczu na arce przez 40 dni i 40 nocy i dryfował po oceanie przez następne 150 dni (Rdz 7,17-24, Rdz 8,3. \"Miesiąca siódmego, siedemnastego dnia miesiąca arka osiadła na górach Ararat.\" (Rdz 8,4). Woda nadal ustępowała. Czterdzieści dni po tym, jak dziesiątego miesiąca ukazały się szczyty gór, Noe wypuścił najpierw kruka, aby sprawdził czy woda już opadła. Później wypuszczał gołębicę, która przyniosła mu w dziobie gałązkę drzewa oliwnego, a następnie, gdy nie wróciła do arki, Noe stwierdził, że wody już opadły. Noe zszedł na ląd i złożył Panu ofiary z czystego bydła i czystego ptactwa.\nPo zakończeniu potopu Bóg powiedział w swym sercu: \"„Już nigdy nie będę przeklinał ziemi z powodu człowieka, gdyż myśli serca ludzkiego są złe od młodości jego”\" (Księga Rodzaju 8:21, \"Biblia warszawska\"). Tak więc potop usunął przedpotopową ludzkość jako całość nie posiadającą perspektywy nawrócenia, całość która była skażona całkowicie i dogłębnie, ale sam potop nie rozwiązał problemu grzechu w sercu człowieka. Bóg jednak zapowiadał rozwiązanie także tego problemu.\nBóg obiecał nie sprowadzać więcej potopu z powodu człowieka i na znak przymierza rozciągnął na niebie łuk - tęczę. Cała wcześniejsza ludzkość została zniszczona. Noe, jego rodzina i zwierzęta z arki na nowo zapełnili ziemię.\nKrytyka biblijna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=912798", "fragment_id": "987933/8", "subtitle": "", "title": "Potop", "parentId": 912798.0, "start_index": 10605.0, "document_id": "987933", "source": "wikipedia", "score": 0.0459534153342247}, "uuid": "1171c2e3-d563-4879-8880-706b41d395d7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci biblijnej. Zobacz też: \"\".\nNoe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏נוח‎&lt;/&gt; \"Noaḥ\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏نوح‎&lt;/&gt; \"Nūḥ\", w tłumaczeniu na pol. znaczy: „odpoczynek; pocieszenie”) – postać w religiach abrahamowych, syn Lameka i dziewiąty potomek w linii od Adama przez Seta, patriarcha, człowiek prawy i sprawiedliwy.\nBiblijna historia Noego.\nNoe jako jedyny spośród ówczesnych ludzi znalazł łaskę w oczach Boga Jahwe. Dlatego Bóg sprowadził powszechny potop, mający zgładzić ludzkość, ale oszczędzić Noego wraz z rodziną i zwierzętami. Kazał zatem Noemu zbudować Arkę, umieścić w niej rodzinę i po parze wszystkich niepływających zwierząt, aby przeczekać katastrofę. Gdy Arka została ukończona, Bóg zesłał na Ziemię wielki potop. Nieustanny deszcz podniósł poziom wody tak, że zakryła ona nawet najwyższe góry. Po 40 dniach przestał padać deszcz, a gdy po wielu tygodniach wody opadły, Arka spoczęła w górach Ararat, a Noe zszedł na ląd i złożył Jahwe ofiary z bydła i ptactwa. Bóg obiecał nie sprowadzać więcej potopu z powodu człowieka i na znak przymierza rozciągnął na niebie łuk – tęczę. Przymierze Jahwe z Noem rozciąga się, zdaniem wyznawców judaizmu – w przeciwieństwie do przymierza z Abrahamem – na wszystkich ludzi i obejmuje:\nOrtodoksyjni żydzi zalecają nie-żydom raczej przestrzeganie tych praw (tzw. Siedem Praw Noego) niż konwersję na judaizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42466", "fragment_id": "654722/0", "subtitle": "", "title": "Noe", "parentId": 42466.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654722", "score": 0.05726081505417824}, "uuid": "a6d7e8ce-ac7d-46ba-9600-b67d1be2e6a1"}, {"page_content": "Obie redakcje pieśni różnią się przede wszystkim zakończeniem – w redakcji pierwszej pieśń kończy się strofą : \"Lecz to nam dawno Bóg obiecał z nieba, / Że się takich wód bać już nie potrzeba; / Dziękujmy jemu z prawego serca / Za dobrodziejstwa.\". Z tej zwrotki Kochanowski zrezygnował w wersji poprawionej, zastępując ją strofą: \"Pomni się lutni! Nie twojej to głowy / Wspominać Boga żywego rozmowy! / Każ ty nam zasieść przy ciepłym kominie, / Aż zły czas minie\". Wpływ na to mogła mieć dbałość poety o czystość dźwiękową utworu, a w związku z tym rezygnacja z niedokładnych i mazurzących rymów (\"serca – dobrodziejstwa\", podobnie jak w wersach 3–4 rym \"Wisła – wyszła\" zastąpił w nowej redakcji rymem \"Wilna – silna\"), troska o wymowę utworu (poeta mógł chcieć uniknąć zawartej w pierwszej wersji sugestii, że człowiek może zawrzeć równostronne porozumienie z Bogiem lub zastąpić jednoznacznie optymistyczną konkluzję uchyleniem się od rozważania kwestii boskich&gt;) oraz chęć nawiązania do poezji Horacego – końcowa strofa drugiej redakcji stanowi parafrazę fragmentu ody rzymskiego poety (\"Carmina III, 3\") – \"Non hoc iocosae conveniet lyrae; / Quo, Musa tendis? desine pervicax / Referre sermones deorum et / Magna modis tenuare parvis\".\nZarys treści.\nUtwór podejmuje temat Boga zagniewanego na człowieka i karzącego jego grzechy za pomocą klęsk naturalnych – przez ludzkie przewiny Stwórca zakłóca wyznaczony przez siebie ład i harmonię. Pieśń zawiera dramatyczną i groźną wizję przyrody oraz nawiązuje do opowieści o biblijnym potopie i przypomnieniem obietnicy, jaką Bóg dał Noemu.\nForma utworu.W \"Pieśni o potopie\" Kochanowski wykorzystał strofę saficką (11a, 11a, 11b, 5b), wykorzystywaną przez Horacego. Poeta zastosował liczne przerzutnie, pozwalające na zachowanie swobody intonacyjno-składniowej. Wczesne wydania utworu przy pierwszym wersie zawierały wskazówki dla wykonawców (\"Repet&lt;itio&gt;\"), co świadczy o tym, że \"Pieśń o potopie\" była traktowana jako przeznaczona do śpiewu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1745737", "fragment_id": "908679/1", "subtitle": "", "title": "Pieśń I (inc. Przeciwne chmury słońce nam zakryły)", "document_id": "908679", "start_index": 1484.0, "parentId": 1745737.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08355427533388138}, "uuid": "0216db24-924c-461e-bb37-ed6dea82d8b3"}, {"page_content": "Sumeryjska wersja opowieści o potopie zachowała się na czterech fragmentach jednej uszkodzonej tabliczki. Ocalała jedynie jedna trzecia pierwotnego tekstu. Z powodu luk w utworze nie wiadomo, dlaczego na zgromadzeniu bogów podjęto decyzję o wygubieniu ludzkości przez zesłanie potopu. Wiadomo jedynie, że niektórzy z bogów żałowali tego, co zaplanowano. Przychylny ludziom bóg Enki udał się do miasta Szuruppak, aby ostrzec oddanego mu bogobojnego króla Ziusudrę o zbliżającym się kataklizmie. Po kolejnej luce w tekście następuje opis potopu:\n\"„Wszystkie niszczycielskie wichury i nawałnice sunęły razem ławą,\"\n\"potop przetoczył się wraz z nimi nad stolicami.\"\n\"Po siedmiu dniach i nocach,\"\n\"po potopie, który przeszedł przez kraj Sumeru,\"\n\"a zły wicher zakołysał arką na wielkiej wodzie,\"\n\"(bóg słońca) Utu pojawił się roztaczając światło na niebo i ziemię.\"\n\"Ziusudra przebił otwór (w ścianie) arki\"\n\"i dał promieniom Utu zabłysnąć w jej wnętrzu.\"\n\"(Wówczas) król Ziusudra\"\n\"padł na twarz przed Utu [...]\"\n\"Król ubił liczne woły i wiele owiec (na ofiarę dziękczynną)”\"\nUtwór kończy epilog, w którym bogowie obdarzają ocalonego z potopu Ziusudrę życiem wiecznym.\nwersja z \"„Eposu o Atra-hasisie”\".\nKolejną wersję opowieści o potopie odnajdujemy w akadyjskim \"„Eposie o Atra-hasisie”\", pochodzącym z okresu starobabilońskiego (XVIII-XVII w. p.n.e.). Mit ten mówi o stworzeniu ludzi, którzy mieli wyręczać w ciężkiej pracy buntujących się bogów, następnie o zesłaniu na niesforną, nadmiernie rozmnażającą się ludzkość potopu dla zmniejszenia populacji oraz o uratowaniu z tej katastrofy Atra-hasisa, jego rodziny i zwierząt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=912798", "fragment_id": "987933/2", "subtitle": "", "title": "Potop", "document_id": "987933", "start_index": 2740.0, "source": "wikipedia", "parentId": 912798.0, "score": 0.06687702983617783}, "uuid": "ac518665-8177-42d3-8cef-928acbeb151d"}, {"page_content": "Po nas choćby potop (fr. \"après nous, le déluge\") – powiedzenie przypisywane Madame de Pompadour, kochance Ludwika XV, która w opinii ludu marnotrawiła pieniądze państwowe na huczne zabawy w Wersalu i nakłaniała króla do rozrzutności.\nW rzeczywistości źródłem tych słów jest epigram Stratona z Sardes z ok. 125 n.e.: \"Pij i kochaj! Po śmierci niech moje kości potop pochłonie!\" \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1547420", "fragment_id": "668642/0", "subtitle": "", "title": "Po nas choćby potop", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "668642", "parentId": 1547420.0, "score": 0.17826251685619354}, "uuid": "25a52f92-1522-4b01-ab20-25a553e1fc7a"}, {"page_content": "Pozornie fantastyczne imię głównego bohatera, które zostało przez autora użyte w tytule, jest faktycznie poświadczone wśród świętych Kościoła Wschodniego. Tadeusz Sinko wywodzi je od greckiej Irydy, bogini tęczy i proponuje, by pojmować je przez analogię z opisem potopu w Księdze Rodzaju: jak Bóg rozpiął tęczę na niebie jako znak, że już więcej nie będzie karał ludzi potopem, tak idea wcielona w \"Irydionie\" ma być łukiem łączącym Grecję z Polską, zapewniającym, że nigdy więcej zemsta czy powstanie nie będą środkiem zbawienia ojczyzny.\nPierwsze motto, umieszczone na karcie tytułowej: \"Et cuncta terrarum subacta\", stanowiące cytat z \"Pieśni\" Horacego (II 1, 23) które w tłumaczeniu brzmi: \"I cały świat podbity\", miało prawdopodobnie nasuwać czytelnikom myśl o ogromnej scenerii utworu. Być może jednak Krasiński pamiętał także o jego zakończeniu: \"praeter atrocem animum Catonis\" (\"prócz nieugiętego ducha Katona\"), co mogłoby stanowić aluzję do postawy głównego bohatera.\nDrugi cytat pochodzi z \"Eneidy\" Wergiliusza (X, 870-872) i brzmi w tłumaczeniu: \"W sercu mu zbolałem / Wre wstyd, żałość ze ślepym pomieszana szałem, / Zraniona miłość z męstwem nieugiętym zgoła\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2476593", "fragment_id": "531418/1", "subtitle": "", "title": "Irydion (dramat)", "document_id": "531418", "start_index": 1481.0, "parentId": 2476593.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05150196701288223}, "uuid": "8dc635e1-6a83-45db-bbe0-6486b6bfee66"}]}
{"id": "q_449", "question": "Piosenki którego zespołu znalazły się na ścieżce dźwiękowej filmu „Mamma Mia”?", "answer": [{"page_content": "Mamma Mia! – brytyjsko-amerykański film z 2008 w reżyserii Phyllidy Lloyd, będący ekranizacją musicalu pod tym samym tytułem, którego fabuła opiera się na piosenkach szwedzkiego zespołu ABBA.\nNa początku lipca 2008 ukazała się oficjalna ścieżka dźwiękowa do filmu zawierająca 18 piosenek wykorzystanych w produkcji.\nFabuła.\nDonna (Meryl Streep) prowadzi mały hotelik na jednej z greckich wysp. Kobieta samotnie wychowuje córkę Sophie (Amanda Seyfried). Dziewczyna wychodzi za mąż i chce, aby ojciec poprowadził ją do ołtarza, jednak nie wie, kto nim jest. Ze starego pamiętnika matki dowiaduje się, że w czasie poczęcia miała przelotne romanse z trzema mężczyznami. Do każdego z nich wysyła zaproszenie na ślub, mając nadzieję, że się na nim zjawią. Ostatecznie na ślub przyjeżdżają wszyscy trzej.\nObsada.\nSpis sporządzono na podstawie materiału źródłowego.\nW epizodach wzięli udział członkowie zespołu ABBA: Benny Andersson (jako pianista w scenie, w której wykonywana jest piosenka „Dancing Queen”) i Björn Ulvaeus (jako grecki bóg w scenie, w której wykonywana jest piosenka „Waterloo”).\nPiosenki.\n \"Osobny artykuł: Mamma Mia! The Movie Soundtrack.\"\nSpis uwzględnia wszystkie piosenki wykorzystane w filmie oraz nazwiska ich wykonawców:\nProdukcja.\nW listopadzie 2004 Björn Ulvaeus, jeden z członków zespołu ABBA, udzielił wywiadu brytyjskiemu dziennikowi „Daily Star”, w którym wyznał, że musical \"Mamma Mia!\" prawdopodobnie doczeka się wersji filmowej. Do głównej roli Donny rozważano Nicole Kidman. Duża część obsady (na czele z odtwórczynią roli Sophie) została wyłoniona w drodze przesłuchań prowadzonych w Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych. Spekulowano, że w obsadzie pojawi się także Antonio Banderas. Propozycję zagrania jednej z ról w filmie odrzuciła m.in. Cher.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1440833", "fragment_id": "236653/0", "subtitle": "", "title": "Mamma Mia! (film)", "parentId": 1440833.0, "start_index": 0.0, "document_id": "236653", "source": "wikipedia", "score": 0.7131133675575256}, "uuid": "05392223-daa8-4a1c-abd1-59dec6932428"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMamma Mia! The Movie Soundtrack Featuring the Songs of ABBA – ścieżka dźwiękowa z filmu muzycznego \"Mamma Mia!\", wydany 8 lipca 2008. Składa się on z piosenek zespołu ABBA, wykonywanych przez obsadę filmu, w tym Meryl Streep, Amandę Seyfried, Pierce’a Brosnana, Stellana Skarsgårda, Colina Firtha, Julie Walters i Christine Baranski.\n 17. „I Have a Dream” - Amanda Seyfried - 4:23\n 18. „Thank You for the Music” - Amanda Seyfried - 3:44\nLista utworów.\nEdycja deluxe.\nEdycja deluxe zawiera dodatkowy materiał DVD, będący zapisem nagrań filmowych piosenek oraz ich montażu.\nSprzedaż.\nW sierpniu 2008 album uplasował się na pierwszym miejscu zestawienia \"Billboard\" 200. 18 sierpnia 2008 w Stanach Zjednoczonych uzyskał status platynowej płyty, sprzedając się w ponad 1 mln kopii.\nNa całym świecie płyta sprzedała się w ponad 5 mln egzemplarzy i była dwa tygodnie na szczycie United World Chart.\n20 lipca 2008 płyta stała się numerem jeden najchętniej kupowanych albumów w iTunes.\nŚcieżka dźwiękowa stała się najczęściej kupowanym albumem w Wielkiej Brytanii w lipcu 2008, jednak ze względu na reguły płyta nie została wymieniona w głównym zestawieniu. W Nowej Zelandii album zadebiutował na ósmym miejscu notowania, a w drugim tygodniu od premiery był na pierwszym. W Grecji ścieżka dźwiękowa zajęła pierwsze miejsce w zestawieniu z albumów międzynarodowych oraz trzecie w głównym notowaniu sprzedaży płyt oraz pierwsze miejsce w greckim iTunes. W Australii tydzień po wydaniu ścieżka dźwiękowa uplasowała się na pierwszym miejscu ARIA Albums Chart.W sprzedaży cyfrowej pochodząca z płyty piosenka „Honey, Honey” uplasowała się na 16. miejscu w Norwegii oraz 50. miejscu w Australii. Sukces w Australii odniosły również inne utwory z \"Mamma Mia! The Movie Soundtrack\": „Gimme! Gimme! Gimme! (A Man After Midnight)” (70. miejsce), „Lay All Your Love on Me” (85. miejsce), „Dancing Queen” (96. miejsce) i „Mamma Mia” (98. miejsce).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1459390", "fragment_id": "205279/0", "subtitle": "", "title": "Mamma Mia! The Movie Soundtrack", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "205279", "parentId": 1459390.0, "score": 1.0}, "uuid": "761714fb-1476-41a4-b11b-a2f88e9335f4"}, {"page_content": "14 sierpnia 2008 oficjalna ścieżka dźwiękowa z filmu \"Mamma Mia!\", opartego na przebojach ABBY, dotarła na pierwsze miejsce amerykańskiej listy przebojów \"Billboard 200\". Album rozszedł się w nakładzie ponad 5 mln egzemplarzy na świecie. W 2018 do sprzedaży trafiła ścieżka dźwiękowa z kontynuacji filmu – \"\".\nW 2008 wydawca Sony Computer Entertainment Europe, we współpracy z Universal Music Group Sweden AB, wypuścił do sprzedaży grę \"SingStar ABBA\" na konsole PlayStation 2 i PlayStation 3. 15 listopada 2011 firma Ubisoft wydała grę na konsolę Wii – \"ABBA: You Can Dance\".\nW 2012 podobizny członków zespołu znalazły się w Muzeum Figur Woskowych Madame Tussaud w Londynie.\n7 maja 2013 w Sztokholmie odbyło się otwarcie muzeum poświęconego zespołowi.\nW 2023 roku na cześć zespołu nazwano nowy rodzaj pająków \"Abba\".\nW maju 2024 członkowie zespołu zostali odznaczeni przez króla Karola XVI Gustawa Orderem Wazów II Klasy.\nDyskografia.\n \"Osobny artykuł: Dyskografia zespołu ABBA.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50413", "fragment_id": "657823/19", "subtitle": "", "title": "ABBA", "source": "wikipedia", "start_index": 27356.0, "document_id": "657823", "parentId": 50413.0, "score": 0.36899662017822266}, "uuid": "d1186932-27fb-49e8-8764-b554981e3a12"}, {"page_content": "W 2007 zagrała w czterech filmach – nagrodzonej na Sundance Film Festival \"Ciemnej materii\" Chen Shi-zhenga, w \"Wieczorze\" na podstawie powieści Susan Minot, w którym wystąpiła wraz ze swoją córką Mamie Gummer, w \"Transferze\" Gavina Hooda, w którym wcieliła się w postać szefowej CIA oraz w obrazie \"Ukryta strategia\" w reżyserii Roberta Redforda, w którym jako dziennikarka Janine Roth przeprowadza wywiad z młodym i wpływowym kongresmenem (w tej roli Tom Cruise). W 2008 wystąpiła w roli Donny Sheridan w ekranizacji kultowego musicalu \"Mamma Mia!\", z fabułą na podstawie piosenek zespołu ABBA. Za rolę w tej ekranizacji, która okazała się komercyjnym sukcesem, otrzymała 23. nominację do Złotego Globu oraz nominację do nagrody Grammy (za pracę nad ścieżką dźwiękową do filmu). Podczas 35. rozdania nagród People’s Choice Awards wykonywana przez nią piosenka „Mamma Mia!” otrzymała nagrodę dla najlepszej piosenki z soundtracku. W tym samym roku wystąpiła w filmie dramatycznym \"Wątpliwość\" w reżyserii Johna Patricka Shanleya, w roli siostry Aloysius Beauvier. Za rolę w tym obrazie 22 stycznia 2009 została nominowana po raz 15. do Oscara. Otrzymała również nagrodę Gildii Aktorów Ekranowych za wybitny występ aktorki w roli pierwszoplanowej.\nW 2009 zagrała w komedii biograficznej \"Julie i Julia\", w której wcieliła się w rolę słynnej amerykańskiej kucharki Julii Child. Za występ w tym filmie otrzymała Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu oraz 16. nominację do Oscara. Również w 2009 była nominowana do Złotego Globa za rolę w komedii romantycznej Nancy Meyers \"To skomplikowane\", za grę w której zainkasowała wówczas rekordową gażę w wysokości 7-8 mln dol.. W 2010 użyczyła głosu pani Lis w filmie animowanym \"Fantastyczny pan Lis\" w reżyserii Wesa Andersona.\nLata 2010–2019.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462487", "fragment_id": "1565777/16", "subtitle": "", "title": "Meryl Streep", "document_id": "1565777", "start_index": 20938.0, "parentId": 462487.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2973526120185852}, "uuid": "1c7cb72b-7e0a-4000-9e17-8f9aed3f9401"}, {"page_content": "Do selekcji \"Melodifestival 1973\" telewizja SVT zaprosiła wybranych kompozytorów. 10 lutego w finale wystąpiło 10 uczestników. Zwyciężył duet Malta z piosenką „Sommar’n som aldrig säger nej” Larsa Forssella, Carl-Axela i Monique Dominique. Przed rozegraniem 18. Konkursu Piosenki Eurowizji reprezentanci zmienili nazwę swojego projektu na Nova, ponieważ konkurs transmitowała telewizja z Malty. Zgodnie z nowym regulaminem konkursu nie trzeba było już śpiewać w języku narodowym, więc reprezentanci Szwecji przearanżowali piosenkę „Sommar’n som aldrig säger nej” i 7 kwietnia w finale przedstawili jej anglojęzyczną wersję – „You’re Summer”. Zajęli piąte miejsce. Podczas występu orkiestrze dyrygowała Monique Dominique, pierwsza kobieta dyrygent w historii konkursu.\nDo selekcji \"Melodifestival 1974\" do 19. Konkursu Piosenki Eurowizji zaproszeni zostali wybrani przez telewizję kompozytorzy. Spośród 10 uczestników finału zwycięzcę wybierało regionalne jury. W finale, rozegranym 9 lutego w siedzibie Sveriges Radio, największą liczbę 302 punktów otrzymał utwór „Waterloo” zespołu ABBA, który już rok wcześniej wziął udział w \"Melodifestival\", ale z utworem „Ring Ring (bara du slog en signal)” zajął trzecie miejsce, a w eliminacjach w 1974 zaprezentował także drugą piosenkę – „Hasta Manana”. 6 kwietnia ABBA wystąpiła w finale Eurowizji, w którym wykonała anglojęzyczną wersję „Waterloo”. Zajęła pierwsze miejsce, zdobywając 24 punkty. Po finale piosenka stała się światowym hitem i doczekała się kilku wersji językowych oraz licznych coverów, a także znalazła się na oficjalnej ścieżce dźwiękowej musicalu „Mamma Mia!”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1379023", "fragment_id": "204474/7", "subtitle": "", "title": "Szwecja w Konkursie Piosenki Eurowizji", "source": "wikipedia", "start_index": 10156.0, "document_id": "204474", "parentId": 1379023.0, "score": 0.12439066916704178}, "uuid": "07850514-cfc4-4bea-bd24-21dc076b14b5"}, {"page_content": "Wokalista i gitarzysta Alice in Chains, Jerry Cantrell twierdził, że zespół nie napisał utworów „What the Hell Have I” oraz „A Little Bitter” specjalnie z myślą o filmie. „Pracowaliśmy nad «What the Hell Have I» i «A Little Bitter», kiedy zaproponowano nam udział przy współtworzeniu ścieżki dźwiękowej, i uznaliśmy, że będą one idealne. Jesteśmy bardzo zadowoleni z obydwu piosenek, zwłaszcza, że były to pierwsze nagrania, które zarejestrowaliśmy wspólnie z naszym nowym basistą, Mikiem Inezem”. Muzycy nagrali oba utwory wiosną 1993 w trakcie przerwy w trasie promującej album \"Dirt\" (1992). Gitarzysta Anthrax, Scott Ian przyznawał, że „Poison My Eyes” pochodził z sesji do szóstego albumu studyjnego \"Sound of White Noise\" (1993). „Kiedy poproszono nas o zrobienie ścieżki dźwiękowej, wróciliśmy, ponownie zmieniliśmy wokale i zremiksowaliśmy piosenkę. Potem brzmiało tak dobrze, jak wszystko na \"Sound of White Noise\", więc wiedzieliśmy, że będzie dobre dla ścieżki dźwiękowej” – argumentował.\nKompozycja „Angry Again” Megadeth pochodzi z sesji do piątej płyty formacji – \"Countdown to Extinction\" (1992). „Nie chcieliśmy zrobić tylko «jednorazowej» piosenki filmowej, więc skorzystaliśmy z okazji, żeby zagrać kolejny kawałek Megadeth. Pracowaliśmy nad «Angry Again» z nastawieniem, że jest on równie ważny jak «Symphony of Destruction» lub «Sweating Bullets»” – wspominał Marty Friedman.\nZespół Def Leppard, będąc zajętym koncertowaniem, nadesłał szkic utworu „Two Steps Behind”, którego akustyczna wersja ukazała się rok wcześniej na stronie B singla „Make Love Like a Man”. Kamen dodał do kompozycji orkiestrową oprawę smyczkową. Z kolei utwór „Swim” pojawił się kilka tygodni wcześniej na albumie \"Give a Monkey a Brain and He’ll Swear He’s the Center of the Universe\" Fishbone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4889637", "fragment_id": "277558/2", "subtitle": "", "title": "Bohater ostatniej akcji (ścieżka dźwiękowa)", "parentId": 4889637.0, "start_index": 2310.0, "source": "wikipedia", "document_id": "277558", "score": 0.053971048444509506}, "uuid": "4ebf21c3-60ac-4d0a-b68c-1d121912a6b3"}, {"page_content": "W ścieżkę dźwiękową zaangażowali się: producent Radiohead Nigel Godrich, Beck, Metric, Broken Social Scene, Cornelius, Dan the Automator, Kid Koala oraz David Campbell. O’Malley tworzył listy piosenek dla każdego z komiksów na końcu tomów, zapoznając Wrighta z innymi kanadyjskimi zespołami w trakcie tworzenia filmu. Dzięki temu, podczas produkcji „starano się [...] znaleźć prawdziwy zespół odpowiadający każdemu fikcyjnemu, ponieważ zazwyczaj w filmach muzycznych jest jeden kompozytor, który robi wszystko”. Reżyser z producentem muzycznym przez dwa lata szukali i spotykali się z zespołami, które miałyby pisać muzykę do filmu. Dla Godricha była to pierwsza w karierze ścieżka dźwiękowa.\nWebber, Pill i Simmons jako członkowie Sex Bob-omb musieli nauczyć się gry na swoich instrumentach, spędzając czas na próbach z Cerą (który od dawna grał na basie) przed rozpoczęciem zdjęć. Aktorzy śpiewają również na ścieżce dźwiękowej. Beck napisał i skomponował muzykę graną przez Sex Bob-omb w filmie, zajęło mu to dwa dni. Zależało mu, by piosenki były zabawne, ale również brzmiały surowo, jak demo. Dwie niewydane oficjalnie piosenki można usłyszeć w krótkim zwiastunie.\nWright powiedział, że tonacja filmu zmienia się zgodnie z reprezentacją różnych części książki, a sceny walki były traktowane jak film muzyczny:\nPomyśleliśmy, że powinno to wyglądać jak musical, ponieważ walki nie różnią się od piosenek. Zawsze uważałem, że istnieje wiele filmów o sztukach walki, które przypominają musicale, więc chcieliśmy pójść dalej. [...] Piosenka jest o czymś, a na końcu może pojawić się dialog, który również dotyczy tego tematu. I to trochę tak działa, gdy ludzie toczą wielkie bójki – podobnie jak w książkach – kiedy wszystko wraca do normy, mało kto reaguje na to, co właśnie się wydarzyło [...].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3932959", "fragment_id": "626737/6", "subtitle": "", "title": "Scott Pilgrim kontra świat", "source": "wikipedia", "start_index": 9442.0, "document_id": "626737", "parentId": 3932959.0, "score": 0.08485903590917587}, "uuid": "8a53283d-de57-4e4d-a6b4-4b09b4e14034"}, {"page_content": "Mamma Mia – singel szwedzkiego zespołu ABBA, z trzeciego albumu \"ABBA\". Jedna z bardziej znanych piosenek kwartetu, dotarła na pierwsze miejsce brytyjskiej listy przebojów. Do utworu nagrany został teledysk. W 1980, powstała hiszpańska wersja piosenki, umieszczona została na albumie Gracias por la música.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1718307", "fragment_id": "698522/0", "subtitle": "", "title": "Mamma Mia (singel)", "parentId": 1718307.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "698522", "score": 0.4565861225128174}, "uuid": "6d179569-230a-46f9-9454-5b7b79a5710f"}, {"page_content": "Pod koniec 1981 wraz z Björnem Ulvaeusem nawiązał współpracę z Timem Rice’em, której efektem był musical \"Chess\", który miał premierę w 1984. Napisany przez nich singiel promujący spektakl, „One Night in Bangkok”, stał się wielkim przebojem. W tym okresie obaj współpracowali z rodzeństwem Karin i Andersem Glenmarkami, tj. duetem Gemini, dla których napisali znaczną część materiału na ich dwa pierwsze albumy: \"Gemini\" (1984), zawierający m.in. pisany z myślą o ABB-ie singiel „Just Like That”, i \"Geminism\" (1987).\nW drugiej połowie lat 80. wydał dwa solowe albumy: \"Klinga mina klockor\" (1987) i \"November 1989\" (1989). Powrócił także do komponowania muzyki filmowej, tworząc ścieżkę dźwiękową do filmu \"Mio in the Land of Faraway\" (1987).\nW 1995 wystawił z Ulvaeusem kolejny autorski musical – \"Kristina från Duvemåla\", którego fabuła oparta jest na powieści Vilhelma Moberga \"Emigranci\". Spektakl cieszył się dużym zainteresowaniem publiczności i zebrał przychylne recenzje prasy. W tym okresie odrzucili także propozycję złożoną przez Tima Rice’a do napisania piosenek do filmu animowanego \"Król lew\".\nW 1999 w Londynie premierę miał musical \"Mamma Mia!\", który współtworzył m.in. z Ulvaeusem i którego akcja opierała się na przebojach ABB-y. Spektakl cieszył się dużym zainteresowaniem publiczności, w kolejnych latach wystawiany był m.in. w Australii, Stanach Zjednoczonych i krajach Europy, a także w Chinach. W 2000 napisał ścieżkę dźwiękową do filmu \"Songs from The Second Floor\".\nW 2001 założył folkowy zespół Benny Andersson Orkester. W kwietniu 2007 ich utwór „Du är min man” pobił krajowy rekord najdłuższej obecności na szwedzkiej liście przebojów, pozostając w notowaniu przez 143 tygodnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123477", "fragment_id": "12480/2", "subtitle": "", "title": "Benny Andersson", "source": "wikipedia", "start_index": 2683.0, "document_id": "12480", "parentId": 123477.0, "score": 0.1431875377893448}, "uuid": "57e2fe72-6536-4ec9-8b76-79d2a773b6e9"}, {"page_content": "Film zaprezentowano podczas następujących festiwali filmowych:\nŚcieżka dźwiękowa.\nFilmowy soundtrack wykorzystuje utwory takich artystów, jak: Donnette Thayer i Steve Kilbey (HEX), Lisa Germano, The Cocteau Twins, Dolly Parton, Low, Mark Kozelek, Glen Campbell, The Magnetic Fields, Iron and Wine, The Chocolate Watch Band, Mavis Staples, Red House Painters, Marianne Faithfull. Dwie piosenki, tytułową \"Tarnation\" i \"Desperation\", skomponował Max Avery Lichtenstein z przeznaczeniem użycia ich podczas kredytów wieńczących film.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1922103", "fragment_id": "426751/1", "subtitle": "", "title": "Tarnation", "parentId": 1922103.0, "start_index": 1927.0, "document_id": "426751", "source": "wikipedia", "score": 0.03425666689872742}, "uuid": "ce2502b5-892c-4e33-8167-513113683e54"}]}
{"id": "q_450", "question": "Jaką nazwę nosi krzyżówka polegająca na odgadnięciu nie tylko haseł, ale i miejsc, w których powinny zostać wpisane?", "answer": [{"page_content": "Krzyżówka magiczna – krzyżówka o diagramie, w którym kolejne hasła poziome odpowiadają kolejnym hasłom pionowym, podobnie jak miejsca wpisywania tych haseł – odgadnięte hasło wpisuje się w pole diagramu poziomo i pionowo. \nMatematycznie rzecz ujmując krzyżówka magiczna to taka, która posiada oś symetrii nie tylko na poziomie kształtu diagramu, ale również wypełnienia poszczególnych pól.\nSzczególnym przypadkiem krzyżówki magicznej jest kwadrat magiczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1013745", "fragment_id": "1351564/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżówka magiczna", "document_id": "1351564", "start_index": 0.0, "parentId": 1013745.0, "source": "wikipedia", "score": 0.758313000202179}, "uuid": "5f593a05-6527-4227-a697-16f89a4a335b"}, {"page_content": "Krzyżówka – zagadka słowno-literowa polegająca na odgadywaniu lub dopasowywaniu haseł i wpisywaniu ich w krzyżujące się ze sobą rubryki.\nKrzyżówki różnią się od siebie stopniem trudności, wielkością, wiekiem potencjalnego odbiorcy. Zasadniczo, można je konstruować tylko w tych językach, gdzie pojedyncza litera alfabetu reprezentuje indywidualną głoskę. Niemniej jednak układanie krzyżówek w języku np. chińskim jest możliwe. Do diagramów wpisuje się całe zdania: tytuły, cytaty i inne znane frazy. W polach krzyżujących się występuje znak oznaczający całe słowo wspólne dla obu haseł. Na koncepcji krzyżówki opiera się również gra Scrabble.\nHistoria krzyżówki.\nPomysłodawcą krzyżówki jest Amerykanin Arthur Wynne, pracownik „działu sztuczek i kawałów” gazety New York World. Pierwszą krzyżówkę zamieścił w niedzielnym dodatku „Fun” („Zabawa”) do „New York World” z dnia 21 grudnia 1913 r. Była ona wzorowana na grze towarzyskiej, w którą grywał jego dziadek – „Magiczny kwadrat albo podwójny akrostych”. \"Original crossword puzzle\" zawierała 32 hasła. Pomysł spotkał się z tak dużym entuzjazmem ze strony czytelników, że w 1924 r. ukazała się książka \"Crossworld puzzle\". Zawierała wybór 50 krzyżówek publikowanych dotychczas w „Fun”. Okazała się bestsellerem. W ciągu miesiąca rozeszła się w nakładzie przeszło pół miliona egzemplarzy. Wynalazek nie został opatentowany. W kilka miesięcy potem nowinka trafiła do Brytyjczyków, którzy rozprzestrzenili ją na inne kraje Europy.\nPojawiły się też czasopisma poświęcone wyłącznie temu rodzajowi rozrywek umysłowych, nad którymi łamią sobie głowy miliony ludzi na całym świecie.\nKrzyżówka w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113813", "fragment_id": "10305/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżówka (zagadka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 113813.0, "document_id": "10305", "score": 0.5991270542144775}, "uuid": "cc06a8d7-6e06-4d7b-b9c0-b582fb5eaab6"}, {"page_content": "Krzyżówka panoramiczna – rodzaj krzyżówki, w której określenia umieszczone są w kratkach wraz ze wskazaniem kierunku i miejsca wpisywania haseł. Najważniejsza cecha to ta, że nie posiada pól wolnych, najwyżej oznaczniki końca hasła. Jej nazwa pochodzi od tygodnika „Panorama Śląska”, w którym po raz pierwszy opublikowano ją w Polsce w latach 50. lub 60. XX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=197174", "fragment_id": "1447537/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżówka panoramiczna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1447537", "parentId": 197174.0, "score": 0.24333462119102478}, "uuid": "b6537def-e3e8-4c28-8b88-efb6c7ae3448"}, {"page_content": "Jolka – rodzaj krzyżówki, w której określenia do haseł wypisane są bez podania miejsca wpisywania. Określenia wypisane są najczęściej w kolejności losowej, rzadziej w alfabetycznej kolejności odgadywanych wyrazów.\nAutorką pierwszej krzyżówki, w której określenia podawane są w przypadkowej kolejności, była Maria Zagórska z redakcji „Rozrywki”, tworząca pod pseudonimem Jolka (stąd nazwa zadania szaradziarskiego). Pomysł narodził się w 1977 roku.\nPrzykład i sposób rozwiązywania.\nRozwiązaniem dla określenia „Achillesa” jest PIĘTA, dla „Damoklesa” – MIECZ, francuskie to CIASTO, „losu” – IRONIA, zaś „cicha” – WODA. Kluczem do odpowiedniego ułożenia odgadywanych haseł w diagramie może być ujawniona litera S, dzięki której pozostaje tylko jedna możliwość wpisania słów sześcioliterowych IRONIA i CIASTO. Innym sposobem mogłoby być rozpoczęcie od WODA, jest to bowiem jedyne słowo czteroliterowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=197166", "fragment_id": "1447535/0", "subtitle": "", "title": "Jolka (krzyżówka)", "parentId": 197166.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1447535", "score": 0.41758206486701965}, "uuid": "a4a9a243-5fa0-4cb3-a06b-9e6b28760ab0"}, {"page_content": "Ukośnik (krzyżówka) – rodzaj krzyżówki (diagramowego zadania szaradziarskiego), w którym diagram jest obrócony o 45 stopni zgodnie z ruchem wskazówek zegara w stosunku do diagramu klasycznej krzyżówki, zaś odgadnięte hasła wpisuje się lewoskośnie i prawoskośnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3449633", "fragment_id": "951691/0", "subtitle": "", "title": "Ukośnik (krzyżówka)", "document_id": "951691", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3449633.0, "score": 0.31258371472358704}, "uuid": "91525467-c984-4245-8c0c-d9fb3ef1ce69"}, {"page_content": "Gra słów. Krzyżówka – polski teleturniej emitowany od 9 września 2019 na antenie TVP1, prowadzony przez Radosława Brzózkę. To oryginalny polski format, przy realizacji którego początkowo pomagało przedsiębiorstwo Fajgel. Nagrania teleturnieju odbywają się we Wrocławiu.\nCharakterystyka programu.\nUczestnicy teleturnieju odgadują hasła ukryte w logogryfach i zdobywają za to nagrody pieniężne. W każdym odcinku udział bierze czterech zawodników, a zwycięzca przechodzi do finału tygodnia organizowanego co 5 odcinków i nazywanego „finałem mistrzów”.\nZasady i przebieg gry.\nRunda 1..\nNa ekranie pojawia się krzyżówka z ośmioma słowami poziomymi i jednym pionowym hasłem głównym; każdy gracz odgaduje po dwa słowa poziome (w dwóch kolejkach). Po wylosowaniu numeru dla gracza podawana jest definicja szukanego słowa – za podanie poprawnej odpowiedzi uczestnik otrzymuje 100 zł i uzyskuje prawo do odgadnięcia hasła głównego (za co przyznawane jest 200 zł, a rozgrywka toczy się dalej). W przypadku nieodgadnięcia hasła, po upływie 5 sekund odsłaniana jest jedna litera (wybierana przez gracza, jednak nie może być to litera wchodząca w skład hasła głównego). Można odsłonić maksymalnie 3 litery, ale pokazanie każdej z nich zmniejsza potencjalną nagrodę o 10 zł. Od 116. odcinka udzielenie niewłaściwej odpowiedzi pozbawia uczestnika możliwości zgadywania danego słowa. Ponadto wśród liter szukanego wyrazu kryje się pole-pułapka – jeżeli gracz na nie trafi, wtedy traci prawo do odgadywania, a słowo jest odkrywane.\nRunda 2..", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4654098", "fragment_id": "771627/0", "subtitle": "", "title": "Gra słów. Krzyżówka", "document_id": "771627", "start_index": 0.0, "parentId": 4654098.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40840983390808105}, "uuid": "33a0b13d-0012-4bdb-a0b4-104eaef26ed2"}, {"page_content": "Krzyżówka-szyfr (z francuskiego \"chiffre\" – cyfra) – rodzaj krzyżówki (diagramowego zadania szaradziarskiego), w którym wszystkie białe pola krzyżówki (kratki, w które wpisuje się odgadywane wyrazy) są ponumerowane różnymi liczbami. Litery z tych wszystkich pól, napisane w kolejności od 1 do największej liczby tworzą zaszyfrowane rozwiązanie zadania (najczęściej myśl, cytat, tytuł, itp.). W krzyżówce-szyfr występuje zatem dokładnie tyle kratek z różnymi liczbami, ile liter składa się na końcowe rozwiązanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3137067", "fragment_id": "141287/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżówka-szyfr", "document_id": "141287", "start_index": 0.0, "parentId": 3137067.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2475976198911667}, "uuid": "99688d1e-65e1-46b1-bd59-410efeb079cb"}, {"page_content": "W każdej rundzie na tablicy pojawiają się pola, każde z nich odpowiada jednej literze lub znakowi interpunkcyjnemu (które są podane już na początku). Tworzą one hasło, które ma zostać odgadnięte przez zawodników. Dla ułatwienia dostają oni kategorię. Większość haseł stanowią popularne wyrażenia.\nW 2016 r. dla urozmaicenia formatu dodano hasła-krzyżówki. W takiej sytuacji zamiast kategorii podawane jest słowo-klucz, łączące ze sobą szukane wyrazy.\nTytułowe koło fortuny podzielone jest na 24 pola. Na większości z nich widnieją stawki pieniężne – od 500 do 900 dolarów oraz najwyższa stawka na kole: 2500 w rundzie 1., 3500 w rundach 2. i 3. oraz 5000 w rundzie 4. i ewentualnych kolejnych. Na dwóch polach widnieje napis \"Bankrupt\", który oznacza utratę wszystkich zgromadzonych nagród (pieniężnych i rzeczowych) oraz utratę kolejki (która następuje także po wylosowaniu pola \"Lose a Turn\").\nZawodnik kręci kołem, by wyznaczyć kwotę do wygrania i podaje spółgłoskę. Jeżeli występuje ona w haśle, to uczestnik otrzymuje wylosowaną wartość pomnożoną razy liczbę tych spółgłosek w haśle. Trafne podanie litery umożliwia kręcenie dalej, odgadnięcie hasła lub zakup samogłoski, która kosztuje 250 dolarów. Możliwość gry przechodzi do następnego zawodnika gdy: koło zatrzyma się na polu \"Bankrupt\" lub \"Lose a Turn\"; gracz poda literę, której nie ma w haśle; gracz poda literę, która już jest na tablicy; gracz nie poda litery w ciągu pięciu sekund; gracz spróbuje odgadnąć hasło, ale pomyli się. Wyjątkiem jest trafienie na pole \"Free Play\", które pozwala na podanie spółgłoski wartej 500 dolarów, uzyskanie bezpłatnej samogłoski lub odgadnięcie hasła – wszystko bez ryzyka utraty kolejki w razie pomyłki.\nW pierwszych trzech rundach na kole znajdują się dodatkowe karty:\nWszystkie powyższe znajdują się na polu o wartości 500 dolarów, więc trafienie spółgłoski przynosi zawodnikowi zarówno nagrodę, jak i pieniądze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4200515", "fragment_id": "619704/2", "subtitle": "", "title": "Wheel of Fortune (amerykański teleturniej)", "source": "wikipedia", "start_index": 3187.0, "parentId": 4200515.0, "document_id": "619704", "score": 0.23895078897476196}, "uuid": "fa86a898-7e29-4fc7-bfd6-f1d99ec5b942"}, {"page_content": "Na ekranie pojawia się krzyżówka z kilkoma hasłami poziomymi i jednym pionowym. Komputer losuje numer słowa poziomego, a prowadzący czyta jego definicję. Do odpowiedzi zawodnicy zgłaszają się przyciskami zgodnie z zasadą „kto pierwszy, ten lepszy”. Za odgadnięcie wyrazu gracz otrzymuje 200 zł (lub kwotę pomniejszoną o 10 zł za każdą odsłoniętą po pięciu sekundach literę – czyli minimalnie 170 zł; do 115. odcinka początkowa stawka wynosiła 100 zł) i otrzymuje prawo do zgadywania hasła głównego. Jeśli zawodnik zgłosi się do odpowiedzi, lecz poda błędną, wtedy szansę przejmuje przeciwnik, ale ten nie może odsłaniać kolejnych liter. Jeśli nikt nie odgadnie danego słowa, to pozostaje ono zasłonięte. Hasło główne można próbować odgadywać dowolną liczbę razy, choć do 115. odcinka dopuszczalny był jeden błąd – drugi uniemożliwiał dalsze zgadywanie (ale nie przekreślał szans na zwycięstwo). Za odgadnięcie hasła głównego gracz otrzymuje 3000 zł (w pierwszych 80 odcinkach – 2000 zł) oraz – w odcinkach zwykłych – prawo do udziału w „finale mistrzów”. Jeśli nie zostanie ono odgadnięte, zwycięzcą zostaje finalista z wyższym stanem konta.\nDogrywka.\nDogrywkę rozgrywa się w przypadku, gdy po rundzie drugiej, trzeciej lub finałowej zawodnicy z najniższym stanem konta mają tyle samo pieniędzy. Prowadzący czyta podpowiedź dotyczącą szukanego słowa, a po kilku sekundach odsłaniane są kolejne litery niewiadomego wyrazu. Zawodnicy zgłaszają się do odpowiedzi za pomocą przycisków. Poprawna odpowiedź oznacza awans do kolejnej rundy, natomiast zła – eliminację z dalszej gry.\nEmisja w telewizji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4654098", "fragment_id": "771627/2", "subtitle": "", "title": "Gra słów. Krzyżówka", "parentId": 4654098.0, "start_index": 2700.0, "source": "wikipedia", "document_id": "771627", "score": 0.3284488618373871}, "uuid": "9bc70713-ddbc-4672-8192-0feebb6ea628"}, {"page_content": "Wirówka – rodzaj diagramowego zadania szaradziarskiego przypominający krzyżówkę, w którym odgadnięte wyrazy są wpisywane do diagramu kołowo (wirowo) wokół zaznaczonych pól. Wyrazy mogą być wpisywane do diagramu prawoskrętnie, lewoskrętnie lub w sposób mieszany. Często dodatkowe rozwiązanie wirówki stanowi tekst odczytany z zaznaczonych lub ponumerowanych pól.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3137084", "fragment_id": "141295/0", "subtitle": "", "title": "Wirówka (szaradziarstwo)", "parentId": 3137084.0, "start_index": 0.0, "document_id": "141295", "source": "wikipedia", "score": 0.09798002243041992}, "uuid": "61f3c76d-1881-48a8-99b5-65854f724194"}]}
{"id": "q_451", "question": "W którym państwie powstał pierwszy dom aukcyjny?", "answer": [{"page_content": "Stockholms Auktionsverk – szwedzki dom aukcyjny, najstarszy z obecnie działających domów aukcyjnych na świecie. Został założony w 1674 roku z inicjatywy barona Claesa Rålamba, ówczesnego gubernatora Sztokholmu. Siedziba domu mieści się w Sztokholmie przy Nybrogatan 32.\nHistoria.\nDom aukcyjny Stockholms Auktionsverk został założony w 1674 roku z inicjatywy barona Claesa Rålamba, który był wówczas gubernatorem Sztokholmu. Jest najstarszym nieprzerwanie działającym domem aukcyjnym na świecie. Lista jego klientów na przestrzeni wieków zawiera takie nazwiska jak: królowie Karol XI i Gustaw III, poeta i kompozytor Carl Michael Bellman oraz pisarze August Strindberg i Selma Lagerlöf.\nObecnie Stockholms Auktionsverk jest jednym z wiodących skandynawskich domów aukcyjnych, miejscem, w którym handluje się dziełami sztuki, wyrobami rzemiosła artystycznego i antykami. Wiosną i jesienią przy Nybrogatan 32 w Sztokholmie organizowane są aukcje tradycyjne w kategoriach: \"Klassiska\" (Klasyka), \"Moderna\" (Nowoczesność) i \"Samtida\" (Współczesność), natomiast filia Magasin 5 w Stockholms Frihamn przy Palermogatan 21-23 prowadzi miejskie aukcje internetowe. Oprócz nich w Magasin 5 organizuje się aukcje specjalne, między innymi książek czy mody. Wielką popularność zyskała też aukcja napojów (\"dryckesauktionen\"), organizowana kilka razy w sezonie we współpracy z Systembolaget.\nStockholms Auktionsverk posiada również oddziały w Göteborgu i Malmö. Na arenie\nmiędzynarodowej ma swe przedstawicielstwa w Londynie, Paryżu, Nicei, Nowym Jorku, Brukseli, Genewie, Helsinkach i Oslo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3277167", "fragment_id": "161336/0", "subtitle": "", "title": "Stockholms Auktionsverk", "parentId": 3277167.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "161336", "score": 0.5042657256126404}, "uuid": "37d9af5e-e642-4ded-8130-261608a1f8b5"}, {"page_content": "Agra-Art S.A. – najstarszy dom aukcyjny z siedzibą w Warszawie, przy ulicy Wilczej 70. \nOpis działalności.\n Jeden z pierwszych domów aukcyjnych w Polsce - powstał w 1989, założony i prowadzony przez Zofię Krajewską-Szukalską. Organizuje aukcje dzieł sztuki dawnej i współczesnej. Do tej pory, mimo przekształcenia w 1997 roku w spółkę akcyjną, pozostaje firmą rodzinną. \nW ciągu 30 lat dom aukcyjny zorganizował kilkaset aukcji, na których niemal zawsze pojawiały się obiekty klasy muzealnej – m.in. arcydzieła takich artystów, jak: Jan Matejko, Józef Chełmoński, Stanisław Wyspiański, Jacek Malczewski. Dzięki Agra Art wiele prac wybitnych polskich twórców zostało sprowadzonych do Polski – m.in. kolekcja obrazów Zdzisława Beksińskiego z Japonii oraz unikatowy pastel Stanisława Wyspiańskiego, sprowadzony z Kanady i eksponowany obecnie w Muzeum Narodowym w Krakowie. W 2021 roku podczas Aukcji Sztuki Dawnej w Agra Art sprzedano płótno Jacka Malczewskiego - \"Pożegnanie z pracownią. Prządka\", za rekordową dla tego artysty kwotę ponad 6,7 mln zł. \nOd 2006 roku Agra Art reprezentuje Jacka Yerkę, jednego z czołowych przedstawicieli realizmu magicznego. W 2022 roku dom aukcyjny zorganizował w swojej siedzibie największą monograficzną wystawę tego artysty \"Magiczne Światy\", a rok wcześniej w swych przestrzeniach wystawił ponad 40 prac olejnych Zdzisława Beksińskiego ze słynnej kolekcji japońskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1030653", "fragment_id": "1361550/0", "subtitle": "", "title": "Agra-Art", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1361550", "parentId": 1030653.0, "score": 0.5691330432891846}, "uuid": "d1012774-4a86-481c-96eb-0b4539fd3073"}, {"page_content": "Dorotheum – dom aukcyjny założony w 1707 roku w Wiedniu przez cesarza Józefa I; największy w Europie Środkowej i jeden z najstarszych i największych na świecie.\nHistoria.\nInstytucja została założona w 1707 roku z inicjatywy cesarza Józefa I. Początkowo funkcjonowała jako \"Versatz- und Fragamtes zu Wien\" i pełniła funkcje lombardu. 80 lat później – wraz z przeniesieniem do budynku dawnego klasztoru Dorotheerkloster – otrzymała funkcjonującą do dziś nazwę \"Dorotheum\".\nPod koniec XIX wieku rozpoczęto budowę nowego, neobarokowego budynku zwanego Palais Dorotheum, którego plany sporządził słynny architekt wiedeński, Emil Ritter von Förster. Uroczystego otwarcia nowej siedziby domu aukcyjnego dokonał w 1901 roku cesarz Franciszek Józef.\nJesienią 2001 roku Dorotheum zostało sprywatyzowane. 26 listopada 2018 roku doszło do pierwszej w historii kradzieży dzieła sztuki z Dorotheum – pejzaż impresjonistyczny \"Golfe, Mer, Falaises Vertes\" z 1895 roku autorstwa Renoira o szacowanej wartości 160 tys. euro skradziony został przez trzech nieznanych sprawców na dwa dni przed planowaną licytacją.\nDziałalność.\nDorotheum corocznie organizuje nawet 700 aukcji, w tym ok. 100 aukcji katalogowych. Dzieła sztuki, antyki i przedmioty kolekcjonerskie wystawiane są na aukcjach w 40 różnych dziedzinach. Cztery organizowane w roku główne tygodnie aukcyjne tradycyjnie skupiają się na sztuce współczesnej, sztuce nowoczesnej, obrazach XIX-wiecznych i obrazach starych mistrzów. Oprócz tego nabyć można także m.in. porcelanę, fotografie, historyczne instrumenty naukowe, znaczki czy monety. Poza działalnością aukcyjną Dorotheum prowadzi również sieć salonów jubilerskich oraz lombardów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5581003", "fragment_id": "1276450/0", "subtitle": "", "title": "Dorotheum", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5581003.0, "document_id": "1276450", "score": 0.453389048576355}, "uuid": "022d2933-a6c3-4c7e-b4f6-b6e6f8294152"}, {"page_content": "Christie’s – angielski dom aukcyjny założony w 1766 w Londynie przez Jamesa Christie, w 1998 przejęty przez francuską Groupe Artémis. Instytucja posiada swoje oddziały w wielu miastach, m.in. w Hongkongu, Nowym Jorku, Los Angeles, Paryżu i w Dubaju.\nChristie’s szybko osiągnął pozycję głównego angielskiego domu aukcyjnego, wykorzystując sytuację międzynarodową, gdy w II poł. XVIII w. Londyn stał się centrum światowego handlu dziełami sztuki, ze względu na trudną sytuację w Paryżu po rewolucji francuskiej (1789–1799). \nChristie’s była spółką publiczną, obecną na londyńskiej giełdzie od 1973 do 1999 roku, kiedy to przejął ją Francuz François Pinault. Obecnie Christie’s jest największym domem aukcyjnym na świecie pod względem przychodów, wyprzedza odwiecznego rywala – Sotheby’s. \nNa aukcjach w tej instytucji można było znaleźć dzieła i przedmioty osobiste takich postaci jak Leonardo da Vinci, Rembrandt, Napoleon Bonaparte, Pablo Picasso, Marilyn Monroe czy Diana, księżna Walii. \nW 2017 podczas licytacji Christie’s sprzedano obraz \"Salvator Mundi\" za 450 mln. dolarów, co ustanowiło nowy rekord najdrożej sprzedanego dzieła sztuki w historii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=845327", "fragment_id": "1001595/0", "subtitle": "", "title": "Christie’s", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1001595", "parentId": 845327.0, "score": 0.4379453957080841}, "uuid": "47f59484-6428-4b60-9e2f-5c013b77f039"}, {"page_content": "Sotheby’s – międzynarodowa sieć domów aukcyjnych, z siedzibą Nowym Jorku przy York Avenue na Manhattanie. Przedsiębiorstwo założone zostało w 1744 roku, w Londynie. Jego pierwotna siedziba mieściła się przy ulicy Strand, w 1917 roku przeniesiona na New Bond Street, gdzie Sotheby’s posiada dom aukcyjny do dnia dzisiejszego.\nPierwsza aukcja przeprowadzona przez założyciela firmy, Samuela Bakera, odbyła się 11 marca 1744 i dotyczyła sprzedaży kilkuset książek. Obecnie Sotheby’s osiąga roczne obroty w wysokości 2 miliardów dolarów. Jego najwięksi rywale to domy aukcyjne Christie’s i Bonhams.\nOd 2019 roku przedsiębiorstwo jest własnością spółki, należącej do Patricka Drahiego. Uprzednio była to spółka publiczna, której akcje notowane były na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (NYSE).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=467376", "fragment_id": "1538084/0", "subtitle": "", "title": "Sotheby’s", "document_id": "1538084", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 467376.0, "score": 0.6001164317131042}, "uuid": "87dd4120-84fd-41c7-b259-e750a0f1d709"}, {"page_content": "Dom aukcyjny – przedsiębiorstwo handlowe pośredniczące w obrocie towarów, przede wszystkim dzieł sztuki. Sprzedaż jest prowadzona w formie aukcji – publicznej licytacji.\nNajwiększe i najbardziej znaczące domy aukcyjne to londyńskie Sotheby’s i Christie’s, mające swoje oddziały na całym świecie. Inne znaczące domy aukcyjne to m.in. paryski Hôtel Drouot. Niemal w każdym kraju istnieją lokalne domy aukcyjne.\nW Polsce do 1989 roku pełną kontrolę nad rynkiem dzieł sztuki i antyków sprawowała Desa. Po wprowadzeniu wolnego rynku powstały nowe domy aukcyjne, m.in. warszawski Agra-Art, Polswiss Art, Rempex czy Desa Unicum (sprywatyzowana część dawnej Desy).\nRynek aukcyjny w Polsce różni się od standardów zachodnich – przede wszystkim inne są prowizje pobierane przez dom aukcyjny, gdzie (odwrotnie niż na Zachodzie) większą prowizję płacą sprzedający, a nie kupujący. Na to nakłada się także polska legislacja, która w znacznie większym stopniu ogranicza wywóz dzieł sztuki starszych niż 50 lat i powyżej pewnej wartości, w zależności od techniki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1662726", "fragment_id": "672924/0", "subtitle": "", "title": "Dom aukcyjny", "document_id": "672924", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1662726.0, "score": 0.8989837765693665}, "uuid": "05dfeb3c-edaf-4f6c-ba04-100b2528d9ed"}, {"page_content": "Bonhams – jeden z najstarszych domów aukcyjnych założony w Londynie w połowie XVIII wieku, z siedzibą przy 101 New Bond Street. Swoje filie ma także w Nowym Jorku, Hongkongu, Los Angeles, Paryżu, San Francisco, Sydney i Singapurze.\nJego najwięksi rywale to domy aukcyjne Christie’s i Sotheby’s.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3314605", "fragment_id": "939009/0", "subtitle": "", "title": "Bonhams", "document_id": "939009", "start_index": 0.0, "parentId": 3314605.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37783336639404297}, "uuid": "2703ae56-16a3-4763-9d56-b4808f7de93a"}, {"page_content": "Pierwsze rzeczywiste muzea powstały na terenie Grecji. Były to tak zwane muzejony – „domy muz”. W zależności od gromadzonych przedmiotów nosiły nazwy: \"thesauros\" (\"θησαυρός\", skarbiec), gliptoteka (\"γλυπτοθήκη\", zbiór rzeźb), daktylioteka (zbiór kamei i gemm), pinakoteka (zbiór obrazów). Były to jednak głównie zbiory prywatne, które niekiedy wystawiano w miejscach publicznych: rynkach, teatrach, hipodromach[]. W muzeach publicznych kładło się nacisk przede wszystkim na zbiory naukowe, w związku z czym ich zasadniczą część stanowiły biblioteki. Jednym z najznamienitszych przykładów takiego muzeum jest Biblioteka Aleksandryjska, założona w III w. p.n.e., w której znajdowało się około 400 tys. zwojów papirusowych i pergaminowych.\nW Babilonie muzea nazywano \"bit tabrat niszim\" – „gabinet cudów ludzkości”. Były to muzea na otwartym powietrzu. Przedmioty pochodziły częściowo ze zdobyczy wojennych, a częściowo z poszukiwań prowadzonych na życzenie króla. W starożytnym Egipcie faraonowie mieli zwyczaj kolekcjonowania przedmiotów po swoich poprzednikach. Były to, podobnie jak w przypadku obiektów babilońskich, przedmioty pochodzące z łupów wojennych, darów poselskich i znalezisk[].\nStarożytni Rzymianie chętnie gromadzili kolekcje dzieł sztuki, pośród których znajdowały się zarówno rzeźby, przedmioty codziennego użytku, jak i zapisane zwoje. Kolekcje najbogatszych, zwłaszcza konsulów i patrycjuszy, przybierały niesłychane[] rozmiary. Cesarz Hadrian zasłynął ze stworzenia pierwszego skansenu w swej rezydencji (Villa Hadriana) w Tibur. Polecił wznieść tam w pełnej skali budowle oglądane podczas swych podróży po imperium.\nŚredniowiecze europejskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1308838", "fragment_id": "1137362/2", "subtitle": "", "title": "Muzeologia", "parentId": 1308838.0, "start_index": 3391.0, "document_id": "1137362", "source": "wikipedia", "score": 0.23687435686588287}, "uuid": "e0371187-d6e0-4e02-b3f9-c9d92fd38caa"}, {"page_content": "Bukowskis – szwedzki dom aukcyjny, największy w Skandynawii. Został założony w 1870 roku przez polskiego szlachcica Henryka Bukowskiego. Siedziba domu mieści się w Sztokholmie przy Arsenalsgatan 2 (główne biuro) i Berzelii park 1 (salon aukcyjny). \nHistoria.\nDom aukcyjny Bukowskis został założony w 1870 roku przez polskiego szlachcica Henryka Bukowskiego. Pierwsza jego znacząca sprzedaż miała miejsce w 1873 roku, a dotyczyła jednej z kolekcji króla Karola XV. Jedną z najbardziej spektakularnych aukcji z początku XX wieku była sprzedaż zbiorów Christiana Hammera w pięciu przetargach. Wśród kupujących była hrabina Wilhelmina von Hallwyl, założycielka Hallwylska museet. W latach 20. Bukowskis miał wyłączność na sprzedaż akwafort Andera Zorna. Akwaforty te zostały uznane jako zabezpieczenie kredytów bankowych i były nawet notowane na giełdzie w Bukowskis.\nZ biegiem lat Bukowskis stał się największym domem aukcyjnym w Skandynawii. Ma obecnie status dostawcy dwory królewskiego (kunglig hovleverantör) i posiada swoje oddziały w Sztokholmie, Göteborgu, Malmö i Norrköping oraz w Helsinkach. Kupujący z całego świata mogą uczestniczyć w licytacjach telefoniczne, przez internet lub osobiście.\nBukowskis prowadzi aukcje w kategorii: Klassiska, Moderna, Contemporary &amp; Design samt Fashion &amp; Diamonds (w Sztokholmie) oraz Klassiska i Modern + Contemporary w Helsinkach. Ponadto oferuje aukcje specjalistyczne i kolekcjonerskie oraz sprzedaż prywatną przedmiotów wysokiej jakości, oferowanych klientom obok aukcji.\nOprócz aukcji tradycyjnych firma prowadzi również aukcje internetowe, którymi zajmuje się jej dział, Bukowskis Market, (wcześniej Auktionskompaniet). Aukcje internetowe odbywają się przez cały rok, całodobowo. Licytowane przedmioty można przedtem obejrzeć w salonach wystawowych domu. Oferta Bukowskis Market obejmuje różnorodne przedmioty, jak antyki, design, dzieła sztuki i artykuły dekoracyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3276067", "fragment_id": "161139/0", "subtitle": "", "title": "Bukowskis", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "161139", "parentId": 3276067.0, "score": 0.5053908824920654}, "uuid": "cdf6753d-864d-4ebf-b8fa-0604e65fa149"}, {"page_content": "Kolejnym istotnym wydarzeniem było utworzenie decyzją Ministerstwa Kultury i Sztuki w 1950 roku Przedsiębiorstwa Państwowego „DESA”, dzięki któremu zmonopolizowany został polski handel sztuką. Głównymi zadaniami DESY było pośrednictwo w obrocie sztuką dawną i współczesną oraz kontrola rynku antykwarycznego poprzez zapewnianie muzeom prawa pierwokupu przedmiotów zabytkowych. Pod koniec lat 80, DESA utraciła swoją dominującą pozycję w handlu antykami. W 1990 roku została sprywatyzowana i podzielona na odrębne jednostki z siedzibą w Warszawie, Krakowie i Wrocławiu. Nieco wcześniej, w roku 1972, na terenie Polski pojawiła się pierwsza galeria nastawiona na promocję i sprzedaż sztuki współczesnej – Galeria Zapiecek w Warszawie. Z kolei w 1976 roku nastąpiła legalizacja prywatnego handlu, co wiązało się ze znacznym rozrostem rynku galeryjnego. W 1985 roku w Krakowie powstała Galeria Zderzak – prywatna instytucja, która nie była zależna od cenzury i będąca w opozycji do innych instytucji państwowych i kościelnych. Kolejnym ważnym wydarzeniem dla polskiego rynku sztuki była ustawa Wilczka dotycząca działalności gospodarczych z 1988 roku. Po wejściu w życie nowej ustawy w większych miastach zaczęły powstawać pierwsze domy aukcyjne zajmujące się pośrednictwem w handlu dziełami sztuki. Wiele z nich nie potrafiło sprostać wymogom konkurencji rynkowej, na miejsce jednych otwierane były inne. W 1989 roku rozpoczęły działalność Unicum oraz DAES (Dom Aukcyjny Edwarda Śmigielskiego), w 1990 roku cztery kolejne: Agra, Polswiss Art, Rempex i Altius. W 1991 roku oprócz domów aukcyjnych funkcjonujących w Warszawie prowadził działalność Rynek Sztuki w Łodzi oraz Gdańsko-Flamandzki Dom Aukcyjny w Gdańsku. W 1997 roku rozpoczęły działalność Polski Dom Aukcyjny Sztuka w Krakowie oraz dom aukcyjny Ostoya w Warszawie, a w 1999 Polonia Art i Śląski Dom Aukcyjny w Katowicach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5218583", "fragment_id": "1087921/4", "subtitle": "", "title": "Rynek sztuki w Polsce", "document_id": "1087921", "start_index": 5613.0, "parentId": 5218583.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5710062980651855}, "uuid": "abb28e88-35aa-436c-a554-0f0123f3c2d2"}]}
{"id": "q_452", "question": "Jak nazywa się cieśnina, która łączy Morze Czarne z Morzem Marmara?", "answer": [{"page_content": "Nie mylić z: Bospor.\nBosfor (tur. \"Bogaziçi\", \"İstanbul Boğazı\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Βόσπορος&lt;/&gt;, \"bosporos\" – przejście, przeprawa dla bydła) – cieśnina łącząca Morze Czarne z morzem Marmara, położona między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą, oddziela Europę od Azji. \nWraz z cieśniną Dardanele (na południu) łączy Morze Egejskie z Morzem Czarnym. Obie cieśniny tureckie stanowią szlak morski o znaczeniu międzynarodowym. Zasady transportu morskiego w ich obrębie reguluje konwencja z Montreux (1936).\nW Bosforze przebiegają dwa prądy morskie: powierzchniowy o prędkości 4 km/h wynoszący wodę wysłodzoną z Morza Czarnego oraz przeciwnie skierowany prąd głębinowy o dużym zasoleniu.\nBosfor jest zalaną dawną doliną rzeczną o stromych i skalistych brzegach. Posiada liczne zatoki – nad największą z nich, Złotym Rogiem, leży Stambuł.\nOdcinek Bosforu w Stambule.\nW Stambule zbudowano trzy mosty łączące brzegi Bosforu: pierwszy – zwany Mostem Bosforskim (południowy, ukończony w 1973, długość 1074 m), drugi – Most Mehmeda Zdobywcy (północny, ukończony w 1988, długość 1090 m) oraz najnowszy trzeci most drogowo-kolejowy, wysunięty na północ od dwóch poprzednich, Most Selima Groźnego (otwarty 26 sierpnia 2016, długość 1408 m). 29 października 2013 otwarto podwodny tunel kolejowy Marmaray, a 22 grudnia 2016 podwodny tunel drogowy Eurazja łączące oba brzegi cieśniny.\nWycieczka statkiem po cieśninie jest polecaną atrakcją turystyczną Stambułu. Zobaczyć można przybrzeżne zabytki, m.in.:\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47906", "fragment_id": "646121/0", "subtitle": "", "title": "Bosfor", "document_id": "646121", "start_index": 1.0, "parentId": 47906.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5630385875701904}, "uuid": "cf503535-b973-4728-b7ae-68dbefb07d6a"}, {"page_content": "Morze Marmara ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Marmara Denizi&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Θάλασσα του Μαρμαρά / Προποντίς&lt;/&gt;; w starożytności: \"Propontyda\", \"Propontis\") – morze śródlądowe we wschodniej części Morza Śródziemnego.\nCharakterystyka.\nZnajduje się między Półwyspem Bałkańskim a Azją Mniejszą; przez cieśninę Bosfor (na północy) łączy się z Morzem Czarnym, przez Dardanele (na południowym zachodzie) – z Morzem Egejskim.\nMorze Marmara zajmuje powierzchnię 11 472 km², a jego maksymalna głębokość wynosi 1355 m.\nTemperatura wód powierzchniowych wynosi zimą +8 do +9 °C, latem +23 do +24 °C, a lokalnie do +29 °C.\nZasolenie wynosi od 20 do 26‰.\nW południowo-zachodniej części morza leży wyspa Marmara ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;\"Prokonnesos\"&lt;/&gt;), znana z bogatych złóż marmuru ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;\"marmaros\"&lt;/&gt;); od niej pochodzi nazwa całego morza. Inne wyspy: Avsa, Paşalimanı (w starożytności Aloni), Adalar, İmralı, Kalolimui, Kulali i Türkeli.\nNa Morzu Marmara rozwinięte jest rybołówstwo. Biegnie tędy międzynarodowa droga morska o dużym znaczeniu gospodarczym i politycznym, łącząca Morze Czarne (przez Morze Śródziemne) z Oceanem Atlantyckim. Marmara wyznacza część umownej granicy między Europą i Azją. Największym miastem i portem morskim jest Stambuł (Turcja). Na wschód od Morza Marmara znajduje się duże jezioro İznik Gölü.\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104505", "fragment_id": "653699/0", "subtitle": "", "title": "Morze Marmara", "document_id": "653699", "start_index": 0.0, "parentId": 104505.0, "source": "wikipedia", "score": 0.612622857093811}, "uuid": "6c3e760b-ffe6-47b0-babc-49f85f80030d"}, {"page_content": "Dardanele ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Çanakkale Boğazı&lt;/&gt;) – cieśnina między Półwyspem Bałkańskim w Europie a Azją Mniejszą, łącząca Morze Egejskie z morzem Marmara. Długość 61 km, szerokość 1,3–18,5 km. Głównymi portami są Gallipoli i Çanakkale. W starożytności znana jako Hellespont.\nPrzez cieśninę przepływa silny prąd z morza Marmara do Morza Egejskiego. Jest pierwszym wąskim gardłem na drodze do Morza Czarnego (wraz z położonym na północ Bosforem).\nZasady transportu morskiego w obrębie Dardaneli i Bosforu reguluje konwencja z Montreux z roku 1936.\nHistoria.\nCieśnina stanowiła część szlaku wodnego między Europą i Anatolią. Nazwa wywodzi się od imienia mitycznej Helle, która zginęła w wodach cieśniny. Greckie \"Hellespontos\" oznacza „Morze Helle”. Tłumaczono ją także jako „szlak Hellenów”.\nWąska cieśnina była dogodnym miejscem kontroli przepływających statków, źródło bogactwa okolicznych miast. Najwcześniejszym z nich była Troja, której zniszczenie było spowodowane najprawdopodobniej chęcią zapewnienia sobie swobodnego importu metali przez Greków. W pierwszej połowie I tysiąclecia p.n.e. Grecy założyli nad Hellespontem liczne kolonie.\nWojska perskie pod koniec VI w. p.n.e. oraz w 480 r. p.n.e. przekroczyły cieśninę po moście łyżwowym.\nHellespont był newralgicznym punktem dla Aten, które były uzależnione od importu zboża z portów Morza Czarnego. Od V w. p.n.e. Ateny pobierały 10% cło od wszystkich nieateńskich statków dzięki utrzymywanej w Sestos flocie wojennej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40917", "fragment_id": "653916/0", "subtitle": "", "title": "Dardanele", "document_id": "653916", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 40917.0, "score": 0.5361593961715698}, "uuid": "f45158c4-5ff5-4bb0-9f63-110040f8abeb"}, {"page_content": "Cieśniny tureckie, cieśniny czarnomorskie – cieśniny Morza Śródziemnego w Turcji pomiędzy Azją Mniejszą a Tracją. Zbiorcza nazwa na: Dardanele, morze Marmara i Bosfor. Ich łączna długość wynosi 330 km.\nStanowią granicę pomiędzy Europą a Azją. Po obu stronach Bosforu i nad północną częścią morza Marmara rozpościera się największe i najludniejsze miasto Turcji – Stambuł, potężna metropolia już od czasów starożytnych (pierwotnie Bizancjum, a następnie Konstantynopol).\nCieśniny są ważnym szlakiem handlowym – jedynym połączeniem Morza Czarnego z Morzem Śródziemnym (poprzez Morze Egejskie). Od XIX wieku były przedmiotem rywalizacji pomiędzy Rosją, Turcją i mocarstwami zachodnimi. Prawo swobodnego przepływu statków handlowych przez cieśniny gwarantuje konwencja z Montreux.\nHistoria.\nW starożytności Dardanele nosiło nazwę Hellespont, zaś morze Marmara – zwane było Propontydą lub Propontís. Już wówczas był to ważny szlak handlowy, szczególnie po podbojach Aleksandra Macedońskiego. W czasach rzymskich wybrzeża cieśnin i Propontydy stały się pomostem pomiędzy posiadłościami europejskimi a azjatyckimi Cesarstwa, a miasta tu położone – Nikomedia i Bizancjum urosły do rangi stolic Cesarstwa. Przez wieki tereny te należały do Cesarstwa Bizantyńskiego, a po jego upadku do Imperium Osmańskiego.\nKończący wojnę rosyjsko-turecką w latach 1768–1774 traktat w Küczük Kajnardży (1774) gwarantował m.in. prawo żeglugi floty rosyjskiej po Morzu Czarnym oraz wolnego przekraczania cieśnin tureckich przez rosyjskie statki handlowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4525619", "fragment_id": "783604/0", "subtitle": "", "title": "Cieśniny tureckie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "783604", "parentId": 4525619.0, "score": 0.7641447186470032}, "uuid": "fa0ba0b4-1b8b-4f9f-b4a5-722ac4626790"}, {"page_content": "Morze jest połączone cieśninami Bosfor i Dardanele z Morzem Śródziemnym, północna część oddzielona przez Półwysep Krymski nosi odrębną nazwę: Morze Azowskie, łączy je Cieśnina Kerczeńska.\nPowierzchnia wynosi  km² (razem z Morzem Azowskim  km²), objętość  km³, średnia głębokość 1315 m, maksymalna głębokość 2211 m, rozciągłość równoleżnikowa 1150 km, a południkowa 580 km.\nPołudniowo-wschodnie, południowe i zachodnie wybrzeża są strome, natomiast północne są płaskie i zapiaszczone, więc również trudno dostępne, wyjątek stanowi Półwysep Krymski. Linia brzegowa jest mało urozmaicona, tylko północne wybrzeża są nieco bardziej porzeźbione, jest tam szereg małych zatok oraz utworzonych przez rzeki limanów będących charakterystyczną cechą tych wybrzeży.\nNajwiększe zatoki Morza Czarnego to: Jahorłycka, Tendrowska, Dżaryłgacka, Karkinicka, Kalamicka, Teodozyjska, Warneńska, Burgaska, Synopska, Samsuńska, Cemecka.\nNajwiększe rzeki, ponad 500 km, wpadające do Morza Czarnego to: Boh, Dniepr, Dniestr, Don, Dunaj, Kizilirmak, Kubań, Sakarya.\nTemperatura wody 22–25 °C latem, 6–11 °C zimą (na północy poniżej 0 °C). Prądy morskie dwojakiego rodzaju, jedne z nich są spowodowane wymianą wody z Morzem Marmara, drugie to prądy dryfowe spowodowane cyklonalnym układem wiatrów. Klimat kontynentalny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11105", "fragment_id": "186640/1", "subtitle": "", "title": "Morze Czarne", "document_id": "186640", "start_index": 1526.0, "source": "wikipedia", "parentId": 11105.0, "score": 0.2837652862071991}, "uuid": "06d65cbe-14f7-4295-a55b-73781f7e0dd9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy konkretnego morza. Zobacz też: morze śródlądowe lub śródziemne.\nMorze Śródziemne – morze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39‰.\nNa zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez cieśninę Dardanele łączy się z morzem Marmara i dalej przez cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.\nTo śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitły tu kultura i nauka, rozwijały się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.\nNad Morzem Śródziemnym leżą następujące państwa i terytoria zależne (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael, Palestyna (Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.\nFauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.\nNazwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10841", "fragment_id": "169133/0", "subtitle": "", "title": "Morze Śródziemne", "parentId": 10841.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169133", "score": 0.2611888647079468}, "uuid": "efafb23d-b12d-41f9-8b7e-3e2b5f305696"}, {"page_content": "Morze Egejskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Aegean Sea&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Αιγαίο Πέλαγος&lt;/&gt; – \"Egeo Pelagos\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Mare Aegeum&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Ege Denizi&lt;/&gt;) – morze wewnątrzkontynentalne we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpatos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim.\nGeografia.\nTopografia.\nLinia brzegowa tego morza jest bardzo rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię urozmaicają Wyspy Egejskie – archipelagi Cyklad, Dodekanezu, Sporad Północnych, pojedyncze wyspy: Kreta, Eubea, Chios, Limnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne. Z tego powodu wewnątrz wyróżnia się liczne mniejsze akweny: morza, zatoki i cieśniny. Na północy leży Morze Trackie, na zachodzie Morze Mirtejskie, na południu Morze Kreteńskie, a na wschodzie Morze Ikaryjskie. Pod względem budowy geologicznej Morze Egejskie leży na obszarze płyty tektonicznej (mikropłyty) egejskiej. Występuje wiele rowów (m.in. Kreteński, Anatolijski) i basenów. Czynne 2 wulkany: Kajmeni (na wyspie Santoryn) i Nisiros.\nPrzynależność polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3903", "fragment_id": "168398/0", "subtitle": "", "title": "Morze Egejskie", "parentId": 3903.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168398", "source": "wikipedia", "score": 0.37211740016937256}, "uuid": "add771e5-0e02-4f66-bf2a-86cfac4e55a4"}, {"page_content": "System oceaniczny, układ oceaniczny – system obejmujący ocean wraz ze wszystkimi łączącymi się z nim mniejszymi obszarami wodnymi, a więc morzami (zarówno przybrzeżnymi, jak i śródlądowymi), cieśninami, zatokami, zalewami i kanałami, które są oddzielone od wód oceanicznych przez całe archipelagi, pojedyncze wyspy bądź półwyspy. Systemy oceaniczne zebrane razem tworzą Ocean Światowy bądź Wszechocean. \nPrzykład budowy systemu oceanicznego: Morze Azowskie - Cieśnina Kerczeńska - Morze Czarne - Cieśnina Bosfor - Morze Marmara - Cieśnina Dardanele - Morze Egejskie - Morze Śródziemne - Cieśnina Gibraltarska - Ocean Atlantycki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3569065", "fragment_id": "959514/0", "subtitle": "", "title": "System oceaniczny", "parentId": 3569065.0, "start_index": 0.0, "document_id": "959514", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "0ad381e7-c7ea-4556-bd55-96f97e7f402d"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Bałkany”. Zobacz też: Bałkany (ujednoznacznienie).\nPółwysep Bałkański, skrótowo Bałkany – półwysep w Europie Południowej. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i Morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. \"Vrata\") na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu, np. linia prosta styczna do brzegów Adriatyku i Morza Czarnego, a także linia łącząca Triest z Odessą.\nPowierzchnia półwyspu – około 470 tys. km², długość – około 950 km, szerokość na północy – 1260 km. Najdalej na południe położoną częścią jest podrzędny Półwysep Peloponeski. Ukształtowanie powierzchni głównie górzyste, niziny głównie na wschodzie i w rejonach nadbrzeżnych. Klimat umiarkowany, śródziemnomorski, ciepły subtropikalny i morski. Roślinność śródziemnomorska, na północy środkowoeuropejska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10730", "fragment_id": "169089/0", "subtitle": "", "title": "Półwysep Bałkański", "document_id": "169089", "start_index": 1.0, "parentId": 10730.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2371831089258194}, "uuid": "bf418d45-bcb3-47fc-a9d2-036ea569a938"}, {"page_content": "Bab al-Mandab (arab. باب المندب, dosł. „Brama Łez”, „Wrota łez”) – cieśnina pomiędzy Afryką a Półwyspem Arabskim należącym do Azji, łącząca Morze Czerwone z Oceanem Indyjskim (Zatoka Adeńska). Jest to ważny punkt żeglugowy na trasie Europa – Daleki Wschód, zwłaszcza od czasu otwarcia Kanału Sueskiego.\nNazwa cieśniny związana jest z niebezpieczeństwami, na jakie natrafiały przepływające tędy statki. Natomiast według legendy arabskiej nazwa ta odnosi się do wielkiej liczby osób, które utonęły w czasie trzęsienia ziemi, które doprowadziło do oddzielenia Afryki od Azji.\nDługość cieśniny wynosi ok. 50 km, a szerokość w najwęższym miejscu ok. 26 km. Położona na środku wyspa Perim dzieli ją na dwie części Bab Iskandar (Cieśnina Aleksandra) i Dact al-Majun. W obu cieśninach występują silne prądy morskie, zarówno powierzchniowe, jak i podwodne. W roku 2008 media doniosły, iż istnieje plan budowy największego na świecie mostu nad cieśniną, pomiędzy Jemenem a Dżibuti. Inwestycja miałaby być finansowana przez firmy z Jemenu, Francji i Arabii Saudyjskiej. Wody cieśniny na całej szerokości stanowią morze terytorialne państw nadbrzeżnych, a żegluga odbywa się na zasadach prawa przejścia tranzytowego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19068", "fragment_id": "182159/0", "subtitle": "", "title": "Bab al-Mandab", "parentId": 19068.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182159", "score": 0.19947142899036407}, "uuid": "ef1fd670-77f6-423c-86ad-2e767a20fe0e"}]}
{"id": "q_453", "question": "Jak nazywa się alfabet dotykowy dla niewidomych?", "answer": [{"page_content": "Alfabet Lorma – alfabet osób głuchoniewidomych stworzony przez Hieronymusa Lorma w XIX wieku. Lorm to system punktów, linii i znaków dotykowych, które umieszczane są na dłoni. Może to być powierzchnia wewnętrzna lub zewnętrzna ręki prawej lub lewej.\nDzięki swojej prostocie jest łatwy do przyswojenia nawet dla osób całkowicie głuchoniewidomych. W Polsce propagowany jest przez Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym. Opracowania wersji polskiej alfabetu Lorma dokonała Małgorzata Benisz-Stępień. Alfabet Lorma jest najczęściej stosowany w krajach niemieckojęzycznych, istnieje również dostosowanie do języka holenderskiego, czeskiego, angielskiego i gruzińskiego.\nCharakterystyka.\nSamogłoski.\nSamogłoski ułożone są w kolejności alfabetycznej. Każdej literze odpowiada jeden punkt na opuszku konkretnego palca:\nSygnały.\nPraktycznym i zwykle stosowanym wzbogaceniem komunikacji za pomocą lorma są sygnały umowne dotyczące określonych sytuacji, np. prośba „teraz nie mów” wyrażana jest gestem położenia dłoni na plecach głuchoniewidomego oraz skróty literowe lub gestowe dotyczące często powtarzających się słów czy okoliczności. Do elementów tej metody należą również komunikaty, wyrażające:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1593106", "fragment_id": "706301/0", "subtitle": "", "title": "Alfabet Lorma", "document_id": "706301", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1593106.0, "score": 0.5}, "uuid": "3394860a-fa4d-4c27-97a5-8b5ef2696df6"}, {"page_content": "Książka dotykowa – wydawnictwo książkowe zawierające wypukłe, często także ruchome elementy imitujące przedmioty życia codziennego, zwierzęta, itp., adresowane do dzieci niewidomych, niedowidzących lub z niepełnosprawnością intelektualną.\nKsiążki dotykowe posiadają nieduży format, przeważnie są zbindowane lub połączone za pomocą sprężystej spirali. Tekst znajdujący się w książkach dotykowych powinien być wydrukowany w czarnym druku oraz jednocześnie w alfabecie Braille’a, aby umożliwić osobie niewidzącej, jak i pozostałym członkom rodziny wspólne czytanie.\nWydawnictwa dotykowe przede wszystkim przygotowują dziecko do późniejszej nauki czytania alfabetu Braille’a, a także ćwiczą czynności manualne, koordynację wzrokowo-ruchową, rozwijają język, uczą rozpoznawania i interpretowania kształtów, stymulują zmysł dotyku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2933669", "fragment_id": "1197830/0", "subtitle": "", "title": "Książka dotykowa", "document_id": "1197830", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2933669.0, "score": 0.8690462112426758}, "uuid": "e56f9ce3-c41a-41e8-b0b9-9c053f074966"}, {"page_content": "Louis Braille (ur. 4 stycznia 1809 w Coupvray, zm. 6 stycznia 1852 w Paryżu) – francuski twórca alfabetu dla niewidomych, nazwanego później alfabetem Braille’a, organista.\nŻyciorys.\nDzieciństwo.\nLouis Braille przyszedł na świat jako czwarte dziecko w rodzinie rymarza Simon René Braille’a oraz córki winiarza Monique z domu Baron, dołączając do trojga rodzeństwa: Monique Catherine Joséphine (ur. 1793), Louisa Simona (ur. 1795) oraz Marie Céline (ur. 1797). Ojciec Louisa zdobył tytuł mistrza rymarskiego w wieku 27 lat i był cenionym rzemieślnikiem zajmującym się wytwarzaniem siodeł i uprzęży dla okolicznych rolników. Matka większość czasu spędzała w domu, poświęcając się opiece nad dziećmi, inwentarzem i całym gospodarstwem i nie miała żadnej profesji. Z biegiem czasu rodzina Braille’ów wzbogaciła się, nabyła dodatkowe trzy hektary ziemi i założyła winnicę. W 1812 r., w wieku trzech lat, Ludwik Braille skaleczył się w oko, w warsztacie, naśladując ruchy ojca. Doszło do zakażenia, a stosowane zabiegi (okłady z wody liliowej) prawdopodobnie tylko pogorszyły stan zdrowia. Wkrótce też stan zapalny przeniósł się także na zdrowe (lewe) oko – jak obecnie się przypuszcza, na skutek współczulnego zapalenia oka, co – już po dwóch latach – spowodowało obuoczną ślepotę.\nEdukacja.\nNa szczęście dla małego Louisa obydwoje rodzice byli piśmienni, co na ówczesnej francuskiej wsi było w tamtych czasach rzadkością. Na dodatek byli oni ludźmi bardzo praktycznymi. Od razu postanowili, że ich najmłodsze dziecko będzie zachęcane do brania udziału w normalnych czynnościach życiowych. Jeden z przyjaciół rodziny odnotował, że Louis nauczył się alfabetu w domu, poznając dotykiem kształty liter zrobionych z gwoździ tapicerskich, wbitych w deskę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9858", "fragment_id": "184128/0", "subtitle": "", "title": "Louis Braille", "document_id": "184128", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9858.0, "score": 0.1782383918762207}, "uuid": "9e566b73-8a79-4838-aa3f-31a80e5f0397"}, {"page_content": "Alfabet Braille’a – alfabet umożliwiający zapisywanie i odczytywanie tekstów osobom niewidomym.\nHistoria.\nStworzony przez Louisa Braille’a w 1825 roku, który w wyniku wypadku oślepł w dzieciństwie. &lt;&gt;[].\n \"Osobny artykuł: Polski alfabet Braille’a.\"\nPolska adaptacja systemu dostosowująca alfabet Braille’a do polskiego systemu fonetycznego opracowana została przez zakonnice Elżbietę Różę Czacką oraz Teresę Landy. Alfabet został oficjalnie przyjęty zarządzeniem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 24 maja 1934 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=233", "fragment_id": "169590/0", "subtitle": "", "title": "Alfabet Braille’a", "parentId": 233.0, "start_index": 0.0, "document_id": "169590", "source": "wikipedia", "score": 0.5391538143157959}, "uuid": "2ec31b36-fdd7-4b19-adf8-7951ec51751c"}, {"page_content": "Głuchoślepota – równoczesne, poważne uszkodzenie słuchu i wzroku. Osoba głuchoniewidoma ma duże trudności w poruszaniu się i komunikowaniu z otoczeniem. Korzysta z pomocy przewodnika, używa m.in. alfabetu Lorma. Osoby głuchoniewidome mogą się również porozumiewać zmodyfikowanym alfabetem migowym ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;tactile signing&lt;/&gt;; miganie dotykowe), dotykając rąk rozmówcy podczas rozmowy, w celu rozpoznania znaków. Symbolem osób głuchoniewidomych jest laska w biało-czerwone pasy.\nGłuchoniewidomych dzieli się według:\nDlatego też wyróżnia się osoby:\nGłuchoślepota w Polsce.\nPomocą osobom głuchoniewidomym w Polsce zajmuje Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym, Towarzystwo szacuje, że w Polsce żyje około 7-8 tysięcy osób głuchoniewidomych, z których część z tą niepełnosprawnością się urodziła, a inni nabyli ją w trakcie życia w wyniku różnych chorób (w tym genetycznych), urazów lub starości.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1593090", "fragment_id": "706294/0", "subtitle": "", "title": "Głuchoślepota", "parentId": 1593090.0, "start_index": 0.0, "document_id": "706294", "source": "wikipedia", "score": 0.3183996081352234}, "uuid": "c2bb129e-25ed-4741-84d6-081467ea3a70"}, {"page_content": "Blindtouch – pierwszy na świecie w pełni działający, automatyczny, kompaktowy, prototypowy aparat fotograficzny dla osób niewidomych.\nOpis.\nAparat skonstruowała w 2018, po około trzech latach prac, polska spółka Robot Manufacture (startup specjalizujący się w segmencie urządzeń dla osób z niepełnosprawnościami) z Bielska-Białej, a jego wynalazcą był Piotr Cybulski.\nZasadą działania aparatu jest przekształcenie obrazu fotograficznego na obraz złożony z wysuwanych pręcików (pinów), rozmieszczonych na specjalnym ekranie, czyli rodzaj tyflografiki. Prototypowe urządzenie posiada matrycę w rozmiarze 35×25 punktów (pinów). Osoba niewidoma poznaje obraz za pomocą dotyku. Docelowo rozdzielczość ekranu ma być czterokrotnie zwiększona (minimum 70×50 punktów). Cały zestaw składa się z aparatu oraz stacji bazowej z wmontowanym ekranem składającym się z wysuwanych pinów. Ekran umożliwia także wyświetlanie tekstów zapisanych alfabetem Braille’a. \nDalsze prace rozwojowe uzależnione są od zebrania funduszy w drodze zbiórki crowdfundingowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4197592", "fragment_id": "589270/0", "subtitle": "", "title": "Blindtouch", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4197592.0, "document_id": "589270", "score": 0.5159583687782288}, "uuid": "d45bd541-3232-4141-aa45-8c8e5b1133f2"}, {"page_content": "Ścieżka dotykowa – element stymulacji sensorycznej w formie pieszej drogi (ścieżki), wykorzystywany przede wszystkim w terapii i nauczaniu osób niewidomych, jak również w przestrzeniach publicznych, do ułatwienia przemieszczania się osobom niewidomym lub słabowidzącym.\nŚcieżka dotykowa dydaktyczna.\nŚcieżka dotykowa, jako element dydaktyczny, składa się z odcinków nawierzchni wykończonych zróżnicowanymi materiałami, takimi jak różne płyty i płytki o zróżnicowanej gładkości, piasek, żwiry, kora, trawa i inne. Przez ścieżkę lub wzdłuż niej może przepływać strumyk. Zasadniczo można się po niej poruszać bezpiecznie boso (\"ścieżka bosych stóp\"), ale są też ścieżki przeznaczone do przechodzenia w obuwiu. Obok ścieżki może zostać umieszczona barierka dla asekuracji dzieci, które słabiej chodzą. Zadaniem ścieżki jest stymulowanie wrażeń dotykowych u osoby niewidzącej (zwłaszcza w terapii dzieci) i pogłębianie jej wiedzy o świecie.\nŚcieżka fakturalna.\nW przestrzeniach publicznych (głównie miejskich i komunikacyjnych) ścieżka dotykowa, zwana też fakturalną, jest rozwiązaniem ułatwiającym osobom z dysfunkcjami wzroku poruszanie się. Jest to w tym kontekście pas ruchu o wyraźnie zmienionej fakturze względem reszty nawierzchni i szerokości około 30–40 cm. Stosowany jest szczególnie: \nMożliwe jest stosowanie dwóch rodzajów oznaczeń:\nŚcieżki dotykowe powinno się efektywnie stosować w połączeniu z innymi udogodnieniami dla osób niewidomych i słabo widzących, m.in. planami tyflograficznymi, sygnalizacjami dźwiękowymi, rampami krawężnikowymi, tabliczkami z zapisem w alfabecie Braille'a i innymi oznaczeniami dotykowymi. Nie powinno się ich stosować, jeżeli szerokość przestrzeni komunikacyjnej jest mniejsza niż 180 cm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4311725", "fragment_id": "1509467/0", "subtitle": "", "title": "Ścieżka dotykowa", "parentId": 4311725.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1509467", "score": 0.5443353652954102}, "uuid": "8ce833ba-10d0-432f-ac63-ab0206385316"}, {"page_content": "Wydawnictwo Trzecie Oko – powstałe w roku 1992 wydawnictwo książkowe i prasowe założone przez Marka Kalbarczyka, obecnie Prezesa Honorowego Fundacji Szansa Dla Niewidomych. Wydawnictwo od początku istnienia ma swoją siedzibę w Warszawie. \nHistoria.\nWydawnictwo powstało w roku 1992. Pierwszym jego dziełem było czasopismo HELP, miesięcznik który wydawany jest do tej pory. Jego celem jest doradzanie niewidomym, słabowidzącym i ich bliskim, jak w obliczu całkowitej lub częściowej utraty wzroku sobie radzić. HELP od pierwszego numeru przedstawia techniczne i metodologiczne możliwości dotyczące wyrównywania życiowych szans osób, dla których los nie był łaskawy. Wzrok może zastąpić słuch i dotyk, a jego brak rekompensuje empatia innych ludzi.\nW ślad za HELPem i zamieszczanymi w nim artykułami wydano rozliczne książki i poradniki, zarówno w zwykłym druku, powiększoną czcionką, w formie dotykowej (czyli w alfabecie Braille'a) jak i w wersji audio. Dopiero po latach owocnej działalności wydawniczej i osiągnięciu wielu sukcesów, postanowiono usamodzielnić wydawnictwo wcześniej będące częścią Fundacji Szansa Dla Niewidomych i nadano mu nazwę „Trzecie Oko”.\nNajważniejsze publikacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4779535", "fragment_id": "284125/0", "subtitle": "", "title": "Wydawnictwo Trzecie Oko", "parentId": 4779535.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "284125", "score": 0.3846350908279419}, "uuid": "1e9e2118-19ee-4379-a9e0-72d2dd3b05bd"}, {"page_content": "Ślepota – całkowite lub znaczne zaburzenie widzenia. Ślepota może być\nspowodowana wadami oka lub chorobami i uszkodzeniami natury neurologicznej lub mechanicznej. Zaburzenie to może mieć charakter nabyty (np. w wyniku uszkodzenia oczu) lub wrodzony (jako niedorozwój oka będącego narządem wzroku). Na świecie żyje około 45 milionów ludzi niewidomych i 269 milionów z zaburzeniami widzenia.\nŚlepotę leczy się przyczynowo, zwykle operacyjnie. Niektóre jej postacie mają charakter nieodwracalny (niepoddający się leczeniu lub niemożliwy do leczenia).\nLudzi ze ślepotą wrodzoną lub nabytą przed 5. rokiem życia nazywa się niewidomymi. Zaś ludzi ze ślepotą nabytą po 5. roku życia nazywa się ociemniałymi. Utrata wzroku może nastąpić z wielu przyczyn, m.in. z chorób oczu, jak np. jaskra, zaćma, zwyrodnienie plamki żółtej, jaglica, retinopatia albo z powodu wypadków. Z racji na znaczne kalectwo ludzie tacy mają poważne problemy z poruszaniem się i wykonywaniem codziennych czynności. Problemem pozostaje także akceptacja własnego kalectwa. Osoby niewidome nie używają pojęć wynikających z postrzegania świata zmysłem wzroku (np. barw). W celu ułatwienia życia osobom kalekim prowadzi się tresurę psów przewodników, wydaje się książki drukowane alfabetem Braille'a, prowadzi zajęcia z psychologami. Rehabilitacją zajmują się specjalistyczne ośrodki, jak np. Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych im. Róży Czackiej w Laskach, założony w 1921. 82% niewidomych to osoby po 50. roku życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146813", "fragment_id": "17295/0", "subtitle": "", "title": "Ślepota", "document_id": "17295", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 146813.0, "score": 0.3631017804145813}, "uuid": "05799a38-7086-474e-8f93-5523fb819660"}, {"page_content": "\"Główn: Alfabet Braille’a .\"\nAlfabet Braille'a to system wypukłych kropek uformowanych w jednostki zwane komórkami brajlowskimi. Osoby korzystające z tej technologii mogą odczytywać pismo brajlowskie za pomocą palców. Technologie asystujące wykorzystujące alfabet Braille'a nazywane są technologiami brajlowskimi.\nTłumacz brajlowski.\nTłumacz brajlowski to program komputerowy, który może tłumaczyć pismo drukowane na pismo Braille'a lub pismo Braille'a na pismo drukowane. Tłumacz Braille'a może być aplikacją na komputerze lub wbudowany w stronę internetową, smartfon lub czytnik Braille'a.\nDrukarka brajlowska.\nDrukarka brajlowska działa podobnie do zwykłej drukarki, ale zamiast nakładać atrament na kartkę, drukarka brajlowska wytłacza wypukłe kropki na kartce. Niektóre drukarki brajlowskie łączą w sobie zarówno brajla, jak i druk atramentowy, dzięki czemu dokumenty mogą być odczytywane zarówno za pomocą wzroku, jak i dotyku.\nMonitor brajlowski.\n \"Główn: Monitor brajlowski .\"\nMonitor brajlowski to urządzenie elektromechaniczne służące do wyświetlania znaków brajlowskich, zwykle za pomocą kołków z okrągłymi końcówkami podnoszonych przez otwory w płaskiej powierzchni. Użytkownicy komputerów, którzy nie mogą korzystać z monitora komputerowego, używają go do odczytu tekstu w wersji brajlowskiej.\nCzytnik ekranowy.\n \"Główn: Czytnik ekranowy .\"\nCzytniki ekranowe pomagają osobom niedowidzącym w łatwym dostępie do informacji cyfrowych. Programy te działają na komputerze, przekazując wyświetlane informacje za pomocą głosu (synteza mowy) lub alfabetu Braille'a (monitor brajlowski) a w niektórych przypadkach w połączeniu z funkcją powiększania dla użytkowników słabowidzących.\nDostępne są różne aplikacje i platformy, różniące się ceną i zestawem funkcji. Niektóre przykładowe czytniki ekranowe to Apple VoiceOver, Google TalkBack i Microsoft Narrator.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=564183", "fragment_id": "1575271/2", "subtitle": "", "title": "Technologie asystujące", "parentId": 564183.0, "start_index": 4125.0, "document_id": "1575271", "source": "wikipedia", "score": 0.2811885476112366}, "uuid": "d71f6240-90d1-4a97-9bc9-46b1b79b7175"}]}
{"id": "q_454", "question": "Jak nazywa się wielki park w zachodniej części Paryża?", "answer": [{"page_content": "Lasek Vincennes, Lasek Vinceński ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bois de Vincennes&lt;/&gt;) – park położony we wschodniej części Paryża, w bezpośrednim sąsiedztwie zamku Vincennes. Jego powierzchnia - 995 hektarów - czyni z niego największy kompleks zielony w stolicy Francji.\nPołożenie i rozmiary.\nLasek Vincennes znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie 12. dzielnicy Paryża, od której oddziela go obwodnica miejska. Położony jest na płaskowyżu w obszarze ujścia Marny do Sekwany, na podłożu piaszczystym, na jego terenie znajdują się cztery sztuczne jeziora, położone na nich wyspy oraz łączący je system cieków wodnych. Jego maksymalne wymiary to 5 km długości i 3 km szerokości, co czyni z niego jeden z większych parków miejskich na świecie.\nJeziora.\nNa terenie lasku Vincennes znajdują się następujące jeziora:\nWymienione zbiorniki wodne zostały sztucznie założone w XVIII wieku, w związku z szerszymi pracami regulacyjnymi na terenie parku. Natomiast w XIX wieku, w czasie wielkiej przebudowy Paryża, Jean Alphand przeprowadził kolejne prace w parku. Wówczas system zbiorników został przekształcony i zrezygnowano z nawadniania jezior wodą z Marny.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1545029", "fragment_id": "699018/0", "subtitle": "", "title": "Lasek Vincennes", "parentId": 1545029.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "699018", "score": 0.4987025558948517}, "uuid": "6e022148-bb87-46bd-bb68-150142249452"}, {"page_content": "Ogród Luksemburski (fr. \"Jardin du Luxembourg\") – park miejski w Paryżu, we Francji o powierzchni 224 500 m².\nTen paryski ogród powstał około roku 1630 na życzenie drugiej żony i wdowy po Henryku IV, Marii Medycejskiej. W północnej części parku wzniesiono Pałac Luksemburski. Pałac i ogród miały jej przypominać o pałacu Pitti i ogrodach Boboli w rodzinnej Florencji.\nPałac, który obecnie jest siedzibą Senatu, jest charakterystycznym elementem paryskiej architektury, a ogród jest głównym miejscem rekreacji i wypoczynku na lewym brzegu Sekwany. Największą letnią atrakcją jest Fontanna Medyceuszy (\"La fontaine Médicis\") znajdująca się na lewo od wejścia od strony od placu Edmond-Rostand. W północno-wschodniej części parku, 100 m za sadzawką mieści się kawiarnia. W bardziej spokojnej, zachodniej części parku mieści się jedna z paryskich Statui Wolności (ma 2 m), wykonana z brązu. Oprócz tego w ogrodach znajduje się też pomnik Eugène’a Delacroix – dłuta Jules’a Dalou i pomnik Fryderyka Chopina. W parku znajdują się również korty tenisowe, teatr marionetek, estrada koncertowa, szkoła jazdy konnej.\nOgród Luksemburski pojawia się w powieści Wiktora Hugo \"Nędznicy\". Tu poznają się Mariusz z Kozetą.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=283801", "fragment_id": "1460062/0", "subtitle": "", "title": "Ogród Luksemburski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1460062", "parentId": 283801.0, "score": 0.38631492853164673}, "uuid": "75562ad0-e6b3-4f0a-a315-c9ac66c1a618"}, {"page_content": "Park Montsouris – park publiczny w 14. dzielnicy Paryża, o powierzchni 15 hektarów. Największy teren zielony i popularne miejsce wypoczynku południowej części miasta, zarządzany przez Miasto Paryż.\nHistoria.\nPodczas wielkiej przebudowy Paryża kierowanej przez Georges’a Hausmanna, zaplanowano cztery główne parki w mieście: Lasek Buloński na zachodzie, Lasek Vincennes na wschodzie, Wzgórza Chaumont na północy i Park Montsouris na południu. Realizację Montsouris powierzono Jean-Charles'owi Alphandowi i rozpoczęto w 1867 roku. Wybrano teren nienadający się do zabudowy, położony nad podziemnymi kamieniołomami i katakumbami (istniejącymi do dziś), które stwarzały problemy podczas prac (np. woda ze świeżo wykonanego sztucznego jeziora jednej nocy przelała się do podziemi i rankiem było suche). Uroczyste otwarcie parku miało miejsce w 1869, roboty kontynuowano jeszcze do 1878.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2790776", "fragment_id": "1646549/0", "subtitle": "", "title": "Park Montsouris", "parentId": 2790776.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1646549", "source": "wikipedia", "score": 0.5943508744239807}, "uuid": "cb57501e-901d-4963-8d1b-77a9f07ddc3c"}, {"page_content": "Parc des Buttes Chaumont – publiczny park położony w Paryżu. Etymologia nazwy parku pochodzi ze słów \"Buttes\" (oznaczającego wzgórze) oraz \"Chaumont\" (oznaczające łysą górę). Obecnie Parc des Buttes Chaumont jest jednym z największych parków w całej Francji oraz popularnym miejscem odwiedzanym przez paryżan w czasie dni wolnych od pracy.\nPark Buttes Chaumont znajduje się w północno-wschodniej części 19 dzielnicy Paryża. Powstał na miejscu głęboko eksploatowanego kamieniołomu, a decyzja o budowie parku została podjęta przez cesarza Francji, Napoleona III Bonaparte po tym jak kamieniołom został włączony w granice administracyjne Paryża.\nBudowa parku rozwinęła się dzięki Georges'owi Haussmannowi oraz inżynierowi Jeanowi-Charles Alphandowi. Projekt budowy parku był trudny i czasochłonny, jednakże po czterech latach prac w 1867 roku Parc des Buttes Chaumont został oficjalnie oddany do użytku.\nObecnie w parku znajdują się m.in. takie gatunki roślin jak: cedr libański, cedr himalajski, miłorząb dwuklapowy, leszczyna bizantyjska, wiąz syberyjski, ostrokrzew kolczasty a także bambus Zanthoxylum oraz wiele innych.\nJedną z głównych atrakcji parku jest świątynia Sybilli zaprojektowana i zbudowana w 1869 roku. Świątynia znajduje się na szczycie góry wznoszącej się ponad parkiem.\nGłówne wejście do parku znajduje się od strony pałacu Armand-Carrel, gdzie mieści się merostwo 19 dzielnicy Paryża. Oprócz tego park posiada ponad 5 dużych bram wejściowych, którymi są: Porte Bolivar, Porte de la Villete, Porte Secrétan, Porte de Crimée, Porte Fessart; oprócz nich w skład parku wchodzi także 7 mniejszych wejść oraz bram.\nObecnie w parku oraz jego okolicach znajdują się m.in. hotele, restauracje oraz kawiarnie. W parku znajduje się także darmowa strefa Wi-Fi dla użytkowników przenośnych komputerów, chcących skorzystać z dostępu do internetu.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1397734", "fragment_id": "214927/0", "subtitle": "", "title": "Parc des Buttes Chaumont", "parentId": 1397734.0, "start_index": 0.0, "document_id": "214927", "source": "wikipedia", "score": 0.5613703727722168}, "uuid": "cc3871d5-4f45-4fb2-8261-ac681562b837"}, {"page_content": "Jardins du Trocadéro ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;Ogrody Trocadéro&lt;/&gt;) – ogrody zlokalizowane w zachodniej części Paryża, w 16. dzielnicy. Znajdują się one między Place du Trocadéro-et-du-11-Novembre i Palais de Chaillot (strona północno-zachodnia) a Place de Varsovie, Pont d’Iéna i Sekwaną (strona południowo-wschodnia). Ogrody zajmują powierzchnię 93 930 m².\nTeren, na którym znajdują się obecnie Jardins du Trocadéro, stanowił dawniej ogrody Palais du Trocadéro, który został zbudowany w 1878 roku i zburzony w 1937 roku. W 1937 ogrody zostały przebudowane z okazji Międzynarodowej Wystawy Powszechnej, która odbywała się w Paryżu.\nW centralnym punkcie Jardins du Trocadéro znajduje się wybudowana w 1937 roku Fontanna Warszawska, składająca się z 20 armatek wodnych.\nNa czas Letnich Igrzysk Olimpijskich 2024 na miejscu fontanny został wybudowany tymczasowy stadion i strefa kibica. Postawienie konstrukcji wzbudziło protesty ekologów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5695215", "fragment_id": "1247890/0", "subtitle": "", "title": "Jardins du Trocadéro", "parentId": 5695215.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1247890", "score": 0.2041587382555008}, "uuid": "cf83d3cb-c06b-4048-99d8-36ab38581d22"}, {"page_content": "Pole Marsowe (fr. \"Champ-de-Mars\") – rozległy park, znajdujący się w Paryżu, między wieżą Eiffla na północnym zachodzie i École militaire (szkołą wojskową) na południowym wschodzie.\nPowierzchnia parku wynosi 24,5 ha.\nNazwa pochodzi od rzymskich Pól Marsowych, na których (zarówno w Rzymie, jak i Paryżu) odbywały się ćwiczenia wojskowe.\nPole Marsowe zostało przeznaczone do tych ćwiczeń w roku 1751, gdy Ludwik XV utworzył szkołę wojskową dla ludzi z biednej szlachty. Odbywały się tam różne wydarzenia rewolucyjne, a także m.in. próby lotów balonem. To właśnie tutaj świętowano zdobycie Bastylii (14 lipca 1789). Przez jakiś czas na Polu Marsowym odbywały się wystawy światowe, których główną atrakcją była wieża Eiffla. W końcu sprzedano dużą część terenu i utworzono ogród.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=668492", "fragment_id": "829918/0", "subtitle": "", "title": "Pole Marsowe (Paryż)", "parentId": 668492.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "829918", "score": 0.2898900806903839}, "uuid": "89c4252e-b609-4d54-b6c1-52696095b7bf"}, {"page_content": "Lasek Buloński ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bois de Boulogne&lt;/&gt;, wym. ) – park o powierzchni 846 ha położony w 16. dzielnicy Paryża.\nHistoria.\nLasek Buloński powstał na bazie resztek starego lasu dębowego zwanego \"Bois de Rouvray\", wzmiankowanego po raz pierwszy w roku 717. Król Childeryk II podarował te ziemie opactwu Saint-Denis, które założyło tu parę klasztorów. Jednakże król Filip II August odkupił terytorium od zakonników i przeznaczył je na las myśliwski. W 1256 Izabela, siostra Ludwika Świętego, założyła tam klasztor. W 1308 król Filip IV Piękny zbudował w lesie kościół, na pamiątkę swojej pielgrzymki do Boulogne-sur-Mer nazwany kościołem Bulońskiej NMP. Od nazwy świątyni zaczęto też nazywać bulońskim cały kompleks leśny.\nW czasie wojny stuletniej las stał się siedliskiem bandytów i w 1416–1417 wojska księcia Burgundii spaliły znaczną część lasu, by pozbyć się przestępców. Dopiero król Ludwik XI Walezjusz polecił powtórnie zalesić całe terytorium, choć stworzył tam dwie przesieki, którymi wiodły szlaki handlowe. Od tego czasu był to znów teren łowiecki, ale coraz częściej wykorzystywano go do urządzania dworskich zabaw plenerowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1178492", "fragment_id": "1104108/0", "subtitle": "", "title": "Lasek Buloński", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1104108", "parentId": 1178492.0, "score": 0.09373078495264053}, "uuid": "267e2c51-b655-4740-b6b2-acdeda5390ec"}, {"page_content": "Napoleon III, zainspirowany parkami londyńskimi, postanowił również Paryż uczynić miastem przyjaznym mieszkańcom i pełnym zieleni, co do tej pory w stolicy Francji było całkowicie nieobecne. Prace w tym zakresie, kierowane przez Jeana Alphanda, przyniosły miastu wiele najbardziej znanych współczesnych parków: Lasek Buloński, Lasek Vincennes, park Monceau, Buttes-Chaumont oraz Montsouris. Haussmann wydał również polecenie tworzenia zielonych skwerów w każdej dzielnicy (co nie zostało w pełni zrealizowane) oraz sadzenia drzew przy niektórych wielkich bulwarach (także niedopracowane).\nKoszty.\nMając całkowite poparcie Napoleona III, Haussmann bez ograniczeń szafował pieniędzmi, wydając na prace 50–80 mln franków rocznie. Koszty te jedynie częściowo zwracały się, gdy nowi właściciele wykupowali grunty w mieście. Stało się to zresztą obiektem spekulacji na wielką skalę.\nMniej więcej od 1860 r. gwałtownie spadła ilość prywatnych dotacji prac, jako że paryżanie byli coraz bardziej zmęczeni wieloletnimi pracami budowlanymi oraz całkowitym brakiem konsultacji społecznych przy wdrażaniu planów Haussmanna.\nW 1870 r. ostateczne zamknięcie budżetu prac wykazało półtoramiliardowy deficyt i stało się kolejną przyczyną ostrej krytyki przebudowy, m.in. Jules Ferry opublikował pamflet \"Fantastyczne sumy Haussmanna\". Z tego powodu Haussmann stracił stanowisko, na kilka miesięcy przed upadkiem II Cesarstwa.\nZmiany administracyjne w mieście.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1347407", "fragment_id": "1146836/6", "subtitle": "", "title": "Wielka przebudowa Paryża w latach 1852–1870", "document_id": "1146836", "start_index": 9850.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1347407.0, "score": 0.08036106824874878}, "uuid": "5345d4a5-bf60-4b29-930e-f902a1a16b12"}, {"page_content": "19. dzielnica Paryża (fr. \"19e arrondissement de Paris\") – jedna z 20 paryskich dzielnic.\nDzielnica leży na prawym brzegu Sekwany. Dwa kanały: Saint-Denis oraz de l'Ourcq przechodzą przez 19. dzielnicę łącząc się razem na poziomie Parc de la Villette.\nW 19. dzielnicy znajdują się także dwa duże parki publiczne, którymi są: Parc des Buttes Chaumont oraz Parc de la Villette, w którym znajduje się Cité des Sciences et de l’Industrie, największe muzeum nauki w Europie. 19. dzielnica jest również miejscem, w którym swoje siedziby posiadają znane paryskie szkoły w tym m.in. Cité de la Musique oraz Conservatoire de Paris (Konserwatorium Paryskie).\nGeografia.\nŁączna powierzchnia 19. dzielnicy wynosi 6,79 km²\nDemografia.\nW 1999 roku dzielnicę zamieszkiwało 172 730 mieszkańców. Dane te pochodzą z ostatniego spisu powszechnego przeprowadzonego w tymże roku. Z tego samego spisu wynika że w 19. dzielnicy zatrudnionych jest 68 101 osób.\nImigracja.\nZe spisu przeprowadzonego w 1999 roku wynika że 70,7% mieszkańców 19. dzielnicy urodziło się na terenie Francji metropolitalnej. Pozostałe 29,3% stanowią imigranci, wśród których struktura pochodzenia kształtuje się następująco: 2,1% stanowią imigranci pochodzący z francuskich terenów zamorskich, 4,5% imigrantów stanowią urodzeni za granicą lecz posiadający francuski paszport od urodzenia (głównie ex-kolonie w Afryce Północnej), 2,8% imigrantów stanowią przedstawiciele piętnastu państw Starej Unii, a 19,9% populacji 19. dzielnicy stanowią pozostali imigranci.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1385563", "fragment_id": "243525/0", "subtitle": "", "title": "19. dzielnica Paryża", "document_id": "243525", "start_index": 0.0, "parentId": 1385563.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13039745390415192}, "uuid": "9b06344f-45ef-4b70-9ad0-1da8d0cecf7d"}, {"page_content": "Montparnasse -– południowo-zachodnia dzielnica (\"quartier\") Paryża, położona głównie na terenie XIV dzielnicy tego miasta. Rejon ten rozpoczyna się od granic ogrodu Luksemburskiego i rozciąga się w kierunku południowo-zachodnim, aż do granic administracyjnych ścisłego Paryża.\nW latach 30. XX w. przeniosła się do tej dzielnicy „bohema artystyczna”, wcześniej okupująca Montmartre, która następnie opuściła ją na początku lat 50. przenosząc się głównie do dzielnicy Le Marais, ze względu na rozbudowę centrum biznesu (Wieża Montparnasse) i wzrost kosztów utrzymania.\nW latach 70. XX w. dzielnica ta podupadła, gdyż wielki biznes przeniósł się do dzielnicy La Défense. W latach 90. XX w. podjęto jednak starania nad odzyskaniem starego charakteru tej dzielnicy, co się częściowo udało.\nAktualnie Montparnasse, z wyjątkiem okolic Wieży Montparnasse, ma charakter spokojnej, średnio zamożnej dzielnicy mieszkaniowej, oddalonej od zgiełku ścisłego śródmieścia. Stała się ponownie popularna wśród artystów – ale są to obecnie głównie ludzie związani ze sztuką filmową (np: Catherine Deneuve, Roman Polański i wielu innych).\nW samym centrum dzielnicy znajduje się Wieża Montparnasse, która jest wysokim, na wpół opuszczonym wieżowcem biurowym, z którego rozciąga się jednak jedna z najładniejszych panoram miasta. Niedaleko od Wieży znajduje się największy w Paryżu węzeł komunikacyjny Gare du Montparnasse, łączący stację metra, RER i SNCF, a także cmentarz Montparnasse, miejsce pochówku wielu wybitnych Francuzów. Wokół Wieży znajduje się rodzaj centrum rozrywkowego Paryża, z licznymi restauracjami, kawiarniami, teatrami i kinami, który stanowi tańszą alternatywę dla centrum rozrywkowego znajdującego wzdłuż bulwaru Clichy, po drugiej stronie miasta.&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nPanoramiczny widok na XIV dzielnicę z Wieżą Montparnasse i Gare du Montparnasse w centrum\nGaleria zdjęć.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55538", "fragment_id": "656861/0", "subtitle": "", "title": "Montparnasse", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "656861", "parentId": 55538.0, "score": 0.2164369374513626}, "uuid": "4e2bd969-620c-480c-83cd-a6acab02c5a7"}]}
{"id": "q_455", "question": "Tenor Placido Domingo to Włoch, Francuz czy Hiszpan?", "answer": [{"page_content": "José Plácido Domingo Embil (ur. 21 stycznia 1941 w Madrycie) – hiszpański śpiewak posiadający ciemną barwę głosu tenor spinto.\nŻyciorys.\nJest synem Pepity Embil Echaniz (Baskijka) i Placido Domingo Ferrera (pochodzącego z rodziny katalońsko-aragońskiej), którzy w 1946 przenieśli się z synem do Meksyku. Jego rodzice byli śpiewakami w zarzuelach: matka śpiewała sopranem, a ojciec – barytonem. Jako dziecko występował w przedstawieniach rodziców. Uczęszczał na lekcje gry na fortepianie i w latach 50. akompaniował matce podczas jej występów, a także grał w orkiestrze kameralnej. Komunikuje się kilkoma językami, m.in. hiszpańskim, angielskim, francuskim i niemieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148699", "fragment_id": "10963/0", "subtitle": "", "title": "Plácido Domingo", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10963", "parentId": 148699.0, "score": 1.0}, "uuid": "9a93956e-2381-477f-bb97-3cd29ea3565b"}, {"page_content": "Trzej Tenorzy – nieformalny zespół tenorów: Plácido Domingo, José Carrerasa i Luciano Pavarottiego, którzy w latach 90. występowali wspólnie na koncertach i wydawali cieszące się dużą popularnością płyty.\nZastąpienie koncertu 20 tenorów występujących jeden po drugim (jak planowali organizatorzy finału piłkarskich mistrzostw świata w Rzymie w 1990) – wspólnym występem trzech największych tenorów było pomysłem José Carrerasa. Pierwszy koncert tria odbył się 7 lipca 1990 w Termach Karakalli w Rzymie dla 6000 widzów i 800 milionów telewidzów. Artyści wykonali arie m.in. z \"Toski\" Pucciniego (Pavarotti i Domingo), melodie z musicali, w tym z \"West Side Story\" i arię \"Nessun dorma\" z opery \"Turandot\" Giacomo Pucciniego. Orkiestrami Maggio Musicale Fiorentino i Teatro dell'Opera di Roma dyrygował Zubin Mehta. Zapis koncertu został wydany na wideokasetach (przez wytwórnię płytową Polygram) i płytach kompaktowych (przez wytwórnię Decca), których sprzedaż przekroczyła, kolejno, 20 tysięcy (kasety) i 11 milionów (płyty) egzemplarzy.\nWspólny występ trzech tenorów początkowo był potraktowany jako jednorazowe wydarzenie, artyści z tego powodu odrzucili ofertę zaśpiewania w Cesarskich Ogrodach w Tokio. Później jednak, ze względu na pozytywny odbiór wydarzenia i zwiększenie rozpoznawalności tenorów nie tylko w kręgach miłośników opery, postanowiono kontynuować ich wspólne występy. Artyści wystąpili jeszcze trzykrotnie podczas finałów kolejnych piłkarskich mistrzostw świata: na Dodger Stadium w Los Angeles w 1994, na Polach Marsowych pod wieżą Eiffla w Paryżu w 1998 i w Jokohamie w 2002. Dzięki sukcesowi tych koncertów latach 1997–1999 odbyli światowe trasy koncertowe, w ramach których dali wspólnie 33 koncerty — ostatnie odbyły się w Bath w Anglii i Columbus w Ohio w USA w 2003 roku.\nCarreras i Domingo po śmierci Pavarottiego w 2007 zapowiedzieli, że z szacunku dla niego, nie będą kontynuować projektu ani szukać zastępstwa dla zmarłego.Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1071307", "fragment_id": "1367255/0", "subtitle": "", "title": "Trzej Tenorzy", "parentId": 1071307.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1367255", "score": 0.40813982486724854}, "uuid": "eb83c854-b345-43b0-9d5a-d17e0151b8d5"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej powrócono do wystawiania i nagrywania oper. Ten okres zdominowała grecka sopran Maria Callas, wykonując tytułową rolę w latach 1942–1965. Victor de Sabata razem z Callas nagrał \"Toskę\" na niedawno wynalezionej płycie długogrającej. Nagranie to przez lata uznawane było za najlepsze ze wszystkich zapisów opery. Austriacki kompozytor Herbert von Karajan nagrał swoją wersję w Operze Wiedeńskiej w 1963 roku. W rolach głównych wystąpili Leontyne Price, Giuseppe Di Stefano i Giuseppe Taddei.\nW latach 1972–1994 wielokrotnie w tej roli występował Plácido Domingo. W 1976 roku razem z synem brał udział w ekranizacji opery. Syn, Domingo Jr., wystąpił w roli pastuszka w III akcie. Poza oryginalnym włoskim libretto, dzieło zostało przetłumaczone na inne języki w tym francuski, niemiecki, hiszpański, węgierski i rosyjski.\nIstnieje wiele ekranizacji opery zarówno w wersji kinowej, jak i telewizyjnej. Kilka lat po prapremierze powstało kilka adaptacji niemych, w tym film z 1908 roku z Sarą Bernhardt i Lucienem Guitrym (reż. André Calmettes).\nW okresie II wojny światowej próbą ekranizacji zajął się francuski reżyser Jean Renoir. Wojna zmusiła go do zmiany planów i film dokończył Carl Koch. W filmie zagrali Imperio Argentina – Tosca, Michel Simon – Scarpia, Rossano Brazzi – Cavaradossi. Włoski filmowiec Carmine Gallone adaptował \"Toskę\" dwukrotnie. Pierwszy raz w 1946 roku jako \"Przed nim drżał cały Rzym!\" (Anna Magnani, Tito Gobbi). Druga wersja została wydana w 1956 roku (Franca Duval, Franco Corelli).\nW 2001 roku miał premierę film \"Tosca\" w którym zagrali: Angela Gheorghiu – Tosca, Roberto Alagna – Cavaradossi, Ruggero Raimondi – Scarpia.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/16", "subtitle": "", "title": "Tosca", "source": "wikipedia", "start_index": 23369.0, "document_id": "1562496", "parentId": 487946.0, "score": 0.14755690097808838}, "uuid": "ea5d7f9e-7c8c-4e42-a760-f4e9487c4e71"}, {"page_content": "Po trzęsieniu ziemi w jego rodzinnym Meksyku, do którego doszło we wrześniu 1985, na prawie rok ograniczył działalność artystyczną do grania koncertów charytatywnych w Europie i Ameryce na rzecz mieszkańców tego miasta. W 1990 zaśpiewał z José Carrerasem i Lucianem Pavarottim na balu dobroczynnym w Rzymie, a po pozytywnym odbiorze występu rozpoczął z nimi serię występów pod nieformalnym szyldem „Trzej Tenorzy”. 5 grudnia 1992 zaśpiewał w Domu Muzyki i Tańca w Zabrzu podczas koncertu dobroczynnego \"Serce za serce\" na rzecz Kliniki Kardiochirurgii prof. Zbigniewa Religi w Zabrzu i Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii; dochód z koncertu wyniósł ok. 2 mld zł, nie licząc dochodu ze sprzedaży kaset wideo, do których prawa Domingo przekazał fundacji prof. Religi. W 1993 powołał międzynarodowy konkurs wokalny \"Operalia\", który rokrocznie organizowany jest w Paryżu. W 1994 zaśpiewał w kasynie „Trump Plaza” w Atlantic City. W 1996 objął funkcję dyrektora artystycznego Kennedy Center of the Performing Arts w National Opera w Waszyngtonie, a w 2000 został doradcą artystycznym Los Angeles Opera.\nBył notowany na liście najbogatszych wokalistów na świecie sporządzonej przez „National Enquirer”. W drugiej połowie lat 90. magazyn „Hispanic Business” oszacował roczny dochód Domingo na ok. 15,5 mln dol.\nWspółpracuje z Teatrem Wielkim – Operą Narodową w Warszawie, za co uhonorowany został tytułem \"doktora honoris causa\" Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina. W 2005 wystąpił w partii Siegmunda w koncertowej wersji Walkirii Richarda Wagnera w Teatrze Wielkim w Warszawie. 8 czerwca 2009 zagrał koncert w Teatrze Wielkim w Łodzi. 27 kwietnia 2014 wystąpił podczas koncertu \"Tu zaczęła się Polska\" w Poznaniu.\nŻycie prywatne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148699", "fragment_id": "10963/3", "subtitle": "", "title": "Plácido Domingo", "document_id": "10963", "start_index": 3662.0, "parentId": 148699.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2777676284313202}, "uuid": "f5bcbdcd-b2b1-4225-99d6-9a6a6fc5e107"}, {"page_content": "W 2015 roku wygrali finał Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo z utworem „Grande amore”, z którym reprezentowali Włochy w 60. Konkursie Piosenki Eurowizji organizowanym w Wiedniu. 23 maja wystąpili w finale imprezy i zajęła ostatecznie trzecie miejsce w finale z 292 punktami na koncie, dzięki czemu zdobyli uznanie i sławę w Europie.\nW 2016 roku Il Volo wystąpiło z projektem \"Notte Magica – Tribute to Three Tenors\". Na płycie o tym samym tytule znalazł się zapis koncertu, które trio zagrało w hołdzie „Trzem Tenorom”, czyli Plácido Domingo, José Carrerasowi i Luciano Pavarottiemu. Koncert miał miejsce we Florencji na Piazza San Lorenzo. Trasa koncertowa z orkiestrą symfoniczną przypada na 2017 rok.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3567758", "fragment_id": "953123/1", "subtitle": "", "title": "Ignazio Boschetto", "parentId": 3567758.0, "start_index": 1581.0, "source": "wikipedia", "document_id": "953123", "score": 0.228072389960289}, "uuid": "3cc7221e-4d1c-4887-91df-b70ba55df0e3"}, {"page_content": "Ze względu na to, że przez długi czas w historii kobietom nie wolno było śpiewać w kościele, w głosach wyższych (głównie w partii \"cantus\") obsadzani byli albo mężczyźni śpiewający falsetem (obecnie zwani kontratenorami), albo chłopcy przed mutacją, posiadający głos zwany dyszkantem, albo kastraci. Wbrew obecnym skojarzeniom w partii \"altus\" nie śpiewał zwykle głos kojarzony z obecnym żeńskim altem lub falsetowym kontratenorem, ale tenor śpiewający rejestrem piersiowym o wyjątkowo szerokiej skali. Obecnie niektórzy wykonawcy muzyki dawnej, zwykle śpiewający partie tenorowe, często wykonują partie \"altus\" właśnie w ten sposób (np. Charles Daniels, Stephan van Dyck).\nRodzaje tenorów.\nWyróżnia się kilka rodzajów tenoru: tenor liryczny (np. Luciano Pavarotti, Wiesław Ochman), tenor dramatyczny (np. Mario Del Monaco) często o ciemnej i metalicznej barwie oraz tenor spinto (np. Plácido Domingo).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14033", "fragment_id": "174160/1", "subtitle": "", "title": "Tenor", "document_id": "174160", "start_index": 1573.0, "parentId": 14033.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27544113993644714}, "uuid": "cd5a0727-3733-410f-98b4-c78d7a8a63cb"}, {"page_content": "Gianluca po wygranej w \"Ti Lascio Una Canzone\" dostał wiele możliwości pokazania się szerszej publiczności. Między innymi obdarzono go zaszczytem zaśpiewania włoskiego hymnu podczas Igrzysk Śródziemnomorskich w Pescarze w 2009 roku.\nW 2010 razem z Boschetto i Barone wziął udział w tworzeniu piosenki „We Are The World 25 for Haiti”. Od 2011 roku ich kariera zaczęła się prężnie rozwijać na terenie USA, a następnie we Włoszech i Ameryce Południowej. W 2015 roku wygrali finał Festiwalu Piosenki Włoskiej w San Remo z utworem „Grande amore”, z którym reprezentowali Włochy w 60. Konkursie Piosenki Eurowizji organizowanym w Wiedniu. 23 maja wystąpili w finale imprezy i zajęła ostatecznie trzecie miejsce w finale z 292 punktami na koncie, dzięki czemu zdobyli uznanie i sławę w Europie.\nW 2016 roku Il Volo wystąpiło z projektem \"Notte Magica - Tribute to Three Tenors.\" Na płycie o tym samym tytule znalazł się zapis koncertu, które trio zagrało w hołdzie „Trzem Tenorom”, czyli Plácido Domingo, José Carrerasowi i Luciano Pavarottiemu. Koncert miał miejsce we Florencji na Piazza San Lorenzo. Trasa koncertowa z orkiestrą symfoniczną przypada na 2017 rok.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3953196", "fragment_id": "623567/1", "subtitle": "", "title": "Gianluca Ginoble", "source": "wikipedia", "start_index": 1780.0, "parentId": 3953196.0, "document_id": "623567", "score": 0.058985140174627304}, "uuid": "c353073a-dd65-4f33-9499-4b7aa4632cb3"}, {"page_content": "Jego karierę przerwał wypadek w domu wakacyjnym przyjaciela w Oberderdingen, gdzie spadł ze schodów. Umarł w klinice uniwersyteckiej w Heidelbergu przed 36. urodzinami. Zmarł trzy tygodnie przed planowanym debiutem w Metropolitan Opera, gdzie wystąpić miał jako Don Ottavio. Planował także rolę Rodolfo w \"Cyganerii\", a nawet większe role wagnerowskie. Został pochowany na Cmentarzu Leśnym w Monachium.\nPozostawił setki nagrań oper, operetek, pieśni i oratoriów. Jako Tamino i Belmonte najbardziej znany jest z nagrania pod dyrekcją Karla Böhma (odpowiednio 1964, 1965). Partie solowe w \"Pieśni o ziemi\" Mahlera (nagranie pod dyr. Klemperera) wykonywał z młodzieńczą pasją i zmysłowością.\nW 2008 roku znalazł się na liście „BBC Music Magazine” największych tenorów w historii, uzyskując czwartą lokatę tuż za Plácido Domingo, Enrico Caruso i Luciano Pavarottim.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2405762", "fragment_id": "522467/6", "subtitle": "", "title": "Fritz Wunderlich", "parentId": 2405762.0, "start_index": 7734.0, "source": "wikipedia", "document_id": "522467", "score": 0.058209627866744995}, "uuid": "12e662f5-7f32-416b-89e4-efc4f1fa3cf4"}, {"page_content": "Domingo Miguel Bernabé Terradellas, także Domènec, Domènech lub Domenico Terradeglias (ochrzczony 13 lutego 1713 w Barcelonie, zm. 20 maja 1751 w Rzymie) – hiszpański kompozytor działający we Włoszech.\nŻyciorys.\nPrzypuszczalnie kształcił się w Barcelonie u Francisco Vallsa. W 1732 roku wyjechał do Neapolu, gdzie do 1738 roku studiował w Conservatorio dei Poveri di Gesù Cristo u Francesco Durantego. Jeszcze w czasie studiów wystawił w 1736 roku swoje oratorium \"Giuseppe riconosciuto\". W 1743 roku odniósł sukces wystawioną w Rzymie operą \"Merope\". Od 1743 do 1745 roku pełnił funkcję kapelmistrza w rzymskim kościele San Giacomo degli Spagnoli. W sezonie 1746–1747 przebywał w Londynie, gdzie był dyrektorem muzycznym King’s Theatre. Podczas podróży powrotnej na kontynent spotkał się z Jeanem-Jacques’em Rousseau, który wspomniał o tym spotkaniu w \"Lettre sur la musique françoise\" z 1753 roku. Brak udokumentowanych informacji na jego temat po 1747 roku, zmarł po powrocie do Włoch w nieznanych okolicznościach. Według uważanej współcześnie za niewiarygodną plotki miał zostać zamordowany na zlecenie zazdrosnego o jego sukcesy Niccolò Jommellego, a jego ciało wrzucono do Tybru.\nTwórczość.\nTwórczość operowa Terradellasa reprezentuje okres przedklasyczny w operze włoskiej, związana jest z kręgiem szkoły neapolitańskiej. Na pierwszy plan wysuwa się w niej dbałość o zachowanie dramaturgicznego wyrazu muzyki, podstawą schematu konstrukcyjnego są recytatyw i aria, typowe dla muzyki barokowej ornamenty zostają natomiast usunięte. Środki muzyczne w operach Terradellasa służą spotęgowaniu ekspresji, ostre zmiany metrum, tempa i trybu podkreślają muzyczne kontrasty między częściami.\nWybrane kompozycje.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5419684", "fragment_id": "338855/0", "subtitle": "", "title": "Domingo Terradellas", "document_id": "338855", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5419684.0, "score": 0.06821399927139282}, "uuid": "92b103e7-5aff-4c29-81dc-9ff24f13ff97"}, {"page_content": "Na turnieju ATP World Tour Masters 1000 w USA odpadł w 1. rundzie ulegając Argentyńczykowi Davidowi Nalbandianowi 3:6, 2:6.\nW Maroku odpadł w ćwierćfinale pokonując Francuza Arnauda Clementa 6:4, 6:1, a przegrywając z Włochem Potito Starace 1:6, 0:6.\nZ kolei na turnieju ATP World Tour Masters 1000 w Monako odpadł już w 1. rundzie z Serbem Viktorem Troickim 6:4, 2:6, 2:6. Polak przegrał także w 1. rundzie w dwóch kolejnych turniejach – w Hiszpanii z reprezentantem gospodarzy Marcelem Granollersem 4:6, 3:6 i w turnieju ATP World Tour Masters 1000 we Włoszech z Hiszpanem Nicolasem Almagro 7:6, 2:6, 3:6.\nNa kolejnym turnieju ATP World Tour Masters 1000 w Hiszpanii znów przegrał w 1. rundzie z reprezentantem gospodarzy Feliciano Lópezem 3:6, 3:6.\nWe Francji odpadł w 2 rundzie pokonując reprezentacja gospodarzy Gianniego Minę 7:5, 6:4, a przegrywając z Włochem Potito Starace 3:6, 4:6.\nNastępnie Kubot pojechał na dwa kolejne turnieje, w których odpadał w 1. rundzie. Najpierw na French Open przegrał z Francuzem Josselinem Ouanną 6:7, 7:6, 2:6, 4:6, a następnie w Wielkiej Brytanii z Hiszpanem Nicolásem Almagro 5:7, 6:7.\nNa Wimbledonie Kubot uległ w 2 rundzie pokonując w 1 rundzie Słoweńca Blaza Kavcicia 4:6, 6:2, 6:2, 6:3, a przegrywając z Niemcem Philippem Petzschnerem 4:6, 6:3, 6:4, 3:6, 2:6.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=525646", "fragment_id": "1540195/41", "subtitle": "", "title": "Łukasz Kubot", "parentId": 525646.0, "start_index": 44639.0, "document_id": "1540195", "source": "wikipedia", "score": 0.30110499262809753}, "uuid": "3fe6a22a-6acd-4980-89c8-8bd86b6c9b4c"}]}
{"id": "q_456", "question": "Jak nazywa się rezystor półprzewodnikowy, którego rezystancja silnie zależy od temperatury?", "answer": [{"page_content": "Termistor – rezystor półprzewodnikowy o rezystancji silnie zależnej od temperatury, tzn. w dużo większym stopniu niż w przypadku standardowych oporników. Najczęściej półprzewodnikowy lub metalowy. Wykonuje się je z tlenków: manganu, niklu, kobaltu, miedzi, glinu, wanadu i litu. Od rodzaju i proporcji użytych tlenków zależą właściwości termistora.\nPodstawowe parametry.\nDla termistorów (z wyjątkiem typu CTR), dla niezbyt dużych różnic temperatur, zależność rezystancji od temperatury można uznać za liniową, co można wyrazić wzorem:\n formula_5\ngdzie:\n formula_1 – rezystancja termistora w temperaturze formula_7\n formula_8 – rezystancja w temperaturze odniesienia formula_9\n formula_2 – główny współczynnik temperaturowy termistora.\nDla termistorów PTC współczynnik α jest większy od zera, natomiast dla NTC – mniejszy od zera.\nZmiana temperatury wewnętrznej termistora, a tym samym i jego rezystancji może być powodowana zmianą temperatury otoczenia lub też zmianą natężenia prądu płynącego przez termistor (wydzielanej mocy elektrycznej).\nTemperatura termistora zależy od wydzielanej w nim mocy zgodnie z zależnością:\n formula_11\ngdzie:\n formula_12 – temperatura termistora,\n formula_13 – temperatura otoczenia,\n formula_14 – moc wydzielana w termistorze,\n formula_15 – opór cieplny liczony w [K/W].\nZależność oporu R termistora typu NTC od temperatury T (w kelwinach) wyraża się wzorem:\n formula_16\ngdzie:\n formula_8 – stała termistora,\n formula_18 – szerokość pasma zabronionego półprzewodnika,\n formula_19 – stała Boltzmanna.\nZastosowania.\nTermistory wykorzystywane są szeroko w elektronice jako:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118477", "fragment_id": "8471/0", "subtitle": "", "title": "Termistor", "document_id": "8471", "start_index": 0.0, "parentId": 118477.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9742237329483032}, "uuid": "c66aa457-61fa-4489-a382-e43ab7466944"}, {"page_content": "Temperaturowy współczynnik rezystancji (\"α\" lub \"TWR\") – względna zmiana rezystancji danego materiału przy zmianie temperatury o 1 K, wyrażona w K−1. W elektronice stosuje się między innymi rezystory wykonane ze specjalnych stopów metali o małym α, jak manganin czy konstantan oraz elementy półprzewodnikowe o dużym, ujemnym α – termistory.\nPrzewodniki.\nZależność rezystancji od temperatury jest dla większości metali w przybliżeniu liniowa i dla szerokiego przedziału temperatur prawdziwy jest wzór:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – rezystancja w temperaturze formula_3 [Ω],\n formula_4 – rezystancja w temperaturze odniesienia formula_5 [Ω],\n formula_6 – temperaturowy współczynnik rezystancji [K−1],\n formula_7 – zmiana temperatury równa formula_8 [K].\nPółprzewodniki.\nDla elementów półprzewodnikowych, takich jak termistory, zależność rezystancji od temperatury jest uwarunkowana głównie zależnością koncentracji nośników od temperatury. Jest to zależność wykładnicza:\n formula_9\ngdzie:\n formula_2 – rezystancja w temperaturze formula_3 [Ω],\n formula_12 – rezystancja w temperaturze formula_13 [Ω],\n formula_14 – szerokość pasma wzbronionego [eV],\n formula_15 – stała Boltzmanna [eV/K].\nLogarytmując stronami powyższe równanie, otrzymujemy:\n formula_16\ngdzie:\n formula_17\njest stałą materiałową.\nWspółczynnik temperaturowy oporu termistora zdefiniowany jest wzorem:\n formula_18\nZ zależności formula_2 od formula_3 mamy:\n formula_21\ntak więc:\n formula_22\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160037", "fragment_id": "9318/0", "subtitle": "", "title": "Temperaturowy współczynnik rezystancji", "document_id": "9318", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 160037.0, "score": 0.8775627613067627}, "uuid": "69d55130-4c2e-4ea1-bb05-ea05c2bdf829"}, {"page_content": "Sensystor (ang. \"sensistor\") – opornik, którego rezystancja zmienia się zależnie od temperatury.\nRezystancja sensystorów rośnie eksponencjalne ze wzrostem temperatury, czyli mają dodatni współczynnik temperaturowy (np. 0,7% na stopień Celsjusza).\nSą używane w obwodach elektronicznych do kompensacji wpływu temperatury lub też jako czujniki temperaturowe do innych obwodów.\nSensystory są wykonane na bazie półprzewodnikowego krzemu i w działaniu są podobne do termistorów typu PTC.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1877967", "fragment_id": "900866/0", "subtitle": "", "title": "Sensystor", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "900866", "parentId": 1877967.0, "score": 0.5225529074668884}, "uuid": "a025892f-b182-4be8-8158-559f2d20e4c1"}, {"page_content": "Jako fotorezystory stosuje się półprzewodniki, które w temperaturze działania nie mają elektronów w paśmie przewodnictwa. Padające na półprzewodnik fotony o energii większej od przerwy energetycznej przemieszczają elektrony z pasma walencyjnego do pasma przewodnictwa, w wyniku którego powstają pary dziura-elektron, zjawisko nazywane jest efektem fotoelektrycznym wewnętrznym.\nW wyniku tego zjawiska następuje zwiększenie konduktancji materiału.\nDla materiałów półprzewodnikowych domieszkowanych, energie wymagane do pokonania bariery energetycznej są dużo mniejsze i zjawisko fotoprzewodnictwa zachodzi dla promieniowania o większej długości fali. Takie fotooporniki charakteryzują się też większą czułością.\nNatężenie prądu fotorezystora określa wzór: \nformula_1\ngdzie:\n\"b, d, β\" - stałe zależne od materiału półprzewodnikowego i rodzaju domieszkowania.\nPrzewodnictwo materiałów półprzewodnikowych zależy także od temperatury, dlatego na zmianę rezystancji fotorezystora może również mieć wpływ zmiana temperatury, co jest jedną z wad tych elementów.\nParametry fotorezystora.\nTypowe parametry fotorezystorów:\nformula_2\ngdzie:\n\"g\" - współczynnik zależny od rodzaju materiału półprzewodnikowego.\nZastosowanie.\nFotooporniki wykonane z siarczku kadmu są niedrogie i powszechnie wykorzystywane w różnego rodzaju przedmiotach np. budziki, systemy alarmowe (detekcja wiązki światła), systemy przeciwpożarowe, lampki nocne oraz proste mierniki natężenia światła w kamerach. W systemach przeciwpożarowych wykorzystywana jest jedna z cech fotorezystorów jaką jest duża wrażliwość na zmianę temperatury.\nFotorezystory są często wykorzystywane jako detektory światła, w celu kontroli załączania i wyłączania źródła światła. Przykładami takiego zastosowania są lampy uliczne, które zapalają się w zależności od docierającego promieniowania świetlnego.\nSystemy bezpieczeństwa również wykorzystują właściwości fotorezystorów w celu identyfikacji zmiany natężenia światła kiedy człowiek lub obiekt przejdą przez wiązkę laserową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136670", "fragment_id": "7879/1", "subtitle": "", "title": "Fotorezystor", "document_id": "7879", "start_index": 1907.0, "source": "wikipedia", "parentId": 136670.0, "score": 0.44594860076904297}, "uuid": "eec3e67a-78ab-490e-8c32-597cc0f59f92"}, {"page_content": "Termorezystor – przewodnik, którego zależność rezystancji od temperatury wykorzystuje się w pomiarach temperatury.\nTermorezystory metalowe.\nZależność rezystancji metalu od temperatury.\nDoświadczalnie wyznaczona zależność pomiędzy rezystancją metalu a temperaturą może być aproksymowana szeregiem Taylora w postaci:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – rezystancja w temperaturze formula_3\n formula_4 – rezystancja w temperaturze odniesienia formula_5\n formula_6\nW najczęściej wykorzystywanym zakresie mierzonych temperatur, tj. –200 °C ÷ +550 °C stosuje się ograniczenie liczby składników szeregu Taylora do trzech lub dwóch:\n formula_7\n formula_8\ngdzie:\n formula_9 – temperaturowy współczynnik rezystancji,\n formula_10 – współczynnik opisujący nieliniowość charakterystyki przetwarzania.\nW warunkach doświadczalnych temperaturowy współczynnik rezystancji formula_11 wyznaczany jest przy wykorzystaniu wzoru:\n formula_12\ngdzie: formula_13 formula_4 – rezystancja termorezystora odpowiednio w 100 °C i 0 °C.\nPrzedstawione zależności uwzględniają zarówno zmianę rezystywności metalu, jak i jego gabarytów, spowodowane zmianą temperatury.\nWartość współczynnika α dla trzech najpopularniejszych metali: platyna – formula_15 1/°C, nikiel – formula_16 1/°C i miedź – formula_17 1/°C.\nBudowa termorezystorów.\nMetale, z których wykonuje się termorezystory, powinny cechować się:\nCharakterystyki przetwarzania są podawane w materiałach informacyjnych producentów bądź w normach (PN-EN 60751:2009). Termorezystory metalowe oznaczane są wg schematu MR0,\ngdzie:\n M – oznaczenie materiału rezystancyjnego,\n formula_4 – rezystancja w temperaturze 0 °C.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4798876", "fragment_id": "249022/0", "subtitle": "", "title": "Termorezystor", "document_id": "249022", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4798876.0, "score": 0.4389812648296356}, "uuid": "43613500-2321-47f0-a6ee-1f4b555edd54"}, {"page_content": "Fotorezystor (ang. \"Photoresistor\"), fotoopornik, opornik fotoelektryczny – element półprzewodnikowy, którego rezystancja ulega zmianie pod wpływem padającego na jego powierzchnię promieniowania elektromagnetycznego na przykład promieniowania widzialnego lub podczerwieni. Rezystancja elementu zależy od natężenia oświetlenia fotorezystora, jego rezystancja w ciemności jest bardzo duża i może osiągnąć wartość rzędu megaomów, przy silnym oświetleniu może zmaleć do kilku omów.\nBudowa.\nFotorezystory wykonuje się w postaci cienkich ścieżek półprzewodnikowych naniesionych na podłoże dielektryczne. Utworzona w ten sposób część fotoopornika jest materiałem fotoprzewodzącym – częścią roboczą. Do warstwy półprzewodnikowej doprowadza się dwie metalowe elektrody z wyprowadzeniami, które będą wykorzystywane do włączenia elementu w obwód oraz w celu doprowadzenia prądu ze źródła zewnętrznego. Tak wytworzonym element zamykany jest w obudowie z okienkiem przepuszczającym promieniowanie.\nW produkcji fotorezystorów wykorzystuje się różne rodzaje materiałów półprzewodnikowych oraz sposoby domieszkowania. W ten sposób można uzyskać maksymalne czułości dla wybranych długości fali np. selenek kadmu jest czuły na światło podczerwone.\nW zależności od użytego półprzewodnika, fotorezystor dzieli się na dwa typy: samoistne (ang. intrinsic) oraz domieszkowane (ang. Extrinsic). W fotorezystorach samoistnych wykorzystuje się czyste materiały półprzewodnikowe, bez żadnych zanieczyszczeń struktury krystalicznej tj. krzem (Si) lub german (Ge). W fotorezystorach domieszkowanych do materiału półprzewodnikowego są wprowadzane domieszki w postaci innych pierwiastków.\nFotorezystor starszego typu były wykonywane z krzemu (Si) oraz germanu (Ge). Obecnie fotorezystory wykonywane są z materiałów takich jak siarczek kadmu (CdS), siarczek ołowiu (PbS), selenek ołowiu (PbSe) lub antymonek indu (InSb).\nZasada działania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136670", "fragment_id": "7879/0", "subtitle": "", "title": "Fotorezystor", "document_id": "7879", "start_index": 0.0, "parentId": 136670.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4558755159378052}, "uuid": "9a41bcde-393b-4f9f-9cb2-185554748427"}, {"page_content": "Warystor – półprzewodnikowy podzespół elektroniczny (rezystor), o nieliniowej charakterystyce rezystancji, zależnej od napięcia elektrycznego. Dla małych napięć wykazuje on dużą rezystancję, gdy napięcie przekroczy pewną wartość, charakterystyczną dla danego typu warystora, jego rezystancja szybko maleje, z początkowych setek kiloomów do zaledwie kilkunastu omów.\nWarystory stosowane są jako elementy zabezpieczenia odbiorników przed zbyt wysokim napięciem. Gdy napięcie przekroczy zadaną wartość, płynie przez niego duży prąd powodujący przejęcie energii impulsu, a nawet przepalenie lub rozłączenie bezpiecznika, co jest równoznaczne z wyłączeniem urządzenia (tylko wtedy, gdy pracuje on jako zabezpieczenie przeciwprzepięciowe, a więc połączony jest równolegle ze źródłem napięcia). W trakcie pracy jako ogranicznik przepięć (połączenie szeregowe pomiędzy piorunochronem a uziemieniem) jego mała rezystancja, wywołana ogromnym napięciem pioruna, pozwala na swobodny przepływ prądu do ziemi.\nWarystory wytwarzane są metodą spiekania sprasowanych proszków tlenków cynku i bizmutu.\nCharakterystyka.\nCharakterystykę prądowo-napięciową warystora można opisać równaniem:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – stała,\n formula_3 – współczynnik nieliniowości, określany jako:\n formula_4 im bardziej formula_5 tym charakterystyka warystora jest korzystniejsza.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93130", "fragment_id": "653005/0", "subtitle": "", "title": "Warystor", "parentId": 93130.0, "start_index": 0.0, "document_id": "653005", "source": "wikipedia", "score": 0.33236461877822876}, "uuid": "ca8c9ce6-a240-4239-a110-bba15eb90799"}, {"page_content": "Magnetorezystor, magnetoopornik (gaussotron) – element półprzewodnikowy o rezystancji zależnej od pola magnetycznego, przy czym rezystancja zwiększa się wraz ze wzrostem indukcji pola magnetycznego, a przebieg jej zmian zależy zarówno od wielkości pola, jak i od kształtu elementu. Zjawisko to nosi nazwę efektu Gaussa.\nMagnetorezystory stosowane są głównie do pomiaru pól magnetycznych w szerokim zakresie zmian indukcji magnetycznej 10−7 – 102 T (tesli), a także w urządzeniach automatyki przemiennej, modulatorach, watomierzach prądu zmiennego. Znalazły także zastosowanie do pomiarów przesunięcia liniowego i kątowego.\nWspółczynnik magnetorezystywności.\nRozważamy model magnetorezystora w postaci cienkiego, prostokątnego paska warstwy wykonanej z ferromagnetyka. Warstwa namagnesowana jest w kierunku dłuższego brzegu i umieszczono ją w zewnętrznym polu magnetycznym formula_1 skierowanym prostopadle do osi magnesowania M, ale w płaszczyźnie warstwy. Po spolaryzowaniu warstwy polem elektrycznym o natężeniu E, pojawi się wektor gęstości prądu J. Względna zmiana rezystancji formula_2 zależy od kąta formula_3 między kierunkiem namagnesowania, a kierunkiem wektora gęstości prądu J.\n formula_4\ngdzie:\n formula_5 – współczynnik magnetorezystywności,\n formula_3 – kąt między wektorem gęstości prądu a kierunkiem wektora namagnesowania.\nKierunek wektora namagnesowania M jest funkcją zewnętrznego pola magnetycznego formula_7\n formula_8\ngdzie:\n formula_1 – składowa pola prostopadła do osi paska,\n formula_10 – składowa pola wzdłuż osi paska,\n formula_11 – pole anizotropii formula_12\n formula_13 – pole anizotropii materiału warstwy,\n formula_14 – grubość warstwy,\n formula_15 – szerokość paska, formula_16 – magnetyzacja.\n formula_17", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=499816", "fragment_id": "1558779/0", "subtitle": "", "title": "Magnetorezystor", "parentId": 499816.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1558779", "score": 0.26915961503982544}, "uuid": "a46480a7-cdec-423e-bc0f-6c8e0913b1fd"}, {"page_content": "Rodzaje bolometrów.\nZe względu na element pomiarowy i stosowaną technikę pomiaru, wyróżnia się rodzaje bolometrów:\nBolometry metalowe.\nCzujnikiem bolometru metalowego jest naniesiona na cienką płytkę podłoża warstwa metalu o grubość rzędu 0,1 – 1 μm wykonana z platyny, niklu, antymonu, bizmutu, które zmieniają swą rezystancję pod wpływem zmian temperatury. Powierzchnię, która ma absorbować promieniowanie pokrywa się czernią platynową, aby zwiększyć właściwości pochłaniające.\nBolometry półprzewodnikowe (termistorowe).\nW bolometrach półprzewodnikowych detektorem jest półprzewodnikowy termistor. Półprzewodniki mają w specyficznym dla danego półprzewodnika zakresie temperatury znacznie większy współczynnik temperaturowy rezystancji. Termistory wykonuje się z materiału zawierającego krzem, german domieszkowany galem oraz tlenki niklu, kobaltu i manganu. W bolometrach od których wymaga się szybkiej reakcji, dodatkowo zwiększa się przewodnictwo cieplne poprzez nałożenie elementu oporowego na podłoże o wysokiej przewodności cieplnej.\nBolometry nadprzewodnikowe.\nW bolometrach nadprzewodnikowych wykorzystuje się zjawisko dużej zmiany rezystancji materiału w pobliżu temperatury przejścia w stan nadprzewodnictwa. Detektorem jest drut wykonany z materiału nadprzewodzącego, utrzymywany w temperaturze przejścia w stan nadprzewodnictwa. Przez czujnik płynie pomiarowy prąd elektryczny. Padające na drut promieniowanie powoduje wzrost temperatury, co skutkuje zwiększeniem oporności czujnika. Duże zmiany parametrów przy przejściu ze stanu normalnego przewodnictwa do stanu nadprzewodnictwa, które odbywa się w przedziale kilku tysięcznych kelwinów wskazuje na dużą czułość tego typu bolometrów. Możliwe jest wykorzystanie zmiany własności magnetycznych czujników nadprzewodnikowych. Bolometry nadprzewodnikowe mają wiele zalet, ich niska temperatura zmniejsza szumy i zakłócające odczyty promieniowanie własne układu pomiarowego. Bolometry nadprzewodnikowe są powszechnie stosowanymi detektorami podczerwieni. Wykorzystuje się je również w termografii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189720", "fragment_id": "15634/1", "subtitle": "", "title": "Bolometr", "parentId": 189720.0, "start_index": 2113.0, "document_id": "15634", "source": "wikipedia", "score": 0.17198176681995392}, "uuid": "5ce75dc3-1c12-46d5-b1e1-2619c5cc951a"}, {"page_content": "Charakterystyki niektórych elementów nieliniowych, na przykład diody tunelowej, mogą mieć obszary o ujemnej rezystancji dynamicznej, w których przy wzroście napięcia maleje natężenie prądu. Rezystancja statyczna jest jednak dodatnia.\nZwiązek z innymi wielkościami.\n \"Osobne artykuły: admitancja, konduktancja i susceptancja.\"\nOdwrotnością impedancji jest admitancja określona przez\n formula_27\ngdzie:\n formula_28 – konduktancja,\n formula_29 – susceptancja.\nWynika stąd zależność między rezystancją a konduktancją i susceptancją:\n formula_30\nW szczególnym przypadku, gdy część urojona admitancji i impedancji jest równa zeru (na przykład dla prądu stałego), rezystancja jest równa odwrotności konduktancji. Jednostką konduktancji jest simens.\nOporniki.\n \"Osobny artykuł: opornik.\"\nOpornik, czyli rezystor, to liniowy element elektroniczny, w którym prąd jest proporcjonalny do przyłożonego napięcia, jest charakteryzowany przez jego opór formula_1\nIstnieją też rezystory nieliniowe, których opór zależy od przyłożonego napięcia, na przykład warystor. Opór fotorezystora zależy od natężenia padającego światła, a termistor to rezystor o oporze zależnym od temperatury.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15729", "fragment_id": "175879/2", "subtitle": "", "title": "Rezystancja", "source": "wikipedia", "start_index": 3778.0, "parentId": 15729.0, "document_id": "175879", "score": 0.3439669609069824}, "uuid": "f22b13eb-0f61-4964-a816-a653cc5d11f0"}]}
{"id": "q_457", "question": "Kto napisał powieść o romansie Anny Kareniny z Aleksym Wrońskim?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tych słów.\nAnna Karenina (ros. \"Анна Каренина\") – klasyczna powieść psychologiczna rosyjskiego pisarza Lwa Tołstoja.\nPowieść powstała w latach 1873–1877, została wydana w latach 1875–1877, a polskie wydanie ukazało się w latach 1898–1900, w przekładzie J. Wołowskiego.\nPowstało wiele adaptacji filmowych opartych na tej powieści zarówno rosyjskich jak i międzynarodowych m.in. w 1997 z Sophie Marceau czy w 2012 z Keirą Knightley.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPełny tekst: ' w Wikiźródłach \n Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  \nBohaterowie powieści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=618510", "fragment_id": "801033/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina", "parentId": 618510.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "801033", "score": 0.5}, "uuid": "f0bf6fba-589c-4c89-aa7a-3f9b32133e26"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 2012. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAnna Karenina – brytyjski melodramat z 2012 roku w reżyserii Joe Wrighta, adaptacja klasycznej powieści Lwa Tołstoja pod tym samym tytułem.\nŚwiatowa premiera filmu odbyła się 7 września 2012 podczas 37. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Toronto.\nFabuła.\nNowatorskie spojrzenie na powieść Lwa Tołstoja. Imperium Rosyjskie u schyłku XIX wieku. Anna Karenina (Keira Knightley) w wieku osiemnastu lat poślubiła wysokiego urzędnika państwowego Aleksieja Karenina (Jude Law), jednak nie był to ślub z miłości. Para doczekała się syna. Kilka lat później Anna poznaje przystojnego hrabiego Wrońskiego (Aaron Taylor-Johnson), w którym z wzajemnością się zakochuje. Romans Anny wywołuje skandal w wyższych sferach. Sprawę komplikuje ciąża, w którą Anna zachodzi z Wrońskim. Karenin postanawia ukarać żonę, co przyniesie olbrzymie konsekwencje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2793096", "fragment_id": "1641788/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 2012)", "document_id": "1641788", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2793096.0, "score": 0.7305251955986023}, "uuid": "c405c1c9-f81d-40ac-b4c8-8ae72f1f68b1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1997 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAnna Karenina – amerykański melodramat z 1997 roku w reżyserii Bernarda Rose’a. Adaptacja powieści pod tym samym tytułem autorstwa Lwa Tołstoja. Zdjęcia kręcono w Petersburgu.\nOpis fabuły.\nRosja, XIX wiek. Piękna Anna (Sophie Marceau) nie jest szczęśliwa w małżeństwie z dużo starszym od niej Kareninem (James Fox). Wdaje się w romans z przystojnym oficerem Wrońskim (Sean Bean) i zachodzi z nim w ciążę. Zdradzony mąż stawia Annę przed okrutnym wyborem. Wkrótce dochodzi do tragedii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2463513", "fragment_id": "565296/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 1997)", "document_id": "565296", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2463513.0, "score": 0.5588603019714355}, "uuid": "74ebf6da-3653-49c4-aacb-e6e7c640a520"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rosyjskiego filmu z 1914 roku. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Anna Karenina.\nAnna Karenina, ros. Анна Каренина, \"Anna Karienina\" – rosyjski film niemy z 1914 roku w reżyserii Władimira Gardina. Film jest ekranizacją powieści Lwa Tołstoja pod tym samym tytułem.\nHistoria filmu.\nFilm powstał w ramach serii Rosyjska Złota Seria w 1914 roku, gdy w kinematografii rosyjskiej położono nacisk na adaptacje dzieł klasyków literatury. \"Anna Karenina\" w reżyserii Władimiera Gardina jest jedną z najbardziej udanych ekranizacji powieści Tołstoja. Film był debiutem zarówno reżysera, który w 1914 roku zrealizował również \"Sonatę Kreutzerowską\" w oparciu o opowiadanie Lwa Tołstoja o tym samym tytule, jak i dwóch aktorek, które w nim zagrały: Zoi Barancewicz i Marii Giermanowej.\nFabuła.\nTytułowa bohaterka jest rozdarta pomiędzy uczuciami do męża, hrabiego Karenina, oraz do kochanka, Wronskiego. Jej dążenia do samodzielnego decydowania o własnym losie są tłumione przez konwenanse epoki. Wronski żąda od nie, aby opuściła męża dla niego, jednak nadchodzi wojna i kochankowie się rozstają. Anna Karenina cierpi. Aby uciec przed problemami, rzuca się pod pociąg i ginie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2550323", "fragment_id": "523226/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 1914)", "document_id": "523226", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2550323.0, "score": 0.3625858724117279}, "uuid": "019529f0-918a-43d1-85dc-f11fc31af788"}, {"page_content": "Anna Karenina (tytuł oryg. \"Love\") – amerykański niemy melodramat z 1927 w reżyserii Edmunda Gouldinga, będący adaptacją powieści o tym samym tytule Lwa Tołstoja z 1878. W rolach głównych wystąpili John Gilbert i Greta Garbo.\nPodstawowe informacje.\nFilm jest adaptacją powieści \"Anna Karenina\" Lwa Tołstoja w reżyserii Edmunda Gouldinga. Główne role zagrali John Gilbert i Greta Garbo (był to ich drugi wspólny projekt). Obraz posiadał dwa różne zakończenia – zależnie od wersji amerykańskiej i europejskiej. Produkcja otrzymała mieszane recenzje.\nPierwotnie film miano zatytułować \"Heat\", jednak ostatecznie zmieniono tytuł na \"Love\". W 1935 roku powstała dźwiękowa wersja filmu, zatytułowana \"Anna Karenina\", w której także zagrała Garbo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2274296", "fragment_id": "495671/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 1927)", "parentId": 2274296.0, "start_index": 0.0, "document_id": "495671", "source": "wikipedia", "score": 0.26465293765068054}, "uuid": "fedf1262-b63f-4421-a5df-a12d79c5a799"}, {"page_content": "Anna Karenina – amerykański melodramat z 1935 roku.\nO filmie.\nFilm jest adaptacją powieści \"Anna Karenina\" Lwa Tołstoja w reżyserii Clarence’a Browna. Rolę tytułową zagrała Greta Garbo, która otrzymała za nią nagrodę Nowojorskiego Koła Krytyków Filmowych dla najlepszej aktorki roku. Ponadto, film został nagrodzony także na Festiwalu Filmowym w Wenecji w 1935 roku. \"Anna Karenina\" spotkała się z generalnie przychylnymi recenzjami ze strony krytyków.\nProdukcja była remakiem niemej wersji \"Anny Kareniny\" z 1927 roku (zatytułowanej \"Love\"). Greta Garbo zagrała tam u boku Johna Gilberta.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1282655", "fragment_id": "1131158/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 1935)", "document_id": "1131158", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1282655.0, "score": 0.2177131175994873}, "uuid": "2eba34da-dc96-4e47-86ea-e5d504aa26f1"}, {"page_content": "Anna Karenina. Historia Wrońskiego (ros. Анна Каренина. Исто́рия Вро́нского) – rosyjski film z 2017 roku w reżyserii Karena Szachnazarowa będący swobodną adaptacją powieści Lwa Tołstoja o tym samym tytule z wykorzystaniem wspomnień Wikientija Wieriesajewa zawartych w książce „Na wojnie japońskiej”. Oprócz wersji kinowej zrealizowana została rozbudowana 8-odcinkowa wersja telewizyjna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4828238", "fragment_id": "246886/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina. Historia Wrońskiego", "document_id": "246886", "start_index": 0.0, "parentId": 4828238.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5353896021842957}, "uuid": "6d473eb1-8513-4490-b3dd-7c5e2aa0f2a5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1948 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAnna Karenina – brytyjski film dramatyczny z 1948 roku w reżyserii Juliena Duviviera. Film jest adaptacją powieści Lwa Tołstoja pod tym samym tytułem.\nTreść.\nAnna Karenina jest żoną Aleksieja, oziębłego mężczyzny, z którym ma syna. Pewnego dnia Anna wybiera się do Moskwy. W pociągu poznaje sympatyczną hrabinę Wrońską oraz jej syna. Wroński, oczarowany Anną, stara się zrobić wszystko, aby ją w sobie rozkochać. Zaniedbywana przez męża kobieta w końcu ulega. Dla tej nowej miłości poświęca swoje dotychczasowe życie, małżeństwo, dobrą opinię, a nawet syna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3024177", "fragment_id": "1201360/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 1948)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1201360", "parentId": 3024177.0, "score": 0.4900549650192261}, "uuid": "c5f3b712-9c9e-4a1c-880d-9e7070221782"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1967. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAnna Karenina (ros. Анна Каренина, \"Anna Karienina\") – radziecki film z 1967 roku wyreżyserowany przez Aleksandra Zarchiego będący adaptacją powieści Lwa Tołstoja o tym samym tytule. Od 1911 roku jest to piętnasta adaptacja tego utworu.\nWersja polska.\nOpracowanie: Studio Opracowań Filmów w Warszawie\nReżyseria: Zofia Dybowska-Aleksandrowicz\nGłosów użyczyli:\nŹródło:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3333923", "fragment_id": "985795/0", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina (film 1967)", "parentId": 3333923.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "985795", "score": 0.20076242089271545}, "uuid": "510d74ae-0607-4569-886e-2fccb4723c76"}, {"page_content": "Po balu Anna jest zszokowana faktem, jak bardzo Wroński ją pociąga – emocjonalnie i fizycznie. Postanawia przedwcześnie wrócić do St. Petersburga, do swojego ustabilizowanego trybu życia. Aleksy udaje się tam za nią i to tym samym pociągiem, by – jak mówi – „\"być zawsze tam, gdzie ona\"”. Tołstoj pisze, że w tym momencie Wroński wypowiedział to, czego pragnęło serce Anny, lecz lękał się rozsądek. Karenina zdaje sobie sprawę z konsekwencji ewentualnego związku z hrabią, podczas gdy on w ogóle o nich nie myśli. Ona myśli z przerażeniem: „\"O nie, nie! Ja nie jestem Stiwa! […] Nie zgodziłabym się na to, by zwątpić o sobie\"”. On zaś stawia sobie za najważniejszy cel w życiu, by ją zdobyć. Karenin, którego Wroński spotyka na dworcu w Petersburgu, bardzo go razi, ponieważ uważa, że \"tylko on ma niewątpliwe prawo kochać Annę\".\nCzęść druga.\nAutor opisuje dotychczasowy tryb życia Anny. Kobieta ma wielu przyjaciół i utrzymuje szerokie kontakty towarzyskie w trzech kręgach: z podwładnymi i kolegami męża (których uważa za nudnych i stara się unikać), z hrabiną Lidią Iwanowną (której Karenin zawdzięcza karierę) oraz z księżną Betsy Twerską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=618510", "fragment_id": "801033/12", "subtitle": "", "title": "Anna Karenina", "source": "wikipedia", "start_index": 14983.0, "document_id": "801033", "parentId": 618510.0, "score": 0.4359213709831238}, "uuid": "5c4d26ea-ec28-4d88-9ec5-858eb42ab01d"}]}
{"id": "q_458", "question": "Boryna brał udział w powstaniu styczniowym czy listopadowym?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Skorb ps. \"Boryna, Puszczyk\" (ur.    w Rynkowcach, powiat Szczuczyn; zm. 12 grudnia 1988 w Lęborku) – polski dowódca wojskowy, rotmistrz Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej. Kawaler Orderu Virtuti Militari.\nLata wojny.\nSyn Marcina i Michaliny z d. Powajbo.\nZmobilizowany w sierpniu 1939 roku, brał udział w kampanii wrześniowej. Ranny, trafił do niewoli radzieckiej. Po paru miesiącach uciekł. Za jego ujęcie wyznaczono nagrodę 10 000 rubli.\nW ramach pracy konspiracyjnej pracował jako sekretarz niemieckiej żandarmerii w Wasiliszkach. Zdekonspirowany, przeszedł do służby polowej i w 1942 roku zorganizował pierwszy oddział partyzancki na tym terenie. Jego oddział występował w sowieckich mundurach z sowiecką bronią i nawet używał rosyjskiego języka. Miało to uchronić miejscową ludność przed represjami.\n3 maja 1943 roku oddział po raz pierwszy założył mundury polskie. Powstawały bataliony 77 pułku piechoty AK. Jan mianowany został adiutantem komendanta Nowogródzkiego AK płk. „Borsuka” i dowódcą oddziału 301. Już jako „Boryna” był ostatnim komendantem Okręgu Nowogródzkiego AK. Podobnie jak inne oddziały AK na Nowogródczyźnie, oddział 301 zajmował się ochroną ludności przed rabunkami sowieckich partyzantów, m.in. 5 czerwca 1943 w chutorze Mociewczuki rozbił grupę partyzantów z oddziału im. Leninowskiego Komsomołu (zginęło 3 Sowietów, a 1 został ranny).\nOkres powojenny.\nPo zakończeniu wojny, pod fałszywym nazwiskiem został aresztowany przez UB. Po zwolnieniu przeniósł się na Ziemie Odzyskane. Zmarł 2 grudnia 1988 roku. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Lęborku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2792978", "fragment_id": "1641748/0", "subtitle": "", "title": "Jan Skorb", "document_id": "1641748", "start_index": 0.0, "parentId": 2792978.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0925513282418251}, "uuid": "f9fc9e43-6e9c-4fc7-a534-41ceb3827bd9"}, {"page_content": "Bolesław Rożen, właściwie Bolesław August Hilary Jaxa-Rożen herbu Gryf (ur. 15 października 1815, zm. 22 czerwca 1883 w Bochni) – ziemianin, uczestnik powstania listopadowego, powstania krakowskiego i powstania styczniowego.\nBiografia.\nW wieku 15 lat wziął udział w powstaniu listopadowym. Służył jako podoficer w 12 Pułku Piechoty Liniowej. 17 września 1831 odznaczony został Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari nr 3046.\nW 1835 poślubił Katarzynę Grabczyńską poznaną przez przyjaciela i towarzysza broni z powstania Józefa Długoszowskiego, dziadka gen. Bolesława Wienawy-Długoszowskiego. Dzierżawił i administrował majątkiem w Rożnowie, dawnym gnieździe rodowym Rożnów, oraz w Tropiu.\nW 1846 uczestniczył w przygotowaniach powstania krakowskiego. Aresztowany. Do 1848 był więźniem stanu. Jego bracia, Włodzimierz i Artur oraz znaczna część dalszej rodziny zginęła w 1846 w czasie rzezi galicyjskiej. Po uwolnieniu prowadził gospodarstwo w rodzinnym majątku w Gierczycach i Cerekwi.\nPomimo zaawansowanego wieku brał również czynny udział w powstaniu styczniowym. W 1863 został mianowany zastępcą naczelnika organizacji obywatelskiej powiatu bocheńskiego.\nŻycie prywatne.\nBył synem Marcelego Antoniego Jaksa-Rożen i Tekli z Cieńskich herbu Pomian[]. Miał czwórkę rodzeństwa, Ludomira, Włodzimierza, Artura i Hortensję. Ze ślubu z Katarzyną Grabczyńską miał czwórkę dzieci, Hilarię, Walerię, Bronisławę i Michała. Zmarł w 1883 roku, jego grób znajduje się na cmentarzu parafialnym w Cerekwi. Miał czworo dzieci: Hilarię (zamężną Chodorską), Walerię (zamężną Onitsch, jej córka wyszła za Zygmunta Zielińskiego), Bronisławę (zamężną Białobrzeską) i Mieczysława.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1137168", "fragment_id": "1376746/0", "subtitle": "", "title": "Bolesław Jaxa-Rożen", "parentId": 1137168.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1376746", "source": "wikipedia", "score": 0.3595644235610962}, "uuid": "5f718283-98c2-4748-b3a8-4352e31023b0"}, {"page_content": "Borna (zm. 821) – książę chorwacki panujący w Chorwacji Dalmatyńskiej, w latach 810–821 walczył razem z Frankami przeciwko księciu Ljudewitowi.\nBył następcą i prawdopodobnie synem Wyszesława.\nNa początku IX wieku (ok. 805 roku) przyjął chrzest od podległego Frankom duchowieństwa. Przyczynił się do powstania pierwszego chorwackiego biskupstwa.\nNa początku 820 roku brał udział w zjeździe w Akwizgranie, gdzie radził, jak można unieszkodliwić Ljudewita.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75948", "fragment_id": "641561/0", "subtitle": "", "title": "Borna (książę chorwacki)", "parentId": 75948.0, "start_index": 0.0, "document_id": "641561", "source": "wikipedia", "score": 0.2714715301990509}, "uuid": "5425cdde-2ca8-4073-a72f-3b30a98312a2"}, {"page_content": "Leon Rutkowski herbu Bończa (ur. 1805 w Gołyszynie, zm. 15 sierpnia 1863 w Glanowie) – powstaniec listopadowy, dzierżawca majątku w Glanowie.\nSyn Walentego i Marianny z Wolnickich. Miał trzech braci: Leopolda, Józefa i Maksymiliana. Wszyscy brali udział w powstaniu listopadowym, skutkiem czego Rutkowscy przypłacili ruiną i utratą rodzinnego majątku Wilków.\nUdział w Powstaniu Listopadowym.\nLeon Bończa-Rutkowski w 1830 r. był zawodowym podoficerem w Pułku Grenadierów Gwardii w stopniu st. sierżanta. Po wybuchu powstania listopadowego awansowany na stopień oficerski, służył w Pułku Grenadierów w 4 Dywizji Piechoty, a następnie w 13 Pułku Piechoty Liniowej w tejże dywizji. Brał udział w bitwie o Olszynkę Grochowską, w której wykazał się bohaterstwem, za co został odznaczony 17 września 1831 r. Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari. W trakcie kampanii poznał Stanisława Nováka z patriotycznej rodziny szlacheckiej z Małopolski. Obu towarzyszy broni połączyła dozgonna przyjaźń.\nRanny, przebywał w szpitalu w Modlinie. Po leczeniu, w październiku 1831, w stopniu porucznika, został zwolniony z wojska i powrócił w rodzinne strony. Po utracie zrujnowanego majątku rodzinnego w Wilkowie był dzierżawcą różnych majątków w dawnym województwie krakowskim. W 1856 został dzierżawcą majątku Glanów, należącego w tym czasie do rosyjskiego generała Mikołaja barona Korffa.\nZe związku małżeńskiego z Józefą z Filipowskich miał dwoje dzieci: syna Teofila i córkę Mariannę. Teofil Rutkowski walczył w powstaniu styczniowym w oddziale Langiewicza. Zięć Rutkowskiego, Konstanty Novák, usynowiony bratanek przyjaciela, również aktywnie uczestniczył w powstaniu.\nObrona dworu w Glanowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3704961", "fragment_id": "1284772/0", "subtitle": "", "title": "Leon Bończa Rutkowski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3704961.0, "document_id": "1284772", "score": 0.4179117977619171}, "uuid": "aece85af-92a4-488f-9034-147013a260fc"}, {"page_content": "Urodził w rodzinie ziemiańskiej, jego ojcem był uczestnik powstania listopadowego i autor słów znanego w czasach powstania hymnu „Cześć polskiej ziemi, cześć” (do muzyki Stefana Surzyńskiego) Feliks, matką Julia z Marcinkiewiczów. Jego braćmi byli również powstańcy styczniowi: Leon (1843-1863) i Stanisław (1840-1899)\nUpamiętnienie.\nJego symboliczny grób znajduje się na cm. Łyczakowskim we Lwowie (pole nr 40, cmentarz powstańców styczniowych), gdzie pochowany jest jego brat Stanisław. W Liwkach, na kopcu usypanym przez mieszkańców wsi znajduje się tablica pamiątkowa ku czci trzech braci Frankowskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5472546", "fragment_id": "357400/3", "subtitle": "", "title": "Jan Józef Frankowski", "parentId": 5472546.0, "start_index": 3657.0, "source": "wikipedia", "document_id": "357400", "score": 0.1392993927001953}, "uuid": "ed81ee9d-3102-4fbd-abb0-ec50ba3bf0fa"}, {"page_content": "Potomkowie Karola brali udział w kolejnych powstaniach narodowych. Syn Franciszek wziął udział w insurekcji kościuszkowskiej. Synowie tegoż, Napoleon Antoni (1806–1850) i Maksymilian Ogrodowicz (1815–1848) byli uczestnikami powstania listopadowego oraz powstania wielkopolskiego 1846 roku. Maksymilian poległ w bitwie pod Sokołowem w czasie drugiego powstania wielkopolskiego. Synami Napoleona Antoniego byli powstańcy styczniowi Władysław Stanisław Wojciech (1841–1883) i Antoni Mikołaj (1846–1927). Wnuk Antoniego Mikołaja, Jerzy Władysław Ogrodowicz (1918–1983) był łącznikiem Armii Krajowej. Ponadto, syn Karola, Łukasz Ogrodowicz, absolwent Uniwersytetu Viadrina \nwe Frankfurcie, porzucił karierę prawniczą i został kapitanem wojsk austriackim, zaś jego syn Edmund Ogrodowicz von Monte Belvedere generalmajorem tych wojsk, weteranem wojny francusko austriackiej i kawalerem orderów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5355843", "fragment_id": "367692/2", "subtitle": "", "title": "Karol Ogrodowicz", "parentId": 5355843.0, "start_index": 2739.0, "source": "wikipedia", "document_id": "367692", "score": 0.3159780502319336}, "uuid": "d83d84b2-1601-44b0-ac53-309ae7f16342"}, {"page_content": "Mieszkańcy Jędrzejowa od początku brali udział w powstaniu listopadowym. Jednym z członków sprzysiężenia podchorążych był ppor. Ludwik Borkiewicz z otoczenia księcia Konstantego. Przed zamachem na wielkiego księcia, w mieszkaniu Borkiewicza odbyła się narada spiskowców pod przewodnictwem Piotra Wysockiego. Ze znaczniejszych postaci ziemi jędrzejowskiej w powstaniu udzielali się Jan Ledóchowski z Krzelowa, poseł jędrzejowski i sędzia pokoju w Jędrzejowie oraz Roman Sołtyk z Koneckiego, właściciel dóbr ziemskich w Mokrsku. Okrzyk Ledóchowskiego: \"nie ma Mikołaja!\", poparty przez galerię sejmu doprowadził do detronizacji cara. Żołnierze z jędrzejowskiego weszli w skład 10 pułku pod dowództwem podpułkownika Piotra Wysockiego i brali udział w obronie Woli. Zasilili również 1 pułk Krakusów jako 3 szwadron jędrzejowski, a w pomieszczeniach klasztoru cysterskiego urządzono polski szpital wojskowy.\nPowstanie styczniowe.\nW styczniu 1863 r. udało się nie dopuścić do branki. Odbijanie spisowych odbyło się jeszcze w innych punktach regionu, m.in. w Wodzisławiu. Tutejszy kler prowadził agitację w czasie powstania, np. ks. Walenty Witkowski, którego władze cesarskie określiły jako wroga państwa. Wielu księży ukarano karami pieniężnymi za sprzyjanie powstańcom oraz udział w manifestacjach w czasie pogrzebów powstańców. Walki powstańcze w okolicach Jędrzejowa trwały półtora roku, doszło do ok. 30 potyczek, m.in. pod Małogoszczem, Oksą, Warzynem, Ciernem, Obiechowem oraz w rejonie Wodzisławia i Jakubowa. Bitwy te toczyły się m.in. pod dowództwem Langiewicza.\nII Rzeczpospolita.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89409", "fragment_id": "654445/4", "subtitle": "", "title": "Jędrzejów", "document_id": "654445", "start_index": 5052.0, "parentId": 89409.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17852191627025604}, "uuid": "fe1656cc-4e09-43bc-bc82-390d3bca1938"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJózef Śmiechowski (ur. 16 marca 1798, zm. 18 czerwca 1875 we Lwowie) – polski generał powstania styczniowego, uczestnik powstania listopadowego i styczniowego.\nW 1820 ukończył Szkołę Podchorążych w Warszawie zostając podporucznikiem. W 1831 był majorem, po upadku powstania listopadowego wyjechał na Zachód.\nPo wybuchu powstania styczniowego w 1863 mianowany przez Rząd Narodowy generałem. Odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. W 1863 stanął na czele oddziału kosynierów, sformowanego w ziemi czerskiej we wsi Wola Prażmowska. Razem z wojskami gen. Antoniego Jeziorańskiego zajął 4 lutego 1863 Rawę. 6 lutego przeprowadził udany wypad na Lubochnię. Na czele batalionu kosynierów wziął udział w bitwie pod Małogoszczem (24 lutego) i Pieskową Skałą (4 marca). Po ogłoszeniu dyktatury Mariana Langiewicza objął dowództwo brygady piechoty. Wziął udział w bitwie pod Chrobrzem (17 marca) i pod Grochowiskami (18 marca). Po ucieczce Langiewicza do Galicji stanął na czele jego Korpusu. 21 marca poniósł klęskę w bitwie pod Igołomią i przekroczył granicę austriacką pod Czernichowem. Walczył jeszcze w lubelskim. Od 11 maja dowodził oddziałami Jeziorańskiego, poniósł klęskę w bitwie pod Hutą Krzeszowską i wycofał się do Galicji. Po powstaniu mieszkał we Lwowie.\nPochowany na cmentarzu Łyczakowskim.\nZmarli powstańcy 1863 roku zostali odznaczeni przez prezydenta RP Ignacego Mościckiego 21 stycznia 1933 roku Krzyżem Niepodległości z Mieczami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419392", "fragment_id": "54053/0", "subtitle": "", "title": "Józef Śmiechowski", "document_id": "54053", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 419392.0, "score": 0.2507673501968384}, "uuid": "0c6fa985-a627-4a5a-9a82-2dcd4f822e58"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nTeofil Osiecki (ur. 20 grudnia 1813, zm. 30 sierpnia 1901 w Nicei) – polski uczestnik walk narodowowyzwoleńczych w XIX wieku. \nŻyciorys.\nW 1831 wziął udział w powstaniu listopadowym jako podchorąży. Po upadku powstania przebywał na emigracji. W późniejszych czasach brał udział w zrywach rewolucyjnych w Europie. W powstaniu węgierskim 1848 walczył w stopniu porucznika w szeregach Legionów Polskich gen. Józefa Bema. Później był kapitanem w sztabie gen. Władysława Zamoyskiego podczas wojny krymskiej (1853-1856). Później był podpułkownikiem inżynierem w wojsku Giuseppe Garibaldiego. Wziął udział w powstaniu styczniowym, 1863 schronił się w Krakowie. W latach 1870–1875 wykładał język francuski i rysunek w królewskim kolegium w Neapolu.\nPrzez wiele lat zamieszkiwał w Nicei przy Rue de Rome 14. Na początku XX wieku był jednym z ostatnich żyjących powstańców listopadowych.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4097353", "fragment_id": "636411/0", "subtitle": "", "title": "Teofil Osiecki", "parentId": 4097353.0, "start_index": 0.0, "document_id": "636411", "source": "wikipedia", "score": 0.32840853929519653}, "uuid": "fe9206d5-5909-4165-a903-f4b451b2e83c"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nAleksander Teodor Guttry (ur. 23 marca 1813 w Paryżu k. Żnina, zm. 4 stycznia 1891 w Piotrkowicach (Poznańskie)) – polski działacz polityczny, przedstawiciel liberalnego ziemiaństwa, członek Zarządu Centralnego Towarzystwa Gospodarczego dla Wielkiego Księstwa Poznańskiego w 1861 roku.\nŻyciorys.\nSyn Leona (1755–1829) i Honoraty ze Skoraszowskich (1773–1836). Ukończył poznańskie gimnazjum im. Marii Magdaleny. Brał udział w powstaniu listopadowym, po którym osiadł we wsi Paryż w pow. wągrowieckim. W 1840 brał udział w pracach nad przygotowaniem powstania narodowego, kierowanego przez poznański Komitet Libelta. W 1845 objął urząd wielkorządcy powstańczej Wielkopolski. Po denuncjacji w przeddzień wybuchu powstania w lutym 1846 został aresztowany i uwięziony. Po roku uniewinniony i zwolniony. W 1848 brał udział w powstaniu wielkopolskim, kiedy był adiutantem gen. Ludwika Mierosławskiego i walczył pod Miłosławiem i Wrześnią. Później był działaczem Ligi Polskiej, założycielem „Dziennika Polskiego”. W latach 1861–1866 zasiadał w Izbie Deputowanych pruskiego Landtagu w Berlinie. W powstaniu styczniowym z 1863 początkowo działał w Wielkopolsce (komisarz gen. Mariana Langiewicza), a następnie był komisarzem Rządu Narodowego na Francję i Anglię. W pojedynku zabił J. Kurzynę. Po powstaniu, w 1864 został skazany zaocznie przez rząd pruski na wyrok śmierci. Przebywał na emigracji w Belgii, skąd po amnestii w 1871 powrócił do kraju. Pochowany został w grobowcu rodzinnym na cmentarzu parafialnym w Juncewie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143", "fragment_id": "180820/0", "subtitle": "", "title": "Aleksander Guttry", "parentId": 143.0, "start_index": 1.0, "document_id": "180820", "source": "wikipedia", "score": 0.1369457244873047}, "uuid": "38f956c4-3a7e-4aa9-8e5d-6e04f0b143d3"}]}
{"id": "q_459", "question": "Jak nazywa się odmiana rzeczownika przez przypadki?", "answer": [{"page_content": "Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, czynności, organizmy, zjawiska i pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim pełni funkcję głównie podmiotu w zdaniu; może też pełnić funkcję dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczowników całkowicie nieodmiennych (np. \"atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikaze\" itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi). \nW większości języków istnieje jakiś system klasyfikacji rzeczowników. Systemy te to zwykle system rodzajów (niewielka zamknięta liczba kategorii mająca duży wpływ na inne konstrukcje języka) lub system liczników (duża otwarta liczba kategorii mająca ograniczony wpływ na inne konstrukcje, np. przy liczeniu) albo klasy. Większość języków indoeuropejskich ma system rodzajów – od 2 (włoski, francuski, hiszpański), przez 3 (łacina, niemiecki) do nawet 5 (polski). Języki japoński oraz chiński są przykładami języków z systemem liczników.\nJęzyk polski.\nPodział rzeczowników.\nW języku polskim rzeczowniki według kategorii desygnatów przyjęło się dzielić na:\nPrzynależność rzeczowników do grupy żywotnych lub nieżywotnych, osobowych i nieosobowych wpływa na ich odmianę.\nRzeczowniki można podzielić także na:\nLiczba rzeczownika.\nRzeczownik w języku polskim odmienia się współcześnie przez liczby: pojedynczą i mnogą. Dawna liczba podwójna wyszła z użycia, jej ślady zachowały się w języku w formie szczątkowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12894", "fragment_id": "185924/0", "subtitle": "", "title": "Rzeczownik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 12894.0, "document_id": "185924", "score": 0.4527962803840637}, "uuid": "e437765c-e212-47cb-b220-e59fa9c78f34"}, {"page_content": "Rzeczowniki na ogół mają formy liczby pojedynczej i mnogiej, jednak występują także i takie, mające wyłącznie liczbę pojedynczą (singularia tantum) lub wyłącznie mnogą (pluralia tantum). Do tych pierwszych należy np. молоко ‘mleko’, пісок ‘piasek’, Київ ‘Kijów’, геройство 'bohaterstwo', choć od niektórych z nich w specyficznym znaczeniu da się utworzyć także liczbę mnogą. Do pluralia tantum należy: две́рі ‘drzwi’, граблі́ ‘grabie’, джу́нглі ‘dżungla’, Карпати ‘Karpaty’, гро́ші ‘pieniądze’. Użycie liczby w związkach wyrazowych rzeczowników z czasownikami może różnić się w porównaniu z polszczyzną, np. ловити рибу ‘łowić ryby’, купувати малину ‘kupować maliny’.\nPrzypadki.\nOdmianie przez przypadki (deklinacji) ulegają rzeczowniki, przymiotniki, zaimki i liczebniki. Wyróżnia się 7 przypadków (відмі́нок): mianownik (називни́й), dopełniacz (родови́й) celownik (дава́льний), biernik (знахі́дний), narzędnik (ору́дний), miejscownik (місце́вий), wołacz (кли́чний). Można wyróżnić 4 wzorce odmiany rzeczownika (tj. 4 deklinacje), a w dwóch pierwszych deklinacjach można dodatkowo w zależności od zakończenia tematu wydzielić grupy twarde, miękkie i mieszane.\nIstnieją rzeczowniki obcego pochodzenia zakończone na samogłoski, które są nieodmienne, np. жюрі́ 'jury', авеню́ 'aleja', кенгуру́ 'kangur', конферансьє 'konferansjer', ре́фері 'sędzia, arbiter', таксі́ 'taksówka', шимпанзе́ 'szympans'.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5275466", "fragment_id": "1043966/7", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka ukraińskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 8662.0, "document_id": "1043966", "parentId": 5275466.0, "score": 0.36862069368362427}, "uuid": "f41aa88c-cfc9-4fc9-96be-432b382871c3"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nFleksja w języku łacińskim – odmiana rzeczownika i przymiotnika przez przypadki w języku łacińskim.\nW języku łacińskim jest 5 deklinacji, oznaczanych numerami I, II, III, IV, V. Odpowiadają one tematom kończącym się na -\"a\", -\"o\", -\"i\" lub spółgłoskę, -\"u\" i -\"e\". Deklinacje I i V skupiają rzeczowniki (i także przymiotniki) rodzaju żeńskiego, w deklinacji II i IV występują rzeczowniki (w II także przymiotniki) rodzaju męskiego i nijakiego, deklinacja III dotyczy wszystkich rodzajów. Istnieją wyjątki od wzorców odmiany, a także zaszeregowania rzeczowników do poszczególnego rodzaju; niektóre przypadki są pochodną rozwoju języka i na różnym etapie spotykane są odmienne formy.\nPrzypadki łacińskie.\nW języku łacińskim jest 6 przypadków, kolejno: \"nominativus\" (nominatyw, mianownik), \"genetivus\" (genetyw, dopełniacz), \"dativus\" (datyw, celownik), \"accusativus\" (akuzatyw, biernik), \"ablativus\" (ablatyw), \"vocativus\" (wokatyw, wołacz). \"Vocativus\" i \"ablativus\" czasem występują w odwrotnej kolejności. Funkcje przypadków często są odmienne niż w języku polskim, w szczególności \"ablativus\" nie występuje w języku polskim jako osobny przypadek (w językach słowiańskich zlał się z dopełniaczem; w łacinie przejął natomiast funkcje narzędnika i miejscownika).\nStosowane skróty przypadków to odpowiednio: N. (Nom.), G. (Gen.), D. (Dat.), Acc., Abl., V. (Voc.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25612", "fragment_id": "181073/0", "subtitle": "", "title": "Fleksja w języku łacińskim", "document_id": "181073", "start_index": 0.0, "parentId": 25612.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20448169112205505}, "uuid": "3d6839bd-239c-47a2-8494-32e7b296de7f"}, {"page_content": "Na podstawie kryterium zgodności rzeczownika z przymiotnikiem można wyróżnić pięć rodzajów rzeczownika. Podział ten zaproponował w 1956 roku Witold Mańczak:\nZ kolei dla innych niż rzeczownik części mowy (w tym także dla zaimków rzeczownych!) wyróżnia się:\nDla uproszczenia zwykle trzy rodzaje rzeczownika – męskoosobowy, męskozwierzęcy oraz męskorzeczowy – klasyfikuje się w liczbie pojedynczej wspólnie jako po prostu rodzaj męski. Pozwala na ujednolicenie nazw rodzajów dla rzeczowników oraz dla innych części mowy. W takim wypadku w liczbie mnogiej rzeczownika określa się rodzaj niezależnie od jego rodzaju w liczbie pojedynczej: ten \"brat\" (r. męski)→ ci \"bracia (r. męskoosobowy)\", ale ten \"pies\" (r. męski)→ te \"psy (r. niemęskoosobowy\").\nOprócz standardowego podziału na pięć rodzajów można spotkać inne. Na przykład Zygmunt Saloni zaproponował w 1976 roku podział rzeczowników na dziewięć kategorii (oznaczonych jako M1, M2, M3, F, N1, N2, P1, P2 i P3), rozszerzając klasyfikację Mańczaka o:\nMarcin Woliński w 2001 roku zmodyfikował klasyfikację Saloniego:\nZ kolei Zofia Zaron w 2004 roku zaproponowała alternatywny podział biorący pod uwagę wyłącznie kwestie fleksyjne (konkretnie: końcówki mianownika, dopełniacza i biernika w obu liczbach), a nie składniowe (przez to rzeczowniki takiej jak \"poeta, artysta,\" czy \"starosta\" klasyfikowane są jako żeńskie). Klasyfikacja Zaron wyróżnia siedem grup rzeczowników:\nPrzypadki.\n \"Osobny artykuł: Deklinacja w języku polskim.\"\nJest 7 przypadków (w nawiasach podano pytania przypadków):\nPrzykładowa odmiana przez przypadki:\nSzczątkowo zachowały się formy rzeczownikowej odmiany przymiotników. Formy te to np. nom. \"zdrów\" oraz pierwotne dopełniacz i celownik w wyrażeniach typu \"z grecka\" i \"po grecku\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1390772", "fragment_id": "190858/2", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka polskiego", "document_id": "190858", "start_index": 3257.0, "parentId": 1390772.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39299318194389343}, "uuid": "3dbc0ead-2adc-41d3-a37f-f5c55bbf9ebf"}, {"page_content": "Odmienne części mowy to rzeczownik (&lt; lang=\"la\"&gt;substantivum&lt;/&gt;), przymiotnik (&lt; lang=\"la\"&gt;adiectivum&lt;/&gt;), zaimek (&lt; lang=\"la\"&gt;pronomen&lt;/&gt;), liczebnik (&lt; lang=\"la\"&gt;numerale&lt;/&gt;) i czasownik (&lt; lang=\"la\"&gt;verbum&lt;/&gt;). Pierwsze cztery odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje. Odmianę tę nazywa się deklinacją. Przy odmianie czasownika, którą określa się jako koniugację, rozróżnia się osoby, liczby, czasy, tryby i strony.\nNieodmienne części mowy to przysłówek (&lt; lang=\"la\"&gt;adverbium&lt;/&gt;), przyimek (&lt; lang=\"la\"&gt;praepositio&lt;/&gt;), spójnik (&lt; lang=\"la\"&gt;coniunctio&lt;/&gt;) i wykrzyknik (&lt; lang=\"la\"&gt;interiectio&lt;/&gt;).\nLiczby.\nW odmianie łacińskiej występują dwie liczby – pojedyncza (&lt; lang=\"la\"&gt;numerus singularis&lt;/&gt;) i mnoga (&lt; lang=\"la\"&gt;numerus pluralis&lt;/&gt;). W języku archaicznym istniała jeszcze liczba podwójna (&lt; lang=\"la\"&gt;numerus dualis&lt;/&gt;), która w okresie klasycznym zanikła. Drobne jej pozostałości występują w odmianie liczebników &lt; lang=\"la\"&gt;duo&lt;/&gt; („dwa”) i &lt; lang=\"la\"&gt;ambo&lt;/&gt; („oba”, „równo”).\nRodzaje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7431", "fragment_id": "178445/22", "subtitle": "", "title": "Łacina", "parentId": 7431.0, "start_index": 31443.0, "document_id": "178445", "source": "wikipedia", "score": 0.26098987460136414}, "uuid": "1184f82b-66e7-4c16-aaa1-f4fd4edc8e3f"}, {"page_content": "Wyrazy z grupy rzeczownika podlegają odmianie przez przypadki. Podstawowych przypadków wyróżnia się zazwyczaj 15, przy czym można je podzielić na pewne grupy:\n* przypadki gramatyczne (4 przypadki), służące przede wszystkim do oddawania roli wyrazów w zdaniu, np. w celu odróżnieniu podmiotu od dopełnienia zdania; w języku polskim odpowiadają im przede wszystkim polskie przypadki mianownik, dopełniacz i biernik: \"nominatiivi\" – \"talo\" (dom), \"genetiivi\" – \"talon\" (domu [czego?]), \"akkusatiivi\" – \"talo\"/\"talon\" (dom [biernik]) oraz \"partitiivi\" – \"taloa\" (dom [cząstkowy])\n* przypadki lokalizacji wewnętrznej (3 przypadki), służące do określania lokalizacji przedmiotu wewnątrz innego obszaru oraz do wyrażania ruchu do i z tego obszaru; w języku polskim wyrażenia takie konstruowane są przy użyciu przyimków, najczęściej „w”, „do” i „z”: \"inessiivi\" – \"talossa\" (w domu), \"elatiivi\" – \"talosta\" (z [wnętrza] domu) oraz \"illatiivi\" – \"taloon\" (do domu)\n* przypadki lokalizacji zewnętrznej (3 przypadki), służące do określania lokalizacji przedmiotu na powierzchni innego przedmiotu lub w jego bezpośrednim pobliżu oraz do wyrażania ruchu na tę powierzchnię i z tej powierzchni; w języku polskim wyrażenia takie konstruowane są również przy użyciu przyimków, najczęściej z użyciem „na” i „z”: \"adessiivi\" – \"talolla\" (na domu), \"ablatiivi\" – \"talolta\" (z [powierzchni] domu) oraz \"allatiivi\" – \"talolle\" (na dom)\n* przypadki abstrakcyjne (2 przypadki), służące do określania stanu, roli lub funkcji przedmiotu lub ich zmiany; w języku polskim ten sam sens wyraża się również przez przyimki, np. „jako” czy „w co [się zmienić]”: \"essiivi\" – \"talona\" (jako dom/w roli domu) oraz \"translatiivi\" – \"taloksi\" (w dom [zmieniać się])", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255578", "fragment_id": "1118155/18", "subtitle": "", "title": "Język fiński", "parentId": 1255578.0, "start_index": 27161.0, "document_id": "1118155", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "adcf4841-25e0-45db-8276-0936e7f500c9"}, {"page_content": "Według Donata rzeczownik to część mowy oznaczająca ciało lub rzecz, o której się komunikujemy. Ma sześć właściwości – kwalifikację, stopniowanie, rodzaj, liczbę, kształt i przypadek. Według kwalifikacji rzeczownik może być pospolity lub własny. Według stopniowania rzeczowniki mogą mieć stopień równy, wyższy i najwyższy. Występują w czterech rodzajach – męskim, żeńskim, nijakim i wspólnym; dwóch liczbach – pojedynczej i mnogiej oraz dwóch kształtach – prostym i złożonym. Odmieniają się przez sześć przypadków. Donat omawia wszystkie możliwe formy odmiany rzeczownika na przykładach \"magister\" („mistrz”) w rodzaju męskim, \"Musa\" („Muza”) w rodzaju żeńskim oraz \"scamnum\" („ławka”) w rodzaju nijakim.\nZaimek.\nZaimek, według Donata, to część mowy, która zastępując rzeczownik przejmuje jego znaczenie, a niekiedy przyjmuje także właściwości osoby. Charakteryzuje go sześć właściwości – kwalifikacja, rodzaj, liczba, kształt, osoba i przypadek. Według kwalifikacji zaimki mogą być skończone lub nieskończone. Występują, podobnie jak rzeczownik, w czterech rodzajach – męskim, żeńskim, nijakim i wspólnym; dwóch liczbach – pojedynczej i mnogiej oraz dwóch kształtach – prostym i złożonym. Mogą występować w jednej z trzech osób, a odmieniają się przez sześć przypadków.\nCzasownik.\nJak uważa Donat, czasownik wyraża czynność i ma siedem właściwości: kwalifikację, koniugację, rodzaj, liczbę, kształt, czas i osobę. Na kwalifikację czasownika składają się sześć trybów i cztery formy. Odmienia się przez trzy koniugacje, pięć rodzajów i dwie liczby. Czasownik może występować w dwóch kształtach (prostym i złożonym), pięciu czasach i trzech osobach. Donat omawia wszystkie możliwe formy odmiany czasownika na przykładzie \"lego\" („czytam”).\nPrzysłówek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1182809", "fragment_id": "1129546/1", "subtitle": "", "title": "Ars minor", "document_id": "1129546", "start_index": 1272.0, "parentId": 1182809.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5013876557350159}, "uuid": "f8890344-fd14-4c46-b972-4bb12dcbb720"}, {"page_content": "Język niemiecki reprezentuje typ fleksyjny przy stosunkowo ubogiej deklinacji rzeczownika (do oznaczania liczby i przypadka służy przede wszystkim rodzajnik). Bogata jest natomiast odmiana czasownika. Do odmiennych części mowy w języku niemieckim zaliczają się ponadto przymiotnik oraz niektóre rodzaje liczebników i zaimków.\nCzęści mowy.\nRzeczownik.\nRzeczowniki niemieckie odmieniają się przez liczby i przypadki.\nRzeczowniki w procesie deklinacji przyjmują końcówki w niektórych przypadkach; może też następować przegłos. Odmiana jest jednak uboga i do oznaczenia przypadku używa się raczej rodzajnika. Liczba mnoga rzeczowników tworzona jest niezbyt regularnie.\nW języku niemieckim częste są tzw. \"Komposita\", czyli rzeczowniki złożone – składające się z dwóch lub więcej połączonych ze sobą rzeczowników. \"Komposita\" przyjmują rodzaj i odmieniają się według wzorca odmiany dla rzeczownika, będącego członem końcowym.\nRodzaj rzeczownika.\nKażdy rzeczownik ma rodzaj, który w przeciwieństwie do języka polskiego w niewielkim stopniu wynika z końcówki, chociaż o rodzaju mogą decydować niektóre przyrostki. Przykładowo wszystkie rzeczowniki zakończone na \"-ung\", \"-schaft\", \"-keit\", \"-heit\" są rodzaju żeńskiego, a wszystkie zakończone na \"-chen\" lub \"-lein\" (morfem zdrobnienia) są rodzaju nijakiego. Dodatkowo, rzeczowniki odczasownikowe (\"gerundia\") w formie bezokolicznika mają zawsze rodzaj nijaki np. (\"das Essen\" „jedzenie”, od czasownika \"essen\" = „jeść”), a rzeczowniki odczasownikowe bez końcówek mają zawsze rodzaj męski (\"der Schlaf\" „sen (stan uśpienia)”, od czasownika \"schlafen\" = „spać”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=853331", "fragment_id": "989587/0", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka niemieckiego", "document_id": "989587", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 853331.0, "score": 0.28750669956207275}, "uuid": "f0fbb421-1c01-473a-97da-3c32b14e0a6b"}, {"page_content": "Deklinacja w języku polskim – odmiana rzeczownika, przymiotnika, imiesłowu przymiotnikowego, zaimka rzeczownego, przymiotnego, liczebnego i liczebnika przez przypadki i liczby w języku polskim.\nW języku polskim występuje siedem przypadków (w nawiasach podano pytania przypadków):\nMianownik.\n \"Osobny artykuł: Mianownik (przypadek).\"\nGłównym zadaniem mianownika jest oznaczanie podmiotu.\nMianownik jest w języku polskim najczęstszym przypadkiem, choć używany jest rzadziej niż w językach o ubogiej fleksji.\nKonstrukcje, w których w językach o podobnym systemie przypadków występuje mianownik, a w polskim inny przypadek, to m.in.:\nWyrazy takie jak męskoosobowe \"poeta, sędzia, książę, dziadzio, gauczo\", męskożywotne \"satelita, Reksio\", nijakie \"imię, zwierzę, akwarium\", żeńskie \"pani\" mają końcówkę niezgodną z podanymi zasadami.\nDopełniacz.\n \"Osobny artykuł: Dopełniacz (przypadek).\"\nDopełniacz jest przypadkiem najczęściej używanym po mianowniku i rzadko jest mu równy formalnie (wyjątki to np. \"pani\", \"dzieci\"). Jego podstawowa funkcja jest posesywna (odpowiada na pytania \"kogo?\", \"czego?\", \"czyj?\"). W negatywnych zdaniach egzystencjalnych pełni funkcję podmiotu („nie ma go”), w funkcji dopełnienia bliższego zastępuje biernik w zdaniach negatywnych („jem sałatę”, „nie jem sałaty”). Dopełniacz może też pełnić funkcję dopełnienia bliższego, gdy mowa o części (np. „kupiłem cebuli”). Można sobie wyobrazić, że przed takim dopełnieniem występuje „ukryty” rzeczownik określający ilość („kupiłem kilogram cebuli” czy też „kupiłem trochę cebuli”).\nCelownik.\n \"Osobny artykuł: Celownik (przypadek).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69782", "fragment_id": "659038/0", "subtitle": "", "title": "Deklinacja w języku polskim", "document_id": "659038", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 69782.0, "score": 0.28900396823883057}, "uuid": "3e943849-2f6c-430d-b120-2f0195e70d7d"}, {"page_content": "Współcześnie nauka języka łacińskiego zazwyczaj polega przede wszystkim na nabywaniu umiejętności rozpoznawania struktur gramatycznych w tekście i tłumaczenia na język ojczysty ucznia, na czym skupia się metoda gramatyczno-tłumaczeniowa. Jest to więc raczej odszyfrowywanie tekstu przy użyciu słowników i tabel paradygmatycznych oraz rozwijanie kompetencji translatorycznych niż nauka posługiwania się językiem łacińskim, formułowania własnych wypowiedzi.\nRzeczowniki i przymiotniki.\nRzymscy gramatycy kategorią \"nōmina\" określali zarówno rzeczowniki, jak i przymiotniki. Choć termin \"nōmen adiectīvum\" znany był już w starożytności, oznaczał on \"epitet\", a nie współcześnie pojmowany \"przymiotnik\". Wyodrębnienie terminu \"nōmen substantīvum\" (rzeczownik) przeciwstawianego terminowi \"nōmen adiectīvum\" (przymiotnik) miało miejsce dopiero w średniowieczu.\nŁacina jest językiem silnie fleksyjnym. Fleksja rzeczowników i przymiotników opiera się na następujących kategoriach:\nOdmiana przez 6 przypadków, 2 liczby i 3 rodzaje nazywana jest \"deklinacją\". Prócz rzeczowników i przymiotników podlegają jej także zaimki i liczebniki. System deklinacyjny oparty jest na odpowiednich końcówkach dodawanych do tematu wyrazu.\nOdmiana rzeczowników.\nWyróżnia się pięć deklinacji. Przynależność rzeczownika do danej deklinacji można najprościej poznać po końcówce dopełniacza liczby pojedynczej, dlatego podaje się ją w hasłach słownikowych po formie mianownika.\nOgólne zasady deklinacyjne są następujące:\nDeklinacja I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5190029", "fragment_id": "1092823/1", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka łacińskiego", "document_id": "1092823", "start_index": 1661.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5190029.0, "score": 0.2979477047920227}, "uuid": "972c3642-c6e4-4828-82d8-6b028b808fe7"}]}
{"id": "q_460", "question": "Który alfabet został opracowany wcześniej: cyrylica czy grażdanka?", "answer": [{"page_content": "Grażdanka ( skrót odprzymiotnikowy od гражданский шрифт, grażdanskij szrift, tj. czcionka cywilna) – zbliżona do form antykwy łacińskiej, czcionka cyrylicy, opracowana przez Piotra Mohyłę i później wprowadzona w Carstwie Rosyjskim za czasów Piotra I Wielkiego w latach 1708–1711.\nPierwotnie dokonano tylko modyfikacji kształtu liter i zachowano w grażdance wszystkie litery należące do cyrylicy. Szersze stosowanie grażdanki pokazało jednak, że zasób liter nie nadaje się w pełni do zapisu tekstów rosyjskich, ponieważ cyrylica pierwotnie służyła do zapisu tekstów w języku cerkiewnosłowiańskim. Dlatego też w ciągu XVIII w. reformowano ortografię, dokonując następujące zmiany:\nW XVIII w. nie zmieniono jednak utrwalonej pisowni wyrazów rosyjskich opartej często na naśladownictwie pisowni wyrazów starocerkiewnosłowiańskich (dlatego np. ‘je’ w zależności od wyrazu zapisywano literą E lub Ѣ).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129904", "fragment_id": "6576/0", "subtitle": "", "title": "Grażdanka", "document_id": "6576", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 129904.0, "score": 0.8457691073417664}, "uuid": "af00aabc-0aad-4940-ba86-435885959a1f"}, {"page_content": "Cyrylica używana współcześnie dla zapisu rozmaitych języków jest alfabetem częściowo zreformowanym i unowocześnionym w stosunku do wersji pierwotnej i nosi nazwę \"grażdanki\" (ros. skrót od \"grażdanskij szrift\", tj. pismo obywatelskie, świeckie). Reformy cyrylicy dokonano w Rosji na początku XVIII wieku za sprawą Piotra Wielkiego. Projekt reformy z osobistymi uwagami cara pochodzi z roku 1709. Początkowo zreformowanego pisma używano wyłącznie w kancelarii carskiej dla zapisu oficjalnych dokumentów państwowych, później jej użycie rozszerzyło się także na inne sfery piśmiennictwa, najpierw rosyjskiego, a następnie także południowosłowiańskiego. Przy pierwotnej wersji cyrylicy pozostała cerkiew prawosławna, wykorzystująca zapisane tym alfabetem księgi liturgiczne w języku cerkiewnosłowiańskim.\nW Serbii reformy pisma dokonał w pierwszej połowie XIX w. Vuk Karadžić. Usunął on m.in. znaki ъ, ь pisane na końcu wyrazów, wprowadził znaki љ, њ, џ dla miękkiego l', miękkiego n' oraz dla dż, ujednolicił także pisownię joty, wprowadzając łaciński znak j w miejsce dotychczasowych rozmaicie zapisywanych liter.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=908", "fragment_id": "170839/1", "subtitle": "", "title": "Cyrylica", "document_id": "170839", "start_index": 1115.0, "source": "wikipedia", "parentId": 908.0, "score": 0.663593590259552}, "uuid": "feeb4f4a-deae-43c2-b683-a1f41a5ff685"}, {"page_content": "Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do „apostoła Słowian“ – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian, zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – najpierw głagolica, z której zostały później zapożyczone niektóre litery cyrylicy, a potem cyrylica.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCyrylica została oparta na greckiej majuskule. Za twórcę cyrylicy uznaje się któregoś z uczniów Cyryla i Metodego, przy czym najczęściej przywołuje się tu imiona Klimenta Ochrydzkiego bądź Konstantyna Presławskiego. Pierwsze ślady użycia cyrylicy pochodzą z terenów wschodniej Bułgarii. Za najstarszy zabytek cyrylicki uważane są inskrypcje z monasteru w pobliżu wsi Krepcza, datowane na 921 rok, lub inskrypcja z odnalezionego w 2023 roku w Bułgarii napierśnika, datowanego pomiędzy 916 a 927 rokiem. W ciągu X–XII w. cyrylica rozprzestrzeniła się z Bułgarii na tereny Serbii oraz Rusi Kijowskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=908", "fragment_id": "170839/0", "subtitle": "", "title": "Cyrylica", "document_id": "170839", "start_index": 2.0, "source": "wikipedia", "parentId": 908.0, "score": 0.2027890831232071}, "uuid": "11b7dd23-7a1c-400b-ac2d-d56de24abc72"}, {"page_content": "Alfabet ukraiński – alfabet oparty na cyrylicy przystosowaną do zapisu języka ukraińskiego. Składa się z 33 liter, choć jest też używany apostrof, który nie jest częścią alfabetu.\nHistoria.\nPoczątki.\nPoczątkowo do zapisu języka ruskiego, który był protoplastą późniejszego języka ukraińskiego, używano cyrylicy w wersji cerkiewnosłowiańskiej. Miało to związek z faktem, iż język cerkiewnosłowiański odgrywał częściowo rolę języka literackiego, a przynajmniej wywierał nań znaczący wpływ. Ponieważ fonetyka ruska różniła się od cerkiewnosłowiańskiej, występowały liczne niekonsekwencje i niejednoznaczności pisowni. Standard pisowni ustalił się dopiero w roku 1619 z chwilą wydania gramatyki Melecjusza Smotryckiego. Wprowadził on do użytku charakterystyczną tylko dla alfabetu ruskiego literę \"ґ\" na oznaczenie dźwięku []. Jednocześnie od XVII w. równolegle, choć rzadziej, korzystano z alfabetu łacińskiego.\nW 1708 roku w Carstwie Rosyjskim wprowadzono grażdankę – nowoczesną odmianę cyrylicy wzorowaną na drukowanym piśmie łacińskim. W niedługim czasie przyjęły ją wszystkie narody słowiańskie używające cyrylicy. Przy tym Ukraińcom w Rosji narzucono używanie alfabetu w wersji rosyjskiej. Wskutek tego na początku XIX-wiecznego okresu kształtowania się nowoczesnego narodu ukraińskiego używano ortografii etymologicznej, odwołującej się do przeszłości, przy czym w należącej od rozbiorów Rzeczypospolitej do Austrii Galicji Wschodniej – z użyciem cyrylicy cerkiewnosłowiańskiej, natomiast na Ukrainie naddnieprzańskiej – z użyciem rosyjskiej grażdanki.\nRuch narodowy i wojna ortograficzna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752470", "fragment_id": "807188/0", "subtitle": "", "title": "Alfabet ukraiński", "parentId": 752470.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "807188", "score": 0.8126840591430664}, "uuid": "1d5754b0-10e8-4ab6-8269-59ed37a37a8e"}, {"page_content": "Drahomanówka, hercegowinka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;драгоманівка&lt;/&gt;, \"drahomaniwka\"; &lt; lang=\"uk\"&gt;герцеґовинка&lt;/&gt;, \"hercegowinka\") – alfabet cyrylicki dla języka ukraińskiego opracowany przez ukraińskiego językoznawcę Mychajła Drahomanowa.\nGeneza.\nDrahomanow swój projekt opracował i opublikował na emigracji w Genewie w roku 1877. Oparł go na grażdance w wersji opracowanej przez Vuka Karadžicia dla języka serbskiego dla prawosławnych zamieszkujących Hercegowinę (skąd druga nazwa alfabetu).\nProjekt Drahomanowa został poparty przez licznych socjalistów w Galicji, między innymi Iwana Frankę, który używał drahomanówki w utworach literackich i korespondencji prywatnej. Nie zdobył on jednak nigdy uznania większości językoznawców ani też rządu austriackiego.\nCechy charakterystyczne.\nGłówną cechą odróżniającą drahomanówkę od współczesnego alfabetu ukraińskiego było usunięcie z alfabetu cerkiewnosłowiańskiego nie tylko liter \"ы\", \"ъ\", \"ѣ\", ale również wszystkich oznaczających dźwięki podwójne, tj.:\nW obecnej ortografii połączenia z literą \"о\" (jako jedyne) są zapisywane w stylu drahomanówki (\"ьо\", \"йо\").\nNie jest jasne, dlaczego Drahomanow nie skorzystał z okazji i nie rozszerzył zasady „jedna głoska – jedna litera” na często występujące w języku ukraińskim spółgłoski [] i []. Można było dla nich również wprowadzić południowosłowiańskie litery – \"ѕ\" i \"џ\".\nWarto zwrócić uwagę, że drahomanówka umożliwia łatwe wprowadzenie alfabetu łacińskiego (łacinka Jirečka) jako równoległego z cyrylickim. Bowiem, podobnie jak w przypadku alfabetu serbskiego i chorwackiego, można dokonać jednoznacznej transliteracji litera po literze „jeden do jednego” (używając niekiedy dwuznaków, lecz w jednoznaczny sposób).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1242771", "fragment_id": "1103238/0", "subtitle": "", "title": "Drahomanówka", "document_id": "1103238", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1242771.0, "score": 0.1393820196390152}, "uuid": "cbc80918-01fd-436b-9902-cf5f5a09e460"}, {"page_content": "Rodzaj pisma stosowanego przez Słowian ściśle zależał od przyjętego obrządku religijnego. Słowianie, którzy zetknęli się z obrządkiem greckim, próbowali przyswajać pismo greckie, a gdy w oparciu o nie opracowano cyrylicę, stała się ona pismem wszystkich Słowian prawosławnych. W obrządku rzymskim stosowano pismo łacińskie. Gdy na obszarach, gdzie występowała głagolica jako pismo słowiańskiego języka liturgicznego, wprowadzano liturgię łacińską, to Słowianie zastępowali głagolicę alfabetem łacińskim (np. Morawy, Chorwacja). Natomiast tam, gdzie występowała dominacja Kościoła wschodniego, Słowianie przyjmowali cyrylicę (np. w Macedonii).\nW publikacjach tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich w druku nie stosuje się głagolicy – najczęściej najstarsze teksty głagolickie drukowane są cyrylicą, czasem łacinką. Łacinka bywa także stosowana w tekstach pierwotnie cyrylickich. Teksty młodsze (od XI w.), zwłaszcza w Rosji, bywają wydawane młodszym krojem cyrylicy – grażdanką. Wydawcy mogą stosować różne systemy transliteracji.\nW najstarszych słowiańskich rękopisach nie stosowano podziału na wyrazy, pisane były nieprzerwanie. Po zamkniętych jednostkach frazeologicznych stawiano kropkę, zwykle podwyższoną do połowy litery. Zgodnie z tradycją tekstów religijnych zapoczątkowaną na gruncie hebrajskim, stosowano skróty niektórych wyrazów.\nKanon języka staro-cerkiewno-słowiańskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22852", "fragment_id": "182505/13", "subtitle": "", "title": "Język staro-cerkiewno-słowiański", "parentId": 22852.0, "start_index": 18100.0, "document_id": "182505", "source": "wikipedia", "score": 0.4246579110622406}, "uuid": "d34e6d09-3a9d-4341-bf33-65988b34ec43"}, {"page_content": "Dopiero działania na rzecz wypracowania ukraińskiego języka literackiego doprowadziły do powstania pierwszego alfabetu przystosowanego do jego specyfiki. Było to konieczne, gdyż nowoczesny język ukraiński oparto na języku ludowym, którego dystans do cerkiewnosłowiańskiego i rosyjskiego był znaczący. Pierwsza połowa XIX w. upłynęła na dyskusjach językoznawców, spierających się o wybór zasady fonetycznej lub etymologicznej. W międzyczasie w Galicji wydane zostało pierwsze większe dzieło literackie – zbiór \"Rusałka Dniestrowa\", którego autorzy – Ruska Trójca – zastosowali pisownię fonetyczną. Rozszerzyli oni rosyjską grażdankę o nowe litery z cyrylicy cerkiewnej (krócej lub dłużej używane już wcześniej do zapisu języka ukraińskiego): \"і\", \"є\", \"ґ\" oraz dwuznaki \"ьо\", \"йо\", usunęli natomiast niepotrzebne litery \"ъ\", \"ы\". Sukces zbioru stanowił ważny argument dla zwolenników pisowni fonetycznej. W drugiej połowie XIX w. pisownię tę spopularyzował Pantelejmon Kulisz, od którego nazwiska wywiedziono nazwę współczesnej ukraińskiej cyrylicy – kuliszówka (ukr. \"кулішівка\").\nKuliszówka początkowo najwięcej zwolenników miała w Rosji. Natomiast w Galicji większość ukraińskich językoznawców stanowili działacze konserwatywni, wspierani przez Kościół Prawosławny. Uważali oni wszelkie próby zmian za dążenie do polonizacji, wymuszając używanie ortografii cerkiewnosłowiańskiej. W 1842 wprowadzono wprawdzie do publikacji świeckich grażdankę, jednak używano jej wyłącznie w wersji etymologicznej, opartej na cerkiewnosłowiańskim lub rosyjskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752470", "fragment_id": "807188/1", "subtitle": "", "title": "Alfabet ukraiński", "document_id": "807188", "start_index": 1593.0, "parentId": 752470.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6917930841445923}, "uuid": "bb9645e4-3a0c-4091-9e67-1b96ce548ac0"}, {"page_content": "Я я – ostatnia litera cyrylicy, 33. litera alfabetu rosyjskiego i ukraińskiego, 32. białoruskiego, 30. bułgarskiego. Występuje także w alfabetach niektórych niesłowiańskich języków, do zapisu których stosowana jest cyrylica. Do końca XIX w. litera Я występowała także w alfabecie serbskim.\nZnak graficzny odpowiadający dźwiękowi, jaki przyporządkowany jest literze Я występował już w pierwotnej wersji cyrylicy. Я w postaci graficznej, w jakiej występuje obecnie wyewoluowała z litery Ѧ w XV i XVI w. W obecnej postaci wprowadzona do alfabetu cyrylicznego w 1708 r., kiedy to został on zmodernizowany i poprzez wprowadzenie grażdanki.\nЯ przyporządkowana jest samogłosce [ja], [ia].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=619487", "fragment_id": "823968/0", "subtitle": "", "title": "Я", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "823968", "parentId": 619487.0, "score": 0.5844902992248535}, "uuid": "726c6140-a83b-4b44-9fae-9ec01e973f60"}, {"page_content": "Relikwie św. Cyryla spoczywały w Kościele św. Klemensa w Rzymie, w 1974 zostały przekazane Cerkwi prawosławnej przez papieża Pawła VI i obecnie przechowywane są w Salonikach. Natomiast miejsce spoczynku Metodego pozostaje nieznane. Cyryl i Metody zostawili po sobie uczniów (między innymi Klimenta Ochrydzkiego lub Osława), którzy kontynuowali ich dzieło w Bułgarii; opracowali oni uproszczony graficznie alfabet wzorowany na greckim i głagolicy, który na cześć św. Cyryla nazwano cyrylicą.\nIkonografia.\nW ikonografii święci przedstawiani są w stroju pontyfikalnym jako biskupi greccy lub łacińscy, zwykle trzymając w rękach model budynku kościoła. Św. Metody ukazywany jest w todze profesora, w ręce ma księgę, natomiast Cyryl przedstawiany jako młodszy ubrany jest w szatę mnicha i trzyma w dłoni zwój zapisany cyrylicą. Ich atrybutami są krzyż, księga i kielich oraz rozwinięty zwój z alfabetem słowiańskim.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14270", "fragment_id": "174259/5", "subtitle": "", "title": "Cyryl i Metody", "parentId": 14270.0, "start_index": 7768.0, "document_id": "174259", "source": "wikipedia", "score": 0.057368990033864975}, "uuid": "f42518ed-631a-4077-99be-c6c8f3939745"}, {"page_content": "Rozważane przez władze austriackie w roku 1859 całkowite porzucenie cyrylicy i przejście na alfabet łaciński (tzw. łacinka ukraińska) doprowadziły do tak wielkich protestów, że rząd raz na zawsze wycofał się z tego pomysłu. Nie udało się nawet wprowadzić bardzo ograniczonych zmian grażdanki – protesty przeciw usunięciu twardego znaku doprowadziły do wycofania się rządu austriackiego z już wprowadzonej reformy w roku 1861.\nJednakże w 1876 w Imperium Rosyjskim ukazem emskim zakazano druku większości publikacji w języku ukraińskim, zaś publikacje dozwolone mogły być drukowane wyłącznie z użyciem alfabetu rosyjskiego. Dyskusje nad ortografią przeniosły się więc do Galicji.\nW tym czasie powstała m.in. drahomanówka (hercegowinka), opracowana w Genewie przez pochodzącego z Rosji Mychajła Drahomanowa na bazie nowego alfabetu serbskiego Vuka Karadžicia, która zyskała poparcie sporej liczby językoznawców galicyjskich; używał jej m.in. Iwan Franko.\nWprowadzenie ortografii fonetycznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752470", "fragment_id": "807188/2", "subtitle": "", "title": "Alfabet ukraiński", "parentId": 752470.0, "start_index": 3140.0, "source": "wikipedia", "document_id": "807188", "score": 0.42759716510772705}, "uuid": "d393c8c9-5700-4570-be0c-20a7ea5eb3e8"}]}
{"id": "q_461", "question": "W którym mieście ma siedzibę Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nSiedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach – budynek położony przy placu W. Kilara 1 w Katowicach, w dzielnicy Bogucice. Gmach ten jest siedzibą Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach i stanowi jeden z obiektów katowickiej Strefy Kultury, na którą składa się także Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach i Muzeum Śląskie w Katowicach.\nGmach ten powstał na terenach po dawnym składzie drewna Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, a jego oficjalne otwarcie nastąpiło 1 października 2014 roku. Został on zaprojektowany przez związanego z regionem architekta – Tomasza Koniora, który w architekturze gmachu nawiązał do górnośląskiego dziedzictwa i architektury kolonii robotniczej Nikiszowiec. Gmach ten uzyskał szereg nagród i wyróżnień branży architektonicznej.\nSiedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach w momencie otwarcia była największym kompleksem koncertowo-nagraniowym na terenie Polski, a w 2019 roku dołączyła do grona European Concert Hall Organisation, zrzeszającego renomowane europejskie sale koncertowe. Od momentu otwarcia stał się bardzo popularnym miejscem kultury muzycznej w Katowicach, a w salach koncertowych gmachu NOSPR-u występowało szereg szanowanych i renomowanych artystów i zespołów muzycznych.\nLokalizacja.\nSiedziba Narodowej Orkiestry Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach znajduje się przy placu Wojciecha Kilara 1, w granicach dzielnicy Bogucice, w południowo-zachodniej części dzielnicy, przy granicy z Koszutką i Śródmieściem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5352094", "fragment_id": "310926/0", "subtitle": "", "title": "Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach", "document_id": "310926", "start_index": 0.0, "parentId": 5352094.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9285977482795715}, "uuid": "d10c7526-1690-4632-9c34-ff20c7eb57af"}, {"page_content": "Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia wywodzi swe tradycje od powstałej w 1935 r. w Warszawie Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia.\nHistoria.\nZespół utworzył i prowadził do 1939 r. Grzegorz Fitelberg. Po II wojnie światowej, w marcu 1945 r. orkiestra została reaktywowana w Katowicach przez Witolda Rowickiego. W 1947 r. dyrekcję artystyczną objął ponownie Grzegorz Fitelberg, a zespół przyjął nazwę Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia. W 1999 r. orkiestra, w uznaniu zasług otrzymała tytuł \"Narodowej\". 15 września 2005 Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wraz z Prezesem Polskiego Radia SA i Prezydentem Miasta Katowice Piotrem Uszokiem podpisali porozumienie, na mocy którego 1 stycznia 2006 orkiestra, która dotychczas funkcjonowała w ramach oddziału Polskiego Radia, stała się narodową instytucją kultury, współfinansowaną przez sygnatariuszy porozumienia.\nPrzez dekady istnienia zespół sukcesywnie wzmacniał swoją międzynarodową renomę, występując w najważniejszych salach koncertowych świata i współpracując z takimi artystami, jak Olivier Messiaen, Kurt Masur, Leonard Bernstein, Neville Marriner, Martha Argerich, Plácido Domingo, Artur Rubinstein, Anne-Sophie Mutter, Krystian Zimerman, Piotr Anderszewski, Christine Goerke czy Piotr Beczała. Prawykonania swoich utworów powierzali orkiestrze m.in. Witold Lutosławski, Wojciech Kilar, Henryk Mikołaj Górecki i Krzysztof Penderecki.\nDyrektorzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307116", "fragment_id": "1452794/0", "subtitle": "", "title": "Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach", "document_id": "1452794", "start_index": 0.0, "parentId": 307116.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7304248809814453}, "uuid": "b8ac5380-54ed-4e26-b701-6ce57b14f070"}, {"page_content": "W sierpniu 2014 roku budowa nowej siedziby NOSPR-u zmierzała już do końca. Wewnątrz trwał montaż ostatnich elementów wyposażenia i sprawdzano akustykę Wielkiej Sali Koncertowej. Wszelkie prace budowlane w obiekcie ukończono jeszcze w tym samym miesiącu. Ekipy budowlane opuściły plac budowy gmachu 25 sierpnia 2014 roku, a nową siedzibę gmachu przekazano Narodowej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach.\nCałkowity koszt prac związanych z budową siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach, w tym postawienie nowego gmachu, opracowanie dokumentacji projektowej, przeprowadzenie nadzorów autorskich, inwestorskich, akustycznych, wykonanie nasadzeń drzew, przeprowadzenie prac przy przekładce uzbrojenia podziemnego i budowie nowych przyłączy, a także instalacja drenaży i wyposażenie sali, wynosił 333 160 737,84 zł.\nUroczyste otwarcie nowej siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach odbyło się z okazji Międzynarodowego Dnia Muzyki, w dniu 1 października 2014 roku. Inaugurację uroczystości uświetnił koncert, podczas którego zostały odegrane utwory kompozytorów współpracujących w czasie swojej kariery z NOSPR-em: Witolda Lutosławskiego, Krzysztofa Pendereckiego, Henryka Mikołaja Góreckiego oraz Wojciecha Kilara. Podczas drugiej części koncertu wystąpił zaś jeden z najwybitniejszych polskich muzyków – Krystian Zimerman. Jest to też pierwszy nowy obiekt, który zaczął funkcjonować w ramach katowickiej Strefy Kultury.\nNowa siedziba NOSPR-u stała się obiektem popularnym, a przyciąga do niego zarówno architektura budynku i jego wnętrza, jak i też różnorodność wydarzeń tutaj organizowanych. Pod względem sprzedaży abonamentów, w 2014 roku sprzedano ich o 300% więcej aniżeli do koncertów organizowanych w starej siedzibie NOSPR-u. Urozmaicony program przyciąga zarówno mieszkańców Katowic i województwa śląskiego, ale i też słuchaczy z innych regionów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5352094", "fragment_id": "310926/6", "subtitle": "", "title": "Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach", "document_id": "310926", "start_index": 9567.0, "parentId": 5352094.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3682432174682617}, "uuid": "bc61ca8f-fcfa-4929-bcd3-4377c020e87e"}, {"page_content": "Od czasu inauguracji gmach NOSPR-u był miejscem organizacji licznych wydarzeń muzycznych, w tym m.in.: festiwalu Tauron Nowa Muzyka, Fryderyków – Gali Muzyki Poważnej, projektu Katowice Kultura Natura czy festiwalu Prawykonań Polskiej Muzyki Najnowszej. W gmachu koncertowały takie renomowane orkiestry filharmoniczne, jak m.in.: Wiener Philharmoniker i London Symphony Orchestra, zespoły i chóry: Camerata Silesia, Take 6 i SBB czy uznani muzycy, jak: Bruce (Xiaoyu) Liu, Andrea Bocelli, Jimek, Krystian Zimerman, Piotr Beczała czy Piotr Anderszewski.\nW gmachu także organizowano bądź współorganizowano inne wydarzenia, w tym: galę Business Center Club czy Międzyuczelnianą Inaugurację Roku Akademickiego 2022/23.\nW 2019 roku siedziba NOSPR-U dołączyła do European Concert Hall Organisation. W tym czasie była ona jedyną polską salą koncertową nalężącą do tej grupy wraz z innymi dwudziestoma innymi tego typu instytucjami na kontynencie. W lipcu 2021 roku rozpoczęła się w Wielkiej Sali Koncertowej budowa organów. Ich projektowanie rozpoczęto już w 2017 roku, a dotychczas w Wielkiej Sali Koncertowej znajdowała się atrapa instrumentu. Zaprojektowano organy wysokie na 13 metrów i szerokie na 6 metrów. Ich montaż ukończono we wrześniu 2022 roku.\nArchitektura.\nCharakterystyka.\nSiedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach jest największym kompleksem koncertowo-nagraniowym na terenie Polski. Skoncentrowany jest on dla potrzeb muzyki klasycznej, ale daje też możliwość prezentowania w nim innych gatunków muzycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5352094", "fragment_id": "310926/7", "subtitle": "", "title": "Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach", "document_id": "310926", "start_index": 11495.0, "parentId": 5352094.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10375392436981201}, "uuid": "5670a228-ecd4-4176-b059-03a170256c7b"}, {"page_content": "Orkiestra Polskiego Radia w Warszawie (do maja 2019 Polska Orkiestra Radiowa) – polska orkiestra symfoniczna powstała w 1945 roku w Warszawie z inicjatywy skrzypka i dyrygenta Stefana Rachonia. Działalność orkiestry początkowo ograniczała się do realizacji nagrań dla Polskiego Radia i Telewizji.\nW połowie lat 70. XX wieku nastąpił rozwój orkiestry. Zachodziły również zmiany na stanowisku dyrektora artystycznego. Kolejno dyrektorami byli: Włodzimierz Kamirski, następnie Jan Pruszak i Mieczysław Nowakowski. W 1990 roku stanowisko objął Tadeusz Strugała, za którego kadencji orkiestra zmieniła siedzibę z mieszczącego się w Warszawie przy ulicy Myśliwieckiej studia M-1 do Studia Koncertowego Polskiego Radia im. Witolda Lutosławskiego przy ulicy Modzelewskiego.\nOrkiestra Polskiego Radia w Warszawie na przestrzeni lat swej działalności koncertowała w takich krajach jak: Niemcy, Francja, Włochy, Szwajcaria, Szwecja, Holandia, Austria czy Hiszpania. Z orkiestrą współpracowali ponadto kompozytorzy muzyki filmowej, tacy jak: Jan A.P. Kaczmarek, Stanisław Syrewicz i Maciej Zieliński.\n2 lutego 2015 na stanowisko Dyrektora Artystycznego Orkiestry Polskiego Radia w Warszawie został powołany Michał Klauza.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1670282", "fragment_id": "712355/0", "subtitle": "", "title": "Orkiestra Polskiego Radia w Warszawie", "parentId": 1670282.0, "start_index": 0.0, "document_id": "712355", "source": "wikipedia", "score": 0.549328625202179}, "uuid": "06d886b8-66eb-464e-930f-3e97886bb957"}, {"page_content": "Przy ulicy T. Dobrowolskiego 1 funkcjonuje Muzeum Śląskie w Katowicach. Znajduje się ono w kompleksie zabudowy dawnej kopalni „Katowice”. Nową siedzibę muzeum ma od 2015 roku. W Muzeum Śląskim znajduje się szereg atrakcji i wystaw, w tym: Światło historii. Górny Śląsk na przestrzeni dziejów (opowiada historię regionu górnośląskiego), galerie sztuki polskiej, galerie plastyki nieprofesjonalnej, galeria śląskiej sztuki sakralnej i inne. Muzeum Śląskie w Katowicach jest jednym z obiektów na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego i związanej z nim Industriady. Ponadto odbywa się tutaj cyklicznie Noc Muzeów czy wydarzenia związane z Europejskimi Dniami Dziedzictwa.\nDrugim znaczącym obiektem kultury w bogucickiej części Strefy Kultury jest siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej polskiego Radia w Katowicach, znajdująca się przy placu Wojciecha Kilara 1. We wnętrzu budynku znajduje się sala koncertowa na 1800 miejsc. Sama zaś orkiestra jest jedną z najważniejszych polskich orkiestr symfonicznych w kraju, której historia sięga 1935 roku. Zespół utworzył Grzegorz Fitelberg, który prowadził ją do czasu wybuchu II wojny światowej. W marcu 1945 roku orkiestrę reaktywowano w Katowicach. W latach 80. XX wieku muzycy przenieśli się do położonego w Śródmieściu gmachu instytucji pn. Katowice – Miasto Ogrodów. O potrzebie budowy nowej siedziby apelowało wielu wybitnych artystów muzycznych z regionu, w tym Henryk Mikołaj Górecki, Wojciech Kilar czy Krystian Zimerman. Oficjalne otwarcie nowego gmachu miało miejsce 1 października 2014 roku.\nW listopadzie 2020 roku władze miasta zainicjowały powstanie szlaku katowickich murali, z czego najwięcej powstało w ramach poszczególnych edycji Katowice Street Art Festival. W Bogucicach według stanu z czerwca 2022 roku znajdują się następujące z nich:\nReligia.\nKościół rzymskokatolicki.\n \"Osobny artykuł: Parafia św. Szczepana w Katowicach.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=182398", "fragment_id": "19341/65", "subtitle": "", "title": "Bogucice", "document_id": "19341", "start_index": 93539.0, "source": "wikipedia", "parentId": 182398.0, "score": 0.28403425216674805}, "uuid": "b99060d2-2f31-4635-89cf-b03d18e8f59e"}, {"page_content": "Około 20 metrów na południe od gmachu funkcjonuje, położony przy alei W. Roździeńskiego, przystanek autobusowy Katowice Strefa Kultury NOSPR. Na początku października 2022 roku z przystanku odjeżdżało około 20 linii autobusowych, które łączyły bezpośrednio gmach NOSPR-u z innymi dzielnicami Katowic (w tym z: Dąbrówką Małą, Dębem, Giszowcem, Janowem-Nikiszowcem, Koszutką, Murckami, Osiedlem Tysiąclecia, Szopienicami-Burowcem, Śródmieściem, Wełnowcem-Józefowcem i Zawodziem) i miastami, m.in.: Będzin, Dąbrowa Górnicza, Mysłowice, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec i Siewierz.\nNa parkingu obok NOSPR-u działa stacja rowerów miejskich Metrorower nr 27704.\nHistoria.\nNowa siedziba NOSPR-u była odpowiedzią na braki lokalowe, które towarzyszyły Narodowej Orkiestrze Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach od czasu jej reaktywacji w 1945 roku. Przed wybudowaniem gmachu przy placu W. Kilara orkiestra miała swoją siedzibę na jednym z pięter gmachu tzw. Dezember Palastu przy placu Sejmu Śląskiego 2, który nie spełniał warunków koncertowych ani nagraniowych, a o konieczności postawienia nowej sali dyskutowano przez wiele lat. W siedzibie przy placu Sejmu Śląskiego muzycy nie słyszeli się wzajemnie, gdyż salę zbudowano tak, żeby widownia świetnie słyszała muzyków, lecz muzycy nie słyszeli brzmienia orkiestry. Ostatni koncert w siedzibie ówczesnego Centrum Kultury Katowice Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach odegrała 13 czerwca 2013 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5352094", "fragment_id": "310926/2", "subtitle": "", "title": "Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach", "document_id": "310926", "start_index": 2858.0, "parentId": 5352094.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39591512084007263}, "uuid": "571ce300-5495-42d6-910e-cac3366e0abf"}, {"page_content": "Od lat 80. XX w. do 2014 r. siedziba orkiestry symfonicznej mieściła się w Centrum Kultury Katowice im. Krystyny Bochenek, przy placu Sejmu Śląskiego 2. Od 1 października 2014 NOSPR urzęduje w nowym budynku przy placu Wojciecha Kilara 1 (skrzyżowanie alei Roździeńskiego i ulicy Olimpijskiej), powstałym kosztem 305 mln zł, w tym dotacja z UE 146 mln zł. Nowa siedziba mieści dwie sale koncertowe: wielką na 1,8 tys. miejsc oraz kameralną dla 300 osób. W 2014 wysłuchało tu koncertów 152 tys. 219 osób. Budynek powstał na terenach poprzemysłowych, należących niegdyś do Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”. Autorem projektu jest Tomasz Konior z zespołem, akustykę Wielkiej Sali Koncertowej zaprojektował Yasuhisa Toyota z przedsiębiorstwa Nagata Acoustics. Budowa rozpoczęła się w 2012 roku i zakończyła w 2014. Generalnym wykonawcą była firma Warbud. Sala koncertowa, z akustyką projektu Nagata Acoustics, cieszy się opinią jednej z najlepszych pod względem akustycznym sal koncertowych świata. W 2023 roku wzbogacona zostanie o organy piszczałkowe, które będą jednymi z największych w europejskich salach koncertowych. Nieprzeciętne możliwości tego miejsca znajdują szerokie uznanie publiczności, artystów i środowiska muzycznego. Dowodem tego jest przyjęcie NOSPR, jako jedynej polskiej i jednej z dwóch w Europie Środkowo-Wschodniej instytucji, do międzynarodowej organizacji ECHO skupiającej 21 najbardziej prestiżowych sal koncertowych w Europie. Gmach NOSPR wraz z nową siedzibą Muzeum Śląskiego w Katowicach oraz Międzynarodowym Centrum Kongresowym w Katowicach tworzą \"Strefę Kultury\", na granicy Śródmieścia i Bogucic.\nWystępy zagraniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307116", "fragment_id": "1452794/5", "subtitle": "", "title": "Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach", "parentId": 307116.0, "start_index": 6877.0, "document_id": "1452794", "source": "wikipedia", "score": 0.22085356712341309}, "uuid": "7cc5f9a5-da14-4e85-ac61-06cbb0e45ef5"}, {"page_content": "W 2004 r. NOSPR odbył trasę „Pociąg do muzyki Kilara”, prezentując muzykę Wojciecha Kilara w miastach, z którymi wiązało się życie kompozytora: we Lwowie, na przejściu granicznym w Medyce, w Rzeszowie, Krakowie, Katowicach i Częstochowie. W 2006 r. NOSPR odbył podróż morską „Darem Młodzieży” w 70. rocznicę założenia orkiestry i 70. urodziny Jerzego Maksymiuka, obejmująca koncerty na Łotwie, w Estonii i Finlandii. W 2010 r. NOSPR odbył drugą podróż morską „Darem Młodzieży”. Tym razem pod nazwą „Pod banderą Chopina”, z okazji 200. rocznicy urodzin kompozytora. Podróż obejmująca koncerty pod dyrekcją Jacka Kaspszyka w Szwecji, Norwegii, Wielkiej Brytanii i Francji.\nAkademia NOSPR i Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Karola Szymanowskiego.\nAkademia NOSPR to program stypendialno-mentorski, oferujący młodym instrumentalistom możliwość doskonalenia się pod okiem znakomitych muzyków, zdobycia bezcennego doświadczenia i zmierzenia się z wymaganiami pracy w renomowanej orkiestrze. Adresowana jest do młodych muzyków – skrzypków, altowiolistów, wiolonczelistów i kontrabasistów pomiędzy 18., a 30. rokiem życia. Program obejmuje indywidualne lekcje z muzykami NOSPR oraz opiekę mentorów – liderów poszczególnych sekcji orkiestry. Międzynarodowy Konkurs Muzyczny im. Karola Szymanowskiego organizowany jest przez Narodową Orkiestrę Symfoniczną Polskiego Radia od 2018 r., przy wsparciu wiodących polskich instytucji muzycznych i kulturalnych (Polskie Radio SA, Akademia Muzyczna im. Karola Szymanowskiego w Katowicach oraz Towarzystwo Muzyczne im. Karola Szymanowskiego w Zakopanem). Konkurs obejmie 5 kategorii: fortepian, skrzypce, śpiew, kwartet smyczkowy oraz kompozycja, odbywa się w cyklu pięcioletnim.\nSiedziba.\n \"Osobny artykuł: Siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307116", "fragment_id": "1452794/4", "subtitle": "", "title": "Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach", "source": "wikipedia", "start_index": 5063.0, "document_id": "1452794", "parentId": 307116.0, "score": 0.24794615805149078}, "uuid": "cf9d1847-9cbe-4b50-b330-efb5b52255b1"}, {"page_content": "Na terenach po dawnej kopalni „Katowice” powstała Strefa Kultury. W latach 2011–2014 trwała budowa nowej siedziby Muzeum Śląskiego, a jej otwarcie odbyło się 26 czerwca 2015 roku. Nowy układ drogowy w Strefie Kultury otwarto 11 czerwca 2014 roku. Drogi te, położone w południowo-zachodniej części dzielnicy, zapewniły szybsze połączenie samochodowe z Katowicami i innymi miastami regionu. Jeszcze w tym samym roku, 1 października 2014 roku nastąpiło uroczyste otwarcie nowej siedziby Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. Miesiąc później, w dniach 21–22 listopada 2014 roku odbyły się obchody 80-lecia powstania Orkiestry Dętej Katowice, dawniejszej orkiestry kopalnianej przy kopalni „Katowice”. W dniu 21 czerwca 2015 roku abp. Celestino Migliore, nuncjusz apostolski w Polsce podniósł bogucicki kościół parafialny do rangi bazyliki mniejszej.\nDemografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=182398", "fragment_id": "19341/23", "subtitle": "", "title": "Bogucice", "source": "wikipedia", "start_index": 31734.0, "document_id": "19341", "parentId": 182398.0, "score": 0.09506775438785553}, "uuid": "4a93685c-5ae3-4119-a202-ca1af9b689de"}]}
{"id": "q_462", "question": "„Pierwszy”, „drugi” – jaki to rodzaj liczebników?", "answer": [{"page_content": "Liczebniki wyrażają liczbę, liczebność lub kolejne miejsce w pewnym zbiorze. Można wyróżnić liczebniki główne (np. один ‘jeden’, сто ‘sto’), zbiorowe (шестеро ‘sześcioro’, обоє ‘oboje’), ułamkowe (три четвертих ‘trzy czwarte’, півтора ‘półtora’) i porządkowe (перший ‘pierwszy’, сотий ‘setny’). Liczebniki odmieniają się przez przypadki, natomiast kategoria rodzaju i liczby (poza liczebnikami porządkowymi) jest ograniczona.\nLiczebniki główne.\nLiczebnik оди́н, podobnie jak polski „jeden“ odmienia się w największym stopniu, tj. przez przypadki, rodzaj i liczbę. Wykazuje odmianę jak zaimek той. Liczebnik „dwa” ma w mianowniku i bierniku (w odniesieniu do rzeczowników nieżywotnych, który pokrywa się z mianownikiem) formę два ‘dwa’ w rodzaju męskim i nijakim, a dla rodzaju funkcjonuje forma дві ‘dwie’. W pozostałych formach nie ma rózróżnienia względem rodzaju. Tak jak п’ять ‘pięć’ odmieniają się liczebniki z zakresu 9–20 oraz dziesiątki: 30, 40, 50, 60, 70, 80. Podobnie odmieniają się też liczebniki 6, 7, 8, choć tam zachodzą pewne zmiany fonetyczne w temacie. Liczebniki 40, 90 i 100 we wszystkich przypadkach zależnych kończą się na –а, np. со́рок – сорока́.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5275466", "fragment_id": "1043966/27", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka ukraińskiego", "parentId": 5275466.0, "start_index": 32700.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1043966", "score": 0.8609527349472046}, "uuid": "0117b620-b98d-4a0b-889d-550ea4eeb743"}, {"page_content": "Liczebniki porządkowe (\"Ordinalzahlen\", \"Ordnungszahlen\") wskazują na kolejność w danym szeregu. Tworzy się je od liczebników głównych za pomocą określonej końcówki. Dla liczebników do 19 jest to końcówka \"-te\", np. \"zweite\" („drugi”), \"elfte\" („jedenasty”), \"achtzehnte\" („osiemnasty”), zaś od 20 jest to końcówka \"-ste\", np. \"zwanzigste\" („dwudziesty”), \"dreißigste\" („trzydziesty”). Nieregularnie tworzone są formy liczebnika „pierwszy” (\"erste\") i trzeci (\"dritte\"). Liczebnik „ósmy” (\"achte\") posiada końcówkę \"-e\" ze względu na asymilację z wygłosowym \"-t\" tematu liczebnika głównego „osiem” (\"acht\"). Liczebnik „tysięczny”, posiada końcówkę \"-ste\": \"tausendste\". W przypadku liczebników złożonych tylko ostatni człon przyjmuje postać liczebnika porządkowego: \"dreiundzwanzigste\" („dwudziesty trzeci”), \"tausendachthunderterste\" („tysiąc osiemset pierwszy”) itp.\nZe względów znaczeniowych liczebniki porządkowe występują najczęściej po rodzajniku określonym i odmieniają się według paradygmatu dla przymiotnika (zob. niżej \"Deklinacja liczebnika\").\nLiczebnik ułamkowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=853331", "fragment_id": "989587/15", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka niemieckiego", "document_id": "989587", "start_index": 23506.0, "source": "wikipedia", "parentId": 853331.0, "score": 0.5139281749725342}, "uuid": "3cc02274-222c-4623-90bc-abaf3fa390d4"}, {"page_content": "Liczebniki porządkowe są odmienne przez przypadki tak jak rzeczowniki, ale z pewnymi nieregularnościami. Formy \"ensimmäinen\" (pierwszy) oraz \"toinen\" (drugi) odmienia się tak jak wszystkie wyrazy z formą podstawową zakończoną \"-nen\", np. ensimmäisessä (w pierwszym), toista (drugipart.). Dla pozostałych liczebników rdzeń samogłoskowy tworzy się przez wymianę końcówki \"-s\" na \"-nte-\" (\"-nne-\" po wymianie stóp), np. \"kolmas\" (trzeci) → kolmannessa (w trzecim), kolmanteen (do trzeciego). Rdzeń spółgłoskowy tworzy się przez wymianę końcówki \"-s\" na \"-t-\", np. \"kolmas\" (trzeci) → kolmatta (trzecipart.). Rdzeń liczby mnogiej powstaje natomiast przez wymianę końcówki \"-s\" na \"-ns-\", np. \"kolmas\" (trzeci) → kolmansissa (w trzecich). Wyjątek od powyższych reguł stanowi (rzadko używany) \"abessiivi\" lp., który dla liczebników porządkowych jest identyczny z partitiivi, np. \"kolmas\" (trzeci) → kolmatta (bez trzeciego), por. \"emme voi perustaa puoluetta kolmatta jäsenettä\" (nie możemy utworzyć partii [politycznej] bez trzeciego członka [uwaga: \"puoluetta\" to forma \"partitiivi\"!]).\nLiczebniki ułamkowe.\nLiczebniki ułamkowe tworzy się przez dodanie końcówki \"-s\" do rdzenia samogłoskowego liczebnika porządkowego. Formy takie spotyka się dla liczb od 3 do 10 włącznie oraz dla liczby 100.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1400112", "fragment_id": "230171/71", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka fińskiego", "parentId": 1400112.0, "start_index": 108037.0, "document_id": "230171", "source": "wikipedia", "score": 0.6110203266143799}, "uuid": "ae7560c5-8f9b-4b29-a9cd-380d822ebba4"}, {"page_content": "Ponadto, jak już było wspomniane, odmiana liczebnika wymaga odmienienia wszystkich jego członów. Wiele rdzeni samogłoskowych liczebników podlega wymianie stóp, \"kaksi\" (dwa) → kahdessa (w dwóch), kahtena (jako dwa). W przypadku \"illatiivi\" używa się wyłącznie końcówki \"-Vn\" (normalne zasady nie obowiązują).\nPoniższa tabela przedstawia schematy odmiany liczebników. Znak „↔” symbolizuje miejsce lub miejsca, w których do rdzenia przyłącza się końcówkę, zaś znak „=” separuje człony liczebników (tylko dla przejrzystości, w rzeczywistości liczebniki zapisuje się łącznie). Wszystkie rdzenie zostały poniżej podane w stopie mocnej; należy pamiętać, że z odpowiednimi końcówkami przyjmują one formę stopy słabej.\nDla 10, 100, 1000000 i wyższych liczb rdzeń liczby mnogiej jest taki sam jak rdzeń samogłoskowy, np. kymmenissä taloissa\" (w dziesiątkach domów), sadoissa kylissä\" (w setkach wsi). Dla 1000 rdzeń ma postać \"tuhans-\", np. \"tuhansien ihmisten tarinat\" (historie tysięcy ludzi).\nLiczebniki w liczbie mnogiej.\nFormalnie rzecz biorąc wszystkie liczebniki posiadają formy liczby mnogiej dla wszystkich przypadków włącznie z \"instruktiivi\" oraz \"komitatiivi\" (dla których formy lp. nie występują). Z liczebnikiem w liczbie mnogiej wyrażenie określane występuje również zawsze w liczbie mnogiej. Użycie tych form jest ograniczone do poniższych przypadków szczególnych:\nLiczebniki porządkowe.\nPierwsze dwa liczebniki porządkowe mają nieregularne formy ensimmäinen (pierwszy) oraz toinen (drugi). Pozostałe liczebniki porządkowe tworzy się z liczebników głównych przez dodanie końcówki \"-s\" do rdzenia samogłoskowego liczebnika głównego (czasami z pewnymi nieregularnościami), np. kolmas (trzeci [zauw. niereg. rdzeń \"kolma-\"]), neljäs (czwarty), viides (piąty) itd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1400112", "fragment_id": "230171/69", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka fińskiego", "parentId": 1400112.0, "start_index": 105293.0, "document_id": "230171", "source": "wikipedia", "score": 0.37375426292419434}, "uuid": "3f66382a-0c20-4d04-a081-d84d1e7784aa"}, {"page_content": "Rekonstrukcja według Sihlera:\nRekonstrukcja według Beekesa:\nZaimek wskazujący\nW praindoeuropejskim istniały dwa rodzaje zaimków wskazujących:\nPoniższe rekonstrukcje przedstawiają zaimki wskazujące liczby pojedynczej i mnogiej, liczba podwójna jest trudna do odtworzenia. Rekonstrukcja Sihlera:\nRekonstrukcja Beekesa:\nZaimek pytajny\nPraindoeuropejskie zaimki pytajne były tworzone z użyciem rdzeni \"*kʷi-\" oraz \"*kʷe-\". Nie istniały odrębne formy rodzaju żeńskiego, a formy rodzaju nijakiego były inne tylko w mianowniku i bierniku. Prawdopodobnie różnica między formami męsko-żeńskimi, a nijakimi dotyczyła odróżnienia rzeczowników ożywionych (\"*kʷis\" – „kto”) od nieożywionych (\"*kʷid\" – „co”).\nZaimek zwrotny\nPraindoeuropejski posiadał również zaimek zwrotny, odpowiednik polskiego „się” – i podobnie jak w polskim nie posiadał formy mianownika z powodów znaczeniowych.\nZaimek dzierżawczy\nFormy zaimka dzierżawczego:\nLiczebnik.\nRekonstrukcje liczebników głównych według Sihlera i Beekesa:\nW praindoeuropejskim istniał dziesiętny system liczenia, odtworzone zostały wszystkie formy od 1 do 10. Natomiast liczebniki od 11 do 19 są tworzone w językach indoeuropejskich na różne sposoby, z tego też powodu rekonstrukcja ich stanu praindoeuropejskiego jest według Beekesa niemożliwa.\nJedynie liczebniki od 1 do 4 podlegały odmianie. Przykłady odmiany wybranych liczebników z uwzględnieniem rodzaju gramatycznego w rekonstrukcji Ringe'a:\nLiczebniki porządkowe (\"pierwszy\", \"drugi\" itp.) w rekonstrukcji Beekesa:\nPrzedrostki liczbowe \"(jedno-, dwu-, trój- cztero-) \"w rekonstrukcji Fortsona (2004):\nNieodmienne części mowy.\nPrzysłówek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2480", "fragment_id": "175259/27", "subtitle": "", "title": "Język praindoeuropejski", "document_id": "175259", "start_index": 39864.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2480.0, "score": 0.4638828933238983}, "uuid": "bdc77230-7c3c-4cb0-b699-60fae3d08d8a"}, {"page_content": "Klasa liczebników zgodnie z tą klasyfikacją obejmuje jedynie liczebniki główne (dwa, trzy, cztery) oraz zbiorowe (dwoje, troje, pięcioro). Liczebniki porządkowe (drugi, trzeci, czwarty), mnożne (podwójny, potrójny, poczwórny) i wielorakie (dwojaki, czteroraki) zaliczamy do przymiotników.\nLiczebniki główne typu tysiąc, milion, miliard, ćwierć traktujemy jak rzeczowniki. Liczebniki ułamkowe (pół, półtora, półtrzecia, półczwarta) przyporządkowujemy do przysłówków.\nKlasyfikacja składniowa.\nKlasyfikacja ta oparta jest na kryterium składniowym tj. roli jaką mogą pełnić lub pełnią wyrazy w zdaniu i związkach jakie zachodzą między leksemami.\nJest to klasyfikacja oparta właściwie na kilku kryteriach:\nWyrazy asyntagmatyczne nie wchodzą w związki syntaktyczne. Do grupy tej należą:\nWyrazy syntagmatyczne wchodzące w związki syntaktyczne\nProblemy z klasyfikacją części mowy.\nDany wyraz może spełniać jednocześnie wszystkie kryteria przynależności do jednej i tylko jednej części mowy i jest wtedy typowym przedstawicielem danej klasy (np. wyraz \"piórko\" oznacza rzecz, odmienia się przez przypadki i liczby, ma jeden określony rodzaj - nijaki i w zdaniu pełni m.in. funkcję podmiotu). Jest jednak wiele wyrazów, które w zależności od wybranego kryterium można by włączyć do różnych części mowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/29", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "parentId": 613908.0, "start_index": 44155.0, "document_id": "831233", "source": "wikipedia", "score": 0.7541343569755554}, "uuid": "1e146f9e-3bb0-4717-9efe-d854d3854f2f"}, {"page_content": "Liczebniki porządkowe odmieniają się przez rodzaje, liczby i przypadki. W liczebnikach wielowyrazowych tylko ostatni człon ma postać liczebnika porządkowego, a pozostałe części są nieodmienne: со́рок второ́му → \"czterdziestemu drugiemu\"; сто три́дцать пе́рвый → \"sto trzydziesty pierwszy\"; ты́сяча девятисо́тый → \"tysiąc dziewięćsetny\"; в две ты́сячи два́дцать второ́м году́ → \"w dwa tysiące dwudziestym drugim roku\".\nPrzymiotnik.\nPrzymiotniki w języku rosyjskim można podzielić na:\nRóżnice rodzajowe przymiotników występują tylko w liczbie pojedynczej – w liczbie mnogiej jest jedna forma dla wszystkich trzech rodzajów.\nForma długa i krótka przymiotników.\nPrzymiotniki jakościowe występują w formie pełnej lub krótkiej. Przymiotniki w formie pełnej odmieniają się przez liczbę, rodzaj oraz przypadki. W zdaniu mogą pełnić rolę przydawki, np. У соба́ки холо́дный, вла́жный нос. → \"Pies ma zimny, wilgotny nos.\" Она́ така́я краси́вая. → \"Ona jest taka piękna.\" Меня́ му́чит си́льная головна́я боль. → \"Męczy mnie silny ból głowy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4115201", "fragment_id": "620282/16", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka rosyjskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 21116.0, "document_id": "620282", "parentId": 4115201.0, "score": 0.2898257076740265}, "uuid": "e5fa64c7-10d2-482c-8882-40086613966b"}, {"page_content": "Liczebniki porządkowe odmieniają się przez liczby i rodzaje. Ułamki wyraża się liczebnikiem głównym i porządkowym, np. \"due terzi\" – dwie trzecie. Liczebniki główne używane są przy podawaniu godziny i dnia miesiąca (z wyjątkiem pierwszego), np. \"le due\" – druga (godzina), \"il quindici\" – 15. dzień miesiąca. Są pisane łącznie (z wyjątkiem takich jak \"milione\", \"miliardo\" itp.). Jeżeli liczebnik kończy się na \"uno\" lub \"otto\", końcową samogłoskę dziesiątki usuwa się, np. \"novantotto\". Używa się również nieodmiennego liczebnika \"mezzo\" – pół.\nZaimek.\nW języku włoskim wyróżnia się kilka rodzajów zaimków:\nZaimki osobowe.\nZaimki osobowe w funkcji podmiotu:\nFormy nieakcentowane zaimków osobowych w funkcji podmiotu i w funkcji dopełnienia są używane przy odmianie czasownika (albo przed nim w przypadku tych drugich), a formy akcentowane występują po czasowniku. Zaimki w funkcji podmiotu \"Lei\" oraz \"Loro\" (napisane wielką literą) są formami grzecznościowymi i oznaczają: \"Pan\", \"Pani\", \"Panowie\", \"Panie\", \"Państwo\". Można używać także zaimka \"Voi\" znaczącego \"Państwo\". Jednakże podmiot wyrażony zaimkiem osobowym jest często pomijany w zdaniu, podobnie jak w języku polskim.\nZaimki osobowe w funkcji dopełnienia:\nZaimki \"mi\", \"ti\", \"si\", \"ci\", \"vi\" oraz \"si\" przybierają przed zaimkami \"lo\", \"la\", \"li\", \"le\" i \"ne\" formy: \"me\", \"te\", \"sé\", \"ce\", \"ve\", \"sé\". Zaimki \"gli\" oraz \"le\" łączą się z tymi zaimkami w formy: \"glielo\", \"gliela\", \"glieli\", \"gliele\" oraz \"gliene\" (zaimki mieszane). Zaimek \"ne\" znaczy: \"z tego\", \"z nich\", \"o nim\", \"o niej\", \"o nich\", \"o tym\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4022581", "fragment_id": "605180/4", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka włoskiego", "parentId": 4022581.0, "start_index": 5868.0, "document_id": "605180", "source": "wikipedia", "score": 0.5146248936653137}, "uuid": "91367bd2-f5cc-4dff-833d-479df5aad310"}, {"page_content": "* τετράκις εκατομμύριο (\"tetrakis ekatommyrio\") „poczwórne sto miriad” = 1015,\n itd.\n #TAM \nZarówno krótka, jak i długa skala.\n – frankofoni stosują długą skalę: \"milliard\", \"billion\", anglojęzyczni krótką.\n #TAM \n – w afrikaans długa skala (\"miljard\", \"biljoen\"), w angielskim krótka.\nInne systemy nazewnictwa.\nPoniższe kraje mają własny system nazywania wielkich liczb i nie stosują ani długiej, ani krótkiej skali:\n – inne nazwy i symbole oparte na potęgach 10 000, zob. liczebniki chińskie.\n, #TAM \n – w codziennym użytku jest system, w którym własne nazwy mają 103 , 105, 107, 109, 1011, 1013, 1015, 1017, 1019; wyjątkiem są jednak Hindusi mówiący po angielsku.\n – inne nazwy i symbole, dwa zestawy liczebników: rdzennie japoński i sinojapoński; pierwszy obejmuje dziś właściwie liczebniki od 1 do 10 oraz szczątkowo obecny jest w numerach dni czy liczbie lat; drugi, pochodzący z Chin, jest oparty na potęgach 10 000, zob. cyfry japońskie.\n, #TAM \n – inne nazwy i symbole, dwa zestawy liczebników: koreański i sinokoreański; pierwszy stosuje się np. do godzin; drugi, pochodzący z Chin, oparty na potęgach 10 000, stosuje się do opisu lat, miesięcy, dni, minut, pieniędzy, czy numerów telefonów, zob. cyfry koreańskie.\nSystem Conwaya i Guya.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4158", "fragment_id": "175465/6", "subtitle": "", "title": "Liczebniki główne potęg tysiąca", "parentId": 4158.0, "start_index": 9302.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175465", "score": 0.3074547350406647}, "uuid": "843e9f2f-6e81-4360-ba3e-5577192b82b8"}, {"page_content": "Liczebniki angielskie mogą być dwojakiego rodzaju: główne (\"cardinal numbers\") i porządkowe (\"ordinal numbers\"). Liczebniki główne od 13 do 19 zakończone są na -\"teen\": \"fifteen, \"sixteen. Liczebniki oznaczające wielokrotności dziesiątki od 20 do 90 mają końcówkę -\"ty\": \"twenty, \"sixty. Przed rzeczownikami może wystąpić \"one\" lub \"a/an\" \"She has a cat\". albo \"She has one cat\". Przed \"hundred\", \"thousand\" występuje \"a\" albo \"one\", przy czym \"one\" jest bardziej formalne. Jeśli \"hundred\" i \"thousand\" są elementami liczb, stosowana jest liczba pojedyncza, jeśli są zwykłym rzeczownikiem, wtedy występują w liczbie mnogiej: \"That stereo is a hundred twenty quid\". \"New house? But that costs thousands\"!\nZero.\nZero może w języku angielskim przyjmować następujące formy:\nLiczebniki od 1 do 10:\nLiczebniki porządkowe.\nCechą liczebnika porządkowego jest końcówka -\"th\", z wyjątkiem \"first\", \"second\" i \"third\". W przypadku liczebników wieloczłonowych końcówkę otrzymuje tylko ostatni człon liczby: \"twenty fourth\".\nUłamki.\n1/2 to \"a/one half\", 1/4 to \"one quarter\". W przypadku ułamków zwykłych (\"vulgar fractions\") licznik jest liczebnikiem głównym, mianownik porządkowym. Mianownik jest w liczbie mnogiej, jeśli licznik jest większy od 1: \"two thirds\" → \"dwie trzecie\", \"one fifth\" → \"jedna piąta\", 6 3/7 → \"six and three sevenths\".\nPrzyimek.\n \"Główn: Przyimek w języku angielskim .\"\nPrzyimek jest częścią mowy, która zwykle występuje przed rzeczownikiem lub zaimkiem, np.: of the world\", with my best friend\", \"at the hotel\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828341", "fragment_id": "873502/25", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka angielskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 41881.0, "document_id": "873502", "parentId": 1828341.0, "score": 0.19445182383060455}, "uuid": "65f91a0d-ffe6-4d6b-af6d-c7d89ef5eb37"}]}
{"id": "q_463", "question": "Jak nazywa się luksusowe pomieszczenie na widowni teatralnej, przeznaczone przeważnie dla kilku osób?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pomieszczenia. Zobacz też: czasopismo teatralne „Foyer”.\nFoyer (wym. \"fuaje\") – duże i rozległe pomieszczenie (lub zespół pomieszczeń) w budynku teatru, opery, filharmonii, hali widowiskowej, kina itp., przylegające do widowni sali widowiskowej lub koncertowej, przeznaczone dla widzów do odpoczynku oraz spotkań towarzyskich, wykorzystywane przed rozpoczęciem spektaklu oraz w trakcie jego antraktów (przerw), ale bywa również miejscem uroczystości po zakończeniu spektaklu.\nOpis.\nZazwyczaj foyer jest dużą, specjalnie w tym celu zaprojektowaną salą, ale może być to także korytarz okalający główną salę, będący na tyle duży, że oprócz funkcji komunikacyjnych może spełniać funkcje bytowe. Foyer umożliwia publiczności dokonywanie przechadzek, ale jednocześnie jest wyposażone w meble wypoczynkowe. Zwykle jest ozdobione stałą ekspozycją związaną z charakterem działalności danej instytucji, ale może również zawierać ekspozycje czasowe, a także stoiska, bufety itp. Ponadto pomieszczenia wchodzące w skład foyer same mogą być głównym miejscem szeregu imprez, jak np. spotkania z twórcami, wernisaże itp.\nDawniej, w odróżnieniu od nieogrzewanej sali widowiskowej, foyer było pomieszczeniem ogrzewanym, stąd nazwa – fr. \"foyer\" – palenisko, ognisko.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46823", "fragment_id": "648725/0", "subtitle": "", "title": "Foyer", "parentId": 46823.0, "start_index": 1.0, "document_id": "648725", "source": "wikipedia", "score": 0.7712798118591309}, "uuid": "8cfcd9e1-bc4f-4471-86fb-eeff11930f54"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy loży teatralnej. Zobacz też: loża (ujednoznacznienie).\nLoża – małe, kilku-, kilkunastoosobowe pomieszczenie wyodrębnione w teatrach, salach widowiskowych, na stadionach. Także półotwarta empora lub ganek.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41653", "fragment_id": "641309/0", "subtitle": "", "title": "Loża", "parentId": 41653.0, "start_index": 1.0, "document_id": "641309", "source": "wikipedia", "score": 0.3117927014827728}, "uuid": "6b0208be-0d1a-4c9b-b707-c53ef362feed"}, {"page_content": "Stałe obiekty, przeznaczone specjalnie dla wystawiania sztuk zaczęto wznosić dopiero w XVI – XVII wieku. W budynkach takich umieszczano scenę i widownię w jednym dużym pomieszczeniu. Forma architektoniczna takiego rozwiązania wzorowana była na scenach ustawianych np. na dziedzińcach zamkowych, placach przy zajazdach itp. wcześniejszych podwyższeń na których rozgrywała się sztuka obserwowana przez widzów z okalających place ganków, okien i balkonów. W budynku teatralnym znajduje się wiele innych pomieszczeń przeznaczonych dla aktorów (np. garderoby, charakteryzatornie), rekwizytornie, pracownie, w których przygotowywane są dekoracje, rekwizyty, stroje (ubrania, peruki) i wiele innych pomieszczeń niezbędnych dla przygotowania przedstawienia (np. sale prób śpiewu, tańca). Oprócz pomieszczeń zaplecza technicznego związanego z właściwym oświetleniem, nagłośnieniem itp. w budynku teatralnym znajdują się miejsca ogólno dostępne dla widza. Wejście do teatru, zazwyczaj wykonane w reprezentacyjnej formie prowadzi przez hall do foyer. Widownia teatralna często złożona jest z części parterowej o amfiteatralnie ustawionych rzędach krzeseł i części piętrowej rozlokowanej na balkonach. Balkony zajmują dwa-, trzy- czasem cztery piętra. Najwyższe nazywane są \"jaskółkami\", dawniej mieściły tylko miejsca stojące. Balkony, najczęściej tylko pierwszego piętra, dzielone są na loże. Najbardziej reprezentacyjne miejsca na widowni umieszczone są w loży balkonu I piętra, na wprost sceny. Przy lożach, zwłaszcza przy loży środkowej, umieszczano mały gabinet służący do odpoczynku i spotkań towarzyskich w trakcie antraktu. Loże budowano także w poziomie parteru, pod usytuowanymi nad nimi balkonami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63342", "fragment_id": "638901/1", "subtitle": "", "title": "Teatr (budynek)", "parentId": 63342.0, "start_index": 652.0, "document_id": "638901", "source": "wikipedia", "score": 0.8377912044525146}, "uuid": "61a144d8-18f3-4aa3-99ca-6420dfdf0a31"}, {"page_content": "Paradyz (z fr. \"paradis\" – raj) albo jaskółka – dawniej w teatrze najwyższa kondygnacja, galeria dla pośledniejszej publiczności. W dawniejszej polszczyźnie nazywana też raikiem.\nNajwyżej położona część widowni teatralnej, na którą wydawano najtańsze bilety wstępu. Z paradyżu widoczność sceny jest najgorsza ponieważ widz spogląda na nią pod najwyższym kątem. Dawniej oglądanie przedstawień z kondygnacji paradyżu było dodatkowo uciążliwe ze względu na wysoką temperaturę powietrza powodowaną przez oświetlenie świecowe lub gazowe widowni. Nazwę \"paradyż\" odnoszono również do zasiadającej tam publiczności, którą stanowili najczęściej ubodzy studenci, gawiedź, niezamożne drobnomieszczaństwo. Charakteryzowało ich często nieskrępowane i głośne zachowanie, zwykle budzące oburzenie zamożniejszej i wybredniejszej części widowni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=346162", "fragment_id": "97668/0", "subtitle": "", "title": "Paradyz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 346162.0, "document_id": "97668", "score": 0.389904260635376}, "uuid": "e7c729f9-d435-4b69-b853-d5dd8a0be7f6"}, {"page_content": "Amfiteatr (łac. \"amphiteatrum\", z gr. ἀμφιθέατρον 'podwójna widownia, w kształcie koła; połączenie dwóch teatrów półkolistych w jeden') – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona – najczęściej wznoszącymi się schodkowo – rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.\nW historii.\nW starożytnym teatrze greckim była to widownia na wolnym powietrzu, rozłożona półkoliście na zboczach pagórków, wyposażona w kamienne siedzenia. W starożytnym Rzymie budowla ta wykształciła się z wydzielonego na forum dziedzińca, na którym walczyli gladiatorzy. Wokół dziedzińców zaczęto umieszczać ławy, które z czasem stawiano w kilku rządach na usypanym wale. Później całość zaczęto otaczać murem. Ostatecznie amfiteatr stał się wielkim kompleksem rozrywkowym z widownią (\"cavea\") mieszczącą często dziesiątki tysięcy widzów, z wieloma pomieszczeniami pomocniczymi, masztami do rozpinania nad nim osłony (\"velarium\") i wieloma innymi udogodnieniami.\nW czasach imperium rzymskiego zbudowano setki amfiteatrów, głównie w Italii i na zachodzie. Zdecydowanie mniejsza liczba amfiteatrów we wschodnich prowincjach imperium była efektem niechęci ich mieszkańców do krwawych rozrywek, w których gustowali Rzymianie.\nNajsłynniejszym amfiteatrem jest rzymskie Koloseum.\nWspółcześnie nazwą amfiteatr określa się budowlę widowiskową z kolistą lub półkolistą, wznoszącą się do góry widownią.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15960", "fragment_id": "175974/0", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr", "parentId": 15960.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175974", "source": "wikipedia", "score": 0.27301639318466187}, "uuid": "af59f4ea-63f1-498e-b658-80c6793b3d7a"}, {"page_content": "Odeon Agryppy, Agryppejon – odeon wybudowany w 15 p.n.e. na Agorze ateńskiej przez Marka Agryppę jako dar dla ludu ateńskiego.\nSłużył jako sala wykładowa, koncertowa i teatralna. Powstał na niezabudowanym wcześniej placu w centrum agory. Był dwupoziomowym budynkiem przykrytym dachem o długości każdego boku wynoszącej 25 m, przy czym cały kompleks miał wymiary 51,4 m x 43,2 m. W środku znajdowała się, wykładana marmurem, orchestra wraz z podnoszoną sceną i widownia z 19 rzędami ławek na 1000 osób umieszczona na planie półokręgu. Główne wejście znajdowało się od strony północnej i było ozdobione portykiem z antami oraz czterema kolumnami od frontu. Przeznaczone było dla wykonawców i notabli. Dodatkowe wejście znajdowało się od strony południowej i tym wejściem wchodzili zwykli widzowie. Wokół pomieszczeń teatralnych biegł kryptoportyk z kolumnami korynckimi. Prawie zupełnie brakowało dekoracji rzeźbiarskiej.\nPo zawaleniu się dachu w połowie II wieku n.e. odeon przebudowano. Widownię została zmniejszona do 500 miejsc, w portyku wejściowym wspomniane cztery kolumny stojące od frontu zamieniono na sześć nadnaturalnej wielkości posągów 3 gigantów (z ogonami węży) i 3 trytonów (z ogonami ryb). Wokół Odeonu z biegiem czasu ustawiono także wiele innych posągów i pomników.\nOdeon został ostatecznie zniszczony podczas najazdu Herulów w 267.\nW V wieku na miejscu odeonu powstał duży kompleks z licznymi pokojami o ścianach ceglano-kamiennych. Przeznaczenie jego nie jest do końca jasne. Kompleks ten określa się mianem gimnazjonu, ale mógł to być także luksusowy pałacyk gubernatora Aten. W jego konstrukcji wykorzystano cztery z wielkich posągów gigantów i trytonów, stojących niegdyś przy wejściu do odeonu. Pozostały one w tym samym miejscu do czasów współczesnych.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1494752", "fragment_id": "196944/0", "subtitle": "", "title": "Odeon Agryppy", "document_id": "196944", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1494752.0, "score": 0.22505305707454681}, "uuid": "b1b51d46-e255-4af8-b34e-3da0aebdf10f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przestrzeni w teatrze. Zobacz też: inne znaczenia.\nScena – przestrzeń (podwyższenie) w budynku teatralnym przeznaczona do wystawiania utworów, usytuowana powyżej widowni i oddzielona od niej kurtyną, odpowiednio wyposażona pod względem technicznym, stanowiąca miejsce gry aktorów.\nCzęść sceny wysunięta przed kurtynę nosi nazwę proscenium.\nOpis.\nNa przestrzeni dziejów nowożytnych ukształtowały się różne odmiany scen:\nW okresie średniowiecza stosowano sceny zbudowane z kilku pawiloników o ażurowych ściankach tzw. \"mansjony\", w nich kolejno, rozgrywała się akcja przedstawienia. Widz przez cały czas widział dekoracje potrzebne do odegrania całego przedstawienia. Do symultanicznego odgrywania sztuk aranżowano też scenę celkową (terencjańską). Do ustawianej na podium stałej ścianki dostawiano prostopadle przegrody tworząc szereg pawilonów zwanych \"celkami\". W odróżnieniu od mansjonów celki, w których nie rozgrywano w danej chwili akcji były zasłonięte.\nW okresie renesansu, po ponownym odkryciu dramatów greckich, zaprzestano symultanicznego sposobu przedstawiania akcji. Wprowadzono ruchome dekoracje, na których tle rozgrywały się poszczególne sceny. Przed i po przedstawieniu scena zasłaniana była kurtyną. Stosowano też scenę obrotową i zapadnie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121772", "fragment_id": "23218/0", "subtitle": "", "title": "Scena", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "23218", "parentId": 121772.0, "score": 0.4408341348171234}, "uuid": "39261563-302c-4c98-ad59-22af606e02ef"}, {"page_content": "Widownia – część teatru, kina, stadionu lub innego obiektu widowiskowego przeznaczona dla widzów. \nPodstawową rolą widowni jest zapewnienie widzom jak najlepszego odbioru widowiska lub pokazu, stąd też na przestrzeni wieków widownie przyjmowały rozmaite formy. Od amfiteatralnie wznoszących się, wykutych w skale ław w teatrze greckim, aż do barokowych, z płaskim lub lekko wznoszącym się ku tyłowi parterem obudowanym wielopiętrowymi lożami. Taki układ, oprócz zapewnienia dobrego widoku dużej liczbie widzów, miał też znaczenie dla odbioru dźwięku - tworząc swego rodzaju muszlę rezonansową.\nWe współczesnych budowlach daje się zauważyć odejście od tradycyjnego podziału na scenę i widownię. Widownia często składa się z ruchomych elementów, które na potrzeby konkretnego spektaklu zestawiane są w określoną konfigurację.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1340382", "fragment_id": "1129883/0", "subtitle": "", "title": "Widownia", "parentId": 1340382.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1129883", "score": 0.2650502026081085}, "uuid": "128ed157-660b-497f-a7ef-7e808460b8cb"}, {"page_content": "Parter ma kształt amfiteatru wypełnionego ławkami bez oparć, pokrytymi zielonym płótnem. Wysoko urodzeni, głównie młodzież, damy z klasą i reputacją, nadmiar panien polujących na zdobycz, siedzą razem w tym Pałacu, w nieładzie, bawią się, plotkują, słuchają, nie słuchają. Trochę wyżej, pod pierwszym balkonem, naprzeciw sceny, siedzą najwyżej urodzeni, wśród których jest tylko kilku mężczyzn. Same balkony zaś, których są tylko dwa rzędy, zajmują zwykli ludzie\nCeny biletów były zróżnicowane, w zależności od pozycji społecznej gości. Wstęp do loży kosztował najwięcej – 5 szylingów. Zasiadała tam głównie arystokracja. Na parterze można było spotkać średnio zamożnych, w tym intelektualistów; bilet dla nich miał cenę 3 szylingów. Kupcy zajmowali pierwszy rząd balkonów – za przywilej ten płacili 2 szylingi. Wyższe balkony zajmowali wspominani we francuskim opisie „zwykli ludzie”, do których zaliczyć można służbę czy kurierów. Z każdego miejsca sali widok na scenę był zadowalający. Miejsca nie były numerowane, decydowała zasada „kto pierwszy ten lepszy”. Dlatego wielu bogatych gości teatru wysyłało tam wcześniej swoich służących, aby ci zarezerwowali dobre miejsca.\nScena była szeroka na 15 i długa na 10 metrów i skonstruowano ją tak, że aktor stojący dalej znajdował się 5 cm wyżej niż ten, który zajmował miejsce najbliżej widowni. Na scenie znajdowały się liczne dodatkowe elementy, takie jak np. drzwi-pułapka. Proscenium zawierało świece, których zadaniem było regulowanie ilości padającego światła. W XVIII wieku zainstalowano dodatkowe drzwi dla aktorów, które umożliwiały im łatwiejsze poruszanie się za kulisami. Na samym końcu sceny zamontowano także bramę, która prowadziła na Drury Lane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=791055", "fragment_id": "986620/5", "subtitle": "", "title": "Theatre Royal przy Drury Lane", "source": "wikipedia", "start_index": 8277.0, "document_id": "986620", "parentId": 791055.0, "score": 0.45551589131355286}, "uuid": "f985c81e-5454-4ad1-9108-2dc9d79a1ba9"}, {"page_content": "Budynek teatru został wybudowany w latach 1884–86 jako Teatr Wielki (nazywany tak do 1921 roku) i uroczyście otwarty 6 lutego 1886 roku. Powstał z inicjatywy „Spółki Cywilnej Teatr Lubelski”, zawiązanej przez lubelskich przemysłowców i ziemian. Teatr wybudowano w stylu włoskiego neorenesansu według projektu Karola Kozłowskiego. Jest to reprezentacyjny, elegancki i na tamte czasy bardzo nowoczesny budynek teatralny. Początkowo w teatrze obowiązywał ścisły rozdział widzów ze względu na klasę społeczną: z okazałego westybulu osobne korytarze prowadziły na parter i trzy piętra balkonów widowni, która wówczas mogła pomieścić 671 widzów. Pierwotnie uwagę zwracały (obecnie zachowane jedynie fragmentarycznie) dekoracje wnętrz: loże i portal sceny ozdobione sztukateriami, malowana bordiura sufitu nad widownią, naścienne medaliony z postaciami i godłami sztuk pięknych, malowana olejno kurtyna przedstawiająca widok na Bramę Krakowską w Lublinie, oraz żyrandol gazowy o czterdziestu płomieniach. Pomiędzy sceną i widownią umieszczony był kanał dla orkiestry, na samej scenie zaś zaprojektowano mechaniczną zapadnię (używaną do dnia dzisiejszego). Gmach miał służyć nie tylko celom stricte teatralnym, ale szerokiej działalności artystycznej, dlatego też na pierwszym piętrze budynku znalazła się duża, reprezentacyjna sala koncertowa z osobnym systemem garderób i zapleczem, oraz z oknami wysokimi na dwie kondygnacje umiejscowionymi na frontowej ścianie gmachu, a także szereg mniejszych pomieszczeń kameralnych o różnorodnym przeznaczeniu (m.in. palarnia cygar, Sala redutowa, czy Sala kominkowa, czy kawiarnia). Z powodów finansowych budynek wybudowano w wersji uproszczonej pod względem pierwotnego projektu – uproszczono wystrój fasady i wnętrz, oraz zrezygnowano z budowy całego skrzydła administracyjno-technicznego, pierwotnie mającego domykać i uzupełniać bryłę teatru od strony ulicy Kapucyńskiej", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=171373", "fragment_id": "27829/1", "subtitle": "", "title": "Teatr im. Juliusza Osterwy w Lublinie", "parentId": 171373.0, "start_index": 984.0, "document_id": "27829", "source": "wikipedia", "score": 0.14443132281303406}, "uuid": "9235c29b-babd-4810-a6a3-6168cc0035d6"}]}
{"id": "q_464", "question": "Jaki park narodowy położony na terytorium USA słynie przede wszystkim z gejzerów?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy Parku Narodowego Yellowstone. Zobacz też: inne obiekty o nazwie Yellowstone.\nPark Narodowy Yellowstone ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Yellowstone National Park&lt;/&gt;) – park narodowy w Stanach Zjednoczonych na terytorium stanów Wyoming, Montana i Idaho. Jest najstarszym parkiem narodowym na świecie. Słynny z gejzerów, gorących źródeł, wulkanów błotnych, fumaroli i wodospadów.\nPark narodowy jest rozcięty głębokim wąwozem rzeki Yellowstone. Przechodzi przez niego wododział kontynentalny Ameryki. W 1978 Park Yellowstone został wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury i przyrody UNESCO. Ustanowiono w nim rezerwat biosfery.\nHistoria.\nTeren Parku zamieszkany był od co najmniej 11 tys. lat. Pierwszymi białymi byli członkowie ekspedycji Lewisa i Clarka w latach 1804–1806. Stwierdzili oni obecność Indian ze szczepów Nez Percé, Wrony i Szoszoni.\nZe względu na unikatowość przyrodniczą i geologiczną Kongres Stanów Zjednoczonych za prezydentury Ulyssesa Granta utworzył Park Narodowy w dniu 1 marca 1872 roku. Jednym z gorących orędowników powstania parku był amerykański geolog Ferdinand Hayden, którego nazwiskiem została później nazwana jedna z większych dolin. Początkowo park był chroniony przez regularny oddział wojska stacjonujący w Mammoth Hot Springs w północnej części parku, a od 1917 roku, rok po utworzeniu instytucji parków narodowych, ochroną i administracją zajęła się National Park Service.\nGeologia.\nPark jest usytuowany na rozległym wulkanicznym płaskowyżu, pod którym na głębokości 7–17 km znajduje się komora magmowa (dł. 72 km, szer. 30 km i głębokość 660 km). Stopione skały występują również 300 km pod ziemią. W przeszłości dochodziło do niszczycielskich eksplozji superwulkanu – przed ponad 2 mln lat, 1,3 mln lat i 640 tys. lat.\nFlora i fauna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68749", "fragment_id": "660731/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Yellowstone", "parentId": 68749.0, "start_index": 1.0, "document_id": "660731", "source": "wikipedia", "score": 0.5687239170074463}, "uuid": "1b50160c-5f70-4518-8ec7-c93546f0de48"}, {"page_content": "Old Faithful – gejzer położony w Parku Narodowym Yellowstone w amerykańskim stanie Wyoming. Old Faithful nie jest ani największym ani najbardziej regularnie wybuchającym gejzerem w parku, jednak jest jednym z najpopularniejszych, ponieważ wybucha regularnie i najczęściej z wszystkich dużych gejzerów. Jego nazwa, która dosłownie oznacza „stary wierny”, została nadana mu przez ekspedycję w 1870 roku i odzwierciedla fakt, że erupcje gejzera są dość dokładnie przewidywalne.\nGejzer wybucha przeciętnie 17 razy na dobę. Ze względu na trzęsienia ziemi na przestrzeni kilku ostatnich dekad średni odstęp czasu pomiędzy erupcjami uległ stopniowemu wydłużeniu. W 2004 roku przerwa pomiędzy erupcjami trwała ok. 55–100 minut i była proporcjonalna do czasu trwania erupcji poprzedniej. Erupcje trwały zazwyczaj od 1,5 do 5 minut. Po erupcji trwającej mniej niż 2,5 minuty następuje przerwa 65 minutowa (±10 min), a po erupcjach dłuższych niż 2,5 minuty, przerwa 92 minutowa (±10 min). Po trzęsieniu ziemi z 1998 roku najczęściej mają miejsce dłuższe erupcje z długą przerwą.\nW czasie erupcji gejzera w powietrze wyrzucane jest od 14 do 32 tysięcy litrów wrzącej wody. Wyrzucana woda ma średnią temperaturę 95 °C, gdyż na wysokości na której położony jest gejzer, 2245 m n.p.m., temperatura wrzenia wody wynosi 93 °C. Wybuchająca woda tworzy szeroką kolumnę o średniej wysokości 40 metrów, choć może ona mierzyć od 32 do 56 metrów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1323788", "fragment_id": "1113346/0", "subtitle": "", "title": "Old Faithful", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1113346", "parentId": 1323788.0, "score": 0.4041026532649994}, "uuid": "72614190-4078-47c4-b61d-d6584e3139e7"}, {"page_content": "Giantess – gejzer położony w Upper Geyser Basin w Parku Narodowym Yellowstone w Stanach Zjednoczonych. \nWyrzuca na wysokość 50-70 metrów, w czasie od trzech godzin do dwóch dni. Wybuchy występują bardzo nieregularnie, od dwóch do sześciu razy w roku. Okoliczny teren może wibrować od podziemnych eksplozji pary wodnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2314265", "fragment_id": "481464/0", "subtitle": "", "title": "Giantess", "parentId": 2314265.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "481464", "score": 0.1569288969039917}, "uuid": "dccb83e6-b7d3-4ac8-ae6e-1d9c51f5d467"}, {"page_content": "Park stanowy Kodachrome Basin (ang. \"Kodachrome Basin State Park\") – park stanowy w środkowej części amerykańskiego stanu Utah. Park położony jest około 30 kilometrów na południowy wschód od Parku Narodowego Bryce Canyon na wysokości około 1800 metrów n.p.m. i zajmuje powierzchnię 16,19 km².\nNazwa parku pochodzi od marki Kodachrome, pierwszego komercyjnie dostępnego filmu umożliwiającego fotografię barwną. Została zaproponowana przez fotografów towarzystwa naukowego National Geographic Society, którzy uznali, że wyjątkowe piękno parku wymaga fotografii kolorowej.\nGeolodzy uważają, że w przeszłości park stanowy Kodachrome Basin przypominał Park Narodowy Yellowstone. Na jego terenie występowały liczne źródła termalne i gejzery, które na przestrzeni czasu uległy wypełnieniu w procesie sedymentacji i zestaleniu. Następnie otaczający zestalone gejzery piaskowiec uległ erozji w procesie wietrzenia pozostawiając liczne słupy skalne. Do tej pory na terenie parku skatalogowano 76 słupów skalnych o wysokości od 2 do 52 metrów.\nNa terenie parku można uprawiać turystykę pieszą, jazdę konną i kolarstwo górskie. Znajduje się tu również duży kemping oraz domki turystyczne, gdzie można przenocować.\n \"Zobacz też: Lista parków stanowych w stanie Utah.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1318517", "fragment_id": "1104219/0", "subtitle": "", "title": "Park stanowy Kodachrome Basin", "document_id": "1104219", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1318517.0, "score": 0.14293648302555084}, "uuid": "d3336ebe-c36c-422d-b237-00b0e935385e"}, {"page_content": "Park narodowy – obszar zachowany w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego, objęty ochroną prawną. Tereny objęte parkiem posiadają szczególną wartość naukową, przyrodniczą, krajobrazową lub kulturową. Pierwszym parkiem narodowym na świecie był Park Narodowy Yellowstone, utworzony w 1872 r. w Stanach Zjednoczonych. Od tego czasu idea rozprzestrzeniła się na cały świat. Są czasem określane jako „najlepsza idea Ameryki”.\nDefinicja IUCN.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) definiuje parki narodowe w ramach II kategorii ochronnej jako „duże obszary w stanie naturalnym, lub bliskim naturalnemu, powołane do ochrony wielkoskalowych procesów ekologicznych, złożoności gatunkowej i ekosystemów charakterystycznych dla danego terenu, które także stanowią podstawę dla środowiskowo i kulturowo zgodnych z nią aktywności duchowej, naukowej, edukacyjnej, rekreacyjnej i turystycznej”. Parki narodowe mają wyróżniać się rozmiarem, cechami przyrodniczymi i krajobrazowymi na tle krajowym czy międzynarodowym. W przeciwieństwie do parków krajobrazowych (kategoria V IUCN) parki narodowe są zazwyczaj (przynajmniej w strefach centralnych) niezamieszkałe, posiadają ograniczoną infrastrukturę i cechują się niewielkim wpływem człowieka na stan krajobrazu i przyrody.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4816", "fragment_id": "172346/0", "subtitle": "", "title": "Park narodowy", "parentId": 4816.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172346", "score": 0.17432306706905365}, "uuid": "a89a1445-35a9-47aa-b8c1-66b2b849a89f"}, {"page_content": "Park Narodowy Yosemite [] ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Yosemite National Park&lt;/&gt;) – park narodowy położony w USA, w środkowej Kalifornii, na zachodnich zboczach gór Sierra Nevada. Park zarządzany jest przez National Park Service (Służba Parków Narodowych) i zajmuje powierzchnię ok. 3030 km² (747 956 akrów). Każdego roku jest odwiedzany przez przeszło 3,6 miliona turystów, przy czym większość z nich spędza swój czas na obszarze Doliny Yosemite o powierzchni ok. 18 km². W 1984 r. park został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Jest najbardziej znany ze względu na granitowe urwiska, wodospady, czyste potoki, skupiska mamutowców olbrzymich (sekwoi) oraz różnorodność biologiczną. Ponad 95% powierzchni parku stanowią tereny nieprzekształcone w znacznym stopniu przez człowieka.\nWysokości na terenie parku wahają się od 648 do 3997 m n.p.m. Wyróżnia się tutaj pięć stref roślinności (m.in.: chaparral oraz strefę alpejską). Spośród ok. 7000 gatunków roślin, występujących w Kalifornii, połowa pojawia się na terenie gór Sierra Nevada, a ok. 20% na obszarze Parku Narodowego Yosemite. Jest to siedlisko dla ok. 160 gatunków zagrożonych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4631", "fragment_id": "172233/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Yosemite", "parentId": 4631.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172233", "source": "wikipedia", "score": 0.37077975273132324}, "uuid": "267d0c8c-73b3-4588-940a-c4b68c8559c2"}, {"page_content": "Lista parków narodowych w Stanach Zjednoczonych zawiera 59 parków narodowych istniejących w Stanach Zjednoczonych w czerwcu 2014 roku. Wszystkie parki narodowe znajdują się pod zarządem National Park Service. Spośród 59 parków dwa położone są w terytoriach zależnych. Najstarszym parkiem jest Park Narodowy Yellowstone utworzony 1 marca 1872 roku a ostatnim Park Narodowy Pinnacles utworzony 10 stycznia 2013 roku\nLista parków narodowych w Stanach Zjednoczonych.\nTabela uporządkowana jest w kolejności alfabetycznej. Można ją jednak sortować według stanu, daty utworzenia parku lub powierzchni objętej ochroną. Wymienione są tylko parki istniejące w czerwcu 2014 roku. Parki istniejące w przeszłości, lecz rozwiązane lub zlikwidowane nie są uwzględnione w tym zestawieniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1374097", "fragment_id": "238516/0", "subtitle": "", "title": "Parki narodowe w Stanach Zjednoczonych", "document_id": "238516", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1374097.0, "score": 0.17819997668266296}, "uuid": "41eb8b3e-6b9f-42fe-ad36-f3049473887e"}, {"page_content": "Park Narodowy Everglades ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Everglades National Park&lt;/&gt;) – park narodowy położony w południowej części stanu Floryda, w Stanach Zjednoczonych, w południowo-zachodniej części regionu geograficznego Everglades. Park został utworzony 6 grudnia 1947 roku. Jego obecna powierzchnia wynosi 6105 km². Jest to największy obszar dzikiej przyrody subtropikalnej zachowany w Stanach Zjednoczonych. Jest trzecim co do wielkości parkiem narodowym w kontynentalnej części USA.\nPark Narodowy Everglades został stworzony w celu ochrony delikatnego ekosystemu lasów namorzynowych. Stanowi największy las namorzynowy na północnej półkuli i jest jednym z najważniejszych miejsc rozrodu tropikalnych ptaków brodzących. Ma również znaczenie gospodarcze – zaopatruje w wodę pitną całą południową część Florydy. Rocznie odwiedza go ponad milion turystów.\nHistoria parku.\nIzba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych ustanowiła Park Narodowy Everglades aktem prawnym z 30 maja 1934, jednak nie przyznała w nim żadnych funduszy na rozwój parku i ostatecznie został on oficjalnie otwarty przez prezydenta Harry'ego Trumana 6 grudnia 1947 roku. Park został uznany przez UNESCO za rezerwat biosfery 26 października 1976 roku, a trzy lata później, 24 października 1979 roku, ta sama organizacja wpisała go na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości.\nJak wszystkie parki narodowe w Stanach Zjednoczonych zarządzany jest przez National Park Service.\nPrzyroda parku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1289745", "fragment_id": "1146308/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Everglades", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1146308", "parentId": 1289745.0, "score": 0.48940810561180115}, "uuid": "6086c405-ed3d-4aa9-a854-4d1f0f017393"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nPark Narodowy Big Bend ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Big Bend National Park&lt;/&gt;) – park narodowy położony w USA, w stanie Teksas. Utworzony został w 1944, obejmuje swoją powierzchnią ponad 3242 km² (801 163 akrów) i jest zarządzany przez National Park Service. Nazwa pochodzi od zakola granicznej rzeki Rio Grande, przez co cały rejon nosi nazwę \"Krainy Wielkiego Zakola\". Park ze względu na swe oddalenie (głębokie południe Teksasu) nie należy do często odwiedzanych, a liczba odwiedzających w kolejnych latach XXI wieku zwykle nieznacznie przekraczała 300 tys. osób rocznie, podczas gdy w każdym z pierwszych dziesięciu najpopularniejszych parków przekracza dwa miliony turystów. Park Narodowy Big Bend jest największym obszarem chronionym w Stanach Zjednoczonych i w całości znajduje się na pustyni Chihuahua. Centrum parku zajmują góry Chisos Mountains z najwyższym szczytem Emory Peak (2385 m n.p.m.).\nHistoria.\nTrudno określić, kiedy najwcześniej tereny parku były zamieszkałe, jednak istniejące petroglify na skałach wskazują, że teren parku był co najmniej odwiedzany przez Paleoindian w okresie 6 do 4,5 tys. lat p.n.e. Przed przybyciem Europejczyków tereny parku zamieszkiwali Indianie z kultury Jornado Mogollón, a także Jumano i Chisos.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67795", "fragment_id": "650934/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Big Bend", "document_id": "650934", "start_index": 0.0, "parentId": 67795.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22562697529792786}, "uuid": "349daad6-8141-4005-b439-682bce1627a2"}, {"page_content": "Park Narodowy Chapada dos Veadeiros słynie przede wszystkim z wodospadów. Do największych atrakcji należą dwa wodospady Saltos do Rio Preto o wysokości 80 i 120 m oraz kaniony na Rio Preto. Na terenie parku oraz w jego okolicach znajduje się wiele innych wodospadów, ścieżek tematycznych i punktów widokowych. Bazą dla turystów jest miasto Alto Paraiso oraz położona ok. 1 km od parku osada São Jorge.\nAlto Paraiso jest też znane miłośnikom mistycyzmu i ezoteryki. Powodem jest obecność złóż kwarcu, który ma emitować pozytywną energię, a także fakt, że miasto leży na tej samej szerokości geograficznej (14 stopni), co Machu Picchu, święte miasto Inków w Peru.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3960053", "fragment_id": "601289/2", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Chapada dos Veadeiros", "document_id": "601289", "start_index": 3523.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3960053.0, "score": 0.33473342657089233}, "uuid": "b4d6540d-bbff-404a-b3c1-4dbaf6469695"}]}
{"id": "q_465", "question": "Pod jakim pseudonimem występowała na scenie Jadwiga Helena Misel?", "answer": [{"page_content": "Była nieślubnym dzieckiem Józefy Bendy, z domu Misel, wdowy po zamożnym kupcu. Według Kazimierza Chłędowskiego jej ojcem był Władysław Hieronim Sanguszko. Jej przyrodni bracia, Józef i Feliks, także byli aktorami. Pseudonim „Modrzejewska” aktorka przybrała na początku kariery scenicznej. Uczyła się na pensji, a potem u sióstr prezentek. Związała się z Gustawem Zimajerem, dzięki któremu zadebiutowała na scenach prowincjonalnych. Występowała w Bochni, Nowym Sączu, Przemyślu, Rzeszowie czy Brzeżanach. W 1862 r. wystąpiła pierwszy raz we Lwowie, gdzie zagrała po raz pierwszy w dramacie romantycznym – jako Skierka w \"Balladynie\" Słowackiego. Od 1863 r. pojawiała się na scenach Stanisławowie i Czerniowcach, występując w kolejnych sztukach Juliusza Słowackiego. W 1865 r. Zimajer próbował zdobyć dla Modrzejewskiej kontrakt w teatrach wiedeńskich, jednak ze względu na słabą znajomość niemieckiego plan się nie powiódł. W tym samym roku zaangażowała się na 4 lata w teatrze w Krakowie, a od 1868 r. zaczęła występować na deskach Warszawskich Teatrów Rządowych. Tam przez 8 lat występów osiągnęła status gwiazdy i reputację najwybitniejszej polskiej aktorki, a dzięki przyjaźni z żoną dyrektora WTR Siergieja Muchanowa, pianistką Marią Kalergis, wywarła wpływ na rozwój teatru, doprowadzając do wystawiania sztuk Słowackiego i Szekspira.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93387", "fragment_id": "653098/1", "subtitle": "", "title": "Helena Modrzejewska", "parentId": 93387.0, "start_index": 680.0, "document_id": "653098", "source": "wikipedia", "score": 0.30593326687812805}, "uuid": "5379c0c4-1f76-47f4-8cc3-9d165555d19d"}, {"page_content": "Pod pseudonimem \"Sarska\" (użyła go jednorazowo), zadebiutowała 16 sierpnia 1918 na deskach Teatru Letniego w Warszawie rolą Lili w farsie \"Ciotka Karola\" Thomasa Brandona, u boku Antoniego Fertnera. W lipcu 1920 wystąpiła w przedstawieniu dyplomowym, a we wrześniu tego samego roku zaangażowano ją do zespołu Teatru Rozmaitości, gdzie pracowała do 1923. Jej profesjonalnym debiutem była rola w komedii \"Weteran\" (oryg. \"Captain Swift\") Charlesa Haddona Chambersa na scenie Teatru Letniego, gdzie wystąpiła wraz z Mieczysławem Frenklem (premiera 11 listopada 1920). Z kolei debiutem filmowym był nieukończony obraz \"Dla szczęścia\" Aleksandra Hertza w 1919, według Stanisława Przybyszewskiego, w którym wcieliła się w Helenę. Na początku lat 20. została zaangażowana przez wytwórnię filmową Sfinks do zagrania ról w kilku filmach.\nW 1928 r, grała z powodzeniem główną rolę w komedii „Małgorzata z Navarry” Wł. Fedora w Teatrze Miejskim w Łodzi.\nChoć zagrała w 26 polskich filmach, to częściej występowała na deskach teatrów stołecznych, grając łącznie w 40 różnych sztukach. Kino przyniosło jej jednak tak wielką popularność, że przez wiele osób (zarówno publiczność, jak i krytyków) była uważana za największą gwiazdę polskiego przedwojennego kina, wygrywając w wielu plebiscytach popularności. W 1932 po roli w \"Księżnej Łowickiej\" zainteresowali się nią ludzie z Ameryki. Jadwiga odrzuciła jednak intratny kontrakt w jednej z czołowych hollywoodzkich wytwórni, ponieważ nie chciała się zgodzić na to by na dłużej wyjechać z Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57487", "fragment_id": "648166/1", "subtitle": "", "title": "Jadwiga Smosarska", "document_id": "648166", "start_index": 1519.0, "parentId": 57487.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37531474232673645}, "uuid": "724fd59a-9c90-43fe-82e6-d6abb16bd12f"}, {"page_content": "W 1922 roku zakochał się w Jadwidze Galewskiej, młodszej od siebie mężatce, której mąż w trakcie rozprawy rozwodowej popełnił samobójstwo. Aktor pobrał się z owdowiałą kobietą i adoptował jej kilkumiesięczne dziecko. Jadwiga przyjęła pseudonim Jaga Juno i próbowała kariery aktorskiej. Jednak jej występy na deskach Teatru Komedia były porażką, popularności nie zyskała także dzięki epizodom zagranym w kilku filmach u boku męża. Kompletną klapą zakończyło się tournée, które zorganizował jej Stępowski. Aktorka została wygwizdana, a widzowie, grożąc zdemolowaniem teatru, wymogli zwrot pieniędzy za bilety.\nJunosza, pragnąc dla swej żony kariery diwy operowej, wysłał ją do Włoch na studia. Jednak te plany nie ziściły się, a Jadwiga wróciła z Włoch jako morfinistka, a według innych źródeł kokainistka. To właśnie problemy żony z nałogiem były prawdopodobnym powodem współpracy z kolaboracyjnym teatrem „Komedia”. \nBył stryjem aktora i piosenkarza Jaremy Stępowskiego.\nOdniesienia w kulturze masowej.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nAlbo jakie to przyjemne jest dla ócz\nGdy w dramacie gra Junosza albo Brucz\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=878764", "fragment_id": "1036750/3", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Junosza-Stępowski", "document_id": "1036750", "start_index": 4593.0, "parentId": 878764.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11129362881183624}, "uuid": "322bdfbf-2f9c-45a9-8fe9-3238b56874f3"}, {"page_content": "Helena Modrzejewska, także Helena Modjeska, właśc. Jadwiga Helena Chłapowska z domu Misel (ur. 12 października 1840 w Krakowie, zm. 8 kwietnia 1909 w Newport Beach) – polska aktorka specjalizująca się w rolach szekspirowskich i tragicznych (rola tytułowa w \"Marii Stuart\" Juliusza Słowackiego czy rola oszalałej Praksedy z \"Karpackich górali\" Józefa Korzeniowskiego); uznawana już współcześnie za najwybitniejszą aktorkę w historii teatru w Polsce.\nPropagatorka twórczości Williama Szekspira (między innymi Lady Makbet, Ofelia i Julia). Zaliczana była do najpiękniejszych kobiet epoki. Matka inżyniera i konstruktora mostów Rudolfa Modrzejewskiego (Ralpha Modjeskiego).\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93387", "fragment_id": "653098/0", "subtitle": "", "title": "Helena Modrzejewska", "parentId": 93387.0, "start_index": 0.0, "document_id": "653098", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "ba8bba7a-37e9-47d4-9300-7aad29a62a05"}, {"page_content": "Pod pseudonimem „Młynarzówna” brała udział w powstaniu warszawskim w 1944 jako łączniczka (adiutantka) Jana Ciecierskiego ps. „Rosień”. Pierwszej nocy powstania budowała barykady w Śródmieściu, lecz następnego dnia po zajęciu przez Niemców tego terenu, musiała uciekać wraz z matką, roczną córką i mężem Janem Ekierem. Występowała pod fikcyjnym nazwiskiem „Danuta Nowak” na koncertach dla walczących powstańców i ludności cywilnej, w których brali udział także m.in. Mira Zimińska, Irena Kwiatkowska i Mieczysław Fogg. Po powstaniu opuściła zniszczone miasto, najpierw udała się do obozu przejściowego w Pruszkowie, a stamtąd do Krakowa.\nLata 1945–1949.\nPo powstaniu aktorka rozstała się z mężem, zamieszkała u ciotki w Krakowie razem ze swoją córką i matką. Otrzymała angaż w Teatrze Starym. Występowała tu w latach 1945–1946, interpretując m.in. Helenę w sztuce \"Teoria Einsteina\" Antoniego Cwojdzińskiego (reżyseria: Juliusz Osterwa) i Broncię Lelewską w \"Dniu jego powrotu\" Zofii Nałkowskiej (reżyseria: Jerzy Ronard Bujański).\nW 1946 wyjechała do Łodzi, gdzie występowała przez ponad dwa lata w Teatrze Kameralnym Domu Żołnierza. Krytycy pozytywnie ocenili jej role: Orchideji w sztuce \"Homer i Orchideja\" Tadeusza Gajcego w reżyserii Józefa Wyszomirskiego, a także Alkmeny w \"Amfitrionie 38\" Jeana Giraudoux w reżyserii Bohdana Korzeniewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124856", "fragment_id": "5811/3", "subtitle": "", "title": "Danuta Szaflarska", "source": "wikipedia", "start_index": 4887.0, "document_id": "5811", "parentId": 124856.0, "score": 0.07025120407342911}, "uuid": "0499a0ce-da7c-4628-9acd-aa059555bab5"}, {"page_content": "Wybuch II wojny światowej zastał ją we Lwowie, skąd trafiła do Armii Polskiej na Wschodzie, z którą przemierzyła cały szlak (od Iranu po Włochy), występując w zespole rewiowym swego męża i zespole Kazimierza Krukowskiego. Wówczas stworzyła popularną postać sceniczną \"Ochotniczki Helenki\", która stała się jej pseudonimem artystycznym. Po wojnie zamieszkała wraz z mężem w Londynie, gdzie występowała w spektaklach i imprezach, organizowanych przez Polonię. W 1965 r. wyjechała na stałe do Chicago, gdzie również grała w teatrach polonijnych. Otrzymała kilka odznaczeń, m.in. Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino. Pochowana w kwaterze weteranów na cmentarzu Maryhill w Niles koło Chicago. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5430683", "fragment_id": "360912/1", "subtitle": "", "title": "Nina Oleńska", "document_id": "360912", "start_index": 1030.0, "parentId": 5430683.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10555293411016464}, "uuid": "183d1085-2af7-48f6-bcbe-7b3e14d19642"}, {"page_content": "Jako dziecko występowała z ojcem i trupą „Les Gassions” w wędrownych spektaklach, które były wystawiane na francuskich prowincjach oraz w Belgii. Kiedy miała 10 lat, zaczęła samodzielne występy na ulicach, a pięć lat później opuściła dom rodzinny i zaczęła pracować bez ojca. Zaprzyjaźniła się z Simone „Mômone” Bertraut, z którą śpiewała na ulicach i w koszarach. W repertuarze miała dojrzały i makabryczny repertuar, m.in. piosenki: „Je suis vache” i „La fiancée du démon”. Współtworzyła trio artystyczne „Zizi, Zozette i Zouzou”. W latach 30. dorabiała, pracując w fabryce wojskowych butów i fabryce wieńców. Latem 1933 zaczęła występować w klubie nocnym „Juan-les-Pins” na rue Pigalle, później śpiewała także w klubie „Le Tourbillon” oraz na zabawach ludowych. Występowała pod pseudonimami „Tania”, „Denise Jay” i „Huguette Hélia”. Po śmierci córki w 1935, chcąc zarobić na jej pogrzeb, zaczęła się prostytuować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58646", "fragment_id": "644564/2", "subtitle": "", "title": "Édith Piaf", "parentId": 58646.0, "start_index": 2354.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644564", "score": 0.11747680604457855}, "uuid": "27be93e0-433b-429d-b73d-928ce50e7597"}, {"page_content": "Związała się z czternaście lat od niej starszym aktorem, Władysławem Godikiem. Błaszczyk (za nowojorskim Leksykonem Zylbercwajga) i wykorzystujący go jako źródło portal „Wirtualny Sztetl” podają informację o tym, że zawarła z nim w niesprecyzowanym czasie związek małżeński (patrz sekcja Życie prywatne i śmierć poniżej). Oboje występowali w teatrze miniatur „Azazel”, który zainaugurował działalność 2 lutego 1926 pod patronatem Żydowskiego Towarzystwa Krzewienia Sztuk Pięknych. Było to istotne wydarzenie dla intelektualnej żydowskiej społeczności Warszawy, dłuższe recenzje zamieścił m.in. „Nasz Przegląd”. Do współtworzenia „Azazela” nakłonił aktorkę jeden z jego inicjatorów, malarz Henryk Berlewi. W „Azazelu” pojawiła się już pod pseudonimem scenicznym Lilith, zaczerpniętym z hebrajskiego mitu spopularyzowanego przez artystów fin de siècle’u – symbolu kobiecej niezależności, kuszącego piękna i mrocznej strony natury, fascynującej i demonicznej zarazem. W programie inauguracyjnym śpiewała i tańczyła m.in. shimmy pt. „Azazel”, skomponowany przez Henocha Kohna ze słowami Moszego Brodersona, który stał się muzyczną wizytówką kabaretu i był popularny \"w całej Warszawie\" (przez co należy rozumieć, że nie tylko w środowisku żydowskim). Nie znała jeszcze wtedy języka żydowskiego, pierwsze utwory wykonywała ucząc się słów na pamięć. Wspominała potem, że w nauce jidysz pomogły jej wrodzone predyspozycje językowe, pochodzenie, a przede wszystkim świadomość, że ten język otwiera przed nią drzwi teatru żydowskiego na całym świecie. Od pierwszego przedstawienia wyrosła na czołową gwiazdę „Azazela” i zbierała najlepsze recenzje. Obok niej uznaniem krytyki cieszył się Godik, chwalony za konferansjerkę", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3516000", "fragment_id": "981825/1", "subtitle": "", "title": "Ola Lilith", "parentId": 3516000.0, "start_index": 1635.0, "source": "wikipedia", "document_id": "981825", "score": 0.2692062556743622}, "uuid": "dce41512-4529-44ed-b951-6fc72d11cb15"}, {"page_content": "Newport Beach – miasto w Stanach Zjednoczonych, w Kalifornii, w hrabstwie Orange, położone nad Oceanem Spokojnym. Należy do obszaru metropolitalnego Los Angeles. W 2018 roku razem z Yorba Linda zostały uznane za najbardziej konserwatywne miasta w Kalifornii.\nRozgrywa tam się m.in. akcja serialu The O.C. (Orange County) emitowanego w Polsce przez stację TVN, a także częściowo powieści \"Fałszywa Pamięć\" amerykańskiego pisarza Deana Koontza.\nW Newport Beach zmarła 8 kwietnia 1909 r. Helena Modrzejewska (wł. Jadwiga Helena Misel), polska aktorka teatralna.\nMiasta partnerskie.\n Antibes, Francja\n Ensenada, Meksyk\n Okazaki, Japonia\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=690067", "fragment_id": "819416/0", "subtitle": "", "title": "Newport Beach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "819416", "parentId": 690067.0, "score": 0.41538572311401367}, "uuid": "f3e37458-f7c1-4b7a-ba31-66e82a07d834"}, {"page_content": "Od wczesnych lat młodości fascynowała się śmiercią, a kiedy miała 17 lat, próbowała popełnić samobójstwo. Jako nastolatka była silnie związana z krakowskim środowiskiem artystycznym i hippisowskim. Przyjaźniła się z Piotrem Skrzyneckim, Jerzym Beresiem, Wiesławem Dymnym, Krystyną Zachwatowicz czy Piotrem Markiem. W lipcu 1968 w drodze na zlot polskich dzieci kwiatów w Mielnie przyjęła pseudonim artystyczny „Kora”, który wymyśliła jej ówczesna przyjaciółka, Grażyna „Galia” Sewiołek. Przez blisko dwa lata pracowała jako opiekunka na Oddziale Psychiatrii Dziecięcej w II Klinice Pediatrii w Krakowie. W latach 70. dorabiała jako fotomodelka (wystąpiła m.in. w reklamie Polstramu, firmy produkującej tkaniny podgumowane) oraz sprzedawała własnoręcznie plecione makramy.\nKariera z zespołem Maanam.\nW połowie lat 60. udzielała się w amatorskim zespole Bazyliszki. W 1969 poznała Marka Jackowskiego. Sporadycznie występowała na koncertach jego zespołu Osjan, akompaniując na flecie. Również w 1969 wystąpiła z piosenką Boba Dylana „Blowin’ in the Wind” na Festiwalu Artystycznym Młodzieży Akademickiej w Międzyzdrojach. Jako wokalistka zadebiutowała od śpiewania wokaliz w zespole M-a-M, utworzonym w 1975 przez Jackowskiego i Milo Kurtisa oraz grającym muzykę alternatywną inspirowaną Bliskim Wschodem. Po raz pierwszy wystąpiła z zespołem w lutym 1976 w poznańskim Klubie Medyka „Aspirynka” prowadzonym przez Zrzeszenie Studentów Polskich. Jesienią 1978 zagrała z zespołem koncert w galerii Teatru Studio w Warszawie, następnie koncertowała z M-a-M-em głównie po klubach (m.in. Laboratorium czy KTO). Dzięki współpracy z Maciejem Zembatym nagrała także wokalizy z muzyką Michała Lorenca do dwóch odcinków serialu telewizyjnego \"Przyjaciele\" (1979).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133671", "fragment_id": "12688/3", "subtitle": "", "title": "Kora (wokalistka)", "document_id": "12688", "start_index": 3461.0, "parentId": 133671.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10255174338817596}, "uuid": "f0400f66-d6fe-4dd4-8959-0696ade56625"}]}
{"id": "q_466", "question": "Jakiego narządu dotyczy choroba Hashimoto?", "answer": [{"page_content": "W kolejnych latach naukowcy publikowali wprawdzie opisy przypadków podobnych do przedstawionych przez Hashimoto (Morris Simmonds, 1913; Herman Heineke, 1914), ale jego odkrycie zostało zignorowane; niemieckie kręgi medyczne traktowały opisane przez niego objawy jako opisy wczesnej fazy zapalenia tarczycy Riedla. Dopiero w 1931 Allen Graham opublikował pracę, w której wykazywał, że \"struma lymphomatosa\" opisana przez dr. Hashimoto winna być traktowana jako odrębna jednostka chorobowa. Od czasu tej publikacji choroba zaczęła być określana w języku angielskim (od nazwiska odkrywcy) jako \"Hashimoto thyroiditis\" (HT).\nW 1956 Noel R. Rose i Ernest Witebsky przeprowadzili eksperymenty na królikach, w toku których wykazali, że immunizacja zwierząt ekstraktami z gruczołu tarczowego wywoływała zmiany w tarczycach, podobne do tych opisywanych w chorobie Hashimoto. Równocześnie stwierdzili oni występowanie przeciwciał anty-tyreoglobulinowych w surowicy pobranej od tych królików. W tym samym roku Deborah Doniach ze szpitala Middlesex w Londynie dowiodła w badaniach, że pacjenci z chorobą Hashimoto wykazują reakcję immunologiczną na ludzką tyreoglobulinę. Naukowcy postawili tezę, że \"Hashimoto thyroiditis\" jest chorobą autoimmunologiczną tarczycy. Było to pierwsze sformułowanie pojęcia choroby autoimmunologicznej narządowej. Chorobę opisaną przez Hashimoto uznano za jedną z nich.\nDo początku lat pięćdziesiątych XX w. choroba była jednak bardzo rzadko diagnozowana. Archiwa szpitala Johna Hopkinsa w Baltimore odnotowały pierwszy taki przypadek w 1942, a więc 30 lat po pierwotnym opisie. W okresie od 1942 do 2012 szpital odnotował 867 przypadków zapalenia tarczycy Hashimoto, co stanowiło 6% wszystkich diagnozowanych schorzeń tarczycy. Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy było jedyną jednostką chorobową u 462 pacjentów. W pozostałych przypadkach choroba ta towarzyszyła innym patologiom tarczycy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/2", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "document_id": "839087", "start_index": 2711.0, "parentId": 735110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6837611198425293}, "uuid": "11ca1dd1-5848-4a8c-bd7e-a2bfa3ee47cb"}, {"page_content": "Jawna klinicznie niedoczynność tarczycy w przebiegu choroby Hashimoto występuje prawdopodobnie w 1–3% przypadków. W wyniku przeprowadzonych badań całej populacji Whickham w brytyjskim hrabstwie Tyne and Wear stwierdzono, że 1,9–2,7% kobiet miało nadczynność tarczycy (w przeszłości lub w okresie przeprowadzanych testów), a 1,9% kobiet miało jawną niedoczynność tarczycy. U 7,5% badanych stwierdzono podwyższone poziomy tyreotropiny (TSH), a u 10,3% pozytywny wynik testu na obecność przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej (aTPO). Wole stwierdzono u około 15% kobiet. U badanych mężczyzn 4–10-krotnie rzadziej stwierdzano występowanie nieprawidłowości tarczycy.\nChorobę Hashimoto często cechuje współchorobowość (występowanie chorób autoimmunologicznych specyficznych dla tego samego narządu, u tego samego pacjenta) i\nagregacja rodzinna (powtarzanie się choroby w obrębie rodziny), co sugeruje wspólną podstawę genetyczną.\nZapalenie tarczycy Hashimoto jest jedną z najczęstszych chorób autoimmunologicznych układu wewnątrzwydzielniczego u dzieci. W tej grupie wiekowej rzadziej niż u osób dorosłych dochodzi do rozwoju jawnej niedoczynności tarczycy.\nW 1966 na łamach „The Lancet” naukowcy opublikowali przypadek encefalopatii epizodycznej, związanej z chorobą Hashimoto. Chorobę charakteryzuje występowanie zaburzeń funkcji poznawczych przy wysokim stężeniu przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy krwi, a także\nbardzo dobra odpowiedź na terapię kortykosteroidami. Choroba określana jest mianem encefalopatii Hashimoto.\nWspółchorobowość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/4", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "parentId": 735110.0, "start_index": 6229.0, "source": "wikipedia", "document_id": "839087", "score": 0.787346363067627}, "uuid": "a413eb78-79f7-4617-9f7b-7b79e21486b3"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nZapalenie tarczycy Hashimoto, określane także jako przewlekłe limfocytowe zapalenie gruczołu tarczowego, wole limfocytarne, choroba Hashimoto, zapalenie tarczycy autoimmunologiczne, toksykoza Hashimoto (przemijająca), wole limfoidalne, zapalenie tarczycy limfocytarne, wole limfocytowe, przewlekłe autoimmunizacyjne zapalenie tarczycy lub przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy (ang. \"autoimmune thyroid disorder\" (AITD), \"Hashimoto’s thyroiditis\", \"chronic lymphocytic thyroiditis\"; łac. \"thyroiditis Hashimoto, thyroiditis lymphocytica chronica\") – najczęstszy rodzaj zapalenia tarczycy i najczęstsza przyczyna pierwotnej niedoczynności gruczołu tarczowego; jest to choroba o podłożu autoimmunologicznym, często współistnieje z innymi chorobami autoimmunologicznymi. Charakteryzuje się rozlanym naciekiem limfatycznym w obrębie gruczołu tarczowego z centrami rozwoju zarodkowego. Następuje zwłóknienie i atrofia miąższu tarczycy, a w niektórych komórkach pęcherzykowych zmiany eozynofilowe tarczycy. Uważa się ją za najczęstszą chorobę autoimmunologiczną, najczęstsze zaburzenie endokrynologiczne, a także najczęstszą przyczynę niedoczynności tarczycy.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/0", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "document_id": "839087", "start_index": 0.0, "parentId": 735110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5978535413742065}, "uuid": "b9c31d85-7b84-4311-990c-2f627abf0e70"}, {"page_content": "W 1962 na łamach „The Lancet” opublikowano list do redakcji autorstwa Deborah Doniach i Ivana M. Roitt przedstawiający postać i osiągnięcia Hakaru Hashimoto. Publikacja stanowiła przełom. Od tego czasu informacje o chorobie Hashimoto zaczęły się często pojawiać w literaturze medycznej. W 1985 na łamach „FEBS Letters” opublikowano po raz pierwszy informację o zidentyfikowaniu ludzkiej peroksydazy tarczycy (TPO), białka, będącego autoantygenem dla przeciwciał a/TPO.\nPo ponad 100 lat od pierwszego opisu choroba Hashimoto jest szeroko rozpowszechnioną, intrygującą i wieloaspektową chorobą o nierozpoznanej jeszcze dokładnie etiologii, opisywaną jako stan zapalny gruczołu tarczowego charakteryzujący się wolem rozlanym z naciekiem limfocytarnym i obecnością specyficznych autoprzeciwciał wobec tarczycy.\nEpidemiologia.\nChoroba występuje zdecydowanie częściej u kobiet niż u mężczyzn (w jednej publikacji wskazano, że w populacji kobiet – 5%, a mężczyzn – 1%; inne opracowanie wskazuje, że kobiety są co najmniej 8 razy bardziej podatne na zachorowanie na autoimmunologiczne zapalenie tarczycy niż mężczyźni, a autorzy jeszcze innej publikacji określają, że kobiety chorują 10–20-krotnie częściej niż mężczyźni). Pozytywne wyniki testów obecności przeciwciał u kobiet wystąpiły u więcej niż 10% badanej populacji. Częstość występowania wynosi około 2% we wszystkich grupach wiekowych, zapadalność roczna 0,3–1,5 na 1000 osób na rok. Najczęściej spotykana jest u osób dorosłych, między 45 a 65 rokiem życia, częściej u ludzi rasy białej niż u Azjatów i u Afroamerykanów. Występuje predyspozycja rodzinna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/3", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "parentId": 735110.0, "start_index": 4623.0, "document_id": "839087", "source": "wikipedia", "score": 0.4495146870613098}, "uuid": "c68f575f-31e4-4146-b03f-a2eb3e0fac97"}, {"page_content": "Pierwsze cztery przypadki choroby opisał w 1912 roku japoński chirurg pracujący w Berlinie, Hakaru Hashimoto (1881–1934). Wprowadził on na określenie tej jednostki chorobowej używany jeszcze niekiedy termin, \"struma lymphomatosa\" („wole limfatyczne”). Hashimoto zbadał próbki tarczycy czterech kobiet w średnim wieku (ponad 40 lat), z przewlekłymi zaburzeniami funkcji tarczycy. Gruczoły tarczowe pacjentek miały rozlane nacieki limfocytarne, miąższ ulegał zwłóknieniu i zanikowi, a niektóre komórki podlegały metaplazji onkocytarnej. Pacjentkom chirurgicznie usunięto gruczoł tarczowy z powodu występujących objawów kompresyjnych (pacjenci z guzkami tarczycy często skarżą się na objawy kompresyjne, w tym na ból szyi, dysfagię, odynofagię i duszność). Hashimoto opublikował wyniki swojej pracy na łamach niemieckiego czasopisma chirurgii klinicznej „Archiv für Klinische Chirurgie”. Artykuł skupiał się na zmianach histologicznych w tkankach tarczycy. Hashimoto zamieścił w publikacji mikroskopowe fotografie wyciętych gruczołów tarczowych. Wskazał na podobieństwa do znanej już nauce choroby Mikulicza (nazywanej później zespołem Sjögrena), lecz podkreślił, że jest to odrębna choroba, wyróżniająca się infiltracją komórek limfoidalnych i tworzeniem pęcherzyków chłonnych. Mimo tych spostrzeżeń zapalenie tarczycy Hashimoto nie było jednak traktowane jako odrębna jednostka chorobowa, różna od opisanego w 1886 przez niemieckiego chirurga Bernharda Riedla zapalenia tarczycy Riedla.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/1", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "parentId": 735110.0, "start_index": 1225.0, "source": "wikipedia", "document_id": "839087", "score": 0.563237190246582}, "uuid": "71aaf1cb-abe5-4b72-842b-a21ecd698621"}, {"page_content": "Hakaru Hashimoto (jap. 橋本 策 Hashimoto Hakaru; ur. 5 maja 1881 w Midai, Nishi-Tsuge, zm. 9 stycznia 1934 w Okayamie) – japoński chirurg okresu Meiji i okresu Taishō. \nŻyciorys.\nHashimoto urodził się w wiosce Midai (włączonej później wraz z innymi do wsi Nishi-Tsuge) w prefekturze Mie (obecnie na terenie miasta Iga) jako trzeci syn wiejskiego lekarza Kennosuke Hashimoto. Dziadek Hakaru, Gen'i Hashimoto, również był znanym w okolicy lekarzem, znającym holenderską szkołę medycyny, praktykującym pod koniec okresu Edo. Hakaru zgodnie z tradycją rodzinną studiował medycynę na Uniwersytecie Kiusiu w Fukuoce; ukończył studia w 1907 roku. \nHashimoto pozostał na wydziale medycznym swojej uczelni, specjalizując się z chirurgii u profesora Hayari Miyake, pierwszego japońskiego neurochirurga. Badał w tym czasie próbki tkanek gruczołu tarczowego i dokonał istotnego odkrycia nowego typu zapalenia tarczycy. W 1912 roku opublikował jego klasyczny opis w „Archiv für klinische Chirurgie”. Choroba do dziś znana jest jako zapalenie tarczycy Hashimoto. \nOdkrycie Japończyka nie zyskało od razu uznania. Dopiero w latach 30. Graham i McCullagh przedstawili kolejne opisy choroby i upowszechnili termin \"Hashimoto's thyroiditis\". W latach 50. eponim przyjął się w ojczyźnie Hashimoto, za sprawą dr. Hachinena Akity, który powrócił do Japonii po studiach w USA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1228959", "fragment_id": "1099646/0", "subtitle": "", "title": "Hakaru Hashimoto", "parentId": 1228959.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1099646", "source": "wikipedia", "score": 0.6363170146942139}, "uuid": "dab0a971-eae5-44b0-8004-929d28fd139c"}, {"page_content": "Zapalenie tarczycy Hashimoto może występować samodzielnie, ale może współwystępować z innymi jednostkami chorobowymi, również o autoimmunologicznym podłożu, jak: bielactwo, cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów, niedokrwistość Addisona-Biermera, autoimmunologiczne zespoły niedoczynności wielogruczołowej, miastenia, zespół Sjögrena, lub innymi chorobami tarczycy. Choroba może także występować (w 0,5 do 30% przypadków) z brodawkowatym rakiem tarczycy. Jest ona także czynnikiem sprzyjającym występowaniu hiperlipidemii, w ramach której wzrasta poziom cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL i triacyloglicerydów. Hiperlipidemia może z kolei wiązać się ze wzrostem ryzyka sercowo-naczyniowego u pacjentów.\nEtiologia.\nDokładna etiologia choroby Hashimoto nie jest jeszcze znana. Większość publikacji wskazuje, że do powstania choroby dochodzi wskutek interakcji między genetycznymi czynnikami podatności, efektami epigenetycznymi i różnego rodzaju czynnikami środowiskowymi.\nObecność nacieków limfocytarnych tarczycy oraz wytwarzanie przeciwciał przeciw antygenom tarczycowym dowodzi autoimmunologicznej etiologii choroby. Do rozwijania się stanu chorobowego dochodzi na skutek zaburzenia odpowiedzi immunologicznej zależnej od limfocytów Th1. Główną rolę przypisuje się aktywacji cytotoksycznych limfocytów T pomocniczych CD4+, które odpowiadają za niszczenie komórek pęcherzykowych tarczycy. Dochodzi do tego wskutek zaburzenia funkcji limfocytów T supresorowych oraz istnieniu antygenów HLA na powierzchni tyreocytów. Aktywacja limfocytów zależy między innymi od antygenu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/5", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "parentId": 735110.0, "start_index": 7780.0, "source": "wikipedia", "document_id": "839087", "score": 0.42671999335289}, "uuid": "b612ad6d-bb40-4185-9168-1ecdaccd0a19"}, {"page_content": "Wyróżnia się dwie postaci choroby. W jednej widoczne jest powiększenie gruczołu do wystąpienia wola ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;struma&lt;/&gt;), w której tarczyca osiąga objętość większą niż 18 ml u kobiet i 25 ml u mężczyzn), zaś w drugiej nie występuje wole, a gruczoł tarczowy ulega stopniowemu zanikowi.\nW agresywnej formie choroby może występować podwyższone stężenie immunoglobulin G4 (IgG4) w surowicy. Ta postać choroby została zakwalifikowana do grupy schorzeń IgG4-RD (\"IgG4-related disease\").\nRozpoznanie.\nRozpoznanie opiera się na: stwierdzeniu (ewentualnej) obecności wola rozlanego, obecności przeciwciał przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG), peroksydazie tarczycowej (anty-TPO) albo istnienia nacieku limfocytarnego w badaniu cytologicznym. Jeżeli współwystępują niedoczynność tarczycy i zwiększone stężenie przeciwciał anty-TPO, biopsja nie jest konieczna.\nW badaniu ultrasonograficznym przeprowadzonym we wczesnej fazie choroby tarczyca może być jedynie powiększona, bez typowej obniżonej echogeniczności.\nMożliwe są zróżnicowane przebiegi kliniczne. Może występować:\nPrzebieg choroby Hashimoto często ma charakter subkliniczny (subkliniczna niedoczynność tarczycy, ang.: \"subclinical hypothyroidism\" oznaczana jest skrótem – SCH), w postaci łagodniej i bezobjawowej. Jej występowanie szacuje się na 4-10% populacji. Wraz z rozwojem niedoczynności mogą występować następujące objawy:\nLeczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/10", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "document_id": "839087", "start_index": 15121.0, "parentId": 735110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26358962059020996}, "uuid": "871105b6-9498-4a82-8164-aa55a809787f"}, {"page_content": "Encefalopatia Hashimoto – rzadka choroba neurologiczna współwystępująca z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy (Hashimoto). Encefalopatia Hashimoto ujawnia się zwykle w 5. i 6. dekadzie życia, cztery razy częściej u kobiet. Patogeneza encefalopatii Hashimoto nie jest wyjaśniona, ale podłoże autoimmunologiczne jest wysoce prawdopodobne. Najpopularniejsza teoria głosi, że encefalopatia Hashimoto jest postacią autoimmunologicznego zapalenia małych naczyń mózgowych. Leczeniem z wyboru jest sterydoterapia, zazwyczaj prowadząca do częściowej lub pełnej remisji. Jednostkę chorobową opisali Brain i wsp. w 1966 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1240684", "fragment_id": "1101178/0", "subtitle": "", "title": "Encefalopatia Hashimoto", "document_id": "1101178", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1240684.0, "score": 0.7269854545593262}, "uuid": "024a4876-02bc-4c4e-bb19-eeb7cfc77b39"}, {"page_content": "CTLA-4, odgrywającego rolę inhibitora. W odpowiedzi na przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG) i peroksydazie tarczycowej (TPO), w tarczycy pojawiają się nacieki limfocytarne, następuje stopniowy zanik komórek pęcherzykowych gruczołu i następnie rozplem tkanki łącznej. W następstwie dochodzi do rozwoju niedoczynności tarczycy.\nDo powstania choroby przyczynić się może także infekcja bakteryjna lub wirusowa, która powodowałaby uruchomienie reakcji krzyżowej z antygenem tarczycowym. Rozpoznanie choroby może poprzedzać wielomiesięczne poszukiwanie przyczyn niektórych chorób alergicznych czy autoimmunologicznych układowych.\nPodatność genetyczna.\nOdnotowywana przez lekarzy predyspozycja rodzinna zachęciła naukowców do analizy badań populacji 2945 duńskich żeńskich par bliźniąt (5890 osób) pod kątem genetycznego wpływu na etiologię choroby. Badania oparto na danych zebranych w 1994 roku w ramach narodowej ankiety, a do zestawienia przyjęto dane kobiet urodzonych w latach 1953–1972. Dane były weryfikowane w zapisach szpitali, poradni i gabinetów lekarskich. Występowanie choroby Hashimoto stwierdzono u 0,41% badanych osób (24 z 5890), zarówno u bliźniaków jednojajowych i dwujajowych (odpowiednio 0,42% i 0,40%). Współczynnik zgodności w grupie bliźniąt jednojajowych wynosił 55%, a w grupie dwujajowych 0%. W grupie chorych z jawną autoimmunologiczną niedoczynnością tarczycy z prawidłowym funkcjonowaniem hormonów tarczycy (eutyreoza) znalazło się 15 par bliźniaczek. U 80% bliźniaczek jednojajowych (8 par) stwierdzono obecność przeciwciał przeciwtarczycowych, natomiast w grupie bliźniaczek dwujajowych (4 z 10) współczynnik ten był na poziomie 40%. Predyspozycja genetyczna jest czynnikiem dominującym w patogenezie autoimmunologicznych zapaleń gruczołu tarczowego i w 80% odpowiada za wystąpienie choroby Hashimoto.\nCzynniki środowiskowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735110", "fragment_id": "839087/6", "subtitle": "", "title": "Zapalenie tarczycy Hashimoto", "document_id": "839087", "start_index": 9367.0, "parentId": 735110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15768855810165405}, "uuid": "2fe94a31-8720-4083-948e-b43ce72852d3"}]}
{"id": "q_467", "question": "Czy anakonda jest wężem jadowitym?", "answer": [{"page_content": "Niektóre gatunki węży są jajożyworodne i przechowują jaja w swoich ciałach, dopóki nie są one prawie gotowe do wyklucia. Niedawne badania potwierdziły, że kilka gatunków węży jest w pełni żyworodnych, takich jak boa dusiciel i anakonda zielona, karmiąc swoje młode poprzez łożysko, czy pęcherzyk żółtkowy, co jest bardzo nietypowe wśród gadów oraz i u innych grup zwierząt z wyjątkiem ssaków łożyskowych. Jajożyworodność jest najczęściej związana z chłodniejszym środowiskiem, tak samo jak pozostawanie młodych po wykluciu przy samicy.\nInterakcje z ludźmi.\nUgryzienie węża.\nWęże nie polują zazwyczaj na ludzi i większość z nich nie atakuje ludzi, a nawet unika z nimi kontaktu, chyba że zostanie zaskoczony, zaatakowany lub zraniony. Z wyjątkiem dużych dusicieli, niejadowite węże nie stanowią zagrożenia dla ludzi. Ugryzienie niejadowitych węży jest zwykle nieszkodliwe, ponieważ ich zęby są przeznaczone do chwytania i trzymania, a rzadziej do szarpania, czy powodowania głęboko kłutych ran. Chociaż istnieje możliwość zakażenia i uszkodzenia tkanek przez ugryzienie niejadowitego węża, jadowite węże stanowią znacznie większe zagrożenie dla ludzi.\nUdokumentowane zgony będące następstwem ugryzienia węży niejadowitych są rzadkie. Ugryzienia węży jadowitych, jeśli nie okaże się śmiertelne, może spowodować konieczność amputacji całej kończyny lub jej części. Spośród około 725 gatunków węży jadowitych żyjących na Ziemi, tylko 250 jest w stanie zabić człowieka jednym ugryzieniem. W Australii średnio w roku tylko jedna osoba zostaje ugryziona. W Indiach w ciągu roku rejestrowanych jest 250 000 ukąszeń, z czego aż 50 000 kończy się śmiercią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27226", "fragment_id": "172068/17", "subtitle": "", "title": "Węże", "document_id": "172068", "start_index": 25715.0, "parentId": 27226.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9181156158447266}, "uuid": "5a284942-5529-4c45-86f0-c6018cebe9ce"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Anakonda”. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nEunectes (także jako Anakonda) – rodzaj węży z podrodziny boa (Boinae) w rodzinie dusicielowatych (Boidae), zamieszkujących bagna, mokradła i rzeki w gęstych lasach tropikalnych Ameryki Południowej. Węże ziemnowodne.\nZasięg występowania.\nRodzaj obejmuje gatunki występujące w Kolumbii, Wenezueli, na Trynidadzie, w Ekwadorze, Boliwii, Brazylii, Gujanie Francuskiej, Gujanie, Peru, Paragwaju, Urugwaju i Argentynie. \nCharakterystyka i ekologia.\nAnakonda zielona różni się od boa pyskiem pokrytym tarczkami, a nie łuską. Kolor jest zwykle oliwkowo-brązowy, z dużymi owalnymi plamami w czarnym kolorze ułożonymi w dwóch rzędach wzdłuż grzbietu.\nAnakondy żyją przede wszystkim w wodzie (ze względu na masę i ziemnowodny tryb życia bardzo rzadko wchodzą na drzewa), żywiąc się ssakami (m.in. tapiry, dziki, kapibary, jelenie – atakowane przez duże osobniki anakondy zielonej, gryzonie, niekiedy nawet jaguary), gadami (kajmany), rybami i ptakami, polując zazwyczaj w nocy. Jak inne dusiciele są w stanie połknąć ofiarę znacznie szerszą od swojego ciała, co jest możliwe dzięki rozciągnięciu szczęk. Trawienie jest bardzo powolne – po posiłku wąż trawi większą ofiarę przez wiele dni, a potem może pościć przez szereg tygodni lub miesięcy. Zanotowany rekord postu, w przypadku anakondy znajdującej się w niewoli, wynosi 2 lata. Młode żywią się myszami, szczurami, żabami, rybami i ptakami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78554", "fragment_id": "642327/0", "subtitle": "", "title": "Eunectes", "parentId": 78554.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642327", "score": 0.5372830629348755}, "uuid": "a3dc2503-86ae-428f-88ae-3e0456a75d51"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nAnakonda zielona (\"Eunectes murinus\") – gatunek węży z rodziny dusicieli, podrodziny boidae, znany także jako anakonda olbrzymia. Zamieszkuje dorzecza Amazonki i Orinoko (występuje na terenie prawie całej Brazylii, Kolumbii i Wenezueli, jak również we wschodnim Peru i Ekwadorze, północnej Boliwii i Paragwaju). Jeden z największych węży na świecie, ale nie najdłuższy.\nCharakterystyka.\nChoć większe rozmiary osiąga pyton siatkowy, anakondy są znacznie cięższe i mogą osiągać nawet 250 kg masy ciała (jest to możliwe dzięki wodnemu środowisku – anakonda potrafi pływać z szybkością 20 km/godz. i trwać w zanurzeniu 20 minut), przy średnicy 30 cm i obwodzie 1 m. Samice są wyraźnie większe od samców. Samice średnio osiągają 4–4,5 m długości oraz masę 60–70 kg. Samce przeciętnie osiągają około 2,5–3 m, przy czym są znacznie szczuplejsze od samic. Bardzo rzadko spotkać można samicę mierzącą ponad 5 m i ważącą ponad 100 kg. Head i współpracownicy (2009) podają, że najdłuższa zmierzona anakonda, której pomiar jest weryfikowalny, mierzyła ok. 9 m długości.\nPożywienie i polowanie.\nAnakondy czają się na zdobycz w wodzie lub jej pobliżu, po czym znienacka atakują. Przytrzymują pyskiem i owijają się wokół ofiary. Ściskając silnymi mięśniami, doprowadzają do zatrzymania krążenia krwi: gdy zwierzę próbuje się wyrwać lub złapać oddech, wąż zaciska sploty silniej. Po zabiciu połykają zdobycz w całości zaczynając od głowy. Po obfitym posiłku anakonda nie czuje głodu przez kilka tygodni, a bez szkody dla zdrowia może nie jeść przez wiele miesięcy.\nRozród.Przed okresem godów węże te zapadają w sen zimowy. Choć de facto w tej części świata zima nie występuje, podczas grudnia i stycznia opady są nieco mniejsze i anakondy chowają się do głębokich jezior, gdzie czerpią powietrze z wielkich pęcherzy powietrza. Samice odizolowane od samców mogą rozmnażać się partenogenetycznie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554122", "fragment_id": "1578472/0", "subtitle": "", "title": "Anakonda zielona", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1578472", "parentId": 554122.0, "score": 0.7229620814323425}, "uuid": "75f50501-0e3c-48e3-876a-fb290eab8fd2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nAnakonda żółta, anakonda paragwajska, anakonda południowa (\"Eunectes notaeus\") – gatunek węża z rodziny dusicieli, występujący w Ameryce Południowej (m.in. w Argentynie, Brazylii, Boliwii, Paragwaju i Urugwaju). Mniejszy krewniak anakondy zielonej. Podobnie, jak inne anakondy jest gatunkiem ziemnowodnym.\nCharakterystyka.\nDość masywny wąż. Głowa wąska, słabo wyodrębniona od reszty ciała. Oczy i nozdrza umiejscowione stosunkowo wysoko na głowie, co jest przystosowaniem do ziemnowodnego trybu życia.\nCiało węża jest żółte z czarnymi, owalnymi plamami. Wielkość anakondy żółtej sięga ok. 3,5 m (według niektórych źródeł czasem 4 m). Obecnie coraz częściej hodowany w terrariach gdzie osiąga ok. 3 m i rzadko ten rozmiar przekracza. Gatunek ten jest podobny do \"Eunectes deschauenseei\".\nPożywienie i polowanie.\nJak u reszty dusicieli polowanie polega na pochwyceniu ofiary uzębionym pyskiem i owinięcie się wokół niej splotami własnego ciała. Śmierć ofiary następuje najczęściej w wyniku utopienia z racji tego, że wąż jest biernym łowcą i najczęściej poluje leżąc w wodzie i czekając na ofiarę. Żywi się głównie rybami, ptakami i mniejszymi ssakami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1278568", "fragment_id": "1116856/0", "subtitle": "", "title": "Anakonda żółta", "parentId": 1278568.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1116856", "source": "wikipedia", "score": 0.6733514070510864}, "uuid": "dfa90a5a-1d61-490d-be85-b8cead100a36"}, {"page_content": "Polująca anakonda leży zanurzona w wodzie, wystawiając czubek głowy i czekając na ofiarę, którą dusi swoimi splotami. Ze względu na rozmiary anakonda zielona jest w stanie zabić i połknąć człowieka (szczególnie dziecko), ale przypadki takie są niezwykle rzadkie. Znacznie bardziej prawdopodobne jest bolesne ugryzienie, które można porównać do ugryzienia dużego psa.\nJak wszystkie boa, anakondy są żyworodne – rodzą żywe młode, od 10 do 50 sztuk (stwierdzono jednak mioty liczące 100 młodych) o długości średnio 75 cm i wadze 250 g, które są samodzielne od chwili urodzenia i opuszczają legowisko już po kilku godzinach. Młode anakondy padają ofiarą kajmanów i piranii, wskutek czego przeżywa zwykle nie więcej niż kilka procent osobników. Wąż osiąga dojrzałość płciową w wieku 3–4 lat, a dożywa nawet 30 lat.\n&lt;&gt;[] Ze względu na zagrożenie wyginięciem, wiele krajów zabrania handlu anakondami, a niektóre zezwalają jedynie na ograniczoną ilościowo sprzedaż do ogrodów zoologicznych. Głównym zagrożeniem dla anakond jest człowiek, zabijający węże ze strachu, a także zniszczenie środowiska, które ogranicza ich habitat.\nSystematyka.\nEtymologia.\n\"Eunectes\":  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;ευ&lt;/&gt; \"eu\" „dobry”; νηκτης \"nēktēs\" „pływak”, od νηχω \"nēkhō\" „pływać”.\nPodział systematyczny.\nDo rodzaju należą następujące gatunki: \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78554", "fragment_id": "642327/1", "subtitle": "", "title": "Eunectes", "document_id": "642327", "start_index": 1513.0, "parentId": 78554.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6157921552658081}, "uuid": "79480fce-75b2-4468-a401-42d6ce1862d7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gadów. Zobacz też: wąż oraz węże.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWęże (Serpentes) – podrząd gadów z rzędu łuskonośnych. Charakteryzują się wydłużonym, beznogim ciałem i aparatem szczękowym umożliwiającym niezwykle szerokie rozwarcie paszczy, a co za tym idzie połykanie ofiar w całości, brakiem błony bębenkowej i ucha środkowego. Liczba kręgów, które mają (podobnie jak u waranów) dodatkowe powierzchnie stawowe, może sięgać 400. Węże (jadowite i właściwe) mają tylko jedno (prawe) płuco (dusiciele mają dwa), wydłużoną wątrobę, nerki ułożone jedna za drugą.\nMają dobrze rozwinięty narząd Jacobsona. Węże są grupą monofiletyczną. Rozmnażają się płciowo.\nW bazie danych \"The Reptile Database\" we wrześniu 2024 figurowało 4145 gatunków węży.\nW Polsce występuje 5 gatunków:\nWęże są mięsożerne. Połykają ofiary w całości, mimo że często są one większe od samego węża. Połykanie polega na nasuwaniu się węża na swoją ofiarę. Jest to możliwe dzięki bardzo ruchliwej trzewioczaszce oraz specyficznemu ułożeniu podskórnych naczyń krwionośnych, które tworzą sieć zmieniających kształt rombów.\nWśród węży występują gatunki jadowite. Szacuje się, że stanowią one 10–25% wszystkich gatunków węży. Różnice w szacunkach pochodzą stąd, że niektóre węże uważa się za tzw. warunkowo jadowite (zęby jadowe położone w tyle szczęki, płytkie ukąszenie nie wprowadza więc jadu). Jad węży wytwarzany jest w specjalnym gruczole jadowym i spływa do ostrych zębów jadowych, którymi zwierzę uśmierca ofiarę.\nDział zoologii zajmujący się wężami to ofiologia.\nEwolucja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27226", "fragment_id": "172068/0", "subtitle": "", "title": "Węże", "document_id": "172068", "start_index": 1.0, "parentId": 27226.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1299709528684616}, "uuid": "955b2353-6a76-4614-86e6-a93c0c8b62c1"}, {"page_content": "Jad węży jest mieszaniną białek i jest przechowywany w gruczołach jadowych znajdujących się z tyłu głowy. U wszystkich jadowitych węży gruczoły te są otwarte/prowadzą do kanałów lub rowków w zębach w górnej szczęce. Te białka potencjalnie mogą być mieszaniną neurotoksyn (które atakują układ nerwowy), hemotoksyn (które atakują układ krążenia), cytotoksyn, bungarotoksyn i wielu innych toksyn, które wpływają na organizm w różny sposób. Jad niemal wszystkich węży zawiera hialuronidazę – enzym, który zapewnia szybkie rozprzestrzenienie się jadu.\nJadowite węże, których jad zawiera hemotoksyny mają zazwyczaj kły – za pomocą których wydzielają jad – umieszczone w przedniej części jamy gębowej, ułatwiając im wstrzykiwanie go do swoich ofiar. Niektóre węże stosujące neurotoksyny, takie jak \"Boiga dendrophila\", mają kły umiejscowione w tylnej części pyska, zakrzywione do tyłu. To sprawia, że staje się trudne zarówno użycie jadu przez węże, jak i pobranie go przez naukowców. Zdradnicowate, jednakże, tak jak kobry i niemrawce z rodzaju \"Bungarus\" posiadają typ uzębienia zwany \"proteroglypha\" (przodo-kłowe) – mają kanaliki w kłach, które nie mogą być wzniesione do przodu ich pyska i nie mogą one „kąsać” nimi tak jak żmije, ale muszą faktycznie ugryźć ofiarę.\nOstatnio zasugerowano, że wszystkie węże mogą być jadowite do pewnego stopnia, nieszkodliwe węże posiadają słaby jad i nie mają kłów. Większość węży obecnie określane jako „niejadowite” nadal mogą być uznawane za nieszkodliwe według tej teorii, ponieważ albo nie wykształciły odpowiedniego sposobu dostawy jadu lub nie są w stanie dostarczyć tyle jadu, by zagrozić człowiekowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27226", "fragment_id": "172068/12", "subtitle": "", "title": "Węże", "source": "wikipedia", "start_index": 17711.0, "document_id": "172068", "parentId": 27226.0, "score": 0.4760057330131531}, "uuid": "29bfdb8c-1240-464c-b37d-a72c82b1811f"}, {"page_content": "Ciało masywne, grzbiet i boki pokryte są kolorowymi plamami tworzącymi deseń geometryczny. Gruczoły jadowe znajdują się z tyłu jej dużej, płaskiej, trójkątnej głowy. Posiada między nozdrzami 2 krótkie wyrostki skórne. &lt;&gt;[].\nPokarm.\nŻywi się głównie drobnymi kręgowcami. Poluje, leżąc nieruchomo na ziemi, w pobliżu lub na ścieżkach, którymi chodzą zwierzęta. Gdy potencjalna zdobycz zbliży się, wąż bez wahania atakuje. Zatapia zęby jadowe w ofiarę i czeka aż umrze. Wówczas przystępuje do połykania zdobyczy. Zjada osobniki wielkości królika.\nJadowitość.\nUważana za jednego z najbardziej jadowitych węży na świecie. Jednorazowo może wstrzyknąć swej ofierze do 5 ml jadu. Dorosły człowiek może umrzeć od ukąszenia w ciągu 15 minut. Ratunkiem dla niego jest zastrzyk z surowicy lub natychmiastowa transfuzja krwi. Ponieważ wąż może kontrolować głębokość ukąszenia i ilości wstrzykiwanej toksyny, nie każde ugryzienie musi być śmiertelne. Głównymi składnikami jadu są hemotoksyny oraz cytotoksyny. Jad atakuje układ limfatyczny i ma dużo frakcji białkowych oraz enzymów, które prowadzą do martwicy, powodują mocny ból oraz krwawienia wewnętrzne i zewnętrzne np. z nosa, uszu, oczu.\nRozmnażanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185461", "fragment_id": "10827/1", "subtitle": "", "title": "Żmija gabońska", "parentId": 185461.0, "start_index": 1569.0, "source": "wikipedia", "document_id": "10827", "score": 0.17590825259685516}, "uuid": "e209989e-fccf-467e-849e-1839e66cff37"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nEunectes deschauenseei (anakonda ciemna[]) – gatunek węża z podrodziny boa (Boinae) w rodzinie dusicielowatych (Boidae), zamieszkuje ona tereny Brazylii.\nCharakterystyka.\nKolor jest zwykle oliwkowo-brązowy, z dużymi owalnymi plamami w czarnym kolorze ułożonymi w dwóch rzędach wzdłuż grzbietu. Ten gatunek jest bardzo podobny do anakondy zielonej. &lt;&gt;[]\nPokarm.\nAnakonda ciemna żywi się małymi ssakami, ptakami oraz gadami. Poluje głównie nocą. Zabija swoje ofiary topiąc je lub dusząc w wodzie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1908451", "fragment_id": "391320/0", "subtitle": "", "title": "Anakonda ciemna", "parentId": 1908451.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "391320", "score": 0.3563339114189148}, "uuid": "f0818aa1-f668-4d30-bd88-ebac77337b04"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nAnakonda boliwijska – gatunek węża z rodziny dusicieli, podrodziny boa, opisana w 2002 roku.\nWystępowanie.\nWąż ten występuje w prawie całej Boliwii w mokradłach i na bagnach.\nCharakterystyka.\nAnakonda boliwijska jest bardzo podobna do anakondy zielonej, jednak na brzuchu jest żółta oraz ma czarne plamy. Może dorastać od 2 do 3 metrów.\nTryb życia.\nPoluje za dnia na ssaki, gady oraz małe ptaki. Może trawić nawet 4 miesiące. Zabija swe ofiary dusząc.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1908453", "fragment_id": "391321/0", "subtitle": "", "title": "Anakonda boliwijska", "document_id": "391321", "start_index": 0.0, "parentId": 1908453.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45058006048202515}, "uuid": "bcc1d223-3522-46c2-b157-702e7820b88a"}]}
{"id": "q_468", "question": "W którym wieku miała miejsce tzw. katastrofa tunguska w syberyjskiej tajdze?", "answer": [{"page_content": "Katastrofa tunguska – wydarzenie z 30 czerwca 1908 roku, które miało miejsce w tajdze w środkowej Syberii nad rzeką Podkamienna Tunguzka, na północ od jeziora Bajkał na obszarach niezamieszkanych. Zgodnie z wynikami badań z roku 2013 nastąpiła tam eksplozja, za którą odpowiedzialna była asteroida, poruszająca się z prędkością ok. 15 km/s i która rozpadła się na części na wysokości ok. 10 km ponad powierzchnią.\nEksplozja, do której wówczas doszło, powaliła drzewa w promieniu 40 km, widziana była w promieniu 650 km, słyszana w promieniu 1000 km, niezwykle zaś silny wstrząs zarejestrowały wówczas sejsmografy na całej Ziemi, a wreszcie – dzięki szczególnemu położeniu Słońca w okresie przesilenia letniego, wskutek odbijania światła przez pył, będący efektem eksplozji – w wielu europejskich miastach zaobserwowano zjawisko „białej nocy”. Uderzenie było tak silne, że ówczesne rosyjskie magnetometry pokazywały w jego rejonie drugi biegun północny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126595", "fragment_id": "13900/0", "subtitle": "", "title": "Katastrofa tunguska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 126595.0, "document_id": "13900", "score": 0.8063186407089233}, "uuid": "fc8b0894-1f8f-446b-a51e-651818b5a244"}, {"page_content": "Akcja powieści dzieje się w przyszłości – na początku XXI wieku. Drugi rozdział dotyczący głównego wątku zaczyna się w 2003 roku. „Po upadku ostatniego państwa kapitalistycznego” ludzkość pozbywszy się problemu wojen, głodu i ubóstwa, zaczyna zmieniać środowisko naturalne na wielką skalę (nawodnienie Sahary, elektrownie w cieśninie gibraltarskiej, rozpoczęcie budowy sztucznych słońc topiących czapy lodowe na biegunach – wątki te przypominają niezrealizowane wielkie projekty b. ZSRR takie jak „Pieriebrostka” – zmiana biegu rzek azjatyckich). Podczas prac na Syberii przygotowujących budowę struktur mających utrzymywać w powietrzu sztuczne słońca, odnaleziony zostaje pojemnik pochodzenia pozaziemskiego wypełniony zwojami namagnesowanego niegdyś drutu. Naukowcy badający obiekt odgadują, że drut ów był nośnikiem informacji i przy pomocy lampowych komputerów odczytują zawartą w niej treść. Okazuje się, że pojemnik został wystrzelony w celu uchronienia go przed zniszczeniem z bezzałogowego statku, wysłanego przez cywilizację z Wenus. Statek ten wskutek awarii napędu jądrowego uległ katastrofie nad syberyjską tajgą, opisywanej później jako katastrofa tunguska (pisarz wplata tu swój wątek fantastyczny w tło wydarzeń autentycznych). Jedna z zapisanych na zwojach sekwencji zostaje zinterpretowana jako plan inwazji na Ziemię poprzedzonej całkowitym zniszczeniem tutejszego życia. W celu zbadania aktualności groźby w podróż kosmiczną na Wenus zostaje wysłany, przeznaczony pierwotnie do lotu na Marsa, statek kosmiczny „Kosmokrator”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=210710", "fragment_id": "1469703/1", "subtitle": "", "title": "Astronauci (powieść)", "source": "wikipedia", "start_index": 725.0, "document_id": "1469703", "parentId": 210710.0, "score": 0.3269410729408264}, "uuid": "9a79cc0d-ddf1-4e21-ad2e-9a8a6f122ce3"}, {"page_content": "Rezerwat Tunguski (ros. Государственный природный заповедник «Тунгусский») – ścisły rezerwat przyrody (zapowiednik) w Kraju Krasnojarskim w Rosji. Znajduje się w rejonie ewenkijskim. Jego obszar wynosi 2965,62 km², a strefa ochronna 202,41 km². Rezerwat został utworzony dekretem rządu Federacji Rosyjskiej z dnia 9 września 1995 roku. Dyrekcja rezerwatu znajduje się w miejscowości Wanawara.\nOpis.\nRezerwat znajduje się w centralnej części Wyżyny Środkowosyberyjskiej w międzyrzeczu Podkamiennej Tunguzkiej i jej prawego dopływu – rzeki Czunia. Jest to niski płaskowyż poprzecinany głęboko wciętymi dolinami rzek z licznymi jeziorami jak np. jezioro Czeko. Znajduje się na południowej granicy wiecznej zmarzliny. W 1908 roku miało tu miejsce nie do końca zbadane wydarzenie, które nazywane jest katastrofą tunguską lub uderzeniem meteorytu tunguskiego. Zniszczeniu uległa wtedy tajga o powierzchni 2250 km². Po ponad 100 latach nie widać w rezerwacie skutków katastrofy. Jej miejsce ponownie zarosło tajgą. Jednak jednym z powodów powstania rezerwatu było, oprócz ochrony przyrody, badanie skutków tego wydarzenia na florę i faunę.\nKlimat w rezerwacie jest kontynentalny. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi +6,0 °C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec ze średnią temperaturą +17,3 °C. Średnia temperatura najzimniejszego miesiąca, stycznia, wynosi –29,7 °C, w niektóre dni osiąga -55–58 °C.\nFlora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5188348", "fragment_id": "1092330/0", "subtitle": "", "title": "Rezerwat Tunguski", "parentId": 5188348.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1092330", "source": "wikipedia", "score": 0.7972056269645691}, "uuid": "58ded4fc-b3bd-4e40-aeda-1bdc3c9a36fa"}, {"page_content": "Czeko ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;\"Чеко\"&lt;/&gt;) – małe słodkowodne jezioro na Syberii, w kształcie niecki o wymiarach: długość 708 m, szerokość 364 m, głębokość ok. 50 m, w pobliżu rzeki Podkamienna Tunguzka. Naukowcy spekulują, że powstało na skutek uderzenia meteorytu lub fragmentu komety 30 czerwca 1908 roku (tzw. katastrofa tunguska).\nZnajduje się na terenie Rezerwatu Tunguskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=993722", "fragment_id": "1340616/0", "subtitle": "", "title": "Czeko", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1340616", "parentId": 993722.0, "score": 0.3292298913002014}, "uuid": "79a23c58-3d63-4dbc-97c6-077518216928"}, {"page_content": "Dla porównania Krater Chicxulub powstał po upadku ciała o średnicy ok. 9,6 km, a meteoryt tunguski z roku 1908 miał ok. 50 m i masę około 400 tys. ton. Upadek na dno morza ciała niebieskiego o średnicy 120 m powinien wywołać gigantyczną falę tsunami. Trwają poszukiwania śladów jej przejścia przez okoliczne wybrzeża, ale jak dotąd nie odnaleziono żadnych dowodów jej wystąpienia.\nWiek.\nUmiejscowienie struktury krateru pomiędzy warstwami osadów pozwala na datowanie jego wieku. Allen i Stewart stwierdzili, że krater powstał w warstwach kredy pochodzących z okresu kredowego oraz jurajskich łupków, a pokryty jest nienaruszonymi osadami trzeciorzędowymi. Okres kredowy zakończył się 65 mln lat temu, co sugeruje, że krater ma od 60 do 65 mln lat, a 65 mln lat temu nastąpiło wielkie wymieranie dinozaurów oraz innych organizmów.\nPrzedstawiona powyżej technika datowania jest przybliżona, a jej wyniki mogą zostać podważone, jeżeli przyjmie się hipotezę pochodzenia geologicznego sformułowaną przez Underhilla. Aby pewniej określić wiek krateru Silverpit, można posłużyć się tektytami lub odszukać ślady tsunami. Jednak późniejsze zlodowacenia zatarły większość ich śladów. Wielu badaczy stara się rozwikłać wątpliwości dotyczące krateru. W rejonie prowadzone są odwierty w poszukiwaniu ropy naftowej, co może dać szansę na uzyskanie próbek skał z krateru Silverpit. Są one już analizowane, ale jak dotąd nie pobrano skał z samego stożka uderzeniowego.\nInne kratery uderzeniowe.\nOszacowany wiek Krateru Silverpit prowadzi do hipotezy sugerującej, że z Ziemią 65 mln lat temu zderzyło się więcej niż jedno ciało niebieskie. Wiek Krateru Chicxulub jest zbliżony. Między północną szerokością 20° oraz 70° odnaleziono szereg kraterów uderzeniowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=164598", "fragment_id": "24788/5", "subtitle": "", "title": "Krater Silverpit", "parentId": 164598.0, "start_index": 8671.0, "source": "wikipedia", "document_id": "24788", "score": 0.07571972906589508}, "uuid": "ade9927c-cc54-4013-b077-de32c95d45f4"}, {"page_content": "Brak bezpośrednich obserwacji katastrofy tunguskiej spowodował powstanie wielu mniej lub bardziej prawdopodobnych hipotez, mających wyjaśnić przyczynę owego fenomenu. Aby położyć kres różnym teoriom i bezpodstawnym domniemaniom, w roku 1927 – 19 lat po wybuchu – sowieckie środowisko akademickie postanowiło wysłać pierwszą poważną ekspedycję naukową w rejon Podkamiennej Tunguzki. Badania zostały przeprowadzone przez Leonida Kulika z Rosyjskiej Akademii Nauk. Po odnalezieniu w archiwalnej gazecie wiadomości o wydarzeniu, uczony ów wyraził przypuszczenie, iż na obszar Syberii spadł gigantyczny meteoryt, zbudowany z żelaza i niklu. Chcąc znaleźć dowody na poparcie tej tezy, Kulik długie lata prowadził badania w strefie torfowisk na górze Stojkowicz. Poszukiwania ekspedycji Kulika zakończyły się niepowodzeniem – nie znaleziono żadnych pozostałości meteorytu lub krateru uderzeniowego, ale dostarczyły sporą ilość materiału fotograficznego, dokumentującego krajobraz tajgi po katastrofie. Zdaniem czechosłowackiego astronoma Ľubora Kresáka, który wyraził swoją opinię na temat ekspedycji w 1978 roku, stanowi to dowód, iż przyczyną katastrofy tunguskiej był meteoroid, którym był oderwany fragment Komety Enckego.\nStanowisko to odbiło się szerokim i niespodziewanym echem w światowych mediach, co spowodowało kolejną falę polemiki na temat możliwych przyczyn katastrofy. Jedni (np. naukowiec Andrew Chaikin) twierdzili, że w rejon Podkamiennej Tunguski spadła skalna asteroida. Inni przychylali się do koncepcji eksplodującego w powietrzu meteoroidu (co wyjaśniałoby brak krateru), \"radioaktywnej komety\" bądź też \"eksplozji bagiennego gazu\". Żadna z tych hipotez nie brała jednak pod uwagę anomalii, z jakimi w obszarze tajgi zetknęła się ekspedycja Kulika i późniejsze: wzrost na terenie katastrofy zdeformowanych drzew oraz odnalezieniu kulek szkła o średnicy 1 mm, przypominających tektyty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126595", "fragment_id": "13900/2", "subtitle": "", "title": "Katastrofa tunguska", "parentId": 126595.0, "start_index": 2230.0, "source": "wikipedia", "document_id": "13900", "score": 0.6855058073997498}, "uuid": "f411ea49-e2e5-4fef-ad9e-24857c3c2342"}, {"page_content": "Historia stanowiąca główny temat serialowej mitologii rozpoczyna się ok. 50 lat przed czasem akcji pierwszego sezonu (1993), czyli w latach 40. XX wieku. Ma ona swoje źródło w autentycznych wydarzeniach z tamtego okresu. Ściśle związana jest z incydentem w Roswell i operacją Spinacz. Z kolei jak wynika z ostatnich odcinków sezonów dziewiątego i dziesiątego, początek kolonizacji Ziemi przez Obcych został zaplanowany na 22 grudnia 2012 roku. Data nawiązuje do Kalendarza Majów i tzw. fenomenu roku 2012. W mitologicznym wątku serialu pojawiają się także nawiązania do innych, nie całkiem wyjaśnionych wydarzeń historycznych, np. katastrofy tunguskiej.\nGłówny wątek – zarys chronologiczny.\nMitologia \"Z Archiwum X\" obraca się wokół tematyki istot pozaziemskich, które – ze względu na ekspansywne plany wobec Wszechświata – nazywane są także kolonistami. Wraz z rozwojem fabuły, para głównych bohaterów odsłania kolejne fakty dotyczące spisku, mającego ukryć współpracę kosmitów z tajną, wpływową organizacją zwaną Syndykatem (ang. The Syndicate). Głównym przedstawicielem Syndykatu w serialu jest C.G.B. Spender, znany jako Palacz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3871192", "fragment_id": "1321565/1", "subtitle": "", "title": "Mitologia Z Archiwum X", "document_id": "1321565", "start_index": 1607.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3871192.0, "score": 0.16628798842430115}, "uuid": "7bd6583e-a386-49c4-bac7-cbff33be6ced"}, {"page_content": "Fala uderzeniowa pochodząca od lecącego pod niewielkim kątem do poziomu bolidu rozchodziła się niemal prostopadle do powierzchni ziemi. Na podstawie zniszczeń szacuje się, że jej ciśnienie było 10-20 razy większe od atmosferycznego. Fala uderzeniowa wywołała fale sejsmiczne, które zostały zarejestrowana przez stacje sejsmiczne. Wstrząs miał wielkość 2,7 w skali Richtera.\nOcenia się, że była to największa planetoida, jaka trafiła w Ziemię od czasu tzw. katastrofy tunguskiej w 1908 roku. W 1949 w okolicach Czelabińska miało miejsce podobne zdarzenie, spadł tam wówczas deszcz meteorytów, z którego odnaleziono dwadzieścia fragmentów meteorytów o łącznej masie dwustu kilogramów.\nOdnalezienie meteorytu.\n \"Osobny artykuł: Czelabińsk (meteoryt).\"\nPo upadku meteorytu znaleziono bardzo wiele jego fragmentów, większość z nich ma wielkość kilku milimetrów, ale zdarzają się też większe kawałki. Na powierzchni lodu pokrywającego jezioro Czebarkul znaleziono otwór o średnicy 6 metrów, który mógł zostać wybity przez upadający fragment bolidu, ale nurkowie dotychczas nie odkryli żadnych jego szczątków.\n17 lutego 2013 znaleziono dwa niewielkie fragmenty meteorytu w pobliżu krawędzi przerębla wybitego w lodowej pokrywie jeziora. Zostały one zidentyfikowane jako należące do grupy chondrytów zwyczajnych. Zgodnie ze zwyczajem, że meteoryty zostają nazwane od miejsca ich znalezienia naukowcy, którzy je odnaleźli planowali nazwać je od miejscowości Czebarkul. Ostatecznie nadano nazwę „Czelabińsk”.\nFragmenty meteorytu mogą osiągnąć dużą wartość kolekcjonerską, według ekspertów jeden gram materiału pochodzącego z tego meteorytu może być warty ponad dwa tysiące dolarów.\n15 lutego 2014 roku, w rocznicę upadku meteorytu, w ósmym dniu Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Soczi przyznano dziesięć złotych medali, które zawierały jego fragmenty. Zwycięskimi sportowcami w tym dniu byli:\nStraty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2875492", "fragment_id": "1191840/3", "subtitle": "", "title": "Meteor czelabiński", "source": "wikipedia", "start_index": 5234.0, "document_id": "1191840", "parentId": 2875492.0, "score": 0.09853311628103256}, "uuid": "168c3607-9813-424c-a128-86d1d977ab82"}, {"page_content": "Siberia – amerykański serial mockumentary, utrzymany w konwencji programów reality show typu \"Ryzykanci\" i \"Wyprawa Robinson\".\nW Polsce serial nadawany jest na kanale Tele 5.\nFabuła.\nSzesnaścioro zawodników trafia do syberyjskiej tajgi z nadzieją wygrania nagrody w wysokości 500 tys. dolarów. Nieoczekiwana śmierć jednego z zawodników przeraża ich, uznają ją jednak za wypadek i postanawiają kontynuować program. Dziwne wydarzenia nie ustają, a gdy wezwana pomoc nie przybywa po rannego zawodnika, wszyscy zdają sobie sprawę, że zostali porzuceni przez ekipę i zdani są tylko na siebie. Z czasem zaczyna dochodzić do kolejnych nietypowych wydarzeń, przypominających te, które (według scenarzystów) rozegrały się w tym miejscu sto lat wcześniej w związku z katastrofą tunguską.\nRealizacja.\nZdjęcia do serialu realizowano w Birds Hill Provincial Park w Winnipeg.\nPremiera pierwszego odcinka w Stanach Zjednoczonych miała miejsce 1 lipca 2013 roku na antenie NBC.\nPierwsza seria spotkała się w większości z pozytywnym przyjęciem zarówno krytyków, jak i widzów. Średnia widzów na odcinek wynosiła około 2.03 miliona. Emisja pierwszej serii zakończyła się 16 września 2013 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3056251", "fragment_id": "1191044/0", "subtitle": "", "title": "Siberia", "document_id": "1191044", "start_index": 0.0, "parentId": 3056251.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3817265033721924}, "uuid": "4c7cec8c-6e66-4080-9220-faa116f29b4e"}, {"page_content": "Jest wiele niejasności dotyczących tej katastrofy, które nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Wciąż do końca nie wiadomo, co wywołało tak potężny wybuch. Niektóre źródła podają, że było to ciało niebieskie, które leciało z prędkością ok. 1,3 km/s z południowego wschodu w kierunku północno-zachodnim i eksplodowało w odległości 65 km na zachód ówczesnej faktorii Wanawara, na wysokości kilku kilometrów nad powierzchnią Ziemi. Inną niewyjaśnioną zagadką są różne relacje świadków z rejonu rzeki Angara oraz z rejonu rzeki Dolna Tunguzka; relacje te mówią m.in. o różnych kierunkach przemieszczania się obiektu oraz o różnym czasie, w którym obiekt został zaobserwowany. Świadkowie z okolic Angary mówią o wczesnym ranku, Dolnej Tunguzki – o popołudniu. Kolejną tajemnicę stanowi fakt istnienia trzech wywałów drzew na terenie katastrofy, co także zdaje się potwierdzać, iż katastrofa tunguska nie była dziełem jednego obiektu. Obiekty te mogły mieć do 50 m średnicy.\nW grudniu 2016 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło 30 czerwca Międzynarodowym Dniem Planetoid z intencją upowszechniania świadomości zagrożeń, jakie mogą stanowić zderzenia obiektów bliskich Ziemi z naszą planetą.\nMiejsce katastrofy znajduje się w Rezerwacie Tunguskim.\nBadania zjawiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126595", "fragment_id": "13900/1", "subtitle": "", "title": "Katastrofa tunguska", "document_id": "13900", "start_index": 953.0, "parentId": 126595.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3497399091720581}, "uuid": "1f65bbd8-cfd5-419a-8786-f452bcf6b4df"}]}
{"id": "q_469", "question": "Która królowa angielska była ostatnią cesarzową Indii?", "answer": [{"page_content": "Maria Teck, właśc. Victoria Mary Augusta Louise Olga Pauline Claudine Agnes (ur. 26 maja 1867 w Londynie, zm. 24 marca 1953 tamże) – członkini brytyjskiej rodziny królewskiej. Żona Jerzego V z dynastii Sachsen-Coburg-Gotha (późniejsi Windsorowie) od 6 lipca 1893 do 20 stycznia 1936. Królowa Wielkiej Brytanii i cesarzowa Indii w latach 1910–1936, królowa-wdowa od 1936 do śmierci.\nByła spokrewniona z królewskim domem panującym – jej matka była wnuczką króla Wielkiej Brytanii Jerzego III. Poprzez ojca była także spokrewniona z Habsburgami.\nŻyciorys.\nUrodziła się 26 maja 1867 w pałacu Kensington w Londynie jako córka księcia Franciszka von Teck (syna księcia Aleksandra Wirtemberskiego ze związku morganatycznego) i Marii Adelajdy, księżniczki Cambridge. Miała trzech młodszych braci: Adolfa, Franciszka i Aleksandra. 27 lipca 1867 w Królewskiej kaplicy w Kensington została ochrzczona podczas ceremonii, którą poprowadził Karol Longley, arcybiskup Canterbury. Jej rodzicami chrzestnymi byli: królowa Wiktoria (której Maria zawdzięczała pierwsze imię), Edward, książę Walii (syn królowej Wiktorii) oraz księżna Cambridge.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=756025", "fragment_id": "821412/0", "subtitle": "", "title": "Maria Teck", "parentId": 756025.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "821412", "score": 0.5781590938568115}, "uuid": "d06835eb-86ee-451e-ae5f-95f9b54feb66"}, {"page_content": "Wiktoria, właśc. Aleksandryna Wiktoria, ang. \"Alexandrina Victoria\" (ur. 24 maja 1819 w Londynie, zm. 22 stycznia 1901 w Cowes na wyspie Wight) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii przez 63 lata (od 20 czerwca 1837). Od 1 stycznia 1877 r. także cesarzowa Indii. Żona księcia Alberta z Saksonii-Coburga-Gothy. Jej krewni i potomkowie zasiadali na tronach Grecji, Jugosławii, Rosji, Rumunii i Niemiec, a obecnie panują w Wielkiej Brytanii, Szwecji, Norwegii, Belgii, Danii i Hiszpanii.\nWczesne lata życia.\nUrodziła się 24 maja 1819 w londyńskim pałacu Kensington. Jej ojciec, Edward August, książę Kentu, był czwartym synem Jerzego III, króla Wielkiej Brytanii w latach 1760–1820. Matką Wiktorii była księżniczka Wiktoria Sachsen-Coburg-Saalfeld, córka Franciszka, księcia sasko-koburskiego na Saalfeld, siostra przyszłego króla Belgów Leopolda I i wdowa po księciu Emichu Karolu zu Leiningen, z którym miała dwoje dzieci: Karla i Feodorę zu Leiningen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40340", "fragment_id": "181502/0", "subtitle": "", "title": "Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)", "document_id": "181502", "start_index": 0.0, "parentId": 40340.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6096094846725464}, "uuid": "ca859105-c385-4763-8a8c-be2081f6c6c6"}, {"page_content": "Elżbieta Bowes-Lyon, urodzona jako Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon; po śmierci męża oficjalnie znana jako Elżbieta, królowa matka (ur. 4 sierpnia 1900 w Hitchin, zm. 30 marca 2002 w Windsorze) – królowa Wielkiej Brytanii i cesarzowa Indii jako żona Jerzego VI, matka królowej Elżbiety II. Czwarta córka (i dziewiąte dziecko z dziesięciorga) Claude’a Bowes-Lyona, 14. hrabiego Strathmore i Kinghorne, oraz Cecilii Cavendish-Bentinck, córki Charlesa Cavendish-Bentincka.\nAdolf Hitler nazywał ją \"najniebezpieczniejszą kobietą w Europie\". Była jedną z najpopularniejszych osób z brytyjskiej rodziny królewskiej – w zorganizowanym w 2002 plebiscycie na 100 najwybitniejszych Brytyjczyków zajęła 61. miejsce.\nWczesne lata życia i małżeństwo.\nUrodziła się w londyńskiej rezydencji swojego ojca – Belgrave Mansions przy Grosvenor Gardens. Została ochrzczona 23 września 1900 w parafii w Hitchin w hrabstwie Hertfordshire. Wczesne dzieciństwo spędziła w wiejskiej rezydencji rodziców w Hertfordshire, a następnie w zamku Glamis, gdzie zdobyła wykształcenie. W wieku ośmiu lat rozpoczęła naukę w Londynie, osiągała bardzo dobre wyniki w literaturze. Po ukończeniu prywatnej edukacji, pod okiem niemieckiej guwernantki, w wieku 13 lat zdała Oxford Local Examination. \nW dniu 14. urodzin Elżbiety Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom. Elżbieta pomagała w pielęgnacji chorych w zamienionym na szpital zamku Glamis. Na froncie zachodnim walczyli jej dwaj bracia: Fergus zginął w 1915 w bitwie pod Loos, a Michael został w maju 1917 uznany za zaginionego, lecz naprawdę został wzięty do niewoli i do końca wojny przebywał w obozie jenieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94949", "fragment_id": "650325/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Bowes-Lyon", "document_id": "650325", "start_index": 0.0, "parentId": 94949.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11113521456718445}, "uuid": "8b3948b1-e2aa-4e07-b12f-8f51fac4c9b1"}, {"page_content": "Jerzy VI (ang. \"George VI\", ur. 14 grudnia 1895 w Sandringham House, zm. 6 lutego 1952 tamże) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej i dominiów (1936–1952), cesarz Indii (1936–1947), król Indii (1947–1949), król Irlandii (1936–1949). Brat Edwarda VIII i jego następca (po abdykacji Edwarda) oraz ojciec Elżbiety II. Zyskał popularność i szacunek, gdy podczas niemieckich nalotów na Londyn nie opuścił miasta, mimo że pałac był bombardowany dziewięć razy.\nŻyciorys.\nNarodziny.\nAlbert Fryderyk Artur Jerzy (\"Albert Frederick Arthur George\") urodził się w 34. rocznicę śmierci swojego pradziadka, księcia Alberta. Niepewny, jak wdowa po Albercie, królowa Wiktoria, przyjmie informację o narodzinach prawnuka, książę Walii wysłał swojemu synowi, księciu Yorku, list, w którym napisał, że królowa jest \"lekko zdenerwowana\". Dwa dni później napisał ponownie: \"Myślę, że spodobałoby jej się, jakbyś zaproponował jej, aby nadać dziecku imię Albert\". W tym czasie królowa Wiktoria napisała do księżnej Yorku: \"Niecierpliwie oczekuję na chwilę, kiedy zobaczę to dziecko urodzone akurat tego dnia, bardzo drogie memu sercu, zwłaszcza że został nazwany imieniem, z którym wiąże się tyle wielkości i dobroci\". Albert został ochrzczony trzy miesiące później w kościele św. Marii Magdaleny niedaleko Sandringham.\nJako drugi syn swoich rodziców Albert był w momencie urodzenia czwarty w kolejce do tronu po dziadku – księciu Walii, ojcu – księciu Yorku i starszym bracie – księciu Edwardzie, urodzonym w 1894 roku.\nDzieciństwo i młodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40349", "fragment_id": "181509/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy VI", "document_id": "181509", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 40349.0, "score": 0.12108002603054047}, "uuid": "9e235597-5d7b-4d1c-b817-3532c3e9965a"}, {"page_content": "Zaproszenie na uroczystości otrzymali premierzy wszystkich samorządnych kolonii razem z rodzinami. W procesji, w której uczestniczyła królowa, brały również udział oddziały wojskowe ze wszystkich brytyjskich kolonii i dependencji, razem z wojskami przysłanymi przez hinduskich książąt i radżów, podległych Wiktorii jako cesarzowej Indii. Jubileusz stanowił okazję wyrażenia swoich uczuć wobec prawie 80-letniej monarchini, która podczas uroczystości poruszała się na wózku.\nNiektórzy historycy twierdzą, że z okazji jubileuszu Wiktoria założyła białą suknię, porzucając ten jeden raz swój zwykły czarny strój, jaki nosiła od śmierci męża.\nPod koniec rządów Wiktorii Wielka Brytania została zaangażowana w II wojnę burską. Wojna ta zyskała entuzjastyczne poparcie królowej. Jej życie osobiste zostało zdominowane przez rodzinne tragedie, w tym śmierć dwóch synów, księcia Edynburga i księcia Albany, oraz księżnej heskiej, Alicji. Zmarli również trzej jej wnukowie – książę Clarence i Avondale, Alfred (syn księcia Edynburga) oraz Wiktor von Schleswig-Holstein (syn księżniczki Heleny). W 1899 r. królowa po raz ostatni wzięła udział w uroczystości publicznej, jaką było położenie kamienia węgielnego pod South Kensington Museum.\nŚmierć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40340", "fragment_id": "181502/18", "subtitle": "", "title": "Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)", "parentId": 40340.0, "start_index": 25887.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181502", "score": 0.3684834837913513}, "uuid": "8a22dd1f-9b62-49e4-a258-7f2de657bc9e"}, {"page_content": "Order Cesarski Korony Indii (ang. \"The Imperial Order of the Crown of India\") – cesarski order kobiecy ustanowiony 31 grudnia 1877 przez królową angielską Wiktorię jako cesarza Indii.\nOrder został ustanowiony na pamiątkę przyjęcia przez Wiktorię tytułu cesarzowej Indii. Składał się z dekoracji owalnej, ozdobionej perłami z cesarskim monogramem w środku „VRI” (\"Victoria Regina Imperatrix\") z diamentów, pereł i turkusów oraz korony cesarskiej u góry, noszonej na jedwabnej jasnoniebieskiej wstędze orderowej z białymi brzegami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=800036", "fragment_id": "989022/0", "subtitle": "", "title": "Order Korony Indii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 800036.0, "document_id": "989022", "score": 0.9638586640357971}, "uuid": "e02a2ad9-ef19-44d7-9056-01d5b74d721c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy króla Wielkiej Brytanii. Zobacz też: Jerzy V – król Gruzji.\nJerzy V, właśc. Jerzy Fryderyk Ernest Albert, ang. George Frederick Ernest Albert (ur. 3 czerwca 1865 w Londynie, zm. 20 stycznia 1936 w Sandringham) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii (od 1927 Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej) i cesarz Indii od 6 maja 1910. W czasie I wojny światowej zmienił nazwisko na Windsor, gdyż dotychczasowe o niemieckim pochodzeniu (Coburg) kojarzone było z wrogimi Niemcami. Za jego rządów w 1922 r. Imperium brytyjskie osiągnęło rozmiar 36,6 miliona km², stając się największym imperium w historii ludzkości.\nWczesne lata życia.\nJerzy urodził się w Marlborough House i był drugim synem Alberta Edwarda, księcia Walii, i jego żony, księżniczki duńskiej Aleksandry (córki króla – Chrystiana IX i Luizy z Hesji-Kassel). Chrzest Jerzego odbył się 7 lipca 1865 r. w zamku Windsor. Jego starszym bratem był Albert Wiktor, książę Clarence i Avondale. Chłopcy wychowywali się razem pod okiem wielebnego Daltona, proboszcza Sandringham. Obaj chłopcy nie byli zbyt inteligentni i nie osiągali sukcesów w nauce.\nW styczniu 1877 r. razem ze starszym bratem rozpoczął służbę na okręcie HMS \"Britannia\". Przez kolejne dwa lata służył jako kadet. W 1879 r. został porucznikiem marynarki i rozpoczął służbę na HMS \"Bacchante\". 8 października 1883 r. Jerzy otrzymał dyplom kapitana marynarki. Jego kariera została przerwana w 1892 r., kiedy to dowiedział się o śmierci starszego brata. Nowe obowiązki i konieczność opuszczenia szeregów Royal Navy wpłynęły przygnębiająco na Jerzego, mianowanego w 1892 r. księciem Yorku. W 1898 r. pełnił swoją ostatnią służbę na pokładzie HMS \"Cressent\", po czym wystąpił z marynarki.\nMałżeństwo i rodzina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40345", "fragment_id": "181505/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy V", "document_id": "181505", "start_index": 1.0, "parentId": 40345.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27146393060684204}, "uuid": "7ad18770-f951-43ff-9720-f1b57ba55087"}, {"page_content": "Najznamienitszy Order Imperium Indyjskiego daw. Order Wielce Znamienity Cesarstwa Induskiego ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;The Most Eminent Order of the Indian Empire&lt;/&gt;) – brytyjski wysoki order nadawany w latach 1877–1947 osobom szczególnie zasłużonym dla Indii Brytyjskich. \nHistoria i charakterystyka.\nZostał ustanowiony 1 stycznia 1878 przez królową Wielkiej Brytanii i zarazem cesarzową Indii Wiktorię dla upamiętnienia przyjęcia przez nią tytułu cesarskiego, początkowo w jednej klasie. Po uzyskaniu przez Indie niepodległości w 1947 zaprzestano jego nadawania. Wraz ze śmiercią maharadży Meghrajji III w 2010 r. order wygasł.\nOrder mogli otrzymywać zarówno Brytyjczycy pracujący w Indiach, jak i sami Indusi. Nie mogły być nim dekorowane kobiety, z wyjątkiem tych samodzielnie panujących w tzw. indyjskich państwach książęcych oraz monarchów brytyjskich. Wielkim mistrzem kapituły orderu był z urzędu wicekról Indii.\nW 1887 dokonano reformy orderu, odtąd w kolejności starszeństwa stał za Orderem Gwiazdy Indii, a przed Orderem Korony Indii.\nPodział na klasy.\nOdznaczeni od 1887 dzielili się na trzy klasy (od najwyższej):\nPosiadacze orderu dwóch wyższych klas upoważnieni byli do dopisywania przed nazwiskiem tytułu \"Sir\", zaś ich żony \"Lady\". Posiadacze wszystkich klas mogli umieszczać po nazwisku odpowiedni skrót (GCIE, KCIE, CIE) oraz, wraz z żonami i dziećmi uzyskiwali odpowiednie miejsca w brytyjskim systemie precedencji.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1136948", "fragment_id": "1376685/0", "subtitle": "", "title": "Order Imperium Indyjskiego", "document_id": "1376685", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1136948.0, "score": 0.22147111594676971}, "uuid": "80eb3086-d372-4e20-a8dd-18b50c835320"}, {"page_content": "Walkę o wpływy i hegemonię w Indiach toczyło m.in. Imperium Brytyjskie, stopniowo podporządkowując sobie jego terytoria, które to stały się „klejnotem w koronie brytyjskiej”. W 1876 królowa Wiktoria zostaje Cesarzową Indii. W XX wieku ruch narodowowyzwoleńczy w Indiach przybiera na sile. Pokojowe akty nieposłuszeństwa organizowane przez Mahatmę Gandhiego i Indyjski Kongres Narodowy oraz sytuacja geopolityczna po drugiej wojnie światowej zmusiły Wielką Brytanię do przyznania niepodległości Indiom i Pakistanowi w 1947. Początek indyjskiej państwowości związany był z licznymi starciami na tle religijnym, szczególnie na terenach Prowincji Pogranicze i Pendżabu, gdzie doszło do krwawych starć między hinduistami a muzułmanami. 30 stycznia 1948 roku przez fundamentalistę zabity został Mahatma Gandhi.\n \"Osobny artykuł: Wojna chińsko-indyjska.\"\nPierwszym premierem Indii został Jawaharlal Nehru. Reformy wprowadzone przez Nehru eliminowały nierówności społeczne wynikające z tożsamości kastowej i plemiennej. Rząd przyjął model gospodarki mieszanej. W polityce zagranicznej przyjęto kurs niezaangażowania a Indie stały się jednym z założycieli Ruchu Państw Niezaangażowanych. Indie w pierwszym okresie niepodległości wdały się w spory graniczne z Chinami co spowodowało w latach 60. wojnę między tymi państwami – w 1962 roku Indie toczyły wojnę z Chinami o północny Kaszmir i tzw. NEFA (Północno-Wschodni Obszar Graniczny). W wyniku wojny chińsko-indyjskiej Chiny zajęły sporne terytorium Aksai Chin.\n \"Osobne artykuły: wojna indyjsko-pakistańska (1965), powstanie maoistowskie w Indiach i wojna o niepodległość Bangladeszu.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10796", "fragment_id": "169122/4", "subtitle": "", "title": "Indie", "parentId": 10796.0, "start_index": 5392.0, "document_id": "169122", "source": "wikipedia", "score": 0.2133415788412094}, "uuid": "21864116-c29e-4279-80fd-1879f8788c1d"}, {"page_content": "W 1872 r. Wiktoria przeżyła 6. zamach na swoje życie. Tym razem zamachowcem był 17-letni Irlandczyk, Arthur O’Connor, który ruszył na jej powóz z pistoletem w jednej ręce i z petycją domagającą się uwolnienia irlandzkich więźniów politycznych w drugiej. Pistolet nie był naładowany, a celem Irlandczyka było zwrócenie uwagi królowej na petycję. Będący u boku królowej John Brown powalił chłopaka na ziemię, nim królowa zdążyła dostrzec pistolet. Brown został nagrodzony złotym medalem za swoją odwagę, a O’Connor skazany na 7 lat więzienia.\nDisraeli powrócił do władzy w 1874 r., w czasie, gdy w Wielkiej Brytanii szerzyły się imperialne marzenia. W 1871 r. proklamowano Cesarstwo Niemieckie, co oznaczało, że Wiktoria, najstarsza córka królowej, zostanie w przyszłości cesarzową i będzie posiadała wyższą rangę niż jej matka, jedynie królowa.\nAby zapobiec takiej „dyplomatycznej anomalii” wprowadzono Akt o tytułach królewskich z 1876 r., który nadawał Wiktorii tytuł cesarzowej Indii. Wiktoria odwdzięczyła się swojemu premierowi, podnosząc go do godności para Zjednoczonego Królestwa jako hrabiego Beaconsfield.\nAdministracja Disraeliego przetrwała do 1880 r., kiedy liberałowie wygrali wybory i Gladstone ponownie został premierem. Królowa wprawdzie próbowała powierzyć misję tworzenia rządu innemu liberałowi, liderowi tej partii w Izbie Gmin, lordowi Hartingtonowi, ten jednak odmówił, stwierdzając, że rząd liberalny nie może pracować bez Gladstone’a, a on sam nie chce być podległy nikomu innemu. Wiktoria musiała więc mianować Gladstone’a premierem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40340", "fragment_id": "181502/15", "subtitle": "", "title": "Wiktoria (królowa Wielkiej Brytanii)", "source": "wikipedia", "start_index": 21501.0, "document_id": "181502", "parentId": 40340.0, "score": 0.3093554973602295}, "uuid": "8c85b40d-5e37-437e-827b-a5e59ad99625"}]}
{"id": "q_470", "question": "Jak nazywała się dynastia włoska panująca w Mediolanie, z której wywodziła się polska królowa Bona?", "answer": [{"page_content": "Sforza (wym. \"sfọrca\") – włoski ród arystokratyczny panujący w Księstwie Mediolanu.\nDzieje.\nNajgłośniejszym z przodków rodu był kondotier (najemny żołnierz) Muzio Attendolo, zwany przez wrogów (i przyjaciół) \"Sforza\", co miało świadczyć o jego niezwykłej bojowości i odwadze. W wyniku licznych podróży i miłostek pozostawił spora gromadkę nieślubnych dzieci. Najstarszy Franciszek I rozpoczął swoją karierę podobnie jak ojciec, jako kondotier. W 1441 ożenił się z Bianka Marią – nieślubną córką ostatniego księcia Mediolanu z rodu Viscontich, a w 1450 został obwołany księciem Mediolanu. Główna linia wywodząca się od jego najstarszego syna Galeazzo Marii rządziła faktycznie do 1480. Z linii tej pochodziła m.in. Bona Sforza d’Aragona – żona Zygmunta Starego, władcy Polski i Litwy.\nW 1480 (formalnie od 1494) władzę przejęła młodsza linia reprezentowana przez Ludwika il Moro, młodszego syna księcia Franciszka I. Od 1499 Sforzowie tracili co kilka lat władzę w księstwie na rzecz rywalizujących o te tereny Walezjuszów i Habsburgów. Franciszek II zmarły bezpotomnie 1 listopada 1535 był ostatnim Sforzą z linii mediolańskich książąt. Cesarz Karol V Habsburg, jego dotychczasowy protektor, włączył Mediolan do swej domeny.\nOd przyrodnich braci księcia Franciszka I (nieślubnych synów Muzzio Attendolo) pochodzą inne linie Sforzów. Od Aleksandra (zm. 1473) wywodzili się hrabiowie Pesaro. Gdy wygaśli w 1515, ich ziemie przejęli książęta Mediolanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=383887", "fragment_id": "45860/0", "subtitle": "", "title": "Sforzowie", "parentId": 383887.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "45860", "score": 0.5122649669647217}, "uuid": "126344ff-c5fd-456a-89fc-8e0870533098"}, {"page_content": "Pochodziła z możnego włoskiego rodu książąt Mediolanu – Sforzów. Była córką Giana Galeazza Sforzy i Izabeli Aragońskiej. Mimo iż jej ojcu należała się władza w Księstwie Mediolanu, został on odsunięty przez Ludovica il Moro, który sprawował władzę w imieniu młodego księcia aż do jego śmierci w 1494 na zamku w Pawii. Wkrótce po tym księżna Izabela, matka Bony, wraz z córkami wyjechała do Bari. Chcąc odzyskać znaczenie polityczne i swe dawne posiadłości, dążyła do jak najkorzystniejszego wydania za mąż Bony (jej siostra Ippolita zmarła wcześniej podczas rocznego pobytu na wyspie Ischia). Pierwsze próby zakończyły się niepowodzeniem ze względu na niekorzystne położenie polityczne Izabeli, ale dzięki wsparciu Habsburgów udało się doprowadzić do jej małżeństwa z owdowiałym królem polskim Zygmuntem Starym. Uroczystości zaślubin i koronacji Bony odbyły się w Krakowie 18 kwietnia 1518.\nW młodości Bona odebrała staranne wykształcenie. Jej nauczycielem był Crisostomo Colonna, członek Akademii Pontana, a nad jej wychowaniem czuwał również Antonio Galateo. Bona poznała dzięki nim dzieła Wergiliusza, Cycerona i ojców Kościoła, nauczyła się wypowiadać w uczony sposób, posiadła również wiedzę z zakresu historii, prawa, administracji i teologii. Była osobą gospodarną, oszczędną, a jednocześnie potrafiącą wywierać wpływ na ludzi. Wykazywała przy tym ambicję we wszystkich swoich działaniach. Czasem zbytnio uwypuklane jest znaczenie Bony, które na polu kultury było niewielkie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710", "fragment_id": "181410/1", "subtitle": "", "title": "Bona Sforza", "document_id": "181410", "start_index": 852.0, "source": "wikipedia", "parentId": 710.0, "score": 0.34690308570861816}, "uuid": "0f78b5d9-a061-4f3f-9cce-714a92859bdb"}, {"page_content": "Księstwo Mediolanu – państwo w północnej części obecnych Włoch, istniejące w latach 1395–1796/1797. Początkowo było częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego, później pod panowaniem hiszpańskim, a następnie austriackim. Rządzone było przez wiele dynastii, w większości pochodzących spoza Włoch. Terytorium księstwa ulegało zmianom poprzez stulecia, jednak zawsze obejmowało znaczną część Lombardii z Mediolanem i Pawią. W skład księstwa wchodziła również Parma, ale w XVI wieku została oddzielona i wraz z okolicami utworzyła oddzielne księstwo.\nHistoria.\nXIV-XV wiek.\nKsięstwo utworzone zostało w 1395 przez Galeazzo Viscontiego, który jako Galeazzo I został pierwszym księciem Mediolanu. W 1447 wraz ze śmiercią księcia Filipa Marii dynastia Viscontich wygasła. Mediolan ogłosił się republiką, nie zważając na fakt, że według zawartych traktatów prawowitym dziedzicem opuszczonego tronu był książę Karol I Orleański. Choć książę Orleanu niezbyt energicznie dochodził swych praw, republika nie trwała długo. Słynny awanturnik Franciszek Sforza, który poślubił córkę Viscontiego z nieprawego łoża, opanował Mediolan w 1450 i zasiadł na jego tronie jako Franciszek I.\nXVI-XVII wiek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=820411", "fragment_id": "1026502/0", "subtitle": "", "title": "Księstwo Mediolanu", "parentId": 820411.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1026502", "source": "wikipedia", "score": 0.24901928007602692}, "uuid": "6d3e7278-8fc6-4232-8714-8f948a3d5410"}, {"page_content": "Bona Sforza d’Aragona (ur. 2 lutego 1494 w Vigevano, zm. 19 listopada 1557 w Bari) – od 1518 królowa Polski i wielka księżna litewska, księżna Rusi, Prus i Mazowsza itd., księżna Bari i Rosano, spadkobierczyni pretensji do Królestwa Jerozolimy od 1524. Żona Zygmunta Starego, matka Zygmunta Augusta i Anny Jagiellonki.\nPełna tytulatura królowej: \"Bona Dei gratia regina Poloniae, magna dux Lithuaniae, Barique princeps Rossani, Russiae, Prussiae, Masoviae etc. domina.\" (Bona, z Bożej łaski królowa Polski, wielka księżna Litwy, księżna Bari i Rossano, pani Rusi, Prus, Mazowsza itd.).\nTytulatura skrócona: \"Bona Sfortia Dei gratia regina Poloniae\" (Bona Sforza, z Bożej łaski królowa Polski), \"Bona Sphortia regina Poloniae\" (Bona Sforza, królowa Polski), \"Bona Sfortia de Arragonia Regina Poloniae\" (Bona Sforza d’Aragona, królowa Polski).\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710", "fragment_id": "181410/0", "subtitle": "", "title": "Bona Sforza", "document_id": "181410", "start_index": 0.0, "parentId": 710.0, "source": "wikipedia", "score": 0.400961309671402}, "uuid": "469d3b87-43ad-4372-9ffb-29d2e4e70777"}, {"page_content": "Królowa Bona – polski serial historyczny w reżyserii Janusza Majewskiego, emitowany przez Telewizję Polską od 24 grudnia 1980 do 24 maja 1981. Serial realizowany był między innymi na Wawelu, w Malborku i na Zamku w Lidzbarku Warmińskim.\nFabuła.\nBohaterką dwunastoodcinkowego serialu jest Bona Sforza, która była córką tytularnego księcia Mediolanu, Giana Galeazzo Sforzy, a w 1518 roku została żoną Zygmunta I Starego i królową Polski. Serial to rozpisany na odcinki fresk historyczny, przedstawiający dzieje Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego w pierwszej połowie XVI wieku. Film ukazuje Bonę jako kobietę twardą, rozsądną władczynię, z uporem dążącą do wyznaczonych sobie celów.\nGłówni bohaterowie.\nW serialu wystąpili także\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041101", "fragment_id": "1356337/0", "subtitle": "", "title": "Królowa Bona", "document_id": "1356337", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1041101.0, "score": 0.4607289433479309}, "uuid": "371e65fd-c303-4df3-9ea3-0ea7e12969fd"}, {"page_content": "Od 873 miasto znajdowało się pod panowaniem Bizancjum (zostało odbite z rąk Saracenów). Około 965 stratēgos miasta Bari (tytuł odpowiadający rangą dzisiejszym generałom lub admirałom) otrzymali tytuł \"katepano Italii\", połączony z urzędniczym tytułem \"patrikios\", który odpowiadał hierarchicznie mniej więcej rzymskiej godności prokonsula. Stopień wojskowy i urzędniczy \"katepanō\" oznaczał w języku greckim „najważniejszy”. W kwietniu 1071 Cesarstwo Bizantyńskie utraciło kontrolę nad Bari, co ostatecznie położyło kres zarówno Katepanatowi Italii (historyczna prowincja Cesarstwa Bizantyńskiego w południowej części Półwyspu Apenińskiego), jak również bizantyńskiemu panowaniu w Italii[].\nW wiekach XI-XIII miasto było punktem zbornym rycerzy chrześcijańskich biorących udział w wyprawach krzyżowych i w tym czasie przekształciło się w zamożną republikę czerpiącą swe bogactwa z handlu morskiego. W XIII w. cesarz i król Sycylii Fryderyk II rozbudował system obronny miasta, m.in. normandzki zamek i bastion portowy. Następnie było stolicą samodzielnego księstwa Bari należącego do rodu Sforzów, z którego pochodziła żona Zygmunta I Starego – królowa Bona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50163", "fragment_id": "656117/1", "subtitle": "", "title": "Bari", "document_id": "656117", "start_index": 1220.0, "parentId": 50163.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11183854937553406}, "uuid": "7397580f-49fb-4a94-a3a0-4ffd57a3146a"}, {"page_content": "Bona Sabaudzka,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bonne de Savoie&lt;/&gt; (ur. 1275, zm. 1300) – księżniczka sabaudzka i żona delfina Viennois.\nŻyciorys.\nByła najstarszą córką hrabiego Amadeusza V Sabaudzkiego i jego pierwszej żony Sybilli z Baugé ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Sibylle de Baugé&lt;/&gt;).\nJej ojciec, zręczny dyplomata, ożenił osiem córek z liczącymi się dynastiami, by stworzyć z nimi sojusze polityczne i wojskowe.\nBona została najpierw przyrzeczona Janowi I Viennois ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Jean Dauphin de Viennois&lt;/&gt;), hrabiemu Albon. Kontrakt podpisano w 1280, prawdopodobnie przeprowadziła się do domu męża czekając na osiągnięcie odpowiedniego wieku na skonsumowanie małżeństwa, do czego nie doszło, ponieważ dwa lata później, 24 września 1282, Jan zmarł w wskutek upadku z konia.\nZależnie od źródła, w jeszcze tym samym roku lub w 1287 zawarła drugie małżeństwo z Hugonem Burgundzkim ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Hugues de Bourgogne&lt;/&gt;), panem Montbouson. Związek trwał do jej śmierci i był bezdzietny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3771405", "fragment_id": "1283149/0", "subtitle": "", "title": "Bona Sabaudzka (1275–1300)", "parentId": 3771405.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1283149", "score": 0.13265147805213928}, "uuid": "e32a1e92-fbb2-40de-b1fb-23c09c55d313"}, {"page_content": "W rok po powrocie do księstwa Bari Bona Sforza została otruta przez swego zaufanego dworzanina Jana Wawrzyńca Pappacodę. Inicjatorami zabójstwa byli Habsburgowie, którzy mieli zyskać na sfałszowaniu jej testamentu, a jednocześnie unikali konieczności spłaty pożyczki w wysokości 430 tys. dukatów, jakiej Bona udzieliła księciu Alby, namiestnikowi króla Hiszpanii, Filipa II (sumy neapolitańskie). Pomimo starań ze strony polskiej dobra przejęte na podstawie sfałszowanego testamentu nigdy nie wróciły do prawowitych właścicieli.\nKrólową pochowano, wbrew jej woli, nie w Neapolu, a w bazylice św. Mikołaja w Bari w bardzo skromny sposób. Dopiero jej córka, Anna Jagiellonka, zleciła mistrzowi florenckiemu Santiemu Gucciemu wykonanie odpowiedniego nagrobka. Wykonany w 1593 nagrobek w stylu manierystycznym przetrwał do dnia dzisiejszego.\nOpinie o królowej.\nOpinie współczesnych o królowej były podzielone. Jedni zwracali uwagę na jej zasługi, drudzy zarzucali jej intryganctwo, chciwość, przekupstwo, oskarżając ją nawet o trucicielstwo. Była podejrzana o zatrucie książąt mazowieckich – Stanisława i Janusza III, oraz synowej Barbary Radziwiłłówny. Obdarzona była nieprzeciętną inteligencją, była dumna i bezwzględna wobec możnych, broniła biednych i słabych przed uciskiem. Była sprytna, skłonna do obrażania się, łatwo ulegała chorobliwym wybuchom gniewu. W oczach nienawidzącej jej opozycji, w wyniku nieprzychylnej jej propagandy habsburskiej stała się symbolem zła, gubiącego Polskę.\nBona Sforza zaszczepiła na gruncie polskim intrygi i przekupstwo, sprzedawała urzędy świeckie i wyższe godności duchowne. Historiografia katolicka uważa, że rozstrój wewnętrzny państwa, spowodowany przez królową wzmacniał opozycję przeciwko Kościołowi katolickiemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710", "fragment_id": "181410/5", "subtitle": "", "title": "Bona Sforza", "source": "wikipedia", "start_index": 6808.0, "document_id": "181410", "parentId": 710.0, "score": 0.24587169289588928}, "uuid": "cc30df54-df16-4380-a369-2125427e7e5f"}, {"page_content": "Bona di Savoia (ur. 10 sierpnia 1449 w Aviglianie, zm. 23 listopada 1503 w Fossano) – księżniczka Sabaudii, księżna Mediolanu od 1468 r. jako żona Giana Marii Sforzy. W latach 1476–1480 regentka Mediolanu w imieniu małoletniego syna – księcia Giana Galeazzo.\nUrodziła się jako szósta córka (piętnaste spośród dziewiętnaściorga dzieci) księcia Sabaudii Ludwika I i jego żony księżnej Anny. Jej siostra Karolina została królową Francji jako druga żona Ludwika XI. \nW 1464 r. doradca króla Anglii Edwarda IV, Ryszard Neville, zaproponował swemu królowi małżeństwo z Boną, jednak ten oświadczył, że już jest żonaty z Elżbietą Woodville. Odmowa zrealizowania tego mariażu przyczyniła się do otwartego konfliktu pomiędzy Edwardem a jego doradcą. \n9 maja 1468 poślubiła księcia Mediolanu Galeazzo Marię Sforzę. Para miała czworo dzieci:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3394875", "fragment_id": "933808/0", "subtitle": "", "title": "Bona Sabaudzka", "parentId": 3394875.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "933808", "score": 0.27030500769615173}, "uuid": "11631947-0504-4c09-b64f-309ba03e99b6"}, {"page_content": "Księstwo Modeny i Reggio ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Ducato di Modena e Reggio&lt;/&gt;) – małe włoskie państwo istniejące w latach 1452–1859, z przerwą na okupacje napoleońską w latach 1796–1814.\nHistoria.\nKsięstwo stworzyła dynastia d’Este, która władała również miastem Ferrara z przyległościami do roku 1597. Powstało gdy senior Modeny i Ferrary Borso d’Este w 18 maja 1452 roku otrzymał z rąk cesarza Fryderyka III, wracającego z koronacji w Rzymie tytuł księcia Modeny i Reggio. 15 kwietnia 1471 roku, po długich zabiegach, uzyskał również od papieża Pawła II tytuł księcia Ferrary. Obydwa księstwa były połączone unią do 1597, gdy Ferrara została włączona do Państwa Kościelnego.\nW roku 1796 Księstwo okupował Napoleon Bonaparte, który stworzył z terytorium Księstwa Republikę Cispadańską. Ostatni z rodu Este – Herkules III d’Este (książę Modeny i Reggio w latach 1780–1796) dostał na pocieszenie od Austriaków Breisgau – terytoria w południowo-wschodniej rzeszy, gdzie zmarł w roku 1803. Jego następcą był krewny rodu Arcyksiążę Ferdynand Habsburg, wuj cesarza Franciszka I. Po upadku Napoleona w 1814, syn Ferdynanda Franciszek IV, został księciem Modeny. Nieco potem otrzymał on też Massa di Carrara (państewko Carrara od swej matki).\nHabsburgowie panowali w państewku przez cały czas do 1859 roku, z krótką przerwą w czasie powstań w latach 1831–1848.\nW roku 1859 Księstwo zostało przyłączone do jednoczących się Włoch.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1283745", "fragment_id": "1131425/0", "subtitle": "", "title": "Księstwo Modeny i Reggio", "parentId": 1283745.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1131425", "score": 0.2860538959503174}, "uuid": "f6cfcc84-b63b-488d-9772-e1c7febbe29d"}]}
{"id": "q_471", "question": "Jak miał na imię ostatni patriarcha księgi rodzaju, ulubiony syn Jakuba i Racheli?", "answer": [{"page_content": "Beniamin ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏בִּנְיָמִין‎&lt;/&gt;) – postać biblijna z Księgi Rodzaju.\nNajmłodszy syn Jakuba (nazywanego też Izraelem) i Racheli, która umarła w czasie porodu, lecz zdążyła nadać synowi imię Benoni, co oznacza „syn mojej boleści\". Imię Beniamin („syn szczęścia\") nadał mu później Jakub, dla którego był najmłodszym, ulubionym synem (stąd późniejsze określenie \"beniaminek\"). \nWraz ze swoim bratem, Józefem, cieszył się szczególnymi względami ojca. Zazdrośni bracia sprzedali Józefa do Egiptu. Kiedy po latach zamieszkali w Egipcie na dworze u Józefa, ten postanowił sprawdzić ich, czy będą tak samo okrutni wobec Beniamina jak wobec niego, ale bracia się zmienili.\nWedług Księgi Rodzaju synami Beniamina byli: Bela, Beker, Aszbel, Gera, Naaman, Echi, Rosz, Muppim, Chuppim i Ard. Księga Liczb podaje, że Naaman i Ard byli synami Beli, natomiast Echi nazwany jest Achiramem, a Rosz Szefufamem. Występuje też imię Chufam, zapewne chodzi o Chuppima. Beker, Gera i Muppim nie są wymienieni.\nPierwsza Księga Kronik ma jeszcze inną wersję. Tam Echi (Achiram) nazwany jest Achrachem, a synami Beli byli również Gera i Rosz (Szefufam). Pojawiają się też imiona Noch i Raf. Jedno z dwunastu pokoleń Izraela zostało nazwane od imienia Beniamina.\nPotomkami Beniamina byli m.in.: król Saul, Mardocheusz krewny Estery i Paweł z Tarsu.\nLokalna tradycja żydowska wskazuje jako grobowiec Beniamina budowlę w moszawie Newe Jamin w Izraelu. Jest to miejsce nawiedzane przez wyznawców judaizmu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=619177", "fragment_id": "801245/0", "subtitle": "", "title": "Beniamin (postać biblijna)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "801245", "parentId": 619177.0, "score": 0.6681893467903137}, "uuid": "4636c286-e564-4485-8a16-011ba76d27db"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Józefa Egipskiego ze Starego Testamentu. Zobacz też: Józef – inne znaczenia.\nJózef, Józef Egipski (hebr. יוֹסֵף; arab. يوسف Jusuf, skrócona forma imienia Josifiasz: \"[oby] Jah dodał [pomnożył]\") – patriarcha biblijny, syn Jakuba i Racheli (Jakub i Rachela byli stryjecznym rodzeństwem), według Biblii żył 110 lat. Jego historia jest opisana jedynie w Księdze Rodzaju, nie ma potwierdzenia w źródłach egipskich. Jednakże biblijny opis dostarcza spójnych i zbieżnych informacji z faktami historycznymi na temat okresu, na który datuje się pobyt Józefa w Egipcie takich jak cena niewolnika czy panujący władcy. Znamiennym faktem, który jest jednym z silnych dowodów potwierdzających pobyt Józefa w Egipcie, jest znalezisko w Muzeum Egipskim w Kairze. Badacze z zespołu Sa’ida Muhammada Thabeta, prowadzący prace inwentaryzacyjne w muzeum, twierdzą, że odkryli monety z imieniem i wizerunkiem biblijnego patriarchy. Ich zdaniem mogą one pochodzić z czasów, kiedy Józef żył w Egipcie, co jednak spotyka się ze sceptycznymi komentarzami.\nHistoria biblijna.\nRdz 37–Rdz 50\nJako ukochany syn był znienawidzony przez swych braci, gdyż „donosił [Józef] ojcu ich, co o nich mówiono złego”. Ojciec kochał go „najbardziej ze wszystkich synów [...], ponieważ urodził mu się na starość” (a także dlatego, gdyż był synem ukochanej żony Jakuba, Racheli), podarował mu „długą szatę z rękawami”, a na dodatek Józef miał kiedyś dwa sny, które dobitnie sugerowały, że bracia (w drugim śnie również ojciec i matka) mu się pokłonią (co mimo wszystko ostatecznie niemal w całości się sprawdziło).\nBracia chcieli go zabić, kiedy przyszedł do nich, wysłany przez ojca, podczas wypasania owiec w okolicach Sychem, jednak najstarszy przyrodni brat Ruben do tego nie dopuścił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121975", "fragment_id": "23299/0", "subtitle": "", "title": "Józef (postać biblijna)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "23299", "parentId": 121975.0, "score": 0.6065992116928101}, "uuid": "e9d77e5b-d04c-4955-a885-0b820dd9eb1c"}, {"page_content": "Lea urodziła Jakubowi synów: Rubena, Symeona, Lewiego i Judę, Rachela była bezpłodna - razem z zazdrością o miłość Jakuba (który darzył nią tylko Rachelę) i urodę składało się to na konflikt między siostrami. Rachela, nie mogąc dać Jakubowi dzieci, dała mu za żonę niewolnicę Bilhę - dzieci Bilhy miały być według ówczesnych zwyczajów (zgodnie z Kodeksem Hammurabiego) uznane za dzieci Racheli. Bilha urodziła dwóch synów, Dana i Naftalego. Lea, która nie miała więcej dzieci, bo Jakub nie chciał z nią współżyć, postanowiła dać Jakubowi za żonę niewolnicę Zilpę, która urodziła Jakubowi Gada i Asera. W zamian za mandragorę Rachela pozwoliła Lei jeszcze raz zbliżyć się do Jakuba, z którym miała synów Issachara, Zabulona i córkę Dinę. \nRachela także w końcu urodziła Jakubowi syna, ukochanego przez niego Józefa. Wtedy po latach spędzonych w domu Labana Jakub powrócił do kraju przodków. Rachela umarła przy porodzie najmłodszego syna Jakuba, Beniamina. Biblia tak o tym opowiada: \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"A gdy wyruszyli z Betel i mieli jeszcze w drodze przed sobą pewną przestrzeń, aby dojść\"\n\"do Efrata, Rachela zaczęła rodzić; poród jednak był ciężki. I kiedy urodziła w wielkich bólach,\"\n\"rzekła do niej położna: «Już nie lękaj się, bo oto masz syna!» Ona jednak, gdy życie z niej\"\n\"uchodziło, bo konała, nazwała swego syna Benoni; lecz ojciec dał mu imię Beniamin\".\n\"A Rachela umarła i została pochowana przy drodze do Efrata, czyli Betlejem. Jakub ustawił\"\n\"stelę na jej grobie. – Kamień ten stoi na grobie Racheli po dziś dzień.\"\n (Rdz 35, 16-20)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=443378", "fragment_id": "95363/1", "subtitle": "", "title": "Rachela", "source": "wikipedia", "start_index": 1210.0, "parentId": 443378.0, "document_id": "95363", "score": 0.309212863445282}, "uuid": "d7844d59-7a42-49e1-806c-314445e1d5a3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci biblijnej. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.\nJakub ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏יַעֲקֹב‎&lt;/&gt;, Jaʿăqōḇ, Jaʿaqov,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏يعقوب‎&lt;/&gt;, Jaʿqūb, od \"aqeb\" – „pięta”), nazywany też Izraelem (hebr. יִשְׂרָאֵל – Israel „Walczący z Bogiem”) – patriarcha biblijny, którego dzieje przedstawia Księga Rodzaju. \nŻyciorys.\nJakub był synem Izaaka i Rebeki (Izaak i Rebeka byli kuzynami – Rebeka była wnuczką Nachora, brata Abrahama będącego ojcem Izaaka), bratem-bliźniakiem Ezawa. Dzieci walczyły ze sobą już w łonie matki, co Jahwe objaśnił jej słowami:\n „Dwa narody są w twym łonie, dwa odrębne ludy wyjdą z twych wnętrzności; jeden będzie silniejszy od drugiego, starszy będzie sługą młodszego” (Rdz 25,23). \nBiblia określa Jakuba jako człowieka spokojnego, a Ezawa – jako zręcznego myśliwego. Ezaw był faworyzowany przez ojca, a Jakub – przez matkę. Ezaw był pierworodnym, jednak lekceważył ten przywilej i odstąpił go bratu za potrawę z gotowanej soczewicy. Również ojcowskie błogosławieństwo Jakub uzyskuje podstępem od niedowidzącego ze starości Izaaka. Z powodu gniewu brata był zmuszony udać się do Charanu, do brata swojej matki Labana, którego obie córki – Rachelę i Leę – poślubił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121953", "fragment_id": "23287/0", "subtitle": "", "title": "Jakub (postać biblijna)", "parentId": 121953.0, "start_index": 1.0, "document_id": "23287", "source": "wikipedia", "score": 0.5080786943435669}, "uuid": "8932ec38-c7a6-4f61-9334-34f005c256d8"}, {"page_content": "Ruben (hebr.: רְאוּבֵן) – postać biblijna z Księgi Rodzaju. Najstarszy syn Jakuba i Lei.\nEtymologia tego imienia jest ludowa, oparta na dalekim podobieństwie dźwięków hebrajskich (Re’uben) – „wejrzał na ucisk”. Znaczenie imienia jest ściśle związane z okolicznościami, w jakich Ruben się narodził. Bóg Jahwe obdarował Leę synem, gdyż Jakub bardziej miłował Rachelę – jej siostrę (por. Rdz 29,16-32). Jahwe okazywał Lei łaskę, dzięki czemu Ruben i jego pięciu rodzonych braci – Symeon, Lewi, Juda, Issachar i Zebulon – dali początek połowie plemion izraelskich. Pozostałych sześciu synów Jakuba (Józef, Beniamin, Dan, Naftali, Gad i Aszer) było przyrodnimi braćmi Rubena (por. Rdz 35,23-26).\nRuben próbował uratować życie Józefa, kiedy jego bracia planowali jego zabicie (por. Rdz 37,18-22). Wiele lat później w Egipcie zaoferował swoich dwóch synów jako zakładników gwarantujących bezpieczeństwo Beniamina (por. Rdz 42,37). Ruben był praojcem plemienia Izraela, nazwanego od jego imienia Rubenitami.\nWcześniej jeszcze Biblia (Rdz 35, 22) wspomina też, że kiedy Jakub rozbił swoje namioty koło Migdal-Eder, Ruben uwiódł jedną z drugorzędnych żon swojego ojca – niewolnicę Bilhę i obcował z nią. Jakub musiał boleśnie odczuć tę zniewagę, o czym świadczą słowa, jakie wypowiedział do syna na łożu śmierci:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nRubenie, synu mój pierworodny, tyś moją mocą i pierwszym płodem mojej męskiej siły, górujący dumą i górujący siłą. Kipiałeś jak woda: nie będziesz już górował, bo wszedłeś do łoża twego ojca, wchodząc zbezcześciłeś moje łożeBiblia, Rdz\nWedług rastafarian każdy rasta urodzony w kwietniu należy do domu Reuben.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=619149", "fragment_id": "801234/0", "subtitle": "", "title": "Ruben (postać biblijna)", "parentId": 619149.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "801234", "score": 0.18374481797218323}, "uuid": "fa75580d-eed4-462e-8b26-d94138078d66"}, {"page_content": "Ezaw ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏עֵשָׂו‎&lt;/&gt;, \"owłosiony/włochaty\"), Edom – postać biblijna (Księga Rodzaju), syn Izaaka i Rebeki, starszy brat bliźniak Jakuba.\nBył ulubionym synem Izaaka, natomiast matka Rebeka bardziej kochała Jakuba. Ezaw sprzedał swoje pierworództwo swemu bratu za miskę soczewicy. Jako młodszy syn Jakub podstępem uzyskał od ojca błogosławieństwo przeznaczone dla pierworodnego. Ezaw chciał go zabić w zemście, czym zmusił go do ucieczki. W wieku 40 lat Ezaw sam sobie wybrał żony. Został poligamistą i w przeciwieństwie do swego ojca Izaaka, poślubił dwie Hetytki. Po pewnym czasie jednak bracia spotkali się i przebaczyli sobie.\nZ potomków Ezawa wywiodło się plemię Edomitów.\nBiblizmy: \"oddać coś za miskę soczewicy\" – oddać coś niezwykle cennego za bezcen.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127254", "fragment_id": "21910/0", "subtitle": "", "title": "Ezaw", "parentId": 127254.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "21910", "score": 0.1864376962184906}, "uuid": "bb990355-545b-4807-bfe2-a072b501c536"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy biblijnego patriarchy. Zobacz też: Izaak (ujednoznacznienie).\nIzaak (hebr. יִצְחָק \"Jic’chak\" – „śmiech”) – patriarcha biblijny, syn Abrahama i Sary, ojciec Jakuba i Ezawa.\nDzieje Izaaka przedstawia Księga Rodzaju. Najbardziej pamiętnym zdarzeniem związanym z Izaakiem było złożenie go na żądanie Boga Jahwe w ofierze przez ojca na górze Moria. Dramatyczne opowiadanie ukazuje gotowość ojca do spełnienia ofiary i interwencję Boga, który poprzez anioła, cofnął nakaz, słowami: „Nie podnoś ręki na chłopca i nie czyń mu nic złego! Teraz poznałem, że boisz się Boga, bo nie odmówiłeś Mi nawet twego jedynego syna” (Rdz 22,12). Według tradycji na tym miejscu stanęła Świątynia Jerozolimska. Wydarzenie to zwane jest ofiarowaniem Izaaka, a w tradycji żydowskiej Akedą.\nŻoną Izaaka była Rebeka (wnuczka jego stryja Nachora), z którą miał dwóch synów, bliźniaków – Ezawa i Jakuba, z których prawa pierworodnego podstępem uzyskał Jakub.\nWedług Biblii Jakub wrócił do ojca swego Izaaka do Hebronu, gdzie mieszkał wcześniej także Abraham. Gdy Jakub powrócił, Izaak miał 180 lat. Pochowany został przez swoich synów (Księga Rodzaju 35:28, 29).\nWedług Koranu zamiast Izaaka, to Izmael (praprzodek Arabów) miał być złożony w ofierze przez Abrahama.\nWedług Józefa Flawiusza Izaak zmarł w wieku 185 lat. Został pochowany przez synów obok swojej żony w jaskini Machpela, gdzie wcześniej złożono ciała jego rodziców, później także jego syna Jakuba (Rdz 49:29-32); (J.Flawiusz DDIk1_346).\nW ikonografii przedstawiany jest w krótkiej tunice, jako ułożony na stosie ofiarnym lub niosący drwa. Jego atrybuty to baranek, drwa ułożone niekiedy na kształt krzyża, stos. \nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121942", "fragment_id": "23283/0", "subtitle": "", "title": "Izaak", "parentId": 121942.0, "start_index": 1.0, "document_id": "23283", "source": "wikipedia", "score": 0.6172806024551392}, "uuid": "23a70f61-2637-4941-9f77-80e7f5959e93"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci biblijnej. Zobacz też: inne znaczenia.\nDan (hebr. „sędzia”) – postać biblijna z Księgi Rodzaju.\nSyn Jakuba i Bilhy – niewolnicy Racheli. Jest on ojcem jednego z najmniejszych pokoleń Izraela – Danitów.\nPlemię Dana jako jedyne nie jest wymienione w księdze Apokalipsy 7,5-8 (jest mowa o 144 000 opieczętowanych z wszystkich plemion Izraela). Wykluczono je prawdopodobnie dlatego, że popadło w bałwochwalstwo (por. Sdz 17) i dlatego nie mogło być już dłużej zaliczane do ludu Bożego. Zarówno w tradycji żydowskiej (\"Testament Daniela\" 5,6nn), jak i wczesnochrześcijańskiej (Ireneusz, \"Adversus haereses\" V,30,2), pojawiały się poglądy, że apokaliptyczny przeciwnik (w chrześcijaństwie antychryst) będzie pochodził z pokolenia Dana.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=619183", "fragment_id": "801248/0", "subtitle": "", "title": "Dan (postać biblijna)", "document_id": "801248", "start_index": 1.0, "parentId": 619183.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3597621023654938}, "uuid": "c5237f4c-b31d-41fe-935f-6dd974d62c3b"}, {"page_content": "Żywot Józefa z pokolenia żydowskiego, syna Jakubowego, rozdzielony w rozmowach person, który w sobie wiele cnót i obyczajów zamyka – dramat Mikołaja Reja wydany w 1545 w Krakowie.\nBohaterem utworu jest biblijny patriarcha Józef, opisany w Księdze Rodzaju. Józef, syn Jakuba i Racheli, został sprzedany przez braci do Egiptu. Tam, kuszony przez żonę Potifara, został uwięziony, a następnie uwolniony dzięki umiejętności wyjaśniania snów. Z czasem został wielkorządcą Egiptu. Rej przedstawia całą historię Józefa opisaną w \"Księdze Rodzaju\".\nPostać Józefa była popularna w piśmiennictwie XVI w., zwłaszcza w protestanckim i antykatolickim. Tekst Reja nie zawiera jednak wyrażonych wprost takich elementów. Niektóry fragmenty \"Żywota Józefa\" wykazują pewne podobieństwo do dramatu holenderskiego humanisty Corneliusa Crocusa pt. \"Comoedia sacra, cui titulus Ioseph\" z 1536, są też zbieżności z kilku innymi łacińskimi i niemieckimi dramatami o Józefie. Tekst Reja nie jest jednak wzorowany bezpośrednio na żadnym z nich.\nUtwór Reja sytuuje się na pograniczu dramatu i dialogu. Łączy w sobie elementy teatru misteryjnego, moralitetowego i humanistycznego teatru szkolnego. Didaskalia są ubogie, można jednak na ich podstawie zrekonstruować kształt sceniczny \"Żywota Józefa\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3808070", "fragment_id": "1330037/0", "subtitle": "", "title": "Żywot Józefa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3808070.0, "document_id": "1330037", "score": 0.23260867595672607}, "uuid": "3916e301-ab77-4da1-8365-6c07d6cded10"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nOmni (deseret 𐐉𐐣𐐤𐐌) – w wierzeniach ruchu świętych w dniach ostatnich (mormonów) neficki historyk i skryba. Potomek Jakuba, brata Nefiego, syn Jaroma. Odpowiedzialny za sporządzanie przekazywanych pośród Nefitów zapisów, pozostawił po sobie jedynie bardzo lakoniczny materiał. Uczestniczył w szeregu walk z Lamanitami. Jego życie oraz prawość są obiektem spekulacji mormońskich teologów. Wykorzystywany jest też przez apologetów tej tradycji religijnej. Imię Omni występuje wśród wyznających mormonizm Maorysów, jak również wśród świętych w dniach ostatnich zamieszkujących Stany Zjednoczone.\nWymowa imienia.\nWymowa tego imienia wzbudzała pewne zainteresowanie mormońskich badaczy. Została ona ujęta w przewodniku po wymowie, dołączanym do każdego egzemplarza anglojęzycznej wersji Księgi Mormona od 1981. Źródła wskazują niemniej na znaczną różnicę między wymową preferowaną i powszechną współcześnie a tą z wczesnego okresu kolonizacji terytorium Utah, jeżeli chodzi o wiele nazw i imion z Księgi Mormona. Nie ma takiej różnicy wszelako w przypadku Omniego. Pierwotna wymowa, zwłaszcza ta stosowana przez Josepha Smitha, ma pewne znaczenie w badaniach nazw własnych występujących w Księdze Mormona, choć, na gruncie mormońskiej teologii, nie jest w nich czynnikiem decydującym. Do ustalenia wymowy używanej przez Smitha wykorzystuje się między innymi wydanie Księgi Mormona w alfabecie deseret z 1869.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5222478", "fragment_id": "1047207/0", "subtitle": "", "title": "Omni (Księga Mormona)", "parentId": 5222478.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1047207", "source": "wikipedia", "score": 0.11208700388669968}, "uuid": "adfd3ee3-9c1c-44f5-b75a-b03733bfdbbb"}]}
{"id": "q_472", "question": "W którym mieście została spalona na stosie Joanna D'Arc?", "answer": [{"page_content": "W 1429 na zamku następcy tronu – delfina Karola – zjawiła się 16-letnia wiejska dziewczyna, Joanna d’Arc, oświadczając, że miała widzenie archanioła Michała i świętych, którzy nakazali jej przepędzić Anglików z Francji i doprowadzić do koronacji Karola VII na króla Francji. Delfin przydzielił jej wielotysięczną armię, którą poprowadziła do walki z Anglikami, przebrana w zbroję rycerską i z własnym białym sztandarem z wizerunkiem Boga i lilią. Entuzjazm Joanny udzielił się wojskom francuskim i oswobodziły one oblężony przez Anglików Orlean oraz zajęły Reims, kontrolowane przez sprzymierzonych z nimi Burgundczyków. W katedrze w Reims Karol VII koronował się na króla Francji. Od tego czasu kolejne miasta i enklawy Francji zaczęły wyzwalać się spod okupacji angielskiej. Joanna d’Arc, pojmana przez Burgundczyków, dostała się do angielskiej niewoli i wyrokiem sądu biskupiego została, jako heretyczka i czarownica, 30 maja 1431 spalona na stosie, na Starym Rynku w Rouen, na oczach gawiedzi. Karol VII nie poczynił żadnych starań, aby ją uwolnić.\nKarol VII (1429–1461).\nW trakcie kilkuletniego rozejmu zawartego w 1444 Francja dźwignęła się z ruin wojennych, zreformowana została jej armia, zmniejszone obciążenia podatkowe, zlikwidowano zbrojne bandy rabusiów, a król Karol VII Walezy podporządkował sobie zbuntowane księstwa. Wreszcie w 1451 Anglicy wyparci zostali z ostatnich terenów zajmowanych we Francji (z wyjątkiem miasta Calais, które utrzymali do 1558). W 1453 niezwykle długa wojna Anglii z Francją została zakończona, choć nie zawarto traktatu pokojowego, a królowie angielscy długo jeszcze nosili tytuł królów francuskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33270", "fragment_id": "181964/12", "subtitle": "", "title": "Wojna stuletnia", "parentId": 33270.0, "start_index": 18318.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181964", "score": 0.7133792638778687}, "uuid": "67783dd7-2ba4-4a42-a7f3-e8ebd0b782d4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci. Zobacz też: Jeanne d’Arc. Na tę stronę wskazuje także „Dziewica Orleańska”. Zobacz też: Dziewica Orleańska (ujednoznacznienie)\nJoanna d’Arc (właśc. \"Jehanne d'Arc\", w uwspółcześnionej pisowni fr. \"Jeanne d’Arc\", wym. //), znana także jako Dziewica Orleańska (ur. prawdopodobnie 6 stycznia 1412 w Domrémy-la-Pucelle, zm. 30 maja 1431 w Rouen) – francuska bohaterka narodowa, święta Kościoła katolickiego, patronka Francji. Podczas wojny stuletniej walnie przyczyniła się do kilku ważnych zwycięstw armii francuskiej, twierdząc, że działa kierowana przez Boga. Pośrednio przyczyniła się do koronacji Karola VII. Została schwytana przez Burgundczyków i przekazana Anglikom, osądzona przez sąd kościelny i spalona na stosie w wieku 19 lat. 24 lata później papież Kalikst III dokonał rewizji decyzji sądu kościelnego. Uniewinnił ją i określił przeprowadzony w Rouen proces jako sprzeczny z prawem. Została beatyfikowana w 1909 roku i kanonizowana w 1920.\nJoanna twierdziła, że otrzymała widzenie od Boga, podczas którego dostała polecenie wyzwolenia ojczyzny spod panowania angielskiego. Chcąc wypróbować jej prawdomówność, niekoronowany król Karol VII wysłał ją do oblężonego Orleanu. Po doprowadzeniu do zniesienia oblężenia miasta w ciągu zaledwie dziewięciu dni uzyskała powszechny szacunek i przezwyciężyła lekceważącą postawę weteranów. Kilka kolejnych zwycięstw doprowadziło do koronacji Karola VII w Reims i rozstrzygnęło spór o sukcesję tronu Francji.\nDekretem 11 marca 1922 papież Pius XI ustanowił św. Joannę d’Arc jako drugorzędną (po Najświętszej Marii Pannie Wniebowziętej) patronkę Francji.\nTło historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68594", "fragment_id": "640611/0", "subtitle": "", "title": "Joanna d’Arc", "parentId": 68594.0, "start_index": 1.0, "document_id": "640611", "source": "wikipedia", "score": 0.9692548513412476}, "uuid": "b191df17-1951-4d86-8518-dc5480453497"}, {"page_content": "Widząc słabość Francji, król Anglii Henryk V Lancaster wylądował w 1417 roku w Touques i w ciągu dwóch lat zdobył wszystkie twierdze normandzkie. Normandia została ponownie przyłączona do Anglii, jak w XII wieku. Król Francji, Karol VII Walezjusz, nie był w stanie pokonać sił angielskich. Wówczas Joanna d’Arc poprowadziła armię francuską do kilku ważnych zwycięstw, lecz schwytano ją – uznając za czarownicę – i spalono na stosie w Rouen w 1431 roku. Taktyka stosowana przez Joannę d’Arc polegająca na agresywnym użyciu artylerii i frontalnym ataku w dużej mierze wpłynęła na styl prowadzenia wojny przez Francuzów aż do końca wojny stuletniej. W latach 1449–1450 Karol VII Walezjusz rozpoczął wielką zwycięską ofensywę, dzięki której odzyskano całą Normandię. Anglicy ostatecznie zrezygnowali z regionu po klęsce w bitwie o Formigny oraz utracie miasta Cherbourg. Liczba ofiar wojny była ogromna. Populacja Normandii zmniejszyła się o około połowę (jednak bardziej ze względu na czarną śmierć niż walki), ponadto załamaniu uległ handel, a ziemia leżała odłogiem. W 1469 roku król Francji Ludwik XI zniszczył pierścień książęcy w Rouen. Ten ruch oznaczał, że nie będzie już więcej księciem i koniec Księstwa Normandii stał się faktem.\nRenesans, barok, oświecenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9556", "fragment_id": "172913/12", "subtitle": "", "title": "Normandia (kraina historyczna)", "parentId": 9556.0, "start_index": 14934.0, "document_id": "172913", "source": "wikipedia", "score": 0.4787439703941345}, "uuid": "c46b2d46-b024-47bf-b0d4-f72c5aae1e48"}, {"page_content": "Karol dał się przekonać słowom Joanny i powierzył jej dowództwo nad wojskami, które wyruszyły na odsiecz Orleanowi. Wyprawa zakończyła się nieoczekiwanym sukcesem. 8 maja 1429 r. Anglicy odstąpili od Orleanu. W ciągu miesiąca Francuzi oczyścili z Anglików dolinę Loary. 17 lipca 1429 r. w zdobytym mieście Reims Karol VII został koronowany na króla Francji.\nKoniec wojny stuletniej.\nSukces pod Orleanem był punktem zwrotnym w wojnie. Armaniacy zaczęli odnosić sukcesy. Angielski regent Francji, książę Bedford, zrezygnował z prób rozszerzania zdobyczy swojego brata Henryka V i skupił się na obronie angielskich posiadłości we Francji. W 1430 r. Joanna d’Arc dostała się do burgundzkiej niewoli. Karol i jego doradcy nie zrobili nic, aby ją uwolnić. Książę Filip Burgundzki przekazał ją Anglikom, którzy 30 maja 1431 r. spalili ją na stosie jako czarownicę.\nEgzekucja Joanny nic nie dała Anglikom. Ich władza w północnej Francji chwiała się w posadach. Książę Bedford zmarł w 1435 r. W tym samym roku w Arras Filip Burgundzki zawarł przymierze z Karolem VII, zaprzestając popierania Anglików, którzy bez Burgundii nie mieli czego szukać na kontynencie. Jeszcze w 1435 r. Francuzi zajęli Paryż. Anglicy tracili jedna po drugiej kolejne ziemie. Kiedy w 1441 r. zawarto rozejm, w ich rękach pozostała tylko Normandia i Gujenna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33946", "fragment_id": "171610/3", "subtitle": "", "title": "Karol VII Walezjusz", "document_id": "171610", "start_index": 4554.0, "source": "wikipedia", "parentId": 33946.0, "score": 0.27435824275016785}, "uuid": "560c441f-84e2-4e1b-a45b-725649b59860"}, {"page_content": "Przywiązywał dużą wagę do odbudowy Rzymu, który był wówczas w dużym stopniu zrujnowany i wyludniony. Na jego rozkaz wybrukowano Campo de’ Fiori, co było częścią renowacji zaniedbanej dzielnicy miasta.\nBył pierwszym papieżem pochodzącym z Hiszpanii, z tego powodu był nielubiany przez włoskie rodziny arystokratyczne z Rzymu (np. Orsini, Colonna).\n16 czerwca 1456 unieważnił wyrok i zrehabilitował spaloną na stosie w Rouen, Joannę d'Arc. Ustanowił święto Przemienienia Pańskiego w dniu 6 sierpnia; zmarł właśnie w tym dniu, w 1458 roku. \nPrzez historyków jest oceniany jako papież oddany Kościołowi, chcący ochronić go przed Turkami, którego wadą był nepotyzm.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114654", "fragment_id": "15868/2", "subtitle": "", "title": "Kalikst III", "parentId": 114654.0, "start_index": 3053.0, "source": "wikipedia", "document_id": "15868", "score": 0.6060420870780945}, "uuid": "df7ff915-959b-4318-8589-ebe241847c4c"}, {"page_content": "30 maja 1431 r. był ostatnim dniem życia Joanny. Rankiem wyspowiadała się i przyjęła Komunię Świętą. Około 9 godziny wyruszono na wielki rynek rybny, gdzie był już ułożony wysoki stos. Świadkowie tak opisują scenę egzekucji: przywiązana do wysokiego słupa w Vieux-Marché w Rouen poprosiła dwóch księży, księdza Martina Ludvenu i księdza Isabarta de la Pierre, aby trzymali przed nią krucyfiks. Jeden z chłopów wykonał również mały krzyż, który zawiesiła na przedzie sukni. W milczeniu wysłuchała wyroku, potem głośno przebaczyła swoim nieprzyjaciołom, prosiła obecnych, aby się za nią modlili, i dodała: „głosy moje od Boga pochodziły i wszystko, co czyniłam, było z rozkazu Bożego”; skonała w płomieniach, wymawiając imię Jezusa. Kat Geoffroy Thérage później powiedział, że „bardzo boi się, że zostanie potępiony”.\nPo tym jak jej ciało uległo spaleniu, Anglicy zagrabili pozostałe po niej zwęglone szczątki i ukazali ludziom, tak by nikt nie twierdził, że uciekła żywa. Następnie spalili je jeszcze raz, tak by uniemożliwić ludziom gromadzenie jej relikwii. Potem Anglicy pozostałe popioły wrzucili do Sekwany.\nRewizja procesu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68594", "fragment_id": "640611/15", "subtitle": "", "title": "Joanna d’Arc", "document_id": "640611", "start_index": 21488.0, "parentId": 68594.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35430026054382324}, "uuid": "a6a8abaf-6b3d-4f94-bdb1-77a571840fc1"}, {"page_content": "Filip został księciem Burgundii w 1419 r., po zamordowaniu jego ojca podczas rozmów pokojowych z delfinem Karolem na moście w Montereau. Filip oskarżył Karola o zaplanowanie morderstwa ojca i zerwał negocjacje. Wojna między popierającym Karola stronnictwem armaniaków i Burgundczykami rozgorzała na nowo. Filip znalazł wówczas sojusznika w królu Anglii Henryku V, który podjął próbę podboju Francji. Po podpisaniu traktatu w Troyes w 1420 r., w którym królowa Izabela Bawarska wydziedziczała swojego syna, delfina, a następcą tronu mianowała Henryka V, doszło do oficjalnego porozumienia Anglii i Burgundii.\nZ pomocą swojego nowego sojusznika Filip zdobył Montreau i zabrał ciało swojego ojca do katedry w Dijon. Jako par Francji chciał również dochodzić sprawiedliwości na zabójcach swojego ojca przed Łożem Sprawiedliwości paryskiego Parlamentu, ale bezskutecznie. W 1422 r. zmarli królowie Henryk V i Karol VI. Delfin Karol został uznany przez armaniaków królem Karolem VII. Anglicy i Burgundczycy uznali królem Francji Henryka VI, jedynego syna Henryka V, kilkumiesięczne niemowlę. Regentem Francji w jego imieniu został jego stryj, Jan Lancaster, 1. książę Bedford. Nawiązał on współpracę z Filipem III, umocnioną w 1423 r. małżeństwem Bedforda z siostrą Filipa, Anną.\nWiosną 1430 r. Filip, razem z hrabią Janem II de Ligny, obległ miasto Compiègne. Na odsiecz ruszyła miastu wyprawa francuska pod wodzą Joanny d’Arc, która rok wcześniej odparła Anglików spod Orleanu i umożliwiła koronację Karola w Reims. 23 maja Joanna została pojmana przez Burgundczyków. Filip wydał ją Anglikom, którzy 30 maja 1431 r. spalili ją na stosie za herezję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=499581", "fragment_id": "1571764/1", "subtitle": "", "title": "Filip III Dobry", "parentId": 499581.0, "start_index": 1548.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1571764", "score": 0.15542647242546082}, "uuid": "18553d2e-a614-4d32-9908-60eecaffa060"}, {"page_content": "W starożytności gród galijski, następnie rzymskie miasto \"Rotomagus\". Od ok. 260 biskupstwo (później arcybiskupstwo). W 841 i 859 spalone przez Normanów. Od 911 stolica księstwa Normandii. Ważny port rzeczny, ośrodek handlu (zwłaszcza z Anglią, później z Hanzą) i rzemiosła (sukiennictwo). Rouen zmonopolizowało morski eksport wina z Szampanii i Burgundii.\nW latach 1147–1167 mieścił się tutaj dwór cesarzowej Matyldy, która po przegranej walce o angielską koronę ze swoim kuzynem królem Stefanem przeniosła się na stałe do Francji. Cesarzowa zmarła w 1167 roku i została pochowana w tutejszej katedrze. Około 1170 roku miasto uzyskało samorząd. W 1204 miasto zostało włączone do domeny królewskiej. W 1382 powstanie pospólstwa i utrata samorządu. W czasie wojny stuletniej w latach 1419–1449 w rękach Anglików. W 1431 miejsce spalenia na stosie Joanny d’Arc. Od 2. połowy XV w. rozkwit miasta związany z handlem kolonialnym i wyrobem fajansów. Od 1449 siedziba sądu, przekształconego w 1515 przez Franciszka I w parlament.\nW XVI i XVII w. ośrodek hugenotów. Po wybuchu rewolucji francuskiej w 1789 ośrodek rojalistów. W XIX w. dalszy rozwój przyśpieszony usprawnieniem żeglugi na Sekwanie i połączeniami kolejowymi.\nMiasta partnerskie.\n Hanower, Niemcy\n Norwich, Wielka Brytania\n Ningbo, Chiny\n Salerno, Włochy\n Cleveland, USA\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59131", "fragment_id": "648612/1", "subtitle": "", "title": "Rouen", "document_id": "648612", "start_index": 1448.0, "parentId": 59131.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27674856781959534}, "uuid": "5c0dde15-bb7f-47b8-88f3-597aa4bb38c8"}, {"page_content": "Biskup Albi Bernard Castanet w latach 1299–1300 wydał 35 wyroków skazujących na więzienie o różnym rygorze. Biskup Pamiers Jacques Fournier w latach 1318–1325 prowadził dochodzenie wobec 89 osób. Wydał co najmniej 64 wyroki skazujące, w tym 5 osób skazał na spalenie, 46 skazał na więzienie, 9 zobowiązał do noszenia krzyży pokutnych a 4 potępił pośmiertnie (w tym dwie ekshumacje i dwóch zmarłych w więzieniu). Ostatni katarski \"doskonały\" Guillame Belibaste został spalony w 1321 w Villerouge-Termenes na podstawie wyroku arcybiskupa Narbonne Bernarda de Farges. W latach 1319–1322 sądy biskupie w Langwedocji spaliły 67 beginów.\nTakże na północy kraju wprowadzenie inkwizycji nie spowodowało zaniku antyheretyckiej działalności biskupów. W 1411 biskup Cambrai Pierre d'Ailly skazał na więzienie członka sekty zwanej \"Homines Intelligentiae\". W maju 1421 w Douai biskup Arras osądził 25 waldensów, z czego pięciu spalił, a reszcie wymierzył kary wygnania, więzienia lub krzyży pokutnych. W 1431 biskup Beauvais Pierre Cauchon skazał na stos Joannę d’Arc (później zrehabilitowaną), która spłonęła w Rouen. Mniej więcej w tym samym czasie procesy przeciwko podejrzanym o herezję wytaczali także biskupi flandryjscy.\nDochodzenie przeciw waldensom w Alpach wszczęte w 1486 przez arcybiskupa Embrun Jeana Bayle okazało się całkowitym fiaskiem, gdyż mieszkańcy dolin odmówili podporządkowania się mu. Doprowadziło to do ogłoszenia krucjaty przeciwko waldensom.\nW okresie reformacji antyheretycka działalność biskupów, podobnie jak inkwizytorów, podlegała coraz silniejszej kontroli parlamentów. Wyroki śmierci co do zasady podlegały zatwierdzeniu przez sądy parlamentarne. Większość procesów o herezję w XVI wieku przed sądami biskupimi dotyczyła duchownych, zwłaszcza kleru diecezjalnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2419855", "fragment_id": "533775/44", "subtitle": "", "title": "Inkwizycja we Francji", "document_id": "533775", "start_index": 58805.0, "parentId": 2419855.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2146781086921692}, "uuid": "da1ef94d-fe08-4db1-bc6c-0eb9ab1cef9a"}, {"page_content": "Reims otworzyło swe bramy dnia 16 lipca. Koronacja odbyła się następnego dnia rano, mimo że Joanna d’Arc i książę d’Alençon wzywali do szybkiego marszu na Paryż. Dwór królewski realizował jednak wynegocjowany rozejm z księciem Burgundii. Filip III Dobry jednak złamał umowę, wykorzystując ją jako taktykę blokującą, aby wzmocnić fortyfikacje obronne Paryża.\nWracając z Reims Francuzi maszerowali poprzez miasta znajdujące się w niedalekim sąsiedztwie Paryża i odbierali ich pokojową kapitulację. W międzyczasie książę Bedford, rządzący Anglią, przegrupował swe wojska i starł się z armią francuską 15 sierpnia. Bitwa była nierozstrzygnięta. Atak armii francuskiej na Paryż nastąpił 8 września. W tej walce Joanna d’Arc ponownie popisała się męstwem: mimo rany nogi odniesionej od kuszy, nadal przewodziła żołnierzom w ataku. Następnego dnia rano otrzymała królewski rozkaz wycofania się. Próba zdobycia Paryża zakończyła się niepowodzeniem. Większość historyków wini za to osobistego doradcę Karola VII, Georgesa de la Trémoille, którego obwinia się o błędy polityczne popełnione po koronacji.\nSchwytanie.\nJoanna d’Arc po drobnych działaniach wojennych w La Charité-sur-Loire w listopadzie i grudniu w 1429 r., w kwietniu 1430 udała się do Compiègne w celu obrony tego miasta przed oblężeniem angielskim i burgundzkim. Lekkomyślna potyczka z 3 maja 1430 r. doprowadziła do zdobycia Compiègne przez wrogie oddziały. Zarządzając odwrót, wzięła na siebie honorowo odpowiedzialność i jako ostatnia chciała opuścić pole walki. Burgundczycy otoczyli jej tylną straż, natomiast sama Joanna została namierzona przez łucznika. Początkowo odmówiła poddania się, lecz nie mając innego wyboru, skapitulowała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68594", "fragment_id": "640611/11", "subtitle": "", "title": "Joanna d’Arc", "document_id": "640611", "start_index": 15285.0, "parentId": 68594.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14126989245414734}, "uuid": "8cafed33-daf5-4afd-96a3-c5dde113808b"}]}
{"id": "q_473", "question": "Jak nazywał się polski pilot, który jako pierwszy w roku 1933 przeleciał południowy Atlantyk na trasie Afryka–Ameryka Południowa?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nStanisław Jakub Skarżyński (ur. 1 maja 1899 w Warcie, zm. 26 czerwca 1942 na Morzu Północnym) – pułkownik pilot Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, pierwszy Polak, który przeleciał Atlantyk, ustanawiając przy tym światowy rekord odległości lotu.\nŻyciorys.\nMłodość i początek służby wojskowej.\nBył synem Władysława i Wacławy z Kozłowskich. Miał siostrę Zofię. W latach 1908–1914 uczęszczał do Kaliskiej Szkoły Handlowej; po zburzeniu Kalisza (1914) na krótko powrócił do rodzinnej Warty, by następnie udać się do Włocławka, gdzie w latach 1915–1918 uczył się we Włocławskiej Szkole Handlowej (w 1916 przekształconej w gimnazjum realne), w której złożył egzamin dojrzałości. Interesował się lotnictwem i modelarstwem lotniczym oraz działał w szkolnych organizacjach niepodległościowych. W latach 1916–1917 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej (wstąpił do POW 7.4.1916 r.). 26 sierpnia 1918 r. rozpoczął studia na Wydziale Chemii Politechniki Warszawskiej. W listopadzie 1918 wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego, dowodził akcją rozbrajania żołnierzy niemieckich i przejmowania od Niemców władzy w Warcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10689", "fragment_id": "169062/0", "subtitle": "", "title": "Stanisław Skarżyński", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 10689.0, "document_id": "169062", "score": 0.2839690148830414}, "uuid": "197a7e35-fb72-472a-86c8-ce16f10c0595"}, {"page_content": "Po wyjściu ze szpitala zaczął planować pobicie światowego rekordu lotu bez lądowania, aż do wyczerpania paliwa. Miał nadzieję dolecieć do Uralu.\nPierwszym Polakiem, który przeleciał Atlantyk, był Stanisław Skarżyński, który dokonał tego 8 maja 1933 roku.\nW 1935 roku z okazji uroczystości związanych ze śmiercią Józefa Piłsudskiego Hausner został poproszony przez komitet organizujący mszę żałobną 18 maja w Detroit o wykonanie akrobacji nad kościołem. W momencie wykonywania pętli nad kościołem samolot stracił skrzydło i spadł na okoliczne budynki, powodując pożar. Pilot zginął.\nŻycie rodzinne.\nStanisław Hausner był synem Franciszka i Apolonii z domu Cichoń. Inna informacja została podana przez Konrada Turowskiego: według tego źródła Stanisław urodził się w Krakowie i był najstarszym z siedmiorga dzieci Feliksa, kolejarza, i Niny Haznerów, którzy wraz z najstarszymi dziećmi wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych. Był żonaty.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3248682", "fragment_id": "153581/2", "subtitle": "", "title": "Stanisław Hausner", "source": "wikipedia", "start_index": 2343.0, "parentId": 3248682.0, "document_id": "153581", "score": 0.3295538127422333}, "uuid": "672fca9f-306a-4cbb-a4a2-cd881ea36b0c"}, {"page_content": "Na samolocie tym Stanisław Skarżyński odbył między 27 kwietnia a 24 czerwca 1933 lot o długości 17 885 km na trasie z Warszawy do Rio de Janeiro. W dniu 8 maja 1933 odbył przelot bez lądowania nad Południowym Atlantykiem, z Saint Louis w Senegalu do Maceio w Brazylii. Przelot trwał 20 godzin 30 minut, z czego 17 godzin 15 minut nad oceanem. Wynikiem 3582 km ustanowił międzynarodowy rekord odległości w klasie samolotów turystycznych o masie własnej do 450 kg. Samolot RWD-5bis powrócił przez ocean statkiem. Po rekordowym locie przebudowano go na dwumiejscowy, usuwając zbiorniki dodatkowe. Został on w 1939 zagarnięty przez wojska radzieckie.\nOpis konstrukcji.\nDwumiejscowy samolot turystyczny i sportowy, wolnonośny górnopłat konstrukcji mieszanej. Kadłub kratownicowy, spawany z rur stalowych, kryty płótnem. Płat konstrukcji drewnianej, kryty płótnem i sklejką. Płat o obrysie trapezowym, niedzielony. Usterzenie klasyczne. Kabina dwuosobowa, zakryta, przeszklona. Miejsca w układzie tandem, zaopatrzone w podwójne przyrządy do sterowania, dwoje drzwi z prawej strony kadłuba. Zbiorniki paliwa w płacie. Podwozie samolotu klasyczne, stałe, koła z amortyzatorami, osłonięte owiewkami, z tyłu płoza ogonowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78672", "fragment_id": "642369/3", "subtitle": "", "title": "RWD-5", "document_id": "642369", "start_index": 3945.0, "source": "wikipedia", "parentId": 78672.0, "score": 0.15808232128620148}, "uuid": "9f34fc0e-3669-4651-8c8a-6c762ae53671"}, {"page_content": "Między 1 lutego a 5 maja 1931 wraz z por. Andrzejem Markiewiczem wykonał na polskim samolocie PZL Ł.2 (SP-AFA) rajd dookoła Afryki, pokonując dystans 25 770 km i stając się lotnikiem znanym w Polsce, a także na świecie. Trasa przelotu obejmowała m.in. Warszawę, Belgrad, Ateny, Kair, Chartum, Kisumu, Abercon, Elisabethville, Luebo, Léopoldville, Lagos, Abidżan, Bamako, Dakar, Port Etienne, Agadir, Villa Cisneros, Casablancę, Alicante i Paryż. Lot obfitował w wiele problemów z silnikiem, który dwa razy był demontowany z płatowca. W pobliżu miejscowości Ribérac we Francji, doszło np. do urwania tłoka w cylindrze i Skarżyński dokonał trudnego lądowania awaryjnego na zboczu polanki wśród zadrzewionych pagórków. Nie zdecydował się jednak na wymianę poważnie uszkodzonego silnika, chciał wrócić na tym samym, naprawionym.\nLot przez Atlantyk.\n8 maja 1933 na jednomiejscowym samolocie polskiej konstrukcji, RWD-5bis (znaki SP-AJU), adaptowanym do dalekiego lotu, jako pierwszy Polak przeleciał nad południową częścią Oceanu Atlantyckiego z zachodniego wybrzeża Afryki (Saint Louis w Senegalu) do Maceió w Brazylii. Wystartował do lotu 7 maja o godz. 23:00. Przelot trwał 20 godz. 30 min., z czego 17 godz. 15 min. nad oceanem. W ten sposób – wynikiem 3582 km – ustanowił międzynarodowy rekord odległości w klasie C kategorii II samolotów turystycznych, o masie własnej do 450 kg. Do legendy przeszedł m.in. fakt, iż Skarżyński odbył lot w garniturze, a nie kombinezonie pilota.\nZa swój wyczyn otrzymał w 1936 od Międzynarodowej Federacji Lotniczej (FAI) Medal Louisa Blériota za rekord odległości w pierwszej edycji, przyznawany za rekordy (prędkości, pułapu, odległości lotu) w lotnictwie lekkim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10689", "fragment_id": "169062/2", "subtitle": "", "title": "Stanisław Skarżyński", "parentId": 10689.0, "start_index": 2749.0, "document_id": "169062", "source": "wikipedia", "score": 0.6232906579971313}, "uuid": "700c4888-e46b-4a03-ae66-f009edaa5221"}, {"page_content": "Nawiązano liczne kontakty zagraniczne, których efektem były pierwsze sukcesy międzynarodowe. W 1926 r. Bolesław Orliński wykonał przelot na trasie Warszawa – Tokio – Warszawa. Stanisław Skarżyński przelotem nad południowym Atlantykiem w 1933 r. ustanowił rekord świata. Ukoronowaniem owych sukcesów były w latach trzydziestych dwukrotne zwycięstwa Polaków w międzynarodowych zawodach samolotów turystycznych tzw. Challenge 1932: – Żwirki i Wigury i w Challenge 1934, organizowanych w Polsce przez ARP – Bajana i Pokrzywki. Polscy piloci balonowi zwyciężali w zawodach o Puchar Gordona Bennetta w latach (1933, 1934, 1935 – zdobywając puchar na własność i w 1938).\nAerokluby regionalne.\nCele Aeroklubu Polskiego realizowane są za pośrednictwem aeroklubów regionalnych, i innych osób prawnych w sporcie przyjmowanych do związku. \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nMedale, odznaki, dyplomy i tytuły.\nAeroklub Polski ustanowił wyróżnienia i medale dla: Aeroklubów, członków aeroklubu, sportowców i innych osób za wybitne osiągnięcia, działalność społeczną, publicystyczną, popularyzację sportu lotniczego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9670", "fragment_id": "173355/1", "subtitle": "", "title": "Aeroklub Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 1674.0, "document_id": "173355", "parentId": 9670.0, "score": 0.3172765374183655}, "uuid": "636ee222-fe95-4ca1-b408-e95e92d59aa1"}, {"page_content": "Gdy w sierpniu 1933 roku bracia dokonywali przelotu do planowanego miejsca startu, z Nowego Jorku na niewielkie lądowisko Harbour Grace na Nowej Fundlandii, pilot, któremu zlecili przeprowadzenie samolotu, uszkodził go podczas lądowania. Mimo to, bracia odremontowali samolot i postanowili podjąć próbę przelotu w następnym roku. Przymusową przerwę Bolesław Adamowicz wykorzystał na pogłębienie umiejętności z nawigacji lotniczej i zdanie egzaminu z lotów bez widoczności ziemi, zaledwie na kilka dni przed startem. Bracia zapoznali się również dokładniej z charakterystykami meteorologicznymi nad Atlantykiem. Mimo to, nie posiadając radia, a jedynie rakietnicę z nabojami sygnalizacyjnymi, przelot był połączony z wyjątkowo dużym ryzykiem. \n28 czerwca 1934 bracia wystartowali z lotniska Floyd Bennett Field koło Nowego Jorku do wysuniętego najbardziej na wschód lotniska Harbour Grace na Nowej Fundlandii; tym razem lecieli o własnych siłach i wylądowali bez kłopotów. Następnego dnia, 29 czerwca o godzinie 5 rano, bracia wystartowali do lotu przez Atlantyk, wpisując w dzienniku pokładowym: „June 29. Take off 5 O’Clock From Harbour Grace for Warsaw, Poland”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=135639", "fragment_id": "17051/2", "subtitle": "", "title": "Bracia Adamowiczowie", "parentId": 135639.0, "start_index": 2691.0, "document_id": "17051", "source": "wikipedia", "score": 0.18802444636821747}, "uuid": "89c20c03-97c7-4407-85d5-805192807fc0"}, {"page_content": "W latach 1935 i 1936 do floty dołączono samoloty Douglas DC-2, Lockheed L-10-A Electra i Junkers Ju 52/3m. W latach 1938–1939 zakupiono samoloty Lockheed L-14-H Super Electra – w owym czasie najnowocześniejsze samoloty komunikacyjne na świecie. Plany uruchomienia lotów transatlantyckich powstały po zakupie samolotów Lockheed L-14, regularne loty samolotów planowano w roku 1940. Zakupione w USA samoloty Super zdemontowano i drogą morską dostarczano do Polski. Postanowiono jeden z egzemplarzy tego samolotu dostarczyć drogą lotniczą przez Atlantyk. 13 maja 1938 r. z lotniska fabrycznego w Los Angeles wystartowali na „Lockheedzie” dyrektor naczelny LOT-u mjr pil. Wacław Makowski (pierwszy pilot) i Zbigniew Wysiekierski (drugi pilot). Lot odbył się przez Kalifornię, Brazylię, do Natalu przez Atlantyk południowy, do Dakaru przez Afrykę i Niemcy do Warszawy. Był to pionierski przelot dwusilnikowego samolotu komunikacyjnego z wytwórni w USA w Warszawie zakończony 5 czerwca 1938 r., łączny czas przelotu wynosił 85 godzin ze średnią szybkością 292 km/h, a pokonana odległość wynosiła 24 850 km (11 godzin, 3070 km nad Atlantykiem).\n26 kwietnia 1937 LOT uruchomił nową linię z Helsinek przez Warszawę, Ateny do Lyddy (Tel Awiw). W tym czasie było to najdłuższe lotnicze połączenie południkowe w Europie o długości 4300 km. Najdłuższy odcinek trasy z Warszawy wykonywany był w godzinach nocnych w ciągu 6 godzin (1674 km) z tylko jednym międzylądowaniem w Atenach. Uruchomienie takiego połączenia było znaczącym osiągnięciem wymagającym posiadania nowoczesnego sprzętu lotniczego i doświadczonego personelu lotniczego. Z rozszerzeniem siatki międzynarodowych połączeń było związane hasło reklamowe PLL LOT, \"„Granice polskości zakreśli zasięg polskich samolotów”\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22598", "fragment_id": "170254/2", "subtitle": "", "title": "Polskie Linie Lotnicze LOT", "document_id": "170254", "start_index": 2857.0, "parentId": 22598.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13682115077972412}, "uuid": "1f85e54b-528c-4e90-baaf-0d96eab5cf00"}, {"page_content": "W styczniu 1930 Mermoz powrócił do Francji. W celu wyeliminowania konieczności dziesięciodniowego transportu poczty statkiem między Natalem a Dakarem, podjął próby otwarcia komunikacji lotniczej przez południowy Atlantyk. Między 11 a 12 maja 1930 ustanowił rekord odległości 4308,34 km w locie między Tuluzą a Saint Louis w Senegalu, wodnosamolotem Latécoère 28-3 „Comte-de-La Vaulx”. Następnie, między 12 a 13 maja przeleciał w czasie 21 h 10 m Atlantyk z Saint Louis do Natalu (3173,2 km). Podczas lotu powrotnego, samolot wodował przymusowo na skutek awarii, lecz Mermoz z załogą zostali uratowani przez statek.\nMermoz dokonał następnie kilku dalszych długodystansowych przelotów: między 30 marca i 2 kwietnia 1931 samolotem Bernard 80 rekord odległości 8960 km w czasie 59 h 13' (z Paillardem), a w dniach 12-22 stycznia 1933 samolotem Couzinet 70 „l'Arc-en-Ciel” z Collenotem na trasie z Paryża do Buenos Aires, w tym 16 stycznia w czasie 14 h 27' przez Atlantyk z Saint Louis do Natalu. W 1934 pokonał 6 razy Atlantyk. W grudniu 1935 uruchomiono regularne cotygodniowe połączenia pocztowe przez południowy Atlantyk.\n7 grudnia 1936 rano Mermoz wyleciał z Dakaru czterosilnikową łodzią latającą Latécoère 300 „Croix du Sud” (Krzyż Południa) z 4 osobami załogi, po czym samolot zaginął z całą załogą. Gdy był w odległości ok. 800 km od Dakaru, otrzymano jedynie informację radiową z samolotu o zatrzymaniu prawego tylnego silnika; szczegółowych losów samolotu i przyczyn katastrofy nie ustalono. Przypuszcza się, że śmigło mogło uszkodzić kadłub samolotu w części ogonowej, przez co mógł wpaść do wody, tracąc jednocześnie pływalność. Jedną z hipotez przyczyny katastrofy jest sabotaż samolotów Aéropostale przez nazistowską agenturę.Jean Mermoz pod koniec życia był głównym inspektorem pilotem linii Air France, która powstała w 1934 na miejsce Aéropostale. Był odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Legii Honorowej (1934), a pośmiertnie Wielkim Złotym Medalem FAI. Wylatał 8200 godzin na samolotach, 24 razy przeleciał Atlantyk południowy. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=990014", "fragment_id": "1380481/2", "subtitle": "", "title": "Jean Mermoz", "parentId": 990014.0, "start_index": 3004.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1380481", "score": 0.40157291293144226}, "uuid": "bfe8d646-30bc-40d5-9897-211942543cd1"}, {"page_content": "Władze spółki postanowiły wykorzystać zakup nowoczesnego samolotu propagandowo. Zdecydowano, że ostatnia z maszyn zostanie sprowadzona z fabryki w Burbank do Warszawy drogą lotniczą. Według ówczesnej prasy, z uwagi na kosztowny transport morski, wiążący się też z możliwościami uszkodzeń i korozji, „dyrekcja LOTU zdecydowała wypróbować jedyną właściwą drogę dla transportu samolotów komunikacyjnych, tj. powietrze”. Lot odbył się w maju 1938 roku. Załoga w składzie: Wacław Makowski (dyrektor LOT i pierwszy pilot), Zbigniew Wysiekierski (drugi pilot), Szymon Piskorz (mechanik), Alfons Rzeczewski (radiooperator, został w Cristobal) oraz Jerzy Krassowski (kierownik ruchu) wystartowała fabrycznie nowym samolotem z Burbank w Kalifornii 13 maja 1938. Przez Mazatlán, Meksyk, Gwatemalę, France Field w Panamie, Limę, Santiago, Buenos Aires i Rio de Janeiro maszyna dotarła do Natalu w Brazylii. Stamtąd w 11 godzin i 10 minut załoga przekroczyła Atlantyk i wylądowała w Dakarze, pokonując dystans 3070 kilometrów w rekordowym czasie bez międzylądowań. Następnie trasa wiodła przez Casablankę, Tunis i Rzym, skąd samolot dotarł 5 czerwca bezpośrednio na lotnisko Okęcie w Warszawie. W sumie podczas przelotu z Kalifornii do Polski maszyna spędziła w powietrzu 85 godzin 2 minuty, pokonując 24 850 km. Samolot pokonał Andy i dwukrotnie równik. Załoga była dobrana pod kątem zebrania doświadczeń, także z zakresu organizacji lotnictwa w USA. Samolot zabrał również pocztę lotniczą z Ameryki Południowej. Przelot miał znaczenie reklamowe i propagandowe, ale także miał być przygotowaniem do rozpoczęcia w 1940 regularnych lotów transatlantyckich. Plany te pokrzyżował wybuch II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1543314", "fragment_id": "226201/1", "subtitle": "", "title": "Lockheed L-14 Super Electra", "document_id": "226201", "start_index": 2076.0, "parentId": 1543314.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29637831449508667}, "uuid": "18d01a78-7232-474c-aef8-e01d303e9fcd"}, {"page_content": "Jak w wielu krajach, również w ZSRR na przełomie lat 20. i 30. planowano i przeprowadzano rekordowe loty na samolotach produkowanych przez rodzimy przemysł lotniczy. Był to sposób na pokazanie siły i nowoczesności państwa i jego gospodarki. Kiedy rozpoczęły się prace nad ANT-4 wiedziano, że będzie on dysponował największym z radzieckich samolotów zasięgiem. W związku z tym już w grudniu 1927 roku pojawił się pomysł lotu transatlantyckiego. Trasa miała biec przez Europę i Zachodnią Afrykę, potem przez Atlantyk do Ameryki Południowej i dalej wzdłuż wschodnich wybrzeży kontynentu do Nowego Jorku. Niestety, z powodu izolacji dyplomatycznej Związku Radzieckiego, możliwość uzgodnienia przelotu nad terytoriami tak wielu państw wydawała się nierealna.\nZdecydowano się więc na lot na wschód – wzdłuż Kolei Transsyberyjskiej, przez Kamczatkę i północną część Pacyfiku, na południe wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Północnej i dalej nad terytorium USA do Nowego Jorku. Jednym z argumentów na korzyść tej trasy był fakt, że jej część biegnącą przez Syberię wykorzystywali już w czasie lotów rekordowych lotnicy innych krajów – w tym polscy. Ostateczna decyzja o przeprowadzeniu lotu zapadła w kwietniu 1929 roku. Dowódcą załogi mianowano Siemiona Szestakowa – pilota, który w 1927 roku na samolocie R-3 przeleciał trasę Moskwa – Tokio – Moskwa. Szestakow na stanowisko mechanika pokładowego wybrał D. Fufajewa (z którym odbył rekordowy lot do Tokio). Drugim pilotem został F. Bołotow, a nawigatorem B. Stierligow.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3268346", "fragment_id": "127023/2", "subtitle": "", "title": "TB-1", "document_id": "127023", "start_index": 3544.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3268346.0, "score": 0.6327452659606934}, "uuid": "af643dea-58d2-46bf-8675-3742ba463f37"}]}
{"id": "q_474", "question": "Częścią którego morza jest Morze Jońskie?", "answer": [{"page_content": "Morze Jońskie (starogr. Ιόνιος Πόντος, łac. \"Mare Ionium\", gr. Ιόνιο Πέλαγος, wł. \"Mar Ionio\", alb. \"Deti Jon\") – część Morza Śródziemnego między południowo-zachodnim wybrzeżem Półwyspu Bałkańskiego (Grecja i południowa Albania) a południowo-wschodnim wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego oraz Sycylią (Włochy).\nGranice.\nOd północy Morze Jońskie łączy się z Morzem Adriatyckim poprzez Cieśninę Otranto. Granicą jest linia pomiędzy Butrintem w Albanii, poprzez północne wybrzeża Korfu, do przylądka Santa Maria di Leuca we Włoszech.\nWschodnią granicę tworzy wybrzeże Albanii i Grecji – od miejscowości Butrint na północy, po przylądek Matapan na Półwyspie Peloponeskim. Na Przesmyku Korynckim łączy się poprzez Kanał Koryncki z Morzem Egejskim.\nNa południu granica jest umowna – wzdłuż linii łączącej przylądek Passero (Sycylia) z przylądkiem Matapan (Peloponez).\nZachodnią granicę tworzy wybrzeże Włoch i Sycylii – od Santa Maria di Leuca do przylądka Passero z połączeniem z Morzem Tyrreńskim poprzez Cieśninę Mesyńską.\nCharakterystyka.\nMorze Jońskie posiada dobrze rozwiniętą linię brzegową oraz liczne zatoki. Największe to: Tarencka, Squillace (zachodnia część), Ambrakijska, Patraska, Koryncka, Kiparysyjska, Meseńska (część wschodnia). We wschodniej części morza znajduje się archipelag Wysp Jońskich. Wysokość pływów na Morzu Jońskim sięga 40 centymetrów. Maksymalna głębokość Morza Jońskiego wynosi 5121 metrów.Na wodach Morza Jońskiego prowadzi się połowy sardynki, szprota, sardeli, makreli, tuńczyka, głowacza, kalmarów oraz małży. To również ważny region turystyczny. Wzdłuż wybrzeży rozwinęły się liczne kąpieliska i miejscowości wypoczynkowe.\nPorty.\nDuże porty morskie:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67245", "fragment_id": "639432/0", "subtitle": "", "title": "Morze Jońskie", "parentId": 67245.0, "start_index": 0.0, "document_id": "639432", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "b56c5ded-b624-434f-b19c-6e13375018a9"}, {"page_content": "Morze Tyrreńskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Mar Tirreno&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Mer Tyrrhénienne&lt;/&gt;) – część Morza Śródziemnego, zawarta pomiędzy wyspami Korsyką, Sardynią i Sycylią a Półwyspem Apenińskim. Nazwa morza wywodzi się od greckiego określenia Etrusków (\"Tyrrhenoi\"), którzy w starożytności zamieszkiwali północne rejony Półwyspu Apenińskiego. Do Morza Tyrreńskiego uchodzi trzecia co do długości rzeka Włoch – Tyber.\nGłówne porty:\nGeografia.\nMorze Tyrreńskie przypomina kształtem trójkąt. Jego powierzchnia wynosi 231 000 km² z maksymalną głębokością wynoszącą około 3840 m. Warto zaznaczyć, że prawie całą powierzchnię dna zajmuje Basen Tyrreński o głębokości od 3000 do 3500 m.\nMorze Tyrreńskie dzieli się na dwa baseny: Basen Vavilov i Basen Marsili, oddzielone Grzbietem Issel.\nW południowej części, na północ od Sycylii, znajdują się Wyspy Liparyjskie oraz Ustica. We wschodniej części Morza Tyrreńskiego znajduje się podwodny wulkan Marsili.\nZasolenie z uwagi na mały wpływ wód kontynentalnych jest praktycznie stałe i wynosi 38 PSU, przy czym na głębokości 1500 m wzrasta do 38,4 PSU. Temperatura wody wynosi zimą około 13 °C, natomiast latem waha się od 23 do 24 °C. Morze charakteryzuje śródziemnomorski klimat podzwrotnikowy, w suche i ciepłe lata temperatura powietrza wynosi od 28 do 34 °C.\nNa północ od Morza Tyrreńskiego znajduje się Morze Liguryjskie, na południowy wschód za Cieśniną Mesyńską znajduje się Morze Jońskie, natomiast na zachód za Cieśniną Świętego Bonifacego znajduje się Morze Balearskie.\nMiędzynarodowa Organizacja Hydrograficzna wyznacza granice Morza Tyrreńskiego w następujący sposób:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15384", "fragment_id": "174851/0", "subtitle": "", "title": "Morze Tyrreńskie", "document_id": "174851", "start_index": 0.0, "parentId": 15384.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35134637355804443}, "uuid": "1797ec2e-0e06-4c3f-8168-d858ad28cd4f"}, {"page_content": "Zatoka Patraska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Πατραϊκóς Κóλπος&lt;/&gt;, \"Patraikós Kolpos\") – wschodnia część Morza Jońskiego u zachodniego wybrzeża Grecji. \nRozciąga się od linii wyspa Oksja-przylądek Araksos na zachodzie, po cieśninę Rio-Andirio na wschodzie (Zatoka Koryncka). Długość akwenu: 40–50 km, szerokość 10–20 km, powierzchnia 350–400 km². Przez cieśninę Rio-Andirio przerzucony jest most Rio-Andirio (długość 2,88 km), oddany do użytku w 2004, znacznie skracający podróż pomiędzy kontynentem a Peloponezem. \nNa Morzu Jońskim u wylotu Zatoki Patraskiej, ok. 15 km na zachód od przylądka Araksos, 7 października 1571 miała miejsce największa w dziejach bitwa morska, w której ogółem wzięło udział ponad 430 okrętów.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1580746", "fragment_id": "709489/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka Patraska", "parentId": 1580746.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "709489", "score": 0.09942357242107391}, "uuid": "4a7455b5-404f-484e-848a-3c9cee01085a"}, {"page_content": "Zatoka Kiparysyjska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Κυπαρισσιακός Κόλπος&lt;/&gt;, Kiparisiakos Kolpos) – zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Jońskiego, oblewa zachodnie wybrzeża półwyspu Peloponez, na południe od wyspy Zakintos.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1653069", "fragment_id": "680403/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka Kiparysyjska", "document_id": "680403", "start_index": 0.0, "parentId": 1653069.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12067513912916183}, "uuid": "88e2158e-daf1-4d73-a500-b588ee40b085"}, {"page_content": "Morze Egejskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Aegean Sea&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Αιγαίο Πέλαγος&lt;/&gt; – \"Egeo Pelagos\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Mare Aegeum&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Ege Denizi&lt;/&gt;) – morze wewnątrzkontynentalne we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpatos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim.\nGeografia.\nTopografia.\nLinia brzegowa tego morza jest bardzo rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię urozmaicają Wyspy Egejskie – archipelagi Cyklad, Dodekanezu, Sporad Północnych, pojedyncze wyspy: Kreta, Eubea, Chios, Limnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne. Z tego powodu wewnątrz wyróżnia się liczne mniejsze akweny: morza, zatoki i cieśniny. Na północy leży Morze Trackie, na zachodzie Morze Mirtejskie, na południu Morze Kreteńskie, a na wschodzie Morze Ikaryjskie. Pod względem budowy geologicznej Morze Egejskie leży na obszarze płyty tektonicznej (mikropłyty) egejskiej. Występuje wiele rowów (m.in. Kreteński, Anatolijski) i basenów. Czynne 2 wulkany: Kajmeni (na wyspie Santoryn) i Nisiros.\nPrzynależność polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3903", "fragment_id": "168398/0", "subtitle": "", "title": "Morze Egejskie", "parentId": 3903.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168398", "source": "wikipedia", "score": 0.40519073605537415}, "uuid": "add771e5-0e02-4f66-bf2a-86cfac4e55a4"}, {"page_content": "Morze Adriatyckie lub Adriatyk (alb. \"Det(i) Adriatik\", serb. i chorw. \"Jadransko more\", \"Jadran\", słoweń. \"Jadransko morje\", \"Jadran\", wł. \"Mare Adriatico\") – północne odgałęzienie Morza Śródziemnego. Oddziela półwyspy Apeniński od Bałkańskiego.\nNazwa morza pochodzi od nazwy starożytnego portu morskiego Hadria (obecnie Adria) założonego przez Etrusków na jego północnym wybrzeżu, na obszarze dzisiejszych Włoch.\nAmplituda pływów wynosi około 90 cm (średnia dla całego Morza Śródziemnego to około 27 cm). Prądy powierzchniowe są powodowane przez wiatry północne. Amplituda temperatur jest bardzo niska.\nGeografia.\nMorze Adriatyckie zajmuje przestrzeń pomiędzy Półwyspem Apenińskim a północną częścią Półwyspu Bałkańskiego. Granica południowa z Morzem Jońskim jest umowna. Jest nią linia pomiędzy Butrintem w Albanii, poprzez północne wybrzeża Korfu do przylądka Santa Maria di Leuca we Włoszech.\nDo Morza Adriatyckiego uchodzą rzeki: Adyga, Buna, Cetina, Krka, Socza, Piawa, Reno, Tagliamento, Brenta, Pad i Neretwa. Bardzo dobrze rozwinięte jest rybołówstwo. Dominują połowy sardynek, makreli, tuńczyków.\nGłówne porty.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nWyspy na Morzu Adriatyckim.\nCharakterystyczną cechą Morza Adriatyckiego jest występowanie wzdłuż wybrzeża chorwackiego około 1200 wysp, z czego 69 jest zamieszkanych. Ten typ wybrzeża nazywa się wybrzeżem dalmatyńskim. Głównymi wyspami są:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67520", "fragment_id": "639541/0", "subtitle": "", "title": "Morze Adriatyckie", "parentId": 67520.0, "start_index": 0.0, "document_id": "639541", "source": "wikipedia", "score": 0.23375600576400757}, "uuid": "7de00e9d-e519-4102-97ba-4f47878d5161"}, {"page_content": "Zatoka Meseńska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Μεσσηνιακος Κόλπος&lt;/&gt;, \"Mesiniakos Kolpos\") – zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Jońskiego, wcina się w południowo-zachodnią część półwyspu Peloponez.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1653067", "fragment_id": "680402/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka Meseńska", "document_id": "680402", "start_index": 0.0, "parentId": 1653067.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13159365952014923}, "uuid": "f9b0851b-3afc-4c55-bd97-9061c5303647"}, {"page_content": "Cieśnina Korfu (gr. Πορθμός της Κέρκυρας, alb. Kanali i Korfuzit) – cieśnina łącząca Morze Adriatyckie z Morzem Jońskim, oddzielająca grecką wyspę Korfu od wybrzeży Albanii (Półwysep Bałkański). Główne miejscowości nad cieśniną to: Ksamil (Albania) i Kassiopi (Grecja).\nPrzedmiot sporu granicznego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2676462", "fragment_id": "1616727/0", "subtitle": "", "title": "Cieśnina Korfu", "parentId": 2676462.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1616727", "score": 0.1772891730070114}, "uuid": "e8e0f55c-f36b-4d64-a6eb-27a0a801ae91"}, {"page_content": "Grecja – to kraj o urozmaiconej powierzchni leżący w Europie Południowej, a dokładnie jej południowo-wschodniej części. Grecja zajmuje południową część Półwyspu Bałkańskiego. Z trzech stron oblewają ją morza (Morze Jońskie od zachodu, Morze Śródziemne od południa, Morze Egejskie od wschodu i Morze Kreteńskie od północnej strony wyspy Kreta).\nPowierzchnia i granice.\nPowierzchnia – całkowita 131 990 km², a bez wysp 106 990 km²\nSkrajne punkty: północny 41°45′N, południowy 34°58′N, zachodni 19°22′E, wschodni 41°45′E. Rozciągłość południkowa wynosi 800 km, zaś równoleżnikowa 560 km. Kontynentalna część Grecji to obszar o wymiarach 530 (południkowa) na 280 (równoleżnikowa).\nGrecja graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa – 13 676 km (wraz z wyspami).\nUkształtowanie poziome.\nOkoło 1/5 powierzchni całego kraju zajmują wyspy. Jest ich ok. 3 tys. (167 zamieszkanych). Największe skupisko wysp znajduje się na Morzu Egejskim, tworząc swoisty archipelag łączący Grecję z Turcją. Niektóre wyspy Grecji od lądu Azji Mniejszej dzielą niewielkie cieśniny. Największe wyspy Grecji to:\noraz archipelagi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1205868", "fragment_id": "1112730/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Grecji", "parentId": 1205868.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1112730", "source": "wikipedia", "score": 0.2837168276309967}, "uuid": "37fb3572-76b8-4398-81c9-43f60fd357b0"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Bałkany”. Zobacz też: Bałkany (ujednoznacznienie).\nPółwysep Bałkański, skrótowo Bałkany – półwysep w Europie Południowej. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i Morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. \"Vrata\") na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu, np. linia prosta styczna do brzegów Adriatyku i Morza Czarnego, a także linia łącząca Triest z Odessą.\nPowierzchnia półwyspu – około 470 tys. km², długość – około 950 km, szerokość na północy – 1260 km. Najdalej na południe położoną częścią jest podrzędny Półwysep Peloponeski. Ukształtowanie powierzchni głównie górzyste, niziny głównie na wschodzie i w rejonach nadbrzeżnych. Klimat umiarkowany, śródziemnomorski, ciepły subtropikalny i morski. Roślinność śródziemnomorska, na północy środkowoeuropejska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10730", "fragment_id": "169089/0", "subtitle": "", "title": "Półwysep Bałkański", "document_id": "169089", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 10730.0, "score": 0.27938205003738403}, "uuid": "bf418d45-bcb3-47fc-a9d2-036ea569a938"}]}
{"id": "q_475", "question": "Jaką nazwę nosiła założona w 1882 przez Ludwika Waryńskiego pierwsza na ziemiach polskich partia polityczna?", "answer": [{"page_content": "Do strajków zainicjowanych przez struktury socjalistyczne doszło w Poznaniu w roku 1871 i 1872. Od 1871 roku działalność na terenie Galicji prowadził Bolesław Limanowski. W 1878 roku Ludwik Waryński założył organizację młodzieży robotniczej i studenckiej. W 1879 roku opublikowany został \"Program socjalistów polskich\" zwany również \"programem brukselskim\". Z inicjatywy Waryńskiego 1882 roku założona została pierwsza polska partia robotnicza, Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat przez historyków nazywana jako I Proletariat lub Wielki Proletariat, organizacja ta została jednak rozbita przez carską policję. Organizacja dążyła do ogólnoświatowej rewolucji socjalistycznej i likwidacji kapitalizmu. Dwa lata po rozbiciu I Proletariatu powstał II Proletariat.\nW latach 70. w ruchu socjalistycznym doszło do pierwszych napięć na tle ideologicznym. Limanowski podkreślał polski patriotyzm i dążenie do walki o niepodległość. Założona w Genewie organizacja Limanowskiego Lud Polski wydała w 1881 roku broszurę \"Patriotyzm i socjalizm\", która uznała została za ideologiczny manifest ugrupowania. Waryński zwracał natomiast uwagę na kosmopolityzm i elitaryzm. Nawiązywał ścisłe relacje z rosyjską Wolą Ludu oraz odrzucał dawne hasła niepodległościowe ruchu robotniczego. Ludwik Waryński pochodził z Ukrainy, działał jednak na terenie całej Polski i za granicą. W 1880 roku był jednym z trzydziestu pięciu oskarżonych w procesie działaczy socjalistycznych, uniknął jednak wyroku. Założony przez niego Wielki Proletariat określany był jako awangarda rewolucji. Działacze partii założyli fundusz robotniczy z którego finansowano działalność partii i prowadzenie strajków. Po udanym strajku w Żyradowie w kwietniu 1884 roku, czołowi członkowie partii zostali skazani na śmierć, wśród straconych działaczy znalazł się sam Waryński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2858578", "fragment_id": "1196952/3", "subtitle": "", "title": "Socjalizm w Polsce", "document_id": "1196952", "start_index": 4136.0, "parentId": 2858578.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "813358df-bae4-4abd-8da9-681fbba6a616"}, {"page_content": "Jako pierwsze powstały na ziemiach polskich partie o zabarwieniu socjalistycznym: Wielki Proletariat, założony przez Ludwika Waryńskiego w 1882 roku, II Proletariat (1888) i Związek Robotników Polskich (1889). Były one orędowniczkami walki rewolucyjnej z kapitalizmem, natomiast program niepodległościowy cieszył się z ich strony marginalnym zainteresowaniem. Podobnie Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (SDKP) (1893) – przemianowana w roku 1900 na SDKPiL – nie miała programu niepodległościowego. Pod wpływem wybitnej teoretyczki proletariatu, Róży Luksemburg, uważającej walkę o niepodległość za szkodliwą dla interesów ruchu robotniczego, działacze SDKPiL wierzyli w nadchodzącą powszechną rewolucję, która zetrze kapitalizm i zniesie granice. Polskich działaczy niepodległościowych uważali za szowinistów. Inne stanowisko zajmował ruch reformistyczny obozu socjalistycznego. Działająca w Paryżu Gmina Narodowo-Socjalistyczna nawoływała do przygotowań wyzwoleńczych i do powstania po wybuchu wojny między zaborcami. Utworzony również w Paryżu w 1892 roku Związek Zagraniczny Socjalistów Polskich hasła niepodległościowe uważał za czołowe. W programie partii wysunięto postulat utworzenia wolnej, demokratycznej Rzeczypospolitej, którą – na drodze reform – przekształci się w państwo socjalistyczne. W kraju związek występował pod nazwą PPS, przy czym jedno z jej skrzydeł (Jan Stróżecki) wiązało wyzwolenie narodowe z wyzwoleniem społecznym w powszechnej rewolucji, podczas gdy drugie (Józef Piłsudski) wysuwało walkę o niepodległość na plan pierwszy, nie stroniąc przy tym od kwestii socjalnych. Ugrupowanie to uważało Rosję za największego wroga narodu polskiego, gdyż Imperium Rosyjskie było największą przeszkodą w realizacji PPS-owskiej wizji odrodzenia wielonarodowej Polski w granicach przedrozbiorowej Rzeczypospolitej", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=649591", "fragment_id": "830150/31", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1831–1914)", "parentId": 649591.0, "start_index": 49577.0, "document_id": "830150", "source": "wikipedia", "score": 0.6960837841033936}, "uuid": "70bd38f1-f495-43e7-aa84-382eea813153"}, {"page_content": "Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat lub Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat – pierwsza polska partia robotnicza opierająca się na założeniach marksizmu, anarchizmu i ideologii rosyjskiej Narodnej Woli (w historiografii PRL zwana również „I Proletariatem” lub „Wielkim Proletariatem”) funkcjonująca w Królestwie Polskim od 1882 do 1886. Jej pięciu działaczy zostało straconych przez władze carskie.\nHistoria.\nPartia powstała w sierpniu 1882 roku w Warszawie. Jej założycielem był powracający w grudniu 1881 z Genewy Ludwik Waryński oraz działacze lokalnych kółek socjalistycznych Henryk Dulęba i Kazimierz Puchewicz. Waryński rozpoczął dyskusje w środowiskach robotników i studentów m.in. ze Stanisławem Krusińskim. W kwietniu 1882 Waryński i Puchewicz wydali pierwszą niepodpisaną odezwę wspierającą strajk robotników w Warsztatach Naprawczych Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Waryńskiego wspierał emisariusz petersburskiej grupy młodzieży polskiej Stanisław Kunicki.\nOrganizacja w lipcu i sierpniu 1882 przygotowała swój pierwszy program jako „Odezwa Komitetu Robotniczego Partii Socjalno-Rewolucyjnej «Proletariat»”. Podstawą organizacji były 6-10-osobowe kółka podporządkowane Komitetowi Robotniczemu. W grudniu 1882 organizację opuścił Kazimierz Puchewicz, który powołał w następnym roku Partię Robotniczą Solidarność, która ograniczała swoje działania wyłącznie do spraw ekonomicznych, odrzucając żądania polityczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=469494", "fragment_id": "1559813/0", "subtitle": "", "title": "I Proletariat", "parentId": 469494.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1559813", "score": 0.8341176509857178}, "uuid": "f43b8f30-bc8e-435c-8c1c-0f98ef610105"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Komunizm w Polsce.\"\nPowstanie polskiego ruchu robotniczego jest ściśle związane z procesem industrializacji ziem polskich w II połowie XIX w. Zarówno likwidacja granicy celnej między Królestwem Polskim a Imperium Rosyjskim w 1851, jak i zniesienie pańszczyzny 18 marca 1864 pozwoliły na gwałtowny rozwój przemysłowy ziem polskich zaboru rosyjskiego. Rozwój kolei żelaznej, mniejsza odległość od portów Morza Bałtyckiego i Północnego, zasoby surowców naturalnych (przede wszystkim węgla), tania siła robocza i nieco wyższy poziom kulturalny powodował, że Kongresówka stała się atrakcyjna dla rozwoju przemysłu w stosunku do Rosji właściwej. Towary przemysłowe wytworzone tutaj były znacznie tańsze na rynkach rosyjskich w stosunku do tych wyprodukowanych w Niemczech lub w Czechach z powodu likwidacji granicy celnej. Wraz z rozwojem przemysłu powstała klasa robotnicza, która bardzo szybko podjęła walkę z kapitalistami o poprawę swych warunków ekonomicznych. Bardzo szybko zaistniała potrzeba utworzenia związków zawodowych do obrony ekonomicznej, jak i powołania partii politycznej, która broniłaby interesów klasy robotniczej. Pierwszą partię robotniczą – Socjal-Rewolucyjną Partię „Proletariat” (tzw. Wielki Proletariat) założył w Warszawie 1 września 1882 Ludwik Waryński. Po rozbiciu tej organizacji przez władze carskie, zakładano kolejne: tzw. II Proletariat (Marcin Kasprzak i Ludwik Kulczycki), a następnie III Proletariat (Ludwik Kulczycki). W miarę rozwoju inteligencji polskiej, oświaty, upowszechniania się ideologii pozytywizmu i idei socjalistycznych w Polsce zaistniały warunki do utworzenia partii politycznych odwołujących się do marksizmu – socjalistycznych i socjaldemokratycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8785", "fragment_id": "167731/1", "subtitle": "", "title": "Komunistyczna Partia Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 1981.0, "parentId": 8785.0, "document_id": "167731", "score": 0.6907959580421448}, "uuid": "96ecdb09-a279-49de-a3cc-abb4117d6423"}, {"page_content": "Za granicą Waryński zamieszkał pod Genewą, gdzie wraz z innymi polskimi emigrantami wynajmował niewielki domek. Okres ten w życiu Waryńskiego to czas, w którym rozwijał swoje poglądy polityczne – m.in. odrzucił anarchizm, który poprzednio dopuszczał. Szczególnie ostro krytykował wówczas występowanie elementów nacjonalistycznych w ruchu socjalistycznym. Zajął się także pisaniem rozmaitych publikacji i artykułów, spotykał z działaczami socjalistycznymi z Rosji i krajów Europy Zachodniej, brał udział w Międzynarodowym Kongresie Socjalistycznym w Chur. W tym okresie rodził się pierwszy program polskich socjalistów, który w celach konspiracyjnych nosił nazwę programu brukselskiego.\nPodczas pobytu w Szwajcarii Waryński poznał swoją przyszłą żonę, Annę Sieroszewską, siostrę towarzysza walki, Wacława Sieroszewskiego. Ludwik miał później z Anną syna Tadeusza. Ludwikowi dłużył się pobyt na emigracji. Pragnął powrócić do kraju i czynnie włączyć się do walki, szczególnie po śmierci cara Aleksandra II z ręki zamachowca. Dzięki pomocy rosyjskiego rewolucjonisty Lwa Dejcza, który napisał do przyjaciół list z prośbą o środki dla Ludwika na podróż, Waryński w listopadzie 1881 powrócił do Królestwa.\nProletariat.\nW 1882 Waryński powrócił do Warszawy, gdzie założył partię robotniczą pod nazwą \"Proletariat\". Stanął na jej czele (wszedł w skład jej Komitetu Centralnego), ułożył również i wydrukował jej program. Wkrótce potem zorganizował całą sieć organizacji z nią związanych. W tym okresie polski ruch socjalistyczny dopiero się rodził, ważną rolę odgrywało zatem rozbudzenie świadomości klasowej robotników. Waryński przekonywał robotników, o których mówiono w tamtym czasie „klasy biedne”, „sfery uboższe” albo „niższe”, że są członkami klasy robotniczej i powinni być z tej przynależności dumni, gdyż to właśnie oni tworzą wszelkie dobra pracą swoich rąk.\nW programie \"Proletariatu\" pisano m.in.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79168", "fragment_id": "646671/2", "subtitle": "", "title": "Ludwik Waryński", "document_id": "646671", "start_index": 3122.0, "source": "wikipedia", "parentId": 79168.0, "score": 0.6857044696807861}, "uuid": "048513c4-cecb-4b56-8d45-8908842eec17"}, {"page_content": "Równocześnie z rozwojem industrializacji kapitalistycznej, dalszemu przeobrażeniu uległy struktury społeczne ludności. Znacznie wzrosła ludność miejska, stanowiąc np. w Królestwie Kongresowym w 1900 r. już 1/3 ogółu mieszkańców, przy czym najszybciej rozrastał się proletariat wielkofabryczny, wywodzący się głównie z ludności chłopskiej, migrującej do rozrastających się miast. Mieszczaństwo zyskało na znaczeniu i ugruntowała się warstwa inteligencji, jako elita społeczna, która przejęła z rąk szlachty „rząd dusz” nad narodem polskim.\nZmieniały się również formy kapitalizmu, który z liberalnego i wolnokonkurencyjnego przerodził się w kapitalizm monopolistyczny, oligarchiczny i międzynarodowy. W konsekwencji do I wojny światowej prawie cały wielki przemysł na ziemiach wszystkich trzech zaborów został opanowany przez koncerny i spółki kapitału zagranicznego, głównie niemieckiego, francuskiego, belgijskiego i amerykańskiego.\nZagraniczni właściciele zainteresowani byli osiągnięciem jak największych zysków, jakie transferowali do swych krajów. Nie interesowali się natomiast zbytnio warunkami socjalnymi i pracy robotników, zatrudnionych w ich polskich przedsiębiorstwach. Toteż proletariat wielkofabryczny, zwłaszcza w b. Królestwie Polskim był bardzo podatny na socjalistyczną ideologię walki o robotnicze prawa. W 1882 w Warszawie powstała pierwsza większa polska partia robotnicza \"Proletariat\", kierowana przez Ludwika Waryńskiego. Kolejnymi były: Związek Robotników Polskich, Liga Narodowa, zorganizowana przez Romana Dmowskiego, Zjednoczenie Robotnicze i Polska Partia Socjalistyczna, kierowana przez Stanisława Wojciechowskiego, Józefa Piłsudskiego, Ignacego Daszyńskiego i inne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37074", "fragment_id": "177970/4", "subtitle": "", "title": "Praca organiczna", "source": "wikipedia", "start_index": 5086.0, "document_id": "177970", "parentId": 37074.0, "score": 0.22336171567440033}, "uuid": "0025f442-b4ce-4771-af45-c13a81879f7e"}, {"page_content": "Początki zainteresowania się hasłami rewolucji społecznej na ziemiach polskich związane są z pojawieniem się tej myśli w państwach zaborczych, między które podzielona była dawna Polska. Największe znaczenie mają tutaj ziemie zaboru rosyjskiego.\nHasła rewolucyjne pojawiły się w Rosji w latach siedemdziesiątych XIX stulecia.\nI Proletariat.\nW roku 1874 zaczęto zakładać pierwsze polskie kółka socjalistyczne. Wśród ich założycieli wyróżnił się Ludwik Waryński. Działacze tych kółek wywodzili się głównie z młodzieży studenckiej. Pierwszy program we wrześniu 1878 został zatwierdzony na zebraniu w pobliżu Olszynki Grochowskiej. Wydrukowano go jednak dopiero w październiku 1879 roku na łamach teoretycznego pisma \"Równość\". Dla zmylenia policji jako miejsce wydania podano Brukselę stąd nazwa – \"Program brukselski\".\nW latach 1878–1879 doszło do pierwszych aresztowań. Wielu socjalistów zdecydowało się na emigrację. Miejscem, w którym gromadzili się socjaliści nie tylko polscy, stała się od 1879 roku Genewa. Znaleźli się tam Ludwik Waryński, Stanisław Mendelson, oraz Maria Jankowska-Mendelson. Publikowali na łamach pism \"Równość\", a później \"Przedświt\". Wkrótce podjęli pracę w kraju na terenie zaboru pruskiego i zaboru rosyjskiego. Uważali, że robotnicy są podmiotem sprawczym historii, którzy prowadzą walkę z burżuazją walka klas. Aby pomóc robotnikom pragnęli w ich imieniu przejąć władzę polityczną. Środkiem prowadzącym do tego celu miało być wywołanie ogólnopolskiej rewolucji. Aby doprowadzić do tego wydarzenia, utworzono w 1882 roku w Warszawie partię Proletariat. Ta rewolucja, rozpoczęta tutaj, ponieważ, zdaniem działaczy właśnie w Rosji i w Polsce istniały najlepsze warunki do jej wybuchu, miała stać się zaczynem przemian ogólnoświatowych.\nMiał być to przewrót, dokonany przez garstkę inteligencko-robotniczego kierownictwa partii. Nie było czasu na uświadamianie szerokich mas, bowiem zmiany miały nastąpić niebawem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121976", "fragment_id": "23300/0", "subtitle": "", "title": "Polscy rewolucjoniści XIX wieku", "document_id": "23300", "start_index": 0.0, "parentId": 121976.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5312222838401794}, "uuid": "5805d546-ca11-48d3-9c8a-5bf735e7a81e"}, {"page_content": "Druga połowa XIX wieku.\n \"Osobne artykuły: Rusyfikacja Polaków w okresie zaborów i Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim.\"\nW latach 70. XIX wieku na terenie zaboru rosyjskiego, obok stowarzyszeń wolnościowych, zaczęły powstawać organizacje socjalistyczne. Jednym z ich działaczy był Ludwik Waryński – założyciel partii Wielki Proletariat (1882). W 1892 socjaliści z zaboru rosyjskiego, których większość przebywała na emigracji, uchwalili w Paryżu szkic programu Polskiej Partii Socjalistycznej. W 1893 na czoło przywódców PPS wysunął się Józef Piłsudski. W 1906 doszło do podziału tej partii na PPS – Frakcję Rewolucyjną skupiającą zwolenników walki narodowowyzwoleńczej (działał tu Piłsudski) i PPS – Lewicę opowiadającą się przede wszystkim za rewolucją. W 1893 powstała Socjaldemokracja Królestwa Polskiego (później Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy). Głosiła ona jedność międzynarodowego ruchu robotniczego.\n \"Osobny artykuł: Rewolucja 1905 roku.\"\nW 1905 r. wybuchły w Rosji strajki, które zapoczątkowały rewolucję także na ziemiach polskich objętych zaborem rosyjskim. Trwała ona do 1907 r., przynosząc robotnikom poprawę ich sytuacji materialnej. Dała także możliwość tworzenia organizacji związkowych. Język polski powrócił do urzędów i części szkół.\nNajwiększe miasta w zaborze rosyjskim.\nLista największych miast zaboru rosyjskiego w 1897 r. według danych ze spisu powszechnego oraz ich późniejsza przynależność państwowa:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121986", "fragment_id": "23307/9", "subtitle": "", "title": "Zabór rosyjski", "parentId": 121986.0, "start_index": 12580.0, "source": "wikipedia", "document_id": "23307", "score": 0.2683078944683075}, "uuid": "ab76cdb8-24a0-4a35-9909-bc47bc23e212"}, {"page_content": "Działalność kółek socjalistycznych w latach 1878–1879 została przerwana przez falę aresztowań. Represje władz spowodowały również emigrację socjalistów z Królestwa Polskiego. Ludwik Waryński zmuszony został do opuszczenia Warszawy. Wyjechał do Galicji, gdzie brał udział w organizowaniu pierwszych kółek socjalistycznych. W 1882 r. powstał Komitet Robotniczy organizującej się Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat. Program partii ukazał się 1 września 1882 r. Starano się w nim przystosować ogólne zasady marksizmu do warunków polskich.\nW październiku 1879 r. w Genewie ukazała się „Równość”, pierwsze polskie pismo socjalistyczne. Wydawali je do marca 1881 r. Kazimierz Dłuski, Maria Jankowska i Stanisław Mendelson.\n13 marca 1881 r. z polecenia Narodnej Woli udany zamach na cara Aleksandra II dokonał Polak Ignacy Hryniewiecki.\nW lutym 1888 r. Marcin Kasprzak i Ludwik Kulczycki założyli II Proletariat. Podobnie jak dawniej członkowie Wielkiego Proletariatu, tak ich spadkobiercy uznali terror za najwłaściwszą metodę walki o urzeczywistnienie ustroju sprawiedliwości społecznej. W 1889 roku w Łodzi z inicjatywy Juliana Marchlewskiego powstał Związek Robotników Polskich. Organizacja ta początkowo nie stawiała sobie celów politycznych, główny nurt jej działalności wyrażał się w aktywności charakterystycznej dla związków zawodowych – tworzeniu kas oporu, propagowaniu ośmiogodzinnego dnia pracy, podniesienia płac, ustanowienia składek rentowych i emerytalnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5143276", "fragment_id": "1067413/4", "subtitle": "", "title": "Komunizm w Polsce", "parentId": 5143276.0, "start_index": 5263.0, "document_id": "1067413", "source": "wikipedia", "score": 0.4263714551925659}, "uuid": "eec3d11a-6aa5-44c9-a2fd-a58c837d3af1"}, {"page_content": "W styczniu 1883 w Wilnie odbył się pierwszy Zjazd partii. W skład tymczasowego kierownictwa powołano wówczas: Ludwika Waryńskiego, Tadeusza Rechniewskiego, Edmunda Płoskiego, Henryka Dulębę, Aleksandrę Jentysówną, Stanisława Kunickiego i Aleksandra Dębskiego. W marcu 1883 odbył się drugi zjazd w Warszawie, gdzie najprawdopodobniej przyjęto nazwę „Międzynarodowa Socjalno Rewolucyjna Partia Proletariat”, którą sygnowano pisma partyjne. jednak w odezwach posługiwano się również nazwami „Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat”, lub „Socjalno-Rewolucyjna Partia”. Władza w partii należała do Komitetu Robotniczego lub zamiennie Komitetu Centralnego, które były ciałami wieloosobowymi, a decyzje podejmowano demokratycznie. Wobec sytuacji politycznej i częstych aresztowań skład Komitetu Centralnego zmieniał się czterokrotnie.\nWe wrześniu 1883 aresztowano Ludwika Waryńskiego, jego partnerkę Aleksandrę Jentysównę i Edmunda Płoskiego. W styczniu 1884 zostali aresztowani Tadeusz Rechniewski, jego żona Witolda i Henryk Dulęba. Wobec zaistniałej sytuacji Stanisław Kunicki i Aleksander Dębski przyjęli do współpracy Ludwika Janowicza, Hilarego Gostkiewicza i Zofię Płaskowicką-Dziankowską. Bliskimi współpracownikami byli Bronisław Sławiński i Feliks Kon. 15 września 1883 ukazał się pierwszy numer pisma „Proletaryat”. W połowie 1883 do Krakowa musiała zbiec Maria Zofia Onufrowicz-Płoska, która została tam w grudniu aresztowana i przekazana władzom carskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=469494", "fragment_id": "1559813/1", "subtitle": "", "title": "I Proletariat", "parentId": 469494.0, "start_index": 1442.0, "document_id": "1559813", "source": "wikipedia", "score": 0.516907274723053}, "uuid": "17a5cc68-d800-4889-811e-0ee178dc4875"}]}
{"id": "q_476", "question": "Cymbergaj to instrument czy gra?", "answer": [{"page_content": "Cymbergaj – towarzyska gra zręcznościowa, polegająca na odbijaniu monet na płaskiej powierzchni, przy użyciu linijki bądź grzebienia. Jest znana od wielu lat i posiada różnorakie warianty.\nNazwa.\nNazwa cymbergaj jest spolszczoną formą dialektalnego wyrażenia z języka jidysz \"ci mir gaj\" – oznaczającego „do mnie idź” i nie jest ona odmieniana przez liczbę mnogą. Jest ona dziś także spotykana w gwarze lwowskiej, która jest podobna do ulicznej gwary baciarów. Współcześnie nazwa cymbergaj została także mylnie utożsamiona z Air Hockeyem.\nHistoria.\nCymbergaj to gra z ponad stuletnią tradycją w Polsce. W każdej ze swych odmian był podwórkowo-szkolną grą, popularną szczególnie wśród dzieci i młodzieży w latach sześćdziesiątych i osiemdziesiątych XX wieku. Ślady tej popularności odnaleźć można m.in. w literaturze Adama Bahdaja czy Edmunda Niziurskiego. Współcześnie organizowane są nieoficjalne turnieje przez lokalne grupy wielbicieli tej gry, są to przede wszystkim turnieje indywidualne.\nPodobną grą do cymbergaja szóstkowego jest czeska gra šprtec, znana dziś także pod nazwą hokej stołowy (ang. \"Billiard-Hockey\") oraz węgierska gombfoci (wariant piłki guzikowej). Obydwie te gry zrodziły się w tym samym czasie co cymbergaj i zdobyły popularność w wielu krajach.\nZasady gry.\nCymbergaj posiada wiele odmian, różniących się liczbą używanych monet, miejscem i zasadami rozgrywki. Może być zarówno grą indywidualną jak i zespołową. Czasami do gry, zamiast monet z grzebieniem/linijką używa się kapsli z otwieraczem do pojemnika z napojem, bądź guzików.\nCymbergaj podstawowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54426", "fragment_id": "650068/0", "subtitle": "", "title": "Cymbergaj", "parentId": 54426.0, "start_index": 0.0, "document_id": "650068", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "98f44052-27fa-4d0d-b063-287d4d859cf7"}, {"page_content": "Air Hockey (potocznie, lecz niepoprawnie cymbergaj) – rodzaj popularnej gry zręcznościowej dla dwóch graczy. Gra przypomina nieco hokej na lodzie. Do gry używany jest specjalny stół, powierzchnia stołu jest pokryta otworami, przez które wydmuchiwane jest powietrze. Powstaje przy tym poduszka powietrzna, na której krążek ślizga się bez kontaktu z podłożem.\nGracze stoją po przeciwnych stronach stołu. Każdy gracz używa specjalnego plastikowego narzędzia (zwanego czasem grzybkiem) spełniającego rolę rakietki, kształtem przypominające sombrero o średnicy kilkunastu centymetrów. Przy pomocy tego narzędzia gracze uderzają krążek. Celem gry jest umieszczenie krążka w bramce przeciwnika. Krążek porusza się z dużą szybkością. Gra jest z reguły przerywana, gdy któryś z zawodników osiągnie określoną wcześniej liczbę punktów (najczęściej siedem lub dziewięć) lub po założonym limicie czasowym.\nPrzy grze w Air Hockey gracze z reguły przestrzegają podstawowych zasad:\nGra nie jest ściśle skodyfikowana, dlatego sami gracze najczęściej ustalają szczegółowe zasady gry.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=676452", "fragment_id": "848998/0", "subtitle": "", "title": "Air Hockey", "document_id": "848998", "start_index": 0.0, "parentId": 676452.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3574068546295166}, "uuid": "d4585b4c-6109-42e4-96e8-4b52dcd00650"}, {"page_content": "Monety są rozmieszczone w formie wierzchołków trójkąta, przy czym jedna z monet musi być przemieszczona pomiędzy dwiema pozostałymi za pomocą uderzenia; np. grzebieniem lub ołówkiem w taki sposób, żeby nie zetknąć się z pozostałymi oraz żeby utworzony w ten sposób trójkąt był jak najmniejszy. Ważne, by uderzać monety na przemian i w jak najkrótszym czasie. Przegrywa ten, kto monetą dotknie innej monety lub nie utworzy trójkąta (np. układ monet nie pozwoli przeciwnikowi na przemieszczenie jednej z nich pomiędzy pozostałymi).\nCymbergaj grzebieniowy.\nJest on równorzędną odmianą tej gry. Do gry także używa się trzech monet, jednak dwie z nich są stosowanie jako zawodnicy, a trzecia, znacznie mniejsza jako Piłka. Gra toczy się na boisku z zaznaczonym środkiem, polem karnym i bramkami jej celem jest strzelenie jak największej ilości goli przeciwnikowi, używając grzebieni do uderzania zawodników, tak by przesuwać nimi piłkę w kierunku bramki przeciwnika.\nOgólne zasady gry są przeniesione z piłki nożnej, z zachowaniem rzutów karnych, fauli, rzutów wolnych, rożnych etc.\nCymbergaj szóstkowy.\nPopularną, lecz zmienioną w znacznym stopniu odmianą gry, jest cymbergaj szóstkowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54426", "fragment_id": "650068/1", "subtitle": "", "title": "Cymbergaj", "document_id": "650068", "start_index": 1580.0, "source": "wikipedia", "parentId": 54426.0, "score": 0.49684828519821167}, "uuid": "1abe5304-68ed-4b01-b816-c204100a1a18"}, {"page_content": "Showdown – sport stworzony dla osób z upośledzeniem wzroku (zwany również – niesłusznie – tenisem stołowym dla niewidomych, bardziej jednak przypomina grę „cymbergaj”), jest dyscypliną o charakterze integracyjnym. W showdown mogą grać również osoby pełnosprawne – wówczas ich oczy zasłonięte są nieprzejrzystymi okularami.\nHistoria.\nSport ten został wymyślony w 1977 roku przez Kanadyjczyka Joe Lewisa. Miał być początkowo jedynie rozrywką dla osób niewidomych. W udoskonalenie zasad i rozwój dyscypliny miał wkład Patrick York z Kanady. Od roku 1992 showdown aspiruje do bycia dyscypliną paraolimpijską. Na Igrzyskach w Londynie w 2012 roku został rozegrany pierwszy paraolimpijski turniej pokazowy.\nOpis.\nRozgrywka odbywa się na specjalnym stole obramowanym bandami. Gra się piłką z tworzywa sztucznego z dzwoneczkiem w środku. Dzwoneczek wskazuje położenie piłki. Odbija się ją drewnianymi rakietkami. Ręce graczy chronione są przez rękawice. Gracze oddzieleni są pionowym ekranem, rozdzielającym stół na dwie połowy. Ekran wsparty jest na bandach okalających stół.\nZasady.\nNa przeciwległych końcach stołu umieszczone są bramki. Rozgrywka toczy się do zdobycia 11 punktów. Umieszczenie piłki w bramce przeciwnika to 2 punkty. Uderzenie w pionowy ekran na środku stołu to jeden punkt dla przeciwnika. Wyrzucenie piłki poza stół – jeden punkt dla przeciwnika. Dotknięcie piłki czymkolwiek poza rakietką i rękawicą – jeden punkt dla przeciwnika. Gracz serwuje dwukrotnie. Po dwóch zagraniach następuje zmiana serwującego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1683631", "fragment_id": "700444/0", "subtitle": "", "title": "Showdown", "parentId": 1683631.0, "start_index": 0.0, "document_id": "700444", "source": "wikipedia", "score": 0.0634547546505928}, "uuid": "4fc8f78e-bca4-47ac-86b2-6a63ffa10d7e"}, {"page_content": "Każdy gracz ma do dyspozycji drużynę złożoną z sześciu monet, które rozstawia na boisku, natomiast piłkę stanowi 1 grosz. Gracze uderzają monety na przemian, a głównym celem jest wbicie grosza do bramki. Reguły gry wzorowane są na przepisach gry w piłkę nożną i odpowiednio przystosowane do cymbergaja. Wymiary boiska do cymbergaja szóstkowego są dokładnie takie jak do piłki nożnej, z tym że metry zostały zamienione na centymetry. Zawodnicy danej drużyny mają naklejone na górnej powierzchni monety papierowe koszulki w jednolitych barwach charakterystycznych tylko dla tej jednej drużyny. Gracz wybiera nazwę swojej drużyny, a zawodnicy-monety otrzymują nazwiska. Mecz w cymbergaju szóstkowym trwa 2 x 15 minut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54426", "fragment_id": "650068/2", "subtitle": "", "title": "Cymbergaj", "document_id": "650068", "start_index": 2763.0, "parentId": 54426.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2694750428199768}, "uuid": "b01fd8b0-1a7a-4313-aa99-041b3d31d3aa"}, {"page_content": "Cymbały – strunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów, uderzany pałeczkami. Klasyfikacja uwzględnia podgrupę chordofonów prostych lub cytr (dalej – cytr płytowych i rzeczywistych). Należą do instrumentów strunowych uderzanych.\nWedług Klasyfikacji Hornbostela-Sachsa cymbały oznaczone są numerem 314.122.\nBudowa.\nStruny rozciągnięte są na drewnianej płycie w kształcie trapezu. Do gry używa się dwóch drewnianych pałeczek (tzw. palcatek) o specjalnym wygiętym kształcie. Struny w liczbie dochodzącej do 100 rozciągnięte są w tzw. \"pasmach\" wzdłuż korpusu instrumentu. Pasma strun mogą mieć od 2 do 5 strun tej samej wysokości dla wzmocnienia głośności instrumentu. Zaczepione są o kołki, podobne do fortepianowych, a stroi się je specjalnym kluczem o kwadratowym przekroju (przeważnie o średnicy 5 mm). Instrument posiada 2 lub więcej podstawków: prawy do strun basowych i lewy do strun wyższych. Kolejne podstawki rozszerzają skalę instrumentu o dodatkowe dźwięki alterowane.\nHistoria.\nPierwsze przedstawienie prostego chordofonu który można określić jako cymbały uderzane znajduje się na asyryjskiej płaskorzeźbie w Kyindjuk z 3500 roku p.n.e. Ludzie Morza Śródziemnego znali różne wersje cymbałów pod różnymi nazwami, podobnie ludy Bliskiego Wschodu. Nazywano je \"santir\" lub \"pisantir\" i prawdopodobnie mają poprzednika w greckim \"psalterionie\". Nazwa używana obecnie w krajach Europy Zachodniej \"dulcimer\" pochodzi z łacińskich i greckich słów \"dulce\" i \"melos\" – co oznacza piękny dźwięk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/0", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1559354", "parentId": 495861.0, "score": 0.2842264175415039}, "uuid": "a496b74d-fa67-4d22-9e6a-2f63ad52d703"}, {"page_content": "W Europie cymbały stały się popularne w średniowieczu. Prawdopodobnie kierunek rozpowszechnienia cymbałów szedł od Bizancjum, poprzez Europę Wschodnią, Niemcy aż do Europy Zachodniej. Praetorius pisze, że w Niemczech nie znano w jego czasach psalterium (szarpanego palcami), ale znano cymbały (uderzane pałeczkami). Włosi określali cymbały nazwą \"salterio tedesco\" (czyli niemieckie). W Anglii i we Francji na cymbałach grano dla zabawy i tańca, zwłaszcza kobiet, a także w środowisku dworskim.\nW renesansie popularność cymbałów zmalała, głównie z powodu ich ostrego tonu. Zaczęto uważać, że to instrument nieszlachetny, hałaśliwy. W Cymbały towarzyszyły wędrownym grajkom, trupom teatralnym i służyły do zabawiania gawiedzi. U wyższych warstwach społecznych straciły na znaczeniu. W XVII wieku cymbały często grały ze skrzypcami w londyńskich tawernach, a także wśród mieszczan w Szwajcarii i w Niemczech. Na Węgrzech na cymbałach zwanych \"cimbalom\" grali studenci oraz kler.\nInstrument ten jest szczególnie popularny w muzyce ludowej. Cymbały wykorzystywali sporadycznie kompozytorzy muzyki poważnej w swoich kompozycjach m.in. Zoltán Kodály w swojej operze „Háry János”.\nTechnika gry.\nDźwięk wydobywa się przez swobodne uderzanie naprzemienne w struny pałeczkami, wykorzystując naturalne brzęczenie i pogłos.\nWyróżnia się różne style gry, od melodycznego, poprzez rozłożone akordy do akompaniowania, aż po styl mieszany, wykorzystujący obie techniki łącznie.\nWersje regionalne.\nCymbały znane są pod różnymi nazwami w różnych krajach. W Europie Wschodniej i Centralnej znane są w Rumunii, na Słowacji, w Polsce, Czechach, na Ukrainie \"цимбали\", Białorusi, w Rosji – \"цимбалы\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/1", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "parentId": 495861.0, "start_index": 1499.0, "document_id": "1559354", "source": "wikipedia", "score": 0.16142138838768005}, "uuid": "49649d91-6bd2-43c1-a420-5a54a8a1dd24"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy instrumentu. Zobacz też: dzwonki – rodzaj roślin.\nDzwonki (orkiestrowe) (wł. \"campanelli\", skrót: \"cmpl\".) – instrument muzyczny z rodziny idiofonów, znany również jako Glockenspiel (z niem. \"gra dzwonków\").\nDzwonki bywają mylnie nazywane cymbałkami (cymbały to instrument strunowy, a nie idiofon).\nDźwięk wydobywa się przez uderzanie metalowych płytek zwykle pałką o twardej, metalowej zwykle główce. Rozłożenie płytek przypomina układ klawiszy fortepianu, całość wyglądem zbliżona jest do zminiaturyzowanego wibrafonu, różni się jednak od niego brakiem rur rezonujących oraz wyższym zasięgiem skali chromatycznej (g\" – c\"\"'). Brzmieniem przypomina klarowność i dynamikę trójkąta o krótkim ataku dźwięku i długim wybrzmiewaniu. Dzwonki mogą być również tłumione dłonią lub tłumikiem filcowym, położonym i pokrywającym jednocześnie dwa rzędy płytek. Stosowane są również techniki rozszerzone jak np. gra smyczkiem dla uzyskania przeciągłych, wysoko brzmiących częstotliwości lub efekt vibrato osiągnięty przez wertykalne ruchy dłonią bezpośrednio nad uderzoną płytką.\nW orkiestrze symfonicznej wykorzystywane są często \"dzwonki klawiszowe\" – instrument podobny do czelesty, nie posiadający jednak oddzielnych rezonatorów pod płytkami a płytki uderzane są twardymi (a nie filcowymi jak w celeście) pałeczkami.\nJedna z odmian instrumentu to \"lira dzwonkowa\", czyli dzwonki ułożone na korpusie w kształcie liry. Instrument ten trzymany jest w pozycji pionowej i wykorzystywany jest w orkiestrach dętych i orkiestrach wojskowych.\nWedług Klasyfikacji Hornbostela-Sachsa dzwonki orkiestrowe to 111.143.\nWykorzystanie w muzyce popularnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=895007", "fragment_id": "1002668/0", "subtitle": "", "title": "Dzwonki", "document_id": "1002668", "start_index": 1.0, "parentId": 895007.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04099389165639877}, "uuid": "7c9fb2b2-2874-4f4f-a62e-e703c207b291"}, {"page_content": "Pandeiro to instrument muzyczny wykorzystywany w capoeira.\nBudowa.\nBudową zbliżony do tamburynu. Instrumenty różnią się jednak brzmieniowo, dzwonki wykonane są w sposób, który umożliwia uzyskanie brzmień krótszych, bardziej wyrazistych, co pomaga klarowności gry przy wykonywaniu szybkich, skomplikowanych figur rytmicznych.\nGra.\nGrający podczas gry wykorzystuje obydwie dłonie. Najczęściej dłoń wolną od trzymania, w tym: koniuszki palców (pojedyncze uderzenia lub efekt tremolo), kciuk (uderzenie 'otwarte' nisko brzmiące nie tłumionie i uderzenie 'zamknięte' gdzie palec trzymającej dłoni tłumi od wewnątrz wibracje membrany nadając mu wysoko brzmiące, akcentowane uderzenia, całą i dolną powierzchnią dłoni i wykorzystanie tarcia wprowadzając w ruch pojedynczy palec wzdłuż średnicy, jednocześnie dociskającego nieznacznie membrany, efekt zagęszczenia ilości uderzeń powodujący brzmienie charakterystyczne dla całej rodziny tamburynów.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130070", "fragment_id": "6647/0", "subtitle": "", "title": "Pandeiro", "parentId": 130070.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6647", "score": 0.05691944807767868}, "uuid": "dfdb0d25-9881-49a9-945a-5d85b2ecfb55"}, {"page_content": "W Europie Zachodniej we Francji nazywano je \"tympanon\", w Niemczech, Danii i całej Skandynawii zwane \"hackbrett\", na Węgrzech – \"cymbalom\", w Anglii znane są jako \"dulcimer\". Grają na nich także cymbaliści w Szwajcarii (Alpy), Austrii i Bawarii, na Bałkanach, w Wielkiej Brytanii (Walia, Wschodnia Anglia, Northumberland).\nSwój wielki rozkwit przeszły cymbały w XX w Stanach Zjednoczonych, gdzie tradycyjnie używane są do grania muzyki folk.\nW Azji znane są w różnych odmianach w Indiach – santur, w Persji, w Korei – yanggeum, w Chinach – yangqin.\nCymbały w Polsce.\nOd 1600 roku cymbały rozpowszechniły się w Polsce i Rosji a pierwszy polski wizerunek cymbałów pochodzi z witraża krakowskiego z XV w. Istnieją zapisy o cymbałach z XVII i XVIII wieku cytowane u Kolberga. Cymbały występowały w XIX wieku na Mazowszu, Kujawach, na Białorusi, Litwie, Polesiu i Rusi Karpackiej. Cymbaliści\ngrali w gospodach i karczmach oraz na weselach i do tańca. Najmowano do gry kapele z muzykiem – cymbalistą często Żydem bądź Cyganem. Opis gry na cymbałach znajduje się w XII księdze Pana Tadeusza Adama Mickiewicza.\nW XX wieku pozostały aktywne kapele z cymbalistami w regionie rzeszowskim, kapele huculskie oraz wileńskie. Po II wojnie światowej muzykanci wileńscy zostali przesiedleni w okolice Ełku (Straduny, Nowa Wieś Ełcka), gdzie kontynuują swoje tradycje. Pojedynczy przesiedleni cymbaliści wileńscy pozostawili po sobie ślad w okolicach Szczecina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/2", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "parentId": 495861.0, "start_index": 3178.0, "document_id": "1559354", "source": "wikipedia", "score": 0.19045472145080566}, "uuid": "e6ca11a7-ef71-4fc9-9baf-231641607562"}]}
{"id": "q_477", "question": "Co oznacza łacińska sentencja „per aspera ad astra”?", "answer": [{"page_content": "Obecnie Order Trzech Gwiazd przyznawany jest obywatelom łotewskim i obcokrajowcom za znamienite zasługi cywilne dla Państwa Łotewskiego na polu umacniania jego bezpieczeństwa, wszechstronnego rozwoju i dobrobytu. Mottem orderu jest łacińska sentencja \"Per aspera ad astra\" (przez trudy do gwiazd).\nDzieli się na pięć klas:\noraz dodatkowo:\nWygląd (opis).\nOdznaką orderu jest emaliowany na biało złoty krzyż maltański zakończony złotymi kulkami. Między ramionami krzyża rozchodzą się złote promienie. Pośrodku krzyża znajduje się okrągły medalion ze złotą ramą ozdobioną ornamentem i wypełniony szafirową emalią, na której widać trzy złote gwiazdy symbolizujące trzy części Łotwy: Liwonię (dawne Inflanty szwedzkie), Łatgalię (dawne Inflanty polskie) i Kurlandię z Semigalią. Górne skrzydło krzyża spięte jest wstążkami opadającymi ze złotego wieńca ponad nim. Rewers medalionu jest złoty i zawiera następujący napis: \"LATVIJAS/REPUBLIKA/1918. G. 18. NOVEMBRIS\" (Republika Łotewska 18.XI.1918), a dookoła niego: \"PER ASPERA AD ASTRA\". Szerokość krzyża I klasy wynosi 54 mm, II i III kl. – 49 mm, a IV i V kl. – 40 mm. Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej pięcioramiennej gwiazdy ze słabo zaznaczonymi ramionami oraz okrągłym szafirowym medalionem pośrodku w złotej ramie z oranamentem składającym się ze stylizowanych liści dębowych i napisu \"PAR TĒVIJU\" (Za Ojczyznę). Pośrodku szafirowego pola medalionu znajdują się trzy złote gwiazdy. Promień gwiazd orderowych wynosi: dla I kl. – 44 mm, dla II kl. – 41 mm. W wyjątkowych przypadkach do orderu dołącza się również łańcuch orderowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1612158", "fragment_id": "695151/1", "subtitle": "", "title": "Order Trzech Gwiazd", "parentId": 1612158.0, "start_index": 1558.0, "document_id": "695151", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "36ede337-ec0d-41ba-89a7-62cbc06427a9"}, {"page_content": "South African Air Force (SAAF; af. \"Suid-Afrikaanse Lugmag\"; \"Południowoafrykańskie Siły Powietrzne\") – południowoafrykańskie siły powietrzne, wchodzące w skład South African National Defence Force (\"Południowoafrykańskie Narodowe Siły Obronne\"). Jest drugim co do historii lotnictwem na świecie[].\nMottem sił powietrznych jest łacińskie \"Per Aspera Ad Astra\" („Przez trud do gwiazd”). W użyciu jest także slogan \"Through Diversity To Airpower Excellence\".\nDowódca.\nObecnym zwierzchnikiem południowoafrykańskich sił powietrznych jest generał porucznik Fabian Msimang.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=996356", "fragment_id": "1355937/0", "subtitle": "", "title": "South African Air Force", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 996356.0, "document_id": "1355937", "score": 0.19983498752117157}, "uuid": "b66ee05c-9f3f-4dd4-8105-798bdffd767d"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej w obozach przejściowych na terenie Niemiec również wykonywano różniące się wzory krzyży. Jeden z tych wzorów przejęło ZHP poza granicami kraju z siedzibą w Londynie. Osobnym zagadnieniem są tzw. \"wzory lokalne\" w Poznaniu i Krakowie (bite w srebrze), po 1945, wykonywane za zezwoleniem Naczelnictwa. Również po 1945 i kolejno po 1956 spotykane są bicia krzyży z matryc niezatwierdzonych przez władze ZHP – w Warszawie, Rzeszowie (mniejszy), Łodzi, Krakowie i Poznaniu, mimo monopolu Mennicy Państwowej na bicie krzyża.\nTaki stan rzeczy ma miejsce również współcześnie, co owocuje wzorami niezgodnymi z pierwowzorem, nierzadko w sposób rażący.\nKrzyż harcerski od dawna jest symbolem patriotycznym, którego ranga i rola daleko wykracza poza ruch harcerski. Jest też obiektem kolekcjonerskim, gromadzonym w swych odmianach przez licznych zbieraczy i muzea.\nSymbolika odznaki.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nWzorowany na orderze Virtuti Militari, który przyznawany jest za szczególne męstwo i oddanie w służbie ojczyźnie. Dewizą krzyża harcerskiego jest łacińska maksyma \"per aspera ad astra\" (przez trudy do gwiazd).\nSymbolika krzyża harcerskiego\nNumeracja.\nNumerowanie krzyży harcerskich odbywało się od 1916 roku, od powstania ZHP zawsze na poziomie Naczelnictwa ZHP (\"Seria i numer\"), do II wojny światowej i na obczyźnie. Po wojnie nadal tak postępowano, do 1949 roku.\nPo reaktywowaniu ZHP w 1956 roku również Mennica Państwowa przestrzegała tej zasady do lat 1965/66. (Formalnie, zapis o numerowaniu krzyża na odwrocie zniknął z Regulaminu Mundurowego w 1976).\nPo zaniechaniu numerowania przez Mennicę, wiele środowisk harcerskich, hufców, a nawet drużyn i szczepów na własną rękę numerowało i nadal numeruje krzyże.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76815", "fragment_id": "646523/3", "subtitle": "", "title": "Krzyż harcerski", "parentId": 76815.0, "start_index": 4535.0, "document_id": "646523", "source": "wikipedia", "score": 0.20146280527114868}, "uuid": "ce49ec7b-367a-43f8-8683-b487c301aeac"}, {"page_content": "Kazimierz Lutosławski w swojej książce \"Czuj duch! Szesnaście gawęd obozowych o idei skautingu\", wydanej pod nazwiskiem ks. Jana Zawady, symbolikę krzyża (wersji z lat 1913-1915) opisał następująco:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Wianek z dębu i wawrzynu oznacza cele do zdobycia: siłę i umiejętność, sprawność i wiedzę. Oplata on główny symbol skautowy: krzyż z hasłem »Czuwaj«. Kształt tego krzyża jest dawny: takiego użyto do naszego orderu waleczności: »Virtuti Militari«; uprzytamnia on w szczególności obowiązek dzielności. Ma on pośrodku kółko — symbol doskonałości, a w nim gwiazdę promienną, jakby światło przewodnie: \"ad astra!\" A sam krzyż znaczy: \"per aspera\", bo wskazuje ciężką, cierniami walki z własnymi słabościami usłaną drogę, a przy tym oznacza też gotowość do walki i do wszelkich poświęceń — aż do męczeństwa za wiarę, aż do śmierci za Ojczyznę: Bóg i Ojczyzna są treścią wewnętrzną tego znaku. Hasło »Czuwaj« na nim — to pobudka, ostrzeżenie: oznacza gotowość ducha do pracy nieustannej. Pole, prążkowane tylko pośrodku, oznaczaćby mogło ochotnika, gwiazdka srebrna — skauta II klasy, złota by ją zastąpić mogła po zdaniu egzaminu na skauta I. klasy.\nks. Kazimierz Lutosławski, Czuj duch! Szesnaście gawęd obozowych o idei skautingu\nNajprawdopodobniej już w roku 1915 miejsce gwiazdy zaczęła zajmować wzorowana na lilijce skautowej lilijka harcerska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76815", "fragment_id": "646523/1", "subtitle": "", "title": "Krzyż harcerski", "document_id": "646523", "start_index": 1655.0, "parentId": 76815.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21842250227928162}, "uuid": "d62a73dc-64bc-4ad0-8e93-167465ddc016"}, {"page_content": "Wianek z dębu i wawrzynu oznacza cele do zdobycia: siłę i umiejętność, sprawność i wiedzę. Oplata on główny symbol skautowy: krzyż z hasłem „Czuwaj”. Kształt tego krzyża jest dawny: takiego użyto do naszego orderu waleczności: Virtuti Militari; uprzytamnia on w szczególności obowiązek dzielności. Ma on pośrodku kółko – symbol doskonałości, a w nim gwiazdę promienną, jakby światło przewodnie: „ad astra!” A sam krzyż znaczy: \"per aspera\", bo wskazuje ciężką, cierniami walki z własnymi słabościami usłaną drogę, a przy tym oznacza też gotowość do walki i do wszelkich poświęceń – aż do męczeństwa za wiarę, aż do śmierci za Ojczyznę: Bóg i Ojczyzna są treścią wewnętrzną tego znaku. Hasło „Czuwaj” na nim – to pobudka, ostrzeżenie: oznacza gotowość ducha do pracy nieustannej…\nNajprawdopodobniej w roku 1915 miejsce gwiazdy zaczęła zajmować wzorowana na lilijce skautowej lilijka harcerska. Ostateczny kształt krzyża harcerskiego został ustalony podczas konferencji zjednoczeniowej ZHP w dniach 1–2 listopada 1918 jako odznaka polskiego harcerstwa.\nRozłamy w warszawskim skautingu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104921", "fragment_id": "659486/7", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Lutosławski", "source": "wikipedia", "start_index": 10861.0, "document_id": "659486", "parentId": 104921.0, "score": 0.2824348509311676}, "uuid": "72b49842-32fe-41d9-bc14-d3a18060bed4"}, {"page_content": "Per ardua ad astra (lat.\"Przez przeciwności do gwiazd\") jest dewizą Royal Air Force i innych sił lotniczych Wspólnoty Narodów - RAAF, RNZAF oraz (do roku 1968) RCAF. Po raz pierwszy została użyta przez nowo powstałe Royal Flying Corps w 1912 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3269602", "fragment_id": "127398/0", "subtitle": "", "title": "Per ardua ad astra", "document_id": "127398", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3269602.0, "score": 0.29024696350097656}, "uuid": "25fdd0f2-b36f-47eb-ba45-76898072e9b2"}, {"page_content": "Gwiazdy mają rozliczne znaczenia symboliczne i metaforyczne. Utożsamiano je między innymi z nieskończonością, stałością, natchnieniem, wolnością, wysokim i ambitnym celem oraz rewolucją. Widnieją na flagach wielu państw, choćby Stanów Zjednoczonych, Chin czy Izraela (Gwiazda Dawida), wykorzystywane są też jako symbole ideologiczne. Motywy związane z gwiazdami pojawiają się również w przysłowiach (np.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;&lt;/&gt;\"per aspera ad astra\" – przez ciernie do gwiazd) i utworach literackich, w tym w Biblii.\nW astrologii gwiazdy widoczne na niebie w chwili narodzin determinować mają los człowieka. Wiążą się tym powiedzenia „urodzić się pod złą albo dobrą gwiazdą” i „spod ciemnej gwiazdy”. Według wierzeń ludowych każdy człowiek ma na niebie swoją gwiazdę, która pojawia się przy jego urodzeniu i gaśnie w chwili śmierci.\nStarożytni Egipcjanie wierzyli, że gwiazdy są wioślarzami okrętu boga słońca – Ra.\nSpadające gwiazdy uważano w Sparcie za ostrzeżenie mówiące, że król zgrzeszył i powinien abdykować, a w Rzymie – za zwiastun burzy dany przez Jowisza lub za zapowiedź narodzin dziecka albo innego ważnego wydarzenia. Chrześcijanie odczytywali je jako znak, że dusza opuściła czyściec. Muzułmanie natomiast widzieli w nich kamienie, którymi rzucali aniołowie, by odpędzić dżinny od nieba.\nPentagram, czyli gwiazda pięcioramienna, symbolizował w starożytnym Egipcie boga Horusa, a dla pitagorejczyków był symbolem prawdy oraz doskonałości. Obecnie w kulturze masowej utożsamiany jest z satanizmem i czarną magią. Czerwona gwiazda jest również symbolem idei socjalizmu i komunizmu.\nGwiazdą nazywa się także człowieka sławnego, wybitnego w jakieś dziedzinie, w szczególności aktora bądź sportowca.\nLiteratura, filozofia i muzyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1794", "fragment_id": "178068/56", "subtitle": "", "title": "Gwiazda", "document_id": "178068", "start_index": 90092.0, "parentId": 1794.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2370583713054657}, "uuid": "7b48b8c7-275e-47be-b567-8978a12e9501"}, {"page_content": "Odznaka zawiera wizerunek żurawia wpisanego w szachownicę lotniczą. Nad łacińskim napisem Per aspera ad astra umieszczono rok powstania pułku 1958. Nad szachownicą numer i inicjały pułku 61 LPSzB. Z prawej strony szachownicy stylizowane kontury granicy wschodniej. Odznaka umieszczona w błękitnym tle prostokąta o zaokrąglonej dolnej krawędzi. Zaprojektował ja Sławomir Hetman.\nRombik.\nW ramach pułku istniał latający na samolotach MiG-15 zespół akrobacyjny \"Rombik\". Jego dowódcą był płk pil. Władysław Kunicki.\nTego \"Rombiku\" nie należy mylić z latającym na PZL TS-11 Iskra zespołem akrobacyjnym o tej samej nazwie, wchodzącym w skład 60 LPSz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2001980", "fragment_id": "422107/1", "subtitle": "", "title": "61 Lotniczy Pułk Szkolno-Bojowy", "parentId": 2001980.0, "start_index": 1570.0, "document_id": "422107", "source": "wikipedia", "score": 0.3472107946872711}, "uuid": "e23078d9-31a2-4697-b2fe-69fc1506e581"}, {"page_content": "P.K!A. Aquitania – polska korporacja akademicka założona została we Lwowie 3 grudnia 1924 r.\nW czasie V Zjazdu Ogólnokorporacyjnego, który miał miejsce w Warszawie w dniach 7-11 maja 1925 r. została przyjęta do Związku Polskich Korporacji Akademickich jako Korporacja kandydująca. Dwa lata później w czasie VII Zjazdu Ogólnokorporacyjnego, który odbył się w Poznaniu w dniach 28 stycznia - 1 lutego 1927 r. została członkiem rzeczywistym ZPK!A, z datą starszeństwa przypadającą na 11 maja 1925 r. Kandydowała do Związku Polskich Korporacji Akademickich przy P.K!A. Lutyco-Venedya. Brała czynny udział w życiu akademickim Lwowa.\nBarwy: ciemnobrązowa - ciemnozielona - złota.\nDewiza: \"Per aspera ad astra.\" (łac. \"Przez ciernie do gwiazd.\").\nDekiel: ciemnobrązowy", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2065161", "fragment_id": "370131/0", "subtitle": "", "title": "Aquitania (korporacja akademicka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "370131", "parentId": 2065161.0, "score": 0.3622766435146332}, "uuid": "b66b4a8b-dd0e-4f63-b202-72e04850f60f"}, {"page_content": "Marcin z Łęczycy (również Martin z Lančic, Martinus de Lancicia i Martinus de Knez Lancicia, ur. ok. 1410, zm. ok. 1474) – profesor i rektor Uniwersytetu Karola w Pradze zasłużony w dziedzinach astronomii, astrologii, filozofii i medycyny, lekarz kapituły poznańskiej\nŻyciorys.\nUrodził się prawdopodobnie pod Łęczycą, co sugeruje przydomek łaciński \"de Knez Lancicia\" zachowany w jednym z praskich rękopisów. Początkowo kształcił się w szkole przy kolegiacie w Tumie, a następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie Karola w Pradze. Z tą uczelnią związany był zawodowo do 1464 r. W okresie studiów sprawował kierownictwo nad jedną z praskich szkół parafialnych. Po 1464 r. przez pewien czas przebywał w Krakowie, a następnie w Poznaniu (1473), gdzie pełnił funkcję lekarza kapituły poznańskiej. Był związany z husytyzmem.\nKariera akademicka.\nW 1432 r. uzyskał bakalaureat sztuk wyzwolonych na Uniwersytecie Karola w Pradze. Następnie podjął wykłady w Kolegium Nazareńskim przy kaplicy Betlejemskiej. W 1443 r. uzyskał stopień licencjata oraz mistrzostwo sztuk wyzwolonych. W 1445 r. został wybrany dziekanem. W tym samym roku rozpoczął prowadzanie wykładów z zakresu filozofii arystotelesowskiej. W latach 1455–1456 pełnił funkcję rektora. Był związany głównie z Wydziałem Sztuk Wyzwolonych (przynajmniej do roku 1462), jednak od 1455 współpracował również z Wydziałem Lekarskim. Pełniąc funkcje akademickie, działał na rzecz wzmocnienia kulturalnej współpracy polsko-czeskiej i chętnie obejmował opieką Polaków studiujących w Pradze.\nUpamiętnienie.\nMarcin z Łęczycy jest bohaterem utworu dla dzieci pt. \"Per aspera ad astra\" autorstwa Piotra Banasika. Utwór został opublikowany w zbiorze \"Łęczycki elementarz\" (2022).\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5362855", "fragment_id": "310504/0", "subtitle": "", "title": "Marcin z Łęczycy", "parentId": 5362855.0, "start_index": 0.0, "document_id": "310504", "source": "wikipedia", "score": 0.20426416397094727}, "uuid": "1b1b18c8-fcd9-42da-a749-5d8e9138b2f4"}]}
{"id": "q_478", "question": "W którym wieku rozwinął się kierunek w malarstwie o nazwie taszyzm?", "answer": [{"page_content": "Taszyzm (od franc. \"tache\" – plama) – kierunek w malarstwie abstrakcyjnym powstały w Europie w pierwszych latach po II wojnie światowej. Należy do nurtu abstrakcjonizmu niegeometrycznego i jest europejskim odpowiednikiem abstrakcyjnego ekspresjonizmu, rozwijającego się w Stanach Zjednoczonych.\nTermin został użyty przez krytyka Félixa Fénéona w 1889 do określenia techniki impresjonistów, później (w 1909) Maurice Denis wykorzystał go do opisu dzieł fowistów. Wprowadzenie znaczenia tego słowa w dzisiejszym rozumieniu przypisuje się krytykowi Pierre'owi Guéguenowi (1951).\nTaszyzm jest bardzo bliski informelowi. Stanowi niemal jego synonim. Różni się od drippingu przede wszystkim wykorzystaniem pędzli albo drewnianych szpachelek. Praca taszystów charakteryzowała się znaczną gwałtownością, niekiedy „atakowali” oni płótno, mając na celu pozostawienie na nim barwnych śladów. Z ich sumy powstawał w końcu gotowy obraz, skończony wtedy, gdy artysta go za taki uznał. Taszyści wierzyli, iż praca jest poddana ich instynktowi, a tworzenie nie jest kontrolowane w żadnym stopniu przez rozum czy rozwagę twórcy.\nIstnieje wiele odmian taszyzmu, praktycznie tyle, ilu było artystów uprawiających ten rodzaj sztuki. Do taszystów zalicza się między innymi Jeana-Paula Riopelle'a, Hansa Hartunga, a w Polsce Tadeusza Kantora czy Alfreda Lenicę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=439615", "fragment_id": "97231/0", "subtitle": "", "title": "Taszyzm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "97231", "parentId": 439615.0, "score": 0.6485499739646912}, "uuid": "62a55455-8332-493a-b3f9-f563a0db22c2"}, {"page_content": "Informel lub art informel (fr. \"art informel\" – sztuka bezkształtna) – termin z zakresu historii sztuki, odnoszący się do europejskiego malarstwa lat 50. XX w., równoległego wobec amerykańskiego abstrakcyjnego ekspresjonizmu i charakteryzującego się dążeniem do swobodnej ekspresji poprzez stosowanie barwnych plam, linii itp., nie poddanych rygorom kompozycyjnym, które mogłyby ograniczyć dramatyzm dzieła sztuki. Do odmian informelu należą: taszyzm, malarstwo kaligraficzne, malarstwo materii i \"action painting\".\nPrzedstawicielami informelu są m.in. Wols, Hans Hartung, Jean Fautrier, Jean Dubuffet, Henri Michaux, Antoni Tàpies i Alfred Manessier, w Polsce Rajmund Ziemski.\nPo raz pierwszy terminem informel posłużył się Georges Mathieu w 1945 roku, jednak określenie spopularyzowało się w 1951 za sprawą krytyka Michaela Tapie i wystawy zorganizowanej przez niego pod taką nazwą.\nTermin bywa czasem stosowany zamiennie z terminem taszyzm.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=596609", "fragment_id": "1553016/0", "subtitle": "", "title": "Informel", "document_id": "1553016", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 596609.0, "score": 0.5451791286468506}, "uuid": "b1a96f6e-047a-4477-a962-a82ea511c444"}, {"page_content": "Jerzy Kujawski (ur. 28 kwietnia 1921 w Ostrowie Wielkopolskim, zm. 28 czerwca 1998 w Paryżu) – polski malarz osiadły we Francji.\nŻyciorys.\nUkończył Gimnazjum im. Piłsudskiego w Ostrowie Wlkp. Podczas II wojny światowej został wysiedlony do Warszawy, a potem do Krakowa. W Krakowie stworzył pierwszy podziemny teatr, który później prowadził Tadeusz Kantor. Uczestniczył w powstaniu warszawskim. Po jego upadku wyjechał do Francji i osiadł w Paryżu.\nAbsolwent Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu. W 1947 wystawiał swoje prace na Międzynarodowej Wystawie Surrealistów w Paryżu. Uczestnik wielu wystaw surrealistów we Francji i na świecie (Praga, Luksemburg, Berlin, Frankfurt, Bruksela, Mediolan, Kraków). W 1957 uczestniczył w retrospektywnej wystawie swojego malarstwa w Warszawie. Na początku 2006 roku odbyła się, w Muzeum Narodowym w Poznaniu, retrospektywna wystawa Jerzego Kujawskiego \"Maranatha\", kolejna odbyła się w maju 2006 w Warszawie.\nW latach 1945–1949 w jego twórczości dominował surrealizm. Po roku 1949 obok surrealizmu pojawił się abstrakcjonizm i malarstwo figuratywne. Malarstwo Kujawskiego jest nazywane informel, chociaż w Polsce jest używany termin abstrakcja liryczna lub taszyzm (sztuka barwnych plam). W latach 70. XX wieku Kujawski przestał wystawiać obrazy, zerwał kontakty i tworzył dla siebie i ograniczonego grona znajomych.\nWiększość dzieł znajduje się w Centrum Pompidou w Paryżu, w muzeach sztuki współczesnej w Paryżu, Łodzi i Darmstadt oraz w zbiorach prywatnych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=157018", "fragment_id": "23025/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Kujawski (malarz)", "parentId": 157018.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "23025", "score": 0.052703022956848145}, "uuid": "6604e85a-95d0-4c52-8571-d51b24f95055"}, {"page_content": "Spory o pierwszeństwo są tu czysto formalne, jako że spod pędzla każdego malarza wychodziły obrazy abstrakcyjne – w fazie prób, testowania farb i pędzli albo w chwilach rozgoryczenia (van Gogh zwykł ponoć w chwilach irytacji atakować w ten sposób płótno). Innowacja, która nastąpiła około 1910 roku, polegała na uznaniu tego typu płócien za pełnoprawne dzieła sztuki. Włączenie danego obiektu w ramy tzw. \"sztuki\" zawsze budziło wielkie kontrowersje, a następnym wielkim ciosem z tych, o których była mowa na początku artykułu, był pop-art. O ile abstrakcja oswoiła dzieła \"nie z tego świata\", pop-art zaatakował samą wyjątkowość dzieła sztuki. Ocena takich ataków wykracza jednak poza ramy tego artykułu, pozostaje więc uznać, że pojawienie się abstrakcjonizmu było olbrzymim, rewolucyjnym wydarzeniem w dziejach malarstwa, po którym nastąpił okres wielkiego kwestionowania istoty sztuki.\nNiezwykle pojemny termin \"abstrakcjonizm\" został szybko rozczłonkowany na dziesiątki \"podkierunków\". Kandinskiego np. zalicza się do tzw. abstrakcji lirycznej. Mondrian ukuł dla swojej sztuki określenie neoplastycyzm, a Malewicz poświęcił wiele czasu ideologizacji wymyślonego przez siebie suprematyzmu.\nAbstrakcyjne w swojej naturze są również: wspomniany łuczyzm, action painting, spacjalizm, niektóre przejawy sztuki informel, taszyzm Sama Francisa, op-art czy minimal art oraz dziesiątki pomniejszych ruchów malarskich, jak spacjo-lumino-chromo-dynamizm (sic!), \"color field painting\", abstrakcja pomalarska, niektóre dzieła w duchu mec-art itp. Większość z tych krótkotrwałych ruchów nie ma jednak większego znaczenia w historii sztuki, są jedynie kolejnymi nazwami na wciąż ten sam artystyczny bunt przeciwko konwencji, która już dawno została obalona. Malarstwo ekspresyjne nawiązuje także do inwencji twórczych oświeceniowych poetów.\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108322", "fragment_id": "18346/2", "subtitle": "", "title": "Malarstwo abstrakcyjne", "parentId": 108322.0, "start_index": 2690.0, "source": "wikipedia", "document_id": "18346", "score": 0.08413620293140411}, "uuid": "d62c9ddb-5d9c-4c44-9e36-b45d6c35c5d4"}, {"page_content": "Fowizm ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Les Fauves – dzikie zwierzęta, drapieżniki&lt;/&gt;) – kierunek w malarstwie francuskim początku XX wieku, charakteryzujący się bardzo żywą i oderwaną od rzeczywistości kolorystyką dzieł.\nCharakterystyka.\nFowizm jako kierunek istniał bardzo krótko (1905–1907); rozwijał się w okresie modernizmu, będąc niejako odłamem ekspresjonizmu. Fowiści nie stworzyli ugrupowania związanego manifestem i programem. Ich wspólna działalność wynikła z przypadkowego spotkania malarzy o analogicznych poglądach i dążeniach twórczych – chcieli całkowitej swobody artystycznej i zerwania z naśladowaniem natury. Nazwę grupie nadał krytyk sztuki Louis Vauxcelles podczas ich pierwszej wspólnej wystawy w Salonie Jesiennym w 1905. Widząc renesansową rzeźbę Donatella stojącą w otoczeniu krzykliwych obrazów zawołał: „Donatello au milieu des fauves!” („Donatello wśród dzikich zwierząt”).\nFowiści w różnym stopniu byli pod wpływem Cézanne’a, van Gogha, Gauguina i neoimpresjonistów. Ich preferowanym tematem był pejzaż, a najistotniejszymi cechami ich malarstwa było stosowanie czystych, płaskich i pełnych światła plam koloru, śmiała deformacja rysunku oraz rezygnacja ze światłocienia i plastycznego modelunku.\nTakie syntetyczne uproszczenie form i płaskie zestawienia żywych, kontrastujących barw, często pozbawionych związku z rzeczywistością, już w 1899 pojawiły się w twórczości Henriego Matisse’a, który później był czołową postacią grupy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108333", "fragment_id": "18352/0", "subtitle": "", "title": "Fowizm", "document_id": "18352", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 108333.0, "score": 0.1170225739479065}, "uuid": "a39de8c3-9efb-46df-af8d-091e1197a9e7"}, {"page_content": "W sferze literatury w połowie XVIII stulecia rozpoczął się ruch „bazgaszt” (powrót), krytykujący wcześniejszy styl indyjski i postulujący powrót do wzorców poetyckich okresu przedmongolskiego. Według niektórych badaczy był to tylko element szerszego zjawiska, związanego z tym że szyizm doprowadził do izolacji Iranu od jego sunnickich sąsiadów i tym samym powstania w jego obrębie literatury o znaczeniu już tylko „lokalnym”, która stanowiła jedynie część większej tradycji dawnego „Wielkiego Iranu”. Szczyt powodzenia „bazgaszt” osiągnął za panowania Fath Ali Szaha (1797-1834), który sam był poetą i mecenasem licznych poetów-panegirystów.\nW dziedzinie malarstwa w okresie tym dominował styl powstały jeszcze w późnej epoce safawidzkiej pod wpływem malarstwa europejskiego, wykorzystujący takie jego zdobycze jak perspektywa i klasyczna anatomia. Jego pierwszym mistrzem był Mohammad Zaman (zm. ok. 1704), a najważniejszym późniejszym przedstawicielem Mohammad Sadegh (zm. ok. 1800), nadworny malarz Karim-chana. To także wtedy dominującą formą malarstwa przestała być książkowa miniatura i rozwinęło się malarstwo olejne. Karim-chan wzorując się na Safawidach przedsięwziął szereg projektów budowlanych, rozbudowując przede wszystkim Sziraz, którego pochodząca z tego okresu architektura ma charakter eklektyczny – „plan miasta małpuje safawidzki Isfahan, miejska twierdza ma bastiony z dekoracyjną cegłą typu seldżuckiego, flizy i bas-reliefy ożywiają ikonografię sasanidzką, wieże ejwanów odzwierciedlają modele indyjskie, a kompozycje kwiatowe fliz zdradzają zaskakujący realizm, być może zaczerpnięty z Europy”.\nKadżarowie.\n \"Osobny artykuł: Kadżarowie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1186951", "fragment_id": "1100383/80", "subtitle": "", "title": "Historia Iranu", "source": "wikipedia", "start_index": 88222.0, "document_id": "1100383", "parentId": 1186951.0, "score": 0.2384377270936966}, "uuid": "b013327a-9252-45a5-a815-f7c9c0ea87e9"}, {"page_content": "Historia malarstwa europejskiego daje się dość jednoznacznie podzielić na poszczególne epoki od czasów prehistorycznych po koniec XIX wieku, który przyniósł niezwykłą różnorodność stylów i kierunków malarskich. Historia dwudziestowiecznego malarstwa to już kilkadziesiąt niezależnych opowieści, łączących się jedynie w niektórych punktach.\n\"Podane poniżej daty są przybliżone, a każda z nich może być przesunięta o dziesiątki, a nawet setki lat, zależnie od indywidualnej opinii eksperta lub omawianej części Europy. Epoki malarskie również w sposób oczywisty przechodziły w siebie płynnie i nachodziły na siebie. Poniższe przedziały służą celom orientacyjnym, a po bardziej precyzyjne omówienie periodyzacji należy się odnieść do konkretnych artykułów.\"\nPrehistoria.\nMalarstwo prehistoryczne zostało odkryte właściwie dopiero w XIX wieku (np. Altamira), a najbardziej istotne odkrycia pochodzą z XX wieku – np. jaskinia Lascaux (1940). Najczęstszym tematem malowideł prehistorycznych są zwierzęta i postaci ludzkie, składające się m.in. ze scen polowań. Malowidła te urzekają swoją siłą i naturalizmem – ale jedynie w przypadku zwierząt: postaci ludzkie są zazwyczaj bardzo uproszczone i zgeometryzowane. Podłożem dla malarstwa była skała jaskiń, na której prostymi farbami z pigmentów i gliny zarysowywano kontury obiektów, a czasem wypełniano je ziemistymi barwami. Farby nanoszono rękoma, za pomocą mchu, a czasami pryskano barwnikiem z wydrążonych kości. Do prymitywnych technik malarskich wrócono w XX wieku; niektórzy ekspresjoniści malowali rękami, a Jackson Pollock stosował podobną do wspomnianej wyżej technikę pryskania farbą.\nStarożytność.\n \"Osobne artykuły: Malarstwo starożytnego Egiptu i Malarstwo pompejańskie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2139", "fragment_id": "186473/0", "subtitle": "", "title": "Historia malarstwa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "186473", "parentId": 2139.0, "score": 0.07523360103368759}, "uuid": "82e3ad9d-31f4-437c-9a36-34d0848f1b5e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sztuk pięknych. Zobacz też: manieryzmy.\nManieryzm – termin, którym określa się zjawiska w sztuce europejskiej XVI wieku. Dyskusyjne pozostają zarówno sam termin, jak i jego zakres oraz geneza zjawiska nim określanego. Najogólniej poprzez pojęcie to rozumie się styl, występujący w okresie od ok. 1520 do końca XVI wieku i charakteryzujący się dążeniem do doskonałości formalnej i technicznej dzieła, a także wysubtelnieniem, wyrafinowaniem, wykwintnością i swobodą form.\nManieryzm najpierw pojawił się we Włoszech (Rzym, potem Florencja, Padwa) i szybko rozpowszechnił się w Europie (Francja – szkoła z Fontainebleau, Praga, Gdańsk, Toledo). Nurt ten współistniał z różnymi tendencjami, czasami stojącymi na pograniczu z manieryzmem, takimi jak weneckie malarstwo kolorystyczne (Tycjan, Veronese), klasycyzm (Andrea Palladio), tenebryzm w (północnych Włoszech) i różne lokalne nurty w ramach renesansu (np. Peter Bruegel). W Polsce manieryzm przyswoił się stosunkowo słabo.\nProblem pojęcia, odbioru i cech.\nNazwa \"manieryzm\" wywodzi się od włoskiego słowa \"maniera\", a to z kolei z łacińskiego \"manus\" (ręka) i pierwotnie oznaczało specyficzne cechy, styl twórczości jakiegoś artysty. W przeciwieństwie do dzisiejszego rozumienia \"maniery\" i \"manieryzacji\" jako zjawisk o zabarwieniu pejoratywnym, w XVI wieku \"maniera\" oznaczała pożądaną cechę czy wręcz zaletę. Słowo to zostało zapożyczone z literatury poświęconej ogładzie towarzyskiej, w której oznaczało dodatnią cechę bycia. W tym też kontekście przeszło do języka francuskiego, gdzie \"la manière\" otrzymało znaczenie zbliżone do \"savoir-vivre\". Wraz z końcem XVI wieku nasilała się tendencja do kwestionowania \"maniery\" rozumianej jako stylizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103980", "fragment_id": "653572/0", "subtitle": "", "title": "Manieryzm", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "653572", "parentId": 103980.0, "score": 0.11562354862689972}, "uuid": "0e4f7fbf-513e-40a6-a9db-b505146536b5"}, {"page_content": "W XV w. rozwinęło się malarstwo ścienne (fresk), a także malarstwo tablicowe i sztalugowe. Dzieła przedstawiały w większości tematy religijne, jednak od połowy wieku coraz częściej poruszana była tematyka świecka – portrety, alegorie, personifikacje oraz \"cassone\" – malowidła na skrzyniach i meblach. Rozwój sztuki świeckiej związany był z upowszechnieniem humanizmu. Już w piętnastym wieku dokonano rozróżnienia tendencji stylistycznych w malarstwie na styl „ozdobny” i „prosty”. Pierwszy wywodził się z tradycji trecenta i cechowały go dekoracyjność linii, płytka przestrzeń, czyste barwy i malowniczość. Styl „prosty” natomiast, zapoczątkowany przez Masaccia, koncentrował się na prawach geometrii i poszukiwaniu prawidłowej perspektywy.\nWażniejsi przedstawiciele: \n&lt;gallery widths=\"200\" heights=\"200\" caption=\"\nPlik:Masaccio 003.jpg|link=|\"Trójca Święta\", ok. 1425, Santa Maria Novella we Florencji \nPlik:Masaccio - Trinity (scheme of the perspective) - WGA14207.jpg|link=|Schemat perspektywiczny \"Trójcy Świętej\" \nPlik:Masaccio-TheExpulsionOfAdamAndEveFromEden-Restoration.jpg|link=|\"Wygnanie z Raju\" (przed i po renowacji), 1425–1427, Kaplica Brancaccich, Santa Maria del Carmine we Florencji \nPlik:Masaccio - The Expulsion from the Garden of Eden (detail) - WGA14180.jpg|link=|detal \"Wygnania z Raju\" \nPlik:Masaccio - Raising of the Son of Theophilus and St Peter Enthroned (detail) - WGA14191.jpg|link=|fragm. \"Przywrócenia do życia zmarłego syna gubernatora Antiochii\" z kaplicy Brancaccich", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=633753", "fragment_id": "829354/6", "subtitle": "", "title": "Quattrocento", "parentId": 633753.0, "start_index": 9178.0, "document_id": "829354", "source": "wikipedia", "score": 0.07781277596950531}, "uuid": "136b193e-49ed-4c3b-8f0a-3c6e0b5662e4"}, {"page_content": "Jednym z najważniejszych twórców niemieckiego romantyzmu był natomiast Caspar David Friedrich, który malował pejzaże z wyraźnym północnym charakterem. Ponadto na jego obrazach postacie są zazwyczaj odwrócone do odbiorcy plecami. W okresie tym tworzyli także np.: Philipp Otto Runge oraz Adrian Ludwig Richter, pamiętany ze względu na swoje portrety. Na przełomie XVIII i XIX wieku wykształciły się także inne nurty w sztuce: ruch Nazareńczyków, do którego należeli m.in.: Friedrich Wilhelm von Schadow oraz Peter von Cornelius, a także szkoła düsseldorfska, do której należeli malarze tworzący pejzaże. W XIX wieku, w stylu biedermeier tworzył Carl Spitzweg, a Adolph Menzel ukazywał na swoich dziełach pruskie sukcesy militarne. Głównym przedstawicielem akademizmu był Carl Theodor von Piloty wraz ze swoimi uczniami: Hansem Makartem, Franzem von Lenbach, Franzem von Defregger, Gabrielem von Max oraz Eduardem von Grützner. Berlińską secesję reprezentował np. Max Liebermann, a symbolizm Franz von Stuck i Max Klinger.\nW XX wieku wykształciły się w Niemczech dwie grupy ekspresjonistów: Die Brücke, utworzona w Dreźnie w 1905 r., tworzona przez takich twórców, jak Fritz Bleyl, Erich Heckel, Ernst Ludwig Kirchner i Karl Schmidt-Rottluff, oraz powstała w Monachium w 1911 r. grupa Der Blaue Reiter, złożona np. z Wassiliego Kandinskiego, Franza Marca, Augusta Macke czy Aleksieja Jawlensky’ego. Na początku XX wieku bardzo popularne stało się w malarstwie tworzenie obrazów o charakterze groteskowym. Do najważniejszych niemieckich przedstawicieli tego nurtu można zaliczyć Georga Grosza, Otto Dixa oraz Maxa Beckmanna. W Berlinie rozwijał się dadaizm, którego reprezentowali Kurt Schwitters i Hannah Höch. Max Ernst zasłynął jako surrealista, a Paul Klee i Lyonel Feininger jako kubiści. W realizmie magicznym tworzyli Anton Räderscheidt, Georg Schrimpf, Alexander Kanoldt oraz Carl Grossberg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17474", "fragment_id": "169735/71", "subtitle": "", "title": "Niemcy", "source": "wikipedia", "start_index": 106850.0, "parentId": 17474.0, "document_id": "169735", "score": 0.04240712150931358}, "uuid": "7e727555-5a48-482e-98d5-6b91a97503ca"}]}
{"id": "q_479", "question": "Na którym oceanie leżą Seszele?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy państwa wyspiarskiego. Zobacz też: Seszele (film).\nSeszele (fr. i  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Seychelles&lt;/&gt;, sesz. &lt; lang=\"crs\"&gt;Sesel&lt;/&gt;), oficjalnie: Republika Seszeli – państwo wyspiarskie na Oceanie Indyjskim, ok. 1600 km od wybrzeży Afryki, położone na północny wschód od Madagaskaru. Najbliższe państwa i terytoria zamorskie to Mauritius i Reunion na południu oraz Malediwy na północnym wschodzie.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Kalendarium historii Seszeli.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43305", "fragment_id": "642902/0", "subtitle": "", "title": "Seszele", "parentId": 43305.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642902", "score": 0.535433292388916}, "uuid": "6c83ee78-c088-4e9c-b776-191fdf1ba96f"}, {"page_content": "Geografia Seszeli – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Seszeli pod względem geograficznym.\nRepublika Seszeli to niewielkie państwo wyspiarskie obejmujące ponad 100 wysp Seszeli leżących na Oceanie Indyjskim, na wschód od Afryki i północny wschód od Madagaskaru. Jest to najmniejsze państwo Afryki – zarówno pod względem powierzchni jak i pod względem liczby ludności. Podstawą gospodarki Seszeli jest turystyka.\nPołożenie i powierzchnia.\nRepublika Seszeli jest państwem wyspiarskim w zachodniej części Oceanu Indyjskiego, na północny wschód od Madagaskaru i ok. 1500 km od wschodnich wybrzeży Afryki. Obejmuje ponad 100 wysp Seszeli rozsianych na obszarze 1,3 miliona km². Długość linii brzegowej to 491 km. \nWyspy tworzą dwie grupy – położone na północy górzyste, zbudowane z granitu Wyspy Wewnętrzne oraz położone na południu liczne, płaskie wyspy koralowe – Wyspy Zewnętrzne. \nPowierzchnia kraju wynosi 455 km². Republika Seszeli to najmniejsze państwo Afryki – zarówno pod względem powierzchni jak i pod względem liczby ludności. Poprzez wody terytorialne graniczy od południa z Madagaskarem, od południowego zachodu z Komorami i Majottą.\nBudowa geologiczna i rzeźba terenu.\nWyspy Wewnętrzne.\n \"Osobny artykuł: Wyspy Wewnętrzne.\"\nGeneza Seszeli związana jest z dezintegracją superkontynentu Gondwany – Grzbiet Maskareński połączony z Madagaskarem i subkontynentem indyjskim, oderwał się od nich zanim subkontynent indyjski zderzył się z subkontynentem Eurazji pod koniec okresu kredy, i wraz ze wznoszącymi się z niego wyspami utworzył mikrokontynent. Wyspy te to zbudowane z granitu, górzyste Wyspy Wewnętrzne, z których największe to: \nWyspy Zewnętrzne.\n \"Osobny artykuł: Wyspy Zewnętrzne (Seszele).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1838153", "fragment_id": "865513/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Seszeli", "document_id": "865513", "start_index": 0.0, "parentId": 1838153.0, "source": "wikipedia", "score": 0.788550853729248}, "uuid": "c3c38acb-7b3c-4a5c-9364-8c975dd12778"}, {"page_content": "Seszele stanowią grupę 115 wysp pochodzenia wulkanicznego i koralowego na Oceanie Indyjskim. Dwa główne archipelagi kraju to Wyspy Wewnętrzne i Wyspy Zewnętrzne. Tylko 33 wyspy są zamieszkane. Największa z wysp to Mahé (144 km²) i na niej znajduje się stolica kraju Victoria oraz zamieszkuje na niej ponad 80% ludności. Pozostałe większe wyspy to Praslin (38,8 km²), Silhouette (20,7 km²) i La Digue (10,4 km²). Wyspy Seszeli można podzielić na dwa rodzaje ze względu na budowę i pochodzenie. Wyspy wulkaniczne (w liczbie 32), zbudowane z zasadowych skał wulkanicznych są większe, mają urozmaiconą rzeźbę wyżynno-górzystą z płaskimi wybrzeżami. Pozostałe to wyspy koralowe, które wznoszą się niewiele ponad powierzchnię oceanu, mają wyrównaną powierzchnię. Z wysp koralowych można wymienić Amiranty, Farquhar i Aldabra. Atole koralowe nie są najczęściej zamieszkane. Na Mahé znajduje się także najwyższy szczyt kraju \"Morne Seychellois\" – 905 m n.p.m. Długość linii brzegowej wynosi 491 km.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43305", "fragment_id": "642902/4", "subtitle": "", "title": "Seszele", "parentId": 43305.0, "start_index": 5342.0, "document_id": "642902", "source": "wikipedia", "score": 0.45920124650001526}, "uuid": "4d2bdeba-7239-4608-b703-3dafe5c204b5"}, {"page_content": "Wyspy Wewnętrzne (ang. \"Inner Islands\", fr. \"Îles Proches\", także: \"Îles Intérieures\") – grupa wysp na Oceanie Indyjskim, w bezpośrednim otoczeniu wyspy Mahé. Wraz z Wyspami Zewnętrznymi składają się na terytorium państwa Seszele.\nWyspy Wewnętrzne zbudowane są w przeważającej części ze skał granitowych. Porośnięte są bujną roślinnością tropikalną. Skupiają na swoim terytorium większość ludności Seszeli. Największe wyspy to Mahé, Silhouette, Praslin i La Digue.\nPochodzenie archipelagu.\nPrzeszłość geologiczna granitowych Wysp Wewnętrznych nie została do końca wyjaśniona. Jest to jedyny na świecie archipelag wysp oceanicznych zbudowany w sposób identyczny jak kontynenty. Wszystkie inne wyspy stopniowo wyłaniały się z oceanu w wyniku nagromadzenia koralowców lub wypiętrzenie skorupy ziemskiej w wyniku działalności podwodnych wulkanów. Wyspy Wewnętrzne najprawdopodobniej powstały natomiast około 65 milionów lat temu po odłączeniu się od dryfującego wówczas przez ocean subkontynentu indyjskiego. Około 25 milionów lat wcześniej od subkontynentu tego odłączył się Madagaskar (tłumaczy to unikatową florę i faunę Madagaskaru i Seszeli). \nIstnieją teorie łączące powstanie Seszeli z wymieraniem kredowym - wielki meteoryt, który prawdopodobnie spadł na Ziemię na obszar dzisiejszej Zatoki Meksykańskiej i przyczynił się wyginięcia dinozaurów, miałby rozpaść się jeszcze w kosmosie, a jego część miałaby po obróceniu się Ziemi uderzyć w Ocean Indyjski i doprowadzić do pęknięcia subkontynentu indyjskiego. Inne teorie wskazują na fakt, że sam upadek meteorytu na półkuli zachodniej mógł wywołać wstrząsy sejsmiczne, zdolne obudzić wulkany i rozerwać płyty tektoniczne po drugiej stronie globu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1347592", "fragment_id": "1146884/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Wewnętrzne", "parentId": 1347592.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1146884", "source": "wikipedia", "score": 0.3128052353858948}, "uuid": "8909ae9a-ccda-41db-93ba-bc3ecb39afb4"}, {"page_content": "Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego () (ang. \"British Indian Ocean Territory\") – terytorium zależne Wielkiej Brytanii, obejmujące archipelag Czagos (ang. Chagos), z których największa to Diego Garcia ().\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Brytyjskiego Terytorium Oceanu Indyjskiego.\"\nTerytorium zaliczane jest do obszaru Azji Południowej.\nArchipelag leży na Oceanie Indyjskim, na południe od Indii, w połowie drogi pomiędzy Afryką a Indonezją. Archipelag obejmuje 55 wysp koralowych.\nWyspy geograficznie są kontynuacją azjatyckich Lakszadiwów i Malediwów i znajdują się z nimi na jednym Grzbiecie Czagos-Lakkadiwy. Od afrykańskich wysp wchodzących w skład Seszeli i Mauritiusu są oddzielone Grzbietem Środkowoindyjskim. Odległość wysp Czagos od najbliższej wyspy (atol Addu w Malediwach) wynosi 520 km, od Cejlonu – 1540 km, a od przylądka Komoryn (kontynent azjatycki) – 1600 km; od najbliższych wysp afrykańskich dzieli je 1660 km (wyspa Coëtivy wchodząca w skład Seszeli oraz wyspy Algalega i Rodrigues wchodzące w skład Mauritiusu), 1760 km od głównej wyspy Seszeli Mahé, 2080 km od wyspy Mauritius, 2450 km od Madagaskaru i 2830 km od kontynentu afrykańskiego (wybrzeże Somalii). Z tego powodu geograficznie wyspy zaliczane są do Azji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97785", "fragment_id": "654631/0", "subtitle": "", "title": "Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 97785.0, "document_id": "654631", "score": 0.46053755283355713}, "uuid": "4ea5691a-9708-4f79-ad82-97a678274865"}, {"page_content": "Mahé – największa wyspa archipelagu Seszeli, położona w zachodniej części Oceanu Indyjskiego.\nCharakterystyka.\nMahé ma 17 km szerokości i 26 km długości, zajmuje powierzchnię 157,3 km². Wyspa znajduje się na podłożu granitowym i jest górzysta najwyższy szczyt – Morne Seychellois wznosi się na 905 m n.p.m. Wyspa jest objęta ochroną w ramach Parku Narodowego Morne Seychellois. Na północnym wschodzie tejże wyspy znajduje się Port lotniczy Mahé, który został otwarty w 1971. Na południowym zachodzie znajduje się Morski Narodowy Park Baie Ternay, Morski Narodowy Park Port Launay oraz Uniwersytet Seszele. Ok. 90% ludności Seszeli mieszka na Mahé (jej populacja wynosi 77 tys. mieszkańców). Znajduje się tu stolica państwa oraz jego jedyny port – Victoria. Od wschodu są rafy koralowe. Podstawą gospodarki wyspy jest turysta oraz uprawa palmy kokosowej i herbaty.\nHistoria.\nWyspa została nazwana przez francuskiego gubernatora Mauritiusu. Została pierwszy raz odwiedzona przez Brytyjczyków w 1609 i nie była więcej razy odwiedzana przez Europejczyków aż do 1742 (wyprawa Lazare Picault). Do 1814 wyspa pozostawała kolonią francuską, później należała do Wielkiej Brytanii. W 1976 stała się częścią niepodległych Seszeli.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1076996", "fragment_id": "1383650/0", "subtitle": "", "title": "Mahé (wyspa)", "parentId": 1076996.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1383650", "score": 0.18890967965126038}, "uuid": "8ba5eeb7-3aa0-4f38-a2d8-01d0521388e6"}, {"page_content": "Wyspy Seszeli – 115 wysp wchodzących w skład Republiki Seszeli, dzielących się na zbudowane głównie z granitowych skał Wyspy Wewnętrzne oraz koralowe Wyspy Zewnętrzne, rozłożone na powierzchni ponad 400 tysięcy km² Oceanu Indyjskiego. \nGłówne wyspy.\nMahé.\n \"Osobny artykuł: Mahé (wyspa).\"Jest to największa wyspa Seszeli, zamieszkana przez blisko 90% obywateli. Leży na niej stolica kraju Victoria, zamieszkana przez prawie połowę ludności Seszeli. Wybudowano tam główne międzynarodowe lotnisko: port lotniczy Mahé. Najwyższy szczyt Morne Seychellois (905 m n.p.m.) jest zarazem najwyższym wzniesieniem kraju. Mimo rozwoju rolnictwa, w ciągu ostatnich 300 lat historii wyspy, wciąż znajdują się tu gęste kompleksy wilgotnego lasu równikowego, a w północnej części Mahé występują także lasy namorzynowe. Przez cały rok utrzymuje się temperatura około 27 °C. Na wyspie jest ponad sześćdziesiąt plaż.\nPraslin.\n \"Osobny artykuł: Praslin.\"\nJest drugą pod względem wielkości wyspą Seszeli. Francuski podróżnik Lazare Picault odkrył ją w 1774 roku i nazwał „Ile de Palmes”, zauroczony widokiem lasów i mnogością palm kokosowych. Później Mation Dufresne przemianował wyspę na Praslin w uznaniu zasług Césara Gabriela de Choiseula, księcia de Praslin. Na wyspie znajduje się tylko kilka małych wiosek, a pięć tysięcy mieszkańców to głównie rybacy, rolnicy albo osoby obsługujące turystów. Główną atrakcją wyspy jest rezerwat przyrody Vallée de Mai. Wyspa jest atrakcyjnym miejscem dla nurków ze względu na występujące wokół niej rafy koralowe, liczące ponad 8000 lat.\nSilhouette.\n \"Osobny artykuł: Silhouette (wyspa).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127640", "fragment_id": "22055/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Seszeli", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "22055", "parentId": 127640.0, "score": 0.5850046873092651}, "uuid": "cf23d5eb-31e6-405e-a12e-a45dd1ade672"}, {"page_content": "Silhouette jest trzecią co do wielkości wyspą Seszeli. Rośnie na niej jeden z najbardziej zbitych lasów tropikalnych na Oceanie Indyjskim. Przez wiele lat mieszkał tu pirat Jean Hodoul, który według miejscowych legend zakopał skarb w jednej ze szczelin skalnych na wyspie. Najwyższym szczytem jest Mont Dauban (740m), otoczony lasem tropikalnym, będący siedliskiem endemicznego drzewa balsamowego. Występuje tu też największe bogactwo gatunków fauny i flory na Oceanie Indyjskim. \nInfrastruktura turystyczna jest uboga, jednak od niedawana działa tu jeden luksusowy hotel.\nLa Digue.\n \"Osobny artykuł: La Digue.\"\nLa Digue jest przykładem tego, jak wyglądały Seszele, zanim przybył na nie człowiek. Tylko kilka samochodów zakłóca ciszę. Głównym środkiem transportu jest rower. Wyspa La Digue jest uważana za najczystszą na Seszelach, z niezmienioną od wieków tradycją, nawet lokalna ludność używa innego dialektu niż reszta kraju. Na wyspie znajdują się długie i piaszczyste plaże upstrzone granitowymi głazami. Niemal cała wyspa otoczona jest rafą koralową, co sprawia, że przypływające tu promy i łodzie mogą cumować tylko w jednym miejscu - zlokalizowano w nim jedyny port wyspy. \nCzęść wyspy objęta jest ochroną w ramach \"La Digue Veuve Reserve\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127640", "fragment_id": "22055/1", "subtitle": "", "title": "Wyspy Seszeli", "document_id": "22055", "start_index": 1610.0, "parentId": 127640.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22665753960609436}, "uuid": "abec82b2-a267-492a-aabd-3857fcf49815"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSeszelkowate, żaby seszelskie (Sooglossidae) – rodzina płazów z rzędu płazów bezogonowych (Anura).\nZasięg występowania.\nRodzina obejmuje gatunki występujące endemicznie na Seszelach na Oceanie Indyjskim.\nPodział systematyczny.\nDo rodziny należą następujące rodzaje:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1438718", "fragment_id": "202811/0", "subtitle": "", "title": "Seszelkowate", "document_id": "202811", "start_index": 0.0, "parentId": 1438718.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1478501409292221}, "uuid": "863674cb-7372-4ced-aaf2-946e1e4b7542"}, {"page_content": "Grzbiet Maskareński (ang. \"Mascarene Plateau\", \"Seychelles Ridge\") – podwodny płaskowyż w Oceanie Indyjskim, położony na północ i na wschód od Madagaskaru. Płaskowyż rozciąga się w przybliżeniu 2000 km od Seszeli na północy do wyspy Reunion na południu i obejmuje obszar ponad 115 000 km² płycizny, z głębiami od 8–150 metrów, górujący ponad dochodzącą do 4000 metrów równiną abisalną. Jest to największy podmorski płaskowyż w Oceanie Indyjskim. Grzbiet płaskowyżu rozciąga się pomiędzy a .\nPółnocna część Grzbietu Maskareńskiego obejmuje Seszele i Wyspy Agalega. Południowa część płaskowyżu obejmuje wyspy Maskareny, ławicę Saya de Malha Bank, Nazareth Bank, Soudan Banks i Hawkins Bank. Maskareny są górzystymi wyspami, należą do nich Mauritius, Reunion, Rodrigues i ławica Cargados Carajos.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2402704", "fragment_id": "540241/0", "subtitle": "", "title": "Grzbiet Maskareński", "document_id": "540241", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2402704.0, "score": 0.14203158020973206}, "uuid": "3c1d4156-53ca-404b-8560-9ce77ae1c4dc"}]}
{"id": "q_480", "question": "W którym mieście Naczelnik Tadeusz Kościuszko proklamował Akt Powstania Narodowego?", "answer": [{"page_content": "11 września 1793 roku Kościuszko spotkał się w Podgórzu pod Krakowem z przedstawicielami sprzysiężenia krajowego, gdzie omówił plany przebiegu powstania. 11 lutego 1794 roku Rada Nieustająca rozpatrzyła notę posła rosyjskiego, który uzależniał udzielenie gwarancji dla pożyczki zagranicznej od przeprowadzenia redukcji wojska. Plany redukcji armii koronnej opracowali gen. Jan August Cichocki i gen. Jan Henryk Dąbrowski. W lutym 1794 roku Rada Nieustająca zatwierdziła nowe etaty armii koronnej i armii Wielkiego Księstwa Litewskiego. 21 lutego 1794 Rada Nieustająca na polecenie posła rosyjskiego Osipa Igelströma uchwaliła redukcję wojska Rzeczypospolitej o połowę oraz przymusowy werbunek zredukowanych do wojska rosyjskiego i pruskiego. Była to wyraźna prowokacja, która spowodowała wybuch powstania.\nInsurekcja rozpoczęła się 12 marca 1794, gdy generał Antoni Józef Madaliński odmówił poddania się redukcji I Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Narodowej i na jej czele wyruszył z Ostrołęki w kierunku Krakowa. Zakończyła się 16 listopada 1794, gdy ostatnie oddziały powstańcze skapitulowały przed Rosjanami w Radoszycach. Jednak walki wciąż trwały do połowy grudnia w Wielkopolsce i na Kujawach.\nJednak za oficjalną datę rozpoczęcia insurekcji uznaje się 24 marca.\nPo odprawie oficerów garnizonu krakowskiego Tadeusz Kościuszko wraz z Józefem Wodzickim udali się na mszę do kościoła kapucynów, po wysłuchaniu której w domku loretańskim złożyli u stóp ołtarza szable, które zostały poświęcone przez gwardiana. Następnie ująwszy szable w ręce, ślubowali, że gotowi są oddać swoje życie dla obrony ojczyzny.\nOkoło godziny 10 na rynku krakowskim pojawił się Tadeusz Kościuszko, po czym odczytano akt powstania oraz Kościuszko złożył przysięgę:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33309", "fragment_id": "181976/4", "subtitle": "", "title": "Insurekcja kościuszkowska", "parentId": 33309.0, "start_index": 6491.0, "document_id": "181976", "source": "wikipedia", "score": 0.8036056756973267}, "uuid": "f2aa0d39-6852-49d2-b77e-2f1f9b503c73"}, {"page_content": "Do uderzenia doszło w nocy z 22 na 23 kwietnia 1794 około godziny 0:30 po wystrzale armatnim z arsenału. Po zaciętej walce, nad ranem 24 kwietnia, Wilno znalazło się pod kontrolą powstańców. Tego samego dnia na placu Ratuszowym odczytano „Akt Powstania Narodu Litewskiego”, który określił jedność celów insurekcji wileńskiej z celami powstania kościuszkowskiego i powstała Rada Najwyższa Rządowa Litewska, na której czele stanęli wojewoda nowogródzki Józef Niesiołowski i prezydent miasta Antoni Tyzenhauz. W skład rady weszło też 29 zasłużonych obywateli Wilna. Rada utworzyła deputacje do kierowania wojskiem, administracją i skarbem. Na czele polsko-litewskich wojsk powstańczych stanął pułkownik Jakub Jasiński. 25 kwietnia powieszono, oskarżonego o zdradę, hetmana wielkiego litewskiego Szymona Kossakowskiego. 4 czerwca Tadeusz Kościuszko w miejsce Rady Najwyższej Rządowej Litewskiej, którą uważał za zbyt radykalną powołał, bardziej umiarkowaną, Deputację Centralną Wielkiego Księstwa Litewskiego. Odwołał też z dowodzenia siłami zbrojnymi na Litwie pułkownika Jasińskiego, mianując na jego miejsce generała Michała Wielhorskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=515381", "fragment_id": "1564690/1", "subtitle": "", "title": "Insurekcja wileńska", "source": "wikipedia", "start_index": 1102.0, "document_id": "1564690", "parentId": 515381.0, "score": 0.21360193192958832}, "uuid": "05c09061-475e-40ac-9b79-315cc9592df5"}, {"page_content": "Być może, więc i dlatego, gdy w tym czasie, jak brygada Madalińskiego docierała już w okolice Końskich to we wtorek 24 marca doszło na krakowskim Rynku Głównym do ogłoszenia w imieniu Tadeusza Kościuszki przywiezionego tam z Drezna przez Franciszka Dmochowskiego, a opracowanego przez księdza Hugo Kołłątaja i Ignacego hr. Potockiego „Aktu powstania obywatelów, mieszkańców województwa krakowskiego”, w którym to generał został publicznie uznany za Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej. Jednakże cała, północna granica Mazowsza z Prusami pozostała bez ochrony ze strony polskiego wojska, co wykorzystał Fryderyk Wilhelm II i doprowadził do tego, że 20 marca jego armia została postawiona w stan alarmowy i koncentrował tam jej oddziały. Dzięki temu 1 kwietnia doszło pod Raciążem do przekroczenia granicy województwa ciechanowskiego przez zgrupowanie złożone z batalionu fizylierów oraz dziewięciu szwadronów dragonów i huzarów, jak oddziału złożonego z około stu trzydziestu muszkieterów (strzelców) z regimentu Alt von Schwerin, a dowodzonego przez gen. lejt. Fryderyka von Wölky’ego. Wiadomo, że pododdziały te otrzymały wtedy polecenie stopniowego przemieszczania się w kierunku terenów rozpościerających się wzdłuż dolnego biegu Narwi. Tak, że w dwa dni po zwycięskiej dla powstańców bitwie pod Racławicami, czyli w niedzielę 6 kwietnia, jeden z nich dotarł do Pułtuska, a żołnierze z dwóch innych batalionów piechoty zajęli Płock, Szreńsk, Wyszogród, Zakroczym i Serock. W tym samym czasie inna grupa Prusaków, w liczbie trzech batalionów piechoty oraz dziesięciu szwadronów kawalerii, a dowodzona przez gen. mjr. Franciszka Ludolfa Ferdynanda von Widaua, obsadziła do 5 kwietnia tereny pogranicza pod Mławą. Natomiast gen. mjr", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1689811", "fragment_id": "675376/2", "subtitle": "", "title": "Aleksander Zieliński", "document_id": "675376", "start_index": 2836.0, "parentId": 1689811.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38918188214302063}, "uuid": "48a973d7-22f3-4df8-9bd3-ed2067ee0e0c"}, {"page_content": "Za Sasów Kielcami zarządzali kolejno bp Jan Aleksander Lipski oraz bp Andrzej Stanisław Kostka Załuski, brat fundatora Biblioteki Załuskich w Warszawie. W 1761 r. na mocy biskupiego dekretu usunięto z miasta wszystkich Żydów. Bp Kajetan Ignacy Sołtyk zakazał wznoszenia w śródmieściu budowli drewnianych, okazując przy tym wszechstronną pomoc tym, którzy zdecydowali się stawiać domy murowane. W 1787 r. miała miejsce ostatnia królewska wizyta w Kielcach – Stanisław August Poniatowski podążający do swych dóbr w Niewachlowie i Miedzianej Górze odwiedził kościół na Karczówce.\nDnia 27 lipca 1789 Sejm Czteroletni uchwalił ustawę, na mocy której dobra biskupów krakowskich zostały przejęte przez administrację królewską, co umożliwiło m.in. wybieranie deputowanych do parlamentu. Biskup dostał jako odszkodowanie pensję 100 000 złotych polskich rocznie. Rozwój przemysłu przetwórczego miedzi po roku 1790 tak znacznie podniósł rangę Kielc, że przeniesiono tu miejsce obrad sejmików szlacheckich ziemi sandomierskiej.\nRozbiory.\nW czasie insurekcji w 1794 r. w Kielcach obozował od 7 do 8 czerwca podążający do Warszawy naczelnik Tadeusz Kościuszko. Jego wojska rozłożyły się w obozie poza miastem, przy drodze do kaplicy św. Leonarda. W tutejszym szpitalu zmarł wówczas ranny 6 czerwca 1794 r. w bitwie pod Szczekocinami Bartosz Głowacki, którego grób znajduje się na cmentarzu katedralnym. Kościuszko zajął kwaterę w domu zwanym „Wójtostwo”, położonym na Rynku. Z obozu „przy Kielcach” wydał deklarację wojny przeciw Rosji i Prusom datowaną na 10 czerwca 1794, w której ogłosił „wolność i ogólne powstanie Polaków”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=430637", "fragment_id": "81242/6", "subtitle": "", "title": "Historia Kielc", "source": "wikipedia", "start_index": 7874.0, "document_id": "81242", "parentId": 430637.0, "score": 0.08840346336364746}, "uuid": "e6502d37-7031-4936-9f5e-abacaa5420da"}, {"page_content": "24 marca 1794 roku na Rynku krakowskim gen. Kościuszko został ogłoszony Najwyższym Naczelnikiem Siły Zbrojnej Narodowej. Naczelnik w ciągu tygodnia zorganizował władze powstańcze w Krakowie i zebrał rekrutów dawnym systemem dymowym z niewielkiego obszaru. Powodzenie powstania zależało od szybkiego przyłączenia się innych ziem polskich, stąd o świcie 1 kwietnia na czele ok. 1000 regularnego wojska wyrusza w kierunku Warszawy i Wilna. 2 kwietnia dołącza do niego gen. Józef Zajączek w Luborzycy, a niebawem tzw. grupa pińczowska, czyli 2 brygady kawalerii narodowej, piechota i artyleria. 3 kwietnia w Koniuszy dołączył generał major ziemiański Jan Slaski na czele 1920 pikinierów i kosynierów z poboru dymowego. 4 kwietnia podjęto marsz w kierunku Skalbmierza, gdzie już wcześniej znajdowały się oddziały gen. Fiodora Denisowa (ok. 6000 żołnierzy z 12 działami) maszerujące 2 kolumnami na Koniuszę, gdzie poprzedniego dnia stał Kościuszko. Przed bitwą wojsko polskie zostało podzielone na 2 dywizje gen. Zajączka i gen. Madalińskiego w sile razem około 4000-4100 wojska liniowego z 12 działami.\nPlan gen. Denisowa przewidywał wzięcie wojsk polskich w kleszcze pod Koniuszą, stąd podzielił on swoje wojska na 2 kolumny – pod dowództwem gen. Tormasowa znalazło się co najmniej 2900 ludzi i 12 dział. Tormasow wyruszył o 3 rano dnia 4 kwietnia w kierunku na Winiary-Rzędowice-Przesławice, kolumna Denisowa miała wyruszyć zaś o 4 rano z resztą wojska (m.in. 6 dział) wzdłuż traktu Skalbmierz-Proszowice, aby zaatakować obóz pod Koniuszą od południa (wymarsz się opóźnił).\nBitwa.\n \"Osobny artykuł: Kosynierzy.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47385", "fragment_id": "645923/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Racławicami", "parentId": 47385.0, "start_index": 1453.0, "document_id": "645923", "source": "wikipedia", "score": 0.20710813999176025}, "uuid": "184e2a2f-c40b-4a75-954e-53ef6934b7ee"}, {"page_content": "W wyniku tego opóźnienia znaczna część wojsk polskich została zagarnięta kordonem rosyjskim lub uległa redukcji, roboty spiskowe wykryto, a insurekcja rozpoczęła się bezładnie.\nTymczasem sytuacja w kraju rozwijała się w niepomyślnym kierunku. Zapadła, wymuszona na Radzie Nieustającej, decyzja o znacznej redukcji wojska polskiego. W pierwszych dniach marca rosyjskie władze okupacyjne wpadły na trop warszawskiej organizacji spiskowej. Kolejni emisariusze z kraju przynosili do Lipska naglące wezwania. W tej sytuacji Kościuszko zdecydował się na rozpoczęcie insurekcji mimo niewykonania jego instrukcji. Prawdopodobnie 15 marca wyruszył z Drezna do Krakowa.\nInsurekcja kościuszkowska.\n \"Osobne artykuły: Insurekcja kościuszkowska i Wojsko Tadeusza Kościuszki.\"\nTadeusz Kościuszko w liście do siostry, Anny Estkowej, pisał w 1792 roku, że trzeba „pamiętać zawsze, że w naturze wszyscy równi jesteśmy, że bogactwa i wiadomości czynią tylko różnicę”. Było to wyrazem jego najszczerszego przekonania, któremu pozostawał wierny przez całe życie. Przy okazji powstania Kościuszko powiedział:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nZa samą szlachtę bić się nie będę, chcę wolności całego narodu i dla niej wystawię tylko me życie.\nKościuszko wygłosił odezwę do kobiet, co było zupełną nowością. Ujął się także za Żydami, obiecując zająć się ich skargami. Powołał pod broń chłopów, wydał Uniwersał połaniecki, ograniczający poddaństwo i zmniejszający pańszczyznę tej warstwy ludności, ale zabezpieczający również szlachtę przed nieuczciwością chłopów. Przez pewien czas w powstaniu Kościuszko chodził ubrany w sukmanę chłopską, w którym to stroju jego wizerunek przeszedł do historii i był wielokrotnie powielany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6242", "fragment_id": "172180/11", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Kościuszko", "document_id": "172180", "start_index": 14985.0, "parentId": 6242.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2554256021976471}, "uuid": "bd9693b0-2d8c-4b89-baeb-08ee71fe3ae6"}, {"page_content": "Na wieść o proklamacji Kościuszki na krakowskim rynku (24 marca) i o jego zwycięstwie pod Racławicami (4 kwietnia), napięcie w Warszawie gwałtownie wzrosło. Polski król Stanisław August Poniatowski sprzeciwiał się insurekcji Kościuszki i 2 kwietnia wraz z członkami Rady Nieustającej wydał proklamację potępiającą ją. Wysłał także Józefa Ankwicza oraz hetmana wielkiego koronnego Piotra Ożarowskiego, najwyższego poza królem dowódcę wojskowego Rzeczypospolitej, do Osipa Igelströma, rosyjskiego ambasadora i dowódcy wszystkich rosyjskich wojsk okupacyjnych na terytorium Polski. Przedłożyli oni propozycję wspólnej ewakuacji wojsk rosyjskich i lojalnych wobec króla wojsk polskich do obozu wojskowego w Nowym Dworze Mazowieckim. Tam król, jego dwór, a także przywódcy konfederacji targowickiej i członkowie frakcji rosyjskiej mogliby w spokoju oczekiwać na rozwój wypadków i opadnięcie fali niepokojów w stolicy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=483151", "fragment_id": "1564332/3", "subtitle": "", "title": "Insurekcja warszawska", "document_id": "1564332", "start_index": 4439.0, "parentId": 483151.0, "source": "wikipedia", "score": 0.46764472126960754}, "uuid": "65c16eeb-abd0-405b-b087-37f0f2e3e290"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nTadeusz Kościuszko, właśc. Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko herbu Roch III (ur. 4 lutego 1746 w Mereczowszczyźnie, zm. 15 października 1817 w Solurze) – inżynier wojskowy, Najwyższy Naczelnik Siły Zbrojnej Narodowej w czasie insurekcji kościuszkowskiej, generał lejtnant wojska Rzeczypospolitej Obojga Narodów, generał major komenderujący w Dywizji Wielkopolskiej w 1792 roku, \"brevet\" generał brygady Armii Kontynentalnej w czasie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych.\nŻyciorys.\nPochodzenie i młodość.\nTadeusz Kościuszko urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie na Polesiu (współczesna Białoruś) jako czwarte dziecko miecznika brzeskiego Ludwika Tadeusza, pułkownika regimentu buławy polnej litewskiej i Tekli Kościuszko, z domu Ratomskiej. Ród Kościuszków wywodził się od Konstantego Fiodorowicza, nazywanego zdrobniale „Kostiuszką” (białor. „Касцюшка”, st. rus. i ukr. „Костюшко”), będącego dworzaninem wielkoksiążęcym Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta I. Imię to stało się po latach nazwiskiem rodowym. Zygmunt I Stary jako wielki książę litewski w 1509 roku w spisanym w języku ruskim przywileju nadał Konstantemu na własność majątek Siechnowicze. Miejsce to stało się gniazdem rodowym Kościuszków. Z czasem ród uległ polonizacji. Wychowywał się w rodzinie katolickiej, jednak w późniejszym życiu stał się zdeklarowanym deistą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6242", "fragment_id": "172180/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Kościuszko", "parentId": 6242.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172180", "score": 0.4400772452354431}, "uuid": "6baca46c-2043-4b43-b2a0-bc88767cd855"}, {"page_content": "Od 1793 r., gdy dowodzona przez niego brygada została na skutek rozbiorów przymusowo przekwaterowana z rodzinnej Wielkopolski na Mazowsze, był aktywny w konspiracji przedpowstańczej. Osobę Madalińskiego rozważano wówczas jako „rezerwową” kandydaturę na Naczelnika powstania. Wobec groźby redukcji wojska, nakazanej przez władze rosyjskie, na naradzie w siedzibie dowództwa brygady w Ostrołęce, prawdopodobnie 8 marca 1794, zdecydowano o rozpoczęciu powstania. Madaliński odmówił redukcji brygady i 12 lub 13 marca 1794 rozpoczął marsz swojej brygady spod Ostrołęki przez tereny zagarnięte przez Prusy (Mławę, Wyszogród, Sochaczew) w kierunku Krakowa, co zdeterminowało rozpoczęcie powstania zbrojnego. Po drodze brygada stoczyła dwie drobne potyczki z oddziałami pruskimi, a 24 marca, w dniu proklamacji powstania przez Naczelnika Tadeusza Kościuszkę, dotarła do Końskich, stanowiąc ubezpieczenie ogniska insurekcji od północy. 3 kwietnia, maszerując przez Kielce, Pińczów i Skalbmierz, brygada połączyła się z grupą Kościuszki koło Proszowic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=149880", "fragment_id": "12989/2", "subtitle": "", "title": "Antoni Józef Madaliński", "document_id": "12989", "start_index": 2447.0, "parentId": 149880.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3876594305038452}, "uuid": "0de8673d-a8ef-486f-8f08-de5d7928a205"}, {"page_content": "Akt powstania nadawał Kościuszce tytuł Najwyższego Naczelnika Siły Zbrojnej Narodowej i składał w jego ręce całkowitą władzę. Poważnym problemem stało się rozbudowanie szczupłych dotychczas wojsk powstańczych. Kościuszko \"...rozporządzał jednym bataljonem regimentu II (Wodzickiego) i jednym III (Czapskiego) w łącznej sile 800 ludzi, i brygadą Manżeta (10 szwadronów). W tym czasie zbliżał się do Krakowa brygadjer Madaliński ze swą dawniej już zbuntowaną brygadą, do 1000 koni i nadciągały trzy bataljony dalsze, III i VI regimentu. Te oddziały, razem do 4000 ludzi, stanowiły jedyną czynną siłę insurekcji w chwili wybuchu\" (pisownia oryginalna). Kościuszko wydał uniwersał, zgodnie z którym z każdych 5 domów (\"dymów\") miał się stawić rekrut pieszy ubrany, oporządzony, wyposażony w karabin, pikę lub siekierę oraz jeden rekrut konny na każdych 50 \"dymów\". Oprócz poboru zaciągali się także ochotnicy, którzy byli kierowani do artylerii, wojsk inżynieryjnych i formacji strzelców pieszych. Kościuszko wprowadził służbę w milicji mężczyzn w wieku 18–28 lat niemieszczących się w wojsku regularnym. Z milicji tworzone były w miastach bataliony, współdziałające z wojskiem regularnym a niekiedy regimenty piesze. Pobór do wojska przebiegał jednak z oporami i na terenie województwa krakowskiego nie udało się osiągnąć spodziewanej liczby 10 tysięcy żołnierzy. Były również ogromne trudności z uzbrojeniem, dlatego też rozpoczęto formowanie oddziałów kosynierów, uzbrojonych w piki i osadzone na sztorc kosy.\n \"Osobny artykuł: Wojsko Tadeusza Kościuszki.\"\nW sierpniu 1794 roku na terenie Wielkopolski wybuchło inspirowane insurekcją kościuszkowską powstanie wielkopolskie, które stłumione zostało przez wojsko pruskie w grudniu tego roku.\nKalendarium powstania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33309", "fragment_id": "181976/6", "subtitle": "", "title": "Insurekcja kościuszkowska", "parentId": 33309.0, "start_index": 8553.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181976", "score": 0.7390074729919434}, "uuid": "931a3a5b-f3f1-4a44-a11b-5073135f7998"}]}
{"id": "q_481", "question": "Jakim trzyliterowym skrótem określano w PRL stacje benzynowe?", "answer": [{"page_content": "Samoobsługa – system sprzedaży stosowany w niektórych sklepach, a także na niektórych stacjach benzynowych i placówkach gastronomicznych (głównie w barach), polegający na przeniesieniu na klienta części czynności związanych z wyborem i transportem wybranego produktu.\nOpis.\nW sklepach samoobsługowych klienci, zazwyczaj zaopatrzeni w specjalny koszyk lub wózek sklepowy, mają bezpośredni dostęp do półek z wystawionymi na sprzedaż towarami, sami je wybierają i przenoszą w koszykach (lub podwożą w wózkach) do kasy, w której uiszczają należność, sami też potem je pakują w torby na zakupy.\nNa samoobsługowych stacjach benzynowych klienci samodzielnie otwierają wlew paliwa w swoim samochodzie i samodzielnie wlewają taką ilość paliwa, jaką potrzebują, a potem podchodzą (lub podjeżdżają) do stanowiska kasowego, gdzie dokonują zapłaty za pobrane z dystrybutora paliwo.\nW barach samoobsługowych (np. serwujących \"fast food\") rola klienta najczęściej sprowadza się do przyniesienia zamówionej porcji posiłku (niekiedy porcje te są już zawczasu przygotowane i klient wybiera potrawę, która wyłożona jest już na talerz, np. porcję sałatki) i odniesieniu po skończonym posiłku użytych naczyń w specjalnie przygotowane miejsce (niekiedy, jeśli stosowane są naczynia jednorazowego użytku, klient po wykorzystaniu wyrzuca je do przeznaczonego do tego celu kosza na odpadki).\nPierwsze sklepy samoobsługowe pojawiły się w USA w latach 30. XX wieku (wózek sklepowy wynaleziony został w 1937), a w Europie bezpośrednio po II wojnie światowej. W Polsce pierwsze sklepy samoobsługowe zaczęto otwierać w drugiej połowie lat 50. XX wieku. Były to najpierw obiekty branży spożywczej, później ten system handlu wprowadzany był także w innych branżach, m.in. w wielobranżowych domach towarowych. Sklepy samoobsługowe w czasach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej określano często trzyliterowym skrótem „SAM”, który do dzisiejszych czasów przetrwał w nazwach niektórych obiektów.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1753074", "fragment_id": "858088/0", "subtitle": "", "title": "Samoobsługa", "parentId": 1753074.0, "start_index": 0.0, "document_id": "858088", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "dbc3347d-3a0d-4460-b6ad-9752d5b675ba"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nCKU, Cku, cku – trzyliterowy skrótowiec mogący oznaczać:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1695727", "fragment_id": "697763/0", "subtitle": "", "title": "CKU", "document_id": "697763", "start_index": 1.0, "parentId": 1695727.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06282077729701996}, "uuid": "b9ea1023-f9ba-4334-a6df-8d75552357ba"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nTrzyliterowy skrótowiec SMH może oznaczać:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3048977", "fragment_id": "1179654/0", "subtitle": "", "title": "SMH", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 3048977.0, "document_id": "1179654", "score": 0.05990520492196083}, "uuid": "7b662659-7af2-46a4-a6d1-95125e118ff8"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nSSN może oznaczać skrót trzyliterowy o następującym znaczeniu:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=768019", "fragment_id": "816582/0", "subtitle": "", "title": "SSN", "parentId": 768019.0, "start_index": 1.0, "document_id": "816582", "source": "wikipedia", "score": 0.3078073561191559}, "uuid": "be993436-aa88-4a21-b82a-a24dd8aa1a12"}, {"page_content": "Kod Q – trzyliterowy kod (czasem używa się czterech liter) używany w telegrafii i krótkofalarstwie.\nKod Q został wprowadzony do użytku międzynarodowego w roku 1912. Zgodnie z zawartym w Londynie porozumieniem, wprowadzono dla potrzeb łączności ze statkami, 50 skrótów rozpoczynających się od litery Q. Kod ten okazał się na tyle wygodny, że jest ciągle stosowany, a takie skróty jak np. QRN, QRM, QSO są powszechne w łączności radiowej. Zaproponowany wtedy skrót QSL („potwierdzam odebranie”) stał się również przyjętą nazwą pisemnego potwierdzenia łączności lub nasłuchu, i to nie tylko w przypadku amatorów, ale także stacji radiofonicznych. Skrót QRP, oprócz informacji, że stacja nadaje z mocą mniejszą niż 5 W, daje również pierwszeństwo w łączności ze stacjami nadającymi z większą mocą.\nDo łączności amatorskich kod Q wprowadził w latach 30. XX wieku Amerykanin W1UE. Kod ten ułatwiał wymianę informacji pomiędzy amatorami różnych krajów. Kod Q miał jednak zasadnicze zastosowanie w prowadzeniu łączności w służbach profesjonalnych, szczególnie morskich i lotniczych, dlatego też wiele skrótów dotyczy wymiany danych o żegludze (np. QTI? – „jaki jest twój kurs?” QTJ? – „jaka jest twoja prędkość?”) oraz lotnictwa (np. QBF? – „czy lecisz w chmurach?”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1275542", "fragment_id": "1142907/0", "subtitle": "", "title": "Kod Q", "parentId": 1275542.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1142907", "score": 0.44670724868774414}, "uuid": "bb94aac6-04d7-4ac5-b07b-62489a6b9e2a"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nFRO – trzyliterowy akronim lub skrót mogący oznaczać:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1767546", "fragment_id": "869751/0", "subtitle": "", "title": "FRO", "document_id": "869751", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1767546.0, "score": 0.3205713629722595}, "uuid": "25541696-c31f-4409-aff2-3d3588d91672"}, {"page_content": "Regułą, zwłaszcza na autostradach, ale także na niektórych innych drogach, jest także informowanie kierowców zbliżających się do stacji paliw o tym, ile kilometrów dzielić ich będzie od następnej stacji, jeśli nie skorzystają z tankowania na tej najbliższej. Ma to szczególne znaczenie np. na autostradach w Niemczech, gdzie obowiązkiem kierowcy, egzekwowanym przez policję, jest zaopatrzenie się w dostateczną ilość paliwa tak, aby nie dopuścić do jego wyczerpania na trasie i w konsekwencji do zatrzymania pojazdu z tego powodu.\nW Polsce spotykane są także niewielkie stacje paliw, zlokalizowane np. na terenach zakładowych baz transportowych niektórych przedsiębiorstw, w których – oprócz normalnej działalności polegającej na zaopatrywaniu w paliwa pojazdów będących własnością przedsiębiorstwa – sprzedawane jest paliwo także indywidualnym odbiorcom. Stacje takie zazwyczaj czynne są tylko w dni powszednie, w godzinach pracy przedsiębiorstwa. Czasem oferują paliwo po nieco niższych cenach, niż w najbliższej okolicy.\nW Polsce stacje paliw pod własnymi markami prowadzą także sieci handlowe, m.in. Intermarché (63 stacje), Carrefour, Auchan i E.Leclerc.\nNa koniec roku 2018 w Polsce było 7765 stacji paliw. Ponad 3700 stacji należy do operatorów niezależnych, 1787 do PKN Orlen, a 495 do Lotosu\nNajwiększa stacja paliw w Polsce znajduje się w województwie dolnośląskim w Zgorzelcu. Jest to stacja pod marką „Dyskont paliwowy” firmy Citronex o powierzchni ponad 35 000 m², która posiada 31 stanowisk tankowania (22 dla aut osobowych, 9 dla ciężarowych), a także market, kawiarnię, restaurację Picaro i cztery tunele myjni dla TIR-ów.\nHistoria.\nPierwsze stacje paliw w Polsce (zwane \"pompami\") pojawiły się w 1924 w Warszawie (wcześniej benzynę kupowało się w aptekach i składach chemicznych). Na słabo zaludnionych, wielkich obszarach Kresów jeszcze w latach 30. rzadka sieć stacji paliw uniemożliwiała normalne korzystanie z samochodu.W drugiej połowie XX wieku, ale przed wprowadzeniem do obrotu benzyny bezołowiowej, stacje paliw sprzedawały zazwyczaj jeden, dwa lub trzy rodzaje benzyn, różniące się liczbą oktanową, a także czasem olej napędowy do silników Diesla.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569676", "fragment_id": "1541179/2", "subtitle": "", "title": "Stacja paliw", "source": "wikipedia", "start_index": 3708.0, "document_id": "1541179", "parentId": 569676.0, "score": 0.18301287293434143}, "uuid": "94a26ed6-fbfa-4857-abd4-a017b14fb889"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nEKV to trzyliterowy akronim mogący oznaczać:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304681", "fragment_id": "1432586/0", "subtitle": "", "title": "EKV", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 304681.0, "document_id": "1432586", "score": 0.06282077729701996}, "uuid": "2e00f10b-f814-450f-97d7-370f5ce10eb0"}, {"page_content": "Pociąg rządowy (PRL) – polski pociąg specjalny o nadzwyczajnym przeznaczeniu (skrót PONP) z wagonami o komfortowym wyposażeniu i wysokim standardzie technicznym przeznaczony do przewożenia najważniejszych osób w państwie i zagranicznych gości rangi państwowej oraz na inne specjalne okoliczności. Wyprodukowany pociąg rządowy, złożony z sześciu wagonów i lokomotywy, którym podróżowali m.in. Edward Gierek i Wojciech Jaruzelski, służył władzom od 1974 roku aż do początku XXI wieku. W czasach PRL pociągiem tym pierwszy sekretarz PZPR jeździł po Polsce oraz odbywał podróże zagraniczne do przywódców innych zaprzyjaźnionych państw, np. do Moskwy. Skład został wycofany z użycia w 2003 roku. Do dzisiaj z „pociągu Gierka” zachowały się trzy wagony, w tym salonka, które stoją na bocznicy na nieczynnej stacji kolejowej w Nowym Łupkowie i są wykorzystywane jako atrakcja turystyczna i eksponat muzealny. Los pozostałych trzech wagonów składu jest nieznany.\nSalonki rządowe.\nPrzed II wojną światową, wg dostępnych obecnie informacji, Rząd RP korzystał z wagonu osobowego, którym Józef Piłsudski w 1918 wrócił do Polski z Berlina. Korzystał też z tego wagonu prezydent Ignacy Mościcki – wagon ten znajduje się aktualnie w muzeum kolejnictwa w Skierniewicach. \nW okresie po II wojnie światowej funkcjonował specjalny wagon salonowy, którym podróżował m.in. Bolesław Bierut. Salonka Bieruta znajduje się obecnie na stacji w warszawskim Muzeum Kolejnictwa. \nKolejnym wagonem specjalnym, z którego korzystali dygnitarze PRL, była też salonka wyprodukowana w 1953 roku, z której korzystał m.in. Przewodniczący Rady Państwa, generał Aleksander Zawadzki, znajdująca się obecnie w parowozowni Skierniewice, zarządzanej przez Polskie Stowarzyszenie Miłośników Kolei.\nSalonka Bieruta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5558441", "fragment_id": "1226460/0", "subtitle": "", "title": "Pociąg rządowy (PRL)", "parentId": 5558441.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1226460", "source": "wikipedia", "score": 0.06583565473556519}, "uuid": "6c1122ba-c8d6-4f8f-84d4-14d4451f1a4f"}, {"page_content": "Stacja paliw (również stacja paliw płynnych) – punkt sprzedaży detalicznej paliw, głównie benzyny, oleju napędowego oraz gazu płynnego (LPG), płynów chłodzących, środków czyszczących itp.\nStanowią obiekt budowlany, w skład którego mogą wchodzić: budynek, podziemne zbiorniki magazynowe paliw płynnych, podziemne lub nadziemne zbiorniki gazu płynnego, odmierzacze paliw płynnych i gazu płynnego, instalacje technologiczne, w tym urządzenia do magazynowania i załadunku paliw płynnych oraz gazu płynnego, instalacje wodno-kanalizacyjne i energetyczne, podjazdy i zadaszenia oraz inne urządzenia usługowe i pomieszczenia pomocnicze.\nDawniej, w początkowej fazie rozwoju motoryzacji, sprzedawano w nich wyłącznie paliwo, a czas ich pracy zazwyczaj nie różnił się od czasu otwarcia warsztatów lub sklepów: w nocy i w dni świąteczne stacje bywały nieczynne.\nObecnie stacje paliw – tak w Polsce, jak w większości krajów europejskich – czynne są zazwyczaj całą dobę i przez wszystkie dni tygodnia. Zwykle oferują – prócz sprzedaży paliw – akcesoria motoryzacyjne, drobne typowe części zamienne (żarówki samochodowe, pióra wycieraczek, bezpieczniki samochodowe) itp., a także oleje silnikowe i inne płyny eksploatacyjne do samochodów. Obok tych typowo motoryzacyjnych towarów na stacjach paliw sprzedawane bywają na ogół także napoje oraz artykuły żywnościowe – zazwyczaj batoniki, herbatniki itp. oraz żywność konserwowana, a także np. papierosy i gazety. Bywają tam też instalowane automaty do sprzedaży napojów zimnych i gorących.\nStandardowe wyposażenie współczesnych stacji paliw to także toaleta dla podróżnych, często z możliwością użycia łazienki z prysznicem. Często do wyposażenia stacji należy stanowisko do pompowania opon oraz odkurzacz do wnętrza samochodu, czasem automatyczna myjnia dla pojazdów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569676", "fragment_id": "1541179/0", "subtitle": "", "title": "Stacja paliw", "document_id": "1541179", "start_index": 0.0, "parentId": 569676.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14749521017074585}, "uuid": "55c7c629-305c-4b9b-bffc-e02140e6fe34"}]}
{"id": "q_482", "question": "Jak określa się artystę, w którego twórczości głównym motywem jest morze?", "answer": [{"page_content": "Marynistyka – rodzaj twórczości (każdej), w której głównym (przewodnim) tematem jest morze i związane z nim: zjawiska (sztorm), miejsca (plaża, molo, port), sytuacje (bitwa morska, regaty żeglarskie), osoby (załoga, marynarz, żeglarz), przedmioty (żaglowiec, statek) itp. Twórca dzieł o tej tematyce zwany jest „marynistą”. Marynistami byli na przykład angielski poeta John Masefield i polsko-angielski pisarz Joseph Conrad. Masefield wydał między innymi zbiór pt. \"Ballady słonowodne\" i poemat \"Dauber\". \nOpisy podróży morskich są bardzo stare. Występują one między innymi w \"Odysei\" Homera, \"Eneidzie\" Wergiliusza i \"Luzjadach\" Luísa de Camõesa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=936185", "fragment_id": "1018272/0", "subtitle": "", "title": "Marynistyka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1018272", "parentId": 936185.0, "score": 0.5}, "uuid": "87edbf0e-8cf0-4441-bbeb-57408571c9c8"}, {"page_content": "Malarstwo marynistyczne (zwane także marina) – rodzaj malarstwa, który przedstawia krajobraz morski z łodziami, okrętami, widok portu, wybrzeża oraz sceny batalistyczne na morzu.\nHistoria.\nPoczątki.\nW średniowieczu krajobraz morski pojawiał się w niektórych scenach religijnych. Później na przełomie średniowiecza i renesansu motyw taki stosował m.in. Jan van Eyck. W XVI wieku zaczęto malować panoramiczne krajobrazy morskie znane w twórczości m.in. Joachima Patinira i Pietera Bruegla (np. \"Pejzaż z upadkiem Ikara\").\nGłówny rozwój.\nMarynistyka rozwinęła się w XVII wieku – najsilniej w krajach związanych z morzem, o bogatych tradycjach żeglarskich takich jak Holandia (Salomon van Ruysdael), Anglia (William Turner), Francja (Claude Lorrain), Włochy (Giovanni Antonio Canal), w mniejszym stopniu w Polsce (Adam Werka, Henryk Zych) i Rosji (Iwan Ajwazowski). Na początku malowano sceny batalistyczne, lecz z czasem popularne stały się krajobrazy morskie oparte na realistycznych studiach natury.\nKrajobraz morski odegrał bardzo ważną rolę w późniejszych epokach – głównie w impresjonizmie i postimpresjonizmie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1725660", "fragment_id": "702484/0", "subtitle": "", "title": "Malarstwo marynistyczne", "document_id": "702484", "start_index": 0.0, "parentId": 1725660.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2398918867111206}, "uuid": "cc02f58c-95a2-4f72-86ea-fa3995bed5cc"}, {"page_content": "Każdy z obrazów przedstawia widok morza z groźnie wznoszącymi się falami lub jedną wyraźną falą. W przeciwieństwie do swoich poprzednich marin jak \"Krajobraz nadmorski\" czy \"Morze w Palavas\" Courbet przedstawił wąski wycinek morza. Najczęściej nie widać lądu lub jedynie wąski jego fragment, wydaje się jakby widz stał tuż przed napierającym żywiołem. Morze nie cofa się w czasie przypływu jak w poprzednich jego pracach, ale wznosi się w górę pełne naturalnej energii. Artysta ukazał wzburzone wody, interesowało go oddanie ruchu fal oraz ich siły. Fale na jego płótnach wyglądają jak zatrzymane w ruchu, „zamrożone”. Osiągnął to za pomocą pędzla i nakładania grubych impastów z wykorzystaniem noża malarskiego. Powierzchnia farby jest wyraźna i namacalna, a piana na jego marinach ma wymiar materialny; stanowi to wyraźny kontrast do obrazów powstających zgodnie z regułami malarstwa akademickiego, mających gładką i błyszczącą powierzchnię. Linia horyzontu wyraźnie oddziela dwa żywioły – wodę oddawaną najczęściej za pomocą różnych odcieni zieleni oraz niebo w zróżnicowanych stopniach zachmurzenia, odmiennych na poszczególnych wersjach.\nW przeciwieństwie do wychodzących już z mody przedstawień morskich scen batalistycznych i do współczesnych mu obrazów o tematyce marynistycznej Courbet w swoich \"Falach\" nie ukazywał żadnej anegdoty. Nie można na nich dostrzec żadnej ludzkiej sylwetki, a jedynymi śladami działalności człowieka są porzucone na brzegu lub unoszące się w oddali łodzie. Malarz jest zainteresowany potęgą samego morza, przewyższającą wszystko siłą natury, szybkim i zmiennym ruchem fal.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5221826", "fragment_id": "1047003/1", "subtitle": "", "title": "Fala (cykl obrazów Gustave’a Courbeta)", "parentId": 5221826.0, "start_index": 1217.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1047003", "score": 0.26005619764328003}, "uuid": "bd62f8df-4217-4650-afda-d9a49b394e24"}, {"page_content": "W latach 1981–1993 sformułował koncepcję \"Filmów czytanych.\" Tematem tych prac są woda, morze, mity i legendy morskie. Wśród nich należy wymienić: \"Traktat o historii sztuki\" – I, II; \"Serial abstrakcyjny\" – I, II, III; \"Inne morze\" – I, II, III, IV; T\"rójkąty bermudzkie\" – I do XXV ; \"Moja historia sztuki\" – zestaw fotograficzny; \"Serial gazetowy\"; \"Atlantyda\" – I, II, III. Od 1994 roku tematem prac staje się woda, która funkcjonuje jako podstawowe medium prac Romualda Kutery. Są to instalacje wodne i obiekty multimedialne wykorzystujące ten związek chemiczny: zestaw \"Syreny\"; \"Łódź Charona\" – rzeźba stalowa; zestaw \"Nimfa\"; Od 2009 wprowadził do swoich zabiegów artystycznych wymyśloną, mitologiczną postać o imieniu Odryka, z której pomocą buduje nowe przestrzenie wizualne sztuki m.in. \"Objawienie Odryki\" – zestaw fotografii; \"Pierwsza rozmowa\" – zestaw fotografii; \"Odryka nad Odrą\" – zestaw fotografii na blasze srebrzonej. Od 2014 roku realizował także cykl fotografii łączonych z fragmentami luster zatytułowany \"Fragmentacje\".\nPrace w kolekcji.\nPrace Romualda Kutery znajdują się w takich zbiorach jak:\na także w licznych zbiorach prywatnych w kraju i za granicą.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4801380", "fragment_id": "266270/3", "subtitle": "", "title": "Romuald Kutera", "source": "wikipedia", "start_index": 3443.0, "document_id": "266270", "parentId": 4801380.0, "score": 0.0709688663482666}, "uuid": "12e256a1-bcac-4e4d-9947-3706624661cb"}, {"page_content": "Widok morza w Saintes-Maries – tytuł dwóch obrazów olejnych namalowanych przez Vincenta van Gogha w czerwcu 1888 podczas jego pobytu w miejscowości Saintes-Maries-de-la-Mer. \n \"Wyjeżdżam jutro wcześnie rano do Saintes-Maries nad Morzem Śródziemnym\" – pisał Vincent van Gogh pod koniec maja 1888 do brata Theo – \"będę tam do soboty wieczór, zabieram dwa płótna, ale trochę się obawiam, że będzie zbyt wietrznie, żeby malować\"\nHistoria.\n1 czerwca van Gogh przyjechał do oddalonej 50 km od Arles miejscowości Saintes-Maries-de-la-Mer położonej w delcie Rodanu nad Morzem Śródziemnym. W tamtych czasach była to mała rybacka osada z niewielkim rynkiem, „kościołem-fortecą, ok. 100 domkami i 20–50 letnikami na plaży”. Artysta przyjechał do Saintes-Maries w celach zdrowotnych, ale zabrał też ze sobą sprzęt i przybory malarskie. Większość dni spędzał na plaży malując stojące tam lub pływające po morzu łódki rybackie.\nOpis.\nObraz odzwierciedla fascynację artysty kolorem, a zwłaszcza błękitem Prowansji, o którym marzył jeszcze przed wyjazdem z Paryża. Już w 1882 w liście do brata van Gogh wyrażał chęć połączenia w jednym obrazie widoku piasku, morza i nieba. Zamiar ten urzeczywistnił w Saintes-Maries malując niezwykły morski pejzaż charakteryzujący się wysokim horyzontem i łódkami żaglowymi umieszczonymi blisko górnej krawędzi obrazu, którego większą część wypełnia morze z wysokimi falami, oddanymi przy pomocy energicznych, obfitych pociągnięć pędzlem. Artysta sporządził też później trzy rysunki z podobnym motywem, przeznaczone odpowiednio dla brata, Émile'a Bernarda i Johna Russella.W liście do Theo wyjawiał w jaki sposób zmienne refleksy światłocienia zmieniają barwę i koloryt morza. Porównywał go do zmieniającego się koloru makreli, a jego odcienie raz wydadawały się to zielone, to fioletowe, a nawet niebieskie. Informował brata, że namalował dwa obrazy morza i jeden okolicznej wioski i kilka rysunków, które obiecał przesłać bratu pocztą z Arles.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2598594", "fragment_id": "519358/0", "subtitle": "", "title": "Widok morza w Saintes-Maries", "parentId": 2598594.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "519358", "score": 0.06792709976434708}, "uuid": "2bfba6f9-4eb9-4d01-9576-34a8c14e7141"}, {"page_content": "James Edward Buttersworth (ur. 1817, zm. 1894) – angielski malarz marynista.\nUrodził się w Londynie w rodzinie o tradycjach artystycznych, jego ojciec Thomas Buttersworth (1768 – 1842) również był malarzem marynistą. Ok. 1845 przeniósł się na stałe do Stanów Zjednoczonych i zamieszkał w West Hoboken w New Jersey (obecnie Union City).\nMalował obrazy o tematyce morskiej, posługiwał się techniką olejną. Jego prace odznaczają się dbałością o szczegóły i z tego względu mają obecnie znaczną wartość historyczną. Przedstawiał żaglowce na pełnym morzu i u wybrzeży, jachty, klipry, czasami parowce, sceny z regat m.in. regaty o Puchar Ameryki. Główny nacisk kładł na efekty atmosferyczne i perspektywę uwydatniając w ten sposób przestrzenność kompozycji. Był bardzo płodnym twórcą, jego dorobek oceniany jest na co najmniej 600-850 obrazów. Według niektórych źródeł mogło być ich nawet ponad dwa tysiące, gdyż część znajdująca się w rękach prywatnych nigdy nie została opisana.\nJames Buttersworth uważany jest za czołowego marynistę XIX wieku, jego prace cieszą się nadal znaczną popularnością i osiągają ceny od 50 tys. do miliona dolarów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1750301", "fragment_id": "872436/0", "subtitle": "", "title": "James Edward Buttersworth", "parentId": 1750301.0, "start_index": 0.0, "document_id": "872436", "source": "wikipedia", "score": 0.12956881523132324}, "uuid": "3232070f-3d7e-4daf-baa8-cc70cdbc3a8d"}, {"page_content": "Fala ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;La Vague&lt;/&gt;) – cykl obrazów olejnych francuskiego malarza Gustave’a Courbeta.\nHistoria.\nLatem 1869 malarz kolejny raz wyjechał do Étretat, na normandzkie wybrzeże kanału La Manche. Courbet w tymże roku wykonał czternaście widoków plaż i wiele obrazów, które za główny temat miały fale. Obrazy były malowane z natury lub powstawały potem w pracowni malarza, niektóre ze stworzonych nad morzem były potem przerabiane przez Courbeta. Cykl \"Fal\" powstał w okresie lato 1869 – wiosna 1870. Według niektórych autorów jest on zapowiedzią cykli malarskich impresjonistów, jednak warto podkreślić, że poszczególne obrazy Courbeta nie stanowią serii, ale stanowią różne opracowania tego samego morskiego tematu – mają różne rozmiary, ujmują widok pod różnymi kątami, różnią się kompozycyjnie, kolorystycznie, a niektóre stanowią prawdopodobnie szkic do wersji ostatecznych.\nPrzy tworzeniu swoich marin Courbet mógł posiłkować się fotografiami morza. Prawdopodobnie wpływ na niego wywarły też japońskie drzeworyty, które mógł poznać za pośrednictwem Moneta i Whistlera, szczególnie obraz z Scottish National Gallery zdradza podobieństwo z \"Wielką falą\" Hokusaia.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5221826", "fragment_id": "1047003/0", "subtitle": "", "title": "Fala (cykl obrazów Gustave’a Courbeta)", "parentId": 5221826.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1047003", "source": "wikipedia", "score": 0.09278737008571625}, "uuid": "7b593154-afad-4590-8c82-4408708465aa"}, {"page_content": "Andries van Eertvelt lub Andries Ertvelt (ur. 25 marca 1590 w Antwerpii, zm. 1652, tamże) – flamandzki malarz, rysownik i grafik, marynista, pierwszy artysta flamandzki specjalizujący się w tematyce morskiej.\nW 1609 lub 1610 został przyjęty do gildii malarzy antwerpskich; działał w niej do 1627 roku. W latach 1628–1630 przebywał w Genui, gdzie pracował dla malarza i rysownika Cornelisa de Waela. W 1630 roku powrócił do Antwerpii. Jego uczniami byli Gaspar van Eyck, H. Minderhout, Bonaventura Peeters i M. van Plattenberg.\nGłównym tematem jego obrazów były statki walczące ze sztormem, m.in. \"Bitwa na morzu podczas sztormu\", \"Sztorm na morzu\" (1662–1665) Muzeum Narodowe we Wrocławiu) oraz (po powrocie z Włoch) widoki południowych portów nad spokojnym morzem. Posługiwał się głównie zielonkawymi, brunatnymi i czarnymi tonami oraz bielą do przedstawienia światła.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3801718", "fragment_id": "1322341/0", "subtitle": "", "title": "Andries van Eertvelt", "document_id": "1322341", "start_index": 0.0, "parentId": 3801718.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09960624575614929}, "uuid": "10f9e11c-a892-4d9e-8938-41a96523f522"}, {"page_content": "Morze w Bretanii, znany też jako Belle Isle – obraz polskiego malarza Władysława Ślewińskiego namalowany w 1904 roku, przykład symboliczno-romantycznego nurtu w twórczości artysty.\nObraz przechowywany jest w Muzeum Narodowym w Krakowie (nr inwentarzowy MNK II-b-908), gdzie trafił w 1920 roku jako dar. Jest częścią ekspozycji „Galeria Sztuki Polskiej XX i XXI wieku” w głównym gmachu muzeum.\nObraz wykonany jest techniką olejną. Jego wymiary wynoszą – wysokość: 57,5 cm, szerokość: 82,5 cm (z ramą – wysokość: 74 cm, szerokość: 99 cm, głębokość: 8 cm.\nTematyka marynistyczna w obrazach Ślewińskiego.\nPodczas swojego pobytu we Francji Władysław Ślewiński odwiedził Bretanię, gdzie po raz pierwszy zobaczył morze (1889 rok). Widok ten zrobił na artyście wielkie wrażenie. Od tego czasu Ślewiński tworzył dzieła o tematyce marynistycznej. Na obrazach przedstawiał najczęściej morze wzburzone, targane wichrami, rozbijające się o przybrzeżne skały.\nOpis.\n\"Morze w Bretanii\" jest obrazem nasyconym ekspresją i grozą morskiego żywiołu. Kolorystyka jest ograniczona do brązów, błękitów oraz bieli, co podkreśla surowość krajobrazu. Dużą uwagę poświęcił artysta na oddanie nastroju i wrażenia. Obraz zaliczany jest do symboliczno-romantycznego nurtu w marynistycznej twórczości Ślewińskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5336894", "fragment_id": "352526/0", "subtitle": "", "title": "Morze w Bretanii (obraz Władysława Ślewińskiego)", "document_id": "352526", "start_index": 0.0, "parentId": 5336894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5108269453048706}, "uuid": "5cb4a42a-87ec-4140-ba71-1ff562e45260"}, {"page_content": "Pierwsze prace olejne stworzył w 1969 roku. Od tego czasu malował otaczający go świat, ze szczególnym uwzględnieniem tematyki marynistycznej. W swojej twórczości artysta szczególną uwagę poświęcał krajobrazom i kulturze Kaszub. Jego obrazy dokumentowały nie tylko przyrodę regionu, ale także życie codzienne mieszkańców, architekturę i folklor kaszubski. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmowały tradycje morskie Kaszub - malował nie tylko żaglowce i porty, ale także sceny z życia rybaków, dawne łodzie rybackie i charakterystyczne dla regionu narzędzia połowowe. W jego pracach dominowały żaglowce, okręty, krajobrazy kaszubskiej ziemi, zwłaszcza las i morze. Charakterystyczną cechą jego malarstwa była umiejętność oddawania zmiennej natury morza oraz wyjątkowe wyczucie kolorystyki morskich pejzaży. Artysta szczególną uwagę poświęcał dawnym żaglowcom \"Małego Morza\" (Zatoka Gdańska), w szczególności pochodzące z Rewy. W 1999 roku wydano kalendarz \"Flota handlowa Wolnej Polski\", w którym umieszczono wizerunki 12 żaglowców oraz portret armatora z Rewy – Klemensa Długiego.\nOprócz tematyki marynistycznej, artysta zasłynął z wysokiej jakości kopii dzieł dawnych mistrzów, szczególnie Rembrandta. Malował portrety ludzi z najbliższego otoczenia oraz znanych postaci historycznych: Jana Henryka Dąbrowskiego, Józefa Wybickiego, Hieronima Derdowskiego.\nDziałalność społeczna i promocja kultury kaszubskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4875693", "fragment_id": "268533/1", "subtitle": "", "title": "Alfons Zwara", "parentId": 4875693.0, "start_index": 817.0, "document_id": "268533", "source": "wikipedia", "score": 0.22405624389648438}, "uuid": "4101ec0a-f67c-40d0-b881-db836c8fbe1a"}]}
{"id": "q_483", "question": "Jak nazywa się napój gazowany zawierający chininę?", "answer": [{"page_content": "Tonik – bezalkoholowy napój gazowany, w skład którego wchodzi woda gazowana, chinina oraz soki owocowe. Posiada on charakterystyczny, gorzkawy smak.\nMieszanka wody gazowanej z chininą została wynaleziona we wczesnych latach XIX wieku przez kolonistów brytyjskich w Indiach. W 1858 roku pierwszy raz wprowadzono tonik do sprzedaży masowej. Tonik zyskał popularność ze względu na szerokie zastosowanie do koktajli. Najpopularniejszym drinkiem z dodatkiem toniku jest gin z tonikiem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57169", "fragment_id": "648060/0", "subtitle": "", "title": "Tonik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "648060", "parentId": 57169.0, "score": 1.0}, "uuid": "bed00661-5eb3-4519-b656-c1ed8b338437"}, {"page_content": "Chinina zaliczana jest do leków przeciwmalarycznych. Malaria jest chorobą wywołaną przez pasożyta z rodzaju \"Plasmodium\". Chinina działa poprzez tworzenie kompleksów z DNA zarodźca malarycznego, co uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie jego komórek[].\nChinina działa słabiej na niektóre pierwotniaki i bakterie. Nie wykazuje działania na wewnątrzkomórkowe postacie zarodźca. Inne działania tego alkaloidu (przeciwbólowe, przeciwgorączkowe) są słabe i w zasadzie niewykorzystywane w lecznictwie, mają jednak znaczenie wspomagające przy leczeniu malarii.\nWspółcześnie chinina jest często zastępowana innymi syntetycznymi lekami przeciwpierwotniakowymi. Jest to związane z częstymi i poważnymi działaniami niepożądanymi tego alkaloidu. Zaliczyć do nich można takie objawy neurotoksyczne jak zaburzenia słuchu i wzroku (czasem nieodwracalne) i zapalenia wielonerwowe.\nZastosowanie pozalecznicze.\nChinina jest powszechnie stosowana jako dodatek smakowy do napojów gazowanych o gorzkim smaku. Słodzony, gazowany roztwór chininy nazywany jest tonikiem i często jest składnikiem koktajli alkoholowych, szczególnie w kombinacji z ginem (gin z tonikiem).\nChinina jako dodatek smakowy może być legalnie stosowana w napojach w większości krajów świata pod warunkiem, że jej stężenie nie przekracza określonej wartości, np. w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie nie może przekraczać 83 ppm (mg/kg).\nZe względu na swoją wyraźną fluorescencję, chinina znajduje zastosowanie w eksperymentach laboratoryjnych w nauczaniu nauk przyrodniczych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=783", "fragment_id": "181458/1", "subtitle": "", "title": "Chinina", "source": "wikipedia", "start_index": 1687.0, "document_id": "181458", "parentId": 783.0, "score": 0.5075933337211609}, "uuid": "78f23dfb-abd1-4a21-a39b-c5cbffbbd18a"}, {"page_content": "Gin – destylowany napój alkoholowy, którego charakterystyczny smak pochodzi od szyszkojagód jałowca pospolitego.\nPo destylacji powinien zawierać 35% – 40% alkoholu. \"Dry gin\" i \"London dry gin\" to jego dwa najpopularniejsze rodzaje.\nZazwyczaj jest mieszany z innymi napojami, by złagodzić cierpki i gorzki smak. Jest jednym z najbardziej popularnych napojów alkoholowych używanych do drinków. Uznawany za alkohol dający się mieszać ze wszystkim, najczęściej z tonikiem (gin z tonikiem), ew. sokiem (napojem) cytrynowym lub pomarańczowym (tzw. Gin Collins). Natomiast gin wymieszany z wermutem daje w efekcie martini.\nHistoria.\nGin powstał w XVII w. w dawnych Niderlandach (dzisiaj: Holandia i część Belgii) pod nazwą Jenever (Genever / Genièvre). Popularność zyskał zaś w Anglii, pod skróconą nazwą Gin, dokąd dotarł głównie za sprawą Wilhelma III. Jest znakomitym aperitifem. Początkowo, z racji bardzo liberalnych przepisów dotyczących wytwarzania, jednoznacznie kojarzony jako najtańszy alkohol dla najniższych sfer. Renomę zyskał pod koniec XVIII w. Gin z tonikiem uważany jest za napój, który pozwolił Brytyjczykom zająć i utrzymać Indie. Wszystko dzięki chininie zawartej w toniku, która chroniła żołnierzy przed malarią.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108388", "fragment_id": "18376/0", "subtitle": "", "title": "Gin", "document_id": "18376", "start_index": 0.0, "parentId": 108388.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4138694703578949}, "uuid": "9a9707ec-a90c-4fa1-a764-bbbc58530d02"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nDubonnet – aperitify pochodzenia francuskiego o zawartości alkoholu 14,8%.\nDubonnet powstał pod koniec XIX w., nazywano go wtedy quinquina dubonnet. Podstawowym składnikiem napojów jest wyciąg z chinaryndyny. Nazywa się je winami china, ponieważ zawierają chininę. Aperitif występuje w dwóch odmianach: z białego i z czerwonego wina.\nRodzaje:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=862539", "fragment_id": "1032200/0", "subtitle": "", "title": "Dubonnet", "parentId": 862539.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1032200", "score": 0.16722485423088074}, "uuid": "2a8fefdd-72a2-45fd-b6de-3c327f3d29a4"}, {"page_content": "Kinnie (czyt. \"kini\") – bezalkoholowy napój o słodko-gorzkim smaku i specyficznym bursztynowym kolorze.\nNapój Kinnie został stworzony w 1952 roku przez firmę Simond Farsons Cisk na Malcie. Kinnie powstało jako alternatywa dla napojów typu „cola”, które coraz liczniej pojawiały się w powojennej Europie. Swoją nazwę napój zawdzięcza jednemu z głównych składników – słodko-gorzkim pomarańczom chinotto, &lt;&gt;[]. Ziołową nutę nadaje mieszanka kilkunastu aromatycznych ziół i przypraw, trzymana w tajemnicy.\nW przewodniku wydawnictwa Pascal, w dziale poświęconym maltańskiej kuchni, Kinnie opisane zostało jako „ulubiony napój na Malcie”, który „ma wielu amatorów”. \nKinnie jest eksportowane do Szwajcarii, Niemiec, Holandii, Albanii, Libii, Kanady, Australii, Wielkiej Brytanii, Rosji i Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3211593", "fragment_id": "165499/0", "subtitle": "", "title": "Kinnie", "document_id": "165499", "start_index": 0.0, "parentId": 3211593.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39077451825141907}, "uuid": "9b3d952d-278d-4ad1-8bbc-4df454643d5e"}, {"page_content": "Irn-Bru (wym. ˈaɪɚn bruː) – napój gazowany zawierający kofeinę, produkowany w Cumbernauld i Mansfield na licencji firmy Barr.\nNapój ten charakteryzuje się lekko cytrynowym smakiem, i znany jest z jasnopomarańczowego koloru. Receptura Irn–Bru jest dobrze strzeżoną tajemnicą, która znana jest tylko dwóm członkom zarządu firmy Barr, producenta napoju[]. Obecnie jest najbardziej popularnym napojem bezalkoholowym w Szkocji, lubianym tam nawet bardziej niż Coca Cola. Markę tę w 2005 roku promowała polska piosenkarka Doda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1008426", "fragment_id": "1342502/0", "subtitle": "", "title": "Irn-Bru", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1342502", "parentId": 1008426.0, "score": 0.39323586225509644}, "uuid": "792c9918-87f6-4893-9781-7f9c371ef8e1"}, {"page_content": "Napój energetyzujący ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;energy drink&lt;/&gt;), potocznie napój energetyczny i energetyk – pobudzający, przeważnie gazowany napój bezalkoholowy, z reguły zawierający kofeinę, taurynę i guaranę (źródło kofeiny). Bywa mylony z napojami izotonicznymi, które mają inne działanie.\nHistoria.\nPierwszy energy drink pojawił się w USA w 1949; sprzedawany był pod nazwą \"Dr. Enuf\". W Europie po raz pierwszy wprowadzono napoje energetyzujące w 1987, zaś spopularyzowały się po wprowadzeniu na rynek Red Bulla (1987 w Austrii, w 1997 w USA). W 2014 dostępne były w ponad 140 państwach. Według jednego z badań, około 50% użytkowników stanowią dzieci, nastolatkowie i młodzi dorośli (do 25 roku życia); według innego blisko ⅔ użytkowników jest w wieku 13–35 lat, z czego ⅔ to chłopcy i mężczyźni. Na rynku światowym dostępne są również produkty znane jako \"energy shots\" oraz niebędące napojami, \"energy sheets\", rozpuszczające się na języku, zawierające 100 mg kofeiny na porcję.\nDziałanie.\nNapoje energetyzujące mają na celu polepszyć zdolności kognitywne, uwagę i nastrój u użytkowników. Ich reklamy skierowane są głównie do uczniów i studentów oraz osób pracujących w zawodach wymagających dużej koncentracji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1021613", "fragment_id": "1361368/0", "subtitle": "", "title": "Napój energetyzujący", "document_id": "1361368", "start_index": 0.0, "parentId": 1021613.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2562028169631958}, "uuid": "2c2bb6d3-03b1-4b85-a45c-3d540e76dba9"}, {"page_content": "Coca-Cola (w USA, Kanadzie, Australii i Wielkiej Brytanii znana jako Coke) – marka napoju gazowanego przedsiębiorstwa The Coca-Cola Company. Powstała pod koniec XIX wieku i jest jedną z najpopularniejszych i najbardziej rozpoznawalnych marek na świecie. Od 1960 roku kształt butelki jest prawnie zastrzeżony. Coca-cola jest jedną z ikon kultury masowej XX wieku, jak również jednym z symboli Stanów Zjednoczonych.\nHistoria.\nOryginalna receptura coca-coli została opracowana przez Johna S. Pembertona, farmaceutę z Atlanty. Był to jego drugi napój na bazie liści koki i orzechów koli (pierwszy nosił nazwę Pemberton’s French Wine Coca)[]. Sprzedaż rozpoczął 8 maja 1886 r. na ulicy, mieszając wytworzony przez siebie koncentrat z wodą sodową, w cenie 5 centów za szklankę. Początkowo sprzedaż coca-coli nie była rentowna, jednak po przejęciu jej przez Asę Candlera (który w 1893 roku zarejestrował oficjalnie markę) i jego sprawnym zabiegom marketingowym napój stał się hitem, a zyski ze sprzedaży osiągnęły 50 mln USD w 1912 roku. Po śmierci Candlera w 1919 przedsiębiorstwo przeszło w ręce bankiera, Ernesta Woodruffa, a później w ręce jego syna, Roberta Woodruffa, który kierował spółką do śmierci w 1985 roku.\nW 1906 roku rozpoczęła się ekspansja przedsiębiorstwa poza Stany Zjednoczone. Coca-cola trafiła m.in. na Kubę i do Panamy.\nCoca-cola pojawiła się w butelkach w 1894 roku za sprawą dwóch przedsiębiorców, którzy otrzymali od Asy Candlera prawa do rozlewania napoju za cenę symbolicznego jednego dolara. W 1955 roku coca-cola pojawiła się także w puszkach.\nNapój trafił nawet do Chińskiej Republiki Ludowej, gdzie w 1978 roku władze państwowe zezwoliły na jego sprzedaż.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74718", "fragment_id": "661949/0", "subtitle": "", "title": "Coca-Cola", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "661949", "parentId": 74718.0, "score": 0.10652243345975876}, "uuid": "658ffaae-cc06-49f4-8af6-5e68187173b7"}, {"page_content": "Kofola – bezalkoholowy napój gazowany typu cola produkowany w Czechach i na Słowacji. Powstał w roku 1960 w Czechosłowacji, gdzie zdobył największą popularność. Właścicielem znaku towarowego Kofola jest spółka Kofola Československo z siedzibą w Karniowie. Kofola nadal jest głównym konkurentem Coca-Coli oraz Pepsi w Czechach i na Słowacji i jednym z czołowych producentów i dystrybutorów napojów bezalkoholowych w Europie Środkowej i Wschodniej.\nGrupa kapitałowa Kofola działa w Czechach, Słowacji, Polsce, Słowenii, Węgrzech, Chorwacji, Rosji i w Austrii. Do marek przedsiębiorstwa, obecnych również na rynku polskim, należą napoje: Jupí, Jupík, Snipp.\nGłównym składnikiem napoju jest syrop Kofo, składający się z 14 składników ziołowych i owocowych, wody, cukru i/lub syropu fruktozowego, kofeiny i karmelu. W porównaniu z Pepsi lub Coca-Colą zawiera 30% mniej cukru, ~56% więcej kofeiny (15 mg/100 ml, Coca-Cola 9,6 mg/100 ml) i nie zawiera fosforanów. Kofola jest popularna w restauracjach, ponieważ można ją nalewać bezpośrednio z beczki podobnie jak piwo.\nProdukowane napoje:\nŚwiąteczna edycja limitowana z cynamonem została wprowadzona pod koniec 2007 roku, i była dostępna tylko w okresie świątecznym. Inne smaki wprowadzone w limitowanych edycjach: czereśnie, granat, migdał, piernik, czekolada, kokos, orzech, śliwka, gruszka i mandarynka[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569580", "fragment_id": "1541143/0", "subtitle": "", "title": "Kofola", "document_id": "1541143", "start_index": 0.0, "parentId": 569580.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14994853734970093}, "uuid": "8385f112-bc95-4681-95d0-838c7204b30e"}, {"page_content": "Pepsi – marka napojów gazowanych typu cola należąca do PepsiCo. Największym z jej konkurentów jest Coca-Cola.\nHistoria i nazwa.\nPepsi-Cola została wprowadzona na rynek w roku 1893 przez amerykańskiego farmaceutę Caleba Bradhama w New Bern w Karolinie Północnej. Na początku napój nazywał się \"&lt; lang=\"en\"&gt;Brad’s Drink&lt;/&gt;\" (pol. „Napój Brada”). Składał się z cukru, wody, karmelu, olejku cytrynowego, gałki muszkatołowej i innych naturalnych dodatków. 28 sierpnia 1898 Bradham zmienił nazwę swojego produktu na Pepsi-Cola. W skład produktu wchodziły wtedy: woda gazowana, cukier, wanilia, „rzadkie olejki” i orzeszki kola.\nWedług oficjalnych stron www producenta Pepsi nazwa „Pepsi” pochodzi od ang. słowa \"&lt; lang=\"en\"&gt;dyspepsia&lt;/&gt;\" oznaczającego dyspepsję (pot. niestrawność), co miało nawiązywać do „prozdrowotnych” właściwości tego napoju wspomagających trawienie. Inne źródła wskazują wprost na słowo \"&lt; lang=\"en\"&gt;pepsine&lt;/&gt;\" oznaczające pepsynę – enzym wspomagający trawienie, będący popularnym składnikiem wczesnych napojów bezalkoholowych (a także gumy do żucia). Według producenta Pepsi, pepsyna nigdy nie znajdowała się w składzie tego napoju. Niektóre źródła podają informację, że zawierał ją przed 1923 rokiem.\nSkład.\nSkład podany na polskiej stronie www producenta (dostęp 2025-02-04): woda, cukier, dwutlenek węgla, barwnik (karmel amoniakalno-siarczynowy), aromaty (w tym kofeina), kwas (kwas fosforowy), substancje słodzące (acesulfam K, sukraloza).\nSkład podany na amerykańskiej stronie www producenta (dostęp 2025-02-04): woda gazowana, wysokofruktozowy syrop kukurydziany, barwnik karmelowy, cukier, kwas fosforowy, kofeina, kwas cytrynowy, aromat naturalny.\nProducent w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25855", "fragment_id": "187999/0", "subtitle": "", "title": "Pepsi", "parentId": 25855.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187999", "score": 0.36507728695869446}, "uuid": "1e0384ec-484f-40f6-bb02-31697d549cbe"}]}
{"id": "q_484", "question": "Jak nazywało się dawne urządzenie wojenne służące do miotania kamieni?", "answer": [{"page_content": "Balista (od gr. \"βαλλειν\" – „rzucać”) – starożytna neurobalistyczna machina miotająca, najczęściej używana przy oblężeniu miast i umocnień, wystrzeliwująca pociski (belki lub kamienie) po torze płaskim. \nWynalazek machiny wyrzucającej strzały lub kamienie stromotorowo przez sztywne ramiona, których końce zamocowane były na sprężystych powrozach z końskiego włosia, przypisuje się mieszkańcom Syrii, około 500 roku p.n.e. Podobną broń miotającą pociski płaskotorowo w tym samym czasie wynaleźli też Fenicjanie, ale dopiero po przejęciu tej technologii przez starożytnych Greków można mówić o jej rozwinięciu.\nPoczątkowo machiny te nazwali Grecy katapultami (\"katapeltai\"), rozdzielając je później na:\nPierwsze wzmianki o tej broni pochodzą z IV w. p.n.e. z Syrakuz – najprawdopodobniej użyta w bitwie pod Himerą, opisywana była jako broń stawiana na \"stojaku\" o dwóch długich, drewnianych ramionach i rozpiętych między nimi linach ze ścięgien zwierzęcych (po jednej na ramię), które można było naciągać z pomocą systemu korbowego, a z pomocą spustu gwałtownie rozluźniać, powodując wystrzelenie pocisku znajdującego się w suwnym korytku. Prawidłowe funkcjonowanie i celność zależały od dokładnego zestrojenia ze sobą obu wiązek strun, zwanych z greckiego \"tonos\" – sprawdzanie naprężenia odbywało się przez szarpanie każdej wiązki i porównywanie wydawanych dźwięków. Strojenia wyrzutni dokonywano dość często, gdyż na rozstrojenie miało wpływ wiele czynników, np. zmiana warunków atmosferycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19970", "fragment_id": "173711/0", "subtitle": "", "title": "Balista", "document_id": "173711", "start_index": 2.0, "parentId": 19970.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3696911036968231}, "uuid": "fee43890-c587-4c8e-9447-e6918f50b85f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy machiny wojennej o nazwie onager. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. \nOnager (gr. ὄναγρος ónagros) – rodzaj machiny wojennej, typ katapulty rozpowszechnionej w starożytności, a następnie rozwijanej w średniowieczu.\nNazwa.\nRzymianie wcześniej zwali tę machinę \"tormentum\" albo skorpionem (\"scorpio\"); u Greków nosiła ona nazwę monankon („jednoramienny”). Jej postać średniowieczna znana była jako manganon lub mangonela (fr. \"mangonneau\"). \nBudowa.\nUrządzenie to osadzano na podstawie w kształcie dwóch równoległych płóz, często ruchomej – przesuwanej na niewielkich walcowatych kołach. Pomiędzy belkami podstawy przeciągnięta była napięta wiązka elastycznych cięciw (lin konopnych), w której tkwiło skośnie pochylone do przodu, długie ramię zakończone zwisającym pojemnikiem (procą) na kamienie lub inne miotane pociski. Bocznie ramię to obejmowały dwie szyny zamknięte oporowym podkładem, ograniczającym ruch ramienia z procą do przodu. Potrzebna do strzału energia pochodziła z odpowiednio silnego skręcenia sprężystych lin konopnych, pomiędzy którymi umieszczone było ramię miotające. Wyrzutnię napinano liną nawijaną na tylny poziomy walec za pomocą korby bądź lewarów wkładanych w otwory walca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=475694", "fragment_id": "1590535/0", "subtitle": "", "title": "Onager (machina wojenna)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 475694.0, "document_id": "1590535", "score": 0.380312442779541}, "uuid": "c0b1db88-1e52-4b9b-80c7-7bb7a03fb5c1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy broni historycznej. Zobacz też: proca – broń neurobalistyczna, używana także obecnie jako zabawka.\nProca – historyczna broń miotająca, złożona ze sznura lub rzemienia, w którego środku długości umieszczone jest miseczkowate gniazdo na pocisk, wykonane ze skóry lub tkaniny. \nWykonywano ją też z rozdwojonego patyka i sznura. Miotano kamieniami lub pociskami z suszonej gliny albo odlewanymi z ołowiu. Dla wyrzucenia pocisku należy trzymać końce sznurka w jednej ręce, nadając coraz szybszy ruch wirowy. Przy odpowiednich obrotach należy wypuścić z ręki jeden koniec sznura, uwalniając w ten sposób pocisk. Celne miotanie z procy wymaga dużego doświadczenia i wyczucia. Obecnie spopularyzowaną procę jest broń działająca na innej zasadzie – proca neurobalistyczna.\nWzmianki historyczne, potwierdzone współczesnymi rekordami Guinnessa, opisują procę jako broń o potężnym zasięgu (ponad 400 m) i śmiertelnej sile rażenia. \nW pewnych warunkach możliwe jest skuteczne miotanie z procy nawet przy wykorzystaniu pojedynczego obrotu. Obrót pojedynczy lub wielokrotny służy jedynie do napięcia linek i przygotowania się do momentu rzutu, a nie do nadania ostatecznej prędkości wylotowej pocisku. Wstępne obroty (obrót) wcale nie muszą być bardzo szybkie. Decydujący jest ostatni fragment obrotu (ok. 150 stopni), w którym miotacz gwałtownie przyspiesza procę, na podobnej zasadzie jak przy rzucaniu „zza siebie” długiego kijka/pałki trzymanego za jeden koniec albo jak przy wyrzucaniu oszczepu za pomocą miotacza[]. \nNie jest to jedynie bierne wypuszczenie jednego z wirujących sznurków, ale dynamiczna akcja całego ciała, która towarzyszy każdemu zwykłemu rzutowi, np. kamieniem, oszczepem, piłeczką itp. Ramię miotacza (a właściwie jego całe ciało) jest trochę jak ramię trebusza, które napędza zawieszoną – początkowo pod kątem, a ostatecznie prawie wyprostowaną – procę[].\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16021", "fragment_id": "176007/0", "subtitle": "", "title": "Proca", "parentId": 16021.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176007", "score": 0.113472118973732}, "uuid": "34c1c233-7c7d-41d7-bf94-aef1b34bcec1"}, {"page_content": "Bricoli (niem. \"pfeilschleider\") to rodzaj machiny neurobalistycznej służącej do miotania ciężkich kamieni, stosowana aż do czasu wynalezienia dział prochowych. Inne nazwy w literaturze to też \"catabalistique\", w XV wieku pojawia się pod nazwą \"cathapulta\".\nNajprostsze bricoli zbudowane były z drzewa z obciętymi gałęziami, na którego wierzchołku umieszczano kamień, gdzie wykorzystując naturalną sprężystość za pomocą lin naciągano je i puszczano, co powodowało wyrzucenie pocisku.\nW bardziej zaawansowanej konstrukcji drzewo zastąpiono przez sprężystą drewnianą belkę odciąganą za pomocą układu lin i kołowrotu, zamocowaną do słupa służącego za lawetę, choć dla uproszczenia konstrukcji belka mocowana była do obciętego odpowiednio drzewa, przez co skracano czas jej budowy. Ruchome ramię, na którym umieszczano oszczepy lub strzały (zwykłe, zapalające, pojedyncze czy zebrane w wiązki) mogło być podnoszone i opuszczane przy pomocy podpórki wkładanej w specjalne nacięcia na słupie, regulując w ten sposób kąt strzału względem pionu. Regulacja kąta strzału w poziomie nie była możliwa w sposób tak prosty, problem rozwiązano przez budowę machiny na podstawie umożliwiającej obrót słupa. Z czasem belka drewniana została zastąpiono prętem metalowym o większej sprężystości i wytrzymałości, co pozwoliło na zwiększenie zasięgu strzału do około 1100 metrów i przedłużyło żywotność machiny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1091788", "fragment_id": "1384805/0", "subtitle": "", "title": "Bricoli", "document_id": "1384805", "start_index": 0.0, "parentId": 1091788.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23886243999004364}, "uuid": "3a982a7d-4584-4972-80d4-55b752bde726"}, {"page_content": "Dla wystrzelenia pocisku uniesione ramię mocno odciągano wstecz, odchylając je niemal do pozycji poziomej i ostatecznie ryglując o zaczep. W pojemniku umieszczano odpowiedni pocisk; po zwolnieniu zaczepu i sznura ramię prostując się gwałtownie, uderzeniem o poduszkę oporową wyrzucało go w pożądanym kierunku. Działanie to kojarzone było z wierzganiem dzikiego osła, od czego miała pochodzić nazwa machiny; wcześniejsza nazwa powstała wskutek podobieństwa drewnianej belki z procą do kolca jadowego skorpiona; \"tormentum\" oznacza skręcony sznur, linę, a pierwotnie oznaczało ogólnie machiny wojenne. \nMiotacza używano przede wszystkim do strzelania kamiennymi kulami. Onagery nierzadko jednak wykorzystywano również do miotania innych obiektów, na przykład węży, nieczystości (między innymi odchodów albo ściętych głów ludzkich), dla zastraszenia ludności obleganego miasta czy wywołania chorób, a tym samym dla obniżenia morale obrońców.\nTen typ machiny miotającej wykorzystywany był jeszcze w średniowieczu (między innymi przez krzyżowców), a podczas I wojny światowej został reaktywowany w postaci okopowego miotacza min.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=475694", "fragment_id": "1590535/1", "subtitle": "", "title": "Onager (machina wojenna)", "document_id": "1590535", "start_index": 1224.0, "parentId": 475694.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "85d3ea1a-3e8a-49aa-a321-58af35f649dc"}, {"page_content": "Biffa, blida – machina miotająca kamienne pociski, wykorzystywana głównie w starożytności i średniowieczu. Wymyślono ją prawdopodobnie w starożytnym Rzymie, jednak istnieje również hipoteza, że powstała na terenie Bizancjum. Do średniowiecznej Europy przywędrowała w czasie krucjat, a zapoznano się z jej działaniem w Bizancjum. W średniowiecznej Europie nazywana była blidą.\nOpis.\nBiffa składała się z podstawy oraz ruchomej belki, której oś obrotu umieszczona była w 1/6 swojej długości, licząc od przeciwwagi aż do szczytu. W czasach rzymskich przeciwwagę stanowiły duże metalowe kule, przywieszane do listwy, poprzecznie przymocowanej do ramienia miotającego. W średniowieczu przeciwwagą były głazy bądź ziemia umieszczana w drewnianej skrzyni, przymocowanej do krótszej części ramienia. Zmienny ciężar przeciwwagi pozwalał zachować taki sam zasięg miotania przy zastosowaniu różnej wagi pocisków. Mimo zastosowania ruchomej przeciwwagi, celność biffy ustępowała dość znacznie celności machin z przeciwwagą stałą. Na końcu przeciwległego do przeciwwagi ramienia zamocowany był hak, na którym umieszczona była proca – jeden koniec przymocowany do haka na stałe, drugi nie (w trakcie strzału druga pętla zsuwała się z haka, wyrzucając pocisk umieszczony w koszu procy). Zmiana kąta zamocowania haka pozwalała ustalać kąt strzału.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836834", "fragment_id": "1015790/0", "subtitle": "", "title": "Biffa", "document_id": "1015790", "start_index": 0.0, "parentId": 836834.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4986676573753357}, "uuid": "0840ed53-dbc4-4e12-8f81-a1270422cdcf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy machiny miotającej pociski. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKatapulta (łac. \"cătăpultă\", lm \"catapultae\") – machina miotająca pociski, wykorzystywana głównie w starożytności i średniowieczu. Nazwa łacińska jest pochodną greckiego καταπέλτης (katapeltēs), od κατα (kata) „w dół, przeciw” i πάλλω (pallō) „ciskać”.\nCharakterystyka.\nZasada jej działania opiera się na wykorzystaniu energii sprężystej, wykorzystywanej do miotania kamiennych pocisków. Powstanie katapult łączy się z szerokim programem udoskonalania uzbrojenia, jaki w 399 p.n.e. podjął Dionizjos Starszy, władca sycylijskich Syrakuz, przy udziale specjalistów z różnych państw greckich. Użył jej podczas oblegania Motii oraz przeciw Kartagińczykom. Pierwsze katapulty wyrzucały wielkie strzały. Zasadniczym jej elementem konstrukcyjnym był potężny łuk, który w późniejszych czasach sporządzany był ze stali. Pod koniec IV wieku pojawiły się katapulty wyrzucające wielkie pociski kamienne lub ceglane o ciężarze 30-80 kg i donośności do 200 metrów, przeznaczone do zwalczania dużych obiektów, jak okręty i wieże oblężnicze.\nHistoria.\nPierwsza wiadomość o podobnych katapultach dotyczy oblężenia Tyru przez Aleksandra Macedońskiego w 332 p.n.e. W III wieku p.n.e. pojawiły się nowe typy katapult, w których łuk zastąpiono parą sztywnych ramion miotających, a energii dostarczały motki skręconych strun (elastycznych lin lub ścięgien, a niekiedy nawet włosów ludzkich). Ten typ rozpowszechniony był w czasach rzymskich, chociaż Rzymianie najczęściej stosowali tzw. onager, wyposażony w „łyżkę” na sztywnym ramieniu, która wyrzucała umieszczony w niej kamienny pocisk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=345306", "fragment_id": "97385/0", "subtitle": "", "title": "Katapulta", "document_id": "97385", "start_index": 1.0, "parentId": 345306.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33326131105422974}, "uuid": "3af92717-27f3-464a-9807-cef1cd3198c5"}, {"page_content": "Szrotownica – staropolska nazwa śrutownicy, czyli małego działka miotającego na niewielkie odległości drobne kawałki żelaza bądź kamienie. Szrotownicy używano w XVI–XVIII w. do rażenia wojsk nieprzyjaciela podczas obrony zamków, miast i twierdz. K. Górski w \"Historii artylerii polskiej\" pisze: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"...Nabijanie mogło odbywać się w ten sposób, że mając daną przestrzeń, jaką nabój zajmować był powinien, wpędzano po nasypaniu prochu, odpowiedniej wielkości i kształtu szpunt drewniany, na który układał się kamień i krzemień drobny, albo żelazo siekane. Szrot ten przy wystrzale rozlatywał się, zaczynając o wylotu naprzód na wszystkie strony i mógł razić nieprzyjaciela na niewielkiej tylko odległości. Skąd wnosić należy, że szrotownice takie mogły być używane jedynie do obrony zamków i to w chwili kiedy nieprzyjaciel szturm przypuszczał\".\nZachowały się dwa egzemplarze szrotownic w muzeum historycznym we Lwowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1160555", "fragment_id": "1350524/0", "subtitle": "", "title": "Szrotownica", "parentId": 1160555.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1350524", "source": "wikipedia", "score": 0.42639267444610596}, "uuid": "51077a12-d756-44bb-aa28-b2c65e6020b8"}, {"page_content": "Balista miotała pociski (bełty, kule, kamienie, kłody drewna), o wadze od kilku do kilkudziesięciu kg, torem płaskim na kilkaset metrów (najdalszy zanotowany strzał to 630 m); na ogół prowadzono jednak ostrzał z dystansu poniżej 100 m. Pomimo seryjnej produkcji, były to machiny dość drogie – np. \"euthytonon\" miotający strzały 2-łokciowe kosztował 480 drachm.\nStosowano też inne rodzaje balist, w których zamiast ścięgien stosowano wiązki taśm spiżowych (\"chalkotonon\"), specjalnie kute z brązu sprężyny albo sprężone powietrze (\"aerotonon\"). Powstały także urządzenia miotające wiązki strzał i z automatycznym podajnikiem strzał (\"polybolon\").\nPo przejęciu tej broni przez Rzymian przyjęto ze względu na budowę nowe nazewnictwo z podziałem na \"manubalisty\" (broń ręczna z podpórkami), \"carrobalisty\" (na specjalnym wózku z kołami i z dwuosobową obsługą).\nIdea działania balisty została przeniesiona w średniowieczu na lekką broń przenośną, taką jak \"łuk europejski\" (kusza) czy mobilniejsza arkbalista. Jednak wraz z upadkiem cesarstwa rzymskiego znaczna wiedza o tych wyrzutniach poszła w zapomnienie, a konstrukcje średniowieczne były często o wiele prymitywniejsze od antycznych pierwowzorów. Mimo to balisty stosowano jeszcze po wynalezieniu armat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19970", "fragment_id": "173711/1", "subtitle": "", "title": "Balista", "parentId": 19970.0, "start_index": 1500.0, "document_id": "173711", "source": "wikipedia", "score": 0.10470131039619446}, "uuid": "0bb86cfa-b734-4e13-b880-f1932e1aaeff"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy broni. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOszczep – broń drzewcowa, myśliwska i bojowa, służąca głównie do miotania. Jest to jedna z najstarszych broni, pierwotnie mająca postać prostego, zaostrzonego pręta drewnianego, w późniejszych czasach wyposażonego w grot z kości, kamienia lub metalu. \nW starożytności miotane oszczepy były najprawdopodobniej używane w okresie mykeńskim, na co wskazują znaleziska niewielkich grotów tego typu. W Grecji w okresie klasycznym różne rodzaje oszczepów były wykorzystywane w walkach na morzu, przez kawalerię i przez lekką piechotę, pełniącą funkcję harcowników, np. przez peltastów. Traccy peltaści wyposażeni byli zazwyczaj w kilka oszczepów o długości od 1,1 do 1,6 m. Przy chwycie miały one rzemienny temblak z pętlą, nadający broni przy wyrzucie ruch wirowy, a przez to ułatwiający daleki i celny rzut. Perska lekka piechota także wyposażona była w oszczepy, w odróżnieniu od elitarnych oddziałów nieśmiertelnych, którzy dysponowali cięższymi włóczniami do walki wręcz. \nW wojskach republikańskiego Rzymu specyficzną bronią miotaną legionowej piechoty był cięższy i grubszy oszczep – pilum, lecz w pierwszej linii wojsk wczesnej republiki używano typowych oszczepów. Stanowiły one zaczepną broń lekkozbrojnych welitów, których zadaniem był wstępny atak z odległości, dezorganizujący przygotowany szyk wojsk przeciwnika. Ich cienki oszczep (\"hasta velitaris\") miał ok. 1,2 m długości z 25-30-centymetrowym ostrzem.\nW średniowiecznej Europie oszczep jako broń miotana wyszedł praktycznie z użycia wobec dużo większej skuteczności łuków i kusz. Pozostał natomiast w użyciu jako broń myśliwska o szerokim, liściastym ostrzu, wyposażonym w specjalną poprzeczkę, która uniemożliwiała zbyt głębokie wbicie się broni w ciało ofiary.Istnieje bardzo wiele lokalnych wariantów miotanych broni drzewcowych jak np. angon, assagaj, solliferum, dziryt itp.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105102", "fragment_id": "659572/0", "subtitle": "", "title": "Oszczep (broń)", "parentId": 105102.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659572", "score": 0.22500957548618317}, "uuid": "dab8a671-0b81-4d1c-862d-149367837f64"}]}
{"id": "q_485", "question": "Jak brzmi polska nazwa miasta Kaliningrad?", "answer": [{"page_content": "Pierwotnie pruska osada nosiła do XIII w. nazwę \"Tuwangste\". W 1255 na miejscu zdobytej osady krzyżacy wybudowali zamek \"Regiomontium\". Nowa łacińska nazwa oznaczała „królewską górę”, którą zgodnie z tradycją nadano na cześć Przemysła Ottokara II, króla Czech. Od łacińskiej nazwy pochodzi również niemiecka nazwa \"Königsberg\", polska nazwa to \"Królewiec\". Do XVI w. występował także inny wariant polskiej nazwy – \"Królówgród\". W starych rosyjskich latopisach występuje pod nazwą \"Королевец\" (translit. Korolewiec), ewentualnie w wariantach. W pozostałych językach: niem. \"Königsberg\", prus. \"Kunnegsgarbs\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Královec&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"lt\"&gt;Karaliaučius&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"csb\"&gt;Króléwc&lt;/&gt;.\nPo zdobyciu miasta przez Armię Czerwoną niemiecką nazwę pozostawiono, jedynie zapisując ją cyrylicą jako Кёнигсберг (druk. Кенигсберг). 4 lipca 1946 urzędową nazwę miasta zmieniono na \"Kaliningrad\" (Калининград) (translit. Kaliningrad), na cześć zmarłego w 1946 Michaiła Kalinina. Nazwa \"Kaliningrad\" była zalecana przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP. &lt;&gt;[]\nOd czasów pierestrojki, kiedy zaczęto nagłaśniać rolę Michaiła Kalinina w zbrodniach stalinowskich, z różnym nasileniem dyskutowana jest kwestia zmiany nazwy miasta. W 1988 zarekomendowano usunięcie z przestrzeni publicznej nazw go upamiętniających, w tym przywrócenie dawnych nazw miastom Korolewiec, Twer oraz Korolow, jednak do skutku doszły zmiany tylko tych dwóch ostatnich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17402", "fragment_id": "169703/1", "subtitle": "", "title": "Królewiec", "parentId": 17402.0, "start_index": 1036.0, "document_id": "169703", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "2d868af4-de13-4f33-802a-c7acf2766d37"}, {"page_content": "Kalinin został zwolniony kilka miesięcy przed śmiercią z funkcji głowy państwa z powodu choroby.\nUpamiętnienie.\nJeszcze za życia samego Kalinina władze sowieckie przemianowały w 1931 Twer, w sąsiedztwie którego się urodził, na Kalinin. W 1990 powrócono do historycznej nazwy Twer. W 1946 po jego śmierci Królewiec ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Königsberg&lt;/&gt;) przejęty po II wojnie światowej przez ZSRR został przemianowany na \"Kaliningrad\".\n9 maja 2023 roku opublikowano uchwałę, którą Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej podjęła miesiąc wcześniej (na swoim posiedzeniu 12 kwietnia), na mocy której jako nazwy miasta zaleca się stosowanie w języku polskim tradycyjnej nazwy „Królewiec”, niezalecane jest tym samym używanie rosyjskiej nazwy „Kaliningrad”.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120644", "fragment_id": "28628/1", "subtitle": "", "title": "Michaił Kalinin", "source": "wikipedia", "start_index": 1744.0, "parentId": 120644.0, "document_id": "28628", "score": 0.7102199792861938}, "uuid": "feadef1a-e4b0-43ae-821d-3af9e2edc984"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Rosji. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy. Na tę stronę wskazuje także „Kaliningrad”. Zobacz też: inne znaczenia Kaliningrad.\nKrólewiec ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Калининград&lt;/&gt;, \"Kaliningrad\"; dawn.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Königsberg&lt;/&gt;) – miasto w Rosji, przy ujściu Pregoły do Zalewu Wiślanego, stolica obwodu królewieckiego. Ważny morski port handlowy i wojenny, połączony torem wodnym z otwartym Morzem Bałtyckim i awanportem Bałtyjsk, a także ośrodek przemysłu środków transportu, maszynowego, celulozowo-papierniczego i rybnego. Węzeł kolejowy, miasto obsługiwane jest przez port lotniczy w pobliskim Chrabrowie. Liczne szkoły wyższe (m.in. uniwersytet i uniwersytet techniczny). W 2021 liczyło 493,2 tys. mieszkańców.\nPołożenie.\nKrólewiec leży na Półwyspie Sambijskim u ujścia Pregoły do Morza Bałtyckiego, 35 km od granicy polskiej, 70 km od granicy litewskiej i 1289 km od Moskwy. Historycznie leży na terenie Prus Dolnych i Sambii.\nNazwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17402", "fragment_id": "169703/0", "subtitle": "", "title": "Królewiec", "parentId": 17402.0, "start_index": 1.0, "document_id": "169703", "source": "wikipedia", "score": 0.7271527051925659}, "uuid": "889d17bc-f354-41aa-a9fa-776aa4934e8f"}, {"page_content": "W 2004, gdy organizowano uroczystości 750-lecia założenia miasta, odbyła się dyskusja na temat zmiany jego nazwy. Wówczas minister kultury Rosji Michaił Szwydkoj stwierdził, że nikomu nie powinno przeszkadzać przywrócenie miastu historycznej nazwy, oraz zapowiedział, że rozpoczęto planowanie całkowitej odbudowy zniszczonego w czasach sowieckich zamku królewskiego. W 2011 gubernator obwodu królewieckiego Nikołaj Cukanow podczas posiedzenia komitetu współpracy parlamentarnej UE – Rosja oświadczył, że nie wyklucza organizacji referendum na temat zmiany nazwy, podkreślił jednak opór starszego pokolenia. Również przewodniczący królewieckiego okręgu miejskiego Aleksandr Jaroszuk nie wykluczył zmiany nazwy, ale w dalszej przyszłości.\nPod koniec 2012 lokalni aktywiści skupieni wokół forum „Amberkant” podjęli się stworzenia petycji do władz obwodowych o zmianę nazwy miasta na \"Königsberg\", powołując się na historyczne i kulturowe związki Rosji i Rosjan z \"Königsbergiem\" oraz podkreślając rolę Kalinina w zbrodniach stalinizmu. Pod petycją podpisało się 400 tysięcy osób z całej Rosji, co wywołało krytykę inicjatywy ze strony jej przeciwników i burzliwą dyskusję w Internecie. W efekcie powołano grupę ds. opracowania przepisów ws. wyrażenia przez ludność opinii co do zmiany nazw obiektów geograficznych, jednak ostatecznie nie podjęto żadnych decyzji.\n9 maja 2023 roku Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej opublikowała uchwałę, którą podjęła 12 kwietnia na 125. posiedzeniu, na mocy której jako nazwy miasta zaleca się stosowanie w języku polskim tradycyjnej nazwy \"Królewiec\", niezalecane jest tym samym używanie dotychczasowej nazwy \"Kaliningrad\" (i konsekwentnie nazwy obwodu królewieckiego w miejsce \"obwodu kaliningradzkiego\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17402", "fragment_id": "169703/2", "subtitle": "", "title": "Królewiec", "source": "wikipedia", "start_index": 2619.0, "document_id": "169703", "parentId": 17402.0, "score": 0.310329794883728}, "uuid": "b34f0839-b722-4c2c-baec-944060462fe2"}, {"page_content": "W 1809 r. do obszaru miejskiego włączono królewskie wolnizny: Burgfreiheit, Tragheim, Altroßgarten, Neue Sorge i Sackheim.\nW 1871 r. miasto stało się częścią nowo utworzonego Cesarstwa Niemieckiego.\nW 1933 r. powstał jeden z pierwszych hitlerowskich obozów koncentracyjnych w Quednau, a po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 miał miejsce atak Niemców na polski konsulat.\nW ZSRR i Rosji.\n9 kwietnia 1945, po wielotygodniowym oblężeniu, miasto zostało zdobyte przez Armię Czerwoną. Oblężenie doprowadziło do zrujnowania substancji miasta i śmierci ponad 100 tys. cywilów. W wyniku konferencji poczdamskiej (1945) miasto znalazło się w granicach ZSRR, 4 lipca 1946 jego nazwę zmieniono na \"Kaliningrad\" (na cześć zmarłego właśnie Michaiła Kalinina). Niemiecką ludność wykorzystywano do pracy, a w 1948 ostatecznie wysiedlono ją w nowe granice Niemiec. Jeszcze w czasie wojny do Królewca zostało przywiezionych ok. 15 tys. Polaków do pracy w stoczniach. Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną Polacy ci utworzyli Radę Miejską i „Straż obywatelską”, które miały być zalążkiem przyszłej polskiej administracji na tych terenach. W tym samym czasie w Bydgoszczy sformowano specjalny pułk 14 Dywizji, który miał objąć garnizony na tamtych ziemiach. Polska jednostka została skierowana docelowo do Królewca jako garnizonu macierzystego, jednak zatrzymano ją jeszcze na przedmieściach miasta, a po dwóch dniach oczekiwania wycofano. Wydarzenia późniejsze przekreśliły mgliste plany państwowości polskiej na tym obszarze, który ostatecznie stał się częścią ZSRR.\nPo wojnie nie doszło do odbudowy miasta, lecz w okresie ZSRR nastąpiła celowa degradacja substancji zabytkowej miasta (w dużej mierze z powodów ideologicznych – chęci zerwania z niemiecką przeszłością). Wskutek tego, pomimo długiej i bogatej historii, miasto posiada niewiele zabytków. W krajobrazie Królewca dominują blokowiska, a miasto nie przypomina tego przedwojennego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17402", "fragment_id": "169703/8", "subtitle": "", "title": "Królewiec", "document_id": "169703", "start_index": 12765.0, "parentId": 17402.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1687496453523636}, "uuid": "7cad96b3-9765-4449-b94c-fd3b7e9d5247"}, {"page_content": "Decyzja o zmianie nazwy spotkała się z krytyką Federacji Rosyjskiej. Rzecznik prasowy prezydenta, Dmitrij Pieskow, określił ją mianem \"szaleństwa\" i \"wrogiego ataku\", a rzecznik władz obwodu królewieckiego, Dmitrij Łyskow, uznał za \"insynuację\" oraz wskazał, że \"oficjalna nazwa miejscowości to Kaliningrad\".\nHistoria.\nPod rządami zakonu krzyżackiego.\nMiasto zostało założone w 1255 przez Krzyżaków (na miejscu pruskiej osady \"Tuwangste\") na cześć czeskiego króla Przemysła Ottokara II, który stanął na czele wojsk krzyżackich podczas ich kolejnej wyprawy przeciwko Prusom. Krzyżacy postawili zamek, a w 1256 nazywano go zamek Królewska Góra w Sambii (\"castrum de Coningsberg in Zambia\"), po łacinie – \"Mons Regius\" (później \"Regiomontium\").\nMiasto weszło w skład państwa krzyżackiego, zostając stolicą diecezji sambijskiej, jednej z czterech diecezji na obszarze Prus. Królewiec był też głównym miastem Prus Dolnych, części państwa krzyżackiego zarządzanej przez wielkiego marszałka zakonu (zastępcę wielkiego mistrza i jednocześnie komtura królewieckiego). Podczas drugiego powstania pruskiego w 1262 roku miasto uległo pożarowi.\nZakon ostatecznie podbił Prusów w 1273 i przystąpił do rozbudowy miasta. Było to możliwe dzięki przekazaniu zakonowi przez biskupa sambijskiego Henryka von Stritberga swojej części miasta. W 1312 zamek królewiecki stał się rezydencją wielkiego marszałka zakonu. Na przełomie XIII i XIV wieku kapituła sambijska wybudowała nowy kościół katedralny pod wezwaniem św. Wojciecha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17402", "fragment_id": "169703/3", "subtitle": "", "title": "Królewiec", "parentId": 17402.0, "start_index": 4406.0, "document_id": "169703", "source": "wikipedia", "score": 0.3760319650173187}, "uuid": "f2913758-42ac-4587-92e9-6f3f87ed74f4"}, {"page_content": "Po likwidacji ZSRR 26 grudnia 1991 roku BDK-58 został przejęty przez Marynarkę Wojenną Rosji pod tym samym oznaczeniem. Wchodził w skład Floty Bałtyckiej. W Rosji nosił stały numer burtowy 102. W 2003 roku nadano mu dodatkowo nazwę „Kaliningrad” od rosyjskiej nazwy miasta Królewca. Między styczniem a listopadem 2004 roku okręt przeszedł średni remont.\nW okresie prowadzenia przez Rosję współpracy międzynarodowej z państwami zachodnimi, w ramach programu Partnerstwo dla Pokoju, systematycznie w latach 2003, 2004, 2005, 2006 i 2008 uczestniczył w ćwiczeniach NATO na Bałtyku \"BALTOPS\". Podczas nich, 11 czerwca 2003 roku po raz pierwszy wysadził wraz polskim okrętem ORP „Gniezno” ćwiczebny desant sił pokojowych na poligonie w Ustce, z udziałem piechoty morskiej Rosji, USA, Danii i Litwy. W 2006 roku odbył dłuższy rejs na Atlantyk i Morze Śródziemne, odwiedzając porty Tunezji, Algierii, Hiszpanii i Portugalii. W 2009 roku odwiedził Kilonię i Den Helder, a w sierpniu 2010 roku brał udział w uroczystościach 500-lecia Królewskiej Marynarki Duńskiej. W czerwcu 2010 i czerwcu 2012 roku ponownie uczestniczył w ćwiczeniach \"BALTOPS\", udostępniony do zwiedzania w Gdyni.\nMiędzy grudniem 2012 roku a 8 sierpnia 2013 roku odbył rejs na Morze Śródziemne, Morze Egejskie i Morze Czarne, przechodząc 32 tysiące mil morskich i odwiedzając m.in. Bejrut. Dowódcą był wówczas komandor ppor. Gieorgij Diegtiariow. Ponownie wyszedł w rejs na Morze Śródziemne z Bałtyjska już 24 grudnia 2013 roku, wchodząc tam w skład stałego zespołu operacyjnego floty rosyjskiej. Na przełomie września i października 2014 roku zawinął do Noworosyjska nad Morzem Czarnym. 20 listopada opuścił zespół na Morzu Śródziemnym, przechodząc około 50 tysięcy mil morskich. Do bazy powrócił 2 grudnia 2014 rоku.W styczniu 2022 roku wraz z dwoma innymi okrętami desantowymi tego typu („Minsk” i „Korolow”) został przerzucony z Bałtyku na Morze Czarne, w celu wzięcia udziału w inwazji Rosji na Ukrainę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989146", "fragment_id": "404900/2", "subtitle": "", "title": "Kaliningrad (1984)", "parentId": 1989146.0, "start_index": 3064.0, "source": "wikipedia", "document_id": "404900", "score": 0.06731270253658295}, "uuid": "4b36de73-d932-47d6-967c-b6dce3c4758c"}, {"page_content": "Pod koniec II wojny światowej obszar przyszłego obwodu zajęła Armia Czerwona. Stolica niemieckiej prowincji Prusy Wschodnie – Królewiec padł po długim oblężeniu 9 kwietnia 1945. Po wojnie, na mocy traktatu poczdamskiego, prowincja Prusy Wschodnie została zlikwidowana, a jej obszar podzielony pomiędzy Polskę i ZSRR. Związek Radziecki otrzymał ok. 1/3 ziem byłych Prus Wschodnich; tereny te stanowią obecnie obszar obwodu. \nWiosną 1945 roku tereny południowej części obwodu królewieckiego był pod kontrolą administracji polskiej, obszar ten obejmował 1125 km², tymczasowa linia graniczna biegła granicą dawnych powiatów : Świętomiejskiego, Iławeckiego, Bartoszyckiego, Gierdawskiego , Darkiejmskiego, Gołdapskiego. We wrześniu 1945 granice przesunięto kilkanaście kilometrów w dół na korzyść ZSRR\nZaraz po zajęciu tych ziem przez ZSRR powstał na ich obszarze Königsbergski Specjalny Okręg Wojskowy (ros. Кёнигсбергский особый военный округ), który, wbrew nazwie, zajmował się także administrowaniem sprawami cywilnymi. Formalnie obwód został utworzony 7 kwietnia 1946 jako część terytorium Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w ramach ZSRR, pod nazwą „obwód königsbergski” (Кёнигсбергская область). 4 lipca 1946, w wyniku zmiany urzędowej nazwy miasta \"Königsberg\" na \"Kaliningrad\" (Калининград), powstał \"obwód kaliningradzki\" (Калининградская область). W tym samym czasie dokonano zmian nazw praktycznie wszystkich miejscowości w obwodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68490", "fragment_id": "640580/5", "subtitle": "", "title": "Obwód królewiecki", "source": "wikipedia", "start_index": 7281.0, "document_id": "640580", "parentId": 68490.0, "score": 0.16476650536060333}, "uuid": "7b713d46-9049-4cfa-bd41-6842a0e10055"}, {"page_content": "Kaliningrad (Калининград), wcześniej BDK-58 (БДК-58) – duży okręt desantowy projektu 775/II (w kodzie NATO: \"Ropucha I\") Marynarki Wojennej Rosji. Zbudowany w Stoczni Północnej w Gdańsku, wszedł do służby w Marynarce Wojennej ZSRR w 1984 roku. Służył we Flocie Bałtyckiej pod oznaczeniem BDK-58. Po rozpadzie ZSRR przejęty przez marynarkę wojenną Rosji, otrzymał w 2003 roku nazwę „Kaliningrad” od miasta. Przeniesiony na Morze Czarne, wziął udział w inwazji na Ukrainę.\nHistoria.\nOkręt został zbudowany w 1984 roku w Stoczni Północnej w Gdańsku, jako dziewiętnasty z serii dużych okrętów desantowych projektu 775 zaprojektowanych w Polsce i budowanych dla ZSRR. Należał do drugiej odmiany projektu 775 (775/II). W kodzie NATO typ ten był oznaczany jako \"Ropucha\" (\"Ropucha I\"). Nosił numer stoczniowy 19 w ramach jednostek projektu 775 (775/19).\nSkrócona charakterystyka.\n \"Osobny artykuł: okręty desantowe projektu 775.\"\nOkręty desantowe proj. 775 dysponują przelotową ładownią, dostępną przez rampę dziobową i rufową, o długości 95 m, szerokości od 4,5 do 6,5 m i wysokości 4,5 m. Na dziobie jest otwierana furta i opuszczana pochylnia; w celu rozładunku okręty mogą wpływać na plażę. Jednostki mogą transportować do 13 czołgów lub transporterów opancerzonych albo 20 ciężarówek i w obu wariantach 150 żołnierzy. Załoga liczy 87 osób, w tym 8 oficerów.\nWyporność okrętu niezaładowanego wynosi 2900 ton (czasem podawana jako standardowa), a pełna – 4400 ton. Długość całkowita wynosi 112,5 m, a na linii wodnej 105 m, szerokość wynosi 15 m, a zanurzenie maksymalne 3,17 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989146", "fragment_id": "404900/0", "subtitle": "", "title": "Kaliningrad (1984)", "parentId": 1989146.0, "start_index": 0.0, "document_id": "404900", "source": "wikipedia", "score": 0.35567381978034973}, "uuid": "6d2f84f2-0c99-42f7-a886-85808139055f"}, {"page_content": "Korolow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Королёв&lt;/&gt;, dawniej \"Podlipki\", 1928–1938 Kalininskij, do 1996 Kaliningrad) – miasto w Rosji, w obwodzie moskiewskim, liczy 225 tys. mieszkańców (2020), znajduje się w odległości 23 km od centrum Moskwy w kierunku północno-wschodnim. Obecna nazwa miasta została nadana na cześć radzieckiego konstruktora rakiet i statków kosmicznych Siergieja Korolowa.\nKorolow nieoficjalnie nazywany jest kosmiczną stolicą Rosji.\nPrzemysł i nauka.\nKorolow jest obecnie dużym ośrodkiem przemysłu kosmicznego. Do największych przedsiębiorstw zaliczają się:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1059581", "fragment_id": "1358699/0", "subtitle": "", "title": "Korolow (miasto)", "parentId": 1059581.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1358699", "score": 0.060031790286302567}, "uuid": "ed0540ef-60cc-45c8-991d-98b43ee1df55"}]}
{"id": "q_486", "question": "Czy Karpaty leżą w całości w Polsce?", "answer": [{"page_content": "Karpaty wchodzą w skład wielkiego systemu górskiego – łańcucha alpejsko-himalajskiego. Stanowią drugi co do powierzchni łańcuch górski Europy. Zajmują powierzchnię 190 tys. km², z tego w Polsce 19,6 tys. km² (6,3% powierzchni państwa). Stanowią centralną główną część Regionu Karpackiego, który poza nimi obejmuje również pas obniżeń związanych geologicznie z Karpatami – Podkarpacie, Równiny Południoworumuńskie i Kotlinę Panońską.\nOd Alp oddzielone są w okolicach Bratysławy doliną Dunaju. Stąd ciągną się blisko 1300-kilometrowym łukiem, który odgina się w kierunku północno-wschodnim, otaczając Kotlinę Panońską i Wyżynę Transylwańską. Od Gór Wschodnioserbskich oddzielone są ponownie doliną Dunaju (w okolicach rumuńskiego miasta Orşova) – odcinek ten nosi nazwę Żelaznych Wrót. Brama Morawska w Czechach oddziela Karpaty od Sudetów. Szerokość łańcucha karpackiego wynosi od 100 do 250 km.\nKarpaty nie stanowią jednego nieprzerwanego łańcucha górskiego, ale raczej składają się z wielu wyróżniających się pod względem geologicznym i orograficznym pasm górskich. Różnorodność krajobrazów jest porównywalna z Alpami. Jednocześnie góry te rzadko osiągają wysokości powyżej 2500 m n.p.m. i dlatego nie są obecnie zlodowacone, jak to ma miejsce w Alpach. Jedynie w Tatrach Wysokich zalegają płaty wieloletniego śniegu oraz trzy niewielkie śnieżniki: Miedziany Śnieżnik w Dolinie Dzikiej, Kapałkowe Śnieżniki w Dolinie Śnieżnej i Mięguszowiecki Śnieżnik w kotle skalnym Bańdzioch w linii spadku Mięguszowieckiej Przełęczy pod Chłopkiem. W plejstocenie było ponad 20 masywów górskich Karpat, w których występowały małe lodowce cyrkowe i dolinne. Karpackie lodowce rzadko przekraczały długość 10 km. Jednym z najsilniej zlodowaconych masywów Karpat były Tatry, które cechuje jedna z najlepiej wykształconych rzeźb polodowcowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2804", "fragment_id": "186107/1", "subtitle": "", "title": "Karpaty", "source": "wikipedia", "start_index": 1377.0, "document_id": "186107", "parentId": 2804.0, "score": 0.5}, "uuid": "69d3eac1-df4a-434b-aaf5-5b203a43c338"}, {"page_content": "Karpaty Zachodnie (51, słow. \"Západné Karpaty\", cz. \"Západní Karpaty\", węg. \"Északnyugati-Kárpátok\", niem. \"Westkarpaten\") – prowincja Regionu karpackiego, wysunięta najbardziej na zachód i północ część łańcucha górskiego Karpat. Położona w większości na terytorium Słowacji i Polski oraz częściowo sięgająca terytorium Czech, Węgier i Austrii. Karpaty Zachodnie rozciągają się od Bramy Morawskiej na zachodzie do Przełęczy Łupkowskiej na wschodzie.\nCharakterystyczna dla Karpat Zachodnich jest pasmowa budowa geologiczna.\nKarpaty Zachodnie dzieli się na trzy podprowincje:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2877", "fragment_id": "186165/0", "subtitle": "", "title": "Karpaty Zachodnie", "document_id": "186165", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2877.0, "score": 0.21982048451900482}, "uuid": "6445780d-dba1-4ffc-8493-5b9b24dd92bb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy regionu fizycznogeograficznego. Zobacz też: województwo podkarpackie.\nPodkarpacie (\"Podkarpacie Zewnętrzne\") – region fizycznogeograficzny położony na obszarach Austrii, Czech, Polski, Ukrainy i Rumunii.\nPodkarpacie leży na zewnętrznym przedpolu łuku Karpat Zachodnich i Wschodnich. Stanowi pas obniżeń, oddzielający Karpaty od Wyżyny Małopolskiej i Wyżyn Ukraińsko-Mołdawskich. W części zachodniej region ma charakter ciągu wyraźnie wyodrębnionych kotlin o różnej szerokości, w części wschodniej stanowi stosunkowo wąski pas o charakterze lekko pochylonego przedgórza. Podkarpacie charakteryzuje się stosunkowo ciepłym klimatem, o wilgotności zmniejszającej się z zachodu ku wschodowi.\nDzieli się na trzy podprowincje: \nDo Polski należą części Podkarpacia Północnego i Wschodniego, których łączna powierzchnia na obszarze Polski wynosi ok. 16,2 tys. km² (około 5,5% obszaru kraju).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=535840", "fragment_id": "1589773/0", "subtitle": "", "title": "Podkarpacie", "document_id": "1589773", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 535840.0, "score": 0.3765221834182739}, "uuid": "9a909b86-3476-4788-9fb1-a5d6d0db2736"}, {"page_content": "Karpaty Zewnętrzne, ze względu na budowę geologiczną zwane też Karpatami fliszowymi – pasmo ciągnące się jednym długim łukiem od doliny Dunaju w pobliżu Wiednia po przełęcz Predeal w Rumunii, przez terytoria Austrii, Czech, Słowacji, Polski, Ukrainy i Rumunii. Ich południową granicą (nie wszędzie wyraźnie zaznaczoną w terenie) jest Pieniński Pas Skałkowy, który oddziela je od Wewnętrznych Karpat Wschodnich i Zachodnich.\nZbudowane są głównie z serii zlepieńców, piaskowców i łupków ilastych (rzadziej z innych skał osadowych), które nazywamy fliszem karpackim. Osadziły się one w warunkach morskich na obszarze położonym na południe od dzisiejszych Karpat w kredzie i paleogenie. Zostały one sfałdowane na przełomie paleogenu i neogenu i pchnięte ku północy w postaci płaszczowin, ale ruchy górotwórcze trwały jeszcze później (zwłaszcza w Karpatach Wschodnich).\nKarpaty Zewnętrzne dzieli się na:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143524", "fragment_id": "7610/0", "subtitle": "", "title": "Karpaty Zewnętrzne", "parentId": 143524.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "7610", "score": 0.1647091954946518}, "uuid": "74676067-e1c0-4124-9940-f61574d1866b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gór w środkowej Europie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKarpaty (51-54) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Kárpátok&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ro\"&gt;Carpați&lt;/&gt;; ukr. i serb. Карпати; rus. Карпаты; cz. i  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;Karpaty&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Karpaten&lt;/&gt;) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria ośmiu krajów: Austrii, Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Serbii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.\nNazwa.\nNazwa „Karpaty” pochodzi najprawdopodobniej od nazwy dackiego plemienia Karpów, mieszkających w pierwszym tysiącleciu naszej ery na terenie Karpat Wschodnich. Wymienia ją Ptolemeusz w II wieku naszej ery (w postaci \"Karpates Oros\"). Być może nazwa ta wywodzi się od indoeuropejskiego słowa \"korpata\" – „góra”, „skała”[]. Inną hipotezą jest jej pochodzenie od przedindoeuropejskiego \"cara\" – „kamień”. W XIII- i XIV-wiecznych oficjalnych dokumentach węgierskich Karpaty pojawiają się pod nazwą \"Thorchal\" bądź \"Tarczal\" lub rzadziej jako \"Montes Nivium\". W Polsce po raz pierwszy użył nazwy „Karpaty” Stanisław Staszic w XIX wieku w dziele \"O ziemiorództwie Karpatów i innych gór i równin Polski\" (1815).\nGeografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2804", "fragment_id": "186107/0", "subtitle": "", "title": "Karpaty", "document_id": "186107", "start_index": 1.0, "parentId": 2804.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37873566150665283}, "uuid": "28c004e6-cfce-4579-8ce1-36df4c7e7c6f"}, {"page_content": "Zobacz też: Karpaty w innych znaczeniach tego słowa.\nKarpaty – część wsi Iwiec w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, w gminie Cekcyn.\nW latach 1975–1998 Karpaty administracyjnie należały do województwa bydgoskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=984358", "fragment_id": "1344430/0", "subtitle": "", "title": "Karpaty (Iwiec)", "parentId": 984358.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1344430", "score": 0.29583439230918884}, "uuid": "52b38b1f-00b0-4028-a5da-5ad302608c63"}, {"page_content": "Zobacz też: Karpaty w innych znaczeniach tej nazwy.\nKarpaty – osada wsi Nowy Skoszyn w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Waśniów.\nW latach 1975—1998 osada administracyjnie należała do województwa kieleckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3117895", "fragment_id": "128444/0", "subtitle": "", "title": "Karpaty (Nowy Skoszyn)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 3117895.0, "document_id": "128444", "score": 0.2577046751976013}, "uuid": "98b05b12-c3de-4023-b568-75aab12f36bf"}, {"page_content": "Pierwszą wersję podziału Karpat na prowincje i podprowincje J. Kondracki zaprezentował w referacie na konferencji Międzynarodowej Unii Geograficznej w Budapeszcie w 1971 r. Referat ten opublikowano w 1973 r. w języku niemieckim na łamach czasopisma naukowego \"Annales Universitas Scientiarum Budapestenesis. Sectio Geografica\". W 1978 r. ukazała się książka popularnonaukowa \"Karpaty\" (drugie wydanie z 1989 r.), w której J. Kondracki przedstawił podział na makroregiony i mezoregiony, a także zmodyfikował strukturę jednostek wyższego rzędu. W artykule zamieszczonym w 1996 r. w \"Przeglądzie Geograficznym\" dokonał on ostatnich poprawek na poziomach prowincji i podprowincji.\nAlternatywne regionalizacje.\nRegionalizacja J. Kondrackiego nie jest ani jedynym, ani też ogólnie przyjętym podziałem Karpat i ich części – w innych krajach funkcjonują odmienne regionalizacje, choć zwykle ograniczone do terytorium danego państwa, jak np. regionalizacja słowackich Karpat według Emila Mazúra i Michala Lukniša. Podział J. Kondrackiego wyróżnia się tym, że obejmuje Karpaty jako całość (zdefiniowaną przez autora).\nZ ważniejszych różnic wspomniani wyżej geografowie słowaccy granicę między Karpatami Zachodnimi i Wschodnimi prowadzą nie wschodnim, a zachodnim krańcem Beskidu Niskiego przez przełęcz Beskid pod Lackową, gdzie grzbiet karpacki rozdziela dolinę Topli na południu i Białej na północy. W takim ujęciu Beskid Niski znajduje się w Karpatach Wschodnich. Polska geografia zalicza Beskid Niski do Karpat Zachodnich, choć Leszek Starkel opowiedział się za jego przynależnością do Karpat Wschodnich z uwagi na rusztowy układ grzbietów typowy dla rzeźby pasm wschodniokarpackich. Zachodniokarpacką cechą Beskidu Niskiego jest obecność na jego północnym przedpolu pogórza, które nie występuje w Karpatach Wschodnich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172527", "fragment_id": "28170/1", "subtitle": "", "title": "Regionalizacja fizycznogeograficzna Karpat", "source": "wikipedia", "start_index": 1650.0, "document_id": "28170", "parentId": 172527.0, "score": 0.0735919252038002}, "uuid": "019817a7-9d08-4ff6-b532-d6c77c48716c"}, {"page_content": "Karpaty stanowią dział wodny między zlewiskiem Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego (w dużym stopniu w zlewni Dunaju). Na terenie Karpat początek swój mają liczne rzeki, najdłuższymi (powyżej 200 km) są:\nLudność.\nTereny Karpat zamieszkuje obecnie około 15 mln ludzi. Karpaty Południowe i Wschodnie są rzadziej zaludnione od Karpat Zachodnich, ale i tam miejscami występują duże skupiska ludności.\nU podnóży Karpat leżą miasta[]:\nKlimat.\nKlimat Karpat położonych na pograniczu Europy Zachodniej jest kształtowany przez wpływy Oceanu Atlantyckiego i Europy Wschodniej pozostającej pod przemożnym wpływem klimatu kontynentalnego. Średnia roczna temperatura powietrza z wielolecia (1951–2007) na Hali Gąsienicowej wynosi 2,5 °C.\nPrzejścia Karpat.\nZe względu na długość łańcucha oraz fakt, że leży on na obszarze kilku krajów, przejście całej jego długości jest trudne. Od lat 60. XX wieku podejmowano jednak próby pokonania całego łańcucha w ciągu jednej wyprawy, co ostatecznie udało się po raz pierwszy w roku 1980 wyprawie studentów SKPB Warszawa. W jej skład wchodzili Andrzej Wielocha (kierownik), Piotr Kurowski, Jerzy Montusiewicz, Zdzisław Pecul i Wiesław Tomaszewski. W 2004 roku po raz pierwszy góry samotnie pokonał Łukasz Supergan. Po 38 latach od pierwszego przejścia letniego, w sezonie 2017/2018 Weronika Łukaszewska oraz Sławomir Sanocki dokonali pierwszego zimowego przejścia całego łańcucha Karpat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2804", "fragment_id": "186107/3", "subtitle": "", "title": "Karpaty", "parentId": 2804.0, "start_index": 4900.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186107", "score": 0.4152749478816986}, "uuid": "f784afdb-f0d5-4585-b8f3-b326db844b47"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nZgodnie z uniwersalną dziesiętną regionalizacją fizycznogeograficzną Europy według FID terytorium dzisiejszej Ukrainy niemal w całości leży na Niżu Wschodnioeuropejskim, należącym do Europy Wschodniej. Poza tym do Ukrainy należą tylko niewielkie skrawki Europy Środkowej - wschodni kraniec Roztocza, niewielki wycinek łuku Karpat (Ukraińskie Karpaty) i skrajny północno-wschodni fragment Kotliny Panońskiej - Nizina Zakarpacka.\n 343 Wyżyna Lubelsko-Lwowska \n 343.2 Roztocze\n 343.23 Roztocze Wschodnie\n 522, 524-526 Zewnętrzne Karpaty Wschodnie\n 521 Podkarpacie Wschodnie \n 521.1 Płaskowyż Sańsko-Dniestrzański\n 521.11 Płaskowyż Chyrowski\n 522 Beskidy Wschodnie \n 522.1 Beskidy Lesiste\n 522.11 Góry Sanocko-Turczańskie\n 522.12 Bieszczady Zachodnie\n 522.13 Bieszczady Wschodnie (ukr. \"Skoliwśki Beskydy\")\n 522.14 Beskidy Brzeżne (ukr. \"Werchnio-Dnistrowśki Beskydy\")\n 522.15 Gorgany\n 522.16 Beskidy Pokucko-Bukowińskie\n 522.2 Beskidy Połonińskie (ukr. \"Połonynśkyj chrebet\")\n 522.21 Połonina Równa (ukr. \"Połonyna Riwna\")\n 522.22 Połonina Borżawa\n 522.23 Połonina Czerwona (ukr. \"Krasna Połonyna\")\n 522.24 Świdowiec (ukr. \"Swydoweć\")\n 522.25 Czarnohora (ukr. \"Czornohora\")\n 522.26 Połoniny Hryniawskie (ukr. \"Hryniawśki Hory\")\n 523 Wewnętrzne Karpaty Wschodnie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=851999", "fragment_id": "1013273/0", "subtitle": "", "title": "Regionalizacja fizycznogeograficzna Ukrainy", "document_id": "1013273", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 851999.0, "score": 0.2678300738334656}, "uuid": "e418b92d-c375-45a2-a2f8-f29217d3ae19"}]}
{"id": "q_487", "question": "„Praojcom na chwałę, braciom na otuchę” – na cokole którego krakowskiego pomnika wyryto te słowa?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pomnika w Krakowie. Zobacz też: pomnik grunwaldzki.\nPomnik Grunwaldzki – pomnik konny króla Władysława II Jagiełły w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na placu Jana Matejki, wzniesiony w 1910 z fundacji Ignacego Jana Paderewskiego według projektu Antoniego Wiwulskiego i Franciszka Blacka w 500. rocznicę bitwy pod Grunwaldem (1410); zburzony w 1939 przez Niemców, zrekonstruowany w 1976 według projektu Mariana Koniecznego; przed pomnikiem znajduje się Grób Nieznanego Żołnierza (1976).\nHistoria.\nPomnik został postawiony w 1910 r. dla upamiętnienia pięćsetnej rocznicy bitwy z zakonem krzyżackim. Ufundował go wybitny kompozytor i polityk Ignacy Jan Paderewski. Uczynił to „Praojcom na chwałę – braciom na otuchę”, jak można przeczytać na cokole monumentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503880", "fragment_id": "1567157/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Grunwaldzki w Krakowie", "document_id": "1567157", "start_index": 1.0, "parentId": 503880.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "64402029-0465-411d-91b8-9e43023b44a8"}, {"page_content": "Pomnik Juliusza Lea – pomnik znajdujący się w Krakowie obok kładki Ojca Bernatka, na skwerze u zbiegu ulic Józefińskiej i Nadwiślańskiej, w dzielnicy XIII Podgórze.\nPomnik odsłonięty 20 lutego 2018 roku, a wykonany został przez Karola Badynę i Łukasza Podczaszego z wyrytym napisem:&lt;poem style=\"text-align: center;\"&gt;\nJULIUSZ LEO 1861-1918\nPREZYDENT KRAKOWA\nW LATACH 1904-1918\nTWÓRCA WIELKIEGO KRAKOWA\nSTWORZYŁ I ZREALIZOWAŁ\nPLAN POWIĘKSZENIA KRAKOWA\nO 14 NOWYCH DZIELNIC\n„DAŁ MIASTU RAMĘ DLA ROZWOJU NA KOLEJNE 100 LAT” T. BOY-ZELEŃSKI\n&lt;/poem&gt;Upamiętnia on Juliusza Lea, polityka, ekonomistę, prawnika, prezydenta Krakowa, Prezesa Koła Polskiego, przewodniczącego Naczelnego Komitetu Narodowego w 1914 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5600179", "fragment_id": "1270040/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Juliusza Lea w Krakowie", "document_id": "1270040", "start_index": 0.0, "parentId": 5600179.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11192213743925095}, "uuid": "3bcbf969-d237-477b-823e-627df4363fde"}, {"page_content": "Odsłonięcie pomnika miało miejsce 10 listopada 2008 roku, w przeddzień 90. rocznicy Niepodległości. Obecni byli: minister obrony Bogdan Klich, kardynał Stanisław Dziwisz, Jacek Majchrowski, Janusz Onyszkiewicz, generałowie: Mieczysław Bieniek, Edward Gruszka i Jerzy Wójcik, bracia kurkowi i licznie zgromadzeni krakowianie. Odsłonięcia dokonali: min. Klich, prezydent Majchrowski, radna Małgorzata Radwan-Ballada i Leszek Gołda.\nOpis.\nPomnik ustawiony jest na wyłożonym kostką skwerze. Oprócz statuy Piłsudskiego w jego skład wchodzi grupa rzeźbiarska, przedstawiająca Czwórkę Legionową i maszt flagowy.\nGłówny element – pomnik marszałka, składa się z wysokiego, marmurowego cokołu z wyrytym napisem \"MARSZAŁEK JÓZEF PIŁSUDSKI 1867-1935\". Na cokole ustawiona jest figura Piłsudskiego. Ukazany jest on w pozycji stojącej, wsparty na szabli; ubrany w mundur, płaszcz i czapkę. U jego stóp umieszczony jest orzeł, zrywający okowy. Całość ma około 6 m wysokości. Z lewej strony znajduje się rzeźba przedstawiająca Czwórkę Legionową, wyruszających na bojowy szlak z krakowskich Oleandrów. Ustawieni są na pochyłym cokole z inskrypcją-zwrotką pieśni \"My, Pierwsza Brygada\" (\"Legiony to – żołnierska buta, / Legiony to – ofiarny stos, / Legiony to – żołnierska nuta, / Legiony to straceńców los!\"). Za figurą Piłsudskiego stoi 8,5-metrowy maszt, opleciony wieńcem laurowym z różami i z kopią główki laski marszałkowskiej z II Rzeczypospolitej na jego szczycie.\nKontrowersje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1517644", "fragment_id": "230937/1", "subtitle": "", "title": "Pomnik Józefa Piłsudskiego w Krakowie", "document_id": "230937", "start_index": 1559.0, "parentId": 1517644.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1278063803911209}, "uuid": "a4bb1772-b367-46e9-a876-82f54c8ce49a"}, {"page_content": "Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego w parku Strzeleckim – pomnik upamiętniający Ignacego Jana Paderewskiego, znajdujący się w Krakowie, w dzielnicy II Grzegórzki w parku Strzeleckim, przy ul. Lubicz 16, na Wesołej.\nPomnik autorstwa Czesława Dźwigaja został ufundowany przez krakowskie Bractwo Kurkowe, którego honorowym członkiem był Paderewski (u podstawy pomnika znajduje się niewielka plakietka z symbolem Bractwa – Srebrnym Kurem). Bractwo ufundowało pomnik z okazji 150-lecia urodzin kompozytora, jubileuszu 600-lecia bitwy pod Grunwaldem i 100-lecia odsłonięcia Pomnika Grunwaldzkiego oraz 600-lecia krakowskiej Kongregacji Kupieckiej. Odsłonięty 17 lipca 2010 roku.\nNa cokole widnieje napis \"IGNACY JAN PADEREWSKI ARTYSTA-MĄŻ STANU 1860-1941\" oraz pięciolinia z początkowymi taktami i słowami pieśni „Hej, Orle Biały” (pieśń ta to ostatni wiersz i ostatnia kompozycja Paderewskiego; powstała w 1917 roku).\nJest to jeden z trzech krakowskich pomników Paderewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2099052", "fragment_id": "407983/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Ignacego Jana Paderewskiego w Krakowie (park Strzelecki)", "parentId": 2099052.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "407983", "score": 0.12070422619581223}, "uuid": "f520400c-bd55-41f1-973c-a5fcb10ff347"}, {"page_content": "Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło 15 października 1917 r. Na cokole wyryto napisy: od strony południowej – „\"Tadeuszowi Kościuszce rodacy 15 X 1917\"”, od strony wschodniej – „\"Że osoba wszelkiego włościanina jest wolna i że mu wolno przenieść się gdzie chce – manifest połaniecki\"”, od strony północnej – „\"W stuletnią rocznicę zgonu naczelnika 15 X 1917\"”, od strony zachodniej – „\"Wolność! Całość!! Niepodległość, pieczęć T. Kościuszki\"”. W górnej części cokołu na wszystkich czterech płaszczyznach umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą orła w koronie ze stylizowaną literą S na piersiach.\nW 1988 r. przeprowadzono prace konserwatorskie pomnika, w czasie których usunięto starą farbę, mchy i porosty oraz wyrównano powstałe ubytki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1882356", "fragment_id": "862270/1", "subtitle": "", "title": "Pomnik Tadeusza Kościuszki w Opocznie", "source": "wikipedia", "start_index": 1288.0, "document_id": "862270", "parentId": 1882356.0, "score": 0.16218295693397522}, "uuid": "bcade32a-ffc9-4b37-a493-e1a6d10bfa21"}, {"page_content": "Pomnik Józefa Dietla – pomnik autorstwa Xawerego Dunikowskiego znajdujący się na placu Wszystkich Świętych, przed budynkiem magistratu w Krakowie.\nOpis.\nPomnik przedstawia Józefa Dietla, wybitnego prezydenta Krakowa, rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego, Honorowego Obywatela Krakowa. \nOdlew z brązu został wykonany w 1936 w warszawskim zakładzie Braci Łopieńskich. Uroczyste odsłonięcie pomnika nastąpiło w 60. rocznicę śmierci Dietla – 8 października 1938. Cokół pomnika wykonany został z granitu wołyńskiego przez Xawerego Dunikowskiego. \nJest to jedno z największych osiągnięć sztuki pomnikowej w Polsce. Autor pomnika, aby wybrać dla niego dogodne miejsce, woził makietę po wszystkich placach Krakowa. Znalazł je w pobliżu kościoła Franciszkanów przy placu Wszystkich Świętych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=510890", "fragment_id": "1583365/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Józefa Dietla w Krakowie", "document_id": "1583365", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 510890.0, "score": 0.06297032535076141}, "uuid": "a01921a6-3b63-4ca3-8675-57b2debab6b0"}, {"page_content": "Pomnik Tadeusza Żeleńskiego „Boya” – pomnik znajdujący się w Krakowie, w południowo-zachodniej części Plant, pomiędzy ulicami Podzamcze i Poselską, na Starym Mieście.\nPomnik przedstawiający popiersie Tadeusza Żeleńskiego „Boya” znajdujące się na niewielkim obelisku jest dziełem Edwarda Krzaka, wykonanym jako odlew z brązu w 1979 roku.\nNa obelisku, pod popiersiem Tadeusza Żeleńskiego „Boya” został wygrawerowany napis:&lt;poem style=\"text-align: center;\"&gt;\nTADEUSZ\nBOY–ŻELEŃSKI\n1874–1941\n&lt;/poem&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5643851", "fragment_id": "1256530/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Tadeusza Żeleńskiego „Boya” w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5643851.0, "document_id": "1256530", "score": 0.06217459216713905}, "uuid": "fbcef4a0-4296-408e-a0f7-ac06c483aaff"}, {"page_content": "W momencie budowy Kaplica Moskiewska była wolnostojącą wysoką budowlą, położoną w pobliżu głównej drogi – \"traktu królewskiego\", widoczną dla oficjalnych delegacji udających się na Zamek Królewski. Zamykająca \"Przedmieście Bernardyńskie\" – ulicę Krakowskie Przedmieście Kaplica Moskiewska w formie sześciobocznej wieży – rotundy, o trzech kondygnacjach, nakrytej hełmem, była panteonem chwały oręża polskiego i tryumfu króla Zygmunta III Wazy, którą opisuje Adam Jarzębski w 1643: \"„...Niedaleko kościoła św. Krzyża iest Kaplica Moskiewska, w niéy na marmurowéy tablicy, wyryte są złotymi literami zwycięstwa nasze, w tenczas, gdy poymany Car Moskiewski z bracią swemi, stawieni byli przed Seymem w Warszawie. Posłano ich potem do Gostynia, gdzie pomarli. Pochowano ich w téy kaplicy, przyiechał potem Poseł Moskiewski, prosząc Maiestatu Królewskiego, o ciało ich, darował JMći Król Władysław, i z ceremoniami na stolice były odwiezione...”\". Przypuszczalnie autorem kaplicy był jeden z architektów czynnych na dworze króla Zygmunta III Wazy: Matteo Castelli – architekt Zamku Ujazdowskiego i barokowej przebudowy Zamku Królewskiego lub Giovanni Trevano – budowniczy m.in. Villa Regia.\nNad wejściem do kaplicy znajdowała się tablica z łacińskim napisem:\n(fragment w tłumaczeniu)&lt;br&gt;\n\"„...on, król pamiętając o wspólnym człowieczym przeznaczeniu,&lt;br&gt;\"\n\"rozkazał kości ich przenieść tutaj i złożyć je pod tym,&lt;br&gt;\"\n\"wzniesionym ku powszechnej pamięci potomnych&lt;br&gt;\"\n\"i dla chwały swego panowania, pomnikiem”\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1689233", "fragment_id": "675177/1", "subtitle": "", "title": "Kaplica Moskiewska", "parentId": 1689233.0, "start_index": 1128.0, "document_id": "675177", "source": "wikipedia", "score": 0.06148161366581917}, "uuid": "08749706-5f3c-4ad0-9b1b-9640616ff802"}, {"page_content": "Autorem pomnika jest Franciszek Sługocki, prace liternicze wykonał Wacław Konopka, usytuowana zaś na cokole figura Jezusa niosącego krzyż, stanowi kopię rzeźby autorstwa Andrzeja Pruszyńskiego sprzed Kościoła Św. Krzyża w Warszawie. Cokół został udekorowany czterema wykonanymi z brązu płaskorzeźbami, będącymi scenami z życia Skorupki, zatytułowane kolejno: „Modlitwa przed bitwą”; „Atak pod Ossowem”; „Przeniesienie zwłok ks. Skorupki”; „Polska”. Pierwsza z nich przedstawia modlącego się księdza, któremu objawia się Jezus. Druga przedstawia Skorupkę dzierżącego krzyż i przewodzącego żołnierzom na polu bitwy. Trzecia przedstawia żołnierzy niosącego martwe ciało księdza – na tej płaskorzeźbie artysta przedstawił siebie jako podtrzymującego płaszcz, na którym spoczywa Skorupka. Czwarta płaskorzeźba przedstawia kobietę w koronie na głowie z berłem w dłoni (prawdopodobnie Maryję Królową Polski) stojącą pomiędzy dwoma orłami w koronie lub rozerwanym na pół orłem o dwu głowach – symbolizującym herb Rosji.\nPonadto na cokole został wyryty napis: „Księdzu Ignacemu Skorupce poległemu na polu chwały pod Radzyminem 14 sierpnia 1920 roku łodzianie – Łódź dnia 15 sierpnia 1930 roku”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5343318", "fragment_id": "332706/1", "subtitle": "", "title": "Pomnik księdza Ignacego Skorupki w Łodzi", "document_id": "332706", "start_index": 1062.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5343318.0, "score": 0.05967764928936958}, "uuid": "ea212e54-6241-4457-858e-f9b204f1fe68"}, {"page_content": "\"I otrze Bóg wszelką łzę z oczu ich a śmierci dalej nie będzie, ani smutku, ani krzyku, ani boleści. Objaw. św. Jana 21,4. zmarłym w niewoli jeńcom Polakom, Litwinom i Łotyszom poświęcają Rodacy. 1916.\"\nNa bocznych ścianach ten sam tekst jest powtórzony po litewsku i łotewsku, natomiast na tylnej ścianie umieszczono napis:\n \"Boże! Wznosimy prośby ducha / O zmartwychwstania byt – / Niech minie ciemność głucha / Zbawienia błyśnie świt!… Rodacy. 1916.\"\nPomnik znajduje się na platformie, na którą prowadzą schody z piaskowca. Była ona otoczona ogrodzeniem z dwunastu słupków połączonych łańcuchami wychodzącymi z lwich paszczy. W pobliżu ustawiono dwie półokrągłe ławki.\nPomnik jeńców pochodzenia niemieckiego.\nZnajduje się w północno-zachodnim narożniku cmentarza, upamiętnia zmarłych w Pile żołnierzy rosyjskich pochodzenia niemieckiego, wyznania luterańskiego. Ma formę piramidy z polnych kamieni. Umieszczony na szczycie największy blok kamienia jest zwieńczony ażurowym żeliwnym krzyżem. Na tym samym bloku wyryto krzyż oraz cytat z Listu do Hebrajczyków w języku niemieckim:\n \"Es ist noch eine Ruhe vorhanden dem Volke Gottes.\"\n (w tłumaczeniu: Jest jeszcze odpoczynek dla ludu Bożego.)\nPomnik żołnierzy brytyjskich.\nJest to obelisk z czarnego bazaltu ustawiony na cokole z czarnych kamieni polnych. Ufundowano go ze składek jeńców brytyjskich i odsłonięto 1 lipca 1916. W zwieńczeniu przedniej ściany pomnika wyryto krzyż opleciony przez gałązkę palmową. Niżej umieszczono napis:\n \"Erected in memory of British soldiers who died in captivity. They did their duty. R. I. P.\"\n (w tłumaczeniu: Wzniesiono ku pamięci żołnierzy brytyjskich, którzy zmarli w niewoli. Oni spełnili swój obowiązek.)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1410366", "fragment_id": "217563/5", "subtitle": "", "title": "Cmentarz jeniecki w Pile-Leszkowie", "document_id": "217563", "start_index": 6762.0, "parentId": 1410366.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3461099863052368}, "uuid": "0c49df47-775e-4f31-8989-f82f5faaf9ea"}]}
{"id": "q_488", "question": "Jak nazywał się niemiecki pancernik, który w grudniu 1939 dokonał w zatoce Montevideo samozatopienia, by uniknąć schwytania przez aliantów?", "answer": [{"page_content": "Rankiem 13 grudnia 1939 roku z okrętów „Force G” („Ajax”, „Achilles”, „Exeter”) wypatrzono o godz. 06:16 dym i maszty okrętu wojennego, który po zbliżeniu rozpoznano jako niemiecki „pancernik kieszonkowy” „Admiral Graf Spee”. Okręty rozpoczęły bój artyleryjski, początkowo na długim dystansie, który jednak szybko skrócono, ze względu na mniejszą donośność artylerii lekkich krążowników alianckich. W trakcie wymiany ognia Achilles odniósł uszkodzenia, 4 członków załogi zostało zabitych, dowódca jednostki, kapitan W.E. Parry odniósł rany. „Admiral Graf Spee” został wzięty w dwa ognie przez okręty alianckie i odniósł liczne uszkodzenia, zabitych zostało 36 marynarzy niemieckich. W wyniku tego o godz. 7:45 „Admiral Graf Spee” zerwał kontakt bojowy, i skierował się do neutralnego portu Montevideo, do którego zawinął ok. godz. 22. „Ajax” i „Achilles”, bez wsparcia HMS „Exeter”, który doznał ciężkich uszkodzeń i musiał się chwilowo wycofać, cały czas śledziły niemiecki okręt i pilnowały, by nie wymknął się pod osłoną nocy. W rezultacie, dowódca niemiecki, komandor Langsdorff, aby nie dopuścić do internowania okrętu i aby uniknąć ofiar w załodze w boju z przeważającymi, jak sądził, siłami alianckimi, zdecydował o samozatopieniu okrętu.\nObszar Pacyfiku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3118751", "fragment_id": "128811/3", "subtitle": "", "title": "HMNZS Achilles", "source": "wikipedia", "start_index": 3875.0, "document_id": "128811", "parentId": 3118751.0, "score": 0.7422057390213013}, "uuid": "77a20cb1-9504-42d0-b116-f914bdace5a5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHenry Harwood Harwood (ur. 19 stycznia 1888 w Londynie, zm. 9 czerwca 1950 w Goring-on-Thames) − brytyjski oficer marynarki, admirał, uczestnik obydwu wojen światowych, zwycięzca w bitwie u ujścia La Platy, dowódca Floty Śródziemnomorskiej w latach 1942−1943.\nŻyciorys.\nWstąpił do Royal Navy w 1903 roku. Podczas I wojny światowej służył między innymi na pancerniku HMS „Royal Sovereign”. Po zakończeniu wojny pełnił różne funkcje w zespołach floty, specjalizując się w dziedzinie broni torpedowej. Dowodził kolejno ciężkim krążownikiem HMS „Cumberland”, dywizjonem niszczycieli, krążownikiem HMS „London”, zaś od 1936 roku \"South American Division of the America and West Indies Station\", eskadrą Royal Navy stacjonującą w rejonie południowego Atlantyku. Jego okrętem flagowym został HMS „Exeter”. Na początku 1939 roku załogi podległych mu okrętów wzięły udział w akcji niesienia pomocy humanitarnej dla ofiar trzęsienia ziemi w Chillán w Chile, za co został odznaczony między innymi chilijskim \"Orden del Merito\".\nPo wybuchu II wojny światowej Henry Harwood otrzymał promocję do stopnia komodora. Zadaniem jego eskadry miało być zwalczanie niemieckich rajderów, niszczących aliancką żeglugę na Atlantyku. 13 grudnia 1939 roku, dzięki analizie meldunków radiowych z zaatakowanych statków, zespół komodora Harwooda przechwycił niemiecki pancernik kieszonkowy „Admiral Graf Spee” w rejonie estuarium La Platy. Po bitwie uszkodzony niemiecki okręt schronił się w neutralnym porcie Montevideo, zaś 17 grudnia został zatopiony na redzie przez własną załogę. Tego samego dnia Henry Harwood otrzymał awans do stopnia kontradmirała i został odznaczony Orderem Łaźni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2180488", "fragment_id": "435167/0", "subtitle": "", "title": "Henry Harwood", "document_id": "435167", "start_index": 0.0, "parentId": 2180488.0, "source": "wikipedia", "score": 0.060044679790735245}, "uuid": "3b95a448-331a-426d-ac48-74c4e8434003"}, {"page_content": "Władze Urugwaju postąpiły zgodnie z zasadą neutralności i zezwoliły na przebywanie okrętu jedynie przez 72 godziny (do 20.00 17 grudnia 1939). Gdyby okręt pozostał w porcie dłużej, musiałby zostać internowany na okres trwania wojny. Langsdorff skonsultował się z Berlinem i otrzymał rozkaz, że w żadnym wypadku nie może dopuścić do internowania w Urugwaju (uważanym za probrytyjski), lecz ma przedostać się do Buenos Aires w Argentynie. Tymczasem siły brytyjskie zablokowały wyjście z portu (a raczej udało im się stworzyć takie wrażenie dzięki wysiłkom propagandowym). Nie widząc innego wyjścia Langsdorff zdecydował się samozatopić „Admirala Grafa Spee”. Sam wraz z załogą został ewakuowany do Buenos Aires.\nW nocy z 19 na 20 grudnia 1939 Langsdorff popełnił samobójstwo, strzelając do siebie z pistoletu. Zostawił list pożegnalny o następującej treści:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Jedynie moją śmiercią mogę dowieść, że marynarze Trzeciej Rzeszy są gotowi umrzeć broniąc honoru bandery. Ponoszę odpowiedzialność za zatopienie pancernika „Admiral Graf von Spee”. Jestem szczęśliwy płacąc moim życiem za jakiekolwiek możliwe uchybienie honoru bandery. Wychodzę naprzeciw mojemu losowi z głęboką wiarą w sprawę, przyszłość narodu i mojego führera.\"\nFakt, że na samobójstwo zdecydował się dopiero po trzech dniach stał się źródłem rozmaitych spekulacji. Część badaczy twierdzi, że zdecydował się na ten krok, gdyż właśnie wtedy otrzymał wiadomość, iż okręty brytyjskie, które miały rzekomo blokować ujście znajdują się w Buenos Aires, pancernik miał więc możliwość ucieczki i nie było potrzeby go zatapiać. Nie da się też wykluczyć, że to władze nazistowskich Niemiec zmusiły (a przynajmniej przekonały) komandora do samobójstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522903", "fragment_id": "1585438/2", "subtitle": "", "title": "Hans Langsdorff", "parentId": 522903.0, "start_index": 2942.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1585438", "score": 0.37706616520881653}, "uuid": "a00d8904-9c60-4137-a0d2-8c3bd3d6fdf2"}, {"page_content": "Podczas gdy „Graf Spee” miał uniemożliwione wyjście w morze, kapitan Langsdorff konsultował się z dowództwem w Niemczech. Otrzymał rozkazy pozwalające na różne opcje, lecz nie na internowanie w Urugwaju. Będąc przekonany o oczekujących przeważających siłach brytyjskich, Langsdorff zdecydował, zamiast próbować przebicia, samozatopić okręt w celu uniknięcia strat w załodze. 17 grudnia „Admiral Graf Spee” wyszedł w morze, przekazując wcześniej część załogi na niemiecki statek, po czym o godzinie 19.52 Niemcy samozatopili okręt na redzie Montevideo. Załogę „Grafa Spee” zabrał niemiecki statek do Buenos Aires, gdzie jednak po 3 dniach kapitan Langsdorff popełnił samobójstwo.\n303 jeńców wziętych przez „Grafa Spee” z zatopionych statków zostało uprzednio przetransportowanych na niemiecki okręt zaopatrzeniowy „Altmark”, z którym „Graf Spee” rozstał się 7 grudnia. Jeńcy ci zostali następnie uwolnieni z „Altmarka” 16 lutego 1940 przez oddział abordażowy brytyjskiego niszczyciela HMS Cossack w Jossingfjordzie, na wodach neutralnej Norwegii.\nNatomiast w czasie trwania bitwy na „Grafie Spee” pozostawało 62 jeńców. Nikt z nich w bitwie nie ucierpiał. Wszyscy oni zostali zwolnieni w chwili przybycia do Montevideo.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26941", "fragment_id": "171947/4", "subtitle": "", "title": "Bitwa u ujścia La Platy", "parentId": 26941.0, "start_index": 4883.0, "document_id": "171947", "source": "wikipedia", "score": 0.5117731094360352}, "uuid": "b017533f-0625-4fee-aed5-9df9cef2ac8f"}, {"page_content": "W tym czasie „Graf Spee” zawinął do Montevideo w celu dokonania napraw uszkodzeń odniesionych w czasie bitwy u ujścia La Platy z brytyjskimi krążownikami. U wejścia do portu oczekiwały go trzy brytyjskie krążowniki, które śledziły go od czasu bitwy i informowały flotę brytyjską o ruchach wroga. Do krążowników miały dołączyć „Ark Royal” i „Renown”, ale odległość, w jakiej się znajdowały, nie pozwalała na dotarcie do celu w czasie krótszym niż 36 godzin. Brytyjski attaché zastosował podstęp mający na celu wprowadzenie niemieckiego dowództwa w błąd i przekonanie go, że obydwa potężne okręty dołączyły już do blokady. W oddalonym o około 200 km od Montevideo porcie w Buenos Aires zostało zamówione paliwo dla „Ark Royal”, a informacja o tym została przekazana do prasy. Dezinformacja okazała się skuteczna i dowódca krążownika, komandor Hans Langsdorff, którego o tym fakcie poinformowała niemiecka ambasada, zdecydował się na samozatopienie jednostki.\nPrzed kampanią norweską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=690293", "fragment_id": "819480/11", "subtitle": "", "title": "HMS Ark Royal (1937)", "parentId": 690293.0, "start_index": 15855.0, "document_id": "819480", "source": "wikipedia", "score": 0.290756493806839}, "uuid": "ba27fde7-37cf-41c8-8d56-103209f95bec"}, {"page_content": "\"Pancernik Admiral Graf Spee, jeden z okrętów, który od wybuchu wojny operuje w akwenie Oceanu Atlantyckiego na drodze konwojów prowadzącej od La Platy do akwenów europejskich zatopił brytyjskie parowce Tairoa (7983 BRT) i Streonshall (3895 BRT). Podczas operacji okręt wszedł w kontakt bojowy z brytyjskim ciężkim pancernikiem Exeter i lekkimi krążownikami Ajax i Achilles. Podczas walki okręt zdołał zadać przeważającym siłom przeciwnika poważne straty. Exeter po ciężkim trafieniu musiał wycofać się z walki. Jeden z krążowników także został poważnie uszkodzony. Pancernik Admiral Graf Spee otrzymał kilka trafień. Obecnie okręt znajduje się w porcie Montevideo (Urugwaj).\"\n\"Poniedziałek, 18 grudnia 1939:\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Pancernik Admiral Graf Spee nie uzyskał od rządu urugwajskiego zgody na pozostanie w porcie do czasu usunięcia szkód. Najwyżsi dowódcy znajdujący się na statku wydali w tej sytuacji rozkaz wysadzenia i zniszczenia okrętu poza wodami terytorialnymi. Rozkaz został wykonany 17 grudnia około godziny 20.\"\nDane techniczne.\nUzbrojenie\nOpancerzenie\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128678", "fragment_id": "11335/6", "subtitle": "", "title": "Admiral Graf Spee", "document_id": "11335", "start_index": 8353.0, "source": "wikipedia", "parentId": 128678.0, "score": 0.06103276088833809}, "uuid": "c699085f-eb8d-4931-a608-39e1e6eed83b"}, {"page_content": "Bez względu na to czy „Bismarck” faktycznie został samozatopiony, nie miał już wówczas zdolności do walki ani manewrowania i jego los był przesądzony, a ewentualne samozatopienie jedynie przyspieszyło zatonięcie. Podkreśla się jednak, że chociaż ogień prowadzony z małej odległości niszczył część nadwodną pancernika, to taki rodzaj ognia w niewielkim stopniu przyczynił się do zatopienia okrętu, do czego najskuteczniejsze są pociski upadające z większej odległości pod większym kątem, w część podwodną lub pokład pancerny. Główny pas pancerny „Bismarcka” mógł zostać przebity co najmniej raz lub dwa, natomiast więcej pocisków przebiło górny cieńszy pas. Już po odkryciu wraka „Bismarcka” policzono, że miał on ok. 400 dziur w kadłubie i nadbudówkach, wiele z nich zrobionych przez pociski największego kalibru.\nWedług opublikowanych w 2011 relacji marynarzy brytyjskich z HMS „Rodney”, w 70. rocznicę zatopienia „Bismarcka”, ciężko uszkodzony „Bismarck” usiłował przynajmniej trzykrotnie poddać się. Jeden z brytyjskich marynarzy zauważył wysyłany alfabetem semaforowym sygnał o chęci poddania okrętu niemieckiego. Na niemieckim okręcie wciągnięto także czarną flagę, co jest sygnałem poddania się, podobne sygnały przesłano także lampą sygnałową. Wszystkie sygnały z pokładu „Bismarcka” zostały zignorowane przez brytyjskich oficerów.\n5 czerwca 1989 odnaleziono wrak „Bismarcka” na głębokości 4750 m. Pancernik „Bismarck” jest ostatnim jak dotąd okrętem niemieckim, jaki nosił imię „Żelaznego Kanclerza” Ottona von Bismarcka (1815–1898).\nBismarck w kulturze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18620", "fragment_id": "183597/9", "subtitle": "", "title": "Bismarck (1939)", "source": "wikipedia", "start_index": 12788.0, "document_id": "183597", "parentId": 18620.0, "score": 0.050846200436353683}, "uuid": "a23b9d83-8b1d-4294-8a45-fbc2ff994271"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWerner Henke (ur. 13 maja 1909 w Rudaku, zm. 15 czerwca 1944 w Fort Hunt, Wirginia, USA) – niemiecki oficer marynarki z okresu II wojny światowej, as wojny podwodnej.\nŻyciorys.\nWstąpił do Reichsmarine w 1934. We wrześniu 1939 obsługiwał baterię 88 mm na pancerniku „Schleswig-Holstein”, ostrzeliwując Westerplatte. W 1940 został drugim oficerem na U-124. W lutym 1942 objął dowództwo nowo wybudowanego U-515 Typ IXC, na którym służył do momentu jego zatopienia przez samoloty z lotniskowca eskortowego USS „Guadalcanal” i niszczyciele 9 kwietnia 1944. W tym czasie Henke i jego U-515 tworzyli najskuteczniejszy zespół wśród niemieckich okrętów podwodnych.\nNiewola.\nHanke i 43 członków załogi U-515 (16 poniosło śmierć) dostało się do amerykańskiej niewoli. Po przybyciu do USA Henke został przewieziony do amerykańskiego centrum przesłuchań Fort Hunt w Wirginii. Tutaj był przesłuchiwany kilka razy dziennie bez powodzenia. Złożył oświadczenie tylko pod przymusem. Amerykanie ogłosili wówczas, że zabiorą go do Kanady, gdzie znajdzie się pod wpływem władz brytyjskich. Henke był przekonany, że Brytyjczycy skażą go na śmierć. Wieczorem 15 czerwca 1944, na dzień przed planowanym przeniesieniem do Kanady, przeskoczył przez ogrodzenie obozu, nie odpowiedział na wezwania i został zastrzelony przez strażników.\nOkoliczności zdarzenia wskazują, że Henke popełnił samobójstwo chcąc uniknąć – o czym przekonywali\ngo amerykańscy oficerowie wywiadu – grożącej mu ekstradycji do Wielkiej Brytanii i procesu pokazowego za rzekome zbrodnie wojenne (zatopienie angielskiego statku „Ceramic” 7 grudnia 1942, na którym zginęło 655 ludzi z 656 będących na pokładzie osób).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=586986", "fragment_id": "1566155/0", "subtitle": "", "title": "Werner Henke", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1566155", "parentId": 586986.0, "score": 0.10537918657064438}, "uuid": "e2b98918-27e6-4d71-a6da-0aa21b8760a5"}, {"page_content": "Admiral Graf Spee – niemiecki krążownik ciężki typu \"Deutschland\" (jednostki tej serii nazywano „pancernikami kieszonkowymi”). Nosił imię wiceadmirała Maximiliana hrabiego von Spee i był drugim okrętem nazwanym na jego cześć. Zatopiony przez własną załogę w grudniu 1939 u brzegów Urugwaju.\nHistoria.\nOkręt rozpoczęto budować 1 października 1932 w stoczni Kriegsmarinewerft w Wilhelmshaven, zwodowano 30 czerwca 1934, a przyjęto do służby 6 stycznia 1936.\nDebiutem okrętu było wzięcie udziału 29 maja 1936 w paradzie morskiej na Zatoce Kilońskiej z okazji odsłonięcia pomnika marynarzy poległych w I wojnie światowej w Kilonii.\n20 sierpnia 1936 „Admiral Graf Spee” pierwszy raz wyszedł na wody Hiszpanii objętej wojną domową. W następnym roku wraz z krążownikami „Köln”, „Leipzig” i 4 niszczycielami został wysłany z rozkazem blokowania wybrzeży hiszpańskich zajętych przez siły republikańskie (odcinek od przylądka Gata do przylądka Oropesa na Morzu Śródziemnym). Po zakończeniu działań wojennych powrócił do Niemiec.\n21 sierpnia 1939 „Admiral Graf Spee” wyszedł z portu Wilhelmshaven i skierował się na południowy Atlantyk. Dowódcą był komandor (niem. Kapitän zur See) Hans Wilhelm Langsdorff.\n26 września 1939 dowódca otrzymał rozkaz atakowania statków handlowych aliantów. Pomiędzy 30 września a 7 grudnia 1939 okręt zatopił na Atlantyku i na Oceanie Indyjskim 9 brytyjskich statków handlowych o łącznym tonażu 50.089 BRT. Ofiar śmiertelnych tych ataków nie było, ponieważ po wykryciu statku zmuszano jego załogę do ewakuacji.\nOstatnia bitwa.\n \"Osobny artykuł: Bitwa u ujścia La Platy.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128678", "fragment_id": "11335/0", "subtitle": "", "title": "Admiral Graf Spee", "parentId": 128678.0, "start_index": 0.0, "document_id": "11335", "source": "wikipedia", "score": 0.2441462129354477}, "uuid": "b11ee2f9-b782-4bcb-869b-8358c2d39e87"}, {"page_content": "Patowa sytuacja, w której znalazł się pancernik, nie mogła jednak trwać zbyt długo. Uszkodzony okręt nie mógł liczyć na szybką pomoc. Przeprowadzone rozmowy z Berlinem także nie wniosły niczego nowego. Natomiast potencjał bojowy okrętu w dalszym ciągu stanowił poważne zagrożenie dla Brytyjczyków, posiadających jeden krążownik ciężki i „1,5” lekkiego (HMS „Ajax” utracił połowę artylerii głównej). Przy odrobinie szczęścia pancernik nie był bez szans ucieczki. Na ewentualne internowanie, zniszczenie czy samozatopienie okrętu można było się zdecydować w ostateczności, jednak błędne rozpoznanie sylwetek patrolujących brytyjskich okrętów, znajdujących się na niezbyt odległych wodach międzynarodowych, prawdopodobnie definitywnie przesądziło o losie „Admirala Graf Spee”. Wśród rozpoznanych jednostek angielskich miały znajdować się krążownik liniowy HMS „Renown” i lotniskowiec HMS „Ark Royal”, co z góry wykluczało ewentualny wariant siłowego przedarcia się na Atlantyk.\n17 grudnia 1939 o godzinie 18.15 okręt opuścił port Montevideo. Tysiące ludzi zebrało się na nabrzeżach, aby obserwować wyjście okrętu w morze. Po przejściu 3 mil morskich komandor H.Langsdorff rozkazał rzucić kotwice i uzbroić ładunki wybuchowe zainstalowane na okręcie. Pozostała na okręcie załoga opuściła pokład i zdetonowała ładunki o 19.52. Zasadnicza część załogi zeszła z okrętu jeszcze w Montevideo, a okręt wyprowadził z portu kapitan tylko z wybranymi oficerami i szkieletową załogą.\nW nocy z 19 na 20 grudnia 1939 komandor zastrzelił się z broni służbowej, leżąc na banderze marynarki wojennej Rzeszy. Został pochowany 22 grudnia 1939 na niemieckim cmentarzu w Buenos Aires.\nWrak.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128678", "fragment_id": "11335/4", "subtitle": "", "title": "Admiral Graf Spee", "document_id": "11335", "start_index": 5298.0, "parentId": 128678.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3478987514972687}, "uuid": "10c94a6c-b4d4-4d1f-a856-190b1e1c9b91"}]}
{"id": "q_489", "question": "Jak nazywa się przyrząd nawigacyjny służący do mierzenia przebytej przez statek drogi?", "answer": [{"page_content": "Protraktor – przyrząd nawigacyjny, rodzaj podwójnego kątomierza, składającego się z trzech ramion, które można ustawić pod wymaganym kątem względem siebie. Służy do określania pozycji obserwowanej z pomiarów dwóch kątów poziomych. \nKąty poziome mierzy się za pomocą namiernika lub (dokładniej) sekstantu. Do wykreślenia pozycji statku należy zmierzyć dwa kąty poziome, między trzema znakami nawigacyjnymi, ustawić ramiona protraktora zgodnie z otrzymanymi pomiarami i ułożyć protraktor na mapie tak, żeby ramiona wskazywały na symbole właściwych znaków. W centrum osi protraktora znajduje się otwór wskazujący pozycje statku na mapie.\nMetoda kątów poziomych (i użycie protraktora) pozwala na szybkie uzyskanie pozycji, a pomiar sekstantem zapewnia dużą dokładność i niezależność od błędów kompasu.\nZamiast protraktora można użyć półprzeźroczystego papieru (kalka techniczna) lub folii, na których rysuje się potrzebne kąty i układa na mapie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1140347", "fragment_id": "1378619/0", "subtitle": "", "title": "Protraktor", "document_id": "1378619", "start_index": 0.0, "parentId": 1140347.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6152589917182922}, "uuid": "6b5c4a92-5ed2-46bd-8112-98f16c3019eb"}, {"page_content": "Pewnie z powodu tego niedopasowania sir William Herschel w roku 1844 zaproponował zmianę nazwy na Maszt, łac. \"Malus\". Zresztą już od XVI wieku te gwiazdy często były rysowane w atlasach nieba jako maszt lub reja Argo. W mitologii greckiej Argo był opisywany jako galera napędzana przez 50 wioślarzy i prawdopodobnie nie miał masztu. Propozycja Herschela nie spotkała się z dobrym przyjęciem i wynalazek Lacaille’a pozostał na niebie. Johann Bode dołączył do Kompasu dodatkowy przyrząd, \"Lochium Funis\", przedstawiający log (linę z drewnianym klockiem, służącą niegdyś marynarzom do mierzenia prędkości statku i przebytej drogi). Bode traktował go jako część tej samej konstelacji i wymienił łącznie gwiazdy obu figur; również ta propozycja nie zyskała szerszego uznania. Od tego czasu nie było poważnych zmian w składzie konstelacji.\nGwiazdy kompasu.\nGłówne gwiazdy czwartej wielkości i bledsze nie mają żadnego podobieństwa do pudełka zawierającego okrągły kompas.\nInteresujące obiekty.\nW związku z tym, że Kompas leży blisko Drogi Mlecznej, można znaleźć w nim kilka otwartych gromad gwiazd.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2922", "fragment_id": "186199/1", "subtitle": "", "title": "Gwiazdozbiór Kompasu", "document_id": "186199", "start_index": 1240.0, "parentId": 2922.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "a9e83a77-026c-4085-9c26-a8429e5f7fdf"}, {"page_content": "Nawigacja zliczeniowa – ustalanie pozycji statku lub samolotu uzyskiwane poprzez obliczenie przebytej drogi od ostatniej pozycji obserwowanej. Obliczenia dokonuje się ustalając pozycję jednostki wodnej na podstawie kursu i szybkości (według liczby obrotów śruby lub wskazań logu). W przypadku samolotu obliczenia są dokonywane za pomocą całkowania przyspieszeń lub prędkości lotu.\nNa dokładność wyznaczenia pozycji zliczonej wpływają czynniki hydro-meteorologiczne, takie jak oddziaływanie wiatru (dryf) oraz prądu (znos). Dokładność pozycji zliczonej w niesprzyjających warunkach jest mała, a błąd określania pozycji tą metodą wynika głównie z tego, że czynniki typu dryf czy znos są trudne do precyzyjnego określenia i mogą ulegać częstym zmianom co do prędkości lub kierunku. Cechą charakterystyczną nawigacji zliczeniowej jest narastanie błędu w miarę upływu czas rejsu lub lotu. Ze względu na niewielką dokładność nawigacji zliczeniowej używa się jej obecnie sporadycznie tylko do celów orientacyjnych.\nNawigacja zliczeniowa była powszechnie stosowana w czasach, kiedy nie było radionawigacji czy systemu nawigacji satelitarnej GPS, a pomiar pozycji obserwowanej astronomicznej lub terrestrycznej był niemożliwy. Używano jej też podczas korzystania z nieistniejącego już systemu nawigacji satelitarnej Transit, który dawał pozycję obserwowaną w odstępach od kilkudziesięciu minut do kilku godzin. Nowsze odbiorniki tego systemu same prowadziły nawigację zliczeniową na podstawie danych z żyrokompasu i logu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=680383", "fragment_id": "819793/0", "subtitle": "", "title": "Nawigacja zliczeniowa", "parentId": 680383.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "819793", "score": 0.2814142107963562}, "uuid": "6ff79966-bf5b-4c8a-8afb-830cd4fc6e21"}, {"page_content": "Nawigacja terrestryczna (od łac. \"terra\" – ziemia) – dział nawigacji morskiej – prowadzona przy zachowaniu widoczności lądu – ustalanie miejsca, w którym znajduje się statek, przy wykorzystaniu lądowych znaków nawigacyjnych lub charakterystycznych elementów topograficznych (wyspy, przylądki, szczyty gór, latarni morskich lub w dzień kształtu ich wież lub innych charakterystycznych, widocznych z morza obiektów, oznaczonych na mapach morskich i opisanych w wydawnictwach nawigacyjnych (locjach), jak wieże kościołów, kominy itp.).\nRodzaje określanych pozycji.\nZe względu na dokładność rozróżniamy pozycje:\nPodstawowe linie pozycyjne:\nOkreślanie pozycji obserwowanej.\nZ dwóch namiarów niejednoczesnych.\nMetoda wykorzystywana jeśli obserwujemy tylko jeden obiekt, wykonuje się namiary w odstępie czasu pozwalającym na uzyskanie kąta pomiędzy namiarami w granicach 30°–150°. Po wykonaniu pierwszego namiaru mierzy się przebytą drogę do czasu wzięcia drugiego namiaru. Należy wykreślić oba namiary i odłożyć przebytą drogę z punktu, na który się namierzaliśmy (zgodnie z naszym KDd). Z tego punktu wykreślamy linię równoległą do pierwszego namiaru, a przecięcie tej linii z linią drugiego namiaru daje nam pozycję obserwowaną (PO).\nZ dwóch namiarów jednoczesnych.\nNależy wykonać namiar na dwa różne obiekty, a następnie odłożyć namiary na mapie. Punkt przecięcia obydwu namiarów daje nam pozycję obserwowaną (PO).\nZ namiaru i odległości.\nZa pomocą sekstantu wyznacza się kąt pomiędzy podstawą obiektu namierzanego i jego najwyższym punktem. Znając wysokość obiektu (np. latarni morskiej), można obliczyć odległość od niej za pomocą następującego wzoru:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – odległość od obiektu,\n formula_3 – wysokość obiektu,\n formula_4 – kąt pomiędzy podstawą a najwyższym punktem tego obiektu.\nJednocześnie za pomocą kompasu wyznacza się kąt pomiędzy północą a namierzanym obiektem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=708861", "fragment_id": "832480/0", "subtitle": "", "title": "Nawigacja terrestryczna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "832480", "parentId": 708861.0, "score": 0.41152846813201904}, "uuid": "b507f823-46dc-4915-bc98-cbd5f112c054"}, {"page_content": "Przenośnik nawigacyjny – przyrząd nawigacyjny służący do pomiaru odległości na mapach. Przyrząd podobny jest do cyrkla, lecz posiada ostrza na obu ramionach. \nPomiaru dokonuje się stawiając oba ostrza w punktach na mapie, a następnie przenosząc na podziałkę mapy. Jest to najprostszy sposób pomiaru odległości na mapach Merkatora, stosowanych najpowszechniej w nawigacji. Klasyczny przenośnik nawigacyjny ma specjalny kształt, umożliwiający jego obsługę jedną ręką (zarówno zwiększanie, jak i zmniejszanie odległości pomiędzy ostrzami osiąga się ściskając przyrząd), co pozwala jego używanie także w trudnych warunkach pogodowych (przechyły). Ostrza przenośnika nawigacyjnego są dość tępe, aby nie niszczyć mapy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1116107", "fragment_id": "1378059/0", "subtitle": "", "title": "Przenośnik nawigacyjny", "parentId": 1116107.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1378059", "source": "wikipedia", "score": 0.9526569843292236}, "uuid": "8178ec10-6d5e-4133-a43b-d95c6d218775"}, {"page_content": "Kalkulator nawigacyjny - przyrząd służący do obliczania prędkości podróżnej statku latającego (statku wodnego) i kąta znoszenia z uwzględnieniem prędkości i kierunku wiatru oraz do obliczania elementów lotu (kursu jednostki pływającej) na podstawie równań podanych w postaci logarytmicznej. Kiedyś do tego celu używano suwaki logarytmiczne (podziałki prostoliniowe lub kołowe), obecnie wykorzystuje się specjalizowane kalkulatory elektroniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1049106", "fragment_id": "1344094/0", "subtitle": "", "title": "Kalkulator nawigacyjny", "document_id": "1344094", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1049106.0, "score": 0.6457679271697998}, "uuid": "f58f9c66-38ee-4bce-b867-2f229ef8879c"}, {"page_content": "Sekstant (także: sekstans  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sextans&lt;/&gt; – szósta część) – kątomierz lusterkowy, optyczny przyrząd nawigacyjny, stosowany w żeglarstwie i astronomii, służący do mierzenia wysokości ciał niebieskich nad horyzontem, a także kątów poziomych i pionowych pomiędzy obiektami widocznymi na Ziemi, w celu określenia linii pozycyjnych.\nNazwa pochodzi od łacińskiego słowa \"sexta\", co znaczy szóstą część, ponieważ kątomierz (limbus) – podstawowa część przyrządu – stanowi wycinek jednej szóstej koła.\nZastosowanie.\nNajczęstszym zastosowaniem sekstantu jest określenie astronomicznej pozycji obserwowanej na podstawie pomiaru wysokości Słońca z kulminacji – tj. o godzinie 12 w południe czasu słonecznego, astronomicznej linii pozycyjnej na podstawie pomiaru wysokości Słońca i czasu (UTC), pomiaru lub określenie pozycji na podstawie pomiarów wysokości gwiazd rano i wieczorem – np. określenie szerokości geograficznej z pomiaru wysokości Gwiazdy Polarnej.\nW nawigacji terrestrycznej za pomocą sekstantu mierzy się kąt pionowy lub kąty poziome służy to do określenia odległości od mierzonego obiektu, stosując przybliżony wzór:\n formula_1\nlub\n formula_2\ngdzie:\n formula_3 – przybliżona odległość w milach morskich\n formula_4 – wysokość mierzonego obiektu lub odległość między dwoma pionowymi obiektami odczytana z mapy (pomiar kąta poziomego), w metrach,\n formula_5 – kąt, zmierzony sekstantem w minutach, pod jakim widać obiekt.\nDokonywanie pomiaru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5450", "fragment_id": "182914/0", "subtitle": "", "title": "Sekstant", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182914", "parentId": 5450.0, "score": 0.40469732880592346}, "uuid": "912bdfec-3dfd-4c40-bcc9-9e06e2a81c41"}, {"page_content": "Na współczesnych statkach handlowych mostek stanowi jedno pomieszczenie całkowicie zamknięte, mocno przeszklone (czasami przyciemnianym szkłem) oraz często rozciągające się aż do końców skrzydeł mostka. W jego obrębie wydziela się osłonięte miejsce, w którym można pracować przy świetle bez ryzyka łamania zasady zaciemnienia w porze nocnej. Miejsce to nazywa się kabiną nawigacyjną. Nazwa ta jest reliktem z czasów, gdy do mostku przylegała taka kabina. Do rejonu mostku wlicza się też znajdujący się nad nim pokład namiarowy, zwany też pokładem pelengowym. Najczęściej znajduje się na nim kompas magnetyczny, będący kiedyś kompasem głównym (obecnie kompasem głównym na statkach jest znacznie dokładniejszy żyrokompas). Tam też dawniej brano namiary na gwiazdy, słońce (astronawigacja) lub na obiekty na lądzie (nawigacja terrestryczna). Obecnie jest to miejsce dla anten urządzeń nawigacyjnych, łącznościowych i radarowych. Jedynie na niektórych statkach pasażerskich lub luksusowych dużych jachtach motorowych, miejsce nad mostkiem przeznacza się na pokład widokowy (osłonięty albo otwarty) lub miejsce dla części infrastruktury hotelowo-gastronomicznej (bar, restauracja, luksusowe kabiny itp.). Na dużych statkach wejście na mostek stanowi zaciemnioną śluzę z niebieskim lub czerwonym światłem, pozwalającą na przystosowanie wzroku do warunków panujących w nocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500284", "fragment_id": "1558900/1", "subtitle": "", "title": "Mostek kapitański", "document_id": "1558900", "start_index": 1333.0, "parentId": 500284.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09591227024793625}, "uuid": "4b150c8b-249b-4762-a974-113faf7d0997"}, {"page_content": "Laska Jakuba (ew. Laska św. Jakuba) – przyrząd nawigacyjny w postaci prostej listwy z ruchomą poprzeczką, stosowany w żeglarstwie, służący do mierzenia wysokości ciał niebieskich nad horyzontem, a także kątów poziomych i pionowych pomiędzy obiektami widocznymi na Ziemi. Wyparta w XVIII w. przez sekstant.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66259", "fragment_id": "658620/0", "subtitle": "", "title": "Laska Jakuba", "parentId": 66259.0, "start_index": 0.0, "document_id": "658620", "source": "wikipedia", "score": 0.7790863513946533}, "uuid": "539c95c0-19aa-4156-afa2-dffc2d1a8cc2"}, {"page_content": "Krzywomierz (kartomierz, kartometr, kurwimetr, kurwomierz) – przyrząd służący do mierzenia na mapie długości linii krzywych. Urządzenie ma małe kółko, które należy prowadzić po linii, której długość jest mierzona. Licznik elektroniczny lub mechaniczny, przeliczając liczbę obrotów kółka, podaje długość pokonanej przez kółko drogi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26426", "fragment_id": "181782/0", "subtitle": "", "title": "Krzywomierz", "parentId": 26426.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181782", "source": "wikipedia", "score": 0.47395598888397217}, "uuid": "7175440b-1fcb-45a1-aa3c-f961e0029c70"}]}
{"id": "q_490", "question": "Jak miał na imię gdański astronom Heweliusz?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy astronoma. Zobacz też: inne hasła „Heweliusz”.\nJan Heweliusz,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Johannes Hevelius&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Johann Hewelcke&lt;/&gt;; inne formy nazwiska: Hewel, Hewelke, Höfelcke, Hövellius, Höwelcke (ur. 28 stycznia 1611 w Gdańsku, zm. 28 stycznia 1687 tamże) – naukowiec i przedsiębiorca pochodzący z polskiego Gdańska; astronom, matematyk i konstruktor urządzeń badawczych.\nHeweliusz zajmował się piwowarstwem, a w astronomii zasłynął dzięki mapom Księżyca. Jest też wynalazcą polemoskopu – pierwowzoru późniejszych peryskopów. Został wielorako upamiętniony – w rodzinnym Gdańsku postawiono mu pomnik, jego nazwiska użyto w nazwie tamtejszego parku edukacyjnego, a także wyemitowano znaczek pocztowy na cześć Heweliusza. Jego nazwiskiem ochrzczono również pociąg ekspresowy relacji Gdynia Główna – Wrocław Główny\nŻycie i działalność.\nPochodził z zamożnej niemieckojęzycznej, luterańskiej rodziny browarników. Przodkowie Heweliusza przybyli z Ottendorfu w 1434 i osiedlili się w Steblewie, od 1526 zaś mieszkali w Gdańsku. Początkowo zajmowali się kupiectwem, później pradziad Heweliusza Mikołaj (Nikel) Höuelke i jego brat założyli browary. Syn Nikela, Michał, jako pierwszy wszedł do władz miejskich. Syn Michała, Abraham (1576–1649), odziedziczył po kuzynie również browar stryja, a trzeci wniosła mu w posagu druga żona, Kordula Hecker (1592–1653). Mieli dziesięcioro dzieci, z których czworo zmarło we wczesnym dzieciństwie (podobnie jak trójka dzieci Abrahama z pierwszego małżeństwa), najstarszym z pozostałych przy życiu był Jan Heweliusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13964", "fragment_id": "174119/0", "subtitle": "", "title": "Jan Heweliusz", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "174119", "parentId": 13964.0, "score": 0.8245712518692017}, "uuid": "2ccb6648-6d73-4e68-bdac-f16e12bc5f9c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nMF Jan Heweliusz – prom kolejowo-samochodowy typu ro-ro należący do polskiego armatora Euroafrica, który zatonął na Morzu Bałtyckim 14 stycznia 1993.\nHistoria i rejsy.\nProm został zbudowany w 1977 w stoczni Trosvik (Brevik, Norwegia) dla Polskich Linii Oceanicznych; nosił imię gdańskiego astronoma Jana Heweliusza.\nWraz z bliźniaczą jednostką MF Mikołaj Kopernik pracował na linii Świnoujście – Ystad przewożąc samochody ciężarowe i towarowe wagony kolejowe.\nWe wrześniu 1986 na pokładzie jednostki wybuchł groźny pożar (nikt nie ucierpiał). Armator po zdarzeniu wykonał remont w stoczni w Hamburgu. W jego trakcie pofałdowany wskutek działania temperatury pożaru pokład wyrównano 60-tonową betonową wylewką. Powiększyło to istniejące od początku eksploatacji statku – ze względu na wadliwie zaprojektowaną i zbudowaną nadbudówkę oraz system balastowy – problemy ze statecznością.\nZatonięcie.\n \"Osobny artykuł: Katastrofa promu Jan Heweliusz.\"\nProm wyszedł ze Świnoujścia przed północą 13 stycznia 1993 roku i podczas silnego sztormu zatonął, przewracając się przez burtę, 14 stycznia 1993 o godz. 5:12 na wschód od wybrzeży Rugii. Zginęło 20 osób załogi i 35 pasażerów – kierowców ciężarówek, uratowało się 9 członków załogi. Wrak znajduje się na pozycji , leży na lewej burcie i jest oznaczony czarno-czerwono-czarną pławą świetlną „JH”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=454239", "fragment_id": "1574046/0", "subtitle": "", "title": "MF Jan Heweliusz", "parentId": 454239.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1574046", "score": 0.09329145401716232}, "uuid": "2e1d32fd-49fc-425a-bb68-61aac2004166"}, {"page_content": "Elżbieta Koopman Heweliusz (ur. w 1647 w Gdańsku, zm. w 1693 tamże) – gdańska astronom.\nŻyciorys.\nByła córką bogatego gdańskiego kupca, pochodzącego z Holandii. Była wykształcona, znała kilka języków, miała szerokie zainteresowania naukowe. W 1663 w wieku 16 lat wyszła za mąż za 52-letniego Jana Heweliusza (było to jego drugie małżeństwo). Nie miał dzieci z poprzedniego, trwającego 20 lat małżeństwa. Elżbieta miała z nim kilkoro dzieci; pierworodny syn Adeodatus (co znaczy \"dar Boga\") zmarł w niemowlęctwie, do wieku dorosłego dożyły trzy córki: Katarzyna, Julianna Renata i Flora Konstancja, które nie odziedziczyły żadnych zdolności naukowych.\nElżbieta wspólnie z mężem prowadziła obserwacje i badania astronomiczne, pomagała w projektowaniu obserwatorium w Gdańsku. Wspierała go po pożarze, który zniszczył instrumenty badawcze i księgi. Korespondowała z wieloma uczonymi europejskimi. Schorowanego męża otoczyła troskliwą opieką w jego ostatnich latach życia. Współpracowała z mężem przy pisaniu dzieła \"Prodromus astronomiae\" (katalogu 1564 gwiazd i ich pozycji), po śmierci męża w 1687 dokończyła tę książkę (wprowadzając liczne korekty) i opublikowała 3 lata później w 1690. Przeżyła męża o 6 lat i została pochowana obok niego w ewangelickim kościele, który obecnie jest kościołem św. Katarzyny w Gdańsku.\nUpamiętnienie.\nDecyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej jeden z kraterów na Wenus został nazwany Corpman na cześć Elżbiety Koopman od angielskiej wersji jej nazwiska. Upamiętnia ją także planetoida (12625) Koopman.\nGdański trójkąt masoński (loża wolnomularska w organizacji) przyjął za patronów Jana i Elżbietę Heweliuszów.Jest patronką tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gdańskich Autobusów i Tramwajów o numerze bocznym 1022.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=692929", "fragment_id": "828366/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Koopman Heweliusz", "document_id": "828366", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 692929.0, "score": 0.4277341365814209}, "uuid": "03c416f1-1993-457d-9334-d8b2b80fd33c"}, {"page_content": "Pomniki Jana Heweliusza – dwa pomniki wybitnego polskiego astronoma Jana Heweliusza na gdańskim Starym Mieście i jeden w dzielnicy Przymorze Małe.\nHistoria.\nJan Heweliusz, pochodzący z Gdańska i przez większość życia związany z miastem, żył w latach 1611-1687. Na terenie miasta upamiętniają go trzy pomniki. Pierwszy pomnik powstał w 1973 z dobrowolnych składek gdańszczan, zbieranych od 1970 z inicjatywy gdańskiego klubu Towarzystwa Przyjaciół Dzieci „Neptun”. Wykonany jest z piaskowca, a astrolabium z miedzianej blachy. Na kolumnie są zainstalowane litery, w pięciu wierszach tworzące napis: JANOWI / HEWELIUSZOWI / GDAŃSKA / MŁODZIEŻ / 1973. Pomnik został odsłonięty 18 lutego 1973, w trakcie uroczystych obchodów 500-lecia urodzin polskiego astronoma Mikołaja Kopernika, na skwerze między Wielkim Młynem a Ratuszem Staromiejskim przy ul. Korzennej. Autorem pomnika był zakopiańsko-gdański artysta rzeźbiarz Michał Gąsienica Szostak. W 2004 pomnik został przeniesiony na zieleniec między Hotelem Mercure Gdańsk Stare Miasto (dawny Hotel Heweliusz) - znajdującym się przy ul. Heweliusza, a ul. Wodopój.\n12 maja 1973 odsłonięto drugi gdański pomnik astronoma, na Przymorzu Małym, w związku z nadaniem ówczesnej Szkole Podstawowej nr 71 imienia astronoma. Mimo likwidacji w 2001 szkoły (na rzecz gimnazjum) pomnik autorstwa gdańskiego rzeźbiarza Wiesława Pietronia pozostawionu na placu przed wejściem do budynku od ul. Zgody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2080213", "fragment_id": "421613/0", "subtitle": "", "title": "Pomniki Jana Heweliusza w Gdańsku", "document_id": "421613", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2080213.0, "score": 0.8279343843460083}, "uuid": "51501540-2a2a-4bd4-86c8-48afd82e26ce"}, {"page_content": "Dla nauki XVII i XVIII w. duże znaczenie miały prace niemieckiego matematyka Gottfrieda Leibniza, który niezależnie od Izaaka Newtona opracował zasady rachunku różniczkowego i próbował sformułować zasady logiki symbolicznej. Około 1680 Jan Heweliusz (1611–1687), astronom z Gdańska, wybudował największy w tamtych czasach teleskop i opracował dokładne mapy Księżyca. W 1705 Edmond Halley opublikował \"Zasady astronomii komet\", w której wykazał, że poruszają się one po orbitach eliptycznych. Obserwował kometę nazwaną później jego imieniem i przewidział jej zbliżenie się do Słońca. W 1718 Halley odkrył ruchy własne gwiazd. W 1714 Gabriel Fahrenheit jako pierwszy ustalił i wprowadził skalę temperatur zwaną skalą Fahrenheita. W 1727 Stephen Hales zapoczątkował swym dziełem \"Vegetable Staticks\" fizjologię roślin. Najwybitniejszym biologiem XVIII w. był jednak Szwed Karol Linneusz (1707–1778), który zapoczątkował nowoczesną systematykę, porządkując najpierw gatunki roślin w \"Species Plantarum\", a później wszystkie znane w jego czasie gatunki organizmów ujął w jeden spójny system klasyfikacyjny w dziele \"Systema Naturae\". Wprowadził dwuczłonowe łacińskie nazewnictwo gatunków (wyraz rodzaju + wyraz gatunku np. \"Bos indicus\" – bawół). W 1727 Joseph Priestley i Jan Ingenhousz zapoczątkowali badania nad fotosyntezą. Rok później James Bradley odkrył zjawisko aberracji światła. W 1738 Daniel Bernoulli sformułował podstawy hydrodynamiki i zapoczątkował kinetyczną teorię gazów. W 1740 Charles Bonnet odkrył zjawisko partenogenezy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2194", "fragment_id": "186493/40", "subtitle": "", "title": "Historia nauki", "document_id": "186493", "start_index": 52685.0, "parentId": 2194.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2398495376110077}, "uuid": "fb5c0083-fb95-429a-89e9-9d805bf559d8"}, {"page_content": "Zachowały się również drobne fragmenty, które prawdopodobnie pochodzą z opisanej w \"Machinae Coelestis\" największej lunety Heweliusza. Przetrwała ona pożar, ponieważ znajdowała się na łące przed bramą Oliwską, a nie na ulicy Korzennej. Miała długość 46 m, zawieszona była na słupie o wysokości 30 m, posiadała konstrukcję ażurową. Sprawiała imponujące wrażenie, lecz Heweliusz rzadko się nią posługiwał, ponieważ była bardzo niewygodna w obsłudze.\nUpamiętnienie.\nW 2006 na placu przy ul. Korzennej w Gdańsku został odsłonięty pomnik Jana Heweliusza autorstwa Jana Szczypki. Inny pomnik astronoma, dłuta W. Pietronia, znajduje się przed szkołą przy ul. Zgody II na Przymorzu (dawniej Szkoła podstawowa Nr 71 im. Jana Heweliusza, obecnie gimnazjum nr 20 im. Hanzy).\nPoczta Polska uczciła 400. rocznicę urodzin Jana Heweliusza wprowadzając w 2011 do obiegu okolicznościowy znaczek pocztowy z jego podobizną (rycina z dzieła Heweliusza \"Mercurius in sole visus Gedani\", 1659, przedstawiająca zaćmienie Słońca).\nMedale:\nImię Heweliusza nosi jeden z dziedzińców głównego gmachu Politechniki Gdańskiej oraz polski okręt hydrograficzny ORP Heweliusz. Nosił je również prom kolejowo-samochodowy typu RORO MF Jan Heweliusz, który zatonął na Morzu Bałtyckim 14 stycznia 1993 roku. Od 17 lutego 2011 jest patronem tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gdańskich Autobusów i Tramwajów o numerze bocznym 1013, dzwonu dis3 karylionu Ratusza Głównego Miasta w Gdańsku i a1 karylionu kościoła św. Katarzyny w Gdańsku.\nSejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2011 m.in. Rokiem Jana Heweliusza.Hevelianum, którego Jan Heweliusz jest patronem, w roku 2021 świętuje 410. rocznicę jego urodzin. Na stronie janheweliusz.pl znajduje się program całorocznych obchodów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13964", "fragment_id": "174119/9", "subtitle": "", "title": "Jan Heweliusz", "parentId": 13964.0, "start_index": 14643.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174119", "score": 0.5189145803451538}, "uuid": "2a463cbf-0a48-452f-bcf1-7399bd58cdb5"}, {"page_content": "Wzniesiony dla władz Starego Miasta, raczej dla zaspokojenia ambicji lokalnych i potrzeb reprezentacyjnych niż dla rzeczywistych treści ustrojowych, przez wiele wieków był miejscem skupiającym ówczesne życie polityczne, gospodarcze, a także naukowe i towarzyskie tej części miasta. Ze Starym Miastem i ratuszem związany był sławny gdański browarnik oraz astronom Jan Heweliusz, który mieszkał nieopodal ratusza (Obserwatorium Astronomiczne Jana Heweliusza) i pełnił funkcję ławnika oraz pierwszego rajcy. W piwnicach ratusza składował wyprodukowane przez siebie piwo. W latach 1806–1807 i 1813–1910 budynek był w posiadaniu pruskich i niemieckich władz sądowych, od 1910 roku ponownie w rękach władz miejskich.\nW XIX wieku miały miejsce liczne przebudowy, zmianie uległ m.in. układ wnętrz oraz rozmieszczenie otworów okiennych i drzwiowych. Zostały otynkowane dotychczas ceglane elewacje. W 1881 roku elewacje ponownie otrzymały lico z cegły. Starą, zniszczoną cegłę zastąpiono nową, maszynową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176794", "fragment_id": "17549/1", "subtitle": "", "title": "Ratusz Starego Miasta w Gdańsku", "parentId": 176794.0, "start_index": 1205.0, "source": "wikipedia", "document_id": "17549", "score": 0.6000241637229919}, "uuid": "481b7b2c-5662-4d9c-a763-474b602206fc"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nStare Miasto (niem. \"Altstadt\") – część gdańskiej dzielnicy Śródmieście. Jest to najstarszy obszar miasta.\nStare Miasto uzyskało lokację miejską w 1236 roku, ponowne nadanie praw miejskich przed 1263 rokiem, zdegradowane w 1308 roku.\nHistoryczna tkanka miejska została zniszczona w wyniku II wojny światowej. Obszar jest mylony z położonym nieopodal Głównym Miastem, na którym znajduje się większość gdańskich zabytków. Stare Miasto ma charakter usługowo-mieszkalny.\nNa terenie Starego Miasta żył i pracował astronom Jan Heweliusz.\nW 1959, w znajdującym się przy ul. Garncarskiej klubie „Rudy Kot”, odbył się pierwszy w Polsce koncert rockandrollowy.\nPołożenie.\nStare Miasto znajduje się w północnej części dzielnicy Śródmieście. Graniczy z osiedlami administracyjnymi: Aniołki oraz z Młyniskami, a dokładniej z Młodym Miastem. Na południowym wschodzie styka się z Motławą. Od południa poprzez ulicę Podwale Staromiejskie graniczy z Głównym Miastem, a od zachodu z Nowymi Ogrodami i Grodziskiem. Przez Stare Miasto przepływa Kanał Raduni tworząc małą wyspę.\nWyróżnia się trzy obszary historyczne Starego Miasta:\nRys historyczny.\nDawne nazwy – Gyddanyzc Urbs 999, Castrum Kdanzc 1148, Danzer [koniec XII w.], Dy Alde Stat 1348, Alde Stad Zcu Danczk 1374, Altestatt Danczke 1454, Altstadt 1910.\nTransport.\nPrzez zachodnią część Starego Miasta przebiegają droga krajowa nr 91 oraz droga wojewódzka nr 468. Na tym terenie łączą się ze sobą trasy tramwajowe z Wrzeszcza, Nowego Portu, Stogów, Łostowic i Siedlec.\nNa Starym Mieście znajduje się stacja kolejowa Gdańsk Główny obsługująca połączenia kolejowe wszystkich typów. Jest ona również przystankiem kolejowym trójmiejskiej SKM.W 2013 przez krótki czas funkcjonowała na obszarze dzielnicy pętla \"Stare Miasto\". Po jej likwidacji uruchomiona została kursująca po Głównym i Starym Mieście okrężna linia autobusowa 100.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129345", "fragment_id": "13603/0", "subtitle": "", "title": "Stare Miasto (Gdańsk)", "document_id": "13603", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 129345.0, "score": 0.05838876962661743}, "uuid": "88bf8837-660c-413e-9b19-bf694cc831c7"}, {"page_content": "Po śmierci Kopernika rękopis otrzymał wieloletni przyjaciel astronoma, biskup warmiński Tiedemann Giese. Ten przekazał autograf dzieła jedynemu uczniowi Kopernika, astronomowi Retykowi. Ten przekazał w testamencie swojemu uczniowi Valentinowi Otto. Kolejnymi właścicielami byli astronom z Heidelbergu Jacob Christmann, Jan Ámos Komenský, gdański astronom Jan Heweliusz, następnie ślad się urywa, by w końcu w XIX wieku wylądować w zbiorach rodu Nostitz w Czechach.\nPo II wojnie światowej majątek Nostitzów znacjonalizowano, a rękopis Kopernika w 1953 władze czeskie wypożyczyły do Polski z okazji obchodów 410. rocznicy śmierci astronoma. Autograf pozostał już w Polsce, a oficjalnie został podarowany przez władze czeskie polskiemu rządowi 25 lipca 1956. W zamian strona polska przekazała rękopiśmienną Biblię w języku czeskim z XV wieku.\n25 września 1956 na Wawelu, podczas uroczystej sesji inauguracyjnej walnego zjazdu Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Muzeum Narodowe w Warszawie przekazało rękopis Bibliotece Jagiellońskiej do Działu Rękopisów, gdzie znajduje się do dziś.\n\"De revolutionibus...\" a \"Indeks ksiąg zakazanych\".\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\nInne linki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1236", "fragment_id": "183399/1", "subtitle": "", "title": "De revolutionibus orbium coelestium", "source": "wikipedia", "start_index": 1551.0, "document_id": "183399", "parentId": 1236.0, "score": 0.31901270151138306}, "uuid": "73d42dbd-9f92-4652-a7dd-e26cb222dde6"}, {"page_content": "W 1677 król Jan III Sobieski wydał dekret regulujący działalność Gdańskiego Cechu Browarników. W dekrecie tym nadał Heweliuszowi tytuł Nobilis Ioannes Hevelius Astrologus noster Consul Veteris Civitatis Gedanensis i w zamian za jego zasługi zwolnił Heweliusza i jego potomków z wszelkich opłat na rzecz cechu browarników. Jednocześnie król nadał astronomowi przywilej swobodnej sprzedaży piwa nie tylko w obrębie miasta, ale również i poza nim. Przywilej ten dotyczył jednakże wyłącznie Heweliusza i jego małżonki, nie rozciągał się natomiast na jego potomków.\nJako gdański browarnik Heweliusz warzył m.in.&lt;&gt;[]. Często jednak dla większego zysku był rozcieńczany wodą, co powodowało również utratę pierwotnych właściwości. &lt;&gt;[]. Heweliusz leżakował je w piwnicy ratuszowej, a klucze do niej były pod jego osobistą pieczą. Hołd działalności browarniczej Heweliusza oddaje piwo Hevelius, które po raz pierwszy uwarzone zostało w 1985. W 2011 roku, który był ogłoszony rokiem Heweliusza browar Amber wprowadził na rynek piwo Johannes, ku pamięci wielkiego piwowara. Piwo to powstało we współpracy z Muzeum Historycznym Miasta Gdańska, które także dostaje część zysków z jego sprzedaży.\nPamiątki po Heweliuszu.\nW centrum Gdańska w zabytkowym kościele św. Katarzyny znajduje się epitafium Heweliusza wraz z posadzkową płytą nagrobną z rodzinnym herbem Żuraw, pod którą został pochowany. Inskrypcja ta jest dobrze zachowana. Razem z astronomem, w grobie spoczywają też szczątki jego drugiej żony Elżbiety Koopmann, córki Julianny Renaty Hindrickson i wnuczki Joanny Elżbiety Hindrickson.\nW Archiwum Państwowym w Gdańsku przechowywany jest dyplom, który wraz z członkostwem otrzymał od Royal Society of London.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13964", "fragment_id": "174119/8", "subtitle": "", "title": "Jan Heweliusz", "parentId": 13964.0, "start_index": 12927.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174119", "score": 0.5387020111083984}, "uuid": "2187b5d4-3c32-463f-8745-3259be88dff6"}]}
{"id": "q_491", "question": "Kto był wodzem armii rosyjskiej w bitwie pod Borodino?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Borodino, bitwa pod Możajskiem (ros. Бородинское сражение, we Francji znana jako \"Bataille de la Moskova\" – bitwa nad rzeką Moskwą) – bitwa stoczona w dniach 5-7 września 1812 roku pod Borodino w pobliżu Możajska pomiędzy armią francuską dowodzoną przez Napoleona Bonaparte, a rosyjską dowodzoną przez Michaiła Kutuzowa. W jej wyniku Kutuzow wycofał wojska z pola walki, otwierając tym samym Napoleonowi drogę do Moskwy.\nTło konfliktu.\nOd zawarcia traktatu pokojowego w Tylży stosunki francusko-rosyjskie stopniowo się pogarszały. Głównymi przyczynami zbliżającej się wojny były:\n22 czerwca 1812 roku Napoleon wydał w Wyłkowyszkach rozkaz do Wielkiej Armii o rozpoczęciu \"drugiej wojny polskiej.\" Dwa dni później, przekraczając Niemen, wkroczył na terytorium Rosji na czele armii liczącej ponad pół miliona żołnierzy i 1300 armat. Armia rosyjska ponosiła porażki w mniejszych bitwach i cofała się, przy czym do dziś nie wiadomo, czy było to działanie zaplanowane – celem wciągnięcia przeciwnika w głąb Rosji i zniszczenia go tam – czy też skutek poszczególnych starć, w wyniku których armia napoleońska znalazła się w pobliżu Moskwy – historycznej stolicy i jednego z najważniejszych miast imperium (stolicą wówczas był Petersburg).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57941", "fragment_id": "649787/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Borodino", "document_id": "649787", "start_index": 0.0, "parentId": 57941.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9819190502166748}, "uuid": "041d8a59-2356-410f-8640-61903ea868a8"}, {"page_content": "Do decydującego starcia doszło dopiero we wrześniu, po objęciu naczelnego dowództwa armii carskiej przez gen. Michaiła Kutuzowa, który zastąpił na tym stanowisku gen. Michaiła Barclaya de Tolly, oskarżanego powszechnie (aczkolwiek niesłusznie) o zdradę, i postanowił zmierzyć się z Francuzami na przedpolach Moskwy. Rosjanie nie chcieli dopuścić Francuzów do dawnej stolicy bez walki. Kutuzow bardzo starannie wybrał rejon bitwy, z natury dogodny do obrony, dopuszczający jedynie atak frontalny, wzmocniony dodatkowymi licznymi fortyfikacjami polowymi. Naprzeciw 120 tysięcy Francuzów stanęło 135 tysięcy Rosjan. Pod Borodino, jak pisał Clausewitz, „armia francuska, najlepsza na świecie, została rzucona przeciw armii rosyjskiej, która – w sensie organizacji i wyszkolenia – była prawdopodobnie najgorsza. Jednakże w bitwie tej nie było śladu finezji czy inteligencji: była to po prostu próba sił i w tym sensie obie armie były sobie równe”.\nBitwa.\nReduta Szewardin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57941", "fragment_id": "649787/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Borodino", "document_id": "649787", "start_index": 1307.0, "parentId": 57941.0, "source": "wikipedia", "score": 0.644423246383667}, "uuid": "e4283b0f-bcfd-4c74-a886-cc02f2a9757b"}, {"page_content": "Wyznaczenie Tolly’ego na stanowisko głównodowodzącego napotykało na opór rodowitych Rosjan, którzy bali się powierzyć to stanowisko „cudzoziemcowi”, konkurenci rozpowszechniali także plotki jakoby Tolly był agentem Napoleona. Car oraz podwładni Barclaya zmusili go do wydania bitwy wojskom francuskim. Bitwa pod Smoleńskiem trwała od 17 do 18 sierpnia 1812 r. i zakończyła się porażką Rosjan. Przeciwnicy Tolly’ego rozpętali wtedy wokół niego prawdziwą burzę i w końcu zmusili go do rezygnacji i do podporządkowania się nowemu głównodowodzącemu, którym został doświadczony weteran Michaił Kutuzow.\nPodczas bitwy pod Borodino 7 września 1812 r. Barclay dowodził prawym skrzydłem. W walkach wykazał wytrwałość i wielkie opanowanie oraz umiejętne dowodzenie w obronie. Uznał wybraną przez L.L Beningsena strategię obrony Moskwy za nierokującą powodzenia i poradził Kutuzowowi, aby ten poddał nieufortyfikowaną Moskwę Napoleonowi bez walki. We wrześniu 1812 musiał odejść z armii ze względu na problemy ze zdrowiem.\nPo porażce Napoleona Tolly zbierał wyrazy uznania za swoją strategię walki, mimo że początkowo nie był rozumiany i nie zdobył uznania dworu carskiego. Jednak po udowodnieniu swojej skuteczności stał się osobą popularną i zyskał poważanie u cara Aleksandra I.\nDalsza kariera wojskowa.\nW lutym 1813 został wyznaczony na dowódcę 3 Armii, a zatem na dowódcę armii rosyjsko-pruskiej. Po śmierci Kutuzowa Barclay był głównodowodzącym armii rosyjskiej w bitwach pod Budziszynem – 21 maja 1813 r., Dreznem – 26 i 27 sierpnia 1813 r., Kulm – 29 i 30 sierpnia, Lipsk – 16 do 19 października 1813 r. W ostatniej z tych bitew tak skutecznie kierował posunięciami środkowej części wojsk sojuszniczych, że car nadał mu tytuł hrabiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=623089", "fragment_id": "849624/2", "subtitle": "", "title": "Michaił Barclay de Tolly", "document_id": "849624", "start_index": 2625.0, "parentId": 623089.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5146183967590332}, "uuid": "ef44b43c-cb56-4b7f-bdeb-3732ae4b78ad"}, {"page_content": "Najsłynniejszym dowódcą partyzantów w armii rosyjskiej był poeta Denis Dawydow. Pięć dni przed bitwą pod Borodinem przedstawił generałowi Bagrationowi plan, który polegał na wykorzystaniu rozbudowanej łączności Napoleona do działania na jego tyłach i dokonywania nagłych wypadów na jego magazyny, kurierów i tabory z żywnością. Generał Kutuzow zezwolił, by Dawydow otrzymał 50 huzarów i 80 Kozaków. Z tymi siłami Dawydow udał się na tyły armii napoleońskiej. Na początku września, wraz z tą grupą, zaatakował francuski transport 30 wozów z osłoną 225 żołnierzy w drodze do Cariowego-Zajmiszcza. Cały transport został zdobyty a osłona zniszczona, z wyjątkiem 100 żołnierzy wziętych do niewoli. Wkrótce schwytano kolejny konwój. Następnie oddział Dawydowa znacznie się powiększył – dołączyli do niego rosyjscy żołnierze i chłopi zbiegli z niewoli.\nOperacje za liniami wroga bez wsparcia miejscowej ludności były niemożliwe. Jednak początkowo Dawydow miał trudności ze znalezieniem wspólnego języka z chłopami. Do każdej wsi podchodził ostrożnie, gdyż uzbrojeni chłopi strzegący swoich wiosek, widząc mundury wojskowe, napadali na partyzantów, którzy musieli najpierw udowodnić, że są żołnierzami rosyjskimi. Stopniowo poprawiały się stosunki z ludnością, a Dawydow zaczął przeprowadzać skuteczne operacje wojskowe. Pod koniec września jego oddział został wzmocniony przez przybyły znad Donu pułk starszyny Popowa. Dzięki grupie liczącej 200–300 osób Dawydow wywoływał panikę i rozbijał większe oddziały wroga, zdobywał konwoje, odbijał rosyjskich jeńców i czasami zdobywał również broń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5323801", "fragment_id": "329719/2", "subtitle": "", "title": "Partyzantka w wojnie ojczyźnianej 1812 roku", "document_id": "329719", "start_index": 2659.0, "parentId": 5323801.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17506347596645355}, "uuid": "7eb434c5-c75a-4c08-8bd3-d13a26917b60"}, {"page_content": "Za główną przyczynę klęski w takim rozmiarze uważa się pasywne i niekompetentne dowodzenie rosyjskim zespołem, bez planu bitwy oraz słabe przygotowanie rosyjskiej floty do walki, za co odpowiedzialny był przede wszystkim głównodowodzący admirał Rożestwienski. Większość rosyjskich marynarzy z pośpiesznie formowanej II i III eskadry była niedostatecznie wyszkolona w strzelaniu i manewrowaniu zespołowym, a podczas długiego marszu admirał Rożestwienski nie uczynił praktycznie nic w celu polepszenia wyszkolenia artyleryjskiego i zgrania zespołu. Istotnym czynnikiem była przewaga Japończyków w zakresie manewrowania, zwiększona przez niejednorodność rosyjskiego zespołu, w skład którego wchodziło wiele jednostek wolniejszych i przestarzałych. Znaczenie miała także przewaga techniczna okrętów japońskich, aczkolwiek nie była ona wielka. Ocenia się, że np. cztery nowe pancerniki typu \"Borodino\" mogły być znacznie lepiej wykorzystane, tworząc wraz z „Oslabją” odrębny zespół, dorównujący szybkością i siłą japońskim siłom głównym. W bitwie w takich warunkach Rosjanie raczej od początku nie mieli szans na zwycięstwo, bez zasadniczych błędów japońskich, lecz przy lepszym dowodzeniu stosunek strat mógł być inny. Niewątpliwie na wynik starcia miało wpływ wiele czynników, sprzyjających Japończykom, jednakże taki rozmiar zwycięstwa japońskiej floty był także w pewnej mierze kwestią szczęścia. Należy także zauważyć, że w sytuacji upadku Port Artur, nawet osiągnięcie celu taktycznego marszu II Eskadry Pacyfiku w postaci dotarcia do Władywostoku, spowodowałoby prawdopodobnie jej „uwięzienie” na Morzu Japońskim, bez większego wpływu na przebieg wojny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32977", "fragment_id": "170090/12", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Cuszimą", "parentId": 32977.0, "start_index": 15590.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170090", "score": 0.07726727426052094}, "uuid": "de0442e2-afdd-45a4-bbc8-a274d1b0ae33"}, {"page_content": "Na początku wojny roku 1812 wyznaczony na dowódcę pospolitego ruszenia Petersburga, a następnie Moskwy. Po wycofaniu wojsk rosyjskich ze Smoleńska, 8 sierpnia wyznaczony na naczelnego dowódcę wojsk rosyjskich. 17 sierpnia przybył na pole walki, przejął dowództwo armii rosyjskiej z rąk ówczesnego ministra wojny Barclaya de Tolly i podjął decyzje o wydaniu bitwy pod Borodino na 26 sierpnia. Poniósł porażkę, jednak armia rosyjska nie została rozbita. Brak sił nie pozwolił na przeprowadzenie kontrnatarcia. Dążąc do ratowania reszty sił podjął decyzję o wycofaniu, kontynuując strategię Barclaya de Tolly wciągnięcia Francuzów w głąb Rosji, wyczerpania sił i przygotowania własnego przeciwuderzenia. Bez walk oddał Moskwę. Decyzja ta była wówczas krytykowana przez część generalicji.\nKutuzow wykonał wówczas manewr z drogi na Riazań na drogę do Kaługi. Zatrzymał armie w obozie w Tarutino na południowy zachód od Moskwy, gdzie zmobilizował nowe siły i uzupełnił środki. 6 października w bitwie pod Tarutinem odniósł zwycięstwo nad korpusem francuskim i zmusił Napoleona do przyspieszenia wycofania wojsk z Moskwy. Pod Małojarosławcem zagrodził wojskom francuskim drogę na południe, zmusił je do wycofania po zniszczonej drodze smoleńskiej. Napierając na nieprzyjaciela odniósł kilka zwycięstw, m.in. pod Wiaźmą i Krasnym. Nad rzeką Berezyną próbował raz jeszcze bezskutecznie rozbić główne siły Napoleona.\nZa kampanię zimową otrzymał 6 grudnia 1812 roku tytuł księcia smoleńskiego i został nagrodzony najwyższym odznaczeniem rosyjskim, orderem św. Jerzego I stopnia. Idąc za wycofującymi się wojskami francuskimi dotarł do Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53074", "fragment_id": "643906/3", "subtitle": "", "title": "Michaił Kutuzow", "parentId": 53074.0, "start_index": 4310.0, "document_id": "643906", "source": "wikipedia", "score": 0.4794124364852905}, "uuid": "aafc7c35-5d1a-4ef0-ade0-9525ca7d363b"}, {"page_content": "Dywizja jazdy generała Aleksandra Rożnieckiego doznała ciężkiej porażki pod Mirem. Inne oddziały jazdy uczestniczyły w operacjach cesarza przeciw rosyjskim siłom głównym i wkroczyły do Wlina. 6. i 8 pułk ułanów walczyły z powodzeniem pod Ostrownem niedaleko Witebska.\nW sierpniu 1812 maszerując na Smoleńsk korpus polski (\"bez dywizji Dąbrowskiego przegrupowanej w rejon Bobrujska\") stanowił prawą boczną kolumnę marszową. W bitwie z 17 sierpnia z armią Barclaya, korpus wykonała atak ze skrzydła i odcięła Rosjan od mostów. W walce o miasto zginął gen. Grabowski, a gen. Zajączek został ranny. W nocy piechota polska jako pierwsza weszła do płonącego Smoleńska.\n \"Osobny artykuł: Bitwa pod Smoleńskiem (1812).\"\nW marszu na Moskwę korpus polski stanowił nadal prawą kolumnę. 5 września wyszedł na lewe, wysunięte skrzydło armii rosyjskich, dowodzonych przez Kutuzowa. Wojska przeciwnika przyjęły ugrupowanie bojowe i stały gotowe do bitwy pod wsią Borodino.\n7 września Napoleon postawił Poniatowskiemu zadanie obejścia ugrupowania rosyjskiego starym traktem smoleńskim przez wieś Utica i wyjścia na tyły lewego skrzydła przeciwnika.\n \"Osobny artykuł: Bitwa pod Borodino.\"\nDo opuszczonej Moskwy wkroczyła jazda Joachima Murata. Na jej czele znajdowali się osławieni we wcześniejszych bojach „złoci huzarzy” Jana Nepomumucena Umińskiego (10 pułk huzarów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=991328", "fragment_id": "1389454/6", "subtitle": "", "title": "Armia Księstwa Warszawskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 10174.0, "parentId": 991328.0, "document_id": "1389454", "score": 0.38695618510246277}, "uuid": "b2598272-937a-4d6c-9f9a-d61a8b2d7f3b"}, {"page_content": "Była to jedna z najkrwawszych bitew okresu napoleońskiego. Poległo w niej łącznie 40 tys. ludzi, czyli 29,4% ogółu uczestników (Francuzi – 28%), Rosjanie i Prusacy – 40,3%. Napoleon napisał: \"Ojciec, który traci swoje dzieci, nie zaznaje uroku zwycięstwa. Gdy serce mówi – gasną złudzenia sławy\". Bennigsen zaś swoim zwyczajem doniósł swemu władcy, że pokonał Napoleona (patrz bitwa pod Pułtuskiem).\nSkutki.\nSama bitwa nie przyniosła rozstrzygnięcia militarnego, lecz położyła kres działaniom wojennym na czas zimy. Obie armie były niesamowicie wyniszczone tą batalią, Napoleon rozlokował swoje wojsko na leża zimowe i rozkazał utworzyć w Bydgoszczy lazarety dla olbrzymiej ilości rannych. Tymczasem Bennigsen wycofał się do Królewca, gdzie czekał na obiecane przez cara posiłki oraz, podobnie jak Napoleon, na wiosnę, która miała przynieść decydujące rozstrzygnięcia.\nW bitwie tej została mocno nadszarpnięta reputacja Napoleona, dlatego na wiosnę 1807 r. szukał za wszelką cenę decydującego zwycięstwa (patrz: bitwa pod Frydlandem), które zmusiłoby przeciwnika do rozmów pokojowych.\nLegenda bitwy.\nBitwa ta jest szeroko znana w świecie dzięki wielkim szarżom kawaleryjskim, do których doszło podczas jej trwania. Po II wojnie światowej Rosjanie zajmując Prusy Wschodnie zmienili nazwę Preussisch Eylau na Bagrationowsk na cześć jednego z rosyjskich generałów, który brał udział w tej bitwie i odniósł śmiertelne rany w czasie bitwy pod Borodino.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=771114", "fragment_id": "838327/24", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Pruską Iławą", "document_id": "838327", "start_index": 30486.0, "parentId": 771114.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14673635363578796}, "uuid": "995f31d0-bb5a-4458-9d39-ce9d3a0fd836"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nDmitrij Sergiejewicz Dochturow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Дмитрий Сергеевич Дохтуров&lt;/&gt;; ur.    we wsi Krutoje, gubernia tulska, zm.    w Moskwie) – generał carskiej armii rosyjskiej, uczestnik wojen napoleońskich.\nOd 1781 porucznik, od 1784 kapitan-porucznik, od 1788 kapitan. Brał udział w wojnie ze Szwecją 1788-1790, dwukrotnie ranny. Od 1795 pułkownik, od 1797 generał-major. Był jednym z rosyjskich dowódców lewego skrzydła podczas bitwy pod Austerlitz. Brał również udział w bitwach pod Gołymiem, Eylau i pod Frydlandem. W 1810 został generałem piechoty. W bitwie pod Borodino (1812) dowodził rosyjskim Centrum, a po śmierci Piotra Bagrationa objął dowództwo nad lewym skrzydłem sił rosyjskich.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1032169", "fragment_id": "1362055/0", "subtitle": "", "title": "Dmitrij Dochturow", "parentId": 1032169.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1362055", "source": "wikipedia", "score": 0.4590092599391937}, "uuid": "34aff395-9515-4375-9e39-1b34f96594ba"}, {"page_content": "Dzień 6 września upłynął spokojnie. Obie armie szykowały się do rozstrzygającej bitwy. Cesarz Francuzów przybył do V Korpusu celem dokonania rekonesansu. W dniu tym otrzymał niepomyślną wiadomość z Hiszpanii, gdzie Marmont poniósł klęskę pod Arapiles, co groziło utratą Madrytu. Jednocześnie posłaniec przywiózł mu z Paryża portret małego króla Rzymu. W Wielkiej Armii poczytywano to za dobrą wróżbę. Wieczorem z obozu francuskiego obserwowano iluminowane procesje po stronie rosyjskiej, słyszano pieśni religijne.\nRankiem 7 września odezwały się w pułkach Wielkiej Armii fanfary, a po chwili odczytano wojsku rozkaz cesarski:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Żołnierze! Przed wami bitwa, której tak bardzo pragnęliście. Od was zależy zwycięstwo, które jest nam tak bardzo potrzebne; da nam pod dostatkiem wszystkiego i dobre leże zimowe, a potem prędki powrót do ojczyzny. Sprawcie się tak jak pod Austerlitz, Frydlandem i Witebskiem. Niech wasi najpóźniejsi potomkowie wspominają z dumą: oni byli w tej wielkiej bitwie pod murami Moskwy!\"\nKutuzow rozstawił swe siły od brzegów Kołoczy i wioski Borodino po lesisty teren pod wioską Utica. Na północy I Armia Zachodnia Barclaya de Tolly’ego z korpusami Baggovuta, Ostermana, Korfa i Uwarowa, w centrum, w oparciu o tzw. \"Wielką Redutę\", II Armia Zachodnia Bagrationa z korpusami Rajewskiego, Dochturowa i Borozdina, na południu \"szańce Bagrationa\" obsadzone przez część sił Borozdina, a dalej, w lasach, naprzeciwko V Korpusu polskiego, korpus Tuczkowa, pospolite ruszenie moskiewskie i Kozacy Płatowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57941", "fragment_id": "649787/4", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Borodino", "source": "wikipedia", "start_index": 4576.0, "document_id": "649787", "parentId": 57941.0, "score": 0.0913931131362915}, "uuid": "c4f5546f-5225-4705-932b-1e3807251541"}]}
{"id": "q_492", "question": "Władze którego państwa rezydują w Bejrucie?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: Muhafaza Bejrut.\nBejrut ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏بيروت‎&lt;/&gt;, \"Bayrūt\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Βηρυτός&lt;/&gt;) – stolica i największe miasto Libanu, leżące w środkowej części kraju. Liczy 2 060 363 mieszkańców (2012), większość pochodzenia arabskiego. Dawniej miasto było nazywane: \"Birutu\", \"Berytos\". Znajduje się w nim wiele zabytków i dobytku historycznego kraju.\nBejrut stanowi siedzibę libańskiego rządu i odgrywa kluczową rolę w gospodarce kraju, ponieważ w śródmieściu, a także bliskich centrum dzielnicach Hamra, Verdun i Aszrafijja znajdują się siedziby głównych przedsiębiorstw i banków. Miasto jest również ważnym ośrodkiem życia kulturalnego. Po zniszczeniach spowodowanych konfliktami zbrojnymi w Bejrucie prowadzone są ożywione prace renowacyjne zarówno w historycznym śródmieściu, jak i w dzielnicach turystycznych i handlowych. Przywrócono do życia marinę, liczne kluby i lokale nocne, co jak dawniej przyciąga turystów.\nHistoria.\nNazwę Bêrūt (\"„Źródła”\") nadali miastu Fenicjanie, ale jego historia sięga ponad 5000 lat. Wykopaliska w centrum Bejrutu ukazały warstwy osadnictwa fenickiego, hellenistycznego, rzymskiego, arabskiego i osmańskiego. Pierwsza pisemna wzmianka sporządzona pismem klinowym pochodzi ze zbioru korespondencji XIV wieku p.n.e. (tzw. Listy z Amarna) i informuje, że Ammunira z Biruty (Bejrut) przesłał 3 listy faraonowi Egiptu. Biruta jest również wymieniana w listach Rib-Haddy z Byblos. Najstarsza osada znajdowała się na wyspie w nurcie rzeki, ale jedno z koryt z upływem czasu uległo zamuleniu.\nOkres hellenistyczno-rzymski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57786", "fragment_id": "649721/0", "subtitle": "", "title": "Bejrut", "document_id": "649721", "start_index": 1.0, "parentId": 57786.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "8081b292-9802-4904-b864-10f5bb12f8e4"}, {"page_content": "Bejrut jest położony na półwyspie nad brzegiem Morza Śródziemnego, około 94 km na północ od granicy Libanu i Izraela. Miasto z trzech stron otaczają Góry Libanu, co wymusza zasięg zabudowy ograniczonej wierzchołkami Al-Ashrafieh i Al-Musaytibah. Gubernatorstwo Bejrutu obejmuje swym zasięgiem 18 km² powierzchni, podczas gdy obszar metropolii sięga 67 km². Wybrzeże morskie na obszarze miasta jest zróżnicowane; obok piaszczystych plaż znajdują się skaliste i urwiste brzegi.\nKlimat.\nBejrut leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego charakteryzującego się gorącym latem oraz łagodną i deszczową zimą. Najgorętszymi miesiącami roku są lipiec i sierpień, ze średnią temperaturą 30 °C w ciągu dnia, zaś najchłodniejszymi miesiącami są styczeń i luty, kiedy to dzienne temperatury wynoszą 17 °C. Najchłodniejsza pora roku – od listopada do marca – stanowi porę deszczową. Średni opad roczny wynosi 418 milimetrów.\nDzielnice.\nBejrut dzieli się na dwanaście dzielnic: Al-Aszrafijja, Beshoura, Dar el Mreyseh, Marfa’, Mazra’a, Mdawar, Mina El Hosson, Msaytbeh, Ras Beirut, Rmeil, Saifi i Zkak El Blat. Znajdują się tu także cztery spośród dwunastu oficjalnie uznawanych obozów uchodźców palestyńskich w Libanie: Burj el-Barajneh, Dbayeh, Mar Elias, i Szatila. Spośród piętnastu niezarejestrowanych obozów w Bejrucie znajduje się, przylegający do Szatili, obóz Sabra.\nWładze.\nJako stolica, Bejrut jest siedzibą parlamentu libańskiego i rządu ze wszystkimi ministerstwami, ośrodków administracji publicznej, ambasad i konsulatów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57786", "fragment_id": "649721/6", "subtitle": "", "title": "Bejrut", "parentId": 57786.0, "start_index": 8556.0, "document_id": "649721", "source": "wikipedia", "score": 0.45954474806785583}, "uuid": "157d2fab-977e-46b8-a26e-7756d672a98e"}, {"page_content": "Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Bejrucie (arab. سفارة جمهورية بولندا في بيروت) – polska misja dyplomatyczna w stolicy Libanu.\nStruktura.\nW ambasadzie w Bejrucie rezyduje personel ambasady RP w Damaszku.\nHistoria.\nW 1933 w Bejrucie działali polscy agenci konsularni, podlegający konsulatowi RP w Marsylii. W 1939 w Bejrucie powstał wicekonsulat RP, przekształcony później w konsulat generalny.\n1 sierpnia 1944 poseł RP (rządu na uchodźstwie) Zygmunt Zawadowski, jako pierwszy spośród przedstawicieli poselstw zagranicznych w Libanie uznał suwerenność tego kraju. Postawa ta miała duże znaczenie w stosunku władz Libanu do Polski. Rząd libański aż do 1956 uznawał za prawowite władze Polski rząd na uchodźstwie w Londynie.\nStosunki dyplomatyczne pomiędzy PRL a Libanem zostały nawiązane 20 października 1956, a pierwszy przedstawiciel dyplomatyczny władz komunistycznych, poseł Włodzimierz Paszkowski, podjął pełnienie misji w Bejrucie 6 grudnia 1956. Ambasadorowie PRL w Libanie akredytowani byli również w Jordanii (1964–1976) oraz na Cyprze (1971–1974).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2737321", "fragment_id": "1641238/0", "subtitle": "", "title": "Ambasada RP w Bejrucie", "parentId": 2737321.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1641238", "source": "wikipedia", "score": 0.7476066946983337}, "uuid": "6cf17c89-7283-425f-a576-7f3c77e83c18"}, {"page_content": "Jest jednocześnie siedzibą jednego z sześciu \"mohafazatów\" (guberni); pozostałe to Bekaa (\"Al-Bika\"), Liban Północny (\"Asz-Szamal\"), Liban Południowy (\"Al-Dżanub\"), Góry Libanu (\"Dżabal Lubnan\") i Nabatija.\nLudność.\nSzacunkowe dane co do liczebności ludności Bejrutu sięgają od 938 940 osób poprzez 1 574 379 aż po 2 012 000 mieszkańców, jeśli pod uwagę weźmiemy aglomerację bejrucką (Wielki Bejrut, arab.: بيروت الكبرى, fr.: Grand Beyrouth). Brak dokładnych danych wynika z tego, że w Libanie nie przeprowadzano spisu powszechnego od roku 1932, jak również z migracji wywołanych przez ciągłe konflikty zbrojne na terytorium kraju.\nReligia.\nBejrut jest jednym z najbardziej zróżnicowanych pod względem religijnym miast Bliskiego Wschodu, przy czym chrześcijanie i muzułmanie mają wpływy największe. Miasto zamieszkuje największa liczba chrześcijan spośród wszystkich stolic świata arabskiego. Główne ugrupowania to wśród muzułmanów: szyici, sunnici i druzowie; wśród chrześcijan maronici, prawosławni obrządków greckiego i ormiańskiego, grekokatolicy, katolicy ormiańscy i protestanci. Sprawy rodzinne, jak śluby, rozwody, czy dziedziczenie, znajdują się w rękach władz kościelnych poszczególnych kościołów, które konsekwentnie odrzucają wezwania do wprowadzenia urzędów stanu cywilnego, ale śluby cywilne zawarte poza granicami kraju są przez władze uznawane. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Bejrut był siedzibą sporej gminy żydowskiej zamieszkującej dzielnicę Wadi Abu Jamil.\nTransport.\nSiedem kilometrów na południe znajduje się jedyne cywilne lotnisko w Libanie – Port lotniczy Bejrut, obsługujący połączenia międzynarodowe.\nBejrut jest jednym z większych portów morskich na Morzu Śródziemnym.\nJest także ważnym węzłem drogowym kraju, zaczynają się tu autostrady:\nMiasta partnerskie.\n Paryż, Francja#TAM", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57786", "fragment_id": "649721/7", "subtitle": "", "title": "Bejrut", "document_id": "649721", "start_index": 10078.0, "source": "wikipedia", "parentId": 57786.0, "score": 0.5080097913742065}, "uuid": "18eade20-fa24-4533-b891-47af3189cf85"}, {"page_content": "W średniowieczu, jako centrum handlowe we wschodniej części Śródziemnomorza, Bejrut przyćmiła Akka. W latach 1110–1291 miasto znajdowało się pod panowaniem krzyżowców. W okresie późniejszym, niezależnie od tego kto nominalnie władał krajem, Turcy czy Mamelucy, Bejrut był rządzony przez lokalnych druzyjskich emirów. Jeden z nich, Fachr ad-Din II, ufortyfikował miasto w początkach XVII wieku i ogłosił niezależność, ale Turcy w roku 1763 zajęli je ponownie. Po krótkim okresie względnego dobrobytu wybuchło powstanie przeciwko Turkom. Na jego czele stali paszowie Akki Jezzar i Abdullah. W okresie zamętu i ogólnego upadku Bejrut spadł do roli niewielkiego miasteczka (około 10 000 ludności), o panowanie nad którym walczyli Druzowie, Turcy i władcy Akki.\nNowożytność.\nKiedy w roku 1832 Ibrahim Pasza zdobył Akkę, Bejrut zaczął powoli odżywać. W 1888 został stolicą wilajetu syryjskiego, w skład którego wchodziły sandżaki Latakia, Trypolis, Beirut, Akka i Dolina Bekaa. Bejrut stał się bardzo kosmopolitycznym miastem, blisko powiązanym z Europą i Ameryką. Miasto było też wielkim ośrodkiem działalności misjonarzy, ale przejściom na chrystianizm skutecznie zapobiegła masakra chrześcijan w 1860 r. (co było pretekstem do późniejszej europejskiej interwencji). Misjonarze stworzyli natomiast imponujący system szkolny, w tym m.in. \"Syrian Protestant College\", założony przez amerykańskich misjonarzy i następnie przekształcony w \"American University of Beirut\" (AUB). Także dzięki temu miasto stało się intelektualnym centrum XIX-wiecznego świata arabskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57786", "fragment_id": "649721/3", "subtitle": "", "title": "Bejrut", "document_id": "649721", "start_index": 3827.0, "source": "wikipedia", "parentId": 57786.0, "score": 0.05382251739501953}, "uuid": "2aef10f2-e40e-42d7-9d44-620d4481a316"}, {"page_content": "4 sierpnia 2020 roku w porcie w stolicy Libanu, Bejrucie, doszło do potężnego wybuchu, w wyniku którego zginęło ponad 200 osób, a ponad 6 tysięcy zostało rannych. Wydarzenie to miało ogromny wpływ na cały kraj.\nDemografia i religia.\nStruktura religijna kraju według CIA The World Factbook w 2017 roku:\nStruktura religijna kraju w 2010 roku według \"Pew Research Center\":\n \"Zobacz też: Dżumblatt, Kościół maronicki, Prawosławny Patriarchat Antiocheński, Eparchia Bejrutu (chaldejska), Wikariat apostolski Bejrutu i Świadkowie Jehowy w Libanie.\"\nUstrój polityczny.\n \"Osobny artykuł: ustrój polityczny Libanu.\"\nLiban jest republiką demokratyczną parlamentarno-gabinetową. Głową państwa jest prezydent wybierany na 6-letnią kadencję przez Zgromadzenie Narodowe. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego (unikameralnego) parlamentu liczącego 128 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych co cztery lata. Władzę wykonawczą sprawuje rząd z premierem mianowanym przez prezydenta. Władza sądownicza jest sprawowana przez niezawisłe sądy.\nSiły zbrojne.\nLiban dysponuje trzema rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi, marynarką wojenną oraz siłami powietrznymi. Uzbrojenie sił lądowych Libanu składało się w 2014 roku z: 318 czołgów, 1,6 tys. opancerzonych pojazdów bojowych oraz 233 zestawów artylerii holowanej. Marynarka wojenna Libanu dysponowała w 2014 roku 55 okrętami obrony przybrzeża. Libańskie siły powietrzne z kolei posiadały w 2014 roku uzbrojenie w postaci m.in. 44 samolotów transportowych, 8 samolotów szkolno-bojowych oraz 44 śmigłowców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9486", "fragment_id": "172870/5", "subtitle": "", "title": "Liban", "source": "wikipedia", "start_index": 6930.0, "document_id": "172870", "parentId": 9486.0, "score": 0.43738478422164917}, "uuid": "e62c0212-a55f-40be-b8c5-b5cf4f948485"}, {"page_content": "W październiku 2012 rząd libański ogłosił, że planuje wystąpienie z pozwem sądowym przeciwko producentom serialu, zarzucając im fałszywe przedstawienie wizerunku Bejrutu. W drugim odcinku drugiej serii „The Beirut is back” znajdująca się w rzeczywistości w Bejrucie ulica Hamra, zostaje pokazana jako wąska uliczka pełna bojowników skojarzonych z działalnością terrorystyczną, podczas gdy według rządu libańskiego jest to popularne miejsce spotkań pełne kawiarni i barów, a Bejrut jest miastem wyjątkowo bezpiecznym. Niezadowolenie władz libańskich wywołał również fakt, że sceny dziejące się na terenie Libanu nakręcone zostały w Izraelu. Według producentów serialu produkcja w Bejrucie nie byłaby możliwa ze względu na fakt narodowości twórcy serialu Gideona Raffa, który jest Izraelczykiem, a obywatele Izraela nie są mile widziani na terytorium Libanu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2593902", "fragment_id": "564310/13", "subtitle": "", "title": "Homeland (serial telewizyjny)", "document_id": "564310", "start_index": 16875.0, "parentId": 2593902.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1918334811925888}, "uuid": "c8d3a414-4a39-4ae8-977b-13e6cc1b911d"}, {"page_content": "Zamach w Bejrucie – akt terrorystyczny, który miał miejsce 12 listopada 2015 roku około godziny 18:00 czasu miejscowego w południowej części stolicy Libanu – Bejrucie. W wyniku zamachu zginęły 43 osoby, a około 240 zostało rannych. Do zamachu przyznały się grupy bojowe Państwa Islamskiego.\nPrzebieg zamachu.\nDo eksplozji dwóch bomb w odległości 150 m w odstępie kilku minut doszło w piekarni i szyickim meczecie w okolicy centrum handlowego w dzielnicy Burdż al-Baradżna w południowej części Bejrutu. Według libańskich służb w zamachu miało brać udział 3 zamachowców – dwóch Palestyńczyków oraz Syryjczyk, ciało trzeciego zamachowca (zastrzelonego przez policjantów), któremu nie udało się zdetonować ładunków wybuchowych znaleziono w pobliżu miejsca drugiego wybuchu. W wyniki eksplozji zginęły 43 osoby, a około 240 odniosło obrażenia. Do przeprowadzenia zamachu przyznało się Państwo Islamskie. \nPo zamachu.\nNa 13 listopada ogłoszono żałobę narodową. W wyniku działań libańskich służb w ciągu dwóch dni od ataku terrorystycznego zatrzymano ośmiu Syryjczyków oraz trzech Libańczyków związanych z przeprowadzeniem zamachu. Szef Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Libanu poinformował, że początkowy plan zamachowców zakładał detonacje pięciu ładunków wybuchowych w szpitalu na południu Bejrutu.\nDzień po ataku terrorystycznym w Bejrucie doszło do serii zamachów w Paryżu, do których udziału również przyznało się Państwo Islamskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3577359", "fragment_id": "963917/0", "subtitle": "", "title": "Zamach w Bejrucie (2015)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "963917", "parentId": 3577359.0, "score": 0.3652340769767761}, "uuid": "6de8ee42-ffd9-41e6-b9a4-086a81f964d9"}, {"page_content": "Kościół melchicki (kościół katolicki obrządku greckiego, działający na terenach patriarchatów Jerozolimy, Aleksandrii i Antiochii) jest rządzony przez patriarchę unickiego Antiochii, Aleksandrii, Jerozolimy i całej Azji, łączącego wszystkie trzy patriarchaty do czasu pojawienia się wiernych w liczbie uzasadniającej powołanie nowych patriarchów. Patriarcha ten jest patriarchą unickim – a kościół melchicki katolicki pozostaje w łączności z Rzymem. Patriarcha również rezyduje w Damaszku.\nW 1781 jakobicki biskup Aleppo Ignacy Giarve złożył katolickie wyznanie wiary, zapoczątkowując w ten sposób linię unickich syryjskich patriarchów Antiochii (kościół katolicki obrządku syryjskiego), rezydujących w Bejrucie.\nOd 1895 powoływani są uniccy koptyjscy patriarchowie Aleksandrii, rezydujący w Kairze.\nPatriarchowie uniccy są wybierani przez synod biskupów danego patriarchatu, następnie zatwierdzani przez papieża, przed którym składają wyznanie wiary i od którego otrzymują oznakę godności – paliusz. Patriarchowie ustanawiają prawa rządzące patriarchatem, zwołują i prowadzą synody, wyświęcają biskupów i sprawują inne funkcje liturgiczne i organizacyjne, między innymi raz na trzy lata wizytują wszystkie diecezje. Każdy patriarcha utrzymuje stałego przedstawiciela w Rzymie. Patriarchowie uniccy sprawują władzę nad wszystkimi wiernymi ich obrządku. Wyjątkiem jest ormiański patriarcha Cylicji, spod którego władzy są wyjęte diecezje we Lwowie i w Artwinie (Krym), podległe bezpośrednio papieżowi. Hierarchia patriarchów z punktu widzenia Rzymu jest następująca: rzymski, konstantynopolitański, aleksandryjski, antiocheński, jerozolimski, cylicyjski i babiloński. O pierwszeństwie patriarchów różnych obrządków decyduje data powołania każdego z nich.\nPatriarchaty prawosławne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78403", "fragment_id": "642278/5", "subtitle": "", "title": "Patriarcha", "source": "wikipedia", "start_index": 7022.0, "parentId": 78403.0, "document_id": "642278", "score": 0.3570057451725006}, "uuid": "69ae66c3-1330-47d4-b49c-a9df0457d56a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nWikariat apostolski Bejrutu (łac. \"Apostolicus Vicariatus Berytensis\") – rzymskokatolicki wikariat apostolski ze stolicą w Bejrucie, w Libanie.\nWikariat apostolski Bejrutu jest jedyną jednostką Kościoła rzymskokatolickiego w Libanie. W tym państwie rozbudowaną strukturę i dużą liczbę wiernych mają wschodnie Kościoły katolickie (czyli pozostające w jedności ze Stolicą Apostolską). Wikariat apostolski Bejrutu nie wchodzi w skład żadnej metropolii, lecz podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej.\nObecnie wikariuszem apostolskim Bejrutu jest biskup Cesar Essayan OFMConv, biskup tytularny Mareotes (łac. \"Mareotensis\"). Posługę wikariusza sprawuje od 2 sierpnia 2016.\nNa terenie wikariatu apostolskiego pracuje 210 zakonników i 922 sióstr zakonnych.\nHistoria.\nDiecezja bejrucka powstała w 1111, za pontyfikatu papieża Paschalisa II, jako jedna z kilku diecezji łacińskich erygowanych na terenie współczesnego Libanu w czasie wypraw krzyżowych. 21 lipca 1291, po upadku chrześcijańskiej władzy w Bejrucie, diecezja została skasowana.\nW późniejszych wiekach Bejrut był stolicą tytularną - od XVI do XVIII w. w randzie biskupstwa, a od 1772 do 1931 arcybiskupstwa.\nW dniu 4 czerwca 1953 decyzją papieża Piusa XII erygowany został wikariat apostolski Bejrutu. Wcześniej wierni obrządku łacińskiego z Libanu należeli do wikariatu apostolskiego Aleppo. Dotychczas wikariuszami apostolskimi w Bejrucie był Amerykanin i trzech Libańczyków.\nOrdynariusze.\nBiskupi bejruccy.\n\"lista nie jest pełna\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1937674", "fragment_id": "420420/0", "subtitle": "", "title": "Wikariat apostolski Bejrutu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "420420", "parentId": 1937674.0, "score": 0.5054037570953369}, "uuid": "ac88b707-cade-48bb-89b5-40c4c6887986"}]}
{"id": "q_493", "question": "Jaki tytuł nosi w Polsce przewodniczący Sejmu przewodzący obradom?", "answer": [{"page_content": "Marszałek sejmu (ła: \"nuntiorum terrestrium marschalco, marszałek posłów ziemskich\") – przewodniczący obrad Izby Poselskiej Sejmu I Rzeczypospolitej.\nByła to godność czysto honorowa, gdyż marszałek sejmowy nie miał nawet wpływu na przebieg dyskusji w swojej izbie, mógł jedynie wygłaszać konkluzję.\nDopiero w 1764 roku wprowadzono regulamin sejmowy, ustanawiający program obrad.\nFunkcja marszałka sejmu powstała, według Stanisława Orzechowskiego, dopiero w 1564 roku, była odpowiednikiem marszałka nadwornego.\nMarszałka wybierał ogół posłów, najpóźniej w trzecim dniu od otwarcia sejmu. Do XVI wieku stosowano zasadę jednomyślności, później wystarczała zwykła większość głosów. Od 1678 roku marszałka wybierano już w pierwszym dniu sesji. Funkcję tę obsadzano, kierując się zasadą tzw. alternaty, kolejno powołując marszałka z Wielkopolski, Małopolski i Litwy (od 1673 prawo). Stosowano zasadę \"turnum\" – najpierw głosowali posłowie z prowincji, z której miał pochodzić marszałek. Wyniki ogłaszał marszałek poprzedniego sejmu, zwany marszałkiem starej laski. Następnie wręczał ją nowo wybranemu. Od 1669 roku wprowadzono zwyczaj zaprzysięgania nowo wybranych marszałków, potwierdzony w konstytucji sejmowej w 1768 roku. Nowy marszałek wyznaczał sekretarza sejmowego (od 1764 przysięgłego), który prowadził diariusz sejmowy. Wyznaczał także czteroosobową delegację, która powiadamiała króla i senat o rozpoczęciu obrad izby poselskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550039", "fragment_id": "1582740/0", "subtitle": "", "title": "Marszałek sejmu (I Rzeczpospolita)", "parentId": 550039.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1582740", "source": "wikipedia", "score": 0.5674485564231873}, "uuid": "e275e9a3-b0d2-497d-a238-c66c4f67178a"}, {"page_content": "\"Osobne artykuły: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej i Senat Rzeczypospolitej Polskiej.\"\nWładzę ustawodawczą stanowi dwuizbowy parlament (Sejm – 460 posłów, Senat – 100 senatorów) wybierany w bezpośrednich, powszechnych i tajnych wyborach parlamentarnych na 4-letnią kadencję od dnia pierwszego posiedzenia. Jego głównym zadaniem jest stanowienie prawa poprzez uchwalanie ustaw konstytucyjnych i zwykłych, w tym budżetowej, a także ratyfikowanie umów międzynarodowych. W wyjątkowych przypadkach opisanych w Konstytucji możliwe jest rozwiązanie Sejmu (a jednocześnie Senatu) przed upływem końca kadencji przez głowę państwa lub uchwałę przyjętą większością 2/3 głosów. Jego przedłużenie możliwe jest jedynie w czasie stanu wyjątkowego lub do 3 miesięcy po zakończeniu kadencji.\nOrganizację Sejmu i Senatu, porządek prac oraz sposób powoływania i działalności ich organów określają regulaminy uchwalone przez każdą z izb.\nSejm i Senat ze swego grona wybierają marszałka i wicemarszałków, którzy tworzą prezydium. Marszałek Sejmu jest najwyższym przedstawicielem izby niższej parlamentu, przewodniczy obradom Sejmu oraz reprezentuje go na zewnątrz. Sejm i Senat powołują również komisje parlamentarne: stałe, które mają za zadanie przygotowywanie projektów w dziedzinie ustawodawstwa i kontroli (obecnie działa ich 39: 25 w Sejmie i 14 w Senacie) oraz nadzwyczajne, powoływane w celu rozpatrzenia konkretnych spraw izby i ulegające rozwiązaniu po wykonaniu zadania. Specjalnym rodzajem komisji nadzwyczajnej jest sejmowa komisja śledcza.\nPosłowie i senatorowie mogą tworzyć kluby parlamentarne składające się z co najmniej 15 parlamentarzystów, a posłowie ponadto koła poselskie, dla utworzenia których potrzeba 3 posłów.\nPrzewodniczący klubów parlamentarnych wraz z członkami prezydium tworzą Konwent Seniorów, organ zapewniający współdziałanie klubów poselskich w sprawach związanych z działalnością i tokiem prac izb w polskim parlamencie. Posłom i senatorom w okresie sprawowania przez nich mandatu przysługuje immunitet.\n \"Zobacz też: Zgromadzenie Narodowe (Polska).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/31", "subtitle": "", "title": "Polska", "document_id": "651609", "start_index": 47714.0, "parentId": 44895.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2485022097826004}, "uuid": "5dc2d766-3304-4bf0-a14f-a16218b23a32"}, {"page_content": "Bierne prawo wyborcze w wyborach do Sejmu RP uzyskuje się w wieku 21 lat, zgodnie z Konstytucją posłem nie może być osoba skazana za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego na karę pozbawiania wolności (art. 99 ust. 3 Konstytucji RP), a także osoba ubezwłasnowolniona, pozbawiona praw publicznych lub wyborczych. Poza tym występuje w polskim porządku prawnym zasada \"incompatibilis\", tj. nie można jednocześnie być posłem i pełnić określonych urzędów m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich, sędziego, żołnierza czy policjanta.\nSejm działa w trybie permanencji (art. 109 Konstytucji RP), tj. w trakcie kadencji Sejm może zostać zwołany w każdym momencie bez zgody innych organów. Niższa izba obraduje pod przewodnictwem marszałka. Jego obrady co do zasady są jawne, jednak Sejm może w szczególnych wypadkach uchwalić utajnienie obrad bezwzględną większością głosów. Posiedzenia Sejmu odbywają się zazwyczaj co drugi lub co trzeci tydzień (tzw. tydzień sejmowy). Dłuższe przerwy zdarzają się w okresie wakacyjnym oraz świąteczno-noworocznym, a także pomiędzy ostatnim posiedzeniem Sejmu poprzedniej kadencji i pierwszym posiedzeniem nowej kadencji.\nUrzędem wspierającym Sejm i jego organy w zakresie prawnym, organizacyjnym, finansowym i technicznym jest Kancelaria Sejmu.\nKompleks budynków Sejmu i Senatu jest usytuowany na skarpie wiślanej w rejonie ulic Wiejskiej, Górnośląskiej i Piotra Maszyńskiego w Warszawie.\nHistoria Sejmu Polskiego (do 1989).\nSejm w Królestwie Polskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2797003", "fragment_id": "1635662/1", "subtitle": "", "title": "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej", "document_id": "1635662", "start_index": 1373.0, "parentId": 2797003.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2234306037425995}, "uuid": "3e424850-c461-4290-af93-bb57f5a6f4a0"}, {"page_content": "Izba wyższa parlamentu w Polsce. W jego skład wchodzi 100 senatorów wybieranych w jednomandatowych okręgach wyborczych. Tak jak posłowie, senatorowie mogą tworzyć kluby lub koła senackie, jak również wspólnie z posłami parlamentarne. Pracami Senatu RP kieruje marszałek Senatu wybierany na pierwszym posiedzeniu nowej kadencji. Senatorowie pracują w komisjach senackich oraz obradują na posiedzeniach zwoływanych przez marszałka.\nZgromadzenie Narodowe w III RP.\n \"Osobny artykuł: Zgromadzenie Narodowe (Polska).\"\nZgromadzenie Narodowe jest wspólnym posiedzeniem senatorów oraz posłów zwoływanym przez marszałka Sejmu, który również przewodniczy obradom. W przypadku kiedy Marszałek Sejmu nie może przewodniczyć obradom zastępuje go Marszałek Senatu.\nKadencje.\nSejmu w PRL.\nW PRL instytucja Senatu została zniesiona na podstawie wyników referendum w 1946 r., które zostało sfałszowane.\nSejmu i Senatu w III Rzeczypospolitej.\nPo zmianie Konstytucji PRL z 1952 w kwietniu 1989 przywrócono istnienie Senatu jako izby wyższej polskiego parlamentu.\nKadencja Sejmu RP i Senatu RP w III RP trwa 4 lata i rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu RP i kończy się w przeddzień pierwszego posiedzenia następnej kadencji. Sejm RP może skrócić kadencję uchwała podjętą większością 2/3 głosów co skutkuje skróceniem kadencji Senatu RP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2462290", "fragment_id": "564857/1", "subtitle": "", "title": "Parlament Rzeczypospolitej Polskiej", "parentId": 2462290.0, "start_index": 1640.0, "source": "wikipedia", "document_id": "564857", "score": 0.5459345579147339}, "uuid": "a9af64c7-6de0-49c8-8c41-8af64184ea77"}, {"page_content": "Z kolei zgodnie z regulaminem Senatu (art. 30 ust. 2 i 3) na przewodniczącego pierwszego posiedzenia Senatu (\"Marszałka Seniora\") prezydent powołuje najstarszego wiekiem senatora, a w razie przeszkody funkcję tę obejmuje kolejny wiekiem senator. \nDecyzja o powołaniu marszałków seniorów obu izb jest ogłaszana przez prezydenta zwykle w formie postanowienia.\nMarszałkowie seniorzy prowadzą obrady przez pierwszą część pierwszych po wyborach posiedzeń izb, podczas których odbywają się ślubowania posłów i senatorów oraz wybory marszałków. Jednak 19 października 2005 na pierwszym posiedzeniu Sejmu V kadencji z przyczyn politycznych (rywalizacja wyborcza kandydatów na prezydenta, Donalda Tuska i Lecha Kaczyńskiego przed II turą wyborów przypadających na 23 października 2005) kluby parlamentarne Platforma Obywatelska i Prawo i Sprawiedliwość nie były w stanie uzgodnić między sobą kandydata na marszałka Sejmu. W tej sytuacji na wniosek PiS, poparty przez większość posłów (237 przeciw 215), marszałek senior Józef Zych (PSL) ogłosił przerwę w obradach do 26 października 2005. W następstwie tego marszałek senior pełnił tę funkcję od 19 października 2005 do 26 października 2005, zaś konstytucyjny urząd Marszałka Sejmu pozostawał w tym czasie opróżniony. Dopiero 26 października 2005 wybrano nowego marszałka Marka Jurka, któremu marszałek senior przekazał laskę marszałkowską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288276", "fragment_id": "1397337/1", "subtitle": "", "title": "Marszałek senior", "document_id": "1397337", "start_index": 1900.0, "parentId": 288276.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23533232510089874}, "uuid": "453ec9ed-353a-4c4e-a1a7-62218d74cc76"}, {"page_content": "Prezydium Sejmu – naczelny organ kierowniczy Sejmu. W skład Prezydium Sejmu wchodzi Marszałek Sejmu wraz z wicemarszałkami. W jego pracach z głosem doradczym uczestniczy Szef Kancelarii Sejmu.\nDo funkcji Prezydium Sejmu należą:\nLiczbę wicemarszałków ustala w drodze uchwały Sejm. Aktualnie liczba ta wynosi sześć, przy czym jedno stanowisko pozostaje nieobsadzone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115451", "fragment_id": "21295/0", "subtitle": "", "title": "Prezydium Sejmu", "document_id": "21295", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 115451.0, "score": 0.3798145055770874}, "uuid": "00fa31cf-e9bd-4d68-a408-6cecc8b60e0b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nMarszałek Sejmu – w Polsce poseł, będący najwyższym przedstawicielem izby niższej (Sejmu) polskiego parlamentu, stoi na straży praw i godności Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i kieruje jego pracami.\nWybór.\nWybierany jest spośród posłów na pierwszym posiedzeniu Sejmu. Po złożeniu przez posłów ślubowania marszałek senior przeprowadza wybór marszałka Sejmu. Kandydaturę zgłosić może grupa 15 posłów, a wyboru dokonuje się większością bezwzględną w głosowaniu imiennym. Jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska wymaganej większości, wówczas przeprowadza się kolejną turę głosowania, skreślając z listy kandydatów tego, który otrzymał najmniejszą liczbę głosów. Po wyborze marszałka dokonuje się wyboru jego zastępców – wicemarszałków.\nW przypadku śmierci albo rezygnacji z funkcji marszałka Sejmu jego obowiązki wynikające z regulaminu Sejmu sprawuje najstarszy wiekiem wicemarszałek Sejmu aż do chwili wyboru nowego marszałka.\nObowiązki.\nMarszałek Sejmu tymczasowo, do czasu wyboru nowego Prezydenta Rzeczypospolitej, wykonuje obowiązki Prezydenta Rzeczypospolitej (w razie braku możliwości podjęcia przez niego obowiązków przechodzą one na ręce Marszałka Senatu),\nOdwołanie.\nMarszałek Sejmu może zostać odwołany na wniosek złożony przez co najmniej 46 posłów, w którym zostanie imiennie wskazany kandydat na jego następcę. Głosowanie odbywa się bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów i jest przeprowadzane w jednym głosowaniu. Jeżeli zostanie złożony więcej niż jeden wniosek o odwołanie, są one rozpatrywane łącznie, jednak poddanie ich pod głosowanie następuje oddzielnie według kolejności złożenia. W przypadku przyjęcia jednego z wniosków, pozostałe nie podlegają głosowaniu. Rozpatrzenie wniosku i poddanie go pod głosowanie następuje na najbliższym posiedzeniu Sejmu przypadającym po upływie 7 dni od dnia jego złożenia, nie później jednak niż w terminie 45 dni od dnia złożenia wniosku.Marszałek i wicemarszałkowie X kadencji.\nMarszałek:\nWicemarszałkowie:\nLaski marszałkowskie.\n \"Osobny artykuł: Laska marszałkowska (Polska).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90576", "fragment_id": "655360/0", "subtitle": "", "title": "Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej", "parentId": 90576.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655360", "score": 0.4768257439136505}, "uuid": "9425e55a-6e30-4bcc-ba2e-76a93cb9824f"}, {"page_content": "Konstytucja marcowa z 1921 umocniła rolę Sejmu czyniąc z niego (obok Senatu) centralny organ w państwie (tzw. sejmokracja).\nPo zamachu majowym, a w szczególności po wejściu w życie konstytucji kwietniowej rola parlamentu zmalała; zwierzchnia władza należała do Prezydenta.\nOrganem wykonawczym marszałka Sejmu w zakresie spraw przez Konstytucję, ustawy i Regulamin Obrad Sejmu przekazanym było Biuro Sejmu. Na czele Biura Sejmu stał dyrektor. Stanowisko dyrektora Biura Sejmu zajmowali między innymi Władysław Dziadosz (do lipca 1934) i Aleksander Rutkowski (1934–1939).\nW czasie II wojny światowej władze RP na uchodźstwie powołały Radę Narodową Rzeczypospolitej Polskiej, która jako organ mianowany przez prezydenta RP z konieczności przejęła większość funkcji parlamentu. W czasie okupacji rolę tę w kraju pełniła Rada Jedności Narodowej.\nSejm PRL.\n \"Osobny artykuł: Sejm PRL.\"\nPo wojnie w Polsce Ludowej powstał parlament jednoizbowy, o roli fasadowej wobec rządzącej PZPR. Istniały też partie satelickie tej partii – Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne.\nW czerwcu 1989 odbyły się wybory do dwuizbowego Sejmu kontraktowego. Porozumienia Okrągłego Stołu zapewniły automatycznie większość kandydatom PZPR i jej koalicjantom (tylko wybory do Senatu nie miały tych ograniczeń).\nSejm III RP.\nWybory w latach 1991 i 1993 przeprowadzono już na podstawie demokratycznych ordynacji. Zgodnie z art. 95 Konstytucji Sejm i Senat są organami państwa w zakresie władzy ustawodawczej.\nOrgany Sejmu.\nZgodnie z art. 9 Regulaminu Sejmu: organy izby niższej to:\nKadencja Sejmu.\nPoczątek i długość kadencji.\nKadencja Sejmu zaczyna się od dnia zebrania się nowo wybranego Sejmu do dnia poprzedzającego zebranie się Sejmu następnej kadencji. Pierwsze posiedzenie Sejmu zwołuje Prezydent.\nWybory zarządza Prezydent i wyznacza ich datę:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2797003", "fragment_id": "1635662/4", "subtitle": "", "title": "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej", "parentId": 2797003.0, "start_index": 6358.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1635662", "score": 0.278757244348526}, "uuid": "cf404ea3-da04-4a6d-877c-f12548499ba9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nSejm X kadencji – skład Sejmu X kadencji wyłoniony został w wyborach do Sejmu i Senatu przeprowadzonych 15 października 2023. W wyborach uprawnionych do głosowania było 29 532 595 osób.\nLista posłów.\n \"Osobny artykuł: Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji.\"\nPosiedzenia Sejmu.\nZgodnie z Regulaminem Sejm obraduje na posiedzeniach. Marszałek Sejmu najpóźniej na 7 dni przed planowanym posiedzeniem zawiadamia o dacie i porządku dziennym tego posiedzenia odpowiednie organy (posłów, Prezydenta RP, Marszałka Senatu RP, członków Rady Ministrów, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, Prokuratora Generalnego, Prezesa NIK, Prezesa NBP, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka). Termin ten może być skrócony w szczególnie uzasadnionych wypadkach.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt; \nMarszałek Sejmu.\nObowiązki Marszałka Seniora do chwili podjęcia uchwały o wyborze Marszałka Sejmu pełnił poseł Marek Sawicki (Polskie Stronnictwo Ludowe). Marszałka seniora wyznaczył prezydent RP Andrzej Duda.\nMarszałek senior Sejmu X kadencji\nMarszałek Sejmu X kadencji:\nPrezydium Sejmu.\nW skład Prezydium Sejmu wchodzą marszałek oraz wicemarszałkowie Sejmu RP.\nKonwent Seniorów.\nW skład Konwentu Seniorów wchodzą marszałek, wicemarszałkowie Sejmu RP oraz posłowie – przedstawiciele klubów poselskich.\nKomisje.Zgodnie z regulaminem w Sejmie jest 31 komisji stałych. Komisje stałe dzieli się na trzy kategorie: duże, średnie, małe. Niektórych komisji ten podział nie obowiązuje (m.in. komisji do Spraw Służb Specjalnych). Oprócz nich Sejm może powołać komisje nadzwyczajne oraz komisje śledcze.\nPrace Sejmu.\nSejm obraduje na posiedzeniach zwoływanych przez Marszałka Sejmu. Pełny wykaz prac Sejmu znajduje się tu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5540832", "fragment_id": "324569/0", "subtitle": "", "title": "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "324569", "parentId": 5540832.0, "score": 0.18755821883678436}, "uuid": "72b94962-0e78-47fb-899a-25e066f2685b"}, {"page_content": "Sejm IX kadencji – skład Sejmu IX kadencji wyłoniony został w wyborach do Sejmu i Senatu przeprowadzonych 13 października 2019. W wyborach uprawnionych do głosowania było 30 250 610 osób.\nLista posłów.\n \"Osobny artykuł: Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX kadencji.\"\nPosiedzenia Sejmu.\nZgodnie z Regulaminem Sejm obraduje na posiedzeniach. Marszałek Sejmu najpóźniej na 7 dni przed planowanym posiedzeniem zawiadamia o dacie i porządku dziennym tego posiedzenia odpowiednie organy (posłów, Prezydenta RP, Marszałka Senatu RP, członków Rady Ministrów, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Trybunału Konstytucyjnego, Prokuratora Generalnego, Prezesa NIK, Prezesa NBP, Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka). Termin ten może być skrócony w szczególnie uzasadnionych wypadkach.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nMarszałek Sejmu.\nObowiązki Marszałka Seniora w dniu 12 listopada 2019 do chwili podjęcia uchwały o wyborze Marszałka Sejmu pełnił poseł Antoni Macierewicz (Prawo i Sprawiedliwość). Marszałka seniora wyznaczył prezydent RP Andrzej Duda spośród grupy posłów o najstarszym wieku.\nUrząd marszałka Sejmu pełniła przez całą kadencję posłanka Elżbieta Witek (Prawo i Sprawiedliwość).\nWicemarszałkowie Sejmu.\nUrząd wicemarszałka pełnili przez całą kadencję (od 12 listopada 2019 do 12 listopada 2023) posłowie:\nPrezydium Sejmu.\nW skład Prezydium Sejmu wchodzą marszałek oraz wicemarszałkowie Sejmu RP.\nKonwent Seniorów.\nW skład Konwentu Seniorów wchodzą marszałek, wicemarszałkowie Sejmu RP oraz posłowie – przedstawiciele klubów poselskich.\nKomisje.Zgodnie z regulaminem w Sejmie jest 27 komisji stałych. Komisje stałe dzieli się na trzy kategorie: duże, średnie, małe. Niektórych komisji ten podział nie obowiązuje (m.in. komisji do Spraw Służb Specjalnych). Oprócz nich Sejm może powołać komisje nadzwyczajne oraz komisje śledcze.\nPrace Sejmu.\nSejm obraduje na posiedzeniach zwoływanych przez Marszałka Sejmu. Pełny wykaz prac sejmu znajduje się tu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4641416", "fragment_id": "743336/0", "subtitle": "", "title": "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX kadencji", "document_id": "743336", "start_index": 0.0, "parentId": 4641416.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1643155962228775}, "uuid": "39ca8570-e4ad-4cbf-9679-aab7971d303a"}]}
{"id": "q_494", "question": "Czy Islandia należy do NATO?", "answer": [{"page_content": "Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego – wojskowe przymierze 32 państw Ameryki Północnej i Europy (oraz w przypadku Turcji – częściowo Azji). Sojusz powstał 4 kwietnia 1949 po podpisaniu Traktatu Północnoatlantyckiego. Artykuł piąty (5) traktatu informuje, że każdy zbrojny atak na jedno z państw członkowskich będzie traktowany przez pozostałe państwa jako atak na nie same i w takiej sytuacji każdy z członków sojuszu udzieli pomocy napadniętej stronie, podejmując działania, jakie uzna za koniecznie, łącznie z użyciem siły zbrojnej. 26 lutego 2024 parlament Węgier zgodził się na przyjęcie Szwecji do struktur NATO.\nNa 32 członków NATO, dwóch z nich pochodzi z Ameryki Północnej (Kanada i USA), a pozostali z Europy. Wszyscy członkowie posiadają siły zbrojne, jedynie Islandia nie posiada regularnej armii (jednakże utrzymuje straż nadbrzeżną oraz mały oddział żołnierzy do operacji pokojowych). Trzy państwa członkowskie posiadają broń jądrową: Francja, Wielka Brytania oraz USA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1765120", "fragment_id": "867167/0", "subtitle": "", "title": "Państwa członkowskie NATO", "document_id": "867167", "start_index": 0.0, "parentId": 1765120.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2908296585083008}, "uuid": "d8985326-8132-47f0-bfbd-3bf03fb6887a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nIcelandic Air Policing – kryptonim operacji NATO, prowadzonej od maja 2008 roku, polegającej na patrolowaniu przestrzeni powietrznej Islandii przez samoloty myśliwskie z krajów NATO.\nW odróżnieniu od permanentnej operacji Baltic Air Policing, misja nad Islandią wykonywana jest okresowo i z wyjątkiem 2008 liczyły trzy dyslokacje rocznie trwające około 3-6 tygodni. Islandia, chociaż jest członkiem Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego od 1949 roku, nie dysponuje własnymi siłami zbrojnymi, z tego powodu w latach 1952-2006 (z przerwami) w Keflavík stacjonowała \"85th Group\" USAF. W okresie zimnej wojny na Islandii na stałe lub rotacyjnie służyły m.in. F-51D Mustang (1952–1953, ostatnia zagraniczna misja P-51 z USAF, \"192nd Fighter-Bomber Squadron\") oraz z \"57th Fighter Interceptor Squadron\": F-89C Scorpion (1954–1962), F-102A Delta Dagger (1962–1973), F-4C Phantom II (1973–1978), F-4E Phantom II (1978–1985) i F-15C Eagle (1985–1993, 1995–2006).\nOd 2014 roku do patroli nad Islandią dołączyły samoloty z Finlandii i Szwecji, krajów wówczas niebędących członkami NATO. Większość kosztów misji pokrywa Islandia.\nDyslokacja.\nDwie planowane misje nie odbyły się:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2766151", "fragment_id": "1597234/0", "subtitle": "", "title": "Icelandic Air Policing", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1597234", "parentId": 2766151.0, "score": 0.9246352314949036}, "uuid": "a7f12481-beb7-412f-9dfd-64ffc31d3192"}, {"page_content": "Ten układ zakończył się 10 kwietnia 1940, po zajęciu Danii przez hitlerowskie Niemcy. 10 maja 1940 Islandię obsadzili żołnierze brytyjscy. W maju 1944 na wniosek Althingu przeprowadzone zostało referendum mające rozstrzygnąć o przyszłości i ustroju politycznym Islandii. 97% uprawnionych do głosowania opowiedziała się w nim za zerwaniem unii personalnej z Danią oraz wprowadzeniem republikańskiej formy państwa (frekwencja wyniosła 98,6%). 17 czerwca 1944 Althing formalnie proklamował w Thingvellir powstanie Republiki Islandii.\nW czasie II wojny światowej Islandia była początkowo państwem neutralnym. W 1940 zajęli ją brytyjscy żołnierze, a 8 lipca 1941 zastąpili ich Amerykanie. Wydarzenie to nastąpiło pięć miesięcy przed formalnym przystąpieniem USA do II wojny światowej po ataku na Pearl Harbor. W czasie wojny zatopiono wiele islandzkich statków, a wielu Islandczyków zginęło. Amerykańscy żołnierze przebywali w Islandii przez całą wojnę.\nCzasy współczesne.\nW 1946 Islandię przyjęto do ONZ, a w 1948 stała się członkiem założycielem OEEC (późniejsze OECD). Islandia została członkiem założycielem NATO w 1949. Dwa lata później Islandia zawarła dwustronny traktat obronny z USA, zgodnie z którym amerykańscy żołnierze wrócili do Islandii i przebywają w bazie morskiej w Keflavik.\nIslandia powiększyła swoją strefę morską z 3 do 4 mil w 1952 i do 12 mil w 1958, co doprowadziło do pierwszej \"wojny dorszowej\" z Wielką Brytanią. Kolejne dwie \"wojny dorszowe\" miały miejsce, gdy Islandia powiększyła swoją strefę morską w 1972 do 50 mil i w 1975 do 200 mil.\nW 1970 przyłączyła się do GATT, a w 1975 do EFTA. Islandia była członkiem założycielem Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EEA), który powstał w 1994, zrzeszającego kraje EFTA (poza Szwajcarią) i Unii Europejskiej.\nW latach 2010–2015 Islandia prowadziła negocjacje w sprawie przystąpienia do Unii Europejskiej.\nReformy gospodarcze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24176", "fragment_id": "187465/6", "subtitle": "", "title": "Historia Islandii", "document_id": "187465", "start_index": 9339.0, "parentId": 24176.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7721929550170898}, "uuid": "e2ec2156-bf1b-4fed-ae75-e6971d5f7c09"}, {"page_content": "Podczas II wojny światowej Islandia dołączyła do Danii, zapewniając neutralność. Po niemieckiej okupacji Danii 9 kwietnia 1940 r. Althing zastąpił króla regentem i oświadczył, że rząd islandzki przejmie kontrolę nad własną obronnością i sprawami zagranicznymi. Miesiąc później brytyjskie siły zbrojne przeprowadziły operację Fork, czyli inwazję i okupację kraju, naruszając neutralność Islandii. W 1941 roku przyjazny Wielkiej Brytanii rząd Islandii zaprosił wówczas neutralne Stany Zjednoczone do przejęcia ich obrony, aby Wielka Brytania mogła użyć swoich wojsk gdzie indziej.\n1944–czasy obecne: Republika Islandii.\n \"Zobacz też: Referendum w Islandii w 1944 roku i Wojny dorszowe.\"\n31 grudnia 1943 r. po 25 latach wygasł Akt Unii Duńsko-Islandzkiej. Począwszy od 20 maja 1944 r. Islandczycy głosowali w czterodniowym plebiscycie nad rozwiązaniem unii personalnej z Danią, zniesieniem monarchii i ustanowieniem republiki. 97% głosowało za zakończeniem unii, a 95% za nową konstytucją republikańską. Islandia formalnie stała się republiką 17 czerwca 1944 r., a jej pierwszym prezydentem został Sveinn Björnsson.\nW 1946 roku alianci Sił Obronnych USA opuścili Islandię. Państwo formalnie stało się członkiem NATO 30 marca 1949 r. Spotkało się to z wewnętrznymi kontrowersjami i zamieszkami. 5 maja 1951 r. podpisano porozumienie obronne ze Stanami Zjednoczonymi. Wojska amerykańskie wróciły na Islandię jako Islandzkie Siły Obronne i pozostały tam przez cały okres zimnej wojny. Stany Zjednoczone wycofały ostatnie siły 30 września 2006 r.\nBezpośrednio po okresie powojennym w Islandii nastąpił znaczny wzrost gospodarczy, napędzany industrializacją przemysłu rybnego i amerykańskim programem planu Marshalla, w ramach którego Islandczycy otrzymali największą sumę pieniężną na mieszkańca ze wszystkich krajów europejskich (209 dolarów).\nVigdís Finnbogadóttir objęła prezydenturę Islandii 1 sierpnia 1980 r., co uczyniło ją pierwszą na świecie wybraną głową państwa, będącą kobietą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2318", "fragment_id": "186576/7", "subtitle": "", "title": "Islandia", "parentId": 2318.0, "start_index": 10813.0, "document_id": "186576", "source": "wikipedia", "score": 0.597931444644928}, "uuid": "603b6ae9-59f2-46d9-bd84-afe428f95ecb"}, {"page_content": "SFOR (ang. \"NATO’s Stabilisation Force\" – Siły Stabilizacyjne NATO) – wojskowa grupa międzynarodowa rozlokowana w Bośni i Hercegowinie, której przewodziło NATO. Zasadniczym celem SFOR było utrzymanie porozumienia z Dayton.\nSFOR działało w ramach operacji \"Operation Joint Guard\" (21 grudnia 1996 – 19 czerwca 1998) i \"Operation Joint Forge\" (20 czerwca 1998 – 2 grudnia 2004). Obecnie misję utrzymywania pokoju w tym rejonie pełnią wojska EUFOR w ramach misji Althea.\nUczestniczące państwa NATO.\nBelgia • Dania • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Islandia• Kanada • Niemcy • Norwegia • Polska (od 1996) • Portugalia • USA • Turcja • Wielka Brytania • Włochy\nPaństwa spoza NATO.\nAustralia • Albania • Austria • Argentyna • Bułgaria • Estonia • Finlandia • Irlandia • Litwa • Łotwa • Malezja • Maroko • Rosja • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Ukraina • Węgry\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735579", "fragment_id": "812868/0", "subtitle": "", "title": "SFOR", "parentId": 735579.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "812868", "score": 0.23366931080818176}, "uuid": "2b4c6378-5d64-47ee-9fab-1a68367caf18"}, {"page_content": "Sześćdziesiąt dziewięć gmin na Islandii reguluje sprawy lokalne, takie jak szkolnictwo, transport i podział na strefy. Są to faktyczne jednostki podziału Islandii drugiego stopnia, ponieważ okręgi wyborcze nie mają znaczenia z wyjątkiem wyborów i celów statystycznych. Reykjavík jest zdecydowanie najbardziej zaludnioną gminą, około cztery razy bardziej zaludnioną niż druga gmina Kópavogur.\nOkręgi wyborcze.\nDo 2003 roku okręgi wyborcze w wyborach parlamentarnych były jednoznaczne z regionami, jednak w wyniku zmiany konstytucji zmieniono je na dzisiejsze sześć okręgów:\nZmiany w zakresie wyglądu okręgów wyborczych dokonano, aby zrównoważyć wagę różnych regionów kraju, ponieważ wcześniej głos oddany w słabo zaludnionych obszarach kraju liczył się znacznie bardziej niż głos oddany na obszarze miasta Reykjavík. Nowy system zmniejszył brak równowagi między okręgami, która mimo to w mniejszym stopniu nadal występuje.\nStosunki międzynarodowe.\nIslandia będąca członkiem ONZ, NATO, EFTA, Rady Europy i OECD utrzymuje stosunki dyplomatyczne i handlowe praktycznie ze wszystkimi narodami, aczkolwiek powiązania z krajami nordyckimi, Niemcami, Stanami Zjednoczonymi, Kanadą i innymi państwami NATO są szczególnie bliskie. Historycznie rzecz biorąc, ze względu na podobieństwa kulturowe, gospodarcze i językowe, Islandia jest krajem nordyckim i uczestniczy we współpracy międzyrządowej za pośrednictwem Rady Nordyckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2318", "fragment_id": "186576/20", "subtitle": "", "title": "Islandia", "parentId": 2318.0, "start_index": 31896.0, "document_id": "186576", "source": "wikipedia", "score": 0.6329116821289062}, "uuid": "a9011c3a-453e-4061-8501-66865d41c212"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nKomitet Wojskowy (ang. Military Committee, skr. MC) – naczelny organ wojskowy NATO.\nKomitet Wojskowy NATO podlega Radzie Północnoatlantyckiej i Grupie Planowania Nuklearnego. Stanowi ważne ogniwo pomiędzy szczeblami politycznym i militarnym na poziomie strategicznym Sojuszu. Odpowiada za nadzorowanie rozwoju polityki i doktryn poprzez ścisłą współpracę z obydwoma dowódcami strategicznymi NATO w zakresie opracowania planów, formułowania zagadnień i zaleceń. Na podstawie politycznych decyzji Rady opracowuje i przekazuje dowódcom strategicznym NATO stosowne wytyczne wojskowe.\nZadania Komitetu Wojskowego.\nJego zadanie polega na wydawaniu zaleceń oraz udzielaniu opinii w sprawach wojskowych, które potem przedstawia Radzie NATO. Wydaje również dyrektywy ogólne podległym organom. Kieruje pracą dowództw regionalnych NATO. W skład Komitetu Wojskowego wchodzą szefowie sztabów generalnych państw członkowskich z wyjątkiem Islandii, która nie ma sił zbrojnych. Islandię reprezentuje osoba cywilna. Dla zachowania ciągłości pracy Komitetu każde państwo jest praktycznie reprezentowane przez stałego przedstawiciela. Państwa członkowskie przewodniczą przez rok Komitetowi Wojskowemu, zgodnie z porządkiem alfabetycznym języka angielskiego. Przewodniczący Komitetu Wojskowego przewodniczy zarówno spotkaniom szefów sztabów, jak i stałym sesjom. Wybierany jest przez szefów sztabów zwykle na trzyletnią kadencję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=762193", "fragment_id": "830557/0", "subtitle": "", "title": "Komitet Wojskowy NATO", "parentId": 762193.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "830557", "score": 0.3532281816005707}, "uuid": "cb8b8f21-d0f9-4ddd-a7c7-efe9b9c7410d"}, {"page_content": "Islandia ma gospodarkę rynkową ze stosunkowo niskimi podatkami w porównaniu z innymi krajami OECD, a także najwyższą liczbą związków zawodowych na świecie. Utrzymuje model nordycki opieki społecznej, który zapewnia swoim obywatelom powszechną opiekę zdrowotną i wyższe wykształcenie. Islandia zajmuje wysokie miejsca w międzynarodowych porównaniach krajowych wyników, takich jak jakość życia, edukacja, ochrona swobód obywatelskich, przejrzystość rządu i wolność gospodarcza.\nKultura Islandii opiera się na skandynawskim dziedzictwie narodu. Większość Islandczyków to potomkowie osadników nordyckich i gaelickich. Islandzki, język północnogermański, pochodzi ze staronordyckiego i jest blisko spokrewniony z językiem farerskim. Dziedzictwo kulturowe kraju obejmuje tradycyjną kuchnię islandzką, literaturę islandzką i średniowieczne sagi. Islandia ma najmniejszą populację ze wszystkich członków NATO i jako jedyna nie ma stałej armii, posiada jedynie lekko uzbrojoną straż przybrzeżną.\nEtymologia.\nSagi islandzkie mówią, że Norweg o imieniu Naddodd (lub Naddador) był pierwszym Normanem, który dotarł na Islandię i w IX wieku nazwał ją Snæland, czyli „kraina śniegu”, ponieważ podczas jego pobytu na wyspie, występowały opady śniegu. W ślad za Naddoddem na odkryty ląd przybył Szwed Garðar Svavarsson. Wyspę nazwano wówczas Garðarshólmur, co oznacza „Wyspa Garðara”.\nPo nich przybył wiking Flóki Vilgerðarson; jego córka utonęła po drodze, a bydło zdechło z głodu. Sagi mówią, że Flóki wspiął się na górę i zobaczył fiord (Arnarfjörður) pełen gór lodowych, co skłoniło go do nadania wyspie nowej i obecnej nazwy. Pogląd, że islandzcy osadnicy wikingów wybrali tę nazwę, aby zniechęcić do osiedlania się na ich zielonej wyspie, jest jedynie mitem.\nHistoria.\n \"Główn: Historia Islandii .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2318", "fragment_id": "186576/2", "subtitle": "", "title": "Islandia", "parentId": 2318.0, "start_index": 3162.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186576", "score": 0.4471796751022339}, "uuid": "37da495b-2621-415c-9574-88b8558f09a7"}, {"page_content": "Grupa Północna (ang. \"Northern Group\") – istniejąca od 2010 międzynarodowa inicjatywa zrzeszająca 12 krajów Europy północnej, będących członkami NATO lub Unii Europejskiej. Ma ona służyć zacieśnieniu współpracy. Zajmuje się bezpieczeństwem w Europie oraz rozwojem inicjatyw politycznych i wojskowych w NATO i UE. Grupa powstała w listopadzie 2010 roku z inicjatywy Wielkiej Brytanii i wtedy zoganizowano też pierwsze spotkanie ministrów obrony. Przewodnicwo w grupie pełni rotacyjnie wspólnie kilka państw: w każdej pierwszej połowie roku są to Polska, Niemcy, Holandia, Wielka Brytania, Litwa, Łotwa, Estonia, a w drugim półroczu Dania, Finlandia, Islandia, Norwegia i Szwecja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5477094", "fragment_id": "316079/0", "subtitle": "", "title": "Grupa Północna", "parentId": 5477094.0, "start_index": 0.0, "document_id": "316079", "source": "wikipedia", "score": 0.20847341418266296}, "uuid": "d3c72e55-e431-4842-baaa-c1fe6f9d696e"}, {"page_content": "Islandzkie Siły Obronne (IDF) były dowództwem wojskowym Sił Zbrojnych Stanów Zjednoczonych od 1951 do 2006 roku. IDF, utworzone na zlecenie NATO, powstały, gdy Stany Zjednoczone podpisały porozumienie zapewniające obronę Islandii. IDF składało się także z cywilnych Islandczyków i żołnierzy innych krajów NATO. Siły zbrojne IDF zostały zmniejszone po zakończeniu zimnej wojny, a Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych utrzymywały od czterech do sześciu myśliwców przechwytujących w Bazie Lotnictwa Marynarki Wojennej w Keflaviku do czasu ich wycofania 30 września 2006 r. Od maja 2008 r. państwa NATO okresowo rozmieszczały myśliwce w celu patrolowania Islandii przestrzeń powietrzna w ramach Icelandic Air Policing. Islandia wsparła inwazję na Irak w 2003 r. pomimo wielu wewnętrznych kontrowersji, wysyłając do Iraku zespół EOD Straży Przybrzeżnej, który został później zastąpiony przez członków Islandzkiej Jednostki Reagowania Kryzysowego. Islandia brała także udział w Wojnie w Afganistanie i bombardowaniu Jugosławii przez NATO w 1999 r. Pomimo trwającego kryzysu finansowego, pierwszy od dziesięcioleci nowy statek patrolowy, został zwodowany 29 kwietnia 2009 r..", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2318", "fragment_id": "186576/22", "subtitle": "", "title": "Islandia", "source": "wikipedia", "start_index": 34558.0, "parentId": 2318.0, "document_id": "186576", "score": 0.8049631118774414}, "uuid": "e03b4164-9258-4732-9131-5e73e4167fc6"}]}
{"id": "q_495", "question": "Jak nazywa się orkiestrowy wstęp do opery lub samodzielny utwór koncertowy zazwyczaj o charakterze programowym?", "answer": [{"page_content": "Uwertura koncertowa – rodzaj uwertury. O ile klasyczna uwertura stanowi wstęp do utworu (opery, oratorium, kantaty itp.), o tyle uwertura koncertowa stanowi dzieło samodzielne, kompletne. Z takim rodzajem uwertury spotykamy się w XIX i XX wieku.\nUwertury koncertowe utrzymane są zazwyczaj w formie sonatowej. Do kategorii uwertur koncertowych możemy zaliczyć te pisane do dramatów mówionych (np. \"Coriolan\" i \"Egmont\" L. van Beethovena) lub na okolicznościowe ceremonie (np. beethovenowska uwertura \"Poświęcenie domu\" (\"Die Weihe des Hauses\"), napisana na uroczystość otwarcia wiedeńskiego teatru Josephstädter), które z uwagi ma wysoką wartość artystyczną weszły na stałe do repertuaru koncertowego. \nWiększość uwertur koncertowych ma charakter programowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=215501", "fragment_id": "1398840/0", "subtitle": "", "title": "Uwertura koncertowa", "parentId": 215501.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1398840", "score": 0.9440430402755737}, "uuid": "2c6782ff-2d34-46b3-bbc9-a9c22dfd981d"}, {"page_content": "Uwertura (fr. \"ouverture\" – otwarcie, rozpoczęcie; także intrada, entrée, w XVII wieku: symfonia, sinfonia) – niecykliczna instrumentalna forma muzyczna, najczęściej w formie sonatowej stanowiąca wstęp do opery, oratorium, baletu, kantaty lub innego większego dzieła muzycznego, lecz również dramatów teatralnych wykonywana przez orkiestrę. \nPomimo jej nietanecznego charakteru, jest to również jedna z możliwych nazw (wymiennie z sinfonią) części wstępnej suity barokowej, która najczęściej przyjmuje wtedy formę uwertury francuskiej, przy czym ostatnia część może ograniczać się do roli cody. Uwertura może być również osobnym dziełem koncertowym. \nFerenc Liszt nazywał uwerturami niektóre ze swoich poematów symfonicznych, zapewne z powodu ścisłego w owym czasie związku uwertury z formą sonatową, Claude Debussy zaś nazwał jedną ze swoich uwertur koncertowych preludium (\"Prélude à l'après-midi d'un faune\"). Georges Bizet oraz Nikołaj Rimski-Korsakow określali niektóre swoje uwertury mianem \"audabe\". \nZa jedną z najwybitniejszych uwertur uznaje się uwerturę do \"Snu nocy letniej\" Williama Szekspira skomponowaną w 1826 przez 17-letniego Felixa Mendelssohna-Bartholdyego.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nZ całą pewnością uwertura włoska z jej dominacją żywego tempa ilustruje\nwitalność neapolitańczyków, gdy uwertura francuska może być potraktowana jako\nidealna ilustracja arystokratycznej godności i dworskiego przepychu.\n Bogusław Schaeffer\n , Dzieje muzyki\nUwertura włoska.\n \"Osobny artykuł: Uwertura włoska.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6491", "fragment_id": "177237/0", "subtitle": "", "title": "Uwertura", "document_id": "177237", "start_index": 0.0, "parentId": 6491.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5019375085830688}, "uuid": "7ea35075-f7eb-4b46-b4f4-e748ed0e8e5d"}, {"page_content": "Preludium, praeambulum – instrumentalna forma muzyczna, która jest wstępem do większego dzieła muzycznego. \nPoczątkowo, w XV w. był to krótki utwór figuracyjny z fragmentami akordowymi improwizowany na organach lub lutni, ułatwiający śpiewakom i wykonawcom intonowanie (tzn. ustalający tonację przed rozpoczęciem śpiewu). Po 1650 r. weszło w skład sonaty kameralnej i suity jako ich pierwsza część. Pojawiało się także w połączeniu z fugą, np. dwa tomy preludiów i fug, uporządkowanych chromatycznie napisał Jan Sebastian Bach. Podobne cykle komponowano jednak wcześniej (np. Girolamo Frescobaldi), ale także później (np. Ferruccio Busoni). Powstawały też pojedyncze preludia z fugami (np. Johannes Brahms, César Franck, Max Reger, Arthur Honegger: Prelude, arioso et fughetta sur le nom de BACH).\nPreludium jako krótki, samodzielny utwór instrumentalny powstało w okresie romantyzmu. Jego twórcą był Fryderyk Chopin, autor cyklu 24 preludiów fortepianowych op. 28 (łącznie skomponował 26 preludiów). Tradycję tę podjęło wielu kompozytorów. W Rosji – przede wszystkim Siergiej Rachmaninow i Aleksandr Skriabin. We Francji impresjonistyczne preludia na fortepian tworzył Claude Debussy (2 zeszyty po 12 preludiów), a później Olivier Messiaen. Preludia komponował też George Gershwin i Alberto Ginastera. Również obecnie kompozytorzy nazywają swoje utwory preludiami (preludia na fortepian Krzysztofa Meyera).\nW muzyce orkiestrowej preludia komponowano jako wstępy do oper (od uwertur różniły się tym, iż łączyły się bezpośrednio z muzyką I sceny): Richard Wagner – preludia do \"Złota Renu\" oraz \"Tristana i Izoldy\", Giuseppe Verdi – do opery \"Aida\".Preludium pojawiło się w tytułach dwóch słynnych dzieł orkiestrowych z XIX wieku. Ferenc Liszt skomponował poemat symfoniczny \"Preludia\", Claude Debussy – \"Preludium: Popołudnie fauna\" (1892–1894).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17005", "fragment_id": "187898/0", "subtitle": "", "title": "Preludium (muzyka)", "parentId": 17005.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187898", "source": "wikipedia", "score": 0.5299371480941772}, "uuid": "6a5fb173-14b6-46b4-8b32-67c6fcb00564"}, {"page_content": "Muzyka programowa – rodzaj muzyki o treści pozamuzycznej, która wskazana jest przez tytuł lub program utworu programowego (pobudzający wyobraźnię kompozytora); jej przeciwieństwem jest muzyka absolutna. Treścią muzyki może być ciąg zdarzeń, sytuacji obrazów lub myśli. Muzyka taka ma za zadanie wywołać pewne skojarzenia i wyobrażenia – fantazje słuchaczy prowadzone są w określonym kierunku. Termin ten jest stosowany niemal wyłącznie do dzieł muzyki poważnej (zwłaszcza w muzyce romantycznej powstałej w XIX wieku).\nDo utworów muzyki programowej zalicza się m.in.:\nMuzyka programowa w kanonie muzyki zachodniej.\nMuzyka tworzona na potrzeby opery lub baletu jest także muzyką programową. Aaron Copland był rozbawiony, gdy pewna kobieta powiedziała mu po wysłuchaniu jego baletu Appalachian Spring, że „mogła zobaczyć Appalachy i czuć Wiosnę”. Muzyka filmowa jest zawsze muzyką programową i czasami (tak jak np. muzyka do filmu Aleksander Newski skomponowana przez Siergieja Prokofjewa) znajduje miejsce w klasycznym repertuarze koncertowym.\nMuzyka popularna.\nOkreślenie „muzyka programowa” nie jest powszechnie używane w odniesieniu do muzyki popularnej. Ponieważ przeważającą większość tego typu muzyki stanowią piosenki, wydaje się, że muzyka taka ma jak najbardziej programowy charakter: mamy słowa piosenki, w związku z tym jest to coś więcej niż czysta muzyka. Tradycyjna czysto orkiestrowa muzyka programowa kontynuowana jest w utworach na big bandy (szczególnie przyczynił się do tego Duke Ellington). Kompozycje instrumentalne w muzyce popularnej często opisywane są tytułami, które sugerują zakwalifikowanie ich do muzyki programowej. Istnieje także kilka całkowicie instrumentalnych albumów poświęconych treści pozamuzycznej – noszą one nazwy albumów koncepcyjnych (np. China Vangelisa lub The Songs of Distant Earth Mike’a Oldfielda). Niektóre z popularnych gatunków muzycznych mają szczególnie więcej cech muzyki programowej niż innej. Zalicza się do nich m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=687628", "fragment_id": "825889/0", "subtitle": "", "title": "Muzyka programowa", "parentId": 687628.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "825889", "score": 0.4383697509765625}, "uuid": "4c4aea15-4769-4d5a-b1b2-852039c37eaa"}, {"page_content": "Symfonia – (w klasycznym kształcie) to zazwyczaj trzy- lub czteroczęściowy utwór muzyczny na orkiestrę, popularny w XVIII, XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Jest orkiestrowym odpowiednikiem sonaty.\nSkrócone symfonie przeznaczone dla mniejszych orkiestr to \"sinfonietty\".\nOpis.\nUkład części symfonii klasycznej:\nJednak w XIX wieku formę zaczęto traktować bardziej swobodnie i wielu kompozytorów modyfikowało podany schemat (np. Franz Schubert w dwuczęściowej VIII Symfonii \"Niedokończonej\", Hector Berlioz w 5-częściowej \"Symfonii fantastycznej\", Gustav Mahler w większości swoich dzieł). Formą pokrewną symfonii jest sonata i koncert.\nKompozytorzy symfonii.\nNajwiększy wpływ na rozwój gatunku mieli:\nDo rozwoju gatunku na gruncie muzyki polskiej zasłużyli się między innymi:\nPonadto swój wkład do symfonii włożyli: Georges Bizet, Nikołaj Rimski-Korsakow, César Franck, Ernest Chausson, Vincent d’Indy, Edward Elgar, Benjamin Britten, William Walton, Aram Chaczaturian i inni.\nSymfonia jest to reprezentatywny gatunek muzyki orkiestrowej. Można ją też uznać za sonatę na orkiestrę. Ukształtowanie się symfonii miało miejsce w połowie XVIII w.\nŹródła symfonii.\nW drugiej połowie XVII w. orkiestrowy wstęp do opery, kantaty czy oratorium zwano we Włoszech sinfonią, później uwerturą włoską. Ustalono wtedy układ części: szybka, wolna, szybka. Uwertura włoska stała się punktem wyjścia do wykształcenia klasycznej formy symfonii. We Francji uprawiano uwerturę o innym układzie części: wolna, szybka (wolna).\nSymfonia klasyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6001", "fragment_id": "176356/0", "subtitle": "", "title": "Symfonia", "document_id": "176356", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6001.0, "score": 0.2569485604763031}, "uuid": "34c7a520-e2fe-45f7-9bcf-7af90ddc0290"}, {"page_content": "Uwertura koncertowa.\n \"Osobny artykuł: Uwertura koncertowa.\"\nUwertury koncertowe zaczęły powstawać w okresie romantyzmu, jako samodzielne dzieła orkiestrowe o swobodniejszej budowie. Są to kompozycje programowe (czego najwybitniejszym przykładem są uwertury Hectora Berlioza, krytykowane w czasach kompozytora) niezależne od utworów scenicznych. W muzyce współczesnej uwertura koncertowa, prócz programowości, cechuje się motorycznością, uwypukleniem kolorystyki oraz czerpaniem tematów z muzyki ludowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6491", "fragment_id": "177237/6", "subtitle": "", "title": "Uwertura", "parentId": 6491.0, "start_index": 7126.0, "document_id": "177237", "source": "wikipedia", "score": 0.47749531269073486}, "uuid": "58c76667-7fec-4764-aeda-d7da29538420"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nSinfonia (\"wł. symfonia\") – termin muzyczny mający różne znaczenia zależnie od epoki.\nW okresie wczesnego baroku \"sinfonią\" określano różnorakie wstępy do oper (lub aktów opery), bądź też kantat. W szkole neapolitańskiej nazywano tak \"uwerturę typu włoskiego\". Czasem nazwa oznaczała również pierwszą, wstępną część utworu cyklicznego (np. w \"Particie c-moll\" J.S. Bacha).\nJan Sebastian Bach nazwał tak 3-głosowe klawesynowe kompozycje o przeznaczeniu pedagogicznym dla odróżnienia ich od podobnych, lecz 2-głosowych inwencji.\nW późniejszym okresie termin bywał stosowany zamiennie ze słowem \"symfonia\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2279279", "fragment_id": "434291/0", "subtitle": "", "title": "Sinfonia", "document_id": "434291", "start_index": 1.0, "parentId": 2279279.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29240572452545166}, "uuid": "7cf6ecb1-3fa5-4e76-966b-aa06898b7e06"}, {"page_content": "Ritornel (wł. \"ritornello\", fr. \"ritournelle\") – krótki, kilkutaktowy ustęp muzyczny wykonywany przez grupę instrumentów bądź orkiestrę. \nTermin ten stosowany jest w odniesieniu do opisu i analizy muzyki dawnej. Ritornel pełni w utworach instrumentalnych funkcję podobną do tej jaką w pieśniach i piosenkach pełni refren. \nPochodzenie.\nOkreślenie to pojawiło się w muzyce XVII wieku i oznaczało krótki fragment instrumentalny zamieszczany w większych formach muzycznych powstałych w okresie baroku. Kompozytorzy określali więc ritornelem wstęp orkiestrowy w arii, jej zakończenie, bądź epizod wykonywany przez instrumenty w jej części środkowej, a także wszelkie samodzielne (nie będące akompaniamentem) interwencje instrumentów bądź całej orkiestry w trakcie innych form wokalnych jak: duety, tercety, chóry itp. Ritornele przedzielały więc, porządkowały i współkonstruowały przebieg większej formy wokalnej bądź instrumentalnej. \nWe francuskiej muzyce operowej i baletowej XVII i XVIII wieku ritournelle oznaczał podobnie jak w muzyce włoskiej, epizodyczny fragment grany przez instrumenty, z tą różnicą, że często służył on jako wstawka taneczna, do której układano choreografię (np. w chóralnych fragmentach oper Jeana-Baptiste Lully’ego).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=928004", "fragment_id": "997456/0", "subtitle": "", "title": "Ritornel", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "997456", "parentId": 928004.0, "score": 0.11195108294487}, "uuid": "da3384f1-1800-4bfb-a1e6-4b79c574cbd0"}, {"page_content": "Muzyka koncertowa to muzyka przeznaczona do słuchania, której celem nie jest ani ilustracyjność (typowa dla muzyki scenicznej) ani szeroko pojęty utylitaryzm charakteryzujący zarówno muzykę obrzędową jak i taneczną. \nPoczątki tego rodzaju muzyki sięgają późnego średniowiecza (pieśni trubadurów i truwerów, liryka rycerska i stylizacje tańców) oraz utworów instrumentalnych tworzonych przez kompozytorów renesansowych. \nKomponowane w okresie baroku utwory solowe, kameralne oraz orkiestrowe powstawały z myślą o wykonaniach na specjalnie w tym celu organizowanych koncertach, należą zatem do muzyki koncertowej w pełnym tego słowa znaczeniu. Najważniejszymi formami muzyki koncertowej tego okresu są utwory solowe fuga, preludium, toccata oraz formy cykliczne suita, wariacje i formy koncertujące - koncert solowy, concerto grosso. \nWłaściwy rozwój publicznych koncertów miał miejsce w wieku XVIII i XIX. Podstawowe formy muzyki koncertowej klasycyzmu to obok form wspomnianych wcześniej i nadal uprawianych sonata, kwartet smyczkowy, symfonia. Zaprzestano natomiast komponowania concerto grosso. W muzyce koncertowej romantyzmu pojawił się poemat symfoniczny. Do charakterystycznych zjawisk romantycznej muzyki koncertowej należą kult jakim otaczano popisy wirtuozów oraz sięganie do muzyki koncertowej wcześniejszych epok. \nW wieku XX pojęcie muzyki koncertowej objęło nie tylko muzykę kompozytorów współczesnych oraz rozległy repertuar od czasów baroku po współczesność, ale również inne gatunki muzyki wykonywanej podczas koncertów - jazz i rock.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87236", "fragment_id": "661498/0", "subtitle": "", "title": "Muzyka koncertowa", "parentId": 87236.0, "start_index": 0.0, "document_id": "661498", "source": "wikipedia", "score": 0.29284316301345825}, "uuid": "8929fbb5-8995-4c58-b454-8c6d9ae4b7b8"}, {"page_content": "Robert Schumann pisał nokturny o charakterze programowym (cykl \"Nachtstücke\" op. 23). Ferenc Liszt stworzył typ nokturnu związanego z tekstem poetyckim o charakterze motta; są to \"Marzenia miłosne\", stanowiące cykl 3 nokturnów: \"Notturno I\" (motto \"Hohe Liebe\" L. Uhlanda), \"Notturno II\" (\"Seliger Tod\" Uhlanda), \"Notturno III\" (\"O Lieb\" F. Freiligratha). Nokturn wchodził niekiedy w skład form cyklicznych (np. G. Mahler \"VII Symfonia\"; charakter nokturnu wykazuje też wolna część \"Sonaty h-moll\" Chopina), czasem pojawiał się w muzyce scenicznej (np. duet Hero i Urszuli z opery \"Beatrice i Benedykt\" H. Berlioza, \"Sen nocy letniej\" F. Mendelssohna, \"Daphnis i Chloe\" M. Ravela).\nW tym czasie powstawały jednak także nokturny na kameralne składy instrumentalne, np. na skrzypce czy wiolonczelę z fortepianem.\nNokturn w XX wieku.\nW XX wieku, obok utworów post- czy neoromantycznych na fortepian, powstały też nokturny programowe o charakterze suitowym (np. C. Debussy, \"3 Nokturny\" na orkiestrę: \"Nuages, Fêtes, Sirènes\"), orkiestrowe i kameralne.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1937074", "fragment_id": "420209/3", "subtitle": "", "title": "Nokturn (muzyka)", "parentId": 1937074.0, "start_index": 5160.0, "document_id": "420209", "source": "wikipedia", "score": 0.15278588235378265}, "uuid": "b030da16-d476-418a-96dc-4d97439a1933"}]}
{"id": "q_496", "question": "Jak nazywa się broń biała, nakładana na lufę karabinu i służąca do walki wręcz?", "answer": [{"page_content": "Bagnet (franc. \"baïonette\" od miasta \"Bayonne\") – rodzaj kolnej broni białej mocowanej u wylotu lufy broni strzeleckiej (np. karabinu). Po nałożeniu bagnet stanowi jej przedłużenie umożliwiając efektywniejsze wykorzystanie jej w walce wręcz.\n&lt;br&gt;W Polsce początkowo zwany bajonetem.\nHistoria.\nNazwa wywodzi się od nazwy francuskiego miasta Bayonne znanego niegdyś z wytwarzania najlepszych bagnetów w Europie. Pierwsze bagnety – szpuntowe, wprowadzone do użytku w połowie XVII wieku – były zwykłymi ostrzami obsadzanymi we wnętrzu lufy muszkietu. Stosowane były nie tylko w czasie wojen, ale także podczas polowań, np. na dziki. Powtórne naładowanie muszkietu zabierało dużo czasu i mimo wypracowania technik kontrmarszu, po oddaniu strzału żołnierze byli niemal bezbronni, w szczególności wobec ataku szybkiej jazdy wyposażonej w długie kopie, wobec których krótka broń boczna była nieskuteczna. Muszkieterzy wymagali więc ochrony pikinierów, uzbrojonych w długie piki, którymi zasłaniali się przed szarżą kawalerii. Podczas walki ogniowej pikinierzy byli jednak nieużyteczni. Wyposażenie muszkieterów w bagnety dawało im dodatkową broń osobistą – przekształcając muszkiet w rodzaj włóczni, użytecznej tak podczas polowania w celu dobicia rannego zwierzęcia, jak w czasie bitwy do walki wręcz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129595", "fragment_id": "13662/0", "subtitle": "", "title": "Bagnet", "parentId": 129595.0, "start_index": 0.0, "document_id": "13662", "source": "wikipedia", "score": 0.4371873140335083}, "uuid": "14b4bfc9-12e2-4abb-8bad-b78afff469d8"}, {"page_content": "Nóż bojowy (szturmowy, okopowy) (ros. Боевой кинжал, ang. \"Combat knife\", \"Trench knife\") – krótka broń biała, rodzaj noża. Cechą charakterystyczną tego typu broni jest przeznaczenie do walki wręcz, choć niektórymi typami noży bojowych można też rzucać.\nNóż, oprócz pełnienia funkcji narzędzia, wykorzystywany był również jako broń, praktycznie od początku swojego istnienia. Jako, krótka broń biała na przestrzeni wieków przybierał rozmaite formy, będąc w użytku zarówno wojskowym, jak i cywilnym. Już od starożytności pojawiały się wyspecjalizowane formy krótkiej broni białej, przeznaczone wyłącznie do walki, jak np. puginał, mizerykordia czy sztylet, które można uznać za dalekich przodków dzisiejszych noży bojowych.\nW kontekście militarnym nóż jako broń został zmarginalizowany wraz z rozwojem broni palnej, by w końcu zostać zastąpionym, przez nakładany na karabin bagnet.\nPoczątki współczesnych noży bojowych, jako standardowej broni wojskowej, przypadają na okres I wojny światowej. Specyfika walki wręcz, w ciasnych okopach, wykazywała niepraktyczność długich bagnetów osadzonych na karabinach. Żołnierze radzili sobie z tym samodzielnie zaopatrując się w noże prywatnych wytwórców lub tworząc broń improwizowaną, między innymi skracając i przerabiając bagnety, do formy krótkiego noża lub sztyletu, który lepiej sprawdzał się w takich warunkach. Dostrzegając zapotrzebowanie na tego typu broń, armie poszczególnych państw rozpoczęły wprowadzanie na etatowe wyposażenie żołnierzy tzw. noży okopowych, przeznaczonych specjalnie do walki w okopach. Wydawane przede wszystkim oddziałom szturmowym, stąd też w odniesieniu do tego typu broni często stosuje się określenie \"nóż szturmowy\". Przykładem noża z tego okresu może być wprowadzony w 1917 r. austro-węgierski M1917.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=881890", "fragment_id": "991632/0", "subtitle": "", "title": "Nóż szturmowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 881890.0, "document_id": "991632", "score": 0.6476207971572876}, "uuid": "2d3ef1e6-3a7f-4c10-bbe1-e4709fc7b038"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nBroń biała – ogół broni służącej do walki wręcz. Do XVI w. podstawowy rodzaj broni stosowanej zarówno w wymiarze wojskowym, cywilnym jak i myśliwskim (obok broni miotającej – rażącej na odległość).\nCharakterystyka.\nObecnie jako uzbrojenie wojskowe, broń biała została niemal całkowicie wyparta przez broń palną z wyjątkiem bagnetów oraz noży bojowych. Na wyposażeniu wojskowym pozostały również jej archaiczne rodzaje jak np. szable i kordziki, jednak nie są one wykorzystywane jako broń bojowa, a sprowadzone zostały do roli broni paradnej. \nBroń biała nadal stosowana jest przez niektóre formacje porządkowe (jak np. policja, ochrona), gdzie pod postacią różnego rodzaju pałek wykorzystywana jest jako środek przymusu bezpośredniego. W ujęciu cywilnym broń tego typu znajduje niekiedy zastosowanie w samoobronie, lub wykorzystywana jest w działaniach przestępczych. Natomiast sportowe symulatory broni białej (np. floret), stosowane są również w sporcie (patrz: szermierka sportowa), a niekiedy wespół z replikami broni ostrej użytkowane przez stowarzyszenia rekonstruujące dawne systemy walki bronią białą, w ramach uprawiania hobby.\nPodział.\nW najogólniejszym zakresie wśród broni białej można wyróżnić:\nNie jest to jednak podział ścisły, ze względu na występowanie licznych zróżnicowanych typów broni łączących w sobie cechy wymienionych powyżej: \nOprócz tego wyróżnia się osobną kategorię broni białej w której zawarte są również wszystkie powyższe, a której wyróżnikiem jest budowa obejmująca osadzenie żeleźca na długim drzewcu – broń drzewcowa (np. włócznia, glewia, lanca).\nKwestie prawne w Polsce.\nWg Ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji do broni białej, na które wymagane jest pozwolenie na broń zalicza się:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10088", "fragment_id": "184277/0", "subtitle": "", "title": "Broń biała", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "184277", "parentId": 10088.0, "score": 0.8539540767669678}, "uuid": "0840de17-f58e-4123-84c1-ae7f3ce409f8"}, {"page_content": "Walka wręcz – rodzaj walki na krótkim dystansie, umożliwiającym stosowanie uderzeń, chwytów, duszeń itp. oraz ciosów bronią białą (np. nożem, szablą, bagnetem) lub innymi podręcznymi przedmiotami. W trakcie walki wręcz, przeciwnicy mają ze sobą bezpośredni kontakt, co z zasady wyklucza stosowanie broni dystansowej.\nTechniki walki wręcz często unifikowane są w systemy zwane sztukami walki, natomiast przeniesione na grunt sportowy są nieodłączną częścią sportów walki.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1135450", "fragment_id": "1374110/0", "subtitle": "", "title": "Walka wręcz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1374110", "parentId": 1135450.0, "score": 0.25766506791114807}, "uuid": "f73bc642-f60d-483f-a7c5-a807cd42cbb8"}, {"page_content": "Ponadto karabin zgodnie charakteryzowany jest jako broń długa, pozwalająca razić przeciwnika ze znacznych odległości, często wyposażana w bagnet umożliwiający stosowanie karabinu również do walki wręcz.\nEtymologia.\nWspółczesna nazwa tej broni („karabin”) etymologicznie wywodzi się z języka francuskiego (fr. \"carabine\") i stosowana była początkowo (tak jak w oryginale) w kontekście broni skróconej przeznaczonej dla kawalerii. Z czasem jednak broń skróconą zaczęto nazywać „karabinkiem”, a „karabin” stał się nazwą broni długiej (przeznaczonej głównie dla piechoty). Wobec karabinów (już jako broni długiej) za językiem francuskim stosowano niekiedy również nazwę „fuzja” (fr. \"fusil\").\nWpływ języka angielskiego.\nW języku angielskim mianem karabinu określa się wyłącznie broń gwintowaną (ang. \"rifle\" od \"rifling\" – gwintowanie), przez co karabiny gładkolufowe zaliczane są w tym języku do „muszkietów” (ang. \"musket\"). Ze względu na współcześnie znaczny wpływ tego języka, anglojęzyczna definicja niejednokrotnie używana jest również w Polsce, co ma związek również z dosłownym i bezrefleksyjnym tłumaczeniem źródeł anglojęzycznych. Jest to jednak terminologicznie niepoprawne gdyż oba pojęcia („karabin” i „muszkiet”) są w obu językach definiowane w odmienny sposób.\nJęzyk potoczny.\nW języku potocznym karabiny (zwłaszcza myśliwskie) bywają określane mianem „strzelb”, co jest niepoprawne, gdyż strzelba jest bronią z lufą przystosowaną do niższych ciśnień umożliwiającą strzelanie śrutem, loftką, breneką oraz innymi rodzajami pocisków.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70500", "fragment_id": "645279/3", "subtitle": "", "title": "Karabin", "parentId": 70500.0, "start_index": 5270.0, "document_id": "645279", "source": "wikipedia", "score": 0.364633709192276}, "uuid": "782338e9-f391-43c5-bd59-d4cfe5362ff3"}, {"page_content": "Bagnet M6 – broń biała używana przez Armię Stanów Zjednoczonych jako akcesorium dla karabinu M14. Produkcja bagnetu rozpoczęła się tego samego roku, co karabinu dla którego miał być docelowo produkowany – w 1957. Był to model produkowany tylko dla karabinu M14, więc jako jedyny pasował do tej broni. Istniała także cywilna wersja tego karabinu do której mógł zostać zainstalowany bagnet M6, oznaczona jako M1A.\nPodobnie jak jego poprzednik, bagnet M5 (dla karabinu M1 Garand) – tak i M6 miał służyć zarówno jako nóż bojowy jak i nóż użytkowy żołnierzy armii USA. Podstawowe ostrze (analogicznie jak w przypadku bagnetów M4, M5 oraz później M7) wzorowane było na głowni używanego podczas II wojny światowej noża bojowego M3. Całkowita długość bagnetu M6 wynosiła ok. 29 cm, natomiast długość głowni ok. 17 cm. Produkcją zajęły się firmy \"Aerial Cutlery Co.\", \"Columbus Milpar and Mfg. Co.\" oraz \"Imperial Knife Co.\".\nBagnet M6 został zastąpiony przez bagnet M7, po zakończeniu konfliktu w Wietnamie, kiedy to karabin M16 został zaadaptowany jako podstawowa broń piechoty przez Armię Stanów Zjednoczonych oraz jednostki Marine Corps. Najbardziej zauważalnymi różnicami między tymi dwoma modelami były: różne średnice otworów w jelcu do nasadzenia na lufę, kształt rękojeści oraz mechanizm mocujący. W bagnecie M6 wykorzystano zatrzask kołyskowy (z wciskiem znajdującym się pod jelcem), natomiast w M7 zatrzask składający się z dwóch blaszek znajdujących się z dwóch stron głowicy – na jej bokach. Poza tymi szczegółami oba modele nie różniły się znacznie – miały tę samą długość, taką samą rękojeść wykonaną z tworzywa sztucznego oraz w obu przypadkach do ich przechowywania używano pochwy M8A1.Obecnie bagnet M6 wykorzystywany jest głównie podczas uroczystości wojskowych, zwłaszcza przez korpusy reprezentacyjne US Navy oraz Marine Corps, gdzie obie formacje nadal korzystają z karabinu M14 podczas defilad.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2184106", "fragment_id": "470427/0", "subtitle": "", "title": "Bagnet M6", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "470427", "parentId": 2184106.0, "score": 0.18563804030418396}, "uuid": "84b60512-85a4-42a9-a021-a78d8dc9d0c1"}, {"page_content": "Goedendag (flam. „dzień dobry”) – średniowieczna broń biała piechoty służąca do walki wręcz.\nByła rodzajem maczugi w kształcie drewnianego trzonu o długości do 150 centymetrów, rozszerzającego się ku górze, z okutą głowicą, zakończoną spiczastym ostrzem głęboko w niej osadzonym na trzpieniu. Jako tania i prosta broń łącząca cechy maczugi i piki, używana była w zachodniej Europie przez oddziały mieszczan i formacje plebejskie w XIV-XV wieku. Wiadomo, że skutecznie zastosowano ją np. w bitwie pod Courtrai, gdzie złożone z doborowego rycerstwa wojska francuskie zostały rozgromione przez wyposażone w prostą broń (maczugi, topory, włócznie, piki) piesze oddziały flamandzkich powstańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1354627", "fragment_id": "223784/0", "subtitle": "", "title": "Goedendag", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1354627.0, "document_id": "223784", "score": 0.24951624870300293}, "uuid": "7bedc4cf-a360-4292-9eb5-2e43b37b0954"}, {"page_content": "Z kolei lufa nakładkowa to w praktyce osobna broń zamontowana w pobliżu lufy działa głównego, umożliwiająca strzelanie z użyciem instrumentów celowniczych działa, jednak z wykorzystaniem amunicji mniejszego kalibru. Rozwiązanie to stosuje się najczęściej w artylerii, gdzie armatę czy haubicę symuluje nakładka w postaci działka mniejszego kalibru bądź karabinu. Przykładowo podczas II wojny światowej ponad lufą 105 mm haubicy M2A wykorzystywanej przez armię Stanów Zjednoczonych montowano na czas szkolenia działonów lufę kalibru 37 milimetrów. Podobne rozwiązania stosuje się także w szkoleniu z wykorzystaniem broni mniejszego kalibru, m.in. dostosowując wielkokalibrowe karabiny maszynowe kalibru 20 mm do strzelania wielokrotnie tańszą amunicją pośrednią. \nAlternatywnym rozwiązaniem jest przyjęta w USA metoda szkolenia operatorów działek systemu Gatlinga M61 Vulcan za pomocą sześciu specjalnie sprzężonych karabinów maszynowych M60 strzelających amunicją 7,62 × 51 mm NATO, symulujących właściwe działko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3368669", "fragment_id": "948399/1", "subtitle": "", "title": "Lufa ćwiczebna", "parentId": 3368669.0, "start_index": 1359.0, "document_id": "948399", "source": "wikipedia", "score": 0.2254299521446228}, "uuid": "2ecd22e8-31e5-4920-874a-3b43f8a7f3ae"}, {"page_content": "Zobacz też: \"Karabin\" – album muzyczny Marii Peszek.\nKarabin (z fr. \"carabine\", dawniej: flinta, fuzja) – długa indywidualna broń strzelecka, zasilana najczęściej amunicją karabinową. Charakteryzuje się stosunkowo długą lufą i znaczną donośnością. Często wyposażany jest w bagnet.\nKarabiny wyewoluowały w XVII w. od używanych dawniej muszkietów i arkebuzów. Szybko zdobywając popularność, od XVIII w. były już powszechnie podstawową bronią wojskową, utrzymując się w tej roli aż po współczesność. Są również popularną bronią myśliwską oraz sportową. Ze względu na kilkusetletnią rozpiętość produkcji w czasie, broń ta jest bardzo zróżnicowana pod względem konstrukcyjnym. Względem karabinu wyróżnia się również karabinek, w zależności od definiowania: będący jego pomniejszoną lub zasilaną słabszą amunicją wersją.\nPodział.\nZe względu na konstrukcję karabiny dzielą się na:\nPonadto wyróżnia się karabiny o specjalnej konstrukcji lub specjalistycznym przeznaczeniu, wśród których wymienić można między innymi wersje: iglicowe, myśliwskie, peryskopowe, sportowe, wielkokalibrowe, wojskowe, wyborowe i inne.\nKontrowersje terminologiczne.\nDefiniowanie.\nW terminologii stosowanej w Polsce nie istnieje jedna jasna i klarowna definicja karabinu, co nastręcza pewnych trudności przy próbie jej sprecyzowania. Ponadto podawane definicje potrafią być ze sobą sprzeczne bądź niespójne nawet w ramach tej samej publikacji (por. Bibliografia). Istotnym problemem jest również określenie od kiedy mamy do czynienia z wykształceniem się karabinów jako osobnej konstrukcji, względem używanych wcześniej innych rodzajów ręcznej broni palnej. Poniżej przedstawiono próby zdefiniowania tego pojęcia na podstawie wybranych źródeł.\nKonstanty Górski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70500", "fragment_id": "645279/0", "subtitle": "", "title": "Karabin", "document_id": "645279", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 70500.0, "score": 0.23054318130016327}, "uuid": "0983e5c8-3b30-4c05-94b1-eb55dcbd7b4b"}, {"page_content": "Czynnikiem determinującym jakość działań zbrojnych są także środki walki. Rozwój broni jest podstawowym motorem i wyznacznikiem zmian w sposobach i metodach prowadzenia wojny. Prawdopodobnie protoplastą wszelkiej broni były kij i kamień. Kij używany do walki wręcz dał początek broni białej, a rzucany ręką człowieka zapoczątkował broń miotającą. Broń biała to oręż obecnie już zanikający. Dzieliła się na broń obuchową, drzewcową, sieczną oraz kłującą. Dominowała na polach bitew do czasu pojawienia się broni palnej, a następnie współistniała z nią. Dopiero rozwój broni maszynowej wyparł ją niemal całkowicie z arsenału wojsk.\nDawna broń miotająca dzieliła się na neurobalistyczną, w której do miotania pocisków wykorzystywana była sprężystość oraz barobalistyczną z wykorzystaniem dźwigni i siły odśrodkowej. Najbardziej powszechną bronią miotającą był łuk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5274030", "fragment_id": "1075517/2", "subtitle": "", "title": "Siły i środki walki zbrojnej", "document_id": "1075517", "start_index": 3770.0, "parentId": 5274030.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17029519379138947}, "uuid": "17937b9f-f4f4-43c0-a6a7-21c2301f99e5"}]}
{"id": "q_497", "question": "Na terenie którego współczesnego państwa leży Hruszówka, gdzie urodził się Rejtan?", "answer": [{"page_content": "Hruszówka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Грушаўка&lt;/&gt;) – wieś w rejonie lachowickim obwodu brzeskiego Białorusi. Dawniej miasto w I Rzeczypospolitej, następnie do 1945 miejscowość w II Rzeczypospolitej.\nHistoria.\nW Rzeczypospolitej Obojga Narodów leżała w województwie nowogródzkim, w powiecie nowogródzkim. Odpadła od Polski w wyniku II rozbioru.\nW XIX i w początkach XX w. położona była w Rosji, w guberni mińskiej, w powiecie słuckim.\nW dwudziestoleciu międzywojennym leżała w Polsce, w województwie nowogródzkim, w powiecie baranowickim, w gminie Lachowicze. W 1921 miejscowość liczyła 95 mieszkańców, zamieszkałych w 8 budynkach, w tym 50 Białorusinów i 45 Polaków. 51 mieszkańców było wyznania rzymskokatolickiego, 41 prawosławnego i 3 ewangelickiego.\nPo II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.\nWłaściciele dóbr.\nOd połowy XVII w. do 1939 roku nieprzerwanie Hruszówka pozostawała własnością polskiej rodziny szlacheckiej Reytanów. Ostatnim męskim potomkiem tego rodu był Józef Reytan zmarły w 1910. Do I wojny światowej właścicielką majątku była jego żona, Alina z Hartinghów Reytanowa, wywieziona w 1939 przez okupacyjne władze rosyjskie na Sybir, skąd zwolniona zmarła z wycieńczenia w 1945.\nInnym współwłaścicielem Hruszówki był Henryk Grabowski (prawnuk Tadeusza Reytana i siostrzeniec Józefa Reytana) podobnie jak pradziadek w geście protestu podczas posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej 14 kwietnia 1921 r. sprzeciwiał się ratyfikacji traktatu ryskiego, uzasadniając to tym, że odcina on od kraju setki tysięcy Polaków za ustalonej granicy wschodniej i pozostawia je na pastwę rządów Rosjan. Zamordowany został we wrześniu 1939 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1161653", "fragment_id": "1350858/0", "subtitle": "", "title": "Hruszówka", "parentId": 1161653.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1350858", "score": 0.5}, "uuid": "6af818da-6d65-420f-99bd-b3bcc23f2e12"}, {"page_content": "Michał Reytan (albo Rejtan) herbu Rejtan (ur. 1635, zm. 1706) – uczestnik odsieczy wiedeńskiej, skarbnik mozyrski, chorąży husarii, dziadek Tadeusza Reytana.\nRodzina.\nPochodził z rodziny Reytanów (albo Rejtanów) herbu Rejtan. Reytanowie przybyli do Polski ok. 1600 roku z Prus, z czasem ulegając całkowitej polonizacji. Majątek rodziny Reytanów znajdował się w Hruszówce. W posiadaniu męskiej linii rodziny Hruszówka pozostawała do 1910 roku, tzn. do śmierci Józefa Rejtana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2207573", "fragment_id": "464189/0", "subtitle": "", "title": "Michał Reytan", "parentId": 2207573.0, "start_index": 0.0, "document_id": "464189", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "52e48a6d-eed9-4a5b-8c33-f6ce350b2ca5"}, {"page_content": "Hruszauka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Грушаўка&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Грушевка&lt;/&gt;, \"Gruszewka\"; hist. pol. Bildejki;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Більдзе́йкі&lt;/&gt;, \"Bildziejki\") – wieś na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie kamienieckim, w sielsowiecie Widomla, przy drodze republikańskiej R83.\nHistoria.\nW XIX i w początkach XX w. Bildejki położone były w Rosji, w guberni grodzieńskiej, w powiecie brzeskim, w gminie Turna.\nW dwudziestoleciu międzywojennym leżały w Polsce, w województwie poleskim, w powiecie brzeskim, w gminie Turna. W 1921 miejscowość liczyła 274 mieszkańców, zamieszkałych w 62 budynkach, wyłącznie Polaków. 141 mieszkańców było wyznania prawosławnego, 126 rzymskokatolickiego i 7 mojżeszowego.\nPo II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5444222", "fragment_id": "334991/0", "subtitle": "", "title": "Hruszauka (obwód brzeski)", "parentId": 5444222.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "334991", "score": 0.08252725005149841}, "uuid": "dd8f8f98-b293-4721-b1f0-71a5ac04a0de"}, {"page_content": "Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Hruszowa znalazła się na terenie Polski, w gminie Horodec powiatu kobryńskiego województwa poleskiego, od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi.\nDwór w Hruszowej.\n \"Osobny artykuł: Dwór w Hruszowej.\"\nAntoni Rodziewicz wybudował tu obszerny dwór w 1825 roku. Składał się on z trzech utrzymanych w tym samym stylu murowanych budynków, rozlokowanych wokół dziedzińca. Centralny, dziewięcioosiowy piętrowy dom miał portyk o czterech potężnych kolumnach w wielkim porządku dźwigających trójkątny fronton. Napis na frontonie głosił: „Boże, błogosław mieszkańcom. Dom ten zbudowany w jubileuszowym roku 1825 przez Antoniego i Eleonorę z Giełgudów Rodziewiczów”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3529215", "fragment_id": "962100/1", "subtitle": "", "title": "Hruszowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1691.0, "parentId": 3529215.0, "document_id": "962100", "score": 0.16942228376865387}, "uuid": "57d52fcb-4bf1-49f3-b48d-da7c6e85993a"}, {"page_content": "Hruszowa (błr. Грушава, \"Hruszawa\"; ros. Грушево, \"Gruszewo\"; hist. \"Hruszowo\", \"Gruszewo\", \"Hruszewo\") – wieś na Białorusi, w rejonie kobryńskim obwodu brzeskiego, około 25 km na wschód od Kobrynia. \nHistoria.\nPierwsze znane dziś wzmianki o Hruszowej pochodzą z 1404 roku, gdy wieś ta została nadana przez księcia Witolda Romanowi Fiedorowiczowi z kniaziów Kobryńskich. W 1454 roku majątkiem władał Siemion Romanowicz, po nim dziedziczką była jego córka Anna Fiedorowa (w 1495 roku). W XVI wieku dobra te były własnością Paców, później Sanguszków. Z dokumentów z 1528 roku wynika, że dobra kobryńskie były własnością królewską. W 1563 roku wybudowano we wsi pierwszą cerkiew prawosławną. W 1677 roku wieś Hruszową kupił Samuel Łubkowski. \nWieś królewska ekonomii kobryńskiej położona była w końcu XVIII wieku powiecie brzeskolitewskim województwa brzeskolitewskiego. \nPrzed rozbiorami Hruszowa leżała w województwie brzeskolitewskim Rzeczypospolitej. Po rozbiorach znalazła się na terenie powiatu kobryńskiego, należącego do guberni słonimskiej (1796), litewskiej (1797–1801), a później grodzieńskiej (1801–1915) Imperium Rosyjskiego.\nPo zduszeniu insurekcji kościuszkowskiej majątek został przejęty przez władze carskie i podarowany przez carycę Katarzynę II księciu Aleksandrowi Suworowowi, od którego w 1812 roku Hruszową kupił Antoni Rodziewicz (zm. w 1839 roku), chorąży kobryński, dziad Marii Rodziewiczównej (możliwe, że majątek kupił jego ojciec, Seweryn). Kolejnymi właścicielami majątku byli: Teodor (1818–1875), syn Antoniego, później brat Teodora, Henryk (zm. w 1881 roku). Ostatnią właścicielką Hruszowej, aż do 1939 roku, była Maria Rodziewiczówna (1864–1944), córka Henryka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3529215", "fragment_id": "962100/0", "subtitle": "", "title": "Hruszowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "962100", "parentId": 3529215.0, "score": 0.08017636090517044}, "uuid": "f1c4291d-6260-498f-9410-42378aaad294"}, {"page_content": "Geografia Luksemburga – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Luksemburga pod względem geograficznym.\nLuksemburg jest jednym z najmniejszych państw świata i Europy. To niewielkie księstwo leży w Europie Zachodniej i nie ma dostępu do morza. Kraj znajduje się pomiędzy Belgią, Francją i Niemcami. Księstwo cechuje się wyżynnym krajobrazem, gdzie panuje umiarkowany klimat. Luksemburg należy do najbogatszych państw świata o wysokim produkcie narodowym brutto.\nNazwa.\nTereny współczesnego Luksemburga, leżące strategicznie pomiędzy ziemiami Germanów i Franków, nazywane były przez Sasów \"Lucilinburhuc\" (pol. „mała forteca”). Przez to Luksemburg nazywany jest także „Gibraltarem północy”.\nPołożenie, powierzchnia i granice.\nLuksemburg leży w Europie Zachodniej i nie ma dostępu do morza. Jest jednym z najmniejszych państw świata – jego powierzchnia wynosi 2586 km². Jest drugim najmniejszym państwem Unii Europejskiej.\nLuksemburg graniczy na północy i zachodzie z Belgią (długość granicy wynosi 148 km), na południu z Francją (73 km) i na wschodzie i południowym wschodzie z Niemcami (135 km). Łączna długość granic wynosi 356 km.\nSkrajne punkty:\nRozciągłość południkowa wynosi 82 km, a równoleżnikowa 57 km.\nBudowa geologiczna i rzeźba.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2097030", "fragment_id": "418298/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Luksemburga", "document_id": "418298", "start_index": 0.0, "parentId": 2097030.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3011544346809387}, "uuid": "d28b03c8-6389-4894-9100-c7cd18745425"}, {"page_content": "Rejtanów (biał. Райтанаў, ros. Рейтанов) – stacja kolejowa w miejscowości Rusinowicze, w rejonie lachowickim, w obwodzie brzeskim, na Białorusi. Leży na linii Równe – Baranowicze – Wilno.\n&lt;&gt;[] Stacja istniała w dwudziestoleciu międzywojennym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4420177", "fragment_id": "1514571/0", "subtitle": "", "title": "Rejtanów (stacja kolejowa)", "parentId": 4420177.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1514571", "score": 0.26366227865219116}, "uuid": "51a0004f-ccc1-4439-a35d-903ea06a2095"}, {"page_content": "Hrubieszów (aż do 1802 r. Rubieszów) to najdalej wysunięte na wschód miasto Polski. Położone jest nad Huczwą, dopływem Bugu, w odległości 5 km od granicy z Ukrainą. Przypuszcza się, że istniał tu, na wyspie oblanej wodami Huczwy, gród obronny należący do Grodów Czerwieńskich. Pierwsza wzmianka o Hrubieszowie pochodzi z 1254, jako osadzie wśród lasów, posiadającej dwór myśliwski. Rolę stanicy myśliwskiej będzie pełnił jeszcze w czasach jagiellońskich, co zostało uwiecznione w jego herbie wyobrażającym jelenią głowę, między rogami której umieszczone są dwa krzyże z napisem wokoło, nadanym przez króla Zygmunta Augusta (w poł. XVI w.).\nW 1366 wraz z całą Rusią Czerwoną został ponownie przyłączony do Polski. W 1388 Władysław Jagiełło nadał Hrubieszów księciu mazowieckiemu Ziemowitowi IV. Około 1393 gród został włączony do ziemi chełmskiej. Prawa miejskie magdeburskie Hrubieszów uzyskał w roku 1400 z rąk Władysława Jagiełły. Prawdopodobnie w końcu XIV w. wzniesiono drewniany zamek, będący siedzibą starosty. W latach 1411, 1413, 1430 gościł w nim fundator miasta – król Władysław Jagiełło. Duże znaczenie dla miasta miał przywilej wydany przez Kazimierza Jagiellończyka nakazujący zmierzającym z Rusi na Mazowsze, Śląsk i Wielkopolskę wybieranie drogi przez Hrubieszów.\nPomyślny rozwój przerwały najazdy Tatarów, którzy w latach 1498–1626 wielokrotnie grabili i niszczyli miasto. W 1661 r. zniszczony został hrubieszowski zamek. Hrubieszów wchodził w skład starostwa hrubieszowskiego, położony był w XVIII wieku w ziemi chełmskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17135", "fragment_id": "176874/1", "subtitle": "", "title": "Hrubieszów", "document_id": "176874", "start_index": 1606.0, "parentId": 17135.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1172511950135231}, "uuid": "23b2d31c-cf63-489e-9a03-72fcc8651cf3"}, {"page_content": "Mafinga Hills – pasmo górskie na płaskowyżu, w południowo-wschodniej Afryce. Leży na terenie dwóch państw: Zambii i Malawi. Najwyższy szczyt pasma, Mafinga (Mafinga Central), osiąga wysokość około 2339 m i leży w Zambii. Jest najwyższym szczytem tego państwa. Swoje źródła ma tu rzeka Luangwa, jedna z największych rzek Zambii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1831071", "fragment_id": "902026/0", "subtitle": "", "title": "Mafinga Hills", "parentId": 1831071.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "902026", "score": 0.11387136578559875}, "uuid": "6c5cdd0a-aeca-4c0f-afa2-633660558201"}, {"page_content": "Obecnie, po rozpadzie Austro-Węgier i Jugosławii tereny te zajmuje kilka państw. Centralną i największą część kotliny zajmują Węgry, które leżą na jej obszarze w całości, wyjąwszy pas Średniogórza Północnowęgierskiego. Do Słowacji należą północno-zachodni i północno-wschodni skrawek kotliny (Nizina Naddunajska i Nizina Wschodniosłowacka). Do Ukrainy należy Nizina Zakarpacka – północno-wschodni narożnik kotliny. Pas wzdłuż krawędzi południowo-wschodniej należy do Rumunii. W południowej części kotliny leży niemal połowa terytorium Serbii. Do kotliny należy północny skraj Bośni i północna część Chorwacji – Slawonia. Na południowym zachodzie kotliny leży niewielka część terytorium Słowenii. Na zachodzie w obrębie kotliny leżą austriacki Burgenland i niewielka część Dolnej Austrii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=252309", "fragment_id": "1459644/6", "subtitle": "", "title": "Kotlina Panońska", "parentId": 252309.0, "start_index": 9486.0, "document_id": "1459644", "source": "wikipedia", "score": 0.10480347275733948}, "uuid": "07847c82-871a-41f4-9999-668ae2aa5f70"}]}
{"id": "q_498", "question": "Jaką cechą wyglądu zewnętrznego wyróżnia się bohater dramatu Edmunda Rostanda – Cyrano de Bergerac?", "answer": [{"page_content": "Cyrano de Bergerac – sztuka teatralna autorstwa Edmonda Rostanda. Napisana została w roku 1897 w oparciu o życiorys Saviniena de Cyrano de Bergeraca – siedemnastowiecznego poety. \nKomedia opowiada o życiu długonosego Cyrano de Bergeraca, doskonałego mówcy i szlachcica. Zakochuje się on w swej kuzynce, lecz kompleks długiego nosa wstrzymuje go od okazania uczuć. Do jego kompanii żołnierskiej wstępuje młody Christian, w którym kuzynka się zakochuje i prosi o radę miłosną Cyrana. Christian również prosi o radę Cyrana, ponieważ nie potrafi wysłowić się przed kobietami. Cyrano z początku pisze miłosne listy do kuzynki i uwodzi ją za Christiana. W końcu wygłasza pod jej oknem odę dla niej. Dopiero po latach wojny, w trakcie której ginie Christian, stary Cyrano zostaje ofiarą zamachu i kilka chwil przed śmiercią daje poznać kuzynce, iż to on pisał do niej listy i wygłaszał mowy za Christiana. Umiera wśród przyjaciół „wznosząc się do białego księżyca” na porannej rosie.\nDo sztuki Rostanda nawiązywali twórcy filmowi: Michael Gordon w filmie \"Cyrano de Bergerac\" (1950), Abel Gance – \"Cyrano i d'Artagnan\" (1963), Fred Schepisi – \"Roxanne\" (1987), Jean-Paul Rappeneau – \"Cyrano de Bergerac\" (1990) i Alice Wu - \"Więcej niż myślisz\" (2020).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=676968", "fragment_id": "849122/0", "subtitle": "", "title": "Cyrano de Bergerac (utwór dramatyczny)", "parentId": 676968.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "849122", "score": 0.9803258180618286}, "uuid": "a476e93e-6236-4963-b144-8627947dda4c"}, {"page_content": "Cyrano de Bergerac – francuska komedia przygodowa z 1990 roku na podstawie sztuki Edmonda Rostanda.\nTreść.\nCyrano de Bergerac jest oficerem królewskich muszkieterów, a zarazem utalentowanym artystą - poetą, aktorem i mówcą. Zakochuje się w pięknej Roxanne. Nie wyznaje jej jednak swojego uczucia, ponieważ posiada zbyt duży nos, będący dla niego źródłem kompleksów. Tymczasem Roxanne zakochuje się w jego podwładnym, przystojnym Christianie.\nGłówne role.\ni inni\nNagrody i nominacje.\nOscary za rok 1990\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1462179", "fragment_id": "232177/0", "subtitle": "", "title": "Cyrano de Bergerac (film 1990)", "parentId": 1462179.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "232177", "score": 0.9382655620574951}, "uuid": "fbd50145-68b5-40a3-b9a1-33c04b3ab4c9"}, {"page_content": "Edmond Rostand (ur. 1 kwietnia 1868 w Marsylii, zm. 2 grudnia 1918 w Paryżu) – francuski pisarz, poeta i dramaturg.\nŻyciorys.\nPopularny dramaturg francuskiego neoromantyzmu, autor wodewilów, komedii i melodramatów. Od 30 maja 1901 r. był członkiem Akademii Francuskiej (fotel 31).\nNajbardziej znany jest za sprawą komedii \"Cyrano de Bergerac\". Jego inne dzieła to m.in. \"Les Romanesques\", \"La Princesse Lointaine\", \"La Samaritaine\" oraz \"L’Aiglon\"\nRostand pochodził z bogatej i wykształconej rodziny z Prowansji. Studiował literaturę, historię i filozofię na Collège Stanislas w Paryżu. Ożenił się z poetką Rosemonde Gérard. Zmarł w 1918 jako ofiara wielkiej epidemii grypy hiszpanki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1362301", "fragment_id": "197894/0", "subtitle": "", "title": "Edmond Rostand", "document_id": "197894", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1362301.0, "score": 0.3373067080974579}, "uuid": "5cb5f6c0-dede-405f-8a86-2126728c28ca"}, {"page_content": "Roxanne – amerykańska komedia romantyczna z 1987 roku na podstawie sztuki Edmonda Rostanda \"Cyrano de Bergerac\". Film jest uwspółcześnioną wersją sztuki.\nFabuła.\nC.D. Bales jest szefem strażaków. Jest lubiany przez swoich kolegów, ale ma jedną wadę – strasznie długi nos. W jego drużynie pojawia się nowy ratownik, Chris. W tym samym czasie w miasteczku pojawia się nowa mieszkanka – astronom Roxanne Kowalski. Dziewczyna jest zakochana w Chrisie i prosi Balesa o pomoc w jego zdobyciu. Problem w tym, że C.D. sam się zakochał w niej. Mimo to, decyduje się jej pomóc.\nNagrody i nominacje.\nZłote Globy 1987", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799243", "fragment_id": "856559/0", "subtitle": "", "title": "Roxanne (film)", "parentId": 1799243.0, "start_index": 0.0, "document_id": "856559", "source": "wikipedia", "score": 0.21986925601959229}, "uuid": "0415e01a-400f-4aa7-a0bf-cfd2cf147ad4"}, {"page_content": "Gaskonia (fr. \"Gascogne\", gask. \"Gasconha\") – kraina historyczna w południowo-zachodniej Francji, która przed rewolucją francuską (1789) miała status prowincji. Współcześnie jej terytorium znajduje się w regionie administracyjnym Nowa Akwitania. Na jej obszarze znajdują się departamenty: Landy, Pireneje Atlantyckie, Gers, Pireneje Wysokie (w całości), południowa część departamentu Lot i Garonna, południowo-zachodnia departamentu Tarn i Garonna i zachodnia departamentu Górna Garonna. Jej historyczną stolicą jest miasto Auch.\nGaskonia była w przeszłości zamieszkana przez spokrewnione z Baskami plemiona, które używały języka podobnego do baskijskiego. Nazwa Gaskonii wywodzi się z tego samego pnia co nazwa Kraju Basków (we wczesnym średniowieczu Waskonia). Dialekt gaskoński, regionalna odmiana języka oksytańskiego, był w użyciu aż do XIX wieku. Był to kraj rodzinny d’Artagnana, którego postać zainspirowała Aleksandra Dumasa do stworzenia głównego bohatera powieści \"Trzej muszkieterowie\". Stąd wywodził się również główny bohater sztuki \"Cyrano de Bergerac\" (aczkolwiek postać ta ma niewiele wspólnego z rzeczywistym Cyrano de Bergerac, który był paryżaninem) oraz Henryk III, król Nawarry, późniejszy król Francji Henryk IV.\nGaskonia słynie ze swego \"douceur de vivre\" („słodkiego życia”): jedzenia (foie gras i brandy Armagnac), średniowiecznych miast i miasteczek (\"bastides\") położonych wśród wzgórz, słonecznej pogody i krajobrazu z łańcuchem Pirenejów. Gaskonia jest popularnym celem turystów. W związku z masową emigracją mieszkańców, Gaskonia jest jednym z najsłabiej zaludnionych regionów Europy zachodniej i jednocześnie miejscem osiedlania się emerytów z wielkich miast północnej Europy (głównie z Francji, Anglii i krajów Beneluxu).\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=549297", "fragment_id": "1582586/0", "subtitle": "", "title": "Gaskonia", "parentId": 549297.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1582586", "source": "wikipedia", "score": 0.14072678983211517}, "uuid": "c60abb9e-d8e8-493c-b41b-7ad79a7bf849"}, {"page_content": "Rutger Oelsen Hauer (ur. 23 stycznia 1944 w Breukelen, zm. 19 lipca 2019 w Beetsterzwaag) – holenderski aktor filmowy, telewizyjny i teatralny, także scenarzysta, producent, reżyser. Nazywany holenderskim Paulem Newmanem, był odtwórcą licznych i urozmaiconych ról, zarówno bohaterów, jak i czarnych charakterów. Laureat Złotego Globu dla najlepszego aktora drugoplanowego w serialu, miniserialu lub filmie telewizyjnym za rolę porucznika Aleksandra „Saszy” Peczerskiego w dramacie wojennym CBS \"Ucieczka z Sobiboru\" (1987).\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w rodzinie holenderskich wykładowców teatralnych jako syn Teunke (z domu Mellema) i Arenda Hauerów. Ponieważ jego rodzice często byli w trasie, wychowywany był wraz z trzema siostrami (jedną starszą i dwiema młodszymi) przez nianię w Amsterdamie. Jego dziadek był kapitanem szkunera. Uczęszczał do szkoły Rudolfa Steinera, ponieważ jego rodzice chcieli, aby rozwinął swoją kreatywność. W 1959, w wieku 15 lat, przerwał naukę, opuścił dom rodzinny i zaciągnął się jako marynarz na dalekomorskich statkach. Jednak, podobnie jak jego pradziadkowi, daltonizm uniemożliwił karierę na morzu. Po rocznej służbie zdecydował się wrócić do Holandii. Następnie wieczorowo ukończył szkołę średnią. W 1960 zaciągnął się do Koninklijke Landmacht, ale w krótkim czasie na skutek załamania psychicznego został umieszczony w specjalistycznym ośrodku, a następnie zwolniony ze służby.\nPoczątki kariery.\nW wieku 11 lat wystąpił jako Eurysakes, syn Ajasa w przedstawieniu \"Ajas\". W latach 1962–1967 uczył się w szkole aktorskiej. W 1967 zatrudnił się w objazdowym teatrze Noorder Compagnie, gdzie grał Cyrana w komedii Edmonda Rostanda \"Cyrano de Bergerac\" i Lenniego w adaptacji powieści Johna Steinbecka \"Myszy i ludzie\".\nWspółpraca z Verhoevenem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146708", "fragment_id": "17267/0", "subtitle": "", "title": "Rutger Hauer", "parentId": 146708.0, "start_index": 0.0, "document_id": "17267", "source": "wikipedia", "score": 0.229592964053154}, "uuid": "a737cd8c-2e16-4148-875c-c982d9a51297"}, {"page_content": "Savinien Cyrano de Bergerac // (także: Hercule Savinien de Cyrano de Bergerac), (ur. 6 marca 1619; zm. 28 lipca 1655) – francuski filozof, pisarz, dramaturg i żołnierz.\nNa jego twórczość duży wpływ mieli Pierre Gassendi i Kartezjusz. Pisał komedie (m.in. \"Le pédant joué\" 1654, z której wiele scen zapożyczył Molier), tragedie (m.in. \"La mort d’Agrippine\" 1653); jest także autorem powieści fantastycznej \"Tamten świat\" ( fr. \"L’Autre Monde\" - wydanie polskie 1956) opowiadającej o podróży do państw Księżyca i Słońca. Współcześnie znany jest głównie jako autor listów (\"Lettres\" 1654).\nPostać Cyrana de Bergerac została spopularyzowana dzięki komedii Edmonda Rostanda \"Cyrano de Bergerac\" (1897).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=845715", "fragment_id": "1001694/0", "subtitle": "", "title": "Savinien Cyrano de Bergerac", "document_id": "1001694", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 845715.0, "score": 0.7543904781341553}, "uuid": "e05ecbbb-b6fa-4ab2-a2da-d9d86fe76134"}, {"page_content": "W 1946 zadebiutował na scenie w Castle Theatre w Farnham w przedstawieniu \"Pocałunek dla Kopciuszka\". Po ukończeniu RADA intensywnie pracował w artystycznych zespołach repertuarowych jako aktor szekspirowski w całej Anglii i Szkocji, debiutując na West Endzie w roli Ralpha Stokesa w spektaklu \"Gdzie jest wola\" (\"Where There’s a Will\", 1954). Jako Tim w wodewilu \"Pomyślne lata\" (\"Salad Days\", 1955) gościł na londyńskiej scenie Vaudeville Theatre, a następnie w Olympia Theatre w Dublinie. W 1958 występował w sztukach szekspirowskich: \"Romeo i Julia\" jako Merkucjo, \"Hamlet\" w roli Laertesa, \"Perykles, książę Tyru\" jako Thaliard, władca Antiochii i \"Wiele hałasu o nic\" w roli Claudio. Grał także na Broadwayu w widowiskach: \"Grzechotka prostego człowieka\" (1963) jako Percy, komedii muzycznej \"High Spirits\" (1964–1965) w reżyserii Noëla Cowarda jako Charles Condomine i komedii \"Najlepsze ułożone plany\" (1966) jako Jason Beckman. W 1970 wystąpił w Royal National Theatre w tytułowej roli długonosego Cyrano de Bergeraca w komedii Edmonda Rostanda \"Cyrano de Bergerac\". W 1982 powrócił na scenę w tragedii szekspirowskiej \"Ryszard III\".\nZadebiutował na ekranie w roli Ralpha Stokesa w komedii \"Gdzie jest wola\" (\"Where There’s a Will\", 1955) u boku Lesliego Dwyera. Od 8 lipca 1967 do 24 maja 1972 grał postać Davida Callana, agenta tajnych służb państwowych, zajmującego się zagrożeniami bezpieczeństwa wewnętrznego Wielkiej Brytanii w serialu ITV \"Callan\", za którą w 1970 zdobył nagrodę BAFTA TV dla najlepszego aktora. W kultowym brytyjskim horrorze \"Kult\" (\"The Wicker Man\", 1973), adaptacji powieści Anthony’ego Shaffera, zagrał rolę policyjnego sierżanta Neila Howiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3381363", "fragment_id": "942791/1", "subtitle": "", "title": "Edward Woodward", "parentId": 3381363.0, "start_index": 975.0, "source": "wikipedia", "document_id": "942791", "score": 0.1404264122247696}, "uuid": "e9600079-5562-4b34-87b7-16803f8b12b3"}, {"page_content": "Rick Rosovich, właściwie Frederic Enrico Rossovich (ur. 28 sierpnia 1957 w Palo Alto) – amerykański aktor filmowy i telewizyjny. Wystąpił jako Matt Buchanan, chłopak Ginger, którego T-800 również zamordował w filmie Jamesa Camerona \"Terminator\" (1984). Rozpoznawalność zyskał dzięki roli porucznika Rona „Slidera” Kernera w filmie Tony’ego Scotta \"Top Gun\" (1986). Jego najbardziej znaną rolą filmową był Chris McConnell, powściągliwy zalotnik Daryl Hannah w komedii romantycznej Freda Schepisiego \"Roxanne\" (1987) na podstawie sztuki Edmonda Rostanda \"Cyrano de Bergerac\".\nŻyciorys.\nUrodził się w Palo Alto w Kalifornii. Rodzina jego ojca pochodziła z Chorwacji, a rodzina jego matki z regionu Toskanii we Włoszech. Wychowywał się w Grass Valley ze starszym bratem Timothym Johnem „Timem” (ur. 14 marca 1946, zm. 6 grudnia 2018), który był zawodnikiem futbolu amerykańskiego na pozycji wspomagającego. Ukończył Nevada Union High School. Uczęszczał do college’u na Sacramento State University. W trakcie studiów uprawiał kulturystykę.\nŻycie prywatne.\nW 1985 ożenił się z Evą, z którą ma syna Roya (ur. 1986) i córkę Isobel (ur. 1991).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3665992", "fragment_id": "1312206/0", "subtitle": "", "title": "Rick Rossovich", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1312206", "parentId": 3665992.0, "score": 0.12690451741218567}, "uuid": "69fc9cde-f124-43f5-b757-19527da1511a"}, {"page_content": "Tom Tryon, właśc. Thomas Lester Tryon (ur. 14 stycznia 1926 w Hartford, zm. 4 września 1991 w Los Angeles) – amerykański aktor, scenarzysta i pisarz.\nNominowany do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym i Golden Laurel za główną rolę księdza katolickiego pochodzenia irlandzkiego Stephena Fermoyle w dramacie Otto Premingera \"Kardynał\" (\"The Cardinal\", 1963).\nWczesne lata.\nUrodził się w Hartford w Connecticut jako syn Elizabeth (z domu Lester) i Arthura Lane’a Tryona, sukiennika, właściciela Stackpole, Moore &amp; Tryon. Dorastał w Wethersfield. W latach 1943–1946 służył w United States Navy na Pacyfiku w czasie i po II wojnie światowej. Studiował na wydziale sztuki Uniwersytetu Yale, uczęszczał do Art Student’s League w Nowym Jorku, a następnie studiował aktorstwo w Neighborhood Playhouse School of the Theatre.\nKariera.\nWystępował na Broadwayu w komedii muzycznej \"Wish You Were Here\" (1952) w reż. Joshuy Logana, komedii \"Cyrano de Bergerac\" Edmonda Rostanda (1953) jako Another Lackey z José Ferrerem i Arlene Dahl oraz \"Ryszardzie III\" Williama Shakespeare’a (1953).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3766449", "fragment_id": "1289474/0", "subtitle": "", "title": "Tom Tryon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1289474", "parentId": 3766449.0, "score": 0.19985418021678925}, "uuid": "81eaa437-787d-48fb-a2fd-f13d5e2dbb87"}]}
{"id": "q_499", "question": "W którym mieście znajdowała się największa starożytna biblioteka?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nBiblioteka Aleksandryjska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Βιβλιοθήκη τῆς Ἀλεξάνδρειας&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Bibliotheca Alexandrina&lt;/&gt;) – największa biblioteka świata starożytnego, istniejąca w Aleksandrii, założona przez Ptolemeusza I Sotera.\nBiblioteka Aleksandryjska funkcjonowała przy Muzeum Aleksandryjskim w okresie od III wieku p.n.e. do IV wieku n.e. Nie znaleziono żadnego tekstu, który byłby sporządzony w obrębie biblioteki. Dokładna lokalizacja biblioteki jest nieznana.\nIstniały dwa zbiory biblioteczne:\nW okresie od podbojów rzymskich Egiptu do III stulecia biblioteka zachowała swoją pozycję jako jedno z ważnych ogniw miejscowej administracji, a jej pracownicy korzystali ze swoich przywilejów nadanych w okresie Ptolemeuszy. Jeszcze w V wieku Aleksandria miała status ośrodka kulturalno-oświatowego.\nStan badań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91511", "fragment_id": "658407/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Aleksandryjska", "document_id": "658407", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 91511.0, "score": 0.4972713589668274}, "uuid": "1be1628c-496d-4ea3-a79f-a3c1722c4aee"}, {"page_content": "Przekazy źródłowe informują o istnieniu bibliotek już w trzecim tysiącleciu p.n.e. (np. biblioteki w Egipcie za czasów IV dynastii i w Chinach). W Mezopotamii w VII w. p.n.e. powstała Biblioteka Aszurbanipala zawierająca ponad 5000 dzieł na ponad 30 tys. tabliczkach klinowych. W starożytnej Grecji za najstarsze uchodziły biblioteki tyrana Polikratesa na wyspie Samos oraz Pizystrata w Atenach, które powstały w VI wieku p.n.e. Najsłynniejsze były jednak biblioteki w Aleksandrii – Biblioteka Aleksandryjska założona przez Ptolemeuszów oraz biblioteka Serapejon przy świątyni Serapisa. Największy zbiór dzieł chrześcijańskich w starożytności zawierała Biblioteka w Cezarei. W okresie helleńskim niektóre z bibliotek posiadały już charakter publiczny. Natomiast w średniowieczu rozwinęły się biblioteki klasztorne i kościelne (XIII–XIV wiek), a następnie uniwersyteckie. Podstawową funkcją tych pierwszych bibliotek było gromadzenie ksiąg, jak również ich wytwarzanie. Biblioteki dworskie (powstawały najczęściej na dworach królewskich) miały bardzo wąski społeczny zasięg.\nZmiany nastąpiły dopiero w XV–XVI w., kiedy rozpowszechnił się druk. W tym czasie powstały liczne biblioteki humanistów, królów, możnowładców, zaczęły powstawać biblioteki mieszczańskie. Okres reformacji bardzo wyraźnie natomiast wpłynął na rozwój bibliotek miejskich. W XVII–XVIII wieku niektóre biblioteki np. możnowładców stawały się bibliotekami publicznymi, były szerzej dostępne i ogólnonarodowe (b. fundacyjne). W Oświeceniu przy instytucjach naukowych zaczęły powstawać pierwsze biblioteki specjalne. Wraz z sekularyzacją zakonów księgozbiory, które się tam znajdowały, zasiliły biblioteki świeckie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=564", "fragment_id": "174599/1", "subtitle": "", "title": "Biblioteka", "document_id": "174599", "start_index": 1731.0, "source": "wikipedia", "parentId": 564.0, "score": 0.528954803943634}, "uuid": "fcf6f2c0-535e-4f59-b20f-7442a3355527"}, {"page_content": "Biblioteka w Cezarei – jedna z największych bibliotek starożytnego świata, założona przez Orygenesa, ok. 231 roku, a rozwijana później przez Pamfila z Cezarei i Euzebiusza z Cezarei. Zawierała ok. 30 000 ksiąg. W okresie przynależności Cezarei do Bizancjum tamtejsza szkoła odgrywała rolę ważnego ośrodka intelektualnego, a biblioteka była najważniejszym zbiorem chrześcijańskich dzieł. Jeden z podstawowych typów tekstu Nowego Testamentu, tekst cezarejski, związany jest z tym ośrodkiem.\nHistoria.\nZaczątkiem biblioteki był księgozbiór zgromadzony przez Orygenesa, znaczną ich część stanowiły księgi jego autorstwa. Pamfil przepisał dzieła Orygenesa i ich kopie były tu przechowywane. Zbiory biblioteczne ucierpiały podczas prześladowań Dioklecjana, ale zostały uzupełnione przez biskupa miasta. Pierwotnie przechowywane tu rękopisy były pisane na papirusie, mało trwałym materiale. Hieronim odnotował, że zniszczone papirusowe rękopisy z biblioteki Pamfila zostały zastąpione przez ich kopie na pergaminie w czasach gdy biblioteką kierowali następcy Euzebiusza – Akacjusz i Euzoius.\nDo Cezarei przybywali Grzegorz z Nyssy, Bazyli Wielki, Hieronim, aby móc korzystać z dzieł tam przechowywanych. Hieronim pracując nad przekładem Starego Testamentu Wulgaty, mieszkał w Betlejem, ale często udawał się do Cezarei, by skonfrontować swój tekst z rękopisami. Korzystał m.in. z Hexapli.\nJednym z najcenniejszych przechowywanych w bibliotece dzieł była Hexapla. Dzieło zaginęło wraz ze zniszczeniem biblioteki. Znane są nam dziś tylko jego fragmenty. Innym zaginionym dziełem jest Ewangelia Hebrajczyków, którą znał Euzebiusz i Hieronim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2427318", "fragment_id": "535609/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka w Cezarei", "document_id": "535609", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2427318.0, "score": 0.38468116521835327}, "uuid": "b86962e9-f76d-4cb4-b3a5-159c38f13d93"}, {"page_content": "O Aleksandrii i jej mieszkańcach można znaleźć wzmianki w Biblii. \"Aleksandryjczycy\", czyli Żydzi z Aleksandrii, znajdowali się wśród tych, którzy toczyli spór ze świętym Szczepanem przed jego rozprawą. Aleksandria była rodzinnym miastem Apollosa. Z miasta pochodziły również dwa statki, którymi św. Paweł z Tarsu podróżował jako więzień do Rzymu (Dz 6:9; 18:24; 27:6; 28:11).\nAleksandria dzisiaj.\nPodział administracyjny.\nWspółczesna Aleksandria dzieli się na 6 okręgów administracyjnych:\nW skład aglomeracji miejskiej Aleksandrii wchodzą również dwa miasta:\nDzielnice miasta.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nSzkoły, uczelnie, instytuty naukowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nBiblioteki.\nBiblioteka Aleksandryjska była kiedyś największą biblioteką świata. Została przypuszczalnie założona w III wieku p.n.e. za panowania króla Ptolemeusza II. Pierwszym obiektem była Świątynia Muz, czyli Museion (gr. \"Μουσείον\"). skąd wywodzi się dzisiejsze \"muzeum\".\nBiblioteka w swych długich dziejach kilkakrotnie padała ofiarą pożaru, a odtworzenie spalonych manuskryptów było kosztowne, czasami niemożliwe. Do dnia dzisiejszego stopień zniszczeń dokonanych przez kolejnych podpalaczy jest sprawą kontrowersyjną. Nowoczesna Bibliotheca Alexandrina podjęła działalność w 2003 niemal w tym samym miejscu.\nKościoły.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nMeczety.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nInformacje ogólne.\nObecnie drugi co do wielkości ośrodek miejski Egiptu.\nGospodarka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=343", "fragment_id": "169667/2", "subtitle": "", "title": "Aleksandria", "source": "wikipedia", "start_index": 2895.0, "document_id": "169667", "parentId": 343.0, "score": 0.12623293697834015}, "uuid": "a5606b00-e8b4-4067-a86a-e3dbfb83008b"}, {"page_content": "Biblioteka Pergamońska – największa po Bibliotece Aleksandryjskiej książnica starożytna w Pergamonie. Została założona przez króla Attalosa I Sotera w 2. połowie III wieku p.n.e. w Azji Mniejszej jako warsztat pracy dla artystów i uczonych gromadzących się przy dworze. Gmach biblioteki zbudował Eumenes II. Ruiny biblioteki odsłoniły wykopaliska Carla Humanna w roku 1878. Biblioteka zajmowała cztery pomieszczenia, w tym w jednym było zapewne skryptorium. Biblioteka nie posiadała czytelni (ówczesnym zwyczajem recytowano tekst na głos przechadzając się po krużganku). Zbiory klasyfikowano według zasad ustalonych przez Kratesa z Mallos na podstawie Pinakes Kallimacha.\nZe względu na rywalizację między bibliotekami aleksandryjską i pergamońską władca Aleksandrii z II w. p.n.e., Ptolemeusz V Epifanes próbował zahamować wzrost tej Biblioteki poprzez ograniczenie eksportu papirusu. Według Pliniusza Starszego, król Pergamonu Eumenes II (195–158 p.n.e.) został zmuszony do szukania nowego materiału. Najprawdopodobniej właśnie w Pergamonie udoskonalono wtedy znacznie metody produkcji pergaminu, przez co stał się on jego ważnym ośrodkiem produkcji. Informacje Pliniusza nie są jednak potwierdzone, a Pergamon był wtedy najważniejszym ośrodkiem kultury helleńskiej, stąd może rozpowszechnienie przez Pergamon tego nowego podłoża.\nBiblioteka istniała jeszcze w II w. n.e., mimo że w I w. p.n.e. ok. 200 tysięcy zwojów zabrał Antoniusz dla Biblioteki Aleksandryjskiej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=793210", "fragment_id": "1007947/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Pergamońska", "parentId": 793210.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1007947", "score": 0.35245802998542786}, "uuid": "f6a9d032-2482-4d84-b8c2-1ef7416d27bd"}, {"page_content": "Biblioteka Narodowa i Archiwum Egiptu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏دار الكتب والوثائق القومية‎&lt;/&gt; \"Dār al-Kutub wa-al-Waṯāʾiq al-Qawmiyya\") – egipska instytucja narodowa łącząca funkcje biblioteki narodowej i archiwum państwowego, której celem jest pozyskiwanie i przechowywanie archiwaliów krajowych. Jest najstarszą i zarazem największą biblioteką państwową w Egipcie.\nHistoria.\nPierwsze biblioteki na terenie Egiptu powstały w starożytności: w świątyniach przechowywano kolekcje papirusów, zaś w III w. p.n.e. powstała największa biblioteka świata starożytnego – Biblioteka Aleksandryjska. Po podboju Egiptu przez Arabów w VII w. i islamizacji kraju powstało wiele bibliotek przy meczetach. W X w. utworzono bibliotekę przy meczecie Al-Azhar w Kairze, a w wieku XI bibliotekę publiczną Dar al-Ilm (pol. „Dom Wiedzy”), która była jedną z największych w ówczesnym świecie islamu. W XIX w. zaczęły powstawać drukarnie, co przyczyniło się do zwiększenia dostępności książek i rozwoju bibliotek.\nW 1870 roku z inicjatywy ówczesnego ministra ds. robót publicznych i edukacji Alego Mubaraka powstała biblioteka narodowa. Była to pierwsza tego typu instytucja w świecie arabskim. Mubarak doprowadził do zgromadzenia w jednym miejscu zbiorów z archiwów instytucji państwowych oraz z bibliotek przy meczetach i szkołach. Zapobiegło to dalszemu rozpraszaniu dokumentów historycznych i ich wywozowi za granicę. Początkowo biblioteka mieściła się w pałacu Isma’ila Paszy – wicekróla Egiptu w latach 1863–1879. W 1904 roku została przeniesiona do nowej siedziby w Bab al-Chalk. Nazywana była Biblioteką Kedywa, Biblioteką Narodową lub Biblioteką Egipską – od rewolucji w 1952 roku nazywana jest \"Dar al-Kutub\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4159113", "fragment_id": "592802/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa i Archiwum Egiptu", "document_id": "592802", "start_index": 0.0, "parentId": 4159113.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24233826994895935}, "uuid": "36983f29-74b6-4405-a708-1bb19ec67d3a"}, {"page_content": "Najstarsze zachowane zabytki piśmiennicze na skórze zwierzęcej pochodzą z XX wieku p.n.e., jednak najstarsze znane dziś wyroby o cechach pergaminu (odnalezione w Mezopotamii, w Dura Europos) datowane są na III-II wiek p.n.e.[]\nRozwój materiałów pisarskich został najprawdopodobniej wymuszony rywalizacją pomiędzy dwiema ówczesnymi największymi bibliotekami – aleksandryjską i pergamońską. W ślad za Pliniuszem Starszym nazwę \"pergamin\" wywodzono od małoazjatyckiego miasta Pergamon, którego późniejszy władca Eumenes II (195-158 p.n.e.) zmuszony został do szukania nowego materiału po zakazie wywozu papirusu z Egiptu wydanym przez jego rywala Ptolemeusza. Najprawdopodobniej właśnie w Pergamonie udoskonalono wtedy znacznie metody produkcji pergaminu, przez co stał się ważnym ośrodkiem jego produkcji. Informacje Pliniusza nie są jednak potwierdzone, a Pergamon był wtedy najważniejszym centrum kultury helleńskiej, stąd być może fama rozpowszechnienia przez Pergamon nowego materiału piśmienniczego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112679", "fragment_id": "2356/5", "subtitle": "", "title": "Pergamin", "parentId": 112679.0, "start_index": 7097.0, "source": "wikipedia", "document_id": "2356", "score": 0.22009716928005219}, "uuid": "7cba736a-3728-4fcb-ba41-e97953451116"}, {"page_content": "Biblioteka Watykańska (\"Bibliotheca Apostolica Vaticana\") – biblioteka znajdująca się na terenie państwa Watykan. Jedna z najstarszych i najbardziej znanych bibliotek.\nZałożona w 1448 przez papieża Mikołaja V jako publiczna biblioteka miasta Rzymu i początkowo zbiory zawierały 350 greckich, łacińskich i hebrajskich woluminów. Zbiory rosły w szybkim tempie – 1455 – 1200 woluminów, 1481 – 3500 woluminów, 1990 – 1,3 mln woluminów\nDzisiaj biblioteka przechowuje 75 000 manuskryptów i ponad 1,1 miliona drukowanych książek, w tym 8500 inkunabułów. Ponadto w Apostolskim Archiwum Watykańskim przechowywane jest 150 000 pozycji.\nBiblioteka Watykańska jest biblioteką naukową w zakresie historii, prawa, filozofii, nauki i teologii, otwarta dla każdego kto potwierdzi swoje kwalifikacje i uzasadni cel ubiegania się o dostęp do zasobów biblioteki. Fotokopie stron książek z okresu 1801-1990 można zamówić osobiście lub poprzez pocztę elektroniczną.\nBiblioteka Watykańska udostępniła też w Internecie kilkaset tysięcy historycznych wolumenów. System komputerowy, stworzony przez firmę Hewlett-Packard, od 2000 jest wykorzystywany do digitalizacji i katalogowania zbiorów – opisów książek, periodyków, druków, ilustracji, rysunków, fotografii, monet, medali, nut, nagrań i płyt CD-ROM – łącznie około 700 tysięcy wpisów bibliograficznych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=145085", "fragment_id": "1918/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Watykańska", "parentId": 145085.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1918", "score": 0.236179381608963}, "uuid": "040290c1-7743-4567-ab46-c7e6d58ef1eb"}, {"page_content": "Nadż Hammadi albo Nag Hammadi (arab. نجع حمادي) – miasto położone w środkowym Egipcie, około 80 kilometrów na północny zachód od Luksoru.\nBiblioteka z Nag Hammadi.\n \"Osobny artykuł: biblioteka z Nag Hammadi.\"\nBiblioteka z Nag Hammadi to kolekcja trzynastu starożytnych ksiąg odkrytych w roku 1945 w okolicach miejscowości Nag Hammadi przez lokalnych mieszkańców. Zostały one spisane w języku koptyjskim na papirusie i oprawione w skórę. Kodeksy zawierają 52 teksty, z których większość ma charakter gnostyczny. Znajdują się tam również trzy teksty pochodzące z \"Corpus Hermeticum\" oraz fragmenty tłumaczeń \"Republiki\" Platona.\nNajbardziej znanym i najcenniejszym tekstem znajdującym się w bibliotece Nag Hammadi jest Ewangelia Tomasza. Jest to jej jedyna kompletna kopia. Do innych tekstów znalezionych w Nag Hammadi należą też: Objawienie Jakuba i Tajemna Nauka Jana.\nPolski przekład tekstów z Nag Hammadi opublikował Ks. prof. dr hab. Wincenty Myszor.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=191565", "fragment_id": "25159/0", "subtitle": "", "title": "Nadż Hammadi", "document_id": "25159", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 191565.0, "score": 0.17696399986743927}, "uuid": "daa1b12c-c838-4cef-a341-281c71b1e866"}, {"page_content": "Muzeum Beilin w Xi’anie (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;碑林&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Bēilín&lt;/&gt;\"; dosł. „Las Stel”) – zbiór stel oraz innych inskrypycji utrwalonych w kamieniu, znajdujący się w Xi’anie w Chinach. Jest największym tego typu zbiorem w kraju. Jego historia sięga czasów dynastii Tang (VII-X w.). \nZe względu na nośnik inskrypcji oraz ogromne rozmiary kolekcji, obejmującej niemal 3000 eksponatów, bywa nazywany „najcięższą biblioteką świata”. Najstarsze zbiory pochodzą z czasów dynastii Han. Najbardziej znaną stelą z Beilin jest tzw. Stela z Xi’an.\nObecnie Beilin pełni funkcję ogólnodostępnego muzeum oraz jednej z głównych atrakcji turystycznych miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1438145", "fragment_id": "235312/0", "subtitle": "", "title": "Beilin", "document_id": "235312", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1438145.0, "score": 0.24154546856880188}, "uuid": "1ded05bf-84d8-4680-a33d-116da0f142f9"}]}
{"id": "q_500", "question": "Jak nazywa się bóstwo słowiańskie o czterech twarzach?", "answer": [{"page_content": "Mieszkańcami Wolina w tym okresie byli w przeważającej mierze Słowianami, choć według kronik Adama z Bremy, w mieście przebywali również Sasowie oraz Grecy, określający wówczas mieszkańców Rusi. Wolin był wówczas opisywany jako jedno z najwspanialszych miast Słowian. Przed wprowadzeniem chrześcijaństwa przez biskupa bamberskiego Ottona w latach 1124 i 1128, Wolin był miejscem czci dla słowiańskich bogów pogańskich. Wśród czczonych bóstw znajdował się Światowit – bóstwo o czterech twarzach, oraz Trigław – bóstwo trzygłowe. Praktyki pogrzebowe odbywały się na Wzgórzu Wisielców, położonym na południe od miasta. Pochówki obejmowały zarówno kremację, jak i złożenie ciała bezpośrednio do grobu, który przykrywano kurhanem. Dalsze miejsca pochówku, takie jak Wzgórze Młynówka, ujawniły tysiące grobów, zarówno z nietkniętymi szkieletami, jak i z palonymi szczątkami, a w niektórych przypadkach także skromne dary grobowe.\nWolin funkcjonował w specyficznym ustroju, który można określić jako republikę kupiecką, podobną do późniejszych struktur w Genui czy Wenecji. Mieszkańcy Wolina byli aktywnymi uczestnikami dalekosiężnego handlu, który stanowił podstawę dobrobytu i znaczenia miasta. Oprócz handlu, w grodzie rozwijało się rzemiosło, hodowla oraz rybołówstwo, które były kluczowe dla wyżywienia.\nMieszkańcy Wolina, byli znani z umiejętności budowy statków. Wytwarzali zarówno małe łodzie drążone w pniu drzewa do lokalnej żeglugi, jak i łodzie klepkowe przeznaczone do podróży po Bałtyku. Konstrukcje te były podobne do tych używanych przez współczesnych Skandynawów. Dzięki umiejętnościom żeglarskim, Wolinianie aktywnie uczestniczyli w handlu bałtyckim oraz angażowali się w działania korsarskie, podobnie jak ich skandynawscy sąsiedzi.\nZwycięstwo Mieszka I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799291", "fragment_id": "856575/8", "subtitle": "", "title": "Historia miasta Wolin", "parentId": 1799291.0, "start_index": 10545.0, "source": "wikipedia", "document_id": "856575", "score": 0.5}, "uuid": "e4cf2000-ccd0-43e8-9a10-0e7ed2e39bdc"}, {"page_content": "Część badaczy analogię do Świętowita widzi w idolu ze Zbrucza, tzw. \"Światowidzie\". Posąg ten odnaleziony został w 1848 r. z dna Zbrucza, dopływu Dniestru. Jest to czworograniasty słup wapienny, na ogół datowany na IX–X wiek. Na czubku znajdują się cztery twarze skierowane w cztery strony świata. Niżej cztery strony pokryte są płaskorzeźbami, często interpretowanymi są jako konkretne bóstwa. Podzielone są one na trzy poziomy, które interpretowane bywają jako podział kosmologiczny. Jednakże istnieją rozbieżności co do interpretacji posągu, a także rozbieżne poglądy co do jego datowania, sama przynależność do kultury słowiańskiej również poddawana jest krytyce.\nW archeologii.\nW Altenkirchen.\nW kościele w Altenkirchen (10 km od Arkony), w XIII-wiecznej ścianie zakrystii, znajduje się granitowa płyta o rozmiarach 1,19 × 1,68 m przedstawiająca mężczyznę z wąsem, w czapce i długiej szacie, trzymającego duży róg. Płyta niekiedy jest nawet datowana na X–XI w., chociaż wmurowana w ścianę została dopiero w XIII w. lub później; według Davida Chyträusa płyta ta znajdowała się tam już w 1586 r. i nosiła nazwę Jaromirstein (‘kamień Jaromira’). W XVIII płytę otaczał malowany, czarny napis \"Sanctus Vitus oder Svantevit\" (‘Święty Wit lub Świętowit’), współcześnie prawie całkowicie zatarty. Chyträus, za miejscowym podaniem, uważał płytę za przedstawienie Świętowita – w tradycji ludowej Rugii takie przekonanie trwało aż do XIX w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8161", "fragment_id": "179169/21", "subtitle": "", "title": "Świętowit", "parentId": 8161.0, "start_index": 24841.0, "document_id": "179169", "source": "wikipedia", "score": 0.30380839109420776}, "uuid": "98c2a85f-5980-4ec8-8797-d1aaac05cdc7"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nRodzanice, narecznice, sudiczki – w religii Słowian niewidzialne duchy lub bóstwa losu. W źródłach przytaczane najczęściej razem z Rodem. Na ogół wymieniane w liczbie trzech, czasami jednak wymieniane w liczbie czterech, pięciu, siedmiu lub nawet dziewięciu, z czego jedna była „królową”, lub w liczbie pojedynczej. Związane z Dolą, lecz nie wiadomo na jakich zasadach. W polskim folklorze najczęściej występują jako zorze.\nImiona i znaczenia.\nW różnych regionach słowiańszczyzny i językach nazywano je w różny sposób:\nOkreślenie \"rodzanica\", \"rodjenica\" czy \"rojenica\" pochodzi od \"rodzić\" i dosłownie oznacza „rodząca”.\nOkreślenie \"sudiczka\", \"sudica\", czy \"sojenica\" pochodzi od \"sud\" (\"sąd\") i dosłownie oznacza „sądząca”.\nOkreślenie \"narecznica\", \"nerechnitsa\", \"narucnica\" oznacza „określająca”.\nOkreślenie \"udelnica\" oznacza „udzielająca”.\nBułgarskie terminy \"orisnici\", \"urisnici\", \"uresici\" pochodzą od greckiego słowa \"όρίζοντες\" (\"orizontes\") oznaczającego „ustalanie”\"\".\nU Słowian wschodnich znana była także personifikacja dobrego losu jako Dola, której imię oznacza „dział”, „udział”, i złego losu jako Niedola. U Serbów i Chorwatów występuje natomiast Sreća – której imię oznacza „szczęście”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=502474", "fragment_id": "1560693/0", "subtitle": "", "title": "Rodzanice", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1560693", "parentId": 502474.0, "score": 0.20424091815948486}, "uuid": "773ace92-545f-4df1-aecb-d5b23c814643"}, {"page_content": "Najbardziej znanym posągiem jest idol wyłowiony w 1848 roku ze Zbrucza i umownie nazwany Światowidem ze Zbrucza. Zdaniem Borisa Rybakowa jest to przedstawienie o charakterze kosmogonicznym, obrazujące trzy sfery rzeczywistości – boską, ludzką i podziemną. Na jego górze znajdują się twarze czterech bóstw, niżej postacie ludzi, na samym dole natomiast domniemana sylwetka bóstwa chtonicznego. Interpretację tę przyjęli Aleksander Gieysztor i z zastrzeżeniami Andrzej Szyjewski, przy tym jednak zwrócili uwagę na wątpliwości co do identyfikacji poszczególnych bóstw (zdaniem Gieysztora są to: Perun, Perperuna, Mokosz i czwarte, niezidentyfikowane). Inni naukowcy negują nawet sam słowiański charakter rzeźby, którego nie da się jednoznacznie potwierdzić – w latach 80. Włodzimierz Szafrański postawił hipotezę, że posąg z Ukrainy nie był pochodzenia lokalnego, lecz mógł być dziełem Traków. Na Ukrainie odnaleziono także dwa inne uszkodzone idole, zdaniem Gieysztora będące przedstawieniami bóstw. Pozostałe ruskie rzeźby pogańskie uznał on raczej za posągi upamiętniające wodzów plemiennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1033115", "fragment_id": "1364118/26", "subtitle": "", "title": "Religia Słowian", "document_id": "1364118", "start_index": 36520.0, "parentId": 1033115.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5812234878540039}, "uuid": "3dc63954-e75e-4dd9-83ca-ff608fb69e32"}, {"page_content": "Kupała, Kupało – rzekome bóstwo słowiańskie, które po raz pierwszy wymienione jest w XVII wieku i porównane do greckiej bogini Ceres. Współcześni badacze mitologii Słowian negują jednak istnienie takiego bóstwa.\nŹródła.\nPierwszym źródłem, które wymienia bóstwo \"Kupało\", jest \"Latopis Hustyński\" pochodzący z XVII wieku:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPiąty Kupało, jak sądzę, był bogiem obfitości, jak u Hellenów Ceres. Jemu zaś bezrozumni za obfitość podziękowanie składali w tym czasie, kiedy miały nastać żniwa. Tego Kupały, biesa, jeszcze i dotychczas w niektórych stronach bezrozumni pamięć czczą, zaczynając czerwca 23 dnia, w wigilię narodzin św. Jana Poprzednika Pańskiego, aż do żniw i dalej, w taki sposób: z wieczora zbiera się prosty lud obydwu płci i splatają sobie wieńce z jadalnych ziół lub korzeni i, przepasawszy się trawą, wzniecają ogień. Gdzie indziej zaś stawiają zieloną galąź i wziąwszy się za ręce, krążą wokół tego ognia, śpiewając swoje pieśni, przeplatając Kupałą. Potem przez ów ogień przeskakują, temu biesowi w ofierze siebie składając.\n\"Latopis Hustyński\"\nZ XVII wieku Kupałę za bóstwo uznaje też \"Synopsis kijowski\" oraz \"Żywot św. Włodzimierza\".\nEtymologia.\n \"Zobacz więcej w artykule Noc Kupały, w sekcji Historia i etymologia.\"\nHistoryczność i interpretacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20397", "fragment_id": "170997/0", "subtitle": "", "title": "Kupała (mitologia)", "parentId": 20397.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170997", "source": "wikipedia", "score": 0.3024478852748871}, "uuid": "8eda72ef-d016-466f-98f8-609bb29db65a"}, {"page_content": "W ciągu swojego rozwoju religia Słowian nie była systemem izolowanym, lecz ulegała różnorodnym wpływom zewnętrznym. W wiekach przełomu I tysiąclecia p.n.e. i I tys. n.e. wskazuje się wpływy celtyckie (w fazie wcześniejszej), a także rzymskie, trackie i sarmackie (w fazie późniejszej). Od III-IV wieku n.e. datowane są oddziaływania koczowniczych ludów ze wschodu: indoeuropejskich (głównie Sarmatów) oraz środkowoazjatyckich (tureckich i mongolskich). Prawdopodobny wpływ na wierzenia i praktyki Słowian miały również prądy religijne Persji Sasanidów związane z kultem ognia.\nWiadomości na temat słowiańskich bóstw w źródłach chrześcijańskich dotyczą przede wszystkim Słowiańszczyzny wschodniej i częściowo połabskiej. Źródła ruskie z końcowego etapu kształtowania się średniowiecznej religii Słowian wspominają o kulcie Peruna i innych bóstw z tzw. „panteonu Włodzimowierzowego”, a także Welesa jako boga bydła. Znane są również imiona \"Swaróg\", \"Swarożyc\" oraz \"Dadźbóg\", interpretowane jako dotyczące jednej, dwóch lub trzech postaci. Są one poświadczone w tekstach źródłowych i nazwach miejscowych tak ze wschodu, jak i z zachodu Słowiańszczyzny. Z terenów zachodniosłowiańskich dobrze poświadczony jest kult Świętowita w Arkonie (niekiedy rozciągany przez badaczy na całą Słowiańszczyznę), a także Trzygłowa i innych bóstw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1033115", "fragment_id": "1364118/2", "subtitle": "", "title": "Religia Słowian", "parentId": 1033115.0, "start_index": 2397.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1364118", "score": 0.15089362859725952}, "uuid": "2fefd1a6-7ef6-40c1-b9cd-a05f6c2fe284"}, {"page_content": "Nie mylić z: Światowid.\n Ta strona dotyczy boga czczonego w Arkonie. Zobacz też: Świętowit woliński.\nŚwiętowit – bóg urodzaju i wojny oraz naczelny bóg słowiańskiego plemienia Ranów, a w późniejszym okresie wszystkich Słowian połabskich. Jego zorganizowany kult znajdował się na wyspie Rugia, na przylądku Arkona, gdzie znajdowała się także jego główna świątynia. Wedle opisów średniowiecznych kronikarzy posąg przedstawiający tego boga posiadał cztery głowy, róg oraz miecz, a samemu bóstwu poświęcony był biały koń, siodło, stanica oraz orły. Raz w roku, po żniwach, odbywało się duże święto ku jego czci. Przy pomocy rogu oraz konia należących do boga kapłani przeprowadzali wróżby, natomiast w nocy sam bóg dosiadał konia, by walczyć z wrogami. Jego imię można tłumaczyć jako \"Silny pan\" lub \"Święty pan\". W przeszłości często mylnie uważano, że kult Świętowita wywodzi się od Świętego Wita. W środowisku badaczy mitologii Słowian Świętowit często uważany jest za połabską hipostazę Peruna. Jego kult w zorganizowanej formie upadł w 1168 roku, gdy zniszczono poświęconą mu świątynię w Arkonie.\nEtymologia.\nW zapiskach łacińskich teonim ten zapisywany jest jako Suantouitus, Suantouith, Suantuitho, Szuentevit, Suantevit, Zuantevith, Zvantevith i inne, a w staroislandzkim jako \"Svanraviz\" i \"Svanteviz\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8161", "fragment_id": "179169/0", "subtitle": "", "title": "Świętowit", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "179169", "parentId": 8161.0, "score": 0.5}, "uuid": "7aa637ac-669e-4b7e-9209-ee22cd001938"}, {"page_content": "Symboliczne znaczenie posągu jest przedmiotem sporów. Powszechnie przyjęty dawniej pogląd, że posąg przedstawia „Światowida” (błędnie odczytane imię połabskiego Świętowita), uznaje się obecnie za niewłaściwy, gdyż wedle zachowanych opisów kronikarskich wyobrażenia Świętowita różniły się znacznie od słupa zbruczańskiego.\nWedług koncepcji Borisa Rybakowa górny pas posągu wyobraża główne bóstwa słowiańskiego panteonu, czyli kolejno: postać z rogiem – Mokosz, postać z pierścieniem – Ładę, postać z mieczem i koniem – Peruna, postać bez atrybutów zaś Dażboga. Figura u dołu posągu miałaby być Welesem (Trzygłowem). Rybakow utożsamiał posąg jako całość z Rodem, jego zdaniem naczelnym bóstwem słowiańskim. Rzeźba ma, według tegoż uczonego, kształt falliczny, oddający ideę płodności. Zdaniem Leszka Pawła Słupeckiego interpretacji Rybakowa przeczy jedna głowa postaci, a cztery jej oblicza wyobrażają cztery aspekty Peruna. Janusz Kotlarczyk dopatrywał się w „Światowidzie” przedstawienia Swarożyca.\nWedług Adama Łapińskiego całość posągu stanowi symboliczne odwzorowanie osi kosmicznej. Górny pas posągu interpretuje się jako sferę niebiańską, środkowy jako świat zamieszkany przez ludzi, dolny zaś utożsamiany jest z podziemiami.\nŚwiatowid w nowoczesnej kulturze polskiej został wykorzystany jako symbol na przykład w Ilustrowanym Kurierze Codziennym, w winiecie którego w 1925 roku wprowadzono jego stylizowany znak, jako metafory wielokulturowości a także niewzruszonego spokoju wobec światowych zawieruch. Ta sama firma wydawała równocześnie osobny tygodnik pod tym tytułem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=339948", "fragment_id": "46472/2", "subtitle": "", "title": "Idol ze Zbrucza", "parentId": 339948.0, "start_index": 2930.0, "document_id": "46472", "source": "wikipedia", "score": 0.21248914301395416}, "uuid": "38bf4bfd-c55d-4647-988a-a25059d64e9f"}, {"page_content": "Pierwszy człon bywa także łączony ze słowem \"pora\" w pierwotnym, prasłowiańskim (\"*pora\") znaczeniu ‘parcie, napieranie’, ‘siła, wysiłek, pełnia sił’, ‘okres wysiłku, wytężonej pracy’. Według Jacka Banaszkiewicza trójka bóstw rugijskich nie jest przypadkową grupą bóstw, lecz jest grupą bóstw, która patronować ma podstawowym dla egzystencji społeczeństwa dziedzinom. Rugiewita uznaje za boga naczelnego Ranów, który patronuje wojnie i społeczności, a Porewita i Porenuta uznaje za boskich bliźniaków, którzy swoimi uniwersalnymi cechami uzupełniają bóstwo naczelne. Banaszkiewicz wskazuje, że częstą cechą boskich bliźniaków jest powtórzenie pierwszego rdzenia imienia lub drugiej części imienia; według niego \"Porewit\" i \"Porenut\" posiadają wspólny, pierwszy człon. Wskazuje także, że bliźniacy często posiadają cechy przeciwstawne; Porewita uznaje za „pozytywnego” bliźniaka, którego imię należy rozumieć jako ‘Pana siły, Pana, który się ze wszystkim potrafi uporać’ (przyrostek \"-wit\" ‘pan’), Porenuta uznaje zaś za „negatywnego” bliźniaka i tłumaczy jego imię jako ‘Pana wsparcia potrzebującego’ interpretując przyrostek \"-nut\" jako \"-nud\" i łącząc ten przyrostek ze staropolskim \"nuda\" i niemieckim \"Nut\" oznaczającymi ‘potrzeba, przymuszenie’. Banaszkiewicz wskazuje także na fakt, że oboje mają po pięć twarzy, dwie mniej niż Rugiewit, przy czym Porenut posiada tylko cztery twarze na głowie, a piątą trzyma rękoma na piersi, co według niego może wskazywać na uszczerbienie znaczenia jego postaci wobec Porewita. Ważne może być również to, że prawa ręka podtrzymuje piątą twarz, a lewa trzyma ją za czoło. Za łączeniem pierwszego członu zarówno Porewita, jak i Porenuta, ze słowem \"pora\" opowiada się także Andrzej Szyjewski.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=789187", "fragment_id": "1025070/2", "subtitle": "", "title": "Porenut", "document_id": "1025070", "start_index": 2284.0, "parentId": 789187.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16701892018318176}, "uuid": "9de6f544-5029-4ee2-bb46-dc1f34424c7d"}, {"page_content": "Słowianie byli politeistami, co oznacza, że czcili wielu bogów i bogiń. Bogowie Słowian znani są przede wszystkim z niewielkiej ilości kronik i latopisów, czy niezbyt dokładnych chrześcijańskich kazań przeciwko pogaństwu. Dodatkowymi, liczniejszymi źródłami, w których zachowały się słowiańskie teonimy, są imiona, nazwy własne, nazwy miejscowe, święta ludowe, a także język, w tym powiedzenia.\nInformacje o religii słowiańskiej, w tym o bogach, są skąpe, ponieważ chrześcijańscy misjonarze nie byli zbyt zainteresowani życiem duchowym Słowian. Nie zachowały się także żadne przekazy spisane bezpośrednio przez przedchrześcijańskich Słowian. Podczas misji chrystianizacyjnych bóstwa z jednej strony były demonizowane, co miało na celu odstraszać od wyznawania ich, a z drugiej strony ich cechy i funkcje zostawały przejmowane przez świętych, co miało sprawić, że nowa religia będzie mniej obca.\nBóstwa ogólnosłowiańskie.\nZ powodu niewielkiej ilości źródeł, nie ma wśród badaczy mitologii słowiańskiej konsensusu na temat zasięgu kultu nawet najważniejszych bóstw. W tym akapicie wymienione są te, których zasięg ogólnosłowiański uznaje się najczęściej. Oprócz tych, czasami wskazuje się także na wschodniosłowiańską Mokosz (domniemany toponim w Czechach), oraz na wschodniosłowiańskiego Strzyboga (toponimy w Polsce).\nBóstwa naczelne.\nNa podstawie zrekonstruowanych mitów wokół postaci Peruna i Welesa część badaczy uważa, że obaj ci bogowie są bóstwami naczelnymi. Występują przede wszystkim w micie stworzenia świata. Według niektórych badaczy, para tych bogów dowodzi „słowiańskiego dualizmu”, jednak w tej sprawie także nie ma konsensusu, a ci, którzy zakładają, że taki dualizm w mitologii mógł istnieć, zaznaczają, że słowiański dualizm prawdopodobnie nie był tak skrajny jak w chrześcijaństwie czy zaratusztrianizmie.\nBóstwa wymienione bezimiennie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=625504", "fragment_id": "854922/0", "subtitle": "", "title": "Lista bóstw słowiańskich", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 625504.0, "document_id": "854922", "score": 0.7278801202774048}, "uuid": "dc29667b-c209-46c4-a326-557dfac1f83d"}]}
{"id": "q_501", "question": "Z czego sporządza się pikle?", "answer": [{"page_content": "Pikle – mieszanka ogórków, marchwi, dyni, cebuli i zielonych pomidorów w ostrej marynacie warzywnej.\nPo wstępnym krojeniu warzywa zostają posolone i są przechowywane w emaliowanej misce bądź kamiennym garnku. Po odcedzeniu płynu, nagromadzonego w wyniku procesów chemicznych zainicjowanych przez sól, warzywa zostają umieszczone w słoikach i zalane marynatą w wysokiej temperaturze, sporządzoną na bazie wody, cukru, gorczycy i octu. Słoiki zostają następnie hermetycznie zamknięte i poddane procesowi pasteryzacji.\nPikle w niektórych regionach Polski są robione z samych mocno dojrzałych ogórków, odskórowanych, wydrążonych z nasion, pokrojonych wzdłuż w połówki bądź ćwiartki w zależności od wielkości. Zostają zalane marynatą, jak wyżej i przechowywane w słoikach.\nPikle stanowią dodatek do potraw, w szczególności mięsnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=722749", "fragment_id": "852267/0", "subtitle": "", "title": "Pikle", "parentId": 722749.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "852267", "score": 1.0}, "uuid": "6e16ebe6-d5e6-4f2f-a9f2-913a1089cd37"}, {"page_content": "Mięso.\nRodzaje spożywanego mięsa określane są przez zasady żywieniowe wskazane przez Koran. Je się głównie wołowinę, baraninę, drób oraz ryby. Z mięsa przyrządza się na przykład kebab, tikka i szawarma. W wielu krajach popularny jest rodzaj gołąbków w kiszonych liściach winogronowych, zwanych dolma. Do mięs podaje się często ryż. W Maghrebie popularniejszy jest kuskus, czyli pszenna kasza. Ziemniaki dodaje się raczej do sałatek, w których najczęściej używanym składnikiem są pomidory i ogórki. Popularne są też pikle, przyrządzane z ogórków, marchwi, białej rzepy i limonek – nazywane torszi lub muchallal. Inne ważne składniki to cebula i czosnek oraz ciecierzyca, z której przyrządza się m.in. pastę zwaną hummus.\nNapoje.\nNajpopularniejszymi napojami są kawa i herbata. Kawę częściej pije się obecnie na wschodzie świata arabskiego (dodaje się do niej kardamonu, wody różanej oraz cynamonu). W Maghrebie najpopularniejszym napojem jest mocna miętowa herbata, często serwowana z migdałami. Arabowie chętnie piją też soki ze świeżych pomarańczy, limonek i granatów.\nTypowe orientalne składniki i potrawy.\nOprócz tych dań, popularne są inne jednogarowe znane jako ragoût (w tym z baraniny lub z koźlęcia-Mermez) czy flaczki; a także liczne sałatki, w których dominuje pomidor, papryka, ryż. Także ryby takie jak dorada, dorsz czy karmazyn nie należą do rzadkich w potrawach arabskich.\nZasady zachowania się przy stole arabskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2782079", "fragment_id": "1598885/3", "subtitle": "", "title": "Kuchnia arabska", "document_id": "1598885", "start_index": 2841.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2782079.0, "score": 0.19570289552211761}, "uuid": "615c3c87-88ba-4ba5-bb37-c79d9ea108c0"}, {"page_content": "Branston – brytyjska marka produktów spożywczych, należąca do przedsiębiorstwa Mizkan.\nGłównym produktem sprzedawanym pod tą marką są pikle (Branston Pickle) – mieszanka warzyw (brukwi, marchwi, cebuli, korniszonów, kalafiora i kabaczków) marynowanych w sosie z dodatkami. Inne produkty marki Branston to różnego rodzaju sosy (m.in. ketchup i \"brown sauce\"), fasolka w sosie pomidorowym oraz przekąski.\nMarka Branston powstała w 1922 roku, początkowo należąc do przedsiębiorstwa Crosse &amp; Blackwell. Jej nazwa pochodzi od wsi Branston w hrabstwie Staffordshire. Od 2002 roku marka Branston należała do przedsiębiorstwa Premier Foods, w 2013 roku została sprzedana japońskiej spółce Mizkan.\nWielkość sprzedaży Branston Pickle wynosi około 28 mln słoików rocznie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3105731", "fragment_id": "131155/0", "subtitle": "", "title": "Branston (marka)", "document_id": "131155", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3105731.0, "score": 0.3054521083831787}, "uuid": "5bc5d7b8-0c77-4454-bfc2-450c7ad8dcb9"}, {"page_content": "Banderilla (l.mn. \"banderillas\") – odmiana hiszpańskiej przekąski (tapas).\nBanderilla składa się z produktów nadzianych na drewniany szpikulec długości około 10 cm (może to być wykałaczka). Nadziewa się na niego najczęściej pikle, np. ogórki, oliwki, cebulę, paprykę chili, ale może to też być jajko lub kawałek chleba. Istotą dania jest umiejętne połączenie smaku kwaśnego (pikle) z ostrym (chili).\nNazwę przyjęto od kolczastej rzutki używanej podczas walki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2975574", "fragment_id": "1186215/0", "subtitle": "", "title": "Banderilla", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1186215", "parentId": 2975574.0, "score": 0.6449120044708252}, "uuid": "cf240d46-c2d5-40ab-a3bd-104ea5417de8"}, {"page_content": "Tsukemono (jap. 漬物; (1) tsukemono, (2) pikle, (3) japońskie warzywa marynowane) – integralna część japońskich posiłków, charakterystyczne dla kuchni japońskiej marynowane warzywa (bardzo rzadko niektóre owoce, czasami do mieszanek marynat dodaje się wodorosty i inne owoce morza, aby uzyskać różnorodne smaki).\nOpis.\nIstnieje wiele różnych metod przygotowywania marynowanych warzyw w Japonii. Najwcześniejsze tsukemono były warzywami konserwowanymi w soli. Jednak w trakcie rozwoju kuchni japońskiej odkryto i wprowadzono w życie nowe sposoby konserwowania warzyw, które są istotnym składnikiem diety w tym kraju. Historycznie, w okresie zimowym, zwłaszcza w północnej części Japonii, panował deficyt świeżych warzyw. Tsukemono stało się zatem ważnym elementem w utrzymaniu zbilansowanej diety przez wszystkie miesiące w roku. \nTsukemono może być fermentowane, jak i konserwowe, z solanki, a każdy region w Japonii ma własną odmianę. I tak np. \"teppō-zuke\" to specjalność prefektury Gunma, \"nozawana\" (\"Brassica rapa\" L. var. \"hakabura\") jest popularna w Nagano, a \"takana\" (\"Brassica juncea\" var. \"integrifolia\") na Kiusiu. W Kanazawie specjalność tsukemono zwana \"kabura-zushi\" łączy w sobie plasterki rzepy (\"kabu, kabura, Brassica rapa\"), i ryby. W prefekturze Akita rzodkiew japońska (\"daikon\") jest przypalana przed marynowaniem w soli i otrębach ryżowych. Taka forma nazywa się \"iburi-gakko\" (wędzone pikle z \"daikonu\"). \nJasne, żywe kolory tsukemono dodają kontrastu i artyzmu innym potrawom, a ostry aromat i cierpki smak uzupełniają szeroką gamę doznań smakowych. Tsukemono zawierają enzymy i probiotyki, które pomagają poprawiać trawienie. Ponadto mają duże ilości witamin z grupy B.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5023709", "fragment_id": "282738/0", "subtitle": "", "title": "Tsukemono", "document_id": "282738", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5023709.0, "score": 0.31051596999168396}, "uuid": "12d5eca2-21ac-4fa9-bf20-083f3ca548f9"}, {"page_content": "Umeboshi (jap. 梅干し ume-boshi) – morele japońskie marynowane w soli, zazwyczaj barwione na czerwony kolor przez dodanie shiso (pachnotka zwyczajna). Mają wyraźny słono-kwaśny smak. Używa się ich do gotowania (wzmacniają smak). Jedzone często z ryżem jako pikle. Stanowią też m.in. nadzienie onigiri oraz dodatek do drinków. Duże, miękkie umeboshi, po usunięciu nadmiaru soli poprzez moczenie w wodzie, wykorzystywane są jako element sporządzania niektórych rodzajów tempury.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1802163", "fragment_id": "859499/0", "subtitle": "", "title": "Umeboshi", "document_id": "859499", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1802163.0, "score": 0.46579641103744507}, "uuid": "415ce746-d7dc-4ac9-a060-24fa828d0d0d"}, {"page_content": "Ocet (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;acetum&lt;/&gt;) – wodny roztwór kwasu octowego o charakterystycznym ostrym zapachu i kwaśnym smaku, zwykle 6-procentowy lub 10-procentowy. Powstaje w wyniku fermentacji octowej alkoholu. Stosowany jako przyprawa zakwaszająca. Spożywany w nadmiarze jest szkodliwy, w niewielkich ilościach pobudza apetyt i sprzyja lepszemu trawieniu ciężkostrawnych potraw.\nRodzaje octów spożywczych:\nOcet winny gronowy – w zależności od tego, z jakiego powstał wina – może być biały lub czerwony. Przykładem octu winnego owocowego jest ocet jabłkowy z cydru.\nZnany jest też ocet balsamiczny produkowany w okolicach Modeny we Włoszech, o wyjątkowo intensywnym winnym zapachu i łagodnym smaku. Octy winne zachowują do pewnego stopnia smak, a zwłaszcza zapach owoców, cenne zwłaszcza jako przyprawa do sałatek i surówek.\nDość popularne są octy aromatyzowane lub smakowe, otrzymywane (także w warunkach domowych) przez macerowanie w surowym occie ziół, przypraw, warzyw lub owoców takich jak bazylia, tymianek, rozmaryn, różne rodzaje pieprzu, czosnek, cytryna, orzechy itp.\nW kuchni japońskiej i chińskiej popularny i bardzo często używany jest ocet ryżowy, produkowany z gorszych gatunków sake, o przyjemnym zapachu i nieco słodkawym smaku.\nOcet może być istotnym składnikiem sosów (zwłaszcza zimnych, np. większości majonezów, tradycyjnego vinaigrette itp.). Jest też najważniejszym składnikiem zalew stosowanych do konserw z ogórków, grzybów i tzw. pikli (młodych warzyw, orzechów itp., stosowanych jako zakąska lub dodatek do sałatek). Używany też bywa jako składnik zapraw do macerowania mięsa lub ryb przed smażeniem, a zwłaszcza pieczeniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80789", "fragment_id": "652195/0", "subtitle": "", "title": "Ocet", "parentId": 80789.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652195", "score": 0.13149528205394745}, "uuid": "8a1e894b-abeb-424d-84f3-ef37932db3e5"}, {"page_content": "Marynaty – duża grupa przetworów owocowych i warzywnych utrwalonych wskutek dodania kwasów organicznych bez wcześniejszej fermentacji oraz dodatku aromatycznych przypraw. Jako zalewa najczęściej stosowany jest kwas octowy, rzadziej cytrynowy, jabłkowy, winny. Maksymalna kwasowość marynat wynosi 2%. Marynaty najczęściej są pasteryzowane, ponieważ zawartość kwasów nie jest wystarczająca do utrwalenia produktu. Zob. też: konserwacja żywności.\nMarynatą nazywa się też zalewę służącą do przygotowania takiego przetworu.\nPodział marynat.\nZe względu na kwasowość marynaty dzieli się na:\nMarynaty owocowe.\nMarynaty owocowe przygotowuje się ze śliwek, wiśni, czereśni, gruszek i innych owoców. Jako przyprawę dodaje się: liść laurowy, goździki, cynamon, ziele angielskie, pieprz czarny, imbir.\nMarynaty warzywne.\nMarynaty warzywne przygotowywane są z: ogórków całych, krajanych (pikle), młodych niewyrośniętych ogórków (korniszony), buraków ćwikłowych, chrzanu, dyni, zielonych pomidorów. Jako przyprawę dodaje się: liść laurowy, goździki, cynamon, ziele angielskie, pieprz czarny, imbir, a także cebulę, korzenie chrzanu, liście czarnej porzeczki, czosnek, estragon, paprykę, nać pietruszki i selera, nasiona kminku, kopru, kminku i inne. Marynuje się też kwiaty\nMarynaty grzybowe.\n \"Osobny artykuł: Grzyby marynowane.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=526696", "fragment_id": "1555660/0", "subtitle": "", "title": "Marynata (konserwa)", "parentId": 526696.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1555660", "score": 0.19627544283866882}, "uuid": "bc0e30d5-32c7-47f3-ae28-51998b130675"}, {"page_content": "Główny posiłek dnia spożywa się najczęściej wieczorem i stanowi on zazwyczaj swoisty, rodzinny rytuał. Centralne miejsce na stole zajmuje zwyczajowo misa z charakterystycznym indyjskim ryżem, który dzięki dodaniu do gotującej się wody niewielkiej ilości szafranu nabiera specyficznej, żółtawej barwy i delikatnie zmienia smak. Wokół niej ustawia się mniejsze lub większe misy z poszczególnymi potrawami. Klasyczna kompozycja indyjskich dań obejmuje najczęściej 1-2 sałatki, 1 posiłek mięsny lub rybny, kilka niewielkich potraw wegetariańskich, pasty, pikle, pieczywo \"naan\" lub \"ćapati\" i ryż. Potrawy spożywa się tradycyjnie prawą dłonią poprzez nabieranie na pieczywo pozostałych dań.\nInne pory posiłków to skromne śniadanie oraz przekąski \"tandoori\" w ciągu dnia.\nNa południu subkontynentu rozpowszechnione jest o tej porze picie mleka kokosowego obok najczęściej używanego bawolego; stanowi ono również ważny składnik tamtejszych specyfików kulinarnych.\nSposób podania i etykieta.\nTradycyjnie cały posiłek podawany jest na dużych okrągłych tacach (\"thal\") lub na małych (\"thali\"). Na tacach tych ustawia się miseczki (\"'katoris\") z potrawami mięsnymi, warzywnymi, raitą, chutney, z sałatkami i deserami. Pośrodku tacy stawia się miseczkę z ryżem lub chlebkami. Każdy nabiera sobie potrawy w odpowiadającej mu, dowolnej kolejności. Indusi jedząc u siebie w domu nie używają sztućców, jedzenie nabierają palcami.\nPołudniową część Indii wyróżnia także osobliwy sposób podawania posiłków na tzw. \"vazhaillai\". Jest to świeżo zerwany liść bananowca, na którym układane są potrawy wedle rodzinnych zwyczajów i upodobań. Z uwagi na nieskończoną liczbę takich kombinacji trudno jest mówić o przeważających metodach porządkowania dań na liściu – przeważnie jednak dolna połowa \"vazhaillai\" zarezerwowana jest dla wszechobecnego na południu ryżu.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=799553", "fragment_id": "988916/13", "subtitle": "", "title": "Kuchnia indyjska", "document_id": "988916", "start_index": 18980.0, "parentId": 799553.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1267784684896469}, "uuid": "a1a323b2-d457-4d0e-9a17-1e7a46b028d2"}, {"page_content": "Mezes, lm \"mezedes\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;μεζές, μεζέδες&lt;/&gt;, z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;meze&lt;/&gt; od pers. \"maze\" مزه) – w kuchni greckiej potrawa lub ich zestaw, podawanych jako zimna przystawka do dania głównego albo jako zakąska, zwykle do wódki (uzo lub tsipuro).\nW skład greckich mezedes najczęściej wchodzą: plaster sera feta i nieco oliwek polanych oliwą, z lekka przyprawionych (np. posypanych oregano), podanych z pieczywem. Może to być również bardzo niewielka porcja owoców morza, zazwyczaj marynowanych, bądź też nieduża porcja dojrzewającego albo wędzonego mięsa czy wędliny (kiełbaski, szynka, salami), lecz zawsze z dodatkiem pieczywa. Do kategorii tych przekąsek należą także: pikle, smażone kalmary, smażony ser, jajka, czerwona ikra, frytki, gotowana fasola.\n\"Piato mezedes\" (πιάτο μεζέδες) to wiele różnych zakąsek, podanych jako większe danie (plateau) na wspólnym talerzu.\nPod nazwą \"meze, meza\" (мезе, меза) jest przystawką znaną też w jadłospisie innych kuchni bałkańskich (albańskiej, bułgarskiej, macedońskiej, serbskiej) oraz bliskowschodnich (zwłaszcza libańskiej), a także kaukaskich (Gruzja, Armenia).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2148995", "fragment_id": "437712/0", "subtitle": "", "title": "Meze", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "437712", "parentId": 2148995.0, "score": 0.17039258778095245}, "uuid": "69ecea22-5e8a-4b35-a69d-106ae022136b"}]}
{"id": "q_502", "question": "Jak nazywała się seria radzieckich załogowych statków kosmicznych przeznaczonych do transportu astronautów na stacje orbitalne?", "answer": [{"page_content": "Sojuz (ros. Союз, \"związek,\" także \"sojusz\") – nazwa serii radzieckich i rosyjskich wielomiejscowych pojazdów kosmicznych przeznaczonych do długotrwałych lotów po orbicie okołoziemskiej oraz do manewrowania i łączenia się z innymi obiektami w przestrzeni kosmicznej. Mogą one zabrać na pokład załogę liczącą maksymalnie trzy osoby. Od 1967 r. służą jako środek transportu kosmonautów na orbitę. Zgodnie z radziecką tradycją nazwę \"Sojuz\" używano także do rakiety nośnej, która wynosiła na orbitę ten statek kosmiczny.\nHistoria rozwoju statków kosmicznych Sojuz.\nWczesne projekty.\nW 1962 w biurze doświadczalno-konstrukcyjnym kierowanym przez Siergieja Korolowa (OKB-1 – obecnie RKK Energia) powstała koncepcja stworzenia kompleksu rakietowo-kosmicznego o nazwie Sojuz. Celem projektu było przeprowadzenie załogowego lotu wokół Księżyca. W skład wspomnianego kompleksu miały wchodzić trzy oddzielne pojazdy: załogowy statek kosmiczny oznaczony jako 7K (pierwotna nazwa Sojuz A) oraz dwa bloki napędowe: 9K (Sojuz B) i 11K (Sojuz W). Sojuz A miał być pojazdem dla dwuosobowej załogi. Moduł Sojuz B był członem napędowym pozwalającym na skierowanie statku załogowego w kierunku Księżyca. Z kolei Sojuz W miał być wyposażony w zbiorniki z paliwem, które zasilałyby silniki Sojuza B. Każdy z tych pojazdów kosmicznych miał być oddzielnie wynoszony na orbitę okołoziemską przy pomocy rakiet nośnych typu R-7. Połączenie wszystkich modułów w jedną całość miało nastąpić dopiero na orbicie. Operacja ta nastręczała konstruktorom najwięcej problemów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=743194", "fragment_id": "805891/0", "subtitle": "", "title": "Sojuz (pojazd kosmiczny)", "parentId": 743194.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "805891", "score": 0.6769714951515198}, "uuid": "0362b88a-710b-4e3d-8e8b-5ceec88de323"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serii statków kosmicznych. Zobacz też: osiedle Woschod w obwodzie moskiewskim.\nWoschod (ros. Восход, \"wschód\" – zjawisko astronomiczne) – seria radzieckich załogowych statków kosmicznych, będących modyfikacją poprzedniej serii Wostok (ros. \"wschód\" – strona świata). Były pierwszymi pojazdami kosmicznymi zabierającymi na pokład więcej niż jednego kosmonautę.\nGłównym celem programu było przeprowadzenie pierwszego spaceru kosmicznego. Dodatkowym celem propagandowym było opracowanie i wystrzelenie na orbitę pierwszego wieloosobowego statku kosmicznego. Po osiągnięciu obu celów program przerwano, aby skoncentrować siły i środki na realizacji bardziej ambitnego programu Sojuz.\nHistoria.\nW 1963 roku ZSRR znacząco prowadził w wyścigu kosmicznym z Stanami Zjednoczonymi. W biurze konstrukcyjnym Siergieja Korolowa OKB-1 opracowywano projekt statku kosmicznego nazwanego 7K. W założeniach był to dwuosobowy statek z możliwościami połączenia się zarówno z innymi statkami jak i blokami napędu. Przewidywano zakończenie prac i pierwszy lot w roku 1966. Z powodu znaczenia prestiżu światowego nie można było pozwolić sobie na trzyletnią przerwę w lotach załogowych. Publiczne zapowiedzi NASA w sprawie statków Gemini, sugerowały, że pomimo ich małych rozmiarów miały one wykonywać wiele zadań. Ich głównym celem miało być opanowanie technologii, które amerykanie mogli wykorzystać do lotów księżycowych. W ZSRR w 1963 roku postanowiono wybudowanie czterech Wostoków bez przekazywania zapowiedzi o ewentualnych misjach. W zakładach projektowych stwierdzono, że dobrym pomysłem będzie przedłużenie działania systemów podtrzymywania życia. W ten sposób misja mogła by osiągnąć czas trwania powyżej dziesięciu dni w stosunku do dotychczasowych ośmiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102351", "fragment_id": "660167/0", "subtitle": "", "title": "Woschod", "document_id": "660167", "start_index": 1.0, "parentId": 102351.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32579511404037476}, "uuid": "25cdd331-fcb2-46da-b7c8-80135970cca1"}, {"page_content": "Sojuz 7KT-OK ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Союэ 7КТ-ОК&lt;/&gt;) – radziecki statek kosmiczny przeznaczony do lotów załogowych. Został zaprojektowany w celu transportu załogi na pierwszą stacji kosmiczną, Salut 1 („Т” w oznaczeniu znaczy транспортный – transportowy).\nStatki tej wersji posiadały nowy port cumowniczy typu SSWP i umożliwiały przejście załogi z modułu orbitalnego na pokład bazy orbitalnej. Odbyły się dwa loty załogowe, w pierwszym z nich kosmonautom nie udało się dostać na pokład stacji, natomiast drugi przebiegał pomyślnie aż do odłączenia od stacji Salut. W wyniku dekompresji statku trzyosobowa załoga Sojuza 11 udusiła się. Tragedia wymusiła rewizję projektu i wprowadzenie lepszych systemów podtrzymywania życia; statki Sojuz 7KT-OK zostały zastąpione przez Sojuzy drugiej generacji, Sojuz 7K-T.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3451867", "fragment_id": "919937/0", "subtitle": "", "title": "Sojuz 7KT-OK", "parentId": 3451867.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "919937", "score": 0.722347617149353}, "uuid": "b584a9af-c9d4-4555-8258-ce851208a1c8"}, {"page_content": "Statki typu 7K-T były podstawowym środkiem transportowym radzieckiego programu załogowego w latach 1971-1981. W sumie z ich udziałem zrealizowano 29 załogowych wypraw na stacje: Salut i Ałmaz (Salut 3, Salut 4, Salut 5 i Salut 6). Były to również pierwsze pojazdy działające w ramach programu Interkosmos. Indeks wprowadzony przez ministerstwo obrony Związku Radzieckiego dla wersji cywilnych, udających się w kierunku stacji Salut to 11F615A8 (11Ф615А8), a dla wersji wojskowych, do stacji Ałmaz to 11F615A9 (11Ф615А9). Zamiast baterii słonecznych wyposażony był w akumulatory i był zdolny w locie autonomicznym pozostawać na orbicie przez 3 dni, a w składzie stacji orbitalnej przez 60 dni.\n7K-TM (Projekt ASTP).\n \"Osobny artykuł: Sojuz 7K-TM.\"\n24 maja 1972 Związek Radziecki oraz Stany Zjednoczone podpisały umowę dotyczącą współpracy w kosmosie, która przewidywała m.in. wspólny lot załogowy statków Sojuz i Apollo. Program otrzymał nazwę ASTP (\"Apollo-Soyuz Test Project\"). Jeszcze w tym samym roku radzieccy inżynierowie przystąpili do prac nad modyfikacją statku 7K-T. Specjalnie na potrzeby wspomnianej misji przygotowali wersję oznaczaną jako 7K-TM (TM – oznaczało transportowy modyfikowany). Statek był przeznaczony dla dwóch kosmonautów. Indeks wprowadzony przez ministerstwo obrony Związku Radzieckiego dla tego modelu to 11F615A12 (11Ф615А12).\nPojazd otrzymał nowe androgenne peryferyjne urządzenie cumownicze APAS-75, które pozwalało zacumować Sojuza do śluzy powietrznej zainstalowanej na statku Apollo. Poza tym poprawiono system podtrzymywania życia oraz zainstalowano ponownie baterie słoneczne. Zastosowane środki wydłużyły do siedmiu dni czas autonomicznego lotu tej wersji pojazdu. Podczas startu nowego statku po raz pierwszy użyto nowej, zmodyfikowanej rakiety nośnej typu Sojuz U.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=743194", "fragment_id": "805891/6", "subtitle": "", "title": "Sojuz (pojazd kosmiczny)", "source": "wikipedia", "start_index": 9091.0, "document_id": "805891", "parentId": 743194.0, "score": 0.34753406047821045}, "uuid": "0ef7e153-ddb6-473a-93bc-ad1c45616689"}, {"page_content": "W 1969, gdy było wiadomo, że wyścig na Księżyc wygrały Stany Zjednoczone, w ZSRR intensywnie rozpoczęto prace nad skonstruowaniem długotrwałej stacji orbitalnej. Problem dostarczania na jej pokład kosmonautów rozwiązano poprzez stworzenie w krótkim czasie nowej wersji Sojuza oznaczonej jako 7KT-OK (7К-Т) (litera T oznaczała statek transportowy). Pojazd wyposażono w aktywny węzeł cumowniczy posiadający wewnętrzny luk przejściowy. Podczas dwóch pierwszych lotów załogowych kosmonauci nie używali skafandrów. Pierwszy start statku nastąpił 23 kwietnia 1971. Trójka kosmonautów na pokładzie Sojuza 10 miała przycumować swój statek do stacji Salut 1, przejść na jego pokład i pracować tam przez kilka tygodni. Pierwsza faza operacji dokowania przebiegła prawidłowo, ale później kosmonauci nie mogli otworzyć wewnętrznego włazu i musieli przedwcześnie wrócić na Ziemię. Kolejny lot załogowy tego typu statku miał tragiczny finał. Po trzech tygodniach pobytu na stacji Salut podczas powrotu Sojuza 11 na Ziemię doszło do rozhermetyzowania kabiny i śmierci kosmonautów Dobrowolskiego, Wołkowa i Pacajewa.\n7K-T.\n \"Osobny artykuł: Sojuz 7K-T.\"\nPo katastrofie Sojuza 11 stało się jasne, że statek musiał zostać przekonstruowany, aby zapewnić maksymalne bezpieczeństwo kosmonautom. Wprowadzono także zasadę, że podczas krytycznych faz lotu: startu, operacji dokowania oraz lądowania załoga była ubrana w skafandry kosmiczne Sokoł-K. Modernizacja Sojuza, w tym nowy system podtrzymywania życia spowodował, że wzrosła waga statku i loty na jego pokładzie mogło odbywać nie więcej niż dwóch kosmonautów. Ogniwa słoneczne zastąpiono bateriami, które posiadały zapas energii na około dwa dni. Poza tym zainstalowano na statku nowy system zbliżania oraz ulepszony system spadochronów. Pierwszy start zmodyfikowanego Sojuza 14 nastąpił 3 lipca 1974. Pomimo różnych modyfikacji, jakie statek przechodził w późniejszych latach, utrzymano dla niego oznaczenie 7K-T.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=743194", "fragment_id": "805891/5", "subtitle": "", "title": "Sojuz (pojazd kosmiczny)", "parentId": 743194.0, "start_index": 7143.0, "document_id": "805891", "source": "wikipedia", "score": 0.09370840340852737}, "uuid": "a836c234-a3f3-4111-b37d-39235cb98abe"}, {"page_content": "Sojuz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Союз&lt;/&gt;, „związek”) – seria radzieckich oraz rosyjskich pojazdów kosmicznych. Program zapoczątkowano we wczesnych latach sześćdziesiątych jako część radzieckiego programu lądowania na Księżycu. Do programu zalicza się zarówno kapsuła jak i rakieta nośna, obie pod nazwą „Sojuz”. Należy przy tym zaznaczyć, że nazwa \"Program Sojuz\" ściśle rzecz biorąc odnosi się jedynie do pierwszych lotów kapsuł, mających na celu przygotowanie do lotów na Księżyc. Od misji Sojuz 11 loty realizowano w ramach innych programów – Ałmaz, Salut, Mir i ISS.\nZ lądowania na Księżycu zrezygnowano, kiedy piętrzące się problemy techniczne uczyniły oczywistym fakt, że Amerykanie dotrą na niego pierwsi. Sojuz przetrwał jednak koniec radzieckich marzeń o Księżycu i rozwinął się w serię cywilnych i wojskowych pojazdów, wykorzystywanych głównie wspólnie ze stacjami kosmicznymi.\nKapsuła.\n \"Osobny artykuł: Sojuz (pojazd kosmiczny).\"\nKapsuły Sojuz są produkowane od prawie 50 lat – w tym czasie zbudowano ponad 240 pojazdów. Sojuzy okazały się najbardziej długowiecznym załogowym pojazdem kosmicznym w historii. Długowieczność zawdzięczają między innymi łatwości modyfikacji, modernizacji i przystosowywania do różnorodnych misji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102905", "fragment_id": "660401/0", "subtitle": "", "title": "Program Sojuz", "parentId": 102905.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "660401", "score": 0.3161023259162903}, "uuid": "2bbed0b2-c6ca-4dd8-8cd7-ea86e0312970"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n \nTKS (ros. Транспортный корабль снабжения, trb. \"Transportnyj korabl snabżienia\"; w tłum na pol. \"Transportowy statek zaopatrzeniowy\") – radziecki załogowy statek kosmiczny zaprojektowany pod koniec lat 60. XX wieku, przewidziany do wymiany załóg i zaopatrywania radzieckich wojskowych stacji orbitalnych Ałmaz. Został zaprojektowany w wersjach załogowej i dostawczej. Ze względu na zamknięcie programu Ałmaz nie został umieszczony w kosmosie w wersji załogowej, odbyło się tylko kilka lotów testowych&lt;ref name=\"EA/TKS\"&gt;Mark Wade: TKS. [w:] \"Encyclopedia Astronautica\" [on-line]. [dostęp 2016-01-23].zły zapis daty dostępu&lt;/ref&gt;.\nStatek TKS miał składać się z dwóch głównych części:\nObydwa moduły mogły być stosowane także niezależnie od siebie jako statki załogowe (WA) lub zaopatrzeniowe (FGB). FGB mógł być także używany jako moduł manewrowy dla systemu Ałmaz/TKS.\nPrzeprowadzono kilka lotów testowych kompletnych statków TKS i samych kapsuł, jednak system ten nie został nigdy wykorzystany operacyjnie w roli, dla jakiej został skonstruowany. W późniejszych latach na bazie bloku FGB z tego projektu powstały inne statki i moduły orbitalne, m.in. cztery laboratoria stacji Mir&lt;ref name=\"EA/FGB\"&gt;Mark Wade: TKS FGB. [w:] \"Encyclopedia Astronautica\" [on-line]. [dostęp 2016-01-23].zły zapis daty dostępu&lt;/ref&gt; i rosyjski moduł Zaria Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Spółka Excalibur Almaz planowała wykorzystanie zmodernizowanego sprzętu z projektów TKS i Ałmaz do programu turystyki kosmicznej oraz lotów zaopatrzeniowych na ISS.\nProgram TKS.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633619", "fragment_id": "1608341/0", "subtitle": "", "title": "TKS (statek kosmiczny)", "parentId": 2633619.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1608341", "source": "wikipedia", "score": 0.5365424156188965}, "uuid": "1b37f73b-c53d-4666-8b1d-3a2a479b5f04"}, {"page_content": "Program Wostok (ros. Восто́к – „Wschód”) – pierwszy radziecki program załogowych lotów kosmicznych, którego największym osiągnięciem było umieszczenie po raz pierwszy człowieka na orbicie okołoziemskiej. Do realizacji programu wykorzystano specjalnie skonstruowany statek kosmiczny Wostok oraz zaadaptowaną z istniejącego ICBM rakietę Wostok.\nW celu przetestowania pojazdów pod kątem lotów z udziałem ludzi, wystrzelono szereg prototypowych Wostoków, z manekinami oraz co najmniej pięcioma zwierzętami na pokładzie:\n7 marca 1960 do pierwszej grupy kosmonautów zaliczono 12 osób: Iwan Anikiejew, Walerij Bykowski, Borys Wołynow, Jurij Gagarin, Wiktor Gorbatko, Władimir Komarow, Aleksiej Leonow, Grigorij Nielubow, Andrijan Nikołajew, Paweł Popowicz, Gierman Titow i Gieorgij Szonin.\nWkrótce dołączyli do nich: Jewgienij Chrunow, Dimitrij Zaikin, Walentin Fiłatjew, Paweł Bielajew, Wałentyn Bondarenko, Walentin Warłamow, Mars Rafikow i Anatolij Kartaszow.\nLatem 1960 wydzielono sześcioosobową grupę, która zaczęła bezpośrednie przygotowania do pierwszego lotu człowieka w kosmos. W skład tej grupy weszli: Jurij Gagarin, Gierman Titow, Andrijan Nikołajew, Paweł Popowicz, Grigorij Nielubow i Walerij Bykowski.\nW każdym z lotów załogowych uczestniczył jeden kosmonauta:\nPoczątkowo planowano jeszcze siedem lotów statków Wostok, jednak w kwietniu 1966 roku anulowano je, by zwiększyć nakłady na program księżycowy.\nNastępnym radzieckim programem lotów załogowych był Woschod.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=183394", "fragment_id": "3633/0", "subtitle": "", "title": "Program Wostok", "document_id": "3633", "start_index": 0.0, "parentId": 183394.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18594396114349365}, "uuid": "489af895-a4e2-4d92-bd33-f5d78a23489c"}, {"page_content": "1 stycznia 1965 roku dekretem Komitetu Centralnego KPZR zdecydowano o powołaniu programu radzieckich wojskowych stacji kosmicznych, mającego być odpowiedzią na amerykański program Manned Orbiting Laboratory. W skład systemu miała wchodzić załogowa stacja orbitalna wyposażona w dwa porty dokujące, umożliwiająca rotowanie załóg i dostarczanie zaopatrzenia. Projekt ten realizowany był w programie Ałmaz. Do obsługi stacji i przenoszenia załogi stworzono transportowiec TKS.\nProgram podzielono pierwotnie na dwie fazy. Pierwszą było wysłanie na orbitę pierwszej generacji stacji Ałmaz (w tajemnicy, w ramach programu Salut) i obsługa ich przy pomocy załogowych promów Sojuz. Loty te odbyły się w latach 70. XX wieku, a stacje dostały desygnaty Salut 2, Salut 3 i Salut 5. Faza druga miała rozpocząć się w 1982 roku od wysłania na orbitę stacji kolejnej generacji OPS-4, program jednak został anulowany w 1979 roku.\nPrace nad samym pojazdem załogowo-towarowym TKS rozpoczęły się w 1969 roku, lecz dopiero dekret z 1970 formalnie zatwierdził realizację sprzętu i jego wykorzystanie w drugiej fazie programu Ałmaz. System, składający się z kapsuły załogowej o desygnacie 11F74 (pierwotnie zaplanowanej dla Ałmazów pierwszej fazy) oraz pojazdu transportowo-załogowego o desygnacie 11F77 miał być gotowy do lotów w ostatnim kwartale 1972 roku. System miał umożliwiać wysłanie trzyosobowej załogi i zapewnienie jej zapasów na 90-dniową misję na orbicie. Statek TKS został zaprojektowany przez Władimira Czełomieja jako statek załogowy wystrzeliwany rakietą nośną Proton.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633619", "fragment_id": "1608341/1", "subtitle": "", "title": "TKS (statek kosmiczny)", "source": "wikipedia", "start_index": 1635.0, "document_id": "1608341", "parentId": 2633619.0, "score": 0.2387724071741104}, "uuid": "cb36ef8d-5463-40cc-b457-efa44b921865"}, {"page_content": "Wostok (ros. \"\"Wschód\" – strona świata\") – seria radzieckich jednoosobowych pojazdów kosmicznych.\nKonstrukcja Wostoka była bazą do opracowania kolejnych statków kosmicznych, przede wszystkim Woschoda i Sojuza. Statki z serii Wostok były wynoszone z kosmodromu Bajkonur za pomocą rakiet typu Wostok 8K72 i jej pochodnych, np. Wostok 8K72E, która wynosiła prototypy Wostoka, nazywane Korabl-Sputnik.\nStatki Wostok odbyły sześć lotów w kosmos między kwietniem 1961 roku a czerwcem 1963 roku. Każdorazowo były pilotowane przez jednego kosmonautę. Poprzedziło je siedem startów (5 udanych) prototypów i statków testowych, Korabl-Sputnik, numerowanych od 1 do 5.\nKonstrukcja Wostok składała się z dwóch części: sferycznej kabiny załogowej i modułu technicznego w kształcie stożka, wyposażonego w silnik hamujący typu TDU-1. Moduł techniczny był odrzucany przed rozpoczęciem powrotu. W końcowej fazie powrotu na Ziemię, pilot katapultował się i lądował za pomocą spadochronu.\nWybrane dane techniczne:\nW kosmos zostało wystrzelonych sześć pojazdów tego typu.\nPomyślnie wystrzelono też pięć prototypów:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102876", "fragment_id": "660391/0", "subtitle": "", "title": "Wostok (statek kosmiczny)", "parentId": 102876.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "660391", "score": 0.14295993745326996}, "uuid": "af429d9f-1aa7-47bd-89bb-1fa9e92b2f4b"}]}
{"id": "q_503", "question": "Jak nazywa się pierwsza dama opery grająca główne role?", "answer": [{"page_content": "Primadonna (z wł. \"prima donna\" = pierwsza dama) – główna śpiewaczka operowa w teatrze operowym. Zwykle sopran. \nWedług stereotypu primadonna jest nieprzewidywalna, kapryśna, egoistyczna, ma wysokie mniemanie o własnej wartości. Toteż w języku polskim słowo to ma raczej konotację negatywną, groteskową. Modelowym archetypem primadonny jest np. postać La Carlotty w musicalu \"Upiór w Operze\".\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308906", "fragment_id": "1447191/0", "subtitle": "", "title": "Primadonna", "parentId": 308906.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1447191", "score": 0.5}, "uuid": "d9ba06f4-6f74-4571-a985-b54163b5f759"}, {"page_content": "Następny dzień rozpoczyna się od próby baletu podczas której Buquet straszy tancerki tajemniczym duchem (\"Magical Lasso\"). Z kolei właściciele opery przebywający w swoim biurze, a jak się potem okazuje również Raoul i Carlotta otrzymują serię listów (\"Notes\") z wytycznymi co do premiery nowego przedstawienia \"Il Muto\", w którym według autora listów podpisanego jako „O.G.” to Christine ma zagrać główną rolę. Ta informacja doprowadza do szału Carlottę, dlatego Firmin i Andre postanawiają zignorować listy i obsadzić Carlottę w głównej roli (\"Prima Donna\"), zaś Christine w pobocznej roli niemej.\nPodczas \"Il Muto\" (\"Poor Fool, He Make Me Laugh\") przedstawienie przerywa Upiór, który kompromituje Carlottę. Występujący kontynuują spektakl w którym Christine pozostaje w roli drugoplanowej, ale Upiór morduje goniącego go inspicjenta, Buqueta, co powoduje, że po przerwie to Christine ma zagrać główną rolę. Christine boi się dalszych poczynań Upiora i ucieka, po czym odnajduje ją Raoul (\"Why Have You Brought Me Here\"). Christine przyznaje, że spotkała Upiora i była w jego kryjówce (\"Raoul, I’ve Been There\"). Następnie Christine i Raoul wyznają sobie miłość pieczętując ją pocałunkiem (\"All I Ask of You\"). Z oddali obserwuje ich Upiór, który czuje się zdradzony i grozi kochankom (\"All I Ask of You (Reprise)\"). Na koniec uruchamia mechanizm żyrandola, który z hukiem eksploduje spadając na scenę.\nAkt II.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=802897", "fragment_id": "1024365/7", "subtitle": "", "title": "Upiór w operze (musical)", "parentId": 802897.0, "start_index": 11261.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1024365", "score": 0.19921036064624786}, "uuid": "4002531e-1c46-4ee1-a51a-f29238526b03"}, {"page_content": "Prapremiera opery odbyła się w Nowym Jorku 14 grudnia 1918 roku w Metropolitan Opera, gdzie wystawiono \"Tryptyk\" czyli z \"Płaszcz\", \"Siostra Angelica\" i \"Gianni Schicchi\". Główną rolę, postać Laury, zagrała Florence Easton. Występ został przyjęty pozytywnie. Pomimo wcześniejszych zakazów, aria była bisowana.\nIstnieje ponad 40 nagrań opery. Pierwsze znane nagranie miało miejsce w 1936 roku i zostało wykonane po angielsku w Metropolitan Opera. Pierwsze włoskie nagranie pochodzi z 1949 roku. Wystąpili Licia Albanese i Italo Tajo. Rolę Laury grało wiele znanych śpiewaczek sopranowych. Renata Tebaldi i Fernando Corena wystąpili w duecie w nagraniu z 1962 roku. Pierwsze nagranie z Mirellą Freni pochodzi z 1991 roku.\nAria \"O mio babbino caro\" była wykorzystywana na potrzeby kinematografii. Zastosowanie jej w \"Pokoju z widokiem\" z 1986 roku podkreśla Florencję jako miejsce akcji zarówno opery jak i filmu. \"Włoski dla początkujących\" wydany w 2000 roku pokazuje grupę osób w duńskim miasteczku, dla których Włochy są symbolem ucieczki i romantyzmu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5734183", "fragment_id": "1270423/1", "subtitle": "", "title": "O mio babbino caro", "source": "wikipedia", "start_index": 1727.0, "parentId": 5734183.0, "document_id": "1270423", "score": 0.8440156579017639}, "uuid": "7acd903a-0003-4045-b1a1-90e9150efa26"}, {"page_content": "Główna tytułowa bohaterka jest niema. Rola odtwórczyni tej roli sprowadza się do tańca i gry aktorskiej. Takie potraktowanie tej roli wynikło z tego, że ówczesna primadonna opery paryskiej nie była w stanie wykonać partii na miarę partii napisanych dla jej scenicznych partnerów.\nPrapremiera odbyła się 29 lutego 1828 roku w Paryżu. Dwa lata później zaprezentowano ją brukselskiej publiczności. Treść przyczyniła się do wybuchu rewolucji i późniejszego odłączenia Belgii od Holandii. W Polsce premiera odbyła się 15 stycznia 1831 roku w Warszawie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=552052", "fragment_id": "1544435/1", "subtitle": "", "title": "Niema z Portici", "parentId": 552052.0, "start_index": 1552.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1544435", "score": 0.26070350408554077}, "uuid": "2114fd05-3fcc-4086-a100-085d083f1b10"}, {"page_content": "Aria została ponownie użyta w amerykańskim musicalu First Love z 1939 roku. Utwór w wersji angielskiej zaśpiewała główna aktorka Deanna Durbin. W 1984 roku brytyjski muzyk Malcolm McLaren wydał płytę z nową aranżacją arii. Utwór synth-pop o tytule \"Madam Butterfly (Un bel dì, vedremo)\" zajął 13. miejsce na UK Singles Chart.\nHistoria.\nJedną z głównych inspiracji do stworzenia opery była sztuka Davida Belasco traktująca o tej samej historii. W tej wersji bohaterka nie wyobraża sobie idealnego powrotu męża. Teatralna Cio-Cio-San siedzi nieruchomo w milczeniu oczekując na Pinkertona. Scena trwa 14 minut, w trakcie której tło wokół bohaterki zmienia barwę, wskazując na upływający czas. Gra światłocieni, jak i cała scena uznawana była za nowatorską w momencie premiery.\nNagrania.\nPrapremiera opery odbyła się w Rzymie 17 lutego 1904 roku w La Scali. Główną rolę, postać Cio-Cio-San zagrała Rosina Storchio. Występ został negatywnie przyjęty. Trzy miesiące później premierę miała wersja poprawiona, w której Storchio zastąpiono ukraińską sopranistką Salomeą Kruszelnicką, gdzie bisowano pięć arii.\nIstnieje przynajmniej 130 nagrań opery. Pierwsze znane nagranie miało miejsce w 1909 roku. Opera została wystawiona w języku angielskim, a do głównej roli zaangażowano René Vivienne. Wersja włoska została nagrana w 1921 roku, w której postać Cio-Cio-San zagrała Ottavia Giordano. Tamaki Miura była pierwszą Japonką w roli Cio-Cio-San. Po debiucie w maju 1915 roku, rozpoczęła trasę koncertową po Ameryce Północnej i Europie. \nPierwsze nagranie z Marią Callas pochodzi z 1955 roku. Występ został zrealizowany w La Scali pod batutą Herberta von Karajana. Hiszpańska śpiewaczka, Montserrat Caballé, wielokrotnie wystąpiła w roli Butterfly. Jej najwcześniejszy nagrany występ pochodzi z 1967 roku i został wykonany na zlecenie Philadelphia Lyric Opera Company.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5345027", "fragment_id": "333158/1", "subtitle": "", "title": "Un bel dì, vedremo", "parentId": 5345027.0, "start_index": 1560.0, "source": "wikipedia", "document_id": "333158", "score": 0.7658668756484985}, "uuid": "dbc4612d-afc5-4fdd-9f8e-9d5bd4392a04"}, {"page_content": "Akcja opery rozgrywa się w Polsce, w bliżej nie określonym czasie, w \"dawnej stolicy Polski Gnieźnie i okolicach\" Władysław, pierwszy minister króla Zygmunta, zakochany w królowej Aldamirze i odepchnięty przez nią, mści się oskarżając ją o zdradę małżeńską. Król daje wiarę oskarżeniu, Aldamira zostaje skazana na śmierć, przed którą ratuje ją szlachetny dworzanin Zygmunta, Ziemowit (\"Zenovito\"). Dworzanin i królowa chronią się w puszczy. Po dwudziestu latach Ulderyk, król Węgier, mszcząc krzywdę córki, wyrusza przeciw Zygmuntowi. Jego wojska zwycięsko posuwają się naprzód. Tymczasem Zygmunt z Władysławem trafiają przypadkiem podczas polowania do kryjówki Ziemowita i Aldamiry. Obydwaj są przerażeni ich podobieństwem do dworzanina i królowej od lat uważanych za zmarłych. Ziemowit zapewnia ich jednak, że podobieństwo jest zupełnie przypadkowe: on sam jest skromnym pustelnikiem a Aldamira, jego córką. Dowiedziawszy się o kłopotach króla, aby ratować kraj, radzi mu posłużyć się podstępem, przebrać jego córkę w szaty zmarłej królowej i przedstawić ją jako Aldamirę Ulderykowi. Zygmunt przystaje na propozycję, jest nawet skłonny poślubić sobowtóra swej małżonki. Władysław, który myśli o zdetronizowaniu Zygmunta, ujawnia jednak intrygę Ulderykowi. Aldamira, po przybyciu do obozu ojca, zostaje uwięziona jako oszustka i oddana w ręce Władysława. Zygmunt w decydującej bitwie z Ulderykiem ponosi klęskę i dostaje się do niewoli. Na szczęście Aldamirze udaje się wymknąć Władysławowi i odkryć przed Ulderykiem i Zygmuntem kim naprawdę jest", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1898964", "fragment_id": "871999/3", "subtitle": "", "title": "Zygmunt (opera)", "document_id": "871999", "start_index": 4605.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1898964.0, "score": 0.1468178927898407}, "uuid": "57b40e83-7399-4a66-b13b-b5651964469c"}, {"page_content": "W 1963 i 1965 wystąpiła na Festiwalu w Aix-en-Provence jako pierwsza Dama w \"Czarodziejskim flecie\", w 1967 tamże jako Donna Anna (\"Don Giovanni\"), zaś w 1964 na Festiwalu w Glyndebourne jako Ilia (\"Idomeneusz\"). Od 1963 występowała często w Berlinie. W Metropolitan Opera debiutowała w 1967 roku w roli Zyglidny (\"Walkiria\"; była to jedyna rola, którą wykonywała w tym teatrze); rolę Zyglindy wykonywała tego samego roku również w czasie Osterfestspiele Salzburg (Festiwalu Wielkanocnego w Salzburgu; z nagraniem, dyr. Herbert von Karajan). W 1969 wykonywała w Berlinie i w Wiedniu rolę Amelii (\"Simon Boccanegra\"), odtąd częściej wykonując repertuar włoski. W 1972 wystąpiła jako Agata w głośnej wiedeńskiej produkcji \"Wolnego strzelca\" pod batutą Karla Böhma, zaś w 1973 jako Hrabina Almaviva w Operze Paryskiej na ponowne otwarcie tego teatru. W 1976 zadebiutowała w Covent Garden Theatre jako Donna Anna; ponownie wystąpiła w Londynie w 1978 jako Ariadna. W 1986 wzięła udział w tournée Opery Wiedeńskiej w Japonii, wykonując partię Marszałkowej (\"Kawaler srebrnej róży\"). W 1987 wykonała w Wiedniu rolę Klitajmestry w \"Ifigenii w Aulidzie\" Glucka.\nW 1970 założyła Gundula-Janowitz-Stiftung, fundację mającą na celu wspieranie rozwoju młodych śpiewaków. Prowadziła też wiele kursów mistrzowskich, także po zakończeniu kariery artystycznej. Czynna głównie w latach 60. i 70., w 1990 przeszła na emeryturę. Jej pożegnalnym występem była rola Ariadny w \"Ariadnie na Naksos\" tegoż roku w Operze Wiedeńskiej. W sezonie 1990–1991 była dyrektorem Opery w Grazu. Do innych jej ról należą Elżbieta (\"Tannhäuser\"), Ewa (\"Śpiewacy norymberscy\"), Freja (\"Złoto Renu\"), \"Arabella\", Hrabina (\"Capriccio\"), \"Aida\" i Odabella (\"Attyla\").\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3669995", "fragment_id": "1304597/3", "subtitle": "", "title": "Gundula Janowitz", "parentId": 3669995.0, "start_index": 3114.0, "document_id": "1304597", "source": "wikipedia", "score": 0.1779198795557022}, "uuid": "e03476da-80f5-42ea-922c-31a3ae178826"}, {"page_content": "Opera opowiada historię cesarza rzymskiego – Tytusa. Akcja rozgrywa się w starożytnym Rzymie w latach 79–81 n.e. Jedna z głównych postaci, Witelia, jest kobietą żądną władzy, prestiżu i sławy, darzy uczuciem cesarza, próbując nawiązać z nim bliższe kontakty, które mają także pomóc jej w zdobyciu zamierzonego celu. Jednak gdy cesarz Tytus odrzuca jej zaloty, Witelia w odpowiedzi postanawia się zemścić. Pojawia się następna postać, patrycjusz rzymski Sekstus, serdeczny powiernik cesarza Tytusa. Sekstus z namiętnej miłości do Witelii, nie zważając na względy przyjaźni, decyduje się na zamordowanie cesarza. Anniusz próbuje jeszcze wszelkimi argumentami odwieść go od tego zamiaru, jednak pomimo mądrych słów Anniusza, gorące uczucie do kobiety przeważa nad uczuciem do przyjaciela i Sekstus decyduje się na ostateczny krok. Zamach na życie Tytusa nie powiódł się, niedoszły zabójca zostaje schwytany, postawiony przed sądem i oskarżony o zdradę i zamach stanu. Cesarz Tytus z ciężkim sercem podpisuje wyrok śmierci. Kierowany jednak uczuciem przyjaźni i humanitaryzmem drze wyrok i wrzuca do ognia. Tytus wybacza Sekstusowi zdradę i daruje mu wolność, na koniec dając przesłanie, że woli uchodzić za łaskawego, niż mieć na sumieniu śmierć przyjaciela i człowieka.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nStavovské divadlo – wnętrze teatru\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=407916", "fragment_id": "48657/1", "subtitle": "", "title": "Łaskawość Tytusa", "document_id": "48657", "start_index": 937.0, "source": "wikipedia", "parentId": 407916.0, "score": 0.20012778043746948}, "uuid": "f7fff328-0267-4d4e-940f-f4921b3b921b"}, {"page_content": "27 stycznia 1961 Leontyne Price zadebiutowała w pierwszoplanowej roli w Metropolitan Opera – zagrała Leonorę w \"Trubadurze\" Giuseppe Verdiego. Jej występ spotkał się z niezwykle pozytywnym przyjęciem. Chociaż nie była pierwszym ciemnoskórym artystą obsadzonym w głównej roli w nowojorskiej operze, okazała się pierwszą, która regularnie wykonywała takie partie i otrzymywała za nie najwyższe przewidywane wynagrodzenie. Ponadto w 1961 była pierwszą Afroamerykanką, która wystąpiła w spektaklu otwierającym sezon.\nW ciągu kolejnych 24 lat Price zagrała w Metropolitan Opera w 201 przedstawieniach, kreując dalszych 16 ról, z których najsłynniejszą pozostała jednak Aida. Poza tym Price zyskała sławę jako:\nLata siedemdziesiąte.\nZ wiekiem Leontyne Price coraz rzadziej pojawiała się na deskach scenicznych – śpiewała głównie recitale. Miewała problemy z głosem (pojawiły się one pierwszy raz w \"Dziewczynie ze złotego zachodu\") i popadła w konflikt z kierownictwem opery; ograniczyła w konsekwencji swoje występy. Zagrała wprawdzie Giorgettę w \"Płaszczu\" Pucciniego, Manon Lescaut w operze pod tym samym tytułem oraz Ariadnę w \"Ariadnie na Naksos\" Richarda Straussa, jednak w rolach tych nie odniosła sukcesu porównywalnego z wcześniejszymi. W 1973 śpiewała na pogrzebie Lyndona Johnsona i wróciła na krótko do roli Donny Anny. W 1976 przez krótki czas grała ponownie w \"Aidzie\". Rok później podjęła na nowo współpracę z von Karajanem; wystąpiła w Wiedniu w \"Trubadurze\" i nagrała \"Requiem\" Brahmsa razem z orkiestrą berlińską.\nPożegnanie z operą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1307174", "fragment_id": "1152539/2", "subtitle": "", "title": "Leontyne Price", "parentId": 1307174.0, "start_index": 3155.0, "document_id": "1152539", "source": "wikipedia", "score": 0.5163164138793945}, "uuid": "703fdd67-9cca-48fc-b1b3-a24f1e026b2e"}, {"page_content": "Joanna d'Arc (wł. \"Giovanna d'Arco\") – opera Giuseppe Verdiego w trzech aktach z prologiem, wystawiona po raz pierwszy w La Scali 15 lutego 1845 roku, a prapremiera polska w 1872 r. w Warszawie.\nAkcja opery rozgrywa się we Francji w pierwszej połowie XV wieku, podczas wojny stuletniej. Główną bohaterką dzieła jest Francuzka Joanna d’Arc.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1945408", "fragment_id": "382979/0", "subtitle": "", "title": "Joanna d’Arc (opera)", "document_id": "382979", "start_index": 0.0, "parentId": 1945408.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25571081042289734}, "uuid": "d5bbf9f2-c2d9-420a-9e76-cb9614786234"}]}
{"id": "q_504", "question": "W którym mieście ma siedzibę parlament Szwajcarii?", "answer": [{"page_content": "Zgromadzenie Federalne (niem. \"Bundesversammlung\", fr. \"Assemblée fédérale\", wł. \"Assemblea federale\", rom. \"Assamblea federala\") – federacyjny parlament Szwajcarii. Siedziba parlamentu mieści się w Bernie.\nNajważniejsze kompetencje:\nSkład.\nParlament składa się z dwóch izb, którymi są:\nW Radzie Narodowej miejsca przypadają każdemu kantonowi proporcjonalnie do populacji (kantony z największą liczbą ludności dostają największą liczbę miejsc w izbie). W Radzie Kantonów każdy kanton wysyła do izby po dwóch deputowanych (z wyjątkiem byłych półkantonów, które wysyłają jednego deputowanego).\nKonstytucja Szwajcarii ustala kadencję wyłącznie Rady Narodowej (4 lata), która nie może być rozwiązana przedterminowo. Nie precyzuje czasu trwania kadencji Rady Kantonów – zasady wyborów do niej regulują bowiem konstytucje poszczególnych kantonów. Pojęcie kadencji nie odnosi się do całej Rady, tylko do jej członków (trwa – w zależności od wewnętrznych przepisów kantonalnych – od roku do 4 lat).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1345361", "fragment_id": "1133888/0", "subtitle": "", "title": "Zgromadzenie Federalne (Szwajcaria)", "document_id": "1133888", "start_index": 0.0, "parentId": 1345361.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "760ca83d-f336-486c-ac04-a49ba4854442"}, {"page_content": "Bundeshaus – budynek w centrum Berna (przy Bundesplatz), w Szwajcarii. Jest on m.in. siedzibą dwuizbowego parlamentu Szwajcarii (Rady Narodowej i Rady Kantonów), a także Rady Związkowej. Obiekt składa się z trzech połączonych ze sobą części, centralnej (oddanej do użytku w 1902 roku), wybudowanej w stylu neoklasycystycznym, z wysoką wieżą zwieńczoną kopułą, oraz dwóch rozległych bocznych skrzydeł (zachodnim z 1857 roku i wschodnim z roku 1892). Cały budynek rozciąga się na długość ponad 300 m.\nBudynek pełen jest kunsztownych detali i dzieł sztuki, m.in. w westybulu w centralnej części znajduje się rzeźba Die drei Eidgenossen autorstwa Jamesa Viberta, salę obrad Rady Narodowej zdobi obraz Die Wiege der Eidgenossenschaft namalowany przez Charlesa Girona, a w sali Rady Kantonów mieści się fresk Die Landsgemeinde wykonany przez Alberta Welti i Wilhelma Balmera. Obiekt uznany jest za zabytek.\nHistoria.\nPo zakończeniu wojny domowej (1847) i uchwaleniu nowej konstytucji (1848) Szwajcaria przekształciła się z luźnej konfederacji w nieco bardziej scentralizowaną federację kantonów. Początkowo nierozstrzygniętą kwestią pozostawało to, gdzie będą mieściły się instytucje władz federalnych. Ostatecznie jeszcze w 1848 roku wybór padł na Berno, które de facto stało się tym samym stolicą Szwajcarii (formalnie jednak Szwajcaria nie posiada własnej stolicy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5032274", "fragment_id": "293191/0", "subtitle": "", "title": "Bundeshaus (Berno)", "parentId": 5032274.0, "start_index": 0.0, "document_id": "293191", "source": "wikipedia", "score": 0.4055604338645935}, "uuid": "d077679c-eb47-4c99-85b4-3c29b53fba15"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 31 grudnia 2020 roku Szwajcaria posiadała 258 miast. Siedziba parlamentu Berno dopiero plasuje się na piątym miejscu, sześć miast z ludnością 100÷500 tys.; cztery miasta z ludnością 50÷100 tys., 23 miasta z ludnością 25÷50 tys.; 128 miast z ludnością 10÷25 tys. oraz 97 miast poniżej 10 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Szwajcarii.\nNajwiększe miasta w Szwajcarii według liczebności mieszkańców (stan na 31 grudnia 2020):\nTabela danych statystycznych miast w Szwajcarii.\nTo jest alfabetyczna lista miast o liczbie ludności ponad 10 000 mieszkańców i miejscowości o historycznych prawach miejskich lub miast targowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=252308", "fragment_id": "1459643/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Szwajcarii", "document_id": "1459643", "start_index": 0.0, "parentId": 252308.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4919202923774719}, "uuid": "c1ba811a-2f51-4d23-8b82-331845d7daa2"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nBundesrat, Rada Związkowa, Rada Federalna (niem. \"Bundesrat\", fr. \"Conseil fédéral\", wł. \"Consiglio federale\", rom. \"Cussegl federal\") – organ pełniący w Szwajcarii funkcję rządu i kolegialnej głowy państwa, mający siedzibę w Bundeshaus w Bernie.\nOpis.\nW jej skład wchodzi 7 osób wybieranych przez parlament. Kierują oni następującymi resortami: Spraw Zagranicznych, Spraw Wewnętrznych, Sprawiedliwości, Obrony, Gospodarki Krajowej, Finansów, Komunikacji.\nRząd ma charakter dyrektorialny – parlament nie może go odwołać czy też zmusić do dymisji. Oznacza to, że Rada Związkowa nie ponosi odpowiedzialności politycznej przed parlamentem. Kadencja Rady jest równa kadencji izby niższej parlamentu, wynosi 4 lata (Konstytucja Szwajcarii, art. 145). Parlament raz na rok wybiera spośród członków Rady jej przewodniczącego, będącego jednocześnie prezydentem Konfederacji Szwajcarskiej, oraz jego zastępcę.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=341461", "fragment_id": "63311/0", "subtitle": "", "title": "Bundesrat (Szwajcaria)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "63311", "parentId": 341461.0, "score": 0.4309835135936737}, "uuid": "e89ac6e0-3a9e-4743-a7d9-5a301cc6b079"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSzwajcaria, Konfederacja Szwajcarska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Schweiz&lt;/&gt;, &lt; lang=\"de\"&gt;Schweizerische Eidgenossenschaft&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Suisse&lt;/&gt;, &lt; lang=\"fr\"&gt;Confédération suisse&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Svizzera&lt;/&gt;, &lt; lang=\"it\"&gt;Confederazione Svizzera&lt;/&gt;, romansz &lt; lang=\"rm\"&gt;Svizra&lt;/&gt;, &lt; lang=\"rm\"&gt;Confederaziun Svizra&lt;/&gt;) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązują szeroko stosowane formy demokracji bezpośredniej. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.\nNie jest częścią Unii Europejskiej ani Europejskiego Obszaru Gospodarczego – w 2001 roku Szwajcarzy w referendum zdecydowanie (77% głosów przeciw) odrzucili nawet samą koncepcję rozpoczęcia rozmów o akcesji. Posiada jednak specjalne dwustronne stosunki z UE, dzięki czemu uczestniczy w wybranych inicjatywach (np. układ z Schengen) oraz dopłaca do budżetu unijnego. Szwajcaria ma tylko stolicę funkcjonalną &lt; lang=\"la\"&gt;de facto&lt;/&gt; – gdzie jest siedziba rządu – czyli Berno, nie ma jednak stolicy formalnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5532", "fragment_id": "182948/0", "subtitle": "", "title": "Szwajcaria", "document_id": "182948", "start_index": 1.0, "parentId": 5532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2470795214176178}, "uuid": "165e25a2-73ff-4f19-b9e5-ae6a0223234c"}, {"page_content": "Powyższe zasady ulegają pewnym modyfikacjom w przypadku ustaw o charakterze budżetowym i okołobudżetowym (\"money bills\"). Przy tego rodzaju projektach, izbą inicjującą może być wyłącznie Izba Reprezentantów, zaś Senat może tylko przyjąć projekt lub odrzucić go, nie ma natomiast prawa do zgłaszania poprawek.\nSiedziba.\n \"Osobny artykuł: Parliament House.\"\n \"Osobny artykuł: Old Parliament House.\"\nW swojej dotychczasowej historii parlament miał trzy siedziby. Do roku 1927, kiedy stolica federalna - Canberra - była dopiero budowana, tymczasowo zbierał się w gmachu Parlamentu Wiktorii w Melbourne. Następnie przeniósł się do budynku w Canberze znanego dziś jako Old Parliament House. Zakładano, iż będzie on siedzibą parlamentu przez najwyżej 50 lat, do czasu wzniesienia stałego i ostatecznego gmachu. W końcu służył on obu izbom przez 61 lat, do momentu oddania do użytku położonego tuż obok Parliament House, co miało miejsce w roku 1988.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1795972", "fragment_id": "873102/3", "subtitle": "", "title": "Parlament Australii", "parentId": 1795972.0, "start_index": 5508.0, "document_id": "873102", "source": "wikipedia", "score": 0.22499004006385803}, "uuid": "beea618b-fda6-46e2-ade7-c5a435b39626"}, {"page_content": "Rada Kantonów (niem. \"Ständerat\", fr. \"Conseil des Etats\", wł. \"Consiglio degli Stati\", rom. \"Cussegl dals Stadis\") – wyższa izba parlamentu Szwajcarii, Zgromadzenia Federalnego. Rada składa się z 46 członków. Sesje Rady odbywają się w Bundeshaus w Bernie.\nCzłonkowie izby są wybierani z 20 kantonów, które wysyłają do rady po dwóch kandydatów, natomiast kantony Bazylea-Miasto, Bazylea-Okręg, Obwalden, Nidwalden, Appenzell Ausserrhoden oraz Appenzell Innerrhoden mogą wprowadzić do izby tylko po jednym delegacie.\nCzłonkowie zasiadający w radzie są wybierani na 4-letnią kadencję. Wybór mandatów do rady odbywa się na zasadzie ogólnych wyborów w każdym kantonie, które odbywają się w demokratyczny sposób. We wszystkich kantonach, z wyjątkiem katonów Zug oraz Appenzell Innerrhoden, wybory do Rady Kantonów odbywają się razem z wyborami do Rady Narodowej.\nW 2008 w radzie znajdowało się 10 kobiet, co stanowi 22% wszystkich członków.\nPodział mandatów.\nPoniżej przedstawiony jest rozkład mandatów jakie poszczególne partie posiadają w Radzie Kantonów:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1345439", "fragment_id": "1133918/0", "subtitle": "", "title": "Rada Kantonów", "parentId": 1345439.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1133918", "source": "wikipedia", "score": 0.16513121128082275}, "uuid": "87bc1863-e2bc-4718-8931-8525d7e451af"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Szwajcarii. Zobacz też: kanton w Szwajcarii.\nGenewa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Genève&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Genf&lt;/&gt;; gsw. &lt; lang=\"gsw\"&gt;Gämf&lt;/&gt;, &lt; lang=\"gsw\"&gt;Gänf&lt;/&gt;; frp. &lt; lang=\"frp\"&gt;Geneva&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Ginevra&lt;/&gt;; rm. &lt; lang=\"rm\"&gt;Genevra&lt;/&gt;) – miasto w Szwajcarii, drugie pod względem liczby mieszkańców, siedziba administracyjna kantonu Genewa. 18,6% mieszkańców miasta stanowią milionerzy (2018). Po Zurychu jest najważniejszym centrum finansowym kraju. \nPołożona jest w południowo-zachodniej części kraju, nad Jeziorem Genewskim i rzeką Rodan. Miasto jest stolicą francuskojęzycznego kantonu Genewa. Aglomeracja genewska obejmuje również część Francji i liczy około 1 000 000 mieszkańców.\nW Genewie swoje siedziby mają 22 organizacje międzynarodowe i ponad 250 organizacji pozarządowych. Mieszczą się tu m.in. siedziby takich organizacji międzynarodowych jak Organizacja Narodów Zjednoczonych (siedziba europejska), Światowa Organizacja Zdrowia, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Światowa Organizacja Handlu, Międzynarodowy Ruch Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca czy CERN. Genewa jest miastem, które jest siedzibą największej liczby organizacji międzynarodowych w skali całego świata. Odbywa się tu także jedna z największych i najważniejszych wystaw motoryzacyjnych – Salon International de l’Auto.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102851", "fragment_id": "660386/0", "subtitle": "", "title": "Genewa", "parentId": 102851.0, "start_index": 1.0, "document_id": "660386", "source": "wikipedia", "score": 0.18677330017089844}, "uuid": "c1bb52e5-e49f-411f-8ead-74a61d3f83dc"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Szwajcarii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nBerno ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Bern&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Berne&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Berna&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"rm\"&gt;Berna&lt;/&gt;, gsw. &lt; lang=\"gsw\"&gt;Bärn&lt;/&gt;) – \"de facto\" stolica oraz czwarte co do wielkości i ludności miasto oraz gmina (niem. &lt; lang=\"de\"&gt;Einwohnergemeinde&lt;/&gt;) w Szwajcarii, siedziba rządu (niem. &lt; lang=\"de\"&gt;Bundesstadt&lt;/&gt;) i stolica kantonu Berno. Znajduje się w regionie administracyjnym Bern-Mittelland, oraz okręgu Bern-Mittelland.\nMiasto leży nad rzeką Aare dzielącą je na dwie części połączone mostami. Założył je w 1191 roku książę Zähringen Bertold V i według legendy, nazwał je \"Bern\" (niem. &lt; lang=\"de\"&gt;Bär&lt;/&gt; – niedźwiedź), gdyż zabił tam niedźwiedzia podczas polowania. Dziś niedźwiedź znajduje się w miejskim herbie i jest maskotką miasta. Od XIX wieku na wybiegu nad rzeką Aare (w formie fosy, stąd niem. &lt; lang=\"de\"&gt;Bärengraben&lt;/&gt;) trzymane są niedźwiedzie.\nDodatkowym argumentem przemawiającym za położeniem miasta było zakole rzeki otaczające centrum z trzech stron.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105397", "fragment_id": "659644/0", "subtitle": "", "title": "Berno", "parentId": 105397.0, "start_index": 1.0, "document_id": "659644", "source": "wikipedia", "score": 0.18004821240901947}, "uuid": "8464635e-ddad-4fd7-a42d-723115e813ac"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Szwajcarii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nZurych ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Zürich&lt;/&gt; [],  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Zurich&lt;/&gt; [],  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Zurigo&lt;/&gt; [], rm. &lt; lang=\"rm\"&gt;Turitg&lt;/&gt; [], gzu. &lt; lang=\"gsw-u-sd-chzh\"&gt;Züri&lt;/&gt; []) – miasto w północno-wschodniej Szwajcarii, stolica kantonu Zurychu oraz okręgu Zurych. Leży w paśmie górskim Albis, nad Jeziorem Zuryskim oraz rzekami Limmat oraz wpadającą do niej rzeką Sihl; największe miasto i główny ośrodek gospodarczy kraju. Zurych jest największym kompleksem urbanistycznym Szwajcarii.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71266", "fragment_id": "640372/0", "subtitle": "", "title": "Zurych", "document_id": "640372", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 71266.0, "score": 0.1374046504497528}, "uuid": "4bc9469a-0a27-4d36-9ecd-6209f871307a"}]}
{"id": "q_505", "question": "Który z filozofów był twórcą „atomizmu”?", "answer": [{"page_content": "Leukippos z Miletu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Λεύκιππος&lt;/&gt; \"Leukippos\") – filozof grecki z V w. p.n.e., uznawany za twórcę atomizmu – teorii budowy materii, głoszącej, że jest ona zbudowana z małych, niepodzielnych, niezmiennych i nieprzenikliwych cząstek (atomów), otoczonych próżnią i różniących się między sobą kształtem, położeniem i porządkiem. \nW jego teorii atomy obdarzone są odwiecznym ruchem, popychając się i łącząc w znane nam rzeczy. Zmiany w przyrodzie tłumaczył łączeniem się i rozłączaniem atomów, a różnorodność substancji – różnorodnością formy i połączeń atomów. Jedyny znany nam dosłowny fragment pism Leukipposa (pozostałe zaginęły) pozwala uważać go za pierwszego deterministę na gruncie postawionej tezy: „Nic nie dzieje się bez przyczyny, lecz wszystko z jakiejś racji i konieczności” (\"Οὐδὲν χρῆμα μάτην γίγνεται, ἀλλὰ πάντα ἐκ λόγου τε καὶ ὑπ' ἀνάγκης\"). Prawdopodobnie jego ideą był „wielki ład świata”, włączony później do kanonu pism Demokryta.\nMyśl Leukipposa kontynuował jego uczeń Demokryt z Abdery. Poglądy obydwu były na tyle zbieżne, że wobec niedostatku źródeł trudno ocenić dokładnie wkład Leukipposa w rozwój filozofii atomistycznej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95712", "fragment_id": "657072/0", "subtitle": "", "title": "Leukippos", "parentId": 95712.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657072", "source": "wikipedia", "score": 0.5618800520896912}, "uuid": "a553fc09-2f97-4c4c-938c-8f07bbb494a9"}, {"page_content": "Atomizm fizykalny – teoria o ziarnistej, nieciągłej strukturze materii, twierdzenie, że materia składa się z niepodzielnych elementów, niegdyś atomów, a współcześnie: cząstek elementarnych.\nAtomizm starożytny.\nAtomizm był starożytnym nurtem filozofii przedsokratejskiej, zaliczanym do filozofii przyrody. Zapoczątkował ją Leucyp (V w. p.n.e.), a pełną postać nadał jej Demokryt.\nAtomiści przyjęli, że zasadą świata są atomy, które są wieczne i niepodzielne. Z jakościowo jednorodnych a ilościowo i geometrycznie zróżnicowanych atomów wywodzą się wszystkie istniejące rzeczy. Również człowiek powstaje z atomów: ciało i dusza – ukształtowane są z ich różnych rodzajów.\nPowstawanie rzeczy jest skupianiem się atomów natomiast ginięcie jest ich rozpadem. Nie rozpadają się one w niebyt bo z niego nie pochodzą. Atomy znajdują się w ciągłym ruchu. Atomiści nauczali, że wszystko dzieje się z określoną przyczyną, z konieczności.\nOprócz filozofii przyrody, starożytni atomiści zajmowali się także antropologią filozoficzną. Nauczali, by nie troszczyć się o dobro ciała, lecz duszy, bo ta jest boska. Demokryt uważał też szczęście za cel życia i utożsamiał je z przyjemnością duszy. Wychwalał panowanie człowieka nad zmysłami, a także takie cnoty jak sprawiedliwość, dobroć i wolę czynienia dobra.\nW Indiach poglądy atomistyczne głosił Kanada (filozof).\nAtomizm nowożytny.\nAtomizm został przyjęty w nauce nowożytnej w XVII w. przez Gassendiego, Boyle i Newtona, w XIX w. przez Daltona.\nLinki zewnętrzne.\n Artykuły na Stanford Encyclopedia of Philosophy [dostęp 2018-01-28]:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124134", "fragment_id": "14659/0", "subtitle": "", "title": "Atomizm", "document_id": "14659", "start_index": 0.0, "parentId": 124134.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8596460223197937}, "uuid": "4852dfaf-2604-4cb9-a0e4-2bd2c3712730"}, {"page_content": "Demokryt z Abdery (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Δημόκριτος ὁ Ἀβδηρίτης&lt;/&gt; \"Demokritos ho Abderites\", dosł. Demokryt Abderyta, ur. ok. 460 p.n.e., zm. ok. 370 p.n.e.) – myśliciel i podróżnik, uczeń Leucypa, naukowiec, znany jako „śmiejący się filozof”. Prace Demokryta, których stworzył 70, dotyczyły wielu różnych dziedzin (fizyki, astronomii, medycyny, chemii, gramatyki, techniki, logiki, strategii, muzyki itd.) w większości nie zachowały się, przetrwały z nich nieliczne fragmenty, głównie dzięki Epikurowi i poematowi Lukrecjusza „\"De rerum natura\"”. Według części historyków był jednym z nauczycieli Hipokratesa. Jego przydomek „śmiejącego się filozofa” wynikał prawdopodobnie z pogody ducha, ale według niektórych źródeł był związany z podejrzewaniem go przez mieszkańców Abdery o szaleństwo – manię.\nWizerunek Demokryta został umieszczony na greckich monetach obiegowych o nominale 10 drachm bitych z przerwami w latach 1976-2000.\nMłodość.\nDemokryt urodził się w Abderze, w Tracji. W młodości uczył się od kapłanów egipskich i magów babilońskich, później studiował filozofię w szkole Leucypa, gdzie zainteresował się teorią atomu.\nPoglądy.\nWraz z Leucypem jest założycielem starożytnego atomizmu. Dzięki dalekim podróżom i gruntownym studiom zyskał obszerną wiedzę we wszystkich dziedzinach i napisał wiele dzieł z różnych zakresów nauki. Wywarły one wielki wpływ na późniejszych filozofów, jak Platon, Arystoteles czy Epikur, jednak do czasów dzisiejszych zachowały się z nich tylko urywki.\nAtomizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15099", "fragment_id": "176205/0", "subtitle": "", "title": "Demokryt", "document_id": "176205", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 15099.0, "score": 0.42860013246536255}, "uuid": "f3f4a004-35ba-432c-8647-bf7efa252421"}, {"page_content": "Najstarsze odniesienia do atomów można znaleźć w pismach poświęconych dźinizmowi napisanych w VI wieku p.n.e. w Indiach. Szkoły filozoficzne Njaja i Waiśeszika opracowały zawiłe teorie, opisujące łączenie się atomów w bardziej złożone obiekty. W cywilizacji zachodniej odniesienia do atomów pojawiły się około sto lat później w pismach Leukipposa i zostały usystematyzowane przez jego ucznia Demokryta. Około 450 roku p.n.e. Demokryt wprowadził słowo \"átomos\" (\"niepodzielny\"). W latach 50 p.n.e. Lukrecjusz twierdził, iż świat składa się jedynie z atomów i pustki. Choć te koncepcje były czysto filozoficzne, współczesna nauka zaadaptowała tę nazwę.\nW XIII wieku w alchemii pojawiła się koncepcja \"korpuskularyzmu\". Za jej autora uważa się alchemika podpisującego się Geber. Według tej koncepcji wszystkie fizyczne obiekty posiadają wewnętrzną i zewnętrzną warstwę z mikroskopijnych cząstek. Przypominało to teorię atomizmu, z wyjątkiem odrzucenia koncepcji, że te cząsteczki są niepodzielne. Przykładowo spekulowano, że rtęć może wnikać do wnętrza metali i zmieniać ich wewnętrzną strukturę, co miało umożliwić wytwarzanie złota. Koncepcja ta zdominowała alchemię na następnych kilkaset lat.\nW 1624 poglądy atomistyczne odnowił Pierre Gassendi w dziele \"Exercitationes paradoxicae adversus Aristoteleos\".\nW 1661 roku Robert Boyle opublikował traktat \"The Sceptical Chymist\", w którym przekonywał, że materia zbudowana jest z kombinacji wielu różnych \"korpuskuł\" zamiast z klasycznych czterech żywiołów (powietrza, ziemi, wody i ognia). Koncepcji tej użył dziesięć lat później Izaak Newton do opracowania korpuskularnej teorii światła.\nW 1758 atomizm był postulowany również przez Rogera Boscovicha.\nPoczątki naukowej teorii atomu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7", "fragment_id": "180713/2", "subtitle": "", "title": "Atom", "parentId": 7.0, "start_index": 3222.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180713", "score": 0.3780745267868042}, "uuid": "e316a5ad-6506-4f78-a0ce-dbeba3605fd8"}, {"page_content": "Atomizm logiczny – epistemologiczny pogląd filozoficzny zakładający możliwość wyjaśnienia prawdy o świecie w oparciu o obserwację naukową (tzw. fakty atomowe) poprzez szereg zdań elementarnych (czyli najprostszych zdań logicznych), a także, że myślenie (sądy ogólne) można rozłożyć na elementarne („atomowe”) sądy, zdania czy pojęcia. Pogląd ten głoszony był między innymi przez Ludwiga Wittgensteina w dziele Traktat logiczno-filozoficzny, natomiast nazwa została wymyślona przez Bertranda Russella\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1450295", "fragment_id": "209601/0", "subtitle": "", "title": "Atomizm logiczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "209601", "parentId": 1450295.0, "score": 0.35889023542404175}, "uuid": "66644d3d-c3c1-4672-b5a5-4eb1b7f99a16"}, {"page_content": "Epikur zauważył też, że w odczuwaniu przez ludzi ich naturalnej radości życia przeszkadzają rozmaite lęki, które dzisiaj określilibyśmy jako egzystencjalne.\nLęki te to:\nWedług Epikura jego filozofia jest poczwórnym lekarstwem na te choroby.\nMetafizyka – atomizm.\nZdaniem Epikura problem lęku przed śmiercią i gniewem bogów rozwiewało przyjęcie atomistycznego poglądu na świat. Pogląd ten przyjął od Demokryta, znacznie go jednak rozwinął.\nEpikur zgadzał się z podstawowymi tezami Demokryta, że wszystko co istnieje, stworzone jest z niezniszczalnych atomów, których rozmaite konfiguracje i układy tworzą cały widzialny świat. Aby poznać ten świat, trzeba więc poznać prawa rządzące atomami oraz ich rodzaje, gdyż poznanie ich umożliwi pełną kontrolę nad otoczeniem człowieka. Wynikało z tego, że nawet jeśli bogowie istnieją, to nie mają wpływu na rzeczywisty świat atomów, w którym my żyjemy, lecz co najwyżej „bujają gdzieś w obłokach”, nie interesując się zupełnie losem ludzi.\nDo pierwotnego atomizmu Demokryta Epikur dodał wiele nowych koncepcji i teorii, po to, aby odeprzeć rozmaite zarzuty innych filozofów. Przykładem takiej modyfikacji było przyjęcie, że istnieje specjalny rodzaj atomów, które są odpowiedzialne za istnienie duszy i wszelkie zjawiska intelektualno-psychiczne. W opinii Epikura atomy te nie różniły się jednak jakościowo od innych oprócz tego, że były wyjątkowo lekkie i ruchliwe. Ciało człowieka miało być przeniknięte tymi atomami we wszystkich miejscach, choć główna ich koncentracja występowała w głowie, sercu i zmysłach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9262", "fragment_id": "179630/3", "subtitle": "", "title": "Epikureizm", "parentId": 9262.0, "start_index": 5332.0, "document_id": "179630", "source": "wikipedia", "score": 0.4226423501968384}, "uuid": "bc75bf43-3c7c-412c-bf3f-a3e4b18ae980"}, {"page_content": "W późniejszym okresie, filozofowie określani jako \"pluraliści\" starali się połączyć te koncepcje, uznając, że istnieje kilka jakościowo różnych zasad, leżących u podstaw rzeczywistości przyrodniczej. W ten sposób ukształtowały się koncepcje zgodnie z którymi u podstaw rzeczywistości materialnej leży kilka podstawowych elementów. W pierwszych teoriach, te podstawowe elementy miały charakter przeciwstawny, których wzajemne oddziaływania były źródłem zmiany. Dla Anaksymandra było to przeciwieństwo suchego i wilgotnego, gorącego i zimnego. Ksenofanes za przeciwstawne elementy uznawał ziemię i wodę. Najbardziej wpływowa była jednak koncepcja Empedoklesa, twórcy koncepcji czterech elementów: wody, ognia, powietrza i ziemi, łącząca koncepcje Talesa, Anaksymenesa, Heraklita i Ksenofanesa. Elementy były dla niego „pierwotne i jakościowo niezmienne”. Łączyły się ze sobą w sposób mechaniczny, tworząc wielość i różnorodność rzeczy we wszechświecie. Inna koncepcja została sformułowana przez atomistów: Leucypa i Demokryta. Atomiści wskazywali, że wszystkie rzeczy materialne stworzone są z małych, niepodzielnych cząstek (atomów). Atomy różnią się kształtem i łączą się w różnych proporcjach, co daje w efekcie różnorodność rzeczy.\nTe wczesne koncepcje żywiołów zostały następnie zsyntetyzowane w dwóch bardzo wpływowych teoriach: Platona i Arystotelesa. Obaj korzystali z koncepcji czterech żywiołów Empedoklesa, łącząc ją jednak z atomizmem (Platon) oraz z Anaksymandrem (Arystoteles). Platon, podobnie jak atomiści, uważał, że podstawowe cząstki materii różnią się kształtami, co odpowiada czterem podstawowym żywiołom. Kształty te są wielościanami foremnymi (bryłami platońskimi). Piąty platoński wielościan foremny, dodekahedron, różni się od pozostałych właściwościami i stanowił element, który Platon przypisał niebiosom, a Arystoteles nazwał eterem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=119626", "fragment_id": "1477/1", "subtitle": "", "title": "Żywioły", "document_id": "1477", "start_index": 968.0, "source": "wikipedia", "parentId": 119626.0, "score": 0.40864261984825134}, "uuid": "20348b68-8805-4688-8944-6a7629607216"}, {"page_content": "Platon ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Πλάτων&lt;/&gt;, Plátōn; ur. 424/423 p.n.e., zm. 348/347 p.n.e.) – filozof grecki, Ateńczyk, twórca tradycji intelektualnej znanej jako platonizm. Sformułował podstawy idealizmu i racjonalizmu, a poprzez swą działalność literacką i pedagogiczną wprowadził takie zagadnienia jak teoria dobra, metoda dialektyczna, teoria idei, teoria sprawiedliwości czy matematyczna teoria atomów. Twórca metafory jaskini, opisującej relację pozorów (dziedziny cieni) do prawdy (dziedziny słońca), którą można odkryć dopiero po dokonaniu odwrócenia od cieni i wyjściu z jaskini. Platon założył w Atenach Akademię, która bywa uważana za pierwszą szkołę filozoficzną w historii Zachodu. On sam jest uznawany za fundatora zachodniej myśli politycznej, za jedną z najważniejszych postaci w historii filozofii, nauki i duchowości, a także za jednego z najważniejszych myślicieli w całej zachodniej tradycji intelektualnej.\nO skali wpływu Platona świadczy powiedzenie Whiteheada, wedle którego „najbezpieczniejszym ogólnym określeniem europejskiej tradycji filozoficznej jest to, że stanowi ona szereg przypisów do Platona”. „Platon jest fundatorem zachodniej tradycji filozoficznej w dwojakim sensie instytucjonalnym. Po pierwsze jest rektorem pierwszego uniwersytetu, a zatem inicjatorem filozofii jako działalności akademickiej. Po drugie kodyfikuje czyn, za sprawą którego, jak ujął to Cyceron, Sokrates ściągnął filozofię z nieba na ziemię, aby móc chodzić ulicami ludzkich miast”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4499", "fragment_id": "171562/0", "subtitle": "", "title": "Platon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "171562", "parentId": 4499.0, "score": 0.2433498650789261}, "uuid": "be2334d0-6c2a-415f-8154-215b1e751970"}, {"page_content": "Rozwinął atomistyczną teorię materii Leucypa, tworząc pierwszy dojrzały system filozofii materialistycznej. Szerzył tezę o nieciągłości materii (istnieją tylko atomy i próżnia) – twierdził, iż składa się ona z niepodzielnych atomów, a jedynym co nieskończone jest próżnia.\nDemokryt przejął również od Leucypa stanowisko deterministyczne – nie odwoływał się do celów i wyjaśniał zjawiska przyczynami (materialnymi, mechanicznymi).\na) racjonalizm – źródłem poznania obiektywnego jest rozum\nb) teoria subiektywności jakości zmysłowych\nDemokryt konsekwentnie wyjaśniał jako proces materialny także poznawczą (psychiczną) aktywność człowieka. Postrzeganie zmysłowe zachodzi dzięki odrywaniu się od rzeczy cząstek będących ich podobiznami (eidola), które poprzez narządy zmysłów wnikają do duszy.\nEtyka:\na) eudajmonizm – najwyższą wartością jest zadowolenie, stan harmonii, równowagi i spokoju ducha; nad namiętnościami powinien panować rozum, który nakazuje zachować umiar; zarówno brak, jak i nadmiar przyjemności niepotrzebnie zakłócają spokój ducha\nb) intelektualizm – od przyjemności zmysłowych ważniejsze są przyjemności umysłowe\nEstetyka:\na) mimetyczna teoria sztuki (mimesis)\nAtomizm Demokryta wywarł poprzez systemy Epikura, Lukrecjusza, atomistów średniowiecza, Galileusza, Gassendiego, Boyle’a i Newtona wpływ na nowożytną chemię.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15099", "fragment_id": "176205/2", "subtitle": "", "title": "Demokryt", "source": "wikipedia", "start_index": 3248.0, "document_id": "176205", "parentId": 15099.0, "score": 0.16946721076965332}, "uuid": "6e8babff-f670-4ca8-a539-dcff909f24a1"}, {"page_content": "W późniejszym okresie filozofowie określani jako \"pluraliści\" starali się połączyć te koncepcje, uznając, że istnieje kilka jakościowo różnych zasad, leżących u podstaw rzeczywistości przyrodniczej. W ten sposób ukształtowały się koncepcje, zgodnie z którymi u podstaw rzeczywistości materialnej leży kilka podstawowych elementów. Najbardziej wpływowa była koncepcja Empedoklesa, twórcy koncepcji czterech elementów: wody, ognia, powietrza i ziemi, łącząca koncepcje Talesa, Anaksymenesa, Heraklita i Ksenofanesa. Elementy były dla niego „pierwotne i jakościowo niezmienne”. Łączyły się ze sobą w sposób mechaniczny, tworząc wielość i różnorodność rzeczy we Wszechświecie. Odmienną koncepcję wysunęli atomiści: Leucyp i Demokryt, którzy wskazywali, że wszystkie rzeczy materialne stworzone są z małych, niepodzielnych cząstek (atomów). Atomy różnią się kształtem i łączą się w różnych proporcjach, co daje w efekcie różnorodność rzeczy. Filozoficzne teorie materii oparte na żywiołach i na atomach były więc konkurencyjne i toczyły ze sobą spory. Synteza różnych koncepcji starożytnych została dokonana w teoriach Platona (łączącego Empedoklesa z atomizmem) i Arystotelesa (łączącego Empedoklesa z Anaksymandrem). Szczególnie wpływowa była koncepcja Arystotelesa, powszechnie uznawana aż do czasów nowożytnych", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4498", "fragment_id": "171561/4", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek chemiczny", "source": "wikipedia", "start_index": 5666.0, "parentId": 4498.0, "document_id": "171561", "score": 0.486514151096344}, "uuid": "05ebd453-36c8-4bdc-b5d6-15495336412b"}]}
{"id": "q_506", "question": "Co miał przynieść Herakles z ogrodu Hesperyd?", "answer": [{"page_content": "Kolejnym, jedenastym zadaniem było przyniesienie złotych jabłek z ogrodu Hesperyd – cór wieczoru. Nimfy te o imionach Hespere, Ajgle i Eryteis opiekowały się sadem, w którym rosły drzewa rodzące złote owoce. Był to prezent dla Hery od Gai, z okazji jej zaślubin z Zeusem. Hera, nie ufając nimfom, kazała smokowi Ladonowi, synowi Echidny i Tyfona, strzec ogrodu przed intruzami, jak również przed łakomstwem nimf wieczornych.\nHerakles nie znał położenia ogrodu. Znał je tylko starzec morski, Nereus, który uciekał każdemu, kto chciał go o coś zapytać. Nad rzeką Erydan Herakles schwytał śpiącego starca, związał i nie puszczał, dopóki ten nie powiedział, gdzie znajduje się ogród – daleko na zachodzie. Kiedy wędrował przez Libię, spotkał giganta Antajosa, syna Posejdona i Gai. Nie można było go pokonać, bo gdy tylko dotykał ciała matki – Ziemi, odzyskiwał siły. Herakles pokonał go, podnosząc ku górze i mocno ściskając, aż gigant wyzionął ducha.\nNastępnie powędrował do Egiptu – na wschód. Panował tam król Busiris, również syn Posejdona. Panował wtedy w Egipcie głód, a nadworny wróżbita, Cypryjczyk Frazjos, przepowiedział, że trzeba złożyć ofiarę Zeusowi ze wszystkich cudzoziemców znajdujących się w Egipcie i z rozkazu Busirisa został stracony jako pierwszy. Kiedy Herakles zawitał do tegoż kraju, pojmano go i zaprowadzono pod ołtarz. Tam zerwał łańcuch i sam zabił na ołtarzu króla i jego syna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=204427", "fragment_id": "1464150/11", "subtitle": "", "title": "Dwanaście prac Heraklesa", "document_id": "1464150", "start_index": 13474.0, "parentId": 204427.0, "source": "wikipedia", "score": 0.883563756942749}, "uuid": "3418e1c2-c2f1-46c7-bb1c-fbd6fc7ced97"}, {"page_content": "Nazwa jest ściśle związana z mitologiczną opowieścią o dwunastu pracach Heraklesa. Jedno z zadań polegało na wykradnięciu z ogrodu Hesperyd złotych jabłek, które Gaja podarowała Herze w czasie ślubu z Zeusem. Strażnikiem wyznaczonym przez Herę do pilnowania tego podarunku był potężny smok o stu głowach – Ladon. Zwykł on owijać się wokół pnia drzewa, zagradzając drogę do niego. Herakles przy wykonywaniu tej pracy skorzystał z pomocy Atlasa – tytana. Karą Atlasa za udział w tytanomachii był obowiązek utrzymywania na swoich barkach całej kuli ziemskiej. Herakles zaproponował Atlasowi, że w ramach rewanżu za pewną przysługę na jakiś czas go zastąpi. heros chciał, aby to Atlas przyniósł mu złote jabłka z ogrodu Hesperyd, a tytan przystał na te warunki. Pozostał jeszcze problem strażnika drzewa, jednak i z nim herosowi udało się uporać – strzała z jego łuku przeleciała ponad murem i śmiertelnie trafiła smoka. Atlas, po przekazaniu kuli ziemskiej Heraklesowi, mógł wtedy bez obaw udać się do ogrodu po złote jabłka. Gdy Hera dowiedziała się o losie Ladona, bolejąc po jego stracie, umieściła jego wizerunek na niebie, blisko bieguna. Na niektórych starych mapach nieba można zobaczyć oba gwiazdozbiory: Heraklesa (Herkulesa) i Smoka, przy czym Herakles swoją lewą nogę trzyma na głowie smoka. W innej wersji smok, który nie zasypiał, pilnował Złotego Runa; Jazonowi udało się ukraść skarb po uśpieniu smoka.\nPrzeważnie kojarzona z potworem reprezentującym siły chaosu, sprzeciwiające się uznanym bogom. W Babilonii była to Tiamat.\nStarożytna chińska astrologia lokalizowała gwiazdozbiór Smoka między Małą i Wielką Niedźwiedzicą. Był utożsamiany z pozytywną siłą sprawczą.\nGwiazdy Smoka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5974", "fragment_id": "176340/1", "subtitle": "", "title": "Gwiazdozbiór Smoka", "parentId": 5974.0, "start_index": 679.0, "document_id": "176340", "source": "wikipedia", "score": 0.807770848274231}, "uuid": "c549d55f-f318-4380-be1b-bb327e1b1d31"}, {"page_content": "Zobacz też: inne postacie o imieniu „Ladon”.\nLadon (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Λάδων&lt;/&gt; Ládōn, łac. Ladon) – w mitologii greckiej smok o stu głowach. Był synem morskiego boga Forkosa i jego żony, bogini morskiej, Keto. Według innych mitów jego rodzicami byli Tyfon i Echidna.\nZe względu na ogromną siłę i to, że nigdy nie zasypiał, Hera powierzyła mu strzeżenie złotych jabłek Hesperyd, swojego ślubnego prezentu od Gai. Przyniesienie jabłek z ogrodu Hesperyd było jedenastym zadaniem Heraklesa. Heros, z porady Prometeusza, wyręczył się Atlasem, ponieważ żaden śmiertelnik nie był w stanie pokonać ani oszukać Ladona.\nRodzeństwem Ladona były, nie mniej przerażające niż on: staruchy Forkidy, odrażające gorgony, straszliwa Hydra lernejska, pies Cerber, Chimera, lew nemejski, oraz słynąca z brzydoty nimfa Toosa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1733026", "fragment_id": "864647/0", "subtitle": "", "title": "Ladon (syn Forkosa)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "864647", "parentId": 1733026.0, "score": 0.36336642503738403}, "uuid": "316a61ce-c1bc-4466-b309-17ab2f1ecd04"}, {"page_content": "Orzeł kaukaski (gr. Αετος Καυκασιος) – gigantyczny orzeł występujący w mitologii greckiej, będący synem potworów Tyfona i Echidny; według innej wersji miał być robotem z brązu skonstruowanym przez boga ognia, kowali i złotników Hefajstosa. \nOrzeł kaukaski i Prometeusz.\nWedług mitów greckich tytan Prometeusz stworzył człowieka z gliny pomieszanej ze łzami a duszę dał mu z boskiego ognia, którego parę iskier ukradł z rydwanu boga Słońca Heliosa. Jednak człowiek był o wiele słabszy od tytanów – widząc to, Prometeusz przemycił ogień dla ludzi w kawałku drewna. Tytan uczynił to, mimo iż wiedział, że było to wbrew woli najwyższego z bogów Zeusa, który uważał ogień za przywilej bogów. Rozwścieczony Zeus kazał przywiązać Prometeusza do skał Kaukazu; codziennie o wschodzie Słońca przylatywał tam orzeł kaukaski i wyjadał Prometeuszowi wątrobę, która odrastała przez resztę dnia i nocy. Celem Zeusa była niekończąca się męka Prometeusza.\nOrzeł kaukaski przez wiele lat wyjadał wątrobę tytana aż w końcu został zabity strzałą wystrzeloną z łuku przez Heraklesa (w mitologii rzymskiej znanego jako Herkules), wykonującego jedną ze swoich dwunastu prac: przyniesienie jabłek z ogrodu Hesperyd. Prometeusz odzyskał wolność, martwy orzeł kaukaski został umieszczony w gwiazdozbiorze Orła a strzała, która zabiła ptaka została umieszczona w gwiazdozbiorze Strzały.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4416632", "fragment_id": "1534691/0", "subtitle": "", "title": "Orzeł kaukaski (mitologia grecka)", "parentId": 4416632.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1534691", "score": 0.29139992594718933}, "uuid": "8affd6ca-8735-45b8-baa8-88d27ae00022"}, {"page_content": "Buzyrys (łac. Busiris) – w legendach starożytnych Greków syn boga morza Posejdona i egipskiej księżniczki Lysianassy, drugi król Egiptu.\nHistoria.\nWstąpił na tron po swoim teściu Epafosie, pierwszym - według mitów greckich - królu Egiptu. Gdy tylko Buzyrys objął władzę, w kraju zapanował nieurodzaj. Za radą cypryjskiego wróżbity Trazeusa, aby zapobiec klęsce głodu, porywał cudzoziemców i składał ich w ofierze Zeusowi co roku. Ostatnim z nich był Herakles, syn Zeusa, który trafił do kraju po złote jabłka z ogrodu Hesperyd. Kiedy przeprowadzono go przed ołtarz ofiarny, heros zerwał więzy, zabił Buzyrysa i jego syna Amfidanta.\nNiektórzy autorzy greccy, m.in. Izokrates, przypisywali temu władcy autorstwo egipskiej konstytucji, z jej podziałem społeczeństwa na kasty.\nDodatkowe informacje.\nMity egipskie nie znają króla Buzyrysa i uważają faraona Ahę za drugiego króla Egiptu. Jego imię powstało od egipskiego bóstwa zaświatów Ozyrysa, albo od nazwy świętego miasta tego bożka Pers-Usire. Mit o zabijaniu cudzoziemców jest prawdopodobnie odbiciem faktu, iż kiedy Grecy po raz pierwszy spotkali się z Egiptem, był to zamknięty kraj, do którego cudzoziemcy nie mieli wstępu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2069794", "fragment_id": "377261/0", "subtitle": "", "title": "Buzyrys", "parentId": 2069794.0, "start_index": 0.0, "document_id": "377261", "source": "wikipedia", "score": 0.17620381712913513}, "uuid": "6278c465-ee0d-47ca-9970-e99be55bad08"}, {"page_content": "Wraz z wołami dopłynął do Tartessos (fenickiej kolonii na Półwyspie Iberyjskim) i tam oddał czaszę Heliosowi. Popędził je przez tereny dzisiejszej Hiszpanii i południowej Francji. Gdy dotarł na północ Włoch, napadli na niego Ligurowie, ale Herakles odpierał ich ataki, dopóki nie skończyły mu się strzały. Wtedy poprosił swego ojca, Zeusa, o pomoc, a ten zesłał na Ligurów deszcz kamieni.\nGdy dotarł do miejsca, gdzie później założono Rzym, spotkał potwora Kakusa, syna Hefajstosa. Gdy stwór ten ukradł część wołów i ukrył się w swej jamie pod Palatynem, Herakles wstrząsnął wielką skałą, wyrwał ją i rzucił w rzekę. Sztucznie stworzone fale popędziły wstecz i rozbiły głaz, zasłaniający wejście do groty potwora. Kakus utknął między skałami a Herakles ciskał w niego czym popadnie. W samoobronie potwór osnuł się dymem, ale herosowi nie przeszkodziło to, udusił bestię.\nNastępnie król Sycylii, Eryks, nie chciał oddać Heraklesowi wołu, który zagubił się i trafił na wyspę. Eryks przegrał trzy razy w zapasach z Heraklesem i został przez niego zabity. Podróż przez Morze Jońskie została uniemożliwiona przez Herę, więc Herakles musiał iść drogą okrężną przez Trację. Kiedy w końcu dotarł do Myken, Eurysteusz złożył woły w ofierze Herze.\nPrzyniesienie jabłek z ogrodu Hesperyd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=204427", "fragment_id": "1464150/10", "subtitle": "", "title": "Dwanaście prac Heraklesa", "document_id": "1464150", "start_index": 12196.0, "parentId": 204427.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5726531147956848}, "uuid": "7f4d6510-3765-4e80-af16-172ad338397c"}, {"page_content": "Hesperetuza (także Hesperaretuza; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἑσπερέθουσα&lt;/&gt; Hesperethoúsa, łac. Hesperethusa; Hesperia, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἑσπερία&lt;/&gt; Hespería, łac. Hesperia; Aretuza, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀρέθουσα&lt;/&gt; Aréthousa, łac. Arethusa) – w mitologii greckiej jedna z Hesperyd, strażniczka jabłoni o złotych jabłkach.\nUchodziła za córkę Atlasa i Hesperii (lub Nyks) albo Zeusa i Temidy lub Forkosa i Keto. Była siostrą Erytei i Ajgle.\nMieszkała na zachodnich krańcach świata (w pobliżu Atlasu). Wraz z siostrami opiekowała się ogrodem bogów, w którym rosło drzewo (lub drzewa) rodzące złote jabłka, dar ślubny ofiarowany Herze przez Gaję.\nPrzyniesienie jabłek z ogrodu, którym opiekowały się Hesperydy, było jedenastą pracą herosa Heraklesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2486751", "fragment_id": "512707/0", "subtitle": "", "title": "Hesperetuza", "document_id": "512707", "start_index": 0.0, "parentId": 2486751.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5800504684448242}, "uuid": "d8df8129-0e75-4950-963e-50c9ca210e70"}, {"page_content": "Zobacz też: inne postacie o imieniu „Ajgle”.\nAjgle (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Αἴγλη&lt;/&gt; Aiglē, łac. Aegle ‘Jasność’) – w mitologii greckiej jedna z Hesperyd, strażniczka jabłoni o złotych jabłkach.\nUchodziła za córkę Atlasa i Hesperii (lub Nyks) albo Zeusa i Temidy lub Forkosa i Keto. Była siostrą Erytei i Hesperetuzy.\nMieszkała na zachodnich krańcach świata (w pobliżu Atlasu). Wraz z siostrami opiekowała się ogrodem bogów, w którym rosło drzewo (lub drzewa) rodzące złote jabłka, dar ślubny ofiarowany Herze przez Gaję.\nPrzyniesienie jabłek z ogrodu, którym opiekowały się Hesperydy, było jedenastą pracą herosa Heraklesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296371", "fragment_id": "1448306/0", "subtitle": "", "title": "Ajgle (Hesperyda)", "parentId": 296371.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1448306", "source": "wikipedia", "score": 0.5813519954681396}, "uuid": "238f3e6c-990d-4598-9174-8debe21d6760"}, {"page_content": "Jabłka Hesperyd – w mitologii greckiej jabłka rosnące w należącym do Hery ogrodzie na dalekim zachodzie. Pilnowały ich nimfy Hesperydy – córki Atlasa oraz stugłowy smok, który nigdy nie zasypiał.\nZdobycie tychże jabłek było jedną z 12 prac Heraklesa, której nie wykonał on jednak osobiście, ale polecił to zrobić Atlasowi, który zerwał dla niego owoce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1357053", "fragment_id": "208254/0", "subtitle": "", "title": "Jabłka Hesperyd", "parentId": 1357053.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "208254", "score": 0.6623298525810242}, "uuid": "deb6bdbc-e547-4843-9ebb-a7b21dcca875"}, {"page_content": "Kommodus jako Herkules – rzeźba autorstwa anonimowego artysty wykonana między 180 a 193 rokiem naszej ery, znajdująca się w zbiorach Muzeów Kapitolińskich w Rzymie.\nOpis.\nWykonana w marmurze rzeźba mierząca 133 centymetry wysokości, uważana jest za jedno z najsłynniejszych arcydzieł portretu rzymskiego. Przedstawia cesarza Kommodusa jako herosa Herkulesa; cesarz rzymski panujący w latach 180–192 uważał się za wcielenie herosa. Kommodus posiada atrybuty związane z dwunastoma pracami Herkulesa, jakie ten musiał wykonać. Na głowie ma skórę lwa nemejskiego, maczugę w prawej dłoni, a w lewej trzyma złote jabłka przyniesione przez herosa z ogrodu Hesperyd. Doskonale zachowane dzieło umieszczone jest na złożonej kompozycji alegorycznej: dwie klęczące Amazonki (tylko jedna jest dobrze zachowana) oblegają globus ozdobiony znakami zodiaku, trzymają w górze róg obfitości opleciony peltą (tarczą Amazonek). Celebracyjny zamiar, który poprzez bogactwo symboli narzuca boski kult cesarza, jest dodatkowo podkreślony przez dwa morskie Trytony po bokach centralnej postaci, aby wyrazić jego apoteozę. Rzeźbę odnaleziono w podziemnym pomieszczeniu rzymskiego kompleksu Horti Lamiani, gdzie prawdopodobnie była ukryta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5185874", "fragment_id": "1053801/0", "subtitle": "", "title": "Kommodus jako Herkules", "parentId": 5185874.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1053801", "score": 0.08351670950651169}, "uuid": "4a656919-bc1d-4831-82b5-aef31678a397"}]}
{"id": "q_507", "question": "Jak nazywa się stolica Etiopii?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nAddis Abeba ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"am\"&gt;አዲስ አበባ&lt;/&gt;, „Nowy Kwiat”) – największe miasto i stolica Etiopii. Położone jest w centrum kraju, na wysokości ok. 2400 m n.p.m. na Wyżynie Abisyńskiej, u podnóża wygasłego wulkanu Entoto. W spisie z 2007 roku populację miasta oszacowano na 2 739 551 mieszkańców, a według projekcji z 2021 roku populacja wzrosła do 3,8 mln mieszkańców.\nZe względu na dużą liczbę działających tutaj organizacji międzynarodowych, oraz bogatą historię i kulturę miasta, Addis Abeba jest czasami określana mianem stolicy Afryki. Oprócz siedziby Unii Afrykańskiej, wielu biur ONZ – w tym siedziby Komisji Gospodarczej Narodów Zjednoczonych ds. Afryki – w mieście znajduje się ponad 100 ambasad. \nJest najwyżej położoną stolicą Afryki, oraz piątą najwyżej położoną stolicą na świecie.\nStruktura etniczna.\nWedług danych z 2007 roku, mieszkańcy miasta stanowią mieszankę ok. 80 narodowości (w tym: Amhara: 47%, Oromowie: 19,5%, Gurage: 16,3%); spośród nich wybijają się społeczności chrześcijańska (etiopskie prawosławie: 74,7%, protestantyzm: 7,8%) i muzułmańska (16,2%), a języki dominujące spośród ponad 80 języków występujących w całej Etiopii to amharski, oromo, oraz gurage.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8925", "fragment_id": "167800/0", "subtitle": "", "title": "Addis Abeba", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "167800", "parentId": 8925.0, "score": 0.5275586247444153}, "uuid": "409b47d9-765a-4d71-b68d-76b9931ea813"}, {"page_content": "Geografia Etiopii – Etiopia jest państwem położonym we wschodniej części Afryki. Ma powierzchnię  km², leży na płaskowyżu (Wyżyna Abisyńska i Wyżyna Somalijska) przeciętym Rowem Abisyńskim. Panuje klimat tropikalny, łagodzony dużą wysokością (stolica Etiopii, Addis Abeba jest jednym z najwyżej położonych miast świata). Im wyżej tym niższa temperatura, a obfitość opadów staje się wyższa. Średnio temperatura waha się pomiędzy 16 a 27 °C. Ludność składa się z wielu grup etnicznych. Etiopia ma 81,28 mln mieszkańców (2009).\nEtiopia graniczy z następującymi państwami (podano długość granic):\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nEtiopia prawie w całości jest objęta zrębową wyżyną, która jest dziełem procesów geologicznych, zachodzących od jury do paleogenu. W tym czasie obszar północno-wschodniej Afryki ulegał wypiętrzaniu. Na terenie Etiopii są ślady aktywności wulkanicznej. Obecnie terytorium Etiopii jest podzielone na dwa obszary tektoniczne, rozdzielone zapadliskiem. Są to Wyżyna Abisyńska, zajmująca większość terytorium i zachodnia część Wyżyny Somalijskiej, na wschodzie kraju. Obie te formacje spoczywają na podłożu prekambryjskim. Podłoże te zbudowane jest z gnejsów, łupków i granitów. Nad zerodowaną powierzchnią tych skał zalegają osady formacji triasowej, złożone z piaskowców, a na nich seria wapieni i margli jurajskich. Warstwy pochodzące z trzeciorzędu reprezentowane są przez morskie i lądowe skały osadowe, na obszarach okalających Wyżynę Abisyńską. Osady mezozoiczne i trzeciorzędowe, pokryte są skałami wulkanicznymi. Doliny rzek zbudowane są z czwartorzędowych osadów aluwialnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1745464", "fragment_id": "908591/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Etiopii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1745464.0, "document_id": "908591", "score": 0.4189766049385071}, "uuid": "70309511-8864-437f-ab96-ceff8f624ee4"}, {"page_content": "Szeua lub Szewa – historyczny region w środkowej Etiopii. Na jego obszarze znajduje się współczesna stolica Etiopii – Addis Abeba. \nOd połowy X wieku do końca XIV w. królestwo historyczne w środkowej Etiopii. Jego granice wyznaczały:\nHistoria.\nW 1528 roku najechane i zdobyte przez najeźdźców muzułmańskich z Królestwa Adal na wschodzie, a jego starożytne miasta zostały zniszczone. Przez ponad 100 lat region Szewa był okupywany przez lud Oromo z południa, który zajął próżnię zostawioną w regionie. W 1856 roku region został wcielony do Cesarstwa Etiopskiego przez Teodora II. Region był jedną z prowincji Etiopii, aż do 1991 roku, kiedy nastąpił nowy podział na 9 regionów administracyjnych. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4352116", "fragment_id": "1510280/0", "subtitle": "", "title": "Szeua", "parentId": 4352116.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1510280", "score": 0.314423143863678}, "uuid": "3d8ca947-8444-4294-b199-70c8df907b4a"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2013 roku Etiopia posiadała ponad 140 miast o ludności przekraczającej 13 tys. mieszkańców. Stolica kraju Addis Abeba jako jedyne miasto liczyło ponad milion mieszkańców; 15 miast z ludnością 100÷500 tys.; 20 miast z ludnością 50÷100 tys.; 55 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Etiopii.\nNajwiększe miasta w Etiopii według liczebności mieszkańców (stan na 01.07.2013):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=891055", "fragment_id": "1023890/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Etiopii", "parentId": 891055.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1023890", "source": "wikipedia", "score": 0.6166085600852966}, "uuid": "f953e276-9223-4f37-960d-6d91564e97f1"}, {"page_content": "Według najnowszych danych rządowych z 2007 roku, muzułmanie stanowią 33,9% populacji, w porównaniu z 32,8% w 1994 roku. Departament Stanu USA jednak szacuje że muzułmanie stanowią około 40–45% populacji. Większość etiopskich muzułmanów to sunnici, a niektórzy należą do różnych grup sufi. Islam po raz pierwszy przybył do Etiopii w 614 roku w pierwszej migracji do Abisynii. Addis Abeba stolica Etiopii, jest domem dla około 1 miliona muzułmanów. Podczas gdy wierzących można spotkać w prawie każdym środowisku, islam jest najbardziej rozpowszechniony w regionach Somali (98,4%), Afar (95,3%) i Oromia (47,5%).\nJudaizm.\nFelaszowie znani jako \"Czarni Żydzi\" są długo izolowaną grupą afrykańskich Żydów, którzy żyli w Etiopii już od starożytności. Ich istnienie było nieznane w świecie zewnętrznym przez wiele lat, tak iż oni sami byli nieświadomi istnienia innych żydowskich grup spoza własnej społeczności. Stali się znani na Zachodzie w wieku XIX i XX. W 1975 roku zostali przyjęci jako Żydzi przez rząd izraelski. Potem poprzez Operację Mojżesz i Operację Salomon, przeprowadzone w 1984 i 1991, przetransportowano drogą powietrzną zdecydowaną większość ludności żydowskiej z Etiopii do Izraela, gdzie istnieje obecnie populacja 150.000 \"Czarnych Żydów\". Mała społeczność żydowska nadal istnieje w Etiopii, choć składa się głównie z Falash Mura (22.000) i etiopskich Żydów, którzy nawrócili się na chrześcijaństwo w przeszłości i jako tacy, nie zostali uznani za Żydów przez państwo Izrael.\nAnimizm.\nSzacuje się według spisu z 2007 roku, że 2,6% populacji Etiopii wyznaje tradycyjne wierzenia animistyczne (spadek z 4,6% w 1994 r.). Największa liczba wyznawców tradycyjnych wierzeń jest w SNNPR (około 993.000 ludzi) i Oromia (895.000).\nBahaizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2737460", "fragment_id": "1641275/4", "subtitle": "", "title": "Religia w Etiopii", "source": "wikipedia", "start_index": 5432.0, "document_id": "1641275", "parentId": 2737460.0, "score": 0.3235560953617096}, "uuid": "86c74148-73ad-4368-88fa-4f348d8b73e8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nEtiopia jest federalną republiką parlamentarną. Na czele państwa stoi prezydent (od 7 października 2024 jest nim Taye Atske Selassie), który sprawuje głównie funkcje reprezentacyjne. Pracami rządu kieruje premier (od 2 kwietnia 2018 jest nim Abiy Ahmed Ali). Władza legislacyjna rozdzielona jest pomiędzy dwuizbowy parlament oraz rząd. Władza sądownicza jest niemal całkowicie zależna od władzy prawodawczej i wykonawczej – prezes i wiceprezes federalnego sądu najwyższego są rekomendowani przez premiera i wyznaczani przez niższą izbę, zaś innych sędziów federalnych proponuje niższej izbie premier wedle selekcji przeprowadzonej przez federalną sądową radę administracyjną.\n \"Osobny artykuł: Wybory parlamentarne w Etiopii w 2015 roku.\"\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Etiopii.\"\nOd 2020 roku Etiopia jest podzielona na 11 regionów (\"kilil\"; w latach 1998–2020 było ich 9, potem do 2011 r. – 11) oraz 2 miasta wydzielone (\"astedader akabibi\"): Addis Abeba oraz Dire Daua. Regiony dzielą się na 63 strefy (\"zonə\"), a one dzielą się na 529 wored.\nSiły zbrojne.\nEtiopia dysponuje dwoma rodzajami sił zbrojnych: wojskami lądowymi oraz siłami powietrznymi. Uzbrojenie sił lądowych Etiopii składało się w 2014 roku z: 560 czołgów, 780 opancerzonych pojazdów bojowych, 195 dział samobieżnych, 183 wieloprowadnicowych wyrzutni rakietowych oraz 1170 zestawów artylerii holowanej. Wojska etiopskie w 2014 roku liczyły 182,5 tys. żołnierzy służby czynnej. Według rankingu \"Global Firepower\" (2014) etiopskie siły zbrojne stanowią 40. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 340 mln dolarów (USD).\n \"Zobacz też: Etiopskie Siły Powietrzne.\"\nDemografia.\nReligie.\n \"Osobny artykuł: Religia w Etiopii.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8922", "fragment_id": "167799/6", "subtitle": "", "title": "Etiopia", "document_id": "167799", "start_index": 7926.0, "parentId": 8922.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2552775740623474}, "uuid": "d170e245-4a9e-4470-b783-9161c31af060"}, {"page_content": "Po zdobyciu Debre Markos i Addis Derra, etiopscy partyzanci na terytorium nadal znajdującym się pod kontrolą włoską, pod wodzą Ras Abebe Aregai skonsolidowali się wokół stolicy kraju, Addis Abeby, przygotowując się na powrót cesarza Selassiego. W odpowiedzi na szybko postępujące siły brytyjskie i Brytyjskiej Wspólnoty Narodów oraz na trwające powstanie powszechne etiopskich partyzantów, Włosi w Etiopii wycofali się do górskich fortec Gondar, Amba Alagi, Dessie i Gimma. Po negocjacjach zainicjowanych przez Wavella, książę Aosty nakazał gubernatorowi Abisynii, generałowi Agenore Frangipani, poddanie miasta, aby zapobiec masakrze włoskich cywilów, tak jak to miało miejsce w Dire Dawa. Wstydząc się, że przełożony nie pozwolił mu walczyć do końca, Frangipani następnego dnia popełnił samobójstwo, wstrzykując sobie do żył truciznę.\n6 kwietnia 1941 r. Addis Abeba zostało zajęte przez etiopskie siły nieregularne wspierane przez brytyjskie samochody pancerne z Afryki Wschodniej; siły te przyjęły kapitulację miasta. Od jakiegoś czasu w mieście przebywała włoska policja w celu utrzymania porządku. 13 kwietnia Cunningham odesłał z miasta siły pod dowództwem brygadiera Dana Pienaara składające się z 1 Brygady Południowoafrykańskiej i skautów Campbella (etiopskich oddziałów nieregularnych dowodzonych przez brytyjskiego oficera), aby kontynuować natarcie na północ i połączyć się z siłami Platta posuwającymi się na południe. Selassie formalnie wkroczył do stolicy Etiopii 5 maja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4911138", "fragment_id": "263072/50", "subtitle": "", "title": "Kampania wschodnioafrykańska w czasie II wojny światowej", "source": "wikipedia", "start_index": 59072.0, "document_id": "263072", "parentId": 4911138.0, "score": 0.27775341272354126}, "uuid": "bff47bd3-d286-4afc-b965-0b91e7c7a98c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nArchieparchia Addis Abeby (łac. \"Archieparchia Neanthopolitana\") – archieparchia Kościoła katolickiego obrządku etiopskiego z siedzibą w mieście Addis Abeba (stolica kraju i miasto wydzielone w Etiopii).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2367560", "fragment_id": "554702/0", "subtitle": "", "title": "Archieparchia Addis Abeby", "parentId": 2367560.0, "start_index": 0.0, "document_id": "554702", "source": "wikipedia", "score": 0.15919272601604462}, "uuid": "3d157985-8306-4e23-821c-1696707305c1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia kolejowa Addis Abeba – Dżibuti – linia kolejowa w Etiopii i Dżibuti o długości 756 km, łącząca stolicę Etiopii Addis Abebę z Dżibuti, stolicą państwa o tej samej nazwie.\nEtiopska część linii liczy 659 km, zaś dżibucka 97 km.\nBudowę rozpoczęto w 2012 roku.\nTrasa została otwarta 5 października 2016 roku. Linia została zbudowana w miejscu starszej, wąskotorowej linii (1000 mm), zbudowanej przez Francuzów w latach 1897–1917.\nBudowa linii kosztowała 3,4 miliarda dolarów. W 70% finansowana była przez chiński bank Exim, w 30% przez rząd Etiopii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3814828", "fragment_id": "1286468/0", "subtitle": "", "title": "Linia kolejowa Addis Abeba – Dżibuti", "document_id": "1286468", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3814828.0, "score": 0.40758055448532104}, "uuid": "c50f4a20-398d-4bb5-a222-8dce4ac17b34"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Gondar”. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nGonder (etiop. ጎንደር \"Gōnder\", starsza pisownia: ጐንደር \"Gʷandar\", nowoczesna wymowa: \"Gʷender\") – miasto w północnej Etiopii, dawna stolica Cesarstwa Etiopii, a także stolica historycznej prowincji Begemder. Czwarte pod względem wielkości miasto kraju.\nHistoria.\nMiasto zostało założone w 1636 roku przez cesarza Fasiledesa (1632–1667), który przeniósł tu cesarską stolicę. Miasto pełniło funkcję stolicy przez ok. 250 lat kiedy to cesarz Teodor II przeniósł stolicę do Amba Mariam. Miasto rozkwitło za panowania Fasildesa – w 1667 roku mieszkało tu 60 tys. ludzi.\nZe względu na pozostałości pałaców cesarskich z XVII wieku – główny kompleks Fasil Ghebbi został w 1979 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO – oraz kościołów, Gonder jest jednym z ważniejszych celów turystycznych w Etiopii (obok Lalibeli). Nie jest jasne, kim byli budowniczowie zamków, niemniej jednak widoczne są w nich wpływy portugalskie, indyjskie oraz arabskie. W 1941 roku, podczas II wojny światowej Brytyjczycy prowadzący w Etiopii wojnę z Włochami zrzucili bomby na niektóre budowle, ale cały kompleks przetrwał bez większych zniszczeń. \nW Gonder działa seminarium duchowne, kształcące kapłanów kościoła etiopskiego.\nMiasta partnerskie.\n Corvallis\n Riszon le-Cijjon\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=142235", "fragment_id": "24354/0", "subtitle": "", "title": "Gonder", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 142235.0, "document_id": "24354", "score": 0.25285017490386963}, "uuid": "f84c26ad-4c6b-4493-af72-9ffcb33d14ee"}]}
{"id": "q_508", "question": "Jak nazywa się śródziemnomorska bylina lecznicza o rozgałęzionym korzeniu, przypominającym ludzką postać?", "answer": [{"page_content": "Alrauna (z niem.) – korzeń mandragory lekarskiej (\"Mandragora officinarum\"), któremu w średniowieczu przypisywano właściwości magiczne.\nSilnie zgrubiały, rozgałęziony korzeń mandragory uważany był za środek magiczny. Magiczne właściwości miał jedynie korzeń o humanoidalnych kształtach. Najczęściej szukano go pod szubienicą, skąd odpadające części ciała wisielca miały zapewniać mandragorze doskonałą pożywkę. Według niektórych podań mandragora wyrastała z nasienia skazańca, wytryskającego tuż przed jego śmiercią. \nAby wydobyć korzeń, należało poczynić odpowiednie przygotowania. Zalecano najpierw polać roślinę moczem kobiecym lub krwią menstruacyjną. Następnie można było korzeń ostrożnie i głęboko obkopać dookoła, ale nie wyciągać go z ziemi. Dla pewności trzeba było jeszcze zakreślić dookoła rośliny trzy magiczne kręgi przy użyciu miecza. Mandragorę wyciągnąć powinien z ziemi czarny pies, któremu przywiązywano do szyi sznurek, a drugi koniec do rośliny. Twierdzono, że mandragora wyrywana z ziemi wydawała ludzki krzyk, który zabijał tego, kto go usłyszał; tak więc śmierć spotykała psa. \nKorzeń przypominający ludzką postać podobno kiwał główką, gdy zadało mu się pytanie i odpowiedź na nie była twierdząca. Często oszuści zamiast mandragory sprzedawali żeń-szeń.\nJagody, nazywane \"jabłkami miłości\" były uważane za środek przeciw bezpłodności, pobudzający żądze miłosne, próżność w małych dawkach i głupotę w dużych.\nWierzono, że alrauna była stworzona z rajskiej ziemi jako pierwowzór człowieka. Jednak nie spodobała się Stwórcy i dlatego ją wyrzucił. Odtąd alrauna tęskni za rajem i z tego powodu protestuje przy próbie wydobycia jej z ziemi.Alrauna stanowi nieodłączny atrybut diabła, demonów, czarnoksiężników i osób uprawiających czarną magię. Uważa się ją także za symbol obłędu, czarów, proroctwa, tajemnicy, senności, żądzy, miłości i głupoty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127519", "fragment_id": "22000/0", "subtitle": "", "title": "Alrauna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "22000", "parentId": 127519.0, "score": 0.2654733955860138}, "uuid": "10fee2ee-3209-4574-8a72-efcba2299f50"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nMandragora (\"Mandragora\" L.) – rodzaj roślin z rodziny psiankowatych. Obejmuje 3, a według niektórych źródeł 4–6 gatunków występujących na obszarze śródziemnomorskim (jeden gatunek – mandragora lekarska – lub dwa, w zależności od ujęcia taksonomicznego) oraz w Azji, sięgając na wschodzie po Środkową Azję i Himalaje. Rośliny te mają zgrubiały, spichrzowy korzeń, który zwłaszcza u gatunku mandragora lekarska (\"M. officinarum\") czasem może przypominać kształtem postać ludzką. Podobieństwo to oraz narkotyczne działanie na ludzi (z powodu zawartości hioscyjaminy i skopolaminy) spowodowało, że roślina od dawnych czasów używana była w medycynie i obrosła wielką ilością mitów (→ alrauna). Dodatkowo próbowano identyfikować gatunek \"Mandragora turcomanica\" z wedyjską somą, co jednak było poglądem fałszywym, ze względu na bardzo ograniczony zasięg tego gatunku (południowo-zachodni Turkmenistan).\nSystematyka.\nRodzaj z podrodziny \"Solanoideae\" z rodziny psiankowatych \"Solanaceae\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=533218", "fragment_id": "1554940/0", "subtitle": "", "title": "Mandragora (roślina)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 533218.0, "document_id": "1554940", "score": 0.5}, "uuid": "dda47c05-a377-4d6a-b984-1bd811af960c"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nOrchis anthropophora (L.) All. – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny storczykowatych (\"Orchidaceae\"). Występuje głównie w basenie Morza Śródziemnego oraz w zachodniej Europie. W wielu krajach jest zagrożony z powodu degradacji siedlisk. Nazwę zawdzięcza kształtowi kwiatów przypominającemu ludzką sylwetkę. Ich oryginalny wygląd sprawia, że gatunek jest łatwy do rozpoznania i trudno go pomylić z innymi przedstawicielami rodzaju storczyk (\"Orchis\").\nRozmieszczenie geograficzne.\nGatunek atlantycko-śródziemnomorski. Występuje w północnej Afryce w: Maroku, Algierii, Tunezji i Libii, w Europie południowej i zachodniej oraz na Bliskim Wschodzie: w Portugalii i Hiszpanii, we Francji, w Wielkiej Brytanii, Belgii, Holandii, Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Włoszech, krajach byłej Jugosławii, Albanii, Grecji, Turcji, Syrii i na Cyprze.\nBiologia.\nFizjologia.\nPlastydy warżki zawierają dużo karotenoidów i mało chlorofilu, czego konsekwencją jest niewielka produkcja ATP w warżce.\nCechy fitochemiczne.\nPojedyncza roślina produkuje 10,57 ng olejku eterycznego na godzinę. Składa się on głównie z monoterpenów, seskwiterpenów, kwasów tłuszczowych oraz niewielkiej ilości nonanalu i undekanu.\nRozwój.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3119733", "fragment_id": "133700/0", "subtitle": "", "title": "Orchis anthropophora", "parentId": 3119733.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "133700", "score": 0.3700892925262451}, "uuid": "208c9669-7e51-449e-92c1-de5fc73fc3f6"}, {"page_content": "Korzenie roślin uczestniczą też w dystrybucji wody w profilu glebowym. Transport wody zależny jest od potencjału wodnego. Woda może być pobierana przez korzenie na większej głębokości i wydzielana w warstwach płytszych, co może mieć znaczenie dla produktywności ekosystemów. Przy glebach trudno przepuszczalnych system korzeniowy może odprowadzać nadmiar wody z wierzchnich warstw na większą głębokość przyczyniając się do poprawy stosunków wodno-powietrznych gleby.\nKorzenie w kulturze.\nKorzenie niektórych roślin mocno zaznaczyły się w kulturze i dawnej medycynie, gdyż przypisywano im moc magiczną lub posiadały właściwości lecznicze. Mandragora lekarska, jako roślina lecznicza, znana była już w starożytności i wspomniana została w Starym Testamencie. W średniowieczu i później jej silnie zgrubiały, rozgałęziony korzeń (tzw. \"alrauna\") uważany był za środek magiczny, ze względu na podobieństwo do sylwetki człowieka. Wierzono, że jego kształt wskazuje na zdolność do leczenia odpowiednich narządów ludzkich, czy wywoływania uczuć miłosnych. W symbolice chrześcijańskiej korzeń pojawia się głównie w odniesieniu do tekstów biblijnych, w których oznacza ród, pochodzenie. Izajasz tak zapowiada Mesjasza: „\"I wyrośnie różdżka z pnia Jessego, wypuści się odrośl z jego korzeni\"” (Iz 11,1). W mitologii nordyckiej kosmologiczne drzewo świata Yggdrasil konarami utrzymuje cały nieboskłon, zaś jego trzy korzenie rozchodzące się w trzy różne strony, zapewniają mu podparcie i przechodzą przez krainy zamieszkane przez różne stworzenia. Zasadniczo, korzenie w symbolice drzewa kosmicznego obecnej w licznych kulturach i religiach oznaczają komponent podziemny związany z bóstwami chtonicznymi. Odwróceniem tej symboliki jest święty figowiec hinduizmu, który ma korzenie w niebie, a koronę w ziemi i podobne odwrócone drzewa z innych kultur.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30176", "fragment_id": "176722/47", "subtitle": "", "title": "Korzeń", "document_id": "176722", "start_index": 62045.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30176.0, "score": 0.41265878081321716}, "uuid": "46157d69-bd64-46b6-83e3-c8f22443902b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nUrginia morska (\"Drimia maritima\") – gatunek rośliny z rodziny hiacyntowatych. Ma wiele nazw zwyczajowych: ckliwica, cebula morska, oszloch morski, a w kulturze islamu określa się ją mianem „cebuli cmentarnej”. Roślina znana była już w czasach starożytnych. W starożytnym Egipcie cebulę morską nazywano „okiem Tyfona”.\nRośnie dziko w obszarze śródziemnomorskim: w Afryce Północnej (Algieria, Maroko, Libia, Tunezja), Europie Południowej (Portugalia, Francja, Albania, Jugosławia, Włochy, Grecja) i Azji Zachodniej (Cypr, półwysep Synaj, Izrael, Jordania, Syria, Turcja, Liban). Jest uprawiana w wielu krajach świata.\nBiologia i ekologia.\nBylina. Kwitnie od sierpnia do października. Liście wyrastają dopiero po przekwitnięciu rośliny i zamierają wiosną. Okres spoczynku przypada na lato i wówczas roślina do inicjacji kwiatostanu potrzebuje silnego nasłonecznienia i wysokich temperatur w ciągu dnia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=534232", "fragment_id": "1555271/0", "subtitle": "", "title": "Urginia morska", "document_id": "1555271", "start_index": 0.0, "parentId": 534232.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3338390588760376}, "uuid": "cb1ec79f-6645-4bd2-91e3-f7e14f645241"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nMandragora lekarska (\"Mandragora officinarum\" L.) – gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego (Algieria, Maroko, Tunezja, Chorwacja, Czarnogóra, Macedonia Północna, Grecja, Włochy, Hiszpania, Portugalia, Izrael, Jordania, Liban, Syria, Turcja, Cypr), ale rozprzestrzenił się również gdzieniegdzie w innych regionach świata. Jest też uprawiany.\nBiologia i ekologia.\nBylina. Kwitnie od czerwca do lipca. Roślina trująca, zawiera m.in. atropinę i alkaloidy z grupy tropanowych. Spożywana w większych ilościach może wywołać podrażnienie dróg oddechowych, podobno także delirium, jest psychoaktywna i ma właściwości mocno pobudzające.\nW literaturze i filmografii.\nWzmianki na jej temat można znaleźć m.in. w takich dziełach jak:\noraz w filmach:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=171836", "fragment_id": "19014/0", "subtitle": "", "title": "Mandragora lekarska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "19014", "parentId": 171836.0, "score": 0.20959733426570892}, "uuid": "76dcea73-69eb-4bc1-af8b-907719660c45"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nSzałwia judejska (\"Salvia judaica\" Boiss.) – gatunek rośliny z rodziny jasnotowatych (\"Lamiaceae\"). Występuje w obszarze śródziemnomorskim.\nMorfologia.\nRoślina efemeryczna, o wysokości 40–80 cm. Łodyga rozgałęziona, liście pojedyncze, obustronnie ogruczolone, brzegi blaszki ząbkowane. Kwiaty różowo-fioletowe, aromatyczne, wyrastające w okółku po 6–12. Kwitnie od kwietnia do czerwca.\nRośnie w zaroślach, na stepach i półpustyniach.\nUdział w kulturze.\nWedług niektórych znawców roślin biblijnych kształt tradycyjnego, siedmioramiennego świecznika żydowskiego, zwanego menorą, wzorowany jest na rozgałęzieniach tego gatunku szałwii. Hebrajskie słowo \"mōrijjā(h)\" występuje zarówno w nazwie góry Moria, wymienionej w Księdze Rodzaju (22,2), jak i wzgórza Moria, na którym zbudowano Świątynię Jerozolimską. Zdaniem J. Maillata i S. Maillata jednak bardziej odpowiednim wzorem menory jest dziewanna synajska (\"Verbascum sinaiticum\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3348033", "fragment_id": "951323/0", "subtitle": "", "title": "Szałwia judejska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "951323", "parentId": 3348033.0, "score": 0.14272892475128174}, "uuid": "bfdb4b0e-0cd9-4506-9ec0-c685dfd63209"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nMyszopłoch kolczasty, ruszczyk kolczasty (\"Ruscus aculeatus\" ) – gatunek zimozielonej rośliny z rodziny szparagowatych (\"Asparagaceae\"), w niektórych systemach w myszopłochowatych (\"Ruscaceae\"). Pochodzi z basenu Morza Śródziemnego i Czarnego, lecz został rozprzestrzeniony w inne regiony jako roślina parkowa i ogrodowa.\nZastosowanie.\nJest rośliną leczniczą, której surowiec zielarski stanowi kłącze, zbierane jesienią. Zawiera saponiny steroidowe typu spirostanu (m.in.: neuroruskogenina, ruscyna, ruskogenina, furostan i ruskozyd). Zwiększa napięcie żylne, działa przeciwzapalnie, uszczelnia naczynia włosowate, zwiększa przepływ żylny i ciśnienie krwi żylnej. Wyciągi z kłącza stosuje się m.in. przy: hemoroidach, obrzmieniach nóg, nocnych kurczach łydek, krwawieniach z dróg rodnych.\nW krajach śródziemnomorskich młode pędy mają zastosowanie kulinarne (podobnie jak szparagi). Z nasion dawniej przyrządzano substytut kawy.\nDawniej, związane w pęczki gałęziaki ruszczyka służyły rzeźnikom do czyszczenia drewnianych bloków, na których oporządzali mięso (stąd wzięła się jego zwyczajowa nazwa –  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;butcher's broom&lt;/&gt; ‘miotła rzeźnika’). Olejki eteryczne zawarte w tej roślinie miały ponadto zapobiegać namnażaniu się drobnoustrojów na drewnie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1970912", "fragment_id": "394690/0", "subtitle": "", "title": "Myszopłoch kolczasty", "parentId": 1970912.0, "start_index": 0.0, "document_id": "394690", "source": "wikipedia", "score": 0.10091697424650192}, "uuid": "afb6cf7b-b64d-4932-8de6-a6158453ddbd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nDwukolczak śródziemnomorski (\"Paliurus spina-christi\" Mill..) – gatunek rośliny z rodziny szakłakowatych (\"Rhamnaceae\"). \nZasięg geograficzny.\nRośnie dziko w Afryce Północnej (Algieria, Marok), Europie Południowej (Francja, Hiszpania,Albania, Bułgaria, Jugosławia, Grecja, Włochy, Rumunia), Europie Wschodniej (Ukraina) i Azji (Afganistan, Iran, Irak, Izrael, Jordania, Liban, Syria, Turcja, Armenia, Azerbejdżan, Gruzja, Tadżykistan, Turkiestan, Uzbekistan). Jest uprawiany w wielu krajach świata.\nZastosowanie.\nW krajach o ciepłym klimacie (strefy mrozoodporności 8-11) jest uprawiany jako roślina ozdobna w parkach, ogrodach. Ze względu na ciernie szczególnie nadaje się na żywopłoty.\nUdział w kulturze.\nŁacińską nazwę gatunkową \"spina-christi\" nadał mu botanik Philip Miller, który przekonany był, że z pędów tej rośliny wykonano koronę cierniową Jezusa Chrystusa. Kolczaste pędy tej rośliny spełniają warunki podane w Ewangelii Mateusza (27,28-30). Co prawda, obecnie gatunek ten nie występuje w okolicach Jerozolimy, północna granica jego zasięgu w stanie naturalnym to Syria i Góra Tabor, jednak w czasach Chrystusa mógł rosnąć w Jerozolimie. Dowodem mogą być pochodzące z okresu 3200 lat p.n.e. znaleziska drewna tego gatunku w Jerychu. Większość znawców roślin biblijnych uważa jednak, że koronę cierniową Chrystusa wykonano raczej z rośliny o nazwie głożyna cierń Chrystusa (\"Ziziphus spina-christi\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3331682", "fragment_id": "918028/0", "subtitle": "", "title": "Dwukolczak śródziemnomorski", "document_id": "918028", "start_index": 0.0, "parentId": 3331682.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38907328248023987}, "uuid": "36367080-85b0-41a6-bfe3-d411dfd83c48"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nSosna pinia (\"Pinus pinea\" L.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (\"Pinaceae\"). Pinia występuje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego, od Hiszpanii po Cypr oraz na południowym wybrzeżu Morza Czarnego.\nBiologia i ekologia.\nDrzewo jednopienne. Szyszki nasienne dojrzewają po 36 miesiącach. Najniższe łuski odpadają, zaś szyszki pozostają na gałęzi. Skrzydełka nasion są zbyt kruche i nie pozwalają na rozsiewanie przez wiatr. Nasiona przeważnie roznoszą zwierzęta, w tym ptak \"Cyanopica cyana\". \nIgły pozostają na drzewie 2–4 lata. Igły młodociane zostają całkowicie zastąpione przez właściwe w wieku ok. 10 lat.\nPinia ze swoją szeroką, parasolowatą koroną uchodzi za charakterystyczne drzewo krajów śródziemnomorskich i tworzy tam malownicze gaje, kształtujące krajobraz. Od starożytności była też sadzona wzdłuż ulic dla ich ocienienia. W przeciwieństwie do innych gatunków sosen, pinie są mało wrażliwe na działanie wiatru. Stały wiatr z jednego kierunku deformuje koronę, powodując jej jednostronne wyciągnięcie.\nUdział w kulturze.\nWedług znawców roślin biblijnych sosna pinia to roślina opisana w Księdze Ozeasza (14,9) słowami: „\"Ja jestem jak cyprys zielony i Mnie zawdzięcza swój owoc\"\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87369", "fragment_id": "661554/0", "subtitle": "", "title": "Sosna pinia", "document_id": "661554", "start_index": 0.0, "parentId": 87369.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14220844209194183}, "uuid": "cb81489a-abb1-403b-8586-09aa8f123cc0"}]}
{"id": "q_509", "question": "Jak nazywał się papież, który zebrał i uporządkował śpiewy kościelne w VI wieku?", "answer": [{"page_content": "Muzyka w średniowieczu – muzyka tworzona i wykonywana w średniowiecznej Europie od około V do XV stulecia.\nChorał gregoriański.\n \"Osobny artykuł: chorał gregoriański.\"\nChorał (łac. \"chorus\" „chór”) jest to zbiór pieśni występujących podczas liturgii mszalnej w kościele. W okresie średniowiecza występowały różne rodzaje chorałów w zależności od ośrodka, wokół którego powstawały. Chorał gregoriański swoją nazwę zawdzięcza papieżowi Grzegorzowi I Wielkiemu (VI w.). Tradycja kościelna przypisywała mu skodyfikowanie i uporządkowanie tekstów śpiewu rzymskiego. Powszechnie jednak od drugiej połowy XX wieku kwestionuje się udział papieża Grzegorza w tym, przesuwając reformę śpiewu rzymskiego na czasy pontyfikatu papieża Sergiusza II (687–701).\nWprowadzenie precyzyjnego zapisu muzycznego miało pierwszorzędne znaczenie dla dalszego rozwoju i ujednolicenia chorału gregoriańskiego. Niezależnie od tradycji rzymskiej rozwijały się samodzielnie śpiewy w liturgii mediolańskiej, benewentyńskiej, gallikańskiej, mozarabskiej (Toledo), wizygockiej. Wszystkie te śpiewy wchodzą w skład tzw. monodii liturgicznej – \"cantus planus\", czyli śpiewów jednogłosowych opartych na systemie diatonicznym. Według teoretyków z X i XI wieku, termin „Planus” oznaczał śpiewy w rejestrze niskim. W tym znaczeniu użył go Guido z Arezzo w 12. rozdziale traktatu \"Micrologus\". W epoce notacji modalnej i notacji menzuralnej (od XIII wieku) określenie \"musica plana\" wiązało się z rytmem swobodnym i było przeciwieństwem menzuralnej - \"musica mensurata\".\nChorał gregoriański stał się również punktem wyjścia dla konstrukcji wielogłosowych, kontrapunktycznych (organum), modyfikujących pierwotną linię melodyczną – \"cantus firmus\".\nPocząwszy od XII w. chorał gregoriański coraz bardziej zaczął podlegać wpływom muzyki menzuralnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=142587", "fragment_id": "24489/0", "subtitle": "", "title": "Muzyka w średniowieczu", "parentId": 142587.0, "start_index": 0.0, "document_id": "24489", "source": "wikipedia", "score": 0.8690609931945801}, "uuid": "a7890a1e-fa6c-4dd4-8452-a52563a5b89c"}, {"page_content": "Imię papieża Grzegorza I zostało utrwalone w historii muzyki i liturgii, ponieważ przypisano mu uporządkowanie i usystematyzowanie śpiewu liturgicznego, znanego później jako chorał gregoriański. Według tradycji podczas swego pontyfikatu Grzegorz zebrał i usystematyzował istniejące już w obiegu liturgicznym melodie chorałowe. Wszystkie melodie zebrane przez Grzegorza Wielkiego zyskały nazwę \"Antiphonarius\" (Antyfonarz). Oryginał antyfonarza zaginął już w średniowieczu – w X wieku. Zachowały się jego ręczne odpisy. Najstarsza kopia pochodzi z klasztoru benedyktyńskiego w St. Gallen. Według najnowszych badań chorał nabrał swego kształtu znacznie później, za pontyfikatu Grzegorza II, brak więc uzasadnienia dla przypisywania Grzegorzowi I autorstwa śpiewu i muzyki nazywanej \"gregoriańską\".\nSkodyfikował również ostatecznie \"Kanon rzymski\" i wprowadził między innymi do liturgii mszy odmawianie modlitwy \"Ojcze nasz\" zaraz po kanonie eucharystycznym. Od czasów Grzegorza do 1962 r. \"Kanon rzymski\" nie był już modyfikowany i uznawany jest za najbogatszą w formę modlitwę eucharystyczną Kościoła zachodniego\nW roku 600, mimo że nie była powszechnie znana, wprowadził łacinę jako jedyny język liturgii Kościoła zachodniego[].\nGrzegorz I uważany jest za twórcę stosowanej do dziś w Kościołach wschodnich \"Liturgii Uprzednio Poświęconych Darów\". Obrzęd ten pochodzi jednak z rytów wschodnich i znany był już w czasach Grzegorza. Najprawdopodobniej jednak Grzegorz był ostatnim redaktorem tej modlitwy.\nServus servorum Dei.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28670", "fragment_id": "169367/4", "subtitle": "", "title": "Grzegorz I", "parentId": 28670.0, "start_index": 6258.0, "document_id": "169367", "source": "wikipedia", "score": 0.6804759502410889}, "uuid": "1ef3d550-17e9-496c-82c9-2c42c384b6f6"}, {"page_content": "Na Półwyspie Apenińskim, a zwłaszcza w Rzymie, powstały zręby liturgii, której podstawą był jednogłosowy śpiew. Pod koniec VI w. uporządkował rozmaite śpiewy liturgiczne papież Grzegorz I i z tego powodu nosi on nazwę chorał gregoriański. W następnych stuleciach powstawały ciągle jednak nowe śpiewy, w tym sekwencje takie jak Dies irae oraz Stabat Mater.\nRenesans i barok.\nNajbardziej popularnym gatunkiem muzyki w XVI w. był madrygał śpiewany na ogół na 4 lub 5 głosów. Z upływem czasu stawał się coraz bardziej wirtuozowski, zwłaszcza że na najbogatszych dworach madrygały wykonywali zawodowi śpiewacy i śpiewaczki. Inny, znacznie poważniejszy charakter miała muzyka kościelna, której głównym przedstawicielem był Giovanni Pierluigi da Palestrina, kompozytor i śpiewak papieski.\nOgromnie ważnym ośrodkiem muzycznym stała się w renesansie Wenecja, w której rozkwitała muzyka religijna pisana dla bazyliki św. Marka, ale także świecka – komponowana na potrzeby bogatych i lubiących się bawić wenecjan. Z tego też powodu to właśnie w Wenecji rozpoczęła się efektowna historia europejskiej muzyki instrumentalnej.\n \"Przełom stylistyczny, jaki dokonał się w muzyce eur. ok. 1600, był niemal całkowicie dziełem kompozytorów włoskich\".\nDo przełomu tego przyczyniła grupa filozofów, artystów i miłośników muzyki we Florencji zwana Cameratą, która na wzór antycznego dramatu stworzyć chciała podobny gatunek teatralno-muzyczny. „Wynalazek” ich udoskonalił Claudio Monteverdi w Mantui i tak powstała opera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44915", "fragment_id": "656239/16", "subtitle": "", "title": "Włochy", "document_id": "656239", "start_index": 25174.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44915.0, "score": 0.6408959627151489}, "uuid": "e308f76e-2b24-4615-a451-7930de5df300"}, {"page_content": "Pierwsze formy wielogłosowe w muzyce – pierwsze formy oparte na współbrzmieniu 2 lub więcej głosów powstały w średniowieczu. Ośrodkami kultury muzycznej były wówczas kościoły i klasztory.\nEpokę średniowieczną w historii muzyki można podzielić na fazę monodyczną (chorał) i, od schyłku IX wieku, na okres muzyki wielogłosowej (organum, motet).\nChorał.\nReprezentacyjną formą muzyki kościelnej był chorał. Jego cechą charakterystyczną była jednogłosowość. Stał on się punktem wyjścia dla utworów wielogłosowych. Zakaz używania instrumentów w świątyniach uczynił muzykę chorałową wyłącznie wokalną. Śpiewy były wykonywane w różnych krajach:\nZa pontyfikatu papieża Grzegorza I Wielkiego rozpoczęto pracę kodyfikacji muzyki kościelnej opartej na bazie chorału rzymskiego. Powstała wówczas księga Antyfonarz, zawierająca antyfony (gr. \" przeciwgłos\", czyli inaczej pieśń przed i po psalmie). Tak więc ze śpiewu rzymskiego wywodzi się chorał zwany gregoriańskim, który stał się na długo podstawą muzyki liturgicznej w Kościele rzymskokatolickim.\nChorał jako forma oficjum.\nSchemat mszy wykształcił się w VI wieku (vide: ordo romanus priumus) – był to schemat mszy cyklicznej, ponieważ wcześniej wykonywano tylko 2 części (Kyrie i Gloria), były to krótkie msze – missa brevis. W X wieku ustalił się cykl mszalny:\n6 części stałych ordinarium missae, których tekst liturgiczny obowiązuje na każdej mszy niedzielnej i świątecznej.\nOrdinarium missae:\n6 części zmiennych (proprium missae) – części, w których tekst jest zmienny, w zależności od przeznaczenia mszy.\nProprium missae:\nW poszczególnych częściach wykonywane są:\nGodziny kanoniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2177577", "fragment_id": "492085/0", "subtitle": "", "title": "Pierwsze formy wielogłosowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "492085", "parentId": 2177577.0, "score": 0.2666985094547272}, "uuid": "0b1e8817-c847-4e73-88c3-9dc56f3ded76"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nBenedykt VI (łac. \"Benedictus VI\", ur. w Rzymie, zm. w lipcu 974) – papież w okresie od 19 stycznia 973 do lipca 974.\nŻyciorys.\nBył synem rzymskiego mnicha Hildebranda; przed wyborem na papieża był kardynałem–diakonem kościoła od św. Teodora. Został papieżem dzięki poparciu cesarza Ottona I Wielkiego (zm. 973) oraz stronnictwa reformatorskiego. Dokładna data i okoliczności wyboru Benedykta nie są znane, jednak najprawdopodobniej wybrany został we wrześniu lub październiku 972; konsekracja odbyła się 19 stycznia 973 (zwłoka wynikała z przymusu uzyskania zgody cesarza). Jako papież potwierdził wiele przywilejów kościołów metropolitalnych.\nPo śmierci cesarza Ottona I stronnictwo antycesarskie w Rzymie pod przewodnictwem konsula rzymskiego Krescencjusza I (głowy klanu Krescencjuszy) wszczęło bunt przeciwko papieżowi. Uwięziono go w Zamku św. Anioła i uznano za zdetronizowanego, a na Stolicę Piotrową wybrano kardynała-diakona Franco, który przyjął imię Bonifacego VII. Obalony papież został zamordowany w więzieniu i pochowany w bazylice św. Piotra.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=145486", "fragment_id": "9830/0", "subtitle": "", "title": "Benedykt VI", "parentId": 145486.0, "start_index": 0.0, "document_id": "9830", "source": "wikipedia", "score": 0.11262502521276474}, "uuid": "674c5891-2086-459d-bb11-e039bf04596b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nHadrian VI ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Hadrianus VI&lt;/&gt;, właśc. Adriaan Florenszoon Boeyens; ur. 2 marca 1459 w Utrechcie, zm. 14 września 1523 w Rzymie) – papież w okresie od 9 stycznia 1522 do 14 września 1523; humanista renesansowy, filozof i teolog. Był jedynym Holendrem, który został papieżem, i do czasów Jana Pawła II ostatnim papieżem nie-Włochem.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się 2 marca 1459 w ubogiej rodzinie. Gdy był jeszcze dzieckiem, zmarł jego ojciec, Florens Boeyens, który był stolarzem i pracował przy budowie okrętów. Matka, Geertruid zadbała jednak o dalszą edukację syna – Adriaan uczył się w Utrechcie i w Zwolle, zapoznał się też z ruchem \"devotio moderna\". Studiował na Uniwersytecie w Lowanium (Leuven), który ukończył w 1476. W 1478 uzyskał tytuł magistra teologii, w 1491 tytuł doktora teologii; rok wcześniej przyjął święcenia kapłańskie.\nOkres pracy na Uniwersytecie Lowańskim.\nPosiadając odpowiednie przygotowanie, został profesorem filozofii i teologii na Uniwersytecie w Lowanium. Na uniwersytecie pełnił funkcje rektora w latach 1493/94 i 1502/03, dziekana wydziału teologicznego kilka razy, np. w 1493, oraz od 1497 roku kanclerza i dziekana lowańskiego kościoła św. Piotra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=151834", "fragment_id": "9519/0", "subtitle": "", "title": "Hadrian VI", "parentId": 151834.0, "start_index": 0.0, "document_id": "9519", "source": "wikipedia", "score": 0.15549015998840332}, "uuid": "53d29783-e203-4f9d-ba74-3280c9fc0432"}, {"page_content": "Chorał gregoriański, rzymski chorał, repertuar śpiewów ściśle liturgicznych Kościoła rzymskokatolickiego, ukształtowany w początku VIII w., a przekazany w rękopisach w IX w. Językiem tekstów chorału gregoriańskiego jest łacina. Nazwa chorału gregoriańskiego pochodzi z ok. 770 r. i pierwotnie oznaczała śpiew rzymski – \"cantus firmus\", na który składały się skodyfikowane śpiewy pochodzące m.in. z muzyki synagogalnej, syryjskiej, bizantyjskiej i greckiej. W 754 r. chorał rzymski usiłował wprowadzić w Galii król Pepin Mały. W 787 r. papież Hadrian wysłał rękopisy z chorałem opactwu w Cordobie. Zdaniem Amaleriusza z Metzu (831 r.) w obu przypadkach chodziło o śpiew tzw. starorzymski zwany również autentycznym, w odróżnieniu od chorału późniejszego, do którego zalicza się hymny, sekwencje, versus itp., jak również utwory klasyczne z późniejszego okresu, m.in. officium za zmarłych, o Św. Trójcy i Wszystkich Świętych. Chorał rzymski rozpowszechnił się w kraju Franków między 782 a 786 r., na północy Italii wyparł on lokalny śpiew zwany ambrozjańskim lub mediolańskim (chorał ambrozjański), charakteryzujący się bogatymi melizmatami i rozbudowaną melodyką. Chorał mediolański uległ niewielkim wpływom gregoriańskim za pośrednictwem kościoła w Monza, Ravennie, Pavii i klasztorów północnowłoskich, będących w kręgu wpływów ośrodka w Saint Gall. Wcześnie, bo jeszcze w VI w. chorał rzymski dotarł do Anglii. W 805 r. Karol Wielki wprowadził w swym państwie śpiew, który uważał za autentyczny chorał gregoriański", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=971", "fragment_id": "170874/6", "subtitle": "", "title": "Chorał gregoriański", "parentId": 971.0, "start_index": 8755.0, "document_id": "170874", "source": "wikipedia", "score": 0.24858562648296356}, "uuid": "f57528c7-2854-49c8-bd46-62fc2e760da8"}, {"page_content": "Hymny ambrozjańskie − starożytne pieśni łacińskie, tradycyjnie uważane za ułożone i wprowadzone do liturgii w Kościele zachodnim przez św. Ambrożego z Mediolanu.\nW powstałych w IV w. hymnach Ambroży ubrał teologię chrześcijańską w formę klasycznej wypowiedzi lirycznej, która odpowiadała ówczesnym gustom. Czyniąc to, znalazł nowy dla chrześcijaństwa sposób wypowiedzi i odegrał pierwszoplanową rolę w powstaniu nowej szkoły hymnodycznej. Św. Hilary z Poitiers, którego św. Izydor z Sewilli uznał za pierwszego autora łacińskiego hymnu kościelnego, są wraz z Ambrożym z Mediolanu uważani za pionierów zachodniej hymnodii eklezjalnej. Lebrecht Blücher Dreves, XIX-wieczny poeta niemiecki i tłumacz hymnów liturgicznych, nazwał Ambrożego „ojcem pieśni kościelnej”. Św. Izydor, który zmarł w 636, potwierdza tradycję znaną w Kościele, iż hymnarz ambrozjański rozprzestrzenił się z Mediolanu na cały zachodni świat.\nPowstałe w starożytności i średniowieczu hymny metryczne, jak i te o niekonsekwentnej metryce, nawiązujące jednak w formie do pieśni przypisywanych św. Ambrożemu, uznawane były powszechnie za jego autorstwa, aż do momentu, w którym przeprowadzono właściwe badania naukowe nad ich pochodzeniem i historią użycia. Hymny te zwykło się nazywać \"amborozjańskimi\". Obecnie termin ten nie jest odniesieniem do autorstwa jako takiego, lecz oznacza zbieżność formy lub przeznaczenie do użytku podczas liturgii kościelnej. Muzykolodzy uznają czternaście hymnów za rzeczywiste dzieło Ambrożego, trzy jako bardzo możliwe i jeden jako możliwie należący do spuścizny \"doktora miodopłynnego\".\nGeneza hymnów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2837302", "fragment_id": "1633333/0", "subtitle": "", "title": "Hymny ambrozjańskie", "document_id": "1633333", "start_index": 0.0, "parentId": 2837302.0, "source": "wikipedia", "score": 0.143397256731987}, "uuid": "965a53d2-bfbc-4907-a717-86ba4c74cbe6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nUrban VI ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Urbanus VI&lt;/&gt;, właśc. Bartolomeo Prignano; ur. ok. 1318 w Neapolu, zm. 15 października 1389 w Rzymie) – papież w okresie od 8 kwietnia 1378 do 15 października 1389.\nŻyciorys.\nWczesne życie.\nUrodzony w Neapolu. Był specjalistą prawa kanonicznego i arcybiskupem Acerenzy, a następnie Bari. Od 1376 roku był kierownikiem kancelarii papieskiej.\nWybór na papieża.\nKiedy po śmierci Grzegorza XI, rozpoczęło się konklawe (8 kwietnia 1378), na ulicach Rzymu trwały protesty i apele, by nie wybrano Francuza. Zebrany tłum żądał wyboru Rzymianina lub Włocha, gdyż obawiał się powrotu papiestwa do Awinionu. Tego samego dnia, lud wtargnął do pałacu papieskiego i z trudem udało się go stamtąd usunąć. Po tym wydarzeniu, kardynałowie postanowili niemalże jednogłośnie wybrać arcybiskupa Prignano, który przyjął imię Urban VI. Bartolomeo Prignano był ostatnim z papieży, który w chwili wyboru, nie należał do kolegium kardynalskiego.\nPontyfikat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93989", "fragment_id": "640972/0", "subtitle": "", "title": "Urban VI", "parentId": 93989.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640972", "score": 0.1692333072423935}, "uuid": "0e38580c-ceb8-4993-86f1-9a5411f0d2bb"}, {"page_content": "Nominacji Cyryla na biskupa Aleksandrii nie zaakceptował prefekt Egiptu Orestes. Władze obawiały się, że Cyryl będzie kontynuował niepodległościową politykę Teofila. W imieniu cesarza Teodozjusza, Orestes nominował na biskupa archidiakona Tymoteusza. W proteście Koptowie zorganizowali wielką demonstrację skierowaną przeciwko władzom rzymskim. Orestes wysłał na ulice Aleksandrii wojsko, aby siłą usunęło demonstrantów. Wywołało to wybuch walk, w których żołnierzy wsparli Grecy i Żydzi. Po trzech dniach krwawych starć, Orestes wycofał wojsko do koszar i wyraził zgodę na wyświęcenie Cyryla. Decyzja ta, oprotestowana przez dowódcę wojsk rzymskich w Egipcie Abundiantiusa, zakończyła walki.\nIntronizacja.\nZgromadzenie duchowieństwa Aleksandrii wraz z zebranymi w mieście biskupami egipskimi, dużą większością głosów zaakceptowało wybór Cyryla. Nowy biskup został wyświęcony 18 października 412 roku. Intronizowano go jako papieża (\"papas\"), podobnie jak jego poprzedników (przynajmniej od pierwszej połowy IV wieku). Przyjął imię Cyryl I. Miał wówczas około 34 lat.\nPrzejęcie władzy nad Aleksandrią i Egiptem.\nUporządkowanie spraw kościelnych.\nCyryl rozpoczął umacnianie swojej władzy nad Egiptem od uporządkowania spraw kościelnych. W pierwszych miesiącach pontyfikatu usunął ze stanowisk tych biskupów i księży, którzy podczas elekcji opowiedzieli się przeciwko niemu. Zamknął kościoły nowacjan, usunął ich biskupów, a od duchowieństwa zażądał deklaracji lojalności. Nowacjanie byli grupą chrześcijan, która dotąd nie podlegała jurysdykcji biskupów Aleksandrii. Mimo że cieszyli się tolerancją ze strony cesarza, a Cyryl nie miał legalnych podstaw do zamykania ich kościołów, władze państwowe nie zareagowały na to posunięcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160257", "fragment_id": "4863/12", "subtitle": "", "title": "Cyryl z Aleksandrii", "source": "wikipedia", "start_index": 18454.0, "parentId": 160257.0, "document_id": "4863", "score": 0.2807329595088959}, "uuid": "66f1d49e-20ef-4cb3-82a3-7a465bdc884a"}]}
{"id": "q_510", "question": "W którym mieście rozgrywa się akcja komedii romantycznej „Notting Hill”?", "answer": [{"page_content": "Notting Hill – amerykańsko-brytyjski film fabularny w reżyserii Rogera Michella, według scenariusza Richarda Curtisa. Kolejna z serii komedii romantycznych duetu: Richard Curtis – Hugh Grant.\nŚcieżka dźwiękowa zawiera przebój Charles’a Aznavoura „She” w wykonaniu Elvisa Costello.\nOpis fabuły.\nWilliam Thacker (Hugh Grant) jest właścicielem kiepsko prosperującej niszowej księgarni w londyńskiej dzielnicy Notting Hill. Jego współlokatorem jest Walijczyk, Spike (Rhys Ifans). Wszystko zmienia się w dniu, w którym do jego księgarni przypadkiem wpada Anna Scott (Julia Roberts) – amerykańska aktorka światowej sławy. Sprzedaje jej książki i kilka minut później zderza się z nią na ulicy i oblewa sokiem. Zaprasza Annę do domu, aby mogła się obmyć. Will trafia na promocyjne spotkanie twórców ostatniego filmu z dziennikarzami. Udaje tam dziennikarza. Ostatecznie Will i Anna udają się na urodzinową imprezę młodszej siostry Willa – Honey. Następnego dnia Anna zaprasza Willa do hotelowego pokoju. Okazuje się, że do Anny przyjechał jej chłopak, Jeff. Wkrótce Anna wyjeżdża. Przez następne miesiące przyjaciele Willa starają się zapoznać go z różnymi kobietami, jednak Will nie jest w stanie zapomnieć o Annie.\nAnna pojawia się niespodziewanie pół roku później, uciekając przed natrętnymi dziennikarzami. Przeprasza za poprzedni incydent, traktowała związek z Jeffem już za zakończony i nie spodziewała się, że on przyjedzie. Zostaje u Willa na noc i dochodzi do zbliżenia. Niestety Spike zawiadamia prasę o obecności Anny Scott w mieszkaniu Willa. Oburzona Anna przypuszcza, że to robota Willa, i zrywa znajomość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=715669", "fragment_id": "848430/0", "subtitle": "", "title": "Notting Hill (film)", "document_id": "848430", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 715669.0, "score": 0.9308874011039734}, "uuid": "22c6a69c-edbf-4a94-beaa-25408810ad35"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dzielnicy Londynu. Zobacz też: \"Notting Hill\" – film.\nNotting Hill – dzielnica Londynu, leżąca w gminie Royal Borough of Kensington and Chelsea. Uważana jest ona za stosunkowo zamożną i modną, znana z wysokiej klasy restauracji oraz markowych sklepów, a także \"second-handów\". Inną atrakcją turystyczną jest targ na Portobello Road.\nNotting Hill zyskało światową sławę dzięki Notting Hill Carnival – paradom ulicznym w stylu karaibskim odbywającym się w sierpniu. Przyciągają one corocznie rzesze turystów. Rozsławione zostało także dzięki hollywoodzkiej produkcji \"Notting Hill\", w której zagrali Julia Roberts i Hugh Grant.\nGaleria.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=359970", "fragment_id": "52584/0", "subtitle": "", "title": "Notting Hill", "document_id": "52584", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 359970.0, "score": 0.9779216051101685}, "uuid": "bc59ac56-0d2b-4ac8-9738-64dff41ba654"}, {"page_content": "Innym wątkiem akcji powieści są losy brata Williama, Henry'ego. Szykuje się on do podjęcia kariery duchownego, acz jednocześnie odczuwa silną cielesną żądzę. Odwiedza mroczne ulice Londynu by rozmawiać z prostytutkami, podkochuje się w swojej przyjaciółce, pani Fox. To doprowadza go do kryzysu wiary.\nPowieść ukazuje przede wszystkim najpodlejsze aspekty życia XIX-wiecznego Londynu. Są to obskurne puby, gdzie przesiadują przepracowani robotnicy fabryczni, którzy mają w zwyczaju bić swoje żony. Prostytutki uliczne i te zamieszkałe w domach rozpusty. Powszechna nędza, żebractwo, kradzież, zaraza, morderstwa a nawet dzieciobójstwa są codziennością dzielnicy Saint Giles. Autor skupił się nade wszystko na kobietach uprawiających profesję prostytutki. Obecne są też wyraźne wątki religijne. Mimo to nie brak w niej również opisu przyjemniejszych części Londynu, takich jak willowa dzielnica Notting Hill.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3103341", "fragment_id": "106346/1", "subtitle": "", "title": "Szkarłatny płatek i biały", "source": "wikipedia", "start_index": 1860.0, "parentId": 3103341.0, "document_id": "106346", "score": 0.2039443850517273}, "uuid": "0c13f6dc-296f-44be-829a-46d6d95723a3"}, {"page_content": "Shepperton – miasto w Anglii, w hrabstwie Surrey, w dystrykcie Spelthorne. Leży 26 km na południowy zachód od centrum Londynu. Miasto liczy 10 796 mieszkańców.\nW mieście znajduje się wytwórnia filmów Shepperton Studios, w której powstały m.in.: Tajemnicza wyspa (film 1961), Superman (film), Gandhi (film), Notting Hill (film), Cztery wesela i pogrzeb, , Harry Potter i więzień Azkabanu (film), Szybcy i wściekli 6, .\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2187208", "fragment_id": "449811/0", "subtitle": "", "title": "Shepperton", "parentId": 2187208.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "449811", "score": 0.4081234931945801}, "uuid": "133f8ec4-271b-4414-a640-a07f6c95672d"}, {"page_content": "Wykorzystanie w filmie włoskiego skutera marki Piaggio Vespa przyczyniło się do dużej popularyzacji tego modelu w latach 50., zwłaszcza na terenie Stanów Zjednoczonych, gdzie sprzedaż w ciągu trzech lat wyniosła ponad pół miliona egzemplarzy. W 1987 powstała telewizyjna wersja filmu w reżyserii Noela Nossecka. W rolach głównych wystąpili Catherine Oxenberg i Tom Conti. Film \"Notting Hill\" (1999) Rogera Michella został opisany jako „londyńska wersja \"Rzymskich wakacji\" z lat 90.”.\nParamount Pictures wystawiło trzy licencjonowane musicale \"Rzymskich wakacji\". Pierwszy z nich został wyprodukowany w wersji japońskiej w 1998 przez Japanese Theatre Company, a jego premiera odbyła się w Tokio. Drugi, zrealizowany cztery lata później, w Guthrie Theater w Minneapolis z wykorzystaniem utworów Cole’a Portera. W roli księżniczki wystąpiła Stephanie Rothenberg, natomiast Edward Watts zagrał rolę Joe Bradleya. Adaptacja książki \"Beautiful: The Carole King Story\" została wykonana przez Paula Blake’a. Trzecia wersja powstała w 2004 w Rzymie, pod nazwą \"Vacanze Romane\" z muzyką włoskiego kompozytora Armando Trovajoli. Musical wystawiany był w Teatro Sistina i odbywał tournée po Hiszpanii i Włoszech.\n\"Rzymskie wakacje\" zostały w 1999 uznane przez National Film Preservation Board za „kulturowo historyczne lub estetycznie znaczące” i wybrane do zachowania w National Film Registry przez Bibliotekę Kongresu. Organizacja Amerykański Instytut FilmowyAmerican Film Institute (AFI) dwukrotnie doceniła obraz Wylera, klasyfikując go w 2002 na 4. miejscu w zestawieniu „100 najlepszych filmów romantycznych amerykańskiego kina” oraz sześć lat później również na 4. miejscu w plebiscycie „10 najlepszych filmów w 10 klasycznych gatunkach filmowych”.\nW 2010 brytyjski „The Guardian” sklasyfikował \"Rzymskie wakacje\" na 16. miejscu w zestawieniu „25 najlepszych komedii romantycznych wszech czasów”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=543583", "fragment_id": "1554555/23", "subtitle": "", "title": "Rzymskie wakacje", "parentId": 543583.0, "start_index": 30627.0, "document_id": "1554555", "source": "wikipedia", "score": 0.40492451190948486}, "uuid": "3b3846db-68d0-46d5-aced-ae612ca99f0c"}, {"page_content": "Shepperton Studios – brytyjska wytwórnia filmów, znajdująca się w Shepperton, w pobliżu Londynu.\nPowstały w niej takie filmy, jak: Tajemnicza wyspa, Superman, Gandhi, Notting Hill, Cztery wesela i pogrzeb, , Harry Potter i więzień Azkabanu, Harry Potter i Czara Ognia, Szybcy i wściekli 6, .\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4754829", "fragment_id": "751724/0", "subtitle": "", "title": "Shepperton Studios", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4754829.0, "document_id": "751724", "score": 0.0748564824461937}, "uuid": "1ba18de9-1f2d-4899-a22e-6308d4c1484b"}, {"page_content": "W deszczowy dzień w Nowym Jorku (ang. \"A Rainy Day in New York\") – komedia romantyczna Woody'ego Allena z 2019 roku z Timothée Chalametem i Elle Fanning w rolach głównych.\nFabuła.\nAkcja filmu rozgrywa się w Nowym Jorku. Gatsby zabiera swoją dziewczynę Ashleigh na weekend do rodzinnego miasta. Dziewczyna ma przeprowadzić wywiad ze znanym filmowcem. Przy okazji postanawiają powłóczyć się po metropolii i zjeść razem kolację. Ich plany ulegają jednak zmianie, gdy okazuje się, że Ashleigh zostaje zaproszona na prywatny pokaz najnowszego filmu swojego rozmówcy. Gatsby zostaje pozostawiony samemu sobie. Jednak piękna Shannon, spotkana przypadkowo młodsza siostra jego byłej dziewczyny spędza z nim cały dzień. \nObsada.\nW filmie wystąpili, m.in.:\nPremiera.\nFilm ukończony został już w 2018 roku. Amazon Studios, mające dystrybuować obraz, zerwało współpracę z reżyserem, po tym jak jego córka Dylan Farrow oskarżyła ojca o molestowanie. Pierwszym krajem, w którym film Allena wszedł do szerokiej dystrybucji, była Polska. Premierowe pokazy odbyły się 26 lipca 2019 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4679490", "fragment_id": "782213/0", "subtitle": "", "title": "W deszczowy dzień w Nowym Jorku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "782213", "parentId": 4679490.0, "score": 0.1293594241142273}, "uuid": "9a2e22c7-82a2-4df3-b303-e15819752088"}, {"page_content": "Nottingham – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie New Hampshire, w hrabstwie Rockingham.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3555360", "fragment_id": "923819/0", "subtitle": "", "title": "Nottingham (New Hampshire)", "parentId": 3555360.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "923819", "score": 0.31477853655815125}, "uuid": "87b89450-3205-4052-ba4d-ae166f7d26ad"}, {"page_content": "Roger Michell (ur. 5 czerwca 1956 w Pretorii, zm. 22 września 2021) – brytyjski reżyser filmowy, teatralny i telewizyjny. Twórca m.in. komedii romantycznej \"Notting Hill\" (1999) z Julią Roberts i Hugh Grantem.\nŻyciorys.\nBył absolwentem Uniwersytetu Cambridge. Po ukończeniu studiów pracował w Royal Court Theatre jako asystent przez 2 lata. W 1985 dołączył do Royal Shakespeare Company, gdzie był reżyserem przez 6 lat. Był dwukrotnym laureatem nagrody BAFTA (1996, 2015).\nW latach 90. ożenił się z Kate Buffery, para rozwiodła się w 2002. W tym samym roku poślubił aktorkę Annę Maxwell Martin, separacja nastąpiła w 2020. Zmarł 22 września 2021 w wieku 65 lat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=713306", "fragment_id": "846455/0", "subtitle": "", "title": "Roger Michell", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "846455", "parentId": 713306.0, "score": 0.4224531650543213}, "uuid": "75f56842-b6df-414a-8c2b-713c15552e67"}, {"page_content": "Była brana pod uwagę do głównej roli w dreszczowcu \"Nagi instynkt\" (1992), komedii romantycznej \"Bezsenność w Seattle\" (1993), Trującego Bluszcza w filmie fantastycznonaukowym \"Batman i Robin\" (1997) i filmie kostiumowym \"Zakochany Szekspir\" (1998). W dreszczowcu politycznym Alana Pakuli \"Raport Pelikana\" (\"The Pelican Brief\", 1993) z Denzelem Washingtonem zagrała postać studentki prawa zamieszaną w aferę na skalę krajową. Tytułowa rola w horrorze Stephena Frearsa \"Mary Reilly\" (1997) z Glenn Close i Johnem Malkovichem przyniosła jej nominację do Złotej Maliny dla najgorszej aktorki. Odniosła ponowny sukces w gatunku komedii romantycznych jako piękna Julianne Potter, krytyczka kulinarna, która zdaje sobie sprawę, że jest zakochana w swoim najlepszym przyjacielu i próbuje go odzyskać, gdy ten postanawia poślubić kogoś innego w \"Mój chłopak się żeni\" (1997) u boku Dermota Mulroneya, Cameron Diaz i Ruperta Everetta, a za występ otrzymała nominację do Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu, MTV Movie Award dla najlepszej aktorki i Nagrody Satelity dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym. W przebojowej komedii romantycznej Rogera Michella \"Notting Hill\" (1999) z Hugh Grantem wystąpiła jako hollywoodzka gwiazda filmowa.\nNa 75. jubileuszowej ceremonii rozdania Oscarów 2003 pojawiła się na scenie podczas uroczystej prezentacji aktorów – wszystkich dotychczasowych laureatów Oscara. W 2006 zadebiutowała na Broadwayu w podwójnej roli jako Lina i Nan w przedstawieniu \"Trzy dni deszczu\" w reż. Joe Mantello z Bradleyem Cooperem i Paulem Ruddem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72333", "fragment_id": "652892/3", "subtitle": "", "title": "Julia Roberts", "parentId": 72333.0, "start_index": 4589.0, "document_id": "652892", "source": "wikipedia", "score": 0.45154646039009094}, "uuid": "836ddb4e-5502-4e5a-bf3f-1cdd0a29916f"}]}
{"id": "q_511", "question": "Jak nazywa się dział mechaniki, badający ruch ciał materialnych pod wpływem działających na nie sił?", "answer": [{"page_content": "Dynamika (z gr. \"δύναμις, dýnamis\" 'siła; władza') – dział mechaniki zajmujący się ruchem ciał materialnych pod działaniem sił. Głównym zadaniem dynamiki jest opis tego ruchu. Do tego służą trzy rodzaje dynamicznych równań ruchu. W zależności od tego, jakim modelem mechanicznym dynamika się zajmuje, wyróżniamy dynamikę punktu materialnego, bryły sztywnej, dynamikę płynów itp.\nOgólne zasady dynamiki sformułował Newton, w swoim dziele \"Principia\" – były to trzy zasady dynamiki rządzące ruchem ciał (punktów materialnych).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35281", "fragment_id": "178355/0", "subtitle": "", "title": "Dynamika (fizyka)", "document_id": "178355", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 35281.0, "score": 0.8218042850494385}, "uuid": "0ad4bc99-e864-4d5c-a07b-88afc08a2b2c"}, {"page_content": "Mechanika klasyczna – dział mechaniki opisujący ruch ciał (kinematyka), wpływ oddziaływań na ruch ciał (dynamika) oraz badanie równowagi ciał materialnych (statyka). Mechanika klasyczna oparta jest na prawach ruchu (zasadach dynamiki) sformułowanych przez Isaaca Newtona, dlatego też jest ona nazywana „mechaniką Newtona” (\"Principia\"). Mechanika klasyczna wyjaśnia poprawnie zachowanie się większości ciał w naszym otoczeniu.\nDo końca XIX wieku była uznawana za teorię dokładną, na początku XX wieku okazała się niepoprawna w niektórych sytuacjach. W celu wyjaśnienia niezgodności powstały nowe działy mechaniki:\nWymienione teorie w pewnym sensie obalają mechanikę klasyczną, choć są zbudowane na jej bazie pojęciowej i ją uzupełniają. Mimo to mechanika klasyczna jest nadal bardzo użyteczna, ponieważ:\nMechanika klasyczna może być używana do opisu ruchu zarówno obiektów rozmiaru makroskopowych (np. piłka, samochód), w tym obiektów astronomicznych (np. planety, galaktyki), jak i obiektów mikroskopijnej wielkości (np. cząsteczek organicznych, a nawet – w dużym przybliżeniu i w ograniczonym zakresie – do cząstek elementarnych). Przykładowo: równanie ruchu elektronu, wynikające z mechaniki klasycznej, poprawnie opisuje działanie mikroskopu elektronowego; dopiero do wyjaśnienia ograniczeń rozdzielczości tego mikroskopu potrzeba odwołania do mechaniki kwantowej, a wyjaśnienie działania mikroskopu elektronowego z użyciem samych pojęć mechaniki kwantowej byłoby trudne.\nW ostatnich latach wzrastającym zainteresowaniem cieszy się dział mechaniki klasycznej o nazwie dynamika nieliniowa. Kluczowym pojęciem jest tu chaos, a głównym narzędziem – nieliniowe równania różniczkowe i iteracyjne.\nPodsumowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28367", "fragment_id": "180051/0", "subtitle": "", "title": "Mechanika klasyczna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "180051", "parentId": 28367.0, "score": 0.896057665348053}, "uuid": "ce6e3334-d87c-499e-a14e-47cdfbdd6956"}, {"page_content": "Mechanika (od greckiego \"mechané\" - maszyna) — nauka techniczna oraz dział fizyki.\nFizyka.\nW fizyce jest to dział opisujący ruch i odkształcenie ciał materialnych lub ich części na skutek ich wzajemnych oddziaływań oraz badający stan ich równowagi.\nPodział.\nWyróżnia się:\nW zależności od przedmiotu badania można także wyodrębnić różne mechaniki specjalistyczne, na przykład: akustyka, mechanika nieba, mechanika gruntów itp.\nPodstawowe pojęcia.\nPodstawowymi prawami mechaniki są zasada zachowania energii, zasada zachowania pędu i zasada zachowania momentu pędu.\nPodstawowymi równaniami mechaniki są: równanie Newtona, równania Lagrange’a, równania Hamiltona, równanie Jacobiego-Hamiltona.\nWszystkie zjawiska w mechanice opisuje się z uwzględnieniem układu odniesienia. Położenie ciała względem układu odniesienia wyznacza zbiór liczb nazywanych współrzędnymi; liczba tych współrzędnych niezbędnych do jednoznacznego określenia położenia ciała nazywana jest liczbą stopni swobody tego układu współrzędnych.\nDo rozwoju mechaniki przyczynili się między innymi: Arystoteles, Archimedes, Galileusz, Isaac Newton, Jean le Rond d’Alembert, Joseph Louis Lagrange, Carl Gustav Jakob Jacobi, William Rowan Hamilton, Daniel Bernoulli, Gaspard-Gustave Coriolis, Benoit Clapeyron, Leonhard Euler.\nZa twórcę mechaniki uznaje się Archytasa z Tarentu.\nGry.\nW grach używa się terminu mechanika gry do określenia zasad. Termin ten jest popularny zwłaszcza w grach fabularnych.\nPrzypisy.\nDiogenes Laërtius (1925). . \"Żywoty i poglądy słynnych filozofów\". Tom 2:8. Przekład Robert Drew Hicks (wydanie dwutomowe). Biblioteka Klasyczna Loeb.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21263", "fragment_id": "187134/0", "subtitle": "", "title": "Mechanika", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "187134", "parentId": 21263.0, "score": 0.865512490272522}, "uuid": "e57acbee-c2b4-4c32-be15-d38cb84397b9"}, {"page_content": "W fizyce i inżynierii kinetyka (z gr. \"kinēma\" dpn. \"kinēmatos\" 'ruch') dzieli się na dwie dyscypliny: statykę i dynamikę. Pierwsza z nich bada warunki, przy których ciała, poddane działaniu przyłożonych do nich sił, pozostają w spoczynku. Druga - bada ruch ciał materialnych jako efekt działających na nie sił. Kinematyka natomiast bada ruch ciał w oderwaniu od wywołujących go sił. Jest ona geometrią, w której zmienną jest czas.\nKinetyka, w przeciwieństwie do statyki bada zachowanie się ciał fizycznych w ruchu (pod wpływem niezrównoważonego układu sił); w przeciwieństwie do kinematyki, opisującej sam ruch bez analizy jego przyczyn, kinetyka bada związki pomiędzy siłami działającymi na ciało, a jego ruchem. W zakresie mechaniki klasycznej termin kinetyka bywa uważany za synonim dynamiki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=698741", "fragment_id": "818500/0", "subtitle": "", "title": "Kinetyka", "document_id": "818500", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 698741.0, "score": 0.7862131595611572}, "uuid": "76815f26-922e-4b59-b60b-c98f07e9101d"}, {"page_content": "Statyka (z gr. \"στατός\" 'trwały, stały') – dział mechaniki fizycznej, zaliczany czasem do dynamiki (stan równowagi spoczynkowej uważany za szczególny przypadek ruchu) albo traktowany jako osobna dziedzina. Zajmuje się równowagą sił i momentów sił działających na nieruchome ciała materialne – czyli układami statycznie zrównoważonymi. \nPrzez \"układy zrównoważone\" rozumiemy takie układy, w których siły (i momenty) pozostają w równowadze, a brak niezrównoważonych sił (momentów) zapewnia układowi brak przyśpieszeń (liniowego – od niezrównoważonej siły lub kątowego – od niezrównoważonego momentu).\nZgodnie z pierwszą zasadą dynamiki Newtona istnieje inercjalny układ odniesienia, w którym takie ciało nie doznaje żadnych przyśpieszeń i pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym. Takie ciało nazywa się statycznym lub mówi się o nim, że zachowuje się statycznie.\nStatyka oprócz równowagi ciał stałych zajmuje się m.in. równowagą cieczy (hydrostatyka) i gazów (aerostatyka).\nStatyka i dynamika traktowane łącznie nazywane są kinetyką.\nStatyka budowli zajmuje się wyznaczaniem reakcji podpór i sił wewnętrznych powstających w elementach konstrukcyjnych, na skutek działania obciążeń zewnętrznych oraz ciężaru własnego na konstrukcje różnego typu.\nJednym z najogólniejszych twierdzeń dotyczących równowagi punktów materialnych jest zasada Lagrange’a.\nPojęcia podstawowe.\nWiększość operacji w statyce dokonuje się na siłach, ich rzutach na wybrane kierunki oraz na wypadkowych układu sił. Siła skupiona jest wielkością wektorową więc operacje na siłach można wykonać wykreślnie za pomocą wektorów. Obowiązują tu zasady dodawania, odejmowania i mnożenia wektorów. Siła, tak jak reprezentujący ją wektor, ma następujące cechy:\nAksjomaty statyki.\nAksjomat 1.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37812", "fragment_id": "180643/0", "subtitle": "", "title": "Statyka", "parentId": 37812.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180643", "source": "wikipedia", "score": 0.5865641832351685}, "uuid": "d7bfa591-e4c4-454e-b527-c11b3b190e28"}, {"page_content": "Kinematyka (gr. \"kínēma\" dpn. \"kinēmatos\" „ruch”) – dział fizyki z zakresu mechaniki klasycznej zajmujący się geometrycznym aspektem ruchu ciał bez uwzględniania ich masy i działających na nie sił.\nW zależności od właściwości badanych obiektów dzieli się na: kinematykę punktu materialnego i bryły sztywnej oraz kinematykę ośrodków ciągłych (odkształcalnego ciała stałego, cieczy i gazów).\nPodstawowe pojęcia kinematyki to: przestrzeń, czas, położenie, układ współrzędnych, tor ruchu, prędkość, przyspieszenie, prędkość kątowa, przyspieszenie kątowe, droga, wektor przemieszczenia.\nWyjaśnienie podstawowych pojęć kinematyki.\nPojęcie ruchu.\nAby opisać ruch jakiegokolwiek ciała, należy ustalić, jak zmienia się jego położenie względem innego ciała, które uznajemy za układ odniesienia.\nGdy taka zmiana położenia nie zachodzi, dane ciało znajduje się w spoczynku względem tych ciał (w tym układzie odniesienia).\nPrędkość.\n \"Osobny artykuł: Prędkość.\"\n formula_5         formula_6\nPrzyspieszenie.\n \"Osobny artykuł: Przyspieszenie.\"\n formula_7         formula_8\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37751", "fragment_id": "180611/0", "subtitle": "", "title": "Kinematyka", "parentId": 37751.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180611", "source": "wikipedia", "score": 0.49961400032043457}, "uuid": "9b5b6d9d-bef3-4a38-9cb9-7e3c994b0e48"}, {"page_content": "Mechanika ośrodków ciągłych – dział mechaniki opisujący odkształcenia, ruch i powstawanie sił wewnętrznych (naprężeń) w ośrodkach ciągłych pod wpływem działania sił zewnętrznych (obciążeń).\nW mechanice ośrodków ciągłych stosuje się makroskopowy opis zjawisk fizycznych, czyli pomija się mikroskopową budowę materii. Do opisu ciał stosuje się pojęcie ośrodka ciągłego. Definiuje się pola parametrów fizycznych w każdym punkcie badanego obszaru przestrzeni wypełnionego materią. Pola parametrów mogą być skalarne (np. ciśnienie, temperatura), wektorowe (np. prędkość, przyspieszenie) lub tensorowe (np. tensor naprężeń, odkształceń). Do opisu zjawisk używane są pojęcia i twierdzenia z teorii pola. Podstawowe prawa fizyczne takie jak np. prawo zachowania masy, energii, pędu i momentu pędu definiuje się za pomocą równań różniczkowych cząstkowych lub całkowych. Postać takich równań mają również warunki: równowagi (ruchu), brzegowe i nierozdzielności w badanym ośrodku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2461106", "fragment_id": "523993/0", "subtitle": "", "title": "Mechanika ośrodków ciągłych", "document_id": "523993", "start_index": 0.0, "parentId": 2461106.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6753224730491638}, "uuid": "24cfaefb-5ff0-4ff6-9536-bbdb846e5452"}, {"page_content": "Aerodynamika (z greckiego: \"aēr\" dpn. \"aéros\" – „powietrze” i \"dynamikós\" – „mający siłę, silny”) – dział fizyki, mechaniki płynów, zajmujący się badaniem zjawisk związanych z ruchem gazów, a także ruchu ciał stałych w ośrodku gazowym i sił działających na te ciała.\nZe względu na metody badawcze wyróżnia się aerodynamikę teoretyczną i doświadczalną. W aerodynamice doświadczalnej stosuje się często tak zwany tunel aerodynamiczny, czyli komorę umożliwiającą symulację rzeczywistych zjawisk zachodzących podczas ruchu obiektów w ośrodku gazowym.\nZ uwagi na prędkości przepływów rozróżnia się aerodynamikę małych prędkości oraz aerodynamikę dużych prędkości.\nDział aerodynamiki zajmujący się ruchem ciał w rozrzedzonych gazach, np. w górnych warstwach atmosfery, to aerodynamika molekularna.\nZ uwagi na zastosowania wyróżnia się aerodynamikę lotniczą, przemysłową i inne.\nStosowana jest w technice lotniczej, przy projektowaniu pojazdów (np. samochodów), przy projektowaniu maszyn i urządzeń z elementami ruchomymi, a także przy projektowaniu wysokich budowli.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23183", "fragment_id": "182634/0", "subtitle": "", "title": "Aerodynamika", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182634", "parentId": 23183.0, "score": 0.5460567474365234}, "uuid": "62595207-1bba-429c-8df0-c16c04484e16"}, {"page_content": "Mechanika górotworu – dziedzina nauki zajmująca się badaniem zachowania skał i masywów skalnych pod wpływem sił i naprężeń występujących w skorupie ziemskiej. Obejmuje analizę procesów deformacyjnych, w tym odkształceń i przesunięć skał, zarówno w warunkach naturalnych, jak i w wyniku działalności człowieka, np. robót górniczych.\nCharakterystyka.\nMechanika górotworu stanowi część geomechaniki, która bada mechaniczne właściwości materiałów geologicznych. W odróżnieniu od geologii, koncentruje się na reakcji skał i masywów skalnych na działające na nie siły.\nZastosowania.\nWiedza o mechanice górotworu znajduje praktyczne zastosowanie w:\nMechanika górotworu łączy wiedzę teoretyczną z praktycznymi rozwiązaniami inżynierskimi, co pozwala na bezpieczne i efektywne prowadzenie prac w środowisku skalnym oraz projektowanie trwałych konstrukcji podziemnych i naziemnych. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=467991", "fragment_id": "1538228/0", "subtitle": "", "title": "Mechanika górotworu", "parentId": 467991.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1538228", "source": "wikipedia", "score": 0.24161969125270844}, "uuid": "4e176b9b-cf9c-4f48-8495-329f0cba9a8b"}, {"page_content": "Mechanika nieba – dział astronomii zajmujący się badaniem i formułowaniem matematycznej teorii ruchu ciał niebieskich.\nMechanika nieba dotyczyła pierwotnie ruchów planet. Obecnie zajmuje się wszelkimi ciałami niebieskimi, poruszającymi się pod wpływem wzajemnych oddziaływań: od sztucznych satelitów Ziemi poprzez ruchy gwiazd w układach wielokrotnych aż do ruchów galaktyk. W większej części opiera się na mechanice klasycznej, jednak część wyników uzyskana jest przy zastosowaniu mechaniki relatywistycznej (np. ruch peryhelium Merkurego).\nMechanika nieba jest w myśl powyższego szczególnym zastosowaniem zagadnienia wielu ciał do przypadku ciał niebieskich. Zazwyczaj oznacza to przypadek dużych odległości i niewielkich w stosunku do odległości rozmiarów ciał.\nW podstawowej swej części, mechanika nieba oparta jest na wyznaczaniu perturbacji (zaburzeń) wprowadzanych do ruchu ciał poprzez wzajemne oddziaływania. Tego rodzaju obliczenia pozwalają na określanie z dużą dokładnością położeń ciał, a także na przewidywanie istnienia niewidocznych obiektów na podstawie wywoływanych przez nie zaburzeń. Przykładem takiego przewidywania było odkrycie Neptuna oraz nowej planety w układzie planetarnym pulsara.\nW najprostszych rozważaniach ruch ciała po orbicie można opisać korzystając z praw Keplera. Stosują się one do przypadku, gdy rozważamy tylko dwa ciała, a ich rozmiary (działanie sił przypływowych) oraz efekty relatywistyczne można zaniedbać.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3778", "fragment_id": "168317/0", "subtitle": "", "title": "Mechanika nieba", "parentId": 3778.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168317", "score": 0.7217303514480591}, "uuid": "07ab9ac2-e210-494a-9d32-a5c02e284a6e"}]}
{"id": "q_512", "question": "Jaki polski tytuł nosi ostatnia księga Pięcioksięgu?", "answer": [{"page_content": "Księga Powtórzonego Prawa [Pwt] (hebr. דברים \"Dwarim\", słowa; gr. \"Δευτερονόμιον\", Powtórzone Prawo; łac. \"Deuteronomium\") – ostatnia, piąta księga \"Tory\". Zawiera m.in. przepisy prawa, które Bóg podyktował Mojżeszowi na górze Horeb (tzw. kodeks deuteronomiczny), poprzedzone Dekalogiem. W księdze tej umieszczony jest również hymn Mojżesza. \"Księga Powtórzonego Prawa\" kończy się śmiercią Mojżesza i wkroczeniem Izraelitów do Ziemi Obiecanej. Dalsze wydarzenia opisuje \"Księga Jozuego\". Przepisy prawne z \"Księgi Powtórzonego Prawa\" uważane są za najstarszą część \"Pięcioksięgu\".\nHistoria kompozycji.\nW 1806 roku Wilhelm Martin Leberecht de Wette zauważył, że przepisy prawne i kultowe z rozdziałów 12-26 Księgi Powtórzonego Prawa odpowiadają reformie króla Jozjasza, datowanej na 622 rok p.n.e. i opisanej w rozdziale 23 \"2 Księgi Królewskiej\". De Wette uznał, że księga powstała dla uzasadnienia centralizacji państwa i ustanowienia wyłącznego kultu jerozolimskiego boga Jahwe. W XX wieku zauważono, że tekst przymierza, jakie Bóg zawarł z Mojżeszem, wzorowany był na ówczesnych traktatach asyryjskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42597", "fragment_id": "654774/0", "subtitle": "", "title": "Księga Powtórzonego Prawa", "document_id": "654774", "start_index": 0.0, "parentId": 42597.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48489195108413696}, "uuid": "7d6682f8-c646-4f12-b384-3be528672869"}, {"page_content": "Stary Testament, zgodnie z zamierzeniami Towarzystwa Biblijnego, został pierwotnie wydany w pięciu tomach: Pięcioksiąg, Księgi Historyczne, Księgi Dydaktyczne, Księgi Prorockie i Księgi Deuterokanoniczne. Jako pierwszy opublikowano 8 października 2008 trzeci tom, czyli Księgi Dydaktyczne (z wyłączeniem ksiąg deuterokanonicznych). Tom zawierał na nowo zredagowany tekst Księgi Psalmów. Na promocji obecny był przedstawiciel Zjednoczonych Towarzystw Biblijnych Lénart de Regt. 17 lutego 2012 ukazał się tom piąty – Księgi Deuterokanoniczne, uroczysta promocja odbyła się w sali im. Stefana Dembego w Bibliotece Narodowej. 27 kwietnia 2015 roku zaprezentowano w Bibliotece Narodowej w Warszawie tom pierwszy – Pięcioksiąg. W dniu 4 czerwca 2016 r., w ramach obchodów 200-lecia Towarzystwa Biblijnego w Polsce, zaprezentowano tom drugi – Księgi Historyczne. Prezentacja ostatniego tomu – Ksiąg Prorockich oraz uroczyste zamknięcie projektu Biblia Ekumeniczna odbyło się 9 grudnia 2016 w kościele ewangelicko-augsburskim Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie przy ul. Puławskiej 2.\n17 marca 2018 roku ogłoszono wydanie całości dzieła w dwóch wersjach różniących się obecnością ksiąg deuterokanonicznych.\nKościół Adwentystów Dnia Siódmego nie złożył podpisu pod wydaniem z księgami deuterokanonicznymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=763558", "fragment_id": "834657/11", "subtitle": "", "title": "Biblia Ekumeniczna", "document_id": "834657", "start_index": 16775.0, "parentId": 763558.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7354720830917358}, "uuid": "a60b008b-8c6c-4e22-8c76-16c56517f8c3"}, {"page_content": "Księga była później rozbudowywana o kolejne elementy - dodano do niej między innymi Dekalog. Jej bezpośrednią kontynuację stanowi \"Księga Jozuego\". Księgi od \"Powtórzonego Prawa\" do \"Drugiej Księgi Królewskiej\" tworzą tak zwaną \"historię deuteronomistyczną\", napisaną przez autorów o zbliżonym stylu i światopoglądzie. Przedmiotem kontrowersji pozostaje, czy historia deuteronomistyczna powstawała niezależnie od pozostałych ksiąg \"Pięcioksięgu\" (zwanych też \"Tetrateuchem\", a więc \"Czteroksięgiem\") aż do momentu ostatecznej redakcji \"Tory\" (jak chciał Martin Noth).\nTeologia deuteronomiczna.\nTeologia deuteronomiczna ukształtowała się prawdopodobnie pod wpływem proroków z królestwa północnego. W centrum \"Księgi Powtórzonego Prawa\" stoi przymierze, jakie Bóg zawarł z Mojżeszem na górze Horeb (przez późniejszych autorów \"Pięcioksięgu\" zwanej górą Synaj). Przymierze ma charakter warunkowy: Bóg będzie stał po stronie Żydów tak długo, jak będą przestrzegać jego prawa i bilateralny. W rezultacie pierwsi prorocy okresu wygnaniowego tłumaczyli niewolę babilońską właśnie złamaniem przymierza.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42597", "fragment_id": "654774/1", "subtitle": "", "title": "Księga Powtórzonego Prawa", "document_id": "654774", "start_index": 1106.0, "parentId": 42597.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14693747460842133}, "uuid": "62f9fb9e-bf7d-4243-be1e-54380ce00665"}, {"page_content": "Pięcioksiąg przygód Sokolego Oka lub Opowieści Skórzanej Pończochy (ang. \"Leatherstocking Tales\") – cykl pięciu powieści przygodowo-historycznych stworzonych w latach 1827–1841 przez amerykańskiego pisarza Jamesa Fenimore’a Coopera. Ich akcja rozgrywa się w drugiej połowie XVIII wieku w Ameryce Północnej, wśród pionierów i Indian. Ich głównym bohaterem jest traper i myśliwy zwany Sokolim Okiem, biały człowiek wychowany przez Indian. Utwory te to romantyczny i idealistyczny obraz osiemnastowiecznych \"kresów\" Ameryki Północnej i zamieszkujących je Indian i osadników. Cechują je barwne opisy przyrody, wartka i pełna napięcia akcja, mocno zarysowane sylwetki głównych bohaterów.\nPięcioksiąg w kolejności według chronologii akcji tworzą: \"Pogromca zwierząt\", \"Ostatni Mohikanin\", \"Tropiciel śladów\", \"Pionierowie\" i \"Preria\". Wysoko oceniane przez współczesnych i wciąż popularne, stanowią one żywy do dziś wzór przygodowej powieści indiańskiej.\nPowieści te od blisko dwustu lat są publikowane na całym świecie. Kilka z nich zostało sfilmowanych. Najpopularniejszym tomem cyklu jest wielokrotnie filmowana powieść \"Ostatni Mohikanin\".\nW Polsce.\nPierwsza powieść z cyklu ukazała się w Polsce w 1830 roku. Był to drugi w serii \"Ostatni Mohikanin\", który w polskim przekładzie otrzymał tytuł \"Ostatni Mohikan. Powieść historyczna z roku 1757\". Od tamtej pory, z różnym natężeniem publikowane są poszczególne tomy serii. Po raz pierwszy jako całość (w pięciu tomach z jednolitą szatą graficzną) cykl zaprezentowało wydawnictwo Iskry w latach 1958–1961.\nPoszczególne tomy serii (polskie tytuły i podtytuły według edycji krajowych)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1923248", "fragment_id": "368586/0", "subtitle": "", "title": "Pięcioksiąg przygód Sokolego Oka", "document_id": "368586", "start_index": 0.0, "parentId": 1923248.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5560301542282104}, "uuid": "c54821eb-3865-455e-adb7-8a6095fde891"}, {"page_content": "Poza tymi dwoma przekazami objawień Mateczka pozostawiła w rękopisie jeszcze trzy, z których pierwszy ma w tytule hasło mariawickie \"Wszystko na większą chwałę Bożą i cześć Najświętszej Maryi Panny\". Są to \"Wyjątki z objawień w roku 1899 i 1900\". Mimo takiego tytułu, ta część objawień obejmuje okres od dnia 14 grudnia 1899, aż do listopada 1907. Rozbieżność tekstu zapisanych objawień z latami podanymi w tytule wskazuje, że tytuł Mateczka nadała wcześniej - nie przypuszczając, że jeszcze dalej będzie otrzymywała od Boga objawienia. Przyczynę przerw w spisywaniu wyjaśniała następująco: \"Była noc ciemności. To jest taki stan, w którym wszystko miała wymazane w pamięci i tylko wtedy może sobie coś przypomnieć z tych rzeczy, które jej Pan Jezus objawił i słowa Pana Jezusa powtórzy, kiedy i co sam Pan Jezus przywiedzie jej na pamięć\".\nTaki \"stan pustki wewnętrznej\"\" trwał u Mateczki od 30 grudnia 1899 do grudnia 1900. Po tym okresie uznała Mateczka za konieczne zapisywanie dalszych otrzymywanych objawień, które sprawiają wrażenie, że są to notatki (tak je nazwała). Ostatnie dwa przekazy objawień to \"notatki rekolekcyjne z r. 1911.\" i drugie \"notatki z objawień Mateczki z Roku Jubileuszowego 1918.\". Ten drugi tytuł nie pochodzi od Mateczki, lecz od redaktorów pierwszego wydania książkowego. Rok jubileuszowy oznacza tu 25-lecie mariawityzmu, od 1893 do 1918. A zatem jest pięć przekazów pod oddzielnymi tytułami i z zakończeniami. Można je nazwać \"pięcioksięgiem\".\nUkład \"Dzieła\".\n\"Dzieło Wielkiego Miłosierdzia\" składa się z pięciu części, nazywanych \"dokumentami Dzieła\" lub \"księgami objawień\". Każdy z rozdziałów rozpoczyna się hasłem mariawitów: \"Wszystko na większą chwałę Bożą i cześć Przenajświętszej Panny Maryi\". Noszą one następujące tytuły:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32568", "fragment_id": "181269/2", "subtitle": "", "title": "Dzieło Wielkiego Miłosierdzia", "parentId": 32568.0, "start_index": 3173.0, "document_id": "181269", "source": "wikipedia", "score": 0.21605561673641205}, "uuid": "238e1ef0-003d-4947-8e46-6d045630777f"}, {"page_content": "Pięcioksiąg konfucjański (chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;五经&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;五經&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Wǔjīng&lt;/&gt;\") – zestaw pięciu ksiąg klasycznych w Chinach. Ich autorstwo tradycja przypisuje Konfucjuszowi, jednak z ustaleń sinologów wynika, iż pierwsze trzy księgi powstały jeszcze przed Konfucjuszem. \nW skład Pięcioksięgu konfucjańskiego wchodzą:\nPierwotnie istniała jeszcze szósta księga – Księga Muzyki (\"Yuejing\"), która zaginęła pod koniec panowania dynastii Zhou.\nKsięgi Pięcioksięgu konfucjańskiego, wraz z Czteroksięgiem konfucjańskim odgrywają w Chinach rolę podobną do Biblii w społeczeństwach zachodnich. Stanowią podstawę etyki i filozofii.\nOryginalne teksty Pięcioksięgu zostały spalone w III wieku p.n.e. z rozkazu cesarza Shi Huangdi. Odtworzono je na podstawie przekazów ustnych i zachowanych fragmentów w okresie dynastii Han.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=726480", "fragment_id": "808760/0", "subtitle": "", "title": "Pięcioksiąg konfucjański", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 726480.0, "document_id": "808760", "score": 0.8681203126907349}, "uuid": "3a81792b-2682-4058-8ab2-f4191b8287a2"}, {"page_content": "Dyskutowana jest też kwestia kontynuacji źródeł Pięcioksięgu w innych księgach Starego Testamentu. Gerhard von Rad zaproponował ideę Heksateuchu, obejmującego sześć ksiąg (Rdz-Joz). Z kolei Martin Noth uważał, że istnieje wyraźna odrębność czterech pierwszych ksiąg Tory (a więc Tetrateuchu) a D. Jego zdaniem aż do ostatecznej redakcji Pięcioksięgu D rozwijało się samodzielnie i było prologiem do deuteronomistycznego dzieła historycznego (DtrH), rozciągającego się od Księgi Powtórzonego Prawa do Drugiej Księgi Królewskiej. Zdaniem Notha, wskazuje na to brak śladów redakcji P w DtrH. Oprócz koncepcji jednolitego dzieła deuteronomistycznego istnieją różne jej odmiany. Wreszcie D.N. Freedman zaproponował istnienie wielkiego dzieła historycznego, tzw. Enneateuchu, obejmującego materiał od Rdz do 2 Krl.\nHipoteza czterech źródeł przedstawia zatem tekst Pięcioksięgu jako kompromis między sakralnymi tekstami autorstwa kapłanów Północy (Szilo) i Południa (Jerozolima) oraz związanymi z późniejszymi reformami królów judzkich – Ezechiasza i Jozjasza. Prawdopodobnie w czasach Ezdrasza po niewoli babilońskiej powierzono redaktorowi (określanemu jako R) uzgodnienie podwójnych narracji JE (wcześniej połączonych dokumentów J i E) oraz P, a także niespójnych przepisów prawnych P i D.\nDla ostatecznego kształtu hipotezy czterech źródeł duże znaczenia miały również badania nad tradycjami oralnymi, które miały stać za narracyjnymi częściami Pięcioksięgu, zapoczątkowane przez ucznia Wellhausena, Hermanna Gunkela, jak również ruch archeologii biblijnej, którego przedstawiciele (z W. F. Albrightem na czele) bronili historyczności przekazu biblijnego.\nKrytyka hipotezy źródeł.\nOd połowy lat 70. XX wieku hipoteza czterech źródeł znajduje się w ogniu krytyki i w rezultacie jest dziś odrzucana przez wielu biblistów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136137", "fragment_id": "7687/4", "subtitle": "", "title": "Teoria źródeł", "document_id": "7687", "start_index": 5255.0, "parentId": 136137.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18287500739097595}, "uuid": "473c8300-518b-470c-92f7-da8de66ea34c"}, {"page_content": "Ta forma krytyki biblijnej polega na ustaleniu kiedy powstał dany tekst, kto był jego autorem i historii powstania danego tekstu. Wielu autorów podejmowało się krytyki historycznej Biblii twierdząc, że autorstwo ksiąg biblijnych jest inne niż to, które przypisuje sobie sam tekst. Np. Voltaire twierdził, że można dowieść, że Pięcioksiąg Mojżesza był fałszerstwem z czasów, gdy w basenie Morza Śródziemnego panowała kultura helleńska, co widać, jego zdaniem, po tytułach ksiąg: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Jednak Pięcioksiąg nie posiadał tytułów poszczególnych ksiąg. Także fałszerstwem z czasów kultury helleńskiej miały być, według niego, I księga Samuela i II księga Samuela, co widać na przykładzie użytego we francuskim przekładzie (z którego korzystał Voltaire) słowa Pytia (w oryginale to słowo nie występuje) na określenie wróżki, która na żądanie Saula wywołała zmarłego Samuela w Endor. W Polsce tematem tym zajmował się Zenon Kosidowski.\nHistoria krytyki biblijnej.\nW Kościele katolickim.\nKrytyczne badania nad Biblią w Kościele katolickim przeszły długą drogę rozwoju od końca XIX w. W 1890 r. francuscy dominikanie utworzyli w Jerozolimie Szkołę Biblijną i Archeologiczną. W 1893 r. Leon XIII wydał encyklikę \"Providentissimus Deus\", która stała się \"magna charta\" katolickiej egzegezy biblijnej. W 1902 r. powołano Papieską Komisję Biblijną, a pięć lat później utworzono w Rzymie Papieski Instytut Biblijny. Razem z jerozolimską École Bilique stał się wiodącym ośrodkiem katolickich studiów nad Biblią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1278988", "fragment_id": "1116991/1", "subtitle": "", "title": "Krytyka biblijna", "document_id": "1116991", "start_index": 1304.0, "parentId": 1278988.0, "source": "wikipedia", "score": 0.267001211643219}, "uuid": "ed8d892f-ae7b-438b-9146-aba85cdd83c4"}, {"page_content": "Pentalogia – cykl pięciu utworów, z których każdy stanowi zamkniętą i integralną całość. Najczęściej poszczególne części pentalogii łączy osoba głównego bohatera.\nPrzykładem pentalogii jest Pięcioksiąg przygód Sokolego Oka Jamesa Fenimore'a Coopera:\nWspółcześnie napisana pentalogią jest \"Pięcioksiąg Cadderly’ego\" Roberta Anthony’ego Salvatorego: \nNajsłynniejszą pentalogią jest oczywiście Tora, czyli \"Pięcioksiąg Mojżeszowy\" składający się z Księgi Rodzaju, Księgi Wyjścia, Księgi Kapłańskiej, Księgi Liczb i Księgi Powtórzonego Prawa.\nIstnieje też chiński Pięcioksiąg konfucjański, zbudowany z Księgi Przemian, Księgi Pieśni, Księgi Rytuałów, Księgi Dokumentów i Kroniki Wiosen i Jesieni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3744161", "fragment_id": "1289816/0", "subtitle": "", "title": "Pentalogia", "document_id": "1289816", "start_index": 0.0, "parentId": 3744161.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6898613572120667}, "uuid": "5d0bbe48-a120-4d1e-8d9f-5e9584758f73"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy książki. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nOstatni Mohikanin (ang. \"The Last of the Mohicans\") – powieść przygodowo-historyczna autorstwa amerykańskiego pisarza Jamesa Fenimore’a Coopera opublikowana w roku 1826. Stanowi drugi, najbardziej znany tom z cyklu pt. \"Pięcioksiąg przygód Sokolego Oka\". W Polsce po raz pierwszy powieść została wydana w 1830 roku w przekładzie Feliksa Wrotnowskiego pod tytułem \"Ostatni Mohikan\".\nKsiążka ma najbardziej zwarty wątek z całej serii. Wydarzenia rozgrywają się w połowie XVIII wieku na terenach brytyjskich kolonii w Ameryce Północnej (Prowincja Nowy Jork) podczas wojny francusko-brytyjskiej.\nPo poddaniu Fortu William Henry bronionego przez Brytyjczyków i amerykańskich osadników, dochodzi do masakry jego obrońców przez sprzymierzonych z Francuzami Huronów. Sokole Oko wraz ze swoimi indiańskimi przyjaciółmi – Mohikanami Chingachgookiem i jego synem Unkasem – ratują córki angielskiego dowódcy – Korę i Alicję. Kora oraz Unkas zostają jednak zabici przez wodza Huronów, Maguę, który tę walkę również przypłacił życiem. Chingachgook, pozbawiony syna, pozostaje ostatnim żywym Mohikaninem.\nPowieść cechują doskonałe opisy przyrody, wartka i pełna dramatyzmu akcja, barwna narracja oraz dobrze zarysowane sylwetki bohaterów. Powieść była kilkakrotnie ekranizowana (m.in. w 1992 roku – jako film pt. \"Ostatni Mohikanin\").\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1530426", "fragment_id": "219305/0", "subtitle": "", "title": "Ostatni Mohikanin", "parentId": 1530426.0, "start_index": 1.0, "document_id": "219305", "source": "wikipedia", "score": 0.10191790014505386}, "uuid": "6ddb89c0-d552-4e3b-b0bc-33f3358faab6"}]}
{"id": "q_513", "question": "Jak nazywał się szef rządu szwedzkiego zamordowany w lutym 1986 roku?", "answer": [{"page_content": "W pierwszych 20 latach nieodpowiedzialna ekspansja prowadzona przez rząd nie wiązała się z poważnymi negatywnymi skutkami, ponieważ Szwecja czerpała korzyści z szybkiego wzrostu globalnej gospodarki. Rozwój kraju zaczął jednak spowalniać i niegdyś ponadprzeciętny wzrost gospodarczy spadł do poziomu zaledwie przeciętnego. Sytuacja pogorszyła się w 1970 r., wraz z szybko rosnącą liczbą przepisów antyprzedsiębiorczych i gwałtownie podniesionymi podatkami od wynagrodzeń. \nWzrastające podatki od wynagrodzeń oraz zwiększone wymagania płacowe narzucone przez związki zawodowe sprawiły, że szwedzkie przedsiębiorstwa przestały być konkurencyjne na światowym rynku. Problem miało rozwiązać zdewaluowanie szwedzkiej korony. W konsekwencji nastąpił gwałtowny wzrost inflacji i kolejne dewaluacje. \nPo zabójstwie Olofa Palme przez nieznanego zamachowca w lutym 1986 r., premierem został pragmatyk Ingvar Carlsson. Obawiając się, że sztuczny wzrost gospodarczy w Szwecji będzie przebiegał tak jak w innych państwach, rząd Carlssona wprowadził kilka reform wolnorynkowych. Wśród nich było zniesienie w 1989 r. wszelkiej kontroli walutowej oraz reforma podatkowa, która zmniejszyła marginalną stawkę podatkową. Choć reformy te przyczyniły się znacząco do polepszenia długookresowej sytuacji ekonomicznej Szwecji, spowodowały również przyspieszenie nadejścia kryzysu gospodarczego na początku lat dziewięćdziesiątych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2590516", "fragment_id": "541919/1", "subtitle": "", "title": "Kryzys bankowy w Szwecji", "document_id": "541919", "start_index": 1570.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2590516.0, "score": 0.5062245726585388}, "uuid": "091bf27f-0b7d-48a5-9b2b-6b5a6bda970c"}, {"page_content": "Olof Palme został śmiertelnie postrzelony 28 lutego 1986 w centrum Sztokholmu o godzinie 23:21. Premier bez agentów ochrony wracał wówczas w towarzystwie żony Lisbeth do domu po projekcji filmu \"Bracia Mozart\" w kinie „Grand” przy ulicy Sveavägen. Sprawca oddał dwa strzały z bardzo bliskiej odległości w plecy polityka, lekko poszkodowana została też Lisbeth Palme. Olof Palme został przewieziony do nieodległego szpitala \"Sabbatsbergs sjukhus\". 1 marca 1986 o godzinie 00:06 oficjalnie stwierdzono jego zgon. Żałobę narodową po jego śmierci ogłoszono również w Nikaragui, Portugalii, Argentynie i Indiach. W uroczystościach pogrzebowych w tym samym miesiącu wzięli udział m.in. premier Indii Rajiv Gandhi, prezydent Francji François Mitterrand, przywódca NRD Erich Honecker, premier Izraela Szimon Peres, premier Włoch Bettino Craxi, prezydent Nikaragui Daniel Ortega, kanclerz RFN Helmut Kohl, premier ZSRR Nikołaj Ryżkow i sekretarz stanu USA George Shultz. Olof Palme został pochowany na cmentarzu przy kościele Adolfa Fryderyka w Sztokholmie.\nZastrzelenie Olofa Palmego doprowadziło do wszczęcia największego śledztwa w najnowszej historii Szwecji. Zabójstwo to stało się również przedmiotem długotrwałej społecznej debaty w Szwecji. Zbrodnią tą zajął się m.in. pisarz Leif G.W. Persson w powieści \"Swobodny upadek, jak we śnie\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138011", "fragment_id": "23993/4", "subtitle": "", "title": "Olof Palme", "source": "wikipedia", "start_index": 6410.0, "document_id": "23993", "parentId": 138011.0, "score": 0.5}, "uuid": "0616060c-fc06-4bd8-a4ab-291ef8d4f005"}, {"page_content": "Socjaldemokraci zwyciężyli natomiast w wyborach 1982, Olof Palme 8 października tegoż roku ponownie objął urząd premiera. Utrzymał go także po wyborach z 1985, kierując szwedzkim rządem do czasu swojej śmierci 28 lutego 1986. W 1983 Riksdag podjął decyzję o zwiększeniu wpływu związków zawodowych na prywatne przedsiębiorstwa, co doprowadziło do ostrego sporu z biznesem. W latach 1985–1986 Olof Palme był też skonfliktowany z wysokimi dowódcami wojskowymi, którzy zarzucali mu niezdecydowanie i słabą reakcję przeciw ZSRR (w sprawie incydentów dotyczących radzieckich okrętów podwodnych) oraz deklarowali wobec premiera brak zaufania.\nPodczas kampanii wyborczej 1985 zarzucono mu oszustwo podatkowe). Dotyczyło to wydarzeń z 1984, kiedy to wygłosił wykład na wydziale prawa Uniwersytetu Harvarda, za który odmówił przyjęcia honorarium. Rzekomo miał wtedy dać do zrozumienia władzom uczelni, że zamiast tego wolałby, aby jego syn Joakim otrzymał roczne stypendium na uniwersytecie (które faktycznie mu przyznano jeszcze w tym samym roku). Sprawą tą w trakcie kampanii wyborczej w 1985 zajęły się media. Decyzją organu podatkowego nakazano Olofowi Palmemu zapłacenie podatku za wynagrodzenie, które ten miał otrzymać za wykład. Polityk zaskarżył tę decyzję do sądu administracyjnego, jego pisma w tej sprawie zostały zarejestrowane wkrótce przed jego śmiercią, a sprawa nie została ostatecznie rozpoznana.\nŚmierć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138011", "fragment_id": "23993/3", "subtitle": "", "title": "Olof Palme", "document_id": "23993", "start_index": 4997.0, "parentId": 138011.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33025726675987244}, "uuid": "003b97da-e525-4c57-824d-9cfbf0e2725c"}, {"page_content": "Wybory w 1982 i 86, ponownie wygrali socjaldemokraci, najważniejszymi kwestiami stał się Fundusz Pracowniczy do skupowania akcji i prowadzenie polityki pełnego zatrudnienia. W 1986 roku doszło do zamachu na Olofa Palmego. Po śmierci Palmego, jego następca, Ingvara Carlsson skoncentrował się na polityce równości między kobietami (rząd 50:50) a mężczyznami i ochronie środowiska. Ucichła opozycja wewnątrzpartyjna i parlamentarna i starano się unikać konfrontacji międzypartyjnych. Socjaldemokratom wraz z liberałami udało się przeforsować reformę podatkową, która skutkowała podniesieniem podatków pośrednich kosztem obniżenia podatku dochodowego.\nKoniec lat 80. przyniósł kryzys bankowy, a rząd realizować zaczął politykę „zaciskania pasa”, z drugiej strony wraz z przemianami na scenie politycznej Europy opinia publiczna przesunęła się w prawą stronę.\nObecnie.\nWybory po 1991 roku, okazały się największym przetasowaniem sceny politycznej od 1921 roku. Po raz pierwszy do parlamentu samodzielnie dostała się Chrześcijańska Demokracja i populiści z Nowej Demokracji. Cztery partie utworzyły centroprawicowy rząd mniejszościowy z premierem Carlem Bildtem wywodzącym się z partii konserwatywnej. Recesja zmusiła rząd centroprawicy do kompromisów z opozycją socjalistyczną. Nowy prawicowy rząd sprywatyzował dużą część sektora publicznego i obniżył podatki. Wybory w 1994 roku ponownie wygrali socjaldemokraci obiecujący cofnięcie reform centroprawicy. W 1996 roku władzę w partii i funkcję premiera objął Göran Persson, dotychczasowy minister finansów. Obiecał on zwalczyć inflację i do 2000 roku zredukować bezrobocie do 4% co udało mu się zrealizować. W 2000 roku pod rządami centrolewicy odnotowano największy wzrost gospodarczy od 40 lat oraz udało się opanować inflację. Dzięki polityce rządu Perssona udało się położyć kres kryzysowi gospodarczemu Szwecji dekady lat 90.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1891196", "fragment_id": "888099/15", "subtitle": "", "title": "Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza", "document_id": "888099", "start_index": 24502.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1891196.0, "score": 0.2236994355916977}, "uuid": "64c87c9b-8344-4ce2-a199-63bee8792529"}, {"page_content": "Sven Olof Joachim Palme (wym. , ur. 30 stycznia 1927 w Sztokholmie, zm. 28 lutego 1986 tamże) – szwedzki polityk, przewodniczący Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej w latach 1969–1986, poseł do Riksdagu, minister bez teki (1963–1965), minister transportu i komunikacji (1963–1969) oraz minister edukacji (1967–1969). W latach 1969–1976 oraz 1982–1986 premier Szwecji, zastrzelony w trakcie urzędowania.\nŻyciorys.\nŻycie prywatne i wykształcenie.\nOlof Palme urodził się w zamożnej i konserwatywnej rodzinie. Był synem Gunnara Palme (1886–1934), dyrektora firmy ubezpieczeniowej Thule, oraz Elisabeth von Knieriem (1890–1972). W latach 1949–1952 był żonaty z Jeleną Rennerovą, uciekinierką z Czechosłowacji. Było to jednak małżeństwo fikcyjne, zawarte dla ułatwienia Jelenie Rennerovej wyjazdu z jej kraju po zamachu stanu z 1948. W 1956 zawarł drugi związek małżeński z Lisbeth Beck-Friis, z którą miał troje dzieci – synów Joakima, Mårtena i Mattiasa.\nDo dziesiątego roku życia był uczniem \"Beskowska skolan\" w sztokholmskim okręgu Östermalm. W 1937 rozpoczął naukę w prestiżowej szkole z internatem \"Sigtunaskolan Humanistiska Läroverket\". Po jej ukończeniu wyjechał na rok do Stanów Zjednoczonych, gdzie do 1948 studiował nauki polityczne na Kenyon College, w międzyczasie podróżując po kraju. Po powrocie do Szwecji studiował prawo na Uniwersytecie Sztokholmskim, kończąc ten kierunek w 1951.\nJesienią 1944 odbył służbę wojskową w regimentach kawalerii w Umeå, a później w Skövde. W 1948 mianowany został chorążym kawalerii. W 1955 uczestniczył w kursie dowódców kawalerii, po którego ukończeniu w następnym roku uzyskał stopień porucznika kawalerii.\nDziałalność polityczna do 1969.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138011", "fragment_id": "23993/0", "subtitle": "", "title": "Olof Palme", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 138011.0, "document_id": "23993", "score": 0.2446443885564804}, "uuid": "02afcd2e-70cb-426b-be4f-b6ee4a658613"}, {"page_content": "Gösta Ingvar Carlsson (ur. 9 listopada 1934 w Borås) – szwedzki polityk, działacz Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej i jej przewodniczący w latach 1986–1996, parlamentarzysta, wicepremier i minister, premier Szwecji w latach 1986–1991 oraz 1994–1996.\nŻyciorys.\nUrodził się jako syn magazyniera Olofa Karlssona i Idy z domu Johansson. Ukończył nauki polityczne na Uniwersytecie w Lund. Kształcił się później w Stanach Zjednoczonych na Northwestern University. Zaangażował się w działalność polityczną w ramach szwedzkich socjaldemokratów. Pod koniec lat 50. wraz z Olofem Palme należał do grupy młodych współpracowników premiera Tage Erlandera. W 1961 objął funkcję przewodniczącego socjaldemokratycznej młodzieżówki SSU, którą kierował do 1967.\nW 1965 po raz pierwszy uzyskał mandat posła do Riksdagu. Z powodzeniem ubiegał się o poselską reelekcję w każdych kolejnych wyborach do 1994 włącznie. W latach 1967–1969 był sekretarzem stanu w urzędzie premiera. Był następnie członkiem rządów, którymi kierował Olof Palme. Sprawował w nich urzędy ministra edukacji (1969–1973) oraz ministra mieszkalnictwa (1973–1976), a po powrocie socjaldemokratów do władzy zajmował stanowisko wicepremiera (1982–1986). Od 1985 do 1986 był jednocześnie ministrem środowiska.\n28 lutego 1986 Olof Palme został postrzelony, na skutek czego zmarł. 1 marca 1986 Ingvar Carlsson został nowym premierem, w tym samym miesiącu przejął również przywództwo w Szwedzkiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej. Rządem kierował do 4 października 1991, gdy po przegranych przez socjaldemokratów wyborach nowy gabinet sformowała centroprawicowa koalicja Carla Bildta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=330563", "fragment_id": "1447956/0", "subtitle": "", "title": "Ingvar Carlsson", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 330563.0, "document_id": "1447956", "score": 0.8330531716346741}, "uuid": "c4264f24-dbc9-491a-8f14-c920444b41a4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy albumu szwedzkiego gitarzysty Yngwiego Malmsteena. Zobacz też: Trilogy album Christ Agony.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nTrilogy – trzeci studyjny album szwedzkiego gitarzysty Yngwiego Malmsteena wydany w 1986 roku. Osiągnął czterdzieste czwarte miejsce na liście Billboardu. Album został wydany w hołdzie zamordowanego szwedzkiego ministra Olofa Palme.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1610968", "fragment_id": "688152/0", "subtitle": "", "title": "Trilogy (album Yngwiego Malmsteena)", "parentId": 1610968.0, "start_index": 1.0, "document_id": "688152", "source": "wikipedia", "score": 0.28751763701438904}, "uuid": "e62f4ead-3dbd-4e46-a81c-396030f1a59a"}, {"page_content": "Okoliczności zabójstwa przez wiele lat budziły wątpliwości i nie były dostatecznie wyjaśnione. Prowadziło to do powstawania różnych teorii spiskowych. Domniemany sprawca, Christer Pettersson, został skazany przez sąd pierwszej instancji, ale oczyszczony z zarzutów przez sąd odwoławczy. Innym podejrzanym o dokonanie zbrodni był Victor Gunnarsson, powiązany ze środowiskami skrajnej prawicy, w tym z \"Europeiska arbetarpartiet\". W 1996 były funkcjonariusz South African Police Eugene de Kock zeznał, że Olof Palme został zamordowany za sprzeciwianie się apartheidowi i wsparcie Szwecji dla Afrykańskiego Kongresu Narodowego.\nW czerwcu 2020 prokurator Krister Petersson oświadczył, że należy przyjąć wersję, iż Olofa Palmego zastrzelił Stig Engström. Był to grafik pracujący w zlokalizowanym blisko miejsca zabójstwa biurze przedsiębiorstwa Skandia, który w 2000 popełnił samobójstwo. Skutkowało to zamknięciem śledztwa, przy czym prokurator przyznał, że nie można dokładnie ustalić motywu zabójstwa.\nPoglądy i ocena działalności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=138011", "fragment_id": "23993/5", "subtitle": "", "title": "Olof Palme", "source": "wikipedia", "start_index": 7746.0, "document_id": "23993", "parentId": 138011.0, "score": 0.18876835703849792}, "uuid": "c85bc12d-6441-40ab-8ab3-e087270960bc"}, {"page_content": "Nagroda im. Olofa Palmego − nagroda ustanowiona 6 lutego 1987 dla uczczenia pamięci zamordowanego szwedzkiego premiera Olofa Palmego, przyznawana co roku w Sztokholmie przez Fundację Olofa Palmego za walkę o pokój, działania przeciwko rasizmowi i ksenofobii. Laureat otrzymuje honorowy dyplom oraz 75 tys. USD.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1647950", "fragment_id": "718326/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda im. Olofa Palmego", "parentId": 1647950.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "718326", "score": 0.06742093712091446}, "uuid": "20b2d2e2-0b09-489d-b8aa-8b4b29d30863"}, {"page_content": "Lisbeth Palme, właśc. Anna Lisbeth Christina Palme z domu Beck-Friis (ur. 14 marca 1931 w Sztokholmie, zm. 18 października 2018 w Vällingby) – szwedzka psycholog dziecięca, wdowa po premierze Olofie Palmem.\nŻyciorys.\n9 czerwca 1956 poślubiła polityka Olofa Palmego, z którym miała trzech synów: Joakima, Mårtena i Mattiasa. Olof Palme w latach 1969–1976 i 1982–1986 był premierem Szwecji. 28 lutego 1986, kiedy wracali po godzinie 23 z kina w centrum Sztokholmu, z projekcji filmu \"Bracia Mozart\", jej mąż został śmiertelnie postrzelony, a ona została ranna.\nW listopadzie 1986 została przewodniczącą Szwedzkiego UNICEF-u, gdzie zaangażowała się w walkę przeciwko seksualnemu wykorzystywaniu dzieci. Została też członkiem Organizacji Jedności Afryki, która zajmowała się ludobójstwem w Rwandzie i w 2000 opublikowała raport. W latach 1990–1991 była przewodniczącą międzynarodowego UNICEF-u.\nZa opiekę nad chorymi i ubogimi została w 1993 uhonorowana Medalem Serafinów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2246884", "fragment_id": "464960/0", "subtitle": "", "title": "Lisbeth Palme", "document_id": "464960", "start_index": 0.0, "parentId": 2246884.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20147648453712463}, "uuid": "4e0a146b-b300-4dfe-8f6a-92381cda6b3a"}]}
{"id": "q_514", "question": "W którym państwie powstała w 1831 r. formacja wojskowa zwana Legią Cudzoziemską?", "answer": [{"page_content": "Legia Cudzoziemska została utworzona 10 marca 1831 jako wojsko najemne, wykorzystywane głównie do podbojów kolonialnych a następnie do utrzymania w ryzach ludności francuskiego imperium kolonialnego. Pod koniec 1832 roku Legię tworzyło 7 batalionów, które utworzono posługując się kryterium narodowościowym. W związku z tym kryterium w 1 batalionie służyli Szwajcarzy i weterani Hohenlohe, w 2 i 3 batalionie Szwajcarzy i Niemcy, w 4 batalionie Hiszpanie, 5 batalionie Sardyńczycy i Włosi, w 6 batalionie Belgowie i Holendrzy a w 7 batalionie Polacy. W 1832 roku cztery bataliony (1,2,3 i 5) wysłano do Algierii. Z 2747 Legionistów 400 było niezdolnych do służby z powodu chorób, aresztowań i dezercji. Zdarzały się także przypadki niesubordynacji. W walkach w Algierii do 1857 roku poległo 844 (według innych źródeł poległo 1882) żołnierzy. W podbój Algierii LC zaangażowana była przez około 20 lat (z wyłączeniem okresu wojny krymskiej).\nPo niesnaskach wśród legionistów, dowodzący nimi płk Joseph Bernelle zniósł podział narodowościowy dotychczas panujący w Legii.\nPo zakończeniu II wojny światowej szeregi LC zasiliło wielu żołnierzy III Rzeszy, przede wszystkim esesmani. Żołnierze Legii brali udział w I wojnie indochińskiej, wojnie algierskiej, I wojnie w Zatoce Perskiej (1990-1991) oraz w wojnach w Kambodży, Somalii (1992-1993), Rwandzie (1994), Bośni, Kosowie, Macedonii (1993-2003) i Republice Środkowoafrykańskiej. Aktualnie legioniści biorą udział w wojnie w Afganistanie, Kosowie, Czadzie, na Wybrzeżu Kości Słoniowej, w walkach z bojownikami islamskimi w Mali i Ukrainie oraz wszędzie tam, gdzie istnieje zagrożenie bezpieczeństwa obywateli francuskich za granicą. Jednostki Legii do dzisiaj posiadają zakaz prowadzenia wszelkich działań bojowych na terenie samej Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117030", "fragment_id": "466/1", "subtitle": "", "title": "Legia Cudzoziemska", "parentId": 117030.0, "start_index": 1348.0, "document_id": "466", "source": "wikipedia", "score": 0.5135647058486938}, "uuid": "3b6651eb-4386-49a9-a6cb-49918c766e81"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy francuskiej jednostki wojskowej. Zobacz też: hasło o innych legiach cudzoziemskich.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nLegia Cudzoziemska (fr. \"Légion étrangère\") – wojska najemne francuskie (utworzone w 1831) wykorzystywane głównie do podbojów kolonialnych a następnie do utrzymania w ryzach ludności francuskiego imperium kolonialnego. Żołnierze francuskiej Legii Cudzoziemskiej brali udział m.in. w wojnie krymskiej, wyprawach do Meksyku, w tłumieniu Komuny Paryskiej, w wojnie w Wietnamie i wojnach Algierskich. Francuska LC oparta jest na obywatelach państw obcych, w praktyce jednak od 5% do 10% żołnierzy stanowią rodowici Francuzi, którzy deklarują przy rekrutacji obywatelstwo Belgii, Szwajcarii, Monako, Kanady lub Luksemburga.\nNajbardziej zróżnicowana armia świata pod względem kultur i pochodzenia ochotników. W Legii panują twarde metody szkolenia i brutalna dyscyplina. Reżim ten ma na celu stworzyć z rekrutów dobrze zorganizowanych i wyszkolonych żołnierzy, nakierowanych na wspólne działanie w imię interesów Francji.\nLegia, jako elitarna formacja wojskowa, dysponuje najnowocześniejszym sprzętem i uzbrojeniem lepszym, niż pozostałe jednostki armii francuskiej&lt;ref name=\"www.terroryzm.com/legia-cudzoziemska\"&gt;\"Legia Cudzoziemska\" Terroryzm.com 2004.&lt;/ref&gt;.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117030", "fragment_id": "466/0", "subtitle": "", "title": "Legia Cudzoziemska", "document_id": "466", "start_index": 1.0, "parentId": 117030.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9337658882141113}, "uuid": "4ed290d4-9d65-486d-8cd2-17890143eefc"}, {"page_content": "W szeregach Legii Cudzoziemskiej we wszystkich wojnach, w których Francja brała udział, zginęło 35 781 legionistów, podoficerów i oficerów. Ostatnią ofiarą poległą w boju jest adiutant-chef Dejvid Nikolic. Zginął 17 lipca 2014 roku w Mali. Służył w 1REG, miał 45 lat.\nStan obecny.\nObecnie[] Legia stanowi trzon Sił Szybkiego Reagowania (Force d'Action Rapide); zwykle wysyłana jest ona w najbardziej zapalne tereny, stanowiąc pierwszą linię frontu, lub prowadzi działania poza jego linią. Siły te są gotowe do przeprowadzania działań zbrojnych praktycznie w każdej chwili i w każdym miejscu na świecie, w którym Francja ma interesy, bez wymaganej decyzji dowódców poszczególnych jednostek biorących udział w misji bojowej. Oddziały Legii, które wchodzą w skład sił FAR, to spadochroniarze z 2 Cudzoziemskiego Regimentu Powietrznodesantowego, piechota zmotoryzowana z 2 Cudzoziemskiego Regimentu Piechoty i pułk pancerny z 1 Cudzoziemskiego Regimentu Kawalerii.\nLegia Cudzoziemska rekrutuje mężczyzn z całego świata w wieku od 17 do 40 lat. Dawniej żołnierze wstępujący do Legii mieli zapewnioną pełną anonimowość w trakcie pełnienia służby, a po jej odbyciu otrzymywali obywatelstwo francuskie i nowe dokumenty. Przyciągało to do Legii wielu kryminalistów. Obecnie[] zasady naboru zmieniły się i Legia nie przyjmuje już w swoje szeregi osób podejrzanych o poważne przestępstwa.\nWażnym świętem dla Legii jest Dzień Camerone, obchodzony 30 kwietnia na pamiątkę bitwy o Camerone.\nRekrutacja.\nRekrutacja do Legii Cudzoziemskiej odbywa się w jedenastu punktach werbunkowych we Francji lub jej terytorium zamorskim (Paryż, Lille, Nantes, Strasburg, Aubagne, Bordeaux, Lyon, Marsylia, Nicea, Perpignan, Tuluza, Reunion, Tahiti).\nPrzyszły legionista musi spełniać następujące warunki:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117030", "fragment_id": "466/2", "subtitle": "", "title": "Legia Cudzoziemska", "document_id": "466", "start_index": 3137.0, "source": "wikipedia", "parentId": 117030.0, "score": 0.2692241668701172}, "uuid": "467bd8dc-959e-43b4-b2bc-2ec60d943a6d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHiszpańska Legia Cudzoziemska (hiszp. \"Legión Extranjera Española\" lub \"La Legión Española\") – formacja armii hiszpańskiej utworzona na podstawie doświadczeń francuskiej Legii Cudzoziemskiej\nDewiza formacji brzmi „\"Viva la muerte\"” (pol. „Niech żyje śmierć\"), a jej autorem jest gen. José Millán Astray.\nDzieje.\nHiszpańska Legia Cudzoziemska została utworzona na podstawie dekretu króla Hiszpanii Alfonsa XIII z 28 stycznia 1920. Jej pomysłodawcą i pierwszym dowódcą w latach 1920–1923 był gen. José Millán Astray.\nPodstawową jednostką organizacyjną Legii stał się pułk, noszący tradycyjną nazwę „\"tercio\"”, wywodzącą się z tradycji renesansowej armii hiszpańskiej. Pułk podzielony był na bataliony (\"banderas\" = dosł. chorągwie) po 600 żołnierzy każdy.\nPod dowództwem gen. Astraya, a potem gen. Francisco Franco (1923–1927) Legia Cudzoziemska walczyła w Maroku przeciwko powstańcom rifeńskim. Legioniści wzięli udział w decydującej bitwie pod Alhucemas w 1925. W 1926, w chwili zakończenia wojny Legia liczyła osiem \"banderas\". Wszystkie jednostki stacjonowały w Afryce Północnej do 1934, kiedy to III, V i VI batalion wysłano do Hiszpanii. Oddziały te wzięły udział w stłumieniu strajku górników w Asturii.\nW 1936 istniało już sześć batalionów Legii Cudzoziemskiej. W czasie wojny domowej w Hiszpanii w latach 1936–1939 Legia opowiedziała się po stronie gen. Franco i rozrosła się do osiemnastu batalionów. Pułki Legii brały udział we wszystkich większych bitwach tej wojny, m.in. podczas zdobywania Badajoz (sierpień 1936) czy w bitwie o Madryt, gdzie walczyły przeciwko oddziałom Brygad Międzynarodowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189128", "fragment_id": "15431/0", "subtitle": "", "title": "Hiszpańska Legia Cudzoziemska", "document_id": "15431", "start_index": 0.0, "parentId": 189128.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5083065032958984}, "uuid": "6b63b262-25c1-47de-a54a-983c2673d60f"}, {"page_content": "Sidi Bu-l-Abbas (arab. سيدي بلعباس, fr. \"Sidi-Bel-Abbès\") – miasto w północno-zachodniej Algierii, u podnóża Atlasu Tellskiego, ośrodek administracyjny prowincji Sidi Bu-l-Abbas. Około 233 tys. mieszkańców.\nMiasto położone jest w dolinie okresowej rzeki Mekerra, około 75 kilometrów od wybrzeży Morza Śródziemnego. Zostało założone przez wojsko francuskie w 1849 roku jako garnizon Legii Cudzoziemskiej. Przez ponad 100 lat było siedzibą \"1er Régiment étranger\". W 1933 roku miasto stało się głównym ośrodkiem Legii Cudzoziemskiej. Po zakończeniu wojny algierskiej Legia opuściła Sidi bel Abbes w październiku 1962 roku. Obszerne koszary został przejęte przez nowo powstałą armię algierską.\nW 1989 roku w mieście został utworzony uniwersytet \"Université Djillali Liabes de Sidi Bel Abbes\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=683084", "fragment_id": "833769/0", "subtitle": "", "title": "Sidi Bu-l-Abbas", "parentId": 683084.0, "start_index": 0.0, "document_id": "833769", "source": "wikipedia", "score": 0.08375490456819534}, "uuid": "d206b452-830e-441b-a4ab-bf817cb46ae8"}, {"page_content": "W 1803 Napoleon Bonaparte powołał oddział piechoty irlandzkiej złożony głównie z weteranów Rewolucji Irlandzkiej 1798 lez także dawnych oficerów królewskich. Legion Irlandzki początkowo był batalionem, lecz później został powiększony do regimentu składającego się z czterech batalionów i kwatery głównej. W zamierzeniu, miał mieć charakter wyłącznie irlandzki i miał zostać użyty do inwazji na Irlandię, wraz z armią francuską. Do oddziału zaciągnęło się wielu oficerów z czasów monarchii francuskiej. Po klęsce Prus pod Jeną w 1806 przyłączyło się 300 Irlandczyków i 1200 Polaków (liczba trudna do zweryfikowania, kwestionowana niekiedy), wcześniej przymusowo wcielonych do armii pruskiej (Irlandczycy byli powstańcami z 1798 których Wielka Brytania oddała na mocy porozumienia Prusom do przymusowej pracy, Prusacy zaś później wcielili ich do własnej armii). Regiment zyskał uznanie podczas walk na terenie Niderlandów, a także podczas wojny na Półwyspie Iberyjskim, iw szczególności podczas Oblężenia Astorgi (1810) gdzie obrona hiszpańska została przełamana dzięki szturmowi Irlandczyków. 3 sierpnia 1811 Legion w którym służyło wiele narodowości został przemianowany na Regiment Cudzoziemski, jednocześnie zachowując irlandzką kadrę oficerską, sztandary i mundury; był też wciąż nieformalnie zwany Legionem. W 1813 wziął udział w kampanii śląskiej Napoleona, będącej częścią wojny VI koalicji zakończonej klęską; wtedy to, po dwóch bitwach nad Bobrem, ponad 1000 żołnierzy Legionu dostało się do niewoli pruskiej pod Lwówkiem Śląskim. Ostatnie dni chwały oddziału na kontynencie miały miejsce podczas oblężenia Antwerpii (1814) kiedy to Legion przez trzy miesiące bronił miasta przed siłami brytyjskimi. Oblężenie zakończyła abdykacja Napoleona. Niedługo potem Legion rozwiązano, i tak zakończyła się 125-letnia tradycja militarnej obecności Irlandczyków we Francji.\nArmie na terenie Włoch.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5058931", "fragment_id": "283877/6", "subtitle": "", "title": "Odlot dzikich gęsi", "parentId": 5058931.0, "start_index": 9044.0, "source": "wikipedia", "document_id": "283877", "score": 0.11799664795398712}, "uuid": "7adb2a6b-52ad-4960-a5fa-a037d8705eff"}, {"page_content": "Rozdział historii Polski obejmujący okres od III rozbioru Polski do upadku powstania listopadowego. Po upadku państwa polskiego (1795) państwo polskie zostało podzielone przez 3 państwa: Austrię, Królestwo Prus i Rosję. Podział państwa spowodował falę emigracji, której głównym kierunkiem były tereny dzisiejszych Włoch, a także Saksonia i Francja. W styczniu 1797 powstały tam oddziały wojska polskiego zwane Legionami Polskimi we Włoszech. Dowódcą był generał Jan Henryk Dąbrowski. Legiony brały udział w bitwach o Rzym, a w lipcu 1797 doczekały się własnej pieśni zwanej Pieśnią Legionów Polskich we Włoszech, której 4 zwrotki stały się w 1926 polskim hymnem państwowym. Po pokonaniu 3 zaborców przez wojska francuskie i wyzwoleniu części ziem polskich utworzono w 1807 Księstwo Warszawskie. W 1809 zostało ono rozszerzone o część ziem zaboru austriackiego. Około 100 tys. armia polska wzięła udział we francuskiej inwazji na Rosję (1811–1812). Po klęsce Napoleona i zesłaniu go na Wyspę Świętej Heleny Księstwo Warszawskie zostało oddane pod administrację rosyjską. Po kongresie wiedeńskim (1815) jego nazwa została zmieniona na Królestwo Polskie, z carem rosyjskim jako królem Polski. 29 listopada 1830 wybuchło w Królestwie Polskim powstanie listopadowe, które 25 stycznia 1831, po detronizacji cara Mikołaja I, przekształciło się w wojnę polsko-rosyjską. Wojna ta zakończyła się zwycięstwem Rosji. Królestwo Polskie straciło większość atrybutów niezależności i \"de facto\" stało się częścią Imperium Rosyjskiego.\n1831–1914.\n \"Osobny artykuł: Historia Polski (1831–1914).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995", "fragment_id": "182420/16", "subtitle": "", "title": "Historia Polski", "document_id": "182420", "start_index": 23992.0, "parentId": 1995.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11016809195280075}, "uuid": "8f78bb32-2a15-4208-a6ab-0ebfbad66528"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nLegion Viriatos (port. Legião Viriato) – portugalski wojskowy korpus ekspedycyjny walczący w latach 1936–1939 w wojnie domowej w Hiszpanii po stronie gen. Francisco Franco.\nPo wybuchu wojny domowej w Hiszpanii w poł. lipca 1936 r. pomiędzy frankistami i republikanami, strona nacjonalistyczna uzyskała pomoc wojskową ze strony III Rzeszy i Włoch, a także Portugalii rządzonej przez António de Oliveirę Salazara. Poprzez porty portugalskie płynęło do Hiszpanii uzbrojenie, sprzęt wojskowy i inne materiały. Ponadto władze portugalskie wysłały ok. 10 tys. ochotników, zwanych Legião Viriato, pod dowództwem gen. Raúla Estevesa. Nazwa formacji pochodziła od legendarnego wodza luzytańskiego Wiriatusa, który bronił ziem swojego ludu przed inwazją Rzymian. Część Portugalczyków (ponad 850) wstąpiła do Hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej, niektórzy walczyli w szeregach requetés (monarchistycznych milicji karlistowskich) oraz milicji falangistów. Ochotnicy portugalscy brali udział m.in. w bitwie pod Brunete. Były też 3 grupy lotników portugalskich, którzy wstąpili do hiszpańskiego lotnictwa. &lt;&gt;[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1428989", "fragment_id": "189359/0", "subtitle": "", "title": "Legion Viriatos", "parentId": 1428989.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "189359", "score": 0.1355597972869873}, "uuid": "966b24c7-0553-4e93-89c4-ebfef78113e5"}, {"page_content": "W bitwie o Dien Bien Phu walczyło niewielu rodowitych Francuzów. Wojska francuskie dowodzone przez płk Christiana de Castriesa (w trakcie walk awansowanego do stopnia brygadiera) składały się z Francuzów, Afrykańczyków, Wietnamczyków i Niemców służących w Legii Cudzoziemskiej. Od końca II wojny światowej służyło w tej formacji około 1400 Niemców, weteranów niemieckiego Waffen-SS. Ponadto walczyło tam kilku Amerykanów. W wojskach wietnamskich, którymi dowodził gen. Võ Nguyên Giáp, służyli Wietnamczycy.\nSkutki.\nBitwa zakończyła okres kolonialnego panowania Francji w Wietnamie i jej wojennego zaangażowania w Indochinach. Doprowadziła do rozmów w Genewie, których rezultatem był podział Wietnamu na dwie części stanowiące odrębne państwa.\n \"Osobny artykuł: Konferencja genewska (1954).\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=166131", "fragment_id": "21582/4", "subtitle": "", "title": "Bitwa o Dien Bien Phu", "parentId": 166131.0, "start_index": 5994.0, "source": "wikipedia", "document_id": "21582", "score": 0.043831344693899155}, "uuid": "dd9d172c-9bc9-45c6-a864-47e6666ec652"}, {"page_content": "Aubagne – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Delta Rodanu.\nWedług danych na rok 2021 gminę zamieszkiwało 47 342 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 825,2 osób/km² (wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże Aubagne plasuje się na 13. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 127.).\nLegia Cudzoziemska.\nW Aubagne znajduje się kwatera główna oraz 1. Regiment Cudzoziemski Legii Cudzoziemskiej.\nNa terenie jednostki znajduje się także wojskowe muzeum Legii Cudzoziemskiej założone w 1935 r. gdzie poznać można historię wszystkich kampanii wojennych na przestrzeni dziejów, oraz zobaczyć ewolucję umundurowania, uzbrojenia i dekoracji aż do dnia dzisiejszego. W krypcie muzeum znajduje się drewniana proteza dłoni kapitana Jean Danjou, która jest relikwią Legii Cudzoziemskiej. Dłoń wystawiana jest na pokaz w każdy 30 kwietnia, czyli w święto Legii Cudzoziemskiej upamiętniające bitwę o Camerone.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=254874", "fragment_id": "1462446/0", "subtitle": "", "title": "Aubagne", "document_id": "1462446", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 254874.0, "score": 0.1991155445575714}, "uuid": "ed3e6eb4-be75-4787-bd4b-b314b5c766ad"}]}
{"id": "q_515", "question": "Czy Ignacy Paderewski – wybitny polityk i wirtuoz fortepianu – skomponował chociaż jedną operę?", "answer": [{"page_content": "Paderewski skomponował swoje jedyne dzieło sceniczne, operę \"Manru\", na przełomie stulecia. Jej prapremiera odbyła się w Dreźnie 29 maja 1901 roku, a wkrótce zaprezentowano dzieło we Lwowie. Prapremiera amerykańska odbyła się w Metropolitan Opera 14 lutego 1902 roku. Odbyło się jeszcze 9 przedstawień w tym samym sezonie, po czym operę zdjęto z afisza i nigdy nie została wystawiona ponownie. \"Manru\" do dziś pozostaje jedyną operą skomponowaną przez Polaka, która została wystawiona w Metropolitan Opera.\nPolityka.\n \"Osobne artykuły: Pomnik Grunwaldzki w Krakowie i Rząd Ignacego Jana Paderewskiego.\"\nNa zlecenie Paderewskiego w 1908 roku rzeźbiarz Antoni Wiwulski wykonał pomnik upamiętniający zwycięstwo wojsk polskich w bitwie pod Grunwaldem. Monument został odsłonięty w 1910 roku w Krakowie, w obecności ponad 150 tys. osób. Paderewski wygłosił wówczas przemówienie o charakterze niepodległościowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105113", "fragment_id": "659578/3", "subtitle": "", "title": "Ignacy Jan Paderewski", "parentId": 105113.0, "start_index": 4114.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659578", "score": 0.48196253180503845}, "uuid": "d9f95d5e-2e9f-4071-9cdd-601e988c1c7e"}, {"page_content": "Ignacy Jan Paderewski (ur.    [lub 1859] w Kuryłówce, zm. 29 czerwca 1941 w Nowym Jorku) – polski pianista, kompozytor, działacz niepodległościowy, mąż stanu i polityk. Pod jego bezpośrednim wpływem prezydent Woodrow Wilson umieścił w swoim ultimatum uzależniającym podpisanie przez Stany Zjednoczone traktatu wersalskiego trzynasty punkt domagający się zgody stron traktatu na suwerenność Polski – dzięki któremu w traktacie zapisano utworzenie niepodległego państwa polskiego.\nOd 1919 roku sprawował funkcje premiera i ministra spraw zagranicznych RP. Paderewski był absolwentem Instytutu Muzycznego (późniejszego Konserwatorium Warszawskiego). Otrzymał m.in. Order Orła Białego, francuski Krzyż Wielki Legii Honorowej oraz tytuł Rycerza Wielkiego Krzyża Orderu Imperium Brytyjskiego.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nIgnacy Jan Paderewski przyszedł na świat w 1860 roku w Kuryłówce na Podolu, w rodzinie pieczętującej się herbem Jelita. Matka, Poliksena z domu Nowicka, córka Zygmunta, filomaty i przyjaciela Adama Mickiewicza, zmarła kilka miesięcy po jego narodzinach (pochowano ją w rodzinnej Kuryłówce). Jedynym opiekunem Ignacego i jego starszej siostry Antoniny był ojciec Jan Paderewski – uczestnik powstania styczniowego, który za udział w nim odbył karę roku więzienia w Kijowie, a następnie zarabiał na życie jako administrator jednego z majątków na Podolu. Zmarł niedługo później i został pochowany na cmentarzu w Żytomierzu.\nPo śmierci ojca Paderewskim opiekowała się ciotka. Duży wpływ na jego wychowanie wywarł były powstaniec listopadowy, Michał Babiński. Uczył chłopca historii, geografii, języka francuskiego i literatury polskiej. Ignacy, od dzieciństwa, przejawiał uzdolnienia muzyczne grając na starym, rodzinnym fortepianie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105113", "fragment_id": "659578/0", "subtitle": "", "title": "Ignacy Jan Paderewski", "document_id": "659578", "start_index": 0.0, "parentId": 105113.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6341240406036377}, "uuid": "d04e29f1-93b2-4b21-9ec9-e9964f95dbec"}, {"page_content": "Ignacego Jana Paderewskiego jednak nie jest zaliczany do muzyki nowoczesnej. Jego muzyka jest jeszcze silnie zakorzeniona w romantyzmie, a opera w moniuszkowskim wzorze. Operowym dorobkiem Żeleńskiego są cztery opery: \"Konrad Wallenrod\",\n\"Goplana\", \"Janek\", \"Stara Baśń\". Pierwsza nawiązuje do dzieła Adama Mickiewicza i wyraźnie głosi antyzaborcze hasła. Tak samo trzy pozostałe. \"Goplana\" oparta jest na \"Balladynie\"\nJuliusza Słowackiego. Wszystkie są słowianofilskie i romantyczne w charakterze. Nawiązują do zapoczątkowanego przez\nZoriana Dołęgę Chodakowskiego\nszału słowiańskiego wśród twórców romantyzmu. Składała się na to cała akcja zbierania podań ludowych, pieśni i opisywania obrzędów. \"Dziady\" Mickiewicza stanowią tego wpływu doskonały przykład. W tym samym nurcie mieści się opera Konstantego Gorskiego pt. \"Margier\". Jej libretto, oparte na poemacie Władysława Syrokomli, przedstawia heroiczną walkę o zachowanie wolności, prowadzoną z Krzyżakami przez załogę zamku księcia litewskiego – Margiera.\nPierwszą polską operę nowoczesną stworzył Ignacy Jan Paderewski. Była to \"Manru\", jego jedyna opera, napisana do libretta na podstawie \"Chaty za wsią\" Józefa Ignacego Kraszewskiego. Opera ta skoncentrowana jest głównie na partiach wokalnych. \"Manru\" został wystawiony najpierw w Dreźnie w 1901 roku, a wkrótce potem także we Lwowie, a następnie w Metropolitan Opera w Nowym Jorku (w 1902 r.). Był on tam pierwszą operą polską (skomponowaną przez Polaka) jaką zaprezentowano na kontynencie amerykańskim i pozostaje do dziś jedyną operą polską jaką Metropolitan Opera kiedykolwiek wystawiła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=932144", "fragment_id": "995297/8", "subtitle": "", "title": "Opera polska", "document_id": "995297", "start_index": 12021.0, "source": "wikipedia", "parentId": 932144.0, "score": 0.5240565538406372}, "uuid": "6ca66a29-fb40-4a37-aec8-96458eabffaa"}, {"page_content": "Opera była świadkiem tragicznych wydarzeń. W starym teatrze, w roku 1960, podczas przedstawienia Moc przeznaczenia Verdiego, zmarł na scenie, w kilka minut po wykonaniu swojej arii, baryton Leonard Warren (śpiewał tu przez ponad 22 lata występując ponad 650\nrazy). W nowym teatrze w 1988 roku popełnił samobójstwo jeden z widzów, który podczas przerwy w operze \"Makbet\" Verdiego spadł z najwyższego balkonu, z wysokości ponad 20 metrów, zabijając się na miejscu (pierwotnie myślano, że był to wypadek). Przedstawienie zostało przerwane (notabene, operą tą dyrygował wtedy polski dyrygent, Kazimierz Kord).\nJedyną operą skomponowaną przez Polaka, jaką kiedykolwiek wystawiono w Metropolitan Opera, był Manru, jedyne dzieło sceniczne Ignacego Jana Paderewskiego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=339640", "fragment_id": "90826/1", "subtitle": "", "title": "Metropolitan Opera", "document_id": "90826", "start_index": 1739.0, "source": "wikipedia", "parentId": 339640.0, "score": 0.2518686056137085}, "uuid": "c6df6bd1-8bfb-4ee5-8550-0ba0736b14a7"}, {"page_content": "Ogólnoświatowy posłuch miały także polonezy Michała Ogińskiego, a na europejskich muzycznych salonach często gościły takie postacie muzyki polskiej jak Józef Elsner (kompozycja „Passio Domini Nostri Jesu Christi”), Juliusz Zarębski („Kwintet fortepianowy g-moll”) czy Karol Kurpiński.\nŚwiatową sławę zyskali także: romantyczny wirtuoz i autor utworów skrzypcowych Henryk Wieniawski, kompozytor, pianista i polityk Ignacy Jan Paderewski, oraz wszechstronny kompozytor muzyki scenicznej i koncertowej Karol Szymanowski.\nTwórcą polskiej opery narodowej stał się Stanisław Moniuszko, uważany (obok Ignacego Dobrzyńskiego) za najwybitniejszego kompozytora polskiego drugiej połowy XIX wieku.\nXX wiek.\nSzerokie uznanie w dziedzinie symfoniki zdobył Mieczysław Karłowicz (uczeń innego wybitnego polskiego kompozytora – Zygmunta Noskowskiego) określany jako „ojciec polskiego poematu symfonicznego”.\nNatomiast w dziedzinie pieśni i dzieł muzyki kameralnej na międzynarodowy rynek muzyczny wkroczył organizator życia muzycznego Władysław Żeleński (ojciec Tadeusza Boy-Żeleńskiego). Do pomoniuszkowskich wybitnych kompozytorów należeli także m.in. dwaj słynni lwowiacy: Jan Gall i Stanisław Niewiadomski. Wielką sławę w początku wieku zyskał pianista Ignacy Jan Paderewski, ale i kompozytor, który odniósł znaczny sukces swoją operą „Manru”. W czasach „Młodej Polski” działał najwybitniejszy polski kompozytor po Chopinie Karol Szymanowski, twórca niezwykle popularnej do dzisiaj na całym świecie opery „Król Roger”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3719", "fragment_id": "168285/2", "subtitle": "", "title": "Muzyka polska", "parentId": 3719.0, "start_index": 3318.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168285", "score": 0.7197209596633911}, "uuid": "a0fa4f3d-b3a9-4cd9-b333-34db7438284e"}, {"page_content": "Manru – jedyna opera Ignacego Jana Paderewskiego. Libretto tego dzieła w trzech aktach jest autorstwa Alfreda Nossiga, na podstawie powieści \"Chata za wsią\" Józefa Ignacego Kraszewskiego.\nPrapremiera \"Manru\" odbyła się w Dreźnie 29 maja 1901 roku (śpiewana była wówczas po niemiecku, dyrygował Ernst von Schuch), zaś polska premiera we Lwowie 8 czerwca 1901, a następnie w Teatrze Wielkim w Warszawie 24 maja 1902 roku. Pierwszym tłumaczem libretta na język polski (na potrzeby premiery lwowskiej) był Stanisław Rossowski.\nPremiera amerykańska (śpiewana w języku angielskim do przekładu H.E. Krehbiela) odbyła się na scenie Metropolitan Opera w Nowym Jorku 14 lutego 1902, w której to debiutował (w roli tytułowej) Aleksander Bandrowski, dyrygował Walter Damrosch (przyjaciel kompozytora). Opera otrzymała z początku gorące przyjęcie, premiera była określona przez krytyków z „wielkim wyróżnieniem”. Pomimo tego, głównie z powodu wielkich niedostatków libretta, krytykowanego równolegle z pochwałami dla talentu kompozytora i jego muzyki, otrzymała zaledwie 9 przedstawień tego sezonu (1901/1902) (z tego cztery z nich odbyły się na głównej scenie Metropolitan Opera) i nigdy odtąd nie była tam wznowiona. \"Manru\" pozostaje do dziś jedyną polską operą, która kiedykolwiek została wystawiona w Metropolitan Opera.\nJeszcze  w sezonie 1901/1902 dzieło to wystawiono w Pradze, Kolonii, Zurychu, Filadelfii, Bostonie, Pittsburghu, Baltimore. Wkrótce jednak zniknęło ze światowego repertuaru. W Polsce \"Manru\" powrócił na scenę dopiero w 1930 roku w Poznaniu; w tym samym miejscu operę wznowiono po wojnie (1961). Następnie w Warszawie wznowiono produkcję poznańską, później zaś operę wystawiono we Wrocławiu (1962), w Łodzi (1984; 1987: występy gościnne w Dreźnie) i w Warszawie (1991).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1315202", "fragment_id": "1109334/0", "subtitle": "", "title": "Manru", "document_id": "1109334", "start_index": 0.0, "parentId": 1315202.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06430171430110931}, "uuid": "c86ac5d3-8f59-48c0-b392-4b59a2872967"}, {"page_content": "W latach 1872–1878 zdobył wykształcenie w warszawskim Instytucie Muzycznym (od roku 1919 noszącym nazwę Konserwatorium Warszawskie). Tam studiował grę na fortepianie pod kierunkiem Rudolfa Strobla, Juliusza Janothy, Romana Schlözera i jego brata Pawła Schlözera. W zakresie przedmiotów teoretycznych kształcił się pod kierunkiem Gustawa Roguskiego który, z kolei, był uczniem Hectora Berlioza. Po ukończeniu uczelni z odznaczeniem, Paderewski, otrzymał w niej posadę nauczyciela kursu średniego fortepianu. Utrzymywał się grając na przyjęciach, komponując i wykonując własne utwory, a także udzielając lekcji gry na fortepianie. Mimo powszechnego uznania mówił, że musi jeszcze wiele się nauczyć, dlatego potrafił ćwiczyć nawet po 12 godzin dziennie. W 1880 roku poślubił Antoninę Korsakównę. Po śmierci żony w 1881 roku (która pozostawiła go z kalekim kilkumiesięcznym synem Alfredem), wyjechał doskonalić swój warsztat do Berlina.\nKariera muzyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105113", "fragment_id": "659578/1", "subtitle": "", "title": "Ignacy Jan Paderewski", "document_id": "659578", "start_index": 1749.0, "source": "wikipedia", "parentId": 105113.0, "score": 0.10011343657970428}, "uuid": "a6d4c538-18a8-4449-a726-164805e0e359"}, {"page_content": "Karierę artystyczną rozpoczął już 1910, prezentując w Warszawie swoje miniatury fortepianowe. W 1919 wykonał w Filharmonii Warszawskiej swoją \"Sonatę es-moll\" poświęconą pamięci rodaków poległych podczas I wojny światowej. Występował następnie we Lwowie, Lublinie, Wilnie, Rydze, a w latach 1928–1931 we Francji, Szwajcarii, Holandii, Hiszpanii. 1931–1939 koncertował w kraju, m.in. w Filharmonii Warszawskiej, gdzie na koncercie kompozytorskim 26 lutego 1933 wykonał \"Koncert d-moll\", dedykowany Ignacemu Paderewskiemu. W latach 1926–1939 współpracował z Polskim Radiem, występując z licznymi koncertami oraz tworząc muzykę do słuchowisk radiowych. Podczas II wojny światowej grał na koncertach konspiracyjnych i w kawiarniach w Warszawie. W czasie powstania warszawskiego spłonęły wszystkie rękopisy jego dzieł. Niektóre utwory Nawrocki zrekonstruował w latach 1945–1950. Od 1945 prowadził działalność koncertową, głównie na Górnym Śląsku.\nJego repertuar pianistyczny obejmował głównie utwory Ludwiga van Beethovena, Fryderyka Chopina, Roberta Schumanna, Edvarda Griega, Camille’a Saint-Saënsa, Siergieja Rachmaninowa, Antona Rubinsteina, Ignacego Jana Paderewskiego oraz jego własne.\nWybrane kompozycje.\nPonadto zaginione: 2 symfonie, 4 poematy symfoniczne, \"Priére\" na orkiestrę, 4 koncerty fortrpianowe, koncert skrzypcowy, koncert wiolonczelowy, \"Fantazja polska\" na fortepian i orkiestrę, ok. 70 utworów fortepianowych, ok. 130 pieśni na głos i fortepian, 9 pieśni na głos i orkiestrę, \"Kantata pokoju\", 3 oratoria, opera \"Święty ogień\", muzyka do ponad 20 słuchowisk radiowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277749", "fragment_id": "1521203/1", "subtitle": "", "title": "Stanisław Nawrocki (kompozytor)", "document_id": "1521203", "start_index": 939.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4277749.0, "score": 0.18156713247299194}, "uuid": "657cf664-a622-4ba1-9225-4a75bffed52d"}, {"page_content": "Jego twórczość kompozytorska obejmuje utwory orkiestrowe, instrumentalne, wokalne, wokalno-instrumentalne i kameralne. Skomponował 2 symfonie, 3 uwertury, 4 opery, 3 kantaty, muzykę kameralną dla różnych zespołów i 30 utworów chóralnych. Na fortepian skomponował 5 koncertów, 2 sonaty, 2 preludia i ponad 20 etiud. Do najbardziej znanych jego utworów należy I koncert fortepianowy G-dur (1905) oraz \"Poéme d’amour\" (1916) na skrzypce i fortepian.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4265955", "fragment_id": "1499299/1", "subtitle": "", "title": "Artur Lemba", "parentId": 4265955.0, "start_index": 1693.0, "document_id": "1499299", "source": "wikipedia", "score": 0.19173488020896912}, "uuid": "162d3aa7-2b47-410f-a98a-4f361720a1fd"}, {"page_content": "Skomponował opery \"Niżegorodcy\" (wyst. Petersburg 1869), \"Harold\" (wyst. Petersburg 1886), \"Dubrowski\" (wyst. Petersburg 1895) i \"Francesca da Rimini\" (wyst. Petersburg 1902), a także m.in. 4 symfonie (I przed 1860, II 1873, III 1874, IV \"Demon\" 1879), \"Koncert fortepianowy\" (1879), ponadto utwory kameralne i fortepianowe.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5035801", "fragment_id": "283244/1", "subtitle": "", "title": "Eduard Nápravník", "document_id": "283244", "start_index": 1548.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5035801.0, "score": 0.12050360441207886}, "uuid": "df123385-ba45-4fe3-9141-5f7851aa4b15"}]}
{"id": "q_516", "question": "Podaj polski tytuł filmu z serii o Jamesie Bondzie, w którym wystąpiła Madonna.", "answer": [{"page_content": "W listopadzie 2000 roku Madonna zagrała w Londynie koncert, który osiągnął największą oglądalność w historii internetowych transmisji – 9 milionów osób. W czerwcu 2001 roku piosenkarka wyruszyła w swoją pierwszą trasę od ośmiu lat, Drowned World Tour. Potrwała ona do września, obejmując występy w halach sportowych w pięciu państwach europejskich i Stanach Zjednoczonych. Wszystkie koncerty zostały wyprzedane zaraz po rozpoczęciu sprzedaży biletów, a ostateczny dochód przekroczył 76 milionów dolarów, co stanowi jeden z najwyższych wyników finansowych tras koncertowych w 2001 roku. W listopadzie Madonna wydała koncertowe DVD \"Drowned World Tour 2001\" oraz \"GHV2\" – kompilację swoich największych przebojów wydanych po 1990 roku, czyli po premierze poprzedniej składanki \"The Immaculate Collection\". Światowa sprzedaż \"GHV2\" przekracza 7 milionów egzemplarzy\nW 2002 roku Madonna skupiła się na karierze aktorskiej. Występowała w sztuce \"Up for Grabs\" na londyńskim West Endzie i wcieliła się w główną postać w filmie \"Rejs w nieznane\" w reżyserii swojego ówczesnego męża, Guya Ritchiego, który został przez krytykę odebrany wyjątkowo negatywnie i był klapą finansową. Piosenkarka pojawiła się także w roli cameo w \"Śmierć nadejdzie jutro\" z cyklu filmów o Jamesie Bondzie. Ponadto nagrała na jego potrzeby tytułowy utwór „Die Another Day”, nominowany do Złotego Globu. Od marca do maja 2003 roku w nowojorskiej galerii sztuki Deitch Projects wystawiano instalację pod tytułem \"X-STaTIC Pro=CeSS\", przygotowaną przez Madonnę z fotografem Stevenem Kleinem. Później pojawiła się ona także w kilku europejskich miastach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9272", "fragment_id": "179635/26", "subtitle": "", "title": "Madonna (piosenkarka)", "source": "wikipedia", "start_index": 34994.0, "document_id": "179635", "parentId": 9272.0, "score": 0.2597261369228363}, "uuid": "14b767df-9e8a-4d4d-90d5-5e966171432b"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nSpectre – brytyjski film szpiegowski z 2015 roku o przygodach Jamesa Bonda wyprodukowany przez Eon Productions. Za reżyserię odpowiadał Sam Mendes, a za scenariusz Neal Purvis i Robert Wade, John Logan i Jez Butterworth. W rolę agenta 007 po raz czwarty wcielił się Daniel Craig, a obok niego w rolach głównych wystąpili: Christoph Waltz, Léa Seydoux, Ben Whishaw, Naomie Harris, Dave Bautista, Monica Bellucci oraz Ralph Fiennes. Jest to dwudziesta czwarta produkcja wchodząca w skład serii filmów o Bondzie.\nBond musi zmierzyć się z globalną organizacją terrorystyczną Spectre i jej enigmatycznym przywódcą Ernstem Stavro Blofeldem, który planuje uruchomić krajową sieć nadzoru, w celu opanowania działalności przestępczej na całym świecie. Zarówno organizacja, jak i jej przywódca ostatni raz pojawili się w serii w filmie \"Diamenty są wieczne\" w 1971. Postać przypominająca Blofelda pojawiła się także w filmie \"Tylko dla twoich oczu\" w 1981, ale z powodu sporów prawnych nie została nazwana, ani nie pokazano jej twarzy.\nZdjęcia do filmu miały miejsce w Austrii, Wielkiej Brytanii, Włoszech, Maroku i Meksyku. Szacuje się, że budżet filmu wyniósł 250-275 milionów dolarów, co czyni go najdroższym filmem o Bondzie i jednym z najdroższych filmów w historii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3318573", "fragment_id": "954039/0", "subtitle": "", "title": "Spectre (film)", "document_id": "954039", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3318573.0, "score": 0.19699418544769287}, "uuid": "33fa9cde-41c5-424b-acc6-f45743beb13e"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n007 Quantum of Solace (ang. \"Quantum of Solace\") – brytyjski film szpiegowski z 2008 roku o przygodach Jamesa Bonda, wyprodukowany przez Eon Productions. Za reżyserię odpowiadał Marc Forster, a za scenariusz Neal Purvis i Robert Wade oraz Paul Haggis. W rolę agenta 007 po raz drugi wcielił się Daniel Craig, a obok niego w rolach głównych wystąpili Olga Kurylenko, Mathieu Amalric, Gemma Arterton, Jeffrey Wright i Judi Dench. Jest to dwudziesta druga produkcja wchodząca w skład serii filmów o Bondzie i bezpośrednia kontynuacja \"Casino Royale\" z 2006.\nPo wydarzeniach z poprzedniej części Bond pragnie zemsty za śmierć swojej kochanki, Vesper Lynd. Towarzyszy mu Camille Montes, która stara się pomścić śmierć własnej rodziny. Ślad prowadzi ich do wpływowego biznesmena Dominica Greene’a, członka organizacji Quantum, która zamierza przeprowadzić zamach stanu w Boliwii, aby przejąć kontrolę nad ich dostawami wody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710006", "fragment_id": "832780/0", "subtitle": "", "title": "007 Quantum of Solace", "parentId": 710006.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "832780", "score": 0.15645906329154968}, "uuid": "c1f792f0-5344-4b6c-a8a3-ec6e984f9d5e"}, {"page_content": "Die Another Day – pierwszy singel ze ścieżki dźwiękowej do filmu \"Die Another Day\", wydany w październiku 2002 roku. Piosenka później trafiła także na album Madonny \"American Life\". Na listach przebojów w USA najwyżej był na 8. miejscu (Billboard), natomiast w Wielkiej Brytanii na 3 (Top 75 Singles). Madonna poza nagraniem motywu przewodniego do 20 odcinka przygód Jamesa Bonda zagrała w nim także epizodyczną rolę Verity, instruktorki szermierki o homoseksualnych skłonnościach. „Die Another Day” przez 11 tygodni był najlepiej sprzedającym się singlem w USA. Poza tym singel był na pierwszym miejscu list przebojów w Hiszpanii przez 4 tygodnie.\nPiosenka.\nNapisana i wyprodukowana przez duet Madonna - Mirwais Ahmadzaï, skomponowana w tonacji c-moll. Tekst opowiada o wewnętrznej walce człowieka z różnymi obliczami jego własnego ego. Spośród motywów przewodnich filmów o Jamesie Bondzie piosenka wyróżnia się nowoczesną aranżacją i elektronicznym brzmieniem. Utwór uzyskał nominację do nagrody Złoty Glob w kategorii „Najlepsza Piosenka Oryginalna” w 2003 roku.\nTeledysk.\nPodobnie jak w powstałym rok wcześniej teledysku „What It Feels Like for a Girl” jest w nim wiele przemocy. Madonna występuje tu w trzech rolach. Główna bohaterka, podobnie jak James Bond w czołówce filmu, jest torturowana przez koreańskich żołnierzy; natomiast dwa przeciwstawne oblicza jej osobowości toczą walkę w Muzeum Jamesa Bonda. W sali białej znajdują się przedmioty związane bezpośrednio z jego osobą, natomiast w sali czarnej gadżety związane z jego przeciwnikami. Na ciele głównej bohaterki pojawiają się rany podobne do tych, które zadają sobie nawzajem przeciwstawne osobowości. Wideoklip należy do najdroższych w karierze Madonny. Koszt jego realizacji przekroczył sumę 6 milionów $ a zdjęcia trwały 3 dni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=524462", "fragment_id": "1539891/0", "subtitle": "", "title": "Die Another Day (singel)", "parentId": 524462.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1539891", "source": "wikipedia", "score": 0.8648294806480408}, "uuid": "9b0c22ed-b7c1-4791-b47e-f0ee4727f92d"}, {"page_content": "Alan Parker obsadził go w roli Juana Peróna w filmie Alana Parkera \"Evita\" (1996) z Madonną w roli tytułowej. Wśród jego ekranowych osiągnięć znajduje się też rola Saula w biblijnym \"Dawidzie\" (\"David\", 1997), postać Elliotta Carvera, głównego czarnego charakteru serii przygód o Jamesie Bondzie, w \"Jutro nie umiera nigdy\" (1998). Za rolę kapitana Williama Riversa w \"Sanatorium poetów\" (\"Regeneration\", 1997) Gilliesa Mackinnona wg powieści Pat Barker o czasach I wojny światowej zdobył nominację do nagrody British Independent Film Awards (BIFA) dla najlepszego aktora. Wystąpił jako gubernator Weatherby Swann w filmie ' (\"Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl\", 2003) oraz sequelach – ' (\"Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest\", 2006) i \"\" (\"Pirates of the Caribbean: At Worlds End\", 2007) z Johnnym Deppem, Geoffreyem Rushem, Orlando Bloomem i Keirą Knightly.\nFilmografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=771293", "fragment_id": "838356/2", "subtitle": "", "title": "Jonathan Pryce", "parentId": 771293.0, "start_index": 2900.0, "document_id": "838356", "source": "wikipedia", "score": 0.1868482381105423}, "uuid": "c4bb6380-9084-4320-8022-b15e0a07643a"}, {"page_content": "Sukcesowi muzycznemu artystki towarzyszyła w 1986 porażka aktorska. W sierpniu odbyła się premiera filmu \"Niespodzianka z Szanghaju\", w którym zagrała u boku ówczesnego męża, Seana Penna. Dramat zebrał negatywne recenzje i okazał się klapą komercyjną, ponadto przyniósł Madonnie Złotą Malinę dla najgorszej aktorki. W tym samym miesiącu piosenkarka zadebiutowała na scenie teatralnej, grając z Pennem w broadwayowskiej sztuce \"Goose and Tom-Tom\". Rok później zagrała główną rolę w filmie Jamesa Foleya \"Kim jest ta dziewczyna?\", który również zebrał negatywne recenzje, okazał się klapą komercyjną i przyniósł Madonnie Złotą Malinę. Sukces odniosła jednak ścieżka dźwiękowa do filmu, \"Who’s That Girl\", na której pojawiły się cztery premierowe utwory Madonny, w tym jej kolejny numer jeden na Hot 100, „Who’s That Girl”. Piosenkarka zdobyła za niego nominację do Złotego Globa i Grammy w kategoriach piosenki filmowej. Sam album sprzedał się w ponad sześciu milionach egzemplarzy. W tym okresie odrzuciła rolę w filmie \"W obliczu śmierci\" (\"Living Daylights\", 1987) o przygodach Jamesa Bonda, ponieważ produkcja nie chciała zatrudnić w nim Seana Penna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9272", "fragment_id": "179635/14", "subtitle": "", "title": "Madonna (piosenkarka)", "parentId": 9272.0, "start_index": 17933.0, "document_id": "179635", "source": "wikipedia", "score": 0.158396914601326}, "uuid": "a0db8a8b-22be-47d2-b827-f6048a8c5105"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nCasino Royale – brytyjski film szpiegowski z 2006 roku o przygodach Jamesa Bonda, wyprodukowany przez Eon Productions. Za reżyserię odpowiadał Martin Campbell, a za scenariusz Neal Purvis i Robert Wade oraz Paul Haggis. W rolę agenta 007 po raz pierwszy wcielił się Daniel Craig, a obok niego w rolach głównych wystąpili Eva Green, Mads Mikkelsen, Jeffrey Wright i Judi Dench. Jest to dwudziesta pierwsza produkcja wchodząca w skład serii filmów o Bondzie.\nPo \"Śmierć nadejdzie jutro\" seria została zrestartowana, co pozwoliło pokazać mniej doświadczonego Bonda. Akcja filmu toczy się tuż po tym, gdy James Bond otrzymał „licencję na zabijanie”. Jego akcja nie rozgrywa się ani przed, ani po którymkolwiek z wcześniejszych filmów. Po udaremnieniu zamachu na międzynarodowym lotnisku w Miami Bond leci do Czarnogóry, gdzie w turnieju pokerowym ma pokonać Le Chiffre’a – bankiera terrorystów, który straciwszy ogromną sumę pieniędzy musi ją jakoś odzyskać. Tam zakochuje się w Vesper Lynd, agentce, która ma zapewnić mu pieniądze potrzebne do gry. Fabuła kontynuowana jest w kolejnym filmie o agencie 007 z 2008 roku – \"007 Quantum of Solace\".\nPremiera \"Casino Royale\" odbyła się 14 listopada 2006 roku w Londynie. Film spotkał się z bardzo pozytywną reakcją krytyków, a recenzenci podkreślili, że Craig na nowo wykreował postać. Produkcja zarobiła ponad 616 milionów dolarów na całym świecie, stając się najbardziej kasowym filmem o Jamesie Bondzie aż do wydania \"Skyfall\" w 2012 roku.\nStreszczenie fabuły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554402", "fragment_id": "1578574/0", "subtitle": "", "title": "Casino Royale (film 2006)", "document_id": "1578574", "start_index": 0.0, "parentId": 554402.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3563849627971649}, "uuid": "957006b9-b1fd-4512-a8c2-facf71065549"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nJutro nie umiera nigdy (ang. \"Tomorrow Never Dies\") – brytyjski film szpiegowski z 1997 r. o przygodach Jamesa Bonda, wyprodukowany przez Eon Productions. Za reżyserię odpowiadał Roger Spottiswoode, a za scenariusz Bruce Feirstein. W rolę agenta 007 po raz drugi wcielił się Pierce Brosnan, a obok niego w rolach głównych wystąpili Jonathan Pryce, Michelle Yeoh, Teri Hatcher, Joe Don Baker i Judi Dench. Jest to osiemnasta produkcja wchodząca w skład serii filmów o Bondzie. W filmie Bond próbuje powstrzymać Elliota Carvera, żądnego władzy magnata mediowego, przed wywołaniem III wojny światowej.\nFilm został wyprodukowany przez Michaela G. Wilsona i Barbarę Broccoli. Był to pierwszy film z serii nakręcony po śmierci producenta Alberta R. Broccoliego (któremu oddano hołd w napisach końcowych) i ostatni wydany pod szyldem United Artists. Zdjęcia były kręcone w Tajlandii, Niemczech, Meksyku, Wielkiej Brytanii i we Francji. Światowa premiera miała miejsce 9 grudnia 1997 roku w Londynie.\n\"Jutro nie umiera nigdy\" przy budżecie 110 milionów dolarów zarobił na całym świecie ponad 333 miliony dolarów, stając się czwartym pod względem dochodów filmem 1997 r. Otrzymał mieszane recenzje od krytyków, którzy chwalili czarny charakter i występ Brosnana, lecz krytykowali scenariusz. Mimo tego produkcja została nominowana m.in. do Złotego Globu. Jej dochody w Stanach Zjednoczonych przewyższyły wyniki \"GoldenEye\", lecz był to jedyny film z serii z udziałem Brosnana, który nie znalazł się na pierwszym miejscu listy dochodów w tygodniu otwarcia. Miał bowiem premierę tego samego dnia, co \"Titanic\" i ostatecznie uplasował się za nim.\nStreszczenie fabuły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=707694", "fragment_id": "810589/0", "subtitle": "", "title": "Jutro nie umiera nigdy", "parentId": 707694.0, "start_index": 0.0, "document_id": "810589", "source": "wikipedia", "score": 0.0897083729505539}, "uuid": "10130f1c-d215-4e78-8874-8f857204b15e"}, {"page_content": "Rosamund Mary Ellen Pike (ur. 27 stycznia 1979 w Londynie) – brytyjska aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna. Międzynarodową rozpoznawalność zapewniły jej role filmowe takie jak dziewczyna Bonda Miranda Frost w filmie z cyklu o Jamesie Bondzie \"Śmierć nadejdzie jutro\" (2002), Jane Bennet w \"Dumie i uprzedzeniu\" (2005), Helen w \"Była sobie dziewczyna\" (2009), Kate Sumner w \"Johnny English Reaktywacja\" (2011) i Andromeda w \"Gniewie Tytanów\" (2012). \nNominowana do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej jako Amy Elliott Dunne w filmie \"Zaginiona dziewczyna\" (2014). Laureatka nagrody Primetime Emmy dla wybitnej aktorki w komedii krótkometrażowej lub serialu dramatycznym jako Louise w komedii telewizyjnej Sundance TV \"Status związku\" (2019). Zdobywczyni Złotego Globu dla najlepszej aktorki w filmie komediowym lub musicalu za rolę Marli Grayson w komedii sensacyjnej \"O wszystko zadbam\" (\"I Care a Lot\", 2020).\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodziła się w londyńskiej dzielnicy Hammersmith jako jedyne dziecko muzyków koncertowych - wiolonczelistki Caroline (z domu Friend) i śpiewaka operowego Juliana Pike’a. Jej ojciec został profesorem muzyki i kierownikiem studiów operowych w Birmingham Conservatoire. Pike wzrastała w bliskim kontakcie ze sceną i światem wielkiej sztuki, otrzymując staranne wykształcenie, obejmujące naukę gry na fortepianie i wiolonczeli.\nUczęszczała do Badminton School w Bristolu. Podczas występu jako Julia w przedstawieniu \"Romeo i Julia\" w Narodowym Teatrze Młodzieży, została zauważona przez agenta, który pomógł jej rozpocząć karierę zawodową. Zachowała swoje działanie w tajemnicy, dopóki nie wyjechała na Uniwersytet Oksfordzki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=775612", "fragment_id": "991495/0", "subtitle": "", "title": "Rosamund Pike", "parentId": 775612.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "991495", "score": 0.10295899957418442}, "uuid": "bc215135-1a85-4671-b062-c91551d9de1f"}, {"page_content": "John Glen (ur. 15 maja 1932 w Sunbury-on-Thames) – brytyjski reżyser i montażysta filmowy. Po raz pierwszy pracował jako asystent reżysera na planie filmu o Jamesie Bondzie \"W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości\" (1969).\nNajwiększą popularność zdobył dzięki wyreżyserowaniu pięciu filmów z serii o Jamesie Bondzie: \"Tylko dla twoich oczu\" (1981), \"Ośmiorniczka\" (1983), \"Zabójczy widok\" (1985), \"W obliczu śmierci\" (1987) i \"Licencja na zabijanie\" (1989).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=711233", "fragment_id": "851826/0", "subtitle": "", "title": "John Glen (filmowiec)", "document_id": "851826", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 711233.0, "score": 0.12034754455089569}, "uuid": "3b5d1299-be81-4853-ab1f-afcf8ec07e31"}]}
{"id": "q_517", "question": "Krew w sercu przetłaczana jest z przedsionków do komór czy odwrotnie?", "answer": [{"page_content": "Przedsionek serca ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;atrium cordis&lt;/&gt;) – część serca występująca u większości mięczaków (zarówno u tych o otwartym jak i zamkniętym układzie krążenia) i wszystkich kręgowców, w tym u człowieka. Otrzymuje ona krew z żyły lub zatoki żylnej i przepompowuje ją dalej, do komory serca. Liczba przedsionków u różnych zwierząt wynosi od jednego do czterech.\nMięczaki.\nSpośród zwierząt bezkręgowych serce z przedsionkami rozwinęły tylko mięczaki. Bruzdobrzuchy, chitony i małże mają zawsze dwa przedsionki. U małży krew doprowadzana jest do nich żyłami skrzelowymi. U ślimaków jest jeden lub dwa przedsionki. U nich również krew doprowadzają doń żyły, zwane skrzelowymi lub płucnymi, w zależności od typu narządów oddechowych.\nŁodziki mają cztery, natomiast pozostałe głowonogi dwa przedsionki serca. Krew dostaje się do nich ze skrzeli za pośrednictwem żył skrzelowych zstępujących. System zastawek między przedsionkami a komorą jest nieparzysty u łodzików, zaś parzysty u pozostałych głowonogów.\nKręgowce.\nSchemat serca płaza.       1.- Prawy przedsionek       2.- Lewy przedsionek       3.- Komora       4.- Stożek tętniczy       5.- Zatoka żylna       6.- Żyła płucna", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=553680", "fragment_id": "1578319/0", "subtitle": "", "title": "Przedsionek serca", "parentId": 553680.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1578319", "source": "wikipedia", "score": 0.7833927869796753}, "uuid": "c2b9ab8d-be56-435d-b976-74a2945fce74"}, {"page_content": "\"Główn: Serce człowieka .\"\nPodstawową czynnością układu krążenia jest zapewnienie przepływu krwi w naczyniach. Układ krążenia jest niezbędny do zapewnienia następujących funkcji:\nSkurcze serca są kontrolowane przez układ bodźcoprzewodzący serca. Fala depolaryzacji biegnąca przez mięśniówkę przedsionków i komór powoduje ich skurcz, faza repolaryzacji poprzedza ich rozkurcz. Skurcz i rozkurcz zarówno przedsionków jak i komór powtarza się cyklicznie z częstością ok. 72 skurczów na minutę w spoczynku. Jeden cykl pracy serca trwa około 800 ms.\nPodczas rozkurczu komór krew napływa z przedsionków przez otwarte zastawki przedsionkowo-komorowe. Skurcz mięśniówki przedsionków wyprzedza skurcz mięśniówki komór serca, więc krew swobodnie zostaje wtłoczona podczas skurczu przedsionków do komór serca.\nCiśnienie skurczowe w lewej komorze jest pięciokrotnie wyższe od ciśnienia skurczowego w komorze prawej. Mimo tej różnicy ciśnień objętość krwi wyrzucanej z komór podczas ich skurczu jest zbliżona.\nObjętość wyrzutowa serca (ang. stroke volume, SV) - jest to objętość krwi wytłoczona przez jedną z komór serca podczas jej skurczu. U dorosłego mężczyzny objętość krwi wytłoczonej przez komorę podczas skurczu wynosi około 70-75 ml.\nPojemność minutowa (ang. cardiac output, CO) - jest to objętość krwi wytłoczonej przez jedną z komór w czasie jednej minuty. Pojemność minutową oblicza się mnożąc objętość wyrzutową przez liczbę skurczów w czasie jednej minuty. Przykładowo: objętość wyrzutowa komory w spoczynku wynosi 70 ml, więc przy 70-75 skurczach na minutę daje to wynik objętości minutowej serca równy ok. 5 l/min (70 ml x 70/min = 5 l/min).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154149", "fragment_id": "14385/0", "subtitle": "", "title": "Fizjologia serca", "parentId": 154149.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "14385", "score": 0.6380813121795654}, "uuid": "008454ae-4026-4306-a570-b0ab118a3b26"}, {"page_content": "W komorach po wyrzucie pozostaje zawsze pewna ilość krwi (objętość końcowoskurczowa) – ciśnienie panujące wówczas w komorach nazywane jest ciśnieniem końcowoskurczowym. Rozpoczyna się rozkurcz komór. W początkowej fazie rozkurczu ciśnienie w komorach jest jeszcze wyższe niż w przedsionkach i zastawki przedsionkowo-komorowe są zamknięte – ta faza rozkurczu nazywana jest rozkurczem izowolumetrycznym. Gdy ciśnienie w komorach spadnie poniżej ciśnienia w przedsionkach, zastawki otwierają się i krew przelewa się z przedsionków do komór, po czym cały cykl powtarza się.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167134", "fragment_id": "1013/1", "subtitle": "", "title": "Cykl pracy serca", "document_id": "1013", "start_index": 1765.0, "parentId": 167134.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4964010715484619}, "uuid": "44034ea3-b3f0-4691-b0ee-c5d2bda5ea60"}, {"page_content": "\"Główn: Serce człowieka .\"\nCykl pracy serca, cykl hemodynamiczny serca – działanie serca indukowane jest przez układ bodźcotwórczo-przewodzący, który pobudza kardiomiocyty do skurczu w odpowiedniej kolejności, wymuszając przepływ krwi. Na układ ten wpływa impulsacja z układu autonomicznego, regulująca rytm serca i dostosowująca go do aktualnych potrzeb organizmu. \nZa początek cyklu pracy serca powszechnie przyjmuje się pauzę. W czasie pauzy przedsionki i komory serca są w stanie rozkurczu i krew pod wpływem różnicy ciśnień przelewa się z żył głównych i płucnych do przedsionków, a stamtąd do komór.\nNastępnie dochodzi do skurczu przedsionków, co zwiększa ciśnienie w przedsionkach i powoduje dopchnięcie jeszcze porcji krwi do komór. Objętość komór po skurczu przedsionków nazywa się objętością końcoworozkurczową, a ciśnienie panujące w komorach ciśnieniem późnorozkurczowym lub obciążeniem wstępnym. \nCiśnienie w komorach wzrasta powyżej ciśnienia w przedsionkach i następuje zamknięcie zastawek, odpowiednio trójdzielnej po prawej i dwudzielnej po lewej stronie serca, i uderzenie krwi o zastawki od strony komór. Zamknięcie zastawek wywołuje efekt akustyczny w postaci pierwszego tonu serca. \nNastępnie rozpoczyna się skurcz komór niepowodujący zmiany objętości krwi zawartej w komorach, czyli skurcz izowolumetryczny. W czasie tego skurczu narasta napięcie ścian komór serca, co powoduje wzrost ciśnienia w komorach. Gdy ciśnienie przekroczy ciśnienie odpowiednio w pniu płucnym i aorcie, następuje faza wyrzutu i pewna objętość krwi zostaje wypchnięta do pnia płucnego i aorty (jest to tzw. objętość wyrzutowa). Po fazie wyrzutu ciśnienie w komorach zaczyna spadać, powodując zamknięcie zastawek pnia płucnego i aortalnej i wywołując drugi ton serca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167134", "fragment_id": "1013/0", "subtitle": "", "title": "Cykl pracy serca", "document_id": "1013", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 167134.0, "score": 0.7306715846061707}, "uuid": "e1af7f86-cf79-4f65-a427-6503b40c64c6"}, {"page_content": "Serce posiada cztery jamy, dwa położone wyżej przedsionki, jamy przyjmujące krew i dwie niżej leżące komory, wypompowujące krew. Przedsionki otwierają się do komór przez zastawki przedsionkowo-komorowe. Podział na przedsionki i komory jest także widoczny na powierzchni serca jako bruzda wieńcowa. W górnej części prawego przedsionka znajduje się prawe uszko serca, zaś w górnej części lewego lewe uszko serca. Prawy przedsionek i prawa komora są czasem zbiorczo określane jako \"serce prawe\". Odpowiednio lewy przedsionek i lewa komora są określane jako \"serce lewe\". Komory są od siebie oddzielone przez przegrodę międzykomorową, widoczną na powierzchni serca pod postacią bruzdy międzykomorowej przedniej oraz bruzdy międzykomorowej tylnej.\nSzkielet serca zbudowany jest z tkanki łącznej włóknistej zbitej i to on stanowi podporę dla tkanki sercowej. Tworzy on włókniste pierścienie na których zawieszone są cztery zastawki serca oraz błoniastą część przegrody międzykomorowej. Szkielet serca jest także ważną barierą układu bodźcoprzewodzącego serca, ponieważ kolagen nie przewodzi elektryczności. Przegroda międzyprzedsionkowa oddziela od siebie przedsionki, przegroda międzykomorowa oddziela od siebie komory, zaś przegroda przedsionkowo-komorowa oddziela od siebie prawy przedsionek i lewą komorę. Przegroda międzykomorowa jest dużo grubsza od przegrody międzyprzedsionkowej, ponieważ komory podczas skurczu generują dużo wyższe ciśnienie.\nZastawki.\n \"Główn: Zastawki serca .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/3", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "document_id": "641557", "start_index": 4592.0, "source": "wikipedia", "parentId": 75943.0, "score": 0.7002837061882019}, "uuid": "0a80c7fe-ab5f-4c33-ac21-379caa6cb476"}, {"page_content": "Serce człowieka (łac. \"cor\", \"cordis\", gr. \"kardia\") – mięśniowy narząd, stanowiący element układu krwionośnego, którego zadaniem jest pompowanie krwi do naczyń krwionośnych. Krew dostarcza ustrojowi tlen i składniki odżywcze, a także współuczestniczy w usuwaniu produktów metabolizmu. U ludzi serce zlokalizowane jest pomiędzy płucami, w środkowej części klatki piersiowej.\nU człowieka, tak jak u innych ssaków serce podzielone jest na cztery jamy: położone u góry dwa przedsionki, prawy i lewy oraz leżące poniżej nich dwie komory, prawą i lewą. Prawy przedsionek i prawą komorę przyjęło się razem nazywać \"sercem prawym\", natomiast lewy przedsionek i lewa komora są łącznie nazywane \"sercem lewym\". Dzięki zastawkom, zapobiegającym cofaniu się krwi, zdrowe serce pompuje ją tylko w jednym kierunku. Serce jest zamknięte w ochronnym worku, zwanym osierdziem (\"pericardium\"), które w warunkach fizjologicznych zawiera niewielką ilość płynu. Ściana serca składa się z trzech warstw: nasierdzia (epikardium), śródsierdzia zbudowanego z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej typu sercowego (miokardium) i wsierdzia (endokardium).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/0", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "parentId": 75943.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "641557", "score": 0.4113520085811615}, "uuid": "c979c4dd-7149-4afb-a9e5-42557d63c258"}, {"page_content": "\"Główn: Serce człowieka .\"\nSerce (łac. \"cor\", \"cordis\") – centralny narząd układu krwionośnego położony w klatce piersiowej, w śródpiersiu środkowym, wewnątrz worka osierdziowego.\nBudowa ogólna.\nSerce człowieka jest narządem czterojamowym, składa się z 2 przedsionków i 2 komór.\nPrzedsionek prawy.\n \"Osobny artykuł: Prawy przedsionek serca.\"\nPrzedsionek prawy (łac. \"atrium dextrum\") zbiera krew z całego organizmu (oprócz płuc). Uchodzą do niego:\nRozwojowo przedsionek prawy powstaje z dwóch części: \nTrzymając serce w pozycji opisowej (tj. pionowo, koniuszkiem w dół), możemy wyróżnić sześć ścian przedsionka prawego\nKomora prawa.\nZ przedsionka prawego, przez zastawkę trójdzielną, krew przepływa do komory prawej (łac. \"ventriculus dexter\"), a stąd przez pień płucny (łac. \"truncus pulmonalis\") do obu płuc, tworząc krążenie czynnościowe płuc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28852", "fragment_id": "169425/0", "subtitle": "", "title": "Budowa serca człowieka", "document_id": "169425", "start_index": 1.0, "parentId": 28852.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8966186046600342}, "uuid": "13fbfe1a-8acb-4bb5-9c2f-e6e24fed7389"}, {"page_content": "Podczas pracy urządzenia wspomagającego lewą komorę serca krew pobierana jest z lewego przedsionka lub lewej komory i podawana jest do aorty. W przypadku niewydolności prawokomorowej VAD podłącza się do prawego przedsionka, z którego krew zasysana jest do RVAD i następnie podawana do tętnicy płucnej.\nPompy stosowane w przeszłości, najczęściej typu przeponowego lub workowatego, miały napęd pulsacyjny. Nowsze wersje używają pomp z wirnikami, co daje stały przepływ krwi i upraszcza sterowanie.\nHistoria.\nPierwszy system wspomagania lewej komory (LVAD) został stworzony przez Domingo Liottę w Baylor College of Medicine w Houston w 1962. Pierwszy LVAD został wszczepiony w 1963 przez Liottę i E. Stanleya Crawforda. Pierwsza udana implantacja LVAD została przeprowadzona w 1966 przez Liottę wraz z dr Michaelem E. DeBakeyem. Pacjentka była 37-letnią kobietą, a urządzenie wspomagające (zewnętrzne) było w stanie zapewnić mechaniczne wsparcie przez 10 dni po operacji. \nPierwsze VAD wytwarzały przepływ pulsacyjny, w którym krew jest naprzemiennie zasysana do pompy z lewej komory, a następnie wtłaczana do aorty. Urządzenia tego rodzaju obejmują HeartMate IP LVAS, który został dopuszczony do użytku w USA przez Agencję Żywności i Leków (FDA) w październiku 1994. Urządzenia te zaczęły zdobywać popularność pod koniec lat 90. kiedy kardiochirurdzy zaczęli częściej wszczepiać je i pacjenci mogli mieszkać poza szpitalem w oczekiwaniu np. na przeszczep serca. Relacje medialne pacjentów ambulatoryjnych z VAD były bardzo pomocne w popularyzowaniu tej metody.\nPóźniejsze prace koncentrują się na pompach o przepływie ciągłym, które można z grubsza podzielić na pompy odśrodkowe lub pompy napędzane wirnikiem o przepływie osiowym. Zaletą tych pomp jest większa prostota, co skutkuje mniejszymi rozmiarami i większą niezawodnością. Urządzenia te są określane jako VAD drugiej generacji. Efektem ubocznym jest to, że użytkownik nie będzie miał tętna[19] lub że intensywność tętna zostanie poważnie zmniejszona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1222111", "fragment_id": "1134775/1", "subtitle": "", "title": "Urządzenie wspomagające pracę komór serca", "document_id": "1134775", "start_index": 1999.0, "parentId": 1222111.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11771515011787415}, "uuid": "7e67c3c4-262c-4405-9911-8b01aa5abb87"}, {"page_content": "Układ krwionośny kręgowców jest zamknięty. Barwa krwi jest czerwona dzięki barwnikowi oddechowemu – hemoglobinie, która zawarta jest w erytrocytach. Krew tłoczona jest przez skurcze mięśni ścian serca, położonego tuż za skrzelami lub pomiędzy płucami po brzusznej stronie. Serce zbudowane jest z jednego lub dwóch przedsionków i komory. U kręgowców lądowych występują dwa przedsionki w związku z wyodrębnieniem obiegu płucnego, a dodatkowo u ptaków i ssaków występują dwie komory. W sercu zlokalizowane są zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. U bezżuchwowców i ryb występuje jeden obieg krwi, u pierwszej gromady serce jest trzyczęściowe (zatoka żylna, przedsionek i komora) i jednoprzepływowe, w którym przepływa krew odtleniona; u ryb serce zbudowane jest z czterech pęcherzy (zatoka żylna, przedsionek, komora i stożek tętniczy). U pozostałych gromad obserwujemy dwa obiegi krwi duży i mały (zwany również płucnym) dodatkowo u płazów występuje krążenie skórne. Serce płazów jest trzydziałowe (dwa przedsionki, komora oraz zatoka żylna), w komorze występują fałdy utrudniające mieszanie się krwi (u płazów ogoniastych występuje przegroda przedsionków niezupełna); również serce gadów jest trzydziałowe, w którym występuje przegroda międzykomorowa niecałkowita (u krokodyli całkowita) i dwa łuki aorty, zatoka żylna u tej gromady jest zredukowana. Serce ptaków i ssaków jest czteroczęściowe, w przeciwieństwie do pozostałych grup występują u nich przegrody całkowite pomiędzy komorami. U ptaków można zaobserwować szczątkową zatokę żylną oraz zachowany prawy łuk aorty; u ssaków zachowany jest lewy łuk aorty, a zatoka żylna nie występuje", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17200", "fragment_id": "176911/11", "subtitle": "", "title": "Kręgowce", "parentId": 17200.0, "start_index": 14790.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176911", "score": 0.4495757818222046}, "uuid": "42517be2-1a25-47f4-b84a-db1ebb469b0c"}, {"page_content": "Zatoka wieńcowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sinus coronarius&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka naczynie żylne zbierające większość krwi ze ścian serca i odprowadzające ją do prawego przedsionka. Zatoka wieńcowa położona jest na powierzchni przeponowej serca, w tylnej części bruzdy wieńcowej, między lewą komorą a lewym przedsionkiem. Ma cienkie ściany, długość 3–5 cm i średnicę około 1 cm. U swego ujścia do prawego przedsionka zaopatrzona jest w zastawkę zatoki wieńcowej. Stanowi przedłużenie żyły sercowej wielkiej, przy czym przejście w nią ma zmienny wygląd, może być dobrze widoczne lub stopniowe i praktycznie niezauważalne. Oprócz żyły sercowej wielkiej, do zatoki wieńcowej wpadają żyła sercowa średnia, żyła sercowa mała, żyła tylna komory lewej i żyła skośna przedsionka lewego. Może do niej wpadać także żyła brzeżna lewa, zwykle uchodząca do żyły sercowej wielkiej. Łącznie zatoka wieńcowa odprowadza 60–70% krwi ze ścian serca, mniejsze żyły serca bez jej pośrednictwa uchodzą bezpośrednio do przedsionków i komór.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1580834", "fragment_id": "709537/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka wieńcowa", "parentId": 1580834.0, "start_index": 0.0, "document_id": "709537", "source": "wikipedia", "score": 0.10190927237272263}, "uuid": "331d5a84-7d5d-452f-9e7d-61acfed25818"}]}
{"id": "q_518", "question": "Jak nazywał się plac w miastach starożytnego Rzymu, na którym odbywały się ludowe zebrania, sądy, targi?", "answer": [{"page_content": "Comitium (łac.) – miejsce zgromadzenia ludowego w antycznym Rzymie. Składało się z placu, na którym zbierało się zgromadzenie ludowe, Kurii (miejsca obrad Senatu) i rostrów (czyli mównicy, z której przemawiali oratorzy).\nComitia oznaczały same zgromadzenia. Odbywało się ich kilka typów:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16337", "fragment_id": "173899/0", "subtitle": "", "title": "Comitium", "document_id": "173899", "start_index": 0.0, "parentId": 16337.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35441917181015015}, "uuid": "3e6532e0-7278-4f5d-83ab-0a40162227f8"}, {"page_content": "Plac (niem. \"Platz\" – puste miejsce; z łac. \"platea\" – szeroka ulica, bulwar, plac; od gr. \"πλατεῖα ὁδός\" – \"plateia hodos\" – szeroka ulica) – wolna, niezabudowana przestrzeń miejska, zwykle w kształcie prostokąta lub kwadratu, ograniczona zabudową, ulicami, zielenią, przeważnie wyłączona z ruchu pojazdów. Często plac zdominowany jest przez charakterystyczną budowlę lub ich zespół (obiekty sakralne, gmachy użyteczności publicznej, zamki i pałace), a w jego obrębie znajdują się zazwyczaj pomniki, kolumny, fontanny, słupy ogłoszeniowe i inne obiekty małej architektury.\nWiększość placów miejskich jest miejscem koncertów, happeningów, demonstracji, wieców i innych wydarzeń o charakterze masowym, może też pełnić funkcję targowiska lub parkingu.\nPierwsze place powstały w miastach około 6000 lat temu jako miejsca wymiany handlowej. Główne place miast starożytnego Rzymu nosiły miano forum, natomiast Grecji – agory. W miastach średniowiecznych centralny plac, przy którym znajdował się ratusz, sukiennice, waga miejska itp. budowle i zbiegały się na nim główne drogi, nazywano rynkiem. Place publiczne w obecnej formie wywodzą się z renesansowych miast włoskich.\nNajwiększym placem publicznym na świecie jest plac Tian’anmen w Pekinie, którego powierzchnia wynosi 0,44 km².\nOkreślenie \"plac\" odnosi się także do różnych wydzielonych, w różny sposób zagospodarowanych, miejsc (np. plac budowy, plac zabaw).\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43908", "fragment_id": "657456/0", "subtitle": "", "title": "Plac", "parentId": 43908.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657456", "score": 0.49921202659606934}, "uuid": "92d94dfe-5dbf-4205-afd3-daec4595919c"}, {"page_content": "Forum – pierwotnie rynek oraz publiczny plac w miastach świata rzymskiego.\nForum było najważniejszym miejscem w rzymskich miastach i znajdowało się przy skrzyżowaniu dwóch głównych miejskich arterii komunikacyjnych: poprzecznej, zwanej \"decumanus\" oraz podłużnej, zwanej \"cardo\". Forum było najczęściej budowane i utrzymywane przez magistrata odpowiedzialnego za drogę. Zazwyczaj miał prostokątny kształt i zdobiły go kolumnady, świątynie oraz budowle publiczne. Odbywały się na nim sądy, a kupcy mieli tam swoje stoiska. Zdarzało się, że miasta miały kilka forów (np. Rzym).\nWszystkie fora miały na północnym końcu Świątynię Jowisza oraz inne świątynie, a także bazylikę. Na placu znajdowała się publiczna tabela wag i miar, aby klienci na rynku mogli upewnić się, że nie są oszukani. W czasie wyborów kandydaci korzystali ze świątyń na forum, aby wygłaszać przemówienia wyborcze.\nGreckim odpowiednikiem forum jest agora.\nFunkcje Forum.\nOprócz standardowej funkcji rynku, forum było miejscem spotkań o wielkim znaczeniu społecznym, a często miejscem różnorodnych działań, w tym dyskusji i debat politycznych. W takim przypadku uzupełniało funkcję conciliabulum. Inne główne fora znajdują się we Włoszech; nie należy ich jednak mylić z placem nowoczesnego miasta, które mogło pochodzić z wielu różnych typów starożytnych centrów obywatelskich, a bardziej prawdopodobne, że był to jego własny typ. Chociaż są podobne w użyciu i funkcji jak fora, większość z nich powstała w średniowieczu i często nie jest częścią starożytnej budowli.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16427", "fragment_id": "173955/0", "subtitle": "", "title": "Forum (Rzym)", "parentId": 16427.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173955", "score": 0.5812637805938721}, "uuid": "75a29f43-ed74-441c-9b50-26c20c7c03c6"}, {"page_content": "Forum Romanum (Forum Magnum) – najstarszy plac miejski w Rzymie, otoczony sześcioma z siedmiu wzgórz: Kapitolem, Palatynem, Celiusem, Eskwilinem, Wiminałem i Kwirynałem. Główny polityczny, religijny i towarzyski ośrodek starożytnego Rzymu, miejsce najważniejszych uroczystości publicznych.\nHistoria.\nPowstanie.\nTzw. teoria Gjerstada wypracowana w 1968 zakładała, że pierwotnie (w VII w. p.n.e.) na tym terenie znajdowała się osada składająca się z domów na palach. Po wybudowaniu kanału odwadniającego Cloaca Maxima, osuszeniu terenu i utwardzeniu powierzchni, obszar ten stał się miejscem zgromadzeń obywateli. Inicjatorem wybudowania forum miał być Tarkwiniusz Pyszny. Przy powstałym w VI w. p.n.e. placu miano potem wznieść szereg ważnych budynków: Kurię, mównicę (Rostra), świątynię Westy i dom westalek, świątynie Saturna, Dioskurów, Zgody i siedzibę najwyższego kapłana – budynek Regii, archiwum (Tabularium).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1608", "fragment_id": "174363/0", "subtitle": "", "title": "Forum Romanum", "document_id": "174363", "start_index": 0.0, "parentId": 1608.0, "source": "wikipedia", "score": 0.302254319190979}, "uuid": "32dfe7c6-12e2-4f3a-b966-9bb4b58492bc"}, {"page_content": "W starożytnym Rzymie, z połączenia wzorców etruskich i greckich, wykształciła się forma tzw. castrum Romanum – warownego obozu wojskowego wznoszonego według ściśle określonego planu, mającego kształt kwadratu lub prostokąta, otoczonego zawsze fosą i wałem, często też murem lub palisadą, z czterema bramami. Przy tego typu obozach powstawały osiedla canabae, które często przeradzały się stopniowo w miasta. Castra Romana dały początek takim m.in. Kolonii, Wiedniowi, Paryżowi czy Reims, będąc po rozbiórce wszelkich fortyfikacji jądrem miast średniowiecznych. Zgoła odmiennie sytuacja przedstawiała się w już istniejących miastach, których struktura narastała przez lata, jak np. w Rzymie, gdzie mimo różnych przekształceń układ przestrzenny pozostał nieregularny. Centrum każdego rzymskiego miasta stanowiło tzw. forum, które w odróżnieniu od greckiej agory było nie tyle placem targowym, ile pełniło funkcje reprezentacyjne – przy nim lokowano najważniejsze gmachy publiczne, główne świątynie itp.\nŚredniowiecze.\nWczesne średniowiecze.\nPo zakończeniu wielkiej wędrówki ludów wiele miast rzymskich zostało zniszczonych, wiele znacząco podupadło. Wraz ze zmniejszaniem się liczby ludności skracano mury miejskie, niejednokrotnie także jedynie dawne centra miast, zdolne do obrony, otaczano umocnieniami, a pozostałe obszary zamieniano na pola uprawne bądź dopuszczano do zarośnięcia. Przykładowo, średniowieczny Trewir powstał na 4-metrowej warstwie gruzów miasta rzymskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44882", "fragment_id": "651597/3", "subtitle": "", "title": "Miasto", "parentId": 44882.0, "start_index": 4178.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651597", "score": 0.08634869009256363}, "uuid": "6e42e738-c26d-49fe-b608-c2790d23a862"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Piazza del Popolo\nPiazza del Popolo (\"Plac Ludowy\") – jeden z najbardziej znanych placów w północnej części Rzymu.\nHistoria.\nW czasach Cesarstwa Rzymskiego plac znajdował się przy północnej bramie muru Aureliana, zwanej w starożytności Porta Flaminia. Przez lata plac był miejscem publicznych egzekucji, ostatnią z nich wykonano w 1826.\nW 1589 papież Sykstus V umieścił na środku placu egipski obelisk (wysoki na 24 m.), przeniesiony z Circus Maximus. Był to obelisk wzniesiony przez Ramzesa II w Heliopolis, który do Rzymu został sprowadzony w 10 r. p.n.e. przez cesarza Oktawiana Augusta. W 1818 przy podstawie obelisku zostały zamontowane rzeźby lwów.\nAktualny układ placu został zaprojektowany w stylu neoklasycystycznym w latach 1811–1822 przez Giuseppe Valadiera. Przy północnej stronie placu stoi kościół \"Santa Maria del Popolo\", zbudowany w 1099. Na szczególną uwagę zasługuje w nim - zaprojektowana przez Rafaela - kaplica Chigi. Natomiast przy południowej stronie placu znajdują się dwa bliźniacze kościoły, dedykowane Matce Bożej. Są to: \"Santa Maria dei Miracoli\" oraz \"Santa Maria in Montesanto\".\nMateriały źródłowe.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1050475", "fragment_id": "1390276/0", "subtitle": "", "title": "Piazza del Popolo", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1050475.0, "document_id": "1390276", "score": 0.2763495445251465}, "uuid": "9358c8b2-a0e6-4bd6-b2a1-a180097e7785"}, {"page_content": "Wcześniejsze podobne budowle z czasów hellenistycznych znane są z Magnezji, Priene i Miletu. Z czasów rzymskich wykopaliska odsłoniły macella w Puteoli, Pompejach (najlepiej zachowane), Ostii, w północnym prowincjonalnym Aquincum, w małoazjatyckich Perge, Efezie, Sagalassos, Kremnie, w afrykańskich Leptis Magna (dwa), Cuicul, Thamugadi, Thugga i Thuburbo Maius czy w bliskowschodniej Gerazie i innych.\nRozwój struktury.\nPierwszorzędną cechą macellum było zaistnienie jako stałego targowiska aprowizacyjnego, co zdaniem historyków gospodarki antycznej stanowiło istotny postęp w porównaniu z wcześniejszymi jarmarkami (\"nundinae\"), urządzanymi co 9 dni (skąd ich nazwa). Mieszkańcom Rzymu za targowisko początkowo służył otoczony sklepami plac zwany forum, o regularnym planie przejętym z greckiej (jońskiej) agory, lecz w miarę przejmowania roli miejsca ogólnych zgromadzeń, odpowiednio malała jego rola handlowa. Zgodne to było z zawartymi w \"Polityce\" (VII 11,2) wskazaniami Arystotelesa o stworzeniu rynków oddzielnych dla zaopatrzenia i politykowania, co zakładało przemianę typowego rynku włościańskiego w publiczny plac miasta. Wraz ze stopniowym przemieszczaniem placów targowych w pobliże Tybru (targ warzywny, targ zwierzęcy – Forum Boarium), przemianie takiej podlegał też np. powstały samoistnie główny rynek Rzymu – Forum Romanum, na którym długo utrzymywano targ rybny, a dopiero w II wieku p.n.e. ostatecznie zlikwidowano kramy z żywnością. Podobnie stało się na forum pompejańskim, gdzie targowisko później usytuowano na jego przeciwległym końcu – dla wygody handlujących i dla uniknięcia nieuchronnego zanieczyszczania placu odpadkami. \nMacella Rzymu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5473386", "fragment_id": "357577/1", "subtitle": "", "title": "Macellum", "parentId": 5473386.0, "start_index": 1498.0, "document_id": "357577", "source": "wikipedia", "score": 0.2771233916282654}, "uuid": "7a735697-2e14-458f-bcd1-83badcff2345"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPiazza Navona – plac w Rzymie położony w rione Parione.\nHistoria.\nStadion Domicjana.\nPlac oraz jego zabudowa powstał z inicjatywy papieża Innocentego X na ruinach starożytnego stadionu Domicjana. Stadion został zbudowany na Polu Marsowym w roku 86. Przeznaczony był do rozgrywania konkurencji atletycznych typu greckiego – tak zwanych „agoni”. Jego rozmiary (54 × 276 m) zostały zachowane przy projektowaniu zabudowy placu. Fragmenty ruin stadionu (część trybun) są zachowane w piwnicach budynku w północnej części placu. Nazwa placu najprawdopodobniej pochodzi od zniekształconego wyrażenia \"in agone\".\nCzasy nowożytne.\nW roku 1477 papież Sykstus IV przeniósł tutaj z Kapitolu targ, który działał w tym miejscu do około 1867. Tradycja targu jest aktualnie podtrzymywana w grudniu w formie straganów z ozdobami i upominkami świątecznymi.\nArchitektura.\nAktualną zabudowę piazza Navona zawdzięcza papieżowi Innocentemu X, który powierzył Francesco Borromini sporządzenie projektu rozbudowy pałacu i kościoła Sant’Agnese in Agone. Kościół zastąpił kaplicę z IV wieku zbudowaną w miejscu jej męczeńskiej śmierci (jej grób znajduje się w bazylice Sant’Agnese fuori le Mura). Budowa kościoła trwała w latach 1652–1670.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97128", "fragment_id": "653459/0", "subtitle": "", "title": "Piazza Navona", "document_id": "653459", "start_index": 0.0, "parentId": 97128.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11546432226896286}, "uuid": "8a6f7792-e5d7-4a0e-a74e-9e19ed38361d"}, {"page_content": "Budowa dodatkowych forów (takich jak Forum Trajana) rozszerzyła rolę tych przestrzeni poza tradycyjne funkcje obywatelskie. Te nowe fora często obejmowały biblioteki, rynki i przestrzenie spotkań towarzyskich, odzwierciedlając bardziej złożone środowisko miejskie. Forum zachowało swoje znaczenie jako miejsce spotkań politycznych, coraz częściej było kojarzone z działalnością komercyjną, rozrywką i reprezentacją cesarską.\nForum Romanum zostało rozbudowane i wzbogacone o Świątynię Boskiego Juliusza (Templum Divii Iulii), Wenus i Romy, Wespazjana, Antonina i Faustyny oraz łuk triumfalny cesarza Augusta. W tym też czasie rozbudowano Rzym i zbudowano kolejne fora cesarskie, które utworzyły z istniejącym już Forum Romanum zwarty kompleks architektoniczny. Najbliżej Forum Romanum usytuowano Forum Cezara. Oprócz niego powstały Forum Trajana (największe), Forum Augusta, Forum Wespazjana, Forum Nerwy. Inicjatorem tej rozbudowy był Juliusz Cezar. \nUpadek.\nPomimo faktu, że Forum zostało zdewastowane w czasie zdobycia Rzymu przez Wizygotów w 410, to jeszcze w 768 zebrał tam się lud rzymski i obwołał papieżem Stefana III(IV). Po upadku Cesarstwa Rzymskiego Forum Romanum było sukcesywnie niszczone. Do zniszczenia mogło też przyczynić się trzęsienie ziemi w 851 roku. W okresie średniowiecza Forum Romanum stopniowo ulegało rozpadowi – w okresie IX-X wieku, podobnie jak inne pozostałości rzymskie, stało się kamieniołomem materiałów budowlanych – miejscem łatwego pozyskiwania budulca dla nowych inicjatyw architektonicznych. Do XVIII wieku służyło jako pastwisko i targ bydła, a później jako targ bydła. W tym czasie nazywano je Campo Vaccino (dosł. Krowie Pole), co poświadcza zwiedzający to miejsce w 1858 Józef Ignacy Kraszewski. \nWspółczesność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1608", "fragment_id": "174363/2", "subtitle": "", "title": "Forum Romanum", "parentId": 1608.0, "start_index": 2800.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174363", "score": 0.22962743043899536}, "uuid": "b54aa825-fc9d-4b10-844f-6501d01b9142"}, {"page_content": "Forum Wespazjana – zostało wzniesione przez cesarza Wespazjana w okresie od 71 do 75 r. Dla uczczenia zwycięstwa nad powstaniem żydowskim z lat 66 – 73 postawiono świątynię Pokoju (\"Templum Pacis\"), stąd spotkać można także nazwę Forum Pacis. Plac o wymiarach 125 x 115 m przylega do Forum Nerwy. Początkowo zabudowania placu nazywano kręgiem świątynnym (templum), nazwa forum stała się popularna dopiero w IV wieku. Przed świątynią stał ołtarz, a na placu najprawdopodobniej znajdowały się pawilony (ich ślady zostały znalezione podczas prac wykopaliskowych), w których eksponowano dzieła sztuki przywiezione do Rzymu ze świątyni w Jerozolimie. Przy samej świątyni Pokoju usytuowane były dwie aule, które pełniły rolę bibliotek. Na północno-wschodniej ścianie wyryto plan miasta.\n&lt;br&gt;W IV wieku, na terenie biblioteki postawiono świątynię Romulusa. W VI wieku w tym samym miejscu powstał kościół św. Kosmy i Damiana.\nZobacz też: architektura starożytnego Rzymu\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44458", "fragment_id": "640796/0", "subtitle": "", "title": "Forum Wespazjana", "document_id": "640796", "start_index": 0.0, "parentId": 44458.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07004519551992416}, "uuid": "1fd3e437-0236-4485-9f5a-bcf5b22a0d53"}]}
{"id": "q_519", "question": "Adam Cisowski to postać z której powieści Kornela Makuszyńskiego?", "answer": [{"page_content": "Adam Cisowski – główny bohater powieści dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego „Szatan z siódmej klasy” z 1937 roku.\nOpis.\nW czasie trwania akcji powieści miał siedemnaście lat i był uczniem klasy siódmej warszawskiego gimnazjum dawnego typu (sprzed reformy Jędrzejewicza). Akcja obejmuje okres współczesny dacie powstania powieści (1937), a także okres wyprawy Napoleona na Rosję z 1812; według krytyków Adam należał więc do pokolenia roku 1920 — „pokolenia Kolumbów”.\nOjciec Adama był lekarzem, matka zajmowała się domem. Adam miał czworo znacznie młodszego rodzeństwa, dwie siostry i dwóch braci.\nAutor opisał swego bohatera jako chłopca z wyglądu „nieforemnego” i „nieco pękatego”, lecz sprężystego i silnego, o śmiałym i przenikliwym spojrzeniu. Określił go jako „najbystrzejszego chłopca w całej szkole”, spostrzegawczego, umiejącego spokojnie i cierpliwie obserwować, myślącego zawsze rozważnie, o żywej i lotnej wyobraźni, spokojnego, pogodnego, koleżeńskiego, wesołego, uczynnego, współczującego, przodującego w nauce, pojętnego, o znakomitej pamięci. Wyposażył go więc w „znakomite cechy charakteru i umysłu”, dał mu „wszystko co najlepsze”. Adam miał być postacią wzorcową, nosicielem propagowanych przez autora idei dobroci, miłości i uśmiechu. Określany był jako „wcielony ideał wyobraźni chłopięcej z okresu uwielbiania sprytu i dzielności”, „bohater nie tylko sprytny (...), ale także szlachetny”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=956508", "fragment_id": "997010/0", "subtitle": "", "title": "Adam Cisowski", "parentId": 956508.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "997010", "score": 0.7887773513793945}, "uuid": "264f395c-0261-4dd6-91a8-ad629d4b4999"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści Kornela Makuszyńskiego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSzatan z siódmej klasy – powieść dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego. Głównym bohaterem jest Adam Cisowski, mądry i logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną. Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich – zagadce, którą Adaś, wraz z rodziną Gąsowskich, będzie musiał rozwiązać.\nFabuła.\nAkcja rozgrywa się w Warszawie i w fikcyjnej wsi Bejgoła, położonej niedaleko Wilna. Czas fabularny obejmuje okres współczesny dacie powstania powieści (1937) oraz wydarzenia, o których dowiaduje się Adaś z „Rękopisu Księdza Koszyczka”, dotyczą one wojny francusko-rosyjskiej (1812–1813), kiedy to na początku 1813 r. w dworku w Bejgole zamieszkał Francuz z rozbitej armii napoleońskiej. Główne wątki w utworze to szkolne kłopoty, historia rodu Gąsowskich, poszukiwanie skarbu. Jest to powieść młodzieżowa, zawierająca również elementy powieści detektywistycznej.\nZaginiona kontynuacja.\nPo wydaniu \"Szatana z siódmej klasy\" i pozytywnym odbiorze książki, Kornel Makuszyński napisał jej kontynuację, \"Drugie wakacje Szatana\". Akcja rozgrywała się rok później (w \"Szatanie z siódmej klasy\" Adam Cisowski był rok przed maturą). Rękopis książki, która miała się ukazać w grudniu 1939 r., spłonął podczas oblężenia Warszawy we wrześniu, w zbombardowanym warszawskim mieszkaniu Makuszyńskiego. W warunkach okupacyjnych, nie mając szans na wydanie książki, a także po wojnie, gdy władze komunistyczne obłożyły go zakazem publikacji, pisarz nie zdecydował się na odtworzenie powieści.\nOdbiór i analiza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=710546", "fragment_id": "851644/0", "subtitle": "", "title": "Szatan z siódmej klasy", "parentId": 710546.0, "start_index": 1.0, "document_id": "851644", "source": "wikipedia", "score": 0.9599807262420654}, "uuid": "06ea660a-ab73-4806-a05e-456ceb5fadd9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1960 roku. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSzatan z siódmej klasy – polski film fabularny z 1960 r. na podstawie powieści dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego. Głównym bohaterem jest Adam Cisowski, logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną. Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich – zagadce, którą Adaś, wraz z rodziną Gąsowskich będzie musiał rozwiązać. W odróżnieniu od pierwowzoru książkowego akcję przeniesiono z okresu międzywojennego w czasy po II wojnie światowej.\nFilm był ekranowym debiutem Poli Raksy. Plenery: Płock, Łąck, pałac w Łącku.\nW 1960 r. \"Szatan z siódmej klasy\", jako drugi polski film w historii, został zgłoszony do rywalizacji o Oscara.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1119843", "fragment_id": "1352512/0", "subtitle": "", "title": "Szatan z siódmej klasy (film 1960)", "document_id": "1352512", "start_index": 1.0, "parentId": 1119843.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5576571822166443}, "uuid": "0bc4c8d3-d972-47cf-af47-9f050121e4fe"}, {"page_content": "W trakcie akcji powieści Adam występuje w roli młodego detektywa, rozwiązując kilka „spraw” (skradzionego wiecznego pióra, zaginionych stu złotych, i największą – ukrytego skarbu). Rozwiązując tę ostatnią zagadkę, staje się tzw. „bohaterem-poszukiwaczem” (według terminologii Władimira Proppa). Opuszcza rodzinny dom, by pomóc osobom w potrzebie, pokonuje przy tym przeciwności, przechodzi szereg prób-przygód, korzystając z własnych umiejętności i pomocy przyjaznych osób, i ostatecznie, wyjaśniając tajemnicę, odnosi zwycięstwo.\nPostać Adama Cisowskiego w kulturze.\nW filmowych adaptacjach powieści \"Szatan z siódmej klasy\" postać Adama Cisowskiego była odgrywana przez następujących aktorów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=956508", "fragment_id": "997010/1", "subtitle": "", "title": "Adam Cisowski", "parentId": 956508.0, "start_index": 1411.0, "document_id": "997010", "source": "wikipedia", "score": 0.472171425819397}, "uuid": "354058d3-91d7-42e2-954e-f82709f2fb49"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 2006 roku. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSzatan z siódmej klasy – polski film fabularny z 2006 na podstawie powieści dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego. Wraz z wersją kinową filmu powstał miniserial telewizyjny.\nGłównym bohaterem jest Adam Cisowski, mądry i logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną. Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich – zagadce, którą Adaś, wraz z rodziną Gąsowskich będzie musiał rozwiązać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1119842", "fragment_id": "1352511/0", "subtitle": "", "title": "Szatan z siódmej klasy (film 2006)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1352511", "parentId": 1119842.0, "score": 0.6931271553039551}, "uuid": "e45f27df-bc87-4e8f-969c-70c56f2eab62"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu telewizyjnego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSzatan z siódmej klasy – polski siedmioodcinkowy serial z 2006 na podstawie powieści dla młodzieży Kornela Makuszyńskiego. Serial ten powstawał niemal równocześnie z wersją kinową pod tym samym tytułem.\nGłównym bohaterem jest Adam Cisowski, mądry i logicznie myślący chłopiec z żyłką detektywistyczną. Powieść opowiada o tajemnicy z czasów wojen napoleońskich – zagadce, którą Adaś, wraz z rodziną Gąsowskich będzie musiał rozwiązać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1776415", "fragment_id": "882432/0", "subtitle": "", "title": "Szatan z siódmej klasy (serial telewizyjny)", "document_id": "882432", "start_index": 1.0, "parentId": 1776415.0, "source": "wikipedia", "score": 0.719302773475647}, "uuid": "242ebb94-e7bc-45db-8207-c76d68b8985f"}, {"page_content": "W 2000 ukazała się składanka \"4+ Nowogard '2000 Live\" z dwiema piosenkami nagranymi przez Gasza – „Czas nas uczy pogody” i „To moja magia” w duecie z Olgą Szomańską. Z zespołem BADoo nagrał utwór „Jak ptak”. W 2003 został wyróżniony w III Ogólnopolskim Festiwalu Sztuki Estradowej organizowanym przez ZASP w Warszawie, a w nagrodę wystąpił w koncercie finalistów w studiu koncertowym im. Agnieszki Osieckiej w radiowej „Trójce”, gdzie zaśpiewał piosenki: „Nie widzę ciebie w swych marzeniach”, „Anioł w ciemnej dolinie” i „Czas nas uczy pogody”. Na płycie DVD \"Koncert 2005\" Krystyny Prońko zaśpiewał „Papierowe ptaki”.\nW filmie animowanym Leszka Komorowskiego \"Mano\" (2005) zaśpiewał dwie piosenki Aleksandra Matuszewskiego - „Tak daleko, tak blisko” i „Przyjaźń”. Wykonał wszystkie partie wokalne głównego bohatera Adasia Cisowskiego z muzyką Krzesimira Dębskiego w ekranizacji powieści Kornela Makuszyńskiego \"Szatan z siódmej klasy\" (2006) i miniserialu \"Szatan z siódmej klasy\" (2006) w reżyserii Kazimierza Tarnasa. 8 czerwca 2006 w Instytucie Polskim w Berlinie wystąpił w 1,5-godzinnym koncercie poświęconym twórczości Czesława Niemena – \"Hommage a Czesław Niemen – Wspomnienie\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=915644", "fragment_id": "1035505/2", "subtitle": "", "title": "Michał Gasz", "source": "wikipedia", "start_index": 2627.0, "parentId": 915644.0, "document_id": "1035505", "score": 0.15152235329151154}, "uuid": "cad102e4-c9b2-4d8d-8db7-00f23c70d8b8"}, {"page_content": "Koziołek Matołek – postać literacka stworzona przez Kornela Makuszyńskiego (tekst) i Mariana Walentynowicza (kolorowe rysunki) w jednej z pierwszych w Polsce historyjek obrazkowych dla dzieci, która ukazała się w 1932 roku. Jest to postać wciąż popularna, mimo że od śmierci obu autorów minęły już dziesięciolecia, a opisane i narysowane przygody tytułowego bohatera niekoniecznie przystają do współczesnej rzeczywistości. Ta powieść obrazkowa należy do kanonu polskiej literatury dziecięcej. Historia Koziołka Matołka uznawana jest za prekursorską w polskim komiksie.\nHistoria.\nFabuła książeczek (powstała ich cała seria: \"120 przygód Koziołka Matołka\", \"Druga księga przygód Koziołka Matołka\", \"Trzecia księga przygód Koziołka Matołka\" i \"Czwarta księga przygód Koziołka Matołka\") sprowadza się do podróży bohatera po całym świecie w poszukiwaniu mitycznego Pacanowa (w rzeczywistości istnieje Pacanów, w województwie świętokrzyskim), jedynego miejsca w świecie, gdzie jakoby podkuwają kozy. Przygody są oczywiście niezwykłe i absolutnie nieprawdopodobne, koziołek jest sympatyczny i łatwowierny, śmieszny i niezgułowaty, niezdarny i dobrotliwie naiwny.\nMakuszyński napisał całą historię w postaci rytmicznych czterowierszy ośmiozgłoskowcem; do każdego czterowiersza przypisana jest jedna ilustracja Walentynowicza. To z tekstu Makuszyńskiego pochodzą liczne utrwalone w polszczyźnie sformułowania jak „w Pacanowie kozy kują”, porównania czy inne określenia. Warto zaznaczyć, że wizerunki powszechnie dziś znanych i pamiętanych postaci z \"Koziołka\" są trzecią wersją rysunkową Walentynowicza; pierwsze dwie dość znacznie się od ostatecznej różniły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141463", "fragment_id": "26469/0", "subtitle": "", "title": "Koziołek Matołek", "document_id": "26469", "start_index": 0.0, "parentId": 141463.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16792365908622742}, "uuid": "8e5f8d6b-88e4-426a-9153-107e7a8887b2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści Kornela Makuszyńskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nAwantura o Basię – powieść napisana przez Kornela Makuszyńskiego w 1936 roku. Pierwszy raz została opublikowana w 1937 roku.\nTreść.\nOpowiada historię dziewczynki o imieniu Basia. Matka dziewczynki ginie na dworcu kolejowym przejechana przez pociąg. Opiekę przejmują przypadkowi ludzie. Najpierw doktorowa z prowincjonalnego miasteczka wysyła bohaterkę pociągiem, z kartką na szyi z zapisanym adresem osoby, do której ma się udać. Jednak kartka ulega po drodze częściowemu zniszczeniu i jest mylnie odczytana. Basia trafia ostatecznie pod opiekę znanego pisarza Olszowskiego, który otacza ją miłością. Wkrótce zgłasza się prawowita opiekunka - Stanisława Olszańska, przyjaciółka zmarłej w tragicznym wypadku matki Basi. Basia dostaje się pod wspólną opiekę Stanisławy i pisarza Olszowskiego, co wkrótce zostaje przypieczętowane małżeństwem obojga. Po wielu latach, Basia, już jako nastolatka, dowiaduje się, że jej ojciec - uczony, który zaginął podczas ekspedycji w Ameryce Południowej - został odnaleziony, ale cierpi na zaniki pamięci. Basia postanawia zaopiekować się tatą. Ojciec dzięki jej opiece odzyskuje pamięć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=664669", "fragment_id": "801400/0", "subtitle": "", "title": "Awantura o Basię", "document_id": "801400", "start_index": 1.0, "parentId": 664669.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2357558310031891}, "uuid": "bfa7575a-aff6-4d1d-bab8-6c401501e50b"}, {"page_content": "Wyprawa pod psem – powieść młodzieżowa autorstwa Kornela Makuszyńskiego z 1936.\nAkcja powieści przedstawia wakacyjną podróż po Polsce trzech warszawskim uczniów, Zdzisława, Zenobiego i Zbyszka, którym towarzyszy pies Apasz. Dzięki psu wyprawa nabiera dramatyzmu, a chłopcy ratują się z wielu opresji. W książce występuje humor słowny i sytuacyjny, a także wątki dydaktyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3353391", "fragment_id": "931490/0", "subtitle": "", "title": "Wyprawa pod psem", "parentId": 3353391.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "931490", "score": 0.23416653275489807}, "uuid": "7bb227f9-f9de-4dd9-b9c2-a6abafcc8558"}]}
{"id": "q_520", "question": "Która duża europejska wyspa jest nazywana szmaragdową albo zieloną?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy wyspy. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSão Miguel (wym. []) – portugalska wyspa wulkaniczna w archipelagu Azorów (zaliczanym do Makaronezji), zwana także \"Zieloną Wyspą\". Największa w archipelagu (ok. 747 km²) – długość w kierunku równoleżnikowym około 65 km, szerokość południkowo od 8 do 15 km. Obszar górzysty, do 1105 m n.p.m. Uprawy ananasów, winorośli, drzew cytrusowych i buraków cukrowych oraz herbaty. Zamieszkana przez ok. 140 tys. osób, z czego 30 tysięcy mieszka w Ponta Delgada, największym mieście wyspy.\nJeziora Sete Cidades powstały w dwóch wulkanicznych kraterach średnicy 12 km. Na wyspie występują liczne przejawy aktywności wulkanicznej, m.in. gorące źródła i gejzery. Osobliwością przyrodniczą są lasy laurowe, w których żyje m.in. endemiczny dla wyspy gil azorski – jeden z najrzadszych ptaków Europy.\nHistoria.\nSão Miguel jest pierwszą skolonizowaną przez Portugalczyków (1433) wyspą z archipelagu Azorów. Pierwotnie składała się ona z dwóch oddzielnych wysepek, ale wybuch wulkanu w 1563 i wypływ lawy spowodował ich połączenie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=447268", "fragment_id": "52073/0", "subtitle": "", "title": "São Miguel", "document_id": "52073", "start_index": 1.0, "parentId": 447268.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "770f34e8-e8e7-4476-97ca-a86d1505b7a0"}, {"page_content": "Costa Smeralda (\"Szmaragdowe Wybrzeże\") - wybrzeże na Sardynii (Włochy), które otrzymało nazwę od koloru morza. Ciągnie się ono 50 km wzdłuż północno-wschodniej części wyspy. Znany ośrodek żeglarstwa i sportów wodnych. Na turystów czekają tu także uzdrowiska, wśród których najważniejsze to Baja Sardinia, Porto Cervo i Cala di Volpe.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53562", "fragment_id": "644685/0", "subtitle": "", "title": "Costa Smeralda", "document_id": "644685", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 53562.0, "score": 0.33436480164527893}, "uuid": "ef1f31c8-0dd8-49dd-8792-efe208b11929"}, {"page_content": "Ważniejsze wyspy: Sycylia, Sardynia, Korsyka, Cypr, Kreta, Zelandia, Nørrejyske Ø, Eubea, Fionia, Gotlandia, Sarema, Lesbos, Olandia, Lolland, Hiuma, Rugia, Chios, Bornholm, Madera, Malta, Martynika, Reunion, Gwadelupa, Uznam, Wolin, Muhu, Langeland, Helgoland, Teneryfa, Soisalo, Gran Canaria, Rodos, Chios, Kefalinia, São Miguel, La Palma, Korfu, Limnos, Zakintos, Terceira, Tasos, Kos, Leukada, El Hierro, Kithira, Ikaria, Elba, Skiros, Muhu, Tinos, Paros, Fehmarn, Samotraka, Milos, Keos, Ios, Amorgos, Kalymnos, Mykonos, Salamina, Vormsi, Leros, Kasos, Alonisos, Tilos, Patmos.\nWażniejsze archipelagi: Wyspy Kanaryjskie, Azory, Baleary, Wyspy Jońskie, Wyspy Alandzkie.\nUkształtowanie powierzchni.\nWażniejsze łańcuchy górskie:\nWiększe niziny: Padańska, Niziny Środkowopolskie, Niemiecka, Rumuńska, Wielka Nizina Węgierska, Czarnomorska, Naddunajska – Bułgaria, Naddunajska – Słowacja.\nDepresje: Zuidplaspolder (Holandia), Neuendorf (Niemcy), delta Rodanu (Francja), Żuławy Wiślane (Polska).\nWyżyny: Bawarska, Czesko-Morawska, Małopolska, Lubelska, Transylwańska, Gujańska.\nWody wewnętrzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1288875", "fragment_id": "1146044/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Unii Europejskiej", "parentId": 1288875.0, "start_index": 1463.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1146044", "score": 0.28577935695648193}, "uuid": "adc24730-9256-41a1-813e-4602449d5794"}, {"page_content": "Aleuty, Archipelag Aleksandra, Archipelag Bismarcka, Fidżi, Filipiny, Galapagos, Hawaje, Karoliny, Archipelag Kodiak, Kuryle, Mariany, Markizy, Nowa Kaledonia, Nowa Zelandia, Nowe Hebrydy, Pitcairn, Riukiu, Wyspy Cooka, Wyspy Ellice, Wyspy Feniks, Wyspy Gambiera, Wyspy Gilberta, Wyspy Japońskie, Wyspy Line, Wyspy Marshalla, Wyspy Salomona, Wyspy Samoa, Wyspy Santa Cruz, Wyspy Tokelau, Wyspy Tonga, Wyspy Towarzystwa, Wyspy Tuamotu, Wyspy Tubuai.\n Archipelag Palmera, Orkady Południowe, Szetlandy Południowe, Wyspy Balleny’ego, Wyspy Biscoe\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=206", "fragment_id": "169570/1", "subtitle": "", "title": "Archipelag", "parentId": 206.0, "start_index": 1164.0, "document_id": "169570", "source": "wikipedia", "score": 0.11933104693889618}, "uuid": "dd639972-7b64-4cb3-8b31-3d1192892f59"}, {"page_content": "Wyspy Zielone ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Green Islands&lt;/&gt;) – niewielki archipelag w granicach Papui-Nowej Gwinei. Znajduje się około 200 km na wschód od Rabaulu na Nowej Brytanii i mniej więcej tyle samo na północny zachód od Wyspy Bougainville’a. Wyspy Zielone należą administracyjnie do Okręgu Autonomicznego Bougainville (w swoim czasie lansowano nazwę Prowincja Północnych Salomonów, ang. \"North Solomons Province\"). Zamieszkuje je około 1500 osób pochodzenia melanezyjskiego.\nNajwiększą wyspą archipelagu jest Nissan, atol o wymiarach 14 na 8 km obejmujący obszerną lagunę o głębokości 20–60 m. Inne mniejsze wysepki, jak Sau, Barahun i Sirot, znajdują się po północno-zachodniej stronie atolu – bramując kanały (południowy, środkowy i północny) łączące lagunę z wodami oceanu. Pośrodku laguny znajduje się maleńka wysepka Hon. Na Nissan znajduje się jedyne lotnisko archipelagu.\nDrugim atolem grupy jest mniejsza wyspa Pinipel. Wybrzeża wysp od strony oceanu są klifowe, o wysokości nawet do 60 m.\nW roku 1942 Wyspy Zielone zajęli Japończycy, lecz w dwa lata później archipelag został odbity przez siły alianckie, które zbudowały dwa lotniska polowe, skąd przeprowadzano ataki na bazę japońską w Rabaulu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2438308", "fragment_id": "524586/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Zielone", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "524586", "parentId": 2438308.0, "score": 0.09285876899957657}, "uuid": "e841a08d-2bf8-41be-8d69-5cf7c15c6f58"}, {"page_content": "Przy innych próbach lokalizacji geograficznej toponimów mitologii greckiej Wyspy Szczęśliwe identyfikowane były często z Wyspami Kanaryjskimi. Wydaje się, że jako pierwszy takiej identyfikacji dokonał Flawiusz Filostrat utożsamiając Wyspy Szczęśliwe z wyspami mauretańskimi, nad którymi panował berberyjski król Numidii i Cezarei – Juba II. Poczynając od XII w. jako takie identyfikowali je zwłaszcza Portugalczycy i Hiszpanie. Idąc za tą identyfikacją, od gr. nazwy Wysp Szczęśliwych wulkaniczne wyspy położone na północno-wschodnim Atlantyku, przy wybrzeżach Europy i Afryki: Wyspy Kanaryjskie, Azory, Wyspy Zielonego Przylądka, Maderę z przylegającymi wyspami oraz Wyspy Dzikie (Selvagens) nazywa się łączną nazwą Makaronezji. Ta ostatnia nazwa ma znaczenie geofizyczne, botaniczne, a także używana jest w terminologii programów polityki regionalnej Unii Europejskiej.\nWyspy Szczęśliwe znane są też z mitologii celtyckiej jako Avalon, wyspa położona na zachodzie, gdzieś w obrębie Wysp Brytyjskich. Podobnie na zachodzie położona jest Czysta Ziemia buddy Amidy oraz Błogosławiona Kraina Aman. We wszystkich wersjach są archetypicznymi wyobrażeniami raju – miejsca szczęśliwego życia pozagrobowego.\nZnaczenie metaforyczne.\nNazwę „Wyspy Szczęśliwe” nadaje się niekiedy także – metaforycznie innym wyspom i archipelagom, zwł. egzotycznym, na tzw. Morzach Południowych, gdzie życie wydaje się toczyć beztrosko, np. Grenadynom na Morzu Karaibskim, Wyspom Na Wietrze na Polinezji, a nawet Wyspom Alandzkim na północnym Bałtyku.\n„Wyspy szczęśliwe” jako motyw literacki i kulturowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1024591", "fragment_id": "1352900/1", "subtitle": "", "title": "Wyspy Szczęśliwe", "parentId": 1024591.0, "start_index": 1168.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1352900", "score": 0.0922410860657692}, "uuid": "a91dfebb-0cae-48bd-9c77-75adc2ff544d"}, {"page_content": "Poniższa tabela przedstawia największe wyspy Europy ułożone według powierzchni (pow. 500 km²). W źródłach istnieją rozbieżności co do powierzchni poszczególnych wysp. Poniższe dane pochodzą z listy Programu Środowiskowego Organizacji Narodów Zjednoczonych, chyba że przypis wskazuje inne źródło.\nCypr jest wyspą azjatycką, dlatego nie figuruje w poniższej tabeli. Islandia nie jest częścią kontynentu, ale państwo ją zajmujące należy do państw europejskich.\nTabela nie zawiera wysp stanowiących części państw Europy, ale nieleżących w Europie (np. Martynika czy Wyspy Kanaryjskie), ani terytoriów zależnych państw europejskich (jak Grenlandia czy Falklandy).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165573", "fragment_id": "21430/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Europy", "document_id": "21430", "start_index": 0.0, "parentId": 165573.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3401980996131897}, "uuid": "fbd2812f-e1e8-4fa2-bdff-6f172a276920"}, {"page_content": "W niewoli odnotowano osobniki albinotyczne i szeki, jednak żadna z odmian nie utrzymała się.\nEkologia i zachowanie.\nŚrodowiskiem życia miedzianek szmaragdowych są pierwotne lasy deszczowe, prawdopodobnie chętniej wybierają one obrzeża lasów. W niektórych regionach miedzianki szmaragdowe współwystępują z białoczelnymi (\"C. stephani\"), wybierają tam suchsze środowiska. Bywają odnotowywane, przynajmniej sezonowo, w zakrzewieniach w lasach namorzynowych, lasach galeriowych, w roślinności wtórnej, zapuszczonych plantacjach kauczukowców, kokosów i herbaty oraz podmiejskich ogrodach. Miejscami pojawiają się sezonowo. Występują również w lesie wiecznie zielonym twardolistnym i w leśnych przecinkach. W Australii zasiedlają suchsze środowiska, w tym nadbrzeżne zarośla akacji i eukaliptusów. Miedzianki szmaragdowe obserwować można także w środowiskach antropogenicznych. Prócz podmiejskich ogrodów i plantacji występują także w zadrzewieniach w okolicach wsi, na terenach rolniczych i w sadach. Na Espiritu Santo (Vanuatu) pospolicie występują w ogrodach, gdzie zwabiane są przez rosnące melonowce właściwe (papaje; \"Carica papaya\"). Gibson-Hill w 1947 opisał zwyczaje miedzianek szmaragdowych na Wyspie Bożego Narodzenia twierdząc, że w okolice siedlisk ludzkich chętniej gołębie te zalatują w porze suchej celem uzyskania wody i pokarmu. W porze deszczowej trzymały się od nich dalej. Również wspomniał o zainteresowaniu tych ptaków papajami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4471979", "fragment_id": "1507439/9", "subtitle": "", "title": "Miedzianka szmaragdowa", "parentId": 4471979.0, "start_index": 11652.0, "document_id": "1507439", "source": "wikipedia", "score": 0.1323481947183609}, "uuid": "c66a69b5-7e6b-4359-b97d-0339f704506f"}, {"page_content": "Sycylia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Sicilia&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Sicilia&lt;/&gt;) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (ponad 25 tys. km²), położona we Włoszech na południe od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Od południa oddzielona Cieśniną Maltańską od Malty.\nRazem z Wyspami Liparyjskimi, Egadami, Wyspami Pelagijskimi i Pantellerią tworzy od 1946 roku specjalny region autonomiczny (o powierzchni 25,7 tys. km² i 5,1 mln ludności) ze stolicą w Palermo.\nNajwyższym wzniesieniem na wyspie jest Etna (3323 m n.p.m.) – najwyższy aktywny wulkan na terenie Europy.\nNazwa.\nStarożytni Grecy nazywali wyspę Trinakrią (Τρινακρία), co było nawiązaniem do jej trójkątnego kształtu (τρεῖςἄκρα, od τρεῖ „trzy” i ἄκρα „cypel”), wyznaczanego przez trzy cyple: Capo Peloro na północnym wschodzie, Capo Boeo na północnym zachodzie i Capo Passero na południowym wschodzie. Starożytni Rzymianie nazywali wyspę \"Triquetra\".\nŁacińska nazwa \"Sicilia\" pochodzi od nazwy zamieszkujących wschodnią część wyspy Sykulów (\"Siculli\").\nGeografia.\nPołożenie i powierzchnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14532", "fragment_id": "179783/0", "subtitle": "", "title": "Sycylia", "document_id": "179783", "start_index": 0.0, "parentId": 14532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13539078831672668}, "uuid": "9cb367a8-cb17-4395-ad04-287980d031d1"}, {"page_content": "Europa (fr. \"Île Europa\") – wyspa o powierzchni 28 km², położona u wybrzeży południowej Afryki. Należy do Francji, jest największą z tzw. Wysp Rozproszonych Oceanu Indyjskiego (\"Îles éparses de l’océan Indien\"), stanowiących dystrykt Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych. Stanowi terytorium sporne z Madagaskarem.\nPołożona jest w Kanale Mozambickim mniej więcej w połowie drogi między południowym wybrzeżem Madagaskaru a Mozambikiem. Wyspa ma w przybliżeniu kolisty kształt i wymiary 7 na 6 km. Laguna zajmuje ok. 1/5 jej powierzchni, jego większą część porastają mangrowce. Północną część porasta suchy las wilczomleczy, południową – trawy. Spotyka się na niej 13 gatunków ptaków, zarówno morskich, jak i migrujących; dwa podgatunki są endemitami.\nHistoria.\nWyspa była znana europejskim żeglarzom zdążającym do Indii, nazwę nadała jej w 1774 roku załoga statku „Europa”. W 1860 roku znaleźli się na niej francuscy osadnicy; po opuszczeniu przez nich wyspy pozostały na niej zdziczałe zwierzęta domowe, np. kozy. Formalnie wyspa znalazła się pod władzą francuską w 1897 r. Osadnicy pojawiali się na niej jeszcze kilkukrotnie; zajmowali się rybołówstwem i myślistwem, a późniejsi mieszkańcy założyli plantację agawy sizalowej.\nNa wyspie znajduje się posterunek wojskowy i stacja meteorologiczna. Nie jest zamieszkana, ale podobnie jak wyspy Juan de Nova i Glorieuses, co 45 dni odwiedza ją 15-osobowy patrol.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63425", "fragment_id": "638923/0", "subtitle": "", "title": "Europa (wyspa)", "parentId": 63425.0, "start_index": 0.0, "document_id": "638923", "source": "wikipedia", "score": 0.3252393305301666}, "uuid": "b21e72a4-0e81-4933-8f36-5ad042e1552a"}]}
{"id": "q_521", "question": "Bretania to region leżący we Francji czy Wielkiej Brytanii?", "answer": [{"page_content": "Bretania ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bretagne&lt;/&gt;, ;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"br\"&gt;Breizh&lt;/&gt;) – region administracyjny w północno-zachodniej Francji, na Półwyspie Bretońskim. Stolicą i największym miastem jest Rennes. Region zajmuje powierzchnię 27 208 km², a zamieszkany jest przez 3 453 023 osoby (2024).\nUstanowiony w 1982 roku, jego obszar w dużej mierze pokrywa się z krainą historyczną o tej samej nazwie – obejmuje cztery z pięciu departamentów, na które Bretania podzielona została w następstwie rewolucji francuskiej (1789). Poza jego granicami znajduje się departament Loara Atlantycka wraz z historyczną stolicą Bretanii, Nantes. Graniczy z regionami Kraj Loary i Normandia (uprzednio Dolna Normandia).\nPodział administracyjny.\nW skład regionu wchodzą 4 departamenty:\nMiejscowości.\nNajwiększe miejscowości regionu (w nawiasach liczba ludności w 2020 roku):\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5542899", "fragment_id": "325266/0", "subtitle": "", "title": "Bretania (region administracyjny)", "parentId": 5542899.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "325266", "score": 0.5949463844299316}, "uuid": "b75ca5b3-c48f-4e7f-97e1-8b0c34c90a45"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krainy historycznej. Zobacz też: Bretania – współczesny region administracyjny.\nBretania ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Bretagne&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"br\"&gt;Breizh&lt;/&gt;, gal. \"Bertaèyn\") – kraina historyczna w północno-zachodniej Francji, położona na Półwyspie Bretońskim, nad Oceanem Atlantyckim. Obejmuje faliste i pagórkowate tereny Półwyspu Bretońskiego, z kulminacjami na wznoszących się w centrum wzgórzach d’Arrée (Toussaines, 384 m n.p.m.) i Noires (326 m n.p.m.). Wśród regionów francuskich wyróżnia się dużą odrębnością kulturową.\nWspółcześnie kraina podzielona jest na pięć departamentów: Côtes-d’Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine i Morbihan (wszystkie w regionie administracyjnym Bretania) oraz Loara Atlantycka (w regionie Kraj Loary).\nHistoria.\nRzymska Armoryka, w V-VI wieku zasiedlona przez celtyckie plemię Brytów, wypierane z brytyjskiej Kornwalii przez germańskich Anglów i Sasów. Następnie pod zwierzchnictwem Franków. Wobec ciągłych buntów w Bretanii Karol Wielki utworzył na jej granicy Marchię Bretońską. We wczesnośredniowiecznej Francji hrabstwo Bretanii stanowiło jedno z wielkich lenn Korony francuskiej, będąc często przedmiotem rywalizacji między Francją i Anglią. Od 1213 w posiadaniu bocznej linii Kapetyngów. W 1297 podniesione do rangi księstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9552", "fragment_id": "172909/0", "subtitle": "", "title": "Bretania", "document_id": "172909", "start_index": 1.0, "parentId": 9552.0, "source": "wikipedia", "score": 0.775606632232666}, "uuid": "97ade9c7-85ad-4e3a-8bbb-b5b7af2e0d86"}, {"page_content": "Nie mylić z: regionem Bretania we Francji.\nBrytania ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Britannia&lt;/&gt;) – nazwa stosowana przez Rzymian w odniesieniu do Wysp Brytyjskich; także nazwa prowincji rzymskiej istniejącej w latach 43–410, obejmującej w szczytowym okresie dzisiejszą Anglię, Walię i południową część Szkocji.\nEtymologia.\nDzisiejsza Wielka Brytania była określana jako Britannia Maior (Brytania Większa), natomiast dzisiejsza Irlandia była określana mianem Britannia Hibernia (Hibernia).\nNazwa \"Brytania\" jest związana etymologicznie z \"Bretanią\", krainą we Francji. Obydwa obszary były zamieszkiwane przez ludność celtycką. Nazwa \"Brytania\" pochodzi od \"Pretannia\". Diodor Sycylijski określił ludność wysp brytyjskich jako \"Pretani\".\nBrytanią nazywano też południową część wyspy, dla odróżnienia od Kaledonii, nigdy nie podbitej przez Rzymian i odgrodzonej od Brytanii Wałem Hadriana.\nLudność.\nBrytanię w czasach rzymskich zasiedlała głównie ludność celtycka: Brytowie na terenach dzisiejszej Anglii i Walii, Irlandczycy w Irlandii, oraz nieindoeuropejski lud Piktów na terenach dzisiejszej Szkocji. Po wycofaniu się Rzymian na początku V wieku, wyspy stały się celem najazdów plemion germańskich: Anglów, Sasów i Jutów.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=667", "fragment_id": "181374/0", "subtitle": "", "title": "Brytania", "parentId": 667.0, "start_index": 1.0, "document_id": "181374", "source": "wikipedia", "score": 0.8359737396240234}, "uuid": "17823396-6928-4924-82c2-557d9602345a"}, {"page_content": "Wielka Brytania – jest średniej wielkości wyspiarskim państwem położonym w północno-zachodniej Europie, według klasyfikacji ONZ kraj zaliczany jest do państw Europy Północnej. Kraj zajmuje przeważającą część archipelagu Wysp Brytyjskich, który liczy łącznie ok. 5500 wysp, z czego 140 zamieszkanych. Największe z nich to Wielka Brytania, Irlandia, Hebrydy, Szetlandy, Orkady, Anglesey oraz Wight. Znaczna część powierzchni kraju leży na głównej wyspie o powierzchni 230 tys. km², oddzielonej od kontynentu europejskiego kanałem La Manche i Cieśniną Kaletańską.\nPowierzchnia i granice.\nWielka Brytania ma powierzchnię około 245 tys. km².\nSkrajne punkty:\nRozciągłość południkowa kraju wynosi 1224 km, a równoleżnikowa 865 km. Sama wyspa Wielka Brytania ma około 950 km długości, a jej średnia szerokość wynosi 300 km.\nWielka Brytania graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa całkowita wynosi 12 429 km.\nOprócz tego do Wielkiej Brytanii należą terytoria zamorskie np. Gibraltar.\n \"Osobny artykuł: Brytyjskie terytoria zamorskie.\"\nUkształtowanie poziome.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148742", "fragment_id": "10985/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Wielkiej Brytanii", "parentId": 148742.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "10985", "score": 0.08923138678073883}, "uuid": "38a5dc47-df76-4b6b-8a5e-3ab4cc4accba"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia.\nWielka Brytania lub Zjednoczone Królestwo ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United Kingdom&lt;/&gt;), oficjalnie Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland&lt;/&gt;) – państwo wyspiarskie w Europie Zachodniej, w skład którego wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.\nWielka Brytania posiada kilkanaście terytoriów zależnych, które nie są formalnie częścią państwa, ale są z nim konstytucjonalnie powiązane i administracyjnie podległe. Należą do nich dependencje Korony brytyjskiej (Guernsey, Jersey i Wyspa Man) oraz brytyjskie terytoria zamorskie: Akrotiri, Anguilla, Bermudy, Brytyjskie Terytorium Antarktyczne, Brytyjskie Terytorium Oceanu Indyjskiego, Brytyjskie Wyspy Dziewicze, Dhekelia, Kajmany, Falklandy, Georgia Południowa i Sandwich Południowy, Gibraltar, Montserrat, Pitcairn, Turks i Caicos oraz Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6647", "fragment_id": "177309/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Brytania", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 6647.0, "document_id": "177309", "score": 0.20640933513641357}, "uuid": "12101129-795f-4114-b5ce-25c5f24b7914"}, {"page_content": "Wyspy Brytyjskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;British Isles&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ga\"&gt;Éire agus an Bhreatain Mhór&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cy\"&gt;Ynysoedd Prydain&lt;/&gt;; 2) – megaregion fizycznogeograficzny Europy Zachodniej. Grupa wysp w północno-wschodniej części Atlantyku, położona na północny zachód od kontynentalnej Europy, oddzielona od niej kanałem La Manche i Cieśniną Kaletańską. W skład megaregionu Wyspy Brytyjskie wchodzą dwie prowincje: Irlandia (21) i Wielka Brytania (22).\nWyspy Brytyjskie obejmują dwie główne wyspy: Wielką Brytanię (209 331 km²) i Irlandię (84 406 km²) oraz ponad pięć tysięcy mniejszych wysp, wśród których największe i najbardziej znane to Hebrydy (7 555 km²), Szetlandy (1 466 km²), Orkady (975 km²), Anglesey (714 km²), Man (572 km²), Arran (427 km²), Wight (381 km²), Bute (122,2 km²) oraz Wyspy Scilly (16,3 km²). Łączna powierzchnia Wysp Brytyjskich wynosi 315 134 km².\nWyspy Brytyjskie leżą w całości na europejskim bloku kontynentalnym, od którego zostały oddzielone przez płytkie morza epikontynentalne dopiero w czwartorzędzie. Leżą w strefie fałdowań kaledońskich (Szkocja, Walia, północna Irlandia) i hercyńskich (Anglia, południowa Irlandia). Po uprzednim zrównaniu górotwory kaledońskie i hercyńskie w okresie fałdowań alpejskich zostały pocięte uskokami, zdyslokowane, przekształcone w zręby i zapadliskowe obniżenia.\nKlimat Wysp Brytyjskich jest umiarkowany morski, kształtuje się pod przemożnym wpływem Oceanu Atlantyckiego, a szczególnie Prądu Zatokowego.Wyspy Brytyjskie należą obecnie do dwóch państw: Irlandii i Wielkiej Brytanii. Położona na Morzu Irlandzkim wyspa Man posiada odrębny status polityczny i prawnie nie jest częścią Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej ani Unii Europejskiej (\"zobacz: Ustrój polityczny Wyspy Man\")\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28001", "fragment_id": "171231/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Brytyjskie", "parentId": 28001.0, "start_index": 0.0, "document_id": "171231", "source": "wikipedia", "score": 0.1402394026517868}, "uuid": "2de5a498-4c2c-4249-b54d-9680fbc13c13"}, {"page_content": "), Francja (Bretania, Wogezy); Wielka Brytania (Jersey, Wyspy Normandzkie, Lake District), Czechy (Masyw Czeski); Skandynawia.\nW Polsce: Dolny Śląsk, Śląsk Cieszyński, rejon Krzeszowic k. Krakowa, Tatry, oraz w krystalicznym podłożu Wyżyny Śląsko-Krakowskiej.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Lamprofir.\"\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1489490", "fragment_id": "190398/1", "subtitle": "", "title": "Lamprofir", "source": "wikipedia", "start_index": 1570.0, "parentId": 1489490.0, "document_id": "190398", "score": 0.05765192210674286}, "uuid": "d8f292db-80d4-44c0-8b49-921c407b01eb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wyspy. Zobacz też: Wielka Brytania – państwo.\nWielka Brytania ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Great Britain&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cy\"&gt;Prydain Fawr&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"gd\"&gt;Breatainn Mhòr&lt;/&gt;) – wyspa na północy Oceanu Atlantyckiego, położona na północny zachód od kontynentalnej Europy. W całości wchodzi w skład państwa Wielka Brytania, stanowiąc większość jego powierzchni (Anglia, Szkocja i Walia). Jest największą wyspą w archipelagu Wysp Brytyjskich i zarazem największą wyspą Europy, jej powierzchnia wynosi 209 331,1 km², co czyni ją także 9. wyspą pod względem powierzchni na świecie. Wielka Brytania jest też najludniejszą wyspą w Europie i 3. pod względem liczby ludności wyspą na świecie zaraz po Jawie i Honsiu.\nOd kontynentalnej Europy oddziela ją kanał La Manche (ang. \"English Channel\", „Kanał Angielski”), który w najwęższym miejscu (Cieśnina Kaletańska) ma szerokość 32 km. Od położonej na zachód Irlandii oddziela Wielką Brytanię Morze Irlandzkie oraz Kanał Świętego Jerzego i Kanał Północny.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27940", "fragment_id": "171203/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Brytania (wyspa)", "document_id": "171203", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 27940.0, "score": 0.18540611863136292}, "uuid": "a29ab5fa-4fe8-4a45-9793-2503da0cbf2a"}, {"page_content": "Bretagne – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Burgundia-Franche-Comté, w departamencie Territoire de Belfort.\nWedług danych na rok 1990 gminę zamieszkiwały 202 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 43 osoby/km² (wśród 1786 gmin Franche-Comté Bretagne plasuje się na 544. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 828.).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=254014", "fragment_id": "1412728/0", "subtitle": "", "title": "Bretagne (Territoire de Belfort)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 254014.0, "document_id": "1412728", "score": 0.100258469581604}, "uuid": "cffa12d4-ed6c-451e-8f6c-c00e923ecba0"}, {"page_content": "Bretagne – miejscowość i gmina we Francji, w Regionie Centralnym, w departamencie Indre.\nWedług danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 95 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 5 osób/km² (wśród 1842 gmin Regionu Centralnego Bretagne plasuje się na 1036. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 694.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=247472", "fragment_id": "1436714/0", "subtitle": "", "title": "Bretagne (Indre)", "document_id": "1436714", "start_index": 0.0, "parentId": 247472.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08978271484375}, "uuid": "d97a5f09-cae1-4169-9efd-a856042c5601"}]}
{"id": "q_522", "question": "Czy Ernest Hemingway otrzymał literacką nagrodę Nobla?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nErnest Miller Hemingway (ur. 21 lipca 1899 w Oak Park w Illinois, zm. 2 lipca 1961 w Ketchum w Idaho) – amerykański pisarz i dziennikarz. Został laureatem Nagrody Pulitzera za opowiadanie \"Stary człowiek i morze\" w 1953 roku oraz Nagrody Nobla w dziedzinie literatury rok później. Jest autorem takich powieści jak \"Słońce też wschodzi\", \"Pożegnanie z bronią\", \"Komu bije dzwon\" oraz opowiadań \"Śniegi Kilimandżaro\" i \"Stary człowiek i morze\".\nHemingway dorastał w Oak Park. Po skończeniu liceum pracował przez kilka miesięcy dla gazety „The Kansas City Star”. W 1918 roku w trakcie I wojny światowej został ciężko ranny i po odzyskaniu sił powrócił do domu. Jego doświadczenia wojenne stanowiły podstawę do napisania powieści \"Pożegnanie z bronią\". Miał cztery żony i troje dzieci. W 1921 roku poślubił Hadley Richardson, po czym razem zamieszkali w Paryżu. Tam przebywał wśród innych pisarzy ze „straconego pokolenia”. Bazując na wcześniejszych przeżyciach ze święta Sanfermines w 1926 roku wydał powieść \"Słońce też wschodzi\", która przyniosła mu światową sławę. W 1927 roku rozwiódł się z Hadley i ożenił się z Pauliną Pfeiffer.\nW 1940 roku, po 13 latach małżeństwa, Hemingway i Paulina rozwiedli się. W tym samym roku autor poślubił Marthę Gellhorn i opublikował powieść \"Komu bije dzwon\". Hemingway rozstał się z Marthą, kiedy poznał w Londynie Mary Welsh. Podczas II wojny światowej brał udział między innymi w wyzwoleniu Paryża i ofensywie w Ardenach.\nCzęsto jest przedstawiany jako klasyczny przedstawiciel literatury amerykańskiej. Styl pisania Hemingwaya stał się znany jako „iceberg theory”.\nW 1954 roku podczas pobytu na safari dwukrotnie przeżył wypadki lotnicze. Popełnił samobójstwo w swoim domu w Ketchum w 1961 roku.\nŻyciorys.\nDzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396", "fragment_id": "169282/0", "subtitle": "", "title": "Ernest Hemingway", "document_id": "169282", "start_index": 0.0, "parentId": 1396.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6633817553520203}, "uuid": "f9cf7ddf-46ec-4b68-b1d1-53df8e7aa400"}, {"page_content": "W 1948 roku Hemingway i Mary udali się do Europy zatrzymując się w Wenecji na kilka miesięcy. Podróż przez Atlantyk i z powrotem odbyli na polskim statku pasażerskim \"Jagiełło\". Podczas ich pobytu Hemingway zakochał się w 19-letniej Adrianie Ivancich. Ich platoniczna miłość była inspiracją do napisania książki \"Za rzekę, w cień drzew\". Powieść została wydana w 1950 roku i otrzymała negatywne recenzje. W kolejnym roku wściekły na nieprzychylne recenzje w ciągu 8 tygodni napisał wstępną wersję opowiadania \"Stary człowiek i morze\" mówiąc, że jest to najlepsze co może stworzyć w swoim życiu. Opowiadanie zostało dobrze przyjęte, a w 1953 roku autor został laureatem nagrody Pulitzera.\nW 1954 roku, będąc w Afryce, Hemingway uczestniczył w dwóch katastrofach lotniczych. W ramach świątecznego prezentu dla Mary wynajął lot samolotem nad Kongiem Belgijskim. W drodze powrotnej niedaleko wodospadu Murchisona samolot zahaczył o nieużywaną linię telegraficzną i musiał lądować awaryjnie. Hemingway odniósł obrażenia głowy, natomiast Mary miała złamane dwa żebra. Następnego dnia para próbowała dostać się do placówki medycznej w mieście Entebbe. W tym celu wynajęli kolejny samolot, który zaczął się palić zaraz po tym, jak wzniósł się w powietrze. Hemingway dostał wstrząśnienia mózgu i poparzeń rąk. W tym samym roku podczas pożaru buszu autor doznał poparzeń drugiego stopnia na nogach, torsie i lewej dłoni. W październiku tego samego roku Hemingway otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Z powodu doznanych ran zdecydował, że nie poleci do Sztokholmu by odebrać nagrodę. Zamiast tego wysłał swoje przemówienie opisujące życie pisarza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396", "fragment_id": "169282/16", "subtitle": "", "title": "Ernest Hemingway", "document_id": "169282", "start_index": 22579.0, "parentId": 1396.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4743502140045166}, "uuid": "dc20d293-d6c4-4c20-9e0b-b050f06ef8ad"}, {"page_content": "W powieści \"Słońce też wschodzi\" oraz pamiętniku \"Ruchome święto\" pisarz opisał Paryż lat dwudziestych jako tymczasowy azyl młodych Amerykanów, marnujących swoje życie w kawiarniach, podróżujących po świecie i znajdujących krótkie westchnienie w chwili obcowania z naturą (na przykład, scena łowienia pstrąga) czy podczas festynów (na przykład, hiszpańska fiesta). Takie podróżowanie bohaterów jest metaforą ich wewnętrznego niepokoju. Inną cechą postaci kreowanych przez Hemingwaya (jak i samego pisarza) jest pociąg do ekstremalnych wrażeń: śmiertelne ryzyko – na przykład, korrida (\"Słońce też wschodzi\", \"Śmierć po południu\", \"Niebezpieczne lato\") czy safari (\"Zielone wzgórza Afryki\", \"Krótkie szczęśliwe życie Franciszka Macombera\", \"Śniegi Kilimandżaro\"). W tych utworach śmierć i okrutność stają się estetyczną sztuką walki i polowania.\nHemingway uczestniczył we współczesnych mu wydarzeniach historycznych, opiniował je w swoich utworach literackich i publicystycznych. W zbiorze opowiadań \"Zwycięzca nie otrzymuje nic\", powieściach \"Mieć i nie mieć\" i \"Komu bije dzwon\", dramacie \"Piąta kolumna\" i publicystyce okresu hiszpańskiego ukazał atmosferę tzw. gniewnej dekady (ang. \"angry decade\", kryzysowe lata 30. XX wieku) i wojny domowej w Hiszpanii. Wydarzenia z lat 40. znalazły swoje odzwierciedlenie w powieści \"Wyspy na Golfsztromie\" i publicystyce okresu drugiej wojny światowej.\nHemingway jest jednym z członków tzw. „straconego pokolenia”. Otrzymał nagrodę Pulitzera i nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Jego styl pisania określany jest jako „iceberg theory”.\nUpamiętnienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396", "fragment_id": "169282/21", "subtitle": "", "title": "Ernest Hemingway", "document_id": "169282", "start_index": 29564.0, "parentId": 1396.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2982397973537445}, "uuid": "91abdf3f-4641-49c2-a5e5-05edd0bb1535"}, {"page_content": "\"Stary człowiek i morze\" zawiera wiele tematów, które zajmowały Hemingwaya jako pisarza i jako człowieka. Już na pierwszych stronach opowiadania opisywana jest codzienność kubańskiej wioski rybackiej. Egzystencja rybaka opisana jest w oszczędnym stylu. Mając przeciw sobie zarówno wiek, jak i pecha, Santiago wie, że musi wypłynąć z dala od lądu, „daleko od wszystkich ludzi”, gdzie na pustej arenie morza i nieba zostanie rozegrany ostatni dramat.\nFascynacją Hemingwaya była pomysłowość ludzi, którzy udowadniali swoją wartość poprzez stawienie czoła i pokonanie wyzwań natury. Kiedy starzec łapie marlina dłuższego od jego łodzi, poddawany jest kolejnej próbie, pracując krwawiącymi rękami. Bohater demonstruje zdolność ludzkiego ducha do ponoszenia trudów i znoszenia cierpienia. \nRecepcja i wpływ.\nNagrody.\nUtwór został nagrodzony w 1953 roku Nagrodą Pulitzera za prozę. W znacznym stopniu przyczynił się też do przyznania Hemingwayowi w 1954 roku literackiej Nagrody Nobla.\nInspiracja.\nMotyw pojedynku człowieka z olbrzymim marlinem wykorzystał jako inspirację Frederick Forsyth w opowiadaniu \"Cesarz\" (The Emperor). Nawiązujące akcją i scenerią do utworu Hemingwaya, opowiada o podobnej walce, jaką na wodach wyspy Mauritius toczy z „miejscową legendą” – olbrzymim marlinem zwanym Cesarzem, przypadkowy amator połowów, starszy urzędnik bankowy Murgatroyd spędzający tam urlop. Najistotniejszą różnicę w fabule stanowi końcowy triumf rybaka amatora, który z szacunku dla swego przeciwnika uwalnia schwytanego marlina, czym zyskuje bezapelacyjne uznanie wyspiarzy.\nEdukacja.\nOpowiadanie jest lekturą szkolną w polskiej szkole podstawowej i średniej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165259", "fragment_id": "3889/1", "subtitle": "", "title": "Stary człowiek i morze", "parentId": 165259.0, "start_index": 1523.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3889", "score": 0.058997225016355515}, "uuid": "d6c7c0cc-2f3a-436d-8e96-e7244855f100"}, {"page_content": "Stany Zjednoczone mają rozbudowaną sieć autostrad, w znakomitej większości o statusie międzystanowym. Ich długość wynosi 77 tys. kilometrów (2. miejsce na świecie za Chinami). W okolicach miast drogi mają wszystkie betonowe zabezpieczenia, a w rejonach słabo zaludnionych są zazwyczaj ogrodzone. Nawierzchnia skrajna jest zazwyczaj rowkowana poprzecznie, aby akustycznie ostrzec kierowcę, że zbacza z drogi. Minimum stanowią dwa pasy w jednym kierunku, które czasem rozszerzają się nawet do dziewięciu. Ważną rolę pełni także transport lotniczy i towarowy kolejowy. Stany Zjednoczone mają największą na świecie sieć linii kolejowych – ich łączna długość wynosiła 226 612 km (dane z 2005 według &lt; lang=\"en\"&gt;World Factbook&lt;/&gt;). Mniejsze znaczenie niż w Europie ma transport publiczny.\nKultura.\nLiteratura.\n \"Osobny artykuł: Literatura amerykańska.\"\nWażni pisarze amerykańscy to m.in. przedstawiciel romantyzmu Edgar Allan Poe, realista Henry James, Mark Twain, Jack London, Herman Melville znany głównie z powieści \"Moby Dick\", Eugene O’Neill (Nagroda Nobla 1936), William Faulkner (Nagroda Nobla 1949), Joseph Heller, Ernest Hemingway (Nagroda Nobla 1954), John Steinbeck (Nagroda Nobla 1962), tworzący w jidisz Isaac Bashevis Singer (Nagroda Nobla 1978), Saul Bellow (Nagroda Nobla 1976), Truman Capote, Toni Morrison (Nagroda Nobla 1993), John Updike, Philip Roth, jak również autorzy literatury sensacyjnej, m.in. Stephen King i Robert Ludlum oraz literatury fantastycznej, m.in. William Gibson (\"Neuromancer\") i Philip K. Dick. Powieść graficzna jest także wynalazkiem literatury Stanów Zjednoczonych. Spider-Man jest jedną z najpopularniejszych serii komiksowych.\nMuzyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5603", "fragment_id": "174915/42", "subtitle": "", "title": "Stany Zjednoczone", "document_id": "174915", "start_index": 66386.0, "parentId": 5603.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19251282513141632}, "uuid": "35b7c9f5-d7ed-4528-8945-561dd8553a48"}, {"page_content": "PEN/Hemingway Award – amerykańska nagroda literacka przyznawana od 1976 roku za prozatorski debiut literacki.\nNagroda została zainicjowana przez Mary Hemingway, członkinię PEN Clubu, by uczcić męża Ernesta Hemingwaya, a także by wyróżnić znaczące debiuty literackie. Nagroda jest sfinansowana przez rodzinę Hemingwayów, Hemingway Foundation &amp; Society oraz PEN America, przy wsparciu Mary i Kurta Cerulli. Zwycięzcę – autora debiutanckiej powieści lub zbioru opowiadań opublikowanych w Stanach Zjednoczonych – wybiera jury składające się z trzech literatów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5239824", "fragment_id": "1091003/0", "subtitle": "", "title": "PEN/Hemingway Award", "parentId": 5239824.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1091003", "score": 0.7456259727478027}, "uuid": "72c21073-e529-4edc-8b8f-2b877453aa3a"}, {"page_content": "Trzykrotnie nagrodzono go National Book Award: za \"Przypadki Augiego Marcha\", \"Herzoga\" oraz \"Planetę pana Sammlera\", a w 1975 otrzymał Nagrodę Pulitzera za powieść \"Dar Humboldta\". W 1976 Szkocka Rada Sztuk Pięknych mianowała go honorowym członkiem Towarzystwa Neila Gunna i w tym samym roku przyznano mu Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury „za humanistyczne zrozumienie i subtelną analizę współczesnej kultury zawarte w jego twórczości”. W 1984 prezydent Mitterrand nadał mu Komandorię Legii Honorowej, w 1989 otrzymał nagrodę PEN/Malamud przyznawaną przez amerykański PEN Club, a w 1990 został odznaczony medalem National Book Foundation za wybitny wkład do literatury amerykańskiej.\nLinki zewnętrzne.\nProfil autora w serwisie internetowym Nagrody Nobla\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5725", "fragment_id": "174992/2", "subtitle": "", "title": "Saul Bellow", "parentId": 5725.0, "start_index": 2419.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174992", "score": 0.20774967968463898}, "uuid": "539f83bb-c56d-465b-bce4-7f55a7eaf1b6"}, {"page_content": "Twórczość Faulknera uchodzi za stawiającą czytelnikowi wysokie wymagania. Jest on uznawany za jednego z najważniejszych amerykańskich pisarzy. Utwory Amerykanina, o sporej głębi emocjonalnej i często dotyczące konfliktów psychologicznych, cechują się długimi zdaniami i wyszukanym tokiem narracji – w przeciwieństwie do dzieł długoletniego rywala Faulknera, Ernesta Hemingwaya, znanego z oszczędnego w wyrazie, wręcz minimalistycznego stylu. Niektórzy uznają Faulknera za jedynego prawdziwego amerykańskiego reprezentanta prozy modernistycznej lat 30. XX w., stawiając go w jednym szeregu z Jamesem Joyce'em, Virginią Woolf i Marcelem Proustem. Zwie się Faulknera współczesnym Dostojewskim, głównie z uwagi na powieść \"Wściekłość i wrzask\" (\"The Sound and the Fury\", 1929), w której, jak pisze Bieńkowski, Faulkner \"zszedł do piekła patologii i ukazał współczesny świat w całym chaosie, w całym wrzasku, w całej wściekłości\". Faulkner w swoich utworach stosował technikę znaną pod nazwą strumienia świadomości, liczne retrospekcje, a także wykorzystywał kilku narratorów jednocześnie. Akcja wielu jego utworów rozgrywa się w fikcyjnym hrabstwie Yoknapatawpha, będącym synekdochą (pars pro toto) amerykańskiego Południa. \nNa początku kariery pisarskiej Faulkner pisał także wiersze i tłumaczył lirykę Paula Verlaine’a.\nScenariusze.\nPisarz wziął udział w pisaniu scenariuszy filmów Howarda Hawksa \"Wielki sen\" oraz \"Mieć i nie mieć\".\nNagrody.\nWilliam Faulkner otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury za 1949, którą odebrał rok później. Dostał też", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6786", "fragment_id": "180880/1", "subtitle": "", "title": "William Faulkner", "document_id": "180880", "start_index": 1221.0, "parentId": 6786.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10396373271942139}, "uuid": "1a921e50-da37-44ed-bf8b-d5d7133a6b37"}, {"page_content": "Patrick Miller Hemingway (ur. 28 czerwca 1928 w Kansas City) – amerykański pisarz i podróżnik.\nJest drugim synem noblisty w dziedzinie literatury, Ernesta Hemingwaya oraz pierwszym z jego drugą żoną Pauline Pfeiffer. Jako dorosły człowiek często przebywał we Wschodniej Afryce. W 1998 roku napisał na podstawie rękopisu swojego ojca powieść \"To co prawdziwe o świcie\", wydaną w rok później.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1815687", "fragment_id": "881889/0", "subtitle": "", "title": "Patrick Hemingway", "document_id": "881889", "start_index": 0.0, "parentId": 1815687.0, "source": "wikipedia", "score": 0.166549950838089}, "uuid": "0bf157f9-914b-4652-a047-5e6be4e74728"}, {"page_content": "Leicester C. Hemingway (ur. 1 kwietnia 1915 roku w Oak Park, zm. 13 września 1982 roku) – amerykański pisarz.\nNapisał sześć utworów. Debiutował powieścią \"The Sound of The Trumpet\", wydaną w 1953 roku, opisującą jego przeżycia wojenne z Francji i Niemiec. Wydał też w 1961 roku biografię swojego brata-noblisty, Ernesta Hemingwaya. Za pieniądze zarobione na biografii stworzył mikronację New Atlantis na Karaibach, która służyła jako baza dla badaczy morskich. Została zniszczona w huraganie w kilka lat po stworzeniu.\nPod koniec życia cierpiał na cukrzycę typu 2. Zmarł śmiercią samobójczą.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2397310", "fragment_id": "508413/0", "subtitle": "", "title": "Leicester Hemingway", "document_id": "508413", "start_index": 0.0, "parentId": 2397310.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2956283688545227}, "uuid": "760c5ded-5aee-4027-ac04-b082af50eeb6"}]}
{"id": "q_523", "question": "Czy prezydent Franklin Delano Roosevelt uczestniczył w konferencji poczdamskiej w 1945 r.?", "answer": [{"page_content": "Konferencja poczdamska (17 lipca 1945 – 2 sierpnia 1945 w Poczdamie w pałacu Cecilienhof), w niektórych starszych dokumentach również określana jako Konferencja trzech szefów rządów ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii w Berlinie – spotkanie przywódców koalicji antyniemieckiej, tzw. wielkiej trójki.\nW spotkaniu wzięli udział dyktator Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich Józef Stalin oraz prezydent USA Harry Truman, który zastąpił zmarłego w kwietniu Franklina Delano Roosevelta. Trzecim uczestnikiem konferencji był premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill, którego zastąpił od 28 lipca nowy premier tego państwa, Clement Attlee.\nZamiennie stosowana jest też nazwa „konferencja berlińska”, choć określenie to nie jest jednoznaczne. Była to ostatnia z trzech konferencji wielkiej trójki, miała miejsce po konferencji teherańskiej (28 listopada – 1 grudnia 1943) i konferencji jałtańskiej (4–11 lutego 1945).\nCele i postanowienia.\nCelem konferencji było ustalenie: trybu likwidacji skutków II wojny światowej, losów Niemiec, opracowanie traktatów pokojowych i zasad organizacji powojennego świata.\nGłówne postanowienia:\nKonferencja poczdamska ustaliła ukaranie zbrodniarzy hitlerowskich (tzw. proces norymberski), przyjęła radziecki program w kwestiach wschodniej granicy Niemiec.\nW czasie konferencji prezydent Stanów Zjednoczonych Harry Truman i brytyjski minister spraw zagranicznych Ernest Bevin domagali się od Stalina wycofania Armii Czerwonej z Polski (Stalin odmówił).\nKonferencją analogiczną do spotkań wielkiej trójki, ale dotyczącą Dalekiego Wschodu była konferencja kairska (22–26 listopada 1943).\nStanowisko Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej na konferencji poczdamskiej.\nW lipcu 1945 roku Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej wystosował memorandum w kwestii zachodniej granicy Polski, będący punktem odniesienia wobec polskiego stanowiska podczas konferencji poczdamskiej. Wymieniono w nim następujące argumenty przemawiające za zmianami terytorialnymi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25807", "fragment_id": "187973/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja poczdamska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 25807.0, "document_id": "187973", "score": 0.9082931876182556}, "uuid": "0916d4bb-db1a-45ae-b712-3ede08b3aba2"}, {"page_content": "Konferencja jałtańska, także konferencja krymska – przebiegające od 4 do 11 lutego 1945 roku spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki): przywódcy ZSRR Józefa Stalina, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla oraz prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta. Odbyła się w pałacu cesarskim w Liwadii, leżącej na południe od Jałty na Krymie.\nByła to jedna z konferencji wielkiej trójki, miała miejsce po konferencji teherańskiej (listopad–grudzień 1943), a przed konferencją poczdamską (lipiec–sierpień 1945). Wielka trójka odbyła wiele konferencji, jednak na konferencjach teherańskiej, jałtańskiej oraz poczdamskiej zapadły decyzje najwyższej wagi. Miała decydujące znaczenie dla powojennego kształtu Europy.\n \"Osobny artykuł: Deklaracja jałtańska w sprawie Polski.\"\nPonieważ Józef Stalin zaznaczył, że ma problemy z podróżowaniem, na miejsce spotkania \"Wielkiej Trójki\" (Churchill, Roosevelt i Stalin) wybrany został kurort Jałta. Problem polegał jednak na tym, że Jałta podobnie jak cały Krym była zniszczona i spustoszona przez Niemców. Niedogodność tę rozwiązano w ten sposób, iż z Moskwy w 1500 wagonach przywieziono wszystkie potrzebne rzeczy, m.in: meble, pościel, jedzenie i picie oraz szkło niezbędne do naprawy okien. Do zapewnienia bezpieczeństwa \"Wielkiej Trójce\" sprowadzono około 30 tys. żołnierzy Armii Czerwonej. We wszystkich miejscach, w których zamieszkali przedstawiciele delegacji alianckich, Stalin nakazał umieścić urządzenia podsłuchowe. Pomimo że goście przeszukali swoje pokoje, nie zdołali ich wszystkich wykryć. Natomiast dzięki Ludowemu Komisariatowi Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR Stalinowi dostarczono kilka brytyjskich dokumentów dotyczących strategii negocjacyjnej (niektórzy[] twierdzą, że dostarczył mu je tajny agent który identyfikował się inicjałami S.H).\nPostanowienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25733", "fragment_id": "187944/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja jałtańska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "187944", "parentId": 25733.0, "score": 0.5677262544631958}, "uuid": "16aa3be3-d784-4de2-bc3f-625ed42a7e60"}, {"page_content": "Konferencja teherańska – spotkanie przywódców koalicji antyhitlerowskiej (tzw. wielkiej trójki): prezydenta USA Franklina Delano Roosevelta, premiera Wielkiej Brytanii Winstona Churchilla i przywódcy ZSRR Józefa Stalina w Teheranie w dniach 28 listopada – 1 grudnia 1943 roku.\nByła to pierwsza z trzech – poświęconych walce z hitlerowską III Rzeszą – konferencji wielkiej trójki. Po niej odbyły się jeszcze dwie: konferencja jałtańska (luty 1945) oraz konferencja poczdamska (lipiec-sierpień 1945).\nPostanowienia.\nKonferencją analogiczną do spotkań wielkiej trójki, ale dotyczącą Dalekiego Wschodu była konferencja kairska w dniach 22-26 listopada 1943 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14401", "fragment_id": "179703/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja teherańska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "179703", "parentId": 14401.0, "score": 0.7321290373802185}, "uuid": "96498568-b699-44aa-bb95-6ec0e2241a01"}, {"page_content": "Konferencja kairska – pierwsze oficjalne spotkanie przywódców państw alianckich w czasie II wojny światowej, które odbyło się w dniach 22–26 listopada 1943 roku w Kairze w Egipcie. Uczestniczyli w nim: prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin Roosevelt, premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill i generalissimus Republiki Chińskiej Czang Kaj-szek.\nNa konferencji wypracowano wspólną deklarację (26 listopada) traktującą o powojennym ładzie na Dalekim Wschodzie i w rejonie Pacyfiku po osiągnięciu wspólnego zwycięstwa nad Japonią. Dokument zakładał zwrot przejętych lub okupowanych przez Japonię terenów od czasów I wojny światowej. Gwarantował wolność i niepodległość Korei jako suwerennemu państwu oraz zwrot Mandżurii, Tajwanu (wtedy Formoza) i Peskadorów Chinom.\nWażność deklaracji jest podważana przez ruchy niepodległościowe na Tajwanie i jest uznawana często jedynie za \"wiadomość prasową\". Z drugiej strony Chińczycy (kontynentalni) uznają deklarację kairską za prawnie ważny historyczny dokument, ponieważ był zamieszczony w Deklaracji Poczdamskiej i wspomniany podczas zakończenia wojny z Japonią. Z kolei w 1955 roku Churchill, pytany w Izbie Gmin o to, czy Formoza powinna być przekazana Chinom zgodnie z Deklaracją, stwierdził: \"Deklaracja Kairska zawiera jedynie oświadczenia ogólnego użytku\". Dodał, że od tego czasu \"wiele się zmieniło\". Jego minister spraw zagranicznych Anthony Eden powiedział ponadto, że Deklaracja była jedynie wyrażeniem intencji, że Formoza powinna być przekazana Chinom po wojnie, co się nigdy nie wydarzyło.\nAnalogicznymi konferencjami, ale odbytymi z udziałem przywódców Zachodu i Józefa Stalina, były konferencje tzw. wielkiej trójki – konferencja teherańska w 1943 oraz konferencje jałtańska i poczdamska w 1945 roku.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=110573", "fragment_id": "19553/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja kairska", "parentId": 110573.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "19553", "score": 0.40038836002349854}, "uuid": "31eab71c-2923-4302-a20f-302200ddd835"}, {"page_content": "Konferencja w Casablance – tajne rokowania trwające od 14 do 24 stycznia 1943 roku, mające na celu zaplanowanie alianckiej strategii dotyczącej II wojny światowej w Europie. Konferencja odbyła się w hotelu „Anfa” w Casablance. Obecni byli Franklin D. Roosevelt, Winston Churchill, a ze strony francuskiej Henri Giraud, później także Charles de Gaulle.\nJózef Stalin również został zaproszony, ale odmówił przybycia, nie mogąc opuścić kraju w czasie, gdy trwała bitwa stalingradzka. De Gaulle też początkowo odmawiał przybycia, do czasu, gdy Churchill zagroził, że za przywódcę Wolnych Francuzów uzna Girauda. Pod wpływem konferencji Giraud został zresztą współprzewodniczącym Francuskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, któremu wcześnie przewodniczył tylko de Gaulle. W czasie spotkania admirał Ernest King pomimo nieobecności Józefa Stalina stwierdził: \"Położenie geograficzne i zasoby ludzkie Rosji stanowią główny czynnik zapewniający klęskę Niemiec\". \nUstalenia konferencji:\nPrezydent Roosevelt ogłosił wyniki konferencji Amerykanom w przemówieniu radiowym 12 lutego 1943 roku.\nPo niej nastąpiły konferencje: \nw Québecu, moskiewska, kairska, II kairska, teherańska, jałtańska i poczdamska.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=712368", "fragment_id": "846236/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja w Casablance", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 712368.0, "document_id": "846236", "score": 0.2492242157459259}, "uuid": "470d1a9e-d7b9-40bd-930b-27d4ef3d0815"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Broń jądrowa.\"\nAmerykański program budowy bomby jądrowej znany jako Projekt Manhattan rozpoczęto już w 1942 roku z obawy, że III Rzesza zdobędzie tego typu broń jako pierwsza, na polecenie prezydenta Franklina Delano Roosevelta. W pracach nad zbudowaniem bomby brali udział najznakomitsi fizycy, wśród nich wielu noblistów, a program jej opracowania był ówcześnie najdroższym programem naukowo-badawczym w historii, pochłaniając sumę 2 miliardów ówczesnych dolarów. Pierwszy próbny wybuch bomby odbył się 16 lipca 1945 roku na poligonie wojskowym w stanie Nowy Meksyk. Siła rażenia nowej broni zaskoczyła wszystkich naukowców i obserwatorów.\nAtak na Hiroszimę i Nagasaki.\nNa Konferencji poczdamskiej sekretarz wojny Henry Stimson poinformował prezydenta Trumana, że prace nad bombą zostały ukończone i w przeciągu trzech tygodni może zostać zrzucona na jedno z miast japońskich. Brano pod uwagę Hiroszimę, Kokurę lub Niigatę – były to miasta, które do tej pory nie ucierpiały w najmniejszym stopniu od ataków ogniowych. 26 lipca Truman ogłosił tzw. deklarację poczdamską, w której jednoznacznie określił sposób zakończenia wojny – bezwarunkowa kapitulacja cesarstwa. Tego też dnia na wyspę Tinian przybył ciężki krążownik USS „Indianapolis”, przywożąc elementy bomby nazwanej „Little Boy”. Przez dwa dni japoński rząd obradował nad deklaracją. Wreszcie ogłoszono, że Japonia nie zgadza się na postawione warunki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=650360", "fragment_id": "835791/1", "subtitle": "", "title": "Atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki", "document_id": "835791", "start_index": 1824.0, "parentId": 650360.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3655637204647064}, "uuid": "3bde28d9-34b0-4e51-9009-5dc0415be60b"}, {"page_content": "W 1944 roku, Partia Demokratyczna wysunęła kandydaturę Trumana na wiceprezydenta. Spotkało się to ze sprzeciwem jego żony, lecz po nacisku Roosevelta, Truman zgodził się kandydować. Oboje odmówili wówczas przeprowadzenia się do rezydencji wiceprezydentów. Druga dama nie lubiła życia stolicy i trzymała się z dala od plotek i rozgłosu. Gdy 12 kwietnia 1945 roku, zmarł Franklin Delano Roosevelt, Truman został zaprzysiężony na prezydenta, a jego żona została nową pierwszą damą.\nDopóki Eleanor Roosevelt nie opuściła Białego Domu, Trumanowie mieszkali w Blair House. Ze względu na żałobę po zmarłym prezydencie, odbywało się mniej oficjalnych przyjęć i imprez, co odpowiadało nowej pierwszej damie. Bess nie lubiła także konferencji prasowych, które organizowała rzadko – najczęściej odpowiadała pisemnie na pytania do niej skierowane. Biuletyny prasowe i informacyjne były wydawane przez jej sekretarkę, Edith Helm. Pierwsza dama prowadziła księgi wydatków, sprawdzała czystość w Białym Domu, nadzorowała menu i osobiście robiła zakupy. W trakcie kadencji, obowiązki spowodowały, że prezydent coraz mniej czasu spędzał z żoną i rzadziej się jej radził. Informował ją jednak o przebiegu konferencji poczdamskiej i o planach użycia broni atomowej przeciwko Japonii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1226824", "fragment_id": "1123646/1", "subtitle": "", "title": "Bess Truman", "parentId": 1226824.0, "start_index": 1648.0, "document_id": "1123646", "source": "wikipedia", "score": 0.5123127698898315}, "uuid": "defd27e3-6b19-4c0f-ac37-991421bc81fc"}, {"page_content": "Deklaracja jałtańska w sprawie Polski – deklaracja przywódców tzw. wielkiej trójki dotycząca losów powojennej Polski mająca miejsce w czasie konferencji w Jałcie. \nW czasie konferencji w dniach od 4 do 11 lutego 1945 roku przywódcy tzw. wielkiej trójki: Winston Churchill, Franklin Delano Roosevelt i Józef Stalin podjęli decyzję o powojennym losie Polski. Polska miała być państwem niepodległym, silnym i demokratycznym. Ustalono też zasady utworzenia takiego rządu, który uzyska poparcie trzech głównych mocarstw. W jego skład mieli wejść przywódcy z terenu kraju i z zagranicy. Powołana została też międzynarodowa komisja, której zadaniem miało być zreorganizowanie dotychczas działającego rządu tymczasowego. Powołany nowy Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej zobowiązany został do przeprowadzenia wolnych wyborów opartych na głosowaniu powszechnym i tajnym, w których uczestniczyć mieli kandydaci ze wszystkich partii demokratycznych. Po powstaniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej mocarstwa zobowiązały się nawiązać z nim stosunki dyplomatyczne i wymienić ambasadorów.\nW deklaracji przywódcy mocarstw uznali również, że wschodnia granica Polski oparta zostanie na tzw. linii Curzona a na zachodzie i północy otrzyma znaczne przyrosty terytorialne kosztem Niemiec. \nOkreślenie \"Zdrada jałtańska\" używane było przez środowiska emigracyjne, niepodległościowe, a następnie prawicowe w odniesieniu do ustępstw zachodnich aliantów na rzecz ZSRR kosztem Polski dokonanych bez wiedzy Polaków na konferencji teherańskiej (zmiana granicy wschodniej – linia Curzona), jałtańskiej (radziecka strefa wpływów) i poczdamskiej (kompensacja zmiany granic).\nUstalenia konferencji teherańskiej zostały zatajone przed Rządem londyńskim. Sprawa wyszła po konferencji jałtańskiej i od niej wzięła nazwę.\nPojęcie jest rozciągane na podobne działania aliantów np. bierność sojuszników w 1939 roku (dziwna wojna) czy oddanie Czechosłowacji w 1938 roku (układ monachijski)[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2261468", "fragment_id": "443044/0", "subtitle": "", "title": "Deklaracja jałtańska w sprawie Polski", "parentId": 2261468.0, "start_index": 0.0, "document_id": "443044", "source": "wikipedia", "score": 0.2503247857093811}, "uuid": "0e0f1d48-268b-4ced-b9d9-cc40e89f3127"}, {"page_content": "W czasie obrad w San Francisco, III Rzesza przegrywała wojnę w Europie i światowi przywódcy zastanawiali się nad powojenną przyszłością Niemiec. Z tego powodu naciskano na prezydenta USA, by spotkał się z premierem brytyjskim i przewodniczącym Rady Komisarzy Ludowych Związku Radzieckiego, by omówić szczegóły. Truman był zwolennikiem pokojowej okupacji sojuszniczej, demilitaryzacji i denazyfikacji Niemiec, będąc jednocześnie przeciwnikiem planu Morgenthaua. Dla uzgodnienia wspólnego stanowiska państw zwycięskich, zwołano konferencję w Poczdamie, która rozpoczęła się 2 lipca 1945. W trakcie przygotowań do niej, Truman otoczył się ludźmi sprzyjającymi ostremu kursowi wobec ZSRR: admirałem Williamem Leahy’m, sekretarzem obrony Jamesem Forrestalem i nowym sekretarzem stanu Jamesem Byrnesem. W drodze do Poczdamu, delegacja amerykańska ustaliła cztery główne punkty obrad: ustalenia przyszłości Niemiec, reparacji wojennych, realizacje ustaleń konferencji jałtańskiej dotyczących kształtu powojennej Europy oraz podpisanie traktatów pokojowych. Przewodniczącym konferencji został Truman i na początku zawnioskował o powołanie Rady Ministrów Spraw Zagranicznych (amerykańskiego, radzieckiego, chińskiego, francuskiego i brytyjskiego), która miała opracować traktaty pokojowe. Ponadto przedstawił wcześniej uzgodnione przez delegację postulaty, a także chciał przyjęcia Włoch do ONZ. Rada została powołana bez sprzeciwów, natomiast dyskusja o państwach Europy Wschodniej, takich jak Polska, Bułgaria czy Rumunia spowodowała ostry protest strony radzieckiej. Wielka trójka odbyła także naradę w sprawie zakończenia wojny przeciwko Japonii. Jednak głównym tematem obrad pozostała sprawa III Rzeszy. Na konferencjach w Teheranie i Jałcie Roosevelt i Churchill postulowali podział kraju na kilka mniejszych, czemu sprzeciwiał się Stalin, twierdząc że podział wzmoże ruchy nacjonalistyczne i militarystyczne", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10381", "fragment_id": "168040/3", "subtitle": "", "title": "Harry Truman", "source": "wikipedia", "start_index": 4471.0, "document_id": "168040", "parentId": 10381.0, "score": 0.2877303659915924}, "uuid": "2ab9b5ca-f445-49a7-b7bd-12662382f2bf"}, {"page_content": "Zaprzysiężenie na czwartą kadencję miało miejsce 20 stycznia 1945 roku. Od 4 do 11 lutego brał udział w konferencji w Jałcie. Dyskutowano tam o sytuacji III Rzeszy i kształcie powojennego świata. Podjęto decyzję o demilitaryzacji i denazyfikacji Niemiec, rozwiązaniu Wehrmachtu i alianckiej okupacji kraju. Roosevelt stwierdził, że Stany Zjednoczone jako reparacje wojenne przyjmą zamrożone aktywa niemieckie w wysokości około 200 milionów dolarów. W drodze powrotnej z Jałty zatrzymał się w Suezie, gdzie spotkał się z królem Arabii Saudyjskiej Abdem al-Aziz ibn Su’udem, królem Egiptu Farukiem I i cesarzem Etiopii Hajlem Syllasjem I, by omówić m.in. migrację Żydów do Palestyny. Ostatnia kadencja trwała tylko 82 dni.\nZdrowie.\nW sierpniu 1921 roku, przebywając na wakacjach na wyspie Campobello, Roosevelt wpadł do wody w zatoce Fundy. Następnego dnia brał udział w gaszeniu pożaru, a następnie wykąpał się w pobliskim jeziorze. Po powrocie do domu czuł się źle, jednak nie zmienił ubrań. Kolejnego dnia obudził się z silną gorączką, bólami i paraliżem dolnej połowy ciała. Wstępnie lekarze nie potrafili postawić diagnozy, jednak z czasem ustalili, że Roosevelt cierpi na chorobę Heinego-Medina. Cierpiał na silne dolegliwości bólowe, a jego nogi trzeba było umieścić w żelaznych protezach. Dopiero we wrześniu lekarze zgodzili się przetransportować przyszłego prezydenta do szpitala w Nowym Jorku. W grudniu opuścił szpital i przeniósł się do domu. Dzięki rehabilitacji i intensywnym ćwiczeniom udało mu się odzyskać część sprawności, jednakże do końca życia poruszał się na wózku inwalidzkim.\nZarówno prezydent, jak i jego otoczenie, stwarzali pozory, by nie przedstawiać go jako niepełnosprawnego. Fotografowie unikali robienia mu zdjęć na wózku inwalidzkim, a wystąpienia publiczne były wcześniej odpowiednio aranżowane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12577", "fragment_id": "172668/14", "subtitle": "", "title": "Franklin Delano Roosevelt", "parentId": 12577.0, "start_index": 22324.0, "document_id": "172668", "source": "wikipedia", "score": 0.0751112848520279}, "uuid": "d298b4f3-b32c-4d25-b9f3-5715fcca4fa4"}]}
{"id": "q_524", "question": "Jak nazywa się wywiewanie przez wiatr z podłoża (głównie na pustyniach) piasku i pyłu?", "answer": [{"page_content": "Deflacja (rodzaj abrazji eolicznej) – proces polegający na wywiewaniu przez wiatr drobnego materiału skalnego (piasku bądź pyłu). Występuje głównie na pustyniach, wybrzeżach mórz i przedpolach lodowców. Powoduje stopniowe obniżanie się obszaru. Tworzy charakterystyczne formy, takie jak misy deflacyjne, ostańce deflacyjne czy bruk deflacyjny.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189376", "fragment_id": "15505/0", "subtitle": "", "title": "Deflacja (geomorfologia)", "document_id": "15505", "start_index": 0.0, "parentId": 189376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7679519057273865}, "uuid": "4ea5bc7f-a817-4e49-94cf-768fe5a4bea4"}, {"page_content": "Burza piaskowa (burza pyłowo-piaskowa) to zjawisko atmosferyczne wywołane przez silne wiatry związane z wtargnięciem chłodnego powietrza polarnego na ciepłe obszary pustynne i półpustynne lub przez feny napotykające na swojej drodze luźny materiał skalny, zwietrzelinę, piasek i pył.\nBurza piaskowa powstaje zazwyczaj wskutek konwekcji powietrza. Promienie Słońca rozgrzewają piasek, co powoduje podgrzanie mas powietrza znajdującego się bezpośrednio nad nim, co z kolei powoduje wzniesienie się gorącego powietrza, a ruch powietrza powoduje zmianę ciśnienia i powstanie silnego wiatru.\nNajwiększe z burz piaskowych sięgają do 2,5 km wysokości, niektóre z nich są widoczne z kosmosu.\nBurze piaskowe lub pyłowe występują głównie na Wielkich Równinach w Ameryce Północnej, na Półwyspie Arabskim, pustyni Gobi w Mongolii, Saharze oraz innych pustynnych obszarach na świecie.\nBurze piaskowe występują także na Marsie, na skalę znacznie większą niż na Ziemi. Niektóre z marsjańskich burz pokrywają nawet całą planetę i trwają nawet kilkaset dni.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=227593", "fragment_id": "1410600/0", "subtitle": "", "title": "Burza piaskowa", "document_id": "1410600", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 227593.0, "score": 0.6191171407699585}, "uuid": "9ca12f44-083c-4658-be17-03f4022c4293"}, {"page_content": "Samum (z arab. \"samma\" = ‘truć’) – gwałtowny, suchy i gorący południowy wiatr wiejący na pustyniach Afryki Północnej i Półwyspu Arabskiego oraz w ich sąsiedztwie. Samumy wywołują burze pyłowe i piaskowe.\nWystępują najczęściej w okresie od kwietnia do czerwca. Zazwyczaj krótkotrwały, trwa 12-20 minut. Występuje przed nadejściem frontu chłodnego. Niesie bardzo duże ilości piasku i pyłu. W trakcie samumu temperatura silnie wzrasta (do 50 °C), zaś wilgotność spada do około 10%.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9888", "fragment_id": "184151/0", "subtitle": "", "title": "Samum", "parentId": 9888.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184151", "score": 0.4844967722892761}, "uuid": "70533080-4d9c-42e8-be94-0c28cf5caeff"}, {"page_content": "Korazja (rodzaj abrazji eolicznej) – proces polegający na szlifowaniu, żłobieniu, zdzieraniu i wygładzaniu powierzchni skał (podłoża skalnego) wskutek uderzeń ziaren piasku niesionego przez wiatr.\nWiatr podobnie jak woda czy lód, może przenosić okruchy skalne na znaczne odległości. Pył i piasek niesione przez wiatr, szlifują podłoże. Niszczenie powierzchni skalnej poprzez uderzanie w nią ziarnami piasku i okruchami skał nosi nazwę korazji. W wyniku tego zjawiska powstają grzyby skalne. Kiedy zmniejsza się prędkość wiatru, następuje akumulacja niesionego materiału. Wówczas powstają wydmy. W zależności od kształtu dzieli się je na: wydmy paraboliczne oraz barchany.\nSzybszemu niszczeniu ulegają zwietrzałe, mniej odporne partie skał, dzięki czemu pierwotne formy rzeźby przybierają często fantazyjne kształty.\nFormy korazyjne:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100031", "fragment_id": "647615/0", "subtitle": "", "title": "Korazja", "document_id": "647615", "start_index": 0.0, "parentId": 100031.0, "source": "wikipedia", "score": 0.49212855100631714}, "uuid": "ac31c279-e4ab-4ea8-92fb-03142da20807"}, {"page_content": "Procesem erozji eolicznej mającym główny wpływ na działalność niszczącą i akumulacyjną jest działalność transportowa wiatru. Drobne cząstki skalne (piasek) mogą być przez wiatr poruszane, przesuwane, toczone, podrzucane i unoszone. W wyniku tego poruszania zaokrągleniu ulegają ziarna piasku, wywiewany wiatrem piasek może szlifować i ścierać powierzchnie skalne, by w końcu zostać zakumulowanym.\nProcesy eoliczne są jednymi z najbardziej powszechnych procesów morfogenetycznych.\nNajwiększe natężenie występowania procesów eolicznych ma miejsce na obszarach pustynnych i półpustynnych. W innych strefach klimatycznych występują głównie na wybrzeżach morskich oraz na polach poza okresem wegetacyjnym. W wyniku tych procesów powstają nowe formy terenu, jak wydmy (akumulacja eoliczna), grzyby skalne (korazja), czy pokrywy lessowe powstałe przez transport i późniejszą akumulację pyłu pustynnego z pustyń na obszary pozapustynne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170038", "fragment_id": "4437/1", "subtitle": "", "title": "Procesy eoliczne", "document_id": "4437", "start_index": 1455.0, "parentId": 170038.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7821338176727295}, "uuid": "1aed81ca-1c2c-4d17-956e-1079e2399c9d"}, {"page_content": "Procesy eoliczne, erozja eoliczna (wiatrowa) – to określenie wszelkiej działalności wiatru na rzeźbę terenu, jedna z zewnętrznych sił rzeźbotwórczych.\nWarunkiem wystąpienia procesów eolicznych jest obecność w podłożu drobnoziarnistego, luźnego nie utrwalonego przez roślinność, suchego materiału mineralnego oraz osiągnięcie przez wiatr prędkości wystarczającej do jego uruchomienia i przemieszczania.\nW skład procesów eolicznych zalicza się: deflację, transport eoliczny i korazję oraz akumulację eoliczną.\nNa działalność niszczącą erozji eolicznej składają się deflacja, czyli wywiewanie zwietrzałego materiału skalnego (w wyniku tego procesu powstają m.in. rynny deflacyjne, wanny deflacyjne, misy deflacyjne, wydmuszyska, ostańce deflacyjne, bruki deflacyjne), oraz korazja, czyli szlifowanie, ścieranie i żłobienie powierzchni skalnych przez piasek niesiony wiatrem (w wyniku tego procesu powstają m.in. wygłady eoliczne, bruzdy korazyjne, jardangi, graniaki wiatrowe, grzyby skalne, okapy skalne).\nDziałalność akumulacyjna erozji eolicznej objawia się w mikroformach (m.in. zmarszczki eoliczne, języki piaszczyste), mezoformach (wydmy piaszczyste) oraz makroformach (długie i szerokie wały piaszczyste – draa). Pochodzenia eolicznego są także lessy formujące ciągłe pokrywy (płaty) o zróżnicowanej miąższości i wielkości - od izolowanych wysp, poprzez całe mezoregiony (np. Płaskowyż Nałęczowski), aż po rozległe krainy (Chiński Płaskowyż Lessowy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=170038", "fragment_id": "4437/0", "subtitle": "", "title": "Procesy eoliczne", "document_id": "4437", "start_index": 0.0, "parentId": 170038.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26637476682662964}, "uuid": "074b08c3-8b8f-48dc-b436-b1cb4dbe720c"}, {"page_content": "Rzeźba terenu i geomorfologia.\nNa pustyniach przeważa wietrzenie fizyczne ze względu na częste i znaczne wahania temperatury; odgrywa tu istotną rolę silna insolacja na pustyniach gorących i zamróz na pustyniach kontynentalnych. Wietrzenie chemiczne odgrywa mniejsza rolę, a związane jest z oddziaływaniem soli i z działalnością wód epizodycznych; jego rezultatem są skorupy żelaziste i solne, funkcjonujące jako pancerz pustynny (patyna, lakier pustynny). Wobec braku okrywy roślinnej na rzeźbę pustyni duży wpływ ma działalność deflacyjna wiatru, czyli wywiewanie (tworzące m.in. niecki, rynny, wanny i misy deflacyjne, kieszenie, jamy, wydmuszyska, ostańce i bruki deflacyjne) oraz działalność korazyjna, czyli żłobienie, ścieranie i polerowanie powierzchni skalnych przez piasek niesiony przez wiatr (jej wytworem są np. wygłady eoliczne, żłobki i bruzdy korazyjne, graniaki wiatrowe, grzyby i okapy skalne), a także akumulacja eoliczna (tworząca m.in. zmarszczki eoliczne; wydmy, takie jak barchany, wydmy podłużne, wydmy poprzeczne, wydmy paraboliczne, wydmy gwiaździste; wielkie garby piaszczyste draa i in.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1342474", "fragment_id": "1128414/6", "subtitle": "", "title": "Pustynia", "document_id": "1128414", "start_index": 7388.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1342474.0, "score": 0.6141389608383179}, "uuid": "dcd2981d-6ca8-4a93-b523-0ad120fa679b"}, {"page_content": "Nie mylić z: trąba powietrzna, wir powietrzny.\nWir pyłowy, wir piaskowy (ang. \"dust devil\") – zjawisko atmosferyczne z grupy litometeorów, typ wiru powietrznego, stosunkowo krótkotrwałego i raczej niewielkich rozmiarów, powstającego zwykle przy bezchmurnym lub pogodnym niebie (co odróżnia go od trąby powietrznej, która jest związana z chmurami konwekcyjnymi) i przy łagodnym wietrze, najczęściej wczesnym popołudniem. Wąska, wirująca kolumna, ustawiona w osi w przybliżeniu pionowej, staje się widoczna w wyniku zasysania cząstek pyłu, piasku lub fragmentów roślinności.\nTypowy wir pyłowy tworzy się nad silnie nagrzaną przez słońce powierzchnią gruntu. Ziemia jest najmocniej nagrzana w przybliżeniu między godzinami: 12.30 a 14.00, gdy kąt wysokości słońca jest duży. Ciepło jest przekazywane do atmosfery, przez co w pobliżu powierzchni gruntu tworzy się wysoce niestabilna warstwa powietrza. Uwolnienie zmagazynowanej w tej warstwie energii prowadzi do powstawania pióropuszy termicznych szybko wznoszącego się powietrza. Słaby wiatr sprzyja zainicjowaniu rotacji w takich miejscach, co prowadzi do powstania wiru.\nNiestabilność przypowierzchniowej warstwy powietrza (lub innej mieszaniny gazów) zależy od wartości intensywności pionowego kontrastu temperatury, a nie samej temperatury, dlatego wiry pyłowe mogą wystąpić także przy stosunkowo niskich temperaturach (np. na Marsie, gdzie temperatury są znacznie niższe niż na Ziemi).\nWiększość wirów pyłowych istnieje od kilku sekund do około pięciu minut. W rzadkich przypadkach mogą trwać ponad godzinę. Rekordowy wir o wysokości ok. 750 m przetrwał siedem godzin i przebył dystans 64 km po słonych równinach w zachodnim Utah. Największe wiry mogą osiągać wysokość nawet 1500 metrów i szerokość kilkuset metrów, ale większość nie przekracza 30 metrów wysokości. Wiatr w wirze o przeciętnej intensywności osiąga prędkość ok. 40 km/h, a najsilniejszych zjawiskach może przekraczać 80 km/h.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1254544", "fragment_id": "1103135/0", "subtitle": "", "title": "Wir pyłowy", "parentId": 1254544.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1103135", "source": "wikipedia", "score": 0.376986026763916}, "uuid": "904634c8-4cbb-4da5-8c57-cc9611f2092c"}, {"page_content": "Pustynia polarna, pustynia chłodna – obszar znajdujący się pod wpływem surowego klimatu polarnego, cechujący się ubóstwem roślinności i jej małym pokryciem. Pustynie te kształtują się w strefie peryglacjalnej pomiędzy obszarami przykrytymi przez lodowce i strefą tundry właściwej. Pustynie polarne na półkuli północnej określane są jako pustynie arktyczne lub tundra arktyczna, na półkuli południowej jako tundra antarktyczna (w odróżnieniu od subantarktycznej). W klasyfikacjach biogeograficznych pustynie polarne uznawane są za jeden z wariantów tundry o skrajnie ubogim świecie żywym, zdominowanym przez morskie ptaki i ssaki. Ze względu na długotrwałe mrozy, bardzo małe opady, trwanie okresu wegetacyjnego nie dłużej niż 6 tygodni – utrzymują się tu tylko porosty, drobne skupienia mchów i nieliczne gatunki roślin naczyniowych. \nWarunki geograficzno-klimatyczne i edaficzne.\nPustynie polarne cechują się długą i mroźną zimą oraz krótkim i chłodnym latem. Temperatury dodatnie występują przez okres od kilkunastu do ok. 50 dni w ciągu roku, przy czym średnia temperatura rzadko przekracza +5 °C. Roczna suma opadów nie przekracza 300 mm, jednak do dużej wilgotności powietrza przyczyniają się niskie temperatury. Proces glebotwórczy tu praktycznie nie występuje. W odróżnieniu od pustyń zwrotnikowych brak tu rozległych pól wydmowych, co tłumaczone jest brakiem odpowiednio dużych źródeł piasku. Silne wiatry powodują powszechnie występujące tu procesy wywiewania i ścierania, szlifując wychodnie skalne i głazy. Strefa ta jest głównym źródłem pyłów eolicznych, przenoszonych i składanych jako less na różnych obszarach. Lokalnie w strefie pustyń polarnych powstają rozległe połacie eolicznych piasków pokrywowych.\nWystępowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3465131", "fragment_id": "938803/0", "subtitle": "", "title": "Pustynia polarna", "document_id": "938803", "start_index": 0.0, "parentId": 3465131.0, "source": "wikipedia", "score": 0.248135045170784}, "uuid": "4a899046-3d36-464b-b189-8b1aaa79d206"}, {"page_content": "Ostaniec deflacyjny – pagórek o stromych stokach, powstały w wyniku nieregularnego wywiewania piasków lub pyłów. Na nierówne wywiewanie ma wpływ obecność roślinności lub występowanie bardziej odpornych skał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602437", "fragment_id": "806430/0", "subtitle": "", "title": "Ostaniec deflacyjny", "document_id": "806430", "start_index": 0.0, "parentId": 602437.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17754040658473969}, "uuid": "8c55a9cc-2513-4891-9a8b-52a6553b4f7d"}]}
{"id": "q_525", "question": "Z jakiej dynastii wywodził się Zygmunt Stary?", "answer": [{"page_content": "Zygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467 w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 w Krakowie) – od roku 1506 wielki książę litewski, od 1507 do 1548 roku król Polski. Był przedostatnim z dynastii Jagiellonów. Na tronie polskim zasiadł po śmierci swego brata Aleksandra Jagiellończyka. Był przedostatnim z sześciu synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, ojcem m.in. Zygmunta II Augusta. Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zápolyą (1512), a po jej śmierci z Boną z rodu Sforzów (1518).\nElekcja i koronacja.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nPo śmierci króla Aleksandra Jagiellończyka Zygmunt udał się do Wilna, gdzie wbrew postanowieniom unii mielnickiej z 1501 roku, która zakładała wspólną elekcję polsko-litewską, został przez litewską radę wielkoksiążęcą 13 września 1506 roku obrany i 20 października 1506 roku wyniesiony na tron litewski. 8 grudnia 1506 roku na sejmie piotrkowskim Zygmunt został obrany przez Senat na króla polskiego, przybył z Wilna do Krakowa 20 stycznia 1507 i został koronowany 24 stycznia 1507 roku w katedrze na Wawelu przez prymasa Polski abpa Andrzeja Boryszewskiego.\nW lutym 1507 roku nakłonił sejm litewski do przyjęcia uchwały o gotowości do wojny z Wielkim Księstwem Moskiewskim. Dwuletnia wojna litewsko-moskiewska (1507–1508) umocniła litewski stan posiadania na wschodzie.\nPolityka wewnętrzna.\n \"Osobne artykuły: Statut Ormian lwowskich i Wojna kokosza.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44918", "fragment_id": "656242/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt I Stary", "document_id": "656242", "start_index": 0.0, "parentId": 44918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6015321016311646}, "uuid": "c6e55a04-6d73-4576-aab1-678e8398a087"}, {"page_content": "Zygmunt (ur. 26 lipca 1439 r. w Straubing, zm. 1 lutego 1501 r. na zamku Blutenburg) – książę Bawarii-Monachium od 1460 r. do 1467 r. (do 1463 r. z bratem Janem IV, później z bratem Albrechtem IV Mądrym), książę Bawarii-Dachau od 1467 r., z dynastii Wittelsbachów.\nZygmunt był trzecim (a drugim spośród tych, którzy przeżyli ojca) synem księcia Bawarii-Monachium Albrechta III i Anny, córki Eryka z Brunszwiku-Grubenhagen. Po śmierci ojca objął rządy w Monachium wraz z najstarszym bratem Janem IV. Gdy ten ostatni zmarł bezpotomnie już w 1463 r., Zygmunt nie objął samodzielnych rządów – jego współrządcą został przeznaczony wcześniej do stanu duchownego jeden z młodszych braci, Albrecht IV Mądry. Już wkrótce w 1467 ustąpił mu całkiem rządy w Monachium, zatrzymując jedynie niewielką część księstwa z Dachau.\nBył mecenasem sztuki; ufundował nową katedrę w Monachium (gdzie później został pochowany) oraz rozbudował zamek Blutenburg.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1915436", "fragment_id": "373138/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt (Bawaria)", "document_id": "373138", "start_index": 0.0, "parentId": 1915436.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1922837495803833}, "uuid": "d60a0957-3f1d-4366-9c3e-4ca357b6fd54"}, {"page_content": "Zygmunt I Święty, święty Zygmunt (ur. po 472 roku w Lyonie, zm. 1 maja 523 roku w Saint-Peravy-la-Colombe) – król Burgundów w latach 516–523, święty Kościoła katolickiego, męczennik.\nŻyciorys.\nZygmunt był synem Gundobada, króla Burgundów. Zapewne jeszcze za życia ojca rządził częścią państwa, jednak nie wiadomo w jakim zakresie, ani którym terytorium. Był arianinem, ale po 501 roku – pod wpływem nauk Awita, biskupa Vienne – przeszedł na katolicyzm. Znakiem nawrócenia stał się ufundowany w roku 515 klasztor św. Maurycego w Agaune. Po śmierci ojca, w roku 516 został samodzielnym władcą.\nPo śmierci pierwszej żony, córki króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego, ożenił się powtórnie. Spowodowało to ostry konflikt między synem Zygmunta z pierwszego małżeństwa, Sigerykiem, a macochą. Według Grzegorza z Tours, nowa królowa oskarżyła pasierba o spisek, zamiar zamordowania ojca i chęć sięgnięcia po władzę nad całym krajem. W roku 522 Sigeryk wywołał awanturę na dworze, gdy ujrzał macochę w sukni swojej matki. Podenerwowany Zygmunt – według przekazu Grzegorz z Tours – za radą żony kazał dosypać synowi do wina środek nasenny. Kiedy Sigeryk zasnął, król polecił dwóm sługom obwiązać jego szyję serwetą, ciągnąć jej końce w przeciwnych kierunkach i udusić go. Czyn ten wywołał wielkie oburzenie w Burgundii, a Zygmunt musiał odbyć publiczną pokutę. Wyruszył na pielgrzymkę do klasztoru świętego Maurycego. Tam spędził wiele miesięcy poszcząc i modląc się. Dopiero wobec zbliżającej się wojny powrócił na dwór w Lyonie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=697451", "fragment_id": "818154/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt I Święty", "parentId": 697451.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "818154", "score": 0.118135005235672}, "uuid": "e2a2f425-211c-418a-bc82-ce9465cb411c"}, {"page_content": "\"'Zygmunt Luksemburski\"' (ur. 14 lub 15 lutego 1368 w Norymberdze, zm. 9 grudnia 1437 w Znojmie) – elektor (margrabia) brandenburski od 1378, \"iure uxoris\" król węgierski od 1387, niemiecki od 1410 (do 1411 w opozycji do Jodoka z Moraw. Po śmierci Jodoka, wybrany na króla 21 lipca 1411, ale koronowany 8 listopada 1414), książę Luksemburga od 1419, król włoski od 1431, cesarz rzymski od 1433, król czeski od 1419 (objął władzę w 1436).\nTrzeci i ostatni cesarz z dynastii luksemburskiej. Drugi syn cesarza Karola IV Luksemburskiego oraz jego czwartej żony – Elżbiety Pomorskiej. Prawnuk Kazimierza III Wielkiego, króla Polski. Przyrodni brat Wacława IV, króla Czech i Niemiec.\nOcena rządów.\nOcena panowania tego władcy pozostaje wciąż gorącym tematem dyskusji wielu historyków – są wśród nich tacy, którzy wychwalają postawę Zygmunta jako obrońcy chrześcijaństwa – władcy, który pragnął zjednoczyć świat chrześcijański, aby ten mógł skuteczniej przeciwstawić się naporowi potęgi muzułmańskiej, jak również narastającym ruchom heretyckim wewnątrz samego chrześcijaństwa (husyci). Oponenci nie negują tego poglądu, zarzucają jednak Zygmuntowi Luksemburskiemu wykorzystywanie religijnych instrumentów dla realizacji planów dynastycznych domu luksemburskiego. Niektórzy krytycy opierają swą krytykę właśnie na potępieniu prześladowań religijnych, których dopuszczał się Zygmunt Luksemburski (m.in. krucjaty i prześladowania husytów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15990", "fragment_id": "175991/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt Luksemburski", "document_id": "175991", "start_index": 0.0, "parentId": 15990.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15384824573993683}, "uuid": "3f3038f2-23a2-490f-9478-04cc991fde8a"}, {"page_content": "Ostatecznie do 1436 Zygmunt wziął górę, gdy na jego stronę przeszło umiarkowane, husyckie ugrupowanie utrakwistów, które razem z wojskami cesarskimi rozbiło radykalnych taborytów w bitwie pod Lipanami. Zygmunt zmarł w 1437, był ostatnim czeskim władcą z dynastii Luksemburgów. Władzę w Czechach po nim objął zięć Albrecht II Habsburg, także król niemiecki i węgierski, zmarł jednak szybko w 2 lata później. Po okresie władzy landfrydów (tj. lokalnych konfederacji stanów mających zapewnić pokój), w 1453 koronowano na króla Czech syna Albrechta, Władysława Pogrobowca, jednak ten w 1457 zmarł wcześnie w wieku 17 lat. Rok później królem został wybrany były regent, przywódca utrakwistów, Jerzy z Podiebradów i panował do 1471. Husycki król przez cały okres rządów był w konflikcie z papiestwem i katolicką opozycją zgrupowaną wokół możnowładców z Rożemberku i Sternberku oraz miasta Wrocławia. Opozycja wybrała katolickiego antykróla w osobie władcy węgierskiego Macieja Korwina. Jego elekcji dokonano w morawskim Ołomuńcu. Wznawiana co jakiś czas wojna domowa między władcami toczyła się ze zmiennym szczęściem. Maciej, któremu z Czarną Armią udało się opanować jedynie Morawy, Śląsk i Łużyce, nigdy nie został ukoronowany w Pradze.\nKrólestwo Jagiellonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752785", "fragment_id": "807301/16", "subtitle": "", "title": "Historia Czech", "source": "wikipedia", "start_index": 20603.0, "document_id": "807301", "parentId": 752785.0, "score": 0.06008145213127136}, "uuid": "b8e76bf8-2ceb-4952-bf3c-5994e18d0dbe"}, {"page_content": "Zygmunt (ur. 31 stycznia 1632, zm. 14 lipca 1664) – baron legnicki, syn piastowskiego księcia Jana Chrystiana i jego drugiej małżonki Anny Jadwigi von Sitzsch.\nŻyciorys.\nImię barona nawiązywało najprawdopodobniej do dynastii Hohenzollernów, pojawiło się wśród Piastów legnicko–brzeskich po raz pierwszy. 1 października 1659 w Osieku Zygmunt poślubił baronównę Ewę Eleonorę von Bibran und Model, córkę barona Henryka. Małżeństwo barona legnickiego pozostało bezpotomne, a po śmierci męża Eleonora wyszła za mąż za Jana Fryderyka von Maltzahn. Zygmunt Piastowicz został najprawdopodobniej pochowany w Osieku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2150446", "fragment_id": "456852/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt legnicki", "document_id": "456852", "start_index": 0.0, "parentId": 2150446.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09096719324588776}, "uuid": "810ebbbc-cb6c-4aa7-b32d-6f78c612f3b1"}, {"page_content": "Ostatecznie do 1436 Zygmunt wziął górę, gdy na jego stronę przeszło umiarkowane, husyckie ugrupowanie utrakwistów, które razem z wojskami cesarskimi rozbiło radykalnych taborytów w bitwie pod Lipanami. Zygmunt zmarł w 1437, był ostatnim czeskim władcą z dynastii Luksemburgów. Władzę w Czechach po nim objął zięć Albrecht II Habsburg, także król niemiecki i węgierski, zmarł jednak szybko w 2 lata później. Po okresie władzy landfrydów (tj. lokalnych konfederacji stanów mających zapewnić pokój), w 1453 koronowano na króla Czech syna Albrechta, Władysława Pogrobowca, jednak ten w 1457 zmarł wcześnie w wieku 17 lat. Rok później królem został wybrany były regent, przywódca utrakwistów, Jerzy z Podiebradów i panował do 1471. Husycki król przez cały okres rządów był w konflikcie z papiestwem i katolicką opozycją zgrupowaną wokół możnowładców z Rożemberku i Sternberku oraz miasta Wrocławia. Opozycja wybrała katolickiego antykróla w osobie władcy węgierskiego Macieja Korwina. Jego elekcji dokonano w morawskim Ołomuńcu. Wznawiana co jakiś czas wojna domowa między władcami toczyła się ze zmiennym szczęściem. Maciej, któremu z Czarną Armią udało się opanować jedynie Morawy, Śląsk i Łużyce, nigdy nie został ukoronowany w Pradze.\nOkres Jagielloński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5336801", "fragment_id": "352505/3", "subtitle": "", "title": "Kraje Korony Czeskiej", "document_id": "352505", "start_index": 3536.0, "parentId": 5336801.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0594433918595314}, "uuid": "7f429940-b78d-45c5-8820-400960b45cad"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Galeria\nZygmunt III Waza, szw. \"Sigismund\" (ur. 20 czerwca 1566 w Gripsholm, zm. 30 kwietnia 1632 w Warszawie) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1587–1632 oraz król Szwecji (panował w latach 1592–1599, zachował tytuł do śmierci w 1632) z dynastii Wazów. W latach 1592–1599 głowa unii polsko-szwedzkiej. Syn króla szwedzkiego Jana III Wazy i królewny polskiej Katarzyny Jagiellonki, po kądzieli wnuk króla Zygmunta Starego i królowej Bony. Ojciec królów polskich Władysława IV i Jana Kazimierza. Za panowania Zygmunta III Rzeczpospolita osiągnęła swój największy obszar.\nCharakterystyka postaci.\nZygmunt III Waza był wszechstronnie wykształcony, biegle władał pięcioma językami, w tym językiem polskim. Przyszły król już za młodu był człowiekiem ogromnie poważnym i pełnym monarszej godności, stronił od biesiad. Zygmunt III Waza odznaczał się pracowitością, pobożnością oraz wewnętrzną dyscypliną. Dzień zaczynał od wysłuchania dwóch mszy świętych. Do końca życia pamiętał o codziennym odmawianiu brewiarza i godzinek. Był dobrym gospodarzem, trzykrotnie zwiększył dochody skarbu królewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31966", "fragment_id": "180226/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt III Waza", "parentId": 31966.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180226", "source": "wikipedia", "score": 0.11838620901107788}, "uuid": "91766103-7979-4e1d-800e-3e6c4cd08981"}, {"page_content": "Zygmunt Habsburg: Zygmunt Habsburg, zwany również Zygmunt von Österreich lub Zygmunt der Münzreiche (ur. 26 października 1427 w Innsbrucku, zm. 4 marca 1496 tamże) – arcyksiążę Austrii, regent Tyrolu i Austrii Przedniej, kolejny władca Tyrolu z dynastii Habsburgów.\nZygmunt należał do leopoldyńskiej linii Habsburgów. Był synem księcia Fryderyka IV Habsburga i jego drugiej żony księżniczki Anny Brunszwickiej z Getyngi (1390–1432), córki księcia Fryderyka Brunszwickiego i jego żony księżniczki Anny saskiej z Saksonii-Wittenbergi.\nPierwotnie miał zawrzeć związek małżeński z francuską księżniczką Radegundą, ale ta zmarła w 1445, zanim małżeństwo zostało zawarte. 12 lutego 1449 w Innsbrucku ożenił się z księżniczką Eleonorą Szkocką (1431–1480), młodszą od niego o 4 lata, córką króla Jakuba I króla Szkocji i jego żony Joanny Beaufort. Eleonora zmarła jednak podczas porodu, wraz z dzieckiem – Wolfgangiem 20 listopada 1480. Zwraca uwagę – jak na tamte czasy – bardzo późny wiek Eleonory, która liczyła wówczas 49 lat.\nCztery lata później Zygmunt ożenił się więc po raz drugi. Mając 57 lat, 24 lutego 1484, pojął za żonę 16-letnią księżniczkę Katarzyną Saską (1468–1524), córkę księcia Saksonii Albrechta Odważnego i jego żony księżniczki Zdenki z Podiebradów. Małżeństwo pozostawało bezdzietne. Podobno jednak Zygmunt posiadał liczne potomstwo nieślubne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1626662", "fragment_id": "666873/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt Habsburg", "parentId": 1626662.0, "start_index": 0.0, "document_id": "666873", "source": "wikipedia", "score": 0.13496094942092896}, "uuid": "cbbf8f4d-409a-484b-826f-5872179c0427"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Zygmunt August”. Zobacz też: Zygmunt August (dramat).\nZygmunt II August (ur. 1 sierpnia 1520 w Krakowie, zm. 7 lipca 1572 w Knyszynie) – wielki książę litewski od 1529 r., król Polski od 1530 r. (do 1548 r. koregent); ostatni dziedziczny wielki książę Litwy, syn Zygmunta I Starego i Bony Sforzy, ostatni męski przedstawiciel dynastii Jagiellonów.\nZ jego inicjatywy Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie na mocy Unii lubelskiej połączono w jedno państwo, Rzeczpospolitą Obojga Narodów.\nTytuł.\nZygmunt August z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, a także książę ziem: krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, kijowskiej, ruskiej, wołyńskiej, pruskiej, mazowieckiej, podlaskiej, chełmińskiej, elbląskiej, pomorskiej, żmudzkiej, inflanckiej etc. pan i dziedzic. (łac. \"Sigismundus Augustus Dei gratia rex Poloniae, magnus dux Lithuaniae, nec non terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Kijoviae, Russiae, Woliniae, Prussiae, Masoviae, Podlachiae, Culmensis, Elbingensis, Pomeraniae, Samogitiae, Livoniae etc. dominus et haeres.\").\nPanowanie.\nMałżeństwa Zygmunta II Augusta.\nZygmunt II August urodził się 1 sierpnia 1520 r. w Krakowie jako pierwszy i jak się później okazało, jedyny żyjący i urodzony w legalnym małżeńskim związku syn króla Zygmunta I Starego i jego drugiej żony Bony Sforzy, księżnej Bari. Od 1529 r. rezydował w Wilnie jako wielki książę Litwy. 20 lutego 1530 r. arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski Jan Łaski koronował go \"vivente rege\" w katedrze wawelskiej na króla Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19637", "fragment_id": "170530/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt II August", "document_id": "170530", "start_index": 1.0, "parentId": 19637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2590668499469757}, "uuid": "971c941a-7d2a-4859-ab77-cd1c6b38eb3e"}]}
{"id": "q_526", "question": "Czy cedry to drzewa iglaste?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCedr (\"Cedrus\" Trew) – rodzaj długowiecznych drzew z rodziny sosnowatych. W zależności od ujęcia systematycznego wyróżnia się od dwóch do czterech gatunków. Cedry występują w rejonach górskich Afryki Północnej i Azji Zachodniej w trzech obszarach rozdzielonych znacznymi dysjunkcjami. Rosną w górskich lasach na wysokościach od 1100 do ok. 3000 m n.p.m. Ze względu na niewielkie areały i eksploatację status gatunku zagrożonego ma cedr atlaski, a cedr libański jest gatunkiem narażonym. Cedry są źródłem bardzo cenionego drewna, sadzone są także jako drzewa ozdobne.\nNazwa naukowa rodzaju jest jego nazwą łacińską jeszcze ze Starożytności, przy czym wówczas oznaczała zarówno te drzewa, jak i ich drewno oraz drewno innych drzew iglastych.\nRozmieszczenie geograficzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79780", "fragment_id": "646841/0", "subtitle": "", "title": "Cedr", "document_id": "646841", "start_index": 0.0, "parentId": 79780.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9841824173927307}, "uuid": "e6667f56-8d37-49a1-be32-99d4af342601"}, {"page_content": "Jednym z pierwszych był również \"Archaeopteris\", wyewoluował na Ziemi około 370 milionów lat temu. W miarę jego rozprzestrzeniania na Ziemi pojawiły się spore ilości tlenu, co pomogło w kolonizacji planety innym organizmom. W karbonie, dzięki ciepłemu i wilgotnemu klimatowi zaczęły rozwijać się gęste lasy złożone z Lepidodendronów, a u schyłku okresu pojawiły się pierwsze nagonasienne. W okresie trwania ery mezozoiku, podczas drastycznych zmian klimatycznych, najlepiej dostosowały się drzewa iglaste i miłorzęby. Pierwsze drzewa okrytonasienne wyewoluowały w okresie kredy. W trzeciorzędzie drzewa skolonizowały niemal wszystkie lądy, pojawiły się dęby, brzozy, cedry, klony, lipy. W okresie zlodowaceń na terenie dzisiejszej Europy wymarło wiele gatunków drzew, przez co nasza flora jest uboższa niż np. amerykańska, której pomogły uwarunkowania topograficzne.\nZastosowanie.\nDrzewa odgrywają dużą rolę w życiu człowieka, dostarczają m.in. jeden z materiałów budowlanych, jakim jest drewno, a także takie substancje jak żywica lub kauczuk. Drewno wykorzystywane jest również jako materiał opałowy dostarczający energii cieplnej. Jednym z powszechnych zastosowań jest również produkcja papieru. Pewne części niektórych drzew mogą być wykorzystywane w celach spożywczych – przede wszystkim owoce, ale także kora (cynamonowiec), liście (herbata), nasiona (kawa), a nawet kwiaty (goździkowiec). Stosuje się je także w ziołolecznictwie, np. liście brzozy lub orzecha włoskiego, kora wierzby czy kwiaty lipy.\nDrzewa zapobiegają erozji i łagodzą wpływ pogody na ekosystem pod koroną drzew.\nRodzaje drzew rodzime w Polsce.\nLiściaste:\nIglaste:\nNajwyższe drzewa.\nNa świecie:\nW Polsce:\nNajstarsze drzewa.\nNa świecie:\nW Polsce:\nDokładny wiek bardzo starych drzew jest trudny do ustalenia, gdyż często wewnętrzna część pnia jest spróchniała.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9980", "fragment_id": "184218/5", "subtitle": "", "title": "Drzewo", "document_id": "184218", "start_index": 7219.0, "parentId": 9980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4152359366416931}, "uuid": "4d80c8ca-2f1b-4c13-aedd-6d0158fabe57"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nSosna syberyjska (\"Pinus sibirica\" Du Tour) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych (\"Pinaceae\"). Nazywana także limbą syberyjską lub cedrem syberyjskim. Występuje w Azji – od 58°E w górach Ural na wschód do 126°E w Paśmie Stanowym w południowej Jakucji, oraz od miasta Igarka na 68°N w dolinie dolnego Jeniseju, na południe do 45°N w centralnej Mongolii. Obszar ten obejmuje chińskie prowincje: Heilongjiang, Mongolia Wewnętrzna, Sinciang.\nBiologia i ekologia.\nDrzewo iglaste, wolno rosnące, dożywa ok. 629 lat (Mongolia). Nasiona wytwarza późno, pomiędzy 15 a 25 rokiem życia, a egzemplarze zacienione nawet dopiero w wieku ok. 50 lat. Pylenie w kwietniu, nasiona dojrzewają we wrześniu i październiku następnego roku. Jedna wiązka przewodząca i 3 kanały żywiczne w liściu, przekrój poprzeczny prawie trójkątny.\nNa północnych obszarach zasięgu rośnie na nizinach o żyznych, glinianych glebach, dobrze nawodnionych. Schodząc na południe porasta bardziej górzyste obszary, dochodząc do wysokości 1000–2400 m n.p.m. Tworzy jednogatunkowe drzewostany lub mieszane ze świerkiem syberyjskim (\"Picea obovata\") i jodłą syberyjską (\"Abies sibirica\") (tajga). Lubi miejsca nasłonecznione. Odporna na niskie temperatury i silne wiatry.\nNasiona roznoszone są głównie przez ptaki, najczęściej przez orzechówkę (\"Nucifraga caryocatactes\").\nSystematyka i zmienność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80295", "fragment_id": "643113/0", "subtitle": "", "title": "Sosna syberyjska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "643113", "parentId": 80295.0, "score": 0.07881110906600952}, "uuid": "5d58889a-3a3a-426f-807a-4a5fd98565d9"}, {"page_content": "Las świetlisty – las występujący w klimacie podzwrotnikowym. Lasy te odznaczają się wysoką przejrzystością (duże odległości między poszczególnymi drzewami). Składają się z drzew zarówno liściastych, jak i iglastych, zrzucających liście w czasie suszy. Najczęściej składają się z dębów korkowych, cedrów, pinii, sosen, cyprysów.\nTypowym przykładem są australijskie eukaliptusy, które ustawiają pionowo swoje blaszki liściowe, co mimo zwartego drzewostanu powoduje, że dno lasu jest całkowicie prześwietlone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486828", "fragment_id": "1562180/0", "subtitle": "", "title": "Las świetlisty", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1562180", "parentId": 486828.0, "score": 0.34986406564712524}, "uuid": "3c8e366e-827f-4f7e-a494-8ec21bf8ba7f"}, {"page_content": "Bursztyn bałtycki („bałtyckie złoto”) – odmiana bursztynu, będąca sukcynitem powstałym w eocenie, występująca w rejonie Bałtyku. Jak wszystkie bursztyny jest naturalną substancją organiczną, żywicą kopalną.\nŻywica wydostawała się ze zranień, pęknięć pni i gałęzi drzew, tworząc nacieki, określane mianem sopli lub kropli. Żywica gromadziła się również bezpośrednio pod korą lub wewnątrz pnia, tworząc formy podkorowe. Mówi się o dwóch przyczynach intensywnego żywicowania: po pierwsze, drzewa broniły się, osłaniając zranienia, blokując dostęp wirusom i grzybom pasożytniczym. Po drugie, mogła być to reakcja drzew na zachodzące zmiany klimatu, znaczne wahania temperatury i wyjątkową aktywność wulkaniczną. Żywica przetrwała do naszych czasów w formach dokumentujących sposób jej powstawania i przemieszczania.\nDrzewo macierzyste bursztynu bałtyckiego.\nGatunek drzewa, którego żywica zrodziła bursztyn bałtycki, nie jest jednoznacznie ustalony. Najczęściej w literaturze wskazywany jest \"Pinus succinifera\" (tj. „drzewo bursztynodajne”. rodzina sosnowatych). Nowsze badania wskazują jednak na \"Pseudolarix wehri\" z rodzaju modrzewników lub na drzewa z rodziny sośnicowatych (\"Sciadopityaceae)\". Prowadzone od wieków badania dowodzą, że bursztyn bałtycki jest żywicą drzew iglastych, ale gatunek drzew macierzystego pozostaje tajemnicą, nie można wykluczyć także cedru i araukarii. Około 49 mln. lat temu lasy bursztynonośne porastały lądy otaczające pre_Morze Północne, które wkroczyło w późnym eocenie na obszar Europy Środkowo-Wschodniej, a wycofało się w późnym oligocenie. Na podstawie inkluzji roślin znalezionych w bursztynie rekonstruuje się las eoceński. \nWłaściwości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=556820", "fragment_id": "1588475/0", "subtitle": "", "title": "Bursztyn bałtycki", "parentId": 556820.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1588475", "score": 0.08419522643089294}, "uuid": "1f84a78f-c82f-468e-9538-fec875f6a44c"}, {"page_content": "Drewno ma intensywny czerwonobrązowy kolor, jest lekkie, silnie aromatyczne i odporne na gnicie. Cenione bardzo było już w Starożytności drewno cedrów libańskich. 2600 lat p.n.e. władający Egiptem Snofru wykorzystywał ogromne ilości tego drewna do budowy statków i budowli. Także uznaje się, że z tego gatunku zbudowano Pierwszą Świątynię Jerozolimską w X w. p.n.e. Intensywna eksploatacja cedrów libańskich doprowadziła do radykalnego zmniejszenia powierzchni lasów z tym gatunkiem. Podobny los spotyka cedr atlaski stanowiący bardzo istotne źródło trwałego, bardzo cenionego drewna w Afryce Północnej. Z powodu intensywnej eksploatacji w ciągu XX wieku powierzchnia lasów z cedrem atlaskim w Maroku uległa zmniejszeniu o ponad połowę. Cedr himalajski odgrywa podobną rolę jak gatunki śródziemnomorskie jako źródło cenionego drewna w Pakistanie i północno-zachodnich Indiach. Drewno cedrowe wykorzystywane jest jako konstrukcyjne, także w meblarstwie i do innych zastosowań. Z odpadów drzewnych cedru himalajskiego pozyskuje się olejek wonny. \nRoślina ozdobna: Cedry są często uprawiane jako drzewa ozdobne w krajach o łagodnym klimacie. Już w pierwszej połowie XVII wieku w Wielkiej Brytanii zwłaszcza uprawiano cedry libańskie. W I połowie XIX wieku cedr atlaski został rozpowszechniony jako ozdobny w Europie Zachodniej (z powodu wrażliwości na mróz nie jest uprawiany w jej części wschodniej i północnej). Cedr himalajski jako najbardziej wrażliwy z cedrów na późne przymrozki uprawiany jest jako ozdobny tylko na obszarach o bardzo łagodnym klimacie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79780", "fragment_id": "646841/3", "subtitle": "", "title": "Cedr", "document_id": "646841", "start_index": 3506.0, "source": "wikipedia", "parentId": 79780.0, "score": 0.3416212797164917}, "uuid": "4ab6a031-28d9-47fa-97d4-213ef2fa1f37"}, {"page_content": "W 1990 roku z inicjatywy Białoruskiego Frontu Ludowego „Odrodzenie”, Towarzystwa „Martyrologium Białorusi” i pisarza Wasila Chomczanki wybudowano kapliczkę poświęconą ofiarom OGPU i NKWD. Dwumetrowy znak pamięci, zaprojektowany przez Uładzimira Slabodczikaua, wykonany jest z drewna, z czteroramiennym krzyżem pośrodku. W 2017 r. podczas wizyty na Białorusi, hołd ofiarom oddał wicemarszałek Sejmu RP Ryszard Terlecki. \nWedług historyka Ihara Kuzniacoua w Komarowskim Lesie rozstrzelano wielu Polaków. Z ustaleń historyków wynika, że 57% zamordowanych oskarżono w tzw. sprawach agentów obcych wywiadów, z czego 74% tych agentów zakwalifikowano jako “polskich szpiegów”.\nOpis.\nW parku rośnie ok. 22 tysiące drzew, jego południowa część różni się znacznie od północnej składem gatunkowym roślinności. Przeważają tu drzewa liściaste. Z drzew iglastych odnotowano tylko modrzew europejski zmieszany z brzozą. Istnieje kilka okazów cedru. Na plantacjach pochodzenia naturalnego w parku dominuje sosna, klon, brzoza brodawkowata. Na całym terytorium wzdłuż głównych alejek sadzi się ozdobne gatunki drzew (kasztan, lipa, klon, brzoza, jarzębina, świerk itp.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4929647", "fragment_id": "299798/2", "subtitle": "", "title": "Park Czeluskińców", "parentId": 4929647.0, "start_index": 3006.0, "source": "wikipedia", "document_id": "299798", "score": 0.0984451100230217}, "uuid": "e0b9b2b2-05ea-418e-a4b4-a4f89e686f89"}, {"page_content": "Drewno iglaste, drewno drzew iglastych – drewno uzyskiwane z drzew iglastych – jedna z dwóch grup rodzajowych drewna, obok drewna liściastego. Drewno iglaste ma zwykle wysokie walory techniczne – jest lekkie, elastyczne i trwałe. Charakterystyczna jest częsta zawartość żywicy (brak przewodów żywicznych u jodły, cisa i jałowca). W porównaniu do drewna drzew liściastych jego budowa jest prostsza i bardziej równomierna. Drewno to składa się w 90% z cewek – brak naczyń i włókien drzewnych, a promienie rdzeniowe są zwykle niewidoczne. U drzew strefy umiarkowanej wyraźnie zaznaczone są słoje roczne z jasnym drewnem wczesnym i ciemnym drewnem późnym.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5317082", "fragment_id": "1080299/0", "subtitle": "", "title": "Drewno iglaste", "document_id": "1080299", "start_index": 0.0, "parentId": 5317082.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7986174821853638}, "uuid": "3262f03a-9234-414c-9d1f-868bd54bb950"}, {"page_content": "Przewód żywiczny, kanał żywiczny – kanał otoczony komórkami żywicorodnymi, powstały wskutek rozsunięcia się komórek wydzielniczych. Połączone przestwory międzykomórkowe tworzą regularny system, do którego wydzielana jest żywica. Kanały żywiczne występują wewnątrz pnia drzewa, w korze pierwotnej korzeni niektórych roślin oraz w liściach roślin szpilkowych. Kanał żywiczny powstaje poprzez oddzielenie ścian komórek sąsiadujących po rozpuszczeniu substancji pomiędzy nimi. Ten sposób powstawania przestworów międzykomórkowych nazywany jest schizogenowym. Przewody żywiczne stanowią zwykle system połączonych między sobą kanałów pionowych i poziomych. Występują w drewnie większości gatunków drzew iglastych m.in. u sosny, modrzewia i świerka, zaś u jodły, choiny, sekwoi i cedru powstają dopiero po zranieniu.\nPrzewody żywiczne dzielą się na:\nŻywica w aktywnych przewodach żywicznych występuje w postaci balsamicznej i stanowi roztwór kalafonii w terpentynie. Aktywne przewody żywiczne występują w bielu.\nU niektórych gatunków drzew liściastych występują podobne przewody gumowe. W przewodach tych drzewa liściaste wytwarzają substancje gumowo-żywiczne, np. kauczuk naturalny.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=881840", "fragment_id": "1012520/0", "subtitle": "", "title": "Przewód żywiczny", "parentId": 881840.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1012520", "score": 0.2300988882780075}, "uuid": "9a60eebd-3736-47f7-a3fc-60d7fe8dbd17"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCedr atlaski (\"Cedrus atlantica\") – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych. Występuje naturalnie w północno-zachodniej Afryce w górach Atlas. Największy kompleks lasów z cedrem atlaskim w Europie, o powierzchni ok. 800 ha (sztucznie sadzonych, głównie w latach 60. XIX w.), rośnie na zboczach masywu Mont Ventoux w południowej Francji[].\nZastosowanie.\nSadzony jako drzewo parkowe. Udaje się na luźnych, wapiennych, ciepłych glebach. Cenione jest także drewno cedru, trwałe, o pięknej barwie i korzennym zapachu. W starożytności budowano z niego świątynie, statki i sarkofagi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1556299", "fragment_id": "708309/0", "subtitle": "", "title": "Cedr atlaski", "parentId": 1556299.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "708309", "score": 0.29957249760627747}, "uuid": "9ec8837d-ff7c-4486-aa19-d92b487e2503"}]}
{"id": "q_527", "question": "Który kompozytor francuski stworzył opery „Poławiacze pereł” i „Carmen”?", "answer": [{"page_content": "Poławiacze pereł (\"Les Pêcheurs de perles\") – trzyaktowa opera francuskiego kompozytora Georges'a Bizeta z 1863 roku.\nLibretto Michela Carré i Eugène Cormona przedstawia historię dozgonnej przyjaźni dwóch mężczyzn, zagrożonej przez miłość do tej samej kobiety, która jest kapłanką boga Brahmy.\nTreść.\nMiejsce akcji: wioska rybacka na wyspie Cejlon, w odległej przeszłości.\nNadir i Zurga są przyjaciółmi i zakochali się w tej samej dziewczynie, która jest kapłanką. Obaj postanawiają zrezygnować z konkurowania o dziewczynę. Podczas połowu pereł przychodzi Lejla modlić się o spokojne morze i bezpieczne łowy. Po zakończonej pracy Nadir i kapłanka poddają się miłosnym uniesieniom. Nadirowi grozi za to śmierć. Lejla wraz z Zurgą opracowali plan ucieczki Nadira. Zurga podpala wieś. Ludzie ruszają do gaszenia pożaru, zaś Lejla z ukochanym uciekają łodzią. Sprawca pożaru zostaje wykryty i skazany przez Nurabada na śmierć.\nAkcja rozgrywa się w wiosce rybackiej na Cejlonie.\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554544", "fragment_id": "1578618/0", "subtitle": "", "title": "Poławiacze pereł", "parentId": 554544.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1578618", "source": "wikipedia", "score": 0.8672479391098022}, "uuid": "1f00f806-439c-4680-a705-377239991fd8"}, {"page_content": "W 1857 zdobył \"Prix de Rome\" za kantatę \"Chlodwig i Klotylda\". Nagrodą był pobyt na stypendium we Włoszech, gdzie przebywał w latach 1858–1860. Następne opery Bizeta (\"Poławiacze pereł\", \"Piękne dziewczę z Perth\", \"Djamileh\") zostały chłodno przyjęte. Sukcesem okazała się dopiero suita symfoniczna \"Arlezjanka\", która pierwotnie powstała jako muzyka do sztuki Alphonse’a Daudeta. Również najwybitniejsze dzieło Bizeta – opera \"Carmen\" spotkało się z niezrozumieniem i niechęcią do tego stopnia, że niektórzy biografowie doszukują się w tym przyczyny załamania nerwowego i przedwczesnej śmierci kompozytora, jednakże teoria ta nie ma udokumentowanego potwierdzenia. Utwory Bizeta zostały docenione dopiero po jego śmierci. Pochowany został na Cmentarzu Père-Lachaise, pomnik nagrobny zaprojektował Charles Garnier.\nOdznaczony Legią Honorową (1875).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1961", "fragment_id": "182396/1", "subtitle": "", "title": "Georges Bizet", "document_id": "182396", "start_index": 1107.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1961.0, "score": 0.5864643454551697}, "uuid": "f94d3d8e-ac5a-48cc-a068-d8da27386976"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy opery Bizeta. Zobacz też: inne znaczenia słowa (nazwy) Carmen.\nCarmen – opera w 4 aktach francuskiego kompozytora Georges'a Bizeta z librettem Henriego Meilhaca i Ludovica Halévy'ego, opartym na noweli Prospera Meriméego o tym samym tytule.\nOsoby.\nżołnierze, robotnicy, Cyganie, przemytnicy\nTreść.\nAkcja rozgrywa się na początku XIX wieku, w Sewilli i jej okolicach.\nAkt I.\nNa placu przed manufakturą cygar pełnią służbę żołnierze. Zjawia się Micaëla – wieśniaczka, narzeczona sierżanta Don José. Chce się z nim widzieć, ale nie jest to niemożliwe, gdyż będzie on pełnił następną wartę. Micaëla odchodzi. Zaraz potem dźwięk trąbki obwieszcza zmianę warty, a dzwon fabryczny − przerwę. Na plac wychodzą wszystkie pracownice. Jest wśród nich Carmen – Cyganka, obiekt pożądania wszystkich mężczyzn w mieści. Jej wejście sygnalizuje charakterystyczny motyw muzyczny. Na zaczepki mężczyzn odpowiada słynną habanerą (\"Miłość to ptak niepokorny\"). Mimo iż gardzi mężczyznami, jej uwagę przyciąga sierżant Don José, któremu daje kwiat. Po zakończeniu przerwy przybiega Micaëla, która przekazuje narzeczonemu list od matki. W liście matka żąda od Don Joségo powrotu do domu oraz oczekuje od niego małżeństwa z Micaëlą. Kiedy dziewczyna odchodzi, w fabryce wybucha bójka. Sierżant Don José musi aresztować Carmen, która jednak zwodzi go, obiecując mu miłość. Żołnierz umożliwia jej ucieczkę, za co zostaje zdegradowany i skazany na dwa miesiące karceru.\nAkt II.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12543", "fragment_id": "172652/0", "subtitle": "", "title": "Carmen (opera)", "parentId": 12543.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172652", "score": 0.162700816988945}, "uuid": "fafd3907-978a-4803-a11a-a079da9b0a0b"}, {"page_content": "W 1994 roku ukazały się 4 albumy Milvy. Na pierwszym z nich, \"Milva in la storia di Zaza\", wydanym przez Hollywood Records, znalazła się ścieżka dźwiękowa sztuki \"La storia di Zaza\". Drugi album, \"Dein ist mein ganzes Herz\", nagrany wspólnie z Jamesem Lastem i wydany w Niemczech, zawierał światowe przeboje, między innymi: „Caruso” Lucia Dalli, tytułowy, „Dein ist mein ganzes Herz” z operetki \"Kraina uśmiechu\" Franza Lehára, „Aranjuez” Joaquína Rodriga, popularną arię z opery \"Poławiacze pereł\" Georges’a Bizeta i „Marzenie” („Träumerei”) Roberta Schumanna. Trzeci album, \"Volpe d’amore\", wydany w Grecji, zawierał kompozycje Thanosa Mikrutsikosa do tekstów włoskich autorów, śpiewanych przez artystkę po włosku. Jedynie ostatni utwór, „Θάλασσα” („Thalassa”), do tekstu Liny Nikolakopoulou, został zaśpiewany po grecku. Album ten w 1996 roku otrzymał Złotą Płytę. Na albumie, \"Café Chantant\", znalazły się 23 piosenki różnych autorów, między innymi: „'O ccafè” i „Vecchio frack” Domenica Modugna, „Albergo a ore” Édith Piaf, „L’ultima Carmen” Vangelisa oraz „Tabarin” i „Il Pesciolino” Roberta Stolza. Oprócz pracy w studiu nagraniowym Milva wystąpiła w musicalu \"La vera Storia\" Luciana Beria, wystawionym w londyńskiej Royal Festival Hall. Podczas koncertów w Japonii prezentowała recital poświęcony Édith Piaf.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5072800", "fragment_id": "1044298/12", "subtitle": "", "title": "Milva", "source": "wikipedia", "start_index": 17538.0, "document_id": "1044298", "parentId": 5072800.0, "score": 0.14191816747188568}, "uuid": "9e0e48e4-b1d6-447c-a575-21dedfbd12c7"}, {"page_content": "W roku 1956 rozpoczął pracę suflera i konferansjera w Filharmonii Albańskiej. W 1959 wygrał konkurs na stypendium w ZSRR dla kandydatów na reżyserów operowych. Zwycięstwo w konkursie umożliwiło mu podjęcie studiów w Rosyjskiej Akademii Sztuki Teatralnej GITIS w Moskwie. Po zerwaniu stosunków sowiecko-albańskich w 1961 został zmuszony przerwać studia i wrócić do Albanii. Tam kontynuował studia w szkole aktorskiej im. Aleksandra Moisiu, specjalizując się w reżyserii operowej. Dyplom obronił w 1964 r. wystawiając na scenie narodowej operę \"Poławiacze pereł\" Bizeta. Do 1978 przygotował 10 spektakli operowych, wystawiając m.in. Rigoletto, Cyganerię, a także pierwsze opery albańskie – \"Mrika\" Prenka Jakovy czy \"Kwiaty pamięci\" (Lulja e kujtimit). Do kilku spektakli operowych (Carmen, Rycerskość wieśniacza, Cyrulik sewilski) przetłumaczył libretta z języka włoskiego. Zagrał też epizodyczne role w trzech filmach fabularnych (m.in. \"Plumba Perandorit\", \"Gracka\" i \"Mysafiri\").\nRównolegle do pracy na scenie, kierował specjalizacją operową w Instytucie Sztuk w Tiranie, a także współpracował z Telewizją Albańską. W 1983 odszedł na emeryturę, ale sporadycznie reżyserował spektakle operowe do 1988. Pośmiertnie został wyróżniony tytułem Wielkiego Mistrza (Mjeshter i Madh).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1536058", "fragment_id": "223100/1", "subtitle": "", "title": "Luigj Gurakuqi (reżyser)", "source": "wikipedia", "start_index": 876.0, "document_id": "223100", "parentId": 1536058.0, "score": 0.2287851721048355}, "uuid": "66ea3c14-7e00-4200-a445-c9f166fbd4dc"}, {"page_content": "Głos Invy Muli można usłyszeć na płytach wydanych przez EMI, z operami: Carmen, Falstaff i Iwan IV. W 2012 wspólnie z Agimem Hushim wydała płytę \"Il bel sogno\", z towarzyszeniem Zagrzebskiej Orkiestry Filharmonicznej. W listopadzie 2012 z rąk prezydenta Bamira Topiego otrzymała Order Nderi i Kombit (Honor Narodu). W 2017 po odnowieniu budynku Teatru Opery i Baletu w Tiranie Inva Mula wystąpiła na tej scenie w operze \"Poławiacze pereł\" Bizeta jako solistka i reżyserka opery. W 2021 została uhonorowana Orderem Gwiazdy Włoch.\nJej pierwszy mąż Pirro Çako jest znanym piosenkarzem i kompozytorem, po rozwodzie w 2009 związała się z biznesmenem Ethemem Ramadani. Ma syna Anthony’ego i dwie córki: Lindę i Ninę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1331508", "fragment_id": "1105883/1", "subtitle": "", "title": "Inva Mula", "source": "wikipedia", "start_index": 1378.0, "document_id": "1105883", "parentId": 1331508.0, "score": 0.5}, "uuid": "4639049a-2220-4632-9837-191f827fd8e3"}, {"page_content": "Charles Gounod zainteresował się wieśniaczym poematem \"Mirejo\", gdy jego poprzednia opera, \"Królowa Saby\", została odrzucona przez publiczność. Uzyskał od Frédérica Mistrala zgodę na adaptację i w 1863 roku spędził trzy miesiące w Saint-Rémy, by komponować w scenerii, gdzie rozegrały się opisane wydarzenia. Wstępną wersję partytury entuzjastycznie ocenili Georges Bizet i Camille Saint-Saëns, którzy przy pianinie i fisharmonii towarzyszyli samemu Gounodowi, gdy, wraz z Clémence de Grandval, wykonywał partie solowe. Już wtedy okazało się jednak, że pierwotna wersja wymaga daleko idących przeróbek ze względu na ograniczone możliwości wokalne pary głównych śpiewaków: sopranistki Caroline Miolan-Carvalho (żony dyrektora teatru) i tenora François Moriniego (pierwszego Nadira w \"Poławiaczach pereł\"). Zapewne dlatego skrócona partia Vincenta uznawana jest niekiedy za bezbarwną i mało przekonującą. Na premierze 19 marca 1864 roku w paryskim Théâtre-Lyrique \"Mireille\" została przyjęta bez entuzjazmu i zeszła z afisza już po 10 przedstawieniach. Obecny na pierwszym spektaklu Iwan Turgieniew w liście do Pauline Viardot z ironią opisywał zwłaszcza akt III. Chociaż Michel Carré dość wiernie oddał treść powszechnie cenionego poematu, zmieniając jedynie chronologię niektórych wydarzeń, to wielu krytyków dla zasady nie chciało zaakceptować w operze dziewczyny z ludu, na domiar złego wykonującej heroiczne arie. Inni z kolei oskarżali kompozytora o wyraźny wagneryzm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3537669", "fragment_id": "927305/3", "subtitle": "", "title": "Mireille (opera)", "document_id": "927305", "start_index": 4187.0, "parentId": 3537669.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3829917311668396}, "uuid": "eb8a707a-6329-45e3-bc96-4ff37cb650b5"}, {"page_content": "Emma Calvé właściwe Rosa Emma Calvet (ur. 15 sierpnia 1858 w Decazeville, zm. 6 stycznia 1942 w Montpellier) – francuska śpiewaczka sopranowa (sopran dramatyczny).\nDebiutowała w 1870. Występowała na scenach w Paryżu i londyńskiej operze Covent Garden, lecz od 1910 ograniczyła swoje występy do koncertów. Dała się poznać jako niezrównana wykonawczyni głównej roli w operze \"Carmen\" Georges’a Bizeta.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3177515", "fragment_id": "154904/0", "subtitle": "", "title": "Emma Calvé", "document_id": "154904", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3177515.0, "score": 0.29154571890830994}, "uuid": "608f1ca6-b9ec-4705-91e3-4ba49d1e8df4"}, {"page_content": "Od 1960 r. karierę kontynuował w Łodzi, a w 1962 r. trafił do bydgoskiej Opery i Operetki. Tutaj w różnych stopniach etatowego zaangażowania przepracował blisko 30 lat. Stworzył szereg sceniczno-wokalnych kreacji oraz (pod koniec kariery) dużą ilość pomniejszych ról charakterystycznych.\nW Bydgoszczy zadebiutował jako Eugeniusz Oniegin w operze P. Czajkowskiego (1962). Potem był Moralesem w „Carmen” G. Bizeta (1964) i Alfredem w „Traviacie” G. Verdiego (1964). Wysokie noty krytyków i aplauz publiczności uzyskał kreując postać tytułowego bohatera we „Fra Diavolo” D.F.Aubera (1965). W sezonie 1965/66 zaśpiewał Spolette w „Tosce” G. Pucciniego, Huberta w „Cnotliwej Zuzannie” i Gilberta i Danile w „Wesołej wdówce” F. Lehára. Zdobytą już pozycję potwierdziły następne premiery: „Kopciuszek” G. Rossiniego (1965), „Księżniczka czardasza” I. Kálmána (1968), „Kraina uśmiechu” P. Lehára (1970), „Poławiacze pereł” G. Bizeta (1972).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2604297", "fragment_id": "1596521/1", "subtitle": "", "title": "Henryk Herdzin", "parentId": 2604297.0, "start_index": 1514.0, "document_id": "1596521", "source": "wikipedia", "score": 0.4111562967300415}, "uuid": "3b004a3d-65c5-4ffa-bb87-78dc841932e5"}, {"page_content": "Po uzyskaniu dyplomu uczelni muzycznej w 1974 r. została zaangażowana do Opery bydgoskiej. Jej pierwsze kroki na tej scenie, to rola Hanny w operetce \"„Wesoła wdówka”\" F. Lehára, a debiut sceniczny w operze to partia Leili w \"„Poławiaczach pereł”\" G. Bizeta (15 października 1974). Kolejnymi sukcesami były role: Marzenki w \"„Sprzedanej narzeczonej”\" B. Smetany, Senty w \"„Holendrze tułaczu”\" R. Wagnera (1977) i Musetty w \"„Cyganerii”\" G. Pucciniego. Wystąpiła także w roli Jarosławny w \"„Kniaziu Igorze”\" A. Borodina (1975), Marty w \"„Nizinach”\" E. d'Alberta. Kiedy dyrektor bydgoskiej opery Stanisław Renz zaczął obsadzać artystkę w musicalach, rozluźniła kontakty z Bydgoszczą, angażując się ponownie w latach 1980–1981 do Teatru Wielkiego w Łodzi, gdzie śpiewała m.in. Micaelę w \"„Carmen”\" G. Bizeta i Agatę w \"„Wolnym strzelcu”\" C.M. von Webera. Następnie podpisała dwuletni kontrakt z operą w Magdeburgu, gdzie śpiewała m.in. Mimi w \"„Cyganerii”\" G. Pucciniego oraz Santuzzę w \"„Rycerskości wieśniaczej”\" P. Mascagniego.\nW 1981 r., powróciwszy do kraju, została zaangażowana ponownie do bydgoskiej Opery jako solistka. Pracowała tutaj nieprzerwanie do 1991 r. Jednocześnie z pracą w operze otrzymała wraz z mężem propozycję od ówczesnego rektora Akademii Muzycznej w Bydgoszczy prof. Romana Sucheckiego podjęcia pracy pedagogicznej na Wydziale Wokalno-Aktorskim tej uczelni oraz otrzymania mieszkania. Skorzystała z tej oferty, zamieszkała w Bydgoszczy, udzielając się na różnych płaszczyznach pedagogicznej działalności, artystycznej i społecznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2603124", "fragment_id": "1629418/1", "subtitle": "", "title": "Katarzyna Rymarczyk", "parentId": 2603124.0, "start_index": 565.0, "document_id": "1629418", "source": "wikipedia", "score": 0.22924911975860596}, "uuid": "4fed410f-0e14-42d6-b6ae-61aac704a750"}]}
{"id": "q_528", "question": "Na którym zwierzęciu nie należy dzielić skóry?", "answer": [{"page_content": "Przez 900 lat buddyzm i hinduizm walczyły ze sobą o żołądki i głowy mieszkańców Indii. Na koniec hinduizm rozstrzygnął walkę na swoją korzyść, ale dopiero po tym, jak bramini zrezygnowali z kultu ofiary zwierzęcej, rigwedy, przejęli zasadę zakazu ubijania i stworzyli sobie reputację strażników, a nie ubijających bydło. [...] Zamiast mięsa, mleko stało się najważniejszym rytualnym pożywieniem hinduizmu [...]\n Gdyby negatywne tabu zostało nałożone na bydło całkowicie, oznaczałoby to koniec chowu bydła, gdyż „nieczyste” zwierzęta nie są trzymane przez wierzących. W życiu chłopów bydło odgrywa jednak nadal ważną rolę, z której nie mogą oni zrezygnować, gdyż służy im jako zwierzę pociągowe na polu, dostarcza mleko, a odchody są używane jako nawóz albo opał. Poza tym posiadanie przynajmniej jednej krowy uprawnia wielu chłopów małorolnych do posiadania małego kawałka ziemi. Według Harrisa, jest to prawdziwa przyczyna powstania tabu świętej krowy. Nie ma ona nic wspólnego z religią, lecz jest związana z ekonomią.\nWieprzowina.\nZarówno w judaizmie, jak i w islamie wieprzowina jest pisemnym tabu. Tora zabrania spożywania kilku gatunków zwierząt, a interpretacje odpowiednich zakazów doprowadziły do powstania zasad koszerności. Mięso świni nie zalicza się do pokarmu koszernego. W Księdze Kapłańskiej Bóg mówi: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nBędziecie jedli wszystkie zwierzęta czworonożne, które mają rozdzielone kopyta, to jest racice, i które przeżuwają. [...] Wieprz, ponieważ ma rozdzielone kopyto, ale nie przeżuwa – będzie dla was nieczysty. Nie będziecie jedli jego mięsa ani dotykali ich padliny – są one dla was nieczyste.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1097289", "fragment_id": "1347589/5", "subtitle": "", "title": "Tabu pokarmowe", "source": "wikipedia", "start_index": 7968.0, "parentId": 1097289.0, "document_id": "1347589", "score": 0.1188214048743248}, "uuid": "e9d99980-bff6-4c9b-a373-514ec3b2dd1c"}, {"page_content": "Informacje dotyczące podejścia do zwierząt w islamie odnaleźć można Koranie oraz hadisach, a także w opowieściach o \"świętych\" muzułmańskich (zwłaszcza sufickich). Współcześni uczeni islamscy czasami także poruszają temat zwierząt.\nKoran.\nKoran zakazuje muzułmaninowi spożywania wieprzowiny, krwi, padliny, jak również mięsa zwierząt zabitych z okrucieństwem – ubodzeniem, upadkiem, uderzeniem – a także rozszarpanych przez dzikie zwierzęta.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nZakazane wam jest: padlina, krew i mięso świni; to, co zostało poświęcone na ofiarę w imię czegoś innego niż Boga; zwierzę zaduszone, zabite od uderzenia, zabite na skutek upadku, zabite na skutek pobodzenia i to, które pożerał dziki zwierz – chyba że zdołaliście je zabić według rytuału – i to, co zostało ofiarowane na kamieniach. I nie wolno wam się dzielić, wróżąc za pomocą strzał, bo to jest bezbożnością. Dzisiaj ci, którzy nie wierzą, są zrozpaczeni z powodu waszej religii. Nie obawiajcie się ich, lecz obawiajcie się Mnie!\nDzisiaj udoskonaliłem dla was waszą religię i obdarzyłem was w pełni Moją dobrocią; wybrałem dla was islam jako religię. Kto jednak będzie zmuszony w czasie głodu, nie będąc skłonnym dobrowolnie do grzechu...\n– zaprawdę, Bóg jest przebaczający, litościwy!\nKoran 5:3\nDwie aje poruszają temat zwierząt – 24:41 i 6:38. Twierdzą, że wszystkie zwierzęta czczą Allaha, zostaną przez niego zgromadzone pod koniec świata oraz że tworzą społeczeństwa podobne do ludzkich.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=792297", "fragment_id": "986980/0", "subtitle": "", "title": "Zwierzęta w islamie", "parentId": 792297.0, "start_index": 0.0, "document_id": "986980", "source": "wikipedia", "score": 0.33670365810394287}, "uuid": "58891007-3d41-4bf9-b111-dbc7995c6748"}, {"page_content": "Wkrótce potem dzik stratował Ankajosa, a Peleus w zamieszaniu zabił Eurytiona. Wreszcie Meleager przebił rzuconą dzidą prawy bok dzika, a gdy zwierzę zaczęło kręcić się w kółko, próbując wyrwać oszczep, dobił go drugą dzidą. Zdjąwszy skórę z dzika, Meleager ofiarował ją Atalancie, twierdząc, że słusznie się jej ona należy, skoro to ona pierwsza zadała zwierzęciu ranę i gdyby inni jej nie przeszkodzili, niechybnie by go zabiła. Czyn ten wzburzył wujów Meleagra, który doprowadził do rodowej waśni, śmierci dwóch wujów z ręki zakochanego w Atalancie Meleagra, a wreszcie do śmierci samego Meleagra.\nMałżeństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89784", "fragment_id": "662183/2", "subtitle": "", "title": "Atalanta", "parentId": 89784.0, "start_index": 2876.0, "document_id": "662183", "source": "wikipedia", "score": 0.1124788150191307}, "uuid": "cf53fb21-c783-4120-ba0e-641af0d7cf67"}, {"page_content": "Skóra – surowiec wykorzystywany w przemyśle, pozyskiwany z powłoki ciała zwierząt dzikich i hodowlanych. Jest wykorzystywany m.in. do wyrobu odzieży, obuwia, galanterii, tapicerek samochodowych i meblowych oraz okładek do książek. Ma również zastosowanie w technice.\nZ papirusów i malowideł egipskich dowiadujemy się, że wyprawa skór znana była w Egipcie już 4500 lat temu, i to z tamtego okresu pochodzą pierwsze artefakty skórzane. O garbarstwie w Grecji znajdujemy wzmianki w Iliadzie i Odysei. Rzymianie używali do wyprawy skór ałunu glinowego i kory z drzew. Podobne metody wyprawy skór spotykamy u Germanów i Celtów. \nBudowa.\nSkóra zwierząt składa się z 3 warstw:\nW przemyśle skórzanym wykorzystywana jest skóra właściwa, którą oddziela się od naskórka i warstwy podskórnej. Warstwa skóry właściwej ma dwie powierzchnie: tę, która stykała się z naskórkiem (\"lico\"), oraz tę, która stykała się z warstwą podskórną (\"mizdra\").\nSkład.\nSkóra niezakonserwowana składa się z około:\nTopografia.\n\"opracowano na podst. Małej Encyklopedii Techniki\"\nSkóra zwierzęca ma różne właściwości warstwowe w zależności od części ciała z której została zdjęta. Rozróżnia się skóry z: policzka, łba, łopatki, grzbietu, zadu, pachwiny przedniej, brzucha, pachwiny tylnej. Części skóry nazywane są: kark, krupon (słupiec), bok, szczupak. W przypadku zwierząt futerkowych: pyszczek, łepek, ucho, szyja, podgardle, kark, pierś, przednia łapa, grzbiet, bok, brzuszek, zad, biodro, tylna łapa, ogon.\nKrupon ma najbardziej zwartą budowę. Skóry z karku i brzucha mają mniejszą gęstość, a z pachwin – najmniejszą.\nRodzaje skór.\nSkóry niewyprawione.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=755996", "fragment_id": "821404/0", "subtitle": "", "title": "Skóra (surowiec)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "821404", "parentId": 755996.0, "score": 0.5045782327651978}, "uuid": "42aea6a7-58c6-4ca1-9ffa-3a9e79aa8a2c"}, {"page_content": "Największe zagrożenie dla krokodyli stanowi działalność człowieka, w tym polowania i destrukcja siedlisk. We wczesnych latach siedemdziesiątych XX wieku sprzedano ponad 2 miliony skór żyjących na wolności krokodyli różnych gatunków. Tak intensywna eksploatacja populacji przyczyniła się do ograniczenia liczebności większości populacji krokodyli, w niektórych przypadkach prowadząc prawie do ich zagłady. Począwszy od 1973 roku konwencja CITES wprowadziła ograniczenia w handlu częściami ciał zwierząt zagrożonych wymarciem, w tym skórami krokodyli. Restrykcje w związku z tym wprowadzone stały się w latach osiemdziesiątych XX wieku powodem niezadowolenia lokalnych społeczności, jako że krokodyle występowały obficie i stanowiły zagrożenie dla ludzi w pewnych rejonach Afryki, polowania na nie były więc legalne. \"Conference of the Parties\" w Botswanie w 1983 przyniosła argumentację na korzyść urażonej lokalnej ludności, że sprzedaż skór zwierząt upolowanych legalnie jest uzasadniona. Pod koniec lat siedemdziesiątych powstały w różnych krajach farmy krokodyli, które rozpoczęły swą działalność dzięki jajom znalezionym na wolności. W następnej dekadzie skóry krokodyli z farm produkowano w wystarczającej ilości, by zniszczyć nielegalny handel dzikimi krokodylami. Do 2000 roku skóry 12 gatunków, czy pozyskane legalnie na wolności, czy też pochodzące z farmy, stanowią przedmiot handlu w 30 krajach, a nielegalny rynek został prawie usunięty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3266941", "fragment_id": "148995/49", "subtitle": "", "title": "Krokodyle", "document_id": "148995", "start_index": 66473.0, "parentId": 3266941.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11823318898677826}, "uuid": "2412815e-f9f7-4360-b457-a589ac6c67bc"}, {"page_content": "„Oby nadszedł dzień, gdy reszta żywych stworzeń otrzyma prawa, których mogła pozbawić ich tylko ręka tyranii. Francuzi już doszli do tego, że nic nie usprawiedliwia pozostawienia bez ratunku ludzkiej istoty, dlatego tylko, że ma czarną skórę, na łaskę i niełaskę kata. Oby na nadszedł dzień, gdy wszyscy uznają, iż liczba nóg, włochatość skóry lub to, jakie zakończenie ma os sacrum, nie są również argumentami przekonywającymi, aby wolno było doznającą uczuć istotę wydać na męczarnie. Ze względu na co można by wytyczyć nieprzekraczalną granicę? Byłożby to ze względu na zdolność do rozumowania lub może dar mowy? Jednakże dorosły koń lub pies jest bez porównania rozumniejszym i zdolniejszym do porozumiewania się zwierzęciem od dziecka mającego dzień czy tydzień, czy nawet miesiąc życia. Przypuśćmy jednak, że jest inaczej. Co by to pomogło? Należy pytać nie o to, czy zwierzęta mogą rozumować ani czy mogą mówić, lecz czy mogą cierpieć?”\n1792 – Thomas Taylor.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85643", "fragment_id": "656542/13", "subtitle": "", "title": "Prawa zwierząt", "source": "wikipedia", "start_index": 19858.0, "document_id": "656542", "parentId": 85643.0, "score": 0.3936786651611328}, "uuid": "56d6adc7-a756-4804-93af-cdbcd46830d2"}, {"page_content": "Pierwszą oznaką infekcji jest puchnięcie skóry pomiędzy racicami kopyt (zapalenie tkanki łącznej). Obrzęk pojawia się zwykle 24 godziny po zakażeniu. Skóra między racicami może być bardzo czerwona i delikatna, a racice mogą się rozdzielić z powodu obrzęku. Jest to bardzo bolesne dla zwierzęcia i może spowodować kulawiznę. Zwierzę może mieć również podwyższoną temperaturę ciała. Wzdłuż zakażonej części może rozwinąć się pęknięcie, które ma kolor żółty. Stopa będzie miała nieprzyjemny zapach. Ścięgna i stawy w okolicy mogą ulec zakażeniu, co jest znacznie trudniejsze w leczeniu. U niektórych zwierząt obserwuje się stan zwany „super foot rot” (dosł. \"super zgnilizna stóp\"). Zakażenie tą formą choroby następuje znacznie szybciej i zwykle ma znacznie poważniejszy przebieg. Większość normalnych metod leczenia zanokcicy nie wyleczy tej formy i należy natychmiast skontaktować się z weterynarzem.\nChoroba przebiega inaczej u bydła i owiec i nie uważa się, aby doszło do zakażenia krzyżowego\nProfilaktyka i leczenie.\nPierwszy zabieg w wypadku pojawienia się choroby polega na dokładnym oczyszczeniu kopyta i zbadaniu, aby ustalić, czy na pewno przyczyną infekcji jest zanokcica. Utrzymywanie rany w czystości i stosowanie antybiotyków (w Polsce zaleca się np. miejscowe zastosowanie sprejów zawierających ksytetracyklinę lub rifaksyminę, w Stanach Zjednoczonych florfenikol), może pomóc w ograniczeniu rozprzestrzeniania się infekcji. Zakażone zwierzęta należy trzymać w suchym miejscu do czasu wygojenia. Jeśli po trzech do czterech dniach zwierzę nie wykazuje żadnych oznak zdrowienia, oznacza to, że bakteria mogła zainfekować inne tkanki stopy. Skutecznym sposobem leczenia takich przypadków może być wlew antybiotyku do żył stopy. Należy rozważyć amputację kopyt, a w bardzo ciężkich przypadkach eutanazję. \nNajlepszym sposobem zapobiegania zanokcicy jest zapobieganie urazom stóp. Pięć etapów profilaktyki u owiec stosowanych w Europie to:Opracowano szczepionki, ale ich skuteczność jest wątpliwa, a odporność, jaką zapewniają, jest krótkotrwała\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5683607", "fragment_id": "1240847/1", "subtitle": "", "title": "Zapalenie skóry szpary międzypalcowej", "parentId": 5683607.0, "start_index": 1443.0, "document_id": "1240847", "source": "wikipedia", "score": 0.18060089647769928}, "uuid": "d042f399-6575-4bba-8b7b-dc7e88409f03"}, {"page_content": "Spora część hinduistów, szczególnie bramini, nie jedzą niczego, co zostało uzyskane poprzez cierpienie zwierząt, czyli mięsa, jaj oraz pochodnych. Mleko krów, bawołów i kóz oraz inne produkty z niego uzyskane jest akceptowane (z wyjątkiem sera zawierającego podpuszczkę), ponieważ mleko jest dawane ludziom bez oporów. Ponadto skóra krów, które zmarły śmiercią naturalną jest akceptowana. Wszyscy praktykujący hinduiści powstrzymują się od spożycia wołowiny.\nIslam.\nIslam zabrania jedzenia żywności zwanej haram. Spośród mięs do haram należy wieprzowina, krew oraz padlina.\nJednakże wiele innych gatunków mięs (np. jagnięcina, drób) jest dozwolone w świetle szariatu (a więc jest halal) o ile zwierzę zostanie zabite w sposób zgodny z wymogami religii. Niedopuszczalne jest m.in. jakiekolwiek ograniczenie cierpienia – ubój jest dokonywany przy pełnej świadomości zwierzęcia.\nBuddyzm.\nIstnieje wiele płaszczyzn interpretacji buddyjskiego przykazania ahimsy: Jedni buddyści spożywają mięso (według zasady spisanej w kanonie palijskim) pod warunkiem, że zwierzę nie zostało zabite po to, żeby mogli je zjeść i jeśli nie widzieli, jak jest zabijane. Inni buddyści nie spożywają mięsa, powołując się na pełną konsekwencję zasady ahimsy.\nZazwyczaj ideał wegetariański częściej postulowany jest w buddyzmie Mahajany, i jedzenie mięsa częściej usprawiedliwiane w buddyzmie Therawady (mnisi tego odłamu nie mogą pogardzić posiłkiem im ofiarowanym, w tym także mięsem).\nNa przykład Dalajlama jada mięso a Karmapa XVII Ogjen Trinle Dordże ogranicza jego spożycie, ograniczając też jedzenie mięsa wśród mnichów w klasztorach mu podległych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6891", "fragment_id": "175060/6", "subtitle": "", "title": "Wegetarianizm", "parentId": 6891.0, "start_index": 10160.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175060", "score": 0.08847799152135849}, "uuid": "0520eb08-0d4f-437c-b839-1511e6c017c8"}, {"page_content": "Krupon (także: \"słupiec\" lub \"grzbietowa\") – najgrubsza część surowej skóry bydlęcej lub świńskiej.\nKrupon uważany jest za najwartościowszy fragment całej skóry. Jest to środkowa jej część, stanowiąca około 45% całości zdjętej skóry. Cechuje się największą wytrzymałością i najlepiej nadaje się do dalszej obróbki. Sąsiaduje z bokami, ogonem i karkiem. Krupony bydlęce cięższe używane są do produkcji np. podeszew obuwia, a krupony świńskie i bydlęce lżejsze – na wyroby galanteryjne i rymarskie oraz na wierzchy obuwia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2959399", "fragment_id": "1213843/0", "subtitle": "", "title": "Krupon", "document_id": "1213843", "start_index": 0.0, "parentId": 2959399.0, "source": "wikipedia", "score": 0.348561555147171}, "uuid": "c90cfbad-133c-4c52-a605-762b4c9369cd"}, {"page_content": "Stosunek Mahometa do niemal wszystkich zwierząt był bardzo życzliwy, co było rzadkością wśród Arabów w VII wieku. Kiedy w czasie wyprawy wojennej Mahomet spotkał sukę ze szczeniętami, zakazał swoim wojownikom przeszkadzania im a nawet wysłał strażnika by dopilnować, że nakaz ten jest przestrzegany. Mimo to Mahomet generalnie nie przepadał za psami – stwierdził nawet, że Allah odejmuje \"karat dobrych uczynków\" dziennie każdemu, kto trzyma psa bez potrzeby. Inny hadis wspomina jednak o tym, że Mahomet powiedział kiedyś prostytutce, że wszystkie jej grzechy zostały jej darowane w nagrodę za napojenie spragnionego psa.\nNazwanie kogoś „psem” ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏كلب‎&lt;/&gt;, \"kalbun\") jest uznawane w świecie islamu za jedną z największych obelg. Muzułmanie wierzą także, że aniołowie nie wchodzą do domu, w którym są psy albo rzeźby.\nPsia ślina oraz inne wydzieliny uważane są za nieczystość (arab. نجس, \"nadżasah\"), z której należy się oczyścić (dokonać \"małej\" ablucji, wudu).\nZwierzęta nazwane.\nUlubionym zwierzęciem Proroka był kot imieniem Muezza. Prorok powiedział kiedyś, że jeśli Muezza śpi w rękawie jego szaty, wolałby uciąć rękaw niż obudzić kota wstając na modlitwę. W hadisach pojawia się również koń Burak, na którym Mahomet odbywa miradż – oraz wielbłądzica Kaswa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=792297", "fragment_id": "986980/2", "subtitle": "", "title": "Zwierzęta w islamie", "source": "wikipedia", "start_index": 2794.0, "document_id": "986980", "parentId": 792297.0, "score": 0.16041231155395508}, "uuid": "73a3861e-26ec-461b-8700-d8836867d93b"}]}
{"id": "q_529", "question": "Który film Chaplina był satyrą na rządy Hitlera?", "answer": [{"page_content": "Dyktator (ang. \"The Great Dictator\") – amerykański czarno-biały film z 1940 roku w reżyserii Charliego Chaplina, ukazujący w satyrycznym podejściu Adolfa Hitlera, Benito Mussoliniego i ideologię faszyzmu. Pierwszy film dźwiękowy Chaplina.\nPomysł na film zrodził się u przyjaciela Chaplina, Alexandra Kordy, który zauważył, że tramp (jego najbardziej znana postać filmowa) jest podobny do Adolfa Hitlera. Sam potem zauważył, że urodził się w tym samym roku co Führer i był starszy tylko o cztery dni.\nChaplin w autobiografii z 1964 roku przyznał, że nie zrobiłby tego filmu, gdyby wiedział o okropnościach niemieckich obozów koncentracyjnych.\nObsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nOpis filmu.\nW Tomanii do władzy dochodzi Adenoid Hynkel. Pragnie zawładnąć całym światem, ale na drodze do tego stoi sąsiedni kraj, Austerlich. Hynkel planuje inwazję, ale brakuje mu pieniędzy. Próbuje zdobyć pieniądze od bankierów żydowskich. Kiedy oni odmawiają udzielenia pożyczki, postanawia się zemścić na wszystkich Żydach. W tym czasie dyktator zawiera sojusz z Benzino Napalonim, przywódcą Bacterii. Represje dotykają także fryzjera, łudząco podobnego do dyktatora. Szturmowcy podpalają jego zakład, a sam cyrulik trafia do obozu koncentracyjnego, jednak ucieka stamtąd w mundurze Hynkela. W międzyczasie Adenoid Hynkel poluje na kaczki. Przypadek sprawia, że dyktatora aresztuje policja, a jego miejsce zajmuje fryzjer w mundurze Hynkela. Ten zaś na wiecu wygłasza pokojowe przemówienie.\nSatyryczne odpowiedniki.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPremiery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=580873", "fragment_id": "1543958/0", "subtitle": "", "title": "Dyktator (film 1940)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1543958", "parentId": 580873.0, "score": 0.8434242606163025}, "uuid": "e59dcb37-2dc4-42d0-8999-03c67da56cca"}, {"page_content": "Brutalność i erotyzm pierwszych amerykańskich filmów dźwiękowych w trakcie Wielkiego Kryzysu skłoniła środowiska konserwatywne i religijne do wymuszenia na amerykańskich wytwórniach autocenzury. W 1934 roku zaczął obowiązywać Kodeks Produkcyjny, ściśle regulujący treść, jaka miała pojawiać się w filmach. Pomimo że właśnie wtedy jako prezydent Stanów Zjednoczonych zaczął urzędować lewicujący Franklin Delano Roosevelt, główny nurt amerykańskiej kinematografii w latach 30. skłaniał się ku konserwatyzmowi obyczajowemu. Dobitnym przykładem był olbrzymi sukces frekwencyjny i artystyczny \"Przeminęło z wiatrem\" (\"Gone with the Wind\", 1939) produkcji Davida O. Selznicka, promującego poglądy rasistowskich Konfederatów na wojnę secesyjną i emancypację Afroamerykanów. W tym samym roku powstał dynamiczny western \"Dyliżans\" (\"The Steagcoach\", 1939) Johna Forda o obronie anglosaskich osadników przed atakiem Indian, z rolą Johna Wayne’a, który miał niebawem stać się ikoną amerykańskiej prawicy obyczajowej. Nadal jednak działał m.in. Chaplin próbujący przetrwać epokę kina dźwiękowego zaangażowaną komedią \"Dzisiejsze czasy\" (\"Modern Times\", 1936); to Chaplin jako jeden z pierwszych filmowców w USA odważył się skrytykować nazistowskie rządy Adolfa Hitlera w satyrze \"Dyktator\" (\"The Great Dictator\", 1940). Powstawały również filmy promujące Nowy Ład w polityce gospodarczej Roosevelta, np. \"Nasz chleb powszedni\" (\"Our Daily Bread\", 1934) Kinga Vidora oraz \"Grona gniewu\" (\"Grapes of Wrath\", 1940) Forda według prozy Johna Steinbecka. Zaangażowanie społeczne przejawiał też Capra, którego film \"Pan Smith jedzie do Waszyngtonu\" (\"Mr Smith Goes to Washington\", 1939) o niezłomnym młodym senatorze odkrywającym wszechobecną korupcję i przemoc polityczną w Senacie został zakazany w wielu dyktaturach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1657", "fragment_id": "174394/9", "subtitle": "", "title": "Kinematografia amerykańska", "parentId": 1657.0, "start_index": 11782.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174394", "score": 0.5}, "uuid": "5c373906-616c-4bfa-95f2-84ceda0e4409"}, {"page_content": "Mimo że filmy udźwiękowione stały się głównym nurtem kinematografii wkrótce po ich wprowadzeniu w 1927, Chaplin nie zdecydował się na ten krok aż do lat 30., ponieważ uważał, że w kinie nadal jest przestrzeń dla filmów niemych oraz twierdził, iż w filmach dźwiękowych nie zdoła osiągnąć doskonałości, jaką wypracował przy filmach niemych. Krytykował też kino mówione, twierdząc że niszczą sztukę pantomimy. W tym okresie odczuwał mniejsze zainteresowanie wytwórni jego filmami, cierpiał też na nerwowe zaburzenia depresyjne wywołane problemami małżeńskimi, wizją kłopotów finansowych i regularnymi ataki ze strony prasy, które zarzucały mu m.in. demoralizowanie społeczeństwa. Mimo to nakręcił nieme \"Światła wielkiego miasta\" (1931), które odniosły sukces komercyjny i zebrały pochlebne recenzje. Po premierze filmu odczuwał kryzys twórczy związany z brakiem popytu na kino nieme, toteż rozważał zakończenie kariery. W końcu zdecydował się na nakręcenie jeszcze jednej niemej produkcji – \"Dzisiejszych czasów\" (1936), które cieszyły się uznaniem widzów, jednak były chłodno przyjęte przez krytykę, kfórzy zarzucali Chaplinowi propagandę komunistyczną. Na ścieżce dźwiękowej filmu reżyser umieścił skomponowany przez siebie utwór „Smile”, który stał się przebojem.\nPodczas II wojny światowej często przemawiał do Amerykanów, wypowiadając się przeciwko Adolfowi Hitlerowi i zachęcając amerykański rząd do utworzenia drugiego frontu dla wsparcia Rosji. Ze względu na lewicowe poglądy był często oskarżany przez prasę o komunizm i znalazł się na tzw. czarnej liście Hollywood. Swoim kolejnym filmem, antyhitlerowską komedią \"Dyktator\" (1940), naraził się zwolennikom niemieckiego zbrodniarza wojennego. Jednocześnie dzięki temu filmowi osiągnął swój wówczas największy sukces kasowy, ponadto był to pierwszy film, w którym przemówił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/8", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "document_id": "660291", "start_index": 11226.0, "parentId": 102635.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5562407970428467}, "uuid": "c1611354-8719-46aa-91b3-e63aef0cdebf"}, {"page_content": "Król w Nowym Jorku (ang. \"A King in New York\") – film z 1957, komediodramat w reżyserii Charliego Chaplina.\nPrzedostatni film Chaplina, w którym w krzywym zwierciadle ukazał amerykańską kulturę popularną i świat wielkiej polityki.\nOpis fabuły.\nBohaterem filmu jest zdetronizowany europejski monarcha, który staje się sensacją amerykańskich mediów. Celem satyrycznych ataków Chaplina są: reklama, kino, telewizja, muzyka rockowa, sława i wiele innych.\nPo wybuchu rewolucji we własnym kraju, król Shahdov zmuszony jest udać się na emigrację i zamieszkuje w Nowym Jorku. Tam, aby uzyskać pieniądze na życie, rozpoczyna występy w komercyjnych programach telewizyjnych. Nie mając na obczyźnie żadnych bliskich osób, spotyka się ze znajomymi swoich rodziców, mających przekonania komunistyczne. Zaczyna być postrzegany jako komunista, co zwraca na niego uwagę senackiej komisji McCarthy’ego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1046351", "fragment_id": "1368358/0", "subtitle": "", "title": "Król w Nowym Jorku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1368358", "parentId": 1046351.0, "score": 0.3448461592197418}, "uuid": "49e8423c-2efc-44a6-8dc7-1ff0fce31a80"}, {"page_content": "Wieczny Żyd ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Der ewige Jude&lt;/&gt;) – niemiecki film propagandowy z 1940 w reżyserii Fritza Hipplera.\nJego tytuł nawiązuje do Żyda wiecznego tułacza ze średniowiecznego folkloru. Film stylizowany jest na dokument, jednak w rzeczywistości jest skrajną antysemicką propagandą, nakręconą z inspiracji niemieckiego ministra propagandy Josepha Goebbelsa. Składa się z fragmentów różnych dokumentów archiwalnych oraz materiałów nagranych wkrótce po kampanii wrześniowej w Polsce.\nW 1934 powstał brytyjski film pod tym samym tytułem, ale w przeciwieństwie do późniejszego nazistowskiego obrazu, przedstawiał Żydów m.in. jako ofiary bezpodstawnych prześladowań w historii.\nOpis fabuły.\nPoczątkowe sceny, pokazujące gromadę szczurów wyłaniających się z kanału ściekowego, zestawione są z tłumem Żydów na gwarnej ulicy polskiego miasta. Narrator mówi, że tak jak szczury są szkodnikami królestwa zwierząt, tak Żydzi są szkodnikami rodzaju ludzkiego roznoszącymi chorobę i korupcję. Jednakże – w przeciwieństwie do szczurów – Żydzi mają niesamowitą zdolność zmieniania swojego wyglądu i mieszania się ze swymi „ludzkimi gospodarzami”. Kolejna scena przedstawia czterech brodatych ludzi w tradycyjnych religijnych strojach. Na kolejnym ujęciu są już oni ogoleni i chodzą w eleganckich garniturach, a narrator wyjaśnia, że tylko „wprawne oko” może dostrzec ich żydowskie cechy.\nKolejne ujęcia zawierają materiał filmowy ze znanymi postaciami, które „zasłużyły na gniew” Hitlera, takimi jak: Albert Einstein (fizyk), Róża Luksemburg (działaczka socjalistyczna) i Charlie Chaplin (aktor). Z kolei żydowski aktor Peter Lorre &lt;&gt;[]. Ponadto żeby ośmieszyć żydowskie życie w Polsce, wiele scen zainscenizowano, np. &lt;&gt;[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2339095", "fragment_id": "446639/0", "subtitle": "", "title": "Wieczny Żyd", "document_id": "446639", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2339095.0, "score": 0.0617438405752182}, "uuid": "e9082931-6ad4-41ff-91de-4e6085af93be"}, {"page_content": "Był niekwestionowanym zwycięzcą francuskiego box office’u lat 60. i 70. Jego filmy biły rekordy popularności, osiągając pierwsze lokaty w rankingach oglądalności. Między 1964 a 1979 produkcje, w których grał, siedmiokrotnie zdobywały palmę pierwszeństwa na ekranach francuskich kin (1964, 1965, 1966, 1967, 1970, 1973, 1979). W 1967 jego filmy zdobyły aż trzy miejsca w pierwszej piątce najchętniej oglądanych nad Sekwaną: \"Wielkie wakacje\" (1. miejsce), \"Oskar\" (2. miejsce) i \"Fantomas kontra Scotland Yard\" (5. miejsce).\nStyl gry.\nWedług historyka Laurenta Aknina de Funès stworzył nową odmianę komizmu, gdzie kreowane przezeń postacie charakteryzowały się ekspresyjnością, specyficzną mimiką wyrażającą najczęściej niezadowolenie i skrzywienie oraz apodyktyczność i choleryczność.\nZdolność do naśladowania, parodiowania – przykład Adolfa Hitlera ze \"Sławnej restauracji\"; 1966 – i przybierania charakterystycznego grymasu twarzy były podstawowym aspektem prezentowanego przez niego humoru. Jak przyznał, główną inspiracją dla niego był Charlie Chaplin. „The Times” nazwał de Funèsa w początkowych latach jego kariery „francuskim Chaplinem”, co traktował jako duże wyróżnienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47118", "fragment_id": "648843/25", "subtitle": "", "title": "Louis de Funès", "parentId": 47118.0, "start_index": 35947.0, "document_id": "648843", "source": "wikipedia", "score": 0.22505219280719757}, "uuid": "1c09060b-fea2-4ff9-81df-637471cfeb2c"}, {"page_content": "Ten wąsik (również w wersji Ten wąsik, ach, ten wąsik) – nowa wersja piosenki \"Je cherche après Titine\" do muzyki Léo Daniderffa ze słowami Mariana Hemara. Piosenka wykonywana była przez Ludwika Sempolińskiego w rewii kabaretu Ali Baba \"Orzeł czy Rzeszka\", której premiera odbyła się 31 maja 1939. Piosenka była satyrą kpiącą z wodza III Rzeszy Adolfa Hitlera i grającą na fakcie, że identyczny wąs nosiła gwiazda kina Charlie Chaplin. Była to jedna z najpopularniejszych piosenek Hemara o tematyce politycznej. \nPiosenka − śpiewana przez Sempolińskiego − znalazła się także w programie rewii \"Pakty i fakty\", ostatniego programu kabaretowego przedwojennej Warszawy (różne źródła podają datę premiery jako 31 sierpnia 1939, 2 lub też 12 września). W trakcie obrony Warszawy piosenkę spopularyzował wśród żołnierzy sam Sempoliński, dający dla nich improwizowane koncerty. \nW czasie II wojny światowej Sempoliński był poszukiwany przez niemieckie władze okupacyjne, prawdopodobnie właśnie ze względu na parodiowanie Hitlera; przez całą wojnę ukrywał się pod fałszywym nazwiskiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2328349", "fragment_id": "498489/0", "subtitle": "", "title": "Ten wąsik", "document_id": "498489", "start_index": 0.0, "parentId": 2328349.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2200905680656433}, "uuid": "4dd20ff6-0b02-4ece-a025-cb8d32e2b740"}, {"page_content": "Dzisiejsze czasy (ang. \"Modern Times\") – amerykański komediodramat filmowy z 1936 roku w reżyserii Charliego Chaplina. W tym filmie, inaczej niż w poprzednich, niemych dziełach Chaplina, wykonano już ścieżkę muzyczną ze słynną piosenką „Titina”.\nW roku 1989 film został jednym z pierwszych 25 filmów wprowadzonych do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych jako „znaczących kulturowo, historycznie bądź estetycznie”. W 1995 roku, z okazji stulecia narodzin kina, film znalazł się na watykańskiej liście 45 filmów fabularnych, które propagują szczególne wartości religijne, moralne lub artystyczne.\nOpis fabuły.\nFilm jest satyrą na życie społeczeństwa przemysłowego. Chaplin gra robotnika imającego się różnych zawodów. Poznaje też młodą, bezdomną kobietę, w której się zakochuje. W tej roli wystąpiła ówczesna żona Chaplina – Paulette Goddard.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1288771", "fragment_id": "1146023/0", "subtitle": "", "title": "Dzisiejsze czasy", "document_id": "1146023", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1288771.0, "score": 0.7947674989700317}, "uuid": "77672305-d44d-49bd-86c6-283f2186fc21"}, {"page_content": "W kolejnych filmach ponownie kreował postać włóczęgi. Często proponował reżyserom i producentom własne gagi, jednak z uwagi na chęć utrzymania przez nich szybkiego tempa akcji filmu były one albo wycinane podczas montażu, albo odrzucane jeszcze przed rozpoczęciem zdjęć. To skłoniło Chaplina do podjęcia decyzji o reżyserowaniu filmów. Jako reżyser zadebiutował filmem \"Bójka na deszczu\" (1914), po którego premierze otrzymał kolejne zlecenia dla Keystone. W ramach kontraktu z wytwórnią zagrał m.in. w filmach: \"Dwadzieścia minut miłości, Charlie piekarczykiem, Gaz rozweselający\" i \"Pomocnik sceniczny\", a ostatnią produkcją zrealizowaną dla firmy była komedia \"Jego przedhistoryczna przeszłość\". W 1914 premierę miał łącznie 35 filmów z jego udziałem.\nJeszcze przed zakończeniem umowy Chaplina z Keystone Records w styczniu 1915 do artysty zgłosiło się studio The Essanay Film Manufacturing Company z Chicago, które zaoferowało mu współpracę za 1250 dol. tygodniowo i jednorazowy bonus w wysokości 10 tys. dol. za podpisanie kontraktu. W tym okresie rosła jego popularność w branży filmowej oraz wśród kinomanów, zaczął także stawać się ikoną popkultury, idolem tłumów i inspiracją dla innych wykonawców, którzy imitowali wylansowaną niego postać trampa. Dla wytwórni Essanay zrealizował m.in. film \"Charlie gra Carmen\" (1915). W 1915 przystąpił też do realizacji filmu \"Life\", którego jednak nigdy nie ukończył. W 1915 premierę miało 13 filmów z jego udziałem.\nW lutym 1916 zaczął pracę dla studia The Mutual Film Corporation, od którego otrzymywał pensję w wysokości 10 tys. dol. tygodniowo i jednorazowo 150 tys. dol. premii za podpisanie kontraktu. W ramach umowy z wytwórnią zrealizował 12 filmów: \"Charlie kierownikiem działu, Charlie strażakiem, Charlie włóczęga, Późny powrót Charliego, Charlie i hrabia, Lichwiarz, Charlie gra w filmie, Charlie na ślizgawce, Charlie na kuracji, Spokojna ulica, Imigrant\" i \"Charlie ucieka\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/6", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "document_id": "660291", "start_index": 7714.0, "parentId": 102635.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18624083697795868}, "uuid": "8a0fd1cc-50fd-4381-b8b1-c4f5279a5e5c"}, {"page_content": "16 czerwca 1943 poślubił młodszą o 37 lat Oonę O’Neill, córkę dramaturga Eugene O’Neilla, z którą pozostał do swojej śmierci w 1977. Mieli ośmioro dzieci: Geraldine, Michaela, Josephine, Jane, Eugene, Victorię (ur. 1951), Christophera i Annette-Emilie. Mieszkali we wsi Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii.\nFilmografia.\nZestawienie obejmuje wybrane filmy, w których występował Charlie Chaplin.\nAktor.\nJako aktor wystąpił łącznie w prawie 90 produkcjach filmowych krótko- i długometrażowych.\nFilmy krótkometrażowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nFilmy długometrażowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nNagrody.\nChaplin otrzymał trzy Oscary: Nagrodę Honorową za „wszechstronność i geniusz w aktorstwie, scenariuszu, reżyserii i produkcji \"Cyrku\"” w 1929 roku, drugą Nagrodę Honorową za „nieobliczalny wpływ, jaki wywarł na tworzenie filmów artystycznych w tym wieku” w 1972 roku oraz nagrodę dla najlepszej ścieżki dźwiękowej w 1973 roku za \"Światła rampy\" (wspólnie z Rayem Raschem i Larrym Russellem). Ponadto był nominowany w kategoriach: najlepszy aktor, najlepszy scenariusz oryginalny i najlepszy film (jako producent) za film \"Dyktator\", a kolejną nominację otrzymał za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu \"Pan Verdoux\". W 1976 roku Chaplin został członkiem Brytyjskiej Akademii Sztuki Filmowej i Telewizyjnej (BAFTA).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/13", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "source": "wikipedia", "start_index": 18968.0, "parentId": 102635.0, "document_id": "660291", "score": 0.13837997615337372}, "uuid": "afff1354-ffd4-4752-b2f4-ec2352084bf1"}]}
{"id": "q_530", "question": "Kto sparodiował powieść Heleny Mniszkówny „Trędowata” w utworze „Na ustach grzechu”?", "answer": [{"page_content": "Powieść Mniszkówny jest jednym z najczęściej ekranizowanych polskich utworów literackich.\n\"Trędowata\" została sparodiowana przez Magdalenę Samozwaniec w satyrycznej powieści \"Na ustach grzechu: powieść z życia wyższych sfer towarzyskich\" (Kraków 1922). Ironizująco odniósł się do niej także Tadeusz Dołęga-Mostowicz w \"Karierze Nikodema Dyzmy\" (1932), wspominając że jego bohater „wyobrażał sobie książąt i hrabiów tak, jak ich poznał w najpiękniejszej powieści na świecie, w \"Trędowatej\"”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521422", "fragment_id": "1551837/1", "subtitle": "", "title": "Trędowata", "parentId": 521422.0, "start_index": 1810.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1551837", "score": 1.0}, "uuid": "2df5717c-9240-4adc-a02d-1630fb4d8f89"}, {"page_content": "Helena Mniszkówna z domu Mniszek-Tchorznicka, \"primo voto\" Chyżyńska, \"secundo voto\" Rawicz-Radomyska (ur. 24 maja 1878 roku w majątku Kurczyce na Wołyniu, zm. 18 marca 1943 w Sabniach) – polska powieściopisarka. Była autorką romansów z życia \"wyższych sfer\".\nŻyciorys.\nCórka Michała i Marii. Otrzymała gruntowne wykształcenie domowe. Mając 19 lat, wyszła za mąż za Władysława Chyżyńskiego. Wraz z mężem przeniosła się do Platerowa na Litwie. Tam powstał pomysł \"Trędowatej\", powieści osadzonej w świecie arystokracji. Środowisko to pisarka miała okazję poznawać podczas pierwszego małżeństwa. W 1903 roku, po śmierci męża, przyjechała wraz z dwiema córkami do majątku rodziców, do Sabni koło Sokołowa Podlaskiego. Wówczas poznała młodego ziemianina Adolfa Lortscha, w którym zakochała się. Adolf Lortsch stał się później pierwowzorem tytułowej postaci powieści \"Panicz\", wydanej w 1912.\nDwa tomy pierwszej powieści, \"Trędowata\", ukazały się w 1909 roku dzięki wsparciu finansowemu ojca Heleny Mniszkówny. Książka szybko zniknęła z księgarń i została dość ciepło przyjęta przez krytykę literacką (nieprzychylne recenzje przyszły później). Rękopis recenzował Bolesław Prus, który był przyjacielem z dzieciństwa stryja Mniszkówny.\nW 1910 roku pisarka wyszła za mąż za Antoniego Rawicz-Radomyskiego i wyjechała do Rogal pod Łukowem, gdzie urodziła córki-bliźniaczki. Tam też powstały kolejne powieści, ale w okolicy znana była również z działalności społecznej: zakładała ochronki, szkółki dla dziewcząt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=809472", "fragment_id": "1012557/0", "subtitle": "", "title": "Helena Mniszkówna", "document_id": "1012557", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 809472.0, "score": 0.22933247685432434}, "uuid": "e95b6b02-ae51-476e-8a70-6a62e6da21f2"}, {"page_content": "Magdalena Anna Samozwaniec, \"de domo\" Kossak, \"primo voto\" Starzewska, \"secundo voto\" Niewidowska (ur. 26 lipca 1894 w Krakowie, zm. 20 października 1972 w Warszawie) – polska pisarka satyryczna. Nazywana „pierwszą damą polskiej satyry”.\nŻyciorys.\nByła wnuczką Juliusza Kossaka, córką Wojciecha Kossaka i Marii Kisielnickiej, siostrą Jerzego Kossaka oraz Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, o której napisała książkę \"Zalotnica niebieska\", i z którą tworzyła przez całe życie intelektualno-emocjonalny duet. Była stryjeczną siostrą Zofii Kossak-Szczuckiej i cioteczną babką Rafała Podrazy\nW latach 1921–1928 jej mężem był dyplomata Jan Starzewski, z którym miała córkę Teresę (1922–2017), \"primo voto\" hrabina Plater-Zyberk, \"secundo voto\" Burignat. W listopadzie 1945 wyszła za mąż za Zygmunta Niewidowskiego.\nUczyła się wyłącznie w domu, biegle władała językami obcymi – niemieckim, angielskim i francuskim. Jej debiutem literackim była humoreska \"Wyjazd mamy do miasta\", opublikowana w 1908 w „Nowinach Krakowskich”. W latach 1917–1919 uczęszczała do Szkoły Sztuk Pięknych Marii Niedzielskiej w Krakowie. W okresie 1919–1921 prowadziła pracownię batikarstwa.\nJej pierwszym sukcesem literackim była wydana w 1922 w Krakowie purenonsensowa, satyryczna parodia \"Trędowatej\" pod tytułem \"Na ustach grzechu\", napisana (podobno) wspólnie z siostrą i jej mężem Janem Gwalbertem Henrykiem Pawlikowskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=440586", "fragment_id": "76355/0", "subtitle": "", "title": "Magdalena Samozwaniec", "parentId": 440586.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "76355", "score": 0.04512239620089531}, "uuid": "63f48350-6d8c-49d7-884a-5e6d6a49f3ca"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenie tego hasła.\nTrędowata – dwutomowa powieść Heleny Mniszkówny, wydana w Krakowie w 1909 roku.\nTreść.\nFabuła powieści, której akcja rozgrywa się na przełomie XIX i XX wieku, opisuje tragiczne dzieje miłości, której spełnieniu stają na przeszkodzie przesądy społeczne i nietolerancja członków rodów arystokratycznych z ich hermetyzmem. Tytułową postacią jest skromna, nieutytułowana szlachcianka Stefania (Stefcia) Rudecka. Po doznanym zawodzie miłosnym przyjmuje posadę guwernantki u baronowej Elzonowskiej, ciotki młodego ordynata Waldemara Michorowskiego. Początkowo Stefania unika ordynata, u którego ją razi jego podejście do rzeczywistości; z wolna jednak pojawia się wzajemne zrozumienie i uczucie. Przypadkowo okazuje się, że dziadek Waldemara i babka Stefanii byli zakochani i zaręczeni, choć do małżeństwa nie doszło wskutek sprzeciwu rodziny ordynata. Obawiając się powtórzenia sytuacji, Rudecka zamierza opuścić rezydencję Michorowskich, ale zdecydowany na ślub Waldemar przezwycięża przeszkody i doprowadza do zaręczyn ze Stefanią. Jednak w wyniku szykan i intryg ze strony miejscowych rodzin arystokratycznych, dziewczyna popada w chorobę i przedwcześnie umiera w dniu planowanego ślubu. Śmierć ta w intencji autorki stanowi rodzaj ofiary złożonej przez jednostkę przerastającą swe otoczenie, a zarazem staje się symbolem moralnego triumfu odtrąconej jak „trędowata” bohaterki powieści.\nFabuła wykorzystująca znany literacki motyw „księcia i kopciuszka”, odznacza się sprawnym wykorzystaniem schematów fabularnych i maksymalnym spiętrzeniem sentymentalnego dramatyzmu. Niechętnie przyjęta przez krytykę, odniosła sukces czytelniczy. Nie mniejszym powodzeniem cieszył się dalszy ciąg losów Waldemara – \"Ordynat Michorowski\" (1910).\nEkranizacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521422", "fragment_id": "1551837/0", "subtitle": "", "title": "Trędowata", "parentId": 521422.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1551837", "score": 0.3048601746559143}, "uuid": "295a5c25-c09d-4232-ad77-0587d8957a4a"}, {"page_content": "Tomasz Radosław Mandes (ur. 14 czerwca 1976 w Warszawie) – polski aktor, reżyser, producent filmowy i prezenter telewizyjny.\nŻyciorys.\nMając szesnaście lat zadebiutował na kinowym ekranie w filmie wojennym Andrzeja Wajdy \"Pierścionek z orłem w koronie\" (1992) u boku Rafała Królikowskiego, Mirosława Baki i Cezarego Pazury. Studiował na Wydziale Aktorskim w łódzkiej Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera, którą ukończył w 1999. Na drugim roku studiów zadebiutował na scenie rolą Elfa w komedii szekspirowskiej \"Sen nocy letniej\" oraz jako Kaj w baśni Hansa Christiana Andersena \"Królowa Śniegu\" w Teatrze im. Stefana Jaracza w Łodzi.\nWystępował także w teatrach: Polskim w Szczecinie (1998–1999, 2002–2004), Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego w Warszawie (1999), Adekwatnym w Warszawie (2000–2004) i Dramatycznym w Elblągu (2000–2001). W 2005 związał się z warszawskim Studio Teatr Office Box.\nSympatię telewidzów zaskarbił sobie rolą hrabiego Waldemara Michorowskiego w telewizyjnej ekranizacji powieści Heleny Mniszkówny \"Trędowata\" emitowanej w latach 1999–2000 na antenie telewizji Polsat.\nObecnie jest znany z roli detektywa Tomasza Orlika w serialu \"Malanowski i Partnerzy\". W 2017 był jednym z prezenterów programu \"Dzień dobry, Polsko\" na antenie TVP1.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=743034", "fragment_id": "805845/0", "subtitle": "", "title": "Tomasz Mandes", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 743034.0, "document_id": "805845", "score": 0.10150057077407837}, "uuid": "aa7c3d1c-4311-4a0a-a3ef-4a3e7247fdf5"}, {"page_content": "W 1936 zrealizował \"Pana Twardowskiego\" na podstawie scenariusza Wacława Gąsiorowskiego i Anatola Sterna. Robert Birkholc, krytyk z serwisu Culture.pl, napisał o filmie:Niestety, źle zagrane postaci i naiwność opowieści sprawiają, że próba stworzenia polskiej baśni historycznej powiodła się tylko połowicznie. Wydaje się, że tym razem Szaro większą wagę przykładał do trików filmowych niż do narracji: za pomocą zdjęć nakładanych czy montażu twórcy filmu pokazują, jak Twardowski transformuje rzeczy, przywołuje ducha Barbary Radziwiłłówny, czy – wreszcie – wyrusza na księżyc.W tym samym roku reżyser, niezadowolony z niewystarczającej ochrony interesów zawodowych przez PZPF, wystąpił ze związku i został współzałożycielem utworzonego w grudniu Stowarzyszenia Realizatorów i Techników Filmowych.\nW 1937 Szaro wyreżyserował trzy filmy: melodramat \"Ordynat Michorowski\" (będący drugą częścią \"Trędowatej\") na podstawie powieści Heleny Mniszkówny pod tym samym tytułem; \"Tkijes kaf\" (\"Ślubowanie\") zrealizowany w języku jidysz wraz z drugim reżyserem, Zygmuntem Turkowem, według scenariusza Henryka Bojma. W filmie gościnnie wystąpił chór Wielkiej Synagogi. Wersja niema tego filmu, zrealizowana wyłącznie przez Turkowa w 1924, trafiła w 1932 do Stanów Zjednoczonych, gdzie została całkowicie zmieniona przez George’a Rolanda, który specjalizował się w dostosowywaniu europejskich filmów do potrzeb amerykańskich Żydów. Tytuł Turkowa spotkał się z wieloma kontrowersjami – scenarzyście zarzucano plagiat, gdyż fabuła była bardzo podobna do popularnej wówczas powieści \"Dybuk\" Szymona An-skiego. \"Ślubowanie\" w wersji dźwiękowej, na podstawie tego samego scenariusza co starszy pierwowzór, spotkało się z chłodnym przyjęciem.\nTrzecim filmem była farsa \"Trójka hultajska\" według utworu \"Gałganduch, czyli Trójka hultajska\" autorstwa Jana Nestroya.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1456940", "fragment_id": "216189/6", "subtitle": "", "title": "Henryk Szaro", "source": "wikipedia", "start_index": 8299.0, "document_id": "216189", "parentId": 1456940.0, "score": 0.10685078054666519}, "uuid": "1632579a-2b72-46fd-9fb0-ee8e920c4a8a"}, {"page_content": "W dziedzinie literatury popularnej, przeznaczonej dla masowego czytelnika, wyróżniali się Maria Rodziewiczówna – autorka powieści patriotycznych rozgrywających się w środowisku ziemiańskim (m.in. \"Dewajtis\"), Helena Mniszkówna – autorka romansów (m.in. \"Trędowata\"), Wacław Gąsiorowski – twórca powieści historycznych oraz Artur Oppman – autor utworów dla dzieci.\nKrytyka literacka.\nDziejom literatury polskiego modernizmu od początku towarzyszyła działalność krytycznoliteracka. Wczesna faza kształtowania się nowej literatury ujawniła, jak to bywa w okresach przełomu, sprzeczne stanowiska. W 1898 roku Artur Górski opublikował swój słynny kontrowersyjny cykl artykułów pt. \"Młoda Polska\". W 1899 Stanisław Przybyszewski opublikował \"Confiteor\", w którym przedstawił modernistyczną wizję rozwoju sztuki i literatury. Przybyszewski (prozaik i dramaturg) był wówczas postacią popularną nie tyle z powodu twórczości, ale w większym stopniu dzięki skandalom obyczajowym, jakie świadomie wywoływał. Uważał on, podobnie jak jego liczni zwolennicy, że sztuka jest celem samym w sobie i należy ją wyzwolić spod jakichkolwiek idei, założeń politycznych, czy społecznych. Jego wizja stała się wkrótce oficjalnym programem młodego pokolenia. Starsze pokolenie krytyków (m.in. Teodor Jeske-Choiński i Piotr Chmielowski) przyjęło go niechętnie, krytycznie odnosząc się do skrajnego indywidualizmu i odrzucenia przez niego tradycji literackich. Do zwolenników nowych prądów należeli m.in. Zenon Miriam-Przesmycki, Tadeusz Miciński, Ostap Ortwin, Stanisław Lack, Ignacy Matuszewski.\nNiektórzy krytycy, jak Wilhelm Feldman, zajmowali stanowisko dwuznaczne: z jednej strony popierali nowe prądy, równocześnie jednak pisali o politycznych i społecznych obowiązkach sztuki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51827", "fragment_id": "649001/6", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – Młoda Polska", "document_id": "649001", "start_index": 8330.0, "parentId": 51827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10595560818910599}, "uuid": "8aa83cd6-bb2f-41eb-aee7-6095fc0fbcc6"}, {"page_content": "Elżbieta Starostecka (ur. 6 października 1943 w Rogach) – polska aktorka filmowa i teatralna, piosenkarka.\nElżbieta Starostecka zdobyła uznanie publiczności rolą Stefanii Rudeckiej w filmie \"Trędowata\" (1976) Jerzego Hoffmana, adaptacji powieści \"Trędowata\" (1909) Heleny Mniszkówny.\nŻyciorys.\nTeatr.\nJest absolwentką V Liceum Ogólnokształcącego im. Andrzeja Struga w Gliwicach. W 1965 roku ukończyła z wyróżnieniem Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, a dyplom uzyskała sześć lat później, w 1971 roku. Zadebiutowała 30 października 1965 roku na deskach Teatru im. Wojciecha Bogusławskiego w Kaliszu w sztuce \"Henryk VI na łowach\" Wojciecha Bogusławskiego. Aktorka była związana z tym teatrem przez dwa lata i wystąpiła m.in. w komedii Moliera \"Szelmostwa Skapena\" oraz \"O krasnoludkach i o sierotce...\" Marii Konopnickiej. W 1966 roku została zaangażowana w Teatrze Nowym w Łodzi, z którym współpracowała do 1972 roku. Zagrała m.in. w \"Ślubach panieńskich\", \"Mężu i żonie\" Aleksandra Fredry i \"Prometeuszu\" Jerzego Andrzejewskiego. W 1972 roku przeszła do Teatru Rozmaitości w Warszawie, gdzie wystąpiła m.in. w komedii Jarosława Iwaszkiewicza \"Lato w Nohant\", \"Nagim królu\" Eugeniusza Szwarca, \"Śnie\" Felicji Kruszewskiej oraz \"Cieniu\" Wojciecha Młynarskiego. W 1980 roku przeniosła się do Teatru Ateneum, z którym związana była do 2008 roku. Ostatni raz pojawiła się na deskach tego teatru w 2003 roku w sztuce \"Pan inspektor przyszedł\" Johna Boyntona Priestley. Ponadto wystąpiła w ponad dwudziestu spektaklach Teatru Telewizji.\nFilm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139980", "fragment_id": "15021/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Starostecka", "document_id": "15021", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 139980.0, "score": 0.3521353006362915}, "uuid": "1bfe7417-8387-4182-8e35-bdc085bbb611"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1926 roku. Zobacz też: inne znaczenie tego hasła.\nTrędowata – polski czarno-biały film niemy z 1926 roku, będący pierwszą adaptacją powieści Heleny Mniszkówny z 1909 roku pod tym samym tytułem.\nFilm nie zachował się do naszych czasów.\nO filmie.\nW roli tytułowej wystąpiła Jadwiga Smosarska, największa gwiazda polskiego kina w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Ojca bohaterki zagrał Józef Węgrzyn, uważany za jednego największych amantów ówczesnego kina. Zadebiutował on również w roli reżysera (wspólnie z Edwardem Puchalskim).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2058503", "fragment_id": "423004/0", "subtitle": "", "title": "Trędowata (film 1926)", "document_id": "423004", "start_index": 1.0, "parentId": 2058503.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16845488548278809}, "uuid": "fdc90466-9073-45cf-a111-00644c69d066"}, {"page_content": "Węgrzyn ma najpiękniejszy głos z aktorów polskich, ale to tylko troszkę mu pomaga w kinematografie. Odegrał on w Iwonce rolę wykwintnisia, demona elegancji. Już w pierwszej scenie widzieliśmy, jak pije sam szampana i rzuca papierosy na dywan. Tego nie robi nawet Beylin, kiedy jest sam w pokoju.\nRok później stanął po obu stronach kamery, reżyserując wraz z Edwardem Puchalskim słynną \"Trędowatą\" na podstawie powieści Heleny Mniszkówny. Wcielił się również w rolę Rudeckiego, ojca Stefci. W tej samej roli wystąpił dziesięć lat później, tym razem w dźwiękowej ekranizacji powieści wyreżyserowanej przez Juliusza Gardana.\nPierwszym filmem dźwiękowym, w którym wystąpił, był dramat polityczny \"Dziesięciu z Pawiaka\" (1931). Zagrał w nim przywódcę niepodległościowej organizacji bojowej. \nSporą popularność przyniosły mu także role w \"Znachorze\" (1937) i \"Profesorze Wilczurze\" (1938) w reżyserii Michała Waszyńskiego oraz \"Testamencie profesora Wilczura\" (1939) w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, w których wcielił się w postać doktora Dobranieckiego. \nPo 1939 roku.\nPo wybuchu II wojny światowej został aresztowany przez Gestapo i osadzony na Pawiaku, zapewne w związku z wykreowaną w lipcu w Teatrze Polskim rolą Battlera w spektaklu \"Genewa\" George'a Bernarda Shawa, która była parodią Hitlera. W 1940 został zwolniony i zaczął grać w jawnych teatrach (najpierw w rewiach w teatrze Złoty Ul, potem w repertuarze dramatycznym w teatrze Komedia (1941–44) i dorywczo w teatrze Miniatury). 27 listopada 1943 obchodził w teatrze Komedia jubileusz czterdziestolecia pracy artystycznej.\nPo powstaniu warszawskim, zniszczony nałogiem alkoholowym w który wpadł po tragicznej śmierci syna, aby zdobyć środki do życia otworzył we Włochach niewielki sklepik, w którym sprzedawał m.in. bimber.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=628906", "fragment_id": "846043/1", "subtitle": "", "title": "Józef Węgrzyn (aktor)", "document_id": "846043", "start_index": 1729.0, "parentId": 628906.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08066155761480331}, "uuid": "4c3f493e-8f60-4536-b00a-8ae6c4358089"}]}
{"id": "q_531", "question": "Jak nazywała się do 1946 roku Armia Radziecka?", "answer": [{"page_content": "Armia Radziecka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Советская армия&lt;/&gt;) – oficjalna nazwa wojsk lądowych, sił powietrznych, wojsk obrony przeciwlotniczej i wojsk rakietowych przeznaczenia strategicznego Sił Zbrojnych ZSRR (w latach 1946–1991) i WNP (1991–1992), które tworzyła razem z marynarką, wojskami pogranicznymi i wewnętrznymi. Nazwa została wprowadzona w 1946 roku (uprzednio Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona, RKKA).\nArmia Radziecka w powojennej Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78", "fragment_id": "180767/0", "subtitle": "", "title": "Armia Radziecka", "document_id": "180767", "start_index": 0.0, "parentId": 78.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7362843155860901}, "uuid": "f5de6281-f68d-4217-aa63-c5ed2d90d096"}, {"page_content": "Armia Czerwona (właściwie Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Рабоче-крестьянская Красная армия&lt;/&gt;, RKKA) – siły zbrojne Rosji Radzieckiej (RFSRR) w latach 1918–1922, następnie wojska lądowe Sił Zbrojnych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR) w latach 1922–1946. W 1946 zmieniła nazwę na Armia Radziecka, pod którą istniała do 1992 roku.\nW skład Armii Czerwonej wchodziły także Wojskowe Siły Powietrzne. Razem z marynarką, oddziałami NKWD (wojskami pogranicznymi, wojskami wewnętrznej ochrony republiki i Państwowej Straży Konwojowej) Armia Czerwona tworzyła Siły Zbrojne ZSRR od    do 25 lutego 1946.\nZa datę utworzenia Armii Czerwonej przyjmuje się 23 lutego 1918 (w Federacji Rosyjskiej do dziś tego dnia jest obchodzony Dzień Obrońcy Ojczyzny). Wtedy to rozpoczęto masowe przyjmowanie ochotników do Armii Czerwonej, utworzonej dekretem Rady Komisarzy Ludowych RFSRR „O Robotniczo-Chłopskiej Armii Czerwonej”, podpisanym   .\nPoczątki Armii Czerwonej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=761601", "fragment_id": "830374/0", "subtitle": "", "title": "Armia Czerwona", "parentId": 761601.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "830374", "score": 0.7300761342048645}, "uuid": "96e64b57-7a9f-4288-9d6c-4ba699fabe6e"}, {"page_content": "Siły Zbrojne Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Вооружённые Силы Союза Советских Социалистических Республик&lt;/&gt;) – siły zbrojne Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich służące do zabezpieczenia własnych interesów i prowadzenia walki zbrojnej zarówno na swoim terytorium, jak i poza nim. Składały się z centralnych organów dowodzenia wojskowego (sztab generalny i dowództwa) i sił i środków: Armii Radzieckiej (do lutego 1946 r. nosiła nazwę Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona), Wojskowych Sił Powietrznych, Wojsk Obrony Przeciwlotniczej, Wojska Rakietowe Przeznaczenia Strategicznego i Wojska Obrony Cywilnej, Marynarki Wojennej, służb tyłowych Sił Zbrojnych. Dodatkowo oddziałów granicznych KGB ZSRR (do 1989) oraz wojsk wewnętrznych MSW ZSRR (również do 1989).\nW połowie lat 80 XX w. Siły Zbrojne ZSRR należały do najpotężniejszych na świecie pod względem liczebności i wyposażenia; posiadały m.in. duże zapasy broni jądrowej oraz chemicznej. Z łączną liczbą personelu przekraczającą 4 mln 200 tys. żołnierzy w 1990 roku były to największe siły zbrojne świata.\nMimo rozpadu ZSRR pod koniec 1991 roki Siły Zbrojne ZSRR istniały \"de facto\" do końca 1993 roku w formie Połączonych Sił Zbrojnych WNP, choć \"de iure\" przestały istnieć 14 lutego 1992 roku, kiedy Rada Szefów Państw WNP oficjalnie mianowała byłego Ministra Obrony ZSRR Jewgienija Szaposznikowa Naczelnym Dowódcą Połączonych Sił Zbrojnych WNP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5179858", "fragment_id": "1042486/0", "subtitle": "", "title": "Siły Zbrojne Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich", "document_id": "1042486", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5179858.0, "score": 0.23837321996688843}, "uuid": "d188d2bc-e0b9-49f4-8e8c-da3fb9ef36aa"}, {"page_content": "Dzień Obrońcy Ojczyzny ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;День защитника Отечества&lt;/&gt;) – wywodzące się z czasów ZSRR święto obchodzone 23 lutego w krajach byłego Związku Radzieckiego.\nŚwięto to zostało ustanowione w 1922 roku jako \"Dzień Armii Czerwonej i Marynarki Wojennej\". Od 1946 do 1993 roku było nazywane \"Dniem Armii Radzieckiej i Marynarki Wojennej\" (ros. День Советской Армии и Военно-Морского флота).\nW Rosji w 1995 roku ustanowiono nową nazwę na Dzień Obrońcy Ojczyzny, a od 2002 roku jest to dzień wolny od pracy.\nDzień Obrońcy Ojczyzny jest świętem i dniem wolnym od pracy również w Doniecku (od 2015 roku), Kirgistanie (dzień wolny od 2004 roku), Ługańsku (od 2015 roku) i Osetii Południowej. Jako święto (lecz już jako dzień roboczy) Dzień Obrońcy Ojczyzny jest obchodzony na Białorusi, w Naddniestrzu i Tadżykistanie. Natomiast nieoficjalne uroczystości Dnia Obrońcy Ojczyzny odbywają się w Abchazji, Armenii, Estonii, Górskim Karabachu, Kazachstanie, na Łotwie, w Mołdawii i innych krajach.\nDzień Obrońców Ojczyzny był świętem państwowym na Ukrainie w latach 1999–2014. Święto zostało zniesione 14 października 2014 przez prezydenta Ukrainy, Petra Poroszenkę i zastąpione przez Dzień Obrońcy Ukrainy ustanowiony wówczas, jako święto państwowe. Mimo oficjalnego zniesienia dotychczasowe święto było obchodzone nieoficjalnie przez jakiś czas.\nUroczystości związane z Dniem Obrońcy Ojczyzny odbywały się także w Polsce, między innymi na Cmentarzu Mauzoleum Żołnierzy Radzieckich w Warszawie. Dawniej uroczystości odbywały się w wielu miastach i przy Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie.We wszystkich wyżej wymienionych krajach święto wciąż jest postrzegane jako święto wojska. Z racji tego, że służba wojskowa utożsamiana jest z płcią męską, zwyczajowo jest to także Dzień Mężczyzn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1910505", "fragment_id": "377786/0", "subtitle": "", "title": "Dzień Obrońcy Ojczyzny", "parentId": 1910505.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "377786", "score": 0.3245309591293335}, "uuid": "382c64e6-b24e-4543-a134-a017b3a89054"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy radzieckiej 6 Armii ZSRR. Zobacz też: 6 Armia – inne armie z numerem 6.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n6 Armia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;6-я армия&lt;/&gt;) – związek operacyjny Armii Czerwonej, następnie Armii Radzieckiej.\nHistoria.\nPo raz pierwszy została utworzona 17 września 1939 roku w Kijowskim Specjalnym Okręgu Wojskowym z Winnickiej Grupy Armijnej (formacja wielkości korpusu).\nWe wrześniu 1939 roku wzięła udział w agresji ZSRR na Polskę, z pozycji wyjściowych jakie zajmowała w rejonie Kupel, Sotanów, Płoskirów. \nW czerwcu 1941 Armia składała się z 6. i 37. Korpusu Strzeleckiego (który składał się z 80., 139. i 141. Dywizji Strzeleckiej), 4. i 15. Korpusu Zmechanizowanego, 5 Korpusu Kawalerii, 4. i 6. Rejonu Umocnionego i pewnej ilości jednostek artyleryjskich i innych jednostek. Była częścią radzieckiego Frontu Południowo-Zachodniego. Dowództwo 6 Armii zostało rozwiązane 10 sierpnia 1941 roku po bitwie pod Humaniem. W bitwie tej 6 Armia została odcięta w olbrzymim okrążeniu na południe od Kijowa razem z 12 Armią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2491771", "fragment_id": "558630/0", "subtitle": "", "title": "6 Armia (ZSRR)", "document_id": "558630", "start_index": 1.0, "parentId": 2491771.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08872125297784805}, "uuid": "bf133675-b7b0-406d-903e-70de1af4f72f"}, {"page_content": "Czerwonoarmista ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Красноармеец&lt;/&gt;, trans. \"Krasnoarmiejec\") – bazowy stopień wojskowy i podstawowe stanowisko personelu wojskowego Armii Czerwonej w latach 1918–1946. W tym czasie używane również jako synonim słowa „żołnierz”, które wyszło z oficjalnego użycia po rewolucji październikowej jako kontrrewolucyjne.\nOznaczenia stopnia czerwonoarmisty zostały wprowadzone po przywróceniu systemu rang w Armii Czerwonej w 1935 roku. We Flocie Czerwonej jego odpowiednikiem był \"krasnofłotiec\". Po zmianie nazwy Armii Czerwonej na Armię Radziecką w lutym 1946 roku stopień czerwonoarmisty został zastąpiony szeregowym ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;рядовой&lt;/&gt;).\nW języku potocznym słowo „czerwonoarmista” bywa używane na określenie każdego żołnierza Armii Czerwonej niezależnie od posiadanego stopnia wojskowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5311200", "fragment_id": "1055290/0", "subtitle": "", "title": "Czerwonoarmista", "parentId": 5311200.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1055290", "source": "wikipedia", "score": 0.1898428499698639}, "uuid": "a7d49552-76fe-4f78-86e0-771c16333304"}, {"page_content": "W dniu 3 kwietnia 1946 armia rozkazem Dowództwa Armii Radzieckiej została rozformowana a z jej dowództwa utworzono Dowództwo Lotnictwa Dalekiego Zasięgu Sił Powietrznych ZSRR.\nWeteran Wasilij Reszetnikow opisał okres swojej służby w jednej z jednostek 18 Armii Lotniczej. W języku polskim jego wspomnienia zostały wydane w 2009 roku w publikacji o tytule: \"Od Barbarossy do Berlina. Radziecki pilot bombowca przeciw Luftwaffe\". \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1984082", "fragment_id": "393971/1", "subtitle": "", "title": "18 Armia Powietrzna", "document_id": "393971", "start_index": 1662.0, "parentId": 1984082.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0764063224196434}, "uuid": "67ea4925-1787-4e07-876c-9a0104611af1"}, {"page_content": "To jest . Poniżej znajdują się różne znaczenia hasła „”.\nDywizje piechoty (strzelców) noszące numer 24:\nWojska Polskiego:\nArmii Austro-Węgier:\nBritish Army\nArmée de terre\nCesarskiej Armii Japońskiej\nArmii Cesarstwa Niemieckiego:\nWehrmachtu:\nArmii Imperium Rosyjskiego:\nArmii Czerwonej (1918–1946):\nArmii Radzieckiej (1946–1991/1993)\nSił Zbrojnych Ukrainy\nUnited States Army", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1204469", "fragment_id": "1110677/0", "subtitle": "", "title": "24 Dywizja Piechoty", "document_id": "1110677", "start_index": 1.0, "parentId": 1204469.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18279331922531128}, "uuid": "9149c512-af59-4fee-85d2-d4f20e032c51"}, {"page_content": "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (skr. Związek Radziecki, ZSRR), także Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (skr. Związek Sowiecki, ZSRS); ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Союз Советских Социалистических Республик, Советский Союз, СССР&lt;/&gt;) – państwo historyczne, położone częściowo w Europie wschodniej i północno-wschodniej, a częściowo w Azji, ze stolicą w Moskwie, istniejące w latach 1922–1991.\nMiało powierzchnię 22 mln km², rozciągało się od Morza Bałtyckiego i Czarnego do Pacyfiku. Nominalnie Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich był federacją narodowych republik radzieckich, w praktyce był krajem o mocno scentralizowanej władzy i gospodarce. Ustrój polityczny i gospodarczy państwa był dyktaturą monopartyjną, w którym władzę sprawowała RKP(b)/WKP(b)/KPZR według koncepcji tzw. „dyktatury proletariatu”. W okresie dyktatorskich rządów Włodzimierza Lenina i Józefa Stalina został wprowadzony system totalitarny, który po śmierci Stalina (w 1953) przekształcił się w autorytaryzm. Kolejną zmianę w systemie władzy ZSRR przyniosła pieriestrojka, w wyniku której w kraju (od 1990) zapanował ustrój semiprezydencki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44916", "fragment_id": "656240/0", "subtitle": "", "title": "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "656240", "parentId": 44916.0, "score": 0.08777783811092377}, "uuid": "b488e85e-831d-487f-8428-f6390390d747"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej Naczelne Dowództwo Armii Czerwonej przeformowało dotychczasowe formacje. Na terenie Polski utworzona została tzw. PGW – Północna Grupa Wojsk dyrektywą nr 11097 z dnia 10 czerwca 1945 roku. W grupę tę przekształcono 2 Front Białoruski pod dowództwem marszałka Związku Radzieckiego Konstantego Rokossowskiego. Siedzibą dowództwa tej grupy stała się Legnica na Dolnym Śląsku, gdzie żołnierze radzieccy zajęli 1/3 miasta. Początkowo w Polsce stacjonowało ok. 300 000 żołnierzy. Ważniejszymi lokalizacjami były obok Legnicy: Świdnica, Borne Sulinowo, Przemków-Trzebień, Bagicz, Brzeg, Burzykowo (dzielnica Stargardu), Chojna, Dębica, Żagań, Wschowa, Oława, Białogard, Świnoujście. Wycofywanie wojsk radzieckich rozpoczęło się 8 kwietnia 1991 roku. PGWR liczyła wówczas w Polsce 53 tys. żołnierzy oraz 7,5 tys. pracowników cywilnych, którym towarzyszyło 40 tys. członków rodzin. Rosjanie stacjonowali w 59 garnizonach w 21 ówczesnych województwach. Zajmowali 707 km² terytorium Polski, gdzie posiadali 13 lotnisk, bazę morską, 6 poligonów i 8000 obiektów. Ostatnie oddziały radzieckie opuściły Polskę w końcu roku 1993. Symbolicznie pożegnał je prezydent Lech Wałęsa 17 września 1993 roku w rocznicę agresji ZSRR na Polskę w 1939 roku. Armia Radziecka stacjonowała w Polsce 49 lat.\n \"Osobny artykuł: Garnizony Armii Radzieckiej na terytorium Polski.\"\nArmia Radziecka w innych państwach.\nW Austrii.\nW Austrii armia ZSRR po wojnie stacjonowała stosunkowo krótko. Została wycofana w myśl Traktatu Państwowego (Staatsvertrag) z 1955, podobnie jak wojska okupacyjne USA, Wielkiej Brytanii i Francji. Austria stawała się krajem niepodległym i neutralnym. Dzień wycofania Rosjan, 26 października, do dziś jest w Austrii świętem państwowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78", "fragment_id": "180767/1", "subtitle": "", "title": "Armia Radziecka", "document_id": "180767", "start_index": 482.0, "parentId": 78.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06224791705608368}, "uuid": "99dcfb82-626d-4367-827d-d1246d97bfac"}]}
{"id": "q_532", "question": "Kto wymyślił i stworzył Muppety?", "answer": [{"page_content": "Muppety, mapety ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;The Muppets&lt;/&gt;) – lalki teatralne stworzone w 1955 przez amerykańskiego lalkarza, reżysera i scenarzystę Jima Hensona. Imitują one ludzi, zwierzęta oraz fantastyczne stwory. Media związane z franczyzą muppetów cechuje specyficzne poczucie humoru, wyróżniające się abstrakcyjnością, absurdem i odwołaniami do popkultury. Akcja filmów i seriali najczęściej odnosi się do wystawianych przez muppety rewii. Obecnie prawa autorskie do muppetów posiada Walt Disney Company.\nNazwa „muppet” wzięła się z połączenia angielskich słów „marionette” (pol. marionetka) i „puppet” (pol. lalka teatralna).\nHistoria.\nPo raz pierwszy lalki teatralne zwane przez ich twórcę, Jima Hensona, muppetami pojawiły się w 1955 w serii krótkich skeczy \"Sam and Friends\" na kanale WRC-TV. W serialu debiutował także ulubiony muppet Hensona, Kermit Żaba. W 1958 Henson, z myślą o rozwoju swojej franczyzy, założył przedsiębiorstwo branży rozrywkowej Muppets, Inc. Program \"Sam and Friends\" był emitowany przez sześć lat, do 1961.\nW latach 60. XX wieku, poszczególne muppety występowały w różnych programach telewizyjnych, takich jak \"The Jimmy Dean Show\", \"The Ed Sullivan Show\", \"The Today Show\", a także \"Ulica Sezamkowa\". W 1976 Jim Henson stworzył serial \"Muppet Show\", o muppetach wystawiających cotygodniową rewię. Do każdego odcinka zapraszano sławnego gościa ze świata filmu lub muzyki. Łącznie przez 5 lat wyprodukowano 120 odcinków w ponad stu różnych krajach. W tym czasie serial osiągnął sukces komercyjny i został wyróżniony nagrodami Emmy oraz BAFTA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162924", "fragment_id": "26877/0", "subtitle": "", "title": "Muppety", "document_id": "26877", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 162924.0, "score": 1.0}, "uuid": "5ba14e23-da5f-4b7d-85d8-dff2c511d57f"}, {"page_content": "Muppety (ang. \"The Muppets\") – amerykański komediowy serial telewizyjny wyprodukowany przez ABC Studios i The Muppets Studio. Twórcami serialu są Bill Prady oraz Bob Kushell. Premierowy odcinek serialu został wyemitowany 22 września 2015 roku przez ABC. W Polsce emitowany od 8 listopada 2015 roku przez TV Puls. Wyemitowano wówczas 10 odcinków. Pozostałe odcinki emitowano od 9 kwietnia 2017 roku na stacji Fox Comedy\n13 maja 2016 roku, stacja ABC ogłosiła zakończenie produkcji serialu po 1 sezonie.\nFabuła.\nSerial utrzymany jest w konwencji mockumentu i przedstawia osobiste oraz zawodowe życie muppetów podczas produkcji fikcyjnego talk-show \"Panna Piggy Show\", prowadzonego przez Pannę Piggy i emitowanego na kanale ABC po \"Jimmy Kimmel Live!\"\nObsada.\nWystępy gościnne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\nPomysłodawcą przywrócenia muppetów do telewizji był Bill Prady, współtwórca i producent wykonawczy \"Teorii wielkiego podrywu\", który jako współtwórcę i showrunnera zatrudnił Boba Kushella. Serialem o muppetach zainteresowana była platforma Netflix, ostatecznie jednak na jej realizację zdecydowała się stacja ABC.\nPo zaakceptowaniu pomysłu Prady’ego i Kushella ABC zamówiła dziesięciominutowy odcinek prezentujący główne założenia serialu, który zrealizowano w Walt Disney Studios i na ostatnią chwilę dostarczono ABC. 7 maja stacja dała serialowi zielone światło na sezon telewizyjny 2015/2016. Odcinek-prezentacja, który publiczności zaprezentowano po raz pierwszy 11 lipca na Comic-Con, spotkał się z bardzo pozytywnym odbiorem, więc następnie – 21 lipca – zamieszczono go w Internecie. Podczas produkcji zdecydowano się na usunięcie zbyt antropomorficznych muppetów, takich jak „mówiące warzywa i tańczące kurczaki”.\nSerial realizowany jest w disneyowskich studiach 6 i 7 kalifornijskim Burbanku, jak również w różnych miejscach Los Angeles. 29 października stacja ABC zamówiła pełną serię liczącą szesnaście odcinków.\nOdbiór.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3491735", "fragment_id": "966201/0", "subtitle": "", "title": "Muppety (serial telewizyjny)", "parentId": 3491735.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "966201", "score": 0.3117172122001648}, "uuid": "d0100563-f537-41df-ae56-6c3121552eb4"}, {"page_content": "Muppet Show (ang. \"The Muppet Show\") – brytyjsko-amerykański program telewizyjny w formie serialu, którego głównymi bohaterami są muppety, lalki wymyślone przez Jima Hensona. Do każdego programu zapraszano sławnego gościa ze świata filmu lub muzyki i były to jedyne osoby w ludzkiej postaci. \"Muppet Show\" był emitowany w latach 1976–1981.\nProgram zdobył wiele nagród m.in. Brytyjskiej Akademii Filmu i Telewizji dla najlepszej komedii telewizyjnej. Ta sama akademia w 1976 uznała Kermita (żabę konferansjera) za najlepszego aktora telewizyjnego. W 1977 przyznano serialowi Złotą Różę w Montreux.\nGoście programu.\nW 120 wyprodukowanych odcinkach w latach 1976–1981 wystąpili:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503550", "fragment_id": "1567071/0", "subtitle": "", "title": "Muppet Show", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 503550.0, "document_id": "1567071", "score": 0.7271764278411865}, "uuid": "82b3f795-a724-45df-8105-2af9856b5f43"}, {"page_content": "James Maury Henson, znany jako Jim Henson (ur. 24 września 1936 w Greenville, zm. 16 maja 1990 w Nowym Jorku) – amerykański lalkarz, twórca muppetów i fraglesów oraz takich programów telewizyjnych jak \"Muppet Show\" i \"Ulica Sezamkowa\".\nUkończył University of Maryland, College Park. Był reżyserem filmów fabularnych z udziałem muppetów, za które był nominowany do Oscara, a jako producent programów telewizyjnych otrzymał nagrodę Emmy za seriale \"Bajarz\" i \"Jim Henson Hour\". Założyciel Fundacji Jima Hensona. Zmarł w wyniku infekcji paciorkowcem ropnym. Jego ulubionym muppetem była żaba Kermit, którą osobiście animował i której użyczał głosu. Podczas jego pogrzebu śpiewał chór złożony z muppetów, a na trumnie siedział Kermit z tabliczką „Straciłem głos”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72071", "fragment_id": "652797/0", "subtitle": "", "title": "Jim Henson", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "652797", "parentId": 72071.0, "score": 0.12414832413196564}, "uuid": "8bef0056-f9f2-4be4-99ae-cde15c5821f2"}, {"page_content": "Muppety (\"ang. The Muppets\") – amerykański musical familijno-komediowy. Siódmy film fabularny z występem muppetów. Reżyserem filmu jest James Bobin. Scenariusz napisali Nicholas Stoller i odtwórca głównej roli w filmie Jason Segel. Światowa premiera tego filmu miała miejsce 23 listopada 2011 roku. W Polsce premiera nastąpiła 20 stycznia 2012 roku.\nFabuła.\nBracia Walter i Gary – mieszkańcy Smalltown – są fanami muppetów, w szczególności Walter, który oglądał ich program przez całe dzieciństwo. Kiedy Gary wybiera się ze swoją dziewczyną Mary w podróż do Los Angeles, aby świętować ich dziesiątą rocznicę, zabierają ze sobą Waltera, by mógł zwiedzić studio, w którym w przeszłości kręcono \"The Muppet Show\". Gdy odłącza się od wycieczki, aby obejrzeć biuro Kermita, przypadkiem odkrywa, że Tex Richman planuje zniszczyć studio a na jego miejscu ma stanąć szyb naftowy. Jedynym sposobem na uratowanie budynku jest zorganizowanie przedstawienia, podczas którego uda im się zebrać 10 milionów dolarów. Cała trójka odnajduje Kermita, który – początkowo sceptyczny – daje się namówić do odszukania pozostałych muppetów. Po zebraniu wszystkich razem dostają dwie godziny czasu antenowego na swój program pod warunkiem, że w wystąpi z nimi jakaś gwiazda. Ponieważ wszyscy, do których dzwoni Kermit, odmawiają udziału, porywają Jacka Blacka i organizują przedstawienie z jego udziałem. Pomimo pomocy ze strony innych znanych osób, które w trakcie trwania programu decydują się dołączyć do muppetów, nie udaje im się uzbierać wystarczającej ilości pieniędzy. Kiedy opuszczają studio, zostają przywitani przez wiwatujący tłum, co przekonuje ich, że mimo wszystko odnieśli oni sukces, gdyż po wielu latach rozłąki udało im się zorganizować wspaniałe przedstawienie.\nObsada.\nZe względu na ograniczenia czasowe z filmu usunięto wiele scen, w których wystąpili między innymi: Danny Trejo, Billy Crystal, Kathy Griffin, Mila Kunis, Ricky Gervais (widoczny podczas tańca finałowego, niewymieniony w czołówce), Wanda Sykes, Lady Gaga.\nWersja polska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2246302", "fragment_id": "464748/0", "subtitle": "", "title": "Muppety (film)", "document_id": "464748", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2246302.0, "score": 0.2794189453125}, "uuid": "e14a4a54-1c53-4e54-be4b-a71f8d7b72c4"}, {"page_content": "Muppety z kosmosu (ang. \"Muppets From Space\", 1999) – amerykański film familijny, szósty film fabularny z występem muppetów i pierwszy po śmierci twórcy muppetów – Jima Hensona.\nObsada.\ni inne\nWersja polska.\nWersja polska: Master Film\nReżyseria: Małgorzata Boratyńska\nDialogi: Joanna Klimkiewicz\nDźwięk: Aleksandra Janikowska\nW wersji polskiej udział wzięli:\noraz", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1049815", "fragment_id": "1389997/0", "subtitle": "", "title": "Muppety z kosmosu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1049815.0, "document_id": "1389997", "score": 0.33008599281311035}, "uuid": "20e0ecf8-2033-4491-a3af-e813403b72f2"}, {"page_content": "W 1979 powstał pierwszy film pełnometrażowy z muppetami. Była to \"Wielka wyprawa muppetów\". W latach 90. filmy o muppetach zaczęły czerpać inspiracje z literackiej klasyki. Pojawiły się między innymi adaptacje \"Opowieści wigilijnej\" Charlesa Dickensa i \"Wyspy skarbów\" Roberta Louisa Stevensona.\nPrzed swoją śmiercią w 1990 Jim Henson negocjował sprzedaż franczyzy przedsiębiorstwu The Walt Disney Company. 21 lutego 2000 rodzina Hensona sprzedała wytwórnię The Jim Henson Company (dawne Muppets, Inc.), a wraz z nią franczyzę, niemieckiej firmie EM.TV za 680 milionów dolarów amerykańskich. W 2003 z powodu problemów finansowych EM.TV Hensonowie odkupili wytwórnię i franczyzę. W 2004 The Jim Henson Company zostało sprzedane przedsiębiorstwu The Walt Disney Company za 75 milionów dolarów amerykańskich.\nPrzez lata nie powstał żaden film kinowy, ani serial z udziałem muppetów. W 2009 The Walt Disney Company zaczęło prowadzić działania mające na celu przywrócenie popularności muppetów, między innymi za pomocą filmów na YouTube i seriali internetowych. Opublikowana na oficjalnym kanale muppetów na YouTube parodia teledysku i piosenki \"Bohemian Rhapsody\" zespołu Queen osiągnęła 10 milionów wyświetleń w ciągu pierwszych dwóch tygodni i zdobyła nagrodę Webby Award. Po około dziesięcioletniej przerwie wyprodukowano nowy film o muppetach, zatytułowany \"Muppety\".\nPostacie.\nPowstało wiele lalek teatralnych, zwanych muppetami, które imitują ludzi, zwierzęta oraz fantastyczne stwory. Ze względu na ograniczenia ruchowe lalkarzy, większość muppetów jest leworęczna.\nNiektóre z tych postaci należą do stałej obsady i częściej od innych pojawiają się w różnych mediach. Są to między innymi: \nOdbiór.\nW mediach związanych z franczyzą muppety często są kreowane na prawdziwych celebrytów wystawiających przedstawienia dla ludzi oraz innych muppetów. Ich popularność sprawiła, że w ten sam sposób zaczęła ich traktować także część dziennikarzy. Muppety wielokrotnie występowały w programach typu talk show i udzielały wywiadów dla telewizji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162924", "fragment_id": "26877/1", "subtitle": "", "title": "Muppety", "parentId": 162924.0, "start_index": 1605.0, "document_id": "26877", "source": "wikipedia", "score": 0.4721919298171997}, "uuid": "c5685640-e2f5-4a9e-928a-946b826b1eec"}, {"page_content": "W 2013 roku odbudowana w 1984 roku kukiełka Elmo została przekazana przez rodzinę Jima Hensona (twórcy muppetów) Narodowemu Muzeum Historii Amerykańskiej w Instytucie Smithsonian. Znajduje się tam na wystawie wraz z 19 innymi muppetami, w tym Erniem i Bertem, prototypem Grovera, Ciasteczkowym Potworem, Panną Piggy, misiem Fozzie czy oryginalną kukiełką żaby Kermita z 1955 roku.\nPolska.\nPolskim głosem Elmo przemówił po raz pierwszy w 1997 roku w polskiej adaptacji \"Ulicy Sezamkowej\" produkowanej przez TVP. Nadano mu polskie imię – Bodzio, a głosu potworowi użyczała Lucyna Malec. \nW 2005 roku nadawca Canal+ zakupił prawa do emisji serialu \"Świat Elmo\" (ang. \"Elmo’s World\") dla kanału MiniMini (obecnie MiniMini+). W jego spolszczonej wersji rolę Elmo kreował Tomasz Bednarek, który podkładał mu głos także w innych związanych z \"Ulicą Sezamkową\" serialach i filmach, do których wykonanie polskiego dubbingu było zlecane przez MiniMini. \nW 2015 roku na polskiej antenie brytyjskiego kanału CBeebies zadebiutowała amerykańsko-brytyjska koprodukcja \"Hotel Furchester\" (ang. \"The Furchester Hotel\"). W polskim dubbingu do tego serialu w roli Elmo obsadzono Pawła Mielewczyka.\nW polskiej wersji serialu animowanego \"Mecha Builders\" emitowanego od 2024 roku na kanale MiniMini+ głosu postaci animowanej Mecha Elmo użycza Michał Głowacki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5521174", "fragment_id": "348396/2", "subtitle": "", "title": "Elmo (postać fikcyjna)", "document_id": "348396", "start_index": 2738.0, "parentId": 5521174.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09847616404294968}, "uuid": "02655c11-1ed8-4190-b828-20ef409f6bec"}, {"page_content": "Wieczór z muppetami (ang. \"Muppets Tonight\") – amerykański serial komediowy z udziałem muppetów stworzony przez Jim Henson Productions. Podobnie jak segment „MuppeTelevision” w programie \"The Jim Henson Hour\", serial stanowił kontynuację \"Muppet Show\". Premiera serialu miała miejsce 8 marca 1996 roku na antenie ABC, z kolei w Polsce emitowany był od 23 grudnia tego samego roku na antenie Canal+, a także później na TVP1, TVP3 i TV4.\nFormuła \"Wieczoru z muppetami\" zrealizowana została w formie talk-show prowadzonego przez muppeta Clifforda. Podobnie jak w \"Muppet Show\", gośćmi programu są prawdziwe gwiazdy kina czy muzyki, zaś za kulisami muppety starają się zażegnać rozmaite kryzysy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3567125", "fragment_id": "952910/0", "subtitle": "", "title": "Wieczór z muppetami", "parentId": 3567125.0, "start_index": 0.0, "document_id": "952910", "source": "wikipedia", "score": 0.43602484464645386}, "uuid": "1eb3a1f3-24a4-4d3c-b3db-9ecffcbbef49"}, {"page_content": "Jane Henson, właśc. Jane Ann Nebel (ur. 16 czerwca 1934 w Nowym Jorku, zm. 2 kwietnia 2013 w Greenwich) – amerykańska lalkarka, współtwórczyni Muppetów i Fraglesów.\nŻyciorys.\nJane Ann Nebel urodziła się w Nowym Jorku w USA. Uczęszczała na University of Maryland, College Park na zajęcia lalkarstwa, gdzie poznała Jima Hensona. W 1959 roku wyszła za niego za mąż z tego związku urodziła pięcioro dzieci. Wraz z mężem stworzyła program \"Sam and Friends\". Od 1986 roku była w separacji. Jim Henson zmarł w 1990 roku. Po jego śmierci założyła fundację \"The Jim Henson Legacy\". Zmarła 2 kwietnia 2013 roku na chorobę nowotworową.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2921152", "fragment_id": "1180461/0", "subtitle": "", "title": "Jane Henson", "document_id": "1180461", "start_index": 0.0, "parentId": 2921152.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10518772900104523}, "uuid": "6c52a424-7fe6-4a65-88ab-ab01832f565f"}]}
{"id": "q_533", "question": "Jak nazywał się wielki niemiecki polityk, kanclerz Republiki Federalnej Niemiec w latach 1949–63, zwolennik jej integracji z Europą Zachodnią?", "answer": [{"page_content": "Konrad Hermann Josef Adenauer (wym. ; ur. 5 stycznia 1876 w Kolonii, zm. 19 kwietnia 1967 w Bad Honnef) – niemiecki polityk, mąż stanu, działacz i długoletni przywódca Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU), kanclerz RFN w latach 1949–1963. Z zawodu prawnik.\nW latach 1917–1933 sprawował urząd nadburmistrza Kolonii. W okresie rządów nazistowskich nie brał udziału w życiu politycznym i jako przeciwnik nazizmu był dwukrotnie aresztowany. W 1945 ponownie został nadburmistrzem Kolonii. Był współzałożycielem partii chrześcijańsko-demokratycznej CDU, od 1950 do 1966 był jej przewodniczącym. W latach 1949–1963 sprawował urząd kanclerza RFN. Doprowadził m.in. do nawiązania stosunków dyplomatycznych z ZSRR i do uwolnienia przez ZSRR ostatnich 10 000 jeńców wojennych w 1955 r., co społeczeństwo uznało za największy jego sukces. Doprowadził również do odbudowy gospodarczej Niemiec oraz ich integracji z Europą Zachodnią, od przyjęcia planu Marshalla, poprzez członkostwo w EWG i NATO.\nŻyciorys.\nMłodość.\nKonrad Adenauer był trzecim z pięciorga dzieci sekretarza Sądu Apelacyjnego w Kolonii (obecnie Oberlandesgericht Köln) i późniejszego radcy kanclerskiego Johanna Konrada Adenauera i jego małżonki Heleny z d. Scharfenberg. 5 marca 1894 Adenauer zdał maturę w Apostelgymnasium w Kolonii, potem studiował nauki prawnicze i wiedzę o państwie na uniwersytetach we Fryburgu Bryzgowijskim, Bonn i Monachium, był członkiem katolickich organizacji studenckich, z którymi utrzymywał związki w ciągu całego swojego życia[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2914", "fragment_id": "186195/0", "subtitle": "", "title": "Konrad Adenauer", "parentId": 2914.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186195", "score": 0.5886013507843018}, "uuid": "6a3b389f-7a23-4238-97f3-0c11b0de649e"}, {"page_content": "Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen (ur. 1 kwietnia 1815 w Schönhausen (Elbe), zm. 30 lipca 1898 we Friedrichsruh (Aumühle)) – niemiecki polityk, mąż stanu, premier Prus, kanclerz Rzeszy zwany Żelaznym Kanclerzem. Odegrał główną rolę w procesie zjednoczenia Niemiec. W polityce wewnętrznej zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu. Uważany jest za jednego z najbardziej wpływowych polityków niemieckich XIX wieku.\nMłodość.\nOtto von Bismarck przyszedł na świat 1 kwietnia 1815 roku w rodzinnym majątku Schönhausen, dzieciństwo spędził w dobrach rodzinnych na Pomorzu. Ojciec Ferdinand wywodził się ze starej pruskiej rodziny szlacheckiej, zajmował się głównie prowadzeniem majątku. Matka Wilhelmine z domu Mencken – córka urzędnika królewskiego, była pochodzenia mieszczańskiego. Oprócz dwóch braci zmarłych w dzieciństwie[] Otto miał młodszą siostrę Malwine i starszego brata Bernharda, żonatego z Malwine von Lettow-Vorbeck[]. Przyszły kanclerz uczuciowo był bardziej zbliżony do ojca niż do władczej i chłodnej uczuciowo matki, jako że i sam Otto od swoich najwcześniejszych lat przejawiał skłonności do dominacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1275757", "fragment_id": "1138410/0", "subtitle": "", "title": "Otto von Bismarck", "document_id": "1138410", "start_index": 0.0, "parentId": 1275757.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3595580458641052}, "uuid": "cfb7e4e5-8c3b-4e22-a82f-7bfc6d76b05a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy niemieckiego polityka. Zobacz też: biogram austriackiego sędziego piłkarskiego.\nHelmut Josef Michael Kohl (ur. 3 kwietnia 1930 w Ludwigshafen am Rhein, zm. 16 czerwca 2017 tamże) – niemiecki polityk. Związany z Unią Chrześcijańsko-Demokratyczną, w latach 1969–1976 premier rządu Nadrenii-Palatynatu, 1982–1998 kanclerz Republiki Federalnej Niemiec. Kształtował proces zjednoczenia Niemiec i znacząco wpłynął na proces jednoczenia się Europy.\nPrzez byłych prezydentów Stanów Zjednoczonych George’a Herberta Walkera Busha i Billa Clintona został opisany jako „największy europejski przywódca drugiej połowy XX wieku”.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się w 1930 w Ludwigshafen jako trzecie dziecko pochodzącego z Greußenheim urzędnika skarbowego Hansa Kohla (1887–1975) i jego żony Cäcilie Schnur (1890–1979). Była to mieszczańsko-konserwatywna rodzina, wzrastająca w wierze rzymskokatolickiej. Starszy brat Helmuta poległ podczas II wojny światowej. Sam Kohl został pod koniec wojny powołany do Wehrmachtu jako pomocnik, ale nie musiał już walczyć.\nDorastał w dzielnicy Friesenheim w Ludwigshafen am Rhein, przy Hohenzollernstraße. Uczęszczał do szkoły podstawowej \"Ruprechtschule\", a następnie do \"Max-Planck-Gymnasium\", obydwie mieściły się we Friesenheim. W 1950 rozpoczął studia prawnicze we Frankfurcie nad Menem. W 1951 przeniósł się na uniwersytet w Heidelbergu z przedmiotami głównymi: historią i naukami politycznymi.\nPo zakończeniu studiów w 1956 objął stanowisko pracownika naukowego w Instytucie Alfreda Webera przy Uniwersytecie w Heidelbergu. W 1958 doktoryzował się na podstawie pracy pt. \"Polityczny rozwój Palatynatu i odradzanie się partii politycznych po 1945 r.\" Później został asystentem dyrekcji w odlewni w Ludwigshafen, a w 1959 referentem w \"Verband der Chemischen Industrie\" w Ludwigshafen.\nKariera polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75613", "fragment_id": "641442/0", "subtitle": "", "title": "Helmut Kohl", "parentId": 75613.0, "start_index": 1.0, "document_id": "641442", "source": "wikipedia", "score": 0.34453558921813965}, "uuid": "c0813530-669f-46e9-bdbe-582155434767"}, {"page_content": "Około 1954 r. Adenauer rozpoczął starania, mające na celu uzyskanie dostępu przez Niemcy do broni nuklearnej, a nawet możliwość własnej produkcji[]. Choć oficjalnie w 1954 r. odrzucił możliwość produkcji broni nuklearnej na terenie Niemiec, kanałami dyplomatycznymi wysyłał inne sygnały. Wraz z przystąpieniem do NATO, przywódcy wojskowi i polityczni rozpoczęli debatę nad możliwością uzyskania przez wojska niemieckie broni zdolnej do przenoszenia ładunków nuklearnych. Po roku 1956 Adenauer skrycie wysuwał tezę, że Republika Federalna Niemiec będzie musiała samodzielnie produkować broń nuklearną. W rezultacie Franz Josef Strauß, nowy minister Niemiec, wynegocjował sekretną umowę wojskową z Francją, która dotyczyła również współpracy w dziedzinie broni atomowej. We wrześniu 1956, po przystąpieniu do Euroatomu, kanclerz powiedział, że członkostwo to da Niemcom „możliwość stworzenia broni nuklearnej w normalny sposób”.\nIntegracja europejska.\nW polityce zagranicznej Adenauer był zwolennikiem integracji europejskiej i sojuszu z Francją. W maju 1950 roku z entuzjazmem przyjął propozycje Roberta Schumana, francuskiego ministra spraw zagranicznych, który postulował stworzenie Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali. W kwietniu 1951 Adenauer był jednym z sygnatariuszy traktatu paryskiego, który powoływał do życia wspólnotę. Wspólnota przekształciła się z organu kontrolującego niemiecki przemysł w związek gospodarczy, który był poprzednikiem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i dzisiejszej Unii Europejskiej.\nUmowa z Izraelem.\n \"Główn: Umowa między Państwem Izrael a Republiką Federalną Niemiec .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2914", "fragment_id": "186195/6", "subtitle": "", "title": "Konrad Adenauer", "source": "wikipedia", "start_index": 9591.0, "parentId": 2914.0, "document_id": "186195", "score": 0.24095562100410461}, "uuid": "cb30ef06-a3e6-4e81-97a6-0bd8992aff45"}, {"page_content": "Kurt Georg Kiesinger (ur. 6 kwietnia 1904 w Ebingen, zm. 9 marca 1988 w Tybindze) – niemiecki polityk i prawnik, premier Badenii-Wirtembergii (1958-1966), kanclerz Republiki Federalnej Niemiec (1966-1969), przewodniczący CDU (1967-1971). \nŻyciorys.\nUrodził się w rodzinie handlowca Christiana Kiesingera (1876-1967) i Dominiki Grimm (1878-1904). Studiował filozofię na Uniwersytecie w Tybindze, a następnie w latach 1926-1931 historię, germanistykę i prawo w Berlinie. Następnie praktykował jako adwokat w berlińskim Wyższym Sądzie Krajowym. \nW 1933 wstąpił do NSDAP. Następnie skierowany do pracy w departamencie radiowym ministerstwa spraw zagranicznych. Odnaleziony przez redaktora tygodnika Der Spiegiel Conrada Ahlersa, dokument z 1944 roku wykazał, że współpracownicy Kiesingera z ministerstwa składali na niego donosy do Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, zarzucając mu hamowanie i sprzeciwianie się antyżydowskim akcjom propagandowym i krytykę polityki zagranicznej III Rzeszy. Do 1946 roku internowany w Ludwigsburgu. W 1948 uwolniony od wszelkich zarzutów przez komisję denazyfikacyjną w amerykańskiej strefie okupacyjnej. \nPo internowaniu wrócił do praktyki adwokackiej w Tybindze i Würzburgu. Od 1948 do 1951 był sekretarzem CDU w Württembergii-Hohenzollern. W 1949 roku został wybrany do Bundestagu, utrzymując mandat do 1958 roku. W parlamencie pełnił funkcję przewodniczącego komisji spraw zagranicznych i komisji mediacyjnej. Następnie zaangażował się w politykę landową zostając premierem Badenii-Wirtembergii (1958-1966). \nPo rozpadzie koalicji CDU-FDP i odejściu ze stanowiska Ludwiga Erharda, 1 grudnia 1966 roku Kiesinger został wybrany na kanclerza Niemiec, stając na czele rządu tzw. wielkiej koalicji (CDU/CSU i SPD). Za jego rządów doszło w Niemczech do stabilizacji gospodarczej oraz nawiązania stosunków dyplomatycznych z Rumunią, Jugosławią i Czechosłowacją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85180", "fragment_id": "656389/0", "subtitle": "", "title": "Kurt Georg Kiesinger", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "656389", "parentId": 85180.0, "score": 0.2332441508769989}, "uuid": "2c10d815-35ca-446c-8863-d48b6ab58bc6"}, {"page_content": "14 sierpnia 1949 miały miejsce wybory do Bundestagu. Koalicja CDU/CSU zdobyła 31% głosów i okazała się najsilniejszym ugrupowaniem w parlamencie, nie miała jednak samodzielnej większości. Większość posłów CDU i CSU chciała wielkiej koalicji z SPD. Adenauer utworzył jednak koalicję z FDP i DP. 15 września 1949 roku został wybrany kanclerzem Niemiec, w głosowaniu miał przewagę tylko jednego głosu. W 1953 roku CDU/CSU ponownie wygrała wybory. Adenauer utworzył koalicję z partią zrzeszającą niemieckich uchodźców ze wschodu i DP, co dało mu większość 2/3, umożliwiającą zmianę konstytucji. Pragnął zmienić konstytucję, by umożliwić budowę armii. W 1957 r. CDU/CSU wygrała wybory po raz kolejny, zdobywając 50,2% głosów, co dawało bardzo mocną większość bezwzględną. W 1961 roku ponownie stanął na czele rządu po wygranych wyborach. W październiku 1963 roku podał się do dymisji z urzędu kanclerza, aż do 1966 roku pozostał jednak szefem CDU i deputowanym do Bundestagu.\nPoglądy gospodarcze.\nJako kanclerz Adenauer był zwolennikiem koncepcji społecznej gospodarki rynkowej stworzonej przez Ludwiga Erharda. Koncepcja ta łączyła w sobie postulaty sprawiedliwości społecznej i wolnego rynku. Adenauer był zwolennikiem państwa dobrobytu, które na przykład finansowało budowę mieszkań komunalnych, ale jednocześnie sprzeciwiał się nacjonalizacji sektorów gospodarki czy wprowadzeniu gospodarki centralnie planowanej, co proponowała wówczas SPD.\nOkres rządów Adenauera to czas wzrostu gospodarczego, spadku bezrobocia, intensywnych inwestycji państwa w infrastrukturę i mieszkalnictwo.\nObronność.\nJako kanclerz Adenauer był zwolennikiem remilitaryzacji Niemiec i dołączenia do NATO. Konstytucja RFN zakazywała posiadania armii, Adenauer obawiał się jednak agresji sowieckiej na RFN i sądził, że należy zmienić te zapisy. W maju 1955 udało się zrealizować te cele. Po uprzedniej zmianie konstytucji, RFN została przyjęta do NATO.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2914", "fragment_id": "186195/5", "subtitle": "", "title": "Konrad Adenauer", "document_id": "186195", "start_index": 7667.0, "parentId": 2914.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33297839760780334}, "uuid": "e2347a62-f313-4c98-adbc-aea2840ecac0"}, {"page_content": "Z propozycją połączenia Niemiec wystąpił Józef Stalin w 1952 roku. Radziecka nota z 10 marca 1952 roku, wysłana do czterech mocarstw, mówiła o zjednoczeniu Niemiec w jedno niepodległe, demokratyczne państwo z własnymi siłami zbrojnymi, lecz o ograniczonej sile. W zamian miała być zwiększona wolność federalna, a granica na Odrze i Nysie niepodważalna. Szczegóły miały zostać ustalone na konferencji z udziałem wszystkich mocarstw zaangażowanych oraz obydwoma rządami podzielonych Niemiec. Pozycja rządu zachodnioniemieckiego była sceptyczna, z uwagi na obawy, że inicjatywa ZSRR to próba destrukcji procesów integracyjnych w Europie Zachodniej.\nRząd Niemiec Zachodnich pod przewodnictwem Konrada Adenauera był zwolennikiem integracji połączonych Niemiec z Zachodem, domagając się wolnych wyborów w nowym państwie, monitorowanych przez obserwatorów międzynarodowych. Na takie warunki Stalin nie chciał przystać.\nW wyniku coraz częstszych ucieczek swoich obywateli na zachód, rząd Wschodnich Niemiec w 1961 roku zamknął wszystkie punkty graniczne z RFN i rozpoczął budowę Muru Berlińskiego, co przyczyniło się do coraz większego pogłębiania podziału Niemiec i izolacji NRD.\nMasowy exodus mieszkańców NRD i upadek starego porządku.\nW połowie lat 80. XX wieku zjednoczenie obu państw niemieckich wydawało się nierealnym. Na drodze do realizacji tego celu stała zimna wojna dzieląca Europę na dwa wrogie sobie obozy. Zakończenie ery konfrontacji było niemożliwe bez politycznych zmian w ZSRR i bez upadku, narzuconego siłą środkowo-wschodniej Europie, komunizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88072", "fragment_id": "642719/1", "subtitle": "", "title": "Ponowne zjednoczenie Niemiec", "document_id": "642719", "start_index": 2055.0, "source": "wikipedia", "parentId": 88072.0, "score": 0.17603297531604767}, "uuid": "be465117-3d13-4cc2-a808-0e7db674e51e"}, {"page_content": "Po śmierci prezydenta Paula von Hindenburga 2 sierpnia 1934 nie przeprowadzono nowych wyborów. Na mocy przyjętej dzień wcześniej ustawy \"O głowie państwa w Rzeszy Niemieckiej\" połączono urząd prezydenta Rzeszy z urzędem kanclerza Rzeszy. W konsekwencji, dotychczasowe uprawnienia prezydenta przeszły na kanclerza Adolfa Hitlera, którego oficjalny tytuł miał odtąd brzmieć: „Wódz i Kanclerz Rzeszy” (niem. \"Führer und Reichskanzler\"). W ten sposób Hitler przejął pełnię władzy w III Rzeszy i stał się dyktatorem. Posiadał również prawo mianowania swoich zastępców. Ustawa ta została uchwalona przez rząd Rzeszy, co było jawnym naruszeniem ustawy o pełnomocnictwach z 23 marca 1933 (niem. \"Ermächtigungsgesetz\"), która chociaż pozwalała rządowi na uchwalanie ustaw sprzecznych z konstytucją, to jednak jednocześnie w art. 2 wyraźnie zabraniała mu likwidowania którejkolwiek z izb parlamentu, a także instytucji rządu i prezydenta Rzeszy. Ustawa dotyczyła imiennie Adolfa Hitlera, z czego wypływa jednoznaczny wniosek, że połączenie urzędów prezydenta i kanclerza Rzeszy miało obowiązywać tylko za jego życia.\nKarl Dönitz nie został wybrany w głosowaniu powszechnym, a wyznaczony przez poprzednika w sposób sprzeczny z Konstytucją, stąd jego „prezydentura”, pozbawiona także realnej władzy, bywa uznawana za niebyłą.\nNiemiecka Republika Demokratyczna (1949–1990).\n \"Osobny artykuł: Przywódcy Niemieckiej Republiki Demokratycznej.\"\nRepublika Federalna Niemiec (1949−1990) i zjednoczone Niemcy (Republika Federalna Niemiec) (od 1990).\n \"Osobny artykuł: Prezydent Federalny (Niemcy).\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37949", "fragment_id": "180689/1", "subtitle": "", "title": "Lista prezydentów Niemiec", "parentId": 37949.0, "start_index": 1111.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180689", "score": 0.12512129545211792}, "uuid": "0d26660f-e5da-428f-9edd-da8e288312b6"}, {"page_content": "Adenauer uznał zobowiązanie Niemiec Zachodnich względem Izraela, jako głównego przedstawiciela Żydów, do rekompensaty za Holocaust. 10 września 1952 oba państwa zawarły Luksemburską Umowę Reparacyjną, na mocy której Niemcy Zachodnie zgodziły się na wypłatę odszkodowań. Kanclerz RFN dążył do porozumienia zarówno w imię moralnego obowiązku, jak i politycznego pragmatyzmu. Uregulowanie sprawy odszkodowań dla ofiar Holocaustu było dla Niemiec warunkiem uznania na arenie międzynarodowej, jak i dobrych stosunków z USA.\nPostawa wobec denazyfikacji.\n \"Osobny artykuł: Denazyfikacja.\"\nPoczątkowo większość Niemców popierała denazyfikację, z czasem jednak opinia publiczna zmieniła zdanie i większość była jej przeciwna. W okresie rządów Adenauera uchwalono dwie amnestie dla byłych nazistów, w 1949 i 1954 roku. W latach 50. Adenauer był zwolennikiem integracji byłych nazistów ze społeczeństwem. Na skutek tej polityki większość byłych nazistów, w tym wielu zbrodniarzy i stosunkowo wysoko postawionych działaczy (np. gauleiterów), została uniewinniona, zwolniona z więzienia i powróciła do pracy. Władze USA były oficjalnie nieprzychylnie nastawione wobec tego procesu, same jednak zatrudniały byłych naukowców współpracujących z nazistami czy ekspertów SS, ze względu na ich kwalifikacje (przykładem Wernher von Braun). Adenauer ostentacyjnie spotykał się z byłymi generałami Wehrmachtu, w 1953 spotkał się publicznie w więzieniu z generałem SS Kurtem Meyerem. Meyer był skazany na karę śmierci za mordowanie jeńców wojennych, na skutek zabiegów władz niemieckich wyrok został zamieniony na dożywocie. W 1954 roku Meyer został zwolniony z więzienia. Bliskim współpracownikiem kanclerza przez wiele lat był Hans Globke, który wprawdzie nie należał do NSDAP, ale w 1935 roku współpracował przy tworzeniu ustaw norymberskich.\nRelacje z PRL.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2914", "fragment_id": "186195/7", "subtitle": "", "title": "Konrad Adenauer", "parentId": 2914.0, "start_index": 11199.0, "document_id": "186195", "source": "wikipedia", "score": 0.22748398780822754}, "uuid": "37970284-eade-40cc-aaca-3520eabe59bf"}, {"page_content": "Państwo to powstało z połączonych stref okupacyjnych aliantów zachodnich tzw. Trizonii. Stolicą nowego państwa zostało prowincjonalne Bonn. W momencie zjednoczenia obszar państwa wynosił 248,2 tys. km². Pierwszym kanclerzem RFN został Konrad Adenauer, który stanął na czele koalicji CDU/CSU, FDP i DP. W maju 1949 roku weszła w życie ustawa zasadnicza, która obowiązuje do dnia dzisiejszego. W 1951 roku RFN była jednym z państw-założycieli Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, a w 1955 została przyjęta do NATO.\nPonowne zjednoczenie Niemiec.\n \"Osobny artykuł: Ponowne zjednoczenie Niemiec.\"\nW lipcu 1990 roku NRD połączyła unia walutowa, gospodarcza i społeczna z RFN.\n3 października 1990 roku odrodzone kraje związkowe NRD przystąpiły do Republiki Federalnej Niemiec, co zakończyło proces jednoczenia Niemiec.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Historia Niemiec.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/60", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "document_id": "4121", "start_index": 78802.0, "parentId": 158786.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15979164838790894}, "uuid": "10824d79-5f54-4f16-992e-2195310124e1"}]}
{"id": "q_534", "question": "Jak nazywamy współżycie organizmów odrębnych gatunków korzystne dla obu stron?", "answer": [{"page_content": "Symbioza (łac. z gr. \"sym-\" 'współ-' i gr. \"bíos\" ‘życie’) – zjawisko ścisłego współżycia przynajmniej dwóch gatunków organizmów, które przynosi korzyść każdej ze stron (mutualizm) lub jednej, a drugiej nie szkodzi (komensalizm). Jednak często trudno ustalić dokładny bilans strat i zysków współżyjących organizmów. Pojęcie symbiozy zostało ukute przez Alberta Franka w 1877 roku (Anton de Bary, często wymieniany jako jego twórca, użył tego słowa rok później). W klasycznej teorii symbiozy, zaproponowanej przez Antona de Bary’ego, zawiera się także pasożytnictwo. Jest to uzasadnione m.in. dlatego, że w niektórych układach charakter współżycia może zmieniać się w czasie i jeden z symbiontów (organizmów żyjących ze sobą w symbiozie) może w pewnych okresach czerpać więcej korzyści, stając się pasożytem i doprowadzając do upośledzenia lub śmierci drugiego symbionta.\nDo symbiozy zalicza się również często protokooperację i wtedy wyróżnia się:\nPowszechnie spotykanym rodzajem symbiozy jest mykoryza – współżycie korzeni roślin i grzybów, gdzie grzyb wspomaga pobieranie wody i soli mineralnych stanowiąc „przedłużenie” systemu korzeniowego rośliny, a sam pobiera substancje odżywcze z korzenia powstające w drodze fotosyntezy. Innym przykładem jest symbioza bakterii jelitowych i ich gospodarzy, bakterii wiążących azot atmosferyczny i niektórych roślin (bobowate, azolla).\nSzczególnym przykładem symbiozy jest endosymbioza, tj. stan, w którym jeden z symbiontów żyje w ciele drugiego (gospodarza). \"Ektosymbiont\", czyli symbiont zewnętrzny, to symbiont związany z koloniami gospodarzy co najmniej podczas części swojego cyklu życiowego, jednakże niebędący pasożytem wewnętrznym.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51809", "fragment_id": "648996/0", "subtitle": "", "title": "Symbioza", "document_id": "648996", "start_index": 0.0, "parentId": 51809.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6426064968109131}, "uuid": "016d9d18-ee61-4356-a38d-b724dada255f"}, {"page_content": "Grzyby symbiotyczne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;symbiotic Fungi&lt;/&gt;) – grzyby żyjące w symbiozie z innymi organizmami. Spotykany jest tutaj zarówno mutualizm, czyli współżycie korzystne dla obydwu stron, jak i komensalizm – współżycie korzystne dla jednego z organizmów, ale drugiemu nie przynoszące szkody. Grzyby jako symbionty są powiązane z każdym głównym gatunkiem grupa prokariontów i eukariontów: bakteriami, glonami, zwierzętami i roślinami. Jest wiele gatunków takich grzybów. Trzy główne ich grupy to:\n \"Osobny artykuł: Mykoryza.\"\n \"Osobny artykuł: Porosty.\"\nWszystkie grzyby są cudzożywne. Grzyby pasożytnicze i symbiotyczne pobierają pokarm od innych żywych organizmów, ale w przypadku grzybów pasożytniczych ich żywiciele nie odnoszą z tego korzyści, zaś w przypadku grzybów symbiotycznych korzyści są obopólne. Grzyby współżyjące z mrówkami są saprotrofami, czyli żywią się martwą materią organiczną, ale współżycie to jest korzystne, czyli symbiotyczne dla obydwu organizmów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5560192", "fragment_id": "1241932/0", "subtitle": "", "title": "Grzyby symbiotyczne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1241932", "parentId": 5560192.0, "score": 0.7458961009979248}, "uuid": "2fae0529-660f-4744-808e-f1fdbb51c063"}, {"page_content": "Komensalizm (współbiesiadnictwo; od łac. \"commensalis\" „współbiesiadnik” \"com\" „współ” i \"mensa\" „stół”) – najbardziej pierwotny typ oddziaływania protekcyjnego. Pojęcie to zostało wprowadzone przez zoologa Pierra Josepha van Bendena w 1876 roku.\nJest to typ zależności o charakterze symbiozy między dwoma lub więcej gatunkami, przy czym jeden z gatunków czerpie z tej zależności wyraźne korzyści, nie szkodząc pozostałym (np. rekin i podnawka; lew i sęp; żuk gnojowy i ssak kopytny). Innym przykładem komensalizmu jest odżywianie się owadów żyjących w ptasich gniazdach resztkami pokarmu gospodarzy lub znalezionymi w gnieździe piórami. Komensalizm jest więc współżyciem korzystnym dla jednego z partnerów, dla drugiego obojętnym#patrz.\nKomensalizm jest najbardziej luźnym i najmniej obligatoryjnym związkiem międzygatunkowym, jako że obaj partnerzy często mogą egzystować niezależnie od siebie. Jeden z partnerów odnosi tu korzyść i ma biologiczną przewagę nad osobnikami tego samego gatunku, które nie pozostają w takim związku.\nCroll (1977) wyróżnia cztery główne rodzaje komensalizmu:\nPrzykładem komensalizmu jest flora fizjologiczna człowieka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85796", "fragment_id": "639592/0", "subtitle": "", "title": "Komensalizm", "document_id": "639592", "start_index": 0.0, "parentId": 85796.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3347308039665222}, "uuid": "155fde01-164e-421a-84c5-f9e75978a9c6"}, {"page_content": "Synoikia, synoikizm (od greckich słów \"syn\" – wspólny, \"oikos\" – dom) – współdomownictwo, zależność protekcjonistyczna pomiędzy różnymi gatunkami organizmów, spośród których jeden z nich osiedla się w gniazdach lub innych konstrukcjach drugiego.\nWspółżycie organizmów różnogatunkowych, polegające na wykorzystywaniu przez jednego z partnerów miejsca zamieszkania u drugiego (części ciała, gniazda, nory itp.). Ten rodzaj współżycia może przekształcać się w komensalizm.\nW obrębie synoikizmu wyróżnia się epioikę (osiedlanie się na powierzchni ciała) oraz endoikię (zamieszkiwanie wewnątrz jam ciała).\nZobacz też.\nsynojkizm", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1103329", "fragment_id": "1391209/0", "subtitle": "", "title": "Synoikia", "parentId": 1103329.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1391209", "source": "wikipedia", "score": 0.20048537850379944}, "uuid": "c48eb1a5-6577-4178-b321-002ea3cb473e"}, {"page_content": "Interakcje pomiędzy organizmami mogą prowadzić zarówno do konfliktu, jak i do współpracy. W przypadku interakcji pomiędzy dwoma gatunkami, jak patogen i jego żywiciel bądź drapieżnik i ofiara, gatunki mogą wytwarzać powiązane zestawy adaptacji. Ewolucja jednego gatunku powoduje w takim układzie adaptację drugiego. I odwrotnie: zmiany zachodzące w drugim gatunku wywołują powstawanie nowych cech adaptacyjnych u pierwszego. Taki cykl doboru naturalnego i odpowiedzi nań nazywany jest koewolucją. Przykładem jest produkcja tetradotoksyny przez pacyfotrytona szorstkiego oraz ewolucja oporności na tę toksynę przez polującego na rzeczonego płaza drapieżnika, pończosznika prążkowanego. W tej parze drapieżnik-ofiara ewolucyjny wyścig zbrojeń doprowadził do wysokich stężeń tetradotoksyny u traszki i odpowiadającej mu wysokiej oporności na toksynę u węża.\nKooperacja.\nJednak nie zawsze koewolucja musi prowadzić do konfliktu. Na drodze ewolucji powstało również wiele interakcji korzystnych dla obu uczestników. Przykładowo ekstremalny poziom współpracy osiągnęły rośliny i grzyby zaangażowane w mikoryzę. Grzyby rosną na ich korzeniach i wspomagają roślinę, absorbując substancje odżywcze z gleby. Roślina odwzajemnia się, zaopatrując grzyby w węglowodany, które wytwarza drogą fotosyntezy. Grzyby rosną właściwie w komórkach roślin, pozwalających im na wymianę substancji odżywczych z gospodarzem dzięki hamowaniu jego układu odpornościowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3745233", "fragment_id": "1290067/27", "subtitle": "", "title": "Ewolucja biologiczna", "document_id": "1290067", "start_index": 43362.0, "parentId": 3745233.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33060577511787415}, "uuid": "97eca7c9-3d1f-487b-ba6f-83836fcf4fa1"}, {"page_content": "Mykobiont – gatunek grzyba będący jednym ze współżyjących ze sobą organizmów (zwanych symbiontami). Ponieważ grzyby są cudzożywne, współżyją z symbiontami samożywnymi. Mykobionty są symbiontami w dwóch rodzajach takich symbioz:\nWedług większości badaczy współżycie glonów z grzybami jest korzystne dla obydwu partnerów (mutualizm). Grzyb pobiera z komórek glona węglowodany, których sam nie potrafi syntetyzować, w zamian chroni glon przed czynnikami zewnętrznymi, szczególnie wysychaniem, oraz dostarcza mu wodę wraz z niezbędnymi dla glona solami mineralnymi. Istnieje też koncepcja wzajemności częściowej, według której jest to stan równowagi między grzybem jako pasożytem, a glonem, który jest odporny na to pasożytnictwo, gdyż wydzielane przez grzyba substancje pobudzają go do intensywniejszej fotosyntezy wystarczającej dla obydwu partnerów. Niektórzy uważają współżycie grzybów i glonów w porostach za rodzaj pasożytnictwa, helotyzmu lub endosaprofityzmu w którym korzyści ze współżycia odnosi tylko grzyb. Istnieje nawet koncepcja glonopasożytnictwa.\nObecnie przeważa opinia, że w tak dużej i zróżnicowanej grupie jak porosty występują wszystkie te rodzaje współżycia fotobiona z mykobiontem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3204293", "fragment_id": "106125/0", "subtitle": "", "title": "Mykobiont", "parentId": 3204293.0, "start_index": 0.0, "document_id": "106125", "source": "wikipedia", "score": 0.5360513925552368}, "uuid": "1df56e43-cfd9-4b8e-bb84-1bc620820528"}, {"page_content": "Pasożytnictwo, parazytyzm – forma antagonistycznego współżycia dwóch organizmów, z których jeden czerpie korzyści ze współżycia, a drugi ponosi szkody. Termin ten stosowany jest w biologii – w odniesieniu do dwóch organizmów różnych gatunków – oraz w socjologii, gdzie pasożytnictwem nazywany jest próżniaczy tryb życia osoby zdolnej do pracy. Zbliżonymi do pasożytnictwa formami – spotykanymi w biologii rozwoju – są szczególne taktyki rozrodcze prowadzone przez parazytoidy, pasożyty lęgowe oraz niektóre gatunki tzw. pasożytów płciowych (np. matronicowate).\nPasożyty stanowią ważny element każdego ekosystemu. Są przyczyną wielu chorób zwierząt (w tym człowieka) i roślin. Nauka zajmująca się badaniem pasożytnictwa to parazytologia.\nDefinicje pasożytnictwa.\nPierwsze potwierdzone użycie słowa \"parasite\" (pasożyt) w języku angielskim, w roku 1539, wywodzone jest od \"parasitus\" – terminu zlatynizowanego z greckiego παράσιτος (\"parasitos\") „spożywający przy stole innego”. Termin \"parazytyzm\", w języku angielskim obecny od 1611 roku (\"parasitism\"), pochodzi od greckich słów παρά (\"para\") + σιτισμός (\"sitismos\") „żywienie”, „tuczenie”.\nPowstało wiele definicji pasożytnictwa. Pierwsza – określająca pasożytnictwo, jako formę zdobywania pokarmu bez zabijania ofiary – pojawiła się w 1852 roku i obejmowała tylko organizmy zwierzęce. Współczesne definicje tej formy współżycia organizmów nadal pozostają dyskusyjne.\nPasożytnictwo w znaczeniu biologicznym uznawane jest za szczególny rodzaj drapieżnictwa – symbiozę antagonistyczną. Jest szeroko rozpowszechnionym sposobem życia występującym często u organizmów cudzożywnych (heterotroficznych). Formy pasożytnicze są spotykane niemal w każdym typie zwierząt. U autotrofów pasożytnictwo jest rzadko spotykane (→ rośliny pasożytnicze).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=258691", "fragment_id": "1443206/0", "subtitle": "", "title": "Pasożytnictwo", "parentId": 258691.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1443206", "source": "wikipedia", "score": 0.4537491798400879}, "uuid": "455c97a8-bb8e-45a8-a395-c0bd68a616ec"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy biologii. Zobacz też: mutualizm (ekonomia).\nMutualizm [] – jedno z oddziaływań nieantagonistycznych zachodzących pomiędzy dwoma różnymi gatunkami (zwykle o odmiennych wymaganiach), charakteryzujący się obopólnymi korzyściami o takim stopniu, który praktycznie wzajemnie uzależnia istnienie obu populacji.\nPrzykłady:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63876", "fragment_id": "639067/0", "subtitle": "", "title": "Mutualizm", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "639067", "parentId": 63876.0, "score": 0.2464846819639206}, "uuid": "fc9c9119-6b31-41a1-bbba-4034a78c2ef1"}, {"page_content": "Fotobiont – autotroficzny (samożywny) komponent u współżyjących z sobą organizmów, z których jeden jest samożywny, drugi cudzożywny. Tego rodzaju współżycie występuje u porostów. Fotobiontami są w nich glony. W 90% gatunków są to glony z grupy zielenic, nazywane glonami protokokkoidalnymi, w pozostałych 10% są to sinice. Cudzożywnym partnerem (mykobiontem) w porostach są grzyby. Współżycie glonów z grzybami u porostów ma różny stopień zaawansowania u różnych gatunków. Może być dość luźne, lub bardzo ścisłe, podczas którego strzępki grzyba wnikają do komórek glonów.\nWedług większości badaczy współżycie glonów z grzybami jest korzystne dla obydwu partnerów (mutualizm). Grzyb pobiera z komórek glona węglowodany, których sam nie potrafi syntetyzować, w zamian ochrania glon przed czynnikami zewnętrznymi, szczególnie wysychaniem, oraz dostarcza mu wodę wraz z niezbędnymi dla glona solami mineralnymi. Istnieje też koncepcja wzajemności częściowej, według której jest to stan równowagi między grzybem jako pasożytem, a glonem, który jest odporny na to pasożytnictwo, gdyż wydzielane przez grzyba substancje pobudzają go do intensywniejszej fotosyntezy wystarczającej dla obydwu partnerów. Niektórzy uważają współżycie grzybów i glonów w porostach za rodzaj pasożytnictwa, helotyzmu lub endosaprofityzmu w którym korzyści ze współżycia posiada tylko grzyb. Istnieje nawet koncepcja glonopasożytnictwa. \nObecnie przeważa opinia, że w tak dużej i zróżnicowanej grupie jak porosty występują wszystkie te rodzaje współżycia fotobionta z mykobiontem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3204264", "fragment_id": "106117/0", "subtitle": "", "title": "Fotobiont", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3204264.0, "document_id": "106117", "score": 0.5502834320068359}, "uuid": "35ebfd7a-ccee-4e59-bf23-86ce4aa522ee"}, {"page_content": "Helotyzm (niewolnictwo, kontrolowane pasożytnictwo, od gr. \"heilotes\" - jeniec) – specyficzna forma symbiozy, występująca np. u porostów. Gatunki współżyją ze sobą, tworząc jeden organizm, jednak w tej współpracy jeden gatunek (w wypadku porostów - grzyb), odnosi większe korzyści niż drugi (glon). Helotyzm występuje również między niektórymi gatunkami mrówek. \nNazwa tej formy symbiozy pochodzi od helotów - niewolników spartańskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154090", "fragment_id": "14363/0", "subtitle": "", "title": "Helotyzm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 154090.0, "document_id": "14363", "score": 0.14294476807117462}, "uuid": "5dbbbb7e-f223-4299-b0cb-523acf5e89f3"}]}
{"id": "q_535", "question": "Ile wynosi dziesięć do potęgi drugiej?", "answer": [{"page_content": "Potęga dwójki – liczba, którą można przedstawić w postaci formula_1 gdzie formula_2.\nW dwójkowym systemie liczbowym potęga dwójki zawsze przyjmuje postać 100...000 lub 0,00...001, tak jak potęga dziesiątki w dziesiętnym systemie liczbowym.\nInformatyka.\nStałe o wartościach będących potęgą liczby 2 są szeroko stosowane w informatyce:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4076174", "fragment_id": "622908/0", "subtitle": "", "title": "Potęga dwójki", "parentId": 4076174.0, "start_index": 0.0, "document_id": "622908", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "2ac12682-769b-410d-b38e-9695a7bee3c8"}, {"page_content": "Z sanskrytu lakh oznacza rangę cyfry w systemie pozycyjnym (\"tam naeng khong thua lek\", ตําแหน่งของตัวเลข), które są ponazywane dla potęg liczby dziesięć: jednostki to \"lakh nuay\" (หลักหน่วย); dziesiątki, \"lakh sip\" (หลักสิบ); setki, \"lakh roi\" (หลักร้อย), itd. Liczba \"jeden\" następująca po dowolnej potędze dziesięciu staje się \"et\" (kantoński: 一, yat1; minnoński: 一, it4). Liczba \"dziesięć\" (\"sip\") jest taka same w minnońskim 十 (sip8, lit.). Liczby od \"dwadzieścia\" do \"dwadzieścia dziewięć\" rozpoczynają się od \"yi sip\" (kantoński: 二十, yi6sap6; minnoński: 二十, lit. ji7sip8). Nazwy z \"lakh sip\" od 30 do 90 oraz dla \"lakh\" ze 100, 1000, 10000, 100000 i milion, są prawie takie same jak liczby khmerskie.\nDla liczb od 21 do 29, część oznaczająca 20: \"yi sip\" (ยี่สิบ), może być skrócona w mowie potocznej do \"yip\" (ยีบ, ยิบ).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217955", "fragment_id": "494412/1", "subtitle": "", "title": "Tajskie liczebniki", "source": "wikipedia", "start_index": 1149.0, "parentId": 2217955.0, "document_id": "494412", "score": 0.07162198424339294}, "uuid": "a0c53d0e-ebaf-4709-80eb-8e2027892801"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „dziesięć”. Zobacz też: inne znaczenia.\nWarunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 10 jest spełniony wówczas, gdy ostatnia cyfra dzielnej to zero.\n10 jest także podstawą najczęściej stosowanego systemu pozycyjnego – dziesiętnego. Prawdopodobnie wynika to z posiadania przez ludzi 10 palców u rąk.\n10 jest także pierwszą liczbą naturalną \"n\", dla której równanie formula_1 nie ma rozwiązania.\nLiczba dziesięć w kulturze i sztuce.\nDziesiątką oznaczany jest także środek tarczy strzeleckiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16169", "fragment_id": "173805/0", "subtitle": "", "title": "10 (liczba)", "document_id": "173805", "start_index": 1.0, "parentId": 16169.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1590505987405777}, "uuid": "a60f2331-e0aa-477e-b43f-908e21e38c6b"}, {"page_content": "Potęgowanie – typ funkcji dwóch zmiennych, różnie definiowanych w różnych kontekstach; w najprostszych przypadkach – kiedy drugim argumentem tej funkcji jest liczba naturalna – potęgowanie to wielokrotne mnożenie elementu przez siebie. Podstawowe pojęcia związane z tą operacją to:\nPotęgę zwykle zapisuje się, pisząc wykładnik po prawej stronie podstawy w indeksie górnym; przykładowo jeśli podstawą jest liczba 3, a wykładnikiem – liczba 4, to pisze się:\n formula_1.\nNazwy drugiej i trzeciej potęgi nawiązują do geometrii, gdyż pole powierzchni kwadratu o boku długości formula_2 wynosi formula_3, a objętość sześcianu o tym samym boku jest równa formula_4.\nDziedziną potęgowania mogą być rozmaite zbiory oraz inne klasy:\nJeśli klasy obu argumentów pokrywają się, to potęgowanie może być ściśle rozumianym działaniem dwuargumentowym, np. na zbiorze dodatnich liczb naturalnych. W tym ostatnim wypadku potęgowanie bywa uznawane za piąte działanie arytmetyczne i włączane w zakres arytmetyki elementarnej[].\nZa pomocą potęgowania definiuje się inne funkcje jak pierwiastkowanie, logarytmy, wielomiany, tetracja i inne działania, które opisuje notacja strzałkowa. Między innymi przez to potęgowanie jest używane w różnych działach matematyki jak teoria liczb, kombinatoryka, algebra, geometria – zwłaszcza analityczna i algebraiczna – oraz analiza i teoria mnogości.\nEtymologia.\nTermin „\"wykładnik\"” (ang. \"exponent\") wywodzi się z łacińskiego „\"exponentem\"”, czasownika w formie imiesłowu teraźniejszego, od „\"exponere\"”, co oznacza „\"wystawiać\"”. Termin „\"potęga\"” (łac. potentia, potestas, dignitas. ang. \"power\") to błędne tłumaczenie starogreckiego słowa δύναμις (dúnamis, tutaj: „wzmacnianie”), używanego przez greckiego matematyka Euklidesa do kwadratu linii, naśladując Hipokratesa z Chios[].\nDefinicje dla różnych przypadków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30326", "fragment_id": "176796/0", "subtitle": "", "title": "Potęgowanie", "parentId": 30326.0, "start_index": 0.0, "document_id": "176796", "source": "wikipedia", "score": 0.23748305439949036}, "uuid": "846f376b-32e3-4109-a0c6-6dc95024f504"}, {"page_content": ". Sb2 Wh5 60. We2 Wg5 61. Sd1 b5 62. Sc3 c6 63. Se4 Wh5 64. Sf6 Wg5 65. We7+ Kb6 66. Sd7+ Ka5 67. We4 Wg2+ 68. Kc1 Wg1+ 69. Kd2 Wg2+ 70. Ke1 b:c4 71. W:c4 Wg3 72. S:c5 Kb5 73. Wc2 a5 74. Kf2 Wh3 75. Wc1 Kb4 76. Ke2 Wc3 77. Sd3+ K:b3 78. Wa1 Kc4 79. Sf2 Kb5 80. Wb1+ Kc4 81. Se4 Wa3 82. Sd2+ Kd5 83. Wh1 a4 84. Wh5+ Kd4 85. Wh4+ Kc5 86. Kd1 Kb5 87. Kc2 Wg3 88. Se4 Wg2+ 89. Kd3 a3 90. Sc3+ Kb6 91. Wa4 a2 92. S:a2 Wg3+ 93. Kc2 Wg2+ 94. Kb3 Wg3+ 95. Sc3 Wh3 96. Wb4+ Kc7 97. Wg4 Wh7 98. Kc4 Wf7 99. Wg5 Kb6 100. Sa4+ Kc7 101. Kc5 Kd7 102. Kb6 Wf1 103. Sc5+ Ke7 104. K:c6 Wd1 105. Wg6 Kf7 106. Wh6 Wg1 107. Kd5 Wg5+ 108. Kd4 Wg6 109. Wh1 Wg2 110. Se4 Wa2 111. Wf1+ Ke7 112. Sc3 Wh2 113. Sd5+ Kd6 114. Wf6+ Kd7 115", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3182745", "fragment_id": "124197/9", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w szachach 2014", "source": "wikipedia", "start_index": 7865.0, "parentId": 3182745.0, "document_id": "124197", "score": 0.11558327823877335}, "uuid": "56e17cea-01b8-4b56-91fb-df43cefb2504"}, {"page_content": ". Kf2 Gb6 62. Wa1 Hb3 63. We4 Kg7 64. We8 f5 65. Waa8 Hb4 66. Wac8 Ba5 67. Wc1 Gb6 68. We5 Hb3 69. We8 Hd5 70. Wcc8 Hh1 71. Wc1 Hd5 72. Wb1 Ba7 73. We7 Gc5 74. We5 Hd3 75. Wb7 Hc2 76. Wb5 Ba7 77. Wa5 Gb6 78. Wab5 Ga7 79. Wxf5 Hd3 80. Wxf7+ Kxf7 81. Wb7+ Kg6 82. Wxa7 Hd5 83. Wa6+ Kh7 84. Wa1 Kg6 85. Sd4 Hb7 86. Wa2 Hh1 87. Wa6+ Kf7 88. Sf3 Hb1 89. Wd6 Kg7 90. Wd5 Ha2+ 91. Wd2 Hb1 92. We2 Hb6 93. Wc2 Hb1 94. Sd4 Hh1 95. Wc7+ 96. Wc6+ Kf7 97. Sf3 Hb1 98. Sg5+ Kg7 99. Se6+ Kf7 100. Sd4 Hh1 101. Wc7+ Kf6 102. Sf3 Hb1 103. Wd7 Hb2+ 104. Wd2 Hb1 105. Sg1 Hb4 106. Wd1 108+ Kg 107. Wd4 Hb2+ 109. Se2 Hb1 110. e4 Hh1 111. Wd7+ Kg8 112. Wd4 Hh2+ 113. Ke3 h4 114. gxh4 Hh3+ 115. Kd2 Hxh4 116. Wd3 Kf8 117. Wf3 Hd8+ 118. Ke3 Ha5 119. Kf2 Ha7+ 120. We3 Hd7 121", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5147681", "fragment_id": "1063483/11", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w szachach 2021", "document_id": "1063483", "start_index": 11606.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5147681.0, "score": 0.07381457090377808}, "uuid": "b9801b6c-a274-4743-8566-aac0390bf2d3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy karty do gry. Zobacz też: 10 (liczba).\nDziesiątka – karta do gry usytuowana w tradycyjnej hierarchii starszeństwa między dziewiątką a waletem jako 10 karta. W niektórych grach np. w tysiącu dziesiątka jest drugą najstarszą kartą po asie i jest starsza od króla. \nW brydżu dziesiątki są najmłodszymi z honorów (pozostałe honory stanowią figury: asy, króle, damy i walety). \n52-kartowa talia kart do gry zawiera 4 dziesiątki, po jednej w każdym kolorze (trefl, karo, kier i pik). Karta oznaczona jest liczbą 10 w narożnikach oraz zawiera 10 \"oczek\" w kształcie karcianych symboli.\nW kartach typu niemieckiego dziesiątka jest również nazywana kralką. Zwykle oznacza się ją dziesięcioma symbolami karcianymi (serca i dzwonki jako 10 niepołączonych \"oczek\" w zależności 3-4-3, wina i żołędzie jako 10 \"oczek\" występujących jako części rośliny obustronnie posiadającej 5 gałęzi) i położoną nad nimi literą X – rzymską liczbą 10.\nW kartach typu szwajcarskiego dziesiątka nosi nazwę \"Banner\" i jest przedstawiana jako flaga z pojedynczym symbolem koloru.\nWygląd kart.\nWzór międzynarodowy i inne wzory o kolorach francuskich\nTalia Minchiate i inne wzory o kolorach północnowłoskich\nWzór wirtemberski i inne wzory o kolorach południowoniemieckich\nWzór saksoński i inne wzory o kolorach północnoniemieckich\nWzór szwajcarski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=623658", "fragment_id": "802756/0", "subtitle": "", "title": "Dziesiątka (karta)", "parentId": 623658.0, "start_index": 1.0, "document_id": "802756", "source": "wikipedia", "score": 0.3339945375919342}, "uuid": "f8935942-016d-41ab-bf09-614aa14b6c1b"}, {"page_content": "Cyfra 1 podobnie jak w systemie dziesiętnym ma wartość zależną od swojej pozycji – na końcu oznacza 1, na drugiej pozycji od końca 2, na trzeciej 4, na czwartej 8 itd.\nPonieważ formula_10 oraz formula_11 aby obliczyć wartość liczby zapisanej dwójkowo, wystarczy zsumować potęgi dwójki odpowiadające cyfrom 1 w zapisie.\nZamiana liczby w systemie dziesiętnym na liczbę w systemie dwójkowym może przebiegać według wyżej opisanej zasady, czyli:\n formula_12\nRozbicie na sumę potęg liczby 2 na przykład\n formula_13\nBądź też przez wyznaczanie reszt w wyniku kolejnych dzieleń liczby przez 2:\n formula_14 reszty 0 – 0 to cyfra jedności,\n formula_15 reszty 1 – 1 to cyfra drugiego rzędu,\n formula_16 reszty 1,\n formula_17 reszty 1,\n formula_18 reszty 1.\nAby obliczyć wartość dwójkową liczby, przepisujemy od końca cyfry reszt. Tak więc formula_19\nDziałania na liczbach w systemie dwójkowym.\n \"Zobacz też: arytmetyka modularna.\"\nDziałania na liczbach w systemie dwójkowym są odpowiednikiem działań w systemie dziesiętnym i opierają się na elementarnych działaniach:\nPrzykład dodawania w systemie dwójkowym.\n 111111\n 1111111\n + 10011\n 10010010\nPrzykład odejmowania w systemie dwójkowym:\n 1111111\n - 10011\n 1101100\nA w takiej sytuacji pożyczamy jedynkę:\n 11101\n - 10110\n 00111\n(zera z lewej strony można wykreślić).\nMnożenie i dzielenie wykonuje się w systemie dwójkowym także podobnie jak w systemie dziesiętnym.\nZobacz też.\nPochodne kodowania liczb całkowitych:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6441", "fragment_id": "175245/1", "subtitle": "", "title": "Dwójkowy system liczbowy", "parentId": 6441.0, "start_index": 1800.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175245", "score": 0.09405356645584106}, "uuid": "d4d843a9-6ff3-4b0d-b429-4476ad0955b2"}, {"page_content": "Tworzenie liczb drugiej dziesiątki (między 11 a 20) charakteryzuje się dużą nieregularnością. Końcówka -ton towarzyszy liczbom od 13 do 20, co jest efektem powstania systemu liczebników w okresie używania systemu dwunastkowego. Tylko trzy liczebniki: 15, 16 i 17 tworzone są w pełni regularnie.\n 11 elva\n 12 tolv\n 13 tretton\n 14 fjorton\n 15 femton\n 16 sexton\n 17 sjutton\n 18 arton\n 19 nitton\nW przeciwieństwie do innych języków skandynawskich, liczby z przedziału 21-99 mają szyk liczba dziesiątek – liczba jedności: tjugo, tjugoen, tjugotvå. Końcówką liczb od 30 do 90 jest -tio. Stosuje się pisownię łączną liczebników.\n 20 tjugo\n 30 trettio\n 40 fyrtio\n 50 femtio\n 60 sextio\n 70 sjuttio\n 80 åttio\n 90 nittio\nLiczebniki 100 hundra, 1000 tusen, 1 000 000 en miljon mogą występować w funkcji rzeczownika i wtedy otrzymują rodzajnik.\nPrzykładowe użycie liczebników przy podawaniu wieku:\n Hon ser ut som 17 (\"Ona wygląda na siedemnaście lat\")\n ett treårigt barn (\"trzyletnie dziecko\")\n ett barn i treårsåldern (\"trzylatek\")\n en treåring (\"trzyletnie dziecko\")\n en 47-årig man (\"czterdziestosiedmioletni mężczyzna\")\n det trettiåriga kriget (\"wojna trzydziestoletnia\")\nLiczebnik w funkcji rzeczownika.\nRzeczownikowa postać liczebników powstaje przez dodanie a i przyjmuje rodzan utrum. Znaczenie zależy z kontekstu: może oznaczać np. typ mieszkania: Han bor i en trea i Solna – \"on mieszka w mieszkaniu trzypokojowym w Solnie\", lub numer pojazdu komunikacji miejskiej: Femma åker till Gamla stan (\"piątka jedzie na stare miasto\"), stopień szkolny: Han fick en fyra i matte (\"on dostał czwórkę z matematyki\").\n 1 etta, ettan, ettor, ettorna – \"jedynka\"\n 2 tvåa, tvåan, tvåor, tvåorna – \"dwójka\"\n 3 trea, trean, treor, treorna – \"trójka\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2426983", "fragment_id": "535477/34", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka szwedzkiego", "parentId": 2426983.0, "start_index": 57035.0, "document_id": "535477", "source": "wikipedia", "score": 0.1977609097957611}, "uuid": "474f980e-0f3c-4d89-a83c-c7987b926c31"}, {"page_content": "Druga liczba oznacza liczbę pokoleń od 28/1 Bodhidharmy, 28 Patriarchy Indii i 1 Patriarchy Chin.\n* 39/12. Xuefeng Yicun (822–908)\n* 40/13. Furong Lingxun (bd)\n* 40/13. Jingqing Daofu (863–937) (także Shunde)\n* 40/13. Cuiyan Yongming (bd)\n* 40/13. Baofu Congzhan (zm. 928)\n* 41/14. Zhaoqing Wendeng (884–972)\n* 41/14. Baoci Wenqin (bd)\n* 41/14. Yanshou Huilun (bd)\n* 42/15. Guizong Daoquan (bd)\n* 40/13. Xuansha Shibei (835–908)\n* 41/14. Luohan Guichen (867–928)\n* 42/15. Longji Shaoxiu (bd)\n* 42/15. Tianbing Congyi (bd)\n* 42/15. Qingqi Hongjin (bd)\n* 42/15. Fayan Wenyi (885–958) szkoła fayan\n* 40/13. Yunmen Wenyan (862–949) szkoła yunmen\n* 41/14. Shuangquan Shikuang (bd)\n* 42/15. Fuchang Weishan (bd)\n* 41/14. Fengxian Congshen* (bd) *Daoshen?\n* 42/15. Lianhua Fengxiang (bd)\n* 42/15. Xiang Anzhu (bd)\n* 41/14. Baling Haojian (bd)\n* 42/15. Cheng Sansheng (bd)\n* 41/14. Dongshan Shouchu (910-990)\n* 42/15. Nanyue* Liangya (bd) *Fuyuan\n* 43/16. Chenggu Jianfu (zm. 1045)\n* 41/14. Deshan Yuanming (908–987) (także Yuanmi)\n* 42/15. Wenshu Yingzhen (bd)\n* 42/15. Bu’an Dao (bd)\n* 43/16. Dongshan Xiaocong?\n* 44/17. Fori Qisong (1007–1072)\n* 41/14. Xianglin Chengyuan (908–987)\n* 42/15. Zhimen Guangzuo (zm. 1031)\n* 43/16. Jiufeng Qin (bd)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3035164", "fragment_id": "1159487/1", "subtitle": "", "title": "Deshan Yuanming", "document_id": "1159487", "start_index": 1508.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3035164.0, "score": 0.37145766615867615}, "uuid": "0ddd8445-cc43-45bc-b4db-10aa0d317c83"}]}
{"id": "q_536", "question": "W której konkurencji Józef Szmidt był rekordzistą świata i dwukrotnym złotym medalistą olimpijskim?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: Josef Schmidt.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJózef Szmidt (ur. jako Josef Schmidt 28 marca 1935 w Miechowicach, zm. 29 lipca 2024 w Zagoździe koło Drawska Pomorskiego) – polski lekkoatleta niemieckiego pochodzenia, wielokrotny reprezentant Polski, trójskoczek, dwukrotny mistrz olimpijski, dwukrotny mistrz Europy, rekordzista świata.\nŻyciorys.\nUrodził się w Miechowicach (obecnie dzielnica Bytomia) na terenie ówczesnych Niemiec w niemieckiej rodzinie jako Josef Schmidt. Jego ojciec zginął w okresie II wojny światowej walcząc jako żołnierz Wermachtu podczas kampanii norweskiej. Po zakończeniu II wojny światowej i zmianie granic matka Josefa nie zdecydowała się na wysiedlenie do Niemiec w nowych granicach ze względu na życiowy dorobek, jednak polskie władze spolszczyły imię i nazwisko przyszłego sportowca, podobnie jak jego bratu i siostrze (Eberhardt na Edward, Ingeborg na Irena), ponadto rodzina musiała się też nauczyć języka polskiego. Jego starszy brat Edward Szmidt (Eberhardt) także był lekkoatletą (sprinterem) i olimpijczykiem.\nW 1975 wyjechał do Niemiec Zachodnich, do Polski wrócił w 1992. We wsi Zagozd koło Drawska Pomorskiego kupił kilkanaście hektarów ziemi, gdzie zajmował się m.in. hodowlą kóz. Z żoną Łucją (1937-2024) miał synów Dariusza i Borysa. W 2010 otrzymał Honorowe Obywatelstwo Miasta Olsztyn.\nZ racji pochodzenia i dyscypliny sportu nazywano go „śląskim kangurem”. Był bohaterem polskiego filmu dokumentalnego \"Champion\" z 1970 w reżyserii Andrzeja Trzosa-Rastawieckiego.\nZmarł we śnie, miesiąc po swojej żonie Łucji, która odeszła 29 czerwca 2024. Został pochowany na cmentarzu w Drawsku Pomorskim. \nKariera sportowa.\nOsiągnięcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435602", "fragment_id": "64286/0", "subtitle": "", "title": "Józef Szmidt", "parentId": 435602.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "64286", "score": 0.4314579963684082}, "uuid": "c42fdebd-39f4-4d32-9678-2a8cd4e80b83"}, {"page_content": "Jeden z najwybitniejszych polskich lekkoatletów. Jako pierwszy zdobył dla Polski dwa złote medale olimpijskie: oba w trójskoku na igrzyskach olimpijskich w Rzymie w 1960 z wynikiem 16,81 m i w Tokio w 1964 z wynikiem 16,85 m (w obu przypadkach były to rekordy olimpijskie). Drugi złoty medal był tym większym osiągnięciem, że na kilka miesięcy przed olimpiadą przeszedł operację po kontuzji kolana. Na swoich trzecich igrzyskach olimpijskich (Meksyk w 1968) sportowiec poprawił wynik z igrzysk w Tokio (uzyskał 16,89 m), ale wystarczyło to tylko na 7. miejsce.\nPoza triumfami olimpijskimi Szmidt dwukrotnie zdobywał mistrzostwo Europy w Sztokholmie (1958) i Belgradzie (1962). Startował też w Budapeszcie (1966) (5. miejsce) i w Helsinkach (1971) (był 11.).\nJako pierwszy człowiek na świecie osiągnął odległość 17 metrów w trójskoku. 5 sierpnia 1960 na Stadionie Leśnym w Olsztynie skoczył 17,03 m, bijąc poprzedni rekord świata aż o 33 cm. Wynik ten został poprawiony dopiero po ośmiu latach.\nDziewięciokrotnie był rekordzistą Polski (w trójskoku, skoku w dal i sztafecie 4 × 100 m). 13 razy zdobywał mistrzostwo Polski:\nBył zawodnikiem Górnika Zabrze (1955), CWKS (Śląska) Wrocław (1956–1957) i ponownie Górnika Zabrze (1958–1972).\nDwukrotnie był zwycięzcą Plebiscytu Przeglądu Sportowego. Zajął następujące miejsca w pierwszej dziesiątce:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435602", "fragment_id": "64286/1", "subtitle": "", "title": "Józef Szmidt", "source": "wikipedia", "start_index": 1718.0, "document_id": "64286", "parentId": 435602.0, "score": 0.5}, "uuid": "9bd26770-0e61-4a52-9049-5024df0e3bf3"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964.\"\nTrójskok mężczyzn podczas XVIII Letnich Igrzysk Olimpijskich w Tokio rozegrano 16 października 1964 (kwalifikacje i finał) na Stadionie Olimpijskim w Tokio. Zwycięzcą został Polak Józef Szmidt, który tym samym obronił tytuł mistrzowski zdobyty na igrzyskach olimpijskich w Rzymie. Szmidt ustanowił w finale rekord olimpijski skokiem na odległość 16,85 m.\nWyniki.\nKwalifikacje.\nDo finału awansowali zawodnicy, którzy osiągnęli minimum 15,80 m, względnie 12 najlepszych (gdyby mniej niż 12 zawodników osiągnęło minimum).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4895622", "fragment_id": "271341/0", "subtitle": "", "title": "Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1964 – trójskok mężczyzn", "document_id": "271341", "start_index": 1.0, "parentId": 4895622.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2784161865711212}, "uuid": "548bb6f5-c6f7-4e3f-8389-858040180a2b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJosef Schmid (ur. 15 lutego 1953 w Altshausen) – niemiecki lekkoatleta, średniodystansowiec, halowy mistrz Europy z 1973. W czasie swojej kariery reprezentował Republikę Federalną Niemiec.\nW wieku 19 lat wystąpił na igrzyskach olimpijskich w 1972 w Monachium, gdzie odpadł w półfinale biegu na 800 metrów.\nZdobył złoty medal w sztafecie 4 × 4 okrążenia na halowych mistrzostwach Europy w 1973 w Rotterdamie (sztafeta RFN biegła w składzie: Reinhold Soyka, Schmid, Thomas Wessinghage i Paul-Heinz Wellmann). Odpadł w półfinale biegu na 800 metrów na mistrzostwach Europy w 1974 w Rzymie.\nZdobył srebrny medal w biegu na 800 metrów na halowych mistrzostwach Europy w 1976 w Monachium, za Ivo Van Damme z Belgii, a przed Milovanem Saviciem z Jugosławii.\nSchmid był wicemistrzem RFN w biegu na 800 metrów w 1974 i 1976 oraz brązowym medalistą w tej konkurencji w 1972 i 1975, a także mistrzem w sztafecie 4 × 800 metrów w 1974 i 1975. W hali był mistrzem RFN w biegu na 800 metrów w 1973 i 1974 oraz wicemistrzem na tym dystansie w 1976, a także mistrzem w sztafecie 3 × 1000 metrów w 1975.\nRekord życiowy Schmida w biegu na 800 metrów wynosił 1:46,3, ustanowiony 2 sierpnia 1972 w Waiblingen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4573827", "fragment_id": "740399/0", "subtitle": "", "title": "Josef Schmid (lekkoatleta)", "document_id": "740399", "start_index": 0.0, "parentId": 4573827.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26821550726890564}, "uuid": "8ab1ea94-753d-4b80-a1db-5efff2bac96a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nOleg Gieorgijewicz Fiedosiejew, ros. Олег Георгиевич Федосеев (ur. 4 czerwca 1936 w Moskwie, zm. 14 czerwca 2001) – rosyjski lekkoatleta startujący w barwach Związku Radzieckiego, trójskoczek i skoczek w dal, medalista olimpijski z 1964, były rekordzista świata.\nPoczątkowo specjalizował się w skoku w dal. Wystąpił w tej konkurencji na igrzyskach olimpijskich w 1956 w Melbourne, gdzie zajął w finale 8. miejsce. Na mistrzostwach Europy w 1958 w Sztokholmie również zajął 8. miejsce w skoku w dal.\n3 maja 1959 w Nalczyku Fiedosiejew ustanowił rekord świata w trójskoku wynikiem 16,70 m, poprawiając poprzedni należący do Olega Riachowskiego o 11 cm. Rekord ten został poprawiony przez Józefa Szmidta, który 5 sierpnia 1960 w Olsztynie skoczył na odległość 17,03 cm.\nFiedosiejew zdobył brązowy medal w trójskoku na mistrzostwach Europy w 1962 w Belgradzie, przegrywając jedynie ze Szmidtem i swym kolegą z reprezentacji ZSRR Władimirem Goriajewem. Na igrzyskach olimpijskich w 1964 w Tokio zdobył srebrny medal w tej konkurencji, przegrywając tylko z Józefem Szmidtem, a przed swym rodakiem Wiktorem Krawczenko.\nBył mistrzem ZSRR w skoku w dal w 1956 i 1958, w trójskoku w 1959 oraz w sztafecie 4 × 100 metrów w 1962, wicemistrzem w trójskoku w 1964, a także brązowym medalistą w skoku w dal w 1959 oraz w trójskoku w 1955, 1962 i 1965. Był halowym mistrzem ZSRR w trójskoku w 1964.\nRekordy życiowe Fiedosiejewa:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2619928", "fragment_id": "1595596/0", "subtitle": "", "title": "Oleg Fiedosiejew", "parentId": 2619928.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1595596", "score": 0.5}, "uuid": "40dbadf2-5c93-4098-b2f5-66801f9179f5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nOleg Anatoljewicz Riachowski (ros. Олег Анатольевич Ряховский, ur. 19 października 1933 w Taszkencie, zm. 16 grudnia 2023) – rosyjski naukowiec, profesor nauk technicznych, w młodości radziecki lekkoatleta, specjalista trójskoku, medalista mistrzostw Europy z 1958 i były rekordzista świata.\n28 lipca 1958 w Moskwie ustanowił rekord świata w trójskoku wynikiem 16,59 m. Rekord ten przetrwał do maja 1959, kiedy to poprawił go Oleg Fiedosiejew.\nRiachowski zdobył srebrny medal w tej konkurencji na mistrzostwach Europy w 1958 w Sztokholmie, przegrywając jedynie z Józefem Szmidtem. Kontuzja uniemożliwiła mu start na igrzyskach olimpijskich w 1960 w Rzymie.\nZdobył złoty medal w trójskoku na uniwersjadzie w 1959 w Turynie i srebrny medal na uniwersjadzie w 1961 w Sofii. Zwyciężył również w Akademickich Mistrzostwach Świata w 1957 w Paryżu i Akademickich Mistrzostwach Świata (UIE) w 1959 w Wiedniu.\nBył mistrzem ZSRR w trójskoku w 1957 i 1958, wicemistrzem w 1959 oraz brązowym medalistą w 1960.\nUkończył studia w Instytucie Politechnicznym w Taszkencie. Później pracował w Moskiewskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym im. N.E. Baumana zdobywając stopnie kandydata nauk i doktora nauk. Uzyskał tytuł profesora nauk technicznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4411957", "fragment_id": "1534264/0", "subtitle": "", "title": "Oleg Riachowski", "parentId": 4411957.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1534264", "source": "wikipedia", "score": 0.19673706591129303}, "uuid": "2d3a4c2b-7fe3-461b-973b-bf011ff1af05"}, {"page_content": "Wunderteam – określenie polskiej reprezentacji lekkoatletycznej w latach 1956–1966. Bywała nazywana \"wunderteamem\" ze względu na znacząco większe od innych reprezentacji startujących w tym okresie osiągnięcia sportowe. Po raz pierwszy nazwa ta użyta została w 1957 przez niemieckich dziennikarzy na określenie zwycięstwa reprezentacji Polski nad zespołem RFN na Neckarstadionie w Stuttgarcie 117:103.\nNajwiększe sukcesy reprezentacja osiągnęła na mistrzostwach Europy w Sztokholmie w 1958, gdzie Polacy zdobyli 8 złotych medali oraz na mistrzostwach Europy w Budapeszcie w 1966 – 7 złotych medali. Określenie \"wunderteam\" dotyczy około 300 lekkoatletów. Do najwybitniejszych zawodników \"wunderteamu\" należeli: złoty medalista z Igrzysk Olimpijskich w Rzymie w biegu na 3000 m z przeszkodami Zdzisław Krzyszkowiak, rekordziści świata: w rzucie dyskiem Edmund Piątkowski (59,91 m), w trójskoku Józef Szmidt (17,03 m) oraz mistrzowie Europy: Jerzy Chromik (3000 m z przeszkodami), Janusz Sidło (oszczep), Tadeusz Rut (młot), Barbara Janiszewska (200 m).\nSukcesy polskich lekkoatletów nierozerwalnie związane są z postacią ich trenera Jana Mulaka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126119", "fragment_id": "13750/0", "subtitle": "", "title": "Wunderteam (lekkoatletyka)", "document_id": "13750", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 126119.0, "score": 0.11814546585083008}, "uuid": "5781d7fd-4266-42a2-bef8-bc07ba362040"}, {"page_content": "W Toruniu uczęszczał do szkoły podstawowej i średniej, a następnie podjął studia na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. W młodości zainteresował się sportami motorowymi, gimnastyką artystyczną i żeglarstwem. W 1972 roku zakwalifikował się na żeglarskie mistrzostwa świata w klasie Hornet. Jednakże w imprezie nie wziął udziału, z uwagi na fakt, iż macierzysty AZS Toruń nie dysponował odpowiednimi środkami finansowymi, aby Szmidt mógł wystartować w mistrzostwach. W efekcie tego Szmidt zrezygnował z żeglarstwa sportowego.\nNa drugim roku zrezygnował ze studiów. Następnie rozpoczął pracę w toruńskim warsztacie i wstąpił do Automobilklubu Toruńskiego, gdzie początkowo pomagał w organizacji wyścigów. W 1975 roku zdobył licencję kierowcy rajdowego i wyścigowego.\nStarty w WSMP.\nSzmidt był jednym z pierwszych kierowców testujących nowego Promota Polonię I, a w 1976 roku rozpoczął karierę wyścigową, startując tym pojazdem w ramach Formuły Easter. Od początku do końca kariery jego mechanikiem był Lech Jamiński. W debiutanckim sezonie Szmidt ukończył dwa wyścigi: w Szczecinie i Toruniu, odpowiednio na dziewiątym i siódmym miejscu, i na koniec roku został sklasyfikowany na dziesiątej pozycji.\nPo reaktywacji Formuły Polonia w 1978 roku Szmidt rozpoczął rywalizację w tej klasie. Torunianin wygrał rundę w Kielcach i dwukrotnie był trzeci, dzięki czemu zdobył mistrzostwo Formuły Polonia. W 1979 roku Szmidt po raz pierwszy został powołany do reprezentacji Polski na Puchar Pokoju i Przyjaźni. Najlepiej zawody ukończył na torze Most, a w klasyfikacji kierowców zajął jedenaste miejsce. W kraju, mimo zdobycia trzech podiów, Szmidt nie obronił tytułu w Formule Polonia, kończąc zmagania na drugim miejscu za Andrzejem Szulcem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4417609", "fragment_id": "1534972/1", "subtitle": "", "title": "Jacek Szmidt", "document_id": "1534972", "start_index": 1706.0, "parentId": 4417609.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18456237018108368}, "uuid": "e75248cb-7a49-450d-9178-a036658966a5"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960.\"\nTrójskok mężczyzn podczas XVII Letnich Igrzysk Olimpijskich w Rzymie rozegrano 6 września 1960 (kwalifikacje i finał) na Stadio Olimpico. Zwycięzcą został reprezentant Polski Józef Szmidt, który w kwalifikacjach ustanowił rekord olimpijski z wynikiem 16,44 m, a w finale poprawił go na 16,81 m.\nWyniki.\nKwalifikacje.\nDo finału awansowali zawodnicy, którzy osiągnęli minimum 15,50 m (Q), względnie 12 najlepszych (gdyby mniej niż 12 zawodników osiągnęło minimum, q). Skoczkowie startowali w trzech grupach (A, B i C).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5889659", "fragment_id": "34816/0", "subtitle": "", "title": "Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1960 – trójskok mężczyzn", "parentId": 5889659.0, "start_index": 1.0, "document_id": "34816", "source": "wikipedia", "score": 0.05931461974978447}, "uuid": "1c89b61e-e38f-400c-8940-4fa04a3ccc1a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nEdward Jan Szmidt (ur. 4 sierpnia 1931 w Zabrzu, zm. 29 kwietnia 2018 w Hamm) – polski lekkoatleta sprinter, olimpijczyk.\nUrodził się jako Eberhardt Schmidt, ale po 1945 roku pisownia nazwiska została zmieniona. Startował na igrzyskach olimpijskich w 1956 w Melbourne, gdzie indywidualnie odpadł w ćwierćfinale biegu na 200 metrów, a w sztafecie 4 × 100 metrów zajął 6. miejsce (wraz z Marianem Foikiem, Januszem Jarzembowskim i Zenonem Baranowskim).\nWziął też udział w mistrzostwach Europy w 1958 w Sztokholmie, ale bez sukcesów (odpadł w półfinale biegu na 200 metrów oraz eliminacjach biegu na 100 metrów i sztafety 4 × 100 metrów). Podczas Międzynarodowych Igrzysk Sportowych Młodzieży i Studentów w Warszawie w 1955 był drugi na 200 metrów i trzeci w sztafecie 4 × 100 metrów (z Jarzembowskim, Baranowskim i Emilem Kiszką).\nPięć razy zdobywał mistrzostwo Polski, zawsze w sztafetach:\nIndywidualnie był trzy razy wicemistrzem Polski: na 100 metrów w 1958 i na 200 metrów w 1953 i 1958.\nBył zawodnikiem OWKS Kraków i Górnika Zabrze.\nBył starszym bratem dwukrotnego mistrza olimpijskiego Józefa Szmidta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=742784", "fragment_id": "805761/0", "subtitle": "", "title": "Edward Szmidt", "document_id": "805761", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 742784.0, "score": 0.271636426448822}, "uuid": "989ebda9-7738-4c03-bf56-d5082f239d80"}]}
{"id": "q_537", "question": "Jak nazywa się najdłuższa rzeka Azji?", "answer": [{"page_content": "Najdłuższymi rzekami Azji są: Jangcy (6300 km), Huang He (5464 km), Amur (4510 km), Mekong (4500 km), Lena (4400 km), Jenisej (4102 km), Ob (4338 km), Indus (3180 km) i Syr-daria (3078 km). Najdłuższą rzeką Azji, stanowiącą dopływ innej rzeki, jest wpadający do Obu Irtysz (4248 km). Największe dorzecza posiadają rzeki syberyjskie: Ob (2975 tys. km²), Jenisej (2580 tys. km²), Lena (2490 tys. km²) i Amur (1855 tys. km²). Najwięcej wody do Oceanu Spokojnego odprowadza Jangcy (35 tys. m³/s), największą ilość zawiesiny (2,18 mld t rocznie) niosą Ganges z Brahmaputrą, tworzące u wspólnego ujścia potężną deltę. W środkowej i zachodniej Azji wiele rzek ma charakter okresowy lub epizodyczny. Liczne rzeki, powstające w górach, mają w górnym biegu charakter stały, ale kończą swój bieg w niewielkich bezodpływowych jeziorach (np. Tarym o długości 2030 km) lub wręcz w piaskach pustyń.\nJeziora.\nNajwiększe jeziora występują w północnej, środkowej i zachodniej części Azji, są to – oprócz Morza Kaspijskiego – silnie wysychające obecnie Jezioro Aralskie (ok. 33,6 tys. km²), najgłębszy na świecie Bajkał (powierzchnia 31,5 tys. km²) i częściowo słone jezioro Bałchasz (17–22 tys. km²). Syberia, szczególnie zachodnia, jest miejscem występowania rozległych obszarów bagiennych.\nLodowce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=251", "fragment_id": "169600/12", "subtitle": "", "title": "Azja", "document_id": "169600", "start_index": 15760.0, "parentId": 251.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8072364330291748}, "uuid": "6576b9bc-37a5-4d4e-865d-ce5acbf984f1"}, {"page_content": "Mekong (chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;瀾滄江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Láncāng Jiāng&lt;/&gt;\"; taj. แม่น้ำโขง; \"Me Nam Khong\", tybet. རྫ་ཆུ་, Wylie: \"rDza chu\", ZWPY: \"Za qu\"; wiet. \"Mê Kông\"; laot. ແມ່ນ້ຳຂອງ) – najdłuższa rzeka na Półwyspie Indochińskim (4. w Azji, 9. na świecie).\nMekong ma swoje źródła w Chinach, w górach Tangla na Wyżynie Tybetańskiej, na wysokości 5110 m n.p.m. Przepływa następnie przez Laos, Tajlandię, Kambodżę oraz Wietnam. Uchodzi do Morza Południowochińskiego szeroką deltą o powierzchni 58,5 tys. km². Częściowo wyznacza granicę Laosu z Tajlandią oraz Mjanmą.\nPłynie generalnie w kierunku południowo-wschodnim. Przez wyżynę Junnan przedziera się głębokimi, wąskimi wąwozami. Po ok. 1800 km wpływa na teren Laosu, gdzie jego szerokość wynosi 300–400 m. Niżej, w Kambodży, jego szerokość przy niskim stanie wody wynosi już ok. 2 km, a w okresie letniego monsunu znacznie więcej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58370", "fragment_id": "644479/0", "subtitle": "", "title": "Mekong", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644479", "parentId": 58370.0, "score": 0.2768656015396118}, "uuid": "15d76f82-4444-4b4a-8885-a0632eea0463"}, {"page_content": "Azja jest kolebką najstarszych cywilizacji globu ziemskiego: sumeryjskiej, hetyckiej, hebrajskiej, perskiej, indyjskiej, chińskiej, mongolskiej itp. Badaniem tych kultur zajmują się odpowiednie działy orientalistyki.\nReligia:\n \"Osobny artykuł: Kościół katolicki na świecie#Kościół katolicki w Azji.\"\n \"Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w krajach Azji.\"\n Największy półwysep – Półwysep Arabski (2789 tys. km²)\n Największa wyspa – Borneo (746 tys. km²)\n Największy archipelag – Archipelag Malajski (2870 tys. km²)\n Największe jezioro – Morze Kaspijskie (374 tys. km²)\n Najgłębsze jezioro/największa kryptodepresja – jezioro Bajkał (1637 m p.p.m.)\n Najdłuższa rzeka – Jangcy – 6300 km\n Najwyższy szczyt – Mount Everest (Czomolungma) (8848 m n.p.m.)\n Największa depresja – Morze Martwe (~439.59 m p.p.m.)\n Najwyższa wyżyna – Wyżyna Tybetańska (5500 m n.p.m. o powierzchni ok. 2,5 mln km²)\n Największa delta rzeczna – Ganges z Brahmaputrą (2/3 powierzchni Polski)\n Najniższa temperatura – Tomtor (−72,2 °C)\n Najwyższa temperatura – Tirat Cewi, Izrael (+53,9 °C)\n Największe opady – Czerapuńdżi – ~11 tys. mm / w 1861 r. (22 987 mm)\n Najludniejsze państwo – Chiny (~1,32 mld w 2007 r.)\n Największe państwo – Rosja (~17 075 253 km²)\n Państwo o największej gęstości zaludnienia – Singapur (6751 osób/km²)\n Państwo o najniższej gęstości zaludnienia – Mongolia (1,89 osób/km²)\n Najludniejsza aglomeracja – Tokio (37,9 mln w 2005 r.)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=251", "fragment_id": "169600/15", "subtitle": "", "title": "Azja", "document_id": "169600", "start_index": 19377.0, "parentId": 251.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25930848717689514}, "uuid": "867f71cd-f033-4799-a375-9b571ef56e83"}, {"page_content": "Jangcy, także: Rzeka Błękitna (\"Yangzi Jiang\", ; chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;扬子江&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;揚子江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Yángzǐ Jiāng&lt;/&gt;\", \"Chang Jiang\" ; chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;长江&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;長江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Cháng Jiāng&lt;/&gt;\"; dosł. „długa rzeka”) – rzeka w Chinach, najdłuższa w Azji i trzecia po Amazonce i Nilu pod względem długości na Ziemi. Najważniejsza pod względem gospodarczym rzeka w Chinach; na obszarze dorzecza Jangcy mieszka około 40% ludności Chin i zbiera się 75% ogólnokrajowych zbiorów ryżu. Jangcy jest najważniejszym szlakiem chińskiej żeglugi śródlądowej.\nHydrografia.\nDługość, według pomiaru chińskich geografów wynosi 6300 km, choć w różnych źródłach można znaleźć różne wartości – od 5520 do 6300 km. Powierzchnia dorzecza wynosi 1,8 mln km² i zajmuje ok. 1/5 powierzchni Chin. Źródło znajduje się w górach Tangla w prowincji Qinghai na Wyżynie Tybetańskiej. W dolnym i środkowym biegu rzeki, na Nizinie Jangcy, występują liczne jeziora oraz osuszone rozlewiska i zabagnione tereny stwarzające dobre warunki dla rolnictwa. Rzeka uchodzi do Morza Wschodniochińskiego (Ocean Spokojny), tworząc deltę. W ujściu uformowały się z naniesionego materiału liczne wyspy, z których największą jest Chongming na obszarze miasta wydzielonego Szanghaj.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40507", "fragment_id": "181604/0", "subtitle": "", "title": "Jangcy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181604", "parentId": 40507.0, "score": 0.23480618000030518}, "uuid": "e0ebca8b-b6aa-4936-902b-9ebfc60bb40a"}, {"page_content": "Amur ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Амур&lt;/&gt;; chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;黑龙江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Hēilóng Jiāng&lt;/&gt;\"; dosł. „Rzeka Czarnego Smoka”) – rzeka we wschodniej Azji, na terytorium Rosji i Chin, na znacznej długości wyznacza granicę między tymi państwami. Najdłuższa rzeka Rosyjskiego Dalekiego Wschodu, a jednocześnie trzecia pod względem długości rzeka w Chinach. \nDorzecze o powierzchni 1856 tys. km² znajduje się na terytorium Rosji, Chin i Mongolii. Amur powstaje ze złączenia rzek Szyłki i Argunu, a wpada do Morza Ochockiego. Długość Amuru wynosi 2824 km (od źródła Szyłki 4510 km). Średni przepływ u ujścia rzeki wynosi 10 800 m³/s, a w Chabarowsku 7660 m³/s.\nWystępują silne roczne wahania poziomu wody; w dolnym biegu mogą one wynieść do 8 m, a w górnym prawie dwa razy więcej. Częste powodzie. Najniższy poziom wody w końcu zimy. \nGórny bieg rzeki (do Błagowieszczeńska) ma głównie górski charakter. Odcinek do Chabarowska nazywany jest środkowym Amurem; tam rzeka płynie wolniej, brzegi niekiedy są zabagnione. Wyjątkiem jest odcinek przebiegający kanionem przez Mały Chingan. Od Chabarowska rzeka płynie szeroką doliną przez Nizinę Dolnoamurską. Przy brzegach rzeki jest dużo jezior o powierzchni kilkudziesięciu km² np. Bołoń, Udyl, Orel[]. W rzece występuje 105 gatunków ryb. \nGłówne dopływy:Ważniejsze miasta nad Amurem: Chabarowsk, Błagowieszczeńsk, Komsomolsk nad Amurem, Nikołajewsk nad Amurem. Na całej długości rzeka jest żeglowna. \nW roku 1860, na mocy traktatu pekińskiego, dolny bieg i ujście Amuru znalazło się w granicach Imperium Rosyjskiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32641", "fragment_id": "181310/0", "subtitle": "", "title": "Amur (rzeka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181310", "parentId": 32641.0, "score": 0.4178747534751892}, "uuid": "a1eba4cf-b3fa-4e7e-a51b-6bd82104d063"}, {"page_content": "Cały obszar przecinają liczne rzeki, z których największe to Menam, Saluin, Irawadi i – najdłuższa ze wszystkich – Mekong. Ta droga wodna jest żeglowna na odcinku 700 km, zaś podczas wysokiego stanu wód nawet 1600 km. Łączy terytoria Chin, Laosu, Kambodży i Wietnamu. W sumie liczy sobie blisko 4500 km długości, co daje jej dwunaste miejsce na liście rzek świata – tuż za azjatyckim Amurem i północnoamerykańską Mackenzie – oraz siódme w Azji. Nad tą właśnie rzeką – lub w jej pobliżu – rozlokowały się największe i najważniejsze miasta regionu: Luang Prabang, Wientian, Phnom Penh i Sajgon, zwany od roku 1975 Ho Chi Minh. Mekong swoje źródło ma wysoko, na Wyżynie Tybetańskiej, uchodzi do wód Morza Południowochińskiego.\nBudowa geologiczna.\nW budowie geologicznej Półwyspu Indochińskiego wyróżnia się trzy rejony: masyw indochiński, pasma mezozoiczne oraz pasma fałdowe Birmy. Budują je różnorodne skały metamorficzne, magmowe i osadowe powstałe od archaiku do czwartorzędu. Starsze zostały nawet kilkakrotnie przefałdowane, a część z nich została zmetamorfizowana w czasie orogenezy kaledońskiej, waryscyjskiej i alpejskiej. Obecny kształt zawdzięcza orogenezie alpejskiej, w czasie której pasma górskie zostały wydźwignięte, powstały zapadliska tektoniczne i pokrywy skał wulkanicznych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22585", "fragment_id": "170246/1", "subtitle": "", "title": "Półwysep Indochiński", "parentId": 22585.0, "start_index": 1165.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170246", "score": 0.2270306795835495}, "uuid": "ac8a1847-70d4-4140-9709-671fcae41183"}, {"page_content": "Syr-daria (w starożytności Jaksartes, &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἰαξάρτης&lt;/&gt;) – rzeka w Uzbekistanie, Tadżykistanie i Kazachstanie. Długość 2212 km, powierzchnia dorzecza 219 tys. km². \nPowstaje z połączenia rzek Naryn i Kara-daria (jej długość od źródeł Narynu wynosi 3019 km; tym samym jest po Wołdze drugą co do długości rzeką na świecie, która kończy swój bieg, uchodząc do jeziora). Jest 21. pod względem długością rzeką świata[]. Przepływa przez Kotlinę Fergańską oraz wschodnią część pustyni Kyzył-kum. Rzeka uchodzi deltą do Jeziora Aralskiego.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=149784", "fragment_id": "12959/0", "subtitle": "", "title": "Syr-daria", "parentId": 149784.0, "start_index": 0.0, "document_id": "12959", "source": "wikipedia", "score": 0.07338088750839233}, "uuid": "b2c1aaa9-9d22-426e-8b53-0651e14d46f5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki w Indiach. Zobacz też: Ganges – miejscowość we Francji.\nGanges (hindi गंगा IPA: [ˈɡəŋɡa:], sanskryt गङ्गा) – rzeka w południowej Azji, przepływająca przez Indie i Bangladesz. Jej długość wynosi 2700 km, a powierzchnia dorzecza 1125 tys. km² (z Brahmaputrą 2060 tys. km²). Ganges uchodzi do Zatoki Bengalskiej będącej częścią Oceanu Indyjskiego.\nGłówne miasta portowe nad Gangesem:\nŹródła Gangesu znajdują się w Himalajach, w lodowcach górskich na zachód od pasma Nanda Dewi. Początkowo płynie w kierunku wschodnim, równolegle do łańcucha Himalajów. Potem po przełamaniu się przez góry Siwalik, wypływa na Nizinę Gangesu.\nWody Gangesu są wykorzystywane przez szeroko rozbudowaną sieć kanałów i urządzeń nawadniających. Chociaż Ganges leży w Indiach, przeważająca część jego rozległej delty znajduje się w Bangladeszu, gdzie rzeka łączy się z Brahmaputrą, tworząc największą na świecie wieloramienną deltę o powierzchni ok. 86 tys. km². Ganges charakteryzuje się dużymi wahaniami poziomu wód nawet do 15 m. Największe przybory wód zaczynają się w kwietniu, a mają swoją kulminację w sierpniu-wrześniu, powodując powodzie.\nWody obu rzek niosą wielkie ilości materiału (rocznie ok. 200 mln t), który osadzając się w ujściu, cały czas powiększa obszar delty. Miąższość osadów delty jest jednak stosunkowo niewielka w porównaniu z innymi wielkimi deltami świata, bo wynosi tylko ok. 18 m. Muł rzeczny, nanoszony na obszar delty przez częste wylewy, jest jednym z czynników utrzymujących żyzność pól uprawnych. Regularne deszcze monsunowe powodują rozległe powodzie.\nGanges jest spławny na całym swoim odcinku nizinnym, a żeglowny na odcinku 1450 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42601", "fragment_id": "654778/0", "subtitle": "", "title": "Ganges", "parentId": 42601.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654778", "score": 0.1112324595451355}, "uuid": "5ef8eebb-9f59-4124-b4b8-b26155abad62"}, {"page_content": "Kızılırmak, Kizil Irmak, Kyzył Irmak („czerwona rzeka”) – najdłuższa rzeka w Turcji, znana w starożytności jako Halys (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἅλυς&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἄλυς&lt;/&gt;).\nMa 1355 km długości, przy ujściu do Morza Czarnego tworzy deltę o powierzchni ok. 217 km². Jest ważnym medium w produkcji energii elektrycznej, na jej biegu znajduje się wiele elektrowni wodnych. W rzece żyją m.in. pstrąg tęczowy, sandacz pospolity, lin, sum pospolity.\nW starożytności stanowiła granicę pomiędzy Azją Mniejszą i resztą Azji. Przy tej rzece toczyła się 28 maja 585 p.n.e. bitwa nad rzeką Halys.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189876", "fragment_id": "18029/0", "subtitle": "", "title": "Kızılırmak", "document_id": "18029", "start_index": 0.0, "parentId": 189876.0, "source": "wikipedia", "score": 0.531571090221405}, "uuid": "c79f462c-6661-4f51-8f84-228dea20380b"}, {"page_content": "Kura (gruz. მტკვარი, \"Mtkwari\", azer. \"Kür\") – rzeka w Azji. Jej długość wynosi 1515 km, a powierzchnia dorzecza 188 tys. km².\nKura ma źródła na Wyżynie Armeńskiej na terytorium Turcji (174 km). Później wpływa do Gruzji pokonując przełomem Mały Kaukaz (426 km). Dalej zmienia kierunek, płynąc na południowy wschód. W dolnym biegu płynie przez Nizinę Kurańską na terytorium Azerbejdżanu (915 km). Uchodzi niewielką deltą do Morza Kaspijskiego. Główne dopływy Kury to Aragwi, Alazani (lewe) oraz Araks (prawy). W dolnym biegu znajduje się Zbiornik Mingeczaurski.\nNajwiększym miastem nad Kurą jest Tbilisi, stolica Gruzji. Inne ważne miasta to: Bordżomi, Gori, Mccheta, Rustawi, Mingeczaur i Şirvan.\nPowierzchnia dorzecza obejmuje pięć krajów: Azerbejdżan (52,9 tys. km²), Iran (40 tys. km²), Gruzja (36,4 tys. km²), Armenia (29,8 tys. km²) oraz Turcja (28,9 tys. km²).\nNazwa.\nNazwa rzeki jest zbliżona we wszystkich językach z wyjątkiem gruzińskiego (ormiańskie \"Կուր, Kur\", azerskie \"Kür\", tureckie \"Kura\", kurdyjskie \"kur\"), jednak na temat jej pochodzenia istnieje wiele odrębnych hipotez. Często wywodzi się ją od imienia perskiego króla Cyrusa. Inne wiążą ją m.in. z historycznym regionem Kola (obecnie Göle w Turcji), azerskim słowem \"qjur/kur\" oznaczającym „niespokojną rzekę” lub Kurą – córką Zeusa. Gruzińska nazwa \"Mtkwari\" najczęściej wywodzona jest również od starogruzińskich lub ormiańskich słów oznaczających wodę lub rzekę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=110679", "fragment_id": "19592/0", "subtitle": "", "title": "Kura (rzeka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "19592", "parentId": 110679.0, "score": 0.0748431608080864}, "uuid": "75e5ee7a-8426-4208-9245-0e6e06c3f629"}]}
{"id": "q_538", "question": "Czy w Bałtyku żyją małże jadalne?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOmułek jadalny (\"Mytilus edulis\") – gatunek kosmopolitycznego małża z rodziny omułkowatych (Mytilidae), szeroko rozprzestrzeniony w morzach półkuli północnej z wyjątkiem strefy arktycznej. W Bałtyku omułek jadalny jest jedynym przedstawicielem małży nitkoskrzelnych (Pteriomorphia). Występuje tam w postaci skarlałej. Nie jest zaliczany do fauny Polski.\nWystępowanie.\nDokładny zasięg występowania \"Mytilus edulis\" nie jest znany z powodu dużego podobieństwa do pokrewnych gatunków z rodzaju \"Mytilus\". Występuje w dużych skupiskach złożonych z tysięcy osobników, w strefach przybrzeżnych o twardym, skalistym lub kamiennym dnie, zazwyczaj na głębokościach do 50 m.\nBudowa ciała.\nRozmiary, kształt oraz ubarwienie omułka jadalnego są w dużym stopniu uzależnione od warunków zajmowanego siedliska. Przeciętna długość tego małża mieści się w przedziale 30–50 mm (w wodach Bałtyku 20–40 mm), ale na głębszych wodach spotykane są muszle ok. 9 cm.\nMuszla jest ciemna, zwykle w odcieniach brązu i niebieskiego z ciemniejszymi pasami wychodzącymi od przedniego końca. Jest mocna, cienkościenna, z niemal bezzębnym zamkiem i długim, prostym, elastycznym więzadłem, sięgającym niemal po połowę muszli. Jej przedni koniec jest lekko zaostrzony, z małymi zębami, nadając nieco trójkątny kształt. Mieści się na nim wierzchołek muszli. Białe wnętrze w różnym stopniu bywa wyścielone masą perłową. \nTryb życia.\nMłode osobniki pełzają za pomocą nogi. Osobniki dojrzałe prowadzą osiadły tryb życia przytwierdzone do podłoża włóknem bisiorowym. W wodach Bałtyku omułki żyją do 6 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=494490", "fragment_id": "1549764/0", "subtitle": "", "title": "Omułek jadalny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1549764", "parentId": 494490.0, "score": 0.9959461688995361}, "uuid": "ac72fb05-3b43-4f31-af82-c089b99ff11e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMałże (Bivalvia, z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;\"bi\"&lt;/&gt; ‘dwa’ +  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;valva&lt;/&gt; ‘skrzydło drzwi’), dawniej również \"blaszkoskrzelne\" (Lamellibranchiata) – takson w randze gromady obejmujący około 8000 gatunków mało aktywnych lub osiadłych, wyłącznie wodnych, bentosowych mięczaków (Mollusca) o bocznie spłaszczonym ciele okrytym dwuklapową muszlą. Ciało małża składa się z tułowia (zwanego workiem trzewiowym) i nogi. Jest pozbawione głowy, szczęki i tarki. Małże pełzają, żyją w dnie, ryją, pływają lub przytwierdzają się bisiorem do podłoża. Liczne gatunki, np. ostrygi, wenerydowate i omułki, są jadalne. Z niektórych pozyskuje się cenne perły oraz masę perłową. Małże są znane od kambru. W wodach śródlądowych Polski stwierdzono występowanie 34 gatunków – m.in.: szczeżuja pospolita (\"Anodonta piscinalis\"), kilka gatunków skójek (\"Unio\") i racicznica zmienna (\"Dreissena polymorpha\") – a w Morzu Bałtyckim 9 gatunków.\nWystępowanie.\nMałże żyją we wszystkich strefach geograficznych, wyłącznie w środowisku wodnym. Większość gatunków zasiedla przybrzeżne płycizny w wodach morskich, często stanowiąc główny element fauny dennej. Mniej licznie występują w głębinach morskich i w wodach słodkich lub słonawych.\nGatunki występujące w wodach śródlądowych Polski wymieniono w odrębnym artykule.\n \"Osobny artykuł: Mięczaki Polski.\"\nMałże Morza Bałtyckiego:\nBudowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=130887", "fragment_id": "11902/0", "subtitle": "", "title": "Małże", "document_id": "11902", "start_index": 0.0, "parentId": 130887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6671732664108276}, "uuid": "76e5d5c2-93c4-413e-b525-948e6a9b5305"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMałgiew piaskołaz (\"Mya arenaria\") – gatunek jadalnego małża z rodziny małgwiowatych (Myidae). Od łacińskiej nazwy tego mięczaka pochodzi nazwa etapu rozwoju Bałtyku obejmującego współczesny kształt tego morza (Morze Mya). W Europie wymarł w plejstocenie. W XVI lub XVII wieku pojawił się ponownie zawleczony z Ameryki Północnej.\nGatunek kosmopolityczny i dość pospolity. Żyje w piaszczystych i mulistych zatokach atlantyckich wybrzeży Europy i Ameryki, od strefy pływów do głębokości kilkudziesięciu metrów.\nSą to duże małże o grubościennych, mimo to dość kruchych muszlach. Należą do największych w Bałtyku, osiągają 60–80 mm długości (w morzach pełnosłonych do 15 cm). Muszla eliptyczna, początkowo ciemno ubarwiona, bardzo szybko traci wierzchnią warstwę konchiolinową i dlatego znalezione na brzegu okazy są zwykle białe. Połówki skorup prawie symetryczne, choć prawa połówka bywa bardziej uwypuklona. Obie niedomknięte. W tylnym końcu brzegi nie przylegają do siebie – w tym miejscu małż wystawia na zewnątrz, sporych rozmiarów syfon, sam będąc zagrzebany, nawet 50 cm pod powierzchnią dna. Lewa połówka muszli, od wewnątrz na brzegu i w pobliżu szczytu, ma charakterystyczny łukowaty występ. Duży chondrofor, sterczący ze środkowej części zamka tej połówki, wchodzi głęboko w prawą.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=494816", "fragment_id": "1549852/0", "subtitle": "", "title": "Małgiew piaskołaz", "parentId": 494816.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1549852", "source": "wikipedia", "score": 0.571334183216095}, "uuid": "98ce5ca1-c4ff-4eda-a54c-b178b60fdd92"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSercówka jadalna (\"Cerastoderma edule\") – gatunek jadalnego małża z rodziny sercówkowatych (Cardiidae), występujący w wodach północno-wschodniego Oceanu Atlantyckiego i morzach europejskich, m.in. w Morzu Śródziemnym i Morzu Bałtyckim. W Morzu Północnym jest gatunkiem pospolitym. Odporna na niskie zasolenie wody, ale w wodach niskosłonych nie osiąga rozmiarów typowych dla gatunku. \nMuszla jest owalna z zaokrągloną przednią krawędzią i prawie prostą tylną, jasna (kremowa, jasnożółta lub jasnobrązowa), o białym wnętrzu z brązowymi plamkami na odcisku tylnego mięśnia zwieracza. Zewnętrzne więzadło jest łukowate i wystające. Liczy 24 szerokie, promieniście biegnące żeberka, pokryte łuskami o tępych końcach. Osiąga długość ok. 5 cm (w Bałtyku do 3 cm). Gatunek bardzo popularny w kuchniach narodów śródziemnomorskich. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1191850", "fragment_id": "1147993/0", "subtitle": "", "title": "Sercówka jadalna", "document_id": "1147993", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1191850.0, "score": 0.37679919600486755}, "uuid": "8a288b41-d77b-495b-9407-eeaaa7be4c11"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCyprina islandzka (\"Arctica islandica\") – gatunek głębinowego małża z rodziny Arcticidae. Jest szeroko rozprzestrzeniony w Północnym Atlantyku i morzach przylegających. W Bałtyku występuje na mulistym dnie w głębszych częściach Basenu Arkońskiego, gdzie osiąga długość do 50 mm. W większych akwenach spotykane są osobniki o długości do 12 cm. Muszla o ogólnym zarysie zbliżonym do kolistego, masywna, ciężka, rozdęta z grubą, brunatną, połyskującą warstwą koncholinową. Powierzchnia zamka szeroka z trzema dużymi, listewkowatymi ząbkami na każdej połówce muszli oraz długim, ciemnobrunatnym wiązadełkiem, rozciągającym się od samego wierzchołka muszli do połowy odległości dzielącej go od tylnego końca (tj. wybiegającej znacznie poza wklęśnięcie grzbietowe). Gatunek jadalny, poławiany na skalę handlową.\nCyprina islandzka jest znana jako najbardziej długowieczne zwierzę niekolonijne. Osobniki cypriny dożywają kilkuset lat i nie stwierdzono, aby następował u nich proces starzenia się. Dlatego podawane są jako przykład organizmu o zaniedbywalnym starzeniu się. Jeszcze w 2010 roku uważano, że najstarszy osobnik z tego gatunku żył 374 lata. Wyłowiony w 2006 małż należący do tego gatunku, a nazwany Mingiem, żył 507 lat i był najdłużej żyjącym znanym zwierzęciem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2420566", "fragment_id": "541020/0", "subtitle": "", "title": "Cyprina islandzka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "541020", "parentId": 2420566.0, "score": 0.36339089274406433}, "uuid": "83d6d293-a043-4385-93cd-80c321f2003e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSercówka pospolita, sercówka biała, sercówka bałtycka (\"Cerastoderma glaucum\") – gatunek małża z rodziny sercówkowatych (Cardiidae). Zasięg występowania tego gatunku pokrywa się z zasięgiem sercówki jadalnej (\"Cerastoderma edule\") – północno-wschodni Ocean Atlantycki i morza europejskie, m.in. Morze Śródziemne i Morze Bałtyckie.\nZostał opisany naukowo w tym samym roku i pod tą samą nazwą (1789, \"Cardium glaucum\") niezależnie przez Poireta i Bruguière'a.\nPowierzchnia skorupki biała lub żółtawobiała, z licznymi żeberkami (22–28), falistymi w przekroju i promieniście rozchodzącymi się od szczytu. W najmłodszej części muszli żeberkowanie jest także obecne wewnątrz. Muszla cienka lecz dzięki wzmacniającym żeberkom mocna, wapienna i dlatego nieprześwitująca. W Bałtyku gatunek powszechny. Muszle często spotyka się na brzegu morza. W populacjach bałtyckich osiąga 30 mm długości, 25 mm szerokości i 20 mm grubości. Dorosłe osobniki żyją na dnie, natomiast młode są spotykane na roślinach, czasami przyczepione bisiorem.\nBibliografia.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Sercówka biała\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1080542", "fragment_id": "1347713/0", "subtitle": "", "title": "Sercówka pospolita", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1080542.0, "document_id": "1347713", "score": 0.2010674774646759}, "uuid": "9cf4cc4e-3674-4a2b-83e8-701bdef82efa"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOmułkowate (Mytilidae) – rodzina morskich, rzadziej słonawowodnych małży nitkoskrzelnych z monotypowego rzędu Mytiloida, obejmująca liczne gatunki występujące w przybrzeżnych płytkich wodach mórz zimnych i tropikalnych całej kuli ziemskiej. Niektóre Mytilidae są komercyjnie poławiane i hodowane w celach konsumpcyjnych. W Morzu Bałtyckim występuje omułek jadalny (\"Mytilus edulis\").\nBudowa.\nTrójkątnie wydłużona (klinowata) muszla omułkowatych złożona jest z dwóch równych skorup. Jej przód jest zaostrzony, a powierzchnia gładka, z koncentrycznymi liniami przyrostowymi. Ubarwienie muszli czarne, ciemnobrunatne lub żółtozielone. Zamek muszli szczątkowy, bez ząbków. Skorupy zamykają dwa mięśnie zwieracze muszli, przedni jest mniejszy od tylnego. U dołu muszli znajduje się otwór gruczołu bisiorowego.\nTryb życia.\nOmułkowate żyją w płytkich (zwykle do 20 m głębokości) wodach tworząc liczne skupiska. Dorosłe osobniki są osiadłe, przytwierdzone bisiorem do podłoża. Gatunki z rodzajów \"Botula\" i \"Lithophaga\", m.in. wkamiennik (\"Lithophaga lithophaga\"), wwiercają się w skały wapienne i rafy koralowe tworząc w nich korytarze.\nSystematyka.\nW rodzinie omułkowatych wyróżniono ponad 30 rodzajów z licznymi gatunkami. Typem nomenklatorycznym jest \"Mytilus\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304535", "fragment_id": "438127/0", "subtitle": "", "title": "Omułkowate", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "438127", "parentId": 2304535.0, "score": 0.20733226835727692}, "uuid": "41018798-5aa9-488b-96d6-059e8435f505"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nSercówkowate (Cardiidae) – rodzina słono- i słonawowodnych małży z rzędu Veneroida obejmująca około 200 współcześnie żyjących gatunków, występujących w płytkich wodach mórz strefy tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej. W polskiej strefie Morza Bałtyckiego występują sercówki: jadalna (\"Cerastoderma edule\"), drobna (\"Parvicardium hauniense\") i pospolita (\"Cerastoderma glaucum\"). Niektóre gatunki są poławiane dla celów konsumpcyjnych, większe z nich są wysoko cenionym przysmakiem. Sercówkowate są blisko spokrewnione z przydaczniowatymi, które zdaniem niektórych badaczy powinny być włączone do rodziny Cardiidae jako podrodzina Tridacninae.\nSercówkowate (bez przydaczniowatych) są małżami o zróżnicowanej wielkości – muszle najmniejszych gatunków nie przekraczają 10 mm, a u największych dorastają do 150 mm długości. Mają jajowaty, trójkątny lub kulisty kształt. Powierzchnia muszli pokryta jest żebrowaniem o promienistym przebiegu, z kolcami lub guzkami u niektórych gatunków. Na listwach zamka muszli znajdują się zęby główne i boczne. Mięśnie zwieracze jednakowej wielkości. Długa, kolankowato zgięta noga umożliwia sercówkom wykonywanie skoków na odległość kilkudziesięciu centymetrów.\nSystematyka.\nRodzina obejmuje współcześnie żyjące gatunki grupowane w rodzajach: \noraz kilka taksonów wymarłych. Rodzajem typowym rodziny jest \"Cardium\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2458977", "fragment_id": "563385/0", "subtitle": "", "title": "Sercówkowate", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "563385", "parentId": 2458977.0, "score": 0.21080636978149414}, "uuid": "0fac6c12-16c1-426a-9c9b-844ff6dffc67"}, {"page_content": "Zoogeograficznie Morze Bałtyckie tworzy oddzielną dzielnicę bałtycką. Ze względu na niskie zasolenie jest ona wyjątkowo uboga biologicznie. Dla porównania w sąsiednim Morzu Północnym biomasa jest pięciokrotnie wyższa. Niskie zasolenie stanowi barierę nie do pokonania dla bardzo wielu zwierząt. Oprócz zachodnich krańców nie występuje ani jeden gatunek szkarłupni będącej ważnym składnikiem zwierzostanu innych mórz. Całkowicie brak chitonów, walconogów, głowonogów, ramienionogów i ściśle morskich ślimaków. Mięczaki ściśle morskie są reprezentowane tylko przez sześć gatunków małżów. Bardzo skromnie reprezentowane są jamochłony, wstężnice i pierścienice. Nieliczne zwierzęta słonowodne jak omułki, małgwie, chełbia, śledzie czy dorsze żyjące w Bałtyku są o połowę mniejsze niż w Morzu Północnym. Z drugiej strony niskie zasolenie umożliwia tu życie wielu rybom słodkowodnym.\nWlewające się do Bałtyku słone wody, z powodu większej gęstości, pozostają przy dnie i są izolowane od atmosfery warstwą mniej słonych wód powierzchniowych. Z tego powodu około 1/4 dna Bałtyku jest w strefie beztlenowej, gdzie rozwijające się bakterie wydzielają siarkowodór.\nFauna Bałtyku.\nFauna Bałtyku jest stosunkowo uboga.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nFlora Bałtyku.\nGlony wielokomórkowe występują na płytkich wodach Bałtyku (do 30 m).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3622", "fragment_id": "183742/12", "subtitle": "", "title": "Morze Bałtyckie", "source": "wikipedia", "start_index": 17745.0, "document_id": "183742", "parentId": 3622.0, "score": 0.45139142870903015}, "uuid": "a52c7e7b-2e28-4c0e-b3a2-1a486f635a35"}, {"page_content": "Ryba aktualnie uznana za gatunek inwazyjny. Obecność tego gatunku jest niekorzystna w Morzu Bałtyckim ze względu na jego dietę. Mianowicie babka żywi się pewnym gatunkiem omułka (\"Mytilus trossulus\"), w którego ciele akumulują się duże ilości soli metali ciężkich. Do tej pory małż ten nie był zjadany przez inne organizmy. Zjadanie przez babkę przyczynia się do powtórnego obiegu w środowisku metali ciężkich skumulowanych w ciałach omułka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=573666", "fragment_id": "1551534/1", "subtitle": "", "title": "Babka śniadogłowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1310.0, "document_id": "1551534", "parentId": 573666.0, "score": 0.23838356137275696}, "uuid": "108e2620-cfa3-402d-82f3-58aef2042613"}]}
{"id": "q_539", "question": "Kto został dowódcą Armii Krajowej po aresztowaniu gen Stefana „Grota” Roweckiego?", "answer": [{"page_content": "W czerwcu 1943 roku Rowecki został aresztowany przez Niemców. Jego miejsce zajął generał Tadeusz Komorowski, ps. „Bór”. Tego samego roku w stronę Polski ruszyła ofensywa Armii Czerwonej. W obawie przed wkroczeniem wojsk radzieckich, które podporządkowałyby powojenne państwo Stalinowi oraz wcieliły do Związku Radzieckiego Kresy Wschodnie, zdecydowano się opracować plan akcji „Burza”. Miała to być operacja wojskowa, polegająca na wznieceniu powstania narodowego przez AK oraz podległe jej organizacje i przejęcie władzy w Polsce (lub przynajmniej w Generalnym Gubernatorstwie) przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Rozpoczęła się w styczniu 1944 roku, gdy wojska Stalina dotarły już do Polski. Jedną z najważniejszych operacji zrealizowanych podczas akcji była operacja „Ostra Brama”, w wyniku której Polacy wraz z żołnierzami radzieckimi oswobodzili Wilno. Stalin nie zamierzał oddawać swojej zdobyczy, za jaką uważał Polskę. Jego tajna policja NKWD rozbroiła partyzantów i uwięziła ich oficerów, w tym dowódcę walk o Wilno, pułkownika Aleksandra Krzyżanowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304", "fragment_id": "186567/83", "subtitle": "", "title": "II wojna światowa", "document_id": "186567", "start_index": 112605.0, "parentId": 2304.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4450092017650604}, "uuid": "a3f8d982-c493-4902-ab15-a4adcb4d5e17"}, {"page_content": "27 września 1939 (jeszcze podczas oblężenia Warszawy i przed powołaniem 30 września przez prezydenta RP rządu Władysława Sikorskiego), w przewidywaniu kapitulacji Warszawy została w ramach sztabu obrony Warszawy i Komitetu Obywatelskiego przy sztabie, powołana Służba Zwycięstwu Polski, której dowódcą został gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski, organizacja o charakterze wojskowo-politycznym (analogicznie do POW). SZP podporządkowała się zwierzchnictwu Naczelnego Wodza (formalnie był nim do 7 listopada 1939 r. marsz. Edward Rydz-Śmigły). Pierwszy meldunek SZP przez nieporozumienie trafił do Rydza-Śmigłego (adresowany był do Naczelnego Wodza) a dopiero potem dotarł do gen. Władysława Sikorskiego. Sikorski, wykorzystując opisaną sytuację jako pretekst, obawiając się zbyt dużego wpływu oficerów sanacyjnych na rozwój sytuacji w kraju, rozwiązał SZP i 13 listopada 1939 powołał na jej miejsce Związek Walki Zbrojnej – organizację o charakterze apolitycznym i ogólnonarodowym. Na jego czele stanął przebywający w Paryżu gen. Kazimierz Sosnkowski, któremu podlegali: dowódca obszaru okupacji niemieckiej gen. Stefan Rowecki i dowódca obszaru okupacji sowieckiej gen. Michał Karaszewicz-Tokarzewski, dotychczasowy zwierzchnik SZP. Celami ZWZ było przygotowywanie się do walki w momencie załamania Niemiec, szkolenie oficerów, gromadzenie broni. 14 lutego 1942 ZWZ przemianowano na Armię Krajową, której komendantem został gen. Stefan Rowecki ps. „Grot”. Armia Krajowa działała do 19 stycznia 1945, kiedy to została rozwiązana przez gen. Leopolda Okulickiego.\nPod koniec 1940 Rząd RP powołał Delegaturę Rządu na Kraj, jako reprezentację rządu w okupowanym kraju. Delegatem Rządu został Cyryl Ratajski (do września 1942), po nim funkcję tę objął Jan Piekałkiewicz (do 1943), a po jego aresztowaniu – Jan Stanisław Jankowski. Ostatnim Delegatem Rządu był Stefan Korboński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169283", "fragment_id": "27459/9", "subtitle": "", "title": "Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie", "parentId": 169283.0, "start_index": 11486.0, "document_id": "27459", "source": "wikipedia", "score": 0.9274206161499023}, "uuid": "cc2bffbb-2a61-4e4b-95b0-f5ba8663012f"}, {"page_content": "Sosnkowski często inspirował i zachęcał dowództwo Armii Krajowej w kraju do ignorowania instrukcji Rządu RP na uchodźstwie. Zarzucano mu przygotowywanie buntu w wojsku w razie porozumienia premiera Mikołajczyka ze Stalinem w kwestii wspólnego z komunistami rządu oraz uznania granicy na linii Curzona. Sam Naczelny Wódz dążył do tego, aby poszerzyć rząd również o przedstawicieli dawnych środowisk sanacyjnych, postulując zakończenie ich izolacji, do czego przekonywał prezydenta Raczkiewicza. Anulował także decyzje Sikorskiego o odsunięciu części oficerów, odrzuconych przez niego ze względu na poglądy polityczne. Działania te wywołały gwałtowne ataki na Sosnkowskiego ze strony jego przeciwników na łamach polskiej prasy emigracyjnej. Protestowano m.in. przeciwko łączeniu przez generała stanowiska Naczelnego Wodza i następcy prezydenta. Postulowano, aby tę drugą funkcję przyznać politykowi znajdującemu się w kraju.\nJako Naczelny Wódz, Sosnkowski był aktywny w wizytowaniu podległych mu jednostek wojskowych, udało mu się także zwiększyć zaopatrzenie dla Armii Krajowej ze strony sojuszników. Przeprowadził również reorganizację systemu dowodzenia Polskich Sił Zbrojnych w Wielkiej Brytanii, dokonując też zmian w kadrze dowódczej. Po zaaresztowaniu przez Niemców Stefana Grota-Roweckiego, na nowego komendanta AK mianował generała Tadeusza Bora-Komorowskiego. Działania te wzmogły krytykę ze strony części środowisk emigracyjnych – pojawiły się pomysły zlikwidowania stanowiska Naczelnego Wodza i utworzenia w jego miejsce organu kolektywnego. Również ZSRR był mu niechętny – w październiku 1943 Sosnkowski został skrytykowany podczas spotkania brytyjskiego ministra spraw zagranicznych Anthony’ego Edena z wicepremierem ZSRR Wiaczesławem Mołotowem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9724", "fragment_id": "173389/44", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Sosnkowski", "source": "wikipedia", "start_index": 62320.0, "parentId": 9724.0, "document_id": "173389", "score": 0.3071568012237549}, "uuid": "f072ad1d-e5b6-4ca9-bedd-d09566405d3f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nAkcja „Wieniec” – pierwsza akcja Armii Krajowej przeciwko niemieckiemu transportowi kolejowemu przeprowadzona w nocy z 7 na 8 października 1942 r.\nPrzygotowania.\n5 sierpnia 1942 r. w odpowiedzi na depeszę dowódcy Armii Krajowej gen. bryg. Stefana Roweckiego „Grota” – Naczelny Wódz gen. broni Władysław Sikorski wyraził zgodę na rozwinięcie działań dywersyjnych w Polsce.\nDowódca AK zlecił więc przeprowadzenie jednoczesnego wysadzenia torów kolejowych w warszawskim węźle kolejowym. Dowódca Okręgu Warszawskiego AK płk Antoni Chruściel „Monter” zlecił przeprowadzenie tej akcji oddziałom saperskim okręgu będących również członem warszawskiego Związku Odwetu dowodzonego przez kpt. Jerzego Lewińskiego „Chuchro”.\nNa dowódcę akcji oznaczonej kryptonimem „Wieniec” wyznaczono por. Zbigniewa Lewandowskiego „Zbyszka”, który wspólnie z por. Józefem Pszennym „Chwackim”, por. Leonem Tarajkiewiczem „Leonem” i Zofią Franio „Doktór” przeprowadził rozpoznanie i przygotował całą akcję, która według założeń miała sparaliżować ruch kolejowy w węźle warszawskim, przez zniszczenie torów kolejowych na wszystkich trasach prowadzących do Warszawy. Według założeń akcja miała być wykonana przez osiem patroli obejmujących łącznie około 40 ludzi. Akcję miano przeprowadzić w czasie bombardowania Warszawy lub jej okolic przez lotnictwo radzieckie, aby zasugerować, że akcja została wykonana przez spadochroniarzy radzieckich. Plan akcji był gotowy na początku września 1942 r.\nPrzebieg akcji.\nPonieważ lotnictwo radzieckie zaprzestało nalotów na Warszawę, na rozkaz gen. Roweckiego dowódca warszawskiego Związku Odwetu – kpt. Jerzy Lewiński „Chuchro” wydał rozkaz aby akcję „Wieniec” przeprowadzić w nocy z 7 na 8 października 1942 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=151557", "fragment_id": "9421/0", "subtitle": "", "title": "Akcja Wieniec", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "9421", "parentId": 151557.0, "score": 0.23873920738697052}, "uuid": "0c235665-82f4-4f1f-a189-5f6c595ccdfd"}, {"page_content": "Dowódca Główny – gen. brygady Michał Tokarzewski-Karaszewicz\nZastępca Dowódcy Głównego – mjr dypl. Edmund Galinat „Komarski” – od września do listopada 1939 roku, płk dypl. Stefan Rowecki od października 1939 do stycznia 1940 roku\nSzef Sztabu Dowództwa Głównego – płk dypl. Stefan Rowecki od października 1939 do stycznia 1940 roku\nSzefowie Oddziałów Dowództwa Głównego\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173029", "fragment_id": "28305/1", "subtitle": "", "title": "Służba Zwycięstwu Polski", "document_id": "28305", "start_index": 1794.0, "source": "wikipedia", "parentId": 173029.0, "score": 0.08779245615005493}, "uuid": "94b62e79-5e0a-4eee-b3ba-2d01e4b2fccf"}, {"page_content": "W 1941 r. dowódca byłej 29 DP Ignacy Oziewicz wezwał go do Warszawy. Został szefem Oddz. III w Narodowej Organizacji Wojskowej. Po rozłamie w NOW, w 1942 r. przeszedł do tworzonej przez płk. Ignacego Oziewicza organizacji Narodowe Siły Zbrojne (NSZ) i został szefem sztabu dowództwa NSZ. Jeździł na inspekcje do terenowych ogniw NSZ. Obaj dążyli do połączenia NSZ z ZWZ-AK, z zachowaniem odrębności NSZ.\nW 1943 r. aresztowano gen. \"Grota\" Roweckiego i płk. Ignacego Oziewicza. Nowym dowódcą NSZ został płk. dypl. inż. T. Kurcyusz. W obliczu tarć między dowództwami AK i NSZ na tle warunków połączenia, płk. Kurcyusz wysłał kpt. Żochowskiego do Naczelnego Wodza PSZ w Londynie dla omówienia warunków połączenia obydwu formacji. W 1944 po trzymiesięcznej podróży przez Bałkany, dotarł do Londynu, gdzie został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po wykonaniu zadania otrzymał przydział do Sztabu Naczelnego Wodza w Oddziale Operacyjnym. Wkrótce przeniesiono go do 2 Korpusu we Włoszech. Tam krótko dowodził 17 batalionem strzelców lwowskich, następnie był znów w sztabie Korpusu, z dodatkowymi zadaniami oficera łącznikowego gen. Andersa do Brygady Świętokrzyskiej NSZ, stacjonującej w Niemczech.\nWykorzystując konspiracyjne kontakty na kraj, sprowadził żonę i córkę do Włoch. W 1946 roku nastąpiła demobilizacja Korpusu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1060115", "fragment_id": "1372735/1", "subtitle": "", "title": "Stanisław Żochowski", "parentId": 1060115.0, "start_index": 1497.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1372735", "score": 0.2369101196527481}, "uuid": "f7e9f804-58f3-4fa0-a8ed-96a2716a576c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Galeria\nStefan Paweł Rowecki, ps. „Grot”, „Rakoń”, „Grabica”, „Inżynier”, „Jan”, „Kalina”, „Tur” (ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. między 2 a 7 sierpnia 1944 w Sachsenhausen) – generał dywizji Wojska Polskiego, dowódca wojskowy i teoretyk wojskowości. Komendant Główny Związku Walki Zbrojnej od czerwca 1940 do lutego 1942, dowódca Armii Krajowej (komendant Sił Zbrojnych w Kraju) od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nBył synem Stefana Augusta Leona i Zofii z Chrzanowskich. Edukację rozpoczął w 1906 w gimnazjum polskim w Piotrkowie Trybunalskim, gdzie zaprzyjaźnił się m.in. z Tadeuszem Puszczyńskim. W 1911 był współorganizatorem, a następnie stał na czele pierwszego, tajnego zastępu skautowego w Piotrkowie Trybunalskim. Od jesieni 1912 rozpoczął studia techniczne w Warszawie, w Szkole Mechaniczno-Technicznej H. Wawelberga i S. Rotwanda. W 1913 wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich w Warszawie. Wówczas oraz w późniejszym okresie w Legionach Polskich używał pseudonimu Stefan Radecki. W styczniu 1914, po ukończeniu kursu podoficerskiego w Rabce, wrócił do Warszawy, gdzie dowodził IV plutonem kompanii warszawskich Polskich Drużyn Strzeleckich. W lipcu 1914 wyjechał potajemnie na kurs oficerski w Nowym Sączu (wówczas w zaborze austriackim), a pod koniec 1914 wstąpił do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego.\nI wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8777", "fragment_id": "167727/0", "subtitle": "", "title": "Stefan Rowecki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "167727", "parentId": 8777.0, "score": 0.20954200625419617}, "uuid": "db90334a-097b-47b1-baa7-33831f519c8c"}, {"page_content": "Został wydany Niemcom przez agentów Gestapo ulokowanych w wywiadzie AK (Blanka Kaczorowska, Ludwik Kalkstein, Eugeniusz Świerczewski; w 1944 kontrwywiad AK zlikwidował Świerczewskiego za zdradę). Został zdekonspirowany i aresztowany 30 czerwca 1943 ok. godz. 9.30 w znajdującym się na pierwszym piętrze mieszkaniu przy ul. Spiskiej 14 m. 10 (wynajmowanym na fikcyjne nazwisko przez jego brata Stanisława Roweckiego i wykorzystywanym w celach konspiracyjnych), na krótko przed zaplanowaną na godz. 10.00 przy ul. Barskiej 5 całodniową odprawą Komendy Głównej Armii Krajowej. Aresztowania dokonała ekipa Gestapo dowodzona przez \"SS-Untersturmführera\" Ericha Mertena. Został przewieziony do siedziby Gestapo przy alei Szucha 25, a później przetransportowany samolotem do Berlina. Tam stanowczo odrzucił niemiecką propozycję współdziałania (m.in. wzięcia udziału w planowanej akcji antybolszewickiej). Został osadzony w połowie lipca 1943 w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen w bloku Zellenbau, jako więzień honorowy, jednak po rozkazie z RSHA komendant obozu Anton Kaindl zaostrzył reżim więzienny, odcinając generała od wszelkich kontaktów z innymi więźniami.\n14 marca 1944 Naczelny Wódz gen. broni Kazimierz Sosnkowski mianował go generałem dywizji z dniem 1 stycznia 1944 w korpusie generałów.\n1 sierpnia 1944 Heinrich Himmler na wieść o wybuchu powstania warszawskiego nakazał niezwłoczne zgładzenie Stefana Roweckiego. Według powojennych ustaleń historyków został zamordowany w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, kilka minut po godz. 3.00 w nocy z 1 na 2 sierpnia 1944. Natomiast IPN w toku śledztwa zakończonego w 2007 ustalił datę śmierci na dni 2–7 sierpnia 1944. Jego symboliczny grób znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 250-3-23).\nOkres powojenny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8777", "fragment_id": "167727/7", "subtitle": "", "title": "Stefan Rowecki", "parentId": 8777.0, "start_index": 9935.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167727", "score": 0.41362011432647705}, "uuid": "2386735f-9883-40fb-9da4-d47692430010"}, {"page_content": "Podczas kampanii wrześniowej był najpierw dowódcą Ośrodka Zapasowego Zgrupowania Kawalerii w Garwolinie (stanowisko to objął w sierpniu 1939), a następnie zastępcą dowódcy Kombinowanej Brygady Kawalerii płk. Adama Zakrzewskiego w składzie Armii „Lublin” z którą walczył pod Górą Kalwarią i Zamościem. Pułkownik Komorowski uniknął niewoli i przedostał się do Krakowa.Pod koniec 1939 stworzył w Krakowie konspiracyjną Organizację Wojskową i kierował nią do stycznia 1940, kiedy podporządkowała się ZWZ. Komorowski przyjął wówczas pseudonim „Korczak”. Komendant Obszaru Kraków ZWZ, od 8 lutego 1940 generał brygady, po dekonspiracji i przedostaniu się latem 1941 do Warszawy został mianowany zastępcą komendanta głównego ZWZ. Od jesieni 1941 do czerwca 1943 był również komendantem Obszaru Zachodniego, obejmującego okręgi: poznański i pomorski. Od maja 1942 uczestniczył w rozmowach ze Stefanem Sachą i Władysławem Jaworskim w sprawie scalenia Narodowej Organizacji Wojskowej z AK, do czego doszło w listopadzie tego roku. Po aresztowaniu przez Niemców gen. Grota-Roweckiego, od 1 lipca 1943 (formalnie od 17 lipca) objął stanowisko Komendanta Głównego Armii Krajowej. Jego nominacja na to stanowisko wzbudziła kontrowersje wśród niektórych wyższych oficerów KG AK.W 1943 roku wydał rozkaz stanowiący podstawę zastosowania zasady odpowiedzialności zbiorowej wobec niemieckich osadników biorących udział w akcji wysiedlania Polaków z Zamojszczyzny, nakazując uderzenia na osady niemieckie, których mieszkańcy brali bezpośredni lub pośredni udział w zbrodniach okupanta („Wsie takie nakazałem spalić, a ludność wyciąć w pień”). Wydał również rozkaz odwetowych pacyfikacji osiedli ukraińskich podczas trwania rzezi wołyńskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27400", "fragment_id": "184014/3", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Komorowski", "document_id": "184014", "start_index": 3582.0, "source": "wikipedia", "parentId": 27400.0, "score": 0.35069745779037476}, "uuid": "166dccf4-7589-4bb9-8b3e-bcd6595b310c"}, {"page_content": "Gen.Tokarzewski dysponował piętnastoma oficerami, którzy tworzyli zalążek jego sztabu. Następnie przeprowadził konsultacje z przedstawicielami głównych partii politycznych, przede wszystkim stronnictw opozycyjnych. 10 października 1939 roku w Warszawie miało miejsce pierwsze posiedzenie Głównej Rady Politycznej przy SZP, będącej reprezentacją 4 przedwojennych stronnictw antysanacyjnych. Zasady organizacyjne SZP, jak i personalny skład dowództwa, nie uzyskały akceptacji władz polskich na uchodźstwie. 13 listopada 1939 roku SZP została przekształcona przez gen. Sikorskiego w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) dowodzony przez gen. Kazimierza Sosnkowskiego, podlegający Rządowi RP na uchodźstwie. W ten sposób zachowano ciągłość polityczno-wojskowej kontynuacji władz Rzeczypospolitej Polskiej i pośredni wpływ władz państwowych na sytuację w kraju. W lutym 1940 roku Główna Rada Polityczna przekształciła się w Polityczny Komitet Porozumiewawczy.\n14 lutego 1942 roku generał Władysław Sikorski przekształcił ZWZ w Armię Krajową (AK). Jej komendantem głównym został generał Stefan Rowecki, w kampanii wrześniowej dowódca Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej, autor wojskowego podręcznika walk ulicznych. Utworzenie AK miało służyć scaleniu wszystkich grup wojskowych, podległych do tej pory różnym, podziemnym ugrupowaniom politycznym, w jedną organizację podległą Rządowi RP na uchodźstwie.\nJesienią 1941 roku do ZWZ należało 40 tysięcy żołnierzy, pod koniec 1942 roku AK liczyła ich już około 200 tysięcy. Była jedną z największych podziemnych armii w okupowanej Europie. Jednakże większość żołnierzy nie przeszła regularnego szkolenia, a w dodatku mieli oni zaledwie 53 tysiące sztuk broni (z czego tylko 6% broni maszynowej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172764", "fragment_id": "28217/2", "subtitle": "", "title": "Polskie Państwo Podziemne", "source": "wikipedia", "start_index": 2476.0, "document_id": "28217", "parentId": 172764.0, "score": 0.11710098385810852}, "uuid": "d96c4614-ee48-447d-8993-f3ee5725687e"}]}
{"id": "q_540", "question": "Czy Wielkie Jeziora Amerykańskie są słodkowodne, czy słonowodne?", "answer": [{"page_content": "Wielkie Jezioro Słone (ang. \"Great Salt Lake\") – bezodpływowe, słone jezioro w zachodniej części USA (stan Utah), w Wielkiej Kotlinie, nieopodal pasma górskiego Wasatch. Jezioro ma około 120 km długości, 45 km szerokości i średnią powierzchnię około 4400 km². Pomimo znacznych rozmiarów jest stosunkowo płytkie, jego maksymalna głębokość wynosi zaledwie około 10,5 metra. Zasolenie jeziora jest od 3 do 5 razy większe niż zasolenie wody w oceanach – jest ono najbardziej zasolonym po Morzu Martwym akwenem świata. W jeziorze nie występują ryby, a największym wodnym zwierzęciem występującym w jeziorze jest artemia. Wielkie Jezioro Słone jest popularnym miejscem postoju dla ptaków wędrownych.\nWielkie Jezioro Słone stanowi pozostałość plejstoceńskiego jeziora Bonneville, które miało powierzchnię ok. 50 tys. km².\nGeografia.\nWielkie Jezioro Słone jest największym jeziorem w Stanach Zjednoczonych na zachód od rzeki Missisipi oraz czwartym co do wielkości jeziorem bezodpływowym na świecie. Położone jest na płaskiej plai, przez co stosunkowo niewielkie zmiany poziomu wody skutkują znacznymi zmianami w powierzchni jeziora. Średnio w latach 1847–1976 lustro wody znajdowało się na wysokości około 1280 m n.p.m. co odpowiada powierzchni jeziora wynoszącej około 4400 km². Najniższy poziom jeziora zanotowano w 1963 roku, gdy jego lustro leżało na wysokości 1277,5 m n.p.m. a jego powierzchnia wynosiła wówczas zaledwie 2460 km². A zatem spadek poziomu wody w jeziorze o około 2,5 metra spowodował zmniejszenie powierzchni jeziora o 44%. Z kolei w 1986 i ponownie w 1987 roku wysokość lustra wody w jeziorze osiągnęła rekordowe 1283,7 m n.p.m., a jego powierzchnia wynosiła około 8550 km².", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177668", "fragment_id": "2713/0", "subtitle": "", "title": "Wielkie Jezioro Słone", "document_id": "2713", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 177668.0, "score": 0.4366997182369232}, "uuid": "032698a2-796d-4bfc-beee-d0682113e74a"}, {"page_content": "Zobacz też: inne jeziora o tej nazwie.\nJezioro Górne (ang. \"Lake Superior\", fr. \"Lac Supérieur\") – największe i najbardziej na północ wysunięte jezioro w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej. Największe słodkowodne i drugie co do wielkości jezioro na świecie (po Morzu Kaspijskim). Położone jest na pograniczu Kanady i Stanów Zjednoczonych. Od zachodu dostęp ma stan Minnesota, a od południa Wisconsin i Michigan, natomiast północny brzeg należy do kanadyjskiej prowincji Ontario.\nCharakterystyka fizyczna.\nPowierzchnia lustra wody wynosi 82 100 km² (z czego 28,8 tysiąca km² znajduje się w Kanadzie), a całkowita powierzchnia jest ponad dwa razy większa i wynosi 209,8 tysiąca km² (81 tysięcy mil²). Długość linii brzegowej Jeziora Górnego, wliczając linię brzegową wysp, wynosi 4385 km.\nDługość jeziora wynosi 563 km, a szerokość 257 km. Średnia głębokość to 147 m, z maksymalną głębiną 406 m. Jezioro Górne zawiera 12 100 km³ wody. Położone na wysokości 183 m n.p.m., jezioro ma najczystszą wodę z Wielkich Jezior.\nJezioro Górne jest największym (pod względem powierzchni) na świecie jeziorem słodkowodnym. Bajkał jest większy pod względem zasobów słodkiej wody, podobnie jezioro Tanganika. Morze Kaspijskie jest większe pod względem powierzchni, ale jest słonowodne. Jego duża objętość przy stosunkowo niewielkim wypływie wody sprawia, że hipotetyczny czas opróżniania jeziora przy braku dopływu wyniósłby 191 lat. Tak duża objętość sprawia ponadto że wahania roczne są niewielkie i ograniczają się do 30 cm.\nWyspy.\nNa Jeziorze Górnym znajduje się kilka archipelagów wysp, z których największymi są Apostle Islands (23 wyspy wokół półwyspu Bayfield w Wisconsin) oraz archipelag leżący wzdłuż półwyspu Black Bay w Kanadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52527", "fragment_id": "650780/0", "subtitle": "", "title": "Jezioro Górne", "parentId": 52527.0, "start_index": 1.0, "document_id": "650780", "source": "wikipedia", "score": 0.7467101216316223}, "uuid": "a536921f-df2a-49d0-85f1-bb5f208ffda9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jeziora północnoamerykańskiego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHuron (ang. \"Lake Huron\", fr. \"Lac Huron\") – jezioro słodkowodne, drugie co do wielkości w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej i czwarte pod względem wielkości na świecie. Składa się z czterech części: jezioro główne, zatoka Saginaw, zatoka Georgian i Kanał Północny. Środkiem jeziora głównego biegnie granica między Kanadą i Stanami Zjednoczonymi. Jezioro główne od dwóch zatok w części kanadyjskiej oddziela duża wyspa Manitoulin. Brzegi zachodni i południowo-zachodni należą do amerykańskiego stanu Michigan, natomiast pozostałe brzegi należą do kanadyjskiej prowincji Ontario. Jezioro Huron było pierwszym z Wielkich Jezior odkrytym przez Europejczyków (Samuel de Champlain, 1615). Nazwa jeziora została nadana od nazwy plemienia Indian Huronów zamieszkujących okoliczne tereny do XVII wieku.\nGeografia.\nJezioro Huron ze względu na centralne położenie w basenie Wielkich Jezior jako jedyne łączy się z trzema innymi jeziorami. Na północno-zachodnim krańcu łączy się z jeziorem Michigan, przez cieśninę Mackinac, mającą 8 km szerokości w najwęższym miejscu; hydrologicznie, oba jeziora stanowią jeden zbiornik wodny. Rzeka St. Clair wypływa z jeziora Huron na jego południowym końcu i razem z jeziorem St. Clair i rzeką Detroit łączy je z jeziorem Erie. Na północnym końcu jezioro łączy się z Jeziorem Górnym rzeką St. Marys.\nJezioro leży na tej samej wysokości co jezioro Michigan (176 m n.p.m.) i czasem traktowane jest jako jeden zbiornik nazywany Michigan-Huron. Jeziora połączone są poprzez cieśninę Mackinac, która ma długość 64 km i szerokość 8 km w jej najwęższym punkcie. Umowną granicą pomiędzy jeziorami jest miejsce gdzie znajduje się wiszący Mackinac Bridge. Jeśli traktować kompleks jezior jako jedno jezioro to byłoby one zdecydowanie największe na świecie.\nCharakterystyka fizyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51957", "fragment_id": "649049/0", "subtitle": "", "title": "Huron (jezioro)", "document_id": "649049", "start_index": 1.0, "parentId": 51957.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32016706466674805}, "uuid": "81ce7187-e2fd-4646-8e48-5e301b0056d1"}, {"page_content": "Większość jezior Ameryki Północnej to jeziora pochodzenia polodowocowego, powstałe na obszarze zlodowacenia plejstoceńskiego. Największe ich zgrupowanie, Wielkie Jeziora Północnoamerykańskie, to największy na Ziemi zbiornik słodkiej wody. Inne przykłady jezior polodowcowych to kanadyjskie Wielkie Jezioro Niewolnicze, Wielkie Jezioro Niedźwiedzie, jeziora Athabaska, Reniferowe czy Winnipeg. Mniejsze jeziora polodowcowe typu górskiego znaleźć można w Kordylierach. W Górach Kaskadowych występują niewielkie powulkaniczne jeziora kraterowe. Na obszarze tarczy kanadyjskiej znaleźć można kilka przykładów jezior meteorytowych.\nNa obszarze Wielkiej Kotliny znaleźć można jeziora reliktowe, stanowiące pozostałość wielkich jezior plejstoceńckich, które w suchym klimacie uległy znacznemu zmniejszeniu i zasoleniu. Przykładem takiego jeziora jest Wielkie Jezioro Słone.\nRzadsze są przykłady jezior pochodzenia lagunowego (na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego i Zatoki Meksykańskiej) oraz krasowego (na Florydzie i na przedgórzu Appalachów).\nW Ameryce Środkowej znaleźć można przykłady jezior pochodzenia tektonicznego (Nikaragua, Managua) i kraterowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32918", "fragment_id": "170055/0", "subtitle": "", "title": "Jeziora Ameryki Północnej", "document_id": "170055", "start_index": 0.0, "parentId": 32918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6181033253669739}, "uuid": "a4134b77-b8bb-4358-8961-0feb71a75009"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jeziora na pograniczu Stanów Zjednoczonych i Kanady. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Ontario”.\nOntario ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Lake Ontario&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Lac Ontario&lt;/&gt;) – jezioro słodkowodne, najmniejsze i położone najbardziej na wschodzie z kompleksu pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej. Środkiem jeziora biegnie granica między kanadyjską prowincją Ontario a amerykańskim stanem Nowy Jork. Rzeka Niagara wpływa do jeziora Ontario blisko jego zachodniego końca i oddziela je wodospadem od jeziora Erie. Z północno-wschodniego krańca jeziora wypływa Rzeka Świętego Wawrzyńca. Jezioro Ontario stanowi część Drogi Wodnej Świętego Wawrzyńca.\nOkoło 1/4 ludności Kanady mieszka w pobliżu jeziora Ontario. Zachodnie wybrzeże jest całkowicie zurbanizowane przez aglomerację zwaną potocznie Golden Horseshoe (Złota Podkowa), złożoną z Toronto i satelitarnych miast prowincji Ontario, liczącą 8,1 mln mieszkańców (2006). Wybrzeże amerykańskie jest słabiej zaludnione, jedynym większym miastem jest Rochester w stanie Nowy Jork, a orientacyjna liczba mieszkańców w końcu XX wieku wynosiła 2,25 mln.\nHistoria.\nPierwszym Europejczykiem który dotarł do jeziora był Étienne Brûlé w 1615 r. Nazwa, która prawdopodobnie pochodzi z języka Irokezów, była używana przez Europejczyków od 1641 r. i pojawiła się na mapach Ameryki Północnej w 1656 r. Pierwszą stałą placówką europejską nad jeziorem był Fort Frontenac (dziś Kingston) założony przez Francuzów w 1673 r. W XVIII wieku powstały kolejne placówki: francuskie forty Niagara i Rouillé (na terenie obecnego Toronto) i brytyjski Fort Oswego. W 1763 r. w wyniku wojny siedmioletniej Wielka Brytania podbiła Nową Francję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51821", "fragment_id": "648999/0", "subtitle": "", "title": "Ontario (jezioro)", "parentId": 51821.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648999", "score": 0.06845475733280182}, "uuid": "f8e6938d-0f63-43db-9ce3-d3e8405e9fb4"}, {"page_content": "Jeziora te są generalnie słodkowodne, ale w przypadku gdy lodowiec leży na podłożu zawierającym sole, mogą być także jeziorami słonymi – taka sytuacja ma miejsce na wyspie Devon.\nEkologia.\nOdkrycie jezior podlodowcowych skłoniło naukowców do rozważań nad występowaniem w nich organizmów żywych, tworzących ekosystemy odizolowane przed tysiącami lat od warunków panujących na powierzchni. W styczniu 2013 roku amerykański zespół badaczy pobrał próbki wody z Jeziora Whillansa i potwierdził występowanie w nich organizmów żywych. W próbce wody stwierdzono ok. 1000 bakterii na mililitr, co jest wartością dziesięciokrotnie mniejszą niż w oceanie.\nPróbki pobrane z jeziora Wostok zawierały kwasy nukleinowe z ponad 3,5 tysiąca różnych sekwencji genetycznych. Należą one w zdecydowanej większości (94% zidentyfikowanych) do bakterii, ale także eukariotów (głównie grzybów), w tym organizmów wielokomórkowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3088562", "fragment_id": "104517/3", "subtitle": "", "title": "Jezioro podlodowcowe", "document_id": "104517", "start_index": 5039.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3088562.0, "score": 0.34360331296920776}, "uuid": "87a6eb9c-c13a-4a61-ad73-a668fa9503b7"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nWielkie Jeziora ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Great Lakes&lt;/&gt;) – grupa pięciu jezior pochodzenia tektoniczno–polodowcowego w Ameryce Północnej, na pograniczu Kanady i Stanów Zjednoczonych.\nSą to następujące jeziora:\nLustra wody poszczególnych akwenów położone są na różnych wysokościach, przy czym różnica między poziomem Jeziora Górnego a jeziora Ontario wynosi 108 metrów. Wyjątek stanowią Michigan i Huron, połączone cieśniną Mackinac i hydrologicznie stanowiące jeden zbiornik wodny. Sumaryczna objętość Wielkich Jezior tworzy drugi co do wielkości (po Bajkale) zbiornik wody słodkiej na kuli ziemskiej.\nJeziora połączone są ze sobą cieśninami, rzekami i kanałami. Razem z wypływającą z Ontario Rzeką Świętego Wawrzyńca tworzą śródlądową Drogę Wodną Świętego Wawrzyńca o długości 3770 km i stanowią ważny szlak wodny, mający również połączenie z dorzeczem rzek Missisipi i Hudson. Wokół Wielkich Jezior rozwinęła się gęsta sieć osadnicza.\nKotliny tworzące podłoże Wielkich Jezior mają pochodzenie tektoniczne; wypełniły się wodą w czasie ostatniego zlodowacenia, około 10 tysięcy lat temu. Kotliny te charakteryzują się znacznymi głębokościami, na skutek czego większość jezior (z wyjątkiem jeziora Erie) jest kryptodepresjami (patrz załączony profil).\nZnaczenie w gospodarce.\nOkoło 25% kanadyjskiej produkcji rolnej oraz około 7% amerykańskiej pochodzi z basenu Wielkich Jezior. W Stanach Zjednoczonych Wielkie Jeziora są uważane za czwarte wybrzeże morskie, natomiast w Kanadzie za dominujący czynnik industrializacji.\nZanieczyszczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54656", "fragment_id": "656584/0", "subtitle": "", "title": "Wielkie Jeziora", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 54656.0, "document_id": "656584", "score": 0.5612094402313232}, "uuid": "4c9b2aaa-7a81-48df-aead-bf4867095a00"}, {"page_content": "Bonneville (ang. \"Lake Bonneville\") – prehistoryczne słonowodne jezioro pluwialne obejmujące większość Wielkiej Kotliny w Ameryce Północnej. W większości znajdowało się na obszarze dzisiejszego stanu Utah, a mniejsze części na terenie obecnych stanów Idaho i Nevada. Istniało od około 32 tys. lat temu do około 16,8 tys. lat temu, kiedy większość wody wydostała się przez przełęcz Red Rock Pass w Idaho.\nDawne jezioro miało ponad 50 000 km² powierzchni, czyli było prawie tak duże jak dzisiejsze jezioro Michigan, lecz znacznie głębsze: jego głębokość wynosiła 305 m, o czym świadczą dobrze zachowane tarasy abrazyjne, miejscami widoczne w 6 kondygnacjach. Wraz ze zmianą klimatu jezioro zaczęło wysychać, a równocześnie wzrastało w nim stężenie soli. Dziś jego pozostałościami są jeziora: Wielkie Jezioro Słone, Utah, Sevier Lake, Rush Lake i Little Salt Lake oraz towarzyszące im solniska, natomiast zachodnią część dawnej misy jeziornej zajmuje Wielka Pustynia Słona.\nObecnie oprócz wiosny i jesieni, kiedy padają deszcze, 20 tys. hektarów soli na byłym dnie jeziora tworzy strukturę twardą jak beton. Jest to jedno z niewielu miejsc na lądzie, gdzie można zobaczyć krzywiznę horyzontu. Na tej niemal idealnie płaskiej i twardej solnej pustyni utworzono tor do ustanawiania rekordów prędkości pojazdów kołowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=648272", "fragment_id": "823727/0", "subtitle": "", "title": "Bonneville (jezioro)", "document_id": "823727", "start_index": 0.0, "parentId": 648272.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2510262429714203}, "uuid": "00fd5012-9747-4e1a-afbd-4f9416d825b0"}, {"page_content": "Dorzecze Wielkich Jezior i Rzeki Św. Wawrzyńca, zajmuje na terenie USA mały obszar. Centrum tego dorzecza stanowi zespół Wielkich Jezior, które połączone są w jeden system z Rzeką Św. Wawrzyńca. Długość całego systemu wynosi 3762 km². Wielkie Jeziora są głębokimi zbiornikami wodnymi, przez co są największymi zbiornikami wody słodkiej na Ziemi. Największym jeziorem leżącym w całości terenie USA jest jezioro Michigan o powierzchni 57 866 km² i głębokości do 281 m. Pozostałe jeziora są zbiornikami granicznymi z Kanadą. Należą do nich: Jezioro Górne o powierzchni 82 103 km² i głębokości do 406 m, jezioro Huron o powierzchni 59 806 km², i jezioro Erie o powierzchni 25 657 km² i głębokości do 64 m. Ostatnim jeziorem, jest Jezioro Ontario, od którego swój początek bierze Rzeka Św. Wawrzyńca. Jezioro to ma powierzchnię 19 800 km², a głębokość jego sięga 244 m.\nGleby.\nPokrywa glebowa w Stanach Zjednoczonych ma charakter strefowy, która uzależniona jest od stref klimatycznych świata. Klasyfikacja gleby według systemu Departamentu Rolnictwa Stanów Zjednoczonych i National Cooperative Soil Survey wyróżnia 12 głównych typów gleb.\nFlora.\nSzata roślinna USA jest zróżnicowana, co wpływ na to ma powierzchni i różnice klimatyczne i krajobrazowe kraju. Naturalna szata roślinna kraju należy do regionu roślinnego zwanym Holarktydą. Kraj cechuje się bogactwem gatunkowym, gdzie występuje wiele gatunków drzew. Pomimo wysokiego poziomu uprzemysłowienia kraju i urbanizacji, w wielu miejscach przyroda jest dobrze zachowana, choć nie w takim stopniu jak w Kanadzie. W USA wiele połaci terenów jest niezamieszkanych, lub słabo zaludnionych. Szatę roślinną kraju można podzielić na prowincje: subarktyczną, atlantycką i pacyficzną.\nProwincja subarktyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122476", "fragment_id": "409187/24", "subtitle": "", "title": "Geografia Stanów Zjednoczonych", "document_id": "409187", "start_index": 35138.0, "parentId": 2122476.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4951905310153961}, "uuid": "b6adad87-ff73-4a4b-aecc-56000540317c"}, {"page_content": "Erie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Lake Erie&lt;/&gt;, wym. ;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Lac Érié&lt;/&gt;) – jezioro słodkowodne, czwarte co do wielkości w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej. Środkiem jeziora biegnie granica między Kanadą i Stanami Zjednoczonymi. Rzeka Niagara wypływa z jeziora na jego wschodnim końcu i łączy je z jeziorem Ontario. Na zachodnim końcu wpływa do jeziora rzeka Detroit, która łączy je z jeziorem Huron. Jezioro jest dostępne dla pełnomorskich statków przez Drogę Wodną Świętego Wawrzyńca.\nAmerykański (południowy) brzeg jeziora jest bardzo gęsto zaludniony. Duże miasta nad jeziorem to: Buffalo, Erie, Cleveland i Toledo. Kanadyjski brzeg jest stosunkowo mało zaludniony i głównie rolniczy.\nHistoria.\nPierwszym Europejczykiem, który dotarł do jeziora, był prawdopodobnie Étienne Brûlé około 1615 roku W 1678 r. René-Robert Cavelier de La Salle zbudował pierwszy żaglowiec na jeziorze – „Griffon”. Pierwszą stałą europejską osadą przy jeziorze, ulokowaną nad rzeką Detroit niedaleko jej ujścia do zachodniego końca jeziora, był francuski Fort Detroit założony w 1701 r., na terenie dzisiejszego miasta Detroit.\nJezioro było jednym z obszarów walk podczas wojny brytyjsko-amerykańskiej (1812–1814). Miała na nim miejsce kluczowa bitwa, która była największym zwycięstwem amerykańskiej floty podczas tej wojny.\nDo jeziora uchodzi Ashtabula River.\nOchrona przyrody.\nNa wyspach jeziora Erie utworzono rezerwat przyrody \"Pelee Island Natural Areas\" (zob. Pelee, Ontario), istotny dla całej biosfery ze względu na rolę w wędrówkach ptaków.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51832", "fragment_id": "649004/0", "subtitle": "", "title": "Erie (jezioro)", "document_id": "649004", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 51832.0, "score": 0.10363033413887024}, "uuid": "2eab49af-c3ac-4ed7-aac6-a4b7e61b86ba"}]}
{"id": "q_541", "question": "Jak nazywamy sole, najczęściej sodowe, kwasów tłuszczowych?", "answer": [{"page_content": "Do końca XIX wieku był produkowany przez prażenie węglanu sodu z węglem w temp. ok. 1100 °C:\nObecnie produkowany jest w procesie elektrolizy stopionego chlorku sodu w obecności chlorku wapnia (dodawanego jako topnik obniżający temperaturę topnienia mieszaniny poniżej 700 °C). Metaliczny sód można również otrzymać podczas elektrolizy wodnego roztworu chlorku sodu stosując jako katodę rtęć, z którą sód tworzy amalgamat.\nWłaściwości.\nWłaściwości fizyczne.\nCzysty sód jest srebrzystym, miękkim, kowalnym metalem. Można kroić go nożem i wyciskać w prostych prasach uzyskując drut. W handlu jest dostępny w formie bloków, prętów, kawałków lub jako dyspersja w oleju.\nWłaściwości chemiczne.\nJest bardzo reaktywnym pierwiastkiem, z wodą reaguje gwałtownie z wydzieleniem wodoru:\nJest to reakcja silnie egzotermiczna i może przebiegać wybuchowo, zwłaszcza jeśli ilość sodu jest duża. Łatwo reaguje z niższymi alkoholami tworząc alkoholany:\nJak większość litowców sód przechowuje się w nafcie. Włożony do czystego tlenu natychmiast zapala się, tworząc nadtlenek sodu () z niewielkimi domieszkami tlenku. Sód w kontakcie z powietrzem nie zapala się, ale dość szybko pasywuje w wyniku pokrywania się szarym nalotem tlenku sodu.\nWażne związki sodu to tlenek sodu, wodorotlenek sodu, będący bardzo silną zasadą oraz wiele soli. Mydło jest solą sodową kwasów tłuszczowych. Prawie wszystkie sole sodu są rozpuszczalne w wodzie. Do trudno rozpuszczalnych soli sodu należą heksahydroksyantymonian(V) sodu (), octan uranylu, magnezu i sodu (), octan uranylu, cynku i sodu ( oraz octan uranylu, kobaltu i sodu.\nKationy należą do V grupy analitycznej i barwią płomień na intensywny kolor żółty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5564", "fragment_id": "182970/1", "subtitle": "", "title": "Sód", "source": "wikipedia", "start_index": 1690.0, "parentId": 5564.0, "document_id": "182970", "score": 0.17999379336833954}, "uuid": "9e8435d3-bb5a-41b7-b3b0-a9f415df462f"}, {"page_content": "Zmydlanie (saponifikacja) – reakcja chemiczna zasadowej hydrolizy estrów, w efekcie której powstają alkohole i sole kwasów tworzących dany ester. W węższym znaczeniu termin ten oznacza zasadową hydrolizę tłuszczów, czyli estrów glicerolu i wyższych kwasów tłuszczowych. W wyniku reakcji zmydlania tłuszczu prowadzonej w obecności NaOH powstaje glicerol i mydła sodowe.\nZmydlanie tłuszczów.\nGłównymi substancjami wykorzystywanymi w zmydlaniu są tłuszcze zwierzęce i oleje roślinne. Te tłuste substancje, triestry nazywane triglicerydami, są mieszaninami składającymi się z różnych kwasów tłuszczowych. Triglicerydy mogą być przekształcone do mydeł w jedno- lub dwuetapowym procesie. W tradycyjnym, jednoetapowym procesie, trigliceryd jest traktowany silną zasadą (np. ługiem sodowym), który przyspiesza rozszczepienie wiązania estrowego i tworzy się sól kwasu tłuszczowego i glicerol (gliceryna). Metoda ta jest głównym procesem produkcji gliceryny na skalę przemysłową. W miarę potrzeby, mydła mogą być strącane poprzez wysalanie chlorkiem sodu (proces dwuetapowy). Liczba estrowa (lub l. zmydlania) jest ilością zasady potrzebną do zmydlenia próbki tłuszczu. Do wytwarzania mydeł triglicerydy są oczyszczane, ale saponifikacja obejmuje także hydrolizę zasadową zanieczyszczonych tłuszczów, w tym saponifikację pośmiertną (przeobrażenie tłuszczowo-woskowe), w której tłuszcz na zwłokach przekształca się w brunatną masę (\"adipocere\"). \nMechanizm hydrolizy zasadowej.\nMechanizm, w którym estry ulegają rozszczepieniu polega na acylowej substytucji nukleofilowej. Anion wodorotlenkowy przyłącza się (atakuje) do grupy karbonylowej estru. Produktem reakcji jest ortoester:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=527006", "fragment_id": "1555753/0", "subtitle": "", "title": "Zmydlanie", "parentId": 527006.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1555753", "source": "wikipedia", "score": 0.7878744006156921}, "uuid": "04a86c4f-f436-4d06-8fa1-645256e660a3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nKwas palmitynowy, – organiczny związek chemiczny z grupy nasyconych kwasów tłuszczowych, nieulegający dysocjacji. Kwas ten pomiędzy atomami węgla ma tylko wiązania pojedyncze. Jest składnikiem tłuszczów roślinnych (głównie w oleju palmowym – stąd nazwa) i zwierzęcych (przykładowo łój zawiera około 28% kwasu palmitynowego).\nJego sole: sodowa (palmitynian sodu) i potasowa (palmitynian potasu) są surowcami w przemyśle, stosowanymi do produkcji mydeł.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58249", "fragment_id": "649914/0", "subtitle": "", "title": "Kwas palmitynowy", "document_id": "649914", "start_index": 0.0, "parentId": 58249.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4124431014060974}, "uuid": "5032bc26-b807-409f-b6d3-9012e0b49de4"}, {"page_content": "Surfaktanty anionowe – organiczne związki chemiczne z grupy surfaktantów, które obok elementu lipofilowego zawierają fragment o charakterze anionu, np. grupę karboksylową, sulfonianową lub siarczanową.\nPrzykłady.\nDo surfaktantów anionowych należy dodecylosiarczan sodu (SDS), C12H25OSO3Na, z grupy alkilosiarczanów sodu (sole siarczanowe zawierające łańcuch alkilowy).\nW wodzie SDS dysocjuje według następującej reakcji:\n C12H25OSO3Na → C12H25OSO3− + Na+\nInnym powszechnym surfaktantem anionowym jest dodekanian sodu, C11H23COONa, należący do alkilokarboksylanów sodu (na ogół sodowe sole kwasów tłuszczowych), nazywanych powszechnie mydłami. Tak jak SDS, związek ten dysocjuje w wodzie przy obojętnym pH na kation metalu alkalicznego oraz na naładowany ujemnie jon alkilokarboksylowy.\nSurfaktanty anionowe charakteryzują się dobrą biodegradowalnością. Ze względu na prostotę otrzymywania, niski koszt, biodegradowalność i właściwości, surfaktanty anionowe są najczęściej stosowaną grupą surfaktantów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2391335", "fragment_id": "553911/0", "subtitle": "", "title": "Surfaktanty anionowe", "parentId": 2391335.0, "start_index": 0.0, "document_id": "553911", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "3e292df1-dc28-4662-896c-7b7fa317c52e"}, {"page_content": "Kwasy żółciowe – organiczne kwasy syntetyzowane w wątrobie, będące końcowymi produktami degradacji (rozkładu) endogennego (wewnątrzustrojowego) cholesterolu. Wśród związków steroidowych są one najlepiej rozpuszczalne w wodzie, ze względu na obecność kilku hydrofilowych grup –OH oraz polarnej grupy karboksylowej. Ułatwiają rozpuszczanie się zawartego w żółci cholesterolu.\nGłówne rodzaje kwasów żółciowych.\nW żółci występują głównie następujące pochodne kwasu cholanowego:\nSole żółciowe.\nKwasy żółciowe mogą koniugować z tauryną lub glicyną przez wiązanie amidowe aby utworzyć sole żółciowe (żółciany), które zjonizowane tworzą sole z kationami sodowymi. Koniugacja ta zwiększa amfipatyczność, dzięki czemu żółciany są substancjami powierzchniowo czynnymi. W fazie wodnej tworzą one micele, dzięki czemu mają zdolność emulgowania kwasów tłuszczowych i tłuszczów. Zjawisko to nosi nazwę solubilizacji. Powstanie emulsji jest równoznaczne ze zwiększeniem powierzchni dostępnej dla lipazy trzustkowej, dzięki czemu może ona skutecznie hydrolizować tłuszcze – enzymu odpowiedzialnego za trawienie tłuszczów w jelicie (ponadto aktywują one ten enzym).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95045", "fragment_id": "644910/0", "subtitle": "", "title": "Kwasy żółciowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644910", "parentId": 95045.0, "score": 0.35024508833885193}, "uuid": "6ed48ddb-99fe-4ad6-bea7-f33901a4a628"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy grupy związków chemicznych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSole – związki chemiczne będące produktami reakcji kwasu z zasadą, w wyniku której labilne atomy wodoru kwasu (wszystkie lub ich część) zostają zastąpione innymi atomami lub grupami o ładunku dodatnim.\nSole składają się z ujemnego anionu (tak zwanej reszty kwasowej) i dodatniego kationu. Ich ogólny wzór to formula_1 gdzie:\nNazewnictwo soli nieorganicznych jest zgodne z ogólnymi zasadami nomenklatury chemii nieorganicznej.\nSole stosowane są jako nawozy mineralne, w budownictwie, komunikacji, przemyśle spożywczym i wielu innych. Występują w przyrodzie, na przykład jako minerały lub w organizmach żywych.\nPodział.\nWyróżnia się:\nWłaściwości soli.\nSole mają zazwyczaj budowę jonową i tworzą często kryształy zawierające ułożone w sposób uporządkowany kationy i aniony, w których nie można wyróżnić pojedynczych cząsteczek soli. Znane są jednak sole o budowie kowalencyjnej, przykładowo chlorek tytanu(IV), .\nRoztwory wodne soli mocnych kwasów i mocnych zasad mają odczyn obojętny. Sole mocnych kwasów i słabych zasad mają odczyn kwaśny, zaś sole mocnych zasad i słabych kwasów odczyn zasadowy. Sole słabych kwasów i słabych zasad mogą dawać odczyn zasadowy lub kwaśny w zależności od stałych dysocjacji danego kwasu i zasady.\nPonadto dana sól może występować w formie bezwodnej lub jako hydraty (wodziany), gdy zawiera cząsteczki wody wbudowane w sieć krystaliczną. Znane są też sole, które mają wbudowane inne cząsteczki, na przykład amoniakaty zawierające amoniak ().\nSposoby otrzymywania soli.\nLegenda:\n (rozp.) – rozpuszczalny\n (↓) – nierozpuszczalny (osad)\n (↑) – produkt gazowy\n (*) – przynajmniej jeden z reagentów opuszcza środowisko reakcji (↓/↑)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=330064", "fragment_id": "1447820/0", "subtitle": "", "title": "Sole", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 330064.0, "document_id": "1447820", "score": 0.8144755363464355}, "uuid": "60001468-f11e-4702-a2d1-c2404d43c5af"}, {"page_content": "Kwasy karboksylowe – grupa organicznych związków chemicznych zawierająca grupę karboksylową.\nAtom wodoru w grupie karboksylowej może się łatwo odszczepiać w formie jonu wodorowego, co zgodnie z teorią Arrheniusa nadaje tym związkom charakter kwasowy:\nKwasy karboksylowe tworzą chętnie wiązania wodorowe z grupą aminową, hydroksylową i innymi.\nKwasy karboksylowe z krótkimi grupami alkilowymi są dobrze rozpuszczającymi się w wodzie cieczami o ostrym, nieprzyjemnym zapachu i toksycznych właściwościach. Wraz ze wzrostem długości grupy alkilowej wzrasta temperatura topnienia tych kwasów (prawidłowość tę widać dla kwasów wyższych niż kwas heksanowy). Kwasy karboksylowe zawierające poniżej 10 atomów węgla są cieczami w temperaturze pokojowej, a zawierające 10 lub więcej atomów węgla, ciałami stałymi. Kwasy monokarboksylowe zawierające 4–28 atomów węgla o prostym łańcuchu noszą nazwę \"kwasów tłuszczowych\" (czasem pojęcie kwasów tłuszczowych rozszerza się na wszystkie alifatyczne niecykliczne kwasy karboksylowe).\nOtrzymywanie.\nKwasy karboksylowe otrzymuje się zwykle w reakcjach utleniania odpowiednich alkoholi lub aldehydów:\nDogodnymi metodami otrzymywania kwasów karboksylowych są również hydroliza nitryli i dekarboksylacja kwasów dikarboksylowych.\nCharakterystyczne reakcje.\nKwasy karboksylowe ulegają takim samym reakcjom jak zwykłe kwasy nieorganiczne. Tworzą one sole z zasadami nieorganicznymi i organicznymi. Reagują również z alkoholami tworząc estry. Estry kwasów tłuszczowych z gliceryną nazywane są tłuszczami.\nTworzenie chlorków kwasowych.\nW wyniku reakcji z trichlorkiem fosforu (PCl3) lub chlorkiem tionylu (SOCl2) przechodzą w chlorki kwasowe:\nOdwadnianie.\nInną charakterystyczną reakcją dla kwasów karboksylowych jest reakcja odwadniania, w wyniku której powstaje bezwodnik kwasowy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2799", "fragment_id": "186102/0", "subtitle": "", "title": "Kwasy karboksylowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2799.0, "document_id": "186102", "score": 0.2992571294307709}, "uuid": "5021ed85-5572-42a1-8255-32aa403676ac"}, {"page_content": "Kwasy tłuszczowe – kwasy monokarboksylowe o wzorze ogólnym R–COOH (R oznacza prosty łańcuch węglowodorowy o długości co najmniej trzech atomów węgla, a COOH jest grupą karboksylową znajdującą się na końcu tego łańcucha). Pojęcie kwasów tłuszczowych bywa rozszerzane na wszystkie alifatyczne niecykliczne kwasy karboksylowe.\nKwasy tłuszczowe występujące naturalnie wchodzą w skład tłuszczów lub występują w postaci „wolnej” (tzn. \"wolne kwasy tłuszczowe\", FFA, z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;free fatty acids&lt;/&gt;).\nŁańcuch węglowodorowy naturalnych kwasów tłuszczowych jest zazwyczaj prosty (nierozgałęziony) i może zawierać kilka wiązań podwójnych (o konfiguracji Z). Dla kwasów zawierających 10 lub więcej atomów węgla stosuje się określenie \"wyższe kwasy tłuszczowe\". Naturalne kwasy tłuszczowe zbudowane są z parzystej liczby atomów węgla, a ich liczba wynosi najczęściej 12–20. Od niższych kwasów karboksylowych różnią się głównie tym, że z powodu przewagi części hydrofobowej nad hydrofilową są nierozpuszczalne w wodzie i mają neutralne pH. Kwasy tłuszczowe często oznacza się w notacji n:m, gdzie n to liczba atomów węgla w cząsteczce (wliczając w to atom zawarty w grupie karboksylowej), zaś m to liczba wiązań podwójnych między nimi.\nW przyrodzie występują w postaci estrów z gliceryną (triglicerydów) – tłuszczów, z których otrzymuje się je przez hydrolizę. Nasycone kwasy tłuszczowe można także uzyskać przez katalityczne uwodornienie odpowiednich kwasów nienasyconych. Kwasy tłuszczowe wykorzystywane są do produkcji mydła, farb olejnych, leków i kosmetyków. Poza tym wykorzystuje się je w przemyśle spożywczym (masło, oleje, smalec, margaryna), oraz jako paliwa (stearyna w świecy) także w postaci tłuszczów (lampki olejowe).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39397", "fragment_id": "172989/0", "subtitle": "", "title": "Kwasy tłuszczowe", "parentId": 39397.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172989", "score": 0.39468732476234436}, "uuid": "81b34223-9f9d-4fbe-b6fc-143bc771c58a"}, {"page_content": "Węglany – grupa związków chemicznych, soli i estrów kwasu węglowego.\nSole.\nSole zawierają anion węglanowy . Znane są też wodorowęglany, zawierające anion . Węglany są dość rozpowszechnione w przyrodzie, odgrywają również dużą rolę w gospodarce, np. w przemyśle chemicznym czy w budownictwie. Sole te, prócz węglanów metali alkalicznych, są słabo rozpuszczalne w wodzie. Silne kwasy wypierają z nich resztę węglanową, która w roztworach wodnych szybko ulega przemianie do gazowego dwutlenku węgla ().\nWażniejsze węglany występujące w przyrodzie:\nEstry.\nEstry kwasu węglowego można podzielić na monoestry i diestry. Monoestry kwasu węglowego są nietrwałe i mogą być izolowane jedynie w formie soli, np. potasowych lub sodowych typu , które są ciałami stałymi o wysokich temperaturach topnienia. Natomiast w formie kwasowej typu , monoestry ulegają spontanicznemu rozkładowi do alkoholi i . Diestry (), np. węglan dimetylu lub węglan difenylu są stabilne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53583", "fragment_id": "644695/0", "subtitle": "", "title": "Węglany", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "644695", "parentId": 53583.0, "score": 0.15420742332935333}, "uuid": "72d660db-41d6-4c94-9072-9927cda339fb"}, {"page_content": "Tłuszcze jadalne – tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. \nZ chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów jadalnych są estry kwasów tłuszczowych i glicerolu. Oprócz tego tłuszcze jadalne zawierają zwykle wiele dodatkowych substancji takich jak woda, sól, emulgatory, wypełniacze, związki chemiczne nadające charakterystyczny zapach, smak i barwę, białka i fragmenty tkanek roślinnych i zwierzęcych.\nPodział.\nKlasyfikacja tłuszczów jadalnych ze względu na pochodzenie: \nZe względu na stan skupienia w temperaturze pokojowej:\nWiększość tłuszczów roślinnych to tłuszcze płynne, tłuszcze zwierzęce są najczęściej tłuszczami stałymi. Tłuszcze modyfikowane chemicznie i mieszane mogą mieć niemal każdą, dowolną konsystencję.\nW tłuszczach roślinnych zawarte są nienasycone kwasy tłuszczowe, zawierające przynajmniej jedno wiązanie podwójne pomiędzy atomami węgla.\nKlasyfikacja tłuszczów roślinnych:\nRodzaje tłuszczów zwierzęcych:\nTłuszcze mieszane stanowią kombinację olejów roślinnych, zestalonych roślinnych i zwierzęcych, oraz tłuszcze roślinne modyfikowane chemicznie. Skład i konsystencja tłuszczów mieszanych są zwykle dobierane do określonego zastosowania. Mieszanki do smarowania pieczywa są zwykle bardziej plastyczne od twardszych mieszanek służących do wypieków i smażenia.\nWpływ na zdrowie.\nChociaż proces powstawania miażdżycy nie jest do końca poznany i wiadomo, że nie zależy wyłącznie od diety, to za niekorzystne dla zdrowia uważa się spożywanie dużych ilości nasyconych kwasów tłuszczowych[]. Masło składa się z nich w około 50% natomiast margaryny w około 20%.\nUznawane za korzystne kwasy nienasycone (jedno- i wielo-) stanowią masło w około 23%, natomiast margaryny w zależności od ich twardości. Margaryny twarde w około 33% składają się z kwasów nienasyconych, natomiast miękkie w około 52%. Oliwa zawiera 77% tłuszczów jednonienasyconych i jest to wyjątkowo wysoka wartość w porównaniu z innymi tłuszczami roślinnymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14405", "fragment_id": "179706/0", "subtitle": "", "title": "Tłuszcze jadalne", "document_id": "179706", "start_index": 0.0, "parentId": 14405.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15194304287433624}, "uuid": "51222de5-b6d0-4340-ba76-0bb5c54d9cbe"}]}
{"id": "q_542", "question": "W którym wieku panował w Rzymie cesarz Kaligula?", "answer": [{"page_content": "Cesarz Kaligula i Roma (niem. \"Kaiser Caligula und Roma\") – rzymska kamea znajdująca się w zbiorach Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu.\nOpis.\nEmaliowana kamea wykonana z dwuwarstwowego sardonyksu przez anonimowego artystę między 38 a 41 rokiem naszej ery, pochodzi z wczesnego okresu starożytnego Cesarstwa Rzymskiego. Charakterystyczny nieregularny kształt kamienia sugeruje, że jest to fragment większej całości. W 1610 roku złotnik Andreas Osenbruck tworzący w Pradze, dodał do kamienia efektowną ramę ze złota, której stylistyka nawiązuje do insygniów koronacyjnych niemieckiej dynastii Habsburgów. Mierzące 11 centymetrów wysokości dzieło, jest od roku 1724 w posiadaniu Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Do zbiorów wiedeńskiego skarbca cesarskiego (\"Kaiserliche Schatzkammer\"), trafiło w 1779 roku. \nPo lewej stronie znajduje się cesarz rzymski Kaligula panujący w latach 37–41 naszej ery, który siedzi na podwójnym tronie z bocznym zakończeniem w kształcie sfinksa, z wieńcem laurowym we włosach. W uniesionej prawej ręce cesarz trzyma podwójny hellenistyczno-egipski róg obfitości, natomiast jego lewa ręka oparta na udzie, trzyma długie berło zwieńczone kwiatami w kształcie korony. Po prawej stronie znajduje się Roma, będąca boginią Rzymu i tradycyjnym uosobieniem państwa rzymskiego, która w prawej ręce trzyma na kolanach owalną tarczę. Kaligula nosi „żałobną brodę” z powodu śmierci swojej siostry Julii Druzylli, którą ogłosił swoją żoną, a po jej śmierci w 38 roku naszej ery, podniósł ją do rangi bogini.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5710995", "fragment_id": "1251150/0", "subtitle": "", "title": "Cesarz Kaligula i Roma", "document_id": "1251150", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5710995.0, "score": 0.891769528388977}, "uuid": "43c02d4b-2712-47e0-b508-65973662c2ae"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nKaligula, oficjalna tytulatura cesarska Gaius Iulius Caesar Augustus Germanicus (ur. 31 sierpnia 12, zm. 24 stycznia 41) – cesarz rzymski od 18 marca 37 do swojej śmierci.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się w Ancjum (dziś Anzio) w pobliżu Rzymu. Jego ojciec, Germanik zaraz po narodzinach syna znalazł się wraz ze swoją rodziną nad Renem, gdzie dowodził tamtejszą armią jako dowódca uwielbiany przez żołnierzy. Rodzice często pokazywali syna w stroju żołnierskim, wkładając mu buty (sandały) zwane \"caligae\", stąd też chłopiec otrzymał przydomek \"Caligula\" („bucik”) i był traktowany jako maskotka rzymskiej armii.\nW 17 roku naszej ery cała rodzina przeniosła się na Wschód, zaś dwa lata później umarł jego ojciec Germanik, więc osierocony Gajusz zamieszkał z matką i pięciorgiem rodzeństwa w Rzymie. Był tam świadkiem prześladowań, jakie spadły na jego najbliższych: jego matkę w 29 roku zesłano na wyspę Pandaterię, gdzie umarła w 33 roku, starszy brat Neron został uwięziony na Pontii, gdzie popełnił samobójstwo, zaś średni brat Druzus, przetrzymywany na Palatynie, został zagłodzony na śmierć, a samego Gajusza pozostawiono tylko dzięki temu, że uważano go za jeszcze niegroźne dziecko. \nPo zesłaniu matki, Gajuszem zaopiekowała się prababka Liwia, która zmarła w 29 roku, a wtedy chłopiec zamieszkał u swej babki Antonii, którą szanował nawet podejrzliwy Tyberiusz. Z najbliższej rodziny pozostały mu tylko siostry: Agrypina Młodsza, Julia Druzylla i Julia Liwilla, które darzył tak wielkim uczuciem, że pojawiły się plotki o ich kazirodczych związkach.\nDojście do władzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2996", "fragment_id": "168436/0", "subtitle": "", "title": "Kaligula", "document_id": "168436", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2996.0, "score": 0.3880699872970581}, "uuid": "e965c50f-a0a0-4f2e-8a55-6a8de2659e08"}, {"page_content": "W 34 roku podczas pobytu na Capri Kaligula przysiągł Makronowi, że jeżeli zostanie cesarzem to poślubi jego żonę i obietnicę tę potwierdził na piśmie[]. Potrzebował wsparcia prefekta gwardii w przejęciu władzy po coraz bardziej niedomagającym cesarzu. Niemal wszyscy rzymscy historycy opisujący śmierć Tyberiusza, która miała miejsce w 37 roku, zgodnie twierdzą, że został on uduszony poduszką przez Makrona i Kaligulę po tym jak ten drugi przedwcześnie zagarnął cesarski pierścień.\nKaligula panował od 37 do 41 roku. Ennia i Makron zapewniwszy mu władzę, zdobyli pozycję, która w przyszłości mogła zagrozić władzy cesarza[]. W zamian za okazane wsparcie, Makron został mianowany przez cesarza namiestnikiem Egiptu. W kilka miesięcy później wraz z żoną i dzieckiem wyruszyli do portu w Ostii, skąd mieli wyruszyć w dalszą podróż do stolicy Egiptu[]. Przed odpłynięciem otrzymali cesarski rozkaz nakazujący im popełnienie samobójstwa[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4031971", "fragment_id": "597758/2", "subtitle": "", "title": "Ennia Trazylla", "source": "wikipedia", "start_index": 2984.0, "document_id": "597758", "parentId": 4031971.0, "score": 0.5316059589385986}, "uuid": "08b495b5-5f37-4bad-8ad6-e21417d74ca2"}, {"page_content": "Żydzi mieszkali w Rzymie przez ponad dwa tysiące lat, dłużej niż w jakimkolwiek europejskim mieście. Pierwotnie imigrowali oni z Aleksandrii, zachęcani obfitą wymianą handlową pomiędzy tymi dwoma miastami. Prawdopodobnie założyli tam społeczność jeszcze w II wieku przed naszą erą, gdyż w roku 139 p.n.e. pretor Hispanus wydał dekret o wypędzeniu wszystkich Żydów nie będących obywatelami Italii. W ostatnich dekadach II wieku p.n.e., po wojnach między braćmi machabejskimi (Jan Hirkan II i Arystobul II) po jednej stronie, a Cezarem i Pompejuszem po drugiej, społeczność żydowska rozwijała się bardzo szybko. Żydzi przewożeni do Rzymu jako więźniowie byli albo wykupywani przez swych współwyznawców, albo uwalniani przez rzymskich mistrzów, dla których zwyczaje owych niewolników były przykre. Uwolnieni osiedlali się na prawym brzegu Tybru, tworząc w ten sposób podwaliny żydowskiej dzielnicy w Rzymie.\nZaangażowanie Cesarstwa Rzymskiego w sprawy wschodniego wybrzeża Morza Śródziemnego rozpoczęło się z rokiem 63 p.n.e., gdy w wyniku trzeciej wojny z Mitrydatesem VI Eupatorem, Syria stała się prowincją rzymską. Po pokonaniu \nMitrydatesa, prokonsul Pompejusz pozostał na przejętych terenach, wizytując m.in. Świątynię Jerozolimską. W I wieku p.n.e. Rzym ustanowił Królestwo Heroda Wielkiego jako państwo wasalne, zaś w 6 roku n.e. z jego części utworzono prowincję rzymską Judeę. \nJako pierwsze wyraźne pęknięcie w stosunkach pomiędzy Rzymem a Żydami uważa się \"Kryzys\" za panowania Kaliguli (37-41 n.e.), chociaż kłopoty uwidaczniały się już w czasie Spisu Kwiryniusza (6 n.e.) oraz pod panowaniem Sejana (przed 31 n.e.)\nWojny żydowsko-rzymskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930903", "fragment_id": "1190444/2", "subtitle": "", "title": "Historia Żydów w Cesarstwie Rzymskim", "document_id": "1190444", "start_index": 2377.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2930903.0, "score": 0.11933740973472595}, "uuid": "59ae1dfb-d15c-4457-963f-326c9685fd7f"}, {"page_content": "W I wieku p.n.e. u schyłku Republiki rzymskiej kult Serapisa i Izydy zaczął rozwijać się również w Italii. Ze względu na silne akcenty eschatologiczne, a co za tym idzie potrzebę opieki bóstwa, które mogłoby zapewnić zbawienie w życiu pozagrobowym (wątek ozyriański), szybko zyskał wielu zwolenników szczególnie wśród niższych warstw ludności. Rozwój kultu nastąpił w okresie cesarstwa za panowania Kaliguli, który wybudował na Polu Marsowym świątynię Izydy. Kolejny impuls przyszedł wraz z rządami cesarza Karakalli, który prowadząc politykę unifikacyjną ludności cesarstwa i wydaniem tzw. \"Constitutio Antonina\" (nadanie praw obywatelskich większości mieszkańców imperium), zapragnął \"zjednoczyć w kulcie bogów wszystkich cudzoziemców\" (Papirus Giessen 40). W tym celu w centrum Rzymu na Kwirynale kazał wybudować nową świątynię Serapisa, w bliskiej odległości od świątyni Jowisza.\nKres kultowi Serapisa położyło dynamicznie rozwijające się w okresie późnego antyku chrześcijaństwo. W IV wieku n.e. doszło nawet do aktów agresji ze strony wyznawców rodzimej religii, którzy odpowiedzieli w ten sposób na wyśmiewanie ich wierzeń przez patriarchę Aleksandryjskiego Teofila. W efekcie tych zdarzeń cesarz Teodozjusz I Wielki, samemu będąc zagorzałym zwolennikiem nowej religii, zakazał praktyk pogańskich, a Serapejon zburzono.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25473", "fragment_id": "181026/5", "subtitle": "", "title": "Serapis", "document_id": "181026", "start_index": 6366.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25473.0, "score": 0.20285004377365112}, "uuid": "8709efbb-03fb-40de-8dfb-cbc82afab622"}, {"page_content": "Efraim – kronikarz bizantyński żyjący na przełomie XIII i XIV wieku, autor wierszowanej kroniki przedstawiającej cesarzy rzymskich od Kaliguli do Michała VIII Paleologa.\nO Efraimie wiadomo tylko, że żył na przełomie XIII i XIV wieku i pochodził z trackiego miasta Ajnos. Swoją wierszowaną kronikę napisał około 1313 roku. Leo Allatius nadał jej tytuł \"Historia powszechna w wierszach jambicznych\" (\"Chroniké historia diá stíchon iambikon\"), kolejny wydawca Angelo Mai zatytułował ją \"Cesarze kroniki Ephraimowej\" (\"Ephraimíu chronikú kájsares\"). Kronika zachowała się w trzech rękopisach. Najstarszy pochodzi z XIV wieku.\nKronika została napisana trymetrem jambicznym. Obejmuje 9564 wiersze. Przedstawia cesarzy rzymskich od Kaliguli (37 r.) po Michała VIII Paleologa (1282 r.). Początek, opisujący prawdopodobnie panowanie Juliusza Cezara lub przynajmniej Oktawiana Augusta, zaginął. Każdą biografię autor opatrzył imieniem cesarza i latami jego panowania, skupiając się na przedstawieniu jego charakteru i związanych z nim anegdot i ciekawostek. Najwięcej miejsca poświęcił cesarzom sobie najbliższym: Komnenom, Angelosom i Laskarysom. Do kroniki został dołączony wykaz biskupów i patriarchów Konstantynopola (wersy 9565-10392), począwszy od Andrzeja Apostoła po wstąpienie na tron patriarchy Izajasza (1313).\nPisząc swoją kronikę Efraim wzorował się na poetyckim \"Przeglądzie historii\" Konstantego Manassesa. Korzystał również z kronik Jana Zonarasa oraz z dzieł Niketasa Choniatesa, Jerzego Akropolitesa i Teodora Skutarioty. Pisał klasycyzującą greką pełną dawno zapomnianych słów i wyrażeń z zamierzchłych epok. Ze względu na zmiany norm językowych nie uniknął błędów składniowych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2409115", "fragment_id": "555534/0", "subtitle": "", "title": "Efraim (kronikarz)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "555534", "parentId": 2409115.0, "score": 0.27210986614227295}, "uuid": "96c711c9-ef9a-4913-b1a3-f008aa1292b8"}, {"page_content": "Jotapa II lub Jotape II (gr. Ἰωτάπη, Iōtápē) (I w. p.n.e./I w. n.e.) – córka Mitrydates III Antiocha Epifanesa, króla Kommageny i królowej Jotapy I, córki Artawazdesa I, króla Medii Atropatene i nieznanej z imienia królowej.\nJotapa prawdopodobnie urodziła się, wychowała i kształciła w Samosacie, stolicy Kommageny. Jej bratem był Antioch III Filokajsar, którego później poślubiła. Kiedy zmarł ojciec w 12 p.n.e., jej brat nastąpił po nim, jako król Kommageny. \nGdy zmarł mąż Antioch III Filokajsar w 17 n.e., Kommagena znalazła się w poważnej sytuacji politycznej. Nie wiadomo co spowodowało takie zamieszanie. Prawdopodobną przyczyną była nieletniość dzieci królewskich. Jotapa i Antioch mieli bowiem zbyt młody wiek, by nastąpić po zmarłym ojcu oraz nie mieli żadnej władzy, by zapobiec niepokojom społecznym. Po śmierci Antiocha III pojawiły się dwa obozy polityczne. Jeden obóz z możnowładcami chciał, żeby Kommagena znalazła się pod rządami Rzymu, natomiast drugi prowadzony przez obywateli chciał zachować królestwo.\nObozy polityczne wysłały posłów do Rzymu, szukając rady i pomocy cesarza Tyberiusza, by zadecydował o przyszłości Kommageny. Byli gotowi przyjąć każdą jego decyzję w tej sprawie. Cesarz Tyberiusz postanowił połączyć królestwo z rzymską prowincją Syrią. Decyzja ta zasmuciła zwolenników rodziny królewskiej. Rzym panował na tym terenie do 38 r., kiedy doszło do restauracji monarchii za cesarza Kaliguli.\nPotomstwo.\nJotapa II urodziła mężowi Antiochowi III Filokajsarowi dwoje dzieci (syna i córkę): \nDalsze dzieje Jotapy II, gdy doszło do aneksji Kommageny, są nieznane. Jej dzieci zamieszkały w Rzymie. W 38 r. Kaligula, cesarz rzymski, przywrócił królestwo jej dzieciom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2065760", "fragment_id": "428571/0", "subtitle": "", "title": "Jotapa II", "document_id": "428571", "start_index": 0.0, "parentId": 2065760.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "8aef832e-9023-4182-88c1-62f6fbf07df5"}, {"page_content": "Cesarz rzymski Tyberiusz postanowił zająć się dziećmi Kotysa VIII, zamordowanego w 18 r. Przywrócił im królestwo trackie wraz z ich tymczasowym opiekunem Trebellenusem Rufusem, byłym rzymskim pretorem. W 19 r. Polemon II otrzymał z braćmi południową część Tracji, a północną kuzyn i szwagier Remetalkes II. W 38 r. Kaligula, nowy cesarz rzymski, zadbał o dojrzewających synów Kotysa VIII. Najstarszemu Gajuszowi Juliuszowi Remetalkesowi III wyznaczył Trację, najmłodszemu Gajuszowi Juliuszowi Kotysowi IX przyznał Małą Armenię. Kaligula później dodał mu zapewne Sofene.\nW 38 r. Polemon II otrzymał od cesarza Pont oraz Bospor Kimmeryjski. W królestwie bosporańskim nigdy nie rządził, ponieważ panowała nad nim jego siostra Gepaepyris od 37 r. W Poncie rządził wraz z matką Antonią Tryfeną, która była tam królową od śmierci matki w 33 r. Od 55 r., kiedy zmarła Tryfena, zaczął panować samodzielnie. Na podstawie swojego imienia zmienił nazwę miejscowości Fanizan na Polemonium (ob. Fatsa w Turcji).\nAneksja Pontu przez Rzym.\nZa panowania Nerona, cesarza rzymskiego, doszło do zmian w Poncie. W 64 r. królestwo zostało definitywnie przyłączone do imperium rzymskiego i wcielone do prowincji Galacji. Aneksja miała być podobno dokonana za zgodą Polemona II. Nie wiadomo co się działo dalej z byłym królem. Z żoną Julią Mamają, zapewne księżniczką z Emesy, miał dwóch synów: Remetalkesa i Polemona.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1960209", "fragment_id": "398014/1", "subtitle": "", "title": "Polemon II", "parentId": 1960209.0, "start_index": 1258.0, "document_id": "398014", "source": "wikipedia", "score": 0.38527199625968933}, "uuid": "c75ef135-bef5-4e42-8032-7df3abfb2f65"}, {"page_content": "Filip z Tesaloniki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Φίλιππος ὁ Θεσσαλονικεύς&lt;/&gt;) – poeta grecki z I wieku n.e., autor epigramatów, które za panowania cesarza Kaliguli wydał wraz z utworami innych poetów.\nŻycie.\nFilip żył w I wieku n.e. Za panowania cesarza Kaliguli wydał zbiór epigramów własnych i cudzych zatytułowany \"Wieniec\". Zbiór Filipa trafił później do \"Antologii palatyńskiej\", w której zachowało się około 80 jego utworów.\nTwórczość.\nW niektórych, skromny literat z Macedonii oddaje hołd cesarzom, pisząc m.in. o wawrzynie wyrosłym na ołtarzu Augusta (IX 307), o roju pszczół, które osiadły na trofeum Oktawiana Augusta, dziobach okrętów zdobytych pod Akcjum (VI 326), o rydwanie z posągiem Kaliguli ciągniętym przez słonie (IX 285). W innych utworach gorąco spiera się z gramatykami Kallimacha (XI 121, 347), łowcami nędznych spójników, badającymi czyim synem był Proteus i kto to był Pigmalion, a choć naśladuje w tym Antypatra z Tesaloniki i innych, jego zaangażowanie wydaje się szczere. Charakter książkowego naśladowania utworów Leonidasa z Tarentu, mają natomiast epigramy wotywne o skromnych ludziach pracy, dla których Filip nie ma zrozumienia. Idąc za wzorem Antifilosa z Bizancjum układał liczne wiersze epidejktyczne: o chłopcu zaatakowanym przez tryka, którego uratował dzik, o psie myśliwskim, który rzucił się z okrętu, by zapolować na delfiny i utonął. Pozostawił po sobie dwa konwencjonalne utwory erotyczne (skierowane do chłopców), kilkanaście epigramów opisujących dzieła sztuki i dziesięć nagrobkowych.\nZnaczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2939578", "fragment_id": "1183548/0", "subtitle": "", "title": "Filip z Tesaloniki", "document_id": "1183548", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2939578.0, "score": 0.37155306339263916}, "uuid": "e420e30a-0fa4-4f8a-9aee-9f7a6df29213"}, {"page_content": "Za panowania Augusta i jego następców z dynastii julijsko-klaudyjskiej Rzym kontynuował podboje w Europie (Hiszpania, Brytania, rejony Dunaju i Renu). Ekspansja w Germanii została zahamowana po masakrze rzymskich legionów w Lesie Teutoburskim w 9 n.e. W połowie I wieku poszerzono obszar imperium w Afryce Północnej i wznowiono walki z Partami (o kontrolę nad Armenią). Panowanie pierwszej dynastii cesarzy rzymskich to okres względnego spokoju i dobrobytu w państwie, mimo dramatycznych niekiedy wydarzeń w samym Rzymie (np. rządy Kaliguli). Po śmierci Nerona w 68 roku n.e. rozgorzały walki o tron, z których zwycięsko wyszedł Wespazjan, zapoczątkowując dynastię Flawiuszów. Za panowania dynastii Antoninów (96–192 n.e.), zwłaszcza pięciu dobrych cesarzy, nastąpił okres stabilizacji, podczas którego sukcesja następowała bez rozlewu krwi. Trajan poszerzył granice państwa na wschodzie, jednak jego następca Hadrian zrezygnował z części zdobyczy terytorialnych i skoncentrował się na obronności kraju oraz reformach wewnętrznych. Marek Aureliusz przez cały okres swego panowania musiał już bronić granic cesarstwa – na wschodzie przed Partami, a nad Dunajem przed plemionami barbarzyńskimi. Rządy jego syna Kommodusa (180–192) uważa się za początek poważnego kryzysu w państwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12797", "fragment_id": "185868/41", "subtitle": "", "title": "Starożytność", "document_id": "185868", "start_index": 53530.0, "parentId": 12797.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4132693409919739}, "uuid": "f308651b-9535-4a3b-a057-0e79b34e6987"}]}
{"id": "q_543", "question": "W którym hiszpańskim mieście znajduje się Muzeum Reina Sofia, w którym można zobaczyć Guernikę Pabla Picassa?", "answer": [{"page_content": "Muzeum Narodowe Centrum Sztuki Królowej Zofii (znane też jako Muzeum Królowej Zofii, hiszp. Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, Museo Reina Sofía) – muzeum sztuki mieszczące się w Madrycie.\nMuzeum znajduje się w dawnym gmachu Hospital General. Stała ekspozycja znajduje się na drugim i czwartym piętrze. Są tam m.in. sale poświęcone twórczości Pabla Picassa, Salvadora Dalego i Joana Miró. W kolekcji muzeum są m.in. takie obrazy jak \"Guernica\", \"Pejzaż z Cadacués\" i \"Wypadek\".\nMuzeum zostało oficjalnie otwarte 10 września 1992 roku. Główny budynek muzeum to XVIII-wieczny szpital. Muzeum jest poświęcone przede wszystkim sztuce hiszpańskiej ale znajdują się w nim także nieliczne pracy artystów niehiszpańskich, takich jak Robert Delaunay, Yves Tanguy, Man Ray, Jacques Lipchitz, Lucio Fontana i Yves Klein.\nW budynkach muzeum znajduje się także biblioteka artystyczna, której kolekcja liczy ponad 100 tysięcy książek, 3,500 nagrań dźwiękowych i prawie 1000 nagrań wizualnych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2172490", "fragment_id": "435928/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Narodowe Centrum Sztuki Królowej Zofii", "document_id": "435928", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2172490.0, "score": 0.9098690748214722}, "uuid": "683fa1be-7296-4e10-81ab-9e33fdc7c5f8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu Pabla Picassa. Zobacz też: inne znaczenia nazwy „Guernica”.\nGuernica – obraz olejny namalowany przez hiszpańskiego artystę Pabla Picassa w 1937 roku, znajdujący się w zbiorach Muzeum Narodowego Centrum Sztuki Królowej Zofii w Madrycie. \nOpis.\nObraz został zamówiony i opłacony w kwocie 200 tysięcy peset przez rząd republikański celem wystawienia go w hiszpańskim pawilonie podczas wystawy światowej w 1937 roku w Paryżu, gdzie artysta namalował dzieło. Jest wyrazem hołdu złożonego baskijskiemu miastu Guernica, które 26 kwietnia 1937 roku zostało zbombardowane przez niemiecki korpus Legion Condor, wchodzący w skład Luftwaffe. Podczas hiszpańskiej wojny domowej (1936–1939) miasto opowiedziało się po stronie lewicowego rządu republikańskiego. Wiadomość o zbombardowaniu miasta szybko rozniosła się po ówczesnej Europie, a wydarzenie stało się symbolem okrucieństwa wojennego. Pablo Picasso – jako pacyfista i sympatyk komunizmu – podczas wojny domowej opowiedział się po stronie Republikanów.\nGuernica została namalowana przy użyciu matowych farb zamówionych przez Picassa. Chciał, żeby miały one jak najmniej połysku. Amerykański artysta, John Ferren pomagał Picassowi naszkicować Guernicę. Cały proces tworzenia był uwieczniany przez fotografkę Dorę Maar, która pracowała z Picassem od 1936 roku, fotografując jego studio. Picasso pracował nad obrazem przez 35 dni.\nObraz przedstawia chaos, śmierć i strach ludzi, które sprowadza wojna na spokojne miasteczko. Tragedia Guerniki została podkreślona poprzez użytą kolorystykę – czerń, biel i różne odcienie szarości. Cierpienie wyraził artysta poprzez postacie i rekwizyty: szczątki ludzkie, płaczące kobiety, leżącego wojownika. Symbolicznie obraz ten przedstawia również cierpienie całego narodu baskijskiego walczącego o wolność, o swój kraj i język.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=505571", "fragment_id": "1537784/0", "subtitle": "", "title": "Guernica (obraz)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 505571.0, "document_id": "1537784", "score": 0.8835912942886353}, "uuid": "4a710761-a555-4127-9a91-6d15ea16852d"}, {"page_content": "Muzeum Picassa w Barcelonie (kat. \"Museu Picasso\") – galeria sztuki zlokalizowana w Barcelonie, w hiszpańskiej wspólnocie autonomicznej Katalonia, przy ulicy Montcada. W swoich zbiorach posiada jedną z najobszerniejszych kolekcji dzieł sztuki hiszpańskiego artysty Pabla Picassa, łącznie 4251 obrazów. Pomieszczenia muzeum obejmują pięć sąsiadujących ze sobą średniowiecznych pałaców, położonych w dzielnicy La Ribera na Starym Mieście: Palau Aguilar, Palau del Baró de Castellet, Palau Meca, Casa Mauri, oraz Palau Finestres. Zostało otwarte dla publiczności 9 marca 1963, początkowo pod nazwą Colección Sabartéss. Stało się pierwszym muzeum poświęconym twórczości Picassa i jedynym utworzonym za życia artysty. Obecnie jego dyrektorem jest Emmanuel Guigon. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5013887", "fragment_id": "288257/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Picassa w Barcelonie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5013887.0, "document_id": "288257", "score": 0.6464661955833435}, "uuid": "279bdae0-4712-4460-af57-cd07dae21f46"}, {"page_content": "Muzeum Picassa – galeria sztuki znajdująca się w Hôtel Salé w Paryżu w dzielnicy Le Marais, poświęcona twórczości hiszpańskiego artysty Pabla Picassa.\nHistoria.\nMuzeum mieści się w budynku, który został wzniesiony w XVII wieku w latach 1656-1659 z inicjatywy francuskiego finansisty, poborcy podatkowego i doradcy królewskiego Pierre Auberta; architektem był Jean Boullier z Bourges a twórcami rzeźbionych elementów architektonicznych i dekoracji byli bracia Gaspard i Balthazard Marsy oraz Martin Desjardins. Z racji profesji jego donatora został nazwany Hôtel Salé. Od końca XVII wieku budowla wielokrotnie zmieniała swoje przeznaczenie: znajdowała się w niej ambasada Republiki Weneckiej, szkoły École Centrale des Arts et Manufactures i École des Métiers d’Art, w której nauki pobierał m.in. Balzac oraz Théâtre du Marais; to tu powstało najwybitniejsze dzieło Pierre’a Corneille’a \"Cyd\".\nW 1964 roku budowla została zakupiona przez władze Paryża, a od 29 października 1968 została wpisana na listę zabytków. W 1974 roku za sprawą konkursu została podjęta decyzja o powstaniu w budynku muzeum Picassa, co pociągnęło za sobą decyzję o odrestaurowaniu i przystosowaniu budynku do tego zadania. W 1985 roku muzeum zostało otwarte dla publiczności.\nZbiory muzealne.\nMuzeum gromadzi prace Picassa z różnych okresów i dziedzin jego twórczości: obrazy, rzeźby, ceramikę oraz szkice. Prócz prac artysty, w muzeum można zobaczyć dzieła innych malarzy, m.in.: Paula Cézanne’a, Edgara Degas czy Henriego Matisse’a oraz eksponaty związane ze sztuką afrykańską i iberyjską. Większość tych prac należała do kolekcji Pabla Picassa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3924096", "fragment_id": "632196/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Picassa w Paryżu", "document_id": "632196", "start_index": 0.0, "parentId": 3924096.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6008774042129517}, "uuid": "e723b789-bf1b-4103-9227-66d18cdcb4c7"}, {"page_content": "Madryt jest uważany za jedno z najważniejszych miejsc Europy pod kątem muzeów sztuki. Najważniejszym obszarem jest \"Triángulo del Arte\", położone wzdłuż placu Paseo del Prado, obejmujące trzy muzea. Najbardziej znanym z nich jest Muzeum Prado. Znajdują się tu dzieła jednych z najwybitniejszych malarzy m.in.: Diego Velázqueza – \" Las Meninas\" (Panny dworskie) czy Francisco Goya – \"La maja vestida\" i \"La maja desnuda\". Pozostałe dwa muzea znajdują się w: \"Museo Thyssen-Bornemisza\" – jest to druga pod względem wartości kolekcja prywatna sztuki na świecie, znajdują się tu obrazy wszystkich ważnych twórców reprezentujących wszystkie najważniejsze kierunki artystyczne, od malarstwa średniowiecznego po surrealizm i awangardę; oraz Centrum Sztuki Królowej Zofii. Jest to czołowa kolekcja współczesnej sztuki hiszpańskiej, a także miejsce, gdzie wisi słynny obraz Pablo Picassa – Guernica.\nWieżowce.\n \"Osobny artykuł: Lista najwyższych budynków w Madrycie.\"\nPraktycznie początkowo Madryt nie miał wieżowców. Pierwszy wieżowiec powstał w XX wieku za sprawą budowy Gran Via. W 1953, w mieście stanął pierwszy wieżowiec. W 1970 r. rozpoczęła się budowa kompleksu finansowej dzielnica w centrum Madrytu AZCA, w której wybudowane wysokie drapacze chmur, takie jak: Torre Picasso i wieża telekomunikacyjna \"República Argentina\", powszechnie nie uznawana za wieżowiec. W 2006 r. na Paseo de la Castellana rozpoczęła się budowa kompleksu biznesowego pod nazwą Cuatro Torres Business Area, gdzie w 2008 zostały oddane do użytku cztery najwyższe wieżowce w Hiszpanii. przekraczające wysokość 250 m.\n\"Spis najwyższych budynków w Madrycie:\"\nKuchnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3726", "fragment_id": "168291/24", "subtitle": "", "title": "Madryt", "parentId": 3726.0, "start_index": 39065.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168291", "score": 0.3739027678966522}, "uuid": "9c7b7136-cdbd-4d96-8501-c87a850dbfb4"}, {"page_content": "Poble Espanyol, hiszp. Pueblo español (w jęz. polskim \"Miasteczko Hiszpańskie\") – położone na zachodnim zakątku Montjuïc, wybudowane w 1929 r. na światową wystawę EXPO. Samo miejsce oferuje wiele rozrywek zarówno w dzień jak i w nocy, począwszy od \"El Tablao Carmen\", gdzie można oglądać pokazy flamenco po \"Colecció d'Art Contemporani\" – Kolekcja Sztuki Współczesnej, gdzie wystawione są grafiki Pabla Picassa oraz niektóre z obrazów Joana Miró. Jest to jedno z bardziej popularnych miejsc w całej Barcelonie, które wybudowane zostało jako wizytówka architektury, rękodzieła, kultury i gastronomii. W \"Poble Espanyol\" znajduje się m.in.: \"Plaza Mayor\", podobna do placów w wielu miastach całego kraju, na których odbywają się \"fiestas\", prezentująca się najlepiej podczas koncertów jazzowych i rockowych w ramach letniego festiwalu \"Grec\". Twórca maskotki olimpijskiej – Javier Mariscal rozsławił \"Poble Espanyol\" na początku lat 90. XX stulecia, projektując modny bar \"Torres de Ávila\", dzisiaj pełniący rolę klubu tanecznego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2351466", "fragment_id": "550381/0", "subtitle": "", "title": "Poble Espanyol", "parentId": 2351466.0, "start_index": 0.0, "document_id": "550381", "source": "wikipedia", "score": 0.22435103356838226}, "uuid": "82afc4b6-10a3-4760-906b-2025d680a1ac"}, {"page_content": "Zobacz też: Pablo Ruiz.\nPablo Ruiz Picasso (ur. 25 października 1881 w Maladze, zm. 8 kwietnia 1973 w Mougins) – hiszpański malarz, rzeźbiarz, rysownik, grafik, ceramik oraz poeta, uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów XX wieku. Wraz z Georges'em Braquem twórca nurtu malarstwa zwanego kubizmem.\nŻyciorys.\nTalent Picassa został odkryty przez jego ojca, znakomitego rysownika. Od najmłodszych lat Pablo ujawniał uzdolnienia malarskie i plastyczne. Najpierw kształcił się w Hiszpanii, później w Paryżu (w latach 1901–1902), gdzie znaczne oddziaływanie na jego twórczość miało zetknięcie się z postimpresjonistami (m.in. Henrim de Toulouse-Lautrekiem, który miał duży wpływ na jego dorobek twórczy sprzed 1901 roku). Prace Picassa z lat 1901–1904 określa się jako okres błękitny. Były to dzieła utrzymane w kolorycie melancholijnym, ukazujące tematykę i postacie osób biednych (\"Życie\", \"Stary gitarzysta\", \"Dwie siostry\", \"Prasowaczka\"). Jego pracownia mieściła się przy ulicy La Boètie. Od 1904 roku mieszkał w Bateau-Lavoir przy ulicy Ravignan 13.\nPo tym okresie twórczość Picassa weszła w okres różowy, między innymi sceny z życia cyrkowców (\"Dziewczyna na kuli\", \"Kuglarze\", \"Toaleta\", \"Rodzina arlekina\").\nW trakcie okresu różowego, na twórczość Picassa miało wpływ opium. Wiadomo, że od mniej więcej 1904 roku Picasso zażywał opium.\nW 1905 roku, Picasso poznał Gertrude Stein. Brał udział w przyjęciach mających miejsce w domu Stein, gdzie spotkał pisarzy takich jak James Joyce, Ernest Hemingway i F. Scott Fitzgerald.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5068", "fragment_id": "182654/0", "subtitle": "", "title": "Pablo Picasso", "parentId": 5068.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182654", "score": 0.0879245325922966}, "uuid": "0c7a642c-1c6d-415d-b865-5d13e00f3177"}, {"page_content": "Pierwszą parafrazę dzieła Goi stanowił cykl obrazów Rozstrzelanie Cesarza Maksymiliana pędzla Édouardo Maneta, stworzonych w latach 1867–1869. Manet prawdopodobnie po raz pierwszy zobaczył ten obraz w Prado w 1865 roku. Z pewnością widział reprodukcję obrazu w publikacji wydanej przez swojego bliskiego przyjaciela w 1867 roku. Znawca sztuki Arthur Danto porównał oba te dzieła w następujących słowach:\n\"Obraz Goi przedstawia również egzekucję, wczesne wydarzenie tak zwanej wojny peninsualskiej pomiędzy Francją Napoleona a Królestwem Hiszpanii. Napoleon Bonaparte najechał Hiszpanię w 1808 roku i wprowadził na jej tron swojego brata, Józefa. Francuzi byli niepopularni w Hiszpanii tak bardzo, jak później niepopularni byli Hiszpanie w Meksyku. Napotkali zaciekłe powstanie ludowe, które ostatecznie odniosło triumf. Tematem obrazu Goi była masowa eksterminacja ludności cywilnej przez wojska Francuskie jako odwet za wcześniejsze hiszpańskie akcje dywersyjne. Malarz ukazując przerażonych cywilów stojących przed plutonem egzekucyjnym, chciał wzbudzić gniew i nienawiść u hiszpańskiego odbiorcy. Obraz Goi jest wysoce romantycznym odbiciem tego elektryzującego wydarzenia\".\nObraz stanowił inspirację dla namalowanej w 1951 „Masakry w Korei” Pabla Picassa. Według niektórych źródeł obraz Goi stanowił również bezpośrednią inspirację dla namalowanego przez Picassa w 1937 obrazu „Guernica”. Przedstawił w niej analogiczną masakrę ludności cywilnej, która miała miejsce podczas bombardowania miasta przez niemieckie bombowce podczas hiszpańskiej wojny domowej. W celu podkreślenia powiązania pomiędzy tymi dziełami Goi, Maneta oraz Picassa zostały one w 2006 roku zaprezentowane wspólnie w jednej sali na wystawie w Muzeum Prado.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905698", "fragment_id": "1155830/3", "subtitle": "", "title": "Trzeci maja 1808", "document_id": "1155830", "start_index": 4645.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2905698.0, "score": 0.09839244931936264}, "uuid": "eac95901-74f8-4751-9a66-5be0a4b61607"}, {"page_content": "Po zakończeniu wojny domowej w Hiszpanii nastała dyktatura frankistowska. Pablo Picasso wyraził wolę, by obraz znalazł się w Hiszpanii, gdy powróci tam demokracja. Do roku 1981 obraz znajdował się w Nowym Jorku. Pełnowymiarowa tapiseria obrazu znajduje się w siedzibie głównej ONZ, by przypominać o okrucieństwach wojny i przestrzegać przed nią. Dzieło zostało zasłonięte na czas I wojny w Zatoce Perskiej (1990–1991). Inna replika (jako mural) znajduje się w mieście Guernica. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=505571", "fragment_id": "1537784/1", "subtitle": "", "title": "Guernica (obraz)", "source": "wikipedia", "start_index": 1834.0, "document_id": "1537784", "parentId": 505571.0, "score": 0.13315598666667938}, "uuid": "9336ae96-7909-4a2a-a677-72c6b49fee7d"}, {"page_content": "El Palau de les Arts Reina Sofia (z wal. „Pałac Sztuk Królowa Zofia”;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Palacio de las Artes Reina Sofía&lt;/&gt;) – budynek opery znajdującym się w Hiszpanii w kulturalnym centrum Walencji – Miasteczku Sztuki i Nauki. Ponadto, stanowi siedzibę Orkiestry Wspólnoty Autonomicznej Walencji. Zaprojektowany został przez jednego z najbardziej znanych hiszpańskich architektów Santiago Calatrava. Budowa trwała od 1995 roku. Otwarcie tego budynku datuje się na 8 października 2005 roku, a pierwsza inscenizacja opery odbyła się 25 października 2006 roku („Fidelio” Beethovena).\n\"Palau de les Arts\" w ujęciu architektonicznym.\nBudynek Pałacu Sztuk w Walencji ma 40 tysięcy metrów kwadratowych i pomieści jednocześnie 4 tysiące widzów. W operze liczącej 14 pięter ponad powierzchnią i 3 piętra podziemne można znaleźć 4 sale perfekcyjnie przygotowane do wystawiania opery, teatru, baletu czy koncertów. Ogromny, zakrzywiony dach przykrywa budowlę o długości 230 metrów oraz wysokości 75 metrów.\nZwiedzanie \"El Palau de les Arts Reina Sofía\" jest urozmaicone przeróżnymi połączeniami między kolejnymi platformami budynku i niezwykłymi ogrodami śródziemnomorskimi. Panoramiczne windy i klatki schodowe są umieszczone wewnątrz metalowych części budynku, a zmienne odczucia artystyczne, estetyczne i wizualne każdego odwiedzającego zapewnia niesamowity kontrast pomiędzy niejasną strukturą blachy a szklanymi foyer. Ponadto, ciekawym rozwiązaniem architektonicznym jest tylko jeden punkt oparcia metalowego pióra przy wejściu, które zdaje się przeczyć zasadom grawitacji.\nSale Pałacu Sztuki.\n\"Sala Principal\".\nSala główna (\"Sala Principal\") zajmuje trzecie miejsce co do wielkości na świecie i jest w stanie pomieścić widownię liczącą 1412 ludzi na czterech kondygnacjach. Orkiestra składająca się ze stu dwudziestu muzyków może się tutaj zaprezentować, choć na scenie wystawiane są głównie opery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2484492", "fragment_id": "575679/0", "subtitle": "", "title": "Palau de les Arts Reina Sofia", "document_id": "575679", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2484492.0, "score": 0.09931203722953796}, "uuid": "bbeece77-926b-4ecc-b335-addb7203977f"}]}
{"id": "q_544", "question": "Z ilu części składała się filmowa opowieść o rodzinie Karguli i Pawlaków?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy filmu \"Sami swoi\". Zobacz też: Sami Swoi – marka usług telefonii komórkowej.\nSami swoi – polski film komediowy z 1967 roku w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego, powstały na podstawie scenariusza Andrzeja Mularczyka. Film śledzi losy skonfliktowanych ze sobą rodzin Pawlaków i Karguli, które zmuszone są wyjechać z Kresów Wschodnich i osiedlić się na Ziemiach Odzyskanych. Sukces kasowy filmu doprowadził do powstania tetralogii, składającej się również z filmów \"Nie ma mocnych\" (1974), \"Kochaj albo rzuć\" (1977) i \"Sami swoi. Początek\" (2024). \nFilm, początkowo w wersji czarno-białej, został skoloryzowany w 2001 roku przez hollywoodzką firmę Dynacs Digital Studios na zlecenie Polsatu i Studia Filmowego „Oko”. Wersja kolorowana nie była dystrybuowana w kinach, a premierę telewizyjną miała 1 kwietnia 2002 roku w telewizji Polsat. W 2020 roku czarno-biała wersja filmu została poddana cyfrowej rekonstrukcji i udostępniona na platformie streamingowej 35mm.online. \nFabuła.\nFilm opowiada o losach dwóch zwaśnionych rodzin Pawlaków i Karguli, które krótko po zakończeniu II wojny światowej zmuszone są wyjechać z Kresów Wschodnich i osiedlić się na Ziemiach Odzyskanych. Ich kłótnie sięgają jeszcze czasów przedwojennych. Spór trwa o miedzę i krowę Kargula, która weszła Pawlakom w szkodę. Przyczyną kłótni jest ziemia, którą Kargul zaorał o 3 palce za daleko w stronę ziemi Pawlaków, co doprowadziło do rozlewu krwi. Obawiając się kary za pocięcie kosą Kargula, Jan Pawlak emigruje do Stanów Zjednoczonych.\nPo latach wraca do Polski, gdzie jego brat Kazimierz z rodziną żyją w zgodzie ze znienawidzonym sąsiadem. Aby uspokoić Johna, Kazimierz opowiada mu historię pogodzenia się rodzin, w tym zaślubin jego syna, Witii i córki Kargula Jadźki.\nPierwowzór historii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=244301", "fragment_id": "1458466/0", "subtitle": "", "title": "Sami swoi", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1458466", "parentId": 244301.0, "score": 0.9264696836471558}, "uuid": "49f8e7b0-8c37-4b0d-ac04-05cfda72781c"}, {"page_content": "Kochaj albo rzuć – polski barwny film komediowy z 1977 roku, trzecia część trylogii filmowej \"Sami swoi\", w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego.\nLokacje: Dobrzykowice (zagrody Pawlaka i Kargula), transatlantyk Stefan Batory, Chicago (m.in. budynek przy 3517 Wolfram Street - dom Johna Pawlaka).\nFabuła.\nRok 1976. Kazimierz Pawlak, jego wnuczka Ania i niespodziewanie sąsiad Władysław Kargul otrzymują zaproszenie od brata Kazimierza, Johna (Jaśko), do odwiedzenia go w Stanach Zjednoczonych. W podróż wyruszają w trójkę statkiem TSS Stefan Batory, a kończą samolotem należącym do linii lotniczych United Airlines, lądującym na lotnisku O’Hare w Chicago.\nPo przyjeździe Ani, Kazimierza i Władysława do domu Johna w Chicago okazuje się, że zmarł on kilka dni wcześniej. Pozostawił nie tylko majątek, ale także nieślubną córkę, która na domiar jest mulatką (Kazimierz Pawlak i Władysław Kargul mówią o niej „Czekolada”). Po pogrzebie przyjezdni z polskiej prowincji zwiedzają Chicago, zderzając się z nowoczesną metropolią i amerykańską kulturą. Wbrew przysiędze złożonej ojcu, Kazimierz Pawlak ostatecznie ulega i chowa brata „nie w swojej ziemi”. Wiecznie skłóceni Kazimierz Pawlak i Władysław Kargul wielokrotnie zmieniają zdanie o nowym członku rodziny, jak i całej Ameryce.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=498821", "fragment_id": "1571560/0", "subtitle": "", "title": "Kochaj albo rzuć", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1571560", "parentId": 498821.0, "score": 0.14504094421863556}, "uuid": "144bd905-0070-4215-aa21-1ed51ac31340"}, {"page_content": "Pierwowzorem Kazimierza Pawlaka był Jan Mularczyk, wywodzący się z Kresów stryj scenarzysty Andrzeja Mularczyka, który przyjechał z Boryczówki na Ziemie Odzyskane, konkretnie zaś – do Tymowy koło Ścinawy. Pierwowzorem rodziny Karguli była rodzina Dendrysów.\nPierwszy raz postaci Pawlaka i Kargula pojawiły się w słuchowisku Polskiego Radia \"I było święto\", które miało swoją premierę 1 maja 1965 roku. Reżyserem był Andrzej Łapicki, a w obsadzie znaleźli się m.in. Jerzy Turek (Witia Pawlak) i Wojciech Siemion (Kaziuk Pawlak). Słuchowisko przedstawiało perypetie dwóch skłóconych rodzin, które osiedliły się po wojnie w sąsiadujących ze sobą gospodarstwach na tzw. ziemiach odzyskanych. Do Kazimierza Pawlaka, z Ameryki, przyjechał brat John, który musiał uciekać za ocean, po zdzieleniu kosą sąsiada Kargula za przesunięcie miedzy. Słuchowisko odniosło sukces, dlatego dwa lata później z radiowej opowieści powstał scenariusz filmu \"Sami Swoi\".\nAndrzej Mularczyk losy pierwowzorów filmowych postaci opisał w książce \"Każdy żyje jak umie\". Epopeja opisuje historię dziejącą się przez ćwierć wieku do 1945 roku w wielonarodowej podolskiej wsi Krużewniki. Na jej podstawie powstało także, rozpisane na kilkadziesiąt odcinków, radiowe słuchowisko \"Każdy żyje jak umie, czyli skąd się wzięli »Sami swoi«\".\nPostaci i obsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nProdukcja.\nAndrzej Mularczyk (scenarzysta), korzystając z konsultacji z wrocławskim językoznawcą Stanisławem Bąkiem, opracował dialogi przypominające nieokreśloną gwarę kresową. Film miał początkowo nosić tytuł \"I było święto\", jednak ostatecznie przyjęto nazwę \"Sami swoi\", którą antropolog Krzysztof Pełczyński wyjaśniał następująco:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=244301", "fragment_id": "1458466/1", "subtitle": "", "title": "Sami swoi", "document_id": "1458466", "start_index": 1784.0, "parentId": 244301.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8633723258972168}, "uuid": "561ec02f-4bd4-452b-99ae-b47949887b5b"}, {"page_content": "Droga – polski czarno-biały serial telewizyjny z 1973 roku w reżyserii Sylwestra Chęcińskiego, z Wiesławem Gołasem w głównej roli kierowcy warszawskiego PKS-u.\nSerial miał premierę w styczniu 1975 w programie pierwszym TVP, a większość odcinków była pokazywana w niedziele, po \"Bajce dla dorosłych\". Został wydany na DVD w 2007 roku przez TVP.\nOpis fabuły.\nSerial opowiada perypetie i przygody warszawskiego kierowcy bazy transportowej PKS, odbywającego kursy samochodem ciężarowym marki Jelcz bądź autobusem Autosan. Każdy jego wyjazd w teren to pretekst do pokazania innych ludzi i nowych spraw ówczesnej rzeczywistości Polski. Cechą charakterystyczną każdej z nowel serii jest zaprezentowanie różnych gatunków filmowych – ukazane są wątki melodramatyczne, komediowe, serial nosi też znamiona dramatu obyczajowego i kryminału.\nGłówny bohater Marianek to w swoich sprawach życiowy pechowiec i nieudacznik. Jednocześnie jest człowiekiem o gołębim sercu, wrażliwym na cudze nieszczęścia i krzywdę, chętnym do niesienia pomocy, nawet własnym kosztem. Zawsze jest gotów pomóc innym i rozwiązać ich problemy, choć zazwyczaj sam nie wychodzi na tym najlepiej. Jego ulubionym powiedzeniem jest „absolutnie”.\nOdniesienia.\nAkcja odcinka „Rysopis uwodziciela” zawiera pewne elementy późniejszej fabuły filmu stworzonego przez reżysera i scenarzystów \"Nie ma mocnych\", czyli drugiej części trylogii o zwaśnionych rodzinach Karguli i Pawlaków. Oszust matrymonialny posługuje się zgubionym dowodem tożsamości Mariana Szyguły i wyłudza pieniądze od uwiedzionych kobiet. Bohater serialu postanawia pomóc dwóm oszukanym kobietom i wspólnie poszukują złoczyńcy. Różne okoliczności sugerują, że może nim być narzeczony Ani, wnuczki Kargula i Pawlaka, choć nie posługuje się on personaliami Szyguły. Wszyscy spotykają się wreszcie we wsi, w której właśnie odbył się ślub. W poszukiwaniu nowej ofiary trafia tam także sam oszust.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=833513", "fragment_id": "1006891/0", "subtitle": "", "title": "Droga (serial telewizyjny)", "document_id": "1006891", "start_index": 0.0, "parentId": 833513.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20329967141151428}, "uuid": "a3295e8f-b0e1-4c83-8ad2-08f9bf16a514"}, {"page_content": "Władysław Kargul – fikcyjny bohater tekstów Andrzeja Mularczyka, bardziej znany z filmów Sylwestra Chęcińskiego – \"Sami swoi\" (1967), \"Nie ma mocnych\" (1974) i \"Kochaj albo rzuć\" (1977), grany w nich przez Władysława Hańczę, a także filmu \"Sami swoi. Początek\" (2024) w reżyserii Artura Żmijewskiego, w którym zagrał go Karol Dziuba; sympatyczny lecz kłótliwy sąsiad Kazimierza Pawlaka. Stał się główną postacią trylogii, a jego powiedzenia na stałe weszły do potocznego języka polskiego.\nPostać tę upamiętnia Muzeum Kargula i Pawlaka w Lubomierzu oraz pomniki Kargula i Pawlaka w Toruniu i w Suścu, miejscu urodzenia Sylwestra Chęcińskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1668239", "fragment_id": "710048/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Kargul", "parentId": 1668239.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "710048", "score": 0.31992071866989136}, "uuid": "7987ca20-7585-492d-a65f-29453f0e7059"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu telewizyjnego. Zobacz też: Polonia Restituta – ujednoznacznienie.\nPolonia Restituta – polski telewizyjny serial historyczny w reżyserii Bohdana Poręby.\nOpis.\nScenariusz powstał na podstawie książki \"Rok 1918\" Włodzimierza T. Kowalskiego.\nProdukcja składa się z siedmiu części. Powstała na bazie wersji pełnometrażowej filmu o takim samym tytule. Wersja kinowa miała premierę przed wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego (1981–1983), a serial telewizyjny dopiero dwa miesiące po jego zniesieniu. Konsultantem przy produkcji był Ryszard Frelek.\nFilm przedstawia wydarzenia związane z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918. Występują w nim zarówno postacie historyczne, jak i fikcyjna rodzina Pawlaków. W odniesieniu do wydarzeń historycznym zamierzeniem reżysera było uniknięcie fabuły fikcyjnej i przedstawienie rzeczywistych wydarzeń.\nNie zawiera scen obrazujących wyzwolenie Krakowa w dniu 31 października 1918 roku, rozpoczętej następnego dnia bitwę o Lwów, czy walki o Wilno w styczniu i kwietniu 1919 roku.\nW odcinki serialu zostały wplecione krótkie fragmenty z czarno-białych taśm dokumentalnych, powstałych w okresie odnoszącym się do czasu i miejsca akcji danego odcinka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2938702", "fragment_id": "1183227/0", "subtitle": "", "title": "Polonia Restituta (serial telewizyjny)", "document_id": "1183227", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2938702.0, "score": 0.06756432354450226}, "uuid": "9df2777f-1c8b-4f23-858c-579bd239859b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: Polonia Restituta – ujednoznacznienie.\nPolonia Restituta – polski film historyczny w reżyserii Bohdana Poręby.\nProdukcja składa się z dwóch części. Oprócz wersji pełnometrażowej powstał też siedmioodcinkowy serial telewizyjny o takim samym tytule. O ile wersja kinowa miała premierę przed wprowadzeniem w Polsce stanu wojennego (1981–1983), to serial telewizyjny miał premierę dwa miesiące po jego zniesieniu. Konsultantem przy produkcji był Ryszard Frelek.\nFilm został przedstawiony w Telewizji Polskiej na początku grudnia 1981 roku.\nFilm przedstawia wydarzenia związane z odzyskaniem przez Polskę niepodległości w 1918 roku. Występują w nim zarówno postacie historyczne, jak i fikcyjna rodzina Pawlaków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1222213", "fragment_id": "1134813/0", "subtitle": "", "title": "Polonia Restituta (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1134813", "parentId": 1222213.0, "score": 0.2963288128376007}, "uuid": "c9b6cd55-4da8-48c8-86e0-d43a368af324"}, {"page_content": "Film miał składać się z siedmiu części: 1) \"Szkoła ludowa we Wrześni\", 2) \"Profesor Kulturtreger\", 3) \"Katusze dzieci\", 4) \"Wywłaszczenie\", 5) \"Pruskie żołdactwo\", 6) \"Wóz Drzymały\", 7) \"Apoteoza Polski (Jutrzenka)\". Fabuła miała opowiadać historię „z życia Polaków poznańskich w walce z niemczyzną”. Zgodnie z przytoczoną przez Jerzego Toeplitza relacją Waltera Panofsky’ego, film przedstawiał „brutalne wysiedlanie chłopów polskich przez Hakatę i ich bunt krwawo poskromiony przez pruskich żołdaków”. Film miał się kończyć apoteozą – w kadrze mieli być widoczni modlący się Polacy, a na niebie miał się im ukazać biały orzeł.\nNa podstawie kopii odnalezionej w archiwum francuskim.\nFilm otwiera scena zbiorowa przedstawiająca chłopską izbę. Zgromadzeni świętują przy bogato zastawionym stole. Widać, że jest to jedna trzypokoleniowa rodzina. W pewnym momencie do izby wchodzi mężczyzna trzymający w dłoni sztandar z wyhaftowanym wizerunkiem Marii z Dzieciątkiem. Zgromadzeni okazują cześć sztandarowi. Jedna z kobiet unosi ręce w błagalnym geście. Scena kończy się wyniesieniem sztandaru. W kolejnych ujęciach widać niemieckich żołnierzy wkraczających na teren gospodarstwa. Wchodzą do domostwa i chcą zabrać młodego chłopca. Jeden z domowników zasłania go własnym ciałem. Prusacy wymuszają na Polakach, aby ci dali im poczęstunek. Wybucha sprzeczka po tym, jak jeden z żołnierzy usiłuje molestować jedną z kobiet. Żołnierze wychodzą, a razem z nimi starszy mężczyzna. Domownicy okazują rozpacz. Starszy mężczyzna, po powrocie do izby, okazuje rezygnację i rozbija naczynie, z którego pił przed chwilą niemiecki oficer.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1008374", "fragment_id": "1342485/1", "subtitle": "", "title": "Pruska kultura (film 1908)", "parentId": 1008374.0, "start_index": 1316.0, "document_id": "1342485", "source": "wikipedia", "score": 0.23872682452201843}, "uuid": "d009cb2f-fb17-4443-92e1-2eaa445c4e03"}, {"page_content": "Kazimierz Pawlak – fikcyjny bohater filmów Sylwestra Chęcińskiego \"Sami swoi\" (1967), \"Nie ma mocnych\" (1974) i \"Kochaj albo rzuć\" (1977) oraz Artura Żmijewskiego \"Sami swoi. Początek\" (2024) ze scenariuszem Andrzeja Mularczyka, a także jeden z bohaterów serialu \"Droga\" (odcinek pt. \"Rysopis uwodziciela\") tych samych twórców. Sąsiad Władysława Kargula. Wykreowany przez Wacława Kowalskiego sympatyczny, acz krewki zabużanin stał się ogólnie znaną postacią, której powiedzenia na stałe weszły do potocznego języka polskiego.\nPostać tę upamiętniają Muzeum \"Kargula i Pawlaka\" w Lubomierzu oraz pomniki Kargula i Pawlaka w Toruniu i w Suścu.\nPierwowzór.\nBohater ten jest wzorowany na stryju scenarzysty Janie Mularczyku oraz osobistych przeżyciach odtwórcy roli. Wskutek rodzinnego zatargu Jan Mularczyk na 7 lat udał się na emigrację do Argentyny. Do Polski wrócił na wieść o śmierci teścia. Przed deportacją na Ziemie Odzyskane był sołtysem w Boryczówce na Podolu. Osiedlił się we wsi Tymowa, bo dojrzał z pociągu pasącą się na łące krowę z ułamanym rogiem należącą do sąsiada z Boryczówki Mikołaja Polakowskiego, z którym był skłócony.\nCharakterystyka postaci.\nKazimierz Pawlak pochodzi ze wsi Krużewniki w powiecie trembowelskim. Urodził się w 1902 roku, jest synem Leonii Pawlak z Furtaków (1870–1947) oraz Kacpra Pawlaka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=498956", "fragment_id": "1571597/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Pawlak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 498956.0, "document_id": "1571597", "score": 0.2652224004268646}, "uuid": "fd3c54c0-ce59-478e-82bd-ff1b12ea0e7f"}, {"page_content": "Po słabo znanej \"Katastrofie\" (1965) Chęciński osiągnął spełnienie artystyczne, realizując unikalną komedię ludową \"Sami swoi\" (1967), poświęconą wzajemnym awanturom pomiędzy dwiema zabużańskimi rodzinami na Ziemiach Odzyskanych: Pawlakami i Kargulami. W rolach głów obu rodzin wystąpili Wacław Kowalski (jako Kazimierz Pawlak) i Władysław Hańcza (jako Władysław Kargul). \"Sami swoi\" cieszyli się sporym powodzeniem u widowni; krytycy odczytywali film jako przejaw komedii sarmackiej okraszonej zabużańską gwarą. Do losów Karguli i Pawlaków Chęciński wrócił w kolejnych komediach \"Nie ma mocnych\" (1974) i \"Kochaj albo rzuć\" (1977). Osią dramaturgiczną \"Nie ma mocnych\" była podejrzliwość Kazimierza Pawlaka wobec adoratora jego wnuczki Ani; w \"Kochaj albo rzuć\" Pawlak i Kargul – razem z Anią – jadą do Stanów Zjednoczonych, a konkretnie do Chicago, gdzie zaprosił ich John – a właściwie Jaśko Pawlak, brat Kazimierza.\nW międzyczasie Chęciński tworzył kino gatunkowe, realizując kryminały (\"Tylko umarły odpowie,\" 1969), filmy wojenne (\"Legenda,\" 1970), filmy przygodowe (\"Diament radży\", 1971) oraz obyczajowe (serial \"Droga\", 1973; \"Roman i Magda\", 1978). Po komedii \"Bo oszalałem dla niej\" (1980) zasłynął cenionym przez krytyków i widownię dreszczowcem \"Wielki Szu\" (1982), z Janem Nowickim w roli podstarzałego szulera, który wraca do zawodu po wyjściu z więzienia. \"Wielki Szu\" zapewnił Chęcińskiemu Złotą Kaczkę za najlepszy film.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=299247", "fragment_id": "1457455/1", "subtitle": "", "title": "Sylwester Chęciński", "document_id": "1457455", "start_index": 980.0, "source": "wikipedia", "parentId": 299247.0, "score": 0.3547956943511963}, "uuid": "6e78415a-88a9-49de-9a88-345fe9529701"}]}
{"id": "q_545", "question": "Czy Szwajcaria należy do NATO?", "answer": [{"page_content": "Połączone Siły NATO Europy Południowej (ang. \"Allied Forces South Europe – AFSOUTH\") – jest to jedno z dwóch regionalnych dowództw NATO, obok Połączonych Sił NATO Europy Północnej (AFNORTH). Główna siedziba AFSOUTH znajduje się w Neapolu we Włoszech. Jej dowódcą jest czterogwiazdkowy generał ze Stanów Zjednoczonych.\nAFSOUTH kontroluje wojska NATO na terytorium i w przestrzeni powietrznej obejmującej Grecję, Węgry, Włochy, Hiszpanię i Turcję, oraz Morze Śródziemne, Morze Czarne, Morze Adriatyckie, Atlantyk w okolicy Cieśniny Gibraltarskiej oraz Wysp Kanaryjskich. AFSOUTH oddzielone jest od terenu znajdującego się pod kontrolą AFNORTH przez dwa nienależące do NATO państwa: Austrię i Szwajcarię.\nAFSOUTH dowodzi również misją KFOR w Kosowie.\n15 marca 2004 rozwiązano Dowództwo Połączonych Sił Sojuszniczych Europy Południowej \"AFSOUTH\" i utworzono Allied Joint Force Command Headquarters Naples (JFC HQ NAPLES)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139679", "fragment_id": "14903/0", "subtitle": "", "title": "Połączone Siły NATO Europy Południowej", "document_id": "14903", "start_index": 0.0, "parentId": 139679.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "c2e100c2-6541-4f53-997a-d8ea48f4725a"}, {"page_content": "Zgodnie z art. 6 traktatu zasięg terytorialny paktu obejmuje terytorium którejkolwiek ze stron w Europie lub Ameryce Północnej, algierskie departamenty Francji, terytorium Turcji oraz wyspy pod jurysdykcją którejkolwiek ze stron na obszarze północnoatlantyckim na północ od zwrotnika Raka. Zobowiązania traktatu obowiązują także w razie ataku na siły zbrojne, okręty lub samoloty którejkolwiek ze stron znajdujące się na tych terytoriach, lub nad nimi albo na jakimkolwiek innym obszarze w Europie, na którym w dniu wejścia w życie traktatu stacjonowały wojska okupacyjne którejkolwiek ze stron, lub na Morzu Śródziemnym czy obszarze północnoatlantyckim na północ od zwrotnika Raka.\nPaństwa członkowskie.\n \"Osobny artykuł: Państwa członkowskie NATO.\"\nW 2024 roku NATO liczy 32 państwa członkowskie. Najmłodszym państwem członkowskim jest Szwecja, która przystąpiła do sojuszu 7 marca 2024 roku. Kandydatem do członkostwa w sojuszu jest Bośnia i Hercegowina.\nKażde z państw przystępuje do NATO dobrowolnie, po przeprowadzeniu debaty publicznej oraz stosownej ratyfikacyjnej procedury parlamentarnej. \"Traktat północnoatlantycki\" gwarantuje swoim członkom suwerenne prawa, ale także nakłada zobowiązania międzynarodowe, które należy bezwzględnie respektować.\nPaństwa goszczące.\nPaństwa goszczące to kraje niebędące członkami NATO, które jednak zobowiązały się do umożliwienia siłom NATO działania ze swojego terytorium, jeśli zajdzie taka potrzeba.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44886", "fragment_id": "651601/2", "subtitle": "", "title": "NATO", "parentId": 44886.0, "start_index": 3767.0, "document_id": "651601", "source": "wikipedia", "score": 0.5873721837997437}, "uuid": "2fb67b62-c753-4cdf-9d20-9496dc8e779d"}, {"page_content": "Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego – wojskowe przymierze 32 państw Ameryki Północnej i Europy (oraz w przypadku Turcji – częściowo Azji). Sojusz powstał 4 kwietnia 1949 po podpisaniu Traktatu Północnoatlantyckiego. Artykuł piąty (5) traktatu informuje, że każdy zbrojny atak na jedno z państw członkowskich będzie traktowany przez pozostałe państwa jako atak na nie same i w takiej sytuacji każdy z członków sojuszu udzieli pomocy napadniętej stronie, podejmując działania, jakie uzna za koniecznie, łącznie z użyciem siły zbrojnej. 26 lutego 2024 parlament Węgier zgodził się na przyjęcie Szwecji do struktur NATO.\nNa 32 członków NATO, dwóch z nich pochodzi z Ameryki Północnej (Kanada i USA), a pozostali z Europy. Wszyscy członkowie posiadają siły zbrojne, jedynie Islandia nie posiada regularnej armii (jednakże utrzymuje straż nadbrzeżną oraz mały oddział żołnierzy do operacji pokojowych). Trzy państwa członkowskie posiadają broń jądrową: Francja, Wielka Brytania oraz USA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1765120", "fragment_id": "867167/0", "subtitle": "", "title": "Państwa członkowskie NATO", "document_id": "867167", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1765120.0, "score": 0.14017798006534576}, "uuid": "d8985326-8132-47f0-bfbd-3bf03fb6887a"}, {"page_content": "W 2004 roku do sojuszu dołączyły Bułgaria, Estonia, Łotwa, Litwa, Rumunia, Słowacja i Słowenia, a w 2009 Albania i Chorwacja. 26 kwietnia 2005 roku NATO przychyliło się do prośby Unii Afrykańskiej o wsparcie logistyczne misji w Darfurze. 3 kwietnia 2009 roku Francja powróciła do struktur NATO. W kolejnych latach do sojuszu dołączyły Czarnogóra (2017) i Macedonia Północna (2020). Kolejne rozszerzenie NATO dotyczyło Finlandii i Szwecji, które dołączyły do sojuszu odpowiednio w 2023 i 2024 roku.\nSkład sił zbrojnych NATO u schyłku zimnej wojny w 1991 r..\nŹródło: The Military Balance 1990–1991\nStrategie NATO.\nStrategia wojenna NATO oparta była głównie na amerykańskich koncepcjach strategicznych wynikających z oceny zagrożenia bezpieczeństwa międzynarodowego. Pierwszą z nich była strategia zmasowanego odwetu przyjęta w USA w 1950 roku, a zaadaptowana przez sojusz NATO w 1957 roku. Zakładała ona wykonanie uderzeń jądrowych na państwa Układu Warszawskiego w odpowiedzi na poważniejszy atak militarny. Dopuszczała również wykonanie uprzedzającego ataku jądrowego w przypadku stwierdzenia zagrożenia bezpieczeństwa państw sojuszu. Szczególną rolę w wojnie miało odgrywać lotnictwo strategiczne oraz okręty podwodne uzbrojone w pociski balistyczne SLBM, przy czym te ostatnie z przyczyn technicznych uznawane były za broń wyłącznie odwetową. Dla zapewnienia skuteczności i szybkości działań rozbudowano system baz wojskowych rozmieszczonych wokół państw „bloku wschodniego”. Od 1953 roku na terenie Europy rozlokowano broń nuklearną w postaci rakiet średniego zasięgu i bomb jądrowych. Koalicyjny charakter strategii wojennej przejawiał się głównie w podziale zadań. Amerykańskie siły zbrojne miały wykonać strategiczne uderzenia jądrowe, operacje morskie miały być realizowane przez floty wojenne USA i państw europejskich, natomiast działania bojowe na terenie Europy miały być prowadzone głównie przez siły lądowe i lotnictwo taktyczne europejskich państw NATO[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44886", "fragment_id": "651601/8", "subtitle": "", "title": "NATO", "parentId": 44886.0, "start_index": 12399.0, "document_id": "651601", "source": "wikipedia", "score": 0.3095753490924835}, "uuid": "7be84619-f19f-49e4-9e67-1564ad422ec9"}, {"page_content": "Argumenty zwolenników: bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OECD, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, członkostwo w NATO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie Schengen, a przez co współpraca w III filarze, współpraca w II filarze, 34. miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej.\nArgumenty przeciwników: sprawa połowów ryb na Morzu Północnym i Norweskim, ogromne zyski ze złóż ropy naftowej na Morzu Norweskim (obawa przed byciem płatnikiem netto).\nOdmówiła wejścia w referendum w 1972, jak również w 1994. Partie polityczne popierające członkostwo Norwegii w Unii: Høyre, Norweska Partia Pracy. Przeciwne: Sosialistisk Venstreparti, Senterpartiet, Kristelig Folkeparti.\nZgodnie z badaniami opinii publicznej z 2011 roku: 72% Norwegów jest zdecydowanie przeciw, jedynie 12 procent badanych było za, reszta się waha (nawet wśród wyborców Høyre, czyli najbardziej proeuropejskiej z norweskich politycznych partii: 65% przeciw akcesji do UE).\nSzwajcaria.\n \"Osobny artykuł: Stosunki Szwajcarii z Unią Europejską.\"\nArgumenty zwolenników: bardzo wysoki poziom rozwoju gospodarczego, członkostwo w ONZ, członkostwo w Radzie Europy, członkostwo w OECD, członkostwo w OBWE, członkostwo w WTO, położenie na kontynencie europejskim, silny związek i utożsamianie się z kulturą europejską, członkostwo w strefie Schengen, 9 miejsce we wskaźniku wolności gospodarczej, jeden z najważniejszych partnerów handlowych Unii.\nArgumenty przeciwników: izolacjonizm, polityka neutralności państwa szwajcarskiego stałaby w opozycji do rozwoju jakiejkolwiek wspólnej obronności UE, niechęć do uczestnictwa w bojowych fragmentach misji pokojowych.\nPo negatywnym wyniku referendum w sprawie Europejskiego Obszaru Gospodarczego zawieszono dalsze negocjacje.\nPaństwa należące do Partnerstwa Wschodniego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1234564", "fragment_id": "1114527/13", "subtitle": "", "title": "Państwa kandydujące do Unii Europejskiej", "parentId": 1234564.0, "start_index": 22420.0, "document_id": "1114527", "source": "wikipedia", "score": 0.10890652239322662}, "uuid": "03422c24-2707-47ec-adb9-44f22576b002"}, {"page_content": "Partnerstwo dla Pokoju (ang. \"Partnership for Peace\") – program określający szczególny rodzaj stosunków łączących państwa członkowskie NATO z państwami aspirującymi do tego miana, a także mechanizm współpracy tychże państw w zakresie ładu, bezpieczeństwa oraz stabilizacji w Europie.\nGeneza.\nIdea „Partnerstwa dla Pokoju” była odpowiedzią na zgłaszaną przez państwa Europy Środkowo-Wschodniej od 1990 r. gotowość wstąpienia do NATO. Zgłoszona została przez amerykańskiego sekretarza obrony Les Aspina podczas konferencji ministrów obrony państw członkowskich NATO w Travemünde w październiku 1993 r. jako propozycja podpisania przez NATO umowy o współpracy obronnej z państwami Europy Środkowo-Wschodniej. Była jednocześnie sygnałem dla Federacji Rosyjskiej (sprzeciwiającej się rozszerzeniu sojuszu), iż integracja kolejnych państw z Paktem Północnoatlantyckim jest realna. Oficjalny dokument zawierający zasady i warunki uczestnictwa w „Partnerstwie dla Pokoju” został przyjęty podczas szczytu w Brukseli 10 stycznia 1994. Zaproszenie do udziału w „Partnerstwie dla pokoju” wystosowano do wszystkich państw europejskich zainteresowanych współpracą z NATO. Do połowy 1995 r. w programie „Partnerstwo dla Pokoju” brało udział 25 państw europejskich.\nUczestnictwo w „Partnerstwie dla Pokoju”.\nUczestnictwo w „Partnerstwie dla Pokoju” nie było równoznaczne z gwarancjami bezpieczeństwa, jakich NATO udziela swym członkom w myśl art. 5 traktatu waszyngtońskiego. Nie stwarzało ono także formalnych przesłanek do przyjęcia do NATO, choć jak pokazuje przykład Polski, Czech i Węgier ułatwiało przystąpienie do sojuszu.\nW 2010 r. do „Partnerstwa dla Pokoju” należały 22 państwa: Armenia, Austria, Azerbejdżan, Białoruś, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Finlandia, Gruzja, Irlandia, Kazachstan, Kirgistan, Macedonia, Malta, Mołdawia, Rosja, Serbia, Szwajcaria, Szwecja, Tadżykistan, Turkmenistan, Ukraina, Uzbekistan.\nStatus of Force Agreement PfP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=755993", "fragment_id": "821401/0", "subtitle": "", "title": "Partnerstwo dla Pokoju", "document_id": "821401", "start_index": 0.0, "parentId": 755993.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4147475063800812}, "uuid": "b969295d-a5a5-45ff-ba66-b4bfb135a8c2"}, {"page_content": "W pierwszej połowie 2015 roku szwajcarskie F/A-18 brały udział w międzynarodowych ćwiczeniach NATO Tigermeet 2015. Chociaż państwo nie jest członkiem NATO korzysta od 2004 roku z przywileju uczestnika. Delegacja składająca się z 40 osób i 3 Hornetów zajęła 3 miejsce w kategorii najlepsza jednostka latająca na 6 ekip. Pomiędzy 22 maja, a 5 czerwca Szwajcarzy uczestniczyli w manewrach Arctic Challenge Exercise. Na czas ćwiczeń wysłano do Szwecji 8 Hornetów, 15 pilotów i 45 członków ekipy naziemnej. Ostatnimi ćwiczeniami był TLP Flying Course 2015-3. Od 14 września do 9 października 5 Horentów i blisko 100 członków personelu przebazowano do Hiszpanii na ćwiczenia obrony powietrznej. Ważną współpracą jest działalność z Austriackimi siłami powietrznymi.\nModernizacje.\nW przeciwieństwie do przestarzałych F-5, myśliwce F/A-18 regularnie poddawane są pracom modernizacyjnym, zapewniającym wysoki stopień nowoczesności. Na początku 2002 roku wyposażone zostały w specjalnie zaprojektowane dla nich pod skrzydłowe pylony na pojedynczy pocisk AIM-120B lub AIM-9P. Zastąpiły uniwersalne pylony o dużym ciężarze i oporze. Przejmując uzbrojenie po poprzednikach w postaci rakiet AIM-9P-5 było to tymczasowe rozwiązanie. W grudniu 2007 roku zakupiono nowe rakiety AIM-9X. Przeprowadzono modernizację awioniki zwaną Upgrade 21 w latach 2004–2009. Kolejnym programem był Upgrade 25, którego prace rozpoczęto grudzień 2012 mają się zakończyć wiosną 2016 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1124315", "fragment_id": "1350288/7", "subtitle": "", "title": "Szwajcarskie Siły Powietrzne", "source": "wikipedia", "start_index": 10738.0, "document_id": "1350288", "parentId": 1124315.0, "score": 0.07485366612672806}, "uuid": "5b5423e3-3e27-4f33-9a54-d34ca9b3685a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSzwajcaria, Konfederacja Szwajcarska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Schweiz&lt;/&gt;, &lt; lang=\"de\"&gt;Schweizerische Eidgenossenschaft&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Suisse&lt;/&gt;, &lt; lang=\"fr\"&gt;Confédération suisse&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Svizzera&lt;/&gt;, &lt; lang=\"it\"&gt;Confederazione Svizzera&lt;/&gt;, romansz &lt; lang=\"rm\"&gt;Svizra&lt;/&gt;, &lt; lang=\"rm\"&gt;Confederaziun Svizra&lt;/&gt;) – państwo federacyjne w Europie Zachodniej. Jest jednym z niewielu państw, w których obowiązują szeroko stosowane formy demokracji bezpośredniej. Szwajcaria od kongresu wiedeńskiego w 1815 roku jest państwem neutralnym. Do Organizacji Narodów Zjednoczonych przystąpiła dopiero 10 września 2002 po przegłosowaniu tej decyzji w referendum minimalną większością 52% głosów.\nNie jest częścią Unii Europejskiej ani Europejskiego Obszaru Gospodarczego – w 2001 roku Szwajcarzy w referendum zdecydowanie (77% głosów przeciw) odrzucili nawet samą koncepcję rozpoczęcia rozmów o akcesji. Posiada jednak specjalne dwustronne stosunki z UE, dzięki czemu uczestniczy w wybranych inicjatywach (np. układ z Schengen) oraz dopłaca do budżetu unijnego. Szwajcaria ma tylko stolicę funkcjonalną &lt; lang=\"la\"&gt;de facto&lt;/&gt; – gdzie jest siedziba rządu – czyli Berno, nie ma jednak stolicy formalnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5532", "fragment_id": "182948/0", "subtitle": "", "title": "Szwajcaria", "document_id": "182948", "start_index": 1.0, "parentId": 5532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3789729177951813}, "uuid": "165e25a2-73ff-4f19-b9e5-ae6a0223234c"}, {"page_content": "Decyzja o wysłaniu wojsk KFOR do Kosowa została podjęta po fiasku „misji ostatniej szansy” specjalnego wysłannika ze Stanów Zjednoczonych, Richarda Holbrooke'a. W obliczu kryzysu humanitarnego, który zaistniał w efekcie ciągłych walk pomiędzy Armią Wyzwolenia Kosowa i wojskowo-policyjnymi oddziałami Federalnej Republiki Jugosławii. W marcu 1999 w obliczu groźby rozszerzenia konfliktu na cały region NATO podjęło decyzję o rozpoczęciu kampanii powietrznej przeciw armii oraz oddziałom paramilitarnym rządu Jugosławii, który oskarżany był o poważne represje wobec cywilnej ludności kosowskich Albańczyków. Efektem trwającej 78 dni operacji było podpisanie Wojskowego Porozumienia Technicznego między NATO a dowództwem jugosłowiańskim i utworzenia Sił Pokojowych w Kosowie (Kosovo Force). Uprawnienia tych sił zostały określone we wspomnianym porozumieniu oraz rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244. W momencie rozpoczęcia misji w skład KFOR wchodziło 50 000 żołnierzy z 30 państw, zarówno członków NATO, jak i niezrzeszonych. Wśród krajów, które wysłały do Kosowa najwięcej żołnierzy znajdują się m.in. Wielka Brytania (19 000 żołnierzy), Stany Zjednoczone (7 000), Francja (7 000), Niemcy (6 000), Włochy (5 000), Rosja (ok. 3 000), Holandia (2 000), Ukraina (1 300) i Hiszpania (1 200) . Swoje wojska wysłały również państwa członkowskie NATO: Belgia, Bułgaria, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Grecja, Islandia, Kanada, Litwa, Luksemburg, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Turcja, Węgry, Szwecja. Udział w KFOR biorą również wojska z państw niebędących członkami NATO, w tym Argentyna, Armenia, Austria, Azerbejdżan, Gruzja, Irlandia, Maroko, Malezja, Szwajcaria oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106963", "fragment_id": "643591/1", "subtitle": "", "title": "KFOR", "document_id": "643591", "start_index": 638.0, "parentId": 106963.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1277322769165039}, "uuid": "b6b035d2-ce21-4280-b435-88d8544e7774"}, {"page_content": "W 1920 r. Szwajcaria została członkiem Ligi Narodów, a w 1963 Rady Europy. Podczas I wojny światowej proklamowała neutralność, podobnie zresztą w czasie II wojny światowej. Mimo tego Niemcy planowali zajęcie Szwajcarii (operacja Tannenbaum), co wydawało się wówczas nieuniknione. W zaistniałej sytuacji Szwajcaria mimo oficjalnej neutralności przyjęła postawę antyniemiecką, przeprowadziła mobilizację armii pod dowództwem gen. Henriego Guisana i przygotowała się do długotrwałej obrony (Reduta Centralna), przyjmując zarazem 51219 uchodźców.\nOd 12 grudnia 2008 Szwajcaria jest członkiem układu z Schengen.\nUstrój polityczny.\n \"Osobny artykuł: Ustrój polityczny Szwajcarii.\"\nSzwajcaria jest federacją demokratyczną oraz parlamentarną, gdzie na szeroką skalę wykorzystywana jest instytucja referendum (demokracja bezpośrednia). Szczególnie silna jest pozycja parlamentu i władz kantonalnych. Ustrój ten nazywa się parlamentarno-komitetowym; najbardziej typową cechą jest dla niego brak rozdziału pomiędzy władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.\nSzwajcaria jest państwem federalnym, podzielonym na kantony posiadające charakter organizmów państwowych. Konstytucja określa podział kompetencji między federacją a kantonami.\nWładza ustawodawcza należy do Zgromadzenia Związkowego (parlamentu), składającego się z dwóch izb: Rady Kantonów (izba wyższa) i Rady Narodowej (izba niższa). Głową państwa i szefem rządu jest prezydent, wybierany na okres 1. roku przez Zgromadzenie Związkowe spośród członków 7-osobowej Rady Związkowej (rządu).\nIzb nie można rozwiązać przed upływem kadencji, nie może być zwoływana na sesje przez żaden inny organ, nie ma również instytucji sądownictwa konstytucyjnego (brak trybunału konstytucyjnego). Ponadto wszelkie konflikty kompetencyjne rozstrzygane są przez sam parlament. Wybiera on też siedmiu członków wykonawczej Rady Federalnej (rządu) i Trybunału Federalnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5532", "fragment_id": "182948/6", "subtitle": "", "title": "Szwajcaria", "document_id": "182948", "start_index": 8863.0, "parentId": 5532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "98f07502-76a3-4ab7-b424-71b5db656391"}]}
{"id": "q_546", "question": "Nad którym morzem leży hiszpańska Barcelona?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Hiszpanii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nBarcelona (wym. katal. [], wym. hiszp. []) – miasto w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, około 110 km na południe od grzbietu Pirenejów i granicy hiszpańsko-francuskiej. Stolica prowincji o tej samej nazwie oraz wspólnoty autonomicznej Katalonii. Drugie co do wielkości miasto Hiszpanii, z liczbą mieszkańców wynoszącą 1 620 809 wewnątrz centrum administracyjnego. Zespół miejski Barcelony wykracza poza centrum administracyjne, z liczbą ludności wynoszącą 4 588 000, jest piątym co do wielkości zespołem miejskim w Unii Europejskiej. Cała metropolia ma około 5 milionów mieszkańców.\nZałożona jako rzymskie miasto w starożytności, w średniowieczu Barcelona stała się stolicą Hrabstwa Barcelony i Marchii Hiszpańskiej. Dziś miasto jest jednym z najważniejszych na świecie turystycznych, gospodarczych, targowo-wystawienniczych i kulturalno-sportowych centrów, stając się metropolią o znaczeniu globalnym. Barcelona jest dużym węzłem komunikacyjnym z jednym z największych portów morskich w Europie, międzynarodowym lotniskiem, które obsłużyło w 2019 roku ponad 52 miliony pasażerów, rozbudowaną siecią autostrad i linii kolei dużych prędkości, z połączeniem do Francji i reszty Europy. Była też gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich 1992.\nGeografia.\nPołożenie.\nBarcelona znajduje się na północno-wschodnim wybrzeżu Półwyspu Iberyjskiego i Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym, około 110 km na południe od grzbietu Pirenejów i granicy hiszpańsko-francuskiej. Od zachodu ograniczona jest masywem górskim Serra de Collserola, z najwyższym szczytem Tibidabo o wysokości 512 m n.p.m. W południowej części miasta góruje wzgórze Montjuïc o wysokości 173 m n.p.m. Na północy ograniczona jest przez rzekę Besòs, natomiast na południu przez rzekę Llobregat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9280", "fragment_id": "179638/0", "subtitle": "", "title": "Barcelona", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "179638", "parentId": 9280.0, "score": 0.5112060308456421}, "uuid": "9e7e29f0-88ff-4d4b-a35d-559a16bcb571"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: Hiszpania – wieś w województwie wielkopolskim.\nHiszpania, Królestwo Hiszpanii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;España&lt;/&gt;, &lt; lang=\"es\"&gt;Reino de España&lt;/&gt;) – państwo w zachodniej części Europy Południowej, położone głównie na Półwyspie Iberyjskim, obejmujące także Baleary na Morzu Śródziemnym, Wyspy Kanaryjskie na Oceanie Atlantyckim oraz mniejsze wysepki i tereny w północnej Afryce.\nSkłada się z 17 regionów autonomicznych i dwóch miast autonomicznych. Stolicą i największym miastem jest Madryt, duże znaczenie mają również Barcelona i Walencja. Państwo ma powierzchnię 505 965 km², będąc czwartym co do wielkości państwem w Europie, po Rosji, Ukrainie i Francji. Ludność oscyluje na poziomie 50 mln. Dominuje w nim klimat subtropikalny. Na zachodzie Hiszpania graniczy z Portugalią, na południu z należącym do Wielkiej Brytanii Gibraltarem, oraz przez \"plazas de soberanía\" z Marokiem. Na północnym wschodzie, przez Pireneje, państwo graniczy z Francją i Andorą. Północno-zachodnia i południowo-zachodnia część leży nad Oceanem Atlantyckim, pozostała część wybrzeża leży nad Morzem Śródziemnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2076", "fragment_id": "182458/0", "subtitle": "", "title": "Hiszpania", "parentId": 2076.0, "start_index": 1.0, "document_id": "182458", "source": "wikipedia", "score": 0.27569863200187683}, "uuid": "d8d95216-60cb-4183-b06b-340fe3c556bb"}, {"page_content": "Port Barcelona (hisz. \"Puerto de Barcelona\", kat. \"Port de Barcelona\") – port morski w Barcelonie, w północno-wschodniej Hiszpanii, nad Morzem Śródziemnym.\nJest to największy port Katalonii, trzeci pod względem wielkości port w Hiszpanii (po Walencji i Algeciras) i jeden z największych portów w Europie oraz w basenie Morza Śródziemnego, przeładowujący ponad 60 milionów ton, oraz około 3 miliony kontenerów rocznie. Port Barcelona jest również jednym z największych portów wycieczkowych Europy, w 2017 roku obsłużył 4 136 999 pasażerów. Port jest zarządzany przez \"Port Authority of Barcelona\". Ma powierzchnię ponad 10 km² i składa się z kilku części.\nCzęści portu.\nPort Vell.\nPort Vell obejmuje przystań, porty jachtowe, port rybacki, stację promów morskich dla podróżujących do Balearów i innych miejsc w basenie Morza Śródziemnego, przylega do portu przemysłowego. W centralnej części położone jest \"Maremagnum\" centrum handlowe, multikino, IMAX. Znajduje się tu także największe akwarium i oceanarium w Europie - \"L'Aquarium de Barcelona\", zawierające 8000 ryb w tym 11 rekinów w basenach wypełnionych 4 milionami litrów wody morskiej, które można oglądać m.in. z 80 metrowego podwodnego szklanego tunelu. Obok obszaru Maremagnum istnieje \"Golondrines\", usługi małych statków oferujące krótkie wycieczki. Znajduje się tu również Barcelońska Stocznia Królewska (\"Atarazanas Reales de Barcelona\") - historyczna stocznia, obecnie mieści się tu Muzeum Morskie w Barcelonie. Budowa rozpoczęła się w XIII wieku pod rządami Piotra III z Aragonii. Podczas wykopalisk stwierdzono, że obecny budynek muzeum został zbudowany w XVI wieku na szczycie starej średniowiecznej stoczni, obok znaleziono też rzymski cmentarz.\nFree Port.\nPort przemysłowy jest na południu kompleksu, i zawiera Free Port i Zona Franca de Barcelona, bezcłowy park przemysłowy i strefę wolnego handlu.\nPort Olímpic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3184006", "fragment_id": "114415/0", "subtitle": "", "title": "Port Barcelona", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "114415", "parentId": 3184006.0, "score": 0.32756444811820984}, "uuid": "1e1c0d78-870a-4fbd-aeb4-ab670f0cc131"}, {"page_content": "Barcelona liczy 1 620 809 mieszkańców wewnątrz centrum administracyjnego na powierzchni 101,4 km². Strefa miejska Barcelony (ang. \"Urban Zone\") ma 4 440 629 mieszkańców według danych Eurostatu. Zespół miejski liczy 4 588 000 mieszkańców będąc piątym co do wielkości zespołem miejskim w Unii Europejskiej po Paryżu, Zagłębiu Ruhry, Madrycie i Mediolanie. Według danych hiszpańskiego Ministerstwa Rozwoju tzw. \"Wielki Zespół Miejski\" Barcelony (hiszp. &lt; lang=\"es\"&gt;Grande Área Urbana&lt;/&gt;) ma 5 030 679 mieszkańców na powierzchni 3271 km², w latach 2001–2011 nastąpił wzrost ludności o 639 483 osób, co stanowi wzrost o 14,5%. Cała metropolia miejska Barcelony (obszar metropolitalny) ma około 5 milionów mieszkańców, według różnych źródeł: według \"Brookings Institution\" ma 4 730 300 mieszkańców, według \"Ajuntament de Barcelona\" – 4 777 042, według Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju – 4 900 000; według \"Idescat\", instytutu statystycznego Katalonii – 5 029 181 mieszkańców; według \"World Gazetteer\" – 5 407 264; według Departamentu Spraw Gospodarczych i Społecznych ONZ – 5 083 000; według Europejskiego Urzędu Statystycznego (Eurostat) – 5 474 482.\nPopulacja samego miasta stanowi 3,4% populacji Hiszpanii, natomiast populacja całej metropolii stanowi 10,1% wszystkich mieszkańców Hiszpanii. Gęstość zaludnienia miasta Barcelony to 15 813 osób na kilometr kwadratowy, natomiast gęstość zaludnienia całej metropolii to 1473 osób na kilometr kwadratowy. Barcelona jest głównym zespołem miejskim megalopolis o liczbie ludności wynoszącej 25 milionów mieszkańców położonego w północno-zachodniej części Morza Śródziemnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9280", "fragment_id": "179638/5", "subtitle": "", "title": "Barcelona", "source": "wikipedia", "start_index": 7790.0, "document_id": "179638", "parentId": 9280.0, "score": 0.06025934964418411}, "uuid": "70270134-78d9-4053-ba10-5d7e1328b5e3"}, {"page_content": "Katalonia (kat. \"Catalunya\" [], hiszp. \"Cataluña\", oksyt. \"Catalonha\") – wspólnota autonomiczna Hiszpanii. W szerszym znaczeniu – region geograficzny i kraina historyczna na Półwyspie Iberyjskim z ośrodkiem kulturalnym i administracyjnym w Barcelonie.\nHymnem Katalonii jest pieśń \"Els Segadors\". Świętem narodowym jest dzień 11 września – data zdobycia Barcelony przez wojska Burbonów w 1714 r. podczas wojny o sukcesję (wydarzenie to stanowiło porażkę Katalończyków).\nBarwami narodowymi Katalonii, podobnie jak innych regionów Hiszpanii i Francji położonych nad Morzem Śródziemnym, są złoty i czerwony. Układają się one w 4 czerwone pasy (\"quatre barres\") na złotym tle. Popularnym symbolem Katalonii jest osioł – symbol mądrego i spokojnego, lecz upartego dążenia do celu (co stanowi przeciwieństwo byka symbolizującego Hiszpanię).\nGeografia.\nLeży nad Morzem Śródziemnym. Graniczy z Francją i Andorą oraz z Aragonią i Walencją. Jest regionem wyżynno-górzystym, z nielicznymi nizinami na wybrzeżu i w dolinie rzeki Ebro.\nDo historycznej Katalonii należy również większa część departamentu Pireneje Wschodnie we Francji (tzw. Katalonia Północna). Na terenie tego departamentu leży również katalońska enklawa Llívia.\nNa określenie wszystkich katalońskojęzycznych krajów dawnej Korony Aragonii używa się pojęcia kraje katalońskie (\"Països Catalans\").\nPodział administracyjny.\nWspólnotę autonomiczną Katalonii tworzą cztery prowincje państwa hiszpańskiego:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28144", "fragment_id": "179956/0", "subtitle": "", "title": "Katalonia", "parentId": 28144.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179956", "score": 0.5980643033981323}, "uuid": "ee0b4651-d654-4ee2-8b0b-f96ed001bbfd"}, {"page_content": "Oprócz kolei dalekobieżnej, w mieście i aglomeracji działa także sieć kolei podmiejskiej Rodalies Barcelona. Połowa linii obsługiwana jest przez RENFE (w ramach Renfe Cercanías) a druga połowa jest obsługiwana przez FGC. Północno-wschodnie przedmieścia (w stronę Mataró) połączone są za pomocą linii kolejowej Barcelona-Mataró – Maçanet Massanes. Linia ta w większości przebiega wybrzeżem Morza Śródziemnego. Zachodnie przedmieścia (w głąb lądu) połączone są za pomocą linii kolejowej Barcelona – Ripoll oraz linii kolejowej Barcelona – Vallès. Południowe przedmieścia (w stronę Sitges) połączone są za pomocą linii kolejowej Barcelona-Vilanova – Valls. Linia ta w większości przebiega wybrzeżem Morza Śródziemnego.\nGłówny dworzec kolejowy miasta to Barcelona Sants. Drugim co do wielkości dworcem kolejowym Barcelony jest Barcelona Estació de França. Obecnie w budowie jest Barcelona-Sagrera, która ma przejąć wiele nowych połączeń międzynarodowych.\nTransport drogowy.\nBarcelonę przecinają trzy trasy międzynarodowe: E15 (Wielka Brytania ↔ Francja ↔ Hiszpania), E90 (Turcja ↔ Grecja ↔ Włochy ↔ Hiszpania ↔ Portugalia) i E9 (Hiszpania ↔ Francja). Barcelona, jak i jej obszar miejski posiada rozbudowaną sieć autostrad i dróg ekspresowych, m.in. A-2, A-7, C-16, C-17, C-31, C-32, C-33, C-58, C-60 rozchodzących się we wszystkich kierunkach.\nCentrum miasta jest otoczone trzema obwodnicami w kształcie pierścienia: Ronda de Dalt (B-20), Ronda del Litoral (B-10) i Ronda del Mig (podzielone na dwie części: Travessera de Dalt i Gran Via de Carles III).\nTransport miejski.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9280", "fragment_id": "179638/10", "subtitle": "", "title": "Barcelona", "parentId": 9280.0, "start_index": 15865.0, "document_id": "179638", "source": "wikipedia", "score": 0.17566858232021332}, "uuid": "18d79b22-2a27-4150-a289-3b6b469e3dff"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy prowincji w Hiszpanii. Zobacz też: Barcelona – hiszpańskie miasto.\nBarcelona – prowincja Hiszpanii współtworząca wspólnotę autonomiczną Katalonii. Powstała w roku 1833. Graniczy z prowincjami: Girona, Lleida, Tarragona oraz z Morzem Śródziemnym. W 2020 roku prowincję zamieszkiwało 5 743 402 osób (74,4% populacji Katalonii). Stolicą jest miasto Barcelona, w którym mieszkało 1 620 809 osób (ok. 30% populacji prowincji). Prowincja obejmuje aglomerację Barcelony i niewielką ilość terenów przyległych, ma powierzchnię 7726 km².\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=537970", "fragment_id": "1542480/0", "subtitle": "", "title": "Barcelona (prowincja)", "parentId": 537970.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1542480", "score": 0.1655256748199463}, "uuid": "b6b5e802-96b1-444b-85bc-6f48e4eac0cd"}, {"page_content": "Morze Balearskie (daw. także \"Morze Iberyjskie\", hisz., katal. \"Mar Balear\") – niewielki fragment Morza Śródziemnego, położony w jego północno-zachodniej części.\nOd północy ograniczony jest wybrzeżem Półwyspu Iberyjskiego (hiszpańskiej Walencji i Katalonii). Na południu sięga po archipelag Balearów. Południowa, umowna granica Morza Iberyjskiego przebiega od przylądka Nao powyżej Alicante, przez wyspę Formenterę, wzdłuż południowych wybrzeży Balearów do Minorki, skąd wraca na wybrzeże Hiszpanii, do przylądka Bagur w pobliżu Barcelony.\nJest to jeden z najważniejszych na świecie regionów turystycznych.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=703716", "fragment_id": "808358/0", "subtitle": "", "title": "Morze Balearskie", "parentId": 703716.0, "start_index": 0.0, "document_id": "808358", "source": "wikipedia", "score": 0.2284868061542511}, "uuid": "735ee2b2-bb12-40e0-b6d6-70f216ee8a28"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nTransport w Barcelonie stanowi centrum połączeń drogowych, kolejowych, morskich i lotniczych w Hiszpanii. Barcelona jest dużym węzłem komunikacyjnym z jednym z największych portów morskich w Europie, międzynarodowym lotniskiem, które obsłużyło w 2017 roku ponad 47 milionów pasażerów, rozbudowaną siecią autostrad i linii kolei dużych prędkości, z połączeniem do Francji i reszty Europy.\nTransport kolejowy.\nKolej dużych prędkości.\nBarcelona jest największym (wraz z Madrytem) węzłem głównego hiszpańskiego przewoźnika kolejowego RENFE. Barcelonę przecinają trzy trasy AVE – kolei dużych prędkości przystosowanych do prędkości ponad 300 km/h. Barcelona ma szybkie połączenia kolejowe z głównymi miastami w Hiszpanii, takimi jak Saragossa i Madryt na zachodzie (z tego połączenia korzysta 2,6 mln pasażerów rocznie), Malaga i Sewilla na południowym zachodzie, Walencja na południu (część trasy jest wciąż modernizowana) oraz szybkie połączenie z Francją na północy, gdzie łączy się z francuską siecią kolei dużych prędkości TGV.\nKolej aglomeracyjna i regionalna.\nOprócz kolei dalekobieżnej, w mieście i aglomeracji działa także sieć szybkiej kolei podmiejskiej Rodalies Barcelona. Połowa linii obsługiwana jest przez RENFE (w ramach Renfe Cercanías), a druga połowa jest obsługiwana przez FGC.\nPółnocno-wschodnie przedmieścia (w stronę Mataró) połączone są za pomocą linii kolejowej Barcelona-Mataró-Maçanet Massanes. Linia ta w większości przebiega wybrzeżem Morza Śródziemnego. Zachodnie przedmieścia (w głąb lądu) połączone są za pomocą linii kolejowej Barcelona-Ripoll oraz linii kolejowej Barcelona-Vallès. Południowe przedmieścia (w stronę Sitges) połączone są za pomocą linii kolejowej Barcelona-Vilanova-Valls. Linia ta w większości przebiega wybrzeżem Morza Śródziemnego.\nDworce i stacje kolejowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4368679", "fragment_id": "1503824/0", "subtitle": "", "title": "Transport w Barcelonie", "document_id": "1503824", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4368679.0, "score": 0.20290973782539368}, "uuid": "abebf802-171d-461b-afb6-62f2293a587a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nArchidiecezja Barcelony (łac. \"Archidioecesis Barcinonensis\", kat. \"Arquibisbat de Barcelona\", hiszp. \"Arquidiócesis de Barcelona\") – katolicka archidiecezja hiszpańska położona w północno-wschodniej części kraju, nad Morzem Śródziemnym, obejmująca swoim zasięgiem miasta część prowincji Barcelony, w Katalonii. Siedziba arcybiskupa znajduje się w archikatedrze św. Eulalii w Barcelonie.\nHistoria.\nDiecezja Barcelony została założona w IV wieku jako sufragania archidiecezji tarragońskiej. 25 marca 1964 biskupstwo zostało podniesione do rangi archidiecezji przez papieża Pawła VI na mocy konstytucji apostolskiej \"Laeto animo\" i podporządkowane bezpośrednio do Stolicy Apostolskiej. Ponadto arcybiskup barceloński uzyskał przywilej noszenia paliusza, mimo że archidiecezja nie posiadała sufraganii. Pierwszym arcybiskupem został Gregorio Modrego y Casaus. 15 czerwca 2004 papież Jan Paweł II wydzielił z obszaru archidiecezji dwa biskupstwa: Sant Feliu de Llobregat i Terrassa, które zostały podporządkowane arcybiskupstwu barcelońskiemu jako sufraganie, gdyż ta otrzymała status metropolii na mocy konstytucji apostolskiej \"Ad totius dominici\".\nBiskupi.\n \"Osobny artykuł: Biskupi Barcelony.\"\nPodział administracyjny archidiecezji.\nParafie archidiecezji Barcelony są zorganizowane w następujących 21 archiprezbiteratach:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1954352", "fragment_id": "417943/0", "subtitle": "", "title": "Archidiecezja Barcelony", "parentId": 1954352.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "417943", "score": 0.07424607872962952}, "uuid": "aefdedac-467f-45c3-acf1-8b8723fa3c8e"}]}
{"id": "q_547", "question": "Od nazwy stanu którego z azjatyckich państw wywodzi się nazwa popularnego gatunku herbaty – „Assam”?", "answer": [{"page_content": "Asam (hindi असम, trb.: \"Asam\", trl.: \"Asam\"; ang. \"Assam\") – stan w północno-wschodnich Indiach ze stolicą w Dispurze. Leży u stóp Himalajów i sąsiaduje ze stanami: Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura i Meghalaya oraz z Bhutanem i Bangladeszem.\n14. pod względem liczby ludności stan Indii, utrzymał swoją pozycję względem 2001 roku.\nGospodarka.\nRolnictwo.\nStan Asam słynie na świecie z uprawy herbaty (odmiana Assam – \"Camellia assamica\").\nPrzemysł.\nDuże znaczenie w gospodarce ma także wydobycie gazu ziemnego i ropy naftowej.\nKlimat.\nTropikalny, o zmiennej wilgotności. Pora sucha od listopada do kwietnia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=421921", "fragment_id": "51828/0", "subtitle": "", "title": "Asam", "parentId": 421921.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "51828", "score": 0.7861125469207764}, "uuid": "00e7873b-dedf-4d5d-b367-018b2922370d"}, {"page_content": "Smak i aromat herbaty w dużym stopniu zależą od warunków, w jakich ona dojrzewała oraz sposobu jej późniejszej obróbki. Herbata uprawiana jest między zwrotnikami Raka i Koziorożca, głównie w południowej i południowo–wschodniej części Azji. Najlepiej rośnie w klimacie ciepłym, łagodnym z regularnymi opadami, sprzyjający jest klimat monsunowy odznaczający się dużym nasłonecznieniem i wysokimi sumami opadów. Herbata swoje optimum osiąga na obszarach o średnich rocznych temperaturach od 10 do 30 °C. Wysokość jej upraw najczęściej sięga do 2400 m n.p.m., krzewy uprawiane w wyższych partiach ze względu na chłodniejsze warunki dojrzewają dłużej, ale dzięki temu mają mocniejszy aromat.\nSposób zbierania herbaty również ma wpływ na jej walory smakowe i zapachowe. Najczęściej zbiera się ją ręcznie. Zrywane są jedynie szczytowe pączki oraz dwa listki pod nim. Największe plony dają rośliny 6–7-letnie. Aby krzewy były mocne i dawały dobre owoce ogranicza się liczbę zbiorów w ciągu roku. W Chinach i Japonii herbatę zbiera się 3–5 razy w roku, natomiast w Indiach i Indonezji ze względu na szybszą regenerację rośliny zbioru dokonuje się nawet 15 razy do roku. Pierwszy zbiór w roku określa się z angielskiego \"first flush\", często jest to herbata uznawana za lepszą niż z pozostałych zbiorów i osiąga wyższą cenę.\nKlasyfikacja herbaty.\nZazwyczaj dzieli się herbaty według sposobu wytwarzania.\nHerbata czarna.\n \"Osobny artykuł: czarna herbata.\"\nHerbata mocno przetworzona, dająca ostatecznie liście o czarnym kolorze. Otrzymywana jest w wyniku czterech procesów – więdnięcia, skręcania, utleniania i suszenia.\nPopularne gatunki czarnej herbaty to: assam, darjeeling (Indie), ceylon (Sri Lanka), yunnan (Chiny).\nHerbata zielona.\n \"Osobny artykuł: zielona herbata.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2729601", "fragment_id": "1640840/1", "subtitle": "", "title": "Herbata", "parentId": 2729601.0, "start_index": 1145.0, "document_id": "1640840", "source": "wikipedia", "score": 0.47631919384002686}, "uuid": "a8894178-baa5-41c1-8b30-556920a40322"}, {"page_content": "Herbata czarna – rodzaj herbaty, która jest bardziej utleniona niż herbata ulung, żółta, biała i zielona. Czarna herbata ma na ogół mocniejszy smak niż inne herbaty. Wszystkie cztery rodzaje wytwarza się z liści krzewu (lub małego drzewa) \"Camellia sinensis\", z jednej z dwóch głównych odmian tego gatunku - chińskiej odmiany drobnolistnej (\"C. sinensis var. sinensis\"), stosowanej do większości innych rodzajów herbat oraz odmianę assamską o dużych liściach (\"C. sinensis var. assamica\"), która była tradycyjnie używana głównie do produkcji czarnej herbaty. \nW Chinach, skąd pochodzi czarna herbata, napój nazywa się „czerwoną herbatą”, ze względu na kolor, jaki uzyskują odpowiednio przetwarzane utlenione liście. Oprócz Chin, krajami produkcji czarnej herbaty są również: Sri Lanka, Indie, Kenia, Malawi, Argentyna, Indonezja, Wietnam i Turcja. \nPodczas gdy zielona herbata zwykle traci swój smak w ciągu roku, czarna herbata zachowuje swoje walory przez kilka lat. Z tego powodu od dawna była przedmiotem handlu, a sprasowane „cegły” czarnej herbaty służyły jeszcze w XIX wieku jako forma waluty w Mongolii, Tybecie i na Syberii.\nCzarna herbata jest jednym z głównych produktów w światowym obrocie handlowym.\nProces powstawania.\nProces powstawania czarnej herbaty składa się z kilku etapów: \nRodzaje i nazwy.\nNazwy odmian czarnej herbaty pochodzą głównie od rejonu uprawy, np.:\nZe względu na wygląd liści, czarną herbatę klasyfikuje się także w następujący sposób:\nPopularne są również mieszanki czarnej herbaty z innymi roślinami, aromatami, wyciągami z ziół i owoców, jak np.: \"Earl Grey tea\" (z olejkiem z bergamotki) i in.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4825693", "fragment_id": "300575/0", "subtitle": "", "title": "Herbata czarna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "300575", "parentId": 4825693.0, "score": 0.32954490184783936}, "uuid": "6d4ac248-6b65-4ebb-8ba5-2ccf5db2af5c"}, {"page_content": "Klimat jest tropikalny z gorącą i wilgotną pogodą przeważającą przez większą część lata oraz miesięcy monsunowych. Średnia suma opadów w tym czasie wynosi 1300 mm. Największe opady występują w czerwcu i lipcu, wtedy temperatura maksymalna wzrasta do 38 °C. Najzimniej jest w grudniu, ze średnią temperaturą 10 °C.\nHistoria.\nNazwa ‘Golaghat’ wywodzi się prawdopodobnie od targowisk tworzonych w XIX wieku przez kupców pochodzących z ludności ‘Marwari’ (której korzenie wywodzą się aż ze stanu Radżastan) na brzegu rzeki Dhansiri, w okolicach stolicy dystryktu. W ich języku „Gola” oznacza właśnie targ, natomiast „Ghat” oznacza port rzeczny.\nNapisy na skałach w miejscowości Nagajari Khanikar, pozostałości fortyfikacji, ruiny budowli ceglanych, pomniki, świątynie i zbiorniki nawadniające – wszystko to, to ślady IX- wiecznego królestwa położonego w dolinie Doyang-Dhansiri. Po przejęciu władzy nad tymi terenami przez Brytyjczyków zostały one włączone (1846) w skład ówczesnego dystryktu Sibsagar. Od 15 sierpnia 1987 Golaghat istnieje jako niezależny dystrykt w stanie Asam.\nGospodarka.\nGospodarka dystryktu Golaghat jest oparta w większości na rolnictwie. Herbata, ryż oraz trzcina cukrowa stanowią główne źródła produkcji rolniczej, aczkolwiek to herbata ma największy udział w całości. Na terenie dystryktu znajdują się 63 duże uprawy herbaty, które produkują około 20 000 ton herbaty rocznie. Co więcej, zauważalny jest wzrost małych upraw herbaty, która przynosi dużo większy dochód od pozostałych gałęzi rolnictwa. Przyciąga to także bezrobotną część społeczeństwa do zajęcia się tą właśnie dziedziną gospodarki. W rejonie hoduje się także jedwabniki oraz uprawia agar.Oprócz rolnictwa, w dystrykcie ulokowana jest także rafineria, położona w mieście Numaligarh, która przetwarza rocznie około 3 milionów ton ropy naftowej. Rafineria jest stosunkowo nowym przedsięwzięciem, gdyż powstała w roku 2000 i jest wyposażona w najnowsze osiągnięcia techniki w tej dziedzinie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048270", "fragment_id": "376532/1", "subtitle": "", "title": "Golaghat (dystrykt)", "parentId": 2048270.0, "start_index": 1652.0, "document_id": "376532", "source": "wikipedia", "score": 0.22869795560836792}, "uuid": "52f0d84d-fa9c-499a-ad0e-863a2643349e"}, {"page_content": "Guwahati (assamski:গুৱাহাটী) – miasto w północno-wschodnich Indiach, nad Brahmaputrą. Około 900 tys. mieszkańców. Wewnątrz Guwahati znajduje się Dispur – stolica stanu Asam\nW mieście służył polski salezjanin, misjonarz Leon Piasecki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1007704", "fragment_id": "1342230/0", "subtitle": "", "title": "Guwahati", "parentId": 1007704.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1342230", "score": 0.05621008947491646}, "uuid": "18b85c2a-12f8-4db9-b9bd-5d260fa50c12"}, {"page_content": "Przed dostaniem się pod panowanie brytyjskie w XIX wieku plemiona Garo, Khasi i Jaintia miały własne państwa. Później w 1935 roku Brytyjczycy podporządkowali ówczesną Meghalaya Assamowi. [14] -Posiadał niezależny status. Meghalaya została nowo utworzona 16 października 1905 r. po podziale Bengalu przez lorda Curzona. Prowincja stała się częścią Bengalu Wschodniego i Asamu. Jednak kiedy ten podział został odwrócony w 1912 r., Meghalaya stała się częścią Assamu. W dniu 3 stycznia 1921 r., zgodnie z sekcją 52A ustawy rządu Indii z 1919 r., Generalny Gubernator w Radzie, z wyjątkiem stanu Khasi w Meghalaya, wszystkie obszary uznano za obszary zacofane. Następnie administracja brytyjska uchwaliła to na mocy ustawy o rządzie Indii z 1935 r. Na mocy tej ustawy obszary zacofane podzielono na dwie kategorie – wyłączone i częściowo wyłączone.\nW momencie uzyskania niepodległości w 1947 r. dzisiejsza Meghalaya składała się z dwóch okręgów stanu Assam, a region był ograniczonym regionem autonomicznym podlegającym stanowi Asam.\nZapotrzebowanie na odrębny stan górski zaczęło pojawiać się w 1960 r. zgodnie z ustawą o reorganizacji Assam (Meghalaya) z 1969 r. Meghalaya uzyskała status autonomiczny, utworzono państwo. Ustawa ta weszła w życie 2 kwietnia 1970 r. i tym samym z Asamu narodziło się autonomiczne państwo o nazwie Meghalaya. Zgodnie z szóstym załącznikiem do konstytucji Indii, to autonomiczne państwo ma 37-osobowe Zgromadzenie Ustawodawcze.\nW 1971 r. parlament uchwalił ustawę o reorganizacji północno-wschodniej części kraju, na mocy której Meghalaya uzyskała pełną państwowość 21 stycznia 1972 r. i utworzyła własne Zgromadzenie Legislacyjne Meghalaya.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=424418", "fragment_id": "47004/1", "subtitle": "", "title": "Meghalaya", "parentId": 424418.0, "start_index": 1713.0, "source": "wikipedia", "document_id": "47004", "score": 0.24777176976203918}, "uuid": "e40b5183-37e0-4795-8614-00d9857f2732"}, {"page_content": "Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju kamelia (\"Camellia\"). Rośliny te są do siebie podobne, traktowane jako odrębne gatunki lub odmiany jednego gatunku – herbaty chińskiej (\"Camellia sinensis\"). Dawniej zaliczano je do rodzaju \"Thea\", różnią się od innych kamelii zawartością substancji swoistych i kilkoma drobnymi cechami morfologicznymi.\nPolska nazwa \"herbata\" to zbitka pochodząca od łac. \"herba thea\" (gdzie pierwszy wyraz \"herba\" oznacza „zioło”, a drugi – \"thea\" – jest zlatynizowaną postacią chińskiej nazwy tejże rośliny). W Chinach znak określający herbatę: 茶 jest różnie czytany w zależności od dialektu: tê – dialekt hokkien (skąd pochodzą określenia w językach zachodniej Europy) oraz chá, w dialektach kantońskim i mandaryńskim (z odmianami tej wymowy popularnymi na Wschodzie – w państwach takich jak Indie, Iran, Turcja, Rosja, Czechy).\nNazwą herbata określa się również napary z różnych ziół, suszu owocowego, dlatego w użyciu są określenia: lipowa, miętowa, rumiankowa, z malin, dzikiej róży, bzu czarnego, paragwajska, rooibos.\nUwarunkowania przyrodnicze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2729601", "fragment_id": "1640840/0", "subtitle": "", "title": "Herbata", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1640840", "parentId": 2729601.0, "score": 0.6338180303573608}, "uuid": "80fc6c68-6c3c-4d15-bc3d-0a3ae8c916c9"}, {"page_content": "Dispur (hindi दिसपुर, trb.: \"Dispur\", trl.: \"Dispur\"; assamski দিসপুর; ang. \"Dispur\") – miasto w Indiach, od 1973r stolica stanu Asam, zamieszkiwane przez 16 tys. osób (2006). W mieście rozwinięty jest przemysł spożywczy i włókienniczy. Dispur jest częścią większego miasta − Guwahati.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1020275", "fragment_id": "1382317/0", "subtitle": "", "title": "Dispur", "document_id": "1382317", "start_index": 0.0, "parentId": 1020275.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10009999573230743}, "uuid": "8ee4fd2d-8835-4f6a-b397-638a672d909f"}, {"page_content": "Herbaty aromatyzowane, zwane inaczej herbatami perfumowanymi, powstają przez mieszanie dodatkowych aromatów z liśćmi herbat – zielonej, czarnej, pu-erh, lub ulung. Czynność tę wykonuje się tuż przed pakowaniem, czyli po dokonaniu się wszystkich procesów związanych z produkcją herbaty. Najczęściej do herbat dodaje się płatki kwiatów (róży, jaśminu) lub owocowych esencji zapachowych (pomarańczowych i cytrynowych). Nie należy mylić herbat aromatyzowanych z naparami ziołowymi, zwanymi „herbatkami ziołowymi”, które nie powstają na bazie herbaty i nazwę \"herbata\" noszą niesłusznie.\nNajbardziej popularne gatunki herbat aromatyzowanych: Earl Grey, lapsang souchong.\nPakowanie.\nHerbata w torebkach.\nZwana też herbatą ekspresową. Mocno rozdrobniona herbata zaparza się w krótkim czasie.\nHerbaty prasowane.\nHerbaty prasowane znane są od czasów panowania w Chinach dynastii Tang. Wytwarzano wtedy herbatę w formie twardych kulek, wystawiając liście pod działanie pary, następnie prasując je i dopiero wtedy poddając suszeniu. W takiej właśnie formie herbata dotarła do Japonii. Produkowane są z herbat należących do różnych gatunków. Do ich produkcji mogą być stosowane całe liście, liście łamane oraz pył herbaciany. Obecnie herbata jest prasowana hydraulicznie na kształt płytek, niewielkich kostek, kulek, gniazd lub miseczek.\nHistoria herbaty.\nWedług jednej z legend początki herbaty sięgają 2737 roku p.n.e., w którym mityczny cesarz Shennong przypadkowo zaparzył pierwszy napar z liści herbaty. Prawda jest trudna do ustalenia; wiadomo, że herbatę od dawna znali Chińczycy, jednak pierwsze zapiski na jej temat pochodzą dopiero z X wieku p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2729601", "fragment_id": "1640840/4", "subtitle": "", "title": "Herbata", "parentId": 2729601.0, "start_index": 5719.0, "document_id": "1640840", "source": "wikipedia", "score": 0.4163888692855835}, "uuid": "fe180592-919b-4bd1-9266-4cd94015b907"}, {"page_content": "Herbata jęczmienna jest spożywana w krajach azjatyckich od wieków. W Japonii herbata zbożowa, (początkowo z prażonej pszenicy lub ryżu), jest znana od początku X wieku, pojawiła się w okresie Heian. Herbata jęczmienna pojawiła się natomiast ok. 1517 roku, kiedy Hideyoshi Toyotomi zorganizował ceremonię parzenia herbaty w świątyni w Kioto. W okresie Edo, stała się już popularna i była sprzedawana na ulicznych straganach specjalizujących się w herbacie jęczmiennej. Pierwotnie prażone nasiona jęczmienia były gotowane z wodą, (metoda nadal powszechnie stosowana w Korei). Obecnie najczęściej jest zaparzana w czajniczkach do herbaty. W Korei palony jęczmień jest często łączony z ziarnem kukurydzy, ponieważ słodycz kukurydzy rekompensuje lekko gorzki smak jęczmienia, herbata ta jest nazywana \"oksusu-bori-cha (herbata\" \"jęczmienno-kukurydziana\"). W Japonii, herbata \"mugicha,\" w restauracjach, jest dostępna bezpłatnie w ramach samoobsługi, oraz używana ogólnie w gospodarstwach domowych, jako zimny orzeźwiający napój letni. W Korei \"borichę\" natomiast podaje się przez cały rok, zimną w upalne lato i gorącą w zimie, zwykle zamiast wody w domach i restauracjach. \nHerbata jęczmienna w Chinach jest używana głównie w okresie zimowym, bywa też stosowana w tradycyjnej medycynie chińskiej, zawiera jednak gluten i nie jest zalecana dla osób na diecie bezglutenowej. Ponieważ herbata jęczmienna nie zawiera kofeiny, jest w pełni bezpieczna do picia przez dzieci. \nW Japonii torebki herbaty zawierające mielony palony jęczmień, stały się obecnie bardziej popularne niż tradycyjne całe ziarna jęczmienia. Firma Hitachiya Honpo jako pierwsza w Japonii opracowała herbatę jęczmienną w torebkach, i w 1963 roku zaczęła je sprzedawać pod nazwą \"Edo Barley Tea Bag\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5739944", "fragment_id": "1228528/1", "subtitle": "", "title": "Herbata jęczmienna", "source": "wikipedia", "start_index": 642.0, "document_id": "1228528", "parentId": 5739944.0, "score": 0.35994982719421387}, "uuid": "43390ef2-b7df-4b65-884f-4b958e8b11cd"}]}
{"id": "q_548", "question": "Czy w przyrodzie występują ryby budujące gniazda?", "answer": [{"page_content": "Gniazdo – różnego typu konstrukcje, wykonane i wykorzystywane przez zwierzęta jako schronienie, a zwłaszcza jako miejsce wylęgu i odchowywania młodych. Gniazda budują stawonogi, ryby, żaby, ptaki, a także gady. Gniazda pełniące funkcje inkubatorów budowały również dinozaury. Ssaki budują zwykle gniazda mieszkalne lub legowiska.\nPtasie gniazda.\nSzczególnie zróżnicowane gniazda budują ptaki. Służą im do wysiadywania jaj, odchowywania potomstwa, pielęgnacji lęgu lub miotu, jak również odgrywają ważną rolę przy kojarzeniu par. Instynkt budowania gniazd jest ściśle związany z rozwojem gruczołów płciowych[].\nDo budowy gniazd ptaki wykorzystują: trawę, gałązki, liście (w tym igły), mech, porosty, bawełnę, pajęczynę, kokony, sierść, pióra, szkielety wyrzuconych z gniazda piskląt, nici, papier, paski zaciskające.\nNa podstawie badań gniazd można ustalić:\nOkazało się, że gniazda dużych ptaków (takich jak orlik grubodzioby i bocian biały) mogą być małymi centrami bioróżnorodności. Na Bagnach Biebrzańskich z gniazd orlika grubodziobego lub krzykliwego korzystało aż 67 gatunków innych ptaków i dwa gatunki ssaków, co jest rekordem w skali światowej. W gniazdach bociana białego przez lata akumulacji materiału przekształca się on w glebę ornitogeniczną o parametrach przypominających gleby organiczne. W glebie tej żyją liczne organizmy edafonowe i znajduje się glebowy bank nasion. \nBudowa gniazda.\nGniazda budowane są przez samicę, samca lub oba dorosłe ptaki. W przypadku niektórych ptaków (np. wikłaczy) wielka kolonia wznosi ogromną konstrukcję w koronach drzew, gdzie znajdują się gniazda poszczególnych par.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=545294", "fragment_id": "1546142/0", "subtitle": "", "title": "Gniazdo (etologia)", "document_id": "1546142", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 545294.0, "score": 0.7517868876457214}, "uuid": "1d686ade-5ba5-4a4d-8b09-82cf9776c2a2"}, {"page_content": "Samce budują gniazdo bez pomocy samicy. Późną wiosną lub wczesnym latem samce wpływają na stosunkowo płytką wodę (głębokość od 20 do 60 cm) i zajmują terytoria, na których budują gniazda. Preferowanym podłożem jest żwir, jeśli jest dostępny; w przeciwnym razie będą budować w piasku lub twardym błocie. Gniazdo jest w większości okrągłym dołkiem utworzonym przez energiczne zamiatanie ogonem samca (ang. \"tail wagging\") po podłożu, podczas gdy ryba jest ustawiona pod kątem 45° do dna. Następnie przyjmuje pozycję prawie pionową nad gniazdem i wachluje ogonem. Wachlowanie jest wystarczająco energiczne, aby usunąć małe kamyki. Ta czynność powoduje wykopanie okrągłego zagłębienia o średnicy około 35 do 45 cm, głębokości od 3 do 7 cm i szerokości brzegów od 7 do 9 cm.\nKiedy samica wchodzi do kolonii lęgowej, osobnik płci przeciwnej próbuje zaprowadzić ją do gniazda. Zachęca ją rozkładając płetwy i wykonując inne pozy. Samce z dłuższymi wyrostkami \"operculum\" są bardziej atrakcyjne dla samic. Jeśli samica jest zainteresowana, partnerzy rozpoczynają pościg wokół gniazda. Oboje okrążają gniazdo w pozycji pionowej, co 50 do 60 sekund samica przewraca się na bok pod kątem 20° do 30° i zbliża swoje pokładełko, jej partner uwalnia mlecz, a ona ikrę. Po tym zwykle samiec przegania swą partnerkę. W jednym badaniu całkowita liczba jaj złożonych w gnieździe wahała się od około 137 do 2836.\nPo tarle samce często wachlują gniazdo przez godzinę. Takie zachowanie może pomóc w mieszaniu komórek jajowych i plemników oraz pomóc wbić jaja głęboko w żwir. Samica po wypędzeniu z gniazda wchodzi do gniazd innych samców na dodatkowe tarła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5263388", "fragment_id": "1098895/6", "subtitle": "", "title": "Słonecznica uszata", "document_id": "1098895", "start_index": 8224.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5263388.0, "score": 0.283164918422699}, "uuid": "7505a13d-796b-428b-bc32-70ab6ee553c0"}, {"page_content": "Ryby są jajorodne czyli składają ikrę. Przed tarłem samiec buduje pieniste gniazdo na powierzchni wody. Podczas wielokrotnego aktu tarła samica składa do kilkuset drobnych jaj, które są umieszczane pomiędzy pęcherzykami piany w gnieździe. Samiec opiekuje się gniazdem, poprawiając je nieustannie i odpędzając inne ryby. Po wylęgu drobnego narybku, co następuje po 24 – 48 godzinach, zależnie od temperatury wody, instynkt opiekuńczy samca dość szybko zanika. Podobny przebieg tarła i opieki nad potomstwem możemy zaobserwować u wielu innych, spokrewnionych gatunków.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118848", "fragment_id": "25487/1", "subtitle": "", "title": "Gurami dwuplamisty", "document_id": "25487", "start_index": 1344.0, "source": "wikipedia", "parentId": 118848.0, "score": 0.3207239806652069}, "uuid": "c35267ff-69c7-4e69-a756-d81e7eff9994"}, {"page_content": "Samce niezdolne do zdobycia samicy uciekają się do innych sposobów osiągania sukcesu rozrodczego. U takich bassowatych jak bass niebieski większe, starsze samce, którym udało się zdobyć samicę, budują gniazdo dla zapładnianych przez siebie jaj. Mniejsze samce satelickie naśladują zachowanie samic i ich ubarwienie, by dostać się do gniazda i zapłodnić jaja. Jeszcze inne samce czają się w pobliżu gniazda, by pośpiesznie popędzić doń i zapładniać w biegu. Samce te są jeszcze mniejsze od satelickich. Samce takie występują również u \"Oncorhynchus\", u którego mniejsze samce nie mogące zdobyć pozycji u samic mkną, gdy duży, dominujący osobnik właśnie zapładnia ikrę.\nTarliska i opieka rodzicielska.\nTeleostei mogą trzeć się w toni wodnej bądź na dnie. Ten pierwszy przypadek ogranicza się w większości do raf koralowych; ryby pędzą w kierunku powierzchni, uwalniając gamety. Wydaje się to chronić jaja przed drapieżnikami i umożliwia im rozprzestrzenianie się z prądem. Jednak potomstwo nie otrzymuje opieki rodzicielskiej. Ryby trące się w toni wodnej częściej niż te wybierające podłoże czynią to grupowo. Ryby trące się na dnie często dokonują rozrodu w gniazdach, szczelinach skalnych czy jamach. Niektóre z jaj mogą przyczepiać się do różnego rodzaju podłoża, jak skały, rośliny, drewno czy muszle.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3767877", "fragment_id": "1325102/23", "subtitle": "", "title": "Doskonałokostne", "document_id": "1325102", "start_index": 33132.0, "parentId": 3767877.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5894867777824402}, "uuid": "3b67fe12-b2c9-4b79-9227-2c5aeb722805"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBłędnikowce (Anabantoidei) – podrząd słodkowodnych ryb okoniokształtnych wyposażonych w narząd błędnikowy zwany labiryntem.\n \"Osobny artykuł: Labirynt (anatomia ryb).\"\nZaliczane są do nich m.in. łaźce, wielkopłetwy, skrzeczyki, gurami, bojowniki, prętniki, sandelie, buszowce i beloncje. Ze względu na ubarwienie, biologię rozrodu oraz zachowanie są często hodowane w akwariach.\nW starszych publikacjach dla tej grupy ryb stosowano nazwy labiryntowate, labiryntowce lub ryby labiryntowe. Dwie pierwsze nazwy (\"labiryntowate\" i \"labiryntowce\") były dawniej uważane za polskie nazwy taksonów, pierwsza zwykle w randze rodziny, druga – nadrodziny lub podrzędu. W wyniku rewizji taksonomicznych nazwy te zostały zastąpione innymi. Obecnie nazwy te są jeszcze używane wśród akwarystów jako nazwy potoczne.\nWystępowanie.\nBłędnikowce występują w południowo-wschodniej i wschodniej Azji oraz w Afryce, w wodach ubogich w tlen strefy tropikalnej.\nTryb życia.\nRyby labiryntowe żyją w słabo natlenionych wodach słodkich lub brachicznych. Ponieważ ich ikra jest wrażliwa na niedobór tlenu, ryby te budują przy powierzchni wody gniazda otoczone pęcherzykami powietrza, dzięki czemu złożona w niej ikra i rozwijające się z niej embriony mają zapewnione odpowiednie warunki tlenowe. Samce większości gatunków opiekują się ikrą i narybkiem, nierzadko tocząc zażarte boje w ich obronie.\nZmiany w nazewnictwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=461545", "fragment_id": "1556069/0", "subtitle": "", "title": "Błędnikowce", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1556069", "parentId": 461545.0, "score": 0.05841871723532677}, "uuid": "a641faae-bd36-4cbf-b9a5-3a507c841517"}, {"page_content": "Dość często rybitwy maoryskie nie budują gniazda i składają jaja wprost na podłoże. Wśród tych obserwowanych przez Mary Gillham na północy Nowej Zelandii ponad połowa nie zakładała gniazda. Jeśli takie powstanie, to ma formę płytkiego zagłębienia w piasku lub ziemi. Może znajdować się w szczelinie skalnej płyty albo wśród karpobrotów (\"Carpobrotus\"). Czasami zostaje wyściełane kawałkami muszli, kamyczkami i miękką roślinnością. Zdarzają się gniazda staranniej zbudowane – z kamyków, trawy lub drewna naniesionego przez wodę. Gniazda umieszczone na skałach i klifach są pokaźniejsze, ich budulec stanowią łodygi nadmorskich roślin. Przybliżone wymiary gniazd (na Tasmanii) to 11 cm średnicy i 2–3 cm głębokości. W Tauranga Harbour w 2008 zaobserwowano kolonię rybitw maoryskich na starym pomoście zbudowanym z betonu i drewna; postawiono go już na początku lat 60. XX wieku, jednak nie wiadomo, kiedy zaczęły gniazdować na nim rybitwy. Poszczególne pary zajmowały zarówno betonowe, jak i drewniane części pomostu. W ramach prac konserwatorskich podniesiono niektóre elementy o 60 cm oraz umożliwiono odpływ wody z niektórych zagłębień ze względu na przypadki zalewania gniazd.\nJaja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5220920", "fragment_id": "1082244/10", "subtitle": "", "title": "Rybitwa maoryska", "parentId": 5220920.0, "start_index": 14062.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1082244", "score": 0.21313144266605377}, "uuid": "b7eb90a7-dab9-4c8b-90b4-01a020d5f2c5"}, {"page_content": "Większość gatunków zamieszkuje zbudowane przez siebie gniazda, zwane powszechnie mrowiskami. Mogą one być bardzo zróżnicowane, niekiedy ten sam gatunek może budować różne typy mrowisk, zależnie od warunków środowiska, choć na ogół sposób budowania mrowisk jest charakterystyczny dla poszczególnych gatunków. Do częstych typów mrowisk należą gniazda podziemne, złożone z licznych komór i korytarzy, nad którymi pewne gatunki wznoszą jeszcze kopce naziemne (kopiec ochronny) z igliwia, patyczków i piasku, jak pospolita w polskich lasach mrówka rudnica. Bardzo wiele gatunków zakłada mrowiska w drewnie drzew żywych lub butwiejącym, przy czym ściany komór i korytarzy sporządzone są z przypominającej tekturę, przeżutej masy drzewnej; takie gniazda w starych pniach przy ziemi zakłada na przykład pospolita w Polsce mrówka hurtnica. Bardzo ciekawe są gniazda afrykańskich i indyjskich mrówek-tkaczy (m.in. z rodzaju \"Oecophylla\"): są one budowane w koronach drzew z liści połączonych przędzą wydzielaną przez larwy tych mrówek; przy budowie takiego gniazda robotnice trzymają larwy w żuwaczkach i posługują się nimi jak czółenkami tkackimi. Niektóre gatunki nie budują własnych mrowisk, lecz mieszkają w mrowiskach innych gatunków jako pasożyty. Są też mrówki niemające w ogóle stałych mrowisk, zakładające tylko gniazda czasowe, a większą część życia koczujące, jak na przykład niezwykle drapieżne amerykańskie mrówki koczujące z rodzaju \"Eciton\". W mrowiskach żyją prócz mrówek jeszcze inne zwierzęta (myrmekofile), których tryb życia jest ściśle związany z mrówkami. Mrowiska mogą istnieć przez wiele lat.\nPowstawanie nowych gniazd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48277", "fragment_id": "660028/2", "subtitle": "", "title": "Mrówkowate", "document_id": "660028", "start_index": 2777.0, "parentId": 48277.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24756669998168945}, "uuid": "c8a216cd-842e-44bb-8156-738a3d5507eb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBłędnikowate, łaźcowate, labiryntowate (Anabantidae) – rodzina słodkowodnych ryb okoniokształtnych zaliczana do błędnikowców. Ze względu na atrakcyjne ubarwienie i ciekawą biologię często spotykane w akwarystyce.\nZasięg występowania.\nPołudniowo-wschodnia i centralna Afryka oraz południowa Azja. Występują w wodach słodkich i – rzadziej – w słonawych.\nCharakterystyka.\nRyby z tej rodziny mają narząd błędnikowy zwany labiryntem umożliwiający im oddychanie powietrzem atmosferycznym. Najbardziej rozwinięty labirynt posiada łaziec indyjski (\"Anabas testudineus\"), u ryb z rodzaju \"Sandelia\" i \"Ctenopoma\" ma znacznie prostszą postać. Łaźcowate pływają w pobliżu lustra wody. Mogą przebywać w wodach ubogich w tlen. Potrafią przemieszczać się po wilgotnym lądzie. Niektóre gatunki budują gniazda i opiekują się potomstwem.\nKlasyfikacja.\nRodzaje zaliczane do tej rodziny:\n\"Anabas\" — \"Ctenopoma\" — \"Microctenopoma\" — \"Sandelia\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=461920", "fragment_id": "1556164/0", "subtitle": "", "title": "Błędnikowate", "parentId": 461920.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1556164", "score": 0.15998207032680511}, "uuid": "ab974521-cdda-4cd7-a308-c8048bc4827f"}, {"page_content": "Gniazdo przypomina formą płytką miseczkę, budowane jest blisko zbiornika wodnego, rowu, nawadnianego pola. Budulec stanowią trawy, pnącza (jak \"Mikania cordata\") i łodygi innych roślin, wysuszone sity, liście pałki (\"Typha\"). Umieszczone jest na ziemi, tuż nad nią w trawach lub splątanej roślinności podszytu, w tym między krzewami (na przykład tamaryszkami, \"Tamarix\" i \"Prosopis\") bądź w zaroślach bambusów albo na krzewach (w tym różanecznikach, lagerstremii wspaniałej) 2–3 m nad ziemią. Czasami gniazdo wydaje się być masywniejsze, przypomina resztki nagromadzone w plątaninie roślin. W budowie gniazda mogą brać udział obydwa ptaki z pary. Zdarza się, że zostaje zlokalizowane daleko od wody. Na kampusie Jahangirnagar University stwierdzono budowę „fałszywych” gniazd, budowanych w celu zmylenia drapieżnika i odwiedzenia go od używanego gniazda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4530337", "fragment_id": "795586/8", "subtitle": "", "title": "Bagiewnik białopierśny", "parentId": 4530337.0, "start_index": 9673.0, "source": "wikipedia", "document_id": "795586", "score": 0.2611222267150879}, "uuid": "b7026344-fc8f-458b-82f5-ded51d39f5aa"}, {"page_content": "Gniazda buduje zarówno na iglastych, jak i liściastych drzewach (na wysokości 20–50 m), w pobliżu jezior, mokradeł lub innych zbiorników wodnych, rzadziej na ziemi lub strukturach wzniesionych przez człowieka (np. na słupach linii elektrycznych). Kolonie mogą liczyć 5-500 gniazd, średnio ok. 160. Wiele gniazd może znajdować się na tym samym drzewie, zwykle 1–5, ale zaobserwowano nawet 32 sztuki. Samiec i samica wspólnie budują gniazdo. Samiec zbiera materiał (gałązki, liście, trawę, igliwie, mech, trzcinę) z ziemi, drzew lub niestrzeżonych gniazd, a następnie oddaje go samicy, która zajmuje się budową. Dość niezgrabne gniazdo jest uzupełniane w ciągu całego okresu gniazdowania, może być odnawiane i używane rokrocznie przez różne pary. Rozmiar gniazda zależy od jego wieku, nowe może mieć do 0,5 m średnicy, starsze (wielokrotnie uzupełniane) do 1 m i ok. 50 cm głębokości.\nOkres godowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1190576", "fragment_id": "1115694/9", "subtitle": "", "title": "Czapla modra", "document_id": "1115694", "start_index": 13664.0, "parentId": 1190576.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2630976140499115}, "uuid": "9f947ab3-415f-41be-b266-e6021e93d8bf"}]}
{"id": "q_549", "question": "Trufla to grzyb naziemny czy podziemny?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nTuber P. Micheli ex F.H. Wigg. (trufla) – rodzaj grzybów należący do rodziny truflowatych (\"Tuberaceae\").\nCharakterystyka.\nGrzyby podziemne. Pod powierzchnią ziemi wytwarzają bulwiaste owocniki (askokarpy), z widocznym po przekrojeniu labiryntowym wzorem obłoczni (hymenium). Okrywy askokarpów są gładkie lub brodawkowane. Zarodniki trufli (askospory), wytwarzane w ilości po 1–6 w każdym worku, są okrągławe lub eliptyczne, zabarwione żółtobrązowawo, o powierzchni siatkowatej lub kolczastej.\nGrzyby mikoryzowe. Wytwarzanie owocników pod ziemią ma zalety i wady. Zaletą jest to, że nie są tak narażone na czynniki atmosferyczne, pasożyty i niszczenie ich przez zwierzęta. Wadą jest utrudnienie rozsiewania się zarodników. Młode owocniki są bezwonne, podczas dojrzewania wytwarzają jednak coraz bardziej intensywny zapach i przemieszczają się coraz wyżej, u niektórych gatunków nawet nieco wystając ponad powierzchnię. Zapach zwabia niektóre zwierzęta (np. dziki i wiewiórki), które rozgrzebując ziemię i zjadając owocniki trufli równocześnie rozsiewają jej zarodniki.\nZnaczenie.\nNiektóre gatunki trufli są najbardziej poszukiwanymi i najdroższymi grzybami jadalnymi na świecie. Należą do nich np. trufla biała (\"Tuber magnatum\") i trufla letnia (\"Tuber aestivum\"). Ich zapach jest tak intensywny, że zazwyczaj nie stanowią samodzielnego dania, lecz przyprawę do innych dań. Z powodu trudności w odszukaniu trufle są bardzo drogie; w 1994 jeden funt trufli czarnej sprzedawano za 250-500 dolarów USA. Czasami uprawia się trufle pod starymi dębami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=209429", "fragment_id": "1399396/0", "subtitle": "", "title": "Tuber", "document_id": "1399396", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 209429.0, "score": 0.897840142250061}, "uuid": "172fdf32-c312-46a2-b5b9-6eea44bbc1ef"}, {"page_content": "Grzyby podziemne lub hypogeiczne (łac. \"hypogaeus\") – grzyby, których owocniki rozwijają się pod powierzchnią ziemi. Zazwyczaj tworzą owocniki kuliste lub bulwiaste.\nCharakterystyka.\nJest to sztuczna grupa niespokrewnionych z sobą gatunków grzybów. Występujące w Polsce grzyby podziemne należą do czterech typów: workowce \"Ascomycota\", podstawczaki \"Basidiomycota\", \"Mucoromycota\" (dawniej włączanych do sprzężniaków \"Zygomycota\") i grzyby kłębiakowe \"Glomeromycota\". Najczęściej występują przedstawiciele rodzajów \"Balsamia\", \"Genea\", \"Elaphomyces\" (jeleniak), \"Hydnotrya\" (truflica), \"Tuber\" (trufla), \"Choiromyces\" (piestrak) i \"Rhizopogon\" (piestrówka).\nIstnieje grupa grzybów półpodziemnych (hemihypogeicznych), których owocniki zaczynają się rozwijać pod ziemią, ale w trakcie dojrzewania wysuwają się ponad powierzchnię ziemi. Są to np. gatunki należące do rodzajów \"Scleroderma\" (tęgoskór), czy \"Disciseda\" (przewrotka).\nU grzybów workowych podziemne owocniki powstały na dwa różne sposoby:\nU grzybów podstawkowych proces tworzenia owocników podziemnych przebiegał różnie w różnych ich grupach i niezależnie od siebie. Owocniki grzybów kapeluszowych w początkowych etapach rozwoju są kuliste. W trakcie rozwoju następuje rozprostowywanie ich kapelusza. Niektóre gatunki jednak w procesie ewolucji stopniowo traciły zdolność do rozprostowywania się kapelusza, a równocześnie z tym następowało fałdowanie hymenium i redukcja trzonu. Tak powstały np. grzyby z rodzajów \"Chamonixia\" (borowiczka) czy \"Octaviania\" (podziemka). Inny był mechanizm powstawania owocników podziemnych u grzybów krzaczkowatych, np. w rodzaju \"Gautieria\" (wnętrznica).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4144289", "fragment_id": "588264/0", "subtitle": "", "title": "Grzyby podziemne", "document_id": "588264", "start_index": 0.0, "parentId": 4144289.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5529000163078308}, "uuid": "8a734ae7-7dc8-4463-8a79-fdacbaae79ee"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nTrufla zimowa (\"Tuber brumale\" Vittad.) – gatunek grzybów należący do rodziny truflowatych (\"Tuberaceae\"). Grzyb podziemny.\nSystematyka.\nPozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: \"Tuber, Tuberaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi\".\nTakson ten został po raz pierwszy zdiagnozowany taksonomicznie przez Carlo Vittadiniego w \"„Monographia Tuberacearum”\" w 1831 r. Zaklasyfikowano tam rodzaj \"Tuber\" do sekcji \"Centrales\" rodziny \"Tubereae\", należącej do podrzędu \"Angiogasrum\" w ówczesnej klasie \"Gasteromycetum\". Gatunek \"Tuber brumale\" został tam opisany m.in. jako \"„Globosum, nigrum, verrucis rotundato-angulosis, [...] Odor fortis ligni Corni sanguineae! sapor gratus.”\".\nMorfologia.\nPokroju kulistawego, spłaszczony, średnicy do 1,6 cm i wysokości 0,8 cm. Okrywa mocno przytwierdzona do obłoczni, u młodych owocników czerwonawa, po dojrzeniu czarnobrązowa, pokryta brodawkami o wielkości 2–3 mm. Obłocznia początkowo wodnista, brudnobrązowawa, u dojrzałych owocników mięsista, szarobrązowa, o marmurkowym wzorze na przekroju. Worki o wymiarach 62,5–67,5×40–60 μm, elipsoidalne, niemal kuliste, zawierające od 1 do 6 askospor każdy.\nElipsoidalne, o wymiarach przeważnie 22,5–30 × 15–20 μm, początkowo bezbarwne (hialinowe), potem żółtobrązowe, pokryte cyjanofilnymi kolcami o długości 3–5 μm i szerokości 1 μm.\nWystępowanie i siedlisko.Występowanie trufli zimowej potwierdzono w: Bułgarii, Hiszpanii, Słowenii, Włoszech i Stanach Zjednoczonych.\nGrzyb podziemny mykoryzowy.\nZnaczenie.\nGrzyb jadalny wytwarzający jadalne, bulwiaste, podziemne owocniki (askokarpy).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1886121", "fragment_id": "876929/0", "subtitle": "", "title": "Trufla zimowa", "parentId": 1886121.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "876929", "score": 0.7502975463867188}, "uuid": "82fc16fe-e0a6-47b7-abe6-ccf68eadbdf6"}, {"page_content": "Prawdopodobnie główną przyczyną tworzenia owocników podziemnych był niedobór wody. U grzybów rosnących w suchych siedliskach następowało wysychanie hymenium. W suchych siedliskach większe szanse przetrwania miały grzyby wytwarzające swoje owocniki pod ziemią, gdyż jest tam większa wilgotność, bardziej stabilne warunki, a zamknięcie hymenium wewnątrz osłony (perydium) dodatkowo sprzyja jego przetrwaniu.\nZnaczenie.\nCharakterystyczną cechą grzybów podziemnych jest silne powiązanie różnego rodzaju zależnościami z innymi organizmami: mikroorganizmami, roślinami i zwierzętami. Jest kilka form tego współżycia:\nNiektóre gatunki grzybów podziemnych są grzybami jadalnymi. W Polsce są to m.in. trufla letnia, trufla wielkozarodnikowa \"Tuber macrosporum\" i piestrak jadalny \"Choiromyces maeandriformis\". Szczególnie cenione są niektóre gatunki trufli. Ze względu na trudność odszukania i wyjątkowy aromat, w niektórych krajach osiągają one bardzo wysokie ceny. Są to najdroższe grzyby świata. Do ich odszukania używa się obecnie specjalnie tresowanych psów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4144289", "fragment_id": "588264/1", "subtitle": "", "title": "Grzyby podziemne", "document_id": "588264", "start_index": 1649.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4144289.0, "score": 0.7804916501045227}, "uuid": "84801a60-173a-4ba5-97c9-25ad02686ca5"}, {"page_content": "Szerokoelipsoidalne, o wymiarach przeważnie 25–50 × 17–37 μm (rozmiary zależne od ich ilości w worku), z powierzchnią pokrytą siatkowatą ornamentacją o wysokości 2,5–3 μm, początkowo bezbarwne (hialinowe), po dojrzeniu żółte lub żółtobrązowe.\nWystępowanie i siedlisko.\nWystępowanie trufli letniej potwierdzono w: Austrii, Australii, Bułgarii, Danii, Francji, Hiszpanii, Niemczech, Portugalii, Słowenii, Stanach Zjednoczonych, Szwecji, Węgrzech, Wielkiej Brytanii i Włoszech. Na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski jest zaliczana do gatunków wymarłych (Ex). Pomimo tego, w 2007 roku udało się jednak odnaleźć miejsce jej występowania na terenie południowej Polski.\nGrzyb podziemny. Rozwija się w lasach liściastych (czasami iglastych), często pod bukami lub dębami, na wapiennych glebach. Wytwarza owocniki od sierpnia do grudnia (w Europie), przeważnie 10–15 cm pod powierzchnią gruntu.\nZnaczenie.\nGrzyb mykoryzowy, rozwijający się w glebie i wytwarzający jadalne, bulwiaste, podziemne owocniki. Są one jadalne, jednak mają mniejsze walory smakowe od trufli białej (piemonckiej) czy czarnozarodnikowej (perygordzkiej). Obecnie określana jako „grzyb korzenny o średniej jakości”, chociaż w starszych publikacjach jako „bardzo smaczny grzyb jadalny, jeden z najcenniejszych gatunków”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1539543", "fragment_id": "236375/1", "subtitle": "", "title": "Trufla letnia", "document_id": "236375", "start_index": 1332.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1539543.0, "score": 0.6587831377983093}, "uuid": "5fdbda71-8630-4e5a-bef9-a5db45010294"}, {"page_content": "Grzyby podziemne z rodzaju \"Tuber\" (trufla) wydzielają silny zapach, który zwabia zwierzęta (m.in. dziki i jelenie), które wygrzebują je spod ziemi i zjadają, przy okazji rozprzestrzeniając ich zarodniki. W podobny sposób rozsiewają się zarodniki tzw. „fałszywych trufli” \"Rhizopogon, \"Hymenogaster i \"Melanogaster\". Ich owocniki rozwijają się pod ziemią lub na powierzchni gleby jako grzyby półpodziemne. Niektóre z nich mają charakterystyczny zapach i są wyszukiwane przez małe ssaki, które mogą je zjadać, przy okazji rozprzestrzeniając ich zarodniki. Niektóre nowozelandzkie grzyby z rodzaju \"Leratiomyces\" mają kształt i kolor podobny do jagód, a ich zarodniki mogą być przenoszone przez ptaki żerujące na ziemi.\nWiększość wnętrzniaków to grzyby saprotroficzne rozwijające się na martwym materiale roślinnym, w tym na bardzo zgniłym, leżącym na ziemi lub zagrzebanym w niej drewnie, ale gatunki z rodzajów \"Scleroderma\", \"Pisolithus\" i wiele fałszywych trufli są grzybami ektomykoryzowymi i tworzą wzajemnie korzystne związki z korzeniami żywych drzew. Wytwarzanie zarodników w zamkniętym owocnikach jest przystosowaniem do życia w suchych warunkach. Kilka rodzajów, w tym \"Podaxis\", \"Battarrea\", \"Phellorinia\" i \"Tulostoma\" występują właśnie na takich suchych siedliskach jak stepy i pustynie, a niektóre występują również na wydmach w strefach umiarkowanych.\nSystematyka.\nTakson \"Gasteromycetes\" utworzył Elias Fries w 1821 r. Zaliczano do niego m.in. m.in. takie rzędy grzybów, jak: czarnobrzuszkowce, gniazdnicowce, gwiazdoszowce, pałeczkowce, purchawkowce, tęgoskórowce.Przeciwieństwem wnętrzniaków były grzyby o otwartym owocniku zaliczane do klasy \"Hymenomycetes\" Fr. One również są taksonem nieaktualnym. Pośrednią grupą między nimi są grzyby sekotioidalne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2804044", "fragment_id": "1647458/2", "subtitle": "", "title": "Wnętrzniaki", "document_id": "1647458", "start_index": 2209.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2804044.0, "score": 0.6985224485397339}, "uuid": "348d8c1d-8e32-4324-813c-3b742c662754"}, {"page_content": "Grzyb podziemny, ektomykoryzowy, żyjący w symbiozie z dębami, grabami i leszczyną. Występuje w lasach, w glebie na podłożu wapiennym.\nZastosowanie.\nTruflę wgłębioną zalicza się do trufli o najintensywniejszym aromacie. Ma silny zapach fenolu, bardzo przenikliwy, który upiększa potrawy, zwłaszcza dania z makaronu. Ze względu na tę właściwość jest bardzo poszukiwana przez przemysł przetwórczy. Należy do nielicznych trufli, które zachowują swój aromat nawet po ugotowaniu i dlatego można ją stosować również w potrawach wymagających szczególnie długiego przygotowania i gotowania. Na aukcji internetowej w 2021 r. sprzedawano ją w cenie 42 euro za 100 gramów.\nGatunki podobne.\nTrufla wgłębiona bywa mylona z truflą letnią (\"Tuber aestivum\"). Są one do siebie bardzo podobne, rozróżnienie tych gatunków utrudnione jest także przez dużą zmienność morfologiczną w obrębie każdego z nich. Ponadto mogą one występować w tym samym siedlisku i dojrzewać w tym samym czasie. Morfologia brodawek na powierzchni owocnika nie jest cechą wystarczająca do pewnego ich rozróżnienia. Również wgłębienie w owocniku trufli wgłębionej nie jest taką cechą, gdyż czasami występuje również u trufli letniej. Bardziej wiarygodne jest rozróżnienie po kolorze gleby; u trufli letniej jest ona jaśniejsza. Pewne rozróżnienie tych gatunków możliwe jest dopiero genetycznym badaniem PCR.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5201431", "fragment_id": "1061566/1", "subtitle": "", "title": "Trufla wgłębiona", "parentId": 5201431.0, "start_index": 1587.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1061566", "score": 0.7318865656852722}, "uuid": "2820fcad-c700-4062-a56a-edf20a5acb4f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nTruflowate (\"Tuberaceae\" Dumort.) – rodzina grzybów należąca do rzędu kustrzebkowców (\"Pezizales\").\nCharakterystyka.\nGatunki z rodziny \"Tuberaceae\" to grzyby wytwarzające podziemne owocniki typu ptychotecjum lub stereotecjum. Wszystkie znane gatunki to grzyby ektomykoryzowe. Nie odnotowano tworzenia sklerocjów. Znane są anamorfy, które są morfologicznie podobne do teleomorf.\nDo rodziny tej należą trufle (\"Tuber\") uważane za najsmaczniejsze grzyby.\nSystematyka.\nPozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: \"Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi\".\nWedług aktualizowanej klasyfikacji Index Fungorum bazującej na \"Dictionary of the Fungi\" do rodziny tej należą rodzaje:\nNazwy polskie według M.A. Chmiel.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1886005", "fragment_id": "876907/0", "subtitle": "", "title": "Truflowate", "document_id": "876907", "start_index": 0.0, "parentId": 1886005.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37475454807281494}, "uuid": "c0a74cba-3516-4c40-acc3-27c583fc406e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nTrufla Borcha, trufla biaława (\"Tuber borchii\" Vittad.) – gatunek grzybów należący do rodziny truflowatych (\"Tuberaceae\").\nSystematyka i nazewnictwo.\nPozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: \"Tuber, Tuberaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi\".\nSynonimy nazwy naukowej:\nNazwę nadano na cześć Michała Jana Borcha, autora \"Lettres sur les truffes du Piémont\" (1780). Nazwa polska według checklist A. Chmiel.\nMorfologia.\nPodziemne grzyby mykoryzowe wytwarzające jadalne, bulwiaste, podziemne owocniki (askokarpy). Perydium jest barwy białawej, żółtawej lub brązowawej.\nWystępowanie.\nWystępowanie trufli białawej potwierdzono w: Danii, Hiszpanii, Maroku, Słowenii, Węgrzech, Wielkiej Brytanii, Włoszech i Stanach Zjednoczonych. Występuje również w Polsce.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1886112", "fragment_id": "876926/0", "subtitle": "", "title": "Trufla Borcha", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "876926", "parentId": 1886112.0, "score": 0.7105202078819275}, "uuid": "a445bf6e-4ba3-4443-8b17-caf73f24bffe"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nTrufla wgłębiona (\"Tuber mesentericum\" Vittad.) – gatunek grzybów z rodziny truflowatych (\"Tuberaceae\"). Grzyb jadalny.\nSystematyka i nazewnictwo.\nPozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: \"Tuber, Tuberaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi\".\nTakson ten w 1831 r. opisał Carlo Vittadini. Synonimy:\nMorfologia.\nOwocnik podziemny, bulwiasty, z charakterystycznym wgłębieniem. Występuje ono w różnych jego częściach, ale najczęściej na boku. Osiąga średnicę do 3 cm. Powierzchnia czarna, pokryta drobnymi brodawkami, zazwyczaj pięciokątnymi. Są one różnej wysokości i zwykle na szczycie spłaszczone, ale trafiają się zaostrzone. Gleba w młodych owocnikach jest szklista z licznymi, białymi włókienkami, w starszych lekko szara. Podczas dojrzewania, a także podczas wysychania owocników gleba ciemnieje, staje się żółta, w końcu szarobrązowa. Miąższ owocnika wydziela silny i przyjemny zapach.\nWystępowanie i siedlisko.\nOpisano występowanie trufli wgłębionej w Ameryce Północnej, Europie, Azji, Australii i na Nowej Zelandii. W piśmiennictwie naukowym na terenie Polski do 2021 roku podano jedno stanowisko historyczne i 6 współczesnych. Bardziej aktualne stanowiska podaje internetowy atlas grzybów. Znajduje się na \"Czerwonej liście roślin i grzybów Polski\". Ma status E – gatunek wymierający, którego przeżycie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą działać czynniki zagrożenia. W latach 1995–2004 gatunek ten objęty był ochroną częściową, od roku 2004 – ochroną ścisłą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5201431", "fragment_id": "1061566/0", "subtitle": "", "title": "Trufla wgłębiona", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5201431.0, "document_id": "1061566", "score": 0.6172257661819458}, "uuid": "adaabc43-d1a4-4f5e-adef-4ff48eba2aa6"}]}
{"id": "q_550", "question": "Kto napisał „Dewajtis”, „Czahary” i ponad 30 innych powieści?", "answer": [{"page_content": "Dewajtis. Powieść współczesna – pozytywistyczna powieść obyczajowa Marii Rodziewiczówny z 1889 roku.&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPełny tekst: ' w Wikiźródłach \n Pobierz jako: EPUB  • PDF  • MOBI  \nNagrodzona w konkursie literackim „Kuriera Warszawskiego”, drukowana w nim była po raz pierwszy (nr 121-256). Wydanie książkowe ukazało się dopiero w roku następnym nakładem również „Kuriera”. Do końca XIX w. powieść jeszcze dwukrotnie wznawiano, a za życia autorki osiągnęła 13 wydań po polsku. Towarzyszyły temu liczne przekłady na języki obce: litewski (1890), niemiecki (1894), serbski (1896), angielski (1901), francuski (1904), węgierski (1912), czeski (1921), słowacki (1933). W kraju adaptowano ją też na scenę (1910) i na słuchowisko radiowe (1969). W latach wojny i okupacji ukazywała się także na obczyźnie (Londyn 1943; Chicago, Palestyna 1944; Rzym 1945). W okresie powojennym najwięcej wydań osiągnęła w edycji Wydawnictwa Literackiego; wciąż poczytna i wznawiana, również przez wydawnictwa prywatne. \nW 2023 roku Telewizja Polska wyprodukowała i wyemitowała 7-odcinkowy serial pod tym samym tytułem.\nTreść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3582470", "fragment_id": "1287542/0", "subtitle": "", "title": "Dewajtis", "parentId": 3582470.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1287542", "score": 0.519523561000824}, "uuid": "19e9bca1-16c1-42d9-bd2e-7496e023140d"}, {"page_content": "Elżbieta Dziębowska, ps. „Dewajtis” (ur. 16 kwietnia 1929 w Warszawie, zm. 4 kwietnia 2016) – polska muzykolog, nauczyciel akademicki, w czasie II wojny światowej członkini Szarych Szeregów i oddziału dywersji bojowej Kedywu Agat, uczestniczka powstania warszawskiego.\nŻyciorys.\nByła córką przedwojennego oficera zawodowego Feliksa Dziębowskiego (zginął 12 września 1939 w walkach pod Żyrardowem) i Julii z domu Gradowskiej. Jesienią 1940 wraz z rodziną przeniosła się do Warszawy. W 1942 została przyjęta do drugiej klasy miejskiego Gimnazjum Żeńskiego im. Jana Kochanowskiego w Warszawie, które podczas okupacji nosiło nazwę II Miejskiego Żeńskiego Gimnazjum Krawiecko-Bieliźniarskiego.\nW lutym 1942 została wprowadzona przez Helenę Jarome do Szarych Szeregów. Dołączyła do 58. Warszawskiej Żeńskiej Drużyny Harcerzy. Jej drużynową była Irena Malento ps. „Jenny”. W konspiracji wybrała pseudonim będący nazwą dębu – tytułowego bohatera jej ulubionej powieści \"Dewajtis\" Marii Rodziewiczówny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1112864", "fragment_id": "1376209/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Dziębowska", "parentId": 1112864.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1376209", "score": 0.08009457588195801}, "uuid": "677229ea-d079-4cbf-b54f-2d0ddf01fb80"}, {"page_content": "William Wilkie Collins (ur. 8 stycznia 1824 w Londynie, zm. 23 września 1889 tamże) – angielski powieściopisarz, dramaturg, autor opowiadań. Syn malarza Williama Collinsa.\nOgromnie popularny za życia. Napisał 30 powieści, ponad 60 opowiadań, 14 dramatów i ponad 100 esejów. Najbardziej znane powieści to \"The Woman in White\" (\"Kobieta w bieli\"), \"The Moonstone\" (\"Kamień Księżycowy\"), \"Armadale\" i \"No Name\". Prekursor powieści detektywistycznej – \"Kamień Księżycowy\" uważany jest za pierwszą powieść tego gatunku. Bliski przyjaciel Karola Dickensa. Od ich spotkania w marcu 1851 aż do śmierci Dickensa w czerwcu 1870, Collins był jednym z najlepiej znanych, najbardziej kochanych i, przez jakiś czas, najlepiej opłacanych wiktoriańskich beletrystów.\nJego twórczość miała istotny wpływ na angielskiego reżysera Alfreda Hitchcocka.\n Powieści\n Opowiadania\nEkranizacje.\nWiele utworów Collinsa zostało sfilmowanych w kilku krajach. W Polsce powstała w 1967 nowela telewizyjna \"Przeraźliwe łoże\", zrealizowana przez Witolda Lesiewicza na podstawie opowiadania o tym samym tytule.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1484323", "fragment_id": "235838/0", "subtitle": "", "title": "Wilkie Collins", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "235838", "parentId": 1484323.0, "score": 0.046675119549036026}, "uuid": "2ef862c4-b9d1-409b-8a1f-bdedc348e571"}, {"page_content": "Dewajtis – polski telewizyjny serial kostiumowy z 2023 roku. Adaptacja powieści Marii Rodziewiczówny o tym samym tytule. Liczy 7 odcinków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5539593", "fragment_id": "360233/0", "subtitle": "", "title": "Dewajtis (serial telewizyjny)", "parentId": 5539593.0, "start_index": 0.0, "document_id": "360233", "source": "wikipedia", "score": 0.15776999294757843}, "uuid": "be1e32ee-f946-478b-bf7d-ac2b442fb9aa"}, {"page_content": "Powieść kryminalna tworzona w Polsce w latach 1919-39 – powstało około 200 utworów, w większości napisanych w latach 30. Pierwszą powieścią kryminalną z dwudziestolecia międzywojennego jest \"Czerwony Błazen\" Aleksandra Błażejowskiego (1925), wydana w tym samym roku \"Kariera Edwarda Merkla\" Marka Romańskiego nie zachowała się.\nAutorzy.\nPolska powieść kryminalna i sensacyjna była reprezentowana przez około dwudziestu autorów, piszącym pod własnymi nazwiskami, jak i pod pseudonimami. Do tzw. wielkiej trójki zaliczani byli: Adam Nasielski, Marek Romański i Antoni Marczyński. Każdy z nich napisał do 1939 ponad 30 powieści, przy czym najwięcej Adam Nasielski. Autorzy ci nie rywalizowali ze sobą, a utrzymywali przyjacielskie stosunki i wymieniali się pomysłami na powieści. Kilkanaście powieści sensacyjnych i kryminalnych napisał również Stanisław Antoni Wotowski. Do istotnych autorów, mających do 1939 co najmniej kilka wydanych powieści należała Stefania Osińska, pisząca pod pseudonimem Piotr Godek, Aleksander Błażejowski, Antoni Hram, Józef Jeremski, Otto Stemin oraz Zenon Różański. Mniej znani autorzy najczęściej pisali do czasopisma \"Co tydzień powieść\".\nWielu autorów ukrywało się pod pseudonimami. Spośród tych najważniejszych: Marek Romański, Piotr Godek, Antoni Hram, Otto Stemin. Pojawiało się także wielu enigmatycznych twórców, jak: Jan Grom, Elmar, Adam Ty-ski, których prawdziwych nazwisk do dziś nie udało się ustalić.\nW czasach dwudziestolecia międzywojennego dość popularne było pisanie pamiętników przez funkcjonariuszy policji, wspominających prowadzone przez siebie sprawy, niekiedy z pewnymi ubarwieniami i ze zbeletryzowaną akcją. Najwięcej tego typu opowiadań stworzyli aspirant Daniel Bachrach i nadkomisarz Ludwik Marian Kurnatowski.\nPowojenne losy pisarzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4648893", "fragment_id": "726737/0", "subtitle": "", "title": "Polska powieść kryminalna w dwudziestoleciu międzywojennym", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "726737", "parentId": 4648893.0, "score": 0.08146221935749054}, "uuid": "f9733b14-7d71-4ccc-b0c1-6daea23cba72"}, {"page_content": "Deepak Chopra (ang. wym. [], hindi []; ur. 22 października 1946 w Nowym Delhi) – amerykański lekarz, pisarz i filozof, pochodzenia indyjskiego, znany propagator alternatywnej medycyny.\nŻyciorys.\nNapisał ponad 45 książek. Jego książki zostały przetłumaczone na 35 języków i wydane w łącznym nakładzie ponad 20 mln egzemplarzy.\nW 1998 został laureatem humorystycznej Nagrody Ig Nobla w dziedzinie fizyki, za unikatową interpretację fizyki kwantowej, która odnosi się do życia, wolności i dążenia do szczęścia gospodarczego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1812739", "fragment_id": "875350/0", "subtitle": "", "title": "Deepak Chopra", "parentId": 1812739.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "875350", "score": 0.06650111824274063}, "uuid": "10c39f46-6355-481f-bd22-97b61b7bea01"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nHoracy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Horatius&lt;/&gt;), właściwie Kwintus Horacjusz Flakkus ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Quintus Horatius Flaccus&lt;/&gt;) (ur. 8 grudnia 65 p.n.e. w Wenuzji, zm. 27 listopada 8 p.n.e.) – poeta rzymski, często określany mianem największego łacińskiego liryka i mistrza satyry.\nW czasach panowania Augusta, w których żył i tworzył, sławą przewyższał go jedynie Wergiliusz. Napisał 162 utwory poetyckie, liczące łącznie 7816 wersów, zebrane w czterech zbiorach – \"Epodach, Satyrach, Odach i Listach\". Wszystko, co wyszło spod jego pióra, uważane było przez wieki za doskonałe zarówno w swym kształcie poetyckim, jak i w przebogatej treści – od błahych motywów poezji biesiadnej lub erotycznej, aż do poważnych problemów filozoficznych, moralnych, politycznych, retorycznych. Te ostatnie znalazły wyraz zwłaszcza w \"Sztuce poetyckiej\" – pierwszym łacińskim podręczniku teorii literatury.\nBył wielbicielem piękna świata i uroków życia. Głosił chwałę rzymskich cnót, chociaż przeszedł skomplikowaną drogę życiową. Pochodził z nizin społecznych południowej Italii, był synem wyzwoleńca. W młodości walczył w obronie republiki, przeciwko Oktawianowi, jako oficer w armii zabójcy Cezara, Marka Brutusa. W wieku dojrzałym zaczął wspierać pryncypat Augusta i cesarski program reform oraz odnowienia imperium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12493", "fragment_id": "172625/0", "subtitle": "", "title": "Horacy (poeta)", "parentId": 12493.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172625", "score": 0.045788928866386414}, "uuid": "8d889016-7169-4ca0-afd1-beb285c27d72"}, {"page_content": "W wyniku operacji polskiej NKWD w latach 1937–1938 wysiedlono Polaków ze wschodniego Polesia w głąb Związku Sowieckiego, a część zabito. Po 1939 nastąpiły kolejne wysiedlenia z zajętych przez Sowietów terenów II Rzeczypospolitej. W latach 1944–1946 w ramach pierwszej fali \"repatriacji\", a w latach 1955–1959 w ramach drugiej fali, wysiedlono do Polski znaczną część mieszkających tu Polaków.\nW sztuce i literaturze.\nPolesie jest tematem wielu utworów z klasyki polskiej literatury. Obecne jest zwłaszcza w twórczości Józefa Ignacego Kraszewskiego (\"Ulana, Budnik, Macocha, Jermoła, Wspomnienia Wołynia, Polesia i Litwy\"), Elizy Orzeszkowej (\"Gloria victis\"), Józefa Weyssenhoffa (\"Puszcza\"), Zofii Kossak-Szczuckiej (\"Błogosławiona wina\") czy Marii Rodziewiczówny (\"Lato leśnych ludzi, Florian z Wielkiej Hłuszy,\" \"Czahary, Hrywda, Macierz, Z Głuszy, Polesie\")\".\"\nSwoje poezje poświęcili \"błotom poleskim\" Władysław Syrokomla czy Wincenty Pol. Etnograficznie Polesie badał Oskar Kolberg (\"Białoruś-Polesie\"). Ukazał się również przewodnik turystyczno-krajoznawczy Mieczysława Orłowicza (\"Wołyń i Polesie\"). Krainę tę w swoich książkach podróżniczych opisywali również Ferdynand Ossendowski (\"Polesie,\" \"W polskiej dżungli\"), a w swoich reportażach Józef Mackiewicz (\"Bunt rojstów\"). Współcześnie ukazał się także zbiór reportaży Małgorzaty Szejnert (\"Usypać góry. Historie z Polesia\").\nMotyw Polesia pojawia się jako temat w malarstwie Juliana Fałata, Józefa Chełmońskiego, Henryka Weyssenhoffa, Leona Wyczółkowskiego, Czesława Wasilewskiego, Alfreda Wierusza Kowalskiego czy rosyjskiego malarza Iwana Szyszkina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4843", "fragment_id": "176427/9", "subtitle": "", "title": "Polesie", "parentId": 4843.0, "start_index": 14381.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176427", "score": 0.07694638520479202}, "uuid": "6f26dd80-2a66-43e2-81b7-a6df1b3711e7"}, {"page_content": "Dalszy rozwój uczelni nastąpił w latach dziewięćdziesiątych: zwiększyła się liczba profesorów i studentów, otwarto nowe kierunki studiów. Zmiany na uczelni umożliwiły przekształcenie jej w uniwersytet. Nastąpiło to 3 września 1999. Uniwersytet otrzymał imię kardynała Stefana Wyszyńskiego.\nBaza akademicka.\nUKSW prowadzi zajęcia w dwóch głównych kampusach: przy ul. Dewajtis 5 na Bielanach – kampus Dewajtis (w Lesie Bielańskim) oraz przy ul. Wóycickiego 1/3 na Młocinach – kampus Wóycickiego im. ks. prof. Ryszarda Rumianka. W pierwszym z nich oprócz sal dydaktycznych mieszczą się Biblioteka Główna oraz siedziba władz uczelni.\nKampus na Młocinach jest rozbudowywany. 14 lutego 2008 roku została otwarta na nim pierwsza część Centrum Edukacji i Badań Interdyscyplinarnych – Auditorium Maximum (budynek nr 21), gdzie znajdują się sale wykładowe, pracownie i stołówka studencka. W lutym 2009 oddany do użytku został budynek nr 23, w którym odbywają się zajęcia wydziałów: Nauk Historycznych i Społecznych, Filozofii Chrześcijańskiej oraz Biologii i Nauk o Środowisku. W 2015 otwarto nowo wybudowane Centrum Laboratoryjne Nauk Przyrodniczych (budynek 24). W 2020 oddano do użytku halę sportową. Trwa budowa siedziby Wydziału Medycznego. Collegium Medicum oraz Multidyscyplinarnego Centrum Badawczego (MCB) w Dziekanowie Leśnym.\nDo kampusu przy ul. Wóycickiego można dojechać kilkoma liniami autobusowymi, z czego linią „114” bezpośrednio pod bramę kampusu spod metra Młociny. Do kampusu przy ul. Dewajtis trzeba przejść około 1,1 kilometra od przystanku tramwajowego.\nRektorzy.\n \"Zobacz też: .\"\nDoktorzy honoris causa.\nUKSW.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nStudenci i pracownicy.\nW roku akademickim 2020/2021 na UKSW studiuje około 10 tysięcy studentów, zatrudnionych jest ok. 800 nauczycieli akademickich. Pracowników zatrudnionych w bibliotece, administracji i obsłudze jest 300.Na uczelni działa wiele organizacji studenckich, między innymi Samorząd Studentów, Niezależne Zrzeszenie Studentów UKSW, Erasmus Student Network UKSW czy koła naukowe.\nWydziały i kierunki studiów.\nUniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego obecnie ma dwanaście wydziałów i ponad czterdzieści kierunków studiów. Są to:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=312899", "fragment_id": "1422607/2", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie", "parentId": 312899.0, "start_index": 3405.0, "document_id": "1422607", "source": "wikipedia", "score": 0.04932098835706711}, "uuid": "b3b97924-8760-4578-8aad-fe16c91910f3"}, {"page_content": "Tukaram (dewanagari तुकाराम), Tuka (तुका), (ur. ok. 1608, zm. ok. 1650) – siedemnastowieczny indyjski mistyk i poeta, tworzący w ojczystym języku marathi. Bywa często wiązany z religijnymi ruchami swej epoki: bhakti, ruchem santów, a zwłaszcza bhagawatów – ruchem zapoczątkowanym przez Namdewa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1206843", "fragment_id": "1113012/0", "subtitle": "", "title": "Tukaram", "document_id": "1113012", "start_index": 0.0, "parentId": 1206843.0, "source": "wikipedia", "score": 0.048862893134355545}, "uuid": "2fdaec39-1688-49fe-9c6b-6223643e1f57"}]}
{"id": "q_551", "question": "Jak nazywa się czerwony barwnik zawarty w erytrocytach?", "answer": [{"page_content": "Hemoglobina (gr. αἷμα \"haîma\" „krew”, łac. \"globus\" „kula”), oznaczana też skrótami Hb lub HGB – czerwony barwnik krwi, białko zawarte w erytrocytach, którego zasadniczą funkcją jest transportowanie tlenu – przyłączanie go w płucach i uwalnianie w tkankach. Prawie wszystkie kręgowce posiadają hemoglobinę, z wyjątkiem ryb z rodziny bielankowatych. \nWśród ssaków hemoglobina stanowi około 96% suchej masy i około 35% masy całkowitej (z uwzględnieniem wody) krwinki czerwonej. Hemoglobina ma zdolność wiązania tlenu 1,34 ml O2 na gram, co zwiększa całkowitą pojemność tlenową krwi 70-krotnie w porównaniu do tlenu rozpuszczonego w samym osoczu krwi.\nMutacje genu hemoglobiny prowadzą do chorób dziedzicznych: anemii sierpowatej, talasemii lub rzadkich chorób zwanych hemoglobinopatiami.\nBudowa hemoglobiny.\nCząsteczka hemoglobiny jest tetramerem złożonym z dwóch par\nbiałkowych podjednostek. Podjednostki oznaczone są najczęściej literami greckiego alfabetu (np. α, β, γ, δ).\nPodjednostki nie są związane kowalencyjnie. Każda podjednostka zawiera jako grupę prostetyczną (niebiałkową) cząsteczkę hemu. Cząsteczka hemu zawiera położony centralnie kation żelaza (Fe2+) umożliwiający jej wiązanie cząsteczek tlenu (O2). Jedna cząsteczka hemoglobiny może przyłączyć od jednej do czterech cząsteczek tlenu, co powoduje, że hemoglobina może występować albo w stanie „odtlenowanym” (\"deoxyHb\") lub w różnym stopniu „utlenowania” (\"oxyHb\"). Hem nadaje białku (i krwi) czerwony kolor.\nPrzykładowa hemoglobina zbudowana z 574 reszt aminokwasowych ma masę cząsteczkową ok. 66,5 kDa, a jej wzór sumaryczny to C3032H4816O872N780S8Fe4.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2240", "fragment_id": "186522/0", "subtitle": "", "title": "Hemoglobina", "parentId": 2240.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186522", "score": 0.4202694892883301}, "uuid": "141c5bc1-55b8-475d-acb1-9929ea6dd2ac"}, {"page_content": "Elementy morfotyczne krwi – upostaciowane składniki krwi, będące albo żywymi komórkami (leukocyty), wyspecjalizowanymi komórkami o ograniczonym metabolizmie (erytrocyty), bądź fragmentami komórek (trombocyty). Elementy morfotyczne krwi są wytwarzane w układzie krwiotwórczym, który obejmuje głównie szpik kostny czerwony, a także węzły chłonne, śledzionę, migdałki, grasicę. Muszą być stale wytwarzane; u człowieka długość ich życia wynosi od kilku godzin do kilku lat. \nWyróżnia się:\nErytrocyty.\nKrwinki czerwone, nazywane inaczej erytrocytami lub ciałkami czerwonymi, są to krwinki wytwarzane w szpiku kostnym czerwonym. Widziane z boku mają kształt biszkopta, co zwiększa ich powierzchnię. Są grubości około 2 mikrometrów i średnicy 7,5 mikrometra. Przed wydostaniem się do krwi tracą jądro komórkowe. Żyją około 120 dni. Przez cały ten okres (120 dni) pełnią rolę „przenośnika” gazów we krwi, co możliwe jest dzięki zawartemu w nich barwnikowi – hemoglobinie. Erytrocyty transportują głównie tlen, który zabierają z płuc i przenoszą do narządów ciała, ale także dwutlenek węgla, który transportowany jest z komórek do płuc głównie w osoczu krwi. Po tym okresie niszczone są w układzie fagocytarnym, głównie w śledzionie. Następuje przy tym odłączenie części hemoglobiny zwanej hemem oraz rozerwanie pierścienia hemowego, który zmienia się w biliwerdynę. U człowieka większość biliwerdyny przekształca się w bilirubinę, która w wątrobie zostaje sprzężona z kwasem glukuronowym, a następnie wydalona razem z żółcią poza ustrój.\nU mężczyzn liczba krwinek czerwonych w 1 mm3 krwi wynosi około 5,4 mln, a u kobiet około 4,8 mln. Każdego dnia ulega rozpadowi około 7,5 g hemoglobiny, tyle samo też jej powstaje.\nTrombocyty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1461519", "fragment_id": "232017/0", "subtitle": "", "title": "Elementy morfotyczne krwi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1461519.0, "document_id": "232017", "score": 0.7993999719619751}, "uuid": "24ef84f5-3b1d-406f-8a9d-22a6a86646bc"}, {"page_content": "Erytrocyt (gr. \"erythros\" czerwony + \"kytos\" komórka), krwinka czerwona, czerwone ciałko krwi – morfotyczny składnik krwi, którego głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu z płuc do pozostałych tkanek organizmu.\nPo raz pierwszy erytrocyty zostały zaobserwowane i precyzyjnie opisane jako okrągłe spłaszczone w środku komórki przez Antonie van Leeuwenhoeka w XVII w.\nBudowa komórki.\nPrawidłowy erytrocyt ssaków jest okrągłą, dwuwklęsłą w środku komórką o średnicy 6–9 μm. Wyjątkowe wśród ssaków są owalne erytrocyty wielbłądowatych (wielbłądy, lamy, alpaki). Owalny kształt jest charakterystyczny dla płazów, gadów i ptaków. Wielkość u różnych zwierząt jest zmienna. U zwierząt domowych mieści się w zakresie 3–7 μm. U konia, krowy, świni, psa, kota i człowieka ma średnicę 6–7 μm i grubość 2 μm na obrzeżu, u owcy i kozy mają 4–5 μm średnicy (3,2–4,5 według Dellmanna). Inne źródła podają dla człowieka: średnica – 8 μm, grubość w środku do 2 μm i do 2,5 μm na obrzeżu. Średnia objętość krwinki wynosi około 60 μm³. Erytrocyt o średniej średnicy (jaką ma 75% z nich) nazywa się normocytem, krwinki większe od prawidłowych to makrocyty, natomiast mniejsze to mikrocyty. \nErytrocyty ptaków posiadają jądra komórkowe, mają kształt eliptycznej, obustronnie wklęsłej soczewki. Dłuższa oś mierzy 9,5–20 μm, krótsza – 5,5–10 μm. W 1 mm³ krwi ptasiej może znajdować się od 1,5 do 5,5 miliona erytrocytów. Im większy ptak, tym większe ma erytrocyty, jednak zarazem ma ich mniej. Przykładowo, wróbel mazurek w mm³ krwi ma blisko 5,2 mln czerwonych krwinek, a kruk – 3,93 mln.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44853", "fragment_id": "647311/0", "subtitle": "", "title": "Erytrocyt", "document_id": "647311", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44853.0, "score": 0.7249317765235901}, "uuid": "155abf16-e63b-4815-bb39-ea974d3b706d"}, {"page_content": "Krew transportuje tlen do tkanek oraz odprowadza z nich dwutlenek węgla i inne produkty przemian zachodzących w organizmie. Erytrocyty zawierają czerwony barwnik (hemoglobinę), dzięki któremu transportują tlen. Krwinki białe pełnią funkcje obronne organizmu przed mikroorganizmami. Płytki krwi biorą udział w krzepnięciu krwi.\nChłonka.\n \"Osobny artykuł: chłonka.\"\nChłonka (limfa) to płyn tkankowy spływający do naczyń chłonnych, tworzących układ naczyń limfatycznych. Rozprowadza po organizmie limfocyty zabierane z węzłów chłonnych. Bierze także udział w transporcie tłuszczów pokarmowych, stąd jej lekko żółtawe zabarwienie.\nZawiera wodę i sole mineralne, białka, tłuszcze oraz dużą ilość krwinek białych. Odgrywa ważną rolę w utrzymywaniu płynów w organizmie.\nHemolimfa.\nHemolimfa jest tkanką płynną, która występuje u niektórych zwierząt bezkręgowych o otwartym układzie krwionośnym, m.in. u stawonogów i mięczaków.\nJej charakterystycznymi składnikami są zdolne do fagocytozy komórki pełzakowate, a także rozpuszczone w osoczu barwniki przenoszące tlen i dwutlenek węgla. Pełni funkcję analogiczne do krwi i limfy kręgowców.\nMezenchyma.\n \"Osobny artykuł: mezenchyma.\"\nMezenchyma to tkanka łączna zarodkowa (występuje tylko w okresie zarodkowym).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93131", "fragment_id": "653006/2", "subtitle": "", "title": "Tkanka łączna", "parentId": 93131.0, "start_index": 3265.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653006", "score": 0.1018047034740448}, "uuid": "62c0d568-86b7-49a7-adc4-e8bb04bc42ec"}, {"page_content": "Podstawą opisanej powyżej wymiany gazowej jest hemoglobina – czerwony barwnik krwi znajdujący się w erytrocytach. Jedna jednostka hemoglobiny składa się z czterech podjednostek białkowych, z których każda zawiera grupę hemu. Cząsteczka hemu zawiera centralnie położony atom żelaza. Atom ten ma wysokie powinowactwo chemiczne do tlenu i łatwo się z nim wiąże. Jeśli dojdzie do połączenia hemu z tlenem to mówimy o hemoglobinie \"utlenowanej\".\nPowinowactwo hemoglobiny do tlenu rośnie w momencie podniesienia wartości pH krwi, obniżenia ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla, zmniejszenia stężenia 2,3-bisfosfoglicerynianu i obniżenia temperatury.\nW sytuacji wysokiego powinowactwa hemoglobiny do tlenu i wysokiego ciśnienia parcjalnego tlenu, jak ma to miejsce w płucach, dochodzi do wiązania się tlenu z hemoglobiną. Proces odwrotny zachodzi w tkankach, gdzie dochodzi do uwalniania tlenu.\n98,5% tlenu zawartego we krwi jest chemicznie związane z hemoglobiną. Pozostałe 1,5% jest fizycznie rozpuszczone w osoczu. Powoduje to, że hemoglobina jest głównym przenośnikiem tlenu u kręgowców.\nW normalnych warunkach, u ludzi, krew opuszczająca płuca zawiera hemoglobinę wysyconą tlenem w 96–97%. Odtlenowana krew nadal jest wysycona tlenem w około 75%. Wysycenie tlenem (saturacja) oznacza stosunek ilości rzeczywiście związanego tlenu do maksymalnej ilości jaką może związać hemoglobina.\nDwutlenek węgla jest transportowany we krwi na różne sposoby: niewielka część jest fizycznie rozpuszczona w osoczu, ale większość jest przenoszona w formie wodorowęglanów (HCO3−) lub związanych z hemoglobiną karbaminianów. Konwersja dwutlenku węgla do wodorowęglanu jest możliwa dzięki specjalnemu enzymowi – anhydrazie węglanowej.\nTamowanie upływu i krzepnięcie krwi.\n \"Osobny artykuł: Hemostaza.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1884960", "fragment_id": "896498/7", "subtitle": "", "title": "Krew", "parentId": 1884960.0, "start_index": 11091.0, "document_id": "896498", "source": "wikipedia", "score": 0.3249947428703308}, "uuid": "e5312b28-2835-4773-99c9-b8b72619cd13"}, {"page_content": "U wszystkich ssaków oraz u niektórych płazów ogoniastych, w przeciwieństwie do pozostałych kręgowców, dojrzałe erytrocyty są komórkami bezjądrzastymi. Można jednak spotkać fragmenty jądra komórkowego lub ciałka Howella-Jolly’ego w niektórych erytrocytach kota i konia. U większości ssaków zwiększona liczba erytrocytów jądrzastych wskazuje na odpowiedź organizmu na anemię (przyspieszone uwalnianie niedojrzałych erytrocytów do układu krążenia) zaburzenia w funkcjonowaniu śledziony lub splenektomię (wycięcie śledziony). U ssaków w końcowym okresie różnicowania się erytrocytów zanikają w nich również inne organella: mitochondria, aparat Golgiego, centriole.\nFunkcje.\nMężczyzna ma około 5 mln/mm³ erytrocytów w krwi obwodowej, kobieta około 4,5 mln/mm³. Ilość erytrocytów w organizmie człowieka może się zmieniać – zależy to m.in. od miejsca, w którym człowiek się znajduje i ciśnienia, jakie tam panuje, np. w górach może ich być do 8 mln/mm³.\nGłównym zadaniem erytrocytów jest przenoszenie tlenu z płuc (gdzie z powodu wyższego ciśnienia parcjalnego tlenu w pęcherzykach następuje utlenowanie krwi w krążeniu małym) i dostarczanie go do tkanek obwodowych (również serca i płuc). Dzieje się to dzięki obecności w każdym z nich 30 pg czerwonego barwnika (hemoglobiny), zdolnego do nietrwałego wiązania tlenu (oksyhemoglobina), który w miejscu docelowym oddaje tlen tkankom o niższym jego ciśnieniu parcjalnym. Erytrocyty częściowo również transportują dwutlenek węgla (), jednak jest on przenoszony głównie przez osocze w postaci jonowej ().", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44853", "fragment_id": "647311/1", "subtitle": "", "title": "Erytrocyt", "source": "wikipedia", "start_index": 1566.0, "document_id": "647311", "parentId": 44853.0, "score": 0.325067400932312}, "uuid": "d39f15aa-64d6-444b-8251-908675afa40f"}, {"page_content": "Składniki komórkowe.\n \"Osobne artykuły: elementy morfotyczne krwi i morfologia krwi.\"\nWe krwi mężczyzny komórki stanowią od 44–46%, u kobiet od 41–43% objętości krwi. Komórki krwi dzielą się na: erytrocyty (popularnie zwane \"czerwonymi krwinkami\"), leukocyty (\"białe krwinki\") oraz trombocyty (\"płytki krwi\"). Procentową zawartość objętościową erytrocytów nazywa się hematokrytem. U noworodków hematokryt wynosi około 60%, a u małych dzieci około 30%. Do okresu pokwitania hematokryt rośnie do wartości właściwej dla dorosłych.\nErytrocyty (czerwone krwinki) – u człowieka nie posiadają jądra komórkowego oraz licznych organelli komórkowych – aktywność metaboliczna jest ograniczona, żeby zmniejszyć zużycie tlenu, który mają te komórki transportować. Erytrocyty mają kształt dwuwklęsłego dysku, a ich średnica wynosi 7–8 µm. Erytrocyty stanowią ok. 90–94% ogółu elementów morfotycznych. U człowieka występują w liczbie 4,5–5,5 mln/mm³. U innych kręgowców erytrocyty mogą posiadać jądro. Służą do transportu tlenu i dwutlenku węgla. Zawierają hemoglobinę, białko odpowiedzialne za przyłączanie i transport tlenu w krwi; złożone z właściwego białka – \"globiny\" oraz \"grupy hemowej\", która razem z żelazem tworzy kompleks. Krew kręgowców zawdzięcza swój czerwony kolor właśnie obecności żelaza. U wielu bezkręgowców np. u pająków i ośmiornic tlen jest przenoszony przez związek miedzi hemocyjaninę – mają one niebieską krew. Od 0,5–1% czerwonych krwinek to retikulocyty, tzn. nie w pełni dojrzałe erytrocyty. Zwiększenie ilości retikulocytów we krwi obwodowej świadczy o wzmożonej erytropoezie organizmu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1884960", "fragment_id": "896498/3", "subtitle": "", "title": "Krew", "parentId": 1884960.0, "start_index": 4718.0, "document_id": "896498", "source": "wikipedia", "score": 0.42952221632003784}, "uuid": "d8f2dd11-b92f-4745-ad62-7bafcc0a0e15"}, {"page_content": "Układ krwionośny kręgowców jest zamknięty. Barwa krwi jest czerwona dzięki barwnikowi oddechowemu – hemoglobinie, która zawarta jest w erytrocytach. Krew tłoczona jest przez skurcze mięśni ścian serca, położonego tuż za skrzelami lub pomiędzy płucami po brzusznej stronie. Serce zbudowane jest z jednego lub dwóch przedsionków i komory. U kręgowców lądowych występują dwa przedsionki w związku z wyodrębnieniem obiegu płucnego, a dodatkowo u ptaków i ssaków występują dwie komory. W sercu zlokalizowane są zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. U bezżuchwowców i ryb występuje jeden obieg krwi, u pierwszej gromady serce jest trzyczęściowe (zatoka żylna, przedsionek i komora) i jednoprzepływowe, w którym przepływa krew odtleniona; u ryb serce zbudowane jest z czterech pęcherzy (zatoka żylna, przedsionek, komora i stożek tętniczy). U pozostałych gromad obserwujemy dwa obiegi krwi duży i mały (zwany również płucnym) dodatkowo u płazów występuje krążenie skórne. Serce płazów jest trzydziałowe (dwa przedsionki, komora oraz zatoka żylna), w komorze występują fałdy utrudniające mieszanie się krwi (u płazów ogoniastych występuje przegroda przedsionków niezupełna); również serce gadów jest trzydziałowe, w którym występuje przegroda międzykomorowa niecałkowita (u krokodyli całkowita) i dwa łuki aorty, zatoka żylna u tej gromady jest zredukowana. Serce ptaków i ssaków jest czteroczęściowe, w przeciwieństwie do pozostałych grup występują u nich przegrody całkowite pomiędzy komorami. U ptaków można zaobserwować szczątkową zatokę żylną oraz zachowany prawy łuk aorty; u ssaków zachowany jest lewy łuk aorty, a zatoka żylna nie występuje", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17200", "fragment_id": "176911/11", "subtitle": "", "title": "Kręgowce", "document_id": "176911", "start_index": 14790.0, "parentId": 17200.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23493728041648865}, "uuid": "42517be2-1a25-47f4-b84a-db1ebb469b0c"}, {"page_content": "Erytroblast (gr. \"erythros\" czerwony, \"blastos\" zawiązek) – komórka macierzysta erytrocytu. \nErytroblasty licznie występują w narządach krwiotwórczych, które u dorosłych ssaków stanowi szpik kostny. Tam przechodzą proces dojrzewania, dzieląc się i gromadząc w cytoplazmie hemoglobinę, jednocześnie tracą jądro oraz inne organella komórkowe. Proces powstawania erytrocytów (przez stadium erytroblastów) nosi nazwę erytropoezy, wymagającej do zajścia żelaza, kobalaminy, kwasu foliowego, pirydoksyny, kwasu askorbinowego, białek (m.in. globina) oraz hormonów (m.in. erytropoetyna). Najwięcej erytroblastów występuje w embrionalnej krwi, natomiast niezwykle rzadko występują w krwiobiegu dorosłej osoby, gdzie ich okres półtrwania wynosi u osoby zdrowej 30 dni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25164", "fragment_id": "187631/0", "subtitle": "", "title": "Erytroblast", "parentId": 25164.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187631", "source": "wikipedia", "score": 0.29664120078086853}, "uuid": "bca17163-93a0-483d-beb3-9a2f50497f29"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nRetikulocyt, retykulocyt, proerytrocyt (skrótowo Ret.) – niedojrzała postać krwinki czerwonej, która w szlaku erytropoezy bezpośrednio poprzedza dojrzałą krwinkę czerwoną, czyli erytrocyt. Jego powstawanie jest związane głównie z uzupełnianiem fizjologicznie niszczonych krwinek czerwonych oraz wyrównywaniem (kompensacją) skutków zdarzeń lub chorób w których dochodzi do utraty, czy niszczenia erytrocytów (np. krwotoków, zimnicy).\nProerytrocyty zostały odkryte w 1890 roku przez Paula Ehrlicha, niemieckiego bakteriologa i chemika.\nDojrzewanie retikulocytów.\nRetikulocyty w procesie powstawania krwinek czerwonych powstają w szpiku kostnym z ortochromatycznych erytroblastów. W ciągu 2–4 dni dojrzewają bezpośrednio do erytrocytu, dojrzałej krwinki czerwonej. W stanie zdrowia do krwi przedostają się dwu-trzydniowe retikulocyty, gdzie w ciągu doby dochodzi do ich przekształcenia się do w pełni dojrzałego erytrocytu. Liczba retikulocytów we krwi stanowi około 40% ogólnej puli retikulocytów całego organizmu.\nW stanach zmniejszonej liczności erytrocytów, czy to w wyniku choroby (niedokrwistości), po urazach (krwotoki), czy też fizjologicznie (np. u ludzi przebywających na dużych wysokościach n.p.m.), do krwi uwalniane są młodsze retikulocyty, czasem nawet jednodniowe. Całkowity czas ich dojrzewania nie ulega jednak istotnym zmianom.\nBudowa retikulocytów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=135495", "fragment_id": "16990/0", "subtitle": "", "title": "Retikulocyt", "document_id": "16990", "start_index": 0.0, "parentId": 135495.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39094945788383484}, "uuid": "1729562f-e27d-4328-aad7-eb7a5d196c68"}]}
{"id": "q_552", "question": "Jak nazywa się doktryna etyczna uznająca przyjemność, rozkosz za cel i najwyższe dobro człowieka, a unikanie przykrości za warunek szczęścia?", "answer": [{"page_content": "Hedonizm (gr. ἡδονή \"hedone\" – „przyjemność, rozkosz”) – pogląd, doktryna, uznająca przyjemność, rozkosz za najwyższe dobro i cel życia, główny motyw ludzkiego postępowania.\nPojęcie.\nCzęsto mylone z epikureizmem, gdzie unikanie cierpienia i bólu jest głównym warunkiem osiągnięcia szczęścia.\nWyróżnia się:\nHedonizmem etycznym nazywamy takie poglądy, zgodnie z którymi ludzie powinni zmierzać do szczęścia (cudzego lub swojego), bowiem jest to „etycznie dobre”. Hedonizm psychologiczny głosi, iż ludzie pragną szczęścia, nie mówi nic jednak co do sposobu (oraz rodzaju) jego osiągnięcia. Hedonizm materialistyczny dopatruje się najwyższej lub jedynej wartości w gromadzeniu i zużywaniu dóbr materialnych.\nNajstarszą formą hedonizmu jest hedonizm cyrenejski. Jego cechy to:\nHedonizm prezentowany był przez przedstawicieli szkoły filozoficznej założonej w IV wieku p.n.e. przez ucznia Sokratesa, Arystypa z Cyreny. Później nastąpiły wypaczenia doktryny hedonizmu i szkoła przestała istnieć w III w. p.n.e.\nFormą „ewolucyjną” innej odmiany hedonizmu jest utylitaryzm, rozwijany przez brytyjskich filozofów Jeremy’ego Benthama i Johna Stuarta Milla: szczęście wielu ludzi jest ważniejsze niż szczęście jednostkowe; szczęście natychmiastowe powinno zostać „odłożone”, jeśli prowadzi to do większego szczęścia w przyszłości.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19180", "fragment_id": "182212/0", "subtitle": "", "title": "Hedonizm", "document_id": "182212", "start_index": 0.0, "parentId": 19180.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "2e98e847-3721-470e-b5f6-6ce41e806584"}, {"page_content": "Felicific calculus (\"rachunek szczęśliwości\") – teoretyczny algorytm ludzkiego działania zdefiniowany przez Jeremy'ego Benthama stanowiący podstawę jego koncepcji antropologicznej.\nAlgorytm ten opisuje ludzkie działanie jako dążenie do przyjemności i unikanie przykrości. Ta ogólna zasada została przez Benthama sprecyzowana przez zdefiniowanie wielu rodzajów przyjemności, do których człowiek dąży i przykrości, których unika oraz opis przykładowych sytuacji, w których dokonuje się wybór między poszczególnymi rodzajami przyjemności.\nSzczególnym problemem poruszonym przez Benthama była sytuacja wymiany przykrości za przyjemność jak np. praca w tym ujęciu jest taką wymianą polegającą na zamianie gotowości do znoszenia przykrości (pracy) na przyjemności wynikające z możliwości wykorzystania zapłaty.\nKoncepcja Benthama została poddana surowej krytyce przez Marksa i jego następców, niemieckich pionierów socjologii, a także przez amerykańskich pragmatystów. Za jego podstawowy mankament uznano niezdolność do wyjaśnienia konkretnych ludzkich zachowań w złożonych historycznych sytuacjach. Rzeczywiście „pomiar szczęśliwości” zakładał dość uproszczoną koncepcję ludzkiej natury, by wyjaśnić psycho-społeczne okoliczności ludzkich czynów z zachowaniem ich niepowtarzalnego charakteru. Jednakże nie była to metoda zupełnie ahistoryczna, choć zakładała sprowadzenie nieskończonej złożoności występującej w realnych okolicznościach ludzkiego działania, do prostego binarnego układu odnajdowanego w wielu różnych sytuacjach. Proces redukcji polegał na sprowadzaniu bardzo złożonych uzasadnień działań do dążenia ku jednej z wielu rodzajów przyjemności lub unikania jednej z wielu rodzajów przykrości. Kategoryzacja tych dwóch wartości była na tyle złożona by ogarnąć (upraszczająco) uzasadnienia działania, odwołujące się do wielu różnych hierarchii wartości: etycznych, estetycznych, sensualnych, materialnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1860377", "fragment_id": "912588/0", "subtitle": "", "title": "Felicific calculus", "parentId": 1860377.0, "start_index": 0.0, "document_id": "912588", "source": "wikipedia", "score": 0.3083031177520752}, "uuid": "5ceaefcd-1e05-4f23-b9ba-ba237c8182bc"}, {"page_content": "Najstarsza próba zdefiniowania dobra najwyższego pochodzi od greckiego filozofa z VI wieku p.n.e., Demokryta z Abdery. Widział on najwyższe dobro w zadowoleniu, osiąganym dzięki umiarowi poprzez rozum. Z kolei Protagoras widział w tym miejscu człowieka. Sokrates w swoim intelektualizmie etycznym za najwyższe dobro przyjął cnotę, możliwą do uzyskania przez wiedzę i dającą z kolei szczęście. Skrajnymi wyznawcami cnoty jako najwyższego dobra byli cynicy, stwierdzający, że nic poza cnotą nie jest potrzebne, co pociągało za sobą odrzucenie dóbr i wszystkiego, co ograniczało im wolność. Nie zgodził się z nimi Arystyp z Cyreny z jego szkołą cyrenaików. Uznawał nie tylko za najwyższe, ale wręcz jedyne dobro przyjemność, podobnie uznając przykrość za jedyne zło. Legło to u podstaw hedonizmu. Uczniowie tego myśliciela zmodyfikowali jego poglądy, między innymi poprzez zróżnicowanie rodzajów przyjemności, wyniesienie stałej radości ponad przyjemności chwilowe i uwzględnienie przyjemności duchowych. Poglądy takie znalazły też miejsce w epikureizmie. Platon z kolei wyznawał istnienie dobra idealnego, do którego prowadzą dobra realne. Jego uczeń Arystoteles upatrywał najwyższego dobra w szczęściu osiąganym dzięki doskonałości jednostki, działającej z godnością i cnotliwej. Stoicy powrócili z kolei do uznania cnoty za najwyższe dobro, co więcej, dobro samowystarczalne. Epikur zaś powrócił do uznania za najwyższe dobro szczęścia polegającego na doznawaniu przyjemności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3125992", "fragment_id": "145003/1", "subtitle": "", "title": "Najwyższe dobro", "parentId": 3125992.0, "start_index": 629.0, "document_id": "145003", "source": "wikipedia", "score": 0.6406481266021729}, "uuid": "457aac12-5fc3-4a7a-a122-4df62920f13a"}, {"page_content": "Jeremy Bentham (ur.    w Londynie, zm. 6 czerwca 1832 tamże) – angielski prawnik, filozof i ekonomista. Reformator instytucji prawnych i społecznych, prekursor pozytywizmu prawniczego. Jeden z głównych przedstawicieli liberalizmu. Jeden z autorów filozoficznej koncepcji utylitaryzmu. W ekonomii zwolennik wolnego rynku. Jedną z najsłynniejszych jego myśli było przekonanie, że ludzie pragną w życiu przede wszystkim przyjemności cielesnych, które są dla nich ważniejsze niż dobro świata.\nDoktryny.\nWedług Benthama celem człowieka jest unikanie bólu i dążenie do przyjemności. Jego zdaniem jest to również cel społeczeństwa. Bentham twierdził, że należy dążyć do szczęścia, a jego maksymalizacja jest celem państwa i prawa.\nCzłowiek w ujęciu Benthama jest istotą racjonalną, zdolną do dążenia do szczęścia w oparciu o rozumny namysł nad zyskami i stratami (przyjemnościami i przykrościami) płynącymi z określonego działania i jego skutków (tzw. „rachunek szczęśliwości”, czyli \"felicific calculus)\". W myśl tej doktryny rozumne dążenie do osobistego szczęścia zwiększa pomyślność ogółu, a ludzkie postępowanie jest moralne wtedy, gdy dąży do realizacji zasady „największego szczęścia największej liczby ludzi”.\nBentham uważał demokrację za dobry ustrój. Był radykałem i postulował likwidację monarchii oraz Izby Lordów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133897", "fragment_id": "12739/0", "subtitle": "", "title": "Jeremy Bentham", "document_id": "12739", "start_index": 0.0, "parentId": 133897.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35014447569847107}, "uuid": "6dd6e42e-8dd8-4dd8-a168-ed3b80617de2"}, {"page_content": "Utylitaryzm (łac. \"utilis\" – użyteczny) – kierunek etyki głoszący, że to, co jest pożyteczne, jest dobre, a miarą słuszności postępowania jest użyteczność jego skutków. Powstał w XVIII wieku.\nProgramem utylitarystów jest próba obiektywnego ustalenia zasad działań przynoszących pozytywne i negatywne efekty. Podstawowym kryterium rozróżniania działań pozytywnych i negatywnych stała się dla utylitarystów zasada użyteczności. Głosi ona, że postępowanie jest słuszne, jeśli prowadzi do uzyskania jak największej ilości szczęścia i jak najmniejszej ilości nieszczęścia, przy czym samo pojęcie szczęścia było różnie pojmowane przez różnych przedstawicieli tego kierunku filozofii, co prowadziło często do skrajnie różnych wniosków praktycznych. Wielu utylitarystów podkreśla wagę efektów postępowania. Ich zdaniem intencja czynu nie ma większego znaczenia etycznego – ważne jest tylko, czy daje on więcej efektów korzystnych czy szkodliwych.\nW potocznym znaczeniu utylitaryzm to dążenie do osiągania celów praktycznych, materialnych.\nKlasyczną postać utylitaryzmu, w której szczęście zostało utożsamione z przyjemnością lub w późniejszej formie ze zmniejszaniem przykrości, stworzyli Jeremy Bentham i John Stuart Mill. \nHistoria.\nPrekursorzy.\nZa prekursorów utylitaryzmu uważa się brytyjskich filozofów z XVII i XVIII wieku: Francisa Hutchesona, Richarda Cumberlanda, Johna Gaya, Shaftesbury’ego i Davida Hume’a. Cumberland i Gay uważali, że szerzenie ludzkiego szczęścia jest naszym obowiązkiem, ponieważ zostało to zatwierdzone przez Boga.\nBentham.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59496", "fragment_id": "651102/0", "subtitle": "", "title": "Utylitaryzm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 59496.0, "document_id": "651102", "score": 0.1610894799232483}, "uuid": "1b8de8cb-e4e6-4464-afab-231bfe801437"}, {"page_content": "Eudajmonizm (z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;εὐδαίμων&lt;/&gt; \"eudaimon\" – \"szczęśliwy\", dosł. \"mający dobrego ducha\") – stanowisko etyczne głoszące, że szczęście (\"eudaimonia\") jest najwyższą wartością i celem życia ludzkiego. Eudajmonizm występuje prawie wyłącznie w teoriach etycznych hellenizmu oraz w buddyjskim opisie motywu i celu działania istot żywych. Eudajmonista rozumie szczęście inaczej, niż zazwyczaj rozumie się je współcześnie: nie jako subiektywne zadowolenie, ale jako pewien stan zachodzący na skutek właściwego postępowania, np. apatheię, ataraksję czy eutymię.\nW epoce nowożytnej powstał eudajmonizm państwowy, zakładający że obowiązkiem państwa jest pomnażanie szczęścia swoich obywateli.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102032", "fragment_id": "651882/0", "subtitle": "", "title": "Eudajmonizm", "parentId": 102032.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651882", "source": "wikipedia", "score": 0.38971537351608276}, "uuid": "b2203152-bbab-4685-891d-7d6bd76fe8ec"}, {"page_content": "Jakość hedoniczna (Hedonic Quality) to wynik ocen wrażenia zmysłowego lub ocenianej próbki (zespół wrażeń) pod kątem subiektywnych emocji - pozytywnych lub negatywnych: przyjemny-nieprzyjemny, ładny-brzydki, smaczny-niesmaczny (ocena hedoniczna). Analogiczne znaczenie mają pojęcia „smakowitość”, „pożądalność”, „akceptowalność konsumencka” lub „preferencje konsumenckie”, stosowane w analizie sensorycznej żywności.\nEtymologia.\nŹródłosłowem określeń „jakość hedoniczna” i „ocena hedoniczna” jest wyraz „przyjemność” (gr. ἡδονή, hedone) i nazwa doktryny filozoficznej, uznającej dążenie do przyjemności za główny motyw ludzkiego postępowania (hedonizm). Doktryna została sformułowana przez Arystypa, ucznia Sokratesa. Głosił on, między innymi, że: \"Jedynym dobrem jest przyjemność, a jedynym złem – przykrość\". Jedną ze współczesnych form hedonizmu jest konsumpcjonizm (hedonizm materialistyczny).\nOd pobudzenia receptorów do emocji.\nPozytywne lub negatywne emocje towarzyszą percepcji wszystkich wrażeń zmysłowych. Odbierane wrażenia są - bez trudności - uznawane za przyjemne/ładne lub nie. Emocja często wyprzedza rozpoznanie, albo pojawia się bez rozpoznania wrażenia. Wyjaśnienie mechanizmu powstawania tych emocji wymaga odwołania się do wiedzy z zakresu takich nauk, jak psychofizjologia zmysłów, neurobiologia, psychologia poznawcza (percepcja, zapamiętywanie, rozpoznawanie), fizjologia emocji, filozofii umysłu i innych, a przede wszystkim do interdyscyplinarnej kognitywistyki. \nW największym uproszczeniu można stwierdzić, że proces hedonicznej oceny próbki/wrażenia obejmuje etapy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2073887", "fragment_id": "410905/0", "subtitle": "", "title": "Jakość hedoniczna", "document_id": "410905", "start_index": 0.0, "parentId": 2073887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05918728560209274}, "uuid": "c7e2215b-0182-4639-9c9a-b95ace2dc517"}, {"page_content": "Pogląd ten obowiązuje do dzisiaj w oficjalnej doktrynie Kościoła katolickiego, aczkolwiek są do niej coraz powszechniej wprowadzane bardziej współczesne poglądy na temat systemów etycznych czego przykładem są m.in. wypowiedzi Karola Wojtyły, który w swym \"Elementarzu etycznym\" naucza, że \"Przyjemność, radość, zadowolenie są uważane jako dobre, a więc człowiek staje wobec alternatywy - przyjemność, czy obowiązek, za którym kryje się prawdziwe dobro moralne. Wartość obiektywnego dobra polega na tym, że wartości duchowe są obiektywnie wyższe od materialnych. To rozum i wola kierują człowieka w stronę obiektywnego dobra. Nie może on tworzyć poglądu na swoje czyny według tego ile przyniosą mu przyjemności, ale według tego, o ile służą celowi, jakim jest obiektywne dobro. Nie ulega wątpliwości, że przyjemność jest dobra, a przykrość zła. Różnica między dobrem a złem wynika z tego, że dobro moralne przynosi głębokie zadowolenie, a zło sprawia wyrzuty, przykrość wewnętrzną i ból.\"\nŚwięty Tomasz z Akwinu określa dobro jako to, co jest godne pożądania (łac. \"bonum est id quod est appetibile\"). Akcentuje on wewnętrzną wartość dobra. Podstawą dobra jest doskonałość bytu, dlatego coś odpowiada pożądaniu (jest godne pożądania), że jest dobre, a dobre, bo jest doskonałe. Od stopnia doskonałości zależy stopień dobroci. Dobro ukierunkowuje działanie i wywiera wpływ na całą sferę aktywności ludzkiej, ponieważ jest przedmiotem i celem pożądania.\nPoglądy innych wspólnot religijnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1107", "fragment_id": "183298/2", "subtitle": "", "title": "Dobro", "document_id": "183298", "start_index": 3207.0, "parentId": 1107.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4769228398799896}, "uuid": "a007368d-9a06-4d50-8fc2-f8c9c588c3a2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy greckiego filozofa z Cyreny. Zobacz też: matematyka z Cyreny.\nTeodor Ateista ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Θεόδωρος, \"ὁ ἄθεος\"&lt;/&gt;; ok. 340 p.n.e., zm. I poł. III w. p.n.e. w Cyrenie) – grecki filozof z Cyreny, jeden z cyrenaików.\nW swym dziele nie tylko wystąpił przeciwko greckiej religii politeizmu oraz antropomorfizmu, ale odrzucał w ogóle istnienie bogów. Głoszenie ateizmu i kosmopolityzmu było przyczyną wszczęcia lub groźby wszczęcia procesu, z powodu którego ok. 309-305 p.n.e. opuścił Ateny. \nPodobnie jak inni cyrenaicy był hedonistą. Odrzucił uznawanie chwilowej przyjemności za najwyższe dobro, a chwilowej przykrości za najwyższe zło; za takie uznawał odpowiednio stałą radość czy też stałą przykrość.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2320019", "fragment_id": "484507/0", "subtitle": "", "title": "Teodor Ateista", "document_id": "484507", "start_index": 1.0, "parentId": 2320019.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14144380390644073}, "uuid": "8f856253-c3a6-4de5-90eb-88d914807ac7"}, {"page_content": "W etyce Arystyp wyznawał hedonizm, głosząc, że celem życia i motywem każdego działania człowieka jest doświadczanie przyjemności. Uważany jest za najbardziej skrajnego hedonistę w historii filozofii. Filozofia cyrenaików nadaje przyjemności wymiar moralny: dobre jest to, co jest przyjemne, a złe to, co przykre. Przyjemność według Arystypa ma charakter cielesny i zmysłowy, a także jest stanem chwilowym, dlatego należy go odnawiać. Szczęście jednostki mierzy się sumą przelotnych przyjemności. W przeciwieństwie do Epikura, który twierdził, że przyjemność polega na braku cierpienia, Arystyp uważał, że osiągnięcie przyjemności wymaga postawy aktywnej. Filozofia Arystypa nie czyniła rozróżnienia między rodzajami przyjemności ani czynnikami, które ją wywołują, w myśl zasady: \"Przyjemność różni się od przyjemności tylko tym, że jedna od drugiej jest przyjemniejsza\".\nCórką Arystypa była Arete z Cyreny, również filozof, która sprawowała pieczę nad dziedzictwem ojca i przekazała jego nauki córce i synowi – Arystypowi Młodszemu, przyczyniając się do ustalenia kanonu myśli Arystypa.\nUczniowie Arystypa rozwijali i modyfikowali jego doktrynę, która po przekształceniach stała się bazą dla szkoły Epikura.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120978", "fragment_id": "20942/1", "subtitle": "", "title": "Arystyp", "parentId": 120978.0, "start_index": 1154.0, "document_id": "20942", "source": "wikipedia", "score": 0.16275876760482788}, "uuid": "dac5d42f-b580-4436-aaa5-70c707e2ff14"}]}
{"id": "q_553", "question": "Kto jest kompozytorem baletu „Spartakus”?", "answer": [{"page_content": "Aram Chaczaturian (orm. Արամ Խաչատրյան, ur.    w Tyflisie, zm. 1 maja 1978 w Moskwie) – ormiański kompozytor muzyki poważnej, dyrygent i pedagog.\nŻyciorys.\nUrodził się w Tbilisi (ówcześnie Tyflis), stolicy Gruzji. W 1921 r. przeniósł się do Moskwy. Początkowo studiował biologię na Uniwersytecie w Moskwie, następnie rozpoczął naukę w Szkole Muzycznej im. Gniesinych w Moskwie: wiolonczelę u S.F. Byczkowa, a kompozycję u M.F. Gniesina. W 1929 wstąpił do Konserwatorium Moskiewskiego, gdzie studiował kompozycję u Nikołaja Miaskowskiego. Od 1950 był profesorem kompozycji w konserwatorium w Moskwie. Uważany za jednego z największych radzieckich kompozytorów i dyrygentów.\nPo śmierci jego mózg badał Institut Mozga.\nTwórczość.\nStosował w swej muzyce oryginalne motywy ormiańskie; materiał folklorystyczny przenika wszystkie jej warstwy, wpływa na melodykę, harmonikę (o specyficznej, lecz zawsze tonalnej strukturze), żywą rytmikę (częstokroć motoryczną) i jaskrawą instrumentację.\n\"Taniec z szablami\" z baletu \"Gajane\" oraz \"Adagio\" z baletu \"Spartakus\" należą do jego najbardziej znanych utworów. \"Adagio\" z \"Gajane\" posłużyło jako muzyka do początku trzeciej części filmu Stanleya Kubricka \"\".\nInnymi bardziej znanymi utworami Chaczaturiana są: muzyka do sztuki Michaiła Lermontowa \"Maskarada\" (wykorzystana także w ekranizacji epopei \"Wojna i pokój\"), trzy symfonie i koncerty: skrzypcowy, wiolonczelowy i fortepianowy.\nNagrody i odznaczenia.\nI inne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137367", "fragment_id": "8625/0", "subtitle": "", "title": "Aram Chaczaturian", "document_id": "8625", "start_index": 0.0, "parentId": 137367.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7087194919586182}, "uuid": "fb1c22d4-f6cc-4e36-9cca-109bf91fea4f"}, {"page_content": "Władimir Wiktorowicz Wasiljew (ros. \"Владимир Викторович Васильев\"; ur. 18 kwietnia 1940 w Moskwie) – radziecki i rosyjski tancerz baletowy oraz choreograf Teatru Wielkiego w Moskwie. Baletmistrz, aktor i pedagog.\nUkończył moskiewską szkołę choreograficzną i w 1958 został członkiem grupy baletowej Teatru Bolszoj. Główne partie w baletach Jurija Grigorowicza (\"Spartakus\" Arama Chaczaturiana, \"Iwan Groźny\" Siergieja Prokofjewa). Twórca baletów m.in. \"Ikar\" muzyka Siergieja Słonimskiego (1971), \"Makbet\" muzyka Kiriłła Mołczanowa (1980).\nOdznaczenia i nagrody.\nI medale.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3736120", "fragment_id": "1327979/0", "subtitle": "", "title": "Władimir Wasiljew (tancerz)", "document_id": "1327979", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3736120.0, "score": 0.6490997076034546}, "uuid": "76533973-8899-4c0d-a8f4-6d0b6728d1d6"}, {"page_content": "Jurij Nikołajewicz Grigorowicz (ros. Ю́рий Никола́евич Григоро́вич, ukr. Юрій Миколайович Григорович \"Jurij Mykołajowycz Hryhorowycz\"; ur. 2 stycznia 1927 w Leningradzie, zm. 19 maja 2025 w Moskwie) – rosyjski tancerz i choreograf. \nŻyciorys.\nW 1946 ukończył leningradzką szkołę choreografii. W latach 1946–1961 był solistą leningradzkiego akademickiego teatru opery i baletu, a w latach 1962-1964 baletmistrzem w Teatrze Kirowskim. W latach 1964–1995 pełnił funkcję dyrektora artystycznego baletu Teatru Bolszoj w Moskwie. Był autorem widowiskowych przedstawień takich jak \"Spartakus\" (1968) czy \"Iwan Groźny\" (1975). Został uhonorowany tytułem Ludowego Artysty ZSRR (1973). Profesor Konserwatorium Sankt-Petersburskiego i Moskiewskiej Akademii Baletu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1372643", "fragment_id": "229221/0", "subtitle": "", "title": "Jurij Grigorowicz", "parentId": 1372643.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "229221", "score": 0.4627341628074646}, "uuid": "bd4bfbe6-1269-4808-81b9-4c6ef845b6f7"}, {"page_content": "Igor Aleksandrowicz Moisiejew,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Игорь Александрович Моисеев&lt;/&gt; (ur.    w Kijowie, zm. 2 listopada 2007 w Moskwie) – rosyjski tancerz i choreograf, uważany za czołowego choreografa tańców ludowych w XX wieku, Ludowy Artysta ZSRR (1953), Bohater Pracy Socjalistycznej (1976).\nŻyciorys.\nW 1924 ukończył szkołę baletową w Moskwie w klasie Aleksandra Gorskiego i został solistą moskiewskiego Teatru Wielkiego. Występował do 1939, a od 1930 zajmował się jednocześnie choreografią. Tańczył zarówno w baletach klasycznych, jak i awangardowych. Jako choreograf debiutował baletem \"Futbolist\" do muzyki W. Oranskiego.\nW 1936 został szefem wydziału choreograficznego Teatru Twórczości Ludowej w Moskwie, rok później założył Państwowy Zespół Tańca Ludowego. Zespół ten występował w wielu krajach świata, m.in. w 1982 w Polsce, popularyzując folklor narodów radzieckich, a także tańce Kuby i Meksyku. Poza pracą nad tańcami ludowymi tworzył choreografię do oper, m.in. \"Carmen\" Georges’a Bizeta i \"Miłość do trzech pomarańczy\" Siergieja Prokofjewa. Współpracę z Teatrem Wielkim zakończył baletem \"Spartakus\" do muzyki Arama Chaczaturiana (1958).\nW 1966 założył Choreograficzny Koncertowy Zespół ZSRR (tzw. Młody Balet) przy Balecie Klasycznym w Moskwie. W 1953 został wyróżniony tytułem Ludowy Artysta ZSRR, a w 1976 Złotym Medalem „Sierp i Młot” Bohatera Pracy Socjalistycznej. W 1967 został laureatem Nagrody Leninowskiej, a w 1996 Nagrody Państwowej Federacji Rosyjskiej. W 1955 został członkiem honorowym Akademii Tańca w Paryżu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=383989", "fragment_id": "45899/0", "subtitle": "", "title": "Igor Moisiejew", "parentId": 383989.0, "start_index": 0.0, "document_id": "45899", "source": "wikipedia", "score": 0.310477614402771}, "uuid": "1c3978ca-840c-4e7a-8076-54ba0e288703"}, {"page_content": "Recenzenci jej spektakli początkowo wskazywali na umiejętność uprzystępnienia muzyki za pomocą ruchu („Realizacja choreograficzna sprawia, że bądź co bądź trudna w percepcji muzyka staje się czytelna i jasna” – Jerzy Zabłocki, 1971), a wkrótce potem oceniali jej realizacje jako „wybitne”. Szczególnym jej osiągnięciem była Medea zrealizowana w Polskim Teatrze Tańca. Jak w „Kulturze” napisał Jan Berski:Ten jednoaktowy balet [...] zdumiewa dojrzałością artystyczną w równej mierze realizatorów, jak wykonawców (tancerzy). Zdumiewa kompozycją ruchu, reżyserią, muzyką, doborem scenografii – całą sceniczną ekspozycją. [...] Choreografia Teresy Kujawy sięga tu także szczytu.Małgorzata Komorowska określa tę realizację jako bardzo ważną dla zespołu jedynego w Polsce, autorskiego teatru tańca Conrada Drzewieckiego, który rozpoczął swoją działalność zaledwie rok wcześniej. Przypomniała, że „ten znakomity utwór wystawiany był później we Wrocławiu, Łodzi, i po latach znowu w Poznaniu (2005)”. Jako choreografka i reżyserka Kujawa „zawsze układała balety na konkretnego tancerza”:Robiąc \"Spartakusa\" widziałam w roli tytułowej Wiesława Kościelaka, jak przygotowywałam \"Rzeźby mistrza Piotra\", w roli ucznia widziałam Franciszka Knapika. Odkąd tylko pamiętam, zawsze fascynowała mnie Medea. I kiedy zobaczyłam Annę Staszak na scenie, kiedyś moją uczennicę, wiedziałam, że dla niej stworzę balet, którego bohaterką będzie Medea. Tak się stało w 1974 roku.W swoich choreografiach Kujawa świadomie uwzględniała rolę kobiecego doświadczenia, a jej postawę można określić jako feministyczną:Bardzo często potępia się czyny kobiet, zapominając, że za to, iż tak, a nie inaczej układa się życie kobiety, odpowiadają mężczyźni", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4744460", "fragment_id": "772224/4", "subtitle": "", "title": "Teresa Kujawa", "parentId": 4744460.0, "start_index": 6022.0, "source": "wikipedia", "document_id": "772224", "score": 0.11405110359191895}, "uuid": "7c8007b7-8798-446f-8ff6-4911fc689176"}, {"page_content": "Aleksandr Borisowicz „Sasha” Godunow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Александр Борисович Годунов&lt;/&gt;; ur. 28 listopada 1949 w obwodzie sachalińskim, zm. 18 maja 1995 w Hollywood, w stanie Kalifornia) – radziecki, rosyjski i amerykański tancerz baletowy, choreograf i aktor. W 1987 otrzymał amerykańskie obywatelstwo.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się na półwyspie Sachalin w Związku Radzieckim jako syn Lidii Nicholajewnej Studientowej i Borysa Godunowa. Następnie rodzina przeniosła się na terytorium dzisiejszej Łotwy i w wieku dziewięciu lat rozpoczął naukę tańca w Ryskiej Państwowej Szkole Baletowej w Rydze. Głównym powodem było nie tyle jego zainteresowanie baletem, co troska matki o syna, by nie został chuliganem. Jego kolega z klasy i przyjaciel, Michaił Barysznikow, był przyszłym gigantem baletowym.\nPoczątki kariery.\nAleksander Godunow z 191 cm wzrostu okazał się bardzo utalentowanym tancerzem. W 1967, mając 17 lat przeniósł się do Moskwy i dołączył do zespołu „klasycznego baletu” („Young Ballet”) Igora Moisiejewa. W 1971 główny choreograf Jurij Grigorowicz zaprosił Godunowa do baletu Teatru Bolszoj, gdzie jako najmłodszy główny tancerz zadebiutował w \"Jeziorze łabędzim\". Poznał tam starszą o 7 lat balerinę Ludmiłę Własową, z którą się ożenił. Godunow bardzo szybko stała się solistą Teatru Bolszoj z pensją 550 rubli, został wybrany przez primabalerinę Maję Plisiecką na swojego partnera i doceniony przez krytykę za występ w klasycznych utworach, takich jak \"Jezioro łabędzie\", \"Spartakus\", \"Święto wiosny\", \"Romeo i Julia\" jako krewny Capuletich – Tybalt, \"Iwan Groźny\" czy \"Giselle\". W 1973 zdobył złoty medal w prestiżowym na Międzynarodowym Konkursie w Moskwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041347", "fragment_id": "1356408/0", "subtitle": "", "title": "Aleksandr Godunow", "parentId": 1041347.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1356408", "source": "wikipedia", "score": 0.07781126350164413}, "uuid": "e819bd85-7fad-480d-860d-4730d657384d"}, {"page_content": "Maja Michajłowna Plisiecka, ros. Майя Михайловна Плисецкая (ur. 20 listopada 1925 w Moskwie, zm. 2 maja 2015 w Monachium) – rosyjska tancerka i choreografka, jedna z najwybitniejszych osobowości baletu XX wieku, Bohater Pracy Socjalistycznej (1985).\nŻyciorys.\nPochodziła z rodziny litewskich Żydów. Jej matka Rachel Messerer (1902−1993) była aktorką kina niemego i siostrą Asafa Messerera, znanego baletmistrza i pedagoga. Ojcem Plisieckiej był sowiecki dyplomata Michaił Plisiecki (1899–1938).\nW latach 1932–1943 uczyła się w moskiewskiej Szkole Baletowej. W 1938 jej ojciec został aresztowany i rozstrzelany, jej matka przebywała w obozie AŁŻIR. Od 1943 tańczyła w Teatrze Bolszoj w Moskwie, gdzie w 1945 została baleriną, a w 1962 primabaleriną. Od 1959 brała udział w licznych światowych tournées z Teatrem Bolszoj. Występowała także gościnnie m.in. z zespołami Paris Opera Ballet, Ballet National de Marseilles i Ballet du XXe siècle. Stworzyła wielkie kreacje w repertuarze klasycznym oraz w baletach rosyjskich, m.in. w \"Romeo i Julii\" Siergieja Prokofjewa, \"Fontannie Bakczyseraju\" Borisa Asafjewa i \"Spartakusie\" Arama Chaczaturiana.\nW 1972 zadebiutowała jako choreografka. Od 1983 do 1984 była dyrektorem baletu Opery Rzymskiej, a w latach 1987–1990 dyrektorem artystycznym \"Ballet del Teatro Lírico Nacional de Madrid\". Pracowała równocześnie jako reżyserka i choreografka. W 1995 wydała autobiografię \"Ja, Maja Plisiecka\". Jej mężem był rosyjski kompozytor Rodion Szczedrin (ur. 1932).\n19 listopada 2008 z rąk ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego odebrała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.\nPosiadała obywatelstwo hiszpańskie i litewskie. Zmarła 2 maja 2015 w Niemczech.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302581", "fragment_id": "1444485/0", "subtitle": "", "title": "Maja Plisiecka", "parentId": 302581.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1444485", "source": "wikipedia", "score": 0.3838004171848297}, "uuid": "55eb5c10-6616-4eba-ade0-ec8adef5e09a"}, {"page_content": "Zainteresowanie kolejnymi edycjami Festiwalu przewyższało oczekiwania organizatorów. Bilety wyprzedawano na długo przed rozpoczęciem imprez. Dzięki dużym możliwościom, jakie gwarantowała nowa scena bydgoskiej Opery, możliwe było sprowadzanie wielkich produkcji operowych i baletowych. Przykładami tego typu spektakli były m.in.: \"„Makbet”\" G. Verdiego w wykonaniu zespołów Teatru Wielkiego w Warszawie (II BFO 1995), \"„Moc przeznaczenia”\" przedstawiona przez Teatr Wielki w Poznaniu (VIII BFO 2001), opera \"„Borys Godunow”\" M. Musorgskiego w wykonaniu Opery Narodowej z Kijowa (III BFO 1996) i \"„Turandot”\" G. Pucciniego, zaprezentowana przez Operę Nova na inauguracji III BFO. Po raz pierwszy w Bydgoszczy przedstawiono m.in. balet \"„Spartakus”\" A. Chaczaturiana, w wykonaniu Akademickiego Wielkiego Teatru Baletu Republiki Białorusi z Mińska (II BFO 1995), spektakl \"„Kopciuszek”\" S. Prokofiewa, który zatańczył Królewski Balet z Antwerpii (VI BFO 1999), \"„Coppelia”\" L. Delibesa w wykonaniu Łotewskiej Opery Narodowej z Rygi (VII BFO 2000). Tańczyły również zespoły z Chicago (VII BFO 2000) i Gullberg – Ballet Matsa Eka ze Szwecji z nowoczesną choreografią \"„Śpiącej królewny”\" P. Czajkowskiego (VIII BFO 2001).\nZ powodu pandemii koronawirusa COVID-19, 27 Bydgoski Festiwal Operowy w 2020 nie odbył się, podobnie 28 edycja, przesunięta pierwotnie na czerwiec 2021, została przeniesiona na rok 2022.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1661729", "fragment_id": "672648/2", "subtitle": "", "title": "Bydgoski Festiwal Operowy", "document_id": "672648", "start_index": 2972.0, "parentId": 1661729.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37621191143989563}, "uuid": "c6c8c458-0a54-4bde-8e26-a785a0eb28ce"}, {"page_content": "Ludwig Minkus, właśc. Aloysius Bernhard Philipp Minkus, znany też jako Leon Fiodorowicz Minkus (ur. 23 marca 1826 w Innere Stadt (Wiedeń), zm. 7 grudnia 1917 w Wiedniu) – austriacki kompozytor. \nNajpłodniejszy kompozytor baletowy drugiej połowy XIX wieku, dyrygent i autor oryginalnej muzyki lub opracowań muzycznych blisko 30 baletów, w znacznej części Mariusa Petipy. Pedagog. Komponował również koncerty i etiudy skrzypcowe. Przez wiele lat żył i pracował w Rosji.\nŻyciorys.\nLudwig Minkus pochodził z żydowskiej rodziny o polskich lub czeskich korzeniach. Jego rodzice, Theodor Johann Minkus i Maria Franziska Heimann, w przeddzień ślubu przeszli na katolicyzm. Ludwig (wtedy Aloysius) zaczął się uczyć gry na skrzypcach w wieku 4 lat, a w wieku ośmiu uchodził już za cudowne dziecko. Mając 12 lat rozpoczął studia w wiedeńskim Towarzystwie Przyjaciół Muzyki. W młodości grał w orkiestrze Johanna Straussa (syna), wiele podróżował. W wieku 26 lat został pierwszym skrzypkiem Opery Wiedeńskiej. W tym okresie otrzymał zaproszenie od księcia Nikołaja Jusupowa, aby objąć kierownictwo jego prywatnej orkiestry. Przyjąwszy to zaproszenie, pracował w prywatnym teatrze w Petersburgu w latach 1853–1855, komponując muzykę do dworskich przedstawień baletowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3177086", "fragment_id": "154719/0", "subtitle": "", "title": "Ludwig Minkus", "parentId": 3177086.0, "start_index": 0.0, "document_id": "154719", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6da66b75-ac3c-41fd-a841-52de5a2ccd19"}, {"page_content": "Andriej Pawłowicz Pietrow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Aндрей Павлович Петров&lt;/&gt;; ur. 2 września 1930 w Leningradzie, zm. 15 lutego 2006 w Sankt Petersburgu) – radziecki i rosyjski kompozytor, autor oper, baletów, utworów symfonicznych, koncertów instrumentalnych, muzyki pop, piosenek i muzyki do wielu spektakli teatralnych i filmów. Ludowy Artysta ZSRR (1980), Ludowy Artysta RFSRR (1976).\nŻyciorys.\nUrodził się 2 września 1930 w Leningradzie jako syn Pawła Patonowicza, chirurga, i Wauliny Olgi Pietrownej – artystki malarki.\nW czasie II wojny światowej rodzina Pietrowów została ewakuowana na Syberię. Tam przyszły kompozytor zainteresował się literaturą, pisywał opowiadania, tworzył do nich ilustracje, rozpoczął też pisanie powieści.\nW 1944 powrócił do Leningradu. Według słów samego Andrieja Pietrowa, postanowił on zostać kompozytorem pod wpływem wrażenia, jakie wywarł na nim film o Johannie Straussie \"Wielki walc\".\nPietrow ukończył Konserwatorium Petersburskie. Był uczniem Oresta Jewłachowa. Żona – Natalia Jefimowa dziennikarka. Córka – Olga, kompozytor, jest współautorką niektórych utworów Andrieja.\nOd 1964 Andriej Pietrowicz stał na czele Związku Kompozytorów Leningradu-Sankt Petersburga. Zasiadał w jury konkursu głównego na 34. MFF w Cannes (1981).\nZmarł 15 lutego 2006. Spoczywa na Cmentarzu Wołkowskim, na \"Literackich Mostkach\".\nTwórczość.\nTwórczość Andrieja Pietrowa obejmuje szerokie spektrum gatunków. Kompozytor tworzył zarówno muzykę filmową, muzykę do spektakli teatralnych, muzykę do pieśni i romansów, jak też opery, balety, symfonie i koncerty instrumentalne. Jest autorem wielu piosenek z gatunku pop.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1926526", "fragment_id": "386454/0", "subtitle": "", "title": "Andriej Pietrow", "parentId": 1926526.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "386454", "score": 0.13787972927093506}, "uuid": "54aae048-b034-4703-a4b3-fdddf353c519"}]}
{"id": "q_554", "question": "Co dodaje nadludzkiej siły Gumisiom?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nBerserk (berserker) – według podań historycznych był nieznającym strachu wojownikiem nordyckim. Wikinga będącego berserkiem ogarniał szał walki, który dodawał mu nadludzkiej siły.\nEtymologia.\nSłowo berserk (\"bersërkr\", liczba mnoga \"berserkir\") pochodzi z języka staronordyjskiego i oznacza „\"skóra niedźwiedzia\"”. Byli tak nazywani z racji tego, że w czasie walki nosili na sobie skóry dzikich zwierząt, zwłaszcza skóry niedźwiedzi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19986", "fragment_id": "173717/0", "subtitle": "", "title": "Berserk", "parentId": 19986.0, "start_index": 1.0, "document_id": "173717", "source": "wikipedia", "score": 0.4360763728618622}, "uuid": "6a93b397-c9b9-451c-8ffb-8f181b2478eb"}, {"page_content": "Gumisie – rodzaj żelków w formie misiów, podobnych do jelly baby, które popularne są w krajach anglosaskich. Gumisie wytwarzane są głównie z żelatyny.\nHistoria.\nGumisie pierwotnie produkowane były w Niemczech, gdzie nazywano je \"Gummibär\" lub \"Gummibärchen\" (\"Gummi\" – guma, \"Bär\", \"Bärchen\" – niedźwiedź, miś). W roku 1920 powstała znana firma produkująca słodycze – Haribo, którą przejął po ojcu cukiernik z Bonn, Hans Riegel, który wynalazł te słodycze. W roku 1950 powstały pierwsze żelki, a od roku 1967 gumisie były eksportowane z Niemiec na cały świat. Inną firmą produkującą odmianę gumisiów – \"gumi robaki\" – jest Trolli.\nSkładniki.\nDo głównych składników, z których produkowane są gumisie należą:\nCzasami również dodawane są:\nWpływ na zdrowie.\nGumisie jako słodycze są postrzegane jako tzw. puste kalorie. Niekiedy zawierają śladowe ilości witaminy C oraz ksylitol, lecz jako słodycze często prowadzą do próchnicy zębów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1960504", "fragment_id": "398046/0", "subtitle": "", "title": "Gumisie (słodycze)", "document_id": "398046", "start_index": 0.0, "parentId": 1960504.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "2f1f5b5b-1b24-4565-97d2-4ff1d6b46c13"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy serialu animowanego. Zobacz też: Gumisie (słodycze).\nGumisie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Disney’s Adventures of the Gummi Bears&lt;/&gt;, 1985–1991) – serial animowany ze studia Disneya oraz nazwa głównych bohaterów serialu wyglądem przypominających niedźwiadki.\nFabuła.\nKreskówka opowiada o przygodach siedmiu Gumisiów, zamieszkujących swój rodzinny dom – Gumisiową Dolinę. Akcja toczy się w bliżej nieokreślonym europejskim średniowieczu. Gumisie znajdują się w centrum dziwnych i niezwykłych wydarzeń, jakie dzieją się na terenie królestwa Dunwyn i poza nim. Także postacie drugoplanowe, takie jak ogry, smoki, trolle, rycerze, olbrzymy, mają wyraźnie przypisane cechy charakteru.\nObsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nWersja polska.\nPierwsza emisja w Polsce miała miejsce 20 marca 1990 roku w ramach bloku „Kino Tik-Taka” (wówczas emitowana była tylko pierwsza seria we wtorki o 16:50, następne serie dochodziły po kolei w późniejszych emisjach na TVP1). Serial był kilkakrotnie powtarzany. Od 11 kwietnia 2004 do 2 stycznia 2005 TVP1 wyemitował jedynie 39 odcinków (37, w tym 2 powtórzono). Od 18 marca 2007 do 15 czerwca 2008 TVP1 wznowiło emisję serialu w niedzielnej Wieczorynce w bloku \"Walt Disney przedstawia\". Od 6 września 2009 roku do wiosny 2011 roku serial był emitowany w telewizji Polsat. 22 stycznia 2012 serial ponownie powrócił na antenę TVP1 w niedzielnej Wieczorynce (odcinki nie były emitowane chronologicznie) i był emitowany do 20 stycznia 2013 roku. Od 1 kwietnia do 1 września 2013 roku serial był emitowany na antenie Disney Channel w godzinach porannych. Od 14 kwietnia 2014 roku serial jest emitowany w TV Puls 2, a od 15 października 2014 na antenie Disney Junior.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=274379", "fragment_id": "1404980/0", "subtitle": "", "title": "Gumisie", "document_id": "1404980", "start_index": 1.0, "parentId": 274379.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06523971259593964}, "uuid": "0029fb4a-041e-4aab-8998-2518c5242bb9"}, {"page_content": "Gumisie – grupa hakerów (\"black hat\") działająca w drugiej połowie lat 90. w Polsce. Hakerów działających pod nazwą „Gumisie” do dzisiaj nie odnaleziono.\nHakerzy przeprowadzili pierwsze włamanie 31 grudnia 1995 roku. Wówczas włamali się do serwera Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej. Na stronie głównej zmienili nazwę organizacji na „Niezwykle Aktywna Siatka Kretynów”. Atak był protestem przeciwko podniesieniu cen za dostęp do Internetu. Włamanie to było pierwszym tego typu wydarzeniem w Polsce. Po ataku NASK ulepszył zabezpieczenia.\nHakerzy przeprowadzili swój drugi atak w nocy z 25 na 26 października 1997 roku. Celem ataku ponownie stał się serwer NASK-u. Obok podmiany strony internetowej hakerzy umieścili napis „Gumisie wróciły”. Hakerzy wstawili na stronę mapę Polski z zaznaczonymi 33 miastami. Były to linki, prowadzące do zaszyfrowanych danych z hasłami dostępowymi do wielu serwerów. Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa tłumaczyła potem, że doszło tylko do próby włamania, zaś same ataki nie są niczym nadzwyczajnym (w ciągu października 1997 roku NASK odnotował około 800 prób włamania). Po włamaniu „Gumisiów”, NASK kolejny raz ulepszył zabezpieczenia serwerów.\nW 1998 roku hakerzy po raz pierwszy zaatakowali serwery TP SA. Do roku 1999 grupa przeprowadziła pięć udanych ataków na serwery TP SA. Wszystkie ataki były protestami przeciwko działaniom monopolistycznym firmy. Jeden z ataków, przeprowadzony w grudniu 1998 roku, był dziełem jednej osoby z grupy.\nW 1999 roku „Gumisie” zaatakowały stronę firmy ENSI zajmującej się bezpieczeństwem komputerowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3673443", "fragment_id": "1307293/0", "subtitle": "", "title": "Gumisie (hakerzy)", "parentId": 3673443.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1307293", "source": "wikipedia", "score": 0.17591966688632965}, "uuid": "62a8d65b-1edb-4b59-9fd5-40d818192d60"}, {"page_content": "Transmisja radiowa – Voice of Freedom – Tunel Malinta – Corregidor – 9 kwietnia 1942 roku:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nBataan upadł. Filipińsko-amerykańskie wojska na tym spustoszonym wojną i splamionym krwią półwyspie złożyły broń. Z głowami zakrwawionymi, ale podniesionymi, poddali się przeważającym siłom wroga.\nŚwiat długo będzie pamiętał heroiczną walkę, którą filipińscy i amerykańscy żołnierze stoczyli w dżungli i wzdłuż surowego wybrzeża Bataanu. Stawali bez skargi pod ciągłym i wyczerpującym ostrzałem wroga przez ponad trzy miesiące. Oblężeni na lądzie i zablokowani przez morze, odcięci od wszelkich źródeł pomocy na Filipinach i w Ameryce, nieustraszeni wojownicy zrobili wszystko, co ludzka wytrzymałość mogła znieść.\nBo to, co podtrzymywało ich przez wszystkie te miesiące nieustannej walki, to siła, która była czymś więcej niż tylko siła fizyczna. To była siła niezwyciężonej wiary – coś w sercu i duszy, czego fizyczne trudności i przeciwności nie mogły zniszczyć. To była myśl o ojczyźnie i wszystkim, co jest jej najdroższe, myśl o wolności, godności i dumie z tych najcenniejszych ze wszystkich naszych ludzkich wartości.\nPrzeciwnik, dumny ze swojej potęgi i triumfu, nie odda naszym żołnierzom nic mniej niż odwagę i hart ducha, jakie jego własne wojska wykazały w bitwie. Nasi ludzie stoczyli odważną i zaciętą walkę. Cały świat zaświadczy o nadludzkiej wytrzymałości, z jaką wytrwali do końca w obliczu przytłaczających okoliczności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5738116", "fragment_id": "1228132/25", "subtitle": "", "title": "Bitwa o Bataan", "parentId": 5738116.0, "start_index": 33588.0, "document_id": "1228132", "source": "wikipedia", "score": 0.0705384835600853}, "uuid": "0ff4ece7-9286-4c20-9f12-02f1efe8cd28"}, {"page_content": "Należy dodać, że od Igrzysk Olimpijskich w Paryżu (1924) aż do dziś w każdym z bojów obowiązywał limit trzech podniesień. Do roku 1998 obowiązywała zasada, że pomiędzy pierwszym podejściem a drugim powinna być różnica przynajmniej 5 kg, a pomiędzy drugim a trzecim podejściem przynajmniej 2,5 kg. Oznaczało to, że na sztangę dokładano po 2,5 kg. Od roku 1998 na sztangę można dokładać po 1 kg w każdym podejściu czyli tzw. boju. Możliwe było otrzymanie dodatkowego, czwartego podejścia, nawet o 0,5 kg (np. próba bicia rekordu świata), które jednak nie było wliczane do wyniku w trójboju a później w dwuboju.\nDzieje atletyki.\nAtletyka jako forma ćwiczeń siłowych ma bardzo długą historię. Od tysięcy lat ciężkie warunki życia zmuszają człowieka do pracy. W początkach dziejów człowieka była to nieświadoma aktywność fizyczna kierowana głównie ochroną życia i zdobywania pożywienia. Znaczącą rolę w rozwoju atletyki miała naturalna chęć każdego młodego człowieka do pokazania innym swojej siły i sprawności.\nCiężka atletyka na przestrzeni wieków.\nKult siły znaleźć można we wszystkich starożytnych kulturach świata. Wspominają o tym stare legendy Indian, ceremonie świąteczne ludzi wysp Oceanu Spokojnego, kroniki starochińskie, wedy hinduskie lub sagi staroskandynawskie. Wspomina o tym również Stary Testament opisując walkę Dawida z Goliatem jak i Samsona, Hebrajczyka znanego z nadludzkiej siły, który obaliwszy kolumny podtrzymujące strop świątyni Filistynów zginął razem z jego prześladowcami. Mitologia grecka ukazuje nam Heraklesa i jego „12 prac”, podczas wykonywania których musiał wykazać się nie tylko pomysłowością i sprytem, ale również nadludzką siłą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99137", "fragment_id": "655667/4", "subtitle": "", "title": "Podnoszenie ciężarów", "parentId": 99137.0, "start_index": 5324.0, "document_id": "655667", "source": "wikipedia", "score": 0.16004566848278046}, "uuid": "45e6aa85-70ef-497f-a9c1-4912fedc234d"}, {"page_content": "Sloth (jap. スロウス Surōsu) – homunkulus reprezentujący grzech lenistwa. Jego tatuaż Uroborosa znajduje się na prawym barku. Jest najszybszym homunkulusem, niekontrolującym swojej prędkości, a także posiada nadludzką siłę. Jego zadaniem jest wykopanie całego tunelu wokół Amestris. W czasie, gdy przebywał w kwaterze głównej w Central City, miał zabić generał Olivier Mirę Armstrong, lecz na drodze stanął mu jej brat, Alex. Niedługo potem na miejscu zjawiła się także Izumi Curtis, z mężem Sigiem i dzięki ich pomocy Sloth został zabity.\nChimery.\nJelso (jap. ジェルソ Jeruso) i Zanpano (jap. ザンパノ? Zampano)– chimery powstałe ze skrzyżowania człowieka z dzikiem (Jelso) i człowieka z żabą (Zanpano). Zostają przydzielone do współpracy z Solfem Kimlbee'm, po to by odszukać Scara. Kiedy go odnajdują przyłączają się do Edwarda Elrica i odtąd podróżują z nim. Pomagają także przygotować zasadzkę na Envy'ego. W finałowej walce przeciwstawiają się Ojcu i jego podwładnym, razem z innymi chimerami – Dariusem i Heinkelem.\nDarius (jap. ダリウス Dariusu) i Heinkel (jap. ハインケル Hainkeru) – chimery powstałe ze skrzyżowania człowieka z gorylem (Darius) i człowieka z lwem (Heinkel). Po walce Kimblee'a z Edwardem, przyłączają się do głównego bohatera. Dzięki ich zdolnościom udaje im się wyjść cało podczas walki z Pride'm i Gluttony'm. W finałowej walce przeciwstawiają się Ojcu i jego podwładnym, razem z innymi chimerami – Jelso i Zanpano.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1429757", "fragment_id": "189605/14", "subtitle": "", "title": "Lista postaci serii Fullmetal Alchemist", "parentId": 1429757.0, "start_index": 19541.0, "document_id": "189605", "source": "wikipedia", "score": 0.41364943981170654}, "uuid": "beac440f-7753-4657-9a4d-5f606550ccba"}, {"page_content": "Pewnego dnia odwiedzili ją władcy filistyńscy. Obiecali, że każdy z nich da jej po tysiąc srebrników, jeśli dowie się, w jaki sposób można Samsona związać i obezwładnić oraz w czym tkwi tajemnica jego nadludzkiej siły. Dalila, chcąc zarobić obiecane pieniądze, zapytała Samsona, jak można go obezwładnić. Samson odpowiedział, że należy go związać siedmioma surowymi linami, jeszcze nie wyschłymi. Gdy Filistyni dostarczyli jej owe liny, Dalila związała go nimi w nocy i krzyknęła: „Samsonie, Filistyni nad tobą”, ale on z łatwością zerwał krępujące go więzy. Dalila zrozumiała, że ją oszukał. Po pewnym czasie Dalila ponowiła pytanie. Otrzymała wówczas odpowiedź, że należy go związać nowymi, jeszcze nieużywanymi powrozami, by utracił swoją siłę. Dalila związała go nimi, gdy spał, ale na jej okrzyk, że Filistyni nadchodzą, zerwał je z łatwością. Po pewnym czasie Dalila ponowiła pytanie, zarzucając mu równocześnie, że ją okłamuje. Samson odparł, że jego włosy musiałyby być przywiązane do palika wbitego w ziemię, by utracił siłę. Wówczas Dalila uśpiła Samsona i przywiązała jego włosy do palika wbitego w ziemię, ale on nadal nie utracił swojej siły. Wtedy Dalila zarzuciła mu brak miłości, brak zaufania oraz okłamywanie jej. Naprzykrzała mu się w ten sposób każdego dnia, aż w końcu wyznał jej, że jest nazirejczykiem, czyli osobą poświęconą Bogu, a jego siła to dar od Boga. Obcięcie włosów byłoby złamaniem zasad nazireatu, co sprawiłoby, że utraciłby siłę i stałby się zwykłym człowiekiem. Dalila zrozumiała, że tym razem powiedział prawdę, toteż niezwłocznie poinformowała o tym Filistynów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1721422", "fragment_id": "678556/1", "subtitle": "", "title": "Dalila", "document_id": "678556", "start_index": 350.0, "parentId": 1721422.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20540210604667664}, "uuid": "d5f27ea2-7df3-44d1-8fd5-f0417fa8e344"}, {"page_content": "Światogor, Swiatogor – ludowa mityczna postać, bohater ruskich bylin, według których miał być olbrzymem o nadludzkiej mocy.\nWedług podań, ziemia nie mogła utrzymać jego ciężaru, wobec czego musiał wędrować po skalistych górach. Światogor zamieszkiwał samotnie Święte Góry. Pomimo swojej niezwykłej siły, nie był w stanie podnieść należącego do Mikuły Sielaninowicza worka z zaklętym w środku ciężarem ziemi. Próba udźwignięcia go spowodowała, że Światogor pogrążył się w gruncie i zginął.\nWedług innej wersji mitu, Światogor spotkał podczas jednej ze swoich wędrówek Ilję Muromca, z którym zawarł przymierze i został jego mistrzem. W czasie wspólnej wyprawy natknęli się na metalową trumnę. Światogor, próbując ją otworzyć, został w niej uwięziony. Umierając, przekazał Ilji część swojej mocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1513311", "fragment_id": "193572/0", "subtitle": "", "title": "Światogor", "parentId": 1513311.0, "start_index": 0.0, "document_id": "193572", "source": "wikipedia", "score": 0.12042010575532913}, "uuid": "684462e8-a3de-4746-9f5d-0d4a8c3e4c68"}, {"page_content": "Inne spotkanie z umi-bōzu zostało opisane w zbiorze z okresu Edo – \"Inaba kaidanachū\" (Zbiór niesamowitych opowieści z krainy Inaba). Akcja dzieje się w krainie Hōki, gdzie według opowieści żył pewien mężczyzna o nadludzkiej sile, który znany był z tego iż nigdy nie został pokonany w zapasach sumo odbywających się podczas wioskowych festiwali. Pewnego razu wybrał się on do Yonago, a gdy wracał do rodzinnej wioski było już ciemno. Idąc samotnie zauważył w oddali na wodzie coś błyszczącego, co zbliżało się do niego. Gdy stwór był dość blisko mężczyzna zauważył, iż istota ma kształt wielkiego, grubego pala z jednym okiem. Potwór zaatakował mężczyznę, który tak jak w zawodach sumo starał się pochwycić przeciwnika, jednak istota była bardzo śliska i mężczyzna nie miał jak go dobrze złapać. Walcząc z istotą człowiek ten stracił wiele sił i gdy myślał iż zbliża się jego koniec zauważył, iż potwór również opada na siłach. Zaparł się i resztkami sił przewrócił istotę, a następnie związał pasem. Zaciągnął potwora do własnego ogrodu, gdzie przywiązał go do drzewa, a następnie poszedł spać. Nad rankiem obudziły go rozmowy przed domem, gdy wstał zorientował się, iż jest cały ubrudzony w czarnej mazi podobnej do atramentu. Zebrani ludzie rozmawiali na temat tego czym jest pochwycona istota, dopiero dziewięćdziesięcioletni mędrzec stwierdził, iż może to być umi-bōzu, który według opowieści jego dziadka atakował ludzi i zostawiał na ich ciele czarne swędzące ślady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2454401", "fragment_id": "510250/1", "subtitle": "", "title": "Umi-bōzu", "parentId": 2454401.0, "start_index": 1190.0, "source": "wikipedia", "document_id": "510250", "score": 0.1632460206747055}, "uuid": "f22d7fa3-49a7-4584-bf3b-ad11f5098278"}]}
{"id": "q_555", "question": "Kto jest kompozytorem opery „Cyganeria”?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy opery Giacoma Pucciniego. Zobacz też: inne znaczenia słowa Cyganeria.\nCyganeria ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;La Bohème&lt;/&gt;) – opera w czterech aktach Giacoma Pucciniego z 1896 roku na podstawie powieści \"Sceny z życia cyganerii\" Henriego Murgera. Autorami włoskiego libretta są Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. Jest pierwszą z trzech najbardziej znanych oper Pucciniego. Podczas pracy nad dziełem kompozytor pokłócił się z Ruggerem Leoncavallem, który pracował nad swoją wersją adaptacji utworu Murgera.\nAkcja rozgrywa się w Paryżu około 1830 roku. Opera ukazuje obrazy z życia francuskiej cyganerii artystycznej w epoce balzakowskiej. Głównymi bohaterami są hafciarka Mimì i grupa znajomych artystów. Pod koniec pierwszego aktu jeden z nich wykonuje arię \"Che gelida manina\".\nŚwiatowe prawykonanie \"Cyganerii\" odbyło się w Turynie 1 lutego 1896 roku w Teatro Regio pod dyrekcją Artura Toscaniniego. Początkowo opera spotkała się z negatywnym odbiorem w prasie, niemniej jednak odniosła sukces komercyjny. \"Cyganeria\" jest stałą częścią włoskiego repertuaru operowego i jest jedną z najczęściej wystawianych oper na świecie. Opera była wielokrotnie ekranizowana. Bohaterów na przestrzeni lat grali m.in. John Gilbert, Lillian Gish, Montserrat Caballé, Luciano Pavarotti i Anna Netrebko.\nHistoria powstania dzieła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041", "fragment_id": "183258/0", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Giacoma Pucciniego)", "parentId": 1041.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183258", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "be867924-c7d1-4f12-9784-453a8f4db4a7"}, {"page_content": "Cyganeria jest jedną z najczęściej wystawianych oper na świecie. Współpraca z Giacosą i Illicą była jedną z najbardziej udanych w historii włoskiej opery, dlatego później, mimo różnych dyskusji i sporów podczas pracy nad librettem Cyganerii, pracowali razem także przy operach \"Tosca\" i \"Madame Butterfly\". Dzieła te są określane jako wielka trójka Pucciniego. Wraz ze śmiercią Giacosy w 1906 roku wspólna praca dobiegła końca. Podczas wystawiania opery w Rzymie w 1924 roku, w trakcie spektaklu dyrygent z orkiestrą dowiedzieli się o śmierci kompozytora. Zdecydowano się przerwać operę i zagrać marsz pogrzebowy Chopina.\nNagrania.\nOpera została nagrana wielokrotnie. Poniższa lista przedstawia tylko niektóre z nich.\nAdaptacje filmowe.\nPierwsze ekranizacje pojawiły się niedługo po premierze. Powstało przynajmniej osiem filmów niemych w latach 1910–1920 opartych na operze. Jeden z odcinków serialu Simpsonowie odwołuje się do opery i żartobliwie pokazuje śmierć Mimì. W jednym z odcinków grana jest melodia z arii O soave fanciulla. W 2015 roku Mark Dornford-May przeniósł akcję Cyganerii do współczesnej Południowej Afryki. Fragmenty muzyczne śpiewane w lokalnym języku xhosa zostały wzbogacone o regionalne instrumenty np. marimba czy kotły.\nPodobnie jak w przypadku nagrań lista jest niekompletna.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041", "fragment_id": "183258/13", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Giacoma Pucciniego)", "parentId": 1041.0, "start_index": 18441.0, "document_id": "183258", "source": "wikipedia", "score": 0.7004705667495728}, "uuid": "ef838097-9f5a-4b49-a26c-5057ddce452a"}, {"page_content": "Opera \"La Bohème\" nie ma uwertury; jest rozplanowana jako przekomponowana, dramatyczna wielka forma w czterech aktach, a czas jej wykonania to ok. 110 minut. Dzieło Pucciniego to pokolenie po Giuseppe Verdim w czasach weryzmu, jedno z najważniejszych dzieł włoskich oper i oper przełomu wieków. Tekst i muzyka tworzą jedną całość. Materiał tematyczny jest w pełni skoordynowany z akcją sceniczną, w której partie liryczne i sentymentalne przeplatają się z humorystycznymi, żywymi partiami w kontrastowym zestawieniu. W operze pojawia się leitmotiv – powtarzany motyw przewodni, ale nie w symfoniczno-dramatyczny sposób Richarda Wagnera, ale zgodnie z wyraźnym wyczuciem formy Pucciniego w symetrycznie zbudowanych, zamkniętych strukturach, które często składają się tylko z kilku taktów lub krótkich okresów. Na orkiestrowe wprowadzenie i początek opery, Puccini użył fragmentów z \"Capriccio Sinfonico\", swojego egzaminu w konserwatorium w Mediolanie w 1882 roku. Instrumentacja trwała cały 1895 rok, a prace zakończono 10 grudnia.\nKonflikt z Ruggerem Leoncavallem.\n \"Osobny artykuł: Cyganeria (opera Ruggera Leoncavalla).\"\nZdaniem biografa Pucciniego, Mosca Carnery, zaprzyjaźniony kompozytor Ruggero Leoncavallo wyjawił Pucciniemu pomysł na adaptację \"Cyganerii\" i pokazał swoje libretto. Leoncavallo zdecydował się napisać własną operę i obaj muzycy zaczęli rywalizować, co zakończyło ich przyjaźń. Leoncavallo ukończył własną wersję, w której Marcello był śpiewany przez tenora, a Rodolfo przez baryton. Opiera się ona bardziej na pierwowzorze literackim, a Leoncavallo w przeciwieństwie do Pucciniego krytykuje rzekomo radosne, swobodne życie bohemy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041", "fragment_id": "183258/4", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Giacoma Pucciniego)", "source": "wikipedia", "start_index": 5245.0, "document_id": "183258", "parentId": 1041.0, "score": 0.4234645962715149}, "uuid": "60e058c8-8d10-4356-8e4a-cf1c6050ad78"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa cyganeria i bohema.\nCyganeria (\"La bohème\") – czteroaktowa opera Ruggera Leoncavalla do własnego libretta, napisanego według powieści \"Sceny z życia cyganerii\" Henri Murgera. Prapremiera miała miejsce 6 maja roku 1897 w weneckim Teatro La Fenice.\nFabuła.\nMiejsce i czas akcji: Paryż pomiędzy gwiazdkami roku 1837 i 1838.\nAkt I.\nKawiarnia Momus. Młodzi artyści wraz ze swymi ukochanymi świętują Wigilię, mimo że właściciel kawiarni, Gaudenzio, chce ich przepędzić z powodu ich wiecznych długów. Z opresji chce ich uratować Barbemuche, nauczyciel, młodzieniec z dobrego i zamożnego domu, który gotów jest zrobić wszystko, by przyjęli go do swego grona. Oni jednak odrzucają jego propozycję, a Schaunard wygrywa od niego konieczną sumę w bilard.\nAkt II.\nPodwórze w miejscu zamieszkania Musetty. Jej dotychczasowy „protektor” postanowił się z nią rozstać, nie regulując jej dotychczasowych zobowiązań finansowych. Wskutek tego zostaje eksmitowana z mieszkania – właśnie w ten wieczór, w który spodziewa się gości. Nie pozostaje jej nic innego, jak przyjąć tłumnie przybyłych na podwórzu kamienicy. Głośna biesiada wywołuje protesty i powoduje awanturę członków Cyganerii z przebudzonymi sąsiadami, solidnymi mieszczanami.\nAkt III.\nPoddasze, na którym mieszkają Musetta i Marcello. Zniechęcona trudami życia u boku malarza dziewczyna postanawia go opuścić. W tym czasie zjawia się poszukująca Rodolfa Mimi, która wcześniej opuściła go dla wicehrabiego Paula. Musetta namawia ją, by wspólnie spróbowały odmienić swe życie – na próżno. Zniecierpliwieni mężczyźni wypraszają obie kobiety ze swego mieszkania.\nAkt IV.Poddasze, na którym mieszka Rodolfo. Do poety właśnie powróciła Mimi; jest śmiertelnie chora. Przyszła wraz z Musettą, która przeznacza swą biżuterię na zakup opału, mającego zapewnić Mimi spędzenie ostatnich chwil życia w pomieszczeniu ogrzanym. Gdy rozlegają się dzwony wzywające na pasterkę, Mimi umiera.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2528308", "fragment_id": "549544/0", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Ruggera Leoncavalla)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "549544", "parentId": 2528308.0, "score": 0.2990390658378601}, "uuid": "052223ae-92c2-4823-a18c-66276de8aa92"}, {"page_content": "Cyganeria to jedna z najpopularniejszych oper, a „Che gelida manina”, będąca najbardziej znaną arią tenorową z tej opery, jest w konsekwencji jedną z najczęściej nagrywanych arii przez tenorów. W latach 1900–1980 prawie 500 tenorów nagrało tę arię w co najmniej siedmiu różnych językach. Opera miała swoją prapremierę w Turynie w 1896 roku z rolą Rodolfa w wykonaniu Evana Gorgi, chociaż Gorga miał trudności z wysoką tessiturą i tonacja musiała zostać dla niego obniżona. Podczas prapremiery aria doczekała się bisu, jednak sama opera nie przypadła krytykom do gustu. Według anegdoty, Enrico Caruso, wtedy młody śpiewak zdobywający popularność miał zagrać postać Rudolfa w Livorno. Wydawca Pucciniego, Giulio Ricordi zakontraktował wszystkich śpiewaków oprócz niego; jego zdaniem odtwórca głównej roli powinien mieć większe doświadczenie. Caruso, chcąc zostać obsadzonym, zaśpiewał arię dla Pucciniego, który skomentował to słowami: „Kto cię do mnie przysłał, Bóg?”.\nPierwsze nagrania arii zostały zarejestrowane kilka lat po premierze (Enrico Caruso w 1906). Beniamino Gigli wykonał tę arię w filmie Ave Maria (1936). Aria była jedną z kilku zapisanych przez Mario Lanzę w jego pierwszych nagraniach w 1949 roku; jego nagranie „Che gelida manina” zdobyło „Operatic Recording of the Year” przyznawane przez National Record Critics Association, a później zostało włączone do historycznych nagrań RCA's Hall of Fame. Pierwsze znane nagranie Luciano Pavarottiego miało miejsce w 1961 roku podczas jego profesjonalnego debiutu w Teatro Municipale w Reggio Emilia, a następnie nagrał ją w 1963 roku w Londynie na jego pierwszym wydawnictwie z recitalem operowym. Wielokrotnie wykonania Pavarottiego zostały zarejestrowanych przy okazji całych spektakli jak i recitali (La Scala 1979, studyjne nagranie z 1973 roku pod dyrekcją Herberta von Karajana). Zdaniem Pavarottiego niskie dźwięki arii wymagają od tenora jego całej siły do wydobycia czystych dźwięków, które wypełnią całą salę.\nLibretto.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2377164", "fragment_id": "534660/2", "subtitle": "", "title": "Che gelida manina", "document_id": "534660", "start_index": 2878.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2377164.0, "score": 0.27132225036621094}, "uuid": "57835adf-1597-4d89-a8bb-f5dbbd18aea2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy musicalu Rent. Zobacz też: artykuł Rent o filmowej adaptacji musicalu.\nRent – musical Jonathana Larsona (kompozytor, autor libretta i tekstów piosenek), będący uwspółcześnioną wersją opery Giacomo Pucciniego \"Cyganeria\". Opisuje rok życia grupy młodych artystów, walczących o przetrwanie w ubogiej dzielnicy Nowego Jorku Lower East Side w epoce AIDS. Jest jednym z pierwszych dzieł scenicznych dotykających tematyki narkomanii, homoseksualności i transseksualizmu. Porusza kontrowersyjne tematy trzymając się konwencji rock opery.\nMusical zdobył wiele nagród, między innymi Tony Award za najlepszy musical oraz Nagrodę Pulitzera w kategorii dramatu. Jego premiera odbyła się 25 stycznia 1996 w New York Theatre Workshop. Twórca musicalu, Jonathan Larson zmarł nagle nad ranem w dniu premiery.\nHistoria spektaklu.\nGeneza.\nKoncepcja.\nW 1988 r. dramaturg Billy Aronson chciał stworzyć musical na podstawie Cyganerii Giacoma Pucciniego przeniesionej do współczesnego Nowego Jorku. W 1989 roku Jonathan Larson, 29-letni kompozytor rozpoczął z Aronsonem współpracę nad tym projektem, komponując utwory (później włączone do musicalu) – \"Santa Fe,\" \"Splatter\" (później tytuł zmieniony na \"Rent\") oraz \"I Should Tell You\". Różnice w dalszych koncepcjach spowodowały, że w 1991 roku Larson poprosił Aronsona o pozwolenie na zrealizowanie samodzielne dzieła według własnej koncepcji. Jego celem było napisanie opery rockowej, \"zaprezentowanie teatru muzycznego pokoleniu MTV\". Aronson i Larson zawarli umowę, że jeśli sztuka pojawi się na Broadwayu, Aronson otrzyma udział w dochodach.\nWstępne etapy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2128939", "fragment_id": "379721/0", "subtitle": "", "title": "Rent (musical)", "parentId": 2128939.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "379721", "score": 0.4041573405265808}, "uuid": "715bae9b-1a92-4b1e-a2ab-1449950c3eca"}, {"page_content": "Puccini widział sztukę przynajmniej trzykrotnie, w Mediolanie, Turynie i we Florencji. 7 maja 1889 roku napisał list do swojego wydawcy Giulia Ricordiego, prosząc go o zgodę Sardou na przekształcenie tego utworu w operę: „W tej Tosce widzę operę, której potrzebuję, bez przesadnych proporcji, bez wymyślnego spektaklu, nie będzie to wymagało nadmiernej ilości muzyki. W międzyczasie kompozytor szukał innych potencjalnych tematów na operę, w tym dramat \"Peleas i Melisanda\" Maeterlincka. W 1891 roku Illica odradził Pucciniemu adaptację \"Toski\", najprawdopodobniej dlatego, że jego zdaniem sztuki nie dało się z powodzeniem zaadaptować do formy muzycznej. W tym samym roku Ricordi podpisał umowę z Sardou, a Illica rozpoczął prace nad librettem. Po podpisaniu kontraktu Sardou nie był pewny swojej decyzji. W serii listów wyraził niepokój z powodu powierzenia swojego najpopularniejszego dzieła stosunkowo nowemu kompozytorowi, którego muzyka nie podobała mu się, a jednocześnie poprosił o większe wynagrodzenie. Puccini obraził się i wycofał się z umowy. Swoją uwagę przeniósł na dwa kolejne dzieła \"Manon Lescaut\" (1893) i \"Cyganeria\" (1896).\nW 1894 roku adaptacją sztuki zainteresował się inny włoski kompozytor Alberto Franchetti. Jesienią tego roku spotkał się z Illicą, Ricordim, Sardou, a także Giuseppe Verdim. Verdi stwierdził, że sam chętnie napisałby tę operę, gdyby nie był już na emeryturze. W maju 1895 roku Franchetti poddał się i przestał pracować nad librettem. Puccini ponownie zainteresował się \"Toską\" i po raz drugi podpisał kontrakt w sierpniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487946", "fragment_id": "1562496/1", "subtitle": "", "title": "Tosca", "document_id": "1562496", "start_index": 1609.0, "source": "wikipedia", "parentId": 487946.0, "score": 0.26785802841186523}, "uuid": "45aecbf0-8fa8-4dc7-9e03-12d0a5250f64"}, {"page_content": "Czas akcji opery jest sporadycznie zmieniany. Najczęściej akcja przenoszona jest do czasów życia Pucciniego, lat 20., 40. i współczesności. Podobne zmiany zachodzą w fabule, bohaterach czy sposobie prezentacji sztuki. W 2012 roku w Norwegian National Opera akcja toczy się w dwóch okresach historycznych: XIX wieku i czasach współczesnych, a Mimì umiera w szpitalu. W 2016 roku Opera Holland Park wystawiła \"Cyganerię\" prowadząc akcję od tyłu. Niemiecki reżyser Claus Guth wystawił operę przenosząc miejsce akcji na księżyc. Inspirowany sztuką jest również musical Rent z 1996 autorstwa Jonathana Larsona (główna bohaterka jest narkomanką zakażoną wirusem HIV). Powód śmierci głównej bohaterki także zmieniał się wraz z upływem czasu. W XX wieku często był to rak, jednak Alexandra Wilson nie wyklucza, że w przyszłości będzie to COVID-19.\nPrzez całą karierę Pucciniego krytykowano go za częste umiejscowienie oper poza Włochami. Madame Butterfly – Japonia, Dziewczyna ze Złotego Zachodu – Kalifornia, czy Cyganeria – Paryż. Częstym argumentem była zdrada włoskiego dziedzictwa, pomimo tego że Verdi także rzadko umiejscawiał akcję oper w swojej ojczyźnie. Podobny komentarz pojawił się pod kątem muzyki. G. Salvayre z „Gil Blas” napisał, że kompozycja nie przypomina wcześniejszych oper włoskich. Zdaniem D.C. Parkera kompozytor tracił przez stare konwencje literacko-operowe. Prawdziwy poeta powinien mieszkać w rynsztoku, a muzyk na poddaszu. Kiedy artysta dorobi się po udanej premierze, odbiorca staje się wobec niego podejrzliwy. Charles A. Garnier z „La Justice” zauważył inspirację Massenetem i negatywnie ocenił duet miłosny z aktu I, który jego zdaniem za bardzo przypomina ten z Werthera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041", "fragment_id": "183258/12", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Giacoma Pucciniego)", "parentId": 1041.0, "start_index": 16741.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183258", "score": 0.38687995076179504}, "uuid": "01c715d4-cd52-44ad-8e15-62718c9f1469"}, {"page_content": "Prapremiera \"Cyganerii\" odbyła się w Turynie 1 lutego 1896 roku w Teatro Regio pod dyrekcją Arturo Toscaniniego. Miejsce to narzucił wydawca Ricordi; Wbrew Pucciniemu premiera odbyła się dokładnie 3 lata po wydaniu Manon Lescaut. Odtwórcami głównych ról byli: Evan Gorga (Rodolfo), Cesira Ferrani (Mimì), Tieste Wilmant (Marcello) i Camilla Pasini (Musetta). Pierwsze recenzje były w większości negatywne. Sugerowano jej krótki żywot i krok wstecz dla Pucciniego. Zdaniem krytyków opera zerwała z włoską tradycją i była gorsza od dzieł współczesnych twórców. Część krytyków porównało dzieło do \"Zmierzchu bogów\", opery Wagnera, która miała swoją włoską premierę kilka tygodni wcześniej. Ich zdaniem w porównaniu Cyganeria wypadła blado, a biedni studenci i szwaczka nie są tematem godnym opery. Redaktor mediolańskiej gazety „Il Secolo” określił, że zakończenie nie chwyciło go za serce i życzył kompozytorowi więcej szczęścia w przyszłości.\nOdmiennego zdania była publiczność. Podczas premiery aria Rodolfo Che gelida manina była bisowana. Do końca miesiąca Cyganeria została wystawiona w Turynie 24 razy. W maju 1896 roku, na kilka miesięcy po prapremierze opera doczekała się parodii \"Na bohèma\" przedstawionej w Neapolu w lokalnym dialekcie.\nDalsze losy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041", "fragment_id": "183258/9", "subtitle": "", "title": "Cyganeria (opera Giacoma Pucciniego)", "source": "wikipedia", "start_index": 12444.0, "parentId": 1041.0, "document_id": "183258", "score": 0.6535226106643677}, "uuid": "e1dabca9-353d-4c1a-8c72-4c13c8b7a600"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nChe gelida manina – tenorowa aria z I aktu opery \"Cyganeria\" Giacoma Pucciniego, do której libretto napisali Luigi Illica i Giuseppe Giacosa. Arię wykonuje Rodolfo, postać portretująca przedstawiciela paryskiej bohemy. Pierwszym wykonawcą tej partii (oraz arii) podczas światowej prapremiery \"Cyganerii\" 1 lutego 1896 roku był Evan Gorga. Aria jest jednym z najbardziej znanych utworów z tej opery i zajęła stałe miejsce w kanonie tenorowego repertuaru.\nW trakcie arii Rodolfo wyznaje Mimì, że jest biednym poetą marzącym o lepszym życiu. Na koniec prosi ją, aby powiedziała coś o sobie.\nKontekst.\nGdy przyjaciele Rodolfa udają się do kawiarenki Momus, ten jeszcze przez chwilę zostaje, by dokończyć artykuł do gazety. Odwiedza go jednak niespodziewanie młoda sąsiadka Łucja nazywana przez znajomych Mimì. Ta prosi go, by zapalił jej świecę. Wychodząc okazuje się, że zgubiła klucz od swego pokoju, a nagły podmuch wiatru gasi świece jej i Rodolfa. Młodzi szukają klucza na podłodze po omacku. Rodolfo szybko go odnajduje, dotyka jednak niby przypadkiem zmarzniętej ręki Mimì. Chłód ręki dziewczyny to punkt odniesienia i początek zwierzeń Rodolfa w arii, jak również początek ich miłości.\nUtwór rozpoczyna się melorecytującym „Che gelida manina”, jednak szybko przechodzi w pełnoprawną arię. W utworze Rodolfo mówi Mimì, że jest poetą – „Chi son? Sono un poeta”, opowiada o swojej doli poety żyjącego w beztroskiej biedzie, o swoich snach. Następnie przyznaje, że ukradła mu serce, a kończy pytając ją o jej życie. W odpowiedzi Mimì śpiewa swoją arię „Sì, mi chiamano Mimì”, a akt kończy się duetem „O soave fanciulla”, w którym zdają sobie sprawę, że zakochali się w sobie.\nMuzyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2377164", "fragment_id": "534660/0", "subtitle": "", "title": "Che gelida manina", "parentId": 2377164.0, "start_index": 0.0, "document_id": "534660", "source": "wikipedia", "score": 0.23612205684185028}, "uuid": "e0293a41-fdb9-4856-9d5c-7b94e3d5b997"}]}
{"id": "q_556", "question": "W której części ciała człowieka jest zatoka klinowa?", "answer": [{"page_content": "Zatoka klinowo-ciemieniowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sinus sphenoparietalis&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka parzysta zatoka opony twardej mózgowia, należąca do grupy dolnej (przednio-dolnej) zatok. Biegnie łukiem wzdłuż wolnego brzegu skrzydła mniejszego kości klinowej, kierując się w stronę przyśrodkową. Wpadają do niej żyły powierzchniowe półkul mózgu, żyły śródkościa, żyły oponowe, często także żyła środkowa powierzchowna mózgu. Odprowadza krew do zatoki jamistej, do której wpada pod wyrostkiem pochyłym przednim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5646988", "fragment_id": "1236620/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka klinowo-ciemieniowa", "document_id": "1236620", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5646988.0, "score": 0.8925889134407043}, "uuid": "880c9108-28a5-4449-b50b-5a5886bd4424"}, {"page_content": "Zatoka klinowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sinus sphenoidalis&lt;/&gt;) – jedna z zatok przynosowych.\nU niektórych gatunków nie ma jej wcale. Jeśli występuje, leży w kości przedklinowej. U zwierząt posuniętych w latach posuwa się także w obręb kości podstawnoklinowej. U człowieka tych kości nie wyróżnia się, a mówi się o pojedynczej kości klinowej i to w niej leży omawiana zatoka. Jako zatoka parzysta oddzielona jest od swej kontralateralnej imienniczki przegrodą zatok klinowych.\nOwca domowa czy koza domowa takiej zatoki nie rozwijają. U świni natomiast nie tylko rozwija się ona, ale nawet wstępuje w obręb łuski kości skroniowej.\nZatoki klinowej nie obserwuje się u drapieżnych.\nU człowieka parzysta zatoka klinowa leży w trzonie nieparzystej kości klinowej. Ma ona kształt nieregularny, a dzieląca ją od zatoki jednoimiennej przegroda raczej nie przebiega w płaszczyźnie pośrodkowej. Idzie raczej skośnie, a nawet poziomo. Objętość zatoki wynosi około 9 cm³, choć niekiedy osiąga jedynie rozmiar grochu. Niekiedy jednak sięga podstawy kości potylicznej, prawie że do otworu wielkiego, co poznaje się po przeświecającym stoku. Tak więc cechuje się ona wielką zmiennością międzyosobniczą. Do zatoki wpuklają się przysadka, nerw wzrokowy oraz tętnica szyjna wewnętrzna.\nZatokę wyściela błona śluzowa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=665144", "fragment_id": "801531/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka klinowa", "parentId": 665144.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "801531", "score": 0.9164287447929382}, "uuid": "8b798154-6728-484d-adce-bacd478ef78a"}, {"page_content": "Nie mylić z: kośćmi klinowatymi w stopie.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Kość klinowa\nKość klinowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;os sphenoidale&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka nieparzysta kość, tworząca część środkową podstawy czaszki, wklinowana pomiędzy inne kości. Od przodu łączy się z kością czołową i kośćmi twarzy (z kością podniebienną, szczęką i z kością jarzmową), z boku z kośćmi skroniowymi, a z tyłu z kością potyliczną. Kość klinowa swoim kształtem przypomina motyla. Składa się z trzonu, ze skrzydeł większych i mniejszych oraz z wyrostków skrzydłowatych.\nBudowa.\nTrzon.\nStanowi jej część środkową, ma kształt nieregularnego sześcianu i zawiera w swym wnętrzu zatoki klinowe. Łączą się one z przodu z jamą nosową. Na górnej powierzchni trzonu znajduje się duże zagłębienie, zwane dołem przysadki. Od trzonu kości klinowej odchodzą trzy pary wyrostków: skrzydła większe, skrzydła mniejsze i wyrostki skrzydłowate.\nTrzon kości klinowej jest kością pneumatyczną, gdyż zawiera dwie jamy wyposażone w błonę śluzową − są to zatoki klinowe.\nPowierzchnie.\nNa trzonie wyróżnia się następujące powierzchnie:\nSkrzydła większe.\nSkrzydła większe (\"alae maiores\") odchodzą od bocznych powierzchni trzonu i ograniczają dół środkowy czaszki i oczodół. Przebijają je otwory, przez które przechodzą nerwy i naczynia krwionośne. Posiadają nasadę (\"radix\" dosł. korzeń).\nPowierzchnie.\nWymienione cztery powierzchnie tworzą razem powierzchnię zewnętrzną.\nSkrzydła mniejsze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406428", "fragment_id": "92479/0", "subtitle": "", "title": "Kość klinowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "92479", "parentId": 406428.0, "score": 0.7334019541740417}, "uuid": "a4085a6a-bcd8-4425-b164-a458945f4848"}, {"page_content": "Zatoka jamista ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sinus cavernosus&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka parzysta zatoka opony twardej mózgowia, należąca do grupy dolnej (przednio-dolnej) zatok, będąca najszerszą z zatok tej grupy. Leży po obu stronach siodła tureckiego. Jest obszerną jamą poprzedzielaną beleczkami łącznotkankowymi wysłanymi śródbłonkiem. Na przekroju ma wygląd gąbczasty. Wytworzyła się ze zlania żył, których ściany uległy częściowemu zanikowi, pozostawiając jedynie wspomniane beleczki. \nMa kształt trójkąta, w którym można wyróżnić trzy ściany. Ściana górna utworzona jest przez przeponę siodła, wypustkę opony twardej. Rozpostarta jest pomiędzy wyrostkami pochyłymi przednimi i tylnymi. Przechodzi przez nią tętnica szyjna wewnętrzna. Ściana przyśrodkowa w części górnej graniczy z przysadką mózgową. Część dolna przylega do bocznej powierzchni trzonu kości klinowej. Ściana boczna pokryta jest oponą twardą. W części tylnej przylega do niej kieszonka opony twardej, w której znajduje się zwój trójdzielny nerwu trójdzielnego. Część przednia przylega do płata skroniowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1060194", "fragment_id": "1372756/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka jamista", "parentId": 1060194.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1372756", "source": "wikipedia", "score": 0.5543544292449951}, "uuid": "929e97d8-aa0f-4686-bad5-af64c59b7bc6"}, {"page_content": "Zachyłek klinowo-sitowy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;recessus sphenoethmoidalis&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka przestrzeń w obrębie jamy nosowej zawarta pomiędzy tylnym końcem małżowiny nosowej górnej a ścianą przednią zatoki klinowej. Zachyłek jest ukształtowany w pełni u około 50% osób. Ograniczeniami zachyłka są:\nZachyłek otwiera się do dołu do nosogardła.\nDo zachyłka klinowo-sitowego otwiera się naturalne ujście zatoki klinowej położone na przedniej ścianie zatoki klinowej. Poniżej ujścia znajduje się otwór klinowo-podniebienny przez który przebiega tętnica klinowo-podniebienna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3052915", "fragment_id": "1192425/0", "subtitle": "", "title": "Zachyłek klinowo-sitowy", "parentId": 3052915.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1192425", "source": "wikipedia", "score": 0.798485279083252}, "uuid": "c6f715e7-440a-4bf7-9ee7-c83474999de0"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Tętnica oczna\nTętnica oczna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;ophthalmic artery&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;arteria ophthalmica&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka tętnica głowy będąca gałęzią tętnicy szyjnej wewnętrznej. Zaopatruje ona oczodół, zatokę klinową, komórki sitowe, błonę śluzową małżowiny nosowej górnej i przegrody nosowej, większość błony śluzowej pokrywającej kość sitową, a także częściowo nasadę nosa, powieki, skórę czoła, zatokę czołową i oponę twardą przedniego dołu czaszki.\nPrzebieg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1427438", "fragment_id": "234123/0", "subtitle": "", "title": "Tętnica oczna", "parentId": 1427438.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "234123", "score": 0.15961602330207825}, "uuid": "b239d0f2-cd94-447d-be25-d8abc5efa446"}, {"page_content": "Zatoka podniebienna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sinus palatinus&lt;/&gt;) – zatoka kości podniebiennej, parzysta.\nZatoka podniebienna nie osiąga dużych rozmiarów.\nOd jednoimiennej zatoki kontralateralnej oddziela ją przegroda zatok podniebiennych.\nZatoka występuje choćby u przeżuwaczy, u których znajduje się ona w blaszce poziomej kości podniebiennej, a także w wyrostku podniebiennym kości szczękowej. U konia oprócz bytności w blaszce pionowej kości podniebiennej łączy się ona z zatoką klinową. Tworzą one razem zatokę klinowo-podniebienną.\nDrapieżne w ogóle takiej zatoki nie posiadają. Nie występuje ona również u człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3495180", "fragment_id": "937289/0", "subtitle": "", "title": "Zatoka podniebienna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "937289", "parentId": 3495180.0, "score": 0.4966737926006317}, "uuid": "d0c0db93-28f3-433a-8077-6453bd83fb3e"}, {"page_content": "Kość potyliczna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;os occipitale&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka jedna z kości mózgoczaszki. Jest to kość nieparzysta.\nKość potyliczna składa się z czterech części. Są toː\nCzęść podstawna.\nCzęść podstawna kości potylicznej to płaska płytka kostna o kształcie klina o zbitym, kierującym się w tył ostrzu i gąbczastej podstawie. U młodych osobników występuje tutaj chrząskozrost klinowo-potyliczny (\"synchondrosis sphenooccipitalis\"), łączący się z trzonem kości klinowej, zbudowany z chrząstki szklistej, który kostnieje w wieku 18–25 lat. Wzdłuż tylnego brzegu widnieje bruzda zatoki skalistej dolnej (\"sulcus sinus petrosi inferioris\"). Pomiędzy kośćmi leży tam zatoka skalista dolna.\nWyróżnia się powierzchnię górną i dolną. Na tej drugiej widać guzek gardłowy (\"tuberculum pharyngeum\"), leżący pośrodku tej powierzchni. Stanowi on punkt zaczepu dla jednego z więzadeł kręgosłupa, więzadła podłużnego przedniego, jak też dla powięzi gardłowo-podstawnej i mięśnia górnego zwieracza gardła. Guzek ten leży do tyłu od dołka gardłowego (\"fossula pharyngealis\"). Jego występowanie podlega zmienności, może on też przybierać zróżnicowany kształt. Wiąże się on z występowaniem u dzieci na sklepieniu gardła wypustki zwanej \"bursa pharyngealis\". Po bokach rzeczonej powierzchni znajdują się miejsca przyczepu mięśni prostego przedniego głowy i długiego głowy.\nGładka powierzchnia górna części podstawnej kości potylicznej skierowana jest w kierunku wnętrza czaszki. Tworzy ona stok, które to miejsce sąsiaduje z takimi strukturami ośrodkowego układu nerwowego, jak most i rdzeń przedłużony. Leżą tam też związane z tymi strukturami naczynia krwionośne (tętnice kręgowe i tętnica podstawna).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3329961", "fragment_id": "978732/0", "subtitle": "", "title": "Kość potyliczna człowieka", "parentId": 3329961.0, "start_index": 0.0, "document_id": "978732", "source": "wikipedia", "score": 0.3278576135635376}, "uuid": "b82bc358-0518-4d22-989d-24c10c98c4a6"}, {"page_content": "Stok ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;clivus&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka pochyła powierzchnia na wewnętrznej powierzchni podstawy czaszki. W wymiarze poprzecznym jest nieco wklęsła, a w wymiarze podłużnym opada ku tyłowi i dołowi. Stok utworzony jest w większej części przez powierzchnię górną części podstawnej kości potylicznej, którą ku przodowi uzupełnia fragment powierzchni wewnętrznej trzonu kości klinowej. Na stoku spoczywa most i rdzeń przedłużony, a także tętnica podstawna, tętnice kręgowe i splot podstawny. Od przodu stok graniczy z grzbietem siodła tureckiego. Tylny brzeg stoku dochodzi do przedniej krawędzi otworu wielkiego. W tej okolicy do stoku przyczepia się błona pokrywająca (łac. \"membrana tectoria\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1418357", "fragment_id": "219717/0", "subtitle": "", "title": "Stok (anatomia)", "document_id": "219717", "start_index": 0.0, "parentId": 1418357.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14321637153625488}, "uuid": "91f80b8e-808c-4774-aef4-46392f0c1911"}, {"page_content": "Posiada ona pośrodku wcięcie sitowe, w którym leży część kości sitowej, zwana blaszką sitową. Powierzchnia dolna części oczodołowej tworzy odcinki przednie sklepienia prawego i lewego oczodołu. Tylne brzegi części oczodołowej łączą się ze skrzydłami mniejszymi kości klinowej.\nCzęść nosowa.\nZnajduje się między oczodołami, poniżej łuski czołowej, łączy się pośrodku z kośćmi nosowymi (poprzez brzeg nosowy), a z boku z wyrostkami czołowymi szczęki. Tylny brzeg (wolny) jest przednim ograniczeniem wcięcia sitowego. Na powierzchni dolnej znajduje się skierowany w dół i do przodu kolec nosowy. Na górnej powierzchni kolca nosowego mieści się wejście do otworu ślepego.\nZatoki czołowe.\nNa pograniczu łuski czołowej i części oczodołowej, wewnątrz kości czołowej znajdują się dwie przestrzenie pneumatyczne, wypełnione powietrzem; są to zatoki czołowe. Ich ściany pokrywa błona śluzowa. Ujścia zatok czołowych otwierają się do jamy nosowej – konkretnie do przewodu nosowego środkowego. Między zatokami występuje przegroda zatok czołowych (\"septum sinuum frontalium\").\nU bydła zatoki czołowe penetrują wyrostki kości czołowej zwane możdżeniami, które są wyrostkami kości czołowej przeżuwaczy.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=405336", "fragment_id": "98765/2", "subtitle": "", "title": "Kość czołowa", "parentId": 405336.0, "start_index": 2752.0, "source": "wikipedia", "document_id": "98765", "score": 0.4183768033981323}, "uuid": "dbfc15e9-c01f-4968-a06c-ef4c64f65bfa"}]}
{"id": "q_557", "question": "Która polska pianistka została laureatką I nagrody w pierwszym po wojnie Międzynarodowym Konkursie Chopinowskim w 1949 roku?", "answer": [{"page_content": "IV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również \"IV Konkurs Chopinowski\") – 4. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 15 września 1949 w Warszawie. Organizatorem konkursu był Komitet Wykonawczy powołany przez Ministra Kultury i Sztuki. \nCharakterystyka konkursu.\nWzięło w nim udział 54 pianistów z 14 krajów, w tym 11 Polaków.\nKonkurs był trójstopniowy: składał się z dwóch etapów i finału. Podniesiono górną granicę wieku uczestników konkursu do 32 lat. Konkurs odbył się w dniach 15 września–15 października 1949. Był to pierwszy i jak dotąd jedyny Konkurs Chopinowski, w którym I nagrodę otrzymały ex aequo dwie uczestniczki (Polka Halina Czerny-Stefańska i Rosjanka Bella Dawidowicz). Dyrektorem biura konkursu został Edmund Rudnicki (przedwojenny dyrektor muzyczny Polskiego Radia). \nZ powodu zniszczenia gmachu Filharmonii Warszawskiej przesłuchania odbywały się w budynku Teatru „Roma”, jedynej ocalałej w Warszawie sali koncertowej, przy ul. Nowogrodzkiej 49. Przed sceną w teatrze zbudowano specjalną estradę, a na scenie stanęła muszla akustyczna. \nW dniu otwarcia (15 września) powołano ostateczny skład jury, nastąpiło opracowanie regulaminu i losowanie pianistów. Pianiści mieli do wyboru cztery fortepiany następujących marek: Bechstein, Blüthner, Ibach i Steinway (model 309125 D). W programie Regulaminu konkursu pojawiła się \"Barkarola Fis-dur op. 60\".\nKonkurs finansowany był ze środków rządowych, podobnie jak stypendia i obozy szkoleniowe dla polskich pianistów. Młodym muzykom zapewniono dostęp do najlepszych fortepianów, przeprowadzono próbne nagrania, a na letni kurs w Łagowie Lubuskim sprowadzono nawet Orkiestrę Filharmonii Poznańskiej, by uczestnicy kursów mogli ćwiczyć z jej akompaniamentem koncerty fortepianowe. Nad przygotowaniami czuwała Komisja Pedagogiczna przy Ministerstwie Kultury i Sztuki złożona z najwybitniejszych polskich profesorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=265804", "fragment_id": "1468605/0", "subtitle": "", "title": "IV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "document_id": "1468605", "start_index": 0.0, "parentId": 265804.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2723580598831177}, "uuid": "38efeb02-dd24-484c-907f-915eb8b60c37"}, {"page_content": "Halina Czerny-Stefańska (ur. 31 grudnia 1922 w Krakowie, zm. 1 lipca 2001 tamże) – polska pianistka, chopinistka, pedagożka.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nHalina Czerny-Stefańska (przed II wojną światową używała nazwiska Helena Szwarcenberg-Czerny) pochodziła ze znanej arystokratycznej rodziny Schwarzenbergów, była córką Stanisława, pod kierunkiem którego rozpoczęła naukę gry na fortepianie. W 1932 studiowała w Paryżu w Ecole Normale u Alfreda Cortot, następnie od 1939 - u Józefa Turczyńskiego w Konserwatorium Warszawskim.\nW czasie wojny ukrywała się w majątku rodziny Branickich w Branicach pod Krakowem, a potem występowała na konspiracyjnych koncertach z Ludwikiem Stefańskim.\nKonkurs Chopinowski.\nW 1949 została laureatką I nagrody IV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (\"ex aequo\" z Bellą Dawidowicz z ZSRR). Otrzymała również nagrodę za najlepsze wykonanie mazurków F. Chopina, ufundowaną przez Polskie Radio. W 1950 ukończyła z wyróżnieniem Państwową Wyższą Szkołę Muzyczną w Krakowie w klasie prof. Zbigniewa Drzewieckiego.\nCzerny-Stefańska podczas konkursu wybrała fortepian koncertowy marki Steinway &amp; Sons model D (o numerze seryjnym 309125, długości 273 cm), z 1942 roku produkcji hamburskiej, na którym grała podczas wszystkich etapów konkursu.\nŚwiatowa kariera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291932", "fragment_id": "1405569/0", "subtitle": "", "title": "Halina Czerny-Stefańska", "document_id": "1405569", "start_index": 0.0, "parentId": 291932.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3709334433078766}, "uuid": "ca6c7fe9-9cb2-4b5a-b011-21966eeeb93e"}, {"page_content": "Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam” – konkurs pianistyczny dla młodych muzyków organizowany przez Akademię Muzyczną im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu, zainicjowany w 2008 dla uczczenia Haliny Czerny-Stefańskiej, laureatki I nagrody na IV Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w 1949.\nCharakterystyka konkursu.\nCelem konkursu jest promocja młodych, zdolnych pianistów. Początkowo konkurs został zorganizowany we wrześniu 2008 pod nazwą Europejski Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam”, będący hołdem ku czci wybitnej polskiej pianistki i patronki konkursu Haliny Czerny-Stefańskiej, a następnie od 2011 został przemianowany na Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam”. Organizatorem konkursu jest Akademia Muzyczna im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu. Inicjatorami i pomysłodawcami konkursu byli: ówczesna kierownik Katedry Fortepianu, Organów i Akordeonu poznańskiej uczelni prof. Alicja Kledzik oraz ówczesny rektor prof. Bogumił Nowicki (asystent Haliny Czerny-Stefańskiej w latach 1979–1982). Kolejne edycje konkursu odbywały się co trzy lata we wrześniu i miały zasięg międzynarodowy. Dyrektorem konkursu w latach 2011–2017 była prof. Alicja Kledzik, a przewodniczącą jury córka patronki konkursu, prof. Elżbieta Stefańska. Konkurs jest trójstopniowy, przesłuchania konkursowe złożone są z dwóch etapów oraz finału. Na V konkursie – jubileuszowym zorganizowanym w 100. rocznicę urodzin patronki – przewidziano główną nagrodę w wysokości 40 000 zł. Dwukrotnie w konkursie zwyciężyli polscy pianiści (Szymon Nehring i Krzysztof Książek).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4078733", "fragment_id": "578844/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny „Halina Czerny-Stefańska in Memoriam”", "document_id": "578844", "start_index": 0.0, "parentId": 4078733.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24200329184532166}, "uuid": "77b60dae-2ccf-4971-add4-7712eca5f4cd"}, {"page_content": "W konkursie wykonywane były z pamięci wyłącznie utwory Fryderyka Chopina. W eliminacjach kandydaci wykonywali wybrane utwory spośród wyszczególnionych w regulaminie: nokturnów, etiud, preludiów, obowiązkowo – \"Polonez fis-moll op. 44\", ballad oraz mazurków. \nKonkurs.\nCeremonia otwarcia.\nW sali Filharmonii Warszawskiej 23 stycznia 1927 o godzinie 11:00 rozpoczęła się ceremonia inauguracji I Konkursu Chopinowskiego, podczas której orkiestra pod batutą Emila Młynarskiego odegrała \"Poloneza op. 53\" Fryderyka Chopina, po czym w krótkich przemówieniach wystąpili dyrektor Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, prof. Witold Maliszewski, a następnie głos zabrał (przemawiając po francusku) prezes Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego, Włodzimierz Czetwertyński. \nEliminacje.\nPo ceremonii otwarcia (23 stycznia) rozpoczęły się pierwsze przesłuchania konkursowe w kolejności ustalonej drogą losowania. Jako pierwsi wystąpili kolejno: Bolesław Woytowicz, Stanisław Chętkowski, Leopold Münzer i Wanda Piasecka. Przesłuchania eliminacyjne zakończyła 28 stycznia Polka Janina Wysocka-Ochlewska.\nFinał.\nPo zakończeniu przesłuchań eliminacyjnych 28 stycznia jury przystąpiło do wyłonienia finalistów. Po półtoragodzinnych obradach o godzinie 15:45 przewodniczący jury Witold Maliszewski ogłosił listę 8 pianistów (po czterech z Polski i ZSRR) dopuszczonych do przesłuchań finałowych. Tego samego dnia przesłuchania finałowe z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Warszawskiej pod batutą Emila Młynarskiego rozpoczął Polak Leopold Münzer, wykonując dwie części \"I Koncertu fortepianowego e-moll op. 11\", Fryderyka Chopina. W finale należało wykonać (I i II lub II i III) część z wybranego koncertu fortepianowego. Rosjanin Jurij Briuszkow, który zakwalifikował się do finału, na skutek odniesionej kontuzji ręki zrezygnował z występu, a zastąpił go Polak Edward Prażmowski, który zakończył przesłuchania finałowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=265323", "fragment_id": "1468486/2", "subtitle": "", "title": "I Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "parentId": 265323.0, "start_index": 3140.0, "document_id": "1468486", "source": "wikipedia", "score": 0.1031050831079483}, "uuid": "a45d78ca-86a1-44a4-9590-94efbe64465c"}, {"page_content": "Bella Michajłowna Dawidowicz, ros. Белла Михайловна Давидович, ang. Bella Davidovich (ur. 16 lipca 1928 w Baku) – urodzona w ZSRR rosyjska pianistka pochodzenia żydowskiego, obecnie obywatelka amerykańska; laureatka I nagrody na IV Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w 1949 (\"ex aequo\" z Haliną Czerny-Stefańską). Była żoną skrzypka Juliana Sitkowieckiego.\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.\nUrodziła się w Baku w Azerbejdżanie w rodzinie muzyków. Na fortepianie zaczęła grać w wieku sześciu lat, a w 1937 zadebiutowała koncertem z orkiestrą. Edukację muzyczną rozpoczęła w szkole muzycznej przy Konserwatorium Azerbejdżańskim. W 1939 przeniosła się do Moskwy, gdzie kontynuowała naukę w Centralnej Szkole Muzycznej. W latach 1947–1951 studiowała w Konserwatorium Moskiewskim, gdzie jej nauczycielami byli Konstantin Igumnow i Jakow Flier. \nKariera pianistyczna.\nW 1949 reprezentowała ZSRR na IV Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Zdobyła tam I nagrodę (\"ex aequo\" z Haliną Czerny-Stefańską) i wyróżnienie Towarzystwa im. Fryderyka Chopina (srebrną maskę Chopina).\nZwycięstwo w konkursie było początkiem jej kariery w ZSRR i krajach Europy Wschodniej. Wiele razy występowała w Polsce (w 1958, 1965, 1975 i 1995), m.in. na Międzynarodowym Festiwalu Chopinowskim w Dusznikach-Zdroju. Przez wiele lat była solistką w orkiestrze Filharmonii Leningradzkiej i profesorem w Konserwatorium Moskiewskim.\nW 1978 wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych, a w 1984 otrzymała amerykańskie obywatelstwo. Od 1982 prowadziła zajęcia w Juilliard School w Nowym Jorku. W czasach pierestrojki powróciła do ZSRR i w 1988 dała pierwszy koncert w Moskwie od ponad 10 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1926531", "fragment_id": "386456/0", "subtitle": "", "title": "Bella Dawidowicz", "document_id": "386456", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1926531.0, "score": 0.2920553684234619}, "uuid": "c046c2fd-90b6-4aab-8535-b06557a06c44"}, {"page_content": "Maria Barówna (również Maria Miriam Bar; ur. 1900 w Warszawie, zm. po 1960 w Izraelu) – polska pianistka, pedagog oraz krytyk muzyczny żydowskiego pochodzenia, uczestniczka dwóch pierwszych, w 1927 i 1932, Międzynarodowych Konkursów Pianistycznych im. Fryderyka Chopina w Warszawie.\nŻyciorys.\nUrodziła się w 1900 w rodzinie polskich Żydów w Warszawie. Dzieciństwo spędziła w Rosji. Będąc wybitnie utalentowaną rozpoczęła naukę gry na fortepianie w Moskwie pod kierunkiem Michaiła Gniesina, natomiast naukę teoretyczną studiowała pod okiem Aleksandra Grieczaninowa w Szkole Muzycznej Gniesienych. W 1921 powróciła do wolnej po czasach zaborów Polski, gdzie w Warszawie kontynuowała naukę w Wyższej Szkole Muzycznej im. Fryderyka Chopina pod kierunkiem wybitnego pedagoga prof. Aleksandra Michałowskiego, kończąc ją ze złotym medalem.\nPo ukończeniu Warszawskiego Konserwatorium rozpoczęła karierę pianistyczną, występując w licznych recitalach czy też koncertując w Filharmonii Warszawskiej, m.in. z orkiestrami pod batutą Grzegorza Fitelberga czy Bronisława Szulca. W drugiej połowie lat 20. XX wieku przygotowywała się do organizowanego po raz pierwszy Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w Warszawie, do którego się zgłosiła, ale po występie eliminacyjnym nie została dopuszczona do finału. W 1932 spróbowała swoich sił jeszcze raz w II Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina, podobnie jednak jak poprzednio nie zdołała po eliminacjach awansować do finału.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4457941", "fragment_id": "1515604/0", "subtitle": "", "title": "Maria Barówna", "parentId": 4457941.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1515604", "source": "wikipedia", "score": 0.1372133046388626}, "uuid": "0d70a551-f882-4106-a841-922b86409bd9"}, {"page_content": "Margerita Trombini-Kazuro (ur. 19 listopada 1891 w Warszawie, zm. 1 stycznia 1979 tamże) – polska pianistka, klawesynistka, pedagog muzyczny. \nŻyciorys.\nByła córką osiadłego w Warszawie Włocha, Cesare Trombiniego (1839–1898), dyrygenta, skrzypka, nauczyciela śpiewu, pierwszego kapelmistrza Opery Warszawskiej, i Emilii Dąbrowskiej (1855–1941), śpiewaczki. Grę na fortepianie i klawesynie studiowała w Warszawie u Rudolfa Strobla, Henryka Melcera i Egona Petriego, w rzymskiej Akademii Św. Cecylii u Giovanniego Sgambatiego, w Berlinie u Wilhelma Kempffa, w Paryżu u Wandy Landowskiej. Debiutowała jako pianistka w 5 czerwca 1911 roku w Rzymie. Koncertowała w wielu krajach, m.in. we Włoszech, Francji, Niemczech, Finlandii, Norwegii i na Węgrzech. Od roku 1919 była wykładowcą Konserwatorium Warszawskiego. \nW czasie II wojny światowej uczyła w tajnym konserwatorium w Warszawie. \nOd 1945 była pedagogiem w Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie, w latach 1957–1964 kierowała II Katedrą Fortepianu. Do jej uczniów należeli m.in. Andrzej Wąsowski, Barbara Hesse-Bukowska, Miłosz Magin, Kazimierz Gierżod, Andrzej Ratusiński, Tomasz Kiesewetter i Szabolcs Esztényi. \nByła członkiem jury wielu Międzynarodowych Konkursów Pianistycznych im. Fryderyka Chopina a także Viotti International Music Competition. W 1950 roku otrzymała Państwową Nagrodę Artystyczną I stopnia (zespołową) za przygotowanie kandydatów do IV Międzynarodowego Konkursu im. Chopina.\nZmarła w Warszawie, pochowana obok męża na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera II B 28-13-21).\nŻycie prywatne.\nByła żoną Stanisława Kazury (1881–1961), profesora i rektora Konserwatorium Warszawskiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2365347", "fragment_id": "542571/0", "subtitle": "", "title": "Margerita Trombini-Kazuro", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "542571", "parentId": 2365347.0, "score": 0.06544456630945206}, "uuid": "0b14b188-2ea8-4e73-a61b-a4ae638c71a0"}, {"page_content": "Międzynarodowy Konkurs im. Marguerite Long i Jacques’a Thibaud – prestiżowy paryski konkurs przeznaczony dla pianistów i skrzypków, odbywający się od 1943 roku. Został zainicjowany przez pianistkę Marguerite Long (1874–1966) oraz skrzypka Jacques’a Thibaud (1880–1953). Jest członkiem Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych w Genewie. \nWśród jego laureatów znaleźli się m.in. Paul Badura-Skoda (III nagroda 1949), Dmitrij Baszkirow (II nagroda 1961), Stanisław Bunin (I nagroda 1983), Philippe Entremont, Samson François (I nagroda, 1943), Tamás Vásáry.\nPolacy w konkursie.\nWśród laureatów konkursu byli Polacy: Bartłomiej Nizioł (I nagroda 1993), Wojciech Świtała (II nagroda, 1992), Andrzej Wąsowski (III nagroda, 1951), Barbara Hesse-Bukowska (V nagroda 1953), Magdalena Rezler-Niesiołowska (V nagroda, 1975), Miłosz Magin (VI nagroda, 1957), Elżbieta Głąbówna (VI nagroda, 1967), Elżbieta Tarnawska (VI nagroda, 1977), Edward Statkiewicz (VII nagroda, 1953) i Joanna Domańska (VII nagroda, 1981).\nW pracach jury uczestniczyli m.in. Halina Czerny-Stefańska (1957), Eugenia Umińska (1960, 1962, 1963), Henryk Sztompka (1953, 1955, 1959, 1961) i Witold Małcużyński (1946, 1955, 1960, 1965, 1977).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2112798", "fragment_id": "404051/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Konkurs im. Marguerite Long i Jacques’a Thibaud", "parentId": 2112798.0, "start_index": 0.0, "document_id": "404051", "source": "wikipedia", "score": 0.2010761797428131}, "uuid": "178198cc-68f9-4591-ad45-1db442611f2a"}, {"page_content": "Po wysłuchaniu wszystkich uczestników trzeciego etapu jury dopuściło 7 pianistów do występów finałowych, w tym dwóch Polaków. Pianiści w finale mieli do wyboru wykonanie jednego z \"Koncertów fortepianowych\" Fryderyka Chopina: (\"f-moll op. 21\" lub \"e-moll op. 11\") wraz z towarzyszącą im Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Telewizji pod batutą Jerzego Maksymiuka. Z powodu choroby z przesłuchań finałowych wycofała się Elżbieta Tarnawska.\nKoncert laureatów.\n29 października o godz 19:30 rozpoczęła się w sali Filharmonii Narodowej ceremonia zakończenia IX Konkursu Chopinowskiego. Listę laureatów odczytał dyrektor międzynarodowych konkursów chopinowskich Wiktor Weinbaum, a trofea nagrodzonym wręczył przewodniczący zespołu jury Kazimierz Sikorski. Następnie od VI do I miejsca kolejno występowali w repertuarze chopinowskim wszyscy nagrodzeni laureaci finału.\nNagrody i wyróżnienia.\n28 października w późnych godzinach wieczornych jury podjęło ostateczne decyzje o wynikach konkursu. Zdobywcy trzech pierwszych miejsc zostali uhonorowani medalami. Wszyscy finaliści otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończącym konkurs, koncercie laureatów. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266328", "fragment_id": "1469053/4", "subtitle": "", "title": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "source": "wikipedia", "start_index": 6844.0, "document_id": "1469053", "parentId": 266328.0, "score": 0.1496901959180832}, "uuid": "8e9793a1-02c0-4c06-b161-782fd41aefb0"}, {"page_content": "Po wojnie rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie, najpierw w klasie prof. Marceliny Kimontt-Jacynowej, a po pierwszym roku – w klasie prof. Zbigniewa Drzewieckiego. W 1949 r. zadebiutowała na wielkiej scenie podczas Festiwalu Muzycznego w Poznaniu wykonując \"Dichterliebe\" R. Schumanna wraz z młodym barytonem, Franciszkiem Delektą. Rok później została laureatką pierwszej nagrody ex-aequo na Międzyuczelnianym Konkursie Bachowskim w Poznaniu. Od czasu tych osiągnięć artystka prowadziła stale dwa kierunki działalności pianistycznej – solowy i kameralny. W 1951 r. ukończyła studia magisterskie i rozpoczęła edukację w ramach studiów aspiranckich w klasie prof. Jana Ekiera. Rozprawa doktorska Marii Szmyd dotyczyła roli fortepianu w cyklu pieśni Roberta Schumanna \"Dichterliebe\". Studia aspiranckie ukończyła pianistka w 1958 r. z wynikiem bardzo dobrym.\nRównocześnie z aspiranturą rozpoczęła pracę pedagogiczną w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie i Państwowym Liceum Muzycznym im. Fryderyka Chopina w Krakowie. W 1958 r. wzięła udział w kursie pianistycznym prowadzonym przez Arturo Benedettiego-Michelangelego w Arezzo. W 1960 r. poślubiła Lubosława Tadeusza Dormusa, inżyniera architekta. Rok później urodził się im syn, Marek.\nDziałalność artystyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3370833", "fragment_id": "930923/1", "subtitle": "", "title": "Maria Szmyd-Dormus", "parentId": 3370833.0, "start_index": 1395.0, "document_id": "930923", "source": "wikipedia", "score": 0.15724168717861176}, "uuid": "c9e837d6-ac49-42ac-a2e7-b14f4510a358"}]}
{"id": "q_558", "question": "Z którego miasta pochodzi paprykarz?", "answer": [{"page_content": "Paprykarz szczeciński – konserwowe zmielone mięso rybie (zwykle stanowi 40% paprykarza) z ryżem, cebulą, koncentratem pomidorowym, w oleju roślinnym, z dodatkiem przypraw i soli.\nHistoria.\nPaprykarz szczeciński został opracowany w połowie lat 60. XX w. przez pracowników laboratorium PPDiUR Gryf ze Szczecina na zlecenie szefa produkcji Wojciecha Jakackiego. Paprykarz szczeciński był wynikiem pomysłu racjonalizatorskiego na zagospodarowanie odpadów po wykrawaniu kostki rybnej z zamrożonych bloków rybnych. Pierwowzorem paprykarza szczecińskiego była afrykańska potrawa \"Tiep bou dienn Sénégalais\", której smakiem zachwycili się technolodzy z polskich statków-chłodni do połowów dalekomorskich podczas pobytu w portach u wybrzeży Afryki Zachodniej na początku lat 60.\nPoza mięsem (uzyskiwanym ze ścinków powstałych przy krojeniu zamrożonych bloków rybnych w kostki) w ilości 50% zawartości puszki konserwowej z różnych gatunków afrykańskich ryb (m.in. gowik), w pierwotnym oryginalnym paprykarzu szczecińskim była pulpa pomidorowa sprowadzana z Bułgarii i Węgier, ostra afrykańska papryczka pima, warzywa i przyprawy. Pierwsze puszki paprykarza zeszły z taśmy produkcyjnej Gryfa w 1967 r. 1 grudnia 1968 r. szczecińska puszka paprykarza otrzymała znak jakości Q.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1266295", "fragment_id": "1117787/0", "subtitle": "", "title": "Paprykarz szczeciński", "parentId": 1266295.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1117787", "source": "wikipedia", "score": 0.9489459991455078}, "uuid": "61fd426e-b2fe-4835-bead-6d375854f60b"}, {"page_content": "Paprykarz szczeciński eksportowano do 32 krajów. W Kolumbii podrobiono paprykarz szczeciński i produkowano podobny wyrób, m.in. również na eksport do krajów sąsiednich. Po utracie przez Polskę łowisk afrykańskich do paprykarza trafiał atlantycki mintaj i miruna, a w latach 80. błękitek falklandzki (niechętnie przyjmowany wśród konsumentów ze względu na znaczne i powszechne skażenie tej ryby pasożytem \"Kudoa alliaria\" występującym w mięśniach, a przypominającym ziarna ryżu, które są w paprykarzach).\nPodczas kryzysu gospodarczego w Polsce Ludowej paprykarz często nie spełniał wymogu pierwotnej normy zawartości 50% mięsa rybiego, a poza mięsem rybim trafiały do niego odpady: łuski, fragmenty płetw, ości, głowy i kręgosłupy rybie. Istniała również wersja paprykarza z kaszą pęczak zamiast ryżu. Od początku lat 90. XX w. paprykarz szczeciński nie jest produkowany w Szczecinie. Nazwa „paprykarz szczeciński” nie była zastrzeżona, dlatego podobne wyroby rybne pod tą nazwą produkuje wiele różnych firm na terenie kraju.\nPod koniec lipca 2010 marszałek województwa zachodniopomorskiego zwrócił się do Ministerstwa Rolnictwa o wpisanie paprykarza szczecińskiego na listę produktów tradycyjnych i tym samym pojawiła się szansa na zakończenie batalii o odzyskanie przez Szczecin praw do wyrobu. 22 grudnia 2010 paprykarz stał się produktem tradycyjnym.\n2 października 2020, na szczecińskiej Łasztowni na placu Gryfitów przy ulicy Władysława IV, odsłonięto pomnik „Paprykarza Szczecińskiego” zaprojektowany przez Bogusława Dydka. Z polecenia Miejskiego Konserwatora Zabytków instalacja została zdemontowana w połowie grudnia tego samego roku, jednakże ma wrócić w to samo miejsce jako niestała ozdoba, wystawiana tylko w sezonie letnim.Instalacja – pomnik Paprykarza Szczecińskiego wrócił na stałe jako całoroczna atrakcja turystyczna na Plac Gryfitów na Łasztowni w Szczecinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1266295", "fragment_id": "1117787/1", "subtitle": "", "title": "Paprykarz szczeciński", "parentId": 1266295.0, "start_index": 1265.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1117787", "score": 0.7751914858818054}, "uuid": "28919fca-4ed9-4e7b-8be4-f52cc2bdcacf"}, {"page_content": "Szczecin słynie z kilku produktów. Pierwszym z nich jest paprykarz szczeciński, który jest typowym dodatkiem do kanapek. Składa się z rybiego mięsa, ryżu, cebuli, koncentratu pomidorowego, oleju roślinnego, dodatku różnych przypraw i soli. Drugim szczecińskim słynnym przysmakiem są szczecińskie paszteciki, robione z ciasta drożdżowego mogą być nadziewane serem, mięsem, bądź też kapustą z grzybami. Regionalnym produktem była także szczecińska wódka Starka, produkowana z żyta obecnie tylko w tutejszej wytwórni wódek, jej smak zawdzięcza długiemu leżakowaniu w dębowych beczkach z niewielkimi dodatkami liści lipowych lub jabłkowych.\nTransport.\nTransport drogowy.\nSzczecin jest węzłem transportowym na trasie transeuropejskiego korytarza transportowego północ–południe łączącego południową Skandynawię z Czechami, Austrią i Morzem Śródziemnym oraz wschód–zachód łączącego Berlin z Trójmiastem. W obrębie miasta w 2015 roku 43% podróży wykonywanych było samochodem (najwyższy wskaźnik w Polsce), a 37% autobusem lub tramwajem.\nW 2024 roku Szczecin znalazł się na 4 pozycji w Rankingu Miast Przyjaznych Kierowcom przygotowywanego przez firmę Oponeo.pl i Yanosik. Miasto wyróżnia się dobrą jakością dróg oraz stosunkowo niskimi kosztami paliwa i parkowania w porównaniu do innych dużych miast w Polsce. Szczecin oferuje również liczne miejsca parkingowe oraz płynność ruchu, co czyni codzienne poruszanie się samochodem bardziej komfortowym. Dzięki tym atutom miasto jest często wskazywane jako przykład dobrze rozwiniętej infrastruktury drogowej i przyjaznego podejścia do zmotoryzowanych mieszkańców. \nTransport kolejowy.\n \"Osobny artykuł: Transport kolejowy w Szczecinie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9084", "fragment_id": "179570/17", "subtitle": "", "title": "Szczecin", "document_id": "179570", "start_index": 26357.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9084.0, "score": 0.17869970202445984}, "uuid": "1330e209-4887-4f70-952e-d1eccd3c18ee"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy węgierskiej potrawy. Zobacz też: paprykarz szczeciński.\nPaprykarz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;paprikás&lt;/&gt;) – tradycyjna potrawa kuchni węgierskiej, przyrządzana z mięsa i papryki, niekiedy z dodatkiem śmietany (według części opinii jest to podstawowy wyróżnik paprykarza).\nWystępuje w wielu wariantach, w zależności od rodzaju użytego mięsa:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1174502", "fragment_id": "1108260/0", "subtitle": "", "title": "Paprykarz", "parentId": 1174502.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1108260", "source": "wikipedia", "score": 0.8987250328063965}, "uuid": "8162fd8c-624c-4683-a612-1bb0a81e6ea6"}, {"page_content": "W Szczecinie działają dwie lokalne stacje telewizyjne (TVP3 Szczecin i PomeraniaTV) oraz lokalne stacje radiowe Polskie Radio Szczecin, Radio Plus Szczecin, Radio Szczecin Extra, Radio Eska Szczecin oraz Radio Złote Przeboje, Radio RMF Maxxx i Radio Wawa. Największymi lokalnymi gazetami są: Kurier Szczeciński i Głos Szczeciński, regionalne wydanie Gazety Wyborczej, bezpłatny tygodnik MM Moje Miasto. Od 2007 w Szczecinie jest wydawany również bezpłatny miesięcznik – Prestiż Magazyn Szczeciński – lifestylowe czasopismo opisujące ludzi, wydarzenia i miejsca związane z miastem.\nKiedyś w Szczecinie działały również stacje telewizyjne: TV Morze, TV Bryza, TV Gryf, TV7 oraz radiowe: Radio Vox FM, Radio Plama, Radio PSR, Radio ABC i Radio As. Na początku lat 90. wychodził Dziennik Szczeciński. Trzy razy w tygodniu ukazywała się gazeta Hallo Szczecin oraz bezpłatna Gazeta Szczecińska, później w języku niemieckim. Na Prawobrzeżu wydawana jest również bezpłatna gazetka, tj. Prawobrzeże. Dla członków Spółdzielni Mieszkaniowej „Dąb” wydawana jest gazeta „Panorama 7”, której cena jest wliczana w czynsz. W Szczecinie był wydawany dwumiesięcznik kulturalny „Pogranicza”.\nOd września 2011 wydawany jest również magazyn „Szczecin in Progress” – bezpłatny miesięcznik, którego twórcy skupiają się na ukazaniu pozytywnych stron miasta, jego mieszkańców oraz osób działających na rzecz rozwoju Szczecina.\nKuchnia tradycyjna.\nNajbardziej znanymi potrawami szczecińskiej kuchni są pasztecik szczeciński i paprykarz szczeciński.\nMiasto jest także kojarzone z produktami ze śledzi; w książce kucharskiej \"Stettiner Kochbuch\" można znaleźć np. przepis na „szczecińskiego śledzia po pomorsku” (kawałki śledzia serwowane z ubitą kwaśną śmietaną oraz papryką, solą i pieprzem). Przekładało się to także na płaszczyznę gospodarczą – Szczecin był głównym niemieckim eksporterem tych ryb.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9084", "fragment_id": "179570/23", "subtitle": "", "title": "Szczecin", "document_id": "179570", "start_index": 37049.0, "parentId": 9084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2191019207239151}, "uuid": "457b46de-1b1d-448a-bf9f-ec30437c7b3d"}, {"page_content": "Schaeffer i Matt Shakman obejrzeli wszystkie istniejące materiały MCU, w których pojawiły się postacie Wandy Maximoff i Visiona, w tym takie, które nie znalazły się w ostatecznych wersjach filmów. Uwagę Schaeffer zwróciły uwagę przyziemne momenty tych postaci, takich jak wspólne gotowanie paprykarzu w ' (2016) oraz ich wspólny czas w Szkocji w ' (2018). \"WandaVision\" rozpoczyna się na trzy tygodnie po wydarzeniach ukazanych w filmie \"\" i rozgrywa się w fikcyjnym miasteczku Westview w New Jersey. Nazwa miasteczka jest odniesieniem do rodzinnego miasta Kevina Feigego, Westfield, jednak nieco zmodyfikowaną, by zawierała inicjały głównych bohaterów – „W” i „V”. Serial ukazuje dorastanie Maximoff w kraju wschodnioeuropejskim, w którym oglądało się dostępne na czarnym rynku DVD z amerykańskimi serialami telewizyjnymi. Opowieść koncentruje się wokół Wandy, która musi nauczyć się, jak radzić sobie z żałobą i bólem. Skonsultowano się ze specjalistą zajmującym się żałobą. Twórcom zależało na tym, aby pokazać Wandę Maximoff inaczej niż się ją przedstawia w komiksach i uniknąć pokazania jej jako szalonej i nieumiejącej panować nad sobą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4691389", "fragment_id": "796678/6", "subtitle": "", "title": "WandaVision", "parentId": 4691389.0, "start_index": 7475.0, "source": "wikipedia", "document_id": "796678", "score": 0.23987038433551788}, "uuid": "4b0d25d3-1106-474e-af69-dad6a4c884fe"}, {"page_content": "Stadion Miejski im. Floriana Krygiera – stadion piłkarski w Szczecinie, w dzielnicy Zachód na osiedlu Pogodno przy ul. Karłowicza 28 (główne wejście od ul. Kazimierza Twardowskiego). Od 26 lipca 2004 nosi imię Floriana Krygiera. Obiekt zlokalizowany jest blisko centrum Szczecina; dojazd głównie tramwajami linii 5 i 7 (przystanek przy ul. Adama Mickiewicza), a także autobusami linii 67, 75 oraz 86 (przystanki przy ul. Traugutta/Poniatowskiego na Pogodnie lub przy ul. Santockiej na os. Przyjaźni/os. Kaliny). Do 2002 r. możliwy był także dojazd koleją (przystanek PKP „Szczecin Pogodno” – obecnie wykorzystywany sporadycznie, jedynie jako przystanek końcowy pociągów specjalnych). Od 2023 roku stadion posiada 4. (najwyższą) kategorię w klasyfikacji UEFA, Od sezonu 2024/2025 dla Świtu Szczecin pełni jako tymczasowy obiekt do momentu spełnienia stadionu Świtu przy ul. Stołczyńskiej wymogów PZPN i UEFA.\nOd lat 50 XX w. do 1989 r. stadion był własnością klubu MKS Pogoń Szczecin. Obecnie należy do Miasta Szczecin, a zarządza nim Miejski Ośrodek Sportu, Rekreacji i Rehabilitacji (MOSRiR). Do początku 2007 r. był największym obiektem, na którym rozgrywano mecze ekstraklasy. Jego szczególną cechą było to, że nigdy nie było na nim powszechnych niegdyś na stadionach miejsc stojących, przed wprowadzeniem obowiązku montażu krzesełek całe trybuny wyposażone były w ławki. Najzagorzalsi kibice szczecińskiej drużyny zwykli zasiadać w sektorach 11. i 12., które zwą \"Piekiełkiem\" lub \"Młynem\". Cały stadion ma wśród kibiców przydomek \"Paprikana\" (połączenie nazwy słynnego stadionu Maracana w Rio de Janeiro z powszechnie kojarzonym produktem żywieniowym, symbolem miasta, powstałym w PRL, konserwą \"Paprykarz szczeciński\"). Sektor nr 23 przeznaczony był dla kibiców drużyny gości, sektor nr 20 – dla gości honorowych, sektory rodzinne to nr 17-18.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435099", "fragment_id": "64155/0", "subtitle": "", "title": "Stadion Miejski w Szczecinie", "parentId": 435099.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "64155", "score": 0.13475646078586578}, "uuid": "c4445685-3455-4063-9a7f-dcade68ad5c3"}, {"page_content": "Byrdarski geran ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"bg\"&gt;Бърдарски геран&lt;/&gt;) – wieś w Bułgarii, w obwodzie Wraca, w gminie Bjała Słatina. Według danych szacunkowych Ujednoliconego Systemu Ewidencji Ludności oraz Usług Administracyjnych dla Ludności, 15 czerwca 2020 roku miejscowość liczyła 633 mieszkańców.\nHistoria.\nW dokumencie osmańskim z 1617 r. wieś wymieniona jest pod nazwą Byrdar. Większość osadników Byrdarskiego gerana pochodzi z największej wsi Bułgarów w Banacie – Star Beszenow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ro\"&gt;Dudeştii Vechi&lt;/&gt;). Ruchy te były spowodowane klęską powstania cziprowskiego przeciw Turkom w 1688 roku.\nZabytki.\nDo rejestru zabytków wliczone są:\nKuchnia.\nCharakterystycznym daniem są gałuszkite (pierogi). Innym tradycyjnym daniem jest paprykarz oraz zupa czorba z liści i panierowanego kurczaka. Tradycje gotowania są zbliżone do tych banackich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5204858", "fragment_id": "1066059/0", "subtitle": "", "title": "Byrdarski geran", "parentId": 5204858.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1066059", "score": 0.23896214365959167}, "uuid": "f9ee1d2b-0639-4904-80bb-5cf1d584c7f3"}, {"page_content": "Halászlé (halleves) – tradycyjna węgierska zupa rybna. \nPierwsze wzmianki o niej w źródłach pisanych odnaleziono w wydanej w 1876 roku książce kucharskiej Teresy Doleskó pt. \"Szegedi szakácskönyv\", z zamieszczonym tam przepisem na paprykarz rybny. Zgodnie z nim wszystkie konieczne składniki wrzucano wprost do garnka, co decydowało o tym, że potrawa była łatwa i szybka w przygotowaniu. \nW kulinarnej kulturze Węgier przyrządzanie tej zupy jest nierozłącznie związane z prostotą bogracza – żeliwnego kociołka zawieszanego nad paleniskiem.\nPodstawą prawdziwej zupy rybnej powinna być dobra gatunkowo ryba, której mięso nie rozpada się podczas gotowania (głównie karp), papryka oraz duża ilość cebuli. Z reguły zupy tej nie należy przecierać; wyjątkowo robi się to w okolicach Segedynu (węg. Szeged).\nMimo tak prostego przepisu, na Węgrzech spotykanych jest wiele odmian tej zupy, którą odmiennie serwuje się nad Cisą, inaczej nad Dunajem, a jeszcze inaczej nad Balatonem czy w stanicach rybackich.\nSpecjalnością budapeszteńskiej restauracji Károly Siposa była halászlé podawana bez ości, dzięki starannemu filetowaniu i oczyszczaniu ryb, a zadośćuczynienie dla klienta, który by ość znalazł, stanowiła butelka dobrego szampana. \nInne składniki.\nW zależności od regionu Węgier i od inwencji kucharza dodawane są różne inne składniki. Najczęstsze to pomidory (\"paradicsom\"), zielona papryka (\"zöldpaprika\"), makaron (\"tészta\"), ziemniaki (\"burgonya\").\nDla poprawienia smaku często dodaje się do zupy rybią ikrę (\"halikra\") oraz mlecz (\"haltej\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1823570", "fragment_id": "912196/0", "subtitle": "", "title": "Halászlé", "document_id": "912196", "start_index": 0.0, "parentId": 1823570.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08053374290466309}, "uuid": "fe9386d6-f7b9-4484-a4a2-12e0f13a3742"}, {"page_content": "Siedziba.\nPrzedsiębiorstwo kilkakrotnie zmieniało swoją siedzibę zarządu. Pierwotnie pion zarządu mieścił się w budynku na Wałach Chrobrego, gdzie obecnie mieści się Akademia Morska. Po paru latach przeniesiono się do Czerwonego Ratusza na Placu Batorego 4, następnie w 1991 roku przeniesiono się na ulicę Władysława IV, a w 1994 roku przeniesiono się do budynku byłego Domu Rybaka przy ulicy Małopolskiej.\nPiony eksploatacji statków, przetwórstwa wstępnego oraz przeładunków portowych od początku zlokalizowano na przejętej od Zarządu Portu w Szczecinie części nabrzeża Bułgarskiego, przy którym stały wówczas zrujnowane cztery budynki administracyjne oraz zniszczone kompletnie dwie hale magazynowe. Budynki i hale magazynowe oraz częściowo wypalony budynek Domu Rybaka wyremontowano, zbudowano drogi i bocznicę kolejową oraz place składowe, a z czasem przejęto po zlikwidowanych Zakładach Mięsnych pozostałą część nabrzeża Bułgarskiego dysponując od tego momentu 10 km linią nadbrzeża, na którym wybudowano nową chłodnię w której można jednorazowo składować 9 tys. ton ryb mrożonych. Przedsiębiorstwo dysponowało terenem o powierzchni 18,5 ha, a ponadto dzierżawiło przez wiele lat od Zarządu Portu budynek magazynowy przy nabrzeżu Rumuńskim oraz eksploatowało nabrzeża Mak i Oko, gdzie wybudowano chłodnię na 2 tys. ton ryb mrożonych, a w budynkach przy ulicy Dębogórskiej produkowano kilkadziesiąt rodzajów konserw rybnych, w tym także popularną konserwę rybną o nazwie paprykarz szczeciński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5318071", "fragment_id": "346220/11", "subtitle": "", "title": "Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Gryf”", "document_id": "346220", "start_index": 12124.0, "parentId": 5318071.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10199394077062607}, "uuid": "54157d41-3e34-4180-aca7-ea703727e180"}]}
{"id": "q_559", "question": "Jak nazywał się lider i wokalista słynnej amerykańskiej grupy rockowej „The Doors”, zmarły przedwcześnie w 1971 roku?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nAn American Prayer – dziewiąty i ostatni album studyjny amerykańskiego zespołu The Doors, wydany 17 listopada 1978 roku. Album składa się z archiwalnych zapisów poezji zmarłego w 1971 roku lidera i wokalisty zespołu Jima Morrisona, do których pozostali żyjący członkowie The Doors skomponowali muzykę. Album zdobył różne, skrajne oceny – producent poprzednich albumów grupy, Paul A. Rothchild, nazwał \"An American Prayer\" \"gwałtem na Jimie Morrisonie\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=729588", "fragment_id": "853452/0", "subtitle": "", "title": "An American Prayer", "document_id": "853452", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 729588.0, "score": 0.9479954838752747}, "uuid": "dfca8c05-4b98-4439-a818-94fd7f3deea1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nL.A. Woman – szósty album studyjny amerykańskiego zespołu The Doors, wydany 19 kwietnia 1971 roku przez wytwórnię Elektra. Jest to ostatni album grupy nagrany z wokalistą i frontmanem Jimem Morrisonem, który zmarł w lipcu tego samego roku.\nW 2003 album został sklasyfikowany na 362. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu Rolling Stone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=701118", "fragment_id": "839710/0", "subtitle": "", "title": "L.A. Woman", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "839710", "parentId": 701118.0, "score": 0.5859344601631165}, "uuid": "1d00f7f1-457d-4000-8f66-069236cc20dd"}, {"page_content": "The Doors – film produkcji amerykańskiej w reżyserii Olivera Stone’a z 1991 roku. Opowiada on o życiu popularnego poety, lidera i wokalisty zespołu The Doors, Jima Morrisona. W postać Morrisona wcielił się Val Kilmer, który zaśpiewał również wszystkie partie wokalne. Film skrytykowało wiele osób w nim przedstawionych, m.in. Ray Manzarek, współzałożyciel The Doors.\nObsada.\nW filmie zagrała też Patricia Kennely-Morrison. Udzielała ślubu filmowej parze, Patricii i Jimowi.\nŚcieżka dźwiękowa.\n \"Osobny artykuł: The Doors (ścieżka dźwiękowa).\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=584794", "fragment_id": "1557778/0", "subtitle": "", "title": "The Doors (film)", "document_id": "1557778", "start_index": 0.0, "parentId": 584794.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6562315821647644}, "uuid": "11a7dfea-3e70-49e6-b747-4007d32b864c"}, {"page_content": "Jim Morrison, właśc. James Douglas Morrison (ur. 8 grudnia 1943 w Melbourne na Florydzie, zm. 3 lipca 1971 w Paryżu) – amerykański poeta i piosenkarz rockowy, znany najlepiej jako wokalista i twórca piosenek psychodelicznorockowej grupy The Doors. Epizodycznie także prozaik, aktor, reżyser filmowy i scenarzysta.\nUchodzi za jedną z najbardziej wpływowych postaci muzyki rockowej i współczesnej kultury popularnej. Jego styl życia stał się modelowy dla obyczajowych rebeliantów swoich czasów. Zaliczany do grona tzw. poetów wyklętych.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się w Melbourne na Florydzie, w rodzinie pochodzenia irlandzko-angielskiego, był synem George’a Stephena Morrisona i Clary Clark Morrison. Wraz z rodziną wielokrotnie zmieniał miejsce zamieszkania, przemieszczali się po różnych rejonach USA, ostatecznie osiedli w Kalifornii. Ojciec Jima, który służył w marynarce wojennej na Pacyfiku podczas II wojny światowej, a później dosłużył się stopnia kontradmirała (\"Rear admiral\"), był dla niego źródłem nieustannej frustracji. W charakterze ojca upatruje się źródeł późniejszych skłonności rebelianckich syna. Kiedy rodzina Morrisonów na krótko osiadła w Nowym Meksyku, Jim całymi godzinami przesiadywał na pustyni, przyglądając się jaszczurkom i wężom. To spowodowało, że w tym czasie pojawiła się u niego fascynacja gadami, która była widoczna przez całe życie. Sam nazywał siebie „Królem Jaszczurem”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25128", "fragment_id": "187614/0", "subtitle": "", "title": "Jim Morrison", "parentId": 25128.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187614", "score": 0.7324805855751038}, "uuid": "9c673c10-223b-4296-8d20-b5ae79f0294a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy albumu The Doors. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nOther Voices – siódmy album studyjny amerykańskiego zespołu The Doors, wydany 18 października 1971 roku przez wytwórnię Elektra. Jest to pierwszy album grupy wydany po śmierci wokalisty i frontmana Jima Morrisona, który zmarł w lipcu tego samego roku.\nPersonel.\nThe Doors:\nPozostali:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=701145", "fragment_id": "839720/0", "subtitle": "", "title": "Other Voices (album The Doors)", "parentId": 701145.0, "start_index": 1.0, "document_id": "839720", "source": "wikipedia", "score": 0.6479659080505371}, "uuid": "2cc5dbc4-8e3b-4c0b-b957-73a42d16a390"}, {"page_content": "W 1970 roku Paul A. Rothchild zrezygnował z bycia producentem – jak się okazało – ostatniej płyty Doorsów z Morrisonem. Przyczyną jego odejścia były narastające problemy Jima z alkoholem oraz zmiana kierunku w jakim podążała muzyka The Doors. Płytę \"L.A. Woman\" muzycy The Doors wyprodukowali samodzielnie przy współpracy dźwiękowca Bruce’a Botnicka. Jim Morrison jeszcze przed premierą wyjechał do Paryża, definitywnie kończąc swoją współpracę z The Doors. Jego ostatnim kontaktem z The Doors była rozmowa telefoniczna z Johnem Densmore’em (z którym wśród członków zespołu miał najgorszy kontakt), w której to pytał o powodzenie ostatniego albumu, cieszącego się sporym zainteresowaniem. Jim był bardzo zadowolony z wieści jakie przekazał mu Densmore. Również podczas tej rozmowy wyjawił, iż napisał trochę nowego materiału, który, jak twierdził, mógłby przynieść im spory sukces (w tym czasie Densmore, jak pisał w swojej autobiografii „Riders on the Storm”, do ewentualnej ponownej współpracy z Jimem podchodził już raczej niechętnie, gdyż miał dość jego pijackich wybryków). Jim nie zdołał dotrzymać danego słowa o powrocie z powodu swojej nagłej śmierci. Ostatnią piosenką nagraną przed śmiercią Jima był utwór \"Riders on the Storm\".\n1971–1989.\nKarierę grupy przerwała przedwczesna śmierć jej frontmana, Jima Morrisona w lipcu 1971. Co prawda po jego śmierci, jako trio nagrała jeszcze dwa albumy (\"Other Voices\" i \"Full Circle\"), lecz bez charyzmatycznego wokalisty (śpiewali Manzarek i Krieger) nie była już w stanie odzyskać poprzedniej popularności.\nWyjątkowym albumem w historii grupy jest \"American Prayer\", wydany w 1978 roku. Jest on wyprodukowany na podstawie archiwalnych taśm z nagraniami Morrisona recytującego swe poezje z dograną w tle muzyką trio instrumentalnego.\nod 1990 do dziś.\nDzisiaj muzyka The Doors jest nadal popularna, a wydawnictwo Bright Midnight wciąż wydaje nowe płyty koncertowe z archiwalnymi nagraniami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25067", "fragment_id": "187593/3", "subtitle": "", "title": "The Doors", "document_id": "187593", "start_index": 5076.0, "parentId": 25067.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5303777456283569}, "uuid": "643b9b0a-a302-47a3-8b85-3927061816e0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nFull Circle – ósmy album studyjny amerykańskiego zespołu The Doors, wydany 17 lipca 1972 roku przez wytwórnię Elektra. Jest to jednocześnie drugi album grupy nagrany po śmierci wokalisty i frontmana Jima Morrisona, który zmarł rok wcześniej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=707341", "fragment_id": "810508/0", "subtitle": "", "title": "Full Circle (album The Doors)", "document_id": "810508", "start_index": 0.0, "parentId": 707341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4879609942436218}, "uuid": "69c67ede-19ff-423c-9996-e53e557407f7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nThe Soft Parade – czwarty album studyjny amerykańskiego zespołu The Doors, wydany 18 lipca 1969 roku przez wytwórnię płytową Elektra. Z powodu różnic pomiędzy tym albumem a poprzednimi wydawnictwami zespołu, \"The Soft Parade\" wywołał kontrowersje wśród fanów i krytyków. W trakcie komponowania muzyki grupa zmagała się z alkoholizmem wokalisty i frontmana Jima Morrisona, co spowodowało problemy podczas sesji nagraniowych. W piosence „Runnin’ Blue” gitarzysta Robby Krieger dzieli z Morrisonem główny wokal.\nNa portalu Rate Your Music album sklasyfikowano jako reprezentujący m.in. gatunki: rock psychodeliczny, blues rock, baroque pop.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=650125", "fragment_id": "835704/0", "subtitle": "", "title": "The Soft Parade", "document_id": "835704", "start_index": 0.0, "parentId": 650125.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16212071478366852}, "uuid": "970ed2e1-c270-4908-9f6d-aed1b85dd919"}, {"page_content": "W wieku około 15 lat odkrył twórczość Fryderyka Nietzschego, Williama Blake’a, a przede wszystkim XIX-wiecznych poetów, takich jak Arthur Rimbaud, Paul Verlaine czy Charles Baudelaire. Szacuje się, że w tym czasie powstały jego pierwsze wiersze. Jako nastolatek Morrison zaczął buntować się przeciwko surowej dyscyplinie ojca, odkrywając alkohol i kobiety. Kiedy ukończył liceum w 1961 roku, poprosił rodziców o komplet dzieł Nietzschego jako prezent na ukończenie szkoły. Wcześnie opuścił rodzinny dom. Wstępując na uniwersytet, celowo podał fałszywą informację, że oboje jego rodzice nie żyją. W tym okresie zaczął też stosować substancje psychoaktywne, takie jak LSD i haszysz. Ukończył studia na UCLA w 1965 roku tylko dlatego, jak sam powiedział: „Nie chciałem iść do wojska i nie chciałem pracować – i to jest cholerna prawda”.\nKariera muzyczna.\nW wyniku przypadkowego spotkania z kolegą ze studiów – pianistą Rayem Manzarkiem – został wokalistą rockowym, wkrótce zdobywając gigantyczną popularność. Wraz z Robbym Kriegerem, Johnem Densmore’em oraz Rayem Manzarkiem (początkowo Manczarkiem) utworzył zespół The Doors. Nazwę grupy zaczerpnął z książki \"Drzwi percepcji\" autorstwa Aldousa Huxleya. Koledzy z zespołu nazywali go często „Jimbo”, jednak sam o sobie mówił „Król Jaszczur” lub „Mr. Mojo Risin'”. Fani ochrzcili go natomiast mianem „Pana Charyzmy”.\nKrytycy podsumowują, że krótka kariera Morrisona to pasma skandali obyczajowych, awantur, orgii, uzależnienia od alkoholu oraz stałego balansowania na granicy obłędu. Styl życia Morrisona wpłynął na tarcia w grupie, w której trzech instrumentalistów zdecydowanych było rozwijać muzykę, podczas gdy wokalista coraz częściej nie był w stanie w ogóle pracować i występować na scenie.\nOkoliczności śmierci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25128", "fragment_id": "187614/1", "subtitle": "", "title": "Jim Morrison", "parentId": 25128.0, "start_index": 1425.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187614", "score": 0.20756858587265015}, "uuid": "319bfee6-acb6-4c49-9c15-bb3d23b6c65e"}, {"page_content": "Riders on the Storm – ballada rockowa amerykańskiego zespołu The Doors, wydana jako singiel, pochodzi z albumu \"L.A. Woman\". Ostatni utwór został nagrany przed śmiercią wokalisty Jima Morrisona, i wydany tuż przed jego śmiercią w 1971 roku. Nad całością nagrania czuwał inżynier dźwięku Bruce Botnick. Dotychczasowy producent formacji, Paul A. Rothchild zrezygnował ze współpracy nazywając cały album, z którego pochodzi kompozycja – \"„muzyką z baru”\". Internetowy serwis informacyjny \"Ultimate Classic Rock\" należący do Townsquare Media umieścił utwór na 7. miejscu listy „10. najlepszych piosenek dnia deszczowego”. Według portalu Rate Your Music, utwór ten reprezentuje nurty rocka psychodelicznego, acid rocka, blues-rocka, jazz-rocka.\nGeneza utworu.\nWedług miejskiej legendy inspiracją Morrisona do napisania tekstu do piosenki był francuski poeta nurtu surrealistycznego lat 30., Louis Aragon autor wiersza \"Chevaliers de l’Ouragan\" (lit. „Jeźdźcy Huraganu”). Fragmenty piosenki wielokrotnie pojawiły się w innych wierszach wokalisty, np. \"Hitchhiker\" (dosł. „Autostopowicz”).\nUtwór powstał w wyniku jam session, podczas której muzycy wykonywali piosenkę Stana Jonesa „Ghost Riders in the Sky”. Część tekstu została zaczerpnięta ze scenariusza Morrisona \"„The Hitchhiker”\", opowieści o seryjnym mordercy. Utwór kończy się dźwiękami powoli zanikającej burzy.\nWersja radiowa \"Riders on the Storm\" została skrócona o fragment solowej części zagranej przez klawiszowca Raya Manzarka.\nInne wersje.\n„Riders on the Storm” był wielokrotnie nagrywany i remiksowany. W roku 1999 amerykańska grupa rockowa Creed zagrała utwór podczas festiwalu Woodstock. Ta sama wersja znalazła się również na tribute albumie \"\", nagranego przez różnych artystów.\nW 2001 roku Nils Landgren nagrał funkową wersję piosenki. Zremiksowany utwór z wokalem Snoop Dogga znalazł się na ścieżce dźwiękowej do gry .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=711065", "fragment_id": "851784/0", "subtitle": "", "title": "Riders on the Storm", "document_id": "851784", "start_index": 0.0, "parentId": 711065.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22460253536701202}, "uuid": "b0537c6d-b629-4e07-aa82-8d66cc085de8"}]}
{"id": "q_560", "question": "Jaki stopień w Milicji Obywatelskiej miał Żbik, bohater komiksu?", "answer": [{"page_content": "Komisarz Żbik – nazwa zapoczątkowanej w 2006 roku serii polskich komiksów, których bohaterem jest komisarz Policji Michał Maciej Żbik, wnuk kapitana Milicji Obywatelskiej Jana Żbika, bohatera popularnej serii komiksowej wydawanej w latach 1967–1982, który odszedł na emeryturę w stopniu majora.\nKomiks wydawany jest przez wydawnictwo Mandragora. Pomysłodawcą serii i twórcą postaci Żbika jest Władysław Krupka, scenarzysta nowego cyklu i większości wcześniejszych zeszytów o kapitanie Żbiku.\nKomiksy w serii.\nWydawnictwo \"Mandragora\" zapowiedziało na początek czterozeszytową miniserię. Jej twórcą miał być Michał Śledziński, który po opublikowaniu pierwszego zeszytu zrezygnował z pracy nad dalszymi. Obecnie seria była zawieszona na czas poszukiwania przez wydawcę rysownika, który dokończy miniserię zaczętą przez Śledzińskiego. Podczas Międzynarodowego Festiwalu Komiksu w Łodzi w październiku 2007 ujawniono, że będzie nim Robert Adler, a kolejną historię narysuje Maciej Mazur.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719024", "fragment_id": "841661/0", "subtitle": "", "title": "Komisarz Żbik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 719024.0, "document_id": "841661", "score": 0.9289772510528564}, "uuid": "a8edc6c5-4781-4031-9fc1-bf1583466bcd"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia nazwy Krupka.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWładysław Krupka, ps. Władysław Krupiński (ur. 1926, zm. 2 września 2019 w Warszawie) – polski scenarzysta komiksowy, autor powieści kryminalnych. Z wykształcenia prawnik, absolwent Wyższej Szkoły Oficerskiej Milicji Obywatelskiej w Szczytnie, podpułkownik Milicji Obywatelskiej.\nŻyciorys.\nBył twórcą komiksowej postaci milicjanta kapitana Jana Żbika. W 1967 jako naczelnik wydziału Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej odpowiedzialnego za współpracę z literatami, dziennikarzami i filmowcami, otrzymał zadanie opracowania sposobu na przybliżenie młodzieży pracy milicji. Wspólnie z pułkownikiem Zbigniewem Gabińskim, dyrektorem biura Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej, zaproponowali przełożonym wydawanie komiksu opowiadającego o przygodach milicjanta tak, by dzięki atrakcyjnej formie przekazać pożądaną treść. Stworzył postać kpt. Żbika jako kompilację cech charakteru i wyglądu różnych znanych sobie oficerów. Scenariusze do komiksów zaczął pisać nie mając wcześniejszego doświadczenia w tej materii.\nW latach 1967–1982, kiedy ukazywała się pierwotna seria, z łącznej liczby 53 zeszytów i dwóch serii komiksowych pasków w lokalnej prasie, Krupka napisał 36 scenariuszy (tylko cztery we współpracy z innymi autorami). Na początku XXI wieku pracował nad kolejnymi, ponieważ serię wznowiło wydawnictwo komiksowe \"Mandragora\" – teraz nosi ona oficjalny tytuł \"Komisarz Żbik\", a jej bohaterem jest Michał Maciej Żbik, wnuk słynnego kapitana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670159", "fragment_id": "804340/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Krupka", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 670159.0, "document_id": "804340", "score": 0.7080776691436768}, "uuid": "b8b207bc-edf1-4ca4-a050-b92419284904"}, {"page_content": "Kapitan Żbik – seria polskich komiksów, których głównym bohaterem był Jan Żbik, kapitan Milicji Obywatelskiej. Ukazywała się pierwotnie w latach 1968–1982. W 2006 roku ukazała się kontynuacja serii pt. \"Komisarz Żbik\", której bohaterem jest komisarz Michał Żbik, wnuk Jana.\nO serii.\nW latach 1967–1982 w ramach tej serii ukazały się 53 zeszyty, wszystkie nakładem Wydawnictwa „Sport i Turystyka”, w łącznej liczbie ponad 11 milionów egzemplarzy. Pomysłodawcą serii i twórcą postaci kapitana Żbika był Władysław Krupka. Komiksy o Żbiku były pierwszymi komercyjnymi w dorobku Grzegorza Rosińskiego, najwięcej – 27 części – narysował Jerzy Wróblewski, który jest dotąd twórcą największej liczby wydanych oficjalnie komiksów w Polsce. Scenariusze do serii pisały m.in. dziennikarki „Polityki” Wanda Falkowska i Barbara Seidler, autorka poczytnych tzw. powieści milicyjnych Anna Kłodzińska. W resortowych konkursach na scenariusz startował też Leszek Moczulski, w latach 70. dziennikarz tygodnika „Stolica”.\nGenezą serii było przekonanie szefostwa MO, że potrzebne jest przybliżenie młodzieży pracy milicji.\n \"W 1967 r. generał Tadeusz Pietrzak, komendant Milicji Obywatelskiej, stwierdził, że trzeba poprawić wizerunek milicji w oczach młodego pokolenia. Posługując się przystępną formą pokazać jak trudna i niebezpieczna jest taka robota. Na Bazarze Różyckiego pokazały się wtedy komiksy (...). Komiksy były nowością, która spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=641336", "fragment_id": "842613/0", "subtitle": "", "title": "Kapitan Żbik", "parentId": 641336.0, "start_index": 0.0, "document_id": "842613", "source": "wikipedia", "score": 0.9241675138473511}, "uuid": "cf596f5c-aa56-4b7d-a362-5e331bba470e"}, {"page_content": "Dzięki wspomnieniom Żbika zawartym w listach do czytelników można ułożyć w miarę dokładną biografię kapitana (np. że urodził się w 1937, a milicjantem został ponieważ w dzieciństwie milicjanci uratowali mu życie, gdy przypadkiem wyśledził ukrywającego się po wojnie SS-mana). W fabule komiksów Żbik odgrywa główną rolę, ale jako bohater pozostaje nieokreślony. Nie ma życia prywatnego, nie prezentuje żadnych poglądów, zdradza tylko nałóg nikotynowy (pali niemal w każdym odcinku; dzięki precyzji rysunków Bogusława Polcha dostrzec można, że były to papierosy \"Caro\"). Wynikało to ze świadomego zabiegu, aby Żbik prezentował pewne postawy i wzorce, a nie wypełniał sobą treść historii.\n \"Postanowiliśmy stworzyć bohatera jednoznacznie dobrego. Faktycznie wyszła z tego postać nieco oficjalna i dziś żałuję, że nie uczyniliśmy go bardziej zwyczajnym. Bardzo często zastanawialiśmy się na przykład, czy Żbik nie powinien założyć rodziny albo chociaż mieć dziewczynę\"\n– mówił Władysław Krupka, autor wszystkich listów do \"Drogich Przyjaciół\". W zeszycie \"Granatowa Cortina\" Żbik awansował na stopień majora. I jako major pożegnał się z Czytelnikami w \"Smutnym finale\", zapowiadając przerwę w wydawaniu \"kolorowych zeszytów\" z uwagi na swoje przejście do \"innej odpowiedzialnej służby\".\nWspółpracownicy.\nW komiksie przełożonym Żbika jest pułkownik Czeladka. Do grona jego współpracowników należą w różnych okresach panie porucznik: Ola (Aleksandra Malicka), Marzena i Iwona oraz porucznik Michał (awansuje na kapitana, gdy Żbik zostaje majorem). W \"Jaskini zbójców\" pracuje razem z kpt. Ulfem Jakobsenem, kolegą po fachu z duńskiej policji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=641336", "fragment_id": "842613/4", "subtitle": "", "title": "Kapitan Żbik", "parentId": 641336.0, "start_index": 5661.0, "document_id": "842613", "source": "wikipedia", "score": 0.6640480160713196}, "uuid": "e22eed12-c3ce-4d6a-8fb2-aec19c9d9728"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nMarian Podgóreczny pseud. „Żbik” (ur. 2 lutego 1927, zm. 3 marca 2018) – polski dziennikarz, radca prawny, pisarz, starszy ułan Armii Krajowej, ostatnio w stopniu porucznika.\nŻyciorys.\nUrodził się 2 lutego 1927 w Zaostrowieczu, pow. Nieśwież (obecnie Białoruś), w rodzinie nauczycielskiej, jako syn Józefa. W 1946 roku ukończył Gimnazjum Nauczycielskie w Łęczycy. Do liceum uczęszczał w Bydgoszczy. W latach 1947–1951 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu, uzyskując tytuł magistra praw. Stopień wojskowy rotmistrz (kapitan).\nOkres wojny i okupacji.\nW ZWZ – AK od 1942 do 1945. Drużynowy Tajnej Drużny Harcerzy pod pseudonimem „Żbik”, następnie dowódca oddziału AK w Rejonie „Strażnica” (Nieśwież), z którym dołączył do zgrupowania AK pod dowództwem cichociemnego por. Adolfa Pilcha „Góra”, „Dolina”, walcząc z dwoma wrogami. Przebył cały 700-kilometrowy szlak bojowy z Puszczy Nalibockiej przez Puszczę Kampinoską, biorąc udział w powstaniu warszawskim, do lasów kieleckich. W latach 1945–1946, jako żołnierz Ruchu Samoobrony AK i Narodu (6. kompania – 25. pułku piechoty) został skierowany do pracy w MO (Opoczno, Łęczyca), podlegającej wówczas Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4051621", "fragment_id": "626047/0", "subtitle": "", "title": "Marian Podgóreczny", "parentId": 4051621.0, "start_index": 0.0, "document_id": "626047", "source": "wikipedia", "score": 0.1614912748336792}, "uuid": "f3755271-5bfb-4dc5-ba99-838f70770645"}, {"page_content": "Początkowo, czyli w latach 1944–1946, oznaką służbową funkcjonariuszy MO była tylko biało-czerwona opaska z odpowiednim napisem, noszona na rękawie polskiego czy poniemieckiego munduru lub ubioru cywilnego. W 1946 wprowadzono dla milicjantów mundur kroju wojskowego z chabrową barwą służby na otoku i patkach, niemniej jeszcze przez wiele miesięcy ubiór był improwizowaną kompilacją najróżniejszych elementów „wojskowopodobnych”. MO używała mundurów w kolorze błękitnoszarym.\nStopnie służbowe w MO.\nPrzez pierwsze 10 lat funkcjonariuszom nadawano stopnie wojskowe. Zmiana nastąpiła wraz z wejściem w życie przepisów z 1954 roku, które ustanawiały stopnie Milicji Obywatelskiej, oparte jednak na nazewnictwie wojskowym.\nStopnie służbowe Milicji Obywatelskiej wprowadzone w 1955 roku:\nStopnie służbowe Milicji Obywatelskiej wprowadzone w 1962 roku (ze zmianami wprowadzonymi w 1969 roku):\nStopnie Służbowe Milicji Obywatelskiej wprowadzone w 1975 roku:\nStopnie służbowe Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa wprowadzone w 1986 roku:\nW kulturze.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pojazdy MO\nW okresie PRL wydawano powieści i opowiadania milicyjne, na których podstawie powstał serial telewizyjny \"07 zgłoś się\" (seria zeszytów \"Ewa wzywa 07\"). Wydawano także serię komiksów \"Kapitan Żbik\". Pracę Milicji Obywatelskiej przedstawiono m.in. w serialach i filmach fabularnych:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17885", "fragment_id": "173428/5", "subtitle": "", "title": "Milicja Obywatelska", "parentId": 17885.0, "start_index": 8315.0, "document_id": "173428", "source": "wikipedia", "score": 0.3964140713214874}, "uuid": "55a007a5-7f80-44dd-996a-5357afef09d1"}, {"page_content": "Wielkie gry Bernarda Żbika – seria powieści kryminalnych Adama Nasielskiego, zapoczątkowana w 1933, składająca się z 9 tomów (ostatni wydany w 1937) i kilku opowiadań. \nBohaterowie.\nBernard Żbik – postać fikcyjna, stworzona przez Adama Nasielskiego w 1933, inspektor Centrali Urzędu Śledczego w Warszawie. Słynie z ostrego języka, psychologicznych technik przesłuchań i zamiłowania do papierosów. Postrach morderców. Współpracuje stale z doktorem Dalczewskim, aspirantem Adamem Billewskim oraz wywiadowcami: Więckiem, Wielgusem, Rogalskim, Sznajderem i Kobylańskim. Postacie te pojawiły się w prawie każdej z 9 książek serii \"Wielkie gry Bernarda Żbika\". \nPrzypuszczalnie Bernard Żbik był pierwowzorem dla komiksowego kapitana MO Jana Żbika[].\nSeria.\n\"Wielkie gry Bernarda Żbika\", zapomniane w PRL, są wznawiane od 2013. \nPod względem czasu powstania najpóźniejszą powieścią cyklu jest \"As Pik\", jednak za ostatnią jeśli chodzi o losy głównego bohatera należy uznać \"Koralowy sztylet\", gdzie Żbik jest już na emeryturze.\nOpowiadania, czyli tzw. Małe gry Bernarda Żbika były publikowane w Dzienniku Ostrowskim i Dzienniku Porannym z Poznania w 1936, dopiero w ostatnich latach zostały zebrane i opublikowane w zbiorze \"Koralowy sztylet\".\n\"As Pik\" został przetłumaczony na język angielski i wydany jako \"The Ace of Spades\". Miał kilka wydań, w 1939 oraz dwa w 1944.\nAnaliza.\nSeria została opisana jako \"bardzo ciekawa próba popularyzacji osiągnięć kryminologii w powieści kryminalnej oraz... wpłynięcia na wzrost afirmacji organów policyjnych II Rzeczypospolitej wśród szerokiej publiczności\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3041286", "fragment_id": "1195949/0", "subtitle": "", "title": "Wielkie gry Bernarda Żbika", "parentId": 3041286.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1195949", "score": 0.20255258679389954}, "uuid": "82f09865-875c-4980-afa3-c1240330e9ff"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWładysław Borowiec ps. „Żbik” (ur. 29 marca 1916 w Chicago, zm. 25 września 1948) – syn Jana i Magdaleny z Karasiów, zamordowany w więzieniu mokotowskim w Warszawie, z wykształcenia księgowy.\nŻyciorys.\nZamieszkały w Poznaniu. W 1920 rodzina wróciła do Polski. Szkołę powszechną ukończył w Kopyczyńcach (Tarnopolskie), a Liceum Przemysłowo-Handlowe w 1938 w Poznaniu. W tymże roku przyjęty do podchorążówki, po jej ukończeniu ze stopniem plut. pchor. przydzielony do 17. DP w Gnieźnie, ale zwolniony z wojska ze względu na wadę serca. We wrześniu 1939 ochotniczo zgłosił się do wojska, w Warszawie bronił szosy radzymińskiej, walczył na wschodzie, po klęsce kampanii wrócił do Kopyczyńców. Od początku okupacji niemieckiej działał w konspiracji, nosił ps. „Żbik”. W 1943 w obawie przed dekonspiracją wyjechał z Tarnobrzega, pracował jako księgowy od 1 września 1945 w poznańskiej delegaturze Biura Rewindykacji i Odszkodowań Wojennych. Jeszcze we wrześniu 1945 przeniesiony do berlińskiej placówki biura, pełnił tam funkcję księgowego, a następnie intendenta; był również tłumaczem z języka angielskiego.\nAresztowanie, śmierć i upamiętnienie.\nAresztowany 29 listopada 1947 i oskarżony o działalność szpiegowską. 3/4 sierpnia 1948 WSR w Warszawie pod przewodnictwem ppłk. Hryckowiana skazał go na podst. art. 7 i 15 Dekr. z 13.06.1946 na karę śmierci. 14 września 1948 NSW wyrok ten utrzymał w mocy. Został stracony 25 września 1948.\nPochowany w tajemnicy na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie w Kwaterze „na Łączce”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2895531", "fragment_id": "1212335/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Borowiec", "parentId": 2895531.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1212335", "score": 0.0635848268866539}, "uuid": "b5b22643-1403-4f2e-9536-0a55bac0ff65"}, {"page_content": "Trzecią stronę okładki zajmował jednostronicowy komiks \"Za ofiarność i odwagę\" o zwykłych ludziach, odznaczonych tym medalem za ratowanie życia innych. Tył okładki zajmowała zapowiedź kolejnego zeszytu oraz odcinek \"Kroniki MO\". Jeżeli główny komiks zajmował 31 stron, dodatkową stronę przeznaczano na prezentację cyklu \"Nauka i technika w służbie MO\" lub rysunkowego kursu sztuki samoobrony jiu-jitsu.\nStały układ: komiks – list – \"Za ofiarność...\" – \"Kronika MO\" – teksty oświatowe, nadawał zeszytom ze Żbikiem pożądany przez mocodawców serii charakter wychowawczego magazynu komiksowego, bardziej niż klasycznego seryjnego komiksu, skupionego tylko na przygodach bohatera.\n \"Doszliśmy do wniosku, że dla bohatera, którego zamierzaliśmy powołać do życia kapitan byłby najlepszym stopniem służbowym. To już bardzo przyzwoita szarża, a jednocześnie taki oficer może być jeszcze młody, a już dojrzały. (...) Oryginalnego wzoru nie mieliśmy. Postanowiliśmy dopasować fizjonomię najprzystojniejszego oficera. (...) Natomiast osobowość Żbika to połączenie cech wielu oficerów, których znałem i z którymi współpracowałem\"\nBohater.\n– wyjaśnił okoliczności „narodzin” Żbika Krupka. Nazwisko bohatera miało budzić skojarzenia z cechami żbika, takimi jak drapieżność i zwinność; przypadkowo stało się również nawiązaniem do przedwojennej postaci inspektora Policji Państwowej Bernarda Żbika z powieści Adama Nasielskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=641336", "fragment_id": "842613/3", "subtitle": "", "title": "Kapitan Żbik", "source": "wikipedia", "start_index": 4248.0, "parentId": 641336.0, "document_id": "842613", "score": 0.5098226070404053}, "uuid": "65dbbf30-612c-4155-a07b-5911b3a2ab7f"}, {"page_content": "Lech Świątkowski, ps. „Żbik” (ur. 9 lipca 1934 w Warszawie) – polski prawnik, członek organizacji niepodległościowej, funkcjonariusz organów bezpieczeństwa, urzędnik administracji państwowej i działacz samorządowy.\nŻyciorys.\nSyn Czesława i Władysławy z d. Osiadacz. W 1950 wstąpił do lokalnej, działającej w Kwidzynie niepodległościowej „Konfederacji Obrony Wiary i Ojczyzny”, przyjmując pseudonim „Żbik”. Początkowo pracował w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Kwidzynie (1952–1955). W 1955 wstąpił do organów bezpieczeństwa publicznego, pełniąc funkcję referenta w Powiatowej Delegaturze ds. Bezpieczeństwa Publicznego w Kwidzynie (1955), słuchacza Rocznej Szkoły Referentów Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego w Legionowie (1955–1956) i oficera operacyjnego w stopniu chorążego w Wojewódzkim Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Publicznego w Gdańsku (1956), następnie po ujawnieniu jego przynależności do Konfederacji, wydalony ze służby. Powrócił do administracji państwowej zatrudniając się ponownie w PPRN w Kwidzynie (1956–1962), następnie w PPRN w Tczewie (1962–1973), gdzie pełnił m.in. funkcję zastępcy naczelnika (1973–1975). Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu (1969). Był zatrudniony w Urzędzie Wojewódzkim w Gdańsku (1975–1978), powierzono mu obowiązki prezydenta Sopotu (1978–1982), i ponownie w Urzędzie Wojewódzkim (1982–). Dwukrotnie, w 1957 i 1960, usiłował wstąpić do organów MO, lecz bez powodzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4062939", "fragment_id": "587946/0", "subtitle": "", "title": "Lech Świątkowski", "parentId": 4062939.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "587946", "score": 0.115025594830513}, "uuid": "4225eb52-47ed-4931-8751-51adfbb046a3"}]}
{"id": "q_561", "question": "W którym starożytnym mieście corocznie w latach 487–417 p.n.e. odbywał się sąd skorupkowy?", "answer": [{"page_content": "Ostracyzm (od gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ὄστρακον&lt;/&gt; \"ostrakon\" – skorupa) – praktyka polityczna w starożytnej Grecji, rodzaj tajnego głosowania, podczas którego wolni obywatele typowali osoby podejrzane o dążenie do tyranii i zasługujące na wygnanie z miasta na 10 lat. Wygnana osoba nie traciła praw obywatelskich ani posiadanego majątku.\nPochodzenie nazwy.\nNazwa wywodzi się od ceramicznych naczyń lub ceramicznych skorup (ostrakonów), na których głosujący wyskrobywali imiona tych, o których sądzili, że zagrażają demokracji. Ostracyzm bywa nazywany sądem skorupkowym. Określenie to budzi wątpliwość, gdyż w ramach procedury ostracyzmu nie było ani trybunału, ani stron postępowania.\nHistoria wprowadzenia prawa.\nJak podaje Arystoteles w „Ustroju politycznym Aten”, prawo ostracyzmu zostało stworzone przez Klejstenesa ok. 508 p.n.e. w Atenach. Było ono wymierzone w zwolenników wygnanego wcześniej Hippiasza, którzy mogli podjąć próby przywrócenia dyktatury, przez 20 lat jednak nie skorzystano z niej ani razu. Fakt ten skłonił część historyków do wniosku, że prawo ostracyzmu naprawdę powstało dopiero wkrótce po bitwie pod Maratonem (490 p.n.e.), a później, niezgodnie z prawdą, zostało przypisane Klejstenesowi. Za autorstwem Klejstenesa przemawia krótki czas wprowadzenia jego modelu ustrojowego, co mogło skutkować powstaniem początkowo nieużywanych rozwiązań chroniących w szczególności przed tyranią.\nProcedura głosowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57475", "fragment_id": "648163/0", "subtitle": "", "title": "Ostracyzm", "parentId": 57475.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648163", "score": 0.6658819317817688}, "uuid": "d73c14fe-47c0-4e31-b0c8-29bedb7f7d9c"}, {"page_content": "Agora ateńska – najsłynniejsza agora znajdująca się w Atenach w starożytnej Grecji. \nUsytuowano na niej świątynie, biblioteki i budynki użytku publicznego. Charakterystycznymi budowlami były \"stoa\", czyli zadaszone kolumnady, które chroniły przed deszczem lub słońcem. Agora mieściła się u podnóża stromego, skalistego wzgórza – Akropolu. Działały tu najważniejsze państwowe urzędy, kupcy oferowali swe towary, odbywały się uroczystości publiczne.\nMiejsce, w którym powstała, zostało wybrane jeszcze w czasach Solona (około roku 600 p.n.e.). Był to nieregularny plac o lekkim nachyleniu, co zapewniało naturalny odpływ wody deszczowej, przy głównej drodze wiodącej na Akropol. Otoczenie było zdatne do zabudowy, sąsiadujące ze strefą mieszkalną Aten.\nW okresie klasycznym Agora ateńska była miejscem handlu, a także wielkich zgromadzeń mieszkańców i debat politycznych. W tym miejscu odbywały się wybory urzędników i sądy skorupkowe (ostracyzm), wystawiano (zanim wzniesiono stały teatr Dionizosa na południowych stokach Akropolu) sztuki teatralne, a także organizowano zawody sportowe.\nBudowle wokół agory wznosili Kimon (V wiek p.n.e.), Likurg (IV wiek p.n.e.), władcy hellenistyczni (II wiek p.n.e.), a także Rzymianie: ostatnią monumentalną budowlą była biblioteka Hadriana z II wieku n.e.\nSplądrowana przez wojska Sulli w 86 roku p.n.e. uległa ostatecznej zagładzie podczas najazdu Herulów w roku 267 n.e. Z biegiem czasu w miejscu dawnej agory powstawać zaczęła chaotyczna zabudowa miejska, którą wyburzono dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku, co pozwoliło wejść na teren archeologom i konserwatorom zabytków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=305006", "fragment_id": "1432665/0", "subtitle": "", "title": "Agora ateńska", "parentId": 305006.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1432665", "score": 0.5}, "uuid": "deff85b7-9576-4eff-ad59-32c0f9d518af"}, {"page_content": "Działalność polityczną Alkibiades rozpoczął ok. 420 roku p.n.e. w okresie nasilającego się konfliktu zbrojnego Aten ze Spartą. Opowiadał się za zbrojnym ustanowieniem hegemonii Aten na Peloponezie, ubiegając się (nieskutecznie) o urząd stratega na rok 418/417 p.n.e. Swymi poglądami i charyzmą zdołał zdobyć poparcie niższych warstw społecznych, swoich rówieśników i przeciwników dotychczasowej ostrożnej polityki wobec wroga, uprawianej przez Nikiasza i popieranej przez warstwy zamożne. Zgromadzenie ludowe, w obliczu podziału obywateli ateńskich, w roku 417 przeprowadziło ostracyzm, którego celem było wykluczenie jednego z rywali. Sąd skorupkowy nie spełnił swego zadania, ponieważ na jego czas Alkibiades i Nikiasz połączyli siły przeciwko Hyperbolosowi, przeciwnikowi ich obu. Pod wpływem Alkibiadesa Ateny zawarły układ z koalicją na czele z Argos, jednak zniechęciły sojuszników do dalszych układów militarnych, ponieważ zajęły fort w Epidauros, do czego wcześniej skłaniały Argos. Niekonsekwentna polityka Aten i utrata wsparcia Argos odwlekły w czasie pomyślne zakończenie potencjalnej wojny ze Spartą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95472", "fragment_id": "645059/1", "subtitle": "", "title": "Alkibiades", "source": "wikipedia", "start_index": 708.0, "parentId": 95472.0, "document_id": "645059", "score": 0.6169279217720032}, "uuid": "2580b60d-412b-4aa4-b7b1-8dda8b23027d"}, {"page_content": "W okresie klasycznym Agora ateńska była miejscem handlu, a także wielkich zgromadzeń mieszkańców i debat politycznych. W tym miejscu odbywały się wybory urzędników i sądy skorupkowe (ostracyzm), wystawiano (zanim wzniesiono stały teatr Dionizosa na południowych stokach Akropolu) sztuki teatralne, a także organizowano zawody sportowe.\nBudowle wokół agory wznosili Kimon (V wiek p.n.e.), Likurg (IV wiek p.n.e.), władcy hellenistyczni (II wiek p.n.e.), a także Rzymianie: ostatnią monumentalną budowlą była biblioteka Hadriana z II wieku n.e.\nRzymskim odpowiednikiem agory ateńskiej było \"Forum Romanum\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15512", "fragment_id": "175793/1", "subtitle": "", "title": "Agora", "parentId": 15512.0, "start_index": 1530.0, "document_id": "175793", "source": "wikipedia", "score": 0.42731568217277527}, "uuid": "67e513a8-fb72-4388-a369-80292f2503bf"}, {"page_content": "Pierwszym poddanym tej procedurze był krewny Hippiasza, Hipparchos syn Charmosa w 487 p.n.e. Pomiędzy 487 a 418 p.n.e. byli to m.in.: Megakles Alkmeonida, syn Hipokratesa i bratanek Klejstenesa (w 486 p.n.e.); Ksantypos syn Arifrona, ojciec Peryklesa (w 484 p.n.e.); Arystydes (ok. 484 p.n.e.); Temistokles (w 471 p.n.e.); Kimon (w 461 p.n.e.); Tukidydes, dziadek wybitnego historyka o tym samym imieniu (ok. 443 p.n.e.). W sumie znane są imiona 15 osób wygnanych w wyniku ostracyzmu. Ostatnim był Hyperbolos, skazany w 417 p.n.e. w wyniku porozumienia pomiędzy Alkibiadesem i Nikiaszem, po klęsce wojsk dowodzonych przez Alkibiadesa w bitwie pod Mantineją w roku 418 p.n.e. Jako kandydatów do ostracyzmu wymieniano wielu innych Ateńczyków, ale nie padła na nich większość głosów, na co wskazuje lista, obejmująca 64 imiona (w tym np. Peryklesa), sporządzona na podstawie kilkunastu tysięcy skorup odkrytych podczas prac wykopaliskowych na terenie Agory ateńskiej i w innych miejscach (do dziś zachowało się ponad 1500 owych ostraków).\nSkazany na wygnanie musiał opuścić miasto na 10 lat, nie tracił jednak praw obywatelskich ani majątkowych oraz mógł nadal czerpać zyski ze swoich posiadłości. Banita mógł być jednak wcześniej wezwany do powrotu – tak było w przypadku Arystydesa i Ksantyposa, którym zezwolono na natychmiastowy powrót podczas wojen perskich.\nOstracyzm miał chronić przed wprowadzeniem tyranii, ale w praktyce służył także do rozgrywek politycznych i pozbywania się osób niewygodnych. Od końca V wieku p.n.e. ostracyzm przestał funkcjonować, zastąpiony przez instytucję atimii.\nWystępowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57475", "fragment_id": "648163/2", "subtitle": "", "title": "Ostracyzm", "document_id": "648163", "start_index": 2603.0, "source": "wikipedia", "parentId": 57475.0, "score": 0.3849473297595978}, "uuid": "b4205ed6-a543-40a1-860c-576acf0e92f4"}, {"page_content": "Hyperbolos (zm. 411 p.n.e.) – przywódca ludu ateńskiego podczas wojny peloponeskiej po śmierci Kleona (422 p.n.e.). Był najprawdopodobniej ostatnią ofiarą sądu skorupkowego.\nBył obiektem ataków współczesnych mu komediopisarzy. Zginął zamordowany przez oligarchów z Samos.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104747", "fragment_id": "659406/0", "subtitle": "", "title": "Hyperbolos", "document_id": "659406", "start_index": 0.0, "parentId": 104747.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29641303420066833}, "uuid": "0f6232b8-377d-4931-ae2f-45c721b26620"}, {"page_content": "Gortyna, Gortys (gr. Γόρτυνα, Γόρτυς) – starożytne miasto greckie, stolica Krety w okresie panowania rzymskiego. Miasto to jest znane z tzw. kodeksu praw z Gortyny (V wiek p.n.e.) zwanego także murem z Gortyny, zawierającego całe ustawodawstwo, w którym kobiety miały zagwarantowaną lepszą pozycję społeczną, niż w pozostałych poleis greckich.\nZabytki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291045", "fragment_id": "1405330/0", "subtitle": "", "title": "Gortyna", "parentId": 291045.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1405330", "source": "wikipedia", "score": 0.3172786831855774}, "uuid": "378d1ea1-7ee4-4fa5-96bb-17629452f265"}, {"page_content": "W początkowym okresie Ateny, podobnie jak Sparta były monarchią. W okresie tym władzę sądowniczą sprawował król. Z czasem arystokracja przejęła władzę sądowniczą od króla na rzecz, znajdujących się w jej rękach najwyższych urzędników – archontów. Powstał Areopag, organ, który składał się z byłych archontów i orzekał w sprawach o najcięższe zbrodnie np. umyślne zabójstwo. Sąd Efetów w składzie 51 sędziów orzekał w sprawach zabójstw. Zgromadzenie Ludowe, było właściwe w sprawach o przestępstwa przeciwko państwu. Sąd jedenastu (hendeka), właściwy ds. rozbójników, nocnych złodziei, świętokradców itp. Sąd Czterdziestu (tetrakonta) właściwy w sprawach drobnych oraz Sąd Heliastów, wprowadzony przez Solona o powszechnym charakterze, złożony z 6000 członków losowanych spośród obywateli ateńskich o dobrej opinii, którzy ukończyli 30 lat.\nRzym.\nW starożytnym Rzymie rozróżnić należy trzy okresy: monarchii, republiki i cesarstwa.\nW okresie monarchii władzę sądowniczą sprawowali królowie.\nW okresie republiki władzę sądowniczą (\"iurisdictio\") sprawował konsul. Z racji tego, że konsulowie w Rzymie kierowali całym państwem w roku 367 p.n.e., by odciążyć urząd konsularny powołano urząd pretora. Pretorzy czuwali nad prawidłowym przebiegiem procesu sądowego i udzielali ochrony pozaprocesowej (np. udzielali opiekunów osobom ułomnym). Same rozstrzygnięcia zapadały przed sędziami (\"iudex\" / \"arbiter\"), którymi były osoby wybierane przez strony. W drobnych sprawach podczas targowisk spory rozstrzygali edyle kurulni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115449", "fragment_id": "21293/1", "subtitle": "", "title": "Sąd", "document_id": "21293", "start_index": 1836.0, "parentId": 115449.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20809361338615417}, "uuid": "f49ebdaa-21a7-4112-a89b-a079434bdc2e"}, {"page_content": "Dion – starożytne miasto i kompleks świątynny, położone u stóp masywu Olimpu, którego pozostałości znajdują się w pobliżu współczesnej, greckiej miejscowości Dion w prefekturze Pieria.\nStarożytny Dion stanowił główne sanktuarium ówczesnej Macedonii, miejsce oddawania szczególnej czci bogom olimpijskim. Dzielił się na osadę miejską otoczoną murami i na rozległe tereny świątynne, rozciągające się na południe od bram miasta. Na północny zachód od miasta rozciągało się rozległe cmentarzysko macedońskie z pochówkami datowanymi od połowy V wieku p.n.e. do początków V wieku n.e.\nHistoria.\nPierwsze sanktuaria w Dion istniały już w czasach archaicznych. W najstarszym z nich czczono boginię Demeter. W V wieku p.n.e. macedoński władca Archelaos I urządził tutaj wielkie uroczystości ku czci Zeusa i Muz Olimpijskich, obejmujące konkursy teatralne i zawody sportowe. W IV wieku p.n.e. Filip II świętował w Dion pokonanie Olintu, a jego syn Aleksander Macedoński składał tutaj ofiary Zeusowi przed wyprawą wojenną na wschód przeciwko Persji.\nPierwsze wzmianki o starożytnym mieście pochodzą z 424 p.n.e. W IV wieku p.n.e. król Kassander otoczył je potężnymi murami. Dzięki płaskiemu ukształtowaniu terenu możliwe było zastosowanie planu hippodamejskiego, który wpisywał miasto w prostokątną siatkę ulic.\nW III wieku p.n.e. Dion najechali Etolczycy, niszcząc fortyfikacje, które (w zredukowanej postaci) odbudowano w połowie III wieku n.e., w obliczu zagrożenia najazdami barbarzyńskimi. W czasach rzymskich, po 31 p.n.e., na rozkaz cesarski, Dion stał się obiektem kolonizacji rzymskiej. Pomimo obecności licznych rzymskich kolonistów miasto nie zatraciło swojego greckiego charakteru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1410987", "fragment_id": "217746/0", "subtitle": "", "title": "Dion (stanowisko archeologiczne)", "parentId": 1410987.0, "start_index": 0.0, "document_id": "217746", "source": "wikipedia", "score": 0.2229759246110916}, "uuid": "49bf3cbd-4764-4738-9bbe-6d109cfd3f2c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wyspy. Zobacz też: Korfu (miasto).\nKorfu, starożytna Kerkyra (gr. Κέρκυρα Kérkira, łac. \"Cercyra\"; wł. \"Corfu\") – górzysta wyspa w Grecji, w północnej części Morza Jońskiego u wybrzeży Albanii.\nŁącznie z kilkoma pobliskimi wysepkami tworzy gminę Korfu, w jednostce regionalnej Korfu, w regionie Wyspy Jońskie, w administracji zdecentralizowanej Peloponez, Grecja Zachodnia i Wyspy Jońskie. Stolicą wyspy jest miasto Korfu (zwane też Kerkirą).\nHistoria.\nStarożytność od kolonizacji do rzymskiego podboju.\nWyspa Kerkyra skolonizowana została przez Korynt w połowie VIII wieku p.n.e. Greckie kolonie zazwyczaj utrzymywały zażyłe więzi ze swymi metropoliami, jednak dążącą do niepodległości Kerkyrę łączyły z Koryntem wrogie stosunki. Koryncki tyran Periander zmusił Kerkyrę do uległości (koniec VII wieku p.n.e.), ale wkrótce odzyskała ona niezależność.\nOkoło 575 r. p.n.e. w Kerkyrze powstała świątynia Artemidy, „najstarszy zachowany przykład rozwiniętego porządku doryckiego, z kamiennymi kolumnami, belkowaniem i wystrojem rzeźbiarskim”.\nNa początku V wieku p.n.e. sycylijski tyran Hippokrates próbował podporządkować sobie Syrakuzy, czemu zapobiegła wspólna interwencja Koryntu i Kerkyry.\nPodczas wyprawy Kserksesa (480–479 p.n.e.) Kerkyra zachowała neutralność, co w praktyce oznaczało opowiedzenie się po stronie perskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109175", "fragment_id": "3061/0", "subtitle": "", "title": "Korfu", "parentId": 109175.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "3061", "score": 0.1437227576971054}, "uuid": "e6ac6fdd-366b-4101-b154-dfa8ce7590f5"}]}
{"id": "q_562", "question": "Z postacią którego duńskiego bajkopisarza związane jest duńskie miasto Odense?", "answer": [{"page_content": "Odense (duń. ) – trzecie pod względem wielkości miasto Danii, położone na Fionii, u ujścia do zatoki Odense Fjord. Odense zamieszkuje 182,4 tys. osób (2023). Jest to jedno z najstarszych duńskich miast; w 1988 r. obchodziło tysięczną rocznicę powstania.\nW Odense urodził się Hans Christian Andersen. Pochodzą stąd również duńska tenisistka Caroline Wozniacki, piosenkarka MØ, aktorzy kultowego filmu Gang Olsena – Ove Sprogøe (Egon Olsen), Morten Grunwald (Benny Frandsen) i żużlowcy: Hans N. Andersen, Nicki Pedersen oraz Peter Kildemand. Znajduje się tutaj stacja kolejowa Odense.\nHistoria.\nDokładna data powstania miasta jest trudna do ustalenia. W czasach przed chrystianizacją Danii istniało tutaj miejsce kultu Odyna, od którego miasto wzięło swoją nazwę. Pierwsze dokumenty, w których Odense jest wzmiankowane, pochodzą z 988 r. (przywileje cesarza Ottona III dla nowo powstałego biskupstwa w Odense). Kronikarz Adam z Bremy opisał w latach 70. XI w. Odense jako \"wielkie miasto\". Wydarzeniem, które odcisnęło bardzo wyraźne piętno na historii miasta, było zamordowanie króla Danii i późniejszego świętego, Kanuta w 1086 r. Król został zabity wraz ze swoim bratem Benedyktem i towarzyszącymi mu osobami przed ołtarzem ówczesnego kościoła św. Albana. W 1101 r. Kanut został kanonizowany, a kościół w którym poniósł śmierć nazwano jego imieniem. Wkrótce przy kościele, który stał się miejscem pielgrzymek wiernych, powstał klasztor benedyktyński, a po nim wiele innych. W średniowieczu Odense było otoczone wałami obronnymi i fosą, a dostęp do miasta prowadził przez bramy. Na początku XVI w. królowa Danii Krystyna saska obrała sobie za siedzibę Odense. Rezydowała ze swoim dworem na zamku Næsbyhoved koło miasta, ale i w samym Odense miała również swoją siedzibę. Tutaj też zmarła w 1521 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82531", "fragment_id": "661057/0", "subtitle": "", "title": "Odense", "parentId": 82531.0, "start_index": 0.0, "document_id": "661057", "source": "wikipedia", "score": 0.822831392288208}, "uuid": "ab26fd51-3508-4fb1-ab02-9f22e8d6c8ff"}, {"page_content": "Zobacz też: Hans Andersen; Hans Christian Andersen (ujednoznacznienie).\n (wym. []; ur. 2 kwietnia 1805 w Odense, zm. 4 sierpnia 1875 w Rolighed k. Kopenhagi) – duński pisarz i poeta, najbardziej znany ze swej twórczości baśniopisarskiej.\nŻyciorys.\nUrodził się w najbiedniejszej dzielnicy Odense jako syn szewca Hansa Andersena i niepiśmiennej praczki Anne Marie z domu Andersdatter (1774–1833). Ojciec zmarł w 1816 roku wskutek komplikacji zdrowotnych po udziale w wojnach napoleońskich, matka z powodu alkoholizmu. W dniu urodzenia ochrzczono go w domu, ze względu na śmierć wielu noworodków tuż po urodzeniu. 15 kwietnia został ponownie ochrzczony w kościele św. Jana w Odense.\nW świat baśni pierwsza wprowadziła go babka (ze strony ojca), z którą bywał w przytułku dla chorych, gdzie zajmowała się ogrodem i gdzie później przebywał jego chory psychicznie dziadek. Kilka motywów z opowieści babki Andersen wykorzystał później w swojej twórczości. Po śmierci ojca i powtórnym małżeństwie matki (z Nielsem Gunersenem) Andersen wyjechał we wrześniu 1819 do Kopenhagi z zamiarem zostania aktorem. W latach 1820–1821 uczęszczał do szkoły baletowej w Kopenhadze. Próbował także gry w teatrze, lecz nie został przyjęty. Karierę rozpoczął jako śpiewak z wysokim sopranem, ale utracił go po mutacji głosu. Dzięki wytrwałości i dostrzeżeniu jego talentu przez króla Fryderyka VI, który odwiedził go w szkole łacińskiej w Slagelse, otrzymał w roku 1822 stypendium królewskie, co umożliwiło mu dalszą naukę w szkole, a później (do roku 1828) – studia. Pomógł mu też Jonas Collins, który od początku wspierał jego talent.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39087", "fragment_id": "185816/0", "subtitle": "", "title": "Hans Christian Andersen", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "185816", "parentId": 39087.0, "score": 0.29702138900756836}, "uuid": "7107fd61-42c6-4f25-9ebd-c4b733e56d5e"}, {"page_content": "W 1803 r. wykopano kanał łączący miasto z fiordem, co było od dawna oczekiwaną inwestycją, ponieważ od XVI w. Odense było ważnym ośrodkiem handlowym i dotkliwie odczuwało brak bezpośredniego dostępu do morza. Szczególny rozwój miasta nastąpił w XVIII w. z powodu korzystnych kontaktów handlowych z Lubeką i Norwegią. W 1805 r. w Odense urodził się Hans Christian Andersen. Wiek XIX oraz XX zaznaczyły się raptowną industrializacją miasta oraz dalszym rozwojem handlu, na co m.in. wpłynęło wybudowanie linii kolejowej łączącej Odense z Jutlandią i Zelandią w 1865 r. Odense było pierwszym miastem na duńskiej prowincji, które otrzymało oświetlenie gazowe ulic, kanalizację oraz elektryczność. W latach 1940–1945 okupowane przez Niemców. Po wprowadzeniu stanu wyjątkowego w sierpniu 1943 r. w mieście doszło do potyczek ze stacjonującymi tutaj Niemcami. Wyzwolone w maju 1945 r. przez duński ruch oporu i wojska brytyjskie. Od 1966 r. Odense jest miastem uniwersyteckim.\nHerb.\nHerb Odense zawiera elementy odnoszące się do historii miasta. Centralną jego postacią jest król Danii św. Kanut w błękitnej zbroi i złotej koronie trzymający w prawej ręce błękitny sztandar ze złotą lilią, a w lewej dłoni złote jabłko królewskie, które wraz z koroną jest oznaką jego władzy monarszej. Lilia na sztandarze jest symbolem NMP. Pod postacią króla widnieje jeszcze jedna złota lilia, która jest symbolem św. Kanuta, a obecnie jest także używana, obok herbu, jako symbol Odense. Za postacią króla widnieją dwa główne kościoły miasta w kolorze czerwonym: NMP i św. Kanuta. W tym ostatnim król poniósł śmierć. Tło herbu białe.\nHerb Odense znany jest z pieczęci miejskiej z 1460 r., a w obecnej postaci został oficjalnie zatwierdzony dopiero w 1938 r.\nZabytki i atrakcje.Groby królewskie do 1807 znajdowały się w kościele franciszkanów, ale przed jego rozbiórką przeniesiono je do katedry.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82531", "fragment_id": "661057/1", "subtitle": "", "title": "Odense", "source": "wikipedia", "start_index": 1798.0, "document_id": "661057", "parentId": 82531.0, "score": 0.9743651747703552}, "uuid": "a21533fd-d0cd-4913-84f7-f8a77c0467c5"}, {"page_content": "W 1905 roku z okazji 100. rocznicy urodzin Hansa Christiana Andersena kupiono mały dom (o powierzchni 72 m²) na rogu ulic Hans Jensens Stræde i Bangs Boder, w którym urodził się bajkopisarz. W 1875 roku na ścianie domu została umieszczona upamiętniająca ten fakt tablica z medalionem. Budynek do stanu z 1805 roku doprowadził duński architekt Jens Vilhelm Petersen. Przygotowanie wystawy powierzono miejscowemu nauczycielowi, Hansowi Brixowi. Muzeum udostępniono publiczności 2 kwietnia 1908 roku. Od 1930 roku muzeum posiada rękopis autobiografii Andersena \"Baśń mojego życia\". W 1930 roku dzięki Thomasowi B. Thrige zbudowano ośmiokątną Salę Pamięci (\"Mindehallen\") z freskami Nielsa Larsena Stevna. Dodatkowo dobudowano dwa budynki według projektu Nielsa Jacobsena. W 1930 roku Odense Teater zakupił dom, w którym Andersen mieszkał w latach 1807–1819, i po odnowieniu według projektu Jensa Christensena przekazany został miastu Odense. Muzeum w budynku zostało otwarte w 1931 roku. Podczas II wojny światowej oryginalne listy i rękopisy zostały ukryte w specjalnej skrytce. Po wojnie do muzeum wrócili turyści. W kwietniu 1955 roku uroczyście obchodzono 150. rocznicę urodzin Andersena. W uroczystościach wziął udział król Danii Fryderyk IX z żoną, ambasadorzy, lokalni politycy i naukowcy. Zyski ze sprzedaży biletów muzeum przeznacza na działalność wydawniczą, publikując opracowania, korespondencję bajkopisarza i wydając czasopismo \"Anderseniana\". Kolejna rozbudowa muzeum miała miejsce w latach1974–1976. Dobudowano 4 budynki i przebudowano obiekty z lat 30. Muzeum zostało ponownie otwarte 21 maja 1976 roku. W latach 80. XX wieku muzeum zakupiło dużą kolekcję wydań dzieł Andersena z lat 1940–1970, zgromadzoną przez Richarda Kleina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5031240", "fragment_id": "259974/1", "subtitle": "", "title": "Muzeum Hansa Christiana Andersena w Odense", "document_id": "259974", "start_index": 434.0, "parentId": 5031240.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38782113790512085}, "uuid": "8f9204b3-0729-48bf-962e-b1e6054ed343"}, {"page_content": "Muzeum Hansa Christiana Andersena w Odense – muzeum poświęcone Hansowi Christianowi Andersenowi, zarządzane przez wydział miasta „Muzea Miejskie Odense” (duń. \"Odense Bys Museer\"). W jego skład wchodzi dom, w którym urodził się Andresen (\"H.C. Andersens Hus)\", dom, w którym mieszkał do momentu opuszczenia Odense (\"H.C. Andersens Barndomshjem\"), główny budynek muzeum i najnowszy, którego otwarcie zaplanowano na 2021 rok.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5031240", "fragment_id": "259974/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Hansa Christiana Andersena w Odense", "document_id": "259974", "start_index": 0.0, "parentId": 5031240.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07680956274271011}, "uuid": "9fecda77-fba7-45ee-870a-ba37ec56845e"}, {"page_content": "Solvang to miasto w Kalifornii w Stanach Zjednoczonych (duń: \"Słoneczne Pole\") liczące 5 332 mieszkańców.\nZostało założone w 1911 roku na byłym hiszpańskim terytorium przez grupę duńskich kolonistów. Założyciele tego miasta pierwotnie zamieszkiwali środkowe USA, ale przenieśli się stamtąd by uciec od tamtejszych mroźnych zim.\nW mieście znajdują się liczne piekarnie, cukiernie i restauracje oferujące typowe duńskie potrawy. Architektura miasta jest w typowym, tradycyjnym duńskim stylu. Jedną z atrakcji jest kopia słynnej kopenhaskiej Syrenki, jak również popiersie sławnego duńskiego bajkopisarza Hansa Christiana Andersena. Wiele scen z filmu drogi, Sideways, który w 2004 roku otrzymał Oscara, zostało sfilmowane w Solvang i w pobliskim Buellton.\nSolvang jest odwiedzane przez około 1,7 mln turystów rocznie. W mieście w okresie letnim organizowane są liczne festiwale a Muzeum Elverhoj wystawia ekspozycje dotyczące duńskiej kultury.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=850161", "fragment_id": "987408/0", "subtitle": "", "title": "Solvang", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 850161.0, "document_id": "987408", "score": 0.35464200377464294}, "uuid": "54a33841-1fa1-437f-bbda-e6b0eb68a36f"}, {"page_content": "Jens Christian Edvard Theodor Mau (ur. 10 października 1808 w Odense, zm. 4 sierpnia 1885 w Kopenhadze) – duński pastor, pisarz i polityk.\nEdvard Mau urodził się w duńskim mieście Odense 10 października 1808 roku jako syn aptekarza Carla Heinricha Mau i Juliane Marie z domu Feveile. W 1827 r. Mau rozpoczął studia w Odense, a w 1831 r. został magistrem teologii. Następnie został wychowawcą hrabiego Andreasa Ernsta Erika Henrika Bernstorffa Gyldensteena w zamku Gyldensteen, w miejscowości Bogense. Później pozostał przez rok, częściowo na wyspie Fionii, a częściowo w mieście Vejle, gdzie nawiązał kontakt z ludźmi ze Zgromadzenia Bożego i został ich przewodniczącym. Jak można przeczytać w książce Ove Korsgaarda tzw. Bożymi Zgromadzeniami nazywano spotkania świeckich kaznodziejów, którzy mieli inną interpretację Biblii niż tą, którą większość księży podawała z ambon kościołów, co wielu wiernych przyjęło z entuzjazmem w trudnych czasach po Rewolucji Francuskiej, w erze kreowania się praw i wolności obywatelskich. Prawdopodobnie w tych okolicznościach poznał hrabiego Frederika Adolpha Holsteina w Holsteinborgu, po którego rekomendacji został powołany w 1834 r. do roli proboszcza parafii Hårslev i Ting Jellinge w okręgu Vester Flakkebjerg Herred w zachodniej Danii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4711665", "fragment_id": "733427/0", "subtitle": "", "title": "Edvard Mau", "document_id": "733427", "start_index": 0.0, "parentId": 4711665.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13628743588924408}, "uuid": "67426971-5b1b-4d97-994f-2699cdcc022f"}, {"page_content": "Ogier Duński ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"da\"&gt;Holger Danske&lt;/&gt;) – legendarny rycerz i bohater narodowy Danii.\nWedług źródeł literackich Ogier żył około IX wieku. Najstarsza wzmianka o nim pochodzi z około 1060 z Pieśni o Rolandzie, gdzie występuje jako hrabia Ogier Duńczyk. Zilustrowany dokładniej został w późniejszym eposie \"La Chevalerie d'Ogier de Danemarche\" 1200–1215. Wspomniany potem wielokrotnie w literaturze skandynawskiej oraz francuskiej, między innymi w dziełach Hansa Christiana Andersena. Według legend miał używać miecza imieniem \"Courtain\" (\"Curtana, Cortana\"). \nZ postacią tą wiąże się legenda o rycerzu zaklętym w skale, który obudzi się, gdy przyjdzie potrzeba stanąć w obronie Danii. Postać zaklętego w kamień rycerza znajduje się w zamku Kronborg.\nPod nazwą \"Holger Danske\" istniała także duńska grupa ruchu oporu podczas okupacji Danii przez Niemcy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=232949", "fragment_id": "1424743/0", "subtitle": "", "title": "Ogier Duński", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1424743", "parentId": 232949.0, "score": 0.3284536898136139}, "uuid": "3f20fc68-4545-4da8-9032-16901f78b740"}, {"page_content": "Katedra św. Kanuta w Odense (duń. \"Sankt Knuds Kirke\" lub \"Odense Domkirke\") – kościół położony w centrum Odense, przy ulicy Klosterbakken 2. Katedra w diecezji Fionii i kościół dekanalny w dekanacie Odense Sankt Knuds Provsti. Nosi wezwanie króla Danii, św. Kanuta, który został zamordowany 10 lipca 1086 w leżącym nieopodal drewnianym kościele św. Albana.\nHistoria kościoła obejmuje ok. 900 lat. Podlegał on w tym czasie różnym przebudowom i zmianom stylu architektonicznego, tak z zewnątrz jak i wewnątrz. Dziś jest uważany za jeden z najpiękniejszych przykładów architektury gotyckiej na terenie Danii.\nHistoria.\nKościół romański.\nNiewiele wiadomo o początkach kościoła. Według źródeł, w tym kronik angielskiego mnicha Ælnotha z Canterbury, król Kanut IV 10 lipca 1086 został zamordowany wraz ze swym bratem Benedyktem i 17 towarzyszami w pobliskim kościele św. Albana (Sankt Albani Kirke) po tym, jak znaleźli w nim schronienie przed zrewoltowanymi wieśniakami.\nNa miejscu obecnej budowli stał romański kościół, który spłonął w pożarze w 1248. Resztki tego kościoła, wzniesionego z tufu wapiennego znaleziono pod obecnym budynkiem. Są one widoczne na terenie obecnej krypty. Jest to prawdopodobnie ten kościół, o którego założeniu w 1095 wspominał mnich Ælnoth. Nie wiadomo, kiedy kościół ten został ukończony.\nKościół gotycki.\nBudowę obecnej katedry podjęto za rządów biskupa Gisico (1287-1300). Katedra została zbudowana w stylu gotyckim z czerwonej cegły, z typowymi dla architektury gotyku ostrymi łukami i sklepieniami. Wybrano cegłę ponieważ była ona tańsza i łatwiejsza w procesie budowania, niż tuf wapienny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2078639", "fragment_id": "382136/0", "subtitle": "", "title": "Katedra św. Kanuta w Odense", "parentId": 2078639.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "382136", "score": 0.13818418979644775}, "uuid": "e88e2420-7ad7-4fd2-a821-c73076534502"}, {"page_content": "Hamlet, książę Danii, Hamlet, królewicz duński – postać fikcyjna, tytułowy i główny bohater dramatu \"Hamlet\" Williama Szekspira, bohater tragiczny, uważany za „symbol człowieka, któremu skłonność do autorefleksji uniemożliwia działanie”.\nRola Hamleta.\nOd wieków rola Hamleta jest przedmiotem licznych studiów interpretacyjnych, zajmował się tym m.in. Stanisław Wyspiański, a także licznych odniesień w literaturze, malarstwie czy operze.\nJest uznawany za jedną z najtrudniejszych kreacji aktorskich: „Hamlet to rola, według której ocenia się aktorów i reżyserów (...)”. Pierwszym aktorem, który wcielił się w postać Hamleta był Richard Burbage, potem w postać duńskiego księcia wcielały się największe gwiazdy teatralne i filmowe, m.in. tacy aktorzy: David Garrick, Edwin Booth, Laurence Olivier, John Gielgud, Richard Burton, Richard Chamberlain, Kenneth Branagh, Mel Gibson, Ethan Hawke czy Gustaw Holoubek, ale także kobiety, m.in.: Sarah Bernhardt, Teresa Budzisz-Krzyżanowska czy Angela Winkler.\nOpis postaci.\nZamieszkuje zamek Elzynor, jako członek rodziny królewskiej w XI-wiecznej Danii. Jest synem zmarłego króla Hamleta i królowej Gertrudy, bratankiem rządzącego króla Danii Klaudiusza. Jest mężczyzną trzydziestokilkuletnim, kulturalnym i wykształconym, mającym za sobą studia w Wittenberdze, ale i żołnierską przeszłość. Jego przyjaciółmi są Horacy oraz Rozenkranc i Gildenstern, a obiektem jego westchnień – Ofelia.\nPierwowzór postaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3580684", "fragment_id": "1318992/0", "subtitle": "", "title": "Hamlet (postać)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1318992", "parentId": 3580684.0, "score": 0.047656554728746414}, "uuid": "161d3d39-e853-4fc0-ba65-47d1cfb8a066"}]}
{"id": "q_563", "question": "Jak nazywa się pośrednik między osobami chcącymi kupić lub sprzedać papiery wartościowe na rynku wtórnym?", "answer": [{"page_content": "Makler papierów wartościowych (ang. \"stockbroker\") – osoba zawodowo zajmująca się pośrednictwem w transakcjach kupna i sprzedaży papierów wartościowych (np. akcji czy obligacji) dla klienta, w zamian za wynagrodzenie ustalane w procentach od wartości transakcji (prowizja).\nMaklerzy papierów wartościowych w Polsce.\nDo wykonywania tego zawodu w Polsce konieczna jest licencja wydawana przez Komisję Nadzoru Finansowego (dawniej przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd). Licencja oznacza bycie wpisanym na listę maklerów papierów wartościowych przez KNF.\nZadania zawodowe:\nMakler specjalista ustala kurs dnia i może ogłosić tzw. ofertę specjalisty.\nMaklerzy zatrudnieni są zazwyczaj w domach maklerskich, ponieważ są one jednym z podmiotów mogących bezpośrednio uczestniczyć w obrocie papierami wartościowymi na giełdzie. Osoby fizyczne natomiast nie mają takiej możliwości. Pozostałymi podmiotami uczestniczącymi w obrocie giełdowym (gdzie również mogą pracować maklerzy) są: Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, spółki prowadzące izbę rozliczeniową, banki prowadzące działalność maklerską, zagraniczne firmy inwestycyjne prowadzące na terytorium RP działalność maklerską oraz zagraniczne osoby prawne prowadzące na terenie RP działalność maklerską. Członkowie giełdy przekazują zlecenia za pomocą zatrudnionych u nich maklerów. Przekazują zlecenie w swoim imieniu, choć na rachunek klienta.\nHistoria zawodu w Polsce.\nZawód maklera papierów wartościowych został wprowadzony do polskiego systemu prawnego dzięki ustawie Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych. Ustawa w swoich zapisach nie podejmowała definicji czynności maklerskich. Przyjęte zostały zwyczajowe definicje używane w systemie niemieckim oraz anglosaskim.\nDnia 3 czerwca 1991 r. powołano pierwszą Komisję Egzaminacyjną dla maklerów, a 15 czerwca 1991 r. został przeprowadzony pierwszy egzamin dla maklerów. Udział w nim wzięło 228 osób, a zdało go 35 osób. 24 czerwca 1991 r. pierwszą osobą wpisaną na listę maklerów papierów wartościowych został Wojciech Jankowski.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670698", "fragment_id": "851072/0", "subtitle": "", "title": "Makler papierów wartościowych", "parentId": 670698.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "851072", "score": 0.28554266691207886}, "uuid": "2dd14131-8f44-4891-9637-aad7089df4be"}, {"page_content": "Rynek wtórny (w regulacjach prawnych stosowana jest nazwa „obrót wtórny”) – część rynku finansowego, na której dochodzi do zawarcia transakcji kupna-sprzedaży aktywów pomiędzy inwestorami będącymi subskrybentami (pierwotnymi nabywcami) i kolejnymi nabywcami oraz transakcji pomiędzy dalszymi inwestorami.\nTransakcje zawierane na rynku wtórnym papierów wartościowych nie generują przepływów finansowych do emitenta papierów wartościowych – przepływy finansowe odbywają się wyłącznie między inwestorami.\nW rozumieniu pozakapitałowym rynek wtórny to taki sposób nabywania dóbr, w którym i nabywca i sprzedawca dokonują transakcji kupna-sprzedaży dobra używanego (niestworzonego przez obecnego właściciela).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=428741", "fragment_id": "90470/0", "subtitle": "", "title": "Rynek wtórny", "parentId": 428741.0, "start_index": 0.0, "document_id": "90470", "source": "wikipedia", "score": 0.6715382933616638}, "uuid": "f7866cba-34e9-4e6b-a0b2-3b450303da00"}, {"page_content": "Warunkiem nabycia bonu przez uczestnika przetargu jest posiadanie przez niego konta depozytowego w Rejestrze Papierów Wartościowych NBP oraz rachunku bieżącego w centrali Narodowego Banku Polskiego.\nRynek wtórny.\nRynek wtórny jest tworzony przez oferty kupna i sprzedaży składane przez podmioty chcące nabyć bądź sprzedać bony skarbowe między przetargami. Stopy oprocentowania bonów na rynku wtórnym kształtują się pod wpływem gry rynkowej. Dilerzy skarbowych papierów wartościowych na rynku wtórnym kwotują bony w postaci oferowanej ceny kupna i sprzedaży za 10 000 jednostek nominalnych w dniu wykupu. Cenę kupna oraz sprzedaży określa wzór:\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – nominał bonu,\n formula_3 – liczba dni do zapadalności,\n formula_4 – wymagana rentowność bonu.\nPrzykład.\nZgłoszono ofertę kupna bonu z terminem zapadalności 25 dni z rentownością 10%, zaś ofertę sprzedaży z rentownością 9,5%. Oznacza to, iż bank jest gotów kupić bon za taką cenę, która przyniosłaby mu 10% stopę zwrotu w skali roku lub sprzedać po cenie, która przyniosłaby mu 9,5% stopę zwrotu w skali roku. Ceny te wynoszą:\n1. W przypadku kupna:\n formula_5\n2. W przypadku sprzedaży:\n formula_6\nBony skarbowe jako instrumenty dyskontowe.\nBony skarbowe są sprzedawane z dyskontem. Ich cena zawsze jest niższa od wartości nominalnej i jest określana przez ich potencjalnych nabywców. Dyskontem bonu skarbowego nazywamy różnicę między wartością nominalną bonu (10 000 PLN), a bieżącą wartością rynkową, czyli ceną bieżącą.\n formula_7\ngdzie:\n formula_8 – kwota dyskonta,\n formula_2 – wartość nominalna,\n formula_10 – wartość rynkowa.\nRoczną stopę dyskonta liczymy ze wzoru:\n formula_11\ngdzie:\n formula_12 – roczna stopa dyskonta wyrażona w procentach,\n formula_3 – liczba dni od momentu zakupu bonu do maturity (dnia wykupu).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807085", "fragment_id": "905408/1", "subtitle": "", "title": "Bon skarbowy", "parentId": 1807085.0, "start_index": 1933.0, "document_id": "905408", "source": "wikipedia", "score": 0.6154237985610962}, "uuid": "98cc04ad-0a91-41cb-a4c3-b20d2bc831d4"}, {"page_content": "Broker – wieloznaczne pojęcie używane na rynku finansowym i kapitałowym w kilku kontekstach znaczeniowych. W najbardziej generalnym ujęciu brokerem jest podmiot (osoba prawna, osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) świadczący określone usługi (z reguły pośrednictwa) działający na cudzy rachunek (w przeciwieństwie do np. dealera, czyli podmiotu działającego na własny rachunek).\nPrzykładowo broker ubezpieczeniowy reprezentuje interesy ubezpieczeniowe swojego klienta, działając na mocy pełnomocnictwa i doprowadzając do zawarcia umowy ubezpieczenia między ubezpieczającym się (czyli klientem) a zakładem ubezpieczeń. Z kolei dom maklerski prowadzi tzw. działalność brokerską, nabywając i zbywając na giełdzie papierów wartościowych papiery wartościowe na rachunek swoich klientów.\nNa giełdzie mogą występować następujący brokerzy:\nInnym rodzajem brokera jest broker domen internetowych, zajmujący się pośrednictwem w sprzedaży domen.\nZa swoje usługi brokerzy pobierają prowizję (\"brokerage\", \"commission\"),\nktórej wysokość zależy od wartości przeprowadzanej transakcji. Brokerzy dyskontujący pobierają za swoje usługi niższe stawki prowizyjne.\nBroker jest także określeniem osoby dynamicznie poruszającej się na rynku kapitałowym. Aby być brokerem indywidualnym, nie trzeba posiadać licencji, lecz aby zostać pełnoprawnym maklerem, winno się takową licencję uzyskać. Broker jest niższą rangą od maklera.\nDopiero od brokera giełdowego zaczęto tworzyć kolejne podmioty, takie jak broker ubezpieczeniowy, sprzedający polisy itp.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126960", "fragment_id": "21798/0", "subtitle": "", "title": "Broker", "document_id": "21798", "start_index": 0.0, "parentId": 126960.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2977548837661743}, "uuid": "f02df931-9bea-48f5-bd89-ac61d690204f"}, {"page_content": "Obrót pozagiełdowy – system, w którym obrót papierami wartościowymi na rynku wtórnym odbywa się bezpośrednio między dwiema stronami, bez pośrednictwa giełdy.\nRegulowany rynek pozagiełdowy.\nZasady notowań sesyjnych na rynkach regulowanych i pozagiełdowych są bardzo podobne. Największe różnice dotyczą sposobu zawierania transakcji pakietowych. Na regulowanym rynku pozagiełdowym firmy inwestycyjne i banki mogą zawierać hurtowe transakcje kupna lub sprzedaży bezpośrednio z dającym zlecenie.\nPolska.\nW Polsce organizatorem obrotu pozagiełdowego jest spółka akcyjna BondSpot S.A., której przedmiotem działania jest prowadzenie Regulowanego Rynku Pozagiełdowego (RRP) oraz jej obsługa operacyjna, gromadzenie, przedstawianie i udostępnianie informacji o transakcjach na nim zawartych. Zezwolenia na prowadzenie regulowanego rynku pozagiełdowego papierów wartościowych udziela Komisja Nadzoru Finansowego.\nNieregulowany rynek pozagiełdowy.\nNieregulowany rynek pozagiełdowy (rynek &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;over-the-counter) to rynek finansowy na którym transakcje dokonywane są bezpośrednio między stronami, często za pośrednictwem banków i banków inwestycyjnych i dotyczą niewystandaryzowanych instrumentów finansowych – w odróżnieniu od giełdy, gdzie dla zapewnienia przejrzystości handlu cechy instrumentów finansowych muszą być określone przez giełdę i identyczne dla wszystkich transakcji tego samego instrumentu.\nRynki &lt; lang=\"en\"&gt;OTC&lt;/&gt; obejmują między innymi rynek międzybankowy depozytów i lokat, międzybankowy rynek walutowy oraz rynek &lt; lang=\"en\"&gt;OTC&lt;/&gt; instrumentów pochodnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1830661", "fragment_id": "901889/0", "subtitle": "", "title": "Obrót pozagiełdowy", "parentId": 1830661.0, "start_index": 0.0, "document_id": "901889", "source": "wikipedia", "score": 0.34854593873023987}, "uuid": "3e7b0e4f-6727-499d-9a68-7194de5916cf"}, {"page_content": "Rynek regulowany – działający w sposób stały system zawierania transakcji, których przedmiotem są instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu, zapewniający inwestorom powszechny i równy dostęp do informacji rynkowej w tym samym czasie przy kojarzeniu ofert nabycia i zbycia instrumentów finansowych oraz jednakowe warunki nabywania i zbywania tych instrumentów, zorganizowany i podlegający nadzorowi właściwego organu.\nW ramach rynku regulowanego wyróżnia się rynek giełdowy i rynek pozagiełdowy.\nNajważniejszym segmentem rynku wtórnego jest rynek giełdowy (popularnie zwany giełdą).\nRynki regulowane w Polsce.\nRynek regulowany w Polsce obejmuje: rynek giełdowy: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie i rynek pozagiełdowy: Regulowany Rynek Pozagiełdowy prowadzony przez BondSpot.\nRynek giełdowy.\nProwadzeniem rynku giełdowego w Polsce zajmuje się Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie. Obrót giełdowy odbywa się na dwóch rynkach: podstawowym i równoległym. Dopuszczenia instrumentów na jeden z rynków dokonuje Zarząd Giełdy w oparciu o przepisy zawarte w Regulaminie Giełdy.\nAkcje wszystkich spółek notowanych na GPW kwalifikowane są do 4 segmentów: MINUS 5, 5 PLUS, 50 PLUS i 250 PLUS. Jedynym kryterium kwalifikacji spółek do nowych segmentów rynku regulowanego jest wartość kapitalizacji spółki, liczona jako średnia arytmetyczna kapitalizacji z trzech ostatnich miesięcy.\nKlasyfikacja segmentów:\nNa listę alertów trafiają spółki mające akcje groszowe, których kurs charakteryzuje się wysoką zmiennością oraz spółki w stanie upadłości. Akcje spółek z subsegmentu Lista Alertów nie są uwzględnianie przy ustalaniu indeksów giełdowych i są notowane w systemie kursu jednolitego.\nInstrumenty finansowe są notowane w jednym z dwóch systemów notowań:\nRynek pozagiełdowy.\nRynek pozagiełdowy jest to rynek obrotu papierami wartościowymi, na którym transakcje odbywają się bezpośrednio pomiędzy uczestnikami rynku. Jest on przeznaczony głównie dla mniejszych i mniej wiarygodnych spółek, które nie spełniają standardów narzucanych przez GPW spółkom notowanym na rynku podstawowym.Rynkiem pozagiełdowym w Polsce jest Regulowany Rynek Pozagiełdowy. Rynek ten jest prowadzony przez spółkę BondSpot S.A., której głównymi akcjonariuszami są: Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie S.A, domy maklerskie oraz banki.\nRynki regulowane podlegają nadzorowi, który w Polsce sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego. Rozliczenia transakcji, tak samo jak w przypadku rynku giełdowego, są dokonywane za pośrednictwem Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1143013", "fragment_id": "1360065/0", "subtitle": "", "title": "Rynek regulowany", "document_id": "1360065", "start_index": 0.0, "parentId": 1143013.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21553200483322144}, "uuid": "d9ddf08e-da02-4c86-b1be-a2f029283954"}, {"page_content": "Rynek pierwotny papierów wartościowych – część rynku finansowego, na której następuje emisja papierów wartościowych, tj. sprzedaż przez emitenta nowych papierów wartościowych subskrybentom (pierwotnym nabywcom). Emisja i zakup papierów wartościowych na rynku pierwotnym odbywa się za pośrednictwem domów maklerskich lub banków prowadzących działalność maklerską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107627", "fragment_id": "655010/0", "subtitle": "", "title": "Rynek pierwotny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "655010", "parentId": 107627.0, "score": 0.36928224563598633}, "uuid": "99ccf84b-d62e-4040-ac96-480151138528"}, {"page_content": "IPOPEMA Securities – spółka dominująca w Grupie IPOPEMA, specjalizuje się w usługach bankowości inwestycyjnej oraz usługach brokerskich i analizach spółek. Zajmuje się doradztwem finansowym, a także przygotowaniem i realizacją transakcji publicznych oraz prywatnych. Prowadzi usługi brokerskie w obrocie papierami wartościowymi na rynku wtórnym, zarówno dla krajowych, jak i zagranicznych klientów instytucjonalnych.\nŚwiadczy usługi pośrednictwa w obrocie papierami wartościowymi dla klientów instytucjonalnych na Giełdach Papierów Wartościowych: w Warszawie, Pradze i Budapeszcie. Spółka jest również członkiem Praskiej Giełdy Papierów Wartościowych (PSE).\nIPOPEMA Securities jest członkiem GPW, który spełnia wymagania Kategorii 3 Regulacji S oraz Zasady 144A na podstawie amerykańskiej Ustawy o papierach wartościowych z 1933 r., z późn. zm. (ang. Regulation S under the United States Securities Act of 1933). Dzięki temu może działać w segmencie akcji spółek amerykańskich podlegających ograniczeniom z powodu amerykańskiego prawa papierów wartościowych.\nHistoria.\nDom Inwestycyjny IPOPEMA S.A. powstał w maju 2003 roku. W czerwcu 2005 roku powstał Dom Maklerski IPOPEMA S.A., podmiot zależny od Domu Inwestycyjnego IPOPEMA S.A. (obecnie: IPOPEMA Securities S.A.). W 2006 r. DM IPOPEMA przejął kompetencje Domu Inwestycyjnego.\nOd maja 2009 r. spółka jest notowana na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, gdzie wchodzi w skład indeksu sWIG80. IPOPEMA Securities S.A. jest również polskim partnerem Mergers Alliance, grupy zrzeszającej niezależne firmy doradztwa inwestycyjnego z Europy, Azji oraz Ameryki Północnej.\nStruktura organizacyjna.\nW skład Grupy IPOPEMA wchodzą: IPOPEMA Securities S.A., IPOPEMA Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., IPOPEMA Asset Management S.A., IPOPEMA Business Consulting Sp. z o.o. oraz IPOPEMA Business Services Kft.\nDziałalność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2515477", "fragment_id": "554937/0", "subtitle": "", "title": "Ipopema Securities", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "554937", "parentId": 2515477.0, "score": 0.06236692890524864}, "uuid": "fb40853d-469c-4938-963a-ae7ca9eb5728"}, {"page_content": "Wtórny obrót publiczny – proponowanie przez osoby inne niż emitent lub subemitent usługowy nabycia praw z emitowanych w serii papierów wartościowych lub nabycie takich praw, jeżeli papiery te zostały dopuszczone do publicznego obrotu.\nWtórny obrót publiczny może się odbywać wyłącznie na rynku regulowanym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=573037", "fragment_id": "1550963/0", "subtitle": "", "title": "Publiczny obrót wtórny", "parentId": 573037.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1550963", "source": "wikipedia", "score": 0.5751242637634277}, "uuid": "eca031b8-f747-4fb3-8eec-db26f13e9669"}, {"page_content": "Handlarz, handlarka – osoba zajmująca się drobnym handlem.\nPośrednicy handlowi w handlu zagranicznym.\nPośrednikiem w handlu zagranicznym jest każda osoba bądź organizacja doprowadzająca swoim działaniem do zawarcia transakcji między jej dwiema głównymi stronami: kupującym i sprzedającym. Różnią się między sobą ze względu na wielkość ponoszonego ryzyka.\nZ prawnego punku widzenia pośredników handlowych dzieli się na:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=847736", "fragment_id": "1030175/0", "subtitle": "", "title": "Handlarz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1030175", "parentId": 847736.0, "score": 0.21515342593193054}, "uuid": "890de2f1-5cdc-4630-836e-c69c1095b6ad"}]}
{"id": "q_564", "question": "Jaką nazwę nosił obszerny płaszcz wełniany z kapturem noszony przez Arabów?", "answer": [{"page_content": "Nie mylić z: galabija.\nDżellaba, dżelaba, dżelab (arab. djellabah) – duże okrycie wełniane w podłużne pasy z rękawami i kapturem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1216671", "fragment_id": "1112104/0", "subtitle": "", "title": "Dżellaba", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1216671.0, "document_id": "1112104", "score": 0.35478559136390686}, "uuid": "78a155d6-4052-423e-954a-2c6ea476b0fb"}, {"page_content": "Paenula (z gr. φαίνολη phaínolē – płaszcz) – rzymskie wierzchnie okrycie bez rękawów, rodzaj peleryny z grubej tkaniny, odzież niższych warstw społecznych. \nBył to wełniany lub skórzany (\"paenula scortea\"), obszerny płaszcz, często z kapturem, spinany na ramieniu lub pod brodą, w kształcie półkloszowej peleryny sięgającej do połowy łydek. Noszony zwłaszcza przez mieszkańców wsi i podczas niepogody, używany był jako strój podróżny, przez żołnierzy i niewolników, rozpowszechniony także wśród pierwszych chrześcijan. Najpewniej był pierwowzorem ornatu. \nU Rzymian paenula należała do okrycia wierzchniego (\"amictus\"), przykrywającego odzież spodnią (\"indumenta\"). Miała kształt półkola, którego środek po nałożeniu leżał na karku, a obydwie połowy swobodnie zwisały równoległe z przodu, często zszyte; wówczas była narzucana jak ponczo, mając wycięcie na szyję, do którego doszywano kaptur (\"cucullus\").\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2410254", "fragment_id": "555973/0", "subtitle": "", "title": "Paenula", "document_id": "555973", "start_index": 0.0, "parentId": 2410254.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7891918420791626}, "uuid": "988a97a8-26da-4d9d-b7bc-707cbe59f93d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy ubioru. Zobacz też: Abaja.\nAbaja, aba (ar. عَبَايَة) – wierzchnie okrycie noszone w krajach muzułmańskich, z wyglądu przypominają długą sukmanę bez rękawów.\nSzeroki, luźny płaszcz bez rękawów, wyrabiany jest z wełny wielbłądziej lub koziej. Wyrabiany jest w kolorach: jasno- lub ciemnobrązowym, czarnym, białym, w pasy czarno-białe lub biało-brązowe. Szyty jest z dwóch kawałków materiału (ok. 70 cm szerokości i 2,8 m długości).\nOkrycie to często jest wokół szyi ozdabiane haftem ze złota lub srebra, szwy zaś są maskowane sznureczkiem wyrabianym w tych kolorach. Abaja była najbardziej popularna wśród Beduinów, w miastach natomiast noszona jest szczególnie przez starsze osoby.\nNajsłynniejsze okrycia wyrabiane są w Arabii Saudyjskiej w rejonie Al-Hasa.\nHistoria i tradycje.\nPoczątki abai można śledzić w historii kultur arabskich, gdzie pełniła funkcję praktycznego okrycia ochronnego przed słońcem i pyłem pustyni. Jednakże, z biegiem czasu, abaja stała się również wyrazem tożsamości kulturowej i religijnej, zwłaszcza w kontekście islamu, gdzie skromność w ubiorze ma szczególne znaczenie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1221710", "fragment_id": "1128353/0", "subtitle": "", "title": "Abaja", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1128353", "parentId": 1221710.0, "score": 0.5}, "uuid": "947cc172-9948-47e3-980b-f42f69f87e66"}, {"page_content": "Turban (z języka perskiego: دلبنت \"dulband\") – męskie nakrycie głowy używane często w Indiach, krajach Półwyspu Arabskiego, w Iranie i Afganistanie, oraz w muzułmańskich krajach Afryki m.in. w Sudanie. W poszczególnych krajach nazywany jest lokalnymi nazwami: po arabsku عمامة; \"‘imamah\", turecku \"tülbent\", w hindi \"pagri\". &lt;&gt;[] Turban jest zwijany ręcznie z tkaniny bawełnianej o długości do 4 m. Sposobu wiązania turbanu muzułmanie uczą się przede wszystkim od starszych (np. ojców). Nie ma jednej metody. Stąd różny ich wygląd w poszczególnych krajach.\nNieco zmodyfikowane turbany używane też były czasem przez kobiety, na przykład w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=195407", "fragment_id": "1403285/0", "subtitle": "", "title": "Turban", "parentId": 195407.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1403285", "source": "wikipedia", "score": 0.28832030296325684}, "uuid": "75eddd70-9272-45b0-b8e2-bf8000ec744b"}, {"page_content": "Saub ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏ثوب‎&lt;/&gt; - strój, również thawb, thobe, tobe) – arabska i muzułmańska szata (zazwyczaj męska), zakrywająca ręce, tułów i sięgającą do kostek. Wykonana z bawełny lub wełny (np. chłodniejszych regionach Syrii i Iraku). Zdarzają się też produkty z jedwabiu (zakazanego w niektórych krajach islamu). Na saub często nakładany jest biszt.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5394610", "fragment_id": "347244/0", "subtitle": "", "title": "Saub", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "347244", "parentId": 5394610.0, "score": 0.17572718858718872}, "uuid": "142dbed5-9d15-481e-a6bf-bbabb0fc1bf7"}, {"page_content": "Nie mylić z: dżellaba.\nGalabija, dżalabija (z arab. \"dżallabijja\") – tradycyjna szata mężczyzn arabskich.\nSzerokie, luźne okrycie noszone przez arabskich mężczyzn. Przypomina nieco europejską koszulę nocną.\nZwykle biała, odbijająca promienie słoneczne, lecz zdarzają się też bogato zdobione różnego rodzaju cekinami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434626", "fragment_id": "64033/0", "subtitle": "", "title": "Galabija", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 434626.0, "document_id": "64033", "score": 0.08282779157161713}, "uuid": "811ad2ab-5adc-4e54-bedb-496aa5fc048d"}, {"page_content": "Chlajna (stgr. \"χλαῖνα\"), zdrobn. chlajnion – wierzchni ubiór męski w starożytnej Grecji, niekiedy stosowany w odmianie nazywanej \"lope\". \nBył to obszerny, chroniący przed zimnem, prostokątny płaszcz wełniany, spinany na piersiach lub na prawym ramieniu, znany już Homerowi. Noszono go poza domem, zwłaszcza na wsi (zamiast himationu), zazwyczaj luźno jako narzutkę na znacznie krótszy i przylegający bezpośrednio do ciała chiton. Kobiety nosiły go niekiedy jak peplos, z wykładaną tzw. apoptygmą, często jednak składano go na pół i wsuwając pod lewe ramię (mężczyźni przerzucali przez ramię), spinano szpilą na prawym.\nW odróżnieniu od skromniejszego i krótszego himationu był szatą wzorzystą, tkaną z dobrej wełny, barwną. Najmodniejszymi kolorami były purpura, błękit, fiolet, szafranowa żółć i oliwkowa zieleń. Dodatkową ozdobę mogła tworzyć kontrastowej barwy lamówka. Często dawano go w nagrodę. Świadectwem szyku i elegancji było drapowanie chlajny. \nW czasach homeryckich chlajna była zarówno ubiorem żołnierzy, jak i wieśniaków, natomiast w rzeźbach epoki klasycznej przedstawiano w niej filozofów; w razie potrzeby służyła nawet jako kołdra.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=565992", "fragment_id": "1582937/0", "subtitle": "", "title": "Chlajna", "document_id": "1582937", "start_index": 0.0, "parentId": 565992.0, "source": "wikipedia", "score": 0.319707453250885}, "uuid": "e18ac716-e14f-4db0-a6d0-5ce15cc66d4f"}, {"page_content": "Għonnella (l.mn. \"għonnielen\"), nazywany też \"faldetta\", \"ċulqana\" (w gwarze południowo-wschodniej części Malty) lub \"stamijna\" (w dialekcie z Għargħur) jest to rodzaj kobiecego okrycia głowy oraz szal, lub płaszcz z kapturem, unikalny dla śródziemnomorskich wysp Malta i Gozo. \nOpis.\nOkrycie głównie wytwarzane było z bawełny lub jedwabiu, w przeważnie czarnym lub ciemnym kolorze, chociaż od XVI wieku szlachcianki i kobiety z bogatszych rodzin często ubierały białe lub jasne w kolorze \"għonnielen\". \"Għonnella\" przykrywała głowę, i otaczała twarz, lecz jej nie przykrywała. Górna część \"għonnella\" była sztywno krochmalona, rozpościerając się na szerokiej zaokrąglonej ramie, utworzonej tektury, trzciny lub nawet fiszbinów. To dawało nakryciu tajemniczy i intrygujący wygląd żagla. Z praktycznego punktu widzenia ten szeroki kaptur wychwycał bardzo potrzebne chłodzące powiewy podczas gorącego i wilgotnego maltańskiego lata. W chłodniejsze dni kobieta mogła owinąć \"għonnella\" mocniej wokół twarzy. Dolną część ubioru mogła być noszona luźno obwinięta wokół gorsetu i bioder, lub ściślej w przypadku gorszej pogody. Zazwyczaj sięgała do połowy łydki kobiety. Podczas chodzenia, kobieta przytrzymywała jedną lub obie strony \"għonnella\" prawą ręką.\nWarianty lokalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4301570", "fragment_id": "1497260/0", "subtitle": "", "title": "Għonnella", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4301570.0, "document_id": "1497260", "score": 0.1414688378572464}, "uuid": "8f8d21b5-c80e-4281-ad9d-6a859d8a6e80"}, {"page_content": "Nazwa pochodzi od włoskiego \"giubbone\", \"giuppone\" (zazwyczaj szeroki kaftan męski z grubego materiału), od \"giubba\" (kaftan, frak, kurtka wojskowa), które pochodzi od arabskiego \"dżubba\" (spodnia szata z bawełny). W Polsce została odmieniona nawiązując do staropolskiego urzędnika żupana.\nOpis.\nW ramionach był dopasowany, z wąskimi rękawami. Żupan posiadał stojący kołnierz, pierwotnie z tyłu lekko podwyższony, później był jednakowej wysokości, ale z przodu rozchylony. Osoby zamożne nosiły aksamitne, jedwabne bądź brokatowe żupany z pozłacanymi haftkami lub guzikami, uboga szlachta poprzestawała na białych (latem) i szarych lub brązowych wełnianych (zimą). Mieszczanie nosili żupany wykonane z tkaniny z łyka konopnego (stąd zwano ich łykami, łyczkami).\nUzupełnieniem żupana w XVI wieku był pas z metalowych wąskich ogniw i zdobionej klamry lub pas siatkowy, pasy jedwabne z fragmentów materiałów, a od 2 połowy XVII wieku osobno wytwarzany szeroki i długi pas (np. z wzorzystego jedwabiu), którym opasywano się kilkakrotnie wokół. Przed połową XVII wieku na żupan zaczęto zakładać kontusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173486", "fragment_id": "20127/1", "subtitle": "", "title": "Żupan (ubranie)", "parentId": 173486.0, "start_index": 1755.0, "source": "wikipedia", "document_id": "20127", "score": 0.09014866501092911}, "uuid": "cec26fb3-9adf-4ab1-b8ae-241a78496bb1"}, {"page_content": "Coculla, cuculla (z łac.) – okrycie wierzchnie wielu zgromadzeń zakonnych. Fałdzisty, długi płaszcz sięgający do stóp, z bardzo szerokimi rękawami, bez kołnierza, często z wszytym kapturem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2058568", "fragment_id": "423026/0", "subtitle": "", "title": "Coculla", "parentId": 2058568.0, "start_index": 0.0, "document_id": "423026", "source": "wikipedia", "score": 0.12378698587417603}, "uuid": "60c5ba8b-db7b-44d2-a24b-105704f0b9df"}]}
{"id": "q_565", "question": "Argentyna, Boliwia, Brazylia, Chile – w którym z tych krajów hiszpański nie jest językiem urzędowym?", "answer": [{"page_content": "Rozmieszczenie geograficzne języka hiszpańskiego lub języka kastylijskiego (określane również terminem \"Hispanofonia\") oznacza analizę rozmieszczenia ponad 500 milionów użytkowników tego języka na świecie. Jest językiem oficjalnym wielu krajów, głównie w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Łacińskiej, Afryce i na Półwyspie Iberyjskim.\nJęzyk hiszpański jako język mówiony.\nPo hiszpańsku mówi się w 135 krajach lub terytoriach, chociaż głównie w 55 z nich, jest językiem najczęściej używanym w 27:\nJęzyk hiszpański jako język urzędowy.\nW następujących krajach język hiszpański ma status języka urzędowego (w nawiasie szacunkowa liczba użytkowników w 2006 roku):\nJęzyk hiszpański bez statusu języka urzędowego.\nW kolejnej tabeli można zobaczyć liczbę użytkowników języka hiszpańskiego (jako język ojczysty, jako drugi język i jako język obcy) w 2006 roku, w krajach, w których hiszpański nie jest językiem urzędowym. \nKraje, w których nie jest urzędowym, ale jest używany przez ponad 100 000 osób (18): Niemcy, Francja, Wielka Brytania, Włochy, Rosja, Szwecja, Szwajcaria, Maroko, Izrael, Filipiny, Antyle Holenderskie, Trynidad i Tobago, Stany Zjednoczone, Jamajka, Haiti, Kanada, Brazylia i Australia. Poza tym są dwa kraje, w których hiszpański jest głównym językiem mówionym i pozbawionym statusu urzędowego: Belize i Andora.\nW kolejnych 8 krajach lub terytoriach hiszpański jest używany przez ponad 10% ludności: Aruba, Kajmany, Malwiny (Falklandy), Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych, Turks i Caicos, Gibraltar, Watykan i Sahara Zachodnia.\nStany Zjednoczone: język urzędowy de facto.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1037230", "fragment_id": "1340283/0", "subtitle": "", "title": "Rozmieszczenie geograficzne języka hiszpańskiego", "document_id": "1340283", "start_index": 0.0, "parentId": 1037230.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4682798385620117}, "uuid": "8af340c6-a6dc-4e94-9d12-b64722067afa"}, {"page_content": "Hispanoameryka (dawniej także: \"Ameryka Hiszpańska\") – kraje Ameryki Łacińskiej, których mieszkańcy posługują się językiem hiszpańskim, zatem wszystkie oprócz: Brazylii, Gujany, Gujany Francuskiej, Surinamu, Haiti, Belize oraz prawie wszystkich mniejszych wysp na Morzu Karaibskim. W pierwszej połowie XIX wieku z inicjatywy Simona Bolivara zrodził się ruch zwany \"hispanoamerykanizmem\", mający na celu integrację tych krajów. Kraje te mają znaczące podobieństwa kulturowe i religijne między sobą oraz z Hiszpanią, której dawniej były koloniami. W każdym z tych krajów język hiszpański jest językiem urzędowym, zaś katolicyzm jest religią dominującą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=156375", "fragment_id": "9034/0", "subtitle": "", "title": "Hispanoameryka", "document_id": "9034", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 156375.0, "score": 0.4827425181865692}, "uuid": "cf86a7a0-2943-459d-a49d-ec097ca6a464"}, {"page_content": "Regionami Ameryki, w których język hiszpański praktycznie się nie rozwija są: kraje Małych Antyli (z wyjątkiem Trynidadu i Tobago, Aruby i Antyli Holenderskich), Gujana, Grenlandia i Bermudy.\nChociaż na terytorium brytyjskim Gibraltaru hiszpański nie posiada statusu języka urzędowego, jest znany przez większą część ludności, chociaż jego użycie jest mniej popularne od angielskiego.\nW innych krajach znaczenie języka hiszpańskiego również rośnie, jest używany przez znaczną, a czasem większą część ludności na Arubie (85%), Curaçao (65%) i Bonaire (35% w przybliżeniu), St. Maarten, Haiti, Jamajka i Trynidad i Tobago. Małe mniejszości hiszpańskie istnieją na Saharze Zachodniej (na terytorium kontrolowanym przez Front Polisario) i wśród wspólnot sefardyjskich w Maroku, Izraelu i na Bałkanach (Albania, Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Chorwacja, Grecja, Macedonia, Czarnogóra, Serbia i europejska część Turcji).\nOprócz wspomnianych miast kanadyjskich istnieją jeszcze liczne wspólnoty hiszpańskie w Port-au-Prince, Sydney, Melbourne, Brisbane, Perth, Adelaide, Kingston, Wellington i Auckland. Niektóre miasta Stanów Zjednoczonych posiadają 100% ludności hiszpańskojęzycznej, np.: Calexico, Yuma, Laredo, McAllen, Brownsville i El Paso.\nW Australii spis z 2001 wykazał 93 593 osób hiszpańskojęzycznych, a na Nowej Zelandii – 14 676. Mniejszości hiszpańskie występują też na Hawajach, Guamie, Samoa Amerykańskich i innych posiadłościach amerykańskich na Pacyfiku. Jest językiem urzędowym Wyspy Wielkanocnej (Chile), Archipelagu Juan Fernandez (Chile) i Wysp Galapagos (Ekwador).\nStatus języka hiszpańskiego w organizacjach międzynarodowych.\nJęzyk kastylijski jest także językiem urzędowym sześciu ważnych organizacji międzynarodowych:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1037230", "fragment_id": "1340283/7", "subtitle": "", "title": "Rozmieszczenie geograficzne języka hiszpańskiego", "parentId": 1037230.0, "start_index": 12285.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1340283", "score": 0.3912105858325958}, "uuid": "4cac67ca-b28c-4ebb-8574-58ffb40be062"}, {"page_content": "Język urzędowy – język objęty wyjątkowym statusem prawnym na terenie danego państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.\nZ językami urzędowymi są często mylone oficjalnie uznane języki mniejszości narodowych. Język oficjalnie uznany w danym kraju, nauczany w szkołach i stosowany w oficjalnych dokumentach, nie musi być językiem urzędowym.\nPrawie każde suwerenne państwo posiada przynajmniej jeden język urzędowy określony w konstytucji, rządowych dokumentach, stronach internetowych czy innych oficjalnych źródłach. W niektórych krajach język urzędowy nie został oficjalnie określony, a jedynie uzyskał taki status \"de facto\", np. w Szwecji. Niektóre kraje, np. Albania, Francja czy Litwa, mają tylko jeden język urzędowy pomimo tego, że na ich terytorium powszechnie używa się również innych języków. Są też kraje z więcej niż jednym językiem urzędowym, np. Afganistan, Białoruś, Belgia, Boliwia, Kanada, Finlandia, Indie, Izrael, Malta, Pakistan, Paragwaj, Peru, Południowa Afryka, Singapur czy Szwajcaria.\nW niektórych państwach, np. w Wielkiej Brytanii, język urzędowy nie został określony, choć można tam wskazać jeden, \"de facto\" główny język, a także uregulowania i praktyki prawne określające, jaki język powinien być używany w danych sytuacjach.\nW krajach takich jak Chiny, Irak, Włochy, Filipiny, Rosja czy Hiszpania obowiązuje jeden język urzędowy, ale w poszczególnych regionach współistnieją z nim lokalne języki urzędowe.\nJęzykiem urzędowym wielu byłych kolonii jest język niebędący ani językiem narodowym, ani najszerzej używanym. Najczęściej jest to angielski, hiszpański, francuski albo portugalski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2531", "fragment_id": "175296/0", "subtitle": "", "title": "Język urzędowy", "document_id": "175296", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2531.0, "score": 0.11436256021261215}, "uuid": "646f668b-3a5e-437c-a658-ec91e5e8e5ce"}, {"page_content": "Hiszpański (193 243 411 osób posługujących się tym językiem) oraz portugalski (193 197 164 osób) są najbardziej rozpowszechnionymi językami w Ameryce Południowej. Hiszpański, wraz z innymi ojczystymi językami, jest językiem urzędowym w większości krajów. Portugalski natomiast jest językiem urzędowym w Brazylii, niderlandzki w Surinamie, angielski w Gujanie (w kraju tym jest używanych co najmniej 12 języków, m.in. hindi oraz arabski). Angielski obowiązuje na Falklandach, francuski jest językiem urzędowym Gujany Francuskiej i drugim językiem w Amapá, jednym z regionów Brazylii.\nGospodarka.\nRolnictwo.\nCztery kraje o najsilniejszym rolnictwie to Brazylia, Argentyna, Chile i Kolumbia.\nHodowla zwierząt.\nBrazylia jest największym na świecie eksporterem mięsa kurczaka: 3,77 miliona ton w 2019 roku. Państwo to jest posiadaczem drugiego co do wielkości stada bydła na świecie, 22,2% światowego stada. Była drugim co do wielkości producentem wołowiny w 2019 r., Odpowiadając za 15,4% światowej produkcji. Była też na trzecim miejscu wśród światowych producentów mleka w 2018 roku. Wyprodukowała w tamtym roku 35.1 miliarda litrów. W 2019 roku Brazylia była czwartym co do wielkości producentem wieprzowiny na świecie, z prawie 4 milionami ton.\nW 2018 r. Argentyna była czwartym co do wielkości producentem mięsa wołowego na świecie, z produkcją 3 mln ton (za Stanami Zjednoczonymi, Brazylią i Chinami). Urugwaj jest również głównym producentem mięsa. W 2018 roku wyprodukował 589 tys. ton wołowiny.\nPod względem produkcji mięsa kurczaka Argentyna plasuje się wśród 15 największych producentów na świecie, a Peru i Kolumbia wśród 20 największych producentów. W produkcji mięsa wołowego Kolumbia jest jednym z 20 największych producentów na świecie. Pod względem produkcji miodu Argentyna jest jednym z 5 największych producentów na świecie, a Brazylia – wśród 15 największych. Pod względem produkcji mleka krowiego Argentyna plasuje się wśród 20 największych producentów na świecie.\nGórnictwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108", "fragment_id": "180793/5", "subtitle": "", "title": "Ameryka Południowa", "document_id": "180793", "start_index": 8063.0, "parentId": 108.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "308d2b3c-f23f-4648-87be-70813eceba62"}, {"page_content": "Prezydent Filipin, Gloria Macapagal-Arroyo zwróciła się do rządu Hiszpanii, z ideą współpracy w tymże właśnie języku, jako języku urzędowym. Oznaczało to zatwierdzenie go w 2008 r. Po czym Instytut Cervantesa w Manili zwrócił się do rządu filipińskiego o ponowne nauczanie języka hiszpańskiego jako języka urzędowego w programie nauczania uczniów w szkole publicznej. Obecnie, według Instytutu Cervantesa, co najmniej 20 492 osób uczy się j. hiszpańskiego w kraju, a ich liczba stale wzrasta.\nJęzyk hiszpański w Brazylii.\nW Brazylii, gdzie prawie cała ludność mówi po portugalsku, hiszpański jest obecnie drugim językiem obcym najczęściej nauczanym po angielskim. W ostatnich latach[] Brazylia zmniejszyła swoje związki handlowe ze Stanami Zjednoczonymi, a zwiększyła je ze swoimi sąsiadami z Hispanoameryki (głównie krajami z Mercosur) i z Hiszpanią, w związku z tym położyła szczególny nacisk na promocję języka hiszpańskiego w kraju. To, że w Brazylii (jedynej w Ameryce) mówi się po portugalsku, jest jedyną przeszkodą na drodze do roli mocarstwa regionalnego i objęcia niepodważalnego przywództwa na kontynencie południowoamerykańskim. 6 sierpnia 2005 prezydent Lula ustanowił prawo, zatwierdzone przez Kongres (znane jako „&lt; lang=\"pt\"&gt;ley del español&lt;/&gt;” – prawo hiszpańskiego), nad którym pracowano od 1991, które zobowiązało wszystkie ośrodki nauczania drugiego stopnia (szkoły średnie) kraju do nauczania języka hiszpańskiego, chociaż nadal jest przedmiotem do wyboru przez uczniów. Fakt sąsiadowania z krajami hiszpańskojęzycznymi wzbudził wielkie zainteresowanie wśród Brazylijczyków do nauki. W ciągu dekady 50 milionów Brazylijczyków będzie mogło biegle mówić po hiszpańsku, w ciągu kolejnej dekady liczba ta przekroczy sto milionów .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1037230", "fragment_id": "1340283/4", "subtitle": "", "title": "Rozmieszczenie geograficzne języka hiszpańskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 7078.0, "document_id": "1340283", "parentId": 1037230.0, "score": 0.42631638050079346}, "uuid": "ae0eca60-016a-47e7-97a5-742d9220c1af"}, {"page_content": "Boliwia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Bolivia&lt;/&gt;), oficjalnie Wielonarodowe Państwo Boliwia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Estado Plurinacional de Bolivia&lt;/&gt;) – państwo śródlądowe w środkowo-zachodniej części Ameryki Południowej, graniczy z Brazylią na północy i wschodzie, Paragwajem i Argentyną na południu oraz z Chile i Peru na zachodzie. Konstytucyjną stolicą jest Sucre, siedzibą rządu jest La Paz.\nWarunki naturalne.\n \"Osobny artykuł: Geografia Boliwii.\"\nBoliwia jest jednym z dwóch krajów Ameryki Południowej, które nie mają dostępu do morza (straciła go w 1884). Na zachodzie wznoszą się góry, natomiast na wschodzie teren się obniża. Pasmo Andów o szerokości ok. 600 km, składa się tu z trzech głównych łańcuchów – Kordyliery Zachodniej (najwyższy szczyt Boliwii: Sajama – 6520 m), Kordyliery Środkowej oraz Kordyliery Wschodniej. Pomiędzy Kordylierami Zachodnią i Środkową rozciąga się płaskowyż Altiplano (\"hiszp. &lt; lang=\"es\"&gt;altiplano&lt;/&gt; – płaskowyż\").\nNa wschód teren opada przechodząc w przedgórze Yungas i w końcu w Nizinę Boliwijską. Na południowym wschodzie kraju leży część Gran Chaco, a na północy rozciąga się obszar Niziny Amazonki. Największe rzeki Boliwii to Mamoré, Beni i Guaporé. Na Altiplano znajdują się bezodpływowe jeziora (Titicaca, Poopó) oraz solniska (Salar de Uyuni).\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60473", "fragment_id": "654180/0", "subtitle": "", "title": "Boliwia", "parentId": 60473.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654180", "score": 0.47398024797439575}, "uuid": "6fdc1cc9-3415-4445-8ebd-05c9784f34d7"}, {"page_content": "Hiszpański ma też użytkowników w wielu krajach: Brazylia, Andora, Antyle Holenderskie, Belize, Filipiny, Izrael, Kanada, Maroko, Stany Zjednoczone (Arizona, Floryda, Kalifornia, Nevada, Nowy Jork, Teksas), Trynidad i Tobago. Hiszpańskim mówi się też na Gibraltarze i w Saharze Zachodniej. Jest on również nauczany nieobowiązkowo w szkołach w każdym kraju Unii Europejskiej i w pozostałych częściach świata. We Francji, Włoszech, Szwecji i Norwegii około 70% młodzieży uczy się języka hiszpańskiego. Hiszpański jest drugim po angielskim najczęściej nauczanym językiem na świecie (ponad 20 milionów studentów, choć niektóre źródła wskazują nawet 46 milionów osób uczących się hiszpańskiego w ponad 90 krajach). Ponadto język ten jest drugim językiem w komunikacji międzynarodowej. Język ten jest także drugim językiem na świecie używanym w środowisku pracy w kontaktach zagranicznych oraz pierwszym językiem obcym w Wielkiej Brytanii, Brazylii czy Stanach Zjednoczonych. Ponadto język hiszpański jest drugim językiem portali społecznościowych takich jak Twitter czy Facebook. Hiszpański jest trzecim najczęściej używanym (po angielskim i chińskim) językiem w internecie (ponad 8% wszystkich stron).\nJest kilka istotnych różnic pomiędzy dialektami hiszpańskiego używanymi w samej Hiszpanii i w hispanojęzycznej Ameryce. Za standard ogólnokrajowy Hiszpanii przyjmowana jest wymowa północnokastylijska (chociaż nie zaleca się użycia słabych zaimków, ani ulegania zjawisku językowemu zwanemu &lt; lang=\"es\"&gt;laismo&lt;/&gt;, czyli zamiany rodzajnika &lt; lang=\"es\"&gt;le&lt;/&gt; na &lt; lang=\"es\"&gt;la&lt;/&gt;).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2541", "fragment_id": "175305/4", "subtitle": "", "title": "Język hiszpański", "parentId": 2541.0, "start_index": 5214.0, "document_id": "175305", "source": "wikipedia", "score": 0.16108088195323944}, "uuid": "a097e884-0388-43ca-b10e-d0158fe75089"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: Argentyna – osiedle Zawiercia.\nArgentyna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Argentina&lt;/&gt;, []), oficjalnie Republika Argentyńska (hiszp. &lt; lang=\"es\"&gt;República Argentina&lt;/&gt;, wym. []) – państwo w Ameryce Południowej, w południowo-wschodniej części kontynentu, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Nazwa „Argentyna” pochodzi od łacińskiego \"argentum\" (srebro, \"plata \"po hiszpańsku) i jest związana z legendą o górach pełnych srebra, która była powszechna pośród pierwszych europejskich odkrywców Niziny La Platy.\nArgentyna zajmuje jedno z najwyższych miejsc w rankingach wskaźnika rozwoju społecznego, PKB per capita i jakości życia pośród krajów Ameryki Łacińskiej. Według statystyk Banku Światowego argentyński produkt krajowy brutto zajmuje 21. miejsce na świecie, a według Międzynarodowego Funduszu Walutowego, biorąc pod uwagę parytet siły nabywczej, argentyńska ekonomia zajmuje 25. miejsce na świecie. Argentyna jest członkiem założycielem Unii Narodów Południowoamerykańskich oraz Mercosur, a także członkiem Organizacji Państw Iberoamerykańskich, Banku Światowego, Światowej Organizacji Handlu. Oprócz tego jest również jednym z trzech krajów Ameryki Łacińskiej wchodzących w skład grupy G20. Według analityków kraj ten zaklasyfikowany jest do rynków wschodzących, ze względu na wielkość, wysoki wzrost gospodarczy, poziom bezpośrednich inwestycji zagranicznych czy eksport w całości wytworzonych usług i towarów. Jest uznawana jako lokalne mocarstwo z bardzo wysokim wskaźnikiem rozwoju społecznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159", "fragment_id": "169537/0", "subtitle": "", "title": "Argentyna", "document_id": "169537", "start_index": 1.0, "parentId": 159.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39897310733795166}, "uuid": "45006937-7a05-49a0-83fd-3eb44241f6cd"}, {"page_content": "Około 3/4 ludności Chile stanowią Metysi. Pozostali mieszkańcy to w większości osoby pochodzenia europejskiego oraz Mapucze. Językiem urzędowym oraz ojczystym dla zdecydowanej większości mieszkańców jest język hiszpański. W kraju dominuje religia chrześcijańska, a największą grupę wyznaniową stanowią katolicy (60% społeczeństwa).\nTerytorium Chile zamieszkane było przez ludność autochtoniczną przez kilka tysięcy lat. Północna część kraju w XV wieku znalazła się pod panowaniem Imperium Inków. W latach 1541–1810 Chile stanowiło część hiszpańskiego imperium kolonialnego, administrowane jako kapitania generalna Chile. Wojna o niepodległość Chile rozpoczęta w 1810 roku zaowocowała ogłoszeniem niepodległości w 1818 roku. Granice kraju kształtowały się przez większą część XIX wieku, m.in. za sprawą zwycięskiej wojny o saletrę przeciw Boliwii i Peru (1879–1883). W 1973 roku w kraju miał miejsce wojskowy zamach stanu, w wyniku którego obalony został demokratycznie wybrany marksistowski rząd Salvadora Allende, a władzę objęła junta pod przywództwem Augusto Pinocheta. Władza demokratyczna przywrócona została po wyborach przeprowadzonych w 1989 roku. Obecnie Chile należy do najstabilniejszych politycznie państw w Ameryce Południowej.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Chile.\"\nChile położone jest w południowo-zachodniej części Ameryki Południowej i rozciąga się wąskim pasem wzdłuż wybrzeża o długości 4,3 tys. km. Najdalej na północ wysunięty punkt Chile to styk granic Chile, Peru i Boliwii (17°30′S), a na południe przylądek Horn (55°59′S). Rozciągłość równoleżnikowa kraju w najszerszym miejscu wynosi zaledwie 468 km, a w najwęższym 90 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=794", "fragment_id": "170770/1", "subtitle": "", "title": "Chile", "document_id": "170770", "start_index": 1539.0, "source": "wikipedia", "parentId": 794.0, "score": 0.31665173172950745}, "uuid": "b1482295-0717-4e2d-87b1-1153eba66cc5"}]}
{"id": "q_566", "question": "Środowiskiem naturalnym ustonogów są morza, rzeki czy lasy tropikalne?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nUstonogi, ustonogie (Stomatopoda) – rząd morskich skorupiaków z gromady pancerzowców o stosunkowo prymitywnej budowie z bardzo słabo wykształconym pancerzem, który to jest słabo zesklerotyzowany. Ciało mają wydłużone do długości 34 cm, z bardzo długim odwłokiem. Dorosłe skorupiaki prowadzą najczęściej ryjący tryb życia na dnie morza, a larwy spotykane są w planktonie. Dotychczas poznano około 170 gatunków.\nBudowa ciała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=845166", "fragment_id": "1001564/0", "subtitle": "", "title": "Ustonogi", "parentId": 845166.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1001564", "source": "wikipedia", "score": 0.40647274255752563}, "uuid": "f3308759-bca2-42e0-b31b-95c5b233f28b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOniscidea – podrząd lądowych skorupiaków z rzędu równonogów. Znane są również jako stonogi.\nPodobnie jak większość lub wszystkie równonogi są spłaszczone grzbietobrzusznie, nie posiadają karapaksu i mają głowę zlaną z pierwszym segmentem tułowia. W porównaniu do innych równonogów mają szczątkowe czułki I pary. Wyróżniają się jednak przede wszystkim przystosowaniami do życia na lądzie takimi jak płuca pleopodialne, bardziej lub mniej zamknięta komora lęgowa (\"marsupium\") czy system przewodzący wodę. Opanowały one ląd lepiej niż jakakolwiek inna grupa skorupiaków. Mają 7 par odnóży krocznych.\nNależą do nich na przykład stonoga murowa (\"Oniscus asellus\") i prosionek szorstki (\"Porcellio scaber\").\nBudowa.\nPodobnie jak większość lub wszystkie równonogi są spłaszczone grzbietobrzusznie, nie posiadają karapaksu i mają głowę zlaną z pierwszym segmentem tułowia. Wyróżniają się bardzo krótkimi czułkami I pary (antennae I).\n Samce równonogów mają sztylet kopulacyjny uformowany przez pleopodia. U \"Oniscidea\" są to pierwsza i druga para, u pozostałych równonogów pierwsza.\nŚrodowisko życia.\nWiększość \"Oniscidea\" jest lądowa, część amfibiotyczna (np. rodzaje \"Ligia\", \"Tylos\"), niektóre wtórnie stały się wodne lub zasiedliły jaskinie. Opanowały one ląd lepiej niż jakakolwiek inna grupa skorupiaków.\nNiektóre gatunki występują nawet na pustyniach (np. \"Hemilepistus reaumuri\"), na ogół jednak zasiedlają wilgotne siedliska, kryją się pod kamieniami, kawałkami drewna, w ściółce.\nPrzystosowania do życia na lądzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4654730", "fragment_id": "758449/0", "subtitle": "", "title": "Oniscidea", "parentId": 4654730.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "758449", "score": 0.1313837617635727}, "uuid": "5d320ca1-b8d6-4b65-9267-b6d263071e30"}, {"page_content": "Stawonogi to najliczniejszy i najbardziej zróżnicowany typ bezkręgowców, który opanował prawie wszystkie środowiska. Posiadają członowane i połączone stawowo odnóża, które w zależności od warunków środowiska oraz trybu życia mogą spełniać odmienne funkcje. Mogą one służyć do kroczenia, grzebania, skakania, chwytania i czepiania. Ich ciało pokryte jest twardym chitynowym pancerzem.\nSpełnia on zadanie szkieletu zewnętrznego, który chroni ciało przed działaniem czynników mechanicznych, przed wysychaniem, a także stanowi przyczep dla mięśni. Podzielone jest na segmenty, które są zróżnicowane. Budowa taka nosi nazwę metamerii heteronomicznej. Oskórek tworzy pancerz, który jest okresowo przez zwierzę zmieniany, najczęściej w czasie wzrostu, a proces taki, regulowany hormonalnie, zwie się linieniem.\nWystępowanie.\nWidłonogi zasiedlają wody słodkie i morza. Są także przydenne i pelagiczne. Występują ponadto w wilgotnym mchu, pod korą dolnych części pni drzew tropikalnych i w wilgotnym piasku plaż morskich. Wiele widłonogów słodkowodnych zagrzebuje się w mule, wchodzi w stan anabiozy i może przetrwać niekorzystne warunki.\nEkologia.\nZamieszkują wody słodkie i morskie na całym świecie. Występują w różnych środowiskach i siedliskach wodnych. Między innymi są to wody podziemne, drobne zbiorniki, stawy, jeziora, cieki, zalewy morskie, w litoralu i pelagialu mórz i oceanów. Można je również spotkać w fitotelmach. Są to „mikroakwaria roślinne”, które są wypełnione wodą w zagłębieniach w ciele roślin lądowych. Stanowią one ważny składnik pokarmu dla wielu organizmów planktonożernych. Istnieją również liczne pasożyty, osiedlające się na rozmaitych organizmach wodnych, przede wszystkim na rybach.\nJako pasożyty wszy łososiowe żerują wyłącznie na rybach z rodzajów \"Salmo\", \"Salvelinus\" i \"Onchorhynchus\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3668682", "fragment_id": "1319288/1", "subtitle": "", "title": "Wesz łososiowa", "parentId": 3668682.0, "start_index": 1571.0, "document_id": "1319288", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "65a64967-5c3f-42f3-b594-3781616f6bbb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nStawonogi (Arthropoda, z gr. ἄρθρον \"arthron\" – staw + πούς, ποδός \"pous\", \"podos\" – noga) – najliczniejszy typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem opisywanych jest więcej.\nNazwę „stawonogi” zwierzęta te zawdzięczają charakterystycznym dla wszystkich przedstawicieli tego typu wyrostkom, których człony połączone są stawami.\nStawonogi zamieszkują wszystkie środowiska nadające się do życia (od głębin morskich po szczyty gór), co jest możliwe dzięki ich licznym przystosowaniom fizjologicznym, biologicznym, anatomicznym, jak i dużej rozrodczości.\nPrzypuszcza się, że najliczniejszym i najszerzej rozprzestrzenionym lądowym stawonogiem na świecie jest \"Oppiella nova\", gatunek mechowca.\nWiele osobników ma zdolności do diapauzy (obniżenia poziomu metabolizmu), dzięki czemu mogą przetrwać niekorzystne warunki panujące w środowisku. Długość życia jest bardzo zróżnicowana, żyją od kilku dni do kilkudziesięciu lat, kraby do 35 lat. Według niektórych badaczy japoński krab pacyficzny dożywa wieku około 100 lat, jednak przypuszczenia te nie zostały nigdy potwierdzone.\nUkład ruchu.\nMięśnie występujące u stawonogów można podzielić na zginacze oraz prostowniki, zapewniające możliwość zmiany położenia elementów szkieletowych – a więc umożliwiające ruch. Podstawą działania odnóży składających się z członów jest ich połączenie za pomocą stawów.\nUkład oddechowy.\nBudowa układu oddechowego jest zależna od środowiska życia.\nSkorupiakokształtne – skrzela, wymiana gazów całą powierzchnią ciała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44899", "fragment_id": "651613/0", "subtitle": "", "title": "Stawonogi", "parentId": 44899.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651613", "source": "wikipedia", "score": 0.24198287725448608}, "uuid": "852efabb-1d17-47a2-8545-a451f5e07ca9"}, {"page_content": "Siedliskiem tego owada były gorące i wilgotne tropikalne lasy deszczowe o bujnej roślinności. Zdominowane były przez araukariowate, zwłaszcza z rodzaju agatis, ale występowały tu też sekwoje, metasekwoje, sosny, cedry i cyprysy. Piętro podszytu tworzyły głównie paprocie i widłaki właściwe. Pory roku determinowane były głównie przez opady. Lasy te rosły nad brzegami rzek, jezior, lagun czy estuariów, o czym świadczy udział fauny słodkowodnej. Nie były odległe od wybrzeży morskich, jako że w bursztynie birmańskim czasem spotkać można organizmy słonowodne, a zwłaszcza ślady ich działalności. Biota lasów cechowała się dużą bioróżnorodnością; do 2022 roku stwierdzono w burmicie około 2390 gatunków, 1575 rodzajów i 689 rodzin organizmów lądowych i słodkowodnych, w tym ponad 2240 gatunków, 1445 rodzajów, 612 rodzin, 66 rzędów i 8 gromad stawonogów. Wśród nich podrywkowate reprezentują również \"Captopus depressiceps\", \"Electrothroscus yanpingae\", \"Pactopus burmensis\" oraz \"Trixagosoma guangyuani\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5524940", "fragment_id": "350756/2", "subtitle": "", "title": "Pseudopactopus", "parentId": 5524940.0, "start_index": 2076.0, "document_id": "350756", "source": "wikipedia", "score": 0.10569210350513458}, "uuid": "9b0136e9-5327-4af0-8207-e38a0f330906"}, {"page_content": "Siedliskiem tego owada były gorące i wilgotne tropikalne lasy deszczowe o bujnej roślinności. Zdominowane były przez araukariowate, zwłaszcza z rodzaju agatis, ale występowały tu też sekwoje, metasekwoje, sosny, cedry i cyprysy. Piętro podszytu tworzyły głównie paprocie i widłaki właściwe. Pory roku determinowane były głównie przez opady. Lasy te rosły nad brzegami rzek, jezior, lagun czy estuariów, o czym świadczy udział fauny słodkowodnej. Nie były odległe od wybrzeży morskich, jako że w bursztynie birmańskim czasem spotkać można organizmy słonowodne, a zwłaszcza ślady ich działalności. Biota lasów cechowała się dużą bioróżnorodnością; do 2022 roku stwierdzono w burmicie około 2390 gatunków, 1575 rodzajów i 689 rodzin organizmów lądowych i słodkowodnych, w tym ponad 2240 gatunków, 1445 rodzajów, 612 rodzin, 66 rzędów i 8 gromad stawonogów. Wśród nich podrywkowate reprezentują również \"Electrothroscus yanpingae\", \"Pactopus burmensis\", \"Pseudopactopus robustus\" oraz \"Trixagosoma guangyuani\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5524832", "fragment_id": "350726/2", "subtitle": "", "title": "Captopus", "source": "wikipedia", "start_index": 1975.0, "parentId": 5524832.0, "document_id": "350726", "score": 0.11370404064655304}, "uuid": "a6533b1c-57ea-430a-81a9-2b5b150af806"}, {"page_content": "Siedliskiem tego owada były gorące i wilgotne tropikalne lasy deszczowe o bujnej roślinności. Zdominowane były przez araukariowate, zwłaszcza z rodzaju agatis, ale występowały tu też sekwoje, metasekwoje, sosny, cedry i cyprysy. Piętro podszytu tworzyły głównie paprocie i widłaki właściwe. Pory roku determinowane były głównie przez opady. Lasy te rosły nad brzegami rzek, jezior, lagun czy estuariów, o czym świadczy udział fauny słodkowodnej. Nie były odległe od wybrzeży morskich, jako że w bursztynie birmańskim czasem spotkać można organizmy słonowodne, a zwłaszcza ślady ich działalności. Biota lasów cechowała się dużą bioróżnorodnością; do 2022 roku stwierdzono w burmicie około 2390 gatunków, 1575 rodzajów i 689 rodzin organizmów lądowych i słodkowodnych, w tym ponad 2240 gatunków, 1445 rodzajów, 612 rodzin, 66 rzędów i 8 gromad stawonogów. Faunę skórnikowatych reprezentują wśród nich także \"Attagenus burmiticus\", \"Attagenus lundi\", \"Attagenus secundus\", \"Cretodermestes palpalis\", \"Dermestes larvalis\" i \"Cretomegatoma atypica\", ta ostatnia z tego samego co \"Tuberphradonoma\" plemienia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5524941", "fragment_id": "350757/1", "subtitle": "", "title": "Tuberphradonoma", "document_id": "350757", "start_index": 1545.0, "parentId": 5524941.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10800869017839432}, "uuid": "cfc6aec0-e8ba-4da6-9c3e-42844aee0e52"}, {"page_content": "Siedliskiem tego owada były gorące i wilgotne tropikalne lasy deszczowe o bujnej roślinności. Zdominowane były przez araukariowate, zwłaszcza z rodzaju agatis, ale występowały tu też sekwoje, metasekwoje, sosny, cedry i cyprysy. Piętro podszytu tworzyły głównie paprocie i widłaki właściwe. Pory roku determinowane były głównie przez opady. Lasy te rosły nad brzegami rzek, jezior, lagun czy estuariów, o czym świadczy udział fauny słodkowodnej. Nie były odległe od wybrzeży morskich, jako że w bursztynie birmańskim czasem spotkać można organizmy słonowodne, a zwłaszcza ślady ich działalności. Biota lasów cechowała się dużą bioróżnorodnością; do 2022 roku stwierdzono w burmicie około 2390 gatunków, 1575 rodzajów i 689 rodzin organizmów lądowych i słodkowodnych, w tym ponad 2240 gatunków, 1445 rodzajów, 612 rodzin, 66 rzędów i 8 gromad stawonogów. Faunę skórnikowatych reprezentują wśród nich także \"Attagenus burmiticus\", \"Attagenus lundi\", \"Attagenus secundus\", \"Cretodermestes palpalis\", \"Dermestes larvalis\" i \"Tuberphradonoma burmitica\", ta ostatnia z tego samego co \"Cretomegatoma\" plemienia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5524946", "fragment_id": "350760/2", "subtitle": "", "title": "Cretomegatoma", "parentId": 5524946.0, "start_index": 2396.0, "source": "wikipedia", "document_id": "350760", "score": 0.10665261745452881}, "uuid": "205ff0da-e73b-4ea8-b406-3eed506f4ecf"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „stonoga”. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOniscus – rodzaj lądowych skorupiaków z rzędu równonogów, w języku polskim określanych nazwą stonoga. Określenie to jest często mylnie przypisywane wijom lub prosionkom. Występują na wszystkich kontynentach. W Polsce występuje stonoga murowa – jest gatunkiem pospolitym.\nStonogi mają ciało silnie grzbietobrzusznie spłaszczone i silnie rozszerzone, w zarysie jajowate, niezwijające się w kulkę o długości zazwyczaj od 1 do 2 cm, sztywny i segmentowany odwłok pokryty wapiennym szkielecikiem. Głowa zbliżona kształtem do prostokąta, płytka ogonowa zazwyczaj stożkowato zaostrzona. Wbrew nazwie, nie mają stu nóg. Różne gatunki tej grupy skorupiaków mają zaledwie po kilkanaście par odnóży (najczęściej 10–12).\nŻyją w wilgotnych miejscach, często chowają się pod kamieniami, wśród gnijących liści, pod korą pni lub w wilgotnej glebie. Prowadzą nocny tryb życia, są detrytofagami – żywią się martwą materią organiczną.\nGatunki.\nWyróżnia się 6 gatunków zaliczanych do rodzaju \"Oniscus\":\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107557", "fragment_id": "654988/0", "subtitle": "", "title": "Oniscus", "document_id": "654988", "start_index": 1.0, "parentId": 107557.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14332109689712524}, "uuid": "9605e384-c4a1-4891-a69e-778c1a3fe323"}, {"page_content": "Przebywają w lasach, w miejscach o stałej wilgotności, na spodniej stronie kamieni, butwiejącym drewnie, wśród opadłych liści lub też w kompostach, a nawet pod kępami torfowców. Kilka gatunków żyje na brzegu morskim, pod wielkimi kamieniami, leżącymi na granicy zasięgu fal. Niektóre gatunki przebywają w środowiskach synantropijnych, jak ogrody i cieplarnie. Większość skąponogów żyje w krajach tropikalnych i subtropikalnych. W miarę posuwania się na północ liczba gatunków szybko maleje i w Europie z Finlandii znane są tylko 3 gatunki.\nFilogeneza.\nStawonogi te w stanie kopalnym nie są znane. O ich pochodzeniu można wnioskować tylko na podstawie cech anatomiczno-porównawczych, które wskazują, iż są one grupą starożytną, zachowującą szereg prymitywnych cech budowy.\nSystematyka.\nObecnie wyróżnia się dwa rzędy skąponogów:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1394865", "fragment_id": "216726/4", "subtitle": "", "title": "Skąponogi", "document_id": "216726", "start_index": 5887.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1394865.0, "score": 0.271123468875885}, "uuid": "58530c97-699d-4de7-aca5-4daa4ed1f5bd"}]}
{"id": "q_567", "question": "Jakie imię nosiła pierwsza żona Napoleona Bonaparte?", "answer": [{"page_content": "Elisabeth Patterson Bonaparte (ur. 6 lutego 1785 w Baltimore, zm. 4 kwietnia 1879 w Baltimore), pierwsza żona Hieronima Bonaparte (1784–1860), brata Napoleona Bonaparte. Elżbieta nazywana była także \"Betsy\".\nŻyciorys.\nElisabeth Patterson urodziła się jako córka Wiliama Pattersona, baltimorskiego bankiera i armatora szkockiego pochodzenia. Do Ameryki przybył w 1766 roku, wstąpił do biura żeglugowego i zrobił fortunę na dostawach broni dla armii Waszyngtona podczas wojny o niepodległość. Matką Elisabeth była Dorcas Spear, szwagierka wpływowego senatora Samuela Smitha. Rodzina Betsy uważana była za drugą z najbogatszych w Ameryce. Prezydent Jefferson mówił o jej rodzinie, że zalicza się \"do pierwszych w Stanach Zjednoczonych\".\nPatterson była bardzo ładną kobietą, miała smukłą figurę z talią osy, biało-różową cerę i piękne brązowe oczy. Była bardzo energiczna i radosna. Nazywano ją pięknością Baltimore. Mówiła bardzo dobrze po francusku.\nBetsy nie była jedynie baltimorską pięknością. Podzielała ambicje ojca, chęć działania i smykałkę do robienia pieniędzy – długimi godzinami obserwowała ojca w kantorze. Swojego rodzinnego miasta nienawidziła tak bardzo, że rozważała samobójstwo, a później przyznała, że wyszłaby za diabła, byleby tylko się stamtąd wyrwać. W Hieronimie widziała szansę na ucieczkę do Europy.\nSwojego przyszłego męża poznała mając 19 lat. Małżeństwo z nim oznaczało wejście do rodziny najpotężniejszego człowieka ówczesnego świata, co zdawało się rokować wspaniałą przyszłość. 24 grudnia 1803 roku wzięła ślub z Hieronimem Bonaparte w obrządku katolickim, chociaż sama była protestantką. Ślubu udzielił doktor Carroll, pierwszy arcybiskup Baltimore.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1084464", "fragment_id": "1357836/0", "subtitle": "", "title": "Elisabeth Patterson Bonaparte", "parentId": 1084464.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1357836", "source": "wikipedia", "score": 0.3664323091506958}, "uuid": "a90de498-73e7-4aa0-ae0c-a838c59c06e9"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Józefina de Beauharnais”. Zobacz też: Józefina de Beauharnais-Bernadotte.\nJózefina, z domu \"Marie-Josèphe Rose Tascher de la Pagerie\" (ur. 23 czerwca 1763 na plantacji Trois-Îlets na Martynice, zm. 29 maja 1814 w Rueil-Malmaison) – pierwsza żona Napoleona I oraz pierwsza cesarzowa Francuzów i królowa Włoch, matka Eugeniusza de Beauharnais i Hortensji de Beauharnais.\nŻyciorys.\nMłodość.\nPochodziła z drobnej szlachty kolonialnej (kreolskiej). Ojcem był Joseph Gaspard de Tascher, kawaler (\"Chevalier\") de la Pagerie (1735-1791), matką Rose Claire des Vergers de Sannois (1736-1807). 13 grudnia 1779 Józefina poślubiła wicehrabiego Aleksandra Franciszka Marię de Beauharnais (1760-1794), oficera wojsk francuskich. Od początku lat 90. XVIII wieku małżonkowie żyli w separacji - Józefina z córką przebywała w posiadłościach rodzinnych na Martynice, a Aleksander z synem we Francji. Aresztowany w okresie rządów Robespierre’a został zgilotynowany w 1794 roku. Józefina, która w międzyczasie powróciła do Francji, została osadzona w więzieniu i, przed straceniem na gilotynie, była już na liście skazańców – uratował ją w ostatniej chwili upadek Robespierre’a.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120046", "fragment_id": "1661/0", "subtitle": "", "title": "Józefina (cesarzowa francuska)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1661", "parentId": 120046.0, "score": 0.49069714546203613}, "uuid": "fa053744-dff1-4b54-98c3-1ab9f200b317"}, {"page_content": "W 1808 poślubił Frances (Fanny) Dillon (zm. 1836), córkę generała Arthura Dillona, zgilotynowanego w 1794 r. Matka Frances była spokrewniona z Józefiną, pierwszą żoną Napoleona Bonapartego. Bertrand miał trzech synów: Napoleona, Henryka i Artura (ten ostatni urodził się w 1818 na wyspie Świętej Heleny) oraz córkę Hortensję Eugenię.\nPochowany w Dôme des Invalides.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2721317", "fragment_id": "1626472/3", "subtitle": "", "title": "Henri Gatien Bertrand", "parentId": 2721317.0, "start_index": 4208.0, "document_id": "1626472", "source": "wikipedia", "score": 0.41515791416168213}, "uuid": "8ac67b25-0a35-46ac-bee7-e270274e1c9e"}, {"page_content": "Maria Anuncjata Karolina Bonaparte (fr. \"Marie-Annonciade Caroline, Altesse Impériale et Royale\"), znana jako Karolina (ur. 25 marca 1782 w Ajaccio, zm. 18 maja 1839 we Florencji) – siódme, przedostatnie dziecko (trzecia, najmłodsza córka) Karola Marii Buonapartego i Letycji, najmłodsza siostra Napoleona I, żona Joachima Murata, królowa Neapolu 1808–1815.\nŻyciorys.\nW roku 1793 Letycja wraz z trójką najmłodszych dzieci uciekła z Korsyki do Francji. Wkrótce zaczęła się wielka kariera jej syna Napoleona i Letycja mogła przenieść się z Marsylii, gdzie utrzymywała się przyjmując pranie pościeli i bielizny, do Paryża.\nMałżeństwo.\nW nowej rezydencji Bonapartych – Pałacu Elizejskim – w Paryżu Karolina poznała w roku 1799 Joachima Murata i poślubiła go 20 stycznia 1800 r. Joachim Murat jeszcze przed ślubem z Karoliną zabiegał o względy Bonapartów, włącznie z Józefiną, żoną Napoleona Bonaparte, która wspierała jego zaloty do Karoliny i pozwalała spotykać się Karolinie z nim w swoim domu. Ówczesny pierwszy konsul Napoleon chciał, by jego siostra poślubiła przydatnego politycznie generała, takiego jak Moreau czy Lannes. Poza tym Murat, jak uważał przyszły cesarz, był zbyt niskiego urodzenia. Jego bracia zgodzili się z tym. Próby wyperswadowania Karolinie związku z Muratem również spełzły na niczym[].\nOstatecznie przyszła cesarzowa Józefina w nadziei, że zdobędzie sojusznika, przekonała męża do wyrażenia zgody. Ślub, ceremonia cywilna, odbył się w Pałacu Luksemburskim w obecności całego rodu Bonapartów. Następnego dnia w Mortefontaine odbyło się przyjęcie. Bracia Karoliny dali jej w posagu 40 000 franków w złocie wraz z wyszukaną wyprawą i biżuterią wartą 12 000 franków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436640", "fragment_id": "53228/0", "subtitle": "", "title": "Maria Anuncjata Karolina Bonaparte", "parentId": 436640.0, "start_index": 0.0, "document_id": "53228", "source": "wikipedia", "score": 0.5737443566322327}, "uuid": "8c17f54e-e794-4312-8fea-5ea5884e4e97"}, {"page_content": "Ród Bonaparte (pierwotnie: Buonaparte) pojawił się już w XII stuleciu w okolicach Florencji, San Miniato i Genui. W XVI stuleciu Francesco Buonaparte przeniósł się na Korsykę, która wówczas należała do Republiki Genueńskiej. Potomkowie Francesca byli głównie adwokatami i urzędnikami na Korsyce.\nKarol Maria Buonaparte, żonaty z Letycją Marią z domu Ramolino, miał trzynaścioro dzieci, z których ośmioro dożyło dorosłego wieku. Drugi z jego synów Napoleon został cesarzem Francuzów i wyniósł ród do wielkiego znaczenia w skali całej Europy. Prócz Napoleona I, ród Bonaparte wydał dwóch cesarzy Francuzów (Napoleona II i Napoleona III), czterech królów (Holandii, Hiszpanii, Neapolu i Westfalii), trzech panujących w Wielkim Księstwie Bergu, i panujące w Guastalli oraz Toskanii), wielu wybitnych polityków i naukowców.\nNapoleon I po obwołaniu się cesarzem zmienił herb rodowy na złotego orła cesarskiego (napoleońskiego) w niebieskim polu. Pierwotnym herbem pieczętowały się odtąd tylko gałęzie jego braci Lucjana i amerykańska pochodząca od Hieronima.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406452", "fragment_id": "92488/0", "subtitle": "", "title": "Ród Bonapartów", "document_id": "92488", "start_index": 0.0, "parentId": 406452.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11653659492731094}, "uuid": "53d6f6b9-8697-49e2-8dac-25c7b1790991"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nNapoleon Hieronim (Jérôme Napoléon) Bonaparte (ur. 5 listopada 1830 w Baltimore, zm. 3 września 1893 w Pride's Crossing w Massachusetts) – wnuk najmłodszego brata Napoleona, Hieronima, z jego pierwszego małżeństwa z Amerykanką Elizabeth Patterson z Baltimore.\nNazwisko.\nPierwotnie nosił nazwisko Bonaparte-Patterson, które amerykańska gałąź Bonapartych przybrała po wymuszonym przez Napoleona I rozwodzie Hieronima z Elizabeth Patterson. Nazwisko Bonaparte bez dodatku zostało tym krewnym przywrócone dopiero przez Napoleona III.\nŻyciorys.\nPo studiach na akademii wojskowej w West Point Napoleon Hieronim wstąpił do armii USA i służył przez jakiś czas w Teksasie. Po objęciu władzy we Francji przez kuzyna, Napoleona III, przeniósł się do ojczyzny przodków dziadka i służył w wojsku francuskim: walczył w Algierii i w Italii i brał udział w wojnie krymskiej, w czasie której w wieku 24 lat (1854) awansował do stopnia pułkownika. Napoleon III chciał mu jednocześnie nadać tytuł hrabiowski, co wywołało oburzenie w Kongresie USA, tak że Napoleon Hieronim musiał jako obywatel amerykański odmówić przyjęcia zaszczytu.\nBrał udział także w wojnie francusko-niemieckiej (1870-1871). Po upadku monarchii napoleońskiej wystąpił z armii francuskiej i powrócił do Stanów Zjednoczonych, gdzie 7 września 1871 poślubił Caroline Leroy Appleton Edgar. Miał z nią córkę Luizę Eugenię i syna Hieronima Napoleona Karola (1878-1945), na którym wygasła amerykańska gałąź Bonapartych w męskiej linii.\nW niektórych genealogiach określa się Napoleona Hieronima jako Napoleona Hieronima Bonaparte II, gdyż te same imiona nosił jego ojciec (1805 – 1870), syn Hieronima Bonapartego.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=478488", "fragment_id": "1582117/0", "subtitle": "", "title": "Napoleon Hieronim Bonaparte", "document_id": "1582117", "start_index": 0.0, "parentId": 478488.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8144477605819702}, "uuid": "a19ee790-0517-4bfb-9410-105d60306e94"}, {"page_content": "Hortensja (Hortense) de Beauharnais (ur. 10 kwietnia 1783 w Paryżu, zm. 5 października 1837 w zamku Arenenberg w kantonie Turgowia w Szwajcarii) – córka cesarzowej francuskiej Józefiny z jej pierwszego małżeństwa z wicehrabią Aleksandrem de Beauharnais (1760–1794), królowa Holandii jako żona Ludwika Bonapartego i matka króla Holandii Napoleona Ludwika oraz cesarza Napoleona III.\nJako dwunastoletnie dziecko Hortensja została przyjęta do ekskluzywnej pensji dla dziewcząt w Paryżu, prowadzonej przez panią Campan, gdzie uczęszczały panny z najwyższych sfer. 8 marca 1796 roku jej matka zawarła powtórne małżeństwo z mało jeszcze znanym generałem Napoleonem Buonaparte, który przy tej okazji zmienił nazwisko rodowe na \"Bonaparte\", brzmiące z francuska.\nWiedząc, że nie może mieć więcej dzieci, cesarzowa Józefina pragnęła scementować unię rodzin Bonaparte i Beauharnais w nadziei, że jej syn lub wnuki staną się następcami Napoleona. W tym celu wydała Hortensję za mąż za Ludwika, młodszego brata ówczesnego Pierwszego Konsula Bonapartego (4 stycznia 1801). Hortensja stała się w ten sposób szwagierką swej własnej matki. Małżeństwo było nieudane: Ludwik cierpiał na chorobliwą zazdrość i urojenia paranoidalne, a Hortensja na hipochondrię. Ze związku pochodziło trzech synów:\nW 1806 roku Napoleon I stworzył Królestwo Holandii i dał tron swemu bratu Ludwikowi. Hortensja została królową. W roku 1810 Ludwik, skłócony z bratem, został przez niego zmuszony do abdykacji i małżonkowie rozstali się: Hortensja z synami powróciła do Francji, a Ludwik osiedlił się w Niemczech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=481265", "fragment_id": "1560147/0", "subtitle": "", "title": "Hortensja de Beauharnais", "document_id": "1560147", "start_index": 0.0, "parentId": 481265.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3153185248374939}, "uuid": "de81f897-8211-4381-9898-bee4b66f6a57"}, {"page_content": "W grudniu 1809 Napoleon rozwiódł się ze swą pierwszą żoną, Józefiną i poprosił cesarza Rosji Aleksandra I o rękę jego młodszej siostry, Anny. Odmówiono mu jednak pod pretekstem zbyt młodego wieku wybranki. Nie przejął się tym i ożenił wkrótce z córką cesarza austriackiego Marią Luizą.\nKampania rosyjska.\n \"Osobny artykuł: Inwazja na Rosję (1812).\"\nFrancja niepodzielnie panowała w zachodniej i środkowej Europie, ale wojna z Anglią trwała nadal. Najistotniejszym jej elementem była blokada wysp brytyjskich. Dokuczała ona coraz bardziej wszystkim, również Rosji, rujnując jej handel. Cesarz Aleksander I nie był też zadowolony z dominacji Napoleona w Europie. Gdy latem 1810 Jean Baptiste Bernadotte, jeden z marszałków napoleońskich zasiadł na tronie Szwecji, znajdującej się w strefie wpływów Rosji, Aleksander I kazał otworzyć porty rosyjskie dla statków neutralnych, w tym przewożące także towary angielskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34049", "fragment_id": "171657/9", "subtitle": "", "title": "Wojny napoleońskie", "parentId": 34049.0, "start_index": 12299.0, "document_id": "171657", "source": "wikipedia", "score": 0.16398675739765167}, "uuid": "2e5ff958-9753-4fb4-903a-6b52d6307fbb"}, {"page_content": "Ludwik Bonaparte, książę Napoléon, lub Ludwik Napoléon, właśc. fr. Louis Jérôme Victor Emmanuel Léopold Marie, Prince Napoléon (ur. 23 stycznia 1914, Bruksela, zm. 3 maja 1997, Prangins) – głowa rodu Bonapartów w latach 1926–1997 i bonapartystowski pretendent do tronu.\nPozbawiony przez prawo III Republiki (1886) o banicji dla wszystkich pretendentów do tronu wstępu na teren Francji książę Napoleon spędził dzieciństwo i młodość w Anglii, Belgii i Szwajcarii. Studiował prawo i nauki polityczne i społeczne na uniwersytetach w Lozannie i Louvain.\nW chwili wybuchu wojny w 1939 zgłosił się jako ochotnik do armii francuskiej, ale premier Édouard Daladier zakazał go przyjąć. Napoleon wstąpił wtedy pod pseudonimem \"Blanchard\" do Legii Cudzoziemskiej i brał udział w walkach w Afryce Północnej. Po demobilizacji w 1941 powrócił do Francji i przyłączył się, nadal pod pseudonimem, do Ruchu Oporu (Résistance). W 1942 próbował przekraczając Pireneje przedostać się przez Hiszpanię do Portugalii i stamtąd do wojsk generała de Gaulle’a w Wielkiej Brytanii, ale został schwytany przez Niemców i osadzony w twierdzy koło Bordeaux. Uwolniony dzięki interwencji króla Włoch Wiktora Emanuela III przyłączył się znowu do podziemia pod nazwiskiem \"Louis Monnier\" i brał udział w czynnej walce zbrojnej z najeźdźcą, przy czym został ciężko ranny w 1944. Po powrocie de Gaulle’a do Francji generał nadał Napoleonowi Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (w późniejszych latach książę został komandorem tego orderu) i zezwolił na pobyt we Francji. Do chwili zniesienia prawa o banicji pretendentów 24 czerwca 1950 ks. Napoleon mieszkał we Francji pod nazwiskiem hrabiego \"Montfort\".\nW 1949 poślubił księżną Alix de Foresta z arystokracji francuskiej i został ojcem czwórki dzieci:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=420939", "fragment_id": "93112/0", "subtitle": "", "title": "Napoleon Ludwik Hieronim Bonaparte", "parentId": 420939.0, "start_index": 0.0, "document_id": "93112", "source": "wikipedia", "score": 0.14547446370124817}, "uuid": "84d0df87-037d-417f-a742-e1708652963b"}, {"page_content": "Napoleon-Karol (Napoléon-Charles) Bonaparte (ur. 5 lutego 1839 w Rzymie, zm. 11 lutego 1899 tamże) – francuski książę oraz francuski i meksykański wojskowy.\nUrodził się jako dziewiąte z dwanaściorga dzieci księcia Karola Lucjana, sławnego ornitologa, najstarszego syna Lucjana, (brata Napoleona I) i Zenajdy z Bonapartych, córki Józefa, byłego króla Neapolu i Hiszpanii.\n26 listopada 1859 poślubił w Rzymie księżniczkę Krystynę Ruspoli, należącą do najwyższej arystokracji włoskiej. Ślubu udzielił brat nowożeńca proboszcz Napoleon Lucjan Bonaparte.\nW roku 1860 Napoleon III nadał całej gałęzi pochodzącej od stryja, Lucjana Bonapartego, godność książęcą (\"Prince français\"), lecz bez tytulatury \"Cesarska Wysokość\", która przysługiwała tylko jego rodzinie oraz gałęzi pochodzącej od Hieronima Bonapartego. W tym samym roku Napoleon-Karol wstąpił jako pułkownik do armii francuskiej i dowodził batalionem piechoty. Wysłany do Meksyku, służył tam w oddziałach niefortunnego cesarza Maksymiliana Habsburga. Po klęsce Maksymiliana i Francuzów powrócił do Francji i brał udział w Wojnie francusko-niemieckiej roku 1870. Wzięty do niewoli po upadku twierdzy Metz, przebywał jakiś czas w obozie jenieckim w Niemczech.\nPo upadku monarchii napoleońskiej Napoleon Karol powrócił do Rzymu, gdzie spędził resztę życia. Humbert I, król Italii, nadał mu w roku 1895 godność książęcą \"Principe romano\".\nW małżeństwie z księżniczką Ruspoli Napoleon Karol miał trzy córki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480353", "fragment_id": "1539265/0", "subtitle": "", "title": "Napoleon-Karol Bonaparte", "document_id": "1539265", "start_index": 0.0, "parentId": 480353.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4686816334724426}, "uuid": "e9bf4289-3765-49ff-a955-8778a575b50e"}]}
{"id": "q_568", "question": "Kto został przyłączony do grona apostołów po śmierci Judasza Iskarioty?", "answer": [{"page_content": "Niektórzy apostołowie Jezusa byli wcześniej uczniami Jana Chrzciciela. Większość pochodziła z Galilei, podobnie jak Chrystus. Pochodzili z niskiego stanu – co najmniej czterech było rybakami, jeden (Mateusz Lewi) był wcześniej poborcą podatków. Przynajmniej dwóch z nich było krewnymi Jezusa (synowie Alfeusza). Kapłani jerozolimscy pogardzali nimi z powodu braku wykształcenia rabinicznego i galilejskiej gwary. Niektórzy z apostołów, włączając Piotra (Kefasa) byli żonaci (1 Kor. 9, 5). Wszyscy apostołowie byli Żydami.\nW gronie Dwunastu Jezus szczególnie traktował Piotra, Jakuba (Większego) i Jana. To ich zabrał ze sobą na Górę Przemienienia i przy nich wskrzesił córkę Jaira. Największą sympatią darzył Jana, który był najprawdopodobniej najmłodszy z grona.\nApostołowie towarzyszyć też mieli Jezusowi w jego podróżach ewangelizacyjnych i wyprawach do Jerozolimy. Byli głównymi odbiorcami nauk Jezusa i świadkami jego cudów. W noc poprzedzającą śmierć Jezusa, spotkali się z nim na wieczerzy paschalnej i towarzyszyli mu w modlitwach w ogrodzie Getsemani. Tuż przed aresztowaniem Jezusa większość apostołów uciekła albo, jak Piotr, wyparła się swego Mistrza. Jeden z nich, Judasz Iskariota, okazał się zdrajcą, który wydał Jezusa; jakiś czas później popełnił samobójstwo.\nPo śmierci Jezusa jedenastu apostołów w strachu przed przeciwnikami ukrywało się w jednym z domów w Jerozolimie. Tam odwiedził ich zmartwychwstały Chrystus. Później spotkał się z nimi w Galilei, gdzie nakazał im 'głosić ewangelię ludziom z wszystkich narodów'.\nLista apostołów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/3", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "parentId": 16801.0, "start_index": 3252.0, "document_id": "187796", "source": "wikipedia", "score": 0.9454870223999023}, "uuid": "f4e8df39-2765-4bba-bd53-6fc104d1441a"}, {"page_content": "Wspólnota chrześcijańska w czasach apostolskich zarządzana była kolegialnie przez grono apostołów. To ono rozstrzygało wszystkie kwestie organizacyjne i doktrynalne. Wszystkie lokalne gminy chrześcijańskie uznawały autorytet apostolski. Wszystkie księgi Nowego Testamentu były oznaczone imieniem apostołów (Mateusz, Jan, Piotr, Paweł) lub ich współpracowników (Marek – współpracownik Piotra i Pawła; Łukasz – współpracownik Pawła; Jakub i Juda, bracia Pańscy – starsi z Jerozolimy). To apostołowie (np. Paweł) lub osoby przez nich wyznaczone (np. Tymoteusz, Tytus) powoływali biskupów (nadzorców) czyli prezbiterów (starszych) oraz diakonów (sług) w poszczególnych wspólnotach.\nPo śmierci Jakuba Większego w wyniku prześladowań ze strony Heroda Agryppy (44 r. n.e.) do grona apostołów dołączyli „starsi z Jerozolimy”, w tym Jakub (brat Pański). Wspólnie podjęli decyzję w sprawie obrzezania nawróconych pogan i wysyłają do wszystkich chrześcijan list oraz swoich przedstawicieli (Dzieje Apostolskie 15 rozdział). Z czasem apostołowie opuścili Jerozolimę (przed rokiem 56 n.e.)[] i udali się w różne strony ówczesnego świata, aby szerzyć ewangelię.\nWedług tradycji chrześcijańskiej większość apostołów zginęła śmiercią męczeńską, z wyjątkiem Jana, który ok. roku 100 umarł jako ostatni apostoł śmiercią naturalną w Efezie. W II wieku słowo „apostoł” nie oznaczało już urzędu w Kościele.\nWedług części chrześcijan[] pozycja apostoła nie zaniknęła – uznaje się jednak powszechnie raczej nie powołanie na tę funkcję przez Kościół, a uznanie za bycie powołanym do tej funkcji (służby) przez Boga, Kościół zaś może jedynie to powołanie oficjalnie rozpoznać.\nOkreślenia „apostoł” w Nowym Testamencie.\nPoza Dwunastoma, Maciejem i Pawłem z Tarsu, Nowy Testament określa też jako apostołów następujące osoby:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/5", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "source": "wikipedia", "start_index": 6174.0, "parentId": 16801.0, "document_id": "187796", "score": 0.3517984449863434}, "uuid": "53eb5a4a-6166-4ac6-ad00-df597d83805f"}, {"page_content": "Maciej Apostoł, święty Maciej,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu\"&gt;\"Apostoł Matfij\"&lt;/&gt; (zm. ok. 80) – uczeń Jezusa Chrystusa towarzyszący mu od samego chrztu, losowo wybrany do grona 12 apostołów (Dz 1,15-26) po samobójczej śmierci Judasza, męczennik, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (Communicantes) Kanonu rzymskiego.\nŻyciorys.\nO pochodzeniu, wieku młodzieńczym oraz poszczególnych pracach Apostolskich Macieja nie ma pewnych wiadomości. O Macieju znajdujemy informacje w komentarzach do Dziejów Apostolskich. Według Euzebiusza z Cezarei był jednym z 70 (72) uczniów Jezusa Chrystusa, chodził za Jezusem Chrystusem i był świadkiem wszystkiego, co Jezus czynił aż do wniebowstąpienia. Jak wszyscy apostołowie był także Żydem (Łk 10,11).\nWedług podania Klemensa z Aleksandrii Maciej Apostoł w swoich naukach kładł szczególny nacisk na umartwianie ciała i panowanie nad zmysłowymi żądzami, a do życia zakonnego i kościelnego wprowadził ascezę, którą następnie rozwijał.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Z rzeczy doczesnych można wprawdzie korzystać, ale nie trzeba do nich serca przywiązywać; trzeba walczyć z ciałem i odejmować mu wszystko, co do niepożądanych zmysłowości wiedzie; trzeba mianowicie dążyć do tego, aby dusza rosła i wzmacniała się przez wiarę i poznanie prawdy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193056", "fragment_id": "5612/0", "subtitle": "", "title": "Maciej Apostoł", "parentId": 193056.0, "start_index": 0.0, "document_id": "5612", "source": "wikipedia", "score": 0.21458452939987183}, "uuid": "ea588df9-933b-4a35-9640-b27f640563a6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy apostoła. Zobacz też: znaczenie potoczne.\nJudasz Iskariota (ur. w I w. p.n.e. prawdopodobnie w Kariocie, zm. 30–33 n.e. w Jerozolimie) – jeden z apostołów, według przekazów Ewangelii synoptycznych wydał Jezusa Chrystusa w ręce Sanhedrynu (według Mateusza za 30 srebrników), po czym – również według Mateusza – popełnił samobójstwo.\nPrzydomek.\nJeśli chodzi o genezę przydomku Iskariota, wysunięto trzy hipotezy:\nŚmierć.\nŹródła przypisują Judaszowi różne sposoby popełnienia samobójstwa. Mt 27,5: „Rzuciwszy srebrniki ku przybytkowi oddalił się, potem poszedł i powiesił się”. Według Piotra (Dz 1,18) „spadłszy głową na dół, pękł”. Natomiast według Papiasza „zdrajca tak się roztył, iż nie mógł tam, gdzie łatwo przejeżdżał wóz, przejść nawet z pochyloną głową”. Chrześcijanie wierzą, że fakty te zostały przepowiedziane w Starym Testamencie (zob. Mt 27,3–10; 13,18–19; Dz 1,15–20).\nHipotezy i treści pozabiblijne.\nGnostycka sekta ofitów (II wiek) czciła Judasza jako aktywnego uczestnika Bożego planu zbawienia (bez zdrady Judasza nie doszłoby do ukrzyżowania Jezusa, a co za tym idzie, nie byłoby Zmartwychwstania).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=179649", "fragment_id": "7300/0", "subtitle": "", "title": "Judasz Iskariota", "document_id": "7300", "start_index": 1.0, "parentId": 179649.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9931328296661377}, "uuid": "2278418e-0803-4ecf-87e6-03b488d493e9"}, {"page_content": "W Nowym Testamencie pełna lista apostołów jest wymieniona 4 razy, we wszystkich ewangeliach synoptycznych, oraz w Dziejach Apostolskich. Listy różnią się kolejnością, oraz niektórymi imionami. Wspólnymi ich punktami jest to, że zawsze Piotr jest wymieniony jako pierwszy, Filip piąty i Jakub syn Alfeusza jako dziewiąty. Listy w Nowym Testamencie, poza imionami, przy niektórych apostołach mają dodatkowe informacje. Lista apostołów w Ewangelii Marka, zawiera informacje, że Jakubowi i Janowi został nadany przydomek Boanerges, czyli synowie gromu.\nWiek apostolski.\nKsięga Dziejów Apostolskich (rozdziały 1-5) podaje, że po zesłaniu Ducha Świętego w dniu Pięćdziesiątnicy apostołowie zaczęli dynamicznie organizować działalność ewangelizacyjną i strukturę wewnętrzną wspólnoty chrześcijańskiej w Jerozolimie i Judei. W miejsce zdrajcy Judasza wybrano przez los Macieja i w tym składzie grono Dwunastu zarządzało całością pierwszych chrześcijan.\nMniej więcej w tym samym czasie zmartwychwstały Jezus Chrystus osobiście wybrał na swojego apostoła Szawła z Tarsu, który odtąd znany będzie jako apostoł Paweł. Chociaż Paweł uczestniczył czasem w naradach kolegium „apostołów i starszych w Jerozolimie” i miał takie same uprawnienia jak pozostali apostołowie, nie był nigdy zaliczany do grona „Dwunastu”. Sam jednak określał się tak często w swoich listach (por. Ga 1,1).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/4", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "source": "wikipedia", "start_index": 4807.0, "parentId": 16801.0, "document_id": "187796", "score": 0.3352985382080078}, "uuid": "5a729ae8-c678-48a4-b8ec-1ec2cd307840"}, {"page_content": "Sam Jezus z kolei jest nazywany „apostołem” czyli „wysłannikiem” Boga (Hbr 3,1).\nŚmierć apostołów.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Posągi apostołów na Lateranie\nWedług tradycji, jedenastu spośród Dwunastu zginęło z rąk ludzkich, jedynym, który zmarł śmiercią naturalną (i jako ostatni z Dwunastu), był Jan.\nPo wniebowstąpieniu Jezusa apostołowie przyjęli do swego grona jednego z Jego uczniów, Macieja – który został ukamienowany\nApostołowie narodów.\nTerminem „apostoł” zaczęto określać w średniowiecznej hagiografii misjonarzy mających kluczowe znaczenie w procesie chrystianizacji danego narodu czy też państwa. Osoby te niejako kontynuowały misję apostołów Chrystusa.\nMisjonarze niekatoliccy:\nInni święci katoliccy określani mianem apostołów:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16801", "fragment_id": "187796/6", "subtitle": "", "title": "Apostoł", "parentId": 16801.0, "start_index": 7973.0, "document_id": "187796", "source": "wikipedia", "score": 0.23537787795066833}, "uuid": "c1d36e82-5a02-4c34-8a7c-7ac67d9613a2"}, {"page_content": "A oto imiona dwunastu apostołów: pierwszy Szymon, zwany Piotrem, i brat jego Andrzej, potem Jakub, syn Zebedeusza, i brat jego Jan, 3 Filip i Bartłomiej, Tomasz i celnik Mateusz, Jakub, syn Alfeusza, i Tadeusz, 4 Szymon Gorliwy i Judasz Iskariota, ten, który Go zdradził. (Mt 10, 2-4).\nOraz podobne do powyższego Mt 17,1; Mt 26,37; Mk 3,16-20; Mk 5,37; Mk 9,2; Łk 6,14-16; Dz 1,13.\nWielokrotne wymienianie imienia św. Piotra jako pierwszego z imion apostołów wskazuje na szczególną rolę biskupa Rzymu.\n4. &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nRzekł więc Jezus do Dwunastu: „Czyż i wy chcecie odejść?”. Odpowiedział Mu Szymon Piotr: „Panie, do kogóż pójdziemy? Ty masz słowa życia wiecznego. A myśmy uwierzyli i poznali, że Ty jesteś Świętym Boga”. (J 6,67-69).\nOraz podobne do powyższego Łk 8,45; Łk 9,33; Łk 21,41; Mt 15,15.\nArgumentem na pierwszeństwo św. Piotra jest również to, że występował on w imieniu wszystkich apostołów i często zabierał głos jako jedyny spośród otaczających Chrystusa; oraz był pierwszym apostołem, który uznał Jezusa za Mesjasza (Mt 16,16; Mk 8,29; Łk 9,20; J 6,69).\nPodstawy władzy.\nW trzech pierwszych stuleciach historii chrześcijaństwa poszczególni biskupi (lub raczej kościoły partykularne/lokalne, którym przewodzili) mieli bardzo dużą autonomię, ale od początku Rzym jako stolica Cesarstwa Rzymskiego miał szczególną pozycję[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4556", "fragment_id": "172194/4", "subtitle": "", "title": "Papież", "parentId": 4556.0, "start_index": 5976.0, "document_id": "172194", "source": "wikipedia", "score": 0.3023500144481659}, "uuid": "cfdd9775-308c-4676-bfe1-7897a2738ed4"}, {"page_content": "Zgodnie z \"Dziejami Apostolskimi\" wspólnota uzyskała umocnienie w wierze w święto Szawuot (Zielone Świątki), kiedy upłynęło 50 dni od ukazania się uczniom Jezusa. Zgodnie z biblijnym opisem na uczniów zstąpił Duch Święty w postaci widzialnych języków ognia, udzielając uczniom mocy do głoszenia Dobrej Nowiny o zmartwychwstaniu Jezusa. Wtedy uformowała się pierwsza wspólnota chrześcijańska w Jerozolimie, zwana judeochrześcijanami. Wspólnota powstała wokół apostołów oraz matki i braci Jezusa, której początkowo przewodzili apostołowie (z Kefasem, czyli św. Piotrem na czele), a potem Jakub Brat Pański. Ważną rolę odgrywał też drugi syn Zebedeusza, Jan Ewangelista.\nDziałalność świętego Pawła Apostoła.\n \"Osobny artykuł: Paweł z Tarsu.\"\nOkoło 36 r. n.e. do grona apostołów dołączył Szaweł z Tarsu (zwany później Pawłem), początkowo zagorzały prześladowca nowej religii, który przyczynił się do gwałtownego rozwoju chrześcijaństwa. Nowy Testament opisuje, że gwałtowna przemiana (nawrócenie), jakiej doznał Szaweł, dokonała się na skutek spotkania ze zmartwychwstałym Jezusem w drodze do Damaszku.\nPo nawróceniu Paweł przybył do Jerozolimy i tu poznał Piotra i Jakuba Brata Pańskiego, po czym rozpoczął pracę misyjną w diasporze i wśród pogan. Początkowo, w latach 37–38 działał on w Palestynie, następnie w Syrii i Cylicji. Podczas swoich podróży w latach 44-64 lub 67 założył wiele gmin chrześcijańskich, między innymi w Azji Mniejszej, Grecji, na Cyprze czy w Macedonii (Filippi). Paweł nawracał także ludzi niemających korzeni żydowskich (tzw. poganochrześcijan), co wywołało pierwsze spory z judeochrześcijanami rozstrzygnięte na soborze Jerozolimskim ok. 50 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2922768", "fragment_id": "1180871/1", "subtitle": "", "title": "Pierwotne chrześcijaństwo", "document_id": "1180871", "start_index": 1719.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2922768.0, "score": 0.06883290410041809}, "uuid": "77ea27ad-c237-43b3-b412-812489eceb49"}, {"page_content": "W Wielkanoc roku 2006 wydano tłumaczenie odnalezionej w 1978 r. w Egipcie koptyjskiej kopii (datowanej na III/IV wiek) gnostyckiego apokryfu nazwanego \"Ewangelią Judasza\" (datowanego na II wiek), według którego Jezus poprosił Judasza, aby go wydał, co oznaczałoby, że Judasz nie był \"zdrajcą\", lecz wykonawcą woli Chrystusa. Przy podawaniu tej informacji pomija się jednak często fakt, że w apokryfie argumentem Jezusa za zdradą było nie zbawienie ludzkości, lecz uwolnienie jego samego od cielesnej powłoki.\nWedług jednej z hipotez, Judasz zgodził się zostać jednym z Apostołów, gdyż widział w osobie Jezusa przywódcę, który by poprowadził Żydów przeciwko Rzymianom. Sam Judasz miał być faworyzowany na tle pozostałych uczniów, co ma rzekomo potwierdzać wybranie go na skarbnika apostołów, co – według amerykańskiego duchownego Davida Wilkersona – ma być dowodem na zaufanie Jezusa względem Iskarioty. Inną poszlaką mającą wskazywać na uprzywilejowanie Judasza ma być jego często zasiadanie bezpośrednio po prawej stronie Chrystusa, co miało być miejscem zaszczytnym.\nInna hipoteza głosi, że Judasz celowo zdradził Jezusa, aby po jego śmierci móc przeprowadzić z grupą zelotów powstanie przeciw Rzymowi, co z kolei kłóci się z biblijnym przekazem, w którym popełnia samobójstwo.\nJudasz Iskariota w filmie.\nJudasz występuje w wielu filmach o życiu Jezusa. Do najbardziej znanych odtwórców roli zdrajcy należą m.in. Carl Anderson (\"Jesus Christ Superstar\"), Harvey Keitel (\"Ostatnie kuszenie Chrystusa\"), Luca Lionello (\"Pasja\"), David McCallum (\"Opowieść wszech czasów\"), Ian McShane \"(Jezus z Nazaretu\"), Rip Torn \"(Król królów\").\nJudasz (jako postać) pojawia się również w serialu \"The Chosen\" (grana przez Luke’a Dimyana) oraz epizodycznie w serialu Netflixa pt. \"Chilling adventures of Sabrina\" (Mark Hildreth).Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=179649", "fragment_id": "7300/1", "subtitle": "", "title": "Judasz Iskariota", "source": "wikipedia", "start_index": 1135.0, "parentId": 179649.0, "document_id": "7300", "score": 0.543991208076477}, "uuid": "3e16b1f1-3e63-4327-976f-bc5d92ff42d2"}, {"page_content": "Zobacz też: Św. Tadeusz.\nJuda Tadeusz Apostoł (\"Juda\" od hebr. יהודה, \"jehudah\" „chwała Jahwe”; \"Tadeusz\" od aram. \"tadda\" – pierś; godny czci, odważny), zwany również Juda(sz), brat Jakuba albo Tadeusz (Lebeusz), czasem nazywa się go Judą Jakubowym (zm. ok. 80) – jeden z dwunastu apostołów, według tradycji \"brat Jakuba\", \"brat Pański\" i autor Listu Judy (por. Jud 1,1). Zaliczany do grona męczenników, święty Kościoła katolickiego oraz prawosławnego.\nDzieje.\nWidnieje na listach Dwunastu Apostołów w Łk 6,16 oraz Dz 1,13 jako \"Juda Jakubowy\". Ewangelia Jana określa go słowami \"Juda, ale nie Iskariota\". Chociaż określenie Jakubowy może znaczyć \"syn Jakuba\", tradycja, przynajmniej zachodnia, utożsamia go z Judą, \"bratem Jakuba\" (por. Jud 1,1), który był synem Kleofasa. Juda był jednym z \"braci Pańskich\" i autorem nowotestamentalnego \"Listu Judy\". Inne teksty biblijne wskazujące pokrewieństwo z Jezusem, to Mk 6,3; Ga 1,19; Mt 10,3. Przypis do Mt 12,46 w Biblii Tysiąclecia (wydanie trzecie) podaje natomiast, że byli stryjecznymi lub ciotecznymi braćmi Jezusa Chrystusa (z punktu widzenia rzymskokatolickiego Jezus nie miał biologicznych braci).\nW apokryfach Juda Tadeusz i Jakub Sprawiedliwy bywają przedstawiani jako synowie Józefa Sprawiedliwego z pierwszego małżeństwa, m.in. w \"Opowiadaniu o Józefie cieśli\".\nW czasie Ostatniej Wieczerzy to on skierował pytanie do Mistrza:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Panie, cóż się stało, że nam się masz objawić, a nie światu?", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21009", "fragment_id": "179490/0", "subtitle": "", "title": "Juda Tadeusz Apostoł", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "179490", "parentId": 21009.0, "score": 0.17013554275035858}, "uuid": "3a76a6db-19fa-4d07-bfed-e8db93e2a5d1"}]}
{"id": "q_569", "question": "Michaił Gorbaczow został odznaczony Pokojową Nagrodą Nobla w 1990 r. Był wtedy Prezydentem Rosji czy ZSRR?", "answer": [{"page_content": "Michaił Siergiejewicz Gorbaczow,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Михаил Сергеевич Горбачёв&lt;/&gt; (ur. 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje, zm. 30 sierpnia 2022 w Moskwie) – radziecki i rosyjski polityk. Sekretarz Generalny Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (1985–1991) oraz przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (1988–1989) i przewodniczący Rady Najwyższej ZSRR (1989–1990). Pierwszy i jedyny prezydent ZSRR (1990–1991). Człowiek Roku tygodnika „Time” w 1987 i 1989, laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1990.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje w Kraju Stawropolskim. Był synem Rosjanina Siergieja Andriejewicza Gorbaczowa (1909–1976), mechanizatora w miejscowej stacji maszyn i traktorów, oraz Marii Pantielejewnej z domu Gonkało (wzgl. Mariny, 1911–1995), pracownicy kołchozu, z pochodzenia Ukrainki – jej rodzina wywodziła się z Czernihowa. Przy narodzinach nadano mu imię Wiktor, jednakże wkrótce potem podczas chrztu w cerkwi w miejscowości Letnickoje jego dziadek ze strony ojca, współzałożyciel kołchozu w Priwolnoje, Andriej Moisiejewicz Gorbaczow, z niewyjaśnionych przyczyn zmienił imię dziecka na Michaił, które następnie zachowano. W następstwie ataku Niemiec na ZSRR, w sierpniu 1941 ojciec Gorbaczowa został powołany do Armii Czerwonej, gdzie jako dowódca oddziału saperów brał udział w wielu znanych bitwach tzw. \"wielkiej wojny ojczyźnianej\". Pod koniec wojny został raniony odłamkiem w nogę, zaś po niej odznaczono go Medalem „Za Odwagę” i dwoma Orderami Czerwonej Gwiazdy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22284", "fragment_id": "185042/0", "subtitle": "", "title": "Michaił Gorbaczow", "parentId": 22284.0, "start_index": 0.0, "document_id": "185042", "source": "wikipedia", "score": 0.8854687213897705}, "uuid": "dfa1048d-b6c6-41a2-add5-7c357ff5a040"}, {"page_content": "15 października 1990 otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Komitet noblowski nagrodził go za skuteczne działania mające na celu zakończenie zimnej wojny. Wcześniej, w 1987 i 1989, został uhonorowany przez redakcję tygodnika „Time” tytułem Człowieka Roku za to, że stał za ważnymi wydarzeniami lat 80. XX wieku, a to, co robił miało potencjał kształtowania przyszłości.\nW 1991, na kilka miesięcy przed rozpadem ZSRR podpisał z prezydentem USA George’em H.W. Bushem I traktat o redukcji zbrojeń strategicznych (ang. \"Strategic Arms Reduction Treaty (I)\", \"START I\"), będący następstwem przegranego przez ZSRR wyścigu zbrojeń.\nRozpad Związku Radzieckiego.\nPo tym jak w grudniu 1989 litewska partia komunistyczna oddzieliła się od KPZR, w styczniu 1990 do stolicy Litwy, Wilna przyjechał Gorbaczow z trzydniową wizytą. Wizyta miała na celu odzyskanie kontroli nad lokalną partią, a także zapobieżenie „efektowi domina”, jaki w pozostałych republikach radzieckich wywołałaby ewentualna secesja Litwy. Na miejscu radziecki przywódca zetknął się z dziesiątkami tysięcy zgromadzonych na ulicach Litwinów, którzy żądali natychmiastowej niepodległości swojego państwa. Później, w 1990 Gorbaczow poparł ogłaszanie przez republiki związkowe (w tym przez Rosję) suwerenności, jednak nie uznał deklaracji niepodległości krajów bałtyckich. Upadek Związku Radzieckiego był wbrew intencjom Gorbaczowa, który pragnął naprawić problemy państwa przy utrzymaniu panującego w nim systemu komunistycznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22284", "fragment_id": "185042/6", "subtitle": "", "title": "Michaił Gorbaczow", "document_id": "185042", "start_index": 9806.0, "parentId": 22284.0, "source": "wikipedia", "score": 0.653827428817749}, "uuid": "5bbe7b02-96d9-4d63-8985-f559a63bfbd7"}, {"page_content": "Prezydent Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – głowa państwa w ostatnim okresie istnienia Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (1990–1991). Funkcję tę pełniła tylko jedna osoba - Michaił Siergiejewicz Gorbaczow.\nPrezydent ZSRR.\n25 grudnia 1991 do dymisji podał się całkowicie już pozbawiony władzy prezydent ZSRR – Michaił Gorbaczow, a następnego dnia (26 grudnia) akt rozwiązania ZSRR wszedł w życie. Formalny koniec ZSRR w świetle prawa międzynarodowego to 31 grudnia 1991.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115669", "fragment_id": "21371/0", "subtitle": "", "title": "Prezydent Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich", "parentId": 115669.0, "start_index": 0.0, "document_id": "21371", "source": "wikipedia", "score": 0.5349833965301514}, "uuid": "1b8d717a-cc89-4f8c-a5b4-7a86ba9ba09e"}, {"page_content": "Przywódcy Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – przywódcy dawnego państwa, Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ZSRR).\nGłowy państwa Rosji Radzieckiej i Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.\n\"W latach 1917–1990 urząd głowy państwa pełnił organ kolegialny, jego przewodniczący pełnił jedynie m.in. funkcje reprezentacyjne i protokolarne.\"\nRosja Radziecka (1917–1922).\nZobacz: Przewodniczący Centralnego Komitetu Wykonawczego Rosyjskiej FSRR\nZwiązek Socjalistycznych Republik Radzieckich (1922–1991).\nPrezydent ZSRR.\n25 grudnia 1991 do dymisji podał się całkowicie już pozbawiony władzy prezydent ZSRR – Michaił Gorbaczow, a następnego dnia (26 grudnia) akt rozwiązania ZSRR wszedł w życie. Formalny koniec ZSRR w świetle prawa międzynarodowego to 31 grudnia 1991.\n \"Zobacz też: Prezydenci Rosji.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75226", "fragment_id": "650475/0", "subtitle": "", "title": "Przywódcy Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich", "document_id": "650475", "start_index": 0.0, "parentId": 75226.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4557573199272156}, "uuid": "d7971620-7abd-4fc9-9b9c-0cf3151e10da"}, {"page_content": "W lutym 1990 polityk poinformował o konieczności utworzenia urzędu prezydenta Związku Radzieckiego i unieważnienia zapisu w konstytucji mówiącego o kierowniczej roli KPZR w państwie. 14 marca 1990 do radzieckiej ustawy zasadniczej wprowadzono poprawki, które znosiły system jednopartyjny i powoływały do życia urząd prezydenta państwa, natomiast 15 marca, na III Zjeździe Deputowanych Ludowych, stosunkiem 1329 głosów za 495 przeciw Gorbaczow został wybrany na prezydenta ZSRR, co oznaczało automatyczną utratę dotychczas sprawowanej funkcji przewodniczącego Rady Najwyższej ZSRR. Na tym samym III zjeździe następcą Gorbaczowa na stanowisku przewodniczącego Rady Najwyższej ZSRR uczyniono Anatolija Łukjanowa. Z kolei podczas zorganizowanego w maju 1990 Zjazdu Deputowanych Ludowych wybrano nowego przewodniczącego Rady Najwyższej Rosyjskiej FSRR – Borisa Jelcyna. Wykorzystujący swą nową pozycję Jelcyn podważał zwierzchnictwo Gorbaczowa i instytucji ogólnozwiązkowych.\nPolityka zagraniczna.\nJeszcze jako członek Biura Politycznego KC KPZR, w grudniu 1984 Michaił Gorbaczow złożył swoją pierwszą wizytę w Londynie. Zrobił wówczas dobre wrażenie na premier Wielkiej Brytanii Margaret Thatcher, która powiedziała, że radziecki polityk jest „człowiekiem, z którym można robić interesy”. Duża popularność późniejszego przywódcy Związku Radzieckiego na Zachodzie przerodziła się w „gorbomanię”. Podczas wizyt zagranicznych Gorbaczow zauważył wysoki poziom życia mieszkańców państw kapitalistycznych oraz uświadomił sobie fasadowość radzieckiej propagandy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22284", "fragment_id": "185042/4", "subtitle": "", "title": "Michaił Gorbaczow", "source": "wikipedia", "start_index": 6400.0, "document_id": "185042", "parentId": 22284.0, "score": 0.4269716739654541}, "uuid": "35a83193-abc3-446a-a550-58741c175958"}, {"page_content": "Między rokiem 1988 i 1990, w obliczu opozycji, Michaił Gorbaczow wprowadził reformy pozbawiające władzy oficjeli partyjnych i czyniące Radę Najwyższą mniej od nich zależną. Wprowadzono Zjazd Deputowanych Ludowych, większość członków którego wybrano w wyborach powszechnych w marcu 1989 roku. Tak wybrany Zjazd obrał Radę Najwyższą, która stała się pełnoetatowym parlamentem, dużo silniejszym niż dotychczas. Po raz pierwszy od lat dwudziestych odmówiono zatwierdzania propozycji partii i Rady Ministrów. W 1990 roku Gorbaczow wprowadził i objął stanowisko prezydenta Związku Radzieckiego, koncentrując władzę wokół swojego biura wykonawczego niezależnego od partii i przejął osobisty nadzór nad rządem, teraz pod zmienioną nazwą jako Gabinet Ministrów ZSRR.\nWzrastały napięcia pomiędzy państwowymi urzędnikami Gorbaczowa, reformistami kierowanymi w Rosji przez Borysa Jelcyna oraz kontrolującymi nowo wybraną Radę Najwyższą Rosyjskiej FSRR i zwolennikami twardej linii w partii. W dniach 19–21 sierpnia 1991 roku ich grupa wszczęła próbę zamachu stanu. Po nieudanym puczu, Rada Państwa Związku Radzieckiego stała się najwyższym organem władzy państwowej w okresie przemian. Gorbaczow zrezygnował z funkcji sekretarza generalnego, pozostając jedynie na stanowisku prezydenta na końcowe miesiące istnienia ZSRR.\nRepubliki związkowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44916", "fragment_id": "656240/51", "subtitle": "", "title": "Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich", "document_id": "656240", "start_index": 69585.0, "parentId": 44916.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2805026173591614}, "uuid": "f340c5ad-20e8-48b5-a5de-824fb64ff1be"}, {"page_content": "Rozpad ZSRR – proces rozpadu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (ówcześnie największego państwa świata) zapoczątkowany ogłoszeniem suwerenności przez Estońską SRR 16 listopada 1988 i zakończony deklaracją o samorozwiązaniu ZSRR uchwaloną przez Radę Najwyższą ZSRR 26 grudnia 1991. W okresie tym wszystkie piętnaście republik ZSRR ogłosiło suwerenność, wystąpiło z ZSRR i stało się niepodległymi państwami.\nGeneza.\n10 marca 1985 roku zmarł Konstantin Czernienko. Dzień później władzę w ZSRR objął Michaił Gorbaczow. Gospodarka ZSRR była w bardzo złym stanie. Nierentowne górnictwo, zacofanie techniczne, głód mieszkaniowy, koszty wyścigu zbrojeń i wojny w Afganistanie oraz niewykonywalne plany gospodarcze doprowadziły do sytuacji, w której Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR) musiała zaakceptować istnienie wolnego rynku wbrew ideologii.\nPodczas pierwszych lat rządów Gorbaczow zrestrukturyzował biurokrację państwową i partyjną, zrezygnował z doktryny Breżniewa oraz rozpoczął proces rozbrojenia. W marcu 1986 roku rozpoczął się program reform gospodarczych i społecznych nazwany pierestrojką. Reformy Gorbaczowa spotkały się ze sprzeciwem zarówno konserwatywnych członków KPZR, jak i radykałów domagających się przyspieszenia zmian. Na czele radykałów stanął Borys Jelcyn. Polityka jawności (głasnost) spowodowała wzrost żądań secesji ze strony bałtyckich i zakaukaskich republik. W czerwcu 1988 roku na specjalnej Wszechzwiązkowej Konferencji Partyjnej zaaprobowano poprawki do konstytucji ZSRR. Na mocy nowej konstytucji w 1990 roku Gorbaczow został prezydentem ZSRR. Wkrótce po wyborze na prezydenta Gorbaczow zaakceptował niekomunistyczne rządy w Europie Środkowo-Wschodniej.\nRozpad.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=655513", "fragment_id": "800403/0", "subtitle": "", "title": "Rozpad ZSRR", "document_id": "800403", "start_index": 0.0, "parentId": 655513.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2508579194545746}, "uuid": "75e9ed2d-ef10-48ce-b9c4-a98f6c49f176"}, {"page_content": "Po śmierci Konstantina Czernienki 11 marca 1985 sekretarzem generalnym KC KPZR został wybrany Michaił Gorbaczow. Wyścig zbrojeń i wielkie koszty interwencji w Afganistanie doprowadziły gospodarkę państwa do stanu kryzysu. Niezadowolenie społeczne potęgowało prześladowanie dysydentów krytycznych wobec ZSRR. Reformy realizowane przez Gorbaczowa miały być odpowiedzią na kryzys. Wzrost aspiracji narodowych i demokratycznych skłonił Gorbaczowa do ogłoszenia pieriestrojki i głasnosti. Posunięcia te doprowadziły do przyśpieszenia tempa rozpadu ZSRR, bowiem ujawnienie ciemnych stron sowieckiego systemu doprowadziło do kompromitacji ustroju. W tym samym czasie Gorbaczow odnosił sukcesy na arenie międzynarodowej, pokazując się jako demokrata oraz zwolennik trwałego i realnego pokoju. Państwo radzieckie zostało skompromitowane przez katastrofę atomową w Czarnobylu. W 1989 r. zorganizowano wybory na Zjazd Deputowanych Ludowych. 4 marca 1990 odbyły się &lt;&gt;[] wybory parlamentarne. 17 marca 1991 w referendum mieszkańcy ZSRR opowiedzieli się w większości (76%) za kontynuacją państwa związkowego. 10 lipca tego samego roku Boris Jelcyn został prezydentem Rosji. W sierpniu tego samego roku grupa twardogłowych polityków zorganizowała pucz mający na celu przywrócenie ustroju komunistycznego. 8 grudnia Boris Jelcyn, Leonid Krawczuk i Stanisłau Szuszkiewicz podpisali układ białowieski. 25 grudnia 1991 zdjęto z masztu flagę ZSRR, a w następnych dniach ZSRR przestało istnieć z mocy prawa.\nFederacja Rosyjska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41118", "fragment_id": "653990/31", "subtitle": "", "title": "Historia Rosji", "document_id": "653990", "start_index": 43957.0, "source": "wikipedia", "parentId": 41118.0, "score": 0.3928118348121643}, "uuid": "8b67787e-c270-4a12-b9ef-f6001ad897f4"}, {"page_content": "Powszechnie uważany za jedną z najbardziej znaczących postaci drugiej połowy XX wieku, Gorbaczow pozostaje przedmiotem kontrowersji. Laureat wielu nagród, w tym Pokojowej Nagrody Nobla, był powszechnie chwalony za kluczową rolę, jaką odegrał w zakończeniu zimnej wojny, wprowadzeniu nowych swobód politycznych w Związku Radzieckim i tolerowaniu zarówno upadku marksistowsko-leninowskich administracji w Europie Wschodniej i Środkowej, jak i zjednoczenia Niemiec. W Rosji natomiast był często krytykowany za przyspieszenie rozpadu Związku Radzieckiego, co przyniosło Rosji spadek wpływów na świecie i załamanie gospodarcze.\nUpamiętnienie w nauce i kulturze.\nNa cześć Gorbaczowa w 2020 roku nazwano rodzaj pająków \"Gorbiscape\" oraz jeden z jego gatunków \"Gorbiscape gorbachevi\".\nAndrzej Rosiewicz poświęcił Gorbaczowowi piosenkę „Wieje Wiosna ze Wschodu” (popularnie określaną jako „Michaił, Michaił” od słów refrenu).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22284", "fragment_id": "185042/15", "subtitle": "", "title": "Michaił Gorbaczow", "parentId": 22284.0, "start_index": 22681.0, "document_id": "185042", "source": "wikipedia", "score": 0.4754294455051422}, "uuid": "1edfa26b-aee9-4f6b-918c-7138056343f5"}, {"page_content": "Boris Nikołajewicz Jelcyn ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Бори́с Никола́евич Е́льцин&lt;/&gt;; ur. 1 lutego 1931 w Butce, zm. 23 kwietnia 2007 w Moskwie) – radziecki i rosyjski polityk. W latach 1990–1991 przewodniczący Rady Najwyższej Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. W latach 1991–1992 premier RFSRR oraz Federacji Rosyjskiej. W latach 1991–1999 prezydent Federacji Rosyjskiej.\nŻyciorys.\nDziałalność w KPZR.\nW latach 1961–1990 Boris Jelcyn był członkiem KPZR, a od 1977 I sekretarzem Komitetu Obwodowego KPZR w Swierdłowsku (obecnie Jekaterynburg) – w pierwszym roku pełnienia przez niego tej funkcji zburzono były dom inżyniera Nikołaja Ipatiewa, miejsce kaźni cara Mikołaja II, jego rodziny i pracowników dworu.\nOd 1985 r. Jelcyn był I sekretarzem Komitetu Miejskiego w Moskwie. W 1987 r. po krytyce połowiczności reform przeprowadzanych przez szefa partii Michaiła Gorbaczowa został usunięty z tego stanowiska, ale jednocześnie zdobył popularność w reformatorskim skrzydle partii, wśród neoliberalnej inteligencji. 29 maja 1990 został wybrany na przewodniczącego Rady Najwyższej RSFSR, pokonując ówczesnego premiera Rosji Aleksandra Własowa, którego kandydaturę poparł Michaił Gorbaczow.\nPrezydent Rosji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80461", "fragment_id": "643170/0", "subtitle": "", "title": "Boris Jelcyn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "643170", "parentId": 80461.0, "score": 0.21556387841701508}, "uuid": "526d989c-db27-4d64-b3e0-e67daff09529"}]}
{"id": "q_570", "question": "Proszę podać oba imiona Bacha.", "answer": [{"page_content": "Przodkowie Johanna Davida Bacha w linii prostej nosili zawsze pierwsze imię Hans (później też w formie Johann lub Johannes). Prawdopodobnie byli nimi: Johann Martin (ur. 1735), Hans Balthasar (ur. 4 marca 1710), Johann Balthasar (ur. 19 września 1683) i Hans Balthasar starszy (ur. ok. 1660). Byli to zapewne bezpośredni potomkowie Hansa Bacha, który miał co najmniej trzech synów: najmłodszego Heinricha Bacha, założyciela tzw. linii arnsztadckiej Bachów, średniego Christopha Bacha (1613 – 1661), dziadka Jana Sebastiana w linii prostej i najstarszego, również Hansa/Johannesa (1704–1774), założyciela linii erfurckiej. Można więc z dużą pewnością domniemywać, że ten ostatni był dziadkiem (ojcem?) urodzonego ok. 1660 Hansa Balthasara starszego. Trudności w badaniach mogą wynikać też z tego, że imiona w rodzinie powtarzały się – istniał rodzony brat Johanna Sebastiana również o imieniu Johann Balthasar Bach, który umarł jednak w wieku 18 lat w 1691 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2598739", "fragment_id": "519407/2", "subtitle": "", "title": "Johann David Bach", "source": "wikipedia", "start_index": 3371.0, "document_id": "519407", "parentId": 2598739.0, "score": 0.74534010887146}, "uuid": "475d5fdf-4b36-4bc9-91f2-8ddfab887387"}, {"page_content": "Johann Sebastian Bach (wym. \"MAF:\" , ; w formie spolszczonej Jan Sebastian Bach, ur.    w Eisenach, zm. 28 lipca 1750 w Lipsku) – kompozytor i organista niemiecki epoki baroku, jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki, kompozytor dworski. Czołowa postać rodu Bachów, wybitny wykonawca i jeden z najbardziej wpływowych kompozytorów.\nŻyciorys.\nEisenach.\nJohann Sebastian Bach urodził się 21 marca 1685 w niemieckim mieście Eisenach. Był ósmym i ostatnim dzieckiem muzyka miejskiego w Eisenach, Johanna Ambrosiusa Bacha (1645–1695) i Marii Elisabeth Lämmerhirt (1644–1694). Pochodził z osiadłej w Turyngii i Saksonii rodziny luterańskiej o długich tradycjach muzycznych, sięgających XVI wieku. Do czasów Jana Sebastiana aż 45 potomków Hansa Bacha (ur. ok. 1520) zostało muzykami. Oprócz ojca zawodowo muzykowali wujowie. Byli organistami kościelnymi, muzykami nadwornymi i kompozytorami. Także synowie Jana Sebastiana byli twórcami muzyki.\nCzęść badaczy kwestionuje niemieckie pochodzenie rodu Bachów, m.in. na podstawie faktu, iż przywędrowali oni do Niemiec w XV w. z Węgier, prawdopodobnie wskutek prześladowań religijnych, przed którymi szukali schronienia.\nW latach 1692–1695 Jan Sebastian uczęszczał do szkoły łacińskiej przy kościele św. Jerzego (w tej samej szkole 200 lat wcześniej uczył się Marcin Luter). Ojciec uczył młodego Bacha gry na skrzypcach oraz klawesynie, podczas gdy jego stryj – Johann Christoph, organista w Georgenkirche w Eisenach – udzielał Janowi Sebastianowi lekcji gry na organach. Bach był bardzo zdolnym uczniem i w krótkim czasie opanował sztukę gry na tych instrumentach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2703", "fragment_id": "173271/0", "subtitle": "", "title": "Johann Sebastian Bach", "parentId": 2703.0, "start_index": 0.0, "document_id": "173271", "source": "wikipedia", "score": 0.5267422795295715}, "uuid": "f073c620-5089-4984-b3a8-644ae5c16b94"}, {"page_content": "Johann Ambrosius Bach (w formie spolszczonej Jan Ambroży Bach, ur. 22 lub 24 lutego 1645 w Erfurcie, zm. 20 lutego 1695 w Eisenach) – niemiecki muzyk, ojciec słynnego kompozytora barokowego, Johanna Sebastiana Bacha.\nŻyciorys.\nJohann Ambrosius Bach był synem Christopha Bacha (1613–1661) i bratem bliźniakiem Johanna Christopha Bacha (1645–1693). Pochodził z Erfurtu w Turyngii, gdzie pracował jako skrzypek.\nW 1671 roku przeniósł się wraz z rodziną do Eisenach, gdzie był zatrudniony jako muzyk miejski.\n8 kwietnia 1668 r. poślubił swą pierwszą żonę, Marię Elisabeth Lämmerhirt w Erfurcie. Małżeństwo miało ośmioro dzieci, z których czworo zostało muzykami. Najwybitniejszym z nich okazał się najmłodszy z rodzeństwa, Johann Sebastian, który przyszedł na świat 21 marca 1685 r.\nJohann Ambrosius Bach zmarł w Eisenach w 1695 r.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=860908", "fragment_id": "999784/0", "subtitle": "", "title": "Johann Ambrosius Bach", "parentId": 860908.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "999784", "score": 0.3620045781135559}, "uuid": "24efbd1f-4415-44d8-8d1e-ffe7834270be"}, {"page_content": "Veit Bach (ur. ok. 1550, zm. 8 marca 1619 w Wechmar) – założyciel niemieckiej rodziny muzycznej Bachów.\nUrodził się prawdopodobnie koło Bratysławy (niem. \"Pressburg\"). Z zawodu był młynarzem. W następstwie wojny szmalkaldzkiej musiał opuścić Węgry, stanowiące wówczas razem ze Słowacją część Austrii. Przed kontrreformacją z kolei schronił się w Günthersleben-Wechmar, gdzie pracował jako młynarz, a według zapisków Johanna Sebastiana Bacha (\"Ursprung der musicalisch-Bachischen Familie\", 1735) grywał w wolnych chwilach na instrumencie \"Cythringen\", zbliżonym do gitary barokowej.\nVeit Bach miał brata Caspara Bacha (ok. 1570–1642), który był trębaczem miejskim w Gocie i Arnstadt, oraz dwóch synów: starszego Johannesa Bacha (ok. 1580–1626), który był muzykantem i wytwórcą dywanów w Günthersleben-Wechmar, i młodszego Philippusa „Lipsa” Bacha (1590–1626).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1628509", "fragment_id": "715345/0", "subtitle": "", "title": "Veit Bach", "parentId": 1628509.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "715345", "score": 0.1913468986749649}, "uuid": "4b756451-93d4-46d6-b297-4db6c95ed486"}, {"page_content": "Johannes Bach, znany też jako Hans Bach, (ur. ok. 1550 w Wechmar, zm. 1626 tamże) – syn Veita Bacha, założyciela muzycznej rodziny Bachów.\n&lt;&gt;[]. Jako muzyk podróżował po miastach Turyngii (Arnstadt, Erfurt, Eisenach, Schmalkalden i Suhl). Zmarł przypuszczalnie podczas wojny trzydziestoletniej. W księdze pogrzebowej Günthersleben-Wechmar odnotowany jako „Hanss Bach ein Spielmann” (pol. Hans Bach – muzyk).\nJohannes Bach miał trzech synów, z których średni, Christoph, był dziadkiem Johanna Sebastiana Bacha.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1641075", "fragment_id": "689057/0", "subtitle": "", "title": "Johannes Bach", "document_id": "689057", "start_index": 0.0, "parentId": 1641075.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6258887052536011}, "uuid": "6d996c8e-91bf-4c62-a274-1e81cd83d189"}, {"page_content": "Johann Sebastian Bach (ur. 26 września 1748 w Berlinie, zm. 11 września 1778 w Rzymie) – niemiecki malarz i rysownik.\nŻyciorys.\nBył synem Carla Philippa Emanuela Bacha i wnukiem słynnego lipskiego kantora Jana Sebastiana Bacha. Bach studiował m.in. u Adama Friedricha Oesera w Lipsku. W maju 1773 przeniósł się do Drezna, by w lutym 1776 osiąść w Hamburgu, gdzie jego ojciec był miejskim kapelmistrzem. We wrześniu 1776 udał się na studia do Rzymu, gdzie w lutym następnego roku ciężko się rozchorował. W następstwie bliżej nieznanej choroby zmarł w 1778.\nBach był dość znanym twórcą swojej epoki. Jego twórczość wykazuje wpływ Salomona Gessnera. Tworzył przede wszystkim idylliczne krajobrazy, wypełnione postaciami ludzkimi. Pod koniec życia zwrócił się ku wizerunkom postaci ludzkich, malując sceny historyczne i mitologiczne. Tworzył również winiety i ilustracje do dzieł Gottlieba Wilhelma Rabenera i Christiana Felixa Weiße.\nNajwiększe zbiory jego dzieł znajdują się w Coburgu, Dreźnie, Hamburgu, Lipsku i Wiedniu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1628065", "fragment_id": "715200/0", "subtitle": "", "title": "Johann Sebastian Bach (malarz)", "parentId": 1628065.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "715200", "score": 0.32071736454963684}, "uuid": "ff749ec6-663c-4273-b3bd-b639f75c3678"}, {"page_content": "Carl Philipp Emanuel Bach (ur. 8 marca 1714 w Weimarze, zm. 14 grudnia 1788 w Hamburgu) – niemiecki kompozytor, pianista i klawesynista, drugi z synów Johanna Sebastiana Bacha, zwany Bachem \"berlińskim\" lub \"hamburskim\".\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się jako drugi z synów Johanna Sebastiana Bacha i jego pierwszej żony Marii Barbary. Naukę rozpoczął w Köthen. Kontynuował ją następnie w gimnazjum w Lipsku. W 1731 roku rozpoczął studia prawnicze. Uzupełniał je potem we Frankfurcie nad Odrą (od 1734 do 1738). Po ich zakończeniu zdecydował się poświęcić muzyce, otrzymawszy propozycję pracy od księcia Ferdynanda. W swojej \"Autobiografii\" podawał, że muzyki uczył się tylko u swojego ojca i w wieku 11 lat potrafił już zagrać a vista wszystkie jego dzieła na instrumenty klawiszowe. Obowiązki służbowe nie pozwalały mu podróżować, w czasach gdy większość muzyków starała się studiować we Włoszech.\nNa służbie u Fryderyka II.\nPrzez ok. 30 lat (w latach 1738–68) był nadwornym klawesynistą króla Fryderyka II w Berlinie i Poczdamie.\nW 1744 roku poślubił Johannę Marię Dannemann. Z trojga dzieci z tego małżeństwa, które dożyły dorosłości, żadne nie zostało muzykiem.\nOkres hamburski.\nW 1768 roku objął po swym ojcu chrzestnym, Georgu Philippie Telemannie, stanowisko kantora w Hamburgu, co obejmowało obowiązki dyrektora muzyki w pięciu kościołach oraz naukę w gimnazjum. Zmarł w Hamburgu i został pochowany w tamtejszym kościele św. Michała – jego grób do dziś jest dostępny dla zwiedzających.\nTwórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61247", "fragment_id": "648443/0", "subtitle": "", "title": "Carl Philipp Emanuel Bach", "parentId": 61247.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648443", "source": "wikipedia", "score": 0.46415281295776367}, "uuid": "1f32a5ad-956e-4550-9de9-7a112e75159f"}, {"page_content": "Johann Christoph Bach I (ur. 6 grudnia 1642 w Arnstadt, zm. 31 marca 1703 w Eisenach) – niemiecki kompozytor i instrumentalista barokowy, syn Heinricha Bacha.\nOd 1663 był organistą w kaplicy zamkowej w Arnstadt, a od 1665 w kościele św. Jerzego (Georgenkirche) w Eisenach, gdzie następnie działał jako klawesynista kapeli dworskiej. Pozostało po nim niewiele kompozycji (wszystkie w tzw. Archiwum starobachowskim).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1621401", "fragment_id": "710967/0", "subtitle": "", "title": "Johann Christoph Bach I", "document_id": "710967", "start_index": 0.0, "parentId": 1621401.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27163171768188477}, "uuid": "1702b7e2-de8e-47eb-a3e1-1533b8a9823b"}, {"page_content": "Johann Christoph Friedrich Bach (ur. 21 czerwca 1732 w Lipsku, zm. 26 stycznia 1795 w Bückeburgu) – kompozytor niemiecki.\nDziewiąty syn Johanna Sebastiana Bacha; jego matką była Anna Magdalena, druga żona kompozytora. Johann Christoph Friedrich studiował najpierw prawo, potem muzykę.\nBył nadwornym kapelmistrzem miasta Bückeburga dlatego znany też jest jako „Bach Bückeburski”. \nKomponował sonaty fortepianowe, motety, oratoria i kantaty, utwory kameralne i solowe. Najbardziej znaną kompozycją jest \"Wskrzeszenia Łazarza\" (\"Die Auferweckung Lazarus\") z 1773 roku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115019", "fragment_id": "15997/0", "subtitle": "", "title": "Johann Christoph Friedrich Bach", "parentId": 115019.0, "start_index": 0.0, "document_id": "15997", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "c9bce907-82c6-42de-acaf-7dac45f80f4b"}, {"page_content": "Nazwisko tej drobnej kaszubskiej szlachty wywodzi się od zdrobnienia imienia Sebastian, chociaż niemieccy heraldycy uważają, że nazwisko to jest czysto niemieckie. Z powodu podobieństwa nazwisk, bywała mylona z Bochenami. Pierwsza wzmianka o nazwisku pochodzi z 1494 (Boch, Bok, Bochen, Bochow, Bochus). Przedstawicielem rodu występującym z imienia był Andreas Bach z Gowina Małego. Kolejne wzmianki z lat 1559 (Greger Bach w Półcznie), 1570 (Paweł i Baltazar Bach w Wyszecinie, Maurycy Bach w Strzebielinie, Wojciech Bach oraz Tomasz, Maciej, Paweł, Maciej i Wawrzyniec Pache w Żelewie), 1605 (Świętosz Bach), 1621 (Jan, Michał, Maciej, Krzysztof Bachowie, synowie Świętosza w Paraszynie), 1658 (Martin die Bachen w Słuszewie, Hanss die Bachen w Paraszynie, Andress die Bachen, wojskowy polski), 1662 (pan Bach), 1678 (bracia Bachowie). Od około XVII wieku Bachowie zaczęli przybierać nazwiska odmiejscowe, Bach zachowując jako przydomek, dając początek szeregowi rodzin szlacheckich, używających różnych herbów.\nHerbowni.\nBach (Bache, Bachen, Bachow, Bachowski, Boch, Bock, Bok, Pache, błędnie Bochen, Bochow, Bochus). Rodzina przybierała z czasem nazwiska odmiejscowe, dając początek rodom: Gowiński, Kolkowski, Niesiołowski, Lewiński, Milwiński, Paraski, Pobłocki, Podjaski (błędnie, powinni być Mach-Podjascy), Strzebieliński, Wiczliński, Wysiecki, Żelewski. Rody te przybierały własne herby, często z motywem jelenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2374287", "fragment_id": "506516/1", "subtitle": "", "title": "Poturgi", "document_id": "506516", "start_index": 730.0, "parentId": 2374287.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7200289368629456}, "uuid": "e5a7bd43-42b7-4ef4-80f1-b09272dd8bb6"}]}
{"id": "q_571", "question": "Kto jest autorem powieści „Msza za miasto Arras”?", "answer": [{"page_content": "Msza za miasto Arras – powieść historyczna Andrzeja Szczypiorskiego z 1971 roku.\nTło historyczne.\nW roku 1458 miasto Arras nawiedziła zaraza. W wyniku zarazy i towarzyszącej jej klęski głodu niemal piąta część obywateli straciła życie. W październiku roku 1461 z niewyjaśnionych przyczyn nastąpiło Vauderie d'Arras. Były to okrutne prześladowania Żydów i czarownic, procesy o urojone herezje, a także wybuch łupiestwa i zbrodni.\nTreść.\nAkcja powieści toczy się w mieście Arras, w drugiej połowie XV wieku. Historyczność tej powieści jest jednak w dużej części umowna, gdyż, niemal wszystkie postacie i wydarzenia w niej opisane są fikcyjne.\nNarrator Jan, zaufany księcia biskupa Utrechtu, zdaje relacje obywatelom Brugii o swoich przeżyciach w Arras, gdzie doszedł do wielkiego znaczenia i był członkiem tamtejszej rady miasta.\nOkazuje się, że w mieście doszło do oskarżenia Żyda o rzucenie złego uroku, w wyniku którego oskarżony popełnił samobójstwo. Stało się to początkiem całej serii rozmaitych oskarżeń i zbrodni. Miasto stało się widowiskiem krwawych procesów i egzekucji. Na czele miasta staje ojciec Albert, który fanatycznie pragnie obudzić „siłę wiary” i w imię swojej obłąkańczej wizji popycha miasto do coraz nowych zbrodni. Za jego sprawą do władzy w radzie miasta dochodzą „ludzie prości”, w rzeczywistości ignoranci, którzy na niczym się nie znając, czynią Alberta faktycznym przywódcą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3659202", "fragment_id": "1309103/0", "subtitle": "", "title": "Msza za miasto Arras", "document_id": "1309103", "start_index": 0.0, "parentId": 3659202.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "15bb293f-a67d-4460-8959-50663e6afa41"}, {"page_content": "Arras (,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Atrecht&lt;/&gt;) – miejscowość i gmina we Francji, leżąca nad rzeką Scarpe (dopływ Skaldy), w regionie Hauts-de-France, w departamencie Pas-de-Calais.\nWedług danych z 1990 gminę zamieszkiwały 38 983 osoby, a gęstość zaludnienia wynosiła 3352 osób/km² (wśród 1549 gmin regionu Nord-Pas-de-Calais Arras plasuje się na 10. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 243.). W roku 1999 liczba mieszkańców wynosiła już 43,5 tys.\nW mieście znajduje się stacja kolejowa Gare d’Arras. Jest ono miastem rodzinnym rewolucjonisty Maximiliena de Robespierre’a; czasowo przebywali w nim poeta Paul Verlaine i marszałek Philippe Pétain.\nCorocznie w listopadzie odbywa się tam zainicjowany w 2000 r. dziesięciodniowy festiwal filmowy pod nazwą \"L’autre Cinéma\" (Inne kino).\nHistoria.\nW 451 miasto zostało zniszczone przez Hunów. Od 1093 roku było stolicą biskupstwa, a od XIII wieku uważane jest za stolicę Artois. W XIV-XV w. stało się ośrodkiem wyrobu słynnych tkanin i gobelinów (arrasy). Wiosną 1458 nawiedziła je klęska zarazy i głodu. Na tym tle historycznym powstała powieść Andrzeja Szczypiorskiego zatytułowana \"Msza za miasto Arras\".\nW dniach 9 kwietnia–16 maja 1917 rozegrała się tam bitwa między wojskami brytyjskimi i niemieckimi.\n22 i 23 maja 1940 r., podczas walk osłaniających wycofanie wojsk brytyjskich z Francji (operacja Dynamo), miała miejsce bitwa pancerna pod Arras stoczona przez Brytyjczyków i Francuzów z siłami nacierającego niemieckiego Wehrmachtu.\n3 grudnia 1947 r. komunistyczni terroryści doprowadzili w pobliżu Arras do wykolejenia pociągu, w wyniku czego zginęło 20 osób, a 40 zostało rannych.Współpraca.\nMiejscowość partnerska:\n Oudenaarde, Belgia\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=260694", "fragment_id": "1431424/0", "subtitle": "", "title": "Arras (Francja)", "document_id": "1431424", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 260694.0, "score": 0.34979090094566345}, "uuid": "83955d81-33b6-42b1-b8fd-7c00f0d9ca30"}, {"page_content": "Albert – bohater powieści Andrzeja Szczypiorskiego \"Msza za miasto Arras\".\nJest to starzec, zakonnik, przewodniczący miasta Arras, uznający wyłącznie zwierzchność biskupa Dawida, a poza tym dzierżący w mieście niepodzielną władzę. Jest manipulantem, udało mu się zaangażować do rady prostych, nieznających się na niczym ludzi, którzy pomagają mu realizować jego prywatne plany.\nPoprzez swoje rządy doprowadził do wielu niesnasek, nienawiści, prześladowań Żydów, niesprawiedliwych procesów o domniemane herezje.\nUmarł w momencie przyjazdu biskupa Dawida do miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1408516", "fragment_id": "211034/0", "subtitle": "", "title": "Albert (postać literacka)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1408516.0, "document_id": "211034", "score": 0.46538791060447693}, "uuid": "e9d53baa-3024-4666-99cd-508234482e7e"}, {"page_content": "Andrzej Grzmociński (ur. 7 stycznia 1932 w Toruniu, zm. 11 maja 2017 w Olsztynie) – polski aktor-lalkarz.\nŻyciorys.\nW 1955 roku rozpoczął pracę w Teatrze Baj Pomorski w Toruniu. W 1958 roku przeniósł się do Olsztyńskiego Teatru Lalek (wówczas: Teatr Lalek „Czerwony Kapturek”), gdzie pracował do 1987 roku. W 1964 roku zdał eksternistyczny egzamin aktorski w Warszawie. W 1994 roku wystąpił przedstawieniu Teatru Telewizji pt. \"Msza za miasto Arras\" wg powieści Andrzeja Szczypiorskiego. Po śmierci został pochowany na cmentarzu parafialnym w Bartągu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3996070", "fragment_id": "578654/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Grzmociński", "document_id": "578654", "start_index": 0.0, "parentId": 3996070.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30955660343170166}, "uuid": "555365ad-5186-4698-bd9f-e1b52613e700"}, {"page_content": "Piers Anthony właśc. Piers Anthony Dillingham Jacob (ur. 6 sierpnia 1934 w Oksfordzie, Wielka Brytania) – angielsko-amerykański pisarz science fiction i fantasy.\nPiers Anthony tworzy przede wszystkim cykle powieściowe, np. \"Xanth\", który liczy obecnie 40 tomów. Jest również autorem powieści napisanej na podstawie filmu \"Pamięć absolutna\", z Arnoldem Schwarzeneggerem w roli głównej.\nNominowany do nagród Hugo i Nebula.\nPublikacje.\nCykl \"Aton\".\nZa zgodą Piersa Anthony’ego, Charles Platt napisał następne dwie powieści tego cyklu: \"Plasm\" (1987) oraz \"Soma\" (1988).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62693", "fragment_id": "652000/0", "subtitle": "", "title": "Piers Anthony", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 62693.0, "document_id": "652000", "score": 0.16012850403785706}, "uuid": "7adab0b6-9cef-4f13-81e9-87f50ffc3a55"}, {"page_content": "Jean Bodel (ur. 1165 w Arras, zm. 1209 w Beaurains) – francuski żongler i poeta (truwer).\nBył najoryginalniejszym z francuskich truwerów, napisał m.in. bajkę \"Le Coup et l’oie\", był autorem rubasznych fabliaux, pastorałek o wiejskich miłostkach i pieśni rycerskiej \"Chanson des Saisnes\". Jego głównym dziełem jest dramat \"Jeu de Saint Nicolas\", wystawiony 5 grudnia 1200 w Arras, wzorowany na łacińskich widowiskach szkolnych; połączył w nim różne gatunki, wprowadził elementy z życia codziennego Arras i uzyskał efekty komizmu. Po zarażeniu się trądem napisał poemat \"Les congés\" złożony z 45 strof, w którym żegnał się ze światem i przyjaciółmi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3759267", "fragment_id": "1329281/0", "subtitle": "", "title": "Jean Bodel", "parentId": 3759267.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1329281", "source": "wikipedia", "score": 0.07377185672521591}, "uuid": "9fb13674-060b-46c2-b69d-bd0fe6470197"}, {"page_content": "Dennis Lehane (ur. 4 sierpnia 1965 w Dorchester w Bostonie) – amerykański pisarz, autor powieści kryminalnych oraz scenarzysta.\nAutor powieści \"Rzeka tajemnic\", której adaptacja filmowa w reżyserii Clinta Eastwooda zdobyła w 2003 Oscara. Na podstawie powieści \"Wyspa tajemnic\" film wyreżyserował Martin Scorsese.\n Cykl z Patrickiem Kenziem i Angelą Gennaro\n Cykl z Coughlinem\n Pozostałe powieści\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1332071", "fragment_id": "1106080/0", "subtitle": "", "title": "Dennis Lehane", "document_id": "1106080", "start_index": 0.0, "parentId": 1332071.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1019640639424324}, "uuid": "ccfe8d63-294e-4ef8-b266-ce4094297bbe"}, {"page_content": "Andrea Hirata, właśc. Andrea Hirata Seman Said Harun (ur. 24 października 1967 w Gantung) – indonezyjski pisarz.\nJest autorem szeregu powieści, wierszy i opowiadań. Jego pierwsza powieść pt. \"Laskar Pelangi\" stała się bestsellerem i doczekała się wydań w ponad 30 językach. Oparty na tej książce film został najbardziej dochodowym filmem w historii kina indonezyjskiego.\nNagrody i wyróżnienia.\nLaureat New York Book Festival 2013 (kategoria: general fiction).\nZostał uhonorowany tytułem Honorary Doctor of Letters (Hon DLitt), przyznanym przez University of Warwick.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5167014", "fragment_id": "1074153/0", "subtitle": "", "title": "Andrea Hirata", "document_id": "1074153", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5167014.0, "score": 0.2725270390510559}, "uuid": "d45b05ed-a9d0-4f38-a58a-b57a869b8bb9"}, {"page_content": "Zobacz też: Robert Harris (biskup).\nRobert Dennis Harris (ur. 7 marca 1957 w Nottingham) – angielski powieściopisarz, scenarzysta, dziennikarz, komentator polityczny, autor bestsellerów.\nŻyciorys.\nUkończył studia z literatury angielskiej w Selwyn College w Cambridge University (1973). Początkowo reporter telewizji BBC i dziennikarz prasowy, w tym komentator polityczny w The Observer. Specjalizuje się w thrillerach historycznych, o dużych walorach literackich. Jego książki przetłumaczono na trzydzieści języków.\nJako dziennikarz napisał kilka książek z gatunku literatury faktu, między innymi na temat wojny o Falklandy czy fałszywych dzienników Hitlera. Dopiero w 1992 ukazała się powieść \"Fatherland\" (wydanie polskie 1998) z nurtu historii alternatywnej (naziści wygrywają II wojnę światową). Dwa lata później została sfilmowana.\nTakże powieść \"Enigma\" z 1995, o złamaniu niemieckiego szyfru, została zekranizowana w 2001, a kolejnym międzynarodowym bestsellerem była powieść \"Archangielsk\" (\"Archangel\" 1999, wydanie polskie 1999)[], sfilmowana w 2005 jako miniserial.\nW XXI wieku Robert Harris obrał jako tematykę starożytny Rzym wydając powieści \"Pompeja\" (\"Pompeii\" 2003, polskie wydanie 2004) oraz trylogię rzymską: \"Cycero\" (\"Imperium\" 2006, wydanie polskie 2008), \"Spisek\" (\"Lustrum\"/\"Conspirata\" 2009, wydanie polskie 2011), \"Dyktator\" (\"Dictator\" 2015, wydanie polskie 2016).\nW 2007 opublikował powieść z kluczem \"Ghostwriter\" (\"The Ghost\", wydanie polskie 2009) – o brytyjskiej polityce na najwyższych szczeblach. Na jej podstawie razem z Romanem Polańskim napisał scenariusz do filmu \"Autor widmo\". Ich praca została nagrodzona Cezarem za najlepszy scenariusz adaptowany oraz Europejską Nagrodą Filmową. Także Roman Polański w 2019 zekranizował powieść \"Oficer i szpieg\" z 2014 (o sprawie Dreyfusa).W 2017 Harris wydał powieść \"Monachium\", której akcja rozgrywa się podczas konferencji monachijskiej z 1938. Powieść została zekranizowana w 2021.\nW 2024 niemiecki reżyser Edward Berger (\"Na Zachodzie bez zmian\") zekranizował powieść Harrisa \"Konklawe\" (\"Conclave\" 2016, wydanie polskie 2017).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1520609", "fragment_id": "225007/0", "subtitle": "", "title": "Robert Harris", "parentId": 1520609.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "225007", "score": 0.3122435212135315}, "uuid": "628dfc1b-1f55-4c00-9e80-0803e613ccb4"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nErnest Miller Hemingway (ur. 21 lipca 1899 w Oak Park w Illinois, zm. 2 lipca 1961 w Ketchum w Idaho) – amerykański pisarz i dziennikarz. Został laureatem Nagrody Pulitzera za opowiadanie \"Stary człowiek i morze\" w 1953 roku oraz Nagrody Nobla w dziedzinie literatury rok później. Jest autorem takich powieści jak \"Słońce też wschodzi\", \"Pożegnanie z bronią\", \"Komu bije dzwon\" oraz opowiadań \"Śniegi Kilimandżaro\" i \"Stary człowiek i morze\".\nHemingway dorastał w Oak Park. Po skończeniu liceum pracował przez kilka miesięcy dla gazety „The Kansas City Star”. W 1918 roku w trakcie I wojny światowej został ciężko ranny i po odzyskaniu sił powrócił do domu. Jego doświadczenia wojenne stanowiły podstawę do napisania powieści \"Pożegnanie z bronią\". Miał cztery żony i troje dzieci. W 1921 roku poślubił Hadley Richardson, po czym razem zamieszkali w Paryżu. Tam przebywał wśród innych pisarzy ze „straconego pokolenia”. Bazując na wcześniejszych przeżyciach ze święta Sanfermines w 1926 roku wydał powieść \"Słońce też wschodzi\", która przyniosła mu światową sławę. W 1927 roku rozwiódł się z Hadley i ożenił się z Pauliną Pfeiffer.\nW 1940 roku, po 13 latach małżeństwa, Hemingway i Paulina rozwiedli się. W tym samym roku autor poślubił Marthę Gellhorn i opublikował powieść \"Komu bije dzwon\". Hemingway rozstał się z Marthą, kiedy poznał w Londynie Mary Welsh. Podczas II wojny światowej brał udział między innymi w wyzwoleniu Paryża i ofensywie w Ardenach.\nCzęsto jest przedstawiany jako klasyczny przedstawiciel literatury amerykańskiej. Styl pisania Hemingwaya stał się znany jako „iceberg theory”.\nW 1954 roku podczas pobytu na safari dwukrotnie przeżył wypadki lotnicze. Popełnił samobójstwo w swoim domu w Ketchum w 1961 roku.\nŻyciorys.\nDzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396", "fragment_id": "169282/0", "subtitle": "", "title": "Ernest Hemingway", "parentId": 1396.0, "start_index": 0.0, "document_id": "169282", "source": "wikipedia", "score": 0.05699120834469795}, "uuid": "f9cf7ddf-46ec-4b68-b1d1-53df8e7aa400"}]}
{"id": "q_572", "question": "Maharadża jest tytułem władcy indyjskiego, chińskiego czy tureckiego?", "answer": [{"page_content": "Maharadża ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sa\"&gt;महाराज&lt;/&gt; \"mahārādża\" „wielki król”) – historyczny tytuł królewski władców różnych regionów Indii, przede wszystkim z rodu Kuszanów, a później Guptów. W późniejszym okresie tytuł ten oznaczał wyłącznie księcia.\nMałżonka maharadży nosiła tytuł \"maharani\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42611", "fragment_id": "654786/0", "subtitle": "", "title": "Maharadża", "parentId": 42611.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654786", "score": 0.8370466232299805}, "uuid": "656bb998-b643-43c0-87d5-dffa3090bee5"}, {"page_content": "Radża, radźa (hindi \"rājā,\" sanskryt राज \"rājan\" – „król”, ang. \"raja\" lub \"rajah\") – historyczny tytuł władcy państwa na subkontynencie indyjskim i w Azji Południowo-Wschodniej, odpowiednik księcia lub króla. Miał władzę sądowniczą i był zwierzchnikiem wojsk; żonie radży przysługiwał tytuł \"rani\". Ponadto posługiwano się tym tytułem w Imperium Brytyjskim zwracając się do niższych rangą dygniarzy i możnowładców, stawiając go przed nazwiskiem. Niższy rangą od maharadży.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=456446", "fragment_id": "1545774/0", "subtitle": "", "title": "Radża", "parentId": 456446.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1545774", "score": 0.6435078382492065}, "uuid": "6a538c85-d16c-442f-9edf-ff717405801c"}, {"page_content": "Państwo Wielkich Mogołów ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fa\"&gt;‏امپراتوری گورکانی‎&lt;/&gt;) – muzułmańskie państwo w północnych Indiach rządzone przez dynastię pochodzenia turecko-mongolskiego zwaną \"Mogołami\" lub \"Wielkimi Mogołami\". Istniało od XVI do XIX wieku, a jego założycielem był Babur, władca wywodzący się ze środkowoazjatyckiej dynastii Timurydów. U szczytu potęgi (od końca XVI do początku XVIII wieku) było jednym z najpotężniejszych imperiów epoki nowożytnej.\nHistoria.\nIndie przed najazdem Babura.\nPrzez cały XV wiek najpotężniejszym państwem w północnej część Indii był Sułtanat Delhijski. W centrum subkontynentu, w Dekanie istniało również kilka mniejszych sułtanatów, na południu istniało zaś kilka niezależnych państw, rządzonych przez indyjskich maharadżów. Kolejni sułtanowie delhijscy próbowali rozszerzyć swe panowanie na obszary południowe. Maharadżowie, mimo waśni i konfliktów, jednoczyli się we wrogości do agresywnego północnego sąsiada. Okazja, by się go pozbyć, nadarzyła się, gdy na terenach Afganistanu przejął władzę Babur, potomek Tamerlana i Czyngis-chana, który stał się protoplastą nowej dynastii, będącej odgałęzieniem Timurydów – dynastii Wielkich Mogołów.\nTrudne początki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41328", "fragment_id": "641216/0", "subtitle": "", "title": "Państwo Wielkich Mogołów", "document_id": "641216", "start_index": 0.0, "parentId": 41328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3793162703514099}, "uuid": "e0178589-040b-4053-9cec-004189957ce5"}, {"page_content": "Bagatur (albo Batur, Baatur, Bahador) – turecko-mongolski tytuł honorowy, oznaczający \"bohatera\", \"walecznego wojownika\".\nZa historykami chińskiej dynastii Sui można przyjąć, że tytuł ten był używany przez ludy stepowe żyjące na północ i zachód od Chin co najmniej od VII wieku. W kaganacie starotureckim przyjmował on formę \"batur\", Protobułgarzy w IX wieku używali formy \"bagatur\". Czyngis-chan (w którego czasach występował on w formach \"bagatur\" i \"baatur\") nadał go jako oficjalny tytuł honorowy około tysiącu osób ze swojej armii, które chciał szczególnie wyróżnić za odwagę lub wierną służbę. W analogiczny sposób nadawali go władcy państw powstałych po rozpadzie imperium mongolskiego, w tym także Wielcy Mogołowie. Od czasów ilchana Abu Sa’ida (1317–1335) tytułu \"bahadur\" używano także jako części tytulatury władcy - postępowali tak Dżalajirydzi, Timurydzi, Kara Kojunlu, Ak Kojunlu, Wielcy Mogołowie, a w szczególności władcy państw uzbeckich. Od tego tytułu wywodzi się polski termin bohater.\nWielcy Mogołowie używali ziranizowanej formy \"Bahador\". Nadawano go raczej najważniejszym i najbliżej związanym z dynastią ludziom w państwie. Tytuł ten był używany w Indiach jeszcze za czasów brytyjskich i początków niepodległych Indii. W znaczeniu \"dzielny\" wchodził w skład pełnych form imion własnych niektórych maharadżów. Przysługiwał on przykładowo dr Karan Singhowi - maharadży Dżammu i Kaszmiru, ministrowi lotnictwa i cywilnego i turystyki z ramienia partii kongresowej w rządzie Indiry Gandhi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=950665", "fragment_id": "992541/0", "subtitle": "", "title": "Bagatur", "parentId": 950665.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "992541", "score": 0.664126992225647}, "uuid": "9104774f-aa14-45ed-9439-9f2ca64535bf"}, {"page_content": "Po śmierci stryja (2 kwietnia 1933) odziedziczył tytuł maharadży Nawanagaru, suzerena jednego z 568 księstw (indyjskich państw książęcych) o dużej autonomii, formalnie niewchodzących w skład Indii Brytyjskich, lecz pozostających z Wielką Brytanią w tzw. sojuszu zależnym (ang. \"subsidiary alliance\") i uznających ich zwierzchnictwo. W 1941 księstwo miało 9818 km² i 470 000 mieszkańców.\nMaharadżowie Nawanagaru byli znani ze swojej bogatej kolekcji biżuterii, szczególnie z kolekcji biżuterii ze szmaragdów, naszyjników z pereł i diamentów zaprojektowanej w stylu art déco przez Jacques’a Cartiera. Biżuteria o wielomilionowej wartości była symbolem ich władzy i wysokiego statusu.\nPolityk i mąż stanu.\nW 1920 reprezentował Indie na pierwszym posiedzeniu Ligi Narodów. Był kanclerzem Izby Książąt Indyjskich ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hi\"&gt;\"Narendra Mandal\"&lt;/&gt;) w latach 1937–1944 (podobnie jak wcześniej stryj), wchodził z ramienia Indii w skład Imperial War Cabinet (gabinetu imperium brytyjskiego ds. wojny) oraz Rady Wojny na Pacyfiku (1942–1945).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127697", "fragment_id": "22073/1", "subtitle": "", "title": "Digvijaysinhji", "document_id": "22073", "start_index": 1279.0, "parentId": 127697.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1744161695241928}, "uuid": "adc4a247-725b-4024-8cff-06ba165541a9"}, {"page_content": "Maharadża Hari Singh (ur. w 1895, zm. w 1961) – był władcą rządzącym w Kaszmirze w czasach, w których Indie uzyskały niepodległość od Brytyjczyków.\nHari Singh z dynastii Dogra zdobył władzę w Kaszmirze w 1925 roku. Był autorem wielu reform, m.in. zapobiegających paleniu wśród młodych i znoszących zakaz poślubiania wdów hinduskich. W 1934 roku utworzył on Zgromadzenie Ustawodawcze, Praja Sabha.\nOpozycją dla partii Dogra była antymonarchistyczna grupa kaszmirskich muzułmanów pod przewodnictwem szejka Abdullaha. W 1931 roku byli oni związani z ruchem przeciw partii Dogra, znanym pod hasłem \"Opuśćcie Kaszmir\". \nPóźniej, w roku 1947, kiedy poszczególne prowincje i księstwa miały podejmować decyzje o swoim losie, maharadża zwlekał z podjęciem decyzji, prawdopodobnie licząc na zachowanie pewnej autonomii lub niepodległości. Zaproponował on Indiom i Pakistanowi kompromis pozostawiający na pewien czas status quo, dający niezależność księstwu. Ugoda podpisana została przez Pakistan, Indie zaś nie chciały takiego obrotu sprawy. Jednak 22 października 1947 Pakistan złamał porozumienie, stosując blokadę ekonomiczną popartą inwazją plemion pasztuńskich na północny Kaszmir. Wtedy Hari Singh podjął decyzję o przyłączeniu się do Indii, podpisując 26 października akt przyłączenia się do Indii. Po wstąpieniu do Indii maharadża nie mógł odzyskać pełnej władzy w Kaszmirze, tak, jak planował. \nW 1949 roku, ponieważ Muhammad Abdullah dochodził do władzy poprzez działalność w zgromadzeniu ustawodawczym, Hari Singh postanowił zakończyć karierę polityczną i wyjechał do Bombaju. Władzę po nim objął jego syn, Karan Singh. W następnych elekcjach do Praja Sabha Rada Muzułmańska zajęła wszystkie 75 miejsc. Na pierwszym posiedzeniu zniesiono rządy dynastii Dogra.\n26 kwietnia 1961 maharadża Hari Singh zmarł w Bombaju.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41980", "fragment_id": "647343/0", "subtitle": "", "title": "Hari Singh", "parentId": 41980.0, "start_index": 0.0, "document_id": "647343", "source": "wikipedia", "score": 0.13408708572387695}, "uuid": "eb03ba9e-6236-4c00-bd26-621eb5794a20"}, {"page_content": "Akkalkot Maharadż, śri Akkalkot Maharadż; również: Swami Samarth (Maharadż) (zm. 1878) – indyjski guru, jogin i fakir, uważany przez wyznawców i zwolenników za awatara Dattatrei. Przez długi czas mieszkał w miejscowości Akkalkot w stanie Maharasztra (stąd jego przydomek \"Akkalkot Maharadż\").\nBył mistrzem duchowym Dźangli Maharadża. Istnieją poszlaki, że mógł się kiedyś znajdować w roli guru Shirdi Sai Baby.\nŻyciorys.\nWczesne życie Akkalkota Maharadża owiane jest tajemnicą. Nie ma przesłanek na temat tego kiedy ani gdzie się urodził, czy też kim byli jego rodzice, nauczyciel duchowy czy opiekunowie. Według jego zwolenników, pojawił się na świecie, wtedy kiedy drwal przypadkowo uderzył siekierą Dattatreję, który siedział w mrowisku w stanie głębokiej medytacji. Wówczas Dattatreja obudził się z tego stanu i zaczął kontynuować swą misję jako Akkalkot Maharadż. Wiadomo, że później wędrował po Himalajach, podróżował po Chinach oraz zwiedzał wiele indyjskich świętych miejsc hinduizmu.\nW 1856 roku przybył do Akkalkot, gdzie mieszkał przez dwadzieścia dwa lata – do końca życia.\nW 1878 roku powziął mahasamadhi.\nZwyczaje.\nPodobnie jak Shirdi Sai Baba przywiązywał dużo wagi do jedności religii islamskiej i hinduistycznej. Brał udział w obrzędach obydwu wiar. Akkalkot Maharadż i Shirdi Sai Baba mieli również wspólny zwyczaj przygotowywania i rozdawania żywności dużej liczbie osób.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=794304", "fragment_id": "1008285/0", "subtitle": "", "title": "Akkalkot Maharadż", "document_id": "1008285", "start_index": 0.0, "parentId": 794304.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20094504952430725}, "uuid": "5808f17d-5ffb-4784-b0c7-1f30b09cc6ac"}, {"page_content": "Następstwa.\nThama Nagiru, Zafara Chan, który od początku był niechętny zbrojnej konfrontacji, przywrócono do godności władcy jego księstwa, ale był on tak schorowany, że w jego imieniu (i za zgodą urzędników Gilgit Agency) rządził właściwe jego syn Sikandar Chan. W Hunzie władzę objął Nazim Chan, przyrodni brat zbiegłego thama, a podstawą do oficjalnego odebrania władzy Safdarowi Ali była znaleziona w jego siedzibie (Baltit Fort) korespondencja z chińskimi i rosyjskimi władzami. Oba księstwa poddano maharadży Kaszmiru, a tym samym znalazły się pod rządami pośrednimi Imperium Brytyjskiego, zachowując jednakowoż pełnię swobody w stanowieniu o swoich sprawach wewnętrznych. Skomplikowane relacje z Chinami, które uważały Hunzę za swoje terytorium zależne (\"dependency\"), rozwiązano polubownie, zezwalając na dalsze płacenie przez księstwo Hunzy trybutów (bez jakichkolwiek intencji lub konsekwencji politycznych) w zamian za mianowanie brytyjskiego konsula w Kaszgarze i przyznanie Brytyjczykom takich samych przywilejów handlowych, jakimi cieszyła się Rosja. Przez niemal dwa lata, od sierpnia 1892 do późnej jesieni 1894, sytuację w Hunzie kontrolowała mała kompania Gurkhów i wyznaczony specjalnie do tego celu oficer polityczny (\"political officer\"), którą to funkcję powierzono F.E. Younghusbandowi. Włączenie Doliny Hunzy pod zwierzchnictwo maharadży Kaszmiru, a tym samym Indii Brytyjskich, pozwoliło skonsolidować także ten odcinek ich granic wzdłuż głównego grzbietu od zach. Karakorum po Pamir i Hindukusz. Hunza i Nagir do końca swego istnienia – w ramach Indii Brytyjskich do 1947 r., a jako księstwa na terenie Pakistanu do 1974 r. – nie były ani razu miejscem buntu czy innej otwartej rebelii.Safdar Ali, zbiegły tham Hunzy, nie był chętnie widzianym gościem w Chinach, ale tolerowanym ze względu na niewielkie posiadłości ziemskie (\"ǰagīr\") w Kuchar w chińskim Turkiestanie. Mimo próśb do władz brytyjskich i podobnych zabiegów nigdy nie powrócił do Hunzy, a resztę życia przeżył w postępującym niedostatku, praktycznie uwięziony w Kuchar, gdzie zmarł w marcu 1931 r. Nazim Chan rządził Hunzą do 1938 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4986247", "fragment_id": "299047/8", "subtitle": "", "title": "Kampania o Hunzę i Nagir", "document_id": "299047", "start_index": 7801.0, "parentId": 4986247.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10687212646007538}, "uuid": "3cf8906a-25ea-402a-ba17-b9fd430095b0"}, {"page_content": "Najdłużej decyzję podejmowały 3 księstwa: Hajdarabad, Dżanagadh oraz Dżammu i Kaszmir. Pierwsze księstwo - którego władca był muzułmaninem, zaś większość populacji wyznania hinduskiego - zostało zbrojnie podbite przez Indie. Podobnie sytuacja wyglądała w Dżanagadh: ludność była głównie złożona z hinduistów, zaś sfery rządzące wyznawały islam. Tu też sprawa była dość oczywista, więc ponownie Indie zajęły to księstwo. Po przyłączeniu się obu księstw do Indii, Pakistan bardzo żywo zareagował na arenie międzynarodowej, lecz na jego protesty nie było większego odzewu. Odwrotną sytuację przedstawiał Kaszmir: tu władca był maharadżą, wyznawcą hinduizmu, zaś większa część ludności była muzułmańska. Hari Singh, maharadża rządzący w tym czasie Kaszmirem, zwlekał z decyzją, licząc prawdopodobnie na uzyskanie niepodległości, a przynajmniej częściowej autonomii. Gdy północną granicę Kaszmiru przekroczyły uzbrojone plemiona pasztuńskie, maharadża uznał to za inwazję i zgłosił się o pomoc do Indii. Kilka dni później, po podpisaniu aktu przyłączenia Kaszmiru do Indii, wojska indyjskie wkroczyły do księstwa. Pakistan głośno oprotestował tę akcję i do dziś nie uznał aktu przyłączenia za prawomocny.\nW 1948 ONZ ustanowiła linię przerwania ognia, dzielącą Kaszmir na północną, pakistańską i południową, indyjską część. Jednym z warunków zawieszenia broni było przeprowadzenie plebiscytu wśród ludności kaszmirskiej, na co nie chciały zgodzić się Indie, ze względu na większość muzułmanów w tym regionie oraz na niewypełnienie warunków przez stronę pakistańską, polegające na nieopuszczeniu przez wojska pakistańskie Kaszmiru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43141", "fragment_id": "642840/1", "subtitle": "", "title": "Dżammu i Kaszmir (region)", "parentId": 43141.0, "start_index": 1705.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642840", "score": 0.3183957040309906}, "uuid": "de239962-fe62-47ce-aa75-2a36e2e59c28"}, {"page_content": "W państwie książęcym Kaććh (Kutch), leżącym w północno-zachodnich Indiach Brytyjskich (wsp. region Kaććh w indyjskim stanie Gudźarat, nad Zatoką Kaććh), lokalny władca, maharadża Khengarji III (1875-1942), po wstąpieniu na tron Edwarda VIII w 1936 roku, rozkazał wybić w jego imieniu i swoim monety srebrne (o nominale 5 kori, 2½ kori i 1 kori) oraz miedziane (o nominale 3 dokda).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5422710", "fragment_id": "363058/50", "subtitle": "", "title": "Monety Edwarda VIII", "document_id": "363058", "start_index": 67737.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5422710.0, "score": 0.22680705785751343}, "uuid": "fafb10b2-5230-4ed7-81c1-1fad0d2b9aec"}]}
{"id": "q_573", "question": "Jakiego pseudonimu używał Henryk Sienkiewicz?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pisarza. Zobacz też: Henryk Sienkiewicz – inżynier i polityk.\nHenryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz, ps. „Litwos”, „Musagetes”, „Juliusz Polkowski”, „K. Dobrzyński” (ur. 5 maja 1846 w Woli Okrzejskiej, zm. 15 listopada 1916 w Vevey) – polski nowelista, powieściopisarz epoki pozytywizmu i publicysta; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1905) za całokształt twórczości, jeden z najpopularniejszych polskich pisarzy przełomu XIX i XX w.\nŻyciorys.\nRodzina.\nHenryk Sienkiewicz urodził się we wsi Wola Okrzejska, w zubożałej rodzinie szlacheckiej, pieczętującej się herbem Oszyk, znanej na Żmudzi od XVI wieku, wedle niektórych genealogów po mieczu wywodzącej się z Tatarów osiadłych na Litwie, czego nie potwierdzają jednak zachowane dokumenty. Jego rodzicami byli Józef Sienkiewicz (1813–1896) i Stefania Sienkiewicz z domu Cieciszowska (1820–1873). Matka Stefania pochodziła ze starej i majętnej rodziny podlaskiej Cieciszowskich, skoligaconej m.in. z Łuszczewskimi i Lelewelami, pisywała wiersze, ogłosiła dwa opowiadania w „Tygodniku Illustrowanym” z 1864 oraz powieść „Jedynaczka”, której druk rozpoczął się na łamach pisma „Bazar – tygodnik ilustrowany mód i robót ręcznych” 5 lipca 1865. Pisarz miał pięcioro rodzeństwa: starszego brata Kazimierza (uczestnika powstania styczniowego, potem emigranta, który zginął w 1871 w wojnie francusko-pruskiej) i siostry: Anielę (Janową Komierowską), Helenę (niezamężną), Zofię (Lucjanową Sieńkiewiczową) i wcześnie zmarłą Marię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2067", "fragment_id": "182453/0", "subtitle": "", "title": "Henryk Sienkiewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "182453", "parentId": 2067.0, "score": 0.794885516166687}, "uuid": "583f744c-cf2e-4f4a-9143-bf58799b949d"}, {"page_content": ". w chłopa, leśnika, księdza, zakonnika, żebraka, górala, gajowego, kominiarza, a do tego bywało, że nosił brodę oraz okulary, tym samym stosując różnoraki kamuflaż i wymykając z zastawionych przez Niemców sieci. W konspiracji działał pod pseudonimami „Korczak” (przyjęty od herbu rodowego, używany od lutego do końca lipca 1940), „Spytek” (od końca lipca 1940), „Jacek” (od Jacka Soplicy) (oba w trakcie kierowania trasą „Bronisława”), „Sienkiewicz” wzgl. „Jacek Sienkiewicz” wzgl. „Sienkiewicz” (przyjęte po aresztowaniu żony w lutym 1942 i używane podczas kierowania „Latarnią”), „Dziurdziewicz”, ksiądz „Jacek Żegota”. W połowie 1941 posługiwał się tożsamością Andrzej Łękawski (ogrodnik z Jaćmierza), a w pierwszej połowie 1942 używał fałszywej tożsamości na nazwisko hrabiego Romana Potockiego, zaś ponadto używał tożsamości Michał Gosiany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1494181", "fragment_id": "196761/7", "subtitle": "", "title": "Aleksander Rybicki", "document_id": "196761", "start_index": 10170.0, "parentId": 1494181.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45092955231666565}, "uuid": "f5367438-91b7-4a6f-a4f0-193f4ae240d8"}, {"page_content": "Po wybuchu II wojny światowej znalazł się na Wołyniu, ale rychło powrócił do Ostrowa Wielkopolskiego; wobec grożącego aresztowania przez gestapo schronił się u rodziców w Ostrzeszowie, ale i stamtąd wyjechał w maju 1940 i przez zieloną granicę znalazł się w Generalnym Gubernatorstwie. Do stycznia 1945 pracował jako adwokat w Kielcach. Zaangażował się w tym czasie w działalność konspiracyjną; był aktywny w Stronnictwie Ludowym oraz w organizacji „Ojczyzna”, kierując jej okręgiem kieleckim. Używał pseudonimu „Kmieć”. Kancelarię kielecką prowadził przy ulicy Wesołej, w domu aresztowanego adwokata Czesława Sadowskiego, i uczynił z niej centrum życia konspiracyjnego: miejsce gromadzenia i rozdziału funduszy z warszawskiej centrali „Ojczyzny” dla rodzin wysiedlonych i aresztowanych, kolportażu prasy podziemnej, wykładów wydziału prawa kieleckiej filii Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich. Na schronienie w domu Mosia w Kielcach liczyć mogli wysiedleńcy z Wielkopolski, szczególnie z bliskich adwokatowi Ostrzeszowa i Ostrowa Wielkopolskiego, a na kompletach spotykała się młodzież gimnazjalna i licealna. Osobiste kontakty Mosia przyczyniły się do uwolnienia z więzienia niemieckiego syna pisarza Henryka Sienkiewicza, Henryka Józefa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=494130", "fragment_id": "1549646/1", "subtitle": "", "title": "Piotr Moś", "parentId": 494130.0, "start_index": 1118.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1549646", "score": 0.249832883477211}, "uuid": "e1f55521-1676-40d5-9197-4000055c3624"}, {"page_content": "Prawdopodobnie w tym czasie napisał swoją pierwszą (niepublikowaną) powieść – \"Ofiara\". Pracował także nad swoją pierwszą opublikowaną powieścią – \"Na marne\". Pierwszą próbę literacką podjął jeszcze w 1867, gdy napisał wierszowany utwór \"Sielanka młodości\", odrzucony przez „Tygodnik Illustrowany”.\nKariera literacka i dziennikarska.\nW 1869 debiutował jako dziennikarz. „Przegląd Tygodniowy” wydrukował jego recenzję sztuki teatralnej, a „Tygodnik Ilustrowany” zamieścił rozprawkę historyczno-literacką o Mikołaju Sępie Szarzyńskim. Sienkiewicz pisał pod pseudonimem „Litwos” do „Gazety Polskiej” oraz „Niwy”. W 1873 objął w „Gazecie Polskiej” stały felieton \"Bez tytułu\", a w 1875 cykl \"Chwila obecna\". Od 1874 prowadził dział literacki w „Niwie”.\nW 1872 wydał powieść \"Na marne\" oraz \"Humoreski z teki Worszyłły\", a następnie \"Stary sługa\" (1875), \"Hania\" (1876), oraz \"Selim Mirza\" (1877). Trzy ostatnie utwory nazywane są \"małą trylogią\". Bywał w popularnych w owym czasie salonach warszawskich: u swej krewnej Jadwigi Łuszczewskiej, znanej pod literackim pseudonimem \"Deotyma\", oraz u aktorki Heleny Modrzejewskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2067", "fragment_id": "182453/2", "subtitle": "", "title": "Henryk Sienkiewicz", "parentId": 2067.0, "start_index": 3316.0, "document_id": "182453", "source": "wikipedia", "score": 0.3114433288574219}, "uuid": "3385d5b5-a9d6-49dd-9286-6a74b491564a"}, {"page_content": "W 1878 wrócił do Europy. Zatrzymał się w Londynie, następnie przez rok przebywał w Paryżu. Podczas pobytu we Francji Sienkiewicz poznał nowy prąd w literaturze – naturalizm. Pod pseudonimem „Litwos” wydał na łamach „Kurjera Warszawskiego” nowelę \"Janko Muzykant\" w 1879. W tym samym roku, w artykule \"Z Paryża\", stwierdza: „Dla powieści naturalizm był w zasadzie znakomitym, niezbędnym i może jedynym krokiem naprzód”. Dwa lata później zmienił jednak zdanie i wypowiedział się o naturalizmie w tonie krytycznym. Wyrazem przekonań na temat naturalizmu i pisarstwa jako takiego były wydane drukiem odczyty: \"O naturalizmie w powieści\" (1881), \"O powieści historycznej\" (1889), \"Listy o Zoli\" (1893).\nKorespondencje ze Stanów Zjednoczonych publikowane w prasie polskiej, zyskały szerokie uznanie i wzbudziły zainteresowanie jego osobą. Powodzenie pisarza świetnie odmalował Bolesław Prus w artykule \"Co p. Sienkiewicz wyrabia z piękniejszą połową Warszawy\" na łamach „Kuriera Warszawskiego” z 1880. „Już po powrocie z Ameryki, prawie każda z dam, przechodząc ulicą, posądzała prawie każdego wyższego i przystojnego mężczyznę o to, że jest Sienkiewiczem. (...) Nareszcie spotykając co krok fryzury à la Sienkiewicz, wiedząc, że młodzi panowie jeden po drugim zapuszczają Hiszpanki, starają się mieć posągowe rysy i śniadą cerę, postanowiłem poznać jego samego (...) Z mego kąta widzę, że sala prawie wyłącznie zapełniona jest przez płeć piękną. Kilku mężczyzn, którzy tam byli do robienia grzeczności damom albo pisania sprawozdań, tak już w ciżbie kobiet potracili poczucie własnej indywidualności, że mówili: byłam, czytałam, wypiłyśmy we dwie sześć butelek…”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2067", "fragment_id": "182453/4", "subtitle": "", "title": "Henryk Sienkiewicz", "parentId": 2067.0, "start_index": 5529.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182453", "score": 0.12143657356500626}, "uuid": "594f7a46-35c0-429b-b1c0-c0baf60b520c"}, {"page_content": "Z nadejściem okupacji niemieckiej nie przerwał współpracy z Muzeum Narodowym, uczestnicząc w zabezpieczaniu i inwentaryzacji zbiorów. W 1940 roku przenosił do muzeum zbiory Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, w którego gmachu władze okupacyjne utworzyły „Dom Kultury Niemieckiej”. Pod jego kierunkiem zabezpieczano również kolekcję Raczyńskich z Rogalina i dzieła sztuki należące do osób prześladowanych przez władze okupacyjne. Od roku 1942 Sienkiewicz brał udział w podziemnej działalności tajnego Uniwersytetu Warszawskiego, wykładając historię malarstwa.\nRównolegle angażował się w konspiracji politycznej (pod pseudonimem Romuald Poczapowski) w Departamencie Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj. Zaangażowany był także w Wydziale Bezpieczeństwa i Kontrwywiadu Komendy Głównej Armii Krajowej w referacie «999» (znanym pod kryptonimem „Korweta”), do którego należało m.in. gromadzenie danych o działalności organizacji komunistycznych (pod kierunkiem grafika prof. Stanisława Ostoi-Chrostowskiego i kolegi – historyka sztuki prof. Michała Walickiego). Na potrzeby działalności konspiracyjnej udostępniał swe mieszkanie w Warszawie przy ul. Nowogrodzkiej 44 m. 3, a następnie w Milanówku (w 1944 r.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4040256", "fragment_id": "607477/3", "subtitle": "", "title": "Jerzy Sienkiewicz (historyk sztuki)", "source": "wikipedia", "start_index": 4109.0, "document_id": "607477", "parentId": 4040256.0, "score": 0.15667182207107544}, "uuid": "f3ac47d5-8aa8-401f-b3e3-803fb53e9839"}, {"page_content": "Zapasy w stylu grecko-rzymskim z elementami spektaklu zaczęły być organizowane w Polsce pod koniec XIX wieku przez cyrki objazdowe. Jan Stanisław Cyganiewicz jako gimnazjalista pokonał rzucającego wyzwanie publiczności siłacza z jednego z takich cyrków, Austriaka Adolfa Spechta. Cyganiewicz zdecydował się wtedy na karierę zapaśniczą. Na początku XX wieku przyjął pseudonim ringowy \"Zbyszko\" na cześć Zbyszka z Bogdańca, postaci literackiej z powieści \"Krzyżacy\" Henryka Sienkiewicza. Później na cześć Cyganiewicza ten sam pseudonim ringowy przyjął amerykański wrestler i obecnie członek WWE Hall of Fame Larry Zbyszko. W okresie dwudziestolecia międzywojennego walki zapaśników organizowano w Cyrku Braci Staniewskich. U szczytu popularności pojedynki te przypominały reżyserowane spektakle parateatralne. Niemal tak samo jak walka znaczenie miała oprawa i atmosfera tajemniczości. W cyrku występował między innymi zamaskowany zapaśnik o pseudonimie \"Czarna Maska\". Organizatorzy obiecywali, że atleta zdejmie maskę, jeśli przegra walkę, co jednak nigdy nie nastąpiło. Pokazy te zostały upamiętnione w piosence \"Cyrk na Ordynackiej\" ze słowami Henryka Kotarskiego i muzyką Stefana Rembowskiego:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nA jak walczył na arenie Garkowienko z Czarną Maską,&lt;br&gt;\nTo na takie przedstawienie zasuwało całe miasto.&lt;br&gt;\nAle Sztekker kładł każdego, bo jak kogo wziął w nelsona,&lt;br&gt;\nMokra plama była z niego, każdy pękał, niech ja skonam!\nHenryk Kotarski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4142350", "fragment_id": "587950/36", "subtitle": "", "title": "Historia wrestlingu", "document_id": "587950", "start_index": 49420.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4142350.0, "score": 0.17196662724018097}, "uuid": "1527fa94-37fb-4435-be1c-a783daeb5be5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWitold Sienkiewicz ps. \"Edward Szumski\", \"Margis\" (ur. 12 lutego 1920 w Wilnie, zm. 13 stycznia 1990) - pułkownik Służby Bezpieczeństwa PRL, dyrektor Departamentu I Ministerstwa Spraw Wewnętrznych PRL (wywiad cywilny).\nŻyciorys.\nSyn Feliksa i Stefani. W 1933 r. ukończył drugą klasę Gimnazjum Jezuitów w Wilnie, następnie uczęszczał na kursy wieczorowe, gdzie w 1938 r. zdał maturę. Od 1939 lub 1940 roku do 1946 roku członek Komsomołu i WKP(b); od 1946 r. w PPR, następnie w PZPR. \nW latach 1935–1941 pracował jako robotnik, najpierw w mleczarni „M. Joffe” w Wilnie a później jako monter w elektrowni w Wilnie. W 1941 r. pracował jako robotnik w kołchozach w Czuwaskiej ASRS.\nW czasie II wojny światowej został skierowany (10.09.1941) do organizowanych w ZSRR Polskich Sił Zbrojnych w Tockoje. Po dezercji z Polskich Sił Zbrojnych został żołnierzem Armii Czerwonej. Służył jako żołnierz 222. pułku artylerii 16. Strzeleckiej Dywizji Litewskiej. W 1942 r. został słuchaczem Szkoły Specjalnej nr 2 w Moskwie, gdzie przeszedł przeszkolenie w zakresie dywersji. Po zakończeniu szkolenia, jako kierowniki grupy dywersyjnej, został zrzucony na Wileńszczyznę w celu organizowania sowieckich oddziałów partyzanckich. Używał w tym czasie pseudonimów \"Edward Szumski\" i \"Margis\". Był sekretarzem Wileńskiego Podziemnego KP KPL i redaktorem pisma „Za Wolność”. W Wileńskiej Brygadzie Partyzanckiej im. A. Mickiewicza pełnił funkcję zastępca dowódcy oddziału ds. politycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168992", "fragment_id": "27370/0", "subtitle": "", "title": "Witold Sienkiewicz (1920–1990)", "document_id": "27370", "start_index": 0.0, "parentId": 168992.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2616737484931946}, "uuid": "0e28540c-e99b-498c-9301-58afc64f307a"}, {"page_content": "Bartłomiej Henryk Sienkiewicz (ur. 29 lipca 1961 w Kielcach) – polski historyk, publicysta i polityk. W latach 1990–2002 funkcjonariusz Urzędu Ochrony Państwa, oficer tej służby w stopniu podpułkownika, współtwórca Ośrodka Studiów Wschodnich (1990). W latach 2013–2014 minister spraw wewnętrznych i koordynator służb specjalnych, poseł na Sejm IX i X kadencji, w latach 2023–2024 minister kultury i dziedzictwa narodowego, poseł do Parlamentu Europejskiego X kadencji.\nŻyciorys.\nDziałalność w okresie PRL.\nJest synem Juliusza (1932–2021) i Aliny z domu Korzeniowskiej (1936–2016) oraz prawnukiem Henryka Sienkiewicza.\nW latach 80. współpracował z opozycją demokratyczną. Od 1981 związany z Niezależną Oficyną Studentów w Krakowie, zajmował się drukiem i dystrybucją wydawnictw drugiego obiegu. Działał w Niezależnym Zrzeszeniu Studentów, gdzie m.in. był członkiem redakcji „Biuletynu Niezależnego Zrzeszenia Studentów”. W styczniu 1982 został zatrzymany i przez 3 dni osadzony jako podejrzany o „utrudnianie postępowania karnego” (sprawa została umorzona). W latach 1987–1988 był trzykrotnie karany grzywną przez kolegia do spraw wykroczeń za udział w zajściach ulicznych, „zakłócenia porządku publicznego” i kolportaż ulotek. W 1988 znalazł się w komitecie organizacyjnym Międzynarodowej Konferencji Praw Człowieka w Krakowie. W 1988 był jednym z sygnatariuszy deklaracji \"Tezy programowe środowiska «Czas przyszły»\", przygotowanej przez grupę działaczy Ruchu Wolność i Pokój skupioną wokół Jacka Czaputowicza i pisma „Czas Przyszły”.\nW 1987 ukończył studia na Wydziale Filozoficzno-Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.\nDziałalność zawodowa w III RP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2784939", "fragment_id": "1610443/0", "subtitle": "", "title": "Bartłomiej Sienkiewicz", "document_id": "1610443", "start_index": 0.0, "parentId": 2784939.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2621743381023407}, "uuid": "b9feaeda-e6ab-4632-91df-1e07f0df3e8c"}, {"page_content": "W dokumencie nobilitacyjnym widnieje nazwisko Michała Sienkiewicza, który przyznawał herb \"Oszyk\" vel \"Oszyki\". Jest to odmiana udostojniona herbu Łabędź, którym posługiwali się przodkowie Michała. W korespondencji Marcina Sienkiewicza z lat 1728 i 1730 widnieje pieczęć łabędzia z trzema strzałami. Po przeniesieniu się rodziny w granice Korony, do rysunku herbu zostały dodane kotwica i łuk, i taką formę zatwierdziła Heroldia Królestwa Polskiego.\nHenryk Sienkiewicz używał pieczęci z herbem w takiej postaci w korespondencji w latach 90. XIX w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=748077", "fragment_id": "843045/1", "subtitle": "", "title": "Oszyk (herb szlachecki)", "parentId": 748077.0, "start_index": 1601.0, "source": "wikipedia", "document_id": "843045", "score": 0.2992400527000427}, "uuid": "cddb1e24-49ab-4644-94c6-2a9c7a9ac050"}]}
{"id": "q_574", "question": "Jak nazywamy utrzymujące się nad terenami wielkich miast i okręgów przemysłowych zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego?", "answer": [{"page_content": "Stan czystości powietrza na Górnym Śląsku zależy od emisji zanieczyszczeń z krajowych źródeł przemysłowych oraz ich napływu z Czech i Niemiec. Z terytorium Polski zanieczyszczenia transportowane są nad terytorium wschodnich i północnych sąsiadów. Polska należy do krajów wymieniających zanieczyszczenia, tzn. że wielkość „eksportu” zanieczyszczeń jest zbliżona do wielkości „importu”. Szacuje się, że w Polsce ogólna emisja zanieczyszczeń gazowych wyniosła w 1994 r. co najmniej 10 mln t, w tym dwutlenku siarki (SO2) – 2,6 mln t (1989 – 3,9 mln t, 1991 – 3,0 mln t), tlenków azotu – 1,1 mln t (1989 – 1,5 mln t, 1991 – 1,2 mln t), tlenku węgla (CO) – 4,4 mln t, lotnych substancji organicznych – 1,7 mln t, amoniaku (NH3) – 384 tys. t, dwusiarczku węgla (CS2) – 20 tys. t, siarkowodoru (H2S) – 9 tys. t i związków fluoru – 4 tys. t, dodatkowo emisja dwutlenku węgla (CO2) jest szacowana na ok. 400 mln t. Emisja pyłów 1989–1994 zmniejszyła się z 2,4 mln t do 1,4 mln t rocznie[].\nPrzestrzenny rozkład emisji zanieczyszczeń jest bardzo nierównomierny – największy poziom osiąga ona na obszarach dużych aglomeracji miejskich oraz głównych okręgów przemysłowych. Zdecydowanie najgorsza sytuacja występuje w województwie śląskim, gdzie na obszarze stanowiącym zaledwie 2,1% powierzchni Polski koncentruje się aż 20–25% krajowej emisji dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu i pyłów[]. Od wielu lat są tu przekraczane wartości dopuszczalnych stężeń wszystkich ważniejszych zanieczyszczeń atmosfery, w tym metali ciężkich, tlenku węgla i węglowodorów. Na obszarach zurbanizowanych, zwłaszcza przy ruchliwych ulicach miejskich występuje podwyższone w stosunku do poziomu dopuszczalnego zapylenie oraz stężenie szkodliwych gazów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=349894", "fragment_id": "41452/2", "subtitle": "", "title": "Zanieczyszczenie powietrza", "parentId": 349894.0, "start_index": 3179.0, "source": "wikipedia", "document_id": "41452", "score": 0.5807539224624634}, "uuid": "fe67712c-f296-4978-8283-9759e6f8037b"}, {"page_content": "Maska antysmogowa, maska przeciwsmogowa – określenie stosowane wobec sprzętu indywidualnej ochrony układu oddechowego mającego chronić użytkownika przed szkodliwym działaniem wysokich stężeń zanieczyszczeń powietrza zwłaszcza w rejonach zurbanizowanych i przemysłowych. Działanie masek antysmogowych polega na oczyszczaniu wdychanego powietrza z części bądź z większości substancji niebezpiecznych, takich jak np. aerozole atmosferyczne.\nProblem zanieczyszczeń powietrza.\n \"Osobne artykuły: Zanieczyszczenie powietrza i Smog.\"\nDuży poziom zanieczyszczeń obecnych w powietrzu na obszarach zurbanizowanych wynika przede wszystkim ze spalania paliw w transporcie i w gospodarstwach domowych, niekiedy także ze zlokalizowanego w pobliżu miast przemysłu. Współwystępowanie sprzyjających warunków atmosferycznych i zanieczyszczeń powietrza może prowadzić do powstawania smogu. Wśród monitorowanych zanieczyszczeń w Unii Europejskiej znajdują się aerozole atmosferyczne (PM10 i PM2,5), dwutlenek siarki (), dwutlenek azotu (), tlenek węgla (CO), benzen (), ozon () oraz szereg metali ciężkich (arsen, kadm, nikiel, ołów) i benzo[\"a\"]piren oznaczane w pyle PM10. Dla substancji tych określone są odpowiednie poziomy, które nie powinny być przekraczane z uwagi na zdrowie ludzi. Narażenie na wysokie stężenia zanieczyszczeń atmosferycznych może prowadzić do negatywnych skutków zdrowotnych, m.in. ze strony układu oddechowego i układu krwionośnego (szczególnie u ludzi starszych, kobiet w ciąży, dzieci i osób chorujących już na choroby tych układów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3948843", "fragment_id": "592048/0", "subtitle": "", "title": "Maska antysmogowa", "parentId": 3948843.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "592048", "score": 0.8879503011703491}, "uuid": "959625ec-0ca8-4ff3-8c7a-5862df781fcb"}, {"page_content": "Smog – każda kombinacja zanieczyszczeń powietrza, którymi, zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia, są wszystkie chemiczne, fizyczne lub biologiczne czynniki zmieniające naturalny skład atmosfery. Najczęściej występujące zanieczyszczenia to pyły zawieszone zawierające różne związki chemiczne, w tym szczególnie szkodliwe kancerogenne wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA) i metale ciężkie, oraz gazy: tlenki azotu, dwutlenek siarki, ozon i tlenek węgla. Dawniej smog definiowano węziej, jako zjawisko atmosferyczne powstałe w wyniku wymieszania się mgły z dymem i gazami będącymi produktami spalania.\nWyraz „smog” stanowi połączenie ang. słów \"smoke\" (dym) i \"fog\" (mgła). Termin ten został użyty po raz pierwszy w Wielkiej Brytanii prawdopodobnie w 1905 r. W języku polskim na określenie tego zjawiska stosowano przez pewien czas odpowiednik „dymgła”, utworzony na wzór terminu angielskiego.\nEfekty zdrowotne.\nWchodzące w skład smogu związki chemiczne, pyły i znaczna wilgotność stanowią zagrożenie dla zdrowia człowieka. Są czynnikami alergizującymi i mogą wywołać astmę oraz jej napady, a także powodować zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli, niewydolność oddechową lub paraliż układu krwionośnego. Smog powoduje także zmniejszenie masy urodzeniowej noworodka, zwiększa zapadalność na nowotwory oraz przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), jak i zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia astmy u dzieci. W wyniku badań stwierdzono, że 15% wszystkich epizodów objawów astmy można przypisać zanieczyszczeniu powietrza. Związek następuje także w przypadku chorób niedokrwiennych serca u osób starszych. Badania przeprowadzano w miejscach w pobliżu ruchliwych dróg ze znacznym natężeniem ruchu. Zamieszkanie w miejscach z natężeniem ruchu powyżej 10 tys. pojazdów dziennie uznano za wyznacznik długotrwałej ekspozycji na zanieczyszczenia związane z ruchem drogowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5947", "fragment_id": "176324/0", "subtitle": "", "title": "Smog", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176324", "parentId": 5947.0, "score": 0.5215489268302917}, "uuid": "efbd9c7d-f86b-4cae-916f-ef9fdde90988"}, {"page_content": "Zanieczyszczenia powietrza – są głównymi przyczynami globalnych zagrożeń środowiska.\nMiędzynarodowa Organizacja Pracy definiuje je jako \"wszelkie skażenie powietrza przez substancje, które są szkodliwe dla zdrowia lub niebezpieczne z innych przyczyn, bez względu na ich postać fizyczną\". Spalanie paliw kopalnych, działalność rolnicza, eksploatacja górnicza, transport to tylko niektóre z głównych przyczyn zanieczyszczenia powietrza. Najczęściej i najbardziej zanieczyszczają atmosferę: dwutlenek węgla, dwutlenek siarki, tlenki azotu oraz pyły.\nŹródła zanieczyszczeń powietrza.\nPowietrze zanieczyszczają wszystkie substancje gazowe, stałe lub ciekłe, znajdujące się w powietrzu w ilościach większych niż ich średnia zawartość. Zanieczyszczenia powietrza dzieli się na pyłowe i gazowe. Światowa Organizacja Zdrowia definiuje powietrze zanieczyszczone jako takie, którego skład chemiczny może ujemnie wpłynąć na zdrowie człowieka, roślin i zwierząt, a także na inne elementy środowiska (wodę, glebę). Zanieczyszczenia powietrza są najbardziej niebezpieczne ze wszystkich zanieczyszczeń, gdyż są mobilne i mogą skazić na dużych obszarach praktycznie wszystkie komponenty środowiska. Głównymi źródłami zanieczyszczeń są:\nRosnące zapotrzebowanie na energię uczyniło ze spalania główne źródło zanieczyszczeń atmosferycznych pochodzenia antropogenicznego. Najważniejsze z nich to:\nŹródłami zanieczyszczeń powietrza są m.in.:\nNaturalne źródła zanieczyszczeń powietrza to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=349894", "fragment_id": "41452/0", "subtitle": "", "title": "Zanieczyszczenie powietrza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 349894.0, "document_id": "41452", "score": 0.6468526124954224}, "uuid": "8652de8e-41d0-4e68-8436-31aff315e708"}, {"page_content": "PM2,5 – aerozole atmosferyczne (pył zawieszony) o średnicy nie większej niż 2,5 μm, który zdaniem Światowej Organizacji Zdrowia jest najbardziej szkodliwy dla zdrowia człowieka spośród wszystkich zanieczyszczeń atmosferycznych.\nJak wynika z raportów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), długotrwałe narażenie na działanie pyłu zawieszonego PM2,5 skutkuje skróceniem średniej długości życia, a krótkotrwała ekspozycja na wysokie stężenia pyłu PM2,5 powoduje wzrost liczby zgonów z powodu chorób układu oddechowego i krążenia oraz wzrost ryzyka nagłych przypadków wymagających hospitalizacji (nasilenie astmy, ostra reakcja układu oddechowego, osłabienie czynności płuc itp.), gdyż tak drobny pył dostaje się bezpośrednio przez płuca do krwi. Szacuje się, że życie przeciętnego mieszkańca Unii Europejskiej jest krótsze z tego powodu o ponad 8 miesięcy, a życie przeciętnego Polaka w stosunku do przeciętnego mieszkańca UE jest krótsze o jeszcze 1–2 miesiące z uwagi na występujące w Polsce większe zanieczyszczenie pyłem aniżeli wynosi średnia dla krajów Unii.\nDyrektywa 2008/50/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 maja 2008 r. w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy określa wartości stężeń pyłów PM2,5 docelowe i dopuszczalne oraz wprowadza odrębny wskaźnik dla terenów miejskich (wskaźnik średniego narażenia), a także nakazuje poinformowanie społeczeństwa o możliwych zagrożeniach.\nPM2,5 na świecie.\nW Chinach PM2,5 współtworzy gęstą pokrywę smogu, który szczególnie zimą ogarnia na wiele dni chińską stolicę i wielkie miasta na północy kraju. Zdarza się, że stężenie mikrocząsteczek w 22-milionowym Pekinie przekracza 40 razy normy WHO, a w 11-milionowym Harbinie, sparaliżowanym przez smog w połowie października 2013 roku, stężenie tego pyłu przekroczyło normy 50 razy. W stolicy Chin wystąpił wzrost zachorowań na raka płuc, o 15 proc. spadła liczba turystów w stolicy kraju, a zagraniczne koncerny mają kłopoty z rekrutacją personelu na wyjazd do Pekinu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3076032", "fragment_id": "153884/0", "subtitle": "", "title": "PM2,5", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3076032.0, "document_id": "153884", "score": 0.43235987424850464}, "uuid": "10d0e862-acf3-42dd-93f9-1ddc45d79c02"}, {"page_content": "Zanieczyszczenia powietrza są wchłaniane przez ludzi głównie w trakcie oddychania. Przyczyniają się do powstawania schorzeń układu oddechowego, a także zaburzeń reprodukcji i alergii. W środowisku kulturowym człowieka zanieczyszczenia powietrza powodują korozje metali i materiałów budowlanych. Działają niekorzystnie również na świat roślinny, zaburzając procesy fotosyntezy, transpiracji i oddychania. Wtórnie skażają wody i gleby. W skali globalnej mają wpływ na zmiany klimatyczne. Zanieczyszczenia powietrza zwiększają także kwasowość wody pitnej. Powoduje to wzrost zawartości ołowiu, miedzi, cynku, glinu, a nawet kadmu w wodzie dostarczanej do mieszkań. Zakwaszone wody niszczą instalacje wodociągowe, wypłukując z niej różne substancje toksyczne.\nWyróżnia się trzy główne źródła emisji zanieczyszczeń do atmosfery:\nSkutki zanieczyszczeń powietrza.\nWedług Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) koszty zanieczyszczenia powietrza w Europie wynoszą ok. 1,6 biliona USD, powodując ok. 600 tys. przedwczesnych zgonów (koszt ok. 1,4 biliona USD) oraz choroby (koszt ok. 200 miliardów USD). Do skutków zanieczyszczenia powietrza należą:\nZanieczyszczenia powietrza w Polsce.\nStan powietrza atmosferycznego jest uwarunkowany przez emisje zanieczyszczeń do atmosfery z terytorium Polski, transport transgraniczny oraz warunki meteorologiczne. Nadmierne zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego występuje na ponad 20% powierzchni Polski. W 2015 Europejska Agencja Środowiska opublikowała raport z którego wynika, iż powietrze w Polsce należy do najbardziej zanieczyszczonych rakotwórczym benzopirenem spośród wszystkich krajów Unii Europejskiej, przekraczając stężenie 1 ng/m³.\nCzynnikami powodującymi taki stan są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=349894", "fragment_id": "41452/1", "subtitle": "", "title": "Zanieczyszczenie powietrza", "parentId": 349894.0, "start_index": 1466.0, "source": "wikipedia", "document_id": "41452", "score": 0.7354875802993774}, "uuid": "dc45fad1-f65c-430c-ae09-06c43b0edecc"}, {"page_content": "Przyczyny stresu miejskiego można zrozumieć po zbadaniu jak działają struktury miasta i jak ich organizacja przestrzenna wpływa na odbieranie ich jako środowiska. Jakość środowiska miejskiego jest wynikiem interakcji wielu współzależnych zmiennych oraz pomiędzy działalnością miejską a strukturą miasta. Wpływ działań miejskich nie jest sumą każdego efektu rozpatrywanego z osobna, a synergią tych czynników, generującą stres środowiskowy.\nWażna jest intersekcjonalność czynników, a także kolejne efekty działań, przykładowo zanieczyszczenie powietrza w miastach jest powiązane z zakwaszeniem, smogiem fotochemicznym i zmianami klimatycznymi. W miarę jak miasta wyczerpują swoje lokalne zasoby i zwiększają swoją zależność od importowanych zasobów globalnych, stają się coraz bardziej podatne na skutki globalnych zmian środowiskowych. Z drugiej strony wdrożenie środków mających na celu poprawę środowiska miejskiego ma odpowiedni korzystny wpływ na środowisko regionalne i globalne.\nWiększość substancji zanieczyszczających powietrze, takich jak dwutlenek siarki, cząstki stałe, tlenki azotu i tlenek węgla, ma bezpośredni wpływ na zdrowie człowieka. Narażenie na zanieczyszczenie powietrza i hałas stanowią coraz większy problem w większości miast europejskich. Problemy te wskazywane są jako przyczyny stresów środowiskowych i zagrożeń dla zdrowia publicznego. Pomimo osiągnięć w zakresie redukcji tradycyjnych emisji, większość miast w dalszym ciągu przynajmniej raz w roku przekracza krótkoterminowe wytyczne WHO dotyczące jakości powietrza. W porównaniu z miastami Europy Wschodniej i Południowej, miasta północne i zachodnie są w lepszej sytuacji pod względem długoterminowego narażenia na SO2, ale obecnie stoją w obliczu innych rodzajów zagrożeń (np. NOx, LZO). Produkcja energii i przemysł są nadal głównymi źródłami zanieczyszczenia powietrza w miastach Europy Wschodniej. W miastach zachodnich głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza jest transport.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2335075", "fragment_id": "496348/1", "subtitle": "", "title": "Stres miejski", "document_id": "496348", "start_index": 1827.0, "parentId": 2335075.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6574061512947083}, "uuid": "b08a5300-6757-46f7-86e9-435d1f90b9cd"}, {"page_content": "Równie istotne źródła smogu to m.in. transport drogowy, procesy spalania poza przemysłem i procesy spalania w sektorze energetycznym.\nUdział poszczególnych kategorii źródeł smogu w Polsce w łącznym ryzyku przedwczesnego zgonu z powodu zanieczyszczeń powietrza wynosi odpowiednio: ogrzewanie indywidualne – 52%, transport – 16%, przemysł – 13%, energetyka – 7%, rolnictwo – 6%, inne – 6%.\nKontrola jakości powietrza.\nGłówny składnik smogu stanowią aerozole atmosferyczne, znane również jako pyły zawieszone. Na podstawie ich ilości określana jest aktualna jakość powietrza.\nKażdy mieszkaniec Polski ma możliwość sprawdzenia aktualnego poziomu zanieczyszczenia powietrza na co najmniej dwa sposoby:\nMapy zanieczyszczeń zbierają dane ze stacji pomiarowych i w obrazowy sposób przedstawiają jakość powietrza na terenie całego kraju lub obszaru, np. Europy. W Polsce oficjalnym portalem tego typu jest witryna Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, ale funkcjonuje też wiele innych serwisów podających dane o jakości powietrza.\nDomowe mierniki jakości powietrza służą do precyzyjnego pomiaru ilości pyłów zawieszonych wewnątrz budynku. Niektóre z nich przystosowane są do zamontowania od zewnętrznej strony na ściany budynku, inne przeznaczone są wyłącznie do pomiarów wewnętrznych. Większość z nich mierzy również inne parametry, takie jak LZO lub temperatura.\nPrzeciwdziałanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5947", "fragment_id": "176324/4", "subtitle": "", "title": "Smog", "parentId": 5947.0, "start_index": 7657.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176324", "score": 0.30355823040008545}, "uuid": "2fde1982-e84e-47f4-93ce-bd5d912f15b9"}, {"page_content": "Monitoring powietrza atmosferycznego – monitoring, pozwalający uzyskać dane o stężeniach składników powietrza (np. ozon, CO) – w tym zanieczyszczeń – na określonym obszarze (skala lokalna, regionalna, krajowa, globalna). W przypadku zanieczyszczenia powietrza bierze się pod uwagę wzajemnie uzupełniające się wyniki kontroli emisji (ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do atmosfery) i imisji (aktualne stężenia zanieczyszczeń).\nRegularne pomiary emisji pozwalają obliczać stężenia zanieczyszczeń w otoczeniu instalacji metodami modelowania rozprzestrzeniania się (zob. np. modelowanie dyspersji odorantów).\nMonitoring powietrza atmosferycznego jest prowadzony za pomocą globalnej, krajowej, regionalnej i lokalnej sieci stacji pomiarowych oraz w laboratoriach mobilnych, w tym satelitarnych (metody teledetekcji).\nRutynowe naziemne pomiary aktualnego stężenia zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego (imisja) przeprowadza się 1,5 metra nad ziemią lub 1,5 metra powyżej górnej linii zabudowania. Ich celem jest:\nCelem monitoringu jakości powietrza jest uzyskanie danych o poziomach substancji w powietrzu w odniesieniu do przyjętych standardów jakości powietrza dla wszystkich stref w kraju.\nSieć krajowa w Polsce składa się z 81 wyspecjalizowanych stacji pomiarowych, gdzie prowadzi się codzienne pomiary całodobowe podstawowych zanieczyszczeń (CO, CO, SOx, NOx, HCl, aerozole atmosferyczne, PM10, PM2,5). Sieć regionalna i lokalna w Polsce obejmuje 390 stacji zlokalizowanych w miastach &gt; 20 tys. ludności oraz dodatkowo 60 stacji jest ulokowanych w uzdrowiskach. Pomiary są prowadzone przez Państwowy Monitoring Środowiska (PMŚ) w GIOŚ we współpracy z innymi jednostkami organizacyjnymi podlegającymi Ministerstwu Środowiska oraz z jednostkami podległymi Ministerstwu Zdrowia (m.in. Państwowa Inspekcja Sanitarna, Centralny Instytut Ochrony Pracy).\nListę stacji, zakres ich pomiarów oraz zakres badań uzupełniających ustala Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska opierając się na tzw. ocenie wstępnej w strefach wykonywanej raz na 5 lat lub częściej.\nOceny jakości powietrza prowadzone są:\nKryteria lokalizacji punktów pomiarowych:Lokalizację punktów pomiarowych określa Rozporządzenie Ministra Środowiska dotyczące oceny poziomów substancji w powietrzu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1265650", "fragment_id": "1117623/0", "subtitle": "", "title": "Monitoring powietrza atmosferycznego", "parentId": 1265650.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1117623", "score": 0.44164136052131653}, "uuid": "42eea118-5e98-4a02-9f49-70553dd83b56"}, {"page_content": "Atmosferyczna sadza – drobne cząstki sadzy (o wielkości poniżej 2,5 µm) unoszące się w powietrzu i tworzące aerozol. Jest jednym z głównych składników smogu, szczególnie \"smogu londyńskiego\" występującego m.in. na terytorium Polski. Jest jednym ze składników zanieczyszczeń powietrza najsilniej wpływających na zdrowie ludzi. Ze względu na pochłanianie światła widzialnego i podczerwieni atmosferyczna sadza ma wpływ na klimat Ziemi.\nPowstawanie.\nAtmosferyczna sadza powstaje przy niekompletnym spalaniu paliw kopalnych, biopaliw i biomasy. Do największych źródeł sadzy zalicza się spalanie węgla i biomasy w prymitywnych paleniskach lub na otwartym powietrzu. Zanieczyszczenie powietrza sadzą jest szczególnie wysokie m.in. w krajach rozwijających się, gdzie spalanie paliw w prostych paleniskach jest wykorzystywane m.in. do przygotowywania posiłków i ogrzewania pomieszczeń. Sadza powstaje w dużych ilościach również w wyniku wypalania lasów i terenów użytkowanych rolniczo. Ze względu na charakter głównych źródeł emisji, szacunki dotyczące całościowych antropogenicznych emisji obarczone są wysoką niepewnością. Szacowane przez IPCC światowe emisje antropogeniczne tego aerozolu wynoszą ok. 4,8 mln ton rocznie, z czego ponad połowa przypada na Azję.\nWpływ na Klimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1853099", "fragment_id": "910578/0", "subtitle": "", "title": "Atmosferyczna sadza", "parentId": 1853099.0, "start_index": 0.0, "document_id": "910578", "source": "wikipedia", "score": 0.3275020122528076}, "uuid": "c2fca061-9145-4b02-aaf8-896a4dcf2eec"}]}
{"id": "q_575", "question": "Jaki stopień pokrewieństwa łączy Jana Englerta z Maciejem?", "answer": [{"page_content": "Maciej Ignacy Englert (ur. 17 lutego 1946 w Sosnowcu) – polski aktor i reżyser teatralny.\nŻyciorys.\nW 1968 roku ukończył studia na Wydziale Aktorskim i Reżyserskim w warszawskiej Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej. Studia reżyserskie rozpoczął zaraz po ukończeniu szkoły teatralnej. Po dwóch latach je porzucił. Mistrzem jego warsztatu reżyserskiego został ówczesny dyrektor Teatru Współczesnego, Erwin Axer, który szybko umożliwił młodemu aktorowi realizację pierwszych przedstawień. Jako reżyser teatralny debiutował w 1971 roku przedstawieniem \"Iskrą tylko...\".\nW latach 1968–1975 był aktorem i reżyserował w warszawskim Teatrze Współczesnym, w 1976–79 pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego Teatru Współczesnego w Szczecinie. Był pierwszym dyrektorem i organizatorem Szczecińskiego Teatru Współczesnego, w Szczecinie wyreżyserował m.in. „Wyzwolenie” Wyspiańskiego, „Kurka Wodna” Witkacego, „Burza” Szekspira oraz „Lato i dym” Williamsa. W latach 1979–81 był zastępcą dyrektora Teatru Współczesnego w Warszawie, w 1981 roku został jego dyrektorem, którym był do końca sierpnia 2024 roku. W latach 1992–93 był członkiem Rady ds. Kultury przy Prezydencie RP.\nZostał członkiem honorowego komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010 oraz przed wyborami prezydenckimi w Polsce w 2015 roku.\nŻycie prywatne.\nOd roku 1968 żonaty z aktorką Martą Lipińską (ur. 1940). Mają córkę Annę, kostiumografa, absolwentkę Akademii Sztuk Pięknych i syna Michała (ur. 1975), operatora filmowego. Jego starszym bratem jest Jan Englert (ur. 1943) – aktor teatralny i filmowy, bratową aktorka Beata Ścibakówna, a bratanicą również aktorka Helena Englert.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=756649", "fragment_id": "821584/0", "subtitle": "", "title": "Maciej Englert", "parentId": 756649.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "821584", "score": 0.5945506691932678}, "uuid": "443ccd95-f986-4f06-b714-9dba6919d407"}, {"page_content": "Jan Aleksander Englert (ur. 11 maja 1943 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, profesor sztuk teatralnych, pedagog. Od 2003 dyrektor artystyczny Teatru Narodowego w Warszawie.\nZagrał ponad 150 ról teatralnych, ponad 100 ról filmowych i ponad 200 ról telewizyjnych. Wystąpił w przedstawieniach reżyserów, takich jak m.in. Erwin Axer, Jerzy Kreczmar, Kazimierz Dejmek, Andrzej Łapicki, Maciej Prus, Jerzy Jarocki i Jerzy Grzegorzewski. Wyreżyserował ponad 30 spektakli teatralnych i 35 spektakli Teatru Telewizji.\nŻyciorys.\nRodzina i edukacja.\nUrodził się w Warszawie, ale po powstaniu warszawskim wraz z rodziną często zmieniał miejsce zamieszkania; dorastał w Częstochowie, Sosnowcu, Polanicy i Kłodzku, a w 1950 znów zamieszkał w stolicy. Jest starszym bratem reżysera teatralnego i aktora Macieja Englerta oraz stryjem operatora i scenarzysty filmowego Michała Englerta.\nPo ukończeniu nauki w 37. LO im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie rozpoczął studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie; studiował na jednym roku m.in. Marianem Opanią, Damianem Damięckim, Andrzejem Zaorskim, Ireną Karel, Barbarą Sołtysik i Jolantą Wołłejko.\nKariera teatralna.\nPo obronie dyplomu w 1964 został aktorem Teatru Polskiego w Warszawie, w którym zadebiutował zastępstwem w roli Groźnego w \"Balladzie polskiej\" Drozdowskiego, a dwa miesiące później premierowo zagrał starca w \"Psie ogrodnika\" Lopego de Vegi. Po tym, jak w 1966 dyrektorem teatru został Jerzy Kreczmar, zaczął być obsadzany w większych rolach, m.in. zagrał Heliogabala w \"Irydionie\" Krasińskiego (1966) i Drinkwatera w \"Nawróceniu kapitana Brassbounda\" Shawa (1967).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133061", "fragment_id": "11645/0", "subtitle": "", "title": "Jan Englert", "document_id": "11645", "start_index": 0.0, "parentId": 133061.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4004362225532532}, "uuid": "e9a70512-6169-4317-834b-92589c309e27"}, {"page_content": "Michał Englert (ur. 4 maja 1975 w Warszawie) – polski operator filmowy i scenarzysta, laureat nagrody na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych (2008) za najlepsze zdjęcia do obrazu \"33 sceny z życia\" (2008).\nŻyciorys.\nW 2000 roku ukończył studia na Wydziale Operatorskim Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. Podczas swojej kariery współpracował między innymi z Jackiem Borcuchem i Małgorzatą Szumowską.\nRodzina.\nJest synem aktorki Marty Lipińskiej i reżysera Macieja Englerta oraz bratem kostiumograf Anny Englert. Jego stryjem jest aktor filmowy i teatralny Jan Englert, stryjenką - aktorka Beata Ścibakówna, a siostrą stryjeczną - także aktorka Helena Englert. Był mężem reżyserki Małgorzaty Szumowskiej. Ma dwoje dzieci ze związku z Mają Ostaszewską.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2259656", "fragment_id": "485134/0", "subtitle": "", "title": "Michał Englert", "parentId": 2259656.0, "start_index": 0.0, "document_id": "485134", "source": "wikipedia", "score": 0.8702702522277832}, "uuid": "8111a7e9-87a5-4604-933f-6a810f0d3854"}, {"page_content": "Helena Englert (ur. 14 czerwca 2000 w Warszawie) – polska aktorka filmowa, telewizyjna, teatralna.\nŻyciorys.\nPo raz pierwszy przed kamerą pojawiła się, mając zaledwie 2 lata w filmie \"Superprodukcja\" Juliusza Machulskiego. W 2013 roku zagrała Kasię w filmie \"Układ zamknięty\" Ryszarda Bugajskiego.\nW latach 2016–2018 grała w serialu \"Barwy szczęścia\", gdzie odtwarzała postać Angeli Kowalskiej. W latach 2018–2019 w serialu \"Diagnoza\" grała Patrycję Krynicką. Występowała epizodycznie w serialach: \"W rytmie serca\", \"Lepsza połowa\", \"Wojenne dziewczyny,\" \"O mnie się nie martw\", \"Znaki\".\nW 2023 roku wcieliła się w główną rolę w filmie erotycznym \"Pokusa\" oraz tytułową rolę w serialu \"#BringBackAlice\" platformy HBO Max.\nW 2024 roku ukończyła studia w Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie.\nŻycie prywatne.\nAktorka jest córką Jana Englerta i Beaty Ścibakówny. Ma trójkę starszego przyrodniego rodzeństwa, Katarzynę, Małgorzatę i Tomasza. Jej stryjem jest aktor i reżyser teatralny Maciej Englert, stryjenką - aktorka Marta Lipińska, a bratem stryjecznym - operator filmowy Michał Englert.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4057196", "fragment_id": "585765/0", "subtitle": "", "title": "Helena Englert", "document_id": "585765", "start_index": 0.0, "parentId": 4057196.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2748335897922516}, "uuid": "8f1c79b6-ca80-4b77-8789-a18e4055e3f0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nAndrzej Adam Englert, ps. „Andrzejek” (ur. 31 lipca 1922 w Warszawie, zm. 2 września 1944 tamże) – plutonowy podchorąży, żołnierz Batalionu „Miotła” Armii Krajowej, powstaniec warszawski.\nŻyciorys.\nUrodził się w rodzinie Adama i Wandy z Rotwandów (1892–1962). Był bratem Józika Jana (1919\"–\"1920) oraz Juliusza Ludwika – rotmistrza WP, żołnierza batalionu AK „Wigry\", oficera 2 Korpusu Polskiego. Przed wojną należał do harcerstwa. W 1936 uczestniczył w kursie organizowanym przez Komendę Hufca Śródmieście w Warszawie.\nPodczas okupacji niemieckiej działał w polskim podziemiu zbrojnym. Od października 1941 żołnierz Armii Krajowej. W 1942 ukończył kurs w konspiracyjnej szkole podchorążych rezerwy piechoty. W powstaniu warszawskim walczył w szeregach baonu „Miotła”. Początkowo na Woli, później zaś na Starym Mieście. Od 12 sierpnia w szeregach kompanii Kedywu Kolegium „A”. Zginął ok. 2 września 1944 w szpitalu „Pod Krzywą Latarnią” przy ul. Podwale 25 na Starym Mieście, najprawdopodobniej zamordowany przez żołnierzy niemieckich. Po wojnie ekshumowany i pochowany w kwaterach żołnierzy batalionu „Miotła” na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 2A24-5-25).\nDwukrotnie pośmiertnie odznaczony Krzyżem Walecznych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1050554", "fragment_id": "1390297/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Englert", "parentId": 1050554.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1390297", "score": 0.21301187574863434}, "uuid": "3d293b67-4eea-41a8-aba4-b4de4cd067c6"}, {"page_content": "Juliusz Ludwik Englert (ur. 7 września 1927 w Warszawie, zm. 13 stycznia 2010 w Londynie) – polski fotograf, edytor, autor wystaw fotograficznych, poświęconych II wojnie światowej, działacz emigracyjny w Wielkiej Brytanii.\nŻyciorys.\nUrodził się w rodzinie Adama i Wandy z Rotwandów (1892–1962). Był bratem Józika Jana (1919\"–\"1920) i Andrzeja Adama – powstańca warszawskiego, żołnierza batalionu AK „Miotła”, ps. „Andrzejek”. Absolwent XXXVIII Szkoły Powszechnej im. Marii Curie-Skłodowskiej. Podczas okupacji uczył się w Prywatnej Męskiej Szkoły Graficznej I stopnia. W czasie II wojny światowej, jako żołnierz 2 kompanii „Czesław” batalionu „Wigry” Armii Krajowej był uczestnikiem powstania warszawskiego. Po upadku powstania trafił do obozu jenieckiego. Wyzwolony przez wojska alianckie przedostał się do Włoch i wstąpił do 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa.\nOd 1946 przebywał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Ukończył Borough Polytechnic Institute w Londynie.\nInicjator i autor ponad stu wystaw fotograficznych w Polsce i Wielkiej Brytanii, poświęconej II wojnie światowej i wybitnym Polakom. Inicjator i współautor wielu albumów fotograficznych (m.in. o gen. Władysławie Andersie, Józefie Piłsudskim, gen. Stanisławie Maczku, gen. Tadeuszu Borze-Komorowskim i gen. Władysławie Sikorskim). Projektant okładek książek.\nCzłonek Rady Naukowej Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz członek Rady Naukowej Instytutu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku.\n15 sierpnia 2007 awansowany do stopnia majora w stanie spoczynku. Mieszkał w Londynie. Zmarł 13 stycznia 2010 w Londynie, a pogrzeb odbył się 26 stycznia tego roku w stolicy Wielkiej Brytanii. Był żonaty z Margaret.Jego archiwum znajduje się m.in. w Narodowym Archiwum Cyfrowym i Bibliotece Jagiellońskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=940610", "fragment_id": "998931/0", "subtitle": "", "title": "Juliusz Englert", "document_id": "998931", "start_index": 0.0, "parentId": 940610.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18290483951568604}, "uuid": "92d6a035-3202-46bd-b728-6213727e2afc"}, {"page_content": "Jan Inglot s. Michała (ur. 18 lipca 1908 w Mechanicville, zm. 24 grudnia 1993 w Łańcucie) – polski inżynier mechanik oraz nauczyciel.\nŻyciorys.\nSyn Michała i Marii z domu Lew zamieszkałych w Albigowej koło Łańcuta. W 1929 ukończył Państwowe Gimnazjum im. H. Sienkiewicza w Łańcucie. Następnie podjął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej, które ukończył w 1939. W czasie studiów działał społecznie w Kole Albigowiaków i był znanym we Lwowie korepetytorem z matematyki. W latach 1937–1938 pracował przy budowie gazociągu w firmie Polmin. Po wybuchu wojny wrócił do Albigowej, gdzie pracował jako przewodniczący zarządu Spółdzielni Mleczarskiej oraz uczestniczył w tajnym nauczaniu. Od 1 września 1947 do przejścia na emeryturę 1 września 1973 pracował w Gimnazjum i Liceum Mechaniki Rolnej (później Technikum Mechanizacji Rolnictwa) w Łańcucie. Współpracując z Departamentem Oświaty Rolniczej, odegrał znaczącą rolę w układaniu planów i programów nauczania w szkołach mechaniki rolnej. \nW latach 1950–1960 był zastępcą dyrektora technikum, a w latach 1960–1968 dyrektorem. Dzięki jego wysiłkom wybudowano i wyposażono nowy budynek szkolny, warsztaty szkolne oraz szereg budynków gospodarczych. Uczył przedmiotów zawodowych oraz, szczególnie ulubionej, matematyki. Był odznaczony odznaką Zasłużony dla Rolnictwa (1975), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1980) oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1983). Uchwała Rady Powiatu Łańcuckiego z dnia 24 czerwca 2011 został patronem Technikum nr 3 Zespołu Szkół Technicznych w Łańcucie. Pochowany na cmentarzu komunalnym w Łańcucie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4451669", "fragment_id": "1522788/0", "subtitle": "", "title": "Jan Inglot (1908–1993)", "parentId": 4451669.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1522788", "source": "wikipedia", "score": 0.09213607758283615}, "uuid": "20c6364d-6367-45bd-bd11-0c87238a6523"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nAdam Wincenty Englert, ps. „Judym”, „Żołnierz”, „Tadeusz Korbut”, „Piotr Wysocki”, „Sęp” (ur. 11 listopada 1890 w Stepaniu, zm. 4 października 1958 w Londynie) – podpułkownik żandarmerii Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, doktor historii.\nŻyciorys.\nUrodził się 11 listopada 1890 w Stepaniu, w ówczesnym powiecie rówieńskim guberni wołyńskiej, w rodzinie Ludwika (1863–1936), aptekarza, i Józefy z Kotwicz-Henikowskich. Był bratem Wacława i Janiny (1903–2007). Absolwent Szkoły Handlowej i student historii Uniwersytetu Warszawskiego. Członek Związku Walki Czynnej i „Strzelca”. 6 sierpnia 1914 wymaszerował z Krakowa w składzie 1 plutonu 1 kompanii kadrowej. Następnie w oddziale żandarmerii polowej I Brygady dowodzonym przez Jana Gorzechowskiego ps. „Jur”. W 1915 w Lublinie pod kierownictwem Adama Koca ps. „Witold” prowadził nielegalną działalność agitacyjno-werbunkową do Legionów Polskich. W 1915 awansował na starszego wachmistrza, a w 1916 na podchorążego. Z Legionów przeniesiony do Polskiej Organizacji Wojskowej, w której posługiwał się nazwiskami „Tadeusz Korbut” i „Piotr Wysocki”.\n3 maja 1922 został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919 i 67. lokatą w korpusie oficerów żandarmerii. W Wojsku Polskim był między innymi wykładowcą historii w Korpusie Kadetów Nr 2 w Modlinie i Nr 3 w Rawiczu. Witold Lisowski zaliczył go do „najofiarniejszych, którzy sprawie rozwoju Korpusu poświęcili wszystkie swe umiejętności (...) dzięki takim jak on nauka w Korpusie przebiegała w pomyślnej atmosferze”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1096702", "fragment_id": "1347448/0", "subtitle": "", "title": "Adam Englert", "parentId": 1096702.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1347448", "score": 0.11442777514457703}, "uuid": "8cdc46ae-0aba-40df-9b6b-77edf06db123"}, {"page_content": "Opublikował wspomnienia z okresu powstania listopadowego, które po początkowej edycji w języku niemieckim z 1833 ukazały się także jako \"Epizod wojny 1831 roku\" („Dziennik Poznański”, 1897) i \"Wyprawa na Litwę\" (1908).\nZ małżeństwa z Konstancją Mielżyńską miał dziewięcioro dzieci, m.in. syna Józefa. Pochowany został w rodowym mauzoleum w kościele w Woźnikach koło Grodziska Wielkopolskiego.\nBył praprzodkiem dziennikarki telewizyjnej, Marii Przełomiec (ze strony matki).\nUpamiętnienie.\nW świątyni parafialnej w Kazimierzu Biskupim znajduje się tablica upamiętniająca jednego z jej kolatorów - Macieja Mielżyńskiego. \nW kulturze.\nJest jednym z bohaterów polskiego serialu historycznego \"Najdłuższa wojna nowoczesnej Europy\" w reżyserii Jerzego Sztwiertni. Odtwórcą jego roli był Jan Englert.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132957", "fragment_id": "11595/2", "subtitle": "", "title": "Maciej Mielżyński (powstaniec listopadowy)", "document_id": "11595", "start_index": 3289.0, "parentId": 132957.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06445354223251343}, "uuid": "5c095752-bcf5-4fef-a2cd-b4f7f32766f2"}, {"page_content": "Antoni Karol Pawlicki (ur. 22 października 1983 w Warszawie) – polski aktor filmowy, telewizyjny i teatralny, działacz społeczny.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nJest synem operatora Tadeusza Pawlickiego. Ma starszego brata, Jana (ur. 29 sierpnia 1978), dziennikarza, producenta, scenarzystę i byłego dyrektora TVP1. Jego babka Barbara Rachwalska była aktorką. Jego stryj Maciej Pawlicki to dziennikarz i producent filmowy.\nUkończył XL Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stefana Żeromskiego w Warszawie w klasie o profilu estradowym. W 2006 ukończył studia na wydziale aktorskim Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie. Wystąpił w spektaklach dyplomowych Akademii Teatralnej: \"Letnicy\" Maksyma Gorkiego (2003) w reżyserii Eugeniusza Korina jako Pustobajka, \"Bezimienne dzieło\" Witkacego (2005) w reż. Jana Englerta jako Cynga i \"Trzy siostry\" Antona Czechowa (2006) w reż. Agnieszki Glińskiej jako Aleksander Ignatjewicz Wierszynin.\nKariera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=826688", "fragment_id": "998217/0", "subtitle": "", "title": "Antoni Pawlicki", "document_id": "998217", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 826688.0, "score": 0.14511622488498688}, "uuid": "87ea0270-8447-4527-bbc1-5b9ce09a574a"}]}
{"id": "q_576", "question": "Czy remisja to okresowe ustąpienie objawów choroby, czy ich nasilenie?", "answer": [{"page_content": "Remisja (łac. \"remissio\") – okres schorzenia, który charakteryzuje się brakiem objawów chorobowych. Określenie to jest stosowane w odniesieniu do chorób przewlekłych o przebiegu nawracającym (np. hematologia, onkologia, psychiatria, laryngologia, urologia, dermatologia). Używanie pojęcia remisja jest konieczne w przypadku chorób i zaburzeń, w których nie można zdefiniować wprost co oznacza „wyleczenie”, co jest wskaźnikiem „braku choroby”.\nPojęcie dotyczy również chorób wirusowych, w przypadku których genom wirusa po przedostaniu się do organizmu pozostaje w nim do końca życia, okresowo ujawniając objawy, bądź też pozostając w \"uśpieniu\". Zwyczajowo nie mówi się o opryszczce jako o przewlekłej chorobie przebiegającej z nawrotami, aczkolwiek biorąc pod uwagę etiologię, opryszczka jest chorobą \"remitującą\" i \"zaostrzającą się\".\nPodobna sytuacja ma miejsce np. w psychiatrii – w przebiegu większości chorób psychicznych poprzez terapię (farmakoterapie, psychoterapie etc.) dąży się do trwałej remisji objawów choroby. Jednak wiedza medyczna jest zbyt mała jak na razie, by można było określić czy remisja jest równoznaczna z wyleczeniem w danej jednostce chorobowej.\nRemisja może być samoistna lub pod wpływem leczenia. Niekiedy mówi się także o remisji częściowej (niepełnej).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=901073", "fragment_id": "1034537/0", "subtitle": "", "title": "Remisja", "document_id": "1034537", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 901073.0, "score": 0.8668071031570435}, "uuid": "dbe29d41-ce22-44c5-99be-141904f72802"}, {"page_content": "Hymenolepioza ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;hymenolepiosis&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;hymenolepiasis&lt;/&gt;), hymenolepidoza – pasożytnicza choroba odzwierzęca przewodu pokarmowego wywoływana przez tasiemca karłowatego (\"Hymenolepis nana\") lub tasiemca szczurzego (\"H. diminuta\"). Jest najczęstszą spotykaną na świecie chorobą człowieka wywoływaną przez tasiemca.\nEpidemiologia.\nHymenolepioza jest najczęstszą na świecie tasiemczycą. \"Hymenolepis nana\" jest częstszym gatunkiem niż \"Hymenolepis diminuta\", ale zarażenia obu gatunkami notowano na całym świecie. W Polsce występuje rzadko, przede wszystkim u dzieci.\nObjawy kliniczne i przebieg.\nWiększość infestacji \"Hymenolepis nana\" i \"H. diminuta\" przebiega bezobjawowo. W ciężkich zarażeniach tasiemiec doprowadza do uszkodzenia kosmków jelita cienkiego, objawiając się utratą łaknienia, spadkiem masy ciała, wymiotami, bólami brzucha, biegunkami, niepokojem ruchowym, drgawkami, zaburzeniami snu. Objawy są najbardziej nasilone u dzieci, zwłaszcza małych i niedożywionych. U dzieci starszych stwierdza się nierzadko okresowe remisje choroby lub samowyleczenia. U osób dorosłych objawy kliniczne, o ile wystąpią, zazwyczaj są skąpe.\nRozpoznanie.\nRozpoznanie hymenolepiozy stawiane jest na podstawie badania koproskopowego - stwierdzenia w kale charakterystycznych jaj tasiemca. Jaja \"Hymenolepis\" są stosunkowo delikatne i w wyniku działania glicerolu mogą się szybko rozpadać, uniemożliwiając stwierdzenie jaj w rozmazie kału. W uformowanym kale nie stwierdza się proglotydów pasożyta, ponieważ te rozpadają się jeszcze w jelicie cienkim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1114825", "fragment_id": "1393401/0", "subtitle": "", "title": "Hymenolepioza", "parentId": 1114825.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1393401", "source": "wikipedia", "score": 0.05705713480710983}, "uuid": "8ce53403-bb1b-41be-876b-3e12fc430404"}, {"page_content": "Okres najbardziej nasilonych objawów ostrej infekcji wirusowej górnego układu oddechowego trwa zwykle około 3–4 dni. Wydłużenie tego okresu jest wskazaniem do wizyty lekarskiej.\nGorączka zazwyczaj szybko osiąga szczyt pierwszego dnia choroby. Jeśli choroba przebiega łagodnie, temperatura stopniowo spada, zwykle od 3–5 dnia choroby, czemu towarzyszy obfite pocenie się. Jeśli jednak gorączka nie obniża się, może to wskazywać na wystąpienie grypowego (pierwotnego) zapalenia płuc. Gdy po obniżeniu temperatury objawy nagle się pogarszają, oznacza to zapalenie płuc spowodowane przez nadkażenie bakteryjne.\nDreszcze najczęściej towarzyszą wzrostowi temperatury ciała podczas rozwoju infekcji i czasem utrzymują się podczas jej przebiegu.\nZwykle towarzyszą grypie i mogą być bardzo silne. Najczęściej pojawia się charakterystyczne „łamanie w kościach”. Zaobserwowano, że u wielu pacjentów bóle dotyczyły tych części ciała, które podlegały uprzednio różnym urazom.\nPojawia się na początku choroby z dużą intensywnością. Może towarzyszyć mu ból oczu, światłowstręt, bolesność uciskowa gałek ocznych. Stopniowo przechodzi w obniżenie sprawności psychoruchowej i senność.\nW pierwszym stadium choroby kaszel jest suchy, męczący, czasem napadowy i trudny do opanowania. W przebiegu typowego zachorowania na grypę, przechodzi on w kaszel wilgotny, któremu towarzyszy odkrztuszanie wydzieliny śluzowej.\nZwykle występuje od początku choroby i może trwać jeszcze przez 2–3 tygodnie od ustąpienia infekcji.\nJest to naturalna i pożyteczna reakcja organizmu, który „odciąża się” kosztem procesów trawienia i przemiany materii, by w pełni zmobilizować układ odpornościowy.\nU niemowląt i małych dzieci, u których gorączka narasta bardzo gwałtownie, mogą wystąpić majaczenia, drgawki, czy też biegunka i wymioty. Wystąpienie takich objawów jest wskazaniem do natychmiastowej konsultacji lekarskiej.\nU ludzi starszych może dojść do przyśpieszenia akcji serca i tętna w związku z podwyższoną temperaturą ciała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32584", "fragment_id": "181276/4", "subtitle": "", "title": "Grypa", "parentId": 32584.0, "start_index": 6646.0, "document_id": "181276", "source": "wikipedia", "score": 0.17212563753128052}, "uuid": "78adf063-631b-4977-a351-db3bf1ce8569"}, {"page_content": "W najnowszych kryteriach DSM-5 nie ma już wymogu udowodnienia, że choroba nie jest symulacją. Wynika to z faktu, że nie ma badań diagnostycznych, które umożliwiałyby jej wykrycie. Symulację rozpoznać można tylko wtedy, gdy sam pacjent przyzna się do oszustwa, bądź zostanie przyłapany na udawaniu dolegliwości.\nMechanizm psychologiczny.\nNajtrudniejszym elementem diagnozy jest stwierdzenie psychologicznej przyczyny obserwowanych zaburzeń. Nawet jeśli początek choroby można powiązać ze znanym czynnikiem psychicznym, wciąż nie jest do końca jasne, jaki jest mechanizm powstawania objawów w zaburzeniu konwersyjnym. Pacjenci mogą nie mieć psychologicznego stresora, a mimo to cierpieć z powodu niewyjaśnionych objawów neurologicznych i w takiej sytuacji DSM-5 klasyfikuje ich chorobę jako zaburzenia pod postacią funkcjonalnych objawów neurologicznych.\nRokowanie.\nZaburzenie konwersyjne u różnych osób może mieć skrajnie odmienny przebieg. U niektórych pacjentów objawy znikają w ciągu kilku tygodni, u innych mogą trwać całe lata bądź dziesięciolecia. Istnieją również dowody na to, że nie ma leku na zaburzenie konwersyjne i choć pacjenci mogą osiągnąć remisję, nawrót choroby może nastąpić w dowolnym momencie ich życia. Co więcej, część z pacjentów którzy zostali „wyleczeni” wciąż zgłasza obecność objawów, choć stopień ich nasilenia jest niewielki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=833951", "fragment_id": "1007037/2", "subtitle": "", "title": "Zaburzenie konwersyjne", "parentId": 833951.0, "start_index": 3351.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1007037", "score": 0.20341043174266815}, "uuid": "d0bc7f26-6e84-41ab-a40b-ff378d82b2ee"}, {"page_content": "Stale utrzymujące się HPPD u chorych może w konsekwencji powodować zaburzenia lękowe, bezsenność, napady paniki, depresję, a nawet myśli samobójcze.\nLeczenie.\nNa rok 2021 nie jest znane skuteczne leczenie HPPD. Większość badań nad tym schorzeniem to tzw. case studies. Chorym zaleca się przede wszystkim abstynencję od wszelkich substancji psychoaktywnych, gdyż te najczęściej nasilają symptomy, lub też mogą spowodować ich nawrót po remisji. Szczególną uwagę zwraca się na marihuanę, która niemal u każdego chorego powoduje znaczące nasilenie zaburzeń w postrzeganiu. Bardzo przydatna w leczeniu zaburzeń lękowych, czy też depresji, które są konsekwencją życia z HPPD, może okazać się psychoterapia, szczególnie w nurcie poznawczo-behawioralnym. Pacjenci w trakcie terapii uczą się akceptacji swojego schorzenia i w pełni powracają do normalnego funkcjonowania.\nZnane są przypadki częściowej lub całkowitej remisji HPPD w rezultacie stosowania lamotryginy, lewetyracetamu, neuroleptyków i leków z grup SSRI i SNRI. Jednak u wielu pacjentów te same leki powodują odwrotne efekty, na szczególną uwagę zasługują tu leki z grupy SSRI, które bardzo często w początkowej fazie terapii silnie pogłębiają objawy schorzenia.\nLeki z grupy benzodiazepin, w szczególności klonazepam, przynoszą u części chorych ulgę od zaburzeń podczas ich działania, lecz nie są wskazane do leczenia HPPD ze względu na występowanie silnego uzależnienia przy dłuższym ich stosowaniu.\nNiektórzy chorzy zauważają częściową poprawę przy stosowaniu: sproszkowanej Soplówki jeżowatej, ashwagandhy (Witania ospała), suplementacji witamin z grupy B.\nOsoby dotknięte HPPD nierzadko decydują się na duże zmiany w swoim codziennym życiu celem poprawy jego jakości. Zdrowe odżywianie, higiena snu czy też uprawianie sportu są wskazane osobom dotkniętym zaburzeniami percepcji.Część chorych zauważa stopniową remisję HPPD po kilku miesiącach, bądź latach, u pojedynczych osób po danym czasie HPPD zanikło całkowicie. Mniejsza część osób dotkniętych HPPD obserwuje pogarszanie się objawów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1354451", "fragment_id": "223750/1", "subtitle": "", "title": "Zaburzenie postrzegania spowodowane halucynogenami", "source": "wikipedia", "start_index": 1844.0, "document_id": "223750", "parentId": 1354451.0, "score": 0.13002033531665802}, "uuid": "34851cea-f01b-4f65-88ae-8a3641aefac1"}, {"page_content": "Choć łupież w dużym stopniu jest uwarunkowany genetycznie, coraz więcej mówi się o wpływie ekspozomu, a więc różnych czynników wewnętrznych i zewnętrznych na jego powstawanie.\nW niektórych przypadkach łupież występuje z powodu złego odżywiania, a w szczególności wskutek braku cynku w organizmie.\nWywoływać i pogarszać problem łupieżu mogą też: \nObjawy.\nNajczęstszymi objawami łupieżu są drobnopłatkowe łuszczenie i okresowy świąd. Jednak jego dokładny obraz kliniczny zależy od typu tej choroby skóry:\nRóżnicowanie.\nŁupież zwykły owłosionej skóry głowy należy odróżnić od grzybicy powierzchownej skóry owłosionej, której towarzyszą zmiany we włosach i na ogół lepsze odgraniczenie ognisk chorobowych. Łupież tłusty owłosionej skóry głowy różnicuje się z łuszczycą skóry głowy, co może być utrudnione, gdy łupieżowi łojotokowemu nie towarzyszy łysienie, a łuszczycy – charakterystyczne zmiany skórne i paznokciowe. Przy stawianiu diagnozy rozstrzygające może okazać się badanie histologiczne oraz wywiad rodzinny. Łupież biały wymaga różnicowania z wypryskiem.\nLeczenie.\nZe względu na przewlekły charakter choroby łupież wymaga leczenia objawowego, które obejmuje (w zależności od typu schorzenia):\nPoprawę uzyskuje się zwykle na jakiś czas. Następnie mogą nastąpić remisje. Po zakończeniu leczenia – w celu zminimalizowania ryzyka nasilenia się objawów – zaleca się odpowiednią pielęgnację skóry głowy właściwie dobranymi preparatami, wzbogacenie diety w sole mineralne i witaminy odżywiające skórę i włosy oraz unikanie stresu, mogącego nasilać łojotok. Jeśli u podłoża zmian leżą zmiany endokrynologiczne, wskazane jest leczenie hormonalne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=244402", "fragment_id": "1458521/1", "subtitle": "", "title": "Łupież", "source": "wikipedia", "start_index": 1780.0, "document_id": "1458521", "parentId": 244402.0, "score": 0.12817050516605377}, "uuid": "42ce385c-f3c9-4ac7-a3bd-db05b7a60078"}, {"page_content": "Ten typ przebiegu dotyczy na początku choroby blisko 85–90% wszystkich pacjentów. Charakteryzuje się występowaniem tzw. rzutów, czyli nagłych objawów uszkodzenia układu nerwowego, które mogą być objawami nowymi lub stanowić pogorszenie istniejących. Rzuty są poprzedzielane różnym okresem względnej stabilizacji trwającej od kilku miesięcy do kilku lat. Objawy pojawiające się w czasie rzutu mogą całkowicie się wycofać lub częściowo pozostać. W sytuacji kiedy wycofują się całkowicie można uznać chorobę za łagodnie postępującą.\n Postać wtórnie postępująca dotyczy ok. 80% chorych z postacią rzutowo-remisyjną po wielu latach trwania choroby. Po wielu rzutach kumulujące się ubytkowe objawy neurologiczne doprowadzają do postępującej niepełnosprawności. Postać ta jest najczęstsza w późnych fazach choroby po wielu latach jej trwania i prowadzi do największej niepełnosprawności.\n Dotyczy ok. 10% pacjentów, u których po pierwszych objawach choroby nie obserwuje się remisji i chociażby częściowego cofnięcia objawów. Pogorszenie następuje stopniowo bez ewidentnych zaostrzeń. Postać ta częściej dotyczy osób z późnym początkiem choroby.\n Dotyczy tych pacjentów, którzy od samego początku prezentują postępujące pogorszenie z epizodami zaostrzeń. Jest to najrzadsza z form SM.\nPostępująco-nawracająca.\nNiemniej jednak najwcześniejszą kliniczną manifestacją postaci rzutowo-remisyjnej SM jest \"klinicznie izolowany zespół\" (CIS, od \"clinically isolated syndrome\"). W klinicznie izolowanym zespole dochodzi do podostrego przebiegu wskazującego na demielinizację, lecz kryteria rozpoznania SM u pacjenta nie są spełnione. W kilku badaniach wykazano, że leczenie interferonami w czasie początkowego przebiegu choroby może zmniejszyć ryzyko rozwinięcia się klinicznego SM. Przypadki podejrzewane o SM w czasie przed wystąpieniem klinicznie izolowanego zespołu są czasami określane jako możliwe przedkliniczne przypadki SM.\nPodobne choroby.\n \"Osobny artykuł: choroby demielinizacyjne.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153287", "fragment_id": "28067/7", "subtitle": "", "title": "Stwardnienie rozsiane", "source": "wikipedia", "start_index": 11236.0, "document_id": "28067", "parentId": 153287.0, "score": 0.12391148507595062}, "uuid": "a622dc18-3d8b-4391-bbe1-028f31cf195e"}, {"page_content": "Anhedonia jest stosunkowo częstym skutkiem ubocznym stosowania antydopaminergicznych leków przeciwdepresyjnych (np. selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny lub inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny) ujawniającym się w fazie remisji, po ustąpieniu ostrych objawów depresji. Zarówno anhedonia pierwotna (tj. wynikająca z depresji) jak i wtórna (wywołana przez leki przeciwdepresyjne) jest zjawiskiem uleczalnym.\nNarzędziem służącym do oceny nasilenia anhedonii, wykorzystywanym w gabinecie psychiatrycznym lub psychoterapeutycznym, jest Skala Odczuwania Przyjemności SHAPS.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26761", "fragment_id": "171877/1", "subtitle": "", "title": "Anhedonia", "source": "wikipedia", "start_index": 1505.0, "document_id": "171877", "parentId": 26761.0, "score": 0.5273436903953552}, "uuid": "10a073cb-8501-4ffe-8f78-7003c4c26be7"}, {"page_content": "Przebieg choroby charakteryzuje się okresami remisji i tendencją do nawrotów. U 10% dorosłych pacjentów ITP ustępuje samoistnie. Przebieg przez długi czas może być bezobjawowy. Ponad 70% pacjentów pediatrycznych, niezależnie od leczenia, wchodzi w okres remisji w przeciągu 6 miesięcy.\nU 50% noworodków matek chorych na ITP rozpoznaje się NAITP.\nRóżnicowanie.\nU 35-40% pacjentów stwierdza się koincydencję ITP i innej choroby, która może być związana lub niezwiązana z nią przyczynowo. Diagnostyka różnicowa ITP obejmuje następujące stany:\nLeczenie.\nU pacjentów u których liczba płytek jest większa niż 30 000/μL i u których nie ma objawów skazy, leczenie nie jest wskazane. U pozostałych chorych lekiem pierwszego rzutu są glikokortykoidy, najczęściej prednizon lub deksametazon. U chorych opornych na to leczenie lub z przeciwwskazaniami do ich przewlekłego stosowania leczeniem z wyboru jest splenektomia.\nSterydoterapia.\nNajczęściej podaje się prednizon w dawce 0,5–1 mg/kg masy ciała/dobę albo metyloprednizolon (30 mg/kg masy ciała/dobę). U około 80% pacjentów ilość płytek krwi ulega zwiększeniu, co pozwala na stopniowe zmniejszanie dawek sterydu. Leczenie można przerwać lub zmniejszyć dawkę prednizonu do 10–15 mg/kg masy ciała/dobę przy wartościach około 30 000/μl, niewskazane jest dalsze leczenie celem osiągnięcia jeszcze wyższej liczby płytek, o ile hemostaza jest zachowana. U pozostałych 20% liczba płytek nie ulega wzrostowi, co jest równoznaczne z rozpoznaniem oporności na kortykosteroidy.\nIVIG.\nDożylne podanie preparatu immunoglobulin ludzkich.\nSurowica anty-D.\nSurowica anty-D podawana pacjentom Rh(D)+ z zachowaną śledzioną wywołuje niedokrwistość hemolityczną o niewielkim nasileniu, blokującą receptor Fc dla immunoglobulin na makrofagach. Dawka surowicy 75 μg/kg masy ciała powoduje w ciągu 24 godzin wzrost liczby płytek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=978516", "fragment_id": "1359677/1", "subtitle": "", "title": "Małopłytkowość immunologiczna", "parentId": 978516.0, "start_index": 1537.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1359677", "score": 0.0621151402592659}, "uuid": "f9bf8f97-f3a1-4c91-95d2-e7bce45db993"}, {"page_content": "Czas, który upływa do wystąpienia pierwszych objawów nazywany jest okresem wylęgania lub inkubacji. Jest on ważny z punktu widzenia epidemiologii, profilaktyki i diagnostyki. Krótki okres inkubacji (2–3 dni) charakterystyczny jest dla zakażeń, w których niewielka jest odległość między miejscem wejścia wirusa a komórkami docelowymi (co często dotyczy wirusów atakujących układ oddechowy), ale nie jest to jedyny wpływający na to czynnik. Czasami jedno zakażenie może skutkować wielokrotnym wystąpieniem objawów chorobowych (remisja, nawrót).\nZakażenia wirusowe można podzielić na objawowe i bezobjawowe. Zakażenia bezobjawowe to takie, w których nie stwierdza się wystąpienia objawów chorobowych, ale można wykazać obecność wirusa w różnych komórkach, wydzielinach, płynach ustrojowych, oraz obecność swoistych reakcji immunologicznych, które potwierdzają infekcję. Tego typu zakażenia występują bardzo często, w przypadku niektórych wirusów stanowią większość. Przykładowo przed prowadzeniem masowych szczepień przeciw wirusowi polio, zakażenia bezobjawowe stanowiły nawet 99% przypadków. W krajach nieobjętych szczepieniami lub objętych w ograniczonym zakresie stosunek liczbowy zakażeń objawowych i bezobjawowych w przypadku wirusa różyczki jest zależny od okresu epidemiologicznego i waha się między 1:1 a 1:7.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44911", "fragment_id": "656235/23", "subtitle": "", "title": "Wirusy", "document_id": "656235", "start_index": 36788.0, "parentId": 44911.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07666552811861038}, "uuid": "4dddfe97-148a-42d5-8b3f-043c82716584"}]}
{"id": "q_577", "question": "Jak brzmi liczba mnoga słowa „człowiek”?", "answer": [{"page_content": "Niektóre rzeczowniki oznaczające części ciała człowieka, które występują parami (np. \"oczy\", \"uszy\", \"ręce\") do dziś zachowały kilka form liczby podwójnej:\nLiczba podwójna rzeczownika przetrwała bez zmian w przysłowiach takich jak:\n(Dwie) \"„niewieście”\", (dwie) \"„słowie”\" to rzeczowniki liczby podwójnej.\nJan Kochanowski swobodnie władał liczbą podwójną.\nMianownik liczebnika 200 to zrost wyrazów \"dwa\" i liczby podwójnej od \"sto\" (tj. \"ście\", liczba mnoga brzmiała zaś \"sta\", por. \"trzy sta\").\nJęzyk polski.\nZanikająca umiejętność władania liczbą podwójną mogła objawiać się na różne sposoby, aż do całkowitej utraty tej umiejętności. Przykładowo, stopniowo zanikało odróżnianie jej od rodzajów męskiego i żeńskiego w pierwszej i trzeciej osobie.\nKońcówka „-ta” w liczbie podwójnej, odmienia się w liczbie mnogiej jako „-cie”.\nNiektórzy[] przypuszczają, że końcówka „-we” w liczbie mnogiej to „wy”. Natomiast w tabelce pominięto rozróżnienia płci w liczbie podwójnej. Można by rekonstruować odpowiednio: (rodzaj męski:) wa(j) ( dwa(j) ) szli, (one) we (dwie/dwié) szłé. Rodzaj „ono“ podobnie, dbając o spójność końcówek w zdaniu. \nZobacz też.\nWyrazy takie jak: kwiecie, listowie, a też teoretycznie przymiotnikowe jak bezkrólewie, wzbogacenie i inne kończące się na -ie. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12013", "fragment_id": "184609/1", "subtitle": "", "title": "Liczba podwójna", "document_id": "184609", "start_index": 1639.0, "parentId": 12013.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4523161053657532}, "uuid": "59d4b33e-c840-43e2-a980-d72552acaf4f"}, {"page_content": "Czasowniki nie odmieniają się przez osoby ani rodzaje, ale niektóre (około jednej czwartej zaświadczonych czasowników) odmieniają się przez liczby: \"no kaw\" „człowiek je”, \"mùáŋ kɨw\" „ludzie jedzą”. Forma liczby mnogiej czasownika jest trudna do przewidzenia, ale często tworzy się ją przy pomocy przegłosu (zwykle przez zwiększenie wysokości samogłoski) i niekiedy przez dodanie przyrostka \"-i(ɲ)\" lub \"-ɨɲ\" i zmianę intonacji. Czasownik przybiera jednak określoną formę, w zależności od dopełnienia bliższego. Przyłącza się do niego przyrostki osobowe, wskazujące zaimkowe dopełnienie bliższe; czasownik zwykle ulega także zmianom, kiedy niezaimkowe dopełnienie bliższe dodawane jest do jego formy przechodniej z samogłoską wygłosową o niskim tonie (tworzonej podobnie do formy „dośrodkowej”, opisanej niżej). Na przykład: \"ʔà ná ká\" „on zrobi”; \"ʔà ná kàrà mɨ́ná\" „on zrobi coś”; \"ʔà kú na:ra\" „on widzi mężczyznę”; \"ʔà kúù:rùúŋ\" „on widzi was”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=835843", "fragment_id": "1009082/6", "subtitle": "", "title": "Język laal", "parentId": 835843.0, "start_index": 9104.0, "document_id": "1009082", "source": "wikipedia", "score": 0.2416597157716751}, "uuid": "13fd7ba3-ce33-4ac8-bc3b-6757d950cfbf"}, {"page_content": "Liczba mnoga – szereg form fleksyjnych oznaczających wielość przedmiotów. Liczba ta może służyć do oznaczenia mnogości przedmiotów, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. \"piasek\" w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – \"piaski\" – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. \"piaski pustyni\"; podobnie \"armia\" to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik \"armie\" w liczbie mnogiej).\nTworzona jest w najróżniejszy sposób, za pomocą końcówek (np. angielskie \"-s\"), prefiksów, a nawet zmiany tonu.\nW języku polskim.\nIstnieje w nim wiele końcówek liczby mnogiej, najpopularniejsze to \"-e\", \"-i\", \"-y\" oraz \"-owie\". Wybór końcówki zależy od zakończenia wyrazu, rodzaju, a także aspektów semantycznych: \"Arabowie\" (lud) ale \"araby\" (konie).\nNieliczne rzeczowniki mają tylko formy liczby mnogiej, np. \"drzwi\", \"odrzwia\", \"wrota\", \"ludzie\", \"spodnie\", \"majtki\", \"gacie\", \"gatki\", \"sanie\" albo \"sanki\". Takie rzeczowniki nazywane są \"pluralia tantum\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=551890", "fragment_id": "1584471/0", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga", "parentId": 551890.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1584471", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "00f0636c-36d2-4b35-b2d2-ce00d2684bc5"}, {"page_content": "Uwagi: Forma \"pennies\" występuje, jeśli mówiący ma na myśli monety jednopensowe, a nie kwotę. W języku oficjalnym spotyka się formę \"persons\". Wyraz \"people\" ma formę liczby pojedynczej i oznacza \"lud\".\nWymowa rzeczowników w liczbie mnogiej.\nJeśli słowo kończy się na spółgłoskę bezdźwięczną: /t/, /k/, /θ/ itp. końcówkę liczby mnogiej czyta się /s/:\nW słowach kończących się na sybilanty (spółgłoski syczące) /s/, /ʃ/, /ʧ/, /ʒ/, /ʤ/, /z/ końcówkę -\"es\" czyta się /ɪz/\nPo samogłoskach i spółgłoskach dźwięcznych końcówka -\"(e)s\" jest wymawiana dźwięcznie /z/\nZaimek.\n \"Główn: Zaimki w języku angielskim .\"\nZaimek to część mowy zastępująca rzeczownik albo frazę rzeczownikową. Zaimki mogą być określone lub nieokreślone.\nPrzegląd zaimków osobowych.\nFormy angielskich zaimków osobowych:\nW języku angielskim używa się zaimka \"you\", który znaczy zarówno \"ty\", \"wy\", jak również \"pan\", \"pani\", \"państwo\". Można użyć jednak w zdaniu z \"you\" zwrotów grzecznościowych, np. \"sir\" czy \"madam\": \"Could you open this window, sir?\" → \"Mógłby Pan otworzyć to okno?\"\nZaimek \"it\" może być użyty w konstrukcjach bezosobowych wyrażających m.in. zjawiska atmosferyczne, czas, temperaturę, odległości, np. \"It is raining\" → \"Pada (deszcz)\". \"It's a quarter past eight\". → \"Jest kwadrans po ósmej\", ale także w konstrukcjach typu \"it is said/belived/thought\" (występującymi także w innych czasach), np. \"It is said that the Queen will resign\". → \"Mówi się, że królowa abdykuje\". czy \"it is/was me that\", np. \"It is her that needs help\" → \"To ona potrzebuje pomocy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828341", "fragment_id": "873502/11", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka angielskiego", "document_id": "873502", "start_index": 17876.0, "parentId": 1828341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17585121095180511}, "uuid": "36ed4470-0fa7-44fd-b707-d9ca5be6bf54"}, {"page_content": "Przykład odmiany wyrazów \"cirya\" „statek” oraz \"lasse\" „liść” w ośmiu dobrze opisanych przypadkach, w dialekcie Ñoldorów na wygnaniu. Podano także niektóre formy starszego biernika oraz przypadka nieopisanego:\nW odróżnieniu od łaciny i greki, a w podobieństwie do fińskiego, końcówki przypadków są podobne we wszystkich liczbach i odmienianych wyrazach, bez względu na temat tych ostatnich. Wyjątkowo liczba mnoga ma dla mianownika dwie końcówki (\"-i\" w tematach zakończonych na spółgłoskę lub pojedyncze, krótkie oraz \"-r\" w pozostałych tematach, np. l.poj. \"cirya\" i l.mn. \"ciryar\", ale \"Atan\" „człowiek” i l.mn. \"Atani\" „ludzie”), a liczba podwójna jest tworzona przez dodanie końcówki \"-u\", jeśli w temacie występują lub – w pozostałych przypadkach dodaje się \"-t\" (np. \"cirya\" i l.pd. \"ciryat\", ale \"alda\" „drzewo” i l.pd. \"Aldu\" „dwa Drzewa”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23501", "fragment_id": "168245/16", "subtitle": "", "title": "Quenya", "source": "wikipedia", "start_index": 23657.0, "document_id": "168245", "parentId": 23501.0, "score": 0.2135199010372162}, "uuid": "a223e370-9fa5-4d51-b9fb-3dc6363269e9"}, {"page_content": "Rzeczowniki policzalne mają zazwyczaj formy liczby pojedynczej i mnogiej. Niektóre rzeczowniki mają wyłącznie liczbę pojedynczą (\"singularia tantum\"). Należą do nich:\nMogą one mieć jednak czasem formy liczby mnogiej, ale z pewną zmianą znaczenia, np. во́ды → \"wody lecznicze\", пески́ пусты́ни → \"piaski pustyni\".\nNiektóre rzeczowniki mają z kolei wyłącznie liczbę mnogą (\"pluralia tantum\"). Należą do nich:\nSpecjalne formy liczby mnogiej.\nNiektóre rzeczowniki mają specjalne formy liczby mnogiej. Pewne rzeczowniki zakończone na twardą spółgłoskę mają w mianowniku liczby mnogiej akcentowane а́. Do takich rzeczowników należy m.in. бе́рег, бок, глаз, го́лос, дире́ктор, дом, лес, ма́стер, но́мер, о́стров, по́езд, по́яс, профе́ссор, сто́рож.\nPewne rzeczowniki przyjmują w liczbie mnogiej w mianowniku końcówkę –ья, np. стул, клок, ко́лос, де́верь, сын, муж. Ребёнок → \"dziecko\" w liczbie mnogiej ma formę де́ти → \"dzieci\"; w mowie potocznej występuje również ребя́та → \"dzieci, chłopaki\".\nNiektóre rzeczowniki mają w liczbie mnogiej dwie oboczne formy, które różnią się znaczeniem: ко́рень – ко́рни (\"korzenie\"), коре́нья (\"włoszczyzna\"); зуб – зу́бы (\"zęby człowieka, zwierzęcia\"), зу́бья (\"ząbki narzędzia\"); тон – то́ны (\"tony dźwięku\"), тона́ (\"tony barw\"); цвет – цветы́ (\"kwiaty\"), цвета́ (\"kolory\").\nLiczebnik.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4115201", "fragment_id": "620282/12", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka rosyjskiego", "parentId": 4115201.0, "start_index": 16309.0, "document_id": "620282", "source": "wikipedia", "score": 0.10310830175876617}, "uuid": "96ec65c0-6f92-454a-9b07-1cf3d7966d39"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLiczba mnoga w języku angielskim – sposoby tworzenia liczby mnogiej w języku angielskim. Podstawową formą liczby mnogiej rzeczownika w języku angielskim jest końcówka -\"s\". Istnieją również nieregularne formy liczby mnogiej, przetrwałe jeszcze z angielszczyzny średniowiecznej, jednak jest ich bardzo niewiele. Nieregularne są również formy liczby mnogiej wyrazów zapożyczonych, zwłaszcza z łaciny. W angielszczyźnie istnieje grupa rzeczowników, które nie mają liczby pojedynczej, jak również istnieją specyficzne zasady, które regulują liczbę rzeczowników zbiorowych.\nOgólna zasada tworzenia liczby mnogiej.\nLiczbę mnogą w języku angielskim tworzy się zazwyczaj przez dodanie -\"s\" do podstawowej formy rzeczownika: \nPoszczególne przypadki tworzenia liczby mnogiej.\nChoć generalna zasada dotyczy większości angielskich rzeczowników, jest od niej wiele odstępstw, wariacji i przypadków szczególnych. Zachodzą zmiany w zależności od kontekstu fonetycznego, istnieje grupa wyrazów o nieregularnej liczbie mnogiej, zachowanej z czasów historycznych, wreszcie grupa słów obcego pochodzenia, która wraz ze słowem zapożyczyła również jego \"pluralis\". \nRzeczowniki zakończone na -\"y\".\nJeśli rzeczownik w liczbie pojedynczej kończy się na spółgłoskę + -\"y\" (np. sekwencją -\"ry\", -\"dy\", -\"ty\"), w większości przypadków w transformacji \"y\" przybiera formę graficzną -i oraz otrzymuje -\"es\":\nJeśli końcówka -y występuje po samogłosce, liczba mnoga ma formę -ys:\nNazwy własne zakończone na zbitkę spółgłoska + -\"y\" otrzymują najczęściej -\"ys\": \"I hate Januarys\".\nRzeczowniki wyrazów zakończonych na -s, -sh, etc..\nJeśli liczba pojedyncza kończy się na -\"s\", -\"sh\", -\"ch\", -\"x\" lub -\"z\", liczbę mnogą tworzy się, dodając -\"es\":\nRzeczowniki kończące się na -\"z\", w liczbie mnogiej podwajają \"z\":", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000266", "fragment_id": "581604/0", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga w języku angielskim", "parentId": 4000266.0, "start_index": 0.0, "document_id": "581604", "source": "wikipedia", "score": 0.45647352933883667}, "uuid": "2ece0509-c51c-4fc9-a4ba-f071d7b6029e"}, {"page_content": "Szczególne paradygmaty rzeczowników na \"-a\": \"predsydaj\" (‘dwaj kierownicy’), \"predsydow\", \"predsydomaj\", \"predsydow\", \"predsydomaj\", \"predsydomaj\"; \"ćěslej\" (‘dwaj cieśle’), \"ćěslow\", \"ćěslomaj\", \"ćěslow\", \"ćěslomaj\", \"ćěslomaj\".\nLiczba mnoga.\nW zależności od końcówek występujących w mianowniku i bierniku liczby mnogiej wszystkie rzeczowniki dzielą się na trzy grupy: rzeczowniki rodzaju męskiego, oznaczające osoby (męskoosobowe), pozostałe rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego (niemęskoosobowe) oraz rzeczowniki rodzaju nijakiego.\nPrzykłady odmiany rzeczowników męskoosobowych: \"nanojo\" (‘ojcowie’), \"mužojo\" (‘mężowie’, ‘ludzie’), niemęskoosobowych rodzaju męskiego: \"duby\" (‘dęby’) oraz rodzaju żeńskiego: \"kólnje\" (‘stodoły’), a także rodzaju nijakiego: \"słowa\" (‘słowa’) i \"morja\" (‘morza’):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23117", "fragment_id": "182595/40", "subtitle": "", "title": "Język górnołużycki", "parentId": 23117.0, "start_index": 50898.0, "document_id": "182595", "source": "wikipedia", "score": 0.3724619746208191}, "uuid": "2b836427-7a16-49bb-b991-2ab1d5545dd1"}, {"page_content": "Nie zawsze liczba gramatyczna rzeczownika zgadza się z liczbą opisywanych jednostek. Rzeczowniki zbiorowe, choć występują w liczbie pojedynczej, opisują większą liczbę przedmiotów, np.: \"zboże, młodzież, brzezina\". Rzeczowniki jednostkowe odwołują się w liczbie pojedynczej do jednego desygnatu: \"człowiek, książka\". Niektóre rzeczowniki posiadają jednocześnie znaczenie zbiorowe i jednostkowe, np.: \"ziarno\" może być rozumiane jako pojedyncze nasiono, ale też jako cały zapas ziarna.\nW wyjątkowych przypadkach zdarza się, że znaczenie rzeczownika zależnie jest od liczby: \"srebro\" w liczbie pojedynczej to metal szlachetny, w liczbie mnogiej (\"srebra\") to wyroby ze srebra, srebrna zastawa stołowa.\nPrzeważająca większość rzeczowników posiada zarówno liczbę pojedynczą, jak i mnogą. Jednak niektóre z nich występują tylko w liczbie mnogiej (pluralia tantum), np.: \"chrzciny, sanie\", inne tylko pojedynczej (singularia tantum), np.: \"miłość\" (rozumiana jako uczucie).\nRodzaj gramatyczny.\nRzeczownik w liczbie pojedynczej występuje w rodzaju męskim, żeńskim lub nijakim.\nW liczbie mnogiej rzeczownik można przyporządkować do jednego z dwóch rodzajów gramatycznych:\nZazwyczaj wyznacznikiem rodzaju jest jego forma (końcówka kojarzona z określonym rodzajem). Rzeczowniki żywotne często mają rodzaj naturalny: mężczyźni i samce określa się przy użyciu rodzaju męskiego (np.: \"Adam, sprzątacz, baran, koń, jeleń\"), kobiety i samice – żeńskiego (np.: \"Ewa, sprzątaczka, owca, klacz, łania\"). Rodzaj nijaki bywa stosowany przy nazywaniu młodych osobników (np.: \"dziecko, źrebię, szczenię\").\nMożna też spotkać rzeczowniki, które występują jednocześnie w więcej niż jednym rodzaju gramatycznym. Wyróżnia się tu dwie grupy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12894", "fragment_id": "185924/1", "subtitle": "", "title": "Rzeczownik", "document_id": "185924", "start_index": 1812.0, "parentId": 12894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10076349973678589}, "uuid": "51a23677-62ad-46bb-8077-89e2edad4e9c"}, {"page_content": "Rzeczowniki zakończone na -\"o\".\nNiektóre rzeczowniki zakończone na -\"o\" otrzymują końcówkę -\"es\":\nWiększość słów, zwłaszcza nowych, zakończonych na -\"o\" w liczbie mnogiej otrzymuje -\"s\":\nWyrazy \"buffalo\", \"moskito\", \"tornado\", \"volcano\" mogą mieć zakończenie -\"s\" lub -\"es\", przy czym częstsze jest -\"es\".\nRzeczowniki zakończone na -\"f\"(\"e\").\nNastępujące rzeczowniki zakończone na -\"f\"(\"e\") otrzymują nieregularną końcówkę -\"ves\": \"calf, \"elf, \"half, \"knife, \"leaf, \"life, \"loaf, \"self, \"sheaf, \"shelf, \"thief, \"wife, \"wolf\". \nRzeczowniki \"dwarf, \"scarf, \"wharf\" mogą mieć liczbę mnogą zarówno -\"fs\" jak i -\"ves\", przy czym forma regularna jest bardziej powszechna. Pozostałe wyrazy zakończone na -\"f\" mają regularną liczbę mnogą.\nInne wyrazy z nieregularną liczbą mnogą.\nUwagi: Forma \"pennies\" występuje, jeśli mówiący ma na myśli monety jednopensowe, a nie kwotę. W języku oficjalnym spotyka się formę \"persons\". Wyraz \"people\" ma formę liczby pojedynczej i oznacza \"naród\".\nLiczba pojedyncza równa liczbie mnogiej.\nNiektóre wyrazy zakończone na -\"s\" mają liczbę pojedynczą równą mnogiej: \"barracks\", \"series\", \"crossroads\", \"species\", \"headquarters\", \"works\", \"means\", \"Swiss\": \"A new species → \"several new species", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000266", "fragment_id": "581604/1", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga w języku angielskim", "source": "wikipedia", "start_index": 1837.0, "document_id": "581604", "parentId": 4000266.0, "score": 0.1784898042678833}, "uuid": "45b31192-4d0e-4a72-93ff-366959bf762f"}]}
{"id": "q_578", "question": "Do którego klasztoru katolickiego należy klasztor na Monte Cassino?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nOpactwo terytorialne Montecassino – benedyktyńskie opactwo terytorialne Kościoła rzymskokatolickiego we Włoszech, a ściślej w Lacjum, działające wokół klasztoru benedyktynów na Monte Cassino. Opactwo zostało ustanowione w VI wieku. Należy do metropolii rzymskiej. \n23 października 2014 papież Franciszek wydzielił z opactwa 53 parafie i włączył je w skład diecezji Sora-Cassino-Aquino-Pontecorvo. Jednocześnie papież nie zezwolił benedyktynom z klasztoru Monte Cassino na wybór własnego opata i ustanowił opatem pochodzącego z zewnątrz Donato Ogliari. Od tego momentu pod jurysdykcją opata znajduje się jedynie klasztor oraz zakonnicy benedyktyńscy w nim przebywający. Decyzja papieża była reakcją na defraudację i zachowania homoseksualne, których dopuścił się opat Pietro Vittorelli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2191304", "fragment_id": "488744/0", "subtitle": "", "title": "Opactwo terytorialne Montecassino", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "488744", "parentId": 2191304.0, "score": 0.8326584696769714}, "uuid": "0d29e64e-deae-48ba-a665-66172a4781c1"}, {"page_content": "Wedle tradycji Benedykt z Nursji dotarł do Mons Casinum między 525 r. a 529 r., już po pobycie w Rzymie i w Subiaco, gdzie założył pierwsze klasztory swojego zakonu. Mistyka miejsca kazała Benedyktowi założyć w Casinum kolejny klasztor i w nim osiąść. Na potrzeby klasztoru wykorzystano antyczne miejsce kultu urządzone po chrześcijańsku. Świątynia Febusa stała się kościołem pw. św. Jana Chrzciciela. Benedykt zamieszkał w dwukondygnacyjnej wieży, w której napisał regułę zakonu benedyktynów (po zniszczeniach w 1944 przetrwała jej dolna partia). Klasztor na Monte Cassino stał się w owym czasie najważniejszym duchowym miejscem chrześcijańskiej Europy. Św. Benedykt przebywał w nim aż do swojej śmierci. Na Monte Cassino umarła również siostra bliźniaczka św. Benedykta, św. Scholastyka, założycielka zakonu benedyktynek w Piumarola. Szczątki tych dwojga świętych są najcenniejszymi relikwiami opactwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48683", "fragment_id": "640100/1", "subtitle": "", "title": "Monte Cassino", "parentId": 48683.0, "start_index": 1443.0, "document_id": "640100", "source": "wikipedia", "score": 0.6837259531021118}, "uuid": "8e56571f-ab41-4174-b87c-7b00d5a54f27"}, {"page_content": "Pierwsze opactwo, założone na wzgórzu Monte Cassino we Włoszech, istnieje do dziś. Posiada najstarszą bibliotekę w Europie, a jego scriptorium, w którym przepisywano ręcznie manuskrypty, należy do najcenniejszych zbiorów z okresu średniowiecza. W czasie II wojny światowej klasztor został zbombardowany przez wojska amerykańskie, w rezultacie czego wiele cennych dzieł zostało zniszczonych lub zaginęło. U podnóży wzgórza klasztornego toczyły się zacięte walki. Został on zdobyty 18 maja 1944 przez polską armię generała Władysława Andersa (2 Korpus Polski). Dziś znajduje się tam jeden z największych polskich cmentarzy wojskowych poza granicami kraju. Po wojnie klasztor odbudowano.\nW Polsce benedyktyni są obecni prawdopodobnie od XI wieku. Obecnie istnieją klasztory w Starym Krakowie, Tyńcu, Biskupowie i Lubiniu. Dawne opactwa znajdują się między innymi w Mogilnie, Trzemesznie, Łęczycy oraz na Świętym Krzyżu (Łysej Górze) i w Opactwie. W średniowieczu prężny klasztor benedyktynów znajdował się w Płocku; w kręgu jego i katedry płockiej spisywano pieśni w języku polskim. Benedyktyni zajmują się pracą naukową i rekolekcyjno-duszpasterską – pod kierunkiem benedyktynów tynieckich dokonano przekładu Biblii, nazwanego \"Biblią Tysiąclecia\".\nZnani członkowie Zakonu Świętego Benedykta.\nCzłonkami zakonu było 11 papieży oraz kilkuset świętych, błogosławionych, biskupów, uczonych kościoła, m.in.\nBenedyktyni i ubóstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14931", "fragment_id": "176137/1", "subtitle": "", "title": "Benedyktyni", "document_id": "176137", "start_index": 1563.0, "parentId": 14931.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23315897583961487}, "uuid": "8ae26711-a115-45cc-88af-580374e1118b"}, {"page_content": "Święta Scholastyka z Nursji, wł. \"Scolastica da Norcia\", cs. \"Prepodobnaja Schołastika Nursijskaja, ihumenija\" (ur. ok. 480 w Nursji, zm. 10 lutego 542 lub 543 na Monte Cassino) – benedyktynka (OSB), ksieni, dziewica i święta Kościoła katolickiego, anglikańskiego i prawosławnego.\nScholastyka urodziła się jako siostra bliźniaczka św. Benedykta w Nursji we Włoszech. Na miejscu ich urodzenia stoi skromny kościół pw. św. Benedykta. W podziemiach kościoła zachowana jest część muru, który stanowił dom rodzinny św. Scholastyki i św. Benedykta.\nScholastyka od początku towarzyszyła bratu w podróżach i naśladowała jego tryb życia, poświęcony Bogu. Kiedy św. Benedykt założył pierwszy klasztor w Subiaco, święta założyła podobny dla kobiet – klasztor benedyktynek. Do dnia dzisiejszego istnieją tam dwa klasztory na wzgórzach w pobliżu Subiaco: w Plombariola – żeński klasztor św. Scholastyki i męski klasztor św. Benedykta.\nPodobnie działo się na Monte Cassino, gdzie Scholastyka zmarła w wieku ok. 62 lat.\nWedług relacji św. Grzegorza Wielkiego, zapisanej w jego II Księdze „Dialogów”, trzeciego dnia po śmierci siostry, św. Benedykt ujrzał jej duszę w postaci białej gołąbki, unoszącej się do nieba. Posłał natychmiast braci po jej ciało i złożył je w grobie, który w kościele swego klasztoru dla siebie przygotował. Benedykt zmarł w kilka lat po śmierci siostry.\nKult.\nPo najeździe Longobardów na klasztor na Monte Cassino relikwie św. Scholastyki przeniesione zostały do opactwa Fleury. Obecnie znajdują się w Le Mans. Część ich otrzymało Monte Cassino.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=489753", "fragment_id": "1579152/0", "subtitle": "", "title": "Święta Scholastyka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 489753.0, "document_id": "1579152", "score": 0.5}, "uuid": "5977dc91-05c9-4026-b4a7-5d43a9ee3617"}, {"page_content": "Benedetto Castelli (ur. 1557 w Brescii, zm. 1643 w Rzymie), matematyk, mechanik i astronom włoski.\nBył opatem klasztoru Benedyktynów na Monte Cassino. Był profesorem matematyki na uniwersytecie w Pizie, potem w kolegium Sapienza w Rzymie.\nBył uczniem Galileusza i obrońcą jego idei. Jako pierwszy użył helioskopu do obserwacji Słońca.\nNajwiększym jego dziełem jest \"Della misura dell'acque correnti\" wydane w 1638.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172287", "fragment_id": "19141/0", "subtitle": "", "title": "Benedetto Castelli", "parentId": 172287.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "19141", "score": 0.06554339826107025}, "uuid": "13399cc3-381f-4871-8974-4e62153effbd"}, {"page_content": "Z Kapui wybrał się do Monte Cassino, aby przyjrzeć się życiu benedyktynów. Benedyktyni przywitali go z szacunkiem i ofiarowali mu mały klasztor w Vellelucio tu na przełomie 987/988 roku, zawitał w niego Wojciech z Pragi (późniejszy święty Wojciech), który – opuściwszy swoją stolicę biskupią – wędrował do Ziemi Świętej. Nil dziwił się jego entuzjazmowi pielgrzymiemu, tłumacząc i cytując świętego Hieronima: \"Nie to, że się było w Jerozolimie, lecz to, że się w Jerozolimie cnotliwie żyło jest chwalebne i zbawienne\". Za jego radami Wojciech poprzestał pielgrzymowania, wrócił do Rzymu i wyruszył w misję do Bolesława Chrobrego.\nNil założył drugie opactwo w Serperii koło Gaety skąd udał się do papieża Grzegorza V chcąc oddać mu hołd oraz prosić o złagodzenie kary dla antypapieża Jana XVI wcześniej mnicha z Rossano. Po powrocie z Rzymu spotkał się tu z cesarzem Ottonem III.\nW wieku dziewięćdziesięciu lat założył jeszcze jeden klasztor w Grottaferrata. Mnisi wybudowali tu klasztor i kościół istniejący do dziś. Opiekują się nim bazylianie i znajduje się w nim kaplica poświęcona św. Nilowi, a w niej ważniejsze sceny z życia świętego. Zmarł 27 grudnia 1004 r. w klasztorze św. Agaty we Frascati.\nKult świętego.\nW 1586 Baroniusz wpisał św. Nila do \"Martyrologium Rzymskiego\".\nŚwięty sprzed wielkiej schizmy wschodniej (1054) – czczony przez wiernych Kościoła katolickiego i prawosławnego.\nWspomnienie w Kościele Katolickim przypada 26 września.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173020", "fragment_id": "28301/1", "subtitle": "", "title": "Nil z Rossano", "document_id": "28301", "start_index": 1529.0, "source": "wikipedia", "parentId": 173020.0, "score": 0.13847124576568604}, "uuid": "2ab6e3b4-bf93-4592-a4cb-4411991a659e"}, {"page_content": "W 1799 r. wzgórze zdobyły wojska Napoleona. Od 1866 r. klasztor jest pomnikiem narodowym.\nW czasie II wojny światowej wzgórze Monte Cassino było świetnym miejscem na bazę w tworzonej przez Niemców Linii Gustawa, ale marszałek polny Albert Kesselring (bawarski katolik), nie zezwolił na ufortyfikowanie tego miejsca, ponieważ byłoby to równoznaczne z wystawieniem na zniszczenie klasztoru, o czym poinformował Watykan i dowództwo aliantów. Dziś znany jest fakt, że alianci, przede wszystkim Amerykanie, wiedzieli, że w klasztorze nie stacjonowało niemieckie wojsko, jednak zdecydowali się na bombardowanie obawiając się, że w trakcie bitwy może się to zmienić. Na zbombardowanie klasztoru nalegał gen. Bernard Freyberg, dowódca Korpusu Nowozelandzkiego, którego dywizja miała szturmować górę. Wobec jego stanowczego stanowiska, sztab V Armii amerykańskiej wyraził zgodę na lotniczy atak na klasztor, chociaż wcześniej nie znajdował się na liście celów. Bombardowanie miało nastąpić początkowo 13 lutego 1944, ale z powodu złych warunków atmosferycznych przesunięto je o dwa dni. Publiczne ogłoszenie przez aliantów godziny bombardowania (15 lutego 1944), pozwoliło więc benedyktynom na zorganizowanie transportu i przewiezienie bezcennych skarbów kultury europejskiej, znajdujących się w klasztorze do Watykanu. W wyniku nalotów klasztor doszczętnie zniszczono (ocalały jedynie krypty św. Benedykta i św. Scholastyki). Kiedy skończyło się trwające trzy dni bombardowanie i niczego już nie można było ocalić, oddział Wehrmachtu zajął górę i ufortyfikował się w rumowisku, które stało się doskonałym miejscem obrony – jego zdobycie kosztowało życie 30 tysięcy żołnierzy.\nKlasztor był świadkiem bitwy o Monte Cassino, w której uczestniczył II Korpus polski pod wodzą generała Władysława Andersa. Po II wojnie światowej rząd włoski odbudował klasztor, a papież Paweł VI rekonsekrował go w 1964 r.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48683", "fragment_id": "640100/3", "subtitle": "", "title": "Monte Cassino", "parentId": 48683.0, "start_index": 3969.0, "document_id": "640100", "source": "wikipedia", "score": 0.6880319714546204}, "uuid": "c998d1f6-e82e-4bc1-9ce5-a633c612fe40"}, {"page_content": "Kościół św. Anny i klasztor Benedyktynów w Horodyszczu (nieistniejące) – kościół rzymskokatolicki i klasztor Benedyktynów w Horodyszczu (biał. Гарадзішча), wsi w obwodzie brzeskim, powiecie pińskim położonej jest 12 km na północny wschód od Pińska, na lewym brzegu jeziora i rzeki Jasiołdy.\nHistoria.\nBenedyktyni zostali sprowadzeni do Horodyszcza w r. 1662 przez Jana Karola Kopcia, który osobiście gościł w pierwszym klasztorze tego zgromadzenia na Monte Cassino. Kopeć ufundował pierwotne drewniane budowle kościoła i klasztoru, a także sowicie uposażył konwent (u schyłku w. XVIII zakonnicy posiadali 14 wsi i 5 folwarków).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5782431", "fragment_id": "1225880/0", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Anny i klasztor Benedyktynów w Horodyszczu (nieistniejące)", "document_id": "1225880", "start_index": 0.0, "parentId": 5782431.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22925779223442078}, "uuid": "a837d24d-58c9-4aa4-8c69-f59b58463dd3"}, {"page_content": "Strategiczne położenie budowli przy ważnym trakcie łączącym Rzym z Neapolem, sprawiało, że klasztor wielokrotnie stawał się celem ataku. W 584 r. wzgórze zdobyli Longobardowie, którzy zburzyli klasztor i wypędzili benedyktynów. Mnisi znaleźli schronienie w kościele św. Andrzeja w Rzymie na Lateranie. Benedyktyni powrócili do Monte Cassino w 718 r. Wielki rozkwit opactwa nastąpił za opata św. Bertariusza, w pierwszej połowie IX w. Ale już w 883 r. klasztor zdobyli Saraceni, niszcząc doszczętnie klasztor (w czasie tego najazdu spłonął rękopis reguły benedyktynów napisany przez św. Benedykta). Mnisi przez niemal wiek mieszkali w nowym klasztorze w Kapui. Odbudowę klasztoru w Monte Cassino rozpoczął opat Aligernus (949 r.). Na kolejne lata przypada okres świetności klasztoru. Jego opat Dezyderiusz został papieżem, przybierając imię Wiktor III. Nowy papież przez rok rezydował na Monte Cassino. Te wydarzenia były przyczyną wzrostu bogactwa klasztoru w dzieła sztuki i księgi księgozbioru. Kościół został konsekrowany przez papieża Aleksandra II w 1071 r. W 1321 r. papież Jan XXII podniósł kościół do rangi katedry i zakończył niezależność zakonu od władzy papieża.\nW 1349 r. opactwo nawiedziło trzęsienie ziemi, niszcząc część zabudowań. Po kilkunastu latach klasztor podniesiono z ruin. Od XVI do XVIII wieku trwa kolejny okres rozkwitu klasztoru. Z tego czasu pochodziła zabudowa klasztorna, którą zniszczono w 1944 r. Biblioteka klasztorna liczyła ponad sto tysięcy tomów i dziesiątki tysięcy pergaminów, inkunabułów i rękopisów. Opactwo posiada rękopisy Galena, Hipokratesa, Cycerona, Pliniusza, Apulejusza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48683", "fragment_id": "640100/2", "subtitle": "", "title": "Monte Cassino", "source": "wikipedia", "start_index": 2348.0, "document_id": "640100", "parentId": 48683.0, "score": 0.7101025581359863}, "uuid": "81baf10d-da9d-4583-9a20-a1781b8a80ea"}, {"page_content": "Urodził się około 951 roku w Rawennie i pochodził z rodu Onesti. W młodości wiódł hulaszcze życie. W pewnym momencie był świadkiem jak jego ojciec zabił swojego przeciwnika. Z powodu widoku śmierci, postanowił w 972 roku wstąpić do benedyktyńskiego klasztoru św. Apolinarego. Po trzech latach opuścił klasztor, ponieważ preferował życie samotne. Dołączył wówczas do pustelnika Maryna, który mieszkał w eremie, na weneckiej wysepce. Wkrótce potem dołączyło do nich więcej zwolenników, wśród których był Piotr Orseolo i Jan Morosini. Mnisi postanowili się przenieść do Saint-Michel de Cuxa, gdzie mieszkał opat Geryn. Wyruszyli tam w 978 roku, a po dotarciu zamieszkali w oddzielnych pustelniach. Romuald kształcił się tam, dzięki zasobności biblioteki opata i pod wpływem lektur postanowił nieco poluzować zasady swojej surowej ascezy. Wkrótce potem, wraz z Marynem i Janem opuścili Cuxę i udali się na Monte Cassino. Na prośbę cesarza Ottona III, Romuald przeniósł się z powrotem do Rawenny, gdzie został opatem. Ponieważ mnisi z klasztoru św. Apolinarego nie chcieli dostosować się do surowych reguł Romualda, ten opuścił klasztor w 999 i powrócił na Monte Cassino. Potem wędrował przez jakiś czas odwiedzając m.in. Pereum czy Istrię, a ostatecznie osiadł w Camaldoli. Zapraszał swoich naśladowców do prowadzenia życia pół-pustelniczego, pół-zakonnego. W 1027 roku przeniósł się do Val di Castro, gdzie oddał się kontemplacji. Zmarł tamże 19 czerwca 1027 roku.\nJego relikwie pozostawały w opactwie do 1480, następnie zostały przeniesione w 1481 roku do kościoła kamedułów św. Błażeja w Fabriano.\nPapież rozszerzył kult Romualda z Camaldoli przez kanonizację równoważną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=455175", "fragment_id": "1574240/1", "subtitle": "", "title": "Romuald z Camaldoli", "parentId": 455175.0, "start_index": 266.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1574240", "score": 0.17810162901878357}, "uuid": "4f33b123-938b-4f67-b1cb-32cb016a11ff"}]}
{"id": "q_579", "question": "W którym roku została uchwalona przez ONZ „Deklaracja praw dziecka”?", "answer": [{"page_content": "Deklaracja praw dziecka — zbiór postulatów dotyczących zapewnienia dzieciom właściwych warunków życia i rozwoju, uchwalony 20 listopada 1959 roku na XIV sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ.\nDeklaracja została przygotowana przez Radę Gospodarczą i Społeczną ONZ oraz uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne w rocznicę ustanowionego rezolucją nr 836 (IX) ZO ONZ Powszechnego Dnia Dziecka. Nawiązywała w swych założeniach do uchwalonej 13 lutego 1923 roku przez Radę Generalną Międzynarodowego Związku Pomocy Dzieciom tzw. deklaracji genewskiej, następnie przyjętej 26 września 1924 przez Zgromadzenie Ligi Narodów oraz do ogólnych norm zawartych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. \nGłównym celem Deklaracji jest realizacja przekonania, iż „\"ludzkość powinna dać dziecku to, co ma najlepszego\"“ oraz zapewnić mu „\"szczęśliwe dzieciństwo i korzystanie, zarówno w jego interesie, jak i w interesie społeczeństwa, z \"[określonych w niej]\" praw i swobód\"“; uznaje ona dzieci za podmioty praw człowieka. \nDeklaracja składa się z liczącej sześć ustępów preambuły oraz 10 zasad regulujących prawa dziecka i dotyczących takich zagadnień jak: równość praw każdego dziecka (zasada 1), prawo do warunków zapewniających wszechstronny rozwój (zasada 2), prawo do nazwiska i obywatelstwa (zasada 3), prawo do opieki nad matką i dzieckiem (zasada 4), obowiązek specjalnej opieki nad dzieckiem upośledzonym (zasada 5), znaczenie miłości, zrozumienia i opieki rodzicielskiej (zasada 6), prawo do nauki, rozrywek i sportu (zasada 7), prawo do ochrony i pomocy (zasada 8), obowiązek ochrony przed zaniedbaniem, okrucieństwem i wyzyskiem (zasada 9) oraz prawo do ochrony przed dyskryminacją i wychowanie w duchu tolerancji (zasada 10).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2242514", "fragment_id": "465475/0", "subtitle": "", "title": "Deklaracja praw dziecka", "document_id": "465475", "start_index": 0.0, "parentId": 2242514.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "617c3007-dcef-4022-988c-6bd628e9eb75"}, {"page_content": "Pomimo proklamowania przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, Deklaracja nie była dokumentem wiążącym dla państw członkowskich ze względu na brak mechanizmu kontroli. Jednym ze skutków uchwalenia Deklaracji był wzrost aktywności UNICEF-u, który od 1961 roku przeznacza środki finansowe na kształcenie dzieci i młodzieży.\nW 30. rocznicę uchwalenia Deklaracji Praw Dziecka, 20 listopada 1989, ZO ONZ przyjęło pierwszy prawnie wiążący dokument regulujący kwestię praw dziecka — Konwencję o prawach dziecka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2242514", "fragment_id": "465475/1", "subtitle": "", "title": "Deklaracja praw dziecka", "document_id": "465475", "start_index": 1712.0, "parentId": 2242514.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9134284853935242}, "uuid": "85d37143-d93f-4c90-9471-2894bb6ee019"}, {"page_content": "Prawa dziecka – przedmiot działalności Organizacji Narodów Zjednoczonych, której efektem jest przyjęcie źródeł międzynarodowej ochrony praw dziecka, m.in. Deklaracji Praw Dziecka z 1959 roku oraz traktatów międzynarodowych, w szczególności Konwencji o prawach dziecka z 1989 roku.\nW 2000 roku utworzono w Polsce urząd Rzecznika Praw Dziecka.\nPodstawowe prawa dziecka.\nKategorie praw dziecka.\nW związku z postępem naukowo-technicznym, w szczególności postępującą cyfryzacji różnych obszarów życia społeczno-gospodarczego (m.in. edukacji, kultury czy pracy) powyższe prawa powinny być interpretowane przez pryzmat szans i wyzwań, jakie dla rozwoju dziecka stwarza środowisko cyfrowe. \nHistoria idei praw dziecka.\nPoczątki.\nOświeceniowa refleksja nad prawami człowieka[] w ogóle zapoczątkowała refleksję nad miejscem dziecka w społeczeństwie i podjęcie działań na rzecz jego ochrony[]. Przykładem tego może być brytyjski \"Children Act\" z 1908 roku, zabraniający zatrudniania małych dzieci w kopalniach, fabrykach i rolnictwie[].\nRuch obrony praw dziecka stopniowo rósł w siłę[]. Od przedsięwzięć edukacyjno-filantropijnych, podejmujących starania na rzecz dzieci opuszczonych i wyzyskiwanych, przeszedł do zorganizowanych działań na rzecz zapewnienia ochrony prawnej dzieci przez państwo. Inicjatywy podejmowane na płaszczyźnie międzynarodowej na początku XX w. zaowocowały powołaniem w 1920 roku Międzynarodowego Związku Pomocy Dzieciom (UISE) z siedzibą w Genewie. Początkowo gromadził on fundusze na rzecz pomocy dzieciom – ofiarom wojny, stopniowo podejmując starania w celu międzynarodowego uregulowania prawnego ochrony dzieci. W 1924, dzięki jego staraniom, Zgromadzenie Ligi Narodów przyjęło Deklarację Praw Dziecka, zwaną Genewską.\nOchroną dzieci od chwili swego powstania zajmuje się stowarzyszona wpierw z Ligą Narodów[], następnie z ONZ, Międzynarodowa Organizacja Pracy, (p. praca dzieci)[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=728143", "fragment_id": "853126/0", "subtitle": "", "title": "Prawa dziecka", "document_id": "853126", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 728143.0, "score": 0.5327664017677307}, "uuid": "ac245be1-9a2a-4564-b646-bf2a6aa4ba3d"}, {"page_content": "Na dalszą ewolucję praw dziecka wpływ miały również nowoczesne koncepcje pedagogiczne[], wśród których warto wspomnieć postulaty polskiego pedagoga Janusza Korczaka[]. W 1920 roku opublikował on pracę \"Magna Charta Libertatis\", w której za podstawę praw dziecka uznał poszanowanie osoby dziecka[]. Jego postulat poszanowania dziecka na równi z dorosłym (\"Nie ma dziecka, jest człowiek\") wyprzedził znacznie swoją epokę[].\nPrawa dziecka w okresie powojennym.\nPracę na rzecz promocji praw dziecka po wojnie przejęła Organizacja Narodów Zjednoczonych wraz z utworzoną w 1945 roku agendą UNESCO. Celem UNESCO jest niesienie pomocy dzieciom na całym świecie.\nW 1946 roku na wniosek Polski powstał Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci.\nPo wieloletnich pracach Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło w 1959 roku Deklarację Praw Dziecka. Z uwagi na charakter prawny nie uzyskała ona mocy obowiązującej. W 1989 roku w ramach ONZ została uchwalona Konwencja o Prawach Dziecka. W 1996 roku Rada Europy zainicjowała \"Konwencję o wykonywaniu praw dzieci\" która nabrała mocy w 2000 roku.\nPrawa dziecka w Polsce.\nW Polsce aktami prawnymi, gwarantującymi prawa dziecka, są:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=728143", "fragment_id": "853126/1", "subtitle": "", "title": "Prawa dziecka", "document_id": "853126", "start_index": 1902.0, "parentId": 728143.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7499541640281677}, "uuid": "8e1707fc-c7da-4576-b9fe-679900803de9"}, {"page_content": "Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Universal Declaration of Human Rights&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;La Déclaration universelle des droits de l'homme&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Declaración Universal de los Derechos Humanos&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Всеобщая декларация прав человека \"Wsieobszczaja diekłaracyja praw czełowieka\"&lt;/&gt;) – zbiór praw człowieka i zasad ich stosowania uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 217/III A w dniu 10 grudnia 1948 roku w Paryżu. W następstwie tego historycznego wydarzenia Zgromadzenie Ogólne wezwało państwa członkowskie do opublikowania tekstu Deklaracji i do „\"spowodowania, aby Deklaracja była rozpowszechniana, pokazywana, czytana i objaśniana przede wszystkim w szkołach i innych instytucjach oświatowych, wszędzie bez względu na status polityczny kraju lub terytorium\"”.\nDla ułatwienia dostępu jak największej liczbie osób treść Deklaracji jest przekładana na różne języki świata. Witryna ONZ zawiera 577 wersji językowych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21418", "fragment_id": "187191/0", "subtitle": "", "title": "Powszechna deklaracja praw człowieka", "parentId": 21418.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187191", "score": 0.4689764678478241}, "uuid": "a354cc50-e715-4725-a4a9-2c519492b572"}, {"page_content": "Powszechna deklaracja praw człowieka uchwalona w 1948 roku gwarantuje „równe prawa mężczyzn i kobiet” i odnosi się do kwestii równości i sprawiedliwości. W 1979 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW). Konwencja weszła w życie 3 września 1981 roku. Nie podpisały jej następujące państwa członkowskie ONZ: Iran, Nauru, Palau, Somalia, Sudan, Tonga. Konwencji nie ratyfikowały Niue, Stany Zjednoczone i Watykan.\nRodzaje praw człowieka.\nPrawa osobiste.\nPrawa do:\nPrawa i wolności polityczne.\nTzw. \"prawa negatywne\" – prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa \nWolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne.\n1. Tzw. \"prawa pozytywne\" – uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz – prawa socjalne\nPrawo do:\n2. Prawa ekonomiczne: (zobacz też art. 64 Konstytucji RP)\n3. Prawa solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego)\n– wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia.\n4. Prawa kulturalne:\nGwarancje:\nWśród kategorii osób w szczególny sposób zagrożonych naruszeniami praw człowieka wymienia się \nkobiety, dzieci, osoby starsze, niepełnosprawne, przedstawicieli mniejszości (etnicznych, narodowych, religijnych, rasowych, seksualnych), cudzoziemców (uchodźców i pracowników migrujących) oraz społeczności tubylcze.\nInstytucje skargi.\nSą to organy międzynarodowe, do których może zwrócić się obywatel każdego państwa ze skargą, jeżeli uzna, że urzędy wydały decyzje na jego niekorzyść i są według niego niezgodne z prawami człowieka.\nInstytucje międzynarodowe rozpatrujące skargi:\nInstytucje europejskie:\nInstytucje amerykańskie:\nInstytucje afrykańskie:\nInstytucje krajowe zajmujące się rozpatrywaniem skrag od obywateli danego państwa:\nPozarządowe organizacje praw człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10021", "fragment_id": "184236/1", "subtitle": "", "title": "Prawa człowieka", "document_id": "184236", "start_index": 1695.0, "parentId": 10021.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31234997510910034}, "uuid": "d190e34c-db90-41df-911a-5a27155895a5"}, {"page_content": "Międzynarodowe pakty praw człowieka – dwie umowy międzynarodowe uchwalone przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych 16 grudnia 1966 roku:\nSą to najważniejsze umowy międzynarodowe regulujące kwestie praw człowieka. W porównaniu z innymi umowami, cechuje je przedmiotowa uniwersalność.\nHistoria.\nPo II wojnie światowej, jednym z istotnych elementów tworzonego systemu Narodów Zjednoczonych była ochrona praw człowieka. Na konferencji założycielskiej ONZ w San Francisco przyjęto ogólne ramy ochrony tych praw, podejmując prace nad ich kodyfikacją w formie umów międzynarodowych. Rozbieżności pomiędzy krajami co do zakresu tych umów spowodowały, że przez dwie dekady nie udało się tych prac zakończyć sukcesem. Ponieważ część państw nie chciała nadawać ochronie praw człowieka wiążącej formy umowy międzynarodowej, 10 grudnia 1948 uchwalono Powszechną Deklarację Praw Człowieka. Deklaracja była ważnym krokiem w regulacji ochrony praw człowieka i wskazała kierunek ewolucji instytucji międzynarodowych. \nW odróżnieniu od Deklaracji, pakty praw człowieka miały być bardziej szczegółowe i miały mieć moc wiążącą. Jednym z głównych punktów spornych w pracach nad paktami było ujęcie w nich praw ekonomicznych i społecznych. Państwa bloku wschodniego podkreślały konieczność ich uwzględnienia, natomiast zachodnie państwa kapitalistyczne domagały się uregulowania ich w odrębnym dokumencie, co miało pozwalać na ratyfikowanie paktu z prawami obywatelskimi i politycznymi, bez konieczności przyjęcia praw społecznych i ekonomicznych. W 1952 Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych zadecydowało, że prawa człowieka mają być uregulowane w dwóch dokumentach. Pakty zostały przyjęte 16 grudnia 1966, stając się podstawą międzynarodowego systemu ochrony praw człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=337248", "fragment_id": "50614/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowe pakty praw człowieka", "parentId": 337248.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "50614", "score": 0.3987380266189575}, "uuid": "c9bc911f-00aa-473b-96b2-71dd6d548b38"}, {"page_content": "Konwencja o prawach dziecka (ang. \"Convention on the Rights of the Child\") – międzynarodowa konwencja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 20 listopada 1989 r. Jest to dokument obowiązujący we wszystkich państwach świata z wyjątkiem USA – liczba ratyfikacji (listopad 2016) wynosi 196. W konwencji o prawach dziecka zostały spisane wszystkie prawa dziecka.\nUchwalenie Konwencji jest jednym z ważniejszych osiągnięć Polski w dziedzinie ochrony praw dziecka. W roku 1978 Polska zaproponowała Komisji Praw Człowieka ONZ jej uchwalenie i przedstawiła projekt, który był później dwukrotnie modyfikowany. Na podstawie Konwencji powołano do życia organ nadzorujący jej realizację przez państwa, które ją ratyfikowały – Komitet Praw Dziecka.\nTreść konwencji.\nSkłada się z preambuły i 54 artykułów. Katalog sformułowano kierując się następującymi zasadami:\nKonwencja ustanawia status dziecka oparty na następujących założeniach:\nKatalog praw i wolności obejmuje prawa cywilne, socjalne, kulturalne, polityczne i z założenia w niewielkim zakresie uwzględnia prawa ekonomiczne (dziecko powinno uczyć się, a nie pracować). W skład tego wchodzą:\nProtokoły dodatkowe.\n25 maja 2000 roku rozszerzono możliwy zakres ochronny konwencji poprzez uchwalenie do niej dwóch protokołów dodatkowych:\n19 grudnia 2011 roku rozszerzono możliwy zakres ochronny Konwencji o kolejny protokół:\nPaństwa-strony Konwencji nie mają obowiązku ratyfikowania Protokołów. Pomimo to liczba ratyfikacji obu pierwszych przekroczyła 170 (listopad 2019). Protokół w sprawie procedury składania skarg obowiązuje od 14 kwietnia 2014, jego stronami jest 46 państw. Polska ratyfikowała oba pierwsze protokoły w roku 2005.\nKonwencja o prawach dziecka a stanowisko Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=698405", "fragment_id": "818394/0", "subtitle": "", "title": "Konwencja o prawach dziecka", "document_id": "818394", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 698405.0, "score": 0.6984603404998779}, "uuid": "df5a0093-d606-4376-b556-eb7a3db8eb05"}, {"page_content": "Na jej uchwaleniu zaważyły wydarzenia II wojny światowej. Kiedy zbrodnie nazistowskich Niemiec wyszły na jaw, uznano, że Karta Narodów Zjednoczonych jedynie ogólnie formułuje prawa człowieka, dlatego też na konferencji w San Francisco wysunięto propozycję utworzenia karty praw człowieka, której opracowaniem zająć się miała Komisja Praw Człowieka powołana przez Radę Gospodarczą i Społeczną. Prace rozpoczęły się w 1945 r. Główne role w tworzeniu Deklaracji odegrali: Kanadyjczyk John Peters Humphrey (wówczas dyrektor Wydziału Praw Człowieka w Sekretariacie ONZ), Francuz René Cassin, Amerykanka Eleanor Roosevelt, Libańczyk Charles Malik oraz Chińczyk Peng-chun Chang. Deklarację przyjęto bez głosu sprzeciwu.\nSpośród 58 państw członkowskich ONZ osiem wstrzymało się od głosu: RPA, w której panowała polityka apartheidu, Arabia Saudyjska, protestując przeciw równości kobiet i mężczyzn. Jemen i Honduras w ogóle nie wzięły udziału w głosowaniu.\nDelegacje krajów socjalistycznych: ZSRR (posiadającego w sumie trzech członków ONZ włącznie z Ukrainą i Białorusią) oraz Czechosłowacji, Polski i Jugosławii odmówiły zgody na pojęcie powszechności praw człowieka.\nKraje socjalistyczne miały zastrzeżenia do deklaracji z kilku powodów: brak uwzględnienia walki z faszyzmem i zakazu propagandy faszystowskiej, brak definicji takich pojęć jak „państwo demokratyczne” czy „zasady demokratyczne”, niewystarczający katalog praw społeczno-ekonomicznych, brak sformułowania zasady suwerenności państw i nieingerowania w sprawy wewnętrzne państw, oraz brak regulacji obowiązków jednostki wobec społeczeństwa i państwa. Te zastrzeżenia zostały przedstawione już w Komisji Praw Człowieka.\nPowszechną deklarację praw człowieka można uznać za pierwsze znaczące dokonanie ONZ w dziedzinie ochrony praw człowieka. Na pamiątkę jej uchwalenia 10 grudnia obchodzony jest jako Dzień Praw Człowieka, zaś dla uczczenia 20 rocznicy tego wydarzenia ogłoszono rok 1968 jako Międzynarodowy Rok Praw Człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21418", "fragment_id": "187191/1", "subtitle": "", "title": "Powszechna deklaracja praw człowieka", "document_id": "187191", "start_index": 1134.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21418.0, "score": 0.497758150100708}, "uuid": "0b903d42-b468-4f22-8c5d-2a95550a5af6"}, {"page_content": "Z okazji 50-lecia uchwalona została \"Deklaracja w sprawie praw i odpowiedzialności jednostek, grup i organów społeczeństwa za promowanie i ochronę powszechnie uznanych praw człowieka i podstawowych wolności\".\nCharakter prawny.\nW momencie powstania deklaracja była jedynie standardem – jako rezolucja Zgromadzenia Ogólnego nie tworzyła prawa międzynarodowego ani nie miała wiążącego charakteru. W obecnej chwili większość prawników zajmujących się prawem międzynarodowym uważa ją za \"prawo zwyczajowe\", z czego wnioskują oni jej powszechne obowiązywanie. Na bazie Deklaracji w 1966 roku uchwalono Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21418", "fragment_id": "187191/2", "subtitle": "", "title": "Powszechna deklaracja praw człowieka", "parentId": 21418.0, "start_index": 3116.0, "document_id": "187191", "source": "wikipedia", "score": 0.2860867381095886}, "uuid": "2a20a459-325e-4690-8662-9e272c5f59a7"}]}
{"id": "q_580", "question": "Kto jest autorem „Sztukmistrza z Lublina”, sztuki, którą Jan Szurmiej wystawił w Operetce Warszawskiej?", "answer": [{"page_content": "Sztukmistrz z Lublina ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏דער קונצנמאַכער פֿון לובלין‎&lt;/&gt; \"Der kuncnmacher fun Lublin\") – powieść autorstwa noblisty Isaaca Bashevis Singera wydana po raz pierwszy w 1960 roku, napisana w języku jidysz i przetłumaczona na inne języki.\nLosy tytułowego sztukmistrza Jaszy Mazura zostały w roku 1979 zekranizowane przez Menahema Golana w dramacie pod tym samym tytułem.\nFabuła.\n\"Sztukmistrz z Lublina\" opowiada o obyczajowym i religijnym kodeksie tradycji, o wierze i rytuałach żydowskich, o obyczajach, jakie stanowią o przynależności kulturowej. Akcja powieści dzieje się głównie w Warszawie i częściowo w Lublinie w połowie lat 1880.\nSpektakle \"Sztukmistrza z Lublina\".\nDuże znaczenie dla styku kultur żydowskiej i polskiej mają spektakle \"Sztukmistrza z Lublina\" zrealizowane w teatrach przez Jana Szurmieja.\nPierwszą inscenizację zrealizował w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu. Premiera odbyła się w dniu 12 grudnia 1986 roku. Adaptację powieści Singera dla potrzeb teatru, dokonaną przez Jana Szurmieja i Michała Komara, wzbogaciła muzyka Zygmunta Koniecznego oraz songi, do których teksty napisała Agnieszka Osiecka. Główną rolę w spektaklu zagrał Maciej Tomaszewski, który za kreację Jaszy otrzymał Nagrodę im. Stanisława Wyspiańskiego.\nOsiemnaście lat później Jan Szurmiej wrócił do spektaklu i reżyserował \"Sztukmistrza z Lublina\" w Teatrze Rampa w Warszawie.\nWedług Jana Szurmieja jest to spektakl magiczny, metafizyczny, którego główny bohater Jasza, jak demiurg, wyzwala umarły świat po to, by raz jeszcze przeżyć życie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=900202", "fragment_id": "1016690/0", "subtitle": "", "title": "Sztukmistrz z Lublina", "document_id": "1016690", "start_index": 0.0, "parentId": 900202.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "3a675e5f-e69a-4989-ab1b-6c1f6892934d"}, {"page_content": "Sztukmistrz z Lublina ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;The Magician of Lublin&lt;/&gt;) – dramat oparty na powieści noblisty Isaaca Bashevisa Singera pod tym samym tytułem. Film w koprodukcji izraelsko-niemieckiej powstał w 1979 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=900205", "fragment_id": "1016691/0", "subtitle": "", "title": "Sztukmistrz z Lublina (film)", "document_id": "1016691", "start_index": 0.0, "parentId": 900205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28655388951301575}, "uuid": "4f4df461-4471-4335-b5f9-6887717cd7c5"}, {"page_content": "Jan Szurmiej (ur. 27 lipca 1946 w Jaworze, zm. 3 czerwca 2024) – polski aktor, reżyser, inscenizator i choreograf, znawca kultury żydowskiej.\nŻyciorys.\nW latach 50. XX wieku uczęszczał do Szkoły Baletowej przy Operze Wrocławskiej. W latach 1965–1971 był aktorem Teatru Pantomimy Gest we Wrocławiu. W 1976 zdał egzamin eksternistyczny dla aktorów dramatu w Warszawie. W latach 1971–1991 związany z Teatrem Żydowskim w Warszawie. W latach 1990–1993 dyrektor artystyczny Teatru Muzycznego Operetki Wrocławskiej. Główny reżyser Opery Wrocławskiej. Starszy wykładowca Akademii Muzycznej we Wrocławiu. W latach 1992–1994 dyrektor naczelny i artystyczny Operetki Warszawskiej, której formułę artystyczną zmienił w Teatr Muzyczny „ROMA”, powracając do przedwojennej nazwy tej instytucji. W latach 1996–1997 główny reżyser Teatru Żydowskiego w Warszawie. W latach 1996–2000 dyrektor generalny Stowarzyszenia Niezależnych Autorów Radiowych i Telewizyjnych SNART w Warszawie. W latach 2001–2007 twórca i dyrektor artystyczny Festiwalu im. Anny German w Zielonej Górze.\nOd marca 2020 roku do śmierci był dyrektorem artystycznym Teatru Polskiego we Wrocławiu. \nMiał w swoim dorobku ponad 100 realizacji reżyserskich, a także wiele ról filmowych i telewizyjnych.\nŻycie prywatne.\nSyn aktora i reżysera oraz wieloletniego dyrektora Teatru Żydowskiego w Warszawie Szymona Szurmieja (1923–2014) oraz rosyjskiej tancerki i choreografki Aidy z domu Szaszkiny (1925-2005); brat Leny, aktorki i reżyserki (ur. 1947), Małgorzaty Szurmiej-Krauze, aktorki (1951-2016) i Dawida, producenta filmowego (ur. 1985).\nBył ojcem aktorki Joanny Szurmiej-Rzączyńskiej (ur. 1975) i Jakuba Szurmieja, Dyrektora Kanałów Filmowych – Platforma NC+ w ITI Neovision (ur. 1979).\nZostał pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1044142", "fragment_id": "1386044/0", "subtitle": "", "title": "Jan Szurmiej", "document_id": "1386044", "start_index": 0.0, "parentId": 1044142.0, "source": "wikipedia", "score": 0.500978946685791}, "uuid": "0d80f554-1b73-406a-9a04-5c011dd9306f"}, {"page_content": "Carnaval Sztukmistrzów – festiwal sztuki nowego cyrku i teatru odbywający się od roku 2008 w przestrzeni miejskiej Lublina. Organizatorem wydarzenia są Warsztaty Kultury w Lublinie.\nOpis.\nZałożeniem festiwalu, który w roku 2008 nosił nazwę Festiwal Sztukmistrzów, jest jego ludyczny charakter oraz próba prezentacji współczesnych widowisk kuglarskich i cyrkowych z kręgu nowego cyrku. Podczas tego wydarzenia ulice miasta ożywają za sprawą ulicznych artystów, odbywają się spektakle oraz warsztaty z popularnych dyscyplin kuglarskich. Impreza obejmuje także przedstawienia teatralne, cyrkowe przedstawienia uliczne angażujące publiczność, występy buskerów ożywiające przestrzeń miasta oraz performance, instalacje i koncerty kapel ulicznych. Na potrzeby Carnavalu w latach 2008–2015 reżyserowana była \"Wielka Parada\" utrzymana w charakterze parad karnawałowych.\nOd 2010 roku rozwinięciem Festiwalu Sztukmistrzów jest Carnaval Sztukmistrzów. Nazwa wydarzenia nawiązuje do postaci Sztukmistrza z Lublina, bohatera książki noblisty Izaaka Bashevisa Singera. Patronem festiwalu jest więc Jasza Mazur, iluzjonista i akrobata z powieści Singera, który przypominać ma o wielokulturowości i wieloreligijnej tradycji miasta.\nCarnaval Sztukmistrzów jest imprezą-wizytówką Lublina, która oddaje duchowość, autentyzm, bogactwo kulturowe i klimat miasta. Podczas festiwalu prezentowana jest światowa sztuka alternatywna i eksperymentalna w połączeniu z teatrem i cyrkiem, a Lublin jest jedynym w Polsce miejscem prezentującym tego typu zjawiska.\nOd 2009 roku Carnavalowi Sztukmistrzów towarzyszy Urban Highline Festival – najstarszy i największy oficjalny zlotów slacklinerów i highlinerów. Jedyny organizowany w przestrzeni zurbanizowanej – na Starym Mieście i w Śródmieściu Lublina. Festiwal gromadzi dorocznie kilkuset uczestników z całego świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2334657", "fragment_id": "496217/0", "subtitle": "", "title": "Carnaval Sztukmistrzów", "parentId": 2334657.0, "start_index": 0.0, "document_id": "496217", "source": "wikipedia", "score": 0.4699862599372864}, "uuid": "d4e9b093-9de2-4e1c-8795-d8d6bbcb906d"}, {"page_content": "Karnawał w Nowym Orleanie jest znany jako \"Mardi Gras\", dosłownie \"Tłusty wtorek\" (Ostatki) – w rzeczywistości chodzi o cały okres karnawału.\nKarnawał w Szwajcarii.\nKarnawał w Szwajcarii, znany jako \"Fasnacht\", rozpoczyna się na początku Wielkiego Postu i trwa kilka dni. \nNajbardziej znane obchody mają miejsce w Bazylei, gdzie mieszkańcy i turyści biorą udział w uroczystych paradach i koncertach. W 2017 roku Fasnacht w Bazylei został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.\nCharakterystycznym elementem szwajcarskiego karnawału są kolorowe kostiumy i maski, które odzwierciedlają lokalne tradycje i satyryczne przedstawienia aktualnych wydarzeń.\nCarnaval Sztukmistrzów.\n \"Osobny artykuł: Carnaval Sztukmistrzów.\"\nKarnawał w Mieście Lublin znany jest tu jako \"Carnaval\", i jest festiwalem sztuki nowego cyrku i teatru, który odbywa się zazwyczaj w ostatnim weekendzie lipca. Nazwa tego wydarzenia nawiązuje do postaci Sztukmistrza z Lublina, bohatera książki noblisty Izaaka Bashevisa Singera. Patronem jest więc Jasza Mazur, iluzjonista i akrobata z powieści Singera, który przypominać ma o wielokulturowości i wieloreligijnej tradycji miasta. Carnaval Sztukmistrzów z roku na rok przyciąga coraz szersze rzesze artystów, mieszkańców i turystów. Szacuje się, że w edycji z 2019 roku wzięło udział już ponad 200 tysięcy widzów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12878", "fragment_id": "185914/4", "subtitle": "", "title": "Karnawał", "document_id": "185914", "start_index": 6016.0, "source": "wikipedia", "parentId": 12878.0, "score": 0.1409989446401596}, "uuid": "9b2b6d1a-34ef-4e24-ba84-62ec8e2158f2"}, {"page_content": "11 lutego 2007 została tam ponownie otwarta synagoga, która służy lubelskiej społeczności żydowskiej oraz licznie odwiedzającym to miasto chasydom i grupom żydowskich turystów. W salach przylegających do synagogi można oglądać wystawę dokumentującą historię jesziwy oraz upamiętniającą postać jej założyciela, rabina Majera Szapiry. Według planów w podziemiach budynku ma powstać pierwsze w Europie Muzeum Chasydyzmu. Obecnie lubelska społeczność żydowska liczy ponad 20 osób i cały czas się zwiększa. Przewodniczącym lubelskiej gminy żydowskiej do 2021 roku był Roman Litman.\nIstniejące obecnie obiekty związane z lubelskimi Żydami.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Obiekty związane z lubelskimi Żydami\nSławni przedstawiciele społeczności lubelskich Żydów.\noraz Zalkind Horowitz, Szlomo Baruch Nisenbaum, Nachum Blumental, Jakub Glatsztejn, Bela Szapiro, Bela Dobrzyńska, Abraham Stern, Hirsz Doktorowicz i wiele innych.\nŻydowski Lublin w kulturze.\nIsaac Bashevis Singer, pisarz-noblista tworzący w języku jidysz, w swej twórczości powracał do przedwojennego Lublina; szczególny obraz miasta pojawił się w powieści \"Sztukmistrz z Lublina\", najsłynniejszym dziele tego pisarza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=842057", "fragment_id": "1017041/8", "subtitle": "", "title": "Historia Żydów w Lublinie", "parentId": 842057.0, "start_index": 13806.0, "document_id": "1017041", "source": "wikipedia", "score": 0.03435669466853142}, "uuid": "cb7de894-c4e7-4619-8f61-6f918c99942c"}, {"page_content": "XIX Lubelski Festiwal Nauki współorganizowały m.in.: Archiwum Państwowe w Lublinie, Filharmonia im. Henryka Wieniawskiego w Lublinie, Instytut Agrofizyki im. Bohdana Dobrzańskiego PAN, Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie, Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach, Lotnicza Akademia Wojskowa, Lubelski Park Naukowo-Technologiczny S.A., Lotnicza Akademia Wojskowa w Dęblinie, Muzeum Lubelskie, Państwowe Muzeum na Majdanku, Puławski Park Naukowo-Technologiczny w Puławach, Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie, Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie czy Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Lublinie.\nPodczas XIX LFN zgłoszono największą z dotychczasowych edycji, rekordową liczbę 1 758 projektów popularnonaukowych ze wszystkich dziedzin nauki i sztuki, w których przygotowanie zaangażowało się aż 1 870 osób! Najważniejszym punktem programu był Lubelski Piknik Naukowy, który odbył się w przeddzień zakończenia Festiwalu, tj. 23 września 2023 roku w hali Targów Lublin S.A., a w którym uczestniczyło około 10 000 osób. Program 19. LFN obfitował również w wydarzenia artystyczne, takie jak spektakl „Sztukmistrz”, wyreżyserowany przez ks. dr. Mariusza Lacha SDB z Teatru ITP na podstawie powieści Isaaca Singera „Sztukmistrz z Lublina”, popularnonaukowe – w tym spotkanie ze Sławoszem Uznańskim oraz atrakcyjne konkursy dla młodzieży.\nDwudziesta edycja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1273507", "fragment_id": "1116674/10", "subtitle": "", "title": "Lubelski Festiwal Nauki", "parentId": 1273507.0, "start_index": 16964.0, "document_id": "1116674", "source": "wikipedia", "score": 0.0979931429028511}, "uuid": "ff9d1ba1-e745-4068-b23f-f6f487423c73"}, {"page_content": "Początki teatru sięgają lat 1947/1948. Nim został nazwany Teatrem Współczesnym występował pod nazwami: Teatr Młodego Widza (1950) i Teatr Rozmaitości (1957). 12 sierpnia 1967 wybrano Edmunda Wiercińskiego na patrona teatru i oficjalnie zmieniono nazwę teatru na Teatr Współczesny. Ówczesny dyrektor teatru – Andrzej Witkowski przyczynił się do wyraźnego wzrostu poziomu artystycznego teatru. W 1975 dyrektorem naczelnym i artystycznym teatru został Kazimierz Braun. Już pierwsza praca reżyserska Brauna – \"Białe małżeństwo\" Tadeusza Różewicza okazała się wielkim sukcesem. Odegrano ponad 600 przedstawień tej sztuki. Braun kontynuował pracę Witkowskiego budując jeden z najlepszych teatrów w Polsce, który swoje osiągnięcia prezentował z sukcesami również poza granicami kraju. Po konflikcie z władzą komunistyczną Braun został odwołany ze stanowiska. Wraz z nim odeszło z teatru wielu aktorów. Kolejni dyrektorzy utrzymywali teatr na wysokim poziomie artystycznym, wystawiając m.in. „Sztukmistrza z Lublina” Singera w reżyserii Jana Szurmieja, „Samobójcę” Erdmana w reżyserii Jerzego Jarockiego, obsypaną nagrodami, wspaniałą „Historyję o chwalebnym zmartwychwstaniu Pańskim” Mikołaja z Wilkowiecka w reżyserii Piotra Cieplaka, \"Wiśniowy sad\" Czechowa zrealizowany przez Andro Enukidze, i wiele innych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=794902", "fragment_id": "1001201/2", "subtitle": "", "title": "Wrocławski Teatr Współczesny", "parentId": 794902.0, "start_index": 2375.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1001201", "score": 0.031866930425167084}, "uuid": "d53304aa-2d8c-479c-9701-f69011d24bf9"}, {"page_content": "Nowy spektakl został wystawiony 28 kwietnia 2001. Był nim „Był sobie Raz». Wraz z przeznaczone w lutym 2002 spektaklem «O Tym Jak Fajwł szukał samego Siebie», a w czerwcu tego samego roku spektaklem „Tajbełe i jej demon”, te występy są rodzajem chasydzkiego tryptyku opowieści. Pierwszy i ostatni spektakl opiera się na utworach Isaaka Bashevisa Singera.\nWe wrześniu 2007 roku, w repertuar teatru do repertuaru teatru została dodana kolejna sztuka. Były nią „Opowieści z Bramy”, oparte na dokumentach, relacjach świadków, tekstach literackich. Spektakl, który czasem przybierał formę ballady, a nawet kantaty, opisuje Bramę Grodzką i ludzi, których życie zostało związane z nią.\nNastępna praca Tomasza Pietrasiewicza i Witolda Dąbrowskiego „Opowieści z Bramy – Ostatni demon» połączyła teksty Singera „Ostatni demon” i „Tajbełe i jej demon”. Premiera odbyła się w styczniu 2009 roku w teatrze im. Juliusza Osterwy.\nNajbardziej znany utwór Isaaka Bashevisa Singera, „Sztukmistrz z Lublina”, stał się podstawą do następnego przedstawienia, wystawionego 29 września 2010. Spektakl nie miał żadnych rekwizytów i scenografii. Wszystkie role wykonywane były przez Witolda Dąbrowskiego.\nNa X Festiwalu Kultury Żydowskiej w Warszawie w sierpniu 2013 został przedstawiony nowy spektakl – „Zapomniane Opowieści cadyków í rabinów».\nPierwszą premierą 2015 roku stały się «Opowieści z Nocy» na temat Holokaustu. W spektaklu została użyta poezja poety żydowskiego, urodzonego w Lublinie Jakuba Glatsztejna oraz wspomnienia świadków Holocaustu.\nDziałalność wydawnicza.\nOśrodek „Brama Grodzka – Teatr NN” od początku swojej działalności prowadzi program wydawniczy, w ramach którego publikowane są książki, poematy i zbiory poezji (m.in. twórczość Józefa Czechowicza czy Julii Hartwig), jak również pismo „Scriptores” (wcześniej „Scriptores Scholarum”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=206490", "fragment_id": "1426604/11", "subtitle": "", "title": "Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”", "document_id": "1426604", "start_index": 19863.0, "source": "wikipedia", "parentId": 206490.0, "score": 0.03468776121735573}, "uuid": "200dd9b3-441f-49e5-9856-d98a4cacfa05"}, {"page_content": "Szymon Szurmiej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏שׂמחה שורמיעי‎&lt;/&gt; \"Simche Szurmiej\" lub &lt; lang=\"yi\"&gt;‏שמעון שורמיי‎&lt;/&gt; \"Szimen Szurmej\"; ur. 18 czerwca 1923 w Łucku, zm. 16 lipca 2014 w Warszawie) – polski aktor, reżyser i działacz społeczności żydowskiej, dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Żydowskiego im. Ester Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie, poseł na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej IX kadencji z ramienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, członek Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, głowa wielopokoleniowej rodziny aktorów.\nW lipcu 2004 został mu przyznany tytuł honorowego obywatela miasta stołecznego Warszawy. W latach 1986–2003 był przewodniczącym Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, od 2003 do śmierci pełnił funkcję prezesa honorowego tej organizacji.\nŻyciorys.\nUrodził się w Łucku na Wołyniu. Jego ojciec, Jan Szurmiej, był Polakiem, a matka, Rebeka z domu Biterman, Żydówką. Podczas II wojny światowej, po 1941, został wysłany do obozu pracy na Kołymie, a następnie po trzech latach na dalsze zesłanie do Dżambułu w Kazachstanie. Na zesłaniu zdobył pierwsze doświadczenia sceniczne, grając m.in. w teatrze w Ałma-Acie, przy którym ukończył studium aktorskie. W 1946 przymusowo wysiedlony z rodzinnych stron, znalazł się w nowych granicach Polski i osiedlił się we Wrocławiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=551902", "fragment_id": "1584476/0", "subtitle": "", "title": "Szymon Szurmiej", "parentId": 551902.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1584476", "score": 0.1311863660812378}, "uuid": "c779fe6d-28d2-4d27-85ff-a1ef8af379ea"}]}
{"id": "q_581", "question": "W którym afrykańskim państwie rządziła dynastia wywodząca się według legendy od izraelskiego króla Salomona?", "answer": [{"page_content": "Dynastia salomońska – ostatnia etiopska dynastia cesarska, panująca w latach 1270–1974 z przerwami. Według tradycji wywodząca się od króla Salomona i królowej Makedy.\nWładcy Etiopii z dynastii salomońskiej.\nRozbicie dzielnicowe (\"zemene mesafynt\")\nZjednoczona Etiopia:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5443489", "fragment_id": "334792/0", "subtitle": "", "title": "Dynastia salomońska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "334792", "parentId": 5443489.0, "score": 0.8452996611595154}, "uuid": "af97ad81-68e4-4d20-a6b6-89805860d790"}, {"page_content": "Wszystkie daty w tym artykule dotyczą domyślnie lat przed naszą erą.\nMenelik I (gyyz ምኒልክ \"Mənilək\"), właśc. Ebna la-Hakim (oryginalnie \"Bäynä Ləḥkəm\", od arab. \"ابن الحكيم, Ibn Al-Hakim\", w tłumaczeniu \"syn mądrego\") – pierwszy cesarz Etiopii. Zgodnie z legendą syn Makedy (królowej Saby) i izraelskiego króla Salomona. W zależności od źródeł rządził w latach 954–930, 975–950 lub 982–957 p.n.e. Jego potomkowie wchodzą w skład do dziś żyjącej (choć nierządzącej) Dynastii Salomońskiej. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1556027", "fragment_id": "708226/0", "subtitle": "", "title": "Menelik I", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1556027.0, "document_id": "708226", "score": 0.5809080004692078}, "uuid": "cfb39c02-2aab-4127-a479-92f0ebac6656"}, {"page_content": "Tytuły.\nTytułem królewskim był amharski \"nygus\", a cesarskim – \"nyguse negest\" (\"nəgusä nägäst\", dosłownie: \"król królów\").\nDynastia salomońska – władcy tradycyjni.\nIstnieją różne wersje tradycyjnych władców Etiopii, poniżej jedna z propozycji.\nKrólestwo Aksum.\nKrólowie legendarni, niepotwierdzeni ani w źródłach, ani w numizmatyce:\nCesarstwo Etiopii (1137–1936).\nDynastia Zague.\nPoniższy spis jest oparty na tradycji powstałej na podstawie dłuższej listy. Istnieje też krótsza lista, opiewająca dziewięciu władców. Nie wszystkie imiona z krótkiej listy pokrywają się z dłuższą listą. Tak jest w przypadku Kedusa Harbe.\nDynastia salomońska.\nRozbicie dzielnicowe, zwane \"zemene mesafynt\":\nZjednoczona Etiopia:\nWłoska Afryka Wschodnia (1936–1941).\nW latach 1936–1941 Etiopia była włoską kolonią, tytularnym cesarzem został król Włoch.\nCesarstwo Etiopii (1941–1974).\nDynastia salomońska.\n21 marca 1975 zniesiono monarchię w Etiopii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=638429", "fragment_id": "827652/0", "subtitle": "", "title": "Władcy Etiopii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "827652", "parentId": 638429.0, "score": 0.21152445673942566}, "uuid": "4d804694-a4f6-4260-bf79-b3a6ed9fa07f"}, {"page_content": "Saba, bibl. Szeba (sab. 𐩪𐩨𐩱,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏שְׁבָא‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏سبأ‎&lt;/&gt;) – jedno z największych królestw przedislamskich, które znajdowało się w południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego (obecny Jemen). Stolicą Saby było miasto Marib. Miało rozwinięte rolnictwo i handel (gł. z Indiami i Afryką Wschodnią) oraz własne pismo południowoarabskie. Wznoszono również zamki i świątynie na terenach znanych w starożytności z produkcji wartościowego kadzidła i mirry.\nJego początki sięgają wieku XI p.n.e. Pierwszą znaną królową Saby była Bilkis (w tradycji etiopskiej – Makeda), która złożyła wizytę królowi Izraela Salomonowi (X wiek p.n.e.), słysząc o jego mądrości i bogactwach. Wizyta ta miała zapewne na celu pogłębienie dwustronnej wymiany handlowej. Według tradycji etiopskiej Salomon i Makeda spłodzili Menelika I, który jest uważany za pierwszego cesarza Etiopii i założyciela jej starożytnej stolicy – Aksum. W wieku III n.e. królestwo Saba zostało podbite przez arabski lud Himjarytów.\nW tak zwanych \"Proroctwach królowej Saby\" wyraz „Saba” jest błędnie rozumiany jako imię własne monarchini, a nie nazwa jej państwa.\nSaba w Biblii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106329", "fragment_id": "645741/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Saba", "document_id": "645741", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 106329.0, "score": 0.2143290489912033}, "uuid": "0555b0aa-e1b2-48fd-b56c-9d9e68dcff6e"}, {"page_content": "Dynastia heraklijska – zwana też Afrykańską – dynastia władająca Cesarstwem Bizantyjskim w latach 610–711. Wywodziła się od Herakliusza – egzarchy afrykańskiego z Kartaginy i potomka rodziny arystokratycznej z Kapadocji. Jego syn – również Herakliusz – został w 610 cesarzem bizantyńskim. Ich panowanie charakteryzuje się problemami religijnymi (monoletyzm) i ekspansją Arabów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2366466", "fragment_id": "554407/0", "subtitle": "", "title": "Dynastia heraklijska", "parentId": 2366466.0, "start_index": 0.0, "document_id": "554407", "source": "wikipedia", "score": 0.3041049838066101}, "uuid": "1f82f85a-e89f-44da-8501-a237c8e3fab5"}, {"page_content": "Zjednoczone królestwo Izraela (znane również jako królestwo Izraela i Judy) – starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, którego historię szeroko opisuje Biblia. Zgodnie z opisem biblijnym było to państwo obejmujące tereny dzisiejszego Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Syrii i Jordanii. Źródła pozabiblijne dostarczają nielicznych informacji o tym okresie w dziejach Palestyny, dlatego znaczenie, a nawet istnienie zjednoczonego królestwa i jego władców bywa kwestionowane.\nPoczątki królestwa sięgają ok. 1030 p.n.e., kiedy to Saul miał zjednoczyć nękane atakami sąsiadów plemiona izraelskie. Po śmierci Saula i krótkotrwałej wojnie domowej tron objął Dawid, uznawany za twórcę militarnej potęgi Izraela. Ostatnim władcą zjednoczonego państwa był Salomon, którego polityka skupiała się głównie na sprawach wewnętrznych. Wkrótce po jego śmierci państwo uległo podziałowi na państwo północne (Izrael) pod panowaniem Jeroboama i południowe (Judę) pod panowaniem Roboama.\nHistoria.\nPowstanie królestwa i panowanie Saula.\nPoczątkowo Izraelici nie mieli stałego wodza, zachowując ustrój plemienny. Władzę sprawowali starsi rodów, arystokracja plemienna i zgromadzenie mężczyzn zdolnych do noszenia broni. Jedynie w przypadku zagrożenia na pewien czas nad kilkoma lub wszystkimi plemionami władzę obejmowali przywódcy zwani sędziami (\"szofetim\"). W okresie bezpośrednio poprzedzającym powstanie królestwa autorytetem dla całego Izraela był prorok Samuel. W tym czasie Izraelici wyrazili wolę ustanowienia monarchii. Samuel odnosił się do tego typu postulatów niechętnie, uznając za jedynego króla Boga Jahwe. Według Biblii otrzymał jednak polecenie od Pana, by wysłuchał lud i ustanowił króla. Ostrzegł ich jednak o konsekwencjach takiej decyzji (1 Sm 8).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1155922", "fragment_id": "1387327/0", "subtitle": "", "title": "Zjednoczone królestwo Izraela", "document_id": "1387327", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1155922.0, "score": 0.15790873765945435}, "uuid": "bcd9b0a4-30f0-468c-ac84-593da4a3af20"}, {"page_content": "Salomon (XI w.) –‬‭ król Makurii w Nubii do 1079 roku.\nJest znany ze źródeł arabskich. W 1076 w jego królestwie pojawił się buntowniczy emir Asuanu Kanz al-Dawla. Władze egipskie żądały wydania zbiega. Jak podaje \"Historia Patriarchów Aleksandrii\" Salomon abdykował w 1079 roku i został mnichem. Jego następcą został jego siostrzeniec Jerzy III. W 1080 roku został porwany z klasztoru i dostarczony do Kairu. Od tamtego czasu przebywał tam jako zakładnik w celu dobrego zachowania swojego siostrzeńca na tronie nubijskim w stosunku do Egiptu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3727850", "fragment_id": "1288234/0", "subtitle": "", "title": "Salomon (król Makurii)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1288234", "parentId": 3727850.0, "score": 0.16242238879203796}, "uuid": "6c2fa7c6-027b-48da-8ff5-f423749509e5"}, {"page_content": "Makeda – pierwsza znana królowa Saby. Makeda to imię wywodzące się z tradycji etiopskiej; w islamskich przekazach nazywana była Bilkis (بلقيس \"Bilqīs\"). Inne wersje jej imienia to Nikaule oraz Nicaula.\nBiblijna 1 Księga Królewska oraz 2 Księga Kronik (por. 1 Krl 10,1-13 oraz 2 Krn 9,1-12) informują, że Makeda złożyła wizytę królowi izraelskiemu Salomonowi, słysząc o jego mądrości i bogactwach. Wizyta ta miała prawdopodobnie miejsce w połowie wieku X p.n.e. Jej celem było najprawdopodobniej pogłębienie dwustronnej wymiany handlowej. Według tradycji etiopskiej Salomon i Makeda spłodzili Menelika I, który jest uważany za pierwszego cesarza Etiopii i założyciela jej starożytnej stolicy – Aksum. W wieku IV p.n.e. Królestwo Saby zostało podbite przez arabski lud Himjarytów.\nW tak zwanych „Proroctwach królowej Saby” wyraz „Saba” jest niesłusznie rozumiany jako imię własne monarchini, a nie nazwa jej państwa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=311662", "fragment_id": "1448815/0", "subtitle": "", "title": "Makeda", "document_id": "1448815", "start_index": 0.0, "parentId": 311662.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18491943180561066}, "uuid": "7548ee7f-d414-475a-87bb-6d6bf365c735"}, {"page_content": "Salomon II (gyyz: ሣሎሞን) – cesarz Etiopii od 13 kwietnia 1777 do 20 lipca 1779 roku. Nieznana jest jego data urodzin, ani śmierci. Pochodził z dynastii salomońskiej.\nPoczątki panowania.\nSalomon został cesarzem za sprawą rasa Hajle Josadika, dedżazmacza Uanda Beuessena i dedżazmacza Kynfu Adjama, po tym jak zdetronizowali Tekle Hajmanota II w 1777. Jedną z pierwszych decyzji nowego cesarza był szereg promocji arystokratów, którzy wynieśli go do tronu. I tak Kyffu Adjam z rasa bitueddena stał się zarządcą Damot, Uand Beuessen zarządcą Begiemdyru, a dedżazmacz Hajlu Adara awansował na zarządcę Godżamu, natomiast Hajlu Eszte został zarządcą prowincji Semien.\nKonflikty wewnętrzne.\nPomimo porozumienia pomiędzy możnowładcami, azadż Syllasje Barya zbuntował się i sprowadził Tekle Gijorgisa I z więzienia na górze Uehni Amba jako pretendenta do tronu. Salomon odpowiedział na bunt wymarszem z Gondaru. Tekle Gijorgis uciekł do Tigraj, skąd wyszedł na czele armii, jednak został pokonany przez Salomona i powrócił do Uehni Amba. Następnie doszło do konfliktu pomiędzy Hajle Josadikiem, a Kynfu Adjamem. W bitwie pod Sabisabarem Kyffu Adjam odniósł nad nim zwycięstwo i pojmał. Tym razem Salomon stał się \"marionetką\" w rękach Adjama. Krótko po tym cesarz nakłonił z dobrym skutkiem dedżazmacza Hajlu Eszte do przyłączenia się do stronnictwa Kyffu Adjama. Sojusznicy przeprowadzili razem najazd na Filakit Gereger, późniejszą stolicę Begiemdyru. Bokatu, który stał się tam zarządcą po niedawnej śmierci swojego brata, Uanda Beuessena został zmuszony do ucieczki ze swojego pałacu w Filakit Gereger.\nSchyłek panowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3468992", "fragment_id": "947719/0", "subtitle": "", "title": "Salomon II", "document_id": "947719", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3468992.0, "score": 0.3014480769634247}, "uuid": "b490e921-70b0-44b0-bc31-84525d1adedb"}, {"page_content": "Salomon III - cesarz Etiopii od 20 maja 1796 do 15 lipca 1797 i od 16 czerwca do 25 lipca 1799 roku. Nie jest znana data jego urodzin, ani śmierci. Pochodził z dynastii salomońskiej. Był synem Tekle Hajmanota II. Wallis Bugde wysunął hipotezę, że Salomon III i Beyde Marjam II mogli być tą samą osobą.\nŻyciorys.\nPierwsze panowanie.\nSalomon III był marionetkowym cesarzem, wyniesionym na tron przez rasa Uelde Syllasje z Tigraj i rasa Mareda w 1796. Rok swoich pierwszych rządów spędził na walkach ze swoim stryjem, byłym cesarzem Tekle Gijorgisem I. W czasie gdy Salomon zajęty był zmaganiami z Tekle Gijorgisem, w maju 1797 Gondar otoczony był przez balambarasa Asserata, który nie posiadał wystarczającej siły militarnej aby wejść do stolicy i w swoich działaniach ograniczył się do zniszczeń majątku Tekle Gijorgisa w Gondarze. Salomon ostatecznie został zmuszony do ucieczki z Gondaru i schronienia się w Aksum, gdzie żył pod opieką rasa Uelde Syllasje. Później Syllasje wspierał restorację Tekle Gijorgisa na tronie Etiopii, a gdy się to powiodło, Salomon został zaproszony na dwór stryja jako gość.\nDrugie panowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3471431", "fragment_id": "941707/0", "subtitle": "", "title": "Salomon III", "parentId": 3471431.0, "start_index": 0.0, "document_id": "941707", "source": "wikipedia", "score": 0.29586172103881836}, "uuid": "8acc1940-a1b0-4c1c-846c-965854ac4efc"}]}
{"id": "q_582", "question": "W którym amerykańskim mieście działał Al Capone?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Scarface”. Zobacz też: Scarface – ujednoznacznienie.\n Ta strona dotyczy gangstera. Zobacz też: Capone.\nAlphonse Gabriel Capone (znany jako Al Capone, Scarface) (ur. 17 stycznia 1899 w Nowym Jorku, zm. 25 stycznia 1947 w Palm Island, Miami) – amerykański gangster włoskiego pochodzenia, który zyskał rozgłos w czasach prohibicji.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nCapone był czwartym dzieckiem spośród dziewięciorga rodzeństwa, jego rodzice byli emigrantami z Neapolu. Ojciec był fryzjerem, a matka pracowała jako szwaczka. Do Ameryki przybyli w 1894 roku i osiedlili się w Navy Yard, jednej z części Brooklynu. Kiedy Capone miał czternaście lat, przeprowadzili się do Park Slope, także w obrębie Brooklynu. Tam poznał Mae Josephine Coughlin (z pochodzenia Irlandkę), z którą ożenił się kilka lat później. Al Capone został wyrzucony ze szkoły w szóstej klasie po tym, jak uderzył nauczycielkę (został przez nią spoliczkowany, po czym jej oddał). Od tego czasu zajmował się pracą w sklepie ze słodyczami czy w kręgielni.\nPoczątki działalności przestępczej.\nCapone wcześnie rozpoczął działalność przestępczą. Jako nastolatek należał do dwóch gangów: \"Brooklyn Rippers\" oraz \"Forty Thieves Juniors\". Później przystąpił do jednego z największych tego typu ugrupowań – Five Points Gang, na którego czele stał Frankie Yale. \nPoczątkowo Capone pracował jako barman i ochroniarz w jednym z jego lokali. Właśnie w tym okresie zyskał przydomek „Scarface” (w swobodnym tłumaczeniu: \"Człowiek z blizną\"), co było spowodowane tym, że podczas bójki w barze Frank Galuccio złapał nóż i pociął twarz Capone w trzech miejscach. Umiejętność posługiwania się nożem sprawi, że w przyszłości zostanie jego ochroniarzem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189009", "fragment_id": "15398/0", "subtitle": "", "title": "Al Capone", "document_id": "15398", "start_index": 1.0, "parentId": 189009.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7345236539840698}, "uuid": "8fb706c6-1288-453d-a3a4-12a23f6512df"}, {"page_content": "30 grudnia 1918 roku ożenił się z Mae Josephine Coughlin. Krótko przed ślubem urodził im się syn Albert Francis „Sonny” Capone. Niedługo po ślubie para przeprowadziła się do Amityville na Long Island.\nCały czas pracował dla Yale’a. Przed przeprowadzką do Chicago prawdopodobnie dokonał co najmniej dwóch zabójstw. Z Nowego Jorku uciekł, aby uniknąć zemsty Williama Lovetta, szefa irlandzkiego gangu \"White Hand Gang\". Ścigał on go za zranienie jednego z jego podwładnych. Capone był już wcześniej znany w Chicago, został tam bowiem poprzednio wysłany przez Yale’a, aby pomóc Jamesowi Colosimo w usunięciu grupy \"Black Hand\", zajmującej się wymuszeniami i ściąganiem haraczy. Zaczął pracować dla Colosimo, a jego bezpośrednim przełożonym został Johnny Torrio, także pochodzący z Brooklynu.\nPobyt w Chicago.\nTorrio, zauważając Capone, powierzył mu prowadzenie restauracji \"Four Deuces\". Stał się też odpowiedzialny za dużą część rynku przestępczego w Chicago, związanego z prostytucją i przemytem alkoholu (w USA panowała wówczas prohibicja). Po śmierci Colosimo, który został zamordowany we foyer swojego własnego klubu nocnego 11 maja 1920 roku, Torrio został najbardziej wpływowym bossem w Chicago i uczynił Capone swoją prawą ręką. W tym czasie wraz z rodziną na dobre osiedla się w Chicago, zamieszkują w dzielnicy South Side, w bungalowie z czerwonej cegły, który stał się pierwszym i głównym centrum jego dowodzenia w przestępczym biznesie.\nPrzenosiny do Cicero.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189009", "fragment_id": "15398/1", "subtitle": "", "title": "Al Capone", "document_id": "15398", "start_index": 1712.0, "parentId": 189009.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3824716806411743}, "uuid": "871f1dc7-9b00-4070-809b-5646b7eaf8d0"}, {"page_content": "Al Capone – amerykański film biograficzny z 1959 roku w reżyserii Richarda Wilsona z Rodem Steigerem w roli głównej.\nFabuła.\nRok 1919. Do Chicago przyjeżdża młody Al Capone, żeby pracować dla szefa lokalnej mafii Johnny’ego Torrio. Poznaje też jego najlepszego człowieka zwanego „Dużym Jimem”, który zajmuje się interesami Torrio w jednej z dzielnic miasta.\nKiedy w USA zostaje wprowadzona prohibicja Torrio i inni gangsterzy, tacy jak: Dean O'Banion, George „Bugs” Moran i Earl „Hymie”, rozpoczynają walkę o wpływy z nielegalnej produkcji i dystrybucji alkoholu. By osłabić Torrio jego rywale postanawiają zabić „Dużego Jima” i jego pomocników. Na dodatek miejskie wybory wygrywa postępowy burmistrz, przez co Torrio i Capone muszą przenieść swoją siedzibę do oddalonego o kilka kilometrów miasta Cicero. Niedługo potem Capone zabija jednego z szefów konkurencyjnej grupy – O'Baniona. Pozostali bossowie postanawiają go pomścić, co prowadzi do otwartej wojny. Capone jednak zabija Weissa, a kupców w całym mieście zmusza do płacenia haraczu „za ochronę”. Tymczasem sierżant Schaefer z chicagowskiej policji zostaje awansowany na kapitana i przysięga położyć kres mafijnym porachunkom oraz wymuszeniom, a Capone’a wsadzić do więzienia. \nKiedy policyjne działania dają się gangsterowi coraz bardziej we znaki, przychylny mu dziennikarz Keely, usiłuje skorumpować Schaefera, by zdyskredytować policję. Gdy mu się to nie udaje przekonuje Capone’a, by przeniósł się na Florydę, do czasu aż sprawy się nie uspokoją. Stamtąd gangster planuje zabójstwo kilku ludzi Morana, które przechodzi do historii jako masakra w dniu świętego Walentego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3332998", "fragment_id": "985403/0", "subtitle": "", "title": "Al Capone (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "985403", "parentId": 3332998.0, "score": 1.0}, "uuid": "7f161768-f0bd-4d09-887c-f6eaaf0a74f1"}, {"page_content": "W maju 1923 roku po tym, jak wybory na burmistrza Chicago wygrał William Emmett Dever, władze podjęły bardziej zdecydowane działania przeciwko działalności przestępczej na terenie miasta. Capone musiał przenieść swoją kwaterę poza granice Chicago, do Cicero. Postanowił też opanować władze miasteczka. W 1924 roku odbyły się tam wybory na stanowisko burmistrza miasta. Kandydat popierany przez Capone wygrał z ogromną przewagą, głównie dzięki zastraszaniu wyborców. Kilka tygodni później nowy burmistrz niespodziewanie oświadczył, że wygoni gangstera z miasta. Capone spotkał się z nim i osobiście znokautował go na schodach prowadzących do ratusza.\nDalsza działalność w Chicago.\nW 1925 roku Torrio został ciężko ranny w zamachu, po którym przekazał swój przestępczy biznes Capone i powrócił do Włoch. Capone, głównie dzięki prohibicji, pomnażał swoją fortunę. Nielegalne browary i przedsiębiorstwa, zajmujące się głównie przemytem spirytusu, przynosiły mu zysk w wysokości około 10 milionów dolarów rocznie. Za pomocą tych funduszy korumpował lokalne władze i umacniał swoją pozycję w mieście. To pozwalało mu bez przeszkód prowadzić domy publiczne, kasyna i tajne bary w całym Chicago.\nSukcesy zwróciły uwagę jego rywali, głównie z dzielnicy North Side. W latach 20. wiele razy podejmowali próby zabójstwa Capone – został postrzelony w restauracji, jego samochód oraz kolejne siedziby były kilkakrotnie ostrzeliwane. Nigdy jednak nie stała mu się większa krzywda.\nW 1929 roku wycofał się na Florydę, do Palm Island. Stało się to krótko po tzw. masakrze w Dniu Świętego Walentego (\"Saint Valentine’s Day massacre\"), podczas której jego ludzie zabili siedmiu członków gangu jednego z jego głównych rywali, Bugsa Morana (on sam uniknął śmierci). Nieoficjalnie mówi się, że masakry dokonało 5 prawdziwych policjantów, którzy zarekwirowali wcześniej gangowi Bugsa Morana 500 skrzynek alkoholu, a ten zamierzał wydać ich przełożonym, którzy „siedzieli” u niego w kieszeni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189009", "fragment_id": "15398/2", "subtitle": "", "title": "Al Capone", "source": "wikipedia", "start_index": 3180.0, "parentId": 189009.0, "document_id": "15398", "score": 0.3448517322540283}, "uuid": "0ffcd027-e46f-4122-a8db-c83ccce441b7"}, {"page_content": "Napoje alkoholowe nie były nielegalne w krajach sąsiadujących. Browary i gorzelnie rozkwitły w Kanadzie, Meksyku i na Karaibach, ponieważ ich produkty były spożywane przez odwiedzających te kraje Amerykanów. Znaczna część tej produkcji była nielegalnie przewożona do Stanów Zjednoczonych szczególnie przez rzekę Detroit, która stanowi część granicy między USA a Kanadą. Kontrola nad nią była bardzo trudna, co sprzyjało przemytowi alkoholi. Chicago natomiast stało się rajem dla przemytników, miasto było w tym czasie znane jako miasto szalonych lat dwudziestych. Wielu z najbardziej znanych chicagowskich gangsterów, w tym Al Capone i jego przeciwnik George Moran, zarabiało miliony na nielegalnej sprzedaży alkoholu. Pod koniec dekady Capone kontrolował wszystkie 10 000 barów w Chicago i rządził całym biznesem alkoholowym od Kanady po Florydę. Wiele innych przestępstw w Chicago, w tym kradzieże i morderstwa, miało bezpośredni związek z działalnością przestępczą związaną z prohibicją.\nZniesienie prohibicji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2215252", "fragment_id": "452263/6", "subtitle": "", "title": "Prohibicja w Stanach Zjednoczonych", "parentId": 2215252.0, "start_index": 10326.0, "document_id": "452263", "source": "wikipedia", "score": 0.32465994358062744}, "uuid": "71483de3-8ced-409c-a220-91b6d4161667"}, {"page_content": "Siódmą ofiarą był mężczyzna, który akurat przebywał w tym miejscu: optyk, dr Reinhardt H. Schwimmer.\nGangsterzy z North Side przybyli pod wyżej wymieniony adres w celu zakupienia skradzionego transportu alkoholu. Miejsce transakcji wyznaczył sam Moran, ustalając je z gangsterem z Detroit, który miał im ten towar sprzedać. Jak się okazało, pracował on dla Ala Capone. Zabójcy – przebrani za policjantów – ustawili siedem ofiar pod ścianą w garażu, po czym rozstrzelali (każdy został postrzelony około 14 razy). Jeden z mężczyzn, Frank „Tight Lips” Gusenberg, żył, gdy na miejsce dotarły policja i pogotowie. Przewieziony do szpitala zaprzeczył, jakoby miała miejsce strzelanina; zmarł po południu tego samego dnia.\nSkala zbrodni spowodowała, że mieszkańcy Chicago zaczęli postrzegać Ala Capone jako zwyrodnialca, brutalnego i wyrachowanego zabójcę, a nie „zwykłego” gangstera, jak dotychczas. Mimo nieprzychylnej opinii publicznej mógł w tym momencie cieszyć się z wyeliminowania konkurentów z gangu North Side. George „Bugs” Moran nie miał już sił i środków, aby zagrozić jego pozycji (zmarł na raka w więzieniu Leavenworth w 1957 roku).\nReakcje po masakrze.\nW 1929 roku w Atlantic City odbyła się konferencja przedstawicieli świata przestępczego (konferencja w Atlantic City), na której jednym z punktów obrad było omówienie wydarzenia z 14 lutego – na Ala Capone wśród oskarżeń i pretensji posypały się gromy. Zgromadzeni bossowie (m.in. Lucky Luciano, Meyer Lansky, Johnny Torrio, Frank Costello, Joe Adonis) ustalili, że dla uspokojenia opinii publicznej Al Capone powinien na jakiś czas pójść do więzienia (wymyślili, że najlepszym rozwiązaniem będzie zarzut nielegalnego posiadania broni – Capone na krótko trafił do więzienia w Pensylwanii).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1981126", "fragment_id": "410367/1", "subtitle": "", "title": "Masakra w Dniu Świętego Walentego", "parentId": 1981126.0, "start_index": 1744.0, "document_id": "410367", "source": "wikipedia", "score": 0.491457998752594}, "uuid": "7fafb892-2dc1-4f8a-9f08-dba583ba8c49"}, {"page_content": "Tintin w Ameryce ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Tintin en Amérique&lt;/&gt;) – album komiksowy wydany w serii Tintin, autorstwa Hergé.\nTreść.\nJest rok 1931. Po aresztowaniu gangsterów Ala Capone w poprzedniej przygodzie, \"Tintin w Kongo\", Tintin zostaje wysłany do Chicago w stanie Illinois, aby zrobił tam porządek. Zostaje złapany przez bandytów wielokrotnie i wkrótce poznaje Ala Capone. Mimo że Tintin łapie i związuje Capone oraz jego współpracowników, policjant, którego chłopak prosi o pomoc nie wierzy mu i próbuje zaaresztować jego zamiast gangsterów (porażka Tintina pokazuje to, że Capone wciąż działał, gdy pisano komiks).\nPo paru zamachach na życie, Tintin poznaje rywala Capone, Bobby’ego Smilesa, który jest szefem Stowarzyszenia Gangsterów w Chicago. Tintin spędza dużo czasu na próbach złapania Smilesa, co prowadzi go do Redskin City. Tam zostaje złapany przez Indian Czarne Stopy (którzy zostali oszukani przez gangstera, który wmówił im, że Tintin jest ich wrogiem), i odkrywa złoża ropy. To nieumyślnie powoduje wysiedlenie Indian z ich terenu i pozbawia ich udziałów w zyskach ze sprzedaży ropy. W końcu Tintin łapie Smilesa i wysyła go do Chicago w paczce.\nPo zapuszkowaniu Smilesa, nieznany gangster porywa psa reportera, Milusia. Tintin postanawia go uratować i aresztuje gangsterów i ich współpracowników, choć jeden z nich próbuje uciec. Następnego dnia gangster namawia Maurice’a Oyle'a, aby zaprosił Tintina do fabryki mięsa, i doprowadził do sytuacji, w której Tintin wpadłby do maszyny przerabiającej mięso. Nie udaje mu się to, bo pracownicy zaczynają strajk. Tintinowi udaje się złapać Maurice’a i drugiego gangstera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=671537", "fragment_id": "851273/0", "subtitle": "", "title": "Tintin w Ameryce", "document_id": "851273", "start_index": 0.0, "parentId": 671537.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3732791543006897}, "uuid": "7cce80ad-2cb2-48d0-9006-c9c3ff2149c0"}, {"page_content": "24 stycznia 1925 roku Wojciechowski zorganizował drugi zamach na Torrio. Wraz z George’em „Bugsem” Moranem zaatakował go pod jego domem. I tym razem Torrio wyszedł z zamachu jedynie ranny. Przed śmiercią uratował go wóz wywożący brudną bieliznę, który spłoszył zamachowców. Dwa tygodnie później Torrio odszedł z gangu na emeryturę.\n20 września 1926 roku Wojciechowski przeprowadził drugi zamach na Capone. Wdarł się do lokalu Hawthorne Inn, kwatery głównej Ala Capone w Cicero w stanie Illinois. Pomimo użycia broni maszynowej w barze nikt nie zginął, jedynie kilka osób zostało rannych. Ala Capone uratował ochroniarz Frank Rio.\nTrzy tygodnie później Wojciechowski został zabity, najprawdopodobniej przez gang Capone. Zamachowcy zasadzili się na Wojciechowskiego na drugim piętrze należącego niegdyś do Diona O’Baniona starego magazynu kwiatów, naprzeciwko jego głównego biura. Trzej nieznani sprawcy otworzyli ogień w stronę Wojciechowskiego. W szpitalu stwierdzono 10 kul w jego ciele. W chwili śmierci miał 28 lat.\nŻycie prywatne.\nHymie Weiss urodził się w rodzinie Wojciechowskich. Jego rodzice, Walenty S. Wojciechowski i Mary Bruszkiewicz, wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych i po przybyciu do nowego kraju przybrali nazwiska – William i Mary Weiss. Prócz Earla mieli również czworo innych dzieci, Bernarda, Fredericka, Josepha i Violette.\nEarl Weiss pseudonim „Hymie” otrzymał prawdopodobnie od dziennikarzy, którzy błędnie sądzili, iż Weiss był pochodzenia żydowskiego („Hymie” w slangu amerykańskim znaczy „Żyd”). Weiss nigdy się nie ożenił. Był związany z poznaną w Montrealu, w Kanadzie, Josephine Simard.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=730749", "fragment_id": "836403/1", "subtitle": "", "title": "Hymie Weiss", "parentId": 730749.0, "start_index": 1555.0, "document_id": "836403", "source": "wikipedia", "score": 0.19094349443912506}, "uuid": "8a420564-638a-4ba5-82fe-53972330694e"}, {"page_content": "Masakra w dniu świętego Walentego – morderstwo sześciu członków konkurencyjnego gangu North Side i jednego przypadkowego mężczyzny, popełnione w Chicago 14 lutego (w dzień świętego Walentego) 1929 roku przez gang Ala Capone.\nTło historyczne.\n9 listopada 1924 roku, we własnej kwiaciarni, położonej przy North State Street w Chicago, zginął szef gangu z North Side (North Side Gang) – Irlandczyk Dion O'Banion. Został on zastrzelony przez zabójców z gangu Ala Capone: Alberta Anselmiego, Johna Scalise i Frankie'ego Yale'a.\nSchedę po O'Banionie przejął Hymie Weiss, który przysiągł zemstę i kontynuował wojnę z Alem Capone, ale zginął w strzelaninie 11 października 1926 roku. Po nim szefem został Vincent „Schemer” Drucci (jeden z niewielu Włochów w irlandzkim gangu Diona), ale i on padł ofiarą mafijnych porachunków: został zastrzelony w podejrzanych okolicznościach w 1927 (w radiowozie, po wcześniejszym zatrzymaniu). Przywództwo w gangu North Side objął następnie George „Bugs” Moran. W trakcie kilkuletniej wojny między gangami George „Bugs” Moran odpowiadał za większość zamachów na ludzi Ala Capone (w tym m.in. usiłowanie zabójstwa Johnny'ego Torrio) oraz za ostrzelanie siedziby Ala Capone – Hawthorne Inn. Moran gardził Capone z uwagi na jego zamiłowanie do sutenerstwa i nazywał go „Szatanem”.\nMasakra w dniu św. Walentego.\nRankiem 14 lutego 1929 roku wynajęci przez Ala Capone zabójcy (najprawdopodobniej byli to Fred Burke, Shotgun Ziegler, Gus Winkler, Crane Neck Nugent i Claude Maddox, całą operację zaplanował Jack „Machine Gun” McGurn) zastrzelili w garażu pod adresem 2122 North Clark Street (SMC Cartage Company) przy użyciu pistoletów maszynowych Thompson sześciu członków gangu Morana (jego samego nie było na miejscu):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1981126", "fragment_id": "410367/0", "subtitle": "", "title": "Masakra w Dniu Świętego Walentego", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "410367", "parentId": 1981126.0, "score": 0.49292275309562683}, "uuid": "d96d1563-5870-40b6-bfc3-483cf784d55e"}, {"page_content": "Mając świadomość powszechnej korupcji w organach ścigania w Chicago, Ness wybrał i wnikliwie przejrzał rejestry agentów Biura Prohibicji, aby stworzyć wiarygodny zespół, składający się początkowo z 50, potem 15, a ostatecznie z 11 mężczyzn, zwanych \"Nietykalnymi\". Naloty przeciw nielegalnym destylarniom i browarom rozpoczęły się natychmiast. Zajęte w ciągu sześciu miesięcy browary, jak twierdził Ness, warte były ponad milion dolarów. Głównym źródłem sukcesów grupy Nessa była rozwinięta sieć podsłuchów. Próba przekupienia przez Capone agentów Nessa została uchwycona przez tego ostatniego i upowszechniona publicznie, co spowodowało utworzenie przez media słynnego przydomka \"nietykalnych\". Doszło do kilku prób zamachu na Nessa, a w jednej z nich jego bliski przyjaciel został zabity.\nWysiłki Nessa i jego oddziału wpływały na osłabienie pozycji Ala Capone, ale kluczową rolę w skazaniu tego przestępcy odegrało uchylanie się od podatku dochodowego. W kilku procesach sądowych w 1931 roku Capone został oskarżony o 22 oszustwa podatkowe, jak również o 5000 naruszeń ustawy Volsteada. W dniu 17 października 1931 roku Capone został skazany na 11 lat więzienia, a następnie, po nieudanej apelacji rozpoczął wyrok w 1932 roku.\nDalsza kariera.\nNess został szefem Biura Prohibicji w Chicago, a w 1934 roku w stanie Ohio – po zniesieniu prohibicji w 1933 roku – powierzono mu funkcję agenta zajmującego się podatkiem od alkoholu w Tennessee i Kentucky. Następnie przeniesiono go do Cleveland. W grudniu 1935 roku burmistrz tego miasta, Harold Burton, zatrudnił Nessa jako dyrektora ds. bezpieczeństwa. Stawiało go to na czele zarówno policji, jak i straży pożarnej. Ness stanął też na czele kampanii mającej oczyścić policję z korupcji, jak i zmodernizować departament straży pożarnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=680187", "fragment_id": "819745/1", "subtitle": "", "title": "Eliot Ness", "parentId": 680187.0, "start_index": 1524.0, "document_id": "819745", "source": "wikipedia", "score": 0.28495579957962036}, "uuid": "7775d52c-420d-4693-bfaf-5831f940eee0"}]}
{"id": "q_583", "question": "Która wielka rzeka przepływa przez czeską Pragę?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy stolicy Czech. Zobacz też: inne znaczenia słowa Praga.\nPraga (cz. ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Prag&lt;/&gt;), miasto stołeczne Praga ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;hlavní město Praha&lt;/&gt;) – stolica i największe miasto Czech, położone w zachodniej części kraju, w środkowej części krainy Czechy, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.\nPraga jest ośrodkiem administracyjnym, przemysłowym, handlowo-usługowym, akademickim, turystycznym i kulturalnym o znaczeniu międzynarodowym. Jest siedzibą większości czeskich urzędów centralnych (w tym parlamentu, prezydenta i rządu), związków wyznaniowych działających na terenie Czech, a także licznych firm, stowarzyszeń, organizacji i uczelni. Stanowi najważniejszy w skali kraju węzeł drogowy i kolejowy, posiada również międzynarodowy port lotniczy i sieć metra.\nDzisiejsza Praga powstała w 1784 r. z połączenia pięciu wcześniej samodzielnych, lecz powiązanych ze sobą organizmów, których początki sięgają średniowiecza: Starego Miasta, Nowego Miasta, Josefova, Małej Strany i Hradczan – siedziby władców czeskich. Od 1992 r. zabytkowe centrum miasta znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Ze względu na bogactwo atrakcji należy do najchętniej odwiedzanych miast Europy.\nWedług tradycji oryginalna czeska nazwa miasta &lt; lang=\"cs\"&gt;Praha&lt;/&gt; pochodzi od czeskiego słowa &lt; lang=\"cs\"&gt;práh&lt;/&gt; – próg i jest związana z księżniczką Libuszą. Etymologia nazwy miasta zbudowanego nad progiem lub jazem – rzecznym brodem pochodzi od historycznej nazwy przeprawy przez Wełtawę w okolicy dzisiejszego Mostu Karola.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4662", "fragment_id": "172254/0", "subtitle": "", "title": "Praga", "document_id": "172254", "start_index": 1.0, "parentId": 4662.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5486631393432617}, "uuid": "777db836-a4b6-4016-a8f0-bc04c02b2b27"}, {"page_content": "Wełtawa (cz. ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Moldau&lt;/&gt;) – najdłuższa rzeka w granicach Czech, lewy, największy dopływ Łaby. Długość – 435 km, powierzchnia zlewni – 28 tys. km².\nPowstaje z połączenia Ciepłej (\"Teplá Vltava\") i Zimnej Wełtawy (\"Studená Vltava\"), które mają źródła w Szumawie. Źródło Ciepłej Wełtawy znajduje się na wysokości ok. 1175 m n.p.m., u wschodnich podnóży szczytu Černá hora (1316 m n.p.m.), tuż pod głównym europejskim grzbietem wododziałowym. Oba cieki źródłowe łączą się w strefie mokradeł zwanych \"Mokrý luh\" (ok. 730 m n.p.m.), na terenie Parku Narodowego Szumawa, na południe od miejscowości Volary.\nRzeka początkowo płynie w kierunku południowo-wschodnim, by w okolicy miasta Vyšší Brod zmienić kierunek na północny. Wełtawa w górnym biegu przepływa przez Czeskie Budziejowice, a w dolnym biegu przez Pragę. Uchodzi do Łaby w okolicach miasta Mielnik. Wełtawa tradycyjnie jest uważana za dopływ Łaby, jednak z geograficznego punktu widzenia właściwe byłoby uznawanie Łaby za dopływ Wełtawy, ponieważ w miejscu połączenia tych rzek Wełtawa ma większy przepływ; również długość Wełtawy liczona od źródeł do miejsca połączenia jest większa od analogicznej długości Łaby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50193", "fragment_id": "656131/0", "subtitle": "", "title": "Wełtawa", "document_id": "656131", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 50193.0, "score": 0.6304457187652588}, "uuid": "c87523ed-3c04-492c-a57d-435611ea60f9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki, prawego dopływu Łaby. Zobacz też: Izera – góra w Czechach, Izera – polska marka samochodów elektrycznych.\nIzera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Jizera&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Iser&lt;/&gt;) – rzeka w Czechach i na granicy w Polsce; prawy dopływ Łaby; długość 164 km.\nŹródlisko w Górach Izerskich tworzone z wielu drobnych strumyków wypływających z południowego zbocza Smreku na wysokości 980 m n.p.m. W górnym biegu na Hali Izerskiej płynie na południowy wschód meandrującym korytem przez długi ciąg torfowisk wysokich objętych ścisłym rezerwatem przyrody Torfowiska Doliny Izery w Polsce oraz Rašeliniště Izery Czechach. W górnym biegu, na odcinku od źródła do osady Mýtiny, wyznacza granicę polsko-czeską na długości 15 km.\nPrzepływa obok Jizerki i Orla, gdzie znajduje się most, będący niegdyś turystycznym przejściem granicznym Orle – Jizerka. W okolicach Tanvaldu skręca na południe, później na zachód. Przepływa przez Železný Brod. Przed Skalicami skręca na południe. Mija Turnov i Mnichovo Hradiště, później Bakov nad Jizerou i Mladą Boleslav, po czym wpada do Łaby.\nNiewielkie dorzecze Izery po polskiej stronie, jako jeden z niewielu obszarów kraju, obok dorzecza Dzikiej Orlicy i okolicy Okrzeszyna, należy do zlewiska Morza Północnego.\nNazwa ma rodowód celtycki – \"isirás\" znaczyło „szybki”, „silny”, „bystry” (identyczny źródłosłów mają rzeki Isère we Francji i Izara w Niemczech)[].\nIzera w znacznym stopniu zaopatruje w wodę Pragę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106500", "fragment_id": "645814/0", "subtitle": "", "title": "Izera", "document_id": "645814", "start_index": 1.0, "parentId": 106500.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45854634046554565}, "uuid": "5d7de4f1-beda-40fd-9255-ae6f8ab239e4"}, {"page_content": "– rzeka w Czechach, lewy (najdłuższy) dopływ Wełtawy o długości 247 km. W górnym swym biegu rzeka nazywa się Mže, a nazwę Berounka przybiera przy ujściu Úhlavy w Pilźnie.\nRzeka wypływa ze źródeł w Lesie Czeskim, na pograniczu z Niemcami, płynie przez Kotlinę Czeską, a do Wełtawy uchodzi na południowych krańcach Pragi.\nW górnym biegu rzeki znajduje się sztuczne Jezioro Hracholuskie, a w pobliżu ujścia na wysokim północnym brzegu stoi zamek Karlštejn.\nGłówne dopływy:\nWażniejsze miejscowości nad Berounką: Tachov, Stříbro, Kozolupy, Pilzno, Skryje, Karlštejn, Řevnice, Dobřichovice, Beroun.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293191", "fragment_id": "1468042/0", "subtitle": "", "title": "Berounka", "document_id": "1468042", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 293191.0, "score": 0.2785165309906006}, "uuid": "9e0cdda6-6641-4bb3-b9ba-7b0861b70945"}, {"page_content": "Najdłuższą rzeką przepływającą przez ten kraj jest Łaba, należąca do zlewiska Morza Północnego, która w granicach państwa liczy 370 km długości. Jej najdłuższym dopływem jest Wełtawa, która przepływa przez stolicę kraju. Do pozostały rzek, wchodzących w skład zlewiska Morza Północnego, należą: Lužnice, Sazawa, Otava, Berounka i Ohrza. Najdłuższą rzeką należąca do zlewiska Morza Czarnego jest Morawa, o długości 246 km, która w swym dolnym biegu jest rzeką graniczną ze Słowacją. Do pozostałych rzek należących do zlewiska Morza Czarnego należą Beczwa i Dyja. Główną rzeką należącą do zlewiska Bałtyku jest Odra, która ma tutaj swe źródła, a w granicach kraju mierzy 135 km, a do pozostałych rzek należą Opawa, Osobłoga, Olza i Nysa Łużycka, które uchodzą do Odry.\nSieć rzeczna w kraju jest bardzo gęsta i intensywnie zasilana opadami górskimi (śnieg i deszcz).\nCzechy mają niewiele naturalnych jezior. Największym jest Jezioro Czarne o powierzchni zaledwie 18,4 ha. Liczne są stawy. Dużo jest zbiorników retencyjnych mających na celu ochroną kraju przed powodziami, które ze względu na rzeźbą terenu i wysokie opady w górach są częstym zjawiskiem. Głównymi zbiornikami są: Orlicki, Lipieński i Slapski.\nCzechy znane są z miejscowości uzdrowiskowych z wodami mineralnymi, także z gorącymi źródłami (cieplicami) m.in. Karlowe Wary (73 °C), Mariańskie Łaźnie (29,6 °C).\nGleby.\nPowszechnymi glebami Czech są gleby bielicowe i brunatne. Z mniejszym stopniu występują rędziny, czarnoziemy i mady. Tereny górskie są pokryte kamienistymi glebami szkieletowymi, zaś w obniżeniach śródgórskich występują gleby torfowe.\nFlora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1721155", "fragment_id": "713009/4", "subtitle": "", "title": "Geografia Czech", "parentId": 1721155.0, "start_index": 5519.0, "document_id": "713009", "source": "wikipedia", "score": 0.3177282512187958}, "uuid": "29dbe19c-f6a2-4743-b194-46ecb8860dd9"}, {"page_content": "Barrandov – dzielnica stolicy Czech Pragi nad lewym brzegiem rzeki Wełtawy, położona w dzielnicy Praga 5 w rejonie katastralnym Hlubočepy. Dzielnica dzieli się na Stary Barrandov (część willowa, obiekty studia filmowego Barrandov Studio) oraz Nowy Barrandov, gdzie wybudowano osiedle bloków.\nHistoria.\nNazwa dzielnicy pochodzi z roku 1928 od imienia francuskiego paleontologa Joachima Barrande’a. Aż do lat 30. XX wieku Barrandov był niezabudowanym terenem poza granicami Pragi. Dopiero później wybudowano Barrandovskie tarasy i studio filmowe, które rozsławiły tę dzielnicę.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=328898", "fragment_id": "1408070/0", "subtitle": "", "title": "Barrandov", "document_id": "1408070", "start_index": 0.0, "parentId": 328898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14753976464271545}, "uuid": "75b666a5-d727-4e7b-8173-083ee8f40cba"}, {"page_content": "Praga 1 – dzielnica Pragi rozciągająca się w centralnej części miasta, na obu brzegach Wełtawy. Składa się z mniejszych dzielnic: Stare Miasto, Josefov, Hradczany, Malá Strana, Nowe Miasto, Holešovice, Vinohrady.\nZnajduje się tu największe skupisko zabytków w mieście.\nObszar dzielnicy wynosi 5,53 km² i jest zamieszkiwany przez 32 552 mieszkańców (2004).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2012029", "fragment_id": "422811/0", "subtitle": "", "title": "Praga 1", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2012029.0, "document_id": "422811", "score": 0.2269473373889923}, "uuid": "678b7af4-b859-43a3-9aa5-aacfe8355f31"}, {"page_content": "51. Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie odbyły się w dniach 18-20 sierpnia (zawody kobiet) oraz 24-28 sierpnia (zawody mężczyzn) 1961 r. w czechosłowackiej Pradze (po raz 2. w historii). Mężczyźni rywalizowali w 7, a kobiety w 5 konkurencjach wioślarskich na przepływającej przez miasto rzece Wełtawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5480231", "fragment_id": "309836/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa Europy w Wioślarstwie 1961", "parentId": 5480231.0, "start_index": 0.0, "document_id": "309836", "source": "wikipedia", "score": 0.1721937656402588}, "uuid": "5b46eb18-67d9-4b0f-bdd1-90ef22af952f"}, {"page_content": "Kotlina Czeska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Česká kotlina&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Böhmisches Becken&lt;/&gt;) – kotlina w Czechach.\nKotlinę stanowi zapadlisko tektoniczne w środkowej części Masywu Czeskiego obejmujące tereny nad górną Łabą. Kotlinę ograniczają: od północnego zachodu Rudawy (czes. \"Krušné hory\"), od południowego zachodu pasmo górskie Szumawa (czes. \"Šumava\"), od południowego wschodu Wyżyna Czeskomorawska (czes. \"Českomoravská vrchovina\"), a od północnego zachodu i wschodu Sudety (czes. \"Krkonošsko-jesenická subprovincie\"). Ważniejsze miasta położone w Kotlinie Czeskiej: Praga (czes. \"Praha\"), Pilzno (czes. \"Plzeň\"), Karlowe Wary (czes. \"Karlovy Vary\") i Hradec Králové.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=860066", "fragment_id": "999588/0", "subtitle": "", "title": "Kotlina Czeska", "parentId": 860066.0, "start_index": 0.0, "document_id": "999588", "source": "wikipedia", "score": 0.18328967690467834}, "uuid": "0072ce41-605f-4ea1-9940-4c5cefdbfcca"}, {"page_content": "Powódź w Europie, nazywana niekiedy Wielką powodzią tysiąclecia, nawiedziła tereny Europy Środkowo-Wschodniej w sierpniu 2002. Straty, jakie spowodowały ulewne deszcze w kilkunastu krajach, sięgają miliardów euro. Największe zniszczenia miały miejsce na terenach: Austrii, Czech, Niemiec, Słowacji. Wszystkie 17 ofiar śmiertelnych odnotowano na terenie Czech.\nPostępowanie powodzi.\nPowódź rozpoczęła się od ulewnych deszczów we wschodnich Alpach, co spowodowało podtopienia w północnych Włoszech, Bawarii w Niemczech oraz kilku landach austriackich (Salzburg, Górna Austria). Podwyższony stan rzek, przede wszystkim Dunaju, powodował wiele zniszczeń w miastach leżących nad ich brzegami. W niektórych przypadkach zniszczenia byłyby o wiele większe, gdyby nie system ochrony przeciwpowodziowej (np. zniszczenia w Wiedniu były niewielkie pomimo rekordowo wysokiego stanu wody w Dunaju).\nKiedy deszcze przesunęły się na północ, nad Las Czeski i Szumawę na pograniczu Czech i Niemiec, spływające wody podniosły stan rzek Łaby i Wełtawy. Rezultatem były katastrofalnie wysokie poziomy wód na terenach Austrii (Mühlviertel, Waldviertel), a później Czech oraz Niemiec (Saksonia, Turyngia). Wiele wsi i miasteczek w północnych Czechach, Turyngii i Saksonii doznało dużych zniszczeń, których przyczyną były częste i nieoczekiwane zmiany biegów rzek.\nDwa duże miasta, które najbardziej ucierpiały w czasie powodzi, to Drezno w Niemczech i stolica Czech – Praga. Zabytkowe centra tych miast z licznymi zabytkami znalazły się pod wodą. Wiele historycznych budowli zostało zniszczonych. Ucierpiało również praskie metro, gdzie woda dostała się do podziemnych tuneli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=233725", "fragment_id": "1425354/0", "subtitle": "", "title": "Powódź w Europie (2002)", "document_id": "1425354", "start_index": 0.0, "parentId": 233725.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22398504614830017}, "uuid": "7c994d3f-862e-4551-855f-67fd87265858"}]}
{"id": "q_584", "question": "Jak się nazywa święta góra Słowian, o której w początkach XI wieku pisał kronikarz niemiecki Thietmar?", "answer": [{"page_content": "W kronice Thietmara w dziale dotyczącym wojny Bolesława Chrobrego z Henrykiem II (zob. Obrona Niemczy) czytamy: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Owa góra [ &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;posita est autem haec in pago Silensi, vocabulo hoc a quodam monte nimis excelso et grandi olim sibi indito&lt;/&gt;] wielkiej doznawała czci u wszystkich mieszkańców z powodu swego ogromu oraz przeznaczenia, jako że odprawiano na niej pogańskie obrzędy.\nWedług Hansa Jänichena leżące na południu miasto Niemcza, którego nazwa jest starsza od roku 990, nie oznacza Niemców w dzisiejszym znaczeniu, lecz osiadłą znacznie wcześniej ludność wschodniogermańską. Ludność ta ulec miała slawizacji, przekazując Słowianom kult na górze Sobótce/Ślęży.\nWedług Stanisława Zakrzewskiego nazwa grodu może też pochodzić od niemieckich jeńców użytych do budowy grodu.\nW pierwszej połowie XII wieku (prawdopodobnie w 1110 r.), za panowania Bolesława Krzywoustego, Piotr Włostowic ufundował na szczycie klasztor kanoników regularnych św. Augustyna. Ze względu jednak na znaczne oddalenie od ludzi klasztor został później (w 1134 lub 1149 r.) przeniesiony do pobliskiej wsi Górka (obecnie część Sobótki), a wkrótce potem (w 1153 r.) do Wrocławia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8148", "fragment_id": "179156/3", "subtitle": "", "title": "Ślęża", "document_id": "179156", "start_index": 4477.0, "parentId": 8148.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "327bc756-0dc3-452f-a097-fbdcdd3527a1"}, {"page_content": "Spośród drzew szczególnym kultem otaczano dąb, lipę, klon, wiąz i jesion. Poszczególne drzewa i ich skupiska uznawano za siedliska bogów lub demonów i otaczano ochroną. Thietmar wspomina o wycięciu w 1009 gaju zwanego Świętym Borem w Schkeitbar pod Lützen, któremu miejscowi Słowianie mieli oddawać wręcz boską cześć. Podczas chrystianizacji Szczecina mieszkańcy miasta uprosili biskupa Ottona z Bambergu by nie wycinał świętego orzecha, aby mogli odpoczywać w jego cieniu.Szczególną rolę w kulcie słowiańskim odgrywał dąb, uważany za święte drzewo Peruna. Jeszcze w XIX wieku w pobliżu Woroneża młoda para udawała się do starego dębu i trzykrotnie go obchodziła. Jałowiec był drzewem kojarzonym z kultem zmarłych, zaś lipa z kultem kobiecym, przez co zaadaptowano ją później do kultu Matki Boskiej. Drzewo stanowiło symboliczne wyobrażenie axis mundi, w miejscach kultowych pozbawionych drzew składano ofiary u stóp słupa.\nWraz z rozwojem wspólnoty politycznej i centralizacją kultu zaczęto ograniczać przestrzeń sakralną. Pierwotnie ogradzano święte drzewa i gaje (stąd nazwa \"gaj\" od \"gajiti\" ogradzać). Helmold z Bozowa opisuje gaj pod Stargardem Wagryjskim, otoczony płotem z dwiema bramami i dziedzińcem pośrodku. Prawo wejścia do środka miał jedynie kapłan z ofiarnikami lub osoby którym groziła śmierć, gdyż teren świętego gaju zapewniał im azyl. Zorganizowane terytoria kultowe urządzano także na wzniesieniach. Kompleks na Ślęży został przejęty przez Słowian po Celtach, którym pierwotnie służył. Ślady otoczonych wałami kamiennymi miejsc kultowych odkryto w wielu miejscach na obszarze całej Słowiańszczyzny, dużym ośrodkiem tego typu była np. Łysa Góra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=625844", "fragment_id": "855028/1", "subtitle": "", "title": "Miejsca kultu pogańskich Słowian", "document_id": "855028", "start_index": 1295.0, "parentId": 625844.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27041569352149963}, "uuid": "3be1cca4-2bc6-4220-9c73-6f6bab8a6dd4"}, {"page_content": "Słowenia jest państwem wyżynno-górzystym, gdzie 90% powierzchni kraju leży ponad 300 m n.p.m. Większość powierzchni Słowenii zajmują Alpy Wschodnie. W ich skład wchodzi pasmo zwane Alpami Julijskimi, leżącymi w północno-zachodniej części kraju. Góry te zbudowane są z mezozoicznych wapieni, dolomitów i łupków. Najwyższy szczyt kraju, to położony właśnie w Alpach Julijskich – Triglav (2864 m n.p.m.); znajduje się on na terenie parku narodowego o tej samej nazwie. Na północy wzdłuż granicy z Austrią ciągną się Alpy Kamnickie zbudowane z paleozoicznych łupków i wapieni pochodzących z mezozoiku. Najwyższy szczyt tych gór to Grintovec o wysokości 2558 m n.p.m. Góry wschodzące w skład Alp charakteryzują się rzeźbą polodowcową. Przedłużeniem systemu Alp w kierunku południowym są Góry Dynarskie, których fragment leży na południu Słowenii. Obszary tych gór budują dolomity i wapienie pochodzące z kredy, w górach tych występują zjawiska krasowe. Ten fragment gór jest niższy niż alpejska część Słowenii, góry wznoszą się ponad 1000 m n.p.m., ale mniej niż 2000 m n.p.m. Najwyższy szczyt tego regionu Snežnik o wysokości 1796 m n.p.m. W regionie Gór Dynarskich licznie występują krasowe jaskinie i podziemne jeziora, znajduje się tam słynna Jaskinia Szkocjańska.\nWschodnia, niewielka część Słowenii jest nizinna. Znajduje się tam fragment Kotliny Panońskiej. Część nadmorska także nizinna, ma charakter krasowy tzw. Primorje. Niewielki fragment wybrzeża adriatyckiego jest niski i piaszczysty.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122852", "fragment_id": "423678/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Słowenii", "parentId": 2122852.0, "start_index": 733.0, "document_id": "423678", "source": "wikipedia", "score": 0.12107694149017334}, "uuid": "1e96128f-f3e5-4cb6-b3c7-fa608ec673c2"}, {"page_content": "Święty Bór – wzmiankowany (pod nazwą \"Zutibure\") w Kronice Thietmara (VI, 37) święty gaj słowiańskiego plemienia Chudziców. Gaj znajdował się na terenie obecnego Schkeitbar pod Lützen. Według Thietmara był otaczany przez Słowian pełną boską czcią i uważany za nietykalny. Kronikarz nie precyzuje, czy znajdowała się w nim jakaś świątynia lub posąg.\nW roku 1009 z rozkazu biskupa merseburskiego Wigberta gaj został wycięty, a na jego miejscu postawiono kościół pod wezwaniem św. Romana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1707083", "fragment_id": "669809/0", "subtitle": "", "title": "Święty Bór", "document_id": "669809", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1707083.0, "score": 0.33496713638305664}, "uuid": "d50988f8-302d-44f7-b605-942199416dbe"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nThietmar z Merseburga (imię to odpowiada współczesnemu Dietmar; ur. 25 lipca 975 prawdopodobnie w Walbeck, zm. 1 grudnia 1018 w Merseburgu) – biskup merseburski, kronikarz, autor \"Kroniki\", ważnego źródła historii Niemiec i Polski.\nŻyciorys.\nTrzeci z kolei syn grafa Zygfryda von Walbeck i jego żony, Kunegundy. Elementarne wykształcenie odebrał u Emnildy, ciotki swego ojca, w Quedlinburgu. W roku 987 oddany do klasztoru św. Jana na Górze w Magdeburgu, gdzie przez trzy lata pobierał dalsze nauki pod okiem opata Rykdaga. Decydującym, jeśli chodzi o umysłowość Thietmara, był jednak kolejny etap jego edukacji, kiedy to przyszły kronikarz i biskup uczył się w magdeburskiej szkole katedralnej. Kierowali nią kolejno: mistrz Ekkehard zwany Rudym, a po nim mistrz Geddo. Pobyt w Magdeburgu wywarł również wpływ na jego światopogląd – odtąd stał się gorącym orędownikiem akcji misyjnych wśród Słowian, prowadzonych w ramach zależności od Kościoła i państwa niemieckiego. Nigdy nie znalazła u niego poparcia uniwersalistyczna idea \"odnowienia Cesarstwa Rzymskiego\" lansowana przez cesarza Ottona III. Wspierał za to aktywnie jego następcę, Henryka II, który skupiał się głównie na konsolidacji i wzmacnianiu roli Niemiec w Europie, a zwłaszcza w Italii. W 1009 roku zmarł biskup merseburski Bozo. Thietmar został jego następcą. Zmarł w 1018 roku.\nWywód genealogiczny.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nKronika.\n \"Osobny artykuł: Kronika Thietmara.\"\nKronikę Thietmar napisał po łacinie. Tytuł oryginału to \"Thietmari merseburgiensis episcopi chronicon\". Swoje dzieło pisał od 1012 roku aż do śmierci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25771", "fragment_id": "187956/0", "subtitle": "", "title": "Thietmar z Merseburga", "parentId": 25771.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187956", "source": "wikipedia", "score": 0.5594742298126221}, "uuid": "e34b35e5-a2e1-4626-8180-963ebc121330"}, {"page_content": "Czorneboh ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hsb\"&gt;Čornobóh&lt;/&gt;) to góra pomiędzy Hochkirch a Cunewalde w Górnych Łużycach. Czernoboh leży 10 km. od granicy niemiecko-czeskiej na północ od Szluknowa i 8 km. na południowy wschód od Budziszyna i z wysokością 555,7 m n.p.m. jest najwyższym punktem tego podgórza Pogórza Łużyckiego. Szczyt Czorneboh leży w okręgu Meschwitz (gmina Hochkirch). Na szczycie znajduje się schronisko górskie oraz wieża widokowa.\nNazwa.\nNazwa \"Czorneboh\" jako oznaczenie najwyższego wzniesienia pasma górskiego między gminami Cunewalde i Hochkirch, dawniej nazywanego \"Schleifberg\" lub \"Praschwiza\", jest prawdopodobnie wynalazkiem XVIII wieku. Zaczyna się od wzmianki Helmolda z Bozowa w \"Kronice Słowian\" około 1168 r., w której opowiada o bogactwie świętych gajów i bogów wśród Słowian. W jednym fragmencie pisze: „Panuje zaś wśród Słowian dziwaczny zabobon: w czasie uczt i pijatyk podają sobie wkoło czaszę, w którą imieniem boga dobra i zła składają słowa, nie powiem poświęcenia, lecz przekleństwa. Wierzą bowiem, że losem pomyślnym kieruje dobry bóg, wrogim zaś bóg zły, dlatego owego złego boga nazywają w swoim języku diabłem, czyli czarnobogiem, to znaczy bogiem czarnym”. Kronikarz pirnaicki i dominikanin Johannes Lindner w 1530 r. przeniósł kult Czarnoboga na Łużyczan, jednak jego kronika jest uważana za wadliwą i dlatego niewiarygodną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4898473", "fragment_id": "279471/0", "subtitle": "", "title": "Czorneboh", "parentId": 4898473.0, "start_index": 0.0, "document_id": "279471", "source": "wikipedia", "score": 0.32065528631210327}, "uuid": "5b95df24-c4c0-4b38-a246-c9669fbbd72d"}, {"page_content": "Jego pozostałością jest wał kultowy, otaczający partię szczytową wzniesienia. Składa się on z dwóch części, mających kształt podkowy. Ich łączna długość wynosi ok. 1,5 km, a wysokość dochodzi do 2 m (obj. około 32 tys. m³ kamienia). Usypane zostały prawdopodobnie w IX–X w. z występujących tu licznie bloków kwarcytu. Podobne budowle występują na Ślęży, Raduni i Górze Kościuszki w województwie dolnośląskim. Zachowało się także wejście do wnętrza wału, tuż przy drodze z Nowej Słupi. Prace nad budową wału przerwano po przyjęciu chrześcijaństwa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNa jej szczycie znajdować się miała bożnica w bałwochwalstwie żyjących Słowian, gdzie bożkom Lelum i Polelum ofiary czyniono i podług innych czczono tu bożyszcza: Świst, Poświst, Pogoda...\n kronika Jana Długosza\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Na tym też miejscu był kościół trzech bałwanów, które zwano Łada, Boda, Leli. Do których prości ludzie schadzali się pierwszego dnia maja, modły im czynić i ofiarować. Tedy Dąbrówka przerzeczona pokaziwszy ich bóżnice, kazała zbudować kościół i poświęcić ku czci i ku chwale wielebnej Świętej Trójce\n\"Powieść rzeczy istey\" z l. poł. XVI w.\nDo dziś istnieją legendy o odbywających się na szczycie góry sabatach czarownic.\n \"Zobacz też: święte góry i religia Słowian.\"\nSanktuarium na Świętym Krzyżu.\n \"Osobny artykuł: Opactwo na Świętym Krzyżu.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22109", "fragment_id": "184955/1", "subtitle": "", "title": "Łysa Góra (Góry Świętokrzyskie)", "document_id": "184955", "start_index": 1368.0, "source": "wikipedia", "parentId": 22109.0, "score": 0.09829723089933395}, "uuid": "d8f956e9-906f-4dfc-b34f-abe8a334b4c5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy góry. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nTriglav (wymowa: [ˈtɾiːɡlau̯], niem. \"Terglau\", wł. \"Tricorno\", 2864 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Alp Julijskich (część Alp Wschodnich). Jest najwyższym szczytem Słowenii i znajduje się w herbie i na fladze tego kraju. Triglav należy do Korony Europy.\nWznosi się pomiędzy doliną Vrata na północy a kotliną Velo Polje na południu. Od północnej strony opada ponad 1000-metrową ścianą, której eksploracja odegrała istotną rolę w rozwoju słoweńskiego alpinizmu. W pobliżu kopuły znajdują się resztki lodowca, tzw. Lodowiec Triglavski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sl\"&gt;Triglavski ledenik&lt;/&gt;).\nTriglav (co po słoweńsku znaczy „Trójgłowy”) wbrew temu, co można by sądzić na podstawie nazwy, nie posiada wcale trzech wierzchołków. Jedynie oglądając go z niektórych miejsc od południowego wschodu, np. z okolic Vodnikov Dom, trzecim obok głównego szczytu i Małego Triglava (2725 m n.p.m.) wierzchołkiem góry wydaje się być Rjavec (2568 m n.p.m.). Nazwa Triglav wiąże się ze średniowiecznymi słowiańskimi wierzeniami, które na wierzchołku góry umiejscowiały siedzibę potężnego Trojana – pogańskiego bóstwa wody, ziemi i podziemi. Po raz pierwszy nazwa Triglav pojawiła się w 1573.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42341", "fragment_id": "647451/0", "subtitle": "", "title": "Triglav", "document_id": "647451", "start_index": 1.0, "parentId": 42341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2611909806728363}, "uuid": "a0fd87ad-805e-4cf9-ad04-15ed27a982df"}, {"page_content": "Niejasne jest to, jak Słowianie postrzegali zaświaty. Część badaczy, np. Maciej Salamon, przyjęło, że ich religia nie posiadała eschatologii lub, że ta była ograniczona do minimum. W podobnym tonie wypowiedział się niemiecki kronikarz z początków XI wieku, Thietmar z Merseburga, przypuszczając, że Słowianom zdaje się, iż \"ze śmiercią doczesną wszystko się kończy\" (według części opinii, w stwierdzeniu tym chodziło raczej o brak u Słowian pojęcia pośmiertnej kary i nagrody, tak jak się to np. przedstawia w chrześcijaństwie – p. niżej). Materiał etnograficzny wskazuje jednak na wiarę w jakąś formę zaświatów określanych jako Raj, Wyraj lub Nawie. W nauce dominują dwie interpretacje. Według pierwszej, religia słowiańska początkowo znała tylko jeden typ zaświatów określany wszystkimi tymi nazwami. W efekcie ewolucji wierzeń, pod wpływem przede wszystkim chrześcijaństwa, miało dojść do dyferencjacji między Raj/Wyraj i Nawie. Druga interpretacja zakłada, że podział ten był pierwotnym elementem religii Słowian. Raj/Wyraj to przede wszystkim kraina, do której odlatują ptaki na zimę, rodzaj wielkiego, zamkniętego ogrodu ze strzeżoną bramą. Niekiedy mogli trafić tam także ludzie porwani przez tęczę, którzy następnie stawali się demonami pogody, płanetnikami. Trudno określić, ile w tych wierzeniach reliktów przedchrześcijańskich, a ile lokalnej adaptacji biblijnego Raju. Drugą z części zaświatów była podziemna kraina Nawie, zapewne podlegająca jurysdykcji bóstwa chtonicznego, według najpopularniejszej rekonstrukcji Welesa. Tam trafiali ludzie po śmierci. Droga do zaświatów trwała 40 dni i przez ten czas możliwy był kontakt ze zmarłym", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1033115", "fragment_id": "1364118/13", "subtitle": "", "title": "Religia Słowian", "document_id": "1364118", "start_index": 17873.0, "parentId": 1033115.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5886065363883972}, "uuid": "178aeccb-294e-45c2-893a-8ea731a39c0e"}, {"page_content": "Godowe Święto, Szczodre Gody, Szczodruszka (\"Hody\", kasz. \"Gòdë\", śl. \"Gody\", ros. \"Коляда́\") – w tradycji słowiańskiej święto celebrujące przesilenie zimowe, poprzedzone Szczodrym Wieczorem. Zwycięstwo światła nad ciemnością symbolizuje czas, w którym zaczyna przybywać dnia, a nocy ubywać – tym samym przynosząc ludziom nadzieję, optymizm oraz radość. U Słowian Szczodre Gody ustanawiają początek nowego roku solarnego i obrzędowego i trwają nawet kilkanaście dni.\nW Czechach i na Słowacji święto może być nazywane Kraczun, w Rosji Koljada-Kolęda (w różnych wersjach nazwy). Święto Godowe dawni Słowianie nazywali kolędą. Istnieją różne teorie dokładnej etymologii tego słowa.\nObrzędy.\nNowy Rok u Słowian przed przybyciem chrześcijaństwa obchodzony był na wiosnę, nie był jeszcze obchodzony w okolicach Święta Godowego. W społeczności słowiańskiej zachowało się wiele zwyczajów podobnych do kolędowania obchodzonych w okolicy zimy i wiosny. Ze względu na to, że w czasach antycznych Słowianie nie posiadali swojego alfabetu i nie spisywali swoich zwyczajów, nie wiadomo zbyt wiele o ich kulcie. Święto Godowe było prawdopodobnie słowiańskim odpowiednikiem germańskiego Rauhnacht.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2866579", "fragment_id": "1165381/0", "subtitle": "", "title": "Szczodre Gody", "parentId": 2866579.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1165381", "score": 0.36281412839889526}, "uuid": "3dbed0ac-c87c-47d7-833d-75603ea5e41b"}]}
{"id": "q_585", "question": "Co to za część mowy: półtora?", "answer": [{"page_content": "Liczebniki porządkowe zachowują się i deklinują się jak przymiotniki. Są zgodne z rzeczownikiem pod względem przypadka, liczby i rodzaju. Odmieniają się jak przymiotniki grupy twardej prócz liczebnika третій ‘trzeci’ odmieniającego się jak przymiotnik grupy miękkiej. Przykład przy wskazywaniu godziny: Де́сят на шо́сту / по п'я́тій. ‘(Jest) dziesięć po piątej’.\nLiczebnik півтора ‘półtora’ jest nieodmmienny i ma żeńską formę півтори, np. півтора яблука ‘półtora jabłka’, півтори години ‘półtorej godziny’. Istnieje jeszcze forma півтораста ‘sto pięćdziesiąt’.\nCzasownik.\nCzasownik jest częścią mowy wyrażającą czynność lub stan. Dotyczą go takie kategorie gramatyczne jak osoba, liczba, czas, aspekt, strona czy tryb. Jego formy można podzielić na osobowe (odmieniające się przez osoby) i nieosobowe, do których należą bezokoliczniki, deklinujące się imiesłowy przymiotnikowe i imiesłowy przysłówkowe.\nAspekt.\nPraktycznie każdy czasownik tworzy parę z innym czasownikiem, w której jednego z nich cechuje aspekt dokonany, a drugiego – niedokonany, np. писати – написати ‘pisać – napisać’, він читав – він прочитав ‘czytał – przeczytał’. Pewną drobną różnicą w zastosowaniu aspektu między językiem polskim a ukraińskim jest sytuacja potwierdzenia, że jakaś sytuacja miała miejsce w przeszłości, że się czegoś doświadczyło, bez odwoływania się do konkretnych okoliczności. W języku ukraińskim, podobnie jak w innych językach wschodniosłowiańskich, możliwe jest użycie wówczas czasownika niedokonanego, np. Ти коли-небудь спотикався на вулиці? Potknąłeś się kiedykolwiek na ulicy?.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5275466", "fragment_id": "1043966/31", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka ukraińskiego", "document_id": "1043966", "start_index": 37692.0, "parentId": 5275466.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4990905821323395}, "uuid": "3c2570e5-5c8a-4ebe-b23d-4ff1422af967"}, {"page_content": "Klasa liczebników zgodnie z tą klasyfikacją obejmuje jedynie liczebniki główne (dwa, trzy, cztery) oraz zbiorowe (dwoje, troje, pięcioro). Liczebniki porządkowe (drugi, trzeci, czwarty), mnożne (podwójny, potrójny, poczwórny) i wielorakie (dwojaki, czteroraki) zaliczamy do przymiotników.\nLiczebniki główne typu tysiąc, milion, miliard, ćwierć traktujemy jak rzeczowniki. Liczebniki ułamkowe (pół, półtora, półtrzecia, półczwarta) przyporządkowujemy do przysłówków.\nKlasyfikacja składniowa.\nKlasyfikacja ta oparta jest na kryterium składniowym tj. roli jaką mogą pełnić lub pełnią wyrazy w zdaniu i związkach jakie zachodzą między leksemami.\nJest to klasyfikacja oparta właściwie na kilku kryteriach:\nWyrazy asyntagmatyczne nie wchodzą w związki syntaktyczne. Do grupy tej należą:\nWyrazy syntagmatyczne wchodzące w związki syntaktyczne\nProblemy z klasyfikacją części mowy.\nDany wyraz może spełniać jednocześnie wszystkie kryteria przynależności do jednej i tylko jednej części mowy i jest wtedy typowym przedstawicielem danej klasy (np. wyraz \"piórko\" oznacza rzecz, odmienia się przez przypadki i liczby, ma jeden określony rodzaj - nijaki i w zdaniu pełni m.in. funkcję podmiotu). Jest jednak wiele wyrazów, które w zależności od wybranego kryterium można by włączyć do różnych części mowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/29", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "parentId": 613908.0, "start_index": 44155.0, "document_id": "831233", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "1e146f9e-3bb0-4717-9efe-d854d3854f2f"}, {"page_content": "\"Przysłówki\" – są prymarnie określnikami przyczasownikowymi (adwerbalnymi), niektóre mogą określać ponadto przymiotniki i inne przysłówki, wyjątkowo nawet rzeczowniki. Są nieodmienne, ale mogą podlegać stopniowaniu (jak przymiotniki). Ze względu na funkcje składniowe do tej części mowy należą również zaimki przysłowne oraz wyrazy typu: trzykrotnie, dwojako, uważane tradycyjnie za liczebniki. Przysłówki wchodzą w związki składniowe. W zdaniu pełnią rolę okolicznika tworząc wraz z czasownikiem (orzeczeniem), przymiotnikiem, innym przysłówkiem związek przynależności. Są podrzędne w stosunku do nadrzędnika.\n\"Przyimki\" - są wyrazami syntaktycznie niesamodzielnymi, tworzącymi całość syntaktyczną dopiero w połączeniu z grupą imienną w przypadku zależnym. Wchodzą w związki składniowe. Wraz z rzeczownikiem i zaimkiem rzeczownym tworzą wyrażenia przyimkowe, określając przypadek rzeczownika np. do domu, na księżyc, ponad chmurami, między rodzicami. Do tej grupy można też zaliczy nieodmienne liczebniki ułamkowe np. pół tortu, półtora masła.\n\"Spójniki\" - nie wchodzą w związki składniowe, spełniają jedynie funkcję syntaktyczną polegającą na łączeniu zdań lub wyrazów w większe jednostki składniowe.\n\"Partykuły\" - nie wchodzą w związki składniowe z innymi wyrazami. Mogą jedynie modyfikować znaczenie zdania jako całości (nie, chyba, jeszcze, oby, nawet) lub znaczenie pojedynczych wyrazów (obyś, że).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/14", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "parentId": 613908.0, "start_index": 20119.0, "document_id": "831233", "source": "wikipedia", "score": 0.2208922654390335}, "uuid": "ab502ef7-6b8b-48b9-89c7-a85ef98dd7ad"}, {"page_content": "Liczebniki ułamkowe \"Eintel\" („pierwsza część”) i \"Zweitel\" („druga część”) używane są rzadko, prawie wyłącznie w matematyce, np. \"fünf Zweitel\" („pięć drugich”), \"sieben Dreihundertundeintel\" („siedem trzysta pierwszych”). Liczebnik \"Zweitel\" częściej zastępowany jest liczebnikiem ułamkowym \"halb\" („pół”) lub rzeczownikiem \"die Hälfte\" („połowa”), np. \"ein halbes Jahr\" („pół roku”), \"die Hälfte der Wand\" („połowa ściany”). Użycie rzeczownika \"die Hälfte\" jest obligatoryjne, gdy mowa jest o połowie liczby danych obiektów, nie zaś o połówkach samych obiektów, np. \"die Hälfte der Äpfel\" = „połowa (liczby) jabłek”, ale: \"halbe Äpfel\" = „połówki jabłek”. Konstrukcje z rzeczownikiem \"die Hälfte\" pozwalają ponadto na rozróżnienie wyrażeń typu: \"zwei Hälften des Apfels\" (wzgl. \"zwei Hälften eines Apfels\") = „dwie połówki (jednego, tego samego) jabłka” oraz \"zwei halbe Äpfel\" = „dwie połówki jabłka (niekoniecznie tego samego)”.\nJęzyk niemiecki dysponuje też liczebnikiem \"anderthalb\" („półtora”). Dawniej istniały także liczebniki ułamkowe tworzone od liczebników porządkowych + \"halb\", a więc: \"zweithalb\" („półtrzecia”), \"dritthalb\" („półczwarta”) itp., współcześnie zastępowane połączeniami liczebnika głównego z \"-(und)einhalb\", a więc odpowiednio \"zweieinhalb\"/\"zweiundeinhalb\" („dwa i pół”), \"dreieinhalb\" / \"dreiundeinhalb\" („trzy i pół”), np. \"zweieinhalb Jahre\" („dwa i pół roku”), zamiast dawnego \"zweithalb Jahre\" („półtrzecia roku”). Możliwe jest także użycie konstrukcji opisowej: \"zwei und ein halbes Jahr\".\nLiczebnik wielokrotny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=853331", "fragment_id": "989587/17", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka niemieckiego", "source": "wikipedia", "start_index": 25544.0, "document_id": "989587", "parentId": 853331.0, "score": 0.37471216917037964}, "uuid": "08e8efdd-1c1f-41d9-a491-e0859a97ff9c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Zasugerowano, aby \"Część mowy\"\nInformacje wstępne.\nZe względów praktycznych (ale nie tylko) wyrazy w języku polskim zostały podzielone na kilka klas. Klasy te nazywamy częściami mowy. Przynależność leksemów do określonej części mowy może być oparta na właściwościach semantycznych, fleksyjnych (morfologicznych) i składniowych wyrazów. Za podstawowe kryterium podziału przyjmuje się najczęściej ich funkcje składniowe w wypowiedzeniu oraz możliwość łączenia z innymi wyrazami. Odróżnia się przy tym funkcję podstawową (prymarną) od funkcji drugorzędnych (sekundarnych). W kryterium morfologicznym bierze się pod uwagę właściwości morfologiczne wyrazów, a więc to, czy się odmieniają, a jeśli tak, to w jaki sposób. Klasyfikacja semantyczna oparta jest na właściwościach znaczeniowych. Zgodnie z nią wyrazy dzieli się na samoznaczące (autosemantyczne) i niemające znaczenia (synsemantyczne).\nDefinicje części mowy:\nCzęści mowy to kategorie gramatyczno–leksykalne, które:\nTradycyjny podział wyróżnia dziesięć części mowy:\nKryteria podziału na części mowy.\nUproszczona klasyfikacja na podstawie kryteriów:\nKlasyfikacja wyrazów ze względu na właściwości morfologiczne:\nKlasyfikacja wyrazów ze względu na właściwości składniowe:\nKlasyfikacja wyrazów ze względu na zdolność do wchodzenia w związki składniowe:\nKlasyfikacja wyrazów ze względu na właściwości semantyczne:\nNa podstawie żadnego z tych kryteriów nie da się uzyskać podziału na dziesięć jednorodnych grup. Dlatego przy wyodrębnianiu poszczególnych części mowy stosuje się często dwa lub trzy kryteria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/0", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 613908.0, "document_id": "831233", "score": 0.42661252617836}, "uuid": "b195e061-66bb-48f6-984a-6704aeed2294"}, {"page_content": "Hemiola (z gr. ἡμιόλιος \"hemiolios\" „półtora”) – formuła rytmiczna, w której dwa takty w prostym metrum trójdzielnym (zwykle 3/8 lub 3/4) wykonywane są jak trzy takty w metrum prostym dwudzielnym.\nTermin „hemiola” pochodzi od greckiego przymiotnika \"ἡμιόλιος\" (\"hemiolios\"), który w kontekście teoretyczno-muzycznym został użyty przez Arystoksenusa. Rzeczownik ἡμιολία (\"hemiolia\") był także przez Greków używany w odniesieniu do galery, którą napędzało półtora rzędu wioseł. W muzyce pierwotnie oznaczało proporcję 3:2, która tworzyła interwał kwinty czystej.\nOkoło XV wieku „hemiola” zaczęła oznaczać trzy \"brevis\" w takcie, gdzie dominującym schematem metrycznym były dwie \"brevis\" z kropkami w takcie. To zastosowanie zostało później rozszerzone do dzisiejszego: dwa takty trójdzielne wykonywane (artykułowane, frazowane) tak, jakby były trzema taktami dwudzielnymi. Taka postać występowała w tańcach wirginalistów angielskich oraz kompozytorów baroku i klasycyzmu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1963267", "fragment_id": "398387/0", "subtitle": "", "title": "Hemiola", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "398387", "parentId": 1963267.0, "score": 0.2723095118999481}, "uuid": "c34af45d-8296-487e-9d4e-c898388c7f9c"}, {"page_content": "Według tego kryterium leksemy dzielimy na odmienne i nieodmienne. Wyrazami odmiennymi są rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki (bez ułamkowych), czasowniki oraz zaimki z wyjątkiem przysłownych. Nieodmienne części mowy to: przysłówki, zaimki przysłowne, liczebniki ułamkowe, przyimki, spójniki, wykrzykniki, partykuły. Te pierwsze są następnie dzielone ze względu na cechy ich odmiany. Rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki odmieniają się przypadki i liczby (nie wszystkie), czasowniki przez tryby, czasy i osoby. Nieodmienne części mowy to spójniki, przyimki, wykrzykniki, partykuły i przysłówki.\nOdmienne części mowy\nNieodmienne części mowy to:\nKryterium składniowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/4", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "document_id": "831233", "start_index": 5993.0, "source": "wikipedia", "parentId": 613908.0, "score": 0.21701066195964813}, "uuid": "26942215-e0f7-4df6-a258-b30f30171942"}, {"page_content": "Mowa należy do jednego z trzech stylów w zależności od stopnia ozdobności w zakresie słownictwa i szyku zdań, nasycenia środkami służącymi oddziaływaniu emocjonalnemu (takimi jak figury retoryczne czy metafory) oraz sposobu rytmizacji tekstu.\nMowa w stylu niskim.\nStyl niski, zwany też prostym, jest używany podczas większości przemówień. Jest on oszczędny, jasny i skromny, pozbawiony figur retorycznych czy metafor. Wymaga słów niewyszukanych, których znaczenie jest oczywiste dla słuchaczy. Jego użycie zalecane jest przede wszystkim przy mowie oceniającej.\nMowa w stylu średnim.\nStyl średni, zwany też umiarkowanym, stosuje się podczas mowy bardziej specjalistycznej, w której używa się słownictwa skierowanego do konkretnego słuchacza. Styl średni stosuje się także w mowie wygłaszanej na trudny, mało zrozumiały dla słuchaczy przedmiot mowy, gdy konieczne jest umiarkowane użycie metafor lub figur retorycznych. Jest szczególnie odpowiedni dla rodzaju osądzającego. Jego stosowanie uważane jest za „złoty środek”, który wyważa skrajności stylu niskiego i wysokiego, ale mowa w takim stylu wymaga od mówcy szczególnego wysiłku i taktu.\nMowa w stylu wysokim.\nStyl wysoki, zwany też wzniosłym, jest odpowiedni dla tematów doniosłych. Jego głównym celem jest emocjonalne oddziaływanie na słuchaczy. Stosowany jest przede wszystkim w rodzaju uzasadniającym. Wyróżnia go nasycenie figurami retorycznymi i metaforami. Mowa w nim wygłoszona musi być starannie dopracowana. Odpowiedni jest szczególnie podczas przemówień o wielkiej wadze, ale używać go należy ostrożnie, gdyż jego częste użycie prowadzi do przesady.\nCzęści mowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=717443", "fragment_id": "807898/5", "subtitle": "", "title": "Mowa (retoryka)", "parentId": 717443.0, "start_index": 7966.0, "source": "wikipedia", "document_id": "807898", "score": 0.21095572412014008}, "uuid": "a15e6f4c-4b33-467a-ba85-56d06207a822"}, {"page_content": "Oprócz innego pogrupowania wyrazów między poszczególne klasy (zaimki, liczebniki, przysłówki) podział ten wprowadza bardziej fundamentalne różnice w stosunku do tradycyjnej klasyfikacji. Wyodrębnia on mianowicie cztery nowe części mowy tzn. relator, modulant, dopowiedzenie, operator metatekstowy. Relatorowi w tradycyjnej klasyfikacji odpowiada zaimek względny, modulantowi i dopowiedzeniu partykuła oraz niekiedy przysłówek.\nCharakterystyka części mowy według nowszych opracowań.\n\"Relator (konektor)\" wprowadza części zdania lub określa relacje między nimi. W klasyfikacji tradycyjnej relatorowi odpowiadają zaimki względne: przymiotne (jaki, który, czyj), rzeczowne (kto, co), przysłowne (jak, gdzie, kiedy, skąd, którędy, dokąd).\n\"Dopowiedzenia\" to wyrazy nie wchodzące w związki składniowe z innymi wyrazami lecz tworzące samodzielne struktury składniowe. Są częścią większych jednostek składniowych i stanowią reakcję na wcześniejszą wypowiedz. Do grupy tej zalicza się tradycyjne partykuły przeczące (nie, akurat, absolutnie, bynajmniej, nigdy), twierdzące (tak, owszem, oczywiście, dobrze, naturalnie, zgoda).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/26", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "parentId": 613908.0, "start_index": 39478.0, "source": "wikipedia", "document_id": "831233", "score": 0.13376303017139435}, "uuid": "d5993bf4-9531-47c9-8856-6f205a67f4ff"}, {"page_content": "We wszystkich gramatykach została opuszczona jedna część mowy: przemilczenie. Gramatycy podejrzewali jej istnienie, ale zamiast milczenia uczynili częścią mowy wykrzyknik, który jest poza składnią i pojawia się tam, gdzie się wyrywa gwałtem z zestawienia słów. Przeciwnie jest z przemilczeniem, które daje się wyczytać w każdym zdaniu i jest logicznym powodem następnego zdania, tak że to co ogłasza drugie zdanie jest tylko efektem przemilczenia zdania poprzedniego. Gramatycy zajmują się jakąś abstrakcyjną i bladą mową, która nie istnieje, podczas gdy ona, ponieważ jest mową musi koniecznie być dramatyczna. Nawet monolog jest rozmową ze sobą albo duchem rzeczy. Skoro mówisz: \"jakże się miewasz przyjacielu\", przemilczane jest, że go dawno nie widziałeś. To przemilczenie stanie się wygłosem następnego zdania: \"Ponieważ cię nie widziałem, tym żywiej się pytam\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1003353", "fragment_id": "1379675/3", "subtitle": "", "title": "Milczenie (utwór Cypriana Kamila Norwida)", "document_id": "1379675", "start_index": 4555.0, "parentId": 1003353.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20729033648967743}, "uuid": "fe960b05-5ae5-4af9-add2-dfe0c1cc7b3b"}]}
{"id": "q_586", "question": "Jak nazywa się lampa elektronowa czteroelektrodowa?", "answer": [{"page_content": "Tetroda – rodzaj lampy elektronowej posiadającej cztery elektrody: anodę, katodę i dwie siatki umieszczone pomiędzy anodą i katodą.\nKrótko tetrodami nazywa się najczęściej czteroelektrodowe lampy próżniowe, choć niektóre tyratrony są gazowanymi tetrodami.\nBudowa i zasada działania.\nTetroda to lampa elektronowa posiadająca cztery elektrody – żarzoną katodę będącą źródłem elektronów (na skutek zjawiska termoemisji), anodę spolaryzowaną dodatnio względem katody i umieszczone pomiędzy nimi dwie siatki. Elektrony przepływają od katody do anody, a sterowane odpowiednimi napięciami siatki wpływają na ich ruch, zmieniając prąd płynący przez lampę.\nTetroda różni się od triody tym, że posiada o jedną siatkę więcej. Funkcje dodatkowej siatki mogą być różne, w zależności od jej położenia, konstrukcji i polaryzacji. Powstało więc kilka rodzajów tetrod o różnych właściwościach i przeznaczeniu.\nRodzaje i zastosowania.\nZ siatką przeciwładunkową.\nWe wczesnych tetrodach dodatkową siatkę umieszczono pomiędzy katodą a siatką sterującą, którą była siatka druga. Siatka pierwsza miała potencjał dodatni względem katody, a jej działanie polegało na likwidowaniu ładunku przestrzennego w otoczeniu katody. Z tego względu siatka ta była nazywana siatką katodową lub przeciwładunkową. Usunięcie ładunku przestrzennego z otoczenia katody umożliwiało pracę tych lamp przy stosunkowo niskich napięciach anodowych (rzędu kilkunastu woltów) oraz w pewnym stopniu pozwalało zwiększyć nachylenie charakterystyki. Prąd siatki przeciwładunkowej był tego samego rzędu co prąd anody, a w niektórych typach osiągał wartości nawet kilkakrotnie przewyższające prąd anody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20168", "fragment_id": "170896/0", "subtitle": "", "title": "Tetroda", "document_id": "170896", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20168.0, "score": 0.8066935539245605}, "uuid": "87b9fc56-713b-4f0b-b2a5-ca8fcdfa72fe"}, {"page_content": "Krytron – lampa gazowana z zimną katodą występująca jako czteroelektrodowy szybki łukowy łącznik wysokiego napięcia i dużego prądu, stosowany w elektronice. W czasie II wojny światowej używany w radarach, a obecnie w urządzeniach nuklearnych.\nWersja próżniowa tej lampy nosi nazwę Sprytron. Jest ona używana w warunkach wysokiego poziomu promieniowania jonizującego - w krytronie promieniowanie to mogłoby spowodować przypadkowe przełączenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602699", "fragment_id": "806540/0", "subtitle": "", "title": "Krytron", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "806540", "parentId": 602699.0, "score": 0.19528307020664215}, "uuid": "389a8987-4a47-4fa2-8e85-8cd47370243d"}, {"page_content": "Lampa elektronowa – element elektroniczny czynny składający się z elektrod umieszczonych w bańce z wypompowanym powietrzem (lampa próżniowa) lub gazem pod niewielkim ciśnieniem (lampa gazowana), w którym wykorzystuje się wiązki elektronów lub jonów poruszające się między elektrodami lampy i sterowane elektrycznie elektrodami.\nPodział lamp elektronowych.\nKonkretna lampa może być określana za pomocą różnych kombinacji, na przykład: gazowana tetroda impulsowa, pośrednio żarzona trioda wielkiej częstotliwości itp.\nLampy próżniowe małej mocy (odbiorcze).\n \"Osobny artykuł: lampa próżniowa.\"\nW lampach próżniowych ciśnienie gazów szczątkowych jest mniejsze niż 10−6 – 10−8 Tr. Obecność gazów nie ma wtedy wpływu na wartości prądów, nośnikami ładunku elektrycznego są zawsze elektrony. Resztki gazów pochłania umieszczany w lampie getter.\nŹródłem elektronów (dzięki zjawisku termoemisji) jest rozgrzana katoda. W przestrzeni między katodą a anodą pole elektryczne przyspiesza elektrony w kierunku anody. W niektórych lampach znajdują się tam też siatki, których potencjał wpływa na strumień elektronów.\nDioda.\n \"Osobny artykuł: dioda próżniowa.\"\nLampowe diody próżniowe to najprostsze lampy elektronowe, składające się z dwóch elektrod umieszczonych w szklanej lub rzadziej metalowej bańce.\nWytwarzano diody detekcyjne, z maksymalnymi dopuszczalnymi prądami katody rzędu kilkunastu miliamperów i prostownicze, z prądami sięgającymi pojedynczych amperów. Maksymalne napięcie pracy typowych lamp prostowniczych wynosiło kilkaset woltów, ale produkowano również specjalne lampy na dużo wyższe napięcia. Próżniowe diody prostownicze (zwłaszcza na wyższe napięcia) były nazywane kenotronami. Do prostowników pełnookresowych produkowano lampę złożoną z dwóch diod ze wspólną katodą w jednej bańce nazywaną duodiodą. Również diody detekcyjne były często umieszczane po dwie w jednej lampie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19381", "fragment_id": "170437/0", "subtitle": "", "title": "Lampa elektronowa", "document_id": "170437", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19381.0, "score": 0.8587436676025391}, "uuid": "67ed225b-c124-4bbb-956f-5f1351cbe737"}, {"page_content": "Audion, lampa audionowa (łac. \"audio\" - słyszę) - historyczna lampa elektronowa, pierwsza elektroniczna lampa wzmacniająca (trioda), działająca jako detektor oraz wzmacniacz (uzyskanego po detekcji) sygnału m.cz.[]. Dzięki tej podwójnej funkcji pozwoliła uzyskać większą czułość odbiornika, co umożliwiło odbiór stacji radiofonicznych, znajdujących się w znacznej odległości.\nWykorzystanie lampy próżniowej z siatką do wzmacniania i detekcji fal radiowych zostało opracowane w 1906 r. przez Lee De Foresta. Niemal równocześnie austriacki fizyk Robert von Lieben patentuje lampę z siatką jako \"katodowy przekaźnik promieniowania\".\nPierwotnie opracowany jako detektor odbiornika radiowego przez dodanie elektrody siatkowej do diody Fleminga (Fleming valve). Była to pierwsza trioda składająca się z próżniowej szklanej rurki zawierającej trzy elektrody: podgrzewany żarnik, siatkę i płytkę. lampa i jej zastosowanie było ważne w historii techniki, ponieważ było to pierwsze szeroko stosowane urządzenie elektroniczne, które mogło wzmacniać sygnał o małej mocy podawany na siatkę lampy i uzyskiwać znacznie większą moc w obwodzie płytki (anody). We wcześniejszych konstrukcjach cała moc sygnału pochodziła z odebranych fal.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1580971", "fragment_id": "709591/0", "subtitle": "", "title": "Audion", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1580971.0, "document_id": "709591", "score": 0.11083891987800598}, "uuid": "574f7965-cdcb-4ecf-b9e9-7fc503fb33f7"}, {"page_content": "Oznaczenie lampy składa się z liter i cyfr. Pierwszą literą jest zawsze R i oznacza lampę elektronową. Druga litera może być E, G, V lub S. Litera E oznacza lampę odbiorczą, G – lampę prostowniczą (FG – prostowniczą telewizyjną), V – wzmacniającą lampę końcową (mocy), a S – lampę nadawczą. W oznaczeniu ponadto może się znajdować też trzecia lub czwarta litera: N – oznacza, że lampa jest przeznaczona do pośredniego żarzenia z sieci, S – oznacza lampę z dodatkowymi siatkami (czyli tetrodę, pentodę itp.), Q – określa lampę prostowniczą gazowaną, a Z – lampę podwójną.\nW części cyfrowej oznaczenia (nie dotyczy lamp nadawczych) zakodowany jest prąd i napięcie żarzenia. Ostatnia cyfra oznacza napięcie żarzenia w woltach, pozostałe przybliżony prąd żarzenia w jednostkach po 10 mA (wyjątek – gdy pierwsze cyfry to 18 przy czterocyfrowym oznaczeniu oznacza to lampę żarzoną szeregowo prądem 180 mA, napięcie wynosi wtedy zawsze 20 V, a ostatnie dwie cyfry zazwyczaj nie oznaczają napięcia żarzenia). Opcjonalnie oznaczenie lampy może być zakończone małymi literami (m.in. bi oznacza bifilarne nawinięcie włókna żarzenia, d – zacisk na cokole /np. wyprowadzenie siatki osłonowej/, n – trioda o niskiej pojemności międzyelektrodowej, s – żarzenie szeregowe, t – stary typ cokołu, w – cokół z dwustronnymi zaciskami).\n\"Przykłady\":RE034 – trioda żarzona bateryjnie napięciem 4 V, prąd żarzenia około 30 mA.\nRES664d – lampa wielosiatkowa (pentoda) żarzona bateryjnie napięciem 4 V, prąd żarzenia około 0,6 A, z zaciskiem na cokole.\nREN904 – trioda żarzona sieciowo napięciem 4 V, prąd żarzenia około 1A.\nRGN1054 – dioda prostownicza żarzona sieciowo napięciem 4 V", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19899", "fragment_id": "173676/12", "subtitle": "", "title": "System oznaczeń lamp", "parentId": 19899.0, "start_index": 18652.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173676", "score": 0.15193866193294525}, "uuid": "83d82c64-1c73-4329-976d-7574f8ee0fdc"}, {"page_content": "Heptoda – lampa elektronowa zawierająca siedem elektrod – pięć siatek (stąd inna nazwa: pentagrid) oraz anodę i katodę.\nW lampach złożonych.\nHeptody mogą występować w dwóch wersjach – jako heptoda heksodowa lub heptoda oktodowa.\nZastosowanie.\nJest wykorzystywana w obwodach mieszaczy radiowych odbiorników lampowych np. lampa ECH 81. i układach separacji impulsów odchylania lampowych odbiorników telewizyjnych np. lampa ECH 84.\nW europejskim systemie oznaczeń lamp heptodzie heksodowej odpowiada litera H, a heptodzie oktodowej – litera K.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21575", "fragment_id": "183814/0", "subtitle": "", "title": "Heptoda", "document_id": "183814", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21575.0, "score": 0.5177962779998779}, "uuid": "3dbf6309-46e1-4c54-bcee-b88f5076ed92"}, {"page_content": "W Polsce popularne były pentody napięciowe EF22, EF80 (w.cz.), EF86 (do wzmacniaczy małych sygnałów m.cz.) oraz selektody EF89. Z pentod mocy najpopularniejsze to EL84, EL86 i kilka typów pentod do odbiorników telewizyjnych.\nPentody mocy mają parametry bardzo zbliżone do tetrod strumieniowych – do tego stopnia, że są traktowane jako ścisłe zamienniki. Tak jest na przykład z europejską lampą EL34 (pentoda) i jej amerykańskim odpowiednikiem 6CA7 (zwykle tetroda strumieniowa) – niekiedy zaś można spotkać lampy z oboma nadrukami na bańce.\nLampy wieloelektrodowe.\n \"Osobne artykuły: heksoda, heptoda, oktoda i ennoda.\"\nLampami z większą liczbą elektrod są: heksoda (cztery siatki, łącznie sześć elektrod), heptoda (pięć siatek, łącznie siedem elektrod), oktoda (sześć siatek, łącznie osiem elektrod) i ennoda (zwana również nonodą). W zależności od typu lampy dwie lub trzy siatki są sterujące. Lampy o większej niż siedem liczbie siatek nie były produkowane ani stosowane masowo.\nPodstawowym zastosowaniem lamp tej grupy było mieszanie częstotliwości w superheterodynowych odbiornikach radiowych. Część lampy mogła być przy tym wykorzystywana jako heterodyna (oscylator lokalny), taki mieszacz nosił nazwę samowzbudnego.\nLampy z tej grupy mogły być stosowane także w roli lamp kluczujących (na przykład jako selektory impulsów odchylania odbiorników telewizyjnych). Ponieważ zwykle współpracowały z lokalnym generatorem, często wchodziły w skład lamp złożonych (kombinowanych – zob. niżej).\nPo II wojnie światowej w Polsce była produkowana heptoda 1R5T, stosowana jako mieszacz w lampowych radioodbiornikach bateryjnych oraz heptoda 2A1, bardzo rzadko spotykana, nie stosowana w żadnym sprzęcie cywilnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19381", "fragment_id": "170437/3", "subtitle": "", "title": "Lampa elektronowa", "source": "wikipedia", "start_index": 5204.0, "document_id": "170437", "parentId": 19381.0, "score": 0.19385527074337006}, "uuid": "14674155-3f96-4060-841b-32f1e47e2df5"}, {"page_content": "Niekiedy jednak elektrony, np. w niektórych lampach rentgenowskich, uderzają o elektrodę zwaną antykatodą, oddają jej znaczną część energii, ale nie są przez nią odbierane, dodatkową elektrodę odbierającą elektrony z lampy nazywa się anodą.\nW powielaczach elektronów oraz fotopowielaczach anodą nazywa się tylko ostatnią elektrodę odprowadzającą elektrony z lampy, elektrody pośrednie, w które uderzają elektrony, nazywa się dynodami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23822", "fragment_id": "187333/1", "subtitle": "", "title": "Anoda", "source": "wikipedia", "start_index": 1582.0, "document_id": "187333", "parentId": 23822.0, "score": 0.2398744523525238}, "uuid": "daaa11bb-7f67-4255-9922-61812b729f52"}, {"page_content": "Trioda – najprostsza i najstarsza lampa wzmacniająca sygnały elektryczne. Ma trzy elektrody – anodę, katodę i siatkę. Trioda umożliwia sterowanie przepływem elektronów z katody do anody przez zmianę napięcia na siatce. Znalazła zastosowanie w licznych układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach i innych.\nKrótko \"triodą\" nazywa się najczęściej trójelektrodowe lampy próżniowe, choć niektóre tyratrony są gazowanymi triodami.\nW początkowym okresie rozwoju techniki półprzewodnikowej tranzystor nazywano \"triodą półprzewodnikową\" lub \"triodą krystaliczną\".\nBudowa i zasada działania.\nTrioda składa się z umieszczonych w próżniowej bańce (najczęściej szklanej) trzech elektrod: żarzonej katody, anody i umieszczonej pomiędzy nimi siatki. Z rozgrzanej katody, na skutek zjawiska termoemisji, możliwa jest emisja elektronów. Anoda jest spolaryzowana względem katody dodatnio i pole elektryczne między nimi przyspiesza elektrony, które docierają do anody. Na pole elektryczne wpływa również siatka – możliwa jest więc regulacja prądu anody za pomocą innej elektrody – siatki. Ponieważ siatka znajduje się dużo bliżej katody niż anoda to wpływa ona silniej na pole elektryczne w sąsiedztwie katody niż anoda – im silniej tym większe wzmocnienie da się uzyskać za pomocą lampy.\nGdy siatka jest spolaryzowana ujemnie (w stosunku do katody) hamuje ona elektrony i zawraca je do katody zmniejszając prąd anodowy. Przy katodzie tworzy się wtedy chmura przestrzennego ładunku ujemnego (elektronów), która przeciwdziała emisji elektronów z katody. Gdy siatka jest spolaryzowana dodatnio, dodatkowo przyspiesza elektrony, zwiększając płynący prąd (część elektronów dociera jednak wtedy do siatki powodując przepływ prądu w jej obwodzie).\nHistoria.\nWynalezienie triody miało decydujące znaczenie dla powstania i rozwoju elektroniki. Początkowo trioda znalazła zastosowanie w telefonii, radiotelegrafii i radiofonii, później rozwinęły się też inne dziedziny w tym telewizja i komputery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19967", "fragment_id": "173709/0", "subtitle": "", "title": "Trioda", "document_id": "173709", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19967.0, "score": 0.38839608430862427}, "uuid": "c9fb1379-6cc8-4fb5-917d-fc6f9159f7bb"}, {"page_content": "Pentoda – próżniowa lampa elektronowa zawierająca pięć elektrod: anodę, żarzoną katodę i trzy siatki.\nPentody były bardzo wszechstronnymi i popularnymi lampami elektronowymi znajdującymi zastosowanie w szerokiej gamie układów elektronicznych.\nBudowa i zasada działania.\nPentoda powstała jako rozwinięcie tetrody, przez dołożenie dodatkowej, trzeciej siatki pomiędzy siatkę drugą (ekranującą) a anodę. Modyfikacja ta usuwa istotną wadę tetrody, jaką jest zachodzenie w niej zjawiska dynatronowego będącego rezultatem emisji wtórnej. Uderzające w anodę elektrony wybijają z niej \"elektrony wtórne\". Jeśli napięcie siatki ekranującej jest większe od anodowego, część elektronów wtórnych osiąga tę siatkę powodując zniekształcenie charakterystyki anodowej. Dodatkowa trzecia siatka ma niski potencjał (z reguły jest połączona z katodą) i jest dość rzadka. Obniża ona potencjał w przestrzeni pomiędzy anodą a siatką drugą, co powoduje zawrócenie elektronów wtórnych na powrót do anody.\nWprowadzenie trzeciej siatki pozwala uniknąć negatywnych skutków emisji wtórnej, a ponadto zwiększa efekt ekranowania siatki sterującej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod są podobne do charakterystyk tetrod, mają one nieco większą rezystancję wyjściową i mniejszą pojemność anoda-siatka druga.\nRodzaje i zastosowania.\nPentody napięciowe.\nPentody napięciowe były lampami bardzo uniwersalnymi, stosowanymi w różnorakich układach elektronicznych: wzmacniaczach, generatorach, mieszaczach itp. W porównaniu z triodami we wzmacniaczach na pentodach można było uzyskać większe wzmocnienie na stopień, ale charakteryzowały się one większymi szumami. Często były stosowane w układach wielkiej częstotliwości, w zakresie do kilkudziesięciu MHz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20328", "fragment_id": "170964/0", "subtitle": "", "title": "Pentoda", "parentId": 20328.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170964", "score": 0.15869830548763275}, "uuid": "4c5f9c24-6edf-4446-902c-36f4c1f7953f"}]}
{"id": "q_587", "question": "Ile świec mieści się na chanukowej lampce?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy rytualnego żydowskiego świecznika o siedmiu ramionach. Zobacz też: chanukija.\nMenora (hebr. מנורה, jid. \"menojre\") – w judaizmie nazwa świętego, złotego, siedmioramiennego świecznika, ustawionego w Namiocie Spotkania, a także używanego później w Świątyni Jerozolimskiej (1 Krl 7,49). Formą odstępstwa jest używanie tej nazwy także dla chanukii, czyli świecznika chanukowego. Menora jest jednym z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych symboli używanych w żydowskiej sztuce kultowej. Jest także traktowana jako symbol judaizmu, a jej wizerunek został wykorzystany w herbie państwa Izrael.\nBiblia dokładnie nie mówi o świeczniku siedmioramiennym, ale sześcioramiennym – z pionowego trzonu wychodzą trzy ramiona w lewo i trzy ramiona w prawo. Ponieważ na końcu każdego ramienia oraz na końcu trzonu znajduje się lampa, stąd ten sześcioramienny świecznik ma siedem lamp (zob. Wj 25,31-40).\nHistoria.\nMenora w Pierwszym Przybytku.\nPrzekaz zawarty w biblijnej Księdze Wyjścia (rozdział 37) zawiera opis budowy świecznika dla Przybytku przez Besaleela, syna Uriego, syna Chura z pokolenia Judy. Rozdział 25 Księgi Wyjścia opisuje dokładną instrukcję wykonania tego świecznika, podyktowaną Mojżeszowi przez Boga:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40374", "fragment_id": "181526/0", "subtitle": "", "title": "Menora", "parentId": 40374.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181526", "source": "wikipedia", "score": 0.3537887930870056}, "uuid": "17ad56cb-4f3d-4c2f-b1f4-5d6eb44e5930"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rytualnego żydowskiego świecznika o dziewięciu ramionach. Zobacz też: menora.\nChanukija ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏חנוכיה‎&lt;/&gt;) – dziewięcioramienny świecznik żydowski zapalany podczas święta Chanuka.\nIstnieje bardzo wiele halachicznych przepisów związanych z ustawianiem chanukii, świec i ich zapalaniem.\nZgodnie z tradycją chanukija powinna stać przy drzwiach frontowych domu (na których znajduje się mezuza) lub, gdy drzwi domu nie znajdują się na froncie, ustawiana jest na parapecie okna wychodzącego na ulicę, tak, aby przechodnie mogli ją zobaczyć. Chanuka trwa przez 8 dni, w czasie których zapala się kolejne świeczki – po jednej na każdy dzień. Nie wolno używać świec mających plecione knoty. Zamiast świec niektórzy używają oliwy z oliwek. W naczyniu z oliwą powinien znajdować się jeden knot, by lampka nie przypominała buchającej ogniem pochodni. Świece powinny znajdować się w odległości trzech \"tefachim\" od ziemi (\"tefach\" = 8 cm albo 9 cm albo 9,6 cm), lecz nie większej niż dziesięć \"tefachim\", choć nawet wtedy micwa zostaje wypełniona. Jeżeli dana osoba mieszka na wysokości dwudziestu \"amot\" (\"ama\" = 57,6 cm albo 48 cm albo 54 cm) powinna zasięgnąć rady rabina, gdzie zapalić świece.\nJedna ze świec – \"Szamasz\" – jest świecą dodatkową, dziewiątą, którą zapala się pozostałe. \"Szamasz\" powinien być trochę oddalony od pozostałych świeczek lub znajdować się nieco powyżej nich. Świece zapalane są o zmierzchu lub w chwili pojawienia się pierwszych gwiazd na niebie (w przypadku stref podbiegunowych przyjmuje się czas Jerozolimy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181711", "fragment_id": "17881/0", "subtitle": "", "title": "Chanukija", "parentId": 181711.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "17881", "score": 0.8139689564704895}, "uuid": "2fc84075-6b55-4bbb-90e8-d7301fdf71ec"}, {"page_content": "Przewodnik chanukowy rabina Irvinga Greenberga inaczej opisuje rozbieżności zaleceń chanukowych między tymi szkołami rabinicznymi. Jego zdaniem szkoła Hillela zalecała zapalanie jednego światła w pierwszy wieczór i sukcesywne zwiększanie liczby płomieni o jeden każdego kolejnego dnia. Natomiast Szammaj miał zalecać zapalanie ośmiu świateł w dniu pierwszym i sukcesywne zmniejszanie ilości w następne wieczory, co miało imitować wyczerpywanie się oliwy w świeczniku świątynnym. Po głosowaniu zwolenników obu szkół przyjęto stanowisko Hillela, potwierdzając praktykę zapalania świateł – od jednego do ośmiu. Ustalenie przywołuje opublikowany przez Union of Orthodox Jewish Congregations of America akronim nawiązujący do nazwy święta: ח נרות והלכה כבית הלל – „osiem świec, a Halacha jest jak dom Hillela”. Do podtrzymywania ognia i zapalania poszczególnych punktów służy dodatkowa, pomocnicza świeca (lampka) zwana „szamesem” (sługą), bowiem nie wolno odpalać bezpośrednio jednej świecy/lampki od poprzedniej. Zapalanie poszczególnych punktów należy do głowy rodziny. Chanukija nie powinna być wykorzystywana jako podstawowe źródło światła, więc miejsce, w którym jest ustawiona, winno być oświetlone przez inne źródło światła.\nW pierwszy dzień, wieczorem, przed zapaleniem pierwszego punktu odczytywane są trzy błogosławieństwa:\nPotem czyta się modlitwę \"Ha-nerot halalu\" i odśpiewuje się hymn \"Maoz cur\". W kolejne wieczory Chanuki pomijane zostaje trzecie z błogosławieństw. Po wieczornym posiłku oprócz tradycyjnej modlitwy dołącza się modlitwę dziękczynną \"Al ha-nissim\". Podczas Chanuki zabroniona jest publiczna żałoba i post, bowiem jest to święto radosne. W Izraelu Chanuka nabrała nowego, dodatkowego znaczenia, bowiem przypomina odrodzenie narodu żydowskiego. Podczas Chanuki nie obowiązują zakazy wykonywania pracy, a jedynie każdego wieczora Chanuki w czasie palenia się płomieni na chanukii kobiety powinny się powstrzymać od wykonywania swoich obowiązków.\nZwyczaje towarzyszące Chanuce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70335", "fragment_id": "645225/7", "subtitle": "", "title": "Chanuka", "source": "wikipedia", "start_index": 8095.0, "parentId": 70335.0, "document_id": "645225", "score": 0.797109067440033}, "uuid": "1890a3e5-b44c-4695-b4de-5e34796bf52c"}, {"page_content": "Kandelabr – stojący, kilkuramienny świecznik. Zazwyczaj o symetrycznie rozgałęzionych ramionach, często zdobiony motywami ornamentalnymi i figuralnymi.\nKandelabry wykonywane były głównie z metalu i znano je już w starożytności. Pod koniec XVII wieku popularne były dwuramienne, w XVIII trójramienne, a w XIX wykonywano też kilkunastoramienne. Świecznik był zbudowany z podstawy, trzonu i najczęściej zdejmowanej nastawy z ramionami. Rokokowe kandelabry charakteryzowały się trzonami w kształcie postaci lub plastycznie uformowanej rośliny, a w pierwszej połowie XIX wieku kariatydy trzymającej nastawę w uniesionych rękach.\nW judaizmie.\nOdmiana kandelabru – menora stała się w starożytności symbolem judaizmu. Jej dokładny kształt został objawiony Mojżeszowi przez Boga (por. Wj 25,31-40) w czasie pobytu Izraelitów na pustyni, w drodze z Egiptu do Ziemi Obiecanej, około XVI-XII wieku p.n.e. Miała ona służyć do oświetlania świętego Przybytku, mieszkania Boga pośród Jego Ludu. Bóg mówi tu nie o siedmiu, ale o sześciu ramionach, wychodzących z trzonu: trzy ramiona wychodzące z trzonu w prawo i trzy w lewo. Ponieważ na szczycie trzonu i każdego z ramion znajdowała się jedna lampa oliwna, zatem menora ma w sumie siedem lamp, umieszczonych na szczycie siedmiu elementów konstrukcyjnych i z tego powodu zazwyczaj nazywana jest świecznikiem siedmioramiennym.\nZ kolei świecznik dziewięcioramienny (chanukija) jest używany podczas żydowskiego święta Chanuka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=471233", "fragment_id": "1553492/0", "subtitle": "", "title": "Kandelabr", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1553492", "parentId": 471233.0, "score": 0.1834484338760376}, "uuid": "4428fabd-9f03-4c8a-bb0c-f0f7e47f76d1"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Chanuka\nChanuka (hebr. סידרת מטבעות חנוכה, \"sidrat matbe’ot chanuka\") – seria monet, obejmująca izraelskie miedzioniklowe, srebrne i złote monety kolekcjonerskie emitowane przez Bank Izraela w latach 1958–1990, które upamiętniały żydowskie święto – Chanukę. Miały one status legalnego środka płatniczego, a dystrybuowane są przez Israel Coins and Medals Corporation (ICMC). Pierwsza moneta z serii została wybita w 1958 roku.\nEmisja serii obejmuje okresy funta izraelskiego (1960–1980), szekla (1980–1985) i nowego szekla (od 1985).\nChanuka.\n \"Osobne artykuły: Chanuka i Chanukija.\"Po około dwóch miesiącach od zakończenia Sukot Żydzi obchodzą Chanukę. Nie jest to święto, które pojawia się w Tanachu. W Talmudzie zapisane jest, iż Machabeusze podczas powstania (167–160 p.n.e.) zdobyli Świątynię Jerozolimską. W niej znaleźli jedno naczynie z czystą oliwą, której miało starczyć tylko na jeden dzień palenia się lampy. Ostatecznie lampa paliła się osiem dni. Według Pierwszej i Drugiej Księgi Machabejskiej Chanuka ma upamiętniać odnowienie odprawiania rytuałów świątynnych. Judaizm nie czci zwycięstwa militarnego. Traktuje Chanukę jako symbol cudu bożego, który pozwolił na tak długie palenie się oliwy. Święto trwa osiem dni i każdego zapala się jedną świecę świecznika zwanego Chanukiją, który powinien być ustawiony w oknie, aby każdy mógł dowiedzieć się o cudzie. Narracje syjonistyczna, a później państwowa zaczęły podkreślać militaryzm i odwagę Machabeuszów. Ich powstanie utożsamia się z walką o niepodległość i przeciwstawianiem się okupantowi.\nLista monet w serii.\nFunt izraelski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5134956", "fragment_id": "1085105/0", "subtitle": "", "title": "Chanuka (seria monet)", "parentId": 5134956.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1085105", "score": 0.21586376428604126}, "uuid": "dadc05d1-b47a-44fd-b147-8dcccf12654a"}, {"page_content": "Majmonides w \"Hilchot Megilla we-Chanukka\" podkreślał wymiar kulturowy Chanuki, jako sprzeciw i walkę z kulturą grecką, która uniemożliwiała życie społeczności żydowskiej według własnych, religijnych i kulturowych zasad. Aspekt odzyskania Świątyni i \"cudu oliwy\" przedstawiał jako sprawy wtórne. Chanuka została skodyfikowana w XVI wieku przez rabina Józefa ben Efraima Karo w pierwszej części (\"Orach Chaim\") kodeksu \"Szulchan aruch\".\nPrzebieg święta.\nZ Chanuką związany jest rytuał zapalania świateł, świec lub lampek oliwnych, umieszczonych na specjalnym chanukowym świeczniku – chanukii, co ma przypominać wydarzenia, które miały miejsce 25 kislew 164 p.n.e. w Świątyni Jerozolimskiej. Zapalanie świec oraz czytanie \"Megilla\" w tych dniach jest micwą rabiniczną. Świecznik powinien być ustawiony na zewnątrz domu (Talmud: \"Shabbos\" 21b), ewentualnie w pobliżu drzwi lub okna, aby – jak zalecał Szlomo ben Icchak – „upubliczniać cud” (\"pirsumei nisa\"), a płomień nie powinien się na nim palić krócej niż pół godziny dziennie. Pierwszego dnia po zachodzie słońca zapala się pierwszą świecę (lub lampkę) od lewej strony. Drugiego dnia dwie i później każdego dnia o jedną więcej, aż do dnia ósmego. Według tradycji podawanej przez rabina Szammaja światła winny być zapalane w kolejności od strony prawej do lewej (co miało pomóc w lepszym uhonorowaniu konkretnego dnia święta), a według przeciwstawnej mu szkoły rabina Hillela – od strony lewej do prawej (co jego zdaniem miało symbolizować „wzrost duchowego przeżywania cudu Chanuki”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70335", "fragment_id": "645225/6", "subtitle": "", "title": "Chanuka", "document_id": "645225", "start_index": 6557.0, "parentId": 70335.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7854865789413452}, "uuid": "552e37b7-53c5-4bc2-8dcd-57d88c614701"}, {"page_content": "Wieniec adwentowy – wieniec, stanowiący formę ludowej domowej pobożności, wykonany z gałązek drzewa iglastego z czterema świecami, które zapala się kolejno w każdą niedzielę adwentu.\nPochodzenie zwyczaju.\nKorzenie chrześcijańskie.\nNauczyciel ewangelicki i pastor, ks. Johann Hinrich Wichern, prowadzący w Hamburgu szkołę-przytułek dla sierot, chciał stworzyć rodzinną atmosferę. W I niedzielę adwentu w 1839 roku przyszedł mu do głowy pomysł, by wzbogacić wystrój świetlicy. Razem z wychowankami w I niedzielę adwentu zapalił pierwszą świecę adwentową umocowaną na drewnianym kole o średnicy 2 m, by wytworzyć nastrój skłaniający do modlitwy. Następne, mniejsze dwadzieścia cztery świece podopieczni zapalali każdego dnia do Wigilii, gromadząc się na wieczorny śpiew i modlitwę. Początkowo zielenią ozdabiano ściany. Z czasem drewniane koło przystrojono gałęziami jodły. W 1860 roku Wicherna przeniesiono do Berlina. Odchodząc zmniejszył liczbę świec do czterech.\nKorzenie pozachrześcijańskie.\nNiegdyś Germanie w czasie obrzędów pogańskich w środku zimy, zapalali ogień na kręgu wykonanym z gałęzi o zielonych liściach, który stanowił symbol słońca.\nZaś Żydzi podczas święta Chanuka zapalają kolejne świece na ośmioramiennym świeczniku.\nRozpowszechnienie zwyczaju.\nTradycja szybko przyjęła się w rodzinach ewangelickich na północy Niemiec. W latach 20. XX w. zwyczaj przyjął się wśród katolików. Pojawił się na terenach dzisiejszej Polski w 1925 roku. Najpierw zadomowił się we Wrocławiu. W Danii wieńce adwentowe rozpowszechniły się na początku lat 30. XX w.\nPraktykowanie zwyczaju.\nPolska.\nZwyczaj ubierania wieńca adwentowego kultywowany jest głównie w rodzinach ewangelickich, jednak coraz częściej zdarza się, że wieniec ubierają też katolicy.\nDawniej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=730936", "fragment_id": "836440/0", "subtitle": "", "title": "Wieniec adwentowy", "document_id": "836440", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 730936.0, "score": 0.09080174565315247}, "uuid": "f488f840-8344-4336-a6c9-7cb6c674b718"}, {"page_content": "Chanuka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏חֲנֻכָּה‎&lt;/&gt;, \"Chanukka\", zapisywane także: &lt; lang=\"he\"&gt;‏חנוכה‎&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏חנוכּה‎&lt;/&gt; \"Chanuke\" lub \"Chanike\"), Święto Poświęcenia (Odnowienia), także: Dzień Ognia, u Józefa Flawiusza, Święto Świateł (hebr. \"Chag ha-Orim\") – doroczne święto żydowskie trwające osiem dni, począwszy od 25 dnia miesiąca kislew (według kalendarza żydowskiego). Upamiętnia ono ponowne poświęcenie Świątyni Jerozolimskiej w roku 165 p.n.e. Z Chanuką związany jest rytuał zapalania świateł, świec lub lampek oliwnych, umieszczonych na specjalnym świeczniku chanukowym – chanukii.\nNazwa święta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70335", "fragment_id": "645225/0", "subtitle": "", "title": "Chanuka", "document_id": "645225", "start_index": 0.0, "parentId": 70335.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7236666679382324}, "uuid": "e13d8c1f-528c-4f41-a8c0-fabae3732767"}, {"page_content": "Świece ustawiane są następująco: najpierw \"Szamasz\", następnie zaczyna się od prawej strony. Każdego dnia dostawia się jedną świeczkę więcej w kolejności od strony prawej do lewej. Zapala się najpierw \"Szamasz\", następnie świeczkę najbardziej po lewej stronie i zapala się kolejne z prawej. Jeżeli chanukija stoi przy drzwiach, najpierw dostawiamy świeczki najbliżej drzwi.\nJeszcze przed zapaleniem świec należy odmówić błogosławieństwa \"aszer kideszanu bemicwotaw weciwanu lehadlik ner szel chanuka\" (Ten, który uświęcił nas Swoimi przykazaniami i nakazał nam zapalanie świec chanukowych), oraz \"szeasa nisim laawoteinu bajamim hahem bazman haze\" (Ten, który dokonał cudów dla naszych ojców w tamtych czasach, o tej porze). Pierwszej nocy odmawia się również błogosławieństwo \"szehechajanu\". W trakcie zapalania świec odmawia się również hymn \"hanerot halalu\" (Te światła). Po zapaleniu wszystkich świec śpiewa się \"maoz cur\" (Potężna opoko mojego zbawienia). Żydzi sefardyjscy zamiast \"maoz cur\" śpiewają \"mizmor szir chanukat habajit ledawid\" (Psalm 30).\nW synagodze świece chanukowe zapala się między \"Minchą\" a \"Maariwem\", zaś chanukiję ustawia się przy południowej ścianie budynku, zaś świece od strony wschodniej na zachód. Świece należy zapalać przed zapalaniem świec szabatowych i powinny być one wystarczająco długie (lub wystarczająco pełne oliwy) by nie zgasły przed końcem nabożeństwa. Zapalanie świec w sobotę wieczorem odbywa się tuż przed lub po \"Hawdali\" (modlitwie wieczornej w sobotę oznaczającej koniec Szabatu).Dobrze widziane jest, aby kobiety zapalające świece przez pół godziny później nie wykonywały żadnych prac. Płomienia chanukii nie wolno w żaden sposób wykorzystywać, w Szabat trzeba również uważać, by np. podmuch wiatru z otwieranych drzwi nie zdmuchnął płomieni. Tradycyjnie spożywa się w czasie Chanuki produkty mleczne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181711", "fragment_id": "17881/1", "subtitle": "", "title": "Chanukija", "source": "wikipedia", "start_index": 1597.0, "document_id": "17881", "parentId": 181711.0, "score": 0.892984926700592}, "uuid": "62d54c1c-be39-4a79-b2c1-1132521c5a84"}, {"page_content": "Z czasem palenia się lamp świątynnego świecznika związana jest historia, która stała się genezą święta Chanuka. W trzy lata po zbezczeszczeniu Świątyni przez Antiocha IV powstańcy pod wodzą Judy Machabeusza zwyciężyli Seleucydów i 25 kislew 164 p.n.e. (lub 165 p.n.e.) zdobyli Jerozolimę, odzyskując Świątynię. Juda dokonał jej rytualnego oczyszczenia, ale odnaleziono tylko jeden dzban oliwy zabezpieczonej pieczęcią arcykapłana. Taka ilość powinna wystarczyć na utrzymanie w lampie (\"ner tamid\") płomienia tylko przez jeden dzień, ale płomień utrzymywał się aż przez osiem dni. Wydarzenie zostało upamiętnione świętem Chanuka (zwanym też Świętem Świateł – hebr.: \"Chag ha-Orim\"), które rozpoczyna się 25 dnia kislew i trwa przez osiem dni.\n \"Osobny artykuł: Chanuka.\"\nTraktat „Tamid” (Ic) opisuje, że przed świątynną menorą ustawiona była trzystopniowa drabina o szerokości 3 \"tefach\" (około 91,44 cm) i takiej samej wysokości. Przed świecznikiem wykonanym przez Besaleela ustawiona była drabina z drewna akacjowego, zaś drabina ustawiona w Świątyni Salomona była wykonana z marmuru.\nSymbolika.\nMenora jest jednym z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych symboli używanych w żydowskiej sztuce kultowej. Według niektórych interpretacji, jej kształt ma stanowić symboliczne nawiązanie do rajskiego Drzewa Życia, którego owoce miały zapewniać nieśmiertelność, biblijnych siedmiu dni stworzenia świata (sześć dni i Szabat), siedmiu dni tygodnia, siedmiu kontynentów, krzewu gorejącego, lub Bożego Natchnienia (\"Ruach Hakodesz\"). Jest także traktowana jako symbol judaizmu, a jej wizerunek jest używany w herbie państwa Izrael.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40374", "fragment_id": "181526/6", "subtitle": "", "title": "Menora", "document_id": "181526", "start_index": 8152.0, "parentId": 40374.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2754473090171814}, "uuid": "9bfe69b1-1f84-458b-a1f2-42f6f7747153"}]}
{"id": "q_588", "question": "Jaką częścią korony austriackiej był halerz?", "answer": [{"page_content": "Korona austro-węgierska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Österreichisch-ungarische Krone&lt;/&gt;) – jednostka walutowa Austro-Węgier w latach 1892–1918.\nHistoria.\nKorona austro-węgierska została wprowadzona do obiegu w 1892, w związku z reformą walutową mającą zastąpić złotego reńskiego. Ostra dysproporcja między złotym reńskim mającym oparcie w srebrze (którego ceny były nieproporcjonalnie niższe od cen złota), a obcymi walutami opartymi na złocie przynosiła Austrii spore straty w handlu i wymianie międzynarodowej. Zjawisko to pogłębiło się na początku lat 70. XIX w., kiedy Niemcy i kraje skandynawskie również przyłączyły się do systemu waluty złotej. W tym okresie prawie wszystkie kraje Europy i Stanów Zjednoczonych przyjęły już system waluty złotej. Wprowadzenie nowej waluty opartej na złocie stało się więc dla Austro-Węgier nieodzowną koniecznością.\nZłote reńskie wymieniano na korony w relacji 1:2. Wymiana nie została przyjęta przez ludność monarchii z entuzjazmem i jeszcze przez wiele lat po wprowadzeniu korony wielu mieszkańców Austro-Węgier nadal liczyło w złotych reńskich, do których byli przywiązani od dziesięcioleci. Korona o masie 5 g odpowiadała 4,175 g srebra próby 835/1000 i dzieliła się w Austrii na 100 halerzy, na Węgrzech na 100 fillérów. Emitentem nowej waluty był powołany do życia w 1878, a utworzony w 1880 r. Bank Austriacko-Węgierski (\"Oesterreichisch-Ungarische Bank\"), który jednak nie był zobowiązany do wymiany emitowanych przez siebie banknotów na złoto. W latach 1900–1918 bank ten emitował wspólne dla Przedlitawii i Zalitawii banknoty (do 1900 w obiegu były nadal stare banknoty w złotych reńskich), oraz w latach 1892–1918 odrębne monety: inne dla krajów austriackich, inne dla krajów Korony Świętego Stefana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51345", "fragment_id": "639994/0", "subtitle": "", "title": "Korona austro-węgierska", "document_id": "639994", "start_index": 0.0, "parentId": 51345.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2746339738368988}, "uuid": "f3aac4ef-9b61-4899-a027-1831f7ae6f2f"}, {"page_content": "Porządek udało się dopiero zaprowadzić po przyjęciu złotej waluty (\"Goldkronenwährung\"). W 1892 r. ustawą wprowadzono \"koronę\" dzielącą się na 100 \"halerzy\". Kurs wymienny ustalono na pół florena w papierze (de facto wyniósł 0,42). Do obiegu weszły pełnowartościowe monety złote: 10 i 20 koron, podwartościowa moneta srebrna o nominale jednej korony (metrologiczny odpowiednik franka), oraz zdawkowe: niklowe 10 i 20 halerzy i brązowe: 1 i 2 halerze. Wprowadzenie tylko siedmiu nominałów było spowodowane pozostawieniem w obiegu wielu dotychczasowych gatunków, które udało się wkomponować w nowy system. Ćwierćflorenówki zajęły miejsce 50 halerzy, floreny – dwóch koron, dwufloreny – czterech koron. Utrzymano też produkcję tzw. monet handlowych: dukatów, czteroflorenówek i ośmioflorenówek.\nPrzechodzenie na system koronowy trwało aż osiem lat. Zadeklarowanie pełnej mocy obowiązującej korony nastąpiło dopiero w 1900 r. W okresie przejściowym w bankach tezauryzowano złote monety, w celu budowy pokrycia nowej waluty, zabezpieczając w przyszłości pełną wymienialność banknotów. Z tego właśnie powodu pierwsza emisja papierów w koronach pojawiła się dopiero w 1900 r. Były to nominały: 10, 20, 50, 100 i 1000 koron. W 1901 r. Bank Austro-Węgierski rozpoczął wymianę papierów na złoto, otwierając w ten sposób drogę do złotej waluty w pełnym tego słowa znaczeniu. Właściwie dopiero w XX w. uzupełniono brakujące nominały monet: w 1900 r. srebrną 5-koronówką, w 1908 r. złotą 100-koronówką, a w 1912 r. srebrną 2-koronówką.\nNajprawdopodobniej z powodu wybuchu I wojny światowej, nie pojawiły się monety o nominałach: 5, 25, 50 halerzy oraz 3 korony.\nMonety austriackie z lat 1892–1918\n\"monety złote\"\n\"monety srebrne\"\n\"monety niklowe\"\n\"monety brązowe\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1418508", "fragment_id": "219757/62", "subtitle": "", "title": "Systemy monetarne w Polsce", "document_id": "219757", "start_index": 93947.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1418508.0, "score": 0.9332023859024048}, "uuid": "2da9b1fb-453b-4003-9951-da2d34ac5e77"}, {"page_content": "Halerz (niem. \"Haller\" lub \"Heller\", czes. \"haléř\", dawniej \"halíř\", słow. \"halier\"; od łacińskiego \"denarius hallensis\" – dosłownie: denar hallski, lm \"denarii hallenses\") – pierwotnie nazwa srebrnego denara, bitego od końca XII wieku w niemieckim Hall am Kocher, w następnym stuleciu rozpowszechnionego w południowych Niemczech, a następnie licznie naśladowanego w krajach środkowej Europy.\nBędąc równowartością niemieckiego pół feniga, zanikł w XIX w. (emitowany w południowych Niemczech do 1866 r.). Na Śląsku halerz pojawił się w latach 40. XIV wieku jako równowartość 1/6 kwartnika albo 1/12 grosza, jak również w krajach habsburskich, w których w XVI w. zamienił się w monetę zdawkową. Wprowadzony jednak w systemie decymalnym ponownie w 1892 r. w monarchii austro-węgierskiej (na Węgrzech jako filler), został w XX wieku jako odrębna jednostka monetarna przeniesiony do systemów monetarnych niektórych państw środkowoeuropejskich:\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Halerze\nHalerz znajdował się w legalnym obiegu nawet na ziemiach Rzeczypospolitej, gdzie za panowania Wettynów kursowały też monety systemu saskiego opartego na talarze, wśród których najmniejsze wartości stanowiły monety trójhalerzowe i jednohalerzowe, będące frakcjami grosza.\nZ tą monetą wiąże się popularna w niemieckiej tradycji piosenka biesiadna \"Ein Heller und ein Batzen\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2239", "fragment_id": "186521/0", "subtitle": "", "title": "Halerz", "parentId": 2239.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186521", "score": 0.6048194169998169}, "uuid": "460e210c-9936-4a5a-885c-5f664ca49be7"}, {"page_content": "Korona czeska (czes. koruna česká, skrót Kč, skrót według ISO 4217: CZK) – jednostka monetarna Czech wprowadzona w 1993 roku, formalnie (nominały niższe od korony od 2009 roku nie są w obiegu) dzieląca się na 100 halerzy (czes. \"haléř\" lub \"halíř\").\nW obiegu są banknoty o nominałach: 100 Kč, 200 Kč, 500 Kč, 1000 Kč, 2000 Kč i 5000 Kč. Monety mają nominały: 1 Kč, 2 Kč, 5 Kč, 10 Kč, 20 Kč, 50 Kč.\nPoprzednio były także w obiegu banknoty o nominałach 20 Kč (wycofany z dniem 31 sierpnia 2008), 50 Kč (wycofany został 1 kwietnia 2011),\nW październiku 2003 wycofano z obiegu monety 10 halerzy i 20 halerzy. Monetę o nominale 50 halerzy wycofano z obiegu w dniu 31 sierpnia 2009. Wartość 50 Kč występowała w postaci monety i banknotu do 1 kwietnia 2011.\nW Republice Czeskiej i w Republice Słowackiej po rozpadzie Czechosłowacji najpierw obowiązywała unia monetarna i wspólna waluta korona czechosłowacka. Wkrótce jednak okazało się, że ze względów gospodarczych nie można jej dłużej utrzymywać i od 8 lutego 1993 wprowadzono dwie waluty: korona czeska (CZK) i korona słowacka (SKK). Najpierw na federalnych banknotach umieszczono czeskie lub słowackie znaczki, później każde z państw drukowało własne banknoty. Federalne monety po rozpadzie unii obowiązywały w obu państwach, dopóki nie wyprodukowano wystarczającej ilości nowych monet.\nKorona czeska a euro.\nCzechy są zobligowane do przyjęcia euro i zastąpienia nim korony czeskiej. Czechy nie należą do ERM II, ale spełniają formalne warunki przyjęcia euro. W 2014 roku inflacja w Czechach wyniosła 0,4%. Ze względu na bardzo niskie poparcie społeczne dla wprowadzenia euro, czescy politycy nawet nie deklarują wstępnej daty przyjęcia euro.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80067", "fragment_id": "643033/0", "subtitle": "", "title": "Korona czeska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 80067.0, "document_id": "643033", "score": 0.4354388415813446}, "uuid": "5a6dc82c-f18f-470b-a3bc-28f9f4603953"}, {"page_content": "Korona czechosłowacka (cz. \"koruna československá\", po sk. \"koruna česko-slovenská\", w I ČSR skrót „Kč”, w II ČSR skrót „K”, po 1945 roku „Kčs”) – jednostka monetarna Czechosłowacji od 1919 do 1939 i od 1945 do 1993. Dzieliła się na 100 halerzy.\nKorona czechosłowacka zastąpiła w 1919 koronę austro-węgierską. Po rozpadzie monarchii austro-węgierskiej i powstaniu niepodległej Czechosłowacji, 10 kwietnia 1919 wprowadzona została reforma walutowa ustanawiająca koronę czechosłowacką. Pierwsze banknoty weszły do użycia jeszcze w tym samym roku, a monety w 1922.\nPodczas II wojny światowej korona czechosłowacka została zlikwidowana, a zamiast niej wprowadzone zostały osobno korona dla Protektoratu Czech i Moraw i korona słowacka w marionetkowym państwie słowackim. Wspólna waluta została przywrócona po wojnie wraz z odzyskaniem przez Czechosłowację niepodległości.\nW Republice Czeskiej i w Republice Słowackiej po rozpadzie Czechosłowacji najpierw obowiązywała unia monetarna i wspólna waluta. Wkrótce jednak okazało się, że ze względów gospodarczych nie można jej dłużej utrzymywać i od 8 lutego 1993 roku wprowadzono dwie waluty: korona czeska (CZK) i korona słowacka (SKK). Najpierw na federalnych banknotach umieszczono czeskie lub słowackie znaczki, później każde z państw drukowało własne banknoty. Federalne monety po rozpadzie unii obowiązywały w obu państwach, dopóki nie wyprodukowano wystarczającej liczby nowych monet.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308060", "fragment_id": "1444716/0", "subtitle": "", "title": "Korona czechosłowacka", "parentId": 308060.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1444716", "score": 0.23524503409862518}, "uuid": "ed2199c2-9776-4aad-8858-f1ba2a8c8edc"}, {"page_content": "1 halerz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;1 haléř&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;1 halier&lt;/&gt;) – czechosłowacka moneta o nominale 1 halerza bita w latach 1991–1992 wycofana z obiegu po rozpadzie kraju w 1993 roku.\nWzór.\nZasadniczą część awersu zajmował herb Czeskiej i Słowackiej Republiki Federacyjnej – w polu czwórdzielnym naprzemiennie ułożony czeski koronowany lew o podwójnym ogonie oraz słowackie trójwzgórze z krzyżem patriarszym. Powyżej zapisano skrót nazwy kraju („”), u dołu zaś rok bicia. Po obu stronach tarczy herbowej wolne miejsce wypełniono lipowymi gałązkami. Oznaczenie projektanta Miroslava Rónaia – inicjał „” – zamieszczono poniżej daty. \nRewers monety przedstawiał duży, zapisany arabską cyfrą nominał otoczony wieńcem gałązek lipowych, które u dołu przewiązane były wstęgą.\nNakład.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4600581", "fragment_id": "765293/0", "subtitle": "", "title": "1 halerz czechosłowacki (1991)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "765293", "parentId": 4600581.0, "score": 0.2842925786972046}, "uuid": "9f453e4f-2afa-42c7-8c6b-9218130c4c27"}, {"page_content": "1 halerz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;1 haléř&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;1 halier&lt;/&gt;) – czechosłowacka moneta obiegowa o nominale 1 halerza bita w latach 1953–1960, jednak pozostająca w obiegu aż do roku 1993.\nWzór.\nW centralnej części awersu umieszczono pochodzące z małego herbu Czechosłowacji godło państwowe – heraldycznego wspiętego lwa w koronie o podwójnym ogonie. Na jego piersi znajdował się herb Słowacji – podwójny krzyż na trójwzgórzu. Poniżej umieszczono rok bicia (zapisany zewnętrznie), zaś wzdłuż otoku inskrypcję „” (zapisaną wewnętrznie).\nRewers monety przedstawiał duży, zapisany arabską cyfrą nominał pod pięcioramienną gwiazdą otoczony wieńcem gałązek lipowych, które u dołu przewiązane były wstęgą.\nNakład.\nPodstawą prawną wprowadzenia monet nowego wzoru była ustawa z 30 maja 1953 r. o reformie walutowej. Zgodnie z postanowieniami zarządzenia Ministra Finansów z tego samego dnia jednohalerzowe monety bito z krążków o gładkim rancie, grubości 1 i średnicy 16 mm. Wytwarzano je z aluminium, choć dokładny stop nie został zdefiniowany w żadnym akcie prawnym (według jednej z wersji był to stop Al96,65Mg3Mn0,35). Z uwagi na swoje niewielkie rozmiary oraz bardzo lekki materiał, z jakiego były wykonane, każda z jednohalerzówek ważyła zaledwie 0,5 g. Oficjalnie nie ujawniono osoby autora wzoru monet, choć wskazuje się, że projekt powstał w Związku Radzieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4363574", "fragment_id": "1492442/0", "subtitle": "", "title": "1 halerz czechosłowacki (1953)", "parentId": 4363574.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1492442", "source": "wikipedia", "score": 0.3859046995639801}, "uuid": "54bc6355-47fc-41d9-bf87-bf4cedd6b2e6"}, {"page_content": "Korona Rudolfa II Habsburga, od 1804 Austriacka Korona Cesarska (niem \"Österreichische Kaiserkrone\") – korona wykonana na początku XVII wieku jako prywatna korona cesarza Rudolfa II Habsburga, od 1804 insygnium to stało się symbolem Cesarstwa Austrii. Przechowywana obecnie w \"Schatzkammer\" w pałacu Hofburg w Wiedniu.\nHistoria.\nKorona Rudolfińska została wykonana w 1602 w warsztacie jubilerskim na Hradczanach w Pradze przez niderlandzkiego mistrza i złotnika Jana Vermeyena na zamówienie cesarza Rudolfa II. Służyła ona monarsze jako insygnium podczas uroczystości dworskich. Po śmierci cesarza w 1612 była dziedziczona i używana jako korona osobista przez kolejnych przedstawicieli rodu Habsburgów zasiadających na tronie cesarskim. W 1806 gdy Franciszek II Habsburg zrezygnował z tytułu cesarza rzymskiego i proklamował się cesarzem Austrii, korona Rudolfa II została przez niego wybrana na insygnium nowej monarchii i stała się austriacką koroną cesarską (do 1918). Nigdy jednak nie została użyta do koronacji, gdyż takiej ceremonii w Cesarstwie Austrii nie praktykowano.\nOpis.\nKorona Rudolfińska ma kształt mitry. Składa się z obręczy z odchylonymi do przodu czterema dużymi i czterema małymi liliami. Obręcz korony wysadzana jest kamieniami szlachetnymi i perłami. Cztery duże lilie mają w środku po jednym rubinie otoczonym po bokach diamentami i perłami. Mniejsze lilie mają paski ułożone z rubinów i zwieńczone są na szczycie dużymi perłami. Koronę zamykają dwie złote, grawerowane i emaliowane półsfery oraz wysadzany szlachetnymi kamieniami kabłąk na którego szczycie znajduje się niewielki krzyżyk zwieńczony dużym szafirem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=885749", "fragment_id": "1002079/0", "subtitle": "", "title": "Korona Rudolfa II Habsburga", "parentId": 885749.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1002079", "score": 0.08137596398591995}, "uuid": "438282ff-fb79-441b-9d31-33e5951c5971"}, {"page_content": "Monety austriackie wybijane były w mennicach w Wiedniu (bez jakichkolwiek oznaczeń) i w Kremnicy (oznaczane literami KB). Na banknotach zwykle na awersie umieszczone były napisy w języku niemieckim i językach Przedlitawii, najczęściej w kolejności: czeski, polski, rusiński, włoski, słoweński, chorwacki, serbski i rumuński. Na rewersie umieszczone były napisy w języku węgierskim. Węgrzy nie dopuszczali napisów w innych językach Zalitawii. Większość z nich była jednak umieszczona na awersie banknotów, czyli na stronie austriackiej (chorwacki, serbski, rumuński i rusiński), z tego powodu, że narodowości te zamieszkiwały również Przedlitawię. Zabrakło jedynie napisów w języku słowackim, ponieważ Słowacy nie mieszkali w Przedlitawii.\nW następstwie Wielkiej Wojny doszło do znacznego pogorszenia kursu korony i wyparcia z obiegu monet srebrnych i złotych przez pieniądz papierowy. W schyłkowych latach wojny z rynku pieniężnego zaczęły znikać nawet drobne monety wykonane z metali nieszlachetnych, co spowodowało wydanie monet halerzowych bitych z żelaza, a w końcu nawet dochodziło do tego, że rozrywano banknoty mniejszych nominałów na połówki lub ćwiartki, aby zrekompensować nimi brak bilonu. Wydatki wojenne Austro-Węgier były tylko w niewielkiej części finansowane z podatków, a większość funduszy pochodziła z obligacji wojennych. Rosło zadłużenie rządu, kładąc się cieniem na kondycję Banku Austriacko-Węgierskiego. Wartość pieniędzy pozostających w obiegu niemal eksplodowała z 3,4 miliarda koron w okresie poprzedzającym wybuch wojny, do 42,6 miliarda podczas trwania wojny. Pociągnęło to za sobą natychmiastowy szesnastokrotny wzrost cen w okresie trwania wojny. Władze doprowadziły do zwiększenia inflacji poprzez masowe drukowanie pieniędzy.\nPo rozpadzie monarchii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51345", "fragment_id": "639994/1", "subtitle": "", "title": "Korona austro-węgierska", "source": "wikipedia", "start_index": 1778.0, "document_id": "639994", "parentId": 51345.0, "score": 0.04521962255239487}, "uuid": "68540a22-4a38-4805-8beb-ce9857314aaf"}, {"page_content": "Korona słowacka była nową walutą wprowadzoną dopiero 4 kwietnia 1939 r. Miała stały kurs wobec marki niemieckiej, wynoszący na początku 10 koron za markę, a od 1 października 1940 r. – 11,62 korony za markę. W 1939 r. obiegały monety: 10 halerzy, 5 i 20 koron oraz banknoty: 100, 500 i 1000 koron. W 1940 r. pojawiły się monety: 20, 50 halerzy oraz 1 korona, jak również banknoty: 50, 100 i 1000 koron. W 1941 r. wszedł do obiegu banknot 500 koron. W 1942 r. wprowadzono monetę 5 halerzy. W 1944 r. włączono w obieg monety 10 i 50 koron, oraz banknot 5000 koron. W 1945 r. pojawił się ostatni banknot – 5 koron.\nMonety republiki słowackiej z lat 1939–1945\n\"monety srebrne\"\n\"moneta niklowa\"\n\"monety miedzioniklowe\"\n\"monety aluminiowe\"\n\"monety brązowe\"\n\"moneta cynkowa\"\nSystemy monetarne na terenach zajętych przez III Rzeszę po 22 czerwca 1941 r..\n \"Osobny artykuł: Marka Rzeszy (tereny okupowane).\"\nW czerwcu 1941 r. Niemcy wkroczyli na byłe polskie Kresy Wschodnie, od września 1939 r. okupowane przez Sowietów. Powtórzono tam rozwiązanie z wprowadzeniem biletów Kas Kredytowych Rzeszy, stosowane powszechnie w całej podbitej Europie. Wprowadzono więcej nominałów niż na zachodzie Polski w 1939 r. Obok 50 fenigów, 1, 2 i 5 marek pojawiły się również 20 i 50 marek.\nSystem monetarny Komisariatu Rzeszy Wschód (1941–1944).\nNa tzw. Wschodzie (Ostland) obejmującym między innymi Wileńszczyznę i Zachodnią Białoruś, bilety kas kredytowych pozostawały środkiem płatniczym do 1944 r. Miejscowa polskojęzyczna ludność nazywała je ostmarkami – tak jak w czasie I wojny światowej. Kurs wymiany rubla na ostmarki wynosił 10:1. Monet do obiegu nie wprowadzono.\nSystem monetarny Komisariatu Rzeszy Ukraina (1942–1944).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1418508", "fragment_id": "219757/91", "subtitle": "", "title": "Systemy monetarne w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 140456.0, "parentId": 1418508.0, "document_id": "219757", "score": 0.375664621591568}, "uuid": "dee48cc1-95a0-47cd-af00-f0b54e4b8928"}]}
{"id": "q_589", "question": "Do którego morza ma dostęp Rumunia?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy państwa we wschodniej Europie. Zobacz też: Romania – region we Włoszech.\nRumunia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ro\"&gt;România&lt;/&gt;, IPA: []) – państwo unitarne w południowo-wschodniej części Europy. Graniczy z Węgrami i Serbią na zachodzie, Bułgarią na południu wzdłuż Dunaju oraz Ukrainą i Mołdawią na północy. Kraj ma także dostęp do Morza Czarnego. Stolicą i największym miastem Rumunii jest Bukareszt.\nOd 14 grudnia 1955 roku członek ONZ, od 29 marca 2004 roku, Rumunia jest członkiem NATO, a od 1 stycznia 2007 Unii Europejskiej. Po przyjęciu do UE Rumunia stała się siódmym według liczby ludności krajem wspólnoty. Rumunia jest członkiem strefy Schengen. 31 marca 2024 roku zniesiono kontrole na granicach powietrznych i morskich, a z dniem 1 stycznia 2025 r. zniesione również zostały kontrole na granicach lądowych.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Rumunii.\"\nZnaczna część granicy rumuńsko-bułgarskiej i rumuńsko-serbskiej opiera się o Dunaj. Dopływ tej rzeki, Prut, tworzy granicę z Mołdawią. Dunaj uchodzi do Morza Czarnego, tworząc deltę, która jest Światowym Rezerwatem Biosfery.\nPonieważ znaczne odcinki rumuńskich granic opierają się o rzeki, często meandrujące, a także ponieważ delta Dunaju stale powiększa się o 2–5 metrów rocznie, powierzchnia Rumunii nieco wzrosła w ostatnich dekadach. Obecnie powierzchnia kraju wynosi 238 391 km², podczas gdy w roku 1969 wynosiła około 237 500 km².", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5171", "fragment_id": "182716/0", "subtitle": "", "title": "Rumunia", "document_id": "182716", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5171.0, "score": 0.9056546688079834}, "uuid": "4b66116e-fcdc-4902-9eeb-36a48d38ae04"}, {"page_content": "Rumunia graniczy od 1991 roku z pięcioma państwami. Łączna długość granic tego kraju wynosi 3149,9 km. Granice lądowe mają 1085,6 km, a granice wzdłuż wód powierzchniowych 1816,9 km. Ponadto Rumunia na odcinku 247,4 km na wschodzie posiada dostęp do Morza Czarnego. Powierzchnia Rumunii wynosi 238 391 km².\nPrzebieg granic Rumunii.\nGranice lądowe Rumunii są w 2/3 wyznaczone przez naturalne akweny, w głównej mierze przez rzeki. Na południu rzeką graniczną jest Dunaj – w ciągu tej rzeki przebiega większość granic Rumunii z Serbią i Bułgarią, a także częściowo z Ukrainą i w bardzo małym fragmencie z Mołdawią. Na wschodzie rzeką graniczną jest Prut – na całej długości wyznacza granicę z Mołdawią. Z kolei inny odcinek granicy z Ukrainą przebiega wzdłuż Cisy.\nPaństwa graniczące z Rumunią i jej przygraniczne okręgi.\nDodatkowe informacje.\nGranice Rumunii z Mołdawią, Serbią i Ukrainą są granicami zewnętrznymi Unii Europejskiej i NATO – Rumunia jest członkiem obu wspólnot. Granica z Węgrami to granica zewnętrzna strefy Schengen. Obywatele Polski wybierający się do Rumunii muszą więc posiadać przy sobie dowód osobisty, bądź paszport.\nHistoryczne granice Rumunii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3571462", "fragment_id": "977116/0", "subtitle": "", "title": "Granice Rumunii", "document_id": "977116", "start_index": 0.0, "parentId": 3571462.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7586172223091125}, "uuid": "b0c1fce9-f444-4f03-9225-f7795923e495"}, {"page_content": "Terytorium dzisiejszej Rumunii leży w całości w zlewisku Morza Czarnego. 97,4% (232 193 km z 237 500 km) terytorium Rumunii należy do zlewni Dunaju. Pozostałe 2,6% (5307 km) odwadniają małe rzeki pobrzeża Morza Czarnego, spływające do niego z nadmorskich wzgórz Dobrudży. Największą z nich jest Casimcea, uchodząca do limanu Tașaul. Pozostałe rzeki Rumunii – dopływy Dunaju – z reguły mają źródła w Karpatach.\nŁańcuch Karpat dzieli Rumunię na dwie części również pod względem hydrologicznym. Rzeki na zachód od Karpat spływają na zachód do Kotliny Panońskiej i są dopływami Cisy. Wyjątkiem jest Temesz, który zasila bezpośrednio Dunaj, jednak jego ujście leży w sąsiedztwie ujścia Cisy. Rzeki na wschód i południe od Karpat płyną na południe i uchodzą do Dunaju. Wyjątkiem jest Aluta (\"Olt\"), która wypływa po zachodniej stronie Karpat, ale po przecięciu Wyżyny Transylwańskiej przełamuje się przez Karpaty Południowe (Przełom Czerwonej Wieży – \"Turnu Roșu\") i uchodzi do Dunaju.\nNajwiększą i najważniejszą rzeką Rumunii jest Dunaj. Rumunia ma dostęp do Dunaju na długości 1075 km, z czego 230 km przypada na granicę z Serbią, 471 km – z Bułgarią, 91 km – z Mołdawią i z Ukrainą. Jest to dolny odcinek Dunaju od jego przełomu między Karpatami a Górami Wschodnioserbskimi (Żelazne Wrota) do ujściowej Delty Dunaju. Dunaj na całej tej długości jest żeglowny, jego szerokość rośnie od 700 m w Żelaznych Wrotach do 1 km w Delcie. W celu skrócenia drogi z Dunaju do Morza Czarnego w latach 70. XX wieku przekopano kanał Dunaj–Morze Czarne z Cernavodă do Konstancy.Pozostałe rzeki Rumunii nie nadają się do żeglugi (z wyjątkiem ujściowych odcinków większych dopływów Dunaju) z powodu wysokich wahań stanów wód. Na górskich odcinkach istnieją natomiast sprzyjające warunki do budowy elektrowni wodnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=743905", "fragment_id": "827908/0", "subtitle": "", "title": "Rzeki w Rumunii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "827908", "parentId": 743905.0, "score": 0.9525734186172485}, "uuid": "e3b49073-3f74-4002-bfc2-58e419f4f6bd"}, {"page_content": "Geografia Rumunii – Rumunia jest państwem leżącym w Europie południowo-wschodniej, częściowo na Półwyspie Bałkańskim, nad Morzem Czarnym. Znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego kontynentalnego.\nPowierzchnia i granice.\nRumunia graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa – 225 km\nBudowa geologiczna.\nGłówną jednostką geologiczną kraju jest trzeciorzędowa struktura alpejska, która jest młodymi górami fałdowymi o różnym składzie skał. Karpaty Wschodnie składają się z wielu równoległych, głównie południkowych pasm górskich, zbudowanych w części zachodniej ze skał wulkanicznych, które powstały w okresie fałdowania. Środkowa część Karpat jest zbudowana z granitów, zaś wschodnia część – Karpaty Mołdawskie ze skał osadowych. Równoleżnikowe pasmo Karpat Południowych zbudowane jest głównie ze skał krystalicznych; w najwyższym piętrze rozwinięta jest rzeźba młodoglacjalna.\nNa zachód od łańcucha Karpat leży rozległa Wyżyna Transylwańska, która jest trzeciorzędowym zapadliskiem tektonicznym wypełnionym osadami morskimi i jeziornymi. Na wschód od Karpat leży zapadlisko przedgórskie, które oddziela Karpaty od Płyty mołdawskiej, stanowiącej przedłużenie Płyty rosyjskiej. Region Płyty mołdawskiej jest zbudowany ze skał pochodzących z paleozoiku, obszar ten leży na podłożu prekambryjskim.\nWybrzeże Morza Czarnego jest w większości wyrównane, z licznymi limanami i piaszczystymi mierzejami.\nRzeźba.\nWiększość terytorium kraju zajmują wyżyny i góry Karpaty z pasmami Gór Fogaraskich, Sybińskich i Zachodniorumuńskich. Obszary górskie powyżej 800 m n.p.m. zajmują 31% powierzchni kraju, zaś wyżyny między 300 a 800 m n.p.m. to obszar mający udział 39%. Niziny zajmują 30% powierzchni Rumunii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1263801", "fragment_id": "1123918/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Rumunii", "parentId": 1263801.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1123918", "source": "wikipedia", "score": 0.40268847346305847}, "uuid": "95a25e99-593d-4e27-8205-56837e8f50f3"}, {"page_content": "Forțele Navale Române (Rumuńskie Siły Morskie) − marynarka wojenna Rumunii. Składa się z floty operującej na Morzu Czarnym oraz flotylli rzecznej, która operuje na Dunaju. W 2011 liczyła 7150 ludzi i około 60 jednostek pływających. Fregaty stacjonują obecnie w Konstancy, a korwety w Mangalii. Od 1880 do 1948 roku marynarka nosiła nazwę Królewska Rumuńska Marynarka (\"Marina Regală Română\"), a od 1948 roku Rumuńskie Siły Morskie (\"Forțele Navale Române\").\nHistoria.\nPoczątki i I wojna światowa.\nPoczątkowo własne siły morskie operujące na Dunaju były tworzone przez władców Muntenii, Mołdawii i Siedmiogrodu. Wspólna marynarka wojenna została utworzona 22 października 1860 roku w ramach Zjednoczonego Księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny dekretem księcia Aleksandra Jana Cuzy. Posiadała wtedy 6 okrętów i 275 marynarzy stacjonujących w bazie w Izmaile, następnie przeniesionej do Braiły, ostatecznie w 1867 roku bazę ulokowano w Gałaczu. Pierwszy statek o napędzie parowym - „Rumunia” zwodowano w 1864 roku.\nW czasie wojny rosyjsko-tureckiej w 1877 Rumunia wystąpiła po stronie Imperium rosyjskiego, a jej okręty pływały pod rosyjską banderą, wykonując głównie zadania zaopatrzeniowe na rzecz Rosjan oraz patrolując szlaki morskie. Jedynym sukcesami w tym konflikcie było zatopienie dwóch tureckich monitorów. Na skutek tej wojny Rumunia zyskała niepodległość oraz dostęp do Morza Czarnego, gdzie wybudowano port w Konstancy. W 1896 roku dekretem królewskim marynarkę rozdzielono na Dywizję Morską z dowództwem w Konstancy i Dywizję Dunaju z dowództwem w Gałaczu. W tym czasie rumuńskie okręty używały prefiksu NMS od \"Nava Majestatii Sale\", czyli rumuńskiego odpowiednika brytyjskiego przedrostka HMS.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2704334", "fragment_id": "1619044/0", "subtitle": "", "title": "Forțele Navale Române", "document_id": "1619044", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2704334.0, "score": 0.28938186168670654}, "uuid": "9c8dbcb4-9f74-452c-8fae-99d2f5f2d314"}, {"page_content": "Po dalszych 75 km Dunaj osiąga Belgrad, który z liczbą 1,57 mln mieszkańców jest trzecim co do wielkości z miast naddunajskich i jedną z najstarszych stale zamieszkanych siedzib na jego brzegach (od 7000 lat). Jest on zbudowany przy ujściu Sawy, a jego centrum stanowi potężna twierdza Kalemegdan na wzniesieniu u ujścia.\nW swojej dalszej drodze Dunaj przepływa obok przemysłowych miast: Pančeva z dopływem Temesz i Smederewa, gdzie do Dunaju wpada Wielka Morawa. Następnie Dunaj dociera do ruin serbskiej twierdzy Golubac obok wejścia do przełomu rzeki – Żelaznych Wrót. Dunaj płynie dalej jako rzeka graniczna Serbii i Rumunii aż do obu zapór Đerdap 1 i 2. Po stronie serbskiej znajduje się Park Narodowy Đerdap.\nRumunia.\nOkoło jedna trzecia całkowitej długości (1075 km) to \"Dunărea\", bo tak zwany jest Dunaj po rumuńsku. Rumunia ma dostęp do rzeki od Żelaznej Bramy aż do delty – odcinki we wszystkich pozostałych państwach są krótsze. Dunaj jest dla kraju najpierw rzeką graniczną z Serbią i Bułgarią, między Równiną Baragan i Dobrudżą skręca na północ i dalej, granicząc z Ukrainą, wpada do Morza Czarnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11088", "fragment_id": "186629/9", "subtitle": "", "title": "Dunaj", "document_id": "186629", "start_index": 13244.0, "source": "wikipedia", "parentId": 11088.0, "score": 0.3047032058238983}, "uuid": "3a7163ff-8e1a-48ed-a48b-ee4ab26409ce"}, {"page_content": "Karpaty Południowe ciągną się od Przełęczy Predeal na wschodzie po przełom Dunaju, nazywany też Żelazną Bramą, na południowym zachodzie. Jest to najwyższa grupa górska w Rumunii. Duży obszar jest wyniesiony na wysokość powyżej 2000 m n.p.m. Najwyższym szczytem Karpat Południowych jest Moldoveanu (2544 m) w paśmie Gór Fogaraskich; oprócz niego wysokość 2500 m przekraczają szczyty pasm: Parâng, Retezat, Bucegi.\nKarpaty Południowe stanowią klimatyczną oraz kulturowo-historyczną barierę pomiędzy Siedmiogrodem a Wołoszczyzną. Przez centralną część gór przełamuje się głęboką doliną Aluta, używana od wieków jako droga z Siedmiogrodu na Wołoszczyznę.\nKlimat.\nRumunia leży w strefie umiarkowanego klimatu kontynentalnego. Zróżnicowany teren i wpływ Karpat powoduje wyraźne różnice klimatyczne pomiędzy różnymi regionami kraju. W Rumunii wyróżnić można 8 odmian klimatycznych występujących w strefie umiarkowanej.\nRumunia – Indeks UV tabela całoroczna.\nźródło:\nHydrologia.\nRzeki.\n \"Osobny artykuł: Rzeki Rumunii.\"\nWiększość rzek Rumunii wypływa z Karpat i wpływa do Dunaju.\nCały teren Rumunii znajduje się w dorzeczu Morza Czarnego. Karpaty dzielą Rumunię na dwie strefy hydrologiczne. Rzeki na zachód od Karpat wpływają przeważnie do Cisy. Rzeki we wschodniej części Karpat wpływają bezpośrednio do Dunaju.\nNajwiększą rzeką Rumunii jest Dunaj. Na terenie Rumunii Dunaj ma długość 1075 km. Ta rzeka wyznacza odcinki graniczne z Serbią – 230 km, Bułgarią – 471 km, a 91 km z Mołdawią i Ukrainą. Aby skrócić drogę z Dunaju do Morza Czarnego w latach 70. XX wieku przekopano Kanał Dunaj-Morze Czarne z Cernavodă do Konstancy. Na górskich odcinkach rzek są dobre warunki do budowy elektrowni wodnych.\nNajdłuższe rzeki (w km, w nawiasach długość na obszarze Rumunii)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1263801", "fragment_id": "1123918/2", "subtitle": "", "title": "Geografia Rumunii", "source": "wikipedia", "start_index": 3395.0, "document_id": "1123918", "parentId": 1263801.0, "score": 0.3862822651863098}, "uuid": "ef7f0732-4a29-48b5-a730-fe0332c2d603"}, {"page_content": "Delta Dunaju (rum. \"Delta Dunării\") – delta rzeczna położona w Rumunii i na Ukrainie, druga pod względem wielkości europejska delta, w niewielkim stopniu przeobrażona w wyniku działalności człowieka. Ma ona powierzchnię 3446 km².\nGeografia.\nPrzed ok. 2500 lat według Herodota Dunaj dzielił się na 7 ramion. Obecnie koło miejscowości Tulcza Dunaj dzieli się na 3 ramiona przed ujściem do Morza Czarnego: Kilia, Sulina i Święty Jerzy (\"Brațul Sfântu Gheorghe\"). Pomiędzy nimi i obok nich istnieje wiele innych kanałów wodnych, które dzielą deltę na setki i tysiące wysp, wysepek, piaszczystych wydm, obszary trzcin, bagien i podmokłych lasów, z których wiele jest corocznie zalewanych wiosną i jesienią. Liczne są jeziora i inne obszary otwartej wody, na których spotkać można wyspy pływające, zwane \"plauri\". Uformowane z niesionych wodą pni drzewnych, butwiejących trzcin i in. z same czasem pokrywają się trzcinowiskiem, krzewami, a nawet mniejszymi drzewami.\nW latach 60. XX w. szacowano, że każdego roku Dunaj składa na obszarze delty ok. 80 milionów m³ różnorodnych osadów. Aluwia te przesuwają corocznie deltę od kilku do ok. 40 m w głąb morza.\nOkoło 44 km od delty Dunaju znajduje się Wyspa Wężowa – obszar, który należy do Ukrainy, lecz do którego pretensje rości także Rumunia.\nW roku 2004 Ukraina rozpoczęła prace nad Kanałem Bystre, który utworzy żeglowny kanał od Morza Czarnego ukraińskiej części delty Dunaju. Unia Europejska apelowała do Ukrainy o jego zamknięcie, ponieważ będzie on zagrażać terenom podmokłym w delcie. Strona rumuńska, która jest zaangażowana w ochronę delty, zapowiedziała, że pozwie Ukrainę do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości.\nDostęp do wielu osad i wsi w Delcie Dunaju jest możliwy wyłącznie drogą wodną (np. wieś Letea w gminie C.A. Rosetti).\nPrzyroda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=175437", "fragment_id": "23757/0", "subtitle": "", "title": "Delta Dunaju", "parentId": 175437.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "23757", "score": 0.29570162296295166}, "uuid": "9aba9ff6-729a-4555-b92b-0f26c2d044f5"}, {"page_content": "29 marca 1940 roku Mołotow oświadczył na szóstej sesji Rady Najwyższej ZSRS:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Nie mamy paktu o nieagresji z Rumunią. Wynika to z istnienia nierozwiązanej sprawy Besarabii, której zajęcia Związek Sowiecki nigdy nie uznał, chociaż nigdy nie podniósł kwestii zwrotu jej środkami wojskowymi\nOświadczenie to było postrzegane jako zagrożenie dla Rumunii.\nKontekst międzynarodowy.\nZapewnione Paktem Ribbentrop-Mołotow o sowieckiej nieingerencji, hitlerowskie Niemcy rozpoczęły II wojnę światową tydzień po jego podpisaniu, najeżdżając Polskę od zachodu, północy i południa 1 września 1939 roku Związek Sowiecki zaatakował Polskę od wschodu 17 września; do 6 października Polska upadła. Premier Rumunii Armand Călinescu, zdecydowany zwolennik Polski w jej wojnie z Niemcami, został zamordowany 21 września przez oddziały skrajnie prawicowej Żelaznej Gwardii przy wsparciu niemieckich nazistów. Rumunia pozostała formalnie neutralna w konflikcie polsko-niemieckim, ale pomogła Polakom, zapewniając dostęp do alianckich dostaw wojskowych z Morza Czarnego do polskiej granicy, a także drogę do wycofania się polskiego rządu i armii po ich klęsce. Polski rząd wolał również formalnie neutralną Rumunię, aby zapewnić bezpieczeństwo dostaw przewożonych przez terytorium rumuńskie przed niemieckimi bombardowaniami (patrz: przedmoście rumuńskie).\n2 czerwca 1940 roku Niemcy poinformowały rumuński rząd, że w celu uzyskania gwarancji terytorialnych Rumunia powinna rozważyć negocjacje ze Związkiem Sowieckim.\nPomiędzy 14 a 17 czerwca 1940 roku ZSRS wystosował ultimatum do Litwy, Estonii i Łotwy, a gdy ultimata zostały spełnione, wykorzystał bazy eksterytorialne Armii Czerwonej do zajęcia i okupacji tych terytoriów, następnie wchłoniętych do Związku Sowieckiego jako trzy nowe republiki związkowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4888584", "fragment_id": "277325/12", "subtitle": "", "title": "Sowiecka okupacja Besarabii i północnej Bukowiny", "document_id": "277325", "start_index": 16200.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4888584.0, "score": 0.09823857992887497}, "uuid": "564d8b25-d5fd-4435-b023-684ed2d50ec6"}, {"page_content": "Konstanca ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ro\"&gt;Constanța&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Κωνστάντζας&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Constantiana&lt;/&gt;), do IV wieku Tomi ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Τόμοι&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Tomis&lt;/&gt;) – największy port handlowy Rumunii, leżący nad Morzem Czarnym, a także stolica okręgu administracyjnego Konstanca. Powierzchnia: 124,89 km², populacja: 284 tys. mieszkańców (2011).\nPort handlowy połączony kanałem (Kanał Dunaj–Morze Czarne) z Dunajem, jest głównym portem tranzytowym dla krajów naddunajskich. Konstanca jest również ośrodkiem turystycznym z kąpieliskiem morskim Mamaja o piaszczystej plaży długości ok. 8 km. W mieście rozwinęły się przemysły: metalowy, stoczniowy, włókienniczy, odzieżowy, materiałów budowlanych, spożywczy oraz drzewny.\nHistoria.\nW pierwszej połowie VI w. p.n.e. w miejscu dzisiejszej Konstancy powstała osada Tomoi (zwana też Tomis), założona przez greckich kolonistów z małoazjatyckiego Miletu. Grecka nazwa prawdopodobnie pochodziła od greckiego słowa τομή (tomí). Miasto osiągnęło poziom polis w IV-III wieku p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19867", "fragment_id": "173669/0", "subtitle": "", "title": "Konstanca", "parentId": 19867.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173669", "score": 0.09030161798000336}, "uuid": "2c2dd465-1ba4-40e9-9e12-d4568c6c95b8"}]}
{"id": "q_590", "question": "Z jakiej piersi wyrwało się serce w żołnierskiej piosence serce w plecaku?", "answer": [{"page_content": "Serce w plecaku – polska piosenka powstała w 1933 autorstwa podoficera Michała Zielińskiego. Podczas II wojny światowej śpiewali ją Polacy na wszystkich frontach. Szczególną popularność zyskała w polskich oddziałach partyzanckich.\nHistoria.\nNajpierw powstał wiersz pod tym samym tytułem w ramach konkursu ogłoszonego przez gazetę „Żołnierz Polski” w 1933. Napisał go za radą swojego pułkowego kapelmistrza Michał Zieliński, odbywający służbę wojskową w Truskawcu i grający w orkiestrze miejscowej jednostki. Jego wiersz najpierw wydrukowano w prasie, a następnie opublikowano w wydanym w 1938 zeszycie „Wierszy żołnierskich”. Wtedy również rozpoczęło się stopniowe narastanie popularności utworu śpiewanego na melodię skomponowaną również przez Michała Zielińskiego. Jednakże tekst piosenki, do której dorobiony został refren, różnił się znacząco od wiersza. Największą sławę w swojej historii utwór muzyczny zdobył w latach 1939–1945. \nPiosenka pojawiła się w filmie \"Zakazane piosenki\" (1946) oraz w filmie \"Ogniomistrz Kaleń\" (1961), gdzie odtwarzana jest podczas początkowych scen na targowisku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1032990", "fragment_id": "1364050/0", "subtitle": "", "title": "Serce w plecaku", "parentId": 1032990.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1364050", "source": "wikipedia", "score": 0.8244400024414062}, "uuid": "0689a130-e1d2-4ee3-80bf-62c99c3c2ddd"}, {"page_content": "Michał Zieliński (ur. 15 września 1905 w Jarosławiu, zm. 14 listopada 1972) – podoficer piechoty Wojska Polskiego, muzyk, wykładowca i poeta, głównie znany jako autor piosenki „Serce w plecaku”, popularnej piosenki z okresu II wojny światowej.\nZieliński urodził się w Jarosławiu. Od 1926 roku służył jako podoficer zawodowy w Wojsku Polskim, między innymi jako muzyk w orkiestrze 3 pułku piechoty Legionów w Jarosławiu, kierowanej przez kapelmistrza porucznika Tadeusza Dawidowicza. Latem 1933, kiedy przebywał w Truskawcu, Dawidowicz podsunął Zielińskiemu pomysł napisania piosenki żołnierskiej i w ten sposób powstała piosenka „Serce w plecaku”. W czasie wojny brał udział w kampanii wrześniowej i walczył jako żołnierz ludowego Wojska Polskiego. W 1944 napisał i wystawił komedię muzyczną \"Partyzanci w niebie\". W 1945 roku, w stopniu starszego sierżanta, pełnił służbę w 53 pułku piechoty w Ostródzie. Pod koniec roku został zdemobilizowany i wrócił do Jarosławia, gdzie przez wiele lat pracował jako wykładowca w Państwowej Szkole Muzycznej I stopnia im. Fryderyka Chopina w Jarosławiu.\nZmarł 14 listopada 1972 i został pochowany na Starym Cmentarzu w Jarosławiu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3320135", "fragment_id": "967555/0", "subtitle": "", "title": "Michał Zieliński (1905–1972)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "967555", "parentId": 3320135.0, "score": 0.5}, "uuid": "8f46d233-4339-48af-bb06-1a6555ba79f9"}, {"page_content": "Ogniomistrz Kaleń – polski film wojenny z 1961 roku w reżyserii Ewy i Czesława Petelskich zrealizowany na podstawie powieści \"Łuny w Bieszczadach\" Jana Gerharda. \nZarys fabuły.\nScenariusz filmu zrealizowano na podstawie znanej wówczas powieści \"Łuny w Bieszczadach\" Jana Gerharda – dowódcy 34 Pułku Piechoty. Akcja filmu rozgrywa się w okresie walk Ludowego Wojska Polskiego i aparatu bezpieczeństwa ze zbrojnymi oddziałami ukraińskimi oraz z polskim podziemiem antykomunistycznym, i toczy się w plenerach Baligrodu, Zagórza oraz Smolnika. Sięga do wydarzeń z lat 1944–1947, działań oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii w południowo-wschodniej Polsce (potocznie nazywanej „Bieszczadami”), naznaczonych licznymi zbrodniami wojennymi, zakończonych ich ostatecznym rozbiciem przez polskie oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Milicji Obywatelskiej i Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej.\nTytułowy bohater – doświadczony żołnierz, spryciarz i zawadiaka, usiłuje znaleźć się w tych brutalnych warunkach i ocalić przed kolejnymi zagrożeniami, jakich nie szczędzi życie codzienne na krwawiącym pograniczu. Tragizm sytuacji ogólnej łagodzi miejscami humor sytuacyjny wynikający z nonszalanckiej postawy i beztroskiego charakteru głównego bohatera oraz z jego perypetii, w jakie wciąż pechowo popada.\nPlenery: Baligród, Muszyna, Smolnik nad Osławą, Zagórz, Kielczawa i Rezerwat przyrody Sine Wiry.\nMuzyka.\nW filmie zostały wykonane utwory \"Chryzantemy złociste\" (muz. i sł. Zbigniew Maciejowski) oraz \"Spoza gór i rzek\" (Marsz I Korpusu) (sł. Adam Ważyk, muz. Aleksander Barchacz). Odtwarzana jest także piosenka \"Serce w plecaku\" (autor Michał Zieliński) podczas sceny na targowisku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=695238", "fragment_id": "806755/0", "subtitle": "", "title": "Ogniomistrz Kaleń", "document_id": "806755", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 695238.0, "score": 0.08895203471183777}, "uuid": "f0659d15-40ed-4c0b-ab6c-0fbf32f191ae"}, {"page_content": "Od maja 1944 przebywała w Krakowie, a od połowy lipca 1944 ponownie w Warszawie. W powstaniu warszawskim przydzielona jako sanitariuszka 1108 plutonu (dowódca ppor. Karol Wróblewski ps. „Wron”) w 3. szwadronie I dywizjonu „Jeleń” 7 pułku Ułanów Lubelskich AK pod pseudonimem „Danuta”. 1 sierpnia, podczas prowadzonego przez pluton od strony ul. Polnej ataku na budynek Domu Prasy przy ul. Marszałkowskiej 3/5 (m.in. siedziba redakcji i drukarni „Nowego Kuriera Warszawskiego”), w momencie ratowania rannego kolegi została trzykrotnie postrzelona w klatkę piersiową. Była operowana w szpitalu powstańczym przy ul. Polnej 34, jednak w wyniku zadanych ran zmarła nad ranem 2 sierpnia.\nZostała pochowana w ogródku domu przy ul. Polnej 36. Po wojnie jej zwłoki ekshumowano i przeniesiono na stary cmentarz na Służewie. Na nagrobku wyryto pierwszą zwrotkę jej piosenki „Hej, chłopcy, bagnet na broń”.\nPośmiertnie awansowana do stopnia plutonowego Armii Krajowej oraz odznaczona orderami.\nTwórczość.\nWiersze i piosenki pisała od 1928. Najbardziej znaną swoją piosenkę „Hej, chłopcy, bagnet na broń” napisała w styczniu 1943 dla żołnierzy „Baszty”. Stała się ona najpopularniejszą piosenką żołnierską Polski Walczącej i powstania warszawskiego. Tekst opublikowano po raz pierwszy na łamach konspiracyjnego pisma „Bądź Gotów” (20 listopada 1943 nr 21), a następnie przedrukowano kilkakrotnie w prasie powstańczej oraz w dwóch konspiracyjnych antologiach \"Pieśni Podziemne\" (1944) i \"Śpiewnik B.Ch.\" (październik 1944), a także w wielu antologiach powojennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291379", "fragment_id": "1405427/2", "subtitle": "", "title": "Krystyna Krahelska", "document_id": "1405427", "start_index": 2509.0, "parentId": 291379.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05387688800692558}, "uuid": "e1fdc80b-3454-4cd4-8dbd-c6b7d3e00c1a"}, {"page_content": "Zespół Da Costy (ang. \"Da Costa’s syndrome\") – zespół chorobowy, na który składa się kłujący ból w klatce piersiowej, uczucie niepokoju i zmęczenia, kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, hiperwentylacja, parestezje kończyn. Ból jest niezwiązany z wysiłkiem fizycznym, często przerywany jest krótkimi epizodami ostrego bólu o przeszywającym charakterze, lokalizuje się zazwyczaj w okolicy koniuszka serca. Uważa się, że zespół Da Costy ma podłoże psychogenne.\nInne nazwy tego zaburzenia to: \"nerwica serca\", \"astenia nerwowo-krążeniowa\", \"dystonia neurowegetatywna\", \"astenia krążeniowo-oddechowa\".\nZaburzenie to zostało opisane po raz pierwszy przez amerykańskiego kardiologa Jacoba Mendesa Da Costę w XIX w. jako \"irritable heart\" u żołnierzy biorących udział w wojnie secesyjnej (1861–1865) (w Polsce przyjęto termin „serce żołnierskie”).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1357874", "fragment_id": "208478/0", "subtitle": "", "title": "Zespół Da Costy", "parentId": 1357874.0, "start_index": 0.0, "document_id": "208478", "source": "wikipedia", "score": 0.10621677339076996}, "uuid": "47864129-528b-4169-b60a-acd37cb49ef3"}, {"page_content": "Serce człowieka (łac. \"cor\", \"cordis\", gr. \"kardia\") – mięśniowy narząd, stanowiący element układu krwionośnego, którego zadaniem jest pompowanie krwi do naczyń krwionośnych. Krew dostarcza ustrojowi tlen i składniki odżywcze, a także współuczestniczy w usuwaniu produktów metabolizmu. U ludzi serce zlokalizowane jest pomiędzy płucami, w środkowej części klatki piersiowej.\nU człowieka, tak jak u innych ssaków serce podzielone jest na cztery jamy: położone u góry dwa przedsionki, prawy i lewy oraz leżące poniżej nich dwie komory, prawą i lewą. Prawy przedsionek i prawą komorę przyjęło się razem nazywać \"sercem prawym\", natomiast lewy przedsionek i lewa komora są łącznie nazywane \"sercem lewym\". Dzięki zastawkom, zapobiegającym cofaniu się krwi, zdrowe serce pompuje ją tylko w jednym kierunku. Serce jest zamknięte w ochronnym worku, zwanym osierdziem (\"pericardium\"), które w warunkach fizjologicznych zawiera niewielką ilość płynu. Ściana serca składa się z trzech warstw: nasierdzia (epikardium), śródsierdzia zbudowanego z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej typu sercowego (miokardium) i wsierdzia (endokardium).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75943", "fragment_id": "641557/0", "subtitle": "", "title": "Serce człowieka", "document_id": "641557", "start_index": 0.0, "parentId": 75943.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11364661157131195}, "uuid": "c979c4dd-7149-4afb-a9e5-42557d63c258"}, {"page_content": "Tak docierają do pani w czerni klęczącej i modlącej się przy białym łożu. Poeta wzywa ją imieniem Beatryx. Ona jednak zaprzecza, by to było jej imię. Urodziła się w ziemi dostatniej, która teraz jest ziemią krzyży, zwano ją \"Szczęśliwą\", a potem \"Niewolnicą\", bo dzieckiem została wydana za mężczyznę, którego nie kochała, i z którym połączyła ją tylko pogarda. Jej mąż wydał podstępnie powstańców w ręce wroga. Ona zaś zyskała trzecie imię: \"Zhańbiona\", bo pokochała czystym sercem mężczyznę. Ten jednak, wyrwawszy ją z samotności serca, zostawił w samotności ducha. Kobieta prowadzi wędrowców wąskim korytarzem do grobu swej duszy, jest już bowiem umarłą za życia. Dante prorokuje, że idzie czas, gdy każda kobieta z nieświadomej lilii przemieni się w myślącą różę i weźmie z rąk mężczyzn struny natchnienia. A choć będą błagali o pieśń nie zostaną wysłuchani, aż serce im pęknie. Wtedy dopiero nastąpi pojednanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5512968", "fragment_id": "337235/4", "subtitle": "", "title": "Nie-Boska Komedia. Część I", "source": "wikipedia", "start_index": 4966.0, "document_id": "337235", "parentId": 5512968.0, "score": 0.0667148157954216}, "uuid": "63d8168b-6c83-479b-963f-75ebbff14901"}, {"page_content": "Tajemnica Serca Jezusa bierze swój początek z nauki Jezusa płynącej m.in. z przypowieści w Ewangeliach. Szczególnymi momentami inspirującymi ten kult była scena z Ostatniej Wieczerzy, w której jeden z apostołów, św. Jan skłonił swoją głowę ku Sercu Jezusa:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nJeden z uczniów Jego – ten, którego Jezus miłował – spoczywał na Jego piersi (J 13, 23).\noraz przebicie włócznią Serca Jezusa przez jednego z żołnierzy po śmierci Jezusa na Krzyżu: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nTylko jeden z żołnierzy włócznią przebił Mu bok i natychmiast wypłynęła krew i woda (J 19, 34).\nHistoria kultu.\nZwolennicy Kultu Bożego Serca podają, że rozwijał się on od samego początku chrześcijaństwa, a jego pierwszymi czcicielami byli Maryja i apostołowie.\nSerce Jezusa szczególnym kultem obdarzali święci:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nGdy w XVII wieku Kościół katolicki chciał się przeciwstawić poglądom jansenistów, zaczął powoływać się na miłość Jezusa do ludzi.\nSzczególnymi postaciami związanymi z tym kultem są św. Jan Eudes, św. Małgorzata Maria Alacoque, św. Klaudiusz de la Colombière, bł. Bernard Franciszek de Hoyos oraz bł. Maria od Boskiego Serca Droste zu Vischering. Prekursorem kultu w Europie był jednak – wcześniej od nich działający – polski jezuita Kasper Drużbicki, autor łacińskiego traktatu \"Meta cordium Cor Jesu\".\nObjawienia Małgorzaty Alacoque.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1003471", "fragment_id": "1379724/1", "subtitle": "", "title": "Serce Jezusa", "parentId": 1003471.0, "start_index": 1359.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1379724", "score": 0.08138470351696014}, "uuid": "7dcd8298-a28b-4786-b03b-427066db0c41"}, {"page_content": ". Chłopiec pokazał mu książkę z baśniami i opowiedział mu jego historię w skrócie. Łączy go z Emmą szczególna więź, bo niegdyś oszczędził życie jej matce. Jemu samemu zaś Królowa wyrwała serce, by już nigdy nic nie poczuł. W książce zobaczył znak, który widział w wizji. Henry powiedział mu, że tam, w skarbcu, przechowywane jest jego serce. Wilk najwidoczniej chce, by je odzyskał. Graham podziękował dziecku i wyszedł. Na dworze spotkał Emmę, która rozmawiała z Mary Margaret. Graham powiedział jej, że chce znaleźć swoje serce, a wilk z jego snów go zaprowadzi. Emma podeszła do niego i przyłożyła swoją oraz jego dłoń do jego klatki piersiowej, by wyczuł jego bicie. Nadal jednak wierzył w klątwę, a po chwili razem zauważyli białego wilka. Pobiegli za nim na cmentarz, do mauzoleum Reginy, nad którym był znak z jego wizji i książki. On powiedział Emmie, że tam jest jego serce i oboje włamali się do środka. Szukał tajnego przejścia i chciał przejrzeć urny, ale Emma go uspokoiła, że nic tu nie ma. Wtedy Regina, z kwiatami w ręku na grób ojca, nakryła ich. Graham wyznał, że chciał tu wejść, ale niczego nie szukał. Nie chciał iść z Reginą do domu, lecz z Emmą. Potrzebował „czegoś innego”. bo zdał sobie sprawę, że nic nie czuje, z powodu Reginy i zostawił ją. Emma i Regina zaczęły się kłócić, a następnie bić, ale Graham je rozdzielił, po czym oboje odeszli z cmentarza. Na posterunku, Emma została opatrzona przez Grahama i poparła go w tym, że zerwał, jeśli nie chciał cierpieć. Uśmiechnęli się do siebie i pocałowali, a Graham odzyskał wszystkie wspomnienia z Zaczarowanego Lasu. Zaczął płakać i powiedział jej, że wszystko pamięta", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3069615", "fragment_id": "110529/70", "subtitle": "", "title": "Lista postaci serialu Dawno, dawno temu", "source": "wikipedia", "start_index": 86831.0, "parentId": 3069615.0, "document_id": "110529", "score": 0.04209095984697342}, "uuid": "a641aa86-ed96-4dec-8695-b339675337fc"}, {"page_content": "\"Pieśń o kole rycerskim\" (inc. \"Piękne jest koło rycerskie, komu dał Bóg serce męskie...\") – polska pieśń rycerska (żołnierska) - jedna z najstarszych pieśni wojskowych prawdopodobnie z XVI w., odnaleziona przez Tadeusza Ujazdowskiego w bibliotece pojezuickiej w Cieszynie, wpisana na okładce książki wydanej w 1584, po raz pierwszy opublikowana w \"Pamiętniku Sandomierskim\" t. II, 1830, s. 109.\nNagrania:\nTekst.\n&lt;poem&gt;\n\"Piękne iest koło rycerskie,\"\n\"Komu dał Bog serce męskie,\"\n\"Hetman Woysko kołem toczy\"\n\"Nieprzyiacielowi w oczy.\"\n\"Wozy Łańcuchmi spinają,\"\n\"Bo się trwogi spodziewają.\"\n\"A gdy już się potkać mieli,\"\n\"Jezu Chrysta zawołali:\"\n\"„Jezu Chryste Nazarański!\"\n\"Weyrzy na lud chrześcijański”.\"\n\"W żarskim biegu drzewce kruszą,\"\n\"Nie ieden się żegna z duszą.\"\n\"Jednemu się mienią oczy,\"\n\"A z drugiego krew się toczy.\"\n\"Trzeci woła, by dobito,\"\n\"Albo Szablą łep(sic!) ucięto.\"\n\"A ci, co w mogiłach leżą,\"\n\"Do pewnego kresu bieżą.\"\n\"Trzeba Żołnierza szanować,\"\n\"Chleba, soli nieżałować.\"\n\"Chociasz(sic!) Żołnierz nie vbrany,\"\n\"Przecie vydzie między pany.\"\n\"Suknia na nim nie blakuie,\"\n\"Dziurami wiatr wylatuie.\"\n\"Chustka czarna iest za pasem,\"\n\"Ale y tey pusto czasem.\"\n\"Zapłać że mu, Jezu, z nieba,\"\n\"Boć go iest pilna potrzeba.\"&lt;/poem&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1443694", "fragment_id": "207095/0", "subtitle": "", "title": "Pieśń o kole rycerskim", "parentId": 1443694.0, "start_index": 0.0, "document_id": "207095", "source": "wikipedia", "score": 0.12308134138584137}, "uuid": "cc4a25e8-cf7a-48d3-9941-c07928b19b3b"}]}
{"id": "q_591", "question": "Jak nazywał się legendarny założyciel i władca Krakowa?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy legendarnej postaci. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nKrak I \"(Krakus lub Gracchus)\" − legendarny władca Polaków, założyciel Krakowa. Według Kadłubka, którego świadectwo jest najstarsze, miał być jednym z książąt czy namiestników Polaków walczących z Galami w Panonii lub Karyntii (kronikarz nie stwierdza tego wprost), po czym został wybrany królem i dał początek zorganizowanemu państwu polskiemu.\nLegendy.\nPo powrocie na ziemie polskie został królem. Miał dwóch synów: (Kraka II, Lecha II) oraz jedną córkę, Wandę. Jego synowie mieli zabić groźnego smoka wawelskiego, a jeden z nich przez zawiść zabił brata. Inna legenda podaje, że sam Krak był pogromcą smoka. Córka stała się bohaterką legendy „O Wandzie, która nie chciała Niemca”.\nZ opisem pogrzebu Kraka łączy się wzmianka o założeniu Krakowa. Podanie o Kraku przypomina nieco podanie o czeskim Kroku, a motyw walki ze smokiem został prawdopodobnie zaczerpnięty z legendy o świętym Jerzym lub mitu o walce Peruna ze Żmijem, legenda zawiera ślady wydarzeń VII i VIII-wiecznych. Po śmierci Kraka usypano mu kopiec, gdzie według legend został pochowany. W czasie usypywania mieszkańcy Krakowa nosili ziemię w rękawach, stąd powstało święto Rękawki, a kopiec nazwano Kopcem Kraka lub Krakusa.\nKraka nazywano Smokobójcą.\nZ kroniki Mistrza Wincentego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68922", "fragment_id": "660793/0", "subtitle": "", "title": "Krak", "parentId": 68922.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "660793", "score": 1.0}, "uuid": "0c7e840d-c953-4634-9369-47bb9d5f07f3"}, {"page_content": "Kraków posiada wielowiekową historię. Z jego początkami wiążą się legendy, później było to miasto książęce, królewskie, któremu dobrobyt zapewniły rzesze kupców i rzemieślników, a artyści i naukowcy przyczynili się do rozwoju kultury i nauki.\nPrehistoria.\nCzłowiek pojawił się na terenie dzisiejszego Krakowa przed ok. 200 tys. lat temu. Ludzie znaleźli dogodne warunki dzięki dobremu dostępowi do pożywienia (bliskość rzeki, wiele lasów), dużej liczbie jaskiń, które były schronieniem, oraz dzięki surowcom naturalnym i (znacznie później) bliskości dużych szlaków komunikacyjnych. Spowodowało to osiedlanie się coraz większej liczby ludności i utworzenie prazalążka dzisiejszego miasta[].\nPozostałością po dawnych mieszkańcach terenu Krakowa są dwa kopce, które być może były miejscami kultu religijnego, choć ich przeznaczenie nie jest do końca znane. Są to: kopiec Krakusa – który według legendy, był założycielem Krakowa i to od jego imienia miała powstać nazwa miasta, oraz kopiec Wandy – jak chce inna legenda, rzuciła się do Wisły, aby uniknąć poślubienia niemieckiego rycerza Rytygiera.\nPierwotnie kopców było więcej, np. mapa okolic Krakowa wykonana przez kartografów szwedzkich w czasie potopu szwedzkiego ujawnia wiele mniejszych kurhanów w sąsiedztwie kopca Kraka.\nWczesne średniowiecze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=536229", "fragment_id": "1563636/0", "subtitle": "", "title": "Historia Krakowa", "document_id": "1563636", "start_index": 0.0, "parentId": 536229.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36996135115623474}, "uuid": "2131cc78-ffa9-4583-8232-f6ecc474b9c5"}, {"page_content": "Historycy od dawna poszukują ziarna prawdy w legendach, należących do tzw. cyklu legend krakowskich. Część badaczy uważa, że podanie o Smoku wawelskim jest echem obecności Awarów w Krakowie w VII wieku. Niektórzy sugerują, że bydło, które w kronice Wincentego Kadłubka miejscowa ludność oddawała smokowi na pożarcie to narzaz – podatek w rogaciźnie płacony Awarom. Są także zwolennicy teorii, że fragment o wojnie z Aleksandrem Wielkim w tejże kronice jest w rzeczywistości wspomnieniem walk Wiślan ze Świętopełkiem:\n \"Gdy więc niezliczone wojska nieprzyjaciół zewsząd wdarły się do Polski, on sam, zmusiwszy wpierw Panończyków do uległości, wkracza jak przez tylne drzwi przez Morawy, rozwija skrzydła wojsk i podbiwszy zwycięsko ziemię krakowską i śląską, z ziemią zrównuje wiekotrwałe mury...\"\nWedług mistrza Wincentego założycielem Krakowa był Grakchus, który najczęściej występuje w kronikach pod imieniem Kraka. W istocie wielu badaczy uważa, że nazwa Krakowa pochodzi od człowieka o imieniu Krak. Według Jana Długosza miejscowa ludność usypała Krakowi kopiec. Nie sposób pominąć wątku celtyckiego. W IV wieku p.n.e. Celtowie dotarli także na ziemie Górnego Śląska i Małopolski. Nazwa Kraków wydaje się być pochodzenia celtyckiego – \"cracos\", w języku galijskim „skała”, odpowiada staroirlandzkiemu \"caracos\".\nReligia i miejsca kultu.\nW okresie plemiennym Wiślanie – jak wszystkie plemiona polskie – oddawali kult bogom słowiańskim. Nie wiadomo nic o specyfice wierzeń Wiślan i ich ośrodkach kultu (liczne we wschodniej Małopolsce Żmigrody mogą wskazywać na znaczenie kultu Żmija w tej części kraju, ale jest to domysł oparty na słabych przesłankach).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50186", "fragment_id": "656127/10", "subtitle": "", "title": "Wiślanie", "document_id": "656127", "start_index": 14485.0, "parentId": 50186.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31670957803726196}, "uuid": "721fc529-693e-4903-bb5f-e5c3a90e2b47"}, {"page_content": "Krakov – wieś znajdująca się w powiecie Rakovník ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;okres Rakovník&lt;/&gt;), w zachodniej części kraju (województwie) środkowoczeskiego (\"Středočeský kraj\") w środkowych Czechach. Położona jest między miejscowościami Beroun, Kladno i Pilzno.\nWedług danych z dnia 1 stycznia 2021 w Krakovie zamieszkały 144 osoby.\nHistoria.\nPierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1358 r.\nToponimia.\nWedług Václava Kočki Krakov i leżący nieopodal Krakovec to nazwy osad jenieckich zasiedlonych przez brańców wziętych do niewoli przez Brzetysława I podczas najazdu na Polskę. Zajęcie Krakowa przedstawił Kosmas w swojej Kronice, jednak zapis jest kwestionowany przez historyków. Natomiast założycielem Krakova według Komasa miał być legendarny władca Czech Krok.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1127615", "fragment_id": "1345218/0", "subtitle": "", "title": "Krakov", "document_id": "1345218", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1127615.0, "score": 0.1982562243938446}, "uuid": "f560f0d0-1d83-4527-8d5b-7723b130de28"}, {"page_content": "Szyfr Jana Matejki – dwuczęściowa powieść autorstwa Dariusza Rekosza, parodiująca bestseller Dana Browna pt. \"Kod Leonarda da Vinci\" oraz inne popularne tytuły, wydana w roku 2007 przez Wydawnictwo Replika; także tytuł pierwszej części tej powieści. Część druga (wydana w 2008 roku) została zatytułowana Ko(s)miczna futryna - Szyfr Jana Matejki 2. \nAutor powieści poinformował, że na podstawie książki został napisany scenariusz filmowy, którym zainteresował się Juliusz Machulski. \"Szyfr Jana Matejki\" ma status bestselleru w sieci Kolporter.\nOpis fabuły pierwszej części.\nW muzeum zamkowym w Będzinie dochodzi do zagadkowego morderstwa. Na miejsce zbrodni przybywa inspektor Józef Świenty, który dowiaduje się, że ofiarą jest stróżująca w nocy Krystyna Sprawa. Idąc tropem morderstwa, dociera do jej bratanka, a następnie do innych członków rodziny, spowinowaconej – jak się okazuje – zarówno z legendarnym założycielem Krakowa, jak i z rasą żółtą. Napotykając szereg zagadek, wraz z Wiktorią i Ryśkiem, odkrywa Największą Tajemnicę Ludzkości, którą okazuje się pochodzenie Piastów - pierwszych władców Polski i ich późniejsze losy. Uciekając przed pretendentem do objęcia władzy – Wan-dzin-sanem – dowiadują się, że wielki polski malarz, Jan Matejko, ukrył w swych obrazach bardzo dużo wskazówek, świadczących o tejże tajemnicy.\nOpis fabuły drugiej części.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1617923", "fragment_id": "678285/0", "subtitle": "", "title": "Szyfr Jana Matejki", "parentId": 1617923.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "678285", "score": 0.23438945412635803}, "uuid": "649e1413-c83f-4094-8a8f-c9337d6c6da0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nUlica Krakusa – ulica w Krakowie, w dzielnicy XIII Podgórze, w Podgórzu.\nŁączy ulicę Piwną z ulicą Rękawka. Jest jednojezdniowa.\nHistoria.\nUlica została wytyczona w pierwszej połowie XIX wieku i początkowo biegła od ulicy Piwnej do skrzyżowania z ulicą Bolesława Limanowskiego. W latach dziewięćdziesiątych XIX wieku wybudowano dalszą część ulicy – do ulicy Rękawka.\nW latach osiemdziesiątych XIX wieku Rada Miasta Krakowa nadała obecną nazwę, związaną z legendarnym władcą Wiślan, Krakiem. Powszechnie używana forma \"Krakus\" jest formą zlatynizowaną, pochodzącą ze średniowiecznych kronik.\nW latach 1941–1943 znajdowała się na obszarze krakowskiego getta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5631233", "fragment_id": "1260475/0", "subtitle": "", "title": "Ulica Krakusa w Krakowie", "document_id": "1260475", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5631233.0, "score": 0.11038189381361008}, "uuid": "4dd981bd-3331-4e2b-8fec-03903256e95d"}, {"page_content": "Popiel I – legendarny władca Polski wywodzący się z dynastii Popielidów, według Wincentego Kadłubka wnuk Leszka II, syn Leszka III i Julii, siostry Juliusza Cezara. Ojciec legendarnego, zjedzonego przez myszy Popiela II. Według Kadłubka był bardzo dobrym władcą, zgodnie współrządzącym z dwudziestoma przyrodnimi braćmi, którzy jeszcze za jego życia (według \"Kroniki wielkopolskiej\" natomiast już po jego śmierci) zgodnie wybrali jego syna na nowego króla. Według Długosza Popiel prowadził liczne zwycięskie wojny, był jednak władcą nieudolnym i gnuśnym. Kronikarz umiejscowił także jego rządy około 800 roku. \nWedług Jana Długosza panował pierwotnie w Krakowie, jednak postanowił przenieść stolicę do Gniezna, a ostatecznie zbudował nową stolicę w Kruszwicy. Według Marcina Bielskiego było to spowodowane obawą władcy przed rezydowaniem w położonym w bliskości Franków i Rusi Krakowie.\nBenedykt Chmielowski w \"Nowych Atenach\" podał datę jego zgonu na rok 815 i dodał, że miał panować 15 lat.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=488158", "fragment_id": "1578695/0", "subtitle": "", "title": "Popiel I", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1578695", "parentId": 488158.0, "score": 0.3032184839248657}, "uuid": "d8e17539-4a03-491f-bcb0-4f11657415b5"}, {"page_content": "Związany z Krakowem Jan Długosz, w spisanych w drugiej połowie XV wieku Rocznikach polskich, nadał opowiadaniu o smoku dużą rangę. W pierwszej części długiego tekstu oparł się na Kadłubku, ale z pewnymi zmianami. Według Długosza Kraków został założony jeszcze przez samego \"Graka\" (tak po łacinie nazywał Kraka, którego uważał za potomka Tyberiusza Grakcha). Kilka lat później miasto zostało zaatakowane przez smoka. Długosz jako pierwszy zlokalizował kryjówkę smoka w jaskini wzgórza wawelskiego: \"wśród takich jednak pomyślnych i sprzyjających wróżb dręczyło Kraków wielkie nieszczęście. Pod wzgórzem wawelskim, na którym Krak wzniósł zamek, w pieczarze zamieszkał potwór olbrzymiej wielkości, mający wygląd smoka lub gada, a dla zaspokojenia swej żarłoczności porywał bydło i trzodę, które mu rzucane, a nie przepuszczał nawet ludziom. Gdy zaś długim zmorzony głodem nie znajdował przygodnej lub podrzuconej sobie ofiary, wtedy z dziką wściekłością wypadał ze swej kryjówki w dzień biały i rycząc przeraźliwie rzucał się na najroślejsze bydlęta, konie czy woły zaprzężone do wozu lub pługa, mordował je i zabijał, a srożąc się także i wobec ludzi, jeśli nie uszli w bezpieczne [miejsce], brzuch swój napelnial ich poszarpanym ciałem. Ta żarłoczność do tego stopnia zatrwożyła mieszkańców Krakowa, że z powodu tak niebezpiecznego niszczyciela raczej myśleli o opuszczeniu miasta, niż o dalszym tu zamieszkaniu\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77978", "fragment_id": "655934/3", "subtitle": "", "title": "Smok wawelski", "parentId": 77978.0, "start_index": 3964.0, "document_id": "655934", "source": "wikipedia", "score": 0.1909748762845993}, "uuid": "6c375399-ce21-46a1-9bb8-b695a2641f73"}, {"page_content": "Mogiła – dawna wieś, obecnie część miasta Krakowa, osiedle wchodzące w skład Dzielnicy XVIII Nowa Huta.\nWieś duchowna, własność Opactwa Cystersów w Mogile położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie proszowskim województwa krakowskiego. W 1949 roku na polach w północnej części Mogiły rozpoczęto budowę Nowej Huty. Do końca 1950 roku miejscowość była siedzibą gminy Mogiła. 1 stycznia 1951, podobnie jak reszta Nowej Huty, cały obszar gminy Mogiła z wyjątkiem gromady Prusy został włączony w granice Krakowa.\nHistoria.\nNazwa miejscowości według legendy wiąże się z Wandą, córką legendarnego władcy Krakowa – Kraka, która nie chcąc poślubić Niemca – Rytygiera, miała utopić się w Wiśle. W pobliżu miejsca, gdzie zostało odnalezione jej ciało, usypano mogiłę.\nW 1222 roku biskup krakowski Iwo Odrowąż podarował wieś \"Clara Tumba\" cystersom oraz ufundował kościół. W 1291 roku po raz pierwszy w dokumentach pojawia się nazwa \"Mogiła\".\nZabytki.\nW Mogile znajduje się Kopiec Wandy, rozgrywa się akcja opery Wojciecha Bogusławskiego pt. \"Krakowiacy i Górale\". Na dzisiejszym osiedlu Wandy rozpoczęto budowę Nowej Huty. Tam gdzie dawniej były cysterskie stawy znajduje się Stadion Miejski Hutnik Kraków zwany popularnie \"Suche Stawy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436189", "fragment_id": "53130/0", "subtitle": "", "title": "Mogiła (Kraków)", "parentId": 436189.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "53130", "score": 0.17134033143520355}, "uuid": "5e9c0e34-9e3b-44c1-98e0-d3b413f5027e"}, {"page_content": "Pierwsze wzmianki o Krakowie pochodzą z II poł. IX w. W końcu X w. włączono Kraków do państwa polskiego, rządzonego przez władców z dynastii Piastów. W roku 1000 powstało biskupstwo i niebawem na wiele stuleci Kraków stał się siedzibą polskich władców. Ówczesne miasto obejmowało dzisiejsze Stare Miasto, a więc historia Krakowa to równocześnie historia tej dzielnicy. Przechowywano w nim insygnia królewskie[], a we wczesnym średniowieczu powstała szkoła katedralna.\nPrzebywający na Wawelu biskupi i dwór książęcy tworzyli odpowiedni klimat intelektualny. Od XIV wieku było to miejsce koronacji królewskich. Pod rządami Kazimierza III Wielkiego zrodził się Uniwersytet Jagielloński.\nW 1386 na tronie wraz z królową Jadwigą zasiadł książę litewski Władysław Jagiełło. Kraków stał się stolicą rozległej monarchii, co sprzyjało jego rozwojowi kulturalnemu.\nRenesans.\nEpoka renesansu to okres największego rozkwitu Starego Miasta. M.in. wtedy została przebudowana katedra na Wawelu na styl renesansu włoskiego. Prace wykonywane były przez artystów sprowadzonych specjalnie z tego powodu z Włoch przez Bonę Sforzę, takich, jak m.in. Bartłomiej Berecci, Franciszek Florentczyk, Giovanni Maria Padovano, Santi Gucci. Bardzo charakterystyczną, renesansową częścią Starego Miasta jest ul. Kanonicza. Jednak ze śmiercią ostatniego Jagiellona życie polityczne zaczęło się przenosić do Warszawy.\nBarok.\nWiek XVII rozpoczyna epokę baroku. Mecenasem kultury stał się wtedy król Zygmunt III Waza. Dzięki niemu działał architekt Giovanni Trevano, który przebudował w stylu barokowym kościół św. św. Piotra i Pawła. Stare Miasto zostało dwa razy niszczone przez Szwedów. W końcu XVII wieku wzniesiono kolegiatę akademicką świętej Anny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=389543", "fragment_id": "45799/2", "subtitle": "", "title": "Stare Miasto w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 2419.0, "document_id": "45799", "parentId": 389543.0, "score": 0.15149301290512085}, "uuid": "5f679ffb-3cff-47e9-aad0-17c545d1ac61"}]}
{"id": "q_592", "question": "Czy Czyngis Chan stworzył Imperium Mongolskie w średniowieczu, czy w starożytności?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy postaci historycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nCzyngis-chan, Dżyngis-chan, do 1206 Temudżyn (Чингис хаан, Czingis chaan, IPA: [], , Тэмүжин, Temudżin, IPA: []) (ur. według źródeł muzułmańskich w 1155, według źródeł chińskich i mongolskich w 1162 w Deliün Bołdak, w rejonie obecnej Czyty w Rosji, zm. 18 sierpnia 1227) – chan Mongołów i założyciel imperium mongolskiego.\nPochodzenie.\nBył synem Jesügeja Baatura, wnuka pierwszego chana Mongołów Kabuła (ok. 1130 i później), oraz Höelün z mongolskiego klanu Ongiratów. Z racji swojego pochodzenia Temudżyn należał do najważniejszego rodu Mongołów, Bordżigin, z którego tradycyjnie wywodzili się mongolscy chanowie.\nŹródła podają różne daty jego urodzenia. W chwili śmierci miał mieć 72 lata, co wskazywałoby na rok urodzenia 1155. Jednak Raszid ad-Din (od którego pochodzi informacja o wieku Czyngis-chana w chwili śmierci), jako datę narodzin Temudżyna podaje rok świni: 1152–1153. Chińska kronika – Yuanshi podaje rok 1161, a tradycja mongolska wskazuje rok 1162. Niektórzy historycy przesuwają datę jego narodzin nawet do 1167 roku. Rok 1162 jest uważany przez większość współczesnych badaczy za datę najbardziej prawdopodobną.\nZnana jest nazwa miejsca urodzenia – Deli’un Bodak, jednak noszą ją co najmniej dwa wzgórza w Mongolii. Imię otrzymał po tatarskim wodzu Temudżynie Ügu, którego przed narodzinami Czyngis-chana wziął do niewoli jego ojciec.\nMłodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25548", "fragment_id": "181050/0", "subtitle": "", "title": "Czyngis-chan", "parentId": 25548.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181050", "score": 0.7388898134231567}, "uuid": "c1630608-ca40-41e4-b661-1b5666885a32"}, {"page_content": "W roku 1198 Temudżyn objął tron i nadano mu tytuł chana wszystkich chanów (Czyngis-chana). Czyngis podporządkował sobie tereny od Wielkiego Muru po jezioro Bajkał na północy i od Ałtaju na wschodzie do gór Chingan na zachodzie i w 1206 r. proklamował Wielkie Imperium Mongolskie. Połączone siły Mongołów prowadzone przez Czyngisa podbiły północne Chiny, Imperium Choroezimskie i tereny Azji Centralnej, sprowadzając do swojej stepowej stolicy Karakorum przebogate łupy. Następcy Temudżyna zagarnęli Ruś, dzisiejsze: Afganistan, Iran i Irak, resztę Chin oraz Tybet, tworząc tym samym jedno z największych państw w historii świata – imperium mongolskie. Rządzenie tak gigantycznym terytorium było niezmiernie trudne, więc mongolskie imperium zostało podzielone około 1261 roku na trzy części. Mongolia znalazła się w jednej części z Chinami pod władzą mongolskiej dynastii Yuan. W roku 1264 władca tego państwa Kubilaj przeniósł stolicę z Karakorum do Chanbałyku (dzisiejszy Pekin). Władza Mongołów w Chinach zakończyła się w roku 1368, gdy w wyniku antymongolskiego powstania władzę w Chinach przejęła dynastia Ming. Pięć lat później chińskie wojska zrównały z ziemią Karakorum. Południowa część Mongolii (obecna Mongolia Wewnętrzna) stała się częścią Chin, a reszta kraju rozpadła się na mniejsze państwa, które sporadycznie się jednoczyły. W latach 1626–1636 Mongolię Wewnętrzną opanowali Mandżurowie. Mongolię Zewnętrzną opanowali 55 lat później, będąc już wtedy władcami całych Chin. Uzyskała ona status federacji plemion pod protektoratem chińskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14110", "fragment_id": "174204/3", "subtitle": "", "title": "Mongolia", "document_id": "174204", "start_index": 3126.0, "parentId": 14110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6919940114021301}, "uuid": "1537b578-6b9b-4677-a9b5-4f82ac8eb5a4"}, {"page_content": "„Mongolska inwazja Persji i okupacja Bliskiego Wschodu są uważane za największe nieszczęście jakie spadło na region w okresie islamskim”. Mongołowie zostali zjednoczeni na przełomie XII i XIII wieku przez Czyngis-chana (1206-1227), który wykorzystał ich potencjał do podporządkowania sobie innych stepowych i leśnych plemion oraz stworzenia imperium rozciągającego się od północnych Chin przez Syberię i Azję Środkową do Bliskiego Wschodu i Europy Wschodniej. Zdobywając miasto Mongołowie często wyprowadzali wszystkich jego mieszkańców na zewnątrz, po czym po oddzieleniu artystów i rzemieślników resztę zabijali. W ten sposób została przez nich potraktowana m.in. Buchara, Samarkanda, Chodżent, Termez, Merw, Balch, Niszapur i Rej. „Perskie miasta przed mongolskimi rajdami nie zostały dotknięte tak całkowitym splądrowaniem lub tak powszechną utratą ludzkiego życia”. Po pokonaniu wojsk chorezmszahów w latach 1219–1221 Mongołowie początkowo zajęli tylko północną część ich posiadłości i kolejną armię, która dokończyła podboju Iranu, wysłał dopiero chan Ugedej (1229-1241). Dalsze poszerzanie posiadłości mongolskich na terytorium Kaukazu, północnego Iraku i Azji Mniejszej było dziełem takich dowódców jak Czormagan i Bajdżu. Chan Mongke (1251-1259) wysłał na Bliski Wschód swojego brata, Hulagu (1256-1265), który zniszczył nizarytów oraz kalifat Abbasydów. Kiedy imperium mongolskie rozpadło się po śmierci Mongkego Hulagu uzyskał faktyczną niezależność i tym samym stał się założycielem dynastii Ilchanidów, która jednak formalnie uznawała zwierzchność mongolskiego Wielkiego Chana. Dalsza ekspansja Mongołów została powstrzymana przez mameluków, którzy w roku 1260 pokonali ich w decydującej bitwie pod Ajn Dżalut", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1186951", "fragment_id": "1100383/51", "subtitle": "", "title": "Historia Iranu", "parentId": 1186951.0, "start_index": 56354.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1100383", "score": 0.48885297775268555}, "uuid": "c2b0b560-3394-473b-af3c-a58b72ca9295"}, {"page_content": "Dynastia Yuan (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;元朝&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Yuán Cháo&lt;/&gt;\"; Wade-Giles \"&lt; lang=\"zh-Latn-wadegile\"&gt;Yüan Ch’ao&lt;/&gt;\", wym. []) – mongolska dynastia władająca imperium chińsko-mongolskim w latach 1279–1368, a następnie jako dynastia północnych Yuan do 1635 w Mongolii.\nPodbój Chin przez Mongołów.\nPodbój Chin przez Mongołów rozpoczął się już za panowania Czyngis-chana. W 1215 Mongołowie zdobyli Pekin, w 3 lata później podbili Chanat Karakitanów. W ostatnim roku panowania Czyngis-chana Mongołowie zlikwidowali państwo Xixia. Następcy Czyngis-chana kontynuowali marsz w kierunku Chin. W 1234 zostało podbite Państwo Jin. Wraz z podbojem Chin dokonywała się stopniowa sinizacja państwa Mongołów, zwłaszcza w zakresie administracji.\nW 1259 wielkim chanem został Kubilaj-chan, który zorientował mongolską politykę całkowicie na Chiny. W 1266 przeniósł stolicę państwa z Karakorum do położonego bliżej Chin Pekinu. W 1271 Kubilaj ogłosił założenie nowej dynastii – Yuan.\nW 1279 wojska mongolskie dokonały ataku na południową część Chin, znajdującą się pod władaniem dynastii Song. W obliczu klęski cesarz Zhao Bing popełnił samobójstwo, zaś Chiny na 90 lat znalazły się pod panowaniem dynastii mongolskiej.\nPanowanie mongolskie w Chinach.\nRządy dynastii Yuan, pomimo iż naznaczone olbrzymim despotyzmem, uznawane są za jeden z najlepszych okresów w dziejach Chin[].\nMongołowie przejęli i rozwinęli sprawny system chińskiej administracji. Językiem administracyjnym stał się mongolski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40385", "fragment_id": "181534/0", "subtitle": "", "title": "Dynastia Yuan", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181534", "parentId": 40385.0, "score": 0.41356295347213745}, "uuid": "10a0287a-1362-4569-9dfd-152c82db04f7"}, {"page_content": "Mongolska tradycja ustna wiąże powstanie ich pierwszego państwa, tzw. \"Kamug Monggol Ułus\" (Ułusu wszystkich Mongołów), z osobą chana Kabuła (ok. 1130 i później), należącego do najstarszego wśród nich rodu Bordżigin (l. mn. Bordżigid). \"Tajna historia Mongołów\" retrospektywnie przypisuje Kabułowi tytuł kagana. Żeby przeciwstawić się presji Mongołów, Dżurdżeni odwołali się do tradycyjnej polityki walczenia z ludami stepowymi za pośrednictwem innych ludów stepowych i sprzymierzyli się z Tatarami. Zagrożeni przez nich Mongołowie po śmierci Kabuła wybrali chanem Ambakaja (ok. 1160), założyciela rodu Tajcziutów. Ten wkrótce został schwytany przez Tatarów i zabity po oddaniu go w ręce Dżurdżenów. Taki sam los spotkał syna Kabuła, Ökin Barkaka, oraz kilku lokalnych wodzów. Po śmierci Ambakaja Mongołowie zwrócili się do Kutuły, trzeciego syna Kabuła, który jednak zginął w bitwie z Tatarami ok. roku 1164. Po tym wydarzeniu doszło do politycznej dezintegracji Mongołów. Dżurdżeni mieli prowadzić przeciwko nim rokroczne kampanie, mające na celu \"przerzedzenie ich szeregów\" i w latach 1160 do 1190 rynki północnych Chin zapełniły się mongolskimi niewolnikami. Mongołowie zostali włączeni do systemu trybutarnego dynastii Jin, co faktycznie oznaczało udział w kontrolowanym przez państwo handlu międzynarodowym. Czyngis-chan przestał płacić trybut Jin dopiero w roku 1210.\nStruktura społeczna i zmiany w epoce Czyngis-chana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4339348", "fragment_id": "1487440/3", "subtitle": "", "title": "Mongołowie (plemię)", "document_id": "1487440", "start_index": 3377.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4339348.0, "score": 0.26427266001701355}, "uuid": "ff08c7c3-2dfb-48ff-b488-abcd89df695a"}, {"page_content": "Podboje Mongołów – podboje dokonane przez imperium mongolskie w XIII wieku.\nPodboje Czyngis-chana.\nW XIII wieku koczownicze ludy mongolskie z Azji Środkowej znów, jak wcześniej Hunowie w V wieku, ruszyły na podbój świata. Zjednoczył je i podporządkował sobie „król wszechświata” – syn przywódcy jednego z klanów mongolskich, Temudżyn, zwany Czyngis-chanem.\nZewnętrzne podboje zaczął od północnych Chin, na które jego wojska uderzyły w 1209, atakując najpierw tanguckie państwo Xixia, następnie w 1211 dżurdżeńskie cesarstwo Jin, którego stolicę Pekin zajęły w 1215. W latach 1220–1225 Czyngis-chan opanował Imperium Chorezmijskie, państwo nad rzeką Amu-darią w Azji Środkowo-Zachodniej, rządzone przez potomków Turków Oguzyjskich, zaś w 1223 zwyciężył wojska książąt wielkoruskich nad rzeką Kałką na nizinie nad Morzem Azowskim.\nMongołowie próbowali wtedy podbić także terytoria Bułgarów Kamskich, ale po przegranej bitwie wycofali się za Ural. W 1224 imperium mongolskie rozciągało się od Pacyfiku po Morze Kaspijskie i Czarne. Historię walk Czyngis-chana i jego następcy Ugedeja przedstawia mongolska kronika z 1240 \"Tajna historia Mongołów\".\nPodboje Batu-chana.\nCzyngis-chan zmarł w 1227, lecz pochód stworzonego przez niego imperium nie ustawał nawet po tym, jak rozpadło się na kilka samodzielnych państw. Jego następcy parli wciąż dalej, zajmując cały arabski kalifat Abbasydów na Bliskim Wschodzie i Chiny południowej dynastii Song na wschodzie. Ze 120 milionów Chińczyków, mongolskie podboje przetrwała połowa ludności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39498", "fragment_id": "173047/0", "subtitle": "", "title": "Podboje Mongołów", "document_id": "173047", "start_index": 0.0, "parentId": 39498.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9351509213447571}, "uuid": "eb747f23-e57d-4a0a-92d9-b3caaf87c338"}, {"page_content": "W ciągu roku 1215 Czyngis-chan łatwo zajął Pekin i pozostałe terytoria dżurdżeńskie na północ od Huang He. W 1216 roku wraz z większością armii powrócił do Mongolii z ogromnymi łupami. Założył wówczas pierwszą, krótkotrwałą stolicę imperium – Awargę. W Chinach pozostawił część armii pod dowództwem Mukalego. Jednak mimo tych wysiłków podbój państwa Dżurdżenów zakończył dopiero następca Czyngis-chana. Poza bogactwami materialnymi Czyngis-chan przywiózł z Chin również wielu wykształconych ludzi, którzy w przyszłości znacznie wpłynęli na oblicze imperium. Był wśród nich Yelü Chucai, który początkowo zasłynął jako wróżbita, ale już za rządów Ugedeja został szefem kancelarii chańskiej.\nKonflikty na zachodzie Imperium.\nTymczasem musiał skupić uwagę na kierunku zachodnim, gdzie niebezpiecznie wzmocniły się pobite przez niego plemiona Najmanów i Merkitów, które pod wodzą najmańskiego następcy tronu Küczlüka, opanowały Chanat Kara Kitajów. Należy tu podkreślić, że o ile do wojny z Chinami doszło z inicjatywy Mongołów (co było kontynuacją wielowiekowych konfliktów między Chinami a Wielkim Stepem), o tyle w konflikty na zachodzie został wciągnięty przypuszczalnie wbrew własnej woli.\nW 1216 roku najstarszy syn Czyngis-chana Dżoczi powstrzymał rajd Merkitów, po czym ruszył za nimi w pogoń i rozbił ich nad rzeką Irgiz, gdzie z nieznanych powodów został zaatakowany przez władcę Chorezmu Mohameda. Dżoczi odparł atak i wycofał się wraz ze swoim oddziałem do Mongolii. Według innych źródeł, bitwę wygrali Chorezmijczycy, odpierając tym samym pierwszą próbę mongolskiego ataku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25548", "fragment_id": "181050/14", "subtitle": "", "title": "Czyngis-chan", "document_id": "181050", "start_index": 21080.0, "parentId": 25548.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5662122964859009}, "uuid": "04488235-6f9f-4d89-b2dc-0d0fcf563d71"}, {"page_content": "Mongolia – termin używany jako synonim współczesnego państwa mongolskiego lub na określenie znacznie większego regionu historyczno-geograficznego w Azji Centralnej, obejmujący rdzenne ziemie ludów mongolskich. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyróżnia takiego regionu geograficznego.\nTerytorium historycznej Mongolii zostało zjednoczone przez Czyngis-chana na początku XIII wieku, przez wcielenie do jednego państwa ziem ludów mongolskich, w tym: Mongołów, Tatarów, Merkitów, Kereitów, Najmanów, a w 1207 także Ojratów i Buriatów.\nObszar historycznej Mongolii najbardziej ogólnie określano jako terytorium między Wielkim Murem Chińskim a Syberią. Tak też o Mongolii pisał Ferdynand Ossendowski:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"W sercu Azji leży tajemniczy, bogaty, olbrzymi kraj − Mongolia. Od spadów Tiań-Szana i gorących piasków zachodniej Dżungarii do leśnych Sajanów i do wielkiego muru chińskiego zajmuje ona największą część Azji Centralnej. Kolebka ludów, historii i legend, ojczyzna największych i najbardziej krwawych zaborców, którzy pozostawili po sobie ruiny swoich grodów stołecznych, już zasypanych piaskami pustyni, swoje czarodziejskie sygnety i stare koczownicze prawa; państwo mnichów i złych duchów, arena koczujących plemion − nomadów rządzonych przez (...) potomków chanów Dżengiza i Kubłaja − to jest Mongolia\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1456386", "fragment_id": "215999/0", "subtitle": "", "title": "Mongolia (region)", "document_id": "215999", "start_index": 0.0, "parentId": 1456386.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3805917799472809}, "uuid": "d4f64f8e-b34d-4c78-a4bf-a487dc11e442"}, {"page_content": "Dynastią imperium był dawny ród rządzący plemienia Mongołów, Bordżiginowie. W trakcie walki Czyngis-chana o przywództwo zginęli właściwie wszyscy jego wujowie i najbliżsi kuzyni i odtąd za należących do Bordżiginów uważano jedynie potomków Jesügeja, to jest Czyngis-chana i jego czterech braci – Kasara, Kaczi'una, Temüge Otczigina i Belgüteja. Zgodnie ze stepowym zwyczajem mongolskie podboje były uważane za „wspólną własność imperialnej rodziny (\"ałtan orug\") jako całości, włącznie z jej żeńskimi członkami” i „chociaż przewodził jemu kagan w rezultacie imperium było rządzone jak firma rodzinna”. Imperialny klan „rościł sobie prawo do kolektywnej kontroli nad imperium jako częścią wspólnego \"ułusu\" [...]. Oczekiwał on przydzielania określonej części wszystkich łupów, włącznie z plemiennymi grupami, oraz prawa do konsultacji przy rządzeniu imperium. Znajdowało to wyraz w instytucji kurułtaju, w którym brali udział wszyscy członkowie imperialnego klanu, wybierając nowego chana i podejmując istotne decyzje. Znajdowało to także wyraz w idei rządów jako ciągłego \"dżargu\", prawnego dochodzenia nad dystrybucją łupów, w którym biorą udział wszystkie zainteresowane strony”. W sumie zatem każdy członek rodziny panującej miał prawo do udziału (\"kubi\") we wszelkich korzyściach wiążących się z istnieniem imperium. Oprócz podziału łupów wojennych przejawiało się to w przydzielaniu przez Czyngis-chana w różnych okresach jego panowania tzw. \"ułusów\", który to termin zależnie od kontekstu jest tłumaczony na języki europejskie jako „nadanie”, „patrymonium”, „apanaż” lub „państwo”. Ułusy rozdzielone przez Czyngis-chana w zasadzie były nadaniami grup ludzi mających służyć poszczególnym członkom rodziny, jednak wraz z nimi przydzielano także pozwalające się utrzymać koczownikom pastwiska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10410", "fragment_id": "168055/46", "subtitle": "", "title": "Imperium mongolskie", "parentId": 10410.0, "start_index": 47605.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168055", "score": 0.42201173305511475}, "uuid": "4fe5ead9-da9c-42c2-bcf0-8c4942132c0b"}, {"page_content": "Wielki kurułtaj 1206 – zjazd możnych mongolskich i przedstawicieli podbitych przez Mongołów ludów w 1206 roku. Na nim Czyngis-chan został wybrany Kaganem. Zreformowano szereg instytucji mongolskich i powołano nowe. Uważany jest za formalny początek imperium mongolskiego. Poza reformami instytucjonalnymi, podjęto też na nim decyzję o wyprawie Dżebego przeciw Najmanom.\nReorganizacja armii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1124576", "fragment_id": "1350369/0", "subtitle": "", "title": "Wielki kurułtaj 1206", "parentId": 1124576.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1350369", "source": "wikipedia", "score": 0.277891606092453}, "uuid": "14411be8-6bf7-4692-9253-899ab1f51cfc"}]}
{"id": "q_593", "question": "Jaki kolor ma neon?", "answer": [{"page_content": "Neon – popularna nazwa lamp wyładowczych opracowanych w 1910 roku przez Francuza Georges’a Claude, zaraz po wynalezieniu przezeń zasady funkcjonowania lamp neonowych, w zastosowaniu do reklam zewnętrznych. Jest rozwinięciem rurki Geisslera.\nSzczytowy okres wykorzystania neonów w reklamach zewnętrznych w Polsce przypadł na lata 60. i 70. XX wieku. W Polsce zmierzch techniki neonowej nastąpił wraz z załamaniem gospodarczym w latach 80., a następnie z wolnością gospodarczą i rozwojem innych technik reklamy zewnętrznej.\nKolory świecenia neonu zależą od:\nLuminofor w postaci proszku pokrywającego wnętrze szklanej rury stosuje się najczęściej w przypadku rurek wypełnionych mieszanką neonu, argonu i rtęci. Taka mieszanina gazów zjonizowana wysokim napięciem emituje promieniowanie UV, które wywołuje świecenie luminoforu w wąskim zakresie pasma widzialnego, co obserwowane jest jako „światło barwne”. Luminofory można łączyć, są też luminofory świecące na biało.\nNeony występują w kilku rodzajach:\nW 2012 roku w Warszawie powstało prywatne Muzeum Neonów.\nKolory świecenia w zależności od składu gazu wewnątrz rury.\nTeoretycznie można zastosować wiele różnych gazów (lub ich mieszanin), wymienionych poniżej, jednak współcześnie w praktyce komercyjnej stosuje się niemal wyłącznie: neon, argon oraz rtęć. Stosowanie helu, kryptonu i ksenonu zarzucono z uwagi na wysoki koszt oraz wymagane wysokie napięcie zapłonu. Bogactwo kolorów uzyskuje się stosując barwne luminofory. Jedynie barwa żółta możliwa była do uzyskania tylko przez zastosowanie barwionego szkła, co jednak było kosztowne.\nPrócz gazów szlachetnych teoretycznie można zastosować również:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=180950", "fragment_id": "22542/0", "subtitle": "", "title": "Neon (reklama)", "document_id": "22542", "start_index": 0.0, "parentId": 180950.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7438210844993591}, "uuid": "3327469d-bc87-4c68-9ddc-682c0b639bf3"}, {"page_content": "Lampy wyładowcze z gazami szlachetnymi w środku zbudowane w postaci szklanej cienkiej rurki, której kształt można prawie dowolnie uformować nazywane są po prostu neonami i służą do budowania świecących reklam wizualnych. Dobór odpowiedniego gazu wyznacza kolor świecenia, natomiast przy odpowiednio wysokim napięciu i ukształtowaniu elektrod uzyskuje się równomierną poświatę na całej długości rury. Kiedy elektron uderzy w atom gazu, ten emituje światło, którego kolor zależy od użytego gazu (argon – zielony, neon – czerwony lub pomarańczowy, hel – żółty), dodaje się także inne pierwiastki (np. rtęć i hel – niebieski). Białe światło powstaje w świetlówkach wypełnionych parami rtęci. Podczas przepływu prądu zachodzi zjawisko fluorescencji (atomy pobierają energię i oddają ją w postaci światła), pary rtęci wydzielają światło ultrafioletowe, które trafia na warstwę luminoforu pokrywającego rurkę od wewnątrz, powodując świecenie światłem widzialnym.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140823", "fragment_id": "2260/3", "subtitle": "", "title": "Lampa neonowa", "document_id": "2260", "start_index": 5046.0, "parentId": 140823.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1959189474582672}, "uuid": "a4482aec-8bc7-4ff4-899e-00f0e3a94eee"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia.\n \n \n \n \n \nNeon (Ne,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;neon&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny z grupy helowców (gazów szlachetnych) w układzie okresowym. Jego zawartość w górnych warstwach Ziemi wynosi 5 × 10−7%. Stabilne izotopy neonu to , i . Jest to bezwonny i bezbarwny gaz.\nPierwiastek został odkryty przez brytyjskich chemików sir Williama Ramsaya i Morrisa W. Traversa w 1898 roku. Nazwa pierwiastka pochodzi od greckiego słowa \"neos\", co oznacza „nowy”.\nNeon jest gazem szlachetnym i nie są znane żadne jego trwałe związki chemiczne. Metodami spektroskopowymi wykryto natomiast istnienie jonów , , i . Znane są także cząsteczki NeF o czasie życia obliczanym na 25 ns. Neon ma też zdolność tworzenia niestabilnych hydratów.\nZastosowanie.\nNeon stosuje się do wypełniania lamp neonowych, jako wydajniejszy od helu środek chłodniczy oraz w mieszankach gazowych do laserów excimerowych. Jest jednak znacznie droższy niż hel, gdyż na skalę przemysłową otrzymywany jest tylko poprzez destylację frakcyjną skroplonego powietrza, w którym występuje w śladowych ilościach.\nNeon jest też ważnym surowcem do produkcji półprzewodników, gdyż lasery excimerowe służą m.in. do wysoce precyzyjnego wycinania chipów z podłoży krzemowych, a także w litografii laserowej.\nZwiązek Radziecki prowadził badania nad wykorzystaniem neonu zwłaszcza w przemyśle zbrojeniowym, m.in. do produkcji broni laserowej.\nNie jest znane żadne znaczenie biologiczne neonu.\nProducenci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4029", "fragment_id": "175380/0", "subtitle": "", "title": "Neon (pierwiastek)", "document_id": "175380", "start_index": 1.0, "parentId": 4029.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5850629806518555}, "uuid": "5953431b-4755-42f3-9794-9b2ca1cc19f0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nNeon czerwony, neon Axelroda, neonek Axelroda (\"Paracheirodon axelrodi\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae).\nOpis.\nPochodzenie: dorzecze Amazonki.\nRozmiary: długość 3 cm.\nWygląd:\nOd oczu, do początku płetwy ogonowej biegną dwa jaskrawe pasy: niebieski i czerwony.\nWskazówki hodowlane.\nRyba ta najlepiej czuje się w dużym stadzie w akwarium jednogatunkowym. Nie należy jej trzymać z rybami wyjątkowo ruchliwymi oraz dużymi (np. skalarami ani brzankami, gdyż te często je zjadają). Najlepiej trzymać je ze spokojnymi rybami o podobnych wymaganiach (np. neon Innesa, razbora klinowa, kirysek pstry). Nie jest polecana dla początkujących akwarystów, gdyż ma bardzo duże wymagania, co do jakości wody i samej hodowli.\nRozmnażanie należy do bardzo trudnych, w większości importuje się je ze środowiska naturalnego.\nZachowanie: Ryba zdecydowanie stadna, wyjątkowo spokojna.\nOchrona gatunkowa.\nZe względu na duże odłowy tego gatunku w Brazylii neon czerwony został objęty na okres tarła czasową ochroną prawną i zakazem jego odłowu jak i eksportu. Okres ten wynosi dwa miesiące: maj - czerwiec.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=391983", "fragment_id": "80439/0", "subtitle": "", "title": "Neon czerwony", "document_id": "80439", "start_index": 0.0, "parentId": 391983.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2372085452079773}, "uuid": "44fb00d9-d49d-4386-96cd-34d4e27d2bda"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk błękitny, neon zielony (\"Paracheirodon simulans\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodzaju \"Paracheirodon\" należący do rodziny kąsaczowatych; bywa hodowany w akwariach.\nWystępowanie.\nZasiedla rzeki Ameryki Południowej (Brazylia, Kolumbia, Wenezuela) w dorzeczu rzeki Rio Negro (największy dopływ Amazonki). Po raz pierwszy zaobserwowano go w dopływie Rio Negro – Rio Lufaris. Spotykany w górnych odcinkach dorzecza wenezuelskiej rzeki Orinoko, w rzece Inírida.\nOpis.\nWyglądem przypomina nieco neona Innesa. Górna część ciała przybiera kolory oliwkowo-zielone, zielonawe, niebieskozielone, bardziej błyszczące w okresie większego nasłonecznienia. Błyszczący pas (najdłuższy wśród gatunków z rodzaju \"Paracheirodon\") przebiega przez jego ciało, od pyska poprzez oko aż do nasady płetwy ogonowej. W dolnej partii – w jej przedniej części – powierzchnia jest biaława, w tylnej przybiera barwy brązowo-czerwonego koloru.\nDorasta do 2,5–3 cm długości.\nCharakterystyka.\nGatunek spokojny, towarzyski, chętnie przebywający w większej grupie, w środkowej lub dolnej strefie zbiornika.\nDymorfizm płciowy.\nTrudny do ustalenia. Samice są nieco większe i pełniejsze w partii brzusznej.\nTarło.\nWymagania podobne jak w przypadku neona czerwonego i neona Innesa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2784193", "fragment_id": "1610178/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk błękitny", "parentId": 2784193.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1610178", "source": "wikipedia", "score": 0.2872316241264343}, "uuid": "b4eb2259-09d7-40e4-bf52-edaac77ffa66"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk Axelroda, bystrzyk czarny, neon czarny (\"Hyphessobrycon herbertaxelrodi\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae).\nWystępowanie.\nAmeryka Południowa – Amazonka i jej dopływy.\nCharakterystyka.\nKorpus ryby zabarwiony jest na kolor szarozielonkawy. Przez środek boków ciała przebiega ciemny pas obrzeżony od góry żółtawobiałą, błyszczącą linią.\nDymorfizm płciowy – samice są pełniejsze, samiec smuklejszy, ma niebiesko-białe końce płetw. Dorasta do 3,5–4 cm.\nWskazówki hodowlane.\nNeon czarny jest rybą stadną. Polecany do akwarium jednogatunkowego lub z innymi spokojnymi rybami. Stado ryb od 8 sztuk w zbiorniku, który powinien być gęsto obsadzony roślinami. Zalecane jest stosowanie ciemnego podłoża.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=559994", "fragment_id": "1589146/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk Axelroda", "parentId": 559994.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1589146", "source": "wikipedia", "score": 0.4231950044631958}, "uuid": "aa8fb188-2c72-43a2-8abf-2d1547fdb182"}, {"page_content": "Neonówka, lampa neonowa (inaczej: \"jarzeniówka, lampa jarzeniowa\") – wynaleziona w 1910 przez Francuza Georges’a Claude’a, prosta lampa wyładowcza w postaci dwóch elektrod umieszczonych wewnątrz szklanej bańki wypełnionej gazem szlachetnym (zazwyczaj neonem lub mieszaniną gazów), świecąca dzięki wyładowaniu jarzeniowemu.\nZasada działania.\nGdy do elektrod neonówki przyłożone zostanie napięcie, wówczas jony obecne zawsze w gazie (m.in. dzięki promieniotwórczości naturalnej) są przyspieszane w powstałym polu elektrycznym. Jeżeli średnia droga swobodna jest dostatecznie duża, jony mogą uzyskać dostatecznie dużą energię do jonizacji kolejnych atomów, które znów są przyspieszane. Powstająca w ten sposób lawina jonów (prąd elektryczny) powoduje efekt świetlny. Każda lampa neonowa ma ściśle określone napięcie zapłonu, dla którego lampa zaczyna świecić. Długość drogi swobodnej zależy od składu i ciśnienia gazu w bańce. Od powierzchni, kształtu i odległości elektrod zależy natomiast natężenie pola elektrycznego w lampie. Dlatego wszystkie te czynniki mają wpływ na wartość napięcia zapłonu, które mogą wahać się od około 60 V do kilku kilowoltów. Przekroczenie tego napięcia powoduje świecenie jonów gazu wokół tej z elektrod, która ma potencjał ujemny (katody), natomiast gaz wokół anody pozostaje ciemny. Przyłożenie do neonówki napięcia przemiennego powoduje cykliczne zamienianie się rolami anody i katody i w efekcie rozbłyskanie gazu na przemian wokół obu elektrod. Od składu mieszaniny gazów zależy także kolor światła – zazwyczaj jest on pomarańczowo-różowy.\nPo zapłonie gazu w neonówce natężenie prądu elektrycznego wzrasta, ale w typowych neonówkach nie przekracza maksymalnie kilku miliamperów. Jeśli w obwodzie neonówki jest włączony szeregowy rezystor to napięcie na elektrodach lampy stabilizuje się na poziomie poniżej napięcia zapłonu. Przy obniżaniu napięcia prąd płynie przez neonówkę tylko do pewnego napięcia granicznego, zwanego napięciem gaśnięcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140823", "fragment_id": "2260/0", "subtitle": "", "title": "Lampa neonowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "2260", "parentId": 140823.0, "score": 0.12566477060317993}, "uuid": "f9a27740-6888-410c-b0f1-6c18b685c370"}, {"page_content": "Adidas Uniforia – oficjalna piłka mistrzostw Europy 2020 futbolowa niemieckiej firmy Adidas. Oficjalna prezentacja odbyła się 6 listopada 2019 roku.\nOpis.\nNazwa piłki składa się ze słów \"unity\" (ang. jedność) i \"euphoria\" (ang. euforia) i wyraża ona poziom rywalizacji reprezentacji narodowych na najwyższym poziomie oraz ma na celu uczczenie inkluzywności mistrzostw Europy 2020.\nPiłka Uniforia przedstawia czarne linie w stylu pędzla biegnące przez piłkę, które symbolizują zacieranie się i przekraczanie granic jako odzwierciedlenie nowego, transkontynentalnego formatu konkursu, wraz z trzema kolorami neonów: żółty, niebieski, różowy, przy czym dwa kolory biegną równolegle oraz nazwy 11 miast-gospodarzy turnieju i ich współrzędne. Bilbao i Dublin z powodu pandemii COVID-19 zrezygnowały z organizacji meczów turnieju, w związku z czym mecze planowane w tych miastach zostały przeniesione do Sewilli i Sankt Petersburga, a ponieważ piłka została zaprezentowana przed pandemią COVID-19, na piłce znajdują się pierwotne planowane miejsca meczów turnieju. Pierwotnie planowane miasto – belgijskie Grimbergen, wycofało się z organizacji turnieju w 2017 roku, w związku z czym jego nazwa nie znalazła się na piłce.\nAdidas Uniforia Finale.\nAdidas Uniforia Finale jest specjalną edycją piłki, zaprezentowaną przez niemiecką firmę Adidas 5 lipca 2021 roku. Rozgrywano nią podczas meczów półfinałowych i finału. Różni się od pierwotnej edycji tłem (srebrnoszare) oraz kolorami pasków (czarne). Znajdują się na niej również czarne, białe, zielone, czerwone, turkusowe i różowe pociągnięcia pędzlem. Ponieważ mecze odbyły się na Stadionie Wembley w Londynie, na piłce został uwieczniony specjalny znak wodny obiekty oraz tylko współrzędne miasta (51°33′21,5″ N, 0°16′46,4″ W).\nStruktura powierzchni i parametry.Adidas Uniforia ma kształt udrapowanego kwadratu. Szerokie uderzenia przeplatają się z rozbłyskami jasnych kolorów, reprezentujących różnorodność turnieju i połączenie różnych kultur.\nParametry:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5115155", "fragment_id": "1082669/0", "subtitle": "", "title": "Adidas Uniforia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1082669", "parentId": 5115155.0, "score": 0.0762908086180687}, "uuid": "b2e81b35-8cc1-4113-8ef2-cac5511d4998"}, {"page_content": "Rozważając możliwość powstania tęczy nad wodą (powierzchnią odbijającą) można zaobserwować tęczę pierwotną i wtórną, powstałą z promieni rozproszonych bezpośrednio albo odbitych, obserwator może widzieć promienie padające bezpośrednio po rozproszeniu w kropli albo po rozproszeniu odbite, co daje 8 łuków tęczy. Do tego, w miejscu nakładania się różncyh łuków występują efekty mieszania kolorów i efekty interferencji fal.\nKolory tęczy.\nNajczęściej podawaną sekwencją kolorów tęczy jest siedem kolorów określonych przez Izaaka Newtona: czerwony, pomarańczowy, żółty, zielony, niebieski, indygo i fioletowy. Bardziej nowocześnie tęczę często dzieli się na czerwony, pomarańczowy, żółty, zielony, cyjan, niebieski i fioletowy. Dyskretność głównych kolorów tęczy jest wynikiem ludzkiej percepcji, a dokładna liczba głównych kolorów jest wyborem nieco arbitralnym.\nNewton (1672) wskazał, że w rozszczepionym świetle słonecznym zauważa 5 głównych barw: czerwony, żółty, zielony, niebieski i fioletowy, dalej napisał, że jest też pomarańcz i indygo, a między nimi jest nieokreślona różnorodność barw pośrednich, dziś określanych jako barwy proste. Zdecydował się podzielić widmo widzialne na siedem kolorów w oparciu o przekonanie wywodzące się z wierzeń starożytnych greckich sofistów, którzy uważali, że istnieje związek pomiędzy kolorami, nutami muzycznymi, znanymi wówczas orbitami ciał niebieskich i dniami tygodnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62627", "fragment_id": "649292/10", "subtitle": "", "title": "Tęcza", "document_id": "649292", "start_index": 14733.0, "parentId": 62627.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1063617691397667}, "uuid": "4444fc2f-fc98-4d13-837b-6f4537a678c0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy koloru. Zobacz też: cyjan – związek chemiczny.\nCyjan (gr. \"κυανoῦς\" – „niebieski”) – odcień niebieskiego lub zielonego, blady i spłowiały; można go określić jako szarobłękitny lub sinoniebieski. Najbardziej podobne kolory to błękit, szafir, turkus.\nNazywanie cyjanu kolorem „zielononiebieskim” wynika z pojmowania w zakresie subtraktywnej metody mieszania barw i nie jest błędem. W syntezie addytywnej kolor uzyskany w wyniku połączenia niebieskiego z domieszką zielonego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=428065", "fragment_id": "90317/0", "subtitle": "", "title": "Cyjan (kolor)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "90317", "parentId": 428065.0, "score": 0.15244176983833313}, "uuid": "409f4584-a4ce-4f47-8e6a-a17c9f9dd57b"}]}
{"id": "q_594", "question": "Jak się nazywała bogini niezgody, która rzuciła złote jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”?", "answer": [{"page_content": "Jabłko niezgody – w mitologii greckiej złote jabłko z napisem: „\"dla najpiękniejszej”\" (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;τῇ καλλίστῃ&lt;/&gt; \"te kallisti\") rzucone przez boginię Eris podczas wesela Tetydy i Peleusa.\nStało się ono przyczyną sporu pomiędzy Herą, Afrodytą i Ateną. Konkurs piękności z polecenia Zeusa rozstrzygnął Parys. Każda z bogiń obiecała mu zapłatę za przyznanie jabłka: Hera – władzę, Atena – mądrość i sławę, Afrodyta – najpiękniejszą kobietę za żonę. Wygrała Afrodyta, która obiecała mu żonę króla Sparty Menelaosa, Helenę. Uprowadzenie Heleny przez Parysa było powodem rozpoczęcia wojny trojańskiej.\nMit ten jest opisany w greckim eposie \"Cypria\".\nZwiązek frazeologiczny „jabłko niezgody” oznacza przyczynę konfliktu, powód kłótni.\nZłote jabłko z napisem „Kallisti” jest jednym z symboli dyskordianizmu.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=301432", "fragment_id": "1407791/0", "subtitle": "", "title": "Jabłko niezgody", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 301432.0, "document_id": "1407791", "score": 1.0}, "uuid": "df5dcf24-a98d-456a-9455-e315d9835a7a"}, {"page_content": "Po śmierci Antygony poślubił nereidę morską Tetydę, z którą miał syna Achillesa. Na ich wesele przybyli wszyscy bogowie, spośród których Posejdon ofiarował Peleusowi dwa nieśmiertelne konie: Baliosa i Ksantosa. Podczas tej uroczystości niezaproszona Eris – bogini niezgody, rzuciła jabłko z napisem „dla najpiękniejszej”, co doprowadziło do sporu między boginiami rozstrzygniętego ostatecznie przez Parysa.\nChcąc, by jej dzieci (miała ich siedmioro) zyskały nieśmiertelność, Tetyda hartowała ciała niemowląt w ogniu dla pozbycia się odziedziczonych po Peleusie elementów śmiertelnych; sześcioro z nich tego nie przeżyło. Siódme – Achillesa, nacierała ambrozją i zanurzała w rzece Styks. Peleus odkrywszy te zabiegi, zabrał ostatniego potomka i porzucił Tetydę.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133748", "fragment_id": "12706/1", "subtitle": "", "title": "Peleus", "parentId": 133748.0, "start_index": 1210.0, "document_id": "12706", "source": "wikipedia", "score": 0.3662937879562378}, "uuid": "c16cde12-77c4-4f06-a65c-39c8e686a0f7"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nEris (także Eryda; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἔρις&lt;/&gt; Eris, łac. Discordia) – w mitologii greckiej uskrzydlona bogini niezgody, chaosu i nieporządku; córka Nyks (Nocy). Według innej wersji córka Zeusa i Hery, bliźniacza siostra Aresa. Utożsamiana z rzymską boginią Dyskordią. Matka Ate i Dysnomii.\nPosiadająca dwie manifestacje: groźną i łagodną: Niezgoda destrukcyjna, wywołująca wojny i Niezgoda twórcza, będąca duchem współzawodnictwa, pobudzająca do pilnego działania. Sprawiała, iż cieśla zazdrościł cieśli, iż każdy artysta zazdrościł innemu, a jednocześnie kochał własną pracę. Przedstawiana była jako uskrzydlona postać kobiety podobnie jak Irys.\nPrzybyła nieproszona na wesele Peleusa i Tetydy i rzucając między boginie jabłko z napisem „Dla Najpiękniejszej” sprowokowała pośrednio wojnę trojańską, ponieważ wywołało to spór między Herą, Ateną i Afrodytą, rozsądzony przez Parysa który wybrał Afrodytę.\nWspółcześnie do kultu Eris nawiązują dyskordianizm, Kościół SubGeniuszu i magia chaosu.\nJest matką licznych pojęć abstrakcyjnych związanych w szczególności z okrucieństwem i śmiercią:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32854", "fragment_id": "170012/0", "subtitle": "", "title": "Eris", "document_id": "170012", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 32854.0, "score": 0.3695615828037262}, "uuid": "7001ed7d-0f73-4003-a260-c981bfd15759"}, {"page_content": "Zgodnie z mitologią grecką praprzyczyną wojny trojańskiej był wyrok Parysa. Eris, bogini niezgody, nie została zaproszona na zaślubiny Peleusa i Tetydy. W zemście rzuciła pod stół weselny jabłko z napisem: „Dla najpiękniejszej”. Najbardziej zagorzała kłótnia o tytuł najpiękniejszej wybuchła pomiędzy Herą, Afrodytą i Ateną. Bogowie, nie chcąc się w to mieszać, wyznaczyli na rozjemcę Parysa. Każda z bogiń usiłowała go przekupić. Wygrała Afrodyta, która obiecała mu najpiękniejszą kobietę ówczesnego świata – Helenę, królową spartańską, żonę Menelaosa.\n \"Zobacz też: Jabłko niezgody.\"\nWojna trojańska toczyła się na dwóch płaszczyznach: ludzkiej – pod Troją i boskiej – na Olimpie. Podzieliła także bogów na dwa wrogie obozy, pomiędzy którymi ciągle wybuchały kłótnie.\nPłaszczyzna ludzka.\nZa najpopularniejszą przyczynę konfliktu uważano porwanie Heleny, żony Menelaosa, i obrabowanie skarbca Sparty przez Parysa, królewicza trojańskiego. Menelaos i jego brat Agamemnon, król Myken, zwołali do Aulidy stutysięczne wojsko i flotę liczącą 1186 statków. W niektórych mitach wojsko Achajów było dziesięciokrotnie większe niż wojsko Troi. Przed lądowaniem w Troadzie wysłano do Priama, króla Troi, poselstwo Odysa i Menelaosa z żądaniem wydania Heleny. Gdy to nie przyniosło skutku, zaczęły się działania zbrojne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62426", "fragment_id": "649233/6", "subtitle": "", "title": "Wojna trojańska", "document_id": "649233", "start_index": 8230.0, "source": "wikipedia", "parentId": 62426.0, "score": 0.6100519895553589}, "uuid": "5635887a-57f1-4c9b-9c7b-7a994d02d412"}, {"page_content": "Złote jabłka były symbolem nieśmiertelności i najwyższego bogactwa, ale też wiecznego życia w zaświatach, czyli pozagrobowego. Jabłka mogły więc jednocześnie przypominać o śmierci i o życiu. Znajduje to odzwierciedlenie w mitologiach, kiedy jabłoń jest cudownym drzewem, rosnącym w zaświatach, gdzie aby się dostać jako człowiek trzeba umrzeć – np. na indyjskiej górze Meru, na której mieszkają bogowie, rośnie też gigantyczna, różana jabłoń (Jambu), a obok góry leży Wyspa Różanej Jabłoni, Jambudvipa.\nJabłka w mitologii greckiej.\nPierwszą jabłoń miała stworzyć bogini ziemi Gaja, jabłoń ta dawała złote owoce nieśmiertelności i rosła w ogrodzie strzeżonym przez 3 Hesperydy i stugłowego smoka Ladona. Przy ślubie Hery z Zeusem Gaja darowała Herze jabłka z tej jabłoni. Jedna z 12 prac Heraklesa to zdobycie złotych jabłek z ogrodu Hesperyd. Eris używa złotego jabłka Hesperyd jako jabłka niezgody, pisząc na nim „Dla najpiękniejszej” jako symbol najwyższej nagrody dla bogiń olimpijskich. Niedościgniona Atalanta ulega podstępowi Afrodyty, która daje złote jabłka zakochanemu młodzieńcowi – kiedy rzucił złote jabłka na trasę biegu, Atalanta zwalniała aby zebrać jabłka, przez co młodzieniec wygrał bieg i Atalanta poślubiła go zamiast go zabić. Jeden z przydomków Demeter, bogini urodzaju, to Malophoros, Dawczyni Jabłek. Jabłka były również symbolem Hery, bogini małżeństw, i symbolem Afrodyty, bogini miłości.\nJabłka w mitologii rzymskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=365008", "fragment_id": "65577/5", "subtitle": "", "title": "Jabłko", "parentId": 365008.0, "start_index": 6588.0, "document_id": "65577", "source": "wikipedia", "score": 0.6441079378128052}, "uuid": "81c0b829-082c-4424-8cb3-a337b7ffd1dd"}, {"page_content": "Pośrednim powodem konfliktu był ślub Peleusa i Tetydy. Na wesele nie zaproszono Eris, jako że była boginią niezgody. Ta pojawiła się jednak, rzucając jabłko z napisem „Najpiękniejszej”. Do tego tytułu uprawnione poczuły się Hera, Atena i Afrodyta. Zeus wybrał na sędziego porzuconego w dzieciństwie królewicza trojańskiego Parysa. Hermes zaprowadził skłócone boginie przed Parysa mającego sądzić ich piękno. Wszystkie trzy boginie rozebrały się przed młodzieńcem. Każda z nich próbowała skorumpować sędziego. Hera chciała dać mu władzę nad całą Azją. Atena obiecała chwałę wojenną. Afrodyta zaś zaproponowała Parysowi miłość najpiękniejszej kobiety świata. Królewicz wybrał tę ostatnią propozycję i przyznał jabłko Afrodycie, która pomogła mu również później porwać Helenę, żonę Menelaosa, ze Sparty. Obrażone Hera i Atena znienawidziły Parysa i przez całą wojnę pomagały Achajom przeciwko Trojanom.\nGdy poszkodowany Menelaos oraz Odyseusz przybyli do Ilionu jako posłowie, domagając się oddania Heleny, trojańska kapłanka Ateny, Teano, przyjęła ich życzliwie. Jest to jeden z dwóch wymienianych powodów, dla którego oszczędzono ją podczas rzezi mieszkańców.\nMając w pamięci osąd Parysa, pomimo palladionu w wojnie trojańskiej Ateny trzymała stronę Greków. Tymczasem jej brat Ares zajął przeciwne stanowisko. Spowodowało to między nimi konflikt. Pallas pomogła Diomedesowi, wychowankowi Chejrona, którym się opiekowała, zranić boga wojny, który krzyknął z bólu i uciekł na Olimp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=190", "fragment_id": "169561/10", "subtitle": "", "title": "Atena", "document_id": "169561", "start_index": 13589.0, "parentId": 190.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47573500871658325}, "uuid": "cfff7450-0231-478e-87f8-76c184ee0033"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nSąd Parysa – wydarzenie z mitologii greckiej, wyrok wygłoszony przez Parysa w sporze o tytuł najpiękniejszej pomiędzy boginiami Afrodytą, Ateną i Herą, w którym nagrodą było jabłko niezgody rzucone przez Eris.\nKażda z bogiń obiecała Parysowi nagrodę za zwycięstwo.\nParys wybrał Afrodytę, która obiecała mu za żonę Helenę (wówczas żonę Menelaosa).\nPorwanie Heleny przez Parysa stało się przyczyną wojny trojańskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5498324", "fragment_id": "350008/0", "subtitle": "", "title": "Sąd Parysa", "parentId": 5498324.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "350008", "score": 0.45815083384513855}, "uuid": "bf578888-bfd3-4daf-8439-f3fbd44536e0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu Sąd Parysa autorstwa Rubensa. Zobacz też: Sąd Parysa.\nSąd Parysa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Het oordeel van Paris&lt;/&gt;) – obraz autorstwa flamandzkiego malarza Rubensa.\nGeneza.\nNa przestrzeni całej kariery artystycznej, Rubens wielokrotnie podejmował jeden z najbardziej znanych wątków mitologii greckiej, będący przyczyną wojny trojańskiej. Mit był opowiadany przez Homera, znalazł się w \"Metamorfozach\" Owidiusza oraz w jego innym dziele pt. \"Heroidy\". O legendzie wspominały zapiski pochodzące z II w. p.n.e. oraz rzymski pisarz Hyginus w swoich \"Fabulae\".\nWedług legendy, na ślub Peleusa i Tetydy, Zeus nie zaprosił bogini niezgody Eris. Ta, urażona, przybyła na wesele i zatrzymując się w bramie cisnęła do wnętrza jabłko mówiąc, iż należy się ono najpiękniejszej kobiecie. Każda z bogiń: Hera, Atena i Afrodyta przypisywały sobie tytuł najpiękniejszej. Ich spór nasilał się, aż Zeus nakazał im by udały się na górę Ida we Frygii, do Parysa, by ten dokonał wyboru. Przed Parysem boginie poczęły prezentować swe walory i składać obietnice:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"Junona kusiła Parysa władzą nad światem i niezmierzonymi bogactwami. Minerwa obiecała mu mistrzostwo we władaniu orężem i kunszt w sztuce. Wenus zaś oznajmiła, że otrzyma rękę Heleny z Troi, najpiękniejszej kobiety na ziemi. Wybór Parysa padł na Wenus i tak oto zdobył on rękę Heleny\" (Hyginus \"Fabulae\" nr 92)\nPierwsze wersje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2793668", "fragment_id": "1641820/0", "subtitle": "", "title": "Sąd Parysa (obraz Petera Paula Rubensa)", "document_id": "1641820", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2793668.0, "score": 0.096786268055439}, "uuid": "9491fb7c-abd3-460f-bca0-c378a9c88248"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy operetki. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nPiękna Helena (fr. \"La belle Hélène\") – operetka Jacques’a Offenbacha w trzech aktach. Libretto zostało napisane przez Henriego Meilhaca i Ludovica Halévy’ego. Prapremiera odbyła się w Théâtre des Variétés w Paryżu w dniu 17 grudnia 1864.\nGeneza.\nOperetka stanowi pastisz nadętych oper Giacomo Meyerbeera, podobnie jak \"Orfeusz w piekle\", którego sukces zachęcił autora do kontynuacji tej koncepcji.\nTreść.\nFabuła utworu osnuta jest wokół starogreckiego mitu o Helenie Trojańskiej. Akcja rozgrywa się w starożytnej Sparcie tuż przed wybuchem wojny trojańskiej.\nOsoby.\nMenelaus – król Sparty, młodszy brat Agamemnona i mąż Heleny\nPiękna Helena – królowa Sparty, żona Menelausa\nAgamemnon – król królów\nOrestes – syn Agamemnona\nAchilles – bohater grecki\nParys – królewicz trojańskim\nAjaks I, Ajaks II – królowie greccy\nKalchas – wróżbita\nFilokomes – urzędnik Kalchasa\nBakhis – zausznica Heleny\nEutykles – kowal\nDziewczęta ze Sparty: Leonka i Partenis\nStraż, niewolnicy, lud, książęta, płaczki i służebnice.\nAkt I.\nHelena opowiada Kalchasowi nowinę: Parys, za to, że wręczył bogini Wenus jabłko „dla najpiękniejszej”, ma otrzymać serce najpiękniejszej kobiety świata, a wiadomo, że najpiękniejsza jest właśnie Helena. Trochę obawia się niewierności małżeńskiej, jednak Menelaus jest zupełnie obojętny. Po jej odejściu nadchodzi Parys, opowiada swoją wersję tej historii i prosi, aby Kalchas zgodnie z rozkazem Wenus przedstawił go Helenie, nie zdradzając jednak od razu, kim jest. Helena bierze go za jednego z pasterzy startujących w konkursie na Święto Adonisa. Po konkursie Parys ujawnia swoją tożsamość. Kalchas, aby wesprzeć Parysa w realizacji woli bogini, wysyła Menelausa na Kretę.\nAkt II.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5459823", "fragment_id": "316381/0", "subtitle": "", "title": "Piękna Helena (operetka)", "document_id": "316381", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5459823.0, "score": 0.05043723061680794}, "uuid": "68e278f4-250f-41f9-9bab-dbf53ce4a992"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu Sąd Parysa autorstwa Cranacha. Zobacz też: Sąd Parysa.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Lucas Cranach starszy\"Sąd Parysa\"\nSąd Parysa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Het oordeel van Paris&lt;/&gt;) – seria obrazów olejnych autorstwa niemieckiego malarza renesansowego Lucasa Cranacha starszego.\nGeneza.\nLucas Cranach stworzył cały cykl obrazów poruszający jeden wątek znany z mitologii greckiej, będący przyczyną wojny trojańskiej. Mit był opowiadany przez Homera, znalazł się w \"Metamorfozach\" Owidiusza oraz w jego innym dziele pt. \"Heroidy\". Wspominały o nim także zapiski pochodzące z II wieku p.n.e. oraz rzymski pisarz Hyginus w swoich \"Fabulae\".\nWedług mitu, Zeus nie zaprosił bogini niezgody Eris na ślub Peleusa i Tetydy. Urażona bogini przybyła na wesele i, zatrzymując się w bramie, cisnęła do wnętrza jabłko mówiąc, iż owoc należy się najpiękniejszej kobiecie. Każda z bogiń: Hera, Atena i Afrodyta przypisywały sobie tytuł najpiękniejszej. Ich spór nasilał się, aż Zeus nakazał im, by udały się na górę Ida we Frygii, do Parysa, by ten dokonał wyboru. Boginie zaprezentowały swoje walory przed Parysem i składały mu obietnice:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"Junona kusiła Parysa władzą nad światem i niezmierzonymi bogactwami. Minerwa obiecała mu mistrzostwo we władaniu orężem i kunszt w sztuce. Wenus zaś oznajmiła, że otrzyma rękę Heleny z Troi, najpiękniejszej kobiety na ziemi. Wybór Parysa padł na Wenus i tak oto zdobył on rękę Heleny\" (Hyginus \"Fabulae\" nr 92)\nOpis obrazów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2813781", "fragment_id": "1632853/0", "subtitle": "", "title": "Sąd Parysa (obrazy Lucasa Cranacha starszego)", "parentId": 2813781.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1632853", "source": "wikipedia", "score": 0.10654080659151077}, "uuid": "1978ab7b-4373-4fd9-91d7-262375cb6af6"}]}
{"id": "q_595", "question": "Jaki przedmiot rozkładany półkolisto, zwykle bardzo ozdobny, używany jest do chłodzenia się?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy przedmiotu. Zobacz też: Wachlarz - organizacja z czasów II wojny światowej.\nWachlarz – płaski, lekki, zdobiony lub surowy przedmiot, rozkładany półkoliście, skonstruowany z listewek lub żeberek różnego rodzaju lub sztywny, okrągły (także o różnym kształcie), służący do wytworzenia przepływu powietrza służącego m.in. do chłodzenia twarzy. Wachlarze wykonywane są m.in. z: drewna, metalu, bambusu, kości słoniowej, pergaminu, jedwabiu lub piór.\nPodczas gdy w Europie używany był prawie wyłącznie przez kobiety, a dzisiaj niemalże wyszedł z użycia, w Azji jest nadal przedmiotem codziennego użytku dla obu płci.\nHistoria.\nNajwcześniejsze przedstawienia wachlarza pochodzą ze starożytnego Egiptu. Nie są to jednak wachlarze „ręczne”, a raczej wielkie pęki liści palmowych lub pióropusze z piór na długich trzonkach, które poruszane przez służbę chłodziły dostojnika lub władcę.\nOd wieku XVI wachlarze dokumentowane są w Europie. Sprowadzali je z Chin i Japonii portugalscy i holenderscy żeglarze. W książkach na temat strojów oraz na portretach z tego okresu spotykane są pochodzące najczęściej z Włoch sztywne chorągiewki na trzonku, jako specjalna wenecka forma wachlarza.\nPowierzchnia wachlarza prowokowała do dekoracji i zdobień. Poszczególne segmenty wachlarzy składanych były misternie malowane w motywy: mitologiczne, biblijne, pasterskie, marynistyczne, chińskie. U schyłku wieku XVIII modne były sceny z aktualnych wydarzeń, jak: rocznica wybuchu Wezuwiusza, lot braci Montgolfier, czy rewolucja francuska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=517796", "fragment_id": "1587367/0", "subtitle": "", "title": "Wachlarz (przedmiot)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 517796.0, "document_id": "1587367", "score": 0.703850507736206}, "uuid": "abeb8f98-0ea2-4159-9116-adf6d16c4807"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przedmiotu służącego do podpierania się podczas chodzenia. Zobacz też: inne znaczenia słowa laska.\nLaska – przedmiot służący do podpierania się podczas chodzenia. Współcześnie typowa laska ma formę prostego, zwykle drewnianego kija zakończonego półkolistym uchwytem. Jej długość dostosowana jest do wzrostu użytkownika.\nLaska znana była już od czasów starożytnych: wzmianki o używaniu tego przedmiotu znaleźć można między innymi w Biblii (laska Aarona) czy starożytnej Grecji (kaduceusz). Jest to drewniany kij, który służy przede wszystkim do podpierania się podczas wędrówek, niekiedy używany jako broń (góralska ciupaga). Laska jest też atrybutem niektórych grup zawodowych, społecznych lub etnicznych: nomadów, górali, pasterzy, w tym Wołochów, dostojeństwa, stanowiska lub pełnionej funkcji: do dziś używa się laski marszałkowskiej, pastorału czy laski Eskulapa. \nW drugiej połowie XIX wieku laska była nieodzownym elementem stroju eleganckiego mężczyzny, głównie w modzie miejskiej. Laski te wykonywane były z metalu lub twardego drewna (na przykład z hebanu), zakończone gałką lub ozdobną rączką z kości słoniowej; często spotykane były też lekkie laski z bambusa. Niekiedy wyposażone były w schowki, a nawet ukryte ostrza. W lasce Melchiora Wańkowicza, która obecnie znajduje się w Muzeum Literatury w Warszawie, jej właściciel, przekraczając granicę, ukrywał przed celnikami szklaną ampułkę z koniakiem.\nWspółczesna laska z półkolistym uchwytem pomaga w poruszaniu się osobom starszym, niepełnosprawnym albo niewidomym (biała laska).\nLaska, która umożliwia poruszanie się w przypadku dysfunkcji lub amputacji kończyny dolnej, jest nazywana kulą rehabilitacyjną.\nRodzaje lasek i ich znaczenie.\nLaska od czasów najdawniejszych była godłem władzy i dostojeństwa. W epoce kamiennych narzędzi spotykamy gałki z kamienia, mające otwór do osadzenia na kiju, które służyły jako godła.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1587288", "fragment_id": "674297/0", "subtitle": "", "title": "Laska (kij)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "674297", "parentId": 1587288.0, "score": 0.1272962987422943}, "uuid": "14aafd04-3b25-451b-9bd4-4f91bcee2db3"}, {"page_content": "Niecka (potocznie \"niecki\") – naczynie drewniane; powszechnie (głównie na wsi) używane w domach w XIX wieku. Wydrążone półkolisto w jednym kawałku drewna, podłużne, niezbyt głębokie, o różnorodnym zastosowaniu: do wyrabiania ciasta, kąpania dzieci, zbierania mąki podczas mielenia w żarnach, itp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1766187", "fragment_id": "867503/0", "subtitle": "", "title": "Niecka (naczynie)", "parentId": 1766187.0, "start_index": 0.0, "document_id": "867503", "source": "wikipedia", "score": 0.2295641452074051}, "uuid": "ab95f0df-5471-4609-9097-db5a69e5308c"}, {"page_content": "Tepidarium – ogrzewana podłogowo sala z ciepłą wodą przeznaczona do wypoczynku w starożytnych termach rzymskich. Charakteryzuje się bezpośrednim promieniowaniem ze ścian i podłóg ciepła mającego wpływ na organizm.\nW łaźniach Rzymian tepidarium stanowiło centralną halę otoczoną innymi pomieszczeniami. Było prawdopodobnie pierwszym z odwiedzanych przez kąpiących się miejsc i stanowiło swoisty wstęp do dalszych gorących (caldarium) bądź zimnych (frigidarium) kąpieli. Tepidarium wyróżniało się najbogatszymi zdobieniami pośród innych pomieszczeń łaźni. Znanym przykładem jest odkryte na terenie Pompei tepidarium nakryte półkolistym sklepieniem kolebkowym, zdobione reliefami w stiuku, otoczone ściennymi wnękami oddzielonymi od siebie atlantami.\nZabytki pochodzące z tepidariów znajdują się w muzeum w Watykanie oraz Neapolu, gdzie umieszczono je w 1546 na polecenie Pawła III.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1041376", "fragment_id": "1356416/0", "subtitle": "", "title": "Tepidarium", "document_id": "1356416", "start_index": 0.0, "parentId": 1041376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1721464842557907}, "uuid": "730f2f48-a853-476d-8c9f-1fc99576bd7e"}, {"page_content": "Chłodnica samochodowa – wymiennik ciepła stosowany do chłodzenia silnika spalinowego w samochodach.\nNajczęściej stosowanym sposobem chłodzenia silników w samochodach jest chłodzenie cieczą: w bloku i głowicy silnika znajdują się wydrążone kanały, przez które przepływa medium chłodzące. Może nim być woda albo płyn o niskiej temperaturze zamarzania, najczęściej wodny roztwór glikolu etylenowego. Obieg płynu chłodzącego zapewnia pompa wodna.\nChłodnica najczęściej zbudowana jest w formie panelu cienkich rurek, zaopatrzonych w odprowadzające z nich ciepło ożebrowanie z cienkiej blachy, zwiększające aktywną powierzchnię odprowadzania ciepła. Przez panel chłodnicy przepływa powietrze. Ruch powietrza jest wywoływany ruchem pojazdu i wentylatorem. Stosuje się układy z wentylatorem pracującym cały czas albo załączanym po przekroczeniu przez blok silnika określonej temperatury. Chłodnica zazwyczaj – w samochodach z silnikiem umieszczonym przed kabiną kierowcy – znajduje się na przodzie samochodu, dzięki czemu chłodnica omywana jest „świeżym” (nieogrzanym przez silnik) powietrzem.\nChłodnice samochodowe dobierane są w konstrukcji samochodu tak, aby nawet w najtrudniejszych warunkach pracy zapewnić temperaturę medium chłodzącego poniżej punktu wrzenia. W celu utrzymania temperatury silnika w układzie chłodzenia znajduje się termostat, który zamyka przepływ cieczy chłodzącej przez chłodnicę gdy jej temperatura jest niższa od około 85 °C.\nWlot powietrza do panelu chłodnicy w samochodach zasłonięty jest najczęściej ażurową osłoną (tzw. „atrapą” lub potocznie „grillem”); zwykle jest ona ważnym elementem ozdobnym samochodu, a jej wygląd bywa często „znakiem firmowym” producenta i jest powielany w różnych modelach tej samej marki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=665805", "fragment_id": "801735/0", "subtitle": "", "title": "Chłodnica samochodowa", "document_id": "801735", "start_index": 0.0, "parentId": 665805.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4066869616508484}, "uuid": "dbc93a53-e6a6-4efd-a7e8-fb84aba7d88e"}, {"page_content": "Sztuczny lód – lód otrzymywany przez zamrożenie wody w wytwornicy lodu, w postaci bloków o masie od 25 do 200 kg, płyt, drobnych bryłek (np. łusek, kostek) lub śniegu. Po raz pierwszy sztuczny lód wytworzył w 1755 roku szkocki lekarz i chemik William Cullen.\nW urządzeniach do produkcji sztucznego lodu, tzw. wytwornicach, przy pomocy których wytwarza się bryłki lodu lub śnieg stosowane jest chłodzenie bezpośrednie. Natomiast w wytwornicach lodu w postaci bloków, które są używane rzadziej, wykorzystywane jest chłodzenie pośrednie; w zbiorniku wypełnionym saletrą, która jest bezustannie mieszana, umieszczany jest parownik urządzenia chłodniczego wraz z formami na lód.\nLód sztuczny jest stosowany w transporcie chłodniczym oraz do celów konsumpcyjnych. Sztucznie wyrabiany lód wytwarzany jest z wody czystej bakteriologicznie, która filtrowana jest poprzez proces destylacji. Woda może też pochodzić ze studni artezyjskiej.\nDo chłodzenia ryb używa się lodu sztucznego z wody morskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70123", "fragment_id": "645147/0", "subtitle": "", "title": "Sztuczny lód", "document_id": "645147", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 70123.0, "score": 0.1737568974494934}, "uuid": "6c9a2fd7-2577-4146-b36b-78aef2650597"}, {"page_content": "Bibelot (fr. „gracik”) – niewielki przedmiot, najczęściej niemający istotnej wartości użytkowej, spełniający funkcję ozdobną; określenie używane zwykle w liczbie mnogiej. \nCechy.\nBibelotem jest nieduży dekoracyjny obiekt wykonany ze zdobionej porcelany, brązu, srebra, laki, także złotniczy, emaliowany bądź z innych podobnie efektownych materiałów. Są to wyroby, których funkcja dekoracyjna przeważa nad użytecznością i zazwyczaj o większej wartości artystycznej i materialnej.\nRola i zastosowanie.\nBibeloty (m.in. figurki, puzderka, flakoniki, także drobne przedmioty egzotyczne) ustawiano na etażerkach, gerydonach, w serwantkach, sekretarzykach, oszklonych gablotach, na półkach, parapetach kominków itp. miejscach, dla upiększenia pomieszczenia i wzbudzania zainteresowania swym pięknem, rzadkością lub niepospolitością. Swoją obecnością podkreślały zamożność właścicieli. Współcześnie funkcję domowych bibelotów często pełnią drobne przedmioty pamiątkowe.\nEtymologia.\nWyraz przejęty z francuszczyzny, pochodzący od starofrancuskiego \"beubelet\" (XII w.), oznaczającego zarazem błyskotkę, świecidełko, ozdóbkę, drobiazg, drobnostkę, błahostkę i cacko, a także klejnocik i biżuterię – co z kolei wywodzi się od słowa \"belbel\" (igraszka, pieścidełko, zabawka), mającego swój pierwotny źródłosłów w \"bel\" (piękny).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=481850", "fragment_id": "1560330/0", "subtitle": "", "title": "Bibelot", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 481850.0, "document_id": "1560330", "score": 0.11462140083312988}, "uuid": "a2adf580-680d-42c0-89c4-e4b9d60b60e2"}, {"page_content": "Chłodnictwo – dział techniki zajmujący się odprowadzaniem ciepła ze środowiska chłodzonego w celu uzyskania i utrzymania temperatur niższych od temperatury otoczenia. Ma największe zastosowanie w utrwalaniu żywności.\nNajwcześniej poznanymi substancjami chłodniczymi były lód i śnieg. Już pięć tysięcy lat temu stosowano je w Chinach do chłodzenia napojów. Również Chińczycy przywozili z gór bloki lodu, które przechowywali aż do lata. Wikingowie pod koniec zimy zakopywali (na terenie domostw) żywność razem z lodem, natomiast Rzymianie transportowali z gór śnieg, który umieszczali w izolowanych słomą dołach tworząc w ten sposób prymitywne lodówki. Metoda ta była stosowana jeszcze w XVIII wieku w Anglii. W Egipcie oraz Indiach używano porowatych glinianych naczyń, w których efekt chłodzenia uzyskiwano dzięki odparowaniu części zawartości. Ten efekt wykorzystywali również Persowie, którzy zwiększali intensywność parowania przez nadmuch powietrza. Zimna woda płynęła w kanałach pod podłogą chłodząc wnętrze pałacu.\nOdkrycie mikroorganizmów (pleśni, bakterii), a następnie wpływu temperatury na prędkość ich namnażania spowodowało wzrost zainteresowania chłodzeniem, jako sposobem konserwowania żywności. Jednak technika chłodnicza zaczęła rozwijać się gwałtownie dopiero w XIX wieku w trakcie rewolucji przemysłowej. Obecnie efekt chłodzenia uzyskujemy dzięki specjalnie budowanym urządzeniom chłodniczym.\nZastosowanie chłodnictwa.\nNiektóre obszary zastosowań techniki chłodniczej\nW przemyśle spożywczym.\nNajważniejszym obszarem zastosowań chłodnictwa jest utrwalanie, przechowywanie i transport łatwo psujących się artykułów spożywczych. Przeciwieństwie do innych metod utrwalania technika chłodnicza pozwala zachować produkty w pierwotnym stanie świeżości, bez zmiany smaku, koloru, czy zawartości witamin. Wadą jest wysoki koszt eksploatacji i utrzymania łańcucha chłodniczego oraz wysoki koszt czynników chłodniczych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66787", "fragment_id": "658815/0", "subtitle": "", "title": "Chłodnictwo", "parentId": 66787.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "658815", "score": 0.27700483798980713}, "uuid": "64d3911b-7eb4-45ca-bd90-faf47e9633a4"}, {"page_content": "Chłodzenie wodne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;water cooling&lt;/&gt;) – chłodzenie elementów mechanicznych lub elektronicznych przy użyciu układu, w którym medium transportującym ciepło jest woda. Systemy chłodzenia wodnego są stosowane m.in. w samochodach, elektrowniach, superkomputerach, szafach serwerowych, a czasami nawet w komputerach osobistych.\nSystem chłodzenia wodnego, niezależnie od miejsca zastosowania składa się zawsze z pięciu podstawowych elementów:\nPodstawową zaletą chłodzenia wodnego, jest niska cena wody – najtańszego z możliwych ciekłego medium chłodzącego. W porównaniu z układami powietrznymi, wodne układy chłodzące są zwykle dużo bardziej efektywne. Jedną z wad chłodzenia wodnego jest jego tendencja do porastania glonami, które świetnie rozwijają się w ciepłej wodzie. Aby tego uniknąć należy dodawać do wody pestycydy. Innym problemem chłodzenia wodnego jest korozja, prowadząca do rozszczelniania się układów. Problem ten rozwiązuje się poprzez dodawanie do wody płynów antykorozyjnych i stosowanie do jego konstrukcji stopów nierdzewnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293620", "fragment_id": "1446839/0", "subtitle": "", "title": "Chłodzenie wodne", "parentId": 293620.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1446839", "score": 0.5}, "uuid": "97564fdf-08ef-4f47-bbd9-7c5d5f858e26"}, {"page_content": "Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne. Szczególnie rozpowszechniona na całym świecie jest malwa różowa (\"A. rosea\"), poza tym uprawiana jest malwa figolistna (\"A. ficifolia\"), malwa pomarszczona (\"A. rugosa\") i malwa blada (\"A. pallida\"). Suche pędy używane są jako materiał opałowy, a korzenie mają zastosowanie lecznicze. Rośliny te razem z przęślą wykorzystywane były przez człowieka neandertalskiego do składania na grobach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=206298", "fragment_id": "1426533/1", "subtitle": "", "title": "Malwa", "source": "wikipedia", "start_index": 1580.0, "document_id": "1426533", "parentId": 206298.0, "score": 0.19728262722492218}, "uuid": "06e28ce1-a870-4bce-84c2-b24dc61e119f"}]}
{"id": "q_596", "question": "Jak nazywał się rumak Don Kichota?", "answer": [{"page_content": "Rosynant (hiszp. \"Rocinante\") – koń występujący w powieści \"Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manchy\" autorstwa hiszpańskiego pisarza Miguela de Cervantesa, będący wierzchowcem głównego bohatera powieści Don Kichota. Zaraz na początku powieści pada wyjaśnienie imienia konia: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n [...] Dokonawszy tego dzieła, zajął się rumakiem; poszedł do stajni, przyglądał się szkapie swojej, a choć chudzina ta mizerniej może wyglądała, niż wywłoka Goveli \"qui tantum ossa et pellis fuit\" [która była samą skórą i kośćmi], byłby jednak poprzysiągł, że był to rumak dzielniejszy od Bucefała Aleksandryjskiego i Babieki Cydowej. Cztery dni, jak Pan Bóg przykazał, strawił, susząc sobie głowę nad wymyśleniem nazwiska dla tego rumaka; boć nie uchodzi, myślał sobie, żeby wierzchowiec tak słynnego rycerza nie był światu z imienia znanym. Szło mu koniecznie o to, żeby wymyślić takie, co by zarazem malowało stan owego wierzchowca przed wejściem w szeregi błędnego rycerstwa, i to czym miał stać się później. Konieczną i logiczną wydawało mu się rzeczą, że kiedy pan zmienia stan swój, iżby i koń nazwę swą zmienił, a przyjął taką, co by go uświetniła i godnie odpowiadała nowemu jego powołaniu. Dobrze tedy rzecz tę rozważywszy, przerozumowawszy, przekombinowawszy, z tysiąc rozmaitych nazw próbując, zmniejszając, zdłużając i łatając, postanowił nareszcie nazwać go Rosynantem, bo nazwa ta wydała mu się bardzo wspaniałą, świetną i wielce znaczącą, a godną pierwszego w świecie bieguna.\n \nRosynant wiernie i odważnie towarzyszy błędnemu rycerzowi w jego walce z wiatrakami i innych przygodach, aż do śmierci Don Kichota.Rocinante.\nPlaneta pozasłoneczna Rocinante wzięła swoją nazwę od imienia konia Don Kichota.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4147271", "fragment_id": "614212/0", "subtitle": "", "title": "Rosynant", "document_id": "614212", "start_index": 2.0, "parentId": 4147271.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8592331409454346}, "uuid": "462e8327-290b-4fe1-a3df-10724cd845d6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci fikcyjnej. Zobacz też: Don Kichot.\nDon Kichot z La Manchy (hiszp. \"Don Quijote de la Mancha\", właściwie Alonso Quijano), nazywany także „Rycerzem Smętnego Oblicza” – fikcyjna postać z powieści Miguela de Cervantesa. Jest około pięćdziesięcioletnim szlachcicem, który pod wpływem literatury o czynach rycerskich postanawia zostać błędnym rycerzem. Na swoim koniu Rosynancie, w towarzystwie giermka Sancho Pansy, wyrusza w drogę. Wzorem literackich bohaterów Don Kichot wybiera damę serca – jest nią wieśniaczka Aldonza Lorenzo, nazywana przez bohatera Dulcyneą z Toboso. Od imienia bohatera pochodzi nazwa postawy nazywanej donkiszoterią.\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=337509", "fragment_id": "50679/0", "subtitle": "", "title": "Don Kichot (postać)", "parentId": 337509.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "50679", "score": 0.9210445880889893}, "uuid": "b16e1ad5-65e6-4863-9fac-b45f72087247"}, {"page_content": "Alonso, szlachcic z La Manchy spędził życie na czytaniu romansów rycerskich. Z czasem wydarzenia przedstawione w książkach zaczął uznawać za prawdziwe, a przedstawionych w nich bohaterów za godnych naśladowania. Uznał więc, że sam powinien zostać błędnym rycerzem. Nadał sobie imię Don Kichot z Manczy i postanowił wyruszyć w świat na koniu, którego nazwał Rosynantem. Ponieważ błędny rycerz powinien być zakochany, zdecydował się wybrać dla siebie damę serca. Postanowił, że zostanie nią wieśniaczka, w której niegdyś się tajemnie podkochiwał – Aldonza Lorenzo, szukając dla niej wytwornego imienia, nazwał ją Dulcyneą z Toboso. Szybko uświadamia sobie jednak, że nigdy nie został pasowany na rycerza, postanawia więc poprosić o to pierwszą napotkaną osobę. Na swojej drodze znajduje karczmę, którą uznaje za piękny zamek. Prosi więc oberżystę, sądząc, że jest on kasztelanem, o pasowanie go na rycerza. Rozbawiony karczmarz czyni zadość jego prośbie. W dalszej drodze spotyka grupę podróżnych. Ponieważ nie chcą oni przyznać, że Dulcynea jest najpiękniejszą z kobiet, Don Kichot atakuje ich. W czasie natarcia spada z konia i zostaje odwieziony do domu przez miejscowego wieśniaka. Widząc szaleństwo bohatera, jego przyjaciele: Balwierz i Pleban, a także gospodyni, przeszukują biblioteczkę Don Kichota i decydują się spalić na dziedzińcu wszystkie księgi, które mogły mu zaszkodzić. Zamurowują też drzwi do biblioteki i udają przed szaleńcem, że pomieszczenie to nie istnieje, gdyż zostało zniszczone przez potężnego czarnoksiężnika. Tymczasem Don Kichot uznaje, że powinien posiadać giermka. Jego wybór pada na miejscowego wieśniaka Sanczo Pansę. Bohater obiecuje mu za pomoc stanowisko gubernatora wyspy", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93040", "fragment_id": "652972/5", "subtitle": "", "title": "Don Kichot (powieść)", "document_id": "652972", "start_index": 6534.0, "parentId": 93040.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5768211483955383}, "uuid": "f81798ea-6513-41ab-af53-de8b7bff5acc"}, {"page_content": "Miguel de Cervantes y Saavedra (ur. 29 września 1547 w Alcalá de Henares, zm. 23 kwietnia 1616 w Madrycie) – hiszpański pisarz renesansowy, najlepiej znany jako autor powieści \"El ingenioso hidalgo Don Quijote de la Mancha \" (\"Przemyślny szlachcic Don Kichote z Manczy\").\nŻyciorys.\nMłodość.\nData jego urodzin nie jest poświadczona, jednak ze względu na imię, jakie mu nadano, przypuszczalnie urodził się 29 września, w dzień św. Michała Archanioła. Wiadomo, że ochrzczono go 9 października 1547 w Alcalá de Henares. Przyszły pisarz pochodził ze zubożałej, ale znanej rodziny szlacheckiej. Dziadkiem pisarza był pochodzący z Kordoby don Juan de Cervantes, prawnik z wykształcenia, który doszedł do stanowiska corregidora. Porzucił on swoją żonę i rodzinę. Ojcem Miguela był Rodrigo de Cervantes – medyk i cyrulik, a matką doṅa Leonor de Cortinas. Miguel był czwarty z siedmiorga rodzeństwa. W 1551 roku rodzina Miguela przeniosła się z Alcalá de Henares do Valladolid, a w 1553, po opuszczeniu przez Rodrigo więzienia, do którego trafił za niespłacone długi, rodzina przeniosła się do Kordoby. Miguel przez dwa lata uczył się w szkole prowadzonej przez Alonso de Vieras, a potem w kolegium jezuickim. W 1564 mieszkał w Sewilli, a od 1566 w Madrycie, pobierając nauki u znanego humanisty Juana Lopeza de Hoyos, który być może zaszczepił w Cervantesie miłość do literatury. W wyniku zranienia w zakazanym pojedynku Antonia de Sigura, skazany zaocznie Cervantes musiał uciekać z Madrytu, gdyż groził mu wyrok królewski obcięcia prawej ręki i dziesięciu lat wygnania. W 1569 r. dotarł do Rzymu.\nSłużba wojskowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49624", "fragment_id": "662418/0", "subtitle": "", "title": "Miguel de Cervantes", "document_id": "662418", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 49624.0, "score": 0.11314200609922409}, "uuid": "af7cbd67-1c29-4a79-8b25-5bf6a96932e2"}, {"page_content": "Don Kichot / Don Kichote – zmyślny szlachcic z la Manchy (hiszp. \"Don Quijote de la Mancha\") – hiszpański serial animowany z 1979 roku oparty na motywach powieści Miguela De Cervantesa. W Polsce emitowany w 1993 roku na Polsacie pod nazwą \"Don Kichot\".\nWersja polska.\nDubbing.\nDon Kichot (odc. 26–39) \nŹródło:\nVHS.\nWersja wydana na VHS z hiszpańskim dubbingiem i polskim lektorem. Kilka odcinków zostało wydanych też na VHS w serii: \"Bajkowy Kogel-Mogel\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3877030", "fragment_id": "616615/0", "subtitle": "", "title": "Don Kichot (serial animowany)", "parentId": 3877030.0, "start_index": 0.0, "document_id": "616615", "source": "wikipedia", "score": 0.6533815860748291}, "uuid": "a5156481-9646-4c85-82d9-7446c805c6cb"}, {"page_content": "Don Kichot (pełny tytuł hiszp. \"El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha\") – powieść Miguela de Cervantesa. Pierwsza część utworu została opublikowana w 1605, natomiast druga – w 1615 roku. Powieść opowiada o losach szlachcica, który wpada w obłęd pod wpływem romansów rycerskich i wyrusza w świat jako błędny rycerz, niesiony nieodłączną szczytną chęcią pomagania ludziom i bronienia najsłabszych.\nOkoliczności powstania i publikacji utworu.\nCzęść pierwsza.\nNie wiadomo dokładnie, jak długo trwały prace nad pierwszą częścią powieści. Sam autor wspominał w przedmowie, że utwór powstawał podczas jego pobytu w więzieniu (Cervantes był uwięziony kilkukrotnie, m.in. w 1595 i 1602 roku). Niektórzy badacze wątpią w deklarację autorską, uważając, że Cervantes nie przyznawałby się w przedmowie do tak wstydliwego faktu jak uwięzienie. Pobyty pisarza w więzieniu musiały być powszechnie znane, nie było więc powodu, dla którego miałby je ukrywać. Jeszcze przed publikacją \"Don Kichot\" krążył w obiegu rękopiśmiennym. W tej formie zapoznał się z nim m.in. Lope de Vega, który w liście z 14 sierpnia 1604 stwierdził, że nie znajdzie się nigdy człowiek tak głupi, żeby chwalić tę powieść, a samego Cervantesa określił jako najgorszego spośród poetów. Uwagi te były jednak spowodowane nie tyle wartością \"Don Kichota\", ile niechęcią jaką de Vega żywił wobec autora z powodu dwóch złośliwych sonetów z 1600–1602 przypisywanych Cervantesowi. Cervantes odniósł się do nich, wprowadzając w powieści liczne aluzje dotyczące samego de Vegi i hiszpańskiej komedii w ogóle.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93040", "fragment_id": "652972/0", "subtitle": "", "title": "Don Kichot (powieść)", "document_id": "652972", "start_index": 0.0, "parentId": 93040.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5843933820724487}, "uuid": "e11c1302-bf4f-4c09-8e28-b023a34c5185"}, {"page_content": "Sancho Pansa – wierny giermek błędnego rycerza Don Kichota z Manczy z powieści Miguela de Cervantesa \"Don Kichot\".\nW pierwszej części powieści jest postacią raczej komiczną, przeżywa te same przygody i cierpi te same trudy co Don Kichot, i dopiero w części drugiej Cervantes przedstawia pogłębioną charakterystykę postaci Sancha (zresztą tak samo jak postaci Don Kichota). Komizm Sancha z części pierwszej nabiera wówczas cech sarkazmu i groteski. \nKluczowym momentem przygód Sancha Pansy jest objęcie funkcji wielkorządcy „wyspy” Barataria. „Wyspa” była w istocie niewielkim miastem, a powierzenie wielkorządztwa giermkowi Don Kichota było jednym z żartów wymyślonych przez księcia, u którego przez pewien czas gościł błędny rycerz wraz ze swym giermkiem. \nPowrócił wraz z Don Kichotem do rodzinnej miejscowości, a dzięki zapłacie, jaką otrzymał od swego pana w zamian za poświęcenie i wierną służbę, został z radością przywitany przez żonę, Teresę Pansę. \nW porównaniu do swojego pana, Sancho był człowiekiem spokojnym i rozważnym, choć brak mu było odwagi i determinacji w działaniu. \nMimo pewnej naiwności, a nawet łatwowierności (np. nigdy nie przestał wierzyć, że naprawdę sprawował funkcję wielkorządcy wyspy Barataria) stał się symbolem zdrowego rozsądku, potrafiącego nie tylko czerpać dla siebie korzyści w świecie rządzonym przez obłęd i iluzję, lecz także dochować wierności podstawowym wartościom.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=791037", "fragment_id": "986615/0", "subtitle": "", "title": "Sancho Pansa", "document_id": "986615", "start_index": 0.0, "parentId": 791037.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5823519825935364}, "uuid": "8ada725e-f033-4310-bbaf-7c18da9aa4fd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy historii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nBłędny rycerz – postać z średniowiecznych romansów rycerskich i chansons de geste. Rycerz wędrujący w poszukiwaniu niezwykłych przygód dowodzących jego rycerskich cnót lub w poszukiwaniu dworskiej miłości.\nPolska nazwa.\nPolska nazwa \"błędny rycerz\" jest szeroko przyjętym tłumaczeniem francuskiego \"chevalier errant\" i często jest błędnie rozumiane jako rycerz dopuszczający się szalonych czynów. To przekonanie związane jest ze współczesnym znaczeniem słowa \"błędny\" (w staropolszczyźnie oznaczające \"błądzący\"), jak i tym, że jednym z najbardziej znanych błędnych rycerzy jest Don Kichote, tytułowa postać z powieści Miguela de Cervantesa (1605-1615), który pod wpływem lektury romansów rycerskich popada w obłęd i staje się karykaturą średniowiecznych bohaterów. W rzeczywistości starofrancuskie \"chevalier errant\" pochodzi nie od \"errare\" (błądzić), lecz od \"iterare\" (iść, wędrować).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310515", "fragment_id": "1404279/0", "subtitle": "", "title": "Błędny rycerz", "document_id": "1404279", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 310515.0, "score": 0.06720767915248871}, "uuid": "e0729c11-915f-4038-baf3-feeabfb15f4e"}, {"page_content": "Uluch Ali (tur.: \"Uluç Ali Reis\", później \"Uluç Ali Paşa\" i ostatecznie \"Kılıç Ali Paşa\"), właściwie Giovanni Dionigi Galeni (ur. 1519, zm. 21 czerwca 1587) – muzułmański korsarz pochodzenia włoskiego, który przeszedł na islam i doszedł do godności Kaptan-ı Deryi w marynarce wojennej imperium osmańskiego.\nW krajach europejskich basenu Morza Śródziemnego znany pod różnymi imionami. Często – szczególnie we Włoszech – nazywano go Occhialim, zaś Miguel de Cervantes w 39. rozdziale powieści \"Don Kichot\" określił go jako Uchaliego. Kiedy indziej nazywano go po prostu Alim Paszą.\nMłodość.\nUluch Ali był synem żeglarza Birno Galeniego i jego żony Pippy de Cicco z wioski Le Castella (w pobliżu dzisiejszej miejscowości Isola di Capo Rizzuto) w Kalabrii. Ojciec chciał, żeby został księdzem, ale 29 kwietnia 1536 roku Giovanni został porwany przez Alego Ahmeda, jednego z kapitanów pirackiej floty Hajraddina Barbarossy, i został zesłany na galery. Po kilku latach przeszedł na islam i został piratem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1908470", "fragment_id": "391329/0", "subtitle": "", "title": "Uluch Ali", "document_id": "391329", "start_index": 0.0, "parentId": 1908470.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05882095918059349}, "uuid": "30f6a315-809c-42c9-be73-bef2fd2329c8"}, {"page_content": "Don Kichot i Sancho Pansa (znany także pod tytułem Jeźdzcy nad Jeziorem Ejerdirskim) – obraz Jacka Malczewskiego wykonany w technice olejnej w latach 1895-1900. Obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. \nHistoria.\nObraz przedstawia Karola Lanckorońskiego i Jacka Malczewskiego nad jeziorem Beyşehir w drodze do Konya. Potwierdza to napis na blejtramie, który brzmi: \"Karol Lanckoroński i Jacek Malczewski jako Don Kichot i Sancho Pansa w Azji Mniejszej w r. 1893-5 lub nad Morzem Martwym\". \nW 1884 roku artysta wziął udział w wyprawie archeologicznej do Pamfilii i Pizydii, zorganizowanej przez Karola Lanckorońskiego. Jacek Malczewski w roli kronikarza dokumentował życie społeczności mijanych wiosek i miast oraz codzienność członków ekspedycji. Podczas wyprawy powstały liczne rysunki i akwarele artysty, które przechowywane są w zbiorach Zamku Królewskiego na Wawelu oraz Muzeum Narodowego w Krakowie.\nInterpretacja.\nJacek Malczewski z humorem nawiązuje do XVII-wiecznej powieści Miguela de Cervantesa \"Don Kichot.\" W rolę błędnego rycerza Don Kichota wciela Karola Lanckorońskiego, fundatora i organizatora wyprawy do Azji Mniejszej, a wiernego giermka Sancho Pansę – samego siebie. \nWystawy.\n\"Don Kichot i Sancho Pansa\" pojawiał się na wystawach poświęconych życiu i twórczości artysty oraz okazjonalnie na innych tematycznie wystawach. Oto wybrane z nich:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2256166", "fragment_id": "454615/0", "subtitle": "", "title": "Don Kichot i Sancho Pansa", "document_id": "454615", "start_index": 2.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2256166.0, "score": 0.29047468304634094}, "uuid": "a290c6ff-cced-4bfb-98e3-ad98ffcf69f9"}]}
{"id": "q_597", "question": "Skibob to pojazd służący do poruszania się po wodzie czy po śniegu?", "answer": [{"page_content": "Skiboby – indywidualny sport zimowy, w którym zawodnik siedząc porusza się na pojeździe stanowiącym połączenie nart i roweru. Dodatkowo zawodnicy dysponują dwiema małymi nartami przymocowanymi do butów, które pomagają im utrzymać stabilność podczas jazdy. Zawody skibobowe rozgrywane są w slalomie, gigancie i supergigancie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1574065", "fragment_id": "665735/0", "subtitle": "", "title": "Skibob", "parentId": 1574065.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "665735", "score": 0.6932477951049805}, "uuid": "8e580115-f76e-476b-b709-ec131fcb73a2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojazdu na płozach. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSanie – pojazd zaprzęgowy na płozach, służący do poruszania się po śniegu lub lodzie. Sanie są zazwyczaj ciągnięte przez konie lub ciągniki mechaniczne i zasadniczo służą do transportu. Małe sanie używane do zabawy lub sportów zimowych to sanki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181070", "fragment_id": "17765/0", "subtitle": "", "title": "Sanie", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "17765", "parentId": 181070.0, "score": 0.4850388765335083}, "uuid": "2b69569f-a73b-4c17-b058-a2ea9dbdc01e"}, {"page_content": "Bandvagn 206 (Bv 206) – gąsienicowy przegubowy pojazd wojskowy opracowany przez Hägglunds (obecnie część BAE Land Systems) dla armii szwedzkiej. Pojazd może przewozić do 17 osób (kierowca i pięciu pasażerów w przedniej części oraz maksymalnie jedenastu pasażerów w części tylnej w zależności od jej przeznaczenia). Pojazd może służyć m.in. jako transporter opancerzony (\"Bv 206S\") lub ambulans.\nPodobnie jak swój poprzednik Volvo Bv 202, Bv 206 jest przystosowany do poruszania się w głębokim śniegu oraz po torfowiskach północnej Szwecji. Pojazd jest zdolny do poruszania się po wodzie z prędkością do 4,7 km/h. Zbudowano ponad 11 000 sztuk tego pojazdu, służących w armiach 37 państw świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1456754", "fragment_id": "216124/0", "subtitle": "", "title": "Bandvagn 206", "document_id": "216124", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1456754.0, "score": 0.47981587052345276}, "uuid": "cd43d847-682b-43a0-810f-d72b7afe23bb"}, {"page_content": "Płoza – zazwyczaj element podwozia, na którym pojazd się opiera, służący do ruchu ślizgowego po wodzie, śniegu lub lodzie. Gładź będąca powierzchnią styku płozy z podłożem ma na celu zmniejszenie tarcia, a tym samym zwiększenie ślizgu. Płozy są elementami pojazdów lub innych przyrządów, dzięki którym człowiek może się poruszać. Płozy wykonuje się głównie z drewna, metalu bądź z tworzyw sztucznych. Do jazdy wykorzystuje się je najczęściej parami. Ze względu na szerokość powierzchni i sposoby montowania (zaczepu) można wyróżnić płozy montowane jako podwozie w saniach (najczęściej drewniane z obiciem metalowym) lub w bojerze (całkiem metalowe lub z tworzywa – w obu przypadkach posiadające do kilkudziesięciu centymetrów szerokości), dwie płozy z wiązaniami tworzące narty (do kilkunastu centymetrów szerokości), dwie cienkie płozy połączone z butami tworzące łyżwy (do kilku milimetrów szerokości).\nW płozy wyposażone są m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=387658", "fragment_id": "95933/0", "subtitle": "", "title": "Płoza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "95933", "parentId": 387658.0, "score": 0.2381998896598816}, "uuid": "4b9837d2-7b6b-41fc-818b-e1fe08c3e395"}, {"page_content": "Skuter śnieżny – pojazd naziemny łączący zalety sań i skutera przystosowanego do jazdy tylko w zimie – z tego względu urządzenia te były na początku nazywane saniami motorowymi. Skuter śnieżny przystosowany jest do jazdy zarówno po drogach, jak i bezdrożach – potrafi się poruszać równie dobrze po śniegu, jak i po lodzie (choć na lodzie narażony jest na przegrzanie przy dużych prędkościach, co wymusza ich ograniczenie), co czyni go jednym z podstawowych pojazdów wykorzystywanych w krajach za granicą koła podbiegunowego, takich jak Norwegia czy Kanada. Maksymalne prędkości skuterów sięgają rzędu 200 km/h (w zależności od modelu i klasy).\nBudowa.\nNapędzany silnikiem spalinowym (pojemności rzędu 120-1200 cm³) dwu- lub czterosuwowym. Przenosi napęd za pomocą przekładni CVT na znajdującą się na tyle gumową „gąsienicę”.\nNa pojeździe siedzi się na podobnie jak na motocyklu, jednak kierowanie nim pomimo kierownicy połączonej z przednimi płozami często wymaga balansowania ciałem.\nHistoria.\nPierwszy funkcjonujący prototyp sań motorowych (prototyp skutera śnieżnego) opracowali i wykonali na zlecenie znanego francuskiego polarnika J.-B. Charcota francuscy pionierzy motoryzacji, markiz Jules-Albert de Dion i inżynier Georges Bouton. Napęd stanowić miał napędzany silnikiem spalinowym, oparty o powierzchnię śniegu bęben z licznymi poprzeczkami i zębami. W tym samym czasie Brytyjczyk Robert Scott przygotowujący się do wyprawy na Biegun Południowy również zwrócił się do firmy De Dion-Bouton o opracowanie sań motorowych opartych na konstrukcji norweskich sań zwanych „saniami nansenowskimi”. Próby tych pojazdów odbyły się wiosną 1908 r. w rejonie przełęczy Lautaret w Alpach Delfinackich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=395973", "fragment_id": "62402/0", "subtitle": "", "title": "Skuter śnieżny", "document_id": "62402", "start_index": 0.0, "parentId": 395973.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16262716054916382}, "uuid": "5c8a288e-2231-409c-8bc7-fb7d7a32d1f5"}, {"page_content": "Sanki – sprzęt wyposażony w płozy, przeważnie służący do poruszania się po śniegu lub lodzie. Używane zazwyczaj do zabawy lub sportów zimowych. Duże sanki to sanie.\nSpecjalnego rodzaju sanek sportowych używa się do sportów zimowych, np. wyścigów saneczkarskich. \nSzczególnym typem sanek jest kicksled (fin. \"potkukelkka\") – jazda na nich odbywa się bowiem w pozycji stojącej przy pochylonej nieco postawie ciała. Użytkownik trzyma się umieszczonych w oparciu krzesełka uchwytów i za ich pomocą steruje sankami. Sanki wprawiane są w ruch przy pomocy odbić (kopnięć – ang. \"kick)\" od podłoża jedną nogą, podczas gdy druga spoczywa na wyposażonej w specjalną podkładkę płozie. Jazda przypomina więc poruszanie się na hulajnodze. \nSanki kicksled wywodzą się ze Skandynawii, ale stają się coraz bardziej popularne w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i w krajach europejskich: Holandia, Niemcy, Czechy o sprzyjających w zimie warunkach. Oprócz osób, dla których są po prostu sprzętem do uprawiania sportów zimowych, wykorzystywane są też przez właścicieli psów lubiących jazdę w zaprzęgu i wędkarzy uprawiających wędkarstwo podlodowe. W celu popularyzacji tego sportu powołano w 1998 roku stowarzyszenie IKSA (International Kicksled and Scooter Association). \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=221285", "fragment_id": "1409394/0", "subtitle": "", "title": "Sanki", "parentId": 221285.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1409394", "score": 0.14273686707019806}, "uuid": "d2073af0-731b-481c-9d56-e5af420c0375"}, {"page_content": "Aerosanie – pojazd na płozach wyposażony w silnik ze śmigłem (zwykle pchającym), rodzaj sań napędzanych, podobnie jak skuter śnieżny przez silnik spalinowy, służący do poruszania się po terenie pokrytym śniegiem lub lodem. Prędkość tego pojazdu w zależności od konstrukcji wynosi od 25 do 140 km/h. Rozpowszechnione w czasie wojny radziecko-fińskiej 1939-1940 i II wojny światowej na wyposażeniu Armii Czerwonej. Polska nazwa wywodzi się z rosyjskiego \"aэросани\", mającego podkreślić \"powietrzny\" napęd sań.\nHistoria.\nNajprawdopodobniej pierwsze aerosanie skonstruował młody Igor Sikorski w latach 1909–1910 ze sklejki z wykorzystaniem silnika lotniczego i śmigła. Pierwsze konstrukcje przewidziane były jako środek transportu, około 1915 znalazły zastosowanie wojskowe. W czasie wojny radziecko-fińskiej niektóre zostały wyposażone w karabin maszynowy, ale stosowane też były do transportu i ewakuacji rannych. Wobec niskiej manewrowości i słabych możliwości pokonywania wzniesień nie sprawdziły się na leśnych drogach i przydatne były tylko na otwartej przestrzeni, zamarzniętych rzekach i jeziorach.\nPodstawowe zastosowanie wojskowe tych pojazdów to zwiad i rozpoznanie z możliwością wykonywania rajdów na tyły wroga na dalekiej północy. Szczególnie przydatne okazały się w głębokim śniegu, gdzie mogły poruszać się z prędkością około 25-35 km/h, gdy inne pojazdy w nim grzęzły. Wobec tego faktu konstrukcja aerosani przeszła modyfikacje i zostały wyposażone m.in. w lekki pancerz czołowy o grubości 10 mm. Maszyny zorganizowane zostały w bataliony transportowe lub bojowe liczące po 45 sztuk w 3 kompaniach, często współpracujące z piechotą na nartach. Aerosanie transportowe wiozące do 4 żołnierzy osłaniane były zwykle przez 2-osobowe wersje wyposażone w karabiny maszynowe. Wobec małej wytrzymałości na wybuchy, zwłaszcza ogień moździerzy, nie były stosowane do bezpośrednich ataków.\nTypy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1071424", "fragment_id": "1367295/0", "subtitle": "", "title": "Aerosanie", "parentId": 1071424.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1367295", "source": "wikipedia", "score": 0.16741454601287842}, "uuid": "ce1f2d4c-ee0d-49ee-a85b-3fd97a3b3b6f"}, {"page_content": "Skijöring, rzadziej skikjöring (wym. szisjyrink lub skijerink) – rodzaj sportu zimowego polegającego na wyścigu na śniegu narciarzy (maszerów) ciągniętych przez zwierzęta (zazwyczaj pojedynczego konia, ale także np. przez psi zaprzęg) albo pojazd (motocykl, skuter śnieżny itp.). \nOkreślenie zapożyczone z języka norweskiego (\"ski\" – narty, \"kjöre\" – powozić), przez analogię do wyrazu \"snörekjöring\" – powożenie na sznurze. Tradycje tej metody wykorzystania siły pociągowej zwierząt do transportu wywodzą się z północnej Skandynawii i Syberii. Formę sportową przybrały w Norwegii w II połowie XIX wieku, przyjęły się m.in. u górali w Szwajcarii (tam od roku 1907 organizowane są corocznie wyścigi \"White Turf\" na zamarzniętej tafli jeziora St. Moritz), a także w Polsce, na Podhalu (obok wyścigów „kumoterek”, czyli zaprzężonych w konia dwuosobowych sań góralskich). Skijöring był dyscypliną pokazową na II Zimowych Igrzyskach Olimpijskich rozgrywanych w Sankt Moritz w 1928 roku.\nZawody w tej dyscyplinie popularne są także w Ameryce Północnej, m.in. w Kanadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=458985", "fragment_id": "1540766/0", "subtitle": "", "title": "Skijöring", "document_id": "1540766", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 458985.0, "score": 0.2170080840587616}, "uuid": "b62a29ed-2478-4baa-a09a-c0cd557dd37f"}, {"page_content": "M29 Weasel (łasica) – amerykański wojskowy pojazd transportowy z okresu II wojny światowej.\nHistoria.\nPojazd powstał na zamówienie dowództwa Armii Stanów Zjednoczonych na lekki transporter gąsienicowy będący w stanie poruszać się w trudno dostępnym terenie, jako że planowano wówczas inwazję na okupowaną przez wojska niemieckie Norwegię.\nZaprojektowany w zakładach Studebakera pojazd otrzymał początkowo nazwę T19 Weasel, następnie T24, a do służby został przyjęty jako M29 Cargo Carrier. Transporter otrzymał oficjalną nazwę \"Ark\" (arka), ale pomimo to najbardziej znany był pod popularną nazwą \"Weasel\". Charakterystyczną cechą \"łasicy\" były bardzo szerokie gąsienice pozwalające się jej poruszać po głębokim śniegu czy miękkim błocie. Wersją rozwojową M29 był amfibijny M29C Weasel, w tej wersji pojazd otrzymał gumowe gąsienice służące także do napędu w wodzie, z przodu i tyłu zamontowano pływaki, do sterowania pojazdem w wodzie służył podwójny ster na rufie.\nSłużba.\nW czasie wojny \"Łasice\" używane były zazwyczaj jako transportery mogące poruszać się po terenach niedostępnych dla bardziej konwencjonalnych pojazdów, często służyły także jako karetki do ewakuacji rannych. M29 miały bardzo szerokie gąsienice przez co wywierały niski nacisk na ziemie i mogły być używane do przekraczania pól minowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1089883", "fragment_id": "1390731/0", "subtitle": "", "title": "M29 Weasel", "document_id": "1390731", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1089883.0, "score": 0.5}, "uuid": "55beff95-e105-4846-b5a9-ae5463c4c1bb"}, {"page_content": "Pług śnieżny – kołowy (może być również szynowy) pojazd specjalny służący do odśnieżania drogi lub toru, czyli usuwania śniegu. Odśnieżanie odbywa się za pomocą lemiesza lub wirnika. W połączeniu z rozrzutnikiem mieszaniny piasku z chlorkami (NaCl, KCl) obniżającymi temperaturę topnienia śniegu nazywa się pługopiaskarką.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1639233", "fragment_id": "696983/0", "subtitle": "", "title": "Pług śnieżny", "parentId": 1639233.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "696983", "score": 0.22949154675006866}, "uuid": "51495818-816a-4742-84ee-b810a74b969b"}]}
{"id": "q_598", "question": "Z którego regionu Hiszpanii podchodzi żywy, rytmiczny taniec – flamenco?", "answer": [{"page_content": "Flamenco – zjawisko kulturowe, związane z folklorem andaluzyjskich Romów, obejmujące muzykę, śpiew, taniec, strój i zachowania. Jego tradycja pochodzi z Andaluzji, i tam do dziś można oglądać jego wykonanie.\nW 2010 roku flamenco zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.\nCechy charakterystyczne.\nTaniec flamenco posiada swe korzenie w dawnych religijnych tańcach orientalnych. W dzisiejszej jego postaci dopatrzyć się można wielu elementów tańca hinduskiego, takich jak ruchy ramion, dłoni i palców, a także używanie nóg jako instrumentu perkusyjnego. Prawdopodobnie taniec ten pochodzi bezpośrednio od hinduskiego tańca katak.\nOpowiada się tańcem historię i gestom nie przypisuje się konkretnych znaczeń. We flamenco ruchy ciała i gesty wyrażają pewne stany emocjonalne tancerza lub podkreślają znaczenie słów i charakteru melodii, która im towarzyszy.\nJest to taniec wykonywany solo, w duecie, grupowo lub składa się z kolejnych „solówek”, wykonywanych przez poszczególnych tancerzy.\nStrój tancerzy – przeważnie czarny, granatowy lub ciemnobrązowy – to obcisłe spodnie, biała koszula, obcisła kamizelka, mała apaszka pod szyją, buty wzorowane na butach do jazdy konnej z wysokimi obcasami i charakterystyczny płaskodenny kapelusz. Kamizelka i kapelusz bywają wykorzystywane jako element choreografii.\nStrój tancerek to przede wszystkim szeroka, kolorowa falbaniasta spódnica lub suknia (wykorzystywana w tańcu), falbaniasty gorset i kolorowa chusta, uzupełnieniem czasem bywa wachlarz, grzebień lub kwiat.\nMuzyka wykonywana jest przede wszystkim na gitarze (choć zdarzają się przypadki użycia fletu, skrzypiec, wiolonczeli). Rytm wybiją zarówno tańczący jak i śpiewacy przez: uderzenia dłońmi (klaskanie), pstrykanie palcami, uderzenia otwartymi dłońmi o pudła, na których siedzą śpiewacy (tzw. cajón) i za pomocą kastanietów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=468312", "fragment_id": "1559577/0", "subtitle": "", "title": "Flamenco", "document_id": "1559577", "start_index": 0.0, "parentId": 468312.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7593441009521484}, "uuid": "96b0300d-56bd-4fa3-bcd0-eee5c8e3a871"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wspólnoty autonomicznej w Hiszpanii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAndaluzja (hiszp. \"Andalucía\", z arab. \"Al-Andalus\", pierwotna nazwa nawiązywała do Wandalów) – najludniejsza i druga pod względem powierzchni wspólnota autonomiczna położona w południowej Hiszpanii, obejmuje większą część regionu historycznego o tej samej nazwie oraz pasmo górskie na północy Sierra Morena. Graniczy na północy z Estremadurą i Kastylią-La Manchą, na wschodzie Murcją, a na zachodzie z Portugalią.\nJest to region rolniczo-przemysłowy, z rozwiniętym górnictwem, uprawami oliwek, bawełny, dębu korkowego, cytrusów, palm daktylowych.\nStolicą Andaluzji jest Sewilla. Ważniejsze miasta to Grenada, Kordoba i Malaga. Andaluzja jest ojczyzną tańca flamenco.\nZnajduje się tu najwyższy w kontynentalnej Hiszpanii łańcuch górski Sierra Nevada.\nHistoria.\nKartagińczycy i Rzymianie.\nWraz z upadkiem fenickich miast, Kartagina zdominowała zachodnią część Morza Śródziemnego i stała się najważniejszym partnerem handlowym dla małych miasteczek semickich wzdłuż wybrzeża andaluzyjskiego. Pomiędzy pierwszą i drugą wojną punicką Kartagina powiększyła swoją kontrolę poza Andaluzję i przyłączyła całą Iberię z wyjątkiem Kraju Basków. Andaluzja była głównym polem bitwy, gdzie toczyły się walki przeciwko Rzymowi prowadzone przez Hannibala. Kiedy Rzymianie pokonali Kartagińczyków i opanowali Andaluzję, region został przemianowany na \"Baetica\".\nWandalowie i Wizygoci.\nW V wieku n.e. Wandalowie szybko przemieszczali się po tym obszarze zanim osiedlili się w Afryce Północnej, następnie region ten wpadł w ręce Królestwa Wizygotów, które musiało zmierzyć się z wpływami bizantyńskimi na tym obszarze.\nOkres muzułmański.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27465", "fragment_id": "184039/0", "subtitle": "", "title": "Andaluzja", "parentId": 27465.0, "start_index": 1.0, "document_id": "184039", "source": "wikipedia", "score": 0.5371570587158203}, "uuid": "29dc77f2-8b03-4bc4-9397-075fb83c939a"}, {"page_content": "Zobacz też: Solea\nSoleares (lub w prostszej formie soleá, co jest skrótem od słowa soledad, które w języku hiszpańskim znaczy \"osamotnienie\" lub \"samotność\") – jeden z najbardziej podstawowych stylów (tzw. \"palos\") muzyki flamenco. Prawdopodobnie pochodzi z okolic Sewilli w Andaluzji, wysuniętego najdalej na południe regionu Hiszpanii. Pieśni w stylu soleá zawierają trzy lub cztery zwrotki grane w rytmie 3/4 lub 3/8. Zwykle wykonywane są tylko na jedną gitarę, w tonacji frygijskiej E, chociaż stosunkowo często można je także usłyszeć w skali frygijskiej A.\nTeksty pieśni mają na ogół poważny charakter, stosownie do podniosłego charakteru muzyki. Często mają dość moralizatorski ton i przekazują uczucia głębokiego bólu.\nSoleá jest jednym z \"palos\" flamenco, który posiada największą liczbę tradycyjnych pieśni i &lt;&gt;[]. Styl ten jest bardzo wymagający dla śpiewaków, ponieważ muszą oni starać się być kreatywnymi, a jednocześnie z drugiej strony szanować tradycję. Znalezienie właściwej równowagi między melodią i rytmem jest niezwykle trudne. Wymaga od śpiewaczki szerokiej rozpiętości wokalnej, która poza tym musi jeszcze utrzymać właściwą równowagę między namiętnością a powściągliwością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1912415", "fragment_id": "418869/0", "subtitle": "", "title": "Soleá", "document_id": "418869", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1912415.0, "score": 0.2048506885766983}, "uuid": "94b76a65-98bf-4f2a-81bc-26107426f864"}, {"page_content": "San Fernando – miasto w południowo-zachodniej Hiszpanii, w regionie Andaluzja, nad Oceanem Atlantyckim, w pobliżu Kadyksu. Około 92,7 tys. mieszkańców. Z miasta wywodzi się kilku czołowych śpiewaków flamenco takich jak: Camarón de la Isla czy Niña Pastori.\nMiasta partnerskie.\n Badalona, Hiszpania\n Montigny-le-Bretonneux, Francja\n Barbate, Hiszpania\n Guanajuato, Meksyk\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=692568", "fragment_id": "853952/0", "subtitle": "", "title": "San Fernando (Hiszpania)", "document_id": "853952", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 692568.0, "score": 0.49279940128326416}, "uuid": "b066f083-8bb0-4b16-aceb-7f5e7ad0a30b"}, {"page_content": "Malagueña z hiszpańskiego dosłownie \"pochodzący z Malagi\" to wspólna nazwa określająca trzy typy muzyki hiszpańskiej z prowincji Málaga i Murcja:\nTo także jeden z tradycyjnych stylów (tzw. \"palos\") flamenco.\nMalagueña to również pieśń Ernesta Lecuony, a Malaguenia to utwór Isaaca Albéniza.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73383", "fragment_id": "647988/0", "subtitle": "", "title": "Malagueña", "parentId": 73383.0, "start_index": 0.0, "document_id": "647988", "source": "wikipedia", "score": 0.16585077345371246}, "uuid": "6dd4701e-221a-49c4-9d1d-478cff3d85f8"}, {"page_content": "\"Główn: Tango (taniec towarzyski) i Tango (muzyka).\"\nTango wywodzi się z tradycji hiszpańskich habanery i flamenco, przeszczepionych na grunt Ameryki Południowej i zmieszanych z \"candombe\", którą tańczyli i śpiewali, na ulicznych paradach, afrykańscy niewolnicy. W refrenie powtarzają się słowa \"cum-tan-go\" i od nich wywodzi się nazwa \"tango\". \"Candombe\" z czasem przekształciło się w \"milongę\".\nPrymitywna forma tanga pojawiła się już pod koniec XVIII wieku. Początkowo tańczono je w podrzędnych lokalach i domach publicznych, a jego popularność ciągle rosła, zwłaszcza dzięki pociągającej muzyce. Styl tańca, który powstał około 1900 w Montevideo i Buenos Aires, dziś nosi nazwę tango argentyńskie. Później tango trafiło do Stanów Zjednoczonych i około 1907 do Europy, najpierw do Francji. W Paryżu święciło prawdziwe triumfy.\nPierwszym tangiem, które zyskało popularność światową było \"La Morocha\" Angelo Villoldo. Francuzi tak się w nim rozkochali, że stworzyli własny styl – tango paryskie, tak zwane apaszowskie. W Hollywood najbardziej znanym odtwórcą tego tańca stał się Rudolf Valentino.\nJednak pochodzenie i wyjątkowo silne zabarwienie erotyczne tego tańca wzbudzały także wiele głosów protestu. Dookoła tanga rozgorzała wielka dyskusja. W 1913 roku londyński dziennik \"The Times\" ocenił tango jako w najwyższym stopniu nieprzyzwoite. Do dyskusji włączył się papież Pius X, wypowiadając się negatywnie. Cesarz niemiecki zabronił go tańczyć swoim gościom. Radość tańczenia tanga była tak ogromna, iż nie zważano na tego typu zakazy. Dzięki wizycie wielkiego tancerza Casimira Ain w Rzymie i jego wirtuozerii, następny papież Pius XI wydał już pozytywną ocenę.\nChronologia.\nStara Gwardia (przed 1917).\n1876 zalegalizowano domy publiczne w Buenos Aires", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=987581", "fragment_id": "1369960/0", "subtitle": "", "title": "Historia tanga", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1369960", "parentId": 987581.0, "score": 0.06984975934028625}, "uuid": "a040b32f-bc4a-448c-8b13-377775ab63eb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nLatynoski pop (ang. \"latin pop\") – podgatunek muzyki pop, w którym dość często, lecz niekoniecznie, występują tradycyjne elementy muzyki dla danego regionu, np. w Hiszpanii mogą być to elementy flamenco, a w Ameryce Łacińskiej elementy salsy, merengue, tango, cumbii, bądź innych gatunków wywodzących się z różnych hiszpańskojęzycznych regionów świata.\nPop latynoski jest śpiewany zazwyczaj w języku hiszpańskim bądź portugalskim. To właśnie język wykonania odgrywa największą rolę w zidentyfikowaniu tego gatunku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1216083", "fragment_id": "1125191/0", "subtitle": "", "title": "Latynoski pop", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1125191", "parentId": 1216083.0, "score": 0.14852306246757507}, "uuid": "b6018c74-8713-4be6-908a-b6fb6e30d8b2"}, {"page_content": "Antonio Ortega Escalona (ur. 1844 w Vélez-Málaga w prowincji Malaga w Hiszpanii, zm. 1918 w Maladze w Hiszpanii), lepiej znany jako Juan Breva – jeden z najwybitniejszych śpiewaków flamenco w Maladze. Spopularyzował malagueñę, jeden z lżejszych stylów flamenco.\nBreva nie był śpiewakiem pochodzenia romskiego (muzyka flamenco ma korzenie w muzyce cygańskiej) i śpiewał głównie w stylu fandango w czasie, gdy najbardziej popularnym stylem sceny flamenco był styl cygański.\nWyniósł malagueñę na takie wyżyny, że stał się najbardziej popularnym pieśniarzem, występując w tawernach i kawiarniach. Wkrótce malagueña stała się bardzo popularna w Andaluzji, a potem na terenie całej Hiszpanii. Popularna do tego stopnia, że w owych czasach było więcej pieśniarzy malagueñy, niż jakiegokolwiek innego \"palos\" (stylu) flamenco.\nJuan Breva stał się najlepiej opłacanym piosenkarzem hiszpańskim. Płacono mu 25 peset (sumę na owe czasy niebagatelną) za pojedynczy występ a zwykle dawał trzy występy w ciągu jednej nocy. W stosunkowo krótkim czasie stał się nie tylko sławny, ale i bogaty.\nBył pierwszym piosenkarzem flamenco, który dał występ w pałacu królewskim, przed obliczem króla Alfonsa XII i królowej Hiszpanii. Sam także był nazywany królem, królem malagueñy.\nHiszpański poeta Federico García Lorca poświęcił mu wiersz pt. \"Juan Breva\" w swoim zbiorze wierszy \"Liryka pieśni głębokiej\" (hiszp. \"Poema del cante jondo\").\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2242004", "fragment_id": "465300/0", "subtitle": "", "title": "Juan Breva", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "465300", "parentId": 2242004.0, "score": 0.21720997989177704}, "uuid": "e8050634-72e7-408a-9424-60a2a7c234a2"}, {"page_content": "La Paquera de Jerez, właśc. Francisca Mendez Garrido (1934 w Jerez - 26 kwietnia 2004 w Jerez), hiszpańska artystka flamenco.\nPochodziła z rodziny tradycyjnie zajmującej się flamenco, stała się z czasem jedną z popularniejszych śpiewaczek w Hiszpanii. Dysponowała potężnym głosem, który umożliwiał jej występy bez mikrofonu na arenach corridy. Nagrała kilka płyt (od lat 50.), miała na koncie również występy filmowe. W 2004 była nominowana do nagrody księcia Asturii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55475", "fragment_id": "656841/0", "subtitle": "", "title": "La Paquera de Jerez", "document_id": "656841", "start_index": 0.0, "parentId": 55475.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07652252167463303}, "uuid": "bc5c56bc-b726-44b7-98b8-55f022fb8616"}, {"page_content": "Chambao – zespół muzyczny grający flamenco elektroniczne, gatunek znany jako \"flamenco chill\". Powstał w Maladze, Andaluzja w Hiszpanii. W dialekcie andaluzyjskim słowo \"chambao\" oznacza zaimprowizowany namiot, budowany na plaży w celu ochrony przed słońcem i wiatrem. Motyw ten często pojawia się w teledyskach tego zespołu.\nChambao powstało, gdy muzyk holenderski Henrik Takkenberg poznał troje mieszkańców Malagi (Marię del Mar znaną jako La Mari, Eduarda i Daniego, który opuścił zespół w 2005) w dzielnicy Malagi \"Pedragelejo\" i wspólnie postanowili stworzyć zespół łączący rytmy flamenco z muzyką elektroniczną.\nIch pierwsza płyta \"Flamenco Chill\" od razu została hitem sprzedaży. Kolejna płyta \"Endorfinas en la mente\", już bez Henrika, umocniła ich pozycję na muzycznej scenie Hiszpanii i pozwoliła na zdobycie nagrody Nagroda Ondas. Ostatnią płytę la Mari nagrała z innymi muzykami.\nLa Mari w 2006 roku przeszła chemioterapię, walcząc z rakiem. Uczestniczyła w nagraniu albumu Ricky’ego Martina dla MTV Unplugged, śpiewając w duecie utwór \"Tu recuerdo\".\nW 2008 roku z zespół nagrał piosenkę \"Papeles Mojados\" z grecką piosenkarką Heleną Paparizou.\n29 maja 2009 roku zespół był jednym z gości Smooth Festival – Bydgoszcz 2009.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=948974", "fragment_id": "1021486/0", "subtitle": "", "title": "Chambao", "parentId": 948974.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1021486", "score": 0.18256598711013794}, "uuid": "c3f584c6-ceff-4956-affb-082639ec7783"}]}
{"id": "q_599", "question": "Jak nazywają się tkaniny-rzeźby wykonane przez polską artystkę Magdalenę Abakanowicz?", "answer": [{"page_content": "Marta Magdalena Abakanowicz-Kosmowska (ur. 20 czerwca 1930 w Falentach, zm. 20 kwietnia 2017 w Warszawie) – polska rzeźbiarka, twórczyni tkaniny artystycznej, profesor sztuk pięknych (1979), w latach 1965–1990 prowadząca zajęcia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Poznaniu, profesor wizytująca na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles (1984); jej monumentalne tkaniny - kompozycje przestrzenne zyskały nazwę abakanów.\nŻyciorys.\nUrodziła się 20 czerwca 1930 w Falentach jako Marta Magdalena Abakanowicz, córka pochodzącego z tatarskiej rodziny Konstantego Abakanowicza i Heleny Domaszewskiej, polskiej szlachcianki, bratanica Piotra Abakanowicza, podpułkownika pilota WP, jednego z przywódców Narodowych Sił Zbrojnych. Przez ponad dwa lata po urodzeniu mieszkała razem z rodzicami w oficynie dawnego folwarku przy al. Hrabskiej. Dzieciństwo spędziła w Krępie k. Sobolewa, tam także zastała ją wojna. W lipcu 1944 Abakanowiczowie opuścili majątek w obawie przed Armią Czerwoną i w przededniu Powstania Warszawskiego znaleźli się w stolicy.\nPóźniej związana z Trójmiastem; absolwentka Liceum Plastycznego w Gdyni. W młodości lekkoatletka, zawodniczka Bałtyku Gdynia (1946), Wybrzeża Gdańsk – HKS Tczew (1947–1948) oraz Gedanii Gdańsk. Trzykrotna medalistka mistrzostw kraju w biegach sztafetowych – złoto w 1947 w sztafecie 100-100-200-500 metrów; srebrne medale w 1947 w sztafecie 200-100-80-60 metrów oraz w 1948 w sztafecie 4 × 200 metrów. Dwukrotna brązowa medalistka zimowych mistrzostw Polski (1948): w biegu na 50 metrów przez płotki oraz w sztafecie 4 × 50 metrów.\nW 1955 roku ukończyła warszawską Akademię Sztuk Pięknych (studia w latach 1950–1955), a później także sopocką PWSSP. W roku 1956 wyszła za mąż za Jana Kosmowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57147", "fragment_id": "648058/0", "subtitle": "", "title": "Magdalena Abakanowicz", "parentId": 57147.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648058", "source": "wikipedia", "score": 0.44525355100631714}, "uuid": "b043def3-daa8-4e8d-a0cf-bfcbef84f8f7"}, {"page_content": "Abakan – rodzaj tkaniny artystycznej będącej monumentalną kompozycją przestrzenną zbliżoną do rzeźby, autorstwa Magdaleny Abakanowicz.\nTkanina w dziełach Abakanowicz posiada urozmaiconą fakturę, artystka wprowadziła relief, ażur, elementy przestrzenne, a jako tworzywo sizal. Tkaniny te określane są czasem mianem „tkanych rzeźb”.&lt;br&gt;\nCykl takich kompozycji, tworzonych z różnych rodzajów włókien (m.in. sizalu, końskiego włosia, sznurów rozmaitej grubości) i wysoce ekspresyjnych w charakterze, przyniósł Abakanowicz w roku 1965 główną nagrodę na biennale w São Paulo. Wczesne abakany prezentowano na wystawie w londyńskiej Tate Modern w lutym 2023.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=668059", "fragment_id": "829809/0", "subtitle": "", "title": "Abakan (instalacja)", "document_id": "829809", "start_index": 0.0, "parentId": 668059.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "e61233cc-57f1-460e-a3f2-366b22ad3a24"}, {"page_content": "Specjalizowała się w tworzeniu dużych, figuralnych kompozycji przestrzennych w oparciu o tkaninę (zwanych od jej nazwiska abakanami), z wykorzystaniem również innych materiałów, jak kamień, drewno i brąz. W 1965 brała udział w I Biennale Form Przestrzennych w Elblągu, gdzie zrealizowała formę przestrzenną o wysokości 7 metrów, przy współpracy z J. Podwalnym, J. Sznajderem. Rzeźba znajduje się przy ul. Przymurze oraz Przy Bramie Targowej w Elblągu.\nOd 1979 była profesorem Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Poznaniu, gdzie prowadziła zajęcia w latach 1965–1990. Od 2006 była członkinią Rady Programowej Fundacji Centrum Twórczości Narodowej. Należała do Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.\nW 2002, wraz z 25 innymi osobami, była sygnatariuszką listu w obronie abpa Juliusza Paetza, podejrzewanego o seksualne molestowanie kleryków.\nMieszkała i tworzyła w Warszawie, przy alei Stanów Zjednoczonych 16/53, a następnie przy ul. Bzowej 1. W ostatnich latach życia ciężko chorowała. Zmarła 20 kwietnia 2017 w Warszawie, pochowana 27 kwietnia 2017 na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 15B-4-30).\nTwórczość.\nMagdalena Abakanowicz realizowała się twórczo w różnych technikach: techniką tkacką posłużyła się, tworząc tzw. abakany, z kolei praca \"Nierozpoznani\", wykonana z okazji 750-lecia lokacji Poznania jest odlewem z żeliwa. W 1965 nagrodzona została złotym medalem na Biennale w São Paulo, co było początkiem jej światowej kariery.\nPrzykłady prac artystki według technik i tematyki to m.in.\nAbakany\nTkanina artystyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57147", "fragment_id": "648058/1", "subtitle": "", "title": "Magdalena Abakanowicz", "document_id": "648058", "start_index": 1754.0, "parentId": 57147.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47798123955726624}, "uuid": "ca108285-cfc5-4c4e-aeb4-e2e413eaae3c"}, {"page_content": "W latach 60. Magdalena Abakanowicz stworzyła cykl dużych prac wykonanych technikami tkackimi, np. z powrozów. Formy rzeźbiarskie konstruowane z tak niekonwencjonalnego materiału zrewolucjonizowały spojrzenie na tkaninę artystyczną. Zrywały one z dotychczasową płaszczyznowością tkanin przeznaczonych do dekoracji wnętrza. Spełniały też funkcję praktyczną jako próba dostosowania monumentalnej rzeźby do skromnych warunków lokalowych: takie prace można było łatwiej magazynować. W 1962 roku na Międzynarodowym Biennale Tkaniny w Lozannie zaprezentowała pracę „Kompozycja białych form”, której faktura składała się nie tylko z wełny, lnu i nici, ale także sizalu. W 1965 tkanina nagrodzona Biennale w São Paulo, została nazwana od nazwiska twórczyni „abakanem” i odtąd przestrzenne prace artystki wykonane w tej technice miały już być tak nazywane.\nWystawy.\nWirtualna rzeczywistość.\nW 2016 powstała aplikacja w technologii „Stright Eye” zaimplementowanej w wirtualnej rzeczywistości, pokazująca pracownię prof. Abakanowicz oraz jej wybrane prace. Rozwiązanie to miało swoją premierę w Galerii Kuratorium w Warszawie w trakcie wystawy: Abakanowicz//Pijarowski – The Art Dimensions (Prologue – Warsaw), w 2017 zostało zaprezentowane w Nowym Jorku, planowane są pokazy w innych stolicach świata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57147", "fragment_id": "648058/2", "subtitle": "", "title": "Magdalena Abakanowicz", "source": "wikipedia", "start_index": 3289.0, "document_id": "648058", "parentId": 57147.0, "score": 0.8212019205093384}, "uuid": "a888fe3f-2866-44ed-9d53-d4566679a3bb"}, {"page_content": "Tkanina dekoracyjna (artystyczna) – tkanina posiadająca wartości artystyczne i dekoracyjne, wykonana przez artystę lub według jego projektu.\nPrace z tkaniny artystycznej powstają w różnych technikach takich, jak gobelin, kilim, batik, makrama, aplikacja, filcowanie.\nDo polskich wybitnych twórców tkaniny artystycznej należą Magdalena Abakanowicz, Andrzej Banachowicz, Helena Bukowska-Szlekys, Małgorzata Dmitruk, Stefan Gałkowski, Barbara Krzywicka-Wójcik, Karolina Lizurej, Maria Łaszkiewicz, Zygmunt Mazur, Karolina Matyjaszkowicz, Mieczysław Szymański, Janina Tworek-Pierzgalska, Antoni Starczewski, Joanna Zemanek. \nAdeptów tkaniny artystycznej kształcą Liceum Plastyczne w Kielcach, Koszalinie, w Opolu. \nWydziały lub Pracownie Tkaniny artystycznej istnieją w Akademii Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi, ASP w Krakowie, przy wydz. Malarstwa na UAP w Poznaniu, W latach 70. XX wieku istniała Pracownia Klasycznych Technik Tkackich na Wydziale Malarstwa warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.\nPrzed wojną wydział Tkactwa użytkowego prowadziła także Szkoła Przemysłowa we Lwowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1591265", "fragment_id": "690301/0", "subtitle": "", "title": "Tkanina dekoracyjna", "parentId": 1591265.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "690301", "score": 0.40577954053878784}, "uuid": "8a712e93-3584-40c8-8461-a46d6f43f3d2"}, {"page_content": "Rzeźba powstaje podczas obróbki bloków lodu za pomocą piły łańcuchowej. W użyciu są także mniejsze piłki, pilniki, dłuta, a nawet żelazka lub woda. Rzeźba może składać się z łączonych ze sobą obrobionych bloków lodowych. Rzeźby mogą powstawać na specjalnych chłodzonych postumentach. Dla osiągnięcia dodatkowych efektów artystycznych rzeźby podświetla się różnobarwnym światłem.\nInne.\nAbakany powstają w wyniku utwardzenia dzianiny pokrytej żywicą syntetyczną, który termin ten został użyty po raz pierwszy przez jednego z krytyków sztuki opisującego prace Magdaleny Abakanowicz, która jest uważana za prekursora tej techniki.\nZobacz też.\n \"Zobacz też kategorie: , , .\"\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5158", "fragment_id": "182709/3", "subtitle": "", "title": "Rzeźbiarstwo", "document_id": "182709", "start_index": 4337.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5158.0, "score": 0.28172728419303894}, "uuid": "fc092dec-8ab6-44ed-82db-ebfcb369bc9e"}, {"page_content": "Zasadniczą dziedziną twórczości Owidzkiej pozostaje tkanina unikatowa. W jej dorobku znajdują się strzyżone dywany wiązane, cechujące się nieregularnym wzorem i głębią koloru, uzyskiwaną dzięki zastosowaniu wielu jego odcieni. W pracy używała głównie wełny owczej, wykorzystując ją nie tylko do tworzenia dywanów i kilimów, ale również tkanin żakardowych - w połączeniu z lnem i bawełną. Żakardy Owidzkiej pokryte są wzorami geometrycznymi i utrzymane w spokojnych tonacjach kolorystycznych. \nPierwsza wystawa indywidualna artystki odbyła się w 1960 w Zachęcie i jest uznawana (obok wystawy Magdaleny Abakanowicz w tym samym roku) za moment przełomowy dla miejsca tkaniny artystycznej w polskiej sztuce współczesnej. Owidzka zaprezentowała dywany strzyżone typu Rij, a także kilimy i tkaniny nicielnicowe. Krytycy podkreślali fakturowość tkanin oraz związanie rozkładu barw z budową dzieł. Irena Huml uznała tę wystawę za zapowiedź polskiej szkoły tkaniny, o której zaczęto mówić na podstawie sukcesów odniesionych przez polską reprezentację na pierwszych edycjach Biennale Tkaniny Artystycznej w Lozannie. W tym samym roku Jolanta Owidzka pełniła funkcję wicekomisarza Pawilonu Polskiego na Duodicesima Triennale di Milano, na którym została nagrodzona srebrnym medalem za etalaż prezentowanych tkanin, mebli, książek i szkła. W 1961 roku odbyła się pierwsza zagraniczna wystawa indywidualna artystki - „Rugs by Jolanda Owidzka” w Parma Gallery w Nowym Jorku. Owidzka brała udział w pierwszej, drugiej i piątej edycji Biennale Tkaniny Artystycznej w Lozannie (odpowiednio 1962, 1965 i 1971). W 1965 zaprezentowała tam abstrakcyjny monumentalny gobelin utrzymany w szarościach i czerniach, a w roku 1971 kompozycję, na którą składało się dziesięć kwadratów wystawianych wcześniej, w innych układach, w Sopocie i Warszawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4752673", "fragment_id": "781399/1", "subtitle": "", "title": "Jolanta Owidzka", "document_id": "781399", "start_index": 1759.0, "parentId": 4752673.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2925815284252167}, "uuid": "578ccf0f-6900-4dde-829a-8f71bc6580b1"}, {"page_content": "Sztuka publiczna – sztuka tworzona w celu umieszczenia jej w przestrzeni publicznej i tam prezentowana. Występuje od początków dziejów sztuki. Pełni szereg rozmaitych funkcji: dekoracyjne, upamiętniające, propagandowe itd. Wykorzystuje różne tworzywa i przybiera rozmaite formy. Mogą to być np. murale, mozaiki, rzeźby (fryzy, pomniki itp.), witraże.\nSztuka publiczna bywa też określana jako alternatywna wobec elitarnej sztuki galerii. Takie jej rozumienie pojawiło się w latach 60., a jej cel definiowano jako kształtowanie i ożywianie przestrzeni miasta. Z czasem najbardziej istotną cechą charakteryzującą sztukę publiczną stała się z kolei możliwość dialogu z odbiorcą jak i z miejscami ekspozycji. \nJeden z najbardziej znanych przykładów w Polsce stanowi zespół 112 rzeźb \"Nierozpoznani\" autorstwa Magdaleny Abakanowicz, który znajduje się w centralnej części poznańskiej Cytadeli. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1264462", "fragment_id": "1124139/0", "subtitle": "", "title": "Sztuka publiczna", "parentId": 1264462.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1124139", "score": 0.06413711607456207}, "uuid": "592e785b-af34-4932-abd1-172538a62864"}, {"page_content": "Twórczość Lilli Kulki umieszczana jest w zakresie tkaniny unikatowej. We swoich pracach wykorzystuje włókno (zwykle naturalne). Jej kompozycje obracają się wokół tematu człowieka, przedstawiają sylwetki ludzkie, odrealnione, zsyntetyzowane, z biegiem czasu ukazywane na nowe sposoby. Artystka rozpoczęła od grubo tkanych \"Anonimów\", w latach 80. zaprezentowała \"Torsy\" — osadzone na stelażach popiersia z tkaniny, w niemal teatralnym ujęciu. Odwrotnością \"Anonimów\" były \"Ślady\" powstające poprzez wycięcie w materii obrysów postaci ludzkich. W odbiorze prac ważną funkcję pełnił światłocień. Wykorzystywana byłą zwykle jedna cieniowana gama barwna. Sylwetki ludzkie wyrażały różne stany emocjonalne, od poczucia rozdarcia po zadumę i powagę. Zestawiane wchodziły w reakcje między sobą. Oprócz postaci figuratywnych artystka korzystała również z innych motywów, ale nie były one zasadniczą treścią jej prac. Dorobek Lilli Kulki wykazuje silne związki z rzeźbą, wpisując się w nurt eksperymentalnej „rzeźby miękkiej”, wylansowanej przez Magdalenę Abakanowicz.\nOprócz tkaniny artystycznej artystka parała się również malarstwem, wystawiennictwem, rysunkiem i działaniami interdyscyplinarnymi. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4771321", "fragment_id": "793127/1", "subtitle": "", "title": "Lilla Kulka", "parentId": 4771321.0, "start_index": 1278.0, "document_id": "793127", "source": "wikipedia", "score": 0.43335527181625366}, "uuid": "af98882b-619a-436b-8412-5272601d78f4"}, {"page_content": "Żalki – grupa rzeźb plenerowych autorstwa Krzysztofa Sołowieja, zlokalizowana na Cytadeli w Poznaniu, w pobliżu \"Nierozpoznanych\" zaprojektowanych przez Magdalenę Abakanowicz.\nGrupa przedstawia pozbawione cokołów, wirujące postacie, wyrastające jakby z ziemi, pośród drzew i całkowicie związane z otaczającą je naturą. Postacie, chociaż odziane w powłóczyste szaty, nie posiadają twarzy – są symbolami prehistorycznych duchów, świadkami bytu w czystej postaci. Zlokalizowane są wśród drzew, które według Jana Gryki z Centrum Kultury Lublin i UMCS, są świadkami mijania pokoleń, ale same pozostają genetycznie niezmienne, są trwałym bytem, podobnie jak \"Żalki\".\nOdsłonięcie rzeźb nastąpiło 14 stycznia 2007 o godzinie 12.00. Zakupione zostały przez Wojewódzką Biblioteką Publiczną w Poznaniu i Centrum Animacji Kultury dla Wielkopolskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w ramach projektu \"Poznań – miasto sztuki\".\nGaleria.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\n\"Żalki\" w różnych ujęciach", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2268273", "fragment_id": "475661/0", "subtitle": "", "title": "Żalki", "parentId": 2268273.0, "start_index": 0.0, "document_id": "475661", "source": "wikipedia", "score": 0.080504409968853}, "uuid": "da6133c6-7e9e-49ff-a6ec-240dd47ef286"}]}
{"id": "q_600", "question": "Z którego portu wypłynął Titanic?", "answer": [{"page_content": "Punktualnie w południe 10 kwietnia 1912 r. długi i głęboki ryk syren „Titanica” dał znać, że nadszedł czas wypłynięcia. Był to znak dla holowników, by stanęły w dryf. Wydano rozkaz „Cała naprzód!”, a gdy trzy potężne śruby zaczęły się obracać, „Titanic” z wolna ruszył.\nWypłynięcie statku nie przebiegało bez problemów – o mało nie doszło do zderzenia z mniejszym statkiem „New York”, który oderwał się od lin cumujących, porwany ssącym kilwaterem nowej jednostki White Star Line. Przerwa, jaką spowodował ten incydent, trwała godzinę i została wykorzystana na błyskawiczną inspekcję statku. Część pasażerów potraktowała to wydarzenie jako niepokojące i wysiadła w porcie w Queenstown. Ta decyzja – jak się okazało – prawdopodobnie uratowała im życie. Innym wydarzeniem był żart jednego z palaczy – wychylił się on przez będący atrapą czwarty komin statku, cały umorusany pyłem. Wywołało to przerażenie u niektórych pasażerów, którzy również woleli wysiąść w porcie w Queenstown.\nPrzebieg rejsu.\nKolejne etapy rejsu przebiegały bezproblemowo. Z Southampton „Titanic” wziął kurs na Cherbourg we Francji, skąd zabrał na pokład około 150 pasażerów z mniejszego statku „Nomadica”. Po godzinie 20:00 skierował się na ostatni przystanek w Europie – irlandzkie Queenstown. Na pełny ocean wypłynął rano, zabierając wcześniej dostawę poczty oraz wysadzając pasażerów, którzy wykupili bilet jedynie na tę część rejsu. 11 kwietnia 1912 r. „Titanic” wypłynął w kierunku Nowego Jorku – celu jego dziewiczego rejsu. O godzinie 13:30 wokół statku rozciągał się już tylko niczym niezmącony widok oceanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6255", "fragment_id": "172190/12", "subtitle": "", "title": "RMS Titanic", "parentId": 6255.0, "start_index": 16633.0, "document_id": "172190", "source": "wikipedia", "score": 0.9484471082687378}, "uuid": "c25f0111-ceae-410c-aa89-bf3fa0257631"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Titanic”. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Titanic”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nRMS Titanic (wym. []) – brytyjski transatlantyk typu \"Olympic\" należący do towarzystwa żeglugowego White Star Line, zbudowany w stoczni Harland and Wolff w Belfaście.\nNiespełna rok po zwodowaniu, w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 roku, podczas dziewiczego rejsu na trasie Southampton – Cherbourg – Queenstown – Nowy Jork, otarł się o górę lodową i zatonął. Jego katastrofa spowodowała znaczącą nowelizację zasad bezpieczeństwa morskiego, np. wprowadzenie stałego nadzoru gór lodowych na północnym Atlantyku.\nHistoria.\nProjekt.\n„Titanic” był jednym z trzech liniowców typu \"Olympic\". Miał dwie siostrzane jednostki: „Olympic” i „Gigantic” (nazwa trzeciego została po katastrofie „Titanica” zmieniona na mniej pretensjonalną – „Britannic”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6255", "fragment_id": "172190/0", "subtitle": "", "title": "RMS Titanic", "parentId": 6255.0, "start_index": 1.0, "document_id": "172190", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6e579f92-675f-46d3-833d-80fa7c7345f9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Anglii. Zobacz też: inne znaczenia.\nSouthampton – miasto portowe i dystrykt (\"unitary authority\") w południowej Anglii (Wielka Brytania), w hrabstwie ceremonialnym Hampshire, położone nad ujściem rzek Test i Itchen do estuarium Southampton Water (odnoga cieśniny Solent, kanał La Manche). W 2001 roku miasto liczyło 234 224 mieszkańców, a w 2021 – 246 620 mieszkańców.\nW mieście znajduje się port, z którego wypływały takie statki jak: „Queen Mary” czy „Queen Elizabeth”. Stamtąd również wypłynął „Titanic”, największy wówczas statek na świecie, w swój dziewiczy rejs. W Southampton znajdowała się także wytwórnia lotnicza Supermarine, która wytwarzała samoloty myśliwskie Spitfire.\nW mieście znajdują się dwa uniwersytety: University of Southampton i Southampton Solent University. Jest ono także siedzibą klubu piłkarskiego Southampton Football Club. \nGłówną stacją kolejową miasta jest Southampton Central.\nGospodarka.\nW mieście rozwinął się przemysł stoczniowy, lotniczy, samochodowy (w latach 1953–2013 zakład produkcyjny samochodów dostawczych Ford), elektrotechniczny, maszynowy oraz spożywczy.\nMiasta partnerskie.\n Francja: Hawr\n Niemcy: Powiat Rems-Murr\n Polska: Kalisz\n Stany Zjednoczone: Hampton\n Chińska Republika Ludowa: Qingdao\n Korea Południowa: Pusan\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=125478", "fragment_id": "6915/0", "subtitle": "", "title": "Southampton", "document_id": "6915", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 125478.0, "score": 0.11131763458251953}, "uuid": "62387ffc-bfb5-4f20-908e-88a4490312f1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1943 roku. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Titanic”.\nTitanic – niemiecki katastroficzny dramat filmowy, nakręcony w 1943, oparty częściowo o autentyczne wydarzenie zatonięcia „Titanica” w 1912. Został wyreżyserowany przez Wernera Klinglera i Herberta Selpina. Ten ostatni podczas pracy nad filmem wyraził się pogardliwie o jednym z przywódców nazistowskich Niemiec, za co został aresztowany i wkrótce znaleziono go martwego w celi, a pracę nad filmem dokończył Klingler.\nUjęcia tonącego statku powstały w porcie w Gdyni (wówczas \"Gotenhafen\"). Kręcono je z udziałem niemieckiego statku pasażerskiego SS Cap Arcona.\nFabuła filmu a propaganda.\nFilm ma wyraźny podtekst propagandowy. Niemcy nakręcili go w czasie II wojny światowej, by zdyskredytować swoich wrogów. Przedstawia Brytyjczyków jako ludzi skrajnie nieodpowiedzialnych, niekompetentnych i winnych katastrofy „Titanica”, a Niemców jako ludzi szlachetnych i dalekowzrocznych. Przykładowe fikcyjne zdarzenia to: przekupienie kapitana „Titanica” Edwarda Smitha przez prezesa White Star Line – Josepha Bruce’a Ismaya, by ten zwiększył prędkość płynącego statku, nieczyste interesy jednego z najbogatszych pasażerów „Titanica” – Johna Jacoba Astora IV, zachowanie załogi podczas katastrofy i inne.\nW filmie występuje tylko jeden szlachetny człowiek – fikcyjny niemiecki oficer – Petersen, który nalegał na zmniejszenie prędkości i przestrzegał przed niebezpieczeństwem ze strony gór lodowych, jednak był zupełnie ignorowany i karcony przez załogę. Gdy statek tonął, brytyjscy oficerowie byli niezdolni do podjęcia jakichkolwiek działań, podczas gdy Petersen pomagał pasażerom wydostać się na szalupach z tonącego parowca. Niemcowi udało się przeżyć katastrofę, a następnie postawić prezesa Ismaya przed sądem. Sąd uniewinnił go jednak, zrzucając całą odpowiedzialność na nieżyjącego kapitana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127427", "fragment_id": "21969/0", "subtitle": "", "title": "Titanic (film 1943)", "document_id": "21969", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 127427.0, "score": 0.1950361728668213}, "uuid": "fd70096c-94ab-4ea7-a5fd-51975c6eb8b5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nSS Majestic – parowiec, zbudowany w 1890 roku i obsługiwany przez White Star Line.\nHistoria.\nBudową zajęła się stocznia Harland and Wolff. Statek został ochrzczony 29 czerwca 1889 roku. Następne dziewięć miesięcy spędził w doku, gdzie wykańczano na nim wyposażenia. Majestic jak i Teutonic zostały współfinansowane w połowie przez Royal Navy, która miała użytkować statki podczas wojny. 2 kwietnia 1890 roku transatlantyk wyruszył w swój dziewiczy rejs z Liverpoolu do Nowego Jorku. 2 miesiące później zdobył Błękitną Wstęgę Atlantyku ze średnią prędkością płynięcia 20,1 węzłów. Niestety, zaszczyt ten został odebrany po dwóch tygodniach, gdzie nowy rekord pobił jego brat – SS Teutonic. W 1895 roku statkiem zaczął dowodzić nowy kapitan – Edward Smith (ten, który dowodził Titanikiem, i podczas jego katastrofy zmarł). W 1899 roku parowiec był używany podczas wojny jako transportowowiec wojska. W latach 1902–1903 Majestic przeszedł gruntowny remont (m.in. zmieniono na nowsze kotły parowe). 26 czerwca 1907 roku transatlantyk po raz pierwszy wypłynął z Southampton do Nowego Jorku (ponieważ w 1907 roku White Star Line przeniósł port z Liverpoolu do Southampton). W 1911 roku został wycofany ze służby, jednak rok później, po katastrofie Titanica, zaczął znowu pływać linią Southampton – Nowy Jork, aby wypełnić lukę w harmonogramie. 14 stycznia 1914 statek zezłomowano w Morecambe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1513293", "fragment_id": "193568/0", "subtitle": "", "title": "SS Majestic", "parentId": 1513293.0, "start_index": 0.0, "document_id": "193568", "source": "wikipedia", "score": 0.32449477910995483}, "uuid": "915e1b7c-b6b8-4de8-838f-32e31fe7635e"}, {"page_content": "W wyniku represji oraz obawiając się aresztowania i pozbawienia funkcji kapłańskich ks. Juozapas Montvila potajemnie opuścił kraj i na początku 1912 roku wyjechał do Londynu, gdzie mieszkał jego krewny ks. K. Matulaitis. Docelowo Juozapas Montvila planował emigrację do USA, gdzie od 1907 roku mieszkał jego brat Petras. Dzięki zbiórce zakupił bilet w 2 klasie na RMS „Titanic” i wsiadł na pokład statku w porcie Southampton. 14 kwietnia 1912 asystował ks. Thomasowi Bylesowi w trakcie odprawianej przez niego mszy świętej na pokładzie statku. Gdy doszło do zderzenia „Titanica” z górą lodową w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912, ks. Montvila odmówił skorzystania z zaproponowanego mu miejsca w szalupie ratunkowej i podobnie jak dwaj inni obecni na statku duchowni: ks. Thomas Byles z Anglii oraz benedyktyn Joseph Peruschtz z Bawarii, pozostał z wiernymi do końca udzielając absolucji i odmawiając różaniec.\nWedług jednej z wersji ciała duchownego nie odnaleziono, według notatki w „Kurierze Warszawskim” z numeru 135 z 16 maja 1912 jego zwłoki przywieziono z Nowego Jorku do Lipawy i pochowano w Wilnie. Jego rodzice i dziadkowie otrzymali odszkodowanie w wysokości 130 funtów od Titanic Relief Fund.\nUpamiętnienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5067300", "fragment_id": "256237/1", "subtitle": "", "title": "Juozapas Montvila", "parentId": 5067300.0, "start_index": 1662.0, "document_id": "256237", "source": "wikipedia", "score": 0.09648582339286804}, "uuid": "80e8d5f6-3cd7-4356-a841-08fc8f85e6a1"}, {"page_content": "Przez lata służby kapitan Smith wyrobił sobie opinię „bezpiecznego kapitana”. Niektórzy pasażerowie decydowali się na rejs przez Atlantyk tylko na statkach pod jego komendą. Mimo takiej opinii, miał w swojej karierze kilka niebezpiecznych sytuacji. W lipcu 1911 roku dowodzony przez niego „Olympic”, podczas manewrowania w porcie nowojorskim, uszkodził holownik, a we wrześniu tego samego roku, doszło do jego kolizji z krążownikiem HMS „Hawke”.\nW wieku 62 lat został kapitanem „Titanica”, w owym czasie największego i najbardziej luksusowego statku pasażerskiego na świecie. Miało to być ukoronowanie jego marynarskiej kariery, gdyż po ukończeniu dziewiczego rejsu statku miał zamiar przejść na emeryturę. Na pokład wszedł 10 kwietnia 1912 roku o 7.00 rano. O 12.00 „Titanic” wyruszył w swój pierwszy, a zarazem ostatni, rejs do Nowego Jorku.\nWieczorem, 14 kwietnia, Smith brał udział w uroczystym przyjęciu wydanym na jego cześć przez George’a Widenera i jego rodzinę. W związku z napływającymi meldunkami o napotykanych w okolicy górach lodowych, wyszedł wcześnie z przyjęcia. Udał się na mostek kapitański i poprosił pełniącego wachtę drugiego oficera Charlesa Lightollera, by ten informował go w razie niebezpieczeństwa, a następnie poszedł spać. Około 23.40 „Titanic” zderzył się z górą lodową. Smith pośpieszył na mostek, odebrał raport o wypadku od pierwszego oficera Williama Murdocha, polecił drugiemu oficerowi przygotowanie łodzi ratunkowych i udał się, razem z Thomasem Andrewsem, na inspekcję statku.\nNiewiele wiadomo, co działo się ze Smithem bezpośrednio przed zatonięciem statku. Po odpłynięciu szalup ratunkowych miał powiedzieć przez tubę do załogi: \"Spełniliście swój obowiązek, zwalniam was, ratujcie się w imię Boże\". Sam nie próbował się ratować. Ostatni raz widziano go na mostku kapitańskim. Jego ciało nigdy nie zostało znalezione.29 lipca 1914 roku w Lichfield odsłonięto, ufundowany przez córkę, pomnik kapitana Edwarda Johna Smitha.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462142", "fragment_id": "1565701/1", "subtitle": "", "title": "Edward Smith (1850–1912)", "document_id": "1565701", "start_index": 1703.0, "parentId": 462142.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17466634511947632}, "uuid": "1a416ec3-cd12-4144-a590-48ca6823b5a7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nRMS Carpathia – parowy pasażerski statek transatlantycki linii Cunard Line, zbudowany w stoczni Swan, Hunter &amp; Wigham Richardson w Newcastle (Wielka Brytania). Zwodowany został 6 sierpnia 1902, a w pierwszy, dziewiczy rejs wypłynął w maju 1903. Jednokominowy liniowiec Cunarda jest znany z uratowania 703 pasażerów z dryfujących szalup po katastrofie innego statku pasażerskiego – „Titanica”, który zatonął 15 kwietnia 1912 po uderzeniu w górę lodową.\n\"Carpathia\" płynęła z Nowego Jorku, kiedy kapitan Arthur Henry Rostron (1869 -1940) otrzymał wezwanie o pomoc od tonącego w pobliżu „Titanica”. Od razu wydał rozkaz skierowania statku w odległą o 60 mil okolicę ostatniej znanej pozycji tonącego statku, płynąc z prędkością, której „Carpathia” nigdy przedtem, ani nigdy potem nie osiągnęła. Pomimo tego statek przypłynął na miejsce katastrofy dopiero o godzinie czwartej nad ranem („Titanic” zatonął o 02:20).\nKapitan Rostron okazał się bardzo przewidującym i doświadczonym dowódcą statku. Natychmiast po otrzymaniu sygnału z „Titanica” zorganizował prowizoryczne pomieszczenia dla rannych i wyziębionych, przygotował oliwę (która mogłaby ułatwić utrzymanie się na wodzie ewentualnym rozbitkom), zorganizował pomoc lekarską, przygotował dźwigi i szalupy na wypadek konieczności użycia. Mechanicy „Carpathii” zamknęli dopływ pary i ciepła do kabin, by ta była zużyta przez silniki do osiągnięcia jak największej prędkości. Rostron wystawił dodatkowo wielu obserwatorów, by płynący przez pole lodowe statek nie podzielił losu liniowca White Star Line. „Carpathia” zabrała na pokład wszystkich 705 rozbitków z szalup. Kapitan został odznaczony Złotym Medalem Kongresu za szczególną odwagę i roztropność.Statek zatonął 17 lipca 1918 w okolicach wybrzeży Irlandii, po storpedowaniu przez niemieckiego U-Boota SM U-55. 157 pasażerów zostało uratowanych przez HMS „Snowdrop” następnego dnia. Wrak „Carpathii” został odnaleziony w 1999 przez pisarza Clive’a Cusslera.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122681", "fragment_id": "1271/0", "subtitle": "", "title": "RMS Carpathia", "document_id": "1271", "start_index": 0.0, "parentId": 122681.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2312355488538742}, "uuid": "bd143671-2229-475c-8f75-38f8771e14d8"}, {"page_content": "W sobotę 17 września na redzie portu Leith odbyło się uroczyste podniesienie bandery i poświęcenie okrętu, któremu nadano nazwę „Kaszub”. W nocy 18 września okręt wraz z OORP „Kujawiak” i „Krakowiak” wyruszył w drogę do norweskiego portu Kristiansand, skąd po uzupełnieniu zapasów miał dotrzeć do Kopenhagi, tam miał ponownie dokonać uzupełnień i dotrzeć do kraju. Nim jednak „Kaszub” rozpoczął rejs, musiał poczekać na ORP „Krakowiak”, na którym jeszcze trwały przygotowania do wyjścia w morze. Ostatecznie okręt wypłynął o godz. 03:15, do tego czasu zużywając połowę zapasu wody kotłowej, której pozostało tylko 2,5 tony. Okręt płynął ze zmienną prędkością 8–14 węzłów, utrzymując ciśnienie w dwóch kotłach, jednego opalanego węglem, a drugiego ropą. Już rankiem 18 września potwierdziły się obawy kpt. Gajewskiego dotyczące jakości węgla. Paleniska trzeba było często opróżniać ze szlaki, a zużycie węgla było większe niż zakładano. O godz. 13:00 znacznie dalej od celu niż zakładano, na „Kaszubie” zaczęło brakować ropy. Spowodowane to było nieutrzymaniem planowanej prędkości marszu. O godz. 14:00 na rozkaz dowódcy dywizjonu, z „Kujawiaka” na „Kaszuba” rozpoczęto przepompowywanie ropy. W wyniku wadliwego podłączenia węży, przez pół godziny ropa wyciekała do morza. O godz. 17:00 zakończono przepompowywanie 14 ton ropy i kontynuowano rejs. Jednak po upływie doby od wypłynięcia z portu, w wyniku zmniejszenia ciśnienia w kotłach okrętu, prędkość spadła do 8 węzłów. Wezwany na pokład „Kaszuba” kmdr ppor. Musiałowski wydał rozkaz rozpalenia trzeciego kotła oraz zaprzestania destylowania wody morskiej do kotłów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307246", "fragment_id": "1452820/6", "subtitle": "", "title": "ORP Kaszub (1914)", "document_id": "1452820", "start_index": 7876.0, "parentId": 307246.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07350583374500275}, "uuid": "10bb4839-b64f-4fc9-ac76-2b8927115986"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nSS Californian – parowiec armatora Leyland Line, zbudowany przez stocznię Caledon Shipbuilding &amp; Engineering Company w Dundee (Szkocja). W eksploatacji od 26 listopada 1906 roku. Najczęściej używany był do przewozu bawełny. Zatopiony 9 listopada 1915 r. przez niemieckiego U-Boota SM U-35, 98 km na zachód od przylądka Tajnaron, w Grecji. Związany z zatonięciem \"Titanica\" w kwietniu 1912 roku. \nKontrowersje z RMS Titanic.\nSS „Californian” jest przede wszystkim znany w kontekście zatonięcia w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 r. luksusowego statku pasażerskiego RMS Titanic w jego dziewiczej podróży przez Atlantyk. \nW trakcie dochodzenia w sprawie tej katastrofy ustalono, że podobno światła statku widocznego z pokładu tonącego \"Titanica\" miały należeć do „Californiana”, w tym czasie pod dowództwem kapitana Stanleya Lorda, w rejsie z Londynu do Bostonu. Odnaleziony w 1985 roku wrak „Titanica” sugerował, że w chwili tonięcia \"Titanic\" znajdował się 20 mil od „Californiana”, a z takiej odległości nie można było dostrzec jego świateł pozycyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1505725", "fragment_id": "200839/0", "subtitle": "", "title": "SS Californian", "parentId": 1505725.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "200839", "score": 0.14599476754665375}, "uuid": "63c4c045-f57b-450d-8e19-8a65ad803cb3"}]}
{"id": "q_601", "question": "W którym roku odbył się słynny Zjazd Gnieźnieński?", "answer": [{"page_content": "Zjazd gnieźnieński – inaczej nazywany też synodem gnieźnieńskim. Była to pielgrzymka cesarza Ottona III do grobu św. Wojciecha, a także spotkanie z księciem Polski Bolesławem w ówczesnej stolicy państwa – Gnieźnie. Zjazd odbył się w marcu 1000 roku.\nCele zjazdu.\nOtton III przybył do Gniezna, aby pomodlić się przy grobie pierwszego polskiego męczennika – św. Wojciecha, który zginął trzy lata wcześniej z rąk pogańskich Prusów. Cesarz spotkał się tam również z księciem Bolesławem – ówczesnym władcą Polski. Celem tego spotkania było pozyskanie przez cesarza przychylności i poparcia księcia do utworzenia zachodniego cesarstwa uniwersalistycznego, na które miały złożyć się prowincje, każda z królem, podlegającym cesarzowi: Galia, Italia, Germania, Słowiańszczyzna.\nPrzebieg i skutki zjazdu.\nZjazd odbył się między 7 a 15 marca 1000 roku w Gnieźnie. Do grobu św. Wojciecha przybył cesarz Otton III. Po modlitwie w katedrze spotkał się z księciem Bolesławem. Podczas zjazdu Otton nałożył na jego głowę diadem i wręczył kopię włóczni św. Maurycego. W zamian cesarz otrzymał od księcia część relikwii św. Wojciecha. Bolesław przychylił się do planów cesarza o Wielkim Cesarstwie. Najdonioślejszym efektem zjazdu było utworzenie metropolii gnieźnieńskiej – pierwszej metropolii kościelnej w Polsce podległej wyłącznie papieżowi, na czele której postawiono brata św. Wojciecha – Radzima Gaudentego. Wraz z powstaniem nowej metropolii utworzono podległe Gnieznu nowe biskupstwa - sufraganie: krakowską z biskupem Popponem, kołobrzeską z biskupem Reinbernem i wrocławską z biskupem Janem. Biskupstwo poznańskie pozostało poza metropolią gnieźnieńską aż do śmierci biskupa Ungera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1930212", "fragment_id": "425383/0", "subtitle": "", "title": "Zjazd gnieźnieński", "document_id": "425383", "start_index": 0.0, "parentId": 1930212.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "5f1806df-7d45-46f4-8d7f-73f02ef1b5f8"}, {"page_content": "Zjazdy gnieźnieńskie – współczesne zjazdy, będące forum dialogu między różnymi kręgami kulturowymi, wyznaniami i religiami. Stanowią także okazję do przedstawienia dziedzictwa Gniezna i Polski na Starym Kontynencie. Nawiązują do tradycji\nzjazdu gnieźnieńskiego z roku 1000.\nZjazd gnieźnieński (Synod gnieźnieński; 7 marca a 15 marca 1000).\n \"Osobny artykuł: Zjazd gnieźnieński.\"\nPielgrzymka cesarza Ottona III do grobu biskupa Wojciecha oraz spotkanie z księciem Bolesławem Chrobrym i jego synami w celu pozyskania relikwii męczennika. Otton III pragnął także pozyskać Bolesława dla realizacji swych planów uniwersalistycznego cesarstwa zachodniego, na które miały złożyć się prowincje Galia, Romania, Germania i Sclavinia. Podczas zjazdu Otton III nałożył na głowę Bolesława diadem cesarski oraz obdarował go kopią Włóczni św. Maurycego – jednym z symboli władzy cesarskiej.\nNajdonioślejszym efektem zjazdu było utworzenie, być może planowanej już od 999 r., metropolii gnieźnieńskiej, na czele której postawiono brata św. Wojciecha – Radzima Gaudentego oraz powołanie podległych jej nowych biskupstw-sufraganii w Krakowie z biskupem Popponem, w Kołobrzegu z biskupem Reinbernem, Wrocławiu z biskupem Janem. Biskupstwo w Poznaniu, być może dopiero wówczas powołane do życia, pozostało poza metropolią gnieźnieńską aż do śmierci biskupa Ungera.\nWspółczesne zjazdy gnieźnieńskie.\nII Zjazd gnieźnieński (3 czerwca 1997).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048803", "fragment_id": "376730/0", "subtitle": "", "title": "Zjazdy gnieźnieńskie", "document_id": "376730", "start_index": 0.0, "parentId": 2048803.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8510224223136902}, "uuid": "700362b0-7a64-4c1d-a0d6-6517b08b4110"}, {"page_content": "Między 7 a 15 marca 1000 roku do Gniezna przybył cesarz Otton III, aby pomodlić się przy grobie św. Wojciecha. Odbył się wtedy tzw. Zjazd gnieźnieński, na którym książę Polski Bolesław Chrobry i cesarz omawiali plany utworzenia wspólnego królestwa Niemiec, Francji, Rzymu, Anglii i Państw Słowiańskich. Utworzono archidiecezję gnieźnieńską i pierwszą metropolię kościelną w Polsce, podległą wyłącznie papieżowi. Pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty.\nKatedra przedromańska.\nPrzesłanki archeologiczne pozwalają założyć, że w 1 poł. XI w. w miejscu rotundy przystąpiono do budowy kamiennej bazyliki. Prawdopodobnie był to trójnawowy, beztranseptowy kościół bazylikowy, zamknięty od wschodu trzema apsydami, z nową przedromańską konfesją św. Wojciecha. Prawdopodobnie katedra nie posiadała wyróżnionego przęsła prezbiterialnego oraz pozbawiona była masywu zachodniego (była to więc bazylika bezwieżowa). Konfesja św. Wojciecha ulokowana była w geometrycznym środku całej budowli (in medio ecclesiae). Miała postać grobowej kaplicy, wytyczonej na planie kwadratu. Wewnątrz niej przy ścianie wschodniej znajdował się ołtarz z grobem z relikwiami. Boki tego ołtarza mogły ozdabiać trzy złote tablice, wywiezione później z Gniezna przez Brzetysława w 1038 roku. Na pograniczu nawy głównej i prezbiterium znajdował się tumbowy grobowiec Gaudentego (obecnie eksponowany w podziemiach).\nW 1018 roku doszło do pożaru katedry, którą w ciągu siedmiu lat odbudowano. W 1025 roku koronował się w niej na króla Bolesław Chrobry, a po jego śmierci syn Mieszko II Lambert. W 1038 roku gród gnieźnieński zaatakował książę czeski Brzetysław I, niszcząc i ograbiając podgrodzia i katedrę.\nKatedra romańska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=438857", "fragment_id": "77242/1", "subtitle": "", "title": "Bazylika prymasowska Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie", "document_id": "77242", "start_index": 1548.0, "source": "wikipedia", "parentId": 438857.0, "score": 0.2960514426231384}, "uuid": "fd9c9049-ca97-4a76-b87e-7281377f2c8a"}, {"page_content": "W 1000 roku odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; utworzono wtedy arcybiskupstwo i metropolię gnieźnieńską na czele z bratem św. Wojciecha – Radzimem Gaudentym oraz podległych jej trzech biskupstw w Krakowie z biskupem Popponem, w Kołobrzegu z biskupem Reinbernem, Wrocławiu z biskupem Janem. Także wtedy świątynię wybudowaną przez Mieszka I wyniesiono do rangi katedry. W 1018 roku miasto przeżyło klęskę: pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym, który do 1025 roku przeistoczył się w piękną, romańską katedrę. W 1025 roku w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na pierwszego króla Polski. W 1038 roku do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę oraz zburzony zamek książęcy. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa. W 1138 roku po śmierci Bolesława Krzywoustego Gniezno wchodzi w skład dzielnicy senioralnej – władzę przejmuje Władysław II Wygnaniec. W 1177 roku odbył się w Gnieźnie zjazd licznego grona książąt, możnowładców świeckich i duchowych. W 1194 roku po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego Gniezno przechodzi pod władzę książąt wielkopolskich. Pożar w 1192 roku zniszczył kamienny zamek na Wzgórzu Lecha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1876386", "fragment_id": "870599/2", "subtitle": "", "title": "Historia Gniezna", "parentId": 1876386.0, "start_index": 3571.0, "source": "wikipedia", "document_id": "870599", "score": 0.5333329439163208}, "uuid": "40823cbe-3def-426b-9896-4a6c24d99fd7"}, {"page_content": "Zorganizowano w tysięczną rocznicę śmierci św. Wojciecha z udziałem papieża Jana Pawła II i siedmiu prezydentów krajów Europy Środkowej i Wschodniej (Polski – Aleksandra Kwaśniewskiego, Niemiec – Romana Herzoga, Czech – Václava Havla, Słowacji – Michala Kovacza, Węgier – Arpada Göncza, Ukrainy – Leonida Kuczmy, Litwy – Algirdasa Brazauskasa). Przesłaniem zjazdu stały się papieskie słowa: „Nie będzie jedności Europy, dopóki nie będzie ona wspólnotą ducha!”.\nOrganizatorem IV i kolejnych zjazdów gnieźnieńskich jest Forum św. Wojciecha (powstałe w 2002) pod patronatem abp Henryka Muszyńskiego metropolity gnieźnieńskiego, późniejszego prymasa Polski.\nIII Zjazd gnieźnieński (12 marca 2000).\nZjazd ten odbywał się w czasie Wielkiego Jubileuszu Chrześcijaństwa. Udział wzięło pięciu prezydentów z Europy Środkowej i Wschodniej: Aleksander Kwaśniewski, prezydent Polski; Johannes Rau – Niemiec, Rudolf Schuster – Słowacji, Arpad Göncz – Węgier, Valdas Adamkus – Litwy. Istotnym elementem tego zjazdu były nabożeństwa ekumeniczne i wzajemne wyznanie win trzech tradycji chrześcijańskich.\nIV Zjazd gnieźnieński (15 marca – 16 marca 2003).\nOdbył się pod hasłem „Quo Vadis Europo?”. Zorganizowany z inicjatywy Forum Świętego Wojciecha z udziałem ponad 600 osób, przedstawicieli 80 ruchów katolickich.\nV Zjazd gnieźnieński (12 marca – 14 marca 2004).\nTrwał w przededniu akcesji 10 nowych państw do UE, zorganizowany z inicjatywy Forum Świętego Wojciecha z udziałem 700 reprezentantów ruchów i stowarzyszeń chrześcijańskich ze Wschodu i Zachodu Europy. Spotkaniu towarzyszyła pierwsza do tej pory Ekumeniczna Droga Krzyżowa, w której uczestniczyli przedstawiciele 8 Kościołów chrześcijańskich.\nVI Zjazd gnieźnieński (16 września – 18 września 2005).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048803", "fragment_id": "376730/1", "subtitle": "", "title": "Zjazdy gnieźnieńskie", "parentId": 2048803.0, "start_index": 1419.0, "document_id": "376730", "source": "wikipedia", "score": 0.7308744192123413}, "uuid": "ab372eea-2b4b-4913-9925-06ba287345c9"}, {"page_content": "W 1000 roku odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; utworzono wtedy arcybiskupstwo i metropolię gnieźnieńską na czele z bratem św. Wojciecha – Radzimem Gaudentym. Także wtedy świątynię wybudowaną przez Mieszka I wyniesiono do rangi katedry. W 1018 roku pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym, który do 1025 roku przebudowano na romańską katedrę. W 1025 roku w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski. W 1038 roku do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę oraz zburzony gród. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa. Pożar w 1192 roku zniszczył gród na Wzgórzu Lecha.\nPomyślne dla Gniezna były rządy Władysława Odonica, który na Żnińskiej Górze około 1234 zbudował nowy gród książęcy i poczynił przygotowania do lokacji miasta na prawie niemieckim. Dokument lokacyjny miasta nie zachował się, przypuszcza się jednak, że został wydany przed śmiercią Władysława Odonica w 1239 roku. Dokument lokacyjny Powidza z 1243 roku wymienia już Gniezno jako pełnoprawne miasto. Tym samym Gniezno stanowi najstarszą udokumentowaną lokację miejską w Wielkopolsce.\nW 1295 roku odbyła się po 219-letniej przerwie w katedrze gnieźnieńskiej koronacja króla Przemysła II. W 1300 roku koronował się w mieście Wacław II Czeski. Lokacyjne miasto w XIII i XIV w. otaczały mury, a od wschodu fosa. Do miasta wiodły trzy bramy: Poznańska (Tumska), Toruńska i Pyzdrska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1918", "fragment_id": "178167/6", "subtitle": "", "title": "Gniezno", "document_id": "178167", "start_index": 8052.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1918.0, "score": 0.3966415524482727}, "uuid": "060dc076-d2f2-4310-ac2a-cc7b1fb507a8"}, {"page_content": "Bolesław początkowo próbował podporządkować sobie pogańskie plemiona pruskie, zamieszkujące tereny nadbałtyckie na wschód od Wisły. W związku z tymi dążeniami, zorganizował w 997 roku wyprawę misyjną biskupa praskiego Wojciecha, która zakończyła się śmiercią biskupa z rąk Prusów. Bolesław wykupił jego zwłoki i umieścił jako relikwia w katedrze gnieźnieńskiej.\nZjazd gnieźnieński (1000).\n \"Osobny artykuł: Zjazd gnieźnieński.\"\nW 1000 roku cesarz Otton III pod pretekstem pielgrzymki do grobu kanonizowanego Wojciecha udał się do Gniezna. Główną przyczyną spotkania obu władców były plany stworzenia uniwersalistycznego cesarstwa przez Ottona, którego częścią miała być Polska pod rządami Chrobrego. Tzw. zjazd gnieźnieński stał się okazją do zaprezentowania potęgi młodego państwa i umocnienia jego pozycji. Zapadło wtedy postanowienie o utworzeniu w Polsce arcybiskupstwa w Gnieźnie (pierwszym arcybiskupem został brat św.Wojciecha, Radzim Gaudenty) oraz 3 biskupstw: we Wrocławiu, Kołobrzegu (Diecezja kołobrzeska) oraz Krakowie. Zapewniało to uniezależnienie się polskiego Kościoła od arcybiskupstwa Magdeburskiego. Otton III wyraził też zgodę na koronację Bolesława, do której jednak wówczas nie doszło na skutek „zagubienia” się korony w drodze z Rzymu. Zamiast do Polski trafiła ona na Węgry.\nWojny polsko-niemieckie (1002–1018).\nPo śmierci Ottona III rozpoczął się okres konfliktów między Bolesławem Chrobrym a nowym cesarzem Henrykiem II. W 1002 roku po nieudanym zamachu na życie Chrobrego w trakcie zjazdu w Merseburgu, prawdopodobnie z inspiracji Henryka II, wybuchła I wojna polsko-niemiecka. Bolesław zajął Łużyce, Milsko oraz Miśnię i odmówił przy tym złożenia z tych ziem hołdu cesarzowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33541", "fragment_id": "174624/6", "subtitle": "", "title": "Polska wczesnopiastowska", "source": "wikipedia", "start_index": 9127.0, "parentId": 33541.0, "document_id": "174624", "score": 0.5001286864280701}, "uuid": "c25e9f3b-a342-413f-ad06-95da6ed73de1"}, {"page_content": "W lutym 999 roku zmarł papież Grzegorz V. Wybór Ottona padł na dawnego nauczyciela Gerberta z Aurillac, który przyjął imię Sylwestra II (999–1003). Sylwester dokonał kanonizacji męczennika biskupa Wojciecha i wyświęcił Gaudentego (999–1016) na pierwszego arcybiskupa nowo powstałej metropolii gnieźnieńskiej. Otton udał się do Polski gdzie w 1000 roku miał miejsce zjazd gnieźnieński. Ostatnie dwa lata życia spędził w Niemczech, ale gdy w 1002 roku niespodziewanie zmarł, nie zrealizowawszy swych planów znajdował się niedaleko Rzymu. Pochowany został w Akwizgranie. Władzę po Ottonie objął jego kuzyn, syn bawarskiego Kłótnika, Henryk (1002–1024). Henryk odrzucił plany Ottona. W latach 1002–1018 z przerwami trwała wojna polsko-niemiecka, w wyniku której polski książę Bolesław Chrobry przyłączył do swego państwa Milsko z Łużycami oraz Miśnię. Henryk zmarł bezdzietnie w roku 1024.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/16", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "source": "wikipedia", "start_index": 21570.0, "document_id": "4121", "parentId": 158786.0, "score": 0.0741332620382309}, "uuid": "86ad7ff8-368f-448d-b054-a7fb1e7b1092"}, {"page_content": "W zjeździe brał udział m.in. prezydent RP Lech Kaczyński; prof. Wojciech Łączkowski, sędzia Trybunału Konstytucyjnego; Władysław Bartoszewski, abp Stanisław Gądecki metropolita poznański; arcybiskup Jeremiasz, prawosławny ordynariusz diecezji wrocławskiej i szczecińskiej oraz prezes Polskiej Rady Ekumenicznej, a także przedstawiciele dziewięciu Kościołów chrześcijańskich.\nIX Zjazd gnieźnieński (16 marca – 18 marca 2012).\nHasłem IX Zjazdu była „Europa obywatelska. Rola i miejsce chrześcijan”. Obecny był m.in. prezydent RP Bronisław Komorowski, nuncjusz apostolski w Polsce abp Celestino Migliore, kard. Stanisław Ryłko – przewodniczący Papieskiej Rady ds. Świeckich, Prymas Polski abp Józef Kowalczyk, kard. Kazimierz Nycz – metropolita warszawski oraz zwierzchnicy i delegaci Kościołów zrzeszonych w Polskiej Radzie Ekumenicznej.\nX Zjazd gnieźnieński (11 marca – 13 marca 2016).\nHasło zjazdu „Europa nowych początków. Wyzwalająca moc chrześcijaństwa” Do Gniezna przyjechał prezydent RP Andrzej Duda, kard. Luis Antonio Tagle z Filipin oraz zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego abp Światosław Szewczuk, który w czasie zjazdowych debat mówił o pojednaniu polsko-ukraińsko-rosyjskim. Po raz pierwszy gospodarzem spotkania był prymas Polski abp Wojciech Polak.\nXI Zjazd gnieźnieński (21–23 września 2018).\nZjazd odbywał się pod hasłem „Europa ludzi wolnych. Inspirująca moc chrześcijaństwa”. Wśród gości i prelegentów znaleźli się m.in.: prezydent RP Andrzej Duda, Prymas Polski abp Wojciech Polak, kardynał Peter Turkson – prefekt Dykasterii ds. Integralnego Rozwoju Człowieka, abp Jerzy Samiec – zwierzchnik Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP oraz abp Ludwig Schick – metropolita Bambergu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048803", "fragment_id": "376730/4", "subtitle": "", "title": "Zjazdy gnieźnieńskie", "source": "wikipedia", "start_index": 6544.0, "parentId": 2048803.0, "document_id": "376730", "score": 0.4442974925041199}, "uuid": "f02d331d-bc1e-4cb9-8368-8d1d6a13e60c"}, {"page_content": "W 2000 roku obchodzono milenium Zjazdu Gnieźnieńskiego, którego kulminacją było pierwsze i jedyne w historii odrodzonej Rzeczypospolitej, odbyte 29 kwietnia 2000 w auli I LO w Gnieźnie wyjazdowe, 77 w kadencji, posiedzenie Sejmu RP. Przez cały 2006 rok w Gnieźnie miały miejsce główne Uroczystości Millenium Śmierci bł. Radzyma Gaudentego – pierwszego arcybiskupa metropolity gnieźnieńskiego na Ziemiach Polskich. 19 grudnia 2009 abp Henryk Muszyński został mianowany przez Benedykta XVI prymasem Polski. Tym samym tytuł ten, po prawie dwudziestoletniej przerwie wrócił do Gniezna, gdzie metropolita jest jednocześnie prymasem, bez unii z inną diecezją. Prezydent Lech Kaczyński w ostatnią z podróży w Polsce przed śmiercią wybrał się właśnie do Gniezna na Zjazd Gnieźnieński.\n8 maja 2010 roku papież Benedykt XVI mianował nowego metropolitę gnieźnieńskiego prymasa Polski – abp Józefa Kowalczyka, dotychczasowego nuncjusza apostolskiego w Polsce, którego ingres do katedry gnieźnieńskiej nastąpił 26 czerwca.\nKoronacje królewskie.\n \"Osobny artykuł: Koronacje królewskie w Gnieźnie.\"\nArchitektura.\nUrbanizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1918", "fragment_id": "178167/10", "subtitle": "", "title": "Gniezno", "document_id": "178167", "start_index": 14270.0, "parentId": 1918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6390751600265503}, "uuid": "4aca6937-9d9e-4646-b445-b997504cab74"}]}
{"id": "q_602", "question": "Jak nazywa się w literaturze polskiej okres, który nastąpił bezpośrednio po romantyzmie?", "answer": [{"page_content": "Pozytywizm, pozytywizm warszawski – okres literacki i prąd literacki w historii literatury polskiej obejmujący twórczość wychowanków Szkoły Głównej Warszawskiej, pokolenia dorastającego w latach powstania styczniowego (1863–1864), rozwijającego działalność literacką po jego upadku i w granicach Królestwa Polskiego; późna faza twórczości pozytywistów (po 1881) współistniała z wczesną fazą twórczości pisarzy Młodej Polski.\nRamy czasowe.\nRamy czasowe pozytywizmu w polskiej literaturze, podobnie jak ramy czasowe wielu innych epok literackich, są tylko umowne. O ile data początkowa tej epoki raczej nie budzi wątpliwości – jest to data upadku powstania styczniowego, a co za tym idzie ideałów romantyzmu – o tyle data końcowa wywołuje pewne kontrowersje. Wiele dzieł zaliczanych do literatury pozytywizmu powstało po roku 1891, który jest uważany za umowny początek Młodej Polski. Można więc przyjąć, że pozytywizm i Młoda Polska w literaturze współistniały ze sobą niemal do końca XIX wieku, jeśli nie dłużej. Nie należy też zapominać, że przez cały okres pozytywizmu nie słabła aktywność przedstawicieli „starszego” pokolenia, których twórczość zalicza się do literatury romantyzmu. Byli to między innymi Józef Ignacy Kraszewski, który w okresie pozytywizmu pisał i wydawał swój cykl powieści historycznych, Teodor Tomasz Jeż, autor m.in. powieści \"Uskoki\" i \"Narzeczona Harambaszy\", oraz Zygmunt Kaczkowski, który jako autor powieści historycznych usiłował rywalizować z Sienkiewiczem i który w 1889 wydał powieść \"Olbrachtowi rycerze\".\nPoczątki pozytywizmu na ziemiach polskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3422", "fragment_id": "182313/0", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – pozytywizm", "parentId": 3422.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182313", "score": 0.5858051776885986}, "uuid": "d85ce725-e134-4ba3-9f6f-def3e50ee462"}, {"page_content": "Specyfika polskiego romantyzmu i jego wpływ na polską kulturę.\nWiele uwagi poświęciła szczególnemu charakterowi polskiego romantyzmu, a zwłaszcza temu, jak epoka ta wpłynęła na polską kulturę XIX, XX, a nawet XXI wieku. Badaczka twierdzi, że w ciągu prawie dwustu lat od epoki porozbiorowej poczynając, a na stanie wojennym i okresie po nim kończąc, w Polsce przeważał dość jednolity styl kultury, który nazwała romantyczno-symbolicznym. Romantyczny indywidualizm, radykalny bunt jednostki przeciw rzeczywistości, szaleństwo wyobraźni, rebelia śmierci czy w końcu dylematy moralne o wielkim dla społeczności polskiej znaczeniu (jak np. problem konfliktu etosu spiskowego i rycersko-chrześcijańskiego w Konradzie Wallenrodzie) w procesie recepcji zostały przez polskich czytelników poddane politycznej redukcji i daleko idącym uproszczeniom. Proces ten wsparła epigońska, naśladowcza literatura krajowa okresu międzypowstaniowego. Wielki romantyzm w Polsce stopniowo przekształcił się w kanon, albo raczej w dwa kanony: tyrtejski i mesjanistyczno-martyrologiczny. Stało się tak dlatego, że w pewnym momencie skoncentrował się przede wszystkim na budowaniu poczucia tożsamości narodowej i obronie jej symboli. Nabrał tym samym charakteru charyzmatu narodowego, organizując się wokół wartości duchowych zbiorowości, takich jak ojczyzna, niepodległość, wolność narodu, solidarność narodów. Dominującą rolę odgrywała tutaj literatura.\nJej fascynacja romantyzmem zaczęła się od badań nad XIX-wieczną poezją krajową w okresie międzypowstaniowym. Owocem poszukiwań była pierwsza książka: monografia \"Lucjan Siemieński, poeta romantyczny\", a także mniejsze zarysy monograficzne – między innymi Ryszarda Berwińskiego, Edmunda Wasilewskiego, Wincentego Pola oraz \"Antologia romantycznej poezji krajowej 1831–1863\", przygotowana razem z Marią Grabowską. Portrety wybranych poetów krajowych (Ehrenberga, Siemieńskiego, Wasilewskiego) opublikowała w poszczególnych tomach serii Obrazy Literatury Polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162801", "fragment_id": "26840/8", "subtitle": "", "title": "Maria Janion", "parentId": 162801.0, "start_index": 12268.0, "source": "wikipedia", "document_id": "26840", "score": 0.5966655611991882}, "uuid": "4cee0c7e-2455-41b2-a45d-da7a158793e2"}, {"page_content": "Lata 1795-1822, do dzisiaj dogłębnie nie zbadane przez historyków literatury, nazywane są często \"preromantyzmem\", okresem mającym zapowiadać zapoczątkowaną w 1822 \"Balladami i romansami\" Mickiewicza nową epokę. Wśród badaczy istnieją dwa różne poglądy na temat \"preromantyzmu\", jedni z nich twierdzą, że takiego okresu w ogóle nie było, a antycypacją romantyzmu jest właśnie sentymentalizm. Autorem takiej tezy był Ignacy Chrzanowski.\nAntynomiczny pogląd przedstawił Julian Krzyżanowski, twierdząc, że sentymentalizm odznaczał się tkliwością, przesadną, łzawą afektacją, bliską rokoku, zaś \"preromantyzm\", który datował na lata 1800–1830, wyrażał prawdziwe uczucia, a nie, jak to nazywał, \"sztuczną zabawę maskową\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85422", "fragment_id": "656480/6", "subtitle": "", "title": "Sentymentalizm w literaturze polskiej", "document_id": "656480", "start_index": 9560.0, "source": "wikipedia", "parentId": 85422.0, "score": 0.35150760412216187}, "uuid": "e701ac87-6a5b-4dcc-b781-00d4dff3e5c7"}, {"page_content": "Literatura polska okresu romantyzmu – epoka w historii literatury polskiej, w latach 1822–1863, odpowiadająca europejskiemu nurtowi późnego romantyzmu.\nLiteratura w latach 1822–1830.\nDecyzją kongresu wiedeńskiego (1815) z części terytorium Księstwa Warszawskiego utworzono Królestwo Polskie, odrębny kraj zamieszkiwany przez Polaków, ale związany unią personalną z Rosją. Rosyjski car Aleksander I został królem Polski. Spotkało się to z aprobatą większej części polskiego społeczeństwa, ponieważ car uchodził za liberała i dzięki wysokiej kulturze oraz urokowi osobistemu umiał zjednywać sobie ludzi. Równocześnie Polacy wyrażali radość, że nazwa Polska nie została całkowicie wymazana po klęsce Napoleona i armii Księstwa Warszawskiego w kampanii 1812 roku. Szybko jednak okazało się, że prawdziwym celem cara nie jest autonomia, ale stopniowe podporządkowanie Królestwa Polskiego Rosji. Na porządku dziennym było łamanie konstytucji, a sytuacje między rosyjską władzą a polskim społeczeństwem dodatkowo zaogniało brutalne i niezrównoważone zachowanie carskiego brata Konstantego. W 1819 roku wprowadzono cenzurę, czego efektem były zamykanie czasopism oraz zakaz druków niektórych książek, takich jak \"Śpiewy historyczne\" Juliana Ursyna Niemcewicza czy \"Pielgrzym z Dobromila\" Izabeli Czartoryskiej. Wśród młodych ludzi zaczął się rodzić opór.\nSpór klasyków z romantykami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3411", "fragment_id": "182307/0", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – romantyzm", "document_id": "182307", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3411.0, "score": 0.6174998879432678}, "uuid": "9aece8cb-7558-4270-98a9-cc0bae7bb3c5"}, {"page_content": "Sytuacja utraty niepodległości w 1795 wpłynęła w znaczny sposób na literaturę polską, która pełniła odtąd funkcję utrzymywania świadomości narodowej. Pod wpływem romantyzmu niemieckiego i angielskiego wykształcił się i rozwinął nurt polskiego romantyzmu, początkowo rywalizujący z klasycyzmem i sentymentalizmem postanisławowskim, później zaś dominujący aż do 1863 roku. W okresie porozbiorowym gromadzono podania, legendy i pieśni ludowe (Oskar Kolberg). Sytuację literacką zmienił upadek powstania listopadowego: piśmiennictwo od tamtego momentu podzieliło się na literaturę krajową (powieści historyczne Kraszewskiego, gawędy szlacheckie Rzewuskiego, komedie obyczajowe Fredry) oraz emigracyjną, gdzie powstały ważne dzieła dla polskiej literatury: Mickiewicza \"Dziady\" i \"Pan Tadeusz\" (który został uznany za epopeję narodową), Słowackiego \"Kordian\", Krasińskiego \"Nie-Boska komedia\". Nastąpił gwałtowny rozwój liryki, w tym poezji mistycznej, pojawiły się takie gatunki, jak dramat romantyczny, poemat dygresyjny i szereg innych. Do dzieł powstałych w tamtym okresie odnosiły się wszystkie późniejsze epoki literackie\nPozytywizm.\n \"Osobny artykuł: Literatura polska – pozytywizm.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1909279", "fragment_id": "411910/5", "subtitle": "", "title": "Kultura polska", "document_id": "411910", "start_index": 4886.0, "parentId": 1909279.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7878725528717041}, "uuid": "6a08593b-298a-4303-88fe-5969489ba25b"}, {"page_content": "Pozytywizm podkreśla znaczenie wiedzy empirycznej, naukowości, odrzuca metafizykę, nieuprawnioną spekulację, wiedzę mistyczną. Pozytywizm naukowy Comte'a zakładał zaprzestanie pytań o pierwszą przyczynę (\"dlaczego?\"), ograniczając wszelką wiedzę do (pozytywnego) opisu praw natury (\"jak?\") wyrażonego językiem matematycznym. Odkrywanie tych praw sprowadzać się miało do ustalania stałych relacji, które jednolicie opisują zjawiska fizyczne obserwowane w wielokrotnie powtarzanych doświadczeniach. Uważano, że w ten sposób teoria naukowa jest pozytywnie zweryfikowana.\nWspółczesna metoda naukowa odeszła od pojęcia \"weryfikacji\" teorii naukowej na rzecz jej \"falsyfikacji\". Za sprawą prac Karla Poppera podstawowym kryterium naukowości teorii jest zdolność do przedstawienia testu falsyfikacji: doświadczenia, które może doprowadzić do jej obalenia przez niezgodność z obserwowanymi wynikami.\nPozytywizm w Polsce.\n \"Osobne artykuły: Literatura polska – pozytywizm i pozytywizm warszawski.\"\nW literaturze polskiej pozytywizm to nurt literacki, który występował w okresie od powstania styczniowego do lat 90. XIX wieku.\nW historii literatury pozytywizm występuje po okresie romantyzmu i poprzedza okres Młodej Polski.\nTło historyczne i związki z pozytywizmem na świecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=726571", "fragment_id": "808777/1", "subtitle": "", "title": "Pozytywizm", "document_id": "808777", "start_index": 1806.0, "source": "wikipedia", "parentId": 726571.0, "score": 0.1559874564409256}, "uuid": "23dc1f69-2306-4890-917b-8e4c09d17e74"}, {"page_content": "Literatura polska doby renesansu – epoka literacka w dziejach literatury polskiej przypadająca na okres od 1500 do 1629 roku.\nW okresie renesansu, zwanego też „odrodzeniem”, polska kultura przeżywała rozkwit. Polska zajmowała poczesne miejsce na mapie Europy, zaś wpływy włoskie, które nasiliły się wraz ze ślubem Zygmunta Starego z Boną Sforzą, przyczyniły się do rozkwitu malarstwa, architektury, sztuki kulinarnej i literatury – do Polski przybywali sławni poeci i myśliciele. Już w 1488 roku powstało pierwsze w Europie towarzystwo literackie – Nadwiślańskie Bractwo Literackie. Polska była wówczas azylem tolerancji religijnej, a Akademia Krakowska stała się jednym z ważniejszych ośrodków naukowych Europy.\nLiryka polsko-łacińska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3448", "fragment_id": "182336/0", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – renesans", "document_id": "182336", "start_index": 0.0, "parentId": 3448.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3250778615474701}, "uuid": "beff7aa7-e400-40e8-971f-97dc408f6c3a"}, {"page_content": "Neoromantyzm (postromantyzm) – kierunek w muzyce II połowy XIX wieku (i początkach wieku XX), będący ostatnią fazą romantyzmu.\nRozpoczyna się po śmierci Mendelssohna (rok 1847), Chopina (rok 1849) i Schumanna (rok 1856). Do tego kierunku zalicza się m.in. twórczość Richarda Wagnera, Hugo Wolfa, Antona Brucknera, Gustava Mahlera, Richarda Straussa. Tworzą oni tak zwany neoromantyzm niemiecki. Istotą neoromantyzmu jest więź z innymi rodzajami sztuki, szczególnie literaturą. Wyrazem tego są dwa najbardziej popularne gatunki tego okresu: poemat symfoniczny (twórca F. Liszt) oraz dramat muzyczny (R. Wagner, późny Verdi)\nCechy muzyki neoromantycznej:\nOdwrót od kierunku neoromantycznego polegał między innymi na kameralizacji środków wykonawczych i zaznaczył się np. w impresjonizmie. Neoromantyzm, który wywarł silny wpływ na twórczość kompozytorów Młodej Polski, w swojej ostatniej fazie przekształcił się w ekspresjonizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313046", "fragment_id": "1422650/0", "subtitle": "", "title": "Neoromantyzm w muzyce", "parentId": 313046.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1422650", "score": 0.09194444119930267}, "uuid": "d44d10be-9dab-492e-8d9e-861f1ccd2c72"}, {"page_content": "Paradygmat romantyczny w Polsce w XX wieku.\nWedług Marii Janion romantyzm w Polsce nie skończył się, jak w większości krajów europejskich, wraz z XIX wiekiem. Jego panowanie rozciągnęło się jeszcze na cały wiek XX i miało w nim trzy kulminacje. Pierwszym był początek XX wieku – chodzi o okres poprzedzający I wojnę światową i samą wojnę, kiedy to obudziły się dążenia niepodległościowe, a szczególną rolę odegrała, inspirowana romantycznymi lekturami, działalność Piłsudskiego. Druga kulminacja przypada na okres II wojny światowej. To wtedy nastąpił niebywały wprost rozkwit stereotypów romantycznych, wynikający nie tylko z kolejnego dziejowego nieszczęścia, ale i z romantycznej edukacji, jaką w szkołach okresu międzywojennego odebrało pokolenie dorastające w latach 1939–1945. Trzecia kulminacja, trzeci wielki powrót romantycznych stereotypów i klisz nastąpił w okresie pojawienia się „Solidarności” i jej etosu, który uzyskał powszechne uznanie. Odwoływał się on do silnie zakorzenionego w polskiej świadomości zespołu wartości heroiczno-romantycznych, posługiwał się wzorcem szlachetnego polskiego idealizmu, poświęcającego wszystko dla walki o wolność. Solidarność przejęła i po swojemu rozbudowała romantyczną kulturę emocjonalną, jej patetyczny patriotyzm. Stan wojenny dodatkowo to wszystko pogłębił. W swoim słynnym przemówieniu wygłoszonym podczas przerwanego wprowadzeniem stanu wojennego Kongresu Kultury Polskiej Maria Janion postulowała, by ten wielki emocjonalny zryw przekształcić w pracę intelektualną. W filmie Agnieszki Arnold \"Kongres niedokończony\", nakręconym z okazji Kongresu Kultury w Krakowie w 2009, badaczka stwierdza, że ten wielki ruch intelektualny, o którym marzyła, jeszcze się nie narodził.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162801", "fragment_id": "26840/9", "subtitle": "", "title": "Maria Janion", "source": "wikipedia", "start_index": 14260.0, "parentId": 162801.0, "document_id": "26840", "score": 0.131068617105484}, "uuid": "489698c6-0729-48d6-b3e4-839bebe88bbe"}, {"page_content": "Literatura polska w okresie baroku – epoka w historii literatury polskiej obejmująca okres od lat osiemdziesiątych XVI wieku do lat trzydziestych XVIII wieku.\nEpoka baroku w literaturze polskiej przypada mniej więcej na wiek XVII i pierwszą połowę XVIII stulecia. Są to jednak tylko umowne ramy czasowe, bowiem ślady baroku są widoczne już w twórczości niektórych pisarzy XVI-wiecznych, a więc tworzących w okresie renesansu. Również zakres oddziaływania prądów barokowych jest znacznie szerszy niż przyjęte ramy czasowe.\nI Faza – początki polskiej literatury barokowej.\nFaza ta przypada na okres do końca panowania króla Zygmunta III, jest okresem stopniowego kształtowania się barokowej literatury na gruncie polskim. Wyrastała ona pod wpływem baroku europejskiego, z którym stykali się polscy twórcy podróżujący w różnych celach za granicę. U jej podstaw leżały głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój, nawiązujące do tradycji średniowiecza. Na terenie Polski doszło do połączenia wzoru baroku europejskiego z rodzimym wzorem sarmackim, co uczyniło polską kulturę oryginalną na tle europejskiej.\nPoczątki polskiego baroku przypadają na schyłek renesansu. Do przedstawicieli okresu przejściowego należał Mikołaj Sęp Szarzyński, autor wydanego po śmierci autora tomiku \"Rymy albo wiersze polskie\". Do innych wybitnych twórców należeli też m.in. Kasper Miaskowski, Stanisław Grochowski, Sebastian Grabowiecki\nOdrębne miejsce zajmowała literatura sowizdrzalska, popularna literatura jarmarczna i straganowa tworzona przez ludzi spoza społeczeństwa feudalnego. Jej twórcy parodiowali popularne motywy literatury renesansu i baroku oraz atakowali istniejący system feudalny, co spowodowało represje ze strony władz świeckich i kościelnych, a w konsekwencji stopniowe zanikanie tego nurtu literackiego. Do jego przedstawicieli należeli obok twórców anonimowych m.in. Jan z Kijan i Jan Dzwonowski.\nII Faza – panowanie baroku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59969", "fragment_id": "651254/0", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – barok", "parentId": 59969.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651254", "source": "wikipedia", "score": 0.29217085242271423}, "uuid": "02dec5ec-e932-4c2a-b4af-4526b52f9848"}]}
{"id": "q_603", "question": "Czy Władysław Kozakiewicz ustanowił rekord świata na olimpiadzie w Moskwie?", "answer": [{"page_content": "\"Osobny artykuł: Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980.\"\nSkok o tyczce mężczyzn podczas XXII Letnich Igrzysk Olimpijskich w Moskwie rozegrano 28 (kwalifikacje) i 30 lipca 1980 na Stadionie Łużniki. Zwycięzcą został reprezentant Polski Władysław Kozakiewicz, który ustanowił nowy rekord świata rezultatem 5,78 m.\nWyniki.\nKwalifikacje.\nDo finału awansowali zawodnicy, którzy osiągnęli minimum 5,40 m, względnie 12 najlepszych (gdyby mniej niż 12 zawodników osiągnęło minimum). Skoczkowie startowali w dwóch grupach (A i B).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3476800", "fragment_id": "938105/0", "subtitle": "", "title": "Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1980 – skok o tyczce mężczyzn", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "938105", "parentId": 3476800.0, "score": 0.7357826232910156}, "uuid": "25e6022e-5c11-4444-86eb-195010c86d70"}, {"page_content": "Absolwent Technikum Gastronomicznego, następnie poznańskiej Akademii Wychowania Fizycznego. Na swoich pierwszych igrzyskach w 1976 r. w Montrealu, skacząc z kontuzją stopy, zajął w konkursie 11. miejsce. 30 lipca 1980 zdobył tytuł mistrza olimpijskiego w skoku o tyczce w Moskwie z wynikiem 5,78 m – jednocześnie ustanawiając nowy rekord świata. Pamiętany z powodu gestu, który dwukrotnie wykonał w stronę gwiżdżących kibiców rosyjskich (tzw. gest Kozakiewicza). W 1980 dwukrotnie ustanawiał rekordy świata: wynikami: 5,72 i 5,78 m. W tym też roku wygrał Plebiscyt „Przeglądu Sportowego”, zostając najlepszym sportowcem roku w Polsce. Inne osiągnięcia to: Halowe Mistrzostwo Europy (1977, 1979), wicemistrzostwo Europy na otwartym stadionie (1974) i dwa brązowe medale w hali (1975, 1982). W czasie swojej kariery 8-krotnie poprawiał rekord Polski, windując go od 5,32 m w roku 1973 do 5,78 m w roku 1980. Był też 10-krotnym mistrzem kraju.\nW 1985 wyjechał na stałe do Niemiec. Po otrzymaniu obywatelstwa niemieckiego kilkakrotnie wystąpił w turniejach lekkoatletycznych w barwach tego kraju. W 1986 dwukrotnie poprawiał rekord RFN doprowadzając go do poziomu 5,70 m. Wiele lat mieszkał w Elze pod Hanowerem. Odznaczony m.in. złotym i srebrnym Medalem za Wybitne Osiągnięcia Sportowe oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1980). Bohater książki \"Gest Kozakiewicza\" Ireneusza Pawlika (1994). Był zawodnikiem Bałtyku Gdynia.\nDziałalność polityczna.\nW latach 1998–2002 był radnym Rady Miasta Gdyni, mandat zdobył z listy Akcji Wyborczej Solidarność. Był w tym czasie z ramienia gdyńskiego samorządu przewodniczącym Komisji Sportu Związku Miast Bałtyckich. Nie ubiegał się o ponowny wybór. W 2011 bezskutecznie kandydował do Sejmu z pierwszego miejsca stołecznej listy Polskiego Stronnictwa Ludowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14289", "fragment_id": "174271/1", "subtitle": "", "title": "Władysław Kozakiewicz", "document_id": "174271", "start_index": 1630.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14289.0, "score": 0.38997682929039}, "uuid": "5237b004-7fdd-4401-9a56-b5574c272dcf"}, {"page_content": "Gest Kozakiewicza – potoczna polska nazwa obraźliwego gestu (znanego też jako „wał”), który polega na zgięciu jednej ręki w łokciu i złapaniu jej ramienia drugą ręką. Gest ten wywodzi się od francuskiego „bras d’honneur” (ramię honoru), obscenicznego w swej wymowie poprzez upodobnienie do fallusa.\nJest on łączony z polskim tyczkarzem Władysławem Kozakiewiczem, który na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku pokazał go dwukrotnie wygwizdującej go radzieckiej publiczności po oddaniu udanych skoków na wysokość 5,70 i 5,75 metra. Później oddał jeszcze skok na wysokość 5,78 metra, który zagwarantował mu złoty medal olimpijski, będąc jednocześnie rekordem świata.\nZdjęcie Kozakiewicza obiegło prasę na całym świecie (oprócz polskiej i radzieckiej). Ambasador ZSRR w Polsce Ludowej Borys Aristow domagał się odebrania Polakowi medalu, unieważnienia rekordu oraz dożywotniej dyskwalifikacji za obrazę narodu radzieckiego. Polskie władze tłumaczyły gest skurczem mięśnia tyczkarza, który miał być spowodowany sporym wysiłkiem. Kolejne tłumaczenie mówiło, że gest ten pokazywał pokonanie poprzeczki, inne, że w ten sposób Kozakiewicz okazał radość. Sportowiec został za to ukarany zatrzymaniem paszportu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=191918", "fragment_id": "8067/0", "subtitle": "", "title": "Gest Kozakiewicza", "document_id": "8067", "start_index": 0.0, "parentId": 191918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.510723888874054}, "uuid": "c07f094d-3d24-4b35-9649-8ede866f2923"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nWładysław Kozakiewicz (ur. 8 grudnia 1953 w Solecznikach Małych) – polsko-niemiecki lekkoatleta – tyczkarz i wieloboista, a także polityk. Złoty medalista olimpijski w skoku o tyczce z Moskwy z roku 1980.\nAutor słynnego gestu Kozakiewicza pokazanego radzieckiej publiczności podczas zwycięskiego skoku na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku, który stał się powszechnie rozpoznawanym symbolem sprzeciwu wobec radzieckiego imperializmu w czasach PRL.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nPochodzi z rodziny litewskich Polaków z Soleczników Małych pod Solecznikami, gdzie się urodził i spędził wczesne lata życia jako najmłodszy z trójki rodzeństwa, w rolniczej rodzinie Franciszki i Stanisława. W wywiadach Kozakiewicz często uskarżał się na panującą w domu przemoc, jakiej wobec jego, rodzeństwa i matki przez całe dzieciństwo i młodość dopuszczał się skłonny do alkoholizmu i agresji ojciec. Niechęć do ZSRR, w której kontekście osadzono jego późniejszy słynny gest Kozakiewicza, pojawiła się już we wczesnym dzieciństwie, którą podsyciło dokwaterowanie do jego rodzinnego domu w Solecznikach Małych żołnierzy radzieckich, z którymi razem mieszkał on i jego rodzina.\nW 1957, gdy Władysław Kozakiewicz miał 4 lata, jego rodzina opuściła ziemie litewskie wchodzące w skład ówczesnego Związku Radzieckiego i osiedliła się w ramach repatriacji w Polsce, w Gdyni. Tam stawiał on pierwsze kroki w sporcie. Pasję do lekkoatletyki zaszczepił mu jego starszy brat, Edward, który również obrał ścieżkę kariery jako profesjonalny lekkoatleta.\nKariera sportowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14289", "fragment_id": "174271/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Kozakiewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174271", "parentId": 14289.0, "score": 0.7367808818817139}, "uuid": "7b346d29-26ef-49e9-a6a1-5f0ea429211c"}, {"page_content": "Gest – dowolny ruch wykonany przez kogoś świadomie lub nieświadomie, mający określone znaczenie.\nZazwyczaj gesty są rozumiane tylko przez pewną grupę osób, które wywodzą się z tego samego środowiska lub tego samego kręgu kulturowego. Niektóre gesty stanowią też rodzaj znaku, umożliwiającego rozpoznanie odpowiednich osób. Typowym przykładem jest poprawne salutowanie w wojsku, które w każdej armii różni się nieco szczegółami wykonania.\nIstnieją gesty, które zostały rozpowszechnione niemalże na cały świat, dzięki prostocie przekazu lub udziałowi mediów. Mimo to wiele ogólnie rozumianych gestów w kulturze zachodniej ma zupełnie inne znaczenie w kulturze Wschodu. Typowym przykładem jest uniesiony do góry kciuk, który w zachodnim kręgu kulturowym oznacza zwycięstwo lub akceptację, zaś w krajach Bliskiego Wschodu ma negatywny kontekst seksualny.\nJednym z gestów znanych w Polsce jest tzw. \"gest Kozakiewicza\", wykonany przez polskiego tyczkarza Władysława Kozakiewicza na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku. Pobił on wówczas rekord świata, wygrywając z radzieckim zawodnikiem Wołkowem. Kozakiewicz wykonał ten obraźliwy gest w stronę widowni, która okazywała niezadowolenie ze zwycięstwa Polaka.\nGesty są bardzo ważną częścią liturgii religijnych. Na gestach oparty jest też język maklerów giełdowych. Nie należy mylić gestów ze znakami języka migowego.\nW psychologii opisuje się znaczenie i mowę gestów wraz z innymi ruchami ciała.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=223349", "fragment_id": "1432020/0", "subtitle": "", "title": "Gest", "document_id": "1432020", "start_index": 0.0, "parentId": 223349.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24073651432991028}, "uuid": "a0f18937-8265-47c8-8d72-0d5cfc87df24"}, {"page_content": "W 1980 roku sezon zaczął od nieudanego startu w halowych mistrzostwach Europy, podczas których nie zaliczył żadnej wysokości w finale. Podczas zawodów na stadionie Łużniki 28 lipca Ślusarski ex aequo ze swoim reprezentacyjnym kolegą Mariuszem Klimczykiem wygrał skokiem na wysokość 5,40 eliminacje. Finał skoku o tyczce odbywał się tego samego dnia – dziesiątego dnia igrzysk, podczas których Polacy nie zdobyli jeszcze złotego medalu. W olimpijskim finale podobnie jak cztery lata wcześniej w Montrealu zaliczył tylko trzy wysokości: 5,35; 5,55 oraz 5,65. Ostatnią z tych wysokości udało mi się przeskoczyć w ostatniej próbie wyrównując tym samym rekord olimpijski. Ostatecznie Ślusarski był drugi ex aequo z zawodnikiem ZSRR Konstantinem Wołkowem, a zawody wygrał Władysław Kozakiewicz z wynikiem 5,78 (był to nowy rekord świata).\nPoniższa tabela prezentuje start Tadeusza Ślusarskiego podczas finału olimpijskiego w Moskwie.\nPo 1981.\nPo igrzyskach w Moskwie Ślusarski nie odniósł już żadnych znaczących międzynarodowych sukcesów w sporcie poza zajęciem 4. miejsca w 1983 roku podczas pierwszych w historii mistrzostw świata. W 1983 roku wystąpił także w halowych mistrzostwach Europy oraz finale pucharu Europy. W 1985 po raz ostatni reprezentował Polskę w meczu międzypaństwowym (przeciwko Włochom), a w 1986 roku w Grudziądzu zdobył swój ostatni medal mistrzostw Polski (brązowy). Karierę zakończył w 1988 roku.\nPo zakończeniu kariery.\nKarierę sportową zakończył w 1988 roku mając 38 lat. Decyzję o zaprzestaniu czynnego uprawiania skoku o tyczce przekładał wiele lat. W ostatnich latach kariery wyjechał do Szwecji, aby trenować, a jednocześnie pracować. Po powrocie do Polski był trenerem w Skrze oraz w lokalnym klubie w Otwocku, gdzie mieszkał. W tej podwarszawskiej miejscowości pracował jako nauczyciel wf-u w miejscowym liceum im. Gałczyńskiego.\nŚmierć, pogrzeb, upamiętnienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75449", "fragment_id": "650562/4", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Ślusarski", "parentId": 75449.0, "start_index": 5749.0, "document_id": "650562", "source": "wikipedia", "score": 0.1281748116016388}, "uuid": "8726852a-c3fc-41f0-bb69-c9a5ed64d77b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy lekkoatlety. Zobacz też: Konstantin Wołkow – hokeista.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nKonstantin Jurjewicz Wołkow (ros. Константин Юрьевич Волков; ur. 18 lutego 1960 w Irkucku) – radziecki lekkoatleta, skoczek o tyczce, wicemistrz olimpijski i wicemistrz świata.\nW 1979 został halowym wicemistrzem Europy, a rok później – halowym mistrzem Europy, wynikiem 560 cm ustanawiając rekord mistrzostw. W finale rozgrywanych w tym samym roku igrzysk olimpijskich w Moskwie po pasjonującym pojedynku z Władysławem Kozakiewiczem zajął drugie miejsce (\"ex aequo\" z Tadeuszem Ślusarskim). W 1982 ponownie zajął drugie miejsce w Halowych Mistrzostwach Europy, a w 1983 – również drugie miejsce w mistrzostwach świata na otwartym stadionie. W 1984 nie mógł pojechać na igrzyska olimpijskie w Los Angeles z powodu bojkotu przez Związek Radziecki, ale zwyciężył w zawodach Przyjaźń-84 rozgrywanych w Moskwie.\nBył również dwukrotnym mistrzem uniwersjady: w Bukareszcie w 1981 i w Edmonton w 1983. Tylko raz, w 1979, zdobył mistrzostwo Związku Radzieckiego, a w 1980 był halowym mistrzem ZSRR. Wielokrotny rekordzista kraju.\nJego rekord życiowy to 585 cm (1984).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=623648", "fragment_id": "802754/0", "subtitle": "", "title": "Konstantin Wołkow", "parentId": 623648.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "802754", "score": 0.25127530097961426}, "uuid": "755bef0e-bac4-45e0-abc1-feaeee7bc082"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nTadeusz Ślusarski ps. „Ślusarz” (ur. 19 maja 1950 w Żarach, zm. 17 sierpnia 1998 pod Przybiernowem) – polski lekkoatleta, który specjalizował się w skoku o tyczce.\nTrzykrotny uczestnik igrzysk olimpijskich – w pierwszym swoim starcie w Monachium (1972) nie zaliczył żadnej wysokości w finale; cztery lata później w Montrealu zdobył złoty medal, a w 1980 w Moskwie zajął drugie miejsce. Dwukrotny halowy mistrz Europy oraz srebrny medalista uniwersjady.\nŻyciorys.\nSyn Ignacego i Cecylii z d. Grzmil. Urodził się w Żarach w robotniczej rodzinie. W 1969 ukończył w rodzinnym mieście technikum samochodowe, a w 1978 został absolwentem poznańskiej Akademii Wychowania Fizycznego. Trzynaście razy stawał na podium (w tym 5 razy na jego najwyższym stopniu) mistrzostw Polski seniorów. W latach 1972–1985 19 razy bronił barw narodowych w meczach międzypaństwowych, odnosząc w nich 6 zwycięstw indywidualnych. Czterokrotny rekordzista Polski. 29 maja 1976 podczas zawodów ligi lekkoatletycznej wraz z Władysławem Kozakiewiczem wynikiem 5,62 ustanowił rekord Europy, a 8 lutego 1976 w Warszawie pobił halowy rekord świata wynikiem 5,56. W 1976 roku zajął piąte miejsce w plebiscycie Przeglądu Sportowego, a w 1980 w tymże plebiscycie był ósmy. W 2009 roku zajął drugie miejsce wśród tyczkarzy w konkursie na najlepszych zawodników 90-lecia Polskiego Związku Lekkiej Atletyki przegrywając jedynie z Władysławem Kozakiewiczem.\nJego żoną była Danuta Ślusarska z domu Jakubiec (1953-2009). Zginął, wraz z Władysławem Komarem, 17 sierpnia 1998 w wypadku samochodowym niedaleko Wolina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75449", "fragment_id": "650562/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Ślusarski", "document_id": "650562", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 75449.0, "score": 0.22131437063217163}, "uuid": "c7246993-2429-43ea-b3e5-4b7a70ebb42b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nPhilippe Houvion (ur. 5 października 1957 w Briey) – francuski lekkoatleta, skoczek o tyczce, były rekordzista świata.\nJest synem Maurice’a Houviona, skoczka o tyczce i olimpijczyka, który go również trenował.\nPierwszą dużą imprezą międzynarodową Houviona były halowe mistrzostwa Europy w 1978 w Mediolanie, na których zajął 8. miejsce. Na mistrzostwach Europy w 1978 na otwartym stadionie w Pradze był szósty. Zajął 7. miejsce na halowych mistrzostwach Europy w 1979 w Wiedniu.\nW sezonie letnim 1979 Houvion zwyciężył w igrzyskach śródziemnomorskich w Splicie, zajął drugie miejsce na uniwersjadzie w Meksyku (za Władysławem Kozakiewiczem), a z wynikiem 5,65 m był liderem światowych tabel (wraz ze swym rodakiem Patrickiem Abada).\n17 lipca 1980 w Paryżu Houvion ustanowił rekord świata wynikiem 5,77 m. Na igrzyskach olimpijskich w 1980 w Moskwie zajął 4. miejsce i utracił rekord świata na rzecz Kozakiewicza, który poprawił go o 1 centymetr.\nZajął 6. miejsce na halowych mistrzostwach Europy w 1981 w Grenoble. Na uniwersjadzie rozegranej w tym samym roku w Bukareszcie zdobył brązowy medal.\nPóźniej Houvion nie odnosił już znaczących międzynarodowych sukcesów. Trzykrotnie jeszcze wystąpił na halowych mistrzostwach Europy. W Göteborgu w 1984 zajął 8. miejsce, w Pireusie w 1985 12. miejsce, a w Madrycie w 1986 6. miejsce.\nW latach 1979–1980 sześć razy poprawiał rekord Francji w skoku o tyczce, doprowadzając go do wyniku 5,77.\nBył mistrzem Francji w 1978 i 1979 oraz brązowym medalistą w 1981 i 1985, a w hali był wicemistrzem w latach 1978–1981, 1984 i 1986 oraz brązowym medalistą w 1985.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3370358", "fragment_id": "930843/0", "subtitle": "", "title": "Philippe Houvion", "document_id": "930843", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3370358.0, "score": 0.30730244517326355}, "uuid": "fdbf7a90-a97d-4ea9-a206-13ff5e89c66f"}, {"page_content": "W Solecznikach bywał Adam Mickiewicz, w Jaszunach Juliusz Słowacki, mieszkali tam Śniadeccy, Józef Mackiewicz, badania archeologiczne prowadził Władysław Syrokomla, pod Turgielami mieszkał gen. Lucjan Żeligowski, a w okolicy działali słynni zagończycy bracia Dąbrowscy. W Solecznikach przyszedł na świat mistrz olimpijski Władysław Kozakiewicz, który w 1980 roku wykonał na olimpiadzie w Moskwie słynny gest.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=604051", "fragment_id": "821112/10", "subtitle": "", "title": "Rejon solecznicki", "source": "wikipedia", "start_index": 15826.0, "parentId": 604051.0, "document_id": "821112", "score": 0.5}, "uuid": "64d368c0-256d-41b8-b2e9-18b7314e395d"}]}
{"id": "q_604", "question": "Przez ile lat Alfred Nobel osobiście wręczał nagrody swojego imienia?", "answer": [{"page_content": "W 1864, w eksplozji w fabryce Alfreda, zginął jego młodszy brat Emil i kilka innych osób. Niezrażony tym Alfred otworzył szereg nowych fabryk nitrogliceryny. Odkrył, że substancja ta jest pochłaniana przez ziemię okrzemkową, a detonacja powstałej w ten sposób mieszanki jest znacznie bezpieczniejsza i łatwiejsza niż samej nitrogliceryny. Umożliwiło mu to wynalezienie dynamitu (1867). Nowy środek szybko znalazł zastosowanie w budownictwie, przynosząc Noblowi światową sławę.\nW latach 70. i 80. Nobel stworzył w Europie sieć fabryk dynamitu. Kontynuował też eksperymenty z materiałami wybuchowymi; w 1875 wynalazł żelatynę wybuchową, a w 1887 balistyt.\nPoza badaniami nad materiałami wybuchowymi, Nobel pracował również m.in. nad bateriami, żarówkami, telefonem, fonografem, tworzywami sztucznymi, farbami i lakierami oraz kamieniami syntetycznymi. Zarejestrował 355 patentów.\nFakt, iż Nobel – z przekonania pacyfista – zawdzięczał swoją fortunę „narzędziom śmierci”, był dla niego wielkim problemem natury moralnej. W testamencie, spisanym w Paryżu 27 listopada 1895, Nobel ofiarował swój majątek (ponad 30 mln koron szwedzkich) na stworzenie funduszu, z którego dochody miały być dzielone w formie 5 nagród przyznawanych za osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii lub medycyny, literatury oraz na polu zbliżenia między narodami, rozbrojenia i krzewienia idei pokojowych. Nagrody jego imienia wręczane są co roku 10 grudnia, w rocznicę śmierci. Pochowano go na cmentarzu Norra begravningsplatsen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417", "fragment_id": "174512/1", "subtitle": "", "title": "Alfred Nobel", "document_id": "174512", "start_index": 1740.0, "parentId": 417.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7794125080108643}, "uuid": "c78fd984-d177-4d6e-97e1-e7ff0e6ec1c5"}, {"page_content": "Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii – laureaci nagrody przyznawanej corocznie osobom, które dokonały odkrycia naukowego lub wynalazku w dziedzinie chemii (jednej z pięciu, w których tę nagrodę ustanowiono), wyświadczając tym największe dobrodziejstwo ludzkości. Na początku nagradzano zwykle jedną osobę w danym roku, potem coraz częściej były to dwie lub trzy osoby.\nKryterium oceny osiągnięć kandydatów do Nagrody Nobla sformułował Alfred Nobel (1833–1896) w swoim testamencie. Fundusz nagród pochodzi z odsetek od majątku fundatora, którym zarządza Fundacja Nobla. Decyzje w sprawach wyróżnień podejmuje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, zgodnie ze ściśle opisaną procedurą. Ceremonie wręczania nagród odbywają się od roku 1901, zawsze 10 grudnia, co jest uhonorowaniem rocznicy śmierci fundatora (10 grudnia 1896).\nRys historyczny.\nAlfred Nobel – wynalazca i przedsiębiorca (autor 355 patentów) – był człowiekiem o wszechstronnych zainteresowaniach, jednak wielki majątek zgromadził głównie dzięki studiom w zakresie inżynierii chemicznej i kontaktom z wieloma znanymi wówczas chemikami. Najbardziej znany z jego wynalazków – dynamit – przyczynił się do przełomu w górnictwie i budowie tuneli. Zgromadzony majątek postanowił przeznaczyć na wspieranie nauki i wynalazczości. Zadysponował, że fundacja, dobrze zarządzająca jego majątkiem, powinna dzielić swoje roczne zyski na pięć równych części i przeznaczać je na nagrody pieniężne, między innymi:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n…jedną część osobie, która dokona najważniejszego odkrycia lub ulepszenia w chemii… (Alfred Nobel, 1895)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34147", "fragment_id": "171702/0", "subtitle": "", "title": "Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie chemii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "171702", "parentId": 34147.0, "score": 0.8602396249771118}, "uuid": "b97b796d-2ca2-4bb5-a73d-f66efd05a28e"}, {"page_content": "Alfred Nobel zmarł na atak serca 10 grudnia 1896 roku w swoim domu w San Remo. Kłopoty z egzekucją testamentu sprawiły, że nagrody po raz pierwszy przyznano dopiero w 1901 roku, w piątą rocznicę śmierci fundatora. Rok wcześniej wykonawcy testamentu Nobla – dwaj młodzi inżynierowie Ragnar Sohlman i Rudolf Liljeqvist – powołali Fundację Nobla, która miała administrować pieniędzmi. W przeprowadzeniu woli wynalazcy wspierał ich bratanek Alfreda – Emanuel Nobel.\nŻycie prywatne.\nAlfred Nobel w młodości był agnostykiem, a pod koniec życia stał się ateistą. Był osobą samotną, podatną na okresy depresji. Nigdy się nie ożenił i nie pozostawił potomstwa. Przez wiele lat utrzymywał przyjaźń z austriacką działaczką pacyfistyczną Berthą von Suttner, laureatką Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1905.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417", "fragment_id": "174512/2", "subtitle": "", "title": "Alfred Nobel", "document_id": "174512", "start_index": 3251.0, "source": "wikipedia", "parentId": 417.0, "score": 0.8911398649215698}, "uuid": "8f79f9a3-bd2d-4e16-bca9-aacbaa592398"}, {"page_content": "Alfred Bernhard Nobel (ur. 21 października 1833 w Sztokholmie, zm. 10 grudnia 1896 w San Remo) – szwedzki chemik, inżynier, przemysłowiec, wynalazca m.in. dynamitu, fundator Nagrody Nobla.\nŻyciorys.\nBył synem Immanuela Nobla i Karoliny Ahlsell. Para pobrała się w 1827 i miała ośmioro dzieci, z których wieku dorosłego dożyli tylko Alfred i jego trzech braci.\nOjciec Nobla, inżynier i wynalazca, po niepowodzeniach biznesowych przeniósł się w 1837 do Sankt Petersburga. Odniósłszy tam sukces na polu produkcji materiałów wybuchowych i maszyn, w 1842 ściągnął tam swoją rodzinę. Alfred pobierał tam nauki u prywatnych nauczycieli. W wieku 16 lat biegle władał językami angielskim, francuskim, niemieckim i rosyjskim.\nW 1850 udał się do Paryża, gdzie spędził rok, studiując chemię; następnie przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował pod kierunkiem Johna Ericssona. Po powrocie do stolicy Rosji podjął pracę w należącej do ojca fabryce wytwarzającej sprzęt wojskowy na potrzeby wojny krymskiej. Gdy w 1856 wojna dobiegła końca, fabryka miała trudności z przestawieniem się na produkcję pokojową i zbankrutowała w 1859. Alfred powrócił wtedy wraz z rodzicami do Szwecji. Bracia Alfreda, Robert i Ludvig, pozostali w Rosji, by ratować rodzinny biznes; zarobili majątek dzięki eksploatacji pól naftowych w rejonie Baku.\nAlfred zaczął eksperymenty z materiałami wybuchowymi i w 1862 otworzył fabrykę nitrogliceryny, szukając sposobu bezpiecznej detonacji tej substancji. W 1863 wynalazł detonator, urządzenie składające się z drewnianej wtyczki zawierającej niewielki ładunek czarnego prochu, umieszczanej w metalowym pojemniku z ładunkiem nitrogliceryny. Dwa lata później udoskonalił detonator poprzez zastosowanie piorunianu rtęci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417", "fragment_id": "174512/0", "subtitle": "", "title": "Alfred Nobel", "document_id": "174512", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 417.0, "score": 0.4728849232196808}, "uuid": "7263e0d3-f163-46bc-8f52-bc63948e2d80"}, {"page_content": "Nie mylić z: Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla.\nNagroda Nobla – wyróżnienie przyznawane od początku XX wieku za wybitne zasługi dla ludzkości: naukowe, literackie lub w działaniach na rzecz pokoju. Zostało ustanowione ostatnią wolą fundatora – Alfreda Nobla, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu. Początkowo było przyznawane w pięciu dziedzinach, jednak w roku 1968 ustanowiono dodatkową nagrodę z ekonomii. Laureaci są wyłaniani corocznie, choć zdarzały się lata bez wyróżnionych. Są nimi osoby żyjące, najwyżej trzy w każdej z dziedzin – oprócz przypadków uhonorowania nagrodą pokojową całych organizacji lub instytucji.\nNagroda Nobla nie była pierwszym wyróżnieniem tego typu – już w XVIII wieku brytyjskie Towarzystwo Królewskie (ang. \"Royal Society\") ustanowiło Medal Copleya dla naukowców, a równolegle przyznawano odznaczenia państwowe jak polski Order Orła Białego za rozmaite zasługi. Mimo to Nagroda Nobla jako pierwsza skupiła się na różnych obszarach działalności cywilnej oraz została wyróżnieniem najsłynniejszym i najbardziej prestiżowym, m.in. przez swoją rekordową wysokość pieniężną. Była inspiracją dla innych laurów, mających ją dopełniać przez docenienie innych obszarów działań – jak matematyka, astronomia, biologia, nauki o Ziemi, informatyka, technika, filozofia, teologia, muzyka, sztuki wizualne czy te osiągnięcia w fizyce teoretycznej, które nie spełniają kryteriów noblowskich.\nLaureatka tej nagrody to noblistka, a laureat – noblista. Ich liczba w danej instytucji, państwie lub narodowości bywa używana jako miara prestiżu takich grup, np. do tworzenia rankingów uczelni.\nHistoria.\nPierwsza uroczystość wręczenia tej nagrody odbyła się w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie w 1901 – Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali wtedy Jean Henri Dunant, założyciel Czerwonego Krzyża i Frédéric Passy. Od 1902 nagrody są wręczane przez króla Szwecji. Uroczystość odbywa się zawsze 10 grudnia.\nZasady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004", "fragment_id": "175368/0", "subtitle": "", "title": "Nagroda Nobla", "parentId": 4004.0, "start_index": 1.0, "document_id": "175368", "source": "wikipedia", "score": 0.6143274307250977}, "uuid": "c1a889e4-ae1d-4823-971c-ba2b0d134d5d"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLaureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury – osoby wyróżnione przez Akademię Szwedzką literacką Nagrodą Nobla. Ustanowiona testamentem Alfreda Nobla z 1895 roku jest przyznawana od 1901. W latach 1901–2024 wyróżnionych zostało 121 osób.\nZasady przyznawania nagrody.\nWolą Alfreda Nobla było, aby nagroda trafiła w ręce osoby, która stworzy \"najbardziej wyróżniające się dzieło w kierunku idealistycznym\". Jako organ przyznający nagrodę Nobel wskazał Akademię Szwedzką. Została ona założona na wzór Akademii Francuskiej przez króla Gustawa III w 1786. Akademia składa się z 18 członków, znanych jako \"De Aderton\" („Osiemnastu”). W jej skład wchodzą szwedzcy pisarze, poeci, filolodzy i historycy. Członkowie Akademii wybierani są dożywotnio. Nad wyborem laureata pracuje Komitet Noblowski, składający się z czterech lub pięciu osób, wybrany spośród członków Akademii na okres trzech lat.\nNazwiska kandydatów do wyróżnienia mogą być zgłaszane przez członków Akademii Szwedzkiej oraz innych akademii i instytucji o podobnym charakterze. Prawo to otrzymali także uniwersyteccy profesorowie literatury i filologii, laureaci literackiej Nagrody Nobla oraz przewodniczący stowarzyszeń odpowiedzialnych za twórczość literacką w poszczególnych krajach. Nominacje pozostają niejawne przez 50 lat.\nCykl pracy.\nCykl pracy nad przyznawaniem nagrody wygląda następująco:\nStatystyki.\nW latach 1901–2024 literacka Nagroda Nobla została przyznana 117 razy (siedmiokrotnie Nagrody nie przyznano), przy czym wyróżnionych zostało 121 osób. W latach 1904, 1917, 1966, 1974 Akademia Szwedzka nagrodziła po dwie osoby. Do roku 2024 wśród laureatów znalazło się 18 kobiet. Najmłodszym laureatem był nagrodzony w 1907 Rudyard Kipling (miał wówczas 41 lat), najstarszą wyróżnioną osobą była nagrodzona w 2007, Doris Lessing; w chwili ogłoszenia nominacji miała 88 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34151", "fragment_id": "171705/0", "subtitle": "", "title": "Laureaci Nagrody Nobla w dziedzinie literatury", "parentId": 34151.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171705", "score": 0.5231506824493408}, "uuid": "e0ae2985-4f59-4304-8653-429a25cc31e5"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nNagroda Nobla przyznawana jest rokrocznie w pięciu kategoriach: fizyki, chemii, fizjologii i medycyny, literatury oraz za działania na rzecz światowego pokoju. Nagroda ustanowiona została testamentem szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu, Alfreda Nobla. Od 1969 roku przyznawana jest przez Szwedzki Bank Narodowy Nagroda im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii. Ceremonia rozdania wyróżnień odbywa się 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora, od 1934 roku uroczystość odbywa się w budynku Filharmonii Sztokholmskiej, zaś od 1902 roku nagroda wręczana jest przez króla Szwecji. Wyjątek stanowi Pokojowa Nagroda Nobla, która zgodnie z wolą fundatora przyznawana jest, jako jedyna, przez gremium spoza Szwecji – Norweski Komitet Noblowski i wręczana jest w Oslo przez norweską parę królewską. Każdy laureat otrzymuje pamiątkowy medal, dyplom oraz nagrodę pieniężną, której wysokość ustalana jest przez Fundację Nobla i w 2020 wyniosła 10 mln koron szwedzkich.\nLista laureatek.\nPoniższa lista kobiet nagrodzonych Nagrodą Nobla obejmuje 64 nazwiska kobiet wyróżnionych Nagrodą Nobla w latach 1901–2023. W tym czasie nagrodzonych zostało 965 indywidualnych laureatów oraz 27 organizacji (wśród nagrodzonych laureatów udział kobiet wynosi 6,1%). Pokojową Nagrodą Nobla wyróżnionych zostało 17 kobiet, literacką – 17, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – 12, chemii – 8, fizyki – 4. Nagrodą Banku Szwecji w dziedzinie ekonomii wyróżniona zostały dwie kobiety – Elinor Ostrom (2009) i Esther Duflo (2019). Jedyną kobietą nagrodzoną dwukrotnie była Maria Skłodowska-Curie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=621068", "fragment_id": "816861/0", "subtitle": "", "title": "Laureatki Nagrody Nobla", "document_id": "816861", "start_index": 0.0, "parentId": 621068.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7822332382202148}, "uuid": "8d0821dc-4cc0-4206-b1e9-60807839c217"}, {"page_content": "Każdy z laureatów otrzymuje złoty medal i dyplom honorowy. Nagroda Nobla ma także wymiar finansowy: znaczną kwotę pieniężną (do 2012 było to dziesięć milionów koron szwedzkich, czyli około 4,5 miliona złotych, od 2012 osiem milionów koron, czyli około 3,6 miliona złotych, zaś w 2017 dziewięć milionów koron, czyli około 4 mln złotych), aby mógł kontynuować swoje badania lub prace bez konieczności zabiegania o fundusze.\nNagrody Nobla są przyznawane corocznie i w następujących dziedzinach:\nW 1968 Narodowy Bank Szwecji ustanowił w dziedzinie ekonomii nagrodę imienia Alfreda Nobla:\nWtedy też zadecydowano, że nie będzie się zwiększać liczby dziedzin, w których są przyznawane nagrody noblowskie.\nOdstępstwa od wizji fundatora.\nZgodnie z literalnym brzmieniem testamentu Alfreda Nobla, nagrody z chemii, fizyki oraz fizjologii i medycyny powinny być przyznawane jednej osobie za odkrycie dokonane w ciągu ostatniego roku. W praktyce okazało się to niemożliwe ze względu na sposób funkcjonowania nauki, stąd też od wierności obu tym zasadom odstąpiono już w pierwszej dekadzie XX wieku uznając, że nagroda może być przyznana również dwóm lub trzem osobom, a z najnowszych publikacji musi wynikać nie tyle samo odkrycie, co jego pożyteczność dla ludzkości.\nJeśli zaś chodzi o nagrodę pokojową, to po analizie 118 przyznanych nagród Fredrik S. Heffermehl uznał, że do 1945 roku 85% spełniało wytyczne fundatora („rozbrojenie, zmniejszenie potencjałów militarnych i zaangażowanie w proces zapobiegania konfliktom zbrojnym”), natomiast po 1945 roku spełniało je zaledwie 45%.\nNominacje i wybór.\nW przeciwieństwie do innych nagród nominacje do Nagrody Nobla są długie i rygorystyczne, podobnie jak proces wyboru laureatów. Z tego powodu nagroda ta stała się najbardziej prestiżową na świecie.\nPropozycje dotyczące nominacji składa 3000 wybranych osobistości. Fundacja Nobla podaje, że do Pokojowej Nagrody Nobla nominować mogą następujące osoby:\nPodobne wymagania dotyczą innych dziedzin.\nOstateczny termin zgłaszania nominacji upływa 31 stycznia. Automatycznie dyskwalifikowane są nominacje własnej osoby oraz nominacje osób zmarłych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004", "fragment_id": "175368/1", "subtitle": "", "title": "Nagroda Nobla", "parentId": 4004.0, "start_index": 1944.0, "document_id": "175368", "source": "wikipedia", "score": 0.5007977485656738}, "uuid": "75e05eb5-dde8-4e5b-ac21-3e8c04346286"}, {"page_content": "Komitet Noblowski Stortingu, zgodnie z warunkami opisanymi w testamencie Alfreda Nobla z dnia 27 listopada 1895 odznaczył [\"imię i nazwisko laureata\"] Pokojową Nagrodą Nobla za rok...\nW czasie uroczystości wręczenia Nagrody, laureaci otrzymują również medal. Został on zaprojektowany przez Gustava Vigelanda i był to jedyny medal stworzony przez tego artystę. Do 1980 roku medal wykonywany był z 24-karatowego złota i ważył 192 gramy. Od tamtego roku medal wykonywany jest z 18-karatowego złota i jest o 4 gramy cięższy. Średnica medalu pozostała niezmieniona i wynosi 6,6 cm. Na awersie medalu znajduje się podobizna Alfreda Nobla, na obwodzie zaś umieszczone jest jego imię, nazwisko oraz daty: narodzin i zgonu. Na rewersie umieszczony jest wizerunek trzech nagich mężczyzn obejmujących się wzajemnie i inskrypcja w języku łacińskim: \"Pro pace et fraternitate gentium\" (Dla pokoju i braterstwa między ludźmi). Na rancie medalu wyryte jest imię i nazwisko laureata, rok, w którym został on wyróżniony oraz napis w języku francuskim \"Prix Nobel de la Paix\" (Pokojowa Nagroda Nobla).\nStatystyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14049", "fragment_id": "174171/4", "subtitle": "", "title": "Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla", "parentId": 14049.0, "start_index": 6819.0, "document_id": "174171", "source": "wikipedia", "score": 0.5335529446601868}, "uuid": "9424050d-8c3b-4052-a61f-41a4f9b2cb65"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLista laureatów Nagrody Nobla obejmuje osoby i organizacje uhonorowane Nagrodą Nobla, uznawaną za najbardziej prestiżowe wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowioną w testamencie fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.\nNagroda ta przyznawana jest za osiągnięcia w czterech dziedzinach naukowych: fizyce, chemii, fizjologii lub medycynie i literaturze. Ponadto przyznawana jest również Pokojowa Nagroda Nobla za wysiłki na rzecz światowego pokoju.\nKażdy z laureatów otrzymuje złoty medal oraz dyplom, ponadto między wyróżnionych w jednej dziedzinie w danym roku rozdzielana jest nagroda pieniężna (na rok 2023 Fundacja Nobla przewidziała 11 mln SEK jako wartość pełnej nagrody). Nagrody w dziedzinie fizyki i chemii przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk, w dziedzinie fizjologii lub medycyny – Zgromadzenie Noblowskie przy Instytucie Karolinska, w dziedzinie literatury Akademia Szwedzka. Pokojowa Nagroda Nobla przyznawana jest (zgodnie z wolą fundatora) przez Norweski Komitet Noblowski złożony z pięciu członków powoływanych przez Storting.\nNagroda im. Alfreda Nobla jest wyróżnieniem przyznawanym w dziedzinie nauk ekonomicznych. Nagroda ta ufundowana została w 1968 przez Szwedzki Bank Narodowy z okazji jubileuszu 300-lecia jego istnienia. Nagrodę w tej dziedzinie przyznaje Królewska Szwedzka Akademia Nauk w oparciu o zasady ustanowione wolą fundatora. Pierwsza Nagroda została przyznana w 1969.\nStatystyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1997737", "fragment_id": "387039/0", "subtitle": "", "title": "Lista laureatów Nagrody Nobla", "document_id": "387039", "start_index": 0.0, "parentId": 1997737.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42619332671165466}, "uuid": "75194b26-ef2c-410b-b0d0-15d6d12ffb49"}]}
{"id": "q_605", "question": "Ściana płaczu jest fragmentem której świątyni?", "answer": [{"page_content": "Ściana Płaczu, także: Mur Zachodni ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏הכותל המערבי‎&lt;/&gt;, \"Ha-Kotel ha-Ma’arawi\", tłum. „mur zachodni”) – przypuszczalna pozostałość Świątyni Jerozolimskiej. W chwili obecnej jest to najświętsze miejsce judaizmu. Zachowane mury mogą być fragmentem Drugiej Świątyni wybudowanej na wzgórzu Moria.\nŚciana Płaczu może być częścią Świątyni Jerozolimskiej (muru herodiańskiego), odbudowanej przez Heroda, a zniszczonej przez Rzymian w 70 r. n.e. Nazwa pochodzi od żydowskiego święta opłakiwania zburzenia świątyni przez Rzymian, obchodzonego corocznie w sierpniu. Wierni zgodnie z tradycją wkładają między kamienie ściany karteczki z prośbami do Boga.\nJedynie połowa muru, włączając w to 17 rzędów kamieni znajdujących się poniżej poziomu gruntu, ma pochodzić z okresu Drugiej Świątyni i zostały zbudowane około 19 roku p.n.e. przez Heroda Wielkiego. Pozostałe części zostały dodane w VII wieku lub później. Nazwa Mur Zachodni odnosi się nie tylko do części muru przylegającej do dużego placu w Dzielnicy Żydowskiej, ale również do ukrytego za budynkami fragmentu biegnącego wzdłuż całej długości Wzgórza Świątynnego (Wzgórza Moria). Jednym z takich fragmentów jest Mały Mur Zachodni – 8-metrowej długości fragment znajdujący się w Dzielnicy Muzułmańskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21152", "fragment_id": "187080/0", "subtitle": "", "title": "Ściana Płaczu", "parentId": 21152.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187080", "score": 1.0}, "uuid": "f5725225-baf9-4d51-8b21-6470acb7540e"}, {"page_content": "Od średniowiecza w architekturze synagog pojawił się babiniec. Było to osobne pomieszczenie dla kobiet przylegające do głównej sali i oddzielone od niej ścianą nazywaną mechica, lub w większych bożnicach umieszczone w galerii na piętrze, z którego kobiety mogły obserwować całe wnętrze. Według zaleceń religijnych było to spowodowane troską o modlących się mężczyzn, gdyż podczas modlitwy nic nie mogło rozpraszać ich uwagi.\nWedług tradycji symbolika i rozplanowanie synagogi wywodzi się od Świątyni w Jerozolimie, z której pozostał do dziś jedynie fragment ściany zwany „Ścianą Płaczu”. Do najstarszych synagog należą obiekty w Gamli (I w.), Magdali i Masadzie w Palestynie. Pozostałości jednej z piękniejszych synagog antycznych obejrzeć można w Kafarnaum nad brzegami Jeziora Galilejskiego. Jest to też najstarsza znana synagoga, w której pośród ornamentów pojawia się gwiazda Dawida.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5742", "fragment_id": "175004/7", "subtitle": "", "title": "Synagoga", "parentId": 5742.0, "start_index": 9762.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175004", "score": 0.43266165256500244}, "uuid": "a429172d-67e0-46f5-acdc-fd91cc35afaf"}, {"page_content": "Nazwa Ściana Płaczu odnosi się zwykle do 57-metrowej części muru będącej zachodnią ścianą kompleksu Wzgórza Świątynnego. Do tej części muru przylega duży plac umożliwiający wiernym modlitwę w jej pobliżu. Całość muru rozciąga się na długości 488 metrów i w znacznej części ukryta jest za zbudowanymi przed nim budynkami. Inne odkryte fragmenty muru to jego 80-metrowa południowa część oraz tzw. Mała Ściana Zachodnia położona w dzielnicy muzułmańskiej Jerozolimy w pobliżu Bramy Żelaznej. Pomimo że dostęp do niej jest utrudniony, dla wielu żydów ma ona specjalne znaczenie, ponieważ zlokalizowana jest bliżej miejsca uznawanego przez nich za święte.\nŚciana Zachodnia zbudowana została przez Heroda Wielkiego w czasie jej renowacji ok. 19 roku p.n.e. jako ściana podtrzymująca kompleks znajdującej się powyżej Drugiej Świątyni. Herod przebudował wtedy szerokie wzgórze na którym wcześniej stały Pierwsza i Druga Świątynia do jego obecnej postaci.\nW części muru przyległej do placu Ściany Zachodniej (Ściany Płaczu) całkowita jego wysokość (razem z częścią ukrytą poniżej poziomu gruntu) wynosi 32 metrów, zaś część odsłonięta wznosi się na wysokość 19 metrów. W skład muru wchodzi 45 rzędów kamieni, z czego 28 znajduje się powyżej poziomu gruntu a 17 poniżej niego.\nNajniższych 7 odsłoniętych rzędów powstało w okresie panowania Heroda Wielkiego. Ta część muru powstała z wielkich głazów wapiennych wydobytych prawdopodobnie w jaskiniach Zedekiasza (zwanych także kopalniami Salomona) znajdującymi się pod muzułmańską częścią Jerozolimy lub przywiezionych z kamieniołomów Ramat Szelomo odległych o 4 kilometry na północny zachód od Jerozolimy. Większość z kamieni waży 2-8 ton, niektóre jednak ważą znacznie więcej, zaś największy z nich położony w północnej części Łuku Wilsona ma długość 13 metrów i waży 517 ton.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21152", "fragment_id": "187080/3", "subtitle": "", "title": "Ściana Płaczu", "document_id": "187080", "start_index": 4050.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21152.0, "score": 0.6258643865585327}, "uuid": "04b2d53d-a768-4590-8138-48e4a9fbd8ab"}, {"page_content": "Biblia opisuje sen Jakuba o aniołach wstępujących i zstępujących z nieba. Talmud mówi, że sen ten miał miejsce, gdy Jakub spał na skale na Wzgórzu Świątynnym. Raszi mówi także, że na tym miejscu modlili się Izaak i Rebeka o dzieci.\nBiblia opisuje jak król Dawid kupił klepisko od Jebuzytów, a dokładnie od Arauny (2 Samuela 24,18–25) z przeznaczeniem pod budowę Świątyni. Dawid planował wybudować świątynię, jednak ponieważ prowadził zbyt wiele wojen, pracę tę wykonał dopiero jego syn, Salomon (w 930 p.n.e.). Tora odnotowuje, że Bóg okazywał swoją obecność w świątyni w postaci Szechina. Około 586 p.n.e. Babilończycy zdobyli Jerozolimę, burząc Świątynię Salomona, natomiast w 70 roku Rzymianie zburzyli Drugą Świątynię. Zachodni Mur ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏הַכֹּתֶל הַמַעֲרָבִי‎&lt;/&gt;, \"ha-Kotel ha-Ma’arawi\") jest częścią Wzgórza Świątynnego, ocalałym fragmentem Drugiej Świątyni. Ten fragment muru jest szczególnie ważny dla Żydów ze względu na jego lokalizację - blisko miejsca najświętszego w świątyni. Z powodu religijnych ograniczeń judaizmu dotyczących zakazu wchodzenia do miejsca najświętszego Świątyni, wielu Żydów nie wchodzi na Wzgórze Świątynne i ogranicza modlitwy do Ściany Płaczu. Żydzi wierzą, że modlitwy napisane na kartkach i pozostawione w pęknięciach Ściany są wysłuchiwane przez Boga.\nReligijni Żydzi twierdzą, że w przyszłości Trzecia Świątynia zostanie wybudowana na tym wzgórzu. Dla laickich Żydów Wzgórze Świątynne jest znaczącym symbolem narodowym. Przejęcie w 1967 r. Ściany Płaczu było wielkim narodowym osiągnięciem nawet dla niereligijnych mieszkańców Izraela.\nChrześcijaństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122042", "fragment_id": "23329/2", "subtitle": "", "title": "Wzgórze Świątynne", "document_id": "23329", "start_index": 3035.0, "parentId": 122042.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6371669769287109}, "uuid": "40330139-0eca-47a3-8da7-aa2915c6e9f9"}, {"page_content": "Okazałość Świątyni opisał Józef Flawiusz (\"Wojna żydowska\" 5, 5, 6), a w Talmudzie zachowała się następująca wzmianka: \"Ten, kto nigdy nie widział świątyni Heroda, nigdy w swym życiu nie widział wspaniałej budowli\". Natomiast w Biblii wielkość i okazałość Świątyni jest wzmiankowana w Ewangelii według św. Marka.\n4 sierpnia 70 r. n.e. po nieudanym powstaniu Żydów Rzymianie zburzyli Świątynię.\nPo zburzeniu.\nJedyną pozostałością Świątyni są resztki muru oporowego, powstrzymującego okalające ją mury przed zawaleniem – tzw. mur zachodni, fragment ten jest znany jako Ściana Płaczu. Od XVI wieku jest ona świętym miejscem judaizmu. Żydom udało się jeszcze na krótko zbudować na wzgórzu prowizoryczną świątynię podczas powstania Bar-Kochby (lata 132–135 n.e.).\nNa pamiątkę traumy związanej ze zburzeniem świątyni w 586 r. p.n.e. i 70 r. n.e. oraz upadkiem powstania Bar Kochby – Żydzi obchodzą smutne, pokutne i postne święto Tisza be-Aw, 9 dnia miesiąca aw.\nKult.\nSkładanie ofiar.\nŚwiątynia była miejscem wysławiania Boga Jahwe i składania mu ofiar. &lt;&gt;[] każdy żydowski mężczyzna miał obowiązek wyruszyć do Świątyni Jerozolimskiej w celu złożenia ofiary (niejednokrotnie zabierał ze sobą całą rodzinę). W taką podróż wiele razy w ciągu życia ukrytego oraz publicznego udawał się z Nazaretu Jezus Chrystus.\nPrzełożonym Świątyni był arcykapłan, a personel stanowili kapłani i lewici, odbywający służbę według podziału na zmiany.\nPomieszczenia świątyni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8147", "fragment_id": "179155/2", "subtitle": "", "title": "Świątynia Jerozolimska", "parentId": 8147.0, "start_index": 3306.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179155", "score": 0.28477221727371216}, "uuid": "240ff424-3359-46b5-a0a5-bf4b84d58dcf"}, {"page_content": "Według Józefa Flawiusza jeden z rzymskich żołnierzy wziął pochodnię i rzucił ją na ozdobne gobeliny, które wisiały wzdłuż ścian zewnętrznych świątyni. Kiedy zajęły się ogniem, Rzymianie próbowali je ugasić, lecz nie mieli wystarczającej ilości wody. Ogień był tak intensywny, że nawet kamienie, z których zbudowana była świątynia, poddały się jego wpływowi i budowla runęła. Jak podaje Talmud, świątynia płonęła nie tylko po południu 9 dnia miesiąca aw, ale także cały 10 dzień.\nJózef Flawiusz wspomina także o tysiącach Żydów, którzy spłonęli wraz ze świątynią. Wielu z pokonanych obrońców Jerozolimy wskoczyło w płomienie, czując, że jeśli świątynia płonie, płonąć musi także naród żydowski. Ten rodzaj zachowań samobójczych jest rzadki wśród przedstawicieli narodu żydowskiego i był stosowany głównie przez zelotów, którzy podążali za przywództwem rabina Johanana Ben Zakkaja. Ostatni z obrońców Jerozolimy – głównie sykariusze, Zeloci i nacjonaliści woleli się zabić, niż wpaść w niewolę rzymską. Z kolei faryzeusze byli skłonni się poddać.\nJedyną ocalałą pozostałością po świątyni jest fragment zachodniego muru oporowego platformy, na której mieścił się kompleks świątynny. Fragment ten jest znany jako Ściana Płaczu i stanowi najświętsze miejsce we współczesnym judaizmie.\nZnaczenie w judaizmie i chrześcijaństwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4080490", "fragment_id": "579284/7", "subtitle": "", "title": "Druga Świątynia", "source": "wikipedia", "start_index": 8853.0, "parentId": 4080490.0, "document_id": "579284", "score": 0.38650789856910706}, "uuid": "476ee2d5-dbb3-45e3-bd0d-a10b76b517dc"}, {"page_content": "Jerozolima jest świętym miastem trzech religii monoteistycznych: judaizmu, chrześcijaństwa i islamu. Wyznawcy tych trzech religii zaliczają je w poczet najświętszych miejsc kultu, stąd wielokrotnie dochodziło w tym obszarze do konfliktów na tle religijnym.\nJest również świętym miastem babizmu, bahaizmu oraz kilku innych mniejszych religii.\nW judaizmie.\nJerozolima jest świętym miastem judaizmu jako druga po Hebronie historyczna stolica królestwa Izraela, gdzie na wzgórzu Moria powstała świątynia żydowska – Świątynia Jerozolimska. Tam znajdowała się Arka Przymierza, w której przechowywano między innymi tablicę z Dziesięciorgiem Przykazań. W chwili obecnej jedyną pozostałością świątyni jest Ściana Płaczu. Tam także – na wzgórzu Syjon, zwanym też Ofel położone było Miasto Dawida, pierwotne miejsce pałacu oraz grobowca tego wielkiego monarchy.\nW chrześcijaństwie.\nDla chrześcijan Jerozolima jest świętym miastem jako miejsce działalności i śmierci Jezusa Chrystusa. Szczególną czcią otacza się Golgotę, gdzie ukrzyżowano Jezusa oraz miejsce, gdzie złożono jego ciało – obecnie Bazylika Grobu Świętego.\nMiasto jest również częstym motywem proroctw biblijnych, w tym proroctw mesjańskich.\nW Nowym Testamencie.\nJerozolima jest ukazana we wszystkich Ewangeliach jako centrum mesjańskiej misji Jezusa Chrystusa.\nEwangelia Marka.\nEwangelia Marka rozpoczyna się od głoszenia nawrócenia przez Jana Chrzciciela, które dotarło do Jerozolimy, \"wszyscy mieszkańcy Jerozolimy\" przyjęli od niego chrzest w Jordanie, wyznając swe grzechy (Mk 1,5). Jezus zwrócił się ku Jerozolimie po tym, jak spotkał się z niewiarą miast w Galilei. W akcie prorockim oczyścił Świątynię (Mk 11), ale i tam znalazł niewiarę, dlatego w kontekście swej Śmierci zapowiedział karę dla miasta i profanację Świątyni (Mk 13,14-20).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=552362", "fragment_id": "1544555/0", "subtitle": "", "title": "Znaczenie religijne Jerozolimy", "parentId": 552362.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1544555", "score": 0.08675301820039749}, "uuid": "ea4408b4-d991-48ad-80ee-ee9a9a5553d4"}, {"page_content": "Różne wczesne teksty żydowskie mówią o „Zachodniej Ścianie Świątyni”, ale nie ma pewności czy teksty te odnoszą się do obecnego Muru Zachodniego, a nie do jednego z licznych murów położonych dawniej wewnątrz kompleksu świątynnego. Najwcześniejszą wzmianką o Murze Zachodnim, o której z całą pewnością można powiedzieć, że mówi o obecnej Ścianie Płaczu, są teksty włosko-żydowskiego poety Ahimaaza ben Paltiela. Nazwa „Ściana Płaczu” pojawiła się powszechnie w literaturze europejskiej w XIX wieku. W języku angielskim ścianę nazwano „Wailing Wall”, francuskim „Mur des Lamentations”, zaś w języku niemieckim „Klagemauer”. Określenia te powstały z tłumaczenia powszechnie stosowanej w języku arabskim nazwy el-Mabka (Miejsce Płaczu). Nazwa ta wywodzi się z żydowskiej tradycji wspominania i opłakiwania faktu zburzenia Drugiej Świątyni z twarzą zwróconą w stronę pozostałego po niej muru. W latach 1920–1930, w czasie zwiększonych napięć na tle Muru, muzułmanie zaczęli nazywać go al-Buraq. Nazwa ta ma źródło w tradycji islamskiej mówiącej, że Mahomet przywiązał do niego swojego skrzydlatego rumaka Buraq’a w czasie swojej „Nocnej Podróży” z Mekki do Jerozolimy i z powrotem.\nLokalizacja i rozmiary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21152", "fragment_id": "187080/2", "subtitle": "", "title": "Ściana Płaczu", "source": "wikipedia", "start_index": 2849.0, "document_id": "187080", "parentId": 21152.0, "score": 0.6102098226547241}, "uuid": "69385110-a0a5-41f3-820d-339fb53515aa"}, {"page_content": "Herb Jerozolimy, urzędowy emblemat izraelskiego miasta Jerozolimy i jego izraelskich władz. Przyjęty w 1949 po zorganizowanym wcześniej konkursie. Herb był opublikowany w dzienniku urzędowym \"Rashumot\" 13 listopada 1958. Znajdujący się w centrum herbu niebieski lew jest nawiązaniem do biblijnego Lwa Judy. W tle zarysowano linie kamieni jerozolimskich murów, niektóre źródła podają nawet informację, iż jest to fragment tzw. Ściany Płaczu. Postać stojącego na tylnych łapach lwa okalają z obu stron gałązki oliwne, symbol pokoju. Ponad tarczą herbu znajduje się hebrajski napis, jest to nazwa miasta - Jerozolima (hebr. יְרוּשָׁלַיִם).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1116700", "fragment_id": "1378186/0", "subtitle": "", "title": "Herb Jerozolimy", "document_id": "1378186", "start_index": 0.0, "parentId": 1116700.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10007324069738388}, "uuid": "19c86202-93bc-4764-b667-316d43d37847"}, {"page_content": "Na ścianie wschodniej głównej sali modlitewnej zachowała się wnęka po Aron ha-kodesz, którą otaczają fragmenty zachowanej czerwonej kotary. Na ścianie północnej w ozdobnych roślinnych ramach znajdują się cztery widoki miejsc świętych: Jerozolimę z napisem: לבה טלכי ביתֵ דוד, grobu Racheli z fragmentem napisu, widoku Jerozolimy z napisem: דוד ... oraz bardzo zniszczony, kawałek Ściany Płaczu z fragmentem napisu. Tuż przy stropie znajduje się fryz o motywie roślinnym, okna są otoczone bordowymi kwiatkami, zaś co dwa okna znajduje się pionowy fryz o motywie roślinnym. Glify okien również wypełnione są podobnym fryzem. Na ścianie północnej tuż na wysokości drewnianego balkonu znajduje się fragment polichromii przedstawiającej panoramę Jerozolimy, który jest kontynuacją tego z poziomu galerii. Na ścianie północnej i południowej na niewielkim wysunięciu ściany znajdują się po dwie kolumny pustych, kwadratowych zagłębień, w których prawdopodobnie znajdowały się tablice.\nW sali dla kobiet na I piętrze budynku również odkryto kilka lat później fragmentarycznie zachowane polichromie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=566091", "fragment_id": "1582967/2", "subtitle": "", "title": "Synagoga Chewra Thilim w Krakowie", "parentId": 566091.0, "start_index": 2632.0, "document_id": "1582967", "source": "wikipedia", "score": 0.3806476891040802}, "uuid": "52d427ce-449c-46f4-b466-38a83892c1c7"}]}
{"id": "q_606", "question": "Czy kotlet de volaille przyrządza się z drobiu, czy z wieprzowiny?", "answer": [{"page_content": "Kotlet schabowe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;côtelette&lt;/&gt; – żeberko) – potrawa, najczęściej mięsna (choć występują też odmiany wegetariańskie i wegańskie), smażona zazwyczaj na patelni przy użyciu niewielkiej ilości tłuszczu. Kotlety przygotowuje się z mięsa: wieprzowego, wołowego, cielęcego i drobiowego, rzadziej z innych rodzajów mięsa lub ryb, a także z ziemniaków (kotlety ziemniaczane), warzyw, soi, jajek itd.\nW kuchni polskiej popularnością cieszą się kotlety mielone oraz kotlety schabowe (w różnych wariantach, np. z kością lub bez kości), podawane często z ziemniakami i kiszoną kapustą. Inne rodzaje: sznycle, kotlety pożarskie, kotlety de volaille itd.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136914", "fragment_id": "7971/0", "subtitle": "", "title": "Kotlet", "parentId": 136914.0, "start_index": 0.0, "document_id": "7971", "source": "wikipedia", "score": 0.611056923866272}, "uuid": "bc9da336-df09-422d-b159-387a0077baa1"}, {"page_content": "Kotlet de volaille – kotlet panierowany w jajku i bułce tartej, smażony na głębokim oleju bądź na maśle klarowanym, sporządzony z roztłuczonej piersi kurczaka nadziewanej masłem i przyprawami. Oryginalny de volaille powinien mieć w środku tylko koperek i masło, lub masło ziołowe z dodatkiem czosnku. Istnieją jednakże różne ich warianty. W niektórych mogą być przyprawy i zioła albo też ser.\nChociaż polska nazwa może sugerować francuskie pochodzenie, kotlet ten pochodzi ze wschodu (został stworzony przez kucharzy carskiej Rosji) i w większości języków świata nazywa się \"kotlet po kijowsku\"; w języku rosyjskim &lt; lang=\"ru\"&gt;котлета по-киевски&lt;/&gt; (kotleta po-kijewski), zaś w języku ukraińskim to &lt; lang=\"uk\"&gt;котлета по-київськи&lt;/&gt; (kotłeta po-kyjiwśky)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3051003", "fragment_id": "1169153/0", "subtitle": "", "title": "Kotlet de volaille", "parentId": 3051003.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1169153", "source": "wikipedia", "score": 0.9460594654083252}, "uuid": "f7ab5fd9-7f7b-4e44-b22f-bdd6ee69d19d"}, {"page_content": "Do obecnie najbardziej znanych na świecie potraw mięsnych, które przed wybuchem rewolucji gościły na stołach rosyjskiej elity, należą: kotlet de volaille, boeuf Stroganow, cielęcina à la Orłow i kotlet pożarski. Niektóre z potraw doczekały się uwspółcześnionej adaptacji, np. kotlety pożarskie były w pierwotnej wersji robione z dzikiej kuropatwy lub głuszca.\nKotlety de volaille są popularnie nazywane w Polsce „dewolajami”, zaś na Ukrainie nazywane są kotletami po kijowsku. Są to cienko rozbite płaty z piersi z kurczaka, obowiązkowo z kostką skrzydłową, posypane solą i pieprzem, w które zawinięta zostaje uformowana w wałeczek porcja masła. Tak przygotowany kotlet obtacza się w mące, rozbitym świeżym jaju i tartej bułce. Kotlety smaży się w gorącym klarowanym maśle na patelni aż uzyskają złoty kolor. Prawdopodobnie kotlet de volaille został opracowany przez słynnego francuskiego kucharza Marie-Antoine Carême, który gotował na dworze cara Aleksandra I. Tradycyjnie do kotleta de volaille podaje się purée ziemniaczane i gotowaną marchewkę w maśle. Po przekrojeniu z dewolaja powinno wytrysnąć masło, które współgra w smaku z maślaną marchewką i purée.\nOryginalnie boeuf Stroganow robiony był z kawałków najlepszej jakości wołowiny, śmietany, grzybów i cebuli, a podawany razem ze smażonymi ziemniakami pokrojonymi na grube paseczki. Potrawa została po raz pierwszy opisana w książce kucharskiej Auguste Escoffiera \"Le guide culinaire\" z 1903 roku. Nazwa potrawy pochodzi od arystokratycznej rodziny Stroganowów.\nMielonej wołowiny używa się do robienia kotletów, nadziewania warzyw i jako farszu do pierogów pielmieni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3471671", "fragment_id": "941759/98", "subtitle": "", "title": "Kuchnia rosyjska", "parentId": 3471671.0, "start_index": 121334.0, "source": "wikipedia", "document_id": "941759", "score": 0.9211711883544922}, "uuid": "dd218331-8d06-4665-949c-401068d56566"}, {"page_content": "Karađorđeva šnicla (pol. \"sznycel Karadżordża\") – panierowany kotlet charakterystyczny dla kuchni serbskiej, gdzie stanowi danie narodowe. Ma formę zawijanego steku cielęcego lub wieprzowego, nadziewanego serem kajmak, a następnie panierowanego i smażonego. Podawany jest najczęściej z pieczonymi ziemniakami i sosem tatarskim.\nHistoria.\nHistoria dania jest stosunkowo krótka. Stworzył je szef kuchni, Mića Stojanović (jeden z pierwszych kucharzy serbskich, którzy zdobyli sławę międzynarodową) w 1959, kiedy stanął przed zadaniem przygotowania dla delegacji sowieckiej kotletu de volaille, a nie dysponował akurat mięsem drobiowym. Użył w tej sytuacji cielęciny zamiast kurczaka. Nie do końca zadowolony z rezultatu, polał danie sosem tatarskim i ozdobił plasterkiem cytryny oraz kawałkami pomidora, co w efekcie przypominało Order Gwiazdy Jerzego Czarnego, od czego ukuto nazwę dania.\nZnaczenie.\nKotlet nazywany jest potocznie \"snem dziewic\" (девојачки сан/devojački san), ze względu na swój falliczny kształt. Stanowić miał „narodową alternatywę” dla bardziej popularnego sznycla wiedeńskiego (serb. \"bečka šnicla\"). Według Stojanovicia danie stało się istotnym krokiem na drodze do budowania „gastronomicznej świadomości narodowej” Serbów.\nNa terenie Albanii to samo danie jest serwowane pod nazwą „Skenderbeg”, co ma być nawiązaniem do albańskiego bohatera narodowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5458616", "fragment_id": "351543/0", "subtitle": "", "title": "Karađorđeva šnicla", "document_id": "351543", "start_index": 0.0, "parentId": 5458616.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14816585183143616}, "uuid": "c2717085-8c59-46d6-87ec-d8ad938d4c90"}, {"page_content": "Kotlet mielony, w południowej Małopolsce zwany sznyclem – potrawa wykonana najczęściej ze zmielonej surowej karkówki wieprzowej z dodatkiem surowego jajka i tartej bułki (bułka może być również świeża – namoczona w wodzie lub mleku i odciśnięta). Masę mięsną doprawia się do smaku solą i pieprzem oraz ewentualnie dodatkiem usmażonej osobno na maśle drobno posiekanej cebuli lub czosnku. Niektórzy dodają do tego kotleta świeżo posiekaną natkę pietruszki lub inne zioła, np. majeranek.\nWszystkie składniki zostają wymieszane ze sobą, przy czym bułki należy dodać tyle, aby otrzymana masa miała odpowiednią lepkość i dało się z niej formować kotleciki o owalnym kształcie. Na koniec kotlety można obtoczyć w tartej bułce, następnie smaży się je na patelni w niezbyt głębokim tłuszczu (oleju lub na smalcu). Potrawę tę zazwyczaj podaje się wraz z ziemniakami (lub kaszą) oraz surówką. Sznycle serwuje się również w przekrojonej bułce wraz z dodatkami (np. ogórek kiszony, cebula) podobnie jak maczanka krakowska czy hamburger.\nKotlety mielone często wykonuje się również z mięsa drobiowego (z kurczaka – zob. kotlet pożarski – lub indyka), wołowego, wieprzowiny lub z dziczyzny. Odmianą prostokątną z grzankami jest sznycel ministerski.\nKotlety mielone są bardzo popularne w Europie Środkowej, głównie w Polsce.\nIlustracje kolejnych etapów przygotowania potrawy:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=563394", "fragment_id": "1574960/0", "subtitle": "", "title": "Kotlet mielony", "parentId": 563394.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1574960", "source": "wikipedia", "score": 0.2375078648328781}, "uuid": "17eccfb4-3f63-4568-96c0-f8b16d263bbc"}, {"page_content": "Kotlet pożarski (pierwotnie „kotlet Pożarskiego” lub „kotlet à la Pożarski”) – panierowany kotlet siekany z mięsa drobiowego lub mieszanego drobiowego i cielęcego. \nPierwotnie przyrządzany z rozbitej piersi kurzej, uformowanej na kształt udka kurczęcia, z włożoną w środek kostką. W polskich przepisach z drugiej połowy XIX wieku kotlety pożarskie przygotowywano nadziewając pierś kurzą farszem z cielęciny lub wątróbki. \nPotrawa pochodzi z kuchni rosyjskiej i powstała na początku XIX wieku. Według przekazu miała być przyrządzana przez karczmarza o nazwisku Pożarski, u którego miał się zatrzymać Mikołaj I. Danie miało na tyle zasmakować władcy, że polecił włączyć je do dworskiego menu. Według bardziej wiarygodnej wersji znano je już na dworze Aleksandra I, a jego twórcą był wybitny kucharz Marie-Antoine Carême, nazwa zaś pochodzi od nazwiska zasłużonego kniazia Dmitrija Pożarskiego.\nW warszawskich restauracjach kotlety pożarskie były podawane co najmniej od połowy XIX wieku, a według Lucyny Ćwierczakiewiczowej były robione z „resztek oskrobanych z drobiu, pomieszanych z cielęciną”. Jako kotlety Pożarskiego występują już w anonimowym poradniku kulinarnym \"Wydoskonalona kucharka\" z 1847 roku, gdzie zaleca się przyrządzać je z mięsa jarząbka i kurczęcia, posiekane i ubite w moździerzu z dodatkiem rozbitego jajka i muszkatołowej przyprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1324279", "fragment_id": "1113471/0", "subtitle": "", "title": "Kotlet pożarski", "parentId": 1324279.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1113471", "score": 0.5015102624893188}, "uuid": "465cabc7-fa94-4890-bee2-1c43659c7640"}, {"page_content": "Bitki – kotlety mięsne z wołowiny lub wieprzowiny. Mięso kroi się na mniejsze kawałki i rozbija tłuczkiem (kotlet bity), następnie po lekkim obsmażeniu na patelni dusi się w rondlu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5175227", "fragment_id": "1039523/0", "subtitle": "", "title": "Bitki", "parentId": 5175227.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1039523", "score": 0.28546422719955444}, "uuid": "dd2435f1-e9c8-4949-b915-53a709d71658"}, {"page_content": "W kuchni czeskiej wykorzystywane są różne gatunki mięsa, z których przyrządza się pieczenie wołowe, wieprzowe i cielęce; pieczone gęsi, kaczki, kurczaki; rolady, rolki (zrazy) mięsne z nadzieniem, szaszłyki oraz różnego rodzaju kotlety. Daniem szczególnie popularnym jest pieczeń wieprzowa z kwaszoną kapustą i knedlami. Restauracje oferują spory wybór dziczyzny, np. dania z sarny czy dzika, ale też tak wyszukane, jak bażanty i kuropatwy. Z drobiu najpopularniejsza jest gęś, zwłaszcza nadziewana jabłkami. Spośród dań bardziej wykwintnych wyróżnia się pieczeń z polędwicy szpikowanej słoninką czy dania z dziczyzny: udziec sarny w winie lub zając w śmietanie. Spośród wędlin powodzenie zyskała sobie wyszukanie przyrządzana praska szynka (\"pražská šunka\"). W kraju pozbawionym dostępu do morza z konieczności dominują w jadłospisie ryby słodkowodne. Przede wszystkim częsty jest karp przyrządzany w wielorakiej postaci: jako pieczony (\"pečený kapr\"), smażony (\"smažený kapr\"), marynowany, gotowany, w auszpiku itd.; wśród innych dań rybnych wyróżnia się pieczony na maśle pstrąg (\"pečený pstruh na másle\"). \nPotrawy ziemniaczane.\nW kuchni czeskiej występuje wiele potraw z ziemniaków, gotowanych albo pieczonych oraz dań mącznych na bazie ziemniaków, takich jak škubánky, chlupaté knedlíky, placki – bramboráki czy zapiekanki ziemniaczane.\nWarzywa.\nJako dodatek do dania głównego podawane są typowe zestawy sałatek z pomidorów, ogórków oraz jarzyn konserwowych lub marynowanych (znane znojemskie ogórki). Niemal wszędzie dostępny jest bukiet jarzyn – \"míchaný salát\". Popularne są sałatki majonezowe w dużym wyborze.\nDesery i ciasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90802", "fragment_id": "655438/1", "subtitle": "", "title": "Kuchnia czeska", "parentId": 90802.0, "start_index": 1018.0, "source": "wikipedia", "document_id": "655438", "score": 0.34605443477630615}, "uuid": "0cf3e291-96b8-436a-9730-6291141ef42b"}, {"page_content": "Mięso drobiowe – mięso ptaków hodowlanych (drobiu), zawierające duże ilości białka i małe ilości tłuszczu (zwłaszcza mięso z piersi kurczaków i indyków). W porównaniu z wieprzowiną i wołowiną charakteryzuje się większą wartością odżywczą i dietetyczną. W Polsce stanowi 25% spożywanego mięsa.\nWady.\nWedług 12-letnich badań przeprowadzonych przez Centrum dla Nauki w Interesie Publicznym (ang. \"Center for Science in the Public Interest CSPI\") w USA mięso drobiowe jest mięsem dostępnym w obrocie handlowym, którym najłatwiej się zatruć.\nPrzyrządzanie.\nMięso drobiowe jest łatwe do przyrządzenia i nadaje się niemal do każdej potrawy we wszelakich formach:\nHistoria.\nDawniej w Polsce do mięsa drobiowego dodawano głównie:\nDrób często przyrządzano z sosami:\nNa przełomie XVIII i XIX wieku do Europy przyszła moda na kuchnię francuską, a głównie na dania faszerowane.\nWtedy kurczęta nadziewane, rolady i roladki z nadzieniami i farszami z nich robionymi stały się przysmakiem całego kontynentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1669918", "fragment_id": "712253/0", "subtitle": "", "title": "Mięso drobiowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "712253", "parentId": 1669918.0, "score": 0.3813096284866333}, "uuid": "2c57f416-9bd0-4012-a6db-c3cbf4be5549"}, {"page_content": "Wybór mięsa w kuchni polskiej również zależał od zalesienia – w przeciwieństwie do innych krajów jak Francja czy Węgry – w średniowiecznej Polsce nie wyrębywano lasów na pastwiska ani nie wypasano na wielką skalę bydła domowego na mięso. Bydło domowe, trzymane przy obejściach, dawało w Polsce przede wszystkim ceniony[] nabiał. Dla mięsa hodowano świnie, najczęściej wypasane w przywioskowych lasach, oraz drób; korzystano też z upolowanych zwierząt leśnych. Dlatego mięsa typowe dla kuchni polskiej to potrawy z wieprzowiny, drobiu i rozmaitej dziczyzny – od zajęcy czy ptaków po sarny i dziki – a także ryby słodkowodne. Mało wymagający drób hodowano przy obejściach dla wartościowych i pożywnych jajek, a także łatwo dostępnego mięsa z nadwyżek populacji. Przy uboju zwierząt wykorzystywano wszystkie jadalne części zwierzęcia, w tym podroby i krew, z której robiono kaszankę i czerninę, co jako zabieg kulinarno-oszczędnościowy było znane w całej Europie.\nZe względu na historyczne uwarunkowania i tym samym ograniczony dostęp do morza, w kuchni polskiej obecne są przede wszystkim ryby słodkowodne, odławiane z jezior, strumieni, stawów i rzek, a także nieznane w kuchniach zachodnioeuropejskich raki, porównywalne do zagranicznych homarów. Ryba morska w polskiej kuchni to głównie śledź, dający się łatwo zakonserwować solą i dostarczyć do położonych daleko od morza regionów Polski. W polskiej kuchni nie stosowano łatwo psujących się owoców morza jak ostrygi czy krewetki, ani nie jadało się na wielką skalę ikry rybiej, jak ma to miejsce w kuchni rosyjskiej, korzystającej z dostępu do jesiotrów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3237", "fragment_id": "188109/2", "subtitle": "", "title": "Kuchnia polska", "source": "wikipedia", "start_index": 2656.0, "document_id": "188109", "parentId": 3237.0, "score": 0.16839444637298584}, "uuid": "f2374366-beb2-487f-9296-05f7b59fb785"}]}
{"id": "q_607", "question": "Jak miał na imię kronikarz Kadłubek?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nWincenty Kadłubek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Vincentius Cadlubkonis, Vincentius Kadlubek&lt;/&gt;), mistrz Wincenty Kadłubek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;magister Vincentius Cadlubkonis&lt;/&gt;) lub mistrz Wincenty zwany Kadłubkiem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;magister Vincentius dictus Kadlubek&lt;/&gt;) (ur. ok. 1150 w Kargowie lub Karwowie, zm. 8 marca 1223 w Jędrzejowie) – autor \"Kroniki\" dziejów Polski, uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach literatury i historiografii polskiej; określany mianem „ojca kultury polskiej”; biskup krakowski.\nO jego życiu źródła średniowieczne przekazały niewiele informacji. Hagiograficzne żywoty Kadłubka, spisane dopiero w XVII wieku, uznawane są we współczesnej nauce za mało wiarygodne. Od XIX wieku toczą się wśród mediewistów spory – między innymi nad znaczeniem zagadkowego przydomka \"Kadłubek\", pochodzeniem społecznym Wincentego, miejscem jego studiów, źródłami formacji intelektualnej i osobowości, szczegółami jego kariery politycznej oraz kościelnej, a także czasem i fazami pisania przez niego \"Kroniki\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6886", "fragment_id": "175057/0", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kadłubek", "document_id": "175057", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6886.0, "score": 0.5}, "uuid": "5b8cc563-bb4f-4d92-9b2a-2ebc4d37e7e0"}, {"page_content": "W XII wieku w możnowładczych rodach polskich zaczęto używać, obok imion rodzimych, także imion chrześcijańskich – najczęściej aniołów, ewangelistów, apostołów i męczenników. Nie jest znany żaden Polak przed Kadłubkiem noszący imię Wincenty. Natomiast kult świętego Wincentego rozpoczął się na ziemiach polskich w roku 1145. Wówczas to Piotr Włostowic pielgrzymował do Magdeburga, skąd przywiózł do Wrocławia relikwie tego starożytnego męczennika. Relikwie te złożył we wzniesionym przez siebie kościele opactwa benedyktynów na Ołbinie. Kadłubek urodził się kilka lat po uroczystej translacji relikwii świętego Wincentego do Ołbina. Historycy powiązali więc jego imię z tym wydarzeniem i przypuszczają, że ojciec przyszłego kronikarza towarzyszył Piotrowi Włostowicowi w wyprawie do Magdeburga, bądź też że istniały w tym czasie jakieś szczególne więzy między rodzinami Kadłubka i Włostowica. O istnieniu takich związków świadczy również tekst \"Kroniki\" – Kadłubek wychwalał w nim Piotra Włostowica oraz jego potomków z rodu Łabędziów.\nPrzydomek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6886", "fragment_id": "175057/4", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kadłubek", "document_id": "175057", "start_index": 5929.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6886.0, "score": 0.6826051473617554}, "uuid": "6f03c9de-7b0d-414d-bc68-8e560192226a"}, {"page_content": "Ponieważ „Kadłubkiem” nie nazwał się w \"Kronice\" sam Wincenty i nie określano go takim przydomkiem przez całe następne stulecie, część badaczy jest zdania, że zapis \"Cadlubonis\" w \"Kronice wielkopolskiej\" był czyimś wymysłem lub polegał na nieporozumieniu. Najczęściej przyjmuje się, że autor lub kopista \"Kroniki wielkopolskiej\" błędnie odczytał jakiś niejasny zapis z nieznanego współcześnie źródła. Wśród historyków, którzy akceptowali wiarygodność przydomka, występowały trzy stanowiska w sprawie jego znaczenia – Kadłubek mogło oznaczać „syna Kadłuba”, czyli „Kadłubowica”; ojciec Wincentego mógł nosić inne imię, ale zwano go „Kadłubem”; przydomek Wincentego pochodził od nazwy miejscowości, której znaczenie autor \"Kroniki wielkopolskiej\" źle zrozumiał i zinterpretował jako patronimik.\nNajstarsze poświadczenie funkcjonowania imienia Kadłub w średniowiecznej Polsce pochodzi z roku 1424. Jednak hipoteza, że ojciec Wincentego miał na imię Kadłub jest współcześnie odrzucana, gdyż odnaleziono dokumenty z drugiej połowy XII wieku, na których jego imię zapisano w formie „Stephanus”. Nie można jednak wykluczyć, że Stefan, ojciec Wincentego, nosił przydomek – nie ma jednak na to żadnych świadectw źródłowych. Ponieważ Stefan należał do stanu rycerskiego, wątpliwe jest, aby nadano mu jeden z przydomków przezwiskowych, których stosowanie znane jest wśród niższych warstw ówczesnego społeczeństwa (np. Głąb, Broda, Gębiec, Golec itp.). Dla XIV wieku poświadczone jest istnienie miejscowości Kadłubiec na Śląsku Opolskim, Kadłubek niedaleko Radomia oraz Kadłubowo koło Płońska na Mazowszu. Dwie pierwsze nazwy wyprowadzane są z „kadłuba” (w znaczeniu wydrążonego pnia drzewa), ostatnia ma charakter patronimiczny. Żadnej z nich nie można powiązać z Wincentym, nie ma więc też dowodu na to, że jego przydomek pochodził od nazwy miejscowości.\nMagisterium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6886", "fragment_id": "175057/7", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kadłubek", "parentId": 6886.0, "start_index": 9377.0, "document_id": "175057", "source": "wikipedia", "score": 0.5476809740066528}, "uuid": "828945d0-9fca-4172-85e4-114193f8bb17"}, {"page_content": "W XIX i XX wieku uczeni zanegowali wiarygodność tak zwanych podań wincentyńskich o początkach Polski, a także podważyli autorytet Kadłubka jako rzetelnego historyka. Jednocześnie bardzo wysoko ocenili jego umiejętności literackie, wiedzę prawniczą, retoryczną czy filozoficzną. Ich badania wykazały, że Wincenty był przedstawicielem XII-wiecznej szkoły dziejopisarskiej, która wykład historii pojmowała nie jako relację o faktach, ale zestawienie i objaśnienie literackich przykładów. Celem takiego zestawienia było wyjaśnienie czytelnikowi współczesnej mu rzeczywistości poprzez aktualizujący historię morał. Zdaniem badaczy europejskich Kadłubek był jednym z najważniejszych przedstawicieli humanizmu chrześcijańskiego końca XII i początku XIII wieku.\nSzczególną rolę odegrała w dziejach Polski myśl polityczna Wincentego. Był on twórcą określenia państwa polskiego mianem Rzeczypospolitej. Według niego Polska nie była własnością monarchy, lecz społeczeństwa rządzącego się prawem stanowionym i wybierającego sobie władców. Tak rozumiana Rzeczpospolita powinna stać się – według Kadłubka – ojczyzną ludzi wolnych, bronioną męstwem swych obywateli, tworzących jeden naród. Całe jego dzieło to traktat historyczny, w którym udowadnia tezę, że najważniejszą wartością w życiu każdego człowieka i całej społeczności jest dobro ojczyzny oraz próbuje odpowiedzieć na pytanie, sformułowane na pierwszych kartach \"Kroniki\": \"pod kim zaczęło się dzieciństwo naszych konstytucji?\"\nImię i przydomek.\nImię.\nNa przywileju dla opactwa cystersów w Jędrzejowie, wystawionym przez Kazimierza Sprawiedliwego w roku 1166, imię Kadłubka zostało podane w formie \"Vincentius\". Podobnie na dokumencie tego samego władcy z roku 1189 – Kadłubek został wpisany na listę świadków jako \"Vincentius magister\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6886", "fragment_id": "175057/2", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kadłubek", "parentId": 6886.0, "start_index": 2720.0, "document_id": "175057", "source": "wikipedia", "score": 0.2840985655784607}, "uuid": "1eeacfea-0bfb-49e6-abfc-4ad5d9cac387"}, {"page_content": "W XIX i XX wieku uczeni próbowali uściślić i skorygować datację z akt beatyfikacyjnych. Ich wnioski opierały się na dwóch przesłankach. W roku 1166 wpisano Wincentego jako świadka na dokumencie wystawionym przez Kazimierza Sprawiedliwego. Zgodnie z ówczesnym prawem i zwyczajami musiał mieć wtedy przynajmniej 12 lat. Natomiast z tekstu \"Kroniki\" wynika, że Wincenty znał osobiście arcybiskupa gnieźnieńskiego Jana oraz biskupa krakowskiego Mateusza, którym w młodości „trzymał kałamarz”. Arcybiskup Jan zmarł w roku 1167 lub krótko później, natomiast biskup Mateusz w roku 1166. Wincenty mógł trzymać im kałamarz dopiero jako kilkunastoletni scholarz, odbywający naukę w krakowskiej szkole katedralnej.\nNa podstawie powyższych przesłanek w XX wieku większość hagiografów kościelnych i historyków przyjęła kompromisowo, że Wincenty urodził się między latami 1150 a 1160. Natomiast współcześni historycy uważają, że Wincenty Kadłubek urodził się zapewne około roku 1150, nie wcześniej jednak niż w roku 1145.\nPochodzenie.\nW pierwszej połowie XIV wieku do \"Katalogu biskupów krakowskich\" wpisano notatkę, w której podkreślono uczoność Wincentego, ale dodano zwrot: „chociaż powątpiewa się w jego rycerskie pochodzenie” (\"licet de eius nobilitate dubitatur\"). Informację tę powtórzyło kilku innych autorów, dlatego Jan Długosz w \"Żywotach biskupów krakowskich\" starał się wykazać, że Kadłubek należał do rodu możnowładczego. Według Długosza Wincenty pochodził z Różyców, jego ojciec miał na imię Bogusław a matka Benigna. Informacjom – zarówno \"Katalogu\", jak i Długosza – przeczy zawartość XII-wiecznych dokumentów, w których występuje rodzina Wincentego, a które odnaleźli nowożytni badacze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6886", "fragment_id": "175057/10", "subtitle": "", "title": "Wincenty Kadłubek", "source": "wikipedia", "start_index": 14740.0, "document_id": "175057", "parentId": 6886.0, "score": 0.2553000748157501}, "uuid": "86d541e3-19c9-4687-82eb-8fa76c79f2ad"}, {"page_content": "Posiadanie przez rodzinę Wincentego dóbr ziemskich pozwala stwierdzić badaczom, że pochodził ze znacznego rodu rycerskiego. Nie jest jasne pochodzenie przydomka biskupa Wincentego – Kadłubek. Wincenty nie był znany z nazwą Kadłubek za życia, lecz dopiero po śmierci. Nazwa Kadłubek pochodzi według badaczy od imienia lub przezwiska ojca późniejszego biskupa, które miało brzmieć Kadłub; ewentualnie był to przydomek od nazwy miejscowej. Edukację Wincenty odbył poza krajem zapewne w Bolonii we Włoszech bądź w Paryżu we Francji, a być może w obydwu ośrodkach podobnie jak biskup Iwo Odrowąż. W roku 1189 przebywał już w Polsce w środowisku duchowieństwa krakowskiego.\nDokładna funkcja, jaką miał sprawować w tamtym okresie pozostaje w kręgu hipotez - możliwe, że był pracownikiem kancelarii książęcej, lub scholastykiem kapituły krakowskiej. Nic też nie wiadomo o zaangażowaniu politycznym mistrza Wincentego w okresie panowania tak lubianego przez niego w jego dziele Kazimierza Sprawiedliwego (do 1194 roku) czy za początków panowania jego syna Leszka Białego. Postać Wincentego pojawia się dopiero w 1208 roku, kiedy to został wybrany biskupem krakowskim. Był to pierwszy wybór w Polsce biskupa przez kapitułę, zgodnie z ideałami reformy kościelnej wprowadzanej na ziemiach polskich przez arcybiskupa Kietlicza. Elektorzy jednak podzielili się głosami w sprawie kandydatury i głos należał do papieża Innocentego III, który bullą z 28 marca 1208 roku zatwierdził Wincentego jako biskupa krakowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124530", "fragment_id": "5705/2", "subtitle": "", "title": "Kronika Wincentego Kadłubka", "parentId": 124530.0, "start_index": 2973.0, "source": "wikipedia", "document_id": "5705", "score": 0.2572324275970459}, "uuid": "06d13ea6-c16e-4b17-9c85-c45a17c5741f"}, {"page_content": "Kronika Polski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Historia Polonica&lt;/&gt;) – kronika historii Polski, obejmująca jej dzieje od czasów pradawnych po rok 1202. Została spisana przez Wincentego Kadłubka na polecenie księcia Kazimierza II Sprawiedliwego.\nDzieło to, liczące cztery księgi, zostało napisane po łacinie i obok \"Kroniki...\" Galla Anonima stanowi główne źródło wiedzy o historii Polski do końca XII w. W pierwszej księdze kroniki wątki dziejów Polski przeplatają się z dziejami legendarnymi i historią starożytną. W celu osiągnięcia efektów estetycznych lub moralnych autor swobodnie przeinaczał w niej fakty.\nWincenty Kadłubek rozpoczął swą pracę pisarską najprawdopodobniej w 1190 roku i trwała ona jeszcze z pewnością w 1205 roku (w IV księdze można znaleźć informacje dotyczące bitwy pod Zawichostem, która rozegrała się 19 czerwca 1205 roku), a została przerwana w 1208 roku, kiedy Kadłubek objął godność biskupa krakowskiego.\nKronika została wydana (po łacinie) po raz pierwszy w roku 1612, wydanie polskojęzyczne natomiast pochodzi z 1862 roku.\nAutor.\nAutorem Kroniki polskiej był Wincenty, pod koniec XIII wieku określany tytułem mistrza. W latach 1208–1218 był on biskupem krakowskim, po czym zrezygnował z tej godności i zamieszkał w klasztorze Cystersów w Jędrzejowie, gdzie zmarł w 1223 roku. Po śmierci cieszył się lokalnym kultem, lecz dopiero w 1764 roku został beatyfikowany.\nWedług Mariana Plezi są to prawie wszystkie pewne dane, jakie możemy przytoczyć z jego życiorysu. Brygida Kürbis uważa jednak, że o życiu drugiego polskiego kronikarza wiemy więcej, dzięki temu, że był biskupem krakowskim, uczestniczył w wystawianiu dokumentów w charakterze świadka lub wydawcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124530", "fragment_id": "5705/0", "subtitle": "", "title": "Kronika Wincentego Kadłubka", "document_id": "5705", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 124530.0, "score": 0.30591121315956116}, "uuid": "cba1cb62-3e5e-4e8f-8959-c4ccf8665481"}, {"page_content": "Wincenty Kadłubek zlatynizował imię Krak do formy „Gracchus” i pod takim też imieniem ta postać w jego kronice występuje. Niewątpliwie ma to swoje korzenie w chęci przyrównania Kraka do innego słynnego ustawodawcy i opiekuna obywateli Tyberiusza Gracchusa. Nie bez znaczenia może być też fakt, że pierwsze informacje o Kraku pojawiają się w kronice Kadłubka, kiedy opisuje on walki Polaków z Rzymianami. Mianowicie, gdy walki ustały, Prapolacy mieli zająć pewne miasta, w których następnie ustanowili namiestników. W tym samym czasie obrali także księcia, którym został właśnie Krak. Co jednak wynika z dalszego przebiegu opowiadania, nie równało się to nadrzędnej pozycji plemiennej – prawdopodobnie był jednym z namiestników. Stąd Krak został namiestnikiem najprawdopodobniej w jakimś rzymskim mieście. Inna rzecz wskazująca na łączność z Rzymem i Tyberiuszem Grakchem znajduje się w opisie pierwszych czynów Kraka, kiedy ogłoszono go królem. Prawo, które stworzył nowy król, Kadłubek ubrał w formy przejęte od Rzymian („Tak więc powstał zawiązek naszego prawa obywatelskiego i nastały jego narodziny”), zasady nowego prawa natomiast opierały się na zniesieniu niewoli i niesprawiedliwości (o co walczył wspomniany Tyberiusz Grakch). W taki sposób kronikarz chciał dać Krakowi mocniejsze historyczne podstawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68922", "fragment_id": "660793/2", "subtitle": "", "title": "Krak", "parentId": 68922.0, "start_index": 2357.0, "document_id": "660793", "source": "wikipedia", "score": 0.5166612863540649}, "uuid": "086bc0b7-8b2b-4cf4-8c72-b364ec5291e9"}, {"page_content": "Wanda – imię żeńskie wymyślone najprawdopodobniej przez Wincentego Kadłubka, wcześniej nieznane. Według Kadłubka było to imię legendarnej władczyni Krakowa, córki Kraka. Początkowo, w XII–XIV w. zapisywane także „Węda”. Stało się popularne w XIX wieku, w związku z romantyczną modą na średniowiecze.\nEtymologia.\nPochodzenie imienia Wanda nie zostało dotychczas jednoznacznie wyjaśnione. \nMoże ono pochodzić od starosłowiańskiego słowa \"węda\" (czyli „wędka”; wymawianego w dawnej polszczyźnie z a nosowym: \"wanda\"; wedle \"Kroniki wielkopolskiej\" „uroda Wandy łowiła rycerzy”),  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"lt\"&gt;vandenė&lt;/&gt; („rusałka”) lub \"vanduo\" („woda, fala”). \nWedług innych hipotez imię Wandy, wspomnianej przez Wincentego Kadłubka, pochodzi od nazwy Wendów, czyli określenia Słowian w językach germańskich ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Wende&lt;/&gt;, więc oznaczałoby Słowianka). Kadłubek wiąże imię księżniczki z ludem Wandalów, który w średniowieczu mylono z nazwą Wendów.\nMożliwe, że jest to skrót staroniemieckiego imienia, na przykład Wendelburga lub Wendelgarda. \nJeszcze inna hipoteza[] mówi, że imię to pochodzi od imienia wodza Chorwatów Awandzy wzmiankowanego przez X-wiecznego arabskiego kronikarza Al-Masudiego.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6989", "fragment_id": "175130/0", "subtitle": "", "title": "Wanda (imię)", "document_id": "175130", "start_index": 0.0, "parentId": 6989.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4973745346069336}, "uuid": "345f0a9e-fc76-4e6d-b6b1-13549cb65fec"}, {"page_content": "Źródła średniowieczne dosyć lakoniczne wspominały postać Wincentego. Istnieje o nim krótka zapiska nekrologiczna w \"Kalendarzu katedry krakowskiej\". Podobnie rzecz się ma ze wzmianką w \"Roczniku kapituły krakowskiej\" i \"Katalogu biskupów krakowskich\". Inne wzmianki znajdują się w \"Kronice wielkopolskiej\" i bulli papieża Innocentego III z 1208 roku. Są to niemal wszystkie współczesne źródła wspominające mistrza Wincentego. W samej \"Kronice...\" imię Wincenty występuje w trzech miejscach, w rozdziałach 4, 17 i 13. Nie znamy dokładnej daty urodzenia mistrza Wincentego. W dokumencie z 1189 roku określany był tytułem mistrza, czyli nauczyciela. Musiał mieć wówczas przynajmniej 30 lat. Przypuszcza się więc, że Wincenty urodził się między 1150 a 1160 rokiem. Imię Wincenty było popularne po sprowadzeniu relikwii św. Wincentego do Wrocławia w 1145 roku. Przynależność rodowa kronikarza jest również kwestią hipotez. Jan Długosz zaliczał go do rodu Różyców, Brygida Kürbis za krewnego Lisów lub Łabędziów. W swoim dziele Wincenty nie podaje o tym wiadomości.\nTradycja z czasów przed Długoszem (\"Nekrolog jędrzejowski\") podaje, że Kadłubek urodził się w Kargowie pod Stopnicą; natomiast według Jana Długosza i akt beatyfikacyjnych w Karwowie niedaleko Opatowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124530", "fragment_id": "5705/1", "subtitle": "", "title": "Kronika Wincentego Kadłubka", "document_id": "5705", "start_index": 1712.0, "parentId": 124530.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12774589657783508}, "uuid": "b8e7c690-b246-44a8-8323-a3d02976207b"}]}
{"id": "q_608", "question": "Czyje imię nosi Teatr Ateneum w Warszawie?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy teatru w Warszawie. Zobacz też: Teatr Ateneum.\nTeatr Ateneum im. Stefana Jaracza – teatr dramatyczny w Warszawie.\nHistoria.\nTeatr został założony w 1928 roku z inicjatywy Stefana Jaracza. Jego siedzibą stał się nowo wybudowany gmach Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych przy ul. Czerwonego Krzyża 20 (współcześnie ul. Stefana Jaracza).\nBudynek nie został zniszczony podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939. W październiku 1943 zaczął tam działać teatr niemiecki – \"Kleines Theater der Stadt Warschau\".\nW październiku 2020 teatr uzyskał nową, czwartą scenę. \"Scena 20\" z zapleczem technicznym i 222 fotelami na widowni powstała w budynku Związku Nauczycielstwa Polskiego przy ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 35.\nOd 2021 roku funkcje dyrektora teatru i dyrektora artystycznego pełni Artur Tyszkiewicz.\nZespół aktorski.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=492929", "fragment_id": "1561796/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Ateneum w Warszawie", "document_id": "1561796", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 492929.0, "score": 0.7297735214233398}, "uuid": "98fc1878-9ffd-42ab-96a6-afa3a8a3e792"}, {"page_content": "Teatr Ateneum im. S. Jaracza, Warszawa\n Teatr Polski, Poznań\n Teatr im. W. Bogusławskiego, Kalisz\n Teatr Polski, Bydgoszcz\n Bałtycki Teatr Dramatyczny im. J. Słowackiego, Koszalin-Słupsk\n Estrada, Szczecin\n Teatr im. S. Jaracza, Olsztyn-Elbląg\n Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego, Katowice\n Teatr Szwedzka 2/4, Warszawa\n Teatr Wielki im. S. Moniuszki, Poznań\n Instytut Teatru Narodowego (Teatr Mały), Warszawa\n Teatr Rozmaitości, Warszawa\n Teatr Bagatela im. T. Boya-Żeleńskiego, Kraków\n Teatr Wielki, Łódź\n Opera Krakowska\n Teatr Ludowy, Kraków-Nowa Huta\n Za granicą\n Teatr Telewizji\n Teatr Telewizji\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=664668", "fragment_id": "801399/1", "subtitle": "", "title": "Henryk Baranowski (reżyser)", "document_id": "801399", "start_index": 1812.0, "source": "wikipedia", "parentId": 664668.0, "score": 0.3888472318649292}, "uuid": "5fe8c4cb-fd61-434f-b1c3-eeacdb19bbc1"}, {"page_content": "Role teatralne.\nTeatr Miejski im. Juliusza Słowackiego, Kraków\nTeatr Polski, Warszawa\nTeatr Reduta, Warszawa\nTeatr im. Bogusławskiego, Warszawa\nZespół Teatrów Miejskich, Łódź\nTeatr Miejski, Lublin\nTeatr Nowy im. Heleny Modrzejewskiej, Poznań\nTeatr Ateneum im. Stefana Jaracza, Warszawa\nTeatr Miejski, Toruń\nTeatr Polski, Katowice\nTeatr Kameralny, Warszawa\nInstytut Reduty, Warszawa\nTeatr Kameralny Domu Żołnierza, Łódź\nMiejskie Teatry Dramatyczne, Warszawa\nTeatr Ziemi Opolskiej, Opole\nTeatr Współczesny, Warszawa\nW Teatrze Telewizji i Polskiego Radia.\nTeatr Polskiego Radia\nTeatr Telewizji\nJako reżyser.\nTeatr Wielki, Lublin\nTeatr Reduta, Warszawa\nTeatr im. Wojciecha Bogusławskiego, Warszawa\nTeatr Nowy im. Heleny Modrzejewskiej, Poznań\nTeatr Ateneum im. Stefana Jaracza, Warszawa\nTeatr Miejski, Toruń\nTeatr Polski, Katowice\nTeatr miejski, Sosnowiec\nTeatr Komedii Muzycznej Lutnia, Warszawa\nTeatr Kameralny Domu Żołnierza, Łódź\nMiejskie Teatry Dramatyczne, Warszawa\nTeatr Ziemi Opolskiej, Opole\nTeatr im. Aleksandra Węgierki, Białystok\nJako scenograf.\nTeatr Miejski, Toruń\nAutor podręczników.\nKochanowicz był autorem kilku podręczników gry teatralnej. Na łamach \"Wstępu do nauki o teatrze\" z 1929 r. sformułował pierwszą w historii definicję pojęcia \"polityki teatralnej\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4647534", "fragment_id": "726432/5", "subtitle": "", "title": "Jan Kochanowicz", "document_id": "726432", "start_index": 8509.0, "parentId": 4647534.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4561293125152588}, "uuid": "3a1cb67d-f98e-4490-a646-ae12138492be"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nUlica Stefana Jaracza – ulica na warszawskim Powiślu, biegnąca od ul. Wybrzeże Kościuszkowskie do ul. Dobrej i Solec.\nHistoria.\nUlica do 1951 była częścią ul. Czerwonego Krzyża, przeprowadzonej w latach 1897–1898 jako przedłużenie ulicy Rozbrat. Obecną nazwę nadano uchwałą Rady Narodowej m.st. Warszawy z dnia 24 sierpnia 1951 dla upamiętnienia Stefana Jaracza, który w okresie 1930–1939 prowadził Teatr Ateneum znajdujący się przy ul. Czerwonego Krzyża 20 (obecny adres – ul. Jaracza 2).\nPrzy tym odcinku ulicy parcele wytyczono w 1904, jednak pierwsza zabudowa pojawiła się na nich w latach dwudziestych XX wieku. \nPierwszym wzniesionym tu obiektem był zaprojektowany przez Romualda Millera gmach Związku Zawodowego Pracowników Kolejowych RP, wzniesiony w okresie 1924–1928 pod obecnym nr. 2. Oprócz biur związku pomieścił także Teatr Ateneum, restauracje, sale klubowe i konferencyjne, hotel o 46 pokojach oraz mieszkania. Budynek mimo utraty części wystroju jest ciekawym przykładem architektury „narodowej”, odwołującej się do baroku; jego częściowo zachowane wnętrza należą do najwybitniejszych realizacji w duchu Polskiej Sztuki Dekoracyjnej. Równocześnie do 1926 ukończono budowę domu Spółdzielni Budowy Własnych Mieszkań pod nr. 1; zniszczony podczas ostatniej wojny budynek nawiązujący swym wyglądem do klasycyzmu akademickiego tworzył z \"Domem Kolejarza\" wizualną jedność, świetnie korespondując z jego architekturą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1522197", "fragment_id": "225550/0", "subtitle": "", "title": "Ulica Stefana Jaracza w Warszawie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "225550", "parentId": 1522197.0, "score": 0.13902682065963745}, "uuid": "49a02c09-eac0-46d7-802f-17706be9e354"}, {"page_content": "Artur Tyszkiewicz (ur. 23 października 1973) – polski reżyser teatralny, dubbingowy oraz słuchowisk radiowych. Od 1 września 2021 dyrektor Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie.\nŻyciorys.\nW 1997 otrzymał dyplom magistra sztuki, reżyser dramatu na Wydziale Reżyserii Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie. W okresie X 1993 – VIII 1997 był asystentem reżyserów Erwina Axera i Macieja Englerta w Teatrze Współczesnym w Warszawie. Od września 2011 do grudnia 2016 pełnił funkcję dyrektora artystycznego Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie. Od 2021 roku jest Dyrektorem Naczelnym Teatru Ateneum w Warszawie. Wyreżyserował 30 spektakli teatralnych, w tym w Teatrze Narodowym, Teatrze Ateneum, Teatrze Dramatycznym i Teatrze Współczesnym w Warszawie.\nLaureat wielu nagród i wyróżnień za działalność artystyczną, w tym Nagrody Kulturalnej Województwa Lubelskiego, oraz szeregu nagród festiwalowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1430927", "fragment_id": "216901/0", "subtitle": "", "title": "Artur Tyszkiewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "216901", "parentId": 1430927.0, "score": 0.5607877969741821}, "uuid": "1ef3d7bc-3faf-48db-97c6-e45af2f44edd"}, {"page_content": "Jerzy Eugeniusz Molga (ur. 8 maja 1933 w Warszawie, zm. 4 października 2024) – polski aktor.\nŻyciorys.\nW 1959 roku został absolwentem Wydziału Aktorskiego Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, nie został jednak dopuszczony do egzaminu.\nBył związany ze stołecznymi teatrami: Teatrem Ateneum im. Stefana Jaracza, Teatrem Ludowym, Teatrem Nowym i Teatrem Rozmaitości; wcześniej również z teatrami lalek w Łodzi (Teatr Lalek Arlekin) i w Warszawie (Teatr Lalki i Aktora „Guliwer”). Pochowani na cmentarzu Bródnowskim (kwatera 42I-6-32).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=231240", "fragment_id": "1445661/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Molga", "document_id": "1445661", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 231240.0, "score": 0.11719567328691483}, "uuid": "0ea2aa94-89eb-47cf-ac9f-0cc6ba54e26d"}, {"page_content": "Janusz Warmiński, właśc. Janusz Lewandowski-Warmiński (ur. 30 września 1922 w Warszawie, zm. 2 listopada 1996 tamże) – polski aktor, reżyser teatralny, dyrektor Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie w latach 1952–1958 i 1960–1996.\nŻyciorys.\nW czasie II wojny światowej walczył w szeregach Armii Krajowej (pseudonim \"Murzyn\"). W stopniu podchorążego uczestniczył w powstaniu warszawskim, dowodząc plutonem w Grupie „Kampinos”.\nEksternistyczny egzamin aktorski zdał w 1945. W latach 1945–1947 był aktorem i asystentem reżyserów w Teatrze Polskim w Poznaniu, a w latach 1947–1949 w Teatrze Wojska Polskiego w Poznaniu. Lata 1949–1952 spędził w Teatrze Nowym w Łodzi. Był, obok m.in. Kazimierza Dejmka, Danuty Mancewicz, Barbary Rachwalskiej, Janusza Kłosińskiego i Wojciecha Pilarskiego, jednym z założycieli tego teatru. W 1950 zadebiutował jako reżyser przedstawieniem \"Makar Dubrawa\" Aleksandra Korniejczuka.\nW latach 1952–1958 i 1960–1996 kierował warszawskim Teatrem Ateneum im. Stefana Jaracza. Przez lata swojej dyrekcji uczynił z Ateneum jeden z najważniejszych warszawskich teatrów, podnosząc rangę jego repertuaru. Warmiński stworzył i utrzymywał jeden z najciekawszych zespołów aktorskich. W czasie kierowania teatrem często wykorzystywał współczesny repertuar zachodni. Reżyserował także nowe teksty dramatopisarzy niemieckojęzycznych. Często sięgał po światową klasykę literatury. W latach 70. zrealizował szereg polityczno-historycznych spektakli nawiązujących do historii Polski. Był aktywny prawie do końca życia. Ostatnią premierę zrealizował 10 czerwca 1995. Przygotował też siedem przedstawień dla Teatru Telewizji.\nBył członkiem Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, z której wystąpił po ogłoszeniu stanu wojennego\nRazem z żoną Aleksandrą Śląską pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 339-3-5,6).Nagrody i wyróżnienia.\nPonadto Medal Komisji Edukacji Narodowej dla Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie z okazji pięćdziesięciolecia działalności (1979)\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1381203", "fragment_id": "237402/0", "subtitle": "", "title": "Janusz Warmiński", "parentId": 1381203.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "237402", "score": 0.42268437147140503}, "uuid": "5206139e-2e23-43ca-8193-6b02095c5171"}, {"page_content": "Pomnik Stefana Jaracza – pomnik znajdujący się w Łodzi i przedstawiający Stefana Jaracza, siedzącego na widowni w teatrze, trzymającego w ręku egzemplarz reżyserski. Na wolnych miejscach obok odlanej z brązu figury założyciela teatru Ateneum w Warszawie mogą przysiąść przechodnie.\nPomnik odsłonięty został 10 czerwca 2006 obok kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 152.\nPomnik jest częścią Galerii Wielkich Łodzian, która od 1999 zdobi ul. Piotrkowską, wykonywanymi w brązie rzeźbami plenerowymi stojącymi na chodnikach, upamiętniającymi sławne osoby związane z Łodzią. Autorami rzeźby są Marcel Szytenchelm i poznańscy odlewnicy Jerzy i Robert Sobocińscy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=741578", "fragment_id": "834094/0", "subtitle": "", "title": "Fotel Jaracza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "834094", "parentId": 741578.0, "score": 0.23967337608337402}, "uuid": "43fbbbb4-0f8a-4922-8abc-6acff9a9e74d"}, {"page_content": "Arkadiusz Nader (ur. 8 lutego 1963 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy.\nŻyciorys.\nAbsolwent Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława IV w Warszawie. W 1987 roku ukończył Państwową Wyższą Szkołę Teatralną w Warszawie. Obecnie jest aktorem Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1475829", "fragment_id": "240089/0", "subtitle": "", "title": "Arkadiusz Nader", "document_id": "240089", "start_index": 0.0, "parentId": 1475829.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05587845668196678}, "uuid": "6df22fed-fc83-4b14-9153-77d2072f8a27"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy aktora. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nAndrzej Baranowski (ur. 20 listopada 1950, zm. 8 października 2024) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny, także asystent reżysera teatralnego. Absolwent PWST w Warszawie (1977).\nTeatr.\nW teatrze zadebiutował 13 sierpnia 1977 roku rolą Grafa Tadeusza von Krasickiego w spektaklu \"Wielki Fryderyk\" Adolfa Nowaczyńskiego w reżyserii Józefa Grudy na deskach Teatru Ateneum w Warszawie.\nW latach 1977–1984 był aktorem warszawskiego Teatru Ateneum im. Stefana Jaracza, a potem w latach 1985–1989 grał w Teatrze Rozmaitości w Warszawie. Następnie nie miał stałego etatu (1989–2003). Od roku 2003 jest aktorem Teatru Nowego w Łodzi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1344174", "fragment_id": "1128981/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Baranowski (aktor)", "document_id": "1128981", "start_index": 1.0, "parentId": 1344174.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "8cd89ceb-be74-431f-9269-9c80c05f76ce"}]}
{"id": "q_609", "question": "Czy modrzew zrzuca igły na ziemię?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nModrzew europejski (\"Larix decidua\" Mill.) – gatunek drzewa iglastego należący do rodziny sosnowatych. Pierwotnym miejscem jego występowania były góry środkowej Europy (Alpy, Karpaty), ale został rozpowszechniony na innych terenach w wyniku nasadzeń. W Polsce na naturalnych siedliskach rośnie tylko w Tatrach. Poza tym jest sadzony powszechnie na terenie całego kraju.\nBiologia i ekologia.\nZrzuca liście na zimę. Jesienią, przed opadnięciem, przebarwiają się na żółto. Naturalne siedliska w Tatrach ma w reglu dolnym. Jest rośliną światłolubną, wrażliwą na suszę. Dorosłe drzewa są odporne na silne mrozy, młode sadzonki mogą wiosną przemarzać. Dostosowany do klimatu kontynentalnego gór środkowej Europy, o mroźnych zimach. W Europie rośnie w wysokich partiach gór do 2500 m n.p.m., sięgając górnej granicy lasu (w Tatrach dużo niżej). W niższych partiach tworzy często lasy iglaste wraz ze świerkiem i sosną.\nZmienność.\nModrzew europejski jest rośliną bardzo zmienną, posiada dużą liczbę naturalnych form, które można odróżnić na podstawie kwiatów żeńskich. Istnieją formy :\nWyselekcjonowano szereg odmian ogrodowych modrzewia europejskiego, niektóre z nich dobrze nadają się na żywopłoty.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491088", "fragment_id": "1558404/0", "subtitle": "", "title": "Modrzew europejski", "document_id": "1558404", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 491088.0, "score": 0.49070948362350464}, "uuid": "64a86747-2788-4479-a0ba-74aae79897e7"}, {"page_content": "Las zimozielony – zróżnicowana formacja leśna, która zajmuje niewielkie obszary w strefie klimatu ciepłego i wilgotnego, głównie morskiego i oceanicznego. Lasy tego typu rosną na obszarach wilgotnych o wysokim poziomie opadów deszczu powyżej 1500 mm rocznie do 3000 mm, gdzie nie występuje wyraźna pora zimowa z ujemnymi temperaturami. Do lasów zimozielonych należą także lasy strefy umiarkowanej i subpolarnej.\nWystępowanie.\nLasy te jak sama nazwa wskazuje nie zrzucają liści w półroczu zimowym, tym różnią się do lasów wiecznie zielonych (las tropikalny), że obejmują one obszary poza strefą międzyzwrotnikową, aczkolwiek w większości przypadków leżą blisko tejże strefy. Lasy takie rosną w Azji Wschodniej, jak np. w południowej Japonii, na Półwyspie Koreańskim. W innym miejscach świata tego typu lasy rosną w strefie nadbrzeżnej Ameryki Północnej i obejmują takie obszary jak Luizjanę, środkową Florydę czy też wschodnie wybrzeże USA. W Ameryce Południowej lasy te występują w Chile, a także na obszarze Nowej Zelandii.\nLasy zimozielone strefy umiarkowanej.\nStrefa lasów zimozielonych obejmuje także obszary leżące w chłodniejszych strefach klimatycznych (umiarkowanej i subpolarnej). Lasy te występują w Europie, Rosji, Kanadzie i w Skandynawii, czyli wszędzie tam gdzie rosną gatunki drzew wiecznie zielonych. Lasy te obejmują obszary gdzie występuje wyraźna pora zimowa, w tym także w Polsce. Drzewa w tejże strefie określa się mianem zimozielonych. Do tego typu drzew należą gatunki iglaste (określanych mianem drzew iglastych wiecznie zielonych), jak świerk, sosna, jodła z wyjątkiem modrzewia, który traci igły w półroczu zimowym. Lasy te są bardzo powszechne w strefie klimatu subpolarnego, a i też umiarkowanego, gdzie w wielu krajach w tym Polsce mają swój znaczny udział.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2052233", "fragment_id": "378678/0", "subtitle": "", "title": "Las zimozielony", "parentId": 2052233.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "378678", "score": 0.377412885427475}, "uuid": "8158b12f-b347-445a-8b7c-ff3dc917c16a"}, {"page_content": "Bardziej szkodliwy jest dla modrzewia. Igły modrzewia z żerującymi ochojnikami stają się nabrzmiałe, odbarwione, nieregularne powyginane w różne strony. Takie igły przedwcześnie opadają. Ponadto wytwarzają duże ilości spadzi. Rozwijają się na niej grzyby powodujące dodatkowe choroby modrzewi. U świerków galasy powodują zmniejszenie ich walorów dekoracyjnych i osłabienie wzrostu.\nNa młodych świerkach można ręcznie obrywać i niszczyć galasy. Zwalczanie chemiczne jest mało skuteczne, gdyż owady ukryte są w galasach, lub pod grubą warstwą wosku. Najbardziej skuteczne jest opryskiwanie na przedwiośniu środkami owadobójczymi kory modrzewi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4573544", "fragment_id": "738196/1", "subtitle": "", "title": "Ochojnik świerkowo-modrzewiowy", "parentId": 4573544.0, "start_index": 1632.0, "source": "wikipedia", "document_id": "738196", "score": 1.0}, "uuid": "bc6e5cbd-c9ad-4c54-822a-4e99d4127990"}, {"page_content": "Rośliny wiecznie zielone lub rośliny zimozielone – w botanice mianem tym określa się rośliny, u których występuje całoroczny przyrost nowych liści, przy czym stare liście zrzucane są stopniowo, także w okresie całorocznym lub wieloletnim, przez co roślina jest cały czas zielona, nigdy nie tracąc wszystkich liści. \nW Polsce do roślin wiecznie zielonych zalicza się wszystkie rośliny iglaste z wyjątkiem modrzewia. Poza tym do grupy tej zaliczyć można takie rośliny jak np.: borówka brusznica, barwinek, bluszcz pospolity, ostrokrzew czy jemioła.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1578138", "fragment_id": "704412/0", "subtitle": "", "title": "Rośliny wiecznie zielone", "source": "wikipedia", "start_index": 2.0, "parentId": 1578138.0, "document_id": "704412", "score": 0.271624356508255}, "uuid": "3ebc334e-538c-4275-9cd9-febb675bcce2"}, {"page_content": "Od listopada do marca przeważnie igły sosny, pąki drzew liściastych. Latem zjadają igły modrzewia, różne części roślin, jagody, leśne owoce i owady. Ptaki jesienią muszą zgromadzić bardzo duże zapasy tłuszczu, który pozwoli im przetrwać ostrą i mroźną zimę.\nRozród.\nPtaki są płodne już w pierwszym roku życia. Ale samce kryją zazwyczaj w drugim roku, nie tokują w obecności starszych samców. Głuszec jest poligamiczny, samiec kopuluje z większą liczbą kur. Toki zaczynają się w marcu i trwają do końca maja. Kulminacyjnym punktem toków jest koniec kwietnia, początek maja. Samce tokują na ziemi i na drzewie. Toki są podobne do europejskiego głuszca, tylko z różnicą śpiewu samców. Samce nie śpiewają i nie głuchną. Samiec wydaje oryginalne kliknięcia, jak dźwięk kastanietów, co można usłyszeć z odległości 250 metrów.\nGniazdo to wykopany dołek, średnio ukryty. Samice znoszą pierwsze jaja w maju. Inkubacja trwa 24–26 dni. Pisklęta legną się w czerwcu. Pierwszy pokarm stanowią owady, jagody, owoce. W późniejszym okresie dieta piskląt zmienia się na bardziej roślinną.\nStatus.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje głuszca czarnodziobego za gatunek najmniejszej troski (LC – \"least concern\") nieprzerwanie od 1988 roku. W Rosji jest gatunkiem łownym. Liczebność rosyjskiej populacji w 2009 roku zgrubnie szacowano na 100 tysięcy – 1 milion par lęgowych, a populacji chińskiej na mniej niż 100 par lęgowych. Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy, prawdopodobnie ze względu na nadmierne polowania, być może też naturalne fluktuacje.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2899276", "fragment_id": "1219462/1", "subtitle": "", "title": "Głuszec czarnodzioby", "parentId": 2899276.0, "start_index": 1444.0, "document_id": "1219462", "source": "wikipedia", "score": 0.09846170991659164}, "uuid": "43a49bc5-454b-492e-8083-cb48054bcb04"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nModrzew zachodni (\"Larix occidentalis\" Nutt.) – gatunek drzewa iglastego należący do rodziny sosnowatych. Występuje w Ameryce Północnej, na zachodzie Kanady i północnym zachodzie Stanów Zjednoczonych. \nMorfologia.\nStożkowy, wąski. Dorasta do 50 m wysokości. Jest największym gatunkiem modrzewia. Rośnie bardzo szybko.\nKora czerwonobrązowa, u dojrzałych osobników gruba i spękana.\nIgły, długości do 4 cm, jasnozielone i miękkie w dotyku. Na długopędach wyrastają pojedynczo, zaś na krótkopędach – w gęstym skupieniu. Jesienią żółkną i opadają.\nMęskie żółte, żeńskie czerwone, wyrastają wczesną wiosną. Gatunek jednopienny.\nOwalna, stercząca, o długości 2 cm, złożona z cienkich łusek nasiennych, spomiędzy których wystają brązowe, wąskie łuski wspierające.\nBiologia i ekologia.\nWystępuje w Górach Skalistych oraz Kaskadowych, poniżej 2000 m n.p.m., szczególnie w rejonie jeziora Flat Head na północy stanu Montana, gdzie znajdują się największe znane osobniki.\nCzęsto tworzy jednogatunkowe lasy. Masowo kolonizuje pogorzeliska leśne.\nZastosowanie.\nDrewno przeznaczane jest zwykle na opał lub słupy, ale nadaje się również do prac wykończeniowych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2582818", "fragment_id": "543200/0", "subtitle": "", "title": "Modrzew zachodni", "document_id": "543200", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2582818.0, "score": 0.1897573471069336}, "uuid": "841a5954-8250-456a-9aa8-b590208e35d1"}, {"page_content": "Rośliny w większości zimozielone, z wyjątkiem gatunków z rodzaju modrzew i modrzewnik, żywiczne, jednopienne. Kwitnienie u większości gatunków następuje wiosną. Pyłek rozsiewany przez wiatr. Nasiona i szyszki dojrzewają w ciągu jednego, dwóch lub trzech lat, przy czym szyszki po ich uwolnieniu rozpadają się lub pozostają dłużej na drzewie. Nasiona zaopatrzone są w skrzydełka i przeważnie roznoszone są przez wiatr (wyjątek stanowi część gatunków sosen o dużych nasionach). Siewki są wieloliścienne (3–24 liścieni).\nSystematyka i pochodzenie.\nRodzina sosnowatych \"Pinaceae\" zaliczana jest do rzędu sosnowców \"Pinales\" należących do nagonasiennych. Najbliższymi jej krewnymi są wymarłe wolcjowate \"Voltziaceae\", z którymi sosnowate miały ostatniego wspólnego przodka prawdopodobnie we wczesnym triasie. Istotne różnicowanie w obrębie rodziny nastąpiło we wczesnej kredzie, ale współczesne zróżnicowanie gatunkowe w obrębie większości rodzajów jest wynikiem stosunkowo niedawnych procesów specjacji zachodzących w ciągu ostatnich 25 milionów lat.\nSosnowate są wyraźnie odrębną rodziną bez bliskich krewnych w obrębie współczesnych nagonasiennych. W tradycyjnych ujęciach sytuowane były jako grupa bazalna w obrębie szeroko ujmowanych sosnowców, ale obraz relacji w obrębie tej grupy skomplikowało odkrycie zagnieżdżenia w jej obrębie gniotowców \"Gnetales\". Ich pozycja w różnych analizach przedstawiana była rozmaicie – jako bazalna względem sosnowców i pozostałych iglastych, jako siostrzana względem cyprysowców \"Cupressales\" (wówczas z sosnowatymi w pozycji bazalnej) i w końcu najczęściej przyjmowana – z gniotowcami siostrzanymi względem sosnowatych, tworzącymi razem grupę bazalną dla pozostałych iglastych.\npodrodzina: \"Pinoideae\" – sosnowe\npodrodzina: \"Laricoideae\" – modrzewiowe\npodrodzina: \"Abietoideae\" – jodłowe", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78858", "fragment_id": "642429/1", "subtitle": "", "title": "Sosnowate", "parentId": 78858.0, "start_index": 1328.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642429", "score": 0.05609120801091194}, "uuid": "ad668d9d-90af-45cf-88d1-c35b28cd4d77"}, {"page_content": "Drzewo zawieszone – drzewo, które podczas ścinki, zamiast upaść na ziemię, oparło się o sąsiadujące drzewa. Drzewo może być zawieszone czołowo, czołowo-bocznie lub w rozwidleniu. Drzewa zawieszone zrzuca się na ziemię przez staczanie obracakiem lub ściągane specjalnym urządzeniem linowym. Ryzyko wypadku podczas ściągania drzew zawieszonych jest wyjątkowo wysokie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5079718", "fragment_id": "1048089/0", "subtitle": "", "title": "Drzewa zawieszone", "document_id": "1048089", "start_index": 0.0, "parentId": 5079718.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0604143962264061}, "uuid": "0732222f-2648-4dfb-80a8-6a4f0482cad4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOchojnik świerkowo-modrzewiowy (\"Adelges laricis\" Vallot.) – gatunek mszyc z rodziny ochojnikowatych. W Polsce powszechny.\nŻeruje na dwóch żywicielach – na świerkach i modrzewiach. Dla jego rozwoju konieczna jest obecność obydwu gatunków żywicielskich. Żywicielem pierwotnym jest świerk. Samica składa na igłach świerka jaja, które na nich zimują. Wczesną wiosną w miejscu złożenia jaj tworzą się galasy przypominające wyglądem małe szyszki. Początkowo są zielone, stare, opuszczone już przez mszyce obumierają i stają się brązowe. W każdym z galasów żeruje około 100–150 mszyc pierwszego pokolenia, które po otwarciu galasów przenoszą się na modrzewie, żerując na ich igłach. Ich larwy jesienią ukrywają się w szczelinach kory modrzewia. Na wiosnę powstają z nich uskrzydlone samice drugiego i trzeciego pokolenia, które składają jaja na igłach świerków. Jesienią pojawiają się samce. Zapłodnione samice składają po jednym jaju zimującym na świerku. Wokół niego wiosną również tworzy się galas.\nGalasy na świerku są woskowe, zielonkawo-kremowe i stosunkowo małe. Dojrzewają od czerwca do lipca. Wylęgające się w nich skrzydlate samice są szarawe do czarniawych, o długości ciała 1,9-2,0 mm. Skrzydlata samica dojrzewająca na modrzewiu jest ciemnozielona, z szarozieloną głową i tułowiem. Ma długość ciała 1,0-1,5 mm. Oprócz nich na modrzewiu powstaje jedno lub kilka pokoleń samic bezskrzydłych, rozmnażających się przez dzieworództwo (mają tylko szczątkowe skrzydła). Pokryte są ogromną ilością woskowej wełny i dużymi kuleczkami spadzi.\nSzkodliwość i zwalczanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4573544", "fragment_id": "738196/0", "subtitle": "", "title": "Ochojnik świerkowo-modrzewiowy", "parentId": 4573544.0, "start_index": 0.0, "document_id": "738196", "source": "wikipedia", "score": 0.4420646131038666}, "uuid": "d01d94a1-3f48-4e30-9cb5-1dd15566b253"}, {"page_content": "Czerwona plamistość igieł ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;blight of pine&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;red-band needle blight of pine&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;needle blight of pine&lt;/&gt;) – grzybowa choroba niektórych drzew i krzewów iglastych wywołana przez \"Dothistroma septosporum\" i \"Dothistroma pini\". \nWystępowanie.\n\"Dothistroma septosporum\" atakuje głównie sosny (\"Pinus\"), ale również rosnące w pobliżu porażonych tą chorobą sosen takie gatunki drzew iglastych jak: daglezja zielona (\"Pseudotsuga menziesii\"), modrzew europejski (\"Larix decidua\") i świerk pospolity (\"Picea abies\"). Na półkuli północnej choroba ta stała się jedną z najgroźniejszych chorób sosen. Jest szeroko rozprzestrzeniona w całej Europie. W Polsce chorobę tę stwierdzono na początku lat 90. XX wieku.\nCzerwona plamistość igieł występuje na kilku gatunkach sosen. Głównym gospodarzem jest sosna czarna (\"Pinus nigra\"), następnie sosna zwyczajna (\"P. sylvestris\") i kosodrzewina (\"P. mugo\"). Epidemie najczęściej występują w młodych, gęstych zalesieniach sosny czarnej. Sporadycznie \"Dothistroma septosporum\" atakuje świerki rosnące w podszycie sosen. Ostatnio donoszono o wystąpieniu tej choroby w kilku alpejskich stanowiskach limby (\"Pinus cembra\").\nObjawy i szkodliwość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5073793", "fragment_id": "1044555/0", "subtitle": "", "title": "Czerwona plamistość igieł", "parentId": 5073793.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1044555", "source": "wikipedia", "score": 0.1364113986492157}, "uuid": "38faac9c-0529-4194-be83-0d2e806da8b7"}]}
{"id": "q_610", "question": "W którym roku rozpadły się Austro-Węgry?", "answer": [{"page_content": "Austro-Węgry ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Österreich-Ungarn&lt;/&gt;), także monarchia austro-węgierska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Österreichisch-Ungarische Monarchie&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Osztrák-Magyar Monarchia&lt;/&gt;) – historyczne państwo związkowe w Europie Środkowej. Austro-Węgry były wielonarodową monarchią konstytucyjną. Istniały 51 lat, od 1867 do rozpadu w październiku 1918 w konsekwencji I wojny światowej.\nStruktura Austro-Węgier.\nW wyniku ugody austriacko-węgierskiej z 1867 roku powołano państwo związkowe powstałe z przekształcenia Cesarstwa Austriackiego w dualistyczną monarchię, składającą się z dwóch części połączonych unią realną pod berłem cesarskiej dynastii Habsburgów, a także unią wojskową, monetarną i celną:\n Część austriacka składała się z siedemnastu krajów koronnych, ale nie była państwem związkowym, lecz unitarnym (kraje koronne nie były krajami związkowymi).\n Część węgierska formalnie była unią Królestwa Węgier i Królestwa Chorwacji, ale w praktyce samodzielność Chorwacji była ograniczona. Między obiema częściami Monarchii Austro-Węgierskiej zagwarantowany był swobodny przepływ ludzi i kapitału. Posiadały jednak oddzielne parlamenty, sądownictwo, rządy i ustroje prawne.\nW 1908 do Austro-Węgier została oficjalnie włączona Bośnia i Hercegowina (do tej pory, od 1878 roku, była przez Austro-Węgry tylko okupowana), która została wspólnym krajem koronnym, stając się Kondominium Bośni i Hercegowiny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51318", "fragment_id": "639984/0", "subtitle": "", "title": "Austro-Węgry", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 51318.0, "document_id": "639984", "score": 0.6151705384254456}, "uuid": "de01e241-2ccd-4ef0-aedd-45cb65a39b8f"}, {"page_content": "Mimo podjęcia w I wojnie światowej sprawy polskiej w postaci planów utworzenia monarchii trójczłonowej składającej się z Austrii, Węgier i Polski, monarchia Austro-Węgier rozpadła się, a ostatni cesarz Karol 11 listopada 1918 zrezygnował z udziału w rządach.\nAustria po I wojnie światowej.\nW wyniku postanowień Traktatu z Wersalu, Austria stała się państwem nieliczącym się na arenie europejskiej.\n \"Osobny artykuł: Traktat wersalski.\"\nW 1918 roku powstał plan Karla Rennera i Otto Bauera („Zagadnienie narodowości a socjaldemokracja”) utworzenia w ramach państwa austro-węgierskiego federacji narodów (zakończył się fiaskiem). Planowi zbudowania 15 kantonów narodowościowych przewodził Aurel Popovici. Na propozycję nie przystali głównie Węgrzy, którzy straciliby w wyniku reformy kluczową pozycję w związku z Austrią. Wówczas nastąpiło stopniowe odłączanie się krajów wchodzących w skład Austro-Węgier. Powstały nowe kraje: Czechosłowacja, Polska i Królestwo SHS. Natomiast większość niemieckojęzycznych terytoriów cesarstwa uformowała republikę z socjaldemokratą Karlem Rennerem na czele.\n \"Osobny artykuł: Republika Niemieckiej Austrii.\"\nAustria podpisała traktat z Saint-Germain-en-Laye, w którym zgodziła się ze stratami terytorialnymi, ograniczeniem liczby wojska oraz z zakazem połączenia się z Niemcami. Kolejno nastąpiły plebiscyty w Karyntii i w Burgenlandzie wygrane przez Austrię. Oba kraje związkowe w większości zostały przyłączone do Austrii (Karyntia \"powróciła\", natomiast Burgenland był wcześniej terytorium węgierskim, na którym przeważała ludność niemieckojęzyczna).\n \"Osobny artykuł: Lajtabánság.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1441450", "fragment_id": "236873/9", "subtitle": "", "title": "Historia Austrii", "document_id": "236873", "start_index": 13736.0, "parentId": 1441450.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5999540090560913}, "uuid": "ed534041-ede9-40c8-a34c-c0024c21bba7"}, {"page_content": "W wyniku klęski w I wojnie światowej w październiku i listopadzie 1918 nastąpił rozpad monarchii austro-węgierskiej i państwo węgierskie ogłosiło niepodległość. Węgry uzyskały samodzielność, jednak w wyniku wojny z Rumunią i traktatu w Trianon obszar państwa okrojono do niecałej jednej trzeciej terytorium sprzed wojny. Początkowo była to republika demokratyczna, potem przez pewien czas komunistyczna Węgierska Republika Rad pod dyktatorskimi rządami Béli Kuna. W latach 1920–1944 Węgry były monarchią konstytucyjną (bez monarchy), gdzie regentem został były admirał floty austro-węgierskiej Miklós Horthy. Horthy wprowadził ustrój autorytarny z silną władzą regenta. Mimo kilkakrotnie ponawianych propozycji nie ogłosił się on królem (na początku lat 20. dwukrotnie udaremnił próby ostatniego monarchy z dynastii Habsburgów Karola IV i doprowadził do jego detronizacji przez węgierski Sejm).\nPod koniec lat 30., szczególnie za sprawą premiera Gömbösa, Węgry zbliżyły się do hitlerowskich Niemiec, dążąc do odzyskania utraconych w wyniku traktatu w Trianon terytorium. Częściowo im się to udało (południowa i wschodnia Słowacja – pierwszy arbitraż wiedeński i wojna węgiersko-słowacka, część Siedmiogrodu – drugi arbitraż wiedeński, Baczka).\nW latach 30. na Węgrzech działały obozy chorwackiej organizacji terrorystycznej ustaszy.\nII wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72097", "fragment_id": "652808/19", "subtitle": "", "title": "Historia Węgier", "parentId": 72097.0, "start_index": 26965.0, "document_id": "652808", "source": "wikipedia", "score": 0.22973185777664185}, "uuid": "2fe87137-c2fd-496f-b3b7-26a1d794f577"}, {"page_content": "Wysiłek wojenny spowodował znaczne osłabienie autorytetu Monarchii i, w konsekwencji, gwałtowny wzrost nacjonalizmów i ruchów niepodległościowych. Także rozmaite ruchy lewicowe – od socjalistów po komunistów i anarchistów – rozpoczęły coraz aktywniejszą agitację antywojenną. Od października do grudnia 1918 praktycznie na całym terytorium państwa zapanował chaos. W poszczególnych częściach składowych zaczęły powstawać rozmaite rządy tymczasowe i rady robotnicze. Austro-Węgry, mimo relatywnie dobrej pozycji na froncie, rozpadły się od środka. 3 listopada 1918 Sztab Imperialny podpisał z aliantami zawieszenie broni.\nOd początku października posłowie reprezentujący poszczególne narody Monarchii deklarowali chęć odłączenia się od metropolii. Parlament galicyjski wydał takie oświadczenie 7 października. 16 października 1918 Karol I wydał edykt o utworzeniu luźnej federacji poszczególnych części składowych CK monarchii, jednak było już za późno na gruntowne reformy. 28 października 1918 w Pradze proklamowano istnienie niepodległej Czechosłowacji. 31 października niepodległość proklamowały Węgry, 1 listopada – Zachodnioukraińska Republika Ludowa, a 11 listopada – Polska. Siedmiogród przyłączył się do Rumunii. Zamieszkane przez Słowian południowych komitaty Królestwa Chorwacji wraz z ziemiami Styrii i Krainy postanowiły zjednoczyć się z Serbią w Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, późniejszą Jugosławię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2032695", "fragment_id": "389449/9", "subtitle": "", "title": "Historia Austro-Węgier", "document_id": "389449", "start_index": 12913.0, "parentId": 2032695.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11022831499576569}, "uuid": "9d270488-c798-4530-8779-ca8e1d1d63ce"}, {"page_content": "W okresie rozpadu monarchii austro-węgierskiej, po rozpoczętej 31 października 1918 r. rewolucji Węgry zostały 16 listopada 1918 ogłoszone republiką, której prezydentem został Mihály Károlyi. W marcu 1919 władzę przejęli komuniści i socjaldemokraci, proklamując Węgierską Republikę Rad – dyktaturę pod przywództwem Béli Kuna. Węgierska Republika Rad przetrwała przez 133 dni i została obalona w wyniku inwazji wojsk rumuńskich i czechosłowackich. W 1920 Węgry utraciły, w wyniku traktatu w Trianon dostęp do morza oraz dwie trzecie swego terytorium (Burgenland, Słowacja, Zakarpacie, Siedmiogród, Wojwodina, Chorwacja i Slawonia), z 325 tys. km² pozostało 93 tys. km². W wyniku ustaleń traktatu Węgry utraciły również niemal dwie trzecie ludności (pozostało 8 z 21 milionów). Poza granicami Węgier znalazło się 3,5 miliona Węgrów (co stanowiło ⅓ tego narodu), głównie w południowej Słowacji i siedmiogrodzkiej Seklerszczyźnie oraz części Wojwodiny, w tym obszary o zwartym osadnictwie i większości węgierskiej. Węgry, uznane za pozostałość Austro-Węgier i stronę wojującą w I wojnie światowej, zostały obarczone na kolejne 33 lata płatnością reparacji wojennych. Oprócz tego zmniejszono liczebność armii węgierskiej do 32 tysięcy i zakazano obowiązkowej służby wojskowej. Politycy francuscy (Georges Clemenceau) otwarcie przyrzekli Węgrom w chwili podpisania traktatu możliwość jego rewizji w oparciu o kryterium etnograficzne i statut Ligi Narodów, obietnica ta nie została dotrzymana. Wobec postanowień traktatu na Węgrzech w całym okresie międzywojennym dominowała chęć rewizji jego postanowień, uznawanych za sprzeczne z zasadą samostanowienia narodów. Zdominowało to politykę zagraniczną Królestwa Węgier i jego stosunki z sąsiadami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6649", "fragment_id": "177310/4", "subtitle": "", "title": "Węgry", "parentId": 6649.0, "start_index": 5810.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177310", "score": 0.18107062578201294}, "uuid": "615fc14c-1a71-4c02-ac26-e87e17e8ebf3"}, {"page_content": "Wysiłek wojenny spowodował znaczne osłabienie autorytetu Monarchii i, w konsekwencji, gwałtowny wzrost nacjonalizmu i ruchów niepodległościowych. Także rozmaite ruchy lewicowe – od socjalistów po komunistów i anarchistów – rozpoczęły coraz aktywniejszą agitację antywojenną. Od października do grudnia 1918 praktycznie na całym terytorium państwa zapanował chaos. W poszczególnych częściach składowych zaczęły powstawać rozmaite rządy tymczasowe i rady robotnicze. Austro-Węgry, mimo relatywnie dobrej pozycji na froncie, rozpadły się od środka. 3 listopada 1918 Sztab Imperialny podpisał z aliantami zawieszenie broni.\nOd początku października posłowie reprezentujący poszczególne narody Monarchii deklarowali chęć odłączenia się od metropolii. 16 października 1918 Karol I wydał manifest o utworzeniu luźnej federacji poszczególnych części składowych CK monarchii, jednak było już za późno na gruntowne reformy. 28 października 1918 w Pradze proklamowano niepodległą Czechosłowację. 31 października niepodległość proklamowały Węgry (republiką ogłosiły się dopiero 16 listopada), 1 listopada – Zachodnioukraińska Republika Ludowa. Tego samego dnia władzę w Galicji i polskiej części Śląska Cieszyńskiego przejęła Polska Komisja Likwidacyjna (która jednak odmówiła podporządkowania się władzom Królestwa Polskiego z Warszawy; została rozwiązana w styczniu 1919), a 25 listopada w Galicji Wschodniej Tymczasowy Komitet Rządzący. Transylwania przyłączyła się w następnym roku do Rumunii. Zamieszkane przez Słowian południowych komitaty Królestwa Chorwacji wraz z ziemiami Styrii i Krainy postanowiły zjednoczyć się z Serbią w Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, późniejszą Jugosławię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51318", "fragment_id": "639984/12", "subtitle": "", "title": "Austro-Węgry", "parentId": 51318.0, "start_index": 17112.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639984", "score": 0.08738082647323608}, "uuid": "4462808b-fda8-49a5-87c8-cfa4dddc4dc5"}, {"page_content": "Granica austriacko-węgierska – granica państwowa, pomiędzy Austrią oraz Węgrami, istniejąca od powstania tych państw w wyniku podziału Austro-Węgier w 1918 roku. Jest wewnętrzną granicą UE oraz strefy Schengen.\nKształtowanie się granicy.\nPo rozpadzie Austro-Węgier w 1918 na terenie Niemieckich Węgier Zachodnich (obecnie land austriacki Burgenland) doszło do starć lokalnej ludności z węgierską żandarmerią. 10 listopada 1918 niemieccy i chorwaccy mieszkańcy regionu powołali we wsi Matterburg „Niemiecką Radę Ludową Węgier Zachodnich” (\"Deutsche Volksrat für Westungarn\"). W następstwie tych lokalnych konfliktów kwestia przynależności tego regionu stała się przedmiotem konferencji pokojowych po zakończeniu I wojny światowej. Rozważano kilka możliwości załagodzenia sporu o Burgenland, między innymi – ze względu na spory odsetek ludności chorwackiej – możliwość utworzenia „słowiańskiego korytarza” łączącego Czechosłowację i Jugosławię. Plany te jednak zostały zarzucone i traktaty w Saint Germain i w Trianon w 1919 przyznały cały Burgenland Austrii. Datę przekazania regionu ustalono na 28 sierpnia 1921 i został on opuszczony przez administrację węgierską, lecz objęcie go przez władze austriackie okazało się niemożliwe ze względu na postawę miejscowej ludności. Przez około miesiąc zbrojni węgierscy ochotnicy utrzymywali na terenach Burgenlandu efemeryczne węgierskie państewko Lajtabánság („Palatynat Litawski”). Dopiero mediacja Włoch pozwoliła na rozbrojenie ochotników 6 listopada 1921. Wskutek protestów węgierskich w mieście Sopron i otaczających je wsiach został przeprowadzony plebiscyt (14-16 grudnia 1921), w którym zwyciężyła opcja węgierska. W konsekwencji Rada Ambasadorów zdecydowała o pozostawieniu tego terenu przy Węgrzech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1622196", "fragment_id": "711209/0", "subtitle": "", "title": "Granica austriacko-węgierska", "document_id": "711209", "start_index": 0.0, "parentId": 1622196.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23549197614192963}, "uuid": "53698f9b-db4a-4b24-b2bd-41fc73cbd603"}, {"page_content": "Zabicie Franciszka Ferdynanda Habsburga przez Serba Gavrilo Principa 28 czerwca 1914 roku przyczyniło się do wybuchu I wojny światowej. Austro-Węgry zostały głównym sojusznikiem Niemiec. W 1918 roku proklamowano republikę. Przegrana Austro-Węgier doprowadziła do rozpadu wielonarodowej monarchii. Na mocy traktatu pokojowego w Saint-Germain-en-Laye Austria objęła tylko rdzenne ziemie dawnego księstwa, oraz ograniczono liczebność jej armii i zabroniono połączenia z Niemcami (Anschluss). W 1920 roku uchwalono demokratyczną konstytucję. Do 1932 roku Austria borykała się z kryzysem gospodarczym. Kryzys gospodarczy, wraz z narastającymi konfliktami społecznymi i nastrojami rewolucyjnymi doprowadziły do objęcia władzy przez zwolenników tzw. austrofaszyzmu. W latach 1933–1934 rozwiązano partie lewicowe, zaś kilka lat później narzucono nową konstytucję, opartą na wzorach faszystowskich. Przywódcą austriackich faszystów byli: Engelbert Dollfuß (który zginął w zamachu w 1934) oraz Kurt Schuschnigg. Pod presją Hitlera Schuschnigg dopuścił do rządu narodowych socjalistów oraz zgodził się na przyłączenie Austrii do III Rzeszy. Anschluss został zrealizowany wraz z wkroczeniem Wehrmachtu do Austrii 12 marca 1938.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60", "fragment_id": "180753/6", "subtitle": "", "title": "Austria", "source": "wikipedia", "start_index": 7655.0, "document_id": "180753", "parentId": 60.0, "score": 0.08331438153982162}, "uuid": "319b5ede-ad09-43e7-8587-8e89d02c69e0"}, {"page_content": "Po klęsce militarnej Monarchii Austro-Węgierskiej w I wojnie światowej nastąpił jesienią 1918 roku rozpad państwa austro-węgierskiego na tworzące się niepodległe państwa sukcesyjne poszczególnych narodowości monarchii. 1 listopada 1918 roku na obszarze Galicji Wschodniej została proklamowana Zachodnioukraińska Republika Ludowa. Ludność polska Lwowa i Przemyśla wystąpiła zbrojnie na rzecz przynależności tych miast do odradzającej się Polski. Po kilkumiesięcznej wojnie z udziałem regularnych sił wojskowych Polski (Wojska Polskiego) i ZURL (Ukraińskiej Armii Halickiej), armia ZURL została wyparta przez Wojsko Polskie w lipcu 1919 roku za Zbrucz, a Zachodnioukraińska Republika Ludowa przestała istnieć.\n \"Osobne artykuły: Bitwa o Lwów (1918–1919), Walki o Przemyśl w 1918 roku i wojna polsko-ukraińska.\"\nPo I wojnie światowej, wojnie polsko-ukraińskiej i wojnie polsko-bolszewickiej Galicja Wschodnia i zachodni Wołyń znalazły się w II Rzeczypospolitej, Ruś Zakarpacka weszła w skład Czechosłowacji, Besarabia i Bukowina – Rumunii. Większość terytorium dzisiejszej Ukrainy po trwającej w latach 1917–1921 wojnie znalazła się pod władzą sowiecką jako Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, od grudnia 1922 w składzie ZSRR. Stolicą Ukrainy sowieckiej był do 1934 roku Charków, a następnie Kijów.\nOkres 1920–1939, między ZSRR i II RP.\n \"Osobne artykuły: Polityka ukrainizacji w USRR w latach 1923–1929, Polityka wzmacniania polszczyzny, Wielki głód na Ukrainie, Rozstrzelane odrodzenie, Wielki terror (ZSRR) i Operacja polska NKWD (1937–1938).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6423", "fragment_id": "175233/31", "subtitle": "", "title": "Ukraina", "parentId": 6423.0, "start_index": 40287.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175233", "score": 0.07565094530582428}, "uuid": "ba269711-a0eb-49a2-9b26-cd74eac15354"}, {"page_content": "31 października 1918 Węgry oddzieliły się od Austro-Węgier, i ogłosiły niepodległość, tworząc samodzielne Królestwo Węgier. 16 listopada 1918 ogłoszono republikę, ale król Karol IV nie złożył oficjalnej abdykacji.\nPo 1918.\n \"Osobny artykuł: Królestwo Węgier (1920–1946).\"\nPo I wojnie światowej, po przerwie w latach 1918–1920 (Węgierska Republika Ludowa oraz komunistyczna Węgierska Republika Rad) Węgry znów stały się królestwem (z krótkim epizodem republikańskim), jednak bez króla – nie dopuszczono na tron Karola Habsburga, państwem rządził jako regent adm. Miklós Horthy.\n1 lutego 1946 r. ogłoszono Republikę Węgierską.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=535793", "fragment_id": "1589758/1", "subtitle": "", "title": "Królestwo Węgier", "source": "wikipedia", "start_index": 1491.0, "document_id": "1589758", "parentId": 535793.0, "score": 0.2077123075723648}, "uuid": "bf5add60-f7da-4d09-ab4a-3613edbff961"}]}
{"id": "q_611", "question": "W których górach stoi skocznia Wielka Krokiew?", "answer": [{"page_content": "Krokiew (1378 m n.p.m.) – dwuwierzchołkowe wzniesienie reglowe w Tatrach nad Zakopanem, znajdujące się między Doliną Bystrej a Doliną Białego. Na jego zboczach wybudowany został kompleks skoczni narciarskich, do którego należą Wielka Krokiew oraz Kompleks skoczni narciarskich Średniej Krokwi.\nKrokiew stanowi zakończenie wschodniej grani Giewontu. Jej podstawa zajmuje około 3 km², a wysokość względna wynosi około 400 m. Masyw Krokwi jest zbudowany z dolomitów triasu środkowego. Niższy wierzchołek o wysokości 1365 m n.p.m. nosi nazwę Mała Krokiew i od Krokwi oddzielony jest szerokim Siwarowym Siodłem. Od masywu Giewontu, a dokładniej od Kalackiej Kopy Krokiew oddzielona jest Niżnią i Wyżnią Przełęczą Białego. Z Siwarowego Siodła na zachód opada Siwarowy Żleb (otoczony grzbietami Siwarowego Pańskiego i Siwarowego Gazdowskiego), na wschód zaś Szeroki Żleb, którym biegnie żółty szlak turystyczny do klasztoru Albertynów na Śpiącej Górze, znajdującego się na stokach Krokwi. Od północy pod wierzchołek podchodzi niewielka, zalesiona Dolina nad Capkami. Północno-wschodnie ramię Krokwi rozwidla się na wysokości ponad 1200 m (poniżej fragmentu zwanego Opalone) na dwa grzbiety obejmujące Żleb nad Kamieniołomem. Ramię północno-zachodnie również rozdziela się na podobnej wysokości, a pomiędzy jego odgałęzienia wcina się Żleb pod Kogutkami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1197712", "fragment_id": "1142969/0", "subtitle": "", "title": "Krokiew (Tatry)", "document_id": "1142969", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1197712.0, "score": 0.6284932494163513}, "uuid": "5a614c86-e0f1-4218-afda-d98808abffe5"}, {"page_content": "Wielka Krokiew im. Stanisława Marusarza – duża skocznia narciarska o punkcie konstrukcyjnym K125 i rozmiarze HS140, zlokalizowana w Zakopanem, na północnym stoku góry Krokiew (1378 m n.p.m.), na wysokości 1050 m n.p.m.\nZbudowana według projektu autorstwa inż. Karola Stryjeńskiego i uroczyście otwarta 22 marca 1925 podczas konkursu skoków. Od 1989 r. nosi imię Stanisława Marusarza (w latach 1932–1989 jej patronem był Karol Stryjeński). Wchodzi w skład Ośrodka Przygotowań Olimpijskich w Zakopanem, a zarządza nią Centralny Ośrodek Sportu. W jej pobliżu usytuowany jest Kompleks Średniej Krokwi im. Bronisława Czecha.\nNajwiększa skocznia narciarska w Polsce i jeden z dwóch – obok skoczni im. Adama Małysza w Wiśle-Malince – dużych obiektów narciarskich w kraju.\nSkocznia naturalna (brak sztucznie wyniesionej wieży startowej, na której rozpoczyna się rozbieg), osłonięta lasem. Wyposażona w: igelit, sztuczne oświetlenie i tory lodowe, umożliwiające oddawanie skoków w temperaturze do 20 °C.\nDotychczas odbyło się na niej wiele międzynarodowych imprez sportowych, m.in.: konkursy skoków narciarskich podczas mistrzostw świata w narciarstwie klasycznym (1929, 1939, 1962) i Zimowych Uniwersjad (1993, 2001), zawody Pucharu Świata (od sezonu 1979/1980), Pucharu Kontynentalnego (od sezonu 1992/1993), Pucharu FIS (od sezonu 2012/2013), Letniej Grand Prix (od sezonu 2004) oraz Pucharu Świata w kombinacji norweskiej (od sezonu 1998/1999). Wielokrotnie przeprowadzano na niej Mistrzostwa Polski w skokach narciarskich (po raz pierwszy w 1927).\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35251", "fragment_id": "178338/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Krokiew", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 35251.0, "document_id": "178338", "score": 0.8005274534225464}, "uuid": "0ca5a2f7-a3ef-4f1a-9383-651038b16fc4"}, {"page_content": "Krokiew - góra na Wyspie Króla Jerzego w pobliżu Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego. Wysokość bezwzględna wynosi 168 m n.p.m. Od wschodu góra kończy się Urwiskiem Skua, opadającym ku dolinie Potoku Skamieniały Las. Od północy Krokiew oddzielona jest doliną Potoku Geografów od Grani Panorama. Nazwa góry pochodzi od skoczni narciarskiej Wielka Krokiew w Tatrach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1776198", "fragment_id": "878576/0", "subtitle": "", "title": "Krokiew (Wyspa Króla Jerzego)", "document_id": "878576", "start_index": 0.0, "parentId": 1776198.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8940494060516357}, "uuid": "9d33dec2-1e22-4081-8695-1990e97ec48c"}, {"page_content": "Kompleks Średniej Krokwi im. Bronisława Czecha – kompleks pięciu skoczni narciarskich w Zakopanem, zlokalizowany na północnym stoku góry Krokiew (1378 m n.p.m.), na wysokości 1011 m n.p.m. Wchodzi w skład Ośrodka Przygotowań Olimpijskich w Zakopanem, a zarządza nim Centralny Ośrodek Sportu. W jego pobliżu usytuowana jest Wielka Krokiew.\nW skład kompleksu wchodzą następujące obiekty:\nKompleks został oddany do użytku w 1950 r. Skocznie pokryte są igelitem od 1976 r., a w 2002 r. wymieniono go na nowy. Przez pewien czas obok Maleńkiej Krokwi istniała także skocznia K30 – Malutka Krokiew (w 2004 r. zdemontowano jej rozbieg). W lipcu 2008 r. - z okazji setnych urodzin Bronisława Czecha - obiekty nazwano jego imieniem, odsłaniając przy okazji pamiątkową tablicę. W ramach uroczystości odbył się Memoriał Bronisława Czecha, w którym wzięło udział 50 skoczków młodego pokolenia.\nNa największej skoczni – Średniej Krokwi – odbywały się konkursy podczas mistrzostw świata w narciarstwie klasycznym (1962), Zimowych Uniwersjad (1993, 2001), czy wielokrotnie Mistrzostw Polski. W 1980 r. rozegrano na niej jeden z konkursów Pucharu Świata, a w 2008 r. i 2022 r. Mistrzostwa Świata Juniorów w narciarstwie klasycznym. Na mniejszych obiektach: Małej Krokwi (K65) oraz Maleńkiej Krokwi (K35) często przeprowadzane są zawody młodych skoczków, w tym Lotos Cup.\nOficjalny rekord skoczni wynosi 109 m, należy do Aleksandra Zniszczoła a ustanowiony został 19 października 2022 podczas drużynowych mistrzostw Polski.\nPrzebudowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=616179", "fragment_id": "850266/0", "subtitle": "", "title": "Średnia Krokiew", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "850266", "parentId": 616179.0, "score": 0.7480496764183044}, "uuid": "7606eeef-2b39-43e2-8099-211c35d52fde"}, {"page_content": "Konkursy Pucharu Świata w skokach narciarskich w Zakopanem w 2002 roku rozegrano na Wielkiej Krokwi, skoczni narciarskiej nazwanej imieniem narciarza Stanisława Marusarza, usytuowanej na północnym stoku góry Krokiew w Tatrach Zachodnich. Na obiekcie przeprowadzono dwa konkursy indywidualne. Na Wielkiej Krokwi sześciokrotnie rywalizowano w zawodach Pucharu Świata – w 1980, 1990, 1996, 1998 oraz styczniu i grudniu 1999.\nJury.\nZ ramienia Międzynarodowej Federacji Narciarskiej dyrektorem zawodów był Walter Hofer, a jego asystentem – Miran Tepeš. Ponadto kierownikiem zawodów z ramienia organizatorów Pucharu Świata w Zakopanem był Polak Władysław Gąsienica Roj. Delegatem technicznym podczas wszystkich zawodów był Norweg Torgeir Nordby, a asystował mu Austriak Max Sandbichler.\nNoty za styl w każdej serii kwalifikacyjnej i konkursowej wystawiało po pięciu sędziów. Skład sędziowski poszczególnych konkursów wraz z zajmowanymi przez arbitrów stanowiskami na wieży przedstawiono w poniższej tabeli.\nPrzebieg zawodów.\nSerie treningowe i kwalifikacje do pierwszego konkursu indywidualnego (18.01.2002).\nPierwsza z trzech serii treningowych rozpoczęła się w piątek 18 stycznia o godzinie 11:00. Jej zwycięzcą został Adam Małysz, który uzyskał w swojej próbie odległość 125 metrów. Metr bliżej lądował Sven Hannawald. Trzeci rezultat należał do Michaela Uhrmanna i wynosił 118 metrów.\nW drugim treningu najdłuższy skok oddał Sven Hannawald. Reprezentant Niemiec w swojej próbie wylądował na 132. metrze. O 3,5 metra krótszy skok oddał Adam Małysz. Trzeci był Andreas Widhölzl (125 m).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3078155", "fragment_id": "108910/2", "subtitle": "", "title": "Puchar Świata w skokach narciarskich 2001/2002 – Zakopane", "document_id": "108910", "start_index": 3440.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3078155.0, "score": 0.13115666806697845}, "uuid": "d512f451-5d27-460e-910d-f6b6f24008b1"}, {"page_content": "Jastrzębia Turnia – skałka w północnych stokach masywu Krokwi w polskich Tatrach Zachodnich. Znajduje się w grzbiecie oddzielającym Dolinę nad Capkami od Żlebu pod Kogutkami. Jest to ten sam grzbiet, na którym zbudowano skocznie narciarskie: Wielką Krokiew i Średnią Krokiew. Jastrzębia Turnia wznosi się powyżej tych skoczni, na wysokość ok. 1090 m n.p.m. Zbudowana jest ze skał węglanowych i wykorzystywana była przez wspinaczy skałkowych. Jej najwyższa ściana ma wysokość 11 m, z czego 8 jest trudne. Są na niej 4 drogi wspinaczkowe o maksymalnej trudności VIII stopień w skali trudności UIAA (tatrzańskiej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3209448", "fragment_id": "113389/0", "subtitle": "", "title": "Jastrzębia Turnia (Tatry Zachodnie)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3209448.0, "document_id": "113389", "score": 0.08242401480674744}, "uuid": "7f2c15ce-cdc0-4910-8a61-f31da1f29ded"}, {"page_content": "Wielka Krokiew jest bazą treningową dla skoczków Wisły Zakopane i AZS Zakopane.\nCharakterystyka.\nObecnie jest największą skocznią w Polsce, posiadającą homologację FIS.\nTrybuny.\nObecnie trybuny i okolice Wielkiej Krokwi mogą pomieścić ok. 30 tys. osób, dzięki czemu jest to jeden z największych obiektów sportowych w Polsce pod względem pojemności trybun. Obecnie przy okazji zawodów najwyższej rangi Pucharu Świata ze względów bezpieczeństwa i komfortu oglądania przez widzów udostępniane są bilety w liczbie do 22 tysięcy. Rekord oglądalności na Wielkiej Krokwi padł podczas mistrzostw świata w narciarstwie klasycznym w 1962 r., gdy konkurs skoków oglądała rekordowa liczba 120 tys. kibiców. Podczas konkursu Pucharu Świata w 2002 r. (w szczycie małyszomanii) pod skocznią zgromadziła się ponad 53-tysięczna publiczność.\nZawody cykliczne odbywające się na skoczni.\nMiędzynarodowe.\n \"Osobny artykuł: Puchar Świata w skokach narciarskich w Zakopanem.\"\n \"Osobny artykuł: Letnie Grand Prix w skokach narciarskich w Zakopanem.\"\nRekordziści skoczni.\nOficjalny rekord skoczni wynosi 147 m, należy do Yukiyi Satō, a ustanowiony został 25 stycznia 2020 podczas drugiej serii konkursu drużynowego Pucharu Świata sezonu 2019/2020. Jest on o 3,5 m lepszy od wcześniejszego rekordu, ustanowionego przez Dawida Kubackiego. Do Yukiyi Satō należy również letni rekord skoczni – 145 m, który uzyskał podczas pierwszej serii konkursu indywidualnego Letniej Grand Prix 2019.\nZgodnie z wytycznymi Międzynarodowej Federacji Narciarskiej nie uznaje się rekordów ustanowionych podczas mistrzostw kraju, czy w przedkonkursowych treningach (ponadto rekordy z Pucharu Kontynentalnego – także z konkursów głównych – nie są odnotowywane jako oficjalne).\nTabela rekordów.\n\"Kursywą rekordy nieoficjalne\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35251", "fragment_id": "178338/7", "subtitle": "", "title": "Wielka Krokiew", "document_id": "178338", "start_index": 9535.0, "parentId": 35251.0, "source": "wikipedia", "score": 0.402642160654068}, "uuid": "1afcffb3-9fbc-4c11-875f-56810dad00d4"}, {"page_content": "Konkursy Pucharu Świata w skokach narciarskich w Zakopanem w 1999 roku rozegrano na Wielkiej Krokwi, skoczni narciarskiej nazwanej imieniem narciarza Stanisława Marusarza, usytuowanej na północnym stoku góry Krokiew w Tatrach Zachodnich. Na obiekcie rozegrano dwa konkursy indywidualne. Na Wielkiej Krokwi czterokrotnie rywalizowano w zawodach Pucharu Świata – w 1980, 1990, 1996 i 1998 roku.\nJury.\nZ ramienia Międzynarodowej Federacji Narciarskiej dyrektorem zawodów był Walter Hofer, a jego asystentem – Miran Tepeš. Ponadto kierownikiem zawodów z ramienia organizatorów Pucharu Świata w Zakopanem był Polak Lech Nadarkiewicz. Delegatem technicznym podczas wszystkich zawodów był Austriak Paul Ganzenhuber, a asystował mu Norweg Bertil Palsrud.\nNoty za styl w każdej serii kwalifikacyjnej i konkursowej wystawiało po pięciu sędziów. Skład sędziowski poszczególnych konkursów wraz z zajmowanymi przez arbitrów stanowiskami na wieży przedstawiono w poniższej tabeli.\nPrzebieg zawodów.\nSerie treningowe i kwalifikacje do pierwszego konkursu indywidualnego (15.01.1999).\nPierwsza seria treningowa przed konkursami Pucharu Świata w Zakopanem została przerwana przez jury zawodów z powodu zbyt silnie wiejącego wiatru. Pozostałych serii nie rozegrano. Zaplanowaną na piątek serię kwalifikacyjną do sobotniego konkursu indywidualnego przełożono na dzień zawodów.\nSeria treningowa i kwalifikacje do pierwszego konkursu indywidualnego (16.01.1999).\nZgodnie z przepisami FIS, przed kwalifikacjami lub konkursem musi zostać rozegrana przynajmniej jedna seria treningowa. Z racji, iż dzień wcześniej nie odbyła się żadna planowana runda, organizatorzy podjęli decyzję o rozegraniu treningu przed kwalifikacjami. Najdłuższy skok w serii treningowej oddał Robert Mateja, który wylądował na 110 metrze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3073252", "fragment_id": "147160/3", "subtitle": "", "title": "Puchar Świata w skokach narciarskich 1998/1999 – Zakopane", "parentId": 3073252.0, "start_index": 5188.0, "document_id": "147160", "source": "wikipedia", "score": 0.20313863456249237}, "uuid": "cf52ef60-35c5-4794-af32-c408da126a0c"}, {"page_content": "Konkursy Pucharu Świata w skokach narciarskich w Zakopanem w 1999 roku rozegrano na Wielkiej Krokwi, skoczni narciarskiej nazwanej imieniem narciarza Stanisława Marusarza, usytuowanej na północnym stoku góry Krokiew w Tatrach Zachodnich. Na obiekcie rozegrano dwa konkursy indywidualne. Na Wielkiej Krokwi rywalizowano w zawodach Pucharu Świata w 1980, 1990, 1996, 1998 i styczniu 1999 roku. Zaplanowano również rywalizację w 1981 roku, jednak została odwołana.\nJury.\nZ ramienia Międzynarodowej Federacji Narciarskiej dyrektorem zawodów był Walter Hofer, a jego asystentem – Miran Tepeš. Ponadto kierownikiem zawodów z ramienia organizatorów Pucharu Świata w Zakopanem był Polak Lech Pochwała. Delegatem technicznym podczas wszystkich zawodów był Austriak Gert Aigmüller, a asystował mu Amerykanin Bill Erickson.\nNoty za styl w każdej serii kwalifikacyjnej i konkursowej wystawiało po pięciu sędziów. Skład sędziowski poszczególnych konkursów wraz z zajmowanymi przez arbitrów stanowiskami na wieży przedstawiono w poniższej tabeli.\nPrzebieg zawodów.\nSerie treningowe (17.12.1999).\nPierwsza z trzech serii treningowych przed konkursami Pucharu Świata w Zakopanem rozpoczęła się w piątek 17 grudnia o godzinie 11:00. Jej zwycięzcą został Martin Schmitt, który uzyskał w swojej próbie odległość 125 metrów.\nDrugi trening zakończył się najdłuższym skokiem w wykonaniu Janne Ahonena. Reprezentant Finlandii w swojej próbie wylądował na 123 metrze. O metr krótszy skok oddał triumfator pierwszej rundy treningowej, Martin Schmitt. Ahonen zrezygnował z wykonania skoku w trzeciej kolejce treningowej. Występujący w niej Schmitt uzyskał odległość 113 metrów.\nNajlepszym reprezentantem Polski w piątkowych seriach treningowych w Zakopanem był Adam Małysz. Skoczek z Wisły w swoich próbach lądował odpowiednio na 109,5, 117,5 i 119,5 metrze. Tym samym Polak został sklasyfikowany w treningach na dziewiątej, siódmej i szóstej pozycji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3076606", "fragment_id": "154080/2", "subtitle": "", "title": "Puchar Świata w skokach narciarskich 1999/2000 – Zakopane", "document_id": "154080", "start_index": 3659.0, "parentId": 3076606.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05042417347431183}, "uuid": "b9a72a19-8b45-4571-9be4-a1ebaba86420"}, {"page_content": "Wielka Krokiew (K 120, HS 140, oficjalny najdłuższy skok: 147 m – Yukiya Satō) – największa skocznia narciarska w Polsce. Posiada igelit oraz sztuczne oświetlenie. Zbudowana w 1925. Nosi imię Stanisława Marusarza. Na przestrzeni lat zorganizowano na niej:\nSkocznia narciarska im. Adama Małysza, dawniej Malinka (Wisła)\nSkocznia narciarska im. Adama Małysza (K 120, HS 134, najdłuższy skok: 139,0) – druga, duża skocznia narciarska w Polsce, przebudowana w 2008 roku. Na przestrzeni lat zorganizowano na niej:\nSkocznie normalne.\nSkalite (Szczyrk)\nSkalite (K 95, HS 106, najdłuższy skok: 116 m) – trzecia co do wielkości skocznia narciarska w Polsce. Zbudowana w 1937, gruntownie zmodernizowana w 2008 na Mistrzostwa Świata juniorów (ostatecznie przeniesione do Zakopanego). Na przestrzeni lat zorganizowano na niej:\nKrucza Skała (Lubawka)\nSkocznia narciarska na Kruczej Skale (K 85, HS 94, najdłuższy skok: 97,5 m) – jedna z czterech skoczni normalnych w Polsce. Powstała w 1924. W 2003 na skoczni odbył się konkurs IX Ogólnopolskiej Olimpiady Młodzieży. Obecnie nie organizuje się na niej zawodów międzynarodowych.\nŚrednia Krokiew (Zakopane)\nŚrednia Krokiew (K 85, HS 94, najdłuższy skok: 94,0 m) – skocznia należąca do kompleksu Średniej Krokwi, położonego w pobliżu Wielkiej Krokwi w Zakopanem. Kompleks nosi imię Bronisława Czecha. Na przestrzeni lat zorganizowano na niej:\nOrlinek (Karpacz)\nOrlinek (K 85, HS 94, najdłuższy skok: 94,5 m) – skocznia zbudowana w 1979. Na przestrzeni lat zorganizowano na niej:\nSkoki w mediach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1241704", "fragment_id": "1127605/31", "subtitle": "", "title": "Skoki narciarskie w Polsce", "parentId": 1241704.0, "start_index": 51319.0, "document_id": "1127605", "source": "wikipedia", "score": 0.6140556931495667}, "uuid": "d0154812-ea86-4b98-970b-519e0ed5555d"}]}
{"id": "q_612", "question": "Znakiem rozpoznawczym którego detektywa był lizak?", "answer": [{"page_content": "Lizak – wyrób cukierniczy przeznaczony do lizania, najczęściej umieszczony na drewnianym lub plastikowym patyczku. \nLizaki występują w wielu różnych smakach, kształtach i rozmiarach. Najczęściej występujące w Polsce lizaki mają kształt kuli. Spotyka się też lizaki o wymyślnych kształtach, np. serca. W Ameryce popularne są także lizaki w formie dwukolorowych lasek.\nNiekiedy lizaki dodatkowo posiadają nadzienie w postaci gumy do żucia lub musującego proszku.\nW kulturze masowej.\nLizak bywa kojarzony z kreowaną przez Telly'ego Savalasa postacią porucznika Theo Kojaka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=703842", "fragment_id": "808386/0", "subtitle": "", "title": "Lizak", "parentId": 703842.0, "start_index": 0.0, "document_id": "808386", "source": "wikipedia", "score": 0.2948554754257202}, "uuid": "991d6ee8-3902-400e-9e3c-10c07d79802a"}, {"page_content": "Dylan Dog – włoska seria komiksowa stworzona przez Tiziano Sclaviego, ukazująca się od 1986 w formie miesięcznika nakładem wydawnictwa Sergio Bonelli Editore. Opowiada o londyńskim detektywie Dylanie Dogu, rozwiązującym zagadki kryminalne, w których zawsze pojawiają się nadprzyrodzone zjawiska lub postaci. \nPublikacja.\nWe Włoszech seria jest miesięcznikiem dystrybuowanym w kioskach prasowych i liczy ponad 450 tomów oraz dziesiątki wydań specjalnych. W Polsce \"Dylan Dog\" ukazuje się od 2001, najpierw nakładem wydawnictwa Egmont Polska (2001–2011), następnie wydawnictwa BUM Projekt (2015–2016) i obecnie wydawnictwa Tore (od 2020). Oprócz tego Egmont Polska wydał dwa krótsze komiksy o Dylanie Dogu w magazynie „Świat Komiksu” nr 3/2001 i 4/2001 oraz miniserię \"Batman/Dylan Dog\", opublikowaną w oryginale wspólnie przez DC Comics i Sergio Bonelli Editore.\nBohaterowie.\nDylan Dog.\nDylan Dog określa siebie jako „detektywa mroku” lub \"detektywa do spraw koszmarów\": rozwiązuje zagadkowe sprawy w stylu tradycyjnego horroru z elementami surrealizmu. Wiele potworów, z którymi musi się zmierzyć, to ludzie. Miejscem wydarzeń serii jest często Londyn, gdzie Dylan mieszka. Czasami zdarza się, że aby rozwiązać zagadkę, musi wyjechać poza miasto. Ubranie jest jego znakiem rozpoznawczym: zawsze nosi czerwoną koszulę, czarną kurtkę i niebieskie dżinsy. Dylan kupił dwanaście takich samych zestawów ubrań po śmierci swojej żony, Lillie Connolly, za radą inspektora Blocha, który był jego przełożonym, gdy Dylan pracował w Scotland Yardzie, i którego traktuje jak ojca (czasami nazywa go „staruszkiem”). Ich więź utrzymuje się nawet po tym, jak Dylan odszedł z pracy, aby zostać prywatnym detektywem zajmującym się sprawami paranormalnymi. Bloch jest jedną z głównych postaci, które pomagają Dylanowi w jego dochodzeniach, razem z jego asystentem (a raczej komikiem) Grouchem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76770", "fragment_id": "646504/0", "subtitle": "", "title": "Dylan Dog", "document_id": "646504", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 76770.0, "score": 0.2771848440170288}, "uuid": "e76502a0-ff42-4471-b8c7-52e0789f1df4"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia nazwy „Detektyw”.\nDetektyw ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;detective&lt;/&gt;, z łac. \"detego\" co oznacza „odkryć, wykryć, wyjawić”.) – tytuł zawodowy osoby świadczącej usługi detektywistyczne oraz nazwa stanowiska utajnionego pracownika policji zajmującego się czynnościami śledczymi w sposób dyskretny. W niektórych krajach nazywany jest tak jawny funkcjonariusz policji albo innych służb ochrony porządku publicznego zajmujący się czynnościami śledczymi.\nDetektyw to potocznie osoba prowadząca śledztwo metodami niejawnymi, która posiada licencję na taką działalność w ramach prywatnego biura śledczego. Terminem stosowanym wobec osób prowadzących prywatne śledztwa jest termin \"private detective\" (pol. prywatny detektyw). Detektyw to również stanowisko służbowe w Policji, przeznaczone dla niektórych z policjantów wykonujących czynności operacyjno-rozpoznawcze.\nHistoria.\nUSA i Europa Zachodnia.\nW Stanach Zjednoczonych agencje detektywistyczne istniały od połowy XIX wieku. Najbardziej znana, założona w 1850 roku przez Allana Pinkertona agencja detektywistyczna słynęła ze skuteczności i stosowania nowoczesnych, jak na tamte czasy metod świadczenia usług.\nJako pierwsi w Ameryce detektywi Pinkertona posłużyli się fotografią tworząc album przestępców. Zapobiegli pierwszemu zamachowi na prezydenta Lincolna oraz ujęli najgroźniejszych przestępców Ameryki takich jak John Reno, oraz członkowie związku Molly – Maguires. Pracownicy Pinkertona byli również o krok od ujęcia znanego dzisiaj z westernów Jessie Jamesa. Symbol agencji – otwarte oko, pod którym widniał napis „nie śpimy nigdy” dał początek określeniu prywatnego detektywa mianem „private eye”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100549", "fragment_id": "644018/0", "subtitle": "", "title": "Detektyw", "document_id": "644018", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 100549.0, "score": 0.4079729914665222}, "uuid": "8dffc90d-d15f-4f9b-b65c-83564855bd6b"}, {"page_content": "L (jap. エル Eru) – postać fikcyjna, deuteragonista mangi oraz anime \"Notatnik śmierci\". W anime głosu użycza mu Kappei Yamaguchi. Koncepcja postaci została stworzona przez Tsugumiego Ōbę i Takeshiego Obatę.\nOpis postaci.\nL urodził się 31 października 1979, a jego prawdziwe imię brzmi Lawliet (jap. ローライト Rōraito). Jest najbardziej znanym detektywem na świecie, który jednak nigdy nie pokazał się publicznie, ponieważ jego tożsamość była pilnie strzeżoną tajemnicą. Zdaniem autora mangi, Tsugumi Ōby, L jest najbardziej inteligentną postacią z \"Notatnika śmierci\". Z pochodzenia jest ćwierć Japończykiem, ćwierć Brytyjczykiem, ćwierć Rosjaninem i ćwierć Włochem lub Francuzem. L jest bardzo podejrzliwy i podobnie jak Light, bardzo nie lubi przegrywać. Żywi się praktycznie wyłącznie słodyczami, które uzupełniają jego poziom cukru, dzięki któremu jego umysł lepiej pracuje. Ma także tendencję to trzymania przedmiotów w specyficzny sposób, a także siadania w formie charakterystycznej dla pozycji kucającej. Według samego detektywa musi siedzieć w ten sposób – w przeciwnym razie jego zdolność dedukcji zmalałaby o 40%", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3298543", "fragment_id": "116009/0", "subtitle": "", "title": "L (Death Note)", "document_id": "116009", "start_index": 0.0, "parentId": 3298543.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43783238530158997}, "uuid": "1150977e-6c9d-46be-807a-4a3a85f9a7e0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci. Zobacz też: inne znaczenia.\nSherlock Holmes (wym. ) – postać fikcyjna, bohater powieści i opowiadań kryminalnych sir Arthura Conana Doyle’a.\nHolmes po raz pierwszy pojawił się w powieści \"Studium w szkarłacie\", wydanej w 1887 roku. Łącznie Conan Doyle napisał 4 powieści (\"Studium w szkarłacie\", \"Pies Baskerville’ów\", \"Znak czterech\", \"Dolina trwogi\") i 56 opowiadań o Holmesie.\nConan Doyle, znużony tworzeniem kolejnych opowiadań, w 1893 roku uśmiercił postać Sherlocka w utworze \"Ostatnia zagadka\". Holmes zginął w walce ze swym największym wrogiem, geniuszem zbrodni, profesorem Moriartym, gdy razem spadli do alpejskiego wodospadu Reichenbach. Jednak czytelnicy brytyjscy tak przywiązali się do genialnego Holmesa, że po „uśmierceniu” ich bohatera nosili czarne przepaski na znak żałoby. Protesty czytelników spowodowały, że detektyw pojawił się znów (sfingował swoją śmierć) w opowiadaniu \"Pusty dom\" (\"The Empty House\") wydanym w roku 1903. Zachowanie fanów Holmesa uznawane jest za pierwszy przejaw fandomu.\nWedług własnej oceny Conana Doyle’a najlepszą z przygód detektywa była \"Nakrapiana przepaska\".\nPierwszym ilustratorem powieści \"Studium w szkarłacie\" opublikowanej w brytyjskim czasopiśmie \"Beeton’s Christmas Annual\" z 27 grudnia 1887 był David Henry Friston. Jednak najbardziej znanym ilustratorem, który odcisnął swoje piętno na postaci Holmsa był Sidney Paget, który zilustrował \"Przygody Sherlocka Holmesa\", dwanaście krótkich opowiadań, które ukazywały się od lipca 1891 do grudnia 1892 w \"The Strand Magazine\".\nCharakterystyka postaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68522", "fragment_id": "640587/0", "subtitle": "", "title": "Sherlock Holmes", "parentId": 68522.0, "start_index": 1.0, "document_id": "640587", "source": "wikipedia", "score": 0.08187582343816757}, "uuid": "58a70602-772b-4f90-a5fd-6dde2e60503a"}, {"page_content": "C. Auguste Dupin – pierwszy w historii literatury detektyw, stworzony przez amerykańskiego pisarza Edgara Allana Poego. \nDupin pojawia się po raz pierwszy na kartach noweli \"Zabójstwo przy Rue Morgue\" (1841), a potem jeszcze w opowiadaniach: \"Tajemnica Marii Roget (ang.The Mystery of Marie Roget\", 1842) i \"Skradziony list (ang.The Purloined Letter)\", 1844).\nDetektyw stosował w swoich dochodzeniach metodę dedukcji, z której później zasłynął inny powieściowy detektyw – Sherlock Holmes, choć nie jest detektywem profesjonalnym – to szlachcic, który rozwiązuje zagadki dla przyjemności.\nW pierwszym opowiadaniu z Sherlockiem Holmesem – \"Studium w szkarłacie\" – Arthur Conan Doyle ustami doktora Watsona porównuje Holmesa do Dupina, na co Holmes w następnym zdaniu dyskredytuje poprzednika: „\"(...) myślę, że był on dość miernym typem. Ten jego trick, gdy po kwadransie milczenia wdziera się trafną uwagą w myśl przyjaciela, jest bardzo efektowny, ale i powierzchowny. Niewątpliwie miał on genialne zdolności analityczne, ale nie był takim fenomenem, jak Poe sobie wyobrażał.”\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1090970", "fragment_id": "1384621/0", "subtitle": "", "title": "C. Auguste Dupin", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1090970.0, "document_id": "1384621", "score": 0.1061963140964508}, "uuid": "b57e67ff-d8fa-4aa8-b4de-bca8818c200f"}, {"page_content": "Tōma Ikuta (jap. 生田斗真 Ikuta Tōma; ur. 7 października 1984 na Hokkaido) - aktor japoński, jeden z Johnny's Jr, członek Johnny &amp; Associates.\nJego rodzina składa się z ojca, matki Hiromi, młodszego brata Ryūsei i psa JAM. Ojciec Tomy chciał go nazwać Ikuta Tamegorō, jednak jego matka zmieniła na Ikuta Tōma, ponieważ to imię jest łatwiejsze do wymówienia. Jego juniorzy nazywają go Tōma–san, co z czasem zmieniło się w Tōmasu. To właśnie to imię stało się jego znakiem rozpoznawczym, kiedy w „Shōnen Club” prowadził segment o nazwie „Detektyw Tōmasu”.\nKariera.\nIkuta uczestniczył w programie dziecięcym „Tensai Terebi kun”. Z czasem został członkiem grupy nazywającej się „Strawberry Parfait”. Był ulubieńcem publiczności. Zaoferowano mu udział w Johnny's Entertainment (razem z Eiji Wentz, który obecnie jest członkiem duetu WaT). Tōma wziął udział w castingu i stał się jednym z juniorów w lutym 1996 roku.\nNiedługo, razem z trzema obecnymi członkami zespołu Arashi, został włączony do grupy M.A.I.N, której nazwa to akronim od nazwisk członków: Matsumoto Jun, Aiba Masaki, Ikuta Tōma i Ninomiya Kazunari.\nW związku z debiutem Arashi w 1999 r. Tōma został członkiem grupy B.I.G (Bad Image Generation). Innymi członkami byli między innymi Tanaka Koki z KAT-TUN i Yamashita Tomohisa z NEWS. Do dziś Tōma i Yamapi są bardzo dobrymi przyjaciółmi. Z czasem grupa została zredukowana tylko to tej dwójki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1660692", "fragment_id": "681309/0", "subtitle": "", "title": "Tōma Ikuta", "parentId": 1660692.0, "start_index": 0.0, "document_id": "681309", "source": "wikipedia", "score": 0.11899105459451675}, "uuid": "16491c67-1df4-4fbf-a1bc-c5ec9a2a1a0f"}, {"page_content": "Inspektor G. Lestrade – postać fikcyjna stworzona przez Arthura Conana Doyle’a, drugoplanowy bohater wielu opowiadań o Sherlocku Holmesie. Jest śledczym Scotland Yardu. Conan Doyle zaczerpnął nazwisko dla postaci od swojego przyjaciela z czasu spędzonego w Uniwersytecie Edynburskim, który nazywał się Joseph Alexandre Lestrade.\nCharakterystyka postaci.\nImię inspektora nie zostało podane, znany jest jedynie jego inicjał: „G”. W żadnym z 13 utworów o Sherlocku Holmesie, w których się pojawia, nie opisano również faktów dotyczących jego życia osobistego.\nDoktor Watson opisał Lestrade’a jako \"chudego, ciemnookiego mężczyznę, mającego w sobie coś ze szczura\". Holmes uważał go za osobę \"szybką i energetyczną, lecz ogólnie konwencjonalną\". Można przypuszczać, iż detektyw miał poważanie w opinii publicznej, gdyż w jednej z relacji prasowych nazwany został \"słynnym inspektorem policji\".\nW adaptacjach.\nW serii telewizyjnej wyprodukowanej przez Granada Television w rolę Lestrade’a wcielił się Colin Jeavons. David Stuart Davies napisał, że \"postać detektywa została w serialu odegrana z wielką elegancją, a Jeavons udoskonalił i uczynił bardziej ludzkim inspektora, opisanego w nieco prześmiewczy sposób przez Conana Doyle’a\".\nW innych adaptacjach w policjanta wcielali się między innymi John Colicos, Dennis Hoey, Archie Duncan, Patrick Newell, Boryslav Brondukov, Frank Finlay, Jeffrey Jones, Ronald Lacey oraz Eddie Marsan.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2537902", "fragment_id": "519017/0", "subtitle": "", "title": "Inspektor Lestrade", "parentId": 2537902.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "519017", "score": 0.17037323117256165}, "uuid": "329611b3-22a3-4b5f-b24a-127c6e03255b"}, {"page_content": "Na przełomie XX i XXI wieku postać Leonarda pojawiła się w kilku powieściach, gdzie jest ukazywany jako genialny wynalazca (\"Katedra pamięci\" Jacka Danna, \"Sztylet Medyceuszy\" Camerona Westa), detektyw (\"Dama z portretu\" Diane S. A. Stuckart), fałszerz (\"Ósmy grzech główny\" Philippa Vandenberga), polihistor (\"Tajny dziennik Leonarda da Vinci\" Davida Zurdo i Angela Gutiérreza). Największe zainteresowanie i kontrowersje wzbudziła powieść \"Kod Leonardo da Vinci\" amerykańskiego pisarza Dana Browna, wydana 18 marca 2003 roku. W książce Leonardo został przedstawiony jako członek Zakonu Syjonu, zaś kluczowe ślady mogące wyjaśnić morderstwo kustosza Luwru Jacquesa Sauniere’a ukryto w obrazach \"Ostatnia Wieczerza\" i \"Mona Lisa\".\nNajpopularniejsze obrazy Leonarda to: \"Mona Lisa\", \"Ostatnia Wieczerza\" i \"Dama z gronostajem\". \"Mona Lisa\" stała się popularna po rewolucji francuskiej, po przeniesieniu zbiorów królewskich do Luwru. Zainteresowanie wzbudza sam obraz, bohaterka obrazu (a zwłaszcza jej uśmiech), okoliczności powstania i sam autor. Nowe wersje \"Mona Lisy\" stworzyli m.in. Marcel Duchamp, Arthur Fellig, Fernando Botero, Salvador Dalí. \"Ostatnia Wieczerza\" uchodzi nie za dzieło malarskie, a obrazek dewocyjny. Obraz pojawia się również w reklamach i w parodiach. Kradzież \"Damy z gronostajem\" stała się tematem komedii kryminalnej \"Vinci\".\nPostać Leonarda da Vinci pojawia się również w grze komputerowej \"Assassin’s Creed II\".\nWpływ na twórczość innych artystów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3519", "fragment_id": "183681/91", "subtitle": "", "title": "Leonardo da Vinci", "document_id": "183681", "start_index": 137424.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3519.0, "score": 0.05884934216737747}, "uuid": "6020f117-1257-4878-b840-0239cce3d99f"}, {"page_content": ". Po aresztowaniu Kyōsuke Higuchiego, detektyw orientuje się, że shinigami naprawdę istnieją. Dzięki uknutej przez Lighta intrydze, shinigami Rem, wpisuje prawdziwe imię L-a, do Notesu Śmierci. Detektyw umiera 5 listopada 2004.Odbiór.\nOpiniotwórczy serwis IGN umieścił L-a na 12. miejscu wśród 25 najlepszych bohaterów anime wszech czasów. Pięć lat później został uplasowany na 19. miejscu. Ten sam serwis zawarł opinię, według której L jest najlepiej rozwiniętą postacią współczesnego anime.\nPostać L-a została sportretowana także w filmach pełnometrażowych ', ' oraz \"\" – w jego rolę wcielił się tam Ken’ichi Matsuyama.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3298543", "fragment_id": "116009/2", "subtitle": "", "title": "L (Death Note)", "document_id": "116009", "start_index": 2757.0, "parentId": 3298543.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06764207780361176}, "uuid": "681dffeb-5c12-4160-990e-36384b0dcc73"}]}
{"id": "q_613", "question": "Które owoce rosną na wierzbie, kiedy obietnice są nierealne?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rośliny. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Morfologia organów\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pokrój\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Liście\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Kwiaty, owoce\nWierzba (\"Salix\" L.) – rodzaj drzew, krzewów lub płożących krzewinek z rodziny wierzbowatych (\"Salicaceae\" Mirb.). Obejmuje około 450–470 gatunków, tworzących bardzo liczne mieszańce. Rodzaj jest szeroko rozprzestrzeniony na świecie, aczkolwiek najbardziej zróżnicowany w strefie umiarkowanej i okołobiegunowej na półkuli północnej.\nRośliny te rosną często nad wodami i w miejscach wilgotnych. Kwiaty są owadopylne, rzadziej wiatropylne u gatunków alpejskich i arktycznych. Nasiona o krótkotrwałej zdolności do kiełkowania są pokryte włoskami i rozsiewane są przez wiatr. Wiele gatunków jest uprawianych, głównie jako rośliny ozdobne (np. wierzby o płaczącym pokroju), ale także dla produkcji biomasy, drewna, węgla drzewnego. Pędy wierzb wykorzystywane są w plecionkarstwie.\nRozmieszczenie geograficzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41092", "fragment_id": "653981/0", "subtitle": "", "title": "Wierzba", "parentId": 41092.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653981", "score": 0.32249167561531067}, "uuid": "cad8bd41-6801-4c29-bb56-2fb100a88719"}, {"page_content": "Grzyb nadrzewny, saprotrof. Rozwija się na drewnie drzew liściastych, zwłaszcza olch i brzóz. Rośnie najczęściej w gęstych skupiskach, na martwych gałęziach, leżących na ziemi martwych pniach drzew, zwykle na dolnej ich stronie lub po bokach. Owocniki stają się widoczne podczas deszczowej pogody, podczas suszy wysychają i stają się na korze niezauważalne. Pojawiają się wiosną (od marca do maja) oraz późnym latem, jesienią i zimą (od sierpnia do marca).\nGatunki podobne.\nKisielnica kędzierzawa (\"Exidia nigricans\") również rozwija się na drewnie drzew liściastych, ale jest ciemniejsza. Kisielnica wierzbowa (\"Exidia recisa\") ma owocniki o stożkowatym kształcie i rozwija się na wierzbach. Kisielnica karmelowata (\"Exidia saccharina\") rozwija się drewnie iglastym.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5212291", "fragment_id": "1069258/1", "subtitle": "", "title": "Kisielnica krążkowata", "parentId": 5212291.0, "start_index": 1594.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1069258", "score": 0.10447834432125092}, "uuid": "4978e617-8cf3-4aea-a937-1fc7684f287a"}, {"page_content": "Osika osiąga 40 metrów wysokości i 100 centymetrów grubości, osiąga wiek 180 lat; brzoza brodawkowata osiąga 30 metrów i 100 centymetrów grubości; brzoza omszona osiąga 30 metrów i 70 centymetrów grubości. Dokładne oszacowanie wieku brzozy jest trudne, ze względu na próchnienie drewna od środka i niemożność policzenia liczby słojów.\nWierzby.\nW Puszczy występuje 15 gatunków wierzby. Wierzba występuje głównie w dolinach puszczańskich rzek. Poszczególne gatunki wierzby różnią się wielkością i pokrojem, zachodzi zmienność wewnątrzgatunkowa, niektóre gatunki czasem występują jako drzewa, czasem jako krzewy. Wszystkie gatunki są dwupienne, każdy gatunek może się mieszać z innymi gatunkami.\nWierzby dzielone są na dwie grupy, wierzby wąskolistne i wierzby szerokolistne. Wąskolistne są reprezentowane przez dwa gatunki drzewiaste – wierzba krucha i wierzba biała, a spośród krzewów – witwa, wiklina, wierzba trójpręcikowa i migdałowa. Są to gatunki łęgowe, występujące w nadrzecznych aluwiach dolnej Narewki i Narwi. Wierzby szerokolistne są reprezentowane przez wierzbę siwą, wierzbę uszatą czerniejącą, wierzbę śniadą oraz wierzbę pręcikową. Odosobnione stanowisko wśród wierzb zajmuje wierzba iwa, która na ogół występuje jako domieszka do grądów. Rozpowszechniła się na skutek XX-wiecznych wyrębów. Wierzba iwa dorasta do 30 metrów.\nW rezultacie działalności człowieka rozpowszechniły się w Puszczy wierzby szerokolistne i zajęły nowe stanowiska, podczas gdy wierzby wąskolistne znacznie skurczyły swój stan posiadania.\nPozostałe gatunki drzew.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2718534", "fragment_id": "1625386/26", "subtitle": "", "title": "Drzewostany Puszczy Białowieskiej", "source": "wikipedia", "start_index": 35593.0, "document_id": "1625386", "parentId": 2718534.0, "score": 0.2617710828781128}, "uuid": "09e6ad98-5abb-4aaa-963d-ad677142fca3"}, {"page_content": "Większość teologów chrześcijańskich jest zgodnych, że drzewo poznania dobra i zła reprezentuje (lub symbolizuje) Boży porządek. Grzech Adama i Ewy polegał właśnie na zakwestionowaniu tego ładu[]. W ortodoksyjnej tradycji chrześcijańskiej spożycie owocu z drzewa poznania dobra i zła, nazwane grzechem pierworodnym, było zawsze uznawane za czyn dokonany przy pomocy wolnej woli – było więc wyrazem nieposłuszeństwa Bogu, spowodowanego pychą i nierozumnością (\"insipientia\"), zasianymi przez kusiciela. Konsekwencją spożycia przez pierwszych ludzi \"owocu zakazanego\" było zranienie natury samego człowieka, które dotknęło cały rodzaj ludzki – każdy człowiek ma naturę skłonną do słabości i zła, dziedzicząc konsekwencje tamtego upadku (grzech pierworodny). Czyn pierwszych rodziców miał wymiar kosmiczny, cały świat stworzony poddany został marności i \"niewoli zepsucia\" (por. Rz 8,20-22), pojawiła się w nim śmierć i grzech (por. Rz 5,12-14). \"Owoc zakazany\" kojarzony był z jabłkiem, prawdopodobnie dlatego, że łacińskie słowa oznaczające „jabłko” i „zło” są identyczne w pisowni – \"malum\".\nRealizm symboliczny a nie mitologia.\nSymbol drzewa poznania dobra i zła użyty w opowiadaniu biblijnym jest znany także w innych starożytnych pozabiblijnych źródłach, kojarzy się np. ze świętym drzewem kananejskim, a sam Eden z sumeryjską krainą Dilmum, babilońskim cedrowym lasem Irnini albo z ogrodem Siduri.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85675", "fragment_id": "656555/3", "subtitle": "", "title": "Drzewo poznania dobra i zła", "document_id": "656555", "start_index": 4082.0, "parentId": 85675.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2400168925523758}, "uuid": "7eae8719-df5e-4742-aeaf-24615ad873bb"}, {"page_content": "Wierzby występują jako rodzime na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii (obecne są jednak na tym kontynencie jako introdukowane i dziczejące) i Antarktydy. Bardzo nieliczne gatunki rosną jednak w Afryce i Ameryce Południowej, a w strefie międzyzwrotnikowej występowanie wierzb ograniczone jest tylko do obszarów górskich. W strefie okołorównikowej i na półkuli południowej rodzaj reprezentowany jest tylko przez sekcję \"Humboldtianae\". Zasięg większości gatunków obejmuje strefę umiarkowaną na półkuli północnej (wierzba arktyczna \"S. arctica\" należy do kilku roślin najdalej na północ sięgających – do 83° N). Największe zróżnicowanie gatunkowe jest w Azji (tylko w Chinach rośnie 257 gatunków). W Europie występują 64 gatunki, z czego w Polsce dziko rośnie około 26 gatunków (ich liczba jest różna, zależnie od ujęcia taksonomicznego mieszańców).\nSystematyka.\nRodzaj siostrzany dla topoli (\"Populus\") w obrębie plemienia \"Saliceae\" w rodzinie wierzbowate (\"Salicaceae\"), wchodzącej w skład obszernego rzędu malpigiowców (\"Malpighiales\").\n \"Osobny artykuł: Lista gatunków z rodzaju wierzba.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41092", "fragment_id": "653981/1", "subtitle": "", "title": "Wierzba", "document_id": "653981", "start_index": 1180.0, "source": "wikipedia", "parentId": 41092.0, "score": 0.3457835614681244}, "uuid": "3119c7db-ed04-4356-ba10-ffd7aaa9d1fc"}, {"page_content": "Pięcioksiąg nie określa jakiego rodzaju był owoc drzewa poznania, tradycja hebrajska widzi tu owoc winnego krzewu, \"bo\" – jak mówi Talmud – \"nie ma nic bardziej wprowadzającego człowieka w upojenie, niż wino\". Według innej interpretacji talmudycznej i midraszy drzewo to było figowcem lub cytronem, a nawet łodygą pszenicy (Bereishis Rabah 15:7; 19:1; Zohar Bereishis 36a and Noach 73a). W europejskiej sztuce średniowiecza i renesansu drzewem rosnącym w raju była jabłoń, a jej owocami \"rajskie jabłka\".\nTemat drzewa poznania dobra i zła w raju jest związany ściśle z grzechem, jako centralnym fenomenem dzisiejszej kondycji ludzkiej. Niektóre judaistyczne nurty rabinicznych debat na ten temat wskazują, że u podłoża całego występku polegającego na przekroczeniu zakazów Bożych leży pewna nadgorliwość, pewna Adamowa chęć bycia bardziej boskim od Boga. Bóg rzekł bowiem do Adama przed stworzeniem Ewy, by ten nie spożywał owocu (\"\"z drzewa poznania dobra i zła nie wolno ci jeść, bo gdy z niego spożyjesz, niechybnie umrzesz\"). Później podczas kuszenia, Wąż zapytał Ewę, czy to prawda, że nie mogą jeść z żadnego drzewa z całego Edenu. Ewa odparła, wedle tego, co musiał wcześniej powtórzyć jej Adam, że w ogóle nie mogą go dotykać (\"Nie wolno nam jeść z niego, a nawet go dotykać\"). I oto – komentują rabini: wąż wykorzystał przesadną ortodoksję Adama i wykazał Ewie, że sam dotyk nie czyni nic złego (wpierw \"Zerwała zatem z niego owoc\", a dopiero potem \"skosztowała\"\")[].\nW tradycji chrześcijańskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85675", "fragment_id": "656555/2", "subtitle": "", "title": "Drzewo poznania dobra i zła", "document_id": "656555", "start_index": 2576.0, "parentId": 85675.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29183146357536316}, "uuid": "d5eb4c53-bc37-40b9-a336-7c2e4fc4977b"}, {"page_content": ". Na porzuconych nie koszonych łąkach rośnie dzięgiel, podbiał, wrotycz, powój, bylica piołun, groszek pachnący, wyka ptasia, nostrzyk biały w zwartej murawie kostrzewy olbrzymiej. W postaci domieszki synantropijnej występuje nawłoć, cykoria i bniec biały. Na łąkach pojawiły się krzewy wierzb, czarnego bzu, jeżyn i śliwy ałyczy. W pobliżu ujścia rzeki występuje masowo robinia biała. Drzewa i krzewy porasta grupowo chmiel i powojnik alpejski. W zaniedbanych sadach rosną stare drzewa owocowe i siewki jesionu, grabu i jawora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2491067", "fragment_id": "558395/2", "subtitle": "", "title": "Jar rzeki Brzeźnicy", "source": "wikipedia", "start_index": 1662.0, "document_id": "558395", "parentId": 2491067.0, "score": 0.264316588640213}, "uuid": "8521bba0-10b1-4413-a950-8a16efd5dc0c"}, {"page_content": "Topole należą do najszybciej rosnących drzew w klimacie umiarkowanym, przy czym szybkim wzrostem cechują się zwłaszcza mieszańce międzygatunkowe. Rosną najczęściej w lasach nadrzecznych, na glebach wilgotnych, przy czym jednak nie tolerują stagnowania wody na powierzchni gruntu. Preferują gleby żyzne. Kwitnienie następuje wiosną, przed rozwojem liści. Kwiaty są wiatropylne, a okryte puchem nasiona są wiatrosiewne. Nasiona kiełkują tylko na nagim, wilgotnym podłożu, przy czym szybko tracą zdolność do kiełkowania (po 2–3 dniach). Są to drzewa stosunkowo krótko żyjące.\nSystematyka.\nRodzaj siostrzany dla wierzby (\"Salix\") w obrębie plemienia \"Saliceae\" w rodzinie wierzbowatych (\"Salicaceae\"). Ślady kopalne liści topoli znane są sprzed 59 milionów lat, a liści i owoców sprzed 48 milionów. Znaleziska te są o tyle „kłopotliwe”, że analizy molekularne wskazują na rozejście się rodzajów \"Populus\" i \"Salix\" około 34 miliony lat temu.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103069", "fragment_id": "660459/1", "subtitle": "", "title": "Topola", "source": "wikipedia", "start_index": 1425.0, "document_id": "660459", "parentId": 103069.0, "score": 0.18029135465621948}, "uuid": "122f34c8-3427-4d3e-ae15-0fc128c9aa0c"}, {"page_content": "Największą część parku zajmuje sawanna, gdzie rosną m.in.: kopernicja z gatunku \"Copernicia alba\", jadłoszyn z gatunku \"Prosopis nigra\", \"Pithecellobium scalare\", akacja Farnesa, \"Acacia caven\", \"Tabebuia aurea\".Nad brzegami rzeki Pilcomayo, starorzeczy i okresowo zalewanych koryt rzek występują lasy galeriowe. Rosną tu m.in.: ocotea z gatunku \"Ocotea syarcolens\", glediczja z gatunku \"Gleditsia amorphoides\", figowiec z gatunku \"Ficus luschnathiana\", \"Patagonula americana\", gatunek \"Allophylus edulis\" z rodzaju \"Allophylus\", \"Inga uruguensis\", \"Enterolobium contortisiliquum\", \"Cathormion polyanthum\", \"Citharexylum montevidense\", wierzba z gatunku \"Salix humboldtiana\" i goździkowiec jednokwiatowy. Duży udział w lasach mają pnącza, w tym liany, oraz epifity takie jak np.: \"Pseudananas sagenarius\", bromelia z gatunku \"Bromelia serra,\" echmea z gatunku \"Aechmea distichantha\", powojnik z gatunku \"Clematis hilarii\", \"Brassavola pierrinii\".\nNa terenach wyżej położonych rosną m.in.: aspidosperma biała, \"Schinopsis balansae\", \"Astronium balansae\", brezylka z gatunku \"Caesalpinia paraguariensis\", tabebuja z gatunków \"Tabebuia pulcherrima\" i \"Tabebuia heptaphylla\", \"Diplokeleba floribunda\", palma z gatunku \"Trithrinax biflabellata\", schinus z gatunku \"Schinus longifolius\", \"Geoffroea decorticans\", \"Sapium haematospermun\", pałczak z gatunku \"Cereus uruguayanus\", \"Peltophorurm dubium\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5307680", "fragment_id": "1091718/1", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Río Pilcomayo", "document_id": "1091718", "start_index": 804.0, "parentId": 5307680.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13683806359767914}, "uuid": "5e806161-8992-4555-9332-1bcc34bd4b66"}, {"page_content": "W drzewostanie parku dominują ok. 140-letnie buki zwyczajne i dęby szypułkowe oraz ponad 100-letnie świerki pospolite. Wzdłuż drogi dojazdowej rośnie 17 klonów zwyczajnych. Największy z nich mierzy w obwodzie 355 cm, pozostałe w granicach od 60 do 170 cm. Nad stawem od strony północnej rosną olsze czarne w wieku ok. 65 lat. Drzewostan dodatkowo urozmaicają jodły pospolite z odnowieniami naturalnymi, daglezje zielone, świerki serbskie, lipy krymskie, choiny kanadyjskie, buk zwyczajny odmiany purpurowej, klon jawor, pojedyncze egzemplarze brzozy oraz jesionu wyniosłego. Na polanie parkowej rosną okazy śliwy mirabelki, jabłoni domowej i czeremchy amerykańskiej. W zachodniej jej części rośnie klon jawor odmiany Worleya.\nW warstwie krzewów można wyróżnić: śnieguliczkę białą, różę pomarszczoną, leszczynę pospolitą, głóg jednoszyjkowy, lilaka pospolitego, kruszynę pospolitą oraz wierzbę uszatą, wierzbę szarą, bez koralowy, żarnowiec miotlasty i tawułę wierzbolistną. Warstwę krzewów uzupełniają pojedyncze okazy maliny właściwej i głogu pośredniego odmiany pełnokwiatowej różowej.\nSzatę roślinną urozmaicają sitowie leśne, kosaciec żółty, okrężnica bagienna, turzyca piaskowa, narecznica grzebieniasta, szczawik zajęczy, konwalia majowa, pałka wąskolistna i zawilec gajowy.\nFauna.\nNa obszarze parku stwierdzono występowanie takich rzadkich i chronionych gatunków zwierząt, jak: ropucha szara, traszka zwyczajna, żaba jeziorkowa, żaba wodna, padalec zwyczajny, łabędź niemy, jeż zachodni, kret europejski, ryjówka aksamitna, ryjówka malutka, wiewiórka pospolita.\nOchrona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3176170", "fragment_id": "123763/4", "subtitle": "", "title": "Park pałacowy w Podolu Małym", "source": "wikipedia", "start_index": 5733.0, "document_id": "123763", "parentId": 3176170.0, "score": 0.11913061141967773}, "uuid": "914ddc0f-7289-4ede-b6a1-06fb00df55a9"}]}
{"id": "q_614", "question": "Kto wyreżyserował film „Ojciec Chrzestny”?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nOjciec chrzestny (ang. \"The Godfather\") – amerykański dramat gangsterski z 1972 roku w reżyserii Francisa Forda Coppoli, zrealizowany na podstawie powieści Maria Puza, będącego również jego współscenarzystą. W głównych rolach wystąpili Marlon Brando, Al Pacino, James Caan, Richard Castellano, Robert Duvall, Sterling Hayden, John Marley, Richard Conte i Diane Keaton. Pierwsza część trylogii \"Ojciec chrzestny\" opowiadającej o rodzinie Corleonów, na czele której stoi don Vito Corleone (Brando), rozgrywająca się w latach 1945–1955. Przedstawia przemianę najmłodszego syna Vita, Michaela (Pacino), z rodzinnego wyrzutka w bezwzględnego bossa mafii.\nWytwórnia Paramount Pictures nabyła za 80 tys. USD prawa do zekranizowania książki, jeszcze zanim ta zyskała popularność. Producenci mieli problem ze znalezieniem reżysera, ponieważ pierwszych kilku kandydatów nie wyraziło zainteresowania; ostatecznie funkcję tę przyjął Coppola, co doprowadziło do sporów o obsadę, przede wszystkim o angaż Brando i Pacina. Zdjęcia kręcono głównie w Nowym Jorku i jego okolicach oraz na Sycylii, a zakończono je przed czasem. Muzykę skomponował Nino Rota, zaś dodatkowe utwory Carmine Coppola.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=439296", "fragment_id": "97122/0", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "97122", "parentId": 439296.0, "score": 0.5}, "uuid": "88358288-a7bb-4162-a648-1004447439ed"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.\nOjciec chrzestny (ang. \"The Godfather\") – powieść Maria Puzo, pierwszy raz wydana w 1969 roku. Opowiada historię sycylijskiej rodziny mafijnej sprawującej rządy w Nowym Jorku. Akcja powieści obejmuje 10 lat, poczynając od zakończenia II wojny światowej, oraz retrospekcje. Centralną postacią jest \"Don\" Vito Corleone, założyciel rodziny i zarazem tytułowy Ojciec Chrzestny.\nW 1972 roku ukazała się filmowa adaptacja, wyreżyserowana przez Francisa Forda Coppolę. W głównych rolach wystąpili Marlon Brando i Al Pacino.\nKsiążka stała się bestsellerem.\nTytuł.\nOjciec Chrzestny (włos. \"Il Padrino\") to termin używany przez członków mafii, odnoszący się do najstarszego lub najbardziej szanowanego członka mafijnej rodziny. Do Ojca Chrzestnego może zwrócić się o radę i pomoc każdy Włoch, a w zamian za nie przysięga mu dozgonną wierność i służbę.\nAkcja powieści.\nNowy Jork, druga połowa lat 40 XX wieku. Metropolią rządzi pięć Rodzin mafijnych, które żyją we względnym pokoju. Rodzina Corleone, oficjalnie utrzymująca się z importu włoskiej oliwy, a w rzeczywistości zarządzająca hazardem, jest najbardziej szanowaną i zamożną ze wszystkich. Patriarchą Rodziny jest Don Vito Corleone, słynący z mądrości, powściągliwości i dążenia do pokoju, ale jednocześnie cechuje go duża inteligencja i intuicja. Po pomoc zgłaszają się do niego włoscy imigranci, gdy zawiedzie ich amerykańskie prawo i sprawiedliwość. Don Corleone nie odmawia, a dzięki swym talentom i znajomościom jest w stanie załatwić niemożliwe dla innych sprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=473753", "fragment_id": "1539561/0", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (powieść)", "parentId": 473753.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1539561", "score": 0.29897746443748474}, "uuid": "013b54e0-a870-47a7-8dd2-41761f1a065c"}, {"page_content": "Francis Ford Coppola (ur. 7 kwietnia 1939 w Detroit) − amerykański reżyser i scenarzysta, również kompozytor, producent filmowy i aktor. Był centralną postacią ruchu filmowego Nowe Hollywood w latach 60. i 70. XX wieku i jest powszechnie uważany za jednego z największych filmowców wszech czasów.\nPo wyreżyserowaniu dramatu \"Ludzie z deszczu\" (1969), Coppola był współautorem scenariusza \"Patton\" (1970), zdobywając Oscara za najlepszy oryginalny scenariusz wraz z Edmundem H. Northem. Reputacja Coppoli jako filmowca została ugruntowana wraz z wydaniem dramatu kryminalnego \"Ojciec chrzestny\" (\"The Godfather\", 1972). Film zrewolucjonizował produkcję filmów gangsterskich i został doceniany zarówno przez publiczność, jak i przez krytyków. \"Ojciec chrzestny\" zdobył trzy Oscary: najlepszy film, najlepszy aktor i najlepszy scenariusz adaptowany wspólnie z Mario Puzo.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w Detroit w rodzinie włoskich imigrantów jako drugie z trojga dzieci Italii (z domu Pennino; 1912–2004) i Carmine Coppoli (1910–1991), flecisty i kompozytora. Dorastał w Nowym Jorku ze starszym bratem Augustem Floydem (1934–2009) i młodszą siostrą Talią Rose Shire (ur. 1946). Jego dziadkowie ze strony ojca przybyli do Stanów Zjednoczonych z Bernaldy, w regionie Basilicata. Jego dziadek ze strony matki, popularny włoski kompozytor Francesco Pennino, wyemigrował z Neapolu we Włoszech. Coppola otrzymał drugie imię na cześć Henry’ego Forda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43907", "fragment_id": "657455/0", "subtitle": "", "title": "Francis Ford Coppola", "document_id": "657455", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43907.0, "score": 0.3116828501224518}, "uuid": "b6446d4e-013a-4ad8-a90a-63ad291492cb"}, {"page_content": "Evans chciał, żeby \"Ojca chrzestnego\" wyreżyserował Amerykanin włoskiego pochodzenia, co miało sprawić, że film będzie „na wskroś włoski”. Poprzedni film Paramountu poświęcony mafii, \"Braterstwo\" (1968), wypadł bardzo słabo w box offisie. Zdaniem Evansa przyczyną tego był brak osób włoskiego pochodzenia tak w obsadzie, jak i wśród realizatorów – włoskich korzeni nie mieli ani reżyser Martin Ritt, ani grający główną rolę Kirk Douglas. Pierwotnie wytwórnia chciała obsadzić jako reżysera Sergia Leonego, ten jednak odrzucił propozycję, chcąc nakręcić swój własny film gangsterski – \"Dawno temu w Ameryce\". Następnie zwrócono się do Petera Bogdanovicha, ten jednak nie był zainteresowany nakręceniem filmu mafijnego. W późniejszym czasie propozycję wyreżyserowania \"Ojca chrzestnego\" odrzucili również Peter Yates, Richard Brooks, Arthur Penn, Costa-Gavras i Otto Preminger. Bart zaproponował w końcu Evansowi Francisa Forda Coppolę – reżysera mającego włoskie pochodzenie, a mogącego pracować za niewielką gażę i przy niewielkim budżecie, nie miał bowiem dużego pola do negocjacji po porażce swojego poprzedniego filmu – \"Ludzi z deszczu\". Coppola pierwotnie odrzucił propozycję, uważając książkę za marną i nastawioną na tanią sensację, określił ją nawet mianem „tandety”. Należące do Coppoli studio American Zoetrope było w tym czasie jednak winne 400 tys. USD wytwórni Warner Bros. za przekroczenie budżetu \"THX 1138\"; w związku ze słabą sytuacją finansową i za namową znajomych oraz rodziny, ostatecznie postanowił wyreżyserować film. Jego angaż oficjalnie ogłoszono 28 września 1970; Coppola zgodził się na gażę w wysokości 125 tys. USD i sześcioprocentowy udział w zyskach", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=439296", "fragment_id": "97122/6", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 9106.0, "document_id": "97122", "parentId": 439296.0, "score": 0.610474705696106}, "uuid": "a77d5c89-a577-4301-85d3-59f71fb425f6"}, {"page_content": "Ojciec i chrzestny (tytuł oryginalny: \"Gjoleka, djali i abazit\", inny tytuł: Father and Godfather) – albański film fabularny z roku 2006 w reżyserii Dhimitra Anagnostiego.\nOpis fabuły.\nPierwszy po 16-letniej przerwie film Dhimitra Anagnostiego. Akcja filmu rozgrywa się w latach 30. XX w. w małej wiosce albańskiej. W tej osadzie rytm życia wytyczają zasady prawa zwyczajowego, a jedynym oknem na świat jest praca przy budowie dróg, pod nadzorem Włochów. \nDo wsi powraca z długoletniej emigracji w USA Servet, przywożąc nieznane miejscowej ludności pomysły na życie i inspiracje. Pomysły Serveta chłonie z przejęciem 10-letni syn Abaza, Gjoleka. Chłopiec jest rozdarty pomiędzy autorytetem własnego ojca a pomysłami chrzestnego Serveta. Chłopiec pochłania opowieści Serveta, ale nie wie, jak wydostać się z rodzinnej wsi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1335647", "fragment_id": "1119605/0", "subtitle": "", "title": "Ojciec i chrzestny", "parentId": 1335647.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1119605", "source": "wikipedia", "score": 0.2564085125923157}, "uuid": "921830f7-d005-41c2-b7fd-030c52dcf78f"}, {"page_content": "Ojciec chrzestny III (ang. \"The Godfather Part III\") – amerykański film gangsterski z 1990 roku w reżyserii Francisa Forda Coppoli.\nFabuła.\nFilm opowiada o dalszych losach rodziny Corleone, o samotności byłego szefa mafii i o tym jak trudno wyplątać się z przeszłości. Michael jest już starszym schorowanym człowiekiem, filantropem i dobroczyńcą. Mimo iż jest bogaty i wiele pieniędzy przeznacza także na cele dobroczynne, czuje się nieszczęśliwy, a zbrodnie, jakie popełnił, nie dają o sobie zapomnieć. Miejsce Dona Corleone chce zająć jego bezwzględny bratanek Vincent Mancini. Z czasem udaje mu się to i przyjmuje nazwisko rodziny. Kieruje się on zbrodnią, wyrachowaniem, podobnie jak w młodości Michael.\nProdukcja.\nZdjęcia do filmu kręcono w następujących lokacjach:\nNagrody i wyróżnienia.\nFilm był nominowany do Oscara w siedmiu kategoriach. Jest jedynym filmem z serii, który nie został umieszczony na liście National Film Registry, jako film budujący dziedzictwo kulturalne USA.\nFilm był nominowany do Złotego Globu w siedmiu kategoriach, lecz nie zdobył go w żadnej.\nSofia Coppola zdobyła dwie Złote Maliny, jako najgorszy debiut aktorski i najgorsza aktorka drugoplanowa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1042682", "fragment_id": "1356814/0", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny III", "document_id": "1356814", "start_index": 0.0, "parentId": 1042682.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3442977964878082}, "uuid": "be34a192-54cf-4850-978a-5bff417221f2"}, {"page_content": "W 1972 roku ukazała się filmowa adaptacja \"Ojca chrzestnego\". W głównych rolach wystąpili Marlon Brando i Al Pacino, reżyserem był Francis Ford Coppola, a nad scenariuszem i całością czuwał sam Mario Puzo.\nFilm przyniósł zyski w wysokości około stu trzydziestu czterech milionów USD, przy sześciomilionowym budżecie. Zdobył wiele nagród, w tym trzy Oscary, pięć Złotych Globów i Grammy. Kontynuacja, \"Ojciec chrzestny II\", zdobyła sześć Oscarów, stając się pierwszym i jak dotąd ostatnim sequelem, który również zwyciężył w kategorii najlepszy film. Obraz utrzymał swoje miano nawet wtedy, gdy \"\" zdobył Oscara w 2003 roku – dwóm poprzednim filmom z serii nie udało się zdobyć Oscara w kategorii najlepszego filmu.\nInne adaptacje.\n \"Osobny artykuł: Ojciec chrzestny (gra komputerowa).\"\n21 marca 2006 roku Electronic Arts wydały grę komputerową opartą na fabule \"Ojca chrzestnego\". Gracz wciela się w postać \"żołnierza\" w rodzinie Corleone. Przed śmiercią Marlon Brando nagrał kwestie potrzebne do realizacji gry, jednakże były one bardzo słabej jakości dlatego twórcy postanowili nagrać je ponownie przez dublera. Francis Ford Coppola powiedział w kwietniu 2005 roku, że nie został poinformowany przez wytwórnię Paramount Pictures w sprawie wydania pozwolenia na powstanie gry i osobiście był przeciwny jej wydaniu. Al Pacino także nie brał udziału w powstaniu gry, przez co wygląd Michaela Corleone różnił się od ukazanego w filmie.\nPowstała także gra planszowa oparta na fabule filmu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=473753", "fragment_id": "1539561/4", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (powieść)", "parentId": 473753.0, "start_index": 6074.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1539561", "score": 0.3587287664413452}, "uuid": "fec8e105-05e0-473c-9bcc-c702207075ab"}, {"page_content": "Film powstał na podstawie powieści Maria Puza \"Ojciec chrzestny\" z 1969 roku, która przez sześćdziesiąt siedem tygodni znajdowała się na liście bestsellerów „The New York Timesa”, w ciągu dwóch lat sprzedała się w ponad dziewięciu milionach egzemplarzy i jeszcze w kilka lat po premierze pozostawała najlepiej sprzedającą się książką. Paramount Pictures dowiedziało się o powieści w 1967, kiedy pracownik zajmujący się wyszukiwaniem książek potencjalnie nadających się do zekranizowania poinformował wicedyrektora ds. produkcji Petera Barta o nieukończonym jeszcze sześćdziesięciostronicowym rękopisie Puza zatytułowanym \"Mafia\". Bart uznał, że jest on „czymś znacznie więcej niż historią o mafii”, i zaproponował Puzowi 12,5 tys. USD za prawa do jego zekranizowania z gwarancją zapłaty 80 tys. USD, jeżeli ukończony projekt będzie można zaadaptować na film. Chociaż agent pisarza namawiał go, żeby nie przyjmował propozycji, pilnie potrzebujący pieniędzy Puzo zaakceptował warunki wytwórni. Robert Evans, jeden z prominentnych producentów Paramountu, stwierdził, że kiedy spotkał się z autorem w 1968 i dowiedział się, że potrzebuje 10 tys. USD na spłatę długów hazardowych, złożył mu ofertę na wykup praw do ekranizacji.\nW marcu 1967 Paramount poinformował oficjalnie, że wsparł Puza finansowo, żeby mógł dokończyć swoją następną książkę – z nadzieją, że będzie można ją zekranizować. W 1969 wytwórnia potwierdziła, że zamierza zekranizować powieść, za prawa do przeniesienia jej na ekran zapłaciła 80 tys. USD, a premiera planowana jest na święta 1971. 23 marca 1970 na producenta filmu wybrano Alberta S. Ruddy’ego, który zaimponował dyrektorom wytwórni podczas rozmowy o pracę, a dodatkowo znany był z nieprzekraczania ustalonych budżetów.\nWybór reżysera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=439296", "fragment_id": "97122/5", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (film)", "parentId": 439296.0, "start_index": 7345.0, "source": "wikipedia", "document_id": "97122", "score": 0.2727808356285095}, "uuid": "93d56559-3bd7-4cf1-8b1d-22666122b794"}, {"page_content": "Złote Globy za rok 1972 przyznano 28 stycznia 1973 r. w Century Plaza Hotel w Los Angeles.\nNagrodę im. Cecila B. DeMille za całokształt twórczości otrzymał Samuel Goldwyn.\nNagrodę Henrietty dla najbardziej popularnych aktorów otrzymali: Marlon Brando i Jane Fonda.\nLaureaci:\nKino.\nNajlepszy film dramatyczny.\nOjciec chrzestny, reż. Francis Ford Coppola\nnominacje:\nNajlepsza komedia/musical.\nKabaret, reż. Bob Fosse\nnominacje:\nNajlepszy aktor dramatyczny.\nMarlon Brando – Ojciec chrzestny\nnominacje:\nNajlepsza aktorka dramatyczna.\nLiv Ullmann – Emigranci\nnominacje:\nNajlepszy aktor w komedii/musicalu.\nJack Lemmon – Avanti!\nnominacje:\nNajlepsza aktorka w komedii/musicalu.\nLiza Minnelli – Kabaret\nnominacje:\nNajlepszy aktor drugoplanowy.\nJoel Grey – Kabaret\nnominacje:\nNajlepsza aktorka drugoplanowa.\nShelley Winters – Tragedia „Posejdona”\nnominacje:\nNajlepsza reżyseria.\nFrancis Ford Coppola – Ojciec chrzestny\nnominacje:\nNajlepszy scenariusz.\nFrancis Ford Coppola, Mario Puzo – Ojciec chrzestny\nnominacje:\nNajlepsza muzyka.\nnominacje:\nNajlepsza piosenka.\n„Ben” – Ben – muzyka: Walter Scharf; słowa: Don Black\nnominacje:\nNajlepszy film dokumentalny.\nnominacje:\nNajlepszy film zagraniczny.\nnominacje:\nNajlepszy anglojęzyczny film zagraniczny.\n\"Młodość Winstona\", reż. Richard Attenborough\nnominacje:\nNajbardziej obiecujący aktor.\nEdward Albert – Motyle są wolne\nnominacje:\nNajbardziej obiecująca aktorka.\nDiana Ross – Lady śpiewa bluesa\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1209518", "fragment_id": "1140355/0", "subtitle": "", "title": "30. ceremonia wręczenia Złotych Globów", "document_id": "1140355", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1209518.0, "score": 0.14916032552719116}, "uuid": "cc561f94-397f-4937-ac2a-f27ad6d9e078"}, {"page_content": "Roger Ebert z „Chicago Sun-Times” chwalił Coppolę za to, że pozostał wierny historii przedstawionej w książce, w tym przede wszystkim zachował czas i miejsce akcji. Chwalił również film za to, że potrafi „wciągnąć” widza na blisko trzy godziny, uznał go także za najlepszy film 1972 roku. Gene Siskel z „Chicago Tribune” ocenił \"Ojca chrzestnego\" na , stwierdzając, że „film jest bardzo dobry, ale Brando wcale nie jest jedynym powodem”.\nWedług Andrew Sarrisa z „The Village Voice” Brando wybitnie sportretował Vita Corleonego i kradł dla siebie każdą scenę, w której się pojawiał, uznał jednak, że postać Michaela jest zbyt skoncentrowana na zemście. Chwalił także kreacje Richarda Castellana, Roberta Duvalla i Jamesa Caana. Pauline Kael z „The New Yorkera” stwierdziła, że „\"Ojciec chrzestny\" to najlepszy przykład tego, że świetny film może powstać z połączenia pieniędzy i sztuki”.\nDesson Howe z „The Washington Post” uznał film za „perłę” i stwierdził, że Coppola zasługuje na wszystkie pochwały, jakie zań otrzymuje. Zdaniem Vincenta Canby’ego z „The New York Timesa” Coppola stworzył „najbardziej brutalną i poruszającą kronikę amerykańskiego życia”, która wykracza poza swój gatunek i zaprezentowane w nim środowisko. Reżyser Stanley Kubrick uznał, że \"Ojciec chrzestny\" może pochwalić się najlepszą obsadą w historii i może być najlepszym filmem wszech czasów. Jedną z niewielu negatywnych recenzji w czasach wyświetlania filmu w kinach napisał Stanley Kauffmann z „The New Republic”, krytykując charakteryzację Brando, muzykę Roty i grę Pacina, który „gubi się w zbyt trudnej dla siebie roli”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=439296", "fragment_id": "97122/23", "subtitle": "", "title": "Ojciec chrzestny (film)", "source": "wikipedia", "start_index": 34223.0, "document_id": "97122", "parentId": 439296.0, "score": 0.23525360226631165}, "uuid": "5cff37f5-845b-4dbd-9d95-e1ff6113442b"}]}
{"id": "q_615", "question": "W którym mieście europejskim deptakiem La Rambla dojdziemy do kolumny Kolumba?", "answer": [{"page_content": "La Rambla lub Las Ramblas (hiszp.) / Les Rambles (katal.) – ruchliwa kilometrowa ulica w centrum Barcelony, często odwiedzana zarówno przez turystów, jak i przez mieszkańców miasta.\nUlica znajduje się w dzielnicy Barri Gòtic. Prowadzi od Plaça de Catalunya w centrum do pomnika Krzysztofa Kolumba na nabrzeżu. Oficjalnie La Rambla stanowi ciąg krótszych ulic, z których każda nosi inną nazwę (stąd forma w liczbie mnogiej, \"Les Rambles\"). Poczynając od Plaça de Catalunya kolejno są to: Rambla de Canaletes, Rambla dels Estudis (nazwa pochodzi od znajdującego się tu niegdyś uniwersytetu), Rambla de Sant Josep (nazywana również Rambla de Flores, gdyż handluje się tam kwiatami), Rambla dels Caputxins oraz Rambla de Santa Monica. Zbudowanie na początku lat 90. centrum handlowego Maremagnum spowodowało przedłużenie deptaka w postaci drewnianego molo prowadzącego do portu (Rambla de Mar).\nCzęść przeznaczoną dla pieszych wypełniają stragany i kawiarenki na wolnym powietrzu. Odbywają się tam również występy artystów ulicznych: mimów, aktorów i tancerzy, swoje prace wystawiają też artyści. Wzdłuż La Rambla, obok barów i sklepów, znajduje się wiele turystycznych atrakcji, takich jak \"Palacio de la Virreina\" (Pałac Wicekrólowej), targowisko \"La Boqueria\" i teatr \"El Liceu\". Deptak bywa bardzo zatłoczony, szczególnie w czasie sezonu turystycznego. Z tego powodu jest to teren działalności kieszonkowców, jak również oszustów oferujących rzekome okazje szybkiego zarobku przez różnego rodzaju nielegalny hazard.\nNazwa La Rambla w języku hiszpańskim i katalońskim oznacza przerywany przepływ wody. Pochodzi od arabskiego słowa \"ramla\" oznaczającego piaszczyste koryto rzeki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=669022", "fragment_id": "804019/0", "subtitle": "", "title": "La Rambla", "document_id": "804019", "start_index": 0.0, "parentId": 669022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.890224814414978}, "uuid": "d118ae83-3b26-4d52-be45-0ef0890ac84d"}, {"page_content": "Pomnik Krzysztofa Kolumba w Barcelonie (kat. \"Monument a Colom\", [munuˈment ə kuˈlom]; hiszp. \"Monumento a Colón\" lub \"Mirador de Colón\") – pomnik Krzysztofa Kolumba przy południowym krańcu La Rambla w Barcelonie. Został zbudowany na Wystawę Światową w Barcelonie (1888) na cześć pierwszej podróży Kolumba do obu Ameryk.\nOpis.\nStatua i kolumna.\nNa samym szczycie pomnika stoi posąg z brązu o wysokości 7,2 m (24 stóp). Umieszczono go na szczycie kolumny korynckiej o wysokości 40 m (131 stóp). Posąg został wyrzeźbiony przez Rafaela Atché. Przedstawia Kolumba wskazującego prawą ręką na \"Nowy Świat\", trzymającego zwój w lewej ręce. Statua jest skierowana na południe-południowy wschód (kierunek bardziej południowy niż sąsiednia Rambla Del Mar i prawie idealnie na przedłużenie La Rambla); wskazuje punkt w pobliżu miasta Constantine w Algierii. Aby wskazać Genuę w północnych Włoszech, z której pochodził Kolumb, posąg musiałby być skierowany na wschód-północny wschód i w górę wybrzeża. Bardziej prawdopodobne jest, że posąg został tak ustawiony po to, by Kolumb wskazywał morze, podkreślając swoje doświadczenie w eksploracji morskiej. Posąg znajduje się na szczycie cokołu, na którym wpisane jest słowo „Tierra” (ziemia).\nCokół.\nKolumna, zawieszona na urządzeniu z kotwicą, stoi na ośmiobocznym cokole, z którego nad parami gryfów wzbijają się cztery spiżowe skrzydlate Wiktorie lub Feme lecące na cztery strony świata. Na czterech przyporach na ośmiobocznym cokole znajdują się medaliony portretowe przedstawiające osoby związane z Kolumbem:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5392212", "fragment_id": "339265/0", "subtitle": "", "title": "Pomnik Krzysztofa Kolumba w Barcelonie", "parentId": 5392212.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "339265", "score": 0.9814350008964539}, "uuid": "d7fe1e6d-86c5-44f2-8c2f-a390291d7571"}, {"page_content": "Przy przyporach siedzą cztery postacie reprezentujące cztery królestwa Hiszpanii: Księstwo Katalonii oraz królestwa León, Aragonii i Kastylii. Kapitel przedstawia alegorie czterech kontynentów: Europy, Azji, Afryki i Ameryki oddających hołd Kolumbowi. Wszystkie postacie są identyczne. \nU podstawy cokołu między przyporami znajdują się cztery dodatkowe posągi przedstawiające następujące osoby: \nNa platformę widokową na szczycie kolumny można się dostać dzięki windzie wewnątrz kolumny.\nOśmiokątny cokół jest wyłożony ośmioma płaskorzeźbami z brązu, które przedstawiają ważne sceny z pierwszej podróży Kolumba do obu Ameryk:\nNaprzemiennie z płaskorzeźbami umieszczono osiem herbów reprezentujących miejsca, które odwiedził Kolumb:\nBaza.\nPodstawą pomnika jest okrąg o szerokości 20 m (66 stóp) z czterema klatkami schodowymi. Każda klatka schodowa jest otoczona dwoma lwami.\nHistoria.\nPomysł na pomnik zaproponował w 1856 Antoni Fages i Ferrera, wielbiciel Kolumba. Chciał, by monument został w całości zbudowany przez Katalończyków. Przez 16 lat nie zrealizowano planu. W 1872 uzyskał poparcie burmistrza miasta Francesca Riusa i Tauleta, a w 1881 miasto podjęło uchwałę o budowie pomnika. W konkursie mogli brać udział wyłącznie hiszpańscy artyści. Zwycięzcą został Katalończyk Gaietà Buigas i Monravà. Większość funduszy pochodziła z prywatnych źródeł, tylko dwanaście procent kosztu pomnika zostało sfinansowanych ze środków publicznych. Całą budowę (robocizna i materiały) wykonali Katalończycy. Budowa trwała w latach 1882–1888. Pomnik odsłonięto z okazji Wystawy Powszechnej w Barcelonie.\nPomnik w Barcelonie jest najwyższym z 64 monumentów Kolumba na świecie.\nKopie pomnika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5392212", "fragment_id": "339265/1", "subtitle": "", "title": "Pomnik Krzysztofa Kolumba w Barcelonie", "source": "wikipedia", "start_index": 1548.0, "parentId": 5392212.0, "document_id": "339265", "score": 0.4115702509880066}, "uuid": "c961f140-a5ff-464f-93f2-54896b28255f"}, {"page_content": "Port Vell (z katalońskiego \"Stary Port\") - główny port handlowy Barcelony, przeprojektowany na centrum rekreacyjno-handlowe przed olimpiadą w 1992 r. Obecnie stanowi on wielkie centrum rozrywkowo-handlowe z przystanią jachtową. Położone na wodzie centrum dostępne jest przez ulicę \"Moll d'Espanya\" lub ruchomy pomost \"Rambla del Mar\", zaś największą atrakcją jest \"L'Aquàrium\", \"Maremágnum\" - kompleks sklepów, barów, restaruracji oraz kino IMAX. Położone tu \"L'Aquàrium\" to największe w Europie oceanarium, które posiada ponad 11 tys. okazów należących do 450 gatunków ukazujących bogactwo Morza Śródziemnego, Karaibskiego, Czerwonego czy Rafy Koralowej. Przy nabrzeżach \"Port Vell\" przycumowany jest żaglowiec \"Santa Eulàlia\", należący do Muzeum Morskiego, któremu przywrócono dawną świetność z początku XX wieku, kiedy to woził towary do obu Ameryk. Na początku słynnego deptaka La Rambla znajduje się Pomnik Kolumba, od którego zaczyna się cały obszar \"Portu Vell\" aż do Barcelonety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2351436", "fragment_id": "550372/0", "subtitle": "", "title": "Port Vell", "parentId": 2351436.0, "start_index": 0.0, "document_id": "550372", "source": "wikipedia", "score": 0.34596914052963257}, "uuid": "de0ca86b-ec00-4b13-93ec-83935a1bd2fa"}, {"page_content": "Plaza de Colón (\"Plac Kolumba\") - jeden z głównych placów i atrakcji turystycznych w stolicy Hiszpanii - Madrycie, nazwany na cześć Krzysztofa Kolumba. Na placu wznosi się potężna neogotycka kolumna z posągiem odkrywcy Ameryki. \"Plaza de Colón\" to również jeden z głównych węzłów komunikacyjnych stolicy Hiszpanii, z którego kursują m.in.: autobusy na lotnisko. Bezpośrednio do placu przylega park rekreacyjny - \"Jardines de Descubrimiento\", zaś pod placem ma swoją siedzibę Centrum Kulturalne Madrytu. Przy placu mieści się także gmach Biblioteki Narodowej oraz Muzeum Archeologicznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2137058", "fragment_id": "439284/0", "subtitle": "", "title": "Plaza de Colón", "parentId": 2137058.0, "start_index": 0.0, "document_id": "439284", "source": "wikipedia", "score": 0.41199374198913574}, "uuid": "6db57671-13b5-4aed-b958-0fb9f9039d45"}, {"page_content": "Plaza Cánovas del Castillo – plac ten rozpoczyna aleję zwaną Paseo del Prado; jego środek zajmuje \"Fuente de Neptuno\" – Fontanna Neptuna. W pobliżu znajdują się: Muzeum Prado, Muzeum Thyssen-Bornemisza prezentujące dzieła malarstwa zachodnioeuropejskiego z XV–XX w. i klasycystyczny \"Congreso de los Diputados\", czyli Kortezy, niższa izba parlamentu hiszpańskiego.\nPlaza de Colón (pol. Plac Kolumba) – wraz z przylegającym do niego parkiem \"Jardines de Descubrimiento\" – stanowi cały węzeł komunikacyjny miasta. Pod placem ma swoją siedzibę Centrum Kulturalne Madrytu, nad nim zaś wznosi się potężna neogotycka kolumna z posągiem odkrywcy Ameryki, otoczona fontanną. Przy placu mieści się także gmach Biblioteki Narodowej i Muzeum Archeologicznego.\nCalle de Serrano – to ciąg ulic najelegantszych sklepów w Madrycie; zamyka dzielnicę Salamanca.\nPuerta de Alcalá – niegdyś wschodnia brama miasta – dziś wznosi się na ruchliwej \"Plaza de Independencia\". Potężną budowlę z granitu stworzył architekt Karola III, Sabatini; wieńczą ją rzeźby z białego marmuru, otaczają zaś ukwiecone trawniki. Jest jednym z największych symboli Madrytu. Składa się ona z pięciu przejść, trzy z nich z pełnym łukiem a dwa z płaskim łukiem. W najwyższej, centralnej części jest płyta kamienna upamiętniająca rok budowy oraz króla Karola III, uwieńczona tarczą z herbem przedstawiającym broń trzymaną przez Sławę i geniusza. Dawniej każde przejście było okratowanie, które zamykano co dzień o zmierzchu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3726", "fragment_id": "168291/18", "subtitle": "", "title": "Madryt", "parentId": 3726.0, "start_index": 28475.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168291", "score": 0.1693546324968338}, "uuid": "b577cf05-9376-41bf-9096-48fa97db8c6c"}, {"page_content": "Kolumba z Rieti, właśc. Angelella Guardagnoli (ur. 2 lutego 1467 w Rieti we Włoszech, zm. 20 maja 1501 w Perugii) – tercjarka dominikańska, mistyczka, błogosławiona Kościoła Katolickiego.\nŻyciorys.\nUrodzona w Rieti we Włoszech. Według tradycji aura świętości otaczała Kolumbę od urodzenia. Jej prawdziwe imię miało brzmieć \"Angella\" (wł. \"angelo\" – anioł), ponieważ dom jej narodzin jakoby otaczały anioły. Jednak, w dniu chrztu, gdy nad chrzcielnicą ukazała się biała gołębica, dziewczynkę nazwano \"Kolumba\" (łac. \"columba\", gołębica). Jej rodzice (ortodoksyjni katolicy) rozdawali swój niewielki majątek biednym, przez co rodzina często miewała kłopoty finansowe.\nGdy Kolumba dorosła miała wizję. Ukazał się jej Bóg siedzący na tronie w otoczeniu świętych: Hieronima, Dominika i Piotra Werończyka. Postanowiła wstąpić do zakonu.\nRodzice mieli jednak zamiar wydać ją za młodego mężczyznę. Bracia Kolumby widzieli w tym ratunek dla rodzinnego majątku. Kolumba odmówiła i przywdziała habit tercjarek dominikańskich. Gdy przewodziła pielgrzymkom, dwukrotnie próbowano je zatrzymać. Ostatecznie Kolumba udała się do Perugii, gdzie została opatką dominikanek.\nNawiedzała chorych i umierających. Opiekowała się więźniami. Według tradycji jej starania, aby powierzyć miasto św. Dominikowi i Katarzynie ocaliło Perugię od epidemii dżumy.\nKult.\nKolumba została beatyfikowana 25 lutego 1625 r. przez Urbana VIII.\nJej wspomnienie liturgiczne w Kościele rzymskokatolickim obchodzone jest 20 maja.\nW ikonografii błogosławiona przedstawiana jest w dominikańskim habicie, w lewej dłoni trzyma krzyż i lilię z trzema kwiatami.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1053422", "fragment_id": "1354167/0", "subtitle": "", "title": "Kolumba z Rieti", "document_id": "1354167", "start_index": 0.0, "parentId": 1053422.0, "source": "wikipedia", "score": 0.057722579687833786}, "uuid": "f473afa9-5ffa-4731-b2dd-27f4fa0b9266"}, {"page_content": "Ciutat Vella (hiszp. \"Ciudad Vieja\"; pol. Stare Miasto) – najstarsza dzielnica Barcelony. W jej skład wchodzą mniejsze jednostki: Raval, Barri Gòtic, La Ribera, Parc de la Ciutadella i Barceloneta. Ciutat Vella rozciąga się pomiędzy Morzem Śródziemnym i dziewiętnastowieczną dzielnicą Eixample. Jest to najczęściej odwiedzana przez turystów część Barcelony o powierzchni 4 km², zamieszkana na stałe przez 96 tys. osób. Osią dzielnicy jest aleja La Rambla, rozciągająca się między Plaça de Catalunya a portem morskim, złożona z kilku odcinków posiadających własne nazwy. \nDo przebudowy Barcelony w XIX wieku Ciutat Vella była otoczona przez średniowieczne mury miejskie, wyburzone w 1859. Było to ówczesne centrum miasta pod względem politycznym, handlowym oraz kulturalnym. Obecnie dzielnica pełni głównie te ostatnie funkcje. Architektura dzielnicy reprezentuje, zależnie od określonego obszaru, budownictwo od średniowiecza do początku XIX wieku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1460823", "fragment_id": "205763/0", "subtitle": "", "title": "Ciutat Vella", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "205763", "parentId": 1460823.0, "score": 0.03482334315776825}, "uuid": "df6e0fc7-fb37-4a1d-83e8-2ff56083fc82"}, {"page_content": "Dzień po zamachu na La Rambla ponad 30 000 osób zgromadziło się na Placu Katalońskim, aby uhonorować minutą ciszy pamięć ofiar. Zgromadzeni spontanicznie wykrzyczeli hasło ‘No tenim por!’ (‘nie boimy się’), aby pokazać opór Barcelony przeciwko terroryzmowi. Po zamachu z Katalonią solidaryzowały się osoby z kraju i z całego świata. W Katalonii odbyły się również manifestacje społeczności muzułmańskiej potępiające zamachy, terroryzm i wyrażające solidarność z ofiarami zamachów. Zorganizowano je między innymi w Ripoll – mieście zamieszkania sprawców i na La Rambla w Barcelonie. Burmistrz Barcelony, Ada Colau i szef rządu katalońskiego, Carles Puigdemont zorganizowali 26 sierpnia w Barcelonie dużą manifestację przeciwko terroryzmowi.\nReakcje.\n\"' – szef Rady Europejskiej, Donald Tusk, skomentował to wydarzenie na Twitterze słowami: „Cała Europa łączy się z Barceloną. Nasze myśli są z ofiarami i wszystkimi dotkniętymi tym tchórzliwym atakiem na niewinnych ludzi.”\n – premier Beata Szydło po zamachach w Hiszpanii złożyła na ręce premiera tego kraju kondolencje oraz potępiła „te tragiczne w skutkach zamachy”. Zadeklarowała również gotowość Polski do pomocy sojusznikowi.\n – prezydent Stanów Zjednoczonych, Donald Trump, przekazał kondolencje oraz zapewnił Hiszpanię o tym, że USA zrobi wszystko, co można by pomóc w skutkach zamachu. Napisał na Twitterze: „Bądźcie silni, kochamy was!”.\n – premier Hiszpanii Mariano Rajoy ogłosił trzydniową żałobę narodową. „Jesteśmy zdecydowani, aby wygrać z tymi, którzy chcą zwalczać nasze wartości i nasz model życia” – powiedział szef hiszpańskiego rządu w stolicy Katalonii.\n – papież Franciszek w przesłanym telegramie określił zamach terrorystyczny nieludzkim czynem i ślepą przemocą.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4057905", "fragment_id": "585961/3", "subtitle": "", "title": "Zamachy w Katalonii", "document_id": "585961", "start_index": 5030.0, "parentId": 4057905.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1347046047449112}, "uuid": "81e5d0b0-9ce2-409a-aa21-2cc810724b86"}, {"page_content": "Podczas wypraw pod dowództwem Kolumba wzniesiono pierwsze europejskie osiedla i misje w Ameryce Środkowej (jego brat Bartolomeo w 1496 założył na Haiti Santo Domingo, najstarsze istniejące do dziś hiszpańskie miasto w Ameryce). On też tworzył pierwsze mapy oraz opisy regionu Karaibów i ich mieszkańców. Pionierskie podróże Kolumba – w tym jego osobiste działania – zapoczątkowały epokę odkryć geograficznych na całej półkuli zachodniej oraz procesy krwawej konkwisty i rabunkowej eksploatacji obu kontynentów, przymusowej chrystianizacji oraz kolonizacji tubylczych ludów Ameryki (które podczas pierwszej wyprawy Kolumb błędnie nazwał \"Indios\" – Indianami).\nKolumb był doświadczonym i dzielnym żeglarzem, ambitnym i wytrwałym organizatorem kolejnych wypraw, ale popełniał też błędy – zaniżał np. długość równika i wielkość Ziemi, błędnie sytuował Japonię i Chiny na kuli ziemskiej, przez co wierzył w możliwość bezpośredniego dotarcia do tych krajów po wypłynięciu z Europy w kierunku zachodnim. Krytykowany za skromne zdobycze materialne dostarczane władcom Hiszpanii (a zwłaszcza brak dużych ilości złota i przypraw korzennych), nieudolne i autokratyczne zarządzanie nowymi hiszpańskimi koloniami oraz prześladowanie tubylców (zob. krytyka Bartolomé de Las Casas), toczył wieloletnie spory o utrzymanie władzy i obiecane mu przywileje. Chociaż nie odbył planowanej podróży dookoła świata i mógł umrzeć z fałszywym przekonaniem, że dopłynął do brzegów Azji, to jego nazwisko stało się symbolem wielkich odkryć, nie tylko geograficznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2834", "fragment_id": "186132/2", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kolumb", "parentId": 2834.0, "start_index": 2479.0, "document_id": "186132", "source": "wikipedia", "score": 0.07979477941989899}, "uuid": "90a2ed6f-396a-41c0-9def-8f83b17808be"}]}
{"id": "q_616", "question": "W którym amerykańskim mieście stoi Statua Wolności?", "answer": [{"page_content": "Statua Wolności ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Statue of Liberty&lt;/&gt;), właściwie Wolność Opromieniająca Świat (ang. \"Liberty Enlightening the World\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;La liberté éclairant le monde&lt;/&gt;) – posąg na wyspie Liberty Island u ujścia rzeki Hudson do Oceanu Atlantyckiego w regionie metropolitalnym Nowego Jorku, nieoficjalny symbol wolności, Nowego Jorku i Stanów Zjednoczonych. Wyspa Liberty wraz z wyspą Ellis stanowi kompleks będący własnością federalną i zarządzany przez National Park Service. Administracyjnie należy do stanu Nowy Jork.\nMonumentalna, neoklasycystyczna statua została wzniesiona w latach 1884–1886 według projektu Frédérica-Auguste’a Bartholdiego, Gustave’a Eiffela (konstrukcja) i Richarda Morrisa Hunta (postument).\nDar narodu francuskiego dla narodu amerykańskiego, upamiętniający przymierze obu narodów w czasie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W 1924 został uznany za narodowy pomnik Stanów Zjednoczonych, a w 1984 wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Figuruje również w rejestrze National Register of Historic Places.\nHistoria.\nPomnik, utrzymany w stylu neoklasycyzmu realistycznego, jest dziełem francuskiego rzeźbiarza Frédérica-Auguste’a Bartholdiego. Przedstawia postać kobiecą trzymającą w prawej dłoni pochodnię, a w lewej tablicę, na której umieszczona jest data uzyskania niepodległości przez Stany Zjednoczone. Wyryte jest dokładnie: JULY IV MDCCLXXVI (4 lipca 1776). &lt;&gt;[]", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63658", "fragment_id": "638995/0", "subtitle": "", "title": "Statua Wolności", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "638995", "parentId": 63658.0, "score": 0.6052124500274658}, "uuid": "07ee48f7-6a41-4412-a81e-be4802a1a0ca"}, {"page_content": "Pomnik był darem rządu francuskiego dla USA w 100-lecie uchwalenia Deklaracji niepodległości. Został wzniesiony we Francji i przekazany w 1884 ambasadorowi amerykańskiemu w Paryżu. Potem rozebrano go na części i wysłano statkiem do Nowego Jorku. Odsłonięcie odbyło się 28 października 1886 i dokonał tego prezydent Grover Cleveland. Jest narodowym pomnikiem USA, zarządzanym przez National Park Service.\nStatua Wolności znajduje się na Liberty Island, u ujścia rzeki Hudson. Podstawa pomnika stoi na XIX-wiecznym forcie Wood, o narysie gwiaździstym. Jest własnością federalną administrowaną przez National Park Service i znajduje się na terenie objętym jurysdykcją stanu Nowy Jork.\nNa postumencie znajduje się płyta z tekstem sonetu Emmy Lazarus \"Nowy kolos\".\nDane.\nPosąg stał się symbolem wolnej i bogatej Ameryki dla wielu emigrantów przybywających do Nowego Jorku. Statua stoi na zerwanym łańcuchu, dzierżąc w prawej ręce pochodnię, w lewej zaś tablicę z napisem \"4 lipca 1776 Dzień Niepodległości Ameryki\".\nStatua Wolności skonstruowana jest z miedzi, dlatego w wyniku korozji atmosferycznej jej powłoka okryła się patyną, przez co uzyskała grynszpanowy kolor.\nZwiedzanie.\nW wyniku zamachów z 11 września 2001 zamknięto wstęp dla turystów do tarasu widokowego w koronie statuy. 23 maja 2009 wnętrze statuy zostało przywrócone do zwiedzania, wraz z dwoma tarasami widokowymi i prowadzącymi do nich ciągami schodów. Wstęp na najwyższą część ramienia i znicza jest od 1916 niedostępny dla zwiedzających. W październiku 2012 ponownie otwarto koronę dla zwiedzających.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63658", "fragment_id": "638995/1", "subtitle": "", "title": "Statua Wolności", "document_id": "638995", "start_index": 1505.0, "parentId": 63658.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9194817543029785}, "uuid": "7b46ea7c-ebe6-4efa-8221-f2a857886ce1"}, {"page_content": "Jersey City – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie New Jersey (siedziba hrabstwa Hudson), na półwyspie między ujściami rzek Hudson i Hackensack do Oceanu Atlantyckiego. Według spisu ludności z roku 2010, w Jersey City mieszkało 247 597 mieszkańców. Miasto to nazywane jest potocznie \"Sixth borough\" (\"Szóstą dzielnicą\" Nowego Jorku). W granicach administracyjnych Jersey City znajduje się wyspa Liberty Island ze Statuą Wolności. W mieście tym znajduje się Pomnik Katyński autorstwa Andrzeja Pityńskiego.\nGospodarka.\nW mieście rozwinął się przemysł elektrotechniczny, chemiczny, odzieżowy, maszynowy oraz spożywczy.\nMiasta partnerskie.\n Weehawken, USA\n Oviedo, Hiszpania\n Cherry Hill, USA\n Lizbona, Portugalia\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435126", "fragment_id": "64164/0", "subtitle": "", "title": "Jersey City", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "64164", "parentId": 435126.0, "score": 0.45259803533554077}, "uuid": "4496d247-e9c5-48d0-979e-7cb00b9837d0"}, {"page_content": "Liberty Island (dawniej Bedloe's Island) – nowojorska wyspa położona u ujścia rzeki Hudson.\nWyspa ta znajduje się całkowicie w granicach Jersey City, lecz podlega jurysdykcji ze strony Nowego Jorku, do którego należy. Jest niezamieszkana ze względu na charakter turystyczny (m.in. Statua Wolności), a od 15 października 1966 roku wpisana do Krajowego Rejestru Miejsc Historycznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2045932", "fragment_id": "414778/0", "subtitle": "", "title": "Liberty Island", "document_id": "414778", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2045932.0, "score": 0.13745355606079102}, "uuid": "8823f9e6-3660-4048-b351-11e206a0a8c0"}, {"page_content": "New York-New York Hotel &amp; Casino – luksusowy hotel i kasyno, położony przy bulwarze Las Vegas Strip w Paradise, w stanie Nevada. Stanowi własność korporacji MGM Resorts International.\nCharakterystyka.\nNew York-New York, jak wskazuje nazwa, inspirowany jest miastem Nowy Jork. Architektura obiektu ma odzwierciedlać jego panoramę; budynki hotelowe imitują między innymi Empire State Building oraz Chrysler Building. Przed kompleksem znajduje się sztuczne jezioro wzorowane na New York Harbor, na którym umiejscowiona jest 46–metrowa replika Statui Wolności, a także repliki Soldiers' and Sailors' Monument, Whitney Museum of American Art i Grand Central Terminal.\nPoszczególne części kompleksu noszą odrębne nazwy, a każda z nich powiązana jest z Nowym Jorkiem. Dla przykładu, główny obszar kasyna to Central Park, natomiast obszar handlowy określany jest jako Greenwich Village.\nHistoria.\nNew York-New York został otwarty 3 stycznia 1997 roku. Projekt, zapoczątkowany w 1994 roku, był wspólną inwestycją MGM Grand Inc. i Primadonna Resorts.\nPo zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku, ludzie z całych Stanów Zjednoczonych spontanicznie wysyłali do New York-New York patriotyczne gadżety, które następnie umieszczane były przed repliką Statui Wolności. Ostatecznie rzeczy te przeobraziły się w permanentny memoriał.\nW latach 1997–2005 New York-New York, mierząc 161 metrów, nosił miano najwyższego budynku w Las Vegas. Po ośmiu latach tytuł ten odebrał mu kompleks Wynn Las Vegas.\nAtrakcje.\nNa terenie New York-New York znajduje się The Roller Coaster, wcześniej znany jako Manhattan Express, którego trasa obejmuje nie tylko obszar zewnętrzny, ale również część wnętrz budynków. Kolejka ma 62 metry wysokości i osiąga prędkość do 108 km/h.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1150151", "fragment_id": "1389230/0", "subtitle": "", "title": "New York-New York Hotel &amp; Casino", "parentId": 1150151.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1389230", "score": 0.04958838224411011}, "uuid": "282b6e50-2a46-410e-9e0f-a4097549e923"}, {"page_content": "Statua Wolności w Paryżu – kopia oryginalnej nowojorskiej Statuy Wolności. Posąg znajduje się na Île aux Cygnes (Wyspie Łabędziej) na Sekwanie w Paryżu, niedaleko Wieży Eiffla. Jest cztery razy mniejsza od oryginału, waży 4 tony i ma 11,5 metra wysokości.\nDzieło francuskiego rzeźbiarza Frédérica-Auguste’a Bartholdiego według projektu Gustava Eiffela i projektu piedestału Richarda Morrisa Hunta. Koncepcja projektu posągu powstała pod wpływem obrazu \"Wolność wiodąca lud na barykady\" namalowanego przez Eugène’a Delacroix. Bartholdi nadał posągowi rysy twarzy własnej matki, podczas gdy modelką dla całego posągu była jego kochanka.\nOryginał Statuy Wolności został podarowany w roku 1886 przez ówczesne władze francuskie Stanom Zjednoczonym w 110–lecie uchwalenia Deklaracji Niepodległości (1776).\nPosąg Statuy Wolności obrazuje postać kobiety trzymającej w prawej ręce pochodnię, a w lewej tablicę z napisem „JULY IV MDCCLXXVI\", czyli „4 lipca 1776”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2496671", "fragment_id": "527445/0", "subtitle": "", "title": "Statua Wolności (Paryż)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "527445", "parentId": 2496671.0, "score": 0.248576357960701}, "uuid": "91ba21b2-d9c0-4fc5-9f2d-986e90ff56ac"}, {"page_content": "Île aux Cygnes (pol. \"Wyspa Łabędzia\") – mała wyspa na rzece Sekwanie w Paryżu o powierzchni 1,3 ha, położona między 15. a 16. dzielnicą Paryża. Administracyjnie należy do 15. dzielnicy Paryża. Wyspa została zbudowana w 1827 roku w celu ochrony portu w Grenelle. Wyspa jest długa na 890 m oraz ma 11 m w najszerszym miejscu. Aleja wzdłuż całej wyspy obsadzona jest drzewami i nosi nazwę \"Allée des Cygnes\". Przez Île aux Cygnes przechodzą trzy mosty Pont de Grenelle, Pont Rouelle oraz Pont de Bir-Hakeim.\nStatua Wolności.\nNajbardziej charakterystycznym miejscem na wyspie jest replika Statuy Wolności z Nowego Jorku. Statua stanęła na wyspie 15 listopada 1889 roku i została sfinansowana przez mieszkających w Ameryce Francuzów dla uczczenia stulecia rewolucji francuskiej. Pomnik był początkowo skierowany na wschód od Wieży Eiffla, lecz został przesunięty na zachód od wieży w trakcie trwania Wystawy światowej, którą Paryż organizował w 1937 roku. Na tablicy znajdującej się w lewej ręce statuy znajduje się inskrypcja „IV Juillet 1776 = XIV Juillet 1789”, co odpowiednio oznacza daty amerykańskiego Dnia Niepodległości oraz dnia zdobycia Bastylii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1252747", "fragment_id": "1102714/0", "subtitle": "", "title": "Île aux Cygnes", "document_id": "1102714", "start_index": 0.0, "parentId": 1252747.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17487099766731262}, "uuid": "da2aa2b4-bfa5-4a75-8072-2270100514b6"}, {"page_content": "Statue of Liberty National Monument zarządzany jest przez National Park Service i zlokalizowany jest jednocześnie w dwóch stanach: Nowy Jork i New Jersey. Wśród pozostałych zabytków i miejsc historycznych na Manhattanie, które są pod kontrolą instytucji federalnych, są: Castle Clinton National Monument, Federal Hall National Memorial, Theodore Roosevelt Birthplace National Historic Site, General Grant National Memorial, African Burial Ground National Monument, Hamilton Grange National Memorial, a także Stonewall Inn w Greenwich Village, uznany za Narodowy Pomnik Historyczny jako katalizator współczesnego ruchu na rzecz praw gejów.\nW granicach miasta znajduje się siedem parków stanowych, włączając w to Clay Pit Ponds State Park i 11-hektarowy Riverbank State Park, który położony jest 21 metrów ponad poziomem rzeki Hudson.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nCentral Park – najczęściej odwiedzany park w Stanach Zjednoczonych\nPodział administracyjny.\nNowy Jork dzieli się na pięć okręgów, określanych mianem . Każdy z nich pokrywa się z odpowiednim hrabstwem stanu Nowy Jork. Na terenie pięciu okręgów wyróżnić można setki mniejszych sąsiedztw (&lt; lang=\"en\"&gt;neighborhood&lt;/&gt;), z których wiele posiada własną historię i specyfikę. Jeśli każde z &lt; lang=\"en\"&gt;boroughs&lt;/&gt; byłoby niezależnym miastem, cztery z nich (Brooklyn, Queens, Manhattan i Bronx) należałyby do najludniejszych miast w Stanach Zjednoczonych.\nDemografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10842", "fragment_id": "169134/13", "subtitle": "", "title": "Nowy Jork", "document_id": "169134", "start_index": 22795.0, "parentId": 10842.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3503319025039673}, "uuid": "a7934e29-0e1a-4790-a373-89064fd3bb4b"}, {"page_content": "W 1984 roku KPA zainicjował coroczne obchody Miesiąca Dziedzictwa Polskiego w skali krajowej, chcąc w ten sposób poszerzyć wiedzę społeczeństwa amerykańskiego na temat wkładu Polaków do jego kultury, nauki i życia publicznego. W 1985 roku prezes Mazewski uzyskał zgodę dla tysięcy polskich uchodźców, którzy znaleźli się w Ameryce po represjach wobec Solidarności, by mogli pozostać na stałe w Stanach Zjednoczonych. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych KPA zebrał ponad 150 tys. dolarów z przeznaczeniem na renowację Statui Wolności w Nowym Jorku i prawie 600 tys. dolarów na budowę Muzeum Imigracji na Ellis Island (\"Ellis Island Immigration Museum\"). W latach późniejszych zbierał też fundusze na stworzenie Centrum Kulturalnego Jana Pawła II w Waszyngtonie.\nObecnie sprawy amerykańskie, choć pozostają w cieniu pracy KPA na rzecz Polski, obejmują rozpowszechnianie wiedzy o polskim dziedzictwie i nauczanie języka polskiego w Stanach Zjednoczonych, walkę ze zniesławianiem Polski i Polaków oraz dbałość o zachowanie zabytkowych kościołów i pomników wzniesionych przez Polonię amerykańską, dziś stojącą w obliczu zmian urbanistycznych i społecznych. Działalność ta ma miejsce w środowisku, w którym 10-milionowa populacja Amerykanów polskiego pochodzenia staje się coraz mniej jednorodna, mniej spoista i coraz bardziej rozproszona. Wyzwania stojące przed KPA w realizacji jego „programu amerykańskiego” są w związku z tym coraz trudniejsze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93103", "fragment_id": "652993/15", "subtitle": "", "title": "Kongres Polonii Amerykańskiej", "parentId": 93103.0, "start_index": 24647.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652993", "score": 0.046789076179265976}, "uuid": "959adfe6-534e-421f-a89b-bf3cc9d4925b"}, {"page_content": "Ponieważ przepowiednia wyroczni delfickiej nie była przychylna odbudowie posągu, zrujnowany kolos leżał w wodzie aż do VII wieku. Arabowie, którzy w 654 r. zdobyli Rodos, sprzedali go na złom wędrownemu kupcowi z Emessy. Nabywca, jak podaje kronika Teofanesa Wyznawcy, rozbił resztki posągu i wywiózł je, objuczywszy nimi 900 wielbłądów.\nOstatnie odkrycia archeologiczne dowodzą, że posąg mógł stać na wzgórzu, na którym stoi teraz zamek.\nNawiązania.\nNowożytnymi nawiązaniami do Kolosa Rodyjskiego są między innymi nowojorska Statua Wolności i Pomnik Chrystusa Odkupiciela w Rio de Janeiro.\nWiersz \"Nowy kolos\" na temat pomnika w Nowym Jorku napisała Emma Lazarus, wspominając w pierwszych linijkach (\"Not like the brazen giant of Greek fame,/With conquering limbs astride from land to land;\") antyczny monument z Rodosu.\nW serialu \"Gra o tron,\" na wyspie Braavos znajduje się posąg u wejścia do portu zadziwiająco podobny do koncepcji Kolosa Rodyjskiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27404", "fragment_id": "184016/2", "subtitle": "", "title": "Kolos Rodyjski", "document_id": "184016", "start_index": 2710.0, "parentId": 27404.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09567201137542725}, "uuid": "d588428c-38ae-4704-a282-20acf193a155"}]}
{"id": "q_617", "question": "Mińsk to stolica którego państwa?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy stolicy Białorusi. Zobacz też: inne znaczenia.\nMińsk ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Мінск&lt;/&gt;, hist. &lt; lang=\"be\"&gt;Менск&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Минск&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏מינסק, \"Minsk\"‎&lt;/&gt;) – stolica i największe miasto Białorusi, położone nad Świsłoczą, miasto wydzielone i obwodowe, największy ośrodek gospodarczy, kulturalny i naukowy kraju. Mieści się w nim sekretariat założonej w 1991 Wspólnoty Niepodległych Państw.\nBył miastem królewskim Wielkiego Księstwa Litewskiego I Rzeczypospolitej. Miejsce obrad sejmików ziemskich powiatu mińskiego od XVI wieku do pierwszej połowy XVIII wieku. W I Rzeczypospolitej używano też nazwy Mińsk Litewski, dla odróżnienia od Mińska Mazowieckiego.\nNazwa.\nPochodzenie.\nWiększość badaczy toponimii uważa, że nazwa miasta pochodzi od niewielkiej rzeki o nazwie Mieńka (Mień, Mienia), nad którą został założony Mińsk. Białoruski historyk Mikoła Kuźniacou postawił tezę, że nazwa rzeczki pochodzi od słowa \"mień\" oznaczającego rybę – miętusa lub inną gładką, śluzistą rybę.\nNiektórzy autorzy skłonni są przypuszczać, że miasto nazwano od prowadzonego w nim handlu, wymiany – \"miena\". Hipoteza ta nie jest jednak przekonująca, ponieważ handel nie mógł tam rozwinąć się tak szybko i na taką skalę, by stać się podstawą do nazwania twierdzy zbudowanej w 1063, a której nazwa tak szeroko się rozpowszechniła, że wspomniano o niej w kronice już w 1067 r. Ponadto odczasownikowe rzeczowniki od słowa \"mieniać\" nie są w toponimii znane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49691", "fragment_id": "662454/0", "subtitle": "", "title": "Mińsk", "parentId": 49691.0, "start_index": 1.0, "document_id": "662454", "source": "wikipedia", "score": 0.9400845766067505}, "uuid": "fc0def76-e98d-4a7c-b8b6-c77c17a41eca"}, {"page_content": "Od 1991 Mińsk jest stolicą suwerennej Republiki Białorusi oraz centrum politycznym i kulturowym białoruskiego narodu. Według spisu ludności z 2015 najliczniejszymi mniejszościami narodowymi białoruskiej stolicy byli Rosjanie, Ukraińcy, Polacy, Litwini, Żydzi, Tatarzy i Ormianie. Przez wieki zamieszkany przez wiele narodów, Mińsk stanowi ważny ośrodek życia kulturalnego Białorusi. W 2017 działały w nim 23 szkoły wyższe, na których studiowało około 200 tysięcy studentów z Białorusi oraz zagranicy. W Mińsku ma siedzibę wiele firm, między innymi wargaming.net, która w 2011 wyprodukowała grę komputerową World of Tanks.\nMiasto ma rozbudowaną komunikację miejską. W 2014 rozpoczęto budowę trzeciej linii metra.\nW 2010 i 2018 białoruska stolica była gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji dla Dzieci, pod hasłami odpowiednio „Feel the Magic” i „#LightUp” (Białorusi dwukrotnie udało się w nim zwyciężyć).\nW dniach 14–16 stycznia 2011 w hali sportowej Mińsk-Arena odbył się Superfinał Pucharu Kontynentalnego 2010/2011. W 2013 odbył się konkurs Miss Supranational 2013 oraz miasto było gospodarzem mistrzostw świata w kolarstwie torowym. W 2014 odbyły się w stolicy Białorusi 78. Mistrzostwa Świata w Hokeju na Lodzie 2014 dla Elity.\nW 2015 Mińsk gościł międzynarodowy konkurs piękności Mrs. Universe.\nDemografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49691", "fragment_id": "662454/11", "subtitle": "", "title": "Mińsk", "source": "wikipedia", "start_index": 15503.0, "document_id": "662454", "parentId": 49691.0, "score": 0.756192684173584}, "uuid": "2ee22532-dae6-4cda-9443-ac18e1f98506"}, {"page_content": "Obwód miński (biał. Мінская во́бласць, trb. \"Minskaja wobłasć\", ros. Минская область) – obwód Białorusi leżący w jej centralnej części kraju. Stolicą obwodu jest Mińsk, który jest miastem wydzielonym.\nDemografia.\nLiczba ludności:\nPodział administracyjny.\nRejony:\n \n \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597855", "fragment_id": "1546939/0", "subtitle": "", "title": "Obwód miński", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 597855.0, "document_id": "1546939", "score": 0.31736743450164795}, "uuid": "0d8fba9e-2457-4aae-b02b-f2dfc29cc877"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\nPlac Niepodległości ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Пло́шча Незалежнасці&lt;/&gt;, Płošča Niezaležnasci) – centralny i największy plac Mińska, stolicy Białorusi, położony w rejonie moskiewskim w Mińsku (nazwa rejonu administracyjnego w stolicy Białorusi).\nWokół placu znajdują się ważne instytucje: Dom Rządowy, Miński Miejski Komitet Wykonawczy, Białoruski Uniwersytet Państwowy, Białoruski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. Maksima Tanka, hotel „Mińsk”, Poczta Główna, zarząd Mińskiego Metra, a także Kościół św. Szymona i św. Heleny zwany Czerwonym Kościołem oraz pomnik Włodzimierza Lenina. W części podziemnej placu znajduje się 3-poziomowe centrum handlowe „Stolica” i 4-poziomowy parking na 500 stanowisk.\nNa placu znajduje się wyjście ze stacji metra „Plac Lenina”.\nNa placu znajduje się rzeźba „Architekt” autorstwa Uładzimira Żbanaua.\nHistoria.\nPlac zaczęto zabudowywać na początku lat 30. XX w., według projektu architekta Iosifa Łangbarda, jako główny plac stolicy. Początkowo nosił nazwę placu Lenina. Zbudowano wówczas przy nim Dom Rządowy Białoruskiej SRR wraz ze stojącym przed nim pomnikiem Lenina. Od 1934 na placu zaczęły odbywać się parady Armii Czerwonej.\nW czasie niemieckiej okupacji pomnik został zniszczony, jednak odbudowano go w 1945. Dom Rządu i Czerwony Kościół to jedne z niewielu budynków Mińska nie zniszczonych w czasie II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1848404", "fragment_id": "898582/0", "subtitle": "", "title": "Plac Niepodległości w Mińsku", "parentId": 1848404.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "898582", "score": 0.41735851764678955}, "uuid": "dba51783-d52f-46d8-96b3-397692a38a69"}, {"page_content": "Autor książek \"Минск. Лучший вид на этот город\" (\"Mińsk. Najlepszy widok na to miasto\"; 2013), \"Ад Мінска да Вільні. Гісторыя Беларусі ў журналісцкіх нататках\" (\"Od Mińska do Wilna. Dzieje Białorusi w notatkach dziennikarskich\"; 2016), \"Мінск. Спадчына старога горада. 1067-1917\" (\"Mińsk. Dziedzictwo dawnego miasta.\" \"1067-1917;\" 2016; współautor: Dzmitry Łaśko), \"Мінск.\" \"Спадчына сталіцы Беларусі.\" \"1918-2018\" (\"Mińsk. Dziedzictwo stolicy Białorusi. 1918-2018\"; 2017; współautor: Dzmitry Łaśko), zestawów pocztówek \"Vilnius – Вільня. Сталіца Літвы ў гісторыі Беларусі\" (\"Vilnius – Wilno. Stolica Litwy w dziejach Białorusi\"; 2015), \"Мінск. Минск. Minsk\" (2017) (współautor: Dzmitry Łaśko), \"Беларусь. Беларусь. Belarus\" (2017) (współautor: Dzmitry Łaśko), autor koncepcji i redaktor albumu \"Białoruś, Litwa, Polska czasów Stanisława Moniuszki w rysunkach jego ojca Czesława Moniuszki\" (2019).\nAutor tras turystycznych: \"Mińsk. Najlepszy widok na miasto. 10 wieków przez 3 godziny\", \"Vilnius – Wilno. Stolica Litwy w dziejach Białorusi\", \"Białoruskie dziedzictwo Warszawy\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3547689", "fragment_id": "970372/2", "subtitle": "", "title": "Wiktar Korbut", "parentId": 3547689.0, "start_index": 2863.0, "document_id": "970372", "source": "wikipedia", "score": 0.4310421347618103}, "uuid": "141a8a04-ca48-4879-955f-4d4931b59c6a"}, {"page_content": "| typ_cza3 = \n | lewareka3 = \n | paski_lr3 = \n | typ_lr3 = \n | koszulka3 = \n | paski_kos3 = \n | typ_kos3 = \n | prawareka3 = \n | paski_pr3 = \n | typ_pr3 = \n | spodenki3 = \n | paski_spo3 = \n | typ_spo3 = \n | skarpety3 = \n | paski_ska3 = \n | typ_ska3 = \n | trzeci strój = \n | paski_kos4 = \n | koszulka4 = \n | paski_spo4 = \n | spodenki4 = \n | czapka4 = \n | paski_cza4 = \n | typ_cza4 = \n | lewareka4 = \n | paski_lr4 = \n | typ_lr4 = \n | typ_kos4 = \n | prawareka4 = \n | paski_pr4 = \n | typ_pr4 = \n | typ_spo4 = \n | skarpety4 = \n | paski_ska4 = \n | typ_ska4 = \n | czwarty strój = \n | commons = !\n | wikicytaty = !\n | wikinews = !\n | www = uri?!\nStolica Mińsk (ros. Столица, biał. Сталіца, Stalica, w latach 2006-2024 pod nazwą Stroitiel, ros. Строитель, biał. Будаўнік, Budaunik) – białoruska męska drużyna siatkarska z Mińska funkcjonująca w ramach klubu WK Mińsk. Siedmiokrotny mistrz Białorusi oraz ośmiokrotny zdobywca Pucharu Białorusi. Występuje w najwyższej klasie rozgrywkowej na Białorusi (Diwizion \"A\"). Głównym sponsorem klubu jest spółka OAO MAPID.\nDrużyna powstała w 2006 roku po zmianie nazwy z MAPID Mińsk (zespół MAPID stał się drugą drużyną męską w ramach klubu WK Mińsk).W sezonie 2011/2012 wystąpiła w rosyjskiej Superlidze, w której zajęła 7. miejsce w Dywizji \"Zachód\", co nie dało awansu do fazy play-off.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1861536", "fragment_id": "913049/1", "subtitle": "", "title": "Stolica Mińsk", "document_id": "913049", "start_index": 1252.0, "parentId": 1861536.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11202367395162582}, "uuid": "5b6b9b3a-9af6-423f-9467-17936d467d5c"}, {"page_content": "Zamach w metrze w Mińsku – atak terrorystyczny z 11 kwietnia 2011 roku na centralną stację metra, Kastrycznicką/Oktiabrską ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Кастрычніцкая&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Октябрьская&lt;/&gt;) w Mińsku, stolicy Białorusi. W wyniku eksplozji bomby, śmierć poniosło 15 osób, a 204 osoby zostały ranne.\nPrzebieg.\nZamach bombowy wydarzył się o godzinie 17:56 i został przeprowadzony w momencie, kiedy w stacji metra panował spory tłok. Świadkowie twierdzili, iż wybuch doprowadził do utworzenia dużego krateru. Bomba ta została zbudowana poza stolicą kraju, a jej siła wybuchu była równa wybuchowi 5–7 kilogramów trotylu[]. Po eksplozji podjęto decyzję o ewakuacji wszystkich osób ze stacji metra, a także o zamknięciu jednej z linii metra. W obawie przed faktem, że ładunek był odpalony przy użyciu telefonu komórkowego, tymczasowo wyłączono sieć komórkową w niektórych częściach stolicy[].\nEksperci podejrzewali wiele wersji, które doprowadziły do tragedii. Jedna z wersji to chęć destabilizacji sytuacji na Białorusi. Ponadto pomoc w śledztwie w sprawie zamachu obiecali śledczy z Rosji i Izraela[]. Istniały także przypuszczenia, że zamach w mińskim metrze był dokonany przez sprawców, którzy mieli powiązania z innymi tego typu incydentami – zamachem w stolicy w 2008 roku oraz eksplozjami w Witebsku w 2005 roku. 14 kwietnia policja zatrzymała 5 osób w związku z tragedią, z czego 2 zostały aresztowane.\nOfiary.\nRannych przewieziono do pięciu szpitali w Mińsku. Wśród rannych, 22 osoby były w stanie ciężkim i kolejnych 30 odniosło lekkie obrażenia.\n20 maja 2011 roku w pobliżu miejsca wybuchu odsłonięta została tablica pamiątkowa.\nReakcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2283692", "fragment_id": "501875/0", "subtitle": "", "title": "Zamach w metrze w Mińsku", "parentId": 2283692.0, "start_index": 0.0, "document_id": "501875", "source": "wikipedia", "score": 0.35261380672454834}, "uuid": "638a5874-ff19-4b2d-a8d5-70cfb06499ca"}, {"page_content": "Rosja\nPolska\n \n Litwa\n \n Łotwa\n Ukraina\nBiałoruś w roku 1960 jeszcze za czasów Białoruskiej SRR podzielona została na jedno miasto wydzielone Mińsk (biał. Мінск, \"Minsk\" lub Менск, \"Miensk\") oraz obwody (biał. вобласць, \"wobłasć\"), które dzielą się na rejony (biał. раён, \"rajon\"). Ten podział administracyjny obowiązuje do dziś. Aktualnie istnieje jedno miasto wydzielone (Mińsk, który jest zarazem stolicą obwodu mińskiego i \"de facto\" tworzy oddzielny obwód) oraz 6 obwodów, które dzielą się na 118 rejonów i 10 miast wydzielonych na prawach rejonów (miasta obwodowego znaczenia). Istnieje tendencja do zdegradowania miast wydzielonych do poziomu miast rejonowych: w latach 1995–2013 straciły swój status Lida, Łuniniec, Lepel, Dobrusz, Kalinkowicze, Rohaczów, Wołkowysk, Nowogródek, Wilejka, Dzierżyńsk, Horki, Krzyczew, Osipowicze, Kobryń, Żłobin, Swietłahorsk, Rzeczyca, Słonim, Słuck, Mołodeczno, Mozyrz, Soligorsk, Zasław, Połock, Orsza.\nPodane w tabeli numery występują na tablicach rejestracyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=545419", "fragment_id": "1546194/0", "subtitle": "", "title": "Podział administracyjny Białorusi", "source": "wikipedia", "start_index": 2.0, "document_id": "1546194", "parentId": 545419.0, "score": 0.1677502989768982}, "uuid": "7c5b2ce4-48c8-4a87-8dba-436c983889d6"}, {"page_content": "Wspólnota Niepodległych Państw, skrót WNP ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Содружество Независимых Государств, СНГ&lt;/&gt;; trb. \"Sodrużestwo Niezawisimych Gosudarstw\", \"SNG\") – organizacja gospodarczo-polityczno-wojskowa, zrzeszająca większość byłych republik Związku Radzieckiego, utworzona na mocy porozumienia białowieskiego z 8 grudnia 1991 roku. Zgodnie ze zobowiązaniem państw członkowskich, organizacja ma na celu współpracę w zakresie polityki, bezpieczeństwa, gospodarki, kultury, oświaty, ochrony zdrowia, środowiska, nauki i wymiany informacji.\nHistoria.\nWspólnota Niepodległych Państw powstała na mocy tzw. porozumienia białowieskiego z 8 grudnia 1991 roku, podpisanego przez prezydenta Rosji Borysa Jelcyna, prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka i przewodniczącego Rady Najwyższej Białorusi Stanisława Szuszkiewicza, jako alternatywa ustrojowa dla krajów należących do Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, pragnących zrzucić radzieckie zwierzchnictwo Kremla (jako ośrodka władzy nadrzędnej) bez narażenia się na zarzut separatyzmu i idących za tym potencjalnych konsekwencji. Siedzibą władz WNP został Mińsk (stolica Białorusi). WNP początkowo obejmowała wówczas jedynie trzy kraje słowiańskie: Rosję, Ukrainę i Białoruś.\nPodczas konferencji w Wiskulach delegacja rosyjska zaproponowała nazwę \"Wspólnota Demokratycznych Państw\" dla nowo powołanej do życia organizacji, uzasadniając to tym, że proponowana przez ukraińską delegację nazwa \"Wspólnota Niepodległych Państw\" zawierała dwa synonimy, gdyż państwo z samej swej natury jest niepodległe. Jednak ze względu na istniejącą w czasach ZSRR niepełną niepodległość państw satelickich, delegacje wszystkich trzech państw zdecydowały się na ukraińską propozycję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87086", "fragment_id": "661442/0", "subtitle": "", "title": "Wspólnota Niepodległych Państw", "document_id": "661442", "start_index": 0.0, "parentId": 87086.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06994607299566269}, "uuid": "d06257b6-074f-416e-a82e-cd7053921c06"}, {"page_content": "Od połowy XIII wieku lenno litewskie, ok. 1300 r. został opanowany przez księcia litewskiego Witenesa i wszedł w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1390 książę Władysław II Jagiełło (od 1386 także król Polski) ufundował pierwszy kościół farny pw. Trójcy Przenajświętszej. Od unii horodelskiej w 1413 Mińsk przynależał do województwa wileńskiego. W 1441 Kazimierz Jagiellończyk nadał Mińskowi oraz innym miastom znaczne przywileje. Rozwój spowodował, że Mińsk otrzymał od Aleksandra Jagiellończyka prawa miejskie magdeburskie w 1499, a w 1502 hospodar wraz z żoną Heleną przez dwa miesiące przebywał w Mińsku. W 1505 miasto zostało zniszczone przez Tatarów krymskich, a w czasie wojny z Moskwą w 1508 bezskutecznie oblężone przez wojska moskiewskie Michała Glińskiego, które następnie zostały pokonane przez wojska polsko-litewskie w bitwie pod Orszą. W 1513 otworzono pierwszy szpital. W 1547 pożar w znacznym stopniu zniszczył miasto. W 1566 Mińsk został stolicą utworzonego województwa mińskiego.\nI Rzeczpospolita.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49691", "fragment_id": "662454/4", "subtitle": "", "title": "Mińsk", "document_id": "662454", "start_index": 6418.0, "parentId": 49691.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2661229372024536}, "uuid": "21685694-454e-4633-a654-4f8c6d4c1cee"}]}
{"id": "q_618", "question": "Czy Tokio leży na tej samej wyspie co wulkan Fudżi?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy góry w Japonii. Zobacz też: znaczenia japońskiego słowa Fuji.\nFudżi (jap. 富士山 \"Fuji-san\") – czynny stratowulkan i zarazem najwyższy szczyt Japonii (3776 m n.p.m.). Leży na wyspie Honsiu (\"Honshū\"), na południowy zachód od stolicy, Tokio. W 2013 roku góra Fudżi została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako obiekt dziedzictwa kulturowego – święte miejsce i źródło artystycznej inspiracji.\nWyjaśnienie nazwy góry.\nWokół nazwy góry Fudżi powstało m.in. nieporozumienie wynikające z dwoistości czytania znaku (kanji) 山 (oznaczającego „górę”). Jego sinojapońskie odczytywanie brzmi \"san\" (od chińskiego \"shān\"). Natomiast zgodnie z odczytywaniem japońskim znak ten czyta się \"yama\" – stąd alternatywna nazwa góry: \"Fuji-no-yama\" 富士の山. Po chińsku nazwa góry jest zapisywana identycznie, a czytanie to: \"Fùshìshān\".\nWskutek zbieżności fonetycznej słowo \"san\" określające „górę” utożsamia się często z sufiksem honoryfikatywnym \"-san\", występującym po nazwiskach japońskich tytułem grzecznościowym, oznaczającym „pan/pani”. Stąd też czasem tworzone jest błędne sformułowanie „szanowna Fudżi”, czy też „pan/pani Fudżi”. Język japoński jest wysoce homofoniczny i podobieństwa fonetyczne są bardzo liczne. Np. według słownika znakowego „The Modern Reader’s Japanese-English Character Dictionary”, aż 38 różnych znaków (kanji) czyta się \"san\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58851", "fragment_id": "644636/0", "subtitle": "", "title": "Fudżi", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "644636", "parentId": 58851.0, "score": 0.7856786847114563}, "uuid": "3d5af881-ff63-453a-9cde-a946121dc265"}, {"page_content": "Honsiu (jap. 本州 Honshū) – największa, a tym samym główna wyspa Japonii, znajduje się na niej stolica państwa, Tokio. Na północy cieśnina Tsugaru oddziela ją od Hokkaido, na południu Morze Wewnętrzne od Sikoku, a na południowym zachodzie po drugiej stronie cieśniny Shimonoseki leży wyspa Kiusiu. Honsiu jest siódmą co do wielkości wyspą na świecie.\nGeografia.\nWyspa ta ma około 1300 km długości, jej szerokość waha się od 50 do 230 km, a powierzchnia wynosi 227 939,66  km², co stanowi 60,3% powierzchni Japonii. Linia brzegowa jest dobrze rozwinięta i ma 5450 km.\nGórzysta i wulkaniczna Honsiu jest terytorium sejsmicznym, nękanym przez liczne trzęsienia ziemi (1 września 1923 roku trzęsienie o ogromnej sile poważnie zniszczyło ⅔ Tokio i niemal całą Jokohamę – 142,8 tys. zabitych).\nNajwyższym szczytem jest Fudżi (3776 m). Na Honsiu znajduje się wiele rzek, w tym najdłuższa w Japonii, Shinano (376 km).\nNa północy Honsiu występuje klimat umiarkowany, wybitnie morski, zaś w pozostałej części podzwrotnikowy, morski.\nAlpy Japońskie, znajdujące się w środkowej części wyspy, powodują zróżnicowanie klimatu pomiędzy wybrzeżem zachodnim od strony Morza Japońskiego, a wschodnim od strony Pacyfiku. Układ ten powoduje, że w pewnych okresach występują dwie „pory roku” w odległości kilkunastu kilometrów od siebie: ciepła jesień od strony Pacyfiku i kilkumetrowe zaspy śniegu od strony „tylnej” Japonii. Alpy powodują bowiem zderzenie mas ciepłego powietrza znad Morza Japońskiego z zimnymi prądami napływającymi znad kontynentalnej Azji, a więc niezwykle obfite opady śniegu.\nPopulacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87992", "fragment_id": "642696/0", "subtitle": "", "title": "Honsiu", "parentId": 87992.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642696", "score": 0.5221771001815796}, "uuid": "f74318a7-0343-41c3-8f1f-9522e4d600f7"}, {"page_content": "Hakone (jap. 箱根町 Hakone-machi) – miasto w Japonii, na wyspie Honsiu (\"Honshū\"), w prefekturze Kanagawa, u stóp góry Fudżi (\"Fuji-san\"). \nHakone jest usytuowane w górzystej, zachodniej części prefektury, po wschodniej stronie przełęczy Hakone. W znacznej części miasto leży na terenie Parku Narodowego Fudżi-Hakone-Izu. Cały ten obszar jest popularną atrakcją turystyczno-wypoczynkową.\nRegion Hakone jest od setek lat odwiedzany ze względu na gorące źródła (onsen). Znajdują się one nie tylko w specjalnych łaźniach, ale także przy tradycyjnych ryokanach. Najsłynniejszym źródłem jest Yumoto w pobliżu Odawary.\nŌwakudani to teren wokół krateru stworzonego podczas erupcji góry Hakone ok. 3 tys. lat temu. Część tego obszaru jest aktywną strefą wulkaniczną, gdzie występują opary siarki i gorące źródła. W wydzielonych miejscach turyści mogą gotować jajka na twardo. Ich skorupka staje się czarna. W pogodne dni można z tego miejsca podziwiać Fudżi. Ze względu jednak na bezpieczeństwo zwiedzających osób, teren ten jest często zamykany.\nNiedaleko od Ōwakudani znajduje się Hakone Open Air Museum (także inne muzea). Oprócz rzeźb na wolnym powietrzu można podziwiać wewnątrz galerii m.in. kolekcję dzieł Pabla Picassa.\nW okresie Edo (1603–1868) Hakone, usytuowane na trakcie Tōkaidō, łączącym Edo (obecne Tokio) z Kioto było punktem „kontroli ruchu osobowego i towarowego”. W 2007 roku ukończono trwającą trzy lata rekonstrukcję tego posterunku, który znajduje się na brzegu jeziora Ashi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1347839", "fragment_id": "1146955/0", "subtitle": "", "title": "Hakone", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1146955", "parentId": 1347839.0, "score": 0.2652014493942261}, "uuid": "6f1cad10-bc84-4e72-861b-31939215e47b"}, {"page_content": "Prefektura Yamanashi (jap. 山梨県 Yamanashi-ken) – prefektura znajdująca się w regionie Chūbu w Japonii na wyspie Honsiu (\"Honshū\"). Jej stolicą jest miasto Kōfu.\nGeografia.\nPrefektura leży w centralnej części wyspy Honsiu. Graniczy z prefekturami: Kanagawa, Nagano, Shizuoka, Saitama oraz Tokio. Jest otoczona górami: na południu, na granicy z prefekturą Shizuoka leży wulkan Fudżi (3776 m), na północnym wschodzie – łańcuch gór Okuchichibu, na zachodzie – góry Akaishi (Alpy Południowe) i na północy – m.in. Kaya-ga-take i Yatsu-ga-take. Najdłuższa rzeka prefektury, Fuji, ma 122,4 km długości. \nNa północ od góry Fudżi, u jej podnóży, znajduje się Pięć Jezior Fudżi: Yamanaka (o powierzchni 6,78 km²), Kawaguchi (5,7), Motosu (4,7), Sai (2,12) i Shōji (0,51). Ich obszar jest objęty Parkiem Narodowym Fudżi-Hakone-Izu.\nMiasta prefektury.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nHistoria.\nNa obecnych terenach prefektury leżała w przeszłości prowincja Kai.\nTransport.\nKolej.\nPrzez prefekturę przebiegają linie JR:\nDrogowy.\nPrzez prefekturę przebiegają drogi:\nUniwersytety.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;* Health Science University (\"Kenkō Kagaku Daigaku\")\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598120", "fragment_id": "1547057/0", "subtitle": "", "title": "Prefektura Yamanashi", "document_id": "1547057", "start_index": 0.0, "parentId": 598120.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5175760984420776}, "uuid": "c7709372-9ca0-45dc-8fd1-2937a71b6fce"}, {"page_content": "Wyspy Izu (jap. 伊豆諸島 \"Izu-shotō\") – należący do Japonii archipelag wulkanicznych wysp, ciągnących się na południe od półwyspu Izu. Razem z położonymi dalej na południe wyspami Ogasawara oraz Marianami stanowią one naturalną barierę oddzielającą Morze Filipińskie od Oceanu Spokojnego. \nArchipelag tworzy 13 większych wysp – z których największą jest Izu Ōshima – oraz kilka mniejszych wysp, a także Beyonēsu-retsugan (Bayonnaise Rocks), niewielka grupa skał wystających ponad poziom morza. \nAdministracyjnie wyspy należą do prefektury Tokio oraz wchodzących w jej skład podprefektur: Ōshima, Miyake i Hachijō.\nArchipelag Izu liczył w 2020 r. 21 543 mieszkańców, którzy na stałe zamieszkują 9 wysp. Natomiast sieć osadnicza składa się zaledwie z dwóch miast oraz sześciu wsi.\nWyspy w całości należą do Parku Narodowego Fudżi-Hakone-Izu. Mieszkańcy archipelagu utrzymują się z całorocznego rybołówstwa oraz obsługi turystów, przede wszystkim miłośników sportów wodnych, niemniej jednak większość łodzi jest zacumowana w portach na półwyspie Izu. Natomiast niezamieszkana obecnie Tori-shima stanowi ważne schronienie morskich ptaków.\nPod względem geologicznym, północnym przedłużeniem wysp są: półwysep Izu oraz najwyższy szczyt Japonii – Fudżi.\nArchipelag charakteryzuje się wzmożoną aktywnością wulkaniczną. W 1953 roku erupcja podmorskiego wulkanu Myōjin-shō zniszczyła statek badawczy \"Kaiyō Maru no 5\", w wyniku czego śmierć poniosło 31 osób. W 2000 roku w związku z gwałtowną emisją szkodliwych gazów wulkanicznych ewakuowano mieszkańców wyspy Miyake-jima, którym pozwolono wrócić dopiero w lutym 2005 roku.W okresie Edo wyspy: Nii-jima, Miyake-jima i Hachijō-jima były miejscami zesłań przestępców.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1341149", "fragment_id": "1148299/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Izu", "document_id": "1148299", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1341149.0, "score": 0.2956494688987732}, "uuid": "7138f035-c3d9-4070-a37d-01cb51231eab"}, {"page_content": "Nishi-no-shima (jap. 西之島; Wyspa Zachodnia, ang. West Island) – mała wyspa wulkaniczna (właściwie tylko wulkan) na Pacyfiku, należąca do Japonii. Wyspa jest niezamieszkana. Znajduje się w tym samym łuku wyspowym, co wyspy Kazan, ale jest położona w dość dużej odległości na północ od tego archipelagu. Została odkryta w 1702 roku przez załogę hiszpańskiego statku „Rosario” i tak też jest czasem nazywana.\nWyspy 西之島 (\"Nishi-no-shima\") na Pacyfiku, należącej administracyjnie do prefektury metropolitalnej Tokio nie należy mylić z wyspą 西ノ島 (\"Nishi-no-shima\") na Morzu Japońskim, należącej administracyjnie do prefektury Shimane. Obie są identycznie nazywane, inna jest pisownia partykuły dzierżawczej \"-no\". \nNishi-no-shima stanowi fragment szczytu kaldery podmorskiego wulkanu. W latach 1973–1974 erupcja wulkaniczna utworzyła połączenie z wcześniej istniejącą wysepką o długości 700 m.\nErupcje w XXI wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3106974", "fragment_id": "136062/0", "subtitle": "", "title": "Nishi-no-shima", "parentId": 3106974.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "136062", "score": 0.1946014016866684}, "uuid": "f38e068c-fca9-4dce-9980-04d40394fd17"}, {"page_content": "Obszar wielkiej aglomeracji (niebędącej formalną jednostką administracyjną), zwany Wielkim Tokio, obejmuje części sąsiednich prefektur i miast, skupiając w 2017 r. 37,9 mln mieszkańców. Wielkie Tokio, czyli Greater Tokyo Area zwane jest także Tokyo Megalopolis Region. W takim ujęciu obejmuje Tōkyō-to oraz trzy sąsiednie prefektury: Saitama, Chiba, Kanagawa. Istnieje także jeszcze szersze pojęcie, również nieformalne, National Capital Region, czyli Tōkyō-to i siedem prefektur: Saitama, Chiba, Kanagawa, Ibaraki, Tochigi, Gunma, Yamanashi.\nPołożenie i znaczenie miasta.\nMetropolia stołeczna Tokio leży w regionie Kantō, na największej japońskiej równinie, na wyspie Honsiu (\"Honshū\"), u ujścia rzeki Sumida do Zatoki Tokijskiej. Współrzędne geograficzne centralnej części miasta to: 35°41′ szerokości geograficznej północnej i 139°46′ długości geograficznej wschodniej.\nObszar prefektury metropolitalnej Tokio pocięty jest rzekami. Sumida jest historycznym korytem rzeki Ara, która od II ćw. XX w. ma sztucznie wykonane, alternatywne koryto do Zatoki Tokijskiej, omijające obszar centralny miasta. Na wschodzie płyną rzeki Naka i Edo. Ta ostatnia jest wschodnią granicą miasta (na odcinku południowym, gdzie przekopano alternatywne koryto do Zatoki, stary ciek nosi nazwę Kyū-Edo). Głównym ciekiem zachodniej części obszaru jest rzeka Tama, będąca na znacznej długości południową granicą miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10005", "fragment_id": "184229/1", "subtitle": "", "title": "Tokio", "parentId": 10005.0, "start_index": 1517.0, "document_id": "184229", "source": "wikipedia", "score": 0.09090513736009598}, "uuid": "f50fda4e-0dc7-498f-8036-cc3fbf6416ba"}, {"page_content": "Główne wyspy archipelagu to Hokkaido (\"Hokkaidō\"), Honsiu (\"Honshū\"), Sikoku (\"Shikoku\") i Kiusiu (\"Kyūshū\"), co stanowi 97% obszaru lądowego (niekiedy podaje się jako piątą Okinawę). Według danych z 2021 roku, łączna powierzchnia państwa wynosi 377 975 km². Większość powierzchni jest pokryta górami, a najwyższym szczytem jest wulkan Fudżi (3776 m). Z tego powodu prawie połowa ludności zamieszkuje nadmorski pas nizin rozciągający się między Tokio, Osaką i Nagoją. Tam też rozwijały się rolnictwo i przemysł. Obszar ten stanowi 13% terytorium państwa.\nJaponia jest położona na styku płyt tektonicznych, w obrębie „ognistego pierścienia Pacyfiku”. Stałym zagrożeniem są więc trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów i fale tsunami. Stąd wynikają różnice w danych podających liczbę wysp i odmienną wielkość powierzchni kraju. W sierpniu i wrześniu nad archipelagiem istnieje wzmożone ryzyko występowania tajfunów, powstających z reguły na zachodnim Pacyfiku.\nJaponia to archipelag wysp i wysepek ciągnących się wzdłuż wschodnich wybrzeży Azji i tworzących łuk długości 2990 km (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”). Liczne półwyspy i zatoki sprawiają, że linia brzegowa jest bardzo dobrze rozwinięta, a jej długość wynosi 29 751 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2477", "fragment_id": "175256/2", "subtitle": "", "title": "Japonia", "source": "wikipedia", "start_index": 2875.0, "parentId": 2477.0, "document_id": "175256", "score": 0.3663763105869293}, "uuid": "efa17018-c661-4fbd-9e53-e95cfe8e43e8"}, {"page_content": "Zobacz też: Izu - miasto, Prowincja Izu.\nPółwysep Izu (jap. 伊豆半島 Izu-hantō) – półwysep leżący na zachód od Tokio na japońskiej wyspie Honsiu. Dawniej należał do prowincji Izu, obecnie znajduje się w prefekturze Shizuoka. Od wschodu jest oblewany wodami zatoki Sagami, a od zachodu zatoki Suruga.\nAtrakcje.\nPółwysep Izu jest popularnym miejscem rekreacji, znanym szczególnie ze swych gorących źródeł (\"onsen\"). Półwysep styka się z górą Fudżi i jest częścią Parku Narodowego Fudżi-Hakone-Izu. Jest również popularnym miejscem do nurkowania.\nIzu jest jednym z największych producentów wasabi w Japonii. Lokalne kuchnie serwują wiele potraw przyprawianych wasabi.\nLinki zewnętrzne.\nPółwysep Izu na Google Maps\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=425664", "fragment_id": "73178/0", "subtitle": "", "title": "Izu (półwysep)", "document_id": "73178", "start_index": 1.0, "parentId": 425664.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11835609376430511}, "uuid": "def10594-dbce-4556-94a2-a0c6f8fbdd7a"}, {"page_content": "Tokio (Nie podano drugiego parametru z zapisem japońskim! Sprawdź Tōkyō-to) – stolica i największe miasto Japonii, położone na południowo-wschodnim wybrzeżu Honsiu i zarazem największy obszar metropolitalny na świecie – liczący 37 115 000 mieszkańców (stan na czerwiec 2024) Spadek -0.21% od czerwca 2023. Nazwa \"Tōkyō\" (jap. 東京) oznacza „Wschodnią Stolicę”. Do 1868 r. miasto nazywało się Edo.\nTokio formalnie nie jest miastem, ale prefekturą metropolitalną od 1 lipca 1943. Zostało zniszczone przez trzęsienie ziemi w 1923, a także przez amerykańskie bombardowania w maju 1945 (podczas II wojny światowej). Było również organizatorem letnich igrzysk olimpijskich w 1964 i ponownie w 2021.\nZnajdują się tutaj: cesarski kompleks pałacowy (Pałac Cesarski), gmach parlamentu, Tokyo Tower, Tokyo Skytree, zabytkowe świątynie buddyjskie, chramy shintō, muzea, obiekty kultury, parki. Tokio jest siedzibą jednej z głównych giełd świata i rekordowej liczby dużych przedsiębiorstw.\nW 2023 Tokio odwiedziło 25,06 mln turystów z całego świata – było jednym z najbardziej odwiedzanych miast w 2023 roku.\nTerytorium.\nTōkyō-to jest odrębną jednostką w podziale administracyjnym państwa, co jest zaznaczone znakiem &lt; lang=\"ja\"&gt;都&lt;/&gt; (wymawianym \"to\") oznaczającym „stolicę” lub „metropolię” i w języku angielskim tłumaczone jako Tokyo Metropolis lub Tokyo Metropolitan Prefecture, czyli Tokijska Prefektura Metropolitalna. Władze miasta wyróżniają w niej trzy obszary: 23 dzielnice, region Tama oraz wyspy.\nMetropolia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10005", "fragment_id": "184229/0", "subtitle": "", "title": "Tokio", "document_id": "184229", "start_index": 0.0, "parentId": 10005.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3293912410736084}, "uuid": "4d164b0f-d859-46cd-8556-d96e9e63ca1b"}]}
{"id": "q_619", "question": "Jak nazywał się polski reżyser twórca trylogii „Trzy kolory”?", "answer": [{"page_content": "Trzy kolory – trylogia filmowa polskiego reżysera Krzysztofa Kieślowskiego zrealizowana w koprodukcji francusko-polsko-szwajcarskiej. Przy wszystkich jej częściach pracowali także scenarzysta Krzysztof Piesiewicz oraz kompozytor Zbigniew Preisner.\nTytuły poszczególnych filmów wchodzących w skład cyklu nawiązują do kolorów francuskiej flagi. Historie w nich opowiedziane opierają się na haśle \"Wolność, równość, braterstwo\" (fr. \"Liberté-Égalité-Fraternité\"), pochodzącym z czasów rewolucji francuskiej. W każdym filmie opowiedziane są niezależne od siebie historie, w każdym występują inni aktorzy, ale główni bohaterowie poszczególnych \"kolorów\" spotykają się ze sobą w finałowej scenie \"Czerwonego\". \nW skład trylogii wchodzą:\nFrancuski jest językiem dominującym w \"Niebieskim\" i \"Czerwonym\", a język polski w \"Białym\". \nAkcja \"Niebieskiego\" rozgrywa się w Paryżu, \"Białego\" w Paryżu i Warszawie, a \"Czerwonego\" w Genewie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=628225", "fragment_id": "845547/0", "subtitle": "", "title": "Trzy kolory", "document_id": "845547", "start_index": 0.0, "parentId": 628225.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "6675ce77-0d97-405c-bc64-148a58561bf6"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKrzysztof Kieślowski () (ur. 27 czerwca 1941 w Warszawie, zm. 13 marca 1996 tamże) – polski reżyser i scenarzysta filmowy, przedstawiciel nurtu zwanego kinem moralnego niepokoju, kawaler Orderu Sztuki i Literatury.\nSwą karierę reżyserską rozpoczął jako dokumentalista (\"Życiorys\", \"Z punktu widzenia nocnego portiera\"), jednak wraz z upływem czasu zaangażował się w realizację filmów fabularnych. Sporadycznie działał też jako reżyser teatralny. Jego wczesna twórczość fabularna składała się z filmów ukazujących rzeczywistość ówczesnej Polski (\"Personel\", \"Blizna\", \"Amator\", \"Przypadek\"). Potem, dzięki adwokatowi i scenarzyście Krzysztofowi Piesiewiczowi – późniejszemu stałemu współpracownikowi – zwrócił się ku motywom metafizycznym. Jego dorobek wzbogacił się o filmy psychologiczne podejmujące tematy moralne i egzystencjalne (telewizyjny cykl filmowy \"Dekalog\", \"Podwójne życie Weroniki\", trylogia \"Trzy kolory\"). Zmianie uległa także estetyka. O ile wczesna faza twórczości Kieślowskiego charakteryzowała się ascezą formalną na wzór dokumentów, o tyle późna cechowała się wyszukanymi zabiegami wizualnymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18850", "fragment_id": "182065/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kieślowski", "parentId": 18850.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182065", "score": 0.3536284565925598}, "uuid": "f14d9d54-e36e-48cd-b4b3-40b3c041e733"}, {"page_content": "Nakręciwszy we Francji \"Podwójne życie Weroniki\" (1991), Krzysztof Kieślowski napisał wraz z Krzysztofem Piesiewiczem rozpisany na trzy części scenariusz trylogii \"Trzy kolory\". Pomysł na trylogię wyszedł od Piesiewicza, który oparł ją na trzech hasłach rewolucji francuskiej: wolności, równości, braterstwie. Jak twierdził Kieślowski, \"Niebieski\" miał stanowić polemikę z hasłem wolności. Jak wynika jednak z części wywiadów, Kieślowski w przeciwieństwie do Piesiewicza nie przywiązywał szczególnej uwagi do haseł rewolucyjnych, a pierwsza część trylogii nosiła tytuł \"Niebieski\" po prostu dlatego, że na fladze francuskiej jako pierwszy widnieje kolor niebieski.\nW przeciwieństwie do \"Dekalogu\", którego poszczególne części się ze sobą zazębiały, \"Trzy kolory\" cechuje jednak – poza wspólnym tematem – znacznie mniejszy wzajemny związek. \"Niebieski\", jako pierwsza część trylogii, miał zostać w całości nakręcony we Francji. Początkowo Kieślowski planował, że główna bohaterka wyjeżdża po śmierci bliskich z Paryża do prowincji, z dala od ludzi. W ostatecznej wersji filmu jednak Julie wyjeżdża z domu na prowincji do stolicy Francji, aby „zginąć w tłumie. W mieście, wśród ludzi można osiągnąć kompletną anonimowość”. Początkowo jako odtwórczynię roli Julie Kieślowski zamierzał zaangażować Isabelle Huppert, ale zobaczywszy występ tejże w źle przezeń przyjętym filmie \"Malina\" Wernera Schroetera, zdecydował się obsadzić w głównej roli Juliette Binoche.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82956", "fragment_id": "658127/3", "subtitle": "", "title": "Trzy kolory. Niebieski", "document_id": "658127", "start_index": 4103.0, "parentId": 82956.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6380943059921265}, "uuid": "8d426a3c-aa1b-4905-ba23-c1ebdf8f3eab"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nTrzy kolory. Niebieski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Trois couleurs: Bleu&lt;/&gt;) – film psychologiczny z 1993 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany w koprodukcji francusko-polsko-szwajcarskiej na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wspólnie z Krzysztofem Piesiewiczem. \"Niebieski\" jest pierwszą częścią trylogii \"Trzy kolory\", w skład której wchodzą także \"Trzy kolory. Biały\" (1993) oraz \"Trzy kolory. Czerwony\" (1994). Tytułowe trzy kolory nawiązują do barw francuskiej flagi i haseł rewolucji francuskiej: wolności, równości, braterstwa.\nBohaterką \"Niebieskiego\" jest młoda kobieta, Julie de Courcy (Juliette Binoche), która traci w wypadku samochodowym swoją pięcioletnią córkę Annę oraz męża-kompozytora, Patrice’a de Courcy (Huques Quester). Po wypadku Julie stara się unikać wszelkich bodźców, które przypominają jej o tragedii. Jednakże gdy dowiaduje się o tym, że mąż zdradzał ją z kochanką spodziewającą się dziecka, decyduje się przejąć ponownie odpowiedzialność za swoje życie i dokończyć dzieło muzyczne Patrice’a.\n\"Niebieski\" został przeważnie przychylnie przyjęty przez krytyków. Z pochwałami spotkały się ścieżka dźwiękowa Zbigniewa Preisnera oraz utrzymane w niebieskiej kolorystyce zdjęcia Sławomira Idziaka, lecz film Kieślowskiego i Piesiewicza niektórym krytykom wydawał się wyrachowany w swoim pomyśle wyjściowym. \"Niebieski\" pomimo krytycznych uwag zdobył szereg nagród i wyróżnień, w tym Złotego Lwa na 50. MFF w Wenecji oraz Złotą Kaczkę przyznawaną przez czytelników pisma „Film”. Na całym świecie w ciągu dziesięciu miesięcy od premiery film obejrzało 5 milionów widzów.\nOpis fabuły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82956", "fragment_id": "658127/0", "subtitle": "", "title": "Trzy kolory. Niebieski", "document_id": "658127", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 82956.0, "score": 0.5170552730560303}, "uuid": "097d5316-82a1-43d4-8b3f-c66340fccc10"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nTrzy kolory. Czerwony (fr. \"Trois couleurs: Rouge\") – film psychologiczny z 1994 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany w koprodukcji francusko-polsko-szwajcarskiej na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wspólnie z Krzysztofem Piesiewiczem. \"Czerwony\" jest trzecią częścią trylogii \"Trzy kolory\", w skład której wchodzą także zrealizowane rok wcześniej \"Trzy kolory. Niebieski\" oraz \"Trzy kolory. Biały\". Tytułowe trzy kolory nawiązują do barw francuskiej flagi i haseł rewolucji francuskiej: wolności, równości, braterstwa. W głównych rolach wystąpili Irène Jacob i Jean-Louis Trintignant.\nBohaterką filmu jest szwajcarska studentka Valentine. Poznaje ona emerytowanego sędziego Josepha Kerna, podsłuchującego elektronicznie swoich sąsiadów. Równolegle film prowadzi wątek studenta prawa Auguste’a – sąsiada Valentine – którego losy splatają się z życiorysem Kerna. Tematem filmu jest rola przypadku w życiu człowieka oraz idea braterstwa, które mimo przeszkód losu jest możliwe.\n\"Czerwony\", w dużej mierze dzięki scenariuszowi, a także pracy operatorskiej Piotra Sobocińskiego, został bardzo pozytywnie przyjęty przez anglojęzycznych krytyków i był uznawany za faworyta Festiwalu Filmowego w Cannes. Jednakże krytyka przypuszczona między innymi przez „Cahiers du cinéma” i Jean-Luca Godarda sprawiła, że jury festiwalowe nie przyznało \"Czerwonemu\" żadnej nagrody. Film był również trzykrotnie nominowany do Oscara, czterokrotnie – do nagrody BAFTA oraz sześciokrotnie – do Cezara; z tych wszystkich nominacji jedyna statuetka (Cezar za muzykę) przypadła Zbigniewowi Preisnerowi. Klęska festiwalowa \"Czerwonego\" przyczyniła się do rezygnacji Kieślowskiego z dalszej kariery filmowej.\nOpis fabuły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=520544", "fragment_id": "1584044/0", "subtitle": "", "title": "Trzy kolory. Czerwony", "document_id": "1584044", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 520544.0, "score": 0.5652440786361694}, "uuid": "57772507-96ab-4ec7-8675-150681afa512"}, {"page_content": "Nadciąga burza. Reklama z udziałem Valentine zostaje zdjęta. Kern dowiaduje się z prasy i telewizji o katastrofie promu na kanale La Manche. Uratowanych zostaje zaledwie siedmioro osób: Julie, Olivier i barman z \"Niebieskiego\", Karol i Dominique z \"Białego\", na końcu Auguste i sama Valentine. W ostatniej scenie Valentine zostaje uchwycona w stopklatce na czerwonym tle, podobnie jak w zdjęciu z reklamy.\nObsada.\nŹródło: Brytyjski Instytut Filmowy\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\nPrace przygotowawcze i scenariusz.\nNakręciwszy we Francji \"Podwójne życie Weroniki\", Krzysztof Kieślowski napisał wraz z Krzysztofem Piesiewiczem rozpisany na trzy części scenariusz trylogii \"Trzy kolory\". Pomysł na trylogię wyszedł od Piesiewicza, który oparł ją na trzech hasłach rewolucji francuskiej: wolności, równości, braterstwie. W przeciwieństwie do serialu telewizyjnego \"Dekalog\", którego poszczególne części się ze sobą zazębiały, \"Trzy kolory\" cechuje jednak – poza wspólnym tematem – znacznie mniejszy wzajemny związek. Kieślowski już na Festiwalu Filmowym w Cannes ogłaszał, że trzecia część trylogii jest najbardziej optymistyczną ze wszystkich: „Wolność jest tylko marzeniem, równość dążeniem, natomiast braterstwo – główny temat tego filmu – jest możliwe, ono się zdarza”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=520544", "fragment_id": "1584044/3", "subtitle": "", "title": "Trzy kolory. Czerwony", "parentId": 520544.0, "start_index": 5191.0, "document_id": "1584044", "source": "wikipedia", "score": 0.3946203887462616}, "uuid": "8c8e7111-27ed-450d-b30a-45b78c13f4e7"}, {"page_content": "Choć starał się zachowywać dystans wobec wydarzeń politycznych w Polsce, jego filmy (np. \"Spokój\", \"Przypadek\") wielokrotnie otrzymywały od władz komunistycznych zakaz rozpowszechniania. Szczyt popularności reżysera przypadł na okres transformacji ustrojowej w Polsce, kiedy dzięki \"Krótkiemu filmowi o zabijaniu\" i \"Krótkiemu filmowi o miłości\" Kieślowski zyskał międzynarodową renomę autora filmowego. Jakkolwiek późniejsze filmy Kieślowskiego były oskarżane o kicz, ceniono je powszechnie za granicą. Dopiero klęska festiwalowa ostatniego filmu trylogii \"Trzy kolory\" – \"Czerwonego\" – skłoniła Kieślowskiego do przerwania kariery. Choć planował powrót do zawodu kolejną trylogią, jego przedwczesna śmierć uniemożliwiła pełną realizację nowego tryptyku.\nOtrzymał liczne nagrody na festiwalach międzynarodowych, m.in. Grand Prix MFF w Mannheim (1975), Złoty Medal na MFF w Moskwie (1979), Europejską Nagrodę Filmową „Felix” (1988), Złotego Lwa na MFF w Wenecji (1993) i Główną Nagrodę „Air Canada” na MFF w Vancouver (1994). Dwukrotnie został uhonorowany Złotymi Lwami na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych (1979, 1988). Wielokrotnie wyróżniony nagrodą FIPRESCI (1979, 1988, 1989, 1991). Jego wpływ sięgał reżyserów, takich jak: Jerzy Stuhr, Tom Tykwer, Grzegorz Zgliński, Abbas Kiarostami.\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18850", "fragment_id": "182065/1", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kieślowski", "document_id": "182065", "start_index": 1175.0, "parentId": 18850.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3881698250770569}, "uuid": "e3676ec7-e0d5-4074-a375-6443532a9abf"}, {"page_content": "Marcin Latałło (ur. 9 marca 1967 w Warszawie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy, również aktor i tłumacz.\nŻyciorys.\nWnuk Katarzyny Latałło, syn pisarki Marii Stauber i reżysera Stanisława Latałło. Wychowywał się w Niemczech i we Francji. Ukończył historię sztuki na Sorbonie w Paryżu i studia na Wydziale Reżyserii Filmowej na La Fémis w Paryżu. W 2000 roku przyjechał do PWSFTviT w Łodzi na staż operatorski i pozostał w Polsce.\nPracował na planie u Andrzeja Wajdy, Agnieszki Holland; był tłumaczem Krzysztofa Kieślowskiego przy filmie \"Podwójne życie Weroniki\" i scenariuszy trylogii \"Trzy kolory\".\nSwojemu ojcu poświęcił dwa dzieła: film dokumentalny zatytułowany \"Ślad\" (1996, wyróżnienie na Ogólnopolskim Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie i festiwalu filmowym w Łagowie) oraz książkę \"Portret niedokończony – o Stanisławie Latałło\" (Korporacja Ha!art, 2004). W 2006 dla Telewizji Polskiej (TVP1) zrealizował film dokumentalny \"Konstelacje\" oraz dla telewizji Arte film dokumentalny \"Notre rue\" (tytuł polski \"Nasza ulica\").\nCzłonek Stowarzyszenia Filmowców Polskich.\nFilmografia.\nOpracowano na podstawie materiału źródłowego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2904163", "fragment_id": "1207757/0", "subtitle": "", "title": "Marcin Latałło", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2904163.0, "document_id": "1207757", "score": 0.12363141030073166}, "uuid": "8ce5a58c-3173-403f-8d78-00f2f078fe89"}, {"page_content": "Marin Karmitz (ur. 7 października 1938 w Bukareszcie) – francuski producent i dystrybutor filmowy, specjalizujący się w kinie artystycznym. \nW czasie swojej długoletniej kariery wyprodukował ponad 100 filmów, dystrybuował niemal 400, zdobył prawa do ponad 600. Stworzył sieć 12 kin studyjnych we Francji, w samym Paryżu dysponował 68 ekranami kinowymi. Później rozwinął swoją sieć dystrybucyjną również w Hiszpanii, gdzie miał do dyspozycji 10 kin i 128 ekranów kinowych.\nŻyciorys.\nUrodził się w ubogiej rodzinie żydowskiej w Bukareszcie. Pod koniec lat 40. osiadł we Francji. W młodości był komunistą i działaczem ruchu La Gauche Proléterienne, zafascynowanego chińskim przywódcą Mao Zedongiem. Ukończył paryską uczelnię filmową IDHEC.\nW świat filmu wchodził w czasach Nowej Fali. Początkowo był asystentem Agnès Vardy i Jean-Luka Godarda. Później założył studio filmowe MK2 oraz sieć kin studyjnych, by dystrybuować współtworzone przez siebie ambitne kino artystyczne, gdyż zawsze gardził filmową komercją. Produkował autorskie filmy Claude'a Chabrola, Louisa Malle'a, Kena Loacha, Michaela Hanekego i Abbasa Kiarostamiego. \nZasłynął jednak przede wszystkim jako producent trylogii \"Trzy kolory\" w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, któremu zapewnił całkowitą swobodę artystyczną. Trylogia przyniosła nie tylko liczne nagrody na całym świecie (m.in. Złoty Lew na 50. MFF w Wenecji dla \"Niebieskiego\"; Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego reżysera na 44. MFF w Berlinie dla \"Białego\"; nominacje do Oscara za reżyserię, scenariusz i zdjęcia dla \"Czerwonego\"), ale również obfite zyski dla Karmitza jako jej producenta. W 2009 magazyn \"Challenges\" wycenił jego majątek na 40 mln euro.W 2002 Karmitz poparł kandydaturę Lionela Jospina w wyborach prezydenckich. W 2005 oddał prowadzenie firmy synom Nathanaëlowi i Elishy, i zaczął się powoli wycofywać z życia zawodowego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4401931", "fragment_id": "1478559/0", "subtitle": "", "title": "Marin Karmitz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1478559", "parentId": 4401931.0, "score": 0.18915913999080658}, "uuid": "fe7657e3-d94d-47fd-850a-6e4ecb63e8a1"}, {"page_content": "Trzy kolory. Biały (fr. \"Trois couleurs: Blanc\") – komediodramat filmowy z 1993 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, nakręcony w koprodukcji francusko-polsko-szwajcarskiej według scenariusza napisanego wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Za produkcję filmu odpowiadał Marin Karmitz. Osią fabularną filmu jest zemsta polskiego fryzjera (Zbigniew Zamachowski) na francuskiej małżonce (Julie Delpy), która pozbawiła go majątku i sprowadziła na skraj nędzy.\n\"Biały\" jest drugą częścią trylogii \"Trzy kolory\", w skład której wchodzą również filmy \"Trzy kolory. Niebieski\" (1993) i \"Trzy kolory. Czerwony\" (1994). Tytułowe trzy kolory nawiązują do barw flagi Francji i hasła rewolucji francuskiej (1789–1799) „Wolność, równość, braterstwo”.\nFilm nakręcono w Warszawie oraz Grodzisku Mazowieckim.\nOpis fabuły.\nKarol, polski fryzjer ożeniony z Francuzką Dominique, w związku ze stresem wywołanym obecnością w obcym kraju okazuje się impotentem. Zawiedziona impotencją małżonka Dominique rozwodzi się z nim, zabierając mu cały majątek i zrywając z nim wszelkie znajomości. Pozostawiony na ulicy z jedną walizką Karol próbuje zarobić na bilet powrotny do Polski, grając w metrze na grzebieniu. Poznaje tam innego Polaka, Mikołaja, zdesperowanego intelektualistę pozbawionego sensu życia. Mikołaj pomaga fryzjerowi wrócić do kraju, przemycając go w bagażu podczas podróży samolotem. Jednak walizka z Karolem zostaje skradziona w Polsce. Złodzieje, uznając „zawartość” walizki za nieprzydatną, biją dotkliwie Karola i zostawiają go na wysypisku śmieci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=509642", "fragment_id": "1553687/0", "subtitle": "", "title": "Trzy kolory. Biały", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1553687", "parentId": 509642.0, "score": 0.5836572647094727}, "uuid": "d22dfd41-a3ba-4b3c-b7b4-41065ed14d14"}]}
{"id": "q_620", "question": "Czy Pablo Picasso stosował w swojej twórczości kolaże?", "answer": [{"page_content": "Po zamieszkaniu w Halesite podstawowym tematem jego sztuki stał się lokalny krajobraz (fale oceanu, pogoda i pory roku), który uproszczał do podstawowych form o wyrazistym kolorze i linii. W jego ówczesnej twórczości uwidoczniło się dążenie do osiągnięcia symbolicznego efektu kolorystycznego, który nazywał „stanem światła” („a condition of light”). W latach 1924–1928 stworzył znaczącą grupę około dwudziestu kolaży. Pierwsze próby tego typu podjął około 1912 roku Pablo Picasso. Dove w swoich kolażach wykorzystywał takie materiały jak: wycinki z czasopism, strony wyrwane z książek, drewno, aksamit, sztruks, dżins i igły oraz bardziej trójwymiarowe przedmioty, takich jak muszle, skały, gałązki, wełna stalowa, bambus, a w jednym przypadku także kolczyki, zegarek, pończochy, a nawet rękawice ogrodowe. Największą grupę spośród jego kolaży stanowią humorystyczne portrety, w tym: sąsiada, Ralpha Dusenberry (1924), Alfreda Stieglitza (1925), jego babci (1925) i żony Helen (1926) oraz tematy figuratywne, ale artysta w tej technice tworzył także martwe natury i pejzaże. Kolaże te, które on sam nazywał „rzeczami” („things”) nie miały precedensu w sztuce amerykańskiej.\nW okresie pobytu w Genevie tematem jego twórczości było rodzinne gospodarstwo, lokalne zwierzęta hodowlane i okoliczne jeziora, a także miasto, jego przemysłowe śródmieście, magazyny i torów kolejowe.\nNiektóre z jego prac z lat 40. czerpały również inspirację z lokalnych, charakterystycznych miejsc w jego mieście na wybrzeżu Long Island, ale oprócz nich zrealizował liczne obrazy i rysunki, które były utrzymane w abstrakcyjnym stylu, podobnie jak nowatorskie prace z wczesnego etapu jego kariery. Przykładem są tu \"Róża i pień robinii\" (1943, Phillips Collection) i \"Ten czerwony\" (1944, Museum of Fine Arts w Bostonie). W ten sposób twórczość Dove’a zatoczyła symboliczne koło.\nZnaczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4360606", "fragment_id": "1500374/5", "subtitle": "", "title": "Arthur Dove", "parentId": 4360606.0, "start_index": 7711.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1500374", "score": 0.764373242855072}, "uuid": "47d6186a-a2ac-4164-b238-346317a056aa"}, {"page_content": "Nie mylić z: Kolarz.Kolaż (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;collage&lt;/&gt; – „naklejanie”, „oklejanie papierem”) – technika artystyczna polegająca na formowaniu kompozycji z różnych materiałów i tworzyw (gazet, tkanin, fotografii, drobnych przedmiotów codziennego użytku itp.). Są one naklejane na płótno lub papier i łączone z tradycyjnymi technikami plastycznymi (np. farbą olejną, farbą akrylową, gwaszem).\nZa pierwsze przykłady kolaży można uznać prace XIII-wiecznych kaligrafów japońskich, którzy przygotowywali podkłady do swoich prac naklejając kawałki papieru i tkanin. Technikę kolażu we współczesnym znaczeniu jako pierwsi zastosowali przedstawiciele kubizmu – Georges Braque i Pablo Picasso; w późniejszym czasie wykorzystywana była także przez futurystów, surrealistów, dadaistów i konstruktywistów.\nKolaż dźwiękowy to analogiczne zastosowanie zestawu nagrań muzycznych lub „z natury”, samplingu, czy innej kompozycji lub wykonań typu \"live\" o charakterze dźwiękowym lub głosowym.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Kolaż.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74422", "fragment_id": "647044/0", "subtitle": "", "title": "Kolaż", "parentId": 74422.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647044", "score": 0.8720149993896484}, "uuid": "8041cb87-f271-4109-ac39-c066cc62efa5"}, {"page_content": "Zajmował się malarstwem (pejzaż, martwa natura, abstrakcja), grafiką warsztatową (technika akwaforty, akwatinty), fotografią, jednak jego głównym środkiem wyrazu był rysunek, gdzie balansował pomiędzy abstrakcją, formami geometrycznymi a figuracją. Charakterystyczny dla niego był ekspresyjny, ostry, często linearny ślad ołówka, węgla, pędzla, jaki pozostawiał na płaszczyźnie papieru czy płótna. Często stosował technikę kolażu, gdzie wkomponowywał w malarsko-rysunkową materię obrazy postaci, miejsc, czy przedmiotów codziennego użytku. Stworzył swój unikalny i rozpoznawalny język plastyczny łączący realistyczne przedstawienia z liniami, abstrakcyjnymi plamami i kształtami. Oryginalność budował na poszukiwaniach i eksperymentach z technikami artystycznymi oraz wystrzeganiu się utartych schematów. Tworzył cykle prac inspirowane najbliższym otoczeniem, podróżami, architekturą, życiem osobistym i rodzinnym – tak powstały serie malarsko-rysunkowe, m.in. „Autobiografia”, „Ściany”, „Listy”„Torsy”, „Na plaży”, „Katedry”, „Miasto kobiet”, „Na mojej ulicy”, „Gra w miasto”,„Przechodzący”. Jednym z głównych motywów przewijających się w twórczości artysty jest miasto, ulica, przechodzący, przypadkowi ludzie – setki rysunków i kolaży inspirowanych widokiem z okna pracowni stanowią unikalną kroniką życia codziennego miasta.\nArtysta całe życie zmagał się z chorobą serca, przeszedł kilka operacji. Swoim zrozumieniem problemów chorych oraz talentem plastycznych służył Fundacji Śląskiego Centrum Chorób Serca oraz wspierał akcję „Tak dla transplantacji”. Jest autorem logo Fundacji FŚCCS, programu \"Tak dla transplantacji\", oświadczenia woli, kalendarzy, kartek świątecznych oraz kilkudziesięciu prac graficznych towarzyszących akcjom, których głównym zadaniem jest popularyzacja idei transplantacji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4786216", "fragment_id": "266965/1", "subtitle": "", "title": "Ryszard Gancarz", "document_id": "266965", "start_index": 1342.0, "parentId": 4786216.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22080257534980774}, "uuid": "3f0a4e20-0f0e-4955-ae5a-245851eed6e8"}, {"page_content": "Henri Matisse (wym. []; ur. 31 grudnia 1869 w Le Cateau-Cambrésis, zm. 3 listopada 1954 w Nicei) – francuski malarz uważany za najsłynniejszego fowistę.\nŻyciorys.\nPoczątkowo przygotowywał się do zawodu prawnika. Jednak w wieku 24 lat rozpoczął naukę malarstwa w paryskiej Szkole Sztuk Pięknych. Uczeń Gustave’a Moreau, początkowo tworzył pod wpływem impresjonistów oraz sztuki japońskiej. W 1905 wystawił swoje prace w Salonie Jesiennym. Wykształcił wkrótce własny styl. Sławę osiągnął już za swego życia. Matisse zapełniał swoje płótna plamami żywych, świetlistych, zwykle silnie kontrastowych barw, które częstokroć, w trosce o czytelność obrazu, obwodził delikatnym konturem.\nPo operacji onkologicznej utracił sprawność fizyczną i poruszał się na wózku inwalidzkim (nie mógł pracować przy sztalugach) – zmienił się wtedy profil jego twórczości – tworzył odtąd papierowe kolaże. Henri Matisse był rywalem Pabla Picassa.\nZmarł na atak serca w swoim mieszkaniu w Nicei.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188104", "fragment_id": "25717/0", "subtitle": "", "title": "Henri Matisse", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "25717", "parentId": 188104.0, "score": 0.23208396136760712}, "uuid": "e12eb176-27b6-454b-92b4-95eaa94acbdd"}, {"page_content": "Asamblaż ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;assemblage&lt;/&gt;, tłum. gromadzenie/zbieranie/zbiór) – forma artystyczna, będąca odmianą kolażu, według której tworzy się trójwymiarowe kompozycje z przedmiotów gotowych.\nPraca złożona z różnego rodzaju przedmiotów: codziennego użytku, bezużytecznych fragmentów, form naturalnych, wszelkich możliwych obiektów. Dzieło powstaje z przedmiotów, które nie są stworzone przez autora asamblażu, ale jedynie przez niego użyte, a czasem także specjalnie spreparowane, czy przystosowane (np. pomalowane, odłączone od całości, połączone z czymś innym, zniszczone). Asamblaż może mieć postać jednego obiektu powstałego z połączenia innych lub może stanowić rodzaj zbioru, kolekcji przedmiotów. Można to określić jako pewnego rodzaju przestrzenny \"collage\" otwarty na wszelkie materiały i pomysły ich zestawień i połączeń. Poszczególne fragmenty w asamblażu mogą być ze sobą sklejone, związane, umieszczone w rodzaju wspólnego pojemnika, luźno położone, powieszone obok siebie itd. Dzięki asamblażom z fragmentów tworzone są nowe znaczenia, powstają nowe związki między znaczeniami, które niosą ze sobą składowe części. \nTermin \"asamblaż\" został wprowadzony we wczesnych latach pięćdziesiątych XX w. przez Jeana Dubuffeta, który stworzył serię kolażów z użyciem skrzydeł motyli i nadał cyklowi nazwę \"assemblages d’empreintes\". Należy tutaj jednak zwrócić uwagę, że z użyciem „nieartystycznych” tworzyw eksperymentowali już wcześniej wielcy kubizmu: Marcel Duchamp i Pablo Picasso, a także dadaiści (np. kolaże Kurta Schwittersa czy Maxa Ernsta). Jeana Dubuffeta można zatem uznać jedynie za twórcę nazwy tej techniki.W 1961 roku w Museum of Modern Art w Nowym Jorku zorganizowano wystawę „Sztuka Asamblażu” (\"The Art of Assemblage\"), gdzie swoje prace wystawiali m.in. Georges Braque, Joseph Cornell, Jean Dubuffet, Marcel Duchamp, Pablo Picasso, Robert Rauschenberg, Man Ray i Kurt Schwitters.\nW Polsce pionierem asamblażu był Władysław Hasior.\nPrzypisy.\n &lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=299498", "fragment_id": "1457509/0", "subtitle": "", "title": "Asamblaż", "parentId": 299498.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1457509", "score": 0.4250788390636444}, "uuid": "9c9cb5a7-28b9-4c69-b0e4-96ca485814c6"}, {"page_content": "W 1948 roku Picasso przyjechał do Polski, wziął udział w Światowym Kongresie Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu, a także odwiedził Warszawę, gdzie podarował Muzeum Narodowemu swoją kolekcję ceramiki, rysunków i barwnych druków. Narysował wówczas w stolicy Polski rysunek Syrenki, który przetrwał do 1953 roku. \nSygnatariusz apelu sztokholmskiego w 1950 roku. W tym samym roku otrzymał Międzynarodową Leninowską Nagrodę Pokoju (zwaną wówczas Nagrodą Stalinowską). W latach 40. malował obrazy antywojenne (\"Masakra w Korei\", \"Wojna\", \"Pokój\"). Okres twórczości powojennej Picassa jest bardzo bogaty, różnorodny i niepoddający się klasyfikacji. Na tle sztuki XX wieku osobowość twórcza Picassa miała olbrzymi wpływ na każdą dziedzinę współczesnej plastyki.\nZmarł w Mougins we Francji na niewydolność płuc i serca. Został pochowany na terenie Château de Vauvenargues w Vauvenargues. W związku z jego śmiercią Jacqueline, ostatnia żona Picassa, 15 października 1986 roku odebrała sobie życie, strzelając do siebie z pistoletu. \nW 2010 roku odnaleziono 271 nieznanych dzieł Picassa (kolaże, akwarela, gwasze, litografie, zeszyty i rysunki) pochodzących z lat 1900–1932.\nTwórczość.\nPoezja.\n \"Osobny artykuł: Poezja Picassa.\"\nPicasso na rynku sztuki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5068", "fragment_id": "182654/2", "subtitle": "", "title": "Pablo Picasso", "parentId": 5068.0, "start_index": 3268.0, "document_id": "182654", "source": "wikipedia", "score": 0.3433528244495392}, "uuid": "ea4efd3b-47ed-45d2-b6d7-0f23237a807c"}, {"page_content": "W sztukach wizualnych zwrot mixed media, zwany też mix-media, jest określeniem techniki artystycznej, w której zastosowano więcej niż jeden materiał. Asamblaż i kolaż są dwoma przykładami technik wykorzystujących różne materiały, na przykład tkaniny, papier, drewno lub przedmiot Ready-made.\nHistoria mixed media.\nPierwszym nowoczesnym dziełem, które można uznać za mixed media, jest kolaż Pablo Picassa \"Martwa natura z plecionką krzesła\" z 1912 r. Artysta wykorzystał w nim papier, tkaninę, farbę i sznurek, powodując efekt pseudo-3D. Z powodu wpływu nurtów takich jak Kubizm i Dadaizm, mixed media zyskały na popularności w XX wieku, wraz z artystami takimi jak Henri Matisse, Joseph Cornell, Jean Dubuffet i Ellsworth Kelly. Techniki mieszane są nadal popularną formą wśród artystów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4796833", "fragment_id": "248756/0", "subtitle": "", "title": "Mixed media", "document_id": "248756", "start_index": 0.0, "parentId": 4796833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5125174522399902}, "uuid": "558f9c6e-f1cf-4a09-bd02-544ffda3b62e"}, {"page_content": "Zobacz też: Pablo Ruiz.\nPablo Ruiz Picasso (ur. 25 października 1881 w Maladze, zm. 8 kwietnia 1973 w Mougins) – hiszpański malarz, rzeźbiarz, rysownik, grafik, ceramik oraz poeta, uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów XX wieku. Wraz z Georges'em Braquem twórca nurtu malarstwa zwanego kubizmem.\nŻyciorys.\nTalent Picassa został odkryty przez jego ojca, znakomitego rysownika. Od najmłodszych lat Pablo ujawniał uzdolnienia malarskie i plastyczne. Najpierw kształcił się w Hiszpanii, później w Paryżu (w latach 1901–1902), gdzie znaczne oddziaływanie na jego twórczość miało zetknięcie się z postimpresjonistami (m.in. Henrim de Toulouse-Lautrekiem, który miał duży wpływ na jego dorobek twórczy sprzed 1901 roku). Prace Picassa z lat 1901–1904 określa się jako okres błękitny. Były to dzieła utrzymane w kolorycie melancholijnym, ukazujące tematykę i postacie osób biednych (\"Życie\", \"Stary gitarzysta\", \"Dwie siostry\", \"Prasowaczka\"). Jego pracownia mieściła się przy ulicy La Boètie. Od 1904 roku mieszkał w Bateau-Lavoir przy ulicy Ravignan 13.\nPo tym okresie twórczość Picassa weszła w okres różowy, między innymi sceny z życia cyrkowców (\"Dziewczyna na kuli\", \"Kuglarze\", \"Toaleta\", \"Rodzina arlekina\").\nW trakcie okresu różowego, na twórczość Picassa miało wpływ opium. Wiadomo, że od mniej więcej 1904 roku Picasso zażywał opium.\nW 1905 roku, Picasso poznał Gertrude Stein. Brał udział w przyjęciach mających miejsce w domu Stein, gdzie spotkał pisarzy takich jak James Joyce, Ernest Hemingway i F. Scott Fitzgerald.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5068", "fragment_id": "182654/0", "subtitle": "", "title": "Pablo Picasso", "document_id": "182654", "start_index": 1.0, "parentId": 5068.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7758998274803162}, "uuid": "0c7a642c-1c6d-415d-b865-5d13e00f3177"}, {"page_content": "Muzeum Berggruena (znane również jako Kolekcja Berggruena) – berlińskie muzeum sztuki nowoczesnej poświęcone w dużej mierze twórczości Pabla Picassa oraz twórców klasycznej awangardy. Berggruen Collection jest częścią Galerii Narodowej w Berlinie.\nHistoria.\nBudynek, w którym znajduje się muzeum, został zaprojektowany przez niemieckiego architekta Friedricha Stülera. Naprzeciw niego znajduje się Pałac Charlottenburg. Muzeum zostało otwarte w 1996 za sprawą kolekcjonera i handlarza Heinza Berggruena, który sprzedał swoją kolekcję Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kultury za kwotę 253 milionów marek. Z biegiem kolejnych lat Berggruen przekazywał muzeum kolejne eksponaty, m.in. gwasz Picassa „Nu Jaune” będący studium do Panny z Awinionu czy rzeźbę Alberta Giacomettiego, \"Stojąca kobieta III\".\nW 2013 zakończyły się prace, które pozwoliły na zaadaptowanie kolejnego budynku „Kommendantenhaus” przy Spandauer Damm, do prezentacji powiększającej się kolekcji oraz założenie od strony dziedzińca ogrodu i przystosowanie go do możliwości prezentowania rzeźb.\nKolekcja.\nTrzon kolekcji stanowi ponad sto prac Picassa: od pierwszej grafiki z okresu studiów w 1897 roku po dzieła powstałe w 1972. Muzeum posiada również bogatą kolekcję dzieł innych artystów, m.in. Paula Klee (sześćdziesiąt obrazów z okresu 1917–1940), Henri Matisse’a (dwadzieścia prac, a w tym piętnaście kolaży) czy Alberta Giacomettiego i Georgesa Braque.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3924461", "fragment_id": "580063/0", "subtitle": "", "title": "Museum Berggruen", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "580063", "parentId": 3924461.0, "score": 0.3586910665035248}, "uuid": "d48c486c-b64c-4a5c-932c-13c0d8e4b36c"}, {"page_content": "W latach 80. XX w. w jego pejzażach pojawiły się elementy figuratywne. Eksperymentował z podziałem przestrzeni dzieła artystycznego, (cykl \"Obszary\"), a także, przy użyciu szablonu, uprawiał technikę kolażu (cykl \"Nasi Współcześni\").\nW latach 90. odszedł od tapowanych pejzaży na rzecz tzw. szybkich obrazów i portretów. Zbliżając się do zasad ekspresjonizmu abstrakcyjnego oraz speed paintingu, odwzorowywał ludzi i sytuacje w spontanicznym, automatycznym czy wręcz podświadomym akcie twórczym.\nW pierwszej dekadzie XXI wieku do zestawu swoich szablonów dodał kontur sylwetki ludzkiej, który multiplikował i nakładał na siebie, tworząc dwuwymiarowe wielobarwne kompozycje (cykl \"Pokolenia\").\nW latach 1990–2010 był inicjatorem happeningów popularyzujących sztukę. Malował na czas lub zapraszał publiczność do wspólnego malowania, niejednokrotnie na ulicy lub w centrach handlowych, a następnie organizował wernisaże. W 2005 roku w Bełchatowie zorganizował próbę bicia rekordu Guinnessa w malowaniu obrazów na czas. W 2010 roku w Olsztynie zaprezentował serię 44 aktów kobiecych, które namalował podczas krótkich sesji technikami właściwymi dla realizmu i speed paintingu. Ostatni akt był malowany publicznie podczas wernisażu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2068312", "fragment_id": "429409/2", "subtitle": "", "title": "Eugeniusz Geno Małkowski", "document_id": "429409", "start_index": 3375.0, "parentId": 2068312.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15298233926296234}, "uuid": "3f48ebe4-cfc8-43b4-bed5-546c0a906700"}]}
{"id": "q_621", "question": "Ile kręgów szyjnych liczy ludzki kręgosłup?", "answer": [{"page_content": "Kręgi szyjne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;vertebrae cervicales&lt;/&gt;, skrót: C) – kręgi położone w odcinku szyjnym kręgosłupa. Kręgi te są najmniejszymi ze wszystkich. U ssaków zasadniczo występuje 7 kręgów, istnieją jednakże wyjątki od tej reguły. Nieliczne ssaki mają tylko 6 kręgów szyjnych, natomiast leniwce trójpalczaste 8–10 kręgów. Badania rozwoju embrionalnego leniwców wykazały, że kręgi &gt;7 rozwojowo należą do odcinka piersiowego. U człowieka odcinek szyjny kręgosłupa tworzy krzywiznę wtórną – lordozę.\nKręgi szyjne człowieka.\nTypowe kręgi szyjne.\nTypowymi kręgami są kręgi C3–C6. Ich trzon jest niewielki, o kształcie sześciennym. Na górnej powierzchni po bokach trzonu występują haki trzonu, tworzące staw hakowo-trzonowy z kręgiem położonym wyżej. Od trzonu za pomocą nasad odchodzą blaszki łuku, łączące się w płaszczyźnie strzałkowej w wyrostek kolczysty. Blaszki ograniczają trójkątny otwór kręgowy (\"foramen vertebrale\"). Wyrostek kolczysty jest krótki i rozdwojony na końcu. Parzyste górne i dolne wyrostki stawowe są pochylone pod kątem 45° do płaszczyzny poziomej. \nParzyste wyrostki poprzeczne są wysunięte do przodu i zakończone guzkiem przednim i tylnym, pomiędzy którymi znajduje się bruzda nerwu rdzeniowego. Wyrostki poprzeczne ograniczają otwór wyrostka poprzecznego (\"foramen transversarium\") – przebiega w nim tętnica kręgowa z żyłami oraz splotem nerwowym. \nKręgi szyjne nietypowe.\nNajbardziej nietypowe są dwa pierwsze kręgi odcinka szyjnego: kręg szczytowy (dźwigacz) oraz kręg obrotowy (obrotnik).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147258", "fragment_id": "17441/0", "subtitle": "", "title": "Kręgi szyjne", "parentId": 147258.0, "start_index": 0.0, "document_id": "17441", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "7b0a1c74-e652-432f-957c-688720a2face"}, {"page_content": "Kręgosłup człowieka składa się z 7 kręgów szyjnych (C), 12 kręgów piersiowych (Th), 5 kręgów lędźwiowych (L), 5 kręgów krzyżowych (S, które łączą się w jedną kość krzyżową) i 4 do 5 kręgów guzicznych (Co, również zrośniętych w jedną kość guziczną), a więc łącznie od 33 do 34 kręgów, z czego 24 są oddzielne, a pozostałych 9–10 zrośniętych w dwie ostatnie kości.\nPomiędzy trzonami kolejnych kręgów występują krążki międzykręgowe, zwane dyskami. Ich podstawową funkcją jest amortyzowanie wstrząsów i zapewnienie ruchomości sąsiadującym kręgom. Razem tworzą one tzw. segment ruchowy kręgosłupa. Wysunięcie się krążka, popularnie zwane dyskopatią, może być bardzo bolesne i wymaga konsultacji lekarza. Jest to najczęściej pierwszy etap choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Przestrzeń pomiędzy trzonami a łukami kręgowymi kolejnych kręgów tworzy kanał kręgowy, który chroni rdzeń kręgowy. Zmiany zwyrodnieniowe lub urazy mogą być przyczyną niestabilności kręgosłupa.\nZadaniem kręgosłupa jest podpora ciała i ochrona rdzenia kręgowego, jest także narządem ruchu.\nJednostki funkcjonalne.\nPrzednia jednostka funkcjonalna.\nPo usunięciu wszystkich łuków kręgowych u podstawy szypułek, zostałby stos trzonów kręgowych i krążków międzykręgowych, z których złożona jest \"przednia jednostka funkcjonalna\" kręgosłupa. Każdy krążek międzykręgowy tworzy spojenie pomiędzy przylegającymi do siebie trzonami kręgów, które pozwala na niewielki zakres kompresji, rozciągania i zginania we wszystkich kierunkach, oraz rotacji. Elastyczność przedniej jednostki funkcjonalnej jest więc ograniczana jedynie przez integralność krążków międzykręgowych, oraz przez przednie i tylne więzadła podłużne które wspierają zespół od przodu i od tyłu.\nTylna jednostka funkcjonalna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34073", "fragment_id": "171676/1", "subtitle": "", "title": "Kręgosłup", "parentId": 34073.0, "start_index": 1522.0, "document_id": "171676", "source": "wikipedia", "score": 0.7629026174545288}, "uuid": "68ac1f41-7c7d-4ad8-a8d9-d40082d5eee7"}, {"page_content": "Kręgosłup ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;columna vertebralis&lt;/&gt;) – element szkieletu osiowego kręgowców (poza kręgoustymi). Składa się z kręgów.\nKręgosłup można sobie wyobrazić jako wieloelementową tuleję chroniącą rdzeń kręgowy. Podstawowe elementy składające się na kręgosłup nazywane są kręgami; każdy z nich jest osobną kością. W centrum każdego kręgu znajduje się otwór, przez który przebiega nieprzerwany rdzeń. Liczba kręgów jest różna w zależności od przynależności systematycznej kręgowca. \nRyby.\nU ryb liczba kręgów waha się od 14 do 400. Może być zmienna między osobnikami danego gatunku. Wyróżnić można dwa odcinki. Kręgosłup ryb jest zrośnięty z czaszką.\nPłazy.\nKręgosłup płazów składa się z 9 kręgów – 7 kręgów tułowiowych, 1 kręg krzyżowy i 1 kręg ogonowy lub kość ogonowa. Pierwszy kręg nosi nazwę dźwigacza albo atlasu. Na kręgu tym osadzona jest czaszka. Dźwigacz ma z przodu specjalny wyrostek, który wchodzi między dwie wypukłości czaszki (kłykcie potyliczne). W każdym kręgu można wyróżnić trzon oraz łuk. Poza tym każdy kręg ma wyrostki. Między trzonem i łukiem znajduje się kanał kręgowy, przez który przechodzi część systemu nerwowego, zwana rdzeniem kręgowym. U płazów nie występują żebra, jedynie kręgi przodowklęsłe i mostek.\nSsaki.\n \"Osobny artykuł: Kręgosłup człowieka.\"\nWiększość ssaków, w tym również żyrafa, ma 7 kręgów szyjnych. Do wyjątków należą leniwce, u których liczba kręgów szyjnych wynosi 9, co sprawia, że bez trudności mogą obracać głowę o ok. 270 stopni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34073", "fragment_id": "171676/0", "subtitle": "", "title": "Kręgosłup", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 34073.0, "document_id": "171676", "score": 0.8209328055381775}, "uuid": "f66b15fa-dec7-47b9-8221-20dbfaad2338"}, {"page_content": "Nieparzysty wyrostek kolczysty (\"processus spinosus\") odchodzi od kręgu ku tyłowi (ten wyrostek można wyczuć na plecach człowieka). Parzyste wyrostki poprzeczne (\"processus transversi\") biegną ku bokom. Ku górze i ku dołowi skierowane są także parzyste wyrostki stawowe górne i dolne (\"processus articulares superiores et inferiores\"), biorące udział w tworzeniu połączeń między kręgami. \nCzłowiek ma 7 kręgów szyjnych (C1–7), 12 kręgów piersiowych (Th1–12), 5 kręgów lędźwiowych (L1–5), 5 kręgów krzyżowych, które łączą się w jedną kość krzyżową (S) i 4–5 kręgów guzicznych, również połączonych i stanowiących jedną kość guziczną (Co). Łącznie więc w kręgosłupie człowieka jest od 33 do 34 kręgów, z czego 24 są oddzielne a pozostałych 9–10 zrośniętych w dwie ostatnie kości. \nKręgi poszczególnych odcinków kręgosłupa różnią się od siebie budową i wielkością. Kręgi lędźwiowe (L1–5) charakteryzują się większymi trzonami kręgów o nerkowatym kształcie oraz wydłużonymi do tyłu wyrostkami kolczystymi i górnymi wyrostkami stawowymi kręgów. Ich wysokie, zachodzące na górny kręg wyrostki kolczyste, skutecznie utrudniają skręcanie kręgosłupa w obszarze lędźwiowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115646", "fragment_id": "21368/1", "subtitle": "", "title": "Kręg", "document_id": "21368", "start_index": 1355.0, "parentId": 115646.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6585341095924377}, "uuid": "f47f6bc7-d668-4524-b289-ccc9b20d9d47"}, {"page_content": "Kręgosłup ssaków podzielony jest na 5 odcinków: szyjny, piersiowy, lędźwiowy, krzyżowy i ogonowy. Ssaki z wyjątkiem manatowatych i leniwców mają siedem kręgów szyjnych. Między trzonami kręgów występują chrząstki międzykręgowe. Pierwszy (atlas), drugi (obrotnik) i siódmy (kręg wystający) kręg szyjny są kręgami nietypowymi. Żebra połączone są z kręgami piersiowymi dwiema powierzchniami stawowymi. Z mostkiem łączą się żebra prawdziwe.\nSzkielet obręczy i kończyn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44896", "fragment_id": "651610/3", "subtitle": "", "title": "Ssaki", "source": "wikipedia", "start_index": 4539.0, "document_id": "651610", "parentId": 44896.0, "score": 0.8469440937042236}, "uuid": "079baffa-242e-4e46-87fe-3e80567156f7"}, {"page_content": "Kręgosłup człowieka – element szkieletu człowieka rozumnego (\"Homo sapiens\") pełniący rolę narządu podporowego, narządu ruchu i osłony rdzenia kręgowego. Zbudowany jest z 26 kości, do których zaliczają się 24 oddzielne kręgi oraz dwie kości powstałe ze zrośnięcia kręgów: kość krzyżowa i kość guziczna.\nKręgosłup człowieka dzieli się na 5 odcinków:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3259877", "fragment_id": "111273/0", "subtitle": "", "title": "Kręgosłup człowieka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3259877.0, "document_id": "111273", "score": 0.3295251131057739}, "uuid": "06e2eb9d-cc4b-43b8-b334-45449e546dd4"}, {"page_content": "Kręgosłup ptaków jest silnie wyspecjalizowany. Zbudowany jest z kręgów, których u poszczególnych gatunków może być od 39 do 63. Różnica ta wynika przede wszystkim z różnej liczby kręgów w odcinku szyjnym, których występuje od 9 do 25. Kręgi (głównie odcinka szyjnego) kontaktują się ze sobą stawem siodełkowym (staw heteroceliczny), co wpływa korzystnie na ruchomość szyi. Ostatnie kręgi szyjne łączą się z krótkimi żebrami, które jednak nie mają połączenia z mostkiem. Kręgi odcinka piersiowego (występuje ich 3–10) łączą się żebrami, które połączone są z mostkiem tworząc klatkę piersiową. Kolejny odcinek kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowy powstał na skutek zrośnięcia kręgów lędźwiowych i krzyżowych (synsakrum). Odcinek ten silnie łączy się z kośćmi biodrowymi pasa miednicowego. W dalszej części kręgosłupa znajduje się jeszcze kilka wolnych kręgów, za którym leży pygostyl, na którym osadzone są sterówki.\nKlatka piersiowa.\nKlatka piersiowa powstaje przez połączenie kręgów piersiowych żeber oraz mostka. Żebra niepołączone z mostkiem nazywane są żebrami rzekomymi. Ze względu na wielkość i pracę mięśni piersiowych jest ona bardzo wytrzymała na zgniecenia. Każde żebro składa się z dwóch części: kręgosłupowej i mostkowej, ruchomo połączonych. Połączenie to umożliwia oddalanie się lub przybliżanie mostka względem kręgosłupa. Na większości z żeber znajduje się wyrostek haczykowaty (\"processus uncinatus\"), który skierowany jest ku tyłowi i zachodzi na zewnętrzną powierzchnię następnego żebra; zachodząc na siebie, wyrostki te usztywniają klatkę piersiową.\nMostek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99095", "fragment_id": "655641/1", "subtitle": "", "title": "Układ kostny ptaków", "source": "wikipedia", "start_index": 1320.0, "document_id": "655641", "parentId": 99095.0, "score": 0.6289956569671631}, "uuid": "66f1487e-cbf8-461d-b89a-ab15db7a69df"}, {"page_content": "Odcinek szyjny kręgosłupa liczy 13 kręgów. Widlasty podział wyrostków kolczystych nie dotyczy atlasa ani obrotnika. Następne kręgi posiadają dłuższe niż dikreozaurze wyrostki kolczyste, zmierzające do góry i w tył, przyjmujące kształt częściowo cylindryczny, półokrągły w przekroju, bardziej blaszkowate przy podstawie. Są wysokie na cztery wysokości trzonu. Ich podział sięga zadaszenia kanału mieszczącego rdzeń kręgowy. Z kolei trzony nie wyróżniają się już tak bardzo wśród zauropodów. Określa się je jako opistoceliczne, dłuższe, niż wyższe. Słabo zaznaczone boczne wgłębienia rysują się lepiej tylko z przodu, nad parapofyzami. W przeciwieństwie do nich głębokie, sięgające nawet płaszczyzny pośrodkowej zagłębienia leżą na diapofyzach, dokładniej na ich powierzchniach grzbietowych. Podobnie jak u dikreozaura, pleurocele jednak nie występują, nie ma też systemu beleczek kostnych, spotykanych u diplodoka.\nPo kręgach szyjnych następowało 9 kręgów grzbietowych. Wyrostki kolczyste również były głęboko przedzielone, z wyjątkiem jednak dwóch ostatnich kręgów tego odcinka. Trzony, nieznacznie dłuższe, niż wyższe, z początku opistoceliczne, w kierunku dystalnym przechodziły w płaskie na obu powierzchniach. Wgłębienia na powierzchniach bocznych opisuje się tylko na trzech pierwszych kręgach dorsalnych. Dobrze zbudowane diapofyzy pierwszego kręgu grzbietowego sugerują obecność potężnych żeber. Ogólnie potężne diapofyzy bliższych kręgów dorsalnych odróżniają amargazaura od dikreozaura. Ma miejsce wtórny brak pleuroceli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=777438", "fragment_id": "1005185/9", "subtitle": "", "title": "Amargazaur", "document_id": "1005185", "start_index": 11252.0, "parentId": 777438.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5714458227157593}, "uuid": "4b06143a-e020-4349-aa18-93f5c8b0918f"}, {"page_content": "Kręgosłup obejmuje 7 kręgów szyjnych, w tym niewielki atlas o małych skrzydłach i niewielkim wyrostku ogonowym, obrotnik o klinowatym wyrostku kolczystym, C6 o brzusznie płatowatych wyrostkach poprzecznych i C7 o najdłuższym wyrostku kolczystym, 13 kręgów piersiowych o krótkich trzonach i cienkich wyrostkach kolczystych, 6 lędźwiowych, trójkątnych i pozrastanych ze sobą, ale nie do końca z kolejnym kręgiem S1, 5 krzyżowych i 4 ogonowe.\nSystematyka.\nAksis kalamiański opisany został w 1888 przez Heudego pod nazwą \"Hyelaphus calamianensis\", choć wedle niektórych źródeł pod nazwą \"Cervus calamianensis\". Jako miejsce typowe podano wyspy Calamian.\nZwierzę należy do rodziny jeleniowatych, obejmującej obecnie 53 gatunki w 18 rodzajach. Dzieli się ją na dwie podrodziny. Pierwsza z nich to Cervinae, czyli jelenie, obok Capreolinae, czyli saren. Podrodzinę jeleni dzieli się dalej na dwa plemiona: Muntiacini i Cervini. To ostatnie obejmuje 6 rodzajów ssaków: aksis, daniel, jeleń, sambar, barasinga, milu. Pierwszy opis zaliczał ten gatunek do rodzaju \"Hyelaphus\", obecnie zwykle synonimizowanego z rodzajem \"Axis\", czyli aksis. Niekiedy zaliczano gatunek do rodzaju \"Cervus\", czyli jeleń. Jakiś czas nie uznawano aksisa kalamiańskiego za osobny gatunek, ale za podgatunek aksisa bengalskiego, innego gatunku z rodzaju aksis, podobnie jak w przypadku innego gatunku aksisa, aksisa baweańskiego. Prócz wyżej wymienionych rodzaj obejmuje jeszcze jeden gatunek, aksis czytal. Część autorów nadal umieszcza gatunek w rodzaju \"Hyelaphus\", wraz z aksisem bengalskim i baweańskim.\nTryb życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1079949", "fragment_id": "1379508/1", "subtitle": "", "title": "Aksis kalamiański", "document_id": "1379508", "start_index": 1369.0, "parentId": 1079949.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21222321689128876}, "uuid": "8d11d6b6-a412-4021-b771-caf6946a2b7d"}, {"page_content": "Kręgosłup szyjny reprezentują cztery trzony i pojedynczy łuk kręgowy. Jako że trzony nie zrosły się, wiadomo, że holotypowy kościec pochodził od młodego osobnika, który nie zdążył osiągnąć dorosłości. Przedni kręg autorzy opisują jako wydłużony, jego szerokość i wysokość nie przedstawiają istotnej różnicy. Powierzchnia brzuszna jest płaska, lekko wklęsła na poziomie, gdzie odchodziły parapofyzy – leży tam też wgłębienie i ogólnie struktury kręgu zwężają się tam. Wyrostki poprzeczne odchodziły od łuku kręgowego na boki, powierzchnie boczne miały płaskie i trójkątne. Zwężenie kanału kręgowego uznawano wcześniej za występujące tylko u rapetozaura, tytanozaura z północnego zachodu Madagaskaru bądź u saltazaurydów.\nKręg ze środka szyi jest wydłużony. Autorzy rodzaju wskazują, że to częsta cecha tytanozaurów. Trzon opisują jako opistoceliczny. Wraz z kanałem kręgowym ulega on istotnemu zwężeniu w jednej trzeciej od przodu. Z przedniej części trzonu wychodzi parapofyza, idąc w bok, inaczej niż u euhelopów. Na jej poziomie powierzchnia brzuszna trzonu jest nieco wklęsła. Brakuje kila obserwowanego u wielu Macronaria. Tylne kręgi szyjne, słabo zachowane, przypominają te środkowe, nie posiadają dobrze wykształconych pleuroceli. Strukturę tych kręgów nazywa się po angielsku \"camellate\", co oznacza strukturę plastra miodu, z wieloma drobnymi jamkami zwanymi \"camellae\", opisywaną wcześniej w kręgach ogonowych saltazaura czy \"Rocasaurus\".\nKręgi szyjne odróżniają rzeczony rodzaj od \"Mansourasaurus shahinae\", tytanozaura z Egiptu, czy znacznie bliższego sąsiada \"Rukwatitan\", a także od \"Shingopana\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4475627", "fragment_id": "1530431/2", "subtitle": "", "title": "Mnyamawamtuka", "source": "wikipedia", "start_index": 2516.0, "document_id": "1530431", "parentId": 4475627.0, "score": 0.3198447823524475}, "uuid": "2a5b8352-3a32-4caf-a155-ce1a415d8f2d"}]}
{"id": "q_622", "question": "Z ilu państw członków składa się Rada Bezpieczeństwa ONZ?", "answer": [{"page_content": "Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych (Rada Bezpieczeństwa ONZ, RB ONZ) – jeden z sześciu głównych organów Organizacji Narodów Zjednoczonych, powołany na mocy Karty Narodów Zjednoczonych (jej istnieniu i kompetencjom poświęcono rozdziały: V, VI i VII KNZ).\nNa Radzie Bezpieczeństwa ciąży główna odpowiedzialność za utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa na świecie. Podobnie jak Zgromadzenie Ogólne, może ona nakładać sankcje na państwa członkowskie.\nCzłonkowie.\nRada Bezpieczeństwa składa się z pięciu stałych członków oraz dziesięciu niestałych, wybieranych na dwa lata zgodnie z kluczem regionalnym (5 miejsc dla Afryki i Azji, 2 Ameryki Łacińskiej, 2 Europy Zachodniej i 1 Europy Wschodniej).\nChińska Republika Ludowa została członkiem stałym Rady Bezpieczeństwa w 1971 roku. Do tego czasu Chiny były reprezentowane przez Republikę Chińską (Tajwan). Do 1991 roku członkiem stałym RB był Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.\nW skład Rady Bezpieczeństwa wchodzą obecnie:\n \"Osobny artykuł: Szczegółowe i historyczne dane członkowskie.\"\nReforma Rady.\nOd 1993 roku rozważana jest reforma Rady Bezpieczeństwa, ale jak dotychczas nie osiągnięto żadnych rezultatów. Niektóre państwa członkowskie domagają się rozszerzenia RB, twierdząc, że przyczyni się to do poprawienia jego demokratycznego i reprezentatywnego deficytu. Jednakże w debatach na ten temat powstały rozbieżności dotyczące m.in.: liczby nowych członków, ich statusu (stali czy niestali), prawa weta. Kandydatami do stałego członkostwa są: Brazylia, Indie, Japonia i Niemcy (G4). W przypadku niespełnienia ich żądań, zagroziły zredukowaniem wkładu finansowego lub wojskowego. Również kraje afrykańskie wyraziły potrzebę swojej stałej reprezentacji w Radzie, aby zakończyć hegemonię północnych państw uprzemysłowionych w tym ważnym organie ONZ.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35653", "fragment_id": "186328/0", "subtitle": "", "title": "Rada Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "186328", "parentId": 35653.0, "score": 0.9144448041915894}, "uuid": "52884cc7-9e3b-4b8e-bba5-d4f6a4eb1ef9"}, {"page_content": "Członkowie Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych – w skład Rady Bezpieczeństwa ONZ wchodzi obecnie 15 członków, w tym 5 stałych oraz 10 niestałych. Członkowie niestali wybierani są na okres 2 lat, co roku skład połowy z nich jest odnawiany. W celu zapewnienia geograficznej reprezentatywności, określona liczba miejsc jest zarezerwowana dla każdej z pięciu nieoficjalnych regionalnych grup państw członkowskich ONZ. W latach 1946–1965 Rada Bezpieczeństwa liczyła 11 członków (5 stałych i 6 niestałych).\nDo pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa należą: Chińska Republika Ludowa (ChRL), Francja, Rosja, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania. W latach 1946–1971 miejsce Chin zajmowała Republika Chińska, jednakże po tym czasie utraciła członkostwo w ONZ na rzecz ChRL. W latach 1946–1991 stałym członkiem był ZSRR, którego sukcesorem została Rosja.\nMandat niestałych członków Rady Bezpieczeństwa najdłużej pełniły: Japonia (22 lat), Brazylia (20 lat) i Argentyna (18 lat). Polska była członkiem RB sześć razy, zasiadając w niej w sumie przez dziesięć lat, ostatni raz w latach 2018–2019.\nSkład Rady Bezpieczeństwa ONZ.\nOkres 1946–1965.\nW latach 1946–1965 Rada Bezpieczeństwa składała się z 11 członków (5 stałych i 6 niestałych). Niestali członkowie wybierani byli według klucza geograficznego. Każda z pięciu istniejących nieoficjalnych grup regionalnych miała zagwarantowaną określoną liczbę miejsc w RB:\nW późniejszym okresie do powyższych ustaleń wprowadzono pewne modyfikacje i dopuszczono do kilku wyjątków. Od 1956 w skład Grupy Europy Wschodniej wchodziły również państwa azjatyckie. W 1961 Liberia zajęła miejsce przeznaczone dla Grupy Europy Zachodniej, w latach 1963–1964 Maroko zajmowało miejsce zarezerwowane dla Bliskiego Wschodu, a w latach 1964–1965 Wybrzeże Kości Słoniowej miejsce dla Wspólnoty Narodów.\nOkres od 1966.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1762241", "fragment_id": "880322/0", "subtitle": "", "title": "Członkowie Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych", "parentId": 1762241.0, "start_index": 0.0, "document_id": "880322", "source": "wikipedia", "score": 0.9715019464492798}, "uuid": "9f3a8487-6f6f-4ba7-8ce3-b0b7fbaa69bd"}, {"page_content": "Przemiany polityczne, jakie zaszłe na przestrzeni pierwszych 20 lat istnienia ONZ, w tym dekolonizacja w Azji i Afryce, doprowadziły do zwiększenia liczby członków organizacji i wymusiły zmianę struktury Rady Bezpieczeństwa oraz zasad podziału miejsc dla poszczególnych regionów świata. Jesienią 1965 wybory do RB odbyły się już według nowych zasad. Do trzech niestałych członków, którzy w 1966 mieli rozpocząć drugi rok swojej kadencji, wybrano siedmiu nowych, w tym dwóch na okres roku dla zachowania zasad rotacji.\nW celu zapewnienia równomiernego uczestnictwa każdej z części świata w pracach Rady Bezpieczeństwa, jej 10 niestałych członków jest wybieranych w oparciu o zasadę geograficznej reprezentatywności. W tym celu państwa członkowskie ONZ są podzielone na 5 nieoficjalnych grup regionalnych, którym przypada określona liczba miejsc:\nDodatkowo, od 1968 jedno z niestałych miejsc w RB musi zajmować państwo arabskie, wybierane naprzemiennie z grupy afrykańskiej i azjatyckiej.\nPodział niestałych miejsc pomiędzy grupy regionalne ONZ z uwzględnieniem czasu elekcji:\nObecni członkowie.\nRada Bezpieczeństwa od 1966 składa się z 15 członków: 5 stałych oraz 10 niestałych. Niestali członkowie RB są wybierani przez Zgromadzenie Ogólne większością 2/3 głosów. Nowo wybrani członkowie obejmują mandat 1 stycznia kolejnego roku i pełnią go przez 2 lata. Co roku odnawiana jest połowa składu niestałych członków. Możliwy jest powtórny wybór do RB, jednak dopuszczalna jest tylko jedna kadencja z rzędu.\nStali członkowie\nNiestali członkowie\n (od 2022)\n (od 2022)\n (od 2022)\n (od 2023)\n (od 2023)\n (od 2023)\nCzłonkowie Rady Bezpieczeństwa według stażu członkowskiego.\nLista państw członkowskich Rady Bezpieczeństwa ONZ według czasu trwania członkostwa, stan na 2021 włącznie.\n      \"Stali członkowie RB ONZ\"\n      \"Niestali członkowie RB ONZ w 2021\"\n      \"Byli członkowie ONZ\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1762241", "fragment_id": "880322/1", "subtitle": "", "title": "Członkowie Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych", "parentId": 1762241.0, "start_index": 1854.0, "document_id": "880322", "source": "wikipedia", "score": 0.8614099025726318}, "uuid": "18ee377c-f909-452d-9824-35790807f077"}, {"page_content": "Członkostwo w Radzie otwarte jest dla wszystkich państw – członków ONZ. Organ ten składa się z 47 członków, wybieranych w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Członkowie ci powinni wykazywać się osiągnięciami w dziedzinie promocji i ochrony praw człowieka, utrzymywać w tym zakresie najwyższe standardy, w pełni współpracować z Radą oraz poddać się w czasie kadencji okresowemu przeglądowi praw człowieka. Dotychczas nie stworzono wiążącej procedury weryfikacji spełniania tych kryteriów przez kandydatów, co jest przedmiotem krytyki ze strony niektórych państw. Podział mandatów jest oparty na kluczu geograficznym, według którego z poszczególnych regionów świata musi pochodzić określona liczba państw. Podział ten wygląda następująco: z rejonu Afryki – 13 państw, Azji – 13 państw, Ameryki Łacińskiej i Karaibów – 8 państw, Europy Wschodniej – 6 państw oraz Europy Zachodniej i reszty świata – 7 państw. Osoby zasiadające w Radzie działają w imieniu swoich państw, formalnie nie są więc to osoby bezstronne i niezawisłe (co także bywa przedmiotem krytyki sugerującej upolitycznienie tego organu).\nW przypadku poważnych i regularnych naruszeń praw człowieka możliwe jest zawieszenie państwa – członka Rady w jego prawach większością 2/3 głosów Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Decyzję taką podjęto wobec Rosji, która została zawieszona w prawach członka 7 kwietnia 2022.\nKadencja.\nKadencja Rady trwa 3 lata, przy czym każdego roku odnawiana jest 1/3 jej składu. Państwo może zasiadać w Radzie maksymalnie przez dwie bezpośrednio po sobie następujące kadencje. Rada powinna w ciągu roku odbywać nie mniej niż 3 sesje (sesje zwyczajne), których łączna długość powinna wynosić nie mniej niż 10 tygodni. Na prośbę członka Rady, przy poparciu 1/3 jej składu, możliwe jest też zwołanie tzw. sesji nadzwyczajnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1175560", "fragment_id": "1142087/2", "subtitle": "", "title": "Rada Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych", "document_id": "1142087", "start_index": 2596.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1175560.0, "score": 0.3773874044418335}, "uuid": "c500e504-ae33-4b15-be68-c11e8b81c174"}, {"page_content": "Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 219 została przyjęta jednomyślnie 17 grudnia 1965 r.\nRada potwierdziła swoje poprzednie rezolucje w kwestii cypryjskiej oraz przedłużyła mandat Sił Pokojowych ONZ na Cyprze na kolejne 3 miesiące do dnia 26 marca 1966 r.\nUchwała ta była ostatnią przyjętą przez 11 państw członkowskich. W następnym roku liczba członków Rady Bezpieczeństwa wzrosła do 15 członków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5578797", "fragment_id": "1275770/0", "subtitle": "", "title": "Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 219", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1275770", "parentId": 5578797.0, "score": 0.46203941106796265}, "uuid": "1f85a501-60bd-4f9e-af45-7e6ae77fd048"}, {"page_content": "Rada jest organem stałym, odpowiedzialnym przed Zgromadzeniem. Składa się z przedstawicieli 36 państw członkowskich, wybieranych na trzyletnią kadencję przez Zgromadzenie. Każde wakujące miejsce w Radzie powinno być obsadzone przez Zgromadzenie w możliwie krótkim czasie. Wybierając członków Rady przez Zgromadzenie zapewnia się odpowiednią reprezentację określonym państwom, które startują w trzech grupach:\nRada wybiera swojego Przewodniczącego ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;President of Council&lt;/&gt;) na okres trzech lat z możliwą reelekcją. Nie posiada on prawa do głosu. Ze swoich członków Rada wybiera jednego lub więcej wiceprzewodniczących, którzy zachowują prawo głosowania w czasie, gdy pełnią funkcje Przewodniczącego. Przewodniczący nie musi być wybrany spośród przedstawicieli członków Rady, lecz jeżeli jeden z przedstawicieli członków Rady zostanie wybrany Przewodniczącym, jego miejsce w Radzie uważa się za wakujące, a Państwo które wybrany reprezentował, wyznacza nowego przedstawiciela.\nDo obowiązków Przewodniczącego należy zwoływanie zebrań Rady, Komitetu Przewozu Lotniczego i Komisji Żeglugi Powietrznej, działanie w charakterze przedstawiciela Rady oraz wykonywanie w imieniu Rady czynności zleconych Przewodniczącemu przez Radę. \n1 stycznia 2020 r. stanowisko Przewodniczącego Rady objął Salvatore Sciacchitano z Włoch.\nObecny skład Rady został wybrany 1 października 2019 r. podczas 40. Zgromadzenia.\nPodczas kolejnego zgromadzenia, 1 października 2022 roku Rosja przegrała głosowanie o ponowny wybór do rady, z uwagi na dokonanie inwazji na Ukrainę i zagrożenia stwarzane przez to dla lotnictwa cywilnego, a nadto dokonaną konfiskatę leasingowanych samolotów i ich podwójną rejestrację we własnym rejestrze.\nKomisja Żeglugi Powietrznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122581", "fragment_id": "1227/5", "subtitle": "", "title": "Organizacja Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego", "source": "wikipedia", "start_index": 7847.0, "document_id": "1227", "parentId": 122581.0, "score": 0.1273195892572403}, "uuid": "7b2b8310-630c-4bb3-a8b9-1eb1362288d6"}, {"page_content": "Rada Powiernicza ONZ – składała się z pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa, państw zarządzających terytoriami powierniczymi (na początku było ich 8) oraz wybranych w tej samej liczbie przez Zgromadzenie Ogólne ONZ państw nieadministrujących terytoriami zależnymi. Powołana została do kontroli nad terytoriami powierniczymi do momentu ich usamodzielnienia, aby działać w interesie ich mieszkańców. Ze względu na to, że terytoria te – w większości terytoria mandatowe Ligi Narodów oraz terytoria przejęte od państw pokonanych w czasie drugiej wojny światowej – uzyskały samodzielność, działalność Rady Powierniczej została zawieszona, a jej misja wypełniona. Ostatnim terytorium było Palau, które stało się członkiem ONZ w 1994 roku.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59526", "fragment_id": "651113/0", "subtitle": "", "title": "Rada Powiernicza ONZ", "parentId": 59526.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651113", "source": "wikipedia", "score": 0.5733521580696106}, "uuid": "a45db395-f05a-4a18-9b7a-c294c22ec8ac"}, {"page_content": "Pierwsza sesja Zgromadzenia Ogólnego rozpoczęła się 10 stycznia 1946 r. w Londynie. Wzięli w niej udział przedstawiciele 51 państw.\nW grudniu 1945 Kongres Stanów Zjednoczonych wystosował propozycję, aby siedziba ONZ mieściła się w Nowym Jorku, co zostało zaakceptowane. Budynek siedziby głównej otwarto 9 stycznia 1951 roku na terenach podarowanych ONZ przez Johna Rockefellera Jr., gdzie mieści się do dziś. Część instytucji funkcjonuje jednak w innych miastach świata, m.in. w Genewie, Hadze, Nairobi i Wiedniu.\nCele ONZ.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCzłonkostwo ONZ.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCzłonkiem ONZ, według artykułu 4. Karty NZ może być \"„każde państwo miłujące pokój, które przyjęło zobowiązania zawarte w Karcie”\" i – zdaniem ONZ – \"„jest w stanie je wypełniać”\". Tym samym członkami Organizacji mogą być tylko państwa.\nPrzyjęcie następuje na podstawie uchwały Zgromadzenia Ogólnego podjętej na zalecenie Rady Bezpieczeństwa (artykuł 18 Karty).\nWystąpienie i wykluczenie z ONZ.\nKarta NZ nie określa konkretnych procedur wystąpienia z ONZ, wystąpienie takie jest więc możliwe na mocy jednostronnej deklaracji. Jak dotąd z ONZ wystąpiło tylko jedno państwo – Indonezja w 1965, powróciła jednak do Organizacji już rok później.\nZa uporczywe łamanie zasad Karty NZ państwo członkowskie może być usunięte z ONZ przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Taka sytuacja miała miejsce w 1992, gdy wykluczono z Organizacji Jugosławię. Dyskutowano także nad wykluczeniem RPA za stosowanie apartheidu. Istnieje też procedura zawieszenia w prawach członka, podejmowana przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa (w obu przypadkach większością 2/3 głosów).\nCzłonkowie założyciele.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277", "fragment_id": "177063/2", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych", "parentId": 4277.0, "start_index": 3468.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177063", "score": 0.2680068016052246}, "uuid": "7498677d-87e8-465a-a82e-c89144292196"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy określenia politycznego. Zobacz też: autostrada G4.\nG4 (\"G 4\") – grupa czterech państw dążących do uzyskania stałego członkostwa w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Ich współpraca ma jedynie charakter wzajemnego poparcia i koordynacji działań w osiągnięciu wspólnego celu.\nW skład grupy wchodzą:\n Niemcy \n Brazylia \n Indie \n Japonia.\nAspiracje Grupy G4 poparły Francja i Wielka Brytania.\nKażdy z krajów G4 napotyka silną opozycję ze strony swoich regionalnych konkurentów:\nobawiających się zbytniego wzmocnienia sąsiada na arenie międzynarodowej i mających własne aspiracje do stałego członkostwa w Radzie.\nPonadto, własnego stałego przedstawiciela w RB pragnie mieć Afryka. Największe aspiracje z tego kontynentu wykazują: Południowa Afryka, Nigeria, Egipt i Algieria.\nInne kraje zainteresowane stałym przedstawicielstwem w RB ONZ to: Arabia Saudyjska, Pakistan.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1156022", "fragment_id": "1387365/0", "subtitle": "", "title": "G4", "document_id": "1387365", "start_index": 1.0, "parentId": 1156022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12275185436010361}, "uuid": "c478d71a-71c9-4773-8c6c-c57e2e35c9a2"}, {"page_content": "Współpraca Organizacji Narodów Zjednoczonych z Unią Europejską. Wszyscy z 27 członków Unii Europejskiej są również członkami ONZ. Francja jest stałym członkiem z prawem weta Rady Bezpieczeństwa. Państwa członkowskie Unii Europejskiej z Komisją Europejską na czele koordynują swoje działania i współpracują z ONZ starając się tym samym mówić jednym głosem na jej forum, zgodnie z zapisami Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. W 1974 r. Wspólnocie Europejskiej przyznano status stałego obserwatora w ONZ. W dającej się przewidzieć przyszłości nie ma też mowy o wspólnej, jednej reprezentacji Unii Europejskiej (zamiast państw członkowskich) w tej organizacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1530538", "fragment_id": "219339/0", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych a Unia Europejska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "219339", "parentId": 1530538.0, "score": 0.3342862129211426}, "uuid": "ecb1baf0-85d4-4186-a883-66bc0e0a00ac"}]}
{"id": "q_623", "question": "Kto w latach 1918–22 był Naczelnikiem Państwa, a w roku 1920 został mianowany Marszałkiem Polski?", "answer": [{"page_content": "Naczelnik Państwa – urząd głowy państwa w Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1918–1922; w okresie istnienia urzędu naczelnikiem państwa był marszałek Józef Piłsudski. Nazwa urzędu była świadomym nawiązaniem do nazwy dyktatury Tadeusza Kościuszki w okresie insurekcji kościuszkowskiej.\nUrząd Tymczasowego Naczelnika Państwa został powołany na mocy dekretu Józefa Piłsudskiego z 22 listopada 1918 roku o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej, który ustalał ustrój republikański odrodzonej Polski, organizację i kompetencje tymczasowych organów władzy państwowej do momentu ukonstytuowania wybranego w demokratycznych wyborach Sejmu Ustawodawczego, do którego równocześnie Piłsudski rozpisał wybory w oparciu o ordynację proporcjonalną. Dekret formalnie wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia w Dzienniku Praw, tj. 29 listopada 1918 roku (). Jednak już od 14 listopada 1918 r. Józef Piłsudski, jako Naczelny Dowódca Wojsk Polskich, wykonywał faktycznie prerogatywy głowy państwa i organu zwierzchniej władzy państwowej, wydając w tym dniu dekret () oraz mianując \"Prezydenta Ministrów\" (tak nazywano wówczas przewodniczącego Rady Ministrów). Było to możliwe dzięki temu, że 14 listopada rozwiązała się Rada Regencyjna przekazując jednocześnie Piłsudskiemu całość zwierzchniej władzy państwowej (choć jej orędzie o tej treści – mające charakter dekretu z mocą ustawy konstytucyjnej – weszło formalnie w życie dopiero z chwilą ogłoszenia w Dzienniku Praw, co także nastąpiło 29 listopada).\n16 listopada 1918 naczelny dowódca Józef Piłsudski rozesłał depeszę do szefów mocarstw notyfikująca powstanie państwa polskiego, tj. do szefów rządów Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoch, Japonii i Niemiec oraz wszystkich państw walczących i neutralnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=387908", "fragment_id": "95976/0", "subtitle": "", "title": "Naczelnik Państwa", "parentId": 387908.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "95976", "score": 1.0}, "uuid": "bc9ba681-0420-4d25-aac3-f107903eb47b"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Odsłuchaj/styles.css\" /&gt;\nJózef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w majątku Zułów, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz społeczny i niepodległościowy, żołnierz, polityk, mąż stanu; od 1892 członek Polskiej Partii Socjalistycznej i jej przywódca w kraju, twórca Organizacji Bojowej PPS (1904) i Polskiej Organizacji Wojskowej (1914), członek Komisji Wojskowej w Tymczasowej Radzie Stanu (1917), od 11 listopada 1918 naczelny wódz Armii Polskiej, w latach 1918–1922 Naczelnik Państwa, pierwszy marszałek Polski (1920); przywódca obozu sanacji po przewrocie majowym (1926), dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930); wywarł decydujący wpływ na kształt polityki wewnętrznej i zagranicznej II RP.\nW młodości, podczas prowadzenia działalności konspiracyjnej, znany pod pseudonimami \"Wiktor\" i \"Mieczysław\". Wśród zwolenników Piłsudskiego, zwłaszcza z czasów służby w Legionach, używano jego przydomków – \"Komendant\", \"Dziadek\", \"Marszałek\" oraz \"Ziuk\".\nDzieciństwo i młodość.\nJózef Piłsudski herbu Piłsudski urodził się 5 grudnia 1867 w Zułowie na Wileńszczyźnie, w rodzinie o tradycjach patriotycznych. Ojciec, Józef Wincenty (1833–1902), był podczas powstania w 1863 komisarzem Rządu Narodowego na powiat rosieński, matka – Maria z Billewiczów (1842–1884) – pochodziła ze szlacheckiego rodu herbu Mogiła. Rodzice zawarli związek małżeński po wybuchu powstania styczniowego (23 kwietnia 1863).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617", "fragment_id": "173202/0", "subtitle": "", "title": "Józef Piłsudski", "document_id": "173202", "start_index": 1.0, "parentId": 2617.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2855477035045624}, "uuid": "5f926fe5-32e1-4955-8be0-0d5ac0447099"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nMarszałek Polski – najwyższy stopień wojskowy w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej. W hierarchii wojskowej, poniżej stopnia Marszałka Polski znajdują się stopnie generalskie i admiralskie.\nHistoria.\n19 marca 1920 roku Józef Piłsudski przyjął dla siebie i zatwierdził jako naczelny wódz unikatowy stopień Pierwszego Marszałka Polski. W niedzielę, 14 listopada 1920 roku na placu Zamkowym w Warszawie miało miejsce uroczyste wręczenie Buławy Pierwszego Marszałka Polski Józefowi Piłsudskiemu. Buławę, symbol władzy i bezwzględnego posłuchu, Naczelnemu Wodzowi Polskich Sił Zbrojnych wręczył żołnierz frontowy. Buława została poświęcona przez biskupa polowego Stanisława Galla w czasie polowej mszy świętej.\n13 kwietnia 1923 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski na wniosek Ministra Spraw Wojskowych gen. dyw. Kazimierza Sosnkowskiego i Prezesa Rady Ministrów gen. dyw. Władysława Sikorskiego mianował Marszałka Francji Ferdinanda Focha Marszałkiem Polski. 15 kwietnia 1923 roku generał dywizji Kazimierz Sosnkowski wręczył mu nominację.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36657", "fragment_id": "177671/0", "subtitle": "", "title": "Marszałek Polski", "parentId": 36657.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177671", "score": 0.46912041306495667}, "uuid": "ab86069f-5e3c-45a0-8a07-17f4c98f6611"}, {"page_content": "Naczelnik Państwa miał najwyższą władzę cywilną i wojskową w państwie. Był Naczelnym Dowódcą Wojsk Polskich, jego urząd miał duże znaczenie w zakresie stosunków międzynarodowych. Powoływał odpowiedzialnych przed sobą Prezydenta ministrów (premiera) oraz ministrów. Projekty ustawodawcze przedstawiane przez rząd wymagały podpisów właściwego ministra, Prezydenta ministrów oraz Naczelnika. Miały utrzymać swą moc obowiązującą pod warunkiem przedstawienia ich do zatwierdzenia na pierwszym posiedzeniu Sejmu Ustawodawczego.\nJózef Piłsudski, zgodnie z treścią dekretu, złożył 20 lutego 1919 roku władzę na ręce Sejmu Ustawodawczego, ten powierzył mu nadal funkcję Naczelnika Państwa, określając i ograniczając jego kompetencje w Małej Konstytucji. Naczelnik Państwa był Naczelnym Wodzem, powoływał rząd za zgodą Sejmu i sprawował najwyższą władzę wykonawczą. Wchodził z urzędu w skład Rady Obrony Państwa, powołanej przez Sejm w lipcu 1920 w okresie zagrożenia państwowości przez wojnę polsko-bolszewicką i był jej przewodniczącym.\nUstawa przechodnia z 18 maja 1921 r. do Konstytucji z 17 marca 1921 w sprawie czasowej organizacji władzy zwierzchniej Rzeczypospolitej w art. 2 powierzała Naczelnikowi dalsze pełnienie praw i obowiązków określonych w Małej Konstytucji \"do chwili objęcia urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej, wybranego na podstawie\" nowej Konstytucji.\n11 grudnia 1922 na urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zaprzysiężony został Gabriel Narutowicz. Józef Piłsudski złożył urząd Naczelnika Państwa na ręce prezydenta RP Gabriela Narutowicza 14 grudnia 1922.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=387908", "fragment_id": "95976/1", "subtitle": "", "title": "Naczelnik Państwa", "parentId": 387908.0, "start_index": 1775.0, "document_id": "95976", "source": "wikipedia", "score": 0.45981183648109436}, "uuid": "0acecccb-0881-4fe9-a7af-1944a5e58472"}, {"page_content": "Generałowie i admirałowie II Rzeczypospolitej – generałowie i admirałowie Wojska Polskiego II RP:\nGenerałowie WP według starszeństwa:\nUkład wykazu: liczba porządkowa, nazwisko i imię, data awansu, data starszeństwa, lokata, grupa (pochodzenie), gdzie:\nInne skróty użyte w tekście:\n27 marca 1919 roku Minister Spraw Wojskowych ustalił „nomenklaturę tytułów oficerskich”:&lt;br&gt;\ndla generałów\ndla oficerów sztabowych\ndla oficerów młodszych\n28 października 1924 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził marsz według kompozycji Henryka Melcer-Szczawińskiego, jako „Marsz dla generałów”.\nMarszałkowie Polski.\n19 marca 1920 roku Minister Spraw Wojskowych, generał porucznik Józef Leśniewski wydał rozkaz L. 1088 o treści: \"„Ogólna Komisja Weryfikacyjna powołana do życia Dekretem Wodza Naczelnego z dnia 18 lutego 1920 r. w myśl Ustawy Sejmowej z dnia 21 sierpnia 1919 r. o ustaleniu starszeństwa i nadaniu stopni oficerskich w Wojsku Polskim uchwaliła w dniu 26 lutego 1920 r. na pierwszym konstytuującym posiedzeniu jednogłośnie przez powstanie, w dowód czci i hołdu dla Wodza naczelnego zwrócić się do Niego z prośbą o przyjęcie Najwyższej Godności Wojskowej, – stopnia Pierwszego Marszałka Polski. Wódz Naczelny stopień Pierwszego Marszałka Polski przyjął.”\"\nDekret L. 2093&lt;br&gt;\n\"Stopień Pierwszego Marszałka Polski przyjmuję i zatwierdzam.\"&lt;br&gt;\nWarszawa, dnia 19 marca 1920 r.&lt;br&gt;\nWódz Naczelny (-) J. Piłsudski Pierwszy Marszałek Polski&lt;br&gt;\nMinister Spraw Wojskowych (-) J. Leśniewski generał porucznik\nW piątek 13 kwietnia 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski na wniosek Ministra Spraw Wojskowych, generała dywizji Kazimierza Sosnkowskiego i uchwały Rady Ministrów nadał tytuł marszałka Polski Ferdynandowi Fochowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1100200", "fragment_id": "1341474/0", "subtitle": "", "title": "Generałowie i admirałowie II Rzeczypospolitej", "document_id": "1341474", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1100200.0, "score": 0.2559291422367096}, "uuid": "3d48ea4c-10e3-485c-82fd-e00ce35e5b48"}, {"page_content": "\"Osobne artykuły: Historia Polski (1918–1939), II Rzeczpospolita, Bitwa o Lwów (1918–1919), Walki o Przemyśl w 1918 roku, Bitwa Warszawska, Umowa warszawska 1920, Traktat ryski (1921) i Operacja polska NKWD (1937–1938).\"\nZa symboliczny początek II Rzeczypospolitej uznaje się 11 listopada 1918, w którym to dniu władzę wojskową w Warszawie objął Józef Piłsudski. W wyniku jego działań wojska niemieckie wycofały się z miasta, po czym 22 listopada przyjął on dla siebie tytuł Tymczasowego Naczelnika Państwa. Po zakończeniu I wojny światowej zwycięskie państwa Ententy zaaprobowały plan utworzenia niepodległego państwa polskiego. Kluczowe decyzje zapadły podczas kończącej wojnę konferencji pokojowej w Paryżu. \nPierwsze lata po ogłoszeniu niepodległości były okresem niepokojów społecznych i konfliktów. W latach 1918–1921 Polska prowadziła równocześnie sześć wojen ze swoimi sąsiadami. Toczyły się konflikty z Litwą i Ukrainą dotyczące wschodniej granicy kraju, wybuchły trzy powstania na Śląsku i powstanie w Wielkopolsce przeciwko niemieckim władzom na tych terenach, dochodziło do konfliktów z Czechosłowacją o sporne tereny graniczne. Najpoważniejszym konfliktem tego okresu była wygrana przez Polskę wojna polsko-bolszewicka w 1919 r. W 1922 w granice RP włączono Litwę Środkową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/20", "subtitle": "", "title": "Polska", "parentId": 44895.0, "start_index": 29977.0, "document_id": "651609", "source": "wikipedia", "score": 0.4303271770477295}, "uuid": "0a604865-9753-4846-beb8-28113a37e039"}, {"page_content": "W okresie od 10 do 14 lutego 1919 obradom przewodził Marszałek Senior Ferdynand Radziwiłł, 14 lutego 1919 marszałkiem Sejmu wybrano Wojciecha Trąmpczyńskiego, zaś wicemarszałkami: Jakuba Bojko z PSL Piast, Andrzeja Maja z ZSLN, Jędrzeja Moraczewskiego z PPS, Stanisława Osieckiego z PSL Wyzwolenie, Józefa Ostachowskiego z PZL.\n20 lutego 1919 Sejm przyjął przez aklamację uchwałę o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa) nazywaną „Małą Konstytucją”.\nDo ważniejszych ustaw uchwalonych przez ten Sejm należą: Mała Konstytucja, Konstytucja marcowa z 17 marca 1921 oraz Statut Organiczny Województwa Śląskiego i szeroki pakiet ustaw socjalnych.\nW 1920 Sejm powołał nadzwyczajny i tymczasowy organ parlamentarno-rządowy Radę Obrony Państwa, w skład którego wchodziło 10 przedstawicieli Sejmu.\nSejm Ustawodawczy funkcjonował do momentu ukonstytuowania się wybranych na mocy konstytucji Sejmu i Senatu, co nastąpiło 1 grudnia 1922 (wybór marszałków obu izb). Sejm ten odbył 342 posiedzenia plenarne, uchwalając 571 ustaw, w tym 166 dotyczących aparatu państwowego i wymiaru sprawiedliwości oraz 181 ustaw skarbowych.\nSkład Sejmu Ustawodawczego 26 stycznia 1919.\n \"Osobny artykuł: Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1919–1922).\"\nPo przeprowadzonych wyborach, w których wybrano 296 posłów, oraz powołaniu 46 posłów z dotychczasowych parlamentów zaborczych skład polityczny Sejmu przedstawiał się następująco:\nPrezydium klubów.\nZwiązek Sejmowy Ludowo-Narodowy\nPrzewodniczący: Wojciech Korfanty\nZastępcy: Dr. Stanisław Głąbiński, Konstanty Kowalewski, Leopold Skulski, Ks. Arcyb. Józef Teodorowicz\nSekretarze: Ludwik Gdyk, Witold Staniszkis\nKlub Polskiego Stronnictwa Ludowego \"Wyzwolenie\"\nPrzewodniczący: Błażej Stolarski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159291", "fragment_id": "9102/1", "subtitle": "", "title": "Sejm Ustawodawczy (1919–1922)", "source": "wikipedia", "start_index": 1900.0, "parentId": 159291.0, "document_id": "9102", "score": 0.09120159596204758}, "uuid": "141ea6d7-a2d3-46dc-a107-626593b56801"}, {"page_content": "19 marca 1920 do Józefa Piłsudskiego zgłosili się przedstawiciele, powołanej do życia Dekretem Wodza Naczelnego z 18 lutego 1920 – Ogólnej Komisji Weryfikacyjnej, która na mocy Ustawy Sejmowej z 2 sierpnia 1919, przeprowadzała weryfikację całego korpusu oficerskiego armii polskiej. Ich wizyta w Belwederze, dotyczyła przedstawienia decyzji, którą Komisja ta 26 lutego 1920 „jednogłośnie przez powstanie, w dowód czci i hołdu dla Wodza Naczelnego” uchwaliła, a zawierającej prośbę, aby Józef Piłsudski przyjął „Najwyższą Godność Wojskową” – stopień Pierwszego Marszałka Polski. W dniu swoich imienin, Dekretem L. 2093 z 19 marca 1920, przyjął ten stopień i zatwierdził. Buławę marszałkowską wręczono mu uroczyście po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej 14 listopada 1920.\nWyprawa kijowska.\n \"Osobny artykuł: Wyprawa kijowska (1920).\"\nPiłsudski uważał, że polski marsz na Moskwę nie jest przedsięwzięciem realnym, natomiast należy bolszewikom &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n nadepnąć na tak bolesne miejsce, żeby nie mogli się uchylać i uciekać. Moskwa takim miejscem nie jest. Kijów, Ukraina, to jest ich czuły punkt.\n Osobiście nie przygotowywał jednak planu wyprawy, a robili to jego współpracownicy: Julian Stachiewicz, Bolesław Wieniawa-Długoszowski i adiutant Piłsudskiego – Stanisław Radziwiłł. Jednocześnie wsparto na początku 1920 utworzenie w Warszawie, pod auspicjami rządu polskiego, rosyjskiego Komitetu Narodowego, reprezentującego tzw. „trzecią” demokratyczną Rosję, która zgadzała się na istnienie zarówno niepodległej Polski, jak i Ukrainy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617", "fragment_id": "173202/31", "subtitle": "", "title": "Józef Piłsudski", "parentId": 2617.0, "start_index": 46396.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173202", "score": 0.2035403847694397}, "uuid": "7948f03c-7c70-4009-b4d3-bab156b7e153"}, {"page_content": "Po odzyskaniu niepodległości w listopadzie 1918 został kierownikiem misji polskiej w Szwajcarii, a następnie do kwietnia był \"chargé d’affaires\" w Bernie. W tym okresie w dniu 1 grudnia 1918 otrzymał zawiadomienie od rządu Wielkiej Brytanii o uznaniu niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej i osoby Marszałka Józefa Piłsudskiego jako Naczelnika Państwa. Od kwietnia 1919 uczestniczył w konferencji pokojowej w Paryżu będąc członkiem polskiej delegacji. Po zawarciu pokoju został szefem Wydziału Wielkich Mocarstw w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W 1921 został mianowany posłem RP w Atenach w Grecji. W 1921 skierowany na stanowisko dyrektora Departamentu Politycznego w MSZ. W 1922 mianowany posłem RP w Rzymie we Włoszech. Po przewrocie majowym 1926 był we wszystkich rządach RP do 1932 ministrem spraw zagranicznych. Na tym stanowisku podpisał m.in. konwencję w sprawie niewolnictwa, Pakt Brianda-Kellogga (których Polska była jednym z państw założycielskich), traktat handlowy z Niemcami, pierwszy pakt o nieagresji z ZSRR. Brał udział w pracach Ligi Narodów, zawarł porozumienie gwarantujące Polsce miejsce w jej Radzie oraz został prezesem tejże. W latach 1928–1935 zasiadał w Senacie kadencji II (1928–1930) i III (1930–1935).\nPo odejściu z MSZ od listopada 1932 pracował na stanowisku prezesa (szefa Rady Nadzorczej) Banku Handlowego w Warszawie do 1939. Pełnił także funkcje prezesa Polsko-Amerykańskiej Izby Handlowej i prezesa Polsko-Francuskiego Towarzystwa.\nII wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71828", "fragment_id": "647174/1", "subtitle": "", "title": "August Zaleski", "source": "wikipedia", "start_index": 1737.0, "parentId": 71828.0, "document_id": "647174", "score": 0.38079696893692017}, "uuid": "da523821-55ef-4e37-a2db-e6064b9ad2b2"}, {"page_content": "14 listopada 1918 Rada Regencyjna Królestwa Polskiego rozwiązała się i przekazała zwierzchnią władzę państwową Naczelnemu Dowódcy Wojsk Polskich Józefowi Piłsudskiemu. W stanowionych tego dnia aktach Piłsudski po raz pierwszy określił państwo polskie jako republikę. Na podstawie własnego dekretu z 22 listopada 1918 r. Józef Piłsudski objął najwyższą władzę Republiki Polskiej, jako Tymczasowy Naczelnik Państwa, do czasu zwołania Sejmu.\nW okresie od 14 do 28 listopada 1918 r. faktyczną władzę najwyższą sprawował Naczelny Dowódca WP Józef Piłsudski, bez ogłaszania w Dzienniku Praw przepisów w tym zakresie. Dopiero w wydanym 29 listopada 1918 r. Dzienniku Praw Państwa Polskiego Nr 17 ogłoszono takie akty dotyczące zniesienia monarchii, jak odezwę Józefa Piłsudskiego (poz. 40) oraz (poz. 41). Powyższe akty były jednak na bieżąco podawane do wiadomości w Monitorze Polskim, co odzwierciedlało stan faktyczny, dotyczący zmiany ustroju tworzącego się państwa.\nUznanie międzynarodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101709", "fragment_id": "651769/5", "subtitle": "", "title": "Królestwo Polskie (1917–1918)", "parentId": 101709.0, "start_index": 8710.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651769", "score": 0.14206156134605408}, "uuid": "4d3fc8a2-adaa-4975-9276-014eaed2db3e"}]}
{"id": "q_624", "question": "Czy mątwy mają muszle?", "answer": [{"page_content": "Kość mątwia (\"os sepiae\") – występująca zawsze po stronie grzbietowej, zbudowana z węglanu wapnia struktura charakterystyczna dla mątew, muszla zredukowana do płytki ukrytej pod płaszczem. Kształt \"os sepiae\" jest cechą diagnostyczną. Wykorzystywana jest jako źródło wapnia oraz jako materiał szlifierski. Stosowana w tradycyjnej medycynie indyjskiej oraz jako suplement paszowy. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1589514", "fragment_id": "676699/0", "subtitle": "", "title": "Kość mątwia", "document_id": "676699", "start_index": 0.0, "parentId": 1589514.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6030402183532715}, "uuid": "48112170-fa47-45e1-913d-c31304a38884"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPłaszczoobrosłe, pochewkowce (Coleoidea, z gr. \"koleos\" – pochwa miecza + \"eidos\" – kształt), dwuskrzelne (Dibranchia), wewnątrzmuszlowce (Endocochlia) – podgromada głowonogów (Cephalopoda) obejmująca gatunki ośmio- i dziesięcioramienne, u których muszla, w różnym stopniu zredukowana, jest całkowicie obrośnięta płaszczem. Pojawiły się w kredzie. Niektóre są uznawane za zwierzęta o wysokim stopniu inteligencji. Wiele gatunków poławia się dla celów konsumpcyjnych.\nWystępowanie.\nZasiedlają większość środowisk w wodach oceanicznych, od litoralu po głębie oceaniczne (rekordowa zanotowana głębokość to 7279 m). Nie występują w wodach słodkich. W wielu regionach są dominującym elementem ekosystemu.\nBudowa.\nSzkielet wewnętrzny Coleoidea, zwykle nazywany muszlą lub muszlą wewnętrzną, jest całkowicie obrośnięty płaszczem. U niektórych gatunków zanikł całkowicie, u innych ma postać małej płytki (gladius), a u mątew tworzy kość mątwią. Jedynie samice Argonautidae budują muszlę zewnętrzną.\nGłowonogi z tej grupy mają 8 lub 10 ramion zaopatrzonych w przyssawki. U samców 1 lub (rzadko) 2 ramiona są przekształcone w hektokotylus. Silnie umięśniony lejek umożliwia wystrzykiwanie wody z dużą siłą, dzięki czemu płaszczoobrosłe mogą wykonywać bardzo gwałtowne skoki. Płaszczoobrosłe oddychają dwoma skrzelami (stąd nazwa \"dwuskrzelne\"). Większość wykształciła płetwy. U wszystkich obecny jest woreczek czernidłowy zawierający ciemną wydzielinę wystrzykiwaną w razie zagrożenia. Oczy głowonogów mają budowę zbliżoną do oczu kręgowców. W skórze większości gatunków występują chromatofory.\nSystematyka.Do płaszczobrosłych zaliczane są wymarłe belemnity, klasyfikowane w randze nadrzędu Belemnoidea, oraz współcześnie żyjące i wymarłe gatunki – Neocoleoidea, dzielone, w zależności od liczby ramion, na:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=478955", "fragment_id": "1582229/0", "subtitle": "", "title": "Płaszczoobrosłe", "document_id": "1582229", "start_index": 0.0, "parentId": 478955.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4850486218929291}, "uuid": "19c5615c-4984-4d13-a4da-dbdd6ef09aba"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;&gt;[] (Decapodiformes) – nadrząd głowonogów z podgromady płaszczoobrosłych (Coleoidea) obejmujący mątwy, mątewki i kałamarnice (kalmary) – zwierzęta bardzo zróżnicowane pod względem wielkości, kształtów i zajmowanych siedlisk. Znanych jest około 450 gatunków. Niektóre (np. strzalikowate, kalmarowate i mątwowate) są poławiane gospodarczo.\nWystępowanie.\nZasiedlają wszystkie oceany i morza pełnosłone całego świata. Występują w wodach płytkich, w toni wodnej oraz w głębinach. \nBudowa ciała.\nZwierzęta te mają wydłużone, torpedowate ciało z dziesięcioma ramionami, z czego osiem jest równej długości, a dwa ramiona (IV para) są zmodyfikowane, zwykle dłuższe – albo krótsze i muskularne, lecz z możliwością szybkiego wydłużenia. Zasadnicze ramiona są niewciągalne, na całej długości pokryte przyssawkami. Ramiona zmodyfikowane są chwytne, mogą być wciągnięte do pochewek, a przyssawki znajdują się tylko na ich końcach. Przyssawki dziesięciornic są zakończone konchiolinowymi pierścieniami hakowato zakończonymi. \nGłowonogi z tej grupy mają wewnętrzną muszlę, która pokryta jest płaszczem i stanowi wapienny szkielet wewnętrzny. Na worku trzewiowym znajdują się płetwy. U wielu gatunków, zwłaszcza głębinowych, występują fotofory. Rozmiary dziesięciornic są bardzo zróżnicowane. Długość płaszcza u \"Idiosepius\" wynosi 8 mm, a u największych przedstawicieli rodziny Architeuthidae – ok. 2 m, przy 18 m długości całkowitej. Masa ciała \"Mesonychoteuthis hamiltoni\" – jednego z największych znanych mięczaków – dochodzi do 500 kg. \nTryb życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1406430", "fragment_id": "201209/0", "subtitle": "", "title": "Dziesięciornice", "parentId": 1406430.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "201209", "score": 0.335300087928772}, "uuid": "186dc876-2958-42fa-91a5-f89290c0959c"}, {"page_content": "Gniazdo ma formę płytkiego zagłębienia w płaskim piaszczystym podłożu, na nagiej skale, wśród szkieletów koralowców (koralowiny) albo w niskiej roślinności. Może być pozbawione wyściółki lub być wyłożone cienką warstwą kamieni, muszli mątew („sepii”), trawy, guana i muszli. Zagłębienie to w Australii ma 0,15–0,30 m średnicy. W Afryce na Latham Island (Zanzibar, Tanzania) jest to 0,21±0,5 m (0,14–0,34 m; \"n\"=20). Zbliżone średnice miały gniazda na dwóch południowoafrykańskich wyspach: Dassen 17,4±0,015 m (0,15–0,21 m; \"n\"=95) i Schaapen 16,6±0,014 m (0,14–0,21 m; \"n\"=100). Roślinność początkowo otaczająca gniazda może całkowicie obumrzeć wskutek zanieczyszczenia odchodami wysiadujących rybitw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5099705", "fragment_id": "1039335/26", "subtitle": "", "title": "Rybitwa złotodzioba", "document_id": "1039335", "start_index": 34806.0, "parentId": 5099705.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35624372959136963}, "uuid": "a1601b15-2528-442c-9829-db9724fb43f7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nHalobates – rodzaj owadów obejmujący ponad 40 gatunków z rodziny nartnikowatych. Wiele z nich żyje przy brzegu, jednak pięć jest zdolnych do przetrwania utrzymując się na powierzchni otwartego oceanu (jedne z nielicznych morskich owadów).\nSą drapieżne, gatunki przybrzeżne żywią się głównie lądowymi owadami, które spadły do wody, a oceaniczne żywią się planktonem. Gatunki przybrzeżne składają jaja na skałach, zaś oceaniczne przyczepiają jaja do unoszących się na wodzie obiektów takich jak muszle mątw, pióra i plastikowe odpady. Gatunki są spotykane na całym świecie, zwłaszcza w pobliżu równika. Większość jest niewielka, o ciele długości około 5 mm, ale z rozpiętością nóg do 2 cm. Są bezskrzydłe, odwłok w porównaniu z tułowiem mają krótki, u ciężarnych samic może wydawać się wydłużony.\nPierwszy raz zostały zebrane i opisane przez Johanna Friedricha von Eschscholtza, doktora biorącego udział w rosyjskiej ekspedycji \"Rurika\" w latach 1815-1818.\nNiektóre gatunki nawałników aktywnie żywią się przedstawicielami \"Halobates\", czasem rozbryzgując nogami wodę, aby przyciągnąć lub wykryć owady.\nPięć pelagicznych gatunków \"Halobates\" to: \"H. micans\", \"H. germanus\", \"H. sericeus\", \"H. splendens\" i \"H. sobrinus\". Jedynym szeroko rozpowszechnionym spośród nich jest \"Halobates micans\" spotykany w Oceanie Indyjskim i Atlantyku. Pozostałe cztery występują tylko w Pacyfiku.\nKopalny gatunek \"H. ruffoi\" jest znany z liczących 45 milionów lat osadów w Weronie. \nRodzaj, wraz z blisko spokrewnionymi \"Austrobates\" i \"Asclepios\", należy do plemienia Halobatini.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2957238", "fragment_id": "1157604/0", "subtitle": "", "title": "Halobates", "document_id": "1157604", "start_index": 0.0, "parentId": 2957238.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08100631088018417}, "uuid": "836bf54c-0128-4ad7-9d49-b3354f01bff0"}, {"page_content": "Głowonogi istnieją od 500 milionów lat. Przodkowie ośmiornic żyli w morzach karbońskich 300 milionów lat temu. Najstarsza znana ośmiornica to \"Pohlsepia\" sprzed 296 milionów lat. Zidentyfikowano odciski ośmiu ramion, dwóch oczu i prawdopodobnie woreczka czernidłowego. Ośmiornicę budują głównie tkanki miękkie, co przekłada się na względną rzadkość skamielin. Ośmiornice, mątwy i kałamarnice należą do kladu płaszczoobrosłych, znanego jako głowonogi o miękkim ciele, pozbawione zewnętrznej muszli innych mięczaków, takich jak łodzikowce czy amonity. Ośmiornice mają 8 ramion jak inne płaszczoobrosłe, brakuje im jednak dodatkowych wyspecjalizowanych wyrostków zwanych czułkami, dłuższych i cieńszych, z przyssawkami tylko na pałkowatym końcu. Wampirzyca piekielna również nie ma czułków, ma za to filamenty zmysłowe.\nDwie możliwe filogenezy głowonogów na podstawie badań genetycznych autorstwa Strugnell i in. z 2007 ukazują poniższe kladogramy:\nTaksonomia.\nNazwa naukowa Octopoda została stworzona i nadana rzędowi ośmiornic w 1818 przez angielskiego biologa Williama Elforda Leacha, który rok wczesnej zaklasyfikował je jako Octopoida. Rząd składa się z 300 znanych gatunków i dzieli się na dwa podrzędy: ośmiornice właściwe i frędzlikowce. Większość gatunków zalicza się do ośmiornic właściwych, nie ma \"cirri\" ani pary płetw frędzlikowców. W dodatku szkielet wewnętrzny Incirrina przyjmuje formę pary sztyletów bądź nie ma wcale.\nEdytowanie RNA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4167542", "fragment_id": "618124/20", "subtitle": "", "title": "Ośmiornice", "parentId": 4167542.0, "start_index": 30161.0, "document_id": "618124", "source": "wikipedia", "score": 0.3800252079963684}, "uuid": "fa182f84-8f5f-40f0-8494-246a678bfe53"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy biologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMuszla – jedno- lub dwuczęściowy wapienny szkielet zewnętrzny muszlowców (Conchifera) i ramienionogów (Brachiopoda), u niektórych grup częściowo lub całkowicie zredukowany. Do ciała zwierzęcia przytwierdzona jest jednym mięśniem, parą mięśni lub szeregiem mięśni parzystych.\nBudowa i kształt muszli.\nMuszle są charakterystycznym tworem mięczaków z grupy muszlowców: Monoplacophora, Gastropoda, Bivalvia, Scaphopoda i Nautilida. \nTworzone są przez specjalne gruczoły na powierzchni i na brzegu płaszcza, i narastają w ten sposób, że gdy zwierzę rośnie, brzegi płaszcza odsuwają się od siebie, odkładając coraz to nowe warstwy substancji budujących muszlę – tak więc początek muszli jest zawsze najmniejszy i najstarszy.\nU ślimaków obserwuje się największą różnorodność kształtu muszli. U ślimaków nagich spotyka się niewielkie szczątkowe płytki wewnątrz ciała. Większość brzuchonogów posiada jednak dość pokaźne muszle, skręcone spiralnie wokół osi, mniej lub bardziej stożkowato wzniesione, jak np. u błotniarek. Nieliczne muszle są skręcone płasko, w jednej płaszczyźnie np. u zatoczkowatych. Muszle zwinięte spiralnie, w jednej płaszczyźnie mają też łodziki (Nautilida).\nU Bivalvia muszla jest dwuklapowa i składa się z dwóch części. Muszle Monoplacophora składają się z jednej części i mają kształt nieregularnego stożka lub okrągławego „serduszka”. Polyplacophora mają osłonę składającą się z kilku płytek, upodabniającą zwierzę do segmentowanych stawonogów. U głowonogów muszla silnie zredukowana i zanurzona w tkance ciała, tworzy \"os sepiae\", natomiast u Aplacophora brak muszli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275964", "fragment_id": "1420512/0", "subtitle": "", "title": "Muszla", "document_id": "1420512", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 275964.0, "score": 0.849398672580719}, "uuid": "4a91ac43-fb78-4fc3-8276-c2ccf67c3a4d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierząt z gromady głowonogów. Zobacz też: Mątwy – dzielnica Inowrocławia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMątwy, sepie (Sepioidea) – drapieżne głowonogi dziesięcioramienne, tradycyjnie klasyfikowane w randze rzędu. Mają krótkie, krępe i owalne ciało o długości do 30 cm. Charakteryzują się workiem trzewiowym z dwiema płetwami niełączącymi się w tyle ciała, oraz znajdującymi się w części głowowej ramionami chwytnymi. U samców 1 lub 2 ramiona są przekształcone w hektokotylus. Szkielet wewnętrzny zredukowany do \"os sepiae\".\nW sytuacji zagrożenia mątwa wystrzeliwuje ciemnobrązową substancję (sepię) z dużego worka czernidłowego. Tworzy się wówczas wokół niej ciemna osłona, która dezorientuje i zniechęca napastnika. Potrafią zmieniać barwę, dzięki czemu łatwo dostosowują się do koloru otoczenia.\nŻyją na dnie ciepłych mórz; występują w m.in. Oceanie Atlantyckim, Morzu Śródziemnym i Morzu Południowochińskim. Są łowione w celach konsumpcyjnych.\nTradycyjnie klasyfikowane są w randze rzędu Sepioida. Obecnie dzielone są pomiędzy dwa rzędy dziesięciornic:\nlub traktowane jako klad Sepioidea obejmujący te rzędy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=452859", "fragment_id": "1556307/0", "subtitle": "", "title": "Mątwy", "parentId": 452859.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1556307", "source": "wikipedia", "score": 0.3403873145580292}, "uuid": "5b62d1c8-bc8b-465b-9c6c-c995c8eff13e"}, {"page_content": "Muszla to jedna z charakterystycznych cech w budowie błotniarki. Długość muszli waha się między 50–70 milimetrów, szerokość muszli: 20–30 milimetrów. Muszla jest wydłużona i skręcona prawoskrętnie. Kolor ciała i muszli osobników dorosłych charakteryzuje się barwami od brunatnej do czarnej. Osobniki młode mają muszle żółtą, przeźroczystą, przez którą widoczne są narządy wewnętrzne, sprawiające wrażenie jakby muszlę pokrywały nieregularne plamy. \nMuszla zbudowana jest z trzech warstw: warstwy na zewnątrz periostrakum – złożonej z konchioliny, środkowej warstwy – strakum, zbudowanej z kryształków węglanu wapnia, wykazujących strukturę pryzm oraz warstwy wewnętrznej hipostrakum – również składającej się z węglanu wapnia ale w postaci cienkich blaszek załamujących światło tworzące warstwę perłową.\nCechy muszli przy okazji mają znaczenie ochronne, a wewnętrzna warstwa jest miejscem zaczepu mięśni wciągających nogę do wewnątrz. Błotniarki nie posiadają wieczka, które u wielu ślimaków stanowi element ochronny zamykając muszlę po wciągnięciu ciała ślimaka do wewnątrz.\nNoga.\nKolejnym ważnym organem błotniarki jest noga. Noga jest spłaszczona, podeszwowata, mięsista – służy do pełzania (w pełni wykształcona). Posiada narządy śluzowe wydzielające śluz warunkujący sprawniejsze poruszanie się ślimaka.\nRozród.\nBłotniarka jest gatunkiem hermafrodytycznym – posiada narządy rozrodcze męskie i żeńskie, najczęstszy typ zapłodnienia to zapłodnienie krzyżowe, samozapłodnienie jest rzadkie. Jest gatunkiem jajorodnym. Pełny rozwój zarodkowy zachodzi w jajach składanych w kokonach na zewnątrz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=612166", "fragment_id": "820288/1", "subtitle": "", "title": "Błotniarka stawowa", "parentId": 612166.0, "start_index": 1312.0, "document_id": "820288", "source": "wikipedia", "score": 0.48842090368270874}, "uuid": "08ad235f-e62d-46e7-a9c8-c2eb07595e61"}, {"page_content": "Muszle mają także ramienionogi (Branchiopoda) nienależące do mięczaków. Ich muszla jest bardzo podobna do muszli małży, ale jedna część (grzbietowa) jest u nich wyraźnie mniejsza.\nZe względu na sposób skręcenia muszle można podzielić na następujące typy:\nPonadto mogą występować muszle o niejednorodnym (aberantnym) typie, np. u amonitów \"Baculites\" muszla planispiralna przechodzi w długi, prosty odcinek, u ślimaków \"Vermetus\" są skręcone nieregularnie. Mogą być również wtórnie uproszczone w kształcie płaskiego, nieskręconego stożka (ślimaki z rodzaju \"Diodora\")\nWarstwy muszli.\nW przekroju poprzecznym muszli można wyróżnić dwie lub trzy wyraźne warstwy (trzecia z niżej wymienionych warstw występuje w wielu, lecz nie we wszystkich grupach muszlowców):\nMasa perłowa może być odkładana przez płaszcz także wokół drobin np. ziarenek piasku, które dostaną się do wnętrza muszli. Wtedy tworzą się zazwyczaj regularne grudki masy perłowej – perły.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275964", "fragment_id": "1420512/1", "subtitle": "", "title": "Muszla", "parentId": 275964.0, "start_index": 1655.0, "document_id": "1420512", "source": "wikipedia", "score": 0.4826379418373108}, "uuid": "7cc530c0-9426-4c62-8381-251e0a36fc47"}]}
{"id": "q_625", "question": "Ile lat żył Wolfgang Amadeusz Mozart?", "answer": [{"page_content": "Kompozytor Wolfgang Amadeus Mozart zmarł 5 grudnia 1791 roku w wieku 35 lat z powodu krótkiej choroby. Okoliczności jego śmierci są przedmiotami wielu badań i spekulacji.\nChoroba i ostatnie dni.\nMozart miał problemy zdrowotne przez całe swoje życie, cierpiał m.in. na ospę, zapalenie migdałków, zapalenie oskrzeli, zapalenie płuc, dur brzuszny, reumatyzm i choroby dziąseł. Początki dolegliwości wiązane bezpośrednio ze śmiercią kompozytora wiązane są z jego przyjazdem do Pragi, w celu nadzorowania prapremiery jego nowej opery „Łaskawość Tytusa” w 1791 roku. Spektakl odbył się z powodzeniem, jednakże w Pradze Mozart poczuł się słabo. Pierwszy biograf Mozarta – Franz Xaver Niemetschek napisał: „… był blady zarazem smutny, jednak swój dobry humor okazywał żartami z przyjaciółmi.”\nPo powrocie do Wiednia, stan Mozarta stopniowo się pogarszał. Przez pewien czas był jednak w stanie pracować i ukończył Koncert klarnetowy, a następnie pracował nad Requiem oraz prowadził przygotowania przed premierowym spektaklem „Czarodziejskiego fletu”. Był wówczas zaniepokojony swoim pogarszającym się stanem zdrowia. Związana z tym faktem jest relacja Niemetschka:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Po powrocie do Wiednia jego niedyspozycja wzrosła znacznie i spowodowała depresję kompozytora. Jego żona była tym bardzo zmartwiona. Pewnego dnia, kiedy wybrała się z nim do Prater w celach rozrywkowych, Mozart zaczął mówić o śmierci i o tym, że pisze Requiem dla siebie. Łzy zaczęły lecieć z oczu wrażliwego człowieka: «Czuję zdecydowanie – mówił – że nie będzie to trwać długo, jestem pewien, że zostałem otruty. Nie mogę się pozbyć tej myśli z mojej głowy.»\nFranz Xaver Niemetschek", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192322", "fragment_id": "156065/0", "subtitle": "", "title": "Śmierć Wolfganga Amadeusa Mozarta", "document_id": "156065", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3192322.0, "score": 0.5}, "uuid": "b0d386a5-9605-4a20-913c-0284061eba10"}, {"page_content": "Mimo iż Mozart żył niecałe 36 lat, zdążył pozostawić po sobie kilkaset skrzących się dowcipem i wyróżniających słynną mozartowską lekkością oraz melodyjnością utworów. Ponad 50 symfonii, kilkadziesiąt koncertów fortepianowych, skrzypcowych, fletowych i na inne instrumenty solowe z towarzyszeniem orkiestry, blisko 20 mszy (a także słynne, acz niedokończone przez niego „Requiem”) oraz inne utwory muzyki kościelnej, 13 oper, które do dnia dzisiejszego znajdują się w repertuarze wszystkich teatrów operowych świata (zwłaszcza takie arcydzieła, jak „Uprowadzenie z seraju”, „Wesele Figara”, „Don Giovanni”, „Czarodziejski flet”, „Cosí fan tutte”, czy też mniej znana u nas jego pierwsza większa opera „Idomeneo, król Krety”). Mozart napisał również wiele utworów kameralnych, solowych. Jest także pierwszym wielkim twórcą wśród zawodowych kompozytorów piszących muzykę rozrywkową (tańce, divertimenta, serenady na czele z „Eine kleine Nachtmusik (KV 525)”).\nOpery.\nMozart z największym entuzjazmem, o którym świadczą również jego listy, pisał opery. W ciągu niespełna 23 lat skomponował ponad 20 dzieł scenicznych, przede wszystkim w panującym wówczas stylu włoskim i do włoskich tekstów.\nW 1767 roku Mozart skomponował swoją pierwszą operę, dramat muzyczny \"Apollo et Hyacinthus\" (\"KV 38\"). Kolejna \"Bastien i Bastienne\" (1768, \"KV 50=46b\") dała już całkiem inny rezultat. Młody muzyk był już zdolny do panowania nad tematem, a jego muzyka emanowała sielankową radością i urokiem spontaniczności. \"La finta semplice\" (1768, \"KV 51\") jest pierwszym podejściem Mozarta do gatunku określanego \"opera buffa\" (\"opera komiczna\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6981", "fragment_id": "175123/7", "subtitle": "", "title": "Wolfgang Amadeus Mozart", "source": "wikipedia", "start_index": 10854.0, "document_id": "175123", "parentId": 6981.0, "score": 0.35902610421180725}, "uuid": "356b6a5a-4e3c-47a2-9a65-65ffd1dc2b3e"}, {"page_content": "Zobacz też: Mozart – ujednoznacznienie.\nWolfgang Amadeus Mozart, w formie spolszczonej Wolfgang Amadeusz Mozart (ur. 27 stycznia 1756 w Salzburgu, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu) – austriacki lub niemiecki muzyk: kompozytor, pianista i wirtuoz innych instrumentów klawiszowych. Jego twórczość związana była głównie z Wiedniem; razem z Haydnem oraz Beethovenem zaliczany jest do trójki tzw. „klasyków wiedeńskich”. Uznawany za jednego z najwybitniejszych i najważniejszych twórców w historii muzyki.\nŻyciorys.\nDzieciństwo.\nUrodzony w Salzburgu, będącym wówczas stolicą niezależnego, w ramach Rzeszy, arcybiskupstwa (dopiero w latach 1805–1810 i ponownie od 1814 tereny te stały się częścią Cesarstwa Austriackiego). Był siódmym dzieckiem niemieckiego kompozytora Leopolda Mozarta oraz Anny Marii z domu Pertl. Miał starszą o pięć lat siostrę Marię Annę nazywaną Nannerl, która także przejawiała uzdolnienia muzyczne. Pierwszy raz Mozart wystąpił publicznie w wieku pięciu lat, we wrześniu 1761 roku biorąc udział w spektaklu wystawionym z okazji imienin arcybiskupa Sigismunda von Schrattenbacha jednak nie w roli muzyka, lecz tancerza. Wraz z siostrą, kiedy miała 11 lat, mały Wolfgang grywał duety klawesynowe na zasłoniętej jedwabistym materiałem klawiaturze. Ojciec – Leopold Mozart – woził ich po całej Europie, przez co Wolfgang zaczął chorować. W roku 1761 skomponował swój pierwszy utwór – \"Andante\" KV 1.\nPozostała piątka rodzeństwa zmarła w wieku niemowlęcym. W wieku trzech lat Wolfgang, słysząc grę siostry na klawesynie, zabawiał się wyszukiwaniem tercji na tym instrumencie (o czym później wspominała jego siostra). Od piątego roku życia uczył się gry na klawesynie pod kierunkiem swojego ojca.\nImiona Mozarta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6981", "fragment_id": "175123/0", "subtitle": "", "title": "Wolfgang Amadeus Mozart", "document_id": "175123", "start_index": 1.0, "parentId": 6981.0, "source": "wikipedia", "score": 0.807799756526947}, "uuid": "9f925034-7727-4b4c-8d4a-09c39d040d6b"}, {"page_content": "Chociaż niektóre wczesne utwory Mozarta zostały napisane na klawesyn, we wczesnych latach życia poznał także fortepiany wykonane przez budowniczego z Ratyzbony Franza Jakoba Spätha. Później, kiedy Mozart odwiedzał Augsburg, był pod wrażeniem fortepianów Steina, i podzielił się tym w liście do swojego ojca. 22 października 1777 Mozart wykonał premierowo swój koncert potrójny (KV 242) na instrumentach dostarczonych przez Steina. Pierwszą część grał organista katedralny z Augsburgu Demmler, drugą – Mozart, a trzecią – Stein. W 1783 roku, mieszkając w Wiedniu, kupił instrument Waltera. Leopold Mozart potwierdził przywiązanie, które Mozart miał ze swoim pianinem Waltera: „\"Nie da się opisać zgiełku. Fortepian twojego brata był przenoszony co najmniej dwanaście razy z jego domu do teatru lub do czyjegoś domu\".”\nOdbiór Mozarta.\nSpojrzenie na postać i muzykę Mozarta należy do najbardziej złożonych zjawisk w historii muzyki, a wokół jego osoby narosło wiele legend i kontrowersji. Mimo że przeżył zaledwie 35 lat, zdołał napisać bez mała 700 utworów, często tak rozbudowanych jak opery lub oratorium, a przy tym bardzo oryginalnych, chociaż przecież pisać zaczął w bardzo młodym wieku. Fascynuje też jego pamięć muzyczna, i wielokrotnie powtarza się, jak np. zapisał z pamięci \"Miserere\" Gregoria Allegri po jednorazowym wysłuchaniu go w Kaplicy Sykstyńskiej.\nW XIX wieku Mozart cieszył się umiarkowaną popularnością. Znano przede wszystkim jego trzy opery (Wesele Figara, Czarodziejski flet i Don Giovanniego), Requiem, koncerty fortepianowe d-moll i c-moll oraz trzy ostatnie symfonie, które najlepiej pasowały do romantycznych ideałów. Kult Beethovena sprawił, że jeszcze do połowy XX wieku uważano, iż w wielu dziedzinach Mozart mu ustępował i \"„dopiero odejście od podobnego sposobu widzenia dziejów sztuki pozwoliło docenić osiągnięcia Mozarta, które w niektórych dziedzinach były tak wyjątkowe, że właściwie nie znalazły następców.”\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6981", "fragment_id": "175123/17", "subtitle": "", "title": "Wolfgang Amadeus Mozart", "parentId": 6981.0, "start_index": 26361.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175123", "score": 0.2591347098350525}, "uuid": "a5adbeb1-5b12-4ab1-adb0-bf060ba84d95"}, {"page_content": "Mozart spędził ostatnie lata swojego życia w Wiedniu, gdzie do dzisiaj można zwiedzać jeden z jego apartamentów przy \"Domgasse 5\", położony w pobliżu katedry Św. Szczepana. W domu tym Mozart skomponował w 1786 \"Wesele Figara\".\nJeszcze w październiku 1791 nikt by nie przypuszczał, że za dwa miesiące Mozart już nie będzie żył. Przez wiele lat nie wiedziano, co było przyczyną śmierci kompozytora, tradycja romantyczna zaś stworzyła wokół tego faktu wiele fantastycznych legend. Po długotrwałej analizie medycznej Antona Neumayra ustalono jednak dość szczegółowy przebieg choroby Mozarta, w którego opisie znajdują się takie objawy, jak: wysoka gorączka, obfite wydzielanie potu i wysypka, stan zapalny i obrzmienie w obrębie kończyn, unieruchomienie ciała z powodu silnego bólu. Możliwe, że chorował na gorączkę reumatyczną z reumatycznym zapaleniem stawów, z bardzo wysoką temperaturą i jednoczesnym wystąpieniem powikłań neurologicznych. Za bezpośrednią przyczynę śmierci uznaje się upust krwi dokonany przez medyka na dwie godziny przed śmiercią Mozarta.\nŚmierć przerwała pracę Mozarta nad mszą żałobną \"Requiem\". Na prośbę żony Mozarta dzieło to dokończyli jego znajomi kompozytorzy, Joseph Eybler i Franz Xaver Süssmayr. W rękopisie Mozarta ostatnie nuty postawione jego ręką przypadają na 8 takt partii wokalnych \"Lacrimosa\".\nDługo wierzono, że Mozart zmarł w nędzy i zapomnieniu, pochowany w grobie dla ubogich. W rzeczywistości, choć jego twórczość nie była już tak modna w Wiedniu, w dalszym ciągu otrzymywał jednak znaczące przychody z różnych stron Europy, szczególnie z Czech, a konkretnie z Pragi. Został pochowany w grobie 3 klasy, tak jak większość mieszkańców Wiednia. Pochówek tego typu warunkowały dwa zarządzenia Józefa II z lat 1784–1785, które narzucały poszczególne elementy pogrzebu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6981", "fragment_id": "175123/5", "subtitle": "", "title": "Wolfgang Amadeus Mozart", "parentId": 6981.0, "start_index": 7901.0, "document_id": "175123", "source": "wikipedia", "score": 0.29000088572502136}, "uuid": "f9080ea2-6003-4509-9b8c-4b43bda7172e"}, {"page_content": "Ponieważ w niespokojnym okresie Wiosny Ludów na Akademii z braku studentów prawie nie odbywały się zajęcia, Doppler poświęcił się głównie pracy naukowej. Jednocześnie złożył podanie o przeniesienie do Wiednia, dokąd przeprowadził się wraz ze swoją rodziną z początkiem 1849 r. W roku 1850 cesarz Franciszek Józef powołał go na stanowisko dyrektora Instytutu Fizyki Uniwersytetu Wiedeńskiego. Został tam pierwszym profesorem fizyki doświadczalnej. Doppler podczas pracy jako profesor opublikował ponad 50 prac naukowych z fizyki, matematyki i astronomii. Był przywiązany do rodziny, zawsze cieszył się wsparciem swojej wysoce inteligentnej żony.\nW 1853 roku zmarł w Wenecji (gdzie próbował się leczyć) wskutek następstw choroby płuc (prawdopodobnie gruźlicy), wówczas typowej choroby zawodowej kamieniarzy.\nZ okazji 100-lecia urodzin uczonego odsłonięto w Salzburgu tablicę pamiątkową. Fundusz jego imienia ma za zadanie popularyzować jego imię i wiedzę o jego dokonaniach.\nDom, w którym urodził się Doppler, nosi dziś adres Makart Platz 1, i leży niedaleko Makart Platz 8 – domu, w którym przez 7 lat mieszkał Wolfgang Amadeus Mozart.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30334", "fragment_id": "176801/1", "subtitle": "", "title": "Christian Andreas Doppler", "parentId": 30334.0, "start_index": 1807.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176801", "score": 0.17120881378650665}, "uuid": "542b9ea0-6c31-47ed-bd2b-b519c70e8fad"}, {"page_content": "KV, \"Köchelverzeichnis\" – kompletny katalog dzieł Wolfganga Amadeusa Mozarta (1756–1791). Nazwa pochodzi od nazwiska badacza Ludwiga Rittera von Köchla, członka \"Salzburg Mozarteum\".\nLudwig von Köchel opublikował w 1862 Chronologisch-thematisches Verzeichnis sämtlicher Tonwerke Wolfgang Amadé Mozarts – chronologicznie i tematycznie ułożony rejestr dzieł Mozarta, znany jako KV – Köchel-Verzeichnis, czyli Katalog Köchla.\nKatalog był pierwszym dziełem na taką skalę i z takimi podstawami naukowymi w tle.\nHistoria.\nKöchel próbował ułożyć dzieła w porządku chronologicznym. Daty utworów powstałych w latach 1784–1791 Köchel zaczerpnął z katalogu prowadzonego przez kompozytora, jednakże daty utworów wcześniejszych musiał wywnioskować na podstawie innych dokumentów, analizy rękopisu lub analizy stylistycznej. Jednak po 1862 roku odnaleziono pewną liczbę tak rękopisów, jak i różnego rodzaju materiałów, w świetle których musiały nastąpić sprostowania katalogu.\nNastępne edycje, zwłaszcza trzecia, opracowana przez Alfreda Einsteina w 1937 roku, oraz szósta (i jak dotąd ostatnia), Franza Gieglinga, Gerda Sieversa i Alexandra Weinmanna (1964), zawierały wiele takich korekt. Aby jednak nie powodować przenumerowania całego katalogu (kolejność numeracji oznacza chronologię) i pozostawić maksymalnie wiele numerów nadanych przez Köchla kolejne edycje dodawały oznaczenia literowe do numerów.\nKatalog Köchla zawierał przy każdym utworze numer. Dzieła Mozarta są do dzisiaj przywoływane za pomocą tych numerów, znanych jako \"numery KV\" (\"K\") – na przykład \"Symfonia nr 41\" (Symfonia \"Jowiszowa\") to KV 551.\nKöchel zaklasyfikował dzieła Mozarta do 24 kategorii, które zostały wykorzystane przez Breitkopfa, gdy ten w latach 1877-1905 publikował pierwsze kompletne wydanie dzieł Mozarta (przedsięwzięcie ufundowane częściowo przez samego Köchla).\nKatalog.Poniższy katalog zawiera oryginalne oznaczenia nadane przez Köchla (w kolumnie \"K1\") oraz ostatnią ich wersję (kolumna \"K6\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101229", "fragment_id": "644239/0", "subtitle": "", "title": "KV (muzyka)", "document_id": "644239", "start_index": 0.0, "parentId": 101229.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09952439367771149}, "uuid": "109b5092-f6ec-4f9c-9de3-da6aa9d25b17"}, {"page_content": "W 1809 r. Konstancja poślubiła duńskiego dyplomatę, Georga Nicolausa von Nissena, który był miłośnikiem dzieł Mozarta i napisał pierwszą biografię kompozytora.\nMozart nie miał trudnego życia. Często otrzymywał wynagrodzenie za swoją pracę i gdy już posiadał pieniądze, to trwonił wielkie sumy, prowadząc ekstrawagancki styl życia. Świadczyło to jednak nie o jego próżności, lecz o chęci aktywnego zaistnienia w wiedeńskim świecie muzyków, co miało przynieść w efekcie dodatkowe dochody. Dużych wydatków przysparzała Mozartowi również choroba jego żony Konstancji: gdy była piąty raz w ciąży, pojawiła się u niej choroba tzw. otwartej nogi, czyli owrzodzenie podudzia, będące konsekwencją chronicznego zapalenia żył. Zmuszało ją to do częstych i kosztownych wyjazdów do uzdrowiska Baden.\n \"Osobny artykuł: Śmierć Wolfganga Amadeusa Mozarta.\"\nDzieci Mozarta.\nZ szóstki dzieci, które przyszły na świat w trakcie 9-letniego małżeństwa Wolfganga i Konstancji (1782–1791), dzieciństwo przeżyli tylko dwaj synowie. Żaden z nich nie ożenił się i nie pozostawił potomstwa. Ród Wolfganga Amadeusa Mozarta w linii prostej wymarł w połowie XIX w.\nTwórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6981", "fragment_id": "175123/6", "subtitle": "", "title": "Wolfgang Amadeus Mozart", "document_id": "175123", "start_index": 9708.0, "parentId": 6981.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4797617197036743}, "uuid": "96212426-bd90-4f21-af55-f0a804d98fe6"}, {"page_content": "Jako kompozytor Leopold Mozart pisał muzykę wokalną (msze, litanie, ofertoria i inne utwory religijne i świeckie) oraz instrumentalną (symfonie, serenady, koncerty, utwory kameralne i klawesynowe). Wiele jego utworów instrumentalnych ma charakter popularnej muzyki programowej. Większość jego utworów nie była nigdy wydana, a ich rękopisy zaginęły. Szacuje się, że „z ogromnej liczby kompozycji Leopolda Mozarta zachowała się tylko jedna trzecia”. Szczególnie popularne były jego utwory o charakterze programowym: \"Jagdsinfonie\" (Polowanie), \"Musikalische Schlittenfahrt\" (Muzyczna podróż saniami), \"Bauernhochzeit\" (Wiejskie wesele).\nLeopold Mozart zmarł w maju 1787 roku w Salzburgu i został pochowany na cmentarzu św. Sebastiana.\nW rodzinnym mieście kompozytora, Augsburgu w 1951 roku powstało Niemieckie Towarzystwo Mozartowskie poświęcone zarówno jemu, ale przede wszystkim jego synowi Wolfgangowi A. Mozartowi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436924", "fragment_id": "53275/2", "subtitle": "", "title": "Leopold Mozart", "parentId": 436924.0, "start_index": 2539.0, "document_id": "53275", "source": "wikipedia", "score": 0.24798919260501862}, "uuid": "257843d0-0a52-4751-b087-e9b06e900374"}, {"page_content": "Amadeusz (ang. \"Amadeus\") – amerykański dramat biograficzny z 1984 roku w reżyserii Miloša Formana. Film oparty został na sztuce Petera Shaffera pod tym samym tytułem (który był również współautorem scenariusza). Dzieło przedstawia życie i twórczość Wolfganga Amadeusa Mozarta na dworze cesarza Józefa II z perspektywy Antonia Salieriego, nadwornego kompozytora cesarza.\nFabuła.\nTytułowy Wolfgang Amadeus Mozart jest wspominany przez śmiertelnego wroga Antonio Salieriego, nadwornego kompozytora Józefa II. W pełni docenia on i wielbi talent Mozarta, który właśnie przybył na dwór. Podziw do muzyki młodzieńca kontrastuje z niechęcią do obscenicznego trybu życia Mozarta i doprowadza go wkrótce do obsesji na punkcie Wolfganga. Salieri obwinia Boga o obdarowanie talentem \"wulgarnego małego człowieka o sprośnym chichocie\". Misterną intrygą postanawia zniszczyć wybrańca Bożego, jak określa Mozarta.\nObsada.\nPoczątkowo rolę Konstancji Mozart otrzymała Meg Tilly, jednak zaraz po przyjeździe na miejsce zdjęć skręciła nogę i lekarze orzekli, że będzie przez kilka tygodni unieruchomiona. W związku z tym szybko zorganizowano kolejny casting, w wyniku którego rolę powierzono Elizabeth Berridge.\nProdukcja.\nMimo że Wolfgang Amadeus Mozart spędził swoje życie w Wiedniu, Miloš Forman zdecydował się nakręcić film w swojej rodzinnej Pradze. Scenę wprowadzającą nakręcono w budynku Invalidovna.\nZa charakteryzację starego Salieriego odpowiadał Dick Smith.\nFakty i mity.\nFilm ten nie jest oparty na faktach. Prawdą jest, że Antonio Salieri lubił muzykę Mozarta, a na łożu śmierci w demencji starczej przyznał się do zabicia kompozytora. Jednak fakty przeczą temu wyznaniu, bowiem w ciele Mozarta nie odkryto śladu trucizny ani ran. Jego śmierć powszechnie przypisuje się częstym wówczas chorobom, np. gruźlicy, zapaleniu opon mózgowych lub chorobie nerek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=178111", "fragment_id": "13942/0", "subtitle": "", "title": "Amadeusz (film)", "parentId": 178111.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "13942", "score": 0.5123316645622253}, "uuid": "dde91f78-ce50-4bd4-8987-5f69119dcf24"}]}
{"id": "q_626", "question": "Czy ocelot jest drapieżnikiem?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: Ocelot (ujednoznacznienie).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOcelot wielki, ocelot (\"Leopardus pardalis\") – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae), jeden z kilku gatunków swego rodzaju. Długość głowy i tułowia od 72,6 do 100 cm, ogona 25,5 do 41 cm, masa do 15,5 kg, samce większe od samic. Ma cętkowane futro o zróżnicowanych barwach. Cechuje się szerokim zasięgiem występowania od Meksyku po Argentynę, zasiedla różne siedliska leśne, ale też krzewiaste i sawannę. Świetnie wspina się po drzewach, polując jednak raczej na ziemi na myszowate i inne gryzonie, naczelne, szczerbaki i inne ssaki, ptaki, gady. Poluje zwłaszcza w nocy. Po około osiemdziesięciodniowej ciąży samica wydaje na świat miot liczący 1–4 noworodki, najczęściej jednego. Pomimo niszczenia siedlisk i nielegalnych polowań jest gatunkiem najmniejszej troski.\nBudowa.\nJest to kotowaty średniej wielkości. Długość głowy i tułowia ocelota wielkiego wynosi od 72,6 do 100 cm, czemu towarzyszy krótki ogon długości 25,5 do 41 cm. Są to rozmiary większe niż u innych przedstawicieli rodzaju ocelot, podobne lub nieco większe do osiąganych przez złotokota afrykańskiego. Masa ciała ocelota wielkiego wynosi u samców od 7 do 15,5 kg, u samic zaś od 6,6 do 11,3 kg. Tak więc samce są cięższe i większe od samic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=157412", "fragment_id": "23135/0", "subtitle": "", "title": "Ocelot wielki", "parentId": 157412.0, "start_index": 1.0, "document_id": "23135", "source": "wikipedia", "score": 0.6229711771011353}, "uuid": "30fbae23-42cb-482b-930b-fc55b4e42131"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOcelot (\"Leopardus\") – rodzaj drapieżnych ssaków z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae).\nZasięg występowania.\nRodzaj obejmuje gatunki o cętkowanej sierści występujące w Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Belize, Gwatemali, Salwadorze, Hondurasie, Nikaragui, Kostaryce, Panamie, Kolumbii, Wenezueli, na Trynidadzie i Tobago, w Gujanie, Surinamie, Gujanie Francuskiej, Brazylii, Ekwadorze, Peru, Boliwii, Chile, Paragwaju, Urugwaju i Argentynie.\nMorfologia.\nDługość ciała 38–100 cm, ogona 19,5–51,8 cm; masa ciała 1,3–15,5 kg (samce są większe i cięższe od samic).\nSystematyka.\nRodzaj zdefiniował w 1842 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule poświęconym nowym taksonom ssaków opublikowanym na łamach \"The Annals and magazine of natural history\". Gray wymienił cztery gatunki – \"Leopardus griseus\" &lt;&gt; (= \"Felis pardalis\" &lt;&gt;), \"Leopardus pictus\" &lt;&gt; (= \"Felis pardalis\" &lt;&gt;), \"Leopardus ellioti\" &lt;&gt; (= \"Felis bengalensis\" &lt;&gt;) i \"Leopardus horsfieldii\" &lt;&gt; (= \"Felis bengalensis\" &lt;&gt;) – nie wyznaczając gatunku typowego; w ramach późniejszego oznaczenia w 1917 roku brytyjski zoolog Reginald Innes Pocock na typ nomenklatoryczny wyznaczył \"Leopardus griseus\" &lt;&gt; (= \"Felis pardalis\" &lt;&gt;) (ocelot wielki).\nPodział systematyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1169342", "fragment_id": "1119085/0", "subtitle": "", "title": "Ocelot", "document_id": "1119085", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1169342.0, "score": 0.5}, "uuid": "47b9935f-98f3-4f81-a713-d5d154281dcc"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOcelot nadrzewny, margaj (\"Leopardus wiedii\") – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). Mniejszy od ocelota wielkiego, osiąga do 79,2 cm długości głowy i tułowia, ogon do 51,8 cm. Waży od 2,3 do 4,9 kg. Grube i miękkie futro barwy od szarej do cynamonowej zdobią plamki barwy ciemnego brązu czy też czerni, brzuch biały. Zwierzę wiedzie samotny tryb życia w lasach Ameryki Środkowej i Południowej. Jest lepiej przystosowany do nadrzewnego życia niż inne oceloty, aczkolwiek poluje najczęściej na ziemi, głównie na małe ssaki. Nie poznano dobrze rozrodu, samica rodzi najczęściej jedno kocię. Pomimo objęcia gatunku ochroną polowania – głównie celem pozyskania skór – nie ustały.\nBudowa.\nDługość głowy i ciała ocelota nadrzewnego wynosi pomiędzy 42,5 a 79,2 cm. Natomiast ogon mierzy od 30 do 51,8 cm. W efekcie margaj jest mniejszy od ocelota wielkiego, ale ma od niego dłuższy ogon. Masa ciała margaja wynosi od 2,3 do 4,9 kg, przeciętnie 3,3 kg, a więc mniej od ważącego do ponad 11 kg ocelota wielkiego. Nie stwierdza się istotnych różnic pomiędzy wielkością samców i samic ocelota nadrzewnego.\nAutorzy opisują zwierzę jako niewielkiego kota o długim ogonie i lekkiej budowie. \nCiało zwierzęcia pokrywa grube i miękkie futro. Na grzbiecie jest barwy od szarej do cynamonowej, zdobione plamkami barwy ciemnego brązu czy też czerni, otwartymi jak i ciągłymi, a także podłużnymi paska. Z kolei brzuch zwierzęcia jest biały.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185418", "fragment_id": "10808/0", "subtitle": "", "title": "Ocelot nadrzewny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 185418.0, "document_id": "10808", "score": 0.6443369388580322}, "uuid": "88645cfb-a8dd-4ac3-a1e2-63067872d301"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOcelot andyjski, kot andyjski (\"Leopardus jacobita\") – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). Opisany na podstawie kilku okazów muzealnych.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1865 roku włoski przyrodnik Emilio Cornalia nadając mu nazwę \"Felis jacobita\". Holotyp pochodził z Boliwii.\nAutorzy \"Illustrated Checklist of the Mammals of the World\" uznają ten gatunek za monotypowy.\nZasięg występowania.\nOcelot andyjski występuje w Ameryce Południowej, głównie w wysokich rejonach Andów. Można go zaobserwować w środkowym i południowym Peru, południowo-zachodniej Boliwii, północno-zachodniej Argentynie i północno-wschodnim Chile. Według danych z 2016 roku zostało 1378 dorosłych osobników, a ich populacja cały czas maleje.\nMorfologia.\nDługość ciała 57,7–64 cm, długość ogona 41,3–48 cm; masa ciała jednego samca wynosiła 4 kg. Krępą budową ciała przypomina nieco żbika, lecz jest od niego większy. Głowa jest zaokrąglona i szeroka, uszy małe, bez pędzelków. Na twarzy prążki policzkowe. Futro puszyste i miękkie, żółtoszare do srebrzystego, z nieregularnie rozmieszczonymi żółto-brązowymi cętkami i szerokimi pręgami. Kilka ciemnych pręg biegnie w poprzek ciała. Kończyny poprzecznie pręgowane. Ogon równej grubości, bardzo długi, pręgowany poprzecznie i zakończony jasnym czubkiem.\nEkologia.\nPokarm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308583", "fragment_id": "1447099/0", "subtitle": "", "title": "Ocelot andyjski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1447099", "parentId": 308583.0, "score": 0.19850021600723267}, "uuid": "bd59119c-9dde-4a4b-adc5-f821ad376e74"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOcelot chilijski, kot górski, kodkod, kot chilijski (\"Leopardus guigna\") – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae). Jest najmniejszym kotowatym półkuli zachodniej.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1782 roku hiszpańsko-chilijski przyrodnik Juan Ignacio Molina nadając mu nazwę \"Felis guigna\". Holotyp pochodził z Valdivia, w Chile. \nCzasami umieszczany w rodzaju \"Oncifelis\". Dane molekularne i morfologiczne wykazują, że \"L. guigna\" i \"L. geoffroyi\" są taksonami siostrzanymi; analizy linii genetycznych mtDNA pokazują, że ich ostatni wspólny przodek występował około 2-3 mln lat temu. Autorzy \"Illustrated Checklist of the Mammals of the World\" rozpoznają dwa podgatunki.\nZasięg występowania.\nOcelot chilijski występuje w południowo-zachodniej Ameryce Południowej zamieszkując w zależności od podgatunku:\nMorfologia.\nDługość ciała 39–51 cm, ogona 19,5–25 cm; masa ciała dorosłych samców 1,7–3 kg, dorosłych samic 1,3–2,1 kg. Mają sierść szarobrązową lub rdzawobrązową pokrytą małymi ciemnymi plamkami. \nEkologia.\nOdżywiają się drobnymi gryzoniami, ptakami i gadami. Prowadzą nocny i okazjonalnie nadrzewny tryb życia.\nRozwój i życie kodkodów nie są do końca znane, jednak przypuszcza się, że w jednym miocie rodzi się od jednego do trzech młodych, a przeciętny osobnik żyje około 11 lat. Niewiele wiadomo o liczebności populacji tego gatunku, jednak przypuszcza się, że ze względu na karczowanie lasów może być gatunkiem zagrożonym. Jest chroniony zarówno w Chile jak i w Argentynie.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=192740", "fragment_id": "5461/0", "subtitle": "", "title": "Ocelot chilijski", "document_id": "5461", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 192740.0, "score": 0.15770871937274933}, "uuid": "cd621af5-101f-4aaf-b9c1-2396377813ee"}, {"page_content": "Kotowate są hiperdrapieżnikami, ograniczającymi się w zasadzie do pokarmu mięsnego. Nie stanowi tu wyjątku także ocelot nadrzewny. Poluje przede wszystkim na nadrzewne ssaki. Wymienia się wśród nich wiewiórkowate, dydelfowate i nadrzewne myszowate. Poluje także na ssaki naziemne, jak to czyni większość także nadrzewnych kotowatych. Tutaj wymienia się wśród ssaków również rozmaite myszowate, kawiowate, agutiowate, pakowate i króliki, a nawet niewielkie małpy. Prócz ssaków poluje ocelot nadrzewny na ptaki takie jak kusacze czy czubacze, na gady, jak jaszczurki, i płazy, nie gardzi także owadami. Przeciętna masa zdobyczy to 250 g. Zdobycz zwierzęcą uzupełnia jednakowoż owocami. \nOcelot nadrzewny nawet w Amazonii występuje rzadziej, niźli to niegdyś oceniano. Zagęszczenie mieści się ogólnie w przedziale od 1 do 5 sztuk na 100 km², aczkolwiek zdarzają się niewielkie tereny, na których wartości te są znacznie większe, osiągają 15–25 margajów na 100 km².\nCzynnikiem zmniejszającym zagęszczenie ocelotów nadrzewnych do wielkości niekiedy nie pozwalających na przetrwanie populacji jest obecność ocelotów wielkich, większego gatunku z tego samego rodzaju.\nZagrożenia i ochrona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185418", "fragment_id": "10808/5", "subtitle": "", "title": "Ocelot nadrzewny", "parentId": 185418.0, "start_index": 6727.0, "document_id": "10808", "source": "wikipedia", "score": 0.8236289024353027}, "uuid": "723e7dce-8777-4f0c-8f5c-491c151d55ed"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nOcelot pampasowy, kolokolo, kot pampasowy (\"Leopardus colocola\") – gatunek drapieżnego ssaka z podrodziny kotów (Felinae) w obrębie rodziny kotowatych (Felidae), zamieszkującego Amerykę Południową.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1782 roku hiszpańsko-chilijski przyrodnik Juan Ignacio Molina nadając mu nazwę \"Felis colocolo\". Holotyp pochodził z prowincji Valparaíso, w Chile. \nCzasami umieszczany jest w monotypowym rodzaju \"Lynchailurus\" lub \"Oncifelis\". Badania biogeograficzne cech sierści i metryki czaszki sugerowały, że \"L. colocola\" powinien zawierać część z jedenastu podgatunków rozmieszczonych wśród trzech odrębnych gatunków (\"L. pajeros\", \"L. braccatus\" i \"L. colocola\"); jednakże ostatnie badania molekularne, morfologiczne i biogeograficzne przemawiają za uznaniem pięciu niedawno wyodrębnionych gatunków (\"L. braccatus\", \"L. colocola\", \"L. garleppi\", \"L. munoai\" i \"L. pajeros\"). Analiza filogenetyczna wykazuje również dowody na naturalną krzyżowanie między \"L. tigrinus\" i \"L. colocola\" w miejscach, gdzie pokrywa się ich rozmieszczenie. Autorzy \"Illustrated Checklist of the Mammals of the World\" uznają ten gatunek za monotypowy.\nZasięg występowania.\nOcelot pampasowy występuje w Chile na zachodniej części zboczy Andów.\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=308279", "fragment_id": "1444779/0", "subtitle": "", "title": "Ocelot pampasowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 308279.0, "document_id": "1444779", "score": 0.07121697068214417}, "uuid": "7f36decb-067c-42f7-9076-2d811e564466"}, {"page_content": "Drapieżniki polujące na pancernika siedmiopaskowego to wśród ssaków pies domowy, pampasowiec grzywiasty, majkong krabożerny, nibylis pampasowy, ocelot wielki, ocelot argentyński, \"Leopardus emiliae\", \"Leopardus guttulus\", jaguar, puma płowa, grizon mniejszy, człowiek rozumny (jak Indianie Xavant na zachodzie Brazylii czy miejscowa ludność caatingi), a także ptaki drapieżne.\nWśród pasożytów wymienia jest \"Leishmania\", \"Ascaroterakis pulchrum\", \"Aspidodera fasciata\", \"Aspidodera binansata\", \"Mathevotaenia diminuta\", \"Oligacanthorhynchus carinii\", \"Schneidernema retusa\", z pasożytów zewnętrznych \"Amblyomma fuscum\", z grzybów \"Paracoccidioides brasiliensis\".\nTryb życia.\nMcDonough i Loughry piszą, że zwierzę to wiedzie nocny tryb życia i że nie wiadomo nic o zmienności sezonowej, jako że niektóre nocne pancerniki zimą opuszczają norę za dnia, gdy jest cieplej. Natomiast Feijó przytacza prace autorów spotykających te pancernikowce za dnia, w godzinach 8:00–12:00, 12:00–18:30 i 10:00–17:00 na brazylijskiej sawannie, 6:00–14:00 w cerrado w okolicy São Paulo.\nPrawdopodobnie prowadzi samotny tryb życia, nie nawiązując relacji społecznych z innymi przedstawicielami swego gatunku poza rozrodem. Porozumiewa się z nimi, znacząc zajmowane przez siebie tereny wydzieliną gruczołów odbytowych. Niemniej w środkowej Brazylii od listopada do stycznia widywano grupy liczące do pięciu zwierząt, a w cerrado widywano je w grudniu i w lipcu. Prawdopodobnie wygrzebuje w ziemi płytkie jamy, służące mu za schronienie, może też poszukiwać w ziemi pokarmu. Potrafi korzystać z jam wykopanych przez inne pancernikowce. Zaniepokojony kieruje się właśnie do nory bądź kryje się w stercie liści.\nCykl życiowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5222814", "fragment_id": "1047356/9", "subtitle": "", "title": "Pancernik siedmiopaskowy", "source": "wikipedia", "start_index": 9611.0, "document_id": "1047356", "parentId": 5222814.0, "score": 0.314266175031662}, "uuid": "60b4d3b9-0da4-4267-8369-97e0bb06c5a0"}, {"page_content": "Do drapieżników polujących na naczelne zaliczają się różne gatunki drapieżnych, szponiastych, gadów, a także inne naczelne. Spośród ptaków wymienić można karakarę czarnobrzuchą polującą na młode wyjca płaszczowego, harpię wielką, harpię gujańską, wojownika czarnego polujące między innymi na ten sam gatunek. Wśród ssaków na wyjce polują hirara amerykańska, puma płowa, ocelot wielki.\nZdobyczą drapieżników padają nawet goryle. Zwierzęta polujące na naczelne wykorzystują różne strategie polowań. Te wykształciły wobec tego różnorodne adaptacje chroniące je przed drapieżnictwem, jak mimikra, odgłosy alarmowe czy mobbing. Kilka gatunków wykorzystuje zróżnicowane odgłosy alarmujące w zależności od tego, czy niebezpieczeństwo zbliża się z powietrza, czy też z ziemi. Drapieżnictwo mogło wyznaczyć rozmiar grup naczelnych, jako że gatunki poddane większej presji ze strony drapieżników wydają się żyć w większych grupach.\nNarzędzia.\nWykorzystywanie narzędzi.\nIstnieją liczne doniesienia o innych niż ludzie naczelnych wykorzystujących narzędzia, zarówno na wolności, jak i w niewoli. Wykorzystywanie narzędzi przez naczelne jest zróżnicowane. Służą im one podczas polowań (na ssaki, ryby, bezkręgowce), zbierania miodu, obrabiania pokarmu (orzechów, innych owoców, warzyw, nasion), zbierania wody, do sporządzania broni i chronienia się.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3500367", "fragment_id": "955831/24", "subtitle": "", "title": "Naczelne", "document_id": "955831", "start_index": 35995.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3500367.0, "score": 0.6744933128356934}, "uuid": "65183d4e-df7f-4f28-a421-11f4fa535636"}, {"page_content": "Na przedstawicielach gatunku pasożytują \"Eimeria damnosa\" z gromady Kokcydia i nieokreślone gatunki z rodzajów \"Giardia\" i \"Trypanosoma\". W osoczu krwi badanych zwierząt odkryto wiciowce prawdopodobnie z gatunków świdrowiec amerykański (\"Trypanosoma cruzi\") oraz świdrowiec szczurzy (\"Trypanosoma lewisi\").\nDo drapieżników polujących na \"S. spadiceus\" należą ocelot wielki i jaguar amerykański.\nSiedlisko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3490416", "fragment_id": "972387/5", "subtitle": "", "title": "Wiewiórka amazońska", "document_id": "972387", "start_index": 7004.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3490416.0, "score": 0.4611848294734955}, "uuid": "71b38f3a-3412-4ec1-a1de-7cb1757dfd0e"}]}
{"id": "q_627", "question": "W którym państwie odbywa się gonitwa konna Wielka Pardubicka?", "answer": [{"page_content": "Wielka Pardubicka (cz. Velká pardubická) – przeszkodowy wyścig konny, który rozgrywany jest corocznie od 1874 roku w Pardubicach w Czechach, w drugą niedzielę października. Konie czeskich i słowackich właścicieli muszą zakwalifikować się do Wielkiej Pardubickiej, ukończeniem przynajmniej jednego z wyścigów kwalifikacyjnych (bez wypadku, zrzucenia jeźdźca, lub ucieczki). W wyścigu mogą brać udział konie siedmioletnie i starsze (sześciolatki mogą startować w gonitwach kwalifikacyjnych).\nJest jedną z najbardziej prestiżowych i najtrudniejszych gonitw przeszkodowych na świecie (m.in. obok angielskiej The Grand National, rozgrywanej od 1839 roku na torze Aintree w Liverpoolu). Dystans, który mają do pokonania jeźdźcy i konie, wynosi 6900 m. Trasa prowadzi m.in. przez zaorane pola i rżyska, znajduje się na niej także 31 sztucznych przeszkód (m.in. wysokie żywopłoty i szerokie rowy z wodą). Rekordzistą pod względem zwycięstw w Wielkiej Pardubickiej jest czeski dżokej Josef Váňa, który wygrał ją 8-krotnie (w latach 1987–1989 i w 1991 roku na koniu Železník; w 1997 roku na koniu Vronsky oraz w latach 2009–2011 na koniu Tiumen). Váňa był także trenerem 10 zwycięzców tej gonitwy, oraz 6 koni które ukończyły ją na drugim miejscu. Josef Váňa jest w Czechach znaną postacią; w roku 2012 powstał o nim film (pt. \"Váňa\", reż. Jakub Wagner). Jedyną kobietą, która wygrała wyścig, była Lata Brandisová w 1937 roku.\nKrytyka i kontrowersje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=533397", "fragment_id": "1554994/0", "subtitle": "", "title": "Wielka Pardubicka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1554994", "parentId": 533397.0, "score": 1.0}, "uuid": "fa2b7f96-9e9a-478c-ba05-e378584b5c82"}, {"page_content": "Tor wyścigów konnych w Pardubicach – tor wyścigów konnych w Pardubicach, w Czechach. Obiekt istnieje od 1856 roku. Jest on miejscem rozgrywania corocznego wyścigu Wielka Pardubicka. Długość toru biegnącego po obwodzie areny wynosi 2200 m, jednak trasa Wielkiej Pardubickiej wytyczona wewnątrz hipodromu ma długość 6900 m.\nHistoria.\nTor wyścigów konnych, w miejscu, w którym znajduje się do dziś, założono w roku 1856. Pierwszą drewnianą trybunę postawiono w roku 1875. W 1892 roku postawiono nową, piętrową trybunę. W roku 1913 dobudowano również trybunę o konstrukcji żelbetowej. W czasie I wojny światowej hipodrom przekształcono w oddział szpitalny, a rozgrywanie zawodów jeździeckich wstrzymano do roku 1920. W trakcie II wojny światowej tor, który został przejęty przez niemieckie wojsko i służył m.in. za magazyn, został zbombardowany. Po wojnie hipodrom odbudowano, a zawody były coraz liczniej odwiedzane przez kibiców – rekordową liczbę zanotowano w 1955 roku (wówczas Wielką Pardubicką, która wtedy rozłożona była na dwa dni, odwiedziło około 70 000 widzów). W 1981 roku oddano do użytku nową trybunę, kolejną, pięciopoziomową, otwarto w roku 1997.\nOd 1874 roku corocznie (z niedługimi przerwami) na obiekcie rozgrywany jest wyścig konny z przeszkodami, znany jako Wielka Pardubicka. Należy on do najbardziej prestiżowych, a zarazem jednych z najtrudniejszych wyścigów konnych w Europie. Wśród 31 przeszkód, jakie mają do pokonania konie na 6900-metrowej trasie wewnątrz hipodromu, najtrudniejszą jest tzw. Wielki Taxis, głęboki rów ukryty za 150-centymetrowym żywopłotem.\nTor był dawniej również miejscem rozgrywania turnieju żużlowego Zlatá Přilba (został on zapoczątkowany w 1929 roku, w roku 1964 zawody przeniesiono na stadion żużlowy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4899421", "fragment_id": "279626/0", "subtitle": "", "title": "Tor wyścigów konnych w Pardubicach", "parentId": 4899421.0, "start_index": 0.0, "document_id": "279626", "source": "wikipedia", "score": 0.5833868980407715}, "uuid": "33edbd98-e86f-4557-a2be-7c86040f5835"}, {"page_content": "Tiumen (ur. 4 marca 2001) – ciemnogniady wałach pełnej krwi po: ojciec - Beaconsfield i matka Toskanella; hodowla: Stadnina koni w Mosznej.\nStartując w Czechach wygrał trzykrotnie w latach 2009, 2010 i 2011 Wielką Pardubicką (dżokej Josef Váňa). Jest jedynym koniem polskiej hodowli, który wygrał tę gonitwę rozgrywaną od 1874 i jednym z ośmiu, które wygrały ją trzykrotnie. W sumie w biegach z przeszkodami startował 16 razy, w tym na torze Ippodromo di Maia w mieście Merano w północnych Włoszech, zwyciężył 5 razy i przyniósł właścicielowi - Ivo Köler - 6 189 540 CZK.\nPo zakończeniu kariery sportowej Tiumen trafił do ośrodka \"Domov pro końě\" - Leština (powiat Tabor, kraj południowoczeski), gdzie przypadkowo został postrzelony w szyję. Po udzieleniu pomocy weterynaryjnej powrócił do zdrowia i nadal przebywa w ośrodku (2020).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5566864", "fragment_id": "1230237/0", "subtitle": "", "title": "Tiumen", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5566864.0, "document_id": "1230237", "score": 0.26622888445854187}, "uuid": "92dd5412-01b0-47a2-8d35-77123525ac7f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMaria Immaculata Brandisová (nazywana \"Lata\", ur. 26 czerwca 1895, Úmonín w powiecie Kutná Hora, na zamku Schäfferów, zm. 12 maja 1981 w zamku Reiteregg w Austrii) - jedyna kobieta w historii, która wygrała gonitwę Wielka Pardubicka w 1937. Pochodziła z rodziny arystokratycznej. Miała łącznie ośmioro rodzeństwa, w tym siostrę bliźniaczkę Krystynę. \nUdział w powojennych gonitwach.\nW latach 1946 i 1947 udział Brandisovej w gonitwach zakończył się wypadkami, wyniku których doznała złamań kości. W 1948 władze zabrały jej majątek, w efekcie czego nie wystartowała. W 1949 w Memoriale Kinskiego na torze w Pardubicach miała poważny wypadek, po którym tydzień leżała nieprzytomna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=963103", "fragment_id": "1014567/0", "subtitle": "", "title": "Lata Brandisová", "parentId": 963103.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1014567", "score": 0.2895273268222809}, "uuid": "7f3cd96b-3693-409c-8ca8-3125b0a5fc36"}, {"page_content": "( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Pardubitz&lt;/&gt;) – miasto statutarne w środkowej części Czech, w Kotlinie Pardubickiej, u zbiegu rzek Chrudimki i Łaby. Jest stolicą kraju pardubickiego oraz powiatu Pardubice. Na początku 2024 roku, z liczbą mieszkańców wynoszącą ponad 92 tys., Pardubice zajmowały dziewiąte miejsce pod względem liczby ludności w Czechach.\nGeografia.\nPardubice leżą nad drugą pod względem wielkości rzeką Czech, Łabą, do której wpada inna rzeka w mieście - Chrudimka. Położenie Pardubic określają współrzędne 15° długości geograficznej wschodniej i 50° szerokości geograficznej północnej. Miasto znajduje się 100 km na wschód od stolicy Pragi, 150 km w kierunku północno-zachodnim od Brna. Pardubice położone są na obszarze Niziny Połabskiej o średniej wysokości 225 m n.p.m. Powierzchnia miasta obejmuje 78 km². Powierzchnia składa się przeważnie z nizin i nie ma wzgórz. Wyjątkiem jest Kunětická Góra.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72460", "fragment_id": "652942/0", "subtitle": "", "title": "Pardubice", "parentId": 72460.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652942", "score": 0.07319214940071106}, "uuid": "dc8b8b99-d4f2-4ebe-975a-739a2688c147"}, {"page_content": "Kentucky Derby – gonitwa konna typu derby rozgrywana corocznie od 1875 roku w pierwszą sobotę maja na torze Churchill Downs w Louisville, w Kentucky, w Stanach Zjednoczonych.\nKentucky Derby razem z odbywającymi się dwa tygodnie później Preakness Stakes oraz pięć tygodni później Belmont Stakes określane są wspólnie jako Potrójna Korona ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Triple Crown&lt;/&gt;) wyścigów konnych w Stanach Zjednoczonych. W gonitwach tych mogą brać udział jedynie konie trzyletnie. Pula nagród wynosi 2 miliony dolarów, z czego około 1,4 miliona przypada zwycięzcy.\nHistoria.\nWyścig po raz pierwszy miał miejsce w 1875 roku na dystansie 2,4 kilometra, a jego pierwszym zwycięzcą został Aristides. Od 1896 roku gonitwa rozgrywana jest na skróconym dystansie 2 kilometrów i trwa około 2 minut. Z tego powodu w Stanach Zjednoczonych potocznie określa się ją mianem „najbardziej emocjonujących dwóch minut w sporcie” (ang. \"The Most Exciting Two Minutes in Sports\"). Gonitwa gromadzi na trybunach przeciętnie około 155 tysięcy widzów. \nDerby z 1970 roku opisał Hunter S. Thompson w artykule \"The Kentucky Derby Is Decadent and Depraved\", był to pierwszy przykład stylu dziennikarskiego zwanego gonzo.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1331354", "fragment_id": "1105846/0", "subtitle": "", "title": "Kentucky Derby", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1331354.0, "document_id": "1105846", "score": 0.2945334315299988}, "uuid": "a9487109-7163-4456-b1de-e353877d4a53"}, {"page_content": "Kraj pardubicki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Pardubický kraj&lt;/&gt;) – jedna z czternastu jednostek podziału terytorialnego w Czechach, odpowiednik województwa. Leży we wschodniej części historycznych Czech oraz zachodnich Moraw. Północnym krańcem sięga granicy z Polską (ziemia kłodzka). Stolicą kraju są Pardubice.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=587960", "fragment_id": "1566802/0", "subtitle": "", "title": "Kraj pardubicki", "document_id": "1566802", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 587960.0, "score": 0.07516639679670334}, "uuid": "f05a0ff3-b962-4318-97d5-8d80855417e6"}, {"page_content": "Pardubicka juniorka - prestiżowe mistrzostwa RC juniorów w tenisie ziemnym. Odbywają się od roku 1926 na kortach LTC Pardubice. Wśród zwycięzców są Ivan Lendl, Martina Navrátilová, Petra Kvitová, Tomáš Berdych oraz inni.\nWydarzenia kulturalne i społeczne.\nSport\nWielka Pardubicka (w roku 2012 odbyła się po raz 122.),\nZłoty Kask (odbył się w październiku 2012),\nCzech Open – największy turniej szachowy na świecie (lipiec 2012),\nPardubicka juniorka – prestiżowe mistrzostwa RC juniorów w tenisie ziemnym (sierpień)\nKultura\nPernštýnska noc – festyny miejskie (czerwiec),\nFestiwal Śmiechu – festiwal teatralny (luty),\nFilharmonia Kameralna Pardubice i Barocco sempre giovane – koncerty muzyki klasycznej,\nMiędzynarodowy Festiwal Muzyczny Le Quattro Stagioni,\nMiędzynarodowy Festiwal Folklorystyczny Jesienny Festiwal Folklorystyczny(wrzesień)\nSzkolnictwo\nUniwersytet Pardubice, Ma 7 wydziałów i 1 instytut – Centrum Badań Materiałowych. Na uniwersytecie studiuje 10 500 studentów w 66 programach studiów i niemal 130 kierunkach studiów. Oprócz kształcenia uniwersytet skupia się również w szczególności na działalności naukowo-badawczej, co przynosi mu uznanie nie tylko w kraju, ale i za granicą. Studenci mogą wybrać studia licencjackie, magisterskie bądź doktoranckie.\nWspółpraca.\nMiejscowości partnerskie:\n Bełchatów, Polska\n Çanakkale, Turcja\n Doetinchem, Holandia\n East Lothian, Wielka Brytania\n Golegã, Portugalia\n Jerez de la Frontera, Hiszpania\n Merano, Włochy\n Pernik, Bułgaria\n Rosignano Marittimo, Włochy\n Schönebeck, Niemcy\n Selb, Niemcy\n Sežana, Słowenia\n Skellefteå, Szwecja\n Waregem, Belgia\n Wysokie Tatry, Słowacja\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72460", "fragment_id": "652942/5", "subtitle": "", "title": "Pardubice", "parentId": 72460.0, "start_index": 7587.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652942", "score": 0.13026843965053558}, "uuid": "0d99c9a9-fb17-4e2a-b73d-1cc8baa7c930"}, {"page_content": "Hokej – klub hokejowy HC ČSOB Pojišťovna Pardubice, sześciokrotny zwycięzca ekstraligi czechosłowackiej i czeskiej w latach 1972/1973, 1986/1987, 1988/1989, 2004/2005, 2009/2010, 2011/2012. Klub mieści się w nowoczesnej ČEZ Arenie. Pierwszy historyczny mecz odbył się na tutejszym Matičním jeziorze już w 1913 roku i pierwszy klub hokejowy nazwany LTC Pardubice powstał w roku 1923. Pierwszy historyczny mecz ekstraligi rozegrany został na otwartym powietrzu właśnie w Pardubicach, w roku 2011. Był to mecz przeciwko klubu Kometa Brno. Lokalna drużyna hokejowa należy do najbardziej popularnych w Europie i najczęściej odwiedzanych drużyn w kraju.\nWielka Pardubicka – najtrudniejszy wyścig w Europie i drugi najtrudniejszy na świecie. Wyścig odbywa się na Torze Wyścigowym każdej jesieni (od roku 1874). Najsłynniejszym dżokejem jest Josef Váňa, który wygrał ją 8-krotnie (1987, 1988, 1989, 1991, 1997, 2009, 2010 i 2011). Pierwszym zwycięzcą Wielkiej Pardubickiej był ogier Fantome. Długość trasy wyścigu wynosi 6 900 metrów i obejmuje 31 przeszkód. Przeciętny koń przebiegnie dystans w ciągu 10 minut.\nZłoty Kask miasta Pardubice – prestiżowy coroczny motocyklowy wyścig na żużlu. Pierwszy wyścig odbył się już w roku 1929 i dzięki niemu Złoty Kask należy do najstarszych wyścigów żużlowych na świecie. Wyścig ma międzynarodową obsadę uczestników z Niemiec, Danii, Holandii, Anglii, USA i innych.\nMattoni NBL – drużyna koszykarska BK JIP Pardubice grająca najwyższą klasę rozgrywek koszykówki w RC, uczestniczy również w rozgrywkach pucharów europejskich. Obecnie klub należy do najbardziej utytułowanych klubów w RC.\nCzech Open – największy turniej szachowy na świecie. Poza tym będą rozgrywane także gry scrabble, brydż, poker i mariasz. Festiwal w roku 2011 odbył się pod patronatem prezydenta Václava Klausa, naczelnika kraju pardubickiego Radka Martínka oraz burmistrza Pardubic Štěpánki Fraňkovej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72460", "fragment_id": "652942/4", "subtitle": "", "title": "Pardubice", "parentId": 72460.0, "start_index": 5681.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652942", "score": 0.17070859670639038}, "uuid": "bfae7a15-e1fc-48e2-aa82-9036cd7d34a5"}, {"page_content": "Kostka cukru – polski krótkometrażowy film dokumentalny z 1987 w reżyserii Jacka Bławuta.\nFabuła.\n\"Kostka cukru\" to dziewięciominutowy „sportowy reportaż” (bez tekstu mówionego) o wyścigu konnym w czeskich Pardubicach (\"Wielka Pardubicka\") ukazujący nie tylko trud samego wyścigu, ale i los koni – ich strach, zmęczenie, śmierć w wyniku odniesionych kontuzji.\nZdjęcia filmu są zwolnione i zatrzymane przy dźwięku migawki aparatu fotograficznego, zastosowano zbliżenia i powtórzenia ujęć, zestawiono czarno-białe i barwne kadry a ciszę skontrastowano z gwarem widzów i rżeniem wystraszonego konia. Sugestywne spojrzenia twórcy nadają tytułowej kostce cukru wymowę symboliczną, stawiając pytanie o etyczne postępowanie człowieka zachęcającego konie do wyścigów.\nNagrody.\n\"Kostka cukru\" została nagrodzona „Brązowym Lajkonikiem” podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Filmów Krótkometrażowych w Krakowie w roku 1987 i „Nagrodą dla Najlepszego Filmu Dokumentalnego” podczas Festiwalu Filmowego w fińskim mieście Tampere w roku 1988.\nInformacje dodatkowe.\nScena zastrzelenia kontuzjowanego konia została wykorzystana w filmie \"Piłkarski poker\" w reżyserii Janusza Zaorskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3883277", "fragment_id": "599422/0", "subtitle": "", "title": "Kostka cukru", "document_id": "599422", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3883277.0, "score": 0.11469977349042892}, "uuid": "99aad780-bfcc-457f-b3bd-01137cee3cf2"}]}
{"id": "q_628", "question": "Czy w Polsce samorządy lokalne mają prawo do emitowania obligacji?", "answer": [{"page_content": "Obligacja komunalna (również obligacja municypalna) – dłużny papier wartościowy emitowany przez jednostkę samorządu terytorialnego (np. gminy) lub ich związki. Dla nabywcy obligacja komunalna jest dokumentem potwierdzającym zaciągnięcie przez miasto, gminę lub inną jednostkę samorządu terytorialnego długu.\nCharakterystyka.\nOprocentowanie obligacji komunalnych jest najczęściej zmienne, oparte na ustalonej stawce referencyjnej – zwykle WIBOR, LIBOR lub EURIBOR, a odsetki najczęściej są wypłacane w okresach rocznych bądź półrocznych.\nPierwotny okres zapadalności obligacji municypalnych nie jest prawnie zdeterminowany. W polskiej praktyce są one emitowane zwykle na okres od 5 do 10 lat – np. w 2012 r. dłużne papiery z właśnie takim pierwotnym terminem zapadalności stanowiły ponad połowę obligacji komunalnych wyemitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego. Polskie samorządy emitują zwykle obligacje denominowane w złotych (PLN), ale zdarzają się także emisje w innych walutach.\nObligacje municypalne są dostępne na rynku pierwotnym oraz wtórnym. Sprzedaż obligacji municypalnych na rynku pierwotnym jest realizowana przez organizatora emisji (bank bądź dom maklerski), który oferuje ich zakup swoim klientom w trybie oferty publicznej bądź niepublicznej (zamkniętej, kierowanej do wybranych podmiotów). Obrót na rynku wtórnym może się odbywać w ramach bezpośrednich transakcji kupna-sprzedaży, albo w obrocie zorganizowanym (na GPW lub BondSpot). Od 1.07.2019 r. obowiązkowa jest dematerializacja obligacji w KDPW.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1240468", "fragment_id": "1101107/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja komunalna", "parentId": 1240468.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1101107", "source": "wikipedia", "score": 0.8974261283874512}, "uuid": "0a73dc12-022d-4fe9-9e59-e2175edb063e"}, {"page_content": "Odstępstwo od tej zasady sprawia, że obligacje przychodowe są papierami z ograniczoną odpowiedzialnością. Dzięki temu w sytuacji, w której nie osiągnięto planowanych przychodów z przedsięwzięcia, a wielkość majątku, który powstał podczas inwestycji jest niewystarczająca i jednocześnie nie ma żadnego innego zabezpieczenia, negatywnymi skutkami zostanie obciążony wierzyciel (obligatariusz), a nie dłużnik (emitent).\nO atrakcyjności tego instrumentu przesadzają następujące elementy:\nDotychczasowe emisje.\nMimo upływu lat obligacje przychodowe wciąż są dość egzotycznym instrumentem finansowania działalności podmiotów użyteczności publicznej. Do roku 2015 w Polsce przeprowadzono emisje w:\nCztery z wyżej wymienionych projektów dotyczyły inwestycji w infrastrukturę transportową, dwa inwestycji w wodociągi i kanalizację, a jeden w infrastrukturę sportowo-rekreacyjną. Dopiero po 14 latach od wprowadzenia tego instrumentu do polskiego prawa zdecydowała się na niego pierwsza jednostka samorządu terytorialnego – miasto Lublin.\nPrzyczyną takiego stanu rzeczy może być duże skomplikowanie tego instrumentu oraz to, że nie wszystkie inwestycje nadają się do tego, by wyemitować na ich finansowanie obligacje przychodowe. Z zalet tego instrumentu dla samorządów należy podkreślić fakt, że ten instrument nie jest zaliczany przez ustawodawcę do wskaźnika zadłużenia z artykułu 243 ustawy o finansach publicznych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3528189", "fragment_id": "961880/1", "subtitle": "", "title": "Obligacja przychodowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1918.0, "document_id": "961880", "parentId": 3528189.0, "score": 0.41605907678604126}, "uuid": "76171415-9a08-4078-911b-7101f52719cf"}, {"page_content": "Emisja papierów wartościowych – wprowadzenie do obiegu na rynku kapitałowym nowych papierów wartościowych (głównie akcji i obligacji) w celu ich sprzedaży potencjalnym inwestorom.\nEmisja papierów wartościowych może być dokonywana przez przedsiębiorstwa (np. emisja akcji, obligacji), Skarb Państwa (np. emisja bonów skarbowych), instytucje pośrednictwa finansowego (np. emisja akcji), jednostki samorządu terytorialnego (np. emisja obligacji komunalnych).\nCelem emisji papierów wartościowych jest najczęściej pozyskanie nowego kapitału w celu sfinansowania określonego projektu (w przypadku przedsiębiorstw może to być przykładowo sfinansowanie rozwoju spółki, restrukturyzacja zadłużenia itp.).\nEmisja papierów wartościowych może występować w charakterze oferty publicznej (subskrypcja otwarta) lub oferty niepublicznej (subskrypcja prywatna).\nZgodnie z przepisem ustawy, ofertą publiczną jest udostępnianie, co najmniej 150 osobom lub nieoznaczonemu adresatowi, w dowolnej formie i w dowolny sposób, informacji o papierach wartościowych i warunkach ich nabycia, stanowiących wystarczającą podstawę do podjęcia decyzji o nabyciu tych papierów wartościowych.\nZ kolei oferta niepubliczna występuje wtedy, gdy papiery wartościowe są oferowane bezpośrednio określonej grupie adresatów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600236", "fragment_id": "835212/0", "subtitle": "", "title": "Emisja papierów wartościowych", "parentId": 600236.0, "start_index": 0.0, "document_id": "835212", "source": "wikipedia", "score": 0.06965310126543045}, "uuid": "ea1a4a1f-f63b-4343-8830-d6f53ee367c2"}, {"page_content": "Pierwsze emisje obligacji komunalnych po 1989 r. miały miejsce w 1993 r. (Międzyrzecz, Czarnków, Płock, Warszawa-Mokotów). W 1999 r. wartość wyemitowanych przez gminy obligacji wzrosła o 24,2% w stosunku do 1998 r. i wyniosła 653,6 mln PLN. Największą transzę obligacji komunalnych uplasowało miasto Gdynia za pośrednictwem Banku Pekao SA (50,4 mln PLN w ramach programu rozpoczętego w grudniu 1998 r.) W 2001 r. wartość rynku obligacji komunalnych wynosiła 1,6 mld zł, natomiast w 2012 r. wartość rynku wynosiła już 15,6 mld zł. W I kwartale 2014 wartość rynku obligacji komunalnych osiągnęła wartość 18,33 mld PLN. W ujęciu rocznym nastąpił 17,4% przyrost wartości tego segmentu\nNa koniec 2019 roku emisji obligacji komunalnych dokonało ponad 1000 samorządów i spółek komunalnych, a wartość emisji w samym 2019 roku przekroczyła 4 mld zł.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1240468", "fragment_id": "1101107/1", "subtitle": "", "title": "Obligacja komunalna", "parentId": 1240468.0, "start_index": 1531.0, "document_id": "1101107", "source": "wikipedia", "score": 0.34639206528663635}, "uuid": "426d3c2d-40e3-4f24-8c01-b30d06ccb0c1"}, {"page_content": "Obligacja przychodowa – szczególny rodzaj papierów dłużnych pozwalający ograniczyć odpowiedzialność emitenta do wysokości przychodów z przedsięwzięcia finansowanego z uzyskanych przez spółkę lub jednostkę samorządu terytorialnego środków.\nZgodnie z art. 24 Ustawy o obligacjach, obligacje przychodowe mogą przyznawać obligatariuszowi prawo do zaspokojenia swoich roszczeń z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami emitenta:\nObligacje przychodowe w polskim systemie papierów wartościowych wprowadzone zostały w roku 2000. Mimo długiego czasu, od jakiego możliwa jest ich emisja, do dziś zaledwie kilka podmiotów (spółek i JST) skorzystało z tego instrumentu.\nIstota obligacji przychodowych.\nJako istotę obligacji przychodowych uznaje się zapewnienie obligatariuszom prawa pierwszeństwa do zaspokojenia roszczeń z określonego majątku emitenta oraz z określonych przychodów emitenta. Jak słusznie wskazuje L. Lipiec-Warzecha, cytowane uzasadnienie do zmian w ustawie jest na tyle lakoniczne, że trudno o odkodowanie \"ratio legis\" wprowadzenia nowego rodzaju obligacji.\nWzorcem dla polskich obligacji przychodowych były amerykańskie obligacje gwarantowane dochodami (\"revenue bonds\"). W USA obligacje takie emitują szpitale, władze stanowe, porty lotnicze, uniwersytety i inne przedsiębiorstwa działające ze sfery użyteczności publicznej. Środki za które ww. instytucje wypłacają odsetki oraz wykupują obligacje pochodzą z dochodów uzyskiwanych przez te podmioty z przedsięwzięć sfinansowanych obligacjami. Różnice pomiędzy \"revenue bonds\" a obligacjami przychodowymi wskazuje M. Bitner. Polski odpowiednik jest szczególny ze względu na odejście od ogólnej zasady stanowiącej, że emitent za swoje zobowiązania z tytułu obligacji odpowiada całym majątkiem. Obligacje przychodowe pozwalają emitentowi ograniczyć swoją odpowiedzialność tylko do kwoty przychodów lub wartości majątku przedsięwzięcia finansowanego z emisji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3528189", "fragment_id": "961880/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja przychodowa", "parentId": 3528189.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "961880", "score": 0.46449217200279236}, "uuid": "a2a5e7e9-39c1-40d5-9549-3fc5d7a88e22"}, {"page_content": "Emitent (od łac. \"emitto\" – wypuszczam, wysyłam) – każdy podmiot wprowadzający do obiegu handlowego pieniądz gotówkowy w jakiejkolwiek postaci (monety, banknoty), a także papiery wartościowe (akcje, obligacje, bony itp., także znaczki pocztowe). \nTermin legalny określający podmiot prawa prywatnego lub publicznego emitujący lub zamierzający emitować instrumenty finansowe.\nPrawa i obowiązki emitenta określa w Polsce ustawa o obrocie instrumentami finansowymi oraz ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych z dnia 29 lipca 2005 roku ().", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122395", "fragment_id": "1145/0", "subtitle": "", "title": "Emitent", "document_id": "1145", "start_index": 0.0, "parentId": 122395.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29779863357543945}, "uuid": "164e80fb-39ce-4f32-8b06-82fe8fabac18"}, {"page_content": "Obligacja – papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Obligacja należy do kategorii dłużnych instrumentów finansowych. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. \nEmisja obligacji jest jednym ze sposobów pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwo. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek, co oznacza, iż przyznają identyczne uprawnienia danym emisjom lub seriom obligacji.\nPodział ze względu na rodzaj emitenta.\nWyróżnia się:\nPodział ze względu na okres do wykupu.\nOkres do wykupu to liczba lat, w których emitent zobowiązuje się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego obligacja. Data wykupu oznacza termin, kiedy dług przestanie istnieć, gdyż emitent wykupi obligację.\nObligacje z okresem wykupu:\nPodział ze względu na wartość nominalną i oprocentowanie obligacji.\nObligacje można dzielić na kuponowe i zerokuponowe. Obligacje zerokuponowe (\"zero coupon bonds\") są zwykle emitowane z dyskontem, a w terminie zapadalności następuje jednorazowa płatność w wysokości ich wartości nominalnej. Obligacje kuponowe (\"coupon bonds\") wiążą się z okresową płatnością kuponu, którego wysokość jest zwykle zależna od ratingu emitenta. Oprocentowanie obligacji może być stałe bądź zmienne. Zwykle wysokość kuponu obligacji o zmiennym oprocentowaniu przedstawiana jest w formie „stopa bazowa + x%”, np. WIBOR + 0,5%. Możliwe jest także oprocentowanie uzależnione od stopy inflacji (takie obligacje emituje polski Skarb Państwa). Innym rodzajem obligacji są obligacje dochodowe, które wypłacają odsetki tylko w przypadku, gdy emitent uzyska zysk (np. z inwestycji, która była finansowana poprzez emisję obligacji).\nPodział ze względu na wartość sprzedaży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85821", "fragment_id": "639598/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja", "document_id": "639598", "start_index": 0.0, "parentId": 85821.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4333374500274658}, "uuid": "7fe71366-b8b3-48e7-8848-956ed30d959f"}, {"page_content": "Obligacja skarbowa – dłużny papier wartościowy emitowany przez rząd. Obligacje skarbowe są jednym z podstawowych instrumentów dłużnych, które są przedmiotem obrotu na światowych rynkach finansowych. Obligacje skarbowe są papierami wartościowymi emitowanymi przez Ministra Finansów. Minister finansów pożycza od nabywcy obligacji określoną sumę pieniędzy i zobowiązuje się ją zwrócić wraz z należnymi odsetkami (wykupić obligacje) w określonym czasie. Za zobowiązania wynikające z tytułu emisji skarbowych papierów wartościowych Skarb Państwa odpowiada całym swoim majątkiem. Wspomniana odpowiedzialność ma formę odpowiedzialności finansowej, której skutki ujmuje się w ustawie budżetowej.\nPrzychody uzyskane ze sprzedaży obligacji są przeznaczone na finansowanie deficytu budżetu państwa.\nTermin do zapadalności obligacji skarbowych jest dłuższy niż 1 rok. Emitowane przez Ministra Finansów papiery dłużne o zapadalności poniżej 1 roku noszą nazwę bonów skarbowych. Świadczenia wynikające z obligacji skarbowych mogą mieć charakter pieniężny (odsetki, dyskonto) lub niepieniężny (akcje spółki, której właścicielem jest Skarb Państwa).\nZe względu na kryterium zasad ustalania odsetek obligacje skarbowe możemy podzielić na:\nBezpieczeństwo.\nW teorii obligacje skarbowe są jedną z najbardziej bezpiecznych lokat nadwyżek kapitału na rynku. Ale obligacje skarbowe nie zawsze są przystanią bezpieczeństwa. Problemów z wykupem obligacji skarbowych w ostatnich latach doświadczyli np. wierzyciele Argentyny w 2001 r. Co więcej, pozycja prawna państwa pozwala nawet na ustawowe pozbycie się problemu zadłużenia z tytułu obligacji, bez ogłaszania formalnego bankructwa. Rząd Argentyny umorzył obligacje mimo braku zgody wszystkich wierzycieli.\nPolskie obligacje skarbowe.\nPolskie obligacje skarbowe dzielą się na dwie grupy:\nObligacje detaliczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=509267", "fragment_id": "1552534/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja skarbowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 509267.0, "document_id": "1552534", "score": 0.25276824831962585}, "uuid": "23b77497-caa5-4261-a056-12373f289b58"}, {"page_content": "Bon komunalny – krótkoterminowy papier dłużny emitowany przez podmioty samorządu terytorialnego w celu sfinansowania luki budżetowej jednostki. Poprzez bon komunalny emitent tj. podmiot samorządu lokalnego, zobowiązuje się w dniu zapadalności bonu do zwrotu określonej na nim nominalnej kwoty do aktualnego posiadacza bonu. Okres wykupu bonu komunalnego nie przekracza roku. Bon komunalny jest instrumentem dyskontowym, jego oprocentowanie może być oparte na stawce rynku lokat międzybankowych lub rentowności bonów skarbowych. \nIstnieje możliwość oferowania bonów komunalnych innym podmiotom samorządu lokalnego. Jednostki samorządu terytorialnego posiadające nadwyżki budżetowe mogą nabyć bony komunalne podmiotów samorządu lokalnego, które chwilowo cierpią na brak wystarczającej puli środków finansowych. Wzajemne zaufanie i znajomość sytuacji finansowej sektora występująca w takiej sytuacji mogą pozwolić na zmniejszenie kosztów emisji bonów komunalnych.\nBony komunalne po raz pierwszy na polskim rynku zostały wyemitowane w połowie 1999 roku przez gminę Radom, wartość ich emisji wyniosła 5 mln zł.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1599642", "fragment_id": "689839/0", "subtitle": "", "title": "Bon komunalny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "689839", "parentId": 1599642.0, "score": 0.2274864763021469}, "uuid": "ff9b2668-2893-47a0-80bf-1eaa29265a51"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nSamorząd terytorialny w Polsce – struktura samorządu terytorialnego zorganizowana w Polsce.\nWstęp.\nW Polsce (na wzór innych państw europejskich) tylko część zadań lokalnych i regionalnych jest realizowana przez agendy administracji rządowej, które bezpośrednio (hierarchicznie) podlegają Radzie Ministrów, Premierowi bądź poszczególnym ministrom. Zasadnicza część zadań administracyjnych, niemająca znaczenia ogólnokrajowego, jest realizowana przez samorząd terytorialny. Czynią to organy samorządowe, które są podporządkowane odpowiedniej wspólnocie lokalnej (gminnej, powiatowej) bądź regionalnej (wojewódzkiej) i które reprezentują jej interesy.\nSamorząd terytorialny w Konstytucji RP.\nArt. 163 Konstytucji RP stanowi, że „Samorząd terytorialny wykonuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucję lub ustawy dla organów innych władz publicznych”. W artykule tym wyrażono domniemanie kompetencji samorządu terytorialnego.\nSzczeble samorządu terytorialnego w Polsce.\nOd 1 stycznia 1999 obowiązuje w Polsce trójszczeblowa struktura samorządu terytorialnego:\nHistoria samorządu terytorialnego w Polsce.\n \"Osobne artykuły: Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej i Rada narodowa (Polska Ludowa).\"\nW Polsce samorząd terytorialny we współczesnym rozumieniu ukształtował się w okresie zaborów i działał w okresie międzywojennym, natomiast w okresie powojennym został początkowo nominalnie utrzymany na mocy dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego, zaś w 1950 r. został całkowicie zniesiony przez ustawę z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22392", "fragment_id": "170156/0", "subtitle": "", "title": "Samorząd terytorialny w Polsce", "parentId": 22392.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170156", "source": "wikipedia", "score": 0.08290319889783859}, "uuid": "d2218ebc-eaaf-4819-bdf1-7c5dc339cce0"}]}
{"id": "q_629", "question": "Z którego kontynentu wywodzą się Aborygeni?", "answer": [{"page_content": "Do tradycyjnych cech przypisywanych Aborygenom jest również ich czarny humor i ogólnie poczucie humoru. Słyną też z tego, że gdy temat rozmowy im nie odpowiada, nie ciągną go, tylko starają się jak najszybciej przerwać rozmowę.\nHistoria.\nAborygeni pojawili się w Australii pomiędzy 125 a 50 tysięcy lat temu. Przybyli prawdopodobnie z wysp Azji Południowo-Wschodniej. Uważa się, że zasiedlenie Sahul wymagało co najmniej 8-10 przepraw morskich (przy czym obok głównej gałęzi osadników była jeszcze druga, która przybyła ok. 37 tys. lat temu z Papui). Około 10 tysięcy lat temu Aborygeni dotarli do Tasmanii. Tamtejsza gałąź Aborygenów to Tasmańczycy.\nPrzez około 50 tysięcy lat Aborygeni mieli niewielki kontakt z innymi ludami, np. Papuasami. Po raz pierwszy biali ludzie spotkali się z Aborygenami 29 kwietnia 1770 r. Miało to miejsce, gdy statek pod dowództwem Jamesa Cooka dotarł do Zatoki Botanicznej. U progu kolonizacji europejskiej populacja Aborygenów liczyła prawdopodobnie 750–780 tysięcy osób (inne źródła szacują tę liczbę na 300–400 tysięcy). Na początku XIX wieku istniało około 600 plemion. Każde z nich miało własną nazwę, język lub dialekt, zwyczaje i władało oddzielnym terytorium. Osadnicy z Europy zaczęli ich jednak wypierać z żyznych terenów w głąb kontynentu. W latach 1894–1897 miał miejsce zbrojny bunt Aborygenów, któremu przewodził Jandamarra.\nPrzez ponad 100 lat ludność ta ginęła wskutek konfliktów z białymi osadnikami, z powodu braku pożywienia i nieznanych chorób, co spowodowało, że na początku XX wieku uznano ich za lud wymierający.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42606", "fragment_id": "654781/5", "subtitle": "", "title": "Aborygeni australijscy", "source": "wikipedia", "start_index": 8263.0, "parentId": 42606.0, "document_id": "654781", "score": 0.9660359025001526}, "uuid": "3e4f0a92-7f89-49ee-9ef6-594761183674"}, {"page_content": "Aborygeni australijscy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Aboriginal Australians&lt;/&gt;, od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;ab origine&lt;/&gt; „od początku”, czyli „ci, którzy byli tu od początku”) – rdzenni mieszkańcy Australii.\nWg badań genetycznych z XXI wieku zarówno Aborygeni australijscy, jak i Papuasi są bezpośrednimi potomkami społeczności, która jako pierwsza opuściła Afrykę. Ich przodkowie przybyli do Australii wg różnych źródeł od ok. 125 do 50 tys. lat temu, prawdopodobnie z południowo-wschodniej Azji przez pomost wyspowy dzisiejszej Indonezji i wyspę Nową Gwineę. Prowadzili koczowniczy tryb życia. Byli uzależnieni od otaczającego ich środowiska i bardzo z nim związani. Do ich podstawowych zajęć należały łowiectwo i zbieractwo, a w rejonach nadbrzeżnych także rybołówstwo. W 1770 roku, gdy James Cook dotarł do Australii, istniało od ponad 500 do 600 plemion aborygeńskich, używających co najmniej 500 języków.\nObecnie Aborygeni zamieszkują głównie słabo zaludnione i nieurodzajne obszary Australii Zachodniej, Queensland i Terytorium Północnego. Liczna populacja Aborygenów zamieszkuje także uboższe przedmieścia w wielkich australijskich miastach.\nAborygeni w Australii wierzą, że są częścią ziemi, a ziemia jest częścią ich samych. Wierzą, że - skały, drzewa i zagłębienia z wodą - zawierają przekaz, który wyjaśnia sens życia. Ziemia jest święta i trzeba się o nią troszczyć.\nZnaczenie słowa „Aborygeni”.\nW starożytności według etymologii ludowej nazwa Aborygenów, mitycznego ludu Italii, pochodziła od faktu, że lud ten miał mieszkać w Lacjum „od początku”. W XVIII w. termin ten zaczęto stosować w naukach przyrodniczych w znaczeniu „gatunki miejscowe”, a później ograniczono go do ludzi zamieszkujących Australię „od początku”, przed przybyciem Europejczyków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42606", "fragment_id": "654781/0", "subtitle": "", "title": "Aborygeni australijscy", "parentId": 42606.0, "start_index": 0.0, "document_id": "654781", "source": "wikipedia", "score": 0.628908097743988}, "uuid": "01c5e9a8-bdde-4198-b0fd-520eab01473f"}, {"page_content": "Szacuje się, że Aborygeni zamieszkiwali obszar współczesnej Australii od około 50 do nawet 70 tysięcy lat temu. Podstawą ich kultury jest tradycja oralna, przez co brak jest jakichkolwiek tekstów o historii ludzi na kontynencie w czasach przed kontaktami z Europejczykami. Jedną z pierwszych wzmianek zanotował William Dampier podczas postoju w okolicach Przylądka Leveque w 1688 roku. Obserwował on miejscowe plemiona, opisując je jako „najnieszczęśliwszych ludzi na świecie”. Parę lat wcześniej grupa 68 holenderskich żeglarzy, po rozbiciu się ich statku o tutejsze wybrzeże, musiała szukać schronienia na lądzie. Jest prawdopodobne, że grupa „białych” Aborygenów to właśnie potomkowie Holendrów, którzy mogli zamieszkiwać wśród lokalnych społeczności. Wraz z przybyciem Pierwszej Floty do wybrzeży Nowej Południowej Walii na kontynencie zaczęły rozprzestrzeniać się ospa i odra, na które miejscowe ludy nie były uodpornione, co spowodowało zdziesiątkowanie lokalnych społeczności. W 1801 roku kolejny odkrywca, Matthew Flinders nawiązał stosunki handlowe z plemionami zamieszkującymi Zatokę Króla Jerzego. Miejscowi z tego regionu nazwali Europejczyków \"djanga\" oraz określali ich jako „duchy wracające z martwego kraju Kurrenup, leżącego za wielkim morzem w stronę zachodzącego słońca”. Kolejni odkrywcy również nawiązywali kontakt z tubylcami a jednym z pierwszych Aborygenów, którzy przyczynili się do rozwoju przyjaznych relacji z Europejczykami był Mokare, którego pomnik do dziś stoi w Albany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129691", "fragment_id": "13695/11", "subtitle": "", "title": "Australia Zachodnia", "document_id": "13695", "start_index": 15817.0, "parentId": 129691.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8028697967529297}, "uuid": "bbb89982-b297-4541-b4f3-24d7f9353c2e"}, {"page_content": "Region parku jest jednym z najwcześniejszych miejsc osadnictwa ludzkiego na kontynencie australijskim – pierwsi Aborygeni pojawili się tu ok. 50 tys. lat temu. Na terenie parku odkryto ok. 5000 stanowisk ze sztuką naskalną Aborygenów, przy czym archeolodzy szacują, że takich miejsc może być tu nawet 15 tys. Odkryto rysunki naskalne, malowidła jaskiniowe oraz wiele śladów działalności Aborygenów. Wiek niektórych rysunków szacowany jest na 20 tys. lat. \nUbirr i Nourlangie.\nRysunki na skałach w miejscu nazywanym przez Aborygenów \"Ubirr\" pochodzą z ostatnich 1500 lat. Przedstawiają m.in. podobizny Sióstr Namarrgarn i Tęczowego Węża, który według wierzeń przybrał ludzką postać i namalował swój autoportret, by przypomnieć ludziom o swojej obecności. Ukazują bogactwo lokalnej flory i fauny, m.in. ryby, ptactwo wodne, małże, walabie, goanny, kolczatkowate i jamy. Jeden z rysunków przedstawia również „białego człowieka” w koszuli, spodniach i butach, trzymającego ręce w kieszeniach – jest to najprawdopodobniej namalowany w latach 80. XIX wieku łowca zdziczałych wołów domowych, które to introdukowano na północy Australii w latach 1825–1843. Inny rysunek przedstawia wilkowora tasmańskiego – gatunek wymarły w Australii 2000–3000 lat temu. \nW Nourlangie znajdują się również współczesne rysunki autorstwa Nayombolmi, znanego również jako Barramundi Charlie. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=590945", "fragment_id": "1565568/6", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Kakadu", "document_id": "1565568", "start_index": 7752.0, "source": "wikipedia", "parentId": 590945.0, "score": 0.48821812868118286}, "uuid": "3481acaf-b5eb-413c-81d6-48f5725dd760"}, {"page_content": "Australijczycy, zwani potocznie \"Aussies\" (/ɒziːz/) – naród zamieszkujący kontynent australijski, w dużej mierze dzielący wspólną historię, kulturę i język (australijski angielski). Współcześni Australijczycy są obywatelami Związku Australijskiego (ang. Commonwealth of Australia), posiadającymi australijskie obywatelstwo. 31 marca 2016 populacja Australii wynosiła 24 051 400 osób (o 327 600 więcej niż 31 marca 2015).\nRys historyczny.\nWiększość współczesnych Australijczyków wywodzi się od mieszkańców Wysp Brytyjskich. Kolonia Nowa Południowa Walia została ustanowiona przez Królestwo Wielkiej Brytanii w 1788 roku, wraz z pojawieniem się Pierwszej Floty, a pięć pozostałych kolonii zostało ustanowionych w XIX wieku – wszystkie tworzą obecnie sześć australijskich stanów: Australię Południową, Australię Zachodnią, Nową Południową Walię, Queensland, Tasmanię oraz Wiktorię. Wczesne osadnictwo było ściśle związane z tworzonymi przez Anglików koloniami karnymi i skazańcami przywożonymi na kontynent australijski z terenu Wysp Brytyjskich (oraz ich potomstwem). Do imigracji na dużą skalę nie doszło aż do 1850 roku, kiedy nastąpił masowy przyjazd osadników związany z gorączką złota (w wielu miejscach Australii odkrywano obszary złotonośne). Kolejne fale emigracji nastąpiły po pierwszej i drugiej wojnie światowej – przybyli wówczas masowo emigranci z Południowej i Wschodniej Europy, krajów Bliskiego Wschodu, Azji Południowo-Wschodniej oraz wysp Pacyfiku. Przed brytyjską kolonizacją Australia była zamieszkana przez ludy tubylcze – Aborygenów australijskich, Aborygenów tasmańskich, mieszkańców wysp w Cieśninie Torresa i Melanezyjczyków. Wszyscy oni stanowią obecnie niewielki procent mieszkańców Australii, jednak ich tradycje nie są zapomniane (zob. np. Emily Kame Kngwarreye).\nRys demograficzny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3808480", "fragment_id": "1330133/0", "subtitle": "", "title": "Australijczycy", "document_id": "1330133", "start_index": 0.0, "parentId": 3808480.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4313995838165283}, "uuid": "170fbf59-3011-4235-8e30-8f66c86ac0cc"}, {"page_content": "Aborygeni przekazywali z pokolenia na pokolenie legendy, pieśni i tradycje. Ich kultura przetrwała dzięki \"corroborees\", ceremoniom towarzyszącym zgromadzeniom plemiennym, podczas których pieśniami, muzyką i tańcem odtwarza się pradawne opowieści o przeszłości Australii. Obecnie Aborygeni żyją głównie w \"IPA\" (\"Indigenous Protected Areas\"), choć wielu z nich włączyło się w życie australijskiego społeczeństwa i pracują jako rolnicy albo hodowcy, a tylko kilkadziesiąt tysięcy rdzennych mieszkańców Australii kontynuuje tradycje swoich przodków. []\nCechy antropologiczne.\nAborygeni są zazwyczaj zaliczani do rasy czarnej, choć według niektórych antropologów tworzą odrębną rasę bądź „odmianę australoidalną”. Pod względem fizycznym charakteryzują się:\nReligia.\n \"Osobny artykuł: Religie rodzime Australii.\"\nReligia Aborygenów, podobnie jak innych ludów żyjących w zbliżonych warunkach, jest silnie związana z naturą i ziemią – matką człowieka. Część rdzennych mieszkańców Australii czciła ziemię, wierząc, że duchy przodków nadały jej kształt w dalekiej przeszłości zwanej Czasem Snu. To od nich pochodzą wszystkie elementy natury, ciała niebieskie, flora, fauna oraz ich potomkowie.\nWażne miejsce w religii wielu Aborygenów odgrywała skała Uluru (Ayers Rock), co oznacza „Miejsce Spotkań”. Według legendy została stworzona przez dwóch chłopców, którzy w mitycznych czasach bawili się gliną. U podnóża Uluru znajdują się jaskinie z cennymi malowidłami, które przedstawiają mitycznych przodków Aborygenów, np. Mala (kangur) i Liru (wąż).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42606", "fragment_id": "654781/2", "subtitle": "", "title": "Aborygeni australijscy", "source": "wikipedia", "start_index": 3247.0, "document_id": "654781", "parentId": 42606.0, "score": 0.5119008421897888}, "uuid": "a0b73e2b-d8cc-48a7-9fc7-cad39db20d3e"}, {"page_content": "Aborygeni tasmańscy – rdzenna ludność Tasmanii.\nTasmańczycy dotarli na połączoną wtedy z kontynentem Tasmanię 10 tysięcy lat temu. W chwili przybycia Europejczyków ich liczba wynosiła około 5–10 tysięcy. \nW wyniku zajęcia przez angielskich osadników pól uprawnych oraz przywiezieniu przez nich chorób i celowej eksterminacji tubylców (Czarna wojna) ich populacja drastycznie się zmniejszała. Część Aborygenów wyginęła, a część zmieszała się z populacją osadników. Ostatnią Aborygenką tasmańską czystej krwi była Truganini, która zmarła w Hobart w 1876. Jednak szacuje się, że obecnie żyje około 10 tysięcy osób, które w mniejszym lub większym stopniu są potomkami Tasmańczyków.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90373", "fragment_id": "655281/0", "subtitle": "", "title": "Aborygeni tasmańscy", "document_id": "655281", "start_index": 2.0, "parentId": 90373.0, "source": "wikipedia", "score": 0.497040331363678}, "uuid": "fb399f51-1e51-46c9-98fb-f065395a228f"}, {"page_content": "Nazwę tę dziś najczęściej stosuje się w odniesieniu do przedstawicieli geograficznej rasy australoidalnej Australii i Tasmanii.\nŻycie i zwyczaje.\nAborygeni prowadzili koczowniczy tryb życia. Byli myśliwymi i nomadami. Przemierzali ogromne obszary, zakładając tymczasowe obozy w pobliżu zbiorników wodnych. Kiedy tylko skończyły się zapasy jedzenia, wyruszali w dalszą drogę. Handlowali z innymi plemionami, wymieniając z nimi towary.\nAborygeni polowali na zwierzęta, np. kangury. Mięsną dietę uzupełniali tym, co zdołali zebrać: dzikimi roślinami, orzechami, jagodami. Ponieważ garncarstwo było słabo rozwinięte, wiele potraw spożywano na surowo lub pieczone na otwartym ogniu. Myśliwi używali włóczni z kamiennymi ostrzami, oszczepów, a także drewnianych bumerangów. Nie znali łuków. Niektóre plemiona wykształciły język migowy, dzięki któremu mogły porozumiewać się podczas tropienia zwierząt (na przykład otwierająca się stopniowo dłoń oznaczała kangura).\nJednym z symboli kultury Aborygenów jest didgeridoo, instrument dęty uznawany za jeden z najstarszych instrumentów muzycznych świata. Tradycyjny sposób jego wytwarzania nie zmienił się od tysięcy lat – powstaje on z wyjedzonych przez termity gałęzi drzew (np. eukaliptusa), w których drąży się odpowiedni otwór. Aborygeni grali na nim i nadal grają podczas uroczystości plemiennych. Współcześnie jest to też jeden z instrumentów charakterystycznych dla „world music”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42606", "fragment_id": "654781/1", "subtitle": "", "title": "Aborygeni australijscy", "document_id": "654781", "start_index": 1820.0, "parentId": 42606.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4045127034187317}, "uuid": "3a3ecfdf-7372-4ac2-bfd5-14ee5b40a5b3"}, {"page_content": "Aborygenowie (łac. \"Aborigines\") – w mitologii rzymskiej jeden z ludów, który miał zamieszkiwać środkową Italię przed przybyciem Eneasza i Trojan. Najszerzej znany, ale nie jedyny i nie najstarszy przekaz o Aborygenach pochodzi z \"Eneidy\".\nSpośród Latynów, ludu stanowiącego połączenie Aborygenów i Trojan Eneasza pochodzili Rzymianie. Mity o pochodzeniu Rzymian są złożone, obejmują wiele pokoleń między Eneaszem i początkami Rzymu, w tym postacie jego syna Askaniusza i Romulusa. Starsze wersje mitu (znane jeszcze Salustiuszowi) mówi jednak, że to już Eneasz wraz z Aborygenami założył Rzym; inne wersje przypisują założenie miasta samym Aborygenom i Arkadyjczykom.\nNazwa.\nNazwa „Aborygenowie” po raz pierwszy została użyta przez greckiego tragika Likofrona i Katona Starszego. Etymologia słowa „Aborygenowie” jest niepewna i budzi spory. Kilka różnych teorii podał już Dionizjusz z Halikarnasu [I 10,13]. Dawniejsza etymologia ludowa wywodziła nazwę Aborygenów od łacińskiego \"ab origines\" – „od początków”, w przekonaniu, że nazwa ta oznacza lud, który „od początku zamieszkuje Italię”, a więc „autochtonów”. Współcześnie jednak interpretuje się ją raczej jako nazwę oznaczającą mieszkańców gór, spokrewnioną z greckim słowem &lt; lang=\"grc\"&gt;ὄρος&lt;/&gt;, „góra”.\nPrzekazy mitograficzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1780254", "fragment_id": "879294/0", "subtitle": "", "title": "Aborygenowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1780254.0, "document_id": "879294", "score": 0.7070779204368591}, "uuid": "68a8c20a-6e01-4998-9b3f-c7dfe33e32d0"}, {"page_content": "Ekstremalnie duże egzemplarze ryb mogły być brane za tajemnicze i groźne zwierzęta wodne, nieznane nauce. Za takowy mogłby zostać uznany np. duży okaz ryby \"Maccullochella peelii peelii\". Dorasta ona nawet do 1,5 metra długości.\nGady.\nSłonowodny krokodyl różańcowy (\"Crocodylus porosus\"), największy żyjący gad, jest spotykany w północnej Australii. Mógł więc być znany Aborygenom z południa kontynentu w czasach przedkolonialnych, stając się źródłem opowieści i legend o \"bunyipach\". Krokodyl różańcowy dorasta nawet do 7 metrów długości, choć istnieją niepotwierdzone relacje mówiące o zwierzętach mierzących ponad 8 metrów długości.\nPtaki.\nPewien gatunek sowy – sowica szczekliwa (\"Ninox connivens\"), znany z wydawania bardzo głośnych odgłosów, również jest uważany za jedno ze źródeł powstania części legend o groźnych stworzeniach zamieszkujących rzeki, jeziora i starorzecza Australii. Charakterystyczne jest to, że zawołania tego ptaka przypominają krzyki kobiety lub dziecka. Również inne gatunki, takie jak bąki (\"Botaurus poiciloptilus\") czy wchodzące w skład bekasowatych ptaki z rodziny \"Numenius\" mogą wydawać mrożące krew w żyłach dźwięki, które mogły być przypisywane rzekomym \"bunyipom\". Należy jednak zauważyć, że pomyłka taka nie mogła raczej przydarzyć się Aborygenom, od tysięcy lata zamieszkującym Australię i znającym doskonale faunę zamieszkującą ten kontynent.\nJedno z doniesień o obserwacji \"bunyipa\" w Sydney z 1960 okazało się dostrzeżeniem nietypowego zachowania południowoaustralijskiej kaczki bisiorki (\"Biziura lobata\").\nSsaki.\nOdgłosy wydawane przez oposy lub koala mogą być wzięte za dźwięki pochodzące od \"bunyipów\", wiele osób jest zdziwionych, gdy dowiadują się, że te stosunkowo niewielkie zwierzęta mogą wydawać aż tak głośne dźwięki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=208114", "fragment_id": "1417467/10", "subtitle": "", "title": "Bunyip", "document_id": "1417467", "start_index": 14346.0, "parentId": 208114.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20016920566558838}, "uuid": "9ab74327-b32f-4359-b529-f0722f09effc"}]}
{"id": "q_630", "question": "Na którym morzu leży Jamajka?", "answer": [{"page_content": "Jamajka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Jamaica&lt;/&gt;) – wyspa i państwo na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli, położone na południe od Kuby i na zachód od Haiti.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Jamajki.\"\nJamajka leży na Morzu Karaibskim na południe od Kuby. Wyspa o powierzchni 10 991 km² jest trzecią pod względem wielkości wyspą na Karaibach (po Kubie i Haiti). Rozciąga się 235 km od cypla Morant Point na wschodzie po Negril na zachodzie, a w najszerszym miejscu ma 82 km.\nPonad połowa wyspy wznosi się ponad 300 m n.p.m. Najwyższym szczytem jest Blue Mountain Peak (2256 m n.p.m.).\nGeolodzy są zdania, że Jamajka i sąsiadujące z nią wyspy na Morzu Karaibskim powstały miliony lat temu wskutek wypiętrzenia dawnych terenów wulkanicznych. Niższe tereny wokół wierzchołków wyłoniły się ok. 30 mln lat temu. Dwie trzecie wyspy nadal pokrywa czapa białego wapienia, będącego pozostałością szkieletów morskich organizmów. Proces kształtowania się tego obszaru osiągnął punkt kulminacyjny ok. 20 mln lat temu wraz z powstaniem wyspy. Cockpit Country oraz niezliczone jaskinie zdradzają oceaniczne pochodzenie wyspy. Zaliczają się do nich Twin Sisters na wybrzeżu Hellshire niedaleko Kingston oraz szereg pieczar w rejonie Cockpit, zwanych Windsor Cave, które ciągną się przez niemal 3 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15919", "fragment_id": "175956/0", "subtitle": "", "title": "Jamajka", "document_id": "175956", "start_index": 0.0, "parentId": 15919.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7249552011489868}, "uuid": "df3d757c-909c-4862-a7d1-d9ca7960efa1"}, {"page_content": "Geografia Jamajki – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Jamajki pod względem geograficznym.\nJamajka jest państwem wyspiarskim leżącym na wyspie o tej samej nazwie w archipelagu Wielkich Antyli na Morzu Karaibskim w Ameryce Środkowej. Jamajka leży w odległości 150 km od południowo-wschodnich wybrzeży Kuby i około 175 km do Haiti. Wyspa cechuje się wyżynno-górzystym krajobrazem i tropikalnym klimatem.\nJamajka została odkryta przez Krzysztofa Kolumba w 1494 roku.\nNazwa.\nNazwa wyspy – Jamajka pochodzi od lokalnej nazwy w języku arawackim \"Xaymaca\", która oznaczała „krainę drewna i wody”. Wyspa została odkryta przez Krzysztofa Kolumba w 1494 roku, który nadał jej nazwę \"Santiago\" – jednak nazwa ta się nie przyjęła.\nPołożenie i powierzchnia.\nPowierzchnia kraju to 10 991 km² (10 831 km² zajmuje ląd a 160 km² wody). Poza główną wyspą Jamajką, do Jamajki należą niewielkie wyspy: Pedro Cays leżące około 70 km na południe od głównej wyspy i Morant Cays leżące na południowym wschodzie, a także grupa przybrzeżnych wysepek Port Royal Cays.\nJamajka jest trzecią pod względem wielkości wyspą na Karaibach (po Kubie i Haiti) – ma 235 km długości a jej maksymalna szerokość to 82 km. Leży ok. 150 km na południe od Kuby, ok. 160 km na zachód od Haiti i ok. 630 km na północny wschód od karaibskiego wybrzeża Ameryki Południowej.\nLinia brzegowa Jamajki wynosi 1022 km. Poprzez wody terytorialne graniczy od północy z Kubą, a od północnego wschodu z Haiti.\nRzeźba i ukształtowanie terenu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2196081", "fragment_id": "460792/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Jamajki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2196081.0, "document_id": "460792", "score": 0.9277979135513306}, "uuid": "ddec4a6d-76e8-488a-9c01-afa4a6924ebc"}, {"page_content": "Jamajka jest krajem górzysto-wyżynnym, należącym do jednostki fizycznogeograficznej zwanej śródziemnomorzem amerykańskim. Ponad połowa wyspy leży na wysokości powyżej 300 m n.p.m. Najwyższe pasmo górskie Góry Błękitne leży we wschodniej części kraju, gdzie najwyższy szczyt – Blue Mountain Peak ma 2256 m n.p.m. Cechą charakterystyczną północno-zachodniej części wyspy jest rzeźba krasowa i liczne jaskinie, m.in. Green Grotto Caves. Na południowym zachodzie wznoszą się góry Don Figuerero, Santa Cruz i May Day. Tereny nizinne ograniczają się do obszarów nadbrzeżnych.\nLinia brzegowa jest dobrze rozwinięta, z wieloma zatokami, m.in. Bluefields, Portland i Discovery, a także półwyspy jak półwysep Palisadores. Linię brzegową urozmaicają liczne niewielkie zatoki i przylądki. Wybrzeże jest przeważnie niskie, mające w wielu miejscach postać piaszczystych plaż. W wielu miejscach wybrzeże jest namorzynowe. W niektórych miejscach brzeg morski jest wysoki.\nBudowa geologiczna.\nWyspa Jamajki, jak i wyspy do niej należące są pochodzenia wulkanicznego i wypiętrzyły się w wyniku działalności wulkanicznej. Jamajka jest zbudowana z pofałdowanych i ponasuwanych w czasie orogenezy alpejskiej utworów kredowych i trzeciorzędowych, które tworzą łańcuchy górskie wyspy. Utwory pochodzące z kredy to skały pochodzenia wulkanicznego, a trzeciorzędowe to niewielkie wystąpienia intruzji oraz osadowe sekwencje paleoceńskie i eoceńskie. Głównymi skałami tych okresów są skały organodetrytyczne, wapienne i margliste oraz piaskowce. Fałdowe struktury mają przebieg mniej więcej równoleżnikowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2196081", "fragment_id": "460792/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Jamajki", "parentId": 2196081.0, "start_index": 1488.0, "source": "wikipedia", "document_id": "460792", "score": 0.3218648135662079}, "uuid": "501de1fa-2424-45b2-9d92-b164b1a7ba57"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stolicy Jamajki. Zobacz też: inne znaczenia.\nKingston – stolica i największe miasto Jamajki położona w jej południowej części nad Morzem Karaibskim.\nPołożenie.\nMiasto leży na południowym wybrzeżu Jamajki nad zatoką Kingston, otoczone jest przez pasmo Gór Błękitnych. Znajduje się w hrabstwie Surrey, na terenie regionów Kingston oraz częściowo Saint Andrew.\nW pobliżu miasta położony jest Port lotniczy Kingston-Norman Manley.\nPrzedmieścia Kingston to m.in. dzielnica slumsów Trenchtown.\nGospodarka.\nWażny port morski i międzynarodowy port lotniczy. Miasto jest też najważniejszym ośrodkiem przemysłowym wyspy (przemysł paliwowy, cementowy, chemiczny, maszynowy oraz metalowy).\nHistoria.\nMiasto zostało założone przez Anglików w 1693 w pobliżu zniszczonej przez trzęsienie ziemi z 1692 dotychczasowej stolicy – Port Royal. Kingston stało się stolicą w 1872 (poprzednio było nią Spanish Town). We wrześniu 2004 miasto nawiedził huragan Ivan, który spowodował duże zniszczenia.\nSport.\nW 1966 odbyły się w Kingston igrzyska Imperium Brytyjskiego i Wspólnoty Brytyjskiej. Głównie pod kątem tej imprezy wybudowano kompleks sportowy Independence Park. W 2002 miasto gościło lekkoatletyczne mistrzostwa świata juniorów.\nReligia.\nKingston jest siedzibą metropolii oraz archidiecezji kościoła katolickiego. Główną katolicką świątynią wyspy jest katedra Świętej Trójcy w Kingston.\nTransport.\nW latach 1876–1948 działał w mieście system komunikacji tramwajowej. W mieście znajduje się port lotniczy Tinson Pen.\nMiasta partnerskie.\n Coventry (Wielka Brytania)\n Guadalajara (Meksyk)\n Hrabstwo Miami-Dade (USA)\n Kalamazoo (USA)\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15938", "fragment_id": "175959/0", "subtitle": "", "title": "Kingston", "document_id": "175959", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 15938.0, "score": 0.14274267852306366}, "uuid": "abc074eb-3282-4b5a-8d33-6902cd1b2ec3"}, {"page_content": "Najwyższe pasmo Jamajki – Góry Błękitne są w większości zbudowane ze skał kredowych. Jamajka charakteryzuje się występowaniem silnych zjawisk krasowych, co wiąże się z istnieniem znacznego udziału skał wapiennych na tej wyspie – ponad połowę wyspy pokrywają wapienie. Wzdłuż południowego wybrzeża występują wapienne osady pochodzące z czwartorzędu. Na wyspie obecnie nie występuje działalność wulkaniczna, a w podłożu znajdują się pokłady boksytów i gipsu. Wokół południowej części wyspy wykształciły się rafy koralowe.\nKlimat.\nJamajka znajduje się w strefie klimatu równikowego i według klasyfikacji klimatów Köppena ma trzy strefy klimatyczne: \nObszar Jamajki leży w strefie działań gorących prądów morskich i północno-wschodnich pasatów.\nTemperatury przez cały rok są prawie takie same, gdzie roczne amplitudy nie przekraczają 5 °C. Występują jednak duże różnice regionalne, co wiąże się z wysokością nad poziom morza. Na nizinach rozkład dobowy i roczny temperatur jest typowy dla klimatu równikowego, gdzie temperatury wynoszą 24-28 °C. Istotny wpływ na przebieg temperatur ma wpływ Morza Karaibskiego i prądów morskich. Inne wartości termiczne występują na terenach wyżynnych i górzystych, gdzie średnie temperatury wynoszą od 18 do 15 °C w wysokich partiach gór. Zdarza się, że w najwyższych partiach Gór Błękitnych średnie dobowe wartości termiczne mogą obniżyć się do 10 °C, a nawet mniejszych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2196081", "fragment_id": "460792/2", "subtitle": "", "title": "Geografia Jamajki", "source": "wikipedia", "start_index": 3070.0, "document_id": "460792", "parentId": 2196081.0, "score": 0.2931659519672394}, "uuid": "f1993cda-5500-46b6-ab22-a78c1106d304"}, {"page_content": "Kingston – jeden z 14 regionów Jamajki. Znajduje się na południowym wybrzeżu wyspy i obejmuje stolicę Kingston (ale nie w całości). Jest stolicą Jamajki położoną nad Morzem Karaibskim. Liczba mieszkańców 104 tys. (zespół miejski ok. 590 tys.). Ważny port morski i port lotniczy. Miasto zostało założone przez Anglików w 1693 roku w pobliżu zniszczonej przez trzęsienie ziemi z 1692 miejscowości Port Royal. Kingston stało się stolicą w 1872 (poprzednio było nią Spanish Town). We wrześniu 2004 r. miasto nawiedził huragan Ivan. Spowodował duże zniszczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597548", "fragment_id": "1546812/0", "subtitle": "", "title": "Kingston (region)", "parentId": 597548.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1546812", "source": "wikipedia", "score": 0.16580569744110107}, "uuid": "099658de-b9c5-4b28-8d18-cae291bb3fac"}, {"page_content": "Montego Bay – miasto w północno-zachodniej części Jamajki, nad Morzem Karaibskim. Około 80 tys. mieszkańców; największy ośrodek turystyczny kraju; kąpielisko morskie; przemysł środków transportu, spożywczy; port morski. Czwarte co do wielkości miasto kraju. Siedziba rzymskokatolickiej diecezji Montego Bay.\nMontego Bay było miejscem zakończenia \"III Konferencji Prawa Morza Organizacji Narodów Zjednoczonych\" oraz podpisania \"Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza\".\nW miejscowości mieszkał polski malarz marynista Michał Leszczyński.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=433386", "fragment_id": "85567/0", "subtitle": "", "title": "Montego Bay", "parentId": 433386.0, "start_index": 0.0, "document_id": "85567", "source": "wikipedia", "score": 0.11089801043272018}, "uuid": "fc78c389-d3db-43b4-8d1f-8f8cb69ae1e9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wysp. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKajmany – wyspy w Ameryce Środkowej na Morzu Karaibskim. Obejmują 3 wyspy (Wielki Kajman, Cayman Brac i Mały Kajman) o łącznej powierzchni 264 km². Liczą 56 732 mieszkańców, z czego połowa żyje w stolicy. Terytorium zależne Wielkiej Brytanii. Główne miasto - George Town. 90% żywności pochodzi z importu, a głównymi źródłami dochodu są turystyka oraz usługi finansowe.\nHistoria.\nArchipelag został odkryty przez Krzysztofa Kolumba 10 maja 1503 roku, gdy ten wracał ze swojej czwartej wyprawy do Ameryki. Przez błąd sternika okręt Kolumba, zmierzający na Espaniolę (Haiti), zboczył zbytnio na północ, gdzie dostrzeżono niewielkie wyspy, na których roiło się od zielonych żółwi. Ze względu na wielką liczbę żółwi morskich Kolumb nazwał wyspy \"„Tortugas”\". Dzisiejszą nazwę nadał im korsarz angielski sir Francis Drake w roku 1586, takim bowiem mianem mieli określać archipelag zamieszkujący pobliską Jamajkę Karaibowie. Według innej wersji, 15 lat po Kolumbie inny żeglarz, Ponce de Leon, pomylił nowo odkryte wyspy z łańcuchem raf i mielizn (zwanych tu \"cayos\") ciągnących się na południe od Florydy, na których spotykano wiele kajmanów (tj. dzisiejszych Florida Keys), i tak je określił w swej relacji. To z kolei wprowadziło w błąd ówczesnych kartografów, którzy nadali archipelagowi dzisiejszą nazwę.\nWyspy nie były wówczas zamieszkane. Były jedynie schronieniem dla coraz liczniejszych na Morzu Karaibskim piratów i poławiaczy żółwi. Dopiero około roku 1660 osiedliła się tu grupa dezerterów z armii brytyjskiej, którzy założyli pierwszą stałą osadę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82417", "fragment_id": "661007/0", "subtitle": "", "title": "Kajmany (wyspy)", "parentId": 82417.0, "start_index": 1.0, "document_id": "661007", "source": "wikipedia", "score": 0.09817774593830109}, "uuid": "a05f0ef2-c764-4022-9dcc-eb8981377b8f"}, {"page_content": "Navassa − niewielkich rozmiarów wyspa, będąca terytorium nieinkorporowanym Stanów Zjednoczonych, do której pretensje rości sobie również Haiti. Wyspa leży na Morzu Karaibskim, w Kanale Jamajskim, między wyspą Haiti, a Jamajką. Navassa cechuje się nizinnym krajobrazem i tropikalnym klimatem.\nPowierzchnia i położenie.\nPowierzchnia – 5,2 km² \nPołożenie – 18°24'10″N 75°00'45″W, 50 km na zachód od Haiti.\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nNavassa leży w północnej części płyty karaibskiej i jest wyspą pochodzenia koralowego. Wyspa zbudowana jest z pochodzących z czwartorzędu wapieni rafowych. Obszar ten nie jest aktywny sejsmicznie, ani wulkanicznie. \nObszar wyspy jest nizinny, a najwyższe wzniesienie – Dunning Hill wznosi się na 77 m n.p.m. i znajduje się w południowo-wschodniej części wyspy. Krajobraz wyspy jest monotonny, ma postać płaskowyżu.\nWybrzeże jest klifowe, gdzie wapienne klify sięgają 15 m wysokości. Linia brzegowa jest bardzo słabo rozwinięta, nie występują praktycznie żadne zatoki, czy półwyspy.\nKlimat.\nWyspa leży w strefie klimatu równikowego, który jest kształtowany przez północno-wschodnie pasaty. Temperatury są typowe dla obszarów równikowych. Średnia roczna wynosi 25 °C. Dobowe i roczne wahania są niewielkie. Opady są wysokie, średnia roczna suma opadów przekracza 1 000 mm. Wyspa nawiedzana jest przez cyklony tropikalne.\nWody.\nSieć rzeczna nie istnieje. Jest to spowodowane wielkością wyspy, równinnym krajobrazem i wapiennym podłożem. Wyspa cechuje się całkowitym brakiem wód powierzchniowych.\nGleby.\nNavassa należy do karaibskiej krainy glebowej i jest pokryta glebami ferralitowymi.\nFlora i fauna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2214917", "fragment_id": "452123/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Navassy", "parentId": 2214917.0, "start_index": 0.0, "document_id": "452123", "source": "wikipedia", "score": 0.1407719850540161}, "uuid": "994a20f9-79e9-4a99-9d18-b762c3ea41aa"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki na Jamajce. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nBlack River – rzeka na Jamajce, druga co do długości w kraju. Źródła znajdują się w górach Manchester. Przepływa przez obszary bagienne - Great Morass. Uchodzi do Morza Karaibskiego w mieście Black River.\nNazwa rzeki pochodzi z ciemnego zabarwienia pochodzącego z grubej warstwy rozkładającej się roślinności pokrywającej dno rzeki.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4807531", "fragment_id": "290638/0", "subtitle": "", "title": "Black River (rzeka na Jamajce)", "document_id": "290638", "start_index": 1.0, "parentId": 4807531.0, "source": "wikipedia", "score": 0.051622338593006134}, "uuid": "1d92435d-8e8b-4dde-aaa2-c451773823c5"}]}
{"id": "q_631", "question": "Na której planecie Układu słonecznego znajdują się Doliny Marinerów?", "answer": [{"page_content": "Valles Marineris (łac. \"Doliny Marinera\") – złożony system kanionów na Marsie znajdujący się nieco na południe od równika, na wschód od Tharsis. Odkrycia Valles Marineris dokonał Mariner 9.\nWielkość i pochodzenie.\nValles Marineris ma długość ok. 5000 km, szerokość ok. 200 km i głębokość ok. 5-8 km (miejscami do 11 km). Pochodzenie Valles Marineris pozostaje nieznane, choć dominuje hipoteza, że to pęknięcie powstało miliardy lat temu podczas stygnięcia planety. Jest to największy kanion w Układzie Słonecznym.\nNazwa.\nDecyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1973 roku nazwa tego systemu kanionów honoruje zespół naukowy programu Mariner 9.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=343925", "fragment_id": "87220/0", "subtitle": "", "title": "Valles Marineris", "parentId": 343925.0, "start_index": 0.0, "document_id": "87220", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "be5ce351-61d5-422b-a8be-05fb9538571d"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy planety. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nMars – czwarta od Słońca planeta Układu Słonecznego. Krąży między orbitą Ziemi a pasem planetoid dzielącym go od orbity Jowisza. Planeta została nazwana od imienia rzymskiego boga wojny – Marsa, ze względu na barwę, która przy obserwacji z Ziemi wydaje się rdzawo-czerwona i kojarzyła się starożytnym Rzymianom z pożogą wojenną. Odcień ten bierze się od tlenków żelaza pokrywających powierzchnię. Mars jest planetą wewnętrzną z cienką atmosferą, o powierzchni usianej kraterami uderzeniowymi, podobnie jak powierzchnia Księżyca i wielu innych ciał Układu Słonecznego. Powierzchnia wykazuje formy podobne do ziemskich: wulkany, doliny, kaniony, pustynie i polarne czapy lodowe. Okres obrotu wokół własnej osi jest niewiele dłuższy niż ziemski i wynosi 24,6229 godziny (24 h 37 m 22 s). Na Marsie znajduje się najwyższe wzniesienie w Układzie Słonecznym – Olympus Mons i największy kanion – Valles Marineris. Gładki obszar równinny Vastitas Borealis na półkuli północnej, który obejmuje 40% powierzchni planety, może być pozostałością ogromnego uderzenia. W przeciwieństwie do Ziemi, Mars jest mało aktywny geologicznie i nie zachodzą na nim zjawiska tektoniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3698", "fragment_id": "183802/0", "subtitle": "", "title": "Mars", "parentId": 3698.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183802", "score": 0.20607151091098785}, "uuid": "0915f4f0-26eb-4e01-a73a-e2df554844fb"}, {"page_content": "Układ Słoneczny – układ planetarny w Drodze Mlecznej, składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich: ośmiu planet, co najmniej 284 ich księżyców, pięciu planet karłowatych i miliardów (a być może nawet bilionów) małych ciał, do których zalicza się planetoidy, komety i meteoroidy, a także pył międzyplanetarny.\nZbadane regiony Układu Słonecznego zawierają, licząc od Słońca: cztery planety skaliste (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars), pas planetoid składający się z małych skalistych ciał, cztery zewnętrzne gazowe olbrzymy (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun) oraz drugi pas składający się z obiektów skalno-lodowych, tak zwany Pas Kuipera. Za Pasem Kuipera znajduje się dysk rozproszony, dużo dalej heliopauza i w końcu hipotetyczny Obłok Oorta. Pięć obiektów zaliczonych do klasy planet karłowatych to: Ceres (największy obiekt w pasie planetoid), Pluton (do 24 sierpnia 2006 roku uznawany za 9. planetę Układu), Haumea, Makemake (drugi co do wielkości obiekt w Pasie Kuipera) i Eris (największy znany obiekt w dysku rozproszonym).\nSześć z ośmiu planet i cztery z planet karłowatych mają naturalne satelity, zwane księżycami. Każda z planet zewnętrznych jest otoczona pierścieniami złożonymi z ziaren lodowych i pyłu kosmicznego. Wszystkie planety, z wyjątkiem Ziemi i Urana (który zawdzięcza nazwę greckiemu bóstwu Uranosowi), noszą imiona bóstw z mitologii rzymskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/0", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "175228", "parentId": 6417.0, "score": 0.2939012348651886}, "uuid": "2d1669b9-24a9-44ef-980a-c1fdbe3412f3"}, {"page_content": "W porównaniu z innymi planetami Układu Słonecznego o Merkurym wiadomo stosunkowo niewiele; ze względu na problemy natury technicznej zbadały go dotychczas tylko dwie sondy. Pierwsza z nich – Mariner 10 – w latach 1974–1975 trzykrotnie przeleciała obok Merkurego i wykonała mapy 45% powierzchni. Sonda MESSENGER w 2008 i 2009 roku dokonała trzech przelotów obok planety, po czym w latach 2011–2015 badała ją z orbity jako sztuczny satelita. Wystrzelona w 2018 roku sonda BepiColombo ma dotrzeć na orbitę wokół Merkurego w 2025 roku.\nStruktura wewnętrzna.\nMerkury jest jedną z czterech planet skalistych Układu Słonecznego. Pod względem wielkości jest to najmniejsza planeta Układu Słonecznego – jego średnica wynosi 4879 km. Merkury jest mniejszy (choć ma większą masę) niż największe naturalne satelity planet gazowych, Ganimedes i Tytan. Składa się on w 70% z metali, a w 30% z krzemianów. Gęstość Merkurego, która wynosi 5,427 g/cm³, jest drugą co do wielkości w Układzie Słonecznym i nieznacznie mniejsza od gęstości Ziemi wynoszącej 5,514 g/cm³. Nie uwzględniając efektu kompresji przez grawitację, gęstość planety wynosiłaby 5,3 g/cm³, a Ziemi – 4,4 g/cm³.\nDane o gęstości planety pozwalają dowiedzieć się więcej o jej strukturze wewnętrznej. Podczas gdy gęstość Ziemi wynika w dużej mierze z kompresji jej masy poprzez grawitację (szczególnie w jądrze), mniejsza masa sprawia, że warstwy wewnętrzne Merkurego są znacznie mniej skompresowane. Z powodu małej wielkości planety w stosunku do wysokiej gęstości musi ona mieć duże, bogate w żelazo jądro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3699", "fragment_id": "168269/1", "subtitle": "", "title": "Merkury", "parentId": 3699.0, "start_index": 1745.0, "document_id": "168269", "source": "wikipedia", "score": 0.09410730004310608}, "uuid": "180f31fc-5da4-4ea7-94b9-ca89f8ea8212"}, {"page_content": "Program Mariner (pol. \"Żeglarz\") – program misji amerykańskich sond kosmicznych przeznaczonych do prowadzenia badań Merkurego, Wenus i Marsa.\nProgram Mariner został zapoczątkowany przez NASA w 1960 roku i realizowany był przez Jet Propulsion Laboratory. W latach 1962 – 1973 zostało wysłanych łącznie 10 sond Mariner, spośród których 3 uległy zniszczeniu lub awarii podczas startu. Sondy Mariner dokonały pierwszych udanych przelotów obok najbliższych Ziemi planet i wykonały pierwsze fotografie z bliska powierzchni Marsa i Merkurego. Mariner 9 stał się pierwszym sztucznym satelitą innej planety. Mariner 10 wykonał pierwszy manewr wspomagania grawitacyjnego.\nCałkowity koszt misji sond programu Mariner wyniósł około 554 milionów dolarów amerykańskich.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=134827", "fragment_id": "119/0", "subtitle": "", "title": "Program Mariner", "parentId": 134827.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "119", "score": 0.117094986140728}, "uuid": "7650aa36-fe70-4156-925e-dcbff4e026a0"}, {"page_content": "Planeta wewnętrzna – planeta, której orbita leży w wewnętrznym obszarze rozpatrywanego systemu planetarnego. W Układzie Słonecznym jako granicę części \"wewnętrznej\" i \"zewnętrznej\" uznano pas planetoid. Planetami wewnętrznymi są więc wszystkie planety skaliste: Merkury, Wenus, Ziemia i Mars.\nGazowe olbrzymy Układu Słonecznego znajdują się poza obrębem pasa planetoid, są więc planetami zewnętrznymi.\nW porównaniu z planetami należącymi do planet zewnętrznych, cztery planety najbliżej Słońca - położone blisko siebie Merkury, Wenus, Ziemia i Mars- są małe i bardzo gęste. Mają one niską temperaturę i krążą wokół Słońca. Planety te nie emitują światła jak Księżyc, odbijający światło słoneczne. Grawitacja nadała im powierzchnię kulistą. \nWszystkie planety wewnętrzne mają atmosferę, chociaż Merkury prawie jej nie ma. Są również planetami bogatymi w skały, z których każda ma w swojej skorupie płyn zawierający minerały podobne do składu Ziemi. Dlatego planety wewnętrzne są często nazywane \"planetami ziemskimi\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70425", "fragment_id": "645252/0", "subtitle": "", "title": "Planeta wewnętrzna", "document_id": "645252", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 70425.0, "score": 0.4407261312007904}, "uuid": "1493b227-268b-4c0d-93c9-ed5d43af2178"}, {"page_content": "Strumień cząstek w postaci wiatru słonecznego wypływa ze Słońca i tworzy heliosferę, którą kończy heliopauza. Wiatr słoneczny oddziałuje z magnetosferą Ziemi, prowadząc do powstania pasów radiacyjnych Van Allena oraz do zjawiska zorzy polarnej w okolicach, gdzie linie pola magnetycznego Ziemi wchodzą w ziemską atmosferę.\nAstronomia planetarna.\n \"Osobny artykuł: Planetologia.\"\nDział astronomii planetarnej bada planety, księżyce, planety karłowate, komety, planetoidy i inne ciała krążące wokół Słońca, a także planety pozasłoneczne. Nasz Układ Słoneczny został już w miarę dobrze zbadany, najpierw przy użyciu teleskopów, a następnie poprzez sondy kosmiczne. Badania te pozwoliły nam zrozumieć powstawanie i ewolucję naszego Układu Słonecznego, jakkolwiek wciąż dokonywanych jest wiele nowych odkryć.\nUkład Słoneczny jest podzielony na planety wewnętrzne, główny pas planetoid i planety zewnętrzne. Planety wewnętrzne to Merkury, Wenus, Ziemia i Mars. Zewnętrzne planety–olbrzymy to Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Za orbitą Neptuna rozciąga się pas Kuipera, a za nim hipotetyczny obłok Oorta, który może sięgać na odległość ok. 1 roku świetlnego.\nPlanety powstały w dysku protoplanetarnym, który otaczał młode Słońce. Dzięki przyciąganiu grawitacyjnemu, procesom akrecji i kolizjom w dysku powstawały zlepki materii, z których następnie formowały się protoplanety. Ciśnienie wiatru słonecznego czyściło następnie przestrzeń międzyplanetarną z resztek materii i tylko planety o wystarczająco dużych masach zachowały gazowe atmosfery. Planety również czyściły nowo powstały Układ Słoneczny z resztek materii, która albo była wyrzucana poza układ, albo spadała na młode planety w okresie tzw. wielkiego bombardowania. Dowodem na to jest np. silnie pokraterowana powierzchnia Księżyca. W tym okresie niektóre protoplanety mogły się zderzyć, prawdopodobnie w ten sposób powstał układ Ziemia-Księżyc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2221092", "fragment_id": "470908/15", "subtitle": "", "title": "Astronomia", "parentId": 2221092.0, "start_index": 23755.0, "source": "wikipedia", "document_id": "470908", "score": 0.2671582102775574}, "uuid": "4dae8d08-8138-4fb2-bad8-2b35eddaf618"}, {"page_content": "Planeta skalista, planeta typu ziemskiego – typ planety, która ma skalną lub skalno-lodową powłokę jądra metalicznego. Charakteryzuje ją duża gęstość w porównaniu z gazowymi olbrzymami, stała powierzchnia i niewielka masa – do kilkunastu mas Ziemi.\nBudowa wewnętrzna.\nPlanety skaliste mają metaliczne jądro, żelazne lub żelazno-niklowe. Jeżeli jądro jest płynne, to może tam zachodzić generacja pola magnetycznego. Natężenie pola magnetycznego zależy od wielkości jądra, szybkości obrotu planety i konwekcji w jądrze. Wnętrza mniejszych planet stygną szybciej (planeta wypromieniowuje ciepło w przestrzeń kosmiczną, a mniejsze ciało ma mniej wewnętrznych źródeł ciepła) i ich pole magnetyczne szybciej zanika. Jądro okrywa płaszcz zbudowany ze skał w większości będących w stanie stałym, stanowiący zwykle większą część masy ciała. Najbardziej zewnętrzną warstwą jest skorupa, odróżniająca się chemicznie od płaszcza i powstała w większości na skutek procesów magmowych. Skały skorupy podlegają przekształceniom na skutek uderzeń ciał niebieskich, ruchów masowych, promieniowania i (na części planet) procesów erozyjnych, związanych z istnieniem atmosfery, hydrosfery, kriosfery itp., a także tektoniki.\nW Układzie Słonecznym.\nW Układzie Słonecznym planetami typu ziemskiego są: Merkury, Wenus, Ziemia i Mars, ciałem tego typu jest również ziemski Księżyc. Tworzą one tzw. wewnętrzny Układ Słoneczny, którego granicą jest pas planetoid pomiędzy Marsem a Jowiszem. Merkury i Księżyc nie mają znaczących atmosfer, ich powierzchnie ukształtowały uderzenia małych ciał i dawny wulkanizm. Pozostałe planety mają atmosfery i większe bogactwo form powierzchniowych. Planety wewnętrzne Układu Słonecznego nie mają pierścieni, mają też niewiele naturalnych satelitów – Merkury i Wenus nie mają żadnych, Marsa okrążają dwa niewielkie księżyce podobne do planetoid, a Ziemia tworzy ze swoim jedynym Księżycem układ podwójny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=685398", "fragment_id": "821752/0", "subtitle": "", "title": "Planeta skalista", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "821752", "parentId": 685398.0, "score": 0.15084582567214966}, "uuid": "7b019a95-a61a-4df8-81b2-7f99fc9d7906"}, {"page_content": "Planeta zewnętrzna – planeta, której orbita leży w zewnętrznym obszarze rozpatrywanego systemu planetarnego. W Układzie Słonecznym granicą części \"wewnętrznej\" i \"zewnętrznej\" jest pas planetoid, planetami zewnętrznymi są więc wszystkie planety-olbrzymy: Jowisz, Saturn, Uran i Neptun.\nPlanety skaliste Układu Słonecznego znajdują się w obrębie pasa planetoid, są więc planetami wewnętrznymi.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91085", "fragment_id": "644342/0", "subtitle": "", "title": "Planeta zewnętrzna", "document_id": "644342", "start_index": 0.0, "parentId": 91085.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "8ffb84de-7aa5-4d3e-9237-095d691b2c44"}, {"page_content": "W okresie powstawania Układu Słonecznego w dysku protoplanetarnym otaczającym Słońce w wyniku procesu akrecji ziaren skalnych i pyłu powstały planety, w tym Mars. Wiele cech jego składu chemicznego wynika z jego położenia w Układzie Słonecznym. Pierwiastki o stosunkowo niskiej temperaturze wrzenia, takie jak chlor, fosfor i siarka są powszechniejsze na Marsie niż na Ziemi; zostały one prawdopodobnie usunięte z obszarów bliższych Słońcu przez wiatr słoneczny. Prawdopodobnie w wyniku tego samego zjawiska pierwotna zawartość tlenu na Marsie była większa niż na Ziemi. Tlen reagował z żelazem, w wyniku czego powierzchnia planety zyskała swój kolor. Mars ma znacznie większą zawartość żelaza w skorupie i płaszczu niż Ziemia, w której większość żelaza skupiła się w jądrze.\nHistoria geologiczna.\nPo utworzeniu się planet, w historii Układu Słonecznego miał miejsce epizod Wielkiego Bombardowania. Około 60% powierzchni Marsa tworzą wyżyny noszące liczne ślady uderzeń z tego okresu. Znaczna część pozostałej powierzchni Marsa powstała prawdopodobnie przez ogromne wypływy lawy po uderzeniach. Największy taki nizinny obszar znajduje się na północnej półkuli, ma wymiary 10600 na 8500 km i jest około cztery razy większy niż Basen Biegun Południowy – Aitken na Księżycu, największy z potwierdzonych basenów uderzeniowych. Jedna z hipotez powstania tego obszaru sugeruje, że Mars został uderzony przez ciało wielkości Plutona około cztery miliardy lat temu. To wydarzenie, uważane za przyczynę dychotomii półkul Marsa, stworzyło basen uderzeniowy Borealis, wygładzony następnie przez wylewy lawy, który obejmuje 40% powierzchni planety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3698", "fragment_id": "183802/4", "subtitle": "", "title": "Mars", "parentId": 3698.0, "start_index": 6193.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183802", "score": 0.13660840690135956}, "uuid": "4d7bd2ba-c4fa-4c6d-9d42-0e2ade9f0c5d"}]}
{"id": "q_632", "question": "Jak nazywała się żona króla Egiptu Amenhotepa IV?", "answer": [{"page_content": "Amenhotep IV, także Amenophis IV (Achenaton, Echnaton) – władca starożytnego Egiptu (faraon) z XVIII dynastii, reformator religijny, twórca religii monoteistycznej opartej na kulcie boga Atona.\nEchnatona uważa się za autora hymnu do Atona.\nŻyciorys.\nSyn Amenhotepa III i królowej Teje. Źródła podają rozbieżne daty jego urodzenia, objęcia rządów i śmierci, m.in.: 1375–1358 p.n.e. lub 1379–1367–1350 p.n.e., lub 1351–1334 p.n.e. Jego główną żoną była Nefertiti, a inną Taduhepa. Do czasów śmierci Amenhotepa III ukazało się niewiele wzmianek na temat Amenhotepa IV, co stanowi jedną z zagadek tej postaci.\nUkazywano faraona w otoczeniu „kochającej rodziny”. Echnaton jak żaden inny faraon uwieczniany był w towarzystwie całej rodziny, co wcześniej, jak i później uważane było za niegodne osoby boskiej.\nGeneza zmian religijnych.\nPodaje się, że powodem reform mógł być rosnący wpływ kapłanów Amona. Faraon obawiał się ograniczenia władzy, dlatego rozpoczął rewolucję religijną, jednocześnie doprowadzając do zmiany urzędników piastujących istotne funkcje.\nDo czasów współczesnych zachowała się w mocno uszkodzonej formie inskrypcja, której autorem miał być sam Echnaton: \"Król mówi... ich świątynie popadły w ruinę... skończyli się jeden po drugim…\"\nReformy faraona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14338", "fragment_id": "174296/0", "subtitle": "", "title": "Echnaton", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174296", "parentId": 14338.0, "score": 1.0}, "uuid": "e644e94d-6fcc-4d96-826a-a35c6a0eddc7"}, {"page_content": "Kija – drugorzędna żona faraona Echnatona z XVIII dynastii.\nPochodzenie.\nPochodzenie Kiji nie jest znane. Jedyną poszlakę może stanowić jej niezwykłe, obco brzmiące imię. Niektórzy badacze identyfikują ją z Taduhepą, mitannijską księżniczką, którą wysłano do Egiptu, aby została żoną Amenhotepa III. Jej przybycie zbiegło się ze śmiercią starego króla. Wiemy, że pozostała w Egipcie, zostając żoną Amenhotepa IV, lecz jej dalsze losy pozostają nieznane. Kija byłaby zatem cudzoziemską księżniczką, córką króla Tuszratty i królowej Juni. Sugerowano, że historia Kiji, księżniczki z Mitanni, mogła zostać włączona do \"Opowieści o Dwu Braciach\", bajki opowiadającej, jak faraon zakochał się w pięknej cudzoziemce, czując zapach jej włosów.\nŻyciorys.\nChociaż Kija nie nosiła tytułu \"Wielkiej Królewskiej Małżonki\", odgrywała ważną rolę na dworze. Jeden z jej tytułów brzmiał: \"Żona i wielce ukochana Króla Górnego i Dolnego Egiptu, żyjącego w prawdzie, Pana Obu Krajów Nefercheperure Waenre [Echnatona], doskonałego dziecka żyjącego Atona, który będzie żył wiecznie\". Kija była ważną i wielce faworyzowaną mieszkanką haremu. Cieszyła się wielkim szacunkiem. Dostąpiła nawet zaszczytu udziału w obrzędach ku czci nowego boga – Atona. Mogła składać ofiary wraz z Echnatonem, a także, co niezwykłe, bez niego. Miała nawet własną solarną świątynię \"Cień Re\".\nNa płaskorzeźbach przedstawiających Kiję widzimy spokojną, lekko uśmiechniętą twarz, o łagodnych rysach w porównaniu z twarzą Nefertiti. Chętnie nakłada nubijską perukę, dotąd noszoną tylko przez mężczyzn, lecz teraz przyjętą przez nią i Nefertiti.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2077364", "fragment_id": "413972/0", "subtitle": "", "title": "Kija", "document_id": "413972", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2077364.0, "score": 0.6262427568435669}, "uuid": "c5db505b-75e9-486c-9360-f55bcb5da1dd"}, {"page_content": "Amenhotep III – faraon – władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Według różnych źródeł, panował około: 1388–1351 p.n.e., 1413–1377 p.n.e., 1405–1367 p.n.e. lub 1386–1349 p.n.e. Syn Totmesa IV i Mutemui.\nŻony.\nW wieku około 12 lat Amenhotep poślubił dziewczynę, która później jako dojrzała kobieta wywarła wielki wpływ na dalsze jego panowanie i losy całej dynastii. Teje była córką Jujego, dygnitarza z Achmim, oficera w oddziale rydwanów i naczelnika stajni; oraz jego żony Czuju. Byli oni również rodzicami Aja, następcy Tutanchamona.\nZe związku Amenhotepa z Teje narodzili się: najstarszy syn Totmes, zmarły w młodym wieku, nie osiągnąwszy sukcesji, Amenhotep – następca, późniejszy faraon Echnaton, oraz cztery córki: Sitamon, Isis, Henuttaunebu i Nebetah, z których dwie; Sitamon i Isis, nosiły tytuły królowych. Wpływ Teje na losy państwa wynikał głównie z jej mądrości oraz mocy i niezłomności charakteru. Brała czynny udział we wszystkich przedsięwzięciach dotyczących funkcjonowania państwa: wielkich świętach religijnych, polityce wewnętrznej i zagranicznej. Przeżyła swego męża o około osiem lat. Współrządziła państwem, najpierw jako żona, a później jako matka władcy. Sprawowała regencję w imieniu małoletniego Amenhotepa IV.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25490", "fragment_id": "181029/0", "subtitle": "", "title": "Amenhotep III", "parentId": 25490.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181029", "source": "wikipedia", "score": 0.6634594202041626}, "uuid": "e8c2acab-18ef-42c8-aa0c-a49bb91fcf1b"}, {"page_content": "Teje, \"Tii, Teye, Tiji\" (ur. ok. 1400/1399 r. p.n.e., zm. ok. 1338 r. p.n.e.) – \"Wielka Małżonka Królewska\", główna żona faraona Amenhotepa III.\nM23-N41:X1&lt;- U33-M17-M17-Z4-B7-&gt;\nTeje była córką Jujego, który nosił tytuł Boskiego Ojca oraz piastował funkcję kapłana Mina; był także oficerem odpowiedzialnym za sprawność rydwanów bojowych, oraz jego żony, Czuju, która była przełożoną w haremie Mina oraz przełożoną w haremie Amona, a nosiła dworski tytuł \"Królewskiej Ozdoby\".\nŻoną Amenhotepa Teje została jako jedenasto- lub dwunastoletnia dziewczynka, wkrótce po objęciu przez niego władzy, a więc ok. 1388 r. p.n.e. Faraon darzył wielkim uczuciem swoją żonę, która słynęła na całym dworze ze swojej mądrości, inteligencji oraz zmysłu politycznego i talentów dyplomatycznych. Król rozkazał dla niej wybudować wspaniały pałac w Malkata, niedaleko Teb Zachodnich, gdzie przeniosła się cała rodzina królewska.\nTeje dała Amenhotepowi dwóch synów – Totmesa (miał przejąć władzę po śmierci ojca, ale zmarł przedwcześnie jako dziecko) oraz Amenhotepa (późniejszego faraona Echnatona), a także córki – Sitamon, która została kolejną małżonką Amenhotepa III, Iset, Henuttaunebu i Nebetah.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602405", "fragment_id": "806418/0", "subtitle": "", "title": "Teje (królowa)", "parentId": 602405.0, "start_index": 0.0, "document_id": "806418", "source": "wikipedia", "score": 0.512343168258667}, "uuid": "eb2a28b4-5615-4a31-bd46-dfe71960107e"}, {"page_content": "Neferusobek albo Sobekneferu (język egipski \"Sbk-nfrw\" - piękno/wspaniałość Sobeku\")\" – władczyni starożytnego Egiptu z XII dynastii, z okresu Średniego Państwa. Panowała prawdopodobnie w latach 1798–1794 p.n.e.\nRodzina.\nByła córką Amenemhata III i nieznanej matki. Miała siostrę Neferuptah, którą prawdopodobnie ojciec przygotowywał na swoją następczynię, jednakże ona umarła wcześniej.\nMiała również brata bądź brata przyrodniowego Amenemhata IV, który był synem Amenemhata III i kobiety Hetepti. Relacje między Amenemhatem IV a Sobekneferu nie są pewne - możliwe, żę byli oni małżeństwem. Jednakże, w źródłach Sobekneferu nigdy nie posiada typowej dla żony faraońskiej tytulatury \"Żony Króla\" albo \"Siostry Króla\".\nPrawdopodobnie po śmierci ojca, a później następców i możliwych synów Amenemhata IV Sobekhotepa I i Sonbefa objęła regencję. Przejęcie przez nią władzy przypuszczalnie nie wywołało jakichkolwiek protestów i sprzeciwów. Jako pierwsza żeńska władczyni w historii Egiptu używała pełnej tytułatury faraońskiej.\nKobiecy aspekt rządów.\nSobekneferu była jedną z niewielu kobiet, które panowały w Egipcie i pierwszą, która w swoich inskrypcjach używała pełnej tytulatury faraońskiej. Była także pierwszą spośród władców, której imię własne i faraońskie jest związane z bóstwem-krokodylem Sobekiem. W swoich inskrypcjach Sobekneferu mówi w osobie żeńskiej; w kilku miejscach nazywa siebie 'córką Ra'. Natomiast w swoich popiersiach łączy kobiece i męskie cechy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=765722", "fragment_id": "848594/0", "subtitle": "", "title": "Neferusobek", "document_id": "848594", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 765722.0, "score": 0.24383322894573212}, "uuid": "40e8cb44-badc-4e56-8ba4-ea91f8235621"}, {"page_content": "Amenhotep pojął za żonę swoją siostrę – Ahhotep II, z którą miał jednego syna Amenemhata, zmarłego w wieku około 2 lat. W związku z tym, że nie zostawił po sobie następcy tronu, sukcesję po nim przejęła boczna gałąź dynastii. Tron objął Totmes I, który aby uprawomocnić swą władzę, pojął za żonę siostrę Amenhotepa – Ahmes.\nPanowanie Amenhotepa I to lata stabilizacji i rozkwitu zarówno kulturalnego, jak i gospodarczego. Za jego czasów wybudowano sanktuarium Hathor w Deir el-Bahari (zniszczone za czasów Hatszepsut), w Górnym Egipcie w Kom Ombo i świątynię Nechbet w El-Kab i w Abydos. W czasie jego panowania prawdopodobnie ukończono ostateczną wersję królewskiej księgi grobowej Amduat, która po raz pierwszy pojawiła się w grobowcu Totmesa I w postaci malowideł i inskrypcji.\nAmenhotep I został prawdopodobnie pochowany w królewskiej nekropoli w Dra Abu al Naga, ale jego grobowiec nie został, jak dotąd, odnaleziony. (Istnieją hipotezy o pochowaniu Amenhotepa I w Dolinie Królów w grobowcu KV39). Mumię króla odnalazł Brugsch w skrytce DB-320 w Deir el-Bahari. Obecnie znajduje się w Muzeum Egipskim w Kairze.\nTytulatura.\nJego nomen odczytuje się jako Amenhotep lub Amenhotpe, a u Manetona wymieniony jest jako Amenophis. Imię to oznacza w języku polskim „Amon jest zadowolony”:\nG39-N5 &lt;-i-mn:n-Y1:t*p-&gt;\nPrenomen władcy odczytywany jest jako Dżeser-Ka-Re, tj. „Święta-jest-Dusza-Re”:\nM23:X1-L2:X1 &lt;-N5-D45-D28-&gt;\nZnana tytulatura Amenhotepa jest bardzo rozbudowana.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=360802", "fragment_id": "55489/1", "subtitle": "", "title": "Amenhotep I", "document_id": "55489", "start_index": 1467.0, "parentId": 360802.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8134186863899231}, "uuid": "9faf0e1d-2857-44b7-a24e-c2c0b16d2486"}, {"page_content": "Amenhotep I prawdopodobnie nie pozostawił męskiego potomka, a następny faraon, Totmes I, wszedł do rodziny królewskiej poprzez małżeństwo z siostrą poprzednika. Lata jego panowania były okresem największej ekspansji terytorialnej w dziejach starożytnego Egiptu. Obejmował on obszar od czwartej katarakty na południu po Karkemisz na północy. Totmes I pozostawił syna Totmesa II i córkę Hatszepsut, którzy według egipskiej tradycji zostali sobie zaślubieni. Hatszepsut przejęła władzę po śmierci męża, panując przez 20 lat w zastępstwie swojego pasierba Tutmozisa, który po jej śmierci został faraonem.\nTotmes III, który później był znany jako największy dowódca wśród faraonów, panował 28 lat. Pod koniec życia uczynił współwładcą syna Amenhotepa II. Amenhotep II miał syna o imieniu Totmes IV, który przekazał tron synowi o imieniu Amenhotep III, którego panowanie jest powszechnie uważane za najdoskonalszy okres Nowego Państwa i dynastii. Amenhotep realizował program monumentalnych budowli sławiących jego potęgę, ustępując w tym jedynie Ramzesowi II.\nOd Echnatona do Tutanchamona.\n \"Osobny artykuł: Okres amarneński.\"\nAmenhotep III uczynił współwładcą syna, Amenhotepa, który przeszedł do historii pod imieniem Echnaton. W kilka lat później Amenhotep III abdykował na rzecz syna.\nW piątym roku panowania Amenhotep IV uznał Atona, personifikującego tarczę słoneczną, za jedynego boga, zmienił imię na Echnaton i przeniósł stolicę z Teb do Amarny. Spowodowało to ostry sprzeciw potężnych kapłanów Amona z Teb i ludu. Żoną Echnatona była Nefretete, znana z urody, która jednak nie urodziła mu męskiego następcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495816", "fragment_id": "1559347/1", "subtitle": "", "title": "XVIII dynastia", "parentId": 495816.0, "start_index": 1410.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1559347", "score": 0.42337462306022644}, "uuid": "4f02ae59-8eff-4389-b39c-b5fabff61027"}, {"page_content": "Ramzes IV – faraon, władca starożytnego Egiptu z XX dynastii, z okresu Nowego Państwa. Syn Ramzesa III i królowej Isis (Iset). Panował prawdopodobnie w latach 1152–1145 p.n.e. \nOsiągnął sukcesję po śmierci swego ojca, a wyniku przedwczesnej śmierci starszego brata, Amonherchopszefa. Zasiadł na tronie w wieku powyżej czterdziestu lat. Swoje panowanie rozpoczął od wdrożenia lub kontynuowania procesu przeciwko zamachowcom na swego ojca. Małżonką jego była Tantipet, prawdopodobnie matka jego syna i następcy – Ramzesa V.\nNiewiele wiadomo o czasach rządów Ramzesa IV. Niewątpliwie władza królewska stopniowo słabła i szerzyła się korupcja. Egipt stopniowo tracił swe wpływy w Azji aż do całkowitego oderwania się podległych terytoriów, co spowodowało utratę wpływów z danin. Skarb opustoszał. Miało to wielki wpływ na politykę wewnętrzną kraju. Ograniczało w znacznym stopniu zamierzenia władcy. Wiele z jego przedsięwzięć budowlanych nigdy nie zostało zrealizowanych, pozostając jedynie w formie projektów. Rozpoczęto budowę dwóch wielkich świątyń w Tebach Zachodnich, wzorowanych na zespole w Medinet Habu, jednakże o wiele większych. Ponownie rozpoczęto eksploatacje kamieniołomów w Wadi Hammamat. Wysłano tam trzy ekspedycje mające sprowadzić kamień na budowy świątyń, w tym świątyni grobowej władcy. Mimo wysiłków niewiele zdołano zrealizować. Powstała jedynie niewielka świątynia w Tebach Zachodnich. W chwili śmierci władcy, prawdopodobnie nawet jego grobowiec nie był jeszcze gotowy. Do naszych czasów zachował się papirus z planem grobowca, przechowywany w Museo delle Antichità Egizie w Turynie.Ramzes IV pochowany został w Królewskiej Nekropoli w Dolinie Królów. W czasach rabunków, pod koniec XX dynastii, mumia króla została przeniesiona do skrytki w grobowcu (KV35) Amenhotepa II, gdzie została odnaleziona przez Victora Loreta w 1898 r. Obecnie znajduje się w Muzeum Egipskim w Kairze.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=494131", "fragment_id": "1549647/0", "subtitle": "", "title": "Ramzes IV", "parentId": 494131.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1549647", "source": "wikipedia", "score": 0.2596657872200012}, "uuid": "129f2479-08de-4c69-bd40-d919498a0050"}, {"page_content": "Jaret – córka Amenhotepa II, a żona Totmesa IV.\nJej imię jest niepewne gdyż zapisane jest znakiem \"iart\" oznaczającym kobrę, który ma wiele znaczeń. Jaret jest prawdopodobnie matką Sitamun i babką Nefertiti.\nTytuły.\nTytuły Jaret:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1369462", "fragment_id": "208166/0", "subtitle": "", "title": "Jaret", "document_id": "208166", "start_index": 0.0, "parentId": 1369462.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1419527232646942}, "uuid": "f7ebc376-4d4e-4d28-b526-ebf920bbb20a"}, {"page_content": "Giluhepa, Kirgipa (XIV wiek p.n.e.) – jedna z kilku pochodzących z Bliskiego Wschodu żon faraona Amenhotepa III.\nCórka króla Mitanni Szuttarny II, siostra Tuszratty.\nDruga z trzech Mitannijek dynastycznego pochodzenia, które poślubiły egipskich władców w wyniku układów dyplomatycznych. Pierwszą była nieznana z imienia ciotka Giluhepy, która poślubiła Totmesa IV, zaś trzecią i ostatnią jej bratanica Taduhepa, która wyszła za Amenhotepa III pod koniec jego panowania, prawdopodobnie już po śmierci Giluhepy.\nDo małżeństwa Giluhepy z faraonem doszło w 10. roku jego panowania, o czym informują znane z kilku egzemplarzy tzw. skarabeusze Kirgipy. Skarabeusze, nazywane od egipskiego zapisu hetyckiego imienia królewny, różnią się nieznacznie redakcją tekstu. Giluhepa wymieniana jest również w korespondencji dyplomatycznej Tuszratty z Amenhotepem, odkrytej w archiwum w Tell El-Amarna.\nGiluhepa nie nosiła tytułu królowej, zarezerwowanego dla Wielkiej Małżonki Królewskiej Amenhotepa, Teje. Wraz z innymi cudzoziemskimi księżniczkami, które również są wymieniane w listach z Tell El-Amarna, m.in. siostrą i córką babilońskiego władcy Kadaszman-Enlila I, była jedynie drugorzędną małżonką farona.\nNie jest znane ewentualne potomstwo pochodzące ze związku Giluhepy z Amenhotepem.\nMitannijska żona faraona zmarła prawdopodobnie przed 35. rokiem jego panowania. W tymże roku Amenhotep III ponownie nawiązał sojusz polityczny z bratem Giluhepy, przypieczętowując go małżeństwem dynastycznym. Faraon poślubił kolejną królewnę mitannijską, tym razem córkę Tuszratty i bratanicę poprzedniej żony.\nMiejsce pochówku Giluhepy nie jest znane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3110447", "fragment_id": "118897/0", "subtitle": "", "title": "Giluhepa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "118897", "parentId": 3110447.0, "score": 0.48431944847106934}, "uuid": "2d82434d-b322-4bce-86e1-cc01a517ea86"}]}
{"id": "q_633", "question": "W którym mieście znajduje się Uniwersytet Kazimierza Wielkiego?", "answer": [{"page_content": "Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (UKW) – publiczna uczelnia (uniwersytet pełnoprofilowy) w Bydgoszczy, której geneza sięga 1969 r.\nCharakterystyka.\nUniwersytet posiada siedemnaście wydziałów oraz dwa instytuty. Jest największą uczelnią w mieście i drugą w regionie kujawsko-pomorskim pod względem liczby profesorów, studentów i absolwentów, jak również liczby oferowanych kierunków studiów i form kształcenia. Proces dydaktyczny realizowany jest na studiach licencjackich i inżynierskich (I stopnia), jednolitych magisterskich (pięcioletnich), magisterskich uzupełniających (II stopnia) oraz doktoranckich (III stopnia). Uniwersytet prowadzi również studia podyplomowe o kilkudziesięciu specjalnościach. Ofertę edukacyjną tworzy ok. 100 kierunków studiów i specjalności. W 2019 roku na UKW studiowało 6,5 tysiąca studentów. W 2010 roku na uczelni pracowało ok. 1100 osób, w tym 665 nauczycieli akademickich, 150 profesorów (w tym 60 tytularnych).\nW 2010 wydziały Uniwersytetu posiadały dziewięć uprawnień nadawania stopnia naukowego doktora (literaturoznawstwo, językoznawstwo, pedagogika, psychologia, historia, nauka o polityce, dyrygentura, biologia, mechanika) oraz dwa uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego (pedagogika, historia).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=211869", "fragment_id": "1450886/0", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1450886", "parentId": 211869.0, "score": 0.5}, "uuid": "cc0a67e1-5c7a-4215-8ebd-c89d92f53460"}, {"page_content": "27 czerwca 2019 r. w budynku Biblioteki UKW uroczyście otwarto Muzeum Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, w którym znalazły się historyczne insygnia, sztandary, odznaczenia, puchary, zdjęcia i plany uczelni. Gromadzone pamiątki i materiały dotyczą historii, organizacji, działalności naukowej, dydaktycznej, sportowej i kulturalnej, realizowanej od 1969 na UKW i jego historycznych poprzednikach, a także losów jego pracowników i absolwentów (ok. 100 ty. osób w ciągu półwiecza). Są to sprawozdania, nagrania, czasopisma, dyplomy, portrety. W trakcie tworzenia są zespoły archiwalne związane z działalnością chórów, klubów studenckich i organizacji związkowych. Równolegle odbywa się także selekcja wyposażenia i sprzętu badawczego oraz dydaktycznego pod kątem przydatności dla muzeum. Przekazywane przez jednostki uczelniane i indywidualnych ofiarodawców zbiory mają być zdigitalizowane, a przez to dostępne w sieci internetowej.\nOficjalnie muzeum powołane zostało zarządzeniem Rektora 6 lutego 2017 r..\nW 2018 r. uczelnia została wyróżniona statuetką „Dobosz Powstania Wielkopolskiego”, przyznawaną przez Zarząd Główny Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918/1919.\nWładze uczelni.\nW kadencji 2024–2028:\nStruktura organizacyjna.\nOd roku akademickiego 2022/2023:\nDo 30 września 2019:\nKierunki studiów.\nOd 1 października UKW posiada 4 kolegia, na których dostępne są następujące kierunki:\nPrzed zmianą na kolegia UKW posiadał 7 wydziałów, na których dostępne były następujące kierunki:\nBaza lokalowa.\nNiektóre budynki w gestii uczelni:\nBibliografia.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nKampus przy ul. J.K. Chodkiewicza\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=211869", "fragment_id": "1450886/9", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy", "document_id": "1450886", "start_index": 12507.0, "parentId": 211869.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2817445695400238}, "uuid": "d9382c9a-f6c3-4b9a-bfe2-445392306c40"}, {"page_content": "W czerwcu 2000 na mocy uchwały sejmowej Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Bydgoszczy została przekształcona w Akademię Bydgoską im. Kazimierza Wielkiego. Był to jedynie etap przejściowy w staraniach, których uwieńczeniem miało być przekształcenie uczelni w uniwersytet. Oferta edukacyjna Akademii w 2000 obejmowała 16 kierunków i 20 specjalności nauczania, z czego 12 uruchomiono w latach 90. XX w. Wśród nowych kierunków znalazły się filologie obce (angielska i niemiecka), lingwistyka, administracja, politologia, wychowanie fizyczne, biologia, geografia, fizyka i wiele innych. Uczelnia funkcjonowała nadal w strukturze trójwydziałowej; posiadała 5 uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora (pedagogika, psychologia, historia, literaturoznawstwo, językoznawstwo) i dwa – doktora habilitowanego.\nW 2003 rektor AB prof. Adam Marcinkowski podjął ostatnią próbę fuzji uczelni z bydgoską Akademią Techniczno-Rolniczą, co przesądziłoby o utworzeniu Uniwersytetu Bydgoskiego. W 2004 władze Akademii Medycznej w Bydgoszczy nie zdecydowały się na jej włączenie do mającego powstać uniwersytetu, w zamian decydując się na fuzję z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu. W obliczu fiaska tych inicjatyw, Akademia Bydgoska skoncentrowała się na samodzielnym spełnieniu kryteriów uniwersyteckich. Działania podejmowane w tym kierunku, które wspierały władze i społeczeństwo miasta zostały uwieńczone powodzeniem w 2005.\nUniwersytet Kazimierza Wielkiego.\nW 2004 r. grupa ponad 100 posłów złożyła w Kancelarii Sejmu wniosek o przekształcenie Akademii Bydgoskiej w uniwersytet. 21 kwietnia 2005 r. Sejm RP przyjął ustawę o powołaniu Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. 13 maja 2005 r. podpis pod ustawą złożył Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Pierwszym rektorem został prof. dr hab. Adam Marcinkowski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=211869", "fragment_id": "1450886/7", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy", "source": "wikipedia", "start_index": 9528.0, "parentId": 211869.0, "document_id": "1450886", "score": 0.3268980383872986}, "uuid": "659d363f-c57e-4e99-bd89-14b43f19d1b7"}, {"page_content": "Uniwersytet Jagielloński (skr. UJ) – polski publiczny uniwersytet w Krakowie, najstarsza polska uczelnia, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie.\nUniwersytet (\"studium generale\") został założony w 1364 roku w Kazimierzu z fundacji Kazimierza III Wielkiego, i składał się początkowo z trzech wydziałów: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Był to drugi, po powstałym w 1348 roku Uniwersytecie w Pradze, uniwersytet założony w środkowej Europie. Reaktywowany około 1390 roku przez Jadwigę Andegaweńską. Oficjalnie odnowiony w 1400 roku w Krakowie przez Władysława II Jagiełłę z fundacji Jadwigi Andegaweńskiej, poszerzony o wydział teologiczny, utworzony dzięki zabiegom Jadwigi w 1397 roku. W 1817 r. nadano mu nazwę „Jagielloński”, by podkreślić związki uniwersytetu z dynastią Jagiellonów.\nW XV i na początku XVI w. Uniwersytet Krakowski przeżywał okres rozkwitu, jednak już w wieku XVI znalazł się w kryzysie, podupadł i stracił pozycję. Kryzys ten pogłębiał się w wieku XVII i XVIII. W 1777 roku Hugo Kołłątaj, występując jako wizytator Komisji Edukacji Narodowej, podjął próbę zreformowania i poprawy poziomu naukowego uczelni – wówczas Szkoły Głównej Koronnej. Reforma polegała na stworzeniu nowej struktury organizacyjnej, wprowadzeniu wykładów z literatury polskiej, nauk przyrodniczych, powstaniu obserwatorium astronomicznego, ogrodu botanicznego, klinik oraz pierwszych laboratoriów. Język polski został głównym językiem wykładowym, a profesorami zostali uczeni wykształceni za granicą w duchu filozofii oświecenia. Umożliwiono dostęp do nauki studentom pochodzącym z mieszczaństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44907", "fragment_id": "651621/0", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Jagielloński", "parentId": 44907.0, "start_index": 0.0, "document_id": "651621", "source": "wikipedia", "score": 0.3083299994468689}, "uuid": "a24c6c38-ad2d-4c30-ac3c-f292bc46c5a0"}, {"page_content": "Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego – historyczny wydział Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. Jego siedziba znajduje się przy ul. Jagiellońskiej 11 w Bydgoszczy. 1 października 2019, zarządzeniem Rektora UKW, Wydział został zlikwidowany na skutek reorganizacji struktur uniwersyteckich.\nDyrektor: dr hab. Magdalena Czachorowska, prof. UKW\nDyrektor: dr hab. Marek Zieliński, prof. UKW\nDyrektor: dr hab. Jan Waskan, prof. UKW\nDyrektor: prof. dr hab. Jolanta Mędelska-Guz\nKierownik: dr hab. Radosław Sajna\nKierownik: p.o. dr Elżbieta Nowikiewicz\nKierownik: dr hab. Grażyna Sawicka, prof. UKW\nWładze Wydziału.\nW kadencji 2016–2019:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2322655", "fragment_id": "459173/0", "subtitle": "", "title": "Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego", "document_id": "459173", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2322655.0, "score": 0.09844306111335754}, "uuid": "bd734f33-ae68-41c5-a523-ba7ceba3ce02"}, {"page_content": "Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego (UKW) – największa książnica uczelniana w Bydgoszczy, a druga w regionie kujawsko-pomorskim. Wraz z filią, Biblioteką Psychologiczną, tworzy jednolity system biblioteczno-informacyjny. \nJej głównym zadaniem jest organizowanie warsztatu pracy naukowej i dydaktycznej dla wykładowców, doktorantów i studentów Uniwersytetu. Biblioteka UKW gromadzi, opracowuje, przechowuje i udostępnia zbiory własne, a także – poprzez uczestniczenie w wypożyczeniach międzybibliotecznych – zasoby innych bibliotek krajowych i zagranicznych. Poza tym prowadzi działalność informacyjną, dydaktyczną, bibliograficzną i bibliometryczną, dokumentuje dorobek naukowy pracowników Uniwersytetu, a także współtworzy kolekcje cyfrowe, które udostępnia w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej (KPBC) i na stronie uczelnianego repozytorium.  Oprócz zapewnienia stałego  dostępu do bogatych zasobów wiedzy, zarówno w formie tradycyjnej, jak i elektronicznej, Biblioteka prowadzi także różnorodną działalność kulturotwórczą. Jest instytucją otwartą, nie tylko dla pracowników i studentów UKW. Mogą z niej korzystać także mieszkańcy miasta i regionu.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1271304", "fragment_id": "1105395/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego", "document_id": "1105395", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1271304.0, "score": 0.23375482857227325}, "uuid": "8f4178b9-7774-41d5-aae0-16a1bcf1ccf8"}, {"page_content": "Podobnie jak inne średniowieczne uniwersytety, uczelnia w Krakowie funkcjonowała początkowo jako \"studium generale\". Powstała ona staraniem króla Kazimierza III Wielkiego 12 maja 1364 roku i była drugą uczelnią uniwersytecką po uniwersytecie praskim (1348 r.) w tej części Europy. Faktycznie Uniwersytet swoją działalność rozpoczął dopiero w 1367 roku, prowadząc wykłady na trzech wydziałach: sztuk wyzwolonych (1 katedra), medycyny (2 katedry) i prawa (8 katedr, w tym 5 prawa rzymskiego). Uczelnia wzorowana była na uniwersytetach włoskich (w szczególności Uniwersytecie Bolońskim), ściśle związanych z państwem, z czołową pozycją wydziału obojga praw i bez wydziału teologii (w przeciwieństwie do Uniwersytetu Praskiego, wzorowanego na paryskim modelu uniwersyteckim i podlegającym Kościołowi). Ustrój wewnętrzny oparty był na samorządzie studentów niezależnym od czynników kościelnych. Po raz pierwszy w historii studenci prawa po wykładach mieli odbywać swego rodzaju praktyki w sądach. Krakowskie studium generale ukończyło tylko 6 osób na wydziale artium. Rychła śmierć króla w 1370 oraz brak zainteresowania ze strony Ludwika Węgierskiego doprowadziła do zaniechania jego działalności. Z dorobku naukowego z czasów Kazimierza Wielkiego zachowały się trzy kodeksy, m.in. z 1367 r. (kolofon: \"in castro Cracoviensi seu in universitate studii\") oraz z 1369 r. (kolofon: \"per manus cuisdam studentis\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44907", "fragment_id": "651621/4", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Jagielloński", "parentId": 44907.0, "start_index": 6053.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651621", "score": 0.3959353268146515}, "uuid": "387df6ed-9cff-45c0-bc19-0fa4f9bb07a6"}, {"page_content": "Starania o utworzenie w Polsce uniwersytetu podjął król Kazimierz III Wielki, który zwrócił się w tym celu do papieża Urbana V z supliką. W kwietniu 1363 papież pozytywnie odpowiedział na królewską prośbę. 12 maja 1364 kancelaria królewska wystawiła dokument fundacyjny dla uniwersytetu. W tym samym dniu odpowiedni dokument wydały również władze miejskie Krakowa. 1 września 1364 Urban V erygował krakowski uniwersytet i nadał mu takie same przywileje i uprawnienia, jakie posiadały inne europejskie społeczności uniwersyteckie. Choć nie wiadomo dokładnie, kiedy uczelnia zaczęła funkcjonować, to przypuszcza się, że nastąpiło to jeszcze za życia fundatora, tj. do 1370 roku. Pierwsze zajęcia odbywały się zapewne w domach profesorów, mieszkających na wzgórzu wawelskim. Po śmierci Kazimierza III Wielkiego uczelnia przestała działać. Funkcjonowanie wznowiła, jak wynika z mów Bartłomieja z Jasła, w 1390, dzięki staraniom króla Władysława II Jagiełły. Ze względu na rolę, jaką król Władysław i jego żona Jadwiga odegrali w odnowieniu uniwersytetu, w XIX wieku uczelni nadano nazwę Uniwersytet Jagielloński.\nW 1579 roku król Stefan Batory przekształcił istniejące od 1570 Kolegium Jezuitów w Wilnie w Akademię i Uniwersytet Wileński Towarzystwa Jezusowego, co zostało potwierdzone przez papieża Grzegorza XIII. Uczelnia ta w drugiej połowie XVIII w. została poddana reformie, przyjmując nazwę Szkoła Główna Litewska. W 1803 została przekształcona w Cesarski Uniwersytet Wileński. W 1817 studenci i absolwenci uczelni powołali do życia samokształceniowe i patriotyczne Towarzystwo Filomatyczne, które przyjęło później spiskowy i antyzaborczy charakter. Stowarzyszenie zostało rozbite w 1823 roku. Cesarski Uniwersytet Wileński został natomiast zamknięty przez cara Mikołaja I Romanowa po stłumieniu powstania listopadowego w latach 30. XIX w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6461", "fragment_id": "175255/1", "subtitle": "", "title": "Uniwersytety w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 1617.0, "parentId": 6461.0, "document_id": "175255", "score": 0.2840921878814697}, "uuid": "09935acc-4fba-4deb-95c5-b5ee8a79189a"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Galeria: wnętrze uniwersytetu, front\nUniwersytet Lwowski (oficjalnie od 1999 Lwowski Uniwersytet Narodowy im. Iwana Franki, ukr. Львівський національний університет імені Івана Франка) – uczelnia we Lwowie, założona z kolegium jezuickiego przez króla Polski Jana Kazimierza w 1661 r. jako Akademia Lwowska. W okresie międzywojennym działał pod nazwą Uniwersytet Jana Kazimierza.\nWydziały.\nW skład uczelni wchodzi 19 wydziałów:\nHistoria.\nUniwersytet Franciszkański (1817–1918).\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nUniwersytet Jana Kazimierza (1919–1939).\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nOd początku XX w. do połowy lat dwudziestych trwały próby utworzenia we Lwowie uniwersytetu ukraińskiego. Do realizacji koncepcji formalnie nie doszło, ale w latach 1921–1925 działał we Lwowie tzw. Tajny Uniwersytet Ukraiński. Jego kadrę naukową stanowili głównie ukraińscy wykładowcy ze Lwowa, oraz ci uczeni ukraińscy, którzy zostali usunięci z Uniwersytetu Lwowskiego z powodu odmowy złożenia ślubowania na lojalność wobec państwa polskiego i odmowy \"zobowiązania się do zaniechania wrogiej działalności wobec państwa polskiego\".\nNa przełomie czerwca/lipca 1939 zostały wybrane ostatnie władze polskiego UJK, w tym rektor prof. Roman Longchamps de Bérier, prorektor ks. Piotr Stach oraz dziekani wydziałów: Prawa – prof. Kazimierz Przybyłowski, Lekarskiego – prof. dr Witold Nowicki, Humanistyczego – prof. Jerzy Kuryłowicz, Teologicznego – ks. prof. Adam Gerstmann, Matematyczno-Przyrodniczego – prof. August Zierhoffer.\nStefan Mękarski określił UJK jako \"Academia Militans\".\nPodziemny Uniwersytet Jana Kazimierza (1941–1944).\n \"Osobny artykuł: Mord profesorów lwowskich.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41362", "fragment_id": "641226/0", "subtitle": "", "title": "Uniwersytet Lwowski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "641226", "parentId": 41362.0, "score": 0.30972978472709656}, "uuid": "97dd893c-4ab7-4301-b5e8-fee150cfde67"}, {"page_content": "Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy – jeden z 9 wydziałów Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Jego siedziba znajduje się przy al. Ossollińskich 12 w Bydgoszczy. Powstał w 2005 r.\nWładze Wydziału.\nW kadencji 2020–2024:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2322741", "fragment_id": "459193/0", "subtitle": "", "title": "Wydział Nauk Biologicznych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy", "document_id": "459193", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2322741.0, "score": 0.24035845696926117}, "uuid": "0d680388-3b86-45b3-a4f8-059e731494ea"}]}
{"id": "q_634", "question": "W którym mieście wznosi się Koloseum, amfiteatr Flawiuszów?", "answer": [{"page_content": "Koloseum ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Colosseum&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Colosseo&lt;/&gt;), właściwie amfiteatr Flawiuszów (łac. \"Amphitheatrum Flavium\") – amfiteatr w Rzymie, wzniesiony w latach 70–72 do 80 n.e. przez Wespazjana i Tytusa – cesarzy z dynastii Flawiuszów.\nOpis.\nJest to duża, eliptyczna budowla o długości 188 m i szerokości 156 m, obwodzie 524 m, wysokości 48,5 m, z pojemną widownią, która mogła pomieścić od 45 do 50 tysięcy widzów; z galeriami komunikacyjnymi oraz areną z systemem podziemnych korytarzy. W czterokondygnacyjnym podziale zewnętrznym zastosowano spiętrzenie porządków (najniższa kondygnacja w porządku toskańskim, druga w jońskim, trzecia w korynckim). Trzy niższe kondygnacje związane są z konstrukcyjnym układem arkad, czwarta, najwyższa została zaopatrzona tylko w małe okna. Od strony wewnętrznej budowla jest pięciokondygnacyjna. Cztery kondygnacje zbudowano jako układ pomieszczeń wydzielonych pomiędzy filarami, ścianami, ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowymi. Umieszczono tam bufety, szatnie, natryski, pomieszczenia dla gladiatorów, klatki dla zwierząt, korytarze. Wokół areny wzniesione było podium. Do Koloseum prowadziło 80 ponumerowanych wejść (zachowały się oznaczenia wejść od nr XXIII do LIV), które zapewniały szybkie (przez ok. 6 minut) opuszczenie widowni przez widzów (jednak taką możliwość mieli tylko widzowie z dolnych i środkowych rzędów). Istniała też możliwość przykrycia całej widowni specjalną osłoną (\"velarium\") w deszczowe lub bardzo słoneczne dni.\nZnaczenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41420", "fragment_id": "641241/0", "subtitle": "", "title": "Koloseum", "parentId": 41420.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "641241", "score": 0.9446265697479248}, "uuid": "e47cfb23-aaf5-47ab-b74f-6f2f53f8c54c"}, {"page_content": "\"„Ci, którzy chronili się na rynki i place, w miejscu, gdzie później stanął amfiteatr Flawiański, koło świątyni Ziemi, koło portyku Liwii i wyżej koło świątyni Junony i Lucyny oraz między Clivus Vibrius a starą bramą Eskwilińską, otoczeni naokół morzem ognia, poginęli od żaru.”\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"„Zanim Flawiusze wznieśli Koloseum, amfiteatra w Rzymie budowano przeważnie z drzewa, toteż wszystkie niemal spłonęły w czasie pożaru. Nero jednak dla wyprawienia przyobiecanych igrzysk kazał wznieść kilka, a między nimi jeden olbrzymi, na który zaraz po ugaszeniu ognia poczęto sprowadzać morzem i Tybrem potężne pnie drzew, wyciętych na stokach Atlasu\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41420", "fragment_id": "641241/2", "subtitle": "", "title": "Koloseum", "source": "wikipedia", "start_index": 3060.0, "parentId": 41420.0, "document_id": "641241", "score": 0.5609229803085327}, "uuid": "615f6300-fe94-42e6-9afd-cf89e490da83"}, {"page_content": "Okres cesarstwa to rozwój urbanistyki i architektury. Miasta otaczano murami obronnymi z bramami oraz wieżami, rozbudowywano akwedukty i system kanalizacyjny. W tym okresie przebudowano Rzym (Pole Marsowe, Forum Romanum). Wzdłuż dróg powstawały nekropolie. Wybudowano mauzolea, np. Mauzoleum Hadriana, katakumby. Stawiano również okazałe pałace (Złoty Dom Nerona, pałac Flawiuszów). Powszechniejsze stało się stosowanie kopuł – Panteon w Rzymie. Budowle powszechnego użytku przybierały monumentalne rozmiary, np. amfiteatr Koloseum lub teatry, termy Karakalli. Powstawały też łuki triumfalne. Na podbitych terenach zakładano stałe obozy wojskowe (castrum romanum), które dały początek licznym miastom, funkcjonującym do dzisiaj, takich jak np. Londyn lub Kolonia.\nArchitektura rzymska wywarła duży wpływ na rozwijającą się architekturę wczesnego chrześcijaństwa i architekturę cesarstwa wschodniorzymskiego.\nUrbanistyka miast rzymskich.\nUrbanistyka rzymska stanowiła jeden z kluczowych elementów rozwoju cywilizacyjnego Imperium Rzymskiego. Nowo zakładane miasta opierały się na regularnym układzie siatki ulic, inspirowanym wcześniejszymi wzorcami etruskimi i greckimi. Plan miasta był zwykle prostokątny, a jego centralnymi osiami były:\nW miejscu przecięcia obu osi lokalizowano forum – centralny plac pełniący funkcję polityczną, religijną i handlową. \nRegularny układ siatki ulic oraz starannie zaplanowana infrastruktura zapewniały funkcjonalność i spójność przestrzenną miast, tworząc wzorce urbanistyczne stosowane przez wieki w Europie i regionie śródziemnomorskim.\nRzymskie miasta miały wyraźnie wyodrębnione strefy funkcjonalne:\nTypy budowli.\nAmfiteatr.\n \"Osobny artykuł: Amfiteatr.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42744", "fragment_id": "654838/2", "subtitle": "", "title": "Architektura starożytnego Rzymu", "source": "wikipedia", "start_index": 2995.0, "parentId": 42744.0, "document_id": "654838", "score": 0.4418252110481262}, "uuid": "6a4e96fc-3154-4dfe-ba47-c03bb100bdd6"}, {"page_content": "Amfiteatr w Puli (chorw. \"Amfiteatar u Puli\") – rzymski amfiteatr z 2 p.n.e. znajdujący się w Puli w Chorwacji.\nKonstrukcja.\nAmfiteatr zbudowany jest z białego wapienia na podstawie elipsy o wymiarach 132 × 105 m. Ze względu na umiejscowienie budowli na ścianie skarpy od strony morza składają się z trzech kondygnacji i osiągają maksymalną wysokość 32,45 m, a od strony lądu z dwóch. Dolna kondygnacja składa się z 32, a środkowa z 72 arkad. W najwyższej kondygnacji znajdują się 64 otwory w kształcie prostokątów. Wejście do amfiteatru umożliwia 15 bram.\nAmfiteatr mógł pomieścić 23 tys. widzów, co czyni go szóstym co do wielkości obiektem tego typu na świecie. Jest również jednym z najlepiej zachowanych obok Koloseum w Rzymie i Al-Dżamm w Tunezji.\nHistoria.\nJego budowa zapoczątkowana została w 2 p.n.e. za panowania Oktawiana Augusta i trwała do 14 n.e. Cesarz Wespazjan, pomysłodawca rzymskiego Koloseum, kazał powiększyć amfiteatr w 79, nadając mu wymiary jakie znamy obecnie. Jak głosi legenda, chciał w ten sposób spełnić życzenie swojej kochanki o imieniu Cenida. Ostatecznie ukończono go w trakcie rządów Tytusa Flawiusza w 81.\nW czasach starożytnych amfiteatr był areną walk gladiatorów, a nawet przedstawiano w nim naumachie. Począwszy od średniowiecza, amfiteatr był źródłem kamienia dla lokalnej ludności. Dalszego rozbierania obiektu zakazał w XIII wieku patriarcha Akwilei. W tym okresie organizowano tam targi i turnieje rycerskie. Weneccy dożowie planowali w 1583 rozebrać go w celu pozyskania budulca na swoje pałace lub w całości przenieść go do Wenecji, pomysł jednak ostatecznie nie doczekał realizacji. Po raz ostatni posłużył jako źródło budulca w 1709 roku, kiedy to użyto go do budowy dzwonnicy przy katedrze w Puli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2695426", "fragment_id": "1605333/0", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr w Puli", "parentId": 2695426.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1605333", "score": 0.5348793268203735}, "uuid": "60e5fa06-6e00-4601-816f-ea8847d29d97"}, {"page_content": "Amfiteatr w Weronie, popularnie zwany Areną – starożytny rzymski amfiteatr znajdujący się we włoskiej Weronie, trzeci co do wielkości po Koloseum i amfiteatrze w Kapui.\nHistoria.\nBudowla została wzniesiona w I wieku n.e. Początkowo leżała na zewnątrz murów miejskich, w obręb których została włączona dopiero w III wieku. Na arenie amfiteatru odbywały się walki gladiatorów oraz walki z dzikimi zwierzętami. Szacuje się, że widownia mogła pomieścić w starożytności do 30 tysięcy osób.\nZewnętrzne wymiary wzniesionej na planie elipsy budowli wynoszą 138,77×109,52 m, arena ma natomiast wymiary 73,68×44,43 m. Do wnętrza można było dostać się przez 64 oddzielne wejścia. Struktura nośna wykonana została z betonu i kamieni, natomiast zewnętrzną stronę murów wyłożono cegłą i miejscowym różowawym wapieniem. Do czasów współczesnych z amfiteatru zachowały się dwie kondygnacje wyłożonych tym „werońskim” kamieniem arkad, z 44 rzędami kamiennych siedzeń. Trzykondygnacyjny pierścień muru zewnętrznego zawalił się podczas trzęsienia ziemi w 1117 r. i do dziś zachował się wyłącznie jego niewielki fragment, zwany „skrzydłem” (\"ala\"). Pozostałe uszkodzenia naprawiono w następnym stuleciu, a obiekt znów zaczął pełnić rolę miejskiej areny. M.in. to tam w 1273 r. spłonęło na stosach 169 patarów – przedstawicieli heretyckiego ruchu z Sirmione.\nPodobnie jak wiele innych budowli rzymskich, amfiteatr był po upadku cesarstwa traktowany jako źródło budulca, już w okresie renesansu podjęto jednak pierwsze starania o zabezpieczenie i konserwację zabytku. Wyróżnił się na tym polu w połowie XVI w. burmistrz miasta, Hieronim Marmoreus, którego wdzięczni senatorowie uhonorowali w 1569 r. okolicznościową tablicą pamiątkową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3689173", "fragment_id": "1311572/0", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr w Weronie", "document_id": "1311572", "start_index": 0.0, "parentId": 3689173.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2140532284975052}, "uuid": "459ebdd0-16ce-4319-a571-4ee1801b8306"}, {"page_content": "Amfiteatr (łac. \"amphiteatrum\", z gr. ἀμφιθέατρον 'podwójna widownia, w kształcie koła; połączenie dwóch teatrów półkolistych w jeden') – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona – najczęściej wznoszącymi się schodkowo – rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.\nW historii.\nW starożytnym teatrze greckim była to widownia na wolnym powietrzu, rozłożona półkoliście na zboczach pagórków, wyposażona w kamienne siedzenia. W starożytnym Rzymie budowla ta wykształciła się z wydzielonego na forum dziedzińca, na którym walczyli gladiatorzy. Wokół dziedzińców zaczęto umieszczać ławy, które z czasem stawiano w kilku rządach na usypanym wale. Później całość zaczęto otaczać murem. Ostatecznie amfiteatr stał się wielkim kompleksem rozrywkowym z widownią (\"cavea\") mieszczącą często dziesiątki tysięcy widzów, z wieloma pomieszczeniami pomocniczymi, masztami do rozpinania nad nim osłony (\"velarium\") i wieloma innymi udogodnieniami.\nW czasach imperium rzymskiego zbudowano setki amfiteatrów, głównie w Italii i na zachodzie. Zdecydowanie mniejsza liczba amfiteatrów we wschodnich prowincjach imperium była efektem niechęci ich mieszkańców do krwawych rozrywek, w których gustowali Rzymianie.\nNajsłynniejszym amfiteatrem jest rzymskie Koloseum.\nWspółcześnie nazwą amfiteatr określa się budowlę widowiskową z kolistą lub półkolistą, wznoszącą się do góry widownią.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15960", "fragment_id": "175974/0", "subtitle": "", "title": "Amfiteatr", "document_id": "175974", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 15960.0, "score": 0.6114403605461121}, "uuid": "af59f4ea-63f1-498e-b658-80c6793b3d7a"}, {"page_content": "Pozzuoli, dawniej Puteoli – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Kampania, prowincja Neapolu. Miasto portowe nad Morzem Tyrreńskim. Według danych na rok 2004 gminę zamieszkuje 78 758 osób, 1831,6 os./km².\nMiasto położone jest w centrum Pól Flegrejskich – kaldery superwulkanu, który wznowił swoją aktywność w połowie XX wieku. Pod kalderą znajduje się gigantyczne jezioro płynnej magmy.\nMiasto zostało założone około 530 p.n.e. przez greckich uciekinierów z wyspy Samos pod nazwą Δικαιαρχία (Dikajarchia), przemianowane zostało następnie przez Rzymian na Puteoli. Było jednym z ważniejszych miast Italii i najważniejszym portem południa.\nSzalony cesarz rzymski Kaligula kazał zatopić w Zatoce Neapolitańskiej, na linii z Puteoli do Baiae, w dwóch szeregach obok siebie, 2 tysiące statków handlowych zabranych właścicielom, a na nich wybudować drogę – tylko po to, by móc się przejechać konno tam i z powrotem po tym najdłuższym na świecie moście (Tyberiusz, cesarski stryjeczny dziadek Kaliguli, miał się ponoć kiedyś wyrazić, że „\"Kaligula tak się nadaje na cesarza, jak konie z jego wozu do jazdy po zatoce Baiae\"”).\nGłównymi atrakcjami turystycznymi miasta są amfiteatr Flawiuszów (wł.\n\"Anfiteatro Flavio\"), ruiny rzymskiego targu – tzw. świątynia Serapisa (wł. \"Tempio di Serapide\") (Kolendo J., 2001, s.460, 461), a także solfatara.\nW Pozzuoli dzieciństwo spędziła Sophia Loren – znana włoska aktorka, laureatka Oscara.\nW mieście znajduje się stacja kolejowa: Pozzuoli, Pozzuoli Solfatara.\nLiteratura.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176572", "fragment_id": "5377/0", "subtitle": "", "title": "Pozzuoli", "document_id": "5377", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 176572.0, "score": 0.11302342265844345}, "uuid": "3cdebd29-a66a-4dc9-8642-d5baeaf6d86a"}, {"page_content": "Amfiteatr był, razem z łukiem tryumfalnym i bazyliką, jednym z najbardziej popularnych budynków projektowanych przez Rzymian. Niektóre z najbardziej imponujących budowli świeckich to właśnie amfiteatry. Znamy obecnie ponad 200 amfiteatrów, a wiele z nich jest dobrze zachowanych, tak jak ten w Arles, a także jego protoplasta, Koloseum w Rzymie. Wykorzystywano je do walk gladiatorów, pokazów publicznych, publicznych spotkań i walk ze zwierzętami, których tradycja przetrwała w Hiszpanii w postaci walk byków. Ich typowy kształt, funkcje i nazwa odróżniają je od greckich teatrów, które mają półokrągłe kształty. Rzymskie amfiteatry posiadają kształt eliptyczny, ponieważ zaprojektowane były głównie do wyścigów konnych lub wyścigów rydwanów. Najwcześniejsze rzymskie amfiteatry pochodzą z połowy I wieku p.n.e. ale większość z nich została zbudowana w czasie panowania cesarzy, począwszy od okresu Augusta (27 r. p.n.e. - 14). Amfiteatry były budowane w całym Imperium Rzymskim; największy mógł pomieścić 40 000 – 60 000 widzów, a najbardziej wyszukane wielopiętrowe arkadowe fasady były bogato zdobione marmurem, stiukiem i rzeźbami. Po zakończeniu walk gladiatorów w V wieku i walk zwierząt w szóstym, większość amfiteatrów popadła w ruinę, a materiały z których je zbudowano zostały wydobyte lub poddane recyklingowi. Niektóre zostały zrównane z ziemią, a inne przekształcone w fortyfikacje. Kilka kontynuowało swoje istnienie jako wygodne miejsca spotkań otwartych; w niektórych z nich znajdowały się kościoły.\nBazylika.\n \"Osobny artykuł: Bazylika.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42744", "fragment_id": "654838/3", "subtitle": "", "title": "Architektura starożytnego Rzymu", "parentId": 42744.0, "start_index": 4689.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654838", "score": 0.28415757417678833}, "uuid": "3c5a136f-ed3c-4bfb-aeca-f9919c347683"}, {"page_content": "Zabytki.\nZostał zbudowany najprawdopodobniej przez cesarza rzymskiego Wespazjana,\nmógł on pomieścić 23 tys. ludzi, a na jego terenie organizowane były walki gladiatorów\noraz dzikich zwierząt. Obecnie jest on jednym z trzech najlepiej zachowanych amfiteatrów\nStarożytnego Rzymu (dwa inne to Koloseum i Amfiteatr w Al-Dżamm).\nMiasta partnerskie.\n Graz, Austria\n Trewir, Niemcy\n Imola, Włochy\n Werona, Włochy\n Kranj, Słowenia\n Čabar, Chorwacja\n Varaždin, Chorwacja\n Katowice, Polska\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=332488", "fragment_id": "82099/2", "subtitle": "", "title": "Pula", "parentId": 332488.0, "start_index": 2867.0, "source": "wikipedia", "document_id": "82099", "score": 0.36066505312919617}, "uuid": "748e8aea-52b7-4a56-8d84-bb7f52caa235"}, {"page_content": "Kolos Nerona – olbrzymich rozmiarów rzeźba z brązu wzniesiona przez cesarza Nerona, stojąca w starożytności przed rzymskim Koloseum.\nPosąg, wzniesiony po pożarze miasta w 64 roku, został wykonany przez greckiego rzeźbiarza Zenodorosa. Pierwotnie ustawiony był w westybulu Domus Aurea. Jego wygląd znany jest z wizerunków zachowanych na rzymskich monetach. Mierząca około 35 m wysokości rzeźba przedstawiała nagiego Nerona jako boga słońca, trzymającego w ręku ster wsparty o glob ziemski. Za panowania Wespazjana posąg został przerobiony na pomnik Heliosa, a jego głowę ozdobiono słoneczną koroną z siedmioma promieniami. Z rozkazu Hadriana rzeźbę przesunięto z jej pierwotnej lokalizacji na północno-zachodnią stronę Koloseum, aby zrobić miejsce pod budowę świątyni Wenus i Romy. Przesunięcie posągu, za które odpowiedzialny był architekt Dekrianus, było ogromnym przedsięwzięciem logistycznym: według źródeł kolos był ciągnięty przez 24 słonie.\nZa panowania Kommodusa rzeźbę przerobiono, po zmianie głowy i dodaniu atrybutów ukazywała ubóstwionego władcę jako Herkulesa. Po śmierci cesarza w 192 roku przywrócono kolosowi poprzedni wygląd. Posąg jest wzmiankowany jeszcze w IV wieku. Przestał istnieć przed 1000 rokiem, ale dokładna data i okoliczności jego zniszczenia nie są znane. Być może został przetopiony. Wzmianka Bedy Czcigodnego (\"Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma; quando cadit coliseus, cadet et Roma; quando cadet Roma, cadet et mundus\") wskazuje, że kolos mógł stać jeszcze w VIII wieku. Itinerarium z Einsiedeln z przełomu VIII i IX wieku nie zawiera już jednak żadnych informacji na jego temat.Kolos ustawiony był na wysokiej na 7 metrów prostokątnej podstawie o wymiarach 17,6×14,75 m, wykonanej z betonu okładanego cegłą, pokrytego z zewnątrz marmurem. Podstawa posągu zachowała się i została odkopana w 1828 roku. Zniszczono ją w 1936 roku podczas budowy via dell’Impero. Jej fundamenty odsłonięto ponownie w 1986 roku.\nAmfiteatr Flawiuszów zapożyczył swoją nazwę – Koloseum – od stojącej obok rzeźby Kolosa Nerona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3655138", "fragment_id": "1304152/0", "subtitle": "", "title": "Kolos Nerona", "document_id": "1304152", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3655138.0, "score": 0.39860251545906067}, "uuid": "d3a0295a-46c2-440f-bf5c-b1ae3ac06bbb"}]}
{"id": "q_635", "question": "Co oznaczają ostatnie słowa niechętnego chrześcijaństwu cesarza Juliana Apostaty „Galilaee, vicisti!”?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNiejeden pragnie usłyszeć, kto go zabił. Imienia nie podam, lecz oto dowód przekonywający, że nie był to nieprzyjaciel; nikt nie otrzymał nagrody za ów cios, choć król perski przez heroldów wzywał zabójcę, by dar odebrał; a dużo by zyskał, kto by się zgłosił! Mimo to nikt, nawet z żądzy nagrody, tym się nie pochwalił. I wypada bardzo dziękować wrogom, że nie przywłaszczyli sobie sławy tego, czego nie uczynili, pozwalając nam samym szukać mordercy wśród nas samych. Ludzie, którym życie jego przeszkadzało, nie żyli zgodnie z prawami. Od dawna już knuli zbrodnię i popełnili ją, gdy zdarzyła się okazja. Zmuszały ich do tego zarówno wszelkie inne niegodziwości, dla których za jego panowania nie było swobody, jak też – i to najbardziej – cześć dla bogów; bo oni sami do czegoś innego dążyli.\nLibanios, \"Mowa\" XVIII 274–275\noraz biskup Grzegorz z Nazjanzu:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nW każdym razie otrzymał ranę śmiertelną, lecz dla świata całego zbawienną. Wskutek jednego ciosu z ręki zabójcy zapłacił za to, że tyle razy przyglądał się wnętrznościom zwierząt ofiarnych i zaufał im na swoją zgubę.\nGrzegorz z Nazjanzu, \"Mowa\" V.13\nWedług legendy, umierając miał powiedzieć \"Galilaee, vicisti!\" (Galilejczyku, zwyciężyłeś!), mając na myśli Chrystusa. Słowa te przypisane zostały Julianowi przez Kościół katolicki, który przedstawiał śmierć cesarza jako karę bożą. Historia ta została zmyślona najprawdopodobniej w V wieku celem podkreślenia, że śmierć Juliana była triumfem chrześcijaństwa. Ostatnie chwile życia Juliana tak opisał współczesny mu Ammianus Marcellinus:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633", "fragment_id": "173214/2", "subtitle": "", "title": "Julian Apostata", "parentId": 2633.0, "start_index": 3403.0, "document_id": "173214", "source": "wikipedia", "score": 0.862635612487793}, "uuid": "cf13b2c7-b7b5-4a68-bf2b-76a87cd54aba"}, {"page_content": "Flawiusz Julian (\"Flavius Claudius Iulianus\", ur. w 331 lub wiosną 332 w Konstantynopolu, zm. 26 czerwca 363 w dolinie Maranga koło dzisiejszej Samarry) – cesarz rzymski w latach 361–363, znany szerzej jako Julian Apostata.\nPrzydomek Apostata, czyli „Odstępca”, został mu nadany przez późniejszych pisarzy chrześcijańskich ze względu na odstępstwo od chrześcijaństwa, w którym Julian wychował się jako dziecko, i powrót do tradycyjnych rzymskich kultów religijnych.\nŻyciorys.\nBył przyrodnim bratem Konstancjusza Gallusa. Został mianowany w 355 roku cezarem przez kuzyna, Konstancjusza II (który wcześniej wydał wyrok śmierci na Gallusa, a jeszcze wcześniej przyzwolił na zabójstwo ojca Juliana i licznych krewnych) i wysłany na wojnę z Germanami do Galii. Julian Apostata był pierwszym cesarzem rzymskim, którego intronizowano poprzez podniesienie na tarczy. Zwyczaj ten, zapoczątkowany w 360 roku, był później stałym elementem uroczystości koronacyjnych w Cesarstwie Rzymskim i Bizantyńskim.\nNie miał doświadczenia ani w sprawach wojskowych, ani administracyjnych. Wynikało to głównie z tego, że w latach młodości, po zamordowaniu jego ojca, przebywał wraz z bratem na zesłaniu w cesarskiej willi Macellum. Następnie bezpośrednio przed obwołaniem go cezarem studiował w Atenach. Julian nie wiedział, co go czeka, udając się na spotkanie z cesarzem Konstancjuszem do Mediolanu, pismo można było bowiem zrozumieć wieloznacznie. Nie zachwyciło go również obwołanie cezarem, przecież cesarz skazał na śmierć jego brata Gallusa, którego kilka lat wcześniej również mianował cezarem. W Galii sytuacja była dramatyczna, bowiem padła Kolonia, a Germanie podchodzili już do serca tej krainy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633", "fragment_id": "173214/0", "subtitle": "", "title": "Julian Apostata", "document_id": "173214", "start_index": 0.0, "parentId": 2633.0, "source": "wikipedia", "score": 0.722407341003418}, "uuid": "8ac263ec-7c85-47b0-8e8c-848f81ec8b96"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nRana z przebitego boku otwierała się coraz szerzej, oddech był ciężki. Już późną nocą Julian poprosił o zimną wodę. Wypił ją i wkrótce potem zmarł spokojnie.\nAmmianus Marcellinus, \"Dzieje\" XXV.3\nUważano również, że zapowiedzią jego śmierci było pojawienie się na niebie komety.\nStosunek do chrześcijaństwa.\nDążył do osłabienia i wyrugowania chrześcijaństwa (zalegalizowanego przez Konstantyna Wielkiego) z Cesarstwa rzymskiego oraz ponownego podniesienia tradycyjnej religii starożytnych Rzymian do rangi religii państwowej. Zdając sobie sprawę z tego, że prześladowania chrześcijan prowadzone w I i III wieku wzmacniały tylko chrześcijaństwo, Julian starał się raczej osłabić chrześcijaństwo, tak by nie wydawało się potencjalnym wyznawcom bardziej atrakcyjne od kultów pogańskich. Przykładowo, w roku 362 przy okazji reformy szkolnictwa zabronił chrześcijanom uczyć w szkołach publicznych (ponieważ ci nauczali czytania bazując na Ewangelii), a w \"Edykcie o tolerancji\" przywrócił z wygnania biskupów chrześcijańskich uznanych przez resztę chrześcijan za heretyków.\nPonadto władca starał się wprowadzić do religii rzymskiej takie elementy chrześcijaństwa, które miały ją uatrakcyjnić i wzmocnić, np.:\nCesarz Julian potrafił przebiegle walczyć z chrześcijaństwem, bez większego okrucieństwa, które cechowało np. Nerona. Na przykład, gdy w Edessie doszło do zamieszek pomiędzy chrześcijańskimi sektami, cesarz ogłosił edykt:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633", "fragment_id": "173214/3", "subtitle": "", "title": "Julian Apostata", "source": "wikipedia", "start_index": 5062.0, "document_id": "173214", "parentId": 2633.0, "score": 0.11744965612888336}, "uuid": "50ae19a9-6c53-4300-8b22-ffa18b329579"}, {"page_content": "Nie-Boska komedia – dramat romantyczny Zygmunta Krasińskiego napisany w roku 1833, wydany w 1835 w Paryżu (później wielokrotnie wznawiany). Początkowo utwór miał nosić nazwę \"Mąż\" i być częścią trylogii. \nGłównym bohaterem dramatu jest Mąż (hrabia Henryk). Pierwsza i druga część utworu przedstawia jego życie osobiste, trzecia i czwarta – udział w wydarzeniach społecznych i historycznych. Tematem \"dramatu domowego\" jest destrukcyjny wpływ poetyzowania i fałszywej poezji na życie rodzinne. W wyniku egoistycznej postawy Męża jego żona popada w obłęd i umiera, a syn obciążony przekleństwem poezji traci wzrok i zmysły. W części trzeciej i czwartej Mąż zapoznawszy się z obozem rewolucji, odrzuca zaproszenie ich przywódcy Pankracego i przyłącza się do ostatniej twierdzy arystokratów – Okopów Św. Trójcy. Wybrany wodzem broni twierdzy do ostatka. Ginie skacząc w przepaść po upadku fortecy. Triumfujący rewolucjoniści odbywają sąd nad pokonanymi. Ich przywódcy ukazuje się Chrystus. Pankracy ginie, wypowiedziawszy słowa: \"Galilaee, vicisti!\" (\"Galilejczyku, zwyciężyłeś!\").\nPowstanie dramatu.\nKrasiński spędził Wielkanoc 1833 w Warszawie, zwolniony dla poratowania zdrowia z obowiązku pełnienia służby urzędniczej w Petersburgu. W kwietniu wyjechał wraz z przyjacielem, Konstantym Danilewiczem, do Wiednia, by leczyć katastrofalnie pogarszający się wzrok. Od jesieni przebywał we Włoszech, najpierw w Wenecji, a potem w Rzymie. Dramat zaczął pisać wiosną, jeszcze w Wiedniu, a ukończył jesienią we Włoszech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600626", "fragment_id": "835389/0", "subtitle": "", "title": "Nie-Boska komedia", "document_id": "835389", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 600626.0, "score": 0.08755417913198471}, "uuid": "fe669caa-e76a-4254-a095-9f486800dfc2"}, {"page_content": "Vae victis (albo Vae victus) – łac. „biada zwyciężonym” (l. poj. r. m.: \"vae victo\") – zwrot łaciński. \nW 390 p.n.e. armia Galów prowadzona przez Brennusa zaatakowała Rzym zajmując całe miasto poza Kapitolem, który był długo oblegany. W końcu Rzymianie postanowili zapłacić okup (kontrybucję wojenną). Brennus domagał się 1000 rzymskich funtów (ok. 327 kg) złota.\nTytus Liwiusz w swojej książce Ab Urbe condita napisał, że Galowie dostarczyli wagę oraz odważniki. Rzymianie jednakże zauważyli, że odważniki są sfałszowane i odważyli się poinformować o tym Brennusa, który wyciągnął swój miecz, rzucił go na wagę i wykrzyknął: \"Vae victis!\", zmuszając Rzymian aby zapłacili jeszcze więcej.\nZwrot został sparafrazowany jako Gloria Victis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1057324", "fragment_id": "1343373/0", "subtitle": "", "title": "Vae victis", "document_id": "1343373", "start_index": 0.0, "parentId": 1057324.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2259056717157364}, "uuid": "a921f2bb-f314-499d-85ea-cbf7294a5079"}, {"page_content": "Ponieważ godne najwyższego podziwu przykazanie zaleca chrześcijanom wyrzeczenie się majętności, aby mogli łatwiej podążać do królestwa niebieskiego, przeto my, współdziałając z ich świętymi, rozkazaliśmy przejąć wszystkie pieniądze kościoła edeskiego i rozdać je żołnierzom, wszystkie zaś dobra ziemskie włączyć do naszych dóbr prywatnych, aby żyjąc w ubóstwie, zachowywali spokój i nie utracili królestwa niebieskiego, w które tak ufają.\nJulian był ostatnim cesarzem wyznającym religię dawnych Rzymian; zarówno jego stryj – Konstantyn Wielki, jak i cała rodzina wyznawała już chrześcijaństwo. Pozornie czynił tak też i Julian, jednak po objęciu władzy – najpierw jako cezar, zaś następnie august – jawnie odrzucił religię chrześcijańską, powracając do dawnych kultów (głównie Heliosa).\nDziałalność literacka.\nBył człowiekiem wykształconym – filozofem neoplatońskim wychowanym w Akademii w Atenach, a o jego zamiłowaniu do wiedzy świadczyć może m.in. fakt, iż nawet w czasie wyprawy perskiej woził ze sobą książki i czytał je codziennie. Aby wykazać, że standardy moralne obowiązują nie tylko chrześcijan, nakazał ukrócenie przepychu i wschodniego zbytku, jaki cechował panowanie jego poprzedników, a sam prowadził niezwykle surowy i prosty tryb życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633", "fragment_id": "173214/4", "subtitle": "", "title": "Julian Apostata", "document_id": "173214", "start_index": 6599.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2633.0, "score": 0.41185468435287476}, "uuid": "b7cd945e-3e69-4855-ab17-348f00f92cf1"}, {"page_content": "Prawdziwe słowo lub Słowo prawdy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Αληθής Λόγος&lt;/&gt;, \"Alethēs Logos\") – zaginione dzieło autorstwa Celsusa, napisane około roku 177 lub 178, będące jedną z pierwszych znanych i starannie przygotowanych pisemnych krytyk chrześcijaństwa.\nZ \"Prawdziwym słowem\" polemizował ponad siedemdziesiąt lat później jeden z Ojców Kościoła, Orygenes, w pracy \"Przeciw Celsusowi\". Treść zaginionego dzieła Celsusa znana jest dziś dzięki owej odpowiedzi, której autor, chcąc drobiazgowo odpowiedzieć na zarzuty postawione w kontestowanym dziele, podawał dokładne cytaty komentowanych fragmentów, przekazując tym samym niemal 90% oryginalnego tekstu.\nPolemika sformułowana przez Celsusa zyskała znaczny rozgłos, skutecznie uderzając w ówczesne chrześcijaństwo. Do końca starożytności zawarte w niej zarzuty były powtarzane przez kolejnych polemistów, takich jak Porfiriusz czy Julian Apostata, a także (inaczej sformułowane) w późniejszych epokach aż do czasów nowożytnych. Na skutek przedstawionych w niej argumentów Kościół otworzył się w kolejnych wiekach na filozofię, dostosowując się do konfrontacji z kulturą pogańską.\nTreść dzieła.\nCelsusowa krytyka chrześcijaństwa prowadzona jest dwutorowo: z pozycji greckiego intelektualisty, traktującego chrześcijaństwo z pogardą i opierającego się na bogatym dorobku kultury greckiej, oraz z pozycji Żyda, dla którego chrześcijaństwo jest odstępstwem od judaizmu. Jej głównym motywem jest wskazanie, że do teologii pogańskiej dochodzi się poprzez filozofię opartą na tradycji, w opozycji do czego stoi teologia chrześcijańska, której adresaci w większości pozbawieni są zdolności logicznego myślenia. Fundamentem niezgody pomiędzy pogaństwem a chrześcijaństwem są według niego teologia, kosmologia i antropologia chrześcijańska, oparte na treści Pisma Świętego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=469992", "fragment_id": "1559941/0", "subtitle": "", "title": "Prawdziwe słowo", "document_id": "1559941", "start_index": 0.0, "parentId": 469992.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12837888300418854}, "uuid": "90917a08-89cd-4ca7-970b-b26112efe538"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy braci męczenników. Zobacz też: świętych apostołów: Jana i Pawła.\nJan i Paweł ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Giovanni e Paolo&lt;/&gt;, zm. 26 czerwca 362 w Rzymie) – rodzeni bracia, męczennicy chrześcijańscy za panowania Juliana Apostaty, święci Kościoła katolickiego.\nŻyciorys.\nObaj zajmowali najpierw wysokie stanowiska na dworze św. Konstantyny (Konstancji), bratowej cesarza, następnie w wojsku rzymskim, po czym zostali wybrani na senatorów. Jako senatorzy zamieszkali na wzgórzu Celio ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Celius&lt;/&gt;) w Rzymie. Zaproszeni na dwór przez Juliana Apostatę, który podjął decyzję o przywróceniu kultu pogańskiego, odmówili cesarzowi potępiając w ten sposób jego prześladowania chrześcijan. Wysłany przez cesarza namiestnik Terencjan miał wymusić na braciach złożenie ofiary najwyższemu bóstwu rzymskiemu Jowiszowi. Kiedy ci odmówili, cesarz kazał ich potajemnie ściąć w ich własnym domu.\nNad grobem męczenników za wiarę w 398 roku została wybudowana Bazylika świętych Jana i Pawła na Celiusie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Basilica dei Santi Giovanni e Paolo&lt;/&gt;) przez senatora rzymskiego św. Pammachiusza lub jego ojca senatora, sąsiadująca z ich posiadłością.\nRównież w Wenecji znajduje się poświęcona im bazylika, zwana w dialekcie weneckim języka weneckiego \"San Zanipolo\". Jej początki sięgają 1234 roku, jako dominikańskiego kościoła z czasów doży weneckiego Jacopo Tiepolo. Uroczysta konsekracja bazyliki miała miejsce 12 listopada 1430 roku.Z uwagi na wcześnie rozpowszechniony kult męczenników, święci Jan i Paweł zostali ujęci w kanonie rzymskim i do dzisiaj są w nim wymieniani, a ich wspomnienie liturgiczne obchodzone jest w dzienną pamiątkę śmierci.\nNiektórzy badacze[] uważają, że śmierć braci mogła nastąpić 50 lat wcześniej, za czasów prześladowań Dioklecjana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2212504", "fragment_id": "476048/0", "subtitle": "", "title": "Jan i Paweł", "document_id": "476048", "start_index": 1.0, "parentId": 2212504.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10738176107406616}, "uuid": "31b35c85-0ffe-4dc3-990f-501a6ba91838"}, {"page_content": "Julian był autorem wielu tworzonych w języku greckim pism, z których zachowało się 8 mów, 2 utwory satyryczne i zbiór kilkudziesięciu listów. Z utworów satyrycznych Juliana pierwszy, \"Misopogon albo Nieprzyjaciel brody\", jest paszkwilem na lubujących się w przepychu mieszkańców Antiochii. Drugi, \"Biesiada albo święto Kronosa\" (znany też jako \"Cesarze\"), jest satyrą wyśmiewającą wybranych cesarzy rzymskich. Julian napisał również trzytomowe niezachowane do dziś dzieło \"Contra Galilaeos\" będące atakiem na chrześcijaństwo. Udało się zrekonstruować jego pierwszą księgę na podstawie napisanej przez Cyryla Aleksandryjskiego odpowiedzi pt. \"Apologia religii chrześcijańskiej przeciw dziełom bezbożnego Juliana\".\nUznany został za wybitnego wodza i polityka. Był także miłośnikiem kultury antycznej, co stanowiło jeden z powodów, dla których nie akceptował chrześcijaństwa. Uważał je za coś z natury niepasującego do kultury rzymskiej i greckiej, w której się wychował.\nPowieści o Julianie.\nBohater wiersza Felicjana Faleńskiego \"Jako Julian Zaprzaniec zabit od Pana\" (1862).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2633", "fragment_id": "173214/5", "subtitle": "", "title": "Julian Apostata", "document_id": "173214", "start_index": 7852.0, "parentId": 2633.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1959729641675949}, "uuid": "9f66113a-e2f3-4eda-8d88-3e54632f0863"}, {"page_content": "Śmierć Konstancjusza i powrót Atanazego.\nKonstancjusz zmarł 4 listopada 361 r., a jego następcą został Julian Apostata. Ogłoszenie wstąpienia na tron nowego cesarza było sygnałem do wybuchu powstania pogan przeciwko wciąż dominującemu odłamowi Arian w Aleksandrii. Jerzy, biskup-uzurpator, został uwięziony i zamordowany. Nieznany prezbiter o imieniu Pistus został wybrany przez Arian na jego następcę, gdy nadeszły wieści, które dały nadzieję ortodoksyjnemu odłamowi. Julian wydał edykt zezwalający wygnanym biskupom „Galilejczyków” na powrót do ich „miast i prowincji”, w związku z czym Atanazy wrócił do Aleksandrii 22 lutego 362 r.\nSobór w Aleksandrii.\nW 362 roku Atanazy zwołał sobór w Aleksandrii i przewodniczył mu wraz z Euzebiuszem z Vercelli, na którym zamierzał rozstrzygnąć zagadnienia dotyczące wiary. Atanazy apelował o jedność wśród wszystkich wyznawców chrześcijaństwa, nawet jeśli istniały różnice w kwestii stosowanej terminologii. To przygotowało grunt pod zdefiniowanie przez niego ortodoksyjnej doktryny o Trójcy Świętej. Jednak sobór był również skierowany przeciwko tym, którzy negowali boską naturę Ducha Świętego, ludzką duszę Chrystusa oraz jego boskość. Wobec biskupów-heretyków zastosowano łagodne środki, którzy pokutowali, ale głównym przywódcom, którzy głosili poważne herezje, wymierzono surowsze kary.\nEdykt Juliana i kolejne wygnanie Atanazego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75146", "fragment_id": "650421/7", "subtitle": "", "title": "Atanazy Wielki", "parentId": 75146.0, "start_index": 10385.0, "document_id": "650421", "source": "wikipedia", "score": 0.17598411440849304}, "uuid": "5d2e54f4-d245-45dc-8ccb-6debaaaf0160"}]}
{"id": "q_636", "question": "Człowiek o usposobieniu mało ruchliwym to sangwinik czy melancholik?", "answer": [{"page_content": "Sangwinik (łac. \"sanguis\" – krew) – jeden z temperamentów wyróżnianych w teorii humoralnej. Wiązany był z przewagą wpływu krwi na typ konstytucyjny człowieka. Wraz z rozwojem teorii humoralnej od starożytności do średniowiecza i wyróżnianego w niej podziału na cztery elementy, jako kolejne powiązania podawano dzieciństwo, wiosnę, powietrze (jako jeden z żywiołów), serce, poranek, czerwień, smak słodki. Astrologicznym skojarzeniem były Bliźnięta, Byk, Baran i Jowisz. Podobnie jak w przypadku krwi, miały mu odpowiadać cechy ciepła i suchości.\nSangwiników opisywano jako osoby wrażliwe, reagujące szybko i silnie, a jednocześnie odporne i dostosowujące się do warunków.\nPojęcie czterech temperamentów utrzymywało się w protonauce i wczesnej nauce przez stulecia. Johann Caspar Lavater w swojej fizjonomice zakładał, że sangwinika można rozpoznać po kształcie głowy i rysach twarzy. W typologii układu nerwowego Iwana Pawłowa sangwiników miał cechować typ silny, zrównoważony i ruchliwy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160988", "fragment_id": "5079/0", "subtitle": "", "title": "Sangwinik", "document_id": "5079", "start_index": 0.0, "parentId": 160988.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5610421299934387}, "uuid": "f32d9e7f-9c1d-4115-bc86-dceb6bc66851"}, {"page_content": "* \"choleryczny\" – (\"chole\" – żółć) porywczy, niewyrozumiały, energiczny, urodzony przywódca, człowiek czynu\n* \"sangwiniczny\" – (\"sanguis\" – krew) wesoły, pogodny, towarzyski, gadatliwy, niezorganizowany, zapominalski\n* \"flegmatyczny\" – (\"phlegma\" – flegma) powolny, zrównoważony, dowcipny, pogodny, obserwator\n* \"melancholiczny\" – (\"melas chole\" – czarna żółć) perfekcjonista, uczuciowy, wrażliwy, wierny przyjaciel, podatny na depresję\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121044", "fragment_id": "20966/1", "subtitle": "", "title": "Temperament", "document_id": "20966", "start_index": 1994.0, "source": "wikipedia", "parentId": 121044.0, "score": 0.3423987329006195}, "uuid": "6281b515-fe8e-464b-91cc-5543b44d3c12"}, {"page_content": "Melancholik (gr. \"mélanos\" – czarny + \"chole\" – żółć) – jeden z temperamentów wyróżnianych w teorii humoralnej. Wiązany był z przewagą wpływu czarnej żółci na typ konstytucyjny człowieka. Wraz z rozwojem teorii humoralnej od starożytności do średniowiecza i wyróżnianego w niej podziału na cztery elementy, jako kolejne powiązania podawano dorosłość, jesień, ziemię (jako jeden z żywiołów), śledzionę, czerń, smak kwaśny. Astrologicznym skojarzeniem były Waga, Skorpion, Strzelec i Saturn. Podobnie jak w przypadku krwi, miały mu odpowiadać cechy zimna i wilgoci.\nMelancholików opisywano jako osoby nieporywcze, łagodne i bierne, a ponadto mało odporne i niewytrwałe. Ich uczucia miały być silne, ale narastać powoli.\nPojęcie czterech temperamentów utrzymywało się w protonauce i wczesnej nauce przez stulecia. Johann Caspar Lavater w swojej fizjonomice zakładał, że melancholika można rozpoznać po kształcie głowy i rysach twarzy, m.in. po zwykle zamkniętych ustach, nosie opadającym na usta i oczach obracających się szybko lub wpatrzonych w jeden punkt. W typologii układu nerwowego Iwana Pawłowa melancholików miał cechować typ słaby.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160985", "fragment_id": "5078/0", "subtitle": "", "title": "Melancholik", "parentId": 160985.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "5078", "score": 0.8870174884796143}, "uuid": "2d88fc28-aa57-41d5-96fb-4c10ebb95ed0"}, {"page_content": "Nagrobek stanowi również syntezę niepodważalności dogmatów chrześcijańskich, aktualnych wówczas kierunków politycznych i nauki Kościoła oraz ukłon w stronę humanizmu (zapona z rodzącą kobietą). Odwołaniem do antyku jest także ukazanie człowieka o czterech typach temperamentów, które wylansował Hipokrates – flegmatyk, sangwinik, choleryk i melancholik. Ilustracją ludzkich temperamentów są poszczególne pary płaczków oraz zwierzęta.\nBogactwo treści ideowych jest owocem wysokiej erudycji, znajomości teologii i humanizmu dworu królewskiego oraz środowiska skupionego wokół katedry wawelskiej, z którymi związani byli zarówno Kazimierz Jagiellończyk z żoną Elżbietą, jak i Stwosz. Umiejętność dostosowania formy do funkcji zastosowania, siła wyrazu artystycznego rzeźbiarza i koncepcje zleceniodawców uczyniły nagrobek Jagiellończyka dziełem o tak wielowymiarowej wymowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1182628", "fragment_id": "1129498/7", "subtitle": "", "title": "Nagrobek Kazimierza IV Jagiellończyka", "source": "wikipedia", "start_index": 11240.0, "parentId": 1182628.0, "document_id": "1129498", "score": 0.5}, "uuid": "3142b4a3-35f6-4574-9e60-a2c37057f785"}, {"page_content": "Ekstrawersja\nIntrowersja\nNeurotyczność\nRównowaga emocjonalna\nMelancholik\nCholeryk\nFlegmatyk\nSangwinik\nIntrowersja i ekstrawersja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;introversus&lt;/&gt; – zwrócony do środka,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;extraversus&lt;/&gt; – zwrócony na zewnątrz) – przeciwstawiane sobie cechy osobowości związane z kontaktami międzyludzkimi, różnie definiowane u różnych autorów. Pojęcia te zostały wprowadzone przez Carla Gustava Junga (na podstawie teorii temperamentów fizjologicznych Kretschmera) w pracy \"Psychologische Typen\" (\"Typy psychologiczne\", 1921), a zmodyfikowane przez Eysencka w teorii temperamentu PEN oraz Costę i McCrae w modelu Wielkiej Piątki.\nLiczbę introwertyków w społeczeństwie określa się na 25%–46%. Według innych danych liczba introwertyków i ekstrawertyków w populacji określa, podobnie jak innych właściwości psychicznych, rozkład normalny, tzn. najwięcej jest osób o przeciętnym nasileniu cech, a osób skrajnie introwertycznych jest najmniej, i tyle samo co skrajnie ekstrawertycznych.\nPodejścia do introwersji i ekstrawersji.\nCarl Gustav Jung.\nWedług Junga introwersja i ekstrawersja to dwa ogólne typy postaw, które wyrażają kierunek, w jakim zmierza libido (rozumiane nie jako popęd seksualny, jak u Freuda, ale jako ogólna energia psychiczna). Ekstrawertyk kieruje swoje zabiegi adaptacyjne i reakcje na zewnątrz, sterują nim oczekiwania i potrzeby środowiska społecznego. U introwertyka natomiast, libido realizuje się poprzez subiektywne stany wewnętrzne i procesy psychiczne, a pierwszą reakcją introwertyka na nieznane środowisko jest wycofanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2823022", "fragment_id": "1627873/0", "subtitle": "", "title": "Introwersja i ekstrawersja", "document_id": "1627873", "start_index": 2.0, "parentId": 2823022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29163479804992676}, "uuid": "b9d030fe-f090-4bda-931a-1432455ac1c4"}, {"page_content": "Ekstrawersja\nIntrowersja\nNeurotyczność\nRównowaga emocjonalna\nMelancholik\nCholeryk\nFlegmatyk\nSangwinik\nBiologiczna teoria temperamentu PEN Hansa Eysencka zalicza się do czynnikowych teorii osobowości. Zakłada biologiczne podłoże temperamentu i uniwersalność cech temperamentalnych. \nCzynnikowe koncepcje cech powstały wraz z upowszechnieniem się metod statystycznej analizy czynnikowej, pozwalającej na ateoretyczne określanie obserwowanych w danych współzależności różnych wskaźników. W tym podejściu, badacze w mniejszym stopniu opierają się \"a priori\" na teorii, ale wykonują pomiary i interpretują znaczenie zaobserwowanych empirycznie wymiarów. \nWedług Eysencka, osobowość powstaje i rozwija się przez funkcjonalne współdziałanie czterech sfer: sfery poznawczej (inteligencja), woluntarnej (charakter), afektywnej (temperament) i somatycznej (konstytucja ciała). Przez osobowość Eysenck rozumie względnie trwałą organizację charakteru, temperamentu, inteligencji oraz konstytucji fizycznej, która determinuje specyficzny sposób przystosowania do otoczenia. Temperament to sposób wyrażania emocji, jest częścią składową charakteru, czyli systemu świadomych dążeń w zachowaniu.\nStruktura osobowości składa się z trzech niezależnych wymiarów, którym Eysenck nadał nazwy:\nKażdy z tych czynników jest krańcem kontinuum. Biegunem przeciwnym do ekstrawersji jest introwersja, przeciwieństwo neurotyczności to równowaga emocjonalna. Psychotyczność, która została najpóźniej wprowadzona do teorii, na jednym biegunie stanowi o patologii psychicznej, na drugim o uspołecznieniu. Późniejsze badania pokazały, że ostatni czynnik jest najmniej spójnym i rzetelnym, i obejmuje aspekty kreatywności i respektowania norm społecznych.\nPojęcie ekstrawersji-introwersji Eysenck zapożyczył od Junga, który rozumiał te wymiary osobowości częściowo inaczej.Wymiary teorii PEN są możliwe do badania kwestionariuszem EPQ-R (Eysenck, Eysenck i Barrett), znormalizowanym dla uczniów szkół ponadpodstawowych, studentów i osób dorosłych. Autorami polskiej adaptacji są Piotr Brzozowski, Radosław Drwal.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121215", "fragment_id": "21006/0", "subtitle": "", "title": "Teoria temperamentu PEN", "document_id": "21006", "start_index": 2.0, "parentId": 121215.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29458048939704895}, "uuid": "b1193986-063b-428e-b3bb-2d61f307b027"}, {"page_content": "Ekstrawersja\nIntrowersja\nNeurotyczność\nRównowaga emocjonalna\nMelancholik\nCholeryk\nFlegmatyk\nSangwinik\nNeurotyczność – jedna z wielkiej piątki cech osobowości polegająca na silnym niezrównoważeniu emocjonalnym o charakterze nerwicowym, niskiej odporności na stres i skłonności do popadania w stany lękowe. Przeciwieństwem neurotyczności jest równowaga emocjonalna. Jednostki cechujące się dużą neurotycznością wykazują ponadprzeciętną tendencję do występowania zmiennych nastrojów oraz często doświadczają takich uczuć i odczuć jak: niepokój, zamartwianie się, strach, złość, frustracja, zazdrość, zawiść, poczucie winy, nastroje depresyjne oraz samotność. Osoby neurotyczne gorzej znoszą sytuacje stresowe i wykazują większą tendencję do interpretowania zwykłych sytuacji jako zagrażających, a także obiektywnie nieistotnych frustracji jako niezwykle trudnych do pokonania. Często są zakłopotane i nieśmiałe, a także mogą wykazywać trudności w kontrolowaniu pragnień i odraczaniu gratyfikacji. Wysokie wskaźniki neurotyczności są czynnikiem ryzyka rozwoju zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, fobia, zaburzenia paniczne, inne zaburzenia lękowe oraz zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych - symptomy tradycyjnie zaliczane do zaburzeń nerwicowych. \nPojęcie to wprowadził Eysenck w teorii temperamentu PEN. Eysenck nie zdefiniował neurotyczności wprost, uznając ją raczej za korelacje między cechami. W swoim wymiarze fizjologicznym \"neurotyczność\" jest opisywana jako reaktywność układu nerwowego współczulnego. U neurotyków reaktywność ta jest większa niż u osób zrównoważonych emocjonalnie. \nStabilność emocjonalna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121219", "fragment_id": "21007/0", "subtitle": "", "title": "Neurotyczność", "parentId": 121219.0, "start_index": 2.0, "document_id": "21007", "source": "wikipedia", "score": 0.4346961975097656}, "uuid": "6bee9fe3-f932-4aea-8c27-ba93ab23b4c0"}, {"page_content": "Melancholik (znany także pod tytułem Totenmesse, Portret Antoniego Procajłowicza) – obraz Wojciecha Weissa wykonany w technice olejnej w 1898 roku. Obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie i jest prezentowany w Galerii Sztuki Polskiej XX i XXI wieku.\nHistoria.\n\"Melancholik\" został namalowany wiosną 1898 roku przez absolwenta krakowskiej Szkoły Sztuk Pięknych, Wojciecha Weissa. Do obrazu pozował artyście jego przyjaciel i kolega ze studiów, Antoni Procajłowicz, który wówczas chorował. Tytuł melancholika nadał niezamierzenie profesor SSP, Jan Stanisławski, który oglądając obraz po raz pierwszy, powiedział do Weissa: \"No, da nam pan tego melancholika na wystawę „Sztuki”\".\n\"Melancholik,\" \"Modelka\" i \"Studium\" młodego artysty zostały zaprezentowane pośród prac wybitnych pedagogów i uznanych artystów na II przeglądzie prac Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka” w czerwcu 1898 roku. Był to debiut wystawienniczy Wojciecha Weissa, który zdobył uznanie i pozytywne recenzje krytyków. W 1970 roku Muzeum Narodowe w Krakowie zakupiło obraz od Marii Krupskiej.\nOpis.\nObraz przedstawia siedzącego mężczyznę na tle dekoracyjnej draperii. Mężczyzna, z opuszczoną głową na piersi i zmarszczonym czołem, spogląda w nieokreśloną przestrzeń. Ramiona układa wzdłuż ciała, niezgrabnie składając ręce na kolanach. Ubrany jest w ozdobną koszulę, ciemną kamizelkę i marynarkę z wpiętym do butonierki mniszkiem lekarskim o długiej łodydze. Na dekoracyjną tkaninę pada cień głowy mężczyzny w kształcie ludzkiej czaszki. W lewym górnym rogu obrazu znajduje się sygnatura artysty i napis \"Totenmesse,\" wywodzący się z języka niemieckiego i oznaczający mszę żałobną.\nAnaliza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5663256", "fragment_id": "1221435/0", "subtitle": "", "title": "Melancholik (Totenmesse)", "document_id": "1221435", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5663256.0, "score": 0.5557323694229126}, "uuid": "2feb46c6-d5bf-4459-a01f-272fc3d00305"}, {"page_content": "Do dawnej muzyki nawiązuje również \"Koncert według dawnych melodii ludowych na altówkę i małą orkiestrę „Schwanendreher”\" (1935), o którym kompozytor powiedział również, że powinien być „grą”:\n \"Do rozbawionego towarzystwa przyłącza się szpilman. Gra to, czego nauczył się podczas wędrówki: pieśni poważne i wesołe, a na zakończenie taniec. Jak przystało na prawdziwego muzyka, preludiuje i improwizuje rozwijając melodie tak, jak mu podpowiada przypadek i fantazja\".\nPodobnie „zabawowo”, a momentami wręcz dowcipnie brzmią dwa utwory skomponowane w latach emigracji w USA: \"Cztery temperamenty\" na fortepian z orkiestrą (1940) ilustrujące charakter melancholika, sangwinika, flegmatyka i choleryka oraz \"Symfoniczne metamorfozy\" (1943) na motywach utworów Carla Marii von Webera, zakończone parodią marsza.\nTwórczość.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nSonaty na różne instrumenty.\nHindemith umiał grać na wszystkich instrumentach, na niektórych nawet bardzo dobrze. Ponieważ repertuar pedagogiczny na wiele z nich był skromny i tradycyjny, w latach trzydziestych i czterdziestych skomponował serię sonat. Są one stosunkowo proste muzycznie, za to uwzględniają potrzeby techniczne wykonawców, toteż szybko stały się standardową literaturą pedagogiczną. Przeznaczone są na różne instrumenty, zazwyczaj z fortepianem:\n flet – Sonata in B (1936)\n obój – Sonata in G (1938)\n rożek angielski – Sonata (1941)\n klarnet – Sonata in B (1939)\n saksofon – Sonata in Es (1943)\n fagot – Sonata in B (1938)\n róg – Sonata (1939), Sonata in Es na róg altowy (1943)\n trąbka – Sonata (1939)\n puzon – Sonata in F (1941)\n tuba basowa – Sonata in B (1955)\n harfa – Sonata (solo; 1939)\n organy – dwie Sonaty (1937), III Sonata (1940)skrzypce – dwie Sonaty solo (1924), Sonata in E z fortepianem (1935), Sonata in C z fortepianem (1939)\n altówka – trzy Sonaty solo (1922, 1923, 1937), trzy Sonaty z fortepianem (1919, 1922, 1939)\n kontrabas – Sonata (1949)\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81884", "fragment_id": "660946/11", "subtitle": "", "title": "Paul Hindemith", "source": "wikipedia", "start_index": 13115.0, "document_id": "660946", "parentId": 81884.0, "score": 0.19459019601345062}, "uuid": "fc1cc7d7-6bfe-46ef-9399-efac2e69eb00"}, {"page_content": "Kurt Wallander – postać fikcyjna, prowincjonalny policjant śledczy z Ystad, główny bohater szwedzkiej serii powieści kryminalnych Henninga Mankella oraz ich kilku adaptacji filmowych.\nRys postaci.\nUrodził się 30 stycznia 1948 roku. W 1967 roku wstąpił do akademii policyjnej.\nMieszka sam, przy ulicy Mariagatan w Ystad, w Szwecji. Z byłą żoną Moną ma córkę Lindę, urodzoną w 1971 roku. Z usposobienia jest melancholikiem, nie ma wielu przyjaciół, większość czasu poświęca pracy. Jego życiowe motto stanowią słowa biblijnego Koheleta: \"Jest czas rodzenia i czas umierania\". Komisarz obrał sobie to zdanie jako \"prywatne zaklęcie\", po tym gdy został pchnięty nożem na początku swojej kariery zawodowej. Matka Wallandera zmarła, jego stosunki z ojcem są skomplikowane, pełne napięć (między innymi z tego powodu, że ojciec nigdy nie zaakceptował wyboru policyjnej kariery syna).\nWallander to bohater dynamiczny. Mankell tak charakteryzuje szwedzkiego policjanta:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Jedną ze szczególnych cech Wallandera jest to, że stale się zmienia. W ten sposób różni się od wielu tzw. bohaterów, którzy są identyczni na pierwszej i na tysięcznej stronie książki. Ja takich książek nie lubię. Interesują mnie osoby, które się zmieniają. Nikt z nas nie będzie jutro taki sam\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=903814", "fragment_id": "1029235/0", "subtitle": "", "title": "Kurt Wallander", "document_id": "1029235", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 903814.0, "score": 0.05418066307902336}, "uuid": "251c30f4-4380-4169-b20d-3237723b09dc"}]}
{"id": "q_637", "question": "W którym państwie znajduje się prowincja Syczuan?", "answer": [{"page_content": "Syczuan (\"Sichuan\" wym., chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;四川&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Sìchuān&lt;/&gt;\"; Wade-Giles \"&lt; lang=\"zh-Latn-wadegile\"&gt;Ssu-ch’uan&lt;/&gt;\") – prowincja w południowo-zachodnich Chinach, ze stolicą w Chengdu. Powierzchnia 485 tys. km kwadratowych, ludność 83,67 mln (2020).\nPodział.\nSyczuan dzieli się na 18 prefektur i 3 prefektury autonomiczne.\nTrzęsienie ziemi.\nW poniedziałek 12 maja 2008 roku o godzinie 14:28 czasu lokalnego prefekturę Ngawa oddaloną o 90 km na północny zachód od stolicy prowincji Chengdu nawiedziło trzęsienie ziemi o sile 7,8 stopni w skali Richtera.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=540168", "fragment_id": "1581733/0", "subtitle": "", "title": "Syczuan", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1581733", "parentId": 540168.0, "score": 0.5566744208335876}, "uuid": "f7e1ad87-f798-497d-af1d-4e819dd4af0d"}, {"page_content": "Chengdu (\"\"; chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;成都&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Chéngdū&lt;/&gt;\") – miasto w Chinach, liczące ponad 15 milionów mieszkańców, stolica prowincji Syczuan.\nGeografia i klimat.\nMiasto leży w zachodniej części Kotliny Syczuańskiej, w 40% na żyznej równinie Chengdu. Najniższym punktem jest ujście rzeki Zhi Shui w dystrykcie Jintang na wysokości 387 m n.p.m., zaś najwyższym szczyt w paśmie górskim Qionglai, w zachodnim dystrykcie Dayi, mający wysokość 5364 m. Przez obszar miasta przepływa kilka rzek, zaś przez ścisłe centrum rzeka Jin, która blisko najstarszej części miasta dzieli się na dwie odnogi.\nChengdu leży w strefie klimatu subtropikalnego, monsunowego. Występują tutaj duże wahania opadów w cyklu rocznym, zaś średnia wilgotność względna wynosi około 80%. Pora deszczowa występuje od czerwca do września. Zimy są łagodne, zaś lata niezbyt gorące z dużą wilgotnością powietrza.\nPodział administracyjny.\nChengdu dzieli się na 11 dzielnic, 5 miast na prawach powiatów i 4 hrabstwa.\nHistoria.\nWczesna historia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=428131", "fragment_id": "90328/0", "subtitle": "", "title": "Chengdu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 428131.0, "document_id": "90328", "score": 0.1980288177728653}, "uuid": "0adfcadf-1de0-400a-aa34-7a2e7e7e1e96"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nDiecezja Suifu, diecezja Yibin (łac. \"Dioecesis Siufuanus\", chiń. 天主教叙府教区) – rzymskokatolicka diecezja ze stolicą w Yibinie, w prowincji Syczuan, w Chińskiej Republice Ludowej. Biskupstwo jest sufraganią archidiecezji Chongqing.\nHistoria.\n24 stycznia 1860 papież Pius IX erygował wikariat apostolski Południowego Syczuanu. Dotychczas wierni z tych terenów należeli do wikariatu apostolskiego Północno-Zachodniego Syczuanu (obecnie diecezja Chengdu).\n12 sierpnia 1910 odłączono wikariat apostolski Jianchang (obecnie diecezja Ningyuan). 3 grudnia 1924 zmieniono nazwę omawianej jednostki na \"wikariat apostolski Suifu\" (Suifu to ówczesna nazwa Yibinu; jako że w późniejszych latach papieże nie mieli możliwości jej zmiany pozostała ona do dziś).\n10 lipca 1929 odłączono prefekturę apostolską Yazhou (obecnie diecezja Jiading).\nW wyniku reorganizacji chińskich struktur kościelnych dokonanych przez Piusa XII 11 kwietnia 1946 wikariat apostolski Suifu został podniesiony do rangi diecezji.\nOd zwycięstwa komunistów w chińskiej wojnie domowej w 1949 diecezja, podobnie jak cały prześladowany Kościół katolicki w Chinach, nie może normalnie działać. W 1950 zagraniczni misjonarze na czele z bp René-Désiré-Romainem Boisguériem MEP zostali wydaleni z kraju. W latach 50. XX w. wszystkie katolickie szkoły i organizacje charytatywne zostały znacjonalizowane. W 1959 wyświęcono bez zgody papieża antybiskupa Suifu, mimo iż bp Boisguéri nie zrezygnował z katedry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3967832", "fragment_id": "602274/0", "subtitle": "", "title": "Diecezja Suifu", "document_id": "602274", "start_index": 0.0, "parentId": 3967832.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10437120497226715}, "uuid": "ca84ee12-07ee-4ed1-986c-7b48215ea21b"}, {"page_content": "Xichang (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;西昌&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Xīchāng&lt;/&gt;\") – miasto na prawach powiatu w południowo-środkowych Chinach, w prowincji Syczuan, siedziba administracyjna prefektury autonomicznej Liangshan. W 2000 roku miasto liczyło ok. 615 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu spożywczego, metalowego i hutniczego, centrum handlowe regionu rolniczego, a także ośrodek turystyki oraz tradycji i kultury grupy etnicznej Yi. Xichang jest ważnym węzłem drogowym (szosa Syczuan–Junnan) i kolejowym (magistrala kolejowa Chengdu–Kunming); miasto posiada także własny port lotniczy. Siedziba rzymskokatolickiej diecezji Ningyuan. W pobliżu Xichangu znajduje się kosmodrom Xichang.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=612427", "fragment_id": "820399/0", "subtitle": "", "title": "Xichang", "parentId": 612427.0, "start_index": 0.0, "document_id": "820399", "source": "wikipedia", "score": 0.3211761713027954}, "uuid": "61e472c8-6696-41ca-a75a-ab87eb547e8f"}, {"page_content": "Katastrofa autobusowa w Chinach – katastrofa, do której doszło 18 lipca 2010 w prowincji Syczuan w południowo-zachodnich Chinach. W wypadku zginęło 27 osób, 11 zostało rannych.\nAutobus jadąc z miasta Barkam w prowincji Syczuan do stolicy prowincji Chengdu, spadł do rzeki Dajin. Autobus podczas pokonywania zakrętu wypadł z drogi, wylądował w przepaści na dnie której płynie rzeka. Ze wstępnych ekspertyz wynika, że autobus którego pojemność wynosiła maksymalnie 35 osób był przeładowany. Pojazdem w chwili katastrofy podróżowało 38 osób, w tym trójka dzieci. Uratowano 11 osób, pozostałe uważa się za zaginione, jednak ich szanse na przeżycie są minimalne. W sprawie katastrofy wszczęto postępowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2050882", "fragment_id": "388761/0", "subtitle": "", "title": "Katastrofa autobusowa w Chinach (2010)", "document_id": "388761", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2050882.0, "score": 0.2630186080932617}, "uuid": "8854c2bb-fbef-4f05-8c0d-024a6f684e79"}, {"page_content": "Min Shan, \"Góry Syczuańskie\" (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;岷山&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Mín Shān&lt;/&gt;\") – pasmo górskie w Chinach, w prowincjach Syczuan i Gansu, o długości ok. 500 km. Najwyższy szczyt to Xuebao Ding (5588 m n.p.m.).\nW górach znajduje się dużo atrakcji turystycznych, m.in. rezerwat przyrody Jiuzhaigou i Dolina Huanglong, gdzie można spotkać rzadkie gatunki zwierząt, np. pandę wielką.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1816255", "fragment_id": "882068/0", "subtitle": "", "title": "Min Shan", "document_id": "882068", "start_index": 0.0, "parentId": 1816255.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2809649109840393}, "uuid": "615469ca-6431-4c88-bec2-a2116f609089"}, {"page_content": "Ya’an (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;雅安&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Yǎ’ān&lt;/&gt;\") – miasto o statusie prefektury miejskiej w Chinach, w prowincji Syczuan, na zachodnim skraju Kotliny Syczuańskiej. \nW 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 108 796. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 1 490 041 mieszkańców. Największy w kraju ośrodek wydobycia miki, ponadto ośrodek przemysłu przetwórczego, skórzanego i środków transportu.\nHistoria.\nMiasto ustanowiono siedzibą powiatu w okresie dynastii Qin (221–206 p.n.e.) i Han (206 p.n.e.–220 n.e.). W późniejszym okresie obszar zajęli Mongołowie. Ya’an przeszło z powrotem pod panowanie chińskie pod koniec V w. n.e., a w 604 roku zostało siedzibą prefektury Ya, od której pochodzi obecna nazwa miasta. Ya’an znane było w epoce Ming i Qing jako Yazhou. W 1912 roku Ya’an stało się powiatem. W 1939 roku miasto przyłączono do nowo powstałej prowincji Xikang. W 1951 roku przeniesiono z Kangding do Ya’an stolicę prowincji, jednak w 1955 roku prowincję Xikang połączono z prowincją Syczuan, a Ya’an utraciło status stolicy.\nW 2008 roku miasto ucierpiało w wyniku trzęsienia ziemi. Na obszarze prefektury miejskiej zginęło wówczas 28 osób, 1351 osób zostało rannych, a 2 osoby uznano za zaginione. W 2013 roku odnotowano tam kolejne trzęsienie ziemi.\nPodział administracyjny.\nPrefektura miejska Ya’an podzielona jest na:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122863", "fragment_id": "423686/0", "subtitle": "", "title": "Ya’an", "document_id": "423686", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2122863.0, "score": 0.17782318592071533}, "uuid": "61941d2d-e710-41fe-9b4a-c8aa6db88f4a"}, {"page_content": "Trzęsienie ziemi w Syczuanie (2013) – trzęsienie ziemi o magnitudzie 6,6, którego epicentrum znajdowało się w południowej części Chin, w prowincji Syczuan. Główny wstrząs nastąpił 20 kwietnia 2013 roku, około godz. 8:02 czasu lokalnego. Epicentrum znajdowało się niedaleko miasta Ya’an i 116 km od stolicy prowincji Chengdu.\nTrzęsienie ziemi nastąpiło wzdłuż uskoku Longmenshan, w tej samej prowincji która ucierpiała podczas trzęsienia ziemi w 2008 roku. Podczas jednej z konferencji prasowych rząd prowincji Syczuan potwierdził śmierć 186 osób. Później tę liczbę zweryfikowano do 193 osób. Według raportów znaczne szkody poniosły okoliczne budynki, kilka się zawaliło. Na miejscu katastrofy i w okolicznych prowincjach nie było dostępu do prądu, z powodu przerwania sieci energetycznych. Podobnie rzecz miała się z siecią telekomunikacyjną. Drogi ekspresowe i autostrady zostały zamknięte i udostępnione jedynie pojazdom ratowniczym. Odnotowano kilka wstrząsów wtórnych, z których najsilniejszy miał magnitudę 5,1.\nSłużby ratownicze prowadziły poszukiwania zaginionych osób, często z użyciem dynamitu. Po 9 godzinach od trzęsienia udało się odnaleźć siedmioletnią dziewczynkę, która przeżyła pod gruzami. Ratownicy spod pozostałości budynków wyciągnęli także kobietę w ciąży. W akcji brało udział ponad 8000 żołnierzy, 1400 okolicznych ratowników i lekarzy oraz 120 specjalnych pojazdów ułatwiających podnoszenie zawalisk. Oprócz tego wykorzystywano psy ratownicze i ochotników zmobilizowanych z terenu całego kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930309", "fragment_id": "1190259/0", "subtitle": "", "title": "Trzęsienie ziemi w Syczuanie (2013)", "parentId": 2930309.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1190259", "source": "wikipedia", "score": 0.5940915942192078}, "uuid": "1f039035-bd69-4aaa-9cf5-834b627e1857"}, {"page_content": "Prowincja rozciąga się południkowo szerokim pasem na przestrzeni ponad 800 km, w związku z czym na jej obszarze występuje znaczne zróżnicowanie warunków naturalnych. Przecinające prowincję w poprzek góry Qin Ling tworzą wyraźną barierę klimatyczną i komunikacyjną, przekraczającą 4000 m n.p.m. (Taibai Shan, 4113 m). Niższe, sięgające 2700 m, góry Daba Shan stanowią granicę z prowincją Syczuan. Między tymi pasmami ciągnie się gęsto zaludniona górna część doliny rzeki Han Shui, dopływu Jangcy. Panują tu warunki klimatyczne zbliżone do podzwrotnikowych – rozwija się uprawa ryżu, bawełny i herbaty. Góry pokryte są rozległymi lasami – częściowo wiecznie zielonymi, z występowaniem drzewa tungowego, a częściowo, w wyższych rejonach, iglastymi. Jest to jeden z ważniejszych rejonów eksploatacji lasów w Chinach.\nNa północ od gór Qin Ling, między nimi a krawędzią Wyżyny Lessowej, ciągnie się równoleżnikowo szeroka, podłużna, odwadniana przez rzekę Wei He kotlina, która jest jednym z najstarszych ośrodków osadnictwa rolniczego w Chinach i najgęściej zaludnioną częścią prowincji. Dzięki urodzajnym glebom aluwialnym i stosunkowo ciepłemu klimatowi rozwinęła się tu intensywna uprawa ryżu i bawełny. Doliną Wei He przebiega na zachód stara droga handlowa – jedwabny szlak, wzdłuż którego przeprowadzono linię kolejową Zhengzhou–Xi’an–Lanzhou. Tu też znajdują się najważniejsze ośrodki miejskie prowincji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=543021", "fragment_id": "1545139/1", "subtitle": "", "title": "Shaanxi", "source": "wikipedia", "start_index": 1369.0, "document_id": "1545139", "parentId": 543021.0, "score": 0.07815670222043991}, "uuid": "9d32a81d-300b-43ec-99ee-89f6b544e0e3"}, {"page_content": "Litang (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;高城镇&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Gāochéng Zhèn&lt;/&gt;\"; tyb. ལི་ཐང་རྫོང \"li thang\") – miejscowość i gmina miejska w południowych Chinach, w prowincji Syczuan, w tybetańskiej prefekturze autonomicznej Garzê, siedziba powiatu Litang. W 2000 roku gmina miejska liczyła 8790 mieszkańców. Miejscowość położona jest we wschodniej części Płaskowyżu Tybetańskiego, na wysokości ok. 4000 m n.p.m. Znajduje się w niej buddyjski klasztor Ganden Thubchen Choekhorling (zwany także Lithang Gompa) należący do szkoły Gelug.\nWiększość mieszkańców stanowią Tybetańczycy, w centrum miasta mieszka także napływowa ludność chińska Han i Hui. Znaczna część ludności chińskiej to żołnierze, policjanci i członkowie ich rodzin. W mieście znajdują się duże koszary Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej.\nCo roku na początku sierpnia w Litangu odbywają się wyścigi konne połączone z festiwalem, ściągające przybyszów z całego Tybetu oraz zagranicznych turystów.\nW przeciwieństwie do miejscowości leżących na terenie Tybetańskiego Regionu Autonomicznego, Litang, jako część Syczuanu jest otwarty bez ograniczeń dla zagranicznych turystów i wjazd do niego nie wymaga zezwolenia.\nHistoria.\nW latach 50. XX w. Litang był głównym ośrodkiem antychińskich zrywów poprzedzających powstanie tybetańskie. W 1956 r. klasztor w Litangu został zbombardowany przez chińską Armię Ludowo-Wyzwoleńczą. Okolice Litangu były głównym terenem działania partyzanckiego ruchu „Cztery rzeki, sześć pasm górskich” (ang. \"Four Rivers, Six Ranges\", tybet. \"Chushi Gangdruk\").\nObecna sytuacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1108530", "fragment_id": "1348644/0", "subtitle": "", "title": "Litang", "document_id": "1348644", "start_index": 0.0, "parentId": 1108530.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12256382405757904}, "uuid": "66c3309f-045d-4bad-9c0a-9fe35249cb9e"}]}
{"id": "q_638", "question": "Z ilu pensów składał się brytyjski szyling?", "answer": [{"page_content": "Szyling ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;shilling&lt;/&gt;) – moneta będąca w obiegu w Wielkiej Brytanii, a uprzednio Anglii, od panowania Henryka VII (XVI wiek) do 1971 roku, kiedy przeprowadzono decymalizację brytyjskiej waluty. Szyling stanowił 1/20 część funta szterlinga i dzielił się na 12 pensów.\nSzyling był również nominałem innych brytyjskich monet (m.in. florena o wartości 2 szylingów) i banknotów (5- i 10-szylingowego).\nOd początku bicia w XVI wieku do 1946 roku monety o nominale 1 szylinga były bite ze srebra, a w latach 1947–1970 bito je z miedzioniklu.\nW latach 1937–1970 bito dwa rodzaje szylinga: szylinga brytyjskiego/angielskiego i szylinga szkockiego. Oba rodzaje różniły się od siebie nieznacznie wizerunkiem rewersu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1458908", "fragment_id": "194945/0", "subtitle": "", "title": "Szyling brytyjski", "parentId": 1458908.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "194945", "score": 0.854238748550415}, "uuid": "b341cab4-af59-45de-a0b1-7264aaf35035"}, {"page_content": "Pens – moneta zdawkowa używana w Wielkiej Brytanii i jej terytoriach zależnych, pochodząca z wczesnego średniowiecza.\nW anglosaskich państwach Anglii wybita po raz pierwszy ok. 765 r. przez króla Heaberhta z Kentu jako naśladownictwo srebrnego denara (\"novus denarius\") karolińskiego; był monetą o wadze najwyżej ok. 1,55 g. Wkrótce potem bicie złotego pensa (\"gold penny\") na wzór arabskiego mancusa zapoczątkował w Mercji król Offa. W XIII wieku niewielką ilość złotych pensów wypuścił też Henryk III (1257), podejmując chybioną próbę wprowadzenia w królestwie monety złotej. \nPoczątkowo srebrny, &lt;&gt;[].\nPrzed reformą walutową z 15 lutego 1971 jeden funt był równy 20 szylingom, zaś jeden szyling – 12 pensom. Jeszcze wcześniej, 1 pens dzielił się na dwie półpensówki (\"halfpenny\"), lub na cztery ćwierci (farthingi).\nFunt oznaczany był symbolem „£”, szyling literą „s”, pens – „d” („d” – od łacińskiego \"denarius\" – „denar”). Obecnie, po reformie, 1 funt dzieli się na 100 pensów. Dla rozróżnienia między starym pensem a nowym stosuje się oznaczenie tego ostatniego „p”; szyling wyszedł z użycia, a oznaczenie funta symbolem „£” pozostało bez zmian. Obecnie najczęściej stosowany jest zapis dziesiętny kwot, podobnie jak w innych krajach, przy czym symbol £ umieszcza się przed kwotą, np. £23.50 oznacza 23 funty 50 pensów (czasem jednak równoważnym: 23£ 50p – w nawiązaniu do starego systemu oznaczeń).\nW angielskim rozróżnia się dwa znaczenia polskiego słowa „pens”: \"penny\" oznacza monetę jednopensową, zaś \"pence\" – jej wartość. W praktyce stosuje się złożenia, np. \"eightpence\" oznacza 8 pensów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=257849", "fragment_id": "1421667/0", "subtitle": "", "title": "Pens", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1421667", "parentId": 257849.0, "score": 0.8540802597999573}, "uuid": "41ca20ea-b0c5-4404-b1b6-dcfb7913e4bf"}, {"page_content": "Szyling – oficjalna jednostka monetarna w Kenii, Somalii, Tanzanii i Ugandzie. Jako odrębna waluta występuje też w nieuznawanym przez społeczność międzynarodową Somalilandzie. \nDo czasu reformy monetarnej (15 lutego 1971) szyling był też monetą występującą w Wielkiej Brytanii. Szyling równał się 1/20 funta szterlinga, a sam dzielił się na 12 pensów.\nDo czasu wprowadzenia euro 1 stycznia 2002 w większości państw Wspólnoty Europejskiej, szyling był walutą Austrii i dzielił się na 100 groszy.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=157078", "fragment_id": "23051/0", "subtitle": "", "title": "Szyling", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "23051", "parentId": 157078.0, "score": 0.560577392578125}, "uuid": "8f403abc-a1f2-4329-8691-f3c6fb715697"}, {"page_content": "Od XVIII wieku walutą Wielkiej Brytanii jest funt szterling (\"pound sterling\"), który od 15 lutego 1971 jest równy 100 pensom (\"pence\").\nZwyczajowo na awersie każdej monety brytyjskiej znajduje się popiersie obecnie panującego monarchy.\nDawny system.\nWcześniej jeden funt był równy 20 szylingom, zaś jeden szyling (\"shilling\") - 12 pensom (\"pence\"). Jeszcze wcześniej 1 pens dzielił się na dwie półpensówki (\"halfpenny\") lub na 4 ćwiartki (\"farthings\").\nFunt oznaczany był symbolem \"£\", szyling literą \"s.\", pens \"d.\" Obecnie, dla rozróżnienia między \"starym\" pensem a nowym, stosuje się oznaczenie tego ostatniego \"p.\"; szyling wyszedł z użycia, a oznaczenie funta symbolem \"£\" pozostało bez zmian. Przykładowo zapis £2 5s. 3d. lub analogicznie \"2/5/3\" oznaczał: \"2 funty, 5 szylingów, 3 pensy\". Jeżeli podano tylko dwie cyfry, oznaczało to szylingi i pensy, np. \"5/3\" oznacza to samo, co \"5s. 3d.\", czyli 5 szylingów i 3 pensy.\nWartość 5 szylingów (1/4 funta) odpowiadała koronie (\"crown\"), zaś pół korony stanowiły dwa szylingi i sześć pensów (2s. 6d.).\nCeny artykułów wysokiej jakości oraz honoraria przedstawicieli wolnych zawodów (lekarzy, adwokatów itp.) liczone były w gwineach. 1 gwinea (\"guinea\", gn.) stanowiła funta i szyling, czyli 1gn. = £1 1s = 21s.\nDecymalizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47824", "fragment_id": "646085/0", "subtitle": "", "title": "Pieniądze brytyjskie", "parentId": 47824.0, "start_index": 0.0, "document_id": "646085", "source": "wikipedia", "score": 0.9686760902404785}, "uuid": "8522af2b-f223-4f9b-b9a2-eec731c2a038"}, {"page_content": "Do 15 lutego 1971 funt dzielił się na 240 pensów (skrótowo zapisywanych „d” od słowa denar), bądź na 20 szylingów („l”, bądź „s” od solid). Pens po przejściu na system dziesiątkowy w 1971 z racji różnicy wartości był początkowo nazywany nowym pensem.\nHistoria.\nSzterling został wprowadzony do obiegu przez angielskiego króla Henryka II w 1158 i był wymienialny na srebro. W 1816 zmieniono wymienialność funta ze srebra na złoto i utrzymywano ją do 1914. W tym czasie kurs funta utrzymywał się na poziomie około $4,9 za £1. W roku 1926 powrócono do wymienialności na złoto, jednak w tym czasie w obiegu nie były już używane złote monety, a banknoty, które można było wymieniać na sztaby złota. System waluty sztabowo-złotej został ostatecznie porzucony 21 września 1931 podczas wielkiego kryzysu. Po wycofaniu się z systemu waluty złotej funt został zdewaluowany o 20%. Funt stał się całkowicie wymienialny w 1946, co było warunkiem udzielenia 3,75 miliarda dolarów pożyczki przez Stany Zjednoczone. Po wycofaniu się z powiązania funta ze złotem próbowano ustabilizować kurs waluty poprzez związanie wartości funta z innymi walutami począwszy od amerykańskiego dolara. Jednak próby były nieudane, co pociągnęło za sobą 30% dewaluację w 1949.\nW połowie lat 60. wystąpiła kolejna presja na obniżenie wartości waluty. W 1966 w obliczu spadającego kursu waluty rząd brytyjski wprowadził restrykcyjne ograniczenia dewizowe. Jednym z nich był zakaz wywozu przez turystów z kraju więcej niż 50 funtów (zniesiony w 1970). W tym czasie, w listopadzie 1967, funt został zdewaluowany o 14,3% do poziomu 2,41 dolara.\nW 1976 nastąpił kolejny kryzys. Kurs funta spadł w stosunku do dolara do poziomu 1,57 i Wielka Brytania była zmuszona zaciągnąć pożyczkę w MFW w wysokości 2,3 miliarda funtów. Najniższy historyczny kurs funt osiągnął w lutym 1985, gdy za funta można było otrzymać jedynie 1,05 dolara.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74251", "fragment_id": "646997/1", "subtitle": "", "title": "Funt szterling", "document_id": "646997", "start_index": 1552.0, "parentId": 74251.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4797716438770294}, "uuid": "278e2b1e-0de3-4020-a312-8fdd75370a94"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki monetarnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFunt szkocki (scots \"Pund Scots\", ang. \"Pound Scots\") – pieniądz Królestwa Szkocji używany do czasu, gdy weszło ono w polityczną i monetarną unię z Królestwem Anglii w 1707 roku zgodnie z aktem unii z 1707. Został wprowadzony przez Dawida I na podstawie modelu walutowego Anglii i Francji; dzielił się na 20 szylingów, szyling zaś na 12 pensów. Wartość szkockiego funta w stosunku do funta szterlinga i w czasach Jakuba III 4 funty szkockie miały wartość jednego funta szterlinga.\nOprócz funtów szkockich w obiegu były srebrne monety zwane merkami, warte 13 szylingów i 4 pensy czyli 2/3 funta szkockiego. Gdy Jakub VI Stuart został królem Anglii, jako Jakub I Stuart w 1603, waluta została zmieniona na wzór angielski przy kursie 12 funtów szkockich do 1 funta szterlinga. Po takim kursie w 1707 funt szkocki został zastąpiony funtem szterlingiem. Jednakże w Szkocji był nadal używany przez prawie cały XVIII wiek.\nWspółcześnie.\nW obecnych czasach funt szkocki jest drukowany przez trzy największe szkockie banki clearingowe: Royal Bank of Scotland, Bank of Scotland i Clydesdale Bank. Banknoty są czasem uznawane jako środek płatniczy w całej Wielkiej Brytanii, jednak używane są głównie na terenie Szkocji. Jednostkowo wartość ich jest równa funtom szterlingom i nie podlega wahaniom kursowym. Technicznie patrząc, nie jest to waluta uznawana za legalny środek płatniczy, a jedynie za weksel. W kantorach poza granicami Wielkiej Brytanii wymieniane są one zwykle po kursie niższym niż funt szterling lub nie są akceptowane.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1124433", "fragment_id": "1350322/0", "subtitle": "", "title": "Funt szkocki", "parentId": 1124433.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1350322", "score": 0.3260386884212494}, "uuid": "67309549-2836-4a70-98fa-b957cc9d2e3a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy brytyjskiej jednostki monetarnej. Zobacz też: kron – rodzaj szkła.\nKorona (ang. \"Crown\") wcześniej zwana koroną podwójnej róży (ang. \"Crown of the double rose\") – brytyjska jednostka monetarna o wartości 5 szylingów, wprowadzona przez reformę monetarną króla Henryka VIII; w obiegu w latach 1526–1965.\nPierwsze monety były bite ze złota, zaś pierwsze srebrne pojawiły się za rządów Edwarda VI.\nHistoria.\nBite przez wszystkich monarchów, od Elżbiety I do Elżbiety II. \"Gothic\" królowej Wiktorii z 1847 roku (wybito zaledwie 8000 dla uczczenia neogotyku w architekturze), również jest zaliczany w poczet koron.\nKorona była dużą monetą, która nie najlepiej funkcjonowała na rynku, jednakże była bita na okazję koronacji nowego władcy (co potwierdza się od panowania Jerzego IV).\n\"Oplecione\" korony Jerzego V były bite w małych ilościach między 1927 a 1936, miały na rewersie wieniec i funkcjonowały jako prezent gwiazdkowy. Emisja z 1927 roku była nakładem czysto kolekcjonerskim.\nKorona warta była 5 szylingów lub 60 pensów przed wprowadzeniem reformy dziesiętnej w lutym 1971.\nWspółczesne bicia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1055486", "fragment_id": "1387979/0", "subtitle": "", "title": "Crown", "parentId": 1055486.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1387979", "score": 0.31876125931739807}, "uuid": "9855a258-0cf2-4864-b3fa-435a47f494a5"}, {"page_content": "Dwa szylingi, lub floren (ang. \"florin\") – moneta będąca w obiegu w Wielkiej Brytanii od 1849 do decymalizacji w 1971 roku, a potem jako dziesięć nowych pensów do 1993. \nW latach 1849–1946 moneta dwu szylingowa była bita ze srebra a od 1947 do 1970 z miedzioniklu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4881861", "fragment_id": "258138/0", "subtitle": "", "title": "Dwa szylingi (moneta brytyjska)", "document_id": "258138", "start_index": 0.0, "parentId": 4881861.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44188177585601807}, "uuid": "246a7d29-b035-47a7-ba37-139bacf02937"}, {"page_content": "Dwunastkowy system liczbowy (duodecymalny system liczbowy) – pozycyjny system liczbowy, w którym podstawą jest liczba 12. Do zapisu liczb potrzebne jest dwanaście cyfr: poza cyframi dziesiętnymi od \"0\" do \"9\" używa się pierwszych dwóch liter alfabetu łacińskiego: \"A\" i \"B\".\nZapis liczbowy w systemie dwunastkowym.\nLiczby zapisuje się tu jako ciągi cyfr, z których każda jest mnożnikiem kolejnej potęgi liczby 12, np. liczba zapisana w dziesiętnym systemie liczbowym jako 1000, w dwunastkowym przybiera postać 6B4, gdyż:\n6×122 + 11×121 + 4×120 = 864 + 132 + 4 = 1000.\nZastosowanie systemu dwunastkowego.\nZastosowanie systemu dwunastkowego w historii i obecnie.\nW niewielkim zakresie systemu dwunastkowego używano w starożytnym Rzymie, gdzie starożytna jednostka monetarna As (jednostka monetarna lub wagowa) składała się z 12 uncji.\nRównież średniowieczny system monetarny w Europie opierał się częściowo na systemie dwunastkowym: pieniądze liczono m.in. w solidach, które zawierały po 12 denarów. (pozostałość tego systemu monetarnego przetrwała do drugiej połowy XX w. w krajach powiązanych kulturowo z Wielką Brytanią, a w samej Wielkiej Brytanii aż do roku 1971, gdzie aż do tej daty szyling dzielił się na 12 pensów).\nOd średniowiecza aż do XIX w. (a w krajach anglosaskich, zwłaszcza w USA – do chwili obecnej) mierzono długość w stopach, calach, liniach i punktach, gdzie stopa = 12 cali, cal = 12 linii, linia = 12 punktów.\nDo dziś w Polsce używa się takich, wywodzących się z systemu dwunastkowego, pojęć jak tuzin (12 sztuk) i gros (12 tuzinów – 144 sztuki). W niektórych językach istnieje także pojęcie „wielki gros” (ang. \"great gross\", hol. \"groot gros\") określające liczbę 1728 stanowiącą 12 grosów (tuzin do potęgi trzeciej).\nOgraniczenia stosowania systemu dwunastkowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=553375", "fragment_id": "1578230/0", "subtitle": "", "title": "Dwunastkowy system liczbowy", "document_id": "1578230", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 553375.0, "score": 0.059210892766714096}, "uuid": "f0a04647-2a70-4402-a2b6-807dd40f7909"}, {"page_content": "Decymalizacja (fr. \"décimalisation\" ze ś.łc. \"decimalis\" „dziesiętny”) – reforma walutowa, polegająca na zastąpieniu dotychczasowej waluty kraju (opartej na systemie innym niż dziesiętny) nową, opartą na systemie dziesiętnym, bez ingerencji w kurs walutowy. \nWaluta dziesiętna.\nWaluta w systemie dziesiętnym oparta jest na podstawowej jednostce monetarnej, która dzieli się na podjednostki, będące podwielokrotnością liczby 10. Najpowszechniej jednostkę dzieli się na 100 podjednostek, występują też (zwłaszcza w krajach arabskich) podziały na 1000 podjednostek.\nNa przykład:\nHistoria.\nDawniej jednostki niedziesiętne były bardziej powszechne. Najbardziej znanym jest brytyjski funt szterling, który do 15 lutego 1971 dzielił się na 240 pensów bądź na 20 szylingów. Również na ziemiach polskich waluta do XIX w. oparta była na różnych innych niż dziesiętny systemach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3330868", "fragment_id": "979012/0", "subtitle": "", "title": "Decymalizacja", "document_id": "979012", "start_index": 0.0, "parentId": 3330868.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24456378817558289}, "uuid": "4a13cef2-485e-4b11-b34b-dc864c9656cb"}]}
{"id": "q_639", "question": "Ile było hor, córek Zeusa i Temidy, przedstawianych jako uosobienie sił natury?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Aukso”. Zobacz też: Orkiestra Aukso.\n Nie mylić z: Horą, postacią z mitologii rzymskiej.\nHory (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ὧραι&lt;/&gt; \"Hō̂rai\", łac. \"Horae\") – w mitologii greckiej boginie strzegące ładu między ludźmi i rytmem natury, uważane także za personifikację czterech pór roku; córki Zeusa i Temidy lub według innej wersji Heliosa i Selene, siostry Charyt i Mojr.\nHory służyły i pomagały ważniejszym bogom na Olimpie: Herze, Afrodycie, Hermesowi, Aristajosowi. Towarzyszyły Zeusowi, Panu i Persefonie.\nPierwsza trójka.\nWiększość greckich tekstów (m.in. \"Teogonia\" Hezjoda) mówiących o Horach podaje następujące imiona:\nDruga trójka.\nW Atenach znano je pod imionami: \nInformację tę podaje Pauzaniasz w swoim opisie Grecji. Może jednak nie być to poprawne, ponieważ pisze o ateńskich boginiach zarówno jako o Charytach, jak i Horach.\nTrzecia trójka.\nRzadko pojawiała się także trójka trzecia\nInne podziały.\nCztery Hory.\nNonnos z Panopolis wspomina w \"Dynysiaca\" nazwę czterech Hor:\nDziewięć Hor.\nInformację o dziewięciu Horach podaje Hygin. Jest to zbiorcza lista wszystkich boginek wymienionych w I, II i III trójce.\nGodziny.\nOstatnia lista przedstawia dwanaście bogiń poszczególnych godzin i pór dnia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57672", "fragment_id": "648229/0", "subtitle": "", "title": "Hory", "document_id": "648229", "start_index": 1.0, "parentId": 57672.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7289501428604126}, "uuid": "8aa76fe7-ac8a-4ee4-82ee-0cd66746e4e4"}, {"page_content": "Zobacz też: inne postacie o imieniu „Temida”.\nTemida (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Θέμις&lt;/&gt; Thémis, łac. Themis) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie sprawiedliwości, prawa i wiecznego porządku.\nTemida uchodziła za córkę Uranosa i Gai. Zanim Zeus poślubił Herę, pojął za małżonkę Temidę. Z ich związku narodziły się trzy hory – Eunomia, Dike, Ejrene – oraz trzy Mojry (według popularniejszej teorii Mojry istniały wraz z Chaosem i po nim), a także dziewica Astraja (uosobienie sprawiedliwości) oraz nimfa rzeki Erydanu (Eridanos). Niektórzy podają, że owocem tego związku miały być Hesperydy.\nWedług mitografów i filozofów Temida miała być główną doradczynią Zeusa. Przypisuje się jej między innymi, że to ona radziła Zeusowi wziąć skórę z Amaltei. Według Jana Parandowskiego przewidziała wojnę trojańską. Jako jedyna z pierwszej generacji bóstw, pozostała na Olimpie. Tradycyjnie Temida była przedstawiana z wagą i mieczem, niekiedy z opaską na oczach. Opaska na oczach symbolizuje bezstronność. W wielu miastach greckich miała świątynie, często w pobliżu świątyń Gai lub Demeter.\nFigury Temidy często występują na sali sądowej. Jej postać widnieje także na pieczęci stanowej Nowego Jorku. W Polsce można ją zobaczyć w herbie Janowca Wielkopolskiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2312245", "fragment_id": "490287/0", "subtitle": "", "title": "Temida (tytanida)", "parentId": 2312245.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "490287", "score": 0.8338699340820312}, "uuid": "23089328-94cb-4317-8c1d-69f7b4893569"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci mitologicznych. Zobacz też: inne znaczenia słowa „nimfa”.\nNimfy (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Νύμφαι&lt;/&gt; Nýmphai, l. poj. &lt; lang=\"grc\"&gt;Νύμφη&lt;/&gt; Nýmphē, łac. Nymphae ‘młode kobiety’, ‘dziewczyny w porze godowej’, ‘narzeczone’) – w mitologii greckiej i mitologii rzymskiej boginie (niższego rzędu) i uosobienia sił żywotnych przyrody.\nMitologia.\nHomer przedstawiał je jako córki Zeusa. Były pięknymi, młodymi i długowiecznymi kobietami. Mieszkały we wsiach, lasach i wodach. Były duchami pól i ogólnie całej przyrody. Stanowiły uosobienie jej płodności i wdzięku. Zamieszkiwały groty, gdzie spędzały czas przędąc i śpiewając.\nNimfy nie stanowiły grupy jednorodnej. Dzieliły się na różne grupy w zależności od miejsca zamieszkania: nimfy wodne nazywano najadami, leśne driadami, drzewne hamadriadami, górskie oreadami, a łąkowe lejmoniadami. W mitologii występują także alseidy, meliady, Nereidy, Okeanidy, syreny i Atlantydy (Hesperydy, Hiady oraz Plejady).\nNimfy były często żonami herosów lub założycieli miast. Często pojawiały się w mitach o tematyce miłosnej. Zwykle ich kochankami byli: Pan, satyrowie, Priap, którzy uosabiali męskie siły w przyrodzie. Były także wybrankami większych bogów, jak: Zeus, Apollo, Hermes, Dionizos. Nimfy często zakochiwały się i uprowadzały młodzieńców np. Hylasa.\nOpiekowały się boskimi niemowlętami jak Zeus czy Dionizos, np. Amaltea.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107295", "fragment_id": "643736/0", "subtitle": "", "title": "Nimfy", "parentId": 107295.0, "start_index": 1.0, "document_id": "643736", "source": "wikipedia", "score": 0.3003864884376526}, "uuid": "7e0235ef-9e87-4626-9af1-6633305fde32"}, {"page_content": "Dike ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Δίκη&lt;/&gt; Díkē ‘zwyczaj’, ‘sąd’, ‘wyrok’, ‘kara’, łac. Iustitia, Ius ‘sprawiedliwość’, ‘kara’, ‘prawo’) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie sprawiedliwości, jedna z trzech Hor. Uchodziła za córkę Zeusa i tytanidy Temidy. Odpowiadała za zachowanie równowagi i porządku w świecie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1681197", "fragment_id": "717570/0", "subtitle": "", "title": "Dike (mitologia)", "parentId": 1681197.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "717570", "score": 0.4665008783340454}, "uuid": "f2f9bb01-731e-4a80-acfd-1bc926555cf6"}, {"page_content": "Ejrene, Eirene (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Εἰρήνη&lt;/&gt; Eirḗnē ‘pokój’) – w mitologii greckiej bogini pokoju, córka Zeusa i Temidy. \nWyobrażana z małym Plutosem (bóstwem bogactwa) na ręce, rogiem obfitości i gałązką oliwną. Nazywana „matką bogactwa i czarów wiosny”. Jedna z hor, utożsamiana z rzymską Pax. Była szczególnie czczona w Atenach, gdzie Kimon wystawił jej ołtarz, a później obchodzono jej święto w 16 dniu miesiąca Hekatombajon (z początkiem sierpnia), bardzo uroczyście i z wieloma ofiarami. Jej dziećmi były Bareja i Kamida.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141826", "fragment_id": "26575/0", "subtitle": "", "title": "Ejrene", "document_id": "26575", "start_index": 0.0, "parentId": 141826.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10650570690631866}, "uuid": "0f867d25-f464-421c-83fa-90376f6f3544"}, {"page_content": "Eunomia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Εὐνομία&lt;/&gt; \"Eunomía\" 'praworządność') – w mitologii greckiej strażniczka porządku społecznego i personifikacja praworządności.\nByła córką Zeusa i Temidy, jedną z Hor, miała dwie siostry: Dike i Ejrene. W jednym z hymnów orfickich określa się ją jako matkę Charyt.\nJej imieniem została nazwana planetoida Eunomia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4042692", "fragment_id": "607721/0", "subtitle": "", "title": "Eunomia (mitologia)", "parentId": 4042692.0, "start_index": 0.0, "document_id": "607721", "source": "wikipedia", "score": 0.22864139080047607}, "uuid": "3089b6f2-7a35-44d4-bd0c-d11405e395a7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Księżyc infobox/styles.css\" /&gt;\nOrthosie (Jowisz XXXV) – mały księżyc Jowisza, odkryty w 2001 roku przez grupę astronomów z Uniwersytetu Hawajskiego, kierowaną przez Scotta Shepparda.\nNazwa.\nW mitologii greckiej Ortosia była jedną z Hor, córek Zeusa i Temidy.\nCharakterystyka fizyczna.\nOrthosie jest jednym z najmniejszych księżyców Jowisza, jego średnicę ocenia się na około 2 km. Średnia gęstość tego ciała to ok. 2,6 g/cm3, składa się ono głównie z krzemianów. Powierzchnia księżyca jest bardzo ciemna – jego albedo wynosi zaledwie 0,04. Z Ziemi można go zaobserwować jako obiekt o jasności wizualnej co najwyżej 23,1 magnitudo.\nOrthosie obiega Jowisza ruchem wstecznym, czyli w kierunku przeciwnym do obrotu planety wokół własnej osi. Satelita należy do grupy Ananke.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480188", "fragment_id": "1539225/0", "subtitle": "", "title": "Orthosie (księżyc)", "document_id": "1539225", "start_index": 0.0, "parentId": 480188.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05668068304657936}, "uuid": "db20fbad-a889-428b-8ff3-610bd35a80f1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Księżyc infobox/styles.css\" /&gt;\nSponde (Jowisz XXXVI) – mały zewnętrzny księżyc Jowisza, odkryty w 2001 roku przez grupę astronomów z Uniwersytetu Hawajskiego, kierowaną przez Scotta Shepparda.\nNazwa.\nW mitologii Sponde była jedną z Hor – córek Zeusa i Temidy (jego pierwszej żony).\nCharakterystyka fizyczna.\nSponde jest jednym z najmniejszych księżyców Jowisza, jej średnicę ocenia się na około 2 km. Średnia gęstość tego ciała to ok. 2,6 g/cm3, składa się ono przeważnie z krzemianów. Powierzchnia jest bardzo ciemna – jego albedo wynosi zaledwie 0,04. Z Ziemi można ją zaobserwować jako obiekt o jasności wizualnej co najwyżej 23 magnitudo.\nSponde obiega Jowisza ruchem wstecznym, czyli w kierunku przeciwnym do obrotu planety wokół własnej osi. Satelita należy do grupy Pazyfae.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480213", "fragment_id": "1539234/0", "subtitle": "", "title": "Sponde (księżyc)", "document_id": "1539234", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 480213.0, "score": 0.055112775415182114}, "uuid": "9df17aed-ad5f-49ba-9adc-ba8c13a3b157"}, {"page_content": "Przede wszystkim można spotkać różne dane na temat jej rodziny. Może być więc córką Okeanosa, Zeusa i Temidy albo córką Zeusa i Ananke. Zwykle jednak z Zeusem nie jest spokrewniona, jest opiekunką wyznaczoną przez jego matkę Reę do opieki nad niemowlęciem, które należy ukryć przed ojcem chcącym je zabić. Adrastea ukryła Zeusa w grocie. Imre Trencsényi-Waldapfel stwierdza, że Zeus urodził się w grocie kreteńskiej góry Dikte (zwanej także jaskinią Psychro) i został oddany pod opiekę dwóch nimf zamieszkałych na tej górze. Inne źródła potwierdzają, że nie tylko Adrastea opiekowała się Zeusem, lecz pomagała jej siostra Ida (Idaja). Mitograf Hyginus w \"Fabulae\" wymienia nawet trzy siostry o imionach Ida (Idothea), Adrastea (Adrasta) oraz Althaea. Karmiły one Zeusa mlekiem oraz nektarem i ambrozją od kozy o imieniu Amaltea. Kallimach z Cyreny w \"Hymnie do Jowisza\" (47) podaje, że towarzyszyli im bracia, którzy jako korybanci (kureci) bijąc mieczami o tarcze robili hałas, przez który Kronos nie mógł usłyszeć płaczu dziecka. Opiekunowie Zeusa, Adrastea i jej pomocnicy byli dziećmi króla Krety Melisseusa i jego żony Amaltei (zależnie od opowiadania Amaltea jest kozą albo żoną króla Krety). Adrastea dała Zeusowi do zabawy piłkę. Dowiadujemy się o tym z relacji Apolloniosa z Rodos. Afrodyta zamierzała w ten sposób przekupić Erosa, aby rozkochał córkę Ajetesa w Jazonie. Afrodyta przedstawia Erosowi zalety piłki:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2403722", "fragment_id": "519930/1", "subtitle": "", "title": "Adrastea (mitologia)", "parentId": 2403722.0, "start_index": 1181.0, "document_id": "519930", "source": "wikipedia", "score": 0.07562724500894547}, "uuid": "4d4f0092-6927-41c6-83d3-c05faa92859b"}, {"page_content": "Zobacz też: inne postacie o imieniu „Tetyda”.\nTetyda (także Tetys; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Τηθύς&lt;/&gt; Tēthýs, łac. Tethys) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie \"żeńskiej siły rozrodczej morza\"; jedna z tytanid.\nNależała do pierwszego pokolenia tytanów. Uchodziła za córkę Uranosa i Gai. Była siostrą tytanów (Hyperiona, Japeta, Kojosa, Kriosa, Kronosa, Okeanosa) i tytanid (Fojbe, Mnemosyne, Rei, Tei, Temidy) oraz cyklopów (Argesa, Brontesa, Steropesa) i hekatonchejrów (Ajgajona, Gygesa, Kottosa). Z Okeanosem, swoim bratem i mężem, miała synów potamoi i córki Okeanidy (ok. 3000).\nWychowywała Herę, którą oddała jej pod opiekę Reja podczas walki Zeusa przeciw Kronosowi. Mieszkała na dalekim Zachodzie – w miejscu, gdzie Helios kończył swój bieg.\nImieniem tytanidy nazwano jeden z księżyców Saturna – Tetyda oraz wielki ocean, który rozdzielał w dawnych epokach geologicznych Europę i Afrykę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=268307", "fragment_id": "1403515/0", "subtitle": "", "title": "Tetyda (tytanida)", "parentId": 268307.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1403515", "source": "wikipedia", "score": 0.5111188888549805}, "uuid": "99c43611-bb2c-4389-a9f7-0e1f71788556"}]}
{"id": "q_640", "question": "Endoproteza to proteza umieszczana wewnątrz ciała czy na zewnątrz?", "answer": [{"page_content": "Endoproteza – wykonany z biomateriałów element, wszczepiany operacyjnie do organizmu (implant), zastępujący lub wspomagający utraconą funkcję narządu lub narządów. Termin ten odnosi się głównie do implantów zastępujących uszkodzone elementy układu ruchu, zwłaszcza staw biodrowy i kolanowy, chociaż do endoprotez zaliczamy też np. implanty układu sercowo-naczyniowego. Endoprotezami nie są natomiast implanty ortopedyczne, służące do zespalania złamanych kości (osteosyntezy), które po zrośnięciu się tkanki kostnej są usuwane z organizmu. \nEndoprotezy stawu biodrowego.\nZe względu na sposób mocowania oraz komponenty użyte przy wprowadzaniu protezy w tkanki rozróżniamy endoprotezy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1992993", "fragment_id": "368262/0", "subtitle": "", "title": "Endoproteza", "parentId": 1992993.0, "start_index": 0.0, "document_id": "368262", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "a7340c7a-625e-4bd1-a3eb-023af93144da"}, {"page_content": "Endoprotezoplastyka, alloplastyka, endoplastyka – zabieg chirurgiczny polegający na wycięciu zmienionego chorobowo segmentu organizmu (np. stawu) i wszczepieniu elementu sztucznego, przejmującego funkcję uszkodzonej struktury.\nZabieg endoprotezoplastyki jest stosowany w leczeniu zmian zwyrodnieniowych oraz w wielu urazach (złamania szyjki kości udowej, złamania w okolicy krętarza). Endoprotezoplastyka jest ponadto elementem oszczędzającego kończynę leczenia nowotworów kości – mięsaków (mięsak Ewinga, kostniakomięsak, chrzęstniakomięsak). Polega ono na zastąpieniu naturalnego stawu sztucznym stawem – endoprotezą. Zabieg endoprotezoplastyki przeprowadza się w znieczuleniu zewnątrzoponowym (bez narkozy) lub w pełnym znieczuleniu (w przypadku rozleglejszych zabiegów, np. onkologicznych). Zabieg, poprzez wyeliminowanie bólu, przywraca utracone czynności tego stawu i umożliwia wykonywanie podstawowych ruchów (chodzenie, podnoszenie ciężarów). Warunkiem osiągnięcia tego celu jest wyeliminowanie towarzyszącego urazom i zmianom zwyrodnieniowym bólu. Podstawą w zachowaniu pacjenta po zabiegu endoprotezy jest oszczędzanie i zapobieganie przeciążenia stawu operowanego. Po wszczepieniu endoprotezy niezbędna jest rehabilitacja, w celu uzyskania możliwie pełnej sprawności osoby operowanej.\nPowikłania.\nPowikłania mogące wystąpić po zabiegu endoprotezoplastyki są rzadkie i możemy je podzielić na:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=203750", "fragment_id": "1451357/0", "subtitle": "", "title": "Endoprotezoplastyka", "document_id": "1451357", "start_index": 0.0, "parentId": 203750.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4576113522052765}, "uuid": "4d2efa4a-91aa-4df4-a92d-8f37a5aed369"}, {"page_content": "Implant (z łac. \"im\" 'w' i \"plantare\" 'sadzić'), wszczep – ciało obce wszczepiane do organizmu w celu odtworzenia naturalnej funkcji lub estetyki uszkodzonego organu. Najczęściej stosowane są implanty zastępujące tkanki twarde.\nSzeroko stosowane są implanty zastępujące kość lub stawy. W ortopedii dość częste są operacje wszczepienia endoprotezy stawu biodrowego. Nieco rzadziej są stosowane endoprotezy dla innych stawów, np. endoproteza stawu kolanowego.\nImplanty bardzo szeroko stosowane są również w chirurgii estetycznej, na przykład w postaci najpopularniejszych silikonowych implantów piersi.\nW świecie modyfikacji ciała termin ten odnosi się do implantów podskórnych, implantów transdermalnych bądź implantów w miejscach intymnych, wszczepianych nie zawsze przez dyplomowanych lekarzy.\nImplanty w stomatologii.\nJednymi z najbardziej popularnych są implanty stomatologiczne, zastępujące utracone zęby. Implanty są jednak również stosowane np. do osadzania egzoprotez.\nWspółczesna implantologia ortopedyczna i stomatologiczna bazuje na zjawisku osseointegracji (osteointegracji) odkrytym przez Brånnemarka. Techniki implantologiczne obejmują w stomatologii również procedury rekonstrukcji kości np. podniesienie zatoki szczękowej. Wykonuje się je przy użyciu materiałów kościozastępczych lub kościotwórczych, które również są pewnego rodzaju\nimplantem. Bez tych zabiegów wszczepienie implantów u osób z zaawansowaną paradontozą lub chorych na osteoporozę jest praktycznie niemożliwe.\nImplanty są szeroko stosowane w stomatologii, najpopularniejsze systemy to:\nProces implantacji można podzielić na:\nZe względu na stosunkowe niskie ceny i wysokie kwalifikacje dentystów, Polska jest jednym z krajów odwiedzanych przez turystów dentystycznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=466960", "fragment_id": "1537967/0", "subtitle": "", "title": "Implant", "parentId": 466960.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1537967", "source": "wikipedia", "score": 0.455025315284729}, "uuid": "0ff42ff0-481f-4997-b4b8-7d35224aa7be"}, {"page_content": "Leczenie tętniaków aorty w przypadkach grożących pęknięciem (poszerzanie się tętniaka, bardzo duży tętniak) jest chirurgiczne i polega na jego wycięciu i wszczepieniu protezy naczyniowej z tworzywa sztucznego ((Dakron lub PTFE). Proteza może być wszczepiona przez tradycyjny dostęp chirurgiczny (z otwarciem klatki piersiowej lub brzucha), bądź wprowadzona wewnątrznaczyniowo (endoproteza naczyniowa), czyli przez światło tętnicy. Endoprotezę mocuje się (zakotwicza) przy pomocy metalowego stentu (stentgraft). Zasadniczo nie operuje się tętniaków aorty o średnicy mniejszej niż 4 cm, choć w przypadku pewnych wariantów morfologicznych (np. tętniak workowaty lub mały tętniak połączony z pęknięciem blaszki miażdżycowej ściany aorty) wskazane jest wczesne leczenie zabiegowe ze względu na zwiększone ryzyko pęknięcia takiego tętniaka. Zwykle operacja jest zalecana w przypadku bezobjawowych dużych tętniaków (powyżej 55 mm lub 60 mm), szybko rosnących tętniaków (≥5 mm w ciągu 6 miesięcy lub ≥7 mm w ciągu roku) oraz wszystkich objawowych lub pękniętych tętniaków. Po operacji zaleca się regularne kontrole za pomocą USG lub TK co 5 lat.\nW przypadku tętniaków rozwarstwiających stosuje się również zszycie ścian tętnicy lub rozcięcie przegrody oddzielającej dwa kanały rozwarstwienia. Może to poprawić ukrwienie narządów, zaopatrywanych przez tętnice odchodzące od aorty. W przypadku tętniaków niezakwalifikowanych do operacji leczenie polega na eliminacji czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz stosowania β-blokerów, które zmniejszają progresję tętniaków aorty brzusznej o średnicy powyżej 4 cm, ale nie zmniejszają częstości pęknięć.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128910", "fragment_id": "11414/2", "subtitle": "", "title": "Tętniak aorty", "source": "wikipedia", "start_index": 2681.0, "document_id": "11414", "parentId": 128910.0, "score": 0.26181408762931824}, "uuid": "3e7a8e6c-9ac9-4bfb-bc78-4c87e7d0fa73"}, {"page_content": "Samorozprężalne metalowe stenty (ang. \"self-expandable metallic stents\", SEMS), protezy samorozprężalne – metalowe endoprotezy zapewniające prawidłowy pasaż pokarmu, żółci lub mas kałowych. Stenty wprowadzane są endoskopowo pod kontrolą fiberoskopu i (lub) pod fluoroskopią, od strony ust albo odbytu, w zależności od lokalizacji zwężenia wymagającego protezowania. Większość SEMS znajduje zastosowanie w paliatywnym leczeniu nowotworów przewodu pokarmowego, powodujących zamknięcie światła narządów rurowatych (przełyku, jelita, dróg żółciowych).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1191046", "fragment_id": "1147710/0", "subtitle": "", "title": "Samorozprężalne metalowe stenty", "document_id": "1147710", "start_index": 0.0, "parentId": 1191046.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32969772815704346}, "uuid": "9d39f6e1-dfdb-4eac-8cdf-237eadc1ee14"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przyrządu medycznego. Zobacz też: proteza (językoznawstwo).\nProteza (gr. \"prósthesis\" „zamocowanie, przyłączenie, dodatek”) – w medycynie oznacza sztuczne uzupełnienie brakującej części ciała lub narządu. Dziedziną wiedzy zajmującą się zagadnieniami związanymi z wykonywaniem i stosowaniem protez jest protetyka. Jest to główny dział ortopedii, ale dotyczy również dziedzin takich jak stomatologia i biomechatronika (nauka dotycząca wykorzystywania urządzeń mechanicznych w organizmie człowieka w celu zastąpienia utraconych narządów). W dzisiejszych czasach protezy są powszechnie stosowane. Zastępują narządy obarczone wrodzoną niepełnosprawnością, jak i te, których pełna sprawność została utracona np. w wyniku wypadków lub chorób. Mogą dotyczyć narządów wewnętrznych np. sztuczna zastawka serca lub zewnętrznych jak np. powszechnie stosowana sztuczna szczęka.\nWażne aby nie mylić protezy z ortezą. Podstawowa różnica dotyczy zakresu obowiązków przedmiotu. Protezy to całościowe obiekty zastępujące dany narząd, które nie mają na celu leczenia niepełnosprawności. Natomiast ortezy tylko wspomagają funkcjonowanie słabego organu, stosowane zwykle aby przywrócić jego pełną sprawność.\nMotywacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=545218", "fragment_id": "1546121/0", "subtitle": "", "title": "Proteza", "parentId": 545218.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1546121", "score": 0.42613503336906433}, "uuid": "834bb274-3c0c-4996-9324-7af8c4529df9"}, {"page_content": "Wydaje się, że jedyną rewolucyjną metodą leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów jest leczenie operacyjne. Wprowadzenie tej metody leczniczej umożliwiło powrót do aktywności wielu chorym, skazanym poprzednio jedynie na ból i niemożność samodzielnego poruszania się.\nLeczenie operacyjne oparte jest głównie na wszczepianiu, po uprzednim usunięciu nasad kostnych, endoprotez wykonanych ze stopów metali. Wskazaniem do wszczepienia endoprotezy jest uporczywy ból oraz znaczne upośledzenie sprawności ruchowej stawu. Leczenie operacyjne polegające na wszczepieniu endoprotezy przynosi znaczne lub całkowite ustąpienie bólu i poprawę komfortu życia. Leczenie operacyjne choroby zwyrodnieniowej stawów jest domeną ortopedii. Wykonywane w uprzednich latach zabiegi operacyjne, takie jak patellektomia czy artrodeza są obecnie wykonywane sporadycznie. Usunięcie rzepki lub &lt;&gt;[] w celu poprawy budowy stawu co prawda mogą eliminować ból, ale całkowicie znoszą ruchomość stawu (dotyczy to głównie nadgarstka, stawu skokowego i stawów palców).\nLeczenie dietą.\nStwierdzono korzystny wpływ spożycia nasion sezamu, zmniejszający dolegliwości reumatyczne.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=777579", "fragment_id": "1021625/9", "subtitle": "", "title": "Choroba zwyrodnieniowa stawów", "parentId": 777579.0, "start_index": 13916.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1021625", "score": 0.27868086099624634}, "uuid": "690d1e3a-7d78-48b2-bc34-99fda7fd8fd4"}, {"page_content": "Artrodeza, zwana również sztuczną ankylozą jest operacyjnym wytworzeniem w stawie osteogenezy pomiędzy dwiema kośćmi wskutek interwencji chirurgicznej i ma na celu trwałe usztywnienie stawu uniemożliwiając jego późniejsze zginanie.\nArtrodezę stosuje się w celu wyeliminowania niewyleczalnego bólu stawów, który nie może być usunięty przez analgetyki (środki przeciwbólowe), zastosowanie ortezy lub innych klasycznych metod. Typowym powodem takiego bólu są:\nArtrodezę stosuje się najczęściej do usztywniania:\nDawniej artrodeza była stosowana jako standardowy zabieg usuwający ból w operacjach stawu kolanowego i stawu biodrowego, obecnie jest stosowana wyjątkowo. Dominującym zabiegiem przywracającym użytkowość tych stawów (i przywracającym mobilność – co wyklucza artrodeza) stało się wszczepienie endoprotezy.\nTechniki.\nArtrodeza może być wykonana na kilka sposobów:\nPo operacji.\nArtrodeza jest zwykle czasowo wzmacniana poprzez wykonanie zespolenia metalowego wewnętrznego lub założenie stabilizatora zewnętrznego. Są one usuwane po okresie przebudowy kostnej miejsca artrodezy, po kilku tygodniach (stabilizator) lub miesiącach czy latach (zespolenia wewnętrzne).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2216106", "fragment_id": "453775/0", "subtitle": "", "title": "Artrodeza", "document_id": "453775", "start_index": 0.0, "parentId": 2216106.0, "source": "wikipedia", "score": 0.048205528408288956}, "uuid": "c7b5e49b-51ef-4f13-b851-ceb182d63e09"}, {"page_content": "Endospora – rodzaj zarodników powstający wewnątrz komórki. Endospory powstają u glonów, grzybów, mszaków i paprotników. Ich przeciwieństwem są egzospory, powstające na zewnątrz organizmu.\nU mikroskopijnego grzyba \"Coccidioides immitis\" artrospory wdychane przez podatnego żywiciela lub zaszczepione na specjalnych podłożach w kontrolowanym środowisku, przekształcają się w kuliste sferule z endosporami. Są to duże, grubościenne, niepączkujące, okrągłe ciałka zawierające wiele endospor. Sferule mogą mieć średnicę 20–60 µm a endospory 2–5 µm. Sferule mogą być całkowicie wypełnione endosporami lub mogą mieć centralną wakuolę z endosporami wyściełającymi wewnętrzną stronę ścianki kuleczki. Ściana sferuli pęka, uwalniając endospory do otaczającej tkanki, a każda endospora może znowu tworzyć nowe endospory. Kiedy endospory lub sferule przenosi się do zwykłej pożywki laboratoryjnej i inkubuje w temperaturze pokojowej, kiełkują, tworząc formę strzępkową.\nEndosporami nazywane są także przetrwalniki u bakterii, w tym sinic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3450844", "fragment_id": "919469/0", "subtitle": "", "title": "Endospora (zarodnik)", "document_id": "919469", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3450844.0, "score": 0.09711767733097076}, "uuid": "a77ddd49-0fd0-450a-89e5-6cf050a9a19a"}, {"page_content": "Szkielet wewnętrzny (endoszkielet) – szkielet znajdujący się wewnątrz ciała, otoczony innymi tkankami. U kręgowców składa się z kości i chrząstek. Kości pojawiają się w tych miejscach, w których jest potrzebna sztywność i wytrzymałość na obciążenia, a chrząstki tam gdzie jest potrzebna sprężystość. Na przykład nos człowieka i krtań zbudowane są z chrząstek. Chrząstki służą też jako amortyzatory w stawach. U bezkręgowców szkielet wewnętrzny bywa inaczej zbudowany. U bezkręgowych strunowców budowany jest przez strunę grzbietową. U głowonogów chrzęstny szkielet osłania niektóre narządy. U gąbek zbudowany jest z igieł o różnej budowie fizycznej i chemicznej. Podobnie jak egzoszkielet dostarcza on twardego oparcia i zaczepu dla mięśni, przez co możliwy jest ruch. Jego ewolucyjną przewagą nad egzoszkieletem jest możliwość ciągłego wzrostu bez konieczności linienia.\nW stawach części szkieletu są połączone za pomocą więzadeł, tj. twardych, mało elastycznych pasm, które łączą kości po jednej stronie stawu z kośćmi po drugiej jego stronie. Mała elastyczność wiązadeł i ich powolne gojenie się wyjaśniają dlaczego kontuzje kolana mają często zgubne skutki dla kariery sportowców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=730928", "fragment_id": "836438/0", "subtitle": "", "title": "Szkielet wewnętrzny", "parentId": 730928.0, "start_index": 0.0, "document_id": "836438", "source": "wikipedia", "score": 0.24330779910087585}, "uuid": "35cace1c-b7d3-4e38-9463-ac048f39fe1d"}]}
{"id": "q_641", "question": "Kto zmarł od zatrutej szaty Dejaniry?", "answer": [{"page_content": "Koszula (szata, suknia) Dejaniry – w mitologii greckiej szata, która posłana przez żonę Dejanirę, spowodowała śmierć Heraklesa.\nZgodnie z obietnicą daną w Hadesie Meleagrowi, bohater poślubił jego siostrę Dejanirę, o którą musiał stoczyć walkę z rzecznym bogiem Acheloosem. Podczas przeprawy Heraklesa z małżonką przez wezbraną rzekę, Dejanirę zdradziecko porwał centaur Nessos, którego heros uśmiercił zatrutą strzałą. Umierając centaur doradził Dejanirze, by zachowała jego krew, która zapewni jej wierność małżeńską. Po latach, kiedy Herakles zaczął interesować się piękną branką Lolą, zazdrosna Dejanira postanowiła wypróbować skuteczność tego środka, nasączając krwią szatę męża. Krew okazała się zabójczym jadem wywołującym okrutne męczarnie; nie mogąc się od nich uwolnić, bohater zdecydował spalić swe ciało na stosie wzniesionym na górze Ojta. Z woli Zeusa został jednak ocalony z płomieni i jako nieśmiertelny przeniesiony do siedziby bogów na Olimp, Dejanira zaś z rozpaczy popełniła samobójstwo.\nW polszczyźnie wyrażenie to oznacza działanie w dobrej wierze, które jednak przynosi fatalne skutki i może być źródłem fizycznych katuszy, wielkiego cierpienia, męczarni, od których nie sposób się uwolnić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144915", "fragment_id": "1872/0", "subtitle": "", "title": "Koszula Dejaniry", "document_id": "1872", "start_index": 0.0, "parentId": 144915.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "fb7a2efd-45e8-4d8b-b37a-f54a187aa005"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nDejanira (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Δηιάνειρα&lt;/&gt;, \"Dēíaneira\", łac. \"Deianira\") – w mitologii greckiej królewna kalidońska, córka Ojneusa, żona Heraklesa, który pokonał innych zalotników, ubiegających się o jej rękę; z zazdrości obdarzyła go zatrutą szatą, doprowadzając do jego śmierci.\nUrodziła się jako córka władcy Kalydonu Ojneusa i jego żony Altai; według innej wersji mitu jej ojcem był Dionizos, goszczący u władcy Kalydonu.\nByła piękną kobietą. Potrafiła powozić rydwanem i nieobce jej było rzemiosło wojenne.\nPo śmierci ich brata Meleagra Dejanirę i jej siostrę Gorge zamieniono w perliczki. Dionizos jednak zaoponował, przez co siostrom przywrócono postacie ludzkie. Tymczasem Meleager w Hadesie spotkał herosa Heraklesa, którego poprosił, by zaopiekował się jego siostrą, pozbawioną opieki. Powróciwszy z zaświatów, Herakles wyruszył do Kalydonu, do Dejaniry. Heros zakochał się w królewnie, a i ona go podziwiała. Zastał w Kalydonie już jednak innego pretendenta do ręki królewny, rzecznego bożka Acheloosa. Stoczyli walkę, wygraną przez Heraklesa, i heros poślubił Dejanirę. Pozostał z nią w Kalydonie. Dejanira zaszła w ciążę, w wyniku której urodziła Heraklesowi syna, Hyllosa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39725", "fragment_id": "173149/0", "subtitle": "", "title": "Dejanira", "parentId": 39725.0, "start_index": 1.0, "document_id": "173149", "source": "wikipedia", "score": 0.5415312647819519}, "uuid": "bf8061b3-b671-481d-ab97-ca3a024c3617"}, {"page_content": "Nad krzesłem sędziego umieszczone zostały herby Filipa Pięknego i jego żony Joanny Szalonej. Pod nimi, w dwóch medalionach, widoczne są sceny zaczerpnięte z \"Metamorfoz\" Owidiusza. Lewy medalion przedstawia historię Herkulesa i jego żony Dejaniry. Dejanira była zazdrosna o podboje miłosne męża i dała się namówić centaurowi Nessosowi na przygotowanie szaty namoczonej zatrutą krwią Hydry lernejskiej. Po założeniu koszuli, zatruta krew Nessosa zaczęła palić i zżerać ciało Heraklesa. Przy próbach zerwania koszuli, z jego ciała odrywały się kawałki skóry. W celu ukrócenia cierpień, Herakles spalił się na stosie, dostając się następnie na Olimp jako nieśmiertelny bóg. Dejanira natomiast popełniła samobójstwo. Historia ma nawiązywać do przestępstwa, jakiego dopuścił się Sisamnes, a mianowicie zdrady wymiaru sprawiedliwości, a kara miała być adekwatna do tego, co przytrafiło się Heraklesowi.\nDrugi medalion przedstawia boga Apolla oraz satyra Marsjasza i ukazuje historię zawodów na najlepszego grajka. Zwycięzca miał w dowolny sposób potraktować ciało pokonanego. Triumfatorem okazał się Apollo, który nakazał obedrzeć satyra żywcem ze skóry. Marsjasz był symbolem hipokryzji. Przedstawienie tej historii miało przypominać, iż profesja jaką trudnił się Sisamnes i sprawiedliwość wyroków jaką miał wymierzać pochodziła od bogów i była darem dla wszystkich ludzi. Przyjmowanie łapówki w celu zmiany wyroku było grzechem przeciwko społeczeństwu.\nWykonanie wyroku na Sisamnesie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2798055", "fragment_id": "1635881/2", "subtitle": "", "title": "Sprawiedliwość Kambyzesa", "parentId": 2798055.0, "start_index": 2958.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1635881", "score": 0.5951803922653198}, "uuid": "e0462864-f095-46c7-aa7e-037e96cc3b50"}, {"page_content": "Mity opowiadające ostatnie lata życia Heraklesa są ściśle związane z postacią Dejaniry. Po poślubieniu Dejaniry Herakles postanowił prowadzić spokojne życie u boku swojej ukochanej małżonki, ale nie było mu dane zaznać spokoju. Mieszkał początkowo z nią w Kalidonie u teścia króla Ojneusa. Pewnego dnia przypadkowo zabił Eunomosa, syna króla Architelesa, który był zaprzyjaźniony z Ojneusem. Eunomos był zaufanym sługą Ojneusa, król i ojciec wybaczyli Heraklesowi zabójstwo, ale on gnębiony wyrzutami sumienia postanowił opuścić Kalidon. Udał się na wygnanie razem z całą swoją rodziną. W czasie wędrówki dotarł nad rzekę Euenos. Tam centaur Nessos pracował jako przewoźnik. Nessos najpierw przewiózł przez rzekę Heraklesa, a potem miał przewieźć jego żonę. W drodze Nessos próbował porwać Dejanirę, słysząc jej wołanie o pomoc Herakles wystrzelił z łuku strzałę zatrutą krwią Hydry, która przeszyła serce centaura. Ten umierając poradził Dejanirze, że gdyby Herakles przestał ją kochać, to może ona przywrócić jego miłość przy pomocy napoju miłosnego sporządzonego z krwi umierającego centaura. Pewnego dnia Dejanira dochodzi do wniosku, że Herakles przestaje ją kochać. Postanawia więc sporządzić napój miłosny i nie wiedząc jak go podać Heraklesowi, wpada na pomysł, by nasączyć nim szatę. Herakles niczego nie podejrzewając, założył podarowaną przez Dejanirę szatę. Ta pod wpływem ciepła ciała przylgnęła do ciała Heraklesa i zaczęła go palić żywym ogniem. Oszalały z bólu Herakles, próbował ją zerwać z siebie, ale sukno przylgnęło tak mocno, że zdzierając je, zdzierał płatami swoje ciało. Dejanira widząc co zrobiła, popełniła samobójstwo", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11468", "fragment_id": "186927/7", "subtitle": "", "title": "Herakles", "parentId": 11468.0, "start_index": 9503.0, "document_id": "186927", "source": "wikipedia", "score": 0.6295737028121948}, "uuid": "079b7e8d-ab3b-408d-a8da-438e2bacd89b"}, {"page_content": "Pomimo uczucia żywionego przez Heraklesa, Dejanira nie była pewna jego miłości. Rosła w niej zazdrość. Widziała w każdej napotkanej kobiecie rywalkę. Wedle jednej z wersji mitu miała podstawy. Herakles zakochał się w Iole. Dejanira w końcu postanowiła skorzystać z krwi Nessosa: uprała w niej koszulę Heraklesa, przy okazji farbując ją na piękną szkarłatną barwę. Heros ubrał się w tę koszulę, idąc składać ofiarę Zeusowi. Obecna w tkaninie krew nie wzmocniła jego miłości do żony. Nie była bowiem środkiem miłosnym, a okrutną trucizną, toksyną wżerającą się w ciało, której nie mógł przetrzymać nawet Herakles. Umęczony piekącym bólem, heros zdzierał z siebie koszulę wraz z kawałkami swego ciała, płakał z bólu, ostatecznie wzniósł sobie stos pogrzebowy, na którym podpalił się, rezygnując z życia. Olimpijczycy zabrali go do siebie. Dejanira tymczasem już wcześniej dokonała samobójstwa poprzez zadzierzgnięcie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39725", "fragment_id": "173149/2", "subtitle": "", "title": "Dejanira", "source": "wikipedia", "start_index": 2251.0, "document_id": "173149", "parentId": 39725.0, "score": 0.18577538430690765}, "uuid": "9402b643-99a6-48b8-837b-7d9aef02fb50"}, {"page_content": "Jole – w mitologii greckiej córka króla Ojchalii, Eurytosa. Jej ręka była nagrodą w zawodach łuczniczych zorganizowanych przez Eurytosa.\nKiedy Heraklesowi, zwycięzcy w zawodach, odmówiono nagrody, ten na czele armii złożonej z Arkadyjczyków i innych napadł na Ojchalię i zabił Eurytosa. Widząc zagładę swego rodu, Jole rzuciła się z murów miasta, jednak przeżyła upadek, a Herakles odesłał ją z innymi brankami do Trachis, gdzie mieszkała Dejanira. Zazdrość o Jole sprawiła, że Dejanira postanowiła skorzystać z rady Nessosa i podarowała mężowi szatę, którą nasączyła krwią centaura, wierząc, że zapewni jej to wierność Heraklesa. Tymczasem krew Nessosa okazała się trucizną, która miała sprowadzić na Heraklesa śmierć w męczarniach. Umierający Herakles przekazał Jole swemu synowi Hyllosowi z poleceniem poślubienia jej, gdy osiągnie wiek męski.\nJole była wspomniana w tragedii Eurypidesa \"Hippolytos uwieńczony\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181210", "fragment_id": "17797/0", "subtitle": "", "title": "Jole", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "17797", "parentId": 181210.0, "score": 0.07175736129283905}, "uuid": "b8ca4bc1-355f-415b-8f00-89845763e4ca"}, {"page_content": "Lichas ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Λίχας&lt;/&gt;) – postać w mitologii greckiej, sługa Heraklesa.\nTowarzyszył swojemu panu w trakcie wyprawy przeciwko Ojchalii. Po jej zakończeniu Herakles wysłał go do Dejaniry z prośbą o nową szatę, w której mógłby złożyć ofiarę Zeusowi. Według niektórych wersji mitu Lichas miał przyprowadzić do Dejaniry niewolnicę Jole i wyjawić jej, że Herakles jest w niej zakochany. Przez niego to Dejanira przekazała następnie Heraklesowi zatrutą szatę umaczaną w krwi centaura Nessosa. Po jej założeniu oszalały z bólu heros chwycił Lichasa za nogę i nie słuchając jego tłumaczeń, cisnął go w fale Zatoki Eubejskiej. Jego ciało przemieniło się w grupę skalistych wysepek nazwanych Lichadami. W starożytności żeglarze obawiali się zawijać do tego lądu, wierząc, że w jego skałach żyje duch Lichasa.\nEpizod mityczny o Heraklesie i Lichasie stał się tematem m.in. rzeźby Antonia Canovy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5412924", "fragment_id": "326358/0", "subtitle": "", "title": "Lichas", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5412924.0, "document_id": "326358", "score": 0.4238860607147217}, "uuid": "650fa06f-92d5-4b09-b189-231ec2a84f19"}, {"page_content": "Nessos (gr. Νέσσος Néssos, łac. Nessus) – w mitologii greckiej jeden z centaurów. Był synem Iksjona i Nefele.\nŻyciorys.\nUczestniczył w walce przeciw Folosowi i Heraklesowi (jego rzymskim odpowiednikiem jest Herkules). Gdy został wygnany przez herosa, zamieszkał nad brzegiem rzeki Euenos, gdzie trudnił się jako przewoźnik. Tam napotkał kolejny raz Heraklesa, który przeprawiał się razem z Dejanirą przez rzekę. Herakles przepłynął wpław na drugi koniec rzeki, a swoją żonę powierzył przewoźnikowi. Centaur wykorzystał chwilę nieuwagi herosa i próbował porwać Dejanirę, a gdy ta wzywała na pomoc, jej mąż ustrzelił centaura z łuku, do którego strzały były maczane w żółci Hydry lernejskiej. Centaurowi udało się dotrzeć na drugi brzeg rzeki, gdzie umarł. Spragniony zemsty, na chwilę przed śmiercią, zaczął szeptać do Dejaniry, co uszło uwadze Heraklesa. Podarował Dejanirze flakon z własną krwią, zapewniając, że jeśli namoczy ona koszulę męża w płynie, zmusi go do wierności. Według innych podań centaur poradził Dejanirze wziąć próbkę jego krwi. Ta szybko ukryła pod suknią flakonik z krwią centaura i powróciła do męża.\nPo latach Dejanira skorzystała z rady centaura, gdy dowiedziała się że ma rywalkę Jole. Nasączyła koszulę krwią i poprzez sługę herosa Lichasa, dostarczyła ją Heraklesowi. Okazało się, że krew była trucizną. Kawałki koszuli przylgnęły do ciała Heraklesa, który za każdym razem, gdy próbował ją zerwać obdzierał się ze skóry. Ostatecznie na własne żądanie został żywcem spalony na stosie. Zrozpaczona Dejanira popełniła samobójstwo.\nPlanetoida.\nJedna z planetoid obiegających Słońce nosi nazwę (7066) Nessus, od centaura Nessosa.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=980673", "fragment_id": "1348755/0", "subtitle": "", "title": "Nessos", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1348755", "parentId": 980673.0, "score": 0.06825944781303406}, "uuid": "92b8ca79-f80f-41ea-a820-119145d760fd"}, {"page_content": "Na obrazie \"Dama i dwóch panów\" pędzla Jana Vermeera napój w dzbanie niekoniecznie musiał być winem, ale mógł także być napojem miłosnym, którym pierwszy mężczyzna, występujący tu najprawdopodobniej w roli swata i znajdujący się pomiędzy kobietą a drugim mężczyzną – siedzącym przy stole z głową podpartą na ręce, napoił najpierw mężczyznę, u którego napój wywołał uczucie obezwładniającej melancholii, aby następnie podać go w kieliszku kobiecie, zachęcając ją do wypicia i aranżując tym samym ich potajemny romans pod nieobecność jej męża, który jedynie spoglądał na nią karcąco z portretu wiszącego na ścianie.\nW mitologii.\nW greckim micie Dejanira za namową podstępnego Nessosa zebrała krew z jego rany, aby używać jej jako eliksiru miłosnego w przypadku, gdyby jej mąż Herakles przestał ją kochać lub okazywał zainteresowanie innymi kobietami. Gdy wiele lat później Herakles zakochał się w Jole, jego żona podała mu przez sługę tunikę, którą skropiła krwią Nessosa. Po jej nałożeniu Herakles był dręczony bólami nie do zniesienia i ostatecznie sam położył kres swojemu cierpieniu, każąc spalić swoje ciało na stosie na górze Ojta. Dejanira, uświadomiwszy sobie, że to ona, oszukana przez żądnego zemsty cenatura, niechcący doprowadziła do śmierci Heraklesa, popełniła samobójstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3360868", "fragment_id": "969512/11", "subtitle": "", "title": "Napój miłosny", "document_id": "969512", "start_index": 13124.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3360868.0, "score": 0.07543989270925522}, "uuid": "6afc8156-40f9-4b49-8aee-7b0edbb9f93f"}, {"page_content": "Tymczasem Demetriuszem interesuje się dama do towarzystwa Paula, jako że oboje pochodzą z Koryntu. Poznawszy jego historię Paula odwiedza Lucję i opowiada jego losy. Z pomocą Pauli Lucja w przebraniu Greczynki odwiedza szkołę gladiatorską. Zazdrosna Messalina nakazuje zamknąć Demetriusza. Wykorzystujący okazję gladiator Dardanius i inni gladiatorzy napastują Lucję. Niespodziewanie ku szoku wszystkich Lucja nie daje oznak życia. Wszyscy, łącznie z Demetriuszem, są przekonani o jej śmierci. Następnie dnia na arenie Demetriusz zabija wszystkich gladiatorów uczestniczących w napaści na Lucji i robi tak wielkie wrażenie na gwardii pretoriańskiej, że przyjmuje go w swe szeregi w stopniu trybuna[].\nDemetriusz wyrzeka się Jezusa i prowadzi rozwiązły tryb życia z Messalinę. Powracający z misji Piotr odwiedza ich w świątyni Izydy. Piotr mówi Demetriuszowi, zarzucającego mu szerzenie kłamstw dla naiwnych, ponowne stanie się niewolnikiem. Kaligula coraz bardziej uważający się za boga wydaje rozkaz, że co dziesiąty pretorian zostanie ukrzyżowany za najmniejsze niedopilnowanie porządku, mimo sprzeciwów Klaudiusza. Dowiedziawszy się od Messaliny o powrocie Piotra nakazuje Demetriuszowi odzyskać szatę Jezusa. Piotr zgadza się oddać szatę, która jest ściskana przez będącą w transie Lucję. Okazuje się, że nigdy nie umarła. Demetriusz zdaje sobie sprawę ze swych błędów i modli się o przebaczenie. Lucja budzi się[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3154485", "fragment_id": "120151/2", "subtitle": "", "title": "Demetriusz i gladiatorzy", "source": "wikipedia", "start_index": 2537.0, "parentId": 3154485.0, "document_id": "120151", "score": 0.07964231073856354}, "uuid": "5fc3024b-6315-4462-9ee3-6055f6d75739"}]}
{"id": "q_642", "question": "Co należy się diabłu, gdy Pan Bóg dostaje świeczkę?", "answer": [{"page_content": "Sakrament kapłaństwa będzie ośmieszany, lżony i wzgardzony. Diabeł prześladować będzie szafarzy Pana w każdy możliwy sposób. Będzie działać z okrutną i subtelną przebiegłością, odwodząc ich od ducha powołania i uwodząc wielu. Owi zdeprawowani kapłani, którzy zgorszą chrześcijański lud, wzbudzą nienawiść złych chrześcijan oraz wrogów Rzymskiego, Katolickiego i Apostolskiego Kościoła, którzy zwrócą się przeciwko wszystkim kapłanom. Ten pozorny tryumf Szatana przyniesie ogromne cierpienia dobrym pasterzom Kościoła.\nPoza tym, w owych nieszczęśliwych czasach, nastąpi niepohamowany zalew nieczystości, która popychając resztę ludzi do grzechu, pociągnie niezliczone lekkomyślne dusze na wieczne potępienie. Nie będzie można znaleźć niewinności w dzieciach, ani skromności u niewiast. W owych chwilach największej potrzeby Kościoła, ci, którzy mają mówić, będą milczeć!”.\nWizja gasnącej lampy.\nNajważniejsze objawienie siostra Marianna miała 2 lutego 1634 roku, kiedy to podczas modlitwy przed Najświętszym Sakramentem nagle zgasła paląca się przed ołtarzem wieczna lampka. Kiedy siostra Marianna próbowała ją zapalić ponownie, Matka Boża objawiła się jej i powiedziała:\n„(...)Zgaśnięcie lampki klasztornej, które zobaczyłaś, ma wiele znaczeń:\nMoja droga córko, gdyby przyszło ci żyć w tych okropnych czasach, umarłabyś z bólu widząc, że dokonuje się to, co ci objawiłam. Jednak miłość Mojego Najświętszego Syna i Moja do tej ziemi jest tak wielka, iż chcemy, aby od tej chwili twoje ofiary i dobre uczynki przyczyniły się do skrócenia czasu trwania tej strasznej katastrofy”.\nOstatnie objawienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4429835", "fragment_id": "1484765/6", "subtitle": "", "title": "Marianna Franciszka de Jesús Torres y Berriochoa", "source": "wikipedia", "start_index": 9909.0, "document_id": "1484765", "parentId": 4429835.0, "score": 0.30107080936431885}, "uuid": "4535f641-94a7-4775-b6c4-5c052eccf398"}, {"page_content": "Według nauki Kościoła katolickiego, bunt diabła i innych upadłych aniołów miał miejsce przed stworzeniem świata materialnego. Diabeł, nazywany także Lucyferem (z łac. \"lux\" – światło i \"ferre\" – nieść, czyli 'niosący światło'), był jednym z najpiękniejszych i najpotężniejszych aniołów. Jego upadek spowodowany był pychą, gdyż zapragnął on być równy Bogu.\nImiona i tytuły.\nW Biblii i tradycji katolickiej diabeł ma wiele imion i tytułów, które odzwierciedlają różne aspekty jego natury i działania:\nDziałalność i wpływ.\nDiabeł jest uważany za głównego sprawcę zła w świecie. Jego działanie przejawia się w:\nDziałalność w świecie.\nW Nowym Testamencie diabeł jest ukazany jako istota aktywnie działająca w świecie. Jezus Chrystus wielokrotnie konfrontował się z diabłem i jego demonami, wypędzając je z opętanych ludzi (Mk 5,1-20). W listach św. Pawła diabeł jest opisywany jako ten, który stoi za grzechem i śmiercią duchową (w opozycji do życia wiecznego) (Rz 5,12).\nDiabeł w Starym Testamencie.\nW Starym Testamencie diabeł pojawia się w różnych kontekstach. W Księdze Rodzaju (Rdz 3) jest on przedstawiony jako wąż, który kusi Ewę do popełnienia grzechu pierworodnego. W Księdze Hioba (Hi 1-2) diabeł pełni rolę oskarżyciela testującego wiarę Hioba.\nDiabeł w Nowym Testamencie.\nW Nowym Testamencie diabeł odgrywa kluczową rolę jako przeciwnik Jezusa Chrystusa. Kuszenie Jezusa na pustyni (Mt 4,1-11) jest jednym z najważniejszych epizodów, gdzie diabeł stara się odwieść Jezusa od jego misji. W Apokalipsie św. Jana (Ap 12) diabeł jest przedstawiony jako smok, który walczy przeciwko kobiecie i jej dziecku, symbolizując Kościół i Chrystusa.\nEgzorcyzmy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36583", "fragment_id": "177646/4", "subtitle": "", "title": "Diabeł", "document_id": "177646", "start_index": 5849.0, "parentId": 36583.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3529764711856842}, "uuid": "63fa7903-0a49-4282-973f-d81c3d67f2fe"}, {"page_content": "Nazwa \"diabeł\" występuje w Nowym Testamencie równie często jak \"szatan\" (hebr. \"šatan\", \"przeciwnik\"). Określa istotę o charakterze osobowym, której duchowe oddziaływanie widoczne jest w innych istotach, zwanych demonami lub duchami nieczystymi, oraz w pokusach. Jak zauważył Stanislas Lyonnet, Biblia w porównaniu z literaturą późnego judaizmu i sąsiednich cywilizacji starożytnego Wschodu „jest pełna wyjątkowego umiaru, ograniczając się do poinformowania nas o samym istnieniu tych osobowości, o ich podstępnym działaniu i o sposobach obrony przed nimi”. \"Diabeł\" to upadłe stworzenie duchowe, które sprzeciwiło się Bogu. Jest uważany za przeciwnika prawdy, kłamcę i ojca kłamstwa. Nowy Testament ukazuje go jako kusiciela samego Chrystusa na pustyni judzkiej w czasie jego 40 dniowego pobytu, podobnie jak kuszony był Izrael w czasie 40 letniej wędrówki przez pustynię do ziemi obiecanej.\nAutor i władca królestwa grzechu i śmierci.\nW nauczaniu świętego Pawła, jak i wcześniej w nauczaniu samego Jezusa, diabeł stał za grzechem pierwszych rodziców i dalej stoi za grzesznością potomstwa Adama i Ewy, nakłaniając ich ku życiu \"według ciała\" (por. Rz 8,5-7). Jest on bytem osobowym, przywódcą wielkiej liczby duchów. Jego królowanie jest tożsame z panowaniem grzechu.\nAutor królestwa grzechu.\nWedług tak Pawła, jak i Jana, którzy kontynuowali tradycję biblijną zapisaną w rozdziale trzecim Księgi Rodzaju oraz w Księdze Mądrości 2,24, diabeł, \"wąż piekielny\" był pierwszym bytem osobowym, który nakłaniał Adama i Ewę do grzechu: „Ewa została zwiedziona przez przebiegłość węża” (2 Kor. 11, 3). Poprzez Ewę diabeł podziałał też na Adama (por. 1 Tm 2, 14).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36583", "fragment_id": "177646/1", "subtitle": "", "title": "Diabeł", "source": "wikipedia", "start_index": 1304.0, "document_id": "177646", "parentId": 36583.0, "score": 0.31044527888298035}, "uuid": "6a3b4f59-7621-417d-85b2-54296edbfc56"}, {"page_content": "Diabeł (Demon) – karta tarota należąca do Arkanów Wielkich, oznaczana numerem 15 (XV).\nInne nazwy: Szatan, Tyfon, Lucyfer, Bahomet, Dziecko Mocy Czasu.\nWygląd.\nNa karcie widnieje postać częściowo ludzka, częściowo zwierzęca - zazwyczaj tułów należy do kobiety, zaś nogi do kozła lub smoka. Często na dolnej części ciała widnieją łuski, a postać ma rogi i skrzydła. W starszych wydaniach Tarota (np. Tarocie Marsylskim) Diabeł ma na brzuchu drugą twarz, interpretowaną przeważnie jako niższe ja. Czasem oprócz postaci diabelskiej, na karcie widoczne są dodatkowe, mniejsze postaci ludzkie, przymocowane sznurem bądź łańcuchem do postumentu, na którym stoi centralna postać[].\nZnaczenie.\nKarta Diabła ogólnie symbolizuje zło biorące się z ludzkiego egoizmu. Oznacza ona niemoralne postępowanie, zniszczenie, krzywdzenie innych. Karta jest także kojarzona z materialistycznym podejściem do życia, uzależnieniami, wreszcie dotyczy również czarnej magii[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460703", "fragment_id": "1555887/0", "subtitle": "", "title": "Diabeł (tarot)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 460703.0, "document_id": "1555887", "score": 0.09509362280368805}, "uuid": "ab674d62-7307-401f-8feb-0e0dc8c1f270"}, {"page_content": "W wariantach rosyjskich i ukraińskich diabeł zachowuje nieco piasku tworzenia pod językiem, a gdy Ziemia zaczyna rosnąć, piasek rozsadza jego usta. Mit ten zapisał rosyjski slawista Aleksandr Afanasjew, który jako jeden z pierwszych badaczy badał rosyjski folklor, w swojej książce z 1859 r. \"Rosyjskie legendy ludowe\":\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNa początku świata było dobrą wolą Bożą, aby poszerzać ziemię. Wezwali diabła i powiedzieli mu, żeby zanurkował w wodną otchłań, by zdobyć garść ziemi i sprowadzić ją do niego. – Dobrze, myśli Szatan, sam zrobię tę ziemię! Zanurkował, wyciągnął garść ziemi i wypchał nią usta. Przyniósł ją Bogu i daje mu, ale nie mówi ani słowa... Pan rzuca ziemię, gdziekolwiek ją rzuci, nagle jest tak płaska, że nawet gdy na jednym końcu staniesz – zobaczyć możesz wszystko, co się dzieje na drugim... Szatan zagląda... chciał coś powiedzieć i udławił się. Bóg go zapytał: czego ty chcesz? Diabeł kaszlał i uciekał ze strachu. Wtedy grzmot i piorun uderzył w biegającego szatana, a gdzie on się położy – będą wzgórza i pagórki; gdzie będzie kaszlał – będzie góra; gdzie podskoczy – będzie góra niebiańska. I tak, biegnąc po całej ziemi, wykopał ją; zrobił pagórki, wzgórza, góry i wysokie góry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=301013", "fragment_id": "1407681/1", "subtitle": "", "title": "Stworzenie świata według Słowian", "document_id": "1407681", "start_index": 1685.0, "parentId": 301013.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3459562361240387}, "uuid": "11c250fc-6f2c-4ee9-801f-d93fcd5db54d"}, {"page_content": "Szatan (inne imię Diabeł) według Świadków Jehowy to realna osoba duchowa – zbuntowany anioł, który zapragnął, by ludzie oddawali cześć jemu, a nie Bogu; największy wróg Boga (nie jest to symbol zła lub złych skłonności). Szatan pociągnął do buntu przeciwko Jehowie Bogu wielu innych aniołów, którzy tym samym stali się demonami. Obecnie ma wielką władzę nad światem ludzkim – nad ludźmi oddalonymi od Boga, ludzkimi rządami i religią fałszywą, dlatego w Biblii został nazwany „bogiem tego świata” (2 Kor 4:4; 1 J 5:19). W trakcie 1000-letnich rządów Chrystusa, Szatan będzie uwięziony, po tym okresie ma być na krótko wypuszczony, a następnie na zawsze unicestwiony wraz ze wszystkimi innymi przeciwnikami Boga (Obj 20:1-3, 10, 14).\nUważają, że Szatan posłużył się wężem, by zwieść pierwszych ludzi, Adama i Ewę i nakłonić ich do wypowiedzenia posłuszeństwa Bogu. Przez to jest on odpowiedzialny za rozprzestrzenienie się zła.\nAniołowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048557", "fragment_id": "376652/9", "subtitle": "", "title": "Doktryna Świadków Jehowy", "source": "wikipedia", "start_index": 12005.0, "document_id": "376652", "parentId": 2048557.0, "score": 0.376180499792099}, "uuid": "564d8b88-ce36-4a5c-acbd-60c8e828999e"}, {"page_content": "Rdzeń mitu stanowi wątek wedle którego świat początkowo był tylko morzem, na którym w łodzi dryfował \"Bóg\". Spotkał on pływającego w wodzie diabła, którego wpuścił do łodzi. Następnie posłał go pod wodę, by wyłowił z dna nieco ziemi. Z wyciągniętego ziarnka piasku stworzył wyspę stanowiącą pierwszy element nadwodnego świata. W micie tym początkowo \"Bóg\" i diabeł współpracują ze sobą, dopiero z czasem popadając w konflikt. \"Bóg\" nie jest wszechwiedzący ani wszechmogący – w różnych wersjach mitu prosi o radę diabła lub musi korzystać z jego pomocy. Wyraźny jest podział kompetencji – do boga należy władza nad światem nadziemnym i niebem, natomiast do diabła nad podziemiami i co charakterystyczne dla słowiańskiej wersji mitu, światem wodnym. Tym samym bóg ma charakter uraniczny, natomiast diabeł chtoniczny i akwatyczny. Ten silnie dualistyczny mit odnajdywany jest w opowieściach ludowych z terenów Bułgarii, Prus Wschodnich, Litwy, Ukrainy, Polski czy Białorusi, a istoty często utożsamia się z połabskimi oraz pomorskimi bóstwami – Białobogiem oraz Czarnobogiem.\nCzęść badaczy zastanawiała się czy mit ten (podobnie jak wiara w Białoboga i Czarnoboga) nie stanowi wpływów dualistycznej sekty bogomiłów, która uzyskała silną pozycję w Bułgarii, Serbii czy Bośni we wczesnym średniowieczu, bądź nawet jeszcze wcześniejszych wpływów Persji. Uznano jednak ostatecznie rdzenność motywu, gdyż tekst tej historii nie występuje w żadnym tekście bogomilskim, zaś sam mit nie występuje też na obszarach opanowanych przez bogomilizm, również na zachodzie Europy, gdzie katarzy wpływali na miejscowy folklor. Mit ten natomiast istniał na terenach Polski, Ukrainy i Białorusi, gdzie wiara bogomilska nigdy nie dotarła, oraz ma kilkadziesiąt wersji w krajach Bałtów i izolowanych Ugrofinów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1033110", "fragment_id": "1364116/1", "subtitle": "", "title": "Mitologia słowiańska", "document_id": "1364116", "start_index": 1111.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1033110.0, "score": 0.1838570386171341}, "uuid": "22d695d0-1138-4b43-9a57-7a465827f8df"}, {"page_content": "Iblis, arab. إِبْلِيسْ – imię własne diabła w tradycji muzułmańskiej.\nPrawdopodobnie jest to skrótowa forma greckiego \"διάβολος\", która pojawiła się w wyniku kontaktu z tradycją chrześcijańską. Arabscy filologowie wywodzą ten termin od arabskiego rdzenia \"bls\", gdyż Iblis „nie ma po co oczekiwać (\"ublisa\") Boskiego miłosierdzia”. Iblis jest również znany jako \"aduww Allah\" (wróg Boga) lub po prostu \"aduww\".\nW \"Koranie\" Iblis pojawia się dwa razy w kontekście historii pierwszych ludzi, Adama i Ewy. Po pierwsze Iblis miał odmówić złożenia hołdu człowiekowi, gdyż stwierdził, że – jako stworzony z gliny – jest on kimś gorszym od niego, stworzonego z ognia (XXXVIII, 76). Zatem kiedy Bóg powiedział do aniołów:„Oddajcie pokłon Adamowi!”, oni oddali pokłon, z wyjątkiem Iblisa. On odmówił, wbił się w pychę i znalazł się wśród niewiernych.Na jego własną prośbę kara obiecana Iblisowi została odroczona aż do Dnia Sądu i została mu dana moc wodzenia na pokuszenie tych wszystkich, którzy nie są wiernymi sługami Boga. Jego pierwszym występkiem tego rodzaju było kuszenie Ewy w raju, przy czym w ramach tej historii występuje on przeważnie jako \"asz-szajtan\" (szatan). Podobnie jak w wierzeniach chrześcijańskich, Iblis ukazuje się pod postacią węża lub schowany jest między zębami (a według innych w brzuchu) węża. Ewa, ponieważ rozmawiała wcześniej z wężem, teraz nie spostrzega, iż rozmawia z Iblisem, który namawia ją, by zjadła owoce z drzewa nieśmiertelności. Po tym wydarzeniu Adam i Ewa zostają wygnani z raju wraz z Iblisem (choć według innych wersji Iblisa przegnano dopiero później). Na końcu świata Iblis będzie wtrącony do piekła wraz z przeklętymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63678", "fragment_id": "638999/0", "subtitle": "", "title": "Iblis", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 63678.0, "document_id": "638999", "score": 0.18040858209133148}, "uuid": "7b713df5-3be4-4142-9412-78f29b84a721"}, {"page_content": "Choć nie zachował się bezpośredni przekaz słowiańskiego mitu o stworzeniu świata, antropolodzy i religioznawcy starają się odnajdywać relikty w późniejszych, ludowych chrześcijańskich opowieściach. Jedną z najczęstszych propozycji jest identyfikacja tzw. mitu wyłowienia z wierzeniami dawnych Słowian. Mit ten występuje w różnych kulturach, często w znacznie zmienionych wersjach. Do dziś żywy jest także wśród Słowian. Zgodnie z nim świat początkowo był pokryty morzem, na którym w łodzi dryfował bóg. Spotkał on pływającego w wodzie diabła, którego wpuścił do łodzi. Następnie posłał go pod wodę, by wyłowił z dna nieco ziemi. Z wyciągniętego ziarnka piasku stworzył wyspę stanowiącą pierwszy element nadwodnego świata. W micie tym początkowo bóg i diabeł współpracują ze sobą, dopiero z czasem popadając w konflikt. Bóg nie jest wszechwiedzący ani wszechmogący – w różnych wersjach mitu prosi o radę diabła lub musi korzystać z jego pomocy. Wyraźny jest podział kompetencji – do boga należy władza nad światem nadziemnym i niebem, natomiast do diabła nad podziemiami i co charakterystyczne dla słowiańskiej wersji mitu, światem wodnym. Tym samym bóg ma charakter uraniczny, natomiast diabeł chtoniczny i akwatyczny. Ten silnie dualistyczny mit odnajdywany jest w opowieściach ludowych z terenów Bułgarii, Ukrainy, Polski czy Białorusi. Nie jest jasne czy zachowały się w nim relikty wcześniejszego mitu słowiańskiego, czy raczej wpływów bogomilskich. Część badaczy uważa tę opowieść za stosunkowo późną i wynikającą z oddziaływania dualistycznej sekty bogomiłów, która uzyskała silną pozycję w Bułgarii, Serbii czy Bośni we wczesnym średniowieczu. Inni etnolodzy uważają wpływy dualizmu za znacznie wcześniejsze – miałby on dotrzeć do Słowian z Iranu za pośrednictwem ludów koczowniczych, np. Sarmatów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1033115", "fragment_id": "1364118/9", "subtitle": "", "title": "Religia Słowian", "document_id": "1364118", "start_index": 13649.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1033115.0, "score": 0.21115314960479736}, "uuid": "dde885bb-4647-4ec3-a96d-d364e08ce3e7"}, {"page_content": "„Obleczcie pełną zbroję Bożą, byście mogli się ostać wobec podstępnych zakusów diabła. Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i ciału, lecz przeciw Zwierzchnościom, przeciw Władzom, przeciw rządcom świata tych ciemności, przeciw pierwiastkom duchowym zła na wyżynach niebieskich. Dlatego weźcie na siebie pełną zbroję Bożą, abyście w dzień zły zdołali się przeciwstawić i ostać, zwalczywszy wszystko. Stańcie więc /do walki/ przepasawszy biodra wasze prawdą i oblókłszy pancerz, którym jest sprawiedliwość, a obuwszy nogi w gotowość [głoszenia] dobrej nowiny o pokoju. W każdym położeniu bierzcie wiarę jako tarczę, dzięki której zdołacie zgasić wszystkie rozżarzone pociski Złego. Weźcie też hełm zbawienia i miecz Ducha, to jest słowo Boże – wśród wszelakiej modlitwy i błagania. Przy każdej sposobności módlcie się w Duchu! Nad tym właśnie czuwajcie z całą usilnością (Ef 6,11).\nDiabeł według teologii katolickiej.\nDiabeł jest w teologii katolickiej upadłym aniołem, który zbuntował się przeciwko Bogu. Jest uważany za osobową istotę duchową, która działa na świecie, kusi ludzi do grzechu i prowadzi do oddalenia od Boga. W Biblii często określany jest również jako szatan (hebr. שָּׂטָן, \"satan\" – 'przeciwnik').\nPochodzenie i natura.\nDiabeł według teologii katolickiej był niegdyś jednym z najważniejszych aniołów, lecz zbuntował się przeciwko Bogu z powodu swojej pychy i został strącony z nieba. Jak pisze Katechizm Kościoła Katolickiego: \"Szatan był najpierw dobrym aniołem, stworzonym przez Boga. «Diabeł i inne demony zostały wprawdzie stworzone przez Boga jako byty dobre z natury, lecz same uczyniły się złymi»\" (KKK 391).\nUpadek aniołów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36583", "fragment_id": "177646/3", "subtitle": "", "title": "Diabeł", "parentId": 36583.0, "start_index": 4198.0, "document_id": "177646", "source": "wikipedia", "score": 0.5236591100692749}, "uuid": "ab9ef378-b006-41bc-ac64-e8cf421ef588"}]}
{"id": "q_643", "question": "W którym wieku powstał Związek Polaków na Białorusi?", "answer": [{"page_content": "Polacy na Białorusi – mniejszość narodowa stanowiąca według białoruskiego spisu powszechnego ok. 295 000 mieszkańców Republiki Białorusi. Według nieoficjalnych statystyk w granicach państwa Białoruś może mieszkać od 500 000 do 1 200 000 Polaków. Polacy są drugą po Rosjanach pod względem liczebności mniejszością narodową Białorusi.\nDo historycznych uwarunkowań obecności i sytuacji polskiej mniejszości narodowej na Białorusi zalicza się[]:\nWśród uwarunkowań współczesnych należy wymienić[]:\nPolacy w Wielkim Księstwie Litewskim.\n \"Osobny artykuł: Chrzest Litwy.\"\nPo przyjęciu chrześcijaństwa w 1387 roku nastąpił zwiększony napływ ludności polskiej na Litwę. Przybywali tam przedstawiciele polskiego duchowieństwa zakonnego i świeckiego, żołnierze, urzędnicy dworscy i mieszczanie. Wszystkie miasta białoruskie uzyskały prawo magdeburskie i uległy całkowitej polonizacji w XVII wieku. W XVII wieku nastąpiła też polonizacja szlachty białoruskiej.\nRozmieszczenie Polaków na Białorusi.\nLiczba ludności polskiej (według oficjalnych danych spisów białoruskich z 1999 r. i 2009 r.) według obwodów:\nPolacy na Białorusi (od 1991).\n\"Pierestrojka\", a następnie rozpad ZSRR i uzyskanie przez Białoruś niepodległości, przyniosły „odwilż polityczną” umożliwiającą odrodzenie się polskości. W 1990 roku został założony Związek Polaków na Białorusi został (pierwszym prezesem został Tadeusz Gawin), choć za początek swego istnienia organizacja przyjmuje rok 1988. Lata 90. były najkorzystniejszym okresem dla rozwoju polskiej działalności. W tym okresie otwarte zostały dwie polskojęzyczne szkoły działające w systemie edukacji państwowej, powstała także druga organizacja – Polska Macierz Szkolna na Białorusi. Sytuacja pogorszyła się po dojściu do władzy Alaksandra Łukaszenki niechętnie nastawionego do niezależnej działalności obywatelskiej i nastawionego prorosyjsko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1147465", "fragment_id": "1370808/0", "subtitle": "", "title": "Polacy na Białorusi", "document_id": "1370808", "start_index": 0.0, "parentId": 1147465.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6966311931610107}, "uuid": "40d625f3-ba5a-4508-ade2-17b95c921b98"}, {"page_content": "Zjednoczenie Społeczne „Związek Polaków na Białorusi”, ZPB ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Саюз палякаў на Беларусі&lt;/&gt;) – stowarzyszenie Polaków na Białorusi założone w czerwcu 1990 roku, wywodzące się z istniejącego na Grodzieńszczyźnie od 1988 Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego im. Adama Mickiewicza oraz powstałego 18 lutego 1990 Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego „Polonia” w Mińsku.\nGłównym celem Związku jest wspieranie polskiego szkolnictwa, polskiej kultury i tradycji oraz prasy. W najlepszym okresie swej działalności Związek skupiał ponad pięć tysięcy Polaków będących obywatelami Białorusi i był największą niezależną organizacją społeczną w tym kraju. Od 2013 roku siedzibą Związku uznawanego przez władze Republiki Białorusi jest Mińsk; władze ZPB uznawane przez rząd Rzeczypospolitej Polskiej utrzymują siedzibę w Grodnie.\nHistoria.\nZwiązek Polaków na Białorusi został założony w 1990 roku (pierwszym prezesem został Tadeusz Gawin), choć za początek swego istnienia organizacja przyjmuje rok 1988. Pierwsze lata działalności Związku przypadły na okres „odwilży politycznej”, co umożliwiło rozwój działalności. Nawiązane zostały kontakty z białoruskimi politykami, przy czym ZPB wyraźnie sympatyzował (pomimo początkowych napięć) z demokratyczno-niepodległościowym Białoruskim Frontem Narodowym.\nW lipcu 2000 roku prezesem został Tadeusz Kruczkowski, który zerwał współpracę z organizacjami opozycyjnymi. Uważał, że ekipa Gawina niepotrzebnie zmieniła stowarzyszenie społeczne w antyrządowe ugrupowanie polityczne. Nie uchroniło to jednak związku od szykan ze strony władz, a wewnątrz organizacji wystąpiły spory pomiędzy prezesem i jego poprzednikiem, które doprowadziły do zmniejszenia dotacji na Związek Polaków ze strony Polski.\nW sierpniu 2003 roku białoruskie Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało Związek Polaków na Białorusi, że posiada wystarczające podstawy, aby rozpocząć proces jego likwidacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169208", "fragment_id": "27437/0", "subtitle": "", "title": "Związek Polaków na Białorusi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "27437", "parentId": 169208.0, "score": 0.8749550580978394}, "uuid": "4dc507e7-425f-4ab2-9211-ad566151edc1"}, {"page_content": "Związek Polaków na Ukrainie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;Спілка поляків України&lt;/&gt;) – organizacja zrzeszająca Polaków mieszkających na Ukrainie.\nZwiązek liczy 25 tysięcy członków w 16 obwodach odpowiadających podziałowi administracyjnemu kraju. \nHistoria.\nGeneza ZPU sięga końca lat 80. XX wieku i możliwości, które otworzyła pieriestrojka w ZSRR. W lipcu 1988 roku powstała Polska Sekcja Kulturalno-Oświatowa przy stowarzyszeniu „Przyjaźń”. Podczas I Kongresu Polaków na Ukrainie w 1991 roku przyjęto bieżącą nazwę. Rok później związek został zarejestrowany urzędowo. Pierwszym prezesem był Stanisław Szałacki.\nZPU jest członkiem Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych. Współpracuje z Radą Mniejszości Narodowych Ukrainy, administracją miejską, Stowarzyszeniem „Wspólnota Polska”, Fundacją „Wolność i Demokracja” oraz Fundacją „Pomoc Polakom na Wschodzie”. Prezesem organizacji jest Łesia Jermak, zaś organem prasowym „Dziennik Kijowski”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2189521", "fragment_id": "466719/0", "subtitle": "", "title": "Związek Polaków na Ukrainie", "document_id": "466719", "start_index": 0.0, "parentId": 2189521.0, "source": "wikipedia", "score": 0.208608478307724}, "uuid": "d5b26f7b-afd8-4a6c-9dc2-3c07adfe2190"}, {"page_content": "Z inicjatywą utworzenia Związku Polskiego Demokratycznego na Białej Rusi wystąpili polscy liberałowie ze wschodniej części ziem zabranych, którzy dążyli do nawiązania braterskich stosunków z ludem. Zjazd organizacyjny partii odbył się 17 czerwca 1907 roku w Mińsku. Wybrano na nim tymczasowy komitet główny, w którego skład weszli: Konstanty Demidowicz-Demidecki, Konstanty Gordziałkowski, Włodzimierz Nitosławski, Mirosław Obiezierski, Jerzy Osmołowski i Aleksander Rożnowski. Uchwalono również rezolucję, zgodnie z którą podstawowym celem partii była \"praca nad kulturalnym podniesieniem i społeczno-ekonomicznym dobrobytem wszystkich obywateli Białej Rusi bez różnicy narodowości, klas i wyznań\". Rezolucja została podana do wiadomości publicznej 5 sierpnia 1907 roku.\nZałożyciele Związku byli działaczami znanymi w swoich środowiskach. Podejmowali wysiłki, aby zdobyć poparcie przede wszystkim wśród grup dążących do demokratyzacji stosunków społecznych i ekonomicznych, w tym wśród Żydów. Panowało wśród nich przekonanie, że będzie to zadaniem trudnym. Jeden z propagatorów partii, Witold Żukowski, pisał, że nie ma sensu zakładanie ugrupowania, którego celem nie będzie zdobycie poparcia szerokich mas, ponieważ minął już czas decydowania o sprawach politycznych przez wąskie grupy społeczne. Polacy, będący w znacznej części wielkimi właścicielami ziemskimi, mieli ograniczone możliwości w tym zakresie.\nProgram.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2959975", "fragment_id": "1213968/1", "subtitle": "", "title": "Związek Polski Demokratyczny na Białej Rusi", "source": "wikipedia", "start_index": 1786.0, "parentId": 2959975.0, "document_id": "1213968", "score": 0.0609486848115921}, "uuid": "bbaaaf94-f079-4452-8297-d5e16d8280c6"}, {"page_content": "Tadeusz Gawin (ur. 3 lipca 1951 w Łosośnie koło Grodna) – publicysta i działacz polskiej mniejszości narodowej na Białorusi, współzałożyciel i pierwszy przewodniczący Związku Polaków na Białorusi (1990–2000). Obecnie prezes honorowy ZPB i działacz opozycji demokratycznej na Białorusi.\nŻyciorys.\nW 1972 ukończył Wyższą Szkołę Oficerską Wojsk Łączności w Orle. Dziesięć lat później został absolwentem Wojskowej Akademii Łączności w Leningradzie. W 2008 uzyskał na Wydziale Historyczno-Pedagogicznym Uniwersytetu Opolskiego stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie historii na podstawie pracy poświęconej historii Związku Polaków na Białorusi.\nW latach 1969–1991 odbywał służbę w radzieckich Wojskach Ochrony Pogranicza. Przez wiele lat służył na Dalekim Wschodzie, a od 1987 do 1991 pełnił obowiązki szefa łączności jednostki radzieckich wojsk pogranicznych w Grodnie. Odszedł z wojska w stopniu podpułkownika.\nW latach 1988–1990 był prezesem Polskiego Kulturalno-Oświatowego Stowarzyszenia im. Adama Mickiewicza. Od 1990 do 2000 pełnił obowiązki przewodniczącego Związku Polaków na Białorusi. Na początku lat 90. XX wieku był doradcą ds. narodowościowych przewodniczącego Rady Najwyższej Stanisława Szuszkiewicza. Po objęciu władzy w przez Aleksandra Łukaszenkę w 1994 opowiedział się po stronie opozycji demokratycznej i wraz z przedstawicielami wszystkich liczących się ugrupowań opozycyjnych podpisał się pod \"Kartą 97\", w której zawarto ideę wolnej i demokratycznej Białorusi. Organizował protesty w Grodnie i w Mińsku w przeciwko likwidacji w białoruskich szkołach klas z językiem polskim (1999), a następnie przeciwko innym naruszeniom zasad demokracji w kraju, za co był kilkakrotnie aresztowany i karany grzywnami.\nW 1995 startował w wyborach do Rady Najwyższej Białorusi XIII kadencji w okręgu nr 127 w Grodnie. W trzech turach otrzymał największą liczbę głosów, jednak wycofał się przed ostateczną rozgrywką.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200700", "fragment_id": "1421857/0", "subtitle": "", "title": "Tadeusz Gawin (działacz polonijny)", "parentId": 200700.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1421857", "source": "wikipedia", "score": 0.2554621994495392}, "uuid": "e09d6e24-34d4-472c-8f80-038144523560"}, {"page_content": "Związek Polski Demokratyczny na Białej Rusi – polska partia polityczna o charakterze demokratycznym i liberalnym, działająca od 1907 roku we wschodniej części ziem zabranych; podejmowała wysiłki w kierunku demokratyzacji ustroju politycznego i gospodarczego oraz zakładała ograniczoną reformę rolną, dopuszczającąc przymusowy wykup wielkich majątków ziemskich celem przekazania ziemi chłopom.\nOkoliczności powstania.\nW wyniku rewolucji 1905 roku w Imperium Rosyjskim wprowadzony został szereg reform zwiększających zakres swobód jego mieszkańców, m.in. w dziedzinie zrzeszania się, wolności wyznania i działalności politycznej, a także znoszących ograniczenia narodowe. Jedną z grup, które uzyskały nowe prawa, byli Polacy zamieszkujący ziemie zabrane. Najważniejszymi dokumentami prawnymi umożliwiającymi im działalność społeczno-polityczną były ukazy carskie z 12 grudnia 1904, 17 kwietnia 1905 i 17 października 1905 roku (tzw. \"manifest październikowy\") oraz rozporządzenie Komitetu Ministrów z 1 maja 1905 roku \"O sposobie wykonania punktu 7 Ukazu z 12 grudnia 1904 roku w dziewięciu zachodnich guberniach\". We wschodniej części ziem zabranych obecni byli nieliczni działacze narodowości polskiej będący zwolennikami kierunków liberalnych. Niektórzy z nich wstąpili do partii ogólnorosyjskich, np. Aleksander Lednicki z Mińszczyzny, Gustaw Wykowski z Mohylewszczyzny i Franciszek Drucki-Lubecki z Pińska brali udział w pracach Partii Konstytucyjno-Demokratycznej. Zdecydowana większość polskich zwolenników liberalizmu z ziem zabranych uważała jednak program gospodarczy tej partii za zbyt radykalny. Szczególnie negatywnie odnosili się do jej propozycji wywłaszczania wielkich majątków ziemskich. W związku z tym część z nich usiłowała założyć własną partię polityczną.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2959975", "fragment_id": "1213968/0", "subtitle": "", "title": "Związek Polski Demokratyczny na Białej Rusi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1213968", "parentId": 2959975.0, "score": 0.06079191341996193}, "uuid": "9750b4fe-8381-4fff-aa24-b0939efa9f95"}, {"page_content": "Związek Polaków na Białorusi w najlepszych czasach zrzeszał blisko 20 tysięcy członków. Obecnie, po wydarzeniach 2005 roku w organizacji doszło do rozłamu na frakcję niezależną i lojalną wobec władz, co znacznie utrudnia funkcjonowanie całej mniejszości polskiej na Białorusi. Obok ZPB na Białorusi działają również inne organizacje polskie: Polska Macierz Szkolna, Republikańskie Społeczne Zjednoczenie „Harcerstwo” czy Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Lidzkiej.\nWprowadzenie w 2007 roku Karty Polaka dało możliwość tysiącom obywateli Białorusi potwierdzić swoją przynależność do narodu polskiego poprzez złożenie stosownej deklaracji w polskiej placówce dyplomatycznej na terenie Białorusi. Wprowadzenie Karty Polaka spowodowało protesty ze strony białoruskich władz. Przez państwowe media białoruskie kilkakrotnie przetaczały się negatywne kampanie medialne skierowane przeciwko Karcie Polaka, Polsce oraz przeciwko działaczom Związku Polaków na Białorusi.\nPo sfałszowanych wyborach prezydenckich i protestach w 2020 roku nastąpiły masowe represje wobec środowisk opozycyjnych i niezależnych, w tym w stosunku do ZPB i innych polskich organizacji. Zapowiedziano także rusyfikację jedynych dwóch polskojęzycznych szkół funkcjonujących w publicznym systemie edukacji.\n \"Osobny artykuł: Prześladowania Polaków na Białorusi.\"\nOprócz polityki władz, niekorzystnym dla polskiej mniejszości czynnikiem jest także postępująca białorutenizacja Kościoła katolickiego na Białorusi historycznie kojarzonego z polską kulturą (przy czym należy wziąć pod uwagę, że wielu białoruskich Polaków nie zna dobrze języka polskiego). Język polski pozostaje obecny głównie w życiu religijnym diecezji grodzieńskiej. W archidiecezji mińsko-mohylewskiej w języku polskim sprawowane jest 16% nabożeństw.\nŻycie kulturalne.\nOd 1991 roku corocznie na Białorusi odbywa się Konkurs Recytatorski im. Adama Mickiewicza „Kresy”. Organizatorem konkursu jest Podlaski oddział Stowarzyszenia „Wspólnota Polska” w Białymstoku. Konkurs poza granicami Polski odbywa się przy udziale organizacji polskich i polskich emigrantów. Na Białorusi takim partnerem jest Polska Macierz Szkolna w Grodnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1147465", "fragment_id": "1370808/1", "subtitle": "", "title": "Polacy na Białorusi", "source": "wikipedia", "start_index": 1861.0, "parentId": 1147465.0, "document_id": "1370808", "score": 0.3538395166397095}, "uuid": "c71a4a3d-1c32-4c1d-abd9-58d4a1945de4"}, {"page_content": "Związek powstał w Sofii pod koniec kwietnia 1922 r. Inicjatorem jego utworzenia były faktycznie radzieckie służby specjalne. Celem organizacji było zorganizowanie repatriacji do ZSRR białych emigrantów rosyjskich i kozackich, którzy trafili do Bułgarii po ewakuacji z Krymu wojsk gen. Piotra N. Wrangla. Było to związane z wydaniem przez Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy dekretu z 3 listopada 1921 r. umożliwiającego powrót byłych wojskowych z różnych krajów Europy do Rosji. Zostali oni także objęci amnestią. Organem prasowym Związku było pismo „Na Rodinu” (przemianowane na „Nowaja Rossija” po połączeniu z pismem „Wiestnik ziemledielca”). Działalność organizacji była wspierana przez Bułgarską Partię Komunistyczną. Filie Związku powstały w różnych miejscowościach Bułgarii. Ogółem utworzono 65 grup Związku, w skład których wchodziło ok. 8,5 tys. osób. Pod koniec października 1922 r. do Bułgarii przybyła misja Radzieckiego Czerwonego Krzyża na czele z I.S. Korieszkowem, nawiązując ścisły kontakt ze Związkiem. W tym czasie z Warny wyjechała pierwsza grupa 472 repatriantów. Wśród nich byli m.in. gen. Jakow A. Słaszczow, gen. Aleksandr A. Sekrietiow i gen. Jurij K. Grawicki. Odbyło się to bardzo uroczyście z przemarszem przez miasto pod czerwonymi sztandarami i ze śpiewem „Międzynarodówki”. Szczególnie duży rezonans wywołało ogłoszenie odezwy „Do wojsk białych armii”, podpisanej przez kilku generałów i innych wysokich wojskowych. Wkrótce w gazecie „Nowaja Rossija” opublikowano pismo z podpisami 62 oficerów, wzywające do powrotu do ojczyzny. Agitację wśród Kozaków prowadził głównie Wszechkozacki Związek Agrarny. Do wiosny 1923 r", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3190196", "fragment_id": "155849/1", "subtitle": "", "title": "Związek Powrotu do Ojczyzny", "document_id": "155849", "start_index": 135.0, "parentId": 3190196.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10338607430458069}, "uuid": "fc355696-a087-4790-ae3a-706ebf67d349"}, {"page_content": "Józef Łucznik (ur. 30 listopada 1936 w Osocznikach, zm. 10 grudnia 2015) – białoruski nauczyciel narodowości polskiej, działacz mniejszości polskiej na Białorusi, jeden z założycieli Związku Polaków na Białorusi, od sierpnia 2005 do września 2009 jego przewodniczący oficjalnie uznawany przez władze białoruskie.\nŻyciorys.\nW 1957 ukończył Instytut Nauczycielski w Nowej Wilejce, później kształcił się na Wydziale Historycznym Wileńskiego Instytutu Pedagogicznego (do 1964). Nauczał historii w szkole podstawowej w Dajnawie (1957–1964), później pracował jako inspektor szkolny w szkole średniej w Podborzu (1964–1971). W 1971 został dyrektorem szkoły podstawowej w Nowosiółkach na Grodzieńszczyźnie, a od 1978 stał na czele szkoły średniej w Sopićkiniach. W 1984 objął posadę dyrektora szkoły podstawowej w Soniczach.\nU progu lat 90. aktywnie włączył się w polskie odrodzenie narodowe na Białorusi. Wstąpił do Związku Polaków, został jego wiceprzewodniczącym. W latach 90. za swoją działalność na Białorusi został odznaczony medalami Józefa Ignacego Kraszewskiego oraz Ministerstwa Edukacji Narodowej RP.\nWraz z grupą działaczy nie uznał wyboru Andżeliki Borys na przewodniczącą Związku Polaków w marcu 2005. Pięć miesięcy później współorganizował zjazd ZPB w Wołkowysku, podczas którego zgłoszono i przegłosowano jego kandydaturę na prezesa. Władze RP nie uznały wyboru Łucznika na przewodniczącego i zakazały mu wjazdu na teren RP. We wrześniu 2009 r. na kolejnym zjeździe organizacji uznawanej przez władze w Mińsku nie wystawił swej kandydatury i został zastąpiony na stanowisku prezesa przez grodzieńskiego biznesmena Stanisława Siemaszkę. Podczas zjazdu 2009 roku Józef Łucznik po raz kolejny zwrócił się do władz białoruskich z propozycją \"zakazania działalności samozwańczej grupy na czele z Andżeliką Borys, która swą działalnością dyskredytuje jedyny zarejestrowany na terenie Białorusi Związek Polaków\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=801842", "fragment_id": "1037928/0", "subtitle": "", "title": "Józef Łucznik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1037928", "parentId": 801842.0, "score": 0.2842254936695099}, "uuid": "f57386df-ad23-4d4f-8334-c01103098357"}, {"page_content": "Związek Rewolucyjny, sprzysiężenie powstańcze 1793-94 – tajne sprzysiężenie spiskowców cywilnych i wojskowych, przygotowujące powstanie zbrojne w oparciu o wszystkie warstwy narodu oraz liczące na pomoc rewolucyjnej Francji. Założone przez Tomasza Maruszewskiego w maju 1793. Poprzedzone porozumieniami spiskowymi w 1792 w Koronie i na Litwie, kierowanymi m.in. przez Józefa Pawlikowskiego i Jakuba Jasińskiego. Związek dążył do pogłębienia reform Sejmu Czteroletniego a na przywódcę powstania wysuwał Tadeusza Kościuszkę. Przygotował i doprowadził do wybuchu insurekcji warszawskiej oraz powstania w Wilnie.\nCzłonkami tej organizacji byli m.in. Andrzej Kapostas, mjr Michał Chomentowski, mjr Wojciech Greffen, kpt Grzegorz Ropp, kpt Erazm Mycielski, por. Maciej Kubicki[] i Jan Kiliński. Wkrótce też Związek Rewolucyjny wyłonił swoje władze naczelne - Radę Cywilną i Wojskową[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=876642", "fragment_id": "1003453/0", "subtitle": "", "title": "Związek Rewolucyjny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1003453", "parentId": 876642.0, "score": 0.0772850289940834}, "uuid": "2711ac2a-ef3f-4eca-befa-50e06f92c46b"}]}
{"id": "q_644", "question": "Washington Post to tygodnik czy dziennik?", "answer": [{"page_content": "Waszyngton stanowi ważny ośrodek mediów krajowych oraz międzynarodowych. Założony w 1877 \"The Washington Post\" to najstarsza i najbardziej poczytna gazeta codzienna w mieście. Słynie ona z publikowania na swych łamach komentarzy do wydarzeń politycznych, największy rozgłos przyniosło jej ujawnienie afery Watergate. „The Post”, jak się ją potocznie nazywa, posiada jedynie trzy główne wydania: dla Dystryktu, Maryland oraz Wirginii. Jednak nawet bez uwzględnienia poszerzonych edycji ogólnokrajowych, zapewnia to, według danych z września 2008, szósty co do liczebności nakład spośród wszystkich dzienników informacyjnych w kraju. \"USA Today\", zajmująca pierwsze miejsce pod względem liczby drukowanych egzemplarzy gazeta codzienna w Stanach Zjednoczonych, ma naczelną redakcję w pobliskim McLean.\nWashington Post Company wydaje również darmową gazetę „Express”, streszczającą informacje dotyczące wydarzeń bieżących oraz wiadomości sportowych i rozrywkowych, a także hiszpańskojęzyczną \"El Tiempo Latino\". Lokalne dzienniki \"The Washington Times\" i \"The Washington Examiner\", podobnie jak tygodniki \"Washington City Paper\" (alternatywny) czy American City Business Journals, również mogą liczyć na dość pokaźne grono czytelników w regionie. Na terytorium federalnym ukazują się też tytuły prasowe poruszające kwestie istotne dla lokalnych społeczności, kultur i mniejszości: gazety dzielnicowe należące do grupy The Current Newspapers; \"Washington Informer\" i \"The Washington Afro American\", trudniące się tematyką dotyczącą czarnoskórej populacji, a także tygodniki \"DC Agenda\" i \"Metro Weekly\", parające się problemami społeczności LGBT. „The Hill” i \"Roll Call\" skupiają się zaś wyłącznie na zagadnieniach związanych z Kongresem oraz rządem federalnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27741", "fragment_id": "171139/26", "subtitle": "", "title": "Waszyngton", "parentId": 27741.0, "start_index": 40400.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171139", "score": 0.9381646513938904}, "uuid": "642856e1-3976-4049-92ed-3b2e18f26caf"}, {"page_content": "The Washington Post – największa i najstarsza gazeta codzienna w Waszyngtonie w Stanach Zjednoczonych. Czwarta w USA pod względem nakładu. Jej założycielem był Stilson Hutchins, dziennikarz i polityk Partii Demokratycznej. Pierwszy numer ukazał się 6 grudnia 1877 roku w nakładzie 10 tysięcy egzemplarzy. Liczył cztery strony i kosztował trzy centy. Pierwsza siedziba gazety mieściła się przy 914 Pennsylvania Ave.\nNa początku funkcjonowania gazety do The Washington Post pisali Joseph Pulitzer oraz Theodore Roosevelt. \nDziennik jest jedynym czasopismem na świecie, które posiada własny hymn. Utwór \"The Washington Post March\" skomponował w 1889 roku John Phillip Sousa, kompozytor i dyrygent US Marine Band. \n15 czerwca 1971 przedsiębiorstwo The Washington Post weszło na giełdę. \n6 sierpnia 2013 podano publicznie komunikat o sprzedaży należącego od czterech pokoleń do rodziny Grahamów dziennika Jeffowi Bezosowi – prezesowi firmy Amazon.com.\nGazeta zdobyła 76 nagród Pulitzera.\nRozgłos.\nGazeta zdobyła światowy rozgłos przez swoje badanie afery Watergate w latach 70., w czym kluczową rolę odegrali jej reporterzy Bob Woodward i Carl Bernstein. Za dziennikarskie śledztwo obaj reporterzy otrzymali Nagrodę Pulitzera. \nNagrodę Pulitzera zdobytą w 1981 roku przez Janet Cooke gazeta musiała jednak zwrócić w atmosferze skandalu. Okazało się, że nagrodzony artykuł o ośmioletnim chłopcu uzależnionym od narkotyków został zmyślony. Był to jedyny taki przypadek w historii przyznawania prestiżowej nagrody.\nDziennikarze.\nGazeta zatrudnia około 1050 dziennikarzy. Niektórzy z nich to:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57981", "fragment_id": "649799/0", "subtitle": "", "title": "The Washington Post", "document_id": "649799", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 57981.0, "score": 0.7886965274810791}, "uuid": "5520d784-ae76-42a2-9442-a25eb4863131"}, {"page_content": "Newsweek – amerykański tygodnik społeczno-polityczny, który przedstawia wydarzenia z kraju i całego świata, z różnych dziedzin życia.\nZostał założony przez byłego redaktora „Time’a” Thomasa J. C. Martyna. Pierwszy numer pisma ukazał się pod nazwą „News-Week” 17 lutego 1933 (egzemplarz kosztował 10 centów), a w 1961 roku Newsweek został zakupiony przez Washington Post Company. Z powodu znaczącego spadku sprzedaży (38% w latach 2007–2009), w sierpniu 2010 roku tytuł został zakupiony przez Sidneya Harmana, założyciela firmy Harman Kardon. Zapłacił on za Newsweeka symboliczną kwotę jednego dolara, zgadzając się równocześnie na przejęcie zobowiązań finansowych pisma opiewających na kwotę 47 milionów dolarów. Tym samym uratował on tytuł przed upadkiem.\nW listopadzie 2010 roku „Newsweek” połączył się z portalem informacyjno-publicystycznym The Daily Beast, a na stanowisku redaktora naczelnego pojawiła się dotychczasowa szefowa serwisu, Tina Brown.\nW 2003 roku łączny nakład pisma wyniósł 4 mln egzemplarzy, z czego 3,1 mln w USA.\nCzasopismo wydawane jest również w Polsce pod tytułem „Newsweek Polska”. W 2010 roku właścicielem polskiego odpowiednika tytułu został wydawca Ringier Axel Springer Polska.\nPrzed świętami Bożego Narodzenia w 2012 roku ukazało się ostatnie drukowane wydanie tygodnika w wersji amerykańskiej, od 2013 roku wersja ta dostępna była jedynie w wersji elektronicznej. W 2014 powrócono do wydawania papierowej wersji tygodnika. Do 2012 r. ukazało się łącznie 4150 wydań; w tym czasie redagowało go siedemnastu redaktorów naczelnych, wygląd winiety zmieniany był jedenastokrotnie, a dwunastu jego dziennikarzy zginęło podczas pełnienia swoich obowiązków służbowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94271", "fragment_id": "641071/0", "subtitle": "", "title": "Newsweek", "document_id": "641071", "start_index": 0.0, "parentId": 94271.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06564285606145859}, "uuid": "9bbdbc63-a860-4f9c-9cc6-67897da25abb"}, {"page_content": "Malcolm Gladwell (ur. 3 września 1963 w Fareham) – kanadyjski pisarz, reporter i publicysta, związany z tygodnikiem \"New Yorker\", a wcześniej z dziennikiem \"Washington Post\".\nUrodzony w Wielkiej Brytanii, jest z pochodzenia Kanadyjczykiem. Magazyn \"Time\" umieścił go na liście stu najbardziej wpływowych myślicieli i naukowców. W swoich publikacjach zwraca uwagę na nieoczekiwane implikacje badań z dziedziny nauk społecznych, często odwołując się do prac z zakresu psychologii i psychologii społecznej. W swej książce \"Błysk\" podkreśla znaczenie intuicji, zaś w \"Poza schematem\" kładzie nacisk na rolę pracy grupowej jako niezbędnego elementu każdego sukcesu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=840435", "fragment_id": "986430/0", "subtitle": "", "title": "Malcolm Gladwell", "parentId": 840435.0, "start_index": 0.0, "document_id": "986430", "source": "wikipedia", "score": 0.1699145883321762}, "uuid": "691f28ba-84d0-45be-aa33-be4ee4b7b78d"}, {"page_content": "The Guardian – dziennik brytyjski prezentujący poglądy centrolewicowe, przez wiele lat zbliżony do Partii Pracy, wydawany przez Guardian News &amp; Media (część Guardian Media Group plc). Jeden z największych dzienników w Wielkiej Brytanii.\nOpis.\nZałożony w 1821 w Manchesterze (jako tygodnik \"Manchester Guardian\"), przez handlarza bawełną, później dziennikarza Johna Edwarda Taylora. Pierwszy numer ukazał się 5 maja. Artykuły napisali członkowie grupy nonkonformistycznych liberałów „Little Circle”: John Edward Taylor, John Brotherton (kaznodzieja), Archibald Prentice (późniejszy redaktor „Manchester Times”), John Shuttleworth (przemysłowiec i reformator miejski), Absalom Watkin (reformator parlamentarny), Thomas Potter (późniejszy burmistrz Manchesteru) i Richard Potter (późniejszy poseł do Wigan). Pomysł nowej gazety wsparł również wpływowy wówczas dziennikarz i drukarz Jeremiah Garnett.\nPierwszy numer \"Manchester Guardian\" kosztował 7 pensów, co było bardzo dużą kwotą. 4 pensy stanowiły obowiązkową opłatę skarbową. Dopiero w 1836 roku zniesiono dodatkowe koszty i gazeta drukowana była dwa razy na tydzień. Kiedy w 1855 roku zniesiono i podatki, The Guardian stał się codzienną gazetą.\nOd 1961 gazeta ukazuje się również w Londynie. Wychodzi od poniedziałku do soboty. Zawiera obszerny dział międzynarodowy, zajmuje się też tematyką literacko-artystyczną. Jest pierwszym brytyjskim dziennikiem wydanym całkowicie w kolorze. Jego siostrzaną gazetą jest wydawany w niedzielę \"The Observer\".\nW wyborach parlamentarnych w roku 2010 poparł Liberalnych Demokratów, jednocześnie zalecał głosowanie taktyczne przeciwko Partii Konserwatywnej.\nGuardian Media Group wydaje też międzynarodowy tygodnik \"The Guardian Weekly\", zawierający wybrane artykuły z pism \"The Guardian\" i \"The Observer\", a także amerykańskiego \"The Washington Post\" i francuskiego \"Le Monde\".\nZe względu na częste literówki, \"The Guardian\" bywa niekiedy nazywany \"The Grauniad\" – z tego względu gazeta zarejestrowała adres \"grauniad.co.uk\", który przekierowuje na stronę internetową dziennika.Od 2005 r. dziennik był oferowany w rozmiarze berliner, a od 15 stycznia 2017 roku zaczął się ukazywać w formacie typowym dla tabloidów.\nNagrody.\nReporterzy dziennika zdobyli liczne nagrody, w tym:\nInne nagrody:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47611", "fragment_id": "646005/0", "subtitle": "", "title": "The Guardian", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "646005", "parentId": 47611.0, "score": 0.10927429050207138}, "uuid": "5913dd44-a56a-4840-a6ad-9d1c1b8117de"}, {"page_content": "Eugene Isaac Meyer (ur. 31 października 1875 w Los Angeles, zm. 17 lipca 1959 w Mount Kisco) – amerykański finansista, przedsiębiorca, urzędnik, publicysta i wydawca prasowy pochodzenia żydowskiego, doradca Thomasa Woodrowa Wilsona, od 16 września 1930 do 10 maja 1933 5. przewodniczący Rady Gubernatorów Systemu Rezerwy Federalnej Stanów Zjednoczonych, od 1933 do 1959 właściciel dziennika \"The Washington Post\", od czerwca do grudnia 1946 prezes Banku Światowego.\nBył ojcem dwóch córek: Katharine Graham i fotograf Florence Meyer.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127850", "fragment_id": "129051/0", "subtitle": "", "title": "Eugene Meyer", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "129051", "parentId": 3127850.0, "score": 0.07689172029495239}, "uuid": "cef4bb54-5657-4285-949d-195ba17ef454"}, {"page_content": "HuffPost (The Huffington Post do kwietnia 2017, czasami wyczytywane w skrócie jako HuffPo) – amerykańska liberalna witryna newsowa i blog polityczny.\nHistoria.\n„The Huffington Post” wystartował 9 maja 2005 roku – utworzony przez dziennikarkę i felietonistkę Ariannę Huffington i biznesmena Kennetha Lerera. Założyciele na start swojego projektu przeznaczyli milion dolarów. Na stronie początkowo znajdowały się jedynie komentarze do aktualnych wydarzeń, z czasem przerodziła się ona w popularny internetowy dziennik z artykułami newsowymi i blogami. Znajdują się tam informacje m.in. z takich działów jak: polityka, media, biznes, rozrywka, ekologia.\nJuż po roku działalności „The Huffington Post” chwalił się liczbą 1,3 miliona użytkowników i 700 blogerów. W 2007 roku, dzięki 5 milionom dolarów zainwestowanym przez SoftBank Capital, zatrudnieni zostali etatowi dziennikarze. Witrynę aktualizowano odtąd 24 godziny na dobę. Pojawiły się też blogi wideo i pierwsze wydanie lokalne dla Chicago.\n7 lutego 2011 „The Huffington Post” został sprzedany AOL za 315 milionów dolarów. W tym samym roku opublikowany został cykl reportaży Davida Wooda pod tytułem \"Beyond the Battlefield\", gdzie autor opisywał życie amerykańskich żołnierzy, którzy przez dekadę walk odnieśli rany i wracali z Iraku oraz Afganistanu jako weterani. Za ten cykl The Huffington Post, jako pierwsza witryna internetowa, otrzymała w 2012 roku nagrodę Pulitzera. W sierpniu 2016 roku, po 11 latach, Arianna Huffington oddała stery The Huffington w ręce Lydii Polgreen i odeszła z firmy. Rok później, w kwietniu 2017 roku nowa redaktor naczelna zmieniła oficjalną nazwę witryny na „HuffPost”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1583498", "fragment_id": "687285/0", "subtitle": "", "title": "HuffPost", "document_id": "687285", "start_index": 0.0, "parentId": 1583498.0, "source": "wikipedia", "score": 0.202598437666893}, "uuid": "00512d91-4a09-45d6-9dc1-7da8e53c13f3"}, {"page_content": "Meg Greenfield (ur. 27 grudnia 1930 w Seattle, zm. 13 maja 1999), dziennikarka „The Washington Post i „Newsweeka”.\nByła bardzo bliską znajomą Katharine Graham – wydawcy i właścicielki dziennika „Washington Post”. W 1978 zdobyła Nagrodę Pulitzera w kategorii dziennikarstwa (\"„editorial writing”\"). Nigdy nie wyszła za mąż. Zmarła na raka w wieku 68 lat.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1642742", "fragment_id": "684501/0", "subtitle": "", "title": "Meg Greenfield", "document_id": "684501", "start_index": 0.0, "parentId": 1642742.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3123144209384918}, "uuid": "55f5392e-0796-4e14-9cde-bf1049d1df85"}, {"page_content": "Politico (Politico LLC, wcześniej The Politico) – amerykańskie przedsiębiorstwo mediowe (publicystyka polityczna) z siedzibą w hrabstwie Arlington, w Wirginii, w Stanach Zjednoczonych, którego działalność obejmuje krajową i zagraniczną politykę. Dystrybuuje treści za pośrednictwem strony internetowej, telewizji, publikacji drukowanych, radia oraz podcastów. Jego aktywność w Waszyngtonie dotyczy m.in. Kongresu, lobbingu, amerykańskich mediów i urzędu prezydenta.\nW 2015 roku przedsiębiorstwo rozpoczęło działalność w Europie jako spółka joint venture pomiędzy Politico LLC (z siedzibą w USA) a niemieckim koncernem wydawniczym Axel Springer. Główny oddział „Politico” Europe zlokalizowany jest w Brukseli, a dodatkowe biura znajdują się w Londynie, Berlinie, Paryżu, Rzymie i Warszawie.\nHistoria.\nJohn F. Harris i Jim VandeHei opuścili redakcję dziennika „The Washington Post” i, dzięki finansowemu wsparciu przez Roberta L. Allbrittona, w styczniu 2007 roku założyli „Politico”. Powstanie tej organizacji medialnej miało miejsce, gdy w Stanach Zjednoczonych doszło do politycznych i mediowych przeobrażeń. Pierwszy z nich został redaktorem naczelnym (\"editor-in-chief\"), a drugi redaktorem prowadzącym (\"executive editor\"). Ich pierwszym współpracownikiem był Mike Allen, który wcześniej był korespondentem dziennika „The Washington Post” w Białym Domu. Frederick J. Ryan Jr. do 2014 roku zasiadał na stanowiskach prezesa i dyrektora generalnego przedsiębiorstwa. Kolejnym członkiem redakcyjnego zespołu założycielskiego był Martin Tolchin.\nOd samego początku dziennikarze „Politico”, śledząc kampanie polityczne, korzystali z kamer wideo. W 2008 roku strona internetowa serwisu informacyjnego odwiedzana była miesięcznie przez ponad 3 miliony unikatowych użytkowników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4820322", "fragment_id": "261991/0", "subtitle": "", "title": "Politico", "parentId": 4820322.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "261991", "score": 0.1295519918203354}, "uuid": "ec814a87-02e6-4566-8915-7fa6769fc004"}, {"page_content": "The Washington Times – dziennik wychodzący w Waszyngtonie, stolicy USA. Założony został w 1982 przez Sun Myunga Moona, znanego głównie jako twórca Kościoła Zjednoczeniowego. Washington Times prezentuje konserwatywne poglądy polityczne i społeczne. Osiąga nakład około 40 tysięcy egzemplarzy. Obecnie związany nadal kapitałowo z założycielem przeszedł w ręce spółki News World Media Development.\nWydawcy „WT” podjęli drastyczne kroki zwalniając większość pracowników i likwidując wiele działów, w tym sekcję sportową. Liczba zatrudnionych w „WT” zmniejszyła się z 225 w 2002 roku do 70 osób obecnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1516660", "fragment_id": "202476/0", "subtitle": "", "title": "The Washington Times", "parentId": 1516660.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "202476", "score": 0.28549712896347046}, "uuid": "5c209db3-3605-496a-a461-9ff54239d1b8"}]}
{"id": "q_645", "question": "Jak nazywa się pogląd tłumaczący procesy geologiczne dawnych epok analogią do dzisiejszych?", "answer": [{"page_content": "Aktualizm (aktualizm geologiczny, zwany również uniformitaryzmem lub uniformitarianizmem) – zasada geologiczna przyjmująca, że czynniki fizyczne i chemiczne oddziałujące na Ziemię i na skorupę ziemską, a zatem także procesy fizyczne i chemiczne, były w przeszłości podobne do dzisiejszych, co pozwala na podstawie współczesnych obserwacji określać przebieg dawnych procesów geologicznych. Metoda ta streszcza się w haśle „teraźniejszość jest kluczem do przeszłości”, a na podstawie obserwacji procesów zachodzących współcześnie można wnioskować, co działo się na Ziemi nawet wiele milionów lat temu. Należy jednak uwzględnić, że niektóre czynniki mimo wszystko ulegają zmianie, jak choćby obecność tlenu w atmosferze albo traw na stokach etc.\nZasada sformułowana została przez Jamesa Huttona (\"Theory of the Earth\", 1795), a rozwinięta przez Charlesa Lyella (\"Principles of Geology\", 1830).\nJednym z pierwszych dowodów tej koncepcji były przeprowadzone przez Huttona dokładne badania erozji w dolinach rzek oraz tworzenia się osadów u ich ujść – ich wyniki wskazywały, że długotrwale działające procesy geologiczne, takie jak erozja, sedymentacja, dyslokacja i wypiętrzanie (fałdowanie), mogą być wyjaśnieniem tworzenia się pokładów skalnych zawierających szczątki kopalne.\nOpublikowana w 1802 roku książka Johna Playfaira pt. \"Illustrations of the Huttonian Theory of the Earth\" zawierała dalsze wyjaśnienia i przykłady potwierdzające koncepcję aktualizmu w odniesieniu do procesów geologicznych.\nPoglądy Lyella wyrażone w dziele \"Principles of Geology\" były bardziej jednoznaczne niż dzisiaj to przyjmujemy. Zwalczał on wszelkie koncepcje zakładające wielkoskalowe katastrofy geologiczne na Ziemi. Twierdził, że wszelkie zjawiska geologiczne można wyjaśnić za pomocą procesów działających dzisiaj i gatunki nie ulegają zmianom i nie wymierają.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1664647", "fragment_id": "696032/0", "subtitle": "", "title": "Aktualizm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "696032", "parentId": 1664647.0, "score": 1.0}, "uuid": "fe8fb993-59dd-45e9-b538-e980a541bc20"}, {"page_content": "Geologia dynamiczna – dział geologii poświęcony procesom dynamicznym – endogenicznym i egzogenicznym, kształtującym powierzchnię naszej planety. \nDużą rolę odgrywa tutaj zasada aktualizmu geologicznego – procesy geologiczne kształtujące współcześnie wygląd powierzchni Ziemi, są analogiczne w szerokim ujęciu do procesów, które oddziaływały w dawnych epokach geologicznych, dlatego o charakterze i skutkach procesów w historii geologicznej można mówić posługując się przykładami obecnie występujących procesów.\nW odniesieniu do innych ciał niebieskich – obiektów kosmicznych termin ten należy traktować umownie, rodzaje procesów dynamicznych kształtujących powierzchnie innych planet i księżyców silnie są uzależnione od warunków tam panujących, np. brak atmosfery powoduje silne bombardowanie powierzchni przez cząstki wiatru słonecznego, a wietrzenie fizyczne na takich planetach i innych ciałach niebieskich sprowadza się głównie do niszczenia przez uderzenia meteorytów.\nZe względu na zajmowanie się genetycznym opisem powierzchni Ziemi, geologia dynamiczna jest nauką pokrewną do geomorfologii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=289412", "fragment_id": "1467351/0", "subtitle": "", "title": "Geologia dynamiczna", "document_id": "1467351", "start_index": 0.0, "parentId": 289412.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22199475765228271}, "uuid": "9ca47729-cebd-497e-a2cd-c63374869057"}, {"page_content": "Katastrofizm (z gr. \"καταστροφή\" katastrophḗ 'przewrót' od \"κατά\" kata 'w dół' i \"στροφή, -ῆς\" strophḗ, -ês 'obrót') – hipoteza z dziedziny geologii i biologii historycznej, według której w historii Ziemi okresy spokojnego funkcjonowania ekosystemów i procesów geologicznych (erozji, akumulacji) rozdzielały gwałtowne przemiany geologiczne, które miały dramatyczny wpływ na biosferę. Po katastrofie życie odradzało się w zmienionej formie. Hipoteza została zaprezentowana w 1812 roku przez Georges’a Cuviera, francuskiego zoologa i paleontologa.\nKatastrofizm usiłował pogodzić rozpowszechniony ówcześnie pogląd na pochodzenie różnorodności biologicznej – stworzenie form żywych w swej obecnej postaci przez Boga, z obserwacjami przemian w materiale kopalnym. Hipoteza katastrofizmu głosiła, że Ziemię w przeszłości nawiedzały katastrofy, zupełnie niszczące życie, a Bóg stwarzał nowe formy. Uczeń Cuviera, Alcide d’Orbigny, zakładał wystąpienie 27 aktów stworzenia odbudowujących życie na Ziemi po kolejnych kataklizmach i wymieraniach. Pierwowzór tej hipotezy można znaleźć w wierzeniach ludów indoeuropejskich, w tradycji antycznej, przekazanej w \"Metamorfozach\" Owidiusza. Nowo odkryte dinozaury nazwano „gadami przedpotopowymi”; według katastrofistów miały one nie zmieścić się na Arce Noego i zginąć w czasie Potopu opisywanego w Biblii.\nPrzeciwne katastrofizmowi stanowiska wyrazili Charles Lyell (geologiczny aktualizm) i Karol Darwin (biologiczny gradualizm). Spory pomiędzy gradualistami a katastrofistami dotyczące istnienia katastrof niszczących życie na Ziemi, a potem jego ponownego odtwarzania wygasły z chwilą, gdy teoria ewolucji, wyjaśniająca odmienność form współczesnych i kopalnych, zyskała powszechną akceptację w nauce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1422841", "fragment_id": "220948/0", "subtitle": "", "title": "Katastrofizm (geologia)", "parentId": 1422841.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "220948", "score": 0.19880039989948273}, "uuid": "6452a7d0-6849-4786-9165-a97ba755e2f3"}, {"page_content": "Archeologia współczesności (ang. archaeology of the contemporary past, archaeology of the recent past, archaeology of the present) – gałąź archeologii, której przedmiotem badań jest szeroko rozumiana współczesność (głównie XX i XXI wiek), jej materialne pozostałości i przekształcenia (transformacje) w krajobrazach kulturowych. Polega ona na wykorzystaniu metodyki archeologicznych badań terenowych (np. badania wykopaliskowe, badania powierzchniowe, zdjęcie lotnicze, lotniczy skaning laserowy, badania geofizyczne) oraz refleksji archeologicznej do badania wydarzeń i procesów historycznych z niedawnej przeszłości.\nRozwój archeologii przyczynił się do prowadzenia regularnych badań starożytnych kultur w Egipcie, Azji Mniejszej i Ameryce Południowej. Wpływ na wiedzę o przeszłości zaczęli mieć oprócz historyków archeologowie, etnografowie, geografowie, językoznawcy czy socjologowie.\nArcheologia współczesności w USA i na Wyspach Brytyjskich.\nArcheologia (z gr. ἀρχαῖος archaīos – dawny, stary i -λογία -logiā – mowa, nauka) zwykle jest rozumiana jako nauka (logiā) odtwarzająca dawne dzieje (archaīos) na podstawie materialnych pozostałości z przeszłości. Jednak szeroko rozumiana współczesność była i jest w wielkoraki sposób częścią badań archeologicznych. W XIX wieku archeologia i antropologia społeczna (kulturowa) były nawet jedną dziedziną badań naukowych, gdzie analiza społeczności prahistorycznych była często elementem badań dotyczących nadal żyjących grup ludzkich.\nW XX wieku archeologia kulturowo-historyczna również wykorzystywała antropologiczne obserwacje społeczności pozaeuropejskich do rekonstruowania prahistorii ziem europejskich. Takie podejście określa się w literaturze mianem ‘analogii etnograficznej’. Z czasem taka procedura była ostro krytykowana za swój anachronizm, antropocentryzm, eurocentryzm i, w niektórych przypadkach, rasizm. Innymi słowy, zanegowano możliwości rekonstruowania pradziejowych społeczności poprzez obserwację nadal żyjących społeczności pozaeuropejskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3363048", "fragment_id": "970169/0", "subtitle": "", "title": "Archeologia współczesności", "parentId": 3363048.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "970169", "score": 0.30205297470092773}, "uuid": "a5036724-6663-4ea1-b0f1-4866d873b11b"}, {"page_content": "Tezy o ewolucyjnym rozwoju świata organicznego sformułował Étienne Geoffroy Saint-Hilaire, a zwłaszcza Jean-Baptiste de Lamarck (1809). Teoria katastrofizmu, w swojej najprostszej wersji, zakładającej zagładę wielu zwierząt w czasie biblijnego potopu była głoszona już przez dyluwialistów, jednak wzrastająca wiedza o zróżnicowaniu i zmienności skamieniałości doprowadziła niektórych paleontologów z I połowy XIX w. do wniosku, że w dziejach Ziemi katastrofalne wydarzenia powtarzały się wielokrotnie, a za każdym razem ginęła w nich znaczna większość ówcześnie żyjących organizmów. Twórcą takiej koncepcji był Georges Cuvier (1769–1832), francuski anatom i paleontolog, który katastrofom geologicznym nadawał wielkie znaczenie w przemianach świata organicznego. Sukcesję organizmów uzgadniał z kolejnością warstw w zapisie kopalnym. Odrzucał istnienie „człowieka kopalnego”. Większość przyrodników z początku XIX w. przychyliła się do katastroficznych poglądów Cuviera, co było m.in. wynikiem wygrania przez niego debaty z Geoffroy Saint-Hilaire’em we Francuskiej Akademii Nauk.\nCharles Lyell był propagatorem uniformistycznej geologii, głoszącej, że czynniki fizyczne i chemiczne, oddziałujące na skorupę ziemską, były w przeszłości podobne do dzisiejszych. Odrzucał katastrofizm i przyczynił się do ugruntowania poglądu o niezmiernie długim czasie trwania okresów geologicznych. Zasadę tę rozwinął i uzasadnił w swoim podstawowym dziele \"Principles of Geology\" (1830–1833). Lyell był zdania, że niektóre dowody przemawiające na rzecz katastroficznych zmian w zapisie kopalnym, a nawet dowody na rzecz bezpośredniej sukcesji w historii życia, są iluzją spowodowaną przez niedoskonałość tego zapisu. Jako przykład podawał, że brak ptaków oraz ssaków w najwcześniejszych warstwach geologicznych jest po części rezultatem niedoskonałej fosylizacji sprawiającej, że morskie organizmy łatwiej ulegają fosylizacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54869", "fragment_id": "656657/7", "subtitle": "", "title": "Historia paleontologii", "parentId": 54869.0, "start_index": 10081.0, "document_id": "656657", "source": "wikipedia", "score": 0.12377812713384628}, "uuid": "6e234d05-9b5f-4136-a201-ab06808ea548"}, {"page_content": "Pomimo iż za czas rozwoju etnologii i etnoarcheologii uważa się koniec XIX wieku i początek XX, już w XVIII wieku, francuski badacz De Jussieu użył metody badawczej, która w przyszłości stała się istotnym elementem badań archeologicznych i etnoarcheologicznych. De Jussieu porównywał pradawne narzędzia kamienne z tymi, które używali Indianie w eksplorowanej przez Europejczyków Ameryce Północnej, tłumacząc w ten sposób zastosowanie starszych znalezisk. Metodę tę nazwano analogią. W XIX w. wykorzystywanie analogii etnograficznych w celu wyjaśnienia funkcjonowania znalezisk, stało się popularne i powszechne. Wśród archeologów panowało przekonanie, iż żyjące współcześnie prymitywne społeczności, odzwierciedlają poprzez swój sposób życia pierwotne społeczeństwa. Krytyka metody pojawiła się ze strony Franza Boasa i rodzącej się „szkoły historycznej”. Boasowi nie spodobało się szukanie uniwersalnego schematu rozwojowego. Boas i jego zwolennicy skupiali się na pozyskiwaniu udokumentowanych danych historycznych, lingwistycznych i badaniu zwyczajów kultur. Krótko mówiąc bazowali na konkretnych faktach. Metoda ta była traktowana z dystansem w Europie. Chętniej metodę analogii stosowano w USA, gdzie lata 50. XX w. były epoką rozwoju etnoarcheologii. &lt;&gt;[] \nAnalogia jest metodą badawczą, która o nieznanych artefaktach i relacjach z przeszłości wnioskuje na podstawie danych posiadanych przez naukowca. W kwestii zastosowania analogii w badaniach etnoarcheologicznych chodzi o zidentyfikowanie źródeł archeologicznych poprzez porównanie ich z dorobkiem materialnym współczesnych kultur i społeczności. Analogia pozwala na rozpoznanie narzędzi używanych przez społeczności pierwotne oraz technik ich wykonania i sposobów zastosowania. Jest to możliwe dzięki opisom podobnych wyrobów użytkowanych przez współczesne społeczności plemienne. Kiedy dla danej epoki nie istnieją żadne źródła pisane, analogia jest jedyną metodą rekonstrukcji.\nZastosowanie analogii w badaniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3674015", "fragment_id": "1307478/1", "subtitle": "", "title": "Etnoarcheologia", "parentId": 3674015.0, "start_index": 1834.0, "document_id": "1307478", "source": "wikipedia", "score": 0.19401969015598297}, "uuid": "64ec49e8-5974-4516-a6be-4bd1e592b350"}, {"page_content": "Geologia (ze  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;γῆ&lt;/&gt; \"gē\" – „ziemia” oraz λόγος \"lógos\" – „słowo, nauka”) – jedna z nauk o Ziemi, która zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. W szerszym znaczeniu geologia dotyczy również innych planet skalistych.\nHistoria geologii.\nPierwsze próby wyjaśnienia procesów przyrodniczych podejmowali już filozofowie starożytni. Heraklit z Efezu za przyczynę wszechrzeczy uważał ogień. W pismach Herodota znajduje się informacje ściśle geologiczne. Arystoteles sądził, że lądy były wielokrotnie zalewane przez morze. Eratostenes z Cyreny w dziele \"Geographica\" stworzył podwaliny nauk geograficznych. Niektórzy uczeni starożytni trafnie wyjaśniali pewne fakty geologiczne: np. grecki filozof Ksenofanes z Kolofonu (VI-V w. p.n.e.) wykazał organiczny charakter skamieniałości, a grecki geograf Strabon (I w. p.n.e. - I w. n.e.) stwierdził, że lądy muszą powoli wznosić się i opadać, skoro np. osady morskie z muszlami znajdują się w górach.\nPliniusz Starszy w I w. n.e. napisał 37 ksiąg \"Historii naturalnej\", która przez wiele wieków była głównym źródłem wiedzy w zakresie nauk o Ziemi (zwłaszcza mineralogii).\nWieki średnie były okresem zastoju w europejskich naukach przyrodniczych. Dopiero rozwój górnictwa przyniósł wiele nowych obserwacji z dziedziny geologii.\nW XVII i XVIII w. wzrosło zainteresowanie wnętrzem naszej planety. Hipotezy dotyczące powstania i budowy Ziemi znajdujemy w dziełach Kartezjusza, Athanasiusa Kirchera czy Georges'a-Louisa Buffona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799", "fragment_id": "178071/0", "subtitle": "", "title": "Geologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1799.0, "document_id": "178071", "score": 0.35794633626937866}, "uuid": "e86d211b-60f1-4567-9f5d-8678be309f8e"}, {"page_content": "W tym czasie Abraham Gottlob Werner – niemiecki mineralog i geolog – wykładał w Akademii we Friebergu geologię pod nazwą \"geognozji\".\nPrzełom XVIII i XIX wieku był okresem ostrych starć pomiędzy zwolennikami dwóch kierunków w geologii: neptunizmu i plutonizmu.\nNa przełom XVIII i XIX wieku przypada również aktywność Stanisława Staszica, którego dzieło \"O ziemiorodztwie Karpatow i innych gor i rownin Polski\", wydane w 1815 r., było pierwszym w języku polskim, obszernym opisem budowy geologicznej Polski i krajów ościennych.\nW XIX wieku uwagę geologów przyciągały problemy posłużenia się szczątkami organicznymi zawartymi w skałach (skamieniałości) przy ustalaniu wieku skał. William Smith wprowadził pojęcie skamieniałości przewodniej i stworzył zasady stratygrafii. Badania skamieniałości pozwoliły Georges’owi Cuvierowi, twórcy paleontologii, sformułować teorię katastrof (w końcu XX wieku teoria ta odżyła pod nazwą \"neokatastrofizm\"). Przeciwnikiem teorii Cuviera był Charles Lyell, który rozwinął hipotezę Jamesa Huttona znaną pod nazwą uniformitarianizmu.\nRozwój nowoczesnej geologii datuje się od połowy XX wieku. Eduard Suess, zajmujący się głównie tektoniką, stworzył syntezę wiedzy geologicznej przełomu XIX i XX wieku. Léonce Élie de Beaumont stworzył teorię kontrakcji, zgodnie z którą procesy górotwórcze zachodzące na Ziemi miałyby być związane z jej kurczeniem się. James Dwight Dana był twórcą systematyki minerałów, a także wprowadził do geologii termin geosynklina. Olbrzymie znaczenie miały prace Alfreda Wegenera, którego poglądy leżą u podstaw współczesnej teorii tektoniki płyt litosfery, najpełniej tłumaczącej niemal wszystkie zjawiska rządzące ewolucją skorupy ziemskiej.\nPodział.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799", "fragment_id": "178071/1", "subtitle": "", "title": "Geologia", "source": "wikipedia", "start_index": 1626.0, "parentId": 1799.0, "document_id": "178071", "score": 0.1621955931186676}, "uuid": "078184f8-0faa-48c2-950c-5e289f2d787d"}, {"page_content": "Archeologia postprocesualna, nazywana czasami przez jej zwolenników archeologią interpretacyjną, jest orientacją badawczą w archeologii teoretycznej, która kieruje uwagę badaczy na subiektywność interpretacyjną w tej dziedzinie nauki. Pomimo dużej liczby podobieństw, postprocesualizm zawiera się wewnątrz „bardzo różnego zbioru myśli luźno powiązanych ze sobą spoiwem tradycji”. Zwolennicy tej orientacji uznają pluralizm teoretyczny, włączając w swoje rozważania strukturalizm, neomarksizm, a także stosowanie różnych technik archeologicznych, takich jak fenomenologia.\nRuch postprocesualny utworzył się w Wielkiej Brytanii na przełomie lat 70. i 80. XX wieku. Jego pionierami byli badacze tacy jak Ian Hodder, Daniel Miller, Christopher Tilley, czy Peter Ucko, będący pod wpływem francuskiej marksistowskiej antropologii, postmodernizmu, a także innych podobnych trendów w ówczesnej antropologii kulturowej. Orientacja ta równolegle wkrótce zaczęła rozwijać się również w USA. Początkowo, postprocesualizm był reakcją oraz krytyką archeologii procesualnej, paradygmatu powstałego w latach 60. Głoszony przez zwolenników \"Nowej Archeologii\", takich jak Lewis Binford, stał się on z kolei dominującą orientacją w Anglosaskiej archeologii lat 70. XX wieku. Postprocesualizm żarliwie krytykował główne założenia archeologii procesualnej, mając głównie na myśli pogląd, według którego interpretacja archeologiczna dzięki zastosowaniu naukowych metod, jest w stanie dostarczyć nam kompletnie obiektywnych wniosków. Oprócz tego krytykowano również kładzenie zbyt dużego nacisku na materialistyczne interpretowanie przeszłości, a także bycie etnicznie oraz politycznie nieodpowiedzialnymi.\nW Stanach Zjednoczonych Ameryki archeologowie widzą postprocesualizm jako wsparcie dla archeologii procesualnej, gdzie w Wielkiej Brytanii, wciąż oba podejścia uznawane są przeważnie jako oddzielne i przeciwne sobie ruchy. W pozostałych częściach świata postprocesualizm nie wpłynął znacząco na rozwój archeologicznej myśli.\nPodejście do archeologii.\nSubiektywizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3842454", "fragment_id": "1293959/0", "subtitle": "", "title": "Archeologia postprocesualna", "parentId": 3842454.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1293959", "source": "wikipedia", "score": 0.09832431375980377}, "uuid": "2c2e6e8e-0e59-4ae4-a913-161c73752027"}, {"page_content": "Wiedza na temat budowy i dynamiki litosfery była gromadzona przez pokolenia podróżników rejestrujących kształty odkrywanych kontynentów, geologów tworzących mapy geologiczne, mineralogów (topomineralogia, mineralogia genetyczna), litostratygrafów, geochemików i geofizyków, paleontologów, stratygrafów, biostratygrafów. Dzięki wynikom tych badań stało się możliwe odszyfrowanie informacji o ostatnich 542 mln lat historii skał i kontynentów – fanerozoiku (paleozoik, mezozoik i kenozoik. Już w XIX w. zaczęły powstawać teorie geotektoniczne. Na początku XX w. Alfred Wegener sformułował hipotezę dotyczącą powstania współczesnych kontynentów z superkontynentu nazwanego Pangea („Wszechziemia”); opierał się przede wszystkim na zaobserwowanym podobieństwie kształtu kontynentów, zgodności formacji skalnych na odpowiadających sobie wybrzeżach i danych dot. rozmieszczenia gatunków (biostratygrafia). Hipoteza Wegenera została potwierdzona w drugiej połowie XX w. m.in. przez Johna T. Wilsona, Allana V. Coxa i innych z użyciem nowych technik badawczych – metod magnetometrii i izotopowego datowania skał. Teoria wędrówki płyt tektonicznych (tektoniki płyt) zyskała niemal powszechne uznanie. Umożliwiła sformułowanie kolejnej hipotezy, dotyczącej cyklicznego występowania sekwencji zdarzeń, polegających na powstawaniu i rozpadzie superkontynentów (cykle nazywane superkontynentalnymi lub „cyklami Wilsona”.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nWspółczesne procesy geologiczne cyklu.\n \"Osobne artykuły: wędrówka kontynentów i teorie geotektoniczne.\"\nPodstawowymi procesami geologicznymi, najprawdopodobniej spowodowanymi współcześnie konwekcją w płaszczu, są spreading i subdukcja. Charakterystyczne efekty procesów spreadingu obserwuje się obecnie m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2732886", "fragment_id": "1622396/2", "subtitle": "", "title": "Cykl superkontynentalny", "parentId": 2732886.0, "start_index": 3273.0, "document_id": "1622396", "source": "wikipedia", "score": 0.15044303238391876}, "uuid": "124e4e0b-2cb4-4c54-83a4-52abd68bc507"}]}
{"id": "q_646", "question": "Borys Pasternak napisał powieść o losie rosyjskiego inteligenta w latach przed- i porewolucyjnych. Jaki jest jej tytuł?", "answer": [{"page_content": "W latach powojennych Pasternak napisał swoją najsłynniejszą powieść, \"Doktor Żywago\" (ukończoną w 1954 roku), opowiadającą o przed- i porewolucyjnych losach inteligencji rosyjskiej. Oficjalne wydawnictwa radzieckie odmawiały jej druku, opublikowana została pierwszy raz w 1957 r. poza granicami ZSRR. W 1958 r. Pasternak otrzymał literacką Nagrodę Nobla „za istotny wkład we współczesną poezję liryczną i podjęcie wielkiej tradycji prozy rosyjskiej”.\nPrzyznanie nagrody wywołało nagonkę władz komunistycznych ZSRR. Pasternaka usunięto ze Związku Pisarzy, postulowano jego deportację, publikowano napastliwe artykuły w prasie. Ze względu na to oraz pod namową swojej kochanki, Olgi Iwinskiej, obawiającej się represji, Pasternak zrzekł się nagrody. Odebrał nagrodę dopiero syn Jewgienij w 1989 roku.\nNa motywach \"Doktora Żywago\" został nakręcony, nagrodzony Oscarami, film w reżyserii Davida Leana pod tym samym tytułem, a w 2002 roku powstał film telewizyjny Giacomo Campiottiego, nominowany do nagrody BAFTA.\nBoris Pasternak dziś uważany jest za jednego z czołowych rosyjskich pisarzy dysydentów. Zajmował się również tłumaczeniami, m.in. utworów J. Słowackiego, a także poetów zachodnioeuropejskich (m.in. W. Szekspira i J.W. Goethego) i gruzińskich.\nBibliografia.\nŹródła w języku angielskim\nŹródła w języku rosyjskim\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=563", "fragment_id": "174598/1", "subtitle": "", "title": "Boris Pasternak", "document_id": "174598", "start_index": 1769.0, "parentId": 563.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8845822811126709}, "uuid": "ca42bf9a-9bc5-4388-9cbd-095cebd6b9b5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: Doktor Żywago (ujednoznacznienie).\nDoktor Żywago – powieść rosyjskiego/radzieckiego pisarza i poety, Borisa Pasternaka, opowiadająca losy lekarza Jurija Żywagi na tle wydarzeń w Rosji od początku XX wieku, przez rewolucję październikową i wojnę domową aż do lat trzydziestych XX w.\nAutor pracował nad nią w latach 1948–1955. Po raz pierwszy opublikowana została we Włoszech w 1957, a rok później ukazały się wydania rosyjskie (poza ZSRR) i tłumaczenia na inne języki. Oficjalne wydawnictwa radzieckie odmawiały jej druku. W 1958 Pasternak został uhonorowany literacką Nagrodą Nobla, co w kontekście odmowy wydania powieści w kraju wywołało nagonkę władz komunistycznych ZSRR na pisarza, który odmówił przyjęcia nagrody.\nW Związku Radzieckim powieść ukazała się dopiero w 1988. &lt;&gt;[]. Pierwsze polskie tłumaczenie wykonane przez Jerzego Stempowskiego i Józefa Łobodowskiego (wiersze) ukazało się w Paryżu w 1959 r. nakładem Instytutu Literackiego. Autorką kolejnego przekładu, opublikowanego w 1990 r. w Polsce przez Państwowy Instytut Wydawniczy (), była Ewa Rojewska-Olejarczuk. Wersja ta była wielokrotnie wznawiana.\nCentralna Agencja Wywiadowcza finansowała zagraniczne wydania w języku rosyjskim i w językach innych państw bloku wschodniego celem walki psychologicznej.\nEkranizacje.\nW 1965 roku na podstawie powieści w USA nakręcono film o tym samym tytule w reżyserii Davida Leana z Omarem Sharifem i Julie Christie, który otrzymał pięć Oscarów. W roku 2002 powstała telewizyjna ekranizacja powieści z Hansem Mathesonem i Keirą Knightley. W 2006 roku powstała pierwsza rosyjska adaptacja – miniserial z Olegiem Mieńszykowem i Czułpan Chamatową w rolach głównych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598729", "fragment_id": "1574376/0", "subtitle": "", "title": "Doktor Żywago (powieść)", "document_id": "1574376", "start_index": 1.0, "parentId": 598729.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42824363708496094}, "uuid": "a44c1979-ec04-4c49-b664-5b9f829a3353"}, {"page_content": "\"Doktor Żywago\" jest oparty na jedynej, zawierającej wątki autobiograficzne powieści rosyjskiego pisarza i poety Borisa Pasternaka pod tym samym tytułem. Mimo prowadzonej przez Chruszczowa polityki odwilży, cenzura nie pozwoliła na legalną publikację tego dzieła w Związku Radzieckim. Jednakże powieść krążyła w „samizdacie”, czyli w drugim obiegu. W 1956 roku Pasternak przekazał przez pośrednika manuskrypt \"Doktora Żywagi\" włoskiemu wydawcy o poglądach komunistycznych Giangiacomo Feltrinellemu, a ten w następnym roku opublikował ją we włoskim przekładzie nakładem swojej mediolańskiej oficyny. Samowolne wydanie powieści ściągnęło prześladowania na autora, już i tak znajdującego się w niełasce u władz. Pasternaka wydalono ze Związku Pisarzy ZSRR. Jego sytuacji nie polepszyło podpisanie wymuszonego oświadczenia zakazującego dalszej publikacji jego utworu za granicą. W międzyczasie książka szybko stała się sławna; przetłumaczono ją na wiele języków i stała się międzynarodowym bestsellerem. W 1958 roku Borysowi Pasternakowi przyznano literacką Nagrodę Nobla za twórczość poetycką oraz za \"Doktora Żywagę\", jednak reżim dał mu do zrozumienia, że odebranie tego wyróżnienia będzie oznaczać dla niego emigrację. Nie chcąc opuszczać ojczyzny, odrzucił nagrodę. Zmarł dwa lata później, 30 maja 1960 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598183", "fragment_id": "1547085/8", "subtitle": "", "title": "Doktor Żywago (film)", "parentId": 598183.0, "start_index": 9879.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1547085", "score": 0.49679434299468994}, "uuid": "6aaf90eb-a1c6-4612-8976-f7d679d5aadd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego musicalu. Zobacz też: Doktor Żywago.\nDoktor Żywago (ang. \"Doctor Zhivago\") – musical stworzony przez Lucy Simon (muzyka), Michaela Wellera (libretto) oraz Michaela Korie i Amy Powers (teksty piosenek). Powstał na podstawie adaptacją nagrodzonej literackim Noblem powieści Borysa Pasternaka „Doktor Żywago” z 1957 roku. Opowiada o zawiłych losach tytułowego bohatera – lekarza, poety – Jurija Żywagi i jego kochanki Lary Guichard rozgrywających się na tle historycznych przemian Rosji – od początku XX wieku, przez rewolucję lutową i październikową, wojnę domową aż do lat trzydziestych XX w.\nŚwiatowa premiera musicalu miała miejsce 19 lutego 2011 w The Lyric Theatre w Sydney. Polska prapremiera musicalu odbyła się w białostockiej Operze i Filharmonii Podlaskiej w dniu 15 września 2017 roku, którą wyreżyserował Jakub Szydłowski.\nFabuła.\nAkt I.\nPrzedrewolucyjna Moskwa to „Światy dwa”: elita i biedota, mieszczaństwo i rewolucjoniści. Jurij Żywago, sierota, zostaje sam po pogrzebie ojca utracjusza. Za namową prawnika rodziny, Wiktora Komarowskiego, adoptują go zamożni przyjaciele domu, Aleksander i Anna Gromieko. Jurij zaprzyjaźnia się z córką przybranych rodziców, Tonią, jego rówieśnicą. Młoda Lara Guichard, pomaga w pracowni krawieckiej owdowiałej matki. Wyrasta na wielką piękność i wpada w oko Komarowskiemu, kochankowi matki, który zaczyna skłaniać się ku córce. Prawnik uwodzi dziewczynę. Lara utrzymuje ten związek w tajemnicy przed narzeczonym, Paszą Antipowem, studentem idealistą walczącym o nową Rosję. Kiedy Komarowski grozi jej ujawnieniem romansu, Lara postanawia zakończyć go raz na zawsze – przy pomocy rewolweru, który Pasza dał jej na przechowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4096019", "fragment_id": "636049/0", "subtitle": "", "title": "Doktor Żywago (musical)", "parentId": 4096019.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "636049", "score": 0.037858352065086365}, "uuid": "0eaefc16-8908-4376-9a12-48a4919d16d4"}, {"page_content": "Pasternak był też członkiem grupy \"Pieriedwiżników\" (ros. Передвижники) i rosyjskiego stowarzyszenia artystycznego \"Mir iskusstwa\". Był przyjacielem Lwa Tołstoja i spędził w Jasnej Polanie wiele miesięcy malując m.in. parę portretów wielkiego pisarza. Ilustrował też jego powieści – Wojna i pokój i Zmartwychwstanie, za co otrzymał w 1900 medal na Wystawie Światowej w Paryżu. W 1905 Pasternak został wybrany członkiem cesarskiej Akademii Sztuki i uczył w Moskiewskiej Szkole Malarstwa, Rzeźby i Architektury.\nW 1921 r. Pasternak musiał poddać się operacji oczu, która została przeprowadzona w Berlinie. Wyjechał z żoną i dwiema córkami, pozostawiając synów Borysa (przyszłego noblistę) i Aleksandra w radzieckiej Rosji. Po operacji postanowił do Rosji nie wracać i pozostał w Berlinie.\nW 1938 r. uciekł przed nazistami do Anglii. Zmarł 31 maja 1945 w Oksfordzie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048925", "fragment_id": "376783/1", "subtitle": "", "title": "Leonid Pasternak", "document_id": "376783", "start_index": 1448.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2048925.0, "score": 0.392989844083786}, "uuid": "07de4edd-64a3-40e5-9bef-00273efd20bc"}, {"page_content": "Później wspominał: „Z nieznanych mi przyczyn Fadiejew nie zareagował na tę powieść zbyt przychylnie. Opowiedział mi o tym później Wsiewołod Witalijewicz Wiszniewski, który był redaktorem czasopisma «Znamia» i opublikował, muszę przyznać, tę powieść bez żadnych poprawek i zmian. Ale potem, kiedy wydarzyło się coś zupełnie nieoczekiwanego – dostałem Nagrodę Stalinowską – zadzwonił do mnie Wsiewołod Witalijewicz, zamknął wszystkie drzwi, chyba nawet wyłączył telefon i powiedział: «Wiktorze Płatonowiczu, wiesz, co się wydarzyło dziwnego?» (On sam był członkiem Komitetu Nagrody Stalinowskiej). «Przecież wczoraj wieczorem, na ostatnim posiedzeniu Komitetu, Fadiejew skreślił twoją powieść, a dziś się ona ukazała. Tylko jedna osoba mogła dodać ją do listy w ciągu jednej nocy. I ten człowiek to zrobił».\n8 stycznia 1956 roku Warłam Szałamow, który nigdy nie był na froncie, napisał do Borisa Pasternaka o powieści \"W okopach Stalingradu\": „To chyba jedyna książka o wojnie, w której podjęto najbardziej nieśmiałą próbę pokazania czegoś takim, jakie było [naprawdę]”.\nAndriej Płatonow wystawił powieści wysoką ocenę: „Książka Wiktora Niekrasowa zbliża się do prawdy rzeczywistości, a jej słowa są testowane przez ludzkie serce, które przetrwało wojnę; to stanowi siłę książki i sprawia, że ​​czytelnik ufa autorowi. [...] W samym opisie naszych żołnierzy autorowi udało się ujawnić tajemnicę naszego zwycięstwa”.\nJeszcze bardziej zdecydowany był Daniił Granin: „«W okopach Stalingradu» Wiktora Niekrasowa to nieskazitelna prawda”.\nJeden z autorów „prozy porucznikowskiej” Wasilij Bykow napisał, że Niekrasow, który wykazał „słuszność i wysoką istotę indywidualności na wojnie […] widział w wojnie inteligenta [….], potwierdził swoją słuszność i swoje znaczenie jako nosiciela wartości duchowych w warunkach tak mało sprzyjających jakiejkolwiek duchowości”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5840033", "fragment_id": "31761/4", "subtitle": "", "title": "W okopach Stalingradu", "document_id": "31761", "start_index": 6222.0, "parentId": 5840033.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13057169318199158}, "uuid": "24425345-eb9a-463c-8200-1905ad9318f0"}, {"page_content": "Boris Leonidowicz Pasternak (ros. Борис Леонидович Пастернак; ur.    w Moskwie, zm. 30 maja 1960 w Pieriediełkinie) – rosyjski poeta, prozaik i kompozytor żydowskiego pochodzenia.\nLaureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1958, której przyznanie spotkało się z powszechnym aplauzem w kręgach literackich, ale dotkliwie skomplikowało niełatwą sytuację autora w totalitarnym państwie (nie akceptując systemu totalitarnego, znalazł się na marginesie oficjalnego życia kulturalnego). Nękany politycznymi naciskami był zmuszony odmówić jej przyjęcia.\nŻyciorys.\nMłodość.\nJego ojciec, Leonid Pasternak, był żydowskim malarzem i profesorem w szkole malarstwa w Moskwie. Jego matka, Rosa Kaufman – pianistką koncertową.\nUprawiał intelektualną poezję refleksyjną, opartą na własnym systemie filozoficzno-estetycznym, tematycznie związaną z przyrodą i miłością. Syn znanego malarza i pianistki, odebrał staranne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Początkowo związany był z nurtem poezji futurystycznej (debiut w 1914 roku). Jego późniejsze wiersze nawiązywały do niemieckiego romantyzmu i rosyjskiego symbolizmu. W latach 20. opublikował poematy \"Porucznik Szmidt\" i \"Rok 1905\".\nLata trzydzieste.\nLata 30. XX w. to okres twórczego kryzysu poety sprzeciwiającego się komunistycznemu reżimowi. W 1936 r. z powodu swojej bezpartyjności padł ofiarą nagonki ze strony reżimowych krytyków literackich (prowadzonej m.in. na łamach „Litieraturnaj Gaziety”). W 1937 – w apogeum Wielkiej Czystki – jako jedyny nie podpisał się pod apelem pisarzy o rozstrzelanie „gadzin – zdrajców i szpiegów”. Udało mu się uniknąć aresztowania, mimo iż niektórzy represjonowani artyści (m.in. reżyser Wsiewołod Meyerhold) złożyli pod wpływem tortur obciążające go zeznania.\nLata powojenne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=563", "fragment_id": "174598/0", "subtitle": "", "title": "Boris Pasternak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 563.0, "document_id": "174598", "score": 0.5}, "uuid": "3b152118-dae5-470f-8417-0ea18cd5a876"}, {"page_content": "Również w \"Prawdzie\" pojawił się artykuł krytykujący sztukę „Molier” autorstwa Michaiła Bułhakowa. „Litieraturnaja Gazeta” opublikowała artykuł potępiający pisarza Borisa Pasternaka. On, jako jedyny pisarz radziecki nie podpisał się pod apelem o rozstrzelanie „gadzin”, czyli domniemanych szpiegów i zdrajców. Przeżył jednak, być może, gdyż wcześniej, w 1913 r. wydał antologię poezji gruzińskiej. Znalazły się w niej wiersze napisane przez poetę Soseło (pseudonim literacki Józefa Dżugaszwili). W okresie apogeum wielkiej czystki, czyli w latach 1937–1938 rozstrzelano – jako starych bolszewików – prześladowców pisarzy, z naczelnikiem Wydziału Kultury KC Płatonem Kierżencewem. 1 maja 1938 r. aresztowano Osipa Mandelsztama. Za „działalność kontrrewolucyjną” został skazany na pięć lat łagru. Zmarł w obozie etapowym pod Władywostokiem 27 grudnia 1938. W 1941 męża i syna straciła także Anna Achmatowa.\nZostali aresztowani i zgładzeni Wsiewołod Meyerhold, Izaak Babel, Borys Pilniak, Bruno Jasieński i inni.\nWielu artystów tworzących na emigracji uznało, że wielka czystka położy kres bolszewizmowi. Powodem do tego myślenia było wymordowanie wielu „starych bolszewików”, uczestników rewolucji październikowej. Kilku z twórców emigracyjnych przyjechało do ZSRR, traktując to jako powrót do Rosji. Zostało to wykorzystane propagandowo przez Stalina. W czerwcu 1939 przyjechała również Marina Cwietajewa, która następnie po aresztowaniu męża i bezskutecznych staraniach o jego uwolnienie, popełniła w 1941 samobójstwo.\nBoris Pasternak i Michaił Bułhakow żyli w ciągłej obawie aresztowania. Pasternak w powieści \"Doktor Żywago\" oddał później część przeżyć życiowych swego pokolenia.\nGułag.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158134", "fragment_id": "20826/47", "subtitle": "", "title": "Wielki terror (ZSRR)", "document_id": "20826", "start_index": 64451.0, "parentId": 158134.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09662500023841858}, "uuid": "c4801352-0eab-40d9-a31a-a75630e741f9"}, {"page_content": "Leonid Osipowicz Pasternak (ros. Леонид Осипович Пастернак) ur.    w Odessie, zm. 31 maja 1945 w Oxfordzie – rosyjski malarz. Ojciec Borysa, autora powieści \"Doktor Żywago\".\nŻyciorys.\nPrzyszedł na świat w rodzinie żydowskiego karczmarza. Był szóstym i najmłodszym dzieckiem w rodzinie. Bardzo wcześnie zaczął rysować, ale rodzina zniechęcała go z obawy, że to zajęcie zaszkodzi studiom.\nPierwszym sponsorem Pasternaka była miejscowa firma oczyszczania ulic, która zaczęła skupować jego prace, kiedy miał siedem lat.\nW latach 1881–1885 studiował na Uniwersytecie Moskiewskim, najpierw medycynę i nauki prawnicze. W końcu zdecydował się poświęcić sztuce i zapisał się do Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Monachium, gdzie w 1887 uzyskał tytuł naukowy. Wrócił do Rosji, odsłużył obligatoryjną służbę wojskową (2 lata) w regimencie artylerii i w roku 1889 rozpoczął karierę zawodowego malarza[].\nPierwszy wystawiony obraz został zakupiony przez Pawła Trietjakowa, najważniejszego mecenasa sztuki w Rosji w owym czasie. Szybko stał się popularnym malarzem. Został członkiem tzw. Koła Polenowskiego, które skupiało m.in. Walentina Sierowa, Isaaka Lewitana, Michaiła Nestierowa i Konstantina Korowina. W 1889 ożenił się z wyróżniającą się w tamtym czasie pianistką Rosalindą Kaufman. Leonid Pasternak był pierwszym rosyjskim malarzem, który uważał się za postimpresjonistę[]. W Rosji lat 80. i 90. XIX wieku była to nowość, która przyciągała uwagę[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2048925", "fragment_id": "376783/0", "subtitle": "", "title": "Leonid Pasternak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "376783", "parentId": 2048925.0, "score": 0.4438294768333435}, "uuid": "c70b3cc0-67e9-4764-a6d5-c93b67dc1688"}, {"page_content": "Andriej Andriejewicz Wozniesienski (ros. Андрей Андреевич Вознесенский; ur. 12 maja 1933 w Moskwie, zm. 1 czerwca 2010 tamże) – rosyjski architekt, poeta i prozaik.\nŻyciorys.\nW wieku czternastu lat posłał pierwsze swoje wiersze do Borysa Pasternaka. Przyjaźń, która ich połączyła miała duży wpływ na dalsze losy pisarza. W 1957 ukończył studia w Instytucie Architektury w Moskwie. Pierwsze dojrzałe wiersze poety zostały opublikowane w 1958.\nPoezja Andrieja Wozniesienskiego jest głęboko osadzona w problemach współczesności i stanowi pożywkę dla poszukiwań twórczych wielu innych artystów. Tak było również w wypadku Włodzimierza Wysockiego, który poezję Wozniesienskiego prezentował w spektaklach Teatru na Tagance w Moskwie.\nMieszkał i pracował na osiedlu Pieriediełkino w Moskwie, w pobliżu Muzeum Borysa Pasternaka. Dwa razy w roku – 6 lutego, w dniu urodzin Borysa Pasternaka, i 30 maja, w dniu jego śmierci – organizował spotkania poetyckie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48566", "fragment_id": "660133/0", "subtitle": "", "title": "Andriej Wozniesienski", "document_id": "660133", "start_index": 0.0, "parentId": 48566.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15225045382976532}, "uuid": "da75287b-92bf-4515-978a-c5e4f335e845"}]}
{"id": "q_647", "question": "Lowelas – to tytuł brytyjskich arystokratów czy uwodziciela?", "answer": [{"page_content": "Lowelas – dawniej popularne określenie uwodziciela, donżuana, kobieciarza.\nSzczególnie na przełomie XIX/XX wieku często nazywano tak przystojnego uwodziciela kobiet, zdobywcę serc niewieścich („pożeracza serc”), zazwyczaj typ libertyna przygodnie, dla rozrywki bałamucącego kobiety i traktującego je przedmiotowo. \nOkreślenie na ogół używane w tonie ironiczno-żartobliwym. Pochodzi od nazwiska Roberta Lovelace – bohatera epistolarnej powieści angielskiego pisarza Samuela Richardsona zatytułowanej \"Clarissa, or the History of a Young Lady\" (w przekładzie polskim \"Historia Clarissy Harlowe\") (1748). Nadal bywa używane lekceważąco w odniesieniu do mężczyzny uganiającego się za kobietami. \nW kontekście seksualnym miano to jako pseudonim artystyczny przybrała Linda Susan Boreman, amerykańska aktorka filmów pornograficznych, znana powszechnie jako Linda Lovelace.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89618", "fragment_id": "662116/0", "subtitle": "", "title": "Lowelas", "document_id": "662116", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 89618.0, "score": 0.5}, "uuid": "329c717a-d4c2-41b6-af59-3b044ebfa2b3"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nEarl – najstarszy i pierwotnie najwyższy brytyjski tytuł feudalny, następnie arystokratyczny. Samo słowo wywodzi się ze skandynawskiego jarl (pierwotnie znaczyło to po prostu \"człowiek możny\", \"potężny\", \"bogaty\", później było tytułem wodzów drużyny zbrojnej, namiestników królewskich, zarządców prowincji. W XIII wieku w Szwecji był to tytuł najwyższego urzędnika państwa). Encyclopædia Britannica wywodzi ten tytuł również od starofrancuskiego \"eorl\", oznaczającego \"szlachcica\", \"wojownika\". Wprowadzony w Anglii w XI w. po najeździe duńskim w miejsce wcześniej używanego tytułu Ealdormana. Kontynentalnym odpowiednikiem earla jest \"hrabia\" (tłumaczony w jęz. ang. jako \"count\", \"counte\").\nMianowany przez króla był zarządcą dzielnicy państwa, mającym władzę wojskową i sądowniczą, odpowiednikiem kontynentalnego komesa. Tytuł stopniowo stał się dziedziczny, tracąc znaczenie urzędnicze. Do roku 1355 była to w Anglii najwyższa godność, po ustanowieniu tytułów diuka i markiza – na trzecim miejscu w hierarchii świeckich parów Anglii (od roku 1707 – Wielkiej Brytanii), powyżej tytułu viscount (wicehrabia). Tytuł earl przysługuje Marszałkom Anglii, Irlandii i Zjednoczonego Królestwa. Tytuł Earl Marshall of England jest obecnie dziedziczny w rodzinie książąt Norfolk.\nŻona earla to \"countess\" (pol. hrabina); odpowiednikami \"kontynentalnymi\" tytułu earl są: graf i hrabia.\nW brytyjskiej hierarchii tytułów arystokratycznych pierwsze miejsce mają tytuły angielskie, następnie szkockie, brytyjskie, irlandzkie nadane przed 1801, a na końcu tytuły Zjednoczonego Królestwa i Irlandii nadane po 1801 r. Dotyczy to wszystkich brytyjskich tytułów, w tym także tytułu earl. W ramach poszczególnych grup o hierarchii decyduje data nadania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74414", "fragment_id": "647039/0", "subtitle": "", "title": "Earl", "document_id": "647039", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 74414.0, "score": 0.2621309459209442}, "uuid": "36fda0ff-a754-45b9-ab64-9de350bee125"}, {"page_content": "Tytuł grzecznościowy (\"courtesy title\") – w brytyjskiej heraldyce pojęcie oznaczające tytuł używany na co dzień w stosunku do arystokraty formalnie nie posiadającego własnego tytułu, lecz będącego na pierwszym miejscu w kolejce do takiej godności. W przypadku rodów o bardzo wysokich tytułach (przede wszystkim książąt) zasada ta mogła być rozciągana także na kolejnych następców.\nStare rody arystokratyczne z biegiem czasu zwykle stopniowo pięły się w górę po drabinie heraldycznej, uzyskując coraz wyższe tytuły: najpierw barona, następnie wicehrabiego i hrabiego, wreszcie markiza i księcia. W takich rodzinach głowa rodu nosiła najwyższy przynależny jej tytuł, zaś jej następca (zwykle, ale niekoniecznie, najstarszy syn) używał na zasadach grzecznościowych tytułu o szczebel niższego. I tak np. książęta Argyll przed uzyskaniem przez ich ród godności książęcej tytułowali się markizami Lorne, a wcześniej hrabiami Campbell. Dlatego też osoba zajmująca pierwsze miejsce w kolejce do tytułu księcia Argyll miała prawo używać grzecznościowego tytułu markiza Lorne (zobacz np. John Campbell, 9. książę Argyll - przez większość życia znany właśnie jako Lord (markiz) Lorne). Z kolei osoba na drugim miejscu w kolejce korzystała z tytułu hrabiego Campbell.\nTytuł grzecznościowy miał charakter głównie prestiżowy i towarzyski, nie dawał natomiast przynależnych \"pełnoprawnej\" szlachcie przywilejów, przede wszystkim miejsca w Izbie Lordów. Z drugiej strony posiadanie go nie stanowiło przeszkody do pełnienia stanowisk, z których szlachta była z zasady wykluczona, np. członka Izby Gmin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1050224", "fragment_id": "1390165/0", "subtitle": "", "title": "Tytuł grzecznościowy", "document_id": "1390165", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1050224.0, "score": 0.07792513072490692}, "uuid": "01a65b40-de70-49a8-a5e4-57b333b8072c"}, {"page_content": "W górskiej części Szkocji (Highlands) i na wyspach przetrwała bardzo długo, bo aż do czasów współczesnych, struktura klanowa. Większość klanów ma pochodzenie celtyckie, natomiast na wyspach wiele rodów szlacheckich (przywódców klanów) wywodzi się od wikińskich najeźdźców. Członkowie klanów uważali się za szlachtę, nawet nie posiadając tytułów szlacheckich. Wodzowie klanów często otrzymywali od władców Szkocji, a później Wielkiej Brytanii tytuły szlacheckie i arystokratyczne. Jednak nawet dziś duże znaczenie ma przynależność do arystokracji klanowej, a nieutytułowani wodzowie klanów cieszą się prawie takim samym prestiżem społecznym jak utytułowana szlachta.\nHerby szkockie, podobnie jak angielskie, przysługują tylko jednej osobie, pozostałe są odróżniane przy pomocy systemu bordiur heraldycznych.\nIrlandia\nWieki angielskiej, a później brytyjskiej okupacji zniszczyły prawie doszczętnie starą celtycką szlachtę irlandzką. Dobra przejęte od wywłaszczonych, zbankrutowanych lub wymordowanych irlandzkich posiadaczy okupanci nadawali nowej szlachcie. Większość rodów szlachty irlandzkiej ma normandzkie albo szkockie pochodzenie. Nieliczne rody szlachty autochtonicznej w większości zaliczają się do niższej szlachty, a wiele starych irlandzkich rodów wyemigrowało, otrzymując często dobra i tytuły m.in. w Hiszpanii, Portugalii, Francji. Na ironię losu wygląda fakt, że głowa najstarszego w Europie rodu szlacheckiego, O’Neill, nie ma żadnego tytułu arystokratycznego, a tytuł barona O’Neill przysługuje rodzinie angielskiego pochodzenia.\nW Irlandii republikańskiej tytuły szlacheckie zostały zniesione.\nPrzykłady państw nieuznających szlachectwa.\nKonstytucja Stanów Zjednoczonych w art. 1 § 9. 8 głosi", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419067", "fragment_id": "53998/23", "subtitle": "", "title": "Szlachta", "parentId": 419067.0, "start_index": 36254.0, "document_id": "53998", "source": "wikipedia", "score": 0.2640173137187958}, "uuid": "9e8ffcc9-e880-4f3e-8f7d-37c8c8d60e41"}, {"page_content": "Republika Włoska zniosła oficjalnie tytuły szlacheckie, ale tolerowane jest ich używanie, także w dokumentach urzędowych. Obecnie na terenie Włoch prawo nadawania szlachectwa i tytułów arystokratycznych przysługuje papieżowi i rządowi San Marino. Tytuły Stolicy Apostolskiej nie są przyznawane od pontyfikatu Jana XXIII.\nWłoskie nazwiska szlacheckie mają przedrostki \"del\", \"da\", \"di\", spotykane też w nazwiskach nieszlacheckich.\nHierarchia włoskiej szlachty:\n\"cavaliere\" (kawaler), \"barone\" (baron), \"conte\" (hrabia), \"marchese\" (markiz), \"duca\" (książę), \"principe\" (książę).\nZjednoczone Królestwo.\nHierarchia szlachty brytyjskiej:\nSzlachta brytyjska dzieli się we wszystkich częściach Zjednoczonego Królestwa na:\n\"baron\", \"viscount\" (wicehrabia), \"earl\", \"marquis\" (markiz), \"duke\" (książę, diuk)\n\"esquire\" (szlachcic nieutytułowany), \"knight\" (kawaler, rycerz), baronet\nSzlachta w Wielkiej Brytanii do dziś ma duże znaczenie ekonomiczne, cieszy się wieloma przywilejami honorowymi i prestiżem społecznym, ma wpływ na politykę. Królowa ma prawo nadawania szlachectwa i tytułów. Szlachectwo może być osobiste, dożywotnie lub dziedziczne, a od 1960 dotyczy to również tytułów arystokratycznych.\nCharakterystyczną cechą brytyjskich tytułów jest ich przyznawanie w przypadku wygaśnięcia obdarzonej nim rodziny dalszym krewnym, potomkom w linii żeńskiej lub ponowne nadawanie innej rodzinie. Sprawia to niekiedy wrażenie nieprzerwanego funkcjonowania tytułu od np. XIV w., podczas gdy faktyczne nadanie w danej rodzinie jest dużo świeższej daty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419067", "fragment_id": "53998/21", "subtitle": "", "title": "Szlachta", "document_id": "53998", "start_index": 32882.0, "source": "wikipedia", "parentId": 419067.0, "score": 0.19845637679100037}, "uuid": "7300a8e3-b10c-4eca-8a28-fe363027ac6f"}, {"page_content": "Kawaler (także Rycerz) – łac. \"Equitus\", \"Eques\", franc. \"chevalier\", ang. \"knight\", niem. \"Ritter\" – tytuł niższej szlachty, zazwyczaj stojący tylko powyżej szlachty nieutytułowanej.\nWe wszystkich językach źródłosłów wskazuje na związek z koniem, z jazdą konną, ponieważ tytuł wywodzący się ze średniowiecza był używany jako podkreślenie rycerskiego pochodzenia szlachty.\nW niektórych monarchiach tytuł kawalera otrzymywało się automatycznie przy przyjęciu do orderu odpowiedniej rangi. Jest to wciąż praktykowane we współczesnych monarchiach, np. w Wielkiej Brytanii, gdzie osoby przyjęte do najwyższych wedle precedencji orderów, w stopniach najwyższej rangi, otrzymują tytuł rycerza lub damy (ang. \"Knight,\" \"Knight Bachelor, Dame\"). Tym rodzajem tytułu zaszczycani są często zasłużeni przedstawiciele świata kultury i sztuki (np. Paul McCartney, Anthony Hopkins), nauki, polityki, działacze społeczni i inni. Tytuł rycerski nie jest w Wielkiej Brytanii zaliczany do tytułów szlacheckich (\"Peerage\"). Dotyczy to również dziedzicznego tytułu rycerskiego (baroneci i nieliczna grupa dziedzicznych rycerzy). Dziedzicznym i niedziedzicznym rycerzom brytyjskim przysługuje przedimek sir przed imieniem i nazwiskiem lub przed samym imieniem. Kobiety posiadające tę godność tytułuje się damą (\"Dame\").\nW królestwie Francji kawaler – chevalier będąc najniższym tytułem szlacheckim, był też stosowany jako tytuł grzecznościowy, często nawet wobec członków rodów arystokratycznych. Wyższym stopniem kawalera była godność bannereta, mającego prawo prowadzić do boju własny oddział pod swoim proporcem. Tytuł banneret występuje też w Wielkiej Brytanii, jako knight banneret, tytuł wyższy od knight bachelor.\nTytuł kawalera (\"chevalier\") został przyjęty również w Cesarstwie Francuskim przez Napoleona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=682678", "fragment_id": "833621/0", "subtitle": "", "title": "Kawaler (tytuł szlachecki)", "document_id": "833621", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 682678.0, "score": 0.3543968200683594}, "uuid": "d254b526-dccd-4cd4-983e-34dbee8a0280"}, {"page_content": "Jako część dziedzictwa feudalizmu, współcześnie tytuł lorda może łączyć się z posiadaniem, jak np. „dziedzic” (ang. \"landlord\"). W wielu europejskich kulturach istnieją tytuły odpowiadające angielskiemu „mister” (hiszp. \"señor\", wł. \"signore\", niderl. \"Heer\", niem. \"Herr\") lub do angielskiego grzecznościowego „you” (polskie \"pan\"), porównywalnego z angielskim „gentleman”.\nTytulatura.\nW Wielkiej Brytanii, Izba Lordów – tworzy izbę wyższą parlamentu. Do niedawna wielu dziedzicznych lordów (zwłaszcza angielskich, w przeciwieństwie do irlandzkich i szkockich) stawało się automatycznie członkami Izby Lordów, lecz House of Lords Act 1999 poczynił pewne odstępstwa od tej reguły.\nW Wielkiej Brytanii używa się pięciu tytułów lordowskich, według rangi: książę (Duke), markiz (Marquess), earl, wicehrabia (Viscount) i baron; wszyscy lordowie używają tytulatury w formie: „Lord X”. Tytułu „lord” używa się też grzecznościowo wobec dzieci z rodów lordowskich, w tym przypadku w formie: „Lord (imię) (nazwisko)”. Wielu baronów, markizów itp. używa tytulatury: „Imię, nazwisko (tytuł, np. baron)”, na przykład Alfred Tennyson, 1st Baron Tennyson, również znany jako „Lord Tennyson”.\nSędziowie posiadający tytuł szlachecki również mają własne zasady tytulatury.\nNiektóre wysokie urzędy państwowe mogą wiązać się z posiadaniem tytułu lorda, jak na przykład Lord Wielki kanclerz. Tytuł lorda wiąże się także z godnością burmistrza większych miast np. Lord Mayor of London.\nInny angielski tytuł, „\"lord dworski\"” (\"lord of the manor\"), nie jest uwzględniony w hierarchii tytułów szlacheckich i nie daje prawa do zasiadania w Izbie Lordów. Wskazuje jedynie, że jego posiadacz jest właścicielem ziemskim.Szkocki tytuł „laird” jest tradycyjnym określeniem posiadacza ziemskiego, niekoniecznie utytułowanego, i odnosi się najczęściej do średniej szlachty. Szkoccy feudałowie jeszcze w średniowieczu używali angielskiego tytułu lord (np. Lord of the Isles).\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=577223", "fragment_id": "1570233/1", "subtitle": "", "title": "Lord", "source": "wikipedia", "start_index": 1593.0, "parentId": 577223.0, "document_id": "1570233", "score": 0.11415021121501923}, "uuid": "caa98cb2-f33e-4298-be85-02433f0702cb"}, {"page_content": "We współczesnych krajach o ustroju republikańskim głową państwa jest co do zasady:\nTytuły małżonków głów państw.\nMałżonki panujących władców noszą żeńską formę tytułów monarszych (istnieją jednak wyjątki od tej zasady, współcześnie zwłaszcza w państwach islamskich). Małżonkowie panujących kobiet, jeśli nie otrzymali tytułu monarszego, noszą tytuł – książę małżonek. W ustroju republikańskim nieformalnym tytułem przysługującym żonie głowy państwa jest \"pierwsza dama\". Gdy urząd pełni kobieta jej małżonek jest określany natomiast jako \"pierwszy dżentelmen\".\nTytuły funkcjonariuszy publicznych.\nPrzy tytułowaniu funkcjonariuszy publicznych używa się nazwy ich urzędu, zwroty bezpośrednie wynikają z kurtuazji, w Polsce:\nTytuły członków rodzin monarszych i arystokratów.\nPodstawowym tytułem przysługującym członkom rodziny monarchy jest książę/księżna (w formie z łac. \"Princeps\").\nBliżsi i dalsi krewni monarchy, będący zgodnie z prawem dynastycznym członkami Rodziny Królewskiej (określenia nie należy mylić z „dynastią”) przysługuje tytuł książęcy odnoszący się do danego państwa, np. członkom Brytyjskiej rodziny królewskiej przysługuje tytuł: książę/księżna Zjednoczonego Królestwa (\"Prince/Princess of the United Kingdom\")\nDo najbliższych członków rodziny monarszych i arystokratycznych (tylko tych wywodzących się od samodzielnych władców, lub feudałów), stosuje się następujące zwroty:\nDo dalszych członków rodziny monarszej, jeśli nie posiadają ona innych specjalnych tytułów, stosuje się zwrot – \"Jego/Jej Wysokość...\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3179842", "fragment_id": "149729/1", "subtitle": "", "title": "Tytuły i zwroty honorowe", "source": "wikipedia", "start_index": 1954.0, "parentId": 3179842.0, "document_id": "149729", "score": 0.08362120389938354}, "uuid": "b82ebe2a-4550-4309-ac17-5fd84532be04"}, {"page_content": "Przepisy dotyczące używania herbów i tytułów, hierarchii i tytulatury w Zjednoczonym Królestwie są bardzo drobiazgowe. Nad ich przestrzeganiem czuwają królewscy heroldowie, tzw. \"Kings of Arms\".\nHistoria i pochodzenie szlachty są różne w poszczególnych krajach Królestwa:\nAnglia\nStara anglosaska szlachta została po podboju normandzkim w większości pozbawiona ziemi i częściowo wytępiona. Stara szlachta angielska wywodzi się w dużej mierze od normandzkich rycerzy Wilhelma Zdobywcy, tylko w Walii i Kornwalii przetrwały rody szlacheckie o starszej, celtyckiej lub anglosaskiej genealogii.\nSzlachta angielska od początku cieszyła się wielkimi przywilejami politycznymi, ekonomicznymi i osobistymi. Zasiadając w radzie królewskiej, od XIV w. Izbie Lordów i Izbie Gmin, miała coraz większy wpływ na realną władzę w państwie, ograniczając stopniowo władzę królewską. Ciągłość funkcjonowania Anglii jako suwerennego królestwa, z krótką przerwą w czasach republiki, sprawiła, że szlachta brytyjska zachowała do dziś wiele ze swej historycznej pozycji, w dzisiejszych czasach głównie ekonomicznej i prestiżowej, ale wciąż także politycznej.\nHerby szlachty angielskiej są herbami osobistymi, dziedziczonymi w niezmienionej formie tylko przez prawowitego, jednego spadkobiercę. Pozostali członkowie rodziny szlacheckiej muszą wprowadzać zmiany w swych herbach przy pomocy tzw. \"marks of cadency\" (oznak starszeństwa), co jest realizowane przez listy herbowe – uroczyste dyplomy wydawane przez heroldie. Ten sam system obowiązuje w Irlandii.\nSzkocja\nW początkach niepodległej Szkocji struktura i tytulatura feudalna były podobne do angielskiej. Na nizinach szkockich (Lowlands) osiedlało się zresztą wielu rycerzy normandzkich, zwłaszcza młodszych synów rodów z Anglii, duża część otrzymywała od szkockich królów nadania dóbr i tytułów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419067", "fragment_id": "53998/22", "subtitle": "", "title": "Szlachta", "source": "wikipedia", "start_index": 34426.0, "document_id": "53998", "parentId": 419067.0, "score": 0.1938941925764084}, "uuid": "9b573f54-65ef-4b32-96c3-05caec36f09a"}, {"page_content": "W systemie angielskim tytuły szlacheckie przysługuje jedynie osobom, które je odziedziczyły lub zostały nimi obdarzone. Małżonkowie i dzieci para otrzymują tzw. tytuły kurtuazyjne pochodzące od tytułu szlacheckiego para.\nHistoria powstania.\nPo zdobyciu tronu Anglii w 1066 roku Wilhelm Zdobywca podzielił ziemię na posiadłości, które przekazał swoim normańskim baronom. Baronowie ci byli wzywani przez króla, aby mu doradzać. Tak powstała Rada Królewska( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Curia Regis&lt;/&gt;), która zastąpiła występującą u królów anglosaskich Wielką Radę ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Magnum Concilium&lt;/&gt;), a także z wcześniejszego witenagemot. Z biegiem czasu Rada przekształciła się w Izbę Lordów. W XIV wieku wraz z powstaniem Izby Gmin ukształtował się bikameralny Parlament. Do Izby Gmin wchodzili przedstawiciele miast i hrabstw, zaś do Izby Lordów tzw. Lordowie Duchowni (arcybiskupi i biskupi) oraz Lordowie Docześni (szlachta).\nZiemie i tytuły baronów przechodziły na najstarszego syna zgodnie z systemem primogenitury. W 1337 roku Edward III stworzył utworzył pierwsze księstwo – księstwo Kornwalii, jego księciem uczynił swojego najstarszego syna. Tytuł ten dziś przysługuje najstarszemu synowi panującego władcy, obecnie jest to książę William.\nRangi.\nParowie, w zależności od posiadanego tytułu, dzielą się na pięć rang:\nBaroneci ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Baronet&lt;/&gt;) nie wchodzą w skład parostw brytyjskich, są jedynym dziedzicznym tytułem szlacheckim, który nie jest do nich zaliczany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5347362", "fragment_id": "325793/1", "subtitle": "", "title": "Parostwa w Zjednoczonym Królestwie", "parentId": 5347362.0, "start_index": 1812.0, "document_id": "325793", "source": "wikipedia", "score": 0.18395031988620758}, "uuid": "ded53433-5520-404e-bf1e-a812bc10a9da"}]}
{"id": "q_648", "question": "Na którym przylądku znajduje się latarnia morska im. Stefana Żeromskiego i Muzeum Latarnictwa?", "answer": [{"page_content": "Przy czynnej latarni znajduje się siłownia oraz sprężarki służące do uruchamiania sygnału mgłowego („buczka mgłowego” zainstalowanego w 1877 roku, połączonego rurami pneumatycznymi ze sprężarkami), zlokalizowanego w lesie na cyplu, koło zabudowań latarni. Zmiana przepisów IALA, rozwój GPS i powszechne wyposażanie statków w radary nawigacyjne, spowodowało, że od 1991 roku sygnały mgłowe nie są nadawane.\nMuzeum.\nObecnie w latarni mieści się muzeum latarnictwa, które jest filią Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku. W muzeum znajduje się stary reflektor latarni Rozewie z tarczową soczewką Fresnela (reflektor tego typu działał w latarni na Rozewiu przed jej podwyższeniem i nadal można go zobaczyć w latarni), światła nawigacyjne oraz modele dawnych latarń począwszy od starożytnej latarni na wyspie Faros.\nNa ścianie wieży wisi tablica upamiętniająca Leona Wzorka, latarnika, który we wrześniu 1939 pozostał na posterunku mimo nadchodzących Niemców. 11 września 1939 został przez Niemców aresztowany i rozstrzelany w Piaśnicy.\nW sąsiednim budynku z ceglanym kominem mieści się stara maszynownia z lokomobilą stałą, generatorami prądotwórczymi, sprężarką i tablicami rozdzielczymi (dostępna dla zwiedzających latarnię), a w pobliżu latarni rozmieszczone są znaki nawigacyjne. Stojące na odludziu latarnie musiały być niezależne, dlatego miały własny generator prądu. Maszyna parowa napędzająca prądnice również napędzała kompresory: sprężone powietrze w mgielne dni uruchamiało buczki w pobliskiej syrenowni. Latarnik często ze swą rodziną musiał być samowystarczalny, stąd obok latarni znajduje się budynek wędzarni i jednocześnie piekarni.\nW latarni znajduje się tablica poświęcona Stefanowi Żeromskiemu, a obok latarni mały pomnik – popiersie pisarza.Ze względu na strome schody latarnia nie jest dostępna dla dzieci poniżej czwartego roku życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=603205", "fragment_id": "820843/6", "subtitle": "", "title": "Latarnia Morska Rozewie", "document_id": "820843", "start_index": 8616.0, "parentId": 603205.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "01836d69-1649-4a6b-9c1d-03284063a31a"}, {"page_content": "Latarnia Morska Rozewie – latarnia morska na polskim wybrzeżu Bałtyku, położona na przylądku Rozewie (powiat pucki), w gminie Władysławowo, pomiędzy miejscowościami Jastrzębia Góra i Chłapowo.\nLatarnia znajduje się pomiędzy Latarnią Morską Stilo a Latarnią Morską Jastarnia. Latarnia morska Rozewie ma największy zasięg nominalny ze wszystkich latarń polskiego wybrzeża.\nLatarnie rozewskie – informacje ogólne.\nNa Rozewiu istnieją dwie latarnie: stara i nowa. Nazwy: stara i nowa nie są jednoznaczne i są błędnie używane zamiennie dla obu rozewskich latarni. Przyczyniła się do tego historia ich budowy i modernizacji oraz okres w którym świeciły równocześnie.\n„Stara latarnia” – to czynna do dziś latarnia z 1822 roku, poddana dwóm istotnym modernizacjom w 1910 i 1978 roku. „Nowa latarnia” – uruchomiona w 1875 i do 1910 funkcjonowała równocześnie ze „starą latarnią” rozewską. Została wyłączona z eksploatacji w 1910 roku po modernizacji „starej”, którą wyposażono w światło elektryczne o unikalnej charakterystyce świecenia.\nPo II wojnie światowej, w PRL, była eksploatowana do około 1990 roku jako wieża obserwacyjna i miejsce lokalizacji anteny radaru strażnicy WOP. Latarnię z 1875 udostępniono do zwiedzania 1 maja 2022.\nCzynna latarnia.\nNazywana „starą”, „pierwszą” lub „Rozewie I”.\nŚwiatło.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=603205", "fragment_id": "820843/0", "subtitle": "", "title": "Latarnia Morska Rozewie", "parentId": 603205.0, "start_index": 0.0, "document_id": "820843", "source": "wikipedia", "score": 0.2131446897983551}, "uuid": "5a95fedf-1686-4574-9267-c3edc29c74fd"}, {"page_content": "Źródłem światła (od 1 grudnia 2019) są dwa reflektory LED dalekiego zasięgu o wysokiej mocy, jeden nad drugim, o średnicy 13 cm każdy. Reflektory umieszczone są na panelu obrotowym typu MFR 400, który składa się z sześciu ścianek. Naraz włączone jest 12 reflektorów LED. Obroty panelu są ustawione na 3,33 obr./min. Łączny pobór mocy (światło + napęd) 45 W. Awaryjne zasilanie bateryjne zapewnia 24h ciągłej pracy. Producentem całej lampy jest firma MEDITERRANEO SEÑALES MARITIMAS S.L. w VALENCIA – Hiszpania.\nHistoria „starej/czynnej latarni”.\nLatarnia znajduje się we wsi Rozewie, dziś przy ul. Leona Wzorka 1. Jest administrowana przez Urząd Morski w Gdyni. Nosi imię Stefana Żeromskiego; jest udostępniona do zwiedzania.\nLegenda, że Stefan Żeromski pisał tu powieść „Wiatr od morza”, jest autorstwa jej długoletniego latarnika Leona Wzorka (1920-1939). W rzeczywistości Żeromski faktycznie tylko zwiedził tę rozewską latarnię, a powieść napisał w Warszawie. Dla uplastycznienia tej legendy L. Wzorek zaaranżował w latarni nawet „pokój Żeromskiego” w którym miał mieszkać i pisać powieść.\nWzorkowie związali się z latarnią od 1920 roku, kiedy to Leon Wzorek podjął tu pracę w charakterze latarnika. Pracował na tym stanowisku do wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 roku, a następnie włączeniu tego obszaru w skład III Rzeszy. Po II wojnie, w latach 1945–1975, służbę latarnika pełnił jego brat – Władysław, a po nim jego syn – Zbigniew, który na emeryturę przeszedł w 1980 roku.\nWedług spisu powszechnego z 1921 roku w latarni morskiej Rozewie mieszkało 5 osób, a w osadzie Rozewie 6 osób.\nNieczynna latarnia.\nPrawidłowa nazwa: „nowa”, „druga” lub „Rozewie II”\nLegenda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=603205", "fragment_id": "820843/1", "subtitle": "", "title": "Latarnia Morska Rozewie", "document_id": "820843", "start_index": 1301.0, "parentId": 603205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38622307777404785}, "uuid": "d7b0e766-143b-4375-addf-a3dca29eac55"}, {"page_content": "Latarnia morska Cabo da Roca (port. \"Farol do Cabo da Roca\") – latarnia morska na przylądku Cabo da Roca w Portugalii. Jest najdalej na zachód wysuniętą latarnią morską i jednocześnie najdalej na zachód wysuniętą budowlą na stałym lądzie Europy. Jest jedną z najstarszych latarń morskich w Portugalii.\nPołożenie.\nLatarnia znajduje się na skalistym, granitowym cyplu, wznoszącym się ok. 140 m nad poziom Oceanu Atlantyckiego i stanowiącym najdalej na zachód wysunięty punkt stałego lądu europejskiego. Leży w granicach sołectwa (port. \"freguesia\") Colares w municipium (port. \"concelho\") Sintra w dystrykcie Lizbona.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5497134", "fragment_id": "367287/0", "subtitle": "", "title": "Latarnia morska Cabo da Roca", "parentId": 5497134.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "367287", "score": 0.08192916959524155}, "uuid": "0aacd868-9d14-4896-885e-6f6626c4d846"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przylądka. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Rozewie.\nRozewie (niem. \"Rixhöft\") – przylądek nad Morzem Bałtyckim, na Pobrzeżu Kaszubskim. Na przylądku znajduje się Latarnia Morska Rozewie. Miejsce to uważane było za najdalej wysunięty na północ obszar Polski, jednak w rzeczywistości ten punkt linii brzegowej znajduje się na terenie pobliskiej wsi Jastrzębia Góra (Gwiazda Północy).\nRozewie objęte jest od 1959 r. krajobrazowym rezerwatem Przylądek Rozewski o powierzchni 12,15 ha. Ochronie podlegają resztki buczyny pomorskiej (występują drzewa ponad dwustuletnie o obwodzie pnia dochodzącym do 3 m) na wysokim brzegu klifowym. Przylądek został wzmocniony betonową ochroną mającą chronić go przed zjawiskiem abrazji.\nDo 1920 roku nazwa Rozewie odnosiła się wyłącznie do przylądka i starej latarni morskiej. Wieś Rozewie (oprócz zabudowań latarni) powstała za czasów polskich po 1920 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8960", "fragment_id": "167816/0", "subtitle": "", "title": "Rozewie", "document_id": "167816", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8960.0, "score": 0.14395952224731445}, "uuid": "0481023b-463d-47e6-802d-12c5a3105982"}, {"page_content": "Przylądek Sata (jap. 佐多岬 \"Sata-misaki\") – przylądek znajdujący się na południowym krańcu półwyspu Ōsumi, na wyspie Kiusiu w Japonii. Jest wysuniętym najdalej na południe punktem tej wyspy (nieco na południe od 31 stopnia szerokości geograficznej północnej).\nNa przylądku Sata znajduje się latarnia morska, oddana do użytku w 1871 roku według projektu szkockiego inżyniera, Richarda Henry'ego Bruntona (1841–1901), \"ojca japońskich latarni morskich\".\nKsiążka \"The Roads to Sata: A 2000-Mile Walk Through Japan\", napisana przez Alana Bootha (1946–1993) i wydana w 1985 roku, opisuje pieszą podróż autora bocznymi drogami przez całą Japonię, od przylądka Sōya na północy wyspy Hokkaido, na południe do przylądka Sata.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=459930", "fragment_id": "1541004/0", "subtitle": "", "title": "Przylądek Sata", "parentId": 459930.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1541004", "source": "wikipedia", "score": 0.1724119782447815}, "uuid": "18a22721-d173-4c56-bb2a-c5afba648315"}, {"page_content": "Latarnia morska Dona Maria Pia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;Farol de Dona Maria Pia&lt;/&gt;, \"Farol da Ponta Temerosa\" lub \"Farol da Praia\") – znak nawigacyjny w postaci wieży znajdujący się na przylądku Ponta Temerosa, po zachodniej stronie wejścia do portu w Prai, stolicy Republiki Zielonego Przylądka, około 3,5 km na południowy zachód od miasta.\nOśmioboczna wieża ma 21 metrów wysokości. Przy niej znajduje się jednokondygnacyjny dom latarników. Cała konstrukcja pomalowana jest na biało, jedynie dach laterny jest szary. Światło umiejscowione 25 m n.p.m. nadaje 2 błyski co 6 sekund w kolorze białym. Zasięg światła wynosi 15 mil morskich.\nObiekt został wybudowany w 1881 roku. Przez wiele lat latarnia morska wymagała renowacji. W 2018 roku została całkowicie odnowiona zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz. Po renowacji planowane było umiejscowienie w niej małego muzeum i kawiarni. Obecnie nie ma możliwości zwiedzania wieży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4708374", "fragment_id": "797543/0", "subtitle": "", "title": "Latarnia morska Dona Maria Pia", "parentId": 4708374.0, "start_index": 0.0, "document_id": "797543", "source": "wikipedia", "score": 0.33428895473480225}, "uuid": "4b9bd73b-dafc-4f4c-8614-ef5731c53f15"}, {"page_content": "Sarycz (ukr. Са́рич) – przylądek znajdujący się w południowo-zachodniej części Półwyspu Krymskiego.\nPrzylądek zbudowany jest ze skał wapiennych, jego stoki pokrywają lasy złożone z jałowca, dębu, grabu.\nNa końcu przylądka znajduje się latarnia morska, o którą toczył się spór pomiędzy Rosją a Ukrainą od czasu, kiedy w sierpniu 2005 zajęły ją wojska rosyjskie. Nie zważając na wyrok Sądu Gospodarczego w Symferopolu, wojska rosyjskie zajmowały bezprawnie 77 obiektów hydrograficznych i hydrotechnicznych na terenie Krymu, w tym wymienioną latarnię morską Sarycz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1044150", "fragment_id": "1386050/0", "subtitle": "", "title": "Sarycz", "document_id": "1386050", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1044150.0, "score": 0.12296245992183685}, "uuid": "dff52c31-7da3-4bfb-a497-3c4e97d608ae"}, {"page_content": "Ras Salasat Madari (\"Ras Tleta Madari\"; fr. \"Cap des Trois Fourches\", hiszp. \"Cabo Tres Forcas\") – przylądek znajdujący się na śródziemnomorskim wybrzeżu Maroka. Na przylądku znajduje się latarnia morska.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622815", "fragment_id": "849548/0", "subtitle": "", "title": "Ras Salasat Madari", "document_id": "849548", "start_index": 0.0, "parentId": 622815.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08413655310869217}, "uuid": "4128d33f-d205-43de-b92c-60f9fffa7b37"}, {"page_content": "Przylądek Hatteras (ang. \"Cape Hatteras\") – przylądek u wschodniego wybrzeża Karoliny Północnej, w Stanach Zjednoczonych. Stanowi część długiej wąskiej wyspy Hatteras należącej do archipelagu wysp barierowych Outer Banks.\nOkolica przylądka zyskała miano Cmentarzyska Atlantyku (ang. \"Graveyard of the Atlantic\"), ponieważ z powodu płycizn i zmiennej pogody wiele statków zatonęło w jego pobliżu. Żeglarze często korzystają z atlantyckich prądów morskich, aby przyspieszyć podróż wzdłuż wschodniego wybrzeża Stanów Zjednoczonych i podpływają niebezpiecznie blisko wysp Outer Banks i samego przylądka Hatteras.\nW 1803 roku zbudowano na przylądku Hatteras pierwszą latarnię morską. W 1845 roku obiekt zmodernizowano; otrzymał nowe lampy, co pozwoliło na zwiększenie zasięgu do 32 km. W 1854 roku przeprowadzono ponowną modernizację – wysokość konstrukcji została zwiększona do 46 metrów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4622737", "fragment_id": "746815/0", "subtitle": "", "title": "Przylądek Hatteras", "parentId": 4622737.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "746815", "score": 0.119693323969841}, "uuid": "d6704aea-961e-437b-9fd6-bdac8400afcc"}]}
{"id": "q_649", "question": "Jakim symbolem oznaczany był model fiata zwany w Polsce maluchem?", "answer": [{"page_content": "Fiat 126 (wł. \"centoventisei\"), zwyczajowo (od 1997 roku oficjalnie) „Maluch” – samochód osobowy klasy aut najmniejszych, konstrukcji włoskiego producenta Fiat, produkowany w latach 1972–2000. Produkowany był przez Fiata oraz na licencji przez polską Fabrykę Samochodów Małolitrażowych (od 1992 roku część koncernu Fiat jako Fiat Auto Poland) jako Polski Fiat 126p (we Włoszech do 1980 roku, w Polsce w okresie od 6 czerwca 1973 do 22 września 2000 roku).\nFiat 126 był następcą i rozwinięciem technicznym produkowanego od 1957 roku modelu 500 Nuova. Zachowano ogólną koncepcję samochodu, napędzanego benzynowym, czterosuwowym, chłodzonym powietrzem silnikiem typu R2, umieszczonym w tylnej części pojazdu. Napęd był przenoszony poprzez czterobiegową ręczną skrzynię biegów na koła tylne.\nOprócz podstawowego modelu z 2-drzwiowym nadwoziem typu fastback, napędzanego początkowo silnikiem o pojemności skokowej 594 cm³ i mocy 23 KM, a od 1977 — 652 cm³ i 24 KM, produkowane były również modele pochodne:\nWyprodukowano 4 671 586 egzemplarzy Fiata 126, z czego 3 318 674 w Polsce (1 152 325 w Bielsku-Białej, 2 166 349 w Tychach), a we Włoszech 1 352 912. W latach 1975–1992 wyeksportowano 897 316 Polskich Fiatów 126p.\nFiat 126 uznawany jest za samochód, który zmotoryzował polskie społeczeństwo. Jego atutami były niska cena zakupu (był najtańszym samochodem dostępnym na polskim rynku) i prosta konstrukcja, umożliwiająca samodzielne naprawy. Był natomiast krytykowany za słabe osiągi, niską skuteczność hamulców i niewielką przestrzeń użyteczną. Przez wiele lat Fiat 126 był jednym z najczęściej spotykanych samochodów na drogach w Polsce i doczekał się wielu nazw potocznych, z których najpopularniejsza – \"maluch\", stała się pod koniec produkcji tego modelu (1997) jego oficjalną nazwą.\nW 1991 roku pojawił się, przewidziany na następcę modelu, samochód Cinquecento, którego produkcję zakończono jednak już w 1998 roku.\nHistoria modelu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429689", "fragment_id": "81010/0", "subtitle": "", "title": "Fiat 126", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "81010", "parentId": 429689.0, "score": 1.0}, "uuid": "124817b2-8350-4bd9-babf-071bf4e0cc60"}, {"page_content": "Kolejne modyfikacje miały miejsce w grudniu 1996 roku, w związku z zaostrzeniem norm emisji spalin. W nowym modelu, oznaczonym 126 ELX, wprowadzono katalizator o rdzeniu metalowym, nowy gaźnik (FOS 28S1A1/300), mechanizmy odcinania dopływu paliwa w razie wypadku i przy hamowaniu silnikiem oraz kontrolkę włączonego ssania (model ELX nie posiadał sondy lambda). Tak zmodyfikowany samochód spełniał normę Euro 1. Motor modelu ELX nosił oznaczenie 126A1.076/K. W styczniu 1997 roku wprowadzono nazwę Maluch jako oficjalną nazwę modelu. Ostatnia zmiana nastąpiła jesienią 1998 roku, wprowadzono wówczas zagłówki dla pasażerów tylnej kanapy (Maluch Town).\nW 1996 roku cena Fiata 126 wynosiła 11 920 zł za wersję podstawową oraz 13 070 zł za wersję SX i był on najtańszym nowym samochodem dostępnym na polskim rynku. W tymże roku był to także najlepiej sprzedający się samochód w Polsce, sprzedano wówczas 55 tys. egzemplarzy. W kolejnych latach sprzedano: 1997 – 48 437 (3. miejsce), 1998 – 36 230 (3. miejsce), 1999 – 30 609 (5. miejsce), 2000 – 13 534 egzemplarzy (9. miejsce).\nZ powodu zużycia sprzętu do produkcji nadwozi (zakup nowych urządzeń, przy malejącym zainteresowaniu samochodem, okazał się nieopłacalny) produkcję Malucha zakończono 22 września 2000 roku – dwa lata po Cinquecento. Zwieńczeniem historii modelu była limitowana seria Happy End, licząca 1000 egzemplarzy – po 500 w kolorze czerwonym i żółtym – sygnowanych kolejnymi numerami. Ostatni egzemplarz, w kolorze żółtym, trafił do Muzeum Motoryzacji Wena w Oławie. W Muzeum Inżynierii Miejskiej w Krakowie znajduje się nieużywany egzemplarz Happy End barwy żółtej, o numerze 0979. Ogółem wyprodukowano 4 671 586 Fiatów 126, z czego w Polsce 3 318 674 (1 152 325 w zakładzie w Bielsku-Białej, 2 166 349 w Tychach).\nModele pochodne.\nSteyr-Fiat 126.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429689", "fragment_id": "81010/11", "subtitle": "", "title": "Fiat 126", "parentId": 429689.0, "start_index": 16879.0, "document_id": "81010", "source": "wikipedia", "score": 0.7120795249938965}, "uuid": "ec72d536-305e-4eec-a557-d3964365618a"}, {"page_content": "31 października 2019 roku koncern FCA wszedł w alians z koncernem PSA Groupe. Tym samym zostanie powołany wielki motoryzacyjny gigant o wartości nawet 50 miliardów dolarów. Fuzja ma przynieść rocznie ok. 4 miliardów dolarów oszczędności, a na jej czele stanie prezes FCA John Elkann, natomiast Carlos Tavares, prezes Grupy PSA zostanie dyrektorem generalnym. W skali światowej alians będzie prawdopodobnie czwartą największą motoryzacyjną siłą, ze sprzedażą ok. 4,16 miliona samochodów rocznie. Według informacji przekazanych przez firmy, nowy koncern ma działać pod nazwą \"Stellantis\", która wywodzi się od łacińskiego czasownika \"stello, stellare\", oznaczającego \"lśnić jak gwiazda\".\nFiat w Polsce.\nHistoria polskiego oddziału marki Fiat rozpoczyna się w 1921 roku, kiedy to w Warszawie rozpoczęta została budowa fabryki samochodów. Inwestycję tę jednak przerwano na rzecz stacji obsługi pojazdów marki Fiat. \nW 1931 roku podpisana została umowa licencyjna, na podstawie której w Polsce w Państwowych Zakładach Inżynierii w Warszawie montowano modele 508 oraz 621. 22 grudnia 1965 roku pomiędzy Fiatem a Motoimportem zawarta została umowa licencyjna na uruchomienie w warszawskiej Fabryce Samochodów Osobowych na Żeraniu produkcji nowoczesnego samochodu osobowego – Fiata 125p powstałego na bazie modelu 125. Jego produkcję uruchomiono w 1967 roku. \nW 1973 roku w Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej oraz Tychach uruchomiono produkcję modelu 126p. \nW czerwcu 1991 wdrożono do produkcji Fiata Cinquecento, który dwa lata później zdobył drugie miejsce w konkursie \"Car of the Year 1993.\" \n22 maja 1992 roku na bazie FSM powstała spółka Fiat Auto Poland z 90% udziałem koncernu Fiat. \nWiosną 1998 Cinquecento został zastąpiony przez model Seicento. Do tego czasu wyprodukowano 1 164 478 sztuk tzw. „CC”, z czego wyeksportowano 863 254. \n22 września 2000 zakończono w Bielsku-Białej produkcję Fiata 126, jako ostatnie wykonano ponad 1000 sztuk w z naklejką „Maluch Happy End”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99949", "fragment_id": "647596/2", "subtitle": "", "title": "FIAT", "source": "wikipedia", "start_index": 3528.0, "parentId": 99949.0, "document_id": "647596", "score": 0.3440384566783905}, "uuid": "4362b825-833c-4ae6-9a39-69819ddb4a04"}, {"page_content": "W latach 70., w celu rozwiązania złych warunków bytowych społeczeństwa, budowano masowo osiedla mieszkaniowe z prefabrykowanych wielkich płyt, dzięki czemu oddano do użytku najwięcej mieszkań w historii Polski. Fabryki rozpoczęły produkcję samochodów marki FIAT w Bielsku-Białej, Tychach i Warszawie. Za rządów Gierka Polska uzyskała licencję na produkcję Fiata 126p popularnie nazywanego maluchem, montaż tego pojazdu w Polsce zakończyła się dopiero w 2000 roku, w Polsce powstało ponad 3 mln egzemplarzy tego samochodu. Fabryka FSO na warszawskim Żeraniu produkowała także nowoczesne i duże rodzinne samochody Fiat 125p i Polonez, które były masowo sprzedawane do państw socjalistycznych, a także na Zachód. Oprócz tego rząd uzyskał licencję na produkcję m.in. silników Leylanda i autobusów Berliet. Zakup zachodnich licencji doprowadził do wzrostu produkcji towarów takich jak papier, węgiel, nawozy sztuczne, magnetofony, telewizory kolorowe (np. Rubin 714p), maszyny i traktory. Szybki wzrost gospodarczy obkupiony był jednak łączną sumą 6 miliardów dolarów zadłużenia zaciągniętego w państwach zachodnich. Rozwijała się infrastruktura, zbudowano drogę szybkiego ruchu Katowice – Warszawa tzw. gierkówkę, kopalnie w Zagłębiu Lubelskim i Bełchatowie. Wybudowano rafinerię gdańską, Port Północny, walcownie w Nowej Hucie i Częstochowie, cukrownię w Łapach. Wybudowano elektrownie Kozienice i Dolna Odra. W 1975 roku zbudowano w Bełchatowie największą elektrownię węglową na świecie opalaną węglem brunatnym.\nW 1974 r. uchwalono Kodeks pracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2826540", "fragment_id": "1620229/2", "subtitle": "", "title": "IV plan pięcioletni (Polska)", "parentId": 2826540.0, "start_index": 3522.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1620229", "score": 0.13449887931346893}, "uuid": "f6de2210-9bb9-47e9-b50a-577b5d6c33ae"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej nie przywrócono żadnego przedwojennego producenta i marki prócz Ursusa, który zajął się po wojnie produkcją głównie ciągników, a wraz z nową rzeczywistością centralnie planowanej gospodarki PRL produkcją samochodów zajęły się nowe zakłady. Były to m.in. Fabryka Samochodów Osobowych, Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie, Zakład Samochodów Dostawczych w Nysie (od 1986 roku w składzie FSO), Fabryka Samochodów Małolitrażowych, Fabryka Samochodów Rolniczych w Poznaniu, Autosan, Jelczańskie Zakłady Samochodowe oraz Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star”. Zakłady te wchodziły w skład Zjednoczenia Przemysłu Motoryzacyjnego „Polmo” w latach 1952–1982, a po przekształceniu zjednoczenia w skład Zrzeszenia Producentów Samochodów „Polmo” do początków transformacji systemowej. W latach 1957–1960 także zakłady lotnicze WSK Mielec produkowały samochody Mikrus MR-300, a od 1971 roku pojazdy elektryczne Melex, a Huta Stalowa Wola dźwigi samojezdne pod marką Hydros.\nW roku 1980 wyprodukowano 417 834 samochody co dawało Polsce 13. miejsce na świecie, 8. w Europie i 2. po ZSRR w bloku wschodnim. Z najbardziej znanych modeli osobowych można wymienić: Warszawę, Syrenę, FSO/Polskiego Fiata 125p oraz Polskiego Fiata 126p i Poloneza. Polski Fiat 126p, czyli „maluch” był najbardziej znanym samochodem z tego okresu oraz był najliczniej produkowanym samochodem w historii Polski (3 318 674 sztuk).\nIII Rzeczpospolita.\nPo zmianie ustroju w 1989 roku rozpoczęła się prywatyzacja zakładów produkujących samochody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4235994", "fragment_id": "1498319/2", "subtitle": "", "title": "Przemysł motoryzacyjny w Polsce", "parentId": 4235994.0, "start_index": 3370.0, "document_id": "1498319", "source": "wikipedia", "score": 0.31480008363723755}, "uuid": "cd70f48a-cf31-46da-8825-2c309b48dd3c"}, {"page_content": "Epoka PRL charakteryzowała się przede wszystkim dalszym rozwojem przemysłu. W 1948 założono fabrykę silników samochodowych WSM, na bazie której w 1971 powstała Fabryka Samochodów Małolitrażowych. Produkowano w niej na włoskiej licencji Polskiego Fiata 126p, popularnie zwanego \"Maluchem\", który stał się jednym z nowoczesnych symboli Bielska-Białej. Ogromny kompleks przemysłowy wybudowany w północnej części miasta przyczynił się do gwałtownego wzrostu liczby mieszkańców o 58 tysięcy w ciągu zaledwie dziesięciu lat: ze 105 700 w roku 1970 do 163 741 w roku 1980. Również pod koniec lat 40. na lotnisku w Aleksandrowicach utworzono na bazie przedwojennych warsztatów Szybowcowy Zakład Doświadczalny i w kolejnych latach Bielsko-Biała stało się ważnym ośrodkiem produkcji lotniczej. Wciąż jednak dominującą rolę odgrywał przemysł włókienniczy. Poszczególne fabryki połączono w kilka dużych przedsiębiorstw państwowych: \"Bewelana\", \"Bielska Dzianina\", \"Finex\", \"Krepol\", \"Lenko\", \"Merilana\", \"Relana\", \"Rytex\", \"Wega\", \"Weldoro\" i \"Welux\". W przemyśle maszynowym do największych należały \"Apena\", \"Befama\" i \"Indukta\". Rozpoczęty przez robotników z Bewelany strajk generalny w styczniu 1981 uważany jest za najskuteczniejszy strajk pierwszej fali „Solidarności”. Strajkujący zmusili do ustąpienia prezydenta miasta, wojewodę, komendanta MO oraz miejskiego i wojewódzkiego sekretarza PZPR.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=632", "fragment_id": "181350/25", "subtitle": "", "title": "Bielsko-Biała", "parentId": 632.0, "start_index": 34517.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181350", "score": 0.26721447706222534}, "uuid": "b5b50c93-da22-4729-86e2-17536d94da9a"}, {"page_content": "Jednym z ostatnich filmów, w którym występował duży Fiat jako milicyjny radiowóz, była czarna komedia Macieja Cuske i Marcina Sautera „I co wy na to, Gałuszko?” (2001), a także w filmie \"Dom zły\" Smarzowskiego z 2009 roku. Fiat 125p występuje również w serialu animowanym \"Bogdan Boner: Egzorcysta\" reżyserowanym przez Bartosza Walaszka jako \"Metalomobil\" - samochód, którym przemieszczają się członkowie grupy muzycznej \"Ajronwejder\".\nMimo oficjalnej nazwy, 125p znany był potocznie jako \"duży Fiat\", w odróżnieniu od Polskiego Fiata 126p, znanego jako \"mały Fiat\" lub \"maluch\". Inne potoczne późniejsze określenia dla modelu 125p to: \"kanciak\", \"kant\" czy też \"kredens\".\nKrytyka i odbiór.\nNajmniej awaryjną i najtrwalszą jednostką napędową montowaną w modelu był silnik 1300 o mocy 60 KM. Wraz z przebiegiem wzrastał poziom hałasu generowanego przez układ rozrządu, głośna stawała się także praca panewek wału korbowego, który podparty był tylko w trzech miejscach. Rozwiązanie to negatywnie wpływało na żywotność jednostki napędowej. Często zawodził hamulec postojowy.\nW roku 1977 Polski Fiat 125p w wersji kombi zajął pierwsze miejsce w rankingu brytyjskiego magazynu motoryzacyjnego What Car? na najlepszy samochód kombi w cenie do 3000 funtów. Wybrany został spośród 24 pojazdów, wygrał przez najlepszy stosunek ceny do jakości, pokonując przy tym samochody takie jak Mazda 818, Datsun 120Y czy Toyota Corolla.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3475759", "fragment_id": "937916/24", "subtitle": "", "title": "Polski Fiat 125p", "source": "wikipedia", "start_index": 36298.0, "document_id": "937916", "parentId": 3475759.0, "score": 0.22534207999706268}, "uuid": "048c48f3-9418-4855-bb2b-2530909c98c4"}, {"page_content": "Zmodernizowany samochód, oznaczony symbolem FL (skrót od angielskich słów \"face lifting\" – „operacja plastyczna”), wszedł do produkcji w grudniu 1984 roku. Pojazd otrzymał nowe zderzaki z tworzywa sztucznego, lepiej dopasowane do kształtu nadwozia; w tylnym zderzaku mocowano światła cofania i przeciwmgielne. Zmieniono kształt listew ozdobnych i umieszczono je niżej, przy dolnych krawędziach. Rynienki osłonięto nakładkami. Wprowadzono zaokrąglone, składane lusterko zewnętrzne. Samochód otrzymał nową deskę rozdzielczą z kontrolkami i umieszczonymi po obu stronach zestawu wskaźników przełącznikami klawiszowymi, których obsługa nie wymagała odrywania rąk od kierownicy. W centralnej części deski rozdzielczej umieszczono konsolę środkową z miejscem na radio, zapalniczkę i popielniczkę. Po stronie pasażera umieszczono półkę na drobiazgi i miejsce do zamontowania głośnika. Umożliwiono składanie oparcia tylnej kanapy. Zmieniono wystrój tapicerski wnętrza oraz kształt klamek wewnętrznych i korbek szyb. Zmodernizowano układ zapłonowy, wprowadzając dwubiegunową cewkę, co pozwoliło wyeliminować rozdzielacz zapłonu. Rozrusznik mechaniczny uruchamiany dźwignią zastąpiono elektrycznym, uruchamianym kluczem. Do około 1988 roku – ze względu na konieczność upłynnienia zapasów magazynowych – obok wersji FL produkowano samochody przejściowe, z elementami starszych generacji modelu (m.in. zderzakami metalowymi – wycofanymi w 1985 roku – i P-4, starą tablicą rozdzielczą, prądnicą i starszym typem rozrusznika).\n30 maja 1987 roku zakład w Bielsku-Białej wyprodukował 2-milionowego Polskiego Fiata 126p.\nW 1988 roku wprowadzono w tylnych błotnikach większe kratki wentylacyjne, ujednolicone z wprowadzonym do produkcji rok wcześniej modelem BIS.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429689", "fragment_id": "81010/7", "subtitle": "", "title": "Fiat 126", "source": "wikipedia", "start_index": 10788.0, "document_id": "81010", "parentId": 429689.0, "score": 0.0604059062898159}, "uuid": "fce9a8e6-c2c2-44b8-80be-ddc375d7cf94"}, {"page_content": "Fiat 520 – samochód osobowy produkowany przez FIAT-a w latach 1927–1929 oraz jako model 520T (od Taxi) w latach 1928–1930. Nazwa 520 odnosi się także do produkowanego w latach 1921–1922 luksusowego pojazdu określanego jako \"Superfiat\" lub \"Super Fiat\".\nFiat 520.\nBył to nowy model samochodu osobowego średniej klasy napędzanego 6-cylindrowym silnikiem rzędowym, dolnozaworowym o pojemności 2244 cm3 i mocy 46 KM co pozwalało osiągnąć prędkość 90 km/h. Napęd poprzez 4-biegową skrzynię biegów (plus bieg wsteczny) przenoszony był na koła tylne za pośrednictwem wału napędowego. Po raz pierwszy standardowo koło kierownicy znalazło się po lewej stronie. Wyprodukowano ponad 20 000 egzemplarzy. Oferowano kilka wersji nadwoziowych: berlina, landaulet, kabriolet, torpedo, tourer i limuzyna. W tej ostatniej wersji samochód kosztował 31 tys. lirów.\nFiat 520T.\nWersja T (Taxi) była oparta na podstawowym modelu 520, ale wyposażona w 6-cylindrowy silnik o pojemności zmniejszonej do 1866 cm3. Silnik ten przy mocy 35 KM pozwalał osiągnąć prędkość 78 km/h. W latach 1928–1930 wyprodukowano ok. 600 egzemplarzy.\nFiat 520 \"Super Fiat\".\n \"Osobny artykuł: Fiat 520 Super Fiat.\"\nW historii firmy Fiat istniał już wcześniej samochód oznaczony symbolem 520 określany jako \"Super Fiat\" lub \"Superfiat\". Był to luksusowy model wyposażony w silnik V12 o pojemności 7 litrów wyprodukowany w niewielkiej liczbie egzemplarzy w latach 1921–1922.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Navbox/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1329000", "fragment_id": "1133512/0", "subtitle": "", "title": "Fiat 520", "parentId": 1329000.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1133512", "score": 0.15494486689567566}, "uuid": "dc7f0e97-2e72-4788-8fc4-943010ab1014"}, {"page_content": "W Polsce montowano początkowo z części pierwszą wersję Fiata, oznaczaną 508 I, w której stosowano silnik o pojemności 1 litra osiągający moc 20 KM i trzybiegową skrzynię przekładniową. Stopniowo wprowadzano do montażu udział przemysłu krajowego, obrabiając w PZInż włoskie odkuwki i odlewy, a następnie stosując także polskie elementy. Docelowym modelem produkcyjnym miał być zmodernizowany Fiat 508, wprowadzony we Włoszech w 1934 roku, z nowocześniejszym nadwoziem i silnikiem o mocy 24 KM przy 3600 obr./min i 4-biegową skrzynią biegów (włoskie oznaczenie \"4 marce\"). Ponadto, zastosowano w nim w Polsce dalsze zmiany konstrukcyjne, wzmacniając m.in. ramę, oś przednią, tylny most, zmieniając charakterystykę zawieszenia, czy stosując inne koła z ażurowymi tarczami i oponami o większym przekroju. Wszystkie zmiany miały na celu dostosowanie samochodu do polskich dróg a w zasadzie ich braku (większość dróg krajowych była nieutwardzona). W latach 1934–1935 montowano w Polsce przejściową wersję 508 II.\n \"Osobny artykuł: Polski Fiat 508 Łazik.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=203195", "fragment_id": "1451165/1", "subtitle": "", "title": "Fiat 508", "document_id": "1451165", "start_index": 1695.0, "parentId": 203195.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05831145867705345}, "uuid": "85f6f49a-2439-4ed1-8a8c-26ee98f058c3"}]}
{"id": "q_650", "question": "Podkanclerzem którego polskiego króla był kronikarz Janko z Czarnkowa?", "answer": [{"page_content": "Kronika Janka z Czarnkowa (łac. \"Joannis de Czarnkow chronicon Polonorum\") – kronika w języku łacińskim autorstwa Jana z Czarnkowa obejmująca wydarzenia historii Polski w latach 1370–1384, powstała pod koniec XIV wieku.\nOkoliczności powstania.\nJan z Czarnkowa, znany też jako Janko z Czarnkowa, był w drugiej połowie XIV w. czynnym politykiem, pełniąc m.in. funkcję podkanclerzego koronnego. Zaangażował się szczególnie w wydarzenia po śmierci Kazimierza Wielkiego w 1370, gdy występował przeciw osadzeniu na tronie polskim Ludwika Węgierskiego. Jako uczestnik spisku przeciw Andegawenom został skazany i przez pewien czas przebywał na banicji.\nKronika powstała prawdopodobnie w latach 1377–1384 pod koniec życia Janka z Czarnkowa. Dzieło zaczyna się od opisu śmierci i pogrzebu Kazimierza Wielkiego (3 początkowe rozdziały są innego pióra i zostały błędnie dołączone), zaś koniec kroniki to opis lokalnych zdarzeń w Wielkopolsce w 1384. Przy tworzeniu kroniki Janko z Czarnkowa nie posługiwał się źródłami pisanymi. Przedstawiał wydarzenia, których był bezpośrednim świadkiem, lub które znał z relacji uczestników. Pierwotny tytuł kroniki nie jest znany. Tytuł \"Chronicon Polonorum\" pochodzi z dziewiętnastowiecznego wydania. Nie jest też znany pierwotny początek i prawdopodobny koniec dzieła. Kronika Janka z Czarnkowa zachowała się w dziesięciu kopiach z XV w., w tym we wszystkich kodeksach zawierających Wielką kronikę.\nTreść kroniki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28084", "fragment_id": "179932/0", "subtitle": "", "title": "Kronika Janka z Czarnkowa", "parentId": 28084.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179932", "score": 0.6846420764923096}, "uuid": "dd3ba0e6-0164-48c2-aa5d-c96e1285648a"}, {"page_content": "Najdawniejsza pisemna wzmianka o Tustaniu pochodzi z 1340 r. i znajduje się w pracy polskiego kronikarza Janka z Czarnkowa, który był podkanclerzem polskiego króla Kazimierza Wielkiego. W swojej Kronice katedralnej krakowskiej, która obejmuje wydarzenia z lat 1363-1384, wśród miast i grodów ziemi ruskiej, ufortyfikowanych przez króla Kazimierza wymienia „w ziemi ruskiej miasto Lamburg, inaczej Lwów, i dwa zamki, zamek Przemyśl, zamek i miasto Sanok, miasto Krosno, Lubaczów, Trębowlę, Halicz, Tustań zamki”. Jeżeli Janko z Czarnkowa niczego nie wspomina o zdobyciu Tustania, to żyjący sto lat później inny polski kronikarz Jan Długosz (1415–1480), odnotował, że w 1340 r. „Król Kazimierz w ciągu jednego roku zdobywa władzę nad całą Rusią”: „Kazimierz... w dzień urodzenia Jana Chrzciciela ruszył na ruską ziemię i tam opanował miasta i zamki Przemyśl, Halicz, Łuck, Włodzimierz, Sanok, Lubaczów, Trembowlę, Tustań, inne ruskie miasta i twierdze”. Kolejna dokumentalna wzmianka o Tustaniu mieści się w bulli papieża rzymskiego Bonifacego ІХ z 15 maja 1390 r. Mowa w niej o przekazaniu przez Władysława Opolczyka miasta Rohatyn, zamków w Olesku i Tustania, z okręgami, chutorami, majątkiem i całymi terenami użytkowymi, a także dziesięciny z soli w Drohobyczu i Żydaczowie dla nowo utworzonej katolickiej diecezji halickiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1301067", "fragment_id": "1107349/3", "subtitle": "", "title": "Zamek w Tustaniu", "parentId": 1301067.0, "start_index": 3177.0, "document_id": "1107349", "source": "wikipedia", "score": 0.4564952850341797}, "uuid": "7eb558ba-6bfe-49f6-8184-2c79b91c2d71"}, {"page_content": "W czasie licznych podróży (kronikarz odegrał poważną rolę przy zakładaniu Akademii Krakowskiej, w tej sprawie posłował w 1363 do papieża Urbana V do Awinionu) i ze względu na sprawowane funkcje, Jan z Czarnkowa zawierał liczne znajomości z dygnitarzami Królestwa posiadającymi duże wpływy na dworze. Jego przyjaciel jeszcze z czasów meklemburskich Henryk Cropelin, poseł i notariusz króla Kazimierza, odgrywał znaczną rolę w kontaktach władcy z papiestwem. Sojusznikiem Janka w kancelarii królewskiej był również Henryk z Ruszkowa, będący być może krewnym kronikarza. Duże wpływy na dworze krakowskim posiadał biskup Andrzej z Wiślicy, jego protektor. Dowodem dużego uznania i kontaktów, jakie posiadał Janko, jest fakt, że już w 1356 Kazimierz Wielki pisał do papieża w sprawie zagwarantowania kronikarzowi odpowiednich prebend.\nNiewątpliwym patronem szybkiego rozwoju kariery Janka na dworze Kazimierza Wielkiego był kanclerz Janusz Suchywilk, do którego frakcji politycznej kronikarz należał. Stanowisko podkanclerzego zaczął piastować w 1366 lub 1367 roku. Dał się poznać jako człowiek energiczny i biegły dyplomata. Będąc ważną postacią kancelarii królewskiej, uczestniczył w procesie tworzenia nowoczesnych podstaw prawnych państwa, takich jak statuty czy organizacja sądu najwyższego prawa magdeburskiego. Był członkiem komisji monarszej zajmującej się organizacją działalności kluczowych dla gospodarki Królestwa żup solnych. Wkrótce stał się posiadaczem dobrze uposażonych prebend we wszystkich kapitułach katedralnych, a także dorabiając się sporego majątku, nabył gród Lubosz koło Czarnkowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81257", "fragment_id": "652340/2", "subtitle": "", "title": "Janko z Czarnkowa", "parentId": 81257.0, "start_index": 2744.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652340", "score": 0.7735700607299805}, "uuid": "5894f00e-d646-40fb-ae3c-f4f524c76814"}, {"page_content": "W trakcie pełnienia swojej funkcji Janko doprowadził do poważnego wzmocnienia rangi urzędu podkanclerzego i jego centralizacji. Monopolizując swoje uprawnienia na terytorium całego państwa, wspólnie z kanclerzem Suchywilkiem osłabił skutecznie znaczenie kanclerzy i podkanclerzy poszczególnych dzielnic na rzecz kancelarii krakowskiej. Pod koniec rządów Kazimierza Wielkiego, za sprawą rosnącej przewagi nad innymi dzielnicami, kancelaria krakowska naturalnie przekształciła się w kancelarię koronną. Świadectwem tego jest tytulatura używana przez Janka, który w dokumentach podpisuje się jako \"vicecancellarius Regni Polonie\" (\"podkanclerzy Królestwa Polskiego\") lub \"vicecancellarius regni nostri\" (\"podkanclerzy naszego królestwa\").\nUpadek polityczny i emigracja.\nPo śmierci Kazimierza Wielkiego.\nDobrze zapowiadającą się karierę podkanclerzego zatrzymała śmierć Kazimierza Wielkiego. Po opróżnieniu tronu elity polityczne Królestwa podzieliły się na tzw. \"pars ungarorum\" (stronnictwo prowęgierskie) oraz \"pars terrigenarum\" (stronnictwo rodzinne, wspierające rodzimych kandydatów). Janko skłaniał się ku drugiej partii, optując za sukcesją któregoś z kandydatów piastowskich: Kaźka Słupskiego lub Władysława Białego, przeciwko Ludwikowi Węgierskiemu. Fakt, że po zdobyciu tronu polskiego Ludwik Węgierski anulował zapisy terytorialne Kazimierza Wielkiego wobec Kaźka, był przez Janka wielokrotnie poruszany w kronice. Kronikarz czuł również wielką niechęć wobec matki Ludwika, królowej Elżbiety, która sprawowała w jego imieniu rządy namiestnicze w Królestwie Polskim. W związku z tym Janko prawdopodobnie wplątał się w spisek polityczny skierowany przeciw Andegawenom, być może mając na celu doprowadzenie do podwójnej koronacji. Aspiracje te doprowadziły go do upadku politycznego na przełomie lat 1370-71.\nKradzież insygniów koronnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81257", "fragment_id": "652340/3", "subtitle": "", "title": "Janko z Czarnkowa", "parentId": 81257.0, "start_index": 4347.0, "document_id": "652340", "source": "wikipedia", "score": 0.7200163006782532}, "uuid": "d277c8a5-9715-4622-abda-90e016d38a7a"}, {"page_content": "Jego ród pochodził z Czech, do jego znaczenia w Polsce doszło za panowania Władysława Łokietka. Według legendy jego protoplastą był Poraj, brat świętego Wojciecha. Był synem Zawiszy z Młynów, chorążego sandomierskiego, po raz pierwszy wystąpił w 1336 roku, kiedy za zasługi rycerskie Kazimierz Wielki przeniósł jego wieś Chodów na prawo niemieckie. Przez następne lata piął się w hierarchii urzędniczej, pod koniec panowania Kazimierza Wielkiego osiągając urząd wojewody krakowskiego. Był jednym z najbliższych doradców monarchy, jako jeden ze świadków wymieniony jest m.in. w akcie fundacyjnym Akademii Krakowskiej z dnia 12 maja 1364 roku. Po śmierci ostatniego króla z rodu Piastów, Kazimierza Wielkiego, przeprowadził unieważnienie nadań monarchy, w tym m.in. dla Kaźka Słupskiego. Oskarżył Janka z Czarnkowa o przywłaszczenie regaliów królewskich. W 1372 wraz z Elżbietą Łokietkówną brał udział w Poznaniu w sądzie ziemskim, który skazał Janka z Czarnkowa i odebrał mu podkanclerstwo. Wraz ze swoimi synami Zawiszą i Krzesławem stanął na czele obozu andegaweńskiego, który był zwolennikiem zapewnienia sukcesji w Polsce córkom Ludwika Węgierskiego. Był jednym z inicjatorów wydania przez króla przywileju koszyckiego w 1374. W 1379 w Koszycach złamał opór Wielkopolan, którzy nie chcieli uznać praw sukcesyjnych królewny Marii, poprzez zamknięcie bram miasta, aż do złożenia przez nich hołdu córce monarchy. W 1380 wszedł do czteroosobowego kolegium, rządzącego Polską w imieniu Ludwika Węgierskiego (kanclerz Jan Radlica, Sędziwój z Szubina, Domarat z Pierzchna). W 1381 roku objął kasztelanię krakowską, najwyższy urząd ziemski Królestwa Polskiego", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=474044", "fragment_id": "1539640/1", "subtitle": "", "title": "Dobiesław Kurozwęcki", "source": "wikipedia", "start_index": 500.0, "document_id": "1539640", "parentId": 474044.0, "score": 0.08754175901412964}, "uuid": "edae3a5e-7b41-470f-aa29-c3a39ef66a4f"}, {"page_content": "Część historyków przypuszcza, że źródła historyczne zgromadził w kapitule gnieźnieńskiej podkanclerzy Kazimierza Wielkiego, archidiakon gnieźnieński Janko z Czarnkowa. Piastował on różne godności duchowne w Poznaniu, Gnieźnie, Włocławku, Krakowie i Wrocławiu, mógł więc skopiować teksty lub zabrać oryginały rękopisów dzieł, wchodzących w skład \"Wielkiej Kroniki\". Chciał zapewne na ich podstawie napisać własną historię Polski, ale ukończył jedynie część opowiadającą o czasach jemu współczesnych. Na tezę taką nie ma jednak dowodów i wielu badaczy ją kwestionuje, gdyż w \"Wielkiej Kronice\" znalazły się notatki pochodzące z lat już po śmierci Janka.\nZnaczenie.\nBadacze przyjmują, że kolekcjonowanie źródeł historycznych w \"Wielkiej kronice\" było wstępem do planowanej pracy kronikarskiej. Zwód powstał w ostatnich latach XIV wieku w postaci, jaka jest współcześnie znana. Pierwsza redakcja została sporządzona w Wielkopolsce, najprawdopodobniej w Gnieźnie. Materiały wielkopolskie zostały zapożyczone przez dwór lub uniwersytet w Krakowie, gdzie w czasach Jadwigi i Jagiełły, wokół kancelarii królewskiej, powstawał oficjalny ośrodek polskiej historiografii dworskiej. Tam przeredagowano chronologicznie zbiór wielkopolski.\nW Wielkiej kronice zachowały się jedyne kopie większości roczników wielkopolskich, \"Kroniki wielkopolskiej\" oraz \"Kroniki Janka z Czarnkowa\".\nPo zredagowaniu \"Wielkiej kroniki\" zamiar napisania całej historii Polski przewijał się w piśmiennictwie. Kontynuatorami zbierania w tym celu źródeł historycznych byli między innymi Mikołaj Trąba i Jan z Dąbrówki. Realizacji tego zadania podjął się w połowie XV wieku Jan Długosz, który w swoich \"Rocznikach\" wykorzystał źródła zebrane w \"Wielkiej kronice\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2823388", "fragment_id": "1628021/2", "subtitle": "", "title": "Wielka kronika", "document_id": "1628021", "start_index": 2909.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2823388.0, "score": 0.36301183700561523}, "uuid": "7f983095-00c3-4fde-9f07-9e1aec724812"}, {"page_content": "Pod koniec XIII wieku na ziemiach polskich kształtować się zaczęły początki sztuki gotyckiej. Za panowania Kazimierza Wielkiego nastąpił wielki rozwój gospodarczy, społeczny i cywilizacyjny kraju. W 1364 roku król założył Akademię Krakowską (dzisiejszy Uniwersytet Jagielloński), trzydziesty ósmy z kolei uniwersytet w Europie. Wiek XIV charakteryzuje się też rozwojem szkolnictwa parafialnego. Jednak rozkwit gospodarczy kraju stał się podstawą rozwoju literatury dopiero w następnym stuleciu. Piśmiennictwo tego okresu przedstawia się skromnie, nie było twórców pokroju Galla Anonima czy Wincentego Kadłubka ani utworów na miarę \"Bogurodzicy\" czy \"Kazań Świętokrzyskich\".\nW XIV wieku nadal dominuje piśmiennictwo łacińskie. Najwybitniejszym jego przedstawicielem był Janko z Czarnkowa podkanclerzy Kazimierza Wielkiego, autor \"Kroniki Polskiej,\" w której oprócz dawnych dziejów Polski opisane były też tematy współczesne, wzbogacone materiałem anegdotycznym i elementami autobiograficznymi. W mniej więcej tym samym czasie powstała \"Kronika Wielkopolska\" nieznanego autora, opisująca dzieje władców Polski. Z poezji łacińskiej na uwagę zasługuje utwór świecki \"Pieśń o wójcie Albercie\", pisana pod wpływem dramatycznych wydarzeń tego okresu (bunt wójta Alberta). Nadal powstawało wtedy wiele utworów o tematyce religijnej (m.in. hymn \"Gaude Mater Polonia\").\nPiśmiennictwo w języku polskim reprezentują przede wszystkim przekłady \"Pisma Świętego\", modlitw i innych tekstów kościelnych (np. przekład psalmów \"Psałterz floriański\"). W końcu XIV wieku powstał też zbiór kazań (\"Kazania gnieźnieńskie\") wzorowany na pismach łacińskich z tego okresu.\nLiteratura w XV wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3446", "fragment_id": "182334/4", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – średniowiecze", "document_id": "182334", "start_index": 5606.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3446.0, "score": 0.2868099808692932}, "uuid": "ffe894bd-c228-473d-b256-2c987555b164"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nJanko z Czarnkowa (łac. \"Jancone de Czarnekow\"; ur. około 1320 w Czarnkowie, zm. 5 kwietnia 1387 w Gnieźnie) – polski kronikarz, podkanclerzy koronny, archidiakon gnieźnieński.\nŻyciorys.\nRodzina, młodość, początki kariery.\nJan pochodził z Czarnkowa w Wielkopolsce. W dawnej historiografii istniał pogląd, jakoby kronikarz mógł urodzić się na innych terenach, jak np. w miejscowości Czarnkow w Meklemburgii. Był synem Bogumiła, wójta czarnkowskiego. Więzy rodzinne łączyły go z Klemensem z Ruszkowa, który był jego bratem, bratem przyrodnim lub ewentualnie kuzynem. Marek Derwich wysnuwa przypuszczenie, jakoby Janko urodził się nie w Czarnkowie, lecz w Ruszkowie niedaleko Sandomierza.\nPochodzenie społeczne Janka nie jest oczywiste. Wedle dawniejszych badaczy był on uważany za szlachcica z rodu Nałęczów. Janko nigdy jednak nie posługiwał się herbem Nałęcz, a jego znak przy dokumentach identyfikowany jest jako odmiana herbu Rola. Jan Dąbrowski obstaje przy jego mieszczańskim rodowodzie. Za szlacheckim pochodzeniem kronikarza opowiadają się m.in. Marek Derwich oraz Janusz Bieniak. Jerzy Wyrozumski przypuszcza, że rodzice Janka z Czarnkowa należeli do przedstawicieli drobnej szlachty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81257", "fragment_id": "652340/0", "subtitle": "", "title": "Janko z Czarnkowa", "document_id": "652340", "start_index": 0.0, "parentId": 81257.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9732230305671692}, "uuid": "8bd04eea-beb2-4731-b6fc-2702b7515b0c"}, {"page_content": "Zdaniem grupy dawniejszych historyków (między innymi Mieczysława Warmskiego, Wojciecha Kętrzyńskiego czy Henryka Łowmiańskiego), \"Kronika\" była czternastowieczną kompilacją. W XIV wieku żył jej właściwy i jedyny autor. Miał on mieć w ręku inną niż znana współcześnie, pełną wersję roczników wielkopolskich, które stanowiły jego źródło dla wiadomości trzynastowiecznych. Historycy ci uznali wzmiankę o \"Przemyśle dziś panującym królu\" za mistyfikację pióra Dobnera. Natomiast świadectwo Przecława na procesie polsko-krzyżackim odnosiło się, ich zdaniem, do jakiegoś pośredniego dzieła między rocznikami wielkopolskimi a \"Kroniką wielkopolską\". Według tej grupy badaczy autor \"Kroniki\" był jedynie biernym kompilatorem, który teksty swoich źródeł pozostawił w surowej formie i przepisał je bez własnych komentarzy.\nHistorycy ci wysunęli hipotezę, że XIII-wieczne źródła historyczne zgromadził w kapitule gnieźnieńskiej podkanclerzy Kazimierza Wielkiego, archidiakon gnieźnieński Janko z Czarnkowa. Piastował on różne godności duchowne w Poznaniu, Gnieźnie, Włocławku, Krakowie i Wrocławiu, mógł więc skopiować teksty lub zabrać oryginały rękopisów dzieł, na których oparł redakcję \"Kroniki wielkopolskiej\". Miał na ich podstawie przygotowywać się do napisania własnej, pełnej historii Polski, na co – zdaniem wspomnianych badaczy – wskazują inne źródła zebrane przez niego w zbiorze \"Wielkiej kroniki\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=340490", "fragment_id": "46599/9", "subtitle": "", "title": "Kronika wielkopolska", "parentId": 340490.0, "start_index": 13218.0, "source": "wikipedia", "document_id": "46599", "score": 0.10243004560470581}, "uuid": "7faae71f-a2a1-4463-80ac-f69c7b7c110b"}, {"page_content": "Po uroczystym pogrzebie Kazimierza Wielkiego i koronacji Ludwika w Krakowie odkryto fakt naruszenia grobu królewskiego i kradzieży insygniów. O obrazę majestatu i świętokradztwo posądzono Janka, a oskarżycielami byli jego przeciwnicy polityczni oraz osobiści: Zawisza Kurozwęcki i Mikołaj z Kórnika. Królowa Elżbieta z początku nie wierzyła oskarżeniom, jednak Zawiszę poparł jego wpływowy ojciec, wojewoda krakowski Dobiesław Kurozwęcki. Wraz z nim wystąpił przeciw podkanclerzemu szereg znanych i liczących się osób, głównie ze środowiska szlachty krakowskiej. Do posądzenia o kradzież insygniów grobowych dodano również inne, takie jak defraudacja pieniędzy ze skarbca, udawanie szlachectwa czy kontakty z prostytutkami. Do grona osób wspierających Janka należeli m.in. biskupi Jarosław z Bogorii i Skotnik oraz Florian Mokrski. Jeszcze przed wydaniem jakichkolwiek wyroków, prawdopodobnie w grudniu 1370 r., Janko został usunięty z podkanclerstwa, a jego miejsce zajął Zawisza Kurozwęcki.\nProces i opuszczenie dworu.\nJanko został wstępnie przesłuchany w Krakowie lub Miechowie, w obecności królowej Elżbiety. Oskarżony przyznał się wówczas do winy kradzieży, oświadczając jednak, że miał zamiar zagarnięte przedmioty przeznaczyć na pobożne cele. Dążenia Elżbiety do postawienia kronikarza przed sądem biskupa krakowskiego nie powiodły się, gdyż pełniący tę funkcję Florian Mokrski, sojusznik Janka, odmówił zawiązania procesu. Biskup stwierdził, że Janko, jako archidiakon gnieźnieński, nie podlega jurysdykcji krakowskiego sądu biskupiego. W związku z tym oskarżyciele wraz z oskarżonym udali się do Gniezna przed sąd arcybiskupa Jarosława Bogorii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81257", "fragment_id": "652340/4", "subtitle": "", "title": "Janko z Czarnkowa", "parentId": 81257.0, "start_index": 6191.0, "source": "wikipedia", "document_id": "652340", "score": 0.19649282097816467}, "uuid": "b09082cb-83ed-4628-8c20-36a44b5d0f3a"}]}
{"id": "q_651", "question": "Automat do gry poruszany za pomocą znajdującej się z boku dźwigni to inaczej „jednoręki...”?", "answer": [{"page_content": "Jednoręki bandyta (inaczej maszyna wrzutowa) – maszyna hazardowa dobierająca losowe konfiguracje różnych symboli (najczęściej są to owoce, w języku angielskim urządzenia te są nazywane fruit machine). Wygrana następuje w momencie ułożenia się w jednym rzędzie identycznych znaków. Gra się na określone stawki, które przeliczane są na pieniądze. Im wyższa stawka, tym większy mnożnik lub więcej punktowanych linii. \nW Polsce legalne automaty hazardowe tego typu pojawiły się w latach 70. XX wieku w salonach gier (nie było wtedy jeszcze w Polsce kasyn, ale te salony były ich namiastką).\nStandardowy podział automatów typu Jednoręki bandyta:\nHistoria jednorękiego bandyty.\nPierwsza wersja jednorękiego bandyty została wprowadzona do pubów w Nowym Jorku w 1891 roku przez firmę Sittman and Pitt i była bardzo prosta w swej formie. Po wrzuceniu monety w otwór maszyny należało pociągnąć za dźwignię, która uruchamiała walce z symbolami kart do gry. Nagrodą za trafienie zwycięskich symboli był darmowy drink lub cygaro od barmana.\nZasadniczą zmianę w maszynach wrzutowych wprowadził w roku 1895 Charles Frey, którego uważa się za ojca jednorękich bandytów. To on opracował automat do gry Liberty Bell (ang. Dzwon Wolności) z charakterystycznym symbolem dzwonka, który obecny jest w jednorękich bandytach do dziś. Automat Freya posiadał 3 walce i 5 różnych symboli: podkowę, karo, kier, pik i dzwonek. Najwyższą możliwą nagrodą w grze było 50 centów a aby je wygrać należało ułożyć w jednym rzędzie 3 jednakowe symbole. Oryginalna wersja jednorękiego bandyty autorstwa Charlesa Freya znajduje się w Muzeum Stanu Nevada w Carson City.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58946", "fragment_id": "648526/0", "subtitle": "", "title": "Jednoręki bandyta", "document_id": "648526", "start_index": 0.0, "parentId": 58946.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9444320201873779}, "uuid": "387558f1-9df3-4f26-9cd1-fc58de7131b6"}, {"page_content": "Początkowo grę na jednorękich bandytach traktowano jako rozrywkę i okazję do zabawy, nie jako sposób na zarobienie pieniędzy. Przykładem tego jest automat do gry, w którym nagrodą były owocowe gumy do żucia marki Bell-Fruit. W automacie tym wykorzystano symbole owoców (poszczególnych smaków gumy do żucia) oraz logo firmy, podłużny napis BAR, które używane są w wielu jednorękich bandytach do dzisiaj. Wszechobecne symbole różnych owoców zostały po raz pierwszy użyte w 1909 roku przez firmę Industry Novelty Company. Chcąc obejść ograniczenia prawne dotyczące automatów do gry, firma nazwała swoje maszyny dozownikami gumy do żucia, zastąpiła znaki na rolkach symbolami owoców, które sugerowały różne smaki gumy do żucia, i zbudowała kilka maszyn, które naprawdę wydawały gumę.\nW roku 1963 amerykańska firma Bally wprowadziła na rynek maszynę wrzutową o nazwie Money Honey. Był to pierwszy elektromechaniczny automat do gry oraz pierwsza maszyna, która wypłacała wygraną automatycznie. Do automatu tego typu możliwe było wrzucenie więcej niż jednej monety, co pozwalało na grę za wyższą stawkę. \nMaszyny typu Jednoręki bandyta stały się na tyle popularne, że wprowadzono je do kasyn naziemnych celem przyciągnięcia nowych klientów. Obecnie[], w dobie kasyn internetowych, powstało wiele firm specjalizujących się w tworzeniu wirtualnych automatów do gry. Najpopularniejszymi dostawcami gier są: Microgaming, Novomatic oraz Net Entertainment.\nTen ostatni, poszedł nawet o krok dalej i postanowił wykorzystać najnowsze technologie przy tworzeniu swoich automatów. Net Entertainment pracuje nad pierwszą maszyną typu jednoręki bandyta w technologii VR.\nTypy obecnych automatów slotowych.\nObecne automaty slotowe, zarówno te znajdujące się w Las Vegas, jak i te, które znajdują się w kasynach internetowych dzielą się na wiele różnych typów. Można je podzielić na:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58946", "fragment_id": "648526/1", "subtitle": "", "title": "Jednoręki bandyta", "parentId": 58946.0, "start_index": 1630.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648526", "score": 0.6382834315299988}, "uuid": "c60bfdf2-4a46-428f-9c78-70ca55f3f4ed"}, {"page_content": "Automat do gry – konstrukcja służąca rozrywce, umieszczana najczęściej w salonach gier bądź też pubach lub klubach. Uruchomienie gry następuje w momencie wrzucenia monety bądź żetonu w otwór wrzutowy, zabawa ograniczona jest zwykle pewnym wyznacznikiem narzuconym przez producenta lub właściciela automatu (np. liczba prób/żyć, przejście na wyższy poziom, zdobycie określonego celu w zadanym czasie, ukończenie gry). \nZwykle automaty do gier wyposażone były w gałkę sterującą (dżojstik) i kilka klawiszy; stosowane były również nawet 4 takie zestawy, aby mogło grać jednocześnie do 4 osób na jednym automacie. Wykorzystywano także inne rozwiązania, jak pokrętło w Pongu, pistolety świetlne w strzelankach, kierownice w grach wyścigowych (niekiedy nawet całe kokpity samochodowe), maty do tańczenia czy dwie gałki w niektórych strzelankach, będących prekursorami \"twin stick shooterów\", lub grach walki jak \"International Karate\".\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58960", "fragment_id": "648532/0", "subtitle": "", "title": "Automat do gry", "document_id": "648532", "start_index": 0.0, "parentId": 58960.0, "source": "wikipedia", "score": 0.374027818441391}, "uuid": "af8bee02-ffdf-4eb0-b02c-f52c97c5780b"}, {"page_content": "Salon gier (salon gier arcade, salon rozrywki) – miejsce, gdzie gra się w gry zręcznościowe, w tym gry komputerowe na automatach (\"arcade\"), flippery, gry z nagrodami, automaty z zabawkami (np. automaty z chwytakiem), bilard na monety czy stoły Air Hockey. W części krajów niektóre rodzaje salonów gier mają również prawne zezwolenie na umieszczanie automatów hazardowych, takich jak jednoręki bandyta czy maszyny \"pachinko\". Gry zazwyczaj umieszczone są w specjalnych obudowach.\nGry komputerowe zostały wprowadzone do salonów gier pod koniec lat 70. XX wieku i były najbardziej popularne w złotej erze gier arcade, czyli na początku lat 80. Od lat 90. XX wieku w krajach kulturowego Zachodu salony gier przeżywają regres; ze względu na rosnące koszty produkcji automatów do gier komputerowych już się nie produkuje masowo.\nRodzaje gier.\nGry komputerowe.\nGry komputerowe w salonach gier są zazwyczaj umieszczane w specjalnych obudowach, najczęściej w formie pionowych szafek z monitorem i kontrolerami z przodu, gdzie klienci wrzucają monety lub żetony (a w nowszych modelach używają kart kredytowych czy urządzeń mobilnych). Choć w USA większy dochód przynoszą zaawansowane symulatory jazdy i gry z nagrodami, w Japonii tradycyjne automaty komputerowe nadal cieszą się popularnością. Niektóre gry, szczególnie wyścigowe, są zaprojektowane do siedzenia w ich wnętrzu lub na nich; największymi producentami takich urządzeń są firmy Sega i Namco.\nInne gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5873615", "fragment_id": "30390/0", "subtitle": "", "title": "Salon gier", "parentId": 5873615.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "30390", "score": 0.1528746783733368}, "uuid": "1e344d27-22c3-4d6c-b25f-6f9ee9179ea7"}, {"page_content": "Wideopoker – gra hazardowa będąca połączeniem jednorękiego bandyty i dobieranego 5-kartowego pokera (tzw. Five-card Draw). Gra odbywa się na skomputeryzowanym automacie, który z zewnątrz przypomina właśnie jednorękiego bandytę.\nHistoria.\nPoczątków wideopokera należy szukać pod koniec XIX wieku i związana jest z popularnymi w tamtych czasach jednorękimi bandytami, które powstały w 1891 roku. Skonstruowali je Pitt i Sittman. Sam wideopoker w swojej pierwotnej wersji pojawił się w kasynach w drugiej połowie dwudziestego wieku. Miała to być alternatywa dla klientów kasyn, którzy szukali nowych wrażeń i większej różnorodności wśród dostępnych gier. Była to ciekawa alternatywa dla tradycyjnych gier stolikowych. Było to połączenie najnowocześniejszej techniki z tradycyjną grą w pokera.\nPierwsze automaty posiadały 50 kart, a z talie nie miały waletów oraz dziesiątek. Powodem tego był fakt, że te dwie karty najczęściej występują w układzie strita i pokera. Miało to utrudnić trafienie właśnie tych dwóch układów.\nNa początku, nagrodami za trafienie poker były cygaro lub piwo.\nWspółcześnie znany wideopoker zyskał popularność, gdy rozwój technologiczny pozwolił na połączenie ekranu i odpowiednio wydajnego, a jednocześnie niewielkiego komputera. Najwcześniejsze modele powstały mniej więcej w tym samym czasie, co pierwsze komputery osobiste. Były produkowane w połowie lat 70. XX wieku.\nWideopoker zdobył stabilną pozycję na rynku gier hazardowych w roku 1979. Wtedy to utworzono firmę SIRCOMA (Si Redd’s Coin Machines), znana obecnie jako International Game Technology (ITG). W tym samym roku SIRCOMA przedstawiła elektroniczną grę „Draw Poker”. W latach 80. wideopoker z każdym dniem zyskiwał popularność wśród klientów kasyn. Jednym z powodów rosnącego zainteresowania tą grą był fakt, że ludzie czuli się mniej onieśmieleni grą na automacie niż przy kasynowym stole.\nGra.\nAby rozpocząć rozgrywkę należny zasilić automat odpowiednią ilością kredytów, które obecnie można kupić poprzez:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829997", "fragment_id": "1637273/0", "subtitle": "", "title": "Wideopoker", "document_id": "1637273", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2829997.0, "score": 0.1907116025686264}, "uuid": "afe886d3-e650-445f-bc56-6c5653049fee"}, {"page_content": "Hazard w Internecie określany jest terminem „e-hazard” lub „hazard online”. Po aferze hazardowej wprowadzono nowe regulacje, których przedmiotem są również gry losowe w internecie, zaś ich organizacja bez licencji Ministerstwa Finansów jest zabroniona. W rezultacie większość serwisów organizujących tego typu rozgrywki przeniosła się poza granice Polski i kontynuuje świadczenie usług za pomocą internetu. Na grze w ruletkę, „jednorękiego bandytę” lub gry dostępne w Internecie. Obecnie (2021) korzystanie z zagranicznych kasyn internetowych jest w Polsce zabronione[]. Istotną częścią mechanizmu uzależnienia jest nieprzewidywalność wygranej. Hazardziści wierzą, że mają wpływ na wynik gry, o którym w rzeczywistości decyduje przypadek. Uzależnienie od hazardu często współwystępuje z innymi uzależnieniami, na przykład od alkoholu czy narkotyków.\nW grudniu 2016 roku zostały wprowadzone poprawki do ustawy hazardowej. Ustawa weszła w życie dnia 1 kwietnia 2017 roku. Od tego dnia w Polsce mogą operować tylko strony, które posiadają polską licencję. Licencja dotyczy jedynie zakładów sportowych, gry kasynowe będą znajdować się pod rządowym monopolem. Oznacza to, że wyłączność na prowadzenie kasyna online w Polsce ma jej rząd, który przez Premiera RP powierzył to zadanie Totalizatorowi Sportowemu.\nWśród najważniejszych zapisów nowej ustawy znalazł się rejestr domen nieposiadających polskiej licencji. Domeny te mają być blokowane przez dostawców usług internetowych dla osób łączących się z terytorium Polski. Za brak blokady zgłoszonej strony grożą kary do 500 tysięcy złotych. Ustawa zobowiązuje wszystkie banki i pośredników finansowych do blokowania wszelkich operacji na rzecz nielegalnych firm bukmacherskich. Wymagane jest specjalne pozwolenie na organizowanie turniejów pokera poza kasynami, a wygrane są wysoko opodatkowane. Automaty hazardowe mogą znajdować się poza kasynami ale tylko w punktach prowadzonych przez spółkę skarbu państwa. \nGrami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85580", "fragment_id": "656526/2", "subtitle": "", "title": "Hazard", "document_id": "656526", "start_index": 3205.0, "parentId": 85580.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1626133769750595}, "uuid": "50bbec36-d203-4d79-9e07-36251a750494"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy automatu do gry. Zobacz też: grupa muzyczna Flipper.\nFlipper (nazywany też pinballem lub bilardem elektrycznym) – automat do gry, w którym gracz za pomocą ruchomych łapek (z ang. \"flipper\") odbija kulkę poruszającą się po nachylonej w jego kierunku planszy. Na samej planszy umieszczone są elementy, za których trafianie gracz zdobywa punkty. Gra kończy się, gdy metalowa kulka wpadnie określoną liczbę razy do otworu na dole planszy. Pierwszym flipperem był Triple Action, wyprodukowany w 1948 roku przez Steve'a Kordeka.\nFlippery są także symulowane za pomocą gier komputerowych, emulują prawdziwe maszyny tego typu albo tworzone są typowo na potrzeby danego komputera. Gra prowadzona jest zazwyczaj myszką bądź klawiaturą i należy w niej za pomocą dwóch (czasami więcej) flipperów utrzymać kulę jak najdłużej na stole, trafiając przy tym w różne cele (np. tarcze, otwory, rampy, tunele itp., zdobywając przy tym jak najwięcej punktów).\nPierwsze tego typu gry pojawiły się już na komputery 8-bitowe. Były one zazwyczaj bardzo proste, gdzie akcja toczyła się na jednej planszy, która wypełniała cały ekran (\"Pinball Factory\"). Z czasem w kolejnych grach pojawiła się funkcja przewijania ekranu pozwalająca na projektowanie plansz większych od jego rozmiarów. Tytułami, które znacząco wpłynęły na gatunek pinballi, były \"Pinball Dreams\", \"Pinball Fantasies\" i \"Pinball Illusions\" autorstwa 21st Century Entertainment Ltd. z dynamiczną akcją i nowoczesną oprawą graficzną. Pinball jest także jedną z gier dostępnych standardowo w wielu wersjach systemu Windows.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58957", "fragment_id": "648530/0", "subtitle": "", "title": "Flipper", "parentId": 58957.0, "start_index": 1.0, "document_id": "648530", "source": "wikipedia", "score": 0.1288800686597824}, "uuid": "78e49eac-0f63-45e5-888a-697559047386"}, {"page_content": "Progresywny jackpot – dodatkowa pula, którą gracze mogą wygrać w określonych warunkach. Najczęściej spotykana jest w kasynowych automatach do gry takich, jak jednoręki bandyta, czy wideopoker, a także w niehazardowych automatach do gry, gdzie gracz może obliczyć moment kumulacji progresywnego Jackpota. Istotą progresywnego jackpota jest to, że możliwa do wygrania kwota rośnie z każdą rozegraną grą. Zazwyczaj kilka (lub nawet kilkadziesiąt) automatów do gry połączone jest w pewnego rodzaju sieć. Dzięki temu na kwota jackpota rośnie szybciej, bo „składa się” na nią większa liczba graczy jednocześnie.\nLicznik jackpota.\nKwota jackpota wyświetlana jak wartość pieniężna na specjalnej tablicy (wyświetlaczu). Obecnie stosuje się wyświetlacze LED lub LCD. Licznik ma z zadanie zachęcać do gry, kusząc graczy wizją ogromnej wygranej. Gdy dany jackpot zostanie trafiony przez jednego z graczy, wspomniana wartość wraca do z góry ustalonego poziomu początkowego.\nKwalifikacja do wygranej.\nZazwyczaj jedynie gracze, którzy obstawiają maksymalną kwotę zakładu mają szansę na trafienie jackpota. Ale na jego kwotę składają się wszystkie zakłady, również te o mniejszej wartości. Standardem jest, że jackpot zdobywa się, trafiając najwyższą możliwą kombinację np. królewskiego pokera w wideopokerze lub pięć najcenniejszych symboli w jednorękim bandycie.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2834530", "fragment_id": "1631438/0", "subtitle": "", "title": "Progresywny jackpot", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1631438", "parentId": 2834530.0, "score": 0.15854112803936005}, "uuid": "b4cacfb5-3238-4193-b68e-29894f298c34"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: paddle.\"\nPaddle to kontroler zawierający pokrętło i co najmniej jeden przycisk strzału. Kółko używane jest zwykle do poruszania bohatera lub obiektu w jednej osi. Paddle były pierwszymi analogowymi kontrolerami. Ten typ kontrolera odszedł w niepamięć, gdy gry typu „piłka i paletka” przestały być popularne.\nTrackball.\n \"Osobny artykuł: trackball.\"\nTrackball to, najprościej mówiąc, mysz komputerowa umieszczona do góry kółkiem trzymana w jednej ręce. Nad myszką ma ona przewagę we względzie potrzebnego miejsca i tego, że jest tak szybka, jak ręka użytkownika. Jest to zwykle szybszy sposób od ruszania myszką ze względu na wspomnianą małą powierzchnię zajętą przez urządzenie.\nDżojstik.\n \"Osobny artykuł: dżojstik.\"\nDżojstik w podstawowej wersji zbudowany z wychylnego drążka zamocowanego na podstawce. Przechylanie drążka w odpowiednim kierunku na dwuwymiarowej płaszczyźnie powoduje stosowną reakcję sterowanego obiektu. Istnieją dwa główne typy dżojstików:\npozwalający wybrać tylko osiem kierunków: pionowe, poziome i ukosy,\nKierownica.\nKierownica, zasadniczo większa wersja paddle’a, jest używana w grach wyścigowych. Wiele z nich ma wmontowany system force feedback, który potęguje uczucie realizmu (który pomimo tego i tak w większej mierze zależy od gry). Zwykle kierownice sprzedawane są razem z pedałami gazu i hamulca. Zmiana biegu może być wykonywana za pomocą mniejszego pokrętła lub, częściej, za pomocą prostej dźwigni poruszanej do przodu lub do tyłu. Coraz częściej spotyka się dźwignie imitujące skrzynie biegów z prawdziwych samochodów, które mogą również robić użytek ze sprzęgła. Większość kierownic można obracać o kąt 200 do 270 stopni, lecz w niektórych modelach obrót kierownicy jest większy.\nKlawiatura i myszka.\n \"Osobne artykuły: klawiatura komputerowa i mysz komputerowa.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=612370", "fragment_id": "820368/1", "subtitle": "", "title": "Kontroler gier", "parentId": 612370.0, "start_index": 2084.0, "source": "wikipedia", "document_id": "820368", "score": 0.4179897606372833}, "uuid": "346c8d48-26e3-49aa-acd6-6cf0c934cc25"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nDźwignia Barkera – urządzenie pneumatyczne wykorzystywane w budowie organów piszczałkowych wyposażonych w trakturę mechaniczną w celu zmniejszania oporów ruchu podczas gry na klawiaturze.\nHistoria.\nOrganista przyciskając klawisz manuału powoduje otwarcie wentyla pod piszczałką, przedostanie się do niej strumienia powietrza i zabrzmienie. Do czasu rozpowszechnienia w drugiej połowie XIX wieku traktury pneumatycznej, a w XX wieku elektrycznej, ruch klawisza przekazywany był do odległego wentyla w sposób mechaniczny, za pośrednictwem szeregu dźwigni, przekładni i cięgieł. Zwiększanie gabarytów instrumentu powodowało proporcjonalne zwiększanie odległości pomiędzy klawiaturą a wentylami piszczałek oraz wzrost oporów ruchu mechanizmów traktury sprawiając, że gra stawała się uciążliwa i wymagała znacznej siły.\nNa początku lat 30. XIX wieku angielski organmistrz Charles Spackman Barker wynalazł i w 1839 opatentował we Francji pneumatyczno-mechaniczne urządzenie niwelujące opory ruchu traktury mechanicznej, które niedługo potem nazwane zostało jego imieniem. Po raz pierwszy urządzenie zostało wykorzystane w organach bazyliki św. Dionizego w Saint-Denis; następnie w Paryżu, w organach Aristide’a Cavaillé-Colla w kościele św. Rocha, kościele św. Magdaleny, kościele św. Wincentego a Paulo i bazylice św. Klotyldy. Od tego czasu dźwignia Barkera, w rozmaitych odmianach konstrukcyjnych, jest powszechnie wykorzystywana w każdych większych organach z trakturą mechaniczną, zmniejszając wysiłek gry również przy połączonych klawiaturach i umożliwiając stosowanie \"crescendo\" i \"decrescendo\" zgodnie z wymogami symfonicznego stylu gry.\nSposób działania.\nIlustracje obok przedstawiają jeden z wariantów konstrukcyjnych dźwigni Barkera w stanie spoczynku (u góry) i w stanie działania (u dołu):\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5542666", "fragment_id": "325190/0", "subtitle": "", "title": "Dźwignia Barkera", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5542666.0, "document_id": "325190", "score": 0.14514108002185822}, "uuid": "75e3c1b3-4b7f-46d6-a727-98a73acb7c88"}]}
{"id": "q_652", "question": "Do którego państwa należał Szczecin w latach 1630–1713?", "answer": [{"page_content": "Począwszy od roku 1589, w którym urodził się ostatni książę Ulryk Rycerski, dynastia zaczęła gwałtownie wygasać. Kolejni książęta umierali i w chwili wybuchu wojny trzydziestoletniej w 1618 roku żyło ich już tylko pięciu. Do roku 1625 zmarli bezpotomnie czterej z nich, a ostatni, Bogusław XIV, zmarł w Szczecinie 10 marca 1637 r., gdy miasto było pod szwedzką okupacją wojenną. \nW roku 1612 Szczecin nawiedziła powódź. Woda z roztopów wiosennych podniosła się tak bardzo, że sięgała prawie mostów. Podobna duża powódź była w roku 1625 i 1661 \nObwarowania miejskie.\nPierwsze informacje o średniowiecznych murach obronnych i prowadzących do miasta bramach pochodzą z roku 1283. Kamienno-ceglane obwarowania zostały ukończone na przełomie XIII i XIV wieku. Najstarszym widokiem miasta jest miedzioryt podkolorowany autorstwa Georga Brauna i Fransa Hogenberga z księgi Civitates orbis terrarum z 1581. Średniowieczne obwarowania zostały zburzone podczas budowy nowych fortyfikacji miejskich przez Fryderyka Wilhelma I w latach 1724–1740.\nOkres szwedzki.\nW czasie wojny trzydziestoletniej, w 1627 Szczecin został zajęty przez wojska cesarskie, a w 1630 r., miasto zajęli Szwedzi, co usankcjonował pokój westfalski. Działania wojenne podczas potopu szwedzkiego przyczyniły się do upadku gospodarczego miasta.\nPanowanie Szwedów i budowa twierdzy Szczecin zamknęły możliwości ekspansji terytorialnej ograniczając obszar miasta do około 54 ha na lewym i około 10 ha na prawym (Łasztownia) brzegu Odry Zachodniej. \nOkres pruski i niemiecki.\nW 1713 miasto zostało zajęte przez Prusy, co potwierdził pokój w Sztokholmie w 1720. Władze pruskie pozbawiły miasto autonomii administracyjnej i zniosły przywileje cechowe. W XVIII wieku w mieście zaczęli się osiedlać francuscy hugenoci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1529645", "fragment_id": "200513/6", "subtitle": "", "title": "Historia Szczecina", "document_id": "200513", "start_index": 9894.0, "parentId": 1529645.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5228022933006287}, "uuid": "83fd16e0-532d-45cc-9d03-4ee3b8c7dbba"}, {"page_content": "Historia Szczecina – obejmuje dzieje miasta od powstania słowiańskiej osady w I tys. n.e. po czasy współczesne. Szczecin założyli Wkrzanie na przełomie VII/VIII wieku na dzisiejszym Wzgórzu Zamkowym. Początkowo była to typowa osada rolników i hodowców, jednak wraz z rozwojem handlu i rzemiosła przebudowano ją do grodu. W takiej postaci w X wieku opisywał Szczecin Ibrahim ibn Jakub, który nazwę miejscowości zapisał jako \"Sadżin\".\nSzczecin był ważnym ośrodkiem kultu pogańskiego, kiedy w 1121 zdobył go Bolesław Krzywousty, który zmusił mieszkańców do chrztu. Jednak ani Polska, ani nieco później Dania nie utrzymały długo kontroli nad miastem – ostatecznie weszło ono do domeny cesarskiej.\nSzczecin, który otrzymał prawa miejskie w 1243, należał do głównych miast Hanzy i księstwa pomorskiego. W późnym średniowieczu w mieście zaczęła dominować ludność niemiecka – stan ten trwał aż do 1945.\nPo wojnie trzydziestoletniej Szczecin przypadł Szwecji, która w 1720 utraciła miasto na rzecz Prus. W okresie wojen napoleońskich był okupowany przez Francuzów.\nWiek XIX to okres rozwoju przemysłu (przede wszystkim stoczniowego), transportu kolejowego oraz – od zniesienia statusu twierdzy w 1873 – dynamicznej rozbudowy miasta.\nPodczas II wojny światowej miasto doznało zniszczeń w wyniku nalotów lotnictwa brytyjskiego i amerykańskiego. 26 kwietnia 1945 Szczecin zajęła Armia Czerwona, a już 2 dni później przybył do niego pierwszy polski prezydent – Piotr Zaremba. Losy miasta ważyły się jednak aż do 5 lipca 1945, kiedy to ostatecznie przekazano je Polsce.\nPodczas tzw. „wydarzeń grudniowych” 1970 w Szczecinie śmierć poniosło 16 osób. Miasto odegrało także ważną rolę podczas Sierpnia 1980 oraz strajków w 1988. W 1990 roku zjednoczone Niemcy przez podpisanie traktatu granicznego nieodwołalnie uznały przynależność Szczecina do Polski.\n \"Główn: Szczecin .\"\n \"Osobne artykuły: Kalendarium historii Szczecina i Prezydenci Szczecina.\"\nNajwcześniejsze dzieje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1529645", "fragment_id": "200513/0", "subtitle": "", "title": "Historia Szczecina", "parentId": 1529645.0, "start_index": 0.0, "document_id": "200513", "source": "wikipedia", "score": 0.32166096568107605}, "uuid": "4a353799-72b4-428a-a67a-bf7563dc6fa0"}, {"page_content": "10 marca 1637 w czasie wojny trzydziestoletniej zmarł w Szczecinie Bogusław XIV, ostatni książę pomorski z dynastii Gryfitów. Wygaśnięcie dynastii oznaczało upadek niepodległego Księstwa Pomorskiego. Według zawartej w 1529 umowy dynastycznej Pomorze odziedziczyć mieli Hohenzollernowie. Jednak rzeczywistymi panami byli Szwedzi, których wojska zajęły Pomorze Zachodnie w trakcie wojny. W 1654 w traktacie zawartym po zakończeniu wojny trzydziestoletniej Pomorze Zachodnie zostało podzielone między Brandenburgię a Szwecję – część Pomorza ze Szczecinem (w tym m.in. wyspy Uznam i Wolin) przypadła Szwecji, co umożliwiło Szwecji dokonanie rok później tzw. Potopu szwedzkiego – najazdu na Polskę. Działania wojenne podczas potopu szwedzkiego przyczyniły się do upadku gospodarczego miasta.\nW 1713 miasto zostało zajęte przez Prusy, co potwierdził pokój w Sztokholmie, gdy 21 stycznia 1720 królowa Szwecji Ulryka Eleonora Wittelsbach tuż przed abdykacją sprzedała Szczecin ze wschodnią częścią szwedzkiej części Pomorza za 2 miliony talarów królowi Prus Fryderykowi Wilhelmowi I. W latach 1724–1740 wzniesiono wokół miasta nowe fortyfikacje miejskie, których plan zakładał wyburzenie średniowiecznych obwarowań.\nW czasie wojny siedmioletniej Rosjanie dokonali oblężenia Szczecina. W latach 1806–1813 Szczecin był pod okupacją francuską. Od 21 lutego do 29 lipca 1809 stacjonował sztab 4. płku strz. konnych armii Księstwa Warszawskiego zwalczający na Pomorzu Szwedzkim pruskie oddziały powstańcze mjra Schilla. Od stycznia do 5 grudnia 1813 twierdza była bohatersko broniona przez francuskiego gen. Barbanègre.\nOd 1818 powiat grodzki i zarazem siedziba rejencji szczecińskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9084", "fragment_id": "179570/7", "subtitle": "", "title": "Szczecin", "document_id": "179570", "start_index": 9618.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9084.0, "score": 0.5286189913749695}, "uuid": "e5b053c4-13d4-4b63-b9b2-a2f3b1f32820"}, {"page_content": "W pierwszej połowie XVII wieku zamek stanowił oprawę wdowią Gryfitów. Rezydowała tu najpierw księżna Anna (1606–1616), a po niej księżna Jadwiga (1622–1650), która ufundowała gimnazjum, jedno z pierwszych na zachodnim Pomorzu.\nW okresie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) przemarsze wojsk wszystkich walczących armii, rabunki, napady i choroby zubożyły ludność miasta. W tym okresie przybyli do Szczecinka francuscy hugenoci, którzy założyli podwaliny przemysłu tytoniowego i drobne zakłady rzemieślnicze. Od 1637 miasto znajdowało się pod panowaniem państwa brandenbursko-pruskiego, przekształconego w 1701 w Królestwo Prus, pozostając w niedużej odległości z trzech stron otoczonym terytorium Polski – od zachodu do 1657 (utrata Czaplinka przez Polskę) i od południa i wschodu do 1772 (I rozbiór Polski).\nW 1724 r. utworzono powiat Neustettin[].\nW 1780–1784 obniżono znacznie wody jezior Wielimie i Trzesiecko, odsłaniając wiele gruntów. Szczecinek otrzymał połączenie z innymi miastami (w drugiej połowie XIX stał się węzłem kolejowym), zaczął się rozwijać przemysł, a liczba ludności wzrastać[]. Koniec XVIII wieku i wiek XIX to okres ożywienia gospodarczego, nastąpił rozwój sukiennictwa, handlu zbożem i drewnem, tkacze z Grudziądza rozpoczęli produkcję pasów wełnianych.\nW wyniku przegranej przez Prusy IV wojny w lutym 1807 r. Szczecinek zajęły wojska napoleońskie. W ciągu następnych lat kwaterowały tu dziesiątki tysięcy żołnierzy. Katastrofa Wielkiej Armii i jej odwrót spod Moskwy miały swój finał w Szczecinku. W kilku zbiorowych mogiłach pochowano tu ponad 100 żołnierzy zmarłych z zimna i wyczerpania[].\nOd 1824 do 1832 dyrektorem tutejszego gimnazjum był Jan Samuel Kaulfuss, Polak, którego władze pruskie zmusiły do opuszczenia Poznania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17152", "fragment_id": "176888/5", "subtitle": "", "title": "Szczecinek", "parentId": 17152.0, "start_index": 7862.0, "document_id": "176888", "source": "wikipedia", "score": 0.4442978799343109}, "uuid": "c6d81603-46fa-4b2b-afc5-93e5ab79f1f5"}, {"page_content": "Pod zwierzchnictwem Polski pozostawało do 1185, gdy książę Bogusław I został zmuszony do złożenia hołdu lennego z miasta i Pomorza Zachodniego na rzecz króla Danii Waldemara II Zwycięzcy. W 1235 stało się lennem cesarza i weszło w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W 1243 książę Barnim I nadał Szczecinowi prawa miejskie. W kolejnych latach miasto nabywało kolejne tereny: w 1283 jezioro Dąbie, a w 1321 Police. W XIII wieku Szczecin stał się miastem hanzeatyckim. Na miejscu grodu słowiańskiego w XIV wieku książę Barnim III Wielki wybudował swoją siedzibę, tzw. „Kamienny Dom” oraz kaplicę św. Ottona. Na ten okres datuje się także ukończenie kamienno-ceglanych murów miejskich wokół miasta. W 1474 w Szczecinie, po wygaśnięciu linii książąt szczecińskich i wołogoskich władzę objął książę słupski Bogusław X, który 4 lata później zjednoczył Pomorze Zachodnie, a w 1491 przeniósł jego stolicę do Szczecina. Jednak już w 1532 księstwo zostało ponownie podzielone, a miasto stało się stolicą Księstwa szczecińskiego. W 1514 wprowadzono tu zakaz przyjmowania do cechu krawców osób, które miały wendyjskie pochodzenie.\nW 1534 w mieście mieszkańcy przeszli na protestantyzm (luteranizm).\nW 1570 został podpisany „pokój w Szczecinie” kończący I wojnę północną.\nW 1630 miasto zajęli Szwedzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9084", "fragment_id": "179570/6", "subtitle": "", "title": "Szczecin", "document_id": "179570", "start_index": 8328.0, "parentId": 9084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6373935341835022}, "uuid": "0080772c-f455-4e8f-9d33-126085e6fd20"}, {"page_content": "W 1307 roku Szczecin otrzymał od księcia Ottona I obszar Odry poniżej miasta do odgałęzienia rzeki Świętej oraz odcinek Regalicy pomiędzy Podjuchami a jeziorem Dąbie. Miasto miało także obowiązek utrzymania drożności toru wodnego i budowy nabrzeży przeładunkowych na własny koszt. Po 1648 roku w wyniku pokoju westfalskiego Szczecin należał do Królestwa Szwecji. Obowiązywały wtedy wysokie cła uniemożliwiające rozwój handlu.\nDecyzją elektora brandenburskiego Joachima Fryderyka (1603) w latach 1605–1620 powstał Kanał Finow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Finowkanal&lt;/&gt;), dzięki któremu Berlin uzyskał bezpośrednie połączenie wodne z portem w Szczecinie; kanał funkcjonował do rozwoju pomorskiego teatru działań wojny trzydziestoletniej. Kolejną drogę wodną łączącą Odrę ze Sprewą – Kanał Fryderyka Wilhelma – wybudowano w latach 1662–1668. Po 1679 roku obniżono cła dla szczecińskich kupców i zniesiono opłaty celne na wyroby szczecińskich manufaktur, co rozwinęło handel morski i lądowy. Przez wieki, aż do drugiej połowy XIX wieku rozwój portu ograniczał się do brzegów Odry między mostami Długim i Kłodnym. Do powiększenia obszaru portowego przystąpiono w ostatnich dekadach XIX wieku. Najpierw wybudowane zostały nabrzeża na Duńczycy.\nW 1880 roku oddano do użytku Kanał Piastowski, który skrócił drogę wodną ze Szczecina do Świnoujścia.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nMagazyny dawnego portu wolnocłowego w Szczecinie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1664948", "fragment_id": "715747/8", "subtitle": "", "title": "Port morski Szczecin", "source": "wikipedia", "start_index": 13477.0, "document_id": "715747", "parentId": 1664948.0, "score": 0.3407289683818817}, "uuid": "2ed8b93e-d164-471f-a002-eb800db41470"}, {"page_content": "Twierdza Szczecin (niem. \"Festung Stettin\") – pruska twierdza w Szczecinie, wzniesiona w latach 1724–1740, zlikwidowana w 1873 roku, reaktywowana przez władze hitlerowskie w czasie II wojny światowej.\nTwierdza Szczecin w XVIII i XIX wieku.\nNowożytne fortyfikacje bastionowe w Szczecinie powstały w czasie wojny trzydziestoletniej, po zdobyciu miasta przez Szwedów w 1630 roku; w trakcie budowy umocnień (lata 1630–1639) wykorzystano średniowieczne obwarowania miasta. W 1713 roku, po opanowaniu Szczecina przez Prusy, przystąpiono do opracowania planów nowej twierdzy wyposażonej w nowoczesne dzieła fortyfikacyjne, jak forty, przeciwstraże, raweliny, lunety.\nProjektantem twierdzy szczecińskiej był holenderski inżynier wojskowy Gerhard Cornelius van Wallrawe. Pierwsze plany umocnień jego autorstwa powstały w latach 1717–1724. Główną część prac budowlanych wykonano pod nadzorem von Wallrawego w latach 1724–1740; w ich trakcie przebudowano średniowieczny system bram miejskich. W 1806 roku, po zdobyciu Szczecina przez wojska napoleońskie, Francuzi przystąpili do wzmacniania twierdzy; w strategicznych punktach miasta rozmieszczono umocnienia (przegrody) palisadowe złożone łącznie z blisko 150 tys. bali. Po 1813 roku, gdy wojska pruskie ponownie wkroczyły do Szczecina, palisady usunięto i dokonano modernizacji zespołu fortecznego.\nDecyzję o likwidacji twierdzy Szczecin podjęto w 1873 roku, po wojnie francusko-pruskiej, co umożliwiło rozwój miasta, poprzednio krępowany przez istnienie rozbudowanego systemu fortyfikacji.\nTwierdza Szczecin w czasie II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1822961", "fragment_id": "911988/0", "subtitle": "", "title": "Twierdza Szczecin", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "911988", "parentId": 1822961.0, "score": 0.5487568378448486}, "uuid": "967c125d-8081-4304-b702-63693f679454"}, {"page_content": "Szczecin był republiką o charakterze arystokratyczno-patriarchalnym. Rządy miasta należały do starszyzny. Ważną rolę w grodzie odgrywał wiec. Do wiecu należało m.in. dbanie o dobro własne grodu, podejmowanie decyzji w sprawach plemienia (w tym obowiązującej religii), a także wojny i pokoju. Uchwały wiecu miały moc prawną, nie zawsze musiały być poprzedzone decyzjami rady starszyzny. Wiec w sprawach ważnych wymagał jednomyślności. Starszyznę, według Herborda i Ebona, określano najczęściej mianem \"primates\", \"principes\", \"honorabiles\", lub \"maiores\". Byli to ludzie pochodzący ze znamienitych rodów, wyróżniający się bogactwem lub doświadczeniem życiowym.\nNiższe warstwy społeczności szczecińskiej stanowili \"mediocres\" (niezależni i zamożni), rzesze prostego ludu oraz tzw. \"domownicy\" (inaczej niewolnicy). Wpływ ludu na sprawy publiczne był ograniczony. Źródła nie przekazują żadnych wiadomości o stałej drużynie zbrojnej grodu, której zadaniem było pilnowanie przestrzegania porządku w mieście oraz obrona godności starszyzny. Wiadomo tylko, że część wolnych obywateli zbroiła się w razie wojny zewnętrznej, wystawiając czasem kontyngent posiłkowy.\nSzczecin pod panowaniem Polan.\nW latach 967–972, książę Mieszko I przyłączył Pomorze Zachodnie, wraz ze Szczecinem do państwa Polan. Bitwa pod Cedynią, pomiędzy Mieszkiem I a Hodonem, margrabią Marchii Łużyckiej – przyczyniła się do krótkiego panowania Polan nad Pomorzem Zachodnim. Zainteresowanie Mieszka I regionem było podyktowane zamieszkiwaniem tych ziem przez pokrewne etnicznie ludy słowiańskie, natomiast dogodne położenie i dostęp do morza, wyznaczało wiele wspólnych interesów gospodarczych i politycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1529645", "fragment_id": "200513/3", "subtitle": "", "title": "Historia Szczecina", "source": "wikipedia", "start_index": 4903.0, "parentId": 1529645.0, "document_id": "200513", "score": 0.3480726182460785}, "uuid": "6781ddde-e484-4a0c-b215-6cac456f9dbc"}, {"page_content": ". Liczne pożary i przemarsze wojsk przyczyniają się upadku, sytuację tę zmienia w 1719 uzyskanie statusu siedziby powiatu. W XVIII i XIX wieku miasto miało duże znaczenie w handlu płótnem. W XIX wieku notuje się szybkie uprzemysłowienie – powstała odlewnia żelaza, fabryka maszyn, browar, tartak i olejarnia. W 1835 zostaje oddana do użytku szosa łącząca Szczecin z Gdańskiem, co daje impuls imigracji i wzmacnia rozwój przemysłu. W okresie międzywojennym do 1945 roku należało do Rzeszy Niemieckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133677", "fragment_id": "12691/2", "subtitle": "", "title": "Sławno", "parentId": 133677.0, "start_index": 3269.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12691", "score": 0.08981648832559586}, "uuid": "33a70abe-928b-423c-a3d2-8844cbf25330"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w województwie zachodniopomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.\nSzczecin ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;&lt;/&gt;) – miasto na prawach powiatu w północno-zachodniej Polsce, stolica i największe miasto województwa zachodniopomorskiego, położone na Pobrzeżu Szczecińskim, nad Odrą i jeziorem Dąbie. Szczecin jest uznawany za historyczną stolicę Pomorza Zachodniego i księstwa pomorskiego; później w granicach Szwecji, Brandenburgii, Prus i Niemiec. Od 1945 należy do Polski (tym samym stanowi część tzw. Ziem Odzyskanych). Od 20 lipca 2023 jest piątym pod względem zajmowanej powierzchni (300,62 km² z czego prawie 24% zajmują grunty pod wodami) i siódmym pod względem liczby ludności miastem Polski. Znajduje się w centrum aglomeracji szczecińskiej (jednej z 8 polskich metropolii według ESPON).\nDzięki nadgranicznemu położeniu i bliskości (ok. 100 km) Morza Bałtyckiego, dostępnego przez żeglowną Odrę oraz Zalew Szczeciński, Szczecin stał się ośrodkiem gospodarczym regionu. Znajdują się tu port morski, stocznie remontowe, jachtowe oraz żeglugi morskiej. Miasto jest ośrodkiem turystycznym z dużą liczbą zabytków. Stanowi centrum akademickie (5 uczelni publicznych i 5 niepublicznych) i kulturalne (opera i operetka, liczne teatry, muzea i ośrodki kultury), jest także siedzibą katolickiej metropolii i wspólnie z diecezją wrocławską – siedzibą diecezji prawosławnej.\nSzczecin oddziałuje także na niemieckie obszary przygraniczne: wschodnią część Meklemburgii-Pomorza Przedniego i brandenburski powiat Uckermark. Miasto otaczają trzy duże kompleksy leśne – puszcze: Wkrzańska na północy, Bukowa na południu oraz Goleniowska na wschodzie.\nPołożenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9084", "fragment_id": "179570/0", "subtitle": "", "title": "Szczecin", "parentId": 9084.0, "start_index": 1.0, "document_id": "179570", "source": "wikipedia", "score": 0.3331707715988159}, "uuid": "9e6ff449-9b22-4b01-a107-ecb6a59ecfb9"}]}
{"id": "q_653", "question": "Z której warstwy społecznej wywodzili się żołnierze piechoty wybranieckiej?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPiechota wybraniecka (\"wybrańcy\") – rodzaj oddziałów wojskowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, do której rekrutowani byli jedynie chłopi z dóbr królewskich w Koronie od 1578 i na Litwie od 1595.\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9906", "fragment_id": "184165/0", "subtitle": "", "title": "Piechota wybraniecka", "document_id": "184165", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9906.0, "score": 0.8930670022964478}, "uuid": "222baa87-7ac7-4677-8b0f-f51e19138931"}, {"page_content": "W piechocie stosowano zaciąg gotowych oddziałów węgierskich i niemieckich. Król zamierzał stworzyć masowe wojsko ludowe i na sejmie 1578 zgłosił projekt ustanowienia piechoty wybranieckiej. Na każdych 20 łanów uprawnych jeden „wybraniecki”, wolny od pańszczyzny i podatków, stanowił uposażenie chłopa obowiązanego do służby zbrojnej z uzbrojeniem i umundurowaniem. Obciążenia łanu wybranieckiego przerzucano na użytkowników pozostałych 19 łanów. Wybraniec co kwartał stawał na ćwiczenia przed wojewódzkim rotmistrzem wybranieckim. Taki wymiar rekruta mógł dać ponad 20 000 piechoty z całego państwa. Sejm obciążył świadczeniami jedynie magnaterię świecką dzierżącą królewszczyzny. Liczebność żołnierza wybranieckiego z królewszczyzn koronnych mogła osiągnąć około 3000, a z Wielkiego Księstwa Litewskiego nieco ponad 1000 żołnierzy.\nOsobną formację pieszą stanowili Kozacy zaporoscy. W 1569 300 kozaków pełniło służbę pod rozkazami hetmana wielkiego koronnego Jerzego Jazłowieckiego. Ich łupieżcze wyprawy na Krym i inne posiadłości tureckie były powodem zatargów z Portą Osmańską w 1578.\nNa czas wojny w 1578 Batory stworzył rotę w sile 500 ludzi pod zwierzchnictwem starosty czerkaskiego Michała Wiśniowieckiego. Starosta w 1581 powołał pod broń \"„wszystko rycerstwo niżowe ... 1500 człowieka”\". W latach pokoju przeprowadzono znaczną jej redukcję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2376508", "fragment_id": "534314/3", "subtitle": "", "title": "Wojsko polskie w latach 1576–1648", "parentId": 2376508.0, "start_index": 4918.0, "document_id": "534314", "source": "wikipedia", "score": 0.6913349032402039}, "uuid": "3f978655-7165-446d-97e4-fc40d77db199"}, {"page_content": "Członkowie grupy wywodzili się przeważnie z najuboższych warstw społeczeństwa, wskutek czego istotną rolę przy werbunku odegrał fakt, iż Surovec zobowiązał się zapewnić swoim podkomendnym darmową odzież. Wszyscy nosili kierpce, które dla większej trwałości konserwowali sadłem. Ich uzbrojenie składało się z muszkietów, rusznic, pistoletów i ciupag, w zależności od konkretnego przypadku zakupionych już wcześniej albo zdobytych w walce. Rany również opatrywali szczenięcym sadłem. Zdobyte dobra częściowo pożytkowali na potrzeby bieżące (jedzenie, amunicja, alkohol, odzież, zapewnianie sobie poparcia ludności), a częściowo umieszczali w znanych sobie górskich kryjówkach. Kluczową rolę w organizacji przez Surovca życia zbójnickiego odgrywała ścisła dyscyplina i wielokrotne składanie uroczystej przysięgi zbójnickiej: „przysięgam wiecznemu Bogu, Trójcy Świętej i wszystkim Bożym świętym, że nigdy swoich towarzyszy nie ujawnię, nie okłamię, nie porzucę w szczęściu ani w nieszczęściu”. Matej Pijak-Hajduch zeznał, że w ciągu roku musiał siedmiokrotnie odnawiać przysięgę. Surovec koncentrował się na napadach na szlachtę i bogatych kupców, starając się utrzymać przyjazne stosunki z ludnością wiejską, co umożliwiało bandzie dużo łatwiejsze rozproszenie się i ucieczkę przed pościgiem; niekiedy bywa mu przypisywany zamiar wzniecenia powstania antyfeudalnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4820141", "fragment_id": "270803/2", "subtitle": "", "title": "Jakub Surovec", "document_id": "270803", "start_index": 2849.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4820141.0, "score": 0.0664052665233612}, "uuid": "6a7a57c2-2277-4f76-9393-7212e2544686"}, {"page_content": "Charakter wojsk zaciężnych był przede wszystkim konny. Wiązało się to bowiem z tym, że przeważająca część działań wojennych odbywała się na słabo zurbanizowanych obszarach pogranicza południowo-wschodniego. Nie przeszkadzało to jednak w chwilowym zaciąganiu dużych ilości piechoty, jeśli spodziewano się konieczności przeprowadzania oblężeń (i tak podczas kampanii inflanckiej w 1581 połowę ogromnej, bo liczącej około 32 000 żołnierzy armii zaciężnej stanowiła piechota). Także zaangażowaniu króla Stefana Batorego w Inflantach, a przez to konieczność wzmocnienia roli piechoty w polskich siłach zbrojnych należy przypisać powstanie w 1578 r. piechoty wybranieckiej, która według projektu królewskiego miała liczyć kilkanaście tysięcy żołnierzy będących powoływanych w ten sposób, że z każdych 20 łanów miał być wyznaczony 1 łan, na którym osadzony chłop byłby wolny od wszelkich ciężarów, a w zamian za to byłby obowiązany służyć w wojsku z własnym uzbrojeniem i oporządzeniem [8]. Status takiego chłopa byłby zatem podobny do statusu sołtysa. Jednakże niechęć szlachty i duchowieństwa do uzbrajania chłopstwa i utraty rąk do pracy, spowodowała ograniczenie dostarczania piechurów wybranieckich wyłącznie do królewszczyzn. Dobra królewskie były jednak w stanie dostarczyć co najwyżej dwa tysiące żołnierzy, którzy służyli w autoramencie węgierskim.\nW tym okresie zanikły już zupełnie średniowieczne chorągwie strzelcze i kopijnicze przekształcając się w wyniku powolnej ewolucji na homogeniczne chorągwie husarskie i kozackie. Ich prawne wyodrębnienie nastąpiło uniwersałem brodnickim Stefana Batorego z 1576. W 1598 r. występowały już tylko jednolite roty kozackie lub husarskie kładąc ostateczny kres istnieniu chorągwi mieszanych husarsko\"-\"kozackich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19941", "fragment_id": "173697/5", "subtitle": "", "title": "Historia wojska polskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 8088.0, "document_id": "173697", "parentId": 19941.0, "score": 0.5434709191322327}, "uuid": "3b375cda-3f3a-4e90-8c9b-01333e22c8e6"}, {"page_content": "W starożytnej Grecji żołnierzami byli wszyscy wolni obywatele, przy czym – w zależności od tego jaki ustrój panował w danym mieście-państwie – różne były powinności przedstawicieli poszczególnych warstw społecznych. Podobnie w starożytnym Rzymie, gdzie obowiązek wojskowy spoczywał na wszystkich wolnych obywatelach Republiki, a zwolnienie z tego obowiązku zapewniało jedynie (poza ułomnością fizyczną) wstąpienie do stanu kapłańskiego lub bycie biednym (żołnierz sam kupował sobie ekwipunek). Warstwy ludności podległej (nie-Rzymianie zwani Italikami) stanowiły materiał do budowy formacji pomocniczych armii lub wioślarzy we flocie.\nWe wczesnośredniowiecznej Europie, gdzie cała własność ziemska należała do władcy (suwerena), który rozdzielał ją między swych wasali – rycerzy, po raz pierwszy zarysowała się wyraźna linia podziału w wojsku na konne rycerstwo oraz pieszych łuczników, kuszników, pawężników – żołnierzy wywodzących się z warstwy wolnych lub pańszczyźnianych chłopów. Niezależne od władcy siły zbrojne powstawały w celu obrony miast, a ich skład i finansowanie spoczywały na barkach cechów rzemieślniczych i gildii kupieckich.\nW dobie Odrodzenia dość powszechnie korzystano z armii zaciężnych, od czego w wieku XVIII zaczęto odchodzić na rzecz armii z poboru, przy czym najszersze jej użycie miało miejsce w XIX i XX wieku od wojen napoleońskich do wojny wietnamskiej.\nObecnie coraz częściej odstępuje się od poboru na rzecz armii zawodowej, znacznie mniejszej liczebnie, natomiast o wysokim stopniu profesjonalizmu. W takim rozwiązaniu, trzon armii składający się z żołnierzy czynnej służby wojskowej, może być w mniejszej lub większej mierze wspierany przez żołnierzy rezerwy.\nPodział.\nŻołnierzy można podzielić:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39322", "fragment_id": "172957/1", "subtitle": "", "title": "Żołnierz", "parentId": 39322.0, "start_index": 1925.0, "document_id": "172957", "source": "wikipedia", "score": 0.24965733289718628}, "uuid": "2a9f4ae1-0ad1-44be-99ae-5941abff2084"}, {"page_content": "Uczeni-urzędnicy uważali, że żołnierze stoją najniżej w hierarchii społecznej (a nawet, że są poza tradycyjnym podziałem na cztery klasy społeczne). Trudności w dostaniu się do warstwy \"gentry\", sprawiały jednak, że udana kariera wojskowa, okraszona zwycięstwami i osiągnięciem wysokiego stopnia, była drogą do awansu społecznego i zdobycia uznania dla ludzi, którzy mieli niewielkie szanse zyskać wyższą pozycję społeczną w inny sposób. W większości jednak żołnierze rekrutowali się z nizin społecznych, a rząd nierzadko traktował utrzymywanie licznych armii jako sposób zatrudnienie bezrobotnych, potencjalnie groźnych dla stabilności społecznej. Wojska takie, pozbawione silnego \"esprit de corps\" były często nielojalne i nieskuteczne.\nW chwili największego rozwoju, songowskie siły zbrojne liczyły około miliona żołnierzy, podzielonych na plutony, liczące 50 ludzi, kompanie złożone z dwóch plutonów, i tworzące 500 osobowe bataliony. Wielką słabością Songów była kawaleria: niedostatek koni utrudniał tworzenie własnych oddziałów, a najemnicy z Mandżurii czy Mongolii byli często trudni do pozyskania, lub po prostu nielojalni.\nKusznicy tworzyli osobne oddziały, oddzielne od reszty piechoty, ze względu na swoją wartość bojową i siłę ognia zdolną powstrzymać szarże kawalerii. Rząd dążył do udoskonalenia i wprowadzenia nowych kusz o większym zasięgu, gdyż kusznicy byli także użyteczni jako „snajperzy”. 23 stycznia 971 potężny ostrzał prowadzony przez songowskich kuszników zdziesiątkował bojowe słonie armii Południowego Han. Zwycięstwo to nie tylko przypieczętowało los państwa Han, które wkrótce zostało wcielone do songowskiej monarchii, lecz także los słoni na polu bitwy: nigdy później zwierzęta te nie wchodziły w skład regularnych oddziałów chińskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40384", "fragment_id": "181533/24", "subtitle": "", "title": "Dynastia Song", "source": "wikipedia", "start_index": 32196.0, "parentId": 40384.0, "document_id": "181533", "score": 0.10944691300392151}, "uuid": "86e035f3-2ec7-4e40-993d-5de80ff5cda1"}, {"page_content": "Kiedy na tron Polski w 1575 roku zasiadł Stefan Batory, jedną z reform jakie wprowadził w państwie była reforma wojska. Wydaniem dekretu w 1578 roku zorganizował Piechotę Wybraniecką, do której powołano chłopów z dóbr królewskich. Wybrańcem z Klucza Konarskiego został Jan Miś, który brał udział w wojnie z Moskwą o Inflanty. Piechota Wybraniecka w czasie trzech wypraw wykazała swą przydatność a żołnierze odznaczali się odwagą i bohaterstwem. Po zwycięskiej wojnie z Moskwą król wydał dekret dla wszystkich wybrańców uczestniczących w tej wojnie, na mocy którego Jan Miś dopiero w 1613 roku z rąk króla Zygmunta III Wazy otrzymał przywilej wolności osobistej dla siebie i swoich spadkobierców. Wraz z tym przywilejem otrzymał łan ziemi i możliwość wycinania drzew w lasach, łowienia ryb w rzekach, warzenia piwa i palenia gorzałki na swoje potrzeby, a ponadto czynił go wolniejszym od pańszczyzny, czynszów a obligował do stawiania się na wyprawy wojenne. Przywilej ten potwierdzony był dla jego potomków przez wszystkich królów polskich, aż do upadku I Rzeczypospolitej. Administracyjnie Zawada należała przez wieki do ziemi sieradzkiej. W XVI wieku podlegała pod Starostwo Olsztyńskie. Powinnością wsi było wystawianie 6 zbrojnych do obrony zamku w Olsztynie lub dostarczanie 6 wozów drewna brzozowego. Według lustracji w 1789 roku dzierżawcą wsi był Ludwig Karsznicki. Wieś posiadała karczmę i młyn w Śliwakowie. Zawada w tym czasie liczyła 82 gospodarzy. Po rozbiorach Polski Zawada wchodzi w skład Ekonomii Gidelskiej gdzie był zarząd dóbr rządowych. Po utworzeniu Księstwa Warszawskiego staje się wsią włościańską z prywatną własnością ziemi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417377", "fragment_id": "85468/2", "subtitle": "", "title": "Zawada (gmina Kłomnice)", "source": "wikipedia", "start_index": 2362.0, "document_id": "85468", "parentId": 417377.0, "score": 0.22116312384605408}, "uuid": "0d0b643a-bfef-4c5b-80e5-95eee259a3d4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy 24 pułku piechoty okresu II RP. Zobacz też: 24 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 24.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\n24 Pułk Piechoty (24 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.\nFormowanie i walki o granice.\nPułk sformowany został w listopadzie 1918 w rejonie Radomia. Podstawą organizacyjną była Polska Organizacja Wojskowa (Okręg Radomski POW). Z jej szeregów wywodzili się pierwsi żołnierze pułku – ludzie z różnych warstw społecznych i o różnych poglądach politycznych, których łączyła miłość do ojczyzny. Była to na ogół młodzież zupełnie nie wyszkolona wojskowo i nie obeznana z ogniem, dopiero na froncie przechodził swój chrzest bojowy. W miarę napływów ochotników oddziały stopniowo odchodziły na front. Pierwszy batalion po zaledwie miesięcznym przeszkoleniu 28 grudnia wyruszył na ukraiński front do Małopolski Wschodniej, drugi batalion w kilka dni potem wyjechał pod Lwów.\nTrzeci batalion formował się w Radomiu, stąd jedna kompania odeszła wkrótce na front cieszyński. Walczyła pod Skoczowem, Wilamowicami i Mirwą. Po zawarciu rozejmu z Czechami kompania powróciła do Radomia i w składzie trzeciego batalionu odeszła na front, gdzie połączyła się z resztą pułku.\nW grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Opatowie.\nW licznych bojach pułk stracił przeszło 400 oficerów i szeregowych poległych i zmarłych z ran oraz około 1000 rannych. 25 oficerów i szeregowych, w uznaniu zasług i wykazanego na polach bitew męstwa, odznaczonych zostało Krzyżami Virtuti Militari, 200 żołnierzy zaś otrzymało Krzyże Walecznych.\n \"Osobny artykuł: Organizacja pułku piechoty Wojska Polskiego II RP.\"\nKawalerowie Virtuti Militari.\n \"Osobny artykuł: Kawalerowie Virtuti Militari 1914–1921.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1199571", "fragment_id": "1101868/0", "subtitle": "", "title": "24 Pułk Piechoty (II RP)", "document_id": "1101868", "start_index": 1.0, "parentId": 1199571.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30244845151901245}, "uuid": "e73d820f-b0dc-4ae2-96f1-850a0441f23a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPiechota łanowa – rodzaj oddziałów wojskowych w Polsce wzorowany na piechocie wybranieckiej, do których pierwszy zaciąg przeprowadzono w 1655 r. wśród chłopów z dóbr królewskich, szlacheckich i kościelnych.\nKażdy właściciel ziemski miał obowiązek wystawić jednego żołnierza z 15 łanów (240 ha), zamiast jak dotąd z 20 łanów (320 ha) ziemi uprawnej.\nOd 1673 r. została zastąpiona przez zaciąg według liczby budynków mieszkalnych - była to tzw. piechota dymowa. W miastach podstawą poboru rekruta zawsze była liczba domów (dymów). Szeregowi, nazywani łannikami, nosili umundurowanie w kolorze błękitnym podbite czerwienią.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9898", "fragment_id": "184159/0", "subtitle": "", "title": "Piechota łanowa", "document_id": "184159", "start_index": 0.0, "parentId": 9898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3835720717906952}, "uuid": "5d7a4e54-14af-4c2a-a82c-44d6cea7400a"}, {"page_content": "Ten rodzaj piechoty inaczej zwanej łanową utworzono, na wzór siedmiogrodzkiej, za panowania króla Stefana Batorego ...\"abyśmy w koronie i państwach naszych dostatek pieszych ludzi do potrzeb wojennych mieli\". Początkowo król planował objąć zaciągami wybranieckimi wszystkich chłopów, co pozwoliłoby na stworzenie stałej, kilkunastotysięcznej piechoty narodowego autoramentu, jednakże Sejm ograniczył ją do chłopów z \"królewszczyzn\", po jednym z 20 łanów (\"... ze wsi królewskich ma być jeden człowiek na pieszego obrany..., któryby się do tego sam dobrowolnie\" (domyślnie zgłosił) \"... między inszemi śmielszy i dostateczniejszy i do potrzeby wojennej pochopniejszy\"...). Wybraniec otrzymywał własne gospodarstwo, był zwolniony od wszelkich powinności (rozkładanych na gospodarzy z pozostałych 19 łanów), natomiast zobowiązany był do stawienia się na wezwanie w błękitnym mundurze określonego kroju i z uzbrojeniem, na który składały się rusznica, topór o długim stylisku i szabla. W czasach pokojowych miały odbywać się raz na kwartał ćwiczenia wybrańców (\"stawić się u rotmistrza czy porucznika do monstrowania z rusznicą swą dobrze narządzoną, z szablą, siekierą, w sukni swej barwy takiej, jaką mu rotmistrz albo porucznik naznaczy, z prochem, ołowiem do kul...\"). W potrzebie wojennej miał stawić się u rotmistrza natychmiast i od tej chwili otrzymywał żołd równy temu, jaki otrzymywali inni żołnierze formacji pieszych. Po raz pierwszy wybrańcy zostali użyci pod Wielkimi Łukami i Pskowem podczas wojny polsko-moskiewskiej 1577–1582.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9906", "fragment_id": "184165/1", "subtitle": "", "title": "Piechota wybraniecka", "parentId": 9906.0, "start_index": 283.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184165", "score": 0.20277713239192963}, "uuid": "079ae418-8bb9-4f37-a377-5405b361d0f2"}]}
{"id": "q_654", "question": "Jak nazywał się włoski generał, bojownik o wyzwolenie i zjednoczenie Włoch, który żył w latach 1807–1882?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy włoskiego rewolucjonisty. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nGiuseppe Garibaldi (wym. []; ur. 4 lipca 1807 w Nicei, zm. 2 czerwca 1882 na wyspie Caprera) – włoski rewolucjonista, żołnierz i polityk, działacz i bojownik o zjednoczenie Włoch, do czego w znacznym stopniu się przyczynił; karbonariusz.\nPostać barwna i kontrowersyjna, tworząca swą własną legendę za życia. Wróg papiestwa i Austrii, niechętny legendzie napoleońskiej, choć na tej legendzie wychowany. Zawodowy marynarz, a zarazem żołnierz obeznany z taktyką walk partyzanckich. Bohater narodowy Włoch, twórca ich odrodzenia (właściwie zmartwychwstania), czyli \"Risorgimento\". Szczególnie aktywny podczas walk na Sycylii i w bojach o Rzym. Był wolnomularzem, wielkim mistrzem loży Grande Oriente d’Italia. Uważany jest za jedną z najważniejszych postaci w historii Włoch i XIX wieku, a także za jednego z „ojców ojczyzny” współczesnych Włoch wraz z Camillo Cavourem, Wiktorem Emanuelem II i Giuseppem Mazzinim.\nDzieciństwo i wczesna młodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86122", "fragment_id": "639702/0", "subtitle": "", "title": "Giuseppe Garibaldi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "639702", "parentId": 86122.0, "score": 0.7588109970092773}, "uuid": "08fa5bc0-7430-4cc1-a60a-09d7b386b748"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy włoskiego generała. Zobacz też: zobacz inne osoby o tym nazwisku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nRaffaele Cadorna (ur. 9 lutego 1815 w Mediolanie, zm. 6 lutego 1897 w Turynie) − włoski generał, jeden z przywódców procesu jednoczenia Włoch, głównodowodzący wojsk zdobywających Państwo Kościelne w 1870 roku.\nŻyciorys.\nUrodził się w piemonckim Mediolanie. Począwszy od 1832 roku uczył się w szkole wojskowej w Turynie, w 1840 roku wstąpił do korpusu inżynieryjnego i dowodził, od marca 1848 do sierpnia 1849 roku, grupą ochotników w tym korpusie, którzy zostali sformowani w batalion wysłany na front wojny przeciw Austrii. Była to jedna z wojen o niepodległość Włoch.\nCadorna walczył w wojnie krymskiej, następnie w bitwie pod Solferino, w 1859 roku dosłużył się stopnia pułkownika.\nW tym samym roku został ministrem wojny w republikańskim rządzie Toskanii. Jako generał służył w korpusie walczącym przeciw Austrii w wojnie siedmiotygodniowej z 1866 roku. Następnie prowadził ofensywę włoską w Państwie Kościelnym i zdobył Rzym 20 września 1870 roku. Po tej kampanii został mianowany senatorem.\nWkrótce później opuścił funkcje publicznie i osiadł w Toskanii, zmarł 6 lutego 1897 w Turynie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989139", "fragment_id": "404897/0", "subtitle": "", "title": "Raffaele Cadorna", "parentId": 1989139.0, "start_index": 1.0, "document_id": "404897", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "f2b44e6d-eeb9-4d18-825f-c660832a4054"}, {"page_content": "W 1860 r. Giuseppe Garibaldi (ur. 1807, zm. 1882) rozpoczął organizację wyprawy, której celem było opanowanie Królestwa Obojga Sycylii. Choć wyprawa była organizowana za przyzwoleniem Wiktora Emanuela, król oficjalnie się od niej odciął. Nie ma też jasności, czy władca nie chciał się pozbyć Garibaldiego, znanego ze swoich republikańskich i rewolucyjnych poglądów, wysyłając go z samobójczą misją. Ostatecznie wyprawa tysiąca, nazwana tak od liczebności ludzi Garibaldiego, ruszyła w maju tego roku na podbój południa półwyspu. Garibaldi opanował samą Sycylię w ciągu dwóch tygodni, był to efekt poparcia miejscowej ludności oraz rozkładu armii neapolitańskiej. We wrześniu 1860 r. król Obojga Sycylii Franciszek II Burbon uciekł z Neapolu. W przeprowadzonym w międzyczasie plebiscycie na terenie opanowanego kraju ludność wyraziła wolę zjednoczenia z resztą Włoch. W październiku Garibaldi spotkał się z królem Wiktorem Emanuelem, pozdrawiając go tytułem \"króla Włoch\". Na południe Włoch wojska sardyńskie wkroczyły przez terytorium Państwa Kościelnego, które w porozumieniu z Napoleonem III okrojono, pokonując wcześniej militarnie siły papieskie (bitwa pod Castelfidardo 18 września 1860).\nW marcu 1861 r. ogłoszono powstanie Królestwa Włoch, którego władcą został Wiktor Emanuel II.\nW 1866 r. w wyniku wojny prusko-austriackiej uzyskano Wenecję, zdobycie przez wojska włoskie Rzymu (stolicy Państwa Kościelnego) miało zaś miejsce 20 września 1870.\n \"Osobny artykuł: Ofensywa włoska w Państwie Kościelnym.\"\nPapież Pius IX sam ogłosił się „więźniem Watykanu”. Wkrótce potem Rzym został obwołany przez parlament nową stolicą.\nSkutki.\nSkutki zjednoczenia Włoch:\nViva V.E.R.D.I.! – Risorgimento w operze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46814", "fragment_id": "648719/2", "subtitle": "", "title": "Zjednoczenie Włoch", "document_id": "648719", "start_index": 2902.0, "source": "wikipedia", "parentId": 46814.0, "score": 0.19324642419815063}, "uuid": "cd4fcab4-f7bd-40cb-8969-ea17986ac48c"}, {"page_content": "Ricciotti Garibaldi (ur. 1847 w Montevideo, zm. 1924 w Rzymie) – włoski generał.\nWziął udział w wojnie francusko-pruskiej (u boku ojca Giuseppe Garibaldiego, wodza walk o zjednocznie Włoch), wojnie grecko-tureckiej w 1897 (po stronie Grecji) i I wojnie światowej (organizował Legion Garibaldiego po stronie Francji). Opowiedział się za Benito Mussolinim.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2781007", "fragment_id": "1634056/0", "subtitle": "", "title": "Ricciotti Garibaldi", "document_id": "1634056", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2781007.0, "score": 0.11022161692380905}, "uuid": "4df299ac-1cb8-44d0-87c7-9fe5a6eb10fe"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nEnrico Morozzo Della Rocca (ur. 20 czerwca 1807 w Turynie, zm. 12 sierpnia 1897 tamże) − włoski wojskowy.\nŻyciorys.\nUrodzony w Turynie 20 czerwca 1807 roku jako najstarszy z jedenaściorga dzieci i spadkobierca Karola Filipa, hrabiego Morozzo i markiza Bianzè. Wywodził się z jednej z najstarszych rodzin szlacheckich Piemontu.\nOd najmłodszych lat przeznaczono go do stanu wojskowego. Już w sierpniu 1816 roku wstąpił do Akademii Wojskowej w Turynie, a w kwietniu 1824 roku został podporucznikiem. W lutym 1831 roku został kapitanem, w kwietniu 1843 roku majorem, a w marcu 1848 roku pułkownikiem. W lipcu 1857 roku został generałem.\nPo wybuchu walk o zjednoczenie został szefem sztabu generalnego. W 1860 roku walczył w kampanii przeciw Państwu Kościelnemu, jego siły wzięły udział w bitwie pod Castelfidardo. Po tym sukcesie został awansowany, brał także udział w walkach przeciw Królestwu Obojga Sycyli, oblegał Capuę i zmusił ją do szybkiej kapitulacji. 20 stycznia 1861 roku został mianowany senatorem.\nOdpowiedzialny za klęski w wojnie prusko-austriackiej.\nZmarł w swojej rezydencji Luserna San Giovanni w Turynie 12 sierpnia 1897 roku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3562957", "fragment_id": "954198/0", "subtitle": "", "title": "Enrico Morozzo Della Rocca", "parentId": 3562957.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "954198", "score": 0.10600416362285614}, "uuid": "e8832b3c-05d8-4d2b-aa30-b3e9f7092e80"}, {"page_content": "Benedetto Musolino (ur. 8 lutego 1809 w Pizzo, zm. 15 listopada 1885 tamże) – włoski wojskowy i polityk, zaangażowany w zjednoczenie Włoch, członek podziemnej organizacji „Synowie Nowych Włoch”, w 1848 roku wybrany do parlamentu Królestwa Obojga Sycylii, następnie pułkownik armii tego państwa, przeszedł na stronę Giuseppe Garibaldiego w stopniu generała, od 12 czerwca 1881 roku senator Królestwa Włoch.\nJest autorem pracy „\"Gerusalemme e il Popolo Ebreo\"” (1851), w której opowiedział się za prawem Żydów do utworzenia własnego państwa w Palestynie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2812162", "fragment_id": "1649123/0", "subtitle": "", "title": "Benedetto Musolino", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1649123", "parentId": 2812162.0, "score": 0.08181368559598923}, "uuid": "50fcbc16-20a0-4c13-917e-50e54b6b0e58"}, {"page_content": "Artur Benni wyemigrował do Szwajcarii i tam rozpoczął pracę dziennikarską jako korespondent angielskiej gazety „Fortnightly Review”. Na łamach prasy wypowiedział surowe opinie o państwie carskim i uznał, że społeczeństwo rosyjskie dojrzało już do rewolucji socjalistycznej. Benni był zdeklarowanym zwolennikiem zjednoczenia Włoch; tak w artykułach prasowych, jak w działalności politycznej opowiadał się po stronie Giuseppe Garibaldiego (1807–1882), stopniowo stając się jego bliskim współpracownikiem. W 1866 tuż po wybuchu wojny austriacko-włoskiej wstąpił ochotniczo do armii i walczył pod rozkazami Garibaldiego. Brał udział w krwawej bitwie pod Custozą (24 czerwca 1866). Jako korespondent brytyjski uczestniczył też w bitwie pod Mentaną (3 listopada 1867), w której Garibaldczycy ulegli armii papieskiej, wspomaganej przez francuski korpus ekspedycyjny wysłany przez cesarza Napoleona III na pomoc Państwu Kościelnemu. W bitwie tej Benni, przebywający stale w obozie Garibaldczyków, dowodził (na rozkaz Menotti Garibaldiego) 9 pułkiem piechoty i w trakcie działań wojennych został ugodzony pociskiem w prawą dłoń. Z powodu upływu krwi stracił przytomność na polu bitwy i został wzięty do niewoli.\nOstatnie dni życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3523272", "fragment_id": "925827/4", "subtitle": "", "title": "Artur Benni", "source": "wikipedia", "start_index": 5778.0, "parentId": 3523272.0, "document_id": "925827", "score": 0.08544266223907471}, "uuid": "593b634b-ac95-43cb-9663-378160695a22"}, {"page_content": "Zjednoczenie Włoch ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Risorgimento&lt;/&gt;, dosł. „odradzanie się”) – proces jednoczenia państw Półwyspu Apenińskiego pod władzą Królestwa Sardynii, zapoczątkowany w 1859 r. i stanowiący kilkunastoletni okres w historii Włoch.\nWydarzenia poprzedzające.\nPo okresie Wiosny Ludów utrzymane zostały dążenia ludności państw włoskich do odzyskania niepodległości. Na całym Półwyspie Apenińskim władzę objęły rządy powołane po kongresie wiedeńskim, a obalone w okresie wystąpień Wiosny Ludów. Stróżem dotychczasowego układu sił było Cesarstwo Austrii, które utrzymywało wpływy w kilku księstwach oraz Państwie Kościelnym.\nW większości państw włoskich rządzili konserwatyści, a społeczeństwo było pozbawione praw politycznych. Władca Królestwa Piemontu i Sardynii, Wiktor Emanuel II (od 1849, ur. 1820, zm. 1878), starał się o rozszerzenie swoich wpływów w północnych Włoszech. Aby osiągnąć cel, odwołał się do poczucia świadomości narodowej Włochów. Ruch ideowy Risorgimento miał na celu pobudzenie świadomości narodowej Włochów i poczucia jedności, a także walki z obcym panowaniem i dążeń do zjednoczenia poszczególnych włoskich księstw, jak też likwidację absolutyzmu.\nZnaczenie Piemontu wzrosło po objęciu w roku 1852 stanowiska premiera przez Camillo Cavoura, który chciał zjednoczyć Włochy w celu zniesienia ceł między państwami włoskimi, co miało pobudzić rozwój gospodarczy. Największą przeszkodą na drodze do zjednoczenia była obecność Austrii. Cavour rozbudował armię, ale wiedział, że Piemont nie poradzi sobie z silnym sąsiadem. Dlatego zbliżył się politycznie do Cesarstwa Francji Napoleona III Bonaparte. Było to na rękę również Napoleonowi III, który miał własne interesy polityczne w Austrii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46814", "fragment_id": "648719/0", "subtitle": "", "title": "Zjednoczenie Włoch", "parentId": 46814.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648719", "source": "wikipedia", "score": 0.19430997967720032}, "uuid": "34464d03-05cc-4987-a5f6-d48b00de44b4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy włoskiego generała. Zobacz też: zobacz inne osoby o tym nazwisku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nRaffaele Cadorna (ur. 12 września 1889 w Pallanzy, zm. 20 grudnia 1973 w Rzymie) – włoski generał i polityk.\nŻyciorys.\nRaffaele Cadorna urodził się 12 września 1889 roku w Pallanzy jako syn marszałka Luigi Cadorny i wnuk generała Raffaele Cadorny. W 1909 roku, jako podoficer, walczył w wojnie włosko-tureckiej. Był uczestnikiem I wojny światowej, początkowo jako sierżant a ostatecznie jako kapitan. Na początku lat 20. był członkiem alianckiej komisji wytyczającej nowe granice Niemiec oraz attaché wojskowym w Pradze.\nW 1935 roku sprzeciwił się decyzji Benito Mussoliniego w sprawie inwazji na Etiopię. Mimo to, dwa lata później został awansowany na pułkownika i dowódcę pułku kawalerii.\nPodczas II wojny światowej walczył początkowo w kampanii francuskiej, następnie kierował szkołą kawalerii w Pinerolo. We wrześniu 1943 roku był dowódcą dywizji pancernej Ariete, po kapitulacji armii włoskiej przed Aliantami opowiedział się za rządem Pietro Badoglio, uczestniczył w obronie Rzymu przed jednostkami Wehrmachtu, następnie działał w antyfaszystowskim ruchu oporu. Przerzucony w 1944 roku drogą powietrzną do północnych Włoch, objął dowództwo partyzantki antyniemieckiej, Corpo dei Volontaria della Libertà, współpracował w tym zakresie z Ferruccio Parrim i Luigim Longo. Doradca wojskowy Narodowego Komitetu Wyzwolenia, koordynował działania jednostek o różnej orientacji politycznej. W kwietniu 1945 roku był członkiem delegacji partyzanckich organizacji, które namawiały Mussoliniego w Mediolanie do porozumienia z Aliantami. W latach 1945−1947 szef Sztabu Generalnego armii włoskiej, zrezygnował z funkcji z powodu konfliktu z ministrem obrony. W okresie 1948−1963 senator z listy Chrześcijańskiej Demokracji.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989157", "fragment_id": "404903/0", "subtitle": "", "title": "Raffaele Cadorna Junior", "document_id": "404903", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1989157.0, "score": 0.23484335839748383}, "uuid": "0cd0d314-39a7-40b9-be1b-86cf04c32cca"}, {"page_content": "Powstanie sabaudzkie – powstanie przeciw Królestwu Sardynii w lutym 1834 roku kierowane przez włoskiego radykała i rewolucjonistę Giuseppe Mazziniego. Miało ono na celu obalenie króla Karola Alberta i ustanowienie w Sabaudii i Piemoncie liberalnej republiki świeckiej, co miało być pierwszym etapem na drodze do wyzwolenia i zjednoczenia całych Włoch. Wciągnięci w plany Mazziniego zostali karbonariusze, jak i liczni zapaleńcy, a wśród nich rozpoczynający swą rewolucyjną karierę Giuseppe Garibaldi.\nPlan Mazziniego, który był cywilem i laikiem jeśli chodzi o prowadzenie działań bojowych, zakładał zaangażowanie w spisek licznych osiadłych w Szwajcarii polskich wojskowych, uczestników powstania listopadowego, którzy uchodzili w jego oczach za ekspertów w dziedzinie obalania autorytarnych reżimów. W tym celu wciągnął do spisku kilkudziesięciu Polaków oraz generała Ramorinę, przed którym to wyborem przestrzegali zwłaszcza Polacy, znający niechlubną kartę generała w powstaniu. Dla Mazziniego liczył się tylko cel - wywołanie powstania w Genui, a następnie w całym królestwie, spodziewał się bowiem, że rewolucja wybuchnie automatycznie, gdy tylko hasła wyzwolenia spod tyranii zostaną wsparte pierwszymi konkretnymi działaniami spiskowców.\nCelem przygotowania wybuchu powstania, do Genui skierowano kilku konspiratorów, w tym Garibaldiego, który - jako oficer marynarki handlowej - miał zaciągnąć się i prowadzić agitację we flocie wojennej. Tymczasem grupy spiskowców od samego początku były pod obserwacją wywiadu, przede wszystkim austriackiego. Wiedeń poinformował o wszystkim władze szwajcarskie, sardyńskie i francuskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=145750", "fragment_id": "9913/0", "subtitle": "", "title": "Powstanie sabaudzkie", "document_id": "9913", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 145750.0, "score": 0.2218669205904007}, "uuid": "2def5d7a-2b1b-49a5-83e0-1569a8b88700"}]}
{"id": "q_655", "question": "Co mierzymy w woltach?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki w układzie SI. Zobacz też: Volt – marka piwa.\n&lt;/math&gt;\n |CGS-jedn = \n |Imp-jedn = \n |Nazwisko = Alessandro Volta\n |Etymologia = \n |JednPodstawowa = \nWolt (V) – jednostka potencjału elektrycznego, napięcia elektrycznego i siły elektromotorycznej, używana w układach jednostek miar SI, MKS i MKSA.\nDefinicja.\n1 wolt (1 V) jest różnicą potencjałów elektrycznych pomiędzy dwoma punktami przewodu liniowego, w którym płynie niezmieniający się prąd o natężeniu jednego ampera (1 A), zaś moc pobierana pomiędzy tymi punktami jest równa jednemu watowi (1 W), czyli:\n formula_1\nNazwa \"wolt\" pochodzi od nazwiska włoskiego badacza zjawisk elektrycznych Alessandra Volty.\nPrzedrostki SI.\nWielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6860", "fragment_id": "175045/0", "subtitle": "", "title": "Wolt", "parentId": 6860.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175045", "score": 0.853752613067627}, "uuid": "08113851-03ee-4f4a-afe6-aeedd9db367d"}, {"page_content": "Woltomierz – przyrząd pomiarowy mierzący napięcie elektryczne.\nNazwa pochodzi od jednostki napięcia: wolta. Woltomierz włącza się równolegle do obwodu elektrycznego. Idealny woltomierz posiada nieskończenie dużą rezystancję wewnętrzną. W związku z tym oczekuje się pomijalnie małego poboru prądu przez cewkę pomiarową.\nDokładność pomiaru.\nObwody, w których dokonujemy pomiaru napięcia, mogą mieć różną konfigurację i parametry, które pod wpływem włączenia woltomierza do obwodu ulec mogą zmianie, obarczając wynik pomiaru pewnym błędem – gdyż woltomierz najczęściej czerpie zasilanie (energię) z układu. Zmiany te będą tym mniejsze im mniejsza będzie moc \"P\" (tym samym natężenie prądu) pobierana przez woltomierz:\n formula_1\ngdzie\n formula_2 i formula_3 – napięcie na woltomierzu i natężenie prądu płynącego przez woltomierz,\n formula_4 – opór woltomierza.\nDlatego też idealny woltomierz ma nieskończenie duży opór \"R\". Wówczas natężenie prądu \"I\" płynącego przez woltomierz dąży do zera – tym samym, jak wynika z powyższego równania, pobierana z układu moc jest zerowa.\nŻaden realny woltomierz nie ma nieskończenie dużej rezystancji i dlatego każdy wynik pomiaru napięcia przy użyciu woltomierza obarczony jest pewnym błędem systematycznym związanym z metodą pomiaru. Dodanie poprawki jest konieczne, gdy błąd ten jest większy od 0,1 wartości błędu granicznego woltomierza.\nDo oceny konieczności zastosowania poprawki stosuje się porównanie względnego błędu granicznego woltomierza ze względnym błędem systematycznym wyrażonym zależnością:\n formula_5\ngdzie\n formula_6 – rezystancja obwodu\nTypy woltomierzy.\nWoltomierze dzieli się na analogowe i cyfrowe, a niezależnie od tego – na woltomierze napięcia stałego i woltomierze napięcia przemiennego. Wśród woltomierzy analogowych wyróżnia się:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18345", "fragment_id": "183474/0", "subtitle": "", "title": "Woltomierz", "parentId": 18345.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183474", "source": "wikipedia", "score": 0.4133191704750061}, "uuid": "c407dd30-4de7-4fb0-aaa5-77a272afc8a5"}, {"page_content": "Wolta – jeździecka figura ujeżdżeniowa, w trakcie której jeździec siedząc w pełnym siadzie wykonuje wraz z koniem okrąg. Figura ta może być wykonana we wszystkich chodach konia (oprócz cwału). Wolty jako figury ujeżdżeniowe mają średnicę 6, 8 lub 10 metrów; jeśli jest ona większa niż 10 metrów, stosuje się nazwę \"koło\", podając jego średnicę.\nWolty i koła mogą składać się na figurę jeździecką zwaną \"ósemką\". \"Ósemka\" polega na wykonaniu dwóch stycznych do siebie wolt lub kół, ze zmianą kierunku jazdy pomiędzy nimi.\nWolty polecane są m.in. do pracy z młodymi i \"sztywnymi\" końmi, jako że zgięcie boczne wykonywane przy tej figurze nie pozwala koniowi biec zbyt szybko, przez co uspokaja go i pozwala mu się rozluźnić.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=741523", "fragment_id": "834084/0", "subtitle": "", "title": "Wolta (jeździectwo)", "parentId": 741523.0, "start_index": 0.0, "document_id": "834084", "source": "wikipedia", "score": 0.6100564002990723}, "uuid": "63d13683-2def-4971-a811-4b3556300a5c"}, {"page_content": "Waluta (wł. \"valuta\" „wartość” z łac. \"valere\" „być silnym, mieć moc”), jednostka monetarna – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie.\nNazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej.\nWaluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.\nSkrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj, w którym dana waluta obowiązuje (np. GB – Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P – Pound).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2642", "fragment_id": "173218/0", "subtitle": "", "title": "Waluta", "document_id": "173218", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2642.0, "score": 0.12591996788978577}, "uuid": "c4ab5c1a-45b0-4763-80b1-aa5b27adc78d"}, {"page_content": "Potencjał Volty (nazywany też różnicą potencjału Volty, różnicą potencjału kontaktu, albo zewnętrzną różnicą potencjału, Δψ, delta psi) – w elektrochemii jest to różnica potencjału elektrycznego pomiędzy dwoma punktami w próżni znajdującymi się blisko powierzchni nienaładowanych metali M1 i M2 będących w kontakcie elektrycznym.\nNazwa pochodzi od nazwiska włoskiego fizyka Alessandro Volty.\nPochodzenie.\nJeśli dwa różne metale są elektrycznie odizolowane od siebie, to wtedy pomiędzy nimi może zaistnieć pewna różnica potencjałów. Po połączeniu elektrycznym elektrony przepływają z metalu o mniejszej pracy wyjścia do metalu z wyższą pracą wyjścia, aż do momentu, kiedy potencjały elektrochemiczne elektronów wewnątrz tych dwóch metali będą sobie równe. Ilość elektronów która przepłynie pomiędzy tymi metalami jest generalnie niewielka i dlatego poziom Fermiego praktycznie nie ulegnie zmianie. Ładunek który przepłynął pomiędzy metalami jest źródłem potencjału Volty.\nPomiar.\nRóżnica potencjału Volty jest mierzalna. Wielkość ta związana jest z pojemnością kondensatora, którego dwie okładki zrobione są z dwóch metali, dla których różnica potencjałów Volty jest mierzona i z wielkością ładunku elektrycznego użytego do naładowania tego kondensatora. W podobny sposób można zmierzyć różnicę potencjału Volty pomiędzy elektrodą i elektrolitem.\nZnaczenie.\nPotencjał Volty, razem z potencjałem Galvaniego, ma fundamentalne znaczenie w elektrochemicznym opisie granicy międzyfazowej (na przykład potencjał elektrody, ogniwo galwaniczne).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1629868", "fragment_id": "711444/0", "subtitle": "", "title": "Potencjał Volty", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "711444", "parentId": 1629868.0, "score": 0.10638369619846344}, "uuid": "1af2326d-ad43-4ea4-9d93-53c6db1d0f4a"}, {"page_content": "Potencjał elektrody, E – w elektrochemii, zgodnie z definicją IUPAC jest to siła elektromotoryczna ogniwa galwanicznego zestawionego z dwóch elektrod:\nZgodnie z konwencją:\n ECeli = EPrawa − ELewa\nDlatego dla celi ze standardową elektrodą wodorową (potencjał przyjęty za 0 przez konwencję), jak ta opisana powyżej, otrzymuje się:\n ECeli = EPrawa − 0 = EElektroda\nPotencjały elektrodowe mierzy się w woltach.\nPomiar.\nPotencjał elektrody mierzy się z użyciem trzech elektrod (zobacz schemat):\nW przypadku pomiaru potencjału przy niezerowym prądzie na elektrodzie, istotny jest punkt umieszczenia elektrody odniesienia (np. blisko powierzchni elektrody, z użyciem kapilary Luggina), przewodnictwo elektryczne elektrolitu itd., dobrane tak, aby spadek potencjału IR był mały.\nPotencjał jest mierzony w układzie gdy dodatni terminal elektrometru podłączony jest do elektrody roboczej, a ujemny do elektrody odniesienia.\nInterpretacja.\nPotencjał pojawia się na granicy międzyfazowej pomiędzy elektrodą i elektrolitem z powodu przepływu jonów pomiędzy fazami, chemisorpcji jonów, oraz adsorpcji i orientacji polarnych molekuł (w tym molekuł rozpuszczalnika).\nPotencjał ten jest zwykle interpretowany jako różnica potencjału elektrostatycznego (lub jego wartość ujemną) pomiędzy punktem wewnątrz elektrody oraz w punkcie w elektrolicie w pobliżu tej elektrody:\n formula_1\nMierzony potencjał elektrody może być:\nWartość potencjału elektrody niebędącej w równowadze zależy od natury i składu faz w kontakcie, ciśnienia, temperatury, oraz od kinetyki reakcji elektrodowych (zobacz równanie Butlera-Volmera).\nKonwencja znaku.\nHistorycznie ukształtowały się dwie konwencje znaku potencjału elektrodowego:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1632388", "fragment_id": "677746/0", "subtitle": "", "title": "Potencjał elektrody", "document_id": "677746", "start_index": 0.0, "parentId": 1632388.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30377089977264404}, "uuid": "ff10d98e-8260-40c9-989b-e22ade379e6f"}, {"page_content": "Napięcie elektryczne – różnica potencjałów elektrycznych między dwoma punktami obwodu elektrycznego lub pola elektrycznego. Symbolem napięcia jest \"U\". Napięcie elektryczne jest to stosunek pracy wykonanej przeciwko polu, podczas przenoszenia ładunku elektrycznego między punktami, dla których określa się napięcie, do wartości tego ładunku. Wyraża to wzór:\n formula_1\nprzy czym zakłada się, że przenoszony ładunek jest na tyle mały, iż nie wpływa znacząco na zewnętrzne pole elektryczne.\nW przypadku źródła napięcia (prądu) elektrycznego napięcie jest jego najważniejszym parametrem i określa zdolność źródła energii elektrycznej do wykonania pracy. Napięcie mierzone na zaciskach źródła napięcia jest mniejsze od siły elektromotorycznej źródła. Różnica ta spowodowana jest spadkiem napięcia na oporze wewnętrznym źródła.\nZależność pomiędzy spadkami napięć i siłami elektromotorycznymi w obwodach elektrycznych opisuje II prawo Kirchhoffa.\nZwiązek napięcia z natężeniem pola elektrycznego.\nNapięcie elektryczne można określić, znając natężenie pola elektrycznego:\n formula_2\nCałkowanie odbywa się pomiędzy punktami A i B, przy czym wartość całki nie zależy od wyboru drogi. Wynika stąd, że napięcie między dwoma punktami może być dodatnie, ujemne, a w szczególnych przypadkach – równe zero.\nNapięcie elektryczne otwartego źródła prądu.\nNapięcie elektryczne otwartego źródła prądu (bez poboru prądu) równe jest sile elektromotorycznej (SEM) tego źródła, co wynika z zależności:\n formula_3\ngdzie:\n formula_4 – napięcie na zaciskach źródła,\nformula_5 – siła elektromotoryczna,\n formula_6 – opór wewnętrzny źródła,\n formula_7 – natężenie prądu pobieranego ze źródła.\nDla otwartego źródła: formula_8 zatem\n formula_9\nJednostka napięcia.\nJednostką napięcia jest wolt (V). Między dwoma punktami pola elektrycznego jest napięcie 1 V, jeżeli do przeniesienia między tymi punktami ładunku 1 C potrzebna jest praca 1 J\n formula_10\na wymiar wolta\n formula_11\nPomiar napięcia.\nPrzyrządy służące do pomiaru napięcia elektrycznego to woltomierze.\nNapięcie w obwodach prądu zmiennego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4117", "fragment_id": "175439/0", "subtitle": "", "title": "Napięcie elektryczne", "parentId": 4117.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175439", "score": 0.5}, "uuid": "84971036-5bfb-4de4-b2cb-91f1aee614bb"}, {"page_content": "Woltoamper, woltamper (oznaczenie: VA) – wolt × amper, jednostka miary mocy pozornej.\nWoltoamper (oraz jego jednostki pochodne: kVA i MVA) jest jednostką używaną do określania mocy znamionowej niektórych urządzeń, na przykład transformatorów energetycznych lub zasilaczy awaryjnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=559707", "fragment_id": "1589071/0", "subtitle": "", "title": "Woltoamper", "document_id": "1589071", "start_index": 0.0, "parentId": 559707.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42276567220687866}, "uuid": "b1e513dc-26fc-4934-b4b9-b79f0f458387"}, {"page_content": "\\right]&lt;/math&gt;\n |Wielkosc = indukcyjności\n |WielkoscOzn = L\n |SI-jedn = formula_1\n |CGS-jedn = \n |Imp-jedn = \n |Nazwisko = Joseph Henry\n |Etymologia = \n |JednPodstawowa = \nHenr (H) – jednostka indukcyjności oraz permeancji (przewodności magnetycznej) w układzie SI (jednostka pochodna układu SI). Nazwa „henr” pochodzi od nazwiska amerykańskiego fizyka Josepha Henry’ego.\n formula_2\nWymiar henra.\ngdzie:\n A – amper,\n C – kulomb,\n F – farad,\n J – dżul,\n kg – kilogram,\n m – metr,\n s – sekunda,\n Wb – weber,\n T – tesla,\n V – wolt,\n Ω – om.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2270", "fragment_id": "186543/0", "subtitle": "", "title": "Henr", "document_id": "186543", "start_index": 1.0, "parentId": 2270.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15302689373493195}, "uuid": "7c8db377-911d-436c-9583-1e63af6bf9db"}, {"page_content": "Elektronowolt (eV) – jednostka energii stosowana w fizyce.\nJeden elektronowolt to energia, jaką uzyskuje bądź traci elektron, który przemieścił się w próżni w polu elektrycznym o różnicy potencjałów równej 1 woltowi. Jego wartość wyrażona w dżulach to 1 wolt pomnożony przez elektryczny ładunek elementarny e:\n formula_1\nPrzedrostki SI.\nChociaż elektronowolt nie należy do układu SI, używany jest w różnych dziedzinach fizyki, zwykle z przedrostkami, np.\nWielokrotności i podwielokrotności jednostki (wyróżniono najczęściej używane):\nElektronowolt jako jednostka masy.\nJednostki eV (a właściwie eV/c²) bardzo często używa się w różnych dziedzinach fizyki do określania mas cząstek i kwazicząstek. Wynika to z relacji pomiędzy masą a energią formula_2 oraz faktu używania przez fizyków jednostek, w których formula_3 (prędkość światła w próżni). Chcąc wyrażać się ściśle, należałoby mówić o jednostkach eV/c², jednak zwykle pomija się formula_4\n formula_5\nPrzykłady przybliżonych wartości mas cząstek w eV/c²\nElektronowolt jako jednostka temperatury.\nZwiązek formula_6 (formula_7 – stała Boltzmanna) łączy w sposób jednoznaczny temperaturę z energią, dlatego też w niektórych zastosowaniach wartość temperatury określa się w elektronowoltach z odpowiednim przedrostkiem. Podobnie jak w przypadku masy, chcąc być ścisłym, należałoby mówić o jednostce formula_8\nElektronowolt jest stosowany jako jednostka temperatury w fizyce plazmy. Związek między elektronowoltami a kelwinami (K) określa wzór:\n formula_9\nPrzykładowo, plazma w tokamaku, by zaszła w niej synteza jądrowa, musi mieć temperaturę 15 keV, czyli 174 mln kelwinów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18919", "fragment_id": "182092/0", "subtitle": "", "title": "Elektronowolt", "document_id": "182092", "start_index": 0.0, "parentId": 18919.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20992222428321838}, "uuid": "61e1c5ef-e805-4365-86a2-26ad66139f90"}]}
{"id": "q_656", "question": "W którym województwie leży Puszcza Białostocka?", "answer": [{"page_content": "Puszcza Knyszyńska, Puszcza Knyszyńsko-Białostocka – rozległy kompleks leśny (drugi pod względem wielkości po Puszczy Białowieskiej na Nizinie Podlaskiej) położony na Wysoczyźnie Białostockiej w województwie podlaskim. Lasy porastają tam tereny moreny czołowej, a przez tereny Puszczy przepływa rzeka Supraśl wraz z dopływem Sokołdą. Siedzibą Parku Krajobrazowego Puszczy Knyszyńskiej jest Supraśl.\nPowierzchnia Puszczy wynosi ok. 1050 km², jednak na skutek zalesiania gruntów porolnych, co roku jej powierzchnia się zwiększa. Szczególnie widoczny jest ten proces we wschodniej części jej obszaru.\nDawne dzieje Puszczy.\nOsadnictwo ludzkie, jego zasięg i rozwój.\nZ całego terenu Puszczy Knyszyńskiej najstarsze pozostałości osadnictwa ludzi pochodzą sprzed 10 000 lat, z okresu preborealnego i borealnego epoki Holocenu. Na terenie tym przeważała wtedy roślinność typu tundrowego, z domieszką brzozy oraz z później wkraczającą sosną. Większe grupy ludzkie pojawiły się na tych obszarach w związku z migracjami stad reniferów. Doliny Narwi i Biebrzy stanowiły dla tych zwierząt naturalne szlaki ich sezonowych wędrówek. Były cennym, dla ówczesnych ludzi, źródłem pożywienia i innych materiałów (np. skór do szycia ubrań, budowania szałasów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=256928", "fragment_id": "1400589/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza Knyszyńska", "parentId": 256928.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1400589", "source": "wikipedia", "score": 0.3502272963523865}, "uuid": "4d6927a8-d14b-4af6-8d49-1916742bf8ed"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: Czarna Białostocka (ujednoznacznienie).\nCzarna Białostocka (do 1952 \"Czarna Wieś Stacja\", 1952–62 \"Czarna Wieś\") – miasto w Polsce położone w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarna Białostocka. Leży na Wysoczyźnie Białostockiej, otoczona lasami Puszczy Knyszyńskiej. Zaliczana do aglomeracji białostockiej.\nDo 1962 roku Czarna Białostocka rozwijała się razem z sąsiednią miejscowością o nazwie Czarna Wieś Kościelna jako jedna struktura organizacyjna o nazwie Czarna Wieś. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.\nWedług danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Czarna Białostocka liczyła 8579 mieszkańców.\nW Czarnej Białostockiej swoją siedzibę ma Nadleśnictwo Czarna Białostocka.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nAtrakcje turystyczne.\nMiasto i Gmina Czarna Białostocka w znacznej części położone są wśród lasów Puszczy Knyszyńskiej. Zabudowania miejskie rozciągają się na polanie leśnej, a w pobliżu nich znajduje się malowniczo położony zalew Czapielówka. Pobliskie lasy obfitują w bogactwo flory i fauny jakiej trudno szukać w innych miejscach kraju. Takie warunki stwarzają podstawę do rozwoju turystyki. Malownicze położenie Czarnej Białostockiej powoduje, że dysponuje ona znakomitymi warunkami do różnego rodzaju wypoczynku przez cały rok. Zalew położony jest wśród leśnej polany. Dla amatorów wędkowania umożliwia wyzwanie do złowienia szczupaka, sandacza, okonia, amura, lina, karpia, leszcza czy też karasia. Z walorów tych korzystają nie tylko mieszkańcy Czarnej Białostockiej, ale także mieszkańcy Białegostoku i okolic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=163815", "fragment_id": "24551/0", "subtitle": "", "title": "Czarna Białostocka", "parentId": 163815.0, "start_index": 1.0, "document_id": "24551", "source": "wikipedia", "score": 0.48272788524627686}, "uuid": "0353e7c0-7f17-4bbc-a77a-5d5eab58cf92"}, {"page_content": "Puszcza – dawna kolonia. Tereny, na których była położona, leżą obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie brasławskim, w sielsowiecie Opsa.\nHistoria.\nW czasach zaborów leżała w granicach Imperium Rosyjskiego.\nW latach 1921–1945 zaścianek a następnie kolonia leżała w Polsce, w województwie nowogródzkim (od 1926 w województwie wileńskim), w powiecie brasławskim, w gminie Opsa.\nWedług Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 15 osób, wszystkie były wyznania rzymskokatolickiego i zadeklarowały polską przynależność narodową. Były tu 3 budynki mieszkalne. W 1931 w 4 domach zamieszkiwało 26 osób.\nWierni należeli do parafii rzymskokatolickiej w Opsie. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w Opsie i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Opsie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4864746", "fragment_id": "259192/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza (sielsowiet Opsa)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4864746.0, "document_id": "259192", "score": 0.32275137305259705}, "uuid": "1c4af6fc-b9e5-4b71-a837-bcbb5a97ee81"}, {"page_content": "Puszcza – dawny zaścianek. Tereny na których był położony, leżą obecnie na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie brasławskim, w sielsowiecie Słobódka.\nHistoria.\nW czasach zaborów w granicach Imperium Rosyjskiego.\nW latach 1921–1945 zaścianek leżał w Polsce, w województwie nowogródzkim (od 1926 w województwie wileńskim), w powiecie brasławskim, w gminie Słobódka.\nWedług Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 16 osób, wszystkie były wyznania rzymskokatolickiego. Jednocześnie 15 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową a 1 białoruska. Były tu 2 budynki mieszkalne. W 1931 w 2 domach zamieszkiwało 11 osób. \nWierni należeli do parafii rzymskokatolickiej w Słobódce. Miejscowość podlegała pod Sąd Grodzki w Brasławiu i Okręgowy w Wilnie; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Słobódce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4888046", "fragment_id": "277163/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza (sielsowiet Słobódka)", "parentId": 4888046.0, "start_index": 0.0, "document_id": "277163", "source": "wikipedia", "score": 0.4897867441177368}, "uuid": "4d91fa7b-868c-4af9-97ea-4c3fc1b86f54"}, {"page_content": "Gronostaje-Puszcza – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie zambrowskim, w gminie Rutki.\nWierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Puchałach.\nHistoria.\nW latach 1921–1939 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie łomżyńskim, w gminie Puchały.\nWedług Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwało 116 osób w 17 budynkach mieszkalnych. Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w m. Puchały. Podlegała pod Sąd Grodzki w Zambrowie i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w m. Czerwony Bór.\nW wyniku napaści ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 miejscowość znalazła się pod okupacją sowiecką. Od czerwca 1941 roku pod okupacją niemiecką. Od 22 lipca 1941 do 1945 włączona w skład Landkreis Lomscha, Bezirk Bialystok III Rzeszy.\nW latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=357344", "fragment_id": "43819/0", "subtitle": "", "title": "Gronostaje-Puszcza", "parentId": 357344.0, "start_index": 0.0, "document_id": "43819", "source": "wikipedia", "score": 0.15945841372013092}, "uuid": "c71cdf4c-2ee6-4fe3-9f4f-044e0dc52f69"}, {"page_content": "Zobacz też: Puszcza.\nPuszcza ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Пушча&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Пуща&lt;/&gt;) – wieś na Białorusi, w obwodzie mohylewskim, w rejonie mohylewskim, w sielsowiecie Siemukaczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5103707", "fragment_id": "1055925/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza (rejon mohylewski)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1055925", "parentId": 5103707.0, "score": 0.10310789197683334}, "uuid": "592e114a-9709-4ea3-b956-6a591a6ea581"}, {"page_content": "Zobacz też: Puszcza w innych znaczeniach tego słowa.\nPuszcza – osada w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie międzychodzkim, w gminie Międzychód.\nLeży przy drodze wojewódzkiej nr 199.\nDo 2024 r. miejscowość była przysiółkiem wsi Przedlesie. W latach 1975–1998 przysiółek położony był w województwie gorzowskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=401922", "fragment_id": "49828/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza (województwo wielkopolskie)", "parentId": 401922.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "49828", "score": 0.3029806613922119}, "uuid": "0a5b1a94-fb30-4166-862b-1bf1cb956628"}, {"page_content": "Puszcza – osada w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie wschowskim, w gminie Szlichtyngowa.\nW latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1016711", "fragment_id": "1366430/0", "subtitle": "", "title": "Puszcza (województwo lubuskie)", "document_id": "1366430", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1016711.0, "score": 0.30753228068351746}, "uuid": "bc17ab2d-1d4f-49a9-9955-eb2d88fa668f"}, {"page_content": "Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku – jedna z 17 Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych w Polsce.\nOpis.\nPowierzchnia gruntów zarządzanych przez RDLP w Białymstoku wynosi około 620 tys. ha. z czego na lasy przypada blisko 580 tys. ha. Działa w województwach: podlaskim, warmińsko-mazurskim oraz mazowieckim.\nNa obszarze działalności dyrekcji znajdują się Białowieski Park Narodowy, Wigierski Park Narodowy, Biebrzański Park Narodowy i Narwiański Park Narodowy. Spośród parków krajobrazowych położone są tu: Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi, Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej, Mazurski Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej i Suwalski Park Krajobrazowy.\nDyrekcja Białostocka ma pod swoją opieką takie kompleksy leśne jak: Puszcza Augustowska, Puszcza Białowieska, Puszcza Borecka, Puszcza Knyszyńska, Puszcza Piska i Puszcza Romincka.\nNadleśnictwa.\nObszar Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Białymstoku podzielony jest na 31 nadleśnictw. Są to: Augustów, Białowieża, Bielsk, Borki, Browsk, Czarna Białostocka, Czerwony Dwór, Dojlidy, Drygały, Ełk, Giżycko, Głęboki Bród, Gołdap, Hajnówka, Knyszyn, Krynki, Łomża, Maskulińskie, Nowogród, Nurzec, Olecko, Pisz, Płaska, Pomorze, Rajgród, Rudka, Supraśl, Suwałki, Szczebra, Żednia, Waliły.\nDo niedawna istniało również Nadleśnictwo Białobrzegi, obecnie zostało połączone i wcielone do Nadleśnictwa Augustów. Oprócz nadleśnictw w skład RDLP wchodzi również Zakład Transportu i Spedycji w Giżycku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91516", "fragment_id": "658409/0", "subtitle": "", "title": "Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Białymstoku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 91516.0, "document_id": "658409", "score": 0.15362900495529175}, "uuid": "34c9069d-6e17-45de-93de-0b6cf248d21c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy województwa białostockiego w latach 1975–1998. Zobacz też: stronę ujednoznaczniającą.\nWojewództwo białostockie – jedno z 49 województw istniejących w latach 1975–1998, położone w północno-wschodniej Polsce.\nW 1975 r. dotychczasowe województwo białostockie podzielono pomiędzy 3 mniejsze województwa: białostockie, łomżyńskie i suwalskie.\nObszar województwa wynosił 10 055 km² (4 miejsce), a jego ludność w 1994 r. ok. 700 000 mieszkańców. Podzielone było na 20 miast i 50 gmin. Graniczyło z 4 województwami: suwalskim, łomżyńskim, siedleckim i bialskopodlaskim oraz do 1991 r. z ZSRR (Białoruską SRR), później z niepodległą Białorusią. W 1999 roku teren województwa w całości wszedł w skład województwa podlaskiego ze stolicą w Białymstoku.\nMiasta.\nLudność 31 grudnia 1998 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2695200", "fragment_id": "1605225/0", "subtitle": "", "title": "Województwo białostockie (1975–1998)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2695200.0, "document_id": "1605225", "score": 0.3127213418483734}, "uuid": "861ffea6-4f85-40e0-b279-0f4987297eb6"}]}
{"id": "q_657", "question": "W którym roku zmarła Margaret Thatcher?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Żelazna Dama”. Zobacz też: film o tym tytule.\nMargaret Hilda Thatcher z domu Roberts, właśc. Margaret Hilda Thatcher, Baronessa Thatcher (ur. 13 października 1925 w Grantham, zm. 8 kwietnia 2013 w Londynie) – brytyjska chemiczka, prawniczka i polityk, premier Wielkiej Brytanii w latach 1979–1990. Stanowczość w stosunku do strajkujących górników oraz do państw bloku wschodniego spowodowała nadanie jej przydomku „Żelaznej Damy” ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Iron Lady&lt;/&gt;). Liberalną politykę gospodarczą jej gabinetu ochrzczono mianem „taczeryzmu”. Należała do czołowych eurosceptyków, była zwolenniczką ograniczonej integracji europejskiej.\nByła najdłużej urzędującą brytyjską premier w XX wieku, piastowała ten urząd przez najdłuższy nieprzerwany czas od kadencji Roberta Jenkinsona (1812–1827). Jest także pierwszą kobietą, która w Wielkiej Brytanii została wybrana na szefową partii rządzącej. Wraz z Margaret Beckett (minister spraw zagranicznych), Theresą May (minister spraw wewnętrznych oraz premier) i Liz Truss (minister spraw zagranicznych oraz premier) jako jedyne pełniły funkcję ministra z najważniejszej grupy resortów, tzw. Great Offices of State.\nŻyciorys.\nRodzina i edukacja.\nUrodziła się w Grantham w hrabstwie Lincoln we wschodniej Anglii. Jej ojcem był Alfred Roberts, który prowadził sklep wielobranżowy i aktywnie uczestniczył w lokalnej działalności politycznej, pełnił m.in. funkcję radnego (ustąpił z urzędu w 1946 po wygranej Partii Pracy w wyborach do rady miejskiej Grantham), był pastorem kościoła metodystów, a jego sympatie polityczne kierowały się ku miejscowym konserwatystom. Matką była Beatrice z domu Stephenson. Margaret była wychowywana w oparciu o nauczanie kościoła metodystów i pozostała mu wierna przez resztę życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93907", "fragment_id": "640955/0", "subtitle": "", "title": "Margaret Thatcher", "document_id": "640955", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 93907.0, "score": 0.6133540868759155}, "uuid": "54665ec6-a086-436e-a029-9c20017519fd"}, {"page_content": "Była zwolenniczką deklaracji praskiej w sprawie sumienia europejskiego i komunizmu. Pod koniec listopada 2009 na 10 Downing Street odbyła się uroczystość odsłonięcia jej portretu autorstwa Richarda Stone’a.\nW 2010 nowy premier David Cameron zapowiedział przyjęcie na jej 85. urodziny z udziałem ministrów byłych i obecnych. Nie uczestniczyła na obchodach z powodu ciężkiej grypy. Została zaproszona na ślub księcia Wilhelma i Catherine Middleton 29 kwietnia 2011, ale również nie uczestniczyła z powodu złego stanu zdrowia. Stan zdrowia nie pozwolił jej także wziąć udziału w ceremonii odsłonięcia pomnika Ronalda Reagana, która odbyła się 4 lipca 2011.\n21 grudnia 2012 przeszła operację pęcherza moczowego.\nZmarła 8 kwietnia 2013 na udar mózgu. Jej pogrzeb odbył się 17 kwietnia 2013. Skremowane prochy pochowano na terenie domu opieki dla weteranów Royal Hospital Chelsea, gdzie od 2003 spoczywa również jej małżonek.\nSpuścizna.\nMargaret Thatcher jest postacią kontrowersyjną. Wiele osób uważa ją za matkę opatrznościową gospodarki brytyjskiej po tym, jak przeprowadziła reformy ekonomiczne, które wyciągnęły kraj z długotrwałego marazmu gospodarczego. Szczególne uznanie zdobyła także za radykalne rozwiązanie wielu kwestii społecznych i całkowicie odmienną politykę socjalną. Jej przeciwnicy uważają ją za osobę egoistyczną i nie cofającą się przed autorytaryzmem. Jest oskarżana o zdemontowanie tzw. państwa dobrobytu (\"welfare state\") i zniszczenie wielkich zakładów pracy, co miało się przyczynić do osłabienia potencjału produkcyjnego kraju i skazania wielu ludzi na długotrwałe bezrobocie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93907", "fragment_id": "640955/24", "subtitle": "", "title": "Margaret Thatcher", "document_id": "640955", "start_index": 39036.0, "parentId": 93907.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "b644a3d3-ec7d-4ad7-9ab2-fcc6f009c8a6"}, {"page_content": "Następcy Macmillana, Alec Douglas-Home, Harold Wilson, James Callaghan i Margaret Thatcher przyjęli tytuł lorda po odejściu na emeryturę. Przyjęcia go odmówił Edward Heath oraz każdy następny ustępujący premier, wszyscy przystąpili jednak do Orderu Podwiązki.\nOstatnim byłym premierem, który zmarł, była Margaret Thatcher (premier w latach 1979–1990). Zmarła ona w dniu 8 kwietnia 2013 r. Jej śmierć oznaczała, że po raz pierwszy od 1955 r. w skład Izby Lordów nie wchodził żaden były premier, co obowiązuje do dziś.\nByli premierzy Wielkiej Brytanii.\n \"Zobacz też: Premierzy Wielkiej Brytanii.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=784629", "fragment_id": "1004259/17", "subtitle": "", "title": "Premier Wielkiej Brytanii", "source": "wikipedia", "start_index": 30414.0, "parentId": 784629.0, "document_id": "1004259", "score": 0.7750766277313232}, "uuid": "df2af618-6a19-4d90-8d93-b0d096c1a1d1"}, {"page_content": "Rankiem 12 października 1984, na dzień przed swoimi 59. urodzinami, ledwo uszła z życiem z zamachu bombowego na hotel w Brighton, do którego przyznała się Tymczasowa Irlandzka Armia Republikańska. Zamach miał miejsce podczas konferencji konserwatystów. Pięć osób zginęło (w tym Roberta Wakeham, żona Johna Wakehama, szefa klubu politycznego torysów w parlamencie, oraz poseł Izby Gmin – Anthony Berry), a ważny członek rządu – Norman Tebbit – został ranny (wraz z żoną Margaret, która została sparaliżowana). Thatcher zginęłaby, gdyby w momencie wybuchu nie korzystała właśnie z toalety. Nalegała, żeby jej wystąpienie planowane na następny dzień odbyło się, miało to być wyzwanie rzucone terrorystom. Gest ten zyskał jej poparcie wszystkich partii politycznych.\n15 listopada 1985 podpisała angielsko-irlandzkie porozumienie (nazywane porozumieniem z Hillborough), w którym po raz pierwszy Republice Irlandii dawano pewną możliwość udziału w decydowaniu o sprawach Ulsteru. Umowa ta spotkała się z potępieniem irlandzkich unionistów. Ulsterska Partia Unionistyczna oraz Demokratyczna Partia Unionistyczna zawarły 23 stycznia 1986 pakt wyborczy, w ramach którego zorganizowały doraźne referendum i zrezygnowały ze swoich miejsc w parlamencie, jednocześnie współzawodnicząc w nowo rozpisanych wyborach uzupełniających – straciły w nich tylko jedno miejsce na rzecz SDLP – laburzystów połączonych z Partią Socjaldemokratyczną. Jednak w przeciwieństwie do 1974, unioniści nie zdołali storpedować porozumienia poprzez strajk generalny. Był to skutek zmiany układu sił w stosunkach między związkami zawodowymi a rządem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93907", "fragment_id": "640955/10", "subtitle": "", "title": "Margaret Thatcher", "document_id": "640955", "start_index": 16748.0, "parentId": 93907.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3875211775302887}, "uuid": "30d9119c-681f-4064-9146-67bd4b2cb02c"}, {"page_content": "Miała z mężem dziewięcioro dzieci (same dziewczynki): Mary (1752 - 1825), Ann (1754 - 1784), Jane (1755 - 1776), Elizabeth (1758 - 1789), Sarah (1760 - 1822), Frances (1762 - 1762 - 1765), Hanah (1764 – 1855), Margaret (1766 – 1768) i drugą Margaret (1768, zmarła w niemowlęctwie). Tylko Mary, Ann, Elizabeth, Sarah i Hannah przeżyły matkę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5618332", "fragment_id": "1267371/1", "subtitle": "", "title": "Anne Fisher", "parentId": 5618332.0, "start_index": 1950.0, "document_id": "1267371", "source": "wikipedia", "score": 0.1838058978319168}, "uuid": "711e96da-2bdf-4d44-aea8-32d7d31eb881"}, {"page_content": "Równocześnie został członkiem rządu Margaret Thatcher jako przewodniczący Izby Lordów i Lord Przewodniczący Rady. Ze stanowisk tych zrezygnował w 1981. Zmarł w 1987 na zapalenie trzustki. Został pochowany w kościele św. Marcina w Bladon niedaleko Woodstock w hrabstwie Oxfordshire.\nŻycie prywatne.\n11 lutego 1947 poślubił Mary Churchill (ur. 15 września 1922), córkę premiera Winstona Churchilla i Clementine Hozier, córki Henry’ego Hoziera. Christopher i Mary mieli trzech synów i dwie córki:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1259218", "fragment_id": "1124313/1", "subtitle": "", "title": "Christopher Soames", "source": "wikipedia", "start_index": 1734.0, "document_id": "1124313", "parentId": 1259218.0, "score": 0.15926775336265564}, "uuid": "4285add8-400b-4141-a74c-a24e4ef37601"}, {"page_content": "22 października 1494 roku, Margaret poślubiła sir Johna Seymoura (1476–1536) z Wulfhall, w hrabstwie Wiltshire. Mieli razem dziesięcioro dzieci:\nPrzypuszcza się, że Margaret i John byli udanym małżeństwem. Po śmierci męża, miast powtórnie wyjść za mąż, powzięła większą rolę w edukacji swoich dzieci, prowadząc równocześnie Wulfhall. Warto zauważyć, że jej najstarsza córka, Jane, nie była szkolona w formalnym otoczeniu; Margaret zamiast tego zdyscyplinowała ją w bardziej tradycyjnych rolach, które uznała za odpowiednie.\nJej syn Edward, żołnierz i sługa królewski, został księciem Somersetu i Lordem protektorem. Był najstarszym ocalałym dzieckiem Seymourów.\nŚmierć.\nZmarła z przyczyn naturalnych 18 października 1550 roku, otoczona bliskimi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2269423", "fragment_id": "500538/1", "subtitle": "", "title": "Margaret Wentworth", "parentId": 2269423.0, "start_index": 1702.0, "document_id": "500538", "source": "wikipedia", "score": 0.1795390397310257}, "uuid": "3844d1db-0bea-4472-8b68-01a030e69cf2"}, {"page_content": "Denis Thatcher (ur. 10 maja 1915 w Lewisham w Londynie, zm. 26 czerwca 2003 w Londynie) – brytyjski przedsiębiorca, baronet, mąż brytyjskiej premier Margaret Thatcher.\nŻyciorys.\nBył synem urodzonego w Nowej Zelandii przedsiębiorcy Thomasa Herberta Thatchera. Przed wybuchem II wojny światowej ukończył londyńską Mill Hill School. W czasie wojny powołany został do służby w stopniu podporucznika w oddziałach saperów piechoty brytyjskiej, a od 1 października 1940 przeniesiony został do artylerii. Nie brał bezpośredniego udziału w walkach, był jednak w oddziałach biorących udział w inwazji Sycylii i potem w walkach we Włoszech; awansował do stopnia majora, za służbę w wojsku dwukrotnie nagrodzony \"Mentioned in Despatches\", otrzymał też w 1945 Order Imperium Brytyjskiego.\nW 1942 roku ożenił się z Margaret Doris Kempson (1918-1996), ale małżeństwo to – naznaczone ciągłą nieobecnością Denisa przebywającego na wojnie i bezdzietne – przetrwało formalnie tylko do roku 1948, kiedy na prośbę Margaret Doris orzeczony został ich rozwód, po którym jeszcze w styczniu 1948 wyszła ona za mąż ponownie. Denis Thatcher później przez wiele lat ukrywał swoje pierwsze nieudane małżeństwo, nawet przed własnymi dziećmi z drugiego małżeństwa.\nDenis Thatcher był na przełomie lat 40. i 50. XX wieku zamożnym przedsiębiorcą w branży chemicznej. W 1949 poznał Margaret Roberts, swoją przyszłą żonę; poślubił ją 13 grudnia 1951 r. Finansował jej studia prawnicze, a także początki jej kariery politycznej, rozwijając równocześnie własne przedsiębiorstwo (w 1957 r. zatrudniał ok. dwustu pracowników). Przeżywszy jednak załamanie nerwowe w 1964 zdecydował się sprzedać je firmie Castrol w 1965, otrzymując miejsce w jej władzach i zachowując je także po połączeniu w 1966 w Burmah-Castrol. Odszedł na emeryturę w czerwcu 1975, kilka miesięcy po wyborze jego żony na stanowisko przewodniczącej Partii Konserwatywnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2595748", "fragment_id": "524880/0", "subtitle": "", "title": "Denis Thatcher", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "524880", "parentId": 2595748.0, "score": 0.3646995425224304}, "uuid": "872e5f6a-e214-4f71-99f9-a2e3c98dec69"}, {"page_content": "W 1998 odbyła wizytę w Surrey, gdzie gościła u Augusta Pinocheta, który przebywał wówczas w areszcie domowym; głównym celem tych odwiedzin było wyrażenie przyjaźni i poparcia dla niego. Pinochet był dla jej rządu kluczowym sojusznikiem w czasie wojny falklandzkiej. W tym samym roku ofiarowała 2 miliony funtów dla Uniwersytetu w Cambridge w celu wyposażenia specjalnego instytutu \"Margaret Thatcher Chair in Entrepreneurial Studies\" (Katedra Badań nad Przedsiębiorczością im. Margaret Thatcher). Wsparła również archiwum tego uniwersytetu (Churchill College), przechowujące jej osobiste dokumenty.\nWielokrotnie zabierała głos na świecie w aktualnych sprawach politycznych i aktywnie wsparła konserwatystów podczas wyborów w 2001 Jednak w 2002 lekarze zalecili jej, aby więcej nie wypowiadała się publicznie ze względu na stan zdrowia, po tym, jak wcześniej po kilku drobnych chorobach jej odporność została nadwerężona.\nUczestniczyła w różnych grupach i organizacjach, takich jak m.in. Conservative Way Forward, Bruges Group i Fundacja Europejska.\n26 czerwca 2003 na raka trzustki umarł jej mąż Denis Thatcher.\n11 czerwca 2004 złożyła hołd byłemu amerykańskiemu prezydentowi Ronaldowi Reaganowi na jego pogrzebie w Waszyngtonie.\n13 października 2005 uczciła swoje 80. urodziny, wydając pamiątkowe przyjęcie w Mandarin Oriental Hotel w Hyde Parku, gdzie gośćmi byli m.in. królowa Elżbieta II i Filip, książę Edynburga, a także Joan Collins i Tony Blair. Geoffrey Howe skomentował jej karierę polityczną: „Jej prawdziwym osiągnięciem było nie tylko przekształcenie i odmiana jednej partii, ale dwóch, tak więc kiedy laburzyści wrócili do władzy nie mogło być mowy o odwrocie od thatcheryzmu, który został przez nich zaakceptowany”.\n11 września 2006 wzięła udział w obchodach piątej rocznicy zamachu na World Trade Center. 22 lutego 2007 odsłoniła swój pomnik ustawiony w gmachu parlamentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93907", "fragment_id": "640955/23", "subtitle": "", "title": "Margaret Thatcher", "source": "wikipedia", "start_index": 37147.0, "parentId": 93907.0, "document_id": "640955", "score": 0.2546841502189636}, "uuid": "2fddc9c2-be00-4541-816b-200a5a3d7989"}, {"page_content": "W ostatnich miesiącach życia chorowała na ostre zapalenie oskrzeli. Zmarła we śnie, 30 marca 2002 o godz. 15.15 czasu lokalnego, w swojej rezydencji 9 km od Windsoru, w wieku 101 lat. Przed śmiercią była przy niej jej córka, królowa Elżbieta II. W uroczystościach pogrzebowych królowej Elżbiety, które odbyły się 9 kwietnia 2002, uczestniczył ponad milion Brytyjczyków.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94949", "fragment_id": "650325/4", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Bowes-Lyon", "document_id": "650325", "start_index": 6123.0, "source": "wikipedia", "parentId": 94949.0, "score": 0.16553691029548645}, "uuid": "dca21eae-7895-4538-a8cc-d9529d251b04"}]}
{"id": "q_658", "question": "Kto dowodził wojskami niemieckimi w bitwie pod Cedynią?", "answer": [{"page_content": "W dniu 24 czerwca 972 roku, nad rzeką Odrą w okolicach grodu Cedynia, doszło do starcia znanego jako bitwa pod Cedynią. Armie niemieckie, dowodzone przez margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona, wtargnęły na terytorium Mieszka I, łamiąc wcześniejsze porozumienia między władcą Polski a cesarzem. Starcie zakończyło się zwycięstwem wojsk Mieszka I i Czcibora.\nUmierając Otton pozostawił całą władzę swemu pierworodnemu synowi Ottonowi II (władał w latach 973–983), którego ożenił z bizantyjską księżniczką. Otton II walczył z opozycją kierowaną przez bawarskiego księcia Henryka Kłótnika. Otton chciał odebrać Arabom południowe Włochy i połączyć je z podległą Niemcom północną Italią. Jego plany pokrzyżowała klęska jego wojsk w południowej Italii pod Crotone (982) i śmierć w wieku 28 lat w 983 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/14", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "parentId": 158786.0, "start_index": 19491.0, "document_id": "4121", "source": "wikipedia", "score": 0.9344390034675598}, "uuid": "a1bf6a05-e7d4-4724-9c4d-3cd9f2bb2ecb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Cedynią – starcie zbrojne stoczone 24 czerwca 972 między wojskami księcia polskiego Mieszka I a margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona, wspomaganego przez możnowładcę Zygfryda von Walbeck. Wyprawa była prywatnym przedsięwzięciem możnowładców niemieckich, niezgodnym z wcześniejszymi traktatami Mieszka I z Ottonem I. Bitwa stanowiła jedyny większy epizod najazdu Hodona na Pomorze Zachodnie.\nInformacja o bitwie zachowała się dzięki \"Kronice Thietmara\" (1012–1018). Brak jest pewności co do lokalizacji bitwy. Kronika podaje w łacińskiej transkrypcji nazwę miejscowości \"Cidini\". W XVIII wieku ksiądz Adam Tadeusz Naruszewicz w swojej \"Historii narodu polskiego\" identyfikował \"Cidini\" z obecnym Szczecinem. Wielu historyków lokalizowało miejsce bitwy na lewym brzegu Odry, utożsamiając \"Cidini\" z Zehdenick albo z Zeuthen. Jednak stanowcza większość obecnych badaczy wskazuje na jej miejsce Cedynię.\nTło konfliktu.\nW rejonie Cedyni znajdować się miał bród na Odrze, przez który biegł szlak handlowy z krajów połabskich do Pomorza, łącząc obie strony doliny Odry. Obecność szlaku handlowego sprzyjała lokalizacji w tym rejonie osadnictwa. Od IX wieku istniał w Cedyni graniczny gród plemienny słowiańskich Licikavików. Gród stanowił warownię graniczną.\nW 972 doszło do ataku margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona na ziemie państwa Polan. Według kroniki Thietmara atak ten był działaniem samowolnym, przeciwnym woli cesarza:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10898", "fragment_id": "169152/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Cedynią", "document_id": "169152", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 10898.0, "score": 0.7657563090324402}, "uuid": "0fc6f8d4-2dfa-4e00-b552-09fafc77fdde"}, {"page_content": "Góra Czcibora – wzniesienie morenowe w paśmie Karpat Cedyńskich o wysokości 54,5 metra n.p.m. Na szczyt prowadzą 270-stopniowe, kamienne schody. Góra Czcibora znajduje się w odległości około 4 kilometrów na południowy zachód od Cedyni i kilkaset metrów na wschód od Osinowa Dolnego.\nNazwa.\nNazwa pochodzi od imienia Czcibora, brata Mieszka I, który w bitwie pod Cedynią dowodził jedną trzecią wojsk. Według \"Kroniki Thietmara\" natarł on na wojska margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona ze wzgórza niedaleko grodu \"Cidini\", który utożsamiany jest z dzisiejszą Cedynią, tym samym doprowadzając do zwycięstwa w całej bitwie. Nazwane tak po odkryciu przez archeologa Władysława Filipowiaka w jej pobliżu palenisk datowanych na lata 920–970, mogących służyć wojom Czcibora.\nPomnik, tablice i mozaika.\nW tysięczną rocznicę bitwy (1972) wzniesienie zostało zwieńczone 15-metrowym „Pomnikiem Polskiego Zwycięstwa nad Odrą” przedstawiającym stylizowanego orła wzbijającego się do lotu autorstwa Czesława Wronki i Stanisława Biżka. Przy schodach prowadzących do pomnika znajdują się tablice z napisami w języku polskim, rosyjskim, angielskim i niemieckim. Charakterystyczna dla tego miejsca jest również mozaika u podnóża wzniesienia, wykonana w tym samym roku, autorstwa Jerzego Chmielewskiego i Kazimierza Błonki, przedstawiająca wyobrażenie bitwy pod Cedynią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2814731", "fragment_id": "1633065/0", "subtitle": "", "title": "Góra Czcibora", "document_id": "1633065", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2814731.0, "score": 0.5}, "uuid": "3e16e7ae-5122-4fb4-a9e6-604b8449e6fc"}, {"page_content": "Pierwszą próbę chrystianizacji Pomorza Zachodniego i równocześnie podporządkowania tego terytorium nowo powstałemu państwu polskiemu podjął Mieszko I. W roku 967 odniósł on zwycięstwo nad Wolinianami. W czerwcu 972 roku, wojska polskie dowodzone przez księcia Mieszka I odniosły sukces w bitwie pod Cedynią nad rzeką Odrą, pokonując wojska margrabiego Hodona. Ta bitwa pod Cedynią jest pierwszym zwycięstwem polskiego oręża nad Niemcami, jakie znajduje potwierdzenie w źródłach historycznych. To zwycięstwo umocniło władzę Mieszka I nad całym obszarem Pomorza Zachodniego, włączając Wolin i Kołobrzeg. Działalność dyplomatyczna Mieszka I sięgała dalej, docierając aż do Skandynawii. Jego córka, Świętosława, wyszła za króla Eryka, a po jego śmierci po raz kolejny wyszła za mąż, tym razem za króla Danii, Norwegii i Anglii.\nW roku 1000, Bolesław Chrobry, za zgodą papieża i cesarza Ottona III, ustanowił w Kołobrzegu jedno z trzech biskupstw. W tym samym okresie Wolin było znaczącym miastem, z populacją liczącą około 10 tysięcy mieszkańców, co było imponujące jak na tamte czasy. Rozwijał się handel w regionie Morza Bałtyckiego. W początkach XI wieku Wolinianie i Pomorzanie Zachodni odzyskali niepodległość i oparli się próbom chrystianizacji.\nW XI wieku Polacy stawiali czoła atakom Duńczyków, którzy zakłócali handel morski. Z drugiej strony, Pomorzanie coraz częściej najeżdżali obszary Polski, takie jak Wielkopolska i Mazowsze. W roku 1102, polski książę Bolesław Krzywousty rozpoczął konflikt z Pomorzanami. Trzy lata później, w 1105 roku [\"sic!\"], po zdobyciu Nakła, jak opisuje Gall Anonim, wojska Krzywoustego opanowały Kołobrzeg po oblężeniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116203", "fragment_id": "26139/6", "subtitle": "", "title": "Chrystianizacja Polski", "document_id": "26139", "start_index": 8487.0, "parentId": 116203.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2770804762840271}, "uuid": "5c3784a7-de77-405c-a3e9-4b0e1d841325"}, {"page_content": "Mało informacji pochodzących ze źródeł, pozwoliło na dowolne interpretowanie poszczególnych zdań, co z kolei prowadziło do powstawania różnych teorii na temat przebiegu bitwy.\nBenon Miśkiewicz doszedł do wniosku, że oddziałem pod osobistym dowództwem Mieszka była piechota (całość jazdy była pod wodzą Czcibora); piechurzy stanowili również całość załogi grodu cedyńskiego, która później wsparła walczących towarzyszy broni.\nWładysław Filipowiak uznał, że Mieszko dowodził jazdą, natomiast Czcibor – piechotą. Filipowiak jest również zdania, iż zasadzka pod Cedynią została zaplanowana wcześniej niż w przeddzień bitwy.\nNajdalej w swych dywagacjach posunął się Leon Ratajczyk, który do wszelkich hipotez na temat batalii, dodał teorię o walkach w samym grodzie. Ratajczyk uargumentował swoje stanowisko tym, że walka o gród mogła przyczynić się do dezorganizacji szyków wojska Hodona, a w dalszej perspektywie – jego klęski.\nPamięć o bitwie.\nWydarzenie to po niemal tysiącu latach stało się ważne dla historii najnowszej państwa polskiego. Po 1945 bitwa pod Cedynią traktowana była jako jedno z historycznych symboli wiążących Polskę z Ziemiami Odzyskanymi. Znaczenie propagandowe było na tyle duże, że jak zauważa profesor Jan Maria Piskorski:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n (...) w nowej powojennej rzeczywistości polskiej mit Cedyni, gdzie Mieszko I i jego brat bronili rzekomo Polski przed niemieckim Drang nach Osten, okazał się na tyle użyteczny, że zaczął, jak to często bywa, żyć własnym życiem, odrywając się od podstawy źródłowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10898", "fragment_id": "169152/4", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Cedynią", "parentId": 10898.0, "start_index": 6428.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169152", "score": 0.5336467623710632}, "uuid": "cc1cc9b1-654d-4b82-883d-c5c643f7ad05"}, {"page_content": "Czcibor pojawia się tylko w jednej wzmiance źródłowej. Jak podaje kronika \"Thietmari merseburgiensis episcopi chronicon\" Thietmara z Merseburga Czcibor wraz z bratem Mieszkiem dowodził w bitwie pod Cedynią. Z pomocą brata rozgromił wojska margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona i grafa Zygfryda von Walbeck, zabijając wszystkich najlepszych rycerzy niemieckich z wyjątkiem ważniejszych grafów.\nNieznane są jego dalsze losy. Brak informacji o jego śmierci w trakcie bitwy sugeruje, że zmarł on po 24 czerwca 972, kiedy to rozegrała się owa bitwa. Brak danych na temat życia prywatnego Czcibora; nie wiadomo nic o jego ewentualnej żonie, jak i potomstwie.\nOdniesienia w kulturze.\nPostać Czcibora pojawiła się w powieściach: \"Lubonie\" Józefa Ignacego Kraszewskiego, \"Dzikowy skarb\" Karola Bunscha oraz \"Dagome iudex\" Zbigniewa Nienackiego. W filmie \"Gniazdo\" w reżyserii Jana Rybkowskiego w postać Czcibora wcielił się Marek Bargiełowski.\nUpamiętnienie.\nPostać Czcibora została upamiętniona w licznych budowlach i ośrodkach kulturalnych, między innymi:\nTablice upamiętniające jego postać znajdują się:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nW 1000-lecie zwycięskiej bitwy pod Cedynią stoczonej w obronie ziem polskich nad Odrą i Bałtykiem przez Mieszka I i jego brata Czcibora z wojskami margrabiego Hodona pomnik ten zbudowano. Czerwiec 1972 r.\nBibliografia.\nOpracowania.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10944", "fragment_id": "169172/1", "subtitle": "", "title": "Czcibor", "parentId": 10944.0, "start_index": 1694.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169172", "score": 0.6237223148345947}, "uuid": "ef579109-ec05-4a57-9e1a-3b18475fac8e"}, {"page_content": "Mieszko podzielił swoje wojska na trzy części. Zadaniem większej kolumny jazdy, którą osobiście dowodził, była obrona przeprawy na Odrze oraz zablokowanie drogi, którą podążały wojska margrabiego. Sprawą sporną pozostaje, jak długo Mieszko miał zamiar utrzymać przeprawę. Na wzgórzu, nieopodal grodu Cedyni, ukryły się oddziały łuczników i tarczowników, z pospolitego ruszenia oraz część jazdy dowodzonej przez Mieszkowego brata Czcibora. Rankiem przed bitwą Hodo ustawił w pierwszym rzucie własny oddział konnych rycerzy oraz posiłkowy oddział Zygfryda von Walbeck. Dalej podążała piechota, podzielona na kolumny. W pierwszej fazie bitwy Hodo przedarł się ze swym wojskiem przez Odrę. Rozpoczął się pościg margrabiego za Polanami, którzy schronili się w Cedyni. Rozochocone łatwym rozbiciem oddziałów broniących przeprawy wojska najeźdźców prawdopodobnie za bardzo rozluźniły szyk, w tyle za pędzącą jazdą pozostali piechurzy. Gdy wojska Hodona gotowały się do szturmu na gród, zostali ostrzelani ze wzgórza, a następnie runęły na nich zastępy wojów pod wodzą Czcibora. W tym czasie nastąpił kontratak z grodu i wojska Marchii zostały wzięte w kleszcze. Bitwa zamieniła się w rzeź, z której z życiem uszła jedynie garstka Niemców, między innymi Hodo i Zygfryd. Udało im się wydostać z okrążenia i przeprawić na lewy brzeg Odry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10898", "fragment_id": "169152/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Cedynią", "parentId": 10898.0, "start_index": 3333.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169152", "score": 0.6533892154693604}, "uuid": "994bf8b1-c61d-4c0e-bed5-64084969ebeb"}, {"page_content": "Tradycja niemiecka przyznaje za kronikarzem Thietmarem główny laur za zwycięstwo w bitwie pod Cedynią Czciborowi, który miał jakoby uratować Mieszka przed klęską. Wielu badaczy uważa jednak bitwę pod Cedynią za z góry zaplanowany manewr władcy Polan, którego celem było wciągnięcie Niemców w zasadzkę pod Cedynią[]. Świadczyłoby za tym pozostawienie części wojska w głębi kraju, a także popularność tego manewru we wczesnym średniowieczu wśród Słowian. Nie znaczy to, że Mieszko nie mógł zakładać możliwości skutecznej obrony na Odrze, a odwód Czcibora miał go zabezpieczać w wypadku niepowodzenia.\nPo bitwie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nBitwa pod Cedynią, w zależności od prawdziwych powodów najazdu Hodona, położyła kres planom margrabiego Marchii Łużyckiej na opanowanie Pomorza. Zabezpieczyło przynależność Pomorza do Państwa Gnieździńskiego na terenie Pomorza Zachodniego, które okazało się jednak tymczasowe, biorąc pod uwagę łatwość z jaką Pomorze odpadło od Polski za panowania Bolesława Chrobrego. Mimo obecności Pomorza w Dagome Iudex, istnieją teorie że region ten nie był częścią państwa, lecz był jedynie zhołdowany. \nSukces militarny Mieszka zaniepokoił Ottona I. Zdecydował on o podjęciu kroków zabezpieczających cesarstwo przed ewentualnym atakiem rosnącego w siłę księcia Polan. Jego interwencja polegała na wezwaniu obu stron na zjazd w Quedlinburgu w roku 973. Pomorze zostało w rękach polskich, aczkolwiek Mieszko musiał zgodzić się na oddanie swego syna w roli zakładnika – gwaranta pokoju na wschodniej granicy Cesarstwa. Stabilizacja sytuacji na Odrze pozwoliła w przyszłości na obronę ziemi graniczącej z jego państwem od południa, przed atakiem Czechów.\nHipotezy na temat bitwy.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10898", "fragment_id": "169152/3", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Cedynią", "document_id": "169152", "start_index": 4662.0, "parentId": 10898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7185921669006348}, "uuid": "742f1666-bf68-4462-9fe6-76ffd826731d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Lubuszem (1239) – bitwa stoczona w 1239 r. pomiędzy wojskami księcia polskiego Henryka Pobożnego a wojskami margrabiów brandenburskich Ottona III i Jana I z dynastii askańskiej.\nHistoria.\nPo śmierci księcia Henryka Brodatego w 1238 margrabiowie brandenburscy Otton III i Jan I podjęli działania w celu opanowania ziemi lubuskiej. Współdziałając z księciem pomorskim Barnimem I przeprawili się przez Odrę i zajęli Santok. Równolegle Barnim odebrał Henrykowi II Pobożnemu Cedynię i Kiniec, przesuwając granice swojego księstwa na linię rzeki Myśli. Kolejnym krokiem młodych książąt niemieckich miało być zajęcie Lubusza i opanowanie całej ziemi lubuskiej. W tym celu nawiązali bliższe kontakty z margrabią Miśni Henrykiem III Dostojnym i arcybiskupem Magdeburga Wilbrandem. Latem 1239 ruszyła wielka wyprawa, na czele której stanął arcybiskup Wilbrand oraz jeden z margrabiów brandenburskich. Działania niemieckie nie zaskoczyły Henryka Pobożnego. Książę śląski w porę zorganizował silną odsiecz i pobił wojska niemieckie oblegające Lubusz. Henryk Pobożny odniósł wspaniałe zwycięstwo zadając agresorom wysokie straty. Klęska poróżniła arcybiskupa i młodych margrabiów, dając początek nowej wojnie pomiędzy Brandenburczykami a margrabią Miśni. Wkrótce po odparciu najazdu Henryk Pobożny odzyskał Santok, pozostawiając jednak w rękach księcia pomorskiego Barnima Cedynię i Kiniec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1261626", "fragment_id": "1120279/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Lubuszem (1239)", "parentId": 1261626.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1120279", "score": 0.26713788509368896}, "uuid": "a8743b29-db5b-4271-b551-99be9cac7beb"}, {"page_content": "Hodo (zm. 13 marca 993) – margrabia Marchii Łużyckiej w latach 965–993.\nJeden z margrabiów saskich, rządzących w marchiach powstałych po podziale Marchii Wschodniej, który nastąpił po śmierci margrabiego Gerona w 965. Prowadził walki ze Słowianami. Był jednym z dowódców niemieckich w bitwie pod Cedynią w 972, gdzie poniósł klęskę z wojskami księcia Polan – Mieszka I i jego brata Czcibora. Jego żoną była Frederuna, córka margrabiego Miśni Thietmara, z którą miał syna Zygfryda. Córka Hodona – Hidda – została żoną Adalberta von Ballenstedt, wójta Hagenrode i Nienburga, protoplasty dynastii askańskiej.\nZmarł w 993 roku. Jego następcą został Gero II, syn Thietmara miśnieńskiego. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=464972", "fragment_id": "1578161/0", "subtitle": "", "title": "Hodo", "parentId": 464972.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1578161", "score": 0.07486023008823395}, "uuid": "ed9de283-7c7b-46f0-b9be-6d2e7861e6f1"}]}
{"id": "q_659", "question": "W jaki oręż wyposażony był Eros?", "answer": [{"page_content": "W literaturze greckiej z VII – VI w.p.n.e. \"eros\" to imię boga, któremu przypisywane są takie cechy jak: groźny, przebiegły, okrutny, co miało odzwierciedlenie także w innych dziedzinach sztuki, np. na malowidłach Eros bije zakochanego batem lub siekierą. W poezji, głównie za sprawą Safony, zaczęto mówić o podwójnej, bo słodko-gorzkiej sile Erosa. W późniejszym okresie postać Erosa ulega zmianie, jest on uznawany za pięknego, młodego, urodziwego i skrzydlatego boga, towarzysza Afrodyty. Z upływem wieków jego obraz staje się bardziej figlarny, jest on też coraz młodszy. Przyjmuje się, że to Eurypides jako pierwszy przypisał Erosowi łuk i strzałę jako jego atrybuty. Eros miał posiadać dwie strzały. Jedna niszczyła życie, druga dawała człowiekowi spokojne szczęście. Jeszcze później Eros zaczyna być opisywany jako syn Afrodyty, który często zaczepia innych bogów, płata im figle, za co często odbywa pokutę. W II w.n.e. Apulejusz pisze baśń o Amorze (Eros) i Psyche \"Przemiany\"; wydaje się, że baśń ta stanowi fundament współczesnego obrazu Erosa – Amora ze skrzydełkami i łukiem w ręku.\nEros w kosmogonii.\n\"Eros\" to pierwotna siła kosmiczna istniejąca od początku istnienia świata. Należy do grona bogów najstarszych (\"Protogenoi\") wraz z Gają, Chaosem, Tartarem. Jest więc starszy od Afrodyty. Różni filozofowie komentowali jego działanie we wszechświecie. Dla przykładu, według Empedoklesa wszechświat to zmaganie się miłości (erosa) ze sporem. W V w. p.n.e. Parmenides pisze o „kosmicznym Erosie” jako mocy godzącej sprzeczności. Zaś Eurypides uważał Erosa za wszechmocnego.\nEros w \"Uczcie\" Platona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40394", "fragment_id": "181537/1", "subtitle": "", "title": "Eros (mitologia)", "parentId": 40394.0, "start_index": 1519.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181537", "score": 0.9130789041519165}, "uuid": "255a7338-810a-4e69-903a-2a0817b9bbc1"}, {"page_content": "Eros ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ἔρως&lt;/&gt; Éros,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Amor&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej bóg miłości i namiętności seksualnej.\nIstnieją różne wersje co do jego pochodzenia: według Hezjoda miał być on pierwszym z bogów, rówieśnikiem Gai, którego obecność musiała być konieczna do zrodzenia się pozostałych bogów. Według Alkajosa z Mityleny był synem Afrodyty i Aresa, lecz jest to tylko jedna z bardzo wielu wersji dotyczących jego genealogii. Przedstawiany był jako uskrzydlony piękny młodzieniec z łukiem i strzałą, którą godzi w zakochanych, by ich ze sobą złączyć. W czasach późniejszych przedstawiany jako pulchne niemowlę z łukiem i strzałami. Jego odpowiednikiem w mitologii rzymskiej jest Amor (Kupidyn, Kupido lub Cupido).\nOd imienia Erosa pochodzi słowo erotyka.\nEros w literaturze greckiej.\nSłowo \"eros\" w literaturze greckiej było używane dwojako: raz jako imię boga, raz jako rzeczownik wyrażający pragnienie czegoś, czego się nie posiada.\nEros jako „pragnienie”.\nTakie rozumienie słowa \"eros\" wydaje się należeć do wcześniejszej tradycji niż to, w którym \"eros\" to imię olimpijskiego boga. U Homera ερος (eros) jest rzeczownikiem pospolitym, nie oznacza on osoby, lecz pragnienie posiadanie czegoś, czego się nie ma. Z tym pragnieniem wiąże się poczucie bólu spowodowane brakiem danej rzeczy. Dla Hezjoda \"eros\" to pramoc, bezosobowa siła. Rodzi się ona wraz z Chaosem i Ziemią (Gają). Jest siłą przeciwstawną Chaosowi.\nEros jako imię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40394", "fragment_id": "181537/0", "subtitle": "", "title": "Eros (mitologia)", "parentId": 40394.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181537", "score": 0.749854564666748}, "uuid": "5361ad0a-8ee8-45fe-a142-9598770958ce"}, {"page_content": "Ares Ludovisi – starożytna rzeźba marmurowa, przedstawiająca odpoczywającego boga Aresa. Znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Rzymie.\nRzeźba jest wykonaną przez tworzącego w stylu neoattyckim rzymskiego artystę kopią zaginionego greckiego oryginału, uznawanego za dzieło ze szkoły Lizypa lub Skopasa. Ares ukazany został w pozycji siedzącej z lekko rozchylonymi nogami, jako prawie całkowicie nagi mężczyzna bez zarostu, z potarganymi włosami. Ręce, w których trzyma miecz, złożył razem na lewym kolanie, z boku zaś odstawił tarczę. U stóp boga bawi się uskrzydlony Eros.\nZgodnie z informacją przekazaną przez Pietra Santi Bartoli, rzeźbę odkryto w pobliżu Palazzo Santa Croce w Rzymie. W 1622 roku została zakupiona do kolekcji rodzinnej przez kardynała Ludovico Ludovisi. Giovanni Lorenzo Bernini dokonał wówczas renowacji rzeźby, obejmującej uzupełnienie brakującej główki Erosa i głowicy trzymanego przez boga miecza, za co otrzymał wynagrodzenie w wysokości sześćdziesięciu skudów. W 1901 roku rodzina Ludovisi sprzedała większość swojej kolekcji, w tym rzeźbę Aresa, państwu włoskiemu i odtąd znajduje się ona w Palazzo Altemps, części Muzeum Narodowego w Rzymie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3889808", "fragment_id": "587143/0", "subtitle": "", "title": "Ares Ludovisi", "parentId": 3889808.0, "start_index": 0.0, "document_id": "587143", "source": "wikipedia", "score": 0.12655046582221985}, "uuid": "b00d2ed9-1f35-48bb-9d8a-3048e01dcd48"}, {"page_content": "Nerites (gr. Νηρίτης) – postać w mitologii greckiej, syn Nereusa i Doris, brat Nereid.\nBył młodzieńcem wielkiej urody. Pokochała go Afrodyta, wówczas mieszkająca jeszcze w morzu. Gdy bogini uleciała na Olimp, obdarzyła Neritesa skrzydłami, by wzniósł się wraz z nią. Ten jednak wzbraniał się przez odlotem, aż w końcu obrażona Afrodyta podarowała skrzydła swojemu synowi Erosowi, a Neritesa zamieniła w uczepionego do skały małża.\nW innej wersji mitu Nerites był kochankiem Posejdona i podążał za nim na falach. Zazdrosny o szybkość, z jaką się przemieszczał, bóg Helios przemienił go w małża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3925929", "fragment_id": "580385/0", "subtitle": "", "title": "Nerites", "parentId": 3925929.0, "start_index": 0.0, "document_id": "580385", "source": "wikipedia", "score": 0.1053629219532013}, "uuid": "3cbba6dd-6641-4362-bc90-9e385057a28f"}, {"page_content": "Eros nie znosi też gwałtu, nie czyni nikomu krzywdy ani jej od nikogo nie zaznaje. Każdy go chętnie słucha, co świadczy o jego sprawiedliwości (196c). Eros jest również niezrównany w umiarkowaniu, bo jako bóg miłości panuje nad wszystkimi żądzami i rozkoszami, i męstwie, bo potrafi rozpalić miłość pomiędzy samym Aresem, bogiem wojny, a Afrodytą (196d). Eros cechuje się wreszcie mądrością; jest tak mądry, że i innych czyni twórcami, np. w zakresie sztuki muzycznej (gdyby sam nie posiadał tych talentów, nie mógłby przekazać ich innym). Również umiejętności praktyczne zawdzięcza człowiek Erosowi – dzięki niemu łucznictwo, medycynę i wieszczbiarstwo wynalazł Apollo, u niego muzy uczyły się muzyki, Hefajstos – kowalstwa, Atena – tkactwa, Zeus – rządzić bogami i ludźmi (196e-187b).\nTragediopisarz Agaton kończy swoją mowę pełnym egzaltacji hymnem na cześć Erosa, wyliczając jego cechy i wywołując swoimi zdolnościami oratorskimi ogólny zachwyt i podziw zebranych.\nMowa Sokratesa.\nPod maską zakłopotania Sokrates stwierdza, że po tak wspaniałej mowie Agatona nie wie, co powiedzieć i że najchętniej uciekłby z uczty, gdyby miał dokąd (198b). Potem jednak przechodzi do swoich rozważań o Erosie. Na początku zauważa, że wszyscy uczestnicy uczty jakby tylko umówili się odgrywać pochwały Erosa, zamiast chwalić go naprawdę. Sam nie potrafi wygłaszać takich pochwał, spróbuje jednak odkryć, jaka jest prawdziwa natura bóstwa.\nW następującej po tym rozmowie z Agatonem (199c-201c) znajdujemy jedyny w dialogu przykład zastosowania metody elenktycznej przez Sokratesa, polegającej na takim kierowaniu rozmową, aby wykazać sprzeczność i absurdalność twierdzeń interlokutora. Zadając mu odpowiednie pytania, Sokrates skłania Agatona kolejno do przyznania, że:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=671235", "fragment_id": "851207/19", "subtitle": "", "title": "Uczta (dialog Platona)", "document_id": "851207", "start_index": 24792.0, "source": "wikipedia", "parentId": 671235.0, "score": 0.8687083721160889}, "uuid": "dd7ce446-60d1-4809-a9c2-f9b8dffa638c"}, {"page_content": "Eros Luciano Walter Ramazzotti (ur. 28 października 1963 w Rzymie) – włoski piosenkarz pop i autor tekstów piosenek. Zyskał rozpoznawalność we Włoszech i większości krajów europejskich, a także w całym świecie hiszpańskojęzycznym, wydał większość swoich albumów zarówno w języku włoskim, jak i hiszpańskim.\nOd 1984 Ramazzotti wydał 11 albumów studyjnych, jedną EPkę, trzy albumy kompilacyjne, trzy albumy koncertowe i 37 singli. W swojej 40–letniej karierze sprzedał ponad 60 mln płyt. W jego repertuarze znajdują się duety z takimi artystami jak Anastacia, Andrea Bocelli, Cher, Joe Cocker, Julio Iglesias, Laura Pausini, Luciano Pavarotti, Lynn Davis, Nicole Scherzinger, Patsy Kensit, Ricardo Arjona, Ricky Martin i Tina Turner. W 1996 był nominowany do Europejskiej Nagrody Muzyczne MTV dla najlepszego wokalisty.\nWczesne lata.\nUrodził się i dorastał w Cinecittà, przedmieściu Rzymu, jako syn Raffaeli Moliny i Rodolfo Ramazzottiego, robotnika budowlanego. Jego ojciec pochodził z prowincji Viterbo w Lacjum, a matka z prowincji Vibo Valentia w Kalabrii. Został nazwany na cześć Erosa, greckiego boga miłości.\nPoczątki kariery.\nJego ojciec był melomanem, grał na pianinie i śpiewał amatorsko. Od najmłodszych lat Eros Ramazzotti wykazywał wczesne predyspozycje do muzyki, najpierw zainteresował się nauką gry na pianinie, a w wieku siedmiu lat zaczął grać na gitarze, z pomocą dwóch przyjaciół z sąsiedztwa, jednego gitarzysty jazzowego, drugiego artysty przy fortepianie. Jako nastolatek pisał piosenki z pomocą ojca. Chciał uczęszczać do konserwatorium muzycznego, ale nie zdał egzaminu wstępnego i rozpoczął naukę księgowości, ale ją porzucił. Czasami pojawiał się jako statysta w filmach, marząc o karierze gwiazdy pop.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=488160", "fragment_id": "1578696/0", "subtitle": "", "title": "Eros Ramazzotti", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1578696", "parentId": 488160.0, "score": 0.14048589766025543}, "uuid": "f2836c57-afb4-407a-b049-745290bc212d"}, {"page_content": "Zobacz też: inne postacie o imieniu „Erichtonios”.\nErichtonios – w mitologii greckiej heros attycki, król Aten, syn Hefajstosa i Gai (według innych wersji Ateny lub Attis, córki Kranaosa).\nWynalazł pług, zaprzęg czterokonny oraz nauczył ludzi wytapiać srebro. Został zabity przez Posejdona lub Zeusa w odwecie za zabicie Traka Himmaradosa podczas wojny Aten z Eleusis. Po śmierci został przeniesiony na niebo jako konstelacja. Następcą Erichtoniosa na tronie Aten został jego syn Pandion.\nSymbolem Erichtoniosa był wąż.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296758", "fragment_id": "1448405/0", "subtitle": "", "title": "Erichtonios (syn Hefajstosa)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 296758.0, "document_id": "1448405", "score": 0.07885745167732239}, "uuid": "071e7ba0-870c-4e72-8090-7f360c7bbc0e"}, {"page_content": "Uczestnicząc w wielkiej bitwie na polach Pelennoru, po śmierci króla Théodena, objął przywództwo nad Rohirrimami. Jako jeden z wodzów Armii Zachodu brał następnie udział w ostatniej batalii pod Morannonem. Po pokonaniu Saurona, uczestniczył w uroczystościach na polach Cormallen i koronacji króla Elessara.\nRządy w Czwartej Erze.\nObjąwszy tron Rohanu, Éomer okazał się dobrym władcą. Zapoczątkował Trzecią Dynastię Rodu Eorla. Panował do końca swego życia, przez sześćdziesiąt cztery lata, najdłużej ze wszystkich dotychczasowych władców Marchii, z wyjątkiem Aldora. Królestwo w tym czasie rozkwitało, \"(...) ludność w dolinach i na równinie wzrosła w dwójnasób, stadniny mnożyły się wielokrotnie\". Éomer uporządkował również sprawy wewnętrzne państwa. Odnowił też wobec króla Elessara przysięgę Eorla i wspierał Zjednoczone Królestwo Arnoru i Gondoru w konfliktach z jego wrogami.\nW 3021 roku Trzeciej Ery, poślubił Lothíriel, córkę księcia Dol Amrothu Imrahila, z którą miał syna, Elfwina Pięknego, następnego króla Rohanu.\nPodczas Wojny o Pierścień, Éomer blisko zaprzyjaźnił się z Aragornem, Imrahilem i Meriadokiem Brandybuckiem. Ten ostatni był obecny w Edoras w ostatnich miesiącach jego życia i przy łożu śmierci monarchy.\nMonarcha nosił przydomek \"Éading\" – \"Możny\", \"Hojny\". Jego orężem był miecz Gúthwinë. Zwykle, zamiast pióropusza, nosił na hełmie biały, koński ogon.\nImię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=222800", "fragment_id": "1411315/2", "subtitle": "", "title": "Éomer", "parentId": 222800.0, "start_index": 3083.0, "document_id": "1411315", "source": "wikipedia", "score": 0.141940638422966}, "uuid": "a66a88ea-4916-47a0-9083-74092329c335"}, {"page_content": ", z tarczą błtękitną o podwójnym złotym krzyżu w lewej ręce; w trzecim – orzeł czarny ukoronowany z tarczą owalną na piersiach, w której na polu czerwonem – ramię zbrojne, w łokciu zgięte, strzałą z góry na dół przeszyte", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5156163", "fragment_id": "1062921/2", "subtitle": "", "title": "Sapieha VIII", "parentId": 5156163.0, "start_index": 1558.0, "document_id": "1062921", "source": "wikipedia", "score": 0.12006240338087082}, "uuid": "2bba063a-d47e-481e-8f48-4ec5072f47bf"}, {"page_content": "Na wyposażenie jeździeckie składały się m.in. ostrogi i rząd koński. Ostrogi, często ozdobne, nie miały jeszcze charakterystycznych gwiazdek (obrotowych zakończeń do \"pobudzania konia\"). Rolę bodźca spełniał kolec. Rząd koński stanowiło drewniane, pokryte skórą siodło z żelaznymi strzemionami oraz skórzana uzda z wędzidłem tręzlowym. Konny powinien posiadać także wiadro do pojenia i sierp (półkosek) do żęcia trawy.\nUbiór i wyposażenie wojów nie było jednolite. Piechur czyli tarczownik (\"clipeatus\") uzbrojony był w tarczę, włócznię, topór ewentualnie miecz i łuk ze strzałami. Pancerny (\"loricatus\") – ciężkozbrojny jeździec z hełmem, tarczą i pancerzem, uzbrojony był we włócznię, miecz, czasem topór i w łuk. Pełne obciążenie \"pancernego\" wynosiło około 30 kg. Na przełomie XI i XII w. istniała też w wojskach polskich lżejsza jazda, nie nosząca pancerzy. Wojennymi instrumentami muzycznymi były rogi i bębny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2362488", "fragment_id": "529705/8", "subtitle": "", "title": "Wojsko polskie w okresie wczesnofeudalnym", "parentId": 2362488.0, "start_index": 11420.0, "source": "wikipedia", "document_id": "529705", "score": 0.16077712178230286}, "uuid": "1f2d0a14-5d44-4d46-a11d-fc04fa7bac7b"}]}
{"id": "q_660", "question": "Jak nazywał się dyplomata, przedstawiciel ZSRR w ONZ, później minister spraw zagranicznych, zwany „Mister Niet”?", "answer": [{"page_content": "W 1943 i 1944 roku był delegatem na konferencjach w Teheranie, Dumbarton Oaks, Jałcie i Poczdamie. W 1943 roku na konferencji teherańskiej Kuba nawiązała stosunki dyplomatyczne z ZSRR, a Gromyko został ambasadorem w Hawanie. Po wyjeździe Mołotowa stał na czele delegacji radzieckiej na konferencji w San Francisco. Po zwycięstwie ZSRR w II wojnie światowej wziął udział w obchodach w Moskwie.\nNa czele radzieckiej polityki zagranicznej.\nW ONZ.\nW kwietniu 1946 roku otrzymał funkcję stałego przedstawiciela Związku Radzieckiego w Organizacji Narodów Zjednoczonych. Choć ZSRR oficjalnie poparł wybór Trygve Lie na stanowisko sekretarza generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych to Gromyko prywatnie uważał, że Lie był aktywnym zwolennikiem \"ekspansywnych zachowań\" Stanów Zjednoczonych i że źle wykonywał pełnioną funkcję. Także następca Lie, Dag Hammarskjöld prowadził według Gromyki \"politykę antyradziecką\". U Thant w rozmowie z Gromyką oznajmił mu, że prawie niemożliwe jest przedstawienie przez ZSRR obiektywnej opinii, gdyż większość członków Sekretariatu Organizacji Narodów Zjednoczonych była amerykańskiego pochodzenia lub zwolennikami polityki proamerykańskiej, w rezultacie Gromyko często używał prawa weta. Z tego względu przywarł do niego przydomek \"Mister Niet\" (pan „nie”) – w ciągu pierwszych 10 lat istnienia ONZ, ZSRR użył prawa weta 79 razy. 14 maja 1947 roku zaproponował podział Palestyny na państwo żydowskie Izrael i arabskie państwo Palestyna.\nAmbasador w Wielkiej Brytanii.\nW czerwcu 1952 roku został mianowany ambasadorem w Wielkiej Brytanii. Po przybyciu na wyspy spotkał się z Winstonem Churchillem, którego poznał w trakcie wojny światowej. Politycy nie rozmawiali o polityce, lecz wspominali czasy wojenne. Gromyko spotkał się w tym celu z Churchillem jeszcze raz w 1953 roku. Ze stanowiska ambasadora został odwołany gdy przyznano mu funkcję ministra spraw zagranicznych.\nMinister spraw zagranicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=299867", "fragment_id": "1457597/4", "subtitle": "", "title": "Andriej Gromyko", "document_id": "1457597", "start_index": 6187.0, "parentId": 299867.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8786016702651978}, "uuid": "d3e22a4f-afae-4371-8e9c-a34ea32c6bf9"}, {"page_content": "Jakow Aleksandrowicz Malik (ros. Я́ков Алекса́ндрович Ма́лик, ur. 6 grudnia 1906 w Ostrowerchiwce w guberni charkowskiej, zm. 11 lutego 1980 w Moskwie) – radziecki polityk i dyplomata.\nŻyciorys.\nW 1930 ukończył Charkowski Instytut Gospodarki Narodowej, później pracował w Ukraińskiej SRR, 1935-1937 studiował w Instytucie Pracowników Dyplomatycznych i Konsularnych Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych, 1937-1939 był referentem i pomocnikiem kierownika Wydziału Prasy Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSRR. Od 1938 członek WKP(b), od 1939 do 18 maja 1942 radca Ambasady ZSRR w Japonii, od 28 maja 1942 do 9 sierpnia 1945 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Japonii. Od 2 września 1945 do sierpnia 1946 doradca polityczny przy Radzie Sojuszniczej w Japonii, od 24 stycznia 1947 do października 1952 zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRR, od maja 1948 do października 1952 stały przedstawiciel ZSRR przy ONZ i przy Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Od października 1952 do marca 1953 I zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRR, od 14 października 1952 do 17 października 1961 zastępca członka KC KPZR, od 19 kwietnia 1953 do 14 stycznia 1960 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w W. Brytanii, od stycznia 1960 do 1968 ponownie zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRR, od 1968 do listopada 1976 stały przedstawiciel ZSRR przy Radzie Bezpieczeństwa ONZ.\nPochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3575462", "fragment_id": "928035/0", "subtitle": "", "title": "Jakow Malik", "document_id": "928035", "start_index": 0.0, "parentId": 3575462.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "eff66b5f-6800-44ca-bd1f-951409c99669"}, {"page_content": "Walerian Zorin Валериан Александрович Зорин (ur. 14 stycznia 1902 w Nowoczerkasku, zm. 14 stycznia 1986 w Moskwie) – radziecki dyplomata i działacz państwowy. Przedstawiciel ZSRR w ONZ.\nW 1935 ukończył WKIP, od 1922 był członkiem partii bolszewików. Od 1922 do 1932 pracował w moskiewskim komitecie i Centralnym Komitecie Komsomołu, od 1935 do 1941 był działaczem partyjnym i wykładowcą. W 1941 został przeniesiony do Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych (НКИД) ZSRR i wyznaczony na stanowisko zastępcy generalnego sekretarza. Od 1943 do 1945 kierował 4 Europejskim Wydziałem LKSZ. Od 22 marca 1945 był ambasadorem w Czechosłowacji, faktycznie kierując działalnością rządu tego kraju. Od 1947 do 1955 był zastępcą ministra spraw zagranicznych ZSRR i jednocześnie od 1952 do 1953 stałym przedstawicielem ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. W 1955 został ambasadorem w RFN, w 1956 powrócił do Moskwy na stanowisko wiceministra SZ. Od 1956 był kandydatem na członka, a od 1961 do 1971 członkiem CK KPSS. Od 1960 do 1962 był powtórnie stałym przedstawicielem ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Od 1965 był ambasadorem we Francji. W 1971 został mianowany ambasadorem do spraw nadzwyczajnych.\nPochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3203837", "fragment_id": "105950/0", "subtitle": "", "title": "Walerian Zorin", "parentId": 3203837.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "105950", "score": 0.4465145468711853}, "uuid": "5c063a67-93c5-43fb-942b-c1f52265d40a"}, {"page_content": "Julij Michajłowicz Woroncow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Ю́лий Миха́йлович Воронцо́в&lt;/&gt;, ur. 7 października 1929 w Leningradzie, zm. 12 grudnia 2007 w Moskwie) – radziecki i rosyjski dyplomata.\nŻyciorys.\nW 1952 ukończył Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych i podjął pracę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych ZSRR, od 1954 na placówce dyplomatycznej ZSRR w USA, później był attaché w Stałym Przedstawicielstwie ZSRR w ONZ, następnie radcą Ambasady ZSRR w USA. W latach 1963–1965 radca w Stałym Przedstawicielstwie ZSRR w ONZ, brał udział w rokowaniach w Genewie dotyczących rozbrojenia, 1970–1977 poseł-radca Ambasady ZSRR w Waszyngtonie, 1977–1978 stał na czele delegacji ZSRR na międzynarodowym spotkaniu dotyczącym bezpieczeństwa i współpracy w Europie (Belgrad). Od 14 grudnia 1977 do 20 stycznia 1983 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Indiach, od 20 stycznia 1983 do 19 czerwca 1986 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR we Francji. Brał udział w przygotowywaniu historycznego spotkania między przywódcami ZSRR i USA Michaiłem Gorbaczowem i Ronaldem Reaganem, na którym podpisano traktat o likwidacji rakiet średniego zasięgu w Europie (8 grudnia 1987). W latach 1987–1988 I zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRR, od 14 października 1988 do 15 września 1989 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Afganistanie, od 18 kwietnia 1990 do 23 lipca 1994 stały przedstawiciel ZSRR/Rosji przy ONZ. W latach 1994–1998 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny Rosji w USA, 1998–2000 doradca prezydenta Rosji ds. zagadnień polityki zagranicznej. Pochowany na Cmentarzu Nowodziewiczym.\nOdznaczenia.\nI medale.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3580610", "fragment_id": "1318958/0", "subtitle": "", "title": "Julij Woroncow", "parentId": 3580610.0, "start_index": 2.0, "document_id": "1318958", "source": "wikipedia", "score": 0.20046751201152802}, "uuid": "61b56e72-a65c-40d3-8238-ca46b95d5c80"}, {"page_content": "Jurij Władimirowicz Dubinin (ros. Ю́рий Влади́мирович Дуби́нин, ur. 7 października 1930 w Nalczyku, zm. 20 grudnia 2013 w Moskwie) – radziecki i rosyjski polityk i dyplomata.\nŻyciorys.\nOd 1954 członek KPZR, w 1954 ukończył Moskiewski Państwowy Instytut Stosunków Międzynarodowych Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR, później pracował w tym ministerstwie. W 1955 był praktykantem, później stażystą w Ambasadzie ZSRR we Francji, 1956–1959 pracownik Sekretariatu UNESCO w Paryżu, 1959–1963 sekretarz i pomocnik kierownika Wydziału I Europejskiego MSZ ZSRR. W latach 1963–1968 sekretarz i radca Ambasady ZSRR we Francji, 1968–1971 zastępca kierownika, a 1971–1978 kierownik Wydziału I Europejskiego MSZ ZSRR. Od 9 października 1978 do 24 kwietnia 1986 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Hiszpanii, w 1986 stały przedstawiciel ZSRR przy ONZ, od 19 maja 1986 do 15 maja 1990 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w USA, 1990–1991 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR we Francji. W latach 1986–1990 członek Centralnej Komisji Rewizyjnej KPZR. W latach 1994–1999 wiceminister spraw zagranicznych Rosji. Pochowany na Cmentarzu Trojekurowskim w Moskwie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3582765", "fragment_id": "1287626/0", "subtitle": "", "title": "Jurij Dubinin (dyplomata)", "parentId": 3582765.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1287626", "source": "wikipedia", "score": 0.12139277905225754}, "uuid": "21f1f33d-9158-4fd9-8582-2fdccd0c1663"}, {"page_content": "Aleksiej Jefriemowicz Niestierienko (ros. Алексе́й Ефре́мович Нестере́нко, ur. 1915, zm. ?) – radziecki dyplomata.\nCzłonek WKP(b), 1941 ukończył Leningradzki Instytut Elektrotechniczny, od 1949 pracownik Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR, od 1960 radca, do 1961 starszy radca Stałego Przedstawicielstwa ZSRR przy ONZ. Od 28 listopada 1961 do 6 sierpnia 1965 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Pakistanie, 1966-1968 zastępca sekretarza generalnego ONZ ds. politycznych problemów i spraw Rady Bezpieczeństwa Międzynarodowego, od 1968 kierownik Wydziału Międzynarodowych Organizacji Ekonomicznych MSZ ZSRR, od 31 marca 1980 do 11 listopada 1986 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Irlandii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3580649", "fragment_id": "1318978/0", "subtitle": "", "title": "Aleksiej Niestierienko", "document_id": "1318978", "start_index": 0.0, "parentId": 3580649.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1007426455616951}, "uuid": "5f031983-3c08-4ca0-bb78-4fd57290fc5d"}, {"page_content": "Siemion Konstantinowicz Carapkin (ros. Семён Константи́нович Цара́пкин, ur. 1906 w Mariupolu, zm. 1984 w Moskwie) – radziecki dyplomata.\nŻyciorys.\nCzłonek WKP(b), od 1939 w Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych ZSRR, 1938-1944 zastępca kierownika Wydziału II Europejskiego tego komisariatu, 1944 kierownik Wydziału II Dalekowschodniego, 1944-1947 kierownik Wydziału USA i członek Kolegium Ludowego Komisariatu/Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR. 1947-1949 radca-poseł Ambasady ZSRR w USA, 1949-1952 i 1953-1954 zastępca stałego przedstawiciela ZSRR przy ONZ, 1954-1964 kierownik Wydziału ds. Organizacji Międzynarodowych/Wydziału Organizacji Międzynarodowych MSZ ZSRR, 1954-1966 członek Kolegium MSZ ZSRR. Od 1961 do maja 1966 stały przedstawiciel ZSRR w Komitecie ONZ ds. Rozbrojenia w Genewie, od 1964 do maja 1966 radca MSZ ZSRR, od 25 maja 1966 do 23 lutego 1971 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w RFN.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3575523", "fragment_id": "928051/0", "subtitle": "", "title": "Siemion Carapkin", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "928051", "parentId": 3575523.0, "score": 0.21723023056983948}, "uuid": "af038b72-2dd5-4e39-80f5-672ba4efcb17"}, {"page_content": "Aleksandr Aleksiejewicz Sołdatow (ros. Алекса́ндр Алексе́евич Солда́тов, ur. 27 sierpnia 1915 we wsi Prigoroda w guberni wołogodzkiej, zm. 22 stycznia 1999 w Moskwie) – radziecki polityk i dyplomata.\nŻyciorys.\nOd 1932 kształcił się w moskiewskim technikum politechnicznym, 1939 ukończył Państwowy Instytut Pedagogiczny im. Karla Liebknechta, od 1939 członek WKP(b). W 1941 ukończył Wyższą Szkołę Dyplomatyczną Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSRR i został kandydatem nauk historycznych, 1941 pracował w sekretariacie zastępcy ludowego komisarza rolnictwa ZSRR, od 1941 pracownik Ludowego Komisariatu Spraw Zagranicznych ZSRR, 1941-1942 attaché Ambasady ZSRR w Iranie. W 1942 wicekonsul Konsulatu Generalnego ZSRR w Pretorii, 1942-1944 I sekretarz Misji ZSRR w Australii, 1944-1946 radca Misji ZSRR w Australii, 1948-1952 starszy doradca ds. zagadnień politycznych Ambasady ZSRR przy ONZ. 1948-1953 przedstawiciel ZSRR w Radzie Opieki ONZ, 1953-1954 kierownik Wydziału ONZ Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR, 1954-1960 kierownik Wydziału Państw Ameryki MSZ ZSRR, 1958-1960 członek Kolegium MSZ ZSRR. Od 14 stycznia 1960 do 27 stycznia 1966 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w W. Brytanii, od 31 października 1961 do 30 marca 1971 członek Centralnej Komisji Rewizyjnej KPZR, od stycznia 1966 do stycznia 1968 zastępca ministra spraw zagranicznych ZSRR, od 15 stycznia 1968 do 4 grudnia 1970 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR na Kubie. Od maja 1971 do października 1974 rektor Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych, od 17 października 1974 do 22 kwietnia 1986 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Libanie. Pochowany na Cmentarzu Kuncewskim w Moskwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3576416", "fragment_id": "928334/0", "subtitle": "", "title": "Aleksandr Sołdatow", "parentId": 3576416.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "928334", "score": 0.27463239431381226}, "uuid": "741e812d-b9e9-41ef-ab2b-abead9e90f81"}, {"page_content": "Gieorgij Pietrowicz Arkadjew (ros. Георгий Петрович Аркадьев, ur. 4 lutego 1905, zm. 27 maja 1993) – radziecki dyplomata.\nŻyciorys.\nCzłonek WKP(b), od 1936 w Ludowym Komisariacie Spraw Zagranicznych ZSRR, 1939-1944 zastępca szefa wydziału tego komisariatu, 1944-1947 zastępca kierownika Wydziału Ekonomicznego Ludowego Komisariatu/Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR. 1947-1949 zastępca doradcy politycznego Radzieckiej Administracji Wojskowej w Niemczech, 1949-1951 radca Misji ZSRR w NRD, 1951-1952 kierownik Wydziału IV Europejskiego MSZ ZSRR, 1952-1953 szef Wydziału USA MSZ ZSRR. Od 27 stycznia 1954 do 26 kwietnia 1956 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w Norwegii, 1956-1960 zastępca stałego przedstawiciela ZSRR w ONZ, 1960-1962 zastępca sekretarza generalnego ONZ ds. problemów politycznych i Rady Socjalnej, 1962-1965 kierownik Wydziału Międzynarodowych Organizacji Ekonomicznych MSZ ZSRR, 1966-1968 stały przedstawiciel ZSRR w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, 1968-1975 stały przedstawiciel ZSRR w Organizacjach Międzynarodowych w Wiedniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3576399", "fragment_id": "928328/0", "subtitle": "", "title": "Gieorgij Arkadjew", "parentId": 3576399.0, "start_index": 0.0, "document_id": "928328", "source": "wikipedia", "score": 0.22217780351638794}, "uuid": "2f33e9a8-2ddc-4945-96dd-c23d0cafe9df"}, {"page_content": "Leonid Mitrofanowicz Zamiatin (ros. Леони́д Митрофа́нович Замя́тин, ur. 9 marca 1922 w stanicy Staromichajłowskiej w obwodzie kubańskim, zm. 19 czerwca 2019) – radziecki polityk i dyplomata.\nŻyciorys.\nOd 1944 członek WKP(b), 1944 ukończył Moskiewski Instytut Lotniczy, później Wyższą Szkołę Dyplomatyczną Ministerstwa Spraw Zagranicznych ZSRR, od 1946 pracownik MSZ ZSRR, w latach 1954–1957 radca Misji ZSRR przy ONZ. Od 1957 zastępca stałego przedstawiciela, a w latach 1959–1960 stały przedstawiciel ZSRR przy Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu, 1960–1962 pracownik centralnego aparatu MSZ ZSRR, 1962–1970 kierownik Wydziału Prasy i członek Kolegium MSZ ZSRR. Od 24 kwietnia 1970 do lutego 1978 dyrektor generalny Agencji Telegraficznej ZSRR przy Radzie Ministrów ZSRR, od 9 kwietnia 1971 do 24 lutego 1976 członek Centralnej Komisji Rewizyjnej KPZR, od 5 marca 1976 do 2 lipca 1990 członek KC KPZR, od lutego 1978 do 1982 kierownik Wydziału Propagandy Polityki Zagranicznej KC KPZR. Od 1982 do kwietnia 1986 kierownik Wydziału Informacji Międzynarodowej KC KPZR, od 10 kwietnia 1986 do 19 listopada 1991 ambasador nadzwyczajny i pełnomocny ZSRR w W. Brytanii. Laureat Nagrody Leninowskiej (1978). Pochowany na Cmentarzu Kuncewskim w Moskwie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3576422", "fragment_id": "928337/0", "subtitle": "", "title": "Leonid Zamiatin", "document_id": "928337", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3576422.0, "score": 0.12227407097816467}, "uuid": "dc8a3045-3fba-44e1-81da-ae63f1117dea"}]}
{"id": "q_661", "question": "Szare Szeregi to konspiracyjny kryptonim której organizacji?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy „Szarych Szeregów” jako kryptonimu ZHP podczas II wojny światowej. Zobacz też: MS Szare Szeregi.\nSzare Szeregi – kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy ZHP, potocznie także całego Związku Harcerstwa Polskiego, w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej 1939–1945.\nSzare Szeregi zostały powołane 27 września 1939 w Warszawie przez grono członków Naczelnej Rady Harcerskiej w mieszkaniu Stanisława Borowieckiego, Szefa Głównej Kwatery Męskiej, przy ul. Noakowskiego 12.\nSzare Szeregi współpracowały z Delegaturą Rządu na Kraj oraz Komendą Główną Armii Krajowej.\nStruktura.\nOrganizacja harcerzy opierała się na strukturze przedwojennego ZHP, posługiwano się kryptonimami:\nNa czele organizacji harcerzy stał Naczelnik z Główną Kwaterą \"Pasieką\".\nNaczelnicy Szarych Szeregów:\nGłówna Kwatera kierowała w okresie najpełniejszego rozwoju pracą 20 chorągwi harcerskich, wśród nich 5 obejmowało tereny zachodnie włączone do Rzeszy:\nJedna chorągiew skupiała przebywających na terenie Generalnego Gubernatorstwa harcerzy z terenów zachodnich (ul „Chrobry”). Całością prac tych 6 chorągwi kierował Wydział Zachodni („Z”) Głównej Kwatery.\nWydział Wschodni („W”) kierował pracą 5 chorągwi na terenach wschodnich:\noraz 1 chorągwią skupiającą przebywających na terenie Generalnego Gubernatorstwa harcerzy z ziem wschodnich (ul „Złoty”).\nNa terenie Generalnego Gubernatorstwa pracowało 8 chorągwi: 4 z nich stanowiły Polskę Centralną („C”):\nCztery chorągwie stanowiły Polskę południową („P”):\nŁączność z chorągwiami oraz nadzór nad ich pracą sprawowali wizytatorzy podlegli bezpośrednio lub przez wydziały zachodni i wschodni Szefowi Głównej Kwatery.\nSzefowie GK:\nHistoria kryptonimu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75441", "fragment_id": "650559/0", "subtitle": "", "title": "Szare Szeregi", "parentId": 75441.0, "start_index": 1.0, "document_id": "650559", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "60cb6b72-a26d-4e3f-a1d0-2ff7f6151078"}, {"page_content": "Nazwa Szare Szeregi została przyjęta w całym kraju dopiero w 1940. Początkowo kryptonim ten funkcjonował w Poznaniu. Geneza kryptonimu związana jest z przeprowadzoną przez poznańskich harcerzy akcją informacyjną, podczas której roznoszono w godzinach wieczornych i nocnych ulotki do skrzynek listowych mieszkań zasiedlonych przez rodziny niemieckie z Litwy, Łotwy, Estonii. Rodziny polskie były przymusowo wysiedlane do Generalnego Gubernatorstwa, a rodziny niemieckie informowano o dobrowolnym opuszczeniu mieszkań przez Polaków. Ulotki, napisane w języku niemieckim, podające sprostowanie zostały podpisane inicjałami SS. Skrót rozwinęli w kryptonim Szare Szeregi harcmistrz dr Józef Wiza i harcmistrz Roman Łyczywek. Kryptonim przyjął się w Poznaniu, w Chorągwi „Ul Przemysław”. Informację o przyjętej nazwie przywiózł do Warszawy podharcmistrz Witold Marcinkowski. Nazwę przyjęto z poleceniem wprowadzenia kryptonimu w całej podziemnej Organizacji Harcerzy ZHP.\nPodział młodzieży.\nStan liczebny organizacji harcerzy, zmieniający się w poszczególnych okresach, na dzień 1 maja 1944 wynosił 8359 członków.\nOrganizacja Harcerzy obejmowała (ze względów konspiracyjnych) początkowo jedynie młodzież powyżej 17 lat. Z czasem z powodu naporu młodych i konieczności zajęcia się nimi, rozpiętość wieku zwiększono. Z punktu widzenia programowego i metodycznego podzielono wówczas (najwcześniej w Warszawie – 3 listopada 1942) młodzież na 3 grupy:\nZawiszacy – 12–14 lat.\n \"Osobny artykuł: Zawisza (Szare Szeregi).\"\nDrużyny „Zawiszy” nie brały w zasadzie udziału w walce bieżącej. Natomiast przygotowywały się do pełnienia służby pomocniczej, a nauką na tajnych kompletach – do odbudowy Polski po wojnie. Spośród służb pomocniczych, pełnionych w okresie „przełomu”, najbardziej znana jest zorganizowana w czasie powstania warszawskiego Harcerska Poczta Polowa.\nBojowe Szkoły (BS) – 15–17 lat.\n \"Osobny artykuł: Bojowe Szkoły.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75441", "fragment_id": "650559/1", "subtitle": "", "title": "Szare Szeregi", "source": "wikipedia", "start_index": 1707.0, "parentId": 75441.0, "document_id": "650559", "score": 0.6556212306022644}, "uuid": "8677a5b6-1f15-4889-877a-f4b490a2ae2e"}, {"page_content": "Przez cały okres swej działalności Szare Szeregi współpracowały z Delegaturą Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj oraz Komendą Główną AK.\nRozkaz Komendanta Głównego AK Nr 129 z 16 marca 1942 r. ustalił, że:\n\"„... członkowie Szarych Szeregów, którzy wejdą do zespołów konspiracyjnych, będą uważani bez względu na wiek za żołnierzy.”\"\nZdanie to było dowodem wielkiego uznania i zaufania Komendanta Głównego AK dla Szarych Szeregów oraz dowodem wielkiego rozumu tegoż Komendanta – odszedł on od przyjętych, a nieistotnych form i zrównał we wszystkich prawach członków organizacji społecznej, jaką stanowiły Szare Szeregi, z członkami regularnych sił zbrojnych. Takiego znaczenia harcerstwo polskie nie uzyskało nigdy dotąd w państwie polskim.\nW dwa lata później 20 marca 1944 r. ukazał się rozkaz L. 495 I, który mówił:\n\"„Szare Szeregi jako organizacja młodzieżowa, a nie wojskowa nie podlegają jako całość scaleniu w Siłach Zbrojnych w Kraju. Zasadniczym ich zadaniem w chwili obecnej jest praca wychowawcza wśród członków tej organizacji w celu przygotowania ich do zadań czekających ich w walce i w służbie w wyzwolonej Ojczyźnie. By Szare Szeregi pracy tej w pełni podołać mogły, pozostawiłem im pełny samorząd organizacyjny.”\"\nSzare Szeregi zostały więc określone jako organizacja współdziałająca z AK, ale nie podporządkowana Armii. Był to w czasie wojny jedyny taki przypadek. Szare Szeregi zachowały swą pełną suwerenność.\nOrganizacja Szarych Szeregów.\nOrganizacja Szarych Szeregów opierała się na strukturze przedwojennego ZHP; chorągwie (ule), hufce (roje), drużyny (rodziny) i zastępy (pszczoły). Na czele Organizacji Harcerzy stał Naczelnik z Główną Kwaterą – Pasieką.\nNaczelnicy:\nPasieka – kryptonim Głównej Kwatery Organizacji Harcerzy,\nSzefowie Pasieki:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89394", "fragment_id": "654437/6", "subtitle": "", "title": "Harcerstwo podczas II wojny światowej", "document_id": "654437", "start_index": 9943.0, "parentId": 89394.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6696034669876099}, "uuid": "222bc3a4-629c-4f0b-b6d5-75a32af437c3"}, {"page_content": "Wg harcmistrza Grzegorza Nowika, harcerstwo jest połączeniem idei, metody i organizacji, opierającym się na wartościach zawartych w Prawie i Przyrzeczeniu Harcerskim, które kształtują charaktery młodych ludzi przez służbę, braterstwo i pracę nad sobą. Metoda harcerska bazuje na pracy małych grup, takich jak zastępy, które uczą młodzież współpracy, odpowiedzialności i samowychowania poprzez aktywności w terenie i realizację stopni harcerskich. Podstawą harcerstwa jest ruch młodzieżowy, którego struktura opiera się na zastępach i drużynach, a nadrzędnym celem jest wychowanie przez przykład i codzienną działalność.\nPowstanie Hufców Polskich.\nWybuch wojny na krótko zjednoczył narodowych i sanacyjnych antagonistów w harcerstwie, wspólnie powołano w Warszawie Pogotowie Harcerzy. W kierownictwie Szarych Szeregów, gdzie przeważali harcerze znani ze swych lewicowych bądź sanacyjnych przekonań (Aleksander Kamiński), nie znalazł się ani jeden przedstawiciel nurtu katolicko-narodowego. W tej sytuacji 27 października 1939 w Warszawie z inicjatywy Stanisława Sedlaczka powstała nowa organizacja Harcerstwo Polskie.\nW prasie podziemnej i tajnej korespondencji było ono określane nazwami Harcerstwo Narodowe, Harcerstwo Katolickie, Narodowe Szare Szeregi lub Szeregi Narodowe (w 1943 przyjęło konspiracyjny kryptonim \"Hufce Polskie\" (HP)).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80868", "fragment_id": "652224/1", "subtitle": "", "title": "Harcerstwo Polskie", "document_id": "652224", "start_index": 1900.0, "parentId": 80868.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22707098722457886}, "uuid": "248298d9-8c68-456c-b1b8-47f79b347f33"}, {"page_content": "Florian Marciniak, rozpoczynając pracę konspiracyjną, postawił od razu tezę ciągłości przedwojennego Związku Harcerstwa Polskiego. Tak ukonstytuowane harcerskie władze w kraju traktowały znajdującego się na emigracji dr Michała Grażyńskiego jako znajdującego się na urlopie. Podczas tego „urlopu” zastąpił go ks. hm Jan Mauersberger, przejmując wszystkie przysługujące mu jako przewodniczącemu uprawnienia. Takie postawienie sprawy wynikało z tezy, którą z całym naciskiem i z całą energią reprezentował Florian Marciniak, a mianowicie że istota życia polskiego jest w kraju, że tu rozgrywają się realnie jego losy.\nDrugim aktem, do którego Florian Marciniak przywiązywał specjalną wagę, było uzyskanie zrzeczenia się funkcji Naczelnika Harcerzy przez hm. Zbigniewa Trylskiego. Zrzeczenie to przyniósł z Węgier pewien łącznik.\nNa odcinku organizacji żeńskiej sprawa została załatwiona inaczej: niepracująca w konspiracji Maria Krynicka nie zrzekła się swej funkcji Naczelniczki, w związku z czym kierująca pracą żeńską dr hm. Józefina Łapińska nosiła tytuł Komendantki Pogotowia Harcerek.\nHarcerstwo nie mogło nie brać udziału w walkach wojennych i podziemnych prowadzonych przez polskie społeczeństwo, gdyż do takich walk było ono tworzone i przygotowywane. Harcerstwo polskie to jedyna organizacja w światowym skautingu, która w II wojnie światowej wzięła tak wielki i tak zasadniczy udział w konspiracyjnych walkach swojego narodu.\nHarcerstwo konspiracyjne dzieliło się na dwa piony: Organizację Harcerzy i Organizację Harcerek. Organizacja Harcerzy przyjęła kryptonim „Szare Szeregi”, który zapoczątkowany w Wielkopolsce, został później rozciągnięty na całą Organizację Harcerzy. Organizacja Harcerek przyjęła kryptonim „Związek Koniczyn” (od 1943 „Bądź Gotów”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89394", "fragment_id": "654437/4", "subtitle": "", "title": "Harcerstwo podczas II wojny światowej", "source": "wikipedia", "start_index": 6420.0, "parentId": 89394.0, "document_id": "654437", "score": 0.29532894492149353}, "uuid": "fdf56bf3-28ac-49dd-ae4d-402e7d32c92d"}, {"page_content": "Trzykrotnie (w 1922 na Bielanach, w 1925 w Płudach i w 1937 w Pomiechówku) odbyły się zloty chorągwi. Stołeczni harcerze licznie uczestniczyli w narodowych zlotach harcerskich i Jamboree. W Warszawie były aktywne zrzeszenia starszego harcerstwa (Gromada św. Jerzego, \"Kuźnica\", Akademicka Drużyna Harcerska i inne).\nW 1937–1938 w chorągwi męskiej działało 5200 harcerzy, 675 harcerzy starszych i 2215 zuchów w 168 drużynach i zrzeszeniach, oraz 245 mianowanych instruktorów; w chorągwi żeńskiej było 3540 harcerek.\nDzięki organizowanym co roku od 1922 kursom instruktorskim, w tym od 1924 najbardziej znanym kursom nad jeziorem Wigry, chorągiew miała liczną i dobrze wykształconą kadrę harcerską. Niestety w latach 1937–1939, wskutek konfliktu z władzami ZHP (sprawa Ludwiga) ok. 100 instruktorów zostało usuniętych lub wystąpiła ze związku, część z nich utworzyła później organizację \"Wigry\".\nII wojna światowa.\nW okresie 1939–1944 harcerstwo warszawskie stanowiło trzon najważniejszych harcerskich organizacji konspiracyjnych, takich jak Szare Szeregi, Wigry, Harcerstwo Polskie, Organizacja Harcerek.\nChorągiew Harcerzy działała w konspiracji, w Szarych Szeregach, nosiła w tym czasie kryptonim „Wisła”. Organizacyjnie dzieliła się na 3 okręgi: Praga,-Południe (PD) i-Północ (PN), w 1941 powstał czwarty okręg – Centrum (CT). W listopadzie 1942 została zorganizowana według grup wiekowych: \"Zawisza\", Bojowe Szkoły (6 hufców) i Grupy Szturmowe (4 hufce). W 1943 spośród harcerzy GS utworzono Batalion „Zośka” i wydzieloną kompanię „Agat” (późniejszy Batalion „Parasol”), a następnie całe Grupy Szturmowe przeszły pod bezpośredni nadzór Głównej Kwatery Szarych Szeregów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=344937", "fragment_id": "87517/2", "subtitle": "", "title": "Chorągiew Stołeczna ZHP", "document_id": "87517", "start_index": 3266.0, "parentId": 344937.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30436915159225464}, "uuid": "cc2b0d95-c2e5-4e58-8aa9-98bdc2407f5a"}, {"page_content": "Z dniem 2 XI 1939 w myśl instrukcji Głównej Kwatery Szarych Szeregów (konspiracyjny kryptonim ZHP) w Warszawie, rozwiązana została przedwojenna Komenda Chorągwi Łódzkiej Harcerzy i powołana nowa w składzie: Józef Pawliczak – komendant, Mieczysław Łętowski – zastępca komendanta, Dominik Patora – II zastępca komendanta. Harcerze wykonywali zadania zlecane im przez odpowiednie komórki SZP, a następnie ZWZ i AK. Działalnością harcerzy dla potrzeb ZWZ–AK kierował Mieczysław Łętowski, utrzymujący bezpośrednie kontakty z szefem sztabu łódzkiego okręgu. Natomiast pracę ideowo-wychowawczą harcerstwo prowadziło samodzielnie, za którą odpowiadał D. Patora. W połowie 1940 Józef Pawliczak opuścił Łódź, a Mieczysław Łętowski przeszedł do pracy w sztabie łódzkiego okręgu ZWZ. Odtąd do końca okupacji komendantem Chorągwi Łódzkiej był Dominik Patora.\nChorągiew Łódzka Harcerzy posiadała podczas okupacji kryptonim „Kominy”. Zasięgiem działania obejmowała początkowo całe województwo łódzkie. Później, ze względu na rosnące trudności w utrzymywaniu kontaktu z hufcami na terenie Generalnego Gubernatorstwa, ograniczyła swą działalność do terenów województwa włączonych do Rzeszy. W 1943 z polskich ziem wcielonych do Rzeszy utworzono odrębna jednostkę organizacyjną „Szarych Szeregów”. Jej działalnością kierował wizytator Głównej Kwatery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=192632", "fragment_id": "5416/3", "subtitle": "", "title": "Chorągiew Łódzka ZHP", "document_id": "5416", "start_index": 4411.0, "parentId": 192632.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14410796761512756}, "uuid": "05982e58-57e5-45fd-87e7-c4662fd32115"}, {"page_content": "Od 1940 r. przebywał w Warszawie, gdzie został członkiem Szarych Szeregów i podjął półkonspiracyjną pracę w Spółdzielni Spożywców „Społem”, będąc stałym łącznikiem z Delegaturą Rządu na Kraj. Był doradcą naczelnika Szarych Szeregów hm. Floriana Marciniaka i należał do jego najbliższych współpracowników. Na polecenie Floriana Marciniaka prowadził rozmowy z jezuitą o. Tomaszem Rostworowskim na temat połączenia Szarych Szeregów z Harcerstwem Narodowym znanym pod swym konspiracyjnym kryptonimem „Hufce Polskie”. Rozmowy te nie dały jednak oczekiwanych rezultatów.\nW 1940 r. wspólnie ze Stanisławem Berezowskim i Florianem Marciniakiem napisał broszurę pt. \"Manifest młodego pokolenia\" zawierającą deklarację programową Szarych Szeregów, opublikowaną konspiracyjnie przez Główną Kwaterę Szarych Szeregów „Pasiekę”. Opracował wstępną koncepcję kształcenia starszyzny, realizowaną później w formie kursów podharcmistrzowskich o kryptonimie „Szkoła za lasem”. W 1942 r. w ramach akcji „M” polegającej na oddziaływaniu wychowawczemu na młodzież niezorganizowaną uczestniczył w redagowaniu \"Katechizmu M\" – kodeksu postępowania młodego Polaka w okupowanym kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1522665", "fragment_id": "195158/2", "subtitle": "", "title": "Leon Marszałek", "document_id": "195158", "start_index": 3210.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1522665.0, "score": 0.3863615095615387}, "uuid": "e2b1c604-de6b-4d8e-a0b7-967f89c1c6ba"}, {"page_content": "78 Warszawska Drużyna Harcerska – drużyna harcerska na warszawskiej Szmulowiźnie, działająca od 1934 do 1992 przy Szkole Podstawowej nr 30 na ul. Kawęczyńskiej 2. Obecnie nie istnieje.\nOkres przedwojenny.\nZorganizowana w 1934 przez Władysława Osto-Suskiego i Aleksandra Solińskiego przy szkołach powszechnych nr 15 im. Legionów i nr 30 im. Powstańców 1863 roku, przy ul. Kawęczyńskiej 2. Początkowo drużyna nosiła imię Króla Władysława Jagiełły.\nSzare Szeregi.\nPodczas okupacji hitlerowskiej jedno z najprężniej działających środowisk Okręgu Praga Szarych Szeregów, działała w hufcu Centrum Pragi (drużyna oznaczona CP-100, używała też kryptonimu 78 Czambuł Żółtej Ordy). Przy drużynie istniał zastęp (pluton) żeński, od 1942 Warszawska Żeńska Drużyna Harcerska „Las”. Harcerze 78 WDH uczestniczyli w konspiracyjnych szkoleniach („sklepy”), w akcjach organizacji Wawer (malowanie kotwic i antyhitlerowskich napisów, rozklejanie ulotek), \"WISS\" (obserwacje niemieckich transportów kolejowych i samochodowych), w szkoleniach „Wiarus” i „Ursus” oraz w kursach Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty \"Agricola\".\nOkres powojenny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1565413", "fragment_id": "663157/0", "subtitle": "", "title": "78 Warszawska Drużyna Harcerska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "663157", "parentId": 1565413.0, "score": 0.2406923770904541}, "uuid": "93f94c15-5211-4369-887b-9f627a843729"}, {"page_content": "Od początku brał udział w działalności konspiracyjnej Szarych Szeregów. W ramach Okręgu Południe PD Chorągwi Warszawskiej Ul Wisła, był komendantem hufca. Okręg Południe Chorągwi Warszawskiej składał się z dwóch grup. Pierwsza składała się z trzech hufców, podłączona była do stałej pracy w organizacji małego sabotażu Wawer, druga grupa kierowana była przez phm Wiktora Mieczkowskiego pseud. Brzoza. Grupa ta składała się z paru drużyn na Powiślu oraz paru drużyn na Mokotowie. Zaskakująca była jej nazwa 'Szare Szeregi'. Komentarz do tej nazwy informował, że podczas gdy pierwsza grupa została odkomenderowana do organizacji \"Wawer\", druga prowadzi normalną, harcerską robotę.\nDnia 1 października 1941 został mianowany komendantem Okręgu Centrum CT. W czasie pełnienia tej funkcji położył znaczne zasługi przy organizowaniu szkolenia wojskowego dla podległych mu jednostek harcerskich. Sprawował również opiekę lekarską nad członkami Chorągwi. W dniu 17 grudnia 1943 r. został aresztowany przez nazistowskie oddziały niemieckie.\nZostał rozstrzelany 15 lutego 1944 r. w czasie egzekucji ulicznej pod murem domu nr 6 przy ul. Senatorskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1588313", "fragment_id": "676341/1", "subtitle": "", "title": "Wiktor Wirgiliusz Mieczkowski", "parentId": 1588313.0, "start_index": 1408.0, "document_id": "676341", "source": "wikipedia", "score": 0.11068110167980194}, "uuid": "c9b1998e-64e7-4700-a47e-f2df150bb95b"}]}
{"id": "q_662", "question": "Czego według legendy poszukiwali rycerze okrągłego stołu?", "answer": [{"page_content": "Rycerze Okrągłego Stołu – według legend arturiańskich 150 rycerzy zasiadających przy Okrągłym Stole na dworze króla Artura (choć wedle rozmaitych przekazów wymienia się ich także 25 lub 50). Jego kształt miał zapobiec kłótniom między rycerzami o pierwszeństwo. Misją Rycerzy Okrągłego Stołu było poszukiwanie legendarnego kielicha – Świętego Graala. Zaistniała hipoteza, iż w rzeczywistości Okrągły Stół był amfiteatrem, została jednak podważona.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30819", "fragment_id": "172544/0", "subtitle": "", "title": "Rycerze Okrągłego Stołu", "document_id": "172544", "start_index": 0.0, "parentId": 30819.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "0b8cb9c5-45a5-4398-ba7a-1da7f2462423"}, {"page_content": "Za radą czarownika Merlina Artur założył rycerskie Bractwo Okrągłego Stołu, mające walczyć ze złem, któremu przewodził Morgan Mmynvawr. Artur ożenił się z Ginewrą. Został koronowany w wieku lat 15. Zbudował najpotężniejszy zamek Camelot, nie jak dotąd sądzono w Kornwalii, lecz na Półwyspie Lleyn, skąd w mgliste wieczory widział Avalon, obecnie wyspę Bardsey.\nLegenda o Królu Arturze i Rycerzach Okrągłego Stołu jest jednym z najpowszechniejszych mitów kultury europejskiej. Król Artur miał być bardzo sprawiedliwym władcą, który wprowadził prawo w Brytanii. Jego rycerze mieli poszukiwać świętego Graala. Graal mógł zostać znaleziony tylko przez najbardziej prawego spośród ludzi. Po pojawieniu się kielicha na zamku Camelot zorganizowano wyprawę poszukiwawczą, zakończoną sukcesem za sprawą Galahada. Później, po przybyciu Morgan Mmynvawr, będącego, według najbardziej znanej wersji legendy, nieślubnym synem Artura i jego przyrodniej siostry Anny-Morgause (znanej także w innych wersjach jako Morgan le Fay), jak również na skutek romansu Gwenhwyfary (Ginewry) z rycerzem Llwach Wyddel (Sir Lancelot) nadszedł koniec Okrągłego Stołu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27917", "fragment_id": "171197/2", "subtitle": "", "title": "Król Artur", "source": "wikipedia", "start_index": 2925.0, "document_id": "171197", "parentId": 27917.0, "score": 0.5681707859039307}, "uuid": "4ad0e467-dd24-4dfe-92ee-bea6eb2ac1fc"}, {"page_content": "Excalibur – brytyjsko-amerykański film fantasy z 1981 roku w reżyserii Johna Boormana.\nFabuła.\nFilm jest adaptacja książki Thomasa Malory’ego opartej na legendach arturiańskich. Opowiada o życiu legendarnego króla Artura i o przygodach rycerzy Okrągłego Stołu, którzy szukają Świętego Graala. Tytuł filmu nawiązuje do miecza, który daje królewską władzę. Miecz służy tylko temu, kto na niego zasługuje.\nNagrody i nominacje.\nOscary za rok 1981\nNagrody BAFTA 1981\nNagrody Saturn 1981\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=858583", "fragment_id": "1030641/0", "subtitle": "", "title": "Excalibur (film)", "document_id": "1030641", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 858583.0, "score": 0.12639707326889038}, "uuid": "599c5060-4fc8-4c15-be28-d1d8da1b8419"}, {"page_content": "Sir Mordred – legendarny rycerz Okrągłego Stołu, jeden z bohaterów legend arturiańskich.\nBył dzieckiem z kazirodczego związku króla Artura i jego przyrodniej siostry Morgany. We wcześniejszych źródłach był jednak synem innej przyrodniej siostry Artura – Anny-Morgause i jej męża króla Lota z Orkadów, bratem Sir Gawaina, Sir Agravaina, Sir Gaherisa i Sir Garetha. W jeszcze innych źródłach Mordred był uważany za brata króla Artura lub syna Nimue, czyli Pani Jeziora.\nSłynął z ciętego języka i złośliwości. Gdy większość rycerzy Okrągłego Stołu udała się na poszukiwanie Graala, syn Artura zaczął spiskować przeciwko ojcu, aby przejąć władzę i poślubić Ginewrę. Jego postać zastąpiła tym samym postać Malaganta, który był głównym wrogiem Artura we wcześniejszych opowieściach.\nArtur przeciwstawił się Mordredowi nad brzegiem jeziora, na którym znajdowała się wyspa Avalon – w bitwie pod Camlann Mordred zginął, lecz wcześniej śmiertelnie ranił ojca. Obecny przy tym Bedivere (lub Girflet) na prośbę umierającego Artura, wrzucił Excalibur do jeziora. Następca Artura na tronie – król Konstyntyn III musiał jeszcze walczyć z resztkami armii Mordreda pod wodzą jego dwóch synów – Melehana i Meloua.\nWpływ postaci na kulturę współczesną.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53845", "fragment_id": "644787/0", "subtitle": "", "title": "Mordred", "parentId": 53845.0, "start_index": 0.0, "document_id": "644787", "source": "wikipedia", "score": 0.24617183208465576}, "uuid": "f3b5922f-82a9-4277-bf5e-b7a7113f9787"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci literackiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSir Parsifal, Percival – według legend arturiańskich, jeden z towarzyszy króla Artura i jego rycerzy Okrągłego Stołu. Podobnie jak oni, poszukiwał Świętego Graala. Parsifal zakochał się w żonie króla Artura. Postać ta jest wzorem odwagi; jej pierwowzorem jest prawdopodobnie wojownik Peredur występujący u boku Artura najwcześniej, bo już w podaniach walijskich.\nJest on bohaterem wielu legend mających miejsce między innymi w Avalonie i w zamku Króla Rybaka. Jego ojcem jest Król Rybak, czyli król Pellinore. Jego matka pozostaje nieznana z imienia. Siostra Parsifala jest strażniczką Graala, najczęściej nosi imię Dindrane. Ma jeszcze kilku braci: sir Tora, sir Aglovale’a, sir Lamoraka i sir Dornara. Według innej opowieści Parsifal był jednak synem sir Gawaina i pani Ragnell.\nDzieje Parsifala.\nPo śmierci ojca matka wychowuje go w walijskich lasach. Gdy chłopiec kończy piętnaście lat, spotyka rycerzy przejeżdżających przez las. Zachwycony ich odwagą, sam postanawia zostać rycerzem. Przenosi się na dwór króla Artura, gdzie, po udowodnieniu swojej wartości i waleczności, zostaje pasowany na rycerza i zaproszony do Okrągłego Stołu. Nawet we wcześniejszych opowieściach jest powiązany ze Świętym Graalem. W \"Perceval, le conte du Graal\" autorstwa Chretiena de Troyes, Parsifal odwiedza Króla Rybaka, gdzie widzi Graala. Również w XIII-wiecznym eposie rycerskim \"Parzival\", Wolframa von Eschenbacha, przedstawiona zostaje ścieżka rozwoju Percivala – początkowo nieoświeconego młodzieńca, który ostatecznie zostaje Władcą Graala.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=339549", "fragment_id": "90798/0", "subtitle": "", "title": "Parsifal", "parentId": 339549.0, "start_index": 1.0, "document_id": "90798", "source": "wikipedia", "score": 0.2964090406894684}, "uuid": "a87bbab0-f197-44d9-a96b-543bbfc9b740"}, {"page_content": "Lancelot-Graal (fr. \"Lanzarote-Grial\") – anonimowy, starofrancuski cykl literacki napisany prozą, jedno z arcydzieł średniowiecznej prozy powieściowej. Cykl ten znany jest także pod tytułem Cykl Wulgaty (\"Cycle de la Vulgate\"). Treść nawiązuje do popularnych w średniowieczu legend o królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu. Głównym wątkiem jest historia poszukiwaniu Świętego Graala oraz romans rycerza Lancelota i królowej Ginewry.\nCzęści cyklu.\nCykl składa się z pięciu części. Ostatnie trzy były napisane jako pierwsze około 1210 roku. Dwa pierwsze powstały później, około 1230 roku.\nAutorstwo.\nNieznany jest autor tego dzieła. Niektórzy badacze sugerowali, że był nim Gautier Map, jednak pisarz ten zmarł w 1209 roku, co raczej wyklucza jego autorstwo. Według Josepha Campbella \"Lancelot Graal\" jest dziełem anonimowego zespołu zakonników - cystersów, którzy wykorzystując istniejące legendy i dzieła literackie o tej tematyce, wpletli w nie wątki religijne. Niektórzy przypisują autorstwo templariuszom.\nWspółczesne wersje.\nW latach czterdziestych XX wieku francuski pisarz Jacques Boulenger dokonał adaptacji cyklu na współczesny język francuski, a także znacznego jego skrócenia.\nW efekcie powstała jednotomowa pozycja składająca się z czterech części. Dzieło to zostało przetłumaczone na język polski przez Krystynę Dolatowską i Tadeusza Komendanta i opublikowane pod tytułem \"Opowieści Okrągłego Stołu\" (PIW, 1987).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3382526", "fragment_id": "943189/0", "subtitle": "", "title": "Lancelot-Graal", "parentId": 3382526.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "943189", "score": 0.33204779028892517}, "uuid": "f47be605-bb13-458f-8c3a-db04bc7f3eab"}, {"page_content": "Sir Gawain (nazywany również: \"Gwalchmei\", \"Gawan\", \"Gavein\", \"Gauvain\" lub \"Walewein\") – jeden z bohaterów Legendy Arturiańskiej, rycerz Okrągłego Stołu i wierny towarzysz króla Artura.\nGawain w legendach arturiańskich jest siostrzeńcem Króla Artura (synem Morgause i Lota, króla Orkadów i Lothian – późniejszego wroga Artura). Jego braćmi byli: Agravain, Gaheris, Gareth i Mordred. W niektórych opowieściach Gawain miał również siostry. Sam często jest przedstawiany jako wspaniały rycerz, oddany swojemu królowi i rodzinie. Jest przyjacielem młodych rycerzy, obrońcą biednych i ulubieńcem dam. W niektórych opowieściach jego siły rosną razem ze wschodem słońca, osiągając swój szczyt w samo południe. Gawain znał się na ziołach i to uczyniło z niego sławnego uzdrowiciela.\nMiał przynajmniej troje dzieci: Florence, Lovell i Gingalain, znanego również jako \"Libeaus Desconus\" lub \"Le Bel Inconnu\" (\"Piękny Nieznajomy\"). Sir Lancelot zabił w walce wszystkich braci Gawaina po tym, gdy odkryli jego romans z królową Ginewrą. Gawain, szukając zemsty, wyzwał Lancelota na pojedynek i zginął w wyniku odniesionych ran.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=889249", "fragment_id": "1028292/0", "subtitle": "", "title": "Gawain", "parentId": 889249.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1028292", "score": 0.11956784874200821}, "uuid": "d1794a74-a6a8-4668-918f-310e3a179cff"}, {"page_content": "Palomides – w legendach arturiańskich rycerz saraceński na dworze króla Artura. Jeden z najwybitniejszych rycerzy Okrągłego Stołu.\nJego ojcem był Esklabor, król Babilonu, który w Rzymie uratował życie cesarza, a następnie w Anglii zaprzyjaźnił się z królem Pellinore’em. Braćmi Palomidesa byli Sir Safir i Sir Segwarides. Palomides poświęcił się głównie zaciekłej rywalizacji o rękę księżniczki Izoldy z Irlandii, przez co stał się wrogiem Tristana. Po śmierci Pellinore’a brał udział w poszukiwaniu Ujadającej Bestii, którą w końcu zabił dzięki pomocy Lancelota i Galahada.\nJego postać wymyślił Thomas Malory do \"Le Morte d’Arthur\". Po wykryciu romansu Lancelota i Ginewry, Palomides i Safir towarzyszą Lancelotowi w podróży do Francji. Tam Lancelot uczynił Palomidesa księciem Prowansji. Palomides zostaje zabity przez Gawaina podczas wyprawy w poszukiwaniu Graala.\nPostać sir Palomidesa jest świadectwem tego, że kształt legend arturiańskich jest wynikiem nakładania się tradycji z różnych okresów historycznych (w tym przypadku kontaktów chrześcijaństwa z islamem).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85711", "fragment_id": "639557/0", "subtitle": "", "title": "Palomides", "parentId": 85711.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639557", "score": 0.3169068992137909}, "uuid": "bd97f009-bc3a-4639-81e3-f4ca918e9694"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci legendarnej. Zobacz też: brytyjska grupa rockowa.\nSir Galahad – jeden z Rycerzy Okrągłego Stołu, nieślubny syn Lancelota, który spłodził go nieświadomie z Elaine z Corbenic – jedną z czarodziejek pilnujących świętego Graala, myśląc, że to Ginewra. Jako najczystszy spośród rycerzy zdobył świętego Graala. Galahad był niezwyciężony w boju i pozostał jedynym rycerzem, który zdołał wysadzić z siodła Lancelota w bezpośrednim starciu. Według niektórych interpretacji jest rycerskim symbolem Jezusa.\nLegenda Sir Galahada.\nGalahad jest jednym z najpopularniejszych rycerzy Okrągłego Stołu. Sławę swą zawdzięcza faktowi, że odnalazł kielich Chrystusowy – święty Graal. Galahad jest synem Lancelota, został spłodzony dzięki czarom dobrego maga Merlina, a bez nich Lancelot nigdy nie dojechałby do doliny, gdzie spotkał jedną z kapłanek Graala. Galahad był wychowywany przez kapłanki Graala i przez przeróżnych kapłanów. Znał Pismo Święte niemal na pamięć. Był szkolony również przez najlepszych rycerzy, więc sztuka walki nie była mu obca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34100", "fragment_id": "171684/0", "subtitle": "", "title": "Galahad", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 34100.0, "document_id": "171684", "score": 0.34274208545684814}, "uuid": "50aabf8b-6d1f-486c-9f0e-3ed79884a472"}, {"page_content": "Król Artur i Rycerze Sprawiedliwości / Król Artur i Rycerze Okrągłego Stołu / Król Artur i kwadratowi rycerze Okrągłego Stołu (ang. \"King Arthur &amp; the Knights of Justice\") – amerykański serial animowany bardzo luźno oparty na legendach arturiańskich. Wyprodukowany przez Golden Films, C&amp;D Entertainment i Bohbot Entertainment. Pierwsza emisja miała miejsce w latach 1992–1993. W Polsce serial był emitowany w paśmie wspólnym TV lokalnych (TVP Regionalna) na początku drugiej połowy lat dziewięćdziesiątych z polskim lektorem. Gra na podstawie serialu została wyprodukowana na Super Nintendo przez Enix.\nFabuła.\nW roku 581, król Artur i jedenastu Rycerzy Okrągłego Stołu prowadziło wojnę ze złą królową Morganą, jej generałem lordem Viperem i ich kamiennymi rycerzami. Morgana uwięziła swoich wrogów w kryształach. Ponieważ Merlin nie mógł ich uwolnić, sprowadził z XX wieku drużynę futbolu amerykańskiego z Nowej Anglii. Kierował się identycznym wyglądem oraz wolą walki. Lider drużyny, którego imię brzmi Artur, został królem. Tylko Merlin, Morgana i Viper wiedzą o ich pochodzeniu. Dworzanie Kamelot jedynie są zdziwieni ich osobliwym z perspektywy wczesnego średniowiecza zachowaniem.\nOkrągły Stół służy, by za pomocą czarów uzbroić Rycerzy po wypowiedzeniu przysięgi. Zbroje nie są w najmniejszym stopniu podobne do średniowiecznych, każda jest inna, wyposażona czasem w dość nowoczesną broń. Także wozy bojowe pchane przez konie. Każdy rycerz ma inne zwierzę na tarczy, które może zmaterializować do pomocy w walce lub transporcie (m.in. sfinks, sokół, baran, smok).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1601054", "fragment_id": "676077/0", "subtitle": "", "title": "Król Artur i Rycerze Sprawiedliwości", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "676077", "parentId": 1601054.0, "score": 0.35878753662109375}, "uuid": "ad9ebd20-d0e9-464f-9a89-75a1df96bf14"}]}
{"id": "q_663", "question": "Jak nazywa się stolica Tadżykistanu?", "answer": [{"page_content": "Tadżykistan, Republika Tadżykistanu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tg\"&gt;Ҷумҳурии Тоҷикистон&lt;/&gt;, \"Dżumhurii Todżikiston\") – państwo w środkowej Azji ze stolicą w Duszanbe. Tadżykistan graniczy z Uzbekistanem, Kirgistanem, Chinami i Afganistanem.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Tadżykistanu.\"\nTadżykistan nie ma dostępu do morza. Niemal całą jego powierzchnię zajmują góry. Ponad połowa terytorium leży powyżej 3000 m n.p.m. Centralną część kraju zajmuje Hisaro-Ałaj z głównymi pasmami Gór Turkiestańskich, Gór Zarafszańskich, Gór Hisarskich i Gór Ałajskich. Na południowym wschodzie rozciągają się góry Pamir. Najwyżej położone punkty kraju to Szczyt Ismaila Samaniego (7495 m n.p.m.) i Szczyt Lenina (zwany w Tadżykistanie Szczytem Awicenny, 7134 m n.p.m.). Północną część kraju stanowi urodzajna Kotlina Fergańska. Granica z Afganistanem biegnie wzdłuż rzek Pandż i Amu-daria. Przepływające przez kraj Amu-daria i Syr-daria zasilane są w dużej mierze wodą pochodzącą z topnienia śniegu w górach Kirgistanu i Tadżykistanu. Klimat kontynentalny, wybitnie suchy. Temperatury zróżnicowane w zależności od wysokości terenu. W Tadżykistanie zdarzają się trzęsienia ziemi.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73445", "fragment_id": "649300/0", "subtitle": "", "title": "Tadżykistan", "parentId": 73445.0, "start_index": 0.0, "document_id": "649300", "source": "wikipedia", "score": 0.8397763967514038}, "uuid": "d5cff6d5-89fe-4b6a-a19c-db8b9e31483a"}, {"page_content": "Duszanbe (ros., tadż. Душанбе, w latach 1924–1929 Duszambe, w latach 1929–1961 Stalinabad) – stolica i największe miasto Tadżykistanu, położone u zbiegu rzek Warzob i Kofarnihon. W 2019 roku miasto zamieszkiwało 846 400 osób.\nHistoria.\nMiasto zostało założone w 1924 roku jako Duszambe. W 1929 roku uzyskało połączenie kolejowe do Taszkentu i zostało stolicą nowo utworzonej Tadżyckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Nazwę Duszanbe nadano 10 listopada 1961 roku (wcześniej miasto nosiło nazwę Stalinabad – „Miasto Stalina”). Nazwa Duszanbe w języku tadżyckim oznacza „poniedziałek”, ponieważ miasto znane jest do dziś ze swych poniedziałkowych bazarów. Od 1991 roku Duszanbe stało się stolicą niepodległego Tadżykistanu. W 2006 roku wyburzono synagogę, aby zrobić miejsce do budowy nowego pałacu prezydenckiego. We wrześniu 2015 roku przez miasto przetoczyły się zamieszki oraz próba wszczęcia antyrządowej rebelii przez lokalne ugrupowania powiązane z islamskimi terrorystami.\nGeografia.\nDuszanbe leży u zbiegu rzek Warzob i Kofarnihon. Od północy i wschodu miasto otacza pasmo górskie Gissar, których szczyty mogą sięgać nawet 4000 m n.p.m., natomiast od południa Duszanbe jest otoczone przez góry: Babatag, Aktau, Rangontau, Karatau, które osiągają wysokość 1700 m n.p.m. Do lat 60. XX wieku, Duszanbe znajdowało się na lewym brzegu rzeki Varzob, jednak później zaczęło się rozbudowywać na prawym brzegu. Miasto jest położone na obszarze zagrożonym trzęsieniem ziemi. W ciągu ostatnich 100 lat, na tych terenach było wiele trzęsień ziemi o magnitudzie 5-6. Jednym z nich było trzęsienie ziemi Khait w 1949 roku.\nDzielnice.\nDuszanbe dzieli się na cztery dzielnice.\nNauka i oświata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57777", "fragment_id": "648285/0", "subtitle": "", "title": "Duszanbe", "document_id": "648285", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 57777.0, "score": 0.4210768938064575}, "uuid": "383c2aaa-3184-40f8-a78f-d47aa3d06a8a"}, {"page_content": "Rejony Administrowane Centralnie – jedna z czterech jednostek administracyjnych Tadżykistanu. Leży w środkowej części kraju, a jego stolica to Duszanbe. Jej powierzchnia wynosi 28 500 km², a populacja w 2010 roku wyniosła 1 722 908 osób[]. Graniczy z Uzbekistanem na zachodzie i Kirgistanem na północnym wschodzie. Granice z innymi wilajetami przebiegają następująco: z sogdyjskim na północy, chatlońskim na południu i Górskim Badachszanem na wschodzie. Do najważniejszych miast należą: Duszanbe (stolica Tadżykistanu) i Wachdat. Dzieli się na następujące dystrykty:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1391207", "fragment_id": "190975/0", "subtitle": "", "title": "Rejony Administrowane Centralnie", "document_id": "190975", "start_index": 0.0, "parentId": 1391207.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7500334978103638}, "uuid": "cf4a689b-8993-46d1-a752-23b1363edb15"}, {"page_content": "Tadżykistan jest podzielony na 3 obwody administracyjne (\"wilajety\") oraz jeden okręg autonomiczny. Stolica państwa Duszanbe posiada specjalne uprawnienia obwodu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=779602", "fragment_id": "994454/0", "subtitle": "", "title": "Podział administracyjny Tadżykistanu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "994454", "parentId": 779602.0, "score": 0.5953276753425598}, "uuid": "385327a5-aea4-4fd5-a637-ef1bd6407b67"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2010 roku Tadżykistan posiadał ponad 40 miast o ludności przekraczającej 10 tys. mieszkańców. Stolica kraju Duszanbe jako jedyne miasto liczyło ponad pół miliona mieszkańców; 1 miasto z ludnością 100÷500 tys.; 3 miasta z ludnością 50÷100 tys.; 9 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Tadżykistanie.\nNajwiększe miasta w Tadżykistanie według liczebności mieszkańców (stan na 21.09.2010):\nAlfabetyczna lista miast w Tadżykistanie.\nJeśli miasto posiada polski egzonim zalecany przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych, podano go w pierwszej kolejności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1541461", "fragment_id": "199151/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Tadżykistanie", "parentId": 1541461.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "199151", "score": 0.7759342193603516}, "uuid": "ce336bbb-c967-4620-8882-6a531fdd9d06"}, {"page_content": "Tadżykistan jest republiką semiprezydencką. Na czele państwa stoi prezydent wybierany w wyborach powszechnych na siedmioletnią kadencję (od 16 listopada 1994 roku jest nim Emomali Rahmon). Premier powoływany jest na stanowisko przez prezydenta i musi uzyskać wotum zaufania od parlamentu. Organem władzy ustawodawczej jest dwuizbowe Zgromadzenie Najwyższe (Madżlisi Oli). Izba niższa, Zgromadzenie Reprezentantów (Madżlisi Namojandagon), składa się z 63 członków, wybieranych w głosowaniu powszechnym na pięcioletnią kadencję. Izba wyższa, Zgromadzenie Narodowe (Madżlisi Milij), składa się z 33 członków, w tym 8 mianowanych jest przez prezydenta, a 5 reprezentuje 3 obwody, Obwód Autonomiczny oraz okręg stołeczny – Duszanbe. Dominującą partią polityczną jest Ludowo-Demokratyczna Partia Tadżykistanu.\nTadżykistan dzieli się administracyjnie na cztery wilajety (tadż. &lt; lang=\"tg\"&gt;вилоят&lt;/&gt;):\nPrawa człowieka.\n \"Osobny artykuł: Prawa człowieka w Tadżykistanie.\"\nPrawa człowieka w Tadżykistanie są notorycznie łamane. Opozycja polityczna, wolność religijna oraz wolność prasy pozostają mocno ograniczone. Po wyborach parlamentarnych w 2005 roku nasilił się proces zamykania wielu niezależnych gazet oraz napadów na dziennikarzy współpracujących z tymi gazetami. W 2003 roku zamknięto jedyną stronę internetową jedynej opozycyjnej partii politycznej. Blokowany jest także dostęp do Facebooka oraz YouTube. Nie są przestrzegane konstytucyjne gwarancje sprawiedliwego procesu. W stosunku do osób oskarżanych o przestępstwa często stosuje się tortury. W Tadżykistanie kobiety padają ofiarami gwałtów oraz handlu ludźmi. Służby graniczne często odmawiają przybyszom wjazdu do kraju bez podania przyczyny mimo posiadania przez nich wszystkich wymaganych dokumentów.\nSiły zbrojne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73445", "fragment_id": "649300/4", "subtitle": "", "title": "Tadżykistan", "source": "wikipedia", "start_index": 5661.0, "document_id": "649300", "parentId": 73445.0, "score": 0.24860869348049164}, "uuid": "f7de07ed-d63a-4022-8bed-aff676fe3c5d"}, {"page_content": "Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka, Tadżycka SRR, radziecki Tadżykistan (ros. Таджикская Советская Социалистическая Республика, tadż. Республикаи Советии Социалистии Тоҷикистон) – jedna z republik związkowych ZSRR, istniejąca od 1929 do 1991 roku.\nTadżycka SRR powstała 5 grudnia 1929 r. jako pełnoprawna republika rad i następczyni Turkiestańskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Formalna zmiana nazwy weszła w życie w 1936 roku. Pozostała w składzie Związku Radzieckiego do 26 grudnia 1991 r., kiedy uzyskała niepodległość jako Republika Tadżykistanu.\nHistoria.\nW następstwie zwycięstwa rewolucji październikowej 1918 r., terytorium kraju weszło w skład Turkiestańskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej jako część Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, formalnej poprzedniczki ZSRR.\n14 października 1924 r. powstała Tadżycka Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, znajdująca się w obrębie Uzbeckiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.\nOd 2 stycznia 1925 r. w ramach Tadżyckiej ASRR, a potem Tadżyckiej SRR istniał Gorno-Badachszański Obwód Autonomiczny.\nW momencie utworzenia TSRR w grudniu 1929, jej stolica, Duszanbe, nosiła nazwę \"Stalinabad\" na cześć Józefa Stalina. Po jego śmierci, w ramach destalinizacji przeprowadzonej przez KPZR pod przewodnictwem Nikity Chruszczowa przywrócono oryginalną nazwę.\nKolektywizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117869", "fragment_id": "8284/0", "subtitle": "", "title": "Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka", "parentId": 117869.0, "start_index": 0.0, "document_id": "8284", "source": "wikipedia", "score": 0.6071207523345947}, "uuid": "ed296a50-aefe-41c8-b985-dcff465c3517"}, {"page_content": "Muzeum Narodowe Tadżykistanu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tg\"&gt;Осорхонаи миллии Тоҷикистон&lt;/&gt;) – największe muzeum znajdujące się w Duszanbe, stolicy Tadżykistanu. W muzeum zgromadzonych jest niespełna 50 tys. eksponatów.\nHistoria.\nCentralne Muzeum Tadżyckie zostało założone w 1934 roku. Przekazano do niego eksponaty z wystawy osiągnięć gospodarki narodowej zorganizowanej w Duszanbe. Początkowo posiadało tylko 530 eksponatów. W 1955 roku w związku z 500. rocznicą urodzin Behzada miniaturzysty z XV-XVI wieku Muzeum nadano jego imię. W 1959 roku po połączeniu z Republikańskim Muzeum Historii i Wiedzy Lokalnej utworzono Republikańskie Zjednoczone Muzeum Historii i Wiedzy Lokalnej i Sztuk Pięknych. Muzeum pod tą nazwą funkcjonowało do odzyskania niepodległości przez Tadżykistan. W latach 60. XX wieku zostało umieszczone w centrum Duszanbe, w dawnym budynku uczelnianym. W 1999 roku otrzymało status muzeum narodowego. Podlega Ministerstwu Kultury Tadżykistanu.\nDekretem Prezydenta Republiki Tadżykistanu z 27 lipca 2011 r. Nr 1094 nosi nazwę Muzeum Narodowego Tadżykistanu.\nNowy budynek.\nW marcu 2013 roku Muzeum przeniosło się do nowego budynku[]. Jego powierzchnia wynosi 24 tys. m², 15 tys. m² jest przeznaczone na wystawę. Muzeum ma 22 sale wystawowe. W nowym budynku muzeum znajdują się 4 stałe wystawy: przyrody, historii starożytnej i średniowiecznej, historii współczesnej oraz sztuk pięknych i stosowanych.\nNa parterze budynku została umieszczona wystawa poświęcona przyrodzie. Można na niej poznać faunę i florę, klimat, obszary chronione, rezerwaty Republiki Tadżykistanu. Warto zwiedzić salę geologiczną, w której wyeksponowano okazy minerałów Tadżykistanu. Na środku sali umieszczono wysokie na 3,40 m i ważące 600 kg drzewo wykonane z kamieni szlachetnych Tadżykistanu. Znalazło się na nim 19536 kamieni szlachetnych.Na wystawie poświęconej historii Tadżykistanu znajdziemy zbiory archeologiczne. Muzeum posiada bogate zbiory numizmatyczne. W salach wystawowych poświęconych historii najnowszej eksponowane są zabytki z okresu przynależności Tadżykistanu do Związku Radzieckiego (1917–1991). Znajdziemy tu również specjalną salę gromadzącą prezenty otrzymane przez Prezydenta Republiki Tadżykistanu od gości z całego świata. Na drugim piętrze w Muzeum Sztuk Pięknych i Stosowanych znajdują się zbiory malarstwa rzeźba i sztuki użytkowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776620", "fragment_id": "1004918/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Narodowe Tadżykistanu", "document_id": "1004918", "start_index": 0.0, "parentId": 776620.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6132980585098267}, "uuid": "530f602e-c612-4f13-a69d-e1ab0072fcce"}, {"page_content": "Pałac prezydencki w Duszanbe (tadż. Қасри Миллат, również pod nazwą Pałac Narodów) – neoklasycystyczny czterokondygnacyjny budynek w centrum Duszanbe, stolicy Tadżykistanu, zaprojektowany i wybudowany przez firmę Codest International.\nJest oficjalną siedzibą administracji rządowej oraz rezydencją prezydenta Tadżykistanu, w której przyjmuje on szefów rządów oraz głowy państw przebywających w kraju podczas oficjalnych wizyt. Pałac jest częścią kompleksu, który obejmuje Plac Flag, Park Rudaki, Muzeum Narodowe i kilka innych budynków. Naprzeciwko gmachu parlamentu znajduje się natomiast Biblioteka Narodowa Tadżykistanu. Cały kompleks zajmuje powierzchnię ponad 9 ha, a jego budowa trwała kilka lat. Koszty jego budowy wycenia się na około 300 milionów dolarów. By pałac mógł powstać, wyburzono część XIX-wiecznej synagogi oraz wysiedlono kilkaset rodzin. Budowla przykryta jest złotą kopułą, ozdobiona przyciemnianymi oknami i 64 doryckimi kolumnami.\nPałac przedstawiono graficznie na rewersie banknotu o nominale 500 somoni. Zbudowano go na cześć Ismaila I Samanidy, tadżyckiego władcy z dynastii Samanidów.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4650736", "fragment_id": "749824/0", "subtitle": "", "title": "Pałac prezydencki w Duszanbe", "document_id": "749824", "start_index": 0.0, "parentId": 4650736.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3554408550262451}, "uuid": "32b35b0a-4001-4043-9302-dae5ab4d52f9"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Tadżykistanie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMoskwa (tadż. Москва - trl. Moskva, trb. Moskwa; ros. Московский - trl. Moskovskiy, trb. Moskowskij; dawna nazwa Czubek) – osiedle typu miejskiego w Tadżykistanie (wilajet chatloński).\nMiasto znajduje się ok. 20 km na południe od Wose - stolicy dystryktu. W jego bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się miejscowości: Pachtakor (1,5 km na zachód), Okmazor (1 km na wschód), Sadbargo (0,5 km na północ) oraz od południa Beszkappa (2,0 km) i dawny sowchoz Czubek (1,5 km).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1021597", "fragment_id": "1361360/0", "subtitle": "", "title": "Moskwa (Tadżykistan)", "document_id": "1361360", "start_index": 1.0, "parentId": 1021597.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3508630394935608}, "uuid": "f8948281-5708-4311-bb64-c1a39dc08c1d"}]}
{"id": "q_664", "question": "Trzeciorzęd to pierwszy okres której ery w dziejach Ziemi?", "answer": [{"page_content": "Trzeciorzęd – według starszych wersji periodyzacji starszy okres ery kenozoicznej, od 65 do 1,8 mln lat temu. Dzieli się na:\nWedług podziału dokonanego przez Międzynarodową Unię Nauk Geologicznych w 2004 r. (z późniejszymi poprawkami) trzeciorzęd nie istnieje, era kenozoiczna dzieli się na paleogen, neogen i czwartorzęd (poszerzony o najmłodszy wiek pliocenu, gelas).\nGeologia.\nW trzeciorzędzie oceany i kontynenty przybrały kształt zbliżony do współczesnego:\nTypowymi skałami trzeciorzędowymi są: flisz, wapienie numulitowe, osady chemiczne (sól kamienna, sole potasowe) oraz utwory lądowe (piaski, węgiel brunatny).\nFlora trzeciorzędu.\nOkres trzeciorzędu charakteryzuje się gwałtownym rozwojem roślin okrytozalążkowych.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6140", "fragment_id": "172114/0", "subtitle": "", "title": "Trzeciorzęd", "parentId": 6140.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172114", "source": "wikipedia", "score": 0.9664230942726135}, "uuid": "71a190e2-c94d-42f3-90cb-c60ecd44aa4a"}, {"page_content": "Paleogen (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;παλαιός&lt;/&gt; 'stary' i &lt; lang=\"grc\"&gt;γένος&lt;/&gt; 'ród') – najstarszy okres ery kenozoicznej, trwający od 66,0 mln do 23,03 mln lat temu. Dzieli się na następujące epoki/oddziały:\nW paleogenie życie odradzało się po wielkim wymieraniu kończącym kredę. Z fauny zniknęły m.in. nieptasie dinozaury, pterozaury i gady morskie, a także pospolite morskie głowonogi, belemnity i amonity (nieliczni przedstawiciele amonitów wymarli dopiero na początku paleocenu). W okresie tym znacznie rozwinęły się i zróżnicowały ssaki, uzyskując dominującą pozycję wśród fauny lądowej, oraz ptaki.\nDawny podział.\nWspółczesny podział ery kenozoicznej został dokonany przez Międzynarodową Unię Nauk Geologicznych w 2004 r. (z późniejszymi poprawkami). W dawniejszej periodyzacji był to okres tzw. starszego trzeciorzędu, trwający od 65 do 24 mln lat temu; w nowym podziale pojęcie trzeciorzędu zostało zniesione.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31517", "fragment_id": "183076/0", "subtitle": "", "title": "Paleogen", "parentId": 31517.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183076", "score": 0.3466380834579468}, "uuid": "00082f2a-ce41-4cfb-9e23-6361b9353f07"}, {"page_content": "Czwartorzęd (Q) – najmłodszy okres ery kenozoicznej, który zaczął się 2,58 mln lat temu z końcem neogenu i wciąż trwa. Dzieli się na:\nInne podziały.\nWe wcześniejszym podziale okresem poprzedzającym czwartorzęd był trzeciorzęd. Został on później podzielony na paleogen i neogen. Według podziału dokonanego przez Międzynarodową Komisję Stratygraficzną w 2004 r. czwartorzęd miał nie istnieć jako okres, a plejstocen i holocen wchodziły w skład neogenu (23 mln lat temu do chwili obecnej). Na skutek protestów społeczności geologów czwartorzędu w 2006 r. Międzynarodowa Komisja Stratygraficzna przywróciła formalne stosowanie nazwy czwartorzęd w randze okresu, przesuwając zarazem jego dolną granicę z 1,80 na 2,58 mln lat, a więc obejmując także ostatnie piętro pliocenu – gelas.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nQuaternary is recommended as a formal Period/System of the Cenozoic. It is the interval of oscillating climatic extremes (glacial and interglacial episodes) that was initiated at about 2.6 Ma (set equal to base of Gelasian stage), therefore it encompasses the Holocene and Pleistocene epochs and the late Pliocene.\nKlimat.\nW plejstocenie klimat często ulegał zmianom, ochłodzeniom towarzyszyło powstawanie lądolodów i zwiększenie wilgotności (na niższych szerokościach geograficznych). Okresom ociepleń towarzyszyło topnienie pokryw lodowych (całkowite lub częściowe) oraz pustynnienie obszarów równikowych. Holocen rozpoczął się około 11,7 tysięcy lat temu, wraz z ustąpieniem ostatniego lądolodu z terenów środkowej Europy.\nMigracje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28896", "fragment_id": "169444/0", "subtitle": "", "title": "Czwartorzęd", "document_id": "169444", "start_index": 0.0, "parentId": 28896.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35412293672561646}, "uuid": "157c98c0-e8b1-4701-8b3d-b8b71871b328"}, {"page_content": "Jednym z pierwszych był również \"Archaeopteris\", wyewoluował na Ziemi około 370 milionów lat temu. W miarę jego rozprzestrzeniania na Ziemi pojawiły się spore ilości tlenu, co pomogło w kolonizacji planety innym organizmom. W karbonie, dzięki ciepłemu i wilgotnemu klimatowi zaczęły rozwijać się gęste lasy złożone z Lepidodendronów, a u schyłku okresu pojawiły się pierwsze nagonasienne. W okresie trwania ery mezozoiku, podczas drastycznych zmian klimatycznych, najlepiej dostosowały się drzewa iglaste i miłorzęby. Pierwsze drzewa okrytonasienne wyewoluowały w okresie kredy. W trzeciorzędzie drzewa skolonizowały niemal wszystkie lądy, pojawiły się dęby, brzozy, cedry, klony, lipy. W okresie zlodowaceń na terenie dzisiejszej Europy wymarło wiele gatunków drzew, przez co nasza flora jest uboższa niż np. amerykańska, której pomogły uwarunkowania topograficzne.\nZastosowanie.\nDrzewa odgrywają dużą rolę w życiu człowieka, dostarczają m.in. jeden z materiałów budowlanych, jakim jest drewno, a także takie substancje jak żywica lub kauczuk. Drewno wykorzystywane jest również jako materiał opałowy dostarczający energii cieplnej. Jednym z powszechnych zastosowań jest również produkcja papieru. Pewne części niektórych drzew mogą być wykorzystywane w celach spożywczych – przede wszystkim owoce, ale także kora (cynamonowiec), liście (herbata), nasiona (kawa), a nawet kwiaty (goździkowiec). Stosuje się je także w ziołolecznictwie, np. liście brzozy lub orzecha włoskiego, kora wierzby czy kwiaty lipy.\nDrzewa zapobiegają erozji i łagodzą wpływ pogody na ekosystem pod koroną drzew.\nRodzaje drzew rodzime w Polsce.\nLiściaste:\nIglaste:\nNajwyższe drzewa.\nNa świecie:\nW Polsce:\nNajstarsze drzewa.\nNa świecie:\nW Polsce:\nDokładny wiek bardzo starych drzew jest trudny do ustalenia, gdyż często wewnętrzna część pnia jest spróchniała.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9980", "fragment_id": "184218/5", "subtitle": "", "title": "Drzewo", "source": "wikipedia", "start_index": 7219.0, "document_id": "184218", "parentId": 9980.0, "score": 0.15487386286258698}, "uuid": "4d80c8ca-2f1b-4c13-aedd-6d0158fabe57"}, {"page_content": "Era kenozoiczna, kenozoik – era, która rozpoczęła się ok. 66 mln lat temu (od wymierania kredowego) i wciąż trwa. Era kenozoiczna bywa czasem określana mianem ery ssaków, owadów lub ery roślin kwiatowych, bowiem te grupy przeszły w niej intensywny rozwój ewolucyjny.\nGeologia.\nIntensywna orogeneza alpejska doprowadziła w paleocenie do wyniesienia Gór Skalistych, a w następnych epokach gór Sierra Nevada i nowego pasma Gór Skalistych. Przez znaczną część eocenu Afryka i Ameryka Południowa były całkowicie odizolowane od lądów półkuli północnej.\nFauna.\nW erze mezozoicznej doszło do wykształcenia najpierwotniejszych ssaków – jajorodnych stekowców. Już w kredzie istniały ssaki żyworodne – torbacze, a nawet łożyskowce. W kenozoiku ssaki nadal ewoluowały. Na początku paleogenu były to przede wszystkim pozostałości kredowe: wieloguzkowce, torbacze i prymitywne ssaki łożyskowe. Nie było dużych drapieżników. Na półkuli północnej pojawiły się pierwsze naczelne (Plesiadapiforma). Nastąpiła intensywna ewolucja łożyskowców i ich specjalizacja. Pojawiły się pradrapieżne i prakopytne (paleocen). Eocen („świt nowych czasów”) zawdzięcza nazwę pojawieniu się wielu występujących do dziś rzędów ssaków, a także niektórych istniejących nadal rodzin. Do najbardziej wyspecjalizowanych należą: nietoperze, walenie i brzegowce. Wtedy też pojawiły się lemurowate i wyrakowate. Parzystokopytne reprezentowane są m.in. przez maleńkiego „jelenia” \"Diacodexis\", a nieparzystokopytne przez pierwszego konia – \"Hyracotherium\".\nFlora.\nWe wczesnym trzeciorzędzie wokół biegunów rozciągały się lasy wielkolistnych drzew zrzucających liście na zimę. Pozostałe obszary globu porastały lasy tropikalne.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1360", "fragment_id": "169254/0", "subtitle": "", "title": "Kenozoik", "parentId": 1360.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169254", "score": 0.11619871109724045}, "uuid": "9f966a29-072d-4f55-8c33-141ffc47106f"}, {"page_content": "Większość geologów zajmujących się w tych czasach stratygrafią stanowili Brytyjczycy, stąd na przykład nazwy \"kambr\", \"ordowik\" i \"sylur\" pochodzą od nazw starożytnych brytyjskich plemion (i zdefiniowane są na podstawie stratygrafii Walii). Brytyjscy geologowie są również odpowiedzialni za pogrupowanie okresów w ery oraz za podział trzeciorzędu i czwartorzędu na epoki.\nKiedy William Smith i Charles Lyell rozpoznali w kolejnych warstwach okresy, nie było jeszcze sposobu nakreślenia ich skali czasu. Kreacjoniści proponowali ograniczenie się zaledwie do kilku tysięcy lat, podczas gdy inni sugerowali bardzo długie (lub nawet nieskończone) epoki. Dyskusje na ten temat trwały przez ponad 100 lat, dopiero w XX wieku metody datowania na podstawie radioaktywnych izotopów pozwoliły na ustalenie konkretnych dat.\nEwolucja tabeli.\nW 1977 Globalna Komisja Stratygrafii (przemianowana później na Międzynarodową Komisję Stratygrafii) podjęła wysiłki mające na celu zdefiniowanie globalnych odniesień dla jednostek geologicznych. Do poważnych zmian, które zaszły w tabeli w pierwszej dekadzie XXI wieku, należy usunięcie okresu trzeciorzędu, zastąpionego przez paleogen i neogen (wcześniej definiowane jako podokresy trzeciorzędu) i pojawienie się jednostek nieobecnych we wcześniejszej literaturze (np. okresu ediakaru). Trzy eony poprzedzające fanerozoik nazywa się wciąż nieformalnie prekambrem. Postęp wiedzy pozwala na ścisłe określenie wieku granic pomiędzy poszczególnymi jednostkami i wprowadzenie nowych podziałów, wskutek czego tabela wciąż ewoluuje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28897", "fragment_id": "169445/2", "subtitle": "", "title": "Tabela stratygraficzna", "source": "wikipedia", "start_index": 3420.0, "parentId": 28897.0, "document_id": "169445", "score": 0.40131449699401855}, "uuid": "4dda08cb-0024-45c1-9651-8457bd21c18d"}, {"page_content": "Wczesny trias (ang. \"Early Triassic\") – najstarsza epoka triasu (era mezozoiczna), trwająca około 4,7 milionów lat (od 251,902 ± 0,024 do 247,2 mln lat temu). Jest to epoka młodsza od lopingu, a starsza od środkowego triasu. Wczesny trias dzieli się na dwa wieki: ind i olenek.\nChronostratygraficznym odpowiednikiem epoki wczesnego triasu jest oddział trias dolny. Dolny trias dzieli się na dwa piętra: ind i olenek.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1158323", "fragment_id": "1355299/0", "subtitle": "", "title": "Trias wczesny", "document_id": "1355299", "start_index": 0.0, "parentId": 1158323.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0695042610168457}, "uuid": "1b479bc4-5134-44fc-aec4-58a9c6d7a805"}, {"page_content": "Pod koniec waryscyjskich ruchów górotwórczych, w górnym karbonie nastąpiła intruzja granitu karkonoskiego. Spowodowała ona m.in. przeobrażenie najbliżej leżących łupków w hornfelsy.\nPotem nastąpił okres denudacji i erozji, trwający przez perm, całą erę mezozoiczną oraz część trzeciorzędu, który doprowadził do zniszczenia skał okrywy i odsłonięcia głębinowych granitów.\nZasadniczy masyw został ponownie wydźwignięty w czasie orogenezy alpejskiej (trzeciorzęd), ale jego poszczególne części zostały podniesione nierównomiernie, podzielone uskokami i spękaniami, częściowo wypełnionymi przez skały wylewne. Ruch ten objął Karkonosze, Góry Izerskie i Rudawy Janowickie i Góry Kaczawskie, ale Kotlina Jeleniogórska nie została podniesiona.\nPo spowolnieniu alpejskich ruchów górotwórczych nastąpił okres silnej erozji, najpierw w warunkach ciepłego i wilgotnego klimatu, później klimatu peryglacjalnego.\nWyraźne przemodelowanie nastąpiło w czasie zlodowaceń i po stopieniu lądolodu i lodowców górskich. Powstały wtedy najbardziej atrakcyjne elementy rzeźby Karkonoszy, nadające niektórym ich fragmentom znamiona wysokich gór typu alpejskiego. Najbardziej charakterystycznymi śladami tego okresu są kotły polodowcowe o skalistych ścianach, u których podnóży leżą stożki usypowe i napływowe, niżej zaś osady moreny denne, czołowe i boczne, stawy i jeziora cyrkowe, średnie i wysokie torfowiska. W miejscach, gdzie dostawa śniegu była niewystarczająca, powstały nisze niwalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9879", "fragment_id": "184143/7", "subtitle": "", "title": "Karkonosze", "parentId": 9879.0, "start_index": 9867.0, "document_id": "184143", "source": "wikipedia", "score": 0.17749907076358795}, "uuid": "92c2f5b8-2b91-4f6b-a797-818a6844c7df"}, {"page_content": "Granica K-T (granica kreda-trzeciorzęd, zwana potocznie \"twardym dnem\"; poprawniej: granica kreda-paleogen, K-Pg) – warstwa rozgraniczająca osady kredy od paleogenu, odznaczająca się skokowym spadkiem bioróżnorodności i anomalną zawartością irydu. Jest ona śladem wielkiego wymierania, które zakończyło erę mezozoiczną, ok. 66 milionów lat temu.\nPowyżej warstwy K-T nie są znajdowane skamieniałości zwierząt dominujących w mezozoiku, w tym: nieptasich dinozaurów, pterozaurów, gadów morskich oprócz żółwi, oraz amonitów (z nielicznymi wyjątkami na początku paleocenu).\nPochodzenie.\nWzbogacenie tej warstwy w iryd, pierwiastek rzadko występujący na Ziemi, a często w obiektach kosmicznych, jest silnym argumentem przemawiającym za tym, że jedną z głównych przyczyn wymierania była katastrofa kosmiczna. Znane jest kilka kraterów meteorytowych, które powstały w tym czasie (z lepiej lub gorzej wyznaczoną dokładnością), z których krater Chicxulub na Jukatanie jest drugim co do wielkości potwierdzonym kraterem uderzeniowym na Ziemi. Uderzenie meteorytu wyzwoliło energię 180 bilionów ton trotylu i wzbiło w powietrze do 400 bilionów ton skał.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=768970", "fragment_id": "811326/0", "subtitle": "", "title": "Granica K-T", "document_id": "811326", "start_index": 0.0, "parentId": 768970.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09805534034967422}, "uuid": "bc8b00d0-f83e-4f2e-9736-185fa654bc6e"}, {"page_content": "Pierwsze podwaliny pod stratygrafię położył pod koniec XVII wieku Niels Stensen. Stwierdził on, że warstwy skał ułożone są w określonej kolejności i reprezentują konkretne odcinki czasu. Sformułował również zasadę superpozycji mówiącą, że każda warstwa jest prawdopodobnie starsza od warstwy leżącej na niej i młodsza od warstwy leżącej pod nią. Jego zasady były bardzo proste, jednak zastosowanie ich do prawdziwych skał niosło ze sobą pewne komplikacje. Osiemnastowieczni geologowie zdali sobie sprawę, że:\nPierwsze poważne próby uporządkowania stratygrafii, które mogłyby być używane na całej Ziemi, miały miejsce pod koniec XVIII wieku. Jednym z najważniejszych badaczy tamtego okresu był Abraham Werner. Najpopularniejsze z tych wczesnych prób dzieliły skały skorupy ziemskiej na cztery typy: pierwszorzęd, drugorzęd, trzeciorzęd i czwartorzęd. Według tej teorii każdy z tych typów skał powstał w konkretnym okresie historii ziemi. Nazwy trzeciorzęd i czwartorzęd używane były w oficjalnej nomenklaturze jeszcze pod koniec XX wieku.\nNa początku XIX wieku pojawiła się koncepcja identyfikacji warstw na podstawie zawartych w nich skamieniałości. Pionierami tej metody byli William Smith, Georges Cuvier i Alexandre Brogniart. Metoda ta pozwoliła geologom na lepszy i bardziej precyzyjny podział historii Ziemi; mogli również porównywać warstwy w różnych krajach, a nawet na różnych kontynentach. Jeśli w dwóch warstwach (niezależnie od odległości między nimi i różnic w składzie) występowały te same skamieniałości, istniały duże szanse, że powstały one w tym samym czasie. Szczegółowe badania warstw i skamieniałości prowadzone w Europie latach 1820–1850 zaowocowały periodyzacją, która używana jest do chwili obecnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28897", "fragment_id": "169445/1", "subtitle": "", "title": "Tabela stratygraficzna", "document_id": "169445", "start_index": 1696.0, "source": "wikipedia", "parentId": 28897.0, "score": 0.216098815202713}, "uuid": "6ccb0c0f-ea92-4ea3-9b3c-845174df45e1"}]}
{"id": "q_665", "question": "Czy gong to instrument muzyczny?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy instrumentu muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia.\nGong – instrument muzyczny z grupy idiofonów płytowych uderzanych. \nJest to wisząca lub ustawiona na specjalnym stojaku tarcza z brązu lub mosiądzu, o wypukłej, czasem falistej powierzchni i lekko zagiętych brzegach. Wprowadza się ją w drgania poprzez uderzenie pałką lub młoteczkiem o miękkiej główce, przy czym rodzaj wzbudzonego dźwięku zależy od miejsca uderzenia. \nPrzybył do średniowiecznej Europy z Azji. W orkiestrach wprowadzony został pod koniec XVIII wieku. Istnieje wiele odmian gongów. W skład współczesnej orkiestry symfonicznej wchodzi gong tam-tam (nie należy go mylić z afrykańskim bębnem szczelinowym, tam-tamem).\nGong liturgiczny jest instrumentem muzycznym używanym w Kościele katolickim podczas mszy. Jest podobny do misy dźwiękowej\nPrzestrzeń kulturowa gongów w Wietnamie.\n \"Osobny artykuł: Przestrzeń kulturowa gongów w Wietnamie.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112201", "fragment_id": "22697/0", "subtitle": "", "title": "Gong", "document_id": "22697", "start_index": 1.0, "parentId": 112201.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "66374a4b-a203-432a-8e91-d629ae457781"}, {"page_content": "Khong wong yai ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"th\"&gt;ฆ้องวงใหญ่&lt;/&gt; IPA kʰɔ́ːŋ woŋ jàj) – tradycyjny tajski instrument muzyczny, składający się z szesnastu gongów zamocowanych na rattanowej konstrukcji w kształcie okręgu. Jest większy i odznacza się niższym tonem niż bardzo podobny instrument zwany khong wong lek, posiadający 18 gongów. Gra się przy pomocy dwóch pałeczek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2515729", "fragment_id": "555017/0", "subtitle": "", "title": "Khong wong yai", "parentId": 2515729.0, "start_index": 0.0, "document_id": "555017", "source": "wikipedia", "score": 0.6080564260482788}, "uuid": "d1f84b11-8404-4d33-a234-6c1177c79e70"}, {"page_content": "Khong wong lek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"th\"&gt;ฆ้องวงเล็ก&lt;/&gt; IPA kʰɔ́ːŋ woŋ lék) – tradycyjny tajski instrument muzyczny, składający się z osiemnastu gongów zamocowanych na rattanowej konstrukcji w kształcie okręgu. Jest mniejszy i odznacza się wyższym tonem niż bardzo podobny instrument zwany khong wong yai, posiadający 16 gongów. Gra się przy pomocy dwóch pałeczek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2515718", "fragment_id": "555011/0", "subtitle": "", "title": "Khong wong lek", "parentId": 2515718.0, "start_index": 0.0, "document_id": "555011", "source": "wikipedia", "score": 0.6287828683853149}, "uuid": "aeaa1013-2c03-4f74-9acf-f9719afe1b57"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zespołu rockowego. Zobacz też: Gong – dziecięcy zespół muzyczny.\nGong – francuska, a potem międzynarodowa, progresywna grupa rockowa wywodząca się z brytyjskiej sceny Canterbury. Przez formację przewinęło się wielu muzyków reprezentujących różne koncepcje muzyczne. Z tej przyczyny, a także z powodów czysto programowych, grupa nie wykształciła stałego brzmienia. W istocie była jednym z najbardziej eklektycznych i „anarchistycznych” projektów w historii gatunku. Grupa objęła takie gatunki jak psychodeliczny rock, rock elektroniczny, jazz-rock, space rock, eksperymentalny rock i inne. Zalicza się ją również w poczet grup protopunkowych. Muzyka grupy balansuje pomiędzy groteską, teatralnością, awangardowymi eksperymentami oraz solidną rockową i jazzrockową grą; bardzo bogata instrumentalnie, jak pod względem faktury. Z zespołu „wypączkowały” grupy-córki: Planet Gong, Mother Gong, Pierre Moerlen’s Gong, Gongzilla, NY Gong i Gongmaison.\nMuzycy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nDyskografia.\nGong.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20158", "fragment_id": "170894/0", "subtitle": "", "title": "Gong (rockowy zespół muzyczny)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "170894", "parentId": 20158.0, "score": 0.2924089729785919}, "uuid": "75d67b3d-82c8-402c-b305-e974653cb773"}, {"page_content": "Litofon (z gr. λιϑος \"skała\" i φωνή \"dźwięk\") – instrument muzyczny, zaliczany do instrumentów perkusyjnych samobrzmiących, tzw. idiofonów. Dźwięki wytwarzane są poprzez uderzanie w zróżnicowane pod względem wielkości i formy kamienne sztaby.\nLitofony były popularne m.in. w starożytnym Wietnamie. Jednym z bardziej znanych litofonów był zabytek z I tysiąclecia p.n.e. odnaleziony na stanowisku w Mỹ Lộc, w południowowietnamskim dystrykcie Tân Uyên, w dolinie rzeki Đồng Nai.\nW 1993 starożytny litofon, kopię wietnamskiego instrumentu przechowywanego w paryskim Muzeum Człowieka, zrekonstruowali w Polsce Maciej Rychły, muzyk i twórca zespołu Kwartet Jorgi oraz archeolog z Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie Witold Migal. Paryski zabytek znalazł w roku 1949 w Wietnamie w prowincji Đăk Lăk francuski etnolog Georges Condominas.\nZnane litofony.\nZa bardzo pierwotną formę litofonu można uznać \"kamienny gong\", który używany jest przez ludy różnych kultur. Mowa tutaj o naturalnej kamiennej formacji, w którą uderzało się jakimś przedmiotem, by wydobyć dźwięki. Przykładem może być kamienny gong na Wyspie Mfangano na Jeziorze Wiktorii w Kenii. Wiele litofonów odkryto na terenie Wietnamu w XX wieku. Koreańczycy używają instrumentu zwanego \"pyeongyeong\", który jest zbliżony formą do chińskiego \"bianqing\". Oba instrumenty zaliczyć można do litofonów.\nBrytyjski kompozytor Will Menter zbudował \"llechiphone\". Jego kamienna marimba posiadała płytki wykonane z łupków. Inny litofon, nazwany \"stonaphones\", zbudowany został przez Amerykanina Jima Doble ze starych płytek dachowych .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1005880", "fragment_id": "1384347/0", "subtitle": "", "title": "Litofon", "parentId": 1005880.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1384347", "score": 0.2475879043340683}, "uuid": "f81ec09a-3a9d-46c5-aee3-b19ddf08e814"}, {"page_content": "Przestrzeń kulturowa gongów w Wietnamie (wiet. \"Không gian văn hóa Cồng Chiêng Tây Nguyên\") – przestrzeń kultury gongów obejmująca muzykę i taniec towarzyszący rytuałom życia społecznego siedemnastu społeczności etnolingwistycznych austroazjatyckich i austronezyjskich w pięciu prowincjach wietnamskiego Płaskowyżu Centralnego (Đăk Lăk, Đăk Nông, Gia Lai, Kon Tum i Lâm Đồng). Prowincje Đăk Nông, Gia Lai, Kon Tum mają mieć największą liczbę gongów w Wietnamie i poza jego granicami – 6000 zestawów gongów. \nCharakterystyczną cechą dla kultury społeczności prowincji centralnych jest użycie gongu jako pośrednika pomiędzy ludźmi, bóstwami i światem nadprzyrodzonym. Każdy gong symbolizuje bóstwo, którego moc rośnie w miarę jak gong się starzeje. Każda rodzina posiada przynajmniej jeden gong, który świadczy o jej statusie materialnym. \nGongi używane są podczas wszystkich rytuałów życia społecznego: podczas obchodów Nowego Roku, budowy nowego domu komunalnego, uroczystości pożegnania żołnierzy i świętowania zwycięstw wojennych, składania rytualnej ofiary z wołu czy święcenie ryżu. Podczas składania rytualnej ofiary z wołu dźwięki gongu wprowadzają w trans młodych mężczyzn, którzy dźgają wołu przywiązanego do drzewa, aż ten padnie – ofiara ta ma ubłagać duchy, by zapewnić dobre zbiory i długie życie. Dźwięk gongu towarzyszy najważniejszym wydarzeniom w życiu – narodzinom w ceremonii \"thoi tai\" („dmuchania w uszy”), ślubom i pogrzebom w ceremonii \"bo ma\" („opuszczania grobu”) przenoszenia zmarłego w zaświaty. Dźwięki i rytmy dostosowywane są do charakteru uroczystości. Gongi różnią się wielkością – stosowane są instrumenty o średnicy od 25 do 80 cm. \nPonieważ jeden muzyk gra wyłącznie jeden dźwięk, wykonywanie melodii wymaga współpracy wielu muzyków. Zespół grających na gongach liczy od trzech do dwunastu instrumentalistów, mężczyzn lub kobiet.Wskutek długotrwałej wojny tradycyjny tryb życia został zaburzony, a rzemiosło wytwarzania gongów i gry na nich zanika. W 2005 roku przestrzeń kulturowa gongów w Wietnamie została uznana za arcydzieło ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości a w 2008 roku wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3093403", "fragment_id": "160567/0", "subtitle": "", "title": "Przestrzeń kulturowa gongów w Wietnamie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "160567", "parentId": 3093403.0, "score": 0.4646727442741394}, "uuid": "6a762ad3-353d-4147-8c4c-7bb3c3f57483"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy radiostacji numerycznej. Zobacz też: Gong jako instrument, inne znaczenia hasła Gong.\nGong (oznaczenie ENIGMA: G03) – nazwa radiostacji numerycznej, będącej własnością Ministerstwa Obrony Narodowej Niemieckiej Republiki Demokratycznej i działającej prawdopodobnie od 1973 roku. Transmitowała ciągi cyfr stanowiące zaszyfrowane wiadomości dla szpiegów z NRD przebywających w krajach zachodnich, zwłaszcza w Republice Federalnej Niemiec (tzw. Niemczech Zachodnich). Ostatnia transmisja odbyła się 9 maja 1990 roku, na kilka miesięcy przed zjednoczeniem obu państw niemieckich. Swoją nazwę stacja zawdzięcza melodii dzwonów zegara, rozpoczynającej każdą audycję.\nMelodia była odtwarzana z taśmy, która z czasem uległa zniekształceniom przekładającym się na brzmienie dzwonów.\nOpis.\nRadiostacja była obsługiwana przez Wywiad Wojskowy Narodowej Armii Ludowej NRD, podorganizację Ministerstwa Obrony Narodowej NRD.\nPierwsze udokumentowane nagrania działalności \"Gongu\" pochodzą z 1973 roku, nieznana jest data uruchomienia stacji. Transmisje odbywały się na falach krótkich, według określonego harmonogramu – codziennie w godzinach 18:00 – 23:00, co pół godziny na częstotliwości 3258 kHz i w soboty o godzinie 10:00 na 5410 kHz. Nadajnik znajdował się w miejscowości Zeesen i był zdalnie kontrolowany z Wernsdorf.\nFormat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5181714", "fragment_id": "1094772/0", "subtitle": "", "title": "Gong (radiostacja numeryczna)", "document_id": "1094772", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5181714.0, "score": 0.07420521974563599}, "uuid": "82bb36ae-4f82-4390-a014-132d483cc7d0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego dziecięcego zespołu muzycznego. Zobacz też: brytyjski rockowy zespół muzyczny.\nGong (oficjalna nazwa: „GONG” – Dziecięcy Zespół Wokalny) – polska dziecięca grupa muzyczna, założona w 1982 roku w klubie osiedlowym „Tytus” na Ochocie (Rakowiec) w Warszawie z inicjatywy Joanny Kalinowskiej[]. Do samego końca działalności (do roku 2014) jego siedzibą był Dom Kultury „Rakowiec” w Warszawie[].\nPierwszy publiczny występ zespołu miał miejsce 8 marca 1982 w Szkole Podstawowej Nr 10 w Warszawie[].\nW swojej historii zespół dał 894 koncerty, nagrał kilkanaście płyt[]. Popularność zdobył występami w znanych w latach 80. programach dziecięcych, takich jak \"Fasola\", \"Tik-Tak\", \"Teleferie\", \"5-10-15\", \"Tęczowy Music Box\" „Muzyczna skakanka” i innych[]. Piosenka „A co to jest Dziabąg?” przyniosła zespołowi kolejny teledysk i prawdziwą sławę[]. Dwie kolejne piosenki („Jadą misie” i „Biega lato”) gościły nawet na radiowej Liście Przebojów Trójki[]. Piosenki „Gongu” gościły również na dziecięcej liście przebojów w telewizyjnym programie \"Fasola\"[] i w telewizyjnej \"Dyskotece pana Jacka\" (Jacka Cygana)[].\nZespół uczestniczył w ogólnopolskich Festiwalach Kultury Młodzieży Szkolnej w Kielcach gdzie zdobywał główne nagrody (Złota Jodła)[]. Odwiedził Rosję, Litwę, Ukrainę, Słowację, Czechy, Chorwację, Włochy, Węgry, Niemcy, Danię[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1040307", "fragment_id": "1354989/0", "subtitle": "", "title": "Gong (dziecięcy zespół muzyczny)", "parentId": 1040307.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1354989", "score": 0.2685205042362213}, "uuid": "48182627-eeb1-483f-8c72-015f11c79227"}, {"page_content": "Gamelan (nazwa jest utworzona od słowa \"gamel\" „uderzać” i przyrostka \"an\", który nadaje wyrazowi znaczenie rzeczownika zbiorowego) – grupa stylów muzycznych na Jawie oraz wyspie Bali, a także rodzaj indonezyjskiego zespołu muzyki tradycyjnej. \nZespół gamelanu składa się z:\nBębny wywodzą się prawdopodobnie z południowoindyjskich mridangamów. Główną melodię wykonują sarony i slenthem należące do grupy metalofonów. \nGamelan składa się z różnorodnych gongów. Jedne zawieszone są pionowo (gong, suwukan, kempul), inne (kenong, ketuk, kempyang, bonang), umieszczone są poziomo. W skład gamelanu wchodzą również: flet (suling), instrumenty strunowe (rebab, siter lub celempung), ksylofon (gambang). \nW Polsce tradycyjną muzykę indonezyjską wykonuje Warsaw Gamelan Group – zespół działający przy Ambasadzie Republiki Indonezji w Warszawie. Zespół specjalizuje się w muzyce z Jawy Środkowej i współpracuje z tancerkami prezentującymi tańce z różnych regionów Indonezji.\nTradycyjną muzykę indonezyjską gra również zespół gamelanowy Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego.\nStrój muzyczny.\nStrój muzyczny bywa różny w zależności od kierunku muzycznego lub regionu, a nawet w zależności od zespołu. Najczęściej spotykane są skale o czterech, pięciu, lub siedmiu tonach na oktawę. Typowymi są slendro i pelog.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=471417", "fragment_id": "1553528/0", "subtitle": "", "title": "Gamelan", "document_id": "1553528", "start_index": 0.0, "parentId": 471417.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1649882197380066}, "uuid": "68d862d9-a811-49c5-9929-6d88e1a40c11"}, {"page_content": "Gongi \"shōko\" (lub \"shōgo\") używane są m.in. w muzyce dworu cesarskiego gagaku oraz w trakcie modłów kapłanów do Buddy Amidy. Uderza się je dwoma drewnianymi pałeczkami z okrągłymi główkami, które po uderzeniu spoczywają na gongu, po czym przesuwają się cicho w dół. Jeden z typów były używany w wojsku do sygnalizacji.\nDrewniany gong w kształcie ryby \"gyoban\".\n\"Gyoban\" (także: \"gyoku\", \"mokugyo\", dosł. drewniana ryba) to duży, drewniany gong w kształcie ryby. Uderzany podczas śpiewania sutr dostosowuje rytm. Ma też znaczenie walki z bezsennością, gdyż niegdyś wierzono, iż ryba nie zamyka oczu, gdy śpi​. Służy jako sygnał do rozpoczynania i kończenia rytuałów, sesji medytacyjnych i posiłków. Gong jest używany w buddyzmie: zen, tendai, jōdo. Ryba trzyma w pysku perłę, która symbolizuje ludzkie pragnienia i ziemskie pokusy. Gdy jest „bita”, są one umownie razem z nią wyrzucane.\nŚpiewające misy \"rin\", \"rei\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=466314", "fragment_id": "1587261/1", "subtitle": "", "title": "Japońskie dzwony, dzwonki i gongi", "document_id": "1587261", "start_index": 1680.0, "parentId": 466314.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2906283140182495}, "uuid": "b5162b92-6391-4c73-812b-c351739fa177"}]}
{"id": "q_666", "question": "Jak nazywa się największa jadowita kobra?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKobra królewska (\"Ophiophagus hannah\") – gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych (Elapidae). Jest największym z jadowitych węży, osiąga do 5,7 m długości i waży do 9 kg. Stosownie do rozmiarów wytwarza dużą ilość silnego jadu, typowego dla kobr. Świetnie pływa i wspina się po drzewach.\nWystępowanie i biotop.\nJej siedliskiem są gęste górskie lasy oraz bambusowe dżungle, lubi także osiedlać się opodal strumieni i bajorek. Występuje na obszarze Bangladeszu, Mjanmy, Kambodży, Indii, Indonezji, Laosu, Nepalu, Bhutanu, Tajlandii, Wietnamu, zachodniej Malezji, Singapuru, południowych Chin i Filipin, a także w Brunei.\nTaksonomia.\nGatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1836 roku duński zoolog Theodore Cantor, nadając mu nazwę \"Hamadryas hannah\". Jako miejsce odłowu okazów typowych Cantor wskazał „Sunderbun” (tj. Sunderbans, Bengal Zachodni, wschodnie Indie) i „dżunglę niedaleko Kalkuty”. Wszystkie te okazy zaginęły, dlatego w 2024 roku wyznaczono neotyp.\nEtymologia.\nNazwa rodzajowa:  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;οφιοφαγος&lt;/&gt; \"ophiophagos\" – „jedzący węże”, od οφις \"ophis\", οφεως \"opheōs\" – „wąż”; -φαγος \"-phagos\" – „jedzący”, od φαγειν \"phagein\" – „jeść”. Epitet gatunkowy pochodzi od nazwy nimf mieszkających na drzewach w mitologii greckiej (ze względu na nadrzewny styl życia kobry królewskiej).\nPożywienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434360", "fragment_id": "85828/0", "subtitle": "", "title": "Kobra królewska", "document_id": "85828", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 434360.0, "score": 0.8687794208526611}, "uuid": "21c10578-594c-4343-999d-34e0587c6d02"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKobra egipska, wąż Kleopatry (\"Naja haje\") – gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych. Występuje na obszarze Afryki Centralnej i Północnej, a także na Półwyspie Arabskim.Czasami spotykana na przedmieściach Kairu. Dorasta przeważnie do 2 m, maksymalnie do 3 m. Ubarwienie brązowe, żółtawe lub oliwkowe. W razie zagrożenia, podobnie jak wszystkie kobry, błyskawicznie unosi przód ciała rozszerzając jego szyjny odcinek na kształt kaptura. Żywi się drobnymi kręgowcami, takimi jak żaby, ropuchy, jaszczurki, węże, ptaki oraz ssaki.\nKobra egipska stanowiła symbol władzy faraonów w starożytnym Egipcie. Obecnie jest często używana do pokazów w północnych rejonach Afryki. Kobra egipska jest jednym z najbardziej jadowitych węży na świecie. Jej ukąszenie jest śmiertelne. \n \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=566441", "fragment_id": "1583087/0", "subtitle": "", "title": "Kobra egipska", "document_id": "1583087", "start_index": 0.0, "parentId": 566441.0, "source": "wikipedia", "score": 0.660498857498169}, "uuid": "1bee2568-cbfc-4582-a5d9-509c427c7d50"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKobra pospolita lub kobra chińska (\"Naja atra\") – gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych. Występuje na terenach południowo-wschodnich Chin, północnego Wietnamu, północnego Laosu i Tajwanu.\nOpis: Osiąga długość do 150 cm; ubarwienie od żółtego do ciemnobrązowego. Brzuch kremowy. Na płaszczu widnieją charakterystyczne znaczenia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1277816", "fragment_id": "1107111/0", "subtitle": "", "title": "Kobra pospolita", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1107111", "parentId": 1277816.0, "score": 0.4622451663017273}, "uuid": "798d052b-d401-4a7a-b7c9-230a45e64902"}, {"page_content": "Świat zwierzęcy jest typowy dla Regionu Sundajskiego. Na Filipinach żyją bawoły (m.in. bawół indyjski arni) i jelenie, np. sambar filipiński i introdukowany jeleń wschodni. Spośród ssaków naczelnych występują tu małpy wąskonose, jak np. makak jawajski i wyraki, a z owadożernych – tupaje. Bardzo licznie występują na Filipinach nietoperze, natomiast najbogatszą w gatunki grupą kręgowców są ptaki. Najcenniejszym ich przedstawicielem jest endemiczny dla Filipin małpożer z podrodziny jastrzębi, będący jednym z najrzadszych, najbardziej zagrożonych i najpotężniejszych ptaków na świecie. Licznie reprezentowane są gady, z których największe to krokodyl filipiński i krokodyl różańcowy, które spotkać można na terenach podmokłych w pobliżu rzek i ich ujść. Do przedstawicieli gadów należą także węże, jak pytony (w tym jeden z największych gatunków węży – pyton siatkowy) oraz jadowite kobry, w tym największa z jadowitych węży kobra królewska. Liczne są także ryby, zarówno słodkowodne w rzekach, jak i słonowodne w wodach otaczających wyspy.\nOchrona przyrody.\nDziałania na rzecz ochrony przyrody podjęto w 1900 roku, gdy władze amerykańskie ograniczyły wyrąb lasów. W 1936 roku został założony Park Narodowy Mount Apo, który obejmuje tereny wokół wulkanu Apo na wyspie Mindanao. Na przełomie lat 60. i 70. utworzono więcej obszarów chronionych, w sumie jest ich 30. Niestety, tereny te zajmują zaledwie 2% powierzchni kraju.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1873693", "fragment_id": "883890/7", "subtitle": "", "title": "Geografia Filipin", "parentId": 1873693.0, "start_index": 9735.0, "source": "wikipedia", "document_id": "883890", "score": 0.4590021073818207}, "uuid": "0d3a9b2e-7ff0-4c5d-9e2b-db9509333fec"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKobra indyjska zwana także okularnikiem (\"Naja naja\") – gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych, zamieszkujący Pakistan, Indie, Sri Lankę, Bangladesz, Nepal, Bhutan i prawdopodobnie wschodni Afganistan.\nUbarwienie brązowe lub piaskowe z charakterystycznym rysunkiem okularów na kapturze szyjnym, rozciąganym przez kobrę w chwili zagrożenia. Żywi się drobnymi kręgowcami, zwłaszcza gryzoniami. Często spotykana w pobliżu siedzib ludzkich, do których dociera w poszukiwaniu pożywienia. Dysponuje silnym jadem, składającym się z neurotoksyn. Ukąszenie człowieka może zakończyć się jego śmiercią, jeśli odpowiednio szybko nie zostanie podana surowica.\nCechy charakterystyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94647", "fragment_id": "650236/0", "subtitle": "", "title": "Kobra indyjska", "document_id": "650236", "start_index": 0.0, "parentId": 94647.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27178263664245605}, "uuid": "d18f4609-13e7-4d02-9736-5989310bd788"}, {"page_content": "Kobra czarnoszyja jest gadem, który potrafi przetrwać w różnych środowiskach. Występuje na odkrytych polach ryżowych, w ogrodach i parkach wielkich miast.\nMożna się na nią natknąć na trawnikach i bazarach, a nawet spotkać w mieszkaniu. Jest zwierzęciem wymagającym ciepła, dlatego występuje na obszarach, gdzie przez cały rok panują temperatury dodatnie. Kobra jest zwierzęciem prowadzącym naziemny tryb życia, choć potrafi wspinać się na drzewa i mury, a także jest bardzo dobrym pływakiem.\nPokarm.\nNa wolności: żaby, jaja, węże, drobne ssaki.\nW niewoli: głównie drobne gryzonie: bieguski, myszy, szczury\nJadowitość.\nDysponuje dość silnym jadem, który oddziałuje na układ nerwowy.\nUkąszenie może spowodować śmierć nawet dorosłego człowieka, jeżeli nie będzie podana surowica we właściwym czasie. Jako jeden z nielicznych gatunków należących do rodzaju \"Naja (kobry)\" posiada jad zawierający istotne frakcje cytotoksyn, podczas gdy pozostałe kobry dysponują głównie jadem opartym o neurotoksyny. Zaniepokojona kobra może pluć jadem na odległość kilku metrów, przy czym precyzję zachowuje na dystansie do 2-3 metrów. Plucie jadem jest zachowaniem typowo obronnym, nie wykorzystywanym do polowania. Jak każda kobra plująca cechuje się dość dobrą celnością i mierzy zazwyczaj w oczy intruza. Działanie jadu na gałkę oczną może doprowadzić do chwilowej ślepoty, a w przypadku długiej ekspozycji na toksynę (brak przemycia oczu) nawet ślepotę trwałą. Jej ukąszenie może spowodować śmierć.\nRozmnażanie.\nW okresie rozrodczym kobry dobierają się w monogamiczne pary.\nW czasie kopulacji samiec okręca się wokół tylnej części ciała tak, aby mogły połączyć się ich kloaki.\nKopulacja może trwać kilkanaście minut.\nPara pozostaje razem do momentu wyklucia się młodych.\nPrzez dwumiesięczny okres inkubacji węże pilnują gniazda.\nSamica często otacza jaja swym ciałem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=843909", "fragment_id": "1000277/1", "subtitle": "", "title": "Kobra czarnoszyja", "source": "wikipedia", "start_index": 1464.0, "document_id": "1000277", "parentId": 843909.0, "score": 0.09298457205295563}, "uuid": "9d5d5208-1c51-4033-a61b-077c3cddcbd7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKobra czarnobiała (\"Naja melanoleuca\") – gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych (Elapidae). Występuje od Senegalu po Etiopię i Afrykę Południową. Długość od 2 do 2,5 m. Młode dżetowoczarne z białymi lub szarymi cętkami, brzuch kremowy lub żółtawy, czarno lub brązowo cętkowany.\nPożywienie i polowanie.\nWidząc ofiarę kobra zbliża się po cichu i z zębów jadowych pluje jadem na odległość. Węże te są doskonale zorientowane, gdzie jest najczulszy punkt ofiary. Pożywienie stanowią małe ssaki, ropuchy, ptaki.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1273483", "fragment_id": "1116665/0", "subtitle": "", "title": "Kobra czarnobiała", "document_id": "1116665", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1273483.0, "score": 0.4519091248512268}, "uuid": "85a1ec7d-d495-4333-84ec-a0cdefa7056d"}, {"page_content": "Nazwa \"kobra\" pochodzi od określenia \"cobra di capello\", czyli wąż kapturowy, użytego przez pierwszych portugalskich badaczy. Wąż ten ma uzębienie typu Proteroglypha. Kobra indyjska ma dwa haczykowato zagięte zęby jadowe o długości 5-8 mm. Są one krótsze niż u żmij, ale mocniejsze. Kobra jest wężem żyjącym samotnie. Na polowanie wyrusza o zmierzchu i jest aktywna przez całą noc. W mieście podstawę jej pożywienia stanowią myszy i szczury. Kobra żyjąca w lesie lub jego pobliżu poluje na drobne ssaki, żaby, ropuchy i ptaki. Bardzo chętnie zjada ptasie jaja. Poluje także na węże, czasem pożera innego przedstawiciela swojego gatunku. Znajduje ofiary kierując się zmysłem węchu i wzroku. Gdy napotka potencjalną zdobycz, przybiera pozycję właściwą do ataku. Unosi ciało, ocenia odległość, bardzo gwałtownie wysuwa głowę do przodu. Potem następuje ukąszenie. Kobra indyjska rośnie zwykle od 140 cm do 160 cm długości, choć zdarzają się okazy większe, rekord u samicy to 185 cm, a u samca 225 cm. W warunkach hodowlanych kobra indyjska zwykle nie przekracza 180 cm długości.\nWygląd.\nGłowa – jest niewielka, nieznacznie różni się od szyi\nOkulary – na grzbietowej części płaszcza kobry widnieje charakterystyczny rysunek przypominający okulary\nOczy – mają okrągłą źrenicę, chronioną przez zrośnięte przejrzyste powieki\nPysk – żuchwa i szczęka są połączone elastycznym więzadłem, co pozwala wężowi szeroko otwierać pysk\nKaptur – zaniepokojony wąż szeroko rozkłada kaptur\nUbarwienie – jest bardzo różnorodne. Może być brązowe, oliwkowe, oliwkowoszare lub czarne. Podgardle jest żółtobiałe\nBiotop.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94647", "fragment_id": "650236/1", "subtitle": "", "title": "Kobra indyjska", "parentId": 94647.0, "start_index": 749.0, "document_id": "650236", "source": "wikipedia", "score": 0.26396292448043823}, "uuid": "f1132bbf-2df6-48fa-9f85-f34c7fe63d9e"}, {"page_content": "Żywi się przeważnie wężami. Potrafi zjeść nawet węże własnego gatunku. Je także inne zwierzęta np. szczury, myszy.\nRozród.\nSamica po zniesieniu jaj przykrywa je opadłymi liśćmi i rozmaitymi odpadami. Potem opiekuje się nimi, owinięta wokół gniazda. Wykazuje w tym czasie bardzo dużą agresję i jest niebezpieczna dla przechodzących w pobliżu zwierząt i ludzi. Niedługo przed wykluciem młodych, matka opuszcza gniazdo, aby nie ulec pokusie zjedzenia własnego potomstwa.\nJad.\nJad wydzielany jest przez parzyste gruczoły znajdujące się po bokach głowy, które są łączone z zębami jadowymi za pomocą kanalików. Wstrzykiwanie jadu do ciała ofiary odbywa się poprzez skurcz mięśni otaczających gruczoły. Kobra nie zawsze używa jadu – jest dla niej bardzo cenny, czasami więc kąsając, nie aplikuje trucizny. Takie przypadki zdarzają się jednak rzadko i nazywane są „suchymi ukąszeniami”[].\nJednym ukąszeniem potrafi nawet zabić dorosłego słonia (śmierć następuje po 3 godzinach)[]. Człowiek, który został zaatakowany, przy braku pomocy medycznej może umrzeć w ciągu kwadransa. Śmierć następuje w wyniku porażenia mięśni oddechowych. Ból odczuwany w przypadku dostania się jadu do organizmu może nastąpić po fakcie samego ukąszenia, ze względu na opóźnioną reakcję komórek. Kobra królewska przejawia dużą napastliwość i jest znacznie agresywniejsza od innych kobr.\nJad kobry królewskiej nie zabija przedstawicieli własnego gatunku, spowodowane jest to wrodzoną odpornością.\nStatus zagrożenia.\nW Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody kobra królewska od 2010 roku klasyfikowana jest jako gatunek narażony (VU,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Vulnerable&lt;/&gt;).\nJest gatunkiem rzadkim i z kolejnymi latami jej liczebność maleje.Ze względu na to, iż kobra królewska jest w swojej faunie niemalże na szczycie łańcucha pokarmowego, zagrożenia wynikające z agresji innych zwierząt są bardzo małe. Obecnie największym zagrożeniem dla tego węża jest działalność człowieka – wiele z tych gadów ginie pod kołami samochodów. Inną przyczyną coraz niższej liczebności kobry królewskiej jest niszczenie jej naturalnego środowiska.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434360", "fragment_id": "85828/1", "subtitle": "", "title": "Kobra królewska", "document_id": "85828", "start_index": 1421.0, "source": "wikipedia", "parentId": 434360.0, "score": 0.28952285647392273}, "uuid": "020ed847-dc1f-4d45-90f1-c07aee0b8c3f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKobra nepalska (\"Naja kaouthia\") – gatunek jadowitego węża z rodziny zdradnicowatych. Występuje na obszarze od północnych Indii, aż po Malezję i Wietnam. Spotykana także na wyspach Andaman oraz w środkowej i południowej części Tajlandii.\nOpis: Osiąga długość 2 m, czasem więcej. Ma jedno oczko (białe koło w czarnej obwódce z czarnym punktem w środku, rzadziej dwa lub trzy) na grzbietowej części płaszcza.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1277827", "fragment_id": "1107117/0", "subtitle": "", "title": "Kobra nepalska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1107117", "parentId": 1277827.0, "score": 0.24700407683849335}, "uuid": "dc616c0d-1fda-40f8-9b80-ae49f5bb9008"}]}
{"id": "q_667", "question": "Jak nazywa się wewnętrzne prawo Kościoła katolickiego?", "answer": [{"page_content": "Kościelna osoba prawna – jednostka organizacyjna kościoła lub związku wyznaniowego tworzona zgodnie z zasadami określonymi przez normy prawa wewnętrznego danego kościoła lub związku, podlegająca jednocześnie dwóm systemom prawnym – prawu polskiemu i prawu wewnętrznemu. Jednostka taka jest autonomiczna w stosunku do państwa, a zatem nie można jej zaliczać do innych osób prawnych, mimo podobieństw do publicznych osób prawnych. Inną przesłanką za uznaniem odrębności kościelnych osób prawnych od innych jednostek posiadających osobowość prawną jest specyficzny sposób ich powoływania lub uznawania ich podmiotowości prawnej. Organy kościelnych osób prawnych, zakres ich kompetencji i sposób powoływania określa prawo wewnętrzne danego kościoła lub związku wyznaniowego. Kościoły i związki wyznaniowe działają poprzez swoje osoby prawne w sprawach majątkowych. Kościelne osoby prawne są podmiotem prawa cywilnego, a także mogą prowadzić działalność gospodarczą.\nKościelne osoby prawne Kościoła katolickiego w Polsce.\nStatus prawny Kościoła katolickiego w Polsce reguluje Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską oraz Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej. Konkordat przewiduje trzy podstawowe kategorie osób prawnych: pierwszą stanowi sam Kościół, druga obejmuje instytucje kościelne, które uzyskały taką osobowość na podstawie przepisów prawa kanonicznego, a trzecia grupa to instytucje kościelne, które uzyskują osobowość prawną na podstawie prawa polskiego na wniosek władzy kościelnej.\nRodzaje jednostek organizacyjnych i instytucji Kościoła katolickiego będących osobami prawnymi w Polsce, wymienione w Ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP (Rozdział 2, artykuły od 1 do 10):\nZgodnie z prawem kanonicznym kościelne osoby prawne Kościoła katolickiego istnieją jeszcze przez 100 lat od chwili, kiedy przestały działać.\nPierwszymi osobami prawnymi na ziemiach polskich były biskupstwa, kapituły i opactwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4991067", "fragment_id": "291711/0", "subtitle": "", "title": "Kościelna osoba prawna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4991067.0, "document_id": "291711", "score": 0.7328388094902039}, "uuid": "216dea2a-591b-4e1e-ad14-ef07162fbafd"}, {"page_content": "Życie Kościoła katolickiego regulowane jest przez kodeks prawa kanonicznego (KPK) – osobny dla Kościoła tradycji łacińskiej: Kodeks prawa kanonicznego z 1983 i osobny dla tradycji wschodniej: Kodeks kanonów Kościołów wschodnich (1 października 1991).\nSakramenty.\nGłównym zadaniem Kościoła katolickiego (całej wspólnoty wierzących) jest głoszenie Chrystusa światu i udzielanie sakramentów, widzialnych znaków niewidzialnej łaski Bożej, czerpiących swą moc z Chrystusa. Jest ich siedem, ułożonych w trzech grupach, na podobieństwo, jakie istnieje między etapami życia naturalnego a etapami życia duchowego (\"Katechizm Kościoła Katolickiego\", 1210–1666):\nLiturgia.\nJedną z podstawowych płaszczyzn życia Kościoła jest liturgia. Podstawowymi, publicznymi czynnościami liturgicznymi w Kościele łacińskim są:\nIstnieje kilka głównych skodyfikowanych liturgii oraz wiele odmian regionalnych, wynikających z tradycji lokalnych. Mnogość ta w dużym stopniu odpowiada strukturze Kościoła zawierającego liczne Kościoły lokalne wraz z ich tradycjami liturgicznymi.\nWyznawcy.\n \"Osobny artykuł: Kościół katolicki na świecie.\"\nWedług Rocznika Statystycznego Kościoła (Annarium Statisticum Ecclesiae 2018) w 2018 roku na świecie katolicyzm wyznawało 1,329 mld ludzi. Liczba ta plasuje katolicyzm jako wyznanie na pierwszym miejscu – przed sunnickim odłamem islamu, a drugim – po islamie jako całej religii, wliczając wszystkie jej odłamy.\nSpośród wiernych świeckich Kościoła katolickiego niektórzy pełnią specjalne posługi w Kościele: akolici oraz lektorzy. Oprócz tego istnieje odrębne powołanie zakonne do życia wyłączonego z biegu codzienności, gdzie swój czas oddaje się wyłącznie do dyspozycji chwały Bożej. W Kościele katolickim najwyższa władza należy do papieża. Lokalnie władza nad diecezją spoczywa na biskupie diecezjalnym, następnie metropolitach i krajowym kolegium biskupów – episkopacie.\nSystematyka Kościołów katolickich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3023", "fragment_id": "168459/30", "subtitle": "", "title": "Katolicyzm", "parentId": 3023.0, "start_index": 39481.0, "document_id": "168459", "source": "wikipedia", "score": 0.5298876166343689}, "uuid": "d1fafd94-cb9c-4ea7-9a29-88071f82c870"}, {"page_content": "Prawo kanoniczne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Ius canonicum&lt;/&gt;) a. prawo kościelne – w Kościołach chrześcijańskich różnych tradycji system norm prawnych określających funkcjonowanie poszczególnych Kościołów, prawa i obowiązki poszczególnych członków (duchownych i świeckich), sposób zarządzania Kościołem, jego strukturę, przestępstwa i kary za nie oraz elementarne przepisy liturgiczne.\nNazwa pochodzi od podstawowej jednostki redakcyjnej kościelnych aktów prawnych – kanonu. Pierwotnie to właśnie zbiory kanonów (&lt; lang=\"la\"&gt;canones&lt;/&gt;) tworzyły prawo kanoniczne – choć były i są stosowane również inne formy redakcji przepisów. Dla odróżnienia dwóch porządków prawnych – świeckiego i kościelnego – przepisy świeckie nazywano &lt; lang=\"la\"&gt;nomoi&lt;/&gt; (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;νομοι&lt;/&gt;). Kanon (łac. &lt; lang=\"la\"&gt;canon&lt;/&gt;) to wyraz pochodzenia greckiego (&lt; lang=\"grc\"&gt;κανονες&lt;/&gt;) oznaczający dosłownie sznur ciesielski, a w przenośni prawidło, wzorzec – normę.\nPrawo kanoniczne oznacza też dyscyplinę, której przedmiotem są normy należące do systemu prawa kanonicznego, określaną również jako kanonistyka.\nŹródła prawa kanonicznego.\nŹródła prawa powszechnego.\nPrawo obowiązujące w kościele powszechnym.\nŹródła prawa partykularnego.\nPrawo obowiązujące w kościele partykularnym, np.:\nHistoria źródeł prawa kanonicznego Kościoła katolickiego.\nDekret Gracjana i dekretyści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82455", "fragment_id": "661026/0", "subtitle": "", "title": "Prawo kanoniczne", "parentId": 82455.0, "start_index": 0.0, "document_id": "661026", "source": "wikipedia", "score": 0.6079764366149902}, "uuid": "2a83d6cb-157c-4389-8dc3-cdf79174766a"}, {"page_content": "W XVIII wieku wraz z kurczeniem się polskiego kalwinizmu, seniorzy generalni poczęli odgrywać coraz większą rolę, szczególnie od 1702, gdy Jednoty małopolska zrezygnowała z superintendentów prowincjonalnych i seniorów dystryktowych, zastępując ich dwoma seniorami duchownymi.\nNa początku XIX wieku pod wpływem z zachodniej Europy seniorów zaczęto znów nazywać superintendentami generalnymi – funkcję tę wskrzesiła w 1832 Jednota Litewska. Nazwa „superintendent generalny” wyparła „seniora” zupełnie w XIX wieku. Nazwę „senior” najdłużej utrzymała Jednota małopolska aż do rozwiązania w 1849 roku oraz dystrykt żmudzki Jednoty Litewskiej (do 1893). Ostatnim duchownym noszącym (honorowy) tytuł seniora był w l. 1922-1939 Kazimierz Szefer (1861-1939).\nPo II wojnie światowej, znów pod wpływem teologii reformowanej z Zachodu, nazwę „superintendent” zamieniono na bardziej znajomą w Polsce – biskup – choć prawo wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP dalej używa obu nazw zamiennie.\nProcedura wyboru.\nZgodnie z prawem wewnętrznym Kościoła, znowelizowanym podczas posiedzenia Synodu 22–24 czerwca 2012 r. w Zelowie, duchowny, który pracuje nieprzerwanie w Kościele od najmniej 15 lat od ordynacji i cieszy się w Kościele autorytetem duchowym i moralnym, może zostać wybrany superintendentem. Wyboru dokonuje Synod Kościoła spośród co najmniej dwóch kandydatów przedstawionych przez konferencję duchownych, Konsystorz, lub parafie\nKompetencje.\nKompetencje superintendenta generalnego określa prawo wewnętrzne Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nBiskup powinien pod każdym względem przyświecać wszystkim duchownym i świeckim członkom Kościoła dobrym przykładem i okazywać gorliwość w sprawach Kościoła. Do jego podstawowych obowiązków należy czuwanie, aby:\nDo obowiązków biskupa należy również:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1105741", "fragment_id": "1391809/1", "subtitle": "", "title": "Superintendent generalny Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP", "document_id": "1391809", "start_index": 1745.0, "parentId": 1105741.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07097461074590683}, "uuid": "64bfa746-b1de-4691-85a3-1c6cf962315b"}, {"page_content": "Konferencja episkopatu (potocznie episkopat) – w Kościele łacińskim instytucja zrzeszająca biskupów danego terytorium, najczęściej kraju, mająca na celu koordynację prac biskupów i współpracę w rozwiązywaniu wspólnych problemów. Konferencja episkopatu nie ma funkcji nadrzędnej nad jakimkolwiek biskupem. Wspólne posiedzenie biskupów konferencji episkopatu nazywa się sesją zebrania plenarnego. W katolickich Kościołach wschodnich istnienie podobnej instytucji (tzw. Zgromadzenie hierarchów) jest obowiązkowe i regulowane wewnętrznym prawem poszczególnych Kościołów \"sui iuris\". \nKonferencję episkopatu papież powołuje na terenie danego kraju, chyba że okoliczności wymagają tego by powołana była w innych granicach (część kraju lub kilka krajów).\nKażda konferencja episkopatu określa swój statut, który po zatwierdzeniu przez Stolicę Apostolską określa działanie episkopatu, jego składu, rady stałej, sekretariatu oraz organizacji zebrań plenarnych, które powinny odbywać się przynajmniej raz w roku.\nDo konferencji episkopatu należą ordynariusze diecezji i jedynie im przysługuje prawo głosu na zebraniach plenarnych oraz ich biskupi pomocniczy. Na podstawie postanowień własnych statutów do konferencji episkopatu należeć mogą także biskupi innych rytów, legaci papiescy (w tym nuncjusz) oraz inni biskupi działający na terytorium episkopatu.\nKonferencja episkopatu ma prawo wydawania wiążących dekretów i decyzji wyłącznie na szczególne polecenie Stolicy Apostolskiej. Dekrety są ważne gdy uzyskają poparcie 2/3 głosów decydujących (bez głosów doradczych) oraz zostaną zaakceptowane przez Stolicę Apostolską.\nDo stałych organów Konferencji Episkopatu należą:\nKonferencja episkopatu może powoływać rady stałe do rozwiązywania szczególnych problemów.\nPrzewodniczący ani również Konferencja nie mają prawa do reprezentowania poszczególnych biskupów, chyba że strony wzajemnie ustalą co innego.\nDziałalność konferencji episkopatu regulują kanony 447–459 Kodeksu Prawa Kanonicznego.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101825", "fragment_id": "651804/0", "subtitle": "", "title": "Konferencja episkopatu", "document_id": "651804", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 101825.0, "score": 0.12722668051719666}, "uuid": "1efc8795-c3fe-4be0-82f0-10476fa43053"}, {"page_content": "Kara kościelna (kara kanoniczna) – sankcja wymierzana za popełniony czyn, będący przestępstwem na podstawie wewnętrznego prawa Kościoła.\nKary w Kościele katolickim.\nPodstawę do ich wymierzania stanowi Kodeks prawa kanonicznego w księdze VI \"Sankcje w Kościele\" (kan. 1311 - 1399).\nWyróżnia się kary:\nBibliografia.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=793667", "fragment_id": "1008065/0", "subtitle": "", "title": "Kara kościelna", "parentId": 793667.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1008065", "source": "wikipedia", "score": 0.5026870965957642}, "uuid": "53b56aba-929e-455d-84ab-c51769447661"}, {"page_content": "Kościół katolicki charakteryzuje się silnie hierarchiczną strukturą. Najwyższym hierarchą Kościoła katolickiego jest papież (zwany z łac. \"Pontifex Maximus\" = Najwyższy Kapłan), chociaż formalnie pozostaje on tylko biskupem Rzymu. Uznawany jest przez członków Kościoła katolickiego za następcę Apostoła Piotra, zastępcę Chrystusa na ziemi oraz widzialną głowę Kościoła; wybierany po śmierci poprzednika lub jego rezygnacji (kanon 332 Kodeksu Prawa Kanonicznego stanowi, co następuje: \"Gdyby się zdarzyło, że Biskup Rzymu zrzekłby się swego urzędu, to do ważności wymaga się, by zrzeczenie zostało dokonane w sposób wolny i było odpowiednio ujawnione; nie wymaga zaś niczyjego przyjęcia\") w ogólnym zgromadzeniu kardynałów-elektorów, zwanym konklawe. Siedzibą papieża jest Watykan. Obecnie urzędującym papieżem jest Leon XIV, wybrany na konklawe 8 maja 2025 r. \nSobór powszechny jest zgromadzeniem wszystkich biskupów w sprawach najwyższej wagi. Przewodniczy mu papież, wszystkie uchwały soboru podlegają zatwierdzeniu przez papieża. Do tej pory według Kościoła katolickiego odbyło się 21 soborów powszechnych (inne wyznania za powszechne uznają tylko pierwsze 7 soborów, które odbyły się przed rozłamem na chrześcijaństwo wschodnie i zachodnie). \nPodstawowymi jednostkami administracyjnymi w strukturze Kościoła katolickiego są diecezje i parafie, a pomocniczymi metropolie (prowincje kościelne) i dekanaty.\nKościół katolicki w sposób zwyczajny rządzony jest nieograniczoną władzą absolutną papieża. Niemniej jednak gdy niekonieczne jest stosowanie przez papieża władzy w sposób bezpośredni, wówczas zastosowanie ma prawo kanoniczne.\nWiara, liturgia i nauczanie moralne.\n \"Osobny artykuł: katolicyzm.\"\nKościół katolicki w teologii.\n \"Osobny artykuł: Kościół (teologia).\"\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCiało Chrystusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1762343", "fragment_id": "880362/9", "subtitle": "", "title": "Kościół katolicki", "parentId": 1762343.0, "start_index": 14574.0, "document_id": "880362", "source": "wikipedia", "score": 0.2735234797000885}, "uuid": "f18c14e1-c16d-4c02-a8a5-3c98b43b5161"}, {"page_content": "Kościół katolicki, Kościół powszechny ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;καθολικός&lt;/&gt;, katholikos, \"powszechny\") – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem \"katolicyzmu\". Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich. Kościół katolicki uważa się za \"jeden, święty, powszechny i apostolski\" Kościół założony przez Jezusa Chrystusa blisko 2 tysiące lat temu.\nKościół zachowuje jedność w zakresie doktryny, dopuszcza natomiast różnice w obrzędach liturgicznych oraz odrębność organizacji hierarchicznej i kanonicznej (tzw. \"Kościoły sui iuris\"). W związku z tym w Kościele katolickim wyodrębnić można dominujący pod względem liczebności Kościół łaciński (zwany również \"Kościołem rzymskim\" lub \"zachodnim\") oraz Katolickie Kościoły wschodnie, które mimo ich liczby i różnic między sobą ujmowane są wspólnie ze względu na swą niewielką liczebność.\nRówność wszystkich Kościołów katolickich potwierdzono na II soborze watykańskim:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n(...) Kościoły, tak Wschodu, jak i Zachodu, chociaż różnią się częściowo między sobą tak zwanymi obrządkami, mianowicie liturgią, karnością kościelną i spuścizną duchową, są wszakże jednakowo poddane władzy pasterskiej Biskupa Rzymskiego (...). Dlatego Kościoły te jednakową posiadają godność i żaden z nich nie góruje nad innymi z racji obrządku. Cieszą się też tymi samymi prawami i poddane są tym samym obowiązkom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1762343", "fragment_id": "880362/0", "subtitle": "", "title": "Kościół katolicki", "parentId": 1762343.0, "start_index": 0.0, "document_id": "880362", "source": "wikipedia", "score": 0.34698486328125}, "uuid": "c3823548-ef8e-4f02-9f44-741bef2ee23f"}, {"page_content": "Konstytucje zakonne – prawne, wewnętrzne uregulowanie współczesnego życia zakonnego w Kościele katolickim, na wzór reguł monastycznych. Prawo fundamentalne pierwszych zakonów w Kościele\nkatolickim określane było słowem \"reguła\" do XIII wieku, kiedy to wobec powstawania dużej liczby zakonów Sobór laterański IV (1215) Konstytucją 13 zakazuje tworzenia nowych zakonów, „Aby zbytnia rozmaitość zakonów nie wywołała\nw Kościele Bożym wielkiego zamieszania, stanowczo zakazujemy wymyślania w przyszłości nowych”, a także: „Ktokolwiek będzie chciał wstąpić do zakonu, niech wybierze jeden z już zatwierdzonych. Podobnie, chcący ufundować nowy dom zakonny, niech\nregułę i porządek przyjmie od zakonów już zatwierdzonych”.\nWspółczesne konstytucje zakonne są kontynuacją reguł monastycznych. Konstytucje stały się podstawowym kodeksem prawa własnego nowo powstających wspólnot zakonnych, natomiast termin „reguły”, stosowany w liczbie mnogiej, oznaczał teraz – inaczej niż w dawnym monastycyzmie – zbiór norm drugorzędnych prawa własnego wspólnoty (np. reguły dla mistrzyni nowicjatu, dla przełożonej czy dla radnych). Wspomniane zgromadzenia umieszczały na początku zbiorów prawa własnego dawną regułę, następnie konstytucje, a na końcu statuty–regulaminy–reguły (w liczbie mnogiej), które uściślały konstytucje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5392506", "fragment_id": "339355/0", "subtitle": "", "title": "Konstytucje zakonne", "parentId": 5392506.0, "start_index": 0.0, "document_id": "339355", "source": "wikipedia", "score": 0.2335021197795868}, "uuid": "7bc0a801-1ee3-4d6b-b8ce-b77bbd93374a"}, {"page_content": "Wykładnią prawa chrześcijańskiego zajmował się Tomasz z Akwinu; została ona ujęta w encyklice \"Aeterni patris\" papieża Leona XIII, będącej podstawą filozofii prawa Kościoła katolickiego, od XIX w. zwanej tomizmem. Zakłada ona podział prawa na prawo boskie (\"ius divinum\"), w tym prawo wieczne (\"lex aeterna\"), naturalne (\"ius naturalis\") i objawione, oraz prawo ludzkie (\"ius humanum\"). Prawo ludzkie obejmuje prawo kanoniczne, państwowe i prawo kościelne. \nKościół chrześcijański kieruje się normami prawnymi, tzw. kanonami, spisanymi w prawie kanonicznym. Jako część prawa kościelnego określają one również normy regulujące stosunki kościelne. Kanony kształtowały się na przestrzeni wieków, wpierw stanowiąc kościelne prawo zwyczajowe, a następnie nabierając cech prawa stanowionego. Normy prawa kanonicznego zostały zebrane i uporządkowane w wielu różnych opracowaniach, m.in. w Dekrecie Gracjana, Dekretałach Grzegorza IX, Clementinae, Corpus Iuris Canonici czy w Kodeksie prawa kanonicznego.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Kultura prawna chrześcijaństwa.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4143748", "fragment_id": "588160/1", "subtitle": "", "title": "Kultura prawna chrześcijaństwa", "parentId": 4143748.0, "start_index": 1533.0, "document_id": "588160", "source": "wikipedia", "score": 0.48478052020072937}, "uuid": "b8bc6a5f-8c41-4bae-abed-138be36d4711"}]}
{"id": "q_668", "question": "Jak nazywa się największe miasto Turcji?", "answer": [{"page_content": "Stambuł ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;İstanbul&lt;/&gt;) – największe i najludniejsze miasto w Turcji oraz jej centrum kulturalne, handlowe i finansowe. Rozciąga się po obu stronach cieśniny morskiej Bosfor, od północnego wybrzeża Morza Marmara do południowego wybrzeża Morza Czarnego. Położenie miejscowości zarówno w europejskiej Tracji, jak i azjatyckiej Bitynii sprawia, że jest ona jedyną metropolią świata znajdującą się na dwóch kontynentach.\nJedno z największych miast świata, najludniejsze miasto Europy, stolica prowincji Stambuł. Rozwinięty ośrodek przemysłowy wytwarzający około ¼ produkcji kraju. Główne centrum finansowe Turcji, siedziba kilkudziesięciu banków i giełdy papierów wartościowych. Siedziba pięciu uniwersytetów z których najstarszy – Uniwersytet Stambulski – został założony w 1863 roku.\nW 2018 roku Stambuł odwiedziło 12,8 mln turystów z całego świata – był ósmym najczęściej odwiedzanym miastem na świecie.\nGeografia.\nStambuł położony jest nad cieśniną Bosfor i morzem Marmara. Zachodnia część miasta znajduje się w Europie, wschodnia natomiast w Azji. Powierzchnia Stambułu wynosi 1539 km², zaś całej prowincji – 6220 km²[].\nMiasto tworzą trzy części: część azjatycka, półwysep po stronie europejskiej na południe od Złotego Rogu oraz dzielnica Galata z tzw. Nowym Miastem. W części europejskiej znajdują się instytucje handlowe, zaś część azjatycka ma charakter dzielnicy mieszkaniowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=195714", "fragment_id": "1403369/0", "subtitle": "", "title": "Stambuł", "parentId": 195714.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1403369", "source": "wikipedia", "score": 0.732022225856781}, "uuid": "88ba9756-2348-4a4d-9085-55205619c293"}, {"page_content": "Według danych oficjalnych pochodzących z 2012 roku Turcja posiadała ponad 300 miast o ludności przekraczającej 20 tys. mieszkańców. Stolica kraju Ankara plasuje się dopiero na drugim miejscu, Stambuł jako jedyne miasto liczyło ponad 10 milionów mieszkańców; 6 miast z ludnością 1÷10 mln.; 9 miast z ludnością 500÷1000 tys.; 64 miast z ludnością 100÷500 tys.; 80 miast z ludnością 50÷100 tys., 88 miast z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Turcji.\nNajwiększe miasta w Turcji według liczebności mieszkańców (stan na 31.12.2012):\nAlfabetyczna lista miast w Turcji.\nPoniższa tabela przedstawia miasta o liczebności powyżej 20 tys. mieszkańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=709542", "fragment_id": "832657/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Turcji", "parentId": 709542.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "832657", "score": 0.9429991245269775}, "uuid": "96043629-4c77-41f4-9b33-3cf97f92eb15"}, {"page_content": "Turcja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Türkiye&lt;/&gt;), Republika Turcji (tur. &lt; lang=\"tr\"&gt;Türkiye Cumhuriyeti&lt;/&gt;) – państwo położone w Azji Zachodniej (głównie na półwyspie Azja Mniejsza), a częściowo również w Europie Południowo-Wschodniej, ze stolicą w Ankarze. Graniczy w Europie z Bułgarią i Grecją, natomiast w Azji z Syrią, Irakiem, Iranem, Azerbejdżanem, Armenią i Gruzją. Część europejska – wschodnia Tracja – stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej Morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcję od północy otacza Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i Morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne (nazywane w języku tureckim Morzem Białym). Republika Turcji została proklamowana w 1923 roku, poprzedzającym ją państwem było Imperium Osmańskie.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Turcji.\"\nUkształtowanie poziome.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6152", "fragment_id": "172123/0", "subtitle": "", "title": "Turcja", "document_id": "172123", "start_index": 0.0, "parentId": 6152.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43844279646873474}, "uuid": "24646ad4-62a0-4b17-b4db-967684b5a796"}, {"page_content": "Turystyka w Turcji koncentruje się głównie na wielu historycznych miejscach, a także na kurortach wzdłuż wybrzeży Morza Egejskiego i Morza Śródziemnego. W 2014 roku Turcja przyciągnęła około 42 milionów turystów zagranicznych, zajmując 6. miejsce na liście najpopularniejszych celów turystycznych na świecie. Liczba ta spadła jednak do około 36 milionów w 2015 r. i do około 25 milionów w 2016 roku. W 2017 liczba ta wzrosła do 32 milionów.\nGłówne miasta turystyczne.\nStambuł.\nStambuł jest jednym z najważniejszych miejsc turystycznych nie tylko w Turcji, ale także na świecie. Największe miasto i metropolia Turcji oraz wiodące globalne miasto w Stambule ma wiele ważnych atrakcji, które wynikają z jego historycznego statusu jako stolicy imperium bizantyjskiego i osmańskiego. Należą do nich:\nW styczniu 2013 turecki rząd ogłosił, że zbuduje największy na świecie port lotniczy w Stambule. Operacja zainwestowała 7 miliardów euro i pierwsza część czteroczęściowego planu zostanie ukończona do 2017 roku. Liczba zagranicznych turystów odwiedzających Stambuł spadła do 9,2 miliona w 2016 roku, co oznacza 26 procentowy spadek w porównaniu z poprzednimi laty.\nInne miasta.\nWiele kulturalnych atrakcji w innych częściach kraju znajduje się m.in. w: Efezie, Troji, Pergamonie czy Trabzonie (gdzie jednym z najstarszych klasztorów jest klasztor Sümela), a także zrujnowane miasta i krajobrazy Kapadocji.\nJednym z większych celów podróży jest również Ankara, która ma historyczne stare miasto, i choć nie jest to dokładnie miasto turystyczne, jest zwykle przystankiem dla podróżnych, którzy udają się do Kapadocji. Miasto cieszy się również doskonałym życiem kulturalnym i posiada kilka muzeów. Najważniejszą atrakcją Ankary jest Anıtkabir, czyli mauzoleum Mustafy Atatürka, założyciela Republiki Turcji.\nRozwój turystyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4266340", "fragment_id": "1504233/0", "subtitle": "", "title": "Turystyka w Turcji", "parentId": 4266340.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1504233", "score": 0.8198966979980469}, "uuid": "5f52924e-9741-403b-8612-dfe8e1e9b04a"}, {"page_content": "Stambuł jest największym miastem w Turcji, ale drapacze chmur zaczęły powstawać tutaj dopiero w latach dziewięćdziesiątych (przed rokiem 1990 tylko jeden budynek miał ponad 100 metrów wysokości).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=904024", "fragment_id": "1029305/0", "subtitle": "", "title": "Lista najwyższych budynków w Stambule", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1029305", "parentId": 904024.0, "score": 0.18899688124656677}, "uuid": "9814bba9-ec29-4b0a-92ef-3f2b9b379041"}, {"page_content": "Ankara (wcześniej \"Angora\", łac. \"Ancyra\", gr. \"Ἄγκυρα\", ‘kotwica’) – miasto w środkowej Turcji, będące jej stolicą od 1923 roku. Jest po Stambule drugim co do wielkości miastem Turcji. Położone na wysokości 938 m n.p.m.\nLeżąca w środkowej Anatolii Ankara jest ważnym ośrodkiem handlowym i przemysłowym, siedzibą rządu państwa oraz wszystkich ambasad. W przeszłości znana była z hodowli kóz angora, kotów angora oraz białych królików angora, gruszek, miodu i winogron.\nMiasto nad rzeką Ankara Çayı, będącą dopływem rzeki Sakarya, usytuowane jest w najsuchszym rejonie Turcji i otoczone jałowymi stepami. W okolicach znajdują się liczne stanowiska archeologiczne: hetyckie, frygijskie, greckie, rzymskie, bizantyńskie oraz z okresu panowania osmańskiego.\nHistoria.\nStarożytność.\nNajstarsze zabytki osadnicze Ankary należą do ludu Hatti, który zamieszkiwał te obszary w epoce brązu; miasto nosiło wówczas nazwę Ankuwash. Od około 1000 roku p.n.e. zamieszkiwali je Frygowie i za ich czasów znacznie się rozrosło. Z tego okresu pochodzi legenda o założeniu miasta przez króla Midasa.\nNastępnie miasto przeszło pod panowanie Lidyjczyków, a później Persów. W 333 roku p.n.e. zostało zdobyte przez Aleksandra Wielkiego, który przybył z Gordion i zatrzymał się na pewien czas w Ankarze. Po jego śmierci w 323 roku p.n.e. i podziale jego imperium pomiędzy wodzów, miasto przypadło w udziale Antygonowi. Kolejny znaczny jego rozwój przypada na okres panowania Greków z Pontu, kiedy to stało się ono ważnym centrum handlowym dla kupców znad Morza Czarnego, Krymu, Asyrii, Cypru i Libanu. W owym czasie nosiło już grecką nazwę Áγκυρα – Ankyra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321", "fragment_id": "169649/0", "subtitle": "", "title": "Ankara", "parentId": 321.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169649", "score": 0.25386756658554077}, "uuid": "09721d82-02b3-45ec-b9f7-de5fdbdfeba3"}, {"page_content": "Cieśniny tureckie, cieśniny czarnomorskie – cieśniny Morza Śródziemnego w Turcji pomiędzy Azją Mniejszą a Tracją. Zbiorcza nazwa na: Dardanele, morze Marmara i Bosfor. Ich łączna długość wynosi 330 km.\nStanowią granicę pomiędzy Europą a Azją. Po obu stronach Bosforu i nad północną częścią morza Marmara rozpościera się największe i najludniejsze miasto Turcji – Stambuł, potężna metropolia już od czasów starożytnych (pierwotnie Bizancjum, a następnie Konstantynopol).\nCieśniny są ważnym szlakiem handlowym – jedynym połączeniem Morza Czarnego z Morzem Śródziemnym (poprzez Morze Egejskie). Od XIX wieku były przedmiotem rywalizacji pomiędzy Rosją, Turcją i mocarstwami zachodnimi. Prawo swobodnego przepływu statków handlowych przez cieśniny gwarantuje konwencja z Montreux.\nHistoria.\nW starożytności Dardanele nosiło nazwę Hellespont, zaś morze Marmara – zwane było Propontydą lub Propontís. Już wówczas był to ważny szlak handlowy, szczególnie po podbojach Aleksandra Macedońskiego. W czasach rzymskich wybrzeża cieśnin i Propontydy stały się pomostem pomiędzy posiadłościami europejskimi a azjatyckimi Cesarstwa, a miasta tu położone – Nikomedia i Bizancjum urosły do rangi stolic Cesarstwa. Przez wieki tereny te należały do Cesarstwa Bizantyńskiego, a po jego upadku do Imperium Osmańskiego.\nKończący wojnę rosyjsko-turecką w latach 1768–1774 traktat w Küczük Kajnardży (1774) gwarantował m.in. prawo żeglugi floty rosyjskiej po Morzu Czarnym oraz wolnego przekraczania cieśnin tureckich przez rosyjskie statki handlowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4525619", "fragment_id": "783604/0", "subtitle": "", "title": "Cieśniny tureckie", "document_id": "783604", "start_index": 0.0, "parentId": 4525619.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1939641237258911}, "uuid": "fa0ba0b4-1b8b-4f9f-b4a5-722ac4626790"}, {"page_content": "Turcja jest podzielona na 81 prowincji (tur. \"il\"; l. mn. \"iller\"). Prowincje dla celów statystycznych są przypisane do 7 regionów geograficznych, które nie stanowią jednostek administracyjnych. Każda prowincja dzieli się na podprowincje, dystrykty (tur. \"ilçe\"; l. mn. \"ilçeler\"). Prowincje mają zazwyczaj nazwę miasta, które jest jego stolicą, wyjątek stanowią: Hatay (stolica Antiochia Syryjska), Kocaeli (stolica Izmit) i Sakarya (stolica Adapazarı), dawniej także İçel (obecnie nazywany tak jak stolica Mersin).\nAnkara \nKırklareli \nEdirne \nTekirdağ \nÇanakkale \nBalıkesir \nBursa \nYalova \nStambuł \nKocaeli \nSakarya \nDüzce \nZonguldak \nBolu \nBilecik \nEskişehir \nKütahya \nManisa \nİzmir \nAydın \nMuğla \nDenizli \nBurdur \nUşak \nAfyon \nIsparta \nAntalya \nKonya \nMersin\nKaraman \nAksaray \nKırşehir \nKırıkkale \nÇankırı \nKarabük \nBartın \nKastamonu \nSynopa \nÇorum \nYozgat \nNevşehir \nNiğde \nAdana \nHatay \nOsmaniye \nK. Maraş \nKayseri \nSivas \nTokat \nAmasya \nSamsun \nOrdu \nGiresun \nErzincan \nMalatya \nGaziantep \nKilis \nŞanlıurfa \nAdıyaman \nGümüşhane \nTrabzon \nRize \nBayburt \nErzurum \nArtvin \nArdahan \nKars \nAğrı \nIğdır \nTunceli \nElâzığ \nDiyarbakır \nMardin \nBatman \nSiirt \nŞırnak \nBitlis \nBingöl \nMuş \nVan \nHakkâri \nPoniżej znajduje się lista prowincji tureckich, uporządkowanych według numeracji tablic rejestracyjnych. Aż do prowincji Zonguldak jest to jednocześnie lista alfabetyczna. Ponieważ dalsze prowincje zostały utworzone przez rząd turecki w późniejszym czasie, mają też wyższe numery tablic rejestracyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602597", "fragment_id": "806498/0", "subtitle": "", "title": "Podział administracyjny Turcji", "parentId": 602597.0, "start_index": 0.0, "document_id": "806498", "source": "wikipedia", "score": 0.33162227272987366}, "uuid": "1b821e53-a569-49c8-a92c-55a5a2a57665"}, {"page_content": "W Turcji istnieją struktury samorządu terytorialnego, którego organy pochodzą z powszechnych wyborów. W marcu 2019 odbyły się wybory do samorządu terytorialnego. Centralna Komisja Wyborcza unieważniła wówczas wyniki głosowania na burmistrza Stambułu (zwycięzcą był Ekrem İmamoğlu, przeciwnik rządzącej partii Recepa Tayyipa Erdoğana). Ponowne głosowanie zostało wyznaczone na 23 czerwca 2019.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Turcji.\"\nTurcja jest podzielona na 81 prowincji (tur. &lt; lang=\"tr\"&gt;vilayet&lt;/&gt;;&lt; lang=\"tr\"&gt;il&lt;/&gt;; l. mn. &lt; lang=\"tr\"&gt;iller&lt;/&gt;). Każda prowincja dzieli się na podprowincje (tur. &lt; lang=\"tr\"&gt;ilçe&lt;/&gt;; l. mn. &lt; lang=\"tr\"&gt;ilçeler&lt;/&gt;). Prowincje mają zazwyczaj nazwę miasta, które jest jego stolicą, wyjątek stanowią: Hatay (stolica Antiochia), Kocaeli (stolica Izmit) i Sakarya (stolica Adapazarı).\nAnkara \nKırklareli \nEdirne \nTekirdağ \nÇanakkale \nBalıkesir \nBursa \nYalova \nStambuł \nKocaeli \nSakarya \nDüzce \nZonguldak \nBolu \nBilecik \nEskişehir \nKütahya \nManisa \nİzmir \nAydın \nMuğla \nDenizli \nBurdur \nUşak \nAfyon \nIsparta \nAntalya \nKonya \nMersin\nKaraman \nAksaray \nKırşehir \nKırıkkale \nÇankırı \nKarabük \nBartın \nKastamonu \nSynopa \nÇorum \nYozgat \nNevşehir \nNiğde \nAdana \nHatay \nOsmaniye \nK. Maraş \nKayseri \nSivas \nTokat \nAmasya \nSamsun \nOrdu \nGiresun \nErzincan \nMalatya \nGaziantep \nKilis \nŞanlıurfa \nAdıyaman \nGümüşhane \nTrabzon \nRize \nBayburt \nErzurum \nArtvin \nArdahan \nKars \nAğrı \nIğdır \nTunceli \nElâzığ \nDiyarbakır \nMardin \nBatman \nSiirt \nŞırnak \nBitlis \nBingöl \nMuş \nVan \nHakkâri \nPaszporty.\nPaszporty w Turcji występują w różnych kolorach, które symbolizują różne rodzaje dokumentów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6152", "fragment_id": "172123/4", "subtitle": "", "title": "Turcja", "parentId": 6152.0, "start_index": 5213.0, "document_id": "172123", "source": "wikipedia", "score": 0.4034298360347748}, "uuid": "5e4762be-4eca-4d1c-bb22-8285106f0fb2"}, {"page_content": "Intercity İstanbul Park, wcześniej Istanbul Park, także Istanbul Racing Circuit i początkowo Istanbul Otodrom[] – tor wyścigowy leżący w azjatyckiej części Stambułu – największego miasta Turcji. Został zaprojektowany przez niemieckiego projektanta Hermanna Tilke.\nZwycięzcy GP Turcji na torze Istanbul Park.\nKierowcy:\nProducenci samochodów:\nProducenci silników:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=818582", "fragment_id": "1025988/0", "subtitle": "", "title": "Intercity İstanbul Park", "document_id": "1025988", "start_index": 0.0, "parentId": 818582.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1527113914489746}, "uuid": "838a6533-bde5-4f70-ac19-f20b98608343"}]}
{"id": "q_669", "question": "Jak nazywa się wyciskanie rowków w wyrobach papierniczych w miejscu zginania?", "answer": [{"page_content": "Bigowanie (niem. – \"zginanie\") – proces introligatorski polegający na ułatwieniu zginania materiału w określonym i zamierzonym miejscu. Bigowanie oznacza wykonywanie na papierze lub kartonie specjalnych wgnieceń. Wgniecenia te mają za zadanie ułatwienie, a właściwie umożliwienie, odpowiedniego zgięcia kartonu lub kartki.\nPodział.\nPełny proces bigowania składa się z dwóch etapów: \nKońcowym etapem bigowania jest zginanie, mające na celu zniszczenie części połączeń, aby zmniejszyć sztywność w miejscu zginania (w miejscu bigu).\nNarzędzia.\nBigowanie bez niszczenia struktury materiału wykonuje się przy pomocy noży bigujących o profilu ostrza zaokrąglonego – jest to płaska taśma stalowa, której promień zaokrąglenia wynosi połowę jej grubości.\nPerforowanie z niszczeniem struktury materiału jest realizowane w przypadku perforowania otworkowego za pomocą listwy z igłami, a w przypadku odcinkowego przekrawania za pomocą noża o nieciągłym ostrzu. \nNadkrawanie polega na cięciu materiału za pomocą noża krążkowego listwy nożowej na niepełnej grubości materiału.\nDobór sposobu bigowania zależy od tego czy można dopuścić do zmiany wytrzymałości materiału.\nBigowania można dokonywać za pomocą:\nTerminologia.\nPotocznie miejsca, w których dokonano jeden z powyżej omawianych procesów, nazywa się ogólnie bigiem, gdyż polska nazwa \"przegniatanie\" nie ujmuje pozostałych procesów ułatwiających zginanie materiału. Mankamentem terminu \"bigowanie\" jest to, że jest ono obce osobom spoza kręgu specjalistów zajmujących się tymi procesami. Ponieważ pozostałe sposoby bigowania posiadają nazwy własne i są one nazwami jednoznacznie określającymi ten proces tj. nadkrawanie, rycowanie lub perforowanie, dlatego proponowaną jak i funkcjonującą nazwą do pozostałych procesów są wyrazy: \"przegniatane jednostronne\" lub \"dwustronne\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=592", "fragment_id": "181327/0", "subtitle": "", "title": "Bigowanie", "document_id": "181327", "start_index": 0.0, "parentId": 592.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4535394012928009}, "uuid": "1ee67f3b-2bbe-495f-a457-0ea2bfb5c082"}, {"page_content": "Wykrawanie (potocznie \"sztancowanie\") – czynność introligatorska polegająca na wykrawaniu z arkusza (lub stosu arkuszy) papieru, kartonu, tektury lub innego podobnego podłoża pożądanego kształtu wyrobu papierniczego lub poligraficznego o różnych kształtach, których nie można uzyskać za pomocą zwykłego krojenia na gilotynie introligatorskiej; jest to również jedna z metod obróbki plastycznej.\nWykrawania dokonuje się za pomocą wykrojnika, którego roboczą częścią jest nóż o odpowiednio wyprofilowanym kształcie ostrza, który jest wtłaczany z dużą siłą na wylot prostopadle w podłoże na specjalnej maszynie zwanej tyglem introligatorskim lub tyglem sztancującym. Wykrawaniu może towarzyszyć w ramach tej samej czynności i za pomocą tego samego wykrojnika rowkowanie, czyli wygniatanie w podłożu linii o zaplanowanych kształtach.\nZa pomocą wykrawania można zarówno nadawać wyrobom odpowiednie kształty zewnętrzne, jak i wykonywać w nich otwory.\nWykrawanie jest metodą wytwarzania takich wyrobów jak: składane opakowania kartonowe, kartki świąteczne o nietypowych kształtach, wielostronicowe kalendarze o kształtach kart dopasowanych do poszczególnych przedziałów czasowych, notesy telefoniczne z otworami odkrywające poszczególne litery itp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=268209", "fragment_id": "1403497/0", "subtitle": "", "title": "Wykrawanie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 268209.0, "document_id": "1403497", "score": 0.5}, "uuid": "44ffc8ba-3b6f-4dcf-9b27-8880f3aef6f6"}, {"page_content": "Rycowanie (nakrawanie) – proces mechanicznego wycinania zadanych kształtów (za pomocą matryc) lub pasów (za pomocą obrotowych nożyków) z folii samoprzylepnej, papieru samoprzylepnego itp., bez przecięcia podłoża, do którego są przylepione. Po rycowaniu możliwe jest odklejenie części użytkowej z pozostawieniem na podłożu zbędnych resztek.\nInnym zastosowaniem rycowania jest nacinanie kartonu lub tektury w zaprojektowanych miejscach zagięć, mających dać wyraźnie, ostre krawędzie opakowań pudełkowych. Stosowane jest w tych miejscach, które nie będą wielokrotnie zginane podczas użytkowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5290", "fragment_id": "182799/0", "subtitle": "", "title": "Rycowanie", "parentId": 5290.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182799", "score": 0.38031908869743347}, "uuid": "7131d460-bc80-4e10-8064-5ba795cc88d2"}, {"page_content": "Biga (z niem. \"biegen\" – giąć) – w poligrafii element wykrojnika służący do wytłaczania linii zgięcia papieru.\nListwę bigującą wykonuje się ze stali o standaryzowanej grubości: biga dwupunktowa ma grubość 0,7 mm, biga trzypunktowa ma grubość 1,05 mm. Big trzypunktowych używa się do bigowania grubszych materiałów, głównie tektur, gdzie użycie big dwupunktowych mogłoby doprowadzić do pękania materiału.\nAby materiał w sposób trwały i estetyczny został zbigowany używa się antybig. Biga wtłacza materiał do rowka antybigi, którego szerokość i głębokość jest zależna od grubości materiału i kierunku włókien.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=125231", "fragment_id": "6816/0", "subtitle": "", "title": "Biga (poligrafia)", "parentId": 125231.0, "start_index": 0.0, "document_id": "6816", "source": "wikipedia", "score": 0.1310926377773285}, "uuid": "7775f64d-3d92-4f55-a131-edcfbb66d375"}, {"page_content": "Zgniatanie obrotowe jest rodzajem obróbki plastycznej pokrewnym wyoblaniu. Nazywane bywa wyciskaniem obrotowym lub czasami wyoblaniem ze zmniejszeniem grubości materiału. Cechą charakterystyczną zgniatania obrotowego jest zmiana grubości materiału wyjściowego. Jest ona przewidziana technologicznie i dokładnie wyliczona. Zgniot realizowany jest pomiędzy powierzchnią wzornika i rolką kształtującą. Przedmioty wykonane tą technologią wyróżniają się grubym dnem oraz cienkimi ściankami.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115862", "fragment_id": "26017/0", "subtitle": "", "title": "Zgniatanie obrotowe", "document_id": "26017", "start_index": 0.0, "parentId": 115862.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22606216371059418}, "uuid": "7869d535-ae18-4393-adb2-17921cb14c2a"}, {"page_content": "Perforowanie (\"perforować\")- czynność introligatorska, polegająca na wycinaniu otworów z arkusza (lub stosu arkuszy) papieru, kartonu, tektury lub innego podobnego podłoża, pożądanego kształtu wyrobu papierniczego lub poligraficznego. Do perforowania używa się wykrojników, pracujących na maszynie sztancującej.\nZa pomocą perforowania można zarówno nadawać wyrobom odpowiednie kształty zewnętrzne, jak i wykonywać w nich otwory. Perforowanie jest przydatne przy materiałach których część ma być łatwa do oderwania dla użytkownika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1826505", "fragment_id": "861773/0", "subtitle": "", "title": "Perforowanie", "parentId": 1826505.0, "start_index": 0.0, "document_id": "861773", "source": "wikipedia", "score": 0.16188068687915802}, "uuid": "68880bd3-3c39-4236-b520-bb02434edf34"}, {"page_content": "Wykrojnik – stosowane w poligrafii, w masowej produkcji, narzędzie do wycinania określonego kształtu z arkusza zazwyczaj zadrukowanego – płaszczyzna z trwale umocowanymi ostrzami jest przyciskana do zadrukowanego papieru i jednym uderzeniem wycina z arkusza cały złożony wzór np. siatkę pudełka. Często listwom tnącym (noże tnące, noże sztancujące) towarzyszą listwy bigujące (bigi), a czasami listwy perforujące (noże perforujące).\nZatem wykrojnik, oprócz zasadniczej funkcji wycinania (sztancowania), może również przygniatać (bigować) lub perforować. Klasyczne wykrojniki wykonuje się, umieszczając w desce (zazwyczaj sklejce) z rowkami odcinki listew sztancujących, bigujących, perforujących. Wykrojniki dodatkowo zaopatrzone są w listwy gumowe, które wystają ponad powierzchnię noży sztancujących czy perforujących i umieszczane są po obu ich stronach. Gumy te są ściśliwe, a ich rolą jest wypchnięcie wykrawanego materiału z wnętrza wykrojnika. Do bigowania zazwyczaj stosowane są listwy dwupunktowe, tj. o grubości 0,7 mm. Do przygniatania tektur o wyższej gramaturze stosuje się bigi trzypunktowe, tj. o grubości listwy 1,05 mm. Do wykrawania etykiet, w których trzeba wycinać linie po krzywiznach często stosuje się precyzyjniejsze i trwalsze (ale też i kosztowniejsze) metalowe wykrojniki kowalskie. Wymienione wykrojniki należą do wykrojników płaskich. Stosuje się też wykrojniki rotacyjne. Wykrojniki płaskie poruszają się w kierunku: góra-dół, wykrojniki rotacyjne pracują obracając się na cylindrze maszyny sztancującej. Wykrojnik rotacyjny może być w postaci blachy z umieszczonymi nożami tnącymi i listwami bigującymi. Taki wykrojnik jest mocowany do cylindra magnetycznego.\n⅔", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107710", "fragment_id": "655043/0", "subtitle": "", "title": "Wykrojnik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "655043", "parentId": 107710.0, "score": 0.4567946493625641}, "uuid": "21e0d3cb-5540-4dea-9935-5acc41b17949"}, {"page_content": "Rowkarka (lub: żłobiarka) to maszyna, rodzaj walcarki do prac blacharsko-dekarskich, wykonywanych techniką obróbki plastycznej na zimno. Spotykane nazwy żargonowe to: felcarka, zykówka, sickmaszyna (z niem. Sickenmaschine). Inne stosowane nazwy, wzięte od wykonywanych na żłobiarce prac to: wyoblarka, profilarka, falcarka.\nInne użycie tej nazwy jest niewłaściwe, pomimo że potocznie stosowane. Do wykonywania rowków w drewnie lub metalu służą frezarki lub strugarki.\nW korpusie maszyny umieszczone są dwa obrotowe wały: dolny, zamocowany na stałe, oraz górny, zamocowany wahliwie, co pozwala na regulowanie nacisku narzędzi, zamocowanych na końcach wałów. Narzędziem stosowanym w tej maszynie są profilowane rolki, zwane potocznie kamieniami. W utrzymaniu właściwego położenia obrabianego materiału pomaga prowadnica. \nRowkarki wykonywane są w wersji przenośnej lub stacjonarnej, stołowe lub stojakowe, napędzane ręcznie lub mechanicznie. Nowoczesne, ze sterowaniem elektronicznym, posiadają funkcję samouczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1296518", "fragment_id": "1101575/0", "subtitle": "", "title": "Rowkarka", "parentId": 1296518.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1101575", "score": 0.149049311876297}, "uuid": "325ecff6-e548-4768-8c0b-2529c931be56"}, {"page_content": "Tektura – sztywny, stosunkowo gruby wytwór papierniczy stosowany głównie jako materiał opakowaniowy i introligatorski. \nWedług ogólnego podziału wyrobów papierniczych zawartego w normie PN-P-50007:1987 tektura to \"sztywny wyrób papierniczy o gramaturze powyżej 315 g/m2\" a wyroby o gramaturach między 160 i 315 g/m2 klasyfikowano jako kartony. Norma z 1992 r (PN-P-50000:1992) obniżyła definicyjną granicę gramatury tektury do 225 g/m2. Norma ta jednak została wycofana w 2012 i od tej pory nie ma normatywnej definicji tego pojęcia, prawdopodobnie dlatego, że przemysł papierniczy wprowadza na rynek wyroby o cechach użytkowych tektury o coraz mniejszych gramaturach i grubościach.\nPodział i struktura.\nWg wycofanej normy z 1992 tektury ze względów strukturalnych dzielono na:\na ze względu na zastosowanie na:\nOprócz tego na rynku dostępna jest także tektura komórkowa, w której zamiast fali występuje poprzeczna warstwa flutingu ukształtowanego w formę sześciokątnych lub rombowych celek. Jej produkcja jest bardziej czasochłonna od tektury falistej, ale znajduje ona zastosowania jako lekki materiał konstrukcyjny zastępujący tworzywa sztuczne i sklejkę w przemyśle meblarskim, lotniczym i innych.\nTektura falista.\nWspółcześnie olbrzymia większość wyrobów papierniczych, które producenci nazywają tekturą to tektura falista. Jej cechą definicyjną jest aby co najmniej jedna warstwa była przed sklejeniem z pozostałymi pofalowana w kierunku poprzecznym do kierunku produkcji i połączona z warstwami płaskimi tylko szczytami fal. Warstwa pofalowana w takiej strukturze rozkłada siły rozciągające i zgniatające na większą powierzchnię, dzięki czemu tektury faliste cechuje wielokrotnie większa wytrzymałość mechaniczna niżby to wynikało z sumy parametrów wytrzymałościowych zastosowanych warstw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=650193", "fragment_id": "835725/0", "subtitle": "", "title": "Tektura", "parentId": 650193.0, "start_index": 0.0, "document_id": "835725", "source": "wikipedia", "score": 0.1461203396320343}, "uuid": "d4d82e00-3074-4fa0-86bd-eab6fae42c68"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z dziedziny poligrafii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nTłoczenie (nazywane też suchym tłokiem) w poligrafii – rodzaj uszlachetnienia druku. Jest to proces tworzenia w materiale tłoczonym (zwykle papier, często tworzywa sztuczne, skóra) trójwymiarowego wzoru (2,5 D) przez ściśnięcie matrycą/patrycą, zazwyczaj w celu uwypuklenia nadrukowanego wcześniej wzoru (napis, logo, element zdobniczy). Tłoczenie odbywa się w temperaturze otoczenia lub tłocznik jest podgrzewany do temperatury kilkudziesięciu °C, dzięki temu tłoczony materiał po ustąpieniu tłoka w większym stopniu zachowuje odkształcenie. Czasem używane są jeszcze wyższe temperatury, by tłoczony materiał dodatkowo odbarwić (np. skórę).\nProces tłoczenia często łączony jest z procesem „hotprintu” – pojedyncze uderzenie matrycy jednocześnie lekko wyciska wzór i nanosi folię do hot-stampingu. Aby jednak mocniej materiał przetłoczyć w głąb, lub aby było możliwe przetłoczenie wypukłe, po hotprincie (zwanym też hot-stampingiem) dokonuje się kolejnego przelotu przez maszynę, podczas którego wykonuje się tłoczenie. W przypadku matryc grawerowanych czasem możliwe jest uszlachetnienie folią do hot-stampingu i tłoczenie wypukłe w jednym przelocie, są to matryce grawerowane złocąco-tłoczące. Do tłoczeń wykorzystuje się tańsze matryce chemigraficzne lub wytrzymalsze i wielopłaszczyznowe matryce grawerowane.\nProces tłoczenia występuje również w wielu innych dziedzinach techniki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107707", "fragment_id": "655042/0", "subtitle": "", "title": "Tłoczenie (poligrafia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 107707.0, "document_id": "655042", "score": 0.3966115713119507}, "uuid": "92451680-05e9-4395-8b64-66181399c510"}]}
{"id": "q_670", "question": "Jak dawniej nazywano wychowawczynię i nauczycielkę dzieci w zamożnych domach?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy zawodu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nNiania (także: opiekun/opiekunka dziecka, niańka) – zazwyczaj kobieta zawodowo trudniąca się opieką oraz wychowywaniem cudzych dzieci, które nie są z nią biologicznie spokrewnione. Przeważnie zajmuje się dziećmi należącymi do jednej rodziny i pobiera za te czynności wynagrodzenie.\nDawniej niania była jedną ze służących w domu należącym do zamożnych pracodawców, zamieszkując tam na stałe. Współcześnie w zależności od sytuacji nianie mogą zamieszkiwać u pracodawców lub tylko do nich dojeżdżać na czas pracy. Zdarza się również, że dzieci dowożone są do domu niani, gdzie sprawuje ona nad nimi opiekę (podobnie jak w żłobku lub przedszkolu). W takim przypadku niania może sprawować opiekę jednocześnie na kilkorgiem dzieci należących do różnych pracodawców.\nWspółcześnie zawód ten dynamicznie się rozwija, wkraczając również w sferę wirtualną, pod postacią poradnictwa dla rodziców poprzez platformy społecznościowe, blogi i kanały internetowe.\nZawód niani regulowany jest w polskim prawie na mocy ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1068303", "fragment_id": "1358057/0", "subtitle": "", "title": "Niania", "document_id": "1358057", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1068303.0, "score": 0.27551770210266113}, "uuid": "c391eede-12b6-4b2b-8cf6-7fd5a4628204"}, {"page_content": "Guwernantka – nauczycielka domowa, czasem pełniąca również rolę ochmistrzyni; męski odpowiednik tego pojęcia to guwerner lub guwernant. W Polsce guwernantkom powierzano zazwyczaj naukę i wychowanie młodszych dzieci, w wieku przedszkolnym. Najważniejszym przedmiotem nauczanym przez guwernantki i guwernantów były podstawy języka francuskiego. Stanowisko guwernantki było często jedynym sposobem zarobkowania dla niezamożnych a wykształconych niezamężnych kobiet. \nW polskich domach często zatrudniano też guwernerów; często byli to młodzi niezamożni ludzie (studenci), próbujący zarobić na studia lub utrzymać się w czasie studiów. Taki etap życia przeszli m.in. Bolesław Prus, Stefan Żeromski, Henryk Sienkiewicz, który przez rok uczył najstarszego syna Ludwika Weyhera, Mikołaj Chopin – przez 6 lat uczył Marię z Łączyńskich Walewską.\nPojęcie „guwerner” pojawiło się w połowie XVIII wieku wraz z modą na francuszczyznę (zastępując wcześniejszego „preceptora”).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35212", "fragment_id": "178318/0", "subtitle": "", "title": "Guwernantka", "document_id": "178318", "start_index": 0.0, "parentId": 35212.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "0161edd0-38ff-40d5-84fd-86f55676f5f6"}, {"page_content": "\"Kituzuwa\", gospodarz i zarazem właściciel burdelu, miał do pomocy 30–40 pracowników, z których każdy spełniał określoną funkcję. W każdym domu prowadzono bardzo staranną księgowość. Podlegała ona kontroli wewnętrznej oraz kontroli zarządu dzielnicy. Prawą ręku \"kituzuwa\" była \"yarite\", gospodyni, szefowa, która nadzorował cały personel, a zwłaszcza prostytutki. To zaszczytne i przynoszące niezły dochód stanowisko zajmowały zwykle starsze prostytutki lub służące. W dawnych czasach \"yarite\" wyróżniała się kosztownym, wielobarwnym, jedwabnym kimonem i określonym uczesaniem.\nSłużba porządkowa zorganizowana była wspólnie z policją obyczajową przez właścicieli domów publicznych. Funkcjonowało to tak dobrze, że klienci nie obawiali się napadu ani obrabowania.\nDo celów uprawiania nierządu kupowano i werbowano dziewczynki już w wieku około 7 lat, a czasem nawet jeszcze młodsze, bo 4-letnie. Zajmowały się tym stręczycielki i stręczyciele udający się w poszukiwaniu \"żywego towaru\" do najdalszych zakątków kraju, zwłaszcza tam gdzie była największa bieda spowodowana wojnami domowymi i klęskami żywiołowymi. Rodzice, którzy nie byli w stanie wyżywić dzieci, dla ich dobra zgadzali się na adopcję przez zamożniejszych opiekunów, na co pozwalało bardzo liberalne japońskie prawo. Dziewczynki wywiezione do odległych miast traciły wkrótce kontakt z rodziną i zdane były na łaskę nauczycielek prostytucji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=598383", "fragment_id": "1547157/7", "subtitle": "", "title": "Podłoże historyczne prostytucji", "source": "wikipedia", "start_index": 11692.0, "document_id": "1547157", "parentId": 598383.0, "score": 0.2157391756772995}, "uuid": "c788e021-4492-4516-a865-ba9fe31d4eb2"}, {"page_content": "W późniejszym okresie w zakonach męskich podział na chóry zaczął zanikać, ponieważ z powodu utraty przez nie dóbr ziemskich nie byli już potrzebni chłopi do uprawy ziemi. W zakonach żeńskich natomiast podział ten w XIX w. nasilił się i przybrał formy podobne do cysterskich. Wynikało to z tego, że zakony żeńskie zaczęły prowadzić wtedy masowo takie instytucje, jak szkoły, sierocińce etc. – okazało się, że potrzeba było stosunkowo nielicznych wychowawczyń i nauczycielek oraz licznych osób obsługi (pranie, sprzątanie etc.). Dlatego też zakonnice I Chóru („chórowe”) zaczęły pełnić role nauczycielek (tym bardziej, że z racji pochodzenia były wykształcone), podczas gdy liczniejsze zakonnice II Chóru (konwerski) zaczęły zajmować się obsługą. Niektóre zakony męskie (np. Pijarzy) także prowadziły szkoły, ale w tym przypadku nie byli potrzebni zakonnicy do obsługi, ponieważ do tych szkół (w przeciwieństwie do instytucji prowadzonych przez zakony żeńskie) wstępowali chłopcy w starszym wieku (np. kilkanaście lat), którzy mogli zajmować się takimi pracami, jak również szkoły takie korzystały w razie potrzeby z pracy świeckich pracowników najemnych. W zakonach żeńskich w XX w. podział na chóry także zaczął tracić rację bytu, ponieważ w tym okresie zaczął zmieniać się charakter instytucji prowadzonych przez te zgromadzenia – zamiast sierocińców (i innych instytucji przeznaczonych dla małych dzieci) zakony te zaczęły (podobnie do zakonów męskich) prowadzić szkoły dla starszych dziewcząt, które nie wymagały obsługi.\nPodział na chóry formalnie istniał do soboru watykańskiego II, który go zniósł.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=815367", "fragment_id": "998866/2", "subtitle": "", "title": "Konwersi", "parentId": 815367.0, "start_index": 3284.0, "source": "wikipedia", "document_id": "998866", "score": 0.23451867699623108}, "uuid": "8029da0e-1214-49b5-91d5-2c030225f446"}, {"page_content": "Gertruda Babilińska (ur. 1902 w Starogardzie Gdańskim, zm. 10 marca 1995 w Izraelu) – polska nauczycielka, niania, Sprawiedliwa Wśród Narodów Świata (tytuł przyznany 4 czerwca 1963).\nŻyciorys.\nNajstarsza z ósemki dzieci pracownika poczty, Gertruda Babilińska w wieku 19 lat wyjechała do Warszawy w poszukiwaniu pracy. Przed wojną znalazła zatrudnienie jako niania dwójki dzieci zamożnej rodziny w stolicy. Pracodawcy proponowali jej wspólną emigrację na stałe do Palestyny, jednak Babilińska została w Polsce. Później zatrudniła się u zamożnej żydowskiej rodziny Stołowickich z Warszawy, mieszkających w pałacu w Alejach Ujazdowskich. Początkowo opiekowała się córką Stołowickich, jednak dziecko zmarło młodo. Babilińska kontynuowała pracę opiekując się wątłego zdrowia Lidią Stołowicką po stracie dziecka. Również sekretarzowała w przedsiębiorstwie pana domu. W 1936 r., gdy Stołowiccy doczekali się syna, ponownie została nianią.\nWybuch wojny zastał Stołowickiego we Francji. Jego żona, która z synem Michałem i Gertrudą próbowała przedostać się do męża, dotarła jedynie do Wilna. Tu, dowiedziawszy się o śmierci Stołowickiego, kobieta rozchorowała się i zmarła. Przed śmiercią powierzyła Gertrudzie opiekę nad synem, prosząc opiekunkę, by po wojnie zawiozła go do Palestyny.\nGertruda, katoliczka, wypełniła wolę dawnej chlebodawczyni i zajęła się chłopcem, który przez całą okupację uchodził za jej syna. Uzyskała dla niego fałszywe dokumenty oraz zaświadczenie ochrzczenia. W czasie okupacji niemieckiej zarabiała m.in. pisząc po niemiecku petycje w imieniu ludności, w zamian otrzymując żywność. Pomagała także innym Żydom z wileńskiego getta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2727391", "fragment_id": "1607430/0", "subtitle": "", "title": "Gertruda Babilińska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1607430", "parentId": 2727391.0, "score": 0.16246269643306732}, "uuid": "bbe54ef8-d6ac-4f06-9290-19c3ba897cf4"}, {"page_content": "Dama dworu, także dworka lub dwórka, panna dworska – kobieta należąca do świty dworskiej żony lub córki władcy albo wysoko postawionej arystokratki. Powinna pochodzić ze szlacheckiego rodu. Jej zadaniem jest m.in. usługiwanie królowej czy księżnej przy oficjalnych okazjach.\nPolska.\nSłużbą żeńską na polskim dworze królewskim zarządzała ochmistrzyni, która była jednocześnie przełożoną dam dworu.\nDwory magnackie, a zwłaszcza dwór królewski, były w XVI–XVIII wieku ważnym miejscem wykształcenia przyjmowanych jako dwórki młodych, dobrze urodzonych dziewcząt. Szczególnie istotną rolę edukacyjną odegrały dwory królowych Ludwiki Marii Gonzagi i Marii Kazimiery, a także dwór Jadwigi Elżbiety, żony królewicza Jakuba Sobieskiego.\nDamami dworu polskich królowych były m.in.:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4186947", "fragment_id": "610014/0", "subtitle": "", "title": "Dama dworu", "document_id": "610014", "start_index": 0.0, "parentId": 4186947.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24769923090934753}, "uuid": "d829ed23-3788-49c9-9eaf-9adb8466021c"}, {"page_content": "Z powodu funkcji obronnej, jaką pełniło średniowieczne domostwo możnowładców, pracowali w nim głównie mężczyźni. Pod koniec średniowiecza stosunek kobiet do mężczyzn nieco się wyrównał, ale zanim to nastąpiło, w zamku mieszkała tylko pani domu, jej córki oraz damy dworu, a czasem kilka służących potrzebnych do wykonywania domowych obowiązków, takich jak pranie. Wśród służących wielu pełniło wyłącznie funkcje wojskowe, byli odźwiernymi, a także rycerzami i giermkami, którzy stacjonowali na zamku mniej lub bardziej licznie na wypadek ataku. Jednakże wielu z nich pełniło zgoła inne funkcje, między innymi pracowali jako służba, a do ich zadań należało głównie wykonywanie domowych obowiązków. W biedniejszych rodzinach byli to po prostu okoliczni mieszkańcy rekrutowani z okolicznych wiosek. W domach bogatszych rodzin, szczególnie tam, gdzie rezydowali władcy, taką funkcję pełnili synowie ich krewnych lub specjalni słudzy, tworzący tzw. świtę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2202538", "fragment_id": "480256/1", "subtitle": "", "title": "Średniowieczne domostwo", "source": "wikipedia", "start_index": 1915.0, "document_id": "480256", "parentId": 2202538.0, "score": 0.15233998000621796}, "uuid": "e927e7cb-8762-412b-a885-0d7efcb433c9"}, {"page_content": "Pensja – dawna nazwa szkół prywatnych lub prowadzonych przez organizacje kościelne, często z internatem. Najczęściej pensje były przeznaczone dla dziewcząt, choć istniały również pensje chłopięce. \nW Polsce pensje funkcjonowały od XVIII do XIX wieku. Uczęszczały do nich dziewczęta z wyższych warstw społecznych (szlachty, zamożnego mieszczaństwa, później także urzędników), uzupełniając podstawową edukację domową; nie chodziły do nich na ogół córki arystokracji, uczone w domu przez wynajętych nauczycieli. Początkowo nauka na pensji trwała 2–3 lata, pod koniec XIX wieku 6–7 lat. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133169", "fragment_id": "11693/0", "subtitle": "", "title": "Pensja (szkoła)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 133169.0, "document_id": "11693", "score": 0.1889181137084961}, "uuid": "a0c21c5c-8f42-44c6-8c45-a21ab602c523"}, {"page_content": "Dh. Jadwiga Zbucka przyrzeczenie harcerskie złożyła w I Drużynie im. Emilii Plater jako uczennica Gimnazjum Żeńskiego K. Zembrzuskiej. Po wojnie pełniła społecznie funkcję Komendanta Hufca Harcerek w stopniu podharcmistrza. Hufiec liczył wówczas 10 drużyn żeńskich i ponad 10 drużyn zuchowych. Służbę zakończyła w 1949 roku, gdy władze komunistyczne rozwiązały organizację.\nGdy w latach '80 odradzał się ruch harcerski, Jadwiga Zbucka zainicjowała powstanie POH w Siedlcach. Swoim doświadczeniem harcerskim dzieliła się z młodymi instruktorami, którzy pragnęli kontynuować ideały sprzed wojny. W październiku 1990 Naczelna Rada POH przyznała jej stopień harcmistrza. Mimo sędziwego wieku prowadziła zbiórki, spotykała się z młodzieżą, wyjeżdżała na biwaki oraz uczestniczyła w I Krajowym Kongresie POH we Włocławku.\nDziałalność społeczna.\nPodczas II wojny światowej Jadwiga wraz z siostrą i bratem prowadzili tajne nauczanie, również w prywatnych mieszkaniach. Jadwiga była nie tylko wymagającą nauczycielką, ale także troskliwą wychowawczynią. Jak wspominają jej ówczesne wychowanki, pytała jak minęła im droga, gdzie były łapanki i... czy wszystkie jadły śniadanie. Zawsze miała w torbie dla głodnego kanapkę. Dom rodziny Zbuckich był ostoją polskości, patriotyzmu, schronieniem dla żołnierzy podziemia.\nRazem z siostrą Jadwiga wychowała w swoim domu kilkoro dzieci z niezamożnych rodzin. Udzielały też bezpłatnych korepetycji oraz wsparcia finansowego młodzieży znajdującej się w trudnej sytuacji. Jadwiga Zbucka była ponadto wolontariuszką w Ośrodku Pomocy Społecznej.\nW trakcie działalności w kole NSZZ „Solidarność” siostry włączały się w pracę nad projektami przyszłej reformy oświatowej. Podczas stanu wojennego dh. Zbucka jako jedna z pierwszych organizowała pomoc duchową i materialną rodzinom internowanych działaczy opozycji.\nOrganizacje.Jadwiga Zbucka była członkinią Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2291863", "fragment_id": "480827/2", "subtitle": "", "title": "Jadwiga Zbucka", "parentId": 2291863.0, "start_index": 2828.0, "source": "wikipedia", "document_id": "480827", "score": 0.14909227192401886}, "uuid": "4be6c619-3a3b-4ce6-810a-a4981f343682"}, {"page_content": "Dziewczęta z Gimnazjum Fundacji im. Szachtmajerowej chodziły do szkoły w charakterystycznych zielonych mundurkach, które zamówiono w Domu Handlowym Braci Jabłkowskich. Do kompletu należały zielone spódniczki, białe bluzki z marynarskimi kołnierzami, ciemnozielone berety z czarnym pomponem, a także odpowiednio zaprojektowany kostium gimnastyczny i obuwie sportowe. Mundurek zdobiła koniczynka – znak Szkoły. Stroje te cała Warszawa rozpoznawała jako mundurki „Szachtmajerek”.\nDo tej prywatnej szkoły uczęszczały dziewczęta z różnych środowisk: „pierwsze córki Rzeczypospolitej” – Wanda i Jadwiga (Jagoda) Piłsudskie, hrabianka Anna Branicka z Wilanowa, przyszła poetka – Wanda Chotomska, a także dziewczęta z rodzin ubogich, którym udzielano zniżek w czesnym. Dzięki dyskrecji dyrekcji szkoły oraz jednolitym strojom dziewczęta biedniejsze nie odróżniały się od bogatych.\nSzkoła rozwijała w uczennicach postawę patriotyczną, zamiłowanie do pracy społecznej, zainteresowanie tradycją i przyrodą własnego kraju, a także tolerancję religijną. Na przykład, na życzenie rodziców lekcje religii, oprócz katolickiej, odrębne lekcje prowadzili specjalnie zatrudniani katecheci innych wyznań.\nNauczyciele stawiali wysokie wymagania, o czym świadczy np. fakt, że na poprawę miernej oceny z nielubianej przez Wandę Piłsudską łaciny nie był nawet w stanie wpłynąć tata Marszałek[].\nWychowawczynią panienek Piłsudskich była Janina z Sobieckich Słonimska, matka światowej sławy genetyka – Piotra Słonimskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1235799", "fragment_id": "1116001/1", "subtitle": "", "title": "Szkoły Fundacji im. Wandy z Posseltów Szachtmajerowej", "parentId": 1235799.0, "start_index": 1633.0, "document_id": "1116001", "source": "wikipedia", "score": 0.16935938596725464}, "uuid": "9dc06293-7432-4ee7-b04e-0fe91a990aec"}]}
{"id": "q_671", "question": "Kto stworzył najstarsze pismo słowiańskie zwane głagolicą?", "answer": [{"page_content": "Głagolica (scs. \"glagolъ\" ⰃⰎⰀⰃⰑⰎⰟ „słowo, litera”) – najstarsze znane pismo słowiańskie, którego stworzenie przypisuje się misjonarzowi-apostołowi Konstantemu zwanemu Cyrylem, który wraz z bratem Metodym zapisał w IX wieku za jego pomocą język słowiański używany w okolicach Salonik; głagolica była pierwotnym alfabetem języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, który miał być językiem liturgicznym Słowian, a w swojej późniejszej fazie rozwojowej, jako język cerkiewnosłowiański, na wiele wieków pozostał językiem literackim warstw wykształconych w kręgu wyznania prawosławnego.\nPochodzenie.\nPierwotnie (do końca lat 60. XX w.) przeważał pogląd, iż głagolica powstała na bazie greckiej minuskuły z VIII–IX wieku. Obecnie – choć nie neguje się pewnego wpływu tego źródła, jak również doszukuje się proweniencji w piśmie fenickim – większość historyków skłania się ku tezie, że głagolica jest dziełem Cyryla, pismem, które zostało dostosowane do fonetyki słowiańskiego dialektu sołuńskiego (z okolic Salonik) z drugiej połowy IX wieku. Bezspornym jest, że bracia Cyryl i Metody, wykorzystując głagolicę, przełożyli z greki na język słowiański Ewangelię, czym zapoczątkowali intensywny rozwój piśmiennictwa słowiańskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1867", "fragment_id": "178125/0", "subtitle": "", "title": "Głagolica", "parentId": 1867.0, "start_index": 0.0, "document_id": "178125", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "3f9ad889-82f5-40d3-af21-1fed6d778716"}, {"page_content": "Ryt słowiański, głagolicki lub cyrylo-metodiański – słowiańska forma liturgii św. Piotra stworzona przez świętych Cyryla i Metodego.\nHistoria.\nObrządek słowiański powstał dla potrzeb misji chrystianizacyjnej Cyryla i Metodego wśród Słowian. Mnisi zostali sprowadzeni z Bałkanów przez księcia wielkomorawskiego Rościsława w 863 roku. Za pozwoleniem papieża misjonarze przetłumaczyli liturgię na język staro-cerkiewno-słowiański, tworząc obrządek rzymsko-słowiański. Do ksiąg kościelnych zaś ułożyli osobne pismo, zwane głagolicą.\nW 867 roku papież Hadrian II, pomimo oporu części duchowieństwa, zaakceptował ryt słowiański na obszarze Moraw i Panonii. Na początku 868 roku w Kościele Marii Maggiore Hadrian odprawił wraz z Cyrylem i Metodym mszę w nowym rycie. Po śmierci Cyryla w 869 papież ponownie potwierdził ryt słowiański bullą \"Gloria in Excelsis Deo\" i mianował Metodego swoim legatem. Rok później Metody został uwięziony z inicjatywy przeciwnych nowemu rytowi biskupów niemieckich. Uwolniony w 873 roku po interwencji papieża Jana VIII Metody wznowił misję na Morawach, zaś w 880 roku otrzymał od papieża potwierdzenie ponownego uznania rytu słowiańskiego. Uczniowie Metodego rozpoczęli wówczas działalność misyjną, przyczyniając się do popularyzacji obrządku słowiańskiego na Bałkanach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1413912", "fragment_id": "224369/0", "subtitle": "", "title": "Ryt słowiański", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "224369", "parentId": 1413912.0, "score": 0.42883288860321045}, "uuid": "10794ddb-a60b-4781-80f4-da7408c3c112"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk staro-cerkiewno-słowiański, język scs., język starosłowiański ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu-x-old\"&gt;ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ ⰧⰈⰟⰊⰍⰟ / словѣ́ньскъ ѩꙁꙑ́къ&lt;/&gt;) – najstarszy literacki język słowiański, formujący się od połowy IX wieku, oparty głównie na słowiańskich gwarach okolic Sołunia (dzisiejsze Saloniki).\nJęzyk scs. w morfologii i fonologii wykazywał pewne cechy charakterystyczne dla grupy języków południowosłowiańskich, natomiast w składni, stylu oraz w terminologii religijnej i słownictwie abstrakcyjnym widoczne były wpływy greki bizantyjskiej. Mimo to nadal był bliski językowi prasłowiańskiemu, z którego wyewoluowały wszystkie języki słowiańskie; bywa nawet uznawany za jego dialekt, dlatego stanowi ważne źródło do jego rekonstrukcji.\nNa potrzeby misji wielkomorawskiej w IX w. wysłannicy bizantyjskiego cesarza, bracia Cyryl i Metody, dokonali przekładów tekstów liturgicznych i religijnych na ten język i wraz ze swoimi uczniami rozprzestrzeniali go z liturgią słowiańską wśród Słowian. Cyryl opracował pierwszy alfabet słowiański – głagolicę, a niedługo później powstała cyrylica – pismo oparte na majuskule greckiej, które później niemal zupełnie wyparło głagolicę. Język ten stał się ponaddialektalnym i ponadnarodowym językiem Słowian, trzecim językiem liturgii w Europie (po grece i łacinie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22852", "fragment_id": "182505/0", "subtitle": "", "title": "Język staro-cerkiewno-słowiański", "parentId": 22852.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182505", "score": 0.4388425350189209}, "uuid": "d27f5034-8620-4bf9-b073-023aacc8d30e"}, {"page_content": "Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do „apostoła Słowian“ – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian, zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – najpierw głagolica, z której zostały później zapożyczone niektóre litery cyrylicy, a potem cyrylica.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCyrylica została oparta na greckiej majuskule. Za twórcę cyrylicy uznaje się któregoś z uczniów Cyryla i Metodego, przy czym najczęściej przywołuje się tu imiona Klimenta Ochrydzkiego bądź Konstantyna Presławskiego. Pierwsze ślady użycia cyrylicy pochodzą z terenów wschodniej Bułgarii. Za najstarszy zabytek cyrylicki uważane są inskrypcje z monasteru w pobliżu wsi Krepcza, datowane na 921 rok, lub inskrypcja z odnalezionego w 2023 roku w Bułgarii napierśnika, datowanego pomiędzy 916 a 927 rokiem. W ciągu X–XII w. cyrylica rozprzestrzeniła się z Bułgarii na tereny Serbii oraz Rusi Kijowskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=908", "fragment_id": "170839/0", "subtitle": "", "title": "Cyrylica", "parentId": 908.0, "start_index": 2.0, "document_id": "170839", "source": "wikipedia", "score": 0.412131130695343}, "uuid": "11b7dd23-7a1c-400b-ac2d-d56de24abc72"}, {"page_content": "Istnieje również pogląd, według którego bazą do powstania głagolicy mogło być hipotetyczne pierwotne pismo słowiańskie. Podstawą do tego typu wniosków są zarówno najstarsze opisy Słowian, w tym Thietmara, który opisując w swojej kronice słowiańską świątynię w Radogoszczy napisał: „Jej ściany zewnętrzne zdobią różne wizerunki bogów i bogiń. Jak można zauważyć, patrząc z bliska, w przedziwny rzeźbione sposób, wewnątrz zaś stoją bogowie zrobieni ludzką ręką w straszliwych hełmach i pancerzach, każdy z wyrytym u spodu imieniem”. Istnieje też pośredni dowód etymologiczny związany z tym, że litery nazywano \"bukwami\", gdyż występowały w postaci rytów na bukowych deseczkach.\nW skład pierwotnej głagolicy, alfabetu, którego część znaków prawdopodobnie oparto na ówczesnych graficznych systemach bizantyjskich, wchodziło około 40 symetrycznie stylizowanych liter, w tym znaki, które w innych systemach pisma nie występowały, a które uwiarygadniają tezę o tym, że za podstawę Cyryl brał już istniejące pismo Słowian.\nGłagolica była pismem fonetycznym i składała się ostatecznie z 38 liter. Najprawdopodobniej do 863 roku głagolica ostatecznie się ukształtowała i uzyskała postać, z którą najczęściej spotykają się badacze. Głagolica w okresie późniejszym stopniowo była zastępowana cyrylicą. Znane są przykłady tekstów na pergaminie pierwotnie spisanych głagolicą, później przepisanych cyrylicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1867", "fragment_id": "178125/1", "subtitle": "", "title": "Głagolica", "source": "wikipedia", "start_index": 1216.0, "document_id": "178125", "parentId": 1867.0, "score": 0.631103515625}, "uuid": "13342535-57b4-4c0a-b4a1-27c796566979"}, {"page_content": "Zdaniem niektórych naukowców o istnieniu takiego zestawu znaków graficznych świadczyć ma wygląd liter głagolicy. Ich wizerunki zbyt odbiegają od wyglądu pisma greckiego używanego w Bizancjum, ażeby, jak to twierdzono jeszcze w latach 70., pismo to dało początek głagolicy. Nie kwestionując pewnego wpływu, jaki pismo greckie (oraz hebrajskie) wywarło na rozwój głagolicy, obecnie uważa się, że pismo to powstało w oparciu o zestaw symboli używanych przez Słowian w okresie wcześniejszym. Znaleziska datowane na okres sprzed działalności św. Cyryla, autora głagolicy, potwierdzają istnienie takich znaków[]. Kontrowersje dotyczą tego, czy system ten był na tyle rozbudowany, by nadawał się do przekazywania informacji, tj. czy było to pismo, czy też jedynie stylizowane symbole, stosowane pojedynczo, których nie można by użyć do napisania najprostszego zdania[].\nRelacje kronikarzy.\nDrugą grupą dowodów pośrednich wskazujących na istnienie własnego pisma u Słowian są opisy kronikarzy z Europy Zachodniej, których relacje świadczyć mają, że ludy te używały systemu znaków pisarskich. Tak np. niemiecki biskup i pisarz Thietmar z Merseburga w swej kronice \"Gesta Saxonum\" (\"Dzieje Sasów\") opisując pogańską świątynię w Radogoszczy informował, iż: \"(...) jej ściany zewnętrzne zdobią różne wizerunki bogów i bogiń (...), każdy z wyrytym u spodu imieniem\", jest to jednak relacja z X w., czyli już po wizycie Cyryla i Metodego w IX w. Inne, podobne relacje mówią o systemie pisma złożonym z kresek i kropek. Bułgar Mnich Chrabr pisał: \"Wprzódy bowiem Słowianie nie mieli ksiąg, lecz kreskami i nacięciami czytali i gadali.\" Może też tu chodzić o systemy podobne do np. rabosza. Relacja powstała 30 lat po stworzeniu głagolicy.\nPiśmiennictwo \"Rusów\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=603495", "fragment_id": "820889/3", "subtitle": "", "title": "Pismo słowiańskie", "source": "wikipedia", "start_index": 4765.0, "parentId": 603495.0, "document_id": "820889", "score": 0.42705774307250977}, "uuid": "66700ac3-4707-423c-9d28-7a4e0bc08fef"}, {"page_content": "W latach 833–836 Mojmir przyłączył Księstwo Nitrzańskie oraz stopniowo uwalniał Morawy spod wpływów władców wschodniofrankijskich. W 846 usiłował doprowadzić do uwolnienia kraju spod ich zwierzchnictwa. Został wtedy zdetronizowany przez Ludwika Niemieckiego, który osadził jego bratanka, Rościsława. Nowy władca kontynuował jednak niezależną politykę. Po zatrzymaniu w 855 ataku Franków, chcąc osłabić wpływy niemieckich księży w państwie, zwrócił się do cesarza Bizancjum Michała III z prośbą o przysłanie misjonarzy, którzy potrafiliby przetłumaczyć religię chrześcijańską na język słowiański. Poprzez nawiązanie relacji z Konstantynopolem pragnął również zrównoważyć nowo powstały sojusz Franków z Bułgarami. W roku 863 na Morawy przybyło 2 braci (mnichów) – Cyryl i Metody, którzy rozpoczęli chrystianizację kraju. Cyryl przetłumaczył Biblię na staro-cerkiewno-słowiański, tworząc do jej zapisu głagolicę. Jego teksty uznawane są za najstarsze wśród wszystkich języków słowiańskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752785", "fragment_id": "807301/3", "subtitle": "", "title": "Historia Czech", "parentId": 752785.0, "start_index": 3975.0, "document_id": "807301", "source": "wikipedia", "score": 0.1256982684135437}, "uuid": "b93f454e-73f0-4b18-a960-0b7ef193db06"}, {"page_content": "Gdy Słowianie przybyli na tereny Bośni i Hercegowiny, byli prawdopodobnie ludem niepiśmiennym. Nie zachowały się żadne informacje na temat istnienia literatury przedchrześcijańskiej na tym terytorium. Początki tradycji piśmienniczej datuje się na IX wiek, a pojawienie się pierwszych zabytków językowych związane jest z szerzeniem chrześcijaństwa przez Cyryla i Metodego. Ci dwaj święci działali w ramach misji głównie na terenie Moraw, gdzie szerzyli ideę wprowadzenia do liturgii języka słowiańskiego. Językiem tym był staro-cerkiewno-słowiański opracowany na podstawie dialektów sołuńskich, do którego zapisu służyło pismo głagolickie. Po śmierci Cyryla i Metodego ich uczniowie zostali wygnani z terenów misji, a rezygnacja z języka słowiańskiego w liturgii na północy Słowiańszczyzny spowodowała, że byli zmuszeni udać się na południe i wschód. Ośrodek piśmiennictwa głagolickiego został tym samym przeniesiony. W czasie rozpoczęto działalność misyjną na terenie Słowiańszczyzny południowej, opracowano uproszczoną formę głagolicy – cyrylicę.\nPoczątek piśmiennictwa.\nPoczątki piśmiennictwa na terenie Bośni i Hercegowiny przypadają na okres wczesnego średniowiecza i jest to piśmiennictwo w przeważającej większości cyrylickie. Chociaż na podstawie pozostałości z okresu rzymskiego można przypuszczać, że ośrodki piśmiennictwa łacińskiego również istniały, do dnia dzisiejszego nie zachowały się zabytki językowe z niego pochodzące. Dokładny moment narodzin piśmiennictwa bośniacko-hercegowińskiego nie jest znany. Przypuszcza się jednak, że pierwsze teksty pisane pojawiły się jeszcze przed XII wiekiem. Piśmiennictwo na tym terenie rozwijało się za pomocą pism: greckiego, łacińskiego, głagolickiego i cyrylickiego.\nRodzaje pisma.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4704117", "fragment_id": "724454/0", "subtitle": "", "title": "Piśmiennictwo Bośni i Hercegowiny – średniowiecze", "parentId": 4704117.0, "start_index": 0.0, "document_id": "724454", "source": "wikipedia", "score": 0.34418535232543945}, "uuid": "d42bcadb-5a0d-4e09-82a7-63dc2d27f518"}, {"page_content": "Choć scs. wywodzi się z narzecza bułgarsko-macedońskiego, to współczesny literacki język bułgarski i język macedoński oparte są na innych dialektach niż sołuński. Dialekty słowiańskie z okolic Sołunia, na których bazuje język scs. są współcześnie praktycznie wymarłe. Były to dialekty macedońskie w tym sensie, że posługiwano się nimi na obszarze Macedonii pojmowanej jako region geograficzny (ściślej rzecz biorąc, była to Macedonia Egejska).\nPismo Słowian.\nPismo u Słowian pojawiło się w następstwie przyjęcia chrześcijaństwa. Wcześniej pogańscy Słowianie, jak podawał Mnich Chrabr, wykorzystywali do wróżenia i liczenia systemu kresek i nacięć, ale nie było to pismo, ewentualnie jego namiastka.\nJednym z największych wyzwań misji morawskiej, której podjął się Konstantyn-Cyryl była kwestia przekładu Biblii z języka greckiego, tekstu o wielowiekowej tradycji literackiej, na zupełnie surowy w tym aspekcie język słowiański, oraz wyrażenie go na piśmie. W tym celu stworzył on pierwszy alfabet słowiański – głagolicę, która była wyrazem jego erudycji i geniuszu językowego. Pismo to zostało częściowo zainspirowane grecką minuskułą, częściowo alfabetami wschodnimi (syryjskim, hebrajskim) i tworzyło oryginalny system, w którym dla każdej głoski przydzielona została pojedyncza litera (z małymi wyjątkami). Języki słowiańskie, mając bogaty system głoskowy, nie dałyby się w taki sposób zapisać alfabetem greckim zawierającym 24 litery. Litery głagolicy były często symetryczne, zbudowane z różnych kombinacji kwadratu, koła i trójkąta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22852", "fragment_id": "182505/11", "subtitle": "", "title": "Język staro-cerkiewno-słowiański", "parentId": 22852.0, "start_index": 14990.0, "document_id": "182505", "source": "wikipedia", "score": 0.40419715642929077}, "uuid": "9ad76813-5a62-4352-bb22-411b4d0bdbff"}, {"page_content": "Pisma Klemensa stały się po jego śmierci tak popularne i cieszyły się tak wielkim autorytetem, że wiele z nich kopiści zaczęli przypisywać Janowi Chryzostomowi. Sława ich rozprzestrzeniła się w całym świecie słowiańskim. Po chrzcie Rusi w 988 roku, wiele pism Klemensa trafiło na Ruś. Po upadku państwa bułgarskiego w ciągu XI i XII wieku dorobek Klemensa został prawie doszczętnie zniszczony przez duchowieństwo greckie, które tępiło piśmiennictwo słowiańskie zarzucając mu herezję i uleganie wpływom bogomilskim. Zniszczeniu uległ wówczas między innymi słowiański żywot Klemensa napisany przez jego uczniów. Część spuścizny po Klemensie przetrwała dzięki przeróbkom greckim dokonanym przez dwóch greckich biskupów Ochrydy Teofilakta pod koniec XI wieku i Demetriosa Chomatiana na początku XII wieku. Większość rękopisów słowiańskich pism Klemensa pochodzi z terenów Rusi.\nKlemens a głagolica.\nDyskutowany jest stosunek Klemensa do głagolicy alfabetu utworzonego przez Konstantyna. Według części uczonych Klemens pisał wyłącznie w głagolicy i dlatego nie pozostał w Presławiu. Istnieje nawet przypuszczenie, że nie mogąc go nakłonić do używania cyrylicy władca bułgarski celowo wysłał go w najdalszy zakątek państwa. Istnieją i sądy przeciwne, które twierdzą, że Klemens zastawszy po ucieczce z Moraw w Presławiu cyrylicę, sam zaczął stopniowo zastępować nią teksty zapisane głagolicą. Dyskusja sięga korzeniami do krótszego życiorysu Klemensa, w którym mówi się o tym, że wynalazł on nowe pismo słowiańskie, doskonalsze od pisma Konstantyna.\nKult.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111424", "fragment_id": "4627/4", "subtitle": "", "title": "Klemens z Ochrydy", "parentId": 111424.0, "start_index": 4707.0, "source": "wikipedia", "document_id": "4627", "score": 0.3382502794265747}, "uuid": "8a2a2ba4-20d5-4e56-af8f-de9ee0989610"}]}
{"id": "q_672", "question": "Kto był twórcą największego europejskiego księgozbioru o charakterze Biblioteki Narodowej, mieszczącego się w XVIII wieku w Warszawie?", "answer": [{"page_content": "Historia Biblioteki Narodowej sięga XVIII wieku. 8 sierpnia 1747 została otwarta Biblioteka Załuskich mieszcząca się w warszawskim pałacu Daniłowiczowskim. Ufundowali ją bracia Józef i Andrzej Załuscy. Współczesna Biblioteka Narodowa wiąże swoje tradycje z Biblioteką Załuskich. Po śmierci Józefa Załuskiego biblioteka została przejęta przez państwo i przemianowana na Bibliotekę Rzeczypospolitej Załuskich. Zgodnie z uchwałą sejmową, od 1780 biblioteka ta miała prawo do otrzymywania obowiązkowego egzemplarza każdej książki wydrukowanej w ówczesnym państwie polskim. Wskutek represji carskich po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki Załuskich zostały zrabowane i wywiezione do Petersburga, gdzie zostały włączone do Biblioteki Carskiej (394 000 tomów, w tym: 11 000 rękopisów i 24 500 rycin). W okresie zaborów polskie piśmiennictwo przechowywano w zbiorach prywatnych na ziemiach polskich i emigracji (zakładano także biblioteki publiczne).\nBiblioteka Narodowa została utworzona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z mocą ustawy z dnia 24 lutego 1928 (weszło w życie 1 marca). Pierwszym dyrektorem był od 1934 Stefan Demby, a jego następcą od lipca 1937 został Stefan Vrtel-Wierczyński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/1", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "parentId": 111993.0, "start_index": 1688.0, "source": "wikipedia", "document_id": "22569", "score": 0.3696531653404236}, "uuid": "a4615961-60d2-40f2-98d6-9b3b8e2aa332"}, {"page_content": "W 1740 roku Stanisław Konarski założył Collegium Nobilium. Siedem lat później, bracia biskupi Józef Andrzej i Andrzej Stanisław Załuscy otworzyli dla publiczności bibliotekę z jednym z największych księgozbiorów w Europie. W 1765 powstał Teatr Narodowy (pierwszy teatr publiczny) i założono Szkołę Rycerską. W 1770 wokół miasta usypano okopy Lubomirskiego\nMimo bardzo trudnej sytuacji politycznej, za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego zwołano w Warszawie Sejm Czteroletni (1788–1792) zaś 3 maja 1791 uchwalono konstytucję Rzeczypospolitej.\n1795–1918.\nPo upadku I Rzeczypospolitej w wyniku klęski insurekcji kościuszkowskiej (u jego schyłku miała miejsce rzeź ludności praskiej przez wojska rosyjskie) oraz III rozbioru w 1795 roku Warszawę włączono do Królestwa Prus. Została ona ogłoszona stolicą prowincji Prus Południowych (zarządzanej wcześniej z Poznania). W 1798 roku w wyniku starań władz pruskich bullą papieża Piusa VI erygowano diecezję warszawską, podnosząc Warszawę do godności biskupiej, a kolegiatę św. Jana – katedralnej.\nW 1806 Warszawę zajęły wojska Napoleona i w 1807 miasto stało się stolicą Księstwa Warszawskiego.\nPodczas kongresu wiedeńskiego w 1815 obrano Warszawę na stolicę Królestwa Polskiego. W architekturze i sztuce dominował klasycyzm. W 1816 na mocy dekretu króla Aleksandra I utworzony został Królewski Uniwersytet Warszawski z 5 wydziałami – Teologii, Prawa, Medycyny, Filozofii, Nauki i Sztuk Pięknych. W mieście powstały organizacje patriotyczne (m.in. Związek Wolnych Polaków, Towarzystwo Patriotyczne) i konspiracja przeciw zaborcy, który łamał konstytucję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/8", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "source": "wikipedia", "start_index": 12966.0, "document_id": "177278", "parentId": 6605.0, "score": 0.12267159670591354}, "uuid": "b872f2da-6d64-4e17-9516-3ec7e6472655"}, {"page_content": "Biblioteka Załuskich, Biblioteka Publiczna Rzeczypospolitej, Biblioteka Publiczna Załuskich – biblioteka publiczna w Warszawie, od 1780 polska biblioteka narodowa, jedna z największych bibliotek świata drugiej połowy XVIII wieku, jedna z pierwszych w Europie (pierwsza w Polsce), które starały się realizować zadania biblioteki narodowej, gromadząc, katalogując i udostępniając możliwie pełny zasób narodowego piśmiennictwa.\nFundatorami byli bracia – biskupi Józef Andrzej (bibliofil i bibliograf) i Andrzej Stanisław Załuscy (mecenas i organizator). Biblioteka została otwarta dla publiczności 8 sierpnia 1747 w pałacu Daniłowiczowskim. Po upadku insurekcji kościuszkowskiej zbiory Biblioteki zostały zrabowane przez Rosjan i wywiezione w okresie od grudnia 1794 do stycznia 1795 na rozkaz Katarzyny II do Petersburga, gdzie stały się w roku 1814 zrębem Cesarskiej Biblioteki Publicznej (obecna nazwa – Rosyjska Biblioteka Narodowa). Liczący 400 tysięcy tomów, 20 tysięcy rękopisów i 40 tysięcy rycin zbiór doznał uszczuplenia w czasie transportu do Petersburga. Na miejsce dotarło tylko 260 tysięcy woluminów, 11 tysięcy rękopisów i 24 500 rycin.\nPo I wojnie światowej zbiory dawnej Biblioteki Załuskich zostały częściowo zwrócone w latach 1921–1934 na mocy traktatu ryskiego. Stopniowo włączane od 1928 do Biblioteki Narodowej, uległy w znacznej części zniszczeniu w 1944, podpalone przez wojska niemieckie.\nZbiory i ich znaczenie.\nZawiązek zbiorów stanowiły prywatne biblioteki Andrzeja Olszowskiego, Andrzeja Chryzostoma Załuskiego i Józefa Andrzeja Załuskiego, pomnożone przez jego braci: Marcina i Andrzeja Stanisława. W skład kolekcji Andrzeja weszły zbiory rodzinne oraz biblioteka Sobieskich, której najcenniejszą część stanowiły zbiory Żółkiewskich, składające się m.in. ze spuścizn po królach Zygmuncie Auguście i Stefanie Batorym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307909", "fragment_id": "1444667/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Załuskich", "document_id": "1444667", "start_index": 0.0, "parentId": 307909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "66ed5529-b866-48f4-9295-e60f93cbe702"}, {"page_content": "W 1740 r. Stanisław Konarski założył Collegium Nobilium w Warszawie, elitarną szkołę kształcącą młodzież szlachecką. Po 1754 pijarzy, później jezuici zreformowali szkolnictwo zakonne. Jezuici utworzyli kolegia szlacheckie, przygotowujące synów szlachty i magnaterii do pełnienia ważnych funkcji państwowych. Po 1746 roku utworzono jezuickie kolegia szlacheckie w Kaliszu, w 1749 roku we Lwowie, w 1751 roku w Wilnie i Ostrogu, w 1752 roku w Warszawie, w 1753 roku w Lublinie, w 1756 roku w Poznaniu. Skupiały wybitnych pedagogów (m.in.: Jan Chrzciciel Albertrandi, Jan Bielski, Franciszek Bohomolec, Józef Boreyko, Józef Karsznicki, Adam Tadeusz Naruszewicz, Józef Feliks Rogaliński, Karol Wyrwicz, Franciszek Paprocki, Michał Kociełkowski, Tomasz Skierzyński.)\nW szkołach średnich obok łaciny pojawiły się języki nowożytne (jednak nadal nie nauczano języka polskiego), zwiększono zakres nauczania przedmiotów ścisłych. W 1747 r. bracia Załuscy założyli w Warszawie bibliotekę Załuskich otwartą dla szerszej publiczności (liczący 400 tysięcy tomów, 20 tysięcy rękopisów i 40 tysięcy rycin zbiór – jeden z największych w Europie), która dała początek Bibliotece Narodowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167404", "fragment_id": "26881/10", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1697–1763)", "document_id": "26881", "start_index": 15097.0, "source": "wikipedia", "parentId": 167404.0, "score": 0.08953342586755753}, "uuid": "2a850b17-2f11-409a-a67d-10b6fc994427"}, {"page_content": "Pierwsze biblioteki narodowe zaczęły powstawać w XVIII wieku. Początkowo termin „biblioteka narodowa” rozumiano raczej jako bibliotekę, która udostępnia zbiory wszystkim obywatelom, a nie jako instytucję, która gromadzi i przechowuje dziedzictwo narodowe. Polscy badacze za pierwszą bibliotekę narodową na świecie uważają powstałą w 1747 Bibliotekę Załuskich. Za drugą uznano działającą od 1753 bibliotekę Muzeum Brytyjskiego, której zbiory w roku 1973 weszły w skład Biblioteki Brytyjskiej. Nazwa \"biblioteka narodowa\" pojawiła się po raz pierwszy we Francji. Podczas rewolucji francuskiej w 1792 r. dawnej bibliotece królewskiej nadano nazwę \"Bibliothèque nationale de France\", podkreślając w ten sposób fakt, że jest ona własnością narodu. Biblioteki powstające w XIX wieku w Zjednoczonych Włoszech, w Szwajcarii czy w Niemczech mają charakter nie tylko bibliotek narodowych, ale również państwowych.\nW Stanach Zjednoczonych nie powstała biblioteka narodowa, a jej funkcję pełni założona w 1800 roku Biblioteka Kongresu. Gdy po I wojnie światowej powstają nowe państwa, utworzenie biblioteki narodowej stało się wyrazem suwerenności i odrębności. Zmienia się też rola państwa, które staje się jej założycielem i ją utrzymuje.\nDo lat 50. XX wieku uważano, że głównym celem bibliotek narodowych jest gromadzenie „narodowej spuścizny”. W 1964 roku podczas sesji IFLA w Rzymie K.W. Humphreys wyróżnił trzy funkcje bibliotek narodowych: podstawowe (gromadzenie piśmiennictwa, tworzenie i publikowanie bibliografii oraz pełnienie funkcji centralnego ośrodka informacji), pożądane (koordynowanie wypożyczeń międzybibliotecznych, prowadzenie badań bibliologicznych i nadzór nad najcenniejszymi dokumentami) oraz dodatkowe (wymiana wydawnictw, opieka nad siecią biblioteczną i bibliotekarzami).\nBiblioteki narodowe Europy współtworzą cyfrową Bibliotekę Europejską, która w 2008 roku stała się podstawą do utworzenia Europeany.\nEgzemplarz obowiązkowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1396586", "fragment_id": "201663/1", "subtitle": "", "title": "Biblioteka narodowa", "document_id": "201663", "start_index": 1464.0, "parentId": 1396586.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2936311364173889}, "uuid": "562ddf0b-604a-4c70-9a1b-7b1709616354"}, {"page_content": "Integralną częścią Zbiorów Książąt Czartoryskich jest biblioteka, która powstała na podstawie biblioteki rodowej Adama Kazimierza i Izabeli z Flemingów Czartoryskich. Następnie powstała koncepcja stworzenia biblioteki o charakterze narodowym. Pierwszym realizatorem planu był Adam Jerzy Czartoryski. Przed konfiskatą majątku książąt przez Rosjan w 1831 liczyła już 70 tys. druków i 3 tys. rękopisów. Bibliotekę ewakuowano do Paryża, Sieniawy i Kórnika. W 1874 r. książę Władysław, który zakupił w Paryżu wiele zabytkowych rękopisów ulokował zbiory w dawnym Arsenale Miejskim w Krakowie. W 1950 księgozbiór przejęło Muzeum Narodowe, które w 1961 wybudowało dla Biblioteki nowy gmach przy ul. św. Marka. Od 1971 r. Biblioteka jest instytucją naukowej o profilu humanistycznym. Od 1998 księgozbiór Czartoryskich został wpisany w Narodowy Zasób Biblioteczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482463", "fragment_id": "1564077/30", "subtitle": "", "title": "Muzeum Narodowe w Krakowie", "document_id": "1564077", "start_index": 36623.0, "source": "wikipedia", "parentId": 482463.0, "score": 0.5256943106651306}, "uuid": "dbc8351f-1970-4397-b6d8-780a10617b61"}, {"page_content": "Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional) – założona została przez Filipa V w roku 1712 pod nazwą Biblioteka Królewska. Biblioteka Narodowa powstała w celu szerzenia wiedzy wśród podwładnych i zebrania bibliotek prywatnych. Budowa Gmachu Biblioteki Narodowej, rozpoczęła się w 1866 roku. Fasada na dolnym piętrze jest w stylu doryckim, zaś na górnym piętrze w stylu jońskim. Obecnie jest to jedna z najbogatszych bibliotek pod względem zbiorów bibliograficznych, w zbiorach ok. 6 milionów książek. Zbiory biblioteki podzielone są na zbiory nowe (od roku 1831), księgi dawne (do roku 1830), rękopisy i dokumenty, czasopisma i gazety, ryciny, rysunki i fotografie, mapy i plany, partytury i nagrania dźwiękowe.\nPalacio de Cristal – (Pałac Kryształowy) – składa się ze szklanych murów podtrzymywanych jońskimi kolumnami z żelaza. Na zewnątrz wyróżnia się fasada w stylu greckim skierowana w stronę jeziora. Jest to jeden z najbardziej wyróżniających się budynków w ogrodach \"Parque del Retiro\", od lat są w nim wystawiane czasowe ekspozycje współczesnej sztuki.\nMetrópolis – to budynek o eleganckiej architekturze i wyjątkowych proporcjach, zwieńczony kopułą z czarnego łupku, z wplatanymi złotymi zdobieniami, ukoronowaną statuą Wiktorii ze skrzydłami. Na drugim piętrze wybudowana została rotunda z podwójnymi kolumnami korynckimi. Podtrzymują one trzecie piętro udekorowane statuami reprezentującymi handel, rolnictwo, górnictwo i przemysł.\nCasón del Buen Retiro (Pałac Dobrego Wypoczynku) – zbudowany w XVII wieku do użytku i dla odpoczynku króla Filipa IV. Od tamtego czasu był on kilkakrotnie remontowany, wciąż jednak zachowuje elementy dawnego budynku, takie jak sufit, malowany w XVII wieku przez Lucasa Jordána. Obiekt został przekazany Muzeum Prado i mieści zbiór malarstwa z XIX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3726", "fragment_id": "168291/20", "subtitle": "", "title": "Madryt", "parentId": 3726.0, "start_index": 31887.0, "document_id": "168291", "source": "wikipedia", "score": 0.2276916801929474}, "uuid": "dfa56a93-8700-406f-a64f-0960055078cb"}, {"page_content": "Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, znajdująca się przy alei Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim, w dzielnicy Ochota. Jedna z najstarszych instytucji kultury w Polsce, założona w 1732, działająca w latach 1747–1795 jako Biblioteka Załuskich, reaktywowana w 1928.\nGromadzi książki, periodyki, publikacje elektroniczne i audiowizualne wydawane na terenie Polski oraz polonika zagraniczne. Jest najważniejszą biblioteką naukową o profilu humanistycznym, głównym archiwum piśmiennictwa narodowego i krajowym ośrodkiem informacji bibliograficznej o książce, placówką naukową, a także ważnym ośrodkiem metodycznym dla bibliotek w Polsce. Prowadzi również działalność wydawniczą – publikuje książki oraz punktowane czasopisma naukowe: „Polish Libraries”, „Rocznik Biblioteki Narodowej” oraz „Notes Konserwatorski”.\nBiblioteka Narodowa ma prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego w liczbie dwóch sztuk danego tytułu jako jedna z dwóch bibliotek w kraju obok Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie.\nPiony organizacyjne i siedziby.\nStruktura Biblioteki Narodowej:\nGłówna siedziba Biblioteki Narodowej znajduje się w Warszawie przy al. Niepodległości 213 na Polu Mokotowskim. W Pałacu Krasińskich przy placu Krasińskich 3/5 do 2019 mieścił się Zakład Starych Druków i Zakład Rękopisów (przeniesione zostały do gmachu głównego), a obecnie trwają w nim prace związane z projektem „Modernizacja i aranżacja wnętrz Pałacu Krasińskich (Pałacu Rzeczypospolitej) przy Placu Krasińskich 3/5 w Warszawie”. Celem projektu jest m.in. stworzenie interaktywnej przestrzeni wystawienniczej, w której udostępnione zostaną najcenniejsze zbiory Biblioteki Narodowej.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111993", "fragment_id": "22569/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Narodowa (Warszawa)", "parentId": 111993.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "22569", "score": 0.34985825419425964}, "uuid": "7287d163-48b6-454d-ad5b-ab4b3b498ed7"}, {"page_content": "Historia.\nXIV-XVII wiek.\nSzkoły w Warszawie funkcjonowały prawdopodobnie od roku 1406. Działały obok kolegiaty współpracującej z Akademią Krakowską (uczyło się w niej ok. 70 studentów z Warszawy). W XIV/XV wieku powstała pierwsza fundacja klasztorna. Na wiek XVI, po włączeniu do Korony, przypada rozkwit Warszawy. Odbywały się w niej sejmy walne i elekcje, rozbudowano zamek warszawski, do którego przeniesiono dwór królewski, ale także miały miejsce wydarzenia kulturalne zapisane w historii. Pierwsze warszawskie drukarnie powstały w 1624 roku. W latach siedemdziesiątych XVII wieku pojawili się księgarze i introligatorzy. Powstawały także księgozbiory, które posiadały uprzywilejowane warstwy społeczne i inteligencja.\nPierwszym motywem warszawskim jaki ukazał się w literaturze to opis mostu nad Wisłą zbudowanego z inicjatywy Zygmunta Augusta we fraszce Jana Kochanowskiego. Warszawę XVII-wieczną utrwalił Adam Jarzębski w poemacie \"Gościniec, albo krótkie opisanie Warszawy\".\nPodczas potopu szwedzkiego miasto zostało ograbione z dóbr kulturalnych; wywieziono stąd także zbiory z bibliotek: zamkowej, ujazdowskiej i klasztornych.\nXVIII wiek: oświecenie stanisławowskie.\nWarszawa stała się w tym okresie stolicą polskiego oświecenia, jak i centrum życia publicznego. W 1747 otwarto publiczną Bibliotekę Załuskich, w 1740 – Collegium Nobilium pijarów w Warszawie, a 19 listopada 1765 – pierwszy w dziejach Polski teatr publiczny. Wzrastał handel księgarski, działało ok. 16 drukarni. Za najwybitniejszych drukarzy i wydawców warszawskich tego okresu uważa się Michała Grölla i Piotra Dufoura; działały także oficyny: Mitzlerowska, jezuicka, pijarska, Drukarnia Wolna. W 1773 roku powstała Komisja Edukacji Narodowej.\n1795-1831: między III rozbiorem a powstaniem listopadowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=870231", "fragment_id": "1009899/0", "subtitle": "", "title": "Warszawa w literaturze", "document_id": "1009899", "start_index": 0.0, "parentId": 870231.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16287103295326233}, "uuid": "be0a45d7-eb84-44e3-a29e-7ea814114877"}, {"page_content": "Biblioteka Książąt Czartoryskich jest jedną z najstarszych polskich bibliotek rodowych. Założycielami kolekcji byli — na przełomie XVIII i XIX wieku — Adam Kazimierz i Izabela z Flemingów Czartoryscy. Ich syn, Adam Jerzy, kontynuował działalność kolekcjonerską, pragnąc stworzyć bibliotekę narodową, która stanowiłaby warsztat naukowy do badań nad historią i literaturą ojczystą. Książę Władysław Czartoryski w 1874 r. ulokował rodzinne zbiory biblioteczne w oddanym na ten cel przez władze Krakowa byłym Arsenale Miejskim. W ten sposób otwarta kilka lat później ekspozycja muzealna i biblioteka stworzyły zakład naukowy. Od 1961 r. księgozbiór znajduje się w specjalnie wybudowanej na ten cel kamienicy przy ul. św. Marka 17 w Krakowie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=134070", "fragment_id": "12811/11", "subtitle": "", "title": "Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie", "parentId": 134070.0, "start_index": 18497.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12811", "score": 0.1571628451347351}, "uuid": "a0b5de2f-db6a-4e24-abd5-115c89afc0e1"}]}
{"id": "q_673", "question": "Które miasto założone w 1255 roku przez Krzyżaków jest bałtyckim portem i ośrodkiem stoczniowym?", "answer": [{"page_content": "Już w X wieku istniała rozwinięta osada plemienia Liwów u ujścia Dźwiny, którędy przebiegał szlak handlowy od Waregów do Greków. Obecne miasto zostało założone w 1201 przez biskupa Alberta von Buxhövden i szybko stało się, jako jeden z członków Hanzy od 1282 roku, ważnym ośrodkiem handlowym na wybrzeżu Bałtyku. W 1207 roku rozpoczęto budowę murów miejskich. Po 1225 roku legat papieski Wilhelm z Modeny przyznał mieszczanom prawa, które mieli kupcy niemieccy w Visby na Gotlandii. W średniowieczu Ryga była jednym z najważniejszych portów bałtyckich. Od tego momentu zaczęły się w Rydze, jak i całej Łotwie, silne wpływy niemieckiej kultury, języka niemieckiego i niemieckie osadnictwo, a sytuacja ta trwała setki lat. Po 1237 roku posiadłości i prawa zakonu kawalerów mieczowych na terenie miasta przejął zakon krzyżacki. Od 1255 Ryga była siedzibą katolickiej archidiecezji \"Prus, Inflant i Estonii\", której podlegały m.in. diecezja chełmińska i diecezja warmińska. W związku z próbami przejęcia władzy w mieście przez zakon krzyżacki, w 1297 roku mieszczanie Rygi zburzyli dwór krzyżacki i wymordowali jego załogę. Konflikt trwał do 1330 roku, gdy wojska zakonne zmusiły miasto do poddania się. W 1366 roku wielki mistrz zrzekł się władzy nad miastem, zastrzegając jedynie prawo do posiadania zamku. W 1366 papież ustanowił królów Polski opiekunami arcybiskupstwa ryskiego. W 1452 roku zakon krzyżacki i arcybiskup Sylwester Stodewescher zawarli w Kircholmie ugodę, na mocy której podzielili się władzą nad miastem. W 1484 roku mieszczanie zbuntowali się ponownie i zburzyli zamek krzyżacki, jednak po kilku latach musieli się ponownie podporządkować zakonowi, którego pozycja jednak szybko w następnych latach zaczęła słabnąć", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54440", "fragment_id": "650070/1", "subtitle": "", "title": "Ryga", "document_id": "650070", "start_index": 1381.0, "parentId": 54440.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1809246987104416}, "uuid": "7c68db08-5591-488d-a247-943f80b92b3d"}, {"page_content": "Decyzja o zmianie nazwy spotkała się z krytyką Federacji Rosyjskiej. Rzecznik prasowy prezydenta, Dmitrij Pieskow, określił ją mianem \"szaleństwa\" i \"wrogiego ataku\", a rzecznik władz obwodu królewieckiego, Dmitrij Łyskow, uznał za \"insynuację\" oraz wskazał, że \"oficjalna nazwa miejscowości to Kaliningrad\".\nHistoria.\nPod rządami zakonu krzyżackiego.\nMiasto zostało założone w 1255 przez Krzyżaków (na miejscu pruskiej osady \"Tuwangste\") na cześć czeskiego króla Przemysła Ottokara II, który stanął na czele wojsk krzyżackich podczas ich kolejnej wyprawy przeciwko Prusom. Krzyżacy postawili zamek, a w 1256 nazywano go zamek Królewska Góra w Sambii (\"castrum de Coningsberg in Zambia\"), po łacinie – \"Mons Regius\" (później \"Regiomontium\").\nMiasto weszło w skład państwa krzyżackiego, zostając stolicą diecezji sambijskiej, jednej z czterech diecezji na obszarze Prus. Królewiec był też głównym miastem Prus Dolnych, części państwa krzyżackiego zarządzanej przez wielkiego marszałka zakonu (zastępcę wielkiego mistrza i jednocześnie komtura królewieckiego). Podczas drugiego powstania pruskiego w 1262 roku miasto uległo pożarowi.\nZakon ostatecznie podbił Prusów w 1273 i przystąpił do rozbudowy miasta. Było to możliwe dzięki przekazaniu zakonowi przez biskupa sambijskiego Henryka von Stritberga swojej części miasta. W 1312 zamek królewiecki stał się rezydencją wielkiego marszałka zakonu. Na przełomie XIII i XIV wieku kapituła sambijska wybudowała nowy kościół katedralny pod wezwaniem św. Wojciecha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17402", "fragment_id": "169703/3", "subtitle": "", "title": "Królewiec", "source": "wikipedia", "start_index": 4406.0, "document_id": "169703", "parentId": 17402.0, "score": 0.1533099263906479}, "uuid": "f2913758-42ac-4587-92e9-6f3f87ed74f4"}, {"page_content": ". W 1257 roku we Włocławku doszło do zawarcia układu między braćmi Siemowitem I i Kazimierzem I kujawskim a zakonem krzyżackim, w którym książęta zrezygnowali z ziem, które w przyszłości zdobędą Krzyżacy na Jaćwieży. Około 1250 roku w najstarszej części dzisiejszego Włocławka funkcjonowały dwa ośrodki miejskie – miasto katedralne (civitas cathedralis) pod jurysdykcją biskupa (było zlokalizowany w okolicy dzisiejszego pałacu biskupiego) i miasto niemieckie („przez ludność napływową niemiecką na podgrodziu położone, zwane tak dlatego, że składało się z ludności napływowej niemieckiej”, powstałe „poprzez przywołanie zagranicznych osadników”). Narastający konflikt biskupa Wolimira z księciem Kazimierzem kujawskim sprawiły, że Włocławek zaczął tracić rolę centrum polityczno-administracyjnego Kujaw. W 1255 książę kujawski Kazimierz I na mocy dokumentu wystawionego w Kramsku oddał biskupowi Wolimirowi i jego następcom książęce miasto „niemieckie” (\"civitas theutonicalis\"). Podporządkowanie miasta biskupom włocławskim uformowało jego los na wiele wieków i kierunek jego rozwoju, który został uzależniony od ich decyzji. W konsekwencji po 1255 roku z Włocławka do Brześcia Kujawskiego przeniesiono siedzibę kasztelanów, a po ugodzie zawartej w 1266 r. między księciem Kazimierzem I a biskupem Wolimirem rozebrano gród książęcy. Po śmierci Kazimierza I kujawskiego (1267) jego ziemie zostały podzielone między pięciu synów i Włocławek znalazł się wówczas w granicach księstwa utworzonego z południowej części Kujaw, którego centrum polityczne stanowił gród w Brześciu Kujawskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9711", "fragment_id": "173380/5", "subtitle": "", "title": "Włocławek", "parentId": 9711.0, "start_index": 7205.0, "document_id": "173380", "source": "wikipedia", "score": 0.21976995468139648}, "uuid": "69856bd8-65d8-40e2-9131-f88a22b701bc"}, {"page_content": "W połowie XIV w. Polska i Zakon krzyżacki nie były zainteresowane wznawianiem konfliktu, co przywódcy obydwu państw król Polski Kazimierz III Wielki i wielki mistrz Zakonu Winrych von Kniprode potwierdzili na zjeździe w 1366 roku w Malborku. Głównym celem państwa zakonu krzyżackiego było zajęcie całego południowo-wschodniego wybrzeża Bałtyku i uzyskanie lądowego połączenia pomiędzy dwoma częściami państwa – Prusami i Inflantami. W tym celu Krzyżacy naciskali zbrojnie na rozdzielającą je litewską Żmudź, wykorzystując zaangażowanie Litwy na południu i wschodzie. W 1348 r. Krzyżacy odnieśli decydujące zwycięstwo nad koalicją litewsko-ruską w bitwie nad rzeką Strawą. Polityka bałtycka Krzyżaków wpisywała się w szerszy kontekst opanowania wybrzeży Bałtyku przez wywodzące się z Niemiec związki kupieckie i zakonne w XIV wieku.\nGdańsk w połowie XIV wieku stał się głównym ośrodkiem handlowym i największym portem państwa krzyżackiego w Prusach.\nNastępstwa unii litewsko-polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59076", "fragment_id": "648587/4", "subtitle": "", "title": "Wojna trzynastoletnia", "document_id": "648587", "start_index": 5107.0, "parentId": 59076.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5717861652374268}, "uuid": "bbb0207d-6ed6-4037-9f8e-d3dc4c7602ce"}, {"page_content": "Poparcie Krzyżaków przez Inflanty na wiosnę 1455 r. wpisało konflikt pomiędzy Związkiem Pruskim i Polską a zakonem krzyżackim w szerszy kontekst rywalizacji o opanowanie wybrzeży Morza Bałtyckiego. Rządzona przez Christiana I Oldenburga Dania, zainteresowana opanowaniem portów na wschodnich wybrzeżach Bałtyku, po zawarciu układów z Inflantami oraz Lubeką we Flensburgu 1 czerwca 1455 r. wypowiedziała wojnę Królestwu Polskiemu i Związkowi Pruskiemu, a okręty duńskie rozpoczęły patrolowanie wybrzeża pruskiego. 14 lipca 1455 r. zakon krzyżacki odzyskał Królewiec (port w Knipawie), a w końcu listopada 1455 r. drugi port nad Bałtykiem – Kłajpedę. Krzyżacy uzyskali tym samym możliwość kontaktu z sojusznikami drogą morską oraz zagarniając ujścia Pregoły i Niemna i rozpoczęli przejmowanie handlu z Litwą opartego na kowieńskim szlaku wodnym.\nW reakcji rada miasta Gdańska zmuszona została w 1455 r. do wystawienia listów kaperskich 13 kapitanom uzbrojonych statków morskich, zezwalając im na atakowanie statków zmierzających do i z Królewca oraz Kłajpedy, aby sparaliżować krzyżacki handel i dowóz żywności i uzbrojenia dla Zakonu. W 1456 r. Wojnę morską rozszerzono o zezwolenie na atakowanie statków płynących do Inflant oraz Dani, po czym nastąpiła wzajemna konfiskata towarów i statków duńskich w portach Związku Pruskiego i związkowych w Danii. W lutym 1456 r. rada miasta Gdańska, po uprzednim ostrzeżeniu Związku Hanzeatyckiego, wystawiła listy kaperskie 4 kolejnym kapitanom, zezwalając im na atakowanie statków krzyżackich, inflanckich i duńskich oraz napadanie na krzyżackie wybrzeża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59076", "fragment_id": "648587/45", "subtitle": "", "title": "Wojna trzynastoletnia", "document_id": "648587", "start_index": 64227.0, "parentId": 59076.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9406325817108154}, "uuid": "73f357e9-7404-4617-a84b-c9efca05b8b3"}, {"page_content": "Osiedle założyli Krzyżacy w roku 1255, na miejscu pruskiej osady \"Tuwangste\". Zamek królewiecki stał się w 1312 roku rezydencją wielkiego marszałka zakonu. W 1300 roku zamkowe osiedle wokół młyna podniesiono do rangi miasta (\"Nova Civitas\"). W 1454 roku 56 miast i stany pruskie wypowiedziały posłuszeństwo Krzyżakom. Kazimierz IV Jagiellończyk utworzył województwo królewieckie i włączył je do Polski. Podczas wojny trzynastoletniej Królewiec stał się siedzibą wielkiego mistrza krzyżackiego. Od II pokoju toruńskiego, miasto było stolicą Prus Zakonnych, zależnych od Korony Królestwa Polskiego(1466–1525). Po sekularyzacji zakonu i hołdzie pruskim (1525) stało się stolicą Prus Książęcych (lenno króla polskiego). W kolejnych latach Prusy Książęce przeszły pod panowanie elektorów brandenburskich (w 1657 roku uniezależniły się od I Rzeczypospolitej).\nW 1701 roku Fryderyk I koronował się w Królewcu na króla Prus, a ziemie stały się częścią nowego Królestwa Prus.\nPo światowej wojnie siedmioletniej Elżbieta Romanowa wcieliła Królewiec do Rosji (1757), jednak Piotr III – jej następca, sprzyjający Fryderykowi II – już w marcu 1762 roku rozkazał Rosjanom opuścić miasto. Po śmierci Piotra III w zamachu stanu (lipiec 1762) władzę objęła jego żona, Katarzyna II Wielka. Prowadziła politykę, w wyniku której doszło m.in. do rozbiorów Polski między Rosję, Prusy i Austrię. Po III rozbiorze (1795) obszar zaboru pruskiego stanowił ponad połowę terytorium Królestwa Prus, a Polacy – blisko połowę jego ludności. Prusy Wschodnie (niem. \"Ostpreußen\") były częścią tego Królestwa, a następnie – zjednoczonego w 1870/71 roku Cesarstwa Niemieckiego, Republiki Weimarskiej i III Rzeszy).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3828713", "fragment_id": "1317737/1", "subtitle": "", "title": "Pałac Friedrichstein", "document_id": "1317737", "start_index": 1299.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3828713.0, "score": 0.1135658323764801}, "uuid": "fe9da376-242e-4476-82df-1bc9ced02563"}, {"page_content": "Początek dzisiejszemu miastu dali Krzyżacy w 1230 roku, dla których był on punktem wyjścia do podboju plemion pruskich i tworzenia państwa krzyżackiego. Pierwszą wzmiankę historyczną o Toruniu zawiera dokument lokacyjny z 28 grudnia 1233 roku wystawiony przez Hermana von Salza, mistrza krzyżackiego. Pierwotnym miejscem lokacji był odcinek prawego brzegu Wisły, od wyspy zwanej Liszką na dwie mile w dół rzeki, pokrywający się z obszarem dzisiejszego Starego Torunia. Niestety mimo poszukiwań archeologicznych nie udało się odkryć śladów pierwotnej osady. Istnieje legenda według której najwcześniejszą siedzibą Krzyżaków była korona rosnącego tam olbrzymiego dębu. Z powodu częstych powodzi nawiedzających te nisko położone tereny w roku 1236 przeniesiono miasto w górę rzeki w miejsce jego obecnego położenia. Zamek krzyżacki zaczęto budować na miejscu wcześniejszej osady słowiańskiej, wykorzystując jej formę powierzchni. Nowe terytorium miasta określa odnowiony przywilej chełmiński z 1251 roku, który został wystawiony w miejsce starego, zniszczonego w pożarze. 13 sierpnia 1264 roku nadano prawa miejskie drugiej osadzie – Nowemu Miastu, od wschodu stykającemu się ze Starym Miastem. W 1454 roku oba miasta połączono, zachowując jednak dzielące je mury obronne.\nW 1280 roku Toruń stał się członkiem Hanzy, bardzo ważnej organizacji handlowej średniowiecza w tej części Europy. Przez pewien okres Toruń pełnił funkcje sekretarza Hanzy. Zapewniało to znaczące źródło dochodów i impuls do wzrostu. Miasto szybko wypełniło się kościołami, ratuszem i innymi budynkami. W 1365 roku Toruń otrzymał prawo składu. XIV-XV wiek to pierwszy okres szybkiego rozwoju miasta. Toruń stał się ważnym miastem w Prusach i dużym ośrodkiem handlowym, liczącym aż 20 000 mieszkańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1670647", "fragment_id": "712459/2", "subtitle": "", "title": "Historia Torunia", "parentId": 1670647.0, "start_index": 2461.0, "document_id": "712459", "source": "wikipedia", "score": 0.10670647025108337}, "uuid": "9806b1c0-0e71-4fa0-80f7-bbfdcbe2a2be"}, {"page_content": "W listopadzie 1455 r. wypad najemników krzyżackich z Królewca doprowadził do spalenia zamku i przedmieść w Kłajpedzie oraz odwrotu Litwinów z rejonu tego miasta. Wzmocnieni posiłkami z Inflant (200 najemników) Krzyżacy przeprowadzili w grudniu 1455 r. uderzenie na litewską Połągę, gdzie zniszczyli litewskie umocnienia ziemne, otwierając tym samym drogę z Prus do Inflant oraz trwale zdobywając drugi – po Królewcu – port nad Bałtykiem.\nSkutki upadku Królewca dla dalszych działań wojennych.\nUpadek Królewca trwale zmienił sytuację strategiczną walczących stron: Zakonowi Krzyżackiemu udało się odzyskać port nad Bałtykiem i tym samym możliwość morskiej komunikacji z Inflantami i zachodnią Europą oraz ostatecznie opanować ujście Pregoły – jednej z dwóch wielkich rzek państwa pruskiego. Stawiało to w bardzo ciężkiej sytuacji pozostające wciąż w rękach związkowych twierdze nad Pregołą i jej głównym dopływem – Łyną oraz spowodowało spadek znaczenia i prestiżu Związku Pruskiego we wschodniej części państwa zakonu krzyżackiego. Dodatkowo flota królewiecka przeszła na stronę Krzyżaków, zmuszając Gdańsk i Elbląg do wydzielenia części statków z Wisły i Nogatu do działań na Zatoce Świeżej i Zalewie Wiślanym. Ponadto w 1455 r. rada miasta Gdańska została zmuszona do podjęcia działań zbrojnych na Morzu Bałtyckim, aby sparaliżować krzyżacki handel, a także dowóz żywności i uzbrojenia dla Zakonu.\nSukces ten wywarł duże wrażenie na kapitule warmińskiej, która zgodziła się na opanowanie przez wielkiego mistrza posiadłości biskupich (Olsztyna i Fromborka), a także na poszczególnych miastach Związku Pruskiego. Wśród przeciwników Zakonu zapanowało przygnębienie, pojawiły się głosy o bezcelowości kontynuowania wojny oraz o braku perspektyw odniesienia ostatecznego sukcesu militarnego. Próba inkorporacji państwa zakonnego do Królestwa Polskiego zakończyła się niepowodzeniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59076", "fragment_id": "648587/35", "subtitle": "", "title": "Wojna trzynastoletnia", "parentId": 59076.0, "start_index": 50646.0, "document_id": "648587", "source": "wikipedia", "score": 0.6198657751083374}, "uuid": "fc33a218-f267-4dd6-ae3b-b26aae584fbc"}, {"page_content": "Sambia (niem. \"Samland\") – kraina historyczna w Prusach.\nHistoria.\nSambia zamieszkana była przez jedno z plemion pruskich. W 2 poł. IX wieku osiedlali się w niej Szwedzi, a w 2 poł. X wieku Duńczycy, w tym Haakon, syn Haralda Sinozębego. W X wieku Sambia była centrum handlowym Prus, skąd eksportowano skórki kun i bursztyn. Od IX do XIII wieku Duńczycy kilkakrotnie wyprawiali się do Sambii, co oznacza, że były to podboje nietrwałe. Do Sambii prowadził szlak handlowy z Brześcia przez Drohiczyn, Wiznę, Rajgród, Szurpiły, Jegliniec, Gąbin.\nDo wczesnych lat 50. XIII w. podejmowane przez Krzyżaków próby podboju położonej w północnych Prusach Sambii, kończyły się niepowodzeniem. Aby pokonać Sambów, zimą 1254/1255 pod wodzą czeskiego króla Przemysła Ottokara II została przedsięwzięta zakończona sukcesem krzyżacka krucjata. Przed powrotem do Czech król Ottokar pozostawił Krzyżakom hojną darowiznę na założenie zamku nad Pregołą. Na jego cześć zamek i powstałe tam miasto nazwano Königsberg (Królewiec). Sambowie występowali przeciwko Krzyżakom w latach: 1242–1255, 1260–1270 i 1275–1276.\nPo podboju Sambii przez Zakon krzyżacki w XIII wieku weszła w obszar Prus Dolnych.\nObecnie w obwodzie królewieckim Federacji Rosyjskiej. Główne miasto – Królewiec; inne miejscowości: Rybaki, Piława, Tapiawa, Welawa, Labiawa, Nowotki, Tryszkajmy, Ruszowice, Palmniki.Od Sambii przejęto nazwę Półwyspu Sambijskiego (ros. \"Kaliningradskij połuostrow\", \"Ziemlandskij połuostrow\") nad Morzem Bałtyckim, między Zalewami: Wiślanym i Kurońskim. Powierzchnia 900 km², nizinna, maksymalna wysokość do 89 m n.p.m.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99202", "fragment_id": "655695/0", "subtitle": "", "title": "Sambia (kraina historyczna)", "parentId": 99202.0, "start_index": 0.0, "document_id": "655695", "source": "wikipedia", "score": 0.4211448132991791}, "uuid": "bd3757f3-baa2-429e-81a8-daa6e2a4b168"}, {"page_content": "Windawa (łot. \"Ventspils\", niem. \"Windau\", ros. Вентспилс, dawniej Винда́ва) – miasto na Łotwie, miasto wydzielone, położone nad Morzem Bałtyckim, u ujścia rzeki Windawy (Venty), w zachodniej części Kurlandii, duży niezamarzający port przeładunkowy (głównie paliwa i surowce mineralne z Rosji) oraz pasażerski (połączenia z Lubeką, Rostockiem, Karlshamn, Nynäshamn oraz wyspą Saaremaa), posiada port lotniczy, ośrodek akademicki, turystyczny i sportowy (łotewskie centrum olimpijskie, klub piłkarski FK Ventspils i klub koszykarski BK Ventspils).\nHistoria.\nMiasto zostało po raz pierwszy wspomniane w kronikach w 1290 roku. Windawa została założona przez inflancką gałąź zakonu krzyżackiego, władającą w XIV wieku ziemiami obecnej Łotwy. Bracia zakonni wybudowali u ujścia rzeki Windawy zamek, wokół którego rozwinęła się osada handlowa. W 1378 otrzymała ona prawa miejskie, była również członkiem Hanzy. Już w tym czasie powstał tutaj ważny port. Od 1561 Windawa należała do Księstwa Kurlandii i Semigalii, lenna Rzeczypospolitej. W 1659 została zdobyta przez Szwedów pod dowództwem Douglasa. W 1795 włączona do Cesarstwa Rosyjskiego. Od XIX wieku ważny ośrodek kultury łotewskiej. Do 1914 ważny ośrodek eksportu zboża, lnu i drewna. \nW 1905 r., podczas rewolucji, która ogarnęła też ziemie łotewskie, w Windawie doszło do protestów robotniczych, a rewolucjoniści na pewien czas przejęli faktyczną kontrolę nad miastem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107377", "fragment_id": "643765/0", "subtitle": "", "title": "Windawa (miasto)", "document_id": "643765", "start_index": 0.0, "parentId": 107377.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13974228501319885}, "uuid": "405778ad-3ef4-4a1d-9ec3-a2ca048a4f67"}]}
{"id": "q_674", "question": "Jaką nazwę nosi zupa przyrządzona z krwi kaczki lub gęsi?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy tradycyjnej polskiej potrawy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nCzernina, czarnina, czarna polewka – polska zupa o charakterze polewki, której podstawowymi składnikami jest zaprawiany octem rosół oraz krew zwierzęca (z drobiu lub królika, rzadziej prosięcia).\nW jadłospisie staropolskim była to zawiesista zupa przyrządzana na wywarze drobiowym (z kości i podrobów kaczki albo gęsi) i dodatkiem ich świeżej krwi, podprawiona mąką i zakwaszana (utrwalona) octem, zaprawiana (na słodko bądź ostro) pikantnymi przyprawami korzennymi (cynamonem, goździkami, pieprzem) oraz suszonymi śliwkami i jabłkami. Podawano ją z krajanymi podrobami, gruszkami, gotowanymi łazankami albo kluseczkami. \nCharakterystyczny słodko-kwaśny smak nadają czerninie cukier i ocet (zmieszane z krwią, żeby zapobiec jej skrzepnięciu). Oprócz podstawowych składników smak nadają zupie dodatki: syrop ze śliwek lub gruszek w occie, gotowane w niej świeże lub suszone owoce (gruszki, śliwki, jabłka, rodzynki lub wiśnie), ocet winny lub jabłkowy, miód lub inne składniki.\nCzarninę podaje się z kluskami lanymi, domowym makaronem lub z gotowanymi ziemniakami.\nCzerninę (w gwarze kujawskiej czorninę) można utożsamiać z czarną polewką (w Małopolsce nazywano ją też szarą polewką), dawniej podawaną kawalerowi, któremu odmówiono ręki panny. Adam Mickiewicz w \"Panu Tadeuszu\" wspomina o takiej czarnej polewce, którą na zamku Horeszków miano podać Jackowi Soplicy w symbolicznej odmowie oddania mu córki za żonę.Na Kaszubach zupę tę z kluseczkami podaje się tradycyjnie w dzień Bożego Narodzenia. Obecnie została ona wpisana na listę polskich produktów tradycyjnych, jako czernina kaszubska (czôrnina lub czarwina) oraz czarnina kujawska[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76123", "fragment_id": "641615/0", "subtitle": "", "title": "Czernina", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "641615", "parentId": 76123.0, "score": 0.8628641963005066}, "uuid": "668a0297-65e9-4d32-8bd9-820d51d92f6d"}, {"page_content": "Obiad składał się najczęściej z zupy z tzw. wkładką (porcją mięsa, kiełbasy lub ryby). Gdy rodzina była zamożna, gotowano dwa dania, a zupę podawano jako drugą. W okresie Wielkiego Postu dominowały zupy biedne, ze skąpą dawką mięsa (np. \"krótkô zupa\" (na wędzonce), \"kartofelzupa\" (kartoflanka), \"zalewôjka\" (żur) itp.). Późna wiosna i lato to np. \"marszew\" (marchewkowa), \"krëpnik\" (krupnik). Jesienią na stołach gościły np. \"fleisz zupa\" (zupa na kościach), barszcz z grzybami, dynia na mleku z kluskami lub zacierką, \"gapiô zupa\" (zupa na gęsinie), \"wrëkòwô zupa\" (zupa z żółtej brukwi na gęsinie), czernina. Wśród zup wyróżniających się zimą były: \"zagraj\" (zupa z gęsią okrasą, \"brzadowô\" (zupa owocowa), \"grochówka z wãgòrzã\" (grochówka na wędzonym węgorzu). Zupy były gotowane nie tylko na obiad, lecz także na śniadanie i kolacje (wtedy były słodkie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60143", "fragment_id": "654050/57", "subtitle": "", "title": "Kaszuby", "document_id": "654050", "start_index": 80446.0, "parentId": 60143.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13457399606704712}, "uuid": "0eadd1d1-b839-43a7-929e-10628e82773d"}, {"page_content": "Pasztet strasburski, foie gras — pasztet produkowany ze stłuszczonych wątróbek kaczych i gęsich. Tradycyjne świąteczne danie kuchni francuskiej i jedna z najdroższych potraw tej kuchni.\n\"Foie gras\" serwuje się na ciepło: pokrojone na plastry i usmażone na tłuszczu kaczym lub gęsim albo w formie pasztetu; na zimno: ugotowane w formie do pasztetu lub w słoiku, przyprawione solą i przyprawami, ewentualnie armagnakiem. \nOryginalne \"foie gras\" uzyskuje się z wątróbek kaczek i gęsi określonych ras:\nW celu uzyskania 2–10-krotnie powiększonej patologicznie wątroby (choroba zwana \"stłuszczeniem wątroby\"), 3–6 miesięczne kaczki i gęsi przeznaczone na \"foie gras\" trzymane są w klatkach i karmione karmą wtłaczaną do przełyku ptaków za pomocą zgłębnika (sondy): 2 razy dziennie (kaczki), 4 razy dziennie (gęsi) przez okres 2–3 tygodni przed ubojem. Dzienna porcja wtłaczanej karmy wynosi do 1,8–1,9 kg. Tucz przymusowy kaczek i gęsi na \"foie gras\", w rażący sposób naruszający ich dobrostan i uważany za okrucieństwo wobec zwierząt, jest prawnie zakazany w wielu państwach świata, w Polsce od 2000.\n \"Osobny artykuł: Kontrowersje dotyczące foie gras.\"\nProdukcja stłuszczonych wątróbek.\nW 2005 światowa produkcja takich wątrób wyniosła 23 500 ton, z tego zdecydowaną większość stanowiły wątroby kacze. Światowym liderem jest Francja, która wytwarza 78,5% tego produktu (18 450 ton, w tym 96% kaczych wątrób, a 4% gęsich).\nZe względu na to, że zdaniem obrońców praw zwierząt przymusowy tucz drobiu wodnego jest niehumanitarny, wiele krajów wprowadziło zakaz takiego tuczu i nie produkuje ani tego typu wątrób, ani pasztetów strasburskich. W Europie zakaz obowiązuje w:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1182428", "fragment_id": "1129449/0", "subtitle": "", "title": "Pasztet strasburski", "document_id": "1129449", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1182428.0, "score": 0.7159860134124756}, "uuid": "a700e466-d3af-4b4e-9c55-8fec8a298598"}, {"page_content": "W lokalnych rzekach i jeziorach poławiano słodkowodne ryby, sprzedawane następnie na targach, a na Jeziorze Zachodnim hodowano gęsi i kaczki. Wśród powszechnie jadanych owoców znajdowały się melony, granaty, liczi, longany, pomarańcze, owoce głożyny, pigwy chińskie i japońskie, gruszki i morele; tylko obszar wokół Hangzhou dostarczał jedenastu gatunków moreli i osiem gatunków gruszek. Wśród songowskich specjałów łączących różne rodzaje produktów można znaleźć perfumowane skorupiaki gotowane w ryżowym winie, gęś w morelach, zupę z nasion lotosu, ostrą zupę z małży i rybę gotowaną ze śliwkami, słodką zupę sojową, pieczone bułeczki sezamowe z nadzieniem z kwaśnej fasoli lub polędwicy wieprzowej, bułki z nadzieniem warzywnym, kandyzowane, aromatyzowane owoce, plasterki imbiru z fermentowaną pastą fasolową, pierożki na parze z nadzieniem z głożyny, pieczone kasztany, słoną zupę z fermentowanej fasoli, owoce gotowane w aromatyzowanym miodzie i „chrupki miodowe” z ciasta wyrobionego z miodu, mąki, smalcu i łoju baraniego. Z mąki z olejem i miodem formowano w foremkach dziewczęce buzie lub żołnierzy w pełnych zbrojach na wzór posągów strzegących świątyń; nazywane były „podobnym jedzeniem” (w znaczeniu „podobnym do oryginału”, \"guoshi\").\nFilozofia.\n \"Osobne artykuły: Filozofia chińska i Buddyzm chiński.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2363709", "fragment_id": "542201/22", "subtitle": "", "title": "Kultura dynastii Song", "parentId": 2363709.0, "start_index": 29269.0, "document_id": "542201", "source": "wikipedia", "score": 0.31718331575393677}, "uuid": "a2b2a7a2-3672-407f-90f9-31b265e97ab5"}, {"page_content": "Pierwszy tom \"Kucharza doskonałego\" ma dziesięć rozdziałów. W pierwszym umieścił autor rodzaj kalendarza, gdzie omawia poszczególne pory roku przypominając o dostępnych w tym okresie produktach, a dalej umieścił zgodnie z kalendarzem przykładowe jadłospisy. Rozdział drugi noszący tytuł \"Zbiór czyli massa powszechna sporządzania potaziów\" to zbiór 20 przepisów przyrządzania zup (potaziów). Kolejny (trzeci) poświęcony jest wołowinie. Znajdziemy tu przepisy jak przyrządzić ozór wołowy, flaki, sztukę mięsa i pieczeń. W następnym znajdziemy przepisy ze skopowiny, a dalej z cielęciny. Autor podaje jak przyrządzić głowę, ozór, uszy, czy oczy cielęce. Szósty rozdział poświęcony wieprzowinie pomoże nam zamarynować szynkę przed wędzeniem oraz upiec prosię. W kolejnych rozdziałach znajdziemy siedem przepisów na przyrządzanie mięsa z baranka oraz na potrawy z drobiu. Można poznać sposoby przyrządzenia pulardy, kapłona, a w kolejnym gęsi i kaczek i gołąbków oraz z dziczyzny.\nDruga część zawiera 15 rozdziałów zawierających przepisy z ryb morskich i rzecznych (szczupak, węgorz, karp, żółwie, raki, minogi, kiełbie, ślimaki, żabki), jarzyn (groch, kalafior, marchew, pasternak, pietruszka, selery, por, cykoria, karczochy, szparagi, szpinak, kapary, trufle), jaj i nabiału. W dziale poświęconym nabiałowi znajdziemy przepisy na śmietanę z kawą czy czekoladą (czekulatą). Po przepisach na ciasta, sosy i konfitury i marmolady znajdziemy też sposoby robienia ratafii i wódek. \nKsiążkę kończy \"Słownik kuchenny i spiżarniany\" zawierający alfabetyczny spis \"słów do kuchni i spiżarni używanych\".\nReprint.\nW 2009 roku Wydawnictwo Graf_ika wydało przedruk \"Kucharza doskonałego\" na podstawie oryginału z 1783 roku.W 2018 roku Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, w ramach serii \"Monumenta Poloniae Culinaria\", wydało książkę Jarosława Dumanowskiego \"Kucharz doskonały. Sekrety kuchmistrzowskie Wojciecha Wielądki\", w której przepisy współczesne opracował Maciej Nowicki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1868665", "fragment_id": "890572/2", "subtitle": "", "title": "Kucharz doskonały", "parentId": 1868665.0, "start_index": 2975.0, "document_id": "890572", "source": "wikipedia", "score": 0.1918422430753708}, "uuid": "7553f29f-bfc3-4f11-ba81-4a176854a46a"}, {"page_content": "Współczesna kuchnia rosyjska korzysta z szerokiego wyboru produktów mleczarskich, z których wiele było do niedawna nieznanych poza granicami Rosji. Mleko jest wykorzystywane do przyrządzania zup mlecznych i mlecznych deserów, zaś twaróg do robienia zapiekanek, syrników, soczników, watruszek i wareników. Obok mleka, kefiru i jogurtu w dalszym ciągu są popularne tradycyjne rosyjskie napoje mleczne:\nWażną rolę w przepisach kulinarnych odgrywa śmietana, którą dodaje się do zup (szczi i barszczu), sosów, podczas duszenia mięsa i ryb oraz do smarowania blinów.\nTakże współcześnie dania z drobiu zajmują honorowe miejsce na rosyjskim stole. Wykorzystywane są hodowlane kury, gęsi, kaczki i indyki, ale również dzikie ptactwo (jarząbek, głuszec, cietrzew, kuropatwa), które uchodzi za kulinarny delikates. Wśród mięs stosowanych w kuchni na pierwszym miejscu znajduje się wołowina. Do dań mięsnych podaje się gęsty sos tzw. wzwar, przygotowany na bazie warzyw i jagód. W rosyjskim menu nie może zabraknąć ryb, gotowanych, smażonych, pieczonych, faszerowanych kaszą czy duszonych w śmietanie. Sklepy oferują ryby świeże, chłodzone i mrożone, w całości lub porcjowane.\nW rosyjskiej kuchni wykorzystuje się leśne grzyby, które po wysuszeniu służą jako element aromatyzujący sosy i potrawy, a także gotuje się z nich zupę grzybową. Ważna rola przypada w kuchni warzywom, które wchodzą w skład zakąsek, zimnych i gorących zup, sałatek oraz są podawane do drugiego dania. Niektóre tradycyjne potrawy można kupić w postaci gotowych mrożonych wyrobów, np. pielmieni, gołąbki, kotleciki mielone czy wareniki nadziewane farszem ziemniaczanym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3471671", "fragment_id": "941759/49", "subtitle": "", "title": "Kuchnia rosyjska", "parentId": 3471671.0, "start_index": 57306.0, "source": "wikipedia", "document_id": "941759", "score": 0.158436581492424}, "uuid": "270af4ff-007f-4e4c-b851-38f88af94bbf"}, {"page_content": "Przy konfitowaniu gęsi (\"confit d’oie\") lub kaczki (\"confit de canard\") wykorzystuje się odnóża drobiu. Mięso jest solone i doprawiane ziołami, a następnie powoli gotowane w jego własnym wytopionym tłuszczu nie przekraczając 85 °C. Potem jest konserwowane poprzez ostudzenie i przechowywanie w tłuszczu. W ten sam sposób można przyrządzać indyka i wieprzowinę, jak również żołądki kacze. Konfitowane mięso jest specjalnością południowo-zachodniej Francji (Tuluza, Dordogne itp.) i jest wykorzystywanie m.in. w takich potrawach jak cassoulet.\nW restauracjach confit zazwyczaj podaje się po dalszym przygotowaniu. Całą konfitowaną nogę piecze się aż do uzyskania chrupiącej skórki lub dodaje do naczynia żaroodpornego. Z konfitowanej nogi kaczki lub wieprzowiny przygotowuje się rillettes.\nW Oksytanii do gotowania używa się tłuszczu gęsiego, w Prowansji używa się oliwy z oliwek. Mięso innych zwierząt niż ptactwo wodne jest często poddawane procesowi konfitowania, jednak nie jest uważane przez Francuzów za prawdziwe konfitowane mięso, jest określane \"jako en confit\".\nKonfitowanie warzyw.\nW kuchni włoskiej stosuje się konfitowanie warzyw, m.in. z cebuli, chili i czosnku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5778113", "fragment_id": "1231529/1", "subtitle": "", "title": "Konfitowanie", "document_id": "1231529", "start_index": 1440.0, "parentId": 5778113.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6573307514190674}, "uuid": "3f170212-74d2-4833-9500-9975be041018"}, {"page_content": "Zupa – płynna lub półpłynna potrawa mająca zazwyczaj postać wywaru powstającego podczas gotowania różnorodnych składników. W tradycji polskiej zupa jest zwykle pierwszym daniem obiadu. Podczas gotowania warzyw, owoców, mięs i kości uwalnia się znaczna ilość zawartych w nich składników. Bez takiego przygotowania niektóre z nich nie zostałyby wchłonięte przez układ pokarmowy człowieka i dlatego zupy są daniem bogatym w niezbędne składniki. Przygotowanie zup zazwyczaj wymaga użycia żaroodpornego naczynia. Zwykle jest to garnek lub kociołek umieszczony nad ogniem lub grzejnikiem elektrycznym.\nNiektóre zupy nie wymagają gotowania, np. hiszpańskie \"gazpacho\".\nKlasyfikacja zup.\nPodział ze względu na obecność czynnika zagęszczającego:\nPrzy czym zupy mogą być zagęszczane:\nPodział ze względu na konsystencję:\nPodział ze względu na temperaturę podawania:\nHistoria.\nPrzed praktyką gotowania człowiek wpierw musiał ujarzmić ogień. Najprawdopodobniej pierwszą rzeczą, jaką on ugotował było pieczone mięso, co było najprawdopodobniej spowodowane przypadkiem, kiedy to przykładowo dobra pozyskane z polowania przypadkowo wpadły do ogniska. \nIstnieje hipoteza, według której pierwszy raz zupę ugotowali neandertalczycy. Paleontolodzy badając skamieniałości uważają, że neandertalczycy gotowali swe pożywienie. Swe potrawki krewni współczesnych ludzi sporządzali w skórzanych torbach lub pojemnikach wykonanych z kory brzozowej, opierając się na zasadzie chemicznej: woda wrze w temperaturze poniżej zapalenia się naczynia. Wedle innych źródeł innymi pojemnikami na zupy u ludzi żyjących w prehistorii można wymienić naczynia wykonane z bambusa, a także pancerze skorupiaków oraz skorupy żółwi. Australijscy Aborygeni oraz amerykańscy Indianie nauczyli się gotować zupy w dole w ziemi – na dno tego dołu wykładali kamienie, a na nich rozniecano ogień.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109211", "fragment_id": "3072/0", "subtitle": "", "title": "Zupa", "document_id": "3072", "start_index": 0.0, "parentId": 109211.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19534404575824738}, "uuid": "2485dcde-6c18-4e42-8a06-3978e27163af"}, {"page_content": "Cassoulet – wolno gotowany gulasz warzywno-mięsny pochodzący z południowej Francji. Jest przygotowywany z białej fasoli z dodatkiem kaczki lub gęsi, kiełbasy, wieprzowiny, baraniny i doprawiony czosnkiem oraz ziołami. Według tradycji pochodzi z miasta Castelnaudary w departamencie Aude w regionie Oksytanii. W Aude występują różne odmiany tego dania.\nHistoria i etymologia.\nZgodnie z tradycją (niepotwierdzoną źródłami) cassoulet powstał w 1355 roku w mieście Castelnaudary w trakcie oblegania go przez Anglików podczas wojny stuletniej. W średniowieczu potrawę tę nazywano \"estouffet\". \"Dictionnaire de l’Académie française\" datuje nazwę cassoulet na XIX wiek. Obecna nazwa jest zdrobnieniem od oksytańskiego słowa \"cassolo\" (fr. cassole), glinianej miski o kształcie ściętego stożka, w którym potrawa jest przyrządzana i podawana.\nObecnie podstawowym składnikiem cassoulet jest biała fasola. Dawniej wykorzystywano bób. Źródła podają różne informacje na temat tego, kiedy po raz pierwszy zaczęto używać fasoli zamiast bobu. Według \"Oxford Companion to Food\" fasola przybyła do Francji z Nowego Świata przez Hiszpanię w XVI wieku.\nPrzygotowanie.\nTradycyjnie danie przygotowuje się w glinianym naczyniu \"cassole\" lub \"toupin\". Bazą dania jest długo gotowana na wolnym ogniu biała fasola (do stopnia pełnej miękkości). Do fasoli dodaje się w zależności od wersji: konfitowaną gęś lub kaczkę, boczek, gicz wieprzową, kiełbasę, jagnięcinę lub kuropatwę. Można dodać także pomidory, seler oraz marchewkę.\nWersje.\nPrzepis jest przedmiotem sporu pomiędzy trzema miastami regionu: Castelnaudary, Carcassonne i Tuluzą. Kontrowersje dotyczą pochodzenia cassouletu, jego składu oraz walorów smakowych.\nPromocja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5775750", "fragment_id": "1231488/0", "subtitle": "", "title": "Cassoulet", "document_id": "1231488", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5775750.0, "score": 0.17797257006168365}, "uuid": "ab58a174-1ec2-469b-a22f-c8bdc2195b80"}, {"page_content": "Produkcja przysmaku kuchni francuskiej foie gras budzi kontrowersje związane z dobrostanem kaczek i gęsi, ich przymusowym tuczeniem za pomocą długiego zgłębnika (sondy), intensywną hodowlą przemysłową oraz powiększeniem ich wątroby do 10-krotności zwykłej objętości. W wielu krajach (w tym Polsce) obowiązują przepisy zabraniające przymusowego karmienia oraz produkcji, importu lub sprzedaży foie gras.\nHistoria.\nJuż 2500 lat przed naszą erą starożytni Egipcjanie odkryli, że wiele ptaków może zostać utuczonych w wyniku wymuszonego przekarmiania i rozpoczęli tę praktykę. Nie wiadomo, czy szczególnie poszukiwali tuczonych ptasich wątróbek jako przysmaku. Na nekropolii w Sakkarze, w grobowcu wezyra Mereruki, znajduje się płaskorzeźba przedstawiająca scenę, w której robotnicy chwytają gęsi za szyje, aby wepchnąć im jedzenie do gardeł. Z boku ustawione są stoły, zapełnione granulatem i kolbą do ich zwilżenia przed karmieniem gęsi.\nMetody produkcji.\nKaczki i gęsi.\nTradycyjnie foie gras wytwarzano ze specjalnych ras gęsi. Jednak do 2004 roku gęsi stanowiły mniej niż 10% całkowitej światowej produkcji foie gras, a do roku 2014 już tylko 5% całkowitej francuskiej produkcji. Rasy gęsi stosowane we współczesnej produkcji foie gras to przede wszystkim szara gęś landes i gęś tuluska.\nW 2014 roku 95% produkcji foie gras pochodziło z kaczek. Głównie wykorzystywane rasy to kaczka piżmowa oraz hybrydowa krzyżówka samca kaczki piżmowej i samicy kaczki pekińskiej, zwana kaczką mulard. Około 95% produkcji kaczego foie gras we Francji pochodzi z karmionych przymusowo kaczek mulard, a pozostałe 5% z kaczek piżmowych. Po wykluciu kaczątka mulard ustala się płeć, a ponieważ samce przybierają na wadze więcej, samice poddaje się ubojowi.\nFazy karmienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5611909", "fragment_id": "1235136/0", "subtitle": "", "title": "Kontrowersje dotyczące foie gras", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5611909.0, "document_id": "1235136", "score": 0.8159940242767334}, "uuid": "747c8941-33db-4f5c-93fb-746707a402d5"}]}
{"id": "q_675", "question": "Jak nazywa się stolica Bośni i Hercegowiny?", "answer": [{"page_content": "Bośnia i Hercegowina (bośn. i chorw.: &lt; lang=\"bs\"&gt;Bosna i Hercegovina&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sr\"&gt;Босна и Херцеговина&lt;/&gt;, Bosna i Hercegovina, skrótowo BiH) – państwo federacyjne ze stolicą w Sarajewie położone w południowej Europie, na Półwyspie Bałkańskim. Graniczy na północy, zachodzie i południu z Chorwacją, na wschodzie z Serbią, a na południowym wschodzie z Czarnogórą. Od południowego zachodu ma dostęp do Morza Adriatyckiego.\nJako suwerenne państwo Bośnia i Hercegowina funkcjonuje od marca 1992 roku, kiedy proklamowana została niepodległość Republiki Bośni i Hercegowiny, co ostatecznie doprowadziło do rozpadu Jugosławii i było zarazem jedną z przyczyn wybuchu trwającej ponad trzy i pół roku wojny domowej, zakończonej podpisaniem w Dayton układu pokojowego, którego częścią było uchwalenie konstytucji nadającej Bośni i Hercegowinie obecny kształt i ustrój polityczny. Efektem tego jest obowiązujący podział kraju na dwie główne, autonomiczne jednostki administracyjne – Federację Bośni i Hercegowiny oraz Republikę Serbską, a także znajdujący się pomiędzy nimi Dystrykt Brczko.\nBośnia i Hercegowina jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Światowej Organizacji Zdrowia, Rady Europy, Grupy 77, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Środkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Unii na rzecz Regionu Morza Śródziemnego oraz Inicjatywy Środkowoeuropejskej, ubiega się o członkostwo w NATO, a także jest \"potencjalnym kandydatem\" do dołączenia do Unii Europejskiej.\nOficjalną walutą jest marka zamienna.\nEtymologia nazwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=501", "fragment_id": "174546/0", "subtitle": "", "title": "Bośnia i Hercegowina", "document_id": "174546", "start_index": 0.0, "parentId": 501.0, "source": "wikipedia", "score": 0.629080593585968}, "uuid": "91245f10-f849-4ca7-abf8-5a63c82cbb82"}, {"page_content": "Sarajewo (serb.-chorw. \"Sarajevo\", \"Сарајево\" IPA: [sǎrajɛʋɔ], tur. \"Saraybosna\") – stolica Bośni i Hercegowiny zamieszkana przez 275 tys. osób (2013). Sarajewo sąsiaduje od wschodu z Sarajewem Wschodnim (ok. 60 tys. mieszkańców), formalną stolicą Republiki Serbskiej.\nZałożone w 1462 r. przez Turków Osmańskich. W 1914 r. miejsce zabójstwa arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Odbyły się tu Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1984. Silnie zniszczone w rezultacie działań wojennych 1992-1995. Najszybciej rozwijające się miasto w Bośni i Hercegowinie. \nGeografia.\nSarajewo leży w centralnym punkcie Bośni i Hercegowiny. Zajmuje powierzchnię 142 km². Przepływa przez nie rzeka Miljacka. W pobliżu dzielnicy Ilidża znajduje się malownicze źródło rzeki Bośnia (Vrelo Bosne). Miasto położone jest na wysokości 500 m n.p.m., w kotlinie pomiędzy pięcioma górami pasma Alp Dynarskich: Bjelašnica (2067 m), Igman (1502 m), Jahorina (1913 m), Trebević (1627 m), Treskavica (2088 m). Duża część miasta położona jest na stromych stokach, co wpływa na zabudowę i układ ulic. W okolicznych górach (Bjelašnica, Igman, Jahorina) czynne są ośrodki narciarskie.\nHistoria.\nOkolice dzisiejszego Sarajewa zamieszkane były już w czasach prehistorycznych. W Butmirze, obecnie przedmieściu Sarajewa, w latach 1893–1896 odsłonięto ślady osad z okresu neolitycznego sprzed ok. 4500 lat. Tereny te były również zamieszkane w czasach rzymskich (rzymska osada na terenie dzielnicy Ilidża).\nW średniowieczu w miejscu dzisiejszego Sarajewa istniała osada Vrhbosna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9600", "fragment_id": "173306/0", "subtitle": "", "title": "Sarajewo", "document_id": "173306", "start_index": 0.0, "parentId": 9600.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3101572096347809}, "uuid": "a88407dd-0d02-43c4-8085-d1e6d4cfd6db"}, {"page_content": "Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny (serb.-chorw. \"Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina\" / &lt; lang=\"sr\"&gt;Социјалистичка Pепублика Босна и Херцеговина&lt;/&gt;) – jedna z sześciu republik wchodzących w skład Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii ze stolicą w Sarajewie. Graniczyła z SR Czarnogóry, SR Serbii oraz SR Chorwacji.\nHistoria.\nUtworzona 25 listopada 1943 roku. 31 stycznia 1946 weszła w skład Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii. W 1946 r. nazwę oficjalną zmieniono na \"Ludowa Republika Bośni i Hercegowiny\", a w 1963 r. na \"Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny\". 1 marca 1992 uzyskała niepodległość jako Republika Bośni i Hercegowiny.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=626169", "fragment_id": "855142/0", "subtitle": "", "title": "Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "855142", "parentId": 626169.0, "score": 0.6210764646530151}, "uuid": "9847f925-a1dd-4fb5-90df-7e4b5f0f947a"}, {"page_content": "Według danych za rok 2008 w Bośni i Hercegowinie było ponad 40 miast. Stolica kraju Sarajewo oraz miasto Banja Luka liczyło od 100 do 500 tys. mieszkańców, 4 miasta z ludnością 50–100 tys., 3 miasta z ludnością 25–50 tys., 12 miast z ludnością 10–25 tys. oraz reszta miast poniżej 10 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Bośni i Hercegowinie.\nNajwiększe miasta w Bośni i Hercegowinie według liczebności mieszkańców (stan na 01.10.2013):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503986", "fragment_id": "1567188/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Bośni i Hercegowinie", "document_id": "1567188", "start_index": 0.0, "parentId": 503986.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5897641181945801}, "uuid": "8b247adb-8dd1-4d4f-9e16-04d8355cb137"}, {"page_content": "Hercegowina ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sh\"&gt;\"Hercegovina\"/Херцеговина&lt;/&gt;) – region geograficzno-historyczny w Alpach Dynarskich, obejmujący południową część państwa Bośnia i Hercegowina. \nW trakcie rozgrywek dyplomatycznych wielkich mocarstw na przełomie XIX i XX wieku nazwa regionu wraz z terminem Bośnia utrwaliła się jako określenie terytorium dawnego osmańskiego wilajetu bośniackiego w znanej dziś postaci – „Bośnia i Hercegowina”.\nNazwa.\nNazwa krainy wywodzi się od zaczerpniętego z języka niemieckiego słowa \"herzog\" – książę, którego jako tytułu używał Vladislav Hercegović, władca średniowiecznego Księstwa świętego Sawy (w serbochorwackim \"Hercegovina Svetog Save\" obok \"Војводство Светог Саве\").\nGeografia.\nGranice regionu nie są jasno określone, tym samym podawana powierzchnia waha się znacznie w zależności od źródła – od 11 500 km², tj. ok. 23% powierzchni państwa bośniackiego – do ok. 12 300 km², tj. 25% kraju. \nObszar Hercegowiny jest wyżynny, nie licząc doliny rzeki Neretwy. Największym miastem jest Mostar. Innymi dużymi miastami są Trebinje, Konjic i Čapljina.\nLudność.\nWedług spisu ludności z roku 1991, ostatniego sprzed wojny w Bośni, która skutkowała licznymi czystkami etnicznymi i przemieszczeniami ludności, Hercegowina liczyła 437 095 mieszkańców. 27,2% deklarowało się jako Chorwaci, 25,8% – Boszniacy, 21,3% – Serbowie, 21,3% – Jugosłowianie. Pozostałe 1,4% nie podało swojej narodowości.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=513417", "fragment_id": "1538545/0", "subtitle": "", "title": "Hercegowina", "parentId": 513417.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1538545", "score": 0.20043334364891052}, "uuid": "814490da-03d0-4141-bec7-4d15b4bfe7f0"}, {"page_content": "Bośnia i Hercegowina leży w strefie klimatu przejściowego między klimatem kontynentalnym a śródziemnomorskim. W zimie temperatury są bardzo niskie oraz występują częste wiatry, powodujące sztormy. Z kolei lata są upalne, przy czym z reguły na południu kraju występują wyższe temperatury.\nDo największych rzek Bośni i Hercegowiny należą Sawa (wraz z jej prawymi dopływami – Una, Sana i Vrbas), Neretwa, Bośnia i Drina. Większość rzek ma swoje zlewiska w Morzu Czarnym, tylko nieliczne uchodzą do Adriatyku. Na terenie kraju występuje kilka dużych jezior, które zostały sztucznie utworzone przez człowieka.\nObszary chronione.\n \"Osobny artykuł: Obszary chronione w Bośni i Hercegowinie.\"\nW Bośni i Hercegowinie utworzono cztery parki narodowe: Park Narodowy Kozara (34 km²), Park Narodowy Una (198 km²) Park Narodowy Drina (63 km²) i Park Narodowy Sutjeska (173 km²), a także osiem parków przyrody – m.in. Hutovo Blato, Blidinje oraz Bardača.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Kalendarium historii Bośni i Hercegowiny.\"\nTraktat berliński (1878) postanawiał o oddaniu Bośni i Hercegowiny pod administrację austriacką.\n5 października 1908 Austro-Węgry dokonały aneksji Bośni i Hercegowiny. Po pierwszej wojnie światowej Bośnia i Hercegowina weszła w skład SHS, a potem Królestwa Jugosławii. Od 1941 w granicach Niepodległego Państwa Chorwackiego. Po wojnie Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny w składzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.\nW Sarajewie odbywały się Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 1984 r.\n \"Osobny artykuł: Rozpad Jugosławii.\"\nBośnia i Hercegowina uzyskała niepodległość w referendum 1992, ale Serbowie zbojkotowali wyniki głosowania i utworzyli własne państwo – Republikę Serbską ze stolicą w Banja Luce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=501", "fragment_id": "174546/4", "subtitle": "", "title": "Bośnia i Hercegowina", "document_id": "174546", "start_index": 5964.0, "parentId": 501.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37517300248146057}, "uuid": "661839dc-d597-4049-9e6e-b1dc64fa524c"}, {"page_content": "Muzeum Narodowe Bośni i Hercegowiny (bośn. \"Zemaljski Muzej Bosne i Hercegovine\") – muzeum zlokalizowane w centralnym Sarajewie, stolicy Bośni i Hercegowiny. Muzeum zostało założone w 1888 roku.\nMuzeum to jest kulturalną i naukową instytucją obejmującą szeroki zakres przestrzeni oraz zbiorów z zakresu archeologii, historii sztuki, etnologii, geografii, historii oraz historii naturalnej. Muzeum w swoich zbiorach posiada unikalną żydowską hagadę z około 1350 roku.\nNa początku października 2012, z powodu kłopotów finansowych, muzeum zostało po 124 latach od założenia zamknięte. 15 września 2015 muzeum zostało ponownie otwarte.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=773302", "fragment_id": "1019642/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Narodowe Bośni i Hercegowiny", "document_id": "1019642", "start_index": 0.0, "parentId": 773302.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18689268827438354}, "uuid": "b4a30290-426b-4ec8-9738-6751a2483ccc"}, {"page_content": "Średnie wynagrodzenie w Bośni i Hercegowinie wyniosło w 2019 roku 928 KM (475 EUR), przy czym w Federacji było niewiele wyższe niż w Republice Serbskiej. Średnia emerytura wyniosła w 2019 roku 400 KM (205 EUR).\nBezrobocie wynosiło w 2018 roku 18,7%, a rok później 15,7%, co było najlepszym wynikiem od dekady, przy czym zanotowano jedynie niewielki wzrost zatrudnienia w kraju – w 2019 roku zwiększyło się z 34,3% do 35,5%. Taka sytuacja wiąże się z masową emigracją zarobkową z Bośni i Hercegowiny na Zachód, szczególnie do Niemiec, Austrii, Słowenii i Chorwacji.\nPKB.\nW 1981 roku PKB na mieszkańca Sarajewa wynosił 133% średniej w byłej Jugosławii. Według danych Banku Centralnego Bośni i Hercegowiny szacuje się, że PKB Sarajewa wynosi około 16,76 mld USD, co stanowi 37% całkowitego PKB Bośni i Hercegowiny.\nRolnictwo.\nProdukcja roślinna rozwinięta jest głównie na północy i w dolinach większych rzek. Wśród upraw przeważają m.in.: kukurydza, pszenica, jęczmień, owies, tytoń oraz len. Duże znaczenie ma sadownictwo w północnej części kraju oraz uprawa winorośli, oliwek, brzoskwiń w południowo-zachodniej Hercegowinie; w górach występuje wypas owiec.\nPrzemysł.\nGłówna produkcja skupiona jest wokół stolicy kraju, Sarajewa. Obejmuje produkcję papierosów i wyrobów tytoniowych, mebli, części do samochodów i sprzętu komunikacyjnego. Sarajewo jest siedzibą kilku największych przedsiębiorstw, m.in. Bosnalijek, Energopetrol, Fabryka Tytoniu w Sarajewie i Sarajevska Pivara.\nTransport.\n \"Osobny artykuł: Transport w Bośni i Hercegowinie.\"\nTurystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4499930", "fragment_id": "775140/1", "subtitle": "", "title": "Gospodarka Bośni i Hercegowiny", "source": "wikipedia", "start_index": 1745.0, "parentId": 4499930.0, "document_id": "775140", "score": 0.09797830879688263}, "uuid": "4aa93d68-57dd-4ed9-9c88-7ffb79c29bf0"}, {"page_content": "8 września 1991 roku odbyło się referendum niepodległościowe. Frekwencja wyniosła 71%. 95% głosujących opowiedziało się za niepodległością Macedonii. Referendum zbojkotowały albańska i serbska mniejszość narodowa. 17 września 1991 roku parlament Macedonii ogłosił niepodległość, a 17 listopada 1991 roku uchwaliła konstytucję.\nBośnia i Hercegowina.\n \"Osobne artykuły: Wojna w Bośni i Hercegowinie i Wojna chorwacko-bośniacka.\"\nPrzyczyny wybuchu wojny.\nBośnia i Hercegowina była szczególnym przypadkiem w federacji jugosłowiańskiej – obszar ten zamieszkiwali Chorwaci, Serbowie oraz Muzułmanie (określani czasami jako Boszniacy). Muzułmanie zostali uznani za osobny naród w 1961 roku. W marcu 1992 roku Muzułmanie stanowili 43,47% mieszkańców, Serbowie 31,4%, a Chorwaci 17,3%. 20 grudnia 1990 roku nowym prezydentem Bośni i Hercegowiny został lider Muzułmańskiej Partii Akcji Demokratycznej Alija Izetbegović.\nOdczuwający zagrożenie Serbowie bośniaccy rozpoczęli przygotowania bojowe przeciwko rządowi w Sarajewie. Serbowie bośniaccy zaczęli snuć plany o utworzeniu nowego państwa oraz wywalczeniu jak największego terytorium. Prezydent Chorwacji Franjo Tuđman otwarcie głosił, że Bośnia i Hercegowina to sztuczny twór, a Muzułmanie są \"groźnymi fundamentalistami\". 21 grudnia Serbska Republika Bośni i Hercegowiny proklamowała niepodległość. Stolicą samozwańczej republiki została Banja Luka. Prezydentem Republiki Serbskiej został Radovan Karadžić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=827376", "fragment_id": "1007347/22", "subtitle": "", "title": "Rozpad Jugosławii", "parentId": 827376.0, "start_index": 31634.0, "document_id": "1007347", "source": "wikipedia", "score": 0.5703701972961426}, "uuid": "52ae377e-ee2d-4c44-a110-bdc46b582a39"}, {"page_content": "W pierwszych dniach marca 1992 roku w Socjalistycznej Republice Bośni i Hercegowiny odbyło się referendum, w którym głosujący prawie jednogłośnie, tj. 99,7% przy frekwencji wynoszącej 64%, opowiedzieli się za wyjściem republiki z federacji jugosłowiańskiej i niepodległością. Było to jednak niezgodne z ówczesną federalną konstytucją Jugosławii. Serbowie (około 32% ludności republiki według stanu na 1991) zbojkotowali referendum. 3 marca 1992 roku Republika Bośni i Hercegowiny ogłosiła niepodległość. Bardzo szybko, już w kwietniu, została uznana przez wspólnotę międzynarodową za niepodległe państwo. Natychmiast wybuchły walki. W jednym z pierwszych starć naprędce zebrane oddziały bośniackie (policjanci, ochotnicy i członkowie lokalnych gangów mafijnych) odparły Armię Jugosłowiańską, która próbowała odzyskać kontrolę nad Sarajewem, nową stolicą Bośni. Rozpoczęło się oblężenie miasta, które trwało przez 3,5 roku. Najsłynniejszym miejscem w Sarajewie stała się „Aleja Snajperów” – jedna z głównych ulic miasta pozostająca przez cały czas pod ostrzałem snajperów. W całym Sarajewie z wszystkiego, z czego się dało, budowano osłony przed ich ogniem. Z opanowanych przez Serbów wzgórz otaczających Sarajewo tysiące armatnich i moździerzowych pocisków spadały na miasto (w ciągu pierwszych 10 miesięcy oblężenia spadło na Sarajewo 800 tys. pocisków, czyli ponad 2,5 tys. dziennie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30015", "fragment_id": "176640/1", "subtitle": "", "title": "Wojna w Bośni i Hercegowinie", "document_id": "176640", "start_index": 950.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30015.0, "score": 0.15712104737758636}, "uuid": "1483b38b-db2c-4f3c-96fd-e430f645cbd2"}]}
{"id": "q_676", "question": "Czy Zielona Góra i Jelenia Góra leżą w tym samym województwie?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Jelenia Góra.\nJelenia Góra (,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Cervimontium, Mons Cervi&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Hirschberg im Riesengebirge&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Jelení Hora&lt;/&gt;, dawniej \"Hiršberk\", \"Hornšperk\") – miasto na prawach powiatu w południowo-zachodniej Polsce, w województwie dolnośląskim, w śródgórskiej Kotlinie Jeleniogórskiej, nad rzeką Bóbr. Miasto jest również siedzibą powiatu karkonoskiego, Zarządu Karkonoskiego Parku Narodowego oraz polską stolicą Euroregionu Nysa.\nHistoryczne miasto leży na Dolnym Śląsku. Jelenia Góra uzyskała lokację miejską przed 1281 rokiem. Jelenia Góra była stolicą województwa jeleniogórskiego w latach 1975–1998. Obecnie ma status miasta na prawach powiatu.\nWedług danych GUS z 30 czerwca 2024 r., Jelenia Góra liczyła 74 636 mieszkańców i była 4. pod względem liczby ludności (po Wrocławiu, Wałbrzychu i Legnicy) miastem w województwie dolnośląskim. Miała powierzchnię 109,3 km² (28. miejsce w kraju), gęstość zaludnienia wynosiła 682,9 osób/km². Miasto razem z 18 okolicznymi gminami podpisało w dniu 6 maja 2015 porozumienie na podstawie którego powołano Aglomerację Jeleniogórską liczącą 209 000 mieszkańców.\nGeografia.\nPołożenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10597", "fragment_id": "177180/0", "subtitle": "", "title": "Jelenia Góra", "parentId": 10597.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177180", "score": 0.8517289161682129}, "uuid": "08078f4d-721f-4445-8174-bd335fbba556"}, {"page_content": "Zielona Góra – osada leśna w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Olsztyn.\nW latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304617", "fragment_id": "438154/0", "subtitle": "", "title": "Zielona Góra (województwo śląskie)", "document_id": "438154", "start_index": 0.0, "parentId": 2304617.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37563130259513855}, "uuid": "b6ef6f97-204f-48ed-b181-851ec5d2d128"}, {"page_content": "Zobacz też: Jelenia Góra w innych znaczeniach tej nazwy.\nJelenia Góra – część wsi Sudół w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Bodzechów.\nW latach 1975–1998 Jelenia Góra administracyjnie należała do województwa kieleckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3121512", "fragment_id": "118564/0", "subtitle": "", "title": "Jelenia Góra (Sudół)", "document_id": "118564", "start_index": 1.0, "parentId": 3121512.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6231061816215515}, "uuid": "6a8bb8e2-b3ca-4481-9415-7cdf976a1de8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w województwie lubuskim. Zobacz też: inne miejsca o nazwie „Zielona Góra”.\nZielona Góra (;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Thalloris&lt;/&gt;, &lt; lang=\"la\"&gt;Prasia Elysiorum&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Grünberg in Schlesien&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Zelená Hora&lt;/&gt;, potocznie również \"Winny Gród\") – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, największe miasto woj. lubuskiego, siedziba organów samorządu województwa, marszałka i zarządu województwa lubuskiego i Sejmiku Województwa Lubuskiego oraz jednostek im podporządkowanych oraz starosty powiatu zielonogórskiego, stolica diecezji zielonogórsko-gorzowskiej. Razem z Sulechowem i Nową Solą tworzy tzw. Lubuskie Trójmiasto. Należy do Związku Miast Polskich. Z dniem 1 stycznia 2015 roku powiększyła się o obszar gminy Zielona Góra. Według danych GUS z 30 czerwca 2024 r., miasto było zamieszkiwane przez osoby, co lokuje je na 24. pozycji w kraju pod względem liczby ludności.\nPołożenie.\nZielona Góra jest położona w zachodniej Polsce, na zboczu doliny rzeki Odry w miejscu, gdzie przecina ona pasmo wzgórz znane jako Wał Zielonogórski. Geograficznie znajduje się na terenie podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie. Od północnego zachodu miasto graniczy z Niecką Płotowską, a od północnego wschodu z Niecką Chynowską.\nMiasto leży na międzynarodowym szlaku drogowym i kolejowym łączącym Skandynawię z południem Europy. Od Poznania dzieli je 130 km, od Wrocławia 160 km, od Berlina 160 km, od Pragi 290 km, a od Warszawy 413 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7071", "fragment_id": "175515/0", "subtitle": "", "title": "Zielona Góra", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "175515", "parentId": 7071.0, "score": 0.47791993618011475}, "uuid": "855ce3df-2449-4b16-9763-bc2eb6412f56"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wsi w woj. kujawsko-pomorskim. Zobacz też: inne miejscowości o takiej nazwie.\nJelenia Góra – osada leśna w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, w gminie Cekcyn.\nW latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bydgoskiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=883263", "fragment_id": "991995/0", "subtitle": "", "title": "Jelenia Góra (województwo kujawsko-pomorskie)", "parentId": 883263.0, "start_index": 1.0, "document_id": "991995", "source": "wikipedia", "score": 0.43885621428489685}, "uuid": "bcf658fa-0829-48ff-8713-ea2b117c6bf8"}, {"page_content": "Miejscowość historycznie jest częścią Dolnego Śląska (leżąc na jego północnej granicy). W latach 1950–1998 miasto było stolicą województwa zielonogórskiego, ukształtowanego podczas reform w 1950 oraz 1975 roku.\n18 maja 2014 na terenie gminy wiejskiej Zielona Góra zostało przeprowadzone referendum ws. połączenia gminy wiejskiej z miastem Zielona Góra. Mieszkańcy w większości opowiedzieli się za takim rozwiązaniem. Zgodnie z decyzją Rady Ministrów do połączenia doszło z dniem 1 stycznia 2015 roku.\nWedług danych z 1 stycznia 2024 powierzchnia miasta wynosi 275,36 km².\nW historii nazwa miasta notowana była w wielu językach oraz pod różnymi nazwami. Po łacinie \"Thalloris\", \"\", w  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Grünberg in Schlesien&lt;/&gt; oraz po polsku \"Zielona Góra\".\nPolską nazwę \"Zielona Góra\" w książce \"Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej\" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił polski pisarz z Górnego Śląska Józef Lompa.\nW 1945 używano przejściowo formy \"Zielonogóra\", w obecnej formie oficjalnie od 1946.\nHistoria miasta.\n \"Osobny artykuł: Historia Zielonej Góry.\"\nCzasy piastowskie i jagiellońskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7071", "fragment_id": "175515/1", "subtitle": "", "title": "Zielona Góra", "source": "wikipedia", "start_index": 1600.0, "document_id": "175515", "parentId": 7071.0, "score": 0.2713887691497803}, "uuid": "89eea576-1992-40ac-b21d-d5385f561578"}, {"page_content": "Zielona Góra ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;\"Grünberg\"&lt;/&gt;) – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, w gminie Andrespol. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.\nWedług danych z 31 grudnia 2019 wieś zamieszkuje 305 osób.\nPrzez wieś przepływa rzeka Miazga, która stanowi granicę administracyjną z gminą Brójce, a także ciek Gałkowianka, który uchodzi do Miazgi we wschodniej części wsi. We wsi znajdują się dwa użytki ekologiczne: \"Smug pod Zieloną Górą\" obejmujący śródleśny odcinek doliny epizodycznego cieku z interesującą roślinnością łęgową ważną dla utrzymania bioróżnorodności; oraz \"Ług pod Zieloną Górą\" obejmujący śródleśne mokradło z interesującą szatą roślinną.\nNa północ od wsi znajduje się Las Gałkowski, w którym podczas I wojny światowej toczyły walki między żołnierzami rosyjskimi, a niemieckimi. Polegli w walkach Niemcy, Rosjanie, a także Polacy, zostali pochowani na cmentarzach wojennych w Gałkowie Małym oraz Witkowicach (Pustułka). Prawdopodobnie część z nich spoczywa również w zbiorowej mogile na cmentarzu ewangelickim w Zielonej Górze. Cmentarz znajduje się we wschodniej części wsi, przy ulicy Głównej. Współcześnie jest w bardzo złym stanie. Poza grobem żołnierzy odnaleziono na nim również cztery groby bez inskrypcji oraz kilka trudnych do identyfikacji tablic nagrobnych (w tym jedna z inskrypcją niemiecką). Przed cmentarzem został ustawiony kamień z kamiennym krzyżem i tablicą z wizerunkiem papieża Benedykta XVI.\nPrzeniesienie do gminy Andrespol.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406856", "fragment_id": "92788/0", "subtitle": "", "title": "Zielona Góra (województwo łódzkie)", "parentId": 406856.0, "start_index": 0.0, "document_id": "92788", "source": "wikipedia", "score": 0.2469998002052307}, "uuid": "a091d4fb-0957-4d4b-b6de-65acbdf9ee7f"}, {"page_content": "Po I wojnie światowej rejencja pozostała w całości w granicach Niemiec. W 1919 rejencja weszła, obok rejencji wrocławskiej, w skład prowincji Dolny Śląsk. W latach 1920–1922 status miast wydzielonych otrzymały Głogów, Zielona Góra i Jelenia Góra.\n1 października 1932:\n1 października 1933 przywrócono powiaty Freystadt in Niederschlesien (Kożuchów) i Jauer (Jawor) w poprzednich granicach.\n1 października 1938 do rejencji legnickiej włączono powiat Fraustadt (Wschowa) ze zniesionej Marchii Granicznej Poznań – Prusy Zachodnie.\nLudność.\nW 1945 niemal cały obszar rejencji legnickiej został włączony do Polski jako część Ziem Odzyskanych. Po utworzeniu województw obszary te weszły w skład województw wrocławskiego i poznańskiego (okolice Zielonej Góry). W latach 1975–1998 obszarowi dawnej rejencji odpowiadały w przybliżeniu województwa legnickie i jeleniogórskie wraz z południową częścią zielonogórskiego. Obecnie większość tych terenów należy do województw dolnośląskiego i lubuskiego.\nPrzy Niemczech pozostały leżące na zachód od Nysy Łużyckiej powiaty Hoyerswerda (w całości), Rothenburg (Rózbork) (niemal cały) oraz skrawki powiatów Görlitz (Zgorzelec) i Sagan (Żagań). Zostały przyłączone do kraju związkowego Saksonii w sowieckiej strefie okupacyjnej w Niemczech, a następnie w NRD. Po reformie administracyjnej w 1952 znalazły się w okręgu Drezno. Obecnie leżą w powiatach Bautzen i Görlitz w kraju związkowym Saksonia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1183690", "fragment_id": "1139458/1", "subtitle": "", "title": "Rejencja legnicka", "parentId": 1183690.0, "start_index": 1490.0, "document_id": "1139458", "source": "wikipedia", "score": 0.5751856565475464}, "uuid": "9251e1b5-a74f-461d-9ebb-4010e81de6e7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wsi w województwie pomorskim. Zobacz też: inne miejsca o nazwie \"Zielona Góra\".\nZielona Góra (kaszub. \"Zelonô Góra\") – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, w gminie Lubichowo. Wieś jest siedzibą sołectwa \"Zielona Góra\" w którego skład wchodzą również miejscowości Budy i Lipinki Królewskie.\nW latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gdańskiego.\nPierwsza wzmianka historyczna o wsi pochodzi z roku 1373, kiedy tereny te zostały zasiedlone za panowania Krzyżaków. Teren wsi w większości zajmują gospodarstwa rolne. Głównym źródłem dochodów rolników jest uprawa ziemi oraz hodowla trzody chlewnej oraz bydła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406857", "fragment_id": "92789/0", "subtitle": "", "title": "Zielona Góra (województwo pomorskie)", "document_id": "92789", "start_index": 1.0, "parentId": 406857.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4063425660133362}, "uuid": "00af6b1b-6efb-40ef-b404-faeab8c32000"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wsi w woj. podlaskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nJelenia Góra – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, w gminie Sokółka.\nWieś królewska ekonomii grodzieńskiej położona była w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.\nWierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy i św. Rocha w Lipinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=397301", "fragment_id": "73449/0", "subtitle": "", "title": "Jelenia Góra (województwo podlaskie)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "73449", "parentId": 397301.0, "score": 0.5}, "uuid": "4e8475ad-7984-4c35-a5ee-df803d9d77fd"}]}
{"id": "q_677", "question": "W którym roku urodził się Bolesław Prus?", "answer": [{"page_content": "Bolesław Prus, właśc. Aleksander Głowacki (ur. 20 sierpnia 1847 w Hrubieszowie, zm. 19 maja 1912 w Warszawie) – polski pisarz, prozaik, publicysta okresu pozytywizmu, współtwórca polskiego realizmu, kronikarz Warszawy, myśliciel i popularyzator wiedzy, działacz społeczny, propagator turystyki pieszej i rowerowej. Jeden z najwybitniejszych i najważniejszych pisarzy w historii literatury polskiej.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się 20 sierpnia 1847 roku o godzinie 23:00 w Hrubieszowie na Lubelszczyźnie, w rodzinie Antoniego Głowackiego, dworskiego ekonoma o szlacheckich korzeniach (swój późniejszy pseudonim literacki Aleksander Głowacki zaczerpnął z nazwy rodowego herbu Prus I), oraz Apolonii z Trembińskich. W tym czasie rodzina Głowackich mieszkała w majątku Żabcze. Ojciec na czas porodu umieścił matkę u kuzyna, ówczesnego proboszcza Hrubieszowa, księdza kanonika Feliksa Troszczyńskiego. Osierocony w wieku 3 lat przez matkę, a w wieku lat 9 przez ojca, przeszedł pod opiekę babki Marcjanny Trembińskiej mieszkającej w Puławach. Po jej śmierci zamieszkał u ciotki Domiceli z Trembińskich Olszewskiej w Lublinie, gdzie uczęszczał do Powiatowej Szkoły Realnej (przez 4 lata od roku 1857). Następnie znalazł się w Siedlcach (1861) pod opieką starszego o 13 lat brata Leona Głowackiego, pracującego jako nauczyciel historii. Wraz z bratem przeprowadził się w 1862 roku do Kielc, gdzie rozpoczął naukę w gimnazjum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60849", "fragment_id": "648326/0", "subtitle": "", "title": "Bolesław Prus", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 60849.0, "document_id": "648326", "score": 0.5704485177993774}, "uuid": "d1a3a996-328d-453e-98bd-eba7dccbc6b2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego żołnierza. Zobacz też: artykuł na temat językozawcy i filozofa języka.\nAndrzej Bolesław Prus-Bogusławski (ur. 6 listopada 1919 w Lublinie, zm. 24 października 2006 w Lailly-en-Val, Francja) – polski oficer, cichociemny (pseud. „Pancerz”, „Byczek”, „Weli”), dziennikarz, pisarz, autor książek historycznych.\nŻyciorys.\nSyn Antoniego Bogusławskiego. W 1937 roku ukończył I Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie. Był harcerzem 23 Warszawskiej Drużyny Harcerskiej. W 1939 brał udział w kampanii wrześniowej. Następnie przedostał się na zachód i był oficerem 24 pułku ułanów 1 Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka.\nW nocy z 4 na 5 maja 1944 w czasie Operacji lotniczej „Weller 26\" został przerzucony jako instruktor broni pancernej do III Oddziału AK w Lublinie. \nPo wojnie ukończył Szkołę Główną Handlową w Warszawie i pracował (od 1944) w Polskim Radiu i Telewizji w Lublinie i w Warszawie.\nOd 1981 we Francji. Rozpoczął współpracę z wychodzącymi we Francji „Kontaktem”, „Kulturą” i „Zeszytami Historycznymi” oraz londyńskim „Dziennikiem Polskim”. Autor książek historycznych dotyczących II wojny światowej.\nMieszkał w Charenton-le-Pont. Zmarł w polskim Domu Spokojnej Starości w Lailly-en-Val (Francja). Pochowany 31 października 2006 na cmentarzu w Montmorency.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=742807", "fragment_id": "805765/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Prus-Bogusławski", "parentId": 742807.0, "start_index": 1.0, "document_id": "805765", "source": "wikipedia", "score": 0.2957114577293396}, "uuid": "83f0eace-143b-4a07-8e15-b74ac0daa268"}, {"page_content": "Marian Plezia (historyk, mediewista) w poł. XX w. twierdził, że Bolesław urodził się 2 września 1085 lub 1086. Dzień św. Stefana króla, podany przez Galla, był także obchodzony 2 września. Jasiński uznał to ustalenie za bezpodstawne. W Polsce uroczystość św. Stefana króla została zapisana w \"Kalendarzu krakowskim \" i kalendarzu \"Kodeksu Gertrudy\" pod dniem 20 sierpnia. Poza tym, gdyby Bolesław urodził się 2 września, Gall zapewne nadmieniłby, że nastąpiło to w dzień po uroczystości św. Idziego – 1 września, któremu przypisywano wstawiennictwo o poczęcie potomka Judyty i Władysława.\nKazimierz Jasiński (historyk, genealog) w II poł. XX w. podał datę zgonu Judyty na noc z 24 na 25 grudnia 1086, zaś dzień narodzin Bolesława na 20 sierpnia 1086. Historyk zgadza się z wynikami badań Balzera. Wspiera jego poglądy dodatkowymi argumentami: wszystkie źródła pochodne zaginionego \"Rocznika kapituły krakowskiej\", tekstu najbliższego wydarzeniom, wskazują na rok 1086. Kosmas, pisząc swoją kronikę kilkadziesiąt lat później, prawdopodobnie korzystał z ustnych relacji i mógł popełnić błąd co do określenia roku. Określenie dnia urodzin Bolesława u Kosmasa \"trzy dni przed śmiercią Judyty\" należy czytać jako frazeologizm. oznaczający niedługi czas.\nWspółcześnie uznaje się, za Jasińskim oraz Balzerem, że Bolesław najprawdopodobniej urodził się w dzień św. Stefana króla – 20 sierpnia 1086.\nPierwsze lata życia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=512", "fragment_id": "174554/7", "subtitle": "", "title": "Bolesław III Krzywousty", "document_id": "174554", "start_index": 9878.0, "source": "wikipedia", "parentId": 512.0, "score": 0.16407887637615204}, "uuid": "67282303-dcc3-4abe-a4b9-fa9bcac52ed1"}, {"page_content": "Urodził się w Warszawie 1 grudnia 1869 jako syn Wincentego, literata, urzędnika mennicy warszawskiej i uczestnika powstania styczniowego oraz Julii z domu Werner. Jego rodzina, której historia sięgała XVI wieku, pieczętowała się herbem Prus I o przydomku „Goleń”; wywodziła się ze wsi Niewiadoma pod Sokołowem Podlaskim. W wieku 2 lat stracił matkę, którą odtąd zastępowała mu starsza siostra Cecylia. Jego bratem był inżynier kolejowy i działacz narodowej demokracji Roman (1861–1944). Jego zięciem (mężem córki Anny) był adwokat i polityk narodowy Aleksander Demidowicz-Demidecki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27637", "fragment_id": "184092/6", "subtitle": "", "title": "Eligiusz Niewiadomski", "document_id": "184092", "start_index": 9274.0, "parentId": 27637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11467782407999039}, "uuid": "969f480b-56ac-48c2-aa53-a7f4e3c5782d"}, {"page_content": "Odznaka Krajoznawcza PTTK „Serce serc” – Śladami Bolesława Prusa – odznaka ustanowiona w 2007 roku i nadawana przez Oddział Wolski PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie w celu popularyzacji wiedzy i miejsc związanych z życiem i działalnością Bolesława Prusa.\nHistoria.\nOdznaka została ustanowiona z okazji przypadającej w 2007 roku – 160. rocznicy urodzin Bolesława Prusa właśc. Aleksandra Głowackiego (1847–1912) oraz 120. rocznicy wydrukowania w „Kurierze Codziennym” pierwszego odcinka \"Lalki\" i jest nadawana przez Oddział Wolski PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie. Celem Odznaki jest popularyzacja wiedzy i miejsc związanych z życiem i działalnością Bolesława Prusa – wybitnego prozaika, nowelisty i publicysty okresu pozytywizmu, współtwórcy polskiego realizmu, kronikarza Warszawy, myśliciela i popularyzatora wiedzy, społecznika, a także propagatora turystyki pieszej i rowerowej oraz wielkiego przyjaciela dzieci.\nMottem odznaki są słowa Bolesława Prusa: „Prawdziwy patriotyzm nie tylko polega na tym, ażeby kochać jakąś idealną ojczyznę, ale – ażeby kochać, badać i pracować dla realnych składników tej ojczyzny, którymi są ziemia, społeczeństwo, ludzie i wszelkie ich bogactwa”.\nStopnie odznaki.\nOdznaka ma trzy stopnie, które można uzyskać jedynie w podanej kolejności:\nWarunki zdobywania.\nO odznakę może ubiegać się każdy kto ukończył 7 lat, również nie będąc członkiem PTTK. Odznakę zdobywa się odwiedzając określone miejsca związane z osobą Bolesława Prusa uczestnicząc w indywidualnych i rodzinnych wędrówkach oraz imprezach turystyczno-krajoznawczych. Punkty na Odznakę można zdobywać w czasie wycieczek pieszych, kolarskich, motorowych oraz autokarowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2835259", "fragment_id": "1597742/0", "subtitle": "", "title": "Odznaka Krajoznawcza PTTK „Serce serc” – Śladami Bolesława Prusa", "parentId": 2835259.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1597742", "source": "wikipedia", "score": 0.2588500380516052}, "uuid": "7187bbaa-951c-448e-8110-9ef54192a0ea"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nKarol Bolesław Szczepanowski h. Prus (ur. 30 września 1892 w Bursztynie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – major artylerii Wojska Polskiego, inwalida wojenny, ofiara zbrodni katyńskiej.\nŻyciorys.\nSyn Ignacego i Karoliny z Marynowskich urodzony 30 września 1892 w Bursztynie, w ówczesnym powiecie rohatyńskim Królestwa Galicji i Lodomerii. Ukończył studia na Uniwersytecie we Lwowie. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach c. i k. Armii. Jego oddziałem macierzystym był Morawsko-Galicyjski Pułk Artylerii Fortecznej Nr 2. Na stopień porucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 sierpnia 1916 roku w korpusie oficerów rezerwy artylerii fortecznej.\nPo odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Podczas wojny polsko-ukraińskiej w stopniu porucznika brał udział w obronie Lwowa na odcinku IV. Następnie uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Jako oficer służył w 6 pułku artylerii ciężkiej. 31 marca 1924 został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 lipca 1923 i 17. lokatą w korpusie oficerów artylerii. Do 1926 pełnił służbę na stanowisku pełniącego obowiązki dyrektora nauk Korpusie Kadetów Nr 2 w Chełmnie. Później przeniesiony do Korpusu Kadetów Nr 1 we Lwowie, w którym do 1939 wykładał fizykę i matematykę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3342806", "fragment_id": "945267/0", "subtitle": "", "title": "Karol Szczepanowski", "parentId": 3342806.0, "start_index": 0.0, "document_id": "945267", "source": "wikipedia", "score": 0.16852766275405884}, "uuid": "307ab808-b7c5-482c-af3d-dff704b44d7a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWładysław Jan Olszowski, także jako \"Władysław Prus\" oraz \"Władysław Prus-Olszowski\", ps. „Sokół” (ur. 9 marca 1891 w Bierniku, zm. 28 marca 1967 w Londynie) – rotmistrz Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej w stopniu majora.\nŻyciorys.\nUrodził się 9 marca 1891. Był synem Zygmunta i Stanisławy. Na przełomie 1915/1916 był aktorem wodewilu w kabarecie Miraż w Warszawie. W trakcie I wojny światowej służył w szeregach I Korpusu Polskiego w Rosji. Wstąpił do Wojska Polskiego na Wschodzie. Od 1918 do 1920 był komendantem Szkoły Podoficerskiej 15 pułku ułanów w Nowonikołajewsku. Od 1919 do 1920 uczestniczył w wojnie domowej w Rosji. Równolegle udzielał się jako kierownik artystyczny i aktor w ramach teatru działającego przy 5 Dywizji Strzelców Polskich. Został zapamiętany za rolę dziadka w jasełkach, w związku z czym zyskał przydomek „dziadek syberyjski”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4095650", "fragment_id": "586708/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Jan Olszowski", "document_id": "586708", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4095650.0, "score": 0.1295793056488037}, "uuid": "f12c077b-f55d-4fac-9ba9-e73229a0c4aa"}, {"page_content": "10 złotych wzór 1975 Bolesław Prus – moneta dziesięciozłotowa, wprowadzona do obiegu 24 stycznia 1975 r. zarządzeniem z 7 stycznia 1975 r. (), wycofana z dniem denominacji z 1 stycznia 1995 roku, rozporządzeniem prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 18 listopada 1994 r. ().\nMonetę bito w latach 1975–1984. Zaliczana jest do serii tematycznej \"Wielcy Polacy\".\nAwers.\nW centralnym punkcie umieszczono godło – orła bez korony, dookoła napis „POLSKA RZECZPOSPOLITA LUDOWA”, po bokach orła rok bicia, na dole napis „ZŁ 10 ZŁ”, a pod łapą orła znajduje się znak mennicy w Warszawie.\nRewers.\nNa tej stronie monety znajduje się lewy profil Bolesława Prusa i napis dookoła „BOLESŁAW PRUS 1847–1912”.\nNakład.\nMonetę bito w Mennicy Państwowej w miedzioniklu MN25, na krążku o średnicy 25 mm, masie 7,7 grama, z rantem ząbkowanym, według projektu Anny Jarnuszkiewicz. W pracy z 2018 r. poświęconej okresowi PRL zamieszczono informację o kwerendzie przeprowadzonej w Narodowym Banku Polskim, w wyniku której stwierdzono, że projektantem tej monety był Jerzy Jarnuszkiewicz.\nNakłady monety w poszczególnych latach przedstawiały się następująco:\ngdzie: 1 – bicia roczników stemplem lustrzanym wykonano w Mennicy Państwowej na początku lat 90. XX w. w ramach emisji zestawów rocznikowych monet PRL z lat 1979, 1980, 1981, 1982, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990\nOpis.\nMoneta razem z 10 złotych 1975 Adam Mickiewicz, były pierwszymi dziesięciozłotówkami o średnicy zmniejszonej do 25 mm. Monety dziesięciozłotowe o średnicy 25 mm były bite, z różnymi rewersami, aż do 1988 roku.\nPo wprowadzeniu tej monety w 1975 roku, jednocześnie z 10 złotych z Adamem Mickiewiczem, monety krążyły w obiegu razem z dziesięciozłotówkami", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4002973", "fragment_id": "633804/0", "subtitle": "", "title": "10 złotych wzór 1975 Bolesław Prus", "parentId": 4002973.0, "start_index": 0.0, "document_id": "633804", "source": "wikipedia", "score": 0.1928572654724121}, "uuid": "29919ae3-e7f0-441c-8979-a90305295db9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nAndrzej Olszowski herbu Prus II (ur. 27 stycznia 1621 roku w Olszowie – zm. 29 sierpnia 1677 roku w Gdańsku) – biskup chełmiński w latach 1661–1674, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski od 1674, prepozyt kapituły katedralnej poznańskiej w latach 1657–1667, podkanclerzy koronny w latach 1666–1676, mówca i pisarz polityczny.\nŻyciorys.\nPochodził z zamożnej rodziny szlacheckiej, która jednakże dopiero w osobie jego ojca zdobyła krzesło senatorskie. Był czwartym synem Waleriana Olszowskiego herbu Prus II (1587–1650), wnuka Andrzeja Frycza Modrzewskiego, kasztelana spicymirskiego, podstolego wieluńskiego i Zofii z Duninów, córki Krzysztofa i Zofii z Koniecpolskich ze Skrzynna Wielkiego. Miał braci Hieronima, Mikołaja, Krzysztofa i Zygmunta oraz siostry Zofię, Katarzynę i Annę. Prawdopodobnie jeszcze w dzieciństwie przeznaczony przez rodziców do stanu duchownego, kształcił się w kolegium jezuitów w Kaliszu a następnie w Akademii Krakowskiej. Po ukończeniu studiów przebywał o swojego ciotecznego dziadka, kanonika gnieźnieńskiego Mikołaja Koniecpolskiego u którego przygotowywał się do stanu duchownego, otrzymał wtedy prawdopodobnie niższe święcenia kapłańskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434535", "fragment_id": "64009/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Olszowski", "parentId": 434535.0, "start_index": 0.0, "document_id": "64009", "source": "wikipedia", "score": 0.08471691608428955}, "uuid": "cb158763-ee97-4976-9ef3-09c8d3c3db92"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWilhelm I Hohenzollern, urodzony jako \"Wilhelm Friedrich Ludwig von Preußen\" (ur. 22 marca 1797 w Berlinie, zm. 9 marca 1888 tamże) – regent, a w późniejszym czasie król Prus w latach 1861–1888 z dynastii Hohenzollernów, prezydent Związku Północnoniemieckiego w latach 1867–1871, a od 1871 cesarz niemiecki. Współtwórca II Rzeszy Niemieckiej. Wilhelm był drugim synem króla Fryderyka Wilhelma III Pruskiego i królowej Luizy z dynastii meklemburskiej.\nWilhelm I znany był powszechnie pod przydomkiem „księcia kartaczy” (\"Kartätschenprinz\"), jaki przylgnął do niego po stłumieniu powstania w Wielkim Księstwie Badenii w kwietniu 1848 oraz „białobrody” – w aluzji do średniowiecznego cesarza Fryderyka I Barbarossy – „rudobrodego”.\nW latach 1858–1861 zastępował w sprawowaniu władzy swego chorego nerwowo brata, króla Fryderyka Wilhelma IV, w 1861 r. koronował się w Królewcu na króla Prus. Dziesięć lat później (18 stycznia 1871), po zwycięstwie Prus w wojnie z Francją, w podparyskim Wersalu obwołano go cesarzem niemieckim (wzniesiono wówczas okrzyk na cześć „cesarza Wilhelma”). Zmarł w „roku trzech cesarzy” (1888).\nDzieciństwo i młodość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111231", "fragment_id": "4549/0", "subtitle": "", "title": "Wilhelm I Hohenzollern", "parentId": 111231.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "4549", "score": 0.08119950443506241}, "uuid": "f1652139-7bfc-455c-917e-7f46a944c9bf"}]}
{"id": "q_678", "question": "W którym wieku nadano szlachcie przywilej koszycki?", "answer": [{"page_content": "Przywilej koszycki (przywilej generalny) – przywilej nadany 17 września 1374 roku polskiej szlachcie przez króla Ludwika Węgierskiego w Koszycach w zamian za uznanie przez szlachtę praw do korony polskiej jednej z jego córek (w dokumencie nie wymieniono której, ostatecznie była to jednak młodsza córka Ludwika, Jadwiga Andegaweńska a także dla innych swoich dzieci w razie jej bezpotomnej śmierci. Przywilej ten był prawną kontynuacją przywileju w Budzie, w którym ustanowiono generalną zasadę dziedziczenia po sobie Kazimierza Wielkiego i Ludwika Węgierskiego (umowa o przeżycie).\nDzięki temu przywilejowi, szlachta zyskała wpływ na wybór następcy tronu. W zamian władca zobowiązał się do nienadawania żadnej z istotnych godności i zaszczytów „przybyszom i obcym, lecz tylko mieszkańcom ziem królestwa”, do zagwarantowania niepodległości i całości królestwa nie tylko samej szlachcie, ale również całemu narodowi polskiemu.\nSzlachta uzyskała następujące przywileje: \nPakt koszycki był przywilejem generalnym, czyli rozciągał się na cały kraj i odnosił się tylko do szlachty (nie obejmował chłopów, mieszczan oraz duchowieństwa, które później otrzymało od Ludwika osobne przywileje).\nPrzywilej ten częściowo ograniczał władzę króla na rzecz stanu szlacheckiego. Gdy władca miał przyjechać do szlachcica lub rycerza, musiał płacić z własnych pieniędzy za wyżywienie. Zobowiązywał również władcę do nienadawania żadnych istotnych godności i zaszczytów \"\"przybyszom i obcym, lecz tylko mieszkańcom ziem królestwa, w których tego rodzaju godności i zaszczyty istnieją\".\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58432", "fragment_id": "644495/0", "subtitle": "", "title": "Przywilej koszycki", "document_id": "644495", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 58432.0, "score": 1.0}, "uuid": "d3178d94-cfba-41fa-b4c8-ff2420b91135"}, {"page_content": "Pierwsza pisemna wzmianka o Koszycach pochodzi z 1230. W połowie XIII wieku, na fali rekolonizacji po najazdach mongolskich, obok Słowian w Koszycach osiedlili się osadnicy sascy. Jako jedna z pierwszych na Węgrzech osada koszycka otrzymała prawa miejskie przywilejem z 13 kwietnia 1249. Około 1270 r. zaczęto wznosić miejskie mury obronne. W początkach XIV wieku miasto zasłużyło się w węgierskiej wojnie sukcesyjnej, wspierając późniejszego króla Karola Roberta Andegaweńskiego przeciwko magnatom Amadejowi Abie i Mateuszowi Czakowi. Przez XIV wiek Koszyce stopniowo gromadziły przywileje – zwolnienia od podatków, prawa mennicze, prawo miecza. 28 lipca 1347 r. Koszyce zostały podniesione przez Ludwika Wielkiego do rangi wolnego miasta królewskiego i jako pierwsze miasto w Europie otrzymały herb. Rozwój miasta postępował szybko – zwłaszcza dzięki położeniu na skrzyżowaniu szlaków handlowych – i Koszyce szybko stały się największym po Bratysławie ośrodkiem handlowym, rzemieślniczym i kulturalnym Górnych Węgier. Okresem największego rozkwitu miasta był XV wiek, gdy przewodziło wschodniosłowackiemu związkowi miast – Pentapolitanie. Nie przeszkodziła temu nawet kilkudziesięcioletnia okupacja miasta przez husytów pod wodzą Jana Jiskry. Pod koniec XV wieku Koszyce były uważane za drugie co do znaczenia miasto Węgier, zaraz po stołecznej Budzie.\n17 września 1374 roku Ludwik, król węgierski (Ludwik Wielki) i polski (Ludwik Węgierski), w zamian za uznanie przez polską szlachtę praw do korony polskiej dla swoich dzieci nadał jej w Koszycach szereg przywilejów, zwanych później łącznie „Przywilejem koszyckim”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68258", "fragment_id": "640487/3", "subtitle": "", "title": "Koszyce", "parentId": 68258.0, "start_index": 3709.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640487", "score": 0.6441053748130798}, "uuid": "4a0d8b4f-8a37-4920-8494-236e488bc865"}, {"page_content": "W Polsce rozdział skarbca królewskiego (fiskusa) od skarbca publicznego (\"aerarium\") dokonał się w XIV w. za sprawą Ludwika Węgierskiego. Uformowanie się stanu szlacheckiego spowodowało, iż od drugiej połowy XIV wieku szlachta na okres przeszło 400 lat uzyskała cały szereg przywilejów ogólnych zwalniających ją od płacenia podatków. Odtąd o ich wysokości oraz zakresie decydował nie król, a ciało ustawodawcze. W 1355 r. w Budzie został wydany pierwszy taki ogólnopaństwowy przywilej przez Ludwika Węgierskiego, który desygnował go jako król polski. Przyrzekł m.in. nie pobierać podatków nadzwyczajnych ponad przyjętą normę zwyczajową. Załamanie się silnej władzy monarszej oraz utrwalanie podziałów podatkowych społeczeństwa przejawiło się najpełniej w przywilejach generalnych z 1374 w Koszycach (dla szlachty) oraz w 1381 r. (dla duchowieństwa). Owe przywileje znosiły wszelkie obciążenia podatkowe szlachty i duchowieństwa, wprowadzając zasadniczo wolność podatkową tych dwu stanów, z wyjątkiem 2 groszy łanowego od każdego łana w dobrach rycerskich i biskupich oraz 4 groszy od łana w innych dobrach duchowych.\nOd XIV wieku pojawiła się nowa jakość w polskich podatkach. W przypadku gdy król, chcąc nałożyć nowy podatek na potrzeby publiczne, mógł to uczynić tylko za zgodą obu stanów. Dzięki temu szlachta oraz duchowieństwo mogło wywierać wpływ na politykę państwa oraz inne czynniki w państwie. Tu po raz pierwszy mamy do czynienia z demokracją szlachecką, a raczej z przesłanką do wykształcenia się takiego systemu parlamentarnego. Wprowadzony w 1456 r. podatek od czynszów dzierżawnych oraz wprowadzone w 1520 r. tzw. jednorazowe pogłówne szlacheckie miały charakter dochodów nadzwyczajnych, niestałych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2957572", "fragment_id": "1157693/2", "subtitle": "", "title": "Historia podatków w Polsce", "document_id": "1157693", "start_index": 3093.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2957572.0, "score": 0.1811078041791916}, "uuid": "56951775-94f8-4ad1-aeb7-2699669e930f"}, {"page_content": "Miejscowość położona była w dobrach królewskich, stanowiła uposażenie wielkorządcy krakowskiego i nosiła nazwę \"Koszyczki\". Pierwsza wzmianka o Koszycach w źródłach pochodzi z 1328 roku. Przez Koszyce, położone przy przeprawie przez Szreniawę, przebiegał szlak handlowy z Krakowa i Bochni przez Wiślicę na Ruś Kijowską. 26 czerwca 1374 roku królowa Elżbieta Łokietkówna nadała Koszycom, posiadającym już uprzednio prawa miejskie, prawo magdeburskie i przywilej targów w poniedziałki. Przywileje lokacyjne były wzorowane na krakowskich. Miasto było ważnym ośrodkiem rzemieślniczym i handlowym. 4 kwietnia 1421 roku Koszyce powtórnie były lokowane na prawie magdeburskim przez króla Władysława Jagiełłę i otrzymały przywilej odbywania 8-dniowego jarmarku 22 lipca i targów we wtorki. W mieście znajdowała się komora królewska, która pobierała myto od wozów i pędzonego bydła. W pobliżu Koszyc znajdował się port rzeczny na Wiśle w Morsku. W 1563 roku w mieście znajdowały się 83 domy, 13 jatek rzeźniczych oraz łaźnia. W mieście handlowano zbożem, upowszechniła się stosowana tu miara \"korzec koszycki\", równy 1/4 korca krakowskiego (55 kg żyta lub 57 kg pszenicy). Z 1564 roku pochodzi wzmianka o istnieniu ratusza. W 1579 roku w Koszycach działało 86 warsztatów rzemieślniczych.\nUpadek miasta nastąpił od XVII wieku. Spustoszenia dokonała zaraza z 1654 roku, podczas której zmarło m.in. 40 miejscowych mistrzów cechowych. Dzieła zniszczenia dopełnił potop szwedzki. W tym okresie z 77 rzemieślników pozostało 18. W 1664 roku Koszyce miały zaledwie 432 mieszkańców i znajdowały się tu 52 domy. W kolejnych latach miasto jeszcze bardziej podupadło, mieszkańcy musieli odrabiać pańszczyznę na folwarku w pobliskich Kucharach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=398033", "fragment_id": "47710/1", "subtitle": "", "title": "Koszyce (województwo małopolskie)", "source": "wikipedia", "start_index": 720.0, "document_id": "47710", "parentId": 398033.0, "score": 0.19659222662448883}, "uuid": "6794b550-cf37-4861-9403-e3725a387c9c"}, {"page_content": "Przywileje szlacheckie – prawa nadawane szlachcie przez władców Polski pomiędzy XIII a XVI wiekiem.\nDo najważniejszych przywilejów szlacheckich wydanych w Polsce można zaliczyć:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13498", "fragment_id": "168703/0", "subtitle": "", "title": "Przywileje szlacheckie", "document_id": "168703", "start_index": 0.0, "parentId": 13498.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3491789400577545}, "uuid": "2076cc35-e007-43e2-b41b-9bf1e8c4f049"}, {"page_content": "Statut kazimierzowski nie określał wysokości opłaty. W późniejszych czasach szlachta, wyjednywała u królów coraz korzystniejsze zobowiązania wobec siebie. Ludwik Węgierski wystawił w Budzie w roku 1355 przywilej, gdzie obiecał rycerstwu polskiemu dać odszkodowanie za wszelkie straty, jakie poniosą uczestnicy wypraw zagranicznych, a w 1374 roku, w Koszycach, przyrzekł, że jeżeli podczas wyprawy zagranicznej szlachcic dostanie się do niewoli, to monarcha go wykupi. Dalsze przywileje otrzymała szlachta też w czasach Jagiełły.\nUzbrojenie i wyposażenie wojska.\nUzbrojenie żołnierza różnicował jego stan majątkowy oraz rodzaj wojska, w którym służył. Od czasów Władysława Łokietka istniała jazda ciężka, jazda lekka, oraz piechota także podzielona na ciężką i lekką. W załogach grodów istniały również jednostki piesze miejskie. Wyróżnić można też wojska techniczne, tzn. oddziały rzemieślników budujących mosty, tratwy, promy i machiny oblężnicze, wyrabiających czy naprawiających oręż. Istniały też tabory. Za Kazimierza Wielkiego wyodrębniono artylerię.\nJazda ciężka używała silnych koni bojowych. Rycerz ciężkozbrojny posiadał hełm garnczkowy, zbroję i tarczę. Zbroją była kolczuga z plecionki lub kółek żelaznych, nakładana na tułów, ręce i nogi. Na kolczugę zakładano tunikę z cienkiej tkaniny. Ponieważ kolczuga nie wystarczała jako ochrona przy uderzeniach cięższej broni, jak maczuga albo berdysz. W drugiej połowie XIV wieku książęta i możniejsi rycerze, zaczęli używać pełnej zbroi z grubych blach żelaznych.\nDo obrony służyła też niezbyt wielka przypominająca trójkąt tarcza. Wykonana była z drewna i obita skórą i blachą. Rycerz-szlachcic miał na tarczy wymalowany herb.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2365462", "fragment_id": "542608/4", "subtitle": "", "title": "Wojsko polskie w okresie monarchii stanowej", "source": "wikipedia", "start_index": 5776.0, "document_id": "542608", "parentId": 2365462.0, "score": 0.10619960725307465}, "uuid": "6d207a1c-3649-44da-8461-b5d2e3c453a2"}, {"page_content": "O ile problem ten na Węgrzech nie był taki wielki, to w Polsce zapewnienie córkom sukcesji wydawało się niemożliwe, gdyż w Polsce nie dziedziczyło się po kądzieli, zatem dynastia andegaweńska mogła tu panować tylko mając potomka płci męskiej[].\nW zamian za zgodę na sukcesję swoich córek do tronu polskiego w dniu 17 września 1374 Ludwik wydał dla szlachty polskiej przywilej koszycki. Na jego mocy w Polsce dziedziczyć mogła jedna z jego córek, a szlachta zwolniona została m.in. z podatku gruntowego poza 2 groszami z łana. W 1381 przywilej ten został rozszerzony również na duchowieństwo (przy poradlnym wynoszącym 4 grosze z łana)[].\nŚmierć.\nLudwik zmarł w Trnawie w nocy z 10 na 11 września 1382. Pochowany został w katedrze w Székesfehérvár (Białogród Stołeczny) na Węgrzech.\nOcena panowania.\nNa Węgrzech Ludwik otrzymał przydomek „Wielki” i uchodzi za jednego z najwybitniejszych władców tego kraju. W polityce wewnętrznej doprowadził do zrównania w prawach magnatów i szlachty węgierskiej za pomocą tzw. \"decretum unicum\" wydanego 11 grudnia 1351. Założył też uniwersytet w Peczu. W Polsce nie cieszył się nigdy zbytnią popularnością, ale doprowadził m.in. do rozwoju handlu i zapobiegł rozpadowi królestwa[].\nŻony i dzieci.\nLudwik Węgierski miał dwie żony:\nZ Elżbietą miał jedynie córki:\nUpamiętnienie.\nW Wągrowcu znajduje się ulica upamiętniająca Ludwika Węgierskiego. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18470", "fragment_id": "183528/6", "subtitle": "", "title": "Ludwik Węgierski", "document_id": "183528", "start_index": 8255.0, "parentId": 18470.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11666477471590042}, "uuid": "1961f962-73cb-4a94-bb95-3fc81a9db0ad"}, {"page_content": "Unia polsko-litewska – związek Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zapoczątkowany unią w Krewie w 1385, potwierdzany w aktach kolejnych unii i wzmacniany wspólną osobą władcy, ustalony w 1569 aktem unii lubelskiej, tworzącym wspólne państwo, zwane Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Realnie istniał do 1795.\nPrzyczyny utworzenia.\nGłówną przyczyną utworzenia unii było zagrożenie ze strony krzyżackiej oraz fakt, że Ludwik Węgierski nie pozostawił męskiego potomka. Ludwik chciał pozostawić polski tron swojej córce, ale w tradycji Polski kobieta nie mogła zasiadać na tronie. Nadał więc w 1374 roku polskiej szlachcie przywilej koszycki, stanowiący, że król nie mógł nakładać na nią nowych podatków bez jej zgody. W zamian szlachta zgodziła się na objęcie tronu przez jedną z jego córek (Katarzynę, Marię albo Jadwigę). Ostatecznie koronacja Jadwigi odbyła się w 1384 roku, głównie z powodu jej matki, Elżbiety Bośniaczki, która długo zwlekała z wysłaniem jej do Polski z uwagi na jej młody wiek. Tak długie bezkrólewie wywołało oburzenie magnatów małopolskich, którzy nieustannie grozili, że odmówią Jadwidze prawa do tronu jeśli nie stawi się na koronację. Były to jednak czcze groźby, których ostatecznie nie spełniono. Według Oskara Haleckiego główną przesłanką do zawarcia unii i utworzenia federacji polsko-litewskiej było uniknięcie konfrontacji zbrojnej obu państw na ziemiach ruskich, do których oba rościły swoje pretensje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6501", "fragment_id": "177242/0", "subtitle": "", "title": "Unia polsko-litewska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "177242", "parentId": 6501.0, "score": 0.2141076624393463}, "uuid": "d500267f-394f-4151-879e-e26e1d4c7762"}, {"page_content": "Pobór podatków od czasu przywileju koszyckiego z 1374 roku każdorazowo wymagał zgody szlachty, przeznaczającej zgromadzone środki na określony cel, wymagający nadzwyczajnych wydatków. W pierwszej połowie XV wieku szlachta zgadzała się na opodatkowanie sporadycznie, później opodatkowanie zdarzało się coraz częstsze, a w niektórych okresach corocznie. Szlachta uchwalała pobór w wyższej niż 2 grosze wysokości z każdego uprawianego łanu kmiecego oraz od poszczególnych przedsięwzięć – wiatraków, młynów, tartaków czy foluszy. Wraz z uchwaleniem podatku od szlachty ustanawiano proporcjonalne podatki miejskie od znajdujących się w miastach warsztatów, domów i majątku. Podatki miejskie od XVI wieku kontyngentowano, uchwalając ich zbiorczą wysokość i pozostawiając wybór sposobu poboru od mieszczan władzom miast, a od Żydów regularnie pobierano pogłówne. Dochody podatkowe z bogatych miast uszczuplało nadawanie im przez monarchów jagiellońskich przywilejów statuujących ulgi podatkowe celem utrzymania i modernizacji piastowskich fortyfikacji. Podatki od alkoholu uchwalano wraz z poborem podatków od szlachty począwszy od drugiej połowy XV wieku. Jedynie wyjątkowo podatki płaciło duchowieństwo w formie zasiłku dobrowolnego (\"subsydium charitativum\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37302", "fragment_id": "180349/62", "subtitle": "", "title": "Jagiellonowie", "document_id": "180349", "start_index": 85632.0, "source": "wikipedia", "parentId": 37302.0, "score": 0.5597090721130371}, "uuid": "a607db64-a0e8-470d-871a-a9a23912b210"}, {"page_content": "Ich efektem był, wydany w 1374 roku przez króla Ludwika I w porozumieniu z rycerstwem, przywilej generalny koszycki, w którym szlachta Królestwa Polskiego zgodziła się uznać córkę Ludwika I za następcę tronu, w zamian za zagwarantowanie integralności terytorialnej państwa, nadanie przywilejów ograniczających władzę króla i podatki oraz uzależniających nakładanie obowiązków podatkowych oraz udział w wyprawach wojennych od zgody szlachty. Otwarło to dalszy etap negocjacji pomiędzy przedstawicielami szlachty poszczególnych ziem Polski a królem i możnowładcami, dotyczących następstwa tronu dla jednej z córek Ludwika I i wybranego dla niej męża. Do dnia swojej śmierci w 1382 roku król Ludwik I nie zdołał zabezpieczyć andegaweńskiej sukcesji. Obalenie testamentu Ludwika I przez stany węgierskie i przyjazd do Polski niezamężnej młodszej córki króla Jadwigi Andegaweńskiej jesienią 1384 roku umożliwiły małopolskim magnatom swobodne dysponowanie ręką młodej dziedziczki tronu Królestwa i postawienie warunków ewentualnym kandydatom na jej męża i przyszłego władcę Polski.\nOstatecznie, wbrew zdaniu części szlachty wielkopolskiej, dokonano wyboru współpanującego od 1377 roku na pogrążonej w kryzysie Litwie dwudziestoparoletniego księcia Jagiełły (Jogaily), młodszego syna wielkiego księcia Olgierda (Algirdasa) i kuzyna księcia Witolda (Vytautasa). W umowie zawartej 14 sierpnia 1385 roku w Krewie Jagiełło zobowiązał się przybyć do Polski, przyjąć chrzest w obrządku katolickim i przyłączyć swoje litewskie władztwo do Korony Królestwa Polskiego.\nUnia polsko-litewska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37302", "fragment_id": "180349/6", "subtitle": "", "title": "Jagiellonowie", "source": "wikipedia", "start_index": 6962.0, "document_id": "180349", "parentId": 37302.0, "score": 0.2411617636680603}, "uuid": "1be02bb2-4a96-4ef8-be9c-882530104934"}]}
{"id": "q_679", "question": "Jak nazywała się grecka bogini zwycięstwa?", "answer": [{"page_content": "Nike (także Zwycięstwo; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Νίκη&lt;/&gt; Níkē,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Victoria&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej bogini i uosobienie zwycięstwa, zdobiąca często pomniki upamiętniające słynne zwycięstwa odniesione w bitwach. Przedstawiano ją jako młodą kobietę ze skrzydłami i gałązką oliwną w dłoni. Jest opiekunką sportowców i wojowników.\nNależała do pierwszego, starszego od Olimpijczyków pokolenia bogów. Jest córką tytana Pallasa i bogini podziemnej rzeki Styks. Towarzyszyło jej w boju rodzeństwo: Zelos – współzawodnictwo, Kratos – siła i Bia – przemoc.\nJej rzymską odpowiedniczką była Wiktoria.\nPostać Nike została przejęta w chrześcijaństwie. Wczesnym przykładem adaptacji jest mozaika w bazylice akwilejskiej (około 315 r.), gdzie postać Nike stoi pomiędzy koszem chleba i kielichem, powiewa nad nimi wieńcem oraz palmą na znak, że dary eucharystyczne wyobrażają zbawcze zwycięstwo Chrystusa.\nAtrybutem Nike są skrzydła, gałązka oliwna (inaczej palmowa) i wieniec na głowie.\nNawiązania.\nNike występuje w wielu utworach literackich, na przykład w liryku Zbigniewa Herberta pod tytułem \"Nike która się waha\", gdzie sama jest świadkiem bitwy. Podmiot liryczny zorientowany narracyjnie opisuje jej – typowe dla ludzi, nietypowe dla bóstwa – wahanie, czy wyrazić swoje uczucia. Wiersz w formie pieśni wykonuje Przemysław Gintrowski na płycie \"Tren do wierszy Zbigniewa Herberta\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35456", "fragment_id": "186259/0", "subtitle": "", "title": "Nike (mitologia)", "parentId": 35456.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186259", "source": "wikipedia", "score": 0.6595888137817383}, "uuid": "7ec56254-3370-47d6-8bbe-1f3da71ab682"}, {"page_content": "Wiktoria ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Victoria&lt;/&gt;) – rzymska bogini, personifikacja zwycięstwa i militarnej potęgi Imperium Romanum. \nPoświęcone jej sanktuarium znajdowało się na Palatynie. Na rewersach monet rzymskich przedstawiano ją jako uskrzydloną młodą dziewczynę z wieńcem laurowym w ręku. Utożsamiana z grecką Nike, wchłonęła wcześniejsze italskie kulty Vacuny i Vica Poty.\nW sali posiedzeń rzymskiego senatu od 29 r. p.n.e. znajdował się ołtarz Wiktorii, wzniesiony przez Augusta, a usunięty w 382 r. n.e. na polecenie chrześcijańskiego cesarza Gracjana.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32776", "fragment_id": "169955/0", "subtitle": "", "title": "Wiktoria (mitologia)", "document_id": "169955", "start_index": 0.0, "parentId": 32776.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36062878370285034}, "uuid": "ffa42e4f-3f53-4347-a309-406a243f5ec7"}, {"page_content": "Nike z Olimpii (także Lecąca Nike) – marmurowy posąg bogini zwycięstwa Nike dłuta Pajoniosa z Mende z ok. 420 p.n.e., wykonany na zamówienie Meseńczyków jako dar dziękczynny dla Zeusa za zwycięską bitwę ze Spartą, umieszczony przed świątynią Zeusa Olimpijskiego w Olimpii; zachowany fragmentarycznie, obecnie w Muzeum Archeologicznym w Olimpii.\nHistoria odkrycia.\nPosąg został odnaleziony przez ekspedycję niemiecką podczas wykopalisk w Olimpii w grudniu 1875 roku i styczniu 1876 roku. Odkryta rzeźba, zachowana w odosobnionych fragmentach, obecnie znajduje się w miejscowym muzeum archeologicznym.\nOpis.\nPosąg.\nPosąg przedstawia boginię zwycięstwa Nike ukazaną w locie – po raz pierwszy w sztuce greckiej – gdy zstępuje z Olimpu, by obwieścić tryumf Meseńczyków nad Lakonią w II wojnie peloponeskiej. Jej postać szczelnie opina peplos, który zsunął się z lewego ramienia, odsłaniając lewą pierś; również lewa noga pozostaje odsłonięta. W tym ujęciu bogini wydaje się lekka i zwiewna. W oryginale trzymała w dłoniach poły płaszcza, który wydymał się z tyłu niczym żagiel pod wpływem wiatru. Pozostałości polichromii wskazują, że peplos miał kolor czerwony, a włosy bóstwa były czarne.\nDo dziś nie zachowały się twarz, skrzydła, przedramiona, dłonie i płaszcz. Pod stopami postaci znajdował się orzeł, z którego dotąd przetrwała jedynie głowa, a na jej plecach zachowały się pozostałości przyczepów skrzydeł.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=336755", "fragment_id": "84096/0", "subtitle": "", "title": "Nike z Olimpii", "document_id": "84096", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 336755.0, "score": 0.35807424783706665}, "uuid": "4a958c38-3240-4e52-b1f0-62bf346ac9fe"}, {"page_content": "Z inskrypcji z Kuntillet Ajrud z północnego Synaju o treści „Błogosławię cię poprzez Jahwe z Samarii i jego Aszerę” może wynikać, że małżonką Jahwe była pierwotnie Aszera (Atirat). Inna inskrypcja z Chirbet el-Kom w pobliżu Hebronu głosi: „Błogosławiony bądź Urjahu przez Jahwe i jego Aszerę; od jego wrogów on ochroni go!”.\nInne boginie.\nCzczona w Palmyrze w Syrii bogini Atah może być blisko spokrewniona z Anat.\nIndoirańska Anahita, co w Aweście oznacza „Niepokalaną”, jest wariantem Anat. Bóstwo to może być jednak bardziej bezpośrednio związane z Isztar i Inanną. Na tej samej zasadzie Anat odziedziczyła wiele cech swojej mezopotamskiej krewnej Inanny.\nW czasach hellenistyczno-rzymskich, zdaniem części naukowców Anat i Astarte łączą się w postaci bogini Atargatis. Zrównanie Anat z Ateną pojawia się w dwujęzycznej inskrypcji fenicko-greckiej z IV wieku p.n.e. z Cypru, gdzie semicką boginię nazywa się „Anat Siłą Życia” (\"ʿnt mʿz ḥym\"), a jej greckimi odpowiednikiami są Atena i Nike. Anat, Astarte i Isztar są zatem prototypami Ateny i „Skrzydlatego Zwycięstwa”.\nZ czasem Astarte połączono z Atah w znaną Hellenom boginię Atargatis. Skoro tak, to Atargatis byłaby w rzeczywistości kompilacją Anat i Astarte. Ponieważ jednak wśród naukowców zajmujących się hebrajsko-aramejską Biblią i starożytnym Bliskim Wschodem występuje tendencja do zakładania, że poszczególne boginie nie są wyraźnie odróżnialne jedna od drugiej pod względem odgrywanych przez nie ról i pełnionych funkcji, aby obronić próbę ich zrównywania ze sobą lub dostrzegania w jednej zlepku kilku, należałoby wykazać to w oparciu o naukowe podstawy, a nie na podstawie spekulacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=224611", "fragment_id": "1451977/14", "subtitle": "", "title": "Anat", "document_id": "1451977", "start_index": 17897.0, "parentId": 224611.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3026576340198517}, "uuid": "f60a80c0-e918-4275-ada8-30b584cba4d1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nCyclocephala nike – gatunek chrząszcza z rodziny poświętnikowatych i podrodziny rohatyńcowatych.\nGatunek ten został opisany po raz pierwszy w 1992 przez Bretta Ratcliffe’a na łamach „The Coleopterists Bulletin”. Opisu dokonano na podstawie dwóch okazów odłowionych w 1977 roku. Jako miejsce typowe wskazano plantację kawy w okolicy Santa Clara w Panamie. Epitet gatunkowy pochodzi od greckiej bogini zwycięstwa Nike.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4767892", "fragment_id": "773176/0", "subtitle": "", "title": "Cyclocephala nike", "parentId": 4767892.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "773176", "score": 0.06601300835609436}, "uuid": "0ea7ab82-c4a1-4a81-8476-20cb1d2f497d"}, {"page_content": "(307) Nike – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 357 dni w średniej odległości 2,91 j.a. Została odkryta 5 marca 1891 roku w Observatoire de Nice w Nicei przez Auguste Charloisa. Nazwa planetoidy pochodzi od Nike, bogini zwycięstwa w mitologii greckiej a także miasta Nicea, gdzie została odkryta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=570910", "fragment_id": "1541835/0", "subtitle": "", "title": "(307) Nike", "parentId": 570910.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1541835", "source": "wikipedia", "score": 0.06796659529209137}, "uuid": "bd1c63c0-8681-40f9-915b-78fb76d5b3d8"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nSąd Parysa – wydarzenie z mitologii greckiej, wyrok wygłoszony przez Parysa w sporze o tytuł najpiękniejszej pomiędzy boginiami Afrodytą, Ateną i Herą, w którym nagrodą było jabłko niezgody rzucone przez Eris.\nKażda z bogiń obiecała Parysowi nagrodę za zwycięstwo.\nParys wybrał Afrodytę, która obiecała mu za żonę Helenę (wówczas żonę Menelaosa).\nPorwanie Heleny przez Parysa stało się przyczyną wojny trojańskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5498324", "fragment_id": "350008/0", "subtitle": "", "title": "Sąd Parysa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "350008", "parentId": 5498324.0, "score": 0.16974198818206787}, "uuid": "bf578888-bfd3-4daf-8439-f3fbd44536e0"}, {"page_content": "Kallipatejra (\"Καλλιπάτειρα\" „Córka pięknego ojca”), znana też pod imieniem Ferenike (\"Φερενίκη\" „Niosąca zwycięstwo”) – Greczynka; jedyna znana kobieta, która złamała zakaz zabraniający przedstawicielkom jej płci obecności na starożytnych igrzyskach olimpijskich. Wydarzenie to miało miejsce podczas 98 olimpiady (388 p.n.e.). Jej historię przytacza w swojej \"Wędrówce po Helladzie\" (V 6,7-8) Pauzaniasz.\nByła córką słynnego pięściarza Diagorasa z Rodos. Straciwszy wcześnie męża, w męskim przebraniu trenera towarzyszyła swojemu synowi, Pejsidorosowi, w drodze na igrzyska w Olimpii. Gdy Pejsidoros zwyciężył w zawodach bokserskich, uradowana Kallipatejra przeskoczyła przez barierę oddzielającą sektor dla sędziów, a rozchylone szaty ujawniły wówczas jej prawdziwą płeć. Zgodnie z prawem za złamanie zakazu powinna zostać była ukarana śmiercią, jednak w uznaniu dla sportowych dokonań jej rodziny (zwycięzcami igrzysk byli jej ojciec, trzej bracia i syn) darowano jej życie. Od tego czasu wprowadzono jednak przepis nakazujący by sędziowie, podobnie jak zawodnicy, występowali podczas igrzysk nago.\nNa motywach historii Kallipatejry oparte zostało opowiadanie Lucjana Rydla \"Ferenike i Pejsidoros\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3767742", "fragment_id": "1325082/0", "subtitle": "", "title": "Kallipatejra", "parentId": 3767742.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1325082", "source": "wikipedia", "score": 0.1869811862707138}, "uuid": "390de7be-cfbe-461b-a0f0-931751ec5bdd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy bogini greckiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ἥρα&lt;/&gt; Hēra,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Hera, Iuno, Juno, Junona&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej trzecia córka Kronosa i Rei, żona Zeusa.\nWedług niektórych źródeł była trzecią małżonką władcy bogów, po Metydzie (Metis) i Temidzie. Była również królową Olimpu, boginią niebios i płodności, patronką macierzyństwa, opiekunką małżeństwa, piękna i rodziny, a także siostrą Zeusa.\nJej odpowiednikiem w mitologii rzymskiej jest Junona.\nW mitologii Greków.\nJako miejsce narodzin Hery mity podają Argos lub wyspę Samos. Podobnie jak jej siostry i bracia (z wyjątkiem Zeusa) została połknięta przez Kronosa. Uwolnił ją Zeus, nakłaniając Reję do podania Kronosowi środka wymiotnego.\nReja w czasie wojny Zeusa z tytanami powierzyła Herę opiece Okeanosa i Tethys lub według innych wersji wychowywały ją Hory, heros Temenos lub córki Asteriona. Zeus odszukał ją w Knossos na Krecie lub na Górze Tornaks. Zalecał się do niej początkowo bez powodzenia. Przybrał więc postać zziębniętej kukułki, którą Hera rozgrzewała w dłoniach. Wtedy Zeus wrócił do swej postaci i zmusił Herę, by go poślubiła.\nIstnieje kilka wersji mówiących o miejscu zaślubin Zeusa i Hery:\nWszyscy bogowie przybyli na ślub z podarkami. Między innymi Matka Ziemia dała Herze drzewo ze złotymi jabłkami, którego później strzegły Hesperydy w sadzie na Górze Atlas.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2285", "fragment_id": "186556/0", "subtitle": "", "title": "Hera", "parentId": 2285.0, "start_index": 1.0, "document_id": "186556", "source": "wikipedia", "score": 0.10120094567537308}, "uuid": "3926f8e4-38c7-4083-80ef-1c851cbf4fd5"}, {"page_content": "Amaterasu przyjęła pięć męskich bóstw jako swoje potomstwo, a Susanoo trójkę żeńskich bogiń jako swoje. Wątłe boginie utwierdziły boga wiatru i mórz w przekonaniu, że to on zatriumfował. Ogarnięty uczuciem zwycięstwa pozrywał groble oraz rowy doprowadzające wodę do pól ryżowych siostry, a następnie zanieczyścił izbę, w której bogini spożywała potrawy z pierwszych plonów. Amaterasu długo patrzyła na wybryki brata i wielkodusznie go usprawiedliwiała. Susanoo natomiast coraz bardziej wystawiał jej cierpliwość na próbę, wymyślając ciągle nowe żarty. Pewnego dnia dopuścił się okropnego czynu – przedziurawił strop w tkalni bogini i wrzucił do jej wnętrza niebiańskiego źrebca obdartego bestialsko ze skóry. Bogini przerażona tym widokiem uciekła i schowała się w niebiańskiej jaskini.\nAmaterasu w niebiańskiej jaskini.\nPo tym, jak Amaterasu ukryła się w jaskini, na całym świecie zapanowała ciemność i uaktywniły się złe moce. Zaniepokojone bóstwa udały się w pobliże jaskini, w której ukryła się bogini słońca, do miejsca zwanego Amenokawara, i zaczęły debatować nad sposobem nakłonienia bogini do powrotu. Zwróciły się one o pomoc do syna Takamimusubiego – boga Omoikane, który doradził, aby sprowadzić z Krainy Wiecznotrwałości koguty, które swym pianiem co rano wzywały słońce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=338", "fragment_id": "169663/3", "subtitle": "", "title": "Amaterasu", "parentId": 338.0, "start_index": 3713.0, "document_id": "169663", "source": "wikipedia", "score": 0.0940607413649559}, "uuid": "1e9ed5c8-8c0a-4c8d-a503-a2100daf844b"}]}
{"id": "q_680", "question": "Jak nazywa się kierunek w muzyce współczesnej, będący syntezą elementów muzyki jazzowej i rockowej?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nJazz-rock (jazz fusion, fusion) – nurt w muzyce jazzowej i rockowej będący wypadkową elementów tych dwóch koncepcji muzycznych.\nCharakterystyka.\nCharakterystyczne elementy jazz rocka to: mocny rockowy rytm, bardzo istotna rola improwizujących solistów – wirtuozów, użycie elektrycznych instrumentów takich jak gitara elektryczna, gitara basowa, skrzypce czy instrumenty klawiszowe. W muzyce fusion ważną rolę odgrywa saksofon tenorowy i sopranowy oraz aparatura wzmacniająca. Brzmienie instrumentów często urozmaicane jest przez efekty elektroniczne. Muzycy fusion jazzowi, tacy jak Jaco Pastorius, Stanley Clarke, Scott Ambush, John Patitucci czy Tetsuo Sakurai zrewolucjonizowali brzmienie gitary basowej i uczynili z niej instrument solowy.\nHistoria.\nPoczątków jazz-rocka należy szukać w latach 60. XX wieku, gdy jazzmani zainteresowali się intensywnością i rosnącą popularnością rocka, a ambitni rockmani szukali sposobów poszerzenia granic swojej twórczości. Do prekursorskich grup, które rozpoczęły swoją działalność przed 1965 r. lub ok. 1965 r. należą Graham Bond Organisation, Soft Machine, Free Spirits Larry'ego Coryella i Paul Butterfield Blues Band (album \"East West\"). W drugiej połowie lat 60. pojawiły się takie grupy, jak Blood, Sweat and Tears, Chicago Transit Authority, Brian Auger &amp; The Trinity i Colosseum. W 1969 r. jazz-rockowy album \"Hot Rats\" wydaje Frank Zappa, a Tony Williams Lifetime album \"Emergency\"!\nJazz-rock stał się popularnym zjawiskiem na scenie muzycznej wraz z pojawieniem się płyt Milesa Davisa \"In a Silent Way\" i \"Bitches Brew\", który z kolei inspirował się muzyką Jimiego Hendrixa", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1361301", "fragment_id": "197600/0", "subtitle": "", "title": "Jazz-rock", "parentId": 1361301.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "197600", "score": 0.7425677180290222}, "uuid": "0c7370d8-62e1-4d68-8787-123a50467275"}, {"page_content": "Surrealizm często określany jako Dadaizm – kierunek w muzyce leżący na pograniczu awangardy muzyki współczesnej, jazzu i rocka. \nCharakteryzuje się całkowitą swobodą oraz często przypadkowością tak w doborze środków jak i treści. Cechuje go brak jakiegokolwiek skrępowania. Niekiedy określany jako „artystyczna kakofonia”. Przez większość odbiorców kierunek nie jest traktowany jako muzyka, choć spełnia jej definicję.\nDo artystów uprawiających ten kierunek należą:\nArtystami, którzy zbliżyli się do tego kierunku lub sporadycznie wykorzystywali jego elementy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24025", "fragment_id": "187405/0", "subtitle": "", "title": "Surrealizm w muzyce", "parentId": 24025.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187405", "source": "wikipedia", "score": 0.5350630283355713}, "uuid": "edd7fb77-c662-4160-8378-a93cb8b04bc8"}, {"page_content": "Rozwój technologii elektronicznej i nagraniowej spowodował rozwój muzyki konkretnej (1948 – Pierre Schaeffer) i elektronicznej (1953 – Herbert Eimert i Karlheinz Stockhausen). Kierunki te, oparte na technice elektronicznego przetwarzania i montażu dźwięków na taśmie magnetofonowej, w późniejszych latach określano wspólnie mianem muzyki eksperymentalnej. W latach 50. powstało kilka znaczących ośrodków – najczęściej przy rozgłośniach radiowych (Kolonia, Paryż, Mediolan) i uniwersytetach (Columbia-Princeton). W 1957 roku w Warszawie powstało Studio Eksperymentalne Polskiego Radia. Najwybitniejszym przedstawicielem tego kierunku w muzyce polskiej jest Bogusław Schaeffer.\nNiejako na przekór tym eksperymentom tworzył się nurt neoklasyczny, który początkowo był powrotem do klasycznej równowagi środków kompozytorskich i wyrazu dzieła, a z czasem wszedł do arsenału środków stylistycznych jako jedna z technik stylizacji.\nWażnym kierunkiem w muzyce współczesnej lat 60. i 70. był minimalizm zainicjowany przez Terry’ego Rileya, Steve’a Reicha i Philipa Glassa. Kierunek ten popularność zyskał dopiero w latach osiemdziesiątych, kiedy ustępował tworzącym się nie tylko na gruncie muzyki kierunkom postmodernistycznym, których istotną cechą jest wzajemne oddziaływanie pomiędzy współczesną muzyką poważną a muzyką jazzową i rockową oraz odkrywanie dorobku nieeuropejskich kultur muzycznych (muzyka świata).\nObecnie w muzyce współczesnej jest bardzo wiele zróżnicowanych kierunków. W Polsce, przykładowo, można wskazać na kilka odmiennych stylistyk reprezentowanych przez kompozytorów różnych pokoleń:\n prosta, tradycyjnie brzmiąca muzyka Wojciecha Kilara\n ostentacyjne nawiązywanie do postromantyzmu przez Krzysztofa Pendereckiego\n drapieżny minimalizm Henryka M. Góreckiego\n tradycyjna narracja „opowiadana” indywidualnym językiem Krzysztofa Meyera\n deformacja tradycji w utworach Pawła Szymańskiego\n instalacje, improwizacje i performance Krzysztofa Knittlamozaika tonalnych, atonalnych i inspirowanych rockiem epizodów w utworach Pawła Mykietyna\n life electronic Agaty Zubel\nObraz współczesnej muzyki dopełniają całkowicie nowe nurty wywodzące się z tradycji innych niż muzyka poważna, np. jazz, rock, \"new age\" czy \"world music\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19836", "fragment_id": "173648/1", "subtitle": "", "title": "Muzyka współczesna", "parentId": 19836.0, "start_index": 1720.0, "document_id": "173648", "source": "wikipedia", "score": 0.27399781346321106}, "uuid": "becc0b3a-26a6-49b0-a7b5-37b1c37aca38"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nThird stream (z ang. „trzeci nurt”) – termin stworzony w 1957 roku przez kompozytora Gunthera Schullera podczas wykładu na Brandeis University w celu opisania gatunku muzycznego będącego syntezą muzyki poważnej i jazzu. Improwizacja, która jest jednym z głównych elementów jazzu, ale mniej popularna w muzyce klasycznej, jest postrzegana jako istotny element trzeciego nurtu.\nPierwszymi muzykami, którzy zaczęli w swojej twórczości łączyć jazz z muzyką poważną byli Schuller, John Lewis, J.J. Johnson czy Bill Russo. Jednak third stream nigdy nie osiągnął znaczącej roli w muzyce jazzowej. Niedługo po jego powstaniu, dużą popularnością zaczął cieszyć się jazz awangardowy, który wyparł młody nurt muzyczny.\nPomimo że third stream nigdy nie osiągnął dużej popularności, muzycy niekiedy korzystają z elementów owego nurtu. Za przykład może uchodzić płyta \"Breakthrough\" Eddiego Danielsa czy twórczość Nikołaja Kapustina.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2933035", "fragment_id": "1197680/0", "subtitle": "", "title": "Third stream", "parentId": 2933035.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1197680", "score": 0.42268505692481995}, "uuid": "17c6111b-218f-44b5-bd86-cead5d8c3263"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stylu muzycznego. Zobacz też: Rhythm and Blues – polski zespół rockowy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nRhythm and blues, w skrócie R&amp;B (również R'n'B) – gatunek muzyki rozrywkowej wywodzący się z jazzu, bluesa i pieśni religijnych. Był jednym z najważniejszych protoplastów rock and rolla, a później nowoczesnego soulu.\nGatunek został ukształtowany z elementów jazzu, bluesa i pieśni religijnych. Stosowane instrumentarium było ubogie. Uległ komercjalizacji w latach 30. XX wieku, kiedy artyści big bandowi zaczęli tworzyć bardziej wyrazistą muzykę taneczną (z użyciem m.in. gitary basowej i riffów), określaną jako jump blues. Po zakończeniu II wojny światowej styl był na tyle charakterystyczny, że 17 czerwca 1949 w Stanach Zjednoczonych oficjalnie powstała lista przebojów w kategorii rhythm and blues (wcześniej stosowano nazwę \"race music\"). Według LeRoi Jonesa do lat 50. XX wieku była to muzyka tworzona przez i dla amerykańskich czarnoskórych. Gatunek rhythm and blues rzadko grały stacje radiowe białych. Niektóre utwory były odrzucane ze względu na silne konotacje seksualne (np. \"Work With Me Annie\" Hanka Ballarda, \"Baby Let Me Bang Your Box\" The Penguins &lt;&gt;[]). Później elementy gatunku rhythm and blues zaczęły przenikać się wzajemnie z powstającym rock and rollem. W 1958 aż 90% utworów na liście przebojów gatunku rhythm and blues znajdowało się również na listach przebojów muzyki popularnej.\nW latach 60. i 70. XX wieku rhythm and blues inspirował właśnie powstający rock. Artyści rockowi czerpali z oryginalnego materiału bluesowego lub wykorzystywali jego stylistykę, przy użyciu nowoczesnych środków technicznych (gitary elektryczne, wzmacniacze). Przykładami mogą być The Kinks, The Rolling Stones, The Animals, The Pretty Things, Them, Jimi Hendrix.Rhythm and blues jest m.in. samodzielną kategorią nagród Grammy, a stylistyka jest obecna w licznych gatunkach muzycznych (disco, funk, rap i soul). Współczesny rhythm and blues jest kombinacją elementów występujących w soulu, popie oraz hip hopie. Dla odróżnienia stosowane bywa określenie contemporary R&amp;B.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11076", "fragment_id": "186624/0", "subtitle": "", "title": "Rhythm and blues", "document_id": "186624", "start_index": 1.0, "parentId": 11076.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2785603702068329}, "uuid": "d799c651-a1de-48b0-a3dd-6307c3dba799"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nJazz nowoczesny (ang. \"modern jazz\") – ostatni etap formowania się jazzu. Rozpoczął się na początku lat 40. stylem bebop (Charlie Parker, Dizzy Gillespie) i nieco późniejszym cool (Miles Davis, Stan Getz). Z bebopu powstały hard bop (Art Blakey, Clifford Brown), neo bop (Branford Marsalis) i post-bop (Brad Mehldau). W latach 60. Ornette Coleman stworzył free jazz, który wraz z jazz-rockiem (fusion) (Jaco Pastorius, Michael Brecker, Frank Zappa, Herbie Hancock) był ostatnią formą jazzu nowoczesnego. Modern jazz objął również avant-jazz (jazz awangardowy) (Eric Dolphy), third stream (Eddie Daniels), jazz progresywny(Chick Corea), modalny (John Coltrane, Don Cherry), eksperymentalny(John Zorn, Sun Ra), oraz współczesny swing(Joshua Redman).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53270", "fragment_id": "643968/0", "subtitle": "", "title": "Jazz nowoczesny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "643968", "parentId": 53270.0, "score": 0.45562639832496643}, "uuid": "78fe8b1c-64c6-4e35-b1d7-e9e67ef98cf4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nRock awangardowy – rodzaj muzyki rockowej stosujący nietypowe dla muzyki popularnej rozwiązania stylistyczne, rytmiczne, metryczne, melodyczne, aranżacyjne itd.\nAwangarda w rocku narodziła się kilka lat po awangardzie jazzowej. Proces ten najpierw dotyczył muzyki John Cage zaczął stosować rozwiązanie na tyle oryginalne, że później twórczość jego i jego naśladowców nazwano muzyką eksperymentalną). Zarówno eksperymentalna odmiana jazzu, jak i muzyka poważna wywarły w latach 70. wpływ na wykonawców art rocka i rocka progresywnego, którzy stali się pionierami awangardy rockowej.\nTerminy pokrewne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=944772", "fragment_id": "1018328/0", "subtitle": "", "title": "Rock awangardowy", "parentId": 944772.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1018328", "source": "wikipedia", "score": 0.25525224208831787}, "uuid": "3a89f274-1fb8-4d91-be35-62be2e84b111"}, {"page_content": "Muzyka współczesna – dosłownie: muzyka tworzona współcześnie, dzisiaj. Potocznie jednak sformułowanie to używane jest wobec muzyki skomponowanej w XX wieku, przez muzykologów nazywanej raczej modernistyczną, ewentualnie awangardową, a w powszechnym rozumieniu odbieranej jako „nowoczesna”. Pojęcia te stosowane są wobec sztuki od końca XIX wieku w wyniku narastającego zdezorientowania szerokiej publiczności coraz bardziej indywidualną i coraz częściej zmieniającą się muzyką, której większość publiczności osłuchanej z muzyką XVIII i XIX wieku nie potrafiła zaakceptować. Zasadniczym argumentem podnoszonym przeciwko nowym utworom była (i nadal bywa) ich dysonansowość.\nZ muzyką współczesną – wyrosłą z muzyki klasycznej – kojarzą się pojęcia oznaczające rozmaite kierunki, style i techniki, takie jak:\nNa muzykę komponowaną współcześnie narzekano od czasów Monteverdiego, ale rozbieżności między przyzwyczajeniami i oczekiwaniami publiczności a pomysłowością kompozytorów nasiliły się pod koniec XIX wieku. Dla muzyków poszukujących nowych środków wyrazu ukształtowany ponad sto lat wcześniej system dur-moll był zasadniczym ograniczeniem. Pierwszym, który świadomie zburzył strukturę tonalną był Arnold Schönberg, dając początek muzyce dodekafonicznej. Uczniowie Schoenberga i jego następcy, przede wszystkim Alban Berg i Anton Webern rozwinęli jego koncepcję. W drugiej połowie XX wieku dalszą konsekwencją dodekafonii było powstanie serializmu i punktualizmu. Równolegle do Schoenberga powstały też inne koncepcje rezygnujące z tonalności, których autorami byli Charles Ives i Edgar Varèse. Innym sposobem przezwyciężenia systemu tonalnego była mikrotonowość, reprezentowana przez Aloisa Háby i Harry’ego Partcha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19836", "fragment_id": "173648/0", "subtitle": "", "title": "Muzyka współczesna", "parentId": 19836.0, "start_index": 0.0, "document_id": "173648", "source": "wikipedia", "score": 0.10207991302013397}, "uuid": "36fb1a69-fcb4-40fa-a568-19bf9492c9b9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nMuzyka kreatywna – termin używany dla określenia nowej muzyki związanej z improwizacją i często wykraczającej poza jazz.\nTerminem muzycznym, który do pewnego czasu był wręcz synonimiczny z muzyką improwizowaną był jazz.\nTermin.\nTermin ten odnosi się bezpośrednio do tych muzyków, którzy są zaangażowani w poszukiwanie własnego czy osobistego języka ekspresji muzycznej. Muzycy ci poszukują ekspresji w swoich własnych rejonach i ich medium jest muzyka. Podstawą jest jazz, w którego kręgach wyłoniła się idea, że każdy muzyk może i powinien mówić własnym językiem i wyrażać swoje ja. Z jazzu pochodziła także idea, że wolność zależy od tego, na ile pozwoli się innym być wolnymi i że każdy muzyk na prawo, nawet powinność, do poszukiwania swojego własnego głosu.\nMuzycy kreatywni czerpią z dowolnego źródła: z jazzu, muzyki współczesnej (klasycznej); elektronicznej, rocka itd.\nNarastanie problemu.\nW okresie jego ekspansji w latach 50. XX wieku jazz został uznany za formę sztuki i w dodatku sztuki amerykańskiej. W związku z tym został ustalony przez krytykę jazzową pewien kanon muzyki jazzowej i utwory czy płyty jazzmanów były oceniane na ile są zgodne z kryteriami. Jeśli nie były zgodne – otrzymywały niskie oceny. Dlatego zarówno Charlie Parker jak i Duke Ellington domagali się, aby nie nazywać ich muzyki \"jazzem\". Krytycy narzucili swój punkt widzenia i dyktowali społeczeństwu, co jest dobrym jazzem, a co jest złym jazzem, a nawet, co jest jazzem, a co nim nie jest. W większości po jakimś czasie zaakceptowali bebop i z entuzjazmem przyjęli nagrania nonetu Milesa Davisa Birth of the Cool i w konsekwencji nowy styl zwany cool jazzem. I na tym poziomie się zatrzymali.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1213331", "fragment_id": "1120744/0", "subtitle": "", "title": "Muzyka kreatywna", "document_id": "1120744", "start_index": 0.0, "parentId": 1213331.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24267558753490448}, "uuid": "3a6e338d-8212-482d-90bb-693736fe9f0b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gatunku muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Gatunek muzyki infobox/styles.css\" /&gt;\nRock (również muzyka rockowa) – gatunek muzyki rozrywkowej powstały w połowie XX wieku w Stanach Zjednoczonych (który wytworzył wokół siebie krąg subkultury młodzieżowej) i ogólna nazwa szeregu stylów muzycznych, wywodzących się z rock and rolla oraz rhythm and bluesa i bluesa. Sama nazwa „rock” jest skrótem od „rock and roll”, choć można uznawać owe dwa pojęcia za odmienne od siebie gatunki muzyczne.\nPodstawowe cechy.\nWszystkie style \"rockowe\" charakteryzują się brzmieniem opartym na różnego rodzaju gitarach (zwykle elektrycznych, elektrycznych basowych) i perkusji, z wyraźnie zarysowanymi rytmem i śpiewem, wywodzącymi się z bluesa, oraz sposobem wolnej improwizacji w trakcie grania utworów, wywodzącym się z jazzu. Ważną cechą muzyki rockowej, nieobecną w muzyce poważnej, jest zespołowość w procesie tworzenia; muzyka jest bowiem tworzona zespołowo i trudna do odtworzenia, gdy nie jest grana przez oryginalny zespół (zob. \"tribute band\"), często jest też zespołowo komponowana. Niekiedy w sposób dynamiczny, kiedy to zainicjowany motyw muzyczny w serii \"jamów\" przetwarzany jest w utwór, który w swej końcowej fazie rzadko przypomina swą wyjściową formę. W muzyce rockowej, podobnie jak w jazzie, kompozytor i wykonawca to najczęściej ta sama osoba lub grupa osób, a komponowanie i wykonywanie muzyki są często jednym procesem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5371", "fragment_id": "182860/0", "subtitle": "", "title": "Rock", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 5371.0, "document_id": "182860", "score": 0.31884491443634033}, "uuid": "53401cc8-e76c-4712-b58a-d157dfd3aa98"}]}
{"id": "q_681", "question": "Ile ślubnych dzieci miała królowa Anglii Elżbieta I Tudor?", "answer": [{"page_content": "W 1921 dwukrotnie odrzuciła oświadczyny Alberta Jerzego (w 1936 został królem jako Jerzy VI po abdykacji brata Edwarda VIII). Przyjąwszy w końcu oświadczyny, 26 kwietnia 1923 poślubiła Alberta Jerzego w Opactwie Westminsterskim. W drodze na ceremonię ślubną złożyła kwiaty przed Grobem Nieznanego Żołnierza, który to gest był następnie powtarzany przez każdą kolejną małżonkę członka rodziny królewskiej. Po ślubie tytułowała się Jej Królewską Wysokością Księżną Yorku. Miesiąc miodowy spędziła z mężem w Polesden Lacey w hrabstwie Surrey oraz w Szkocji. Mieli dwie córki: Elżbietę (21 kwietnia 1926 – 8 września 2022, królową Wielkiej Brytanii Elżbietę II) i Małgorzatę Różę (21 sierpnia 1930 – 9 lutego 2002), żonę Antony’ego Armstrong-Jonesa, 1. hrabiego Snowdon.\nWypełniając obowiązki reprezentacyjne rodziny królewskiej, razem z mężem odbyła szereg podróży zagranicznych, m.in. uczestniczyła w chrzcie przyszłego króla Jugosławii Piotra II, a także złożyła wizytę w Kenii, Ugandzie i Sudanie oraz pojawiła się na otwarciu Parlamentu Federalnego Australii w Canberze w 1927.\nKrólowa Wielkiej Brytanii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94949", "fragment_id": "650325/1", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Bowes-Lyon", "source": "wikipedia", "start_index": 1642.0, "document_id": "650325", "parentId": 94949.0, "score": 0.41434988379478455}, "uuid": "57ba8ca0-4c67-4c95-a805-6bd56b1e38ca"}, {"page_content": "Elżbieta nie miała również dobrych kontaktów z matką króla, Cecylią Neville.\nPotomstwo.\nPodczas małżeństwa z Edwardem IV Elżbieta urodziła 10 dzieci:\nŻycie po śmierci Edwarda IV.\nWalka o koronę.\nNiespodziewanie 9 kwietnia 1483 roku Elżbieta została wdową i królową matką.\nNowy król, niespełna 13-letni Edward V przebywał w Walii wraz ze swym przyrodnim bratem Richardem Greyem i wujem Anthonym Woodville’em. Elżbiecie, przeczuwającej zagrożenie, zależało na jak najszybszej koronacji syna, którą zaplanowano na 4 maja 1483 r. Wrogowie rodziny Woodville’ów obawiali się, że król zostanie całkowicie zdominowany przez Elżbietę i jej brata.\nElżbieta poleciła Anthony’emu eskortowanie młodego króla do Londynu. 30 kwietnia 1483 r. w Stony Stratford Ryszard, książę Gloucester odbił swego bratanka i przejął nad nim kontrolę. Brat i syn Elżbiety z pierwszego małżeństwa zostali uwięzieni.\nNa wieść o tych wydarzeniach Elżbieta wraz z następcą tronu Ryszardem, pierworodnym synem Thomasem Greyem oraz 5 córkami (Elżbietą, Cecylią, Anną, Katarzyną i Brygidą) schroniła się w Opactwie Westminsterskim. Król na polecenie swego stryja przebywał w Tower a jego koronacja została przełożona na 22 czerwca 1483 r. \nKrólowa spiskowała przeciwko Ryszardowi, księciu Gloucester m.in. z lordem Hastingsem, który został zamordowany przez żołnierzy księcia Buckingham. 16 czerwca 1483 r. z rozkazu Ryszarda następca tronu opuścił sanktuarium i dołączył do swego brata w Tower.\nUpadek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=832816", "fragment_id": "1020378/3", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Woodville", "document_id": "1020378", "start_index": 4763.0, "parentId": 832816.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18725010752677917}, "uuid": "21081baf-3d2f-4b9f-99e6-6e1abc6e8b75"}, {"page_content": "Miała z mężem dziewięcioro dzieci (same dziewczynki): Mary (1752 - 1825), Ann (1754 - 1784), Jane (1755 - 1776), Elizabeth (1758 - 1789), Sarah (1760 - 1822), Frances (1762 - 1762 - 1765), Hanah (1764 – 1855), Margaret (1766 – 1768) i drugą Margaret (1768, zmarła w niemowlęctwie). Tylko Mary, Ann, Elizabeth, Sarah i Hannah przeżyły matkę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5618332", "fragment_id": "1267371/1", "subtitle": "", "title": "Anne Fisher", "document_id": "1267371", "start_index": 1950.0, "parentId": 5618332.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11347157508134842}, "uuid": "711e96da-2bdf-4d44-aea8-32d7d31eb881"}, {"page_content": "Elżbieta I Tudor (ur. 7 września 1533 w Greenwich, zm. 24 marca 1603 w Richmond) – królowa Anglii i Irlandii (panowała od 17 listopada 1558 do śmierci w 1603, czyli 44 lata), córka Henryka VIII i jego drugiej żony Anny Boleyn. Ostatnia z rodu Tudorów. Nazywana Glorianą lub Królową-Dziewicą (\"the Virgin Queen\").\nMłodość.\nElżbieta była jedynym dzieckiem z drugiego małżeństwa Henryka VIII Tudora z Anną Boleyn, które dożyło wieku dojrzałego. Henryk i Anna byli ze sobą związani prawdopodobnie już od roku 1527, ale w wyniku sprzeciwu papieża mogli się pobrać dopiero w końcu 1532 r., gdy dzięki odłączeniu się Kościoła angielskiego od papiestwa rozwód Henryka VIII z poprzednią żoną, Katarzyną Aragońską, stał się możliwy.\nAnna została koronowana w lecie 1533 r., kiedy była już w ciąży z pierwszym dzieckiem. Noworodkowi nadano imię Elżbieta na cześć jej dwóch babć: Elżbiety York i lady Elżbiety Boleyn. Henryk wolał, by urodził się syn, ale na razie Elżbieta była jedyną osobą godną dziedziczenia, jako że rozwód wyeliminował Marię, córkę Henryka z pierwszego małżeństwa.\nElżbieta miała dwie ciotki ze strony ojca. Pierwszą była Małgorzata Tudor, późniejsza królowa Szkocji, i młodsza siostra Henryka VIII Maria Tudor, późniejsza księżna Suffolk; lady Maria Boleyn, ciotka ze strony matki, była królewską metresą na kilka lat przed poznaniem Anny przez Henryka. Wujem ze strony matki był George Boleyn, wicehrabia Rochford, gorący zwolennik religii protestanckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500005", "fragment_id": "1558818/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta I Tudor", "parentId": 500005.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1558818", "score": 0.8898242712020874}, "uuid": "9dbac4d0-1b3f-424f-8f30-a45b546deebf"}, {"page_content": "Od października 1306 do lipca 1308 Elżbietę przetrzymywano w Burstwick-in-Holderness, w Yorkshire, potem przeniesiono ją do Bisham Abbey, Berkshire – do marca 1312. Stąd przeniesiono ją do zamku Windsor – do października 1312 i następnie jeszcze w kilka innych miejsc. Po wygranej przez Szkotów bitwie pod Bannockburn przeniesiono ją do Yorku, a tam spotkała się z królem Anglii. Wreszcie w listopadzie 1314 przeniosła się do Carlisle i tam dokonano wymiany jeńców, w wyniku której powróciła ona do Szkocji.\nElżbieta nigdy nie pochwalała dążeń Szkotów i jej własnego męża do niezależności od Anglii. Mężowi urodziła dwóch synów i dwie córki: Jana, Matyldę, Małgorzatę i Dawida II, króla Szkocji. Zmarła 27 października 1327 w zamku Cullen, w Banffshire i została pochowana w Dunfermline. Jej mąż zmarł 20 miesięcy po niej.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=971442", "fragment_id": "996249/1", "subtitle": "", "title": "Elżbieta de Burgh", "parentId": 971442.0, "start_index": 1536.0, "source": "wikipedia", "document_id": "996249", "score": 0.09310455620288849}, "uuid": "5b0a037e-7e12-4354-a4c6-58f275331e63"}, {"page_content": "W Hiszpanii Elżbieta zmieniła imię na \"Isabel\", 31 marca 1621, po śmierci jej teścia, została królową Hiszpanii i Portugalii. Jej małżeństwo nie należało do udanych – Filip ją zdradzał i miał kilkoro nieślubnych dzieci. Natomiast samą Elżbietę podejrzewano o romans z nadwornym poetą Don Juanem de Tassis zwanym Peralta, który w 1622 osobiście wyniósł królową w trakcie pożaru jaki wybuchł na dworze w czasie przedstawienia. Peralta został jednak wkrótce zamordowany, o co podejrzewano samego Filipa IV bądź jego faworyta – hrabiego-księcia Olivares.\nPomimo problemów małżeńskich Elżbieta urodziła ośmioro ślubnych dzieci, z których jednak tylko dwoje ją przeżyło – następca tronu Baltazar Karol oraz najmłodsza z córek – Maria Teresa. Jej syn nie objął jednak tronu, gdyż zmarł młodo, zaledwie dwa lata po śmierci Elżbiety. Maria Teresa natomiast została wydana za bratanka Elżbiety – króla Francji, Ludwika XIV. Małżeństwo to spowodowało później (po wymarciu hiszpańskiej linii Habsburgów w roku 1700) objęcie tronów hiszpańskich przez Burbonów.\nPodczas Rewolty Katalońskiej Elżbieta (1640–1659), została regentką i wspierała księcia de Nochera w walce przeciwko hrabiemu-księciu Olivares.\nPotomstwo:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600098", "fragment_id": "835145/1", "subtitle": "", "title": "Elżbieta de France", "source": "wikipedia", "start_index": 1389.0, "parentId": 600098.0, "document_id": "835145", "score": 0.4019043445587158}, "uuid": "61d49de0-3aa4-421d-932b-aaeff9317fbc"}, {"page_content": "Drugie małżeństwo Jakobiny było szczęśliwe, długie i niezwykle płodne: wydała na świat szesnaścioro dzieci, z których (co w tamtych czasach było nie lada ewenementem) wieku dorosłego dożyło czternaścioro, z których wielu przeszło do historii i zawarło niezwykle korzystne małżeństwa.\nWojna Dwóch Róż.\nZwolennicy Yorków rozbili we wspaniałym zwycięstwie armie Lancasterów w bitwie pod Towton 29 marca 1461 roku i na tronie zasiadł Edward, książę Yorku, znany od tej pory jako \"'Edward IV\". W tej bitwie zginął pierwszy mąż najstarszej córki Jakobiny, Elżbiety, sir John Grey. Po bitwie król Henryk VI, królowa Małgorzata i ich syn Edward wyruszyli do Szkocji.\nEdward IV poznał i wkrótce poślubił w sekrecie Elżbietę Woodville – dokładna data tego wydarzenia nie jest znana i była kilkakrotnie tematem polemik – według ówczesnych kronik ślub odbył się w obecności jedynie Edwarda, Elżbiety, Jakobiny, młodego księdza i dwóch dam dworu hrabiny Rivers, które później złożyły świadectwo o odbyciu ceremonii, w domu rodzinnym Woodvillów w Northamptonshire 1 maja 1464 roku. Elżbieta została koronowana na królową w nieco ponad rok później 26 maja 1465 roku, w pierwszą sobotę po święcie Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Ślub ten zniszczył plany doradcy króla księcia Warwick (zwanego\" Twórcą Królów\"), który szukał Edwardowi żony wśród księżniczek francuskich. Gdy wieść o ślubie dotarła do niego, Warwick przeszedł na stronę przeciwników króla.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3676676", "fragment_id": "1280975/4", "subtitle": "", "title": "Jakobina Luksemburska", "parentId": 3676676.0, "start_index": 5351.0, "document_id": "1280975", "source": "wikipedia", "score": 0.10376662015914917}, "uuid": "4abdabb6-d2a3-48e9-af42-381e3eed7f21"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „królowa Elżbieta”. Zobacz też: inne znaczenia.\nElżbieta II ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Elizabeth Alexandra Mary&lt;/&gt;; ur. 21 kwietnia 1926 w Londynie, zm. 8 września 2022 w Balmoral) – królowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z dynastii Windsorów od 6 lutego 1952 (koronowana 2 czerwca 1953) do 8 września 2022. Jej panowanie, które trwało 70 lat i 214 dni, czyni ją najdłużej panującym ze wszystkich brytyjskich monarchów i najdłużej panującą w historii kobietą – głową państwa.\nUrodziła się w Mayfair w Londynie jako pierwsze dziecko księcia i księżnej Yorku (późniejszego króla Jerzego VI i królowej Elżbiety). Jej ojciec wstąpił na tron w 1936 po abdykacji swojego brata, króla Edwarda VIII, czyniąc Elżbietę pretendentką do tronu. Kształciła się prywatnie w domu i zaczęła podejmować obowiązki publiczne podczas II wojny światowej, służąc w Pomocniczej Służbie Terytorialnej. W listopadzie 1947 roku poślubiła Filipa Mountbattena, byłego księcia Grecji i Danii, a ich małżeństwo trwało 73 lata, aż do jego śmierci w kwietniu 2021 roku. Mieli czworo dzieci: Karola, Annę, Andrzeja i Edwarda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40351", "fragment_id": "181510/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta II", "parentId": 40351.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181510", "score": 0.08704408258199692}, "uuid": "67219a87-6c07-4535-b47c-e500a50a11a8"}, {"page_content": "Elżbieta Tudor (ur. 2 lipca 1492 w Richmond, zm. 7 października lub 14 listopada 1495 w Eltham) – królewna angielska z dynastii Tudorów, druga córka i czwarte dziecko Henryka VII i Elżbiety jorskiej.\nŻyciorys.\nNarodziny.\nNa początku czerwca 1492 r. królowa Elżbieta przeniosła się do pałacu Sheen, gdzie w odosobnieniu miała odbyć swój czwarty poród. Ze względu na zaawansowaną ciążę królowa nie mogła wziąć udziału w pogrzebie matki, która zmarła 8 czerwca, ale na jej pamiątkę urodzona 2 lipca królewna otrzymała imię Elżbieta.\nKrólewna Elżbieta wychowywała się razem z młodszymi dziećmi królewskimi, ponieważ w rachunkach dworskich wydatki na służących opiekujących się Henrykiem, Małgorzatą i Elżbietą są zgrupowane razem. Znane jest nazwisko mamki królewny Elżbiety. Była nią Cecily Burbage, która otrzymywała za swoją pracę wynagrodzenie w kwocie 10 funtów rocznie.\nŚmierć.\nKrólewna Elżbieta zmarła jesienią 1495 r. Prawdopodobną przyczyną jej śmierci była atrofia\nData śmierci dziewczynki nie jest pewna, ponieważ we współczesnej kronice odnotowano dzień jej zgonu jako 7 października, natomiast według XVI-wiecznego przekazu Johna Stowa, poświadczającego napis na nagrobku królewny, był to 14 listopada. Podawana niekiedy w literaturze błędna data 14 września 1495 r. nie jest poświadczona w żadnym źródle XV- lub XVI-wiecznym.\nByła to pierwsza śmierć dziecka królewskiej pary. W źródłach odnotowano wielki żal rodziców po zgonie dziewczynki. Na jej pogrzeb wydano bardzo wysoką kwotę 318 funtów.\nPochówek.Królewna Elżbieta została pochowana w Opactwie Westminsterskim, w kaplicy Edwarda Wyznawcy. Na jej nagrobku w formie ołtarza, wykonanym z czarnego i szarego marmuru, umieszczono dwie inskrypcje w języku łacińskim. Za wykonanie figury królewny z pozłacanej miedzi londyński złotnik John Shaw otrzymał 1 tys. marek. Posąg i tablice epitafijne zostały skradzione przed rokiem 1723.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=794944", "fragment_id": "1001212/0", "subtitle": "", "title": "Elżbieta Tudor (królewna)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1001212", "parentId": 794944.0, "score": 0.34473830461502075}, "uuid": "018ef932-8b7e-4c24-8768-706f8468b679"}, {"page_content": "25 lipca 1554 w Winchesterze Filip poślubił Marię I Tudor, katolicką królową Anglii (18 lutego 1516 – 17 listopada 1558), córkę króla Anglii Henryka VIII Tudora i Katarzyny, córki króla Aragonii Ferdynanda II Katolickiego. Małżeństwo to nie doczekało się potomstwa.\n22 czerwca 1559 król poślubił Elżbietę de Valois (2 kwietnia 1545 – 3 października 1568), córkę króla Francji Henryka II i Katarzyny Medycejskiej, córki Wawrzyńca II Medyceusza, księcia Urbino. Filip i Elżbieta mieli razem dwie córki:\n4 maja 1570 w Pradze poślubił swoją siostrzenicę, Annę Austriacką (1 listopada 1549 – 26 października 1580), córkę cesarza Maksymiliana II Habsburga i Marii, córki cesarza Karola V Habsburga. Filip i Anna mieli razem czterech synów i córkę:\nŚmierć.\nSwoje ostatnie chwile Filip spędził w łożu złożony licznymi chorobami. Jego ciało było zniekształcone przez puchlinę wodną i pokryte wrzodami, które wydzielały straszliwy odór. Król umierał w mękach przez 53 dni. Nękany pragnieniem (lekarze zabronili mu picia wody) leżał we własnych odchodach, gdyż strupy pokrywające jego ciało nie pozwalały na jego przesunięcie. Do łoża śmierci Filipa przyprowadzono jego dorosłe już dzieci: Filipa, następcę tronu, i infantkę Izabelę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46141", "fragment_id": "639182/16", "subtitle": "", "title": "Filip II Habsburg", "document_id": "639182", "start_index": 23626.0, "parentId": 46141.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37867337465286255}, "uuid": "e2de7e4e-f772-4ac5-83dc-01f0a5350c63"}]}
{"id": "q_682", "question": "W której prowincji Kanady 80% stanowią obywatele pochodzenia francuskiego?", "answer": [{"page_content": "Chociaż 85% francuskojęzycznych Kanadyjczyków mieszka w Quebecu, to znaczące populacje frankofońskie zamieszkują też Ontario i południową Manitobę, zaś Akadyjczycy – północne rejony Nowego Brunszwiku. Najliczniejsza populacja francuska poza Quebekiem żyje w Ontario. \"Karta Języka Francuskiego\" Quebecu stanowi, iż jest to tamtejszy język oficjalny, zaś Nowy Brunszwik jest jedyną prowincją, w której zapis o oficjalnej dwujęzyczności znalazł się w konstytucji. Inne prowincje nie mają oficjalnego języka (języków), ale francuski używany jest obok angielskiego w oświacie, sądownictwie i innych instytucjach rządowych. Manitoba, Ontario i Quebec zezwalają na używanie, tak angielskiego, jak i francuskiego w legislaturach tych prowincji, a ich prawa stanowione są w obu językach. W Ontario francuski ma elementy statusu języka oficjalnego, ale nie jest językiem w pełni równorzędnym z angielskim. Na Terytoriach Północno-Zachodnich status oficjalny mają języki tubylcze, a w Nunavut językiem większości – i jednym z trzech oficjalnych języków terytorium – jest inuktitut.\nW Kanadzie dominujący język angielski jest formą pośrednią między brytyjską a amerykańską angielszczyzną. Pisownia jest zasadniczo brytyjska, np. rzeczownik kolor lub środek zapisywany jest tak jak w brytyjskim angielskim &lt; lang=\"en-GB\"&gt;colour&lt;/&gt; i \"centre\", a nie &lt; lang=\"en-US\"&gt;color&lt;/&gt; czy &lt; lang=\"en-US\"&gt;center&lt;/&gt; jak w amerykańskim. Występuje tu jednak szereg regionalnych akcentów, lecz są bardziej one zbliżone do akcentów amerykańskich z sąsiednich rejonów.\nJęzyk francuski w Kanadzie różni się natomiast od standardowego akcentem oraz słownictwem. Ze względu na długotrwałą izolację zachował pewne cechy archaiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930", "fragment_id": "186205/34", "subtitle": "", "title": "Kanada", "source": "wikipedia", "start_index": 49543.0, "parentId": 2930.0, "document_id": "186205", "score": 0.562967836856842}, "uuid": "bcf16b31-27e3-412e-9539-ed1d9c628e9f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy prowincji Kanady. Zobacz też: inne znaczenia.\nQuebec ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Québec&lt;/&gt;; wym. fr.: [keˈbɛk]; wym. ang.: [kwɨˈbɛk] lub [kɨˈbɛk]) – prowincja we wschodniej Kanadzie, największa pod względem powierzchni (1 542 056 km², niemal 1/6 kraju), a druga, po Ontario, pod względem liczby ludności (w 2023 roku – 8 948 540). Zasadnicza część prowincji znajduje się na półwyspie Labrador oraz na obszarze wzdłuż dolnego biegu Rzeki Świętego Wawrzyńca. Stolicą prowincji jest miasto Quebec, a największym miastem – Montreal.\nZasiedlony przez Francuzów w XVII wieku (część Nowej Francji), Quebec przeszedł w posiadanie brytyjskie na mocy pokoju paryskiego w 1763 roku. W 1867 roku Quebec został jedną z czterech prowincji założycielskich Kanady. Do dziś dla zdecydowanej większości mieszkańców językiem ojczystym jest francuski, który ma w prowincji status jedynego języka urzędowego.\nNa zachodzie prowincja graniczy z Ontario, na północy przez Zatokę Hudsona z terytorium Nunavut, na wschodzie z kontynentalną częścią Nowej Fundlandii i Labradoru (regionem Labrador) oraz z Nowym Brunszwikiem. Od południa graniczy ze Stanami Zjednoczonymi (stanami Nowy Jork, New Hampshire, Vermont i Maine).\nGeografia.\nUkształtowanie powierzchni.\n90% powierzchni prowincji leży na Tarczy Kanadyjskiej. Te polodowcowe, surowe, mocno pofałdowane, kamieniste, poprzecinane tysiącami strumieni i urozmaicone jeziorami tereny są bardzo słabo zaludnione. Oddzielną krainę geograficzną stanowi dolina Zatoki Hudsona – nizinny i bagnisty pas ziemi otaczający zatokę, mierzący od 50 do 150 km szerokości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24773", "fragment_id": "170736/0", "subtitle": "", "title": "Quebec", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "170736", "parentId": 24773.0, "score": 0.4148150384426117}, "uuid": "f539ade6-71d6-4a88-9229-3d04020c2f5c"}, {"page_content": "Alberta jest najszybciej rozwijającą się prowincją Kanady, co jest głównie zasługą migracji międzynarodowej. W latach 2000–2020 populacja wzrosła z mniej niż 3 mln do prawie 4,4 mln. W 2022 roku do prowincji Alberta przybyło o 56 245 więcej osób niż ją opuściło — jest to największy roczny wzrost od czasu, gdy \"Statistics Canada\" zaczęła gromadzić dane porównawcze w latach 1971–1972. Według danych spisowych z 3 kwartału 2024, Albertę zamieszkuje 4 888 723 mieszkańców. \nOkoło 3/4 mieszkańców Alberty skupiona jest w Korytarzu Calgary–Edmonton. Według danych z 2021 na 4,26 mln mieszkańców prowincji Alberta 650 tys. (15,2%) zamieszkiwało obszary wiejskie. Blisko 1 miliona (23,2%) mieszkańców Alberty urodziło się poza granicami Kanady. Odsetek kanadyjskich imigrantów decydujących się na zamieszkanie w Albercie wzrasta od lat 80., szczególnie w Calgary i Edmonton. Imigranci w Albercie, to w większości osoby młode, w wieku produkcyjnym (25–44 lat), co jest zgodne z deklarowanym przez Kanadę celem wzmocnienia populacji – w miarę jak rosnący odsetek Kanadyjczyków przechodzi na emeryturę. Azjaci i Afrykanie stanowili odpowiednio 63% i 18% nowych stałych rezydentów, w latach 2016–2021. W tym czasie Europejczycy stanowili około 8% imigrantów do Alberty. Największe grupy migrantów w ostatnich latach pochodziły z Filipin, Chin, Indii i Nigerii.\nWedług spisu z 2021 roku do największych grup należały osoby pochodzenia angielskiego (18,3%), niemieckiego (15,3%), szkockiego (15,1%), irlandzkiego (13,5%), ukraińskiego (8,2%), francuskiego (8,2%), filipińskiego (4,9%), rdzenni Kanadyjczycy (4,5%), chińskiego (4,3%), holenderskiego (4,2%), polskiego (4,1%) i norweskiego (3,7%).\nReligia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24503", "fragment_id": "170656/4", "subtitle": "", "title": "Alberta", "parentId": 24503.0, "start_index": 6765.0, "document_id": "170656", "source": "wikipedia", "score": 0.34673961997032166}, "uuid": "13b12592-ac2f-415b-b296-7e7008eb63ad"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Kanadzie. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nNew Richmond – miasto w Kanadzie, w prowincji Quebec, w regionie Gaspésie–Îles-de-la-Madeleine. Znajduje się na półwyspie Gaspé. Nazwa miasta (z ang. \"Nowe Richmond\") pochodzi z 1818 roku i została nadana na cześć Charlesa Lennoxa, 4. księcia Richmond, gubernatora generalnego Brytyjskiej Ameryki Północnej.\nPierwszymi mieszkańcami obszaru dzisiejszego New Richmond było 38 Akadian. W roku 1760 osiedliło się tutaj również kilkoro żołnierzy z armii Wolfe'a, jednak największy napływ ludności nastąpił wraz z rewolucją amerykańską, kiedy to w 1784 w tych okolicach zaczęli się pojawiać liczni anglojęzyczni lojaliści, głównie szkockiego pochodzenia.\nLiczba mieszkańców New Richmond wynosi 3 748. Język francuski jest językiem ojczystym dla 80,5%, angielski dla 18,2% mieszkańców (2006).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1779001", "fragment_id": "869274/0", "subtitle": "", "title": "New Richmond (Quebec)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "869274", "parentId": 1779001.0, "score": 0.23305971920490265}, "uuid": "34bf19d3-4788-4032-8477-bd131bbb8f78"}, {"page_content": "Gatineau (wym. fr. []) – miasto w Kanadzie w prowincji Quebec.\nPołożone nad rzeką Ottawa miasto jest bezpośrednim przedmieściem znajdującej się po ontaryjskiej stronie stolicy Kanady, Ottawy. Gatineau jest 17. miastem Kanady i 4. Quebecu co do liczby mieszkańców.\nNa terytorium Gatineau znajduje się wiele budynków ministerstw i agencji rządu Kanady. Znajduje się tu także Kanadyjskie Muzeum Historii (dawniej Kanadyjskie Muzeum Cywilizacji). Ze względu na bliskość Ottawy, Gatineau jest najbardziej profederalnym i antyniepodległościowym miastem Quebecu[].\nW 1998 roku stworzone zostało nowe miasto Gatineau z istniejących wcześniej 5 niezależnych miast: Aylmer, Buckingham, Gatineau, Hull, i Masson-Angers.\nLiczba mieszkańców Gatineau wynosi 242 124. Język francuski jest językiem ojczystym dla 79,8%, angielski dla 10,6% mieszkańców (2006).\nW mieście rozwinął się przemysł drzewny, celulozowo-papierniczego, materiałów budowlanych, elektronicznych, spożywczy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73351", "fragment_id": "647972/0", "subtitle": "", "title": "Gatineau", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "647972", "parentId": 73351.0, "score": 0.10254309326410294}, "uuid": "b75dcef6-29fa-4bdb-8e92-b7f238767c40"}, {"page_content": "Nowy Brunszwik ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;New Brunswick&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Nouveau-Brunswick&lt;/&gt;) – prowincja Kanady położona we wschodniej części kraju, nad Oceanem Atlantyckim. Jedna z najmniejszych prowincji kraju, niemniej największa spośród tzw. „prowincji nadmorskich” (the Maritimes), zajmuje powierzchnię 72 908 km², a zamieszkana jest przez 854 355 osób (szac. 2024). Największym miastem prowincji jest Moncton, a stolicą Fredericton. Jest to jedyna prowincja o dwóch językach urzędowych (angielskim i francuskim). Frankofoni stanowią 33% ludności Nowego Brunszwiku.\nOd zachodu i północy graniczy z prowincją Quebec. Od północy poprzez cieśninę Northumberland Strait z Wyspą Księcia Edwarda, Od wschodu z Nową Szkocją i od południa ze stanem USA Maine.\nGeografia.\nUkształtowanie powierzchni.\nNowy Brunszwik można podzielić na dwa rejony. Wschodni tworzy rozległą nizinę. Zachodni, stanowiący północny kraniec Appalachów, jest górzysty. Najwyższymi szczytami tego fragmentu pasma są Góra Clarleton 820 m i Wielka Łysa Góra 672 m n.p.m. Cały obszar prowincji jest intensywnie zalesiony.\nWody śródlądowe.\nW poprzek prowincji przepływa majestatyczna rzeka St. John, niekiedy zwana Renem Ameryki Północnej. Oprócz tej rzeki znajduje się tam wiele innych, m.in.: Miramichi, Restigouche, Nepisiguit, Salmon, St. Croix i Tobique oraz liczne jeziora. Do największych z nich należą Grand, Chiputneticook, Magaguadavic i Oromocto. Niezwykle czysta woda powoduje, że Nowy Brunszwik jest rajem dla wędkarzy.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24789", "fragment_id": "170743/0", "subtitle": "", "title": "Nowy Brunszwik", "parentId": 24789.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170743", "source": "wikipedia", "score": 0.08330333232879639}, "uuid": "30dbbd08-e4fe-46da-b5df-20f44a152c4f"}, {"page_content": "Prowincja Quebecu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Province of Quebec&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Province de Québec&lt;/&gt;) – kolonia brytyjska w Ameryce Północnej utworzona w następstwie wojny siedmioletniej. Wielka Brytania zaanektowała francuską Kanadę w wyniku postanowień pokoju paryskiego z 1763 roku, kiedy to król francuski Ludwik XV i jego doradcy wybrali zatrzymanie Gwadelupy ze względu na jej wartościowe plantacje cukru, zamiast Nowej Francji. W wyniku Królewskiej Proklamacji z 1763 roku Kanada (część Nowej Francji) została przemianowana na Prowincję Quebec.\nW 1774 roku Parlament Brytyjski uchwalił Ustawę o Quebecu, która umożliwiała kolonii przywrócenie francuskiego prawa zwyczajowego („Coutume de Paris”) obok brytyjskiego systemu prawnego common law oraz umożliwiała pobieranie dziesięciny przez Kościół katolicki. Ustawa zwiększyła również terytorium kolonii, włączając do niej Kraj Ohio i Kraj Illinois.\nQuebec zachował swój system senioralny po podboju brytyjskim. Po napływie lojalistów uciekających przed amerykańską wojną o niepodległość, demografia kolonii zmieniła się, obok francuskojęzycznych Kanadyjczyków pojawili się tutaj również anglojęzyczni i protestanccy uciekinierzy z Trzynastu Kolonii. Osiedlali się oni m.in. w Kantonach Wschodnich i Montrealu, jednak większość osiadła w odludnym regionie \"Pays d'en Haut\" („Górny Kraj”), na zachód od Ottawy. Ustawa o Kanadzie z 1791 roku podzieliła kolonię na dwie części wzdłuż Ottawy, tak aby anglojęzyczna część zachodnia (Górna Kanada) mogła używać brytyjskiego systemu prawnego. Francuskojęzyczną część wschodnią nazwano Dolną Kanadą.\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2256459", "fragment_id": "454695/0", "subtitle": "", "title": "Prowincja Quebecu (1763–1791)", "parentId": 2256459.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "454695", "score": 0.07502250373363495}, "uuid": "baf76aab-308b-4c83-95a5-32ad588664ed"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w prowincji Quebec. Zobacz też: inne znaczenia.\nLaval – miasto i region w kanadyjskiej prowincji Quebec, w zespole miejskim Montrealu.\nLiczba mieszkańców w roku 2006 osiągnęła 368 709, dzięki czemu jest to 13 co do wielkości miasto Kanady a trzecie w Quebecu. 81% ludności wyznaje katolicyzm, a około 91% urodziło się w granicach Kanady.\nLaval jest również jednym z 17 regionów administracyjnych prowincji Quebec, najmniejszym pod względem obszaru.\nWyspa Jésus, na której leży dzisiejsze miasto, została nazwana przez pierwszego biskupa Nowej Francji, François de Montmorency Lavala. W 1965 rząd Quebecu połączył 14 istniejących dotychczas na wyspie miast, aby stworzyć jedno, które na cześć biskupa nazwano Laval.\nLiczba mieszkańców Laval wynosi 368 709. Język francuski jest językiem ojczystym dla 66,4%, angielski dla 6,9% mieszkańców (2006).\nW mieście rozwinął się przemysł poligraficzny, papierniczy, metalowy, mleczarski oraz elektroniczny.\nMiasta partnerskie.\n Nicea, Francja\n Laval, Francja\n Petach Tikwa, Izrael\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73350", "fragment_id": "647971/0", "subtitle": "", "title": "Laval (Kanada)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "647971", "parentId": 73350.0, "score": 0.1468328833580017}, "uuid": "39ef843b-2f83-4312-8d4d-760b876d2d35"}, {"page_content": "Maine ma najwyższy procent populacji Amerykanów pochodzenia francuskiego spośród wszystkich stanów USA. Posiada również najwyższy odsetek populacji białej nielatynoamerykańskiej spośród wszystkich stanów – wynosi ona 94,4% całej populacji, odwołując się do danych zebranych w spisie ludności z 2010 roku. W 2011 roku 89% porodów w stanie Maine odbyło się wśród rodzin rasy białej nielatynoamerykańskiej. Maine posiada najwyższy procent populacji posługującej się na co dzień językiem francuskim; najczęściej są to emigranci przybyli z kanadyjskich prowincji Quebec (w latach 1840–1930) i Nowy Brunszwik (przed 1842 rokiem). Akadianie zamieszkujący północną część stanu Maine (zwłaszcza hrabstwo Aroostook) wciąż posługują się w swoich domach językiem francuskim, ponieważ ich krewni zamieszkują prowincję Nowy Brunszwik. Dane ze spisu powszechnego pokazują również, że Maine posiada najwyższy odsetek osób posługujących się językiem francuskim w swoim domu spośród wszystkich stanów – odsetek ten wynosi 5,28%, podczas gdy w Luizjanie odsetek ten wynosi 4,68%. Populacja francuskojęzyczna to największa mniejszość językowa w tym stanie. Według spisu ludności z 2000 roku 92,25% mieszkańców stanu Maine w wieku powyżej 5 lat posługiwało się w swoim domu wyłącznie językiem angielskim. Maine nie posiada języka urzędowego, jednak najczęściej używanym językiem jest język angielski.\nWyżej położona część doliny St. John River znajdująca się w północnej części stanu Maine była częścią nieistniejącej już Republiki Madawaska – w 1842 roku na mocy traktatu Webstera-Ashburtona została ustalona granica między USA a koloniami brytyjskimi.\nPonad jedna czwarta ludności miast Lewiston, Waterville i Biddeford to Amerykanie pochodzenia francuskiego. Większość mieszkańców regionów Mid Coast i Down East, usytuowanych wzdłuż wybrzeża stanu Maine to potomkowie Anglików przybyłych tu w XVII w. Mniej liczne grupy społeczne takie jak Amerykanie pochodzenia irlandzkiego, włoskiego i polskiego przybyły tu pod koniec XIX i XX w. podczas fal imigracyjnych.\nReligia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3643", "fragment_id": "183758/11", "subtitle": "", "title": "Maine", "source": "wikipedia", "start_index": 17229.0, "document_id": "183758", "parentId": 3643.0, "score": 0.2912715673446655}, "uuid": "2b1fa9d9-c922-424b-85dd-80b2aa6b08c7"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Francuz”. Zobacz też: klucz francuski.\nFrancuzi ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Français&lt;/&gt;) – naród romański zamieszkujący głównie Francję (ok. 64 mln), Wielką Brytanię (ok. 100 tys.), Katalonię (ok. 4 tys.) oraz nieliczni w Belgii, Andorze, Luksemburgu, Monako i Szwajcarii. Poza tym Francuzi żyją głównie w swoich byłych koloniach w Afryce oraz we własnych terytoriach zamorskich w Oceanii i na innych kontynentach. Około 10 milionów osób francuskiego pochodzenia mieszka w Stanach Zjednoczonych, a 5 milionów w Kanadzie. Ich ojczystym językiem jest francuski. Większość Francuzów to katolicy (chrystianizacja w II – IV wieku). Dzisiaj wielu potomków byłych imigrantów uważa się za część narodu francuskiego, są to przeważnie osoby pochodzenia afrykańskiego i arabskiego. Pozostają oni obywatelami państwa francuskiego.\nWspółcześnie przynależność do narodu francuskiego utożsamia się właśnie z obywatelstwem. Faktycznie w prawie francuskim nie ma pojęcia obywatelstwa odrębnego od narodowości (jest tylko narodowość, \"nationalité\", która może być podwójna). Wszelkie oficjalne statystyki dotyczące pochodzenia, rasy i religii obywateli są w tym kraju zabronione, gdyż w imię haseł rewolucji wszyscy Francuzi są równi.\nW etnogenezie Francuzów najważniejszą rolę odgrywają zromanizowani Galowie (tzw. Galorzymianie) oraz germańscy Frankowie, którzy zasymilowali się z ludnością romańską. Wielu Francuzów zachowało poczucie regionalnej tożsamości (np. Akwitańczycy, Alzatczycy, Andegaweńczycy, Bretończycy, Burgundczycy, Gaskończycy, Korsykanie, Lotaryńczycy, Normandczycy, Orleańczycy, Owerniacy, Paryżanie, Pikardyjczycy, Prowansalczycy, Sabaudczycy, Szampańczycy, Tureńczycy, Wandejczycy itd.).Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18867", "fragment_id": "182075/0", "subtitle": "", "title": "Francuzi", "parentId": 18867.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182075", "score": 0.3336597681045532}, "uuid": "bc0d92bc-3cf8-44e7-8e3d-b832d1b956fd"}]}
{"id": "q_683", "question": "Jak nazywa się papier wartościowy potwierdzający zobowiązania dłużne upoważniające do określonych odsetek oraz zwrotu pożyczonej kwoty pieniężnej?", "answer": [{"page_content": "Rentowność obligacji – stopa zwrotu z kapitału zainwestowanego w obligację. Jest to miernik dochodu inwestora z obligacji zrealizowanego w formie płatności odsetkowych otrzymanych od emitenta papierów oraz z zysku kapitałowego związanego ze zmianą cen rynkowych obligacji.\nObligacja jest papierem wartościowym potwierdzającym wystąpienie stosunku wierzycielsko-dłużniczego, w ramach którego emitent zobowiązany jest do zwrotu obligatariuszowi pożyczonej kwoty, najczęściej wraz z góry określonymi odsetkami. W zależności od konstrukcji obligacji oraz momentu dokonywania wyceny różne są metody ustalania ich rentowności.\nOcena rentowności obligacji jest wykorzystywana przez inwestorów do porównania opłacalności inwestycji w te papiery dłużne i realizacji innych inwestycji kapitałowych. Analiza stopy zwrotu jest dokonywana zarówno na etapie zakupu obligacji w czasie ich emisji, jak i później – w trakcie obrotu obligacjami na rynku wtórnym lub po ich wykupie.\nBieżąca stopa zwrotu.\nPodstawowym miernikiem rentowności obligacji jest bieżąca stopa zwrotu, stanowiąca iloraz wypłaconych odsetek przypadających na obligację i ceny nabycia papieru:\n formula_1\ngdzie:\nBieżąca stopa zwrotu przewyższy stopę oprocentowania obligacji oferowaną pierwotnie przez emitenta jeżeli obligacja została zakupiona na rynku wtórnym po cenie niższej niż jej wartość nominalna. Odwrotnie będzie w sytuacji, kiedy papier nabyty został na rynku wtórnym po cenie powyżej jego wartości nominalnej – wtedy bieżąca stopa zwrotu z obligacji jest niższa od oprocentowania waloru.\nProsta stopa zwrotu.\nInną miarą rentowności obligacji jest tzw. prosta stopa zwrotu w terminie do wykupu:\n formula_5\ngdzie:\nW modelu kalkulacji prostej stopy zwrotu uwzględnia się wysokość dyskonta lub premii przy zakupie obligacji formula_9 a także liczbę lat do wykupu formula_10\nCałkowita stopa zwrotu.\n \"Osobny artykuł: Całkowita stopa zwrotu.\"Innym miernikiem pozwalającym na określenie rentowności obligacji jest całkowita stopa zwrotu uwzględniająca łączące się z inwestycją w papiery dłużne ulgi bądź obciążenia podatkowe:\n formula_11\ngdzie:\nPowyżej zaprezentowane modele wyceny rentowności odnoszą się jedynie do najczęściej spotykanych obligacji o określonej konstrukcji. Elastyczność emitentów w konstrukcji papierów dłużnych sprawia, że niemożliwe jest określenie jednego, właściwego miernika rentowności dla wszystkich typów obligacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3603596", "fragment_id": "1324446/0", "subtitle": "", "title": "Rentowność obligacji", "parentId": 3603596.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1324446", "score": 0.5270422697067261}, "uuid": "66a5ba37-81ca-4aef-984b-5b3e8a87a4fd"}, {"page_content": "Obligacja skarbowa – dłużny papier wartościowy emitowany przez rząd. Obligacje skarbowe są jednym z podstawowych instrumentów dłużnych, które są przedmiotem obrotu na światowych rynkach finansowych. Obligacje skarbowe są papierami wartościowymi emitowanymi przez Ministra Finansów. Minister finansów pożycza od nabywcy obligacji określoną sumę pieniędzy i zobowiązuje się ją zwrócić wraz z należnymi odsetkami (wykupić obligacje) w określonym czasie. Za zobowiązania wynikające z tytułu emisji skarbowych papierów wartościowych Skarb Państwa odpowiada całym swoim majątkiem. Wspomniana odpowiedzialność ma formę odpowiedzialności finansowej, której skutki ujmuje się w ustawie budżetowej.\nPrzychody uzyskane ze sprzedaży obligacji są przeznaczone na finansowanie deficytu budżetu państwa.\nTermin do zapadalności obligacji skarbowych jest dłuższy niż 1 rok. Emitowane przez Ministra Finansów papiery dłużne o zapadalności poniżej 1 roku noszą nazwę bonów skarbowych. Świadczenia wynikające z obligacji skarbowych mogą mieć charakter pieniężny (odsetki, dyskonto) lub niepieniężny (akcje spółki, której właścicielem jest Skarb Państwa).\nZe względu na kryterium zasad ustalania odsetek obligacje skarbowe możemy podzielić na:\nBezpieczeństwo.\nW teorii obligacje skarbowe są jedną z najbardziej bezpiecznych lokat nadwyżek kapitału na rynku. Ale obligacje skarbowe nie zawsze są przystanią bezpieczeństwa. Problemów z wykupem obligacji skarbowych w ostatnich latach doświadczyli np. wierzyciele Argentyny w 2001 r. Co więcej, pozycja prawna państwa pozwala nawet na ustawowe pozbycie się problemu zadłużenia z tytułu obligacji, bez ogłaszania formalnego bankructwa. Rząd Argentyny umorzył obligacje mimo braku zgody wszystkich wierzycieli.\nPolskie obligacje skarbowe.\nPolskie obligacje skarbowe dzielą się na dwie grupy:\nObligacje detaliczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=509267", "fragment_id": "1552534/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja skarbowa", "document_id": "1552534", "start_index": 0.0, "parentId": 509267.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5996783375740051}, "uuid": "728dc628-f07e-44ad-bba0-4eb7cbd989ef"}, {"page_content": "Papiery wartościowe niestwierdzające prawa do kapitału (\"dłużne papiery wartościowe\") – papiery wartościowe, których właściciel nie dysponuje prawem współwłasności majątkowej w stosunku do majątku emitenta. Papiery te reprezentują wyłącznie pieniężne zobowiązanie emitenta wobec ich posiadaczy na sumy płatne w określonej kwocie oraz w wyznaczonym terminie.\nKlasyfikacja według terminu zapadalności.\nOkres, na który zostały wyemitowane papiery wartościowe zazwyczaj determinuje ich formę prawną. Krótkoterminowe dłużne papiery wartościowe występują najczęściej w formie weksli lub bonów, zaś średnioterminowe (od 1 roku do 5 lat) i długoterminowe w postaci skryptów dłużnych, hipotecznych listów zastawnych oraz obligacji.\nKlasyfikacja według rodzaju oprocentowania.\nWyróżnia się trzy grupy dłużnych papierów wartościowych według rodzaju oprocentowania:\na) dłużne papiery wartościowe o stałej stopie oprocentowania;\nb) dłużne papiery wartościowe o zmiennej stopie oprocentowania; oraz\nc) dłużne papiery wartościowe o mieszanej stopie oprocentowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3209909", "fragment_id": "113543/0", "subtitle": "", "title": "Papiery wartościowe niestwierdzające prawa do kapitału", "parentId": 3209909.0, "start_index": 0.0, "document_id": "113543", "source": "wikipedia", "score": 0.7949674129486084}, "uuid": "8648ce67-3851-4d05-87b1-8c9161cf64f6"}, {"page_content": "Hipoteczny list zastawny – dłużny papier wartościowy imienny lub na okaziciela, emitowany przez banki hipoteczne, którego podstawą emisji jest wierzytelność zabezpieczona hipoteką. W liście zastawnym banki hipoteczne zobowiązują się do spełnienia określonych świadczeń pieniężnych, takich jak wypłata odsetek i wykup listów zastawnych.\nJest podkategorią listów zastawnych.\nHipoteczne listy zastawne występują w formie dokumentu lub w postaci zdematerializowanej, mogą być nominowane w złotych lub w walucie obcej i stanowią ochronę oszczędzającego oraz zabezpieczenie długoterminowych inwestycji.\nHipoteczny list zastawny jest atrakcyjną dla wierzyciela banku formą zabezpieczenia transakcji, gdyż należności posiadaczy listów zastawnych zaspokajane są w pierwszej kolejności, przed innymi zobowiązaniami banku, w pełnej wysokości i wraz z należnymi odsetkami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=461290", "fragment_id": "1556017/0", "subtitle": "", "title": "Hipoteczny list zastawny", "document_id": "1556017", "start_index": 0.0, "parentId": 461290.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6359598636627197}, "uuid": "b152532e-c6c1-43b4-a173-dee8ec2c3160"}, {"page_content": "Obligacja korporacyjna (obligacja przedsiębiorstwa) – dłużny papier wartościowy (dokument stwierdzający istnienie zadłużenia emitenta), który został wyemitowany przez przedsiębiorstwo na podstawie przepisów ustawy o obligacjach. Obligacje korporacyjne mogą być emitowane jako instrumenty krótkoterminowe, średnioterminowe oraz długoterminowe, a zaliczenie do konkretnej kategorii instrumentu zależy od pierwotnego terminu wykupu. Emisja obligacji umożliwia przedsiębiorstwu pozyskanie środków finansowych na realizację długoterminowych inwestycji. Sprzyja także stabilizacji sytuacji finansowej emitenta, gdyż nabywca obligacji korporacyjnej nie ma prawa żądać wcześniejszego wykupu długu, jeżeli przedsiębiorstwo terminowo wywiązuje się ze swoich zobowiązań.\nNabywcom obligacji przysługują następujące prawa:\nObligacje korporacyjne mogą być papierami wartościowymi o stałym lub zmiennym oprocentowaniu, liczonym według stawki bazowej (np. WIBOR) powiększonej o marżę. Ze względu na konstrukcję oprocentowania obligacje przedsiębiorstw mogą zostać również ukształtowane jako papiery dyskontowe (obligacje zerokuponowe). Obligacje te nie uprawniają do otrzymania kwoty odsetek (tzw. kuponu), ale oferują nabywcy wynagrodzenie w formie dyskonta ceny emisyjnej w stosunku do wartości nominalnej.\nW Polsce obligacje korporacyjne, które zostały wprowadzone do obrotu w trybie oferty publicznej, są notowane na platformie Catalyst. Obrót nimi odbywa się na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie lub na Bondspot.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=967198", "fragment_id": "1031781/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja korporacyjna", "document_id": "1031781", "start_index": 0.0, "parentId": 967198.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20235466957092285}, "uuid": "ba971718-4307-4c65-a930-dcf38ec78f8d"}, {"page_content": "Certyfikat depozytowy – zbywalny papier wartościowy emitowany przez bank w celu zgromadzenia środków pieniężnych, zaświadczający zdeponowanie przez okaziciela certyfikatu depozytowego w banku określonej kwoty środków na określony czas, po upływie którego bank emitent zobowiązany jest do zwrotu tej kwoty wraz z określonymi odsetkami.\nW Polsce zasady emisji certyfikatów depozytowych zapisane zostały w Art. 89–92 Prawa bankowego, gdzie certyfikat depozytowy określony został jako bankowy papier wartościowy służący gromadzeniu przez banki środków pieniężnych w złotych lub w innej walucie wymienialnej. Certyfikaty depozytowe emitowane przez banki komercyjne i banki spółdzielcze zarówno jako instrumenty krótkoterminowe (z okresem wykupu do 1 roku), jak i długoterminowe (o okresie wykupu do 5 lat) mogą przyjmować postać materialną, jak i zdematerializowaną. Sprzedaż certyfikatów depozytowych na rynku pierwotnym prowadzona jest na ogół za pośrednictwem innego banku niż emitent w celu zwiększenia zasięgu dystrybucji tych papierów.\nEmitowane są one zazwyczaj w zaokrąglonych i dużych kwotach, np. 100 000 €. Ich oprocentowanie jest wyższe niż niektórych papierów wartościowych oraz mogą być zbywane na rynku wtórnym przed terminem wykupu, co sprawia, że są chętnie nabywane przez przedsiębiorstwa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=707650", "fragment_id": "810573/0", "subtitle": "", "title": "Certyfikat depozytowy", "parentId": 707650.0, "start_index": 0.0, "document_id": "810573", "source": "wikipedia", "score": 0.6754095554351807}, "uuid": "9c5a1e1e-cec6-43ab-8aed-cc7331a1d4be"}, {"page_content": "Certyfikaty depozytowe to papiery wartościowe stwierdzające fakt zdeponowania w danym banku określonej sumy pieniężnej na ściśle określony czas i przy danym oprocentowaniu. Po upływie określonego terminu właściciel certyfikatu otrzymuje nominał plus należne odsetki. Ma on jednak prawo do wcześniejszej sprzedaży tego instrumentu na rynku wtórnym.\nRola rynku pieniężnego.\nSkarb państwa występuje na rynku pieniężnym jako emitent bonów skarbowych, służących zdobywaniu środków na finansowanie możliwego przejściowego niedoboru w kasie państwowej. Uzyskiwane na cotygodniowych przetargach tych papierów rentowności są ważnymi wyznacznikami dla całego rynku finansowego, rentowność bonów 52-tygodniowych często uznawana za znaną z teorii tzw. stopę wolną od ryzyka.\nRola banku centralnego polega na dbaniu o utrzymywanie pożądanego poziomu płynności sektora bankowego. Instrumenty Narodowego Banku Polskiego obejmują operacje otwartego rynku, operacje depozytowo-kredytowe i rezerwę obowiązkową.\nOperacje otwartego rynku to transakcje prowadzone przez bank centralny z bankami komercyjnymi, dokonywane z inicjatywy banku centralnego. W zakres operacji otwartego rynku wchodzą: warunkowa sprzedaż lub kupno papierów wartościowych, walut lub innych instrumentów finansowych (najczęściej są to SPW, czyli skarbowe papiery wartościowe); bezwarunkowa sprzedaż lub kupno instrumentów finansowych, najczęściej SPW; przetarg sprzedaży papierów wartościowych banku centralnego emitowanych na własny rachunek lub rachunek rządu. Minimalną rentowność krótkookresowych, 28-dniowych operacji otwartego rynku określa stopa referencyjna.\nRezerwa obowiązkowa to środki pieniężne, które banki są zobowiązane utrzymać na rachunkach w banku centralnym (lub też w postaci innych, ściśle określonych aktywów, jak np. gotówka w kasach banków) w wysokości nie niższej niż określony odsetek (stopa rezerwy) bilansowych zwrotnych zobowiązań (bieżących i terminowych) banków wobec sektora niefinansowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126152", "fragment_id": "13757/3", "subtitle": "", "title": "Rynek pieniężny", "parentId": 126152.0, "start_index": 5662.0, "document_id": "13757", "source": "wikipedia", "score": 0.5326024293899536}, "uuid": "3d228f82-90b1-448b-a91e-d9837e3a9ee1"}, {"page_content": "Akcept bankierski, akcept bankowy (inaczej: weksel z akceptem; ang. \"banker’s acceptance\") – instrument wekslowy wykorzystywany do zabezpieczenia płatności pomiędzy dwiema stronami przez bank.\nStanowi papier, poprzez który bank dłużnika zobowiązuje się do zapłacenia określonej sumy pieniężnej wierzycielowi. Jest wykorzystywany głównie w handlu międzynarodowym, gdy eksporter i importer rozpoczynają współpracę. W takiej sytuacji bank przejmuje zobowiązanie importera wobec eksportera, zabezpieczając się depozytem, który składa w banku importer. Potwierdzeniem operacji jest papier wartościowy, który gwarantuje posiadaczowi wypłacenie określonej kwoty w wyznaczonym czasie. Realizację wypłaty może dokonać dowolny podmiot, więc akcept bankowy może być przedmiotem obrotu na rynku (pierwotny wierzyciel może sprzedać akcept bankowy innej stronie przed upływem terminu wykupu – zazwyczaj po udzieleniu dyskonta).\nAkcept bankowy jest jednym z instrumentów rynku pieniężnego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1143202", "fragment_id": "1360112/0", "subtitle": "", "title": "Akcept bankierski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1360112", "parentId": 1143202.0, "score": 0.23640716075897217}, "uuid": "9a0a674a-e19d-44e2-9d7a-c29e0e58b154"}, {"page_content": "Euroobligacja (ang. \"Eurobond\") – średnio- lub długoterminowy dłużny papier wartościowy na okaziciela, w którym – podobnie jak w przypadku klasycznej obligacji – emitent zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia (tj. do zapłaty posiadaczowi euroobligacji należności głównej wraz z odsetkami w określonych odstępach czasu aż do upływu terminu jej wykupu). Charakterystyczną cechą euroobligacji jest to, że jest ona nominowana w walucie innej niż waluta państwa, na terenie którego jest ona plasowana. Najczęściej euroobligacje są nominowane w euro i USD.\nPoczątkowo emitentami euroobligacji były rządy krajów wysoko rozwiniętych oraz duże banki. Obecnie takie instrumenty są przeważnie emitowane przez duże przedsiębiorstwa o wysokim ratingu inwestycyjnym, a organizacją emisji zajmują się zazwyczaj konsorcja banków.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1018094", "fragment_id": "1381605/0", "subtitle": "", "title": "Euroobligacja", "document_id": "1381605", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1018094.0, "score": 0.26288455724716187}, "uuid": "d9e32827-d7f4-4fd7-9ca1-6ee1e42303b6"}, {"page_content": "Obligacja – papier wartościowy emitowany w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem obligatariusza i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia. Obligacja należy do kategorii dłużnych instrumentów finansowych. W przeciwieństwie do akcji, obligacje nie dają posiadaczowi żadnych uprawnień względem emitenta typu współwłasność, dywidenda czy też uczestnictwo w walnych zgromadzeniach. \nEmisja obligacji jest jednym ze sposobów pozyskiwania kapitału przez przedsiębiorstwo. Obligacje reprezentują prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek, co oznacza, iż przyznają identyczne uprawnienia danym emisjom lub seriom obligacji.\nPodział ze względu na rodzaj emitenta.\nWyróżnia się:\nPodział ze względu na okres do wykupu.\nOkres do wykupu to liczba lat, w których emitent zobowiązuje się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego obligacja. Data wykupu oznacza termin, kiedy dług przestanie istnieć, gdyż emitent wykupi obligację.\nObligacje z okresem wykupu:\nPodział ze względu na wartość nominalną i oprocentowanie obligacji.\nObligacje można dzielić na kuponowe i zerokuponowe. Obligacje zerokuponowe (\"zero coupon bonds\") są zwykle emitowane z dyskontem, a w terminie zapadalności następuje jednorazowa płatność w wysokości ich wartości nominalnej. Obligacje kuponowe (\"coupon bonds\") wiążą się z okresową płatnością kuponu, którego wysokość jest zwykle zależna od ratingu emitenta. Oprocentowanie obligacji może być stałe bądź zmienne. Zwykle wysokość kuponu obligacji o zmiennym oprocentowaniu przedstawiana jest w formie „stopa bazowa + x%”, np. WIBOR + 0,5%. Możliwe jest także oprocentowanie uzależnione od stopy inflacji (takie obligacje emituje polski Skarb Państwa). Innym rodzajem obligacji są obligacje dochodowe, które wypłacają odsetki tylko w przypadku, gdy emitent uzyska zysk (np. z inwestycji, która była finansowana poprzez emisję obligacji).\nPodział ze względu na wartość sprzedaży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85821", "fragment_id": "639598/0", "subtitle": "", "title": "Obligacja", "document_id": "639598", "start_index": 0.0, "parentId": 85821.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24959492683410645}, "uuid": "7fe71366-b8b3-48e7-8848-956ed30d959f"}]}
{"id": "q_684", "question": "Jak nazywa się odległość ogniska optycznego od zwierciadła lub soczewki?", "answer": [{"page_content": "Ogniskowa, odległość ogniskowa – odległość między ogniskiem układu optycznego a punktem głównym układu optycznego, na przykład odległość środka soczewki cienkiej od punktu, w którym skupione zostaną promienie świetlne, które przed przejściem przez soczewkę biegły równolegle do jej osi. Ogniskową można określić zarówno dla soczewek i ich układów, jak i dla zwierciadeł.\nOdległość ogniskowa danego układu optycznego wraz z odległością przedmiotową i obrazową określają jego powiększenie.\nOdwrotnością ogniskowej jest zdolność skupiająca układu optycznego.\nZnak ogniskowej.\nStosując następującą regułę znakową:\nmożna określić znak ogniskowej jako:\nOgniskowa zwierciadła i soczewki.\nW przypadku zwierciadła sferycznego ogniskowa równa jest połowie promienia krzywizny tego zwierciadła\n formula_1\nOgniskowa soczewki zależy od promieni krzywizny obu sfer ograniczających soczewkę i współczynnika załamania materiału soczewki oraz współczynnika załamania ośrodka. Można ją obliczyć ze wzoru:\n formula_2\ngdzie:\n formula_3 i formula_4 – odpowiednie promienie krzywizn,\n formula_5 – współczynnik załamania materiału soczewki,\n formula_6 – współczynnik załamania ośrodka zewnętrznego.\nDodatnie wartości formula_3 i formula_4 oznaczają powierzchnię wypukłą, a ujemne wklęsłą. Wynika stąd na przykład, że soczewka dwuwklęsła z materiału, którego współczynnik załamania spełnia warunek formula_9 będzie miała ujemną ogniskową.\nWpływ jednorodności ośrodka na ogniskową soczewki.\nGdy ośrodek zewnętrzny jest jednorodny, bieg promieni nie zależy od ich zwrotu wzdłuż osi optycznej układu. Wówczas ogniskowa po obu stronach soczewki jest taka sama. Jeżeli natomiast po obu stronach znajdują się ośrodki o różnych współczynnikach załamania, ogniskowe mogą być różne, ponieważ są one proporcjonalne do współczynnika załamania ośrodka zewnętrznego:\n formula_10gdzie formula_11 formula_12 – współczynniki załamania światła dla ośrodków, odpowiednio, z jednej i z drugiej strony soczewki.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28617", "fragment_id": "180166/0", "subtitle": "", "title": "Ogniskowa", "parentId": 28617.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180166", "source": "wikipedia", "score": 0.9014173746109009}, "uuid": "f473d8bd-bc94-4763-8169-c9bbe76ef665"}, {"page_content": "Zwierciadło optyczne, lustro – gładka powierzchnia, o nierównościach mniejszych niż długość fali świetlnej. Z tego względu zwierciadło w minimalnym stopniu rozprasza światło, odbijając większą jego część. Dawniej zwierciadła wykonywano poprzez polerowanie metalu, później została opanowana technologia nakładania na taflę szklaną cienkiej warstwy metalu (zwykle srebra) metodami chemicznymi. Obecnie lustra produkuje się poprzez próżniowe naparowanie na szkło cienkiej warstwy metalu (najczęściej glinu).\nRodzaje zwierciadeł.\nZe względu na kształt powierzchni, zwierciadła dzieli się na\nZe względu na rodzaj krzywizny zwierciadła wklęsłe i wypukłe dzieli się na:\nZwierciadło płaskie.\nW zwierciadle płaskim obraz obiektu konstruuje się poprzez wykonanie odbicia symetrycznego względem płaszczyzny zwierciadła. Jest to obraz pozorny, nieodwrócony i tego samego rozmiaru.\nZwierciadło sferyczne.\nZwierciadło sferyczne ma powierzchnię będącą fragmentem sfery.\nPromienie biegnące równolegle do osi symetrii sfery, po odbiciu od wklęsłej strony lustra przechodzą przez lub w pobliżu ogniska optycznego (pod warunkiem, że biegną dostatecznie blisko osi symetrii). Odległość ogniskowa mierzona jako odległość ogniska od wierzchołka zwierciadła (czyli najgłębiej położonego punktu czaszy zwierciadła), wynosi \"f\" = \"R\"/2, gdzie \"R\" jest promieniem krzywizny. Dzięki zdolności do skupiania promieni świetlnych lustro sferyczne wklęsłe może być wykorzystywane w podobny sposób jak soczewka. Obraz, tak pozorny (w przypadku zwierciadła wypukłego) jak rzeczywisty (w przypadku zwierciadła wklęsłego), powstaje w analogiczny sposób jak w przypadku soczewek i do wyznaczania jego położenia stosuje się zasady optyki geometrycznej.\nZwierciadło paraboliczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=145290", "fragment_id": "1988/0", "subtitle": "", "title": "Zwierciadło optyczne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1988", "parentId": 145290.0, "score": 0.43909913301467896}, "uuid": "1c325ccd-01a6-4dcf-a4a0-e8bd44401425"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przyrządu optycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSoczewka – urządzenie optyczne składające się z jednego lub kilku sklejonych razem bloków przezroczystego materiału (zwykle szkła, ale też różnych tworzyw sztucznych, żeli, minerałów, a nawet parafiny). Soczewka jest ograniczona dwiema powierzchniami. Przynajmniej jedna z nich jest zakrzywiona, to znaczy jest wycinkiem sfery, powierzchni walcowej lub powstałej w wyniku obrotu krzywej stożkowej (paraboli, hiperboli lub elipsy).\nTypy soczewek.\nNajczęściej spotykany typ soczewki to soczewka sferyczna, której przynajmniej jedna powierzchnia jest wycinkiem sfery. Każda z powierzchni takiej soczewki może być wypukła, wklęsła lub płaska i stąd mówi się o soczewkach dwuwypukłych, płasko-wklęsłych i tak dalej.\nStosuje się również (na przykład jako lupy w termometrach oraz do czytania, szkła korygujące wady wzroku) soczewki będące wycinkiem walca, nazywane soczewkami cylindrycznymi.\nSzczególnym rodzajem soczewki jest soczewka Fresnela.\nSoczewki sferyczne.\nOgnisko i ogniskowa.\n \"Osobne artykuły: Ognisko (optyka), Ogniskowa i Równanie szlifierzy soczewek.\"\nPodstawową funkcją soczewek jest symetryczne względem osi skupianie lub rozpraszanie światła. Stąd każda soczewka posiada oś optyczną i punkt, w którym skupia się wiązka równoległa do osi optycznej, zwany ogniskiem soczewki. Odległość ogniska od środka optycznego soczewki nazywa się jej ogniskową. Ogniskowa \"f\" zależy od promieni krzywizny obu powierzchni roboczych formula_1 i formula_2 oraz współczynników załamania: materiału, z którego zrobiona jest soczewka formula_3 i otoczenia formula_4 (dla powietrza formula_5 i wzór upraszcza się).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9313", "fragment_id": "179655/0", "subtitle": "", "title": "Soczewka", "document_id": "179655", "start_index": 1.0, "parentId": 9313.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5410798192024231}, "uuid": "c85b9c27-f170-49e1-8894-014955b38408"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „ognisko”.\nOgnisko (fokus, łac. \"focus\") – punkt przecięcia promieni świetlnych, początkowo równoległych do osi optycznej, po przejściu przez układ optyczny skupiający lub punkt, w którym przecinają się przedłużenia tych promieni po przejściu przez rozpraszający układ optyczny. W pierwszym wypadku mówi się o ognisku rzeczywistym, a w drugim – o ognisku pozornym.\nW przypadku soczewek wyróżnia się dwa rodzaje ognisk leżących po przeciwnych stronach soczewki: ognisko pierwsze, inaczej przedmiotowe, oraz ognisko drugie, czyli obrazowe. Rozróżnienie to jest ściśle techniczne, ze względu na umiejscowienie soczewki w układzie optycznym, ponieważ oba ogniska położone są symetrycznie względem soczewki. Dla soczewek skupiających ognisko drugie znajduje się po przeciwnej stronie soczewki niż źródło światła, a dla rozpraszających ognisko drugie znajduje się po tej samej stronie co źródło światła.\nW przypadku zwierciadeł istnieje tylko jedno ognisko. Może ono leżeć przed zwierciadłem (zwierciadło wklęsłe) lub za zwierciadłem (pozorne ognisko w zwierciadle wypukłym).\nZ definicji ogniska wynika, że umieszczenie źródła światła w ognisku powoduje, że wiązka światła, po odbiciu od zwierciadła lub przejściu przez soczewkę, będzie równoległa do osi optycznej. Zjawisko to wykorzystuje się przy konstrukcji lamp, reflektorów, kolimatorów. \nOgnisko jest punktem w optyce geometrycznej dla nieskończenie cienkich soczewek i dla promieni przyosiowych. W praktyce, ze względu na kształt elementów optycznych, wiązka promieni równoległych do osi optycznej nie zostaje skupiona dokładnie w jednym punkcie. Przyczyną tego są aberracje optyczne. Ponadto falowa natura światła jest powodem tego, że nawet układy wolne od aberracji nie tworzą obrazu ściśle punktowego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158629", "fragment_id": "4072/0", "subtitle": "", "title": "Ognisko (optyka)", "document_id": "4072", "start_index": 1.0, "parentId": 158629.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7507482767105103}, "uuid": "b7621262-cbb1-4059-b6a6-beed49007116"}, {"page_content": "Równanie soczewki (zwierciadła) – równanie określające zależność pomiędzy odległością przedmiotu od soczewki a odległością jego obrazu otrzymanego w tej soczewce\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – odległość przedmiotu od soczewki,\n formula_3 – odległość obrazu od soczewki,\n formula_4 – ogniskowa soczewki.\nWyprowadzenie.\nRównanie zwierciadła.\nOznaczmy położenie przedmiotu jako formula_5 położenie obrazu jako formula_6 środek krzywizny zwierciadła jako formula_7 środek zwierciadła jako formula_8 oraz obierzmy na zwierciadle dowolny punkt formula_9 Kąty pomiędzy nimi oznaczmy jak na rysunku.\nZgodnie z prawem odbicia zachodzi równość\n formula_10\nZ sumy miar kątów w trójkącie dostajemy następujące równości:\n formula_11\n formula_12\nz czego wynika, że\n formula_13\nUżywając przybliżeń małych kątów dla promieni przyosiowych, możemy zapisać, że:\n formula_14\n formula_15\n formula_16\nPodstawiając to do poprzedniego równania, dostajemy:\n formula_17\nPodstawiając wartości formula_18 formula_19 formula_20 oraz skracając przez formula_21 otrzymujemy\n formula_22\nPromienie równoległe do osi skupiają się w ognisku zwierciadła, zatem podstawiając formula_23 i formula_24 dostajemy\n formula_25\nzatem\n formula_26.\nRównanie soczewki.\nOznaczmy położenie przedmiotu jako formula_27 oraz położenie obrazu jako formula_28\nFala rozchodząca się z punktu formula_27 rozchodzi się kuliście. Na rysunku zaznaczono fragment łuku będący czołem fali wychodzącej z formula_27 tuż przed i tuż po wejściu do soczewki. Po przejściu przez soczewkę, czoło fali również formuje sferę, aby w równym czasie dojść do punktu formula_28\nWiemy zatem, że wszystkie promienie muszą dotrzeć w tym samym czasie do obrazu. W szczególności, promień formula_32 musi pokonać swoją drogę w tym samym czasie co formula_33 Skoro formula_34 i formula_35 dostajemy równanie\n formula_36", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1513339", "fragment_id": "193580/0", "subtitle": "", "title": "Równanie soczewki", "parentId": 1513339.0, "start_index": 0.0, "document_id": "193580", "source": "wikipedia", "score": 0.5466235280036926}, "uuid": "488a194a-20a5-4b2f-890a-22d82b9394e4"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „koma”.\nKoma, aberracja komatyczna – wada optyczna, układów optycznych, polegająca na tym, że wiązka promieni świetlnych wychodząca z punktu położonego poza osią optyczną tworzy, po przejściu przez układ, plamkę w kształcie przecinka lub komety.\nStopień zniekształcenia jest tym większy im dalej od osi optycznej układu znajduje się źródło światła. Komę koryguje się przez budowanie zespołów soczewek. Obiektyw lub układ optyczny wolny od komy i aberacji sferycznej nazywa się aplanatem.\nKoma wynika z konstrukcji układu optycznego, może być też wywołana niecentrycznym ustawieniem powierzchni soczewek lub zwierciadeł. Dla przykładu koma jest typowym zniekształceniem w przypadku zwierciadła parabolicznego.\nGdy w prostym układzie optycznym pozbawionym innych aberracji optycznych, pod kątem do osi optycznej, pada wiązka równoległych promieni, to dwa promienie świetlne padające na soczewkę w takiej samej odległości od osi optycznej i po przeciwnych stronach, skupiają się w płaszczyźnie ogniska w tym samym punkcie. Odległość punktu skupienia tych promieni od promienia przechodzącego przez oś optyczną soczewki jest proporcjonalna do kwadratu odległości padania promienia na oś optyczną soczewki i zależy od kąta padania wiązki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132010", "fragment_id": "18687/0", "subtitle": "", "title": "Koma (optyka)", "document_id": "18687", "start_index": 1.0, "parentId": 132010.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "4abca0cb-d003-4231-b7bd-471663d93d02"}, {"page_content": "Punkt główny układu optycznego – punkt, względem którego wyznaczana jest odległość ogniskowa układu optycznego. Soczewki grube oraz bardziej skomplikowane układy optyczne mają dwa punkty główne: punkt główny obrazowy oraz punkt główny przedmiotowy. W przypadku soczewek cienkich oba te punkty pokrywają się.\nPołożenie punktu głównego obrazowego wyznacza się w ten sposób, że znajduje się punkt P2, będący punktem przecięcia przedłużeń promienia równoległego do osi optycznej oraz przekształconego przez układ i przechodzącego przez punkt F2. Płaszczyzna L2 prostopadła do osi optycznej układu, przechodząca przez P2 stanowi płaszczyznę główną obrazową. Punkt G2 leżący na przecięciu tej płaszczyzny z osią optyczną stanowi szukany punkt główny.\nAnalogicznie punkt główny przedmiotowy wyznacza się określając położenie punktu P1, na przecięciu przedłużeń promienia wychodzącego z ogniska F1 oraz promienia równoległego do osi optycznej, będącego przekształceniem przez układ optyczny wspomnianego wcześniej promienia. Płaszczyzna L1 prostopadła do osi optycznej układu, przechodząca przez P1 stanowi płaszczyznę główną przedmiotową. Punkt G1 leżący na przecięciu tej płaszczyzny z osią optyczną stanowi szukany punkt główny.\nOdległość przedmiotu od układu optycznego określa się jako jego odległość od punktu głównego przedmiotowego, a odległość obrazu od tego układu jako odległość od punktu głównego obrazowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293026", "fragment_id": "1467990/0", "subtitle": "", "title": "Punkt główny układu optycznego", "parentId": 293026.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1467990", "source": "wikipedia", "score": 0.3903864026069641}, "uuid": "c8bb6d59-3e9a-4cad-9f51-4ddf28fbce23"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy przyrządu optycznego. Zobacz też: Lupa.\nLupa – przyrząd optyczny służący do bezpośredniej obserwacji drobnych blisko położonych przedmiotów. W ścisłym znaczeniu tego słowa jest to soczewka skupiająca dająca co najmniej trzykrotne powiększenie. Soczewki dające mniejsze niż trzykrotne powiększenie nazywane są szkłami powiększającymi. Lupa zbudowana jest zazwyczaj z jednej soczewki skupiającej lub z zespołu blisko siebie położonych soczewek umieszczonych w oprawce. Tworzy obraz prosty, pozorny i powiększony.\nObserwowany przedmiot umieszcza się między ogniskiem a lupą, tak by pozorny, prosty i powiększony obraz był w odległości dobrego widzenia oka obserwatora.\nRodzaje lup.\nZe względu na konstrukcję układu optycznego wyróżnia się rodzaje lup:\nPowiększenie lupy.\nPowiększenie kątowe lupy zależy od ustawienia lupy względem oka i określa je przybliżony wzór\n formula_1\nLupa daje obraz możliwy do oglądania o największym powiększeniu kątowym, gdy tworzony przez nią obraz jest w odległości najlepszego widzenia. Wówczas powiększenie kątowe wynosi:\n formula_2\nDla przeciętnej osoby bez wad wzroku odległość najlepszego widzenia jest określana na 0,25 m, w tej sytuacji powiększenie lupy określa wzór:\n formula_3\ngdzie:\n formula_4 – powiększenie kątowe lupy,\n formula_5 – odległość najlepszego widzenia,\n formula_6 – ogniskowa soczewki,\n formula_7 – odległość obrazu od oka,\n formula_8 – zdolność zbierająca soczewki.\nOdległość obserwowanego przedmiotu od soczewki powinna być mniejsza od ogniskowej. Wymóg ten jest konieczny do otrzymania obrazu pozornego. Można jednak użyć lupy (chociaż niezgodnie z przeznaczeniem) do otrzymania rzeczywistego obrazu na ekranie.\nSpotyka się lupy w postaci arkusza przezroczystej folii będącej soczewką Fresnela, jak i bardziej rozpowszechnione ze szkła.\nLupa składająca się z jednej soczewki i zaopatrzona w uchwyt, nazywana bywa \"szkłem powiększającym\".\nZakres praktycznych powiększeń wynosi dla lup:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93251", "fragment_id": "653056/0", "subtitle": "", "title": "Lupa", "parentId": 93251.0, "start_index": 1.0, "document_id": "653056", "source": "wikipedia", "score": 0.39100703597068787}, "uuid": "4f76dbd8-14f4-42e2-accb-b7a9211a3dc8"}, {"page_content": "Aberracja sferyczna – cecha soczewki, układu optycznego lub zwierciadła sferycznego polegająca na odmiennych długościach ogniskowania promieni świetlnych ze względu na ich położenie pomiędzy środkiem a brzegiem urządzenia optycznego – im bardziej punkt przejścia światła zbliża się ku brzegowi urządzenia (czyli oddala od jego osi optycznej), tym bardziej załamują się promienie świetlne.\nW modelu nieskończenie cienkiej soczewki pomija się jej grubość. W takim wypadku wszystkie padające na nią promienie, niezależnie od ich odległości od osi optycznej, skupiają się w jednym punkcie (w przypadku soczewki rozpraszającej – mają ognisko pozorne w jednym punkcie). Natomiast każda rzeczywista soczewka, której powierzchnie są sferami, ma skończoną grubość, dlatego występuje w niej aberracja sferyczna, zależna od rozmiarów soczewki i materiału, z którego jest wykonana.\nEfektem tego rodzaju aberracji jest spadek ostrości obrazu w całym polu widzenia.\nAberracja sferyczna jest jedną z aberracji optycznych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25070", "fragment_id": "187595/0", "subtitle": "", "title": "Aberracja sferyczna", "parentId": 25070.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187595", "source": "wikipedia", "score": 0.35072025656700134}, "uuid": "2bf6aee2-8fd2-44ef-b7cb-e43d75849fa0"}, {"page_content": "gdzie formula_37 to względny współczynnik załamania na granicy soczewka–ośrodek, a formula_38 to grubość soczewki.\nOdcinek formula_39 jest równy formula_40 Możemy użyć podstawień formula_41 i formula_42 gdzie formula_43 to odległość przedmiotu od soczewki i obrazu od soczewki, a formula_44 to pewna stała. Podstawiając to do poprzedniego równania, otrzymujemy\n formula_45\nKorzystając z faktu, że zarówno formula_46 formula_37 i formula_38 są stałe i niezależne od zmiennych formula_2 i formula_50 możemy dokonać ciągu uproszczeń:\n formula_51\n formula_52\n formula_53\nWiedząc o stałości powyższego wyrażenia, możemy zapisać równanie\n formula_54\nPromienie równoległe do osi skupiają się w ognisku soczewki, zatem podstawiając formula_55 i formula_56 dostajemy\n formula_57\nJest to jedno z wielu możliwych wyprowadzeń tego wzoru.\nWnioski wynikające z równania soczewki.\nZe wzoru można odczytać, że gdy formula_58 czyli padające promienie stają się równoległe do osi optycznej, wówczas formula_59 Oznacza to, że promienie po przejściu przez soczewkę skupiają się w odległości formula_4 od soczewki, czyli w ognisku. Równanie jest symetryczne ze względu na zamianę formula_2 z formula_62 Oznacza to, że można odwrócić bieg promieni i będą poruszały się one po tym samym torze. Jeżeli zatem źródło światła umieszczone zostanie w ognisku, po przejściu przez soczewkę promienie będą równoległe do osi optycznej.\nZ równania wywnioskować można również, że w przypadku gdy formula_63 formula_3 staje się ujemne, co oznacza, że obraz powstaje po tej samej stronie soczewki, po której znajduje się przedmiot (jest to obraz pozorny). Podobnie, gdy ogniskowa formula_65 (w soczewkach rozpraszających), również formula_66.\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1513339", "fragment_id": "193580/1", "subtitle": "", "title": "Równanie soczewki", "parentId": 1513339.0, "start_index": 1836.0, "source": "wikipedia", "document_id": "193580", "score": 0.39950132369995117}, "uuid": "5f45b405-23b8-4660-82f3-9a1f2f533aac"}]}
{"id": "q_685", "question": "W którym wieku urodził się Edgar Degas?", "answer": [{"page_content": "Edgar Degas, właśc. Hilaire-Germain-Edgar de Gas, wym. [] (ur. 19 lipca 1834 w Paryżu, zm. 27 września 1917 tamże) – francuski malarz i rzeźbiarz impresjonistyczny. Pełna inwencji kompozycja, świetna kreska i umiejętność przedstawiania postaci w ruchu przyczyniły się do uznania go za jednego z największych malarzy końca XIX wieku.\nŻyciorys.\nUrodził się w Paryżu w rodzinie zamożnego bankiera. Studiował pod kierunkiem Louisa Lamothe’a w tamtejszej École des Beaux-Arts (Szkole Sztuk Pięknych). Początkowo pozostawał pod wpływem twórczości Jeana Ingres’a. Malował historyczne i współczesne sceny rodzajowe, konie i sceny sportowe, w czym można zauważyć wpływy Maneta. Znany jest jednak szczególnie z obrazów przedstawiających tańczące kobiety.\nDegas bywa zaliczany do impresjonistów, jego prace dążyły jednak często w kierunku realizmu i romantyzmu.\nW latach 1872–1873 mieszkał u krewnych w Nowym Orleanie, skąd przywiózł do Francji jedyny obraz sprzedany za jego życia do muzeum.\nGdy w latach 80. Degas zaczął mieć kłopoty z oczami, skłonił się ku rzeźbie i pastelom, jako że te techniki nie wymagały ostrego wzroku. Pierwszy i jedyny raz Degas pokazał swoją rzeźbę na szóstej wystawie impresjonistów w 1881. Była to rzeźba \"Czternastoletnia tancerka\". Po śmierci artysty znaleziono w jego pracowni przeszło siedemdziesiąt rzeźb wykonanych z ciemnego wosku. W 1921 odlewnik Hèbrard wykonał odlewy rzeźb w brązie metodą traconego wosku.\nZmarł w Paryżu. Pochowany jest na Cmentarzu Montmartre.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64127", "fragment_id": "652577/0", "subtitle": "", "title": "Edgar Degas", "document_id": "652577", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 64127.0, "score": 0.9754870533943176}, "uuid": "e2fc2efa-29d6-428a-8e32-6a643582a491"}, {"page_content": "Na przełomie XIX/XX wieku w odmienny sposób technikę tę wykorzystywał jeden w prekursorów rzeźby nowoczesnej – Medardo Rosso, a także Edgar Degas (\"Czternastoletnia tancerka\").\nObecnie w wielu miastach na świecie istnieją muzea i gabinety figur woskowych, także w Polsce np. w Krakowie, Władysławowie, Zakopanem, Międzyzdrojach i innych miejscowościach.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40597", "fragment_id": "653789/1", "subtitle": "", "title": "Ceroplastyka", "source": "wikipedia", "start_index": 1711.0, "parentId": 40597.0, "document_id": "653789", "score": 0.347127228975296}, "uuid": "29296f03-e4c3-48ed-9ac6-a2c332dc355d"}, {"page_content": "Muzeum Sztuki Ōhara (jap. 大原美術館 Ōhara Bijutsukan; ang. \"Ohara Museum of Art\") – muzeum sztuki w japońskim mieście Kurashiki, w prefekturze Okayama. Nazwa muzeum pochodzi od nazwiska założyciela, biznesmena i filantropa, Magosaburō Ōhary (1880–1943).\nHistoria i kolekcja.\nMuzeum było pierwszym, prywatnym muzeum prezentującym stałe kolekcje sztuki zachodniej, dostępne dla publiczności w Japonii. Zostało otwarte w 1930 roku i składało się pierwotnie, niemal wyłącznie, z obrazów i rzeźb francuskich artystów z XIX i XX wieku: Edgar Degas, Claude Monet, Auguste Renoir, Paul Gauguin. \nW kolejnych latach zbiory poszerzyły się o dzieła włoskich mistrzów renesansowych, hiszpańskich (El Greco), holenderskich i flamandzkich malarzy XVII wieku oraz płótna dwudziestowiecznych artystów amerykańskich. \nOsobną kolekcję stanowią dzieła japońskich malarzy XX wieku m.in. Takejiego Fujishimy (1867–1943), Shigeru Aokiego (1882–1911), Ryūseia Kishidy (1891–1929), Tarushige Koidy (1887–1931).\nMuzeum zostało odznaczone Nagrodą Asahi za 1980 rok.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3104462", "fragment_id": "106729/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Sztuki Ōhara", "parentId": 3104462.0, "start_index": 0.0, "document_id": "106729", "source": "wikipedia", "score": 0.1750827431678772}, "uuid": "c9b1e441-096f-4be3-ba33-cb1fa07c2008"}, {"page_content": "Początek XVII wieku w sztuce europejskiej zwiastują obrazy wczesnobarokowe z Włoch i Hiszpanii, pędzla takich artystów jak Guido Reni, Guercino, Murillo i Francisco de Zurbarán, którego \"Martwa natura z cytrynami, pomarańczami i różą\" z 1633 należy do najbardziej podziwianych obrazów w kolekcji. Malarstwo Północy reprezentują głęboko ekspresyjne obrazy Petera Paula Rubensa, uosabiające ścisły związek flamandzkiego artysty z Kościołem. Znaczącą grupę stanowią portrety i pejzaże reprezentujące XVII-wieczne malarstwo holenderskie; spośród nich na uwagę zasługują trzy portrety pędzla Rembrandta, z których jeden, \"Portret chłopca\", był niegdyś uważany za podobiznę syna artysty, Tytusa. Koniec XVII stulecia wyznaczają flamandzkie i niemieckie martwe natury oraz pejzaże o tematyce religijnej pędzla mistrzów francuskich Claude’a Lorraina i Nicolasa Poussina.\nXVIII wiek reprezentują zróżnicowane stylowo i tematycznie obrazy mistrzów rokoka francuskiego (Largillière – portrety, Chardin – martwe natury, Watteau, Fragonard i Boucher) i włoskiego (Longhi, Pannini, Guardi, Canaletto i Tiepolo).\nSztuka XIX w..\nMuzeum posiada najbardziej znaczącą kolekcję dzieł epoki impresjonizmu i postimpresjonizmu w południowej Kalifornii. Kolekcja ta liczy ponad 100 obrazów i obejmuje prace takich twórców jak: Claude Monet, Auguste Renoir, Edgar Degas, Vincent van Gogh, Paul Cézanne i Paul Gauguin. Początek XIX w. wyznaczają obrazy Ingresa i Goi po których następują dzieła mistrzów realizmu z połowy stulecia: Corota, Gustave Courbeta i Maneta. Kolekcję zamykają obrazy Vuillarda i Bonnarda. Przegląd sztuki XIX w. uzupełniają rzeźby z brązu Auguste’a Rodina, wystawione w ogrodzie naprzeciwko muzeum.\nSztuka modernistyczna i współczesna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2634420", "fragment_id": "1608523/6", "subtitle": "", "title": "Norton Simon Museum", "source": "wikipedia", "start_index": 9433.0, "document_id": "1608523", "parentId": 2634420.0, "score": 0.09242018312215805}, "uuid": "901011a7-c03e-4676-9814-e9884bf03a7a"}, {"page_content": "Kolekcja.\nVon der Heydt-Museum posiada w swych zbiorach znane na całym świecie dzieła malarstwa holenderskiego (Jan van Goyen, Caspar Netscher, Frans Hals, Vincent van Gogh), flamandzkiego (Joos de Momper II), francuskiego (między innymi Claude Monet, Auguste Renoir, Pierre Bonnard, Alfred Sisley) i niemieckiego (Franz Marc, Ernst Ludwig Kirchner, Otto Dix), poza tym prace Pabla Picassa i Francisa Bacona.\nKolekcję malarstwa uzupełniają zbiory grafiki. Wiek XVIII reprezentują grafiki Williama Hogartha i Daniela Chodowieckego. Wiek XIX to 41 rysunków Hansa von Maréesa oraz rysunki, pastele i akwarele między innymi: Edgara Degas, Paula Cézanne'a, Claude'a Moneta i Georges'a Seurata. Ekspresjonizm reprezentują grafiki między innymi: Ernsta Ludwiga Kirchnera, Ericha Heckela, Karla Schmidt-Rottluffa i Adolfa Erbslöha, a inne gatunki sztuki współczesnej prace Oskara Schlemmera, Paula Klee (akwarele), Pabla Picassa, Lovisa Corintha i Maxa Beckmanna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2622789", "fragment_id": "1623827/3", "subtitle": "", "title": "Von der Heydt-Museum", "source": "wikipedia", "start_index": 2228.0, "document_id": "1623827", "parentId": 2622789.0, "score": 0.13776683807373047}, "uuid": "6d00c2ba-2be9-4cd4-b3fa-bc2ea2f167b9"}, {"page_content": "Federico Zandomeneghi (ur. 2 czerwca 1841 w Wenecji, zm. 31 grudnia 1917 w Paryżu) – włoski malarz impresjonista.\nŻyciorys.\nUrodził się w Wenecji. Jego ojciec Pietro i dziadek Luigi byli rzeźbiarzami neoklasycznymi. W 1856 wstąpił do Akademii Sztuk Pięknych w Wenecji, a następnie w Mediolanie. W 1859 roku, aby uniknąć poboru do armii austriackiej, wyjechał z Wenecji. W 1860 roku próbował dołączyć do sił rewolucjonisty Giuseppe Garibaldiego i jego „wyprawy tysiąca”. W 1862 roku na 5 lat przeniósł się do Florencji, gdzie uczęszczał do Caffè Michelangiolo, miejsca spotkań artystów i literatów. Tam spotkał grupę włoskich artystów nazywaną \"Macchiaioli\" i dołączył do nich, aby malować krajobrazy w plenerze, co było w tym czasie nowatorskim podejściem. \nW 1866 roku powrócił do Wenecji, a w 1872 roku udał się do Rzymu i namalował jedno ze swoich arcydzieł: \"I poverini sui gradini dell'Ara Coeli\" (\"Biedacy na schodkach Bazyliki Matki Bożej Ołtarza Niebiańskiego\"). W 1874 roku wyjechał do Paryża, gdzie spędził resztę życia. Szybko poznał impresjonistów, którzy właśnie zorganizowali swoją pierwszą wystawę zbiorową. Ponieważ jego styl malarski był podobny do impresjonistów, uczestniczył w czterech z ich późniejszych wystaw, w latach 1879, 1880, 1881 i 1886. Podobnie jak jego bliski przyjaciel Edgar Degas był przede wszystkim malarzem figuratywnym, chociaż twórczość Zandomeneghiego była bardziej sentymentalna niż Degasa. Podziwiał także prace Mary Cassatt i Auguste’a Renoira, a jego liczne obrazy kobiet przy domowych zajęciach podążają za ich przykładem. Aby uzupełnić skromne dochody ze sprzedaży obrazów, Zandomeneghi tworzył prace rysunkowe dla magazynów o modzie.Na początku lat 90. XIX wieku zainteresował się techniką pasteli i stał się szczególnie biegły w tym medium. Zyskał większą sławę i dochody, gdy marszand Paul Durand-Ruel pokazał jego prace w Stanach Zjednoczonych. Odtąd cieszył się dalszym skromnym sukcesem aż do śmierci w Paryżu w 1917 roku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4589069", "fragment_id": "759049/0", "subtitle": "", "title": "Federico Zandomeneghi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "759049", "parentId": 4589069.0, "score": 0.21371197700500488}, "uuid": "da05f841-2ce9-438c-8df7-4e2f86ae6e27"}, {"page_content": "Międzynarodowe znaczenie ma też dział malarstwa europejskiego i rzeźby (Modern European Painting and Sculpture) z okresu pomiędzy rokiem 1800 a 1960. Znajduje się tu ponad 537 eksponatów, w tym prace Jacques-Louis Davida, Francisco Goi, Jean-Baptiste’a Camille’a Corota, Gustave’a Courbeta, malarzy szkoły z Barbizon.\nImpresjonizm i postimpresjonizm reprezentują obrazy Claude’a Moneta, Edgara Degasa, Auguste’a Renoira, Camille’a Pissarro, Paula Cézanne’a, Paula Gauguinai Vincenta van Gogha. Malarstwo brytyjskie to obrazy Williama Turnera (\"Pożar Parlamentu\") Johna Constable’a, Thomas Lawrence’a, Johna Linnella i Frederica Leightona. Kolekcję uzupełniają obrazy artystów niemieckich, austriackich, szwajcarskich (Arnold Böcklin) i skandynawskich. Obrazom towarzyszy zbiór XIX-wiecznych rzeźb dłuta takich artystów jak: Antonio Canova, Jean-Baptiste Carpeaux, Jules Dalou czy Edgar Degas. Ozdobą kolekcji jest zbiór ponad 30 rzeźb Auguste’a Rodina, w tym \"Bohaterska głowa Pierre’a de Weissant\" i brązowe odlewy \"Epoki brązu\" i \"Myśliciela\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2629577", "fragment_id": "1591611/4", "subtitle": "", "title": "Cleveland Museum of Art", "parentId": 2629577.0, "start_index": 7370.0, "document_id": "1591611", "source": "wikipedia", "score": 0.28446415066719055}, "uuid": "2e462026-bc0a-452e-8558-b0eb009f1b2c"}, {"page_content": "Paul Desiré Trouillebert (ur. 1829 w Paryżu, zm. 28 czerwca 1900 tamże) – francuski malarz pejzażysta, kojarzony obecnie ze Szkołą z Barbizon.\nStudiował pod kierunkiem Auguste’a-Antoine’a-Ernesta Héberta (1817–1908) i Charles’a-François Jalaberta (1819–1901). Debiutował w paryskim Salonie w 1865 i tam wystawiał systematycznie do 1872.\nTrouillebert malował przede wszystkim nastrojowe pejzaże utrzymane w naturalistycznej konwencji barbizończyków. Jego prace inspirowane były twórczością Jeana Corota, z którym jest często mylony. Oprócz pejzaży artysta wystawiał także portrety i eksperymentował z tematyką orientalną. Sporadycznie malował również akty, które były przychylnie oceniane przez krytyków. Artysta odniósł znaczny sukces artystyczny i materialny, kilka jego prac posiadał m.in. Edgar Degas.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1550386", "fragment_id": "683472/0", "subtitle": "", "title": "Paul Trouillebert", "parentId": 1550386.0, "start_index": 0.0, "document_id": "683472", "source": "wikipedia", "score": 0.10500834137201309}, "uuid": "76f33d64-c9f7-4ff6-8a9f-bfffd7b5e211"}, {"page_content": "W maju 2003 roku Ołowska wspólnie z Lucy McKenzie tymczasowo prowadziły podziemny bar \"Nova Popularna\" przy ul. Chmielnej w Warszawie, w którym co tydzień odbywały się koncerty i występy. Artystki zaprojektowały wnętrze baru, w tym murale, zasłony, meble i rzeźby oraz obsługiwały gości z pomocą przyjaciół i miejscowych. Po zamknięciu \"Novej Popularnej\" artystki zaczęły tworzyć prace, które miały upamiętnić i uhistorycznić ten projekt. Seria powstałych kolaży zawiera materiały wizualne, które zainspirowały bar, w tym obrazy dzieł sztuki takich jak „A Bar at the Folies-Bergère” Édouarda Maneta (1882) i „The Absinthe Drinker” Edgara Degasa (1875-76), a także wycinki modeli ze współczesnych magazynów mody i wnętrz w stylu Art Deco z publikacji poświęconych architekturze i designowi.\nOłowska nie stroni również od performence’u. Prezentowany w Tate Modern w 2015 roku „The Mother An Unsavoury Play in Two Acts and an Epilogue” to adaptacja sztuki awangardowego dramaturga Stanisława Ignacego Witkiewicza z 1924 roku. Historia rozgrywa się w mieszczańskiej scenerii, w której halucynacje, schizofrenia, alkoholizm, obłęd i narkomania przeradzają się w surrealistyczne szaleństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1359583", "fragment_id": "225957/1", "subtitle": "", "title": "Paulina Ołowska", "document_id": "225957", "start_index": 1741.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1359583.0, "score": 0.05971716716885567}, "uuid": "462709bc-2333-452b-8a07-e331783c3c34"}, {"page_content": "Paul Durand-Ruel (ur. 31 października 1831 w Paryżu, zm. 5 lutego 1922 tamże) – francuski marszand i kolekcjoner szczególnie związany z impresjonistami. Był jednym z pierwszych nowoczesnych marszandów, którzy wspierali malarzy, pomagając im materialnie i organizując indywidualne wystawy.\nŻyciorys.\nPaul Durand-Ruel w 1865 roku przejął rodzinny interes po ojcu, który również był marszandem. W latach 60. i wczesnych 70. XIX wieku wspierał i jednocześnie handlował obrazami barbizończyków. Bardzo szybko nawiązał również kontakty z malarzami, znanymi później jako impresjoniści.\nW czasie wojny francusko-pruskiej Durand-Ruel opuścił Paryż udając się do Londynu, gdzie spotkał wielu francuskich artystów, włączając Claude’a Moneta, Camille’a Pissarro i Charlesa-François Daubigny.\nJuż we wczesnych latach 70. XIX wieku wyczuł potencjał sztuki impresjonistów, pierwsza wielka wystawa ich prac miała miejsce w jego galerii w Londynie w 1872 roku. Później ich wystawy organizował również w Paryżu, a nawet w Nowym Jorku, czym przyczynił się do popularności impresjonizmu w Stanach Zjednoczonych.\nW czasie kolejnych trzech dekad Paul Durand-Ruel stał się najbardziej znanym i najważniejszym obrońcą impresjonistów na świecie, w czasach kiedy ich sztuka nie była jeszcze powszechnie doceniana. Do najbardziej znanych artystów, zawdzięczających wiele Durand-Ruelowi należą: Edgar Degas, Édouard Manet, Claude Monet, Berthe Morisot, Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1722074", "fragment_id": "678805/0", "subtitle": "", "title": "Paul Durand-Ruel", "document_id": "678805", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1722074.0, "score": 0.15715767443180084}, "uuid": "41ac6fa1-267e-45b2-bb5a-382711e8d288"}]}
{"id": "q_686", "question": "Proszę dokończyć przysłowie: „Przyganiał kocioł garnkowi...”", "answer": [{"page_content": "Podejście „zwykłego człowieka” próbuje przekonać odbiorców, że stanowiska propagandystów odzwierciedlają zdrowy rozsądek ludzi. Komunikat jest tak zaprojektowany, aby zdobyć zaufanie odbiorców, wykorzystując styl komunikacji odbiorców docelowych. Propagandziści używają zwykłego języka i manieryzmu, ubierając swoje przesłanie w komunikację bezpośrednią i audiowizualną, a równocześnie próbując utożsamić swój punkt widzenia z poglądem przeciętnego człowieka. Typowym przykładem tego rodzaju propagandy jest postać polityczna, zwykle ubiegająca się o elekcję, na podwórku lub w sklepie, wykonująca codzienne czynności. Ten obraz przemawia do zwykłego człowieka. Za pomocą mechanizmu zwykłego człowieka propagandysta może zdobyć zaufanie osób, które nie ufają obcym oraz intelektualnym komunikatom, słowom i manieryzmom.\n Sofizmat stosowany w dyskusjach, polegający na odpieraniu krytyki poprzez wskazanie, że w danej kwestii dyskutant sam nie jest bez winy. Stanowi zabieg erystyczny, ponieważ nie polega na odnoszeniu się do istoty zarzutu, a do osoby dyskutanta (argumentum ad personam). \"Tu quoque\" po łacinie oznacza „ty też”. Przykładem argumentacji \"tu quoque\" jest stosowanie powiedzenia \"przyganiał kocioł garnkowi, a sam smoli\". W kontekście propagandy jest to założenie, które próbuje zdyskredytować pozycję przeciwnika, oskarżając go o hipokryzję bez bezpośredniego obalenia ich argumentów, co jest szczególnie związane z propagandą sowiecką i rosyjską. Gdy w Związku Radzieckim pojawiła się krytyka, odpowiedzią sowiecką była „A co z...”, a następnie zaprezentowane wydarzenie w świecie zachodnim. Zobacz też: A u was Murzynów biją!\n To emocjonalnie atrakcyjne słowa, które odnoszą się do produktu lub pomysłu, ale nie przedstawiają żadnych konkretnych argumentów ani analiz. Technikę tę nazywano również efektem PT Barnuma (np. hasło kampanii reklamowej „Ford ma lepszy pomysł!”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4889602", "fragment_id": "277550/13", "subtitle": "", "title": "Techniki propagandowe", "parentId": 4889602.0, "start_index": 25174.0, "document_id": "277550", "source": "wikipedia", "score": 0.23268094658851624}, "uuid": "6e63e5a1-d2b1-406f-8bb7-7c7909f85ef3"}, {"page_content": "Tu quoque – sofizmat stosowany w dyskusjach, polegający na odpieraniu krytyki poprzez wskazanie, że w danej kwestii dyskutant sam nie jest bez winy. Stanowi zabieg erystyczny, ponieważ nie polega na odnoszeniu się do istoty zarzutu, a do osoby dyskutanta (argumentum ad personam). \"Tu quoque\" po łacinie oznacza „ty też”.\nPrzykładem argumentacji \"tu quoque\" jest stosowanie powiedzenia \"przyganiał kocioł garnkowi, a sam smoli\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4653472", "fragment_id": "771450/0", "subtitle": "", "title": "Tu quoque", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4653472.0, "document_id": "771450", "score": 0.5}, "uuid": "743ea642-fec8-4d8d-8f26-f8be2d7e8d0b"}, {"page_content": "Przysłowie jest bardzo swoistym gatunkiem literackim, stojącym na pograniczu literatury i języka potocznego. Przybiera postać stwierdzenia lub pouczenia, przeważnie jednozdaniowego. Bardzo często zbudowane jest na zasadzie paralelizmu (wprowadzenia dwóch wypowiedzi analogicznych, podpadających pod wspólny schemat) lub kontrastu znaczeniowego i składniowego – np. „Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie”. Przysłowie jest zwykle skonstruowane w sposób ułatwiający jego zapamiętanie (np. poprzez zastosowanie rymów). Częste w przysłowiach są rymy wewnętrzne, np. „W marcu jak w garncu”. \nInną cechą formalną przysłowia jest jego alegoryczność. Podwójny sens przysłów polega na tym, że operują one konkretnymi sytuacjami i wyobrażeniami, dotyczą jednak relacji ogólnych i wyrażają ogólne pojęcia.\nCechą tematyczną przysłów jest ich sens moralny – przysłowia są bowiem z reguły przestrogami, nakazami, zakazami i pouczeniami. Wyróżnikiem gatunkowym przysłowia jest także jego powtarzalność – przysłowia znane są powszechnie lub przynajmniej bardzo szeroko na danym obszarze kulturowym, szerzą się drogą przekazu ustnego, występują przez całe wieki, a czasem nawet tysiąclecia, nierzadko w bardzo odległych od siebie regionach świata.\nPrzysłowia a porzekadła i zwroty przysłowiowe.\nOd przysłów można odróżniać zwroty przysłowiowe oraz porzekadła. Zwroty przysłowiowe rozumie się jako wyrażenia podobne do przysłów, niekiedy będące ich skróconymi formami, nie mają one jednak formy zdania – np. „kuty na cztery nogi”.\nRóżnica między terminami „przysłowie” i „porzekadło” jest niejasna; współcześnie określenia te są często traktowane jako synonimiczne, choć niekiedy czyni się między nimi rozróżnienie, uznając porzekadło za specyficzny rodzaj przysłowia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23610", "fragment_id": "187269/2", "subtitle": "", "title": "Przysłowie", "document_id": "187269", "start_index": 2615.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23610.0, "score": 0.05399196222424507}, "uuid": "26984d89-7f53-4464-ba80-cba2df7f8d32"}, {"page_content": "Przysłowie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;proverbium&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"la\"&gt;adagium&lt;/&gt;) – utrwalone w danej kulturze zdanie, występujące w stałej postaci i wyrażające pewną myśl lub naukę ogólną w odniesieniu do określonej sytuacji życiowej. Przysłowia zwykle wywodzą się z tradycji ludowej i są anonimowe.\nPrzysłowia odnoszą się do doświadczeń tradycyjnych; często są związane z pouczaniem, udzielaniem rad lub krytyką. Są charakterystyczne dla kultur zamkniętych i tradycyjnych; stanowią istotny składnik literatury ludowej.\nNiegdyś przysłowiami nazywano różne środki językowe, które miały niedosłowne znaczenie i wykazywały trwałość formy. Według nowszych ujęć przysłowia wyróżniają się tym, że mają charakter tworów literacko-językowych (stanowią minimalne teksty), a w wypowiedziach przybierają postać cytatów, gotowych tekstów (w przeciwieństwie do związków frazeologicznych, uważanych za jednostki języka). Do frazeologii przysłowia są zaliczane tylko przy szerszym rozumieniu tego pojęcia. Nauką o przysłowiach jest przysłowioznawstwo, rozpadające się na paremiografię, tj. zbieranie przysłów, oraz paremiologię, tj. ich analizę historyczno-kulturową.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23610", "fragment_id": "187269/0", "subtitle": "", "title": "Przysłowie", "document_id": "187269", "start_index": 0.0, "parentId": 23610.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0443154014647007}, "uuid": "14a70613-cd87-4941-b613-aa9ea505e569"}, {"page_content": ". W walce, która się wywiązała, Brytowie zostali nie omal pokonani dzięki cudownego kotłowi, który Matholwch otrzymał od Brana. Stało się tak, gdyż polegli nocą wojownicy nazajutrz zostali przywróceni do życia. Brytowie znaleźli się w dramatycznym położeniu, jednakże wygrali, gdyż Efnisien zniszczył cudowny kocioł. Ukrywając się wśród ciał poległych wojowników i będąc wrzuconym razem z nimi do gotującego się kotła, naciskał go od spodu, rozrywając go z takim wysiłkiem, który spowodował jego śmierć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3706712", "fragment_id": "1301074/2", "subtitle": "", "title": "Efnisien", "parentId": 3706712.0, "start_index": 1745.0, "document_id": "1301074", "source": "wikipedia", "score": 0.29763439297676086}, "uuid": "076797d5-26f4-459f-905b-a7d7739d5b20"}, {"page_content": "Przysłowia polskie są częścią bogatej tradycji ludowej i językowej Polski. Stanowią one nie tylko źródło mądrości ludowej, ale także odzwierciedlenie historii, kultury i wartości narodowych. Przysłowia to krótkie, zwięzłe zdania lub wyrażenia, które zawierają pewne nauki lub wskazówki życiowe. Są przekazywane z pokolenia na pokolenie, pełniąc rolę przewodnika moralnego i kulturowego. Istnieją tysiące przysłów polskich. \nŚredniowieczne korzenie.\nWiele z przysłów polskich ma swoje korzenie w Średniowieczu, często stanowią one tłumaczenia przysłów łacińskich. Najstarsze znane przysłowie polskie to \"quando się łyka drą, tunc ea drzy\" (zapisane w 1407 r.). Przysłowie to, oryginalnie zapisane w języku staropolskim z elementami łacińskimi, w dzisiejszym języku polskim ma formę „Kiedy się łyka drą, wtedy je drzyj” (chłopi polscy nosili obuwie z łyka lipowego, które trzeba wyrabiać wiosną).\nBadania naukowe i zbiory przysłów.\nPrzysłowia polskie są badane i zbierane w Polsce od XVI wieku (\"Żywot Ezopa Fryga\", 1522). Istnieje szereg naukowych opracowań polskich przysłów (t.zw. paremiologia polska). Polskie przysłowia są gromadzone w słownikach tematycznych i podobnych zbiorach od XVII wieku - pierwszym takim zbiorem było dzieło \"Przypowieści polskie, przez Salomona Rysińskiego zebrane, a teraz nowo przydane i na wielu miejscach poprawione\", zawierające ok. 1,800 przysłów. Wraz z czasem, zwiększała się nie tylko liczba takich pozycji, ale też i liczba zawartych w nich przysłów; znacząca była XIX-wieczna \"Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich\" (1889–1894, znana także w skrócie jako \"Księga przysłów polskich\") Samuela Adalberga zawierająca ok. 30,000 przysłów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5167344", "fragment_id": "1074217/0", "subtitle": "", "title": "Polskie przysłowia", "document_id": "1074217", "start_index": 0.0, "parentId": 5167344.0, "source": "wikipedia", "score": 0.057049043476581573}, "uuid": "b022323c-9acf-40d0-8b76-9f5a2dea63b2"}, {"page_content": "Zobacz też: Garnek w innych znaczeniach tej nazwy.\nGarnek – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Kłomnice.\nPodział administracyjny.\nW latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.\nNazwa.\nWieś ma metrykę średniowieczną i jest notowana od XIV wieku. Wymieniona w 1398 jako \"de Garnek\", 1511-12 \"Garnek\", 1523 \"Garnek\", 1552 \"Garki\", 1787 \"Garnek\", 1827 \"Garnek\", 1881 \"Garnek\". Nazwa pochodzi od określenia \"garnek\" czyli \"zagłębiene gruntu w kształcie garnka\" lub od nazwy osobowej \"Garnek\".\nHistoria.\nW 1750 dziedzicem wsi był Bystrzanowski, który wzniósł w niej kaplicę dworską pełniącą później rolę miejscowego kościoła. W 1850 została ona przebudowana przez Ksawerego Grodzickiego, który dobudował do kościoła wieżę.\nPod koniec XIX wieku miejscowość jako folwark oraz wieś \"Garnek\" leżącą nad rzeką Wartą i Wiercicą odnotował Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. Leżała ona w powiecie noworadomskim, gmina Garnek, parafia Kłomnice. W 1827 wieś liczyła 38 domów, w których mieszkało 300 mieszkańców, a w 1882 127 domów z 765 mieszkańcami. Miejscowość miała 879 morg należących do włościan i posiadała kościół oraz szkołę początkową. Mieścił się w niej także urząd gminy, któremu podlegały okoliczne miejscowości: Karczewice z folwarkiem, Kuźnica, Piaski, Kajetanowice, Milanów, Dąbek, Raków, Chmielarze, Kąt oraz folwark Antoniów.\nDo 1954 roku istniała gmina Garnek. \nWe wsi mieszkał i zmarł śpiewak operowy Edward Reszke.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396132", "fragment_id": "62495/0", "subtitle": "", "title": "Garnek (województwo śląskie)", "parentId": 396132.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "62495", "score": 0.0632111132144928}, "uuid": "9b3d0341-f405-4ed9-9fa9-33f3dc225f01"}, {"page_content": ". Wysłał ją wówczas na rynek by sprzedawała garnki. Przez pierwsze dni księżniczka okazała się dobrą sprzedawczynią, jednak pewnego dnia, pijany żołnierz na koniu wjechał w nie i porozbijał. Żebrak obwiniał, żonę, że to jej wina, gdyż rozłożyła garnki na rogu, co musiało się tak skończyć. Uznał, że nie nadaje się na sprzedawczynię, wiec znalazł jej pracę na dworze króla, gdzie została pomocnicą kucharza. Pewnego dnia odbywały się uroczystości zaślubin królewicza. Z tej okazji odbyło się wielkie przyjęcie, które ona obserwowała zza drzwi. Królewicz zaprosił ją do tańca, ale ona odmówiła, gdyż rozpoznała, że był to król Drozdobrody, z którego kiedyś drwiła. Na domiar złego garnki które niosła rozbiły się, a jedzenie wysypało się na podłogę, co wywołało powszechne drwiny z niej. Wówczas królewicz oświadczył, że ją poznaje, i że król Drozdobrody i żebrak to ta sama osoba. Z miłości do niej przebrał się za żebraka. Chciał też ją nauczyć pokory. Królewna ucieszyła się, że ma męża królewicza, a nie żebraka. Służące przystroiły ją w piękne szaty i w tych szatach mogła już wziąć udział w zabawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3192812", "fragment_id": "156097/2", "subtitle": "", "title": "Król Drozdobrody", "document_id": "156097", "start_index": 1891.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3192812.0, "score": 0.3248066306114197}, "uuid": "8f40d52b-b2c6-48af-a00a-b52ee6d1511f"}, {"page_content": "Kafel − wyrób ceramiczny służący do wykładania powierzchni pieców grzewczych, kuchennych i kominków. Kafle po uformowaniu z gliny są wypalane, a ich powierzchnia zewnętrzna pokrywana jest szkliwem.\nRzemieślnik wyrabiający kafle to kaflarz, a jego warsztat to kaflarnia.\nHistoria.\nPierwsze kafle, tzw. garnkowe, pojawiły się w XI wieku w Europie. W Polsce rozpowszechniły się od początku XIV wieku. Miały one kształt garnków wmurowanych w ścianę pieca, otworem na zewnątrz. Otwór początkowo okrągły, wkrótce zmienił kształt na kwadratowy, później przybierał inną, bardziej ozdobną postać np. koniczyny. Kafle garnkowe wyrabiano na kole garncarskim.\nW XVI wieku zaczęto wyrabiać w Polsce kafle płytkowe, miskowate, okrągłe i czworokątne. Były bardziej ozdobne, pokrywano je polewą brązową, żółtą lub zieloną. Otwór głębokich kafli przysłaniano ozdobną kratką.\nW XV wieku pojawiły się również kafle podobne do współczesnych – płaskie, płytkowe. Płyta czołowa była bardzo bogato zdobiona. Często przedstawiano na niej sceny z Nowego i Starego Testamentu, sceny z polowań, motywy roślinne. Kafle pokrywano różnokolorowymi polewami.\nW drugiej połowie XIX wieku wzrost zapotrzebowania na kafle i zmechanizowanie ich wyrobu spowodowały, że kafle gładkie, jednobarwne zdominowały rynek.\nZe względu na kształt wyróżnia się kafle:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=646168", "fragment_id": "813427/0", "subtitle": "", "title": "Kafel", "parentId": 646168.0, "start_index": 0.0, "document_id": "813427", "source": "wikipedia", "score": 0.14534536004066467}, "uuid": "9ee1df0a-a05f-401f-a584-309037faefe5"}, {"page_content": "\"Ty, królu, patrzyłeś: Oto posąg bardzo wielki, o nadzwyczajnym blasku stał przed tobą, a widok jego był straszny. Głowa tego posągu była z czystego złota, pierś jego i ramiona ze srebra, brzuch i biodra z miedzi, golenie z żelaza, stopy zaś jego częściowo z żelaza, częściowo z gliny. Patrzyłeś, a oto odłączył się kamień, mimo że nie dotknęła go ręka ludzka, i ugodził posąg w jego stopy z żelaza i gliny, i połamał je. Wtedy natychmiast uległy skruszeniu żelazo i glina, miedź, srebro i złoto – i stały się jak plewy na klepisku w lecie; uniósł je wiatr, tak że nawet ślad nie pozostał po nich. Kamień zaś, który uderzył posąg, rozrósł się w wielką górę i napełnił całą ziemię.\"\n\"Aaron położy obie ręce na głowę żywego kozła, wyzna nad nim wszystkie winy Izraelitów, wszystkie ich przestępstwa dotyczące wszelkich ich grzechów, włoży je na głowę kozła i każe człowiekowi do tego przeznaczonemu wypędzić go na pustynię. W ten sposób kozioł zabierze z sobą wszystkie ich winy do ziemi bezpłodnej. Ów człowiek wypędzi kozła na pustynię.\"\n\"I tak im opowiedzieli: «Udaliśmy się do kraju, do którego nas posłałeś. Jest to kraj rzeczywiście opływający w mleko i miód, a oto jego owoce.\"\n\"Wtedy ukazał mu się Anioł Pański w płomieniu ognia, ze środka krzewu. [Mojżesz] widział, jak krzew płonął ogniem, a nie spłonął od niego.\"\nL.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670536", "fragment_id": "851038/9", "subtitle": "", "title": "Biblizmy", "source": "wikipedia", "start_index": 11377.0, "document_id": "851038", "parentId": 670536.0, "score": 0.28356555104255676}, "uuid": "b522b084-39cb-49dc-b85e-d9aeb5e76941"}]}
{"id": "q_687", "question": "Bohaterami którego serialu są Stach, Hadziuk, Pietrek i Solejuk?", "answer": [{"page_content": "Lucy chce otworzyć uniwersytet ludowy w Wilkowyjach. Prosi o pomoc obeznanego w funduszach unijnych Czerepacha, który jednak sabotuje pomysł, ponieważ Amerykanka odrzuciła jego zaloty. Gdy Czerepach wyjeżdża do Brukseli na kurs samorządowy, Lucy w otwarciu uniwersytetu pomaga Fabian Duda, nowo przyjęty do gminy praktykant, w którym zakochała się Klaudia Kozioł. Ku rozpaczy Lucy, uczelnia nie cieszy się zainteresowaniem wśród wilkowyjan.\nWięcławscy tworzą szczęśliwe małżeństwo, ale w obawie przed ewentualną kontrolą fiskusa i prokuratury planują rozwód, co wywołuje kryzys w ich związku, który jednak udaje im się pokonać. Do Wilkowyj po dekadach nieobecności wraca Stanisław Japycz, brat podupadającego na zdrowiu Jana. Stach, tak jak brat, również ma skłonność do picia alkoholu, co nie podoba się Michałowej, która odnawia z nim dawny romans. Na wieś powraca również Pietrek, który przez kilka tygodni pracował na budowie w Anglii. Solejukowa otwiera rodzinny biznes polegający na sprzedaży własnoręcznie lepionych pierogów. Pomaga jej w tym Hadziukowa, która zatrudnia męża jako dostawcę jedzenia. Violetka wdaje się w romans z wójtem, po czym wiąże się z policjantem Stanisławem, który się jej oświadcza. Wezół chce wyjechać do pracy za granicę, czemu skutecznie przeciwstawiają się mieszkańcy Wilkowyj, na czele z braćmi Koziołami.\nLucy chce pogodzić ze sobą braci Koziołów. Każdy z nich ma motyw, by się na to zgodzić – proboszczowi nie wypada odmówić, a wójt liczy z tego tytułu na korzyści materialne. Bracia na hucznej imprezie urodzinowej godzą się na oczach wilkowyjan.\nSeria 3: 2008.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521091", "fragment_id": "1551778/4", "subtitle": "", "title": "Ranczo (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 6773.0, "document_id": "1551778", "parentId": 521091.0, "score": 0.11685789376497269}, "uuid": "749419f0-274a-42a5-b490-a0219e62e7ef"}, {"page_content": "Violetka i Staszek starają się o dziecko. Na prośbę policjanta w Wilkowyjach pojawiają się praktykanci z Włoch i Niemiec. Policjantka Francesca nawiązuje romans z Tomaszem Witebskim, ten jednak jest przerażony planami Włoszki, która zaczęła planować ślub i powiększenie rodziny. Po wyjeździe ukochanej zaczyna za nią tęsknić. Wcześniej przeżywa kryzys twórczy i nie ma weny do napisania drugiej książki, mimo mobilizacji ze strony Kusego, który jest jego wydawcą. Ochoty do pracy nabiera dopiero po rozmowie telefonicznej z Franceską, której po jej przyjeździe do Wilkowyj oświadcza się w obecności jej rodziny. Pietrek staje się lokalną gwiazdą muzyki, dlatego uganiają się za nim paparazzi, przez co coraz rzadziej spotyka się z innymi bywalcami ławeczki. Solejukowa w jedną noc pisze książkę kucharską z przepisami na pierogi, której wydawcą zostaje Kusy. W wyniku kłótni z Hadziukową i Więcławską rozwiązuje spółkę, jednak panie wkrótce się godzą. Wezół zatrudnia w przychodni pielęgniarkę Jagnę Nowak. Solejukowie po wybudowaniu nowego domu popadają w spór z sąsiadami, Wargaczami. Silnie uczucie między Szymkiem Solejukiem a Julią Wargaczówną potęguje konflikt między rodzinami, który zostaje załagodzony dopiero przez księży.\nSeria 6: 2012.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521091", "fragment_id": "1551778/12", "subtitle": "", "title": "Ranczo (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 17851.0, "parentId": 521091.0, "document_id": "1551778", "score": 0.5}, "uuid": "b5a54e84-d33f-47ac-937d-c3abfa9d9432"}, {"page_content": "Lucy zaprzyjaźnia się z miejscowym proboszczem (a zarazem bratem bliźniakiem wójta, ks. Piotrem Koziołem) oraz pijakiem „Kusym”, który mieszka w przydworkowej komórce i pomaga Lucy w zajmowaniu się domem. Lucy pomaga Kusemu zwalczyć uzależnienie od alkoholu. Pewnego dnia zostaje porwana dla okupu przez lokalnych pijaczków, Solejuka i Hadziuka, którzy w uprowadzeniu Amerykanki upatrują szansy na poprawę swojej marnej sytuacji materialnej. Lucy ratują żony porywaczy. Kusy w świetle tych wydarzeń porzuca alkohol. Wcześniej, na zaproszenie Amerykanki, zamieszkuje na strychu w jej dworku.\nPod sklepem Krystyny Więcławskiej, jedynym w Wilkowyjach, znajduje się ławeczka, na której przesiadują Solejuk, Hadziuk, Pietrek i Jan Japycz. Panowie całe dnie rozmyślają nad różnymi aspektami życia i krytykują innych, popijając przy tym tani alkohol. Hadziukowa zaczyna hodować kozy, co wśród wielu wilkowyjczan (m.in. u jej męża) uchodzi za zajęcie uwłaczające godności. Następnie zakłada biznes mleczarski, w czym pomaga jej Klaudia Kozioł, tworząc biznesplan i doradzając w zaciągnięciu kredytu.\nTomasz Witebski, przy wsparciu m.in. Lucy, otwiera niezależną gazetę „Wieść Gminna”. Redaktor zyskuje sobie poparcie i szacunek mieszkańców Wilkowyj, ujawniając, że wójt jest najbardziej znienawidzoną osobą we wsi. Witebski boi się reakcji Kozioła, ale ten niespodziewanie zachęca redaktora do dalszej pracy, ale silnie cenzuruje treść gazety. Witebski w wyniku nacisków ze strony proboszcza i Lucy wkrótce zakłada konkurencyjny tytuł – „Wieść Parafialną”, która poddawana jest jeszcze silniejszej cenzurze ze strony duchownego. Oba tytuły wkrótce upadają.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521091", "fragment_id": "1551778/2", "subtitle": "", "title": "Ranczo (serial telewizyjny)", "document_id": "1551778", "start_index": 3397.0, "source": "wikipedia", "parentId": 521091.0, "score": 0.31205812096595764}, "uuid": "00e1dca9-0e4f-4e20-a27f-f156bd4e07bc"}, {"page_content": "Jagoda Stach (ur. 26 grudnia 1983 w Warszawie) – polska aktorka, absolwentka PWST w Krakowie, wokalistka.\nŻyciorys.\nW telewizji zadebiutowała jako pięciolatka, występem w bloku \"Mini Lista Przebojów\" w programie telewizyjnym \"5-10-15\". Później, gdy z bloku programowego wyodrębnił się samodzielny program, wystąpiła w nim jeszcze dwukrotnie.\nZdobyta tam sympatia widzów, przyniosła jej kilkanaście ról w filmach i spektaklach Teatru Telewizji. Jako nastolatka pojawiała się regularnie w serialu \"Klan\", do którego powróciła po latach.\nW 2008 ukończyła studia na wydziale aktorskim PWST w Krakowie. W latach 2008–2011 aktorka Teatru Nowego w Poznaniu, występowała jako Hermia w trans-operze na podstawie sztuki \"Sen nocy letniej\" Szekspira oraz w \"Burzy\" jako Miranda.\nDodatkowo śpiewa także w chórkach podczas koncertów swojej siostry Hani Stach. Na płycie zatytułowanej \"Moda\" wykonały wspólnie utwór „I Want No Other”.\nProwadzi również warsztaty aktorskie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1080715", "fragment_id": "1347757/0", "subtitle": "", "title": "Jagoda Stach", "parentId": 1080715.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1347757", "source": "wikipedia", "score": 0.2588683068752289}, "uuid": "1107dc26-8eb4-4374-be4d-1419912e6797"}, {"page_content": "Klaudia Kozioł przeprowadza udaną terapię małżeńską u Więcławskich. Później o poradę proszą również Hadziukowa i Solejukowa, jednak ich mężowie wykazują opór przed poddaniem się terapii. Zmieniają zdanie, gdy Klaudia zastosowała wymianę małżeńską i zaleciła, by Hadziukowa zamieszkała u Solejuków, a Solejuk u Hadziuków. O ile panie szybko męczą się mieszkaniem razem, panowie są zadowoleni z tego pomysłu. Pijaki doprowadzają dom Hadziukowej niemal do ruiny, czym wywołują wściekłość u swoich żon. Koziołówna, choć próbuje pomóc innym parom, sama nie może pogodzić się ze stratą Fabiana Dudy, który jest w związku z pielęgniarką Jagną. W ramach zemsty regularnie wybija Fabianowi szyby w domu. Duda skarży się senatorowi na córkę. Klaudii udaje się skłócić Fabiana z Jagną. Para rozstaje się po wyjeździe pielęgniarki do Lublina, gdzie – za sprawą Klaudii – Jagna otrzymała pracę w szpitalu. Koziołówna, dręczona wyrzutami sumienia za doprowadzenie do rozpadu związku Fabiana i Jagny, postanawia wstąpić do klasztoru. Niedługo później godzi się z Fabianem dzięki intrydze Kingi i jej nowego chłopaka, leśnika Pawła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521091", "fragment_id": "1551778/24", "subtitle": "", "title": "Ranczo (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 33990.0, "document_id": "1551778", "parentId": 521091.0, "score": 0.1226535215973854}, "uuid": "75e17284-7933-453f-ad2f-caa7338b98a4"}, {"page_content": "Tymczasem Stach znajduje schronienie u Doroty, która wyjawia mu swoje prawdziwe imię – Ewa. Następnego dnia, kiedy Stach przychodzi ponownie się z nią spotkać, zostaje ostrzeżony przez dozorcę, że pod mieszkanie Doroty przyjechali agenci Gestapo. Dorota spostrzega Stacha z oddali, po czym wsiada wraz z gestapowcami do samochodu. Stach, załamany po utracie swojej miłości życia, decyduje się mimo wszystko kontynuować walkę z okupantem i przejąć dowództwo nad resztkami plutonu.\nObsada.\nŹródło: Filmpolski.pl\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\n\"Pokolenie\" jest adaptacją powieści Bohdana Czeszki pod tym samym tytułem, która reprezentowała poetykę socrealizmu. Pierwotnie produkcja filmu na podstawie powieści miała być powierzona Aleksandrowi Fordowi, ten jednak nie zamierzał go realizować. Ford powierzył zadanie realizacji \"Pokolenia\" swojemu asystentowi Andrzejowi Wajdzie, dając mu pierwszą szansę realizacji własnego filmu pełnometrażowego. Wajda miał wówczas za sobą reżyserię dwóch nieudanych etiud: \"Złego chłopca\" oraz \"Ceramiki iłżeckiej\", a nakręcenie \"Pokolenia\" miało mu pomóc w zdobyciu dyplomu Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Sam Ford miał nadzorować projekt jako szef artystyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=713927", "fragment_id": "846612/2", "subtitle": "", "title": "Pokolenie (film)", "parentId": 713927.0, "start_index": 3321.0, "source": "wikipedia", "document_id": "846612", "score": 0.46795910596847534}, "uuid": "107fa4ca-d04b-4bc0-9a3b-06373fb4cc41"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWiktor Konopka pseud. \"Madej\", \"Stach\" (ur. 21 maja 1896 w Kawęczynie k. Warszawy, zm. 21 marca 1961 w Warszawie) – działacz komunistyczny, podpułkownik MBP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3547611", "fragment_id": "970348/0", "subtitle": "", "title": "Wiktor Konopka", "parentId": 3547611.0, "start_index": 0.0, "document_id": "970348", "source": "wikipedia", "score": 0.16198672354221344}, "uuid": "aac672aa-7a49-4092-bab0-d396289afc09"}, {"page_content": "Choć \"Pokolenie\" współcześnie jest utożsamiane z nurtem socrealistycznym i podatne na krytykę ideologiczną, nie były kwestionowane jego walory estetyczne. Barbara Mruklik, poświęcając twórczości Wajdy osobną książkę, dostrzegła w \"Pokoleniu\" zaczątek jego stylu autorskiego. Zdaniem Mruklik \"Pokolenie\" Wajdy wprowadziło do jego twórczości bohatera romantycznego (Jasia Krone), łączącego w sobie „tradycję romantyzmu XIX-wiecznego z egzystencjalizmem wieku XX”. Autorka zauważyła, iż specyfiką Wajdy jest budowanie kontrastów (na przykład poprzez zestawienie sceny pobicia Stacha przez Niemców z sekwencją jazdy końmi) oraz rozbudowanych metafor (zegar z „Murzynkiem”, którego wahadło coraz szybciej się rusza i intensyfikuje nastrój). Bronisława Stolarska porównała nawet przemianę duchową Jasia Krone (od bierności do czynnego oporu) z męczeństwem Chrystusowym.\nTadeusz Lubelski zwraca uwagę, iż każdy z twórców \"Pokolenia\" „zawarł w tym filmie jakiś fragment swojej wojennej biografii”. Przykładowo, losy Stacha – pracownika warsztatu stolarskiego – pokrywały się z doświadczeniem samego Wajdy, który w trakcie niemieckiej okupacji pracował w różnych zakładach rzemieślniczych. Lipman z kolei, inscenizując pirotechnikę, podejmował takie samo ryzyko jak podczas wojny, kiedy podróżował po Europie w mundurze niemieckiego oficera. Natomiast Polański, wrzeszcząc histerycznie w jednej ze scen, przywoływał uczucie strachu z czasów pobytu w krakowskim getcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=713927", "fragment_id": "846612/7", "subtitle": "", "title": "Pokolenie (film)", "document_id": "846612", "start_index": 10368.0, "parentId": 713927.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21327731013298035}, "uuid": "82d54d86-62d1-4936-bcf4-c70c028c5396"}, {"page_content": "Lisa Olivia Munn (ur. 3 lipca 1980 w Oklahoma City, USA), amerykańska aktorka i modelka.\nŻyciorys.\nJest najmłodszym z pięciorga dzieci. Jej matka jest Chinką, która urodziła się w Wietnamie; gdy Olivia miała 2 lata, wyszła ponownie za mąż i wyjechała z dziećmi do Japonii.\nDo wczesnych ról Olivii Munn należą m.in. Mily Acuna w serialu obyczajowym \"Ponad falą\" (2006) oraz recepcjonistka Maria w filmie \"Wielki Stach\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1119278", "fragment_id": "1352380/0", "subtitle": "", "title": "Olivia Munn", "parentId": 1119278.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1352380", "source": "wikipedia", "score": 0.22861944139003754}, "uuid": "9239d515-7e8b-44da-82d2-4e0411ec418f"}, {"page_content": "Akcja serialu toczy się we wszystkich latach XX wieku(z wyjątkiem lat 70) na fikcyjnej wyspie Sodor, która znajduje się w pobliżu wybrzeża Wielkiej Brytanii. Na całej wyspie funkcjonuje kolej kierowana przez Pana Szyneczkę nazywanego przez lokomotywy Grubym Zawiadowcą. Na kolei pracują lokomotywy parowe, spalinowe i wąskotorowe. Pracują także pojazdy drogowe, statki wodne, statki powietrzne, a nawet dźwigi oraz żurawie. Głównymi bohaterami serialu są Tomek (ang. Thomas), Edek (ang. Edward), Henio (ang. Henry), Gabryś (ang. Gordon), Kuba (ang. James), Piotruś (Piotrek; ang. Percy), Tobik (ang. Toby), Emilka (ang. Emily), dwie bliźniacze lokomotywy Donald i Darek (ang. Donald and Douglas) oraz Wielkie Zachodnie Lokomotywy Kaczor (Kaczorek; ang. Duck) i Olek (ang. Oliver). Lokomotywy zawsze starają się dobrze wykonywać swoją pracę i są dumne, gdy zawiadowca nazywa je \"naprawdę użytecznymi\".\nWersja polska.\nSerie I-XI.\nWersja polska: Studio Eurocom\nTekst:\nCzytał: Stefan Knothe\nFilm Tomek i Przyjaciele – Jak Lokomotywy Uratowały Lotnisko.\nOpracowanie wersji polskiej: Studio Eurocom\nTekst: Anna Sienkiewicz\nCzytał: Stefan Knothe\nFilm Tomek i Przyjaciele – Wielkie Odkrycie.\nWersja polska: na zlecenie HIT Entertainment – Studio Eurocom\nPrzekład: Michał Urzykowski\nDźwięk: Jerzy Wiśniewski\nReżyseria narracji: Andrius Kalvis\nOpowiadał: Stefan Knothe\nWykonanie piosenek: Beata Wyrąbkiewicz, Weronika Łukaszewska, Marcin Mroziński\nTeksty piosenek: Andrzej Gmitrzuk\nKierownik muzyczny: Marta Radwan\nRealizacja nagrań: Jacek Gładkowski\nSeria XII.\nWersja polska: Studio Sonica\nWystąpili:\ni inni\nLektor tytułu serialu i tytułów odcinków: Stefan Knothe", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=763930", "fragment_id": "834744/1", "subtitle": "", "title": "Tomek i przyjaciele", "document_id": "834744", "start_index": 1090.0, "parentId": 763930.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17769889533519745}, "uuid": "e6f161da-bc12-4d9c-a987-0f2dfb7a4289"}]}
{"id": "q_688", "question": "Który styl architektoniczny reprezentuje krzyżacki zamek w Malborku?", "answer": [{"page_content": "Zamek krzyżacki w Malborku (niem. Ordensburg Marienburg) – trzyczęściowa twierdza obronna w stylu gotyckim o kubaturze ponad 250 000 m³. Składa się z zamku niskiego, zamku średniego i zamku wysokiego. Jest to jeden z największych zachowanych zespołów gotyckiej architektury na świecie. Pierwotna nazwa zamku używana przez zakon krzyżacki brzmiała Marienburg, czyli Gród Marii. Od 14 września 1309 do 1457 zamek w Malborku był siedzibą wielkiego mistrza krzyżackiego, a miasto stolicą państwa zakonnego.\nNiektóre zabytki architektury gotyckiej w Polsce znajdują się na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego.&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nPanorama Malborka\nLiteratura.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19650", "fragment_id": "170537/9", "subtitle": "", "title": "Architektura gotycka", "parentId": 19650.0, "start_index": 13412.0, "document_id": "170537", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "5a184579-dedc-4d9c-b872-04cf7472f697"}, {"page_content": "Zamek w Malborku (niem. \"Ordensburg Marienburg\") – zamek w Malborku, na prawym brzegu Nogatu, wzniesiony w kilku etapach od 1280 do poł. XV w. przez zakon krzyżacki. Początkowo konwentualna siedziba komtura, od 1309 po przeniesieniu przez Siegfrieda von Feuchtwangena stolicy zakonu z Wenecji do Malborka, siedziba wielkich mistrzów zakonu krzyżackiego i władz Prus Zakonnych do 1457, w latach 1457–1772 rezydencja królów Polski, od 1466 siedziba władz Prus Królewskich, od 1568 siedziba Komisji Morskiej, w 1772 zajęty przez administrację Królestwa Prus i zdewastowany w latach 1773–1804; rekonstruowany w latach 1817–1842 i 1882–1944, zniszczony w 1945, ponownie rekonstruowany od 1947; w 1949 wpisany do rejestru zabytków, w 1994 uznany za pomnik historii, w 1997 wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO; od 1961 siedziba Muzeum Zamkowego w Malborku.\nW 1286 na południe od zamku lokowano Malbork (Stare Miasto), którego mury miejskie połączono z murem obronnym zamku w jednolity system obronny. W 1388 na wschód od zamku założono Nowe Miasto. W latach 1626–1635 miasto i zamek otoczono wałem fortecznym o narysie bastionowym, zaś przyczółek mostowy na lewym brzegu Nogatu osłonięto dziełem rogowym.\nZespół zamkowy w Malborku obejmuje:\nZamek w Malborku jest jednym z najznakomitszych przykładów średniowiecznej architektury obronno-rezydencyjnej w Europie Środkowej.\nStan badań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=175713", "fragment_id": "23844/0", "subtitle": "", "title": "Zamek w Malborku", "parentId": 175713.0, "start_index": 0.0, "document_id": "23844", "source": "wikipedia", "score": 0.6130910515785217}, "uuid": "234c6f6a-e9de-4901-9273-5df52d575b47"}, {"page_content": "Szlak Zamków Gotyckich – samochodowa trasa turystyczna grupująca 12 gotyckich zamków Warmii, Mazur i Pomorza. Znajdują się wśród nich zarówno zamki biskupie, kapitulne, jak i krzyżackie. Szlak administrowany jest przez Stowarzyszenie Gmin Polskie Zamki Gotyckie. Szlak jest znakowany, istnieją różne warianty jego przebiegu.\nObiekty na szlaku.\nZamek krzyżacki w Bytowie.\nZamek w Bytowie powstawał w latach 1398-1405. Główną osobą odpowiedzialną za prace budowlane był Mikołaj Fellensteyn. W czasie budowy wielkim mistrzem zakonu był Konrad von Jungingen, natomiast funkcję prokuratora bytowskiego pełnił wówczas Jakub von Reinach. Zamek zlokalizowano na wzgórzu górującym nad miastem. Po powstaniu zamek pełnił głównie rolę siedziby administracji zakonnej, strażnicy granicznej i zajazdu dla rycerstwa zachodnioeuropejskiego, podróżującego do Malborka.\nZamek krzyżacki w Malborku.\nZamek w Malborku to trzyczęściowa twierdza obronna w stylu gotyckim o kubaturze ponad 250 000 m³. Składa się z podzamcza, zamku średniego i zamku wysokiego. Jest to jeden z największych zachowanych zespołów gotyckiej architektury na świecie. Pierwotna nazwa zamku używana przez zakon krzyżacki brzmiała Marienburg, czyli \"Gród Marii\". Od 14 września 1309 do 1457 zamek w Malborku był siedzibą wielkiego mistrza krzyżackiego, a miasto stolicą państwa zakonnego.\nZamek ten jest uznawany za największy zamek gotycki na świecie.\nZamek krzyżacki w Sztumie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1096419", "fragment_id": "1347385/0", "subtitle": "", "title": "Szlak Zamków Gotyckich", "document_id": "1347385", "start_index": 0.0, "parentId": 1096419.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7736300230026245}, "uuid": "953063f3-c086-423a-837d-6744db199627"}, {"page_content": "Następnie właścicielami byli Misjonarze Świętej Rodziny. Rozbudowali oni zamek i kaplicę oraz rozpoczęli budowę Kalwarii, której nie dokończyli ze względu na wojnę. W latach 50. zamek został przejęty przez państwo i zamieniony w dom pomocy społecznej dla niepełnosprawnych intelektualnie mężczyzn. W 2006 orzeczeniem Komisji Majątkowej przy MSWiA oddano zamek Domowi Zakonnemu Misjonarzy Świętej Rodziny. Decyzja Komisji została zaskarżona przez powiat kłodzki na drodze postępowania sądowego. W styczniu 2020 nastąpiła likwidacja miejscowego domu pomocy społecznej, a obiekt udostępniono do zwiedzania.\nArchitektura.\nZamek, zbudowany na wzór średniowiecznego zamku obronnego, reprezentuje styl neogotycki. Jest to czworoboczna, trzykondygnacyjna budowla na planie prostokąta z czterema narożnymi wieżami. Jedna z wież ma kształt cylindra, pozostałe są czworoboczne. Zamek otacza sucha fosa oraz mur obronny, na którym w przeszłości stały armaty. We wnętrzu znajduje się sala rycerska oraz kaplica MB Królowej Pokoju z unikalnym zabytkiem, jakim są rury wykonane ze stopu spiżowego, pełniące rolę dzwonka. Chociaż zamek wiernie odzwierciedla budowlę o średniowiecznej architekturze, to jednak wybudowany został niedawno, bo w latach 30. XIX wieku. Po prawej stronie gotycko zwieńczonej kamiennej bramy znajduje się figura św. Jana Nepomocena z sentencją w j.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;S. IOANNES NEPOMVCENE TVAS HIC DEGEM TES BENIGNVS PROTEGE SERVOS&lt;/&gt; /\"Święty Janie Nepomucenie niech twoja ręką łaskawie chroni twoje sługi mieszkające tutaj\" i chronostychem MDCCVVVVIII - 1723.\nSzlaki turystyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=459292", "fragment_id": "1540835/1", "subtitle": "", "title": "Zamek Leśna", "document_id": "1540835", "start_index": 1657.0, "parentId": 459292.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11839551478624344}, "uuid": "1335e9cf-6156-48d4-968d-24d9e1b376dc"}, {"page_content": "Zamek krzyżacki (niem. \"Ordensburg\") – krzyżacka gotycka twierdza obronna z funkcjami klasztornymi.\nHistoria.\nKrzyżacy na terenie Prus wybudowali około 200 zamków. Powstały w większości w drugiej połowie XIV wieku – najstarsze pochodzą z XIII wieku. Budowane były z drewnianych bali, ziemi i gliny, a później z cegły i polnych kamieni.\nW XIV wieku wykształciła się typowa forma krzyżackiego zamku, składającego się z gospodarczego podzamcza i domu zakonnego – zamku właściwego – posadowionego na planie kwadratu lub prostokąta, na podmurówce z kamieni. Zamek właściwy mieścił magazyny, pomieszczenia gospodarcze i mieszkalne. Budynek był zwykle trzykondygnacyjny. Otoczony był dziedzińcem wewnętrznym z dwukondygnacyjnym gankiem.\nNa parterze zamku właściwego mieściły się pomieszczenia gospodarcze. Na pierwszym piętrze: komnaty mieszkalne, kaplica, kuchnia, jadalnia, sala narad. Na drugim piętrze znajdowały się magazyny i zbrojownia. Zwykle kaplica, kapitularz i refektarz były pomieszczeniami dwunawowymi z kolumnami w środku. Sklepienia gotyckie, ostrołukowe i krzyżowo-żebrowe. Ściany zdobione były malowidłami.\nZamek z podzamczem otaczała fosa z murem obronnym z basztami.\nPosiłki.\nZgodnie z \"Regułą\" spożywano 2 lub 3 posiłki dziennie. Obiad zwykle składał się z dwóch dań. Mięso jadano trzy razy w tygodniu. Rocznie wypadało 120 dni postnych i wtedy spożywano jeden posiłek dziennie. Jedzono kasze, ciasta, wołowinę, cielęcinę, baraninę, drób, dziczyznę, ryby morskie i słodkowodne, sery, smalec, łój, olej, wina, miód.\nW postne dni bracia zakonni dostawali litr piwa i miodu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1391360", "fragment_id": "212033/0", "subtitle": "", "title": "Zamek krzyżacki", "parentId": 1391360.0, "start_index": 0.0, "document_id": "212033", "source": "wikipedia", "score": 0.10997659713029861}, "uuid": "03f2c94e-0789-41f1-b2f3-216ca9d7ecc0"}, {"page_content": "W 1454 roku twierdza przestała istnieć. Po wybuchu ogólnokrajowego powstania Związku Pruskiego, 6 lutego krzyżacki zamek został zaatakowany. Zajęto go po sześciu dniach (załodze pozwolono odejść do Malborka) i z rozkazu Rady Starego Miasta zburzono. Przez następne sto lat pozostał w stanie ruiny, zaś pewne jego fragmenty (mury obronne, baszty i kilka budynków) została w całości rozebranych dopiero w końcu XVIII wieku. Do dzisiaj przetrwały tylko szczątki urządzeń obronnych obiektu. Część zabudowy podzamcza jeszcze w XV wieku władze miasta przekazały brygidkom, w rękach których pozostały do 1520 roku. Piętnaście lat później budynki te stały się siedzibą Gimnazjum Elbląskiego (współcześnie działa w nich Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu).\nW roku 1914 i ponownie w 1919 na terenie dawnego zamku prowadzono prace archeologiczne; w ramach wykopalisk odkryto m.in. dużą ilość detali architektonicznych, w tym bogato zdobiony portyk z motywem mądrych i głupich panien, prawdopodobnie służący za inspirację twórcy podobnego portyku w kościele zamkowym w Malborku.\nStan obecny.\nDo czasów obecnych zachowały się pozostałości północnego podzamcza, w tym piwnice, XIV-wieczny browar, fragment murów i baszty. Na piwnicach zachodniego skrzydła zamku znajduje się budynek z 1521 posiadający skromne, renesansowe formy. Przebudowany w 1599 początkowo pełnił funkcję klasztoru Brygidek, a następnie gimnazjum, a obecnie muzeum. Przed budynkiem relikt zamku wysokiego w formie kolumny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3931549", "fragment_id": "621938/3", "subtitle": "", "title": "Zamek krzyżacki w Elblągu", "parentId": 3931549.0, "start_index": 4535.0, "document_id": "621938", "source": "wikipedia", "score": 0.2236635684967041}, "uuid": "fc526f46-6ddf-4814-8fc7-a127b89d4e68"}, {"page_content": "Zamek wielkich mistrzów krzyżackich.\nSiedziba wielkich mistrzów Zakonu Krzyżackiego, budowana od lat 80. XIII do poł. XV wieku, otoczona murami obronnymi z bramami, składająca się z Zamku Wysokiego, Zamku Średniego (z pałacem Wielkich Mistrzów) oraz przedzamcza (Zamku Niskiego).\nRatusz w Malborku.\nWzniesiony został w latach 1365–1380 w miejscu wcześniejszego ratusza. Rekonstruowany pod koniec XV wieku i w 1901 przez Conrada Steinbrechta. Zbudowany na planie prostokąta, podpiwniczony, dwukondygnacyjny. Ma dwuspadowy dach z dwoma ozdobnymi szczytami i wieżyczkę pośrodku kalenicy. W wieżyczce znajdował się dzwon odlany w 1407. W piwnicach przed wojną znajdowała się restauracja „Ratskeller” z izbą pamięci Hindenburga. Obecnie w ratuszu mieści się Młodzieżowy Dom Kultury „Ratusz”.\nResztki murów obronnych wraz z bramami oraz basztami.\nWzniesione w pierwszej połowie XIV wieku z cegły. Mają konstrukcję arkadową. Są stosunkowo cienkie, jak na konstrukcję obronną. Zasadnicza grubość ściany wynosi 45 cm (1,5 cegły) wzmocniona jest od strony miasta filarami o grubości 45 cm. System obronny Malborka – Stare Miasto malborskie uzyskało już w XIII wieku system obronny, który rozbudowywano systematycznie aż po czasy nowożytne. Ze średniowiecznych umocnień zachowały się od wschodu fragment ceglanych murów, Brama św. Ducha (Garncarska) i relikty baszt, od południa Brama Mariacka oraz od zachodu mur oporowy wysoczyzny miejskiej, na którym oparte były niegdyś budynki spichrzowe.\nBrama Mariacka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9477", "fragment_id": "172868/11", "subtitle": "", "title": "Malbork", "document_id": "172868", "start_index": 15028.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9477.0, "score": 0.4093438982963562}, "uuid": "f280f198-1707-47fc-977a-406af9b40e03"}, {"page_content": "Pierwotnie gotycki czworoboczny obiekt włączony w obręb murów miejskich. Zbudowany na planie prostokąta o wymiarach 49,5 × 60,5 m z czterema budynkami wokół dziedzińca. Powierzchnia zajęta przez zamek liczyła około 3 000 m². Największym budynkiem był dwutraktowy pałac królewski od wschodu o długości 49,75 m i szerokości 15 m (a z położonym od strony dziedzińca gankiem – 18,4 m). Dom północny oraz południowy miały około 9,5 m szerokości i około 34,75 m długości. Dom zachodni miał wymiary zewnętrzne około 39,25 m × 11 m. Na rogach znajdowały się narożne wieżyczki, w tym wieża latrynowa pomiędzy wschodnim i północnym domem zamkowym. Od strony północno-zachodniego narożnika stała czworokątna wieża o boku ok. 10 m. Z zewnątrz mury wspierały regularne przypory. Ostatnie badania przeprowadzone w latach 2007–2009 przez archeologa Tomasza Olszackiego wskazują, że był to jeden z największych zamków powstałych w Zjednoczonym Królestwie Polskim. Z wyglądu mógł przypominać takie zamki jak Gniew, Człuchów lub zamek wysoki w Malborku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2531935", "fragment_id": "552030/2", "subtitle": "", "title": "Zamek w Pyzdrach", "parentId": 2531935.0, "start_index": 2108.0, "document_id": "552030", "source": "wikipedia", "score": 0.1426994651556015}, "uuid": "84650556-ec76-498f-a0dc-21db6b5b8ef6"}, {"page_content": "Muzeum Zamkowe założono 1 stycznia 1961 roku, jako placówka centralna podlegająca bezpośrednio Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W czasie założenia Muzeum zespół zamkowy w Malborku przechodził odbudowę i gruntowną konserwację, która trwa do dnia dzisiejszego. Powołanie muzeum wiązało się z odpowiednim zagospodarowaniem powierzchni pomieszczeń zamkowych, z zachowaniem ocalałych wnętrz z okresu średniowiecza.\nPoczątkowo Muzeum Zamkowe dysponowało skromną ilością zbiorów, których rdzeniem były wydobyte z gruzów detale architektoniczne, dzieła rzeźby i rzemiosła artystycznego. W ciągu następnych dekad systematycznie wzbogacano zbiory, co przyniosło efekt w postaci około 40 tysięcy muzealiów, w których oprócz bogatej kolekcji plastyki gotyckiej znalazła się zbrojownia, kolekcja numizmatów czy wyrobów z bursztynu.\nJednocześnie placówka ta stała się ważnym centrum kultury i nauki. Działalność naukową muzeum prowadzi w zakresie archeologii, historii i historii sztuki. Przedmiotem zainteresowań archeologów są pradzieje terenów wokół delty Wisły, badania historyczne oscylują wokół tematyki zakonu krzyżackiego, dziejów miasta Malborka i zamku. Przedmiotem badań historyków sztuki jest nie tylko bogata kolekcja zamkowych muzealiów, ale również sztuka i kultura dawnych Prus i problematyka konserwatorska. Celem działalności kulturalnej Muzeum Zamkowego jest organizowanie wystaw związanych z historią zamku i Krzyżaków, ale także organizacja rozmaitych koncertów, prezentacji, imprez i widowisk plenerowych wykorzystujących gotycką architekturę zamku. Tradycję sięgającą początku lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku ma Międzynarodowe Biennale Ekslibrisu Współczesnego. Ważnymi dla dziejów muzeum były lata 2010 (rocznica bitwy grunwaldzkiej) i 2011 (pięćdziesięciolecie muzeum), podczas których zorganizowano szereg dużych wystaw czasowych m.in. „Fundacje Artystyczne Państwa Zakonu Krzyżackiego” i „\"Crème de la crème\". Najcenniejsze z cennych malborskiego muzeum”.\nZbiory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2441888", "fragment_id": "526112/3", "subtitle": "", "title": "Muzeum Zamkowe w Malborku", "parentId": 2441888.0, "start_index": 4054.0, "document_id": "526112", "source": "wikipedia", "score": 0.2279348522424698}, "uuid": "0c5cb4bf-c984-46f2-8b85-101c59cf3193"}, {"page_content": "Pod koniec lat 50. XX w. ze względu na to, iż w trakcie II wojny światowej 50% zamku zostało zburzone, zaczęto planować rozbiórkę zamku. Ostatecznie zmieniono zdanie i powołano Społeczny Komitet Odbudowy Zamku. Rozpoczęła się trwająca wiele lat odbudowa zamku, podczas której starano się przywrócić mu kształt z okresu średniowiecza, usuwając błędne rekonstrukcje dokonane przez niemieckich konserwatorów sztuki (np. wimpergi nad oknami w kościele zamkowym). Pomocą okazały się dwa najstarsze obrazy zamku. Jeden z ok. 1480 roku, który wisiał w gdańskim Dworze Artusa, i drugi z 1536 roku z widokiem Malborka od strony zachodniej. Od 1961 roku jest siedzibą nowo powołanego Muzeum Zamkowego. W latach 1962–1966 odbudowano dachy nad płn. i zach. skrzydłami zamku średniego. W 1966 roku rozpoczęto odbudowę kaplicy św. Anny. W 1967 roku odbudowano południowo-wschodni narożnik Zamku Wysokiego. W latach 1967–1968 zrekonstruowano Wieżę Główną w formie średniowiecznej. W latach 1973–1976 odbudowano zniszczoną prawie do fundamentów, Bramę Główną (Snycerską) na Przedzamczu. W latach 1980–1982 odbudowano Dom Podstarościego i Basztę Prochową. W 1993 roku zakończono odbudowę Karwanu i rozpoczęto odbudowę Baszty Trójściennej. Cały czas też trwały prace konserwatorskie we wnętrzach zamkowych. W 1997 roku zamek krzyżacki w Malborku został zapisany na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Został on wpisany na podstawie kryterium II, III, IV oraz określony jako budowla autentyczna i integralna. Od kilkunastu lat organizowane są inscenizacje zdobywania zamku malborskiego przez wojska polsko-litewskie po bitwie pod Grunwaldem. W okresie od maja do września odbywają się tu też od wielu lat spektakle typu światło i dźwięk", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=175713", "fragment_id": "23844/16", "subtitle": "", "title": "Zamek w Malborku", "document_id": "23844", "start_index": 18805.0, "source": "wikipedia", "parentId": 175713.0, "score": 0.22099518775939941}, "uuid": "ba7ca51e-50a1-4fdf-b50c-9a5867f729e5"}]}
{"id": "q_689", "question": "W którym wieku został wykonany przez Wita Stwosza Ołtarz Mariacki?", "answer": [{"page_content": "Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie – ołtarz Zaśnięcia NMP (Najświętszej Maryi Panny), właściwie retabulum ołtarza głównego kościoła Mariackiego w Krakowie, zwane również potocznie „ołtarzem mariackim w Krakowie”, „krakowskim ołtarzem Wita Stwosza” itp., to nastawa ołtarzowa wykonana w latach 1477–1489 przez przybyłego z Norymbergi rzeźbiarza Wita Stwosza.\nOpis.\nRetabulum ma wymiary 11 × 13 m. Wysokość największych figur wynosi ok. 2,8 m. Jest to największa w Europie gotycka nastawa ołtarzowa.\nFigury, których w ołtarzu jest ponad 200, wyrzeźbione są z litych kloców lipowych. Cała konstrukcja wykonana jest w drewnie dębowym, natomiast tło w modrzewiu.\nW predelli ukazane jest drzewo Jessego – genealogiczne drzewo Chrystusa i Marii Panny. Szafę nastawy zdobią cztery skrzydła, dwa ruchome oraz dwa nieruchome. Bryłę pentaptyku dopełnia zwieńczenie.\nOłtarz Wita Stwosza – dzieło późnego średniowiecza – łączy w sobie elementy sacrum i profanum. Mistycyzm zmieszany jest z naturalistycznym realizmem. Złote szaty apostołów występują obok codziennych ubiorów noszonych w średniowiecznym Krakowie. Obok wzniosłych religijnych scen ukazane zostało życie w jego codzienności. Postać Madonny zachowuje ideał średniowiecznego piękna, ale apostołom Stwosz nadał rysy mieszczan krakowskich. W realistycznym podejściu do postaci posunął się tak daleko, że widać dokładnie ich różne ułomności: defekty wyglądu, zdeformowane dłonie, napęczniałe żyły na nogach, ślady chorób skórnych.\nScena główna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28865", "fragment_id": "169431/0", "subtitle": "", "title": "Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169431", "parentId": 28865.0, "score": 0.8614673614501953}, "uuid": "aba233fd-1bba-4ee0-99a7-066ae0d308a8"}, {"page_content": "Skrzydło tzw. ołtarza Mariackiego znajduje się w południowym ramieniu transeptu. Na jego obu stronach ukazanych jest osiem scen z życia Chrystusa, od jego narodzenia do męki. Ze względu na swoją stylistykę ołtarz datowany jest na przełom lat 30. i 40. XV w. i zaliczany do warsztatu hamburskiego mistrza Brata Francke. Mistrzowi temu przypisuje się ponadto wykonanie malowideł do ołtarza kościoła św. Jerzego w Wismarze oraz do ołtarza w kościele św. Jana w Malchin, po wykonaniu którego artysta otrzymał przydomek “mistrz ołtarza z Malchin” (niem. Meister des Malchiner Altars).\nNaprzeciwko portalu wejściowego, w północnym ramieniu transeptu, znajduje się były ołtarz główny kościoła św. Mikołaja. Dzieło to pochodzi z warsztatu w Rostocku i powstało w trzeciej ćwierci XV w.; z tego samego warsztatu pochodzi również ołtarz z klasztoru św. Krzyża w Rostocku.\nW odgrodzonej od strony zachodniej kaplicy, tzw. “Kaplicy Brokerów” znajduje się późnogotycka \"Madonna na księżycu\", pochodząca prawdopodobnie z pierwszej ćwierci XVI w. Na północnej ścianie kaplicy zawieszony jest gobelin z ręcznie naszywanym haftem z I poł. XVI w. Naszyte motywy wskazują na liturgiczne przeznaczenie dzieła – dla święta Zwiastowania. W oknie powyżej zachowały się śladowe resztki średniowiecznych witraży oprawionych niegdyś w oknach kościoła Mariackiego.\nNa lewej ścianie kaplicy jest zawieszony biały, lniany ręcznik o przybliżonych wymiarach 3 m x 0,7 m, z kolorowym, bocznym szydełkowaniem, tzw. \"Hochzeitstuch\" (\"ręcznik weselny\"), pochodzący również z XVI w. Na ręczniku tym jest przedstawiona młoda para a resztę dekoracji stanowią: herb, postacie zwierząt, muzykanci grający na dudach, ornamenty roślinne i kwiatowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1910758", "fragment_id": "377933/17", "subtitle": "", "title": "Kościół Mariacki w Rostocku", "document_id": "377933", "start_index": 27833.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1910758.0, "score": 0.2205525040626526}, "uuid": "9979840c-de5f-4c8d-8822-fb81418646d3"}, {"page_content": "Najstarszą częścią kościoła jest prezbiterium, ukończone około 1480 r. (na belce tęczowej widoczna data „1482”). Według rejestru zabytków Królestwa Polskiego budowę tej najstarszej części kościoła rozpoczęto już w 1326 r. Szerokie (szersze niż główna nawa), złożone z czterech wąskich przęseł prezbiterium zamknięte jest od wschodu trzema bokami ośmioboku i nakryte ceglanym, ostrołukowym sklepieniem kolebkowym z lunetami, ozdobionym niezwykle bogatą siecią żeber. W przęsłach sklepienia zachowały się dwa czterolistne zworniki z herbami (na jednym herb Biecza, na drugim herb Odrowąż). Na czterech wspornikach żeber ozdobne tarcze; na dwóch z nich widoczne również herby Biecza i Odrowążów, na jednej z dwóch pozostałych nieznany znak - być może gmerk budowniczego.\nPrzy wejściu do prezbiterium znajduje się XV-wieczna tęcza przedstawiająca scenę ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. Po bokach znajdują się stalle z XVII w. Przy samym ołtarzu znajduje się pulpit muzyczny z 1633 roku, będący jedynym takim zabytkiem w Polsce oraz Europie.\nOłtarz został wykonany w 1604 roku. W centrum ołtarza znajduje się XVI-wieczny obraz \"Zdjęcie z krzyża\", z kręgu Michała Anioła. Jest on jednym z trzech takich obrazów na świecie. Nad obrazem znajduje się scena przedstawiająca Zaśnięcie Matki Boskiej, wykonana przez syna Wita Stwosza – Stanisława Stwosza. Najwyżej znajduje się scena koronacji Matki Boskiej, a nad nią rzeźba św. Michała Archanioła. Po lewej znajduje się XVII-wieczny ołtarzyk Niepokalanego Poczęcia, nazywany często drzewem genealogicznym Najświętszej Maryi Panny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=299363", "fragment_id": "1457472/1", "subtitle": "", "title": "Kolegiata Bożego Ciała w Bieczu", "document_id": "1457472", "start_index": 1211.0, "source": "wikipedia", "parentId": 299363.0, "score": 0.11518565565347672}, "uuid": "9d59b270-16fb-41c9-816c-5989599f11e6"}, {"page_content": "W pierwszej połowie XV wieku dobudowano kaplice boczne. Większość z nich była dziełem mistrza Franciszka Wiechonia z Kleparza. W tym też czasie podwyższona została wieża północna, przystosowana do pełnienia funkcji strażnicy miejskiej. W 1478 roku cieśla Matias Heringkan pokrył wieżę hełmem. Na nim w 1666 roku umieszczono złoconą koronę.\nW końcu XV wieku świątynia Mariacka wzbogaciła się o arcydzieło rzeźbiarskie późnego gotyku – Ołtarz Wielki – dzieło Wita Stwosza.\nNa początku XVI polscy rajcy zaczęli domagać się spolszczenia tego kościoła, który należał do gminy niemieckiej Krakowa. W opozycji do nich stanęli niemieccy burmistrzowie miasta Cipsar, Morsztyn, Ajchler i Szyling, którzy bronili swego stanu posiadania. W spór wdał się również sejm, który w 1537 roku i pod naciskiem szlachty uznał edyktem króla Zygmunta I, żeby poranne nabożeństwa niemieckie ograniczyć do poobiednich.\nW XVIII wieku na polecenie archiprezbitera Jacka Augustyna Łopackiego wnętrze gruntownie przerobiono w stylu późnego baroku. Autorem tych prac był Francesco Placidi. Wymieniono wtedy 26 ołtarzy, sprzęt, wyposażenie, ławy, obrazy, a ściany ozdobiono polichromią pędzla Andrzeja Radwańskiego. Z tego okresu pochodzi również późnobarokowa kruchta.\nNa początku XIX wieku wskutek wprowadzenia austriackich przepisów sanitarnych i w ramach porządkowania miasta zlikwidowano przykościelny cmentarz. W ten sposób powstał plac Mariacki.\nW latach 1887–1891 pod kierunkiem Tadeusza Stryjeńskiego, wprowadzono do wnętrza wystrój neogotycki. Świątynia zyskała nową polichromię projektu i pędzla Jana Matejki, z którym współpracowali: Stanisław Wyspiański i Józef Mehoffer – autorzy witraży w prezbiterium i nad organami głównymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16170", "fragment_id": "173806/1", "subtitle": "", "title": "Kościół archiprezbiterialny Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 1664.0, "document_id": "173806", "parentId": 16170.0, "score": 0.35684213042259216}, "uuid": "4de6facc-f802-4050-9bef-a0553655544c"}, {"page_content": "Pierwowzorem gotyckich retabulów szafiastych były m.in. zamykane relikwiarze, przenośne ołtarze z kości słoniowej w formie tryptyków i obrazy tablicowe z wydzielonymi kwaterami. \nNajstarsze zachowane retabula szafiaste datuje się na XIV wiek, znajdują się na terenie niemieckiej Nadrenii (ołtarze w kościele NMP w Oberwesel, kościele klasztornym Cysterek w Marienstatt i z kościoła Klarysek w Kolonii, obecnie w tamtejszej katedrze) oraz na Holsztynie (ołtarz w kościele w Cismarze) i Pomorzu Przednim (zespół retabulów ołtarzowych w kościele Cystersów w Doberan). Nadreńskie retabula oprócz przedstawień rzeźbiarskich i malarskich posiadają repozytoria na relikwie. Przez cały okres gotyku powstawały rozmaite retabula ołtarzowe o takim typie w rozmaitej postaci. Część z nich składa się wyłącznie z rzeźb umieszczonych w architektoniczną strukturę nastawy, inne składają się wyłącznie z malowideł. Już od początku tradycji szafiastego ołtarza powstawały retabula jako kompleksowe dzieła sztuki łączące zarówno cechy architektury, rzeźby i malarstwa. \nObszary występowania.\nRetabula szafiaste kształtowały się głównie w kulturze niemieckojęzycznej, która obejmowała całe Święte Cesarstwo Rzymskie, a także oddziaływała na terenach ościennych. We wszystkich krajach niemieckich (głównie w Saksonii i Brandenburgii oraz Szwabii, Frankonii i Bawarii) powstawały najróżniejsze ich typy. Wiele retabulów znajduje się w Austrii, Śląsku, Małopolsce i na Spiszu. W Małopolsce najbardziej znanym przykładem ołtarza szafiastego jest Ołtarz Mariacki Wita Stwosza z Kościoła Mariackiego w Krakowie. Szafiaste retabula powstawały także na zachód od Niemiec, głównie w Niderlandach. \nPrzykłady.\nInne przykłady:\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40887", "fragment_id": "653897/2", "subtitle": "", "title": "Ołtarz szafiasty", "parentId": 40887.0, "start_index": 2443.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653897", "score": 0.08052577078342438}, "uuid": "359b0fb9-45a4-43ea-abc9-f5bfeca46fdd"}, {"page_content": "Jest to gotycka budowla ceglana, jednonawowa z apsydą od strony wschodniej (od Małego Rynku). Nakryta jest dwuspadowym dachem z barokową wieżyczką na sygnaturkę, przypisywaną Franciszkowi Placidi (1763). Fasada kościoła znajduje się od strony pl. Mariackiego; jest bezwieżowa, ze szkarpą na osi, zamknięta trójkątnym szczytem. Poprzedza ją tzw. Ogrojec – kaplica cmentarna połączona z kruchtą, z zewnątrz dekorowana rzeźbiarsko, wewnątrz z mieści ołtarz z rzeźbionym przedstawieniem Modlitwy w Ogrojcu wykonanym najprawdopodobniej przez Wita Stwosza lub jego warsztat, kompozycję uzupełnia polichromia pędzla nieznanego mistrza. W zewnętrzne ściany kościoła wmurowane są epitafia, m.in. renesansowe Anny i Jerzego Pipanów (z ok. połowy XVI wieku).\nWnętrze kościoła uległo barokizacji (1688–1692); wyposażenie wykonano w latach 1700–1767. Ołtarz główny, z lat 1760–1764, zawiera gotycki krucyfiks z ok. 1420 roku. Wewnątrz, na tle późnogotyckich malowideł, stoi pełnoplastyczna grupa rzeźbiarska przedstawiająca Modlitwę w Ogrójcu, przypisywana kręgowi Wita Stwosza (XV wiek). Po lewej stronie w kaplicy-wnęce znajduje się wykonana w ostatniej dekadzie XIV wieku gotycka, kamienna rzeźba Piety, prawdopodobnie dzieło z kręgu Mistrza Pięknej Madonny Toruńskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18928", "fragment_id": "182098/1", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Barbary w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 1361.0, "document_id": "182098", "parentId": 18928.0, "score": 0.5131786465644836}, "uuid": "d1da5eae-d302-4b1b-8729-166078885d94"}, {"page_content": "Akcja filmu toczy się w drugiej połowie XV wieku w Krakowie. Początek jest jednak w czasach współczesnych. W czasie odnowy Kościoła Mariackiego zostaje znaleziona ciżemka (bucik). Wtedy akcja cofa się o około 500 lat, w czasy Kazimierza Jagiellończyka. Bohaterem filmu jest młody chłopiec, Wawrzek. Jego ulubionym zajęciem jest struganie w drewnie. Wawrzek postanawia uciec z Poręby (rodzinnej wioski) do Krakowa. Po drodze musi stawić czoło bandycie Czarnemu Rafałowi, a potem uprosić strażnika Bramy Krakowskiej o wpuszczenie do miasta. Wreszcie Wawrzek dociera do stolicy. Tam udaje mu się dostać do pracowni Wita Stwosza i jego ekipy rzeźbiarzy. Wawrzek może teraz rozwijać swój talent pod okiem mistrzów sztuki rzeźbiarskiej. Bierze udział przy pracy nad Ołtarzem Mariackim. Pewnego dnia do siedziby Wita Stwosza przyjeżdża król Kazimierz, by dowiedzieć się, jak postępują prace. Postanawia wynagrodzić Wawrzka, który mimo młodego wieku, jest jednym z najlepszych i najpracowitszych rzemieślników. Chłopiec prosi króla o parę żółtych ciżemek. Swoje piękne buciki ofiaruje mu córka króla, spełniając największe marzenie chłopca. Jednak podczas ceremonii odsłonięcia ołtarza okazuje się, że św. Stanisław nie ma pastorału. Wawrzek w ostatniej chwili ratuje sytuację, ale przy wspinaczce na ołtarz gubi jedną ciżemkę. Chłopiec jest zrozpaczony. Wie, że nie będzie mógł odzyskać swojego skarbu, ale może być dumny, że uratował uroczystość.\nAnaliza.\nFilm ma walory edukacyjne, zwłaszcza pod kątem poznania architektury.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1537512", "fragment_id": "223463/1", "subtitle": "", "title": "Historia żółtej ciżemki (film)", "document_id": "223463", "start_index": 785.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1537512.0, "score": 0.1600814014673233}, "uuid": "e8afe33f-5599-4899-86c8-4404a0415f6f"}, {"page_content": "Przedstawienie Chrystusa w Ogrójcu Wita Stwosza jest świadectwem zderzenia kilku kręgów artystycznych. Typ ikonograficzny Judasza, motyw pachołka przechodzącego przez płot i potraktowanie śpiących apostołów jako trzy oddzielne figury są odbiciem sztychu anonimowego artysty zwanego Monogramistą AG, który był uczniem znanego grafika i malarza Marcina Schongauera, pochodzącego ze Szwabii. Druga ścieżka wpływów ma związek z ujęciem tematu, które było znane z dzieł twórców związanych ze Strasburgiem, m.in. Mistrza Pasji z Karlsruhe.\nTrzeci kierunek inspiracji mógł wynikać z własnego doświadczenia artystycznego. Charakterystyczny dla rzeźb Ołtarza Mariackiego jest sposób traktowania przestrzeni oraz szat. W przeciwieństwie do mariackiego poliptyku, Stwosz rzeźbiąc Ogrójec zrezygnował z płaskiego traktowania reliefu na rzecz niemal trójwymiarowego ujęcia postaci. To dzieło jest kolejnym krokiem w poszukiwaniu przez artystę nowych kierunków w twórczości; niewątpliwie Ogrójec jako dzieło zainspirowane niemiecką grafiką posłużyło za ogniwo do zainteresowania grafiką i tworzenia dzieł w tej technice.\nDatowanie.\nHistorycy sztuki nadal nie są zgodni co do czasu powstania tej płaskorzeźby, którą prawdopodobnie stworzono między 1480 a 1485 rokiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1135449", "fragment_id": "1374109/1", "subtitle": "", "title": "Chrystus w ogrodzie Oliwnym", "source": "wikipedia", "start_index": 1782.0, "parentId": 1135449.0, "document_id": "1374109", "score": 0.26158154010772705}, "uuid": "1a06f110-a789-45f6-8a9e-e7cff182ede5"}, {"page_content": "Nie jest jasne, kto i dlaczego zdecydował o powierzeniu prac nad nową nastawą Witowi Stwoszowi. Nie są znane wcześniejsze jego prace o bezsprzecznie poświadczonym autorstwie, a tych, które są mu z pewnym prawdopodobieństwem przypisywane na podstawie analizy stylu, jest niewiele i są to rzeczy stosunkowo drobne, w żaden sposób nie dorównujące rangą dziełu, które mu powierzono w Krakowie. Z drugiej strony, mający około trzydziestu lat Stwosz był, jak na ówczesne pojęcia, człowiekiem w wieku dojrzałym, który musiał mieć już odpowiednie wykształcenie i doświadczenie, pozwalające na samodzielne prowadzenie poważnych prac, i znajdował się w przełomowym momencie, decydującym o dalszej karierze.\nMożna przypuszczać, że trudno było przyciągnąć do Krakowa na wiele lat, jakich wymagało planowane dzieło, renomowanego mistrza, który prowadził już ustabilizowany warsztat w którymś ze znanych ówczesnych ośrodków artystycznych. Natomiast pochodzący ze Szwabii, a wykształcony w górnej Nadrenii Stwosz nie zdążył zapewne zagnieździć się na dobre i zrobić kariery w cechu w Norymberdze, i nie mógł tam liczyć na równie poważne i odpowiadające jego ambicjom zlecenia.\nOd czasu przybycia w 1477 roku, Wit Stwosz przebywał w Krakowie dwadzieścia lat, w tym dwanaście pracował nad ołtarzem. Postęp prac musiał satysfakcjonować fundatorów, gdyż Rada Miejska w 1483 wyraziła zadowolenie z dokonań artysty i zwolniła go z płacenia podatków. Nastawa musiała znajdować się wówczas w zaawansowanym stanie, a wykonujący ją warsztat Stwosza pracować sprawnie, gdyż zaczął on wówczas podejmować się innych zadań dla miasta i dla innych zleceniodawców. W 1484 został też starszym cechu malarzy i rzeźbiarzy. Najpóźniej w 1485 przystąpiono przy rzeźbach do prac pozłotniczych, które należały do czynności wykończeniowych, poprzedzających położenie polichromii. Dzieło było gotowe na dzień Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (15 sierpnia) 1489, patronackie święto kościoła Mariackiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28865", "fragment_id": "169431/2", "subtitle": "", "title": "Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie", "parentId": 28865.0, "start_index": 2977.0, "document_id": "169431", "source": "wikipedia", "score": 0.321361243724823}, "uuid": "e64b91ad-bc7b-4050-a4a3-67c4707347be"}, {"page_content": "Gdańskie Zaśnięcie Marii jest jednym z najstarszych przykładów ukształtowanego w dobie gotyku nowego typu ikonograficznego śmierci Matki Boskiej, zastępującego znany w sztuce bizantyńskiej, romańskiej i gotyckiej typ \"koimesis\". Początkowo temat Ostatniej Modlitwy Marii znany był w malarstwie miniaturowym (głównie w Królestwie Czeskim, następnie w ościennych regionach artystycznych – Śląsku, Małopolsce, Węgrzech i południowych krajów Rzeszy), natomiast gdańskie dzieło uznawane jest za pierwszy zachowany przykład rzeźby w tym typie ikonograficznym, powszechnym w plastyce trójwymiarowej w XV wieku (m.in. ołtarz Wita Stwosza w kościele Mariackim w Krakowie). Apostołowie tworzący najdalszy plan mają głowy podniesione lekko do góry, co jest interpretowane jako związek z nieobecnym w dziele Chrystusem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2144631", "fragment_id": "444947/2", "subtitle": "", "title": "Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny (Ostatnia modlitwa Marii)", "document_id": "444947", "start_index": 2413.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2144631.0, "score": 0.05652114003896713}, "uuid": "bd3d5fab-ab88-4293-b815-d1f2dc8db624"}]}
{"id": "q_690", "question": "Która planeta Układu Słonecznego ma największą masę?", "answer": [{"page_content": "Masa Ziemi (M🜨) – pozaukładowa jednostka masy stosowana w astronomii, głównie Układu Słonecznego oraz planet pozasłonecznych typu superziemia. Jej wartość równa jest rzeczywistej masie Ziemi\n formula_1\nUżywa się jej zazwyczaj do określania mas planet, najczęściej skalistych. Jest to wygodna jednostka ukazująca obrazowo wielkość planety w porównaniu z Ziemią. Na przykład cztery kolejne planety Układu Słonecznego mają masy:\n Merkury – 0,055 M🜨,\n Wenus – 0,8155 M🜨,\n Ziemia – 1 M🜨,\n Mars – 0,107 M🜨.\nPrzeliczenie na inne masowe jednostki astronomiczne.\nMasa Ziemi równa jest:\n 81,3 mas Księżyca (MK),\n 0,00315 masy Jowisza (MJ),\n 0,000003003 masy Słońca (M⊙).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1444360", "fragment_id": "207315/0", "subtitle": "", "title": "Masa Ziemi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1444360.0, "document_id": "207315", "score": 0.43424278497695923}, "uuid": "9e9a74c3-bd05-41d0-8425-418617cf2a1c"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy planety. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nJowisz – gazowy olbrzym, największa planeta Układu Słonecznego. Piąta planeta w kolejności od Słońca. Masa Jowisza jest nieco mniejsza niż jedna tysięczna masy Słońca, a zarazem dwa i pół razy większa niż łączna masa pozostałych planet w Układzie Słonecznym. Wraz z Saturnem, Uranem i Neptunem tworzą grupę gazowych olbrzymów, nazywaną czasem również planetami jowiszowymi.\nPlanetę znali astronomowie w czasach starożytnych, była związana z mitologią i wierzeniami religijnymi wielu kultur. Rzymianie nazwali planetę na cześć najważniejszego bóstwa swojej mitologii – Jowisza. Obserwowany z Ziemi Jowisz może osiągnąć jasność do −2,95m. Jest to trzeci co do jasności naturalny obiekt na nocnym niebie po Księżycu i Wenus (okresowo, w momencie wielkiej opozycji, jasnością może mu dorównywać Mars).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2547", "fragment_id": "175310/0", "subtitle": "", "title": "Jowisz", "parentId": 2547.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175310", "source": "wikipedia", "score": 0.6403866410255432}, "uuid": "61687a5b-b224-43b5-bf46-c1e3e8d94719"}, {"page_content": "Układ Słoneczny – układ planetarny w Drodze Mlecznej, składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich: ośmiu planet, co najmniej 284 ich księżyców, pięciu planet karłowatych i miliardów (a być może nawet bilionów) małych ciał, do których zalicza się planetoidy, komety i meteoroidy, a także pył międzyplanetarny.\nZbadane regiony Układu Słonecznego zawierają, licząc od Słońca: cztery planety skaliste (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars), pas planetoid składający się z małych skalistych ciał, cztery zewnętrzne gazowe olbrzymy (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun) oraz drugi pas składający się z obiektów skalno-lodowych, tak zwany Pas Kuipera. Za Pasem Kuipera znajduje się dysk rozproszony, dużo dalej heliopauza i w końcu hipotetyczny Obłok Oorta. Pięć obiektów zaliczonych do klasy planet karłowatych to: Ceres (największy obiekt w pasie planetoid), Pluton (do 24 sierpnia 2006 roku uznawany za 9. planetę Układu), Haumea, Makemake (drugi co do wielkości obiekt w Pasie Kuipera) i Eris (największy znany obiekt w dysku rozproszonym).\nSześć z ośmiu planet i cztery z planet karłowatych mają naturalne satelity, zwane księżycami. Każda z planet zewnętrznych jest otoczona pierścieniami złożonymi z ziaren lodowych i pyłu kosmicznego. Wszystkie planety, z wyjątkiem Ziemi i Urana (który zawdzięcza nazwę greckiemu bóstwu Uranosowi), noszą imiona bóstw z mitologii rzymskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/0", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "parentId": 6417.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175228", "source": "wikipedia", "score": 0.35228320956230164}, "uuid": "2d1669b9-24a9-44ef-980a-c1fdbe3412f3"}, {"page_content": "Jowisz (5,2 au) ma masę równą 318 mas Ziemi, czyli 2,5 razy więcej niż wszystkie pozostałe planety Układu. Składa się w większości z wodoru i helu. Duża ilość ciepła pochodząca z wnętrza planety tworzy wiele interesujących zjawisk w jego atmosferze, takich jak równoleżnikowe pasma chmur czy Wielka Czerwona Plama. Jowisz ma 79 znanych księżyców. Cztery największe z nich, tzw. księżyce galileuszowe, wykazują podobieństwa do planet skalistych, takie jak wulkanizm i zjawiska tektoniczne. Ganimedes, największy naturalny satelita w Układzie Słonecznym, jest większy niż Merkury.\n Saturn (9,5 au) słynie z szerokich i jasnych pierścieni. Pod względem budowy i składu atmosfery bardzo przypomina on Jowisza. Ma jednak bardzo małą gęstość; przy średnicy równej ok. 84% średnicy Jowisza jest ponad trzykrotnie mniej masywny. Ma 82 znane satelity. Największe spośród nich są zbudowane w dużym stopniu z lodu. Z tej grupy Tytan i Enceladus wykazują oznaki aktywności geologicznej (kriowulkanizm). Tytan jest większy niż Merkury i jest jedynym satelitą w Układzie Słonecznym, który ma gęstą atmosferę, w której zachodzą złożone zjawiska pogodowe; poza tym znajdują się na nim powierzchniowe zbiorniki (jeziora i morza) ciekłych węglowodorów. Ciśnienie atmosferyczne na jego powierzchni jest o ok. 47% większe niż na powierzchni Ziemi.\n Uran (19,6 au), przy masie 14 mas Ziemi, jest najlżejszą z planet-olbrzymów. Jego unikalną cechą jest to, że obiega Słońce „leżąc na boku”; jego oś obrotu jest nachylona do ekliptyki pod kątem bliskim 0°. Ma także znacznie mniej aktywne jądro i wypromieniowuje mniej ciepła niż pozostałe olbrzymy Uran ma 27 znanych księżyców (stan z 2 października 2018, spośród których największe to Tytania, Oberon, Umbriel, Ariel i Miranda).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/12", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "parentId": 6417.0, "start_index": 18837.0, "document_id": "175228", "source": "wikipedia", "score": 0.7258731722831726}, "uuid": "aba4c8d8-5c8d-4f46-a193-c01d0810c24c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nWASP-174b – planeta pozasłoneczna typu gorący Jowisz okrążająca karłowatą gwiazdę WASP-174.\nJest ona żartobliwie zwana przez astronomów „spuchniętą”. Znajduje się 1325 lat świetlnych od Ziemi.\nPorównanie z Jowiszem.\nJowisz jest największą planetą Układu Słonecznego, ale wielkością nie dorównuje WASP-174b. Jowisz jest masywniejszy oraz bardziej gęsty, jego gęstość wynosi 1,33 g/cm³. Satelitów naturalnych przy WASP-174b nie wykryto, a może nawet ta egzoplaneta ich nie posiada. Jowisz jest chłodniejszy, ponieważ jest położony 95 razy dalej od macierzystej gwiazdy niż WASP-174b. Rok na Jowiszu trwa 11 lat, a na planecie WASP-174b trwa on 4,23 ziemskiego dnia, czyli po przeliczeniu na godziny i minuty 101 godzin i 30 minut.\nBadania.\nPlaneta pozasłoneczna WASP-174b została odkryta w 2018 roku w czasie tranzytu. Dotąd naukowcy odkryli podstawowe dane tj. masa, promień, okres orbitalny. NASA wysłała w 2018 roku teleskop TESS. Latem świętował on rok od rozpoczęcia misji i okazało się, że w tym czasie udało się z jego wykorzystaniem znaleźć całkiem sporo nowych planet. Naukowcy przymierzają się również do określenia składu atmosfery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4681026", "fragment_id": "782620/0", "subtitle": "", "title": "WASP-174b", "parentId": 4681026.0, "start_index": 0.0, "document_id": "782620", "source": "wikipedia", "score": 0.35040029883384705}, "uuid": "2855c6e9-f6fb-40fd-b8fd-8637f1c7da84"}, {"page_content": "Lista obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na promień, od największego do najmniejszego. Lista nie jest kompletna; zawiera Słońce, planety, wiele naturalnych satelitów i wiele innych ciał wartych odnotowania.\nLista obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na masę i ta lista różnią się kolejnością ciał, gdyż niektóre ciała różnią się między sobą gęstością. Na przykład Uran jest większy od Neptuna, ale jest lżejszy, natomiast Ganimedes i Tytan są większe od Merkurego, lecz ich masa jest około dwa razy mniejsza.\nWiele niedawno odkrytych obiektów transneptunowych nie ma dokładnie wyznaczonych rozmiarów, a podane rozmiary są jedynie oszacowaniami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1414788", "fragment_id": "210514/0", "subtitle": "", "title": "Lista obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na promień", "document_id": "210514", "start_index": 0.0, "parentId": 1414788.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6629968881607056}, "uuid": "ec73cdc1-d055-4277-a18f-b515cee3b824"}, {"page_content": "Lista obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na masę, w porządku malejącym. Lista jest niekompletna, gdyż masa wielu planetoid jest obecnie nieznana.\nKolejność obiektów jest podobna, jak na liście obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na promień. Niektóre tylko ciała są mniejsze, ale za to cięższe od innych, większych. Dla przykładu Neptun jest masywniejszy od Urana, ale mniejszy od niego. Podobnie Merkury jest cięższy od Ganimedesa i Tytana, aczkolwiek mniejszy.\n \"Nota: satelity zostały oznaczone gwiazdką.\"\nZakres jottagrama.\nNastępująca lista zawiera obiekty Układu Słonecznego o masie ponad 1021 kilogramów (1 jottagram [Yg]). Nawet najlżejsze obiekty z tej listy są w przybliżeniu sferyczne.\n \"Znak gwiazdki (\"* \") oznacza satelitę.\"\nZakres zettagrama.\nObiekty o masie od 1018 do 1021 kg (od 1 do 1000 zettagramów [Zg]). Największe obiekty w tym przedziale, takie jak Tetyda, (1) Ceres, czy Mimas, są spłaszczonymi elipsoidami obrotowymi – dzięki ich grawitacji, podczas gdy mniej masywne ciała (na przykład Amaltea, czy Janus), są tylko w przybliżeniu sferyczne. W tabeli opisano ich kształt jako \"nieregularny\".\nWszystkie elipsoidalne ciała mają lekkie spłaszczenie biegunowe zależne od szybkości ich rotacji, ale charakterystyczną cechą ciał \"nieregularnych\" jest wyraźna różnica długości średnic równikowych mierzona w różnych kierunkach.\n \"Zostało zasugerowane by obiektów transneptunowych o masie poniżej 1020 kg nie umieszczać na tej liście z powodu mało dokładnych danych o ich masie.\"\nZakres eksagrama.\nObiekty o masie od 1015 do 1018 kg (od 1 do 1000 eksagramów [Eg]). Te obiekty nie są sferyczne.\n \"Tylko niebywale warte uwagi planetoidy (na przykład odwiedzone przez sondę kosmiczną, o precyzyjnie znanej masie, bardzo specyficzne) są zamieszczone w tej sekcji.\"\nZakres petagrama.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1416016", "fragment_id": "210852/0", "subtitle": "", "title": "Lista obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na masę", "parentId": 1416016.0, "start_index": 0.0, "document_id": "210852", "source": "wikipedia", "score": 0.4399551451206207}, "uuid": "5fa0fba6-11f1-460b-93f1-66a3dc927262"}, {"page_content": "Eris (średnio 68 au) jest największym znanym obiektem dysku rozproszonego. Jej odkrycie spowodowało debatę nad nową definicją planety, ponieważ ciało to było nie mniejsze niż Pluton, a sądzono nawet, że jest od niego większe. Według współczesnych pomiarów ma ona średnicę w przybliżeniu 2330 km, niemal taką samą jak Pluton. Ma natomiast największą masę ze znanych planet karłowatych. Ma jeden znany księżyc, Dysnomię. Podobnie jak w przypadku Plutona, jej orbita jest silnie ekscentryczna; Eris ma peryhelium w odległości 38,2 au od Słońca (średni dystans Plutona), a aphelium w 97,6 au i jest stromo nachylona do ekliptyki.\nMniejsze ciała Układu Słonecznego.\nOprócz planetoid pasa głównego i Pasa Kuipera, w Układzie Słonecznym istnieje wiele grup (rodzin) planetoid poruszających się po innych orbitach.\nKomety.\n \"Osobny artykuł: Kometa.\"\nKomety są to małe ciała Układu Słonecznego, zazwyczaj o średnicy zaledwie kilku kilometrów, złożone w większości z lodu. Ich orbity są silnie ekscentryczne; zwykle peryhelium znajduje się w okolicach orbit planet wewnętrznych, natomiast aphelium – daleko za orbitą Plutona. Kiedy kometa zbliża się do Słońca, jej lodowa powierzchnia zaczyna sublimować, tworząc komę – długi warkocz gazu i pyłu często możliwy do zaobserwowania gołym okiem z Ziemi.\nWiele grup komet, takich jak np. grupa Kreutza, pochodzi z rozpadu pierwotnej komety. Niektóre komety, poruszające się po orbitach hiperbolicznych, mogą pochodzić spoza Układu Słonecznego, ale dokładne określenie ich orbit jest trudne. Stare, nieaktywne komety, których lodowe części już wyparowały pod wpływem ogrzewania przez Słońce, zaliczane są do planetoid", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/16", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "parentId": 6417.0, "start_index": 25349.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175228", "score": 0.2887365221977234}, "uuid": "dffde612-96d4-40ea-8b43-1871531b0b1f"}, {"page_content": "Układ planetarny składa się z pięciu planet, z czego dwie znajdują się w ekosferze, co oznacza, że na ich powierzchni mogą panować odpowiednie warunki do powstania życia podobnego do życia istniejącego na Ziemi. Planeta Kepler-62f jest o 40% większa od Ziemi, co czyni ją, w momencie ogłoszenia jej odkrycia, najbardziej zbliżoną rozmiarem do Ziemi planetą znajdującą się w ekosferze jej gwiazdy. Kepler-62f jest także najprawdopodobniej planetą skalistą. Inna planeta, Kepler-62e, jest o około 60% większa od Ziemi i orbituje wokół swej gwiazdy na wewnętrznej granicy ekosfery. Zakładając, że na tych planetach istnieje atmosfera podobna do ziemskiej, to temperatura ich powierzchni wynosiłaby około 30 °C (62e) i -28 °C (62f). Wnioskując z ich rozmiaru, są to najprawdopodobniej planety oceaniczne\nŚrednice wszystkich planet, począwszy od najbliższej słońca do najdalszej, wynoszą odpowiednio 1,31, 0,54, 1,95, 1,61 i 1,41 promienia Ziemi. Masy planet nie zostały dokładnie określone i podane są w przybliżeniu ich maksymalne teoretycznie wyliczone wartości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2929662", "fragment_id": "1182137/1", "subtitle": "", "title": "Kepler-62", "source": "wikipedia", "start_index": 1343.0, "document_id": "1182137", "parentId": 2929662.0, "score": 0.24533116817474365}, "uuid": "a00e7933-6272-4fb3-b650-ea02c2de1854"}, {"page_content": "Neptun (30 au), chociaż nieco mniejszy od Urana, ma większą masę (równą 17 mas Ziemi) i większą gęstość. Wypromieniowuje też więcej ciepła, ale nie tak dużo jak Jowisz czy Saturn. Neptun ma 14 znanych księżyców. Największy z nich, Tryton, jest geologicznie aktywny, ma aktywne gejzery wyrzucające płynny azot. Tryton jest jedynym znanym dużym satelitą poruszającym się wokół planety ruchem wstecznym – przeciwnym niż jej ruch wirowy.\nObszar obiektów transneptunowych.\n \"Osobny artykuł: Obiekt transneptunowy.\"\nObszar Układu Słonecznego poza orbitą Neptuna jest wciąż mało zbadany. Dotychczasowe badania wskazują, że znajduje się tam znaczna ilość małych obiektów (największy znany ma średnicę pięciokrotnie mniejszą niż Ziemia i masę dużo mniejszą niż Księżyc), zbudowanych głównie ze skał i lodu. Obszar ten czasami zwany jest „zewnętrznym Układem Słonecznym”, jednak inni uważają, że termin ten odnosi się do obszaru poza pasem planetoid.\nPas Kuipera.\n \"Osobny artykuł: Pas Kuipera.\"\nZasadnicza część Pasa Kuipera to ogromny pierścień planetoid zbudowanych głównie z lodu. Rozciąga się w odległościach 30–50 au od Słońca. Składa się głównie z małych ciał Układu Słonecznego, lecz niektóre z największych jego obiektów, takie jak Quaoar, Varuna czy Orcus, mogą na podstawie definicji IAU zostać w przyszłości uznane za planety karłowate. Zidentyfikowano ponad tysiąc obiektów, z tego kilkanaście o średnicy ok. 1000 km lub większej. Ocenia się, że w pasie istnieje ponad 100 tys. obiektów o średnicy przekraczającej 50 km. Łączna masa obiektów w pasie stanowić ma co najwyżej dziesiątą część masy Ziemi; szacunki te są jednak niepewne ze względu na niepewności w albedo, brak danych o gęstości większości tych obiektów i według danych z 2006 roku możliwe jest dokładne zbadanie jedynie wewnętrznego obszaru Pasa Kuipera. Orbity większości obiektów są nachylone do ekliptyki. Wiele obiektów ma satelity, niektóre są planetoidami podwójnymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/13", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "document_id": "175228", "start_index": 20596.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6417.0, "score": 0.2744496464729309}, "uuid": "945d2888-f1fd-45f9-89ed-868b37aa1521"}]}
{"id": "q_691", "question": "Ile żeber ma człowiek?", "answer": [{"page_content": "Żebra stanowią część układu kostnego człowieka. Jest to dwanaście par (niewielka część populacji ma żeber więcej lub mniej) półkoliście wygiętych kości klatki piersiowej, które z jednej strony łączą się z kręgami piersiowymi, a z drugiej strony, w wypadku żeber I–X, z mostkiem. Żebra XI i XII nie są połączone z mostkiem. Wyróżnia się żebra prawdziwe (\"costae verae\"), będące pierwszymi siedmioma żebrami licząc od góry, tj. żebrami I–VII. Połączone są one bezpośrednio z mostkiem własną chrząstką – chrząstką żebrową (\"cartilago costalis\"), co odróżnia je od żeber rzekomych (\"costae spuriae\", żeber VIII–XII) niemających takiego połączenia. Żebra XI i XII nazywa się żebrami wolnymi (\"costae fluitantes\") z racji braku połączenia z mostkiem. Żebra od VIII do X połączone są z mostkiem łukiem żebrowym (\"arcus costalis\"), utworzonym przez ich połączone chrząstki żebrowe.\nPodstawową funkcją żeber jest ochrona ważnych dla życia narządów znajdujących się w klatce piersiowej – serca i płuc. Żebra odgrywają także ważną rolę w procesie oddychania; stanowią miejsce przyczepu mięśni oddechowych, a także dzięki występowaniu chrząstek między żebrami a mostkiem możliwe jest zwiększanie i zmniejszanie objętości klatki piersiowej, co tworzy zmianę ciśnień w jej wnętrzu i umożliwia wdech i wydech.\nW budowie pojedynczego żebra wyróżnia się: trzon (\"corpus costae\"), szyjkę (\"collum costae\") oraz głowę żebra (\"caput costae\"), która łączy żebro z kręgosłupem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43666", "fragment_id": "657355/2", "subtitle": "", "title": "Żebra (anatomia)", "parentId": 43666.0, "start_index": 2132.0, "source": "wikipedia", "document_id": "657355", "score": 0.7314867377281189}, "uuid": "26d11fa5-6d4b-4168-8cfc-01d04aa84e0d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy człowieka. Zobacz też: zęby.\nZęby ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;dens&lt;/&gt; – \"ząb\", l.mn. \"dentes\") – w anatomii człowieka złożone, twarde twory w jamie ustnej. Stanowią element układu trawienia służąc do odgryzania kęsów i rozdrabniania pożywienia.\nZęby człowieka charakteryzują się: difiodontyzmem (fizjologicznie występują zęby mleczne i zęby stałe), tekodontyzmem oraz heterodontyzmem.\nRodzaje zębów.\nDorosły człowiek przy pełnym uzębieniu stałym ma 32 zęby (16 w żuchwie i 16 w szczęce) – 8 siekaczy, 4 kły, 8 zębów przedtrzonowych i 12 trzonowych. Jego wzór zębowy można więc przedstawić następująco:\nDziecko o pełnym uzębieniu mlecznym ma 20 zębów (10 w żuchwie i 10 w szczęce) – 8 siekaczy, 4 kły i 8 trzonowców. Jego wzór zębowy można więc przedstawić następująco:\nSiekacze służą do odgryzania kęsów, kły do chwytania, przytrzymywania i rozrywania pokarmu, a przedtrzonowe i zęby trzonowe do jego miażdżenia i rozcierania ułatwiając również tym samym kontakt α-amylazy z pokarmem.\nZgryz.\nOprócz wzoru zębowego zęby człowieka charakteryzuje zgryz. Prawidłowo wszystkie zęby są ułożone w odpowiedniej kolejności i w specyficznej wzajemnej relacji gwarantującej najlepsze pełnienie przez nie swej funkcji przy jak najmniejszym wysiłku oraz obciążaniu narządu żucia (stawów i mięśni). Na prawidłowy zgryz składają się takie czynniki jak nagryz pionowy, nagryz poziomy, symetria łuków zębowych i inne.\nBudowa.\nWygląd ogólny.\nW stomatologii wyróżnia się następujące powierzchnie zęba:\nZabarwienie.\nBiorąc pod uwagę barwę korony można wyróżnić zęby:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77117", "fragment_id": "657556/0", "subtitle": "", "title": "Zęby człowieka", "parentId": 77117.0, "start_index": 1.0, "document_id": "657556", "source": "wikipedia", "score": 0.33773061633110046}, "uuid": "03e97868-1d7c-4cdb-b007-929e3862da23"}, {"page_content": "Zęby stałe – zęby wyrzynające się u człowieka w miejsce traconych zębów mlecznych występujących w okresie dziecięcym. Dorosły człowiek przy pełnym uzębieniu stałym ma 32 zęby (16 w żuchwie i 16 w szczęce) – 4 siekacze, 2 kły, 4 zęby przedtrzonowe i 6 trzonowych. Jego wzór zębowy można więc przedstawić następująco:\nOkresy wyrzynania (erupcji).\n \"Zobacz więcej w artykule zęby człowieka, w sekcji Wymiana uzębienia.\"\nAnatomia poszczególnych zębów.\nSiekacze.\nZęby sieczne górne są większe od dolnych. Ząb sieczny górny przyśrodkowy jest większy od bocznego. Ząb sieczny dolny przyśrodkowy jest mniejszy od bocznego. W warunkach prawidłowego zgryzu, nagryz pionowy zębów górnych wynosi 1/3 wysokości zębów dolnych. W spoczynkowym położeniu żuchwy występuje szpara spoczynkowa – odległość pomiędzy brzegami siecznymi górnych i dolnych siekaczy, która waha się pomiędzy 2–4 mm.\nSiekacze górne przyśrodkowe (11,21).\nNajwiększe zęby sieczne człowieka. Na brzegu siecznym znajdują się 3 guzki, które niedługo po wyrżnięciu ulegają ścieraniu. Między guzkami znajdują się przełęcze, które w postaci rowków przechodzą na powierzchnię wargową. Na powierzchni podniebiennej guzek zębowy. Zęby sieczne wykazują wszystkie cechy Mühlreitera. Powierzchnie styczne trójkątne. Komora spłaszczona w wymiarze podniebienno-wargowym. \nLiczba korzeni – 1 spłaszczony mezjalno-dystalnie, zakrzywiony w kierunku zęba bocznego\nLiczba kanałów – 1 okrągły\nSiekacze górne boczne (12,22).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1227410", "fragment_id": "1130562/0", "subtitle": "", "title": "Zęby stałe", "document_id": "1130562", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1227410.0, "score": 0.2954983711242676}, "uuid": "1b4cfcc8-1927-4116-8c5e-5bfb2e3ff9ac"}, {"page_content": "Dorosły człowiek ma 32 zęby, 16 w szczęce i 16 w żuchwie:\nU dzieci występuje 20 zębów mlecznych (brak przedtrzonowych i jednej pary trzonowych – jedna para w jednej części: w żuchwie lub szczęce).\nSiekacze służą do odgryzania kęsów, kły do rozrywania pokarmu, a zęby trzonowe i przedtrzonowe do jego rozcierania. W trakcie żucia pokarmu jest on zwilżany śliną wydzielaną przez ślinianki, czyli gruczoły ślinowe których przewody uchodzą do jamy ustnej. W ślinie rozpuszczane są cząsteczki pokarmu, na których obecność wyczulone są rozmieszczone na języku kubki smakowe. Dzięki nim wyczuwane są konsystencja, temperatura, smak, zapach i to czy dany pokarm nadaje się do spożycia.\nPo uformowaniu kęsa pokarmowego zostaje on przekazany do dalszej części przewodu pokarmowego w akcie połykania.\nJama ustna składa się z przedsionka jamy ustnej i jamy ustnej właściwej. Przedsionek ograniczony jest od przodu wargami górną i dolną, a od tyłu łukami zębowymi. Do jamy ustnej uchodzą przewody trzech par gruczołów ślinowych: ślinianek przyusznych, podjęzykowych i podżuchwowych.\nGardło.\n \"Osobny artykuł: Gardło.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29593", "fragment_id": "169487/1", "subtitle": "", "title": "Układ pokarmowy człowieka", "parentId": 29593.0, "start_index": 1868.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169487", "score": 0.22295671701431274}, "uuid": "3c6a6a6f-72e7-4f7d-b1ea-8548bb851a66"}, {"page_content": "Wszystkie czworonogi mają szkielet oparty na jednym schemacie. U pierwotnych płazów, meandrowców, żebra występowały zarówno w tułowiu jak i ogonie. U współczesnych płazów żebra są krótkie i nie dosięgają mostka. Dość dobrze rozwinięte są u płazów ogoniastych, natomiast u bezogonowych są zredukowane i ledwie widoczne (żaba). U płazów beznogich są na całej długości kręgosłupa, ale tylko w odcinku tułowiowym, bo w tej grupie odcinek ogonowy nie występuje. U gadów współczesnych w pełni rozwinięte żebra występują tylko w okolicy piersiowej. Przednie żebra łączą się z mostkiem, tworząc klatkę piersiową. Żebra te są dwu- lub trzyodcinkowe, odcinki są połączone stawami. Żebra łączące się z mostkiem noszą nazwę żeber prawdziwych. Następne żebra łączą się z mostkiem poprzez poprzednie, z którymi są zrośnięte i te noszą nazwę żeber rzekomych. Dalsze, jednoczęściowe, nie dosięgają mostka i nazywa się je żebrami wolnymi (\"costae fluctuantes\"). Takie zróżnicowanie wykazują jednak tylko najbardziej zaawansowane ewolucyjnie gady. Schemat ten w pełni odpowiada budowie przeciętnego ssaka. U ptaków dodatkowo okolica mostka zostaje wzmocniona poprzez występujący na przykręgowej części żebra wyrostek haczykowaty (\"processus uncinatus\").\nŻebra człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43666", "fragment_id": "657355/1", "subtitle": "", "title": "Żebra (anatomia)", "parentId": 43666.0, "start_index": 879.0, "document_id": "657355", "source": "wikipedia", "score": 0.30496978759765625}, "uuid": "b494f5cf-19e6-4cd4-8954-0b453fae91da"}, {"page_content": ". Zawiera on czaszkę z żuchwą (570 mm), osi (61,8 mm), trzeciego kręgu szyjnego (67,1 mm), czwartego kręgu szyjnego (69,3 mm), piątego kręgu szyjnego (70.6 mm), szóstego kręgu szyjnego (69,6 mm), siódmego kręgu szyjnego (67,8 mm), ósmego kręgu szyjnego (72,3 mm), dziewiątego kręgu szyjnego (68,4 mm), dziesiątego kręgu szyjnego (67,3 mm), większość żeber szyjnych, pierwszego kręgu grzbietowego (60 mm), drugiego kręgu grzbietowego (60,6 mm), trzeciego kręgu grzbietowego (60,9 mm), czwartego kręgu grzbietowego (65,5 mm), piątego kręgu grzbietowego (70 mm), szóstego kręgu grzbietowego (71,2 mm), siódmego grzbietowy kręg (74 mm), ósmego kręgu grzbietowego (79,6 mm), dziewiątego kręgu grzbietowego (79,5 mm), dziesiątego kręgu grzbietowego (78,8 mm), jedenastego kręgu grzbietowego (80,9 mm), dwunastego kręgu grzbietowego (81,5 mm), trzynastego kręgu grzbietowego (79,8 mm), żebra grzbietowego 1 - 13, kości krzyżowej (367,2 mm), pierwszego kręgu krzyżowego (82,8 mm), drugiego kręgu krzyżowego, (75,4 mm), trzeciego kręgu krzyżowego (67,4 mm), czwartego kręgu krzyżowego (69,5 mm), piątego kręgu krzyżowego (72,1 mm), pierwszego kręgu ogonowego (78 mm), drugiego kręgu ogonowego (76,1 mm), trzeciego kręgu ogonowego (74,2 mm), czwartego kręgu ogonowego (74,9 mm), piątego kręgu ogonowego (78,7 mm), szóstego kręgu ogonowego (78,5 mm), kości biodrowej (498 mm), kości łonowej (495 mm), kości kulszowych (390 mm).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=969613", "fragment_id": "1000988/2", "subtitle": "", "title": "Monolofozaur", "source": "wikipedia", "start_index": 700.0, "parentId": 969613.0, "document_id": "1000988", "score": 0.06902530044317245}, "uuid": "064509ab-1bb6-4cc0-9c4b-e8bc55e783bb"}, {"page_content": "Zęby trzonowe (łac. \"dentes molares\") – rodzaj zębów występujących u ssaków, w tym człowieka – w uzębieniu stałym.\nPołożone są najbardziej z tyłu ze wszystkich zębów jamy ustnej i służą do rozcierania pokarmu. Górne i dolne zęby trzonowe różnią się znacznie. Posiadają 2 lub 3 korzenie i wiele guzków. Ostatni trzonowiec, często niewystępujący i bardzo zmienny, to tzw. ząb mądrości.\nKompletne uzębienie dorosłego człowieka zawiera trzy zęby trzonowe w każdej połowie łuków zębowych, czyli łącznie 12 zębów trzonowych. Kompletne uzębienie mleczne zawiera po dwa trzonowce mleczne w każdej połowie łuków zębowych, czyli łącznie osiem zębów trzonowych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1257263", "fragment_id": "1132177/0", "subtitle": "", "title": "Ząb trzonowy", "parentId": 1257263.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1132177", "source": "wikipedia", "score": 0.09569529443979263}, "uuid": "2b547aec-c999-42b7-ae3d-c50e62735ade"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia wyrazu „żebro”.\nŻebra ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;costae&lt;/&gt;) – elementy szkieletu osiowego kręgowców, mające postać chrzęstnych lub kostnych prętów.\nRyby.\nW tułowiu ryby wyróżnić można dobrze wykształcone żebra dolne (\"costae ventrales\"), które łączą się stawowo z wyrostkami poprzecznymi kręgów. Im bliżej ogona, tym pary żeber są bliżej siebie, a tam, gdzie kończy się jama ciała, a zaczyna część ogonowa, wraz z wyrostkami poprzecznymi tworzą wyrostki kolczyste. U niektórych ryb (np. miastuga) wyróżnić można też żebra górne (\"costae dorsales\"). Kręgouste żeber nie mają, u spodoustych żebra mogą występować, ale są zbudowane z chrząstki, nie kości. Innymi, poza żebrami, prętowatymi skostnieniami u ryb kostnoszkieletowych są ości, u różnych rzędów i rodzin różniące się liczbą, kształtem i umiejscowieniem.\nCzworonogi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43666", "fragment_id": "657355/0", "subtitle": "", "title": "Żebra (anatomia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 43666.0, "document_id": "657355", "score": 0.22518585622310638}, "uuid": "60264ee7-b163-456e-9313-14c7387c4c81"}, {"page_content": "U człowieka mięsień biodrowo-żebrowy należy do grupy długich głębokich mięśni grzbietu i razem z mięśniem najdłuższym i mięśniem kolcowym tworzy prostownik grzbietu. Mięsień biodrowo-żebrowy lędźwi bierze początek na grzebieniu kości biodrowej i kończy się w rejonie kątów żebrowych od sześciu do dziewięciu dolnych żeber, mięsień biodrowo-żebrowy klatki piersiowej zaczyna się na kątach żebrowych sześciu dolnych żeber i kończy na kątach sześciu lub pięciu górnych żeber, zaś mięsień biodrowo-żebrowy szyi ma przyczepy początkowe na kątach żebrowych żeber od trzeciego do szóstego, a przyczepy końcowe na wyrostkach poprzecznych kręgów szyjnych od czwartego do szóstego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=726168", "fragment_id": "808657/1", "subtitle": "", "title": "Mięsień biodrowo-żebrowy", "document_id": "808657", "start_index": 1017.0, "parentId": 726168.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22095221281051636}, "uuid": "f7546eae-7477-4e7f-854e-08f503fd27f7"}, {"page_content": "Uzębienie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;dentitio&lt;/&gt;) – zespół wszystkich zębów występujących w jamie ustnej jednego osobnika. Cechy uzębienia są charakterystycznymi cechami taksonów, szczególnie istotnymi w paleozoologii przy badaniach materiału kopalnego.\nNa uzębienie danego osobnika składa się łuk zębowy górny (\"arcus dentalis superior\") i łuk zębowy dolny (\"arcus dentalis inferior\").\nU niektórych gatunków zęby są elementem dymorfizmu płciowego[]. Układ zębów danego gatunku określa wzór zębowy.\nTypy uzębienia.\nTypy uzębienia wyróżniane w zależności od:\nkształtu i wielkości zębów:\nbudowy koron zębowych:\nczęstotliwości wymiany zębów:\nukładu łuków zębowych:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167397", "fragment_id": "1082/0", "subtitle": "", "title": "Uzębienie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1082", "parentId": 167397.0, "score": 0.08536692708730698}, "uuid": "3fb0d6a0-9e92-4b16-a72c-df7430652d71"}]}
{"id": "q_692", "question": "Który polski pianista został zwycięzcą IX Konkursu im. Fryderyka Chopina?", "answer": [{"page_content": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również \"IX Konkurs Chopinowski\") – 9. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 6 października 1975 w Warszawie. Organizatorem konkursu było Towarzystwo im. Fryderyka Chopina. \nCharakterystyka konkursu.\nWzięło w nim udział 84 pianistów z 22 krajów (w tym sześcioro Polaków: Anna Jastrzębska, Hanna Jaszyk, Joanna Kurpiewska, Katarzyna Popowa-Zydroń, Elżbieta Tarnawska i Krystian Zimerman, którzy zostali wyłonieni w wyniku przeprowadzonych eliminacji). Ogólnopolskie eliminacje odbyły się w dniach 9–17 lutego 1975 w Warszawie. Z 15 kandydatów – drogą czteroetapowych przesłuchań, jedenastoosobowe jury pod przewodnictwem Kazimierza Sikorskiego wyłoniło sześciu pianistów, którzy reprezentowali Polskę w konkursie głównym. \nW konkursie mogli uczestniczyć pianiści w przedziale wieku 17–30 lat. Najmłodszym uczestnikiem okazał się siedemnastoletni Brazylijczyk André Boainain, a najstarszym blisko trzydziestoletni Gerald Robbins ze Stanów Zjednoczonych. W historii Konkursu Chopinowskiego wystąpił po raz pierwszy czarnoskóry pianista, reprezentant Trynidadu i Tobago, Donald Ryan.\nKonkurs odbył się w dniach 6–29 października 1975. Składał się z trzech etapów oraz finału. Zwyciężył Polak Krystian Zimerman, grając na fortepianie marki Steinway, uczeń jednego z jurorów, Andrzeja Jasińskiego, będąc trzecim w historii Polakiem, który zwyciężył w tym konkursie, otrzymując poza nagrodą główną w wysokości 60 000 zł, również wszystkie nagrody specjalne. Został również jednym z najmłodszych w jego historii zwycięzców (18 lat). Ponadto otrzymał także nagrodę im. Zbigniewa Drzewieckiego za najlepsze wykonanie sonaty, ustanowioną przez uczniów profesora, laureatów Konkursów Chopinowskich. Po zakończeniu konkursu jego zwycięzca powiedział, m.in:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266328", "fragment_id": "1469053/0", "subtitle": "", "title": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "document_id": "1469053", "start_index": 0.0, "parentId": 266328.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "5ecf2c31-542d-47a4-a4f1-7b6ef522be2b"}, {"page_content": "X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również \"X Konkurs Chopinowski\") – 10. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 1 października 1980 w Warszawie. Organizatorem konkursu było Towarzystwo im. Fryderyka Chopina. \nCharakterystyka konkursu.\nWzięła w nim udział rekordowa liczba 149 pianistów z 37 krajów (w tym sześciu Polaków: Elżbieta Karaś-Krasztel, Kornelia Ogórek, Ewa Pobłocka, Paweł Skrzypek, Jerzy Sterczyński i Jerzy Tosik-Warszawiak). Najliczniejsze grono pianistów reprezentowało Japonię oraz Stany Zjednoczone. Konkurs odbył się w dniach 1–20 października 1980. Składał się z trzech etapów i finału. Zwyciężył pianista wietnamski Đặng Thái Sơn, który otrzymał również (ex aequo z innymi pianistkami) wszystkie nagrody specjalne. Warto dodać, że zwycięzca zagrał z orkiestrą koncert finałowy po raz pierwszy w swoim życiu. \nUczestnikiem konkursu, który najmocniej utkwił w pamięci słuchaczy i pozostawał w trakcie konkursu ulubieńcem publiczności był Jugosłowianin Ivo Pogorelić. Nie zdobył on żadnej z głównych nagród, odpadając w trzecim etapie. Konserwatywnie nastawione jury nie dopuściło go do finału, gdyż jego interpretacje były kontrowersyjne, zbytnio odbiegały od kanonu wykonawczego, nie stroniły ponadto od błędów nutowych. \nW trakcie trwania konkursu, 3 października, zmarł jego inicjator, profesor Jerzy Żurawlew. Warto dodać, że z okazji X Konkursu Chopinowskiego, Poczta Polska wydała 2 października znaczek pocztowy o nominale 6,90 zł; projektu Stefana Małeckiego, przedstawiający podobiznę Fryderyka Chopina na tle symbolicznych wierzb.\nJury.\nDo konkursowego przebiegu przesłuchań oraz podziału nagród powołano jury, w następującym składzie:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266397", "fragment_id": "1432727/0", "subtitle": "", "title": "X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1432727", "parentId": 266397.0, "score": 0.5097528696060181}, "uuid": "3b311bd4-0c6f-424e-87e9-680febd8a491"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"W najśmielszych marzeniach nie przewidywałem aż tak wysokiego wyróżnienia. Tę radość i satysfakcję zawdzięczam przede wszystkim memu profesorowi – Andrzejowi Jasińskiemu, pod którego opieką pozostaję od szóstego roku życia. Po konkursie będę mógł więcej czasu poświęcić kompozytorom, których gram ze szczególną przyjemnością – Bachowi, Beethovenowi, Rachmaninowi, Czajkowskiemu. Poza tym, za najważniejszą w tej chwili sprawę uważam naukę. Przyjęto mnie bezpośrednio po ukończeniu liceum na II rok studiów w katowickiej PWSM, co zobowiązuje do podwójnego wysiłku.\"\nKrystian Zimerman\nPianiści mieli do wyboru cztery fortepiany następujących marek: Bechstein, Bösendorfer oraz Steinway (2 instrumenty).\nOd tego konkursu utrwaliła się tradycja wykonywania w rocznicę śmierci Fryderyka Chopina – 17 października – \"Requiem\", Wolfganga Amadeusa Mozarta w kościele Świętego Krzyża, gdzie spoczywa serce Chopina. Utwór ten zabrzmiał bowiem w czasie uroczystości pogrzebowych kompozytora w kościele św. Magdaleny w Paryżu w 1849.\nNa IX Konkursie Chopinowskim, laureatom trzech pierwszych miejsc wręczono po raz pierwszy medale (poza nagrodami finansowymi). Medale te według projektu Józefa Markiewicza zostały wybite przez Mennicę Państwową.\nNiespodzianką było niezakwalifikowanie się do finału, uważanych przez publiczność za jednych z faworytów, Amerykanina Williama Wolframa czy Kanadyjczyka Johna Hendricksona. Warto dodać, że Elżbieta Tarnawska mimo kwalifikacji nie wyszła na scenę, rezygnując z finałowego występu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266328", "fragment_id": "1469053/1", "subtitle": "", "title": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "document_id": "1469053", "start_index": 1860.0, "parentId": 266328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23909924924373627}, "uuid": "cb680ae5-036d-467a-9a56-0c7701b238ea"}, {"page_content": "Po wysłuchaniu wszystkich uczestników trzeciego etapu jury dopuściło 7 pianistów do występów finałowych, w tym dwóch Polaków. Pianiści w finale mieli do wyboru wykonanie jednego z \"Koncertów fortepianowych\" Fryderyka Chopina: (\"f-moll op. 21\" lub \"e-moll op. 11\") wraz z towarzyszącą im Wielką Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia i Telewizji pod batutą Jerzego Maksymiuka. Z powodu choroby z przesłuchań finałowych wycofała się Elżbieta Tarnawska.\nKoncert laureatów.\n29 października o godz 19:30 rozpoczęła się w sali Filharmonii Narodowej ceremonia zakończenia IX Konkursu Chopinowskiego. Listę laureatów odczytał dyrektor międzynarodowych konkursów chopinowskich Wiktor Weinbaum, a trofea nagrodzonym wręczył przewodniczący zespołu jury Kazimierz Sikorski. Następnie od VI do I miejsca kolejno występowali w repertuarze chopinowskim wszyscy nagrodzeni laureaci finału.\nNagrody i wyróżnienia.\n28 października w późnych godzinach wieczornych jury podjęło ostateczne decyzje o wynikach konkursu. Zdobywcy trzech pierwszych miejsc zostali uhonorowani medalami. Wszyscy finaliści otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończącym konkurs, koncercie laureatów. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266328", "fragment_id": "1469053/4", "subtitle": "", "title": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "document_id": "1469053", "start_index": 6844.0, "parentId": 266328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43298935890197754}, "uuid": "8e9793a1-02c0-4c06-b161-782fd41aefb0"}, {"page_content": "Po zakończeniu obrad jury 9 października pod przewodnictwem Jana Ekiera ogłoszono listę 41 pianistów z 14 krajów (w tym 7 Polaków) dopuszczonych do przesłuchań II etapu. Podobnie jak w poprzednim etapie pianiści występowali kolejno w dniach (10–13 października) w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej. Pianiści w II etapie mieli do wykonania w czasie 45 minut jedną z ballad, sześć kolejnych \"Preludiów z op. 28\", jednego walca i jednego poloneza. Przesłuchania tego etapu zakończył 13 października Jugosłowianin Kemal Gekić.\nIII etap.\n14 października w południe dyrektor międzynarodowych konkursów im. Fryderyka Chopina, Bogumił Pałasz podał listę 15 pianistów z 7 krajów (w tym jedynego Polaka Krzysztofa Jabłońskiego) dopuszczonych do przesłuchań III etapu. W etapie III pianiści mieli do wykonania cykl mazurków i jedną z sonat fortepianowych.\nFinał.\nPo zakończeniu występów trzeciego etapu (16 października) zebrało się jury, po czym o godzinie 19 dyrektor Konkursu Bogumił Pałasz podał listę 6 pianistów (w tym Krzysztofa Jabłońskiego) dopuszczonych do finału. Pianiści w finale mieli do wyboru wykonanie jednego z \"Koncertów fortepianowych\" Fryderyka Chopina: (\"f-moll op. 21\" lub \"e-moll op. 11\") wraz z towarzyszącą im Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Narodowej pod batutą Tadeusza Strugały.\nCeremonia zakończenia.\nW ostatnim dniu XI Konkursu Chopinowskiego (20 października) w godzinach wieczornych w sali Filharmonii Narodowej odbyła się ceremonia zakończenia. Po odczytaniu końcowych wyników przez przewodniczącego jury Jana Ekiera nastąpiło wręczenie medali, nagród specjalnych i okolicznościowych dyplomów. Zwycięzca konkursu Stanisław Bunin po odebraniu medalu powiedział m.in.: \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288920", "fragment_id": "1397497/2", "subtitle": "", "title": "XI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "parentId": 288920.0, "start_index": 3438.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1397497", "score": 0.22970299422740936}, "uuid": "7904755c-1fcb-4f82-9095-8a04cfeff368"}, {"page_content": "VIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina (również \"VIII Konkurs Chopinowski\") – 8. edycja Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, która rozpoczęła się 6 października 1970 w Warszawie. Organizatorem konkursu było Towarzystwo im. Fryderyka Chopina. \nCharakterystyka konkursu.\nWzięło w nim udział 80 pianistów z 28 krajów. Konkurs odbył się w dniach 6–25 października 1970. Był on trójstopniowy: składał się z dwóch etapów oraz finału. Zwyciężył Amerykanin Garrick Ohlsson. \nZ uwagi na niesprzyjającą aurę pogodową na poprzednich konkursach, powodującą dolegliwości i przeziębienia zarówno pianistów jak i jurorów, zmieniono okres jego trwania na październik. Krytyk muzyczny Jerzy Waldorff tak to wtedy skomentował:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Okazało się (…), że w lutym panuje u nas klimat zbyt różny od aury w wielu innych krajach kuli ziemskiej, skutkiem czego egzotyczni zwłaszcza kandydaci przeziębiali się po przybyciu do Warszawy. Jesienią natomiast klimat bliższy jest światowej średniej.\"\nJerzy Waldorff\nOgromnym zainteresowaniem cieszyły się Warszawskie koncerty chopinowskie w sali Teatru Rozrywki na Powiślu, które towarzyszyły konkursowi. Występowali tam uczestnicy konkursu, prezentując zazwyczaj program wykonywany poprzedniego dnia podczas przesłuchań w Filharmonii Narodowej. Podczas 20 koncertów zagrali tam niemal wszyscy pianiści biorący udział w konkursie. O wielkim zainteresowaniu słuchaczy występami pianistów, tak wtedy pisał m.in. Jerzy Waldorff:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266268", "fragment_id": "1468998/0", "subtitle": "", "title": "VIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "parentId": 266268.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1468998", "source": "wikipedia", "score": 0.3090445399284363}, "uuid": "ed1ca95e-20a2-408f-beae-f62bec1618f5"}, {"page_content": "Do III etapu jury konkursu dopuściło 12 pianistów (w tym Polaka Radosława Sobczaka).\nFinał.\nDecyzją jury do finału zakwalifikowano 6 pianistów. Pięciu finalistów zdecydowało się na wykonanie \"Koncertu fortepianowego e-moll op. 11\", tylko Argentynka Ingrid Fliter wybrała \"Koncert f-moll op. 21\".\nInne wydarzenia.\n17 października 2000, w 151. rocznicę śmierci Fryderyka Chopina, odbyły się związane z tym uroczystości: msza święta, a następnie nadzwyczajny koncert oratoryjny z utworem Requiem Wolfganga Amadeusa Mozarta w bazylice św. Krzyża w wykonaniu solistów oraz chóru i orkiestry Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Kazimerza Korda.\nNagrody i wyróżnienia.\nZdobywcy trzech pierwszych miejsc zostali uhonorowani medalami. Wszyscy finaliści otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Przewidziano również nagrody specjalne oraz nagrody pozaregulaminowe wraz z zaproszeniami m.in. na cykle koncertów. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończących konkurs, koncertach laureatów. Poza tym wszyscy uczestnicy II i III etapu, którzy nie zostali finalistami otrzymali okolicznościowe dyplomy. \nZwycięzca Konkursu Li Yundi wykonał podczas trwania konkursu następujące utwory:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288269", "fragment_id": "1397335/3", "subtitle": "", "title": "XIV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "parentId": 288269.0, "start_index": 5391.0, "document_id": "1397335", "source": "wikipedia", "score": 0.1323518604040146}, "uuid": "6a7d1114-6b57-4929-afbc-680dbd7a105c"}, {"page_content": "Podczas trwania konkursu otwarto wystawę okolicznościową pt. \"Portrety Fryderyka Chopina\". Warto dodać, że z okazji IX Konkursu Chopinowskiego, Poczta Polska wydała 7 października znaczek pocztowy o nominale 1,50 zł; projektu Stefana Małeckiego, przedstawiający podobiznę Fryderyka Chopina wg litografii Godefroya Engelmanna.\nJury.\nDo konkursowego przebiegu przesłuchań oraz podziału nagród powołano jury, w następującym składzie:\nSystem oceny pianistów.\nJury oceniało sztukę interpretacyjną każdego z uczestników przy pomocy punktów od 1 do 25. Ocenę: (średnią arytmetyczną) uzyskano dzieląc sumę wszystkich ocen uczestnika przez liczbę głosujących. Wyniki II etapu uzyskiwano na podstawie sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych przez uczestników w I i II etapie, zaś wyniki III etapu na podstawie średnich uzyskanych w I, II i III etapie. Po zakończeniu przesłuchań i dokonaniu obliczeń dyrektor konkursu podał do wiadomości jury wyniki przesłuchań I etapu w formie wykazu średnich arytmetycznych ocen, uszeregowanych od najwyższej do najniższej, jednak bez nazwisk uczestników. Po ustaleniu przez jury liczby uczestników dopuszczonych do II etapu, dyrektor konkursu podał listę uczestników w porządku alfabetycznym. Podobna procedura nastąpiła po II i III etapie. Po zakończeniu finału dyrektor konkursu przedstawił jury sumy średnich arytmetycznych ocen uzyskanych przez uczestników finału we wszystkich etapach i finale, po czym podjęto decyzję w sprawie rozdziału nagród. Zgodnie z Regulaminem IX Konkursu Chopinowskiego warunkiem zdobycia I nagrody było uzyskanie łącznie ze wszystkich III etapów i finału przynajmniej 88 punktów na 100 możliwych.\nKonkurs.\nKoncert inauguracyjny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266328", "fragment_id": "1469053/2", "subtitle": "", "title": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "source": "wikipedia", "start_index": 3431.0, "parentId": 266328.0, "document_id": "1469053", "score": 0.14586538076400757}, "uuid": "b77f24a3-3617-4095-bfda-9d71ed69a63b"}, {"page_content": "6 października w sali Filharmonii Narodowej odbyła się ceremonia inauguracji IX Konkursu Chopinowskiego, uroczystym koncertem orkiestry i chóru Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego, z udziałem solistów: skrzypków Henryka Szerynga i Bogusława Bruczkowskiego oraz Kazimierza Pustelaka (tenor). W programie koncertu znalazły się następujące utwory: uwertura do opery \"Leszek Biały\", Józefa Elsnera; \"Koncert skrzypcowy D-dur op. 61\", Ludwiga van Beethovena i balet \"Harnasie\", Karola Szymanowskiego oraz koncert na dwoje skrzypiec Antonia Vivaldiego.\nI etap.\nPrzesłuchania konkursowe odbyły się w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej w kolejności alfabetycznej, począwszy od wylosowanej wcześniej litery „E”. Jako pierwsza 7 października w sesji przedpołudniowej wystąpiła reprezentantka Mongolii Gonchigsumlaa Erdenechimeg, grając jako pierwszy utwór \"Nokturn E-dur\". Podczas przesłuchań tego etapu (12 października) zdarzył się incydent eksplodującego reflektora podczas występu Amerykanina Davida Rubinsteina, ale nie przeszkodziło mu to w kontynuacji gry repertuarowej. Przesłuchania tego etapu (16 października) zakończyła Angielka polskiego pochodzenia Maria Czyrek. \nII etap.\n17 października jury po wysłuchaniu występujących pianistów w pierwszym etapie, podjęło decyzję o dopuszczeniu do II etapu 34 pianistów z 12 krajów (w tym 5 Polaków). Podobnie jak w poprzednim etapie pianiści występowali kolejno w dwóch sesjach przedpołudniowej i popołudniowej. Jako pierwszy rozpoczął przesłuchania tego etapu (18 października) Francuz Jean-Gabriel Ferlan. \nIII etap.\n23 października jury podjęło decyzję o dopuszczeniu do przesłuchań III etapu 14 pianistów z 6 krajów (w tym 3 Polaków).\nFinał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=266328", "fragment_id": "1469053/3", "subtitle": "", "title": "IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "document_id": "1469053", "start_index": 5124.0, "parentId": 266328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1735861748456955}, "uuid": "74fff221-1923-4f08-ae7a-83074b4b0b34"}, {"page_content": "12 marca po przesłuchaniach III etapu ogłoszono po długiej naradzie jury, listę sześciu pianistów dopuszczonych do finału, a wśród nich widniały nazwiska obu Polek. W koncertach finałowych wraz z każdym pianistą wystąpiła Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej pod batutą Witolda Rowickiego. Pianiści mieli do wyboru wykonanie jednego z \"Koncertów fortepianowych\" Fryderyka Chopina: (\"f-moll op. 21\" lub \"e-moll op. 11\"). \nKoncert laureatów.\nOstatniego dnia trwania konkursu (16 marca) odbyła się o godz. 19:30 uroczystość jego zakończenia. Do zebranych w Sali Filharmonii Narodowej przemówił przewodniczący jury prof. Zbigniew Drzewiecki, a następnie sekretarz jury prof. Jan Hoffman odczytał listę laureatów i wyróżnionych wraz ze zdobytymi nagrodami. Po części wręczenia trofeów odbył się koncert laureatów, którzy występowali w kolejności od VI do I miejsca, grając wybrane utwory Chopina.\nNagrody i wyróżnienia.\n15 marca o godzinie 13, sekretarz jury oznajmił wyniki posiedzenia jury oraz podział nagród. Wszyscy finaliści oraz wyróżnieni otrzymali stosownie do zajętego miejsca bądź wyróżnienia odpowiednią nagrodę finansową. Zgodnie z regulaminem nagrodzeni zobowiązani byli do udziału w kończącym konkurs 16 marca, koncercie laureatów. Przyznano również nagrody pozaregulaminowe. \nPo zakończeniu konkursu zwyciężczyni Argentynka Martha Argerich udzieliła licznych wywiadów. W jednym z nich powiedziała:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Był to najszczęśliwszy moment w moim życiu. Cieszę się, że świadkiem mego triumfu jest matka, która wraz ze mną przeżywała w Warszawie wszelkie emocje tej pięknej imprezy. Mimo ogromnie trudnego zadania jakie stawiał przed nami ten konkurs, jechałam tu z wielkim entuzjazmem, bo Chopin zawsze był mi najbliższy ze wszystkich kompozytorów. O przyszłości na razie nie myślę. Zastanowię się dopiero wtedy, gdy ochłonę.\"\nMartha Argerich\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=265848", "fragment_id": "1468615/3", "subtitle": "", "title": "VII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina", "document_id": "1468615", "start_index": 5406.0, "parentId": 265848.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16626086831092834}, "uuid": "c6864934-37d8-40e6-8455-1db161ac0dd4"}]}
{"id": "q_693", "question": "Kto jest autorem powieści „Kamienne tablice”?", "answer": [{"page_content": "Kamienne tablice – powieść Wojciecha Żukrowskiego, wydana w 1966. Pisarz skończył jej pisanie w 1965. Miała dotychczas 14 wznowień. Trzynaste wydanie ukazało się w 1994 r. nakładem wydawnictwa Muza SA. Była to pierwsza pełna wersja książki bez ingerencji cenzury. Kolejne czternaste wydanie ukazało się w 2015 r. nakładem Wydawnictwa Bellona - Albatros Records. Książka została wydana w serii Perły literatury. W 2012 r. Agencja MTJ przygotowała audiobook Kamienne tablice. Książkę czyta Roman Felczyński. Czas trwania 31 godzin i 20 minut. \nByła najpoczytniejszą książką polskiego autora w latach powojennych, o czym świadczyła liczba wznowień, wielkość nakładów i wyniki plebiscytów księgarskich organizowanych w PRL. Autor został laureatem plebiscytu czytelniczego \"Moje książki 30-lecia\", otrzymując za tę powieść Czerwoną Różę w Gdańsku w 1974 roku. Tłumaczenie \"Kamiennych tablic\" na język czeski zostało przygotowane w 1970 przez Helenę Teigovą, ale nakład zatrzymała cenzura. W 1997 powieść wydano po rosyjsku, w odcinkach w periodyku literackim NEWA. W maju 2016 r. Kamienne tablice zostały wydane w USA, wydawcą jest Paul Dry Books, Philadelphia. Książkę tłumaczyła Stephanie Kraft. \nPowieść łączy w sobie elementy powieści politycznej i romansu. Jej tytuł nawiązuje do tablic mojżeszowych z dziesięcioma przykazaniami. Odnosi się to przede wszystkim do dylematów moralnych, ale również wyborów życiowych i politycznych, które towarzyszą bohaterom powieści.\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1193542", "fragment_id": "1102432/0", "subtitle": "", "title": "Kamienne tablice", "document_id": "1102432", "start_index": 0.0, "parentId": 1193542.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "06f1e119-86dd-44db-85cd-b7de6b4de09c"}, {"page_content": "Kamienne tablice – polski film obyczajowy w reż. Ewy i Czesława Petelskich zrealizowany na motywach powieści \"Kamienne tablice\" Wojciecha Żukrowskiego. \nFabuła.\nHistoria niespełnionej miłości urzędnika polskiej ambasady w Delhi Jana Tokarskiego i australijskiej lekarki Margit Ward ukazana na tle wydarzeń poznańskiego czerwca 1956 roku. W główny motyw miłosny filmu wplecione są poboczne wątki obyczajowe z życia polskich i lokalnych pracowników ambasady. \nW literackim pierwowzorze filmu akcja rozgrywa się w węgierskiej placówce dyplomatycznej, a jej politycznym tłem jest powstanie węgierskie 1956 roku.\nObsada.\ni in. \nO filmie.\nW marcu 1983 roku tygodnik \"Film\" zamieścił pierwsze informacje o realizacji filmu w autentycznych plenerach Indii. Twórcy filmu – Czesław i Ewa Petelscy – za zgodą autora książki zdecydowali się odrzucić węgierski kostium i spolonizowali bohaterów i całe historyczne tło. Istvan Terey przemienił się w Jana Tokarskiego, sekretarz Ferenz w Fedunowicza, a ambasador Bajcsy w Banacha. \nPlenery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5684666", "fragment_id": "1241125/0", "subtitle": "", "title": "Kamienne tablice (film)", "document_id": "1241125", "start_index": 0.0, "parentId": 5684666.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6070793867111206}, "uuid": "fab28fb7-7ddf-46dc-9431-8ff5b9baf324"}, {"page_content": "Akcja rozgrywa się w Nowym Delhi w Indiach, w ambasadzie węgierskiej, w której na stanowisku radcy kultury pracuje bohater powieści Istvan Terey. Przeżywa on w Indiach swą wielką miłość do australijskiej lekarki Margit, która w tym kraju znalazła się z misją WHO. Wątek polityczny stanowi tło wydarzeń dziejących się w rodzimym mieście Tereya, Budapeszcie. Jest rok 1956, w którym antykomunistyczny zryw Węgrów został krwawo stłumiony przez wojska radzieckie.\nRecepcja.\nStefan Melkowski pisze o powieści Żukrowskiego w ten sposób:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPowieść pod tytułem \"Kamienne tablice\"... jest uznawana przez czytelników za coś w rodzaju \"okrętu flagowego\" licznej \"eskadry\" dzieł Wojciecha Żukrowskiego, przez część krytyki jest przedstawiana jako synteza twórczości pisarza, a przez samego autora uznawana za dzieło życia... Odrzucenie europejskiego spojrzenia na świat, ukazanie, że europocentryzm, tak dla nas oczywisty, jest w Indiach nieprzydatnym śmieciem, ma w tej książce jakby podwójną wymowę. Stanowi – po pierwsze – sposób na opisanie świata egzotycznego, świata jako rzeczywistości całkowicie odmiennej od tego wszystkiego, co w Europie uważa się za istotę człowieczeństwa i kultury, a jednocześnie – jako rzeczywistości całkowicie z naszym światem równoprawnej, chociaż tak odmiennej. To się udało w tej powieści i stanowi jej wielkie osiągnięcie, tak myślowe, jak i artystyczne. Z drugiej strony Indie umożliwiają pisarzowi spojrzenie z ogromnego dystansu na kulturę europejską, pozwalają obejrzeć różne nasze sprawy z takiego punktu widzenia, który z bliskiej, europejskiej perspektywy byłby niemożliwy. Bowiem \"Kamienne tablice\" to nie powieść o Indiach, ale także o Europie, przede wszystkim o społecznościach żyjących w obozach socjalistycznych połowy lat pięćdziesiątych. Motywy indyjskie stanowią więc tylko jedną – nie najbardziej ważną – warstwę tej niezwykle złożonej powieści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1193542", "fragment_id": "1102432/1", "subtitle": "", "title": "Kamienne tablice", "source": "wikipedia", "start_index": 1476.0, "document_id": "1102432", "parentId": 1193542.0, "score": 0.48129767179489136}, "uuid": "9f19eec6-8618-4ade-a833-a80693e127b6"}, {"page_content": "Lesław Bartelski tak pisze o \"Kamiennych tablicach\":\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nKonflikt, jaki ukazał Żukrowski w powieści, jest na wskroś współczesny. To problem wyboru swojego miejsca na ziemi i problem zaangażowania w rzeczywistość. Podział świata na dwa obozy, kapitalistyczny i socjalistyczny – żeby użyć pojęć politycznych – tym bardziej wyostrzył problem tego wyboru. Nikt nie może się od niego uchylić, chociaż zdarza się, że dokonują go za niektórych inni. Na to Istvan Terey nie chciał pozwolić, wybrał swój los jak większość z nas. Dlatego tę powieść mimo egzotycznej scenerii i niezwykłej fabuły czytelnik odbierze jako swoją. Bo to jest powieść o nas samych, o naszym stosunku do życia i współczesności, do otoczenia, w którym żyjemy, i kraju, którego jesteśmy synami oraz obywatelami, powieść o stosunku do tych wszystkich spraw wielkich i drobnych, z którymi borykamy się na co dzień. Żukrowski ukazał swego bohatera we wzlotach i upadkach, kazał mu wybierać, postawił go przed rozstrzygnięciem konfliktu wewnętrznego.[...] \"Kamienne tablice\" wkroczyły w problematykę współczesną z niesłychaną siłą, a także z jak najpełniejszym zaangażowaniem się autora powieści. Żukrowski stara się pokazać wszelkie powikłania, łącznie z przeszłością polityczną Tereya, katolika i w drugiej wojnie światowej żołnierza węgierskiego, walczącego przeciwko Armii Czerwonej. [...] Jest to powieść o wartkiej i pasjonującej zarazem narracji, w której ważny staje się każdy szczegół, czy to będzie wielka miłość podobna do baśni i jej sprawy, czy też \"święte krowy\" na drogach Indii, kupowanie sandałów lub nawet obiad z kurą w ryżu i z rodzynkami, przygotowywany z namaszczeniem przez hinduskiego kucharza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1193542", "fragment_id": "1102432/2", "subtitle": "", "title": "Kamienne tablice", "document_id": "1102432", "start_index": 3418.0, "parentId": 1193542.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5000021457672119}, "uuid": "143fab0b-307e-47f0-a19b-aa8c3b3a8f95"}, {"page_content": "O wątku hinduskim u Żukrowskiego pisał T. Drewnowski, J. Surdykowski czy M. Kurzyna. Pisał też A. Przypkowski, zwracając uwagę na to, jak Żukrowski operuje obrazem i jego barwami. Sprawę wątku miłosnego \"Kamiennych tablic\" podnosił Z. Dąbrowski i W. Kobusińska, pisali też o nim M. Wrzeszcz, J. Pieszczachowicz. Każdy z wymienionych krytyków czy publicystów wynosił z \"Kamiennych tablic\" coś innego, zwracał uwagę na inne szczegóły i problemy.\nEkranizacja.\nPowieść została zekranizowana pod tym samym tytułem. Zarówno scenariusz, jak i reżyseria, zostały powierzone Ewie i Czesławowi Petelskim. Film wyprodukowano w 1983 roku. W stosunku do książki w filmie wprowadzono wiele zmian. Ambasada węgierska w Nowym Delhi zastąpiona jest przez ambasadę polską. Wydarzenia 1956 w Budapeszcie zastępują wydarzenia w Poznaniu. W obsadzie znaleźli się Krzysztof Chamiec, Laura Łącz, Ewa Szykulska, Gustaw Lutkiewicz, Witold Pyrkosz, Janusz Kłosiński i Leon Niemczyk. Muzykę do filmu napisał Jerzy Maksymiuk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1193542", "fragment_id": "1102432/3", "subtitle": "", "title": "Kamienne tablice", "parentId": 1193542.0, "start_index": 5149.0, "document_id": "1102432", "source": "wikipedia", "score": 0.3292044997215271}, "uuid": "9bac1fff-2772-401c-8937-f3df48740223"}, {"page_content": "Stanisław Zieliński w swych \"Wycieczkach Balonem No 4\", zamieszcza recenzję \"Kamiennych tablic\", publikowaną w dwutygodniku „Nowe Książki” (1970). Pisze tam &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"A według mnie ani to romans, ani polityka. Klucza do książki pamiętając o solidnym tytule, należy szukać w pozornie błahych epizodach rzuconych w tekst niby niedbale i z rozmachem. W \"Kamiennych tablicach\", pod innym niebem, daleko od europejskiej szarej codzienności, sprawdzają się wszystkie wróżby. Jak w antycznej tragedii słyszymy zapowiedź klęsk, nieszczęść i interwencji bogów w stosownym momencie... Był Żukrowski wojenny, gawędziarski, dalekowschodni, frontowy i baśniowy. A ten jaki? Jeszcze bardziej współczesny, jeszcze bardziej śmiały. No, tak. Utarło się bowiem przekonanie, że współczesność wymaga odwagi, że to wir gigantyczny, co statki spycha z kursu i wieloryby kładzie na łopatki, nie mówiąc już o drobniejszych lokatorach morza. Mówimy współczesność, dopowiadamy – polityka. Dyskusja nad możliwościami i sposobami przeniesienia własnej odwagi na bohatera powieści wyniosłaby nas poza \"Kamienne tablice\"... Breza pojechał do Rzymu i przywiózł „Spiżową bramę”. Żukrowski z New Delhi pokazał nam Budapeszt 1956\".\nWłodzimierz Maciąg w \"Literaturze Polski Ludowej 1944–1964\" (1973) pisze: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60018", "fragment_id": "651264/10", "subtitle": "", "title": "Wojciech Żukrowski", "source": "wikipedia", "start_index": 13491.0, "document_id": "651264", "parentId": 60018.0, "score": 0.4383578300476074}, "uuid": "3990c48a-a46c-4da8-a3f5-d339b8d4af02"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nHarry Potter i Kamień Filozoficzny (tytuł oryginalny: \"Harry Potter and the Philosopher’s Stone\") – powieść fantasy brytyjskiej pisarki J.K. Rowling, po raz pierwszy wydana 26 czerwca 1997 na terenie Wielkiej Brytanii nakładem wydawnictwa Bloomsbury Publishing. Jest pierwszą częścią siedmiotomowej serii powieści \"Harry Potter\" (1997–2007) i stanowi debiut literacki Rowling. Jej publikacja rozpoczęła budowę franczyzy medialnej Wizarding World.\nPowieść jest osadzona w fikcyjnym świecie magii. Jej głównym bohaterem jest jedenastoletni Harry Potter, który dowiaduje się, że jest czarodziejem. Chłopiec rozpoczyna naukę w szkole magii Hogwart, gdzie zaprzyjaźnia się z Ronem Weasleyem i Hermioną Granger. Bohaterowie odkrywają, że w szkole ukryto kamień filozoficzny, mający moc zapewnienia długowieczności. Przyjaciele usiłują powstrzymać czarnoksiężnika Lorda Voldemorta, który przed laty zamordował rodziców Harry’ego, przed zdobyciem kamienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=337494", "fragment_id": "50675/0", "subtitle": "", "title": "Harry Potter i Kamień Filozoficzny (powieść)", "document_id": "50675", "start_index": 0.0, "parentId": 337494.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06684914976358414}, "uuid": "f98a129a-b639-454b-88ae-09256e35767d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n(...) Książka Kamińskiego chwyciła chłopców za serca – stała się ich książką, i to nie tylko dlatego, że opisywała ich walki, ich zwycięstwa i klęski, lecz jeszcze więcej dlatego, że mówiła o ich życiu wewnętrznym, o ich drodze stawania się pełnymi ludźmi.\nPierwsze wydanie powojenne ukazało się w 1946 nakładem Spółdzielni Wydawniczej „Wiedza”. Ujawniono w nim prawdziwe imię i nazwisko autora książki, stopniowo podawano także prawdziwe pseudonimy jej bohaterów. Do 2014 ukazało się 26 wydań krajowych.\nW 1978 Aleksander Kamiński w liście do Barbary Wachowicz napisał, że zawsze miał poczucie, że nie jest autorem „Kamieni”, tylko pośrednikiem w ich przekazaniu. Połowę swoich honorariów autorskich za książkę przeznaczał na utrzymanie kwatery Harcerskiego Batalionu Armii Krajowej „Zośka” na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach, gdzie zostali pochowani jej bohaterowie.\nBloczek z relacją Tadeusza Zawadzkiego został zakopany w ogrodzie przy domu Zawadzkich w Zalesiu Dolnym wraz z innymi pamiątkami i materiami konspiracyjnym. Wraz z nimi został wydobyty po wojnie.\nTytuł.\nTytuł \"Kamienie na szaniec\" stanowi fragment wiersza Juliusza Słowackiego \"Testament mój\" i prawdopodobnie nawiązuje do publikacji Karola Koźmińskiego z 1937 \"o tym samym tytule\", przedstawiającej sylwetki 12 poległych w walkach o niepodległość Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75364", "fragment_id": "650533/3", "subtitle": "", "title": "Kamienie na szaniec (książka Aleksandra Kamińskiego)", "document_id": "650533", "start_index": 4819.0, "source": "wikipedia", "parentId": 75364.0, "score": 0.14129847288131714}, "uuid": "b7d05bcd-be13-4f7c-86ec-a2fd639fdbed"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJan Roman Bytnar, ps. „Rudy”, „Czarny”, „Janek”, „Krokodyl”, „Jan Rudy” (ur. 6 maja 1921 w Kolbuszowej, zm. 30 marca 1943 w Warszawie) – polski podharcmistrz, członek Szarych Szeregów, dowódca hufca „Południe” Grup Szturmowych, jeden z głównych bohaterów książki Aleksandra Kamińskiego \"Kamienie na szaniec\".\nŻyciorys.\nMłodość.\nBył synem nauczycieli – byłego żołnierza Legionów Polskich Stanisława Bytnara i Zdzisławy Bytnarowej z domu Rechul. Urodził się 6 maja 1921 w domu rodzinnym swojej matki przy ul. Nowe Miasto w Kolbuszowej. W latach 1921–1926 jego rodzice pracowali w szkole w Niekłaniu Wielkim (ojciec był jej kierownikiem, matka – nauczycielką). W 1925 Stanisław Bytnar otrzymał propozycję podjęcia studiów w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej w Warszawie i jesienią 1926 cała rodzina zamieszkała przy ul. Błękitnej (obecnie Teodora Axentowicza) 2 w Piastowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57304", "fragment_id": "648105/0", "subtitle": "", "title": "Jan Bytnar", "document_id": "648105", "start_index": 0.0, "parentId": 57304.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10854438692331314}, "uuid": "e95e7686-41a8-4547-a54f-8c77cc0ffad1"}, {"page_content": "Większość dorosłego życia Cao Xueqin spędził jako ubogi uczony, żyjący ze sprzedaży swych obrazów, pracując nad swą powieścią, \"Opowieścią Kamienia\" (\"Shitou Ji\"), którą doprowadził do 80 rozdziałów. Już za jego życia krążyły one w odpisach, ale prawdziwą sławę dzieło, przemianowane na \"Sen czerwonego pawilonu\" (\"Honglou Meng\"), przyniosło mu dopiero po śmierci. W 1791 Cheng Weiyuan (程偉元) and Gao E (高鶚) opublikowali „pełną” wersję, składającą się ze 120 rozdziałów, rzekomo na podstawie notatek Cao Xueqina. To wydanie stało się podstawą do następnych, choć autorstwo ostatnich 40 rozdziałów pozostaje niepewne.\n\"Honglou Meng\" to opowieść o dwóch gałęziach rodu, którego bogactwo i fortuna przemija, co prawdopodobnie ma charakter autobiograficzny. Wprowadza ogromną liczbę postaci, zarysowując szeroki, a równocześnie szczegółowy i wnikliwy obraz chińskiej arystokracji XVIII w. Napisana w języku potocznym, dzięki mistrzostwu autora, potwierdziła rolę baihua, nisko cenionego przez konfucjańskich uczonych, jako pełnoprawnego medium literackiego. Powieść jest uznawana za najwybitniejszą z chińskich powieści, także dzięki swej bogatej symbolice i erudycji autora.\nDo XX w. dzieło było anonimowe, dopiero badania Hu Shi wskazały na Cao Xueqina jako autora.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1772713", "fragment_id": "899703/1", "subtitle": "", "title": "Cao Xueqin", "parentId": 1772713.0, "start_index": 1326.0, "source": "wikipedia", "document_id": "899703", "score": 0.02693992666900158}, "uuid": "5ea1cb1a-be74-4c66-8324-3c120e3e9f99"}]}
{"id": "q_694", "question": "Jak nazywa się najdłuższa rzeka Afryki?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki w Afryce. Zobacz też: inne znaczenia.\nNil (arab. نهر النيل, \"Nahr an-Nīl\"; ang. \"Nile\") – najdłuższa rzeka na Ziemi (według niektórych źródeł najdłuższa jest Amazonka i ta wersja pojawia się coraz częściej w nowych opracowaniach) w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; współrzędne źródła: 2°16′55.92″ S, 29°19′52.32″ E, ujście – 31° N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza ustępuje na kontynencie afrykańskim jedynie dorzeczu rzeki Kongo.\nHistoria.\nŻycie starożytnych Egipcjan skupiało się wokół delty i doliny dolnego Nilu. Pierwszą próbę odnalezienia źródeł rzeki podjęto w Egipcie już za czasów Nerona w 54-68 r. n.e. Zarówno ona jak i szereg prób podejmowanych później były tak bezowocne, że jeszcze w starożytności narodziło się przysłowie \"caput Nili quaerere\" (pol. szukać źródeł Nilu), oznaczające czynność z góry skazaną na niepowodzenie.\nW latach 1836–1838 austriacki geolog i podróżnik Joseph Russegger kierował wyprawą naukową, która posuwając się w górę Nilu, dotarła aż do Sudanu, do 10° szerokości geograficznej północnej, gdzie dotąd nie stanęła jeszcze stopa białego człowieka. W składzie tej wyprawy był m.in. urodzony w Ustroniu austriacki botanik Theodor Kotschy, który w 1839 roku sam zorganizował wyprawę, mającą dotrzeć do źródeł Nilu. Cel nie został osiągnięty (głównie z powodu wycofania się sponsorów), chociaż ekspedycja dotarła do 4° szerokości geograficznej północnej, zaledwie 450 km od Jeziora Wiktorii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14606", "fragment_id": "179825/0", "subtitle": "", "title": "Nil", "document_id": "179825", "start_index": 1.0, "parentId": 14606.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7699905633926392}, "uuid": "678d8b81-c107-4f03-86e7-d90e2ddaf536"}, {"page_content": "Na ogromnych obszarach Afryki nie ma żadnych rzek stałych. Gdzieniegdzie tworzą się cieki epizodyczne. Wiele rzek spływa ku kotlinom z której wypływa jedna rzeka do oceanu (Kongo, Niger), lub w przypadku Okawango rzeka tworzy deltę wewnątrz lądu na pustyni. Znakomita większość rzek (wszystkie poza wypływającymi z Kilimandżaro) jest zasilana tylko z opadów, co w większości wypadków powoduje dwa zasadnicze stany wód: wysoki podczas pory deszczowej oraz niski przed porą deszczową, czasem przed porą deszczową rzeka wysycha. Około 50% powierzchni Afryki należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego, 20% do zlewiska Oceanu Indyjskiego, natomiast 30% stanowią tereny bezodpływowe.\nNajdłuższą rzeką Afryki jest Nil, który od źródła w Jeziorze Wiktorii (jako Kagera) do ujścia we wschodniej części Morza Śródziemnego ma 6671 km. Dorzecze zajmuje 2,87 mln km². Delta ma 22 tys. km². Reżim wodny tej rzeki jest bardzo skomplikowany i zależy od wielu czynników. Różne czasowo są wyżówki, w Nilu Górskim występują od marca do maja i od września do listopada, w dopływach Nilu Błękitnego od pomiędzy czerwcem a wrześniem, natomiast na terenie Egiptu jesienią. Średni roczny przepływ Nilu w Kairze wynosi 2284 m³/s.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44828", "fragment_id": "647289/12", "subtitle": "", "title": "Afryka", "source": "wikipedia", "start_index": 18612.0, "parentId": 44828.0, "document_id": "647289", "score": 0.704259991645813}, "uuid": "2d0e9d2a-90a5-4a5d-b75b-76702894cb4c"}, {"page_content": "Kongo (fr. i port. \"Congo\"; w górnym biegu Lualaba) – rzeka w Afryce Równikowej, uchodzi do Oceanu Atlantyckiego. Płynie przez Demokratyczną Republikę Konga, Republikę Konga i Angolę. Druga co do długości rzeka Afryki i najgłębsza rzeka świata. Jej zlewnia obejmuje 12% kontynentu.\nRoczny odpływ – ok. 1260 km³.\nBieg Konga.\nKongo jest drugą pod względem długości rzeką Afryki (po Nilu). Obszar jego dorzecza stanowi jednak jedną całość geograficzną – w większości zajmują go równinne tereny Kotliny Konga, porośnięte wilgotnym lasem równikowym. W górnym biegu rzeka nosi nazwę Lualaba i wypływa z podnóży pasma Kundelungu w prowincji Górna Katanga na południu Demokratycznej Republiki Konga (przy granicy z Zambią). Wody Lualaby kierują się na północ i przecinają pasmo Mitumba, po czym spieniają się na licznych bystrzach, uniemożliwiając żeglugę.\nRzeka ponownie staje się żeglowna za miastem Bukama. Jej wody przepływają leniwie przez bagniste okolice jezior Kisale i Upemba do miasta Kongolo. Nieco dalej rozpoczyna się szereg spienionych wodospadów, zwanych „Wrotami Piekieł”. Koryto jest tam zwężone i woda przeciska się z dużą prędkością pomiędzy piaskowcowymi skałami. Ten trudny, nieżeglowny odcinek ciągnie się do miasta Kindu, po czym rzeka spowalnia i płynie spokojnie aż do Ubundu. Wysokie progi skalne oddzielające to miasto od położonej nieco dalej na północ aglomeracji Kisangani przyczyniają się do powstania na tym odcinku potężnych wodospadów, zwanych Wodospadami Stanleya. Wyznaczają one kres biegu Lualaby, która oficjalnie zmienia w tym miejscu nazwę na Kongo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82423", "fragment_id": "661011/0", "subtitle": "", "title": "Kongo (rzeka)", "parentId": 82423.0, "start_index": 0.0, "document_id": "661011", "source": "wikipedia", "score": 0.1796700358390808}, "uuid": "93803715-8a6e-456d-89c1-ad9f3ad37f62"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: Nil Błękitny – wilajet w Sudanie.\nNil Błękitny ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏‎&lt;/&gt;) – rzeka w Afryce, najdłuższy i najbardziej zasobny w wodę dopływ Nilu. Wypływa z jeziora Tana w Etiopii, w pobliżu którego tworzy wodospad Tys Ysat.\nPłynie na długości 1780 km do Chartumu w Sudanie, gdzie uchodzi do Nilu Białego, po drodze przyjmuje swój największy dopływ Dindar, ponad 70% wód dostarczanych przez dopływy Nilu pochodzi właśnie z Nilu Błękitnego.\nZapora.\nNa Nilu Błękitnym budowana jest elektrownia wodna pod nazwą Wielka Tama Etiopskiego Odrodzenia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Grand Ethiopian Renaissance Dam&lt;/&gt;, w skrócie GERD). Tama jest zaporą grawitacyjną i budowana jest od roku 2011. Znajduje się w regionie Benishangul-Gumuz w Etiopii 11°12′55″N 35°05′35″E, około 15 km na wschód od granicy z Sudanem. Po ukończeniu będzie największą hydroelektrownią w Afryce (o mocy 6450 MW), a także siódmą co do wielkości na świecie. Po ukończeniu zbiornik wypełni się wodą w ciągu 5 do 15 lat[].\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132133", "fragment_id": "18726/0", "subtitle": "", "title": "Nil Błękitny", "parentId": 132133.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "18726", "score": 0.19549931585788727}, "uuid": "d21ebe8c-b645-40a5-93d6-8c1f46708d8c"}, {"page_content": "Fish River (afr. \"Visrivier\") – rzeka w Namibii, której długość wynosi ok. 650 km. Jest to najdłuższa rzeka w całości położona na terenie tego kraju. \nŹródło rzeki znajduje się w górach Naukluft. Około 150 km w dół rzeki, niedaleko Mariental znajduje się Zapora Hardap, która zatrzymuje całą wodę z rzeki. Odcinek poniżej zapory jest zasilany jedynie przez dopływy. Na dalszym biegu Fish River ma charakter sezonowy, a zimą może całkowicie wyschnąć. Pomimo tego na długości około 160 km płynie przez Kanion Fish River, który osiąga szerokość do 27 km i głębokość do 550 metrów. Jest to największy kanion w Afryce oraz drugi, po Wielkim Kanionie Kolorado na świecie. \nFish River uchodzi do rzeki Oranje na granicy z Republiką Południowej Afryki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3574597", "fragment_id": "934747/0", "subtitle": "", "title": "Fish River", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "934747", "parentId": 3574597.0, "score": 0.45899730920791626}, "uuid": "130ae3ed-3fa9-47c4-b8f6-220c7b9a1ff3"}, {"page_content": "Niger – trzecia pod względem długości i powierzchni dorzecza rzeka Afryki (po Nilu i Kongo). Od rzeki swoje nazwy wzięły państwa Niger oraz Nigeria. Jest najważniejszą rzeką Afryki Zachodniej, jej długość wynosi 4221 km, a powierzchnia dorzecza ok. 2 117 700 km². Płynie na terytorium Gwinei, Mali, Nigru, Beninu i Nigerii.\nEtymologia nazwy.\nPochodzenie nazwy Niger nie zostało ostatecznie wyjaśnione. Często przyjmuje się, że pochodzi ona od łacińskiego słowa \"niger\" („czarny”), ale nie ma na to dowodów. Ponadto portugalscy odkrywcy nadaliby rzece raczej nazwę we własnym języku – \"negro\", tak jak wszędzie indziej na świecie (zob. np. Rio Negro). Dodatkowo Niger nie jest rzeką o czarnych wodach. Niektórzy wskazują na fakt, że nazwa Nigru może się odnosić do koloru skóry ludów mieszkających nad jego brzegami, ale żadna inna rzeka w Afryce nie otrzymała takiej nazwy. Nazwa ta pochodzi więc najprawdopodobniej z któregoś z miejscowych języków, jednak wśród 30 języków używanych nad brzegami rzeki nie znaleziono przekonującego źródłosłowu. Jedna z zaproponowanych hipotez głosi, że nazwa pochodzi od tuareskiej frazy \"gher n gheren\" – „rzeka rzek” (co skracane jest do \"ngher\"), spotykanej w środkowym biegu Nigru w okolicach Timbuktu.\nLudy żyjące nad Nigrem używają wielu różnych nazw, jak np. \"Jeliba\" w języku bambara, \"Isa Ber\" („duża rzeka”) w językach songhaj czy \"Kworra\" w niektórych miejscowych językach Nigerii.\nBieg Nigru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74680", "fragment_id": "661932/0", "subtitle": "", "title": "Niger (rzeka)", "parentId": 74680.0, "start_index": 0.0, "document_id": "661932", "source": "wikipedia", "score": 0.6278069615364075}, "uuid": "aaf77a50-33da-46bf-8afd-15d176f1fa7e"}, {"page_content": "Afryka – drugi pod względem powierzchni kontynent, zajmujący ok. 1/5 powierzchni lądów na Ziemi. Całkowita jego powierzchnia wynosi około 30 368 609 km². Słabo rozwinięta linia brzegowa, przybrzeżne wyspy to ok. 5% powierzchni. Od największego kontynentu - Azji oddziela ją Kanał Sueski położony na terenie Egiptu, natomiast od Europy – wąska Cieśnina Gibraltarska.\nNajdalej wysunięty na południe punkt to Przylądek Igielny, na zachód Przylądek Almadi, na północ Ras al-Ghiran, zaś na wschód Raas Xaafuun.\nUkształtowanie powierzchni.\nWiększą część Afryki stanowią wyżyny; średnia wysokość tego kontynentu to 660 m n.p.m. Najwyższy punkt stanowi szczyt Kibo osadzony w masywie Kilimandżaro (5896 m n.p.m.), zaś najniższy jezioro Asal (150 m p.p.m.). Na północnym zachodzie kontynentu leżą góry Atlas. Na wschodzie leży także Wyżyna Abisyńska. Między 26 a 18 równoleżnikiem leży Sahara. Przynależy do części zwanej Afryką Niską, obejmującą północną i środkową część kontynentu. Większą część Afryki Niskiej stanowią dwie kotliny, Zachodniosaharyjska oraz Środkowego Nigru. Najwyższe masywy górskie w Afryce Niskiej to Ahaggar i Tibesti, leżące w południowej części Sahary.\nAfryka Wysoka obejmuje obszar od Wyżyny Abisyńskiej po południowe krańce kontynentu. W Afryce Południowej główną część stanowi płaskowyż, z Kotliną Kalahari w centralnej części. Na południowym wschodzie znajdują się Góry Smocze, a na południu Góry Przylądkowe.\nWody.\nGłówne rzeki Afryki to Senegal, Nil, Kongo, Oranje i Zambezi. Do największych jezior należą Jezioro Wiktorii, Czad, Niasa, Wolta i Tanganika. \nWyspy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169557", "fragment_id": "4297/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Afryki", "parentId": 169557.0, "start_index": 0.0, "document_id": "4297", "source": "wikipedia", "score": 0.1003546267747879}, "uuid": "fb7752b3-5afc-438c-a405-66a595b067b2"}, {"page_content": "Bilate – rzeka we wschodniej Afryce, w południowej części Etiopskiej Doliny Ryftowej. Bierze swoje źródła na południowo-zachodnich stokach góry Gurage. Jest to najdłuższa rzeka spośród tych które uchodzą do jeziora Abbaja Hajk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4345104", "fragment_id": "1529662/0", "subtitle": "", "title": "Bilate", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1529662", "parentId": 4345104.0, "score": 0.2782164216041565}, "uuid": "f724afc4-934d-475c-a658-67fafd57e75f"}, {"page_content": "Okawango (dawniej: Kubango;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Okavango&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;Cubango&lt;/&gt;) – rzeka w południowo-zachodniej Afryce – Angoli, Namibii i Botswanie o długości 1600 km i dorzeczu ok. 800 tys. km². Jest wyjątkową rzeką, nie uchodzi bowiem do morza, ale kończy swój bieg w kotlinie Kalahari, uchodząc do bagnistego zbiornika Okawango (bagna Okawango, delta Okawango).\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165462", "fragment_id": "3963/0", "subtitle": "", "title": "Okawango (rzeka)", "document_id": "3963", "start_index": 0.0, "parentId": 165462.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08175425231456757}, "uuid": "a22f8358-1759-4366-8868-12356a7014bd"}, {"page_content": "Drugą pod względem długości, jednakże pierwszą pod względem dorzecza jest rzeka Kongo, której zlewnia znajduje się w Kotlinie Kongo. Rzeka Kongo płynie łukiem od wyżyny Katangi (początkowo jako Lualaba) i wpływa do Oceanu Atlantyckiego w południowej części Zatoki Gwinejskiej. Rzeka ma długość 4650 km, a powierzchnia dorzecza wynosi 3,69 mln km², co stanowi po Amazonce drugi wynik na świecie. Kongo jako jedyna z dużych rzek ma ujście lejkowate. W związku z położeniem dorzecza po obu stronach równika reżim Konga jest w zasadzie stały. Największe przybory są notowane w październiku i maju.\nTrzecią pod względem zarówno długości, jak i wielkości zlewni jest Niger. Rzeka ta rozpoczyna bieg z Masywu Zachodniogwinejskiego jako Dżoliba, płynąc na północny wschód w stronę Sahary. W Kotlinie Nigru tworzy wewnętrzną deltę. W połowie biegu Niger skręca o 90° w prawo, na wysokości Benuq Niger skręca na południe, gdzie aż do delty płynie niemalże południkowo. Delta Nigru ma powierzchnię ok. 24 tys. km², jest to największa z afrykańskich delt zwykłych (nie licząc wewnętrznej delty Okawango).\nNajwiększą i jedyną z dużych rzek wpływającą do Oceanu Indyjskiego jest Zambezi. Rzeka ta ma 2660 km długości. Powierzchnia zlewni wynosi 1,33 mln km². W rzece widać okresowość stanu wody. Wysoki stan wody utrzymuje się od stycznia do czerwca, czyli podczas i tuż po porze wilgotnej.\nOdrębną grupę rzek stanowią rzeki zlewiska jeziora Czad, wśród których największymi są Szari i Komadugu Yobe. W porze suchej dopływają tylko do jeziora, natomiast w porze wilgotnej, kiedy jezioro Czad ma znacznie więcej wody, poprzez koryto Bahr el-Ghazel nadmiar wody z Kotliny przelewa się do Nigru.\nJeziora.\n \"Osobny artykuł: Jeziora Afryki.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44828", "fragment_id": "647289/13", "subtitle": "", "title": "Afryka", "parentId": 44828.0, "start_index": 19815.0, "document_id": "647289", "source": "wikipedia", "score": 0.23226916790008545}, "uuid": "69f91e55-6fe5-4b0a-b3e7-c9f3e106e1aa"}]}
{"id": "q_695", "question": "Marcus Tullius Cicero, mówca rzymski i filozof, żył przed naszą erą czy w naszej erze?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nMarek Tulliusz Cyceron ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Marcus Tullius Cicero&lt;/&gt;), inaczej Marek Tulliusz Cycero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – pisarz, polityk, dowódca wojskowy, filozof, mówca sądowy i kapłan rzymski. Jako polityk i wódz stojący na czele stronnictwa broniącego republiki rzymskiej przeciw Cezarowi, Antoniuszowi i Oktawianowi, poniósł klęskę. Jako mówca i pisarz, podziwiany nawet przez wrogów, już za życia odniósł wielki sukces. Współcześnie uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach światowej literatury. Podkreślał, że \"większa jest trwałość dowcipu niż siły\", więc chętnie oddałby \"dwa militarne triumfy za dobrze ułożoną mowę\". Zajmując się literackimi i filozoficznymi studiami, miał poczucie, że tworzy dzieła daleko ważniejsze, niż \"gdy siedział w krześle kurulnym\".\nJuż w starożytności sposób, w jaki posługiwał się językiem łacińskim, był uznawany za ideał, do którego powinni dążyć mówcy i pisarze. W średniowieczu na podstawie jego dzieł nauczano retoryki, a autorytet Cycerona w tej dziedzinie był uważany za niepodważalny. Dla humanistów stał się pisarzem wzorcowym, którego styl należało naśladować. Jego mowy, listy oraz teksty na temat retoryki i filozofii uważane są za normę językową prozy łacińskiej. Cyceroński model używania języka przez wieki wpływał na rozwój kultur, które czerpały wzorce z klasycznej łaciny. Cyceron jest prawdopodobnie bardziej odpowiedzialny niż jakikolwiek inny człowiek w historii za obecny kształt języków literackich używanych na całym świecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=823", "fragment_id": "170790/0", "subtitle": "", "title": "Cyceron", "document_id": "170790", "start_index": 0.0, "parentId": 823.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8407844305038452}, "uuid": "d06ee658-c3e5-4ae1-94c6-20e9c1170aff"}, {"page_content": "Wszystkie daty w tym artykule dotyczą domyślnie lat przed naszą erą.\nKwintus Tulliusz Cyceron ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Quintus Tullius Cicero&lt;/&gt;), inaczej Kwintus Tulliusz Cycero (ur. 102 r. p.n.e., zm. 43 r. p.n.e.) – rzymski polityk, dowódca wojskowy i pisarz. Młodszy brat Marka Tulliusza Cycerona. Autor najstarszego zachowanego poradnika dla kandydata na najwyższy urząd republiki – \"O staraniu się o konsulat\" (\"Commentariolum petitionis\").\nŻycie.\nKwintus Tulliusz Cyceron urodził się prawdopodobnie w roku 102 w Arpinum, położonym w górach mieście w krainie Wolsków, około 100 kilometrów na południowy wschód od Rzymu, jako młodszy brat Marka. Mieszkańcy Arpinum od 188 roku posiadali obywatelstwo rzymskie a rodzina Tulliuszów przez kilka pokoleń uczestniczyła w zarządzaniu rodzinnym miastem. Ojciec Kwintusa należał do stanu ekwitów, natomiast matka pochodziła z rzymskiego rodu senatorskiego.\nOjciec Kwintusa uważał, że kluczem do kariery dzieci będzie zapewnienie im należytego wykształcenia. Był na tyle zamożny, że kupił dom w Rzymie i zamieszkał tam z dwójką synów, gdy Kwintus miał około pięciu lat. W stolicy do przyjaciół rodziny należeli wybitni ówcześni politycy i mówcy – Marek Antoniusz Orator oraz Lucjusz Licyniusz Krassus. W ich domach bywała młodzież ze znacznych rodów, literaci i greccy retorzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22087", "fragment_id": "184945/0", "subtitle": "", "title": "Kwintus Tulliusz Cyceron", "parentId": 22087.0, "start_index": 1.0, "document_id": "184945", "source": "wikipedia", "score": 0.6891478300094604}, "uuid": "db3c4081-f66b-402c-ad13-72f60e07dddb"}, {"page_content": "naszej ery (n.e.) – wyrażenie i skrót stosowane w języku polskim, oznaczający datę od początku ery chrześcijańskiej, której początek wiązany jest z datą narodzenia Jezusa Chrystusa wg obliczeń Dionizjusza Małego. Odpowiada łacińskiemu skrótowi AD ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;anno Domini&lt;/&gt; – „roku Pańskiego”) i angielskiemu CE ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Common Era&lt;/&gt; \"–\" „ery powszechnej”).\nPoczątek ery.\nPrzed wyznaczeniem początku ery chrześcijańskiej lata liczono od założenia Rzymu[]. Dopiero po prawie 500 latach od śmierci Chrystusa papież Jan I postanowił wprowadzić sposób liczenia lat od daty narodzin Jezusa.\nObliczenia wykonał w roku 525 n.e. mnich Dionizjusz Mały pochodzący ze Scytii Mniejszej, który określił datę narodzin Chrystusa na 753 rok od założenia Rzymu i pierwszy rok po narodzinach (754 od założenia Rzymu) przyjął za 1 ery chrześcijańskiej. Późniejsze badania wykazały, że pomylił się o kilka lat. Brak jest ponadto roku zerowego, dlatego rok 753 od założenia Rzymu stał się rokiem 1 p.n.e. Przyjęty przez Dionizego sposób liczenia lat stał się na tyle powszechny, że jest używany do dnia dzisiejszego.\nWspółcześnie datę narodzin Chrystusa szacuje się na rok 5 p.n.e., stąd stopniowo odchodzi się od terminu „roku pańskiego” na rzecz neutralnej „naszej ery” lub „ery powszechnej”. Najstarszy znany przykład użycia wyrażenia „naszej ery” pochodzi z książki Johannesa Keplera z 1615 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51440", "fragment_id": "640018/0", "subtitle": "", "title": "Naszej ery", "document_id": "640018", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 51440.0, "score": 0.24950073659420013}, "uuid": "f490de74-d248-4491-9a0e-64b03473b7a4"}, {"page_content": "przed naszą erą (p.n.e.) – wyrażenie i skrót stosowane w języku polskim oznaczające datę przed początkiem „naszej ery” kalendarzowej. Początek „naszej ery” wiązany jest z datą narodzin Jezusa Chrystusa.\nStosowany jest też skrót AC, od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;ante Christum&lt;/&gt; (lub a.a.C. – \"anno ante Christum\" = w roku przed Chrystusem), zaś w języku angielskim stosuje się BC i BCE ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Before Christ&lt;/&gt; i &lt; lang=\"en\"&gt;Before Common Era&lt;/&gt;). Pod koniec XVIII wieku do nazwania roku przed datą narodzenia Chrystusa stosowano skrót A.Chr.n. (\"Ante Christum natum\").\nNa potrzeby historii i astronomii daty wszystkich wydarzeń z tego okresu są umownie podawane według kalendarza juliańskiego. Jednakże astronomowie posługują się, wprowadzoną w 1740 przez Cassiniego, notacją (rachubą) uwzględniającą rok 0 (zerowy). Według tej notacji numer roku opatruje się znakiem − (minusem). Oznacza to, że rok 1 p.n.e. w historii jest rokiem 0 w astronomii, rok 2 p.n.e. w historii jest rokiem −1 w astronomii itd.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=31917", "fragment_id": "180204/0", "subtitle": "", "title": "Przed naszą erą", "document_id": "180204", "start_index": 0.0, "parentId": 31917.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2831946611404419}, "uuid": "3257251d-edf3-429a-a667-cb259c902ea9"}, {"page_content": "I wiek przed naszą erą (p.n.e.) – ostatni wiek przed naszą erą, liczoną od daty narodzin Jezusa Chrystusa. Rozpoczął się 1 stycznia (pierwszego dnia) 100 r. p.n.e. i zakończył 31 grudnia (ostatniego dnia) 1 r. p.n.e.\nWięcej wydarzeń w artykułach dotyczących poszczególnych lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12704", "fragment_id": "172741/0", "subtitle": "", "title": "I wiek p.n.e.", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172741", "parentId": 12704.0, "score": 0.22618213295936584}, "uuid": "00ce9c2a-d918-4fd3-b679-da96687c68e4"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „I tysiąclecie”. Zobacz też: I tysiąclecie p.n.e..I tysiąclecie p.n.e. I tysiąclecie n.e. II tysiąclecie n.e.I wiek II wiek III wiek IV wiek V wiek VI wiek VII wiek VIII wiek IX wiek X wiek\nPierwsze tysiąclecie naszej ery – okres rozpoczynający się według kalendarza juliańskiego 1 stycznia 1 roku i kończący się 31 grudnia 1000 roku. Okres tej rozpoczął jednocześnie naszą erę.\nPoczątek I tysiąclecia n.e. charakteryzował się potęgą cesarstwa rzymskiego. Środkowy okres I tysiąclecia n.e. to stopniowe osłabienie cesarstwa rzymskiego oraz wzrost potęgi chrześcijaństwa (IV w.) i islamu (VII w.). Koniec tego tysiąclecia charakteryzował się głównie najazdami wikingów oraz założeniem dynastii Karolingów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1374389", "fragment_id": "238608/0", "subtitle": "", "title": "I tysiąclecie n.e.", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "238608", "parentId": 1374389.0, "score": 0.23541012406349182}, "uuid": "96c9769c-69ed-45bc-8e0a-e5c1b782a768"}, {"page_content": "Hortensjusz lub Hortenzjusz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Hortensius&lt;/&gt;) – zaginiony dialog filozoficzny autorstwa Marka Tulliusza Cycerona, napisany w roku 45 przed Chrystusem, który omawiał zagadnienie, czy filozofia jest w ogóle potrzebna i miał być zachętą do studiów filozoficznych. Ujęty w piękną formę literacką, którą zachwycał się jeszcze św. Augustyn, nie zachował się do naszych czasów. Dość duża liczba zaczerpniętych z \"Hortensjusza\" cytatów u autorów starożytnych pozwoliła badaczom do pewnego stopnia zrekonstruować jego treść.\nOkoliczności i czas powstania.\nW lutym 45 roku w połogu zmarła ukochana córka Cycerona Tullia. Na czas żałoby Arpinata schronił się w swojej posiadłości w Tuskulum, w której żył samotnie i skąd rzadko wyjeżdżał. \"W tej samotności\" – zwierzył się swojemu przyjacielowi Attykowi – \"nie mam z kim porozmawiać. Rankiem zapuszczam się w gęsty i cienisty las, który opuszczam dopiero wieczorem. Poza tobą nic mi nie jest tak drogie jak samotność. W samotności rozmawiam z książkami i tylko płacz mnie od nich odrywa. Wstrzymuję się, jak mogę, lecz ból jest silniejszy\".\nZagłębiając się w lekturę rozpraw o cierpieniu, Cyceron przeczytał traktat filozofa Krantora \"O boleści\" i na nim oparł się pisząc w lutym \"Consolatio\" („Pocieszenie”). Następnie rozpoczął pracę nad \"Hortensjuszem\", w którym rozwijał twierdzenia zawarte w \"Pocieszeniu\". W ukończonych 13 maja \"Rozprawach Akademickich\" znalazła się wyraźna aluzja do \"Hortensjusza\", w związku z tym większość badaczy uważa, że dialog został napisany pomiędzy zakończeniem pracy nad \"Pocieszeniem\" a rozpoczęciem \"Rozpraw Akademickich\", najprawdopodobniej w marcu 45 roku.\nŹródła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3498958", "fragment_id": "926813/0", "subtitle": "", "title": "Hortensjusz (dialog)", "parentId": 3498958.0, "start_index": 0.0, "document_id": "926813", "source": "wikipedia", "score": 0.11102406680583954}, "uuid": "b8910873-4fb7-4698-af8c-dcd0f46ef434"}, {"page_content": "Zgodnie z definicją całka funkcji gęstości rozkładu formula_21 po całej dziedzinie powinna być równa jeden. Jeżeli funkcja przechodzi cały zakres liczbowy, oznacza to warunek:\n formula_22\nZapis ten można zinterpretować jako stwierdzenie, że możemy być całkowicie pewni, że cokolwiek się wydarzy. Kiedy funkcja rozkładu nie spełnia tego warunku, to musi zostać znormalizowana, czyli podzielona przez liczbę otrzymaną po całkowaniu.\nAnalogicznie funkcja dystrybuanty formula_23 dąży w nieskończoności do jedności:\n formula_24\nJeden w chronologii.\nRok pierwszy naszej ery jest rokiem, w którym według tradycji, urodził się Jezus Chrystus[] (faktycznie urodził się między 7 a 4 rokiem p.n.e). Rok pierwszy n.e. rozpoczął tzw. \"naszą erę\". Rok pierwszy przed naszą erą bezpośrednio poprzedzał rok pierwszy naszej ery. Nie było żadnego „roku zerowego”.\nJeden w kulturze.\nJeden oznacza w kulturze niepodzielność i nierozerwalność. Religie, których wierni wierzą w istnienie tylko jednego Boga, nazywane są monoteistycznymi. Jedność oznacza również często wspólnotę ludzi wobec zagrożenia, jak w maksymie \"W jedności siła\". Natomiast określenie jednostkowy albo jedyny oznacza unikalność danego zjawiska czy osoby i jego niepowtarzalność.\nLudzie przywiązują często znaczenie do tego, kto jest pierwszy. Pierwszy syn nazywany jest pierworodnym i wielu kulturach to on miał prawo do dziedziczenia np. tronu królewskiego. Większość ludów w swojej mitologii tworzy obraz pierwszego legendarnego przedstawiciela danej cywilizacji. Dla Żydów pierwszym człowiekiem był Adam. W sporcie zawodnik, który przybędzie na metę jako pierwszy, otrzymuje złoty medal.\nPierwsza sura Koranu ma tytuł al-Fatihah, a pierwsza księga Biblii to Genesis. Bóg Ojciec to pierwsza z osób boskich w Trójcy Świętej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836833", "fragment_id": "1015789/8", "subtitle": "", "title": "1 (liczba)", "source": "wikipedia", "start_index": 8383.0, "document_id": "1015789", "parentId": 836833.0, "score": 0.1344122290611267}, "uuid": "53168bd9-c67c-44f4-b11d-8dd90d7ebd7c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy starożytnego Rzymu. Zobacz też: Republika Rzymska (XVIII wiek), Republika Rzymska (XIX wiek).\n Wszystkie daty w tym artykule dotyczą domyślnie lat przed naszą erą.\nRepublika rzymska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Res publica Romana&lt;/&gt;) – okres w historii starożytnego Rzymu w którym był on republiką, trwający od upadku królestwa w 509* do początku cesarstwa w 27.\nWczesna republika.\nPowstanie republiki i konflikt pomiędzy plebejuszami a patrycjuszami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50320", "fragment_id": "656210/0", "subtitle": "", "title": "Republika rzymska", "document_id": "656210", "start_index": 1.0, "parentId": 50320.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09350400418043137}, "uuid": "a36ca809-0b5b-4b65-bf45-67d3db08fce4"}, {"page_content": "Nowożytni badacze odtworzyli z dużą dozą prawdopodobieństwa, pracami których uczonych posiłkował się Cyceron, pisząc \"O naturze bogów\". Należeli do nich m.in. Zenon z Elei, Fajdros, Filodemos z Gadary, Karneades z Cyreny, Kleitomach, Posejdonios z Rodos, Panajtios, Filon z Laryssy czy Antioch z Askalonu.\nCzas i miejsce akcji.\nCzas, w którym toczy się akcja dialogu, to okres Świąt Latyńskich (\"Feriae Latinae\"), czyli kwiecień roku 77 przed Chrystusem. Cyceron miał wówczas trzydzieści lat. Miejsce akcji to dom Aureliusza Kotty. Przychodząc do Kotty z popołudniową, przyjacielską wizytą, Cyceron natrafił na dyskusję między gospodarzem a Gajuszem Wellejuszem. W domu obecny był również Kwintus Lucyliusz Balbus, który do dyskusji włączył się w księdze drugiej. Rozmowa toczyła się w jednym dniu i zakończyła późnym wieczorem.\nPostacie dialogu.\nDzieło zadedykowane zostało późniejszemu zabójcy Cezara, Brutusowi. Do niego zwraca się autor we wstępie. Brutus przyjaźnił się z Cyceronem, który uważał go za wielkiego mówcę. Już wcześniej Arpinata dedykował Brutusowi \"Paradoksy stoickie\", \"O najwyższym dobru i złu\" oraz \"Tuskulanki\".\nGospodarzem dyskusji był pontifex maximus Gajusz Aureliusz Kotta, późniejszy konsul, przedstawiciel sceptycznej akademii. Kotta był bratem Aurelii Kotty, matki Juliusza Cezara. Gośćmi Kotty, obok samego Cycerona, byli pochodzący z Kadyksu filozof stoicki Kwintus Lucyliusz Balbus oraz Gajusz Wellejusz, wybitny mówca i przyjaciel polityka plebejskiego Lucjusza Licyniusza Krassusa, przedstawiciel szkoły epikurejskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3893389", "fragment_id": "625951/4", "subtitle": "", "title": "O naturze bogów", "parentId": 3893389.0, "start_index": 5925.0, "document_id": "625951", "source": "wikipedia", "score": 0.05685727298259735}, "uuid": "f5351814-ddb9-4a78-8863-fe7f0ac5c51f"}]}
{"id": "q_696", "question": "Ile dzielników ma każda liczba pierwsza?", "answer": [{"page_content": "Liczba pierwsza – liczba naturalna większa od 1, która ma dokładnie dwa dzielniki naturalne: jedynkę i siebie samą. Nie istnieje powszechnie przyjęty symbol zbioru wszystkich liczb pierwszych, czasami oznacza się ten zbiór symbolem formula_1.\nWykaz początkowych liczb pierwszych:\n 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97 itd. (ciąg [ A000040] w OEIS).\nW wykazie brak np. liczby 4, bowiem ma ona 3 dzielniki: 1, 2 i 4. Podobnie z liczbą 6, która ma 4 dzielniki: 1, 2, 3 i 6.\nLiczby naturalne większe od 1, które nie są pierwsze, nazywa się liczbami złożonymi. Liczby 4 i 6 są więc przykładami liczb złożonych.\nZ podanych definicji wynika, że liczby 0 i 1 nie są ani pierwsze, ani złożone.\nWyznaczanie.\nAby znaleźć wszystkie liczby pierwsze w zadanym przedziale liczbowym, można posłużyć się algorytmem zwanym sitem Eratostenesa: jeśli liczba naturalna formula_17 większa od 1 nie jest podzielna przez żadną z liczb pierwszych nie większych od pierwiastka z formula_18 to formula_17 jest liczbą pierwszą.\nMetoda dająca odpowiedź na pytanie, czy dana liczba naturalna jest pierwsza, czy nie, nosi nazwę testu pierwszości. Wśród takich metod praktyczne zastosowanie mają testy probabilistyczne, to znaczy takie, które pozwalają określić pierwszość liczby z dostatecznie dużym prawdopodobieństwem, np.: test pierwszości Millera-Rabina, test pierwszości Solovaya-Strassena.\nRozkład formula_20! na czynniki pierwsze.\nNiech formula_21 oznacza wykładnik, z którym liczba pierwsza formula_14 występuje w rozkładzie liczby naturalnej formula_20 (waluacja p-adyczna). Wtedy:\n formula_24 (wzór Legendre’a),\ngdzie formula_25 jest jedyną liczbą całkowitą, spełniającą nierówność\n formula_26", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3272", "fragment_id": "188132/0", "subtitle": "", "title": "Liczby pierwsze", "parentId": 3272.0, "start_index": 0.0, "document_id": "188132", "source": "wikipedia", "score": 0.7271772623062134}, "uuid": "f1073435-a2cd-4e75-9e1b-0529726697a6"}, {"page_content": "Jeżeli podzielimy niezerową liczbę rzeczywistą przez nią samą, to uzyskamy jeden:\n formula_6\nDodatnia liczba rzeczywista podniesiona do potęgi stopnia 1 nie zmienia się:\n formula_7\na jeden w dowolnej potędze jest równe jeden:\n formula_8\nKażda liczba rzeczywista różna od zera podniesiona do potęgi zerowej jest równa jeden:\n formula_9\nLogarytm przy podstawie jeden jest nieokreślony, a logarytm z jedności przy dodatniej podstawie jest równy zero:\n formula_10\nNatomiast logarytm z dodatniej liczby \"a\" przy podstawie \"a\" jest równy jeden:\n formula_11\nJeden nie jest przez matematyków uznawany za liczbę pierwszą. Wynika to z definicji mówiącej, że liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki, dzieli się tylko przez jeden i siebie samą. W przypadku jedności nie są to różne liczby. Liczby pierwsze to: 2, 3, 5, 7, 11, 13...\nWektor o długości równej jeden nazywany jest wektorem znormalizowanym albo też wektorem jednostkowym lub wersorem. W kartezjańskim układzie współrzędnych dla wektora jednostkowego o składowych \"[u,v]\" spełniony jest warunek:\n formula_12\nMaksymalna wartość funkcji trygonometrycznych sinus i cosinus dla liczb rzeczywistych to jeden.\nJedynką trygonometryczną nazywa się tożsamość\n formula_13\nzaś jedynką hiperboliczną:\n formula_14\nspełnione dla każdego rzeczywistego \"α\" i \"x\".\nIloczyn tangensa i kotangensa tego samego kąta jest równy jeden:\n formula_15\nPierwsza pochodna funkcji tożsamościowej jest równa jeden:\n formula_16\nPrawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, którego jesteśmy całkowicie pewni, jest równe jeden. Jeżeli wiemy, że prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia formula_17 jest równe formula_18 to prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia przeciwnego formula_19 jest równe: formula_20", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836833", "fragment_id": "1015789/7", "subtitle": "", "title": "1 (liczba)", "document_id": "1015789", "start_index": 6659.0, "source": "wikipedia", "parentId": 836833.0, "score": 0.2158254086971283}, "uuid": "7aa0b50a-36a3-4701-947d-2b7f654a0314"}, {"page_content": "Zasadnicze twierdzenie arytmetyki, podstawowe twierdzenie arytmetyki[], fundamentalne twierdzenie arytmetyki – twierdzenie teorii liczb o rozkładzie liczb naturalnych na czynniki pierwsze. Mówi ono, że każda liczba złożona to iloczyn liczb pierwszych i rozkład ten jest jednoznaczny – zapisy mogą się różnić jedynie kolejnością czynników. Krótkie sformułowanie w języku algebry abstrakcyjnej mówi, że pierścień liczb całkowitych ma jednoznaczność rozkładu – jest pierścieniem Gaussa.\nNa przykład:\n formula_1\nczynniki pierwsze pogrupowano tu rosnąco – od najmniejszych do największych.\nPełne sformułowanie i ścisły dowód tego twierdzenia podał najpóźniej Carl Friedrich Gauss, choć fakty wykorzystywane w dowodzie znał wcześniej Euklides. Nazwa pojawiła się najpóźniej w 1915 roku, kiedy użył jej Eric Temple Bell.\nDowód.\nLemat I.\nKażda liczba naturalna większa od 1 posiada przynajmniej jeden dzielnik będący liczbą pierwszą.\nNiech formula_2 Ponieważ formula_3 więc zbiór dzielników liczby formula_4 większych od 1 jest niepusty. Niech formula_5 będzie najmniejszym z nich. Gdyby formula_5 nie było pierwsze, to istniałby jego dzielnik formula_7 i byłby to zarazem dzielnik formula_8 Przeczy to jednak określeniu formula_5 jako najmniejszego dzielnika formula_8 Ostatecznie formula_5 jest pierwszym dzielnikiem formula_8\nLemat II.\nKażda liczba naturalna większa od 1 daje się przedstawić jako skończony iloczyn samych liczb pierwszych.\nIndukcyjnie. Twierdzenie jest prawdziwe dla formula_13\nNiech formula_14 będzie dowolną liczbą naturalną &gt;2 i niech twierdzenie będzie prawdziwe dla wszystkich formula_15\nJeśli formula_14 jest pierwsze, to twierdzenie zachodzi.\nJeśli formula_14 jest złożone, to formula_18 Wówczas jednak formula_19 oraz formula_20. Na mocy założenia indukcyjnego każde z formula_21 i formula_22 jest skończonym iloczynem liczb pierwszych, stąd także formula_14 jest takim iloczynem.\nLemat III.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59234", "fragment_id": "648641/0", "subtitle": "", "title": "Zasadnicze twierdzenie arytmetyki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "648641", "parentId": 59234.0, "score": 0.5607025027275085}, "uuid": "608243a3-5a76-43b5-8204-7979b623bb85"}, {"page_content": "Liczby sfeniczne (gr. \"sphen\" = klin) – liczby naturalne, które są iloczynem trzech różnych liczb pierwszych.\nWszystkie liczby sfeniczne mają dokładnie 8 dzielników. Jeśli wyrazimy liczbę sfeniczną jako formula_1 gdzie formula_2 formula_3 i formula_4 są różnymi liczbami pierwszymi, wtedy zbiór dzielników formula_5 będzie równy: formula_6\nWartość funkcji Möbiusa każdej liczby sfenicznej to −1.\nKolejnymi liczbami sfenicznymi są: 30, 42, 66, 70, 78, 102, 105, 110, 114, 130, 138, 154, 165, 170, 174, 182, 186, 190, 195, ... (ciąg [ A007304] w OEIS).\nNajwiększą znaną liczbą sfeniczną jest formula_7 czyli iloczyn trzech największych znanych liczb pierwszych (stan na październik 2019).\nLiczb sfenicznych jest nieskończenie wiele, co wynika z nieskończoności zbioru liczb pierwszych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1912301", "fragment_id": "418827/0", "subtitle": "", "title": "Liczby sfeniczne", "document_id": "418827", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1912301.0, "score": 0.38197246193885803}, "uuid": "90f63d68-5ff4-4799-94f1-1088be063244"}, {"page_content": "Czynnik pierwszy – dowolna liczba pierwsza, która dzieli bez reszty daną liczbę naturalną. Na przykład jednym z czynników pierwszych liczby 20 jest 5.\nJedna z podstawowych obserwacji dotyczących liczb naturalnych mówi: każda liczba naturalna większa od 1 jest albo pierwsza, albo ma przynajmniej jeden czynnik pierwszy. Z niej wynika kolejna: każda liczba naturalna większa od 1 jest pierwsza lub daje się zapisać w postaci iloczynu liczb pierwszych. Twierdzenie to nazywa się podstawowym twierdzeniem arytmetyki.\nPrzedstawienie danej liczby złożonej w postaci iloczynu czynników pierwszych nazywa się \"rozkładem liczby na czynniki pierwsze\". Rozkład ten jest jednoznaczny w tym sensie, że wszystkie rozkłady danej liczby na czynniki pierwsze różnią się tylko ich kolejnością.\nNa przykład: formula_1\nDla czynników pierwszych prawdziwe są m.in. poniższe stwierdzenia:\nRozkład liczby naturalnej na czynniki pierwsze ma wysoką złożoność obliczeniową, co stanowi podstawę algorytmów stosowanych w kryptografii asymetrycznej (patrz np. klucz RSA).\nRozkład liczby wymiernej na czynniki.\n \"Osobny artykuł: Rozkład na czynniki.\"\nRozkład na czynniki pierwsze (inaczej faktoryzacja z angielskiego \"factorization\") można też jednoznacznie wykonać dla dowolnej dodatniej liczby wymiernej formula_8 Wówczas:\nformula_9gdzie formula_10 są liczbami całkowitymi.\nTaki rozkład ma duże znaczenie w teorii liczb, w szczególności służy do konstrukcji liczb \"p\"-adycznych.\nAlgorytm rozkładu na czynniki pierwsze.\nElementarnym sposobem rozkładu liczb na czynniki pierwsze jest wykonywanie kolejnych dzieleń, np.:\nSzukamy najmniejszej liczby pierwszej dzielącej daną liczbę (56). Jest to 2. Dzielimy: 56/2=28. Powtarzamy tę czynność dla kolejnych wyników aż do uzyskania w ilorazie liczby 1. Otrzymujemy wówczas wszystkie dzielniki pierwsze szukanej liczby. Na schemacie znajdują się one po prawej stronie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27612", "fragment_id": "184086/0", "subtitle": "", "title": "Czynnik pierwszy", "document_id": "184086", "start_index": 0.0, "parentId": 27612.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4037558436393738}, "uuid": "1bf2206f-1878-4a5f-af75-d5ca4edf8dd6"}, {"page_content": "Jeżeli formula_24 jest liczbą całkowitą, a formula_25 liczbą pierwszą, to albo formula_24 jest podzielne przez formula_27 albo formula_24 i formula_25 są względnie pierwsze\nformula_27 jako liczba pierwsza, posiada tylko dwa dzielniki naturalne: formula_31 i formula_32 Zatem albo formula_33 albo formula_34 W pierwszym wypadku formula_24 i formula_25 są względnie pierwsze, w drugim formula_25 dzieli formula_38\nZ tego lematu bezpośrednio wynika inne twierdzenie:\nJeżeli formula_25 i formula_40 są liczbami pierwszymi, to albo formula_41 albo formula_42\nDowód twierdzenia.\nNiech formula_4 będzie liczbą naturalną większą od jednego. Na mocy lematu II da się rozłożyć na czynniki pierwsze. Niech\n formula_44\nGdyby żadna z liczb formula_45 nie była równa formula_46 to, ze względu na lemat III wszystkie byłyby pierwsze względem formula_47 Liczba formula_4 byłaby zatem iloczynem samych liczb pierwszych względem formula_46 więc sama byłaby pierwsza względem formula_46 co jest niemożliwe, gdyż formula_51 dzieli formula_4 w związku z pierwszym z wypisanych rozwinięć. Wynika z tego fakt, iż wśród liczb formula_40 znajduje się liczba formula_47 Analogicznie można udowodnić, że wśród liczb formula_40 znajduje się każda liczba ze zbioru formula_25 i na odwrót.\nZbiory liczb formula_25 i formula_40 są zatem identyczne i jeżeli uporządkujemy je na przykład rosnąco, to będziemy mieli\n formula_59\nprzy czym formula_60 Na koniec wystarczy udowodnić, że dla każdego formula_61 formula_62 Otóż niech na przykład formula_63 Wtedy formula_64 Zatem:\n formula_65\n formula_66\n formula_67\nDzieląc obydwie strony równości przez formula_68 otrzymujemy:\n formula_69", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59234", "fragment_id": "648641/1", "subtitle": "", "title": "Zasadnicze twierdzenie arytmetyki", "source": "wikipedia", "start_index": 1916.0, "document_id": "648641", "parentId": 59234.0, "score": 0.4026080071926117}, "uuid": "5b3dbf8a-258d-480b-933c-e8e84040a8b4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia w matematyce. Zobacz też: miejscowość o tej nazwie.\nDzielnik – dwuznaczne pojęcie arytmetyczne:\n formula_9\nInnymi słowy druga z tych liczb jest iloczynem tej pierwszej i jakiejś innej całkowitej:\n formula_10\nDzielnik liczby to każda liczba, której wielokrotnością jest ta zadana; relacja bycia dzielnikiem – czyli podzielność – to relacja odwrotna do bycia wielokrotnością[]. Ta definicja jest nieco szersza – dzielenie przez zero nie jest określone, przez co zero nie może być dzielnikiem w pierwszym znaczeniu; z drugiej strony zero ma wielokrotność – równą jemu samemu, przez co w dalszej części artykułu przyjęto, że zero dzieli samo siebie formula_11\nRelacja podzielności to jeden z fundamentów arytmetyki, zarówno elementarnej, jak i teoretycznej, czyli teorii liczb. Przez podzielność definiuje się:\nO podzielności liczb mówią niektóre twierdzenia jak lemat Euklidesa. Pojęcie dzielnika wprowadza się też w bardziej ogólnych strukturach algebraicznych jak półgrupy, zwłaszcza pierścienie.\nPrzykłady i odmiany.\nLiczba formula_12 dzieli liczbę formula_13 ponieważ formula_14 Poniższa tabela przedstawia podzielność jednocyfrowych liczb naturalnych – wypełnienie komórki oznacza, że liczba z początku wiersza (po lewej) dzieli liczbę z początku kolumny (na górze):\nKażda liczba całkowita dzieli się przez samą siebie, liczbę do niej przeciwną, jedynkę i minus jedynkę. Te dzielniki są znane jako trywialne[], a pozostałe jako nietrywialne. Na przykład:\nLiczbę wszystkich dzielników dodatnich liczby określa funkcja tau formula_18 przykładowo formula_19 Obok podano jej wykres dla argumentów nieprzekraczających 250.\nDzielnik właściwy liczby to każdy dodatni różny od niej samej; liczba formula_15 ma trzy dzielniki właściwe formula_21 Liczby pierwsze można zdefiniować jako takie, które mają dokładnie jeden dzielnik właściwy: jedynkę.\nUogólnienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1157", "fragment_id": "183341/0", "subtitle": "", "title": "Dzielnik", "parentId": 1157.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183341", "score": 0.773012638092041}, "uuid": "4057c2a3-70ab-498e-be65-caf470103159"}, {"page_content": "W teorii liczb, certyfikat pierwszości albo dowód pierwszości to zwięzły formalny dowód, że dana liczba jest pierwsza, który można szybko zweryfikować – w przeciwieństwie do czasochłonnego przeprowadzenia testu pierwszości. Istnienie certyfikatów pierwszości dowiodło, że problem znajdowania liczb pierwszych leży w klasie NP: problemów których rozwiązania można sprawdzić w czasie wielomianowym.\nCertyfikaty Pratta.\nNajbardziej znanymi certyfikatami pierwszości (choć nie pierwszymi wynalezionymi) są tzw. certyfikaty Pratta, wynalezione przez Pratta w 1975 r. Bazują one na odwróceniu małego twierdzenia Fermata z dodanym warunkiem, który uzupełnia to odwrócenie:\n Załóżmy, że znamy liczbę całkowitą \"x\" taką że:\n* \"x\" jest względnie pierwsza z \"n\"\n* \"x\" \"n\" −1 ≡ 1 (mod \"n\")\n* Dla każdej liczby pierwszej \"p\" która dzieli \"n\" −1, nie zachodzi \"x\"(\"n\" −1)/\"p\" ≡ 1 (mod \"n\").\n Wtedy \"n\" jest liczbą pierwszą\nZnając taką liczbę \"x\" (nazywaną \"świadkiem\") i rozkład na czynniki pierwsze \"n\" −1, powyższe warunki można szybko sprawdzić: wymaga to liniowej liczby działań na potęgach (bo każda liczba ma mniej dzielników pierwszych niż cyfr), z których każde wymaga O(log \"n\") mnożeń (przy zastosowaniu szybkiego potęgowania). \nNiestety powyższy algorytm można oszukać, tak żeby zaakceptował liczbę złożoną. W tym celu można podać mu fałszywy rozkład na czynniki pierwsze \"n\" −1, w którym będą znajdowały się liczby złożone. Przykładowo załóżmy, że twierdzimy, że 85 jest pierwsza, podając świadka \"x\"= 4 i równanie 84=6×14 jako rozkład \"n\" −1. Wtedy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=749637", "fragment_id": "834304/0", "subtitle": "", "title": "Certyfikat pierwszości", "parentId": 749637.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "834304", "score": 0.1259690374135971}, "uuid": "a031e31c-b18d-44df-b229-cff0b0970b94"}, {"page_content": "Wykorzystując wzór Stirlinga, otrzymuje się następujące przybliżenie wartości liczb Bernoulliego:\n formula_21\nTwierdzenie Staudta.\nKażda liczba Bernoulliego formula_22 może być przedstawiona w postaci\n formula_23 gdzie\n formula_24 jest liczbą naturalną, a sumowanie przebiega po takich dzielnikach formula_2 liczby formula_26 dla których formula_27 jest liczbą pierwszą.\nNa przykład liczba Bernoulliego formula_28 może być przedstawiona w postaci formula_29 bo liczba 6 ma cztery dzielniki: 1, 2, 3, 6, z których trzy: 1, 2, 6 są odpowiednio liczbami o 1 mniejszymi od liczb pierwszych: 2, 3, 7.\nPrzykłady zastosowań.\nMożna je znaleźć w rozwinięciach w szereg Taylora wielu funkcji takich jak formula_30 i w innych.\nWzór Faulhabera na sumę potęg kolejnych liczb naturalnych:\n formula_31\nZwiązek z funkcją dzeta Riemanna wyraża wzór Eulera:\n formula_32\nW szczególności wynika stąd, że\n formula_33\nInny wzór wyprowadzony także przez Eulera:\n formula_34\nLiczby Bernoulliego badano też m.in. w związku z liczbami pierwszymi regularnymi. Wiele dalszych własności liczb Bernoulliego i innych ich zastosowań można znaleźć w podanych niżej źródłach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140905", "fragment_id": "26269/1", "subtitle": "", "title": "Liczby Bernoulliego", "document_id": "26269", "start_index": 1931.0, "parentId": 140905.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1788986772298813}, "uuid": "bc05809a-8c4a-4810-90a7-3f5736eae718"}, {"page_content": "Twierdzenie Zsigmondy’ego &lt;&gt;[], twierdzenie w teorii liczb dostarczające informacji o dzielnikach pierwszych różnicy \"n\"-tych potęg względnie pierwszych liczb naturalnych. Twierdzenie to zostało udowodnione przez austro-węgierskiego matematyka Karla Zsigmondy’ego w 1892 roku.\nTwierdzenie Zsigmondy’ego znajduje zastosowanie m.in. w teorii grup, gdzie jest wykorzystywane, by wykazać, że pewne grupy mają różny rząd.\nTwierdzenie.\nNiech formula_1 i formula_2 będą względnie pierwszymi liczbami całkowitymi oraz formula_3 Wówczas dla każdej liczby całkowitej formula_4 liczba formula_5 ma co najmniej jeden dzielnik pierwszy formula_6 który nie dzieli żadnej z liczb formula_7 dla formula_8 chyba że ma miejsce jeden z poniższych wyjątków:\nWersja z dodawaniem.\nGdy formula_22 są różne i względnie pierwsze oraz formula_4 jest dowolną liczbą całkowitą, to poza wyjątkiem formula_24 liczba formula_25 ma co najmniej jeden dzielnik pierwszy formula_6 który nie dzieli żadnej z liczb formula_27 dla formula_28\nPowyższe twierdzenie jest prostym wnioskiem z twierdzenia Zsigmondy’ego.\nDowód.\nPrzypadek formula_29 jest trywialny.\nDla formula_30 ustalmy liczby formula_1 i formula_32 przy czym bez straty ogólności niech formula_33 Jeżeli nie zachodzi wspomniany wyjątek, to twierdzenie Zsigmondy’ego gwarantuje istnienie dzielnika pierwszego formula_34 liczby formula_35 takiego, że formula_36 dla formula_37 Wówczas formula_34 dzieli liczbę\n formula_39\njednak nie dzieli formula_40 Stąd formula_41 Załóżmy teraz, że formula_42 dla pewnego formula_43 Wówczas formula_44 co wobec nierówności formula_45 jest sprzeczne z definicją liczby formula_46 Zatem niemożliwe jest, by formula_42 dla formula_43 To kończy dowód.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5611770", "fragment_id": "1235099/0", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Zsigmondy’ego", "parentId": 5611770.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1235099", "source": "wikipedia", "score": 0.3959469199180603}, "uuid": "c9cb2240-d02a-4efb-bbf5-6387658c0e99"}]}
{"id": "q_697", "question": "Jak brzmi nazwa francuskiej wyspy na Morzu Śródziemnym, na której urodził się Napoleon Bonaparte?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy Cesarza Francuzów. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Napoleon”.\nNapoléon Bonaparte (wym. fr. [napoleˈɔ̃ bɔnɑˈpaʁt],  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Napoleone Buonaparte&lt;/&gt;, ur. 15 sierpnia 1769 w Ajaccio na Korsyce, zm. 5 maja 1821 w Longwood na Wyspie Św. Heleny) – francuski wojskowy i polityk pochodzenia włoskiego, głowa państwa – najpierw I Republiki Francuskiej jako Pierwszy Konsul w latach 1799–1804, a potem głowa I Cesarstwa Francuskiego jako cesarz Francuzów Napoleon I w latach 1804–1814. Książę Elby w latach 1814–1815 i ponownie cesarz Francuzów w roku 1815. Prezydent Republiki Włoskiej (1802–1805), a następnie król Królestwa Włoch (1805–1814); protektor Związku Reńskiego (1806–1813), a przez to faktyczny zwierzchnik Księstwa Warszawskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4191", "fragment_id": "177015/0", "subtitle": "", "title": "Napoleon Bonaparte", "parentId": 4191.0, "start_index": 1.0, "document_id": "177015", "source": "wikipedia", "score": 0.4201889634132385}, "uuid": "96a48e77-e3ff-43d6-bbce-16eb224722f1"}, {"page_content": "Największe miejscowości wyspy (w nawiasach liczba ludności w 2020 roku):\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n \nHistoria.\nPołożenie Korsyki sprawiało, że była ona zawsze ważną bazą operacji militarnych, stąd też toczone były przez wieki walki między państwami włoskimi a Francją o jej zajęcie. Możliwość zjednoczenia z Sardynią była postrzegana jako niebezpieczna ewentualność, zwłaszcza przez Wielką Brytanię, ponieważ dawałoby to zbyt silną pozycję na Morzu Śródziemnym.\nW 1282 objęła wyspę w posiadanie Republika Genui, która kontrolowała ją przez pięć wieków (z dwiema przerwami; Królestwo Aragonii posiadało ją w latach 1296–1434, a Francja w latach 1553–1559).\nW 1736 na wyspie wybuchło nieudane powstanie przeciwko rządom Genui. Powstańcy proklamowali Korsykę monarchią i wybrali na króla Theodora von Neuhoffa. W kwietniu 1755 rozpoczął się kolejny zryw przeciw genueńskiemu panowaniu. W listopadzie tego roku Korsyka ogłosiła niepodległość i proklamowana została Republika Korsykańska. Uchwalono też pierwszą na świecie konstytucję (Konstytucja Korsyki), która została napisana w języku włoskim.\nW 1768 Genua zrzekła się (w zamian za darowanie długów) pretensji do wyspy na rzecz Francji, która w tym samym roku wysłała na nią swoje oddziały. Walki trwały do 1769 i skończyły się zwycięstwem Francuzów.\nNa Korsyce urodził się Napoleon Bonaparte, którego rodzice należeli do pomniejszej lokalnej arystokracji. W tym czasie była ona pod francuską kontrolą i korsykańscy szlachcice mogli uzyskać francuskie tytuły szlacheckie. Tak też zrobili rodzice Napoleona, którego posłano do francuskich szkół.\nInną ważną postacią na wyspie był Pasquale Paoli (1725–1807) – korsykański generał i patriota, który walczył o niepodległość Korsyki, najpierw przeciwko Genui, a potem Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25519", "fragment_id": "181042/1", "subtitle": "", "title": "Korsyka", "document_id": "181042", "start_index": 1556.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25519.0, "score": 0.9080504179000854}, "uuid": "424bfe1b-582f-4952-b06e-fceed37c5672"}, {"page_content": "Bonaparte to także wpływowy reformator polityczny, kontynuujący pewne cele rewolucji francuskiej. We Francji i na podbitych terenach wprowadził kodeks cywilny znany jako Kodeks Napoleona, wprowadzający m.in. wolność religijną, świeckość państwa i małżeństwa cywilne z możliwością rozwodu. Kodeks ten był wzorcem dla przepisów innych państw, a jego niektóre zapisy obowiązywały w Polsce jeszcze po II wojnie światowej. Napoleońskie wojny i reformy przyczyniły się do upadku feudalizmu w Europie i zastąpienia go kapitalizmem. Rządy i poglądy Bonapartego i jego kontynuatorów są znane jako bonapartyzm i uznawane za nowożytną formę cezaryzmu.\nBonaparte jest jedną z najważniejszych postaci w historii Francji i świata. Pozostaje kontrowersyjny – bywa nazywany mężem stanu, ale też dyktatorem wojskowym i despotą. Niemiecki filozof Friedrich Nietzsche odwoływał się do tej postaci w swojej koncepcji nadczłowieka.\nŻyciorys.\nPochodzenie i lata szkoły.\nUrodził się jako Napoleone Buonaparte w Ajaccio na Korsyce w szlacheckiej rodzinie pochodzenia włoskiego. Syn Carla Marii Buonapartego i jego żony Letycji. Miał liczne rodzeństwo: braci Józefa, Ludwika, Lucjana i Hieronima, oraz trzy siostry: Karolinę Bonaparte-Murat, Paulinę Bonaparte-Borghese i Elizę Bonaparte-Baciocchi. 21 lipca 1771 roku został ochrzczony jako katolik, w katedrze Ajaccio. Napoleon zaczął kwestionować swoją wiarę w wieku 13 lat. Biografowie opisywali go jako deistę. Buonapartowie mieszkali w swoim rodzinnym domu, zwanym Maison Bonaparte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4191", "fragment_id": "177015/2", "subtitle": "", "title": "Napoleon Bonaparte", "parentId": 4191.0, "start_index": 2404.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177015", "score": 0.4269288182258606}, "uuid": "a3b4ee20-9fa2-4424-b814-5e71a79ee98d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nSto dni Napoleona (fr. \"Cent-Jours\", nazywane również Lotem orła) – okres od 1 marca (powrót Napoleona Bonapartego z wyspy Elby) do 22 czerwca 1815 (abdykacja Napoleona po przegranej bitwie pod Waterloo z tak zwaną \"VII koalicją antyfrancuską\", czyli połączonymi siłami brytyjskimi oraz pruskimi), w którym Napoleon ponownie sięgnął po władzę we Francji.\nHistoria.\nW kwietniu 1814 francuski Senat ogłosił detronizację cesarza Napoleona i sprowadził brata zgilotynowanego Ludwika XVI, aby ten objął rządy. Napoleon abdykował 6 kwietnia, zachowując tytuł cesarski i otrzymał dożywotnio we władanie wyspę Elbę na Morzu Śródziemnym. Jego żona Maria Luiza i syn Napoleon II otrzymali Księstwo Parmy i Piacenzy. 30 maja 1814 VI koalicja podpisała w Paryżu korzystny dla Francji pokój (I pokój paryski) z Ludwikiem XVIII Burbonem jako królem. Nowy ład w Europie miał być zatwierdzony na kongresie w Wiedniu, który zebrał się we wrześniu 1814. Ludwik XVIII wprowadził Kartę Konstytucyjną utrzymującą wolność słowa, równość i braterstwo; powołał dwuizbowy parlament (Izba Deputowanych i Izba Parów). Społeczeństwo obawiało się powrotu rządów absolutystycznych, dawna arystokracja wprowadzała chaos, a dymisje napoleońskich generałów oraz odebranie inwalidom wojennym prawa do rent obniżały morale armii, odrodził się kult Napoleona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=358171", "fragment_id": "68820/0", "subtitle": "", "title": "100 dni Napoleona", "parentId": 358171.0, "start_index": 0.0, "document_id": "68820", "source": "wikipedia", "score": 0.6548277735710144}, "uuid": "397d4d2c-e04f-458b-b3e2-9c6277136231"}, {"page_content": "Józef Bonaparte, fr. Joseph Bonaparte, wł. Giuseppe Napoleone Buonaparte, hiszp. José I de España (ur. 7 stycznia 1768 w Corte, zm. 28 lipca 1844 we Florencji) – król Neapolu w latach 1806–1808 i Hiszpanii (jako Józef I) w latach 1808–1813. Najstarszy syn Carla Marii Buonaparte i Marii Letycji Ramolino. Starszy brat cesarza Francuzów Napoleona I, króla Holandii Ludwika i króla Westfalii Hieronima.\nMłodość.\nRodzice przeznaczyli najstarszego syna do stanu duchownego i wysłali go w r. 1779 do seminarium duchownego w Autun. Czując, że się nie nadaje na księdza, Józef porzucił natychmiast po śmierci ojca (1785) studia teologiczne i udał się do Pizy, by studiować prawo. W roku 1787 uzyskał doktorat, powrócił na rodzinną Korsykę i otworzył w Bastii praktykę adwokata. Po wybuchu rewolucji (1789) wystawił swą kandydaturę na posła do Zgromadzenia Ustawodawczego, ale mandatu nie uzyskał, został natomiast mianowany sędzią przy trybunale w Ajaccio.\nW roku 1793 rodzina Buonaparte musiała, po przejęciu władzy na Korsyce przez proangielskiego polityka Pasquale Paoli, uciec z wyspy do Francji. Józef udał się do Marsylii, gdzie otrzymał posadę jako sekretarz Komisarza Rewolucyjnego, Korsykanina Salicettiego. W Marsylii Józef poznał bardzo posażną córkę hurtownika jedwabiu Franciszka Clary, Julię, i poślubił ją 1 sierpnia 1794.\nKariera polityczna, dyplomatyczna i literacka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=423792", "fragment_id": "46813/0", "subtitle": "", "title": "Józef Bonaparte", "document_id": "46813", "start_index": 0.0, "parentId": 423792.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11690981686115265}, "uuid": "cfcf8a54-ad9c-4762-a79e-217f993a2353"}, {"page_content": "Ród Bonaparte (pierwotnie: Buonaparte) pojawił się już w XII stuleciu w okolicach Florencji, San Miniato i Genui. W XVI stuleciu Francesco Buonaparte przeniósł się na Korsykę, która wówczas należała do Republiki Genueńskiej. Potomkowie Francesca byli głównie adwokatami i urzędnikami na Korsyce.\nKarol Maria Buonaparte, żonaty z Letycją Marią z domu Ramolino, miał trzynaścioro dzieci, z których ośmioro dożyło dorosłego wieku. Drugi z jego synów Napoleon został cesarzem Francuzów i wyniósł ród do wielkiego znaczenia w skali całej Europy. Prócz Napoleona I, ród Bonaparte wydał dwóch cesarzy Francuzów (Napoleona II i Napoleona III), czterech królów (Holandii, Hiszpanii, Neapolu i Westfalii), trzech panujących w Wielkim Księstwie Bergu, i panujące w Guastalli oraz Toskanii), wielu wybitnych polityków i naukowców.\nNapoleon I po obwołaniu się cesarzem zmienił herb rodowy na złotego orła cesarskiego (napoleońskiego) w niebieskim polu. Pierwotnym herbem pieczętowały się odtąd tylko gałęzie jego braci Lucjana i amerykańska pochodząca od Hieronima.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406452", "fragment_id": "92488/0", "subtitle": "", "title": "Ród Bonapartów", "parentId": 406452.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "92488", "score": 0.1709376573562622}, "uuid": "53d6f6b9-8697-49e2-8dac-25c7b1790991"}, {"page_content": "Karol Bonaparte, książę Napoléon, właśc., fr. Charles Marie Jérôme Joseph Victor, Prince Napoléon, używa nazwiska Charles Napoléon (ur. 19 października 1950 w Boulogne-sur-Seine) – książę, polityk francuski, magister prawa, dr nauk ekonomicznych, od 1997 głowa rodu Bonapartów i bonapartystowski pretendent do tronu Francji jako Napoleon VII.\nŻyciorys.\nUrodził się jako najstarszy syn księcia Napoleona Ludwika Hieronima Bonaparte i jego małżonki Alix de Foresta. 19 września 1978 poślubił księżniczkę \"Beatrice Marie Caroline Louise\" z rodu Burbonów Obojga Sycylii (*16 czerwca 1950), córkę księcia \"Ferdynanda Marii de Bourbon-Deux Siciles\" i \"Chantal de Chevron-Villette\". Ma z nią dwoje dzieci:\n ∞ Eric Alain Marie Quérénet-Onfroy de Bréville\n * Elvire Quérénet-Onfroy de Breville (ur. 2010)\n * Augustin Quérénet-Onfroy de Breville (ur. kwiecień 2013)\nPo rozwodzie w roku 1989, zawarł w 1996 drugie małżeństwo z \"Jeanne Valicionni\" (ur. 1958), z którą ma dwie córki:\nJego ojciec, który sam nie był żonaty z księżniczką krwi, nie przebaczył mu rozwodu z burbońską księżniczką i przed śmiercią wydziedziczył go, ogłaszając swym następcą wnuka Jana Krzysztofa. Spór o sukcesję trwa.\nKarol Józef Bonaparte działał jako polityk komunalny (wiceburmistrz) w Ajaccio na Korsyce.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=433613", "fragment_id": "85632/0", "subtitle": "", "title": "Karol Józef Hieronim Bonaparte", "document_id": "85632", "start_index": 0.0, "parentId": 433613.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20396071672439575}, "uuid": "d6630f8f-6202-4012-8e59-962342f09238"}, {"page_content": "Port lotniczy Ajaccio-Napoléon Bonaparte (IATA: AJA, ICAO: LFKJ) – port lotniczy położony 5 km na wschód od Ajaccio, w departamencie Korsyka Południowa, na Korsyce, we Francji. Dawniej funkcjonowało pod nazwą Ajaccio-Campo dell’Oro. Obecna nazwa pochodzi od Napoleona Bonaparte, urodzonego w Ajaccio.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2204891", "fragment_id": "461019/0", "subtitle": "", "title": "Port lotniczy Ajaccio-Napoléon Bonaparte", "parentId": 2204891.0, "start_index": 0.0, "document_id": "461019", "source": "wikipedia", "score": 0.5148872137069702}, "uuid": "c904e0ed-e744-4c50-be64-a044febe1955"}, {"page_content": "Roland Napoleon Bonaparte (ur. 19 maja 1858 w Paryżu, zm. 14 kwietnia 1924, tamże) – francuski książę i geograf.\nRoland Bonaparte urodził się jako syn \"trudnego\" księcia Piotra Napoleona i prostej robotnicy paryskiej Jeanne Ruffin. W roku 1877 wstąpił do akademii wojskowej w Saint-Cyr, potem służył do chwili ogłoszenia banicji wszystkich członków byłych dynastii panujących przez władze III Republiki Francuskiej (1886) w armii francuskiej. W roku 1881 poślubił niezmiernie bogatą pannę Marie Félix-Blanc, córkę założyciela Kasyna w Monte Carlo, w roku 1882 urodziła im się jedyna córka Maria, później sławna psychoanalityczka. Matka zmarła w miesiąc po narodzinach dziewczynki.\nZabezpieczony finansowo poprzez spadek po żonie, Roland Bonaparte poświęcił się podróżom i opisywaniu spostrzeżeń zgromadzonych w różnych krajach. W Anglii badał życie uniwersyteckie, w Holandii politykę kolonialną tego kraju, w Szwecji i Norwegii interesował się antropologią mieszkańców Laponii i przemysłem rybołówczym, w Tyrolu i Szwajcarii hydrografią. Pisał także prace z dziedziny historii i zgromadził wielki księgozbiór dzieł z dziedzin geografii, historii i innych nauk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486221", "fragment_id": "1550281/0", "subtitle": "", "title": "Roland Napoleon Bonaparte", "document_id": "1550281", "start_index": 0.0, "parentId": 486221.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3267972469329834}, "uuid": "a3c30cc8-3440-4115-84db-b13d1d1f2f36"}, {"page_content": "Ludwik Bonaparte, książę Napoléon, lub Ludwik Napoléon, właśc. fr. Louis Jérôme Victor Emmanuel Léopold Marie, Prince Napoléon (ur. 23 stycznia 1914, Bruksela, zm. 3 maja 1997, Prangins) – głowa rodu Bonapartów w latach 1926–1997 i bonapartystowski pretendent do tronu.\nPozbawiony przez prawo III Republiki (1886) o banicji dla wszystkich pretendentów do tronu wstępu na teren Francji książę Napoleon spędził dzieciństwo i młodość w Anglii, Belgii i Szwajcarii. Studiował prawo i nauki polityczne i społeczne na uniwersytetach w Lozannie i Louvain.\nW chwili wybuchu wojny w 1939 zgłosił się jako ochotnik do armii francuskiej, ale premier Édouard Daladier zakazał go przyjąć. Napoleon wstąpił wtedy pod pseudonimem \"Blanchard\" do Legii Cudzoziemskiej i brał udział w walkach w Afryce Północnej. Po demobilizacji w 1941 powrócił do Francji i przyłączył się, nadal pod pseudonimem, do Ruchu Oporu (Résistance). W 1942 próbował przekraczając Pireneje przedostać się przez Hiszpanię do Portugalii i stamtąd do wojsk generała de Gaulle’a w Wielkiej Brytanii, ale został schwytany przez Niemców i osadzony w twierdzy koło Bordeaux. Uwolniony dzięki interwencji króla Włoch Wiktora Emanuela III przyłączył się znowu do podziemia pod nazwiskiem \"Louis Monnier\" i brał udział w czynnej walce zbrojnej z najeźdźcą, przy czym został ciężko ranny w 1944. Po powrocie de Gaulle’a do Francji generał nadał Napoleonowi Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (w późniejszych latach książę został komandorem tego orderu) i zezwolił na pobyt we Francji. Do chwili zniesienia prawa o banicji pretendentów 24 czerwca 1950 ks. Napoleon mieszkał we Francji pod nazwiskiem hrabiego \"Montfort\".\nW 1949 poślubił księżną Alix de Foresta z arystokracji francuskiej i został ojcem czwórki dzieci:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=420939", "fragment_id": "93112/0", "subtitle": "", "title": "Napoleon Ludwik Hieronim Bonaparte", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "93112", "parentId": 420939.0, "score": 0.17876511812210083}, "uuid": "84d0df87-037d-417f-a742-e1708652963b"}]}
{"id": "q_698", "question": "W co nie chciał uwierzyć św. Tomasz Apostoł?", "answer": [{"page_content": "Tomasz Apostoł ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Δίδυμος&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"arc\"&gt;‏ܬܐܘܡܐ‎&lt;/&gt; \"tôma\" ‘bliźniak’,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cu\"&gt;Апостол Фома&lt;/&gt;) – postać biblijna, jeden z 12 apostołów Chrystusa, męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego, anglikańskiego, luterańskiego, ormiańskiego, koptyjskiego, syryjskiego i prawosławnego. Święty ten wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej (\"Communicantes\") Kanonu rzymskiego.\nŻyciorys.\nWedług Biblii nie było go podczas ukazania się zmartwychwstałego Chrystusa apostołom. Gdy potem opowiadali mu o tym, nie chciał im uwierzyć, ale postawił warunek, że uwierzy, kiedy sam zobaczy Jezusa i dotknie Jego ran. Gdy Jezus pojawił się ponownie, poprosił nieufnego Tomasza, aby włożył palce w miejsca po zadanych ranach. Tomasz zdumiony wypowiedział słowa: \"Pan mój i Bóg mój\". W języku potocznym \"niewierny Tomasz\" stał się synonimem sceptyka. Papież Grzegorz Wielki skomentował to wydarzenie: \"„Więcej pomaga naszej wierze niewiara Tomasza niż wiara apostołów”\". Tradycja przypisuje Tomaszowi przeprowadzenie ewangelizacji Partów i Indii. Legendy przypisują św. Tomaszowi założenie Kościoła malabarskiego.\nŚmierć.\nZgodnie z tradycją syryjsko-chrześcijańską Tomasz rzekomo poniósł śmierć męczeńską na Górze Św. Tomasza w Ćennaj 3 lipca 72 roku, a jego ciało zostało pochowane w Mylapore. Efrem Syryjczyk twierdzi, że Apostoł został zabity w Indiach, a jego relikwie zostały następnie przewiezione do Edessy. Jest to najwcześniejszy znany zapis jego śmierci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187142", "fragment_id": "16137/0", "subtitle": "", "title": "Tomasz Apostoł", "parentId": 187142.0, "start_index": 0.0, "document_id": "16137", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "79aaa166-1528-424c-912b-110e4b891d76"}, {"page_content": "Niewierny Tomasz – obraz Rembrandta datowany na rok 1634. Obecnie znajduje się w Muzeum Puszkina w Moskwie.\nRembrandt przedstawiony epizod zaczerpnął z Nowego Testamentu z Ewangelii św. Jana. Według niej Chrystus po ukrzyżowaniu miał objawić się swoim uczniom. Jeden z nich, św. Tomasz nie uczestniczył w spotkaniu i po zrelacjonowaniu mu, co się stało, nie uwierzył swoim towarzyszom. Wówczas wypowiedział słowa:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladów gwoździ i nie włożę palca mego miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę\" (J. 20,25)\nPo ośmiu dniach Jezus objawił się ponownie i Tomasz uwierzył.\nRembrandt przedstawił scenę w nocy. Jedynym źródłem światła jest blask pochodzący z postaci Chrystusa, a zebrane wokół niego postacie im dalej, tym bardziej zanurzone są w mroku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1933413", "fragment_id": "431661/0", "subtitle": "", "title": "Niewierny Tomasz (obraz Rembrandta)", "parentId": 1933413.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "431661", "score": 0.5245625376701355}, "uuid": "da3ccb42-bba8-4da0-9cec-3bc0ba8b0951"}, {"page_content": "Niewierny Tomasz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;De ongelovige Thomas&lt;/&gt;) – obraz Hendricka ter Brugghena, znajdujący się w Rijksmuseum w Amsterdamie (nr inw. SK-A-3908).\nGeneza tematu.\nMotyw obrazu został zaczerpnięty z Nowego Testamentu, z Ewangelii Jana. Odnosił się do słów Tomasza Apostoła wypowiedzianych osiem dni wcześniej po pierwszym objawieniu Jezusa, przy którym nie był obecny Tomasz: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nJeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę (J 20, 25).\n Po wydarzeniach wielkanocnych w Jerozolimie, w domu Marka Ewangelisty zebrali się ponownie apostołowie. Wówczas po raz drugi ukazał się Jezus zwracając się do swego ucznia: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPodnieś tutaj swój palec i zobacz moje ręce. Podnieś rękę i włóż do mego boku, i nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym! (J 20, 27).\n Mimo że Jan nie pisze, iż Tomasz uczynił to, o co prosił Jezus, późniejsi artyści wielokrotnie ukazywali właśnie gest „sprawdzającego palca”, a apostoł otrzymał przydomek „niewierny”.\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2511893", "fragment_id": "514185/0", "subtitle": "", "title": "Niewierny Tomasz (obraz Hendricka ter Brugghena)", "document_id": "514185", "start_index": 0.0, "parentId": 2511893.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5096754431724548}, "uuid": "c331f513-af38-4232-9a65-82470cc16d33"}, {"page_content": "W sferze religijnej negował nieśmiertelność duszy i twierdził, że nie może ona istnieć poza ciałem. Zaprzeczał istnieniu Trójcy Świętej; Jezus miał być tylko człowiekiem doskonałym, cudownie urodzonym dla zbawienia ludzkości, a po zmartwychwstaniu uczynionym Bogiem przez ludzi z powodu świętości życia. Duch Święty to tylko uosobienie „mocy bożej”.\nJego poglądy były przyczyną w 1567 rozłamu wśród braci polskich: część zaakceptowała unitarianizm, a mniejszość odłączyła się, pozostając przy wierze w boskość i przedwieczność Chrystusa (dyteizm).\nW 1568 przetłumaczył na język polski \"Komentarz do pierwszego rozdziału Ewangelii św. Jana\", autorstwa Fausta Socyna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=544702", "fragment_id": "1554909/3", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Paweł z Brzezin", "parentId": 544702.0, "start_index": 3592.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1554909", "score": 0.12164037674665451}, "uuid": "6200949b-750c-4e74-b4d2-fda8af827e93"}, {"page_content": "W ikonografii do wczesnego średniowiecza na Zachodzie i do XVIII wieku na Wschodzie apostoł przedstawiany był wyłącznie jako młodzieniec bez zarostu, odziany w tunikę i płaszcz, z sandałami na nogach. Później zaczął pojawiać się jako starszy mężczyzna z brodą. Wyobrażany jest zawsze z księgą lub zwojem. Często pojawiającym się motywem jest wątek „niewiernego” Tomasza, gdy dotyka palcami ran na ciele Zmartwychwstałego.\nW sztuce zachodniej atrybutami są: kątownica lub pion architekta (nawiązanie do jego legendarnej działalności jako budowniczego, który miał wznieść pałac niebieski dla indyjskiego króla), kielich, miecz, serce, włócznia (którą go przeszyto).\nTomasz w malarstwie.\nTomasz Apostoł jest postacią bardzo popularną w malarstwie. Jest przedstawiany z węgielnicą w ręku jako budowniczy, lub ekierką albo kątownicą budowniczego pałacu Gundafora. Niekiedy bywa malowany z mieczem i lancą jako narzędziami jego męczeńskiej śmierci. Jego zarost jest krótki, suknia biało-zielona, płaszcz jasnoniebieski.\nDo XIII wieku jego ikonografia była w zasadzie niezróżnicowana. Z powodu jego żywiołowości jest przedstawiany jako człowiek młody, co zresztą zaleca podręcznik malarstwa ikonowego z Athosu. Dość często jest przedstawiany wraz z innymi apostołami w scenach zbiorowych. Najczęściej wykorzystywano scenę przedstawiającą jego nieufność, którą można zobaczyć na mozaikach z VI wieku w Sant’Apollinare Nuovo w Rawennie.\nW kulturze współczesnej.\nGrecki pisarz Angelos Terzakis poświęcił mu sztukę \"Tomasz o dwóch duszach\" (Θωμάς ο δίψυχος, 1962).\nZobacz też.\n \"Zobacz też kategorie: , .\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187142", "fragment_id": "16137/6", "subtitle": "", "title": "Tomasz Apostoł", "parentId": 187142.0, "start_index": 8981.0, "document_id": "16137", "source": "wikipedia", "score": 0.0946381464600563}, "uuid": "f083c686-56cf-45e2-80c3-fcf3570bbe87"}, {"page_content": "Niewierny Tomasz – obraz olejny włoskiego malarza barokowego Caravaggia, który powstał na zamówienie Vincenza Giustinianiego.\nMotyw obrazu został zaczerpnięty z Nowego Testamentu, z Ewangelii Jana. Odnosił się do słów Tomasza Apostoła wypowiedzianych osiem dni wcześniej po pierwszym objawieniu Jezusa, przy którym nie był obecny Tomasz: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nJeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę (J 20, 25).\n Po wydarzeniach wielkanocnych w Jerozolimie w domu Marka Ewangelisty zebrali się ponownie apostołowie. Wówczas po raz drugi ukazał się Jezus, zwracając się do swego ucznia: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nPodnieś tutaj swój palec i zobacz moje ręce. Podnieś rękę i włóż do mego boku, i nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym! (J 20, 27).\n Mimo że Jan nie pisze, iż Tomasz uczynił to, o co prosił Jezus, późniejsi artyści wielokrotnie ukazywali właśnie gest „sprawdzającego palca”, a apostoł otrzymał przydomek „niewierny”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2479806", "fragment_id": "536520/0", "subtitle": "", "title": "Niewierny Tomasz (obraz Caravaggia)", "parentId": 2479806.0, "start_index": 0.0, "document_id": "536520", "source": "wikipedia", "score": 0.5334633588790894}, "uuid": "880f9d8b-3008-45de-8ac5-82af087f96d4"}, {"page_content": "N.\n\"Przypatrzcie się ptakom w powietrzu: nie sieją ani żną i nie zbierają do spichrzów, a Ojciec wasz niebieski je żywi. Czyż wy nie jesteście ważniejsi niż one?\"\n\"Ale Tomasz, jeden z Dwunastu, zwany Didymos, nie był razem z nimi, kiedy przyszedł Jezus. Inni więc uczniowie mówili do niego: «Widzieliśmy Pana!» Ale on rzekł do nich: «Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę». A po ośmiu dniach, kiedy uczniowie Jego byli znowu wewnątrz [domu] i Tomasz z nimi, Jezus przyszedł mimo drzwi zamkniętych, stanął pośrodku i rzekł: «Pokój wam!» Następnie rzekł do Tomasza: «Podnieś tutaj swój palec i zobacz moje ręce. Podnieś rękę i włóż [ją] do mego boku, i nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym!» Tomasz Mu odpowiedział: «Pan mój i Bóg mój!» Powiedział mu Jezus: «Uwierzyłeś dlatego, ponieważ Mnie ujrzałeś? Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli».\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670536", "fragment_id": "851038/16", "subtitle": "", "title": "Biblizmy", "document_id": "851038", "start_index": 19721.0, "parentId": 670536.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29043784737586975}, "uuid": "a4222eec-f0f9-4c46-baad-2e3480dc827b"}, {"page_content": "Dzieje Świętego Tomasza Apostoła są gnostyckim pismem apokryficznym powstałym w pierwszej połowie III wieku w Edessie (gdzie napisana została również Ewangelia Tomasza) początkowo po syryjsku, następnie przetłumaczona na grekę. Autor pozostaje nieznany. W późniejszych czasach podjęto próby oczyszczenia tekstu z naleciałości gnostycyzmu (być może podczas tłumaczenia na grekę), co jednak nie udało się redaktorowi do końca. Nieruszone zostały zawarte w tekście pieśni i hymny.\nDzieje opowiadają historię jednego z apostołów, Judy Tomasza, będącego bratem bliźniakiem Jezusa, który wyruszył do Indii w celu głoszenia tam Ewangelii.\nPod względem doktrynalnym Dzieje Tomasza łączą judeochrześcijańską wizję Boga, stworzyciela świata i Chrystusa - jego Syna z doktryną gnostycką, opracowaną przez Walentyna (odrzucając z niej dogmat dotyczący Demiurga). Ważną rolę odgrywają w Dziejach dwa rytuały:\nTekst przetkany jest symboliką gnostycką, często występują słowa \"Obcy\", \"Prawdziwe Zaślubiny\", \"Mądrość Boża\" i \"Wiedza Tajemna\". Występują również częste nawiązania do trzech słów, które według Ewangelii Tomasza miał Jezus przekazać Tomaszowi, mających zawierać najwyższą prawdę o Bogu. \nDzieje Tomasza głoszą pogląd skrajnie ascetyczny, charakteryzujący się przede wszystkim zaniechaniem pożycia płciowego i życiem w czystości.\nTreść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=861056", "fragment_id": "999826/0", "subtitle": "", "title": "Dzieje Tomasza", "document_id": "999826", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 861056.0, "score": 0.21573257446289062}, "uuid": "9b0e5593-bf17-4cbd-a160-c980010e26b5"}, {"page_content": "4. Za pośrednictwem św. Tomasza uwierzyli i wyznali Ojca, Syna i Ducha Świętego.\n5. Za pośrednictwem św. Tomasza zachowali przyjętą wiarę jedynego Boga.\n6. Za pośrednictwem św. Tomasza w całych Indiach wzniósł się życiodajny blask.\n7. Za pośrednictwem św. Tomasza Królestwo Niebieskie zstąpiło do Chin.\nPrzetłumaczone przez Athanasiusa Kirchera, \"China Illustrata\" (1667) (Część 2, rozdział 2: Głoszenie Ewangelii we wszystkich rejonach wschodniej Azji przez św. Tomasza i jego następców)\nW swojej rodzącej się formie tradycja ta została odnaleziona najwcześniej w Kronice z Zuqnin (775) i mogła powstać w późnym okresie Sasanidów. Być może powstał jako Pseudoepigraf z III wieku, w którym Tomasz nawrócił Mędrców (w Ewangelii Mateusza) na chrześcijaństwo, gdy mieszkali w ziemi Szir (rejon Kotliny Kaszgarskiej, w pobliżu morza, które dla wielu żyjących w starożytności ludzi było najbardziej wysuniętym na wschód morzem świata). Dodatkowo, zapiski Arnobiusza Starszego, aktywne niedługo po roku 300, utrzymują, że chrześcijańskie przesłanie dotarło do Indii oraz do Persów, Medów i Partów.\nMożliwa podróż do Indonezji.\nWedług Kurta E. Kocha, Tomasz Apostoł prawdopodobnie podróżował do Indonezji przez Indie z indyjskimi kupcami.\nParagwajska legenda.\nStarożytna tradycja ustna zachowana przez plemiona Guarani w Paragwaju twierdzi, że Apostoł Tomasz przebywał w Paragwaju i głosił im kazania.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187142", "fragment_id": "16137/2", "subtitle": "", "title": "Tomasz Apostoł", "parentId": 187142.0, "start_index": 3305.0, "document_id": "16137", "source": "wikipedia", "score": 0.4515840411186218}, "uuid": "4453e7cf-6b8a-44a6-8dfa-9790b9629687"}, {"page_content": "Chrystus i niewierny Tomasz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Incredulità di san Tommaso&lt;/&gt;) – rzeźba Andrei del Verrocchia, wykonana z brązu w latach 1467–1483. Mierzy 230 cm wysokości Znajduje się w kościele Orsanmichele we Florencji.\nPowstała ona na zamówienie z 15 stycznia 1467 roku. Miała ona znaleźć się na wschodniej niszy kościoła Orsanmichele. Było to pierwszej jego monumentalne dzieło. Postacie odlewał w dużych odstępach czasu. Udał się do Wenecji i Treviso (w 1469) w celu znalezienia metali potrzebnych do odlewów. Postać Jezusa Chrystusa została odlana ok. 1477–1478, św. Tomasza w latach 1482–1483. Jej uroczyste odsłonięcie dla publiczności miało miejsce 21 czerwca 1483 roku.\nŚwięty Tomasz znajduje się po lewej stronie. Zgodnie z tradycją Jezus ma wyciągniętą dłoń, jednak Verrocchio zdecydował się ją tak ukazał, by przypominała zarówno błogosławieństwo jak i chrzest. Szata Chrystusa kontrastuje z szatą Tomasza Apostoła.\nIstnieje podobieństwo między Chrystusem na rzeźbie Verrocchia a Chrystusem na fresku \"Ostatnia Wieczerza\" Leonarda da Vinci. Zasugerowano, że Leonardo mógł sporządzić głowę Chrystusa do rzeźby, jednak bardziej prawdopodobna wydaje się hipoteza, że malując fresk wzorował się na rzeźbie Verrocchia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5584039", "fragment_id": "1245750/0", "subtitle": "", "title": "Chrystus i niewierny Tomasz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1245750", "parentId": 5584039.0, "score": 0.0828065276145935}, "uuid": "db4df7b7-f724-4114-b942-6a5c50f37085"}]}
{"id": "q_699", "question": "Kto jest autorem twierdzenia, które zwykle zapisujemy: a do kwadratu + b do kwadratu = c do kwadratu?", "answer": [{"page_content": "Jacques Herbrand (ur. 12 lutego 1908, zm. 27 lipca 1931) – francuski matematyk, znany głównie ze swojego wkładu do logiki matematycznej, w mniejszym stopniu też do algebry.\nAutor twierdzenia Herbranda.\nZginął w wypadku podczas wspinaczki w Alpach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12152", "fragment_id": "184683/0", "subtitle": "", "title": "Jacques Herbrand", "parentId": 12152.0, "start_index": 0.0, "document_id": "184683", "source": "wikipedia", "score": 0.06553173065185547}, "uuid": "1d2b1ea6-27fd-4fcc-8095-58f57c3b8000"}, {"page_content": "Twierdzenie Newtona – twierdzenie klasycznej geometrii euklidesowej sformułowane przez brytyjskiego matematyka i fizyka Izaaka Newtona w XVII wieku.\nTwierdzenie.\nW czworokącie opisanym na okręgu środki przekątnych są współliniowe ze środkiem okręgu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719877", "fragment_id": "801831/0", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Newtona", "document_id": "801831", "start_index": 0.0, "parentId": 719877.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3486313223838806}, "uuid": "a75a2db7-23b1-4c85-8f35-5fa79b846023"}, {"page_content": "Twierdzenie Pitagorasa – twierdzenie geometrii euklidesowej o trójkątach prostokątnych. Mówi ono, że w każdym z nich suma kwadratów długości przyprostokątnych jest równa kwadratowi długości przeciwprostokątnej. Zgodnie z oznaczeniami na rysunku obok zachodzi równość:\n formula_1\nInnymi słowy boki trójkąta prostokątnego spełniają równanie Pitagorasa. Geometrycznie oznacza to, że jeżeli na bokach trójkąta prostokątnego zbudujemy kwadraty, to suma pól kwadratów zbudowanych na przyprostokątnych tego trójkąta będzie równa polu kwadratu zbudowanego na przeciwprostokątnej.\nTwierdzenie to jest równoważne piątemu pewnikowi Euklidesa o prostych równoległych[].\nHistoria.\nW zachodnioeuropejskim kręgu kulturowym przypisuje się je żyjącemu w VI wieku p.n.e. greckiemu matematykowi i filozofowi Pitagorasowi, jednak odkrycia dokonali Babilończycy, którzy znali dodatkowo dwie prostsze metody, przy których błąd jest niewielki. Zapewne znali je przed Pitagorasem starożytni Egipcjanie. Wiadomo[] też, że jeszcze przed nim znano je w starożytnych Chinach i Indiach oraz w Babilonii.\nDowody.\nLiczba różnych dowodów twierdzenia Pitagorasa jest bardzo duża – Euklides w \"Elementach\" podaje ich osiem, kolejne pojawiały się na przestrzeni wieków i pojawiają aż po dni dzisiejsze. Opublikowano przynajmniej 118 geometrycznych dowodów twierdzenia Pitagorasa, a Friedrichs udowodnił, że jest ich nieskończenie wiele.\nNiektóre z dowodów są czysto algebraiczne (jak dowód z podobieństwa trójkątów), inne mają formę układanek geometrycznych (prawdopodobny dowód Pitagorasa), jeszcze inne wykorzystują równości pól pewnych figur. Zaprezentujemy tu jedynie kilka wybranych dowodów, do innych podajemy odsyłacze na końcu artykułu.\nUkładanka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6080", "fragment_id": "176399/0", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Pitagorasa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176399", "parentId": 6080.0, "score": 0.3726380169391632}, "uuid": "e5edd1fc-b4d1-4ed3-8136-0fe0bb2711fe"}, {"page_content": "Pierwszy rezultat tego typu, twierdzenie A sformułowane wcześniej, został udowodniony przez niemieckiego matematyka Leopolda Löwenheima w roku 1915. Górne i dolne twierdzenia Löwenheima-Skolema były wzmocnieniami wcześniejszych wyników udowodnionymi przez Alfreda Tarskiego (zobacz Zofia Adamowicz i Paweł Zbierski). Z tego powodu niektórzy autorzy nazywają twierdzenia w wersjach podanych przez nas twierdzeniami Löwenheima-Skolema-Tarskiego (zob. np. Wiktor Marek i Janusz Onyszkiewicz).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436558", "fragment_id": "53208/3", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Löwenheima-Skolema", "parentId": 436558.0, "start_index": 5466.0, "source": "wikipedia", "document_id": "53208", "score": 0.07409857213497162}, "uuid": "ffc322b0-e1a5-4bbb-876f-b7ecaeed1ac1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nIsaac Barrow (ur. październik 1630 w Londynie, zm. 4 maja 1677 tamże) – angielski matematyk i teolog. Profesor uniwersytetu w Cambridge (absolwent, wykładowca i rektor Trinity College na Uniwersytecie Cambridge) oraz duchowny anglikański.\nBarrow podał związek między styczną do krzywej a polem pod tą krzywą. Prawdopodobnie był on pierwszym matematykiem, który odkrył podstawowe twierdzenie rachunku całkowego. Jego dokonania w tej dziedzinie rozwinął uczeń Barrowa Isaac Newton, tworząc rachunek różniczkowy i całkowy. W 1669 roku zrzekł się stanowiska \"&lt; lang=\"en\"&gt;Lucasian Professor of Mathematics&lt;/&gt;\" na rzecz swojego ucznia Isaaca Newtona.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2295109", "fragment_id": "504803/0", "subtitle": "", "title": "Isaac Barrow", "parentId": 2295109.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "504803", "score": 0.10371991246938705}, "uuid": "6d9b0651-8518-4ff3-b7d2-ba87cb32bfd1"}, {"page_content": "Twierdzenie to – w innej postaci niż ta standardowa – znał w 1150 roku indyjski matematyk Bhaskaraćarja[]. W 1691 roku francuski matematyk Michel Rolle opublikował je w szczególnym przypadku dotyczącym wielomianów. Zostało nazwane na jego cześć najpóźniej w XIX wieku; nazwiskiem Rolle’a określił je w 1834 roku Moritz Wilhelm Drobisch.\nUogólnienia.\nNiech formula_26 będzie rzeczywistą liczbą dodatnią, a formula_27 wtedy formula_28 Punkt formula_29 można zapisać jako formula_30 gdzie formula_31\nPrzy takich oznaczeniach twierdzenie Rolle’a ma postać:\n Jeśli\n formula_32\n to istnieje punkt formula_30 dla którego\n formula_34\nRezygnacja z warunku formula_4 czyli formula_36 prowadzi do ogólniejszego twierdzenia Lagrange’a:\n Istnieje taki punkt formula_30 który spełnia tożsamość\n formula_38\nZ kolei dalekim uogólnieniem twierdzenia Lagrange’a jest twierdzenie Taylora mówiące, że:\n Istnieje taki punkt formula_30 dla którego zachodzi:\n formula_40\n gdzie o funkcji formula_1 zakłada się, by była formula_42 razy różniczkowalna.\nTwierdzenie Rolle’a uzyskuje się z niego przyjmując formula_43\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8729", "fragment_id": "167710/1", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Rolle’a", "document_id": "167710", "start_index": 1763.0, "parentId": 8729.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25492632389068604}, "uuid": "4f640fe7-e18b-4c4e-bac4-0b2b2e76d125"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy teorii liczb. Zobacz też: inne twierdzenia Lagrange’a.\nTwierdzenie Lagrange'a – twierdzenie w teorii liczb mówiące, że każda liczba całkowita nieujemna jest sumą kwadratów czterech liczb całkowitych:\nformula_1 \ngdzie liczby formula_2 są całkowite.\nTaki rozkład nie jest zawsze jednoznaczny, mamy dla przykładu:\n formula_3\noraz\n formula_4\nNazwa twierdzenia pochodzi od nazwiska Josepha Louisa Lagrange'a.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107101", "fragment_id": "643652/0", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Lagrange’a o rozkładach liczb naturalnych", "parentId": 107101.0, "start_index": 1.0, "document_id": "643652", "source": "wikipedia", "score": 0.4302075505256653}, "uuid": "90da35b5-6d34-4390-8671-a0cb18d9218f"}, {"page_content": "Twierdzenie Pitota – twierdzenie planimetrii o czworokątach i okręgach. Mówi ono, że w czworokąt da się wpisać okrąg wtedy i tylko wtedy, gdy sumy długości przeciwległych boków są równe.\nŹródłem nazwy jest Henri Pitot, francuski inżynier XVIII-wieczny.\nDowód.\nTwierdzenie Pitota wynika z faktu, iż odcinki dwu prostych stycznych do okręgu łączące punkt przecięcia prostych z punktami styczności mają równe długości (ten zaś z przystawania trójkątów)[] – por. Najmocniejsze twierdzenie geometrii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2021547", "fragment_id": "407091/0", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Pitota", "parentId": 2021547.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "407091", "score": 0.21729597449302673}, "uuid": "95fc0fad-e773-4019-bb63-c73469c35f36"}, {"page_content": "Pitagorasowi przypisuje się twierdzenie Pitagorasa o kwadratach przyprostokątnych, które w jakichś wersjach znano wcześniej w Babilonii i w Indiach, natomiast bardzo wątpliwe jest, czy uzasadniał on to twierdzenie. Zresztą twierdzenie to w oryginalnej wersji żadnych kwadratów nie wzmiankuje: „złożył w ofierze wołu z ciasta pszennego, kiedy to odkrył, że przeciwprostokątna trójkąta prostokątnego równa jest przyprostokątnym”. Pitagorasowi przypisywano też wynalezienie skali muzycznej.\nPitagorejczycy głosili idee nieśmiertelności oraz wędrówki dusz, zaś drugi pogląd zanikł wśród bardziej współczesnych „wyznawców” i pochodził raczej od orfików. Sam Pitagoras wymieniał kilka postaci historycznych, z którymi identyfikował się korzystając z wyznawanej idei.\nPitagorejczycy potrafili czytać i pisać, prowadzili notatki, jak również stosowali formę częstego rachunku sumienia (znanego przecież nawet Egipcjanom). Według „Złotych wierszy” Pitagoras doradzał dobre wychowanie i opiekę nad rodzicami i bliskimi oraz modlitwę. \"Żywoty Pitagorasa\" podają szereg przykładów, z których wynika, że pitagorejczycy byli ludźmi dbającymi o równowagę ducha, nie nawykłymi do kłamstwa i kradzieży, słownymi, niosącymi ofiarnie pomoc innym pitagorejczykom. Jako jeńcy byli czasem wypuszczani, gdyż zgodnie z daną obietnicą wracali:\n\"„Dionysios zaś, gdy niektórzy powiadali, że [pitagorejczycy] w niebezpieczeństwie bynajmniej nie dochowują sobie wierności,\"\n\"chcąc ich poddać próbie, tak uczynił: pochwyconego Fintiasa przyprowadzono przed oblicze tyrana. Dionysios zaś oskarżył\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4475", "fragment_id": "171547/3", "subtitle": "", "title": "Pitagoras", "source": "wikipedia", "start_index": 4341.0, "parentId": 4475.0, "document_id": "171547", "score": 0.08482199162244797}, "uuid": "e90c60e5-8924-42ad-ab41-411ebc96452d"}, {"page_content": "Twierdzenie Fermata o sumie dwóch kwadratów lub twierdzenie Girarda[] – twierdzenie teorii liczb głoszące, iż\n każda liczba pierwsza dająca resztę 1 w dzieleniu przez 4 jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych\nlub w notacji algebraicznej:\n jeżeli formula_1 gdzie formula_2 i formula_3 jest liczbą pierwszą, to formula_4 gdzie formula_5 są pewnymi liczbami całkowitymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=422039", "fragment_id": "51858/0", "subtitle": "", "title": "Twierdzenie Fermata o sumie dwóch kwadratów", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "51858", "parentId": 422039.0, "score": 0.37998825311660767}, "uuid": "554887a1-671d-4395-9ca3-ccd073e71132"}]}
{"id": "q_700", "question": "Którym państwem na przełomie XII i XIII wieku władała Tamara?", "answer": [{"page_content": "Tamar, Tamara I Wielka (gruz. თამარ მეფე) z rodu Bagratydów (1160–1213) – królowa Gruzji od 1184. \nŻyciorys.\nByła najstarszą córką króla Jerzego III i Burudukan, córki króla Alanii – Kuddana. W 1178 jej ojciec ogłosił ją współwładczynią i następczynią tronu Gruzji. Kiedy zmarł w 1184, Tamara została samodzielnym \"królem\" (\"Tamar Mepe\").\nW 1185 grupa gruzińskiej szlachty wybrała dla Tamary męża – księcia suzdalskiego Jurija Bogolubskiego (znanego w Gruzji jako \"Giorgi Rusi\" – \"Jerzy Rusin\"). Tamara i Jerzy nie mieli potomstwa, a królowa szybko zniechęciła się do męża – prawdopodobnie z powodu jego zachowania. Para rozwiodła się w 1187, a królowa sama wybrała dla siebie drugiego męża. Jej wybrankiem został książę Dawid Soslan z Osetii, potomek gruzińskiego rodu królewskiego Bagratydów. Ich ślub odbył się w 1188. Dawid Soslan nosił tytuł króla tylko nominalnie, Tamara nie dzieliła się z nim władzą (nazywano ją \"Królem królów i królową królowych\").\nPierwszy mąż Tamary – Jerzy razem z potężną partią szlachty gruzińskiej w 1191 dwukrotnie próbował przejąć władzę w pałacu w Geguti i dwukrotnie został pokonany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=617240", "fragment_id": "850786/0", "subtitle": "", "title": "Tamara (królowa Gruzji)", "parentId": 617240.0, "start_index": 0.0, "document_id": "850786", "source": "wikipedia", "score": 0.3656193017959595}, "uuid": "42b54206-a50e-406e-9ecd-ec7a8b5f38ce"}, {"page_content": "Okres jej panowania uznawany jest za „złoty wiek” w historii Gruzji. Na dworze Tamary wychowywali się prawdopodobnie jej siostrzeńcy, wnuki cesarza Bizancjum Andronika I Komnena – Aleksy i Dawid. Tamara pomogła im w 1204 zająć Trapezunt i utworzyć na południowo-wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego Cesarstwo Trapezuntu. Królowa zmarła w 1213 i według legend została pochowana w sekretnym miejscu w monastyrze Gelati, niedaleko Kutaisi, w zachodniej Gruzji. Historycy gruzińscy twierdzą, że pochowano ją w jednej w nisz klasztoru.\nJest świętą prawosławną.\nPotomstwo.\nMiała kilkoro dzieci, ale tylko dwoje przeżyło dzieciństwo:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=617240", "fragment_id": "850786/1", "subtitle": "", "title": "Tamara (królowa Gruzji)", "parentId": 617240.0, "start_index": 1122.0, "document_id": "850786", "source": "wikipedia", "score": 0.4148113429546356}, "uuid": "82afb388-0586-476d-9d21-1d39dc42a112"}, {"page_content": "Długa noc ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ka\"&gt;დიდი ღამე&lt;/&gt;, ) – powieść historyczna gruzińskiego pisarza Grigola Abaszydze, wydana w 1963 roku.\nPowieść jest drugą częścią trylogii opowiadającej historię XIII-wiecznej Gruzji. Pierwsza część została wydana w 1957 roku pod tytułem \"Syn królowej Tamar. Kronika gruzińska z XIII w.\", trzecia zaś w 1975 – \"Upadek i triumf Gruzji\". Dwie pierwsze części zostały wydane w Polsce. Powieść wprowadza czytelników w czasy panowania królowej Tamary I Wielkiej i jej syna Jerzego IV Laszy, króla Gruzji z dynastii bagratydzkiej, panującego w latach 1213–1223.\nFabuła książki oparta jest na wydarzeniach historycznych z Gruzji w XII-XIII w., podczas których kraj doświadczał wielu tragedii. Najazdy Chorezmijczyków, a potem Mongołów, przerywają rozwój kultury królestwa Gruzji. Na tle tych wydarzeń przedstawione są losy kilku wybitnych postaci[] ze świata sztuki, polityki i wojska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4536061", "fragment_id": "755425/0", "subtitle": "", "title": "Długa noc (powieść)", "document_id": "755425", "start_index": 0.0, "parentId": 4536061.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17159730195999146}, "uuid": "931d18fd-a504-4cba-8a53-fcccd632ed5c"}, {"page_content": "Po zdobyciu Konstantynopola przez uczestników IV Krucjaty i likwidacji cesarstwa bizantyjskiego w 1204 r., Tamara zorganizowała wyprawę wojenną i zajęła byłe bizantyjskie prowincje Lazona i Pariadria, z których po gruzińskim podboju zorganizowane zostało w 1205 r. Cesarstwo Trapezunckie; pierwszym jego cesarzem został krewniak gruzińskiej królowej Aleksy I Wielki Komnen. Przez cały okres swego istnienia, tj. przez ponad 200 lat Cesarstwo Trapezunckie było zależne od Gruzji.&lt;br&gt;W 1210 r. Gruzja zaatakowała północną Persję (obszar dzisiejszego Azerbejdżanu Irańskiego) i zdobyła wiele miast, w tym Marand, Ardabil, Tebriz, Zandżan i Kazwin. Część podbitych ziem przekształcona została w gruziński protektorat; w wyniku wojny z 1210 r. Gruzja osiągnęła największy w swej historii zasięg terytorialny. Oficjalny tytuł Tamary oznaczał: \"„Królowa Abchazów, Kartwelów, Ranów, Kachów i Ormian, szachini Szyrwanu i szachinszachini, suweren Wschodu i Zachodu”\".\nRozwój gospodarczy i kulturalny.\nW okresie panowania Tamary kraj rozwijał się także pod względem gospodarczym i kulturalnym. Relatywnie wysoki poziom rolnictwa umożliwił rozwój rzemiosła i handlu, co z kolei spowodowało szybki rozwój miast.\nWysoki poziom rozwoju osiągnęła kultura (filozofia, literatura, historiografia) i sztuk oraz rzemiosło artystyczne (złotnictwo, budownictwo, malarstwo, miniatura, ceramika itd.). Z tej epoki pochodzi gruzińska epopeja narodowa autorstwa Szoty Rustawelego – \"Witeź w tygrysiej skórze\".&lt;br&gt;Centrami gruzińskiej kultury i sztuki w owym okresie były – podobnie jak w innych częściach chrześcijańskiego świata – klasztory (monastyry).\nPodbój mongolski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1500704", "fragment_id": "242492/9", "subtitle": "", "title": "Historia Gruzji", "source": "wikipedia", "start_index": 12269.0, "parentId": 1500704.0, "document_id": "242492", "score": 0.35871466994285583}, "uuid": "9bec5503-8a58-4abd-bd56-79089837026a"}, {"page_content": "Następcy Dawida IV (Dymitr I, Dawid V i Jerzy III) kontynuowali wysiłki mające na celu poszerzenie obszaru Gruzji kosztem górskich ludów Kaukazu oraz dążyli do dalszego podboju Szyrwanu.\nKrólowa Tamara i złoty wiek w historii Gruzji.\nNa panowanie prawnuczki Dawida Budowniczego – królowej Tamary (1184–1213) przypadł okres największej potęgi Gruzji w całej jej historii. W latach 1194–1204 gruzińskie wojska odparły kilka tureckich ataków z południa i południowego wschodu, a następnie weszły do zajmowanej dotąd przez Turków południowej Armenii. W konsekwencji tego duża część tego kraju (w tym m.in. Karin, Erzincan i Wan) została protektoratem gruzińskim, zarządzanym przez lokalnych (tureckich) emirów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1500704", "fragment_id": "242492/8", "subtitle": "", "title": "Historia Gruzji", "parentId": 1500704.0, "start_index": 11562.0, "source": "wikipedia", "document_id": "242492", "score": 0.37074974179267883}, "uuid": "1212c5fb-a2ae-4ec9-af21-0cba3b92e2fc"}, {"page_content": "W 1184 zmarł Jerzy III. Jego miejsce zajęła Tamara I Wielka. Nie tylko obroniła Gruzję przed tureckimi najazdami, ale też zlikwidowała napięcie panujące na Kaukazie, w tym stłumiła zamach stanu przeprowadzony przez jej męża, pochodzącego z Rusi Kijowskiej Jerzego Bogolubskiego, syna Andrzeja. Chciała też nawiązać pokojowe stosunki z Kilidżem Arslanem II, więc wysłała do niego list napisany po arabsku, w którym napisała: ,w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego, by być przyjacielem twoich przyjaciół, wrogiem twoich wrogów, tak długo, jak żyję, by mieć najlepsze intencje, by nigdy nie atakować twoich miast, prowincji i fortec\". W latach 90. XII wieku, gruziński rząd wpływać na sprawy Eldiguzydów i Szyrwanszahów wspierając lokalnych władców i ograniczając Szyrwan do państwa zależnego. Władca Eldiguzydów chciał powstrzymać gruziński rozwój, ale został pokonany w bitwie pod Szamkor, co uniemożliwiło przyszłe wypady. W polityce zagranicznej najważniejszą dla Gruzji kwestię stanowiło wyzwolenie Armenii. Dwóch kurdyjskich generałów przejęło fortece i miasta aż do Równiny Ararat. Zaniepokojony gruzińskimi sukcesami Sulejman II, seldżucki sułtan Rumu, wraz ze swoimi wasalami zorganizował marsz na Gruzję, ale jego armia została rozbita w bitwie pod Basiani w 1203 lub 1204. Kronikarz Tamary opisuje, jak armia została uformowana w Wardziaoraz jak królowa dowodziła oddziałami z balkonu kościoła. Między 1203 a 1205 Gruzini zajęli Dwin i dwukrotnie weszli na terytorium Ahlatszaha, podbili emira Kars, Ahlatszahów oraz emirów Erzurum i Erzincan. Pod wodzą Dawida Soslana zdobyto Kars i inne fortece nad Araksem", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5850468", "fragment_id": "35387/13", "subtitle": "", "title": "Królestwo Gruzji", "parentId": 5850468.0, "start_index": 15301.0, "document_id": "35387", "source": "wikipedia", "score": 0.2808614671230316}, "uuid": "83c56c54-4740-43ee-a5f2-6779a2af738f"}, {"page_content": "Port lotniczy Mestia (także Queen Tamar Airport) – port lotniczy obsługujący miejscowość Mestia w Gruzji. Port został nazwany imieniem Tamary, królowej Gruzji z XII/XIII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3685025", "fragment_id": "1330419/0", "subtitle": "", "title": "Port lotniczy Mestia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3685025.0, "document_id": "1330419", "score": 0.5}, "uuid": "ab6a64e1-ac8a-44c7-b8c8-48ebe7edf551"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Cesarstwo Trapezuntu.\"\nW 1204, wraz z Aleksym I Wielkim, Tamara założyła Cesarstwo Trapezuntu.\nW odpowiedzi na najazd na Ani, gdzie w1208 zostało zamordowanych 12 tysięcy chrześcijan, Tamara podbiła Tebriz, Ardabil, Choj, Kazwin oraz inne miasta aż do Gorgan w północno-wschodniej Persji. Potęga Gruzji urosła w takim stopniu, że w Ziemi Świętej znajdowały się gruzińskie świątynie, z czego osiem w Jerozolimie. Biograf Saladyna Bahā' ad-Din ibn Szaddad zanotował, że w 1187 po podboju Jerozolimy przez Ajjubidów, Tamara wysłała posłów z prośbą o zwrócenie świątyń. Nie wiadomo, jaka była odpowiedź sułtana, ale starania królowej były prawdopodobnie pomyślne. Ibn Szaddad dalej pisze, że Tamara przelicytowała cesarza bizantyjskiego, by odzyskać relikwie Krzyża Prawdziwego oferując Sladaynowi 200 tysięcy sztuk złota.\nTamara Wielka zmarła w 1213 roku. Jej następcą został Jerzy IV.\nInwazje nomadów.\nNajazd mongolski.\nMongołowie po raz pierwszy na terenie Gruzji pojawili się jesienią w 1220 roku, gdy grupa 20 tysięcy kierowana przez Subedeja i Dżebe rozpoczęła pościg za zdetronizowanym Muhammadem II. Za zgodą Czyngis-chana, dwóch mongolskich generałów zostało wysłanych na rekonesans. Przeforsowali się przez Armenię i zostali pokonali w bitwie pod Chunan armię dowodzoną przez Jerzego IV oraz jego atabega i amirspalara Iwana Mchargrdzeli. Mongołowie nie mogli kontynuować ataku z powodu toczonej wojny z Imperium Chorezmijskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5850468", "fragment_id": "35387/15", "subtitle": "", "title": "Królestwo Gruzji", "document_id": "35387", "start_index": 17435.0, "parentId": 5850468.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "f57e831c-a7ca-465a-a9ec-174055b9646a"}, {"page_content": "Pierwotnie w miejscu tym znajdowała się dużą osada żydowska, która była wzmiankowana w Talmudzie i Misznie. Gdy później kontrolę nad Palestyną przejęli Arabowie, do mieszkańców Tamry dołączyli muzułmanie. Francuski podróżnik Victor Guérin opisał pod koniec XIX wieku populację miejscowości jako całkowicie arabską (około 800 osób). W wyniku I wojny światowej w 1918 roku cała Palestyna przeszła pod panowanie Brytyjczyków. Przyjęta 29 listopada 1947 roku Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 w sprawie podziału Palestyny przyznawała rejon miejscowości Tamra państwu arabskiemu. Podczas wojny domowej w Mandacie Palestyny na początku 1948 roku do miasteczka wkroczyły siły Arabskiej Armii Wyzwoleńczej, które paraliżowały żydowską komunikację w całym obszarze Zachodniej Galilei. Podczas I wojny izraelsko-arabskiej Izraelczycy przeprowadzili w tym rejonie operację „Dekel”, i 15 lipca 1948 roku zajęli Tamrę. W przeciwieństwie do wielu arabskich wiosek w Galilei, Izraelczycy nie wysiedlili jej mieszkańców. Dzięki temu Tamra zachowała swój arabski charakter. Jednak większość mieszkańców uciekła do sąsiedniego Libanu i po zakończeniu wojny miejscowość liczyła zaledwie 300 mieszkańców. Jednak w kolejnych miesiącach do Tamry napłynęło około 1500 arabskich uchodźców ze zniszczonych wiosek al-Birwa, Ad-Damun i wielu innych. W ten sposób Tamra bardzo szybko stała się jednym z największych skupisk palestyńskich uchodźców wewnętrznych w Galilei. W 1956 roku Tamra otrzymała status samorządu lokalnego, a w 1996 roku prawa miejskie.\nNazwa.\nNazwa miasta w języku arabskim oznacza „\"Palmę daktylową\"”.\nSymbole.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=723435", "fragment_id": "852401/1", "subtitle": "", "title": "Tamra", "document_id": "852401", "start_index": 1549.0, "source": "wikipedia", "parentId": 723435.0, "score": 0.08840025961399078}, "uuid": "d4ac9b57-b4f7-4471-b442-80c66d46394e"}, {"page_content": "Po opuszczeniu miasta przez Arabów (ok. 1050) Tbilisi zajęte zostało w 1068 przez Seldżuków pod dowództwem Alp Arslana bin Chaghri, co zapoczątkowało krótki, lecz niezwykle dotkliwy okres panowania Turków seldżuckich, zwany dotąd w Gruzji „wielkim poturczeniem” (gruz.: დიდი თურქობა). Seldżukowie opuścili miasto w 1122, pokonani uprzednio w bitwie pod Didgori (1121) przez Dawida IV Budowniczego (1089–1125). Król ten przywrócił dawne polityczne i gospodarcze znaczenie Tbilisi, czyniąc go stolicą zjednoczonego państwa gruzińskiego, jednego z najpotężniejszych państw Azji Zachodniej. Państwo to osiągnęło szczyt swojego rozwoju za panowania królowej Tamary (1184–1213). W XII i na początku XIII w. trwał okres burzliwego kulturalnego i gospodarczego rozwoju Tbilisi. W tym czasie powstaje gruziński epos narodowy \"Witeź w tygrysiej skórze\" autorstwa Szoty Rustawelego. Rozciągająca się od Morza Czarnego do Kaspijskiego zjednoczona Gruzja kontrolowała ważne szlaki handlowe prowadzące do Indii, Iranu, Bizancjum i na Ruś. Tbilisi rozwija się pod względem gospodarczym. Kupcy tbiliscy biorą aktywny udział w międzynarodowej wymianie handlowej. Ten okres pomyślnego rozwoju miasta kończy się z początkiem lat dwudziestych XIII w., kiedy syn Tamary, Jerzy IV Lasza (1213–1223), odnosi pierwsze porażki w walce z nadciągającymi Mongołami (1221). W 1226 zajął Tbilisi szach chorezmijski Dżalal ad-Din Manguberti, pokonawszy uprzednio Gruzinów w bitwie pod Garni (1225). Jak przekazują kroniki, nakazał on zniszczyć katedrę Sioni i rozbić na jej miejscu namiot, z którego wydawał rozkazy. Na moście metechijskim rozłożono ikonę Matki Bożej, zmuszając mieszkańców miasta do jej deptania", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57461", "fragment_id": "648154/5", "subtitle": "", "title": "Tbilisi", "parentId": 57461.0, "start_index": 6121.0, "document_id": "648154", "source": "wikipedia", "score": 0.0978953018784523}, "uuid": "df26f03b-5d73-4f5e-96db-c2a0e17cc380"}]}
{"id": "q_701", "question": "Ile garbów ma baktrian?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielbłąd domowy lub baktrian (\"Camelus bactrianus\") – gatunek ssaka z rodziny wielbłądowatych (Camelidae), należący wraz z wielbłądami dwugarbnymi i jednogarbnymi (dromaderami) do rodzaju wielbłąd (\"Camelus\"). Charakteryzuje się średnią wielkością i ciężarem większym od innych współczesnych wielbłądów (osiąga masę do 1 tony, przy długości ciała 3 m), różni się też od wielbłąda jednogarbnego obecnością dwóch garbów i znacznie grubszą sierścią. Gatunki wielbłądów są blisko spokrewnione, mogą się krzyżować, tworząc żywotne, płodne mieszańce.\nBaktrian jest bliskim krewnym wielbłąda dwugarbnego (\"Camelus ferus\"). Chociaż \"Camelus ferus\" był często uważany za podgatunek baktriana (jako \"Camelus bactrianus ferus\"), to współczesne badania genetyczne przemawiają za jego izolacją od wielbłąda domowego. Obecnie uważa się, że rozdzielenie się \"C. bactrianus\" i \"C. ferus\" miało miejsce w plejstocenie (około 1,5-0,7 mln lat temu), na długo przed rozpoczęciem udomowienia wielbłąda domowego (około 6000-4000 lat temu).\nZwierząt tych żyje na świecie około 2 miliony.\nStanowi on zwierzę juczne; pozyskuje się też od niego wełnę, w większych ilościach i lepszej jakości niż od dromadera. Mniejsza niż w przypadku jednogarbnego kuzyna jest jego przydatność dla mleczarstwa; do wykorzystania nadaje się także jego mięso.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5390927", "fragment_id": "332446/0", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd domowy", "document_id": "332446", "start_index": 0.0, "parentId": 5390927.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2584145963191986}, "uuid": "0b7977b7-398c-41bd-b0b6-24ef47ce3d3f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: samolot PZL M18 Dromader.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielbłąd jednogarbny, dawniej także: dromader lub dromedar (\"Camelus dromedarius\") – gatunek dużego, udomowionego ssaka lądowego z rodziny wielbłądowatych (Camelidae), blisko spokrewniony z wielbłądem dwugarbnym (baktrianem) oraz z lamą, alpaką, gwanako andyjskim i wikunią andyjską. Jest wszechstronnie użytkowany: jako wierzchowiec, zwierzę juczne, źródło mleka, wełny, mięsa oraz skóry, a także do celów rozrywkowych. Wyhodowano liczne rasy.\nWystępowanie.\nFormy dzikie żyły prawdopodobnie w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim. Udomowienie nastąpiło prawdopodobnie na Półwyspie Arabskim około 6 tys. lat temu. Po udomowieniu wielbłąd jednogarbny został rozprzestrzeniony przez człowieka na całym świecie. Podejmowano próby wprowadzenia go na tereny pustynne Ameryki Południowej i Australii. \nDo warunków naturalnych wtórnie przystosowała się liczna populacja dromaderów introdukowanych w Australii, gdzie wykorzystywano je jako środek lokomocji na terenach pustynnych. W wyniku rozwoju motoryzacji wielbłądy przestały być potrzebne i pozostawiono je na wolności. Porzucone zwierzęta utworzyły zdziczałą populację tzw. \"wielbłąda australijskiego\" (ang. \"Australian feral camel\").\nBudowa.\nWielbłąd jednogarbny ma piaskowe ubarwienie, jest wyższy od baktriana, ale charakteryzuje się lżejszą budową, dłuższymi nogami, na grzbiecie ma tylko jeden garb, a jego owłosienie nie jest tak obfite jak u baktriana.\nPrzystosowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137973", "fragment_id": "23985/0", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd jednogarbny", "parentId": 137973.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "23985", "score": 0.33024415373802185}, "uuid": "f42a6032-08ed-499b-8eb8-c5bfcb6c8f48"}, {"page_content": "Birtugan, wielbłąd mieszany, tulu, nar – hybryda wielbłąda jednogarbnego (dromadera) z dwugarbnym (baktrianem). Są spotykane w Afganistanie, Kazachstanie, Iranie, Rosji i Turcji. Birtugany są większe i silniejsze od swoich rodziców, mają jeden garb i są łagodniejsze w obejściu. W Kazachstanie samice birtuganów (hybryda F1) krzyżuje się ponownie z baktrianem dla uzyskania hybrydy F2 (3/4 baktriana i 1/4 dromadera).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76590", "fragment_id": "646443/0", "subtitle": "", "title": "Birtugan", "parentId": 76590.0, "start_index": 0.0, "document_id": "646443", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "3bbc82e1-a756-416a-83e8-cf8305433ff4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy taksonu \"Bacteria\" \"sensu\" Woese, równoważnego z bakteriami właściwymi i wymienianego w systematyce trzech domen. Zobacz też: bezjądrowce – takson obejmujący bakterie właściwe i archeony, równoważny z \"Bacteria\" \"sensu lato\".\n&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt; &lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nBakterie (łac. \"bacteria\", od gr. βακτήριον \"baktērion\" „pałeczka, laseczka”) – grupa mikroorganizmów, stanowiących osobną domenę. Są to najczęściej jednokomórkowce (choć istnieją też prymitywne formy wielokomórkowe), często tworzą kolonie i mają budowę prokariotyczną. Badaniem bakterii zajmuje się bakteriologia.\nCechą charakterystyczną budowy komórek bakteryjnych jest brak otoczonych błoną organelli, takich jak jądro komórkowe czy mitochondrium, które występują u wszystkich innych organizmów żywych – grzybów, roślin, protistów i zwierząt. Wielkość komórek bakterii mieści się w zakresie od 0,175 μm u \"Mycoplasma\" do 750 μm u \"Thiomargarita namibiensis\". Mogą mieć różne kształty, np. kulisty, pałeczkowaty lub spiralny. Niektóre bakterie potrafią łączyć się ze sobą, tworząc luźne, charakterystyczne układy przestrzenne (np. pakietowce, paciorkowce, trychomy).\nBakterie występują we wszystkich biotopach. Można je spotkać w glebie, w innych organizmach i w wodzie, na lodowcach Antarktydy i wokół oceanicznych kominów hydrotermalnych. Występują także na terenach radioaktywnych, co udowodnił eksperyment, w czasie którego bakterie poddawano działaniu promieniowania jonizującego. W jednym gramie gleby można znaleźć nawet 40 milionów komórek tych organizmów, a około milion w mililitrze wody słodkiej. Na Ziemi jest w przybliżeniu pięć kwintylionów (5x1030) bakterii, które stanowią znaczną część biomasy planety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44835", "fragment_id": "647294/0", "subtitle": "", "title": "Bakterie", "document_id": "647294", "start_index": 1.0, "parentId": 44835.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40459418296813965}, "uuid": "43f94702-0d1b-4499-86f2-0a13b75e2f57"}, {"page_content": "Jako metodę klasyfikacji bakterii coraz częściej używa się badań i eksperymentów molekularnych. Dzięki reakcji łańcuchowej polimerazy można szybko i łatwo (w warunkach laboratoryjnych) sprawdzić sekwencje genomu bakterii i porównać je z różnymi szczepami. Te metody pozwalają także na wykrywanie „żywych, ale nie rozmnażających się” bakterii, które przeprowadzają metabolizm, ale nie są w stanie dokonywać podziałów. Jednak mimo używania najlepszych znanych ludzkości metod badawczych nie można dokładnie stwierdzić ile gatunków bakterii istnieje na Ziemi ani ile szczepów zawiera dany gatunek. Ludzie znają mniej niż 9000 gatunków bakterii (łącznie z sinicami), a oszacowania mówią o istnieniu od 107 do 109 gatunków bakterii, przy czym może być ich znacznie więcej.\nHistoria klasyfikacji.\nXVIII i XIX w..\nPierwszą próbę zaklasyfikowania mikroskopijnych żyjątek podjął Karol Linneusz, który w dwunastej edycji swojego \"Systema Naturæ\" utworzył dla nich osobny rodzaj: \"Chaos\" i umieścił – obok zwierząt niższych i większych protistów – w rzędzie Zoophyta, który zaliczył do gromady Vermes królestwa zwierząt. Tak powierzchowne potraktowanie tej grupy – dziś obejmującej kilka królestw – skrytykował Otto Friedrich Müller, który ustanowił w 1773 r. rząd Infusoria obejmujący początkowo 13 rodzajów, do których w 1786 r. – na kartach pierwszej monografii z dziedziny klasyfikacji mikroorganizmów – zostało przyłączonych pięć kolejnych; bakterie mieściły się – obok innych drobnych jednokomórkowców – w rodzajach \"Monas\" i \"Vibrio\". W ostatnich dekadach XVIII w. wiedza na temat pierwotniaków i glonów była sukcesywnie rozwijana, podczas gdy niewielkie w rozmiarach prokarionty pozostawały słabo poznane. Tożsamość wielu wcześnie opisanych taksonów bakterii nie jest znana; pierwszy gatunek bakterii opisano dopiero w 1809 r. (choć jego przynależność do nich nie została uznana do 1892 r.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44835", "fragment_id": "647294/28", "subtitle": "", "title": "Bakterie", "source": "wikipedia", "start_index": 44490.0, "document_id": "647294", "parentId": 44835.0, "score": 0.06875578314065933}, "uuid": "963362fc-504b-4f3c-a260-2e7ea70fddb6"}, {"page_content": "Mikrobiota jelitowa (tradycyjnie: mikroflora jelitowa, flora bakteryjna jelit) – zespół mikroorganizmów (mikrobiom), głównie bakterii, tworzący w układzie pokarmowym złożony ekosystem. U człowieka jeden z elementów jego bioty fizjologicznej.\nW ludzkim przewodzie pokarmowym egzystuje ogromna liczba mikroorganizmów w ilości od 106 do 1012 w 1 g treści, w zależności od odcinka (jelito cienkie, jelito grube, odbytnica). Największą aktywność, liczebność i zróżnicowanie wykazuje mikrobiota zamieszkująca jelito grube. Szacuje się, że występuje tam od 500 do 1000 gatunków należących do 45 rodzajów i 17 rodzin drobnoustrojów, które stanowią do 60% suchej masy kału. Ze względu na charakter środowiska w którym żyją, bakterie te są bezwzględnie beztlenowe lub względnie beztlenowe, a przemiany metaboliczne z ich udziałem mają charakter procesów fermentacyjnych.\nZe względu na wyłączenie bakterii i grzybów z królestwa roślin, słowo \"flora\" (\"mikroflora\") w odniesieniu do mikroorganizmów bywa zastępowane pojęciem \"biota\" (\"mikrobiota\"), zwłaszcza w literaturze anglojęzycznej (ang. \"microbiota\") oraz \"mikrobiom\". W skład mikrobioty wchodzą również wirusy i mikroorganizmy eukariotyczne.\nZnaczenie mikrobioty jelitowej u człowieka.\nTradycyjnie szacowano, że ludzie żyją z liczbą komórek bakteryjnych dziesięciokrotnie przewyższającą liczbę komórek ludzkich. Nowsze szacunki jednak wskazują na najbardziej prawdopodobny stosunek wynoszący około 1:1.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255107", "fragment_id": "1118039/0", "subtitle": "", "title": "Mikrobiota jelitowa", "parentId": 1255107.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1118039", "score": 0.0639776885509491}, "uuid": "3d57ac04-9bfe-4ed9-bb34-abdad8d5fffa"}, {"page_content": "Bakterie bioty jelitowej znajdują się przede wszystkim w jelicie grubym i stanowią do 80% masy kału. Około 300-1000 gatunków bakterii wchodzi w skład mikrobioty jelitowej, z czego najczęściej wymienia się ok. 500 gatunków. 800 gatunków bytuje w jelicie grubym. 30-40 gatunków składa się na 99% wszystkich bakterii mikrobioty jelitowej. Także grzyby i pierwotniaki wchodzą w skład mikrobioty jelitowej, lecz niewiele wiadomo o ich działaniach. Zsekwencjonowano w tym środowisku co najmniej 3,3 mln genów.\nRelacje między gospodarzem a biotą bakteryjną nie polegają wyłącznie na komensalizmie, lecz są rodzajem korzystnej symbiozy. Mikroorganizmy spełniają wiele pożytecznych funkcji: fermentacja pewnych składników pokarmowych, stymulacja systemu odpornościowego w zwalczaniu drobnoustrojów chorobotwórczych, regulacja rozwoju jelit, produkcja witamin (biotyna i witamina K) i produkcja hormonów.\nW pewnych warunkach niektóre gatunki mikrobioty bakteryjnej jelit mogą powodować stany chorobowe (zakażenie oportunistyczne) lub przyczyniać się do kancerogenezy.\nMikrobiom przewodu pokarmowego (regulowany przez skład diety i stan odżywienia) wpływa na utrzymywanie prawidłowego funkcjonowania mózgu.\nDrobnoustroje wchodzące w skład mikrobioty jelitowej człowieka.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nTabela przedstawia przegląd niektórych grup drobnoustrojów wchodzących w skład mikrobioty jelitowej i ich zbadany wpływ na organizm człowieka.\nNależy zwrócić uwagę na fakt, że dwa rodzaje bakterii, \"Bifidobacterium\" (występują w ilości około 1010 do 1011 na 1 g treści, głównie jelicie grubym) oraz \"Lactobacillus\" (108 do 1010 osobników na 1 g treści) mają wpływ korzystny, natomiast pozostałe grupy wpływają na organizm głównie niekorzystnie.\nZmiany w składzie mikrobioty jelitowej u człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255107", "fragment_id": "1118039/1", "subtitle": "", "title": "Mikrobiota jelitowa", "document_id": "1118039", "start_index": 1449.0, "parentId": 1255107.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07016896456480026}, "uuid": "24d1aa61-4b7d-496d-8565-c6fac146f3f9"}, {"page_content": "Podział ten został dokonany jedynie na podstawie porównania sekwencji rRNA, ale następnie znaleziono liczne fakty pasujące do niego. Z punktu widzenia biochemii i fizjologii komórek archeony są bardzo odmienne od bakterii właściwych, niektóre cechy zbliżają je do jądrowców.\nAlternatywne podziały.\nIstnieje też alternatywny podział na dwa cesarstwa (Prokaryota [Bacteria] i Eukaryota) z sześcioma królestwami, zaproponowany przez Thomasa Cavaliera-Smitha w 2004.\nNie jest on jednak zbyt popularny, głównie ze względu na brak pewności co do pokrewieństw między grupami eukariontów.\nAmerykańska systematyk Lynn Margulis jest zdania, że rozdzielanie prokariontów na dwa taksony wysokiej rangi nie jest wystarczająco uzasadnione, bo mimo znaczących różnic biochemicznych są one jednak znacznie bardziej podobne do siebie niż do organizmów jądrowych. Wynika to z uznania planu budowy komórki za istotniejszą cechę systematyczną niż cechy biochemiczne – szczególnie że cechy biochemiczne mogą być „wymieniane” między nawet odlegle spokrewnionymi organizmami poprzez poziomy transfer genów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1323", "fragment_id": "169231/1", "subtitle": "", "title": "Domena (biologia)", "parentId": 1323.0, "start_index": 1718.0, "document_id": "169231", "source": "wikipedia", "score": 0.07238435000181198}, "uuid": "4b05b7dc-730a-4193-9de2-0380b23d84ed"}, {"page_content": "Bakterie nie posiadają jądra komórkowego. Materiał genetyczny zlokalizowany jest w pojedynczych chromosomach oraz w plazmidach. Chromosom znajduje się w nieregularnym organellum komórkowym – nukleoidzie. Nukleoidy znajdują się w cytoplazmie i zawierają oprócz chromosomów, różnorodne białka i RNA. Jedynie \"Planctomycetes\" są wyjątkiem od tej reguły. Jako jedyne mają one nukleoid otoczony błoną, która występuje także przy innych organellach i dzieli komórkę na kilka części. Jak wszystkie żywe organizmy bakterie zawierają rybosomy służące do produkcji i przemian białek. Mają one jednak inną strukturę niż te występujące u archeonów i eukariontów.\nMateriałami zapasowymi bakterii są różnorodne substancje, takie jak glikogen, polifosforan, siarka lub polihydroksyalkaniany (jak polihydroksymaślan). Magazynują je w ziarnkach, z których mogą być uwalniane w razie potrzeby. Fotosyntetyczne bakterie planktoniczne należące do \"Cyanobacteria\" wytwarzają pęcherzyki gazu, dzięki którym mogą regulować głębokość, na której się znajdują w toni wodnej, optymalizując w ten sposób warunki środowiska, co w cyklu 24-godzinnym, obserwujemy jako dobowe migracje pionowe.\nStruktury zewnętrzne.\nPodstawowe elementy struktury zewnętrznej bakterii to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44835", "fragment_id": "647294/8", "subtitle": "", "title": "Bakterie", "document_id": "647294", "start_index": 13240.0, "parentId": 44835.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06898217648267746}, "uuid": "b5513daf-1669-49b5-b42c-1bf4d4e8e406"}, {"page_content": "W zależności od klasyfikacji, uznaje się od zaledwie kilkunastu do ponad stu typów bakterii. Poniższa tabelka zawiera ogólnikowe opisy najważniejszych z nich oraz stanowi porównanie ich nazewnictwa i przynależności w obrębie czterech klasyfikacji.:\n     takson nie budzący wątpliwości\n     grupa nieuwzględniona w danej klasyfikacji\n     w większości Gram-dodatnie\n     w większości Gram-ujemne\nFilogeneza.\nDrzewo filogenetyczne bakterii wciąż stanowi w dużej mierze zagadkę; monofiletyzm wielu taksonów wysokiej rangi jest wątpliwy, a wciąż odkrywane są nowe ugrupowania o niepewnej pozycji systematycznej. Do ważniejszych opublikowanych w ostatnich latach na ten temat prac należą: Ciccarelli i innych z 2006 r. zawierająca propozycję zautomatyzowanej procedury ustalania pokrewieństw, Battistuzzi i Hedgesa z 2008 r. przedstawiająca dowody na istnienie dwu znacznych ugrupowań monofiletycznych (\"Terrabacteria\" i \"Hydrobacteria\") zaproponowanych przez Battistuzzi, Feijao i Hedgesa w roku 2004, Lang, Darlinga i Eisena z 2013 r. obejmująca kilka drzew skonstruowanych różnymi metodami (w tym nowymi), Browna i innych z 2015 r. dotycząca domniemanego kladu \"Patescibacteria\" siostrzanego dla grupy pozostałych bakterii i możliwie obejmującego nawet 250 typów a nieposiadającego żadnego wyizolowanego przedstawiciela, Hug i innych z 2016 r. uwzględniająca grupy znane jedynie z metagenomów (m.in. \"Patescibacteria\") przy ustalaniu pokrewieństw wszystkich organizmów (z naciskiem na prokarionty), Carnevali i innych z 2019 r. skupiona przede wszystkim na sinicach i ich krewnych, Zhu i innych z 2019 r. zawierająca drzewo skonstruowane na podstawie ponad 10 tys. genomów (w tym metagenomów) oraz Cavalier-Smitha i Chao z 2020 r. wskazująca na pochodzenie archeonów i eukariontów bezpośrednio od bakterii. Rolę odgrywa też drzewo opracowywane przez SILVA, jak również 'The All-Species Living Tree’ Project.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44835", "fragment_id": "647294/45", "subtitle": "", "title": "Bakterie", "parentId": 44835.0, "start_index": 68313.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647294", "score": 0.16405685245990753}, "uuid": "9612c408-4db2-456c-b147-ed3197acac7b"}]}
{"id": "q_702", "question": "W którym europejskim państwie leży miasto Gandawa?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nGandawa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Gent&lt;/&gt;, wym. ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Gand&lt;/&gt;, wym. ) – miasto w północno-zachodniej Belgii, w Regionie Flamandzkim, siedziba administracyjna prowincji Flandria Wschodnia, oraz okręgu Gandawa. Leży przy ujściu rzeki Leie do Skaldy, przez Kanał Gandawa-Terneuzen ma dostęp do Morza Północnego. W mieście działa polski konsulat honorowy. Gandawa jest miastem portowym i uniwersyteckim. Pod względem liczby mieszkańców jest po Antwerpii drugim co do wielkości miastem Belgii, a pod względem powierzchni i liczby mieszkańców jednocześnie jest największym miastem w prowincji.\nHistoria.\nPoczątki.\nRegion Gandawy był zamieszkany od czasów Celtów. Nazwa miasta (nld. \"Gent\") pochodzi z celtyckiego słowa 'ganda' oznaczającego miejsce zbiegu, połączenia, np. dwóch rzek (w tym przypadku ujście rzeki Leie do Skaldy). Nie ma pisemnych przekazów na temat miasta z czasów rzymskich, ale badania archeologiczne potwierdzają, że region Gandawy był wtedy także zamieszkiwany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136627", "fragment_id": "7865/0", "subtitle": "", "title": "Gandawa", "document_id": "7865", "start_index": 1.0, "parentId": 136627.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8709892630577087}, "uuid": "9eced438-f20a-4733-a9e4-4dbf3dcd54f9"}, {"page_content": "Ważny port morski. Podstawę gospodarki stanowi dobrze rozwinięty przemysł włókienniczy (głównie bawełniany), elektromaszynowy, chemiczny, przetwórstwa spożywczego, skórzany. Duży ośrodek hodowli kwiatów. Ośrodek kulturalno-naukowy, siedziba placówek badawczych i szkół wyższych. Ważny węzeł komunikacji drogowej i kolejowej.\nOświata.\nGandawa jest pod względem liczby studentów najważniejszym miastem uniwersyteckim w Belgii. Na samym uniwersytecie \"(Universiteit Gent)\" studiuje około 41 tysięcy osób, a w mieście działają także wyższe szkoły techniczne i zawodowe – HOGENT (ok. 13,5 tysięcy studentów) i katolicka Arteveldehogeschool (ok. 14 tysiąca studentów), LUCA School of Arts (ok. 1400 studentów) i Odisee (ok. 2000 studentów). W mieście studiuje też wielu studentów zagranicznych, w tym spora grupa studentów polskich – studiujących głównie w ramach programu Erasmus.\nZabytki i atrakcje turystyczne.\nGandawa należy do najczęściej odwiedzanych przez turystów miast Belgii. W mieście funkcjonuje słynny uniwersytet (\"Universiteit Gent\"), którego początki sięgają 1817 roku. Biblioteka uniwersytecka zwana Boekentoren belgijskiego architekta Henry’ego van de Velde jest jednym z najbardziej znanych budynków w mieście.\nZnane zabytki:\nCo cztery lata w Gandawie ma miejsce słynna wystawa-festiwal kwiatów Gentse Floraliën. Co roku pod koniec lipca w Gandawie odbywa się jedna z największych imprez muzyczno-kulturalnych Gentse Feesten, która trwa dziesięć dni i w czasie której odbywa się słynny pochód stroppendragers. Co roku w październiku w Gandawie odbywa się jeden z największych festiwali filmowych w Europie – Film Fest Gent. W latach 1995–2014, w Gandawie odbywała się parada I Love Techno, która w roku 2015 została przeniesiona do francuskiego Pérols.\nSport.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136627", "fragment_id": "7865/13", "subtitle": "", "title": "Gandawa", "source": "wikipedia", "start_index": 19563.0, "document_id": "7865", "parentId": 136627.0, "score": 0.24048689007759094}, "uuid": "96be2627-3d88-4053-9e07-5553af529cc2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy okręgu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nGandawa (nld. \"Arrondissement Gent\", fr. \"Arrondissement administratif de Gand\", niem. \"Bezirk Gent\") – okręg w północnej Belgii, w Regionie Flamandzkim, w prowincji Flandria Wschodnia. Jest największym okręgiem prowincji. \nPodział administracyjny.\nOkręg podzielony jest na 17 gmin (nld. \"gemeente\", fr. \"commmune\", niem. \"Gemeinde\"), w skład których wchodzi 68 dzielnic \"(deelgemeente)\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5689613", "fragment_id": "1248432/0", "subtitle": "", "title": "Gandawa (okręg)", "parentId": 5689613.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1248432", "score": 0.37331345677375793}, "uuid": "82adda3b-96b0-47e7-95ff-79fa4c6abe96"}, {"page_content": "Wraz z rozwojem przemysłu, przybywało w mieście robotników – w 1930 roku pracowało ich w mieście 35 tys. (wszystkich mieszkańców było ok. 175 tys.) w 1200 różnych fabrykach i zakładach. Nic dziwnego, że to w Gandawie powstały pierwsze w Belgii nowoczesne związki zawodowe.\n8 września 1873 w Gandawie nastąpiło założycielskie zebranie Instytutu Prawa Międzynarodowego.\nW roku 1913 Gandawa była gospodarzem wystawy światowej EXPO. Wystawa została zorganizowana (od kwietnia do października) w specjalnie na tę okazję wybudowanym kompleksie. Został wtedy także wybudowany dworzec Gent-Sint-Pieters i pobliski hotel Flandria Palace oraz odrestaurowano wiele zabytków miasta. Planowano też otwarcie jednego z najsłynniejszych budynków miasta Vooruit wybudowanego z inicjatywy ruchu socjalistycznego Samenwerkende Maatschappij Vooruit Nr.1, jednak z powodu strajków do otwarcia przed wystawą EXPO nie doszło. Lata świetności Vooruit przeżywał po I wojnie światowej, jako socjalistyczny dom ludowy, gdzie robotnicy spędzali czas wolny.\nOd początku XX wieku Gandawa miała około 15 dużych hoteli, salę kinową \"Valentino\", gdzie wyświetlano filmy już w 1901 roku, później została ona rozbudowana i przemianowana na kino \"Scala\", następnie \"Wintergarten\", a w 1921 roku na \"Coliseum\".\nPo I wojnie światowej Gandawa stawała się miastem kultury i rozrywki – w tym czasie rozpoczęto organizacje m.in. Gentse Feesten i jarmarku, które organizuje się co roku do chwili obecnej. W 1932 roku rozpoczęło działalność największe kino w kraju, gdzie wyświetlano filmy dźwiękowe – Capitole. W połowie lat 30. Gandawa miała także swoją radiostację. W 1930 roku Uniwersytet Gandawski stał się pierwszą szkołą wyższą w kraju, gdzie wykładano w języku niderlandzkim. W 1938 roku jeden z profesorów tego uniwersytetu – Corneille Heymans – otrzymał Nagrodę Nobla.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136627", "fragment_id": "7865/11", "subtitle": "", "title": "Gandawa", "parentId": 136627.0, "start_index": 15952.0, "source": "wikipedia", "document_id": "7865", "score": 0.17039959132671356}, "uuid": "583b1c31-8fbc-46c0-93aa-b5fd55c7044e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dzielnicy miasta Gandawa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMariakerke – dzielnica \"(deelgemeente)\" miasta Gandawa w Belgii, w Regionie Flamandzkim, w prowincji Flandria Wschodnia, w okręgu Gandawa. 1 stycznia 2020 roku liczyła 17 241 mieszkańców. Do 31 grudnia 1976 samodzielna gmina.\nDemografia.\nLiczba mieszkańców, stan na 1 stycznia:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5737456", "fragment_id": "1273080/0", "subtitle": "", "title": "Mariakerke (Gandawa)", "document_id": "1273080", "start_index": 1.0, "parentId": 5737456.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2629331052303314}, "uuid": "a2e69a3b-fe70-4688-8ec6-cb611da6fd42"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dzielnicy miasta Gandawa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nLedeberg – dzielnica \"(deelgemeente)\" miasta Gandawa w Belgii, w Regionie Flamandzkim, w prowincji Flandria Wschodnia, w okręgu Gandawa. 1 stycznia 2020 roku liczyła 16 530 mieszkańców. Do 31 grudnia 1976 samodzielna gmina.\nDemografia.\nLiczba mieszkańców, stan na 1 stycznia:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5737449", "fragment_id": "1273078/0", "subtitle": "", "title": "Ledeberg (Gandawa)", "parentId": 5737449.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1273078", "source": "wikipedia", "score": 0.2393348067998886}, "uuid": "17bc866b-3e7f-4399-a66d-8301b75d4bbc"}, {"page_content": "Czasy panowania Francji (1794–1814) przyniosły Gandawie wzrost ekonomiczny, a w latach przynależności do Niderlandów (1815–1830) Gandawa stała się miastem uniwersyteckim i ponownie portem morskim, dzięki wybudowaniu kanału Gandawa-Terneuzen (1825–1827). Od 1795 Gandawa była stolicą francuskiego departamentu Escaut, a po 1815 była stolicą niderlandzkiej, a następnie belgijskiej prowincji Flandria Wschodnia.\nDomy budowane od XVIII w. przez nową arystokrację gościły znamienite postacie, np. w kamienicy Hotel d'Hane-Steenhuyse mieszkał król Francji Ludwik XVIII (w 1815 roku po ucieczce Napoleona z Elby), car Aleksander I (w 1814 roku), król Niderlandów Wilhelm I (w 1816 roku), w hotelu Clemmen przebywał książę Wellington zanim wyruszył pod Waterloo, a w kamienicy Schamp gościła delegacja amerykańska z przyszłym prezydentem Johnem Quincy Adamsem. Delegacja prowadziła rozmowy ze stroną brytyjską i w Gandawie podpisała traktat kończący drugą wojnę brytyjsko-amerykańską, tzw. traktat gandawski.\nGandawa była także pierwszym miastem na kontynencie europejskim, gdzie dotarła rewolucja przemysłowa, a to dzięki zmechanizowaniu przemysłu tekstylnego. Gandawa zawdzięcza to niejakiemu Lievenowi Bauwensowi, któremu udało się przemycić z Anglii projekt maszyny przędzalniczej – Spinning Jenny (pl. \"Przędzącej Jenny\"). Miasto odzyskiwało dawny blask.\nW granicach Belgii.\n28 września 1837 roku przyjechał do Gandawy po raz pierwszy pociąg parowy. Od 1874 roku miasto ma także tramwaje, w 1899 roku było tu już dziewięć linii (na początku tramwaje konne, a od 1905 roku elektryczne).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136627", "fragment_id": "7865/10", "subtitle": "", "title": "Gandawa", "document_id": "7865", "start_index": 14368.0, "parentId": 136627.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3688619136810303}, "uuid": "f3ffde7e-0c24-46f6-8d1b-f6f016811228"}, {"page_content": "Biblioteka Uniwersytecka w Gandawie (nl. \"Universiteitsbibliotheek Gent\") – jedna z największych bibliotek w Belgii z siedzibą w Boekentoren (Wieży książek) przeznaczona do gromadzenia, przechowywania i opracowywania zbiorów bibliotecznych mających służyć społeczności akademickiej Uniwersytetu w Gandawie.\nHistoria.\nW 1795 roku Gandawa została włączona do Republiki Francuskiej. Tak jak we Francji zostały zlikwidowane zakony, a majątek, tereny i budynki klasztorne przejęło państwo. Karel van Hulthem przekonał radę miejską Gandawy, aby w budynkach opactwa Baudelo gromadzić skonfiskowane archiwa, rękopisy i książki. Ponieważ w Republice Francuskiej szkolnictwo przeszło w ręce państwa, gdy szukano pomieszczeń dla Szkoły van Hulthem zaproponował, aby umieszczono ją w opactwie Baudeloo. W kościele umieszczono bibliotekę, a stary ogród warzywny przekształcono w botaniczny, bo w szkole miano uczyć również przyrody, nie tylko łaciny i religii. Van Hulthem został mianowany bibliotekarzem i nauczycielem historii. Gdy kilka lat później Napoleon likwiduje szkoły centralne rada miasta przejmuje bibliotekę i ogród botaniczny.\nW 1817 roku Wilhelm I zakłada w Gandawie nowy uniwersytet i zawiera z miastem umowę, że biblioteka, meble i książki na czas nieokreślony zostaną przekazane nowej uczelni. W 1820 roku architekt miejski Roelandt dobudowuje do istniejącego budynku ganek z kolumnadą. W XIX wieku budynek biblioteki był kilkakrotnie remontowany tak, aby sprostać potrzebom użytkowników. Zbiory były wzbogacane poprzez zakup prywatnych kolekcji oraz darowizny mieszkańców Gandawy i pracowników uczelni. Kolekcja nazywana \"Gandavensia\" zawiera około miliona dokumentów, publikacji i wycinków zgromadzonych przez głównego bibliotekarza Ferdinanda Vander Haeghena i dokumentuje historię XIX-wiecznej Gandawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3008527", "fragment_id": "1203930/0", "subtitle": "", "title": "Biblioteka Uniwersytecka w Gandawie", "parentId": 3008527.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1203930", "source": "wikipedia", "score": 0.13869395852088928}, "uuid": "7485d3eb-7759-4376-846a-56ae5796b677"}, {"page_content": "Sint-Amandsberg (fr. \"Mont-Saint-Amand\", \"Mont-Saint-Amand-lez-Gand\") – dzielnica \"(deelgemeente)\" miasta Gandawa w Belgii, w Regionie Flamandzkim, w prowincji Flandria Wschodnia, w okręgu Gandawa. 1 stycznia 2020 roku liczyła 32 151 mieszkańców. Do 31 grudnia 1976 samodzielna gmina. Pod względem liczby mieszkańców jest największą dzielnicą miasta.\nDemografia.\nLiczba mieszkańców, stan na 1 stycznia:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5737533", "fragment_id": "1273104/0", "subtitle": "", "title": "Sint-Amandsberg", "document_id": "1273104", "start_index": 0.0, "parentId": 5737533.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11467451602220535}, "uuid": "34fe3a2e-6e71-4187-9dd9-3e9f9d12fec4"}, {"page_content": "Gentbrugge – dzielnica \"(deelgemeente)\" miasta Gandawa w Belgii, w Regionie Flamandzkim, w prowincji Flandria Wschodnia, w okręgu Gandawa. 1 stycznia 2020 roku liczyła 15 957 mieszkańców. Do 31 grudnia 1976 samodzielna gmina. Leży nad rzeką Skalda.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=918625", "fragment_id": "994194/0", "subtitle": "", "title": "Gentbrugge", "parentId": 918625.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "994194", "score": 0.7219507098197937}, "uuid": "3fbc7994-a6e1-4bfb-a79d-374a588dbe21"}]}
{"id": "q_703", "question": "Czy diabeł tasmański jest ssakiem, czy gadem?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDiabeł tasmański (\"Sarcophilus harrisii\") – gatunek mięsożernego ssaka, torbacza z rodziny niełazowatych (Dasyuridae). Występuje na wolności jedynie na australijskiej wyspie Tasmanii. Osiąga wielkość niewielkiego psa i jest największym współczesnym mięsożernym torbaczem, po wyginięciu wilkowora tasmańskiego (wilka workowatego) w 1936. Ma krępe, umięśnione ciało, czarne futro, ostry zapach, bardzo głośny i niepokojący pisk, doskonały węch i charakterystyczny sposób pożywiania się. Poluje na zdobycz i poszukuje padliny, zjada też produkty spożywcze, jeśli bytuje w pobliżu osiedli ludzkich. Zazwyczaj prowadzi samotny tryb życia, czasami żywi się razem z innymi diabłami i wypróżnia się we wspólnym miejscu. W odróżnieniu od większości niełazowatych, ma efektywne mechanizmy termoregulacji organizmu, co pozwala mu zachować aktywność w południe, nie przegrzewając się. Pomimo pulchnego wyglądu zaskakuje szybkością i wytrzymałością. Potrafi wspinać się na drzewa i przepływać rzeki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/0", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "parentId": 3087205.0, "start_index": 0.0, "document_id": "104105", "source": "wikipedia", "score": 0.639769971370697}, "uuid": "9e6b7388-95c8-4183-acd3-d6d5537eec28"}, {"page_content": "Diabeł tasmański to największy współczesny mięsożerny torbacz. Krępy, ciężkiej budowy, ma dużą głowę i ogon długości połowy długości ciała. Co niezwykłe w przypadku torbaczy, jego przednie łapy są nieco dłuższe od tylnych. Zwierzę może biec z prędkością do 13 km/h na krótkim dystansie. Futro zazwyczaj ma barwę czarną, często widnieją na nim nieregularne białe plamy ulokowane na klatce piersiowej i zadzie. Nie posiada ich 16% diabłów tasmańskich. Znaczenia te sugerują, że ssak wykazuje większą aktywność o świcie i zmierzchu. Uważa się, że przyciągają one ataki w postaci gryzienia do mniej ważnych części ciała, ponieważ gryzienie się diabłów tasmańskich prowadzi do gromadzenia się blizn w tych właśnie regionach ciała. Samce są zwykle większe od samic. Ich głowa i tułów mierzą przeciętnie 652 mm, ogon zaś mierzy 258 mm. Masa ciała wynosi średnio 8 kg. Samice mają głowę i ogon długości średnio 570 mm, a ich ogon ma 244 mm. Masa ich ciała to średnio 6 kg. Osobniki zamieszkujące zachodnią Tasmanię są zwykle mniejszych rozmiarów. Dłonie kończą się pięcioma długimi palcami, z których 4 zwracają się do przodu, a 1 w bok, co pozwala zwierzęciu chwytać pożywienie. Stopy kończą się czterema palcami. Pazury diabłów tasmańskich nie chowają się. Krępe diabły tasmańskie mają względnie nisko położony środek ciężkości.\nSsaki te osiągają pełną wielkość w wieku dwóch lat. Nieliczne żyją na wolności powyżej 5 lat. Prawdopodobnie najdłużej żyjący odnotowany osobnik, Coolah, to samiec, który żył w niewoli powyżej 7 lat. Urodził się w styczniu 1997 w Cincinnati Zoo, umarł w maju 2004 w Fort Wayne Children’s Zoo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/11", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "parentId": 3087205.0, "start_index": 13797.0, "document_id": "104105", "source": "wikipedia", "score": 0.7419337034225464}, "uuid": "9bcf40b2-1323-4e9b-9b74-91a9687e5b9f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDiabeł (\"Sarcophilus\") – rodzaj ssaków z podrodziny niełazów (Dasyurinae) w obrębie rodziny niełazowatych (Dasyuridae).\nZasięg występowania.\nRodzaj obejmuje jeden współcześnie żyjący gatunek występujący na Tasmanii.\nMorfologia.\nDługość ciała samic 57 cm, długość ogona samic 24,4 cm, długość ciała samców 65,2 cm, długość ogona samców 25,8 cm; masa ciała samic 5–9 kg, samców 8–14 kg (dotyczy gatunku występującego współcześnie).\nSystematyka.\nPodział systematyczny.\nDo rodzaju należy jeden współcześnie występujący gatunek:\nOpisano również gatunki wymarłe:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3518464", "fragment_id": "982041/0", "subtitle": "", "title": "Diabeł (rodzaj ssaków)", "document_id": "982041", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3518464.0, "score": 0.30930793285369873}, "uuid": "706f1028-b913-435a-bbc0-67eb53678a90"}, {"page_content": "Diabły tasmańskie potrafią upolować zdobycz dorastającą rozmiarów małego kangura, nie są jednak wyspecjalizowanymi drapieżnikami. Spożywają padlinę częściej, niż polują na żywą zdobycz. Preferują wombaty, które są powolne i zawierają dużo tłuszczu, jednakże zjedzą każde niewielkie rodzime zwierzę, jak \"Bettongia\" czy \"Potorous\" (kanguroszczurowate), zwierzęta domowe (nawet owce), ptaki, ryby, owoce, biomasę, owady, kijanki, płazy bezogonowe i gady. Dietę mają bardzo zróżnicowaną, zależy ona od dostępności pożywienia. Przed wyginięciem wilkowora tasmańskiego diabły tasmańskie pożerały szczenięta wilkoworów pozostawione bez opieki w norach, gdy ich rodzice oddalili się. Mogło to przyśpieszyć wyginięcie wilkowora, który, z drugiej strony, zjadał diabły tasmańskie. Diabeł znany jest też z polowań na bobroszczury w morzu i zjadania padłych ryb wyrzuconych na brzeg. Poluje też na owce, o ile trafi na chorego lub rannego osobnika; żywi się też padłymi owcami i znalezionymi łożyskami. W otoczeniu siedzib ludzkich kradnie buty i je gryzie. W pozostałościach po diabłach tasmańskich znajdowano także obroże i kolczyki pożartych zwierząt, nietknięte kolce kolczatek, ołówki, długopisy, plastik i dżinsy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/21", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "source": "wikipedia", "start_index": 26695.0, "document_id": "104105", "parentId": 3087205.0, "score": 0.8182418346405029}, "uuid": "f796e173-c677-4a83-b7a9-d8a2fabde984"}, {"page_content": "Podstawowym siedliskiem diabłów tasmańskich jest strefa od niskich do umiarkowanych opadów na wschodzie i północnym zachodzie Tasmanii. Ssaki te lubią zwłaszcza suche, sklerofilowe lasy i porośnięte lasem tereny przybrzeżne Choć nie spotyka się ich w najwyżej położonych miejscach wyspy, a ich zagęszczenie jest niskie na równinach porośniętych \"Gymnoschoenus sphaerocephalus\" na południowym wschodzie (South West Wilderness), ich populacja ma wysoką liczebność w suchych bądź mieszanych sklerofilowych lasach i przybrzeżnych wrzosowiskach. Diabły tasmańskie preferują widne lasy od wysokich i ciemnych, a także lasy bardziej suche, niż wilgotne. Spotyka się je także w pobliżu dróg, gdzie często zdarzają się śmiertelne wypadki, choć stworzenia te często same padają ofiarami wypadków drogowych, gdy żerują na padlinie. Zgodnie z opinią Threatened Species Scientific Committee ich wszechstronność oznacza, że niszczenie środowiska naturalnego nie stanowi największego zagrożenia dla gatunku.\nZ diabłem tasmańskim związany jest tasiemiec \"Dasyurotaenia robusta\", klasyfikowany jako gatunek rzadki przez Tasmanian Threatened Species Protection Act z 1995. Robak ten występuje jedynie u diabłów tasmańskich.\nEkologia i zachowanie.\nDiabeł tasmański żeruje zwykle w nocy i o zmierzchu. Dnie spędza w gęstych zaroślach bądź w norze. Spekulowano, czy jego nocna aktywność stanowi adaptację pozwalającą unikać drapieżnictwa ze strony ludzi i orłów. Młode diabły tasmańskie są aktywne głównie o zmierzchu. Nie ma dowodów na występowanie u diabłów torporu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/15", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "source": "wikipedia", "start_index": 18973.0, "document_id": "104105", "parentId": 3087205.0, "score": 0.8875086903572083}, "uuid": "78a3b979-62de-487d-8706-a1ad4acb3dc1"}, {"page_content": "Diabeł tasmański nie tworzy stad. Zamiast tego spędza czas samotnie, jeśli jest już po odstawieniu od piersi. Uważano go za zwierzę samotne, a jego interakcje społeczne kiepsko rozumiano. Jednakże badanie terenowe opisane w 2009 rzuciło na nie pewne światło. Osobnikom zamieszkującym Park Narodowy Narawntapu założono nadajniki, które zbierały informacje o ich interakcjach z pobratymcami od lutego do czerwca 2006. Okazało się, że poszczególne diabły tasmańskie wchodziły w skład obszernej sieci społecznej, charakteryzowanej przez kontakty samców i samic podczas sezonu rozrodczego, natomiast przez interakcje samic między sobą, najczęstsze poza sezonem rozrodczym, choć częstość i wzorce kontaktów nie różniły się znacznie pomiędzy sezonami. Wcześniej sądzono, że samce walczyły o jedzenie, teraz okazało się, że samce rzadko miewają spotkania z innymi samcami. Diabły tasmańskie uznaje się za zwierzęta ogólnie nieterytorialne, choć samice wykazują zachowania terytorialne wokół swych nor. Pozwala to na większe zagęszczenie osobników zajmujących dany obszar bez konfliktów, niż mogłoby to mieć miejsce w przypadku zwierząt terytorialnych. Ssak zajmuje jednak areał osobniczy. W okresie pomiędzy dwoma a czterema tygodniami areał ten wahał się pomiędzy 4 a 27 km² ze średnią 13 km². Położenie i geometria tych areałów zależy od dostępności pożywienia, zwłaszcza zaś walabii i pademelonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/17", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "parentId": 3087205.0, "start_index": 21229.0, "source": "wikipedia", "document_id": "104105", "score": 0.5654787421226501}, "uuid": "2b86a827-0bea-4a49-99ab-ef88411f2bf8"}, {"page_content": "Ssaki te są popularne wśród turystów. Dyrektor Tasmanian Devil Conservation Park określił możliwe wyginięcie zwierzęcia jako naprawdę znaczący cios dla australijskiej i tasmańskiej turystyki. Zaproponowano też wiele milionów dolarów na budowę ogromnego, mierzącego 19 m wysokości i 35 m długości diabła w Launceston na północy Tasmanii jako atrakcji turystycznej. Turystyka zaczęła wykorzystywać diabła tasmańskiego w latach 70. XX wieku, gdy badania wykazały, że zwierzęta te często stanowią jedyną rzecz, jaką o Tasmanii wie zagranica. Zasugerowano, że w związku z tym należy postawić je w centrum wysiłków marketingowych. Niektóre osobniki wzięto nawet na promocyjne podróże.\nW związku ze swą unikalnością diabły tasmańskie wystąpiły w licznych dokumentach i książkach dla dzieci. Opłaty licencyjne z \"Ruby Roars\" Margaret Wild przeznaczane są na badania nad DFTD. Australijski dokument z 2005 pod tytułem \"Terrors of Tasmania\", wyreżyserowany i wyprodukowany przez Davida Parera i Elizabeth Parer-Cook, opowiada o życiu samicy diabła tasmańskiego zwanej \"Manganinnie\" poprzez sezon rozrodu, poród i odchów młodych. Przedstawia on również skutki DFTD i próby ochrony w celu zapewnienia przetrwania gatunku. Wyświetliła go telewizja australijska i amerykańska na kanale National Geographic Channel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/45", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "document_id": "104105", "start_index": 62950.0, "parentId": 3087205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47600919008255005}, "uuid": "1e0853ac-090f-4e8b-9064-9e5dde38673d"}, {"page_content": "W języku angielskim funkcjonowała wczesna nazwa zwyczajowa \"Beelzebub’s pup\" („szczenię Belzebuba”). Nadali ją eksploratorzy Tasmanii, odnosząc się do demona uznawanego za księcia piekła i pomocnika szatana. Ludzie ci, pierwszy raz weszli w kontakt ze zwierzęciem, usłyszawszy jego unoszące się daleko odgłosy w nocy. Nadane zwierzęciu określenie wiąże się z dziewiętnastowieczną nazwą \"Sarcophilus satanicus\" („szatański miłośnik mięsa”) i \"Diabolus ursinus\" („niedźwiedzi diabeł”). Wszystkie te miana wiązały się z wczesnymi mylnymi koncepcjami uznającymi diabła tasmańskiego za zaciekłe, zawzięte stworzenie.\nDiabeł tasmański (\"Sarcophilus harrisii\") zalicza się do rodziny niełazowatych. Rodzaj \"Sarcophilus\" zawiera jeszcze dwa inne gatunki, znane jedynie dzięki plejstoceńskim skamielinom: \"S. laniarius\" i \"S. moornaensis\". Relacje pokrewieństwa pomiędzy tymi trzema gatunkami nie są jasne. Analiza filogenetyczna wykazała, że najbliższym współczesnym krewnym diabła tasmańskiego jest \"Dasyurus\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/5", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "document_id": "104105", "start_index": 5697.0, "parentId": 3087205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5393708348274231}, "uuid": "6fd3c611-ffe7-4123-9811-b8a9cd0b5fa4"}, {"page_content": "Diabły tasmańskie nie rozwijają wielkich prędkości. Istnieją jednak doniesienia o biegu z prędkością 25 km/h przez 1,5 km. Przypuszcza się, że przed przybyciem na Tasmanię Europejczyków i wprowadzeniem przez nich zwierząt hodowlanych, samochodów i rozpoczęciem się wypadków drogowych, diabły tasmańskie musiały gonić inne rodzime zwierzęta i rozwijać taką szybkość, by móc schwytać ofiarę. Pemberton donosi, że potrafią utrzymać prędkość średnią 10 km/h przez dłuższy czas przez kilka nocy w tygodniu, wobec czego potrafią przebiec długie dystanse, zanim siądą na odpoczynek trwający do pół godziny. Zachowanie takie zinterpretowano jako dowód na to, że ssaki te polują z zasadzki.\nPożywiając się dużymi padłymi zwierzętami, np. krowami, wchodzą do wnętrza spożywanych ciał i czasami w nich śpią.\nŚrednio osobnik zjada dziennie pokarm o masie odpowiadającej 15% masy jego ciała. Potrafi jednak pożreć pokarm o masie odpowiadającej do 40% masy jego ciała w pół godziny, jeśli ma taką sposobność. Skutkuje to tym, że po obfitym posiłku zwierzę jest ociężałe i ospałe. Powoli oddala się, kołysząc się, po czym kładzie się. Wtedy łatwo się doń zbliżyć. Doprowadziło to do poglądu, że takie zwyczaje pokarmowe są skutkiem braku drapieżnika, który mógłby zaatakować opasłego osobnika.\nDiabeł tasmański potrafi nie pozostawić po swej uczcie żadnych śladów padliny mniejszego zwierzęcia, w spożywając też kości i futro. W związku z tym cieszy się wdzięcznością tasmańskich farmerów. Szybkość, z jaką oczyszcza teren z padliny, chroni przed rozprzestrzenianiem się owadów, które mogłyby niekorzystnie wpływać na zwierzęta hodowlane. Niektóre padłe zwierzęta są porzucane, kiedy diabeł tasmański wraca do swej siedziby, kończąc swój posiłek w późniejszym czasie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3087205", "fragment_id": "104105/22", "subtitle": "", "title": "Diabeł tasmański", "parentId": 3087205.0, "start_index": 27905.0, "source": "wikipedia", "document_id": "104105", "score": 0.568323016166687}, "uuid": "abc4ff00-241b-4241-b475-ff00b0192e40"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nNiełazokształtne (Dasyuromorphia) – rząd australijskich ssaków z infragromady ssaków niższych (Metatheria).\nWystępowanie.\nWystępują na kontynencie australijskim, Tasmanii i Nowej Gwinei.\nCharakterystyka.\nWszystkie niełazokształtne są czworonożne, tzn. poruszają się na czterech kończynach. Poza mrówkożerem wszystkie są zwierzętami drapieżnymi. \"Planigale ingrami\" z rodziny niełazowatych jest najmniejszym znanym torbaczem i jednym z najmniejszych ssaków świata. Wymarłe wilkoworowate osiągały ok. 30 kg masy ciała. Do najbardziej znanych niełazokształtnych należą diabeł tasmański, myszowór pędzloogonowy i niełaz plamisty.\nSystematyka.\nDo rzędu należą następujące rodziny:\nOpisano również rodzaje wymarłe nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych rodzin:\nDasyuromorphia są uważane za bezpośrednich potomków wyjściowej grupy Australidelphia, od której wywodzą się pozostałe torbacze australijskie i być może, południowoamerykańskie torbikowate. Badania DNA przeprowadzone przez Krajewski i in. (2000) wskazują na monofiletyzm niełazokształtnych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=660949", "fragment_id": "817504/0", "subtitle": "", "title": "Niełazokształtne", "parentId": 660949.0, "start_index": 0.0, "document_id": "817504", "source": "wikipedia", "score": 0.10482287406921387}, "uuid": "5e5d21db-b1ea-42a6-9eaa-dce0f5a7a7f7"}]}
{"id": "q_704", "question": "Jak nazywało się węzełkowe pismo Inków?", "answer": [{"page_content": "Kipu, quipu, khipu (w języku  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"qu\"&gt;&lt;/&gt; „węzeł”) – forma trójwymiarowego zapisu stosowana przez Indian prekolumbijskiej Ameryki Południowej. Nazywane „pismem węzełkowym”, ze względu na swoją formę: zbiór wykonanych z bawełny lub włosia lamy i alpaki kolorowych sznurków z supełkami. \nCharakterystyka.\nSłużyło do zapamiętywania liczb (najprawdopodobniej w systemie dziesiętnym), a zapewne także i innych informacji. Opisane w magazynie \"Science\" z 12 sierpnia 2005 wyniki badań wskazują, że kipu mogło przechowywać także dane nienumeryczne, takie jak nazwy geograficzne, imię twórcy lub właściciela oraz przedmiot obliczeń, co czyniłoby z niego pierwotny rodzaj pisma.\nPosługiwali się nim członkowie klasy panującej oraz specjalni rachmistrze (w języku keczua \"khipukamayuq\") z imperium Inków oraz – jak wynika z nowych odkryć – także wcześniejsze kultury Indian Ameryki Południowej z obszaru Andów. Istniało kilka odmian kipu, które umożliwiały administratorom imperium m.in. ewidencję ludności, obliczanie podatków, zapisywanie stanów magazynowych, składanie sprawozdań, przechowywanie danych historycznych, kalendarzowych, itp. Jedno kipu mogło liczyć od kilku do nawet 2000 sznurów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200768", "fragment_id": "1421880/0", "subtitle": "", "title": "Kipu", "parentId": 200768.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1421880", "score": 0.7362122535705566}, "uuid": "429fa0ea-e08e-4704-a02b-a1c6dd1ad819"}, {"page_content": "Pismo węzełkowe – sposób zapisu z wykorzystaniem sznurka, na którym różnym rodzajom węzłów oraz ich kombinacjom przypisuje się odrębne znaczenia. Najbardziej znanym i najlepiej zbadanym przykładem jest kipu, używane w Ameryce Południowej przez Inków. Wiadomo jednak, że pismo węzełkowe używane było również w Chinach (patrz: chińskie węzełki), a także na Riukiu i w Korei.\nKształt podobny do takiego sznurka ma indyjskie pismo dewanagari.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=537104", "fragment_id": "1563910/0", "subtitle": "", "title": "Pismo węzełkowe", "parentId": 537104.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1563910", "score": 1.0}, "uuid": "ba4e1501-a4e6-4c93-975f-ecc703f6967c"}, {"page_content": "Z Andrzejem Beneszem związana jest opowieść o zamku „Dunajec” w Niedzicy i znajdującym się tam kipu, czyli inkaskim piśmie węzełkowym, zawierającym rzekomo dane o miejscach ukrycia skarbów. Andrzej Benesz miałby być potomkiem pro lege Wacława Benesza, kuzyna Sebastiana de Berzeviczego, który wyemigrował w XVIII wieku do Peru i tam ożenił się z inkaską kobietą szlacheckiego pochodzenia. Z tego związku mieli córkę Uminę, która stała się żoną bratanka Tupaca Amaru II, przywódcy indiańskiego powstania w latach 1780–1781. Po rozpoczęciu prześladowań rodu Tupaków przez władze hiszpańskie, mąż Uminy uciekł wraz z Sebastianem, żoną i synem – Antonio do Wenecji, gdzie zginął zasztyletowany. Sebastian, Umina i Antonio zbiegają na północne Węgry (od 1920 teren ten należy do Polski), do zamku w Niedzicy. Umina – podobnie jak wcześniej jej mąż – zostaje zasztyletowana przez ścigających ją Hiszpanów. Sebastian ratuje życie wnuka i sprowadza radę emisariuszy Inków, którzy spisują akt adopcji – zwany także Testamentem Inków. Odtąd Antonio staje się synem Wacława Benesza i zamieszkuje na Morawach. Andrzej Benesz – poprzez swego ojca Jana i dziadka Ernesta – miałby być prawnukiem Inki. Według niepotwierdzonych do końca informacji – odnalazł on kipu na zamku w Niedzicy, a nawet próbował znaleźć hipotetyczny skarb Inków. Poszukiwania nie dały rezultatów. Zginął w wypadku samochodowym, co miałoby świadczyć o klątwie inkaskich kapłanów (targnięcie się na kipu i skarb bez zgody rady emisariuszy Inków).\nLegendarny rodowód.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n00. Inti (inkaski bóg-Słońce)\n0. Manco Capac („syn”)\n1. Sinchi Roca (syn)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=548100", "fragment_id": "1587951/2", "subtitle": "", "title": "Andrzej Benesz", "parentId": 548100.0, "start_index": 2956.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1587951", "score": 0.29772621393203735}, "uuid": "af32994b-e67b-4260-9e92-dbe353b82f71"}, {"page_content": "Kipokamajokowie (w języku keczua \"khipu kamayuq\" \"kipu-władający\") – pisarze lub rachmistrze inkascy, posługujący się \"pismem węzełkowym\" (kipu). \nRachmistrzowie Tawantin Suyu tworzyli i rozszyfrowywali węzełki kipu. Kipokamojkowie potrafili przeprowadzać proste działania matematyczne, takie jak dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie. Do ich zadań należało dokumentowanie \"mita\", które stanowiło formę podatku. Zajmowali się również zapisywaniem stanu zapasów, rodzaju wykonywanej pracy, economical output i spisem ludności, poczynając od niemowląt do \"starych ślepców po 80\". Tego systemu używano także do kalendarza.\nOprócz Kipokamojoków także inni członkowie inkaskiego społeczeństwa, tacy jak historycy i arystokracja, posługiwali się kipu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=908822", "fragment_id": "993234/0", "subtitle": "", "title": "Kipokamajokowie", "parentId": 908822.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "993234", "score": 0.19801464676856995}, "uuid": "04649ff5-fa9b-4a84-b9c0-afce138da86c"}, {"page_content": "Inkowie nie znali pisma, nie tworzyli więc literatury we współczesnym rozumieniu. Przedinkaskie próby zapisu przy pomocy pisma hieroglificznego przez Inków zostały zaniechane. Posługiwali się jednak kipu, czyli różnobarwnymi sznurkami, za pomocą których się porozumiewali. Do dzisiaj nie wyjaśniono sposobu, w jaki to robili. Podczas konkwisty większość kipu zniszczono. Do naszych czasów zachowało się około 600 egzemplarzy kipu. Prócz tego znany jest jeden utwór sceniczny inkaski (Ollantay), ale najprawdopodobniej powstał po podboju.\nSztuka i architektura.\n \"Osobny artykuł: sztuka Inków.\"\nEdukacja.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nForma edukacji w imperium Inków ściśle uzależniona była od pozycji społecznej. Zwykły mieszkaniec państwa miał jedynie możliwość poznania tajników zawodu, jaki przyszło mu wykonywać, edukację pobierał więc od dzieciństwa w środowisku rodzinnym. Inca Roca mawiał podobno, że edukowanie prostych ludzi przyczyniłoby się do upadku państwa. Odmienny los spotykał dziewczęta, które w wieku 10 lat na drodze selekcji (obejmującej szerokie warstwy społeczeństwa) wytypowane zostały do klasztoru Acllahuasi. Poznawały tam tajniki tkactwa i posługi religijnej, niezbędne w służbie dziewic Słońca.\nCzłonkowie wyższych warstw społecznych – inkaska arystokracja oraz elita podbitych ludów – pobierali nauki w założonej według tradycji przez króla Incę Rocę, znajdującej się w Cuzco, w dzielnicy Collcamrata szkole Yacha Huasi, ucząc się tam historii, mitologii (a poprzez nią również swoistej ideologii jaką realizowali władcy Inków), religii, literatury, prawa, wiązania i odczytywania kipu oraz tajników administracji. Młodzież pochodząca spośród elit podbitych państw poznawała również urzędowy język keczua oraz inkaskie obyczaje i tradycje, przygotowując się w ten sposób do administrowania swoimi ojczystymi ziemiami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91070", "fragment_id": "644337/11", "subtitle": "", "title": "Państwo Inków", "parentId": 91070.0, "start_index": 16780.0, "document_id": "644337", "source": "wikipedia", "score": 0.41679659485816956}, "uuid": "9ed9cc84-c837-43c1-91ab-27a770511644"}, {"page_content": "Państwo Inków ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"qu\"&gt;Tahuantinsuyu&lt;/&gt; lub \"Tawantinsuyu\", dosłownie: Imperium Czterech Części, Zjednoczone Cztery Części, cztery części razem) – historyczne państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, w okresie swego największego rozkwitu obejmujące tereny dzisiejszego Peru, Ekwadoru oraz częściowo Boliwii, Chile, Kolumbii i Argentyny. Powstało na gruzach cywilizacji Mochica z inicjatywy wiodącego plemienia andyjskich Indian, którego władcy zwali siebie \"Sapa Inca\" (odpowiednik cesarza). Skupiało wiele plemion podbitych lub w pokojowy sposób zasymilowanych z resztą społeczeństwa. Później nazwą \"Inka\" badacze dziejów określali wszystkich mieszkańców andyjskiego mocarstwa.\nPaństwo Inków, założone w XII wieku, rozbudowane zostało w rozległe imperium w ciągu niespełna 200 lat przed odkryciem Ameryki przez Europejczyków. Na początku wieku XVI obejmowało prawie całe wybrzeże Pacyfiku wzdłuż Andów oraz tereny dzisiejszego Peru i Boliwii w głębi kontynentu, a zamieszkane było przez około 12 milionów mieszkańców. Zajmowali się oni głównie rolnictwem, uprawiając kukurydzę, ziemniaki, komosę ryżową, bawełnę i kokę, a także hodowlą lam i alpak. Część pól nawadniano przy pomocy sztucznych kanałów irygacyjnych. Domy mieszkalne budowano z cegły suszonej lub ciosanych kamieni łączonych zaprawą glinianą. Rozwinięta była ceramika, zdobiona inkrustacjami i malowidłami.\nPoczątki państwa Inków.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCzasy przedinkaskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91070", "fragment_id": "644337/0", "subtitle": "", "title": "Państwo Inków", "parentId": 91070.0, "start_index": 0.0, "document_id": "644337", "source": "wikipedia", "score": 0.048593323677778244}, "uuid": "3f775bea-6533-4004-aef0-a9a13754f7c6"}, {"page_content": "Chińskie węzełki (chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;中国结&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;中國結&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Zhōngguó jié&lt;/&gt;\") – popularna chińska ozdoba w postaci artystycznie splątanych sznurków. Służą często jako ozdoby noworoczne czy dekoracje w świątyniach. Rozpowszechnione od czasów dynastii Tang, symbolizują siłę, harmonię, jedność i miłość.\nOzdoba wywodzi się z dawnego pisma węzełkowego, używanego w starożytnych Chinach. Wspominają o nim źródła z połowy pierwszego tysiąclecia p.n.e., m.in. jeden z komentarzy o trygramach do \"Księgi Przemian\" oraz \"Daodejing\" (rozdz. 80). Jeszcze w II w. n.e. historyk Zheng Xuan pisał, że w przeszłości używano węzłów do zapisywania wiadomości o ważnych wydarzeniach. W przeciwieństwie do południowoamerykańskiego kipu, chińskie pismo węzełkowe nie przetrwało do naszych czasów. Ze względu na nietrwałość nośnika zniszczeniu uległy jego zabytki. Z tego powodu jest ono mało zbadane. Uważa się jednak, że wywarło ono wpływ na pismo chińskie, m.in. liczebniki, a także na chińską sztukę ludową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=945130", "fragment_id": "1018432/0", "subtitle": "", "title": "Chińskie węzełki", "document_id": "1018432", "start_index": 0.0, "parentId": 945130.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23745480179786682}, "uuid": "9d12aa68-e34e-4fd3-bf72-ccdb857c6941"}, {"page_content": "Zanim powstało świadome pismo, człowiek wyrażał swoje myśli za pomocą obrazków (np. przedstawiające sylwetki zwierząt petroglify ze starszej epoki kamienia czy znaki i motywy geometryczne oraz prymitywne rysunki ochrą na otoczakach kultury azylskiej lub umowne sylwetki ludzi w grobach megalitycznych z neolitu), będących magią sympatyczną lub elementem praktyk rytualnych. Najprawdopodobniej jednak nie powstawały one po to, by zarejestrować przekaz wydarzeń lub myśli, lecz stanowią przejaw duchowości człowieka z pogranicza religii, magii i sztuki.\nNajprostszym środkiem mnemotechnicznym jest węzełek. Metodę węzełkową stosowali Indianie prekolumbijskiej Ameryki Południowej, tworząc kipu, a także m.in. chińskie i tybetańskie ludy starożytne, Li z Hajnanu, Santalowie z Bengalu, plemiona z Riukiu, wysp polinezyjskich, Afryki Środkowej i Zachodniej, Kalifornii, południowego Peru. Na Wyspach Salomona, Karolinach, Palau do dziś przekazuje się wiadomości za pomocą sznurków z węzełkami i pętelkami. Na Markizach bardowie recytowali za pomocą tej metody swoje poematy liturgiczne, a lud Makonde używał jej do mierzenia czasu.\nInną metodą jest karbowany kij stosowany do przekazywania wiadomości przez pierwotne ludy Australii, Ameryki Północnej, Afryki Zachodniej, Chin, Mongolii, Azji Południowo-Wschodniej, Skandynawii. Ten sposób znany był też w Polsce (zob. karbowy), Rosji (\"birki\"), Anglii (\"tally-sticks\") i we Włoszech. Irokezi używali do zapamiętania przekazów wampum – pasów z odpowiednio splecionych sznurków muszelek lub paciorków. Do środków mnemotechnicznych można zaliczyć też herby, znaki handlowe, tatuaże, wusumy, tamgi, pieczęcie, znaki na wyrobach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4584", "fragment_id": "172203/2", "subtitle": "", "title": "Pismo", "parentId": 4584.0, "start_index": 3112.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172203", "score": 0.18006302416324615}, "uuid": "3f22cab7-e9e4-408e-963a-20f18ccb3c27"}, {"page_content": "Manco Capac (zw. Ayar Manco) – według mitologii inkaskiej legendarny założyciel królewskiej dynastii Inków i pierwszy Sapa Inca.\nManco Capac jest bohaterem wielu legend. Ponieważ Inkowie nie znali pisma, mity i historia na jego temat, ta być może prawdziwa i ta zmyślona, nie zostały spisane. W związku z tym różnic w przekazach o legendarnym założycielu królewskiej dynastii jest tak dużo, jak i samych później spisanych wersji tego mitu. Niezmienne jednak w nich jest to, że Manco Capac był pierwszym Inką, założycielem Cuzco, a jego żoną była Mama Ocllo.\nNajbardziej znane są dwie wersje mitu o pierwszym Ince:\nPeruwiański historyk i kronikarz Inków Garcilaso de la Vega opisuje legendę traktującą o tym, że to sam bóg słońca Inti wysłał swoje dzieci na ziemię. Z jeziora Titicaca Manco Capac i Mama Ocllo wyruszyli w drogę i założyli miasto Cuzco. Miejscowa ludność otaczała ich wielką czcią, a Manco Capaca obwołała księciem i pierwszym Inką. Sam Garcilaso de la Vega uważa, że Manco Capac był po prostu bardzo bystrym i roztropnym Indianinem, który właściwie wykorzystał wielką prostotę narodów indiańskich. \nWedług innej wersji Manco wyszedł ze środkowej spośród trzech jaskiń znajdujących się w jednym ze wzgórz w pobliżu późniejszego miasta Cuzco. Razem z nim wynurzyli się też jego trzej bracia i cztery siostry. Czwórka braci nosiła oprócz własnych imion imię Ayar, siostry z kolei miały imię zbiorowe Mama (Matka).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107332", "fragment_id": "643747/0", "subtitle": "", "title": "Manco Capac", "document_id": "643747", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 107332.0, "score": 0.14026618003845215}, "uuid": "86e97f45-8ac8-4cd4-8ec2-a56c75414e8e"}, {"page_content": "Dzięki swym drogom Inkowie mogli względnie szybko podróżować, transportować towary czy przemieszczać wojska w czasie wojny lub zamieszek (przy jednoczesnym utrzymywaniu relatywnie niewielkich sił zbrojnych w skali całego kraju). Służyły też one do przesyłania wiadomości, czym zajmowali się specjalni biegacze zwani \"chasquis\", dla których wzdłuż szlaków pobudowano stacje, gdzie mogli odpocząć i przebrać się. Przesyłanie wiadomości i drobnych przesyłek tym sposobem odbywało się na zasadzie sztafety, tzn. w momencie kiedy jeden biegacz docierał do następnej stacji, drugi wybiegał mu na spotkanie i przejmował przesyłkę lub wiadomość. Wiadomość zapisywana była w formie \"kipu\", jego odczytanie często jednak wymagało zapamiętania przez biegacza i przekazania dodatkowych informacji. Sztafeta \"chasquis\" była tak wydajna, iż informacje z Cuzco do Quito docierały w czasie mniej więcej 6 dni.\nWzdłuż dróg funkcjonowało kilka tysięcy państwowych zajazdów zwanych \"tambos\", zapewniających podróżnym nocleg, wyżywienie, a w razie potrzeby również nową odzież na koszt króla. \"Tambos\" rozmieszczone były jeden od drugiego mniej więcej w odległości jednego dnia marszu.\nPo podboju imperium Inków przez Hiszpanów sieć dróg uległa dewastacji, co wynikało tyleż z braku zainteresowania najeźdźców jej zachowaniem, co z całkowitego nieprzystosowania inkaskich dróg do transportu kołowego i jazdy konnej – w trudnych do przebycia górskich obszarach droga inkaska płynnie przechodziła w wykute w litej skale stopnie, natomiast ponad wąwozami i przepaściami przerzucano trudne do przebycia dla osób niedoświadczonych mosty linowe, których jedynymi kamiennymi elementami były pylony.\nJęzyki imperium.\n \"Osobne artykuły: język keczua i język ajmara.\"\nPismo.\n \"Osobny artykuł: kipu.\"\nLiteratura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91070", "fragment_id": "644337/10", "subtitle": "", "title": "Państwo Inków", "source": "wikipedia", "start_index": 14998.0, "parentId": 91070.0, "document_id": "644337", "score": 0.05928070470690727}, "uuid": "407a3158-e98e-4d69-9c99-fea23d4818d5"}]}
{"id": "q_705", "question": "Ile linii metra jest w Warszawie?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy systemu metra w Warszawie. Zobacz też: Metro Warszawskie – przedsiębiorstwo zarządzające tym systemem.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Transport publiczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMetro w Warszawie – jedyny w Polsce system kolei podziemnej, zarządzany przez miejską spółkę Metro Warszawskie. Składa się z dwóch linii: M1 i M2. Pierwszy odcinek linii M1, łączącej centrum Warszawy z jej południowymi dzielnicami, otwarto w 1995. Pełną projektowaną długość linia osiągnęła w 2008. Budowę linii M2, łączącej lewo- i prawobrzeżną część stolicy, rozpoczęto w 2010, a pierwszy jej odcinek oddano do użytku w 2015.\nWprowadzenie.\nPierwszą uchwałę o jego budowie podjęto w 1925. Po przerwie spowodowanej II wojną światową prace nad budową głębokiego metra rozpoczęły się na początku lat 50. od strony Pragi, jednak w 1957 zostały definitywnie przerwane. Prace projektowe nad dzisiejszym metrem trwały od połowy lat 70. W 1982 Rada Ministrów zadecydowała o budowie pierwszej linii metra w Warszawie. 15 kwietnia 1983 wbito w ziemię pierwszy pal stalowy na budowie tunelu na Ursynowie. Tę datę uważa się za moment rozpoczęcia budowy metra. Pierwsze stacje oddano do użytku w 1995.\nPo 25 latach budowy, 25 października 2008, zakończono budowę pierwszej linii warszawskiego metra, oddając w tym dniu do użytku trzy ostatnie stacje (Stare Bielany, Wawrzyszew i Młociny). Zatem w ciągu 25 lat zbudowano 21 stacji oraz stację techniczno-postojową STP Kabaty. Pierwsza linia miała zostać uzupełniona w Śródmieściu o dwie dodatkowe stacje Plac Konstytucji i Muranów, plany te jednak wstrzymano.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108377", "fragment_id": "18371/0", "subtitle": "", "title": "Metro w Warszawie", "document_id": "18371", "start_index": 1.0, "parentId": 108377.0, "source": "wikipedia", "score": 0.579235315322876}, "uuid": "aa41ae56-d4f1-4c0c-a7d8-3d3c8e71aed1"}, {"page_content": "Lista stacji metra w Warszawie – lista istniejących i planowanych stacji systemu kolei podziemnej w Warszawie. \nSystem składa się z dwóch linii (M1 i M2) i 38 stacji (w tym stacji przesiadkowej Świętokrzyska). Łączy centralną dzielnicę Śródmieście z Bielanami, Żoliborzem, Mokotowem, Ursynowem, Wolą, Pragą-Północ, Targówkiem i Bemowem. Docelowo ukończona linia M2 ma przebiegać dalej przez Bemowo, a jej odnoga, która nazywana jest linią M3, ma również biec przez Pragę-Południe. \nSystemem stołecznej kolei podziemnej zarządza należąca do miasta spółka Metro Warszawskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3389605", "fragment_id": "914277/0", "subtitle": "", "title": "Lista stacji metra w Warszawie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3389605.0, "document_id": "914277", "score": 0.5}, "uuid": "fd1a7fc9-47ac-4f2d-b229-88465a56c1da"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia M1 metra w Warszawie – pierwsza linia metra w Warszawie. Ma długość 23,1 km, liczy 21 stacji i prowadzi z osiedla Kabaty w dzielnicy Ursynów do osiedla Młociny w dzielnicy Bielany.\nDecyzja o jej budowie zapadła w 1982, a rok później rozpoczęto pierwsze prace na Ursynowie. W 1995 uruchomiono pierwszy fragment trasy łączący Ursynów i Mokotów ze Śródmieściem, a następne odcinki oddawano do eksploatacji w kolejnych latach. W 2008 zakończono budowę odcinka bielańskiego i uruchomiono przejazdy na całej linii. W 2019 podjęto decyzję o budowie dwóch stacji śródmiejskich pominiętych w 1989 z powodów finansowych.\nHistoria.\nPierwsze plany.\nPo niepowodzeniu wybudowania metra głębokiego na Pradze w latach 50. XX wieku cenzura przez długi okres wykreślała z wszelkich publikacji jakiekolwiek wzmianki o metrze w Warszawie, natomiast projektujący je Metroprojekt przekształcono w ogólne biuro budowlane, w którym pozostawiono jednak półlegalnie placówkę budowy kolei podziemnej.\nNa początku lat 70. zaawansowany był rozwój peryferyjnych dzielnic lewobrzeżnej Warszawy, które z konieczności łączono z centrum miasta liniami autobusowymi i tramwajowymi. Dodatkowo na południu przygotowywana była budowa zespołu Ursynowa i Natolina, który w 1990 miał liczyć 150–160 tys. mieszkańców. Rodziła się zatem potrzeba sprawnego połączenia tychże obszarów ze śródmieściem i rozwiązania narastających trudności komunikacyjnych. Kolejne plany zagospodarowania przestrzennego miasta nadawały I linii metra podstawową rolę w obsłudze przewozów pasażerskich na kierunku północ-południe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3206572", "fragment_id": "164451/0", "subtitle": "", "title": "Linia M1 metra w Warszawie", "parentId": 3206572.0, "start_index": 0.0, "document_id": "164451", "source": "wikipedia", "score": 0.45169463753700256}, "uuid": "e55b5183-b216-47ef-ad18-b303c3439081"}, {"page_content": "Warszawskie autobusy obsługiwane są przez spółkę m.st. Warszawy Miejskie Zakłady Autobusowe oraz przez przewoźników prywatnych: Arriva, Mobilis, KM Łomianki i PKS Grodzisk Mazowiecki. Mieszkańcy Warszawy mogą również, dzięki umowie o wspólnym bilecie, korzystać z autobusów niektórych przewoźników obsługujących podwarszawskie gminy, których część trasy przebiega na terenie miasta. Większość linii posiada trzycyfrowy numer – odstępstwem od tej reguły są linie cmentarne, ekspresowe, nocne, zastępcze i podmiejskie lokalne, gdzie litera poprzedza jedną lub dwie cyfry.\nTramwaje.\n \"Osobny artykuł: Tramwaje w Warszawie.\"\nPierwszą linię tramwaju konnego otwarto w Warszawie 11 grudnia 1866. 26 marca 1908 na trasę wyruszył pierwszy tramwaj elektryczny.\nW okresie międzywojennym tramwaje znacjonalizowano i wybudowano wiele nowych linii, które jednak uległy zniszczeniu w latach II wojny światowej. Po wojnie wiele z nich odbudowano, lecz później część uległa likwidacji.\nObecnie sieć tramwajowa w Warszawie jest zarządzana przez spółkę Tramwaje Warszawskie.\nSieć liczy ponad 130 km torów (ok. 276,5 km toru pojedynczego). Około 25 linii tramwajowych obsługiwanych przez kilkaset wagonów. W 2018 w granicach miasta znajdowało się 577 przystanków tramwajowych.\nMetro.\n \"Osobne artykuły: Metro w Warszawie i Historia budowy metra w Warszawie.\"\nPierwsze plany budowy metra w Warszawie powstały w latach 20. XX wieku. Kilkakrotnie je zmieniano, rozpoczynano i przerywano prace.\nBudowę istniejącej dziś kolei podziemnej rozpoczęto dopiero 15 kwietnia 1983 r. Pierwszy odcinek został otwarty 7 kwietnia 1995 r., a budowę całej pierwszej linii o przebiegu północ-południe i długości 23,1 km, z 21 stacjami, zakończono 25 października 2008 r. (budowa kolejnych dwóch stacji została odłożona na bliżej nieokreśloną przyszłość).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/49", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "document_id": "177278", "start_index": 76458.0, "parentId": 6605.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3469257056713104}, "uuid": "51f68c37-144c-496e-a8c9-2d99cc824b84"}, {"page_content": "Pierwsza linia Metra Warszawskiego przebiega przez dzielnice Ursynów (pierwsza stacja na os. Kabaty), Mokotów, Śródmieście, Żoliborz i Bielany (ostatnia stacja Młociny przy Hucie), ma 23,1 km i 21 stacji. Linia ta łączy południowe i północne dzielnice lewobrzeżnej Warszawy z centrum miasta. Średni czas przejazdu całej linii (od Kabat do Młocin) wynosi 38 minut 20 sekund. Pociągi kursują codziennie między 5:00 a północą, co kilka minut, w weekendy zaś do 3:00 rano. Z metra korzysta dziennie ok. 500 tysięcy pasażerów. Metro Warszawskie zatrudnia ok. 1500 osób.\n16 sierpnia 2010 rozpoczęto budowę drugiej linii metra. Centralny odcinek II linii został otwarty 8 marca 2015. Pierwsza część odcinka wschodniego, licząca trzy stacje, udostępniona została pasażerom 15 września 2019 r. Druga linia metra przebiega przez dzielnice Bemowo, Wola, Śródmieście, Pragę i Targówek. Ma długość 19 kilometrów oraz 18 stacji.\nNa jedną stację metra w Warszawie przypada obecnie ponad 57 tys. mieszkańców miasta. Średnia dla miast w Unii Europejskiej, w których istnieje metro to 25 tys. osób.\nWarszawskie metro jest dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych. Na każdej stacji są windy lub pochylnie (głównie na stacjach na Ursynowie) umożliwiające przejazd na stację wózkiem. Jednakże 17 września 2008 na stacji Centrum miał miejsce wypadek. Filip Zagończyk, niewidomy, spadł na tory pod nadjeżdżający pociąg. W wyniku wypadku amputowano mu nogę. To zdarzenie zwróciło uwagę na częściowe tylko dostosowanie warszawskiego metra do potrzeb osób niepełnosprawnych. Od 2011 krawędzie wszystkich peronów zostały oznakowane specjalnymi wypustkami, co ma ułatwić orientację przestrzenną osobom niewidomym.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia budowy metra w Warszawie.\"\nPierwsze postulaty dotyczące potrzeby wybudowania metra w Warszawie pochodzą z 1903 roku. \nPierwszy miejski projekt metra powstał w latach 1917-1918 w Sekcji Regulacji Miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108377", "fragment_id": "18371/1", "subtitle": "", "title": "Metro w Warszawie", "document_id": "18371", "start_index": 1597.0, "source": "wikipedia", "parentId": 108377.0, "score": 0.5447023510932922}, "uuid": "bbd62e9d-4270-4a54-9fd5-78c1bed133c2"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia M2 metra w Warszawie – druga linia metra w Warszawie. Jej wykorzystywany odcinek liczy 18 stacji i 19 kilometrów. Łączy dzielnicę Bemowo na lewym brzegu z Targówkiem na prawym brzegu Wisły. Ukończenie linii (21 stacji) planowane jest w 2026.\nW 2006 został ustalony przebieg linii, a rok później ogłoszono przetarg na realizację odcinka centralnego, biegnącego z Woli na Pragę. W 2008 został on unieważniony ze względu na zbyt wysokie oferty i rozpoczęto drugi konkurs. W 2009 rozstrzygnięto przetarg i podpisano umowę na realizację z konsorcjum AGP Metro Polska. 30 września 2014 zakończyła się budowa odcinka centralnego, a po niej przystąpiono do odbiorów inwestycji. Otwarcie linii miało miejsce 8 marca 2015.\nW 2014 ogłoszono przetarg na pierwszą rozbudowę „3+3”, polegającą na realizacji 3 stacji na zachód i 3 stacji na wschód od istniejącego wówczas odcinka centralnego. Został on rozstrzygnięty pod koniec 2015 i na początku 2016 podpisano umowę na rozbudowę w kierunku wschodnim, a we wrześniu w kierunku zachodnim. Otwarcie odcinka wschodniego (do stacji Trocka) nastąpiło 15 września 2019, a zachodniego 4 kwietnia 2020 roku. 30 czerwca 2022 roku otwarto dwie kolejne stacje na odcinku od stacji Księcia Janusza do stacji Bemowo. 28 września 2022 otwarto trzy stacje: Zacisze, Kondratowicza i Bródno.\nW 2016 wybrano projektantów stacji drugiej rozbudowy, nazywanej wówczas „3+2”, która obejmowała 3 stacje na wschodzie i 2 na zachodzie. Następnie zakres rozbudowy został rozszerzony do odcinków „3+5”. Ma ona zostać zrealizowana do 2026.\nHistoria.\nPlany.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3206681", "fragment_id": "164460/0", "subtitle": "", "title": "Linia M2 metra w Warszawie", "parentId": 3206681.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "164460", "score": 0.2826872169971466}, "uuid": "04ebf006-7376-4df5-8153-6ee96f2de388"}, {"page_content": "13 lutego 2023 Rafał Trzaskowski, jako urzędujący prezydent Warszawy, przedstawił plan rozwoju sieci komunikacji szynowej do 2050 roku. W planie przewidziano budowę łącznie pięciu linii metra, zgodnie z koncepcją \"miasta piętnastominutowego\", chociaż z pominięciem mniej gęsto zaludnionych obszarów Białołęki i Wawra. W pierwszej kolejności mają być budowane linia M3 (ze Stadionu Narodowego na Gocław, a w dalszej kolejności pod Wisłą do stacji Żwirki i Wigury) oraz nowa linia M4 przebiegająca w kierunku północ-południe. Planowane jest także wydłużenie linii M2 na zachodzie do Ursusa i na drugim końcu do stacji Marymont, oraz nowa linia M5 w kierunku wschód-zachód.\nWedług propozycji rozwoju metra, zaproponowanych przez ILF, odcinek linii M4 od Ronda Daszyńskiego do stacji Wilanów ma powstać już w 2029, a reszta tej linii – w 2034 roku, wraz z przedłużeniem linii M2 do stacji Marymont oraz Ursus-Niedźwiadek. W roku 2040 otwarto by pierwszy fragment linii M5 (z Dworca Zachodniego do stacji Gocławek), a w roku 2044 ukończono by całą budowę linii M3 od Gocławia do stacji Żwirki i Wigury. Cała budowa metra zakończyłaby się w roku 2048 wraz z otwarciem finalnego odcinka M5 od Dworca Zachodniego do stacji Szamoty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4601164", "fragment_id": "765433/6", "subtitle": "", "title": "Koncepcje rozbudowy metra w Warszawie", "parentId": 4601164.0, "start_index": 10273.0, "source": "wikipedia", "document_id": "765433", "score": 0.271685928106308}, "uuid": "9da79460-499f-4bab-a0a4-51bcca4333a3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Ten artykuł dotyczy . Informacje w nim zawarte mogą się zmienić wraz z pojawieniem się nowych faktów, a początkowe doniesienia mogą być . [ Ostatnie aktualizacje] tego artykułu najbardziej aktualnych informacji.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia M4 metra w Warszawie – planowana czwarta linia metra w Warszawie. Według planów połączy Tarchomin z Wilanowem, biegnąc przez Bielany, Wolę, Ochotę i Mokotów. Linia ma być budowana w podobnym czasie, co linia M3. Pierwsze prace budowlane planowane są po 2030 roku.\nHistoria.\nPo raz pierwszy linia metra M4 została zapowiedziana przez prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego na konferencji prasowej w lutym 2023 roku, gdy zaprezentowano koncepcję budowy pięciu linii metra do 2050 roku. 14 marca 2024 roku miasto przeznaczyło 56 milionów zł na prace przedprojektowe dla czwartej linii metra. 19 marca 2024 został ogłoszony przetarg na prace przedprojektowe, a został on rozstrzygnięty we wrześniu 2024. Prace są planowane do 2027 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5817070", "fragment_id": "1259317/0", "subtitle": "", "title": "Linia M4 metra w Warszawie", "document_id": "1259317", "start_index": 0.0, "parentId": 5817070.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3799172043800354}, "uuid": "3ddfa807-fad2-4f14-ab0d-a09859c79a66"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Ten artykuł dotyczy . Informacje w nim zawarte mogą się zmienić wraz z pojawieniem się nowych faktów, a początkowe doniesienia mogą być . [ Ostatnie aktualizacje] tego artykułu najbardziej aktualnych informacji.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia M3 metra w Warszawie – planowana trzecia linia metra w Warszawie. Według planów jej pierwszy odcinek będzie liczyć 7 stacji i połączy Stadion Narodowy z Gocławiem. Obecnie jej jedynym gotowym elementem jest stacja Stadion Narodowy, która jest jednocześnie stacją linii M2.\nHistoria.\nPierwsze plany budowy trzeciej linii metra w Warszawie pochodzą z lat 70. i 80. Planowano wówczas, że M3 połączy Okęcie i Ochotę z Gocławiem i Julianowem. W późniejszych latach plany dotyczące linii zostały znacząco ograniczone, najpierw zrezygnowano z odcinka Okęcie – Dworzec Zachodni, a później również z odcinka Dworzec Zachodni – Stadion Narodowy. Tym samym linia została skrócona do odcinka Stadion Narodowy – Gocław.\nW 2006 roku linia M3 została przemianowana na odcinek wschodni-południowy linii M2. Powodem przemianowania tego odcinka z III linii na II była chęć objęcia finansowaniem unijnym także tego odcinka metra przy wnioskowaniu o środki na realizację II linii. Ostatecznie wszystkie środki unijne, które stolica uzyskała na II linię metra, zostały przeznaczone na jej centralny odcinek, który powstał jako pierwszy. Jednakże podczas jego budowy wybudowany został dodatkowy peron na stacji Stadion Narodowy, który w przyszłości ma zostać wykorzystany przez linię M3.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1712602", "fragment_id": "675024/0", "subtitle": "", "title": "Linia M3 metra w Warszawie", "parentId": 1712602.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "675024", "score": 0.4547286331653595}, "uuid": "7c0be6c6-0ec8-49b7-a003-bb4d4b2f0e98"}, {"page_content": "Nowa sieć metra miała być realizowana etapami przez 35 lat, zakładała powstanie w sumie 7 linii metra, o długości 46 km. Prace przygotowawcze zaczęły się w 1938 r. W 1939 r. prace były na tyle zaawansowane, że początek budowy metra mógłby nastąpić w połowie lat 40, ale te plany przerwał wybuch II wojny światowej. W trakcie wojny i powstania warszawskiego zaginęło wiele planów i materiałów.\nDo idei rozbudowania komunikacji kolejowej w Warszawie powrócono zaraz po wojnie w 1945 r. Odstąpiono od budowy metra głównie pod ziemią. Zniszczenia Warszawy były tak wielkie, że nowe trasy można było poprowadzić na powierzchni ziemi, co byłoby znacznie tańsze od drążenia tuneli. 11 lutego 1948 r. powstało Biuro Projektów Szybkiej Kolei Miejskiej, na czele z Mieczysławem Krajewskim. Powstał pierwszy projekt SKM, łączącej peryferyjne wówczas dzielnice miasta Młociny i Służew przez Śródmieście oraz Wolę z Gocławiem i Wawrem. Łączna długość tras miała mieć 64 km długości, w tym 26 km w płytkim tunelu.\nLata 50..\nWłodzimierz T. Kowalski w książce \"Walka dyplomatyczna o miejsce Polski w Europie: (1939–1945)\" opisuje kulisy decyzji o wyborze „daru ZSRR dla narodu polskiego”. Stalin miał zaproponować Bierutowi do wyboru: budowę metra w Warszawie, budowę osiedla mieszkaniowego albo Pałacu Kultury i Nauki. Odpowiedź miała być następująca: \"metro niepotrzebne, a osiedle możemy wybudować sami\" i tak z wyboru Bolesława Bieruta, na początku lat 50. został wybudowany Pałac Kultury.\n14 grudnia 1950 r. rząd podjął uchwałę o budowie metra głębokiego w Warszawie. Metro głębokie miało być wybudowane 20-50 metrów pod ziemią i być połączone z linią kolejową. Powstało Przedsiębiorstwo „Metroprojekt”, opracowujące aktualne potrzeby komunikacyjne miasta, oraz powstał Zarząd Budowy Metra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4601164", "fragment_id": "765433/1", "subtitle": "", "title": "Koncepcje rozbudowy metra w Warszawie", "parentId": 4601164.0, "start_index": 1816.0, "document_id": "765433", "source": "wikipedia", "score": 0.25519171357154846}, "uuid": "925c2218-2db0-4d34-bcb4-da0e023e427f"}]}
{"id": "q_706", "question": "W którym serialu Jerzy Kamas wcielił się w rolę Wokulskiego?", "answer": [{"page_content": "Lalka (\"Lalka: powieść przez Bolesława Prusa\") – polski serial telewizyjny z 1977 w reżyserii Ryszarda Bera, wyprodukowany przez Zespół Filmowy „Pryzmat” na zlecenie Telewizji Polskiej. Scenariusz na podstawie powieści \"Lalka\" (1890) Bolesława Prusa napisali Aleksander Ścibor-Rylski i Jadwiga Wojtyłło.\nTematem \"Lalki\" jest panorama społeczeństwa polskiego pod zaborem rosyjskim. Serial obraca się wokół losów kupca Stanisława Wokulskiego (Jerzy Kamas) i jego nieodwzajemnionej miłości do arystokratki Izabeli Łęckiej (Małgorzata Braunek), a także wokół postaci subiekta Ignacego Rzeckiego (Bronisław Pawlik), dzielącego się swymi spostrzeżeniami na temat świata za pośrednictwem swego pamiętnika. W \"Lalce\" pojawiają się bezpośrednie odniesienia do powstania węgierskiego i styczniowego, niewyrażone wprost w powieści; serial dotyka też problemów nędzy niższych warstw ludności, bierności polskiej arystokracji i konieczności wiary w idee pobudzające społeczeństwo.\nSerial jest drugą adaptacją filmową powieści. Powstał dziesięć lat po kinowej adaptacji \"Lalki\" (1968) w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa. Po premierze \"Lalka\" zdobyła sobie przychylność widzów, była też porównywana na korzyść z filmem Hasa pod względem wierności pierwowzorowi literackiemu, na niekorzyść – pod względem wizji plastycznej. \"Lalka\" zapewniła Berowi i Pawlikowi nagrodę Złoty Ekran (przyznawaną przez pismo „Ekran”).\nObsada.\nRole drugoplanowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPostacie epizodyczne.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLista odcinków.\nRóżnice między powieścią a serialem.\n \"Zobacz też: Lalka (powieść).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153656", "fragment_id": "14216/0", "subtitle": "", "title": "Lalka (serial telewizyjny)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 153656.0, "document_id": "14216", "score": 0.4981512129306793}, "uuid": "c0cc6d3f-d699-4f74-b647-e222dc2cbfde"}, {"page_content": "Zdarzały się jednak głosy uznania dla niektórych innych odtwórców ról serialowych. Teresa Krzemień w artykule dla „Filmu” chwaliła grę aktorską Jerzego Kamasa: „chłodna twarz aktora, prawie nieruchoma, skąpo odmierzane uśmiechy i spojrzenia i nagle […] ogień w oczach, pożar dookoła”. Kamas w opinii Krzemień zagrał „rolę życiową”. W retrospektywnym eseju z 2014 roku Marcin Maron również cenił sobie „mistrzowsko wygrany” psychologiczny kontekst miłości Wokulskiego w wykonaniu Kamasa.\nZ kolei Małgorzata Braunek po występie w \"Lalce\" była na stałe utożsamiana właśnie z Łęcką, choć Radosław Dąbrowski z portalu Film.org.pl przekonywał, że filmowa rola Beaty Tyszkiewicz była bardziej wiarygodna. Mimo pewnych uwag Dąbrowski uznał \"Lalkę\" Bera za „bezsprzecznie bardziej udaną od swojego poprzednika”. Maron pisał, że „za sprawą brawurowego niekiedy rozegrania powieściowych epizodów […] oraz właśnie dzięki znakomitym interpretacjom aktorskim, film zachował liryzm, humor i – mimo upływu lat – autentyzm \"Lalki\" Prusa”. Jacek Fuksiewicz wskazał \"Lalkę\" jako jeden z najwybitniejszych polskich seriali telewizyjnych XX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153656", "fragment_id": "14216/3", "subtitle": "", "title": "Lalka (serial telewizyjny)", "document_id": "14216", "start_index": 4969.0, "source": "wikipedia", "parentId": 153656.0, "score": 0.870568037033081}, "uuid": "225e4806-dfb8-4895-a147-964605c7723a"}, {"page_content": "Po raz pierwszy dostał rolę filmową u Andrzeja Wajdy w \"Pokoleniu\" (1954). Następnie zagrał w \"Matce Joannie od Aniołów\" Jerzego Kawalerowicza (1960) i \"Rękopisie znalezionym w Saragossie\" Wojciecha Jerzego Hasa (1964). Z uwagi na obowiązki sceniczne zrezygnował z roli Wokulskiego w \"Lalce\" Wojciecha Jerzego Hasa. Prawdziwym przełomem w jego ekranowej karierze była rola mocarnego Gustlika Jelenia, poczciwego ładowniczego i działonowego czołgu „Rudy” w serialu \"Czterej pancerni i pies\" (1966–1970), dzięki której – wspólnie z Januszem Gajosem, Włodzimierzem Pressem i Romanem Wilhelmim – zaskarbił sobie wielką sympatię wśród widzów. Tytułowa kreacja człowieka nadwrażliwego, o duszy dziecka, przez otoczenie uznawanego za półgłówka, żyjącego w harmonii z otaczającą go przyrodą w filmie psychologiczno-poetyckim Witolde Leszczyńskiego \"Żywot Mateusza\" (1967) przyniosła mu „Srebrnego Hugo” za najlepszą kreację męską na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Chicago i nagrodę „Polne Kwiaty” w plebiscycie widzów Wielkopolski. Jako przywódca górników Hubert Siersza w filmie historycznym Kazimierza Kutza \"Perła w koronie\" (1971) otrzymał nagrodę na Lubuskim Lecie Filmowym w Łagowie. Wkrótce zagrał Czepca w \"Weselu\" Andrzeja Wajdy (1972), proboszcza w \"Chłopach\" Jana Rybkowskiego (1973), starego Kiemlicza w \"Potopie\" Jerzego Hoffmana (1973–1974), Müllera w \"Ziemi obiecanej\" (1974), dziada, Pana Boga w śnie Kaziuka w \"Konopielce\" Witolde Leszczyńskiego (1981) i karczmarza Taga w \"Austerii\" (1982).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117172", "fragment_id": "538/3", "subtitle": "", "title": "Franciszek Pieczka", "parentId": 117172.0, "start_index": 3165.0, "document_id": "538", "source": "wikipedia", "score": 0.18056994676589966}, "uuid": "298981a4-9985-4c0e-91a8-3fab8c96814b"}, {"page_content": "Występował gościnnie w serialach telewizyjnych: \"Daleko od szosy\" (1976), \"Polskie drogi\" (1977), \"Lalka\" (1977) jako Stanisław Wokulski w młodości, \"07 zgłoś się\" (1984), \"Pogranicze w ogniu\" (1991), \"Dom\" (1996), \"Klan\" (2000), \"Pensjonat pod Różą\" (2004), \"Kryminalni\" (2004), \"Ojciec Mateusz\" (2009), \"Czas honoru\" (2010), \"Belle Epoque\" (2017) i \"Wojenne dziewczyny\" (2018). W serialu Polsat \"Życie jak poker\" (1998–1999) grał mecenasa Roberta Dębowskiego, męża Sandry (Aldona Orman). W serialu TVP2 \"M jak miłość\" (2000–2022) występował w roli Zbigniewa Filarskiego, ojca Kingi (Katarzyna Cichopek).\nOd 1976 współpracował z Teatrem Polskiego Radia, gdzie grał role w słuchowiskach, takich jak \"Przygody Tomka Sawyera\" Marka Twaina (1976) jako Ben Harper, \"Mistrz i Małgorzata\" Michaiła Bułhakowa (1994) w reż. Janusza Kukuły jako śledczy, \"Wielki Gatsby\" Francisa Scotta Fitzgeralda (1994) w reż. Waldemara Modestowicza jako Pan Sloane, \"Tajemniczy ogród\" Frances Hodgson Burnett (1994) w reż. Jana Warenycii jako Craven i \"Czas życia tak krótki. Ostatnie urodziny Józefa Piłsudskiego\" Tomasza Lerskiego (2017) w reż. Janusza Kukuły jako Józef Piłsudski.\nZajmował się również reżyserią dubbingu w produkcjach takich jak \"Dennis Rozrabiaka\" (1987), \"Ach, ten Andy!\" (2001), \"Noddy\" (2001), \"Klub Winx\" (2004), \"Och, baby\" (2001) i \"Franklin i skarb jeziora\" (2006).\nDziałalność polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=654753", "fragment_id": "832125/3", "subtitle": "", "title": "Andrzej Precigs", "source": "wikipedia", "start_index": 3438.0, "document_id": "832125", "parentId": 654753.0, "score": 0.3830796480178833}, "uuid": "9d27770d-c164-4ff5-bd3e-1f482ae99810"}, {"page_content": "Stanisław Wokulski – postać literacka, protagonista powieści \"Lalka\" Bolesława Prusa; postać Wokulskiego stała się w polskiej kulturze masowej symbolem przedsiębiorczości.\nŻyciorys.\nUrodzony prawdopodobnie w 1832 roku, pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej. Zmuszony przez ojca, Piotra Wokulskiego, do pracy w Warszawie jako subiekt i kelner w winiarni u Hopfera, gdzie miał się przyuczać do zawodu. Tam poznał Ignacego Rzeckiego, z którym zamieszkał, co umożliwiło mu podjęcie edukacji. Wokulski najpierw poszedł do Szkoły Przygotowawczej, później do Szkoły Głównej, gdzie rozpoczął naukę na wydziale matematyczno-fizycznym. Jego wynalazki, to m.in.: model maszyny latającej z ograniczonymi możliwościami sterowania, maszyna pompująca wodę. Szkołę porzucił po niespełna roku, gdy wybuchło powstanie styczniowe. Wówczas Wokulski zaciągnął się do oddziału powstańczego, a po upadku powstania został zesłany do Irkucka na Syberii. Wrócił stamtąd w roku 1870 z niewielką sumą pieniędzy, których zdobycie umożliwiła mu znajomość z rosyjskim kupcem Suzinem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=562652", "fragment_id": "1590021/0", "subtitle": "", "title": "Stanisław Wokulski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1590021", "parentId": 562652.0, "score": 0.2549571692943573}, "uuid": "b167bff0-9939-499d-8171-44cb1ba40f89"}, {"page_content": "Jerzy Kamas (ur. 8 lipca 1938 w Łodzi, zm. 23 sierpnia 2015 w Otwocku) – polski aktor teatralny i filmowy, w latach 1968–1971 aktor Teatru Narodowego w Warszawie, w latach 1971–2015 aktor Teatru Ateneum w Warszawie.\nŻyciorys.\nBył absolwentem (1961) Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi. Po raz pierwszy wystąpił w teatrze 1 lutego 1957 – na deskach Teatru Ziemi Łódzkiej zagrał wówczas w sztuce \"Kowal, pieniądze i gwiazdy\" Jerzego Szaniawskiego, którą wyreżyserowała Stefania Domańska.\nTrzy lata później w Teatrze Powszechnym w Łodzi, zagrał w dwóch sztukach Williama Szekspira: \"Wieczorze Trzech Króli\" (reż. Jerzy Walden) i \"Śnie nocy letniej\" (reż. Emil Chaberski). W łódzkim Teatrze Powszechnym grał do roku 1964 – wystąpił tam m.in. w \"Klubie Pickwicka\" Karola Dickensa i \"Fizykach\" Friedricha Dürrenmatta.\nW latach 1964–1967 był aktorem Teatru im. Słowackiego w Krakowie. Na jego deskach zagrał m.in. Poetę w \"Wyzwoleniu\" Stanisława Wyspiańskiego (reż. Bronisław Dąbrowski), Filcha w \"Operze za trzy grosze\" Bertolta Brechta (reż. Lidia Zamkow) i Makdufa w \"Makbecie\" Szekspira (reż. Lidia Zamkow).\nOd roku 1968 Kamasa można było oglądać na scenie Teatru Narodowego w Warszawie. Zagrał tam w wielu spektaklach wyreżyserowanych przez Adama Hanuszkiewicza – wystąpił m.in. jako Bianchetti w \"Nie-boskiej komedii\" Zygmunta Krasińskiego (1969), Inkwizytor w \"Świętej Joannie\" George’a Bernarda Shawa (1969), Car w \"Kordianie\" Juliusza Słowackiego (1970) oraz Klaudiusz w \"Hamlecie\" Szekspira (1971).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=142788", "fragment_id": "7394/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Kamas", "parentId": 142788.0, "start_index": 0.0, "document_id": "7394", "source": "wikipedia", "score": 0.44862720370292664}, "uuid": "20401f03-53c6-43ea-9920-aa3a6cfba3fd"}, {"page_content": "Jakkolwiek rodziny protagonistów serialu są fikcyjne, a nielicznymi postaciami historycznymi w scenariuszu Kazimierza Radowicza są Stefan Rowiński (Jerzy Kamas), Kazimiera Rowińska (Alicja Jachiewicz), Wojciech Lipski (Czesław Wołłejko), czy Aleksander Dubiski (Czesław Jaroszyński), to zdaniem Mirosława Idziorka, dziennikarza \"Gazety Poznańskiej\" i autora reportażu \"Śladami serialu \"Republika Ostrowska\"\" (1986), pierwowzorami serialowych rodzin mogli być Kajzerowie, Włodarkiewiczowie, bądź Manowscy.\nFabuła.\nZa internetową bazą filmu polskiego − FilmPolski.pl:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nAkcja rozpoczyna się w 1913 roku, kończy pod koniec 1918. Przedstawia akcje germanizacyjne Prusaków i ruch patriotyczny, przede wszystkim polskiej młodzieży. Centrum wydarzeń stanowi proklamowanie 10 listopada 1918 roku Republiki Ostrowskiej, która przetrwała dwa tygodnie. Finałem jest wybuch i zwycięstwo powstania wielkopolskiego. Na tym historycznym tle rozgrywają się losy kilku uczniów Gimnazjum i Liceum Męskiego w Ostrowie, ich przyjaciół i rodzin.\nGłównym bohaterem jest Feliks Krogulecki – jego niespełniona miłość do Kornelii, działalność Feliksa w polskich nielegalnych organizacjach młodzieżowych, wcielenie i dezercja z armii pruskiej, udział w tworzeniu Republiki Ostrowskiej, walka w Powstaniu Wielkopolskim i w dniu zwycięstwa śmierć w pojedynku ze swym najzagorzalszym antagonistą, Oskarem von Wedowem.\nObsada.\nNa planie serialu w Wytwórni Filmów Fabularnych pracowało stu dwudziestu aktorów, zaś produkcja stanowiła debiut ekranowy Andrzeja Szczytki, Jana Jankowskiego, Jolanty Grusznic, Janusza Borkowskiego i Marcela Szytenchelma.\nLinki zewnętrzne.\nO serialu telewizyjnym (1986):\nO filmie kinowym na kanwie serialu telewizyjnego (1988):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3393107", "fragment_id": "957287/1", "subtitle": "", "title": "Republika Ostrowska (serial telewizyjny)", "parentId": 3393107.0, "start_index": 1296.0, "document_id": "957287", "source": "wikipedia", "score": 0.19890543818473816}, "uuid": "ec2442a9-82bc-4f99-92c8-6d687b8e88e7"}, {"page_content": "Jak pisał Marcin Maron, \"Lalka\" w reżyserii Ryszarda Bera, pomimo uwzględnienia wszystkich ważniejszych wątków powieści, w pewnych aspektach odbiega formalnie i tematycznie od treści pierwowzoru literackiego. Narracja w \"Lalce\" Bera łączy elementy obiektywnej obserwacji świata przedstawionego z zabiegami filmowymi, które urozmaicały treść serialu. U Bera monologi Wokulskiego (stosunkowo ograniczone w porównaniu z pierwowzorem) przeplatają się z głosem Rzeckiego z pamiętnika starego subiekta. Reżyser wprowadził też retrospekcje w innych miejscach aniżeli w powieści; młodość Wokulskiego opisana w pamiętniku Rzeckiego została przeniesiona z odległego rozdziału XX do drugiego odcinka serialu; w ostatnim odcinku przedstawiono potyczkę Polaków z oddziałami rosyjskimi podczas powstania styczniowego, przywrócono też scenę z kupcem Suzinem, która została niegdyś wycięta z pierwowzoru przez carską cenzurę.\nBer położył większy niż w powieści Prusa nacisk na krytykę ulegania narodowym namiętnościom w postaci powstań narodowych. Rzecki, sam będąc uczestnikiem powstania węgierskiego, po latach sceptycznie podchodzi do bohaterskiego męczeństwa; Wokulski, zesłany na Syberię, po powrocie twierdzi wprost: „Oszukano mnie”. Słowa Wokulskiego: „Czy naprawdę jesteśmy narodem marzycieli?”, w odcinku 9. wybrzmiały w zupełnie innej formie: „Czy każdy nasz zryw musi się utopić we krwi?” Niejednoznaczne zakończenie powieści Prusa, gdzie nie wiadomo, co się stało z Wokulskim, zostało również zmienione na bardziej pozytywne; wysłanie przez Wokulskiego telegramu do Geista sugeruje możliwość pozytywnej kontynuacji losów bohatera. Serial Bera kładzie też nacisk nie tyle na realizację programu pozytywistycznego obecnego u Prusa, ile na konieczność „wiary w idee, które mogłyby tchnąć siłę w schorzałe i zdławione społeczeństwo”.\nProdukcja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153656", "fragment_id": "14216/1", "subtitle": "", "title": "Lalka (serial telewizyjny)", "document_id": "14216", "start_index": 1674.0, "source": "wikipedia", "parentId": 153656.0, "score": 0.17261508107185364}, "uuid": "c0844c88-5a91-4d11-8834-d7d4deb686bb"}, {"page_content": "Adam – jeden z głównych bohaterów \"Cudzoziemki\", powieści Marii Kuncewiczowej.\nJest synem burmistrza, nauczycielem matematyki i mężem Róży, która go całkowicie zdominowała. Wydaje się osobą zahukaną, łatwo poddającą się naciskom małżonki, którą kochał i wielbił – bez wzajemności, z czego zdawał sobie doskonale sprawę i co było przyczyną jego udręk.\nNie potrafiąc walczyć o swoje prawa, utracił uczucia córki Marty.\nW filmie w reżyserii Ryszarda Bera rolę Adama grał Jerzy Kamas.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1406352", "fragment_id": "201187/0", "subtitle": "", "title": "Adam (postać literacka)", "parentId": 1406352.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "201187", "score": 0.08019828051328659}, "uuid": "cb07a3f3-67e6-4f09-869f-92a4b46377d7"}, {"page_content": "Według Haliny Tchórzewskiej-Kabaty, pierwowzorem Wokulskiego mógł być hr. Ludwik Krasiński, wybitny przedsiębiorca, którego działalność Bolesław Prus pilnie obserwował i który posiadał majątek w budynku, w którym pisarz zlokalizował sklep Wokulskiego. \nW kulturze masowej.\nFilm.\nPowieść Prusa doczekała się dwóch adaptacji filmowych: produkcji kinowej z 1968 (reż. Wojciech Jerzy Has) i serialu TV z 1977 r. (reż. Ryszard Ber). Rolę Wokulskiego grali w nich:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=562652", "fragment_id": "1590021/3", "subtitle": "", "title": "Stanisław Wokulski", "parentId": 562652.0, "start_index": 4743.0, "document_id": "1590021", "source": "wikipedia", "score": 0.883665919303894}, "uuid": "32aef767-1c42-470b-a7a8-b998a905da89"}]}
{"id": "q_707", "question": "W którym roku została uchwalona Deklaracja praw człowieka i obywatela?", "answer": [{"page_content": "Deklaracja praw człowieka i obywatela ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Déclaration des droits de l'homme et du citoyen&lt;/&gt;) – dokument programowy rewolucji francuskiej, uchwalony 26 sierpnia 1789 przez Konstytuantę. Wywodziła się z filozoficznych i politycznych nurtów oświecenia (Jean-Jacques Rousseau, Monteskiusz, Denis Diderot, John Locke). W 1791 potępiona w liście pasterskim papieża Piusa VI, natomiast w roku 2003 została wpisana na listę UNESCO \"Pamięć Świata\".\nSpisana według projektu La Fayette’a, była wyrazem zmian zachodzących we Francji. Z 4 na 5 sierpnia Konstytuanta, znosząc ustrój feudalny, dała początek nowej erze w państwowości tego kraju. Wydanie samej Deklaracji było tylko początkiem szerokiego zakresu prac, które zostały podjęte.\nRozwiązania szczególne.\nW jej treści można było wyodrębnić dwie podstawowe grupy zagadnień:\nCel.\nDeklaracja praw człowieka i obywatela miała na celu zapobieganie nadużyciom władzy (jakie występowało w monarchii absolutnej), umacniając podstawy nowego, republikańskiego porządku. Dokonywała tego, odwracając dotychczasowy porządek prawny: monarcha tracił pozycję suwerena, a stawał się nim naród i to wyłącznie od niego mogła pochodzić wszelka władza.\nDeklaracja stanowiła tryumf filozofii oświecenia i jej przedstawicieli, których to poglądy znalazły w niej odzwierciedlenie. Była również daleko posuniętym osiągnięciem z dziedziny praw człowieka, dając im konstytucyjną gwarancję.\nDeklaracja wywarła trwały wpływ na francuskie, a w dalszej kolejności również światowe ustawodawstwo oraz praktyki ustrojowe. Pojawiła się w preambule Konstytucji francuskiej z 1791 i stanowiła inspirację dla powstających konstytucji w niektórych państwach. Powołuje się na nią także wstęp do obowiązującej Konstytucji Republiki Francuskiej z 1958.\nPrawa mężczyzn i prawa kobiet.Postanowienia Deklaracji praw człowieka i obywatela obejmowały równouprawnieniem jedynie mężczyzn. Wbrew apelom Nicolasa de Condorceta Konstytuanta odrzuciła objęcie kobiet prawami człowieka, co skłoniło Olimpię de Gouges do opublikowania Deklaracji praw kobiety i obywatelki we wrześniu 1791.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35443", "fragment_id": "186252/0", "subtitle": "", "title": "Deklaracja praw człowieka i obywatela", "parentId": 35443.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186252", "source": "wikipedia", "score": 0.9108924865722656}, "uuid": "941d17e3-c2de-4469-a472-f018f20601f6"}, {"page_content": "Deklaracja praw kobiety i obywatelki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne&lt;/&gt;) – tekst napisany w 1791 roku przez francuską feministkę i dramatopisarkę, Olimpię de Gouges. \"Deklaracja\" otwarcie nawiązuje do Deklaracji praw człowieka i obywatela, by wykazać porażkę rewolucji francuskiej w dziedzinie praw człowieka, polegającą na równouprawnieniu jedynie mężczyzn wobec braku równouprawnienia kobiet.\nKontekst historyczny.\nDeklaracja praw człowieka i obywatela została przyjęta w 1789 roku przez Konstytuantę podczas rewolucji francuskiej. Deklaracja przygotowana i przedstawiona przez markiza de Lafayette stwierdzała, że wszyscy mężczyźni „rodzą się i pozostają wolni i równi w prawach” oraz że te prawa są uniwersalne. Stała się kluczowym dokumentem praw człowieka ujmującym stosunek pomiędzy jednostką a państwem. Deklaracja demaskowała nierówność praw obywateli ze względu na płeć, rasę, klasę i religię. Artykuły nowej konstytucji francuskiej przyjętej w 1791 rozszerzały prawa obywatelskie i polityczne na wszystkich obywateli (w tym protestantów i Żydów, uprzednio dyskryminowanych). W 1790 roku Nicolas de Condorcet i Etta Palm d’Aelders wzywali Konstytuantę do rozszerzenia praw obywatelskich i politycznych na kobiety, ale bez powodzenia. Condorcet zadeklarował, że „ten, kto głosuje przeciwko prawom innej osoby, niezależnie od tego czy ze względu na religię, kolor, płeć czy inne cechy tej osoby, tym samym podważa własne prawa”. Ponieważ władze rewolucyjne nie zamierzały rozszerzyć praw człowieka na kobiety, we wrześniu 1791 roku de Gouges opublikowała Deklarację praw kobiety i obywatelki.\nTreść.\n\"Deklaracja praw kobiety i obywatelki\" wzoruje się na wydanej dwa lata wcześniej \"Deklaracji praw człowieka i obywatela\". Autorka zadedykowała ją Marii Antoninie, „najbardziej znienawidzonej” – jak napisała de Gouges – kobiecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2439973", "fragment_id": "525919/0", "subtitle": "", "title": "Deklaracja praw kobiety i obywatelki", "document_id": "525919", "start_index": 0.0, "parentId": 2439973.0, "source": "wikipedia", "score": 0.885250449180603}, "uuid": "4557b622-1952-433c-bf60-fb68ce9d27c8"}, {"page_content": "W nocy z 4 na 5 sierpnia po całodziennej debacie, oraz 11 sierpnia 1789, Konstytuanta zniosła dekretem powinności feudalne. Przestało obowiązywać utrzymujące się na niektórych terenach poddaństwo chłopów. Zniesiono przywiązanie chłopstwa do ziemi oraz wszelkie obowiązki chłopskie względem pana i Kościoła. Zniesiono również wszystkie przywileje szlachty i duchowieństwa, łącznie z przywilejem niepłacenia podatków. Zniesiona została dziesięcina. Następnie rozpoczęły się prace nad konstytucją.\n26 sierpnia 1789 Konstytuanta przyjęła akt wstępny przyszłej konstytucji pod nazwą \"Deklaracji praw człowieka i obywatela\". Wzorem dla niej była Konstytucja Stanów Zjednoczonych z 1789 roku. Deklaracja była jednak oryginalnym dokumentem, u którego źródeł leżała filozoficzna myśl francuska i idee oświeceniowe. Ustanowiła ona m.in. wolność, równość obywateli wobec prawa, wolność wyznania i słowa, prawo do bezpieczeństwa i własności. Zgodnie z nią wszyscy obywatele podlegali jednemu prawu i płacili jednakowe podatki. Źródłem wszelkiej władzy został naród (suwerenność ludu). Władza miała być sprawowana przez naród i dla narodu. Dekret z 4 sierpnia i Deklaracja umożliwiły przemianę Francji z państwa feudalnego w państwo kapitalistyczne.\nMarsz kobiet na Wersal.\nWe wrześniu w Paryżu zaczęło brakować żywności z powodu obfitych opadów, które zniszczyły większość plonów. Na początku października do króla trafiły pierwsze artykuły konstytucji, wraz z \"Deklaracją praw człowieka i obywatela\". Ludwik XVI odmówił ich podpisania, a także dekretów sierpniowych znoszących feudalizm, co rozgniewało głodujących paryżan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13858", "fragment_id": "174013/18", "subtitle": "", "title": "Rewolucja francuska", "document_id": "174013", "start_index": 27447.0, "source": "wikipedia", "parentId": 13858.0, "score": 0.3346806466579437}, "uuid": "ea6ea2c6-cfa3-4d98-b00b-71cc15ef37f6"}, {"page_content": "Prace nad Deklaracją prowadzone były w latach 1947–1948 i zakończyły się uchwaleniem Deklaracji przez Zgromadzenie Ogólne. Składa się ona ze wstępu i 30 artykułów. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka była krokiem milowym rozpoczynającym światowe myślenie w kategoriach praw człowieka i wolności obywatelskich. Standardy wolności tam określone dotyczyły wszystkich bez względu na rasę, kolor skóry, płeć, poglądy, narodowość i inne różnice. Mimo tego, że jej prawna forma nie dawała możliwości ich egzekwowania, to Deklaracja pozostaje głównym punktem odniesienia przy formułowaniu ocen i kolejnych paktów dotyczących praw i wolności człowieka.\nWolności obywatelskie, o których traktuje: wolności myśli, sumienia i wyznania (art. 18), wolności opinii i wyrażania jej (art. 19), wolność wyborów (art. 21).\nMiędzynarodowa ochrona wolności obywatelskich.\nTrzy filary ochrony wolności obywatelskich i praw człowieka.\nMiędzynarodowa ochrona wolności obywatelskich opiera się na trzech filarach, które stabilnie utrzymują dzieło ochrony praw człowieka. Są to:\nPrawo polskie.\nKonstytucja Rzeczypospolitej Polskiej.\nObywatelom Polski wolności obywatelskie zagwarantowane są w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Są to:\nObowiązki i kompetencje Rzecznika Praw Obywatelskich.\nZadaniem Rzecznika Praw Obywatelskich zapisanym w konstytucji jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela. Strzeże on nie tylko zasad zapisanych w Konstytucji RP, ale również w ustawach. Obowiązek ten obejmuje również umowy międzynarodowe ratyfikowane przez Polskę.\nRPO ma podstawy prawne do interwencji, gdy stwierdza naruszenie prawa przez organ państwowy, a wszczęcie jego postępowania odbywa się na wniosek osoby trzeciej, organizacji, organów samorządowych, lub z własnej inicjatywy. Wnioskodawca powinien określić osobę, której dotyczy dana sprawa i przedmiot sprawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4215961", "fragment_id": "1523423/1", "subtitle": "", "title": "Wolności obywatelskie", "document_id": "1523423", "start_index": 1633.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4215961.0, "score": 0.7425967454910278}, "uuid": "ad42642b-3103-48e8-9c52-b8d18ac51089"}, {"page_content": "Uwagę na zasadniczy problem, który istnieje w klasyfikowaniu danej grupy mniejszościowej, zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, Janusz Kochanowski: stwierdzić trzeba jednak, że współcześnie nie ma legalnej, tj. powszechnie uznawanej w stosunkach międzynarodowych, definicji mniejszości. Taki stan rzeczy spowodowany jest tym, że w odróżnieniu od obywatelstwa, które jest jednoznacznie określane przez prawo, narodowość jest stanem świadomości każdego człowieka i wynikającą z tego stanu identyfikacją z określoną grupą etniczną.\nPierwszym[] prawnym aktem dotyczącym etnicznych wspólnot mniejszościowych w obszarze cywilizacji euroamerykańskiej była Deklaracja praw człowieka i obywatela, uchwalona 26 sierpnia 1789 roku przez Konstytuantę podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej.\nKolejnym etapem był czas po zakończeniu I wojny światowej w Europie. Wtedy też mniejszości istniejące w nowo powstałych państwach zaczęły dochodzić swoich praw. Pomocą była im Liga Narodów, która zobowiązywała nowe państwa do ochrony wspólnot mniejszościowych rasowych, językowych oraz religijnych. System ochrony mniejszości zaakceptowany przez Ligę Narodów łączony jest z tzw. 13 Traktatami mniejszościowymi. Traktaty te dawały grupom mniejszościowym gwarancję równości wobec prawa, a także prawo do używania języka ojczystego (np. mały traktat wersalski).\nAkty oraz traktaty wydawane po zakończeniu II wojny światowej w głównej mierze skupiały się na prawach jednostki, a nie grupy. Organizacja Narodów Zjednoczonych zawarła przepisy o ochronie wspólnot mniejszościowych w Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej (1966), Konwencji UNESCO o zakazie dyskryminacji w szkolnictwie (1960) oraz Konwencji Praw Dziecka (art. 17 i 30). Wzmianki o ochronie praw mniejszościowych brak jednakże w dokumentach powszechnych (np. Karta Narodów Zjednoczonych czy Powszechna Deklaracja Praw Człowieka), z obawy przed dążeniami separatystycznymi tych grup społecznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=631509", "fragment_id": "824568/6", "subtitle": "", "title": "Etniczność", "source": "wikipedia", "start_index": 9342.0, "document_id": "824568", "parentId": 631509.0, "score": 0.34223970770835876}, "uuid": "cb3440f2-7639-45ad-a6a4-9c052f71930a"}, {"page_content": "Powszechna Deklaracja Praw Człowieka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Universal Declaration of Human Rights&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;La Déclaration universelle des droits de l'homme&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Declaración Universal de los Derechos Humanos&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Всеобщая декларация прав человека \"Wsieobszczaja diekłaracyja praw czełowieka\"&lt;/&gt;) – zbiór praw człowieka i zasad ich stosowania uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 217/III A w dniu 10 grudnia 1948 roku w Paryżu. W następstwie tego historycznego wydarzenia Zgromadzenie Ogólne wezwało państwa członkowskie do opublikowania tekstu Deklaracji i do „\"spowodowania, aby Deklaracja była rozpowszechniana, pokazywana, czytana i objaśniana przede wszystkim w szkołach i innych instytucjach oświatowych, wszędzie bez względu na status polityczny kraju lub terytorium\"”.\nDla ułatwienia dostępu jak największej liczbie osób treść Deklaracji jest przekładana na różne języki świata. Witryna ONZ zawiera 577 wersji językowych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21418", "fragment_id": "187191/0", "subtitle": "", "title": "Powszechna deklaracja praw człowieka", "document_id": "187191", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21418.0, "score": 0.4618070125579834}, "uuid": "a354cc50-e715-4725-a4a9-2c519492b572"}, {"page_content": "Rozruchy chłopskie na przełomie lipca i sierpnia 1789 zwane Wielką Trwogą skłoniły Konstytuantę do zniesienia praw i przywilejów stanowych, w tym części świadczeń feudalnych. Przyjęta 26 sierpnia Deklaracja praw człowieka i obywatela potwierdziła m.in. zasadę równości wobec prawa, suwerenności narodu, wolności wyznania i słowa oraz nienaruszalności prawa własności.\nW 1790 przeprowadzono reformę administracyjną i reformę Kościoła podporządkowując duchowieństwo państwu. Uchwalona 3 września 1791 konstytucja przekształciła Francję w monarchię konstytucyjną.\nI Republika Francuska.\n \"Osobny artykuł: I Republika Francuska.\"\nNa przemiany polityczne lat 1789–1791 wielki wpływ wywarła działalność klubów, zwłaszcza takich jak jakobini, kordelierzy i żyrondyści oraz ich przywódcy (Maximilien de Robespierre, Georges Danton, Camille Desmoulins, Jean-Paul Marat, Jacques Brissot, Pierre Vergniaud, Jérôme Pétion de Villeneuve). W wybranej w październiku 1791 Legislatywie przewagę zdobyli żyrondyści. W kwietniu 1792 Francja wypowiedziała wojnę Austrii, następnie Prusom. Niepowodzenia wojsk francuskich, chaos gospodarczy, głód i nędza spowodowały wrzenie ludności Paryża. Po próbie ucieczki Ludwik XVI został 10 sierpnia 1792 uwięziony, a nowo wybrany Konwent Narodowy 1792–1795, z przewagą żyrondystów, 22 września proklamował powstanie Republiki Francuskiej. Królowi wytoczono proces o zdradę, w następstwie którego został skazany na śmierć i 21 stycznia 1793 stracony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30378", "fragment_id": "172355/19", "subtitle": "", "title": "Historia Francji", "document_id": "172355", "start_index": 27478.0, "parentId": 30378.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10819614678621292}, "uuid": "6f38ee9d-67ef-4de3-8964-b379d08c8818"}, {"page_content": "Szybko rewolucja przeniosła się do innych miast i na prowincję. Na wsiach wybuchło skierowane przeciwko szlachcie powstanie chłopskie, znane pod nazwą Wielkiej Trwogi. W nocy z 4 na 5 sierpnia Konstytuanta dekretem zniosła powinności feudalne, poddaństwo chłopów, dziesięcinę, przywileje szlachty i duchowieństwa. 26 sierpnia uchwalono Deklarację Praw Człowieka i Obywatela, akt wstępny przyszłej konstytucji. Oba ta akty oznaczały koniec społeczeństwa stanowego i początek demokracji we Francji.\nTymczasem w Paryżu nastroje coraz bardziej się radykalizowały, między innymi z powodu klęski głodu, jaka we wrześniu zapanowała w stolicy na skutek nieurodzaju spowodowanego obfitymi opadami deszczu. Kiedy na początku października król odmówił podpisania Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela i pierwszych artykułów przygotowywanej konstytucji, 5 października pięciotysięczny tłum głodujących paryżan (na jego czele szły paryskie kobiety) podążył do Wersalu, wtargnął do pałacu i zagroził śmiercią rodzinie królewskiej. Na żądanie ludu król 6 października przeniósł się do Paryża do pałacu Tuileries, gdzie nową siedzibę znalazła też Konstytuanta.\nPowstanie klubów politycznych.\nLata 1790 i 1791 przyniosły dalszy rozwój życia politycznego, co znajdowało wyraz w tworzonych w stolicy klubach i stronnictwach politycznych. Jako pierwszy powstał Klub Bretoński, w sierpniu przemianowany w Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji, znane pod nazwą klubu jakobinów. Następnie powstało Stowarzyszenie Praw Przyjaciół Człowieka i Obywatela, znane jako kordelierzy, później wyłonili się feuillanci i żyrondyści. Radykalni jakobini i kordelierzy byli wspólnie określani jako „Góra”.\nPróba ucieczki rodziny królewskiej. Masakra na Polu Marsowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/32", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "parentId": 1658867.0, "start_index": 38232.0, "document_id": "671138", "source": "wikipedia", "score": 0.25859957933425903}, "uuid": "6b25ff89-0a75-4a0b-8ca7-f81fd6fb54af"}, {"page_content": "Agamben twierdzi zatem, że \"tak zwane święte i niezbywalne prawa człowieka okazują się być zupełnie pozbawione ochrony w momencie, gdy niemożliwe staje się określenie ich jako praw obywatela danego państwa\", podążając za tokiem myślenia Hannah Arendt, dotyczącym Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku, która powiązała prawa człowieka z prawami obywatelskimi. Chociaż prawa człowieka są pojmowane jako podstawa praw obywatelskich, pozbawienie kogoś praw obywatelskich (jak na przykład w przypadku bezpaństwowców czy uchodźców) upodabnia go do „dzikich”, spośród których wielu wymordowano w okresie imperializmu. Arendt uważa, że poszanowanie praw człowieka zależy od zagwarantowania praw obywatelskich, a nie na odwrót, jak twierdzą liberalni zwolennicy prawa natury.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807933", "fragment_id": "870884/1", "subtitle": "", "title": "Homo sacer", "parentId": 1807933.0, "start_index": 1450.0, "source": "wikipedia", "document_id": "870884", "score": 0.32777994871139526}, "uuid": "b3abd064-4ec1-4cc2-ab2a-1c9340b7013b"}, {"page_content": "Powszechna deklaracja praw człowieka uchwalona w 1948 roku gwarantuje „równe prawa mężczyzn i kobiet” i odnosi się do kwestii równości i sprawiedliwości. W 1979 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW). Konwencja weszła w życie 3 września 1981 roku. Nie podpisały jej następujące państwa członkowskie ONZ: Iran, Nauru, Palau, Somalia, Sudan, Tonga. Konwencji nie ratyfikowały Niue, Stany Zjednoczone i Watykan.\nRodzaje praw człowieka.\nPrawa osobiste.\nPrawa do:\nPrawa i wolności polityczne.\nTzw. \"prawa negatywne\" – prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa \nWolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne.\n1. Tzw. \"prawa pozytywne\" – uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz – prawa socjalne\nPrawo do:\n2. Prawa ekonomiczne: (zobacz też art. 64 Konstytucji RP)\n3. Prawa solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego)\n– wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia.\n4. Prawa kulturalne:\nGwarancje:\nWśród kategorii osób w szczególny sposób zagrożonych naruszeniami praw człowieka wymienia się \nkobiety, dzieci, osoby starsze, niepełnosprawne, przedstawicieli mniejszości (etnicznych, narodowych, religijnych, rasowych, seksualnych), cudzoziemców (uchodźców i pracowników migrujących) oraz społeczności tubylcze.\nInstytucje skargi.\nSą to organy międzynarodowe, do których może zwrócić się obywatel każdego państwa ze skargą, jeżeli uzna, że urzędy wydały decyzje na jego niekorzyść i są według niego niezgodne z prawami człowieka.\nInstytucje międzynarodowe rozpatrujące skargi:\nInstytucje europejskie:\nInstytucje amerykańskie:\nInstytucje afrykańskie:\nInstytucje krajowe zajmujące się rozpatrywaniem skrag od obywateli danego państwa:\nPozarządowe organizacje praw człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10021", "fragment_id": "184236/1", "subtitle": "", "title": "Prawa człowieka", "document_id": "184236", "start_index": 1695.0, "source": "wikipedia", "parentId": 10021.0, "score": 0.5264184474945068}, "uuid": "d190e34c-db90-41df-911a-5a27155895a5"}]}
{"id": "q_708", "question": "Z czego otrzymuje się kalafonię służącą do nacierania strun przez skrzypków?", "answer": [{"page_content": "Kalafonia (gr. „kolophonia” od nazwy kolonii jońskiej Kolofon) – żywica miękka pochodzenia naturalnego, pozostałość po oddestylowaniu terpentyny z żywicy drzew iglastych (głównie sosny).\nKalafonia jest substancją kruchą, bardzo łamliwą, szklistą, półprzezroczystą, o barwie od żółtej poprzez ciemnoczerwoną aż do ciemnobrązowej. Posiada charakterystyczną żywiczną woń. Jest również łatwotopliwa i łatwopalna. Dobrze rozpuszcza się w większości rozpuszczalników organicznych: acetonie, alkoholu amylowym, butylowym, etylowym i metylowym, benzynie, czterochlorku węgla, eterze etylowym, ksylenie, toluenie i olejku terpentynowym. Nie rozpuszcza się w wodzie. Kalafonię zmydlają gorące roztwory zasad.\nKalafonię stanowi głównie (90%) mieszanina dwóch izomerycznych kwasów żywicznych o wzorze sumarycznycm C19H29COOH: abietynowego i pimarowego, reszta to pochodne tych kwasów i różne zanieczyszczenia organiczne.\nZastosowanie.\nKalafonia dodana w kilkuprocentowej ilości do kleików skrobiowych i mącznych podnosi ich wartość jako spoiw. Zmieszana z olejkiem terpentynowym może stanowić namiastkę balsamu modrzewiowego. Rozpuszczona w alkoholu metylowym ma zastosowanie jako fiksatywa do zapraw nadmiernie chłonących. Zmieszana z woskiem ma zastosowanie jako składnik spoiwa enkaustycznego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3075", "fragment_id": "168493/0", "subtitle": "", "title": "Kalafonia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3075.0, "document_id": "168493", "score": 0.5}, "uuid": "285e7518-721e-4d51-841f-f370ac46212f"}, {"page_content": "Smyczek – element instrumentu smyczkowego służący do wzbudzania wibracji strun.\nBudowa.\nSmyczek składa się z drzewca będącego elementem nośnym wykonanym z bardzo trwałego drewna (fernambuku, tabebuja), uchwytu, włosia i śruby naciągowej \"(żabka)\", pozwalającej uzyskać odpowiedni naciąg włosia, niezbędny do poprawnej gry.\nWłosie w smyczku pochodzi ze specjalnie wypreparowanych, odtłuszczonych włosów z ogona końskiego. W celu zwiększenia szorstkości włosia i tym samym zwiększenia jego przyczepności do strun stosuje się nacieranie kalafonią.\nDrewno na smyczek pochodzi ze szlachetnych gatunków drewna, m.in. fernambuku czy drzewa wężowego. Istnieje bardzo dużo wariantów smyczków i modeli tworzonych przez lutników z różnych epok, a także z różnych surowców, w tym złota i skorupy żółwia (na żabkę). \nWspółcześnie do budowy smyczków stosuje się również materiały sztuczne, np. włókno węglowe na drzewce, oraz włosie syntetyczne.\nPozycja na strunach.\nSmyczek zasadniczo powinien pocierać struny w połowie długości podstrunnicy od podstawka. Przesunięcie bliżej podstawka daje grę mocniejszą i bardziej szorstką, zaś bliżej podstrunnicy - brzmienie słabsze i delikatniejsze. Im bliżej podstawka pobudzana jest struna, tym większe są amplitudy wyższych składowych widma dźwięku i tym większa ich liczba w widmie.\nHistoria.\nWedług greckiej mitologii smyczek wynalazła Safona biorąc go z końskiego włosia. Pierwsze wizerunki instrumentów smyczkowych pojawiły się na freskach włoskich z początku XVI w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17466", "fragment_id": "169731/0", "subtitle": "", "title": "Smyczek (muzyka)", "document_id": "169731", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 17466.0, "score": 0.722930371761322}, "uuid": "dc1c845f-971e-46a4-bac1-402f548dbf46"}, {"page_content": "Wyglądająca jak podłużne pudełko skrzynka tangentowa jest zamocowana do płyty wierzchniej korpusu. Może być otwarta, lub zamykana wiekiem. Może lekko lub bardzo wystawać poza górny obrys korpusu, kończyć się równo z nim lub przed. Wewnątrz zawiera tangenty i suwaki. Na zewnątrz – klawisze. Tangenty mogą dotykać strun od dołu lub z boku. Klawisze są obrotowe lub suwakowe. Ich liczba wynosi zazwyczaj od 7 (jedna oktawa diatoniczna), do 25, w układzie określanym „11+14” – dwuoktawowa, chromatyczna. Rzadko występują liry bez klawiszy-tangentów, w których struny skraca się palcami.\nSmyczek kołowy.\nSmyczek kołowy umieszczony jest przed skrzynką tangentową, prostopadle do powierzchni płyty wierzchniej, osią obrotu równolegle do kierunku strun. Współcześnie wykonywany jest zazwyczaj ze sklejki, która – w przeciwieństwie do drewna litego – nie ma skłonności do wypaczania. Średnica dobrana jest względem ilości pocieranych strun i gabarytów instrumentu; zazwyczaj 10–20 cm. Czasami, na krawędzi koła przytwierdzony jest cienki pas okleiny, żeby uzyskać możliwie gładką powierzchnię. Jeśli smyczek nie ma okleiny, jego krawędź jest dokładnie oszlifowana i wypolerowana. W obu przypadkach krawędź koła natarta jest kalafonią, żeby zwiększyć przyczepność do strun. Koło zamontowane jest na drewnianej lub metalowej osi, osadzonej w okolicy płyty wierzchniej i przechodzącej na wylot przez dół korpusu; tam zamontowana jest do niej korba z gałką.\nStruny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=852376", "fragment_id": "1013336/1", "subtitle": "", "title": "Lira korbowa", "document_id": "1013336", "start_index": 1744.0, "parentId": 852376.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10340455174446106}, "uuid": "ff74ad3d-8523-4cab-aad1-c6215958abec"}, {"page_content": "W 1780 pochodzący z Czech, ale bliżej niezidentyfikowany muzyk znany pod imieniem Senal, praktykujący w Wiedniu, udoskonalił skrzypce gwoździowe dodając struny rezonansowe (15 lub 16 sztuk) poprowadzone nad otworem rezonansowym w płycie wierzchniej.\nW 1787 niemiecki kompozytor Friedrich Wilhelm Rust opracował jeden utwór kameralny z wykorzystaniem skrzypiec gwoździowych: „Kwartet A-dur na nagelgeige, dwoje skrzypiec i wiolonczelę”.\nW 1791 w Bernburgu skonstruowano egzemplarz instrumentu wyposażony w klawiaturę – \"Nagelclavier\". Instrument posiadał natarty kalafonią i napędzany pedałem pas (taśmę), który poprowadzony był w pobliżu pręcików. Naciskanie klawiszy powodowało dociskanie odcinka taśmy do wybranych pręcików, a tarcie – wydobywanie dźwięków.\nW XIX wieku konstruowano podobne instrumenty. Jednym z nich był \"Stockspiel\" lub \"Melkharmonica\" – wyposażony w drewniane pręty i formą przypominający odwrócony do góry nogami stołeczek do dojenia krów, z którego dźwięk wydobywano przy pocieraniu prętów rękawicami natartymi kalafonią.\nDo połowy XIX wieku instrument był popularny w niektórych regionach Niemiec i Szwecji, gdzie poddawano go różnym modyfikacjom i usprawniano konstrukcję. Niewielkie możliwości wykonawcze, a zwłaszcza ograniczona kontrola nad czasem trwania dźwięków wydobywających się z metalowych prętów, nie pozwoliły mu zyskać trwałej pozycji w instrumentarium Europy. Według większości źródeł skrzypce gwoździowe zanikły około połowy XIX wieku. W XX wieku pojawiały się podobne instrumenty działające na zasadzie pocierania prętów i konstruowane na własne potrzeby m.in. przez Mauricia Kagela, Richarda Watersa (waterphone), Hala Rammela (\"triolin\"), Daniela Schmidta, Reinholda Marxhausena, Toma Nunna oraz Hugh Daviesa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5812260", "fragment_id": "1275542/2", "subtitle": "", "title": "Skrzypce gwoździowe", "document_id": "1275542", "start_index": 3300.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5812260.0, "score": 0.13329124450683594}, "uuid": "0398fd30-ee86-48ab-8d4c-072543efd2eb"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nSkrzypce – muzyczny instrument strunowy z grupy smyczkowych. Skrzypce są jednym z najmniejszych instrumentów z tej grupy, zarazem charakteryzują się najwyższym strojem.\nBudowa.\nPudło rezonansowe skrzypiec składa się z dwóch lekko wypukłych płyt. Płyta wierzchnia często wykonana z drewna świerkowego, a spodnia z drewna jaworowego. Płyty łączą ze sobą boczki, również z drewna jaworowego. Płyty mają boczne wycięcia w kształcie litery C. Na wierzchniej płycie umieszczone są otwory rezonansowe w kształcie litery f – stąd ich potoczna nazwa: „efy”. Wierzchnia płyta wzmocniona jest belką przebiegającą pod struną G. Od wewnątrz płytę wierzchnią i spodnią rozpiera drewniany kołeczek zwany duszą (przenosi on drgania z płyty wierzchniej na spodnią). Do pudła rezonansowego przymocowana jest szyjka, na niej znajduje się bezprogowa podstrunnica, a całość kończy komora kołkowa z główką najczęściej w charakterystycznym kształcie ślimaka. Cztery struny, podparte na podstawku (zwanym też mostkiem), napinane są za pomocą kołków umieszczonych w komorze kołkowej. Skrzypkowie bardzo często w otwory zaczepienia strun (w strunniku) zakładają jednak mikrostroiki (śrubki służące do dokładnego dostrajania skrzypiec). Strunnik przymocowany jest do guzika umieszczonego w dolnej części skrzypiec przy pomocy żyłki (najczęściej plastikowej).\nStruny skrzypiec, niegdyś wykonywane z preparowanych jelit zwierzęcych, dziś wykonywane są z nylonu, najczęściej z owijką metalową, lub z metalu (różne stopy, gdyż ma to wpływ na brzmienie instrumentów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19342", "fragment_id": "170423/0", "subtitle": "", "title": "Skrzypce", "parentId": 19342.0, "start_index": 1.0, "document_id": "170423", "source": "wikipedia", "score": 0.5398603677749634}, "uuid": "37d225be-ee81-4c39-bc56-371605f29f1c"}, {"page_content": "Dźwięk wydobywa się, gdy przeciąga się smyczkiem po pręcikach. W klasyfikacji naukowej instrument zaliczany jest do idiofonów pocieranych; w praktycznej – do instrumentów smyczkowych.\nHistoria.\nBrytyjski muzykolog Karl Engel opisał wynalezienie skrzypiec gwoździowych jako zbieg okoliczności, którego doświadczył w 1740 niemiecki muzyk Johann Wilde. Po powrocie z koncertu niechcący przeciągnął smyczkiem po gwoździu, na którym zazwyczaj go wieszał. Gwóźdź wyemitował dźwięk, co zainspirowało Wildego do skonstruowania instrumentu muzycznego z metalowych pręcików. Jego pierwsza wersja miała płaskie, niewysokie pudło rezonansowe o kształcie zbliżonym do półkola. 29 pręcików nabite były prostopadle do płyty rezonansowej w pobliżu zaokrąglonej krawędzi. Tworzyły nieco ponad 2-oktawową skalę chromatyczną; gwoździe produkujące dźwięki chromatyczne były lekko zagięte. Podczas gry skrzypce trzymane były w lewej ręce; stabilną pozycję pozwalał utrzymać otwór na palce dłoni w spodniej części korpusu. Smyczek zaopatrzony był w czarne włosie z końskiego ogona, jako sztywniejsze od białego, co czyniło je odpowiedniejszym do przeciągania po metalowych sztyftach. Włosie musiało być obficie natarte kalafonią.\nWedług włoskiej fundacji Fondazione Musei Civici di Venezia, Wilde był bawarskim skrzypkiem przebywającym w latach 1741–1746 w Petersburgu, gdzie pracował dla tamtejszej orkiestry symfonicznej, a wydarzenie z gwoździem i smyczkiem miało miejsce w 1744. Inne źródła, za Engelem, datują wynalazek \"nagelgeige\" na 1740; jeszcze inne na około 1750; pozostałe ogólnie na połowę XVIII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5812260", "fragment_id": "1275542/1", "subtitle": "", "title": "Skrzypce gwoździowe", "parentId": 5812260.0, "start_index": 1706.0, "document_id": "1275542", "source": "wikipedia", "score": 0.12298069894313812}, "uuid": "2710dcf4-5827-43de-a743-604729b91026"}, {"page_content": "Smyczek to drewniany, sprężysty pręt, wykonany najwcześniej z drewna fernambukowego, na który naciąga się końskie włosie (z ogona). Z jednej strony włosie jest umieszczone w główce smyczka (szpic), a u dołu – w żabce (zwykle drewniana – wykonana z hebanu lub innego gatunku twardego drewna, ale może być też plastikowa czy z kości słoniowej). Na końcu żabki znajduje się śrubka służąca do regulacji napięcia włosia.\nNa przestrzeni dziejów budowniczowie skrzypiec – lutnicy – szukając idealnego brzmienia instrumentu, eksperymentowali z jego wymiarami i zastosowanymi materiałami (np. do dziś uważa się, iż cała tajemnica instrumentów A. Stradivariego tkwi w składnikach lakieru). Działo się tak zwłaszcza w baroku, a potem w XIX wieku.\nDla potrzeb produkcji masowej, zwłaszcza koniecznej w przypadku szkolnictwa, stworzono osiem standardowych wielkości skrzypiec – podane poniżej wartości odnoszą się do długości całego instrumentu, razem z gryfem:\nInstrument posiada cztery struny strojone w naturalnych kwintach do następujących dźwięków: g d¹ a¹ e² i obejmuje zakres dźwięków od g do g4 (w orkiestrze, zespole), a nawet do c5 (solo, z wykorzystaniem techniki flażoletowej).\nSposób gry.\nSkrzypek opiera instrument na lewym ramieniu, przytrzymując głową (kładąc ją na podbródku). Lewą ręką chwyta szyjkę, palcami naciskając struny w odpowiednich miejscach dla pożądanego dźwięku. W prawej ręce zaś trzyma smyczek, który opierając o strunę przesuwa w miejscu między podstawkiem a gryfem. Taka gra określana jest arco, może także szarpać struny palcami – ten sposób to pizzicato. Jest wiele rodzajów gry smyczkiem (rodzaje artykulacji) – legato (gra ciągła), détaché, portato (smyczki oddzielane), podrzucane, podbijane, odbijane – wszystkie te umiejętności świadczą o dobrym opanowaniu gry przez skrzypka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19342", "fragment_id": "170423/1", "subtitle": "", "title": "Skrzypce", "document_id": "170423", "start_index": 1565.0, "parentId": 19342.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31674206256866455}, "uuid": "224e0660-bf25-4bf6-8a32-c54eafe384f7"}, {"page_content": "Gryf (\"szyjka\", \"plamka\") – drewniany element występujący w większości instrumentów strunowych (m.in. w skrzypcach, w gitarze) nad którym rozpięte są struny. \nWierzchnia część nazywana jest podstrunnicą. Najbardziej wysunięta część gryfu, gdzie znajdują się stroiki lub kołki, które służą do regulacji naciągu strun, nazywa się główką (lub \"głową\").\nBudowa gryfu.\nGryf ma zazwyczaj przekrój D lub C-kształtny. W przypadku instrumentów, w których siła naciągu strun jest duża (np. gitara akustyczna czy elektryczna) przez gryf jest poprowadzony pręt napinający (tzw. napinacz - \"truss rod\"). Napinacz wraz z twardym drewnem, z którego gryf się wykonuje (jesion, mahoń) zabezpiecza go przed nadmiernym wygięciem i utrzymuje go w odpowiedniej krzywiźnie.\nSposoby mocowania gryfu (gitara).\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=510801", "fragment_id": "1583334/0", "subtitle": "", "title": "Gryf (chordofony)", "document_id": "1583334", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 510801.0, "score": 0.10842964798212051}, "uuid": "3fb24fdb-8512-4f40-8abb-21e668a9bf8f"}, {"page_content": "Do obsługi instrumentu potrzeba co najmniej dwóch osób: jedna trzyma korpus, a druga przeciąga zaciśniętymi palcami obu dłoni na przemian po natartym kalafonią kosmyku. Nieregularne wibracje ślizgających się po pęku włosia dłoni przenoszone są na membranę, która rezonuje emitując głuche, brzęczące dźwięki o nieokreślonej wysokości. Do wnętrza burczybasu wrzuca się czasami drobne przedmioty (np. suche nasiona grochu) lub napełnia się go wodą, co wzbogaca brzmienie i wzmacnia siłę dźwięku. Podczas gry, co jakiś czas włosie polewa się wodą, a dłonie zwilża.\nBurczybas w zastosowaniach muzycznych pełni funkcję rytmiczną.\nHistoria.\nBębny pocierane wyposażone w sznur lub pręt przechodzący przez otwór w środku membrany obecne były w różnych miejscach świata od czasów prehistorycznych. Służyły celom apotropeicznym.\nW zachodniej Europie burczybas znany był co najmniej od późnego średniowiecza. Używany był w celach obrzędowych głównie podczas adwentu, noworocznego kolędowania, świąt Bożego Narodzenia,\nNowego Roku oraz Trzech Króli.\nW XIX wieku znany był na terenie Prus Wschodnich i na Pomorzu Gdańskim. W XX stuleciu używano go niekiedy w ludowej obrzędowości na Kaszubach, Kociewiu, ziemi chełmińskiej czy ziemi malborskiej.\nWspółcześnie ma zastosowanie w praktyce muzycznej związanej z folkloryzmem i popularyzacją kultury ludowej. Włączony jest w instrumentarium ludowych kapel regionalnych m.in. na Kaszubach, Warmii, Mazurach i Żywiecczyźnie. Burczybas jest jednym z symboli muzycznej tożsamości regionalnej Kaszubów. Wykonują go m.in. Augustyn Mielewczyk i jego syn Mieczysław Mielewczyk z Kartuz oraz Jerzy Walkusz z Hopowa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=634747", "fragment_id": "811988/1", "subtitle": "", "title": "Burczybas", "source": "wikipedia", "start_index": 1711.0, "parentId": 634747.0, "document_id": "811988", "score": 0.20154793560504913}, "uuid": "8658c8ec-1f6a-451a-87a4-5a5d4fd62ef4"}, {"page_content": "Chordofony smyczkowe (pocierane) – grupa instrumentów muzycznych, w których źródłem dźwięku są napięte struny pobudzane smyczkiem (tradycyjnym – skrzypcowym, lub innym, np. mechanicznym kołowym). Pierwszy człon nazwy grupy – „chordofony” – jest nazwą grupy instrumentów strunowych w klasyfikacji Hornbostela-Sachsa; drugi – „smyczkowe” – nie jest nazwą podgrupy z tej samej systematyki, lecz dookreśleniem oznaczającym sposób pobudzania strun, który występuje również w grupie idiofonów.\nEuropejskimi chordofonami smyczkowymi są m.in. instrumenty z rodziny skrzypiec: altówka, fidel, kontrabas, lira da braccio, lira da gamba, mazanki, surdynka, wiolonczela, oraz inne, m.in. chrotta, lira korbowa, gęśle z Opola, gudok, gusle, guslica, tubmaryna.\nAzjatyckimi chordofonami smyczkowymi są m.in. banhu, kemancze, rebab, rebec, sarangi, sarinda oraz sy-hu.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nJuż w krajach starożytnych, przede wszystkim w Azji, istniały instrumenty smyczkowe. Najstarsze doniesienia o instrumentach smyczkowych pochodzą ze starożytnej Mezopotamii, gdzie podczas wykopalisk archeologicznych odkryto „liry z Ur”. Instrument, dalej rozwijany, uzyskał system strojenia oraz smyczek. Indyjskie instrumenty z V wieku p.n.e. posiadały od 7 do 21 strun.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17461", "fragment_id": "169730/0", "subtitle": "", "title": "Chordofony smyczkowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 17461.0, "document_id": "169730", "score": 0.07933665066957474}, "uuid": "215f3a64-4a47-4af1-9e4a-8b855a70a52c"}]}
{"id": "q_709", "question": "Jak brzmi nazwa terytorium, które u schyłku XIX wieku USA zakupiły od Rosji?", "answer": [{"page_content": "Zakup Alaski przez USA 28 grudnia 1866 roku budził kontrowersje zarówno w Rosji, jak i w Stanach Zjednoczonych. Wielu Amerykanów pytało jakie korzyści mogą mieć oni z tej lodowej pustyni. Inni natomiast ruszyli tam, aby odkrywać jej nieznane bogactwa. W końcu XIX w. okazało się jakim błędem była jej sprzedaż przez Rosjan (Alaska została sprzedana za 7,2 mln dolarów). Pokłady złota (zob: gorączka złota) oraz ropa naftowa całkowicie zmieniły jej oblicze.\nOficjalne przekazanie terytorium nastąpiło 18 października 1867 roku, ale ratyfikacja umowy przez Kongres stała się możliwa dopiero dzięki licznym łapówkom wręczanym przez rosyjskiego ambasadora.\nSpuścizna handlu futrami ciągnęła się również po sprzedaży Alaski Stanom Zjednoczonym. Monopol na handel skórami zagwarantowano wówczas Alaskańskiej Kompanii Handlowej (Alaska Commercial Company). Teren jej działania obejmował wyspy Przybyłowa na morzu Beringa, zajmowała się ona polowaniami na foki. Wraz ze sprzedażą Alaski opuścili ją również cesarscy urzędnicy, którzy nie widzieli tam dla siebie przyszłości, pozostali jednak rosyjscy traperzy, a śladem po nich jest pewna liczba ludności prawosławnej żyjąca na Alasce do dziś.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83797", "fragment_id": "659172/6", "subtitle": "", "title": "Rosyjska kolonizacja Ameryki Północnej", "parentId": 83797.0, "start_index": 8754.0, "document_id": "659172", "source": "wikipedia", "score": 0.358435720205307}, "uuid": "9d8c8d20-2cd5-4a77-bfeb-7bd933c77bd2"}, {"page_content": "Zakup Alaski – termin określający transakcję z 1867 roku pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Imperium Rosyjskim. Stany Zjednoczone zakupiły od Rosji teren obecnego stanu Alaska o powierzchni około 1 518 800 km² za kwotę 7,2 miliona dolarów amerykańskich (równowartość ok. 142 milionów dzisiejszych dolarów amerykańskich).\nTło wydarzeń.\n \"Osobny artykuł: Rosyjska kolonizacja Ameryki Północnej.\"\nZainteresowanie Rosji regionem Alaski datuje się co najmniej od 1725 roku, kiedy car rosyjski Piotr I Wielki wysłał Vitusa Beringa, aby zbadał jej wybrzeża. Rosji brakowało jednak zasobów finansowych oraz obecności militarnej na północnym Pacyfiku, by zasiedlić ten odległy i niedostępny region. Liczba stałych osadników rosyjskich na Alasce nigdy nie przekroczyła 400.\nPrzegrana Rosji w wojnie krymskiej spowodowała dalszy spadek zainteresowania Rosji tym regionem. Obawiając się, że Alaska może paść łupem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, które posiadało znaczącą obecność w Ameryce Północnej na terenach obecnej Kanady, Rosja zaoferowała Stanom Zjednoczonym sprzedaż Alaski już w marcu 1859 roku. Jednak wybuch wojny secesyjnej przerwał negocjacje.\nDomniemana propozycja zakupu Alaski przez księcia Liechtensteinu.\nW 2018 dokument szwajcarskiej telewizji próbował udowodnić tezę, że car Rosji w 1867 najpierw zaproponował zakup Alaski księciu Liechtensteinu. Początkowo w Liechtensteinie traktowano to jako plotkę, ale książę Hans-Adam II w liście do lokalnych mediów napisał, że w jego rodzinie mówiło się o tej propozycji i wyraził nadzieję, że przeszukanie archiwów pozwoli na znalezienie dokumentów to potwierdzających.\nTransakcja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=991969", "fragment_id": "1389658/0", "subtitle": "", "title": "Zakup Alaski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1389658", "parentId": 991969.0, "score": 0.5}, "uuid": "89259017-86d9-49ce-bf47-ec81cb11708b"}, {"page_content": "Po wojnie William H. Seward, sekretarz stanu w gabinecie prezydenta USA Andrew Johnsona, wznowił kontakty z Rosjanami i doprowadził do transakcji. Po negocjacjach, ok. 4 nad ranem 30 marca 1867 roku, Seward zgodził się na cenę 7,2 miliona dolarów proponowaną przez barona Edwarda de Stoeckl działającego na rzecz Rosjan. Układ spisano w Waszyngtonie w językach angielskim i francuskim. Jednym z głównych negocjatorów transakcji ze strony amerykańskiej był polski i amerykański generał Włodzimierz Krzyżanowski, który następnie pełnił bliżej nieokreśloną funkcję administracyjną na terytorium Alaski.\n9 kwietnia 1867 roku senator Charles Sumner w trzygodzinnym przemówieniu przedłożył Senatowi dowody, że Alaska posiada bogate surowce i że transakcja jest bardzo korzystna dla Stanów Zjednoczonych, w wyniku czego ratyfikowano transakcję stosunkiem głosów 37 do 2. Formalne przejęcie terytorium Alaski przez władze amerykańskie nastąpiło 18 października 1867 roku. Jednak sprzeciw Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych opóźnił asygnowanie pieniędzy na transakcję o ponad rok. Ostatecznie Izba Reprezentantów zatwierdziła transakcję 14 lipca 1868 roku stosunkiem głosów 113 do 48. Wymiana ratyfikacji i ogłoszenie układu, a tym samym jego wejście w życie, nastąpiły w Waszyngtonie 20 czerwca 1867 roku.\nArt. 3 układu pozostawiał ludności napływowej w ciągu 3 lat prawo wyboru powrotu do Rosji lub pozostania na miejscu. Pozostający mieli mieć zapewnione \"korzystanie ze wszystkich praw, przywilejów i immunitetów obywateli Stanów Zjednoczonych oraz swobodne korzystanie ze swej wolności, własności i religii\".\nÓwcześni krytycy określali transakcję jako „szaleństwo Sewarda” (ang. \"Seward’s folly\"), „lodownię Sewarda” (ang. \"Seward’s icebox\") lub jako „ogród niedźwiedzi polarnych” (ang. \"polar bear garden\") prezydenta USA Andrew Johnsona, ponieważ uważali, że wydano ogromną sumę pieniędzy na odległy i trudno dostępny region o nikłej wartości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=991969", "fragment_id": "1389658/1", "subtitle": "", "title": "Zakup Alaski", "parentId": 991969.0, "start_index": 1652.0, "document_id": "1389658", "source": "wikipedia", "score": 0.3193802833557129}, "uuid": "2d29366b-8320-4277-b967-ca845a764cf0"}, {"page_content": "W tym czasie koloniści osiedlali się także na terenach niepodległego od 1821 r. Meksyku, szczególnie na terenie Teksasu. Władze tego kraju odmawiały jednak przyznania praw politycznych mieszkańcom tej prowincji, co doprowadziło do formowania się ruchu oporu. Mieszkańcy wykorzystując anarchię i wojny domowe nękające Meksyk proklamowali w 1836 r. Republikę Teksasu, a w 1845 r. ogłosili przyłączenie do USA jako 28. stan. Spowodowało to wybuch wojny amerykańsko-meksykańskiej, trwającej w latach 1846–1848. W jej wyniku Meksyk utracił także Nowy Meksyk i Kalifornię, które łącznie z Teksasem stanowiły przed wojną połowę jego obszaru.\nTymczasem w 1846 r. Stany Zjednoczone uzyskały brytyjskie Terytorium Oregonu (dzisiejsze stany Oregon i Waszyngton), a w 1867 r. dokonały ostatniego nabytku na kontynencie kupując rosyjską Alaskę. Ogółem powierzchnia terytorium Stanów Zjednoczonych wzrosła w XIX wieku sześciokrotnie.\n \"Osobne artykuły: Traktat florydzki, doktryna Monroego, Objawione Przeznaczenie, Republika Teksasu, wojna amerykańsko-meksykańska, traktat Webstera-Ashburtona i traktat oregoński.\"\nRozwój gospodarczy.\nLiberalne zasady rządzące gospodarką amerykańską skutkowały jej gwałtownym rozwojem. Powszechne prawo wyborcze dla białych i liczne wolności polityczne przyczyniały się do wzmożonego napływu osadników z Europy. Zakładali oni dynamicznie rozwijające się przedsiębiorstwa, zachowując przy tym etos pracy, wytrwałości i oszczędności. Udział Stanów Zjednoczonych w produkcji światowej wzrósł z poziomu 7% w 1840 r. do 23,3% w 1870 r. Powszechnie wprowadzano nowe urządzenia, np. kombajny. Jednak coraz bardziej uwidaczniał się podział na dwie strefy gospodarcze – przemysłową i zurbanizowaną Północ oraz rolnicze Południe, gdzie na plantacjach masowo wykorzystywano pracę niewolników.\nIndianie.\n \"Osobny artykuł: Indianie Ameryki Północnej.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2274", "fragment_id": "186547/17", "subtitle": "", "title": "Historia Stanów Zjednoczonych", "document_id": "186547", "start_index": 28342.0, "parentId": 2274.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1480056643486023}, "uuid": "e8e7e9b8-0805-436b-9ac9-3921e9ac4ccf"}, {"page_content": "Dystrykt Alaski (ang. \"District of Alaska\") – terytorium niezorganizowane Stanów Zjednoczonych, istniejące w latach 1884–1912.\nDystrykt został utworzony 17 maja 1884 roku na podstawie aktu organicznego uchwalonego przez Kongres Stanów Zjednoczonych. Objął on swoim zasięgiem obszar Departamentu Alaski – terytorium zakupionego w 1867 roku przez Stany Zjednoczonego od Imperium Rosyjskiego i zarządzanego kolejno przez: United States Army (wojska lądowe), Departament Skarbu Stanów Zjednoczonych oraz United States Navy (marynarkę wojenną). Dystrykt Alaski, w przeciwieństwie do Departamentu Alaski, był zarządzany przez administrację cywilną, na czele której stał gubernator nominowany przez prezydenta Stanów Zjednoczonych.\nNa okres istnienia Dystryktu Alaski przypada tzw. gorączka złota nad rzeką Klondike, podczas której ten odludny region stał się przystankiem dla tysięcy poszukiwaczy zmierzających w poszukiwaniu złota do Kanady. Bogate złoża tego kruszcu udało się odkryć także na terenie Alaski, gdzie większość poszukiwaczy przeniosła się po wyczerpaniu głównego złoża. Wraz ze wzrostem osadnictwa, na szeroką skalę rozwinął się również przemysł drzewny oraz rybołówstwo.\nPoczątkowo siedzibą władz dystryktu była Sitka, która jeszcze przez zakupem Alaski przez Amerykanów stanowiła stolicę rosyjskich posiadłości w Ameryce Północnej. Położone na Wyspie Baranowa miasto, które zostało założone jako baza handlu futrami, zaczęło tracić na znaczeniu na początku XX wieku wraz ze spadkiem zysków z wielorybnictwa i handlu futrami. W 1906 roku zdecydowano o przeniesieniu siedziby władz Alaski do Juneau.\nKres istnienia Dystryktu Alaski przyniósł przyjęty przez amerykański Kongres akt organiczny, który formalizował terytorialny system rządów. 24 sierpnia 1912 roku powołano do życia Terytorium Alaski, które stanowiło stan przejściowy przed przekształceniem Alaski w stan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4735733", "fragment_id": "728576/0", "subtitle": "", "title": "Dystrykt Alaski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4735733.0, "document_id": "728576", "score": 0.16800956428050995}, "uuid": "365e9526-cf08-4242-be28-c11b3d35cf3b"}, {"page_content": "W tym czasie koloniści osiedlali się także na terenach niepodległego od 1821 r. Meksyku, szczególnie na terenie Teksasu. Władze tego kraju odmawiały jednak przyznania praw politycznych mieszkańcom tej prowincji, co doprowadziło do formowania się ruchu oporu. Mieszkańcy wykorzystując anarchię i wojny domowe nękające Meksyk, proklamowali w 1836 r. Republikę Teksasu, a w 1845 r. ogłosili przyłączenie do USA jako 28. stan. Spowodowało to wybuch wojny amerykańsko-meksykańskiej, trwającej w latach 1846–1848. W jej wyniku Meksyk utracił także tereny dzisiejszych Nowego Meksyku i Kalifornii, które łącznie z Teksasem stanowiły przed wojną połowę jego obszaru.\nTymczasem w 1846 r. Stany Zjednoczone uzyskały brytyjski Oregon, a w 1867 r. dokonały ostatniego nabytku na kontynencie, kupując od cara rosyjską Alaskę za 7 mln dolarów w złocie. Ogółem powierzchnia Stanów Zjednoczonych wzrosła w XIX wieku sześciokrotnie.\nRozwój gospodarczy.\nLiberalne zasady rządzące gospodarką amerykańską skutkowały jej gwałtownym rozwojem. Powszechne prawo wyborcze dla białych i liczne wolności polityczne przyczyniały się do wzmożonego napływu osadników z Europy. Zakładali oni dynamicznie rozwijające się przedsiębiorstwa, zachowując przy tym etos pracy, wytrwałości i oszczędności. Udział Stanów Zjednoczonych w produkcji światowej wzrósł z poziomu 7% w 1840 do 23,3% w 1870 r. Powszechnie wprowadzano nowe urządzenia, np. kombajny. Jednak coraz bardziej uwidaczniał się podział na dwie strefy gospodarcze – przemysłową i zurbanizowaną Północ oraz rolnicze Południe, gdzie na plantacjach masowo wykorzystywano pracę niewolników uprowadzonych w Zachodniej Afryce.\nIndianie.\n \"Osobny artykuł: Indianie Ameryki Północnej.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5603", "fragment_id": "174915/12", "subtitle": "", "title": "Stany Zjednoczone", "document_id": "174915", "start_index": 18178.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5603.0, "score": 0.18938212096691132}, "uuid": "2f982e08-2187-4c72-911e-c3aaa66c93c2"}, {"page_content": "Rosyjska kolonizacja Ameryki Północnej – kolonizacja północno-zachodnich terytoriów Ameryki Północnej przez Imperium Rosyjskie w drugiej połowie XVIII i w XIX wieku. Kolonizacja ta objęła swym zasięgiem: Alaskę, Aleuty, Archipelag Aleksandra oraz wybrzeża dzisiejszych stanów i prowincji: Kolumbii Brytyjskiej, Waszyngtonu, Oregonu i Kalifornii. Najdalej na południe wysuniętą stanicą rosyjską był Fort Ross w środkowej Kalifornii. Szacuje się, że ten ogromny obszar (ok. 1 518 800 km kw.) zamieszkiwało zaledwie ok. 2500 Rosjan i ok. 60 000 rdzennych Amerykanów i Eskimosów[].\nHistoria.\nEksploracja Ameryki.\nCieśnina Beringa była przez długi czas ogniwem łączącym Amerykę Północną i Syberię. Właśnie przez nią Rosjanie kierowali swoją ekspansję na ten kontynent. Jako pierwszy na rosyjski nazwę Ameryki przetłumaczył w 1530 roku mnich Maksym Grek, jednak pierwsi Kozacy dotarli do Alaski zapewne już w czasach Iwana IV Groźnego. Pierwsze kontakty Rosji z Nowym Światem to połowa XVII wieku, kiedy to urzędnicy carscy osiągnęli wybrzeże Pacyfiku. Jako pierwszy cieśninę oddzielającą Azję od Ameryki przepłynął w 1648 r. Siemion Dieżniow.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83797", "fragment_id": "659172/0", "subtitle": "", "title": "Rosyjska kolonizacja Ameryki Północnej", "parentId": 83797.0, "start_index": 0.0, "document_id": "659172", "source": "wikipedia", "score": 0.3222335875034332}, "uuid": "9b5cee41-7a64-4090-ac8a-355a0ff98022"}, {"page_content": "Początek obecności Brytyjskiej na terytorium Jukonu zbiegł się z kolonizacją Alaski przez Rosję – utworzeniem Nowej Rosji. Roszczenia terytorialne obu krajów częściowo się pokrywały. Po długoletnich negocjacjach w 1825 osiągnięto porozumienie graniczne. Granice wytyczono wzdłuż południka 141°W na północ od równoleżnika 60°N. Jednocześnie Rosja otrzymała pas wybrzeża Kolumbii Brytyjskiej, sięgający do równoleżnika 54°40’N, zwany potocznie “rączką patelni”. Choć północna kwatera Kompanii – Fort Jukon, znalazła się na terytorium Nowej Rosji, administracja rosyjska, przymykała oczy na działalność kompanii na swym terenie, gdyż kupcy i myśliwi rosyjscy byli bardziej zainteresowani łowami, połowami i handlem w części oceanicznej swej kolonii.\nPonownie sytuacja się skomplikowała po zakupie Alaski przez USA. Amerykanie przyjęli bardziej zasadnicze stanowisko i odmówili Kompanii działania na swoim terenie. Zbiegło się to jednak z okresem wycofywania się jej z działalności na dalekiej północy, związanym z kurczeniem się rynków zbytu na skóry i futra. Bardziej złożona sytuacja dotyczyła obszaru \"rączki patelni\". Wielka Brytania stanęła na stanowisku, iż zakup Alaski unieważnił umowę z Rosją i teren ten powinien być na powrót włączony do Kolumbii Brytyjskiej. Amerykanie odrzucali taką interpretację. Ostatecznie spór został rozwiązany dopiero w 1890 (już pomiędzy USA, a Kanadą) w wyniku międzynarodowego arbitrażu. Większość tych terenów pozostała w rękach amerykańskich.\nJukon w Terytoriach Północno-Zachodnich Kanady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35872", "fragment_id": "186360/2", "subtitle": "", "title": "Historia Jukonu", "parentId": 35872.0, "start_index": 3381.0, "document_id": "186360", "source": "wikipedia", "score": 0.28260454535484314}, "uuid": "c8d371ed-7bab-442e-8941-ade0583115ac"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nTraktat florydzki znany również jako traktat transkontynentalny i traktat Adams-Onís – zawarty 22 lutego 1819 roku pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Hiszpanią.\nOkoliczności zawarcia traktatu.\nNiesprecyzowane granice pomiędzy hiszpańską Florydą a zakupioną w 1803 przez USA Luizjaną powodowały spór terytorialny. Jednocześnie o przejęciu obszaru Florydy myślały rządy Anglii, Rosji i Francji. Początkowo USA zgłaszały pretensje jedynie do zachodniej części tego obszaru uznając ją za przynależną do Luizjany. W 1804 negocjacje w tej sprawie prowadzili w Madrycie James Monroe i Charles Pinckney, jednak do porozumienia nie doszło. Tymczasem wśród licznych Amerykanów zamieszkujących Florydę pojawiły się dążenia separatystyczne. W 1810 część osadników zbrojnie zajęła Baton Rouge i ogłosiła Florydę Zachodnią obszarem \"wolnym i niepodległym\". Prezydent Madison rozkazał wówczas armii zajęcie tego terytorium do rzeki Pearl. Spotkało się to z nieprzychylną reakcją Rosji, Francji i Anglii, jednak ówczesny Sekretarz Stanu Robert Smith oświadczył, że USA jedynie ubiegło działania brytyjskie w tym regionie. 15 stycznia 1811 Kongres przyjął rezolucję głoszącą, że nie dopuści do przejęcia Florydy przez żadne z państw trzecich. W kwietniu 1813 oddziały amerykańskie pod wodzą gen. Wilkinsona przejęły tereny aż do rzeki Perdido. Sprawa Florydy miała nawet trafić pod obrady kongresu wiedeńskiego, jednak nie zakończyło się to żadnymi ustaleniami. Wiosną 1818 oddziały gen. Jacksona w pościgu za Indianami wkroczyły na obszar Florydy Wschodniej. Hiszpania zmagająca się wówczas z licznymi problemami zarówno wewnętrznymi, jak i w swych koloniach, postanowiła przystąpić do negocjacji.\nPostanowienia traktatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1370386", "fragment_id": "218767/0", "subtitle": "", "title": "Traktat florydzki", "parentId": 1370386.0, "start_index": 0.0, "document_id": "218767", "source": "wikipedia", "score": 0.06687051057815552}, "uuid": "62673683-0876-4849-be3e-e2d6b8665097"}, {"page_content": "Przed 1827 rokiem atol był kilkukrotnie odwiedzany przez europejskich żeglarzy, którzy za każdym razem nadawali mu nową nazwę; dopiero w 1835 roku rosyjski żeglarz i kartograf Adam Johann von Krusenstern uznał, że istniejące raporty odnoszą się do jednej wyspy i nadał jej obecną nazwę Kure. Ma ona upamiętniać rosyjskiego kapitana, uznanego za odkrywcę atolu, chociaż nie istnieje zachowany opis tego wydarzenia. W XIX wieku różne statki osiadały na rafach Kure: w 1837 roku brytyjski statek wielorybniczy „Gledstanes”, w 1842 amerykański statek wielorybniczy „Parker”, w 1870 amerykański slup wojenny USS „Saginaw” i w 1886 brytyjski żaglowiec „Dunnotar Castle”. Marynarze bywali uwięzieni tu nawet 9 miesięcy, żywiąc się mniszkami hawajskimi, żółwiami i ptakami morskimi. Jedną z nowszych nazw tej wyspy, używaną jeszcze w XX wieku była Ocean Island.\n20 września 1886 roku James H. Boyd ze statku „Waialeale” przyłączył wyspę do Królestwa Hawajów w imieniu króla Kalākaua. Wyspa otrzymała wówczas hawajską nazwę Mokupāpapa („płaska wyspa”). Zbudowano na niej schronienie z zapasami dla rozbitków, które jednak przetrwało bardzo krótko. W 1894 roku wyspa została wydzierżawiona firmie North Pacific Phosphate and Fertilizer Company w celu wydobycia guana, ale działania nie zostały podjęte. 7 lipca 1898 Hawaje (w tym Kure) stały się terytorium Stanów Zjednoczonych. W 1909 roku prezydent Theodore Roosevelt objął Kure ochroną w ramach Hawaiian Islands Bird Reservation, zarządzane przez Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych. W 1923 odbyła się ekspedycja USS „Tanager”, która jako pierwsza systematycznie badała zasoby naturalne Północno-Zachodnich Wysp Hawajskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2285331", "fragment_id": "443636/3", "subtitle": "", "title": "Kure (atol)", "document_id": "443636", "start_index": 3437.0, "parentId": 2285331.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07046875357627869}, "uuid": "71c34e62-3872-447e-b475-69fb7e1e435c"}]}
{"id": "q_710", "question": "Wynikiem którego działania jest iloczyn?", "answer": [{"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nDziałanie algebraiczne (operacja algebraiczna) – przyporządkowanie jednemu lub większej liczbie elementów (nazywanych \"argumentami\" lub \"operandami\") jednego elementu (nazywanego \"wynikiem\").\nArgumentami i wynikami działań mogą być dowolne obiekty matematyczne: liczby (skalary), wektory, macierze, tensory, algebry, zdania logiczne, funkcje itp.\nDo podstawowych działań algebraicznych należą tradycyjne działania arytmetyczne (tj. działania na liczbach), jak dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie, podnoszenie do potęgi, pierwiastkowanie. Działania te – odpowiednio zdefiniowane – mogą być wykonane także na macierzach, wyrażeniach algebraicznych, czy na innych elementach struktury algebraicznej, jak grupy czy pola. Działaniem algebraicznym jest też obliczanie iloczynu skalarnego, obliczanie potęgi całkowitej i wymiernej.\nDziałaniem algebraicznym nie jest zaś np. obliczanie pochodnej funkcji.\nZe względu na liczbę argumentów wyróżnia się:\nDziedziną działania jest iloczyn kartezjański zbiorów, z których bierze się argumenty.\nPrzeciwdziedziną działania jest zbiór, w którym znajdują się wyniki działania.\nDziałanie z każdym elementem dziedziny wiąże dokładnie jeden element przeciwdziedziny.\nDany zbiór z określonymi na nim działaniami algebraicznymi nazywa się algebrą ogólną (krótko: algebrą). Działania zdefiniowane na tym zbiorze nazywa się „sygnaturą”. Badaniem działań w najogólniejszym sensie zajmuje się algebra uniwersalna.\nDefinicja działania.\n(1) Definicja: Działanie formula_1 to funkcja postaci\n formula_2\n(2) Zbiór formula_3 nazywa się \"dziedziną\" działania.\n(3) Zbiór formula_4 nazywa się \"przeciwdziedziną\" działania.\n(4) Liczbę argumentów formula_5 nazywa się \"typem\", \"arnością\" lub \"argumentowością\" działania:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123344", "fragment_id": "12431/0", "subtitle": "", "title": "Działanie algebraiczne", "parentId": 123344.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12431", "score": 0.5465263724327087}, "uuid": "fb328092-986b-4a7a-b12e-29d72e7d416f"}, {"page_content": "Mnożenie – wspólna nazwa różnych funkcji matematycznych definiowanych osobno; ich najprostszym przykładem jest mnożenie liczb naturalnych – wielokrotne dodawanie liczby do siebie samej. Wynik mnożenia to iloczyn, a mnożone elementy to czynniki, przy czym pierwszy czasem jest znany jako mnożna, a drugi jako mnożnik.\nNa przykład:\n formula_1\ngdzie liczby 3 i 4 są czynnikami, a 12 to ich iloczyn. Powyższe oznacza, że trzy grupy po cztery elementy to razem dwanaście elementów. Z każdej z powyższych równolicznych grup można wybrać kolejno po jednym elemencie i w ten sposób stworzyć cztery nowe grupy zawierające po trzy elementy:\n formula_2\nW ten sposób formula_3 co w przypadku ogólnym nazywa się formalnie \"przemiennością\". Należy mieć jednak na uwadze, że istnieją działania nazywane mnożeniami, które nie mają tej własności (zob. dalej).\nMnożenia liczb naturalnych o czynnikach od 0 do 10 (czyli do podstawy dziesiętnego systemu liczbowego) uczy się w pierwszych klasach szkoły podstawowej pod postacią tzw. \"tabliczki mnożenia\". Dowolna liczba pomnożona przez zero daje w wyniku zero (tzn. zero jest elementem pochłaniającym mnożenia), podobnie dowolna liczba pomnożona przez jeden daje w wyniku tę liczbę (tzn. jedynka jest elementem neutralnym mnożenia).\nMnożenie zalicza się do czterech podstawowych działań arytmetycznych obok dodawania, odejmowania i dzielenia. Uogólnieniem mnożenia liczb są inne działania dwuargumentowe.\nMnożenie pisemne liczb.\nPrzykład.\nAlgorytm pisemnego mnożenia najłatwiej wytłumaczyć na przykładzie. Obliczymy iloczyn liczb formula_4 i formula_5 Należy zapisać jedną z liczb pod drugą tak, by cyfry oznaczające odpowiednio jedności, dziesiątki, setki itp. znajdowały się w jednej kolumnie (mniej precyzyjnie: wyrównać cyfry obu liczb do prawej):\n formula_6", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30337", "fragment_id": "176803/0", "subtitle": "", "title": "Mnożenie", "parentId": 30337.0, "start_index": 0.0, "document_id": "176803", "source": "wikipedia", "score": 0.22891469299793243}, "uuid": "4d3cbfbf-421c-44f9-af3d-592caa290b50"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nIloczyn wektorowy – działanie dwuargumentowe przyporządkowujące parze wektorów 3-wymiarowej przestrzeni euklidesowej pewien wektor tej przestrzeni.\nNiech formula_1 i formula_2 będą wektorami 3-wymiarowej przestrzeni euklidesowej z ustaloną bazą uporządkowaną formula_3\nIloczyn wektorowy formula_4 wektorów formula_1 i formula_2 określa się następująco:\nWynik działania w sposób istotny zależy od doboru bazy przestrzeni. W przypadku, gdy baza trójwymiarowej przestrzeni kartezjańskiej nie jest sprecyzowana, przyjmuje się za formula_24 bazę kanoniczną złożoną z wektorów\n formula_25\nHistoria.\nW 1843 roku William Rowan Hamilton opisał kwaterniony, za pomocą których współcześnie niekiedy opisuje się iloczyn wektorowy. Niezależnie, w tym samym okresie, tj. w roku 1844, Hermann Günther Grassmann zdefiniował tzw. „iloczyn geometryczny” bez odwoływania się jawnie do operacji „mnożenia” wektorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46009", "fragment_id": "639093/0", "subtitle": "", "title": "Iloczyn wektorowy", "parentId": 46009.0, "start_index": 0.0, "document_id": "639093", "source": "wikipedia", "score": 0.5514289736747742}, "uuid": "f4ad400e-4f3d-4ccd-a631-3e39ce3325ce"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy działania na funkcjach. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSplot, splot całkowy, mnożenie splotowe lub konwolucja – działanie określone dla dwóch funkcji (lub opisywanych przez nie sygnałów) dające w wyniku inną, która może być postrzegana jako zmodyfikowana wersja oryginalnych funkcji. Nazwą tą określa się również wynik tego działania, które bywa nazywane także iloczynem (lub produktem) splotowym. Splot podobny jest do korelacji wzajemnej.\nZnajduje zastosowania także m.in. w statystyce, równaniach różniczkowych, elektrotechnice, cyfrowym przetwarzaniu obrazów czy sygnałów – na przykład, w przetwarzaniu obrazów operacja splotu obrazu źródłowego z odpowiednio skonstruowanym filtrem pozwala na wykrycie krawędzi (np. filtr Sobela), rozmycie obrazu (np. filtr Gaussa) oraz pozwala na ekstrakcję cech kształtów przy rozpoznawaniu wzorców obiektów w obrazie (falki Gabora), jak i wielu innych.\nOperacja odwrotna do splotu nazywana jest rozplotem.\nIstnienie i określenie.\nNiech formula_1 i formula_2 są bezwzględnie całkowalne w przedziale formula_3 innymi słowy, są całkowalne w sensie Lebesgue’a, czyli należą do przestrzeni formula_4\nWówczas wzór:\n formula_5\nokreśla funkcję formula_6 zdefiniowaną dla prawie wszystkich liczb rzeczywistych formula_7 Funkcję formula_8 nazywa się splotem (dwustronnym) funkcji formula_1 z funkcją formula_2 i na mocy twierdzenia Fubiniego utożsamia się z elementem przestrzeni formula_4\nW zastosowaniach często ogranicza się do założenia o zbieżności całek niewłaściwych Riemanna na całej prostej tych funkcji oraz ich modułów.\nStruktura algebry Banacha.\nPrzestrzeń formula_12 z dodatkowym działaniem splotu jest algebrą przemienną, tzn. splot jest działaniem:\n formula_13 (wynika to z możliwości zastosowania podstawienia formula_14),\n formula_15\n formula_16\n formula_17\ngdzie formula_18 oraz formula_19 jest skalarem.\nDla normy splotu funkcji formula_20 z funkcją formula_21 zachodzi oszacowanie\n formula_22", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62321", "fragment_id": "649215/0", "subtitle": "", "title": "Splot (analiza matematyczna)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "649215", "parentId": 62321.0, "score": 0.13567137718200684}, "uuid": "7edc9335-8b25-4a4a-abbd-1ce44f62a091"}, {"page_content": "Iloczyn wektorowy (nazywany również iloczynem zewnętrznym, ang. \"outer product\") ma sens jedynie w trzech wymiarach. Różni się on od iloczynu skalarnego głównie tym, że wynikiem iloczynu wektorowego dwóch wektorów jest wektor. Iloczyn wektorowy formula_128 jest wektorem prostopadłym tak do formula_22 jak i do formula_59 i jest zdefiniowany jako\n formula_131\ngdzie formula_108 jest rozwartością kąta między formula_53 oraz formula_134 a formula_135 jest wektorem jednostkowym prostopadłym jednocześnie do formula_53 i formula_134 który uzupełnia układ prawoskrętny. Ograniczenie prawoskrętności jest niezbędne, ponieważ istnieją \"dwa\" wektory jednostkowe, które są równocześnie prostopadłe do formula_53 i formula_134 mianowicie formula_135 oraz formula_141\nIloczyn wektorowy formula_128 jest określony tak, by formula_143 również były układem prawoskrętnym (jednakże formula_53 oraz formula_59 nie muszą być koniecznie ortogonalne). Jest to tzw. reguła prawej dłoni.\nDługość formula_128 może być interpretowana jako pole równoległoboku o bokach formula_53 oraz formula_64\nIloczyn wektorowy może być zapisany jako\n formula_149\nPrzy wolnym wyborze orientacji przestrzennej (tzn. zezwalając tak na prawoskrętne, jak i lewoskrętne układy współrzędnych) iloczyn wektorowy dwóch wektorów jest pseudowektorem, a nie wektorem (zob. niżej).\nIloczyn mieszany.\n \"Osobny artykuł: iloczyn mieszany.\"\nIloczyn mieszany w rzeczywistości nie jest nowym działaniem, lecz sposobem stosowania dwóch pozostałych operatorów mnożenia względem trzech wektorów. Iloczyn mieszany, oznaczany niekiedy formula_150 zdefiniowany jest jako:\n formula_151\nMa on trzy podstawowe zastosowania:\nWyrażony za pomocą składowych (\"względem prawoskrętnej bazy ortonormalnej\"), myśląc o trzech wektorach ułożonych w wiersze (bądź kolumny, ale z zachowaniem kolejności), iloczyn mieszany jest po prostu wyznacznikiem 3×3-macierzy mającej trzy wektory wpisane w rzędy\n formula_153", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6628", "fragment_id": "177293/10", "subtitle": "", "title": "Wektor", "document_id": "177293", "start_index": 17311.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6628.0, "score": 0.5959675908088684}, "uuid": "e3b9f314-7f9e-42ee-9242-f6ba23f6e4a6"}, {"page_content": "Rozpatruje się także mnożenie elementów ciała i przestrzeni liniowej nad tym ciałem, tzw. \"mnożenie przez skalar\". Mnożeniem nazywa się często działanie w grupach w zapisie multiplikatywnym.\nW tych strukturach mnożenie zwykle jest łączne i rozdzielne względem dodawania. Nie zawsze jest jednak przemienne, np. mnożenie macierzy i iloczyn wektorowy czy też mnożenie w języku naturalnym. Iloczyn wektorowy nie jest również łączny; mnożenie nie jest łączne także w kwaternionach i oktonionach. Wynik mnożenia, nazywanego iloczynem skalarnym, pochodzi z innego zbioru niż czynniki.\nDziałanie mnożenia może mieć element neutralny, najogólniejszymi strukturami, w których działanie dwuargumentowe ma element neutralny są monoid (w którym działanie musi być łączne) i quasi-grupa (w którym działanie nie musi być łączne). Zwykle oznacza się go symbolem formula_50 (inne rozpowszechnione oznaczenia: formula_64 formula_65 przy czym litery mogą być tak duże, jak i małe) i nazywa \"jedynką\" (zob. pierścień z jedynką).\nZ istnieniem jedynki związany jest tzw. element odwrotny. Jeżeli iloczyn dwóch elementów jest jedynką, to elementy te nazywa się wzajemnie odwrotnymi. Najogólniejszą strukturą o tej własności jest pętla, czyli quasi-grupa z jedynką. Sama quasi-grupa to przykład struktury, w której można rozważać elementy odwrotne bez jedynki.\nMnożenie liczb metodą mnichów z Shaolin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30337", "fragment_id": "176803/3", "subtitle": "", "title": "Mnożenie", "parentId": 30337.0, "start_index": 5430.0, "document_id": "176803", "source": "wikipedia", "score": 0.5910849571228027}, "uuid": "ac363448-5cea-4ce1-895b-6be7d78d64da"}, {"page_content": "Działania na zbiorach często określa się mianem „mnogościowych”, aby odróżnić je od innych działań, takich jak działania algebraiczne: „suma mnogościowa”, „iloczyn mnogościowy” oraz „różnica mnogościowa” (lub nawet „suma”, „iloczyn”, „różnica zbiorów”). Działanie dodawania nazywa się niekiedy „unią”, z kolei różnicę nazywa się czasem „dopełnieniem względnym” (względem innego zbioru); dopełnienie bywa nazywane „uzupełnieniem”. Alternatywne nazwy „przekrój”, czy „przecięcie” dla iloczynu są spotykane dużo częściej.\nWraz z osobnymi nazwami działania te mają unikatową symbolikę, choć niekiedy różnicę zbiorów oznacza się znakiem odejmowania, zaś dopełnienie oznacza się często apostrofem, działanie różnicy symetrycznej wydaje się mieć najmniej ustaloną symbolikę: czasami stosuje się symbol dodawania w okręgu; odpowiednio formula_83\nNazwy i symbole działań na zbiorach odwołujące się do intuicji algebraicznych nie są przypadkowe: niektóre z przedstawionych działań umożliwiają wprowadzenie na podzbiorach danego zbioru różnych struktur algebraicznych (np. ciało zbiorów, pierścień zbiorów itp.), w ogólności wszystkie tworzą one tzw. algebrę Boole’a.\nW przypadku działań sumy i iloczynu rozpatruje się również operacje \"skończone\" (zdefiniowane indukcyjnie) i \"nieskończone\" (zdefiniowane za pomocą kwantyfikatorów, czyli logiki pierwszego rzędu; nazywane też \"uogólnionymi\"). \"Sumę\" rodziny zbiorów definiuje się jako zbiór tych elementów, dla których istnieje (choć jeden) sumowany zbiór, do którego należą, z kolei \"iloczyn\" rodziny zbiorów zawiera wyłącznie te elementy, które należą do wszystkich zbiorów będących czynnikami.\nUogólnienia.\n \"Osobne artykuły: para uporządkowana, iloczyn kartezjański i zbiór potęgowy.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7069", "fragment_id": "175513/3", "subtitle": "", "title": "Zbiór", "parentId": 7069.0, "start_index": 5342.0, "document_id": "175513", "source": "wikipedia", "score": 0.6327248811721802}, "uuid": "0ae5e591-e764-4b5f-b53b-f0024f7e05ab"}, {"page_content": "Np. dodawanie w zbiorze liczb rzeczywistych to działanie 2-argumentowe, której dziedziną jest iloczyn kartezjański formula_12 tj.\n formula_13\nUwaga:\nPowyższa definicja działania obejmuje tzw. działania \"skończone\", tzn. odnosi się do skończonej liczby argumentów. Istnieją rozszerzenia, w których argumentowość jest nieskończoną liczbą porządkową lub kardynalną, a nawet dowolnym zbiorem indeksującym argumenty.\nTypy argumentów / wyników działań.\nArgumentami i wynikami działań mogą być dowolne obiekty matematyczne: liczby (skalary), wektory, macierze, tensory, algebry itp. W zależności od rodzaju argumentów i wyników można zdefiniować różne działania, np.\n– w wyniku ostatnich 3 działań otrzymuje się inną funkcję.\nNp. za pomocą mnożenia macierzy opisujących obroty otrzymuje się macierz odpowiadającą jakiemuś innemu obrotowi\nDziałanie jako operator i relacja.\n(1) Działanie jest rodzajem operatora. Można mówić „operator dodawania” – wyrażenie to podkreśla, iż działanie jest pewną operacją abstrakcyjną, funkcją,\n(2) Działanie formula_5-argumentowe jest formula_17-argumentową relacją, która jest funkcyjna na swoich pierwszych formula_5 dziedzinach.\nWłasności działań.\nDziałania mogą przejawiać pewne szczególne własności, np.\nIm więcej własności mają działania w danym zbiorze, tym zbiór tworzy bardziej subtelną strukturę algebraiczną.\nDziałania wewnętrzne i zewnętrzne.\n(1) Działanie wewnętrzne – funkcja, która przyporządkowuje \"n\" elementom danego zbioru jeden element tego zbioru; dziedziną jest iloczyn kartezjański jednej lub większej liczby egzemplarzy przeciwdziedziny; mówi się wtedy, że zbiór jest \"zamknięty\" ze względu na to działanie.\n(2) Działanie zewnętrzne – funkcja, które przyporządkowują \"n\" elementom danego zbioru jeden element innego zbioru (zob. \"Przykłady\").\nSymbole działań.\nZnak mnożenia.\nKiedy nie ma operatora pomiędzy zmiennymi lub wyrażeniami, albo kiedy występuje znak „formula_19”, implikowany jest symbol mnożenia.\nNp. formula_20 pisane jest jako formula_21 a formula_22 jako formula_23.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123344", "fragment_id": "12431/1", "subtitle": "", "title": "Działanie algebraiczne", "source": "wikipedia", "start_index": 1804.0, "document_id": "12431", "parentId": 123344.0, "score": 0.8448100090026855}, "uuid": "74b122fc-d6f3-497c-93c9-26a9155599ff"}, {"page_content": "– w pierwszym kroku wykorzystane zostało prawo rozdzielności iloczynu zewnętrznego, a ostatni etap używa faktu, że formula_22 (Wynika stąd np. że formula_23). Współczynnik w ostatnim wyrażeniu jest równy wyznacznikowi macierzy formula_24 Fakt, że może być on dodatni lub ujemny oznacza, że zależy on od kolejności mnożonych wektorów formula_16 oraz formula_26 która to kolejność może wyznaczać obrót zgodny ze wskazówkami zegara lub przeciwny. Taka powierzchnia nazywa się powierzchnią zorientowaną: wartość iloczynu jest równa wielkości powierzchni, zaś znak określa orientację.\nJeżeli formula_27 jest powierzchnią zorientowaną, rozpiętą przez wektory formula_16 oraz formula_26 to formula_30 ma następujące właściwości:\nW pewnym sensie iloczyn zewnętrzny uogólnia pojęcie powierzchni, gdyż pozwala porównywać powierzchnie dowolnych elementów w przestrzeni np. z powierzchnią jednostkowego kwadratu. Innymi słowy:\n Iloczyn zewnętrzny daje niezależne od układu współrzędnych pojęcie pola powierzchni oraz metodę jej obliczania.\nIloczyn zewnętrzny.\nIloczyn zewnętrzny jest działaniem służącym do tworzenia wielowektorów. Działanie to jest\ngdzie formula_44 formula_16 oraz formula_17 są wektorami w formula_47 zaś formula_48 to skalary.\nIloczyn formula_49 wektorów jest nazywany wielowektorem stopnia \"p lub p\"-wektorem. Maksymalny stopień wielowektorów jest równy wymiarowi przestrzeni wektorowej formula_50\nLiniowość iloczynu zewnętrznego pozwala definiować wielowektory jako kombinacje liniowe wielowektorów bazowych. Jest formula_51 p-wektorów formula_52 formula_53-wymiarowej przestrzeni wektorowej\nWielowektor.\nWielowektor (zwany liczbą Clifforda) jest podstawowym elementem algebry zewnętrznej. Jeżeli formula_54 jest przestrzenią n-wymiarową, to k-wektorem nazywa się obiekt o postaci\n formula_55\ngdzie formula_56 są wektorami w przestrzeni formula_50\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4458432", "fragment_id": "1515700/1", "subtitle": "", "title": "Algebra zewnętrzna", "parentId": 4458432.0, "start_index": 1519.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1515700", "score": 0.3571755588054657}, "uuid": "d5b7424b-d184-408b-8891-fda83973634e"}, {"page_content": "Operacja formula_1-arna (działanie formula_1-arne) formula_3 w zbiorze formula_4 – w algebrze, funkcja, która dla ustalonego formula_5 każdemu formula_1-elementowemu ciągowi formula_7 elementów ze zbioru formula_4 przyporządkowuje pewien element formula_9 także ze zbioru formula_10 Innymi słowy jest to dowolne odwzorowanie ze zbioru formula_11 (formula_1-krotnego iloczynu kartezjańskiego) w zbiór formula_10 \nOperacją 1-arną (unarną) jest każde odwzorowanie zbioru formula_4 w zbiór formula_10 Operacja 0-arna ustala w zbiorze formula_4 pewien określony element.\nZamiast o operacjach formula_1-arnych mówi się często o operacjach formula_1-argumentowych lub działaniach formula_1-argumentowych. Na przykład o działaniach dwuargumentowych, trzyargumentowych itd. Operacjami 0-arnymi są na przykład elementy neutralne działań.\nOperacja formula_1-arna jest podstawowym pojęciem algebry ogólnej, zajmującej się tzw. algebrami uniwersalnymi (krócej algebrami), zbiorami formula_21 wyposażonymi w pewien zbiór formula_22 operacji formula_1-arnych nazywany sygnaturą. Każda struktura algebraiczna (grupoid, półgrupa, grupa, pierścień, ciało itd.) jest pewną algebrą uniwersalną.\n formula_32 gdzie formula_33\nMnożenie \"n\"-arne macierzy \"n\"-wskaźnikowych.\nMacierz formula_1-wskaźnikowa formula_21 zawiera formula_1 wskaźników przebiegających formula_39 wartości. Taka macierz zawiera formula_40 elementów macierzowych o wartościach zespolonych,\n formula_41\nMnożenie (iloczyn) macierzy formula_1-wskaźnikowych zdefiniowane jest jako formula_1-arne działanie wewnętrzne dla dokładnie formula_1 macierzy, z których każda ma formula_1 wskaźników przebiegających formula_39 wartości. Każda macierz zawiera formula_40 wartości. Wynikiem jest również macierz formula_1-wskaźnikowa.\nJeżeli formula_49 a formula_50 oznacza element formula_51 na pozycji formula_52 to\n formula_53\ndla każdego wskaźnika formula_54 dla których formula_55 oraz formula_56Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2328840", "fragment_id": "498638/0", "subtitle": "", "title": "Operacja n-arna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "498638", "parentId": 2328840.0, "score": 0.22909249365329742}, "uuid": "e91ce52d-4b53-424f-b086-f7319bc4e917"}]}
{"id": "q_711", "question": "Żabiściek to przedstawiciel fauny czy flory?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nŻabiściek (\"Hydrocharis\" L.) – rodzaj roślin z rodziny żabiściekowatych (\"Hydrocharitaceae\"). Gatunkiem typowym i zarazem jedynym przedstawicielem rodzaju we florze Polski jest żabiściek pływający \"Hydrocharis morsus-ranae\". W sumie do rodzaju należą trzy gatunki spotykane na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Ameryki Południowej i Antarktydy. W niektórych ujęciach włączane są tu także oba gatunki z rodzaju \"Limnobium\".\nSystematyka.\nJeden z dwóch rodzajów (taksonem siostrzanym jest \"Limnobium\") z podrodziny \"Hydrocharitoideae\" w obrębie rodziny żabiściekowatych (\"Hydrocharitaceae\"). W ujęciu \"Plants of the World Online\" rodzaj \"Limnobium\" włączany jest do \"Hydrocharis\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2032120", "fragment_id": "389366/0", "subtitle": "", "title": "Żabiściek", "document_id": "389366", "start_index": 0.0, "parentId": 2032120.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8161517381668091}, "uuid": "8d0ff421-de32-4452-8593-68a993cbb692"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nŻabiściekowate (\"Hydrocharitaceae\" Juss.) – rodzina roślin wodnych należąca do jednoliściennych. Obejmuje 18 rodzajów ze 116 gatunkami. Należą tu trwałe i jednoroczne rośliny wodne (zarówno morskie, jak i słodkowodne). Spotykane są w różnych strefach klimatycznych, w wodach słodkich na wszystkich kontynentach oraz wzdłuż brzegów morskich w strefie międzyzwrotnikowej. Rodzina jest najbardziej zróżnicowana w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Pierwotny zasięg wielu przedstawicieli jest niejasny ze względu na ich rozwleczenie przez człowieka, przy czym wiele z nich to problematyczne gatunki inwazyjne. Niektóre rośliny są jadalne lub stosowane jako pasza, wiele gatunków uprawianych jest jako ozdobne w akwariach i stawach.\nBiologia i ekologia.\nRośliny rozmnażają się zwykle w znaczącym stopniu wegetatywnie. Przy rozmnażaniu generatywnym zapylenie dokonywane bywa zarówno pod powierzchnią wody, jak i nad nią. Zapylenia dokonują owady wabione nektarem wydzielanym przez miodniki powstające ze zmodyfikowanych prątniczków. U części gatunków kwiaty męskie odpadają od rośliny macierzystej przed kwitnieniem i unoszone na powierzchni wody mogą zbliżyć się do kwiatów żeńskich, ewentualnie są trwałe, ale wówczas mają pływający pyłek. W kwiatach obupłciowych częsta jest klejstogamia. Jako rośliny wodne pobierają substancje odżywcze całą powierzchnią i w efekcie mają bardzo zredukowaną tkankę przewodzącą. Naczynia występują tylko w korzeniach. U roślin niektórych rodzajów (\"Enhalus\" i \"Thalassia\") występują podepidermalne komórki wydzielnicze. Kiełkowanie następuje pod powierzchnią wody.\nSystematyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1202513", "fragment_id": "1127181/0", "subtitle": "", "title": "Żabiściekowate", "parentId": 1202513.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1127181", "source": "wikipedia", "score": 0.3521174490451813}, "uuid": "3a43ed6f-168d-4e48-b454-d7cf909cf35b"}, {"page_content": "Zatorek – jezioro na wyspie Wolin w gminie Wolin, w powiecie kamieńskim, w woj. zachodniopomorskim.\nJezioro położone jest we wschodniej Wisełce, na obrzeżu Wolińskiego Parku Narodowego, po południowej stronie drogi wojewódzkiej nr 102, 1 km na zachód od pola golfowego w Kołczewie.\nJezioro ma powierzchnię 9,23 ha i stanowi własność Lasów Państwowych, w większości położone w lesie, z wyjątkiem południowo-zachodniego krańca. W północnej części wyspa. W jeziorze i jego strefie przybrzeżnej występują liczne ciekawe gatunki flory i fauny. Można tu spotkać takie rośliny jak: grzybienie białe, grążel żółty, rogatek sztywny, żabiściek pływający; ptaki: łabędź niemy, puszczyk, kaczka krzyżówka, łyska, trzciniak oraz ryby: szczupak, lin, karaś, karaś, okoń, płoć, karp, leszcz i wzdręga.\nDopuszcza się sportowy połów ryb, z brzegu lub specjalnie do tego celu przeznaczonych pomostów, pod warunkiem wykupienia zezwolenia. Jezioro otoczone jest lasem liściastym.\nNa południowo-zachodnim skraju jeziora kempingi, na północno-wschodnim parking i początek szlaku spacerowego do latarni morskiej Kikut.\nOkoło 1,2 km na wschód leśniczówka Kołczewo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1455960", "fragment_id": "215876/0", "subtitle": "", "title": "Zatorek", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "215876", "parentId": 1455960.0, "score": 0.08317088335752487}, "uuid": "9049045b-facb-4bbd-9c34-0675fc45ac9c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nŻabiściek pływający (\"Hydrocharis morsus-ranae\" L.) – gatunek byliny, należący do rodziny żabiściekowatych (\"Hydrocharitaceae\"). Nymfeid, występujący w stojących i wolno płynących zbiornikach wodnych śródlądowych w Europie (z wyjątkiem dalekiej północy i krańców południowych) oraz w zachodniej i północnej Azji, poza tym zawleczony i zdziczały w wielu miejscach. W Polsce rozpowszechniony na niżu, przy czym rzadszy w jego części południowej i na północnym Mazowszu, na obszarach górskich i podgórskich tylko na pojedynczych stanowiskach.\nBiologia i ekologia.\nHydrofit, występujący przeważnie przy brzegach stojących lub wolno płynących zbiorników wodnych. Gatunek charakterystyczny dla związku \"Nymphaeion\" oraz zespołu \"Hydrocharitetum morsus-ranae\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=838843", "fragment_id": "1016222/0", "subtitle": "", "title": "Żabiściek pływający", "document_id": "1016222", "start_index": 0.0, "parentId": 838843.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3055702745914459}, "uuid": "8a99c4e1-c6bf-4130-9971-fdad2f503bf8"}, {"page_content": "Biota – wszystkie organizmy danego regionu geograficznego w określonym czasie w dowolnym środowisku rozpatrywane niezależnie od powiązań ekologicznych.\nW jej skład wchodzą np. przedstawiciele fauny i flory organizmów komórkowych (rośliny, zwierzęta, grzyby, bakterie, pierwotniaki itp.) oraz organizmów bezkomórkowych (np. wirusy).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2218016", "fragment_id": "494433/0", "subtitle": "", "title": "Biota (ekologia)", "document_id": "494433", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2218016.0, "score": 0.3601764440536499}, "uuid": "adaee652-f006-4ffe-8455-9a939a2c53b1"}, {"page_content": "Większość kanału jest zachowana w oryginalnej formie. Jego przebieg nie jest prosty, ale miejscami ma charakter meandrującej rzeki. Obrastają go lipy, dęby i olsze, a ich systemy korzeniowe wpływają na umocnienie brzegów. Nieliczne są przypadki zastosowania dodatkowych umocnień kamiennych. W wiekach późniejszych dosadzano świerki i topole, co nie zawsze wywoływało odpowiedni efekt estetyczny. Przez wieki funkcjonowania kanału wykształciły się przy nim specyficzne, bardzo cenne skupiska flory i fauny, związane także z kompleksem okolicznych stawów, mokradeł i torfowisk. Do okazów flory należą m.in.: kokorycz pusta, kosaciec żółty, paprocie, łączeń baldaszkowy, rdest ziemnowodny, łuskiewnik różowy, zawilec gajowy, czy śnieżyczka przebiśnieg. Faunę reprezentują m.in.: bóbr europejski, zimorodek zwyczajny, łabędź niemy, dzięcioł zielonosiwy, zaskroniec zwyczajny, ropucha szara, rzekotka drzewna, rusałka admirał, wonnica piżmówka, pawica grabówka, szablak krwisty, rusałka żałobnik, latolistek cytrynek, kwietnica okazała. W wodzie zamieszkują m.in. okoń, płoć, kleń, kiełb pospolity i koza pospolita. Z Łaby wpływają na krótko szczupak i karp. W bezpośredniej bliskości kanału ustanowiono rezerwat przyrody \"Bohdanečský rybník a rybník Matka\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3383670", "fragment_id": "945914/3", "subtitle": "", "title": "Opatovický kanál", "parentId": 3383670.0, "start_index": 3841.0, "source": "wikipedia", "document_id": "945914", "score": 0.06612969189882278}, "uuid": "6583bd5e-1d33-471d-a989-7e78e7e5343c"}, {"page_content": "Spośród fauny występują tu m.in. łasica pospolita, jeż, nietoperze, ropucha szara, traszka, rzekotka drzewna, żaba trawna, moczarowa i zielona, kumak nizinny, zaskroniec i słowik, a spośród flory m.in. olsza czarna, czeremcha pospolita, jesion wyniosły, wiąz szypułkowy, osika, wierzba, brzoza brodawkowata, klon, jawor, grab pospolity, dąb szypułkowy i topola szara.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34052", "fragment_id": "171659/1", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Skarpa Ursynowska", "parentId": 34052.0, "start_index": 1701.0, "document_id": "171659", "source": "wikipedia", "score": 0.1176350936293602}, "uuid": "25ee94ad-927c-41d2-af15-605a2a428271"}, {"page_content": "Park Narodowy Wysp Dziewiczych ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Virgin Islands National Park&lt;/&gt;) – park narodowy na Wyspach Dziewiczych Stanów Zjednoczonych, powstały 2 sierpnia 1956 r. Jest jednym z 59 parków narodowych na terenie USA. Zajmuje powierzchnię 59,5 km². Zajmuje 60% wyspy Saint Join oraz wyspę Hassel (ta ostatnia w zatoce portowej wyspy Saint Thomas). Został powołany decyzją Kongresu w celu ochrony krajobrazu tych wysp i ich raf koralowych, lasów mangrowych i pokładów trawy morskiej.\nOpis.\nJeden z najbardziej egzotycznych parków narodowych USA, ustanowiony na granicy Morza Karaibskiego i otwartego Oceanu Atlantyckiego, na styku Wielkich i Małych Antyli. Obraz przyrody i historii regionu tworzą m.in.:\nFauna i Flora.\nPrzedstawiciele fauny i flory parku to m.in.: papugoryby, ryby anielskie, skorpeny, szkaradnice, krewetki, kraby, homary, ślimaki, barrakudy, mureny, płaszczki, żółwie czy rekiny.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1411766", "fragment_id": "217963/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Wysp Dziewiczych", "document_id": "217963", "start_index": 0.0, "parentId": 1411766.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "e48cd683-173e-45f0-9300-39c37d22f63c"}, {"page_content": "Łagodny klimat (średnia temperatura lipca: 19 °C, stycznia: -1 °C) sprzyja wegetacji – na wyspie rośnie 80% gatunków estońskiej flory, w tym ponad 1200 gatunków roślin naczyniowych. Lasy pokrywają ponad 40% powierzchni wyspy. Do ciekawszych przedstawicieli fauny należy foka szara oraz licznie występujące ptaki wędrowne: łabędź niemy i krzykliwy, bernikla białolica, edredon czy ohar.\nW zachodniej części wyspy utworzono Park Narodowy Vilsandi.\nLudność.\nW 2008 roku Saremę zamieszkiwało około 39,2 tys. ludzi. Zdecydowaną większością byli Estończycy (98%), a największą mniejszością Rosjanie (1,2%) oraz Finowie (0,25%). Głównym wyznaniem na wyspie jest luteranizm, w mniejszej skali prawosławie. Ludność zajmuje się głównie rolnictwem i rybołówstwem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9718", "fragment_id": "173384/4", "subtitle": "", "title": "Sarema", "source": "wikipedia", "start_index": 4564.0, "parentId": 9718.0, "document_id": "173384", "score": 0.09479010850191116}, "uuid": "56c9028e-2be6-4829-9b12-a23863faf82e"}, {"page_content": "Park Tysiąclecia w Zielonej Górze – park miejski w Zielonej Górze, znajduje się w ścisłym sąsiedztwie centrum miasta, pomiędzy ulicami Wazów, Bankową i Stanisława Staszica. Powstał w 1966 roku na terenie cmentarza Zielonego Krzyża założonego w 1628. Odznacza się bogactwem flory – z drzew występują tu m.in.: lipa, klon, daglezja, miłorząb japoński czy żywotnik zachodni oraz liczne krzewy, m.in. forsycja i tawuła. Wśród przedstawicieli fauny, park upodobały sobie wiewiórki oraz jeże. \nSzczątkowo na przestrzeni całego parku widać pozostałości dawnej infrastruktury cmentarnej jak alejki czy fragmenty małej architektury W parku znajduje się też klasycystyczny budynek krematorium z 1922 (obecnie siedziba Stowarzyszenia „Warto jest pomagać”) oraz dobrze zachowany, monumentalny grobowiec znanego zielonogórskiego przemysłowca – Georga Beuchelta. W centralnej części parku zachowała się też mogiła z 1941 r. Wśród infrastruktury powojennej wyróżnia się plac zabaw i powstały pod koniec lat 90. XX w. skatepark. \nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=871726", "fragment_id": "1005813/0", "subtitle": "", "title": "Park Tysiąclecia (Zielona Góra)", "document_id": "1005813", "start_index": 0.0, "parentId": 871726.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09258737415075302}, "uuid": "b12d3dd0-e6ab-4109-82c1-87b3789b5c18"}]}
{"id": "q_712", "question": "Co oznacza łaciński zwrot „ab ovo”?", "answer": [{"page_content": "Ab ovo (łac. „od jajka”) – zwrot używany przysłowiowo w znaczeniu „od samego początku”.\nJego pochodzenie bierze się najprawdopodobniej od rzymskiego zwyczaju zaczynania uczty od podawania jajek. Istnieje też wyjaśnienie, że chodzi o jajo zniesione przez Ledę, zapłodnioną przez przemienionego w łabędzia Zeusa, z którego wykluła się Helena – przyczyna wojny trojańskiej.\nNatomiast Zygmunt Gloger pisze, że \"ab ovo\" u Rzymian pochodzi z ich przysłowia (łac.) \"ab ovo ad mala\" („od jajka do jabłek”), czyli „od początku do końca, gdyż Rzymianie wieczerze swoje rozpoczynali od jaj, a kończyli na jabłkach”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1259238", "fragment_id": "1124319/0", "subtitle": "", "title": "Ab ovo", "document_id": "1124319", "start_index": 0.0, "parentId": 1259238.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "c020f4a6-2d2f-4c44-a0f9-4748977fae8c"}, {"page_content": "Cena (łac. \"cena\" – l.mn. \"cenae\") – jeden z posiłków w starożytnym Rzymie, który zaczynano jeść od popołudnia. Złożony był on z trzech części:\nPodczas ceny wybierano rex bibendi.\nZ kolejnością podawanych dań jest związana sentencja: \"Ab ovo usque ad mala\" co dosłownie znaczy \"Od jaja aż do jabłek\", a w wolnym tłumaczeniu \"Od początku aż do końca\". Stąd wzięło się \"Ab ovo\" tłumaczone jako \"Od początku\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1892546", "fragment_id": "908059/0", "subtitle": "", "title": "Cena (posiłek)", "parentId": 1892546.0, "start_index": 0.0, "document_id": "908059", "source": "wikipedia", "score": 0.5962640643119812}, "uuid": "5ab110ec-1bdf-420a-be3b-12d9989f8a7e"}, {"page_content": "Pomona (owocowa) to czczona w czasach cesarstwa, ważna bogini owoców i sadów owocowych. Pomona miała w Rzymie swoją świątynię i kapłanów, a jabłka to jedne z jej wielu owoców. Dla Rzymian jabłko było też symbolem wiecznego życia i zaświatów, a więc końca życia doczesnego, stąd zwrot „ab ovo usque ad mala” – od jaja (początku życia) do jabłka (końca życia). Czerwone jabłka w kulturze rzymskiej były przede wszystkim symbolem Wenus, bogini miłości i pożądania.\nJabłka w mitologii celtyckiej.\nCeltowie nazywali świat pozagrobowy Avalonem, czyli „Wyspą Jabłek”, do której zmarli dostawali się płynąc na zachód w łodzi. Na Avalonie leżała Równina Szczęścia (Mag Mell) na środku której rosła cudowna jabłoń, jednocześnie pokryta liśćmi, kwiatami i owocami, które to jabłka dawały życie i młodość. W mitach celtyckich jabłka ratowały życie bohaterom. Złote jabłka zwieńczały też srebrną laskę legendarnego króla irlandzkiego, Conchobara.\nJabłka w mitologii nordyckiej.\nZłote jabłka Iduny, spożywane przez bogów w Asgardzie zapewniały im wieczną młodość (tak jak nektar i ambrozja w mitologii greckiej). W sadze Skirnismal Skirnir próbuje złotymi jabłkami Idun przekonać Gerd do małżeństwa z bogiem Frejem.\nInne mitologie.\nCudowna jabłoń lecząca wszelkie dolegliwości jest obecna w mitologii osetyjskiej, rośnie w sadzie Nartów strzeżona przez braci Ashara i Ashartaga.\nSymbolika jabłka w tradycji chrześcijańskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=365008", "fragment_id": "65577/6", "subtitle": "", "title": "Jabłko", "source": "wikipedia", "start_index": 8033.0, "document_id": "65577", "parentId": 365008.0, "score": 0.08002784103155136}, "uuid": "706374b5-a575-458e-895a-c31c9bf1173e"}, {"page_content": "Wydanie szóste z 1912 przejrzane i poprawione przez Ułaszyna liczyło 1167 stron i 25 000 haseł. Część główna została poprzedzona \"Wyjaśnieniami wstępnymi\" i dwuczęściowym spisem skrótów. W części pierwszej zostało zamieszczonych 71 skrótów języków źródłowych, np.: \"a\". – angielski, \"tur.\" – turecki, \"w.\" – włoski, a także np. \"żarg.\" – żargonowy. W części drugiej spisu znajdują się kwalifikatory terminologiczne (np. \"archit\". – architektura), kwalifikatory chronologiczne (np. \"daw\". – dawny). Zmiany dotyczyły głównie definiowania znaczeń, transkrypcji zapożyczeń cytatowych i oznaczania źródeł zapożyczeń. Z niewielkimi poprawkami drukowane były kolejne wydania słownika. W 1921 miało miejsce wydanie dziewiąte liczące 25 000 haseł. W 1939 roku ukazało się wydanie siedemnaste. Po wojnie w 1947 wydrukowane zostało kolejne wydanie pod tytułem \"Słownik wyrazów obcych 33 000 wyrazów, wyrażeń i przysłów cudzoziemskich\". Ostatnim, dziewiętnastym wydaniem był dokonany w Londynie w roku 1959 fotolitograficzny przedruk wydania osiemnastego. \nMakrostruktura.\nźródło: wydanie dziewiąte z 1921 roku\nPrzed częścią główną (alfabetycznym wykazem haseł z ich opisem) występują: wstępne wyjaśnienia dotyczące posługiwania się słownikiem i spis skrótów. Skróty odnoszą się do języków, od których pochodzą wyrazy obce jako hasła, np. \"jap\". – japoński, \"ł.\" – łacina, \"rum\". – rumuński, \"tur\". – turecki, \"węg\". – węgierski, \"stpers\". – staroperski, \"tyb.\" – tybetański.\nObok haseł jednowyrazowych zarejestrowano wiele wyrażeń wieloczłonowych, w tym przysłowia, sentencje, skrzydlate słowa, np.: \"Ab ovo\" (od początku), \"Amor omnia vincit\" (miłość wszystko zwycięży)\".\"\nMikrostruktura.\nźródło: wydanie z roku 1921", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5839838", "fragment_id": "31725/1", "subtitle": "", "title": "Słownik wyrazów obcych Arcta", "document_id": "31725", "start_index": 1368.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5839838.0, "score": 0.05087147280573845}, "uuid": "f85a7f2c-6976-4f9f-9a8a-5041ca34c223"}, {"page_content": "Owowegetarianizm (\"ovo\" – łac. jajko) – odmiana wegetarianizmu przyzwalająca na spożycie jaj. Owowegetarianie nie spożywają mięsa (w tym mięsa ryb) i przetworów mlecznych, a także innych produktów pochodzących z uboju zwierząt, takich jak żelatyna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4370", "fragment_id": "177113/0", "subtitle": "", "title": "Owowegetarianizm", "document_id": "177113", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4370.0, "score": 0.10752341151237488}, "uuid": "ac37fb35-6fbf-4736-aed3-ff25001efc93"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy terminu prawniczego. Zobacz też: zwrot \"in statu nascendi\" w innych kontekstach.\nIn statu nascendi – łaciński zwrot, który oznacza dosłownie „w trakcie powstawania”, „w trakcie rodzenia się”, którego znaczenie zmienia się zależnie od użytego kontekstu.\nW prawie sformułowanie używane jest w odniesieniu do różnych podmiotów, np. państwa, osób prawnych. Podmiot \"in statu nascendi\" znajduje się w trakcie procesu powstawania i nie jest jeszcze formalnie uznany lub zarejestrowany. W przypadku państwa termin ten oznacza kraj, który \"de facto\" posiada już suwerenność, lecz proces budowy struktur administracyjnych nie został jeszcze zakończony, a podmiot nie jest jeszcze uznawany za państwo przez społeczność międzynarodową. Pod koniec maja 2006 statusem takim określać można było np. Czarnogórę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=441791", "fragment_id": "81305/0", "subtitle": "", "title": "In statu nascendi (prawo)", "parentId": 441791.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "81305", "score": 0.06112287938594818}, "uuid": "df69cacb-79c5-4516-964e-bfe3f77cc265"}, {"page_content": "A posteriori (łac. „z następstwa”) – w filozofii termin będący przeciwieństwem wyrażenia a priori, oznaczający tyle co: \"po fakcie\" tudzież \"w następstwie faktu\". Odnosi się on do poznania powstałego na doświadczeniu – rozumowania o czymś drogą indukcji (\"od szczegółu do ogółu\"), wskutek percepcji jakiegoś faktu. Od zwrotu \"a posteriori\" powstała nazwa \"aposterioryzm\", która jest synonimem empiryzmu[].\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=304238", "fragment_id": "1432485/0", "subtitle": "", "title": "A posteriori", "document_id": "1432485", "start_index": 0.0, "parentId": 304238.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07988395541906357}, "uuid": "3ad7c882-4b09-478b-82a6-cdc09f2133f2"}, {"page_content": "Laktoowowegetarianizm lub owolaktarianizm (łac. \"lactus\" ‘mleko’, \"ovo\" ‘jajo’) – odmiana wegetarianizmu przyzwalająca na spożycie jaj oraz mleka i jego przetworów, &lt;&gt;[]. Laktoowowegetarianie nie spożywają mięsa, ryb oraz produktów pochodzących z uboju, takich jak: podpuszczka (składnik serów) czy żelatyna (składnik galaretek).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3466", "fragment_id": "182348/0", "subtitle": "", "title": "Laktoowowegetarianizm", "parentId": 3466.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182348", "score": 0.09958838671445847}, "uuid": "623d0616-3b63-4969-a520-24ffc72179ca"}, {"page_content": "Ab urbe condita lub anno urbis conditae (AUC lub A.U.C.) – łacińskie wyrażenie oznaczające „od założenia Miasta” (Rzym), co wydarzyło się, według obliczeń, 21 kwietnia roku 753 p.n.e.\nJedna z wielu metod używanych w czasach rzymskich przez historyków do liczenia lat przeszłych, gdy w użytku był kalendarz rzymski i juliański. System ten, zaproponowany przez Warrona, został zastąpiony przez Anno Diocletiani (A.D.), który z kolei został stopniowo wyparty przez Anno Domini (A.D.).\nNiektórzy współcześni historycy [] twierdzą, że wyrażenia tego tak naprawdę nie używano w świecie antycznym i używanie go w taki sposób pojawiło się dopiero współcześnie. Występuje ono wszelako np. w księdze XVIII, rozdziale 107 „Historii naturalnej” Pliniusza Starszego: \"Pistores Romae non fuere ad Persicum usque bellum annis ab urbe condita super DLXXX\" (w Rzymie nie było piekarzy aż do wojny z Perseuszem przez ponad 580 lat od założenia miasta), albo w ks. XXXV rozdziale 22 tegoż, gdzie znowu następuje datowanie tym systemem. Podobnie u innych autorów, jak Pompejusz Festus, Sekstus Juliusz Frontyn, Gelliusz, Tytus Liwiusz, Serwiusz. Skrót „AVC” poświadczony jest przez Waleriusza Probusa.\n\"Ab urbe condita\" to także tytuł monografii Liwiusza poświęconej historii Rzymu oraz utworu Juliana Tuwima.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=192344", "fragment_id": "8192/0", "subtitle": "", "title": "Ab urbe condita", "parentId": 192344.0, "start_index": 0.0, "document_id": "8192", "source": "wikipedia", "score": 0.14245952665805817}, "uuid": "d19fd634-23b9-4597-9371-924385a613b3"}, {"page_content": "Owologia inaczej oologia (łac. \"ovo\" - jajo) – dział ornitologii zajmujący się badaniem budowy, ubarwienia, wielkości, kształtu i zmienności wewnątrzgatunkowej jaj, m.in. jaj ptasich. Była ona dziedziną, w której dominowały metody muzealno-opisowe, natomiast praca terenowa polegała na skolekcjonowaniu całych zniesień. Obecnie głównym nurtem oologii jest biometria jaj i określanie wielkości zniesień, którego dane dostarczają istotnych informacji o międzypopulacyjnej zmienności wielkości jaj. Umożliwiają również ustalanie wielkości strat gniazdowych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=400134", "fragment_id": "91145/0", "subtitle": "", "title": "Owologia", "parentId": 400134.0, "start_index": 0.0, "document_id": "91145", "source": "wikipedia", "score": 0.03415913134813309}, "uuid": "6363ed24-39f4-4abe-941d-dd6ecebed1a2"}]}
{"id": "q_713", "question": "Który generał niemiecki został w 1941 roku mianowany dowódcą Afrika Korps?", "answer": [{"page_content": "Deutsche Afrika Korps jest jedną z najbardziej znanych niemieckich formacji wojskowych walczących na frontach II wojny światowej. Złożyło się na to kilka przyczyn. Sukcesy niemieckich żołnierzy oraz charyzmatyczna osobowość generała, później feldmarszałka Erwina Rommla doprowadziły do spopularyzowania Afrika Korps w brytyjskich i światowych mediach. Jednocześnie w przeciwieństwie do wielu jednostek Wehrmachtu walczących na innych frontach, żołnierzy Afrika Korps nie obciążały zbrodnie wojenne popełniane na ludności cywilnej i dzięki temu legenda formacji mogła być kultywowana również w okresie powojennym. Popularność formacji doprowadziła do powstania pewnych nieścisłości dotyczących udziału wojsk niemieckich w wojnie w Afryce. W efekcie całość tych sił określa się mianem Afrika Korps, co jest nieprawdą, gdyż w sierpniu 1941 roku doszło do reorganizacji wojsk niemieckich i utworzenia wyższego szczebla dowodzenia: Panzergruppe Afrika. Jej dowódcą został Erwin Rommel, opuszczając tym samym stanowisko dowódcy Afrika Korps, którym mianowano generała porucznika Ludwiga Crüwella. Afrika Korps stał się najistotniejszym komponentem Panzergruppe Afrika i to jemu podczas walk powierzano najtrudniejsze zadania. Jednak jako korpus zgodnie ze schematem organizacyjnym Wehrmachtu składał się z dwóch dywizji, różniąc się od innych korpusów jedynie bardziej rozbudowanymi służbami logistycznymi. Dzięki wysokiemu poziomowi niemieckiej kadry oficerskiej, często dokonywano rotacji i wymiany poszczególnych jednostek pomiędzy różnymi związkami operacyjnymi, co było rzadko praktykowane w innych armiach. Dlatego niemal wszystkie dywizje i brygady niemieckie walczące w Afryce przewinęły się przez szeregi Afrika Korps, a kilka razy w ramach korpusu znalazły się też dywizje włoskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28698", "fragment_id": "169376/1", "subtitle": "", "title": "Afrika Korps", "parentId": 28698.0, "start_index": 736.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169376", "score": 1.0}, "uuid": "0c38e11b-a0c9-4ddf-91eb-2e06c92225a9"}, {"page_content": "Nie mylić z: rosyjskim Korpusem Afrykańskim.&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nAfrika Korps (Afrikakorps, pełna nazwa: Deutsches Afrikakorps – DAK) – niemiecki korpus ekspedycyjny utworzony 12 lutego 1941 w celu udzielenia wsparcia siłom włoskim w Afryce Północnej pobitym przez Brytyjczyków w wyniku rozpoczętej 7 grudnia 1940 operacji Compass. Na czele DAK stanął gen. Erwin Rommel.\nHistoria.\nGeneza.\nWobec beznadziejnej sytuacji wojsk włoskich walczących w Afryce Północnej, Hitler postanowił wysłać tam korpus ekspedycyjny. Skierowanie DAK do Afryki odbywało się na prośbę włoskiego sztabu generalnego. Uzgodnił on z OKH i gen. Franzem Halderem podporządkowanie sił niemieckich dowództwu włoskiemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28698", "fragment_id": "169376/0", "subtitle": "", "title": "Afrika Korps", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "169376", "parentId": 28698.0, "score": 0.5757951140403748}, "uuid": "46d3726e-4892-498e-ad39-c7d100fdbd32"}, {"page_content": "9 stycznia 1941 roku Niemcy podjęli decyzję o wsparciu włoskich działań wojennych w Afryce Północnej. W lutym do Libii dotarły pierwsze jednostki Niemieckiego Korpusu Afrykańskiego (niem. „Afrika Korps”) pod dowództwem generała Erwina Rommla.\n31 marca ruszyło natarcie wojsk niemiecko-włoskich, przy czym główne uderzenie wyszło od strony pustyni. Rozcięta na dwie części armia brytyjska w pośpiechu wycofała się aż nad granicę libijsko-egipską, pozostawiając jedynie załogę w oblężonym Tobruku. Brytyjczycy, dysponujący znaczną przewagą liczebną i sprzętową usiłowali ruszyć Tobrukowi z odsieczą podczas operacji „Brevity”, jednak ich atak został spektakularnie odparty – siły Rommla zniszczyły 96 alianckich czołgów, tracąc tylko 5 własnych. 25 sierpnia broniących się w Tobruku Australijczyków wsparła polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich. Dowódca wojsk brytyjskich, generał Archibald Wavell spróbował przerwać linie niemiecko-włoskie po raz drugi (operacja „Battleaxe”), jednak znów poniósł znaczną porażkę. Tymczasem Wavella zastąpił nowy dowódca, generał Claude Auchinleck.\nOstatnie regularne siły włoskie w Afryce Wschodniej poddały się po bitwie o Gondar 13–27 listopada. Zakończona w ten sposób kampania wschodnioafrykańska była pierwszym, lądowym zwycięstwem aliantów w II wojnie światowej; wojska alianckie z tego obszaru zostały następnie przerzucone do walki na innych teatrach działań wojennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304", "fragment_id": "186567/24", "subtitle": "", "title": "II wojna światowa", "parentId": 2304.0, "start_index": 34264.0, "document_id": "186567", "source": "wikipedia", "score": 0.41506555676460266}, "uuid": "5e17948e-3e5a-48ed-bba0-a9663345f691"}, {"page_content": "Po sukcesach Dywizji Duchów niemiecka prasa zasypywała generała pochwałami. Zarówno w Niemczech, jak i za granicą zaczęły się pojawiać plotki o jego rzekomej przeszłości: był murarzem i dawnym towarzyszem Adolfa Hitlera, jednym z jego pierwszych popleczników i bojówkarzem, dzielnym członkiem oddziału szturmowego, policjantem itd. Propaganda ta odniosła pewien skutek, gdyż np. jeszcze dziesięć lat po zakończeniu wojny amerykańskie encyklopedie pisały o „dowódcy oddziałów szturmowych”.\nAfryka 1941–1943.\nGenerał Erwin Rommel przybył do Trypolisu 12 lutego 1941 roku. Jego przybycie do Afryki Północnej wiązało się ze znacznymi niepowodzeniami wojsk włoskich. Feldmarszałek Walther von Brauchitsch powierzył mu dowództwo nad 5 Dywizją Lekką i 15 Dywizją Pancerną, z zadaniem wsparcia włoskich wojsk zmotoryzowanych. Rommel miał podlegać włoskiemu marszałkowi Grazianiemu. 18 lutego, czyli sześć dni po przybyciu do Afryki, rozkazem Hitlera powołano niezależny od dowództwa włoskiego korpus ekspedycyjny Afrika Korps. Dowodząc tymi oddziałami, Rommel zdobył największą sławę wojenną. Jego taktyczna maestria i zmysł dowódczy pozwoliły, mimo słabszego zaopatrzenia i mniejszej mobilności, odnieść wiele spektakularnych zwycięstw nad siłami aliantów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1366", "fragment_id": "169258/4", "subtitle": "", "title": "Erwin Rommel", "parentId": 1366.0, "start_index": 6096.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169258", "score": 0.3205907642841339}, "uuid": "a386b19a-6a81-412d-9a11-1a80c65d1fe8"}, {"page_content": "W 1941 roku, podczas krytycznej sytuacji Włochów na prośbę Benito Mussoliniego, Hitler wysłał do Afryki niemieckie oddziały Afrika Korps. Ich dowódcą został Erwin Rommel. Dowodzone przez niego wojska odbiły utracone przez Włochów tereny oraz przeszły do ofensywy. Mimo tego siłom Osi nie udało się zdobyć Tobruku. Kolejna kontrofensywa aliantów odepchnęła siły Osi z powrotem do Trypolitanii. Alianci wygrali też z Włochami w Afryce Wschodniej, gdzie walki zakończyły się na przełomie listopada i grudnia 1941. W 1942 roku Rommel rozpoczął kolejną ofensywę, zdobywając też Tobruk. Postępy wojsk Osi zostały zatrzymane dopiero pod El Alamein. Stoczono tam 2 bitwy, które zadecydowały o losach kampanii w Afryce. Po pierwszej zatrzymano Włochów i Niemców, w drugiej alianci, dowodzeni przez Bernarda Montgomery’ego, przełamali opór Osi i ruszyli w pościg. W listopadzie 1942 roku w północnoafrykańskich koloniach Francji wylądowały siły Sprzymierzonych (zobacz: operacja Torch). W 1943 roku Włosi całkowicie opuścili swoją kolonię Libię i razem z Niemcami bronili Tunezji. Pomimo początkowo udanego kontrataku na przełęczy Kasserine ostatnie siły Osi skapitulowały w Afryce przed aliantami 13 maja 1943 roku.\nWojna na Bałkanach.\n \"Osobny artykuł: Wojna grecko-włoska.\"\n \"Osobny artykuł: Kampania bałkańska.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=793493", "fragment_id": "1008020/3", "subtitle": "", "title": "Kampania śródziemnomorska", "source": "wikipedia", "start_index": 4470.0, "document_id": "1008020", "parentId": 793493.0, "score": 0.2795845568180084}, "uuid": "2c62979e-8ecf-4058-9215-bb0efbfe5d9e"}, {"page_content": "W listopadzie 1941 roku Sprzymierzeni przeszli do kontrofensywy, zadając oddziałom Rommla znaczne straty, zmusili go do wycofania się na linię Bengazi. Kontratak niemiecki nastąpił 26 maja 1942 po dostarczeniu zaopatrzenia, amunicji oraz nowych czołgów. Przy ich pomocy 21 czerwca 1942 roku oddziały niemieckie zdobyły opierający się wszystkim dotychczasowym szturmom Tobruk, a wraz z nim duże zapasy uzbrojenia, którego nie zdążyli zniszczyć wycofujący się Brytyjczycy. Następnego dnia Rommel został awansowany do stopnia feldmarszałka Rzeszy.\nArmia brytyjska wycofała się na umocnione pozycje pod El Alamein. Właśnie tam generała Auchinlecka zastąpił generał Bernard Law Montgomery. Celem nowego dowódcy było pokonanie sił Osi za wszelką cenę i wyparcie ich z Afryki. Alianci mieli znaczną przewagę logistyczną. Dysponowali dużym wsparciem sił lotniczych. W czasie nieobecności Rommla, spowodowanej wyjazdem feldmarszałka do Europy celem przekonania Hitlera o konieczności wzmocnienia wojsk niemieckich w Afryce, Brytyjczycy przypuścili atak na pozycje niemieckie. Rommel wrócił do Afryki dwa dni po rozpoczęciu II bitwy pod El Alamein. Nie zdołał jednak powstrzymać wojsk brytyjskich. Montgomery został awansowany do rangi marszałka i wyniesiony do godności para z tytułem „Lord Montgomery of Alamein”. W wyniku podjętych przezeń działań Afrika Korps znalazł się w pełnym odwrocie. Ponad 30 tysięcy żołnierzy państw Osi dostało się do niewoli. W krótkim czasie Afrika Korps został z Afryki wyparty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1366", "fragment_id": "169258/6", "subtitle": "", "title": "Erwin Rommel", "document_id": "169258", "start_index": 8687.0, "parentId": 1366.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4194503426551819}, "uuid": "4f3cab90-0df0-42f2-a040-ae690831bfb8"}, {"page_content": "Dziś sformowana została niemiecka kompania zmotoryzowana. Jako dowódca kieruję słowa pozdrowienia do tych synów narodowosocjalistycznych Niemiec, którzy ochotniczo przywdziali mundury, by dzielić wraz z nami chwałę i ciężar wojny, jaką prowadzimy wspólnie w imię sprawiedliwości. [...] Synowie narodowosocjalistycznych Niemiec będąc z dala od swej ojczyzny, u nas znajdą koleżeństwo i przyjaźń, które umocni jeszcze trudna, natchniona wielkimi ideałami walka!\n Dowódcą został niemiecki oficer rezerwy, porucznik Gustav Hamel, który brał udział w walkach I wojny światowej. Symbolem oddziału stała się trójkątna flaga, nadana mu przez generała Frusciego. Po jednej stronie znajdowała się na niej flaga Włoch, po drugiej flaga III Rzeszy.\nIstnienie jednostki było szeroko wykorzystywane przez włoską propagandę w audycjach radiowych nadawanych z Addis Abeby.\nKompanię włączono w strukturę jednego z włoskich batalionów zmotoryzowanych. W listopadzie 1940 Niemcy po raz pierwszy wzięli udział w akcjach na pograniczu Erytrei i Sudanu. W 1941 uczestniczyli w bitwach o Agordat i Keren. W czasie odwrotu wojsk włoskich do Asmary \"Compagnia Autocarrata Tedesca\", jako ariergarda, prowadziła działania osłaniające. \nW styczniu 1941 na stanowisku dowódcy kompanii Hamela zastąpił przybyły samolotem z Niemiec podporucznik Heinz Werner Schmidt. Jednak już w marcu opuścił on jednostkę odlatując do Libii, gdzie został przydzielony jako adiutant generała Erwina Rommla, dowódcy Afrika Korps.\nReszta żołnierzy, która przetrwała zajęcie Erytrei przez wojska alianckie dołączyła do wojsk dowodzonych przez księcia Amedeo d’Aostę. Pod jego dowództwem służyli podczas bitwy pod Amba Alagi w maju 1941, gdzie oddział został kompletnie zniszczony.Według Heinza Wernera Schmidta tylko kilkorgu z niemieckich ochotników udało się uciec z Afryki Wschodniej i dotrzeć na pokładzie czterech włoskich okrętów podwodnych do włoskiej bazy morskiej Betasom w Bordeaux.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2756048", "fragment_id": "1648210/1", "subtitle": "", "title": "Niemiecka Kompania Zmotoryzowana", "parentId": 2756048.0, "start_index": 1666.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1648210", "score": 0.24959444999694824}, "uuid": "948cc310-f957-4606-9ca7-69e6c855e29c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nWilhelm Josef Ritter von Thoma (ur. 11 listopada 1891 w Dachau, zm. 30 kwietnia 1948 w Söcking) – niemiecki oficer, pełniący służbę podczas I wojny światowej, hiszpańskiej wojny domowej i II wojny światowej. Podczas tej ostatniej, od 1941 roku był dowódcą 17 i 20 Dywizji Pancernej (niem. \"Panzer-Division\"). Karierę wojskową zakończył ze stopniem generała wojsk pancernych (niem. \"General der Panzertruppe\").\nŻyciorys.\nOd 2 września do 3 listopada 1942 był dowódcą Afrika Korps, a od 24 października niemiecko-włoskiej \"Panzerarmee Afrika\". Gdy 4 listopada podczas II bitwy pod El Alamein w Egipcie jego czołg został kilkukrotnie trafiony – von Thoma wyskoczył z niego i stanął spokojnie wśród płomieni palącego się paliwa i ciał niemieckich żołnierzy na niewielkim wzgórzu, gdzie został wzięty do niewoli. Generał Erwin Rommel był później zdania, że von Thoma prawdopodobnie szukał śmierci w walce. Spekuluje się także, że świadomie poddał się Brytyjczykom. Jeszcze w tym samym dniu von Thoma przy kolacji z gen. B. Montgomerym omawiał przebieg walki.\nNastępnie trafił do „obozu dla generałów” w Trent Park. W niewoli spędził resztę wojny pozostając w znakomitych stosunkach z Anglikami, z którymi dyskutował o próbach \"Wunderwaffe\" na poligonie wojskowym w Kummersdorfie (gmina Am Mellensee). W lipcu 1945 przeszedł amputację nogi, lecz zaopatrzono go w protezę. 25 listopada 1947 został zwolniony.\nZmarł w Söcking (obecnie dzielnica Starnbergu), kilka miesięcy po powrocie do Niemiec.\n\"Jest mi wstyd być oficerem\" – tak miał skomentować niemieckie zbrodnie wojenne w Rosji, których był świadkiem. Nie był członkiem NSDAP.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1185604", "fragment_id": "1149044/0", "subtitle": "", "title": "Wilhelm von Thoma", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1149044", "parentId": 1185604.0, "score": 0.21382300555706024}, "uuid": "399c7498-f710-4d40-b17b-6b5976db43f4"}, {"page_content": "Włosi okazali się tak słabi, że Adolf Hitler był zmuszony wysłać do Afryki Afrika Korps pod dowództwem gen. Erwina Rommla jako posiłki. W kwietniu 1941 r. wojska alianckie w Tobruku zostały odcięte od reszty sił przez atakujących Niemców i Włochów. 7 czerwca dywizja została ponownie przygotowana do walki w ramach operacji Battleaxe, otrzymując nowe czołgi i dodatkowy personel. W planie ataku dla zbliżającej operacji, dywizja została podzielona na dwie części, jedną nacierającą wzdłuż wybrzeża i drugą w głębi lądu. Jednak uderzenie liantów nie powiodło się, a 7 Dywizja Pancerna została zmuszona do wycofania się trzeciego dnia walk. 18 listopada w ramach operacji Crusader cała dywizja skoncentrowała się na przełamaniu frontu, gdzie stawiła czoła tylko osłabionej 21 Dywizji Pancernej. Jednak dowódca XXX Korpuu, gen. Willoughby Norrie, świadom tego, że 7 Dywizja Pancerna miała wtedy mniej 200 czołgów, postanowił zachować ostrożność. Podczas oczekiwania, wczesnym popołudniem 22 listopada, Rommel zaatakował Sidi Rezegh siłami 21 Dywizji Pancernej i zdobył lotnisko. Walka była desperacka i chaotyczna; za działania podczas tych dwóch dni walki bryg. John Campbell, dowodzący 7 Grupą Wsparcia, został odznaczony Krzyżem Wiktorii. Jednak niemiecka dywizja, pomimo znacznie słabszego komponentu czołgowego, okazała się lepsza w swojej taktyce łączenia działań różnych rodzajów wojsk, odpychając 7 Dywizję Pancerną, która straciła 50 czołgów (głównie z 22 Brygady Pancernej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4696353", "fragment_id": "792180/4", "subtitle": "", "title": "7 Dywizja Pancerna (Wielka Brytania)", "document_id": "792180", "start_index": 5025.0, "parentId": 4696353.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22485613822937012}, "uuid": "cc7dc47c-0fe6-495c-8176-83db999d3dba"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOperacja Sonnenblume (niem. \"Słonecznik\") – operacja wojskowa przeprowadzona przez wojska niemieckie po przybyciu do Afryki Północnej w lutym 1941 r. podczas II wojny światowej. Po tym, jak włoska 10 Armia została zniszczona przez ataki sił brytyjskich i sojuszniczych podczas operacji Compass (9 grudnia 1940 – 9 lutego 1941), pierwsze jednostki nowo utworzonego Deutsches Afrikakorps pod dowództwem gen. Erwina Rommla wypłynęły z Neapolu i przybyły na kontynent afrykański 11 lutego 1941 r. 14 lutego czołowe jednostki 5 Dywizji Piechoty Lekkiej \"Afrika\" (później przemianowanej na 21 Dywizję Pancerną), 3. batalionu zwiadowczego i 39. batalionu niszczycieli czołgów przybyły do Trypolisu w Libii i zostały natychmiast wysłane na linię frontu w Syrcie.\nRommel przybył do Libii 12 lutego z rozkazem obrony Trypolisu i Trypolitanii, zachodniej prowincji Libii, aczkolwiek stosując agresywną taktykę. Gen. Italo Gariboldi zastąpił marsz. Rodolfo Grazianiego jako gubernatora generalnego Libii 25 marca, a gen. Mario Roatta, naczelny dowódca włoskiej Armii Królewskiej, nakazał Grazianiemu przekazać wszystkie włoskie jednostki zmotoryzowane w Libii pod dowództwo niemieckie. Pierwsi żołnierze Afrika Korps dotarli do Syrty 15 lutego i do Nofilii trzy dni później. 24 lutego niemiecka grupa rajdowa zaatakowała brytyjski patrol pod El Agheilą. Dokładnie miesiąc później siły Osi zajęły El Agheilę, a 31 marca zaatakowały pod Mersa Brega. Osłabiona brytyjska 3 Brygada Pancerna nie wykonała kontrataku i następnego dnia zaczęła wycofywać się w kierunku Bengazi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4751385", "fragment_id": "781023/0", "subtitle": "", "title": "Operacja Sonnenblume", "parentId": 4751385.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "781023", "score": 0.4484924077987671}, "uuid": "30b4669c-75ad-4336-96b1-01a74d4792a8"}]}
{"id": "q_714", "question": "Włoszczyzna to zestaw warzyw czy owoców?", "answer": [{"page_content": "Włoszczyzna – zestaw warzyw sprzedawany w sklepach i na straganach, służący jako uniwersalny zbiór składników roślinnych do przygotowania wywaru do niektórych zup (np. zupa jarzynowa, rosół) w tak zwanych pęczkach (w siatce lub złączone recepturką).\nNa włoszczyznę składają się porcje następujących roślin: korzenie marchwi, pietruszki, selera oraz liście pora i kapusty włoskiej. Często dodawana jest cebula i nać pietruszki, sporadycznie łodyga i liście selera.\nPrzykładowy zestaw włoszczyzny:\nPrzy sporządzaniu wywarów jarskich zazwyczaj odrzuca się kapustę i cebulę. W przypadku wywarów mięsnych, zwłaszcza rosołu, często opala się cebulę nad ogniem aż do spalenia, w celu uzyskania wyraźniejszego smaku i ciemniejszego koloru.\nPowszechny jest pogląd, że warzywa te zostały sprowadzone do Polski z Włoch przez królową Bonę i stąd wzięła się nazwa włoszczyzny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40908", "fragment_id": "653908/0", "subtitle": "", "title": "Włoszczyzna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "653908", "parentId": 40908.0, "score": 1.0}, "uuid": "e417c991-03b1-4c9b-9b89-276dece03d5d"}, {"page_content": "Racja żywnościowa (także: racja polowa, wojskowa; żywność turystyczna) – kompaktowy zestaw żywności nie wymagającej dodatkowego przyrządzania przeznaczony do spożycia w warunkach polowych.\nZestawy takie wydawane są żołnierzom, gdy nie można zapewnić im ciepłego posiłku z kuchni polowej. Są stosowane przez turystów (szczególnie pieszych), himalaistów, żeglarzy i grotołazów. Są łatwe do rozdziału, dlatego stosuje się je po klęskach żywiołowych na obszarach nimi dotkniętych.\nWymagania dla żywności.\nŻywność wchodząca w skład takich zestawów powinna:\n Chleb żołnierski – 800 g\n Mięso – 300 g\n Jarzyna twarda – 150 g\n Ziemniaki – 700 g\n Słonina – 40 g\n Cebula świeża – 15 g\n Cukier – 25 g\n Konserwy kawowe – 50g\n Korzenie – 0,5 g\n Mąka do przypraw – 10 g\n Mydło – 5 g\n Ocet – 10 ml\n Papierosy – 10 szt.\n Sól do przyprawiania – 22 g\n Włoszczyzna suszona – 1 g\n Zapałki – 2 pud.\n Chleb żołnierski – 1200 g\n Wędlina świeża – 200 g\n Słonina – 50 g\n Cukier – 25 g\n Konserwy kawowe – 50 g\n Mydło – 5 g\n Papierosy – 10 szt.\n Zapałki – 2 pud.\n Suchary – 300 g\n Konserwa mięsna – 200 g\n Konserwy kawowe – 50 g\n Papierosy – 10 szt.\n Chleb żołnierski – 750 g\n masło – margaryna – 45 g\n kiełbasa/ryba/ser (świeże lub konserwy) – 120 g\n marmolada/miód – 200 g\n 7 sztuk papierosów, lub 2 cygara\n 1 rolka dropsów/cukier gronowy\n ziemniaki, warzywa – 750 g\n mięso świeże – 120–250 g (w miarę możliwości)\n tłuszcz roślinny/zwierzęcy – 45 g\n sól, przyprawy – 15 g\n kawa zbożowa/herbata – 10 g\n jajka, owoce (w miarę dostępności)\nSkład porcji dziennej dla jednego żołnierza w Wehrmachcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1921909", "fragment_id": "426705/0", "subtitle": "", "title": "Racja żywnościowa", "document_id": "426705", "start_index": 0.0, "parentId": 1921909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2645140290260315}, "uuid": "f2754826-e723-458b-bc65-f5581155abaf"}, {"page_content": "Władysław Horodyński, absolwent renomowanej szkoły średniej, swoje gospodarowanie w majątku odziedziczonym po rodzicach rozpoczął od budowy stajni dla bydła. Dopiero później powstał nowy dwór. W miarę upływu czasu wznoszono kolejne budynki gospodarcze i unowocześniano istniejące.\nW książce księdza Sarny \"„O powiecie jasielskim”\" wydanej w 1900 roku znaleźć można informację: \"Obszar dworski ma 264 ha 17, a i 31 m²\". Dziedzic pomnożył jednak majątek rodziców, dokupując do około 100 hektarów tyleż samo lasu za pieniądze z posagu żony.\nNa gruntach ornych (120 hektarach) siano pszenicę, żyto, owies i jęczmień. Zboża młócono w młockarni, podczas gdy chłopi ze wsi i okolic młócili jeszcze cepami. Sadzono dużo ziemniaków i buraki pastewne. Niedaleko dworu rosła kukurydza (tzw. koński ząb). Ziemię orano dwiema parami wołów i końmi. Użyźniano ją nawozami naturalnymi, a w późniejszym okresie sztucznymi.\nRozsady warzyw rozwijały się w inspektach ogrzewanych końskim nawozem. Z warzyw uprawiano także mało wówczas znane pomidory, ogórki, pory, brukselkę i sałatę. Włoszczyzna była stałym składnikiem dworskich posiłków. Ceniono również świeże owoce: truskawki, jabłka, gruszki czy czereśnie.\nW czasie wojny właściciel majątku został przez Niemców mianowany jego zarządcą. Nowi „właściciele” pilnowali, by gospodarstwo przynosiło dochody i często „wpadali” na kontrole. Zarządzili uprawę buraków cukrowych i roślin, z których chcieli pozyskać kauczuk. W tym celu dostarczyli nawozów sztucznych (dziedzic zasilił nimi inne zagony, a Niemcom powiedział, że \"„ziemia nie nadaje się do takich upraw, dlatego są słabe”\"). W razie złego gospodarowania na „zarządcę” mogły być nałożone nietrudne do przewidzenia sankcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1630300", "fragment_id": "711573/8", "subtitle": "", "title": "Dwór Horodyńskich w Sieklówce", "document_id": "711573", "start_index": 12213.0, "parentId": 1630300.0, "source": "wikipedia", "score": 0.045407239347696304}, "uuid": "bd8dc740-7742-4c5f-83b5-3e5293c9ce7d"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nRosół – niezagęszczana zupa będąca wywarem mięsno-warzywnym.\nPrzyrządzanie.\nSporządzana z drobiu (najczęściej kury lub kurczaka, rzadziej z kapłona), ewentualnie z wołowiny, baraniny (np. rosół skopowy ze Śląska Cieszyńskiego) lub na Górnym Śląsku z gołębi. Podawana zazwyczaj z makaronem typu nitki, wstążki lub z kluskami (np. lanymi), z ziemniakami, ryżem lub plackiem.\nRosół jest potrawą, którą przygotowuje się stosunkowo długo. Przygotowanie polega na gotowaniu mięsa wraz z zestawem jarzyn – włoszczyzną. Aby przygotować smaczny i esencjonalny rosół, należy gotowanie składników rozpocząć od zimnej wody, powoli doprowadzając do lekkiego wrzenia. Taki sposób gotowania sprawia, że większość składników zawartych w mięsie i warzywach przechodzi do wywaru, który po doprawieniu staje się rosołem. Rosół stanowi też półprodukt – bazę do przygotowania wielu innych zup, m.in.: krupniku na rosole.\nHistoria i nazwa.\nZupa pierwotnie powstawała jako efekt długotrwałego gotowania w wodzie mięsa, które w dawnych czasach było konserwowane przez zasolenie i wysuszenie. Wywar ten zwano \"rozsół\" (czy \"rozsol\"), skąd wywodzi się dzisiejsza nazwa. Na Śląsku Cieszyńskim rosół podaje się również z kluskami wątrobianymi. W pierwszej książce kucharskiej wydanej w 1682 roku w Polsce, \"Compendium ferculorum, czyli zebranie potraw\", znalazł się przepis na rosół polski.\nRosół jest jedną z narodowych potraw polskich.\nW Polsce w okresie PRL rosół uległ upowszechnieniu, należy do dań wskazywanych jako tradycyjne i typowe dla niedzielnego obiadu lub uroczystości obok kotleta schabowego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87163", "fragment_id": "661472/0", "subtitle": "", "title": "Rosół", "document_id": "661472", "start_index": 1.0, "parentId": 87163.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05203403905034065}, "uuid": "ab68a778-85c3-4ef2-a373-bcedade91534"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sztuki kulinarnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPrzystawka (zakąska) – lekkostrawna potrawa podawana w małych porcjach przed głównymi daniami. Niekiedy nazywana z francuskiego \"hors d'œuvre\" (wersja spolszczona \"ordewry\")[]. Przystawki mogą być daniami zimnymi lub gorącymi.\nPodawane są podczas imprez, najczęściej kulturalnych, jak wernisaże, festyny, bankiety, szczególnie wtedy, gdy od przybycia gości do rozpoczęcia głównej części wydarzenia upływa więcej czasu. Przystawkom towarzyszyć mogą napoje bezalkoholowe lub alkoholowe (najczęściej wino i piwo).\nChociaż każde serwowane wówczas danie umownie można nazwać przystawką, określenie \"hors d'oeuvre\" w ścisłym sensie odnosi się do pojedynczych i specjalnie przyrządzonych. Nie należy więc do nich np. zestaw wędlin czy surowych warzyw lub owoców, ale za \"hors d'oeuvre\" uważana jest np. śliwka suszona zawinięta w boczek i tak zapieczona oraz udekorowana serkiem mascarpone.\nZe względu na użyte surowce wyróżnić można zakąski:\nPrzykłady zakąsek zimnych: marynaty, sałatki, jajka gotowane, pasztety, paszteciki.\nPrzykłady zakąsek gorących: grzanki zapiekane, paszteciki i pasztety na gorąco, potrawy z jarzyn, jaj, mięs.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=722838", "fragment_id": "852290/0", "subtitle": "", "title": "Przystawka", "document_id": "852290", "start_index": 1.0, "parentId": 722838.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06519506871700287}, "uuid": "5ba71261-363d-4ad7-8faf-03a84d57833a"}, {"page_content": "Głównymi zbożami uprawianymi na obszarze całego kraju są pszenica: (8,6 mln t w 2004, uprawa 2,24 mln ha) i kukurydza (10,9 mln t, uprawa 1,17 mln ha). W północnej części kraju (głównie na Nizinie Padańskiej) uprawia się jęczmień (1,2 mln t) i ryż (1,5 mln t), którego plony są najwyższe w Europie. Znacznie słabsze są plony pszenicy, bardzo wysokie kukurydzy. Uprawa ziemniaków (1,8 mln t) koncentruje się na południu kraju, zaś obszar Lombardii oraz Toskanii dominuje w uprawie buraków cukrowych (10,1 mln t). Bardzo poważne znaczenie ma uprawa soi (1,1 mln t), słoneczników oraz oliwek (3,2 mln t), których Włochy są drugim producentem w świecie. Znaczne uprawy tytoniu szlachetnego znajdują się w Kampanii i Apulii. Ogromną rolę odgrywa uprawa owoców winorośli, która dała 7,8 mln t – 1. miejsce w świecie. Ponadto zbiera się duże ilości jabłek (2,07 mln t), śliwek, truskawek, pomarańczy i mandarynek (3,0 mln t), cytryn (657 tys. t) oraz kiwi. Warzywa udają się w całym kraju, a najwięcej zbiera się pomidorów (7,5 mln t), kapusty, kalafiorów, cebuli oraz selerów. Stare tradycje ma uprawa ziół przynosząca znaczne korzyści eksportowe. Hodowla ma znaczenie drugorzędne, mimo posiadania wydajnych łąk. Główną rolę odgrywa chów trzody (9,2 mln szt.) oraz bydła (6,7 mln szt.). Południowa część kraju oraz obie wyspy są rejonami chowu owiec (8,0 mln szt.) i kóz; bardzo poważne znaczenie ma hodowla drobiu, która dostarczyła 708 tys. t jaj oraz ponad 1,1 mln t mięsa (cała produkcja mięsa wyniosła w 2003 roku 4,13 mln t i nie zaspokajała w pełni spożycia). Mimo sporej produkcji mleka (11,2 mln t) Włochy importują niektóre jego przetwory, zaś eksportują bardzo dużo sera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109741", "fragment_id": "10521/5", "subtitle": "", "title": "Gospodarka Włoch", "parentId": 109741.0, "start_index": 7357.0, "document_id": "10521", "source": "wikipedia", "score": 0.07396869361400604}, "uuid": "a07d1dea-bad6-4a15-b124-9387ea8f1947"}, {"page_content": "Rośliny warzywne, warzywa, jarzyny – rośliny jednoroczne, dwuletnie lub byliny, które w całości lub w części stanowią pokarm człowieka. Mogą być spożywane w stanie surowym lub po obróbce cieplnej. Częściami użytkowymi roślin warzywnych mogą być całe rośliny lub tylko: liście, owoce, kwiatostany, bulwy, łodygi i korzenie.\nW formalnej klasyfikacji towarów spożywczych warzywa to grupa produktów roślinnych przeznaczonych do spożycia, obejmująca poza tym co tradycyjnie uznawane jest za warzywa, także jadalne grzyby oraz pąki kwiatowe kaparów i owoce oliwek (z wyjątkiem stosowanych do produkcji olejów), mimo że są to składowe roślin krzewiastych i drzewiastych. Z kolei owoce truskawek, poziomek i ananasów, mimo że są to rośliny zielne, klasyfikowane są jako owoce. Uprawą i produkcją warzyw zajmuje się warzywnictwo.\nWarzywa są bardzo ważnym składnikiem pokarmu człowieka – stanowią źródło witaminy C i prowitaminy A, a także błonnika i składników mineralnych. Mają wysoką wartość biologiczną i dietetyczną.\nRośliny warzywne należą do wielu rodzin i pochodzą z różnych stron świata. W sumie na świecie jako warzyw używa się co najmniej 250 gatunków, z czego ok. 50 spożywanych jest w Polsce.\nWarzywo a jarzyna.\nZ czasem zatarta została różnica w znaczeniu obu terminów i w różnych źródłach „warzywa” i „jarzyny” oznaczane są jako synonimy. W innych mianem jarzyn określa się rośliny jadalne, wysiewane w okresie wiosennym (jare), zbierane tego samego roku i spożywane w stanie surowym. Warzywa dla odmiany to rośliny jadalne wymagające obróbki cieplnej (uwarzenia).\nKlasyfikacja warzyw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14390", "fragment_id": "179696/0", "subtitle": "", "title": "Warzywa", "document_id": "179696", "start_index": 0.0, "parentId": 14390.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2716907858848572}, "uuid": "365724de-29cd-4b42-9f57-c1954cc9afbe"}, {"page_content": "Włoski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pilus&lt;/&gt;) – u grzybów są to struktury podobne do włosków u roślin, ale zbudowane ze strzępek. Występują u niektórych gatunków w górnej warstwie skórki owocników, zwanej epikutisem. Wyrastają z jej dolnej warstwy (subkutis), odchylając się prostopadle od jej strzępek i zwykle są najdalej na zewnątrz wystającymi elementami skórki. Oprócz włosków w epikutisie mogą jeszcze być dermatocystydy i strzępki prymordialne. Włoski są przeważnie znacznie od nich smuklejsze, chociaż zdarzają się także włoski szeroki lub maczugowate, zazwyczaj też podzielone są licznymi septami. Zwykle są pojedyncze, ale czasami bywają rozgałęzione u podstawy lub na szczycie.\nU wielu gatunków grzybów, np. w rodzaju \"Scutellinia\" (włośniczka), włoski mają istotne znaczenie przy identyfikacji gatunków.\nWłoski (brzeżne i szczytowe) występują także na zewnętrznej stronie owocników grzybów z rodziny \"Chaetomiaceae\" i również mają znaczenie taksonomiczne przy oznaczaniu gatunków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5611857", "fragment_id": "1235124/0", "subtitle": "", "title": "Włoski (grzyby)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1235124", "parentId": 5611857.0, "score": 0.10352060198783875}, "uuid": "c1d0fdd7-0d13-4381-b958-5d58f40af031"}, {"page_content": "Owocami jako rodzajem pożywienia określane są części roślin o grubej warstwie miąższu i przyjemnym, zwykle słodkim smaku i zapachu. Tylko niektóre owoce botaniczne są owocami jadalnymi, a niektóre owoce botaniczne zaliczane są wręcz do warzyw (np. pomidor). Z drugiej strony niektóre warzywa bywają przetwarzane i spożywane jak owoce i tak bywają klasyfikowane w sensie prawnym. Do przykładów należą ogonki liściowe rabarbaru, czasem też korzenie spichrzowe marchwi, bulwy korzeniowe batatów i pomidory.\nOwoce stanowią istotną część pożywienia dla ludzi i wielu zwierząt. Są istotnym źródłem witamin, soli mineralnych i błonnika. Szacuje się, że substancje odżywcze owoców i nasion w przeliczeniu na suchą masę stanowią blisko 3/4 żywności zużywanej przez człowieka. Ze względu na zastosowanie użytkowe dzieli się owoce i nasiona na pochodzące od roślin zbożowych, oleistych, strączkowych, owocowych i przyprawowych.\nDo roślin zbożowych zalicza się te tworzące ziarniaki z mączystymi nasionami (np. pszenica zwyczajna, żyto zwyczajne i kukurydza zwyczajna). Owoce do wyrobu olejów wykorzystywane są w przypadku np. rzepaku, słonecznika zwyczajnego, oliwki europejskiej i olejowca gwinejskiego (palmy olejowej). Liczne owoce używane są jako przyprawy. Tak wykorzystywane są np. liczne owoce roślin baldaszkowych m.in. kminek, kolendra, kmin, a poza tym np. pieprz czarny, borówka brusznica, wanilia płaskolistna. Głównie do przyrządzania używek wykorzystywane są owoce kawy arabskiej i kakaowca właściwego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34240", "fragment_id": "171735/9", "subtitle": "", "title": "Owoc", "parentId": 34240.0, "start_index": 12064.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171735", "score": 0.07973739504814148}, "uuid": "c01327be-b436-4a6e-9899-5fd68b281b94"}, {"page_content": "Łuszczyna (\"siliqua\") – suchy, pękający owoc wyróżniany jako szczególna forma torebki, powstający z dwóch zrośniętych owocolistków. W stanie dojrzałym owocolistki te oddzielają się zazwyczaj dwuklapowo od ramy zawierającej łożysko. \nŁuszczyna bywa definiowana szeroko jako każda podłużna, otwierająca się dwuklapowo torebka (np. występująca u glistnika z rodziny makowatych) lub definiowana jest wąsko jako owoc charakterystyczny wyłącznie dla rodziny kapustowatych (\"Brassicaceae\"). W tym drugim przypadku do cech typowych dla łuszczyny zaliczana jest błoniasta przegroda fałszywa tworząca się między ramą, na której osadzone są nasiona. Przegroda powstaje w wyniku wtórnego wrastania tkanki owocolistka do pojedynczej komory zalążniowej.\nU niektórych przedstawicieli kapustowatych (np. u roślin z rodzaju rzodkiew) owoc jest wyraźnie zwężony między nasionami i nie otwiera się klapami, lecz rozpada na jednonasienne fragmenty. Owoce takie nazywane są łuszczynami przewęzistymi i zaliczane są do owoców niepękających jako rozłupnie (poszczególne fragmenty są nazywane rozłupkami).\nŁuszczyny są podłużne, przynajmniej 3x tak długie jak szerokie. Jeśli owoc jest równy lub krótszy w stosunku do szerokości określany jest mianem łuszczynki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104784", "fragment_id": "659421/0", "subtitle": "", "title": "Łuszczyna", "parentId": 104784.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659421", "score": 0.18181370198726654}, "uuid": "578f97dd-32e4-4343-8813-cb1e269e99d2"}]}
{"id": "q_715", "question": "Który polski król prowadził z Krzyżakami wojnę trzynastoletnią?", "answer": [{"page_content": "W latach 1454–1466 toczyła się wojna polsko-krzyżacka (tzw. trzynastoletnia), w trakcie której król Kazimierz Jagiellończyk wielokrotnie przebywał w Bydgoszczy, zakładając tutaj jedną ze swoich głównych kwater wojennych. W 1454 r. dotarł tutaj uciekając po przegranej bitwie pod Chojnicami, w 1457 r. dokonywał wykupów twierdz krzyżackich oraz przeprowadzał koncentracje armii, w 1461 r. zbierał i przeglądał wojska oraz odbywał rokowania z przedstawicielami miast pruskich. Wreszcie w 1466 r. – zawarł w Bydgoszczy decydujący dla wyniku wojny sojusz z Erykiem Słupskim. Kazimierz Jagiellończyk na bydgoskim zamku dowiedział się o śmierci matki Zofii Holszańskiej (wrzesień 1461 r.) Tutaj też w kwietniu 1457 r. dokonał wykupu z rąk zaciężnych krzyżackich m.in. twierdzy w Malborku – stolicy Zakonu, która nigdy nie została zdobyta militarnie.\nKról Kazimierz Jagiellończyk przyczynił się do rozwoju Bydgoszczy – miasta które doskonale znał on sam i jego dwór. Wydał dla Bydgoszczy przywileje, m.in. prawo swobodnego uprawiania handlu na Wiśle, prawa do trzech jarmarków, ufundował wspólnie ze starostą bydgoskim Janem Kościeleckim piękny wizerunek maryjny do ołtarza głównego kościoła farnego (czczony do dzisiaj jako Matka Boska Pięknej Miłości – patronka miasta i diecezji, obraz ukoronowany przez prymasa S. Wyszyńskiego w 1966 r. i papieża Jana Pawła II w 1999 r., nazywany przez historyków sztuki najpiękniejszym średniowiecznym wizerunkiem maryjnym w Polsce), ufundował także klasztor bernardynów w Bydgoszczy (trzeci konwent w Polsce po Krakowie i Warszawie).\nRozwój miasta w XIV-XV wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1680229", "fragment_id": "671479/5", "subtitle": "", "title": "Historia Bydgoszczy (1346–1466)", "parentId": 1680229.0, "start_index": 7047.0, "source": "wikipedia", "document_id": "671479", "score": 0.2744225859642029}, "uuid": "1f3fea61-e44d-4fab-a598-5842319a9b60"}, {"page_content": "Na wieść o klęsce zakonu krzyżackiego wiele miast pruskich, które od dawna miały dość panowania krzyżackiego, poddało się królowi Polski. Jednak państwu polskiemu nie udało się wykorzystać szansy – działania wojenne prowadzone były przez Polaków zbyt wolno, by zdołali oni opanować Pomorze i Prusy. W 1411 roku po kilkumiesięcznym i nieskutecznym oblężeniu stolicy państwa zakonnego Malborka – zawarto pokój. Głównie skorzystała na nim Litwa, która odzyskała Żmudź, ale tylko do śmierci Jagiełły i Witolda. Polska odzyskała ziemię dobrzyńską. Klęska pod Grunwaldem powstrzymała jednak napływ rycerzy z zachodniej Europy, którzy chętnie dotąd pomagali Krzyżakom. Ze względu na brak ochotników zakon musiał wydawać coraz więcej pieniędzy na wynajęcie wojsk zaciężnych, czyli ówczesnych żołnierzy zawodowych. Skutkiem tego był wzrost podatków w państwie krzyżackim. Jednocześnie pogłębiła się niechęć poddanych wobec władcy państwa krzyżackiego.\nBitwa pod Grunwaldem była jedną z największych bitew średniowiecznej Europy. Pokonanie zakonu krzyżackiego umocniło pozycję Polski. Bitwa ta też miała ogromne znaczenie ideologiczne. Bitwa pod Grunwaldem wpłynęła na dalsze losy dynastii Jagiellonów oraz na ekspansywną politykę dynastyczną.\nPrzyczyny wybuchu wojny trzynastoletniej.\nPruscy mieszczanie sprzeciwiający się władcom zakonu założyli tajną organizację – Związek Pruski, do którego przystąpiło rycerstwo i prawie wszystkie miasta Prus.\nW 1454 roku zwrócili się oni do króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie Prus do Polski. Król wyraził zgodę i ogłosił włączenie ziem państwa krzyżackiego do Polski. Stało się to przyczyną kolejnej wojny pomiędzy Polską a Krzyżakami. Tym razem trwała ona aż 13 lat, dlatego nazwano ją później wojną trzynastoletnią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=940208", "fragment_id": "1011896/2", "subtitle": "", "title": "Wojny polsko-krzyżackie", "source": "wikipedia", "start_index": 2821.0, "parentId": 940208.0, "document_id": "1011896", "score": 0.7358697652816772}, "uuid": "ff5b8727-0c28-4f31-92bc-dac6d9e9149e"}, {"page_content": "Panowanie Kazimierza Jagiellończyka (1447–1492).\nPanowanie Kazimierza Jagiellończyka jako króla polski należało do najdłuższych w dziejach królestwa. Trwało 45 lat i przypadało na zmierzch gotyku w Polsce, krystalizację instytucji demokracji szlacheckiej oraz supremację szlachty nad innymi stanami. Wstąpił na tron Polski dopiero po trzech latach od śmierci swego brata Władysława III pod Warną w 1444 roku. Miało to na celu uzyskanie od możnych polskich lepszych warunków unii dla Wielkiego Księstwa Litewskiego, w którym rządził od 1440 roku. Był to też okres wojny trzynastoletniej (1454–1466) z Zakonem Krzyżackim, w wyniku której Polska po podpisaniu pokoju toruńskiego odzyskała Pomorze Gdańskie, Warmię i ziemie chełmińską oraz michałowską. Dzieje tej wojny wiążą się z przyznaniem szlachcie przywileju cerekwicko-nieszawskego w 1454 roku, który nakazywał królowi pytać szlachtę o pozwolenie zwołania pospolitego ruszenia czy nałożenia nowych podatków, co w znaczny sposób ograniczyło prerogatywy króla i wzmocniło szlachtę. Panowanie Kazimierza w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim było czasem, w którym państwo polsko-litewskie uzyskało status mocarstwa w środkowej Europie. Był to także okres rozwoju kultury i sztuki, z którym wiążą się nazwiska Jana Długosza, Wita Stwosza, Kallimacha czy Wojciecha z Brudzewa. Dziećmi Kazimierza IV byli m.in. Jan Olbracht, Aleksander Jagiellończyk i Zygmunt Stary, kolejno po sobie następujący królowie Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=690861", "fragment_id": "853549/28", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1386–1492)", "source": "wikipedia", "start_index": 32931.0, "document_id": "853549", "parentId": 690861.0, "score": 0.2561710774898529}, "uuid": "380d0be7-9ed6-4571-8714-d35f71e01941"}, {"page_content": "W 1454 r. mieszkańcy ziemi chełmińskiej zbuntowali się przeciwko panowaniu krzyżackiemu, wnieśli powstanie i ogłosili przyłączenie tego regionu do Polski, co poparł i potwierdził król Polski, Kazimierz IV Jagiellończyk. Przyczyniło się to do wojny trzynastoletniej pomiędzy wojskami polskimi a krzyżackimi. Mieszkańcy ziemi chełmińskiej, a zwłaszcza takich miast jak Toruń, Chełmno czy Grudziądz, mocno finansowali stronę polską i polskiego króla. Wojna skończyła się zwycięstwem strony polskiej w 1466 roku, przez co ziemia chełmińska ponownie znalazła się w granicach Polski.\nI Rzeczpospolita.\nPo powrocie tego obszaru do Korony Królestwa Polskiego na mocy II pokoju toruńskiego, w 1466 roku, został on włączony do tzw. Prus Królewskich, zwanych także Prusami Polskimi. Później był to jeden z lepiej rozwiniętych obszarów Korony Polskiej, a potem także i całej I Rzeczypospolitej. Rozwój ziemi chełmińskiej kwitł pełną parą zwłaszcza w okresie złotego wieku Polski (lata 1500–1600). Okres potopu szwedzkiego (1655-1660) i zniszczenia po nim przerwały chwilowo ten rozwój, ziemia chełmińska ponownie zaczęła się mocno rozwijać po odbudowie.\nPod zaborem pruskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147364", "fragment_id": "17460/3", "subtitle": "", "title": "Ziemia chełmińska", "source": "wikipedia", "start_index": 4568.0, "parentId": 147364.0, "document_id": "17460", "score": 0.08020220696926117}, "uuid": "fabecdf9-da99-4319-b367-94d88bcff504"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy bitwy w 1454. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Chojnicami – starcie zbrojne z okresu wojny trzynastoletniej, do którego doszło 18 września 1454 r. w pobliżu Chojnic na Pomorzu Gdańskim, zakończone decydującym zwycięstwem wojsk najemnych zakonu krzyżackiego nad koalicyjną armią polsko-związkową – największa bitwa wojny trzynastoletniej i jednocześnie największa klęska Królestwa Polskiego w historii starć zbrojnych z Krzyżakami.\nOkres żywiołowych sukcesów powstania Związku Pruskiego przeciwko zakonowi krzyżackiemu zakończyło zdobycie przez dowodzony przez Henricha Reuss von Plauena (młodszego) krzyżacki oddział najemny warownego miasta Chojnice 23 marca 1454 r. Wymusiło to przyjęcie nowej strategii przez Związkowców. Związek Pruski skoncentrował oddziały miejskie i najemne do oblężenia krzyżackich twierdz w Malborku i Sztumie w delcie Wisły. Blokada Chojnic i szlaku prowadzącego z Niemiec do Prus pozostała w gestii sił Królestwa Polskiego, które od 21 kwietnia 1454 r. przyłączyło się do wojny przeciwko zakonowi po stronie Związku. Król Polski Kazimierz IV Jagiellończyk, nie dysponując wojskami najemnymi ani środkami pieniężnymi na ich zaciąg, oblężenie krzyżackiego miasta powierzył pospolitemu ruszeniu ziemi kujawskiej i dobrzyńskiej. Siły te nie zdołały odbić miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86812", "fragment_id": "661323/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Chojnicami", "document_id": "661323", "start_index": 0.0, "parentId": 86812.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18625101447105408}, "uuid": "005afac1-eaff-4853-a166-d8d9ba79ae4b"}, {"page_content": "Sytuacja w Królewcu wymagała energicznych działań strony polskiej, jednakże w zmiennych warunkach najemne załogi twierdz przedstawiły wygórowane żądania i zaczęły rekwizycje wśród mieszczan i chłopów, skutkujące niepokojem i zbiegostwem. Nieopłaceni najemnicy z Nowego i Starogardu odmówili walki i zawarli 7 kwietnia 1455 r. rozejm z Krzyżakami, załogi twierdz ziemi chełmińskiej zlekceważyły rozkazy gubernatora Bażyńskiego.\nKierownictwo Związku Pruskiego zdawało sobie sprawę z olbrzymiego znaczenia Knipawy dla dalszego przebiegu wojny i apelowało do króla Kazimierza IV o organizację odsieczy, ale dowódcy polscy i związkowi nie byli konsekwentni i nie mieli wystarczających zdolności, a pospolite ruszenie okazało się niezdyscyplinowane i w połowie XV w. przestarzałe. Przyrzeczone przez kler subwencje pieniężne na najęcie wojsk zawodowych nie mogły szybko zmienić sytuacji. Po śmierci głównego przeciwnika wojny, Zbigniewa Oleśnickiego 1 kwietnia 1455, Królestwo Polskie było zdecydowane kontynuować działania celem całkowitej aneksji Prus, ale uchwalenie i ściągnięcie podatków wymagało czasu. Zawarto jedynie porozumienia z najemnikami co do ratalnej spłaty żołdu.\nSiły stron.\nPowstanie antykrzyżackie w 1454 r. pozbawiło wielkiego mistrza możliwości zmobilizowania uzbrojonych kontyngentów zamkowych oraz pospolitego ruszenia poddanych i zmusiło do oparcia działań na pochodzących z Niemiec i Czech pieszych i konnych oddziałach najemnych. Wojna trzynastoletnia rozpoczęła się w okresie po przemianach militarnych schyłkowego średniowiecza i upadku znaczenia konnego rycerstwa, dla którego równorzędną konkurencją stała się piechota wykorzystująca broń strzelecką i wozy bojowe. Prekursorami tej taktyki byli emigrujący z Czech po przegranych wojnach religijnych taboryci. Szyk bojowy taborytów umożliwiał współpracę kawalerii z piechotą i efektywne użycie artylerii polowej, umieszczonej na wozach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4215527", "fragment_id": "1523312/7", "subtitle": "", "title": "Bitwa o Knipawę", "parentId": 4215527.0, "start_index": 10889.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1523312", "score": 0.19412295520305634}, "uuid": "32e0dda0-0bef-485a-8cbb-9cb780414325"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Świecinem (niem. \"Schlacht bei Schwetzin\") – starcie zbrojne, które miało miejsce 17 września 1462 podczas wojny trzynastoletniej.\nSytuacja ogólna przed bitwą.\nNa początku wojny trzynastoletniej toczącej się pomiędzy wojskami zakonu krzyżackiego (głównie wojska zaciężne) a wojskami polskimi króla Kazimierza Jagiellończyka, polskie pospolite ruszenie z Wielkopolski liczące prawie 21 tysięcy ludzi, wspierane wojskami nadwornymi, poniosło klęskę w bitwie pod Chojnicami 18 września 1454. Bitwa ta wykazała brak zdolności dowódczych młodego króla oraz niskie walory rycerzy z pospolitego ruszenia, które od kilkudziesięciu lat nie uczestniczyło w wojnach.\nPolacy w połowie 1462 kontrolowali w Prusach już tylko Żuławy z Gdańskiem, Elbląg, Frombork, połowę ziemi chełmińskiej, południowe Pomorze i Nidzicę. Nowo uchwalony podatek w Polsce oraz pomoc finansowa miast pruskich, których mieszkańcy pragnęli przyłączenia do Polski, umożliwiły królowi polskiemu zaciąg wojsk zawodowych. Ich nowym dowódcą został doświadczony dowódca wojsk zaciężnych – burgrabia krakowski Piotr Dunin, który dokonał desantu na Sambię i odblokował oblężony Frombork.\n10 września 1462 Dunin wyruszył na czele 1,5–2 tysięcy żołnierzy w kierunku Pucka i Lęborka, które zamierzał zdobyć. Krzyżacy pod Lęborkiem dysponowali prawie 2700 żołnierzami. Ich dowódca – Fritz Raweneck liczył również na pomoc 600 ludzi jazdy Eryka II, księcia słupskiego, będących już w drodze. Do Dunina natomiast dołączył spory oddział zaciężnych z Gdańska (o którym jednak Krzyżacy się nie dowiedzieli). Z Torunia wyruszył też jako wsparcie dla Polaków oddział kawalerii zaciężnej w sile 500 żołnierzy.\nBitwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65988", "fragment_id": "646302/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Świecinem", "document_id": "646302", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 65988.0, "score": 0.27011531591415405}, "uuid": "e878a341-e857-4eb9-8e52-f237d6f300f7"}, {"page_content": "Król Kazimierz IV i jego doradcy pod wpływem klęski chojnickiej podjęli nieudane próby reformy pospolitego ruszenia, które trwały w trakcie wojny trzynastoletniej do 1461 roku. Pomimo że w kolejnych wyprawach zaczęto wykorzystywać bojowo także wozy konne, tworząc obronny wagenburg oraz że podjęto szereg działań celem zwiększenia dyscypliny szlachty zwołanej na wyprawę, wprowadzając kary za zignorowanie wezwań, brak środków pieniężnych i wyczerpanie skarbu koronnego uniemożliwiły gruntowną reformę polskiej armii i okres wojny trzynastoletniej do 1461 roku charakteryzował się dominacją pospolitego ruszenia w wojskowości polsko-związkowej. Dopiero kolejne klęski pospolitego ruszenia w bitwach w zawodowymi oddziałami krzyżackimi oraz niepowodzenia operacji oblężniczych podejmowanych siłami wypraw powszechnych skłoniły króla do rezygnacji z ich zwoływania i podjęcia działań celem skłonienia szlachty i duchowieństwa do uchwalenia i opłacenia podatków celem sfinansowania wojsk zawodowych oraz narzucenia obowiązków wojskowych miastom. Decyzje tę ostatecznie podjęto w czasie kolejnego, nieudanego oblężenia Chojnic 18 września 1461 roku, gdy uczestnicy wyprawy dobrowolnie zgodzili się sfinansować dalsze działania wojenne i od tego czasu do końca XV w. wyprawę powszechną królowie polscy zwołali jedynie dwa razy.\nW kulturze.\nWydarzenia wojny trzynastoletniej w Chojnicach upamiętniają cykliczne turnieje rycerskie i rekonstrukcje historyczne, odbywające się w fosie miejskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86812", "fragment_id": "661323/24", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Chojnicami", "document_id": "661323", "start_index": 33457.0, "parentId": 86812.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06994052976369858}, "uuid": "aa317e5d-7941-4bba-bb0d-1b913830bf6e"}, {"page_content": "W 1413 roku w kościele farnym w Brześciu biskup włocławski Jan Kropidło udzielił ślubu margrabiemu miśnieńskiemu Wilhelmowi II Bogatemu i księżniczce mazowieckiej Amelii, córce Siemowita IV, księcia mazowieckiego. Krzyżacy po raz ostatni oblegali Brześć w 1431 roku, jednak nie byli w stanie go zdobyć. W grudniu 1435 roku zawarto w Brześciu pokój z Krzyżakami. W czasie Wojny trzynastoletniej na zamku w Brześciu Kujawskim często przebywał polski król Kazimierz Jagiellończyk. Wojna trzynastoletnia toczyła się już poza granicami ziemi brzesko-kujawskiej, a do murów Brześcia w okresie następnych 200 lat nie miała już dotrzeć żadna nawałnica wojenna. W 1494 roku miasto przypuszczalnie liczyło 1300 mieszkańców. W 1565 roku w Brześciu były 192 place miejskie, 115 rzemieślników i 108 handlarzy. Odnotowano również 18 domów żydowskich. Można szacować, że miasto zamieszkiwało około 1150 osób. Brześć w 1616 roku stanowił ośrodek handlu zbożem i był zamieszkiwany przez 89 rzemieślników i 63 piekarki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9658", "fragment_id": "173345/5", "subtitle": "", "title": "Brześć Kujawski", "source": "wikipedia", "start_index": 6254.0, "document_id": "173345", "parentId": 9658.0, "score": 0.27636605501174927}, "uuid": "5eeb4ff5-502c-44c3-a3d6-1de235b7d50c"}, {"page_content": "Zbuntowani mieszczanie wypędzili Krzyżaków ze wszystkich miast Pomorza. Potem jednak wojska króla Kazimierza przegrały kilka bitew z wynajętymi przez zakon wojskami zaciężnymi. Okazało się, że takie wojska są znacznie skuteczniejsze od rycerstwa, które w czasach pokoju bardzo rzadko ćwiczyło się w walce.\nDługa wojna była bardzo kosztowna, a Krzyżakom kończyły się środki na jej prowadzenie. Nieopłacani żołnierze coraz chętniej przechodzili na stronę polską. W ten sposób w ręce Polaków dostała się między innymi krzyżacka stolica – Malbork.\nPolska wraca nad Bałtyk.\nPo trzynastu latach walki, w 1466 roku, w Toruniu, Krzyżacy zawarli z państwem polskim traktat pokojowy – II pokój toruński. Do Polski po przeszło stu pięćdziesięciu latach powróciło Pomorze Gdańskie. Przyłączono także należącą do biskupów Warmię. Ziemie te nazywano odtąd Prusami Królewskimi, gdyż władał nimi bezpośrednio król. Pozostała część państwa krzyżackiego – Prusy Zakonne – stała się lennem Polski.\nPo wojnie trzynastoletniej władca krzyżacki przeniósł stolicę swego państwa z Malborka do Królewca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=940208", "fragment_id": "1011896/3", "subtitle": "", "title": "Wojny polsko-krzyżackie", "source": "wikipedia", "start_index": 4600.0, "parentId": 940208.0, "document_id": "1011896", "score": 0.5719161033630371}, "uuid": "20c991cc-3b18-47b3-b84d-ad32b586cb12"}]}
{"id": "q_716", "question": "Który zespół nagrał płyty: „Revolver”, „Help”, „Let it be”?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nRevolver – siódmy studyjny album brytyjskiego zespołu The Beatles. Producentem płyty był George Martin. Album został wydany 5 sierpnia 1966 roku, ale w brytyjskich stacjach radiowych piosenki z płyty pojawiły się już w lipcu, tworząc zapowiedź nadchodzących radykalnych zmian w twórczości studyjnej zespołu. W większości piosenek zostało użyte brzmienie gitar elektrycznych, co kontrastuje z poprzednim, folkrockowym albumem Rubber Soul.\nPłyta jest kamieniem milowym w historii muzyki rozrywkowej. Właściwie od niej Beatlesi zaczęli różnorodne eksperymenty muzyczne. Na niej znalazły się m.in. „Eleanor Rigby” - pierwsza piosenka zespołu rozrywkowego nagrana wyłącznie przy akompaniamencie instrumentarium wykorzystywanego dotychczas w muzyce klasycznej, jedna z najlepszych piosenek Beatlesów (według Johna Lennona) - „Here, There and Everywhere” oraz jedna z najbardziej znanych - „Yellow Submarine”. Jest tutaj również utwór „Tomorrow Never Knows”, który był inspiracją dla wielu późniejszych artystów związanych z muzyką psychodeliczną i elektroniczną. „Love You To” jest jednym z pierwszych utworów ragarockowych w historii, a w „I'm Only Sleeping” można usłyszeć jeden z pierwszych przykładów dźwięku puszczonego od tyłu, jak również w „Rain\" (wydanym na singlu). W 2003 album został sklasyfikowany na 3. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu Rolling Stone.\nOkładka.\nAutorem ilustracji na okładce jest pochodzący z Niemiec basista i plastyk Klaus Voormann, który był jednym z pierwszych przyjaciół zespołu, poznanym podczas występów w Hamburgu. W czasie wydania albumu, Voormann był członkiem grupy Manfred Mann.\nIlustracja to połączenie rysunku i kolażu złożonego z fotografii Roberta Whitakera, który jest także autorem zdjęć z tylnej okładki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487692", "fragment_id": "1562427/0", "subtitle": "", "title": "Revolver (album)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 487692.0, "document_id": "1562427", "score": 0.5}, "uuid": "c066bd3f-a7e7-4020-83a5-b095ad1a1f9f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy piosenki. Zobacz też: album The Beatles o tym samym tytule.\nLet It Be – ballada rockowa brytyjskiego zespołu The Beatles, wydana na albumie \"Let It Be\". Paul McCartney zaczął pisać piosenkę jeszcze w 1968 roku, podczas sesji nagrań do ich eponimicznego albumu, \"The Beatles\" (tzw. \"Biały Album\"). Finalny kształt dzieło zyskało na przełomie 1969 i 1970 roku. Był to ostatni singiel zespołu, który wydany został jeszcze przed oficjalnym rozpadem formacji.\nOficjalnie za twórców piosenki uznaje się duet Lennon/McCartney. Wersja utworu, wydana na płycie długogrającej, różni się od tej umieszczonej na oryginalnym singlu gitarową partią solową George’a Harrisona.\nPopularność.\nAmerykański magazyn popkulturowy „Rolling Stone” umieścił utwór na 20. miejscu listy 500 utworów wszech czasów.\nInne wersje.\nAretha Franklin.\nZanim utwór wydany został pod szyldem Beatlesów, został on opublikowany w styczniu 1970 przez amerykańską piosenkarkę Arethę Franklin na jej albumie \"This Girl’s in Love with You\". Jej wersja nagrana została jeszcze w 1969 roku. Utwór napisany został z myślą o nagraniu go przez artystkę, jednak Franklin po odsłuchaniu demo nie była pewna, czy religijne nawiązania w tekście nie stoją w sprzeczności z jej baptystycznym wychowaniem, dlatego zwlekała z podjęciem decyzji o nagraniu piosenki.\nFerry Aid.\nW połowie marca 1987 roku charytatywna supergrupa Ferry Aid, z Paulem McCartneyem w składzie, nagrała utwór „Let It Be”, by zasilić fundusz na rzecz rodzin ofiar tragedii promu Herald linii Free Enterprise, który zatonął 6 marca tegoż roku. Singel z nagraniem, który wydany został 23 marca, trafił do pierwszej dziesiątki list przebojów w Europie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2151457", "fragment_id": "457081/0", "subtitle": "", "title": "Let It Be (singel)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "457081", "parentId": 2151457.0, "score": 0.20503300428390503}, "uuid": "aae979fa-6a8c-4cfa-91d4-9f1ece0c4cb4"}, {"page_content": "Już w kwietniu 1966 zaczęli nagrywać materiał na nową płytę. W sierpniu wydali album pt. \"Revolver\", który Scott Plagenhoef z serwisu Pitchfork nazwał go „dotarciem zespołu do najwyższego poziomu pewności siebie” i „zdefiniowaniem na nowo tego, co rozumiano pod pojęciem muzyki popularnej”. Beatlesi po raz pierwszy zrezygnowali ze wspólnego zdjęcia na okładce, zastępując je grafiką autorstwa poznanego jeszcze w Hamburgu Klausa Voormanna. Na \"Revolverze\" zaprezentowali wyrafinowane kompozytorstwo, szeroki wachlarz studyjnych eksperymentów oraz mieszaninę różnych stylistyk i rozwiązań muzycznych, od innowacyjnych, smyczkowych aranżacji po rocka psychodelicznego. Przykładem eksperymentalnej piosenki jest „Tomorrow Never Knows”, z tekstem Lennona, zaczerpniętym z książki \"Doświadczenie psychodeliczne. Podręcznik inspirowany Tybetańską Księgą Umarłych\" Timothy’ego Leary’ego, Ralpha Metznera i Rama Dassa – twórcy w utworze zastosowali zaimprowizowany efekt, polegający na zmiksowaniu nakładających się na siebie, nagranych wcześniej pętli dźwiękowych, a także wykorzystali nowatorską technikę sztucznego zdwajania śladów. W piosence „Eleanor Rigby”, którą Gould nazwał „prawdziwą hybrydą, nieprzystającą do zasad żadnego gatunku muzycznego”, zagrał oktet smyczkowy. Na albumie, oprócz 12 kompozycji Lennona i McCartneya, znalazły się także trzy piosenki Harrisona („Taxman”, „Love You to” i „I Want to Tell You”) – więcej niż na jakimkolwiek wcześniejszym krążku Beatlesów. Przy tworzeniu materiału na \"Revolver\" McCartney i Lennon inspirowali się musicalem \"Tamla Motown\". Album przez siedem tygodniu pozostawał na pierwszym miejscu listy \"Billboard 200\" i sprzedał się w ponad 2 mln nakładzie na świecie, a w 2003 zajął trzecie miejsce na liście 500 albumów wszech czasów „Rolling Stone’a”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6359", "fragment_id": "175200/31", "subtitle": "", "title": "The Beatles", "parentId": 6359.0, "start_index": 36257.0, "document_id": "175200", "source": "wikipedia", "score": 0.37649834156036377}, "uuid": "a1bd0383-cc37-4473-b35e-6f35ddf59427"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nLet It Be - 5. album zespołu Laibach, wydany w 1988 roku. Zawiera on przeróbki i utwory nawiązujące do piosenek the Beatles z płyty Let It Be. \nLista utworów.\nTytuły utworów są takie same jak na oryginalnej płycie the Beatles.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1721430", "fragment_id": "678558/0", "subtitle": "", "title": "Let It Be (album Laibacha)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "678558", "parentId": 1721430.0, "score": 0.3726613521575928}, "uuid": "b8fc51b4-85b2-4762-9360-8ec3df072781"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy płyty. Zobacz też: ulica Abbey Road w Londynie oraz Abbey Road Studios.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nAbbey Road – jedenasty album studyjny angielskiej grupy The Beatles wydany 26 września 1969 w Wielkiej Brytanii oraz 1 października 1969 w USA. Jest to ostatnia wspólnie nagrana płyta zespołu, wydana jako przedostatnia, przed albumem \"Let It Be\".\nAlbum był nagrywany od 22 lutego do 18 sierpnia 1969 w londyńskim studio Abbey Road.\nGeneza albumu.\nPo niezadowalających sesjach nagraniowych do albumu \"Let It Be\" (pierwotnie mającego nosić tytuł \"Get Back\"), The Beatles zaproponowali producentowi George’owi Martinowi, że zbiorą się ponownie i nagrają płytę „jak za starych dobrych czasów”, nie bacząc na konflikty jakie narosły podczas nagrywania albumu \"The Beatles\" (znanego też jako \"White Album\" – „Biały album”). Martin zgodził się, w efekcie czego powstała płyta \"Abbey Road\".\nCechy charakterystyczne albumu.\nPłyta jest szczególnie znana z utworu George’a Harrisona \"Something\". Wspomniana piosenka, a także inna, \"Here Comes the Sun\", udowadniają jego potencjał kompozytorski, porównywalny z tym Lennona czy McCartneya. Drugi z wymienionych utworów był oparty na wcześniejszej kompozycji Harrisona i Erica Claptona napisanej dla zespołu Claptona, Cream, \"Badge\". Inne powszechnie rozpoznawalne utwory z płyty \"Abbey Road\" to \"Come Together\" Lennona i \"Oh, Darling\" McCartneya.\nAbbey Road Medley.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121661", "fragment_id": "23178/0", "subtitle": "", "title": "Abbey Road", "document_id": "23178", "start_index": 1.0, "parentId": 121661.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18542711436748505}, "uuid": "dacc50aa-fcbf-4020-9bd7-f642b8580442"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nLet It Be – trzeci album amerykańskiej grupy rockowej The Replacements, wydany w 1984 roku przez wytwórnię Twin/Tone Records. W 2003 album został sklasyfikowany na 239. miejscu listy 500 albumów wszech czasów magazynu Rolling Stone. Pitchfork Media umieścił album na 29. miejscu najlepszych płyt lat 80..\nLista utworów.\nWszystkie utwory napisane przez Paula Westerberga (wyjątki w nawiasie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2595069", "fragment_id": "564625/0", "subtitle": "", "title": "Let It Be (album The Replacements)", "parentId": 2595069.0, "start_index": 0.0, "document_id": "564625", "source": "wikipedia", "score": 0.3837336301803589}, "uuid": "1ce3488a-edaa-4481-bf87-1efbee6ae12c"}, {"page_content": "Ferry Aid – charytatywna supergrupa, złożona głównie z muzyków brytyjskich, która w dniach 14–16 marca 1987 roku nagrała utwór napisany przez Paula McCartneya, „Let It Be”, dochód ze sprzedaży którego przeznaczony został na rzecz rodzin ofiar tragedii promu Herald linii Free Enterprise, który zatonął 6 marca.\nTego dnia zginęło ponad 200 osób, w tym wielu Brytyjczyków, którym wycieczkę sponsorowała gazeta „The Sun”. Parę dni po tragedii gazeta ta zorganizowała akcję charytatywną, do której dołączyli się muzycy.\nSingel z nagraniem, który opublikowano 23 marca 1987 roku, szybko trafił na szczyty list przebojów w całej Europie. Na stronie B singla umieszczono wersję gospel „Let It Be”.\nW nagraniu udział wzięli.\nW chórkach wystąpili m.in.: The Alarm, John Altman, Rick Astley, Bananarama, Bucks Fizz, Errol Brown, The Christians, The Drifters, Go West, Holly Johnson, Cutting Crew, Drum Theatre, Frankie Goes to Hollywood, Gloria Hunniford, Imagination, Ruth Madoc, The New Seekers, Hazel O’Connor, Maxi Priest, Su Pollard, Suzi Quatro, Mandy Smith, Alvin Stardust, Edwin Starr, Steve Strange, Lizzie Tear, Bonnie Tyler.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1092507", "fragment_id": "1384954/0", "subtitle": "", "title": "Ferry Aid", "parentId": 1092507.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1384954", "source": "wikipedia", "score": 0.15431369841098785}, "uuid": "b371d28f-efad-4869-af9e-4a4fc532f6d8"}, {"page_content": "W latach 2017–2019 ukazały się specjalne box sety z okazji pięćdziesięciolecia \"Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band\", \"The Beatles\" i \"Abbey Road\". Znalazły się na nich nieznacznie zremiksowane pierwotne albumy oraz niepublikowane wcześniej wersje demo. Pierwszy i trzeci z nich osiągnęły pierwsze miejsce na brytyjskiej liście sprzedaży UK Albums Chart. W obu przypadkach zespół ustanowił rekord największego odstępu czasowego między dwoma różnymi notowaniami, w których ten sam album zajął czołową pozycję notowania: 49 lata oraz kolejno 125 i 252 dni. 3 grudnia 2018 McCartney po raz drugi wystąpił w Polsce, tym razem w Tauron Arenie w Krakowie.\nOd 2020.\nW październiku 2021 ukazał się rocznicowy box set \"Let It Be\". W listopadzie 2021 odbyła się premiera miniserialu dokumentalnego \"\", zrealizowanego dla serwisu strumieniowego Disney+. Został on wyreżyserowany przez Petera Jacksona, a jego współproducentami są McCartney, Starr, Yoko Ono i Olivia Harrison. Miniserial jest poświęcony powstawaniu albumu \"Let It Be\" i zawiera niepublikowany wcześniej materiał, powstały na potrzeby dokumentu \"Let It Be\" (1970). Produkcja została nagrodzona pięcioma nagrodami Emmy, w tym dla najlepszego serialu dokumentalnego lub niefikcyjnego. Jej premierze towarzyszyło wydanie książki pod tym samym tytułem. W styczniu 2022 w dystrybucji cyfrowej ukazał się album koncertowy \"Get Back (Rooftop Performance)\", zawierający nagrania z ostatniego koncertu Beatlesów w 1969, zremasterowane w technologii Dolby Atmos. W styczniu i lutym 2022 koncert był wyświetlany w kinach w technologii IMAX. W październiku 2022 odbyła się premiera edycji specjalnej albumu \"Revolver\", zrealizowanej w konwencji wcześniejszych rocznicowych box setów. W sierpniu 2023 odbyła się premiera nowej wersji „Let It Be”, którą McCartney i Starr nagrali we współpracy z Dolly Parton, Peterem Framptonem i Mickem Fleetwoodem na album Parton \"Rockstar\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6359", "fragment_id": "175200/55", "subtitle": "", "title": "The Beatles", "source": "wikipedia", "start_index": 66892.0, "parentId": 6359.0, "document_id": "175200", "score": 0.15354576706886292}, "uuid": "26024e72-175a-4682-bf40-e53dd4f73bf3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nDemon Days – drugi album studyjny zespołu Gorillaz, wydany w maju 2005 roku, promowały go single „Feel Good Inc.”, „Dirty Harry”, „DARE” i „El Mañana/Kids With Guns”. Album uzyskał certyfikat platynowej płyty w Stanach Zjednoczonych oraz Polsce i podwójnej platynowej płyty w Wielkiej Brytanii. W Polsce dystrybutorem albumu jest wytwórnia EMI Music Poland. Wśród gości specjalnych, którzy pojawili się na płycie są: De La Soul, Martina Topley-Bird, Roots Manuva, Bootie Brown, Ike Turner, MF Doom, Neneh Cherry, Shaun Ryder, Bootie Brown, The London Community Gospel Choir i San Fernandez Youth Chorus. Album \"Demon Days\" został nagrany we własnym studiu zespołu \"Kong Studios\" i wyprodukowany przez zespół oraz Jasona Coxa, Dangera Mouse’a i Jamesa Dringa.\nOkładka albumu nawiązuje do płyty \"Let It Be\" The Beatles.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=452715", "fragment_id": "1556261/0", "subtitle": "", "title": "Demon Days (album)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 452715.0, "document_id": "1556261", "score": 0.21446698904037476}, "uuid": "ba4b9a34-0503-4470-a842-f71d1e2f640c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy albumu. Zobacz też: Yellow Submarine.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nYellow Submarine – dziesiąty album zespołu The Beatles, na którym znajdują się piosenki do filmu animowanego \"Żółta łódź podwodna\" (1968).\nOtwierająca album piosenka tytułowa została wydana w 1966 roku na albumie \"Revolver\", a także jako singel. Utwór „Only a Northern Song” został nagrany w czasie sesji do albumu \"Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band\", ale nie pojawił się na tej płycie. „All Together Now” (nagrany: maju 1967) i „Hey Bulldog” (nagrany: luty 1968) to jedyne piosenki, które zostały nagrane specjalnie z myślą o tej płycie. Utwór „It’s All Too Much” został nagrany tuż przed wydaniem \"Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band\" i został dodatkowo skrócony (z 8 do 6 minut). Kompozycja „All You Need Is Love” została także wcześniej wydana na singlu, a także znalazła się w amerykańskiej edycji albumu \"Magical Mystery Tour\". Utwór „Baby You’re a Rich Man” był także przewidziany do wydania na tym albumie, ale ostatecznie umieszczono go na stronie B singla „All You Need Is Love”.\nNa drugiej stronie albumu znalazły się instrumentalne utwory skomponowane przez George’a Martina (producenta nagrań Beatlesów). Album został wydany ponownie w 1999 roku w formie płyty CD.\nLista utworów.\nStrona pierwsza.\nWszystkie utwory autorstwa duetu Lennon/McCartney, poza zaznaczonymi.\nStrona druga.\nWszystkie utwory autorstwa George’a Martina, poza zaznaczonymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=559731", "fragment_id": "1589081/0", "subtitle": "", "title": "Yellow Submarine (album)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 559731.0, "document_id": "1589081", "score": 0.23088933527469635}, "uuid": "2b0cf89c-c3f0-43d9-b3a9-29b9a808fbe7"}]}
{"id": "q_717", "question": "Kto wynalazł rewolwer?", "answer": [{"page_content": "Samuel Colt (ur. 19 lipca 1814 w Hartford w stanie Connecticut w USA, zm. 10 stycznia 1862 tamże) – amerykański konstruktor i producent broni strzeleckiej.\nPochodził z rodziny kupieckiej. Od najmłodszych lat pasjonował się techniką. W 1827 roku odbył roczną podróż do Indii Wschodnich. Początkowo jako kilkunastoletni chłopak chciał udoskonalić torpedy skonstruowane przez Roberta Fultona, lecz bez powodzenia. Wtedy podjął pracę nad udoskonaleniem istniejących rewolwerów.\nW 1830 roku Colt skonstruował prototyp rewolweru kapiszonowego, wyposażonego w otwarty szkielet oraz mechanizm obrotu i ryglowania bębna. Broń była ładowana rozdzielnie (spłonka była ładowana od wlotu, proch i pocisk od wylotu) po odciągnięciu lufy do przodu i zdjęciu magazynka z osi. Po wielu ulepszeniach zgłosił rewolwer jako wynalazek. 18 grudnia 1835 roku uzyskał patent angielski, a amerykański 25 grudnia 1836.\n5 marca 1835 roku Samuel Colt założył w Paterson w stanie New Jersey przedsiębiorstwo Patent Arms Manufacturing Company, które rozpoczęło produkcję rewolwerów według jego wynalazku.\nPierwsze wzory rewolwerów o nazwie „Texas” posiadały 5-komorowy bębenek oraz język spustowy chowany w szkielecie. Ponieważ zdejmowanie bębenka i ponowne jego rozdzielne ładowanie było czasochłonne, wytwórnia sprzedawała rewolwery z zapasowym bębenkiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5607", "fragment_id": "174919/0", "subtitle": "", "title": "Samuel Colt", "parentId": 5607.0, "start_index": 0.0, "document_id": "174919", "source": "wikipedia", "score": 0.495242178440094}, "uuid": "3ff8cc9d-a06d-46ae-94b2-3d3b7750107d"}, {"page_content": "Colt – marka i popularna nazwa ręcznej broni bębenkowej (rewolweru) oraz wielu typów broni palnej.\nNazwa broni pochodzi od nazwiska wynalazcy i przemysłowca Samuela Colta, konstruktora pierwszego udanego wzoru szybkostrzelnego rewolweru kapiszonowego. Najważniejsze cechy prototypowego rewolweru z 1831 zostały opatentowane przez Colta, najpierw w Anglii w 1835, a potem, w 1836, w Stanach Zjednoczonych. Produkcja modelu znanego jako Paterson została rozpoczęta w 1836 w Paterson w stanie New Jersey przez Patent Arms Manufacturing Company – firmę będącą współwłasnością Colta.\nHistoria.\nSamuel Colt jako dziecko usłyszał kiedyś rozmowę dwóch żołnierzy dyskutujących o karabinie dwulufowym i niemożności oddania przez niego więcej niż dwóch strzałów. Zdecydował wtedy, że kiedy podrośnie skonstruuje szybkostrzelną broń. Jako nastolatek został wysłany do szkoły z internatem, gdzie wykonywał eksperymenty pirotechniczne. Rok później przez nieuwagę Colt spowodował pożar, który sprawił, że został on wyrzucony ze szkoły. W odpowiedzi na to, jego ojciec postanowił wysłać go w rejs do Kalkuty, aby na pokładzie statku nauczył się zawodu marynarza. W 1832 roku Samuel wrócił do Stanów Zjednoczonych z pomysłem na nową, ulepszoną wersję rewolweru wiązkowego i jego drewnianym modelem. Jego projekt od innych rewolwerów w tamtym czasie różnił się tym, że pozwalał strzelcowi obracać cylinder poprzez napinanie kurka, który to cylinder następnie był mocno blokowany zapadką w jednej linii z jedną z luf. Stanowiło to wielkie ulepszenie w stosunku do projektów pozostałych pieprzniczek, które wymagały ręcznego obracania luf.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124099", "fragment_id": "14642/0", "subtitle": "", "title": "Rewolwery Colt", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 124099.0, "document_id": "14642", "score": 0.5664131045341492}, "uuid": "8b85b0b4-cbe6-408a-a6ce-090c13879623"}, {"page_content": "Casimir Lefaucheux (ur. 26 stycznia 1802 w Bonnétable, zm. 9 sierpnia 1852 w Paryżu) – francuski rusznikarz, wynalazca pierwszego przyjętego do regulaminowego wyposażenia wojska naboju zespolonego oraz strzelającego nim karabinu. Powstał również rewolwer Lefaucheux M1858 strzelający amunicją jego pomysłu i będący pierwszą bronią tego typu przyjętą przez wojsko.\nNabój igłowy (trzpieniowy).\nNabój systemu Lefaucheux opierał się na zastosowaniu wystającego z boku łuski trzpienia, który po uderzeniu kurkiem odpalał spłonkę ukrytą wewnątrz łuski. Nabój okazał się na tyle skuteczny, iż wiele innych firm zaczęło produkować strzelby i karabiny zasilane tą amunicją. Bardzo prędko zaczęto nazywać je „lefoszówkami”. System ten zaadaptowano do wielu rodzajów broni, oprócz strzelb i karabinów wytwarzano rewolwery i pistolety różnych kalibrów. \nMimo swoich wad – igły łatwo było wykrzywić, uniemożliwiając odpalenie – lefoszówki były w szerokim użyciu, zarówno wśród cywilów, jak i wojska.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1846102", "fragment_id": "905896/0", "subtitle": "", "title": "Casimir Lefaucheux", "document_id": "905896", "start_index": 0.0, "parentId": 1846102.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37322598695755005}, "uuid": "0210dbf1-018e-4268-9236-21c66d0567fb"}, {"page_content": "Fotorewolwer Brandela lub Fotorewolwer Brandla, lub brandlówka – ręczny aparat fotograficzny umożliwiający szybkie fotografowanie z ręki, budowany w sposób rzemieślniczy przez polskiego wynalazcę i fotografa Konrada Brandla w Warszawie. Fotorewolwer był prekursorską konstrukcją aparatu przeznaczonego do zdjęć reporterskich, umożliwiającą w terenie, dzięki małym rozmiarom, szybkie wykonywanie zdjęć o możliwie najlepszej jakości.\nHistoria.\nPo wprowadzeniu płyt bromożelatynowych i wynalezieniu migawki na początku lat 80. XIX w. zaczęto wprowadzać ręczne kamery, lżejsze od wcześniejszych, które musiały stać na statywie. Jeden z takich aparatów skonstruował Konrad Brandel, jednak dokładna data powstania jego wynalazku nie jest znana. Autorzy współcześni Brandlowi podawali lata 1883 i 1884, podczas gdy w opracowaniach późniejszych, XX-wiecznych, datowanie to przesuwane jest na okres wcześniejszy: ok. 1880–1881, a nawet 1875–1881. Badaczka dorobku Brandla, Krystyna Lejko, opowiedziała się za rokiem 1883.\nJako wynalazca ręcznego aparatu Brandel konkurował z innym warszawskim fotografem, Aleksandrem Karolim. Ich rywalizacja stała się tematem polemiki na łamach warszawskiej prasy, którą wywołał krótki artykuł z 1891 roku o aparacie Brandla na 12 klisz (właściwie były to szklane płyty fotograficzne, gdyż klisz w dzisiejszym znaczeniu jeszcze nie znano). Spotkał się on z odpowiedzią ze stroną syna Karoliego, Władysława, którego zdaniem takie urządzenie opracował 3,5 roku wcześniej jego ojciec, na co z kolei odpowiedział Brandel, a następnie ponownie Karoli. 24 marca 1889 Brandel wystąpił do Departamentu przemysłu i handlu o przyznanie patentu na \"rewolwer bez kaset mieszczący 25 klisz\". Patent o numerze 11515 został przyznany 16 października 1889. „Kurier Warszawski” w 1885 roku donosił, iż \"pan Brandel za swój wynalazek otrzymał srebrny medal na wrocławskiej wystawie fotograficznej\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2721090", "fragment_id": "1626401/0", "subtitle": "", "title": "Fotorewolwer Brandla", "document_id": "1626401", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2721090.0, "score": 0.16764260828495026}, "uuid": "98c0dd00-4bbc-46f3-a241-9c25cd5916cf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy broni strzeleckiej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nRewolwer – krótka, ręczna broń strzelecka wyposażona w charakterystyczny obrotowy bęben z kilkoma komorami nabojowymi. \nRewolwer jest bronią wielostrzałową, przeznaczoną do prowadzenia ognia na krótkich dystansach (do 50 m) i wyposażoną w chwyt umożliwiający prowadzenie ognia jedną ręką. Zasilany najczęściej amunicją rewolwerową, choć zdarzają się również konstrukcje wykorzystujące naboje pistoletowe. Zdecydowana większość rewolwerów jest bronią powtarzalną, przy czym konstrukcje samopowtarzalne stanowią marginalną rzadkość. Broń znana już w XVI wieku, jednak spopularyzowana dopiero 300 lat później za sprawą rewolwerów Samuela Colta.\nBudowa.\nBęben rewolwerowy.\nW odróżnieniu od pistoletu, posiadającego dla jednej lufy pojedynczą komorę nabojową, rewolwer posiada ich cały zespół umiejscowiony w obracającym się bębnie. Bęben (w którym umieszczane są naboje) pełni zaś funkcję analogiczną do magazynka w innych rodzajach broni strzeleckiej. Posiada najczęściej pojemność 6 naboi (choć nie jest to regułą), a kolejne strzały oddawane są po jego obrocie (co umiejscawia kolejną komorę z nabojem na wysokości lufy). Ładowanie rewolweru może odbywać się rozdzielnie w sposób odprzodowy (w starszych konstrukcjach), lub odtylcowo – wykorzystując naboje zespolone. \nMechanizm spustowo-uderzeniowy.\nPod względem budowy mechanizmu spustowego-uderzeniowego wyróżnia się rewolwery:\nHistoria.\nProtoplaści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35250", "fragment_id": "178337/0", "subtitle": "", "title": "Rewolwer", "parentId": 35250.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178337", "score": 0.5718351006507874}, "uuid": "5ac15084-9403-40de-a3ed-00313b3ca3ba"}, {"page_content": "Horace Smith (ur. 28 października 1808 w Cheshire w Massachusetts, zm. 15 stycznia 1893 w Springfield) – amerykański wynalazca i konstruktor broni strzeleckiej, współzałożyciel Smith &amp; Wesson.\nW 1852 podjął pracę w firmie Allen, Brown i Luther w Worcester, która specjalizowała się w produkcji broni. Tu poznał Daniela Wessona i Tylera Henry’ego. Wraz z Wessonem rozpoczął produkcję pistoletów powtarzalnych, pod nazwą Smith &amp; Wesson, opatentowanych 14 lutego 1854 roku.\nWspólnie z Wessonem 8 sierpnia 1854 wynaleźli nowy nabój. W 1855 przystąpił wraz z Wessonem do spółki Volcanic Repeating Arms, która zbankrutowała w maju 1857 roku. Ogłoszenie bankructwa przedsiębiorstwa nie spowodowało przerwania działalności. Smith i Wesson założyli nową spółkę w Springfield. Zakupili oni budynki oraz niezbędne urządzenia do produkcji broni i zaczęli produkować małe 0,22-calowe rewolwery, ładowane nabojami z łuskami metalowymi. Broń ta odniosła duży sukces i była produkowana do 1869 roku.\nW 1873 Smith przeszedł na emeryturę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1549670", "fragment_id": "683284/0", "subtitle": "", "title": "Horace Smith", "document_id": "683284", "start_index": 0.0, "parentId": 1549670.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12425348907709122}, "uuid": "352a17a8-5627-4e2a-8759-77aaaaf642ae"}, {"page_content": "Jean Alexandre Le Mat – francuski (choć podawał się za kreola) doktor i wynalazca, twórca autorskiego rewolweru kapiszonowego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1877436", "fragment_id": "900728/0", "subtitle": "", "title": "Jean Alexandre Le Mat", "parentId": 1877436.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "900728", "score": 0.3127375543117523}, "uuid": "93295f49-f93f-4b98-905a-262eb6b08717"}, {"page_content": "W 1837 roku złożył on ofertę w sekretariacie wojny Stanów Zjednoczonych na sprzedaż tych rewolwerów, lecz wojsko nie było zainteresowane zakupem rewolwerów kapiszonowych, z uwagi na zbytnią innowacyjność i spodziewaną zawodność. Wtedy Colt wyjechał na Florydę, gdzie trwały walki z Seminolami. Tam szybko rosła popularność jego rewolwerów, choć były one jak na ówczesne czasy drogie. W 1839 roku opatentował on urządzenie do ładowania bębenka bez jego demontażu ze szkieletu. Na przełomie 1842/1843 roku utworzona przez niego spółka upadła.\nPonownie produkcję rewolwerów rozpoczął w założonych przez siebie w 1848 zakładach \"Colt’s Manufacturing Company\" w Hartford w stanie Connecticut. Zmechanizował wtedy ich produkcję, co umożliwiło obniżenie ceny rewolwerów do wartości 25 dolarów (poprzednie kosztowały 200 dolarów). W ciągu następnych lat produkowano tu kolejne wersje rewolwerów Colta – \"Dragoon\", \"Walker\", \"Mounted Rifles\" i \"Navy\".\nZ powodu opatentowania w 1857 roku przez przedsiębiorstwo Smith &amp; Wesson rewolweru na naboje zespolone bocznego zapłonu, Colt nie zdecydował się na wprowadzenie tego naboju do swoich rewolwerów i do jego śmierci produkowano tam rewolwery kapiszonowe.\nOprócz konstruowania broni Samuel Colt wynalazł również baterię podwodną oraz uruchomił pierwszy podwodny telegraf łączący Fire Island i New York w 1843 roku.\nDo czasu jego śmierci przedsiębiorstwo Colt’s Manufacturing Company oraz wcześniejsze wyprodukowały łącznie około 325 000 rewolwerów kalibrów od 9 do 11 mm. Przedsiębiorstwo działa do chwili obecnej, produkując rewolwery oraz pistolety, karabiny i karabiny maszynowe.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5607", "fragment_id": "174919/1", "subtitle": "", "title": "Samuel Colt", "document_id": "174919", "start_index": 1328.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5607.0, "score": 0.6969286203384399}, "uuid": "9af8bbdc-7eaf-4452-bd90-1131cd34b74f"}, {"page_content": "Rewolwer M1917 – sześciostrzałowy rewolwer kalibru .45 ACP, przyjęty na wyposażenie Armii Stanów Zjednoczonych w 1917 roku jako uzupełnienie standardowego pistoletu Colt M1911 podczas I wojny światowej. Istniały dwie odmiany rewolweru M1917, jedna produkowana przez Colta, a druga przez firmę Smith &amp; Wesson. Obie używały unikalnych ładowników księżycowych, ponieważ rewolwery zostały standardowo zaprojektowane do strzelania nabojami z kryzą wystającą, podczas gdy naboje .45 ACP miały kryzę zwykłą do użytku w pistolecie M1911 zasilanym z magazynka.\nPo I wojnie światowej rewolwery te zyskały dużą popularność wśród strzelców cywilnych. Opracowano również komercyjny nabój z kryzą wystającą, .45 Auto Rim, dzięki czemu późniejsze rewolwery M1917 mogły być już ładowane bez użycia ładowników księżycowych.\nHistoria.\nPodczas I wojny światowej wiele amerykańskich cywilnych firm zbrojeniowych, w tym Colt i Remington, produkowało pistolety M1911 w ramach kontraktu dla armii amerykańskiej, ale nawet przy dodatkowej produkcji brakowało etatowej broni bocznej. Rozwiązanie tymczasowe polegało na poproszeniu firm Colt oraz Smith &amp; Wesson, dwóch głównych amerykańskich producentów rewolwerów w tamtym czasie, o dostosowanie ich cywilnych rewolwerów do standardowego naboju pistoletowego .45 ACP. W rewolwerach obu firm zastosowano ładowniki w kształcie półksiężyca do rozmieszczenia nabojów z kryzą zwykłą .45 ACP. Syn Daniela Wessona, Joseph Wesson, wynalazł i opatentował ładownik księżycowy, który został przyznany firmie Smith &amp; Wesson, ale na prośbę armii pozwoliła ona Coltowi na bezpłatne wykorzystanie tego projektu również we własnej wersji rewolweru M1917.\nModel Smith &amp; Wesson.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5605042", "fragment_id": "1246839/0", "subtitle": "", "title": "Rewolwer M1917", "document_id": "1246839", "start_index": 0.0, "parentId": 5605042.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6118678450584412}, "uuid": "a466c65e-caa6-4c1f-8316-5db20d1e4b55"}, {"page_content": "Po uzyskaniu patentu Puckle rozpoczął sprzedaż akcji na swój wynalazek (osiem funtów za akcję). Ówczesny satyryk wyśmiał religijne skrzywienie Puckle’a, jak i praktyczność jego wynalazku:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nTo rzadki wynalazek do zniszczenia tłumówGłupców w kraju, zamiast obcych wrogówNie bójcie się drodzy przyjaciele, ta straszna maszynaZrani tylko tych którzy w nią zainwestowali\nPuckle demonstrował swoją broń publicznie jeszcze kilkakrotnie, między innymi w 1722, kiedy to pomimo gęstego deszczu wystrzelił z niej 63 naboje w siedem minut. Ówczesne przekazy prasowe chwaliły wynalazek Puckle’a pod względem technicznym, opisując go jako „niemalże cudowny”, krytykowano jednak sprzedaż akcji w celu zebrania pieniędzy na jego konstrukcję.\nPomimo bardzo dobrych osiągów jak na ówczesne czasy broń ta nie przyjęła się, bo jej (jak i wcześniejszych tego typu konstrukcji) podstawową wadą był nieporęczny i niepewny zamek skałkowy.\nDwie kartaczownice tego typu zostały zakupione przez Johna Montagu na wyprawę, której zadaniem była kolonizacja Indii Zachodnich, lecz nie zachowały się żadne dokumenty wskazujące czy zostały one użyte bojowo.\nPatent Colta.\nW 1851, w czasie procesu o naruszenie praw patentowych jaki Samuel Colt (wynalazca colta) wytoczył firmie Massachusetts Arms Company sugerowano, że to nie Colt był wynalazcą rewolweru i to nie jemu należał się patent na ten system, ale Jamesowi Puckle’owi.\nEgzemplarze muzealne.\nDo czasów współczesnych przetrwały przynajmniej cztery egzemplarze wynalazku Puckle’a. Dwa z nich, jeden w wersji żelaznej („prototypowej”), drugi mosiężny (w wersji produkcyjnej) należą do muzeum w Boughton House, skąd zostały wypożyczone do zbrojowni Tower of London i muzeum Buckler's Hard Maritime Museum w Beaulieu.Wersje mosiężne eksponowane są także w Tøjhusmuseum w Kopenhadze i w Muzeum Wojskowym w Petersburgu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2331981", "fragment_id": "478660/2", "subtitle": "", "title": "Kartaczownica Puckle'a", "source": "wikipedia", "start_index": 3532.0, "document_id": "478660", "parentId": 2331981.0, "score": 0.39085984230041504}, "uuid": "daf0ad4c-1eb8-4486-a050-3cf05e246983"}]}
{"id": "q_718", "question": "Ile lat Achajowie oblegali Troję po porwaniu Heleny przez Parysa?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna trojańska – według Homera i antycznych historyków dziesięcioletnie oblężenie Troi przez Achajów. Mitycznym powodem konfliktu było porwanie Heleny, żony króla Sparty Menelaosa, przez trojańskiego księcia Parysa, syna króla Priama. Menelaos odwołał się do pomocy swego brata Agamemnona, króla Argos i Myken oraz wszystkich książąt achajskich. Na leżącą w Anatolii i dotąd niezdobytą Troję na okrętach wyruszyli wojownicy achajscy. Część wieloletnich zmagań o Troję opisał Homer w \"Iliadzie\".\nŹródła.\nGłównymi źródłami do wojny trojańskiej pozostają dzieła Homera \"Iliada\" i \"Odyseja\", spisane w VIII wieku p.n.e. Istnieje także wiele mitów, które później zostały połączone w poematy cykliczne.\nDo spisania poematów Homer przypuszczalnie wykorzystał obszerny cykl ustnych narracji, odnoszących się do wojny trojańskiej. W starożytności istniały ponadto inne dzieła poświęcone wojnie trojańskiej, połączone w cykl trojański sześciu poematów (przetrwały 82 wiersze i późniejsze streszczenia u autorów starożytnych), który poszerzał Homerowy przekaz o wojnie:\nDatowanie.\nNa podstawie badań źródeł pisanych starożytnych autorów wojna trojańska miała miejsce w XIII–XII wieku p.n.e.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62426", "fragment_id": "649233/0", "subtitle": "", "title": "Wojna trojańska", "document_id": "649233", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 62426.0, "score": 0.7906224727630615}, "uuid": "3caede0d-c933-48c9-9802-8e74a6c38f31"}, {"page_content": "Achajowie rozbili obóz pod murami Troi i przez dziewięć lat plądrowali okolice, najeżdżając ziemie sojuszników Priama. Do przełomu w wojnie doszło w dziesiątym roku. Starcia pomiędzy Trojanami i Achajami trwały przez 41 dni. W opowieści Homera Trojanie pod dowództwem Hektora zaczęli ofensywę, gdy Achilles ze swoimi myrmidonami odmówił udziału w walce po tym, jak Agamemnon porwał jego niewolnicę Bryzeidę. Trojanie zaatakowali obóz grecki i podpalili flotę. Dopiero śmierć Patroklosa zmusiła Achillesa powrócić na pole bitwy i zabić Hektora, by dokonać zemsty za zabójstwo ukochanego. Na pomoc Trojanom przybyły Amazonki pod dowództwem królowej Pentezylei. W starciu z wojskiem Achillesa zostały jednak powstrzymane, a królowa zginęła. Niedługo potem Achilles został zabity strzałą Parysa.\n \"Zobacz też: Pięta achillesowa.\"\nDecydującym przełomem w walkach stało się zasilenie szeregów Achajów przez Filokteta z Lemnos, zabójcę Parysa, i syna Achillesa – Neoptolemosa, zabójcę Eurypylosa. Gdy dalsze walki nie przynosiły Achajom zwycięstwa, Odyseusz wymyślił podstęp. Wojsko opuściło wybrzeże Troady, pozostawiając w podarunku Trojanom rzeźbę drewnianego konia, w której ukryli się najlepsi wojownicy. Aby wnieść konia do miasta i ustanowić na placu jako pamiątkę, Trojanie rozebrali część murów. W nocy Achajowie wydostali się z rzeźby, napadli na mieszkańców i spalili miasto.\n \"Zobacz też: Koń trojański.\"\nPłaszczyzna boska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62426", "fragment_id": "649233/7", "subtitle": "", "title": "Wojna trojańska", "parentId": 62426.0, "start_index": 9540.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649233", "score": 0.8122808337211609}, "uuid": "2e576404-12eb-4279-b132-596d848e6dd3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci mitologicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nHelena Trojańska (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἑλένη&lt;/&gt; Helénē) – w mitologii greckiej królewna i królowa Sparty; bohaterka \"Iliady\" Homera.\nUchodziła za córkę Tyndareosa, króla Sparty, lub boga Zeusa, który pod postacią łabędzia zapłodnił Ledę, a Helena wykluła się z jaja.\nByła najpiękniejszą kobietą swoich czasów. O jej rękę starali się, według różnych źródeł:\nZ wielu starających się o jej rękę zalotników wybrała Menelaosa, księcia Myken i brata Agamemnona, króla Myken, który był żonaty z Klitajmestrą, siostrą Heleny. Aby zapobiec waśniom, jej przybrany ojciec Tyndareos, król Sparty (był to pomysł Odyseusza), zobowiązał innych, by w razie potrzeby pośpieszyli z pomocą wybranemu przez Helenę oblubieńcowi. Kiedy Tyndareos zmarł, Menelaos został królem Sparty. Helena miała z Menelaosem córkę Hermionę. W wyniku wywołanego przez Eris sporu trzech bogiń: Hery, Afrodyty i Ateny o to, która z nich jest najpiękniejsza, została przyrzeczona królewiczowi trojańskiemu Parysowi, który spór rozsądził na korzyść Afrodyty. Parys porwał Helenę do swojej ojczystej Troi. Menelaos, by odbić ukochaną, zorganizował wyprawę przeciw Troi, pod dowództwem swego brata, Agamemnona. W czasie wojny Parys został zabity, a Helena została żoną jego brata, Deifobosa. Wreszcie, po 10 latach wojny, Troja została zdobyta, a Menelaos ujrzawszy piękno żony, niezmienione mimo upływu czasu, wybaczył jej niewierność i lata rozłąki i zabrał jako małżonkę na swój dwór w Sparcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168065", "fragment_id": "27070/0", "subtitle": "", "title": "Helena Trojańska", "parentId": 168065.0, "start_index": 1.0, "document_id": "27070", "source": "wikipedia", "score": 0.3353143036365509}, "uuid": "a730cd87-ad0a-4dde-aa3f-ba9838af22a5"}, {"page_content": "Achajowie (stgr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀχαιοί&lt;/&gt; \"Achaioí\") – ogólne określenie Greków walczących pod Troją, używane przez Homera (rzadziej stosowane: Argiwi/Argiwowie i Danajowie) w jego eposach \"Iliada\" i \"Odyseja\".\nWedług tradycyjnych poglądów historyków było to pierwsze plemię greckie, które przybyło na obszary kontynentalnej Grecji około 2000 lat p.n.e., podbijając Tesalię i miejscowych Pelazgów, jednak teza ta została odrzucona wraz z teorią o trzech inwazjach ludów greckich (achajskiej, jońskiej, doryckiej).\nObecnie uważa się, że do formowania się „Greków”, ich kultury, religii, języka doszło już na obszarze Grecji, gdzie pod koniec III tysiąclecia p.n.e. lub w ciągu II tysiąclecia p.n.e. stopniowo, w następstwie wielu migracji, przybywały ludy mówiące językami indoeuropejskimi i mieszały się z miejscową ludnością.\nAchajowie utożsamiani są z przedstawicielami cywilizacji mykeńskiej, której najważniejszym ośrodkiem były Mykeny, położone w Argolidzie na Peloponezie. Około 1450 r. p.n.e. Achajowie podbili Kretę, którą niepodzielnie władali z pałacu w Knossos.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146", "fragment_id": "180822/0", "subtitle": "", "title": "Achajowie", "document_id": "180822", "start_index": 0.0, "parentId": 146.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32175084948539734}, "uuid": "1057c090-5683-4583-ac0d-f5d685af8454"}, {"page_content": "Po \"Cyprii\" następuje \"Iliada\" Homera, która nie została zawarta w przetrwałych fragmentach \"Chrestomatii\" Proklosa. Gdy córka Chryzesa, Chryzejda zostaje porwana przez Agamemnona, Apollo na prośbę jej ojca zsyła na Achajów plagi. Po dziewięciu dniach Achilles zwołuje zgromadzenie i przekonuje Agamemnona, by zwrócił Chryzesowi córkę. Ten zgadza się, ale odbiera Achillesowi niewolnicę, przez co syn Tetydy i jego brygada przestają walczyć dla Agamemnona. Odyseusz zwraca Chryzejdę Chryzesowi, a Apollo zakańcza plagi.\nPo dziewięciu latach oblężenia Troi Odyseusz przemawia, ratując Achajów przed skutkami ich obniżonych morale.\nAgamemnon z sugestii Nestora wysłał Odysa, Ajasa, Fojniksa i dwóch innych mężczyzn, by przekonali Achillesa do powrotu na pole walki z pomocą darów: zwróconej niewolnicy i innych kosztowności. Powrócili jednak z pustymi rękoma.\nTej samej nocy, Odys i Diomed walczą pod Troją: dekapitują Dolona po uzyskaniu od niego informacji i najeżdżają na obozy tebańskie będące po stronie Troi. Dalsza akcja \"Iliady\" dzieje się bez większego wpływu Odyseusza, a po niej następuje epos \"Etiopida\".\n\"Etiopida\".\nW \"Etiopidzie\" Arktynosa z Miletu składającej się z pięciu pieśni Odys oczyszcza Achilla po tym, jak ten zabił Tersytesa ze złości spowodowanej jego naśmiewaniem się z Achillesa będącego w żałobie po śmierci Amazonki Pentezylei.\nW punkcie kulminacyjnym eposu Achilles zostaje postrzelony przez Parysa z pomocą Apollina. Odyseusz odwraca uwagę Trojan, podczas gdy Ajas zanosi ciało Achillesa na statki achajskie. Tetyda zabiera Achillesa na Wyspę Białą, a Odyseusz i Ajas spierają się o jego zbroję.\n\"Mała Iliada\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11138", "fragment_id": "186666/1", "subtitle": "", "title": "Odyseusz", "document_id": "186666", "start_index": 1471.0, "parentId": 11138.0, "source": "wikipedia", "score": 0.399713397026062}, "uuid": "b3ccfe86-0b57-46cf-b2a1-139416b03f1e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci mitologicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nParys (także Aleksander, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Πάρις&lt;/&gt; Páris, łac. Paris) – w mitologii greckiej królewicz trojański.\nUchodził za syna Priama i Hekabe. Był bratem Hektora, Deifobosa i Kasandry oraz ukochanym królowej Sparty – Heleny.\nNa kilka dni przed porodem jego matka miała sen, że „wydała na świat żagiew płonącą, od której spłonęło całe miasto”. Wróżbici przepowiedzieli, że dziecko będzie przyczyną upadku Troi. Zostało więc oddane pasterzowi Agelaosowi, aby ten porzucił chłopca w górach. Agelaos jednak nadał chłopcu imię Parys i wychował razem ze swoimi dziećmi. Gdy Parys dorósł, Priam i Hekabe, nie wiedząc nic o królewskim pochodzeniu młodzieńca, przyjęli go do swego domu i ożenili z Ojnone. Poznał go dopiero jego brat, Deifobos.\nZ polecenia Zeusa Parys rozstrzygnął spór między Herą, Afrodytą i Ateną powstały na weselu Tetydy o to, która z nich jest najpiękniejsza. W zamian za obietnicę pomocy w zdobyciu najpiękniejszej kobiety na ziemi, Parys przyznał złote jabłko Afrodycie. Zgodnie z wcześniejszą obietnicą bogini pomogła mu w uprowadzeniu Heleny, żony Menelaosa. Porwanie królowej Sparty stało się bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny trojańskiej.\nW trakcie oblężenia Troi mieszkańcy miasta obwiniali Parysa o sprowadzenie nieszczęścia oraz oskarżali o tchórzostwo i brak męstwa. Jednak to właśnie Parys, z pomocą Apollina, zabił, siejącego postrach wśród Trojan, Achillesa. Zatruta strzała wypuszczona z łuku Parysa ugodziła herosa w piętę, powodując jego śmierć.Raniony przez Filokteta udał się w góry Ida, do swojej żony, Ojnone, gdyż tylko ona, według przepowiedni, mogła uleczyć Parysa. Urażona zdradą odmówiła jednak pomocy. Parys powrócił do Troi i wkrótce potem zmarł.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62433", "fragment_id": "649236/0", "subtitle": "", "title": "Parys", "parentId": 62433.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649236", "score": 0.35317716002464294}, "uuid": "22ce3f88-5428-4d83-85a4-a2994a324916"}, {"page_content": "Pod murami Troi konflikt trafia na martwy punkt. Nie można wyłonić zwycięzcy, gdyż kiedy jedna ze stron zyskuje przewagę traci ją na rzecz drugiej. Zacięte boje toczą się blisko 10 lat. W filmie ten okres zostaje zawężony do kilku tygodni – przypuszczalnie reżyserowi i scenarzystom ciężko było pokazać starzejących się głównych bohaterów dramatu. Mówi się też o nierealności pokazania konfliktu, który trwał dekadę – dla widza nie byłoby to atrakcyjne. Wreszcie Grecy podstępem, symulując odwrót, pozostawili kilkunastu „martwych” ludzi na wybrzeżu - ucharakteryzowanych tak, aby wyglądało to na epidemię choroby oraz wielką figurę jako dar dla boga Posejdona, drewnianego konia (koń trojański), w którego wnętrzu ukryli greckich żołnierzy. Wbrew ostrzeżeniom Parysa, syna Priama, Trojanie otworzyli bramy i wciągnęli konia do miasta. W nocy Grecy wyszli z konia i zaatakowali śpiące miasto. Niemal wszystkich Trojan wymordowano, kobiety uprowadzono w niewolę, dzieci zabito, a miasto doszczętnie spłonęło.\nNa czele obu przeciwległych armii stoi dwóch mitycznych herosów Achilles i Hektor. W wojnie trojańskiej wzięli udział najwięksi greccy bohaterowie i herosi: Agamemnon (brat Menelaosa i wódz naczelny wyprawy), Achilles i Patroklos, Odyseusz, Palamedes, Nestor z synami, dwaj Ajaksowie. Na czele obrony miasta Troi stał syn króla Priama, Hektor. Mimo że w filmie nie brak błędów i przeinaczeń mitu (choćby ucieczka Heleny i Parysa z Troi, śmierć Menelaosa w pojedynku z Parysem i Agamemnona w trakcie zdobywania Troi – według starożytnych źródeł zginął on prawdopodobnie podczas uczty ku czci zwycięstwa nad Trojanami. Inna plotka głosi, że króla zamordowała jego żona. Agamemnon był wtedy w wannie), zdobył on sporą popularność.\nObsada.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602148", "fragment_id": "806309/1", "subtitle": "", "title": "Troja (film)", "document_id": "806309", "start_index": 1190.0, "source": "wikipedia", "parentId": 602148.0, "score": 0.22301563620567322}, "uuid": "02a8a909-bb08-430a-b66e-959eb079542b"}, {"page_content": "Zgodnie z badaniami archeologicznymi położona w północno-zachodniej części Azji Mniejszej Troja była warowną twierdzą, co przetrwało w micie o udziale bogów w procesie budowania. Bogactwo Troi ściągało na siebie uwagę ludów ościennych. Przez dwa i pół tysiąca lat istnienia Troja była kilkakrotnie palona oraz burzona przez kataklizmy naturalne z racji swojego położenia w rejonie aktywnych ruchów sejsmicznych. Największy rozkwit Troi przypadł na potęgę państwa Hetytów (państwo nowohetyckie 1380–1200 p.n.e.), w którego archiwach osada figurowała prawdopodobnie jako \"Ta-ru-(u)-i-ša\" i \"KUR URU U̯iluša\". Nie wiadomo, jakie stosunki polityczne łączyły Troję z Hetytami, jednak udało się dostrzec hetycki wpływ na mitologię grecką: motyw walki greckiego Zeusa z Tyfonem jest podobny do motywu walki hetyckiego boga burzy z wężem, a zaprzęganie do rydwanu Dejmosa (trwogi) i Fobosa (strachu) przez Aresa nawiązuje do zaprzęgu hetyckiego boga Słońca.\nHetyckie, egipskie i syryjskie źródła pisane z końca XIII wieku do pierwszej połowy XII wieku p.n.e. wzmiankują o inwazjach Ludów Morza na Bliskim Wschodzie. Prawdopodobnie pamięć o tych wędrówkach legła u podstaw mitu o wojnie trojańskiej, jednak geograficznie migracje nie odpowiadały opowieściom o Troi, bowiem kierunkiem, jaki obrały w tym okresie ludy morskie była nie Troja, tylko Egipt. Niemniej Homer w swoim dziele prawidłowo określił jedną ze stron ówczesnych konfliktów: nazwa Achajowie została przez badaczy utożsamiona z figurującym w dokumentach hetyckich plemieniem Ahhijawa, które utrzymywało związki z Hetytami. Nie wykluczone, że stolicami Ahhijawa były Mykeny, Milet i Troja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62426", "fragment_id": "649233/2", "subtitle": "", "title": "Wojna trojańska", "document_id": "649233", "start_index": 2353.0, "parentId": 62426.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21687127649784088}, "uuid": "24a0668e-1628-43b7-aa5d-fdeba92e57f0"}, {"page_content": "Helena jest córką Zeusa i najpiękniejszą kobietą na świecie. Wszyscy mężczyźni wokół pożądają jej. Jednak ona jest przeznaczona Parysowi (obietnica dana księciu przez Afrodytę). Helena jest pod opieką króla Sparty. Gdy ginie jedyny następca spartańskiego tronu, król chce wydać za mąż Helenę. Greccy królowie (którzy akurat w komplecie przebywają w Sparcie) rzucają kośćmi o to, który posiądzie Helenę. Wcześniej przysięgają, że wszyscy będą bronić praw zwycięzcy do Heleny. Wygrywa Menelaos. Niedługo po ślubie, do Sparty przybywa Parys. Tam spotyka Helenę i oboje wyraźnie pragną być ze sobą. W nocy Helena przybywa do Parysa z ostrzeżeniem o tym, że Grecy chcą go zabić. Razem uciekają ze Sparty na statek do Troi. Grecy mają teraz konkretny powód do wojny. Wkrótce wypływa cała grecka flota na podbój Troi.\nCzęść druga\nParys z Heleną przybywają do Troi. Za nimi przypływa grecka armia. Po krótkich rokowaniach król Priam postanawia odmówić Menelaosowi zwrotu żony. Grecy szturmują miasto, jednak bezskutecznie. Następnie akcja filmu przesuwa się dziesięć lat do przodu. Wtedy zapadają decydujące rozstrzygnięcia wojny. Menelaos walczy z Parysem o Helenę. Jednak ten pojedynek pozostaje nierozstrzygnięty. Następnie, jednego dnia Achilles zabija Hektora, Parys Achillesa, a Agamemnon Parysa. Następnego dnia Grecy pozorują wycofanie się z wojny. Przed murami Troi zostawiają jednak drewnianego konia. Trojanie wciągają go wewnątrz murów miasta. W nocy z konia wychodzą greccy żołnierze: otwierają oni bramę miasta, a następnie dokonują rzezi w mieście. Agamemnon okazuje się zdobywcą Troi. Ginie jednak z rąk żony następnego dnia. Helena zaś odchodzi z Menelaosem, któremu wystarczy bycie blisko niej.\nNagrody i nominacje.Nagroda Emmy 2003\nNagroda Stelita 2003", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2075909", "fragment_id": "413397/1", "subtitle": "", "title": "Helena Trojańska (film 2003)", "source": "wikipedia", "start_index": 1133.0, "document_id": "413397", "parentId": 2075909.0, "score": 0.3652910590171814}, "uuid": "09b00200-0423-4e35-817a-73e8a9b04fb0"}, {"page_content": "Władca państwa achajskiego (mykeńskiego) nosił miano \"anaks\"/\"wanaks\" (w piśmie linearnym B – wa-na-ka). Pomagał mu w rządzeniu \"lawagetas\" (ra-wa-qe-ta) – prawdopodobnie dowódca wojskowy. Achajowie podejmowali dalekie wyprawy wojenne, z których największa, skierowana przeciwko Troi, doczekała się epickiego opisu w postaci \"Iliady\" Homera. Zakładali też kolonie na Cyprze, w Pamfilii i Rodos. Najprawdopodobniej o nich wspominają hetyckie tabliczki odnalezione w Boğazkale, które opisują silne królestwo \"Akhkhijawa\" utrzymujące stosunki z władcami Hetytów – Mursilisem II i Tudhaliją IV. W XI wieku p.n.e. cywilizacja mykeńska upadła, a na Peloponezie pojawiły się ludy mówiące doryckim dialektem języka greckiego. Dialekt achajski zachował się jedynie w północnej części Peloponezu, zwanej Achają.\nZa eponimicznego ojca plemion achajskich uważano mitycznego Achajosa, syna Zeusa i Pytii, w innej wersji – syna królewny ateńskiej Kreuzy i Ksutosa. Od innych plemion greckich Achajowie odróżniali się noszeniem brody oraz strojem złożonym z przepaski i chitonu z krótkimi rękawami. Mieszkali w prostokątnych domach zawierających wspólne pomieszczenie z paleniskiem pośrodku, tzw. megaron.\nWedług Homera największymi księstwami achajskimi były Mykeny, w których władali Pelopidzi oraz Argos, Tyryns, Pylos, Lacedemon (Sparta), Kreta i Arkadia. W \"Iliadzie\" te niewielkie państwa wystawiły w wyprawie na Troję od 60 do 100 okrętów.W czasach późniejszych (od okresu archaicznego) Achajami nazywano mieszkańców krainy Achaja, położonej na północy Peloponezu. W III wieku p.n.e. powstało państwo związkowe o nazwie Związek Achajski, skupiające część polis z Peloponezu, które w 146 r. p.n.e. zostało pokonane przez Rzymian.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146", "fragment_id": "180822/1", "subtitle": "", "title": "Achajowie", "source": "wikipedia", "start_index": 1083.0, "document_id": "180822", "parentId": 146.0, "score": 0.2038584202528}, "uuid": "179fc244-3fe5-48e8-aeaa-ce2dfce0554b"}]}
{"id": "q_719", "question": "Jak w średniowiecznej Polsce nazywał się urzędnik zarządzający stajnią panującego?", "answer": [{"page_content": "Koniuszy (łac. \"praefectus stabuli\", franc. \"écuyer\"; niem. \"Stallmeister\") – zarządca stadnin i stajni na dworach królewskich i magnackich; później tylko zaszczytny tytuł dworski. \nW dziejach Rzeczypospolitej.\nW średniowiecznej Polsce (od XIII w.) i innych krajach (np. na Węgrzech – \"főlovászmester\") urzędnik królewski sprawujący początkowo nadzór nad stajnią monarchy, później nad stadninami w jego dobrach. Jako funkcyjny urząd dworski z biegiem czasu przekształcał się w honorowy, będąc np. w I Rzeczypospolitej urzędem ziemskim w Wielkim Księstwie oraz honorowym urzędem dworskim w Koronie i na Litwie.\nJako godność senatorska.\nTrzy urzędy dawnych koniuszych w niejasnych okolicznościach na początku XVI w. trafiły do Senatu Rzeczypospolitej. Byli to: konarski sieradzki, konarski łęczycki i konarski inowrocławski. W średniowieczu \"konarski\" był nazwą urzędu koniuszego, która w początku XV w. praktycznie zanikła. Nazwa przetrwała tylko w tych trzech ziemiach, ale przypisano ją do rzekomej godności kasztelana z miejscowości Konary. Gdy formował się senat i włączano do niego wszystkich senatorów mniejszych, trzej \"konarscy\" zostali zaliczeni do grona kasztelanów.\nTytuły odojcowskie i odmężowskie.\nDzieciom koniuszego przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów tytułem takim był \"koniuszyc\", a dla córek – \"koniuszanka\". Małżonki miały prawo do tytułu odmężowskiego \"koniuszyna\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128136", "fragment_id": "22235/0", "subtitle": "", "title": "Koniuszy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "22235", "parentId": 128136.0, "score": 0.4476577341556549}, "uuid": "b0811ea8-7a58-41b5-8014-2e291ee9201a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy tytułu urzędnika średniowiecznej Polski. Zobacz też: piwo o tej samej nazwie.\nKasztelan (łac. \"comes castellanus\") – urzędnik ziemski w średniowiecznej Polsce, wcześniej określany jako komes grodowy lub żupan; nazwa „kasztelan” pojawiła się w XII wieku. Jego rolą było zajmowanie się administracją gospodarczą (ściąganiem danin na rzecz panującego), obroną i sądownictwem na terenie kasztelanii. Kasztelanowi podlegali: chorąży, wojski, sędzia grodowy i włodarz. W hierarchii kasztelan stał niżej od wojewody.\nHistoria.\nOd początku XIII wieku w źródłach pochodzących z dawnych ziem polskich pojawia się wzmianka o urzędzie kasztelana i o zarządzanym przez niego okręgu – kasztelanii. Organizacyjny wzór kasztelanii prawdopodobnie zaczerpnięto z Czech, a w XII w. przeniesiono go z Polski na Pomorze. Na ogół przyjmuje się jednak, że kasztelan był zwyczajną kontynuacją urzędu „pana grodowego”, ale pod zmienioną nazwą. W tym samym czasie w Niemczech cesarz Konrad III dokonał reformy administracji i utworzył urząd burgrabiego. Według niektórych źródeł przy tworzeniu urzędu kasztelana Piastowie mogli opierać się na wzorach niemieckich[].\nOkręgi kasztelańskie były zazwyczaj dużo mniejsze od okręgów swych funkcjonalnych poprzedników, choć zależało to od regionu. W ziemi krakowskiej istniało 6 kasztelanii, w sandomierskiej 4, w sieradzkiej 3, natomiast w Wielkopolsce ich liczba dochodziła do 30, na Kujawach i ziemi dobrzyńskiej do 13, a na Śląsku aż 60.\n \"Osobny artykuł: Kasztelania.\"\nFunkcje.\nPodstawowym zadaniem kasztelana była obrona zamku, grodu lub dworu obronnego (ogólnie nazywanych kasztelem), będącego ośrodkiem kasztelanii.\n \"Osobny artykuł: Kasztel (budynek).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=274668", "fragment_id": "1405043/0", "subtitle": "", "title": "Kasztelan", "document_id": "1405043", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 274668.0, "score": 0.978708028793335}, "uuid": "8d95d92a-acf8-4921-9696-08908d306077"}, {"page_content": "Marszałek dworu – urzędnik zarządzający dworem monarchy.\nTermin marszałek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;marescalcus&lt;/&gt;) w średniowieczu oznaczał pierwotnie zarządcę stadniny (późniejszy koniuszy), później przełożonego dworzan, by z czasem zlać się z pojęciem palatyna, do obowiązków którego należało przestrzeganie porządku i dbanie o przestrzeganie etykiety na dworze monarchy.\nW Polsce istniał urząd marszałka w dwóch postaciach: marszałek wielki koronny i marszałek nadworny koronny. Obaj pełnili analogiczne funkcje, ale marszałek wielki zasiadał w senacie, a nadworny nie. Po zawarciu unii polsko-litewskiej urząd ten przeszczepiony został na Litwie, gdzie powstały urzędy: marszałek wielki litewski i marszałek nadworny litewski.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3574507", "fragment_id": "934713/0", "subtitle": "", "title": "Marszałek dworu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "934713", "parentId": 3574507.0, "score": 0.3503223955631256}, "uuid": "8318d329-0669-4d5e-aaef-83017d3efa62"}, {"page_content": "Miecznik (mieczownik) – dworski urzędnik w średniowiecznej Polsce, zawiadujący zbrojownią panującego i noszący przed nim miecz, będący oznaką jego władzy wojskowej. \nOd XIV w. miecznik przekształcił się w tytularny urząd dworski (miecznik wielki koronny, od XVI w. także miecznik wielki litewski). Miecznicy poszczególnych księstw (ziem) stali się niskimi w hierarchii urzędnikami ziemskimi.\nTytuły odojcowskie i odmężowskie.\nDzieciom miecznika przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów tytułem takim był miecznikowic, a dla córek miecznikówna. Żony miały prawo do tytułu odmężowskiego miecznikowa.\nKultura.\nW kulturze polskiej Miecznik z Kalinowa jest jedną z postaci w operze \"Straszny dwór\" z librettem Jana Chęcińskiego i muzyką Stanisława Moniuszki, ojcem głównych kobiecych bohaterek dzieła, Jadwigi i Hanny. To jego i jego praojców dom jest głównym, tytułowym miejscem akcji i ze względu na odwieczną urodę mieszkanek, budzącą zazdrość najbliższych innych panien, przekornie nazwany \"Strasznym dworem\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104033", "fragment_id": "653597/0", "subtitle": "", "title": "Miecznik (urząd)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 104033.0, "document_id": "653597", "score": 0.37512314319610596}, "uuid": "7f99eda5-fdab-465f-a34f-ce8b958ce802"}, {"page_content": "Stolnik ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;dapifer&lt;/&gt;) – w Polsce do XIII w. urzędnik sprawujący pieczę nad stołem panującego. Do jego obowiązków należało nakrycie stołu do uczty, a w czasie jej trwania kierowanie podawaniem potraw. W okresie rozbicia dzielnicowego stolnik miał zastępcę podstolego. W XIV–XVI w. honorowy urząd ziemski. W Koronie i na Litwie istniały urzędy stolnika wielkiego, m.in. późniejszy król Stanisław August Poniatowski był w latach 1755–1764 stolnikiem wielkim litewskim.\nJedna z postaci epopei Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\" nosi miano Stolnika. Był on właścicielem zamku Horeszków. Został zabity przez Jacka Soplicę, ojca Tadeusza.\nStolnik jest także jedną z postaci wymienionych w operze \"Straszny dwór\" z librettem Jana Chęcińskiego i muzyką Stanisława Moniuszki. Był on ojcem dwóch młodych rycerzy, głównych męskich bohaterów dzieła, Zbigniewa i Stefana. Jego przyjaciel, Miecznik z Kalinowa, określił go jako zucha podobnego lwiej naturze, który nie lękając się niczego, śród boju łatwo radził sobie z przeciwnikami i nawet czart nie był mu straszny.\nTradycyjnie dzieciom stolnika przysługiwały tytuły odojcowskie. Dla synów był to stolnikowic lub stolnikowicz, a dla córek stolnikówna lub stolniczanka.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128132", "fragment_id": "22233/0", "subtitle": "", "title": "Stolnik", "parentId": 128132.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "22233", "score": 0.42794108390808105}, "uuid": "39d76c70-8e24-4409-92f6-f05731bb6905"}, {"page_content": "Szafarz – w dawnej Polsce urzędnik dworski. Do jego zadań należało dostarczanie wszelkich potrzebnych produktów żywnościowych na dwór królewski. Przez niego przechodziły pieniądze wydatkowane na trunki, kuchnię, piwnice i stajnie królewskie. Pieniądze przekazywał odpowiednim urzędnikom np. śpiżarnemu, ale kontrolę ekspensy prowadził sam rozliczając się z podskarbim nadwornym, którego był pomocnikiem i podwładnym.\nZa panowania Stefana Batorego roczna pensja szafarza wynosiła 428 czerwonych złotych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1982667", "fragment_id": "393712/0", "subtitle": "", "title": "Szafarz (urzędnik dworski)", "parentId": 1982667.0, "start_index": 0.0, "document_id": "393712", "source": "wikipedia", "score": 0.17029696702957153}, "uuid": "0a28f43b-44d9-49ef-bd93-fa5512b78402"}, {"page_content": "Dwór książęcy (łac. \"curia\") – forma zarządu wielkiej własności panującego lub feudała we wczesnym średniowieczu.\nDwory książęce pod zarządem włodarza organizowały w swoim zasięgu produkcję rolną, hodowlano-pasterską, myśliwską, rybołówczą. Gromadzono tam usługi i świadczenia tzw. osad służebnych, w których wytwarzano przedmioty rzemieślnicze lub świadczono usługi przetwórcze (hodowlane, pasterskie, myśliwskie, rybołówcze, bartnicze itp.).\nW miarę postępu osadnictwa rozwijało się własne gospodarstwo książęce, początkowo obsługiwane przez niewolną czeladź i półwolnych chłopów książęcych, później przez poddanych osiadłych we wsiach książęcych. Wszelkie wykonane dobra szły na użytek rezydencji książęcych i związanych z panującym urzędników oraz jego służby. Rezydencje te przeważnie mieściły się w grodach państwowych.\nNa wzór dworów książęcych były organizowane dwory innych feudałów, przede wszystkim kościelnych; zarówno w Polsce, w Czechach jak i na Rusi.\nOrganizacja dworu książęcego w krajach słowiańskich.\nOsobą centralną na dworze książęcym (a także dworze królewskim) był książę (lub król) ze swoją rodziną. Koło niego mieścił się zespół osób pełniących funkcje administracyjne, wojskowe i duchowne. We wszystkich krajach słowiańskich struktura dworów książęcych była do siebie zbliżona, różniły się jednak tytuły urzędników dworskich.\nTytuły urzędników dworskich.\nNa dworze duży wpływ miało także duchowieństwo tworzące kapelę - jej członków nazywano kapelanami.\nKancelaria.\nW późniejszym czasie z zespołu urzędników dworskich wyłoniła się kancelaria, na czele której stał kanclerz. Miał on do pomocy podkanclerzego oraz pisarzy, czyli skrybów, i notariuszy. Kancelaria z czasem zajęła centralne miejsce w zarządzie kraju i w jego reprezentacji za granicą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5692208", "fragment_id": "1243254/0", "subtitle": "", "title": "Dwór książęcy", "parentId": 5692208.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1243254", "score": 0.49183112382888794}, "uuid": "db648be8-9200-4f26-b948-3167c494a2bd"}, {"page_content": "Podkomorzy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;subcamerarius&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"lt\"&gt;Pakamaris&lt;/&gt;) – urząd w przedrozbiorowej Polsce. Jego zachodnimi odpowiednikami są: szambelan, kamerling itp.\nKomorą nazywano w dawnej polszczyźnie dwór książęcy, mieszkanie panującego z jego skarbcem, wreszcie komnatę sypialną. Komorzym zwano zarządzającego tą komorą urzędnika dworskiego. Zastępca i pomocnik komorzego zwał się podkomorzym – \"subcamerarius\". Gdy z czasem podkomorzy stał się wyższym urzędem niż komorzy, zwano go \"archicamerarius\", \"podkomorzym wielkim\" lub \"koronnym\". Przywilej Bolesława Wstydliwego wspomina o podkomorzym krakowskim. Od 1203 napotykają się już dość często wzmianki o podkomorzych.\nUrząd ziemski.\nPodkomorzy jako urzędnik ziemski pojawił się w XIV w. Przewodził sądowi podkomorskiemu, był zastępcą procesowym ubogich wdów i sierot ze stanu szlacheckiego oraz (tylko w Wielkopolsce i tylko do przełomu XV/XVI w.) uczestniczył w sądzie ziemskim.\nUrząd dworski.\n \"Osobny artykuł: podkomorzy nadworny koronny.\"\nPodkomorzy nadworny był urzędnikiem dworskim odpowiedzialnym za siedzibę monarchy. Posiadał zwierzchnictwo nad służbą pokojową i dworzanami przydzielonymi do obsługi króla. W hierarchii dworskiej był lokowany zaraz za marszałkiem dworu. Obowiązkiem osoby piastującej to stanowisko było stale przebywanie przy władcy. Asystował królowi podczas obrad sejmu, sądu w podróżach i podczas wypraw wojennych.\nAustro-Węgry.\nTytuł c. k. podkomorzego (szambelana) był także nadawany w państwie Austro-Węgier Polakom w zaborze austriackim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128331", "fragment_id": "11225/0", "subtitle": "", "title": "Podkomorzy", "document_id": "11225", "start_index": 0.0, "parentId": 128331.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "95a6558c-5e74-40fd-b187-5acc9335f4cb"}, {"page_content": "Włodarz (łac. \"procurator\", \"villicus\") – zarządca odpowiedzialny przed właścicielem majątku ziemskiego za jego stan lub w ograniczonym zakresie osoba odpowiedzialna za stan prac w polu.\nWłodarz odpowiadał za dobra państwowe panującego zorganizowane w formie dworu książęcego, toteż należał on do grona niższych urzędników książęcych. W niektórych przypadkach był upoważniany do występowania w imieniu panującego w sprawach publicznych (przeważnie skarbowych) w formie namiestnika. W XI i XII wieku włodarze kierowali dworami panującego, następnie także innych panów feudalnych zarządzając ośrodkami włości składających się z kilku wsi. W okresie późniejszym (do XIX) włodarze byli wybierani przez właścicieli dóbr ziemskich z chłopów i odpowiadali za stan prac polowych w folwarkach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4095798", "fragment_id": "636008/0", "subtitle": "", "title": "Włodarz (funkcja)", "document_id": "636008", "start_index": 0.0, "parentId": 4095798.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5326390862464905}, "uuid": "c0c35685-651e-4e14-8ca1-9a995d0ec64d"}, {"page_content": "Zobacz też: Żupan (ubranie).\nŻupan – średniowieczny urzędnik administracji w krajach słowiańskich. Żupan zarządzał w imieniu suwerena obszarem zwanym żupa.\nUrząd taki istniał również w Polsce, gdzie oznaczał wysokiego rangą dostojnika królewskiego. W pierwotnej formie wyraz ten brzmiał \"\"żpan\", z której przekształcił się w używaną do dzisiaj postać \"pan\"\".\nPokrewnym urzędem w dawnej Polsce był żupnik, którego jednak nie należy mylić z żupanem.\nEtymologia.\nŽupanъ \"dostojnik, naczelnik okręgu\" – derywat od \"župa\" \"obszar region\". Zbigniew Gołąb nie wykluczał, że zarówno \"županъ\" jak i prasłowiański \"*gъpanъ\", od którego pochodzi polskie \"pan\", czy staroczeskie \"hpan\" (identyfikowany z irańskim \"*gu-pāna/*gau-pāna\" \"strażnik bydła\", zobacz afgańskie \"ɣōbə\" \"pasterz bydła\" i jako człon złożeń typu \"*fšu-pāna\" \"pasterz\" w językach irańskich, np. afgańskie \"špə, špūn\", nowoperskie \"šubān\" – przesunięcie \"pasterz → pan\" w kontekście relacji koczownicy/rolnicy) są rdzennie słowiańskimi derywatami od \"*gъpa\" (według Pokornego \"*gupā\") – \"župa\" \"ziemianka\" (zobacz greckie \"γὐπη\", staroangielskie \"cove\").\nWspółcześnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173655", "fragment_id": "20189/0", "subtitle": "", "title": "Żupan (urząd)", "parentId": 173655.0, "start_index": 1.0, "document_id": "20189", "source": "wikipedia", "score": 0.2433469444513321}, "uuid": "3e5012c4-7694-4320-b0bd-7f93d5674bd8"}]}
{"id": "q_720", "question": "Jak nazywało się magnackie stronnictwo Czartoryskich, które w XVIII wieku próbowało przeprowadzić reformy w Rzeczypospolitej?", "answer": [{"page_content": "Familia – nazwa stronnictwa powstałego w połowie XVIII wieku, zgrupowanego wokół magnackich rodów Czartoryskich i Poniatowskich, dążącego do wprowadzenia reform społeczno-ustrojowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Konfederacja \"Familii\" 1764–1766 uznawana jest za konfederacki zamach stanu.\nSkład Familii.\nPrzywódcą stronnictwa był kanclerz wielki litewski Michał Fryderyk Czartoryski. Prominentnymi członkami Familii we wczesnym okresie byli: wojewoda ruski August Aleksander Czartoryski, generał ziem podolskich Adam Kazimierz Czartoryski, podkomorzy koronny Kazimierz Poniatowski, generał austriacki Andrzej Poniatowski, Michał Jerzy Poniatowski, Stanisław Poniatowski, Michał Kazimierz Ogiński, hetman wielki litewski Michał Józef Massalski, biskup wileński Ignacy Jakub Massalski, wojewoda pomorski Paweł Michał Mostowski, podskarbi wielki litewski Jerzy Detloff Flemming, wojewoda inowrocławski Andrzej Hieronim Zamoyski, strażnik wielki koronny Stanisław Lubomirski, biskup płocki Hieronim Antoni Szeptycki i biskup kujawski Antoni Kazimierz Ostrowski.\nWczesny okres działalności.\nOd 1743 w sojuszu z saskim ministrem Henrykiem Brühlem. W 1752 Familia przeszła do opozycji wobec dworu Augusta III Sasa i ministra Brühla. Jej rywalem był obóz staroszlachecki (Stronnictwo hetmańskie z Franciszkiem Ksawerym Branickim i Stanisławem Szczęsnym Potockim).\nSejm konwokacyjny 1764 roku.\nW oparciu o przeprowadzony z pomocą wojsk rosyjskich zamach stanu Familia postanowiła podjąć próbę reform ustroju Rzeczypospolitej. Ich celem miało być usprawnienie centralnej władzy królewskiej i ukrócenie anarchii, wynikającej z nadużywania \"wolności\" szlacheckich, np. likwidacja \"liberum veto\" w sejmie. Domagali się usprawnienia działalności sejmów oraz reform skarbowo-wojskowych, a także podatkowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35486", "fragment_id": "186270/0", "subtitle": "", "title": "Familia (stronnictwo)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "186270", "parentId": 35486.0, "score": 1.0}, "uuid": "bf91578a-8985-42ba-a820-00eccdee808a"}, {"page_content": "Elekcja 1764 – ostatnia wolna elekcja w dziejach Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Odbyła się ona pod nadzorem wojsk rosyjskich, które utrzymywały porządek w kraju w czasie elekcji. Na sejmie elekcyjnym na króla Polski wybrano Stanisława Augusta Poniatowskiego.\nCzasy saskie.\nPod koniec panowania Augusta III Rzeczpospolita była państwem niemalże podzielonym na niezależne magnackie państewka. August III nie interesował się sprawami polskimi, dlatego też sprawami państwa zajmowali się sascy i polscy urzędnicy, którzy nie zawsze kierowali się dobrem państwa. Powszechnym zjawiskiem była defraudacja dóbr królewskich i urzędów. Skarb państwa był pusty, a przez cały okres panowania Augusta III zerwano wszystkie sejmy. Tymczasem, kiedy w Polsce panowała ogólna stagnacja i anarchia, sąsiedzi Polski rośli w siłę – w państwach tych – Rosja, Prusy, Austria – dokonywano reform w duchu absolutyzmu oświeconego. Państwa ościenne były zainteresowane utrzymaniem panującego w Polsce stanu, dlatego też ingerowały w sprawy wewnętrzne kraju. Większość magnaterii i szlachty współpracowała z państwami ościennymi, ponieważ liczyli tylko na powiększanie swoich majątków, często szkodząc Rzeczypospolitej. W czasach saskich Czartoryscy rozpoczęli działania mające na celu zreformowanie niewydolnego systemu ustrojowego.\nFamilia.\nZałożycielami stronnictwa Familia byli: Michał Fryderyk Czartoryski i August Aleksander Czartoryski. Familia chciała przeprowadzić reformy państwa w oparciu o sojusz z Rosją. Planowano także wprowadzić unię personalną z Rosją (lata 40. XVIII wieku). W 1763 planowano zdetronizować Augusta III, jednakże król zmarł. W czasie bezkrólewia po śmierci Augusta III doszło do wojny domowej pomiędzy Familią a stronnictwem hetmańskim.\nSejm konwokacyjny.\n \"Zobacz też kategorię: .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1884310", "fragment_id": "896257/0", "subtitle": "", "title": "Elekcja 1764", "document_id": "896257", "start_index": 0.0, "parentId": 1884310.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3536328673362732}, "uuid": "3c74329d-3b30-4a5a-b6e7-6eaf6b75268b"}, {"page_content": "Transakcja kolbuszowska (ewentualnie afera kolbuszowska) – podział ordynacji Ostrogskich, który wywołał wielką aferę polityczną w latach 50. XVIII w.\nW 1609 r. Janusz Ostrogski utworzył ordynację Ostrogskich. W przeciągu następnych kilkudziesięciu lat kilkakrotnie naruszano zasady dziedziczenia. W 1752 r. tuż przed wybuchem afery, liczyła 21 miast i 568 wsi. Od 1750 r., kolejnym – siódmym – ordynatem był książę Janusz Sanguszko. Popadł on w znaczne długi i aby je spłacić postanowił podzielić ordynację wśród dłużników. Wśród wierzycieli byli przedstawiciele dwóch czołowych rodzin Rzeczypospolitej: Czartoryscy (tworzący z Poniatowskimi stronnictwo pod nazwą Familia) oraz Potoccy. Czartoryscy wyrazili zgodę na podział ordynacji, bowiem liczyli oni na rozbicie konkurencyjnego stronnictwa (Potockich) i poprawę zachwianej po sejmie z 1752 r. pozycji na dworze króla Augusta III (utrata wpływów wiązała się zbyt samodzielną polityką wobec króla i próbami przeprowadzenia reform kraju). Ostatecznie do podziału ordynacji doszło w dniu 7 grudnia 1753 r. Operacja ta nazwana kolbuszowską wywołała powszechne oburzenie szlachty. Wynikało to z tego, że na ordynacie ciążył obowiązek utrzymania oddziałów ordynackich na potrzeby państwa oraz naruszono prawo. Część polityków w związku z aferą kolbuszowską odsunęła się od Czartoryskich, zaś oni sami przeszli do opozycji, a Potoccy zbliżyli się do dworu.\nFamilia, broniąc dokonanego podziału, zerwała sejm w 1754 r. Król na wniosek senatorów powołał 5 ambasadorów ordynacji oraz komisję, której celem była lustracja ordynacji i zabezpieczenie funkcjonowania oddziałów ordynackich. \nKasatę ordynacji zatwierdził sejm z 1766 r., gdy władcą Rzeczypospolitej był stronnik Czartoryskich – Stanisław August Poniatowski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3005586", "fragment_id": "1210442/0", "subtitle": "", "title": "Transakcja kolbuszowska", "document_id": "1210442", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3005586.0, "score": 0.29321035742759705}, "uuid": "18bf3ad8-5320-4650-8c69-54262bfcd411"}, {"page_content": "Opłacane i wspierane przez Rosjan stronnictwo Familii pod wodzą kanclerza wielkiego litewskiego Michała Fryderyka Czartoryskiego gotowe było przeprowadzić zmianę ustroju Rzeczypospolitej drogą zamachu stanu. Prominentnymi członkami Familii w omawianym okresie byli: wojewoda ruski August Aleksander Czartoryski, generał ziem podolskich Adam Kazimierz Czartoryski, podkomorzy koronny Kazimierz Poniatowski, generał austriacki Andrzej Poniatowski, Michał Jerzy Poniatowski, Stanisław Poniatowski, Michał Kazimierz Ogiński, hetman wielki litewski Michał Józef Massalski, biskup wileński Ignacy Jakub Massalski, wojewoda pomorski Paweł Michał Mostowski, podskarbi wielki litewski Jerzy Detloff Flemming, wojewoda inowrocławski Andrzej Hieronim Zamoyski, strażnik wielki koronny Stanisław Lubomirski, biskup płocki Hieronim Antoni Szeptycki i biskup kujawski Antoni Kazimierz Ostrowski.\nSejmiki 1764.\nKeyserling wraz z Czartoryskimi zdołali przekonać prymasa interreksa Władysława Łubieńskiego do opóźnienia zwołania sejmików i sejmu konwokacyjnego, co uniemożliwiło wykorzystania przewagi (4/5 szlachty) jaką zaraz po śmierci Augusta III Sasa dysponowało stronnictwo hetmańskie. \nW czasie bezkrólewia 1764 roku hetman wielki litewski Michał Józef Massalski za 40 tys. rubli wpuścił bez protestu wojska rosyjskie do kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2458044", "fragment_id": "563042/3", "subtitle": "", "title": "Wojna domowa w Rzeczypospolitej (1764)", "source": "wikipedia", "start_index": 3800.0, "parentId": 2458044.0, "document_id": "563042", "score": 0.24871623516082764}, "uuid": "a349727c-76f7-4251-9550-c4e9417b6858"}, {"page_content": "Jeszcze za życia Augusta III, w 1763 roku, stronnictwo Czartoryskich (Familia) przygotowywało zamach stanu i wprowadzenie na tron polski przedstawiciela swojego obozu z pomocą wojsk rosyjskich. Czartoryscy pragnęli zawiązać konfederację, która przy rosyjskiej pomocy ograniczyłaby rolę Augusta III i pozwoliła im przeprowadzić reformę państwa. W piśmie \"Anectode historique\" przeznaczonym dla Katarzyny, Poniatowski nakreślił plan przekształcenia Rzeczypospolitej w monarchię konstytucyjną. Postulował wprowadzenie, wzorem brytyjskiego parlamentu, sejmu trwałego, gdzie głosowano by większością. Władza wykonawcza miała spoczywać w rękach króla i dwudziestoosobowej Rady Prywatnej. Plan zakładał m.in. sprzedaż królewszczyzn i przejście wszystkich urzędników na pensję wypłacaną ze skarbu. 6 sierpnia 1763 dotarło polecenie Katarzyny II, by porzucić zamiary konfederacji za życia Augusta III.\nKatarzyna II w swym liście do Fryderyka II z 17 października 1763 roku ujawniła kandydaturę Poniatowskiego, pisząc, że \"ze wszystkich kandydatów do polskiej korony ma najmniej możliwości osiągnięcia jej (...), a zatem będzie za nią najbardziej wdzięczny tym, z rąk których koronę otrzyma\".\n11 kwietnia 1764 nastąpiło podpisanie porozumienia pomiędzy Rosją i Prusami odnośnie do przeprowadzenia w Rzeczypospolitej elekcji wspólnego kandydata. Wybór padł na stolnika litewskiego Stanisława Antoniego Poniatowskiego, który jako były kochanek Katarzyny II i drugoplanowa postać Familii, miał gwarantować uległość wobec Rosji. Jak pisała wówczas caryca: \"Jest rzeczą nieodzowną, abyśmy wprowadzili na tron Polski Piasta dla nas dogodnego, użytecznego dla naszych rzeczywistych interesów, jednym słowem człowieka, który by wyłącznie nam zawdzięczał swoje wyniesienie. W osobie hrabiego Poniatowskiego, stolnika litewskiego, znajdujemy wszystkie warunki niezbędne dla dogodzenia nam i skutkiem tego postanowiliśmy wynieść go na tron Polski\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44897", "fragment_id": "651611/10", "subtitle": "", "title": "Stanisław August Poniatowski", "document_id": "651611", "start_index": 14445.0, "parentId": 44897.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08989961445331573}, "uuid": "c11871fe-c2cb-42af-ac81-b68602e7c515"}, {"page_content": "Imperium Rosyjskie i Królestwo Prus wspólnie przeprowadziły w 1764 roku elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zamach stanu dokonany przez zamierzającą przeprowadzić reformy ustrojowe Familię Czartoryskich poparło wkroczenie wojsk rosyjskich. W wyniku zręcznej polityki cesarzowej Katarzyny II, której udało się podzielić związany z Poniatowskim obóz reform i przeciwstawić mu konserwatywny obóz magnacko-republikancki Rzeczpospolita zmuszona została zawrzeć z Rosją w 1768 roku traktat gwarancyjny, mocą którego stała się protektoratem rosyjskim. Po stłumieniu przez wojska królewskie i rosyjskie zawiązanej w obronie niepodległości konfederacji barskiej, Rosja, Prusy i Austria przeprowadziły w 1772 I rozbiór Polski, potwierdzając w 1775 roku traktat gwarancyjny. Rzeczywistą władzę w państwie sprawowali kolejni rosyjscy przedstawiciele dyplomatyczni, bez zgody których Stanisław August nie mógł podejmować żadnych ważnych decyzji politycznych. Według słów polskiego posła w Petersburgu Antoniego Augustyna Debolego w stosunku do Rzeczypospolitej Rosja trzymała się zasady: \"zostawić Polskę przy życiu, ale aby zawsze konała\". Podjęta przez Sejm Czteroletni w korzystnym położeniu międzynarodowym Rzeczypospolitej próba reform, zakończyła się po zrzuceniu rosyjskiego protektoratu w 1789 roku i uchwaleniem Konstytucji 3 maja 1791 roku. Dzieło to obaliła jednak rosyjska interwencja 1792 roku, popierająca konfederację targowicką. Przeprowadzony przez Prusy i Rosję II rozbiór Polski w 1793 roku znacznie zmniejszył terytorium Rzeczypospolitej. Insurekcja kościuszkowska 1794 roku była ostatnią nieudaną próbą ratowania niepodległości państwa, zakończoną III rozbiorem przeprowadzonym przez Austrię, Rosję i Prusy w 1795 roku, abdykacją Stanisława Augusta i formalnym wykreśleniem Rzeczypospolitej z mapy politycznej Europy.\nTło międzynarodowe elekcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3065438", "fragment_id": "1199957/1", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1764–1795)", "document_id": "1199957", "start_index": 252.0, "parentId": 3065438.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2848780155181885}, "uuid": "ebad30e1-e313-456c-bd73-da86e1a77d5b"}, {"page_content": "Największe rody magnackie, często wspierane przez państwa ościenne, toczyły między sobą nieustanną grę o wpływy, czego efektem był faktyczny paraliż państwa, gdyż nie pozwalano, by którakolwiek z frakcji uzyskała przewagę. Tak robili Radziwiłłowie herbu Trąby, Braniccy, Ogińscy, Czartoryscy, Sapiehowie, Potoccy, Lubomirscy, Rzewuscy i wiele innych rodów w Koronie i na Litwie. Główne, przeciwstawne sobie obozy reprezentowało stronnictwo prorosyjskie Czartoryskich i Poniatowskich (tzw. obóz Familii), oraz stronnictwo propruskie Potockich. Pomiędzy nimi istniała jeszcze tzw. Kamaryla Mniszcha, czyli obóz prosaski. Osobną partię stanowili też później stronnicy hetmana Branickiego. W 1763 Czartoryscy planowali przeprowadzenie z pomocą Rosji zamachu stanu i odsunięcie Augusta, lecz przeszkodził temu wcześniejszy zgon króla.\nAugust III Wettyn zmarł w Dreźnie i pochowany został w kryptach tamtejszego kościoła dworskiego (Hofkirche), razem ze swoją żoną Marią Józefą Habsburg.\nOdznaczenia.\nKawaler:\nGenealogia.\n1 – córka księcia Prus Albrechta Fryderyka Hohenzollerna i księżniczki Marii Eleonory Kliwijskiej.\n2 – syn elektora-margrabiego Brandenburgii Jana Jerzego Hohenzollerna i księżniczki Elżbiety von Anhalt-Zerbst.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33096", "fragment_id": "181914/10", "subtitle": "", "title": "August III Sas", "document_id": "181914", "start_index": 12025.0, "source": "wikipedia", "parentId": 33096.0, "score": 0.149863138794899}, "uuid": "28ebf6e0-807d-46a9-b64f-c1d2643f540c"}, {"page_content": "Michał Czartoryski był współzałożycielem i przywódcą stronnictwa politycznego Familii. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 27 kwietnia 1733 roku na sejmie konwokacyjnym. Wraz z innymi członkami stronnictwa w 1733 roku podpisał elekcję Stanisława Leszczyńskiego. Po rezygnacji Leszczyńskiego z walki o koronę polską zabiegał o zaufanie i przychylność króla Augusta III. Był współtwórcą reorientacji poglądów Familii w polityce zagranicznej. Dbał o ugruntowanie wpływów w kraju i budowanie stronnictwa prorosyjskiego. Był przekonany, że tylko przy pomocy Rosji i imperatorowej Katarzyny II będzie można przeprowadzić konieczne reformy i przeciwdziałać zaborczej polityce Prus, króla Fryderyka II. Wśród koniecznych reform mówiono w obozie Familii o konieczności zmian w formule obrad sejmowych, o konieczności podniesienia wartości legislacyjnej sejmu, o ograniczeniu liberum veto.\n10 lipca 1737 roku podpisał we Wschowie konkordat ze Stolicą Apostolską.\nW latach 1732–1752 współpraca Familii z dworem królewskim układała się dobrze. Po 1756 sytuacja zmieniła się. Familia stanęła zdecydowanie w opozycji wobec partii dworskiej. W styczniu 1756 r. za pośrednictwem rosyjskiego sekretarza poselstwa w Warszawie Jana Rzyszczewskiego Michał Czartoryski zwrócił się do Rosji z prośbą o wsparcie polityczne dla Familii. Michał Czartoryski należał w tych latach do najpotężniejszych i najzdolniejszych ministrów Rzeczypospolitej. Praktycznie sam rządził Litwą. To u Michała Czartoryskiego mieściło się centrum propagandy i kontaktów politycznych Familii.\nZasady i poglądy polityczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=441479", "fragment_id": "76533/1", "subtitle": "", "title": "Michał Fryderyk Czartoryski", "document_id": "76533", "start_index": 984.0, "source": "wikipedia", "parentId": 441479.0, "score": 0.48887503147125244}, "uuid": "8e529e13-4e65-439b-a794-8db56770338e"}, {"page_content": "Stronnictwo Patriotyczne lub obóz reform – nieformalne ugrupowanie polityków, skupiające działaczy dążących do przeprowadzenia reform w czasie Sejmu Wielkiego (1788–1792).\nGłówne wspólne postulaty \"obozu reform\" to: powiększenie armii do 100 tys., zniesienie Rady Nieustającej, uniezależnienie od Imperium Rosyjskiego, zniesienie \"liberum veto\" i wolnej elekcji. Nazwa stronnictwa wzorowana była na ugrupowaniu Patriotów w Holandii.\nPrawica Patriotycznego Stronnictwa reprezentowana przez Ignacego i Stanisława Kostkę Potockich oraz Adama Kazimierza Czartoryskiego szukała oparcia w Królestwie Prus i występowała przeciw królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, dążąc do wzmocnienia władzy sejmu.\nLewica skupiona wokół podkanclerzego koronnego księdza Hugona Kołłątaja (Kuźnica Kołłątajowska, jakobini polscy) opowiadała się za reformami społecznymi i poszukiwała oparcia w mieszczaństwie.\nReprezentowane przez marszałka sejmu Stanisława Małachowskiego centrum, dążyło do ugody z królem, co udało się w 1790 roku dzięki zmianie stanowiska przez Ignacego Potockiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143458", "fragment_id": "7590/0", "subtitle": "", "title": "Stronnictwo Patriotyczne", "document_id": "7590", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 143458.0, "score": 0.32271474599838257}, "uuid": "f59f25be-8e57-47be-959f-8ef6b18e01d0"}, {"page_content": "Po śmierci króla Rzeczypospolitej Augusta III Sasa 5 października 1763 roku caryca Katarzyna II nie dopuściła do nowej elekcji w Polsce i, wprowadzając na jej teren silne wojska, wymusiła uznanie królem współpracownika Familii, krewnego Czartoryskich i swojego byłego kochanka, stolnika Stanisława Augusta Poniatowskiego. Zarówno próba przeprowadzenia przez nowego króla reform ustrojowych, jak i dalsze ograniczenie autonomii Rzeczypospolitej spotkało się z politycznym oporem przeciwnego Familii stronnictwa republikanów i ostatecznie zarówno Stanisław August Poniatowski, jak i obydwa najważniejsze stronnictwa zaczęły zabiegać o poparcie Rosji. Dążąc do objęcia pełnej kontroli nad Polską przedstawiciel carycy Katarzyny II, ambasador rosyjski Nikolaj Repnin wykorzystał zamęt polityczny do narzucenia polskiemu sejmowi rosyjskich postulatów ustrojowych i religijnych. Słaby protest polityczny został rozbity przez porwanie i wywiezienie w głąb Rosji wybranych przywódców republikanów, co pozbawiło zebrany w Warszawie Sejm wszelkiej woli oporu wobec rosyjskich postulatów.\nPolityka Rosji ingerującej w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej uniemożliwiła nowemu jej królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu przeprowadzenie zamierzonych reform, a magnacka opozycja skutecznie blokowała podjęcie działań przeciwko naprawie finansów Rzeczypospolitej. Marazm ustrojowy spotkał się z aprobatą Prus, które aktywnie zwalczały plany króla Polski, wszczynając w 1765 r. wojnę celną na Pomorzu. 11 kwietnia 1764 mocarstwa „Systemu Północnego” podpisały tajny aneks do traktatu sojuszniczego, w którym zobowiązały się do wspólnego wystąpienia zbrojnego przeciwko Rzeczypospolitej, gdy strony uznają, że zagrożone są ich interesy w tym kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32297", "fragment_id": "181118/2", "subtitle": "", "title": "Rozbiory Polski", "parentId": 32297.0, "start_index": 2791.0, "document_id": "181118", "source": "wikipedia", "score": 0.3652433156967163}, "uuid": "73ba4ccd-99c2-4975-a2b7-96b97c6236b1"}]}
{"id": "q_721", "question": "Kto jest autorem książki „Grypa szaleje w Naprawie”?", "answer": [{"page_content": "Grypa szaleje w Naprawie – jedna z najbardziej znanych powieści polskiego poety i prozaika Jalu Kurka, po raz pierwszy wydana w roku 1934, później wznawiana wiele razy i będąca przedmiotem analiz literackich.\nWydana została po raz pierwszy pod koniec 1934 roku w wydawnictwie Gebethner i Wolff, z datą z 1935 roku.\nZostała również wydana w przynajmniej 8 językach obcych, np. rosyjskim 1935 \"Gripp svirepstvuet v Naprave\" (OCLC 830157400), niemieckim 1936 \"Die Grippe wütet in Naprava\" (OCLC 864189961), słowackim 1975 \"Epidémia\" (OCLC 848245199).\nJej tematyka ma charakter społeczno-obyczajowy. Na przykładzie tytułowej rzeczywistej wsi Naprawa (z którą autor był związany rodzinnie) oraz okolicznych miasteczek (Jordanowa, Rabki) powieść przedstawia niezwykle trudne warunki życia wiejskiego i małomiasteczkowego w latach wielkiego kryzysu, najprawdopodobniej na początku lat trzydziestych XX wieku (lata 1933–1934).\nZa powieść Kurek otrzymał \"Nagrodę Młodych\" Polskiej Akademii Literatury (formalnie przyznaną za jej fragment opublikowany w 1934 roku w „Wiadomościach Literackich”, przed ukończeniem przez autora trzydziestu lat).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2872269", "fragment_id": "1178105/0", "subtitle": "", "title": "Grypa szaleje w Naprawie", "document_id": "1178105", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2872269.0, "score": 0.8866857886314392}, "uuid": "a7a9c740-a5c1-4a4e-aeb1-ee582023a020"}, {"page_content": "Jalu Kurek, właściwie Franciszek Kurek, &lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Tooltip/styles.css\" /&gt;ps. \"mafarka\", \"Jan Skowron\" (ur. 27 lutego 1904 w Krakowie, zm. 10 listopada 1983 w Naprawie) – polski pisarz, członek Awangardy Krakowskiej (1922), w latach 1931–1933 redaktor naczelny czasopisma literackiego „Linia”; zdobył rozgłos powieścią \"Grypa szaleje w Naprawie\" (1934), za którą otrzymał Nagrodę Młodych Polskiej Akademii Literatury (1935).\nŻyciorys.\nUrodził się w Krakowie, w rodzinie pochodzenia chłopskiego – syn Piotra, woźnego Zakładu Chemicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, i Rozalii. Był najmłodszym z czworga rodzeństwa (dwóch braci i siostra). Absolwent Gimnazjum im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie oraz Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Jagiellońskiego (filologia polska i romańska). Po maturze, równolegle ze studiami, podjął pracę w dziennikarstwie, w dziale literackim „Głosu Narodu”. Związany był też z pismem „Zwrotnica”. Studia pogłębił w latach 1924-25 na uniwersytecie w Neapolu. Był wieloletnim przyjacielem F.T. Marinettiego. W 1925 roku zadebiutował awangardowym tomem poezji \"Upały\", a w kolejnym roku powieścią \"Kim był Andrzej Panik? Andrzej Panik zamordował Amundsena\".\nW 1932 roku odbył służbę wojskową, w szkole podchorążych artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim, otrzymując stopień podporucznika artylerii rezerwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=322438", "fragment_id": "1461025/0", "subtitle": "", "title": "Jalu Kurek", "parentId": 322438.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1461025", "source": "wikipedia", "score": 0.6075639724731445}, "uuid": "1b2e69f6-8d73-42fd-a102-34678064a35d"}, {"page_content": "W okolicach Jordanowa leżą miejscowości: Naprawa, rodzinna wieś Jalu Kurka, autora głośnej powieści \"Grypa szaleje w Naprawie\", Łętownia z zabytkowym drewnianym kościołem z XVIII w. oraz wieś Wysoka z zabytkowym dworem z XVI w. W niewielkiej odległości znajduje się Babiogórski Park Narodowy. Cennym zespołem krajobrazowo – przyrodniczym jest góra Przykrzec z atrakcyjnymi punktami widokowymi na dolinę Skawy, Beskid Wyspowy, Gorce, Tatry i Pasmo Babiogórskie.\nMiasta i gminy partnerskie.\n Gmina Miłosław\n Gmina Portoscuso (2012)\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30830", "fragment_id": "172548/4", "subtitle": "", "title": "Jordanów", "document_id": "172548", "start_index": 6191.0, "parentId": 30830.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "df0ac66c-6d86-485d-a287-c9596a488389"}, {"page_content": "Silnie związany z rodzinnymi Beskidami (jego matka była góralką z Naprawy), którym poświęcił kilka powieści. Rozgłos przyniosły mu utwory \"Grypa szaleje w Naprawie\" z 1934 i \"Woda wyżej\" z 1935. Był autorem liryków, poematów, opowiadań i powieści. Pracował jako dziennikarz i redaktor, pozostawiając po sobie reportaże, felietony, recenzje, eseje i artykuły. Autor przekładów poezji włoskiej (m.in. \"Sonetów do Laury\" Franciszka Petrarki); jako tłumacz przyczynił się do popularyzacji w Polsce dorobku włoskich futurystów. W latach 1931–33 był jednym z założycieli i redaktorem awangardowej „Linii”. Od 1932 roku pracował jako redaktor w koncernie prasowym IKC. Pisywał także pod pseudonimami: \"mafarka\", \"Jan Skowron\", \"Franciszek Ruczaj\". Zajmował się również teatrem i filmem (krótkometrażowy \"OR - Obliczenia Rytmiczne\" z 1932, jeden z pierwszych polskich filmów eksperymentalnych), pisał recenzje i artykuły teoretyczne. Malował obrazy. Wędrował po górach (był taternikiem), uprawiał amatorsko sport (m.in. kolarstwo, narciarstwo, skoki narciarskie). Angażował się w ochronę przyrody. Swoją rodzinę i ścieżkę literacką opisał w książce autobiograficznej \"Mój Kraków\" (1963), później poszerzanej.\nPo wybuchu II wojny światowej, w 1939 roku przedostał się do Lwowa, anektowanego przez ZSRR, i uczestniczył następnie w tamtejszym polskim życiu literackim pod patronatem Związku Pisarzy Radzieckich aż do zajęcia miasta przez Niemców. Wiosną 1945 roku ponownie zamieszkał w Krakowie. Podczas wojny napisał powieść \"Janosik\", którą sam uważał za swoje najlepsze dzieło – została wydana w małym nakładzie po wyzwoleniu, a następnie wstrzymana przez władze i wznowiona dopiero po upadku stalinizmu w 1959. W 1953 podpisał Rezolucję Związku Literatów Polskich w Krakowie w sprawie procesu krakowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=322438", "fragment_id": "1461025/1", "subtitle": "", "title": "Jalu Kurek", "parentId": 322438.0, "start_index": 1360.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1461025", "score": 0.3207985758781433}, "uuid": "b41b58da-565a-41f3-a074-384b7d378678"}, {"page_content": "W swojej pracy badawczej zajmuje się nieinwazyjnymi metodami badania układu oddechowego, mechanizmami zapalenia dróg oddechowych. Aktywnie uczestniczy w propagowaniu szczepień przeciw grypie; przewodniczy Ogólnopolskiemu Programowi Zwalczania Grypy. Jest autorem kilkuset opublikowanych prac naukowych oraz autorem lub współautorem kilku książek (m.in.: monografii „Grypa”, „Leczenie przeciwbakteryjne”).\nUznanie, nagrody i wyróżnienia.\nOtrzymał nagrody:\nW 2021 został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4214199", "fragment_id": "1480642/1", "subtitle": "", "title": "Adam Antczak", "document_id": "1480642", "start_index": 1667.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4214199.0, "score": 0.1460702270269394}, "uuid": "3d895037-5fa5-4509-9a9d-bb4f763b389f"}, {"page_content": "Księga Sądu Ostatecznego (tytuł oryg. \"Doomsday Book\") – powieść fantastycznonaukowa amerykańskiej autorki Connie Willis z 1992 r. W Polsce książkę wydała oficyna Prószyński i S-ka w tłumaczeniu Arkadiusza Nakoniecznika w 1996 r.\nUtwór zdobył najważniejsze nagrody w swoim gatunku: Nebulę w 1992 r. oraz Hugo, Locusa w 1993 r., a także Nagrodę im. Kurda Lasswitza w 1994. W tym samych realiach rozgrywają się: nowela \"Praktyka dyplomowa\" (1982) oraz powieści \"Nie licząc psa\" (1997) i \"Blackout/All Clear\" (2010).\nFabuła.\nW drugiej połowie XXI wieku historycy badają przeszłość osobiście, przemieszczając się za pomocą wehikułu czasu. Kivrin, mediewistka z Oksfordu, przenosi się do początku XIV wieku, by zbadać ówczesne realia. Zbieg pechowych zdarzeń powoduje, że ląduje kilkadziesiąt lat później – w czasie gdy w Anglii szaleje śmiertelna choroba zakaźna, zwana Czarną Śmiercią. Co więcej, błąd w obliczeniach został spowodowany przez półprzytomnego technika, zarażonego ostrym wirusem grypy, której gwałtowna epidemia wybucha zaraz po wysłaniu Kivrin. Wygląda na to, że dziewczyna została wysłana w sam środek śmiertelnego niebezpieczeństwa, nie wiadomo dokładnie dokąd i nie ma jak jej stamtąd ściągnąć. Na dodatek, Kivrin tuż przed wyprawą także została zarażona wirusem i traci przytomność wkrótce po przybyciu do średniowiecza. Na szczęście jej przełożony, wraz z grupką ochotników, przeprowadzając drobiazgowe śledztwo powoli odtwarza fakty i osobiście wyprawia się po podróżniczkę.\nTytuł nawiązuje do Domesday Book, urzędowego rejestru dóbr ziemskich, sporządzonego w 1086 r. na polecenie Wilhelma Zdobywcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=498767", "fragment_id": "1571543/0", "subtitle": "", "title": "Księga Sądu Ostatecznego (powieść)", "document_id": "1571543", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 498767.0, "score": 0.12269015610218048}, "uuid": "29e31b38-7613-49dc-a43a-abd77c83ce6d"}, {"page_content": "Der Giftpilz (pol. \"Trujący Grzyb\") – książka napisana przez Ernsta Hiemera, z ilustracjami autorstwa Philippa Rupprechta (podpisanego na okładce jako \"Fips\") o tematyce antysemickiej, adresowana do niemieckich dzieci, wydana w 1938 przez należące do Juliusa Streichera wydawnictwo Sturmverlag, będąca lekturą w niemieckich szkołach w okresie III Rzeszy.\nTreść.\nLicząca 64 strony książka jest zbiorem opowiadań, których bohaterami są dzieci. Każda z kolejnych historii prezentuje jako prawdziwe stereotypowe wizerunki Żydów i związane z nimi uprzedzenia, często popierając je elementami ideologii narodowego socjalizmu. Otwierająca książkę opowieść, od której pochodzi także i tytuł, przedstawia matkę z dzieckiem zbierających grzyby w lesie. W pewnym momencie synek pokazuje mamie muchomory. Ta tłumaczy mu zaś, że tak jak istnieją grzyby jadalne i trujące, tak istnieją rasy ludzi dobrych i rasy ludzi gorszych.\nW kolejnych opowiadaniach Żydzi przedstawiani są jako pedofile, chciwi kapitaliści, oszuści, okrutni wobec zwierząt i przebiegli prawnicy. Inne rozdziały poświęcone są temu, co rzekomo Jezus miał twierdzić na temat Żydów, a także temu, jak niemieckie dzieci w szkołach powinny się uczyć rozpoznawać Żyda. Na ostatniej stronie znalazł się portret przedstawiający samego Streichera, opatrzony komentarzem \"Kto walczy z Żydami, ten walczy z diabłem\".\nOdbiór.\nKsiążka została wydana w nakładzie 60 000 egzemplarzy; była szeroko wykorzystywana – zalecano ją podczas kursów dla młodzieży, a także wprowadzono do szkół jako podręcznik. Ze względu na skrajny, miejscami wręcz groteskowy antysemityzm, spotykała się z krytyką także wśród nazistów; pojawiały się głosy, że jest szkodliwa dla nieletnich. Niepochlebną opinię o książce wydał Joseph Goebbels, zapisując w swoim dzienniku 29 maja 1938 słowa &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nStreicher wydał nową książkę dla dzieci. Okropna rzecz. Co Führer z tym zrobi?", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3159708", "fragment_id": "125181/0", "subtitle": "", "title": "Der Giftpilz", "parentId": 3159708.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "125181", "score": 0.0344957634806633}, "uuid": "67299683-e37a-454b-ba87-e62d52d2bc16"}, {"page_content": "Simon Kim Williams (ur. 30 listopada 1979 w Guildford) – angielski szachista i autor książek o tematyce szachowej, arcymistrz od 2008 roku.\nKariera szachowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2035352", "fragment_id": "399942/0", "subtitle": "", "title": "Simon Williams (szachista)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "399942", "parentId": 2035352.0, "score": 0.0373089462518692}, "uuid": "91d5e77e-a3c7-4dfc-a71e-e843bce0417e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nGrzegorz Knapski, Knapiusz, Cnapius (ur. 1564 w Grodzisku Mazowieckim, zm. 12 listopada 1638 w Krakowie) – polski jezuita, nauczyciel w kolegiach jezuickich, filolog, leksykograf, paremiograf, poeta i dramatopisarz.\nŻyciorys.\nPonieważ „Knapski” jest prawdopodobnie konwencjonalną rekonstrukcją nazwiska, nie wcześniejszą jak z XVII wieku, to – podając za Brücknerem – uznać można, że jego prawdziwe nazwisko brzmiało „Knap”. Knapski urodził się w Grodzisku Mazowieckim za czym przemawia większość źródeł, w tym sporządzane na podstawie nieistniejących już dzisiaj ksiąg kościelnych zapiski grodziskiego proboszcza, księdza Bojanka.\nKnapski był ponoć synem sukiennika, należał do stanu mieszczańskiego. Uczył się w szkołach w Warszawie, a od 1582 w Kolegium Jezuitów w Pułtusku. Przez krótki czas przebywał w Wilnie i Braniewie. W 1585 przyjął śluby zakonne u jezuitów w Kaliszu i został nauczycielem w tamtejszym kolegium. Od 1587 uzupełniał wiedzę z zakresu filozofii w Poznaniu i Pułtusku. W latach 1594–1598 odbył czteroletni kurs teologii w Wilnie. Tam też w 1595 napisał po łacinie i wystawił tragedię „Philopater”, a w rok później drugą „Felicitas”. W 1598 został prefektem szkół w Poznaniu. Wtedy otrzymał święcenia kapłańskie. W latach 1603–1613 przebywał w Lublinie, ale także w Poznaniu i Krakowie. W 1604 napisał i wystawił w obecności biskupa krakowskiego Bernarda Maciejowskiego tragedię pt. \"Eutropius\". W okresie 1614–1617 mieszkał we Lwowie i Jarosławiu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486638", "fragment_id": "1562123/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Knapski", "parentId": 486638.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1562123", "score": 0.05927003175020218}, "uuid": "7a6b8d9f-e8d2-41ef-8c9c-4de5d6c0cf68"}, {"page_content": "Trojka (ang. \"The Troika\") – wydana w 1997 amerykańska powieść fantastycznonaukowa, autorstwa Stepana Chapmana. Stworzona w surrealistycznym stylu, łączy różne podgatunki fantastyki. Zdobyła Nagrodę im. Philipa K. Dicka. W Polsce ukazała się w ramach serii \"Uczta Wyobraźni\" w 2011. Jej tłumaczem został Wojciech Szypuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4648745", "fragment_id": "726700/0", "subtitle": "", "title": "Trojka (powieść)", "parentId": 4648745.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "726700", "score": 0.030589332804083824}, "uuid": "de562275-2656-411d-b2aa-717aad9a8269"}]}
{"id": "q_722", "question": "Honoriusz Balzac ożenił się 4 miesiące przed śmiercią. Jak nazywała się polska szlachcianka, którą poślubił?", "answer": [{"page_content": "Ewelina Konstancja Wiktoria z Rzewuskich Hańska (ur.    na zamku w Pohrebyszczu, zm. 10 kwietnia 1882 w Paryżu) – polska szlachcianka, wieloletnia przyjaciółka, a następnie żona Honoré de Balzaca.\nŻyciorys.\nPochodziła z rodziny Rzewuskich herbu Krzywda. Była córką Adama Wawrzyńca Rzewuskiego. Miała trzech braci i trzy siostry; w tym pisarza Henryka Rzewuskiego, propagatora klasycznej powieści historycznej w stylu Waltera Scotta w Polsce, Karolinę Sobańską, hrabinę i carską agentkę, i Adama Rzewuskiego, generała wojsk rosyjskich.\nW 1820 roku wyszła za mąż za ponad dwadzieścia lat od niej starszego Wacława Hańskiego, bogatego właściciela ziemskiego, z którym miała kilkoro dzieci (wieku dorosłego dożyła jedna córka). Przebywając w majątku męża, w Wierzchowni na Ukrainie, zainteresowała się mistycyzmem i czytała sporo literatury francuskiej.\nCzytała m.in. dzieła Balzaca, którego stała się zagorzałą wielbicielką. W 1832 roku napisała do niego list wyrażający podziw dla jego twórczości, od którego rozpoczęła się ich bogata, wieloletnia korespondencja. Po raz pierwszy spotkali się w 1833 roku nad jeziorem Lac de Neuchâtel, później jeszcze kilkakrotnie, zostając kochankami. W 1841 roku zmarł Wacław Hański, a w 1843 Balzac udał się na spotkanie z Hańską do Petersburga. Wspólnie podróżowali również po Europie (m.in. Włochy, Belgia, Niemcy), a w 1848 Balzac udał się do Paryża, aby rok później powrócić na Ukrainę. Mimo swego wdowieństwa Hańska długo wahała się z przyjęciem oświadczyn Balzaca. Poślubiła go dopiero 14 marca 1850 roku w Berdyczowie, pięć miesięcy przed jego śmiercią (pisarz był już ciężko chory).Po śmierci Balzaca i uregulowaniu spraw spadkowych (pisarz pozostawił po sobie długi) Hańska mieszkała w Paryżu. Kochankiem jej na krótko został młodszy o 20 lat pisarz Jules Champfleury, zaś od 1852 aż do śmierci żyła w jawnym związku z malarzem-portrecistą Jeanem Gigoux.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=668088", "fragment_id": "829816/0", "subtitle": "", "title": "Ewelina Hańska", "parentId": 668088.0, "start_index": 0.0, "document_id": "829816", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "2e1979b8-70de-4821-aeed-5ad2b6b1481d"}, {"page_content": "W 1825 spróbował swoich sił jako przedsiębiorca uruchamiając drukarnię, jednak po 4 latach okazało się, że nie sprostał wymogom bankierów paryskich, działalność więc zakończyła się fatalnym bankructwem. Na spłatę długów poświęcił nawet skromny majątek rodzinny. Od zaciągania długów nie uwolnił się do końca życia, wspomagając, a niekiedy wręcz ratując swe finanse zaliczkami na powieści, których jeszcze nie zaczął pisać.\nW 1829 osiągnął pierwszy sukces literacki, wydając pierwszą pod własnym nazwiskiem powieść \"Szuanie\" (\"Les chouans\"). Jeszcze większy rozgłos uzyskała książka \"Fizjologia małżeństwa\" (\"Physiologie du mariage\", 1829), także ze względu na to, że uznano ją za nieprzyzwoitą. Ta książka była pierwszym utworem cyklu, który w 1842 r. otrzymał tytuł \"Komedia ludzka\"; kluczem do całości, zakrojonej na 137 pozycji (85 utworów ukończonych, reszta w formie notatek i fragmentów) jest \"Ojciec Goriot\" (1834-35), gdzie Balzac wprowadził postacie pojawiające się później w innych utworach. \"Komedia ludzka\" jest pełnym, realistycznym obrazem społeczeństwa francuskiego od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej po rządy Ludwika Filipa. Balzac był także autorem nowel o tematyce średniowiecznej, pięciu dramatów; zajmował się również dziennikarstwem i krytyką literacką. Do twórczości Balzaca nawiązywali w swych dziełach najwięksi pisarze realizmu krytycznego.\nKobiety odgrywały w życiu Balzaca ważną rolę. Przez wiele lat kochał, aż wreszcie w 1850 r. poślubił w Berdyczowie Polkę, Ewelinę Hańską. W swoich powieściach, zmieniając dotychczasową literacką modę, portretował kobiety dojrzałe (to znaczy po trzydziestce) – stąd powstało określenie \"kobiety w wieku balzakowskim\", pochodzące od tytułu powieści Balzaca \"Kobieta trzydziestoletnia\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26531", "fragment_id": "181828/2", "subtitle": "", "title": "Honoré de Balzac", "parentId": 26531.0, "start_index": 3310.0, "document_id": "181828", "source": "wikipedia", "score": 0.14249689877033234}, "uuid": "909eddb7-a54a-43fd-a043-2ab6a92e00b2"}, {"page_content": "Członek loży masońskiej. Był przełożonym żytomierskiej loży, położonej przy ulicy Małej Berdyczowskiej. W latach 1833–1835 z rodziną podróżował po Europie, podczas tej podróży poznał Balzaka, z którym do końca życia wymieniał korespondencję na tematy literackie i agrarne. Zmarł w listopadzie 1841 r. W 1850 Ewelina poślubiła Balzaka.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2337530", "fragment_id": "452857/1", "subtitle": "", "title": "Wacław Hański", "document_id": "452857", "start_index": 1329.0, "parentId": 2337530.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10396096110343933}, "uuid": "a5985a6c-6fcc-4f09-a135-162b10e745e1"}, {"page_content": "W drugiej połowie 1889 ożenił się polską szlachcianką, Ludwiką Witkowską z Rypina. Ich związek małżeński zawarty został w Cerkwi prawosławnej, prawdopodobnie w Warszawie (Ludwika musiała przejść na wyznanie prawosławne). Wkrótce urodziły się im bliźnięta – Borys i Elżbieta, a następnie Piotr (junior) oraz Maria. Wszystkie dzieci Piotra i Ludwiki Raftopułów ochrzczone zostały w obrządku prawosławnym. Rodzina osiedliła się w Choszczówce pod Warszawą, przy ul. Wilczej 4, gdzie generał wybudował willę, która nazywana była „Piotrówką” (od jego imienia). Dzieci Raftopułów otrzymały staranne wykształcenie. Borys, tak jak jego ojciec, wybrał karierę wojskową, którą rozpoczął w randze podporucznika w 179. Ust-Dwińskim Pułku Piechoty w Poniewieżu. W latach 1914–1915 (na początku I wojny światowej) był oficerem w 175. Baturińskim Pułku Piechoty. Elżbieta ukończyła prestiżowe Konserwatorium Petersburskie, Piotr zaś ukończył politechnikę. W grudniu 1906 generał major Piotr Raftopuło wziął udział w obchodach 100-lecia Wołyńskiego Pułku Lejbgwardii, które odbyły się w Warszawie, m.in. w Pałacu Saskim. Po I wojnie światowej Ludwika, Elżbieta i Maria powróciły do Warszawy, a porewolucyjny los Borysa jest nieznany. Ludwika umarła w 1939.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4499892", "fragment_id": "775132/3", "subtitle": "", "title": "Piotr Raftopuło", "source": "wikipedia", "start_index": 3135.0, "document_id": "775132", "parentId": 4499892.0, "score": 0.11710143089294434}, "uuid": "686c25a8-d961-4da1-8cbf-9214cd6367ea"}, {"page_content": "Pomimo tych zasług car Mikołaj I nie dowierzał lojalności Rzewuskiej, co przekazał listownie Wittowi. W 1836 Witt pozbył się swojej kochanki, ta zaś z rozpaczy wyszła za mąż za Stefana Cerkovicia, Serba, byłego współpracownika Witta i oficera armii rosyjskiej, który zasłynął z okrucieństwa w czasie tłumienia powstania listopadowego w Warszawie. Niedługo potem Cerkovic zmarł, a Karolina przeniosła się do Paryża i wyszła za mąż za tłumacza dzieł Szekspira na francuski Jules’a Lacroix.\nW 1850 do Paryża przybyła siostra Karoliny, Ewelina (jako żona Honoré de Balzaca, ślub wzięli w Berdyczowie, 14 marca 1850, pięć miesięcy przed jego śmiercią). Po śmierci pisarza Ewelina została z długami męża, które to dzięki Karolinie udało się jej w końcu spłacić. Po śmierci Balzaca Karolina zrezygnowała z intryg politycznych.\nWładysław, syn Adama Mickiewicza, spalił wszystkie jego listy do Sobańskiej, nieznane są szczegóły ich wieloletniej znajomości.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1938946", "fragment_id": "370488/2", "subtitle": "", "title": "Karolina Sobańska", "document_id": "370488", "start_index": 3167.0, "parentId": 1938946.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19346773624420166}, "uuid": "93fe11be-357b-412c-b776-fbc836de6fcf"}, {"page_content": "W wieku trzydziestu lat zakochał się w Annie de Brignole Sale z rodu Balhi, żonie markiza Guiseppe'a de Brignole Sale. Poznali się na wielkiej gali w Wersalu. Była ona starsza od księcia o dziesięć lat, a ich romans trwał kilka lat. W 1754 Honoriusz spędził trzy miesiące w Genui, w Palazzo Rosso, przyprawiając rogi mężowi Anny. Nagle zaczął jednak adorować jej córkę, Marię Katarzynę, wówczas piętnastoletnią. Książę zdecydował się poślubić Marię. Starał się u jej ojca o rękę prawie półtora roku. Po nieudanej próbie chciał poślubić inną kobietę, także nieskutecznie. Dawna kochanka napisała do niego kąśliwy list, na który książę odpowiedział. Bronił się w nim, zapewniając o jego szacunku do niej i jej córki. List sprawił, że markiza Anna wystarała się o zgodę męża na ślub ich córki z księciem. Małżeństwo zostało zawarte \"per procura\" w Genui 15 czerwca 1757.\nPierwszy syn książęcej pary urodził się 17 maja 1758 i znany był później jako książę Monako, Honoriusz IV Grimaldi. Drugi syn urodził się 10 września 1763 i otrzymał imię Józef. Latem 1760 Honoriusz wyjechał do Paryża, a żona przyjechała do niego w grudniu tego roku. Mieszkali w rezydencji Matignon, spędzając czas na balach i zabawach. Małżeństwo rozpadło się 9 stycznia 1771.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=707646", "fragment_id": "810571/6", "subtitle": "", "title": "Honoriusz III Grimaldi", "parentId": 707646.0, "start_index": 9092.0, "document_id": "810571", "source": "wikipedia", "score": 0.15006203949451447}, "uuid": "c6828af6-e7c3-46d3-b45a-cbf5a6debf07"}, {"page_content": "Honoré de Balzac wym. [], Honoriusz Balzak (ur. 20 maja 1799 w Tours, zm. 18 sierpnia 1850 w Paryżu) – francuski powieściopisarz, obok Dickensa i Tołstoja jeden z najważniejszych twórców współczesnej powieści europejskiej, autor monumentalnego cyklu powieściowego \"Komedia ludzka\" (\"La comédie humaine\").\nJego wszystkie powieści miłosne (\"omnes fabulae amatoriae\") umieszczone zostały w index librorum prohibitorum dekretami z lat 1841, 1842 i 1864.\nŻyciorys.\nPrzodkowie Balzaca byli chłopami nazwiskiem Balssa ze wsi Nougayrié w Tarn. Rdzeń \"bals\" oznacza w langwedockim stromą skałę. Ojciec pisarza utrzymywał, że ich ród pochodzi ze szczepu Galów, którzy przetrwali inwazję i dali początek arystokratycznemu rodowi Balzac d’Entraques’om i z czasem zmienił nazwisko na Balzac.\nDziadek Honoriusza, Bernard Balssa (1716-1778), odziedziczył w Nougayrié kawałek ziemi i wytężoną pracą doszedł do posiadania łąk i winnic. Ojciec pisarza, Bernard Franciszek, człowiek prosty, lecz oczytany samouk, w czasie rewolucji wzbogacił się w służbie państwowej. Pojął on w 1797 roku za żonę 18-letnią Anne-Laure z domu Sallambier, od której był starszy o 32 lata. Pierwszym ich dzieckiem był Honoré, urodzony 20 maja 1799.\nZgodnie z francuskim zwyczajem klas posiadających chłopiec został oddany na wykarmienie do mamki, u której przebywał przez 4 lata, następnie wciąż pod opieką obcych ludzi nauczył się czytać i pisać. Matkę widywał tylko w niedzielę. Do domu rodzinnego wrócił w 1803 roku. Ten epizod z dzieciństwa zrodził we wrażliwym dziecku przekonanie, że był odrzucony i niekochany przez swoją matkę. Spośród trojga rodzeństwa (Laury, Laurencji i Henryka) szczególne więzi połączyły go z, o szesnaście miesięcy młodszą, Laurą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26531", "fragment_id": "181828/0", "subtitle": "", "title": "Honoré de Balzac", "document_id": "181828", "start_index": 0.0, "parentId": 26531.0, "source": "wikipedia", "score": 0.695908784866333}, "uuid": "c531f891-63c7-452b-8e9b-2b787fcc91e7"}, {"page_content": "Owdowiała Galla Placydia została przez Wizygotów odesłana do Honoriusza, co było jednym z warunków pokoju z cesarzem. Brat zmusił ją do poślubienia Konstancjusza III, ówczesnego \"magistra militum\". Ich ślub odbył się 1 stycznia 417 roku. Para doczekała się dwójki dzieci:\nPo śmierci papieża Zozyma (późniejszego świętego) w Rzymie wybrano równocześnie dwóch jego następców – Eulaliusza (od 27 grudnia 418 do 3 kwietnia 419) oraz Bonifacego (od 28 grudnia 418 do 4 września 422). Po zamieszkach w mieście obie strony oraz Galla Placydia zwróciły się do cesarza Honoriusza o rozstrzygnięcie sporu. Po kilkumiesięcznych sporach cesarz nie tylko zatwierdził wybór Bonifacego, ale także skazał antypapieża na wypędzenie z Rzymu. Był to pierwszy znany przypadek ingerencji władzy świeckiej w wybór papieża.\n8 lutego 421 Konstancjusz został mianowany Augustem, współwładcą cesarstwa razem z bezdzietnym Honoriuszem. Galla Placydia zyskała tytuł Augusty, a od rozwodu Honoriusza z Termantią (408) była nominalną cesarzową. Konstancjusz zmarł 2 września 421 roku, a Honoriusz 15 sierpnia 423. Po śmierci Honoriusza tron przez dwa lata przechodził z rąk do rąk, aż w 425 cesarzem został syn Galli Placydii, Walentynian, a Galla rządziła Rzymem w imieniu małoletniego syna.\nZmarła w Rzymie 27 listopada 450. W Rawennie znajduje się jej domniemane mauzoleum.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=285567", "fragment_id": "1404542/2", "subtitle": "", "title": "Elia Galla Placydia", "parentId": 285567.0, "start_index": 2183.0, "document_id": "1404542", "source": "wikipedia", "score": 0.14012575149536133}, "uuid": "338360ff-c4ab-4832-90ff-fa4c69a8555d"}, {"page_content": "Wielka miłość Balzaka (franc. \"Un Grand Amour de Balzac\") – polsko-francuski siedmioodcinkowy serial telewizyjny z 1973 roku, wyprodukowany przez Telewizję Polską we współpracy z Eurodis-Telecinex.\nOpis fabuły.\nSerial opiera się na fabularyzowanej historii związku Eweliny Hańskiej z Honoré de Balzakiem. Jego akcja rozpoczyna się w 1833 roku, kiedy to mieszkająca w Wierzchowni Ewelina Hańska (Beata Tyszkiewicz), zafascynowana twórczością pisarza (Pierre Meyrand), wysyła do niego pierwszy list. Wkrótce dochodzi do ich spotkania w Neuchâtel w Szwajcarii i zaczynają prowadzić bardziej regularną korespondencję, wykraczającą poza zwykłą przyjaźń. Jeden z listów trafia do rąk męża Hańskiej, o 25 lat od niej starszego Wacława (Zdzisław Mrożewski), co znacznie ogranicza możliwości spotkań. Balzak równolegle oprócz romansu z Hańską, nawiązuje drugi z Sarą Guidoni-Visconti (Ewa Wiśniewska). Gdy informacje o tym docierają do Eweliny, zrywa z pisarzem. Ten popada w kłopoty finansowe i aby się utrzymać pisze kolejne tomy Komedii ludzkiej. W 1841 roku umiera Wacław Hański, Hańska spotyka się z Balzakiem, ale odrzuca jego oświadczyny. W 1848 roku Balzac przyjeżdża do Wierzchowni, do majątku Hańskiej. Ta, mając świadomość, że jest on ciężko chory, wyraża zgodę na ślub. Zawierają go w 1850 roku, kilka miesięcy później Balzac umiera.\nProdukcja i dystrybucja.\nPrzygotowania do realizacji serialu trwały siedem lat. Na planie pracowało ok. 300 aktorów zarówno z Polski, jak i z Francji. Sceny plenerowe kręcono w faktycznych miejscach akcji, m.in. w Paryżu, Leningradzie i Alpach Szwajcarskich, a w Polsce - w Krakowie, Walewicach, Nieborowie, Arkadii, Jabłonnie oraz w Warszawie (Wilanów i Łazienki Królewskie).Serial, poza Polską i Francją, był emitowany m.in. w Szwecji, Belgii, Szwajcarii i Kanadzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=924674", "fragment_id": "1037459/0", "subtitle": "", "title": "Wielka miłość Balzaka", "parentId": 924674.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1037459", "score": 0.29813438653945923}, "uuid": "956a2aad-5276-4c08-8240-59129f1fcd6f"}, {"page_content": "Jan Tomasz Andrychowicz v. Andrychiewicz herbu Andrychowicz (ur. 1729 w Warszawie, zm. po 1784 tamże) – polski szlachcic, rajca Starej Warszawy oraz aptekarz.\nŻyciorys.\nUrodził się w 1729 r. jako pierworodny syn Kazimierza Antoniego Andrychowicza v. Andrychiewicza herbu Andrychowicz i jego drugiej żony Łucji z Łosackich. Wychowywał się wraz z młodszym rodzeństwem w Warszawie.\nW 1775 r. nobilitowany wraz z ojcem, przez Sejm do herbu Andrychowicz.\nŻycie prywatne.\nW 1748 r. poślubił Barbarę z którą doczekał się czwórki dzieci:\nW 1784 r. poślubił w Warszawie szlachciankę Anielę Józefę Ruchlin, córkę Antoniego Ruchlina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5179654", "fragment_id": "1042420/0", "subtitle": "", "title": "Jan Tomasz Andrychowicz", "document_id": "1042420", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5179654.0, "score": 0.06680665910243988}, "uuid": "824d6cf3-5dcf-42f9-9128-c114d42093f1"}]}
{"id": "q_723", "question": "Z którego z krajów europejskich w większości pochodzili przodkowie Burów zwanych Afrykanerami?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Zasugerowano, aby z tego artykułu informacje nt. współczesnych Afrykanerów do artykułu Afrykanerzy. \nBurowie (także \"Boerowie\"; w języku niderlandzkim \"boer\", wym. [], oznacza chłopa, rolnika, farmera) – potomkowie głównie holenderskich, flamandzkich i fryzyjskich kalwinistów, niemieckich luteran i francuskich hugenotów, którzy osiedlali się w Afryce Południowej w XVII i XVIII wieku. W mniejszej liczbie mają korzenie skandynawskie, polskie, portugalskie, włoskie, hiszpańskie, szkockie, angielskie, irlandzkie i walijskie.\nObecnie potomków historycznych Burów i ich krewnych nazywa się powszechnie Afrykanerami. Nazwa ta pochodzi z języka afrikaans, który jest pierwszym językiem tej ludności.\nHistoria.\nBurowie walczyli z sukcesami z ludnością miejscową, pokonali m.in. Zulusów w bitwie nad Blood River w 1838.\nW XIX wieku Burowie byli wypierani przez osadników angielskich. Między 1835 a 1841 rokiem ok. 14 000 Burów – tak zwanych \"Voortrekkers\" – opuściło Kolonię Przylądka, wyruszając w głąb Afryki, na północ i północny wschód, i podbijając tamtejsze ludy tubylcze (w tym Zulusów). Okres ten nazwano \"Groot Trek\" – Wielką Wędrówką. Na północ i wschód od rzeki Oranje utworzyli trzy republiki burskie: Natal, Orania, Transwal, o których niezależność walczyli na przełomie XIX i XX wieku z Brytyjczykami w czasie tzw. wojen burskich. Założyli też kilka krótko istniejących republik, m.in. Stellaland i Goshen.\nGeografia.\nRepublika Południowej Afryki.\nW demografii RPA nie ma pojęcia „Afrykanerów”, jako grupy etnicznej, ale przyjęło się za Afrykanerów uważać Południowoafrykańczyków białej rasy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=540", "fragment_id": "174578/0", "subtitle": "", "title": "Burowie", "parentId": 540.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174578", "score": 1.0}, "uuid": "bb66fe56-f933-4e12-a6e9-28851002eee2"}, {"page_content": "Afrykanerzy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"af\"&gt;Afrikaners&lt;/&gt; czyli dosłownie „Afrykanie”) – biali mieszkańcy Republiki Południowej Afryki oraz Namibii, żyjący również w diasporze w innych krajach Afryki: w Zimbabwe, Lesotho, Eswatini, Mozambiku, Angoli, Zambii, Botswanie oraz Kenii, po 1994 roku również w Wielkiej Brytanii, Australii, Kanadzie, Nowej Zelandii, USA, Belgii, Holandii, Niemczech, ZEA, na Tajwanie oraz w Gruzji, mówiący językiem afrikaans i wyznający głównie kalwinizm. Według cenzusu z 2011 roku w RPA zamieszkiwało 2,7 mln Afrykanerów.\nHistoria.\nKształtowanie się świadomości narodowej.\nSą potomkami holenderskich, niemieckich i francuskich osadników, którzy przybywali do Kolonii Przylądkowej w latach 1652–1795. W przeszłości określani mianem Burów (dosłownie chłopów w języku niderlandzkim) w wiek XIX weszli jako świadoma swej odrębności grupa etniczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167486", "fragment_id": "26909/0", "subtitle": "", "title": "Afrykanerzy", "document_id": "26909", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 167486.0, "score": 0.4968148469924927}, "uuid": "36491491-5115-46ec-b7c1-acbaf9ef18ff"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk afrikaans, język afrykanerski (afr. &lt; lang=\"af\"&gt;afrikaans&lt;/&gt;, &lt; lang=\"af\"&gt;Afrikaanse taal&lt;/&gt;) – indoeuropejski język należący do dolnosaksońskiej gałęzi języków zachodniogermańskich, będący językiem ojczystym południowoafrykańskich Koloredów oraz białych Afrykanerów. Powstał na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich pod wpływem języka malajskiego i portugalskiego oraz miejscowych języków ludów hotentockich (Khoi, Khoikhoi). Niderlandzkim – językiem urzędowym holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) – mówili funkcjonariusze, żołnierze Kompanii oraz europejscy osadnicy, przybywający na tereny dzisiejszej Republiki Południowej Afryki od połowy XVII wieku, a pochodzący głównie z Holandii i Niemiec oraz w mniejszym stopniu z Francji i Skandynawii. Koloniści ci dali początek Burom, czyli przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Językiem malajskim i portugalskim posługiwała się na Przylądku większość sprowadzanych niewolników. W ten sposób afrikaans ukształtował się na styku języków, kultur, ras i religii jako język codziennej komunikacji i aż do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie jako mowa Hotentotów, Koloredów oraz niewykształconych farmerów z prowincji. Podstawowy zasób słownictwa w afrikaans, ok. 90%, pochodzi z języka niderlandzkiego, lecz wykazuje on także wpływy leksykalne malajskiego, portugalskiego, a od XIX wieku także elementy przejęte z języka angielskiego oraz miejscowych języków bantu.\nW trakcie migracji ludności wykształciły się trzy podstawowe dialekty:\nDość specyficznym dialektem tego języka jest oorlans.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22854", "fragment_id": "182506/0", "subtitle": "", "title": "Język afrikaans", "parentId": 22854.0, "start_index": 0.0, "document_id": "182506", "source": "wikipedia", "score": 0.6042832732200623}, "uuid": "34236442-2815-42fb-918b-02b1030cb975"}, {"page_content": "Na podstawie cenzusu narodowego z roku 2001 w RPA żyło 2 536 906 białych z afrikaans jako 1. językiem (1996: 2 558 956). Obecnie[] stanowią blisko 60% białej ludności RPA.\nRozmieszczenie ludności burskiej w poszczególnych prowincjach:\nNamibia.\nW Namibii w 1991 r. żyło 133 324 Afrykanerów (9,5% ogółu populacji). Najwięcej ich żyje w Windhuk i w prowincjach południowych.\nNa świecie.\nAfrykanerzy emigrowali głównie do USA, Kanady, Wielkiej Brytanii, Holandii, Belgii, Australii i Nowej Zelandii.\nDuża liczba młodych Afrykanerów bierze udział w międzynarodowych praktykach i pracach wakacyjnych, głównie w Wielkiej Brytanii i innych krajach Wspólnoty Narodów.[1]\nNacjonalizm.\nAfrykanerów cechuje silny nacjonalizm i poczucie odrębności narodowej nie tylko wobec ludności kolorowej, ale i innych białych.\nNacjonalizm Afrykanerów budował się w trakcie walk z rdzennymi Afrykanami w XIX wieku oraz podczas wojen burskich na przełomie XIX i XX stulecia.\nAfrykanerzy są też znani ze swoich konserwatywnych poglądów na kwestie obyczajowe i społeczne oraz mocne przywiązanie do religii kalwińskiej. Afrykanerski nacjonalizm w skrajnej wersji doprowadził do powstania doktryny i reżimu apartheidu w latach 1948–1989. Jednym z przejawów nacjonalizmu afrykanerskiego jest koncepcja separatystycznego państwa Burów, czyli Volkstaat.\nRody burskie.\nBurowie przypisują duże znaczenie przynależności rodowej. Wynika to m.in. z okoliczności powstania burskiej społeczności. Jej dzisiejszy trzon tworzą przede wszystkim potomkowie kilkuset rodzin, które osiedliły się w Kolonii Przylądkowej jeszcze w II połowie XVII i w pierwszych latach XVIII wieku. Oblicza się, że do końca XVIII wieku przybyło tu z rodziną lub założyło rodzinę na miejscu jedynie ok. 2 tys. mężczyzn z Europy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=540", "fragment_id": "174578/1", "subtitle": "", "title": "Burowie", "parentId": 540.0, "start_index": 1649.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174578", "score": 0.47867047786712646}, "uuid": "ab5f53be-9b32-47b6-a41a-eb626e85b811"}, {"page_content": "Burowie byli to potomkowie głównie holenderskich, ale także niemieckich, belgijskich i francuskich protestantów którzy osiedlali się w Afryce Południowej, w XVII i XVIII wieku. W XIX wieku Burów zaczęli wypierać osadnicy angielscy. Między 1835 a 1841, ok. 14 tys. Burów – tak zwanych \"Voortrekkers\" – opuściło Kolonię Przylądkową wyruszając w głąb Afryki, na północ i północny wschód i podbijając tamtejsze ludy tubylcze (w tym Zulusów). Okres ten nazwano \"Groot Trek\" – Wielką Wędrówką. Na północ i wschód od rzeki Oranje utworzyli trzy republiki burskie: Natal, Orania i Transwal. Natal wpadł w ręce brytyjskie już w latach 40 wieku XIX. W 1880 r. Brytyjczycy próbowali zawładnąć także Oranią i Transwalem. Burowie przeciwstawili się zbrojnie i pierwszą z wojen wygrali. W układzie pokojowym Wielka Brytania uznała niepodległość Transwalu, przejmując tylko politykę zagraniczną tego kraju. Pokój został podpisany 23 marca 1881 r. Na jego mocy Transwal uzyskał niepodległy rząd pod teoretycznym nadzorem Wielkiej Brytanii. W 1886 r. w Transwalu i Oranii zostały odkryte bogate pokłady złota i diamentów. Kraje te ogarnęła wtedy gorączka złota i z Europy, głównie z Wielkiej Brytanii, przybyło tysiące osadników, żądnych wzbogacenia się. W celu zawładnięcia złotodajnymi terenami w 1895 r. Brytyjska Kompania Afryki Południowej podjęła próbę ich podbicia. Burowie rozbili jednak oddziały wojskowe Kompanii, a wtedy Wielka Brytania zaczęła przygotowania do wojny, przerzucając duże oddziały wojsk do Afryki (głównie z Kanady, Nowej Zelandii i Australii). W odpowiedzi obie republiki zawarły w 1897 r. sojusz obronny i sposobiły się do konfliktu z Wielką Brytanią.\nPrzed starciem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1332959", "fragment_id": "1106205/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Paardeberg", "parentId": 1332959.0, "start_index": 389.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1106205", "score": 0.4394722282886505}, "uuid": "2dda7cd6-42d6-454a-b34d-fd954b8bc7eb"}, {"page_content": "Burowie byli potomkami głównie holenderskich, ale także niemieckich, belgijskich i francuskich protestantów, którzy osiedlali się w Afryce Południowej, w XVII i XVIII wieku. W XIX wieku Burów zaczęli wypierać osadnicy angielscy. Między 1835 a 1841, ok. 14 tys. Burów – tak zwanych \"Voortrekkers\" – opuściło Kolonię Przylądkową, wyruszając w głąb Afryki, na północ i północny wschód, podbijając tamtejsze ludy (w tym Zulusów). Okres ten nazwano Wielkim Trekiem. Na północ i wschód od rzeki Oranje utworzyli trzy republiki burskie: Natal, Orania i Transwal. Natal wpadł w ręce brytyjskie już w latach 40 wieku XIX. W 1880 r. Brytyjczycy próbowali zawładnąć także Oranią i Transwalem. Burowie przeciwstawili się zbrojnie i pierwszą wojnę wygrali. W układzie pokojowym z 23 marca 1881 Wielka Brytania, reprezentowana przez gubernatora Williama Gladstone’a, uznała niepodległość Transwalu, przejmując jednak politykę zagraniczną. W 1877 Anglicy anektowali Transwal, co doprowadziło do zbrojnego powstania w 1880 i odzyskania niepodległości w 1884.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1321985", "fragment_id": "1126264/1", "subtitle": "", "title": "II wojna burska", "parentId": 1321985.0, "start_index": 1329.0, "document_id": "1126264", "source": "wikipedia", "score": 0.3665209710597992}, "uuid": "0fc039a1-292b-42a8-bd9e-d60d0b518cf0"}, {"page_content": "Pierwsi samotni emigranci poślubiali nieliczne emigrantki z Europy lub kobiety kolorowe (Hotentotki oraz wyzwolone niewolnice z Azji i Afryki). Późniejsi samotni emigranci z Europy zakładali rodziny żeniąc się najczęściej z córkami wcześniejszych emigrantów. Niewielka ogólna liczba osadników z Europy spowodowała, że dzisiejsza licząca ok. 3 mln., społeczność burska (afrykanerska) powstała przede wszystkim w wyniku rozrodzenia potomstwa pierwszych osadników.\nNiektóre nazwiska, szczególnie te przyniesione przez pierwszych osadników, są w związku z tym szczególnie rozpowszechnione. 50 najbardziej popularnych nazwisk (Jacobs, Botha, van Wyk, van der Merwe, Nel, du Plessis, Venter, Pretorius, Coetzee, Fourie, Louw, van Rensburg, Smit, van Zyl, Hendricks, du Toit, Kruger, van Niekerk, Meyer, Abrahams, le Roux, Booysens, Swart, van Rooyen, Viljoen, Steyn, van der Westhuizen, Swanepoel, Muller, Marais, Joubert, Potgieter, du Preez, Jouberts, Olivier, Oosthuizen, Pienaar, Bezuidenhout, Petersen, Burger, de Villiers, de Beers, van Heerdens, Barnard, Isaac, Prinsloo, Fortuin, Grobler, Forster, Visagie) nosi ok. 50% wszystkich Burów.\nNazwiska Burów są również świadectwem zróżnicowanego pochodzenia ich przodków.\nNazwiska burskie według pochodzenia:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=540", "fragment_id": "174578/2", "subtitle": "", "title": "Burowie", "document_id": "174578", "start_index": 3412.0, "parentId": 540.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3358660638332367}, "uuid": "a701bf4a-5080-4b55-8c53-12e90a2e36d5"}, {"page_content": "Kalwinizm afrykanerski – odrębna forma kalwinizmu w Afryce Południowej, wyznawana głównie przez potomków europejskich kolonistów-Afrykanerów (Burów).\nHistoria.\nUznaje się, że kalwinizm był jedną z głównych przyczyn ukształtowania odrębnej narodowości afrykanerskiej. Od 1652 do Kraju Przylądkowego napływali protestanccy emigranci, przede wszystkim z Niderlandów, a także osoby prześladowane z przyczyn religijnych z państw niemieckich i Szkocji. Bardzo duży wpływ wywarli wyznawcy kalwinizmu z Francji (hugenoci), którzy na skutek prześladowań religijnych ze strony katolickiej monarchii zaczęli osiedlać się w południowej Afryce począwszy od lat 1687–1691; ta emigracja trwała przez następnych sto lat.\nTo początkowo wielonarodowościowe środowisko łączyła od początku wspólna religia – kalwinizm. Wkrótce wytworzył się wspólny język tej ludności – afrikaans i (od końca XVIII w. do końca XX w.) poczucie odrębności zarówno od pozostałej ludności europejskiej, jak i tubylczej ludności: Hotentotów i ludów Bantu. Kalwinizm afrykanerski wcześnie został nacechowany silnym patriotyzmem.\nPołudniowoafrykański kalwinizm rozwijał się odrębnie od pozostałych Kościołów reformowanych na świecie. Przyczyną było odizolowanie geograficzne i niechętne nastawienie Afrykanerów do wszelkich religijnych innowacji „z zewnątrz”. Z tego powodu w Południowej Afryce europejskie oświecenie nie wywarło znaczącego wpływu, a do końca XX w. nie było szerszego dialogu teologicznego z innymi kierunkami protestantyzmu.\nOkres wczesnego osadnictwa.\nKalwinizm misyjny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1141754", "fragment_id": "1378995/0", "subtitle": "", "title": "Kalwinizm afrykanerski", "document_id": "1378995", "start_index": 0.0, "parentId": 1141754.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5321904420852661}, "uuid": "430a1838-37a2-4d24-a9ad-04aa3cb1b8a0"}, {"page_content": "Na ukształtowanie się świadomości narodowej Afrykanerów decydujący wpływ miały: język afrikaans (który ostatecznie wyodrębnił się z niderlandzkiego pod koniec XIX wieku) oraz kalwinizm (Holenderski Kościół Reformowany, teoria predestynacji), ten zaś miał przemożny wpływ na rozpoczęcie Wielkiego Treku. Przywódcy religijni m.in. Sarel Cilliers szukali analogii pomiędzy sytuacją starożytnych Izraelitów a współczesnych im Burów. I tak rządzona przez Brytyjczyków Kolonia Przylądkowa to \"Egipt – dom niewoli\", interior Afryki – \"Ziemia Obiecana\", Burowie – \"Naród Wybrany\", Trek – \"wędrówka do Ziemi Obiecanej\", Murzyni – potomkowie Chama). Podkreślano też stałą opiekę Opatrzności nad swoim ludem (\"Będzie dobrze, bo Bóg nas prowadzi\", af. \"Sal dit wel wees, God regeer\"). Boskiej opatrzności przypisywano spektakularne zwycięstwo nad Blood River. Wielki Trek stał się mitem założycielskim nowego narodu.\nProcesy narodotwórcze zostały uwieńczone powstaniem państwowości burskiej w latach 40. XIX wieku. II wojna burska i związana z tym martyrologia tego narodu ostatecznie utrwaliła powstanie narodu afrykanerskiego. Nierówna walka z największym Imperium ówczesnego świata utrwaliła dumę z własnej odrębności, zarówno w stosunku do Brytyjczyków, jak i czarnoskórych Afrykańczyków. Od końca XIX wieku teoretycy afrykanerskiego nacjonalizmu, by zaznaczyć zerwanie związków z Europą, a jednocześnie podkreślić ich miłość do Afryki, zaczęli określać Burów mianem Afrykanerów.\nAfrykanerzy traktują Afrykę jako swoją jedyną ojczyznę, a samych siebie jako jedyny, biały naród (plemię) na kontynencie. Nie uważają więc siebie za Europejczyków mieszkających w Afryce, zachowujących związki z metropolią. &lt;&gt;[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=167486", "fragment_id": "26909/1", "subtitle": "", "title": "Afrykanerzy", "parentId": 167486.0, "start_index": 896.0, "document_id": "26909", "source": "wikipedia", "score": 0.5823594927787781}, "uuid": "463a987e-ce25-4468-b247-08f9e4a64fd9"}, {"page_content": "W 1652 Holenderska Kompania Wschodnioindyjska założyła na południowym krańcu Afryki Kapsztad, jako punkt zaopatrzeniowy dla statków na drodze między Holandią a Holenderskimi Indiami Wschodnimi (obecna Indonezja). W 1806 Wielka Brytania ostatecznie zajęła Kolonię Przylądkową ze stolicą w Kapsztadzie, zamieszkaną przez dużą liczbę Afrykanerów (Burów); poprzednio okupowała ją w latach 1795–1803, aby zapobiec dostaniu się jej w ręce Francuzów, którzy podporządkowali sobie Holandię. Po 1820 zwiększył się napływ Brytyjczyków, co skłoniło tysiące Burów, niechętnych brytyjskim rządom, do wędrówki na północ, gdzie w czasie Wielkiego Treku w końcu lat 30. i na początku lat 40. XIX wieku, tworzyli własne, niezależne republiki. Voortrekkerzy ścierali się z Brytyjczykami, którzy mieli własne plany co do ekspansji w południowej Afryce i z kilkoma afrykańskimi ludami, w tym Basutosi i Zulusami. Ostatecznie Burowie utworzyli dwie republiki, które przetrwały przez dłuższy czas: Republikę Południowoafrykańską (Transwal) (1852–77; 1881–1902) i Wolne Państwo Oranię (1854–1902). W 1902, na mocy traktatu pokojowego kończącego II wojnę burską (1899–1902), Wielka Brytania zajęła obie republiki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88006", "fragment_id": "642701/23", "subtitle": "", "title": "Imperium brytyjskie", "parentId": 88006.0, "start_index": 32327.0, "document_id": "642701", "source": "wikipedia", "score": 0.2972593903541565}, "uuid": "c5c0f8f1-c913-492c-8a89-a0c981727fa9"}]}
{"id": "q_724", "question": "Jak nazywał się chiński działacz polityczny i państwowy, który ukształtował kult swojej osoby i zainicjował „rewolucję kulturalną”?", "answer": [{"page_content": "Wielka Proletariacka Rewolucja Kulturalna (chin. upr. 无产阶级文化大革命, chin. trad. 無產階級文化大革命, pinyin \"wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng\"); często skracane do 文化大革命 (\"wénhuà dà gémìng\", wielka rewolucja kulturalna) lub po prostu 文革 (\"wéngé\", rewolucja kulturalna) – wielki ruch społeczno-polityczny w Chinach zainicjowany w 1966 roku przez Mao Zedonga, jako próba wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Chociaż oficjalnie została zakończona przez Mao w 1969 roku, faktycznie trwała do chwili aresztowania tzw. bandy czworga w 1976 roku.\nTło.\nNarastający konflikt między Mao Zedongiem i Liu Shaoqi.\nZakończona klęską głodu kampania wielkiego skoku z lat 1958–1962 doprowadziła do odsunięcia Mao na boczny tor. Władza przeszła w ręce pragmatycznych, umiarkowanych polityków, skupionych wokół Przewodniczącego ChRL Liu Shaoqi, do których zaliczali się m.in. Deng Xiaoping i Chen Yun. Zapoczątkowali oni okres tzw. „regulacji gospodarki”, wyprowadzając kraj z będącej wynikiem wielkiego skoku ruiny gospodarczej. Zakończona sukcesem poskokowa polityka ekonomiczna doprowadziła do szybkiego rozwoju rolnictwa i przemysłu lekkiego, wzrosły eksport i podaż na rynku wewnętrznym. W planowanej na lata 1966–1970 trzeciej pięciolatce zakładano dalszy rozwój rolnictwa oraz rozbudowę przemysłu ciężkiego. Już na X Plenum Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin we wrześniu 1962 roku Mao uznał politykę gospodarczą Liu Shaoqi jako drogę do przywrócenia kapitalizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85980", "fragment_id": "639650/0", "subtitle": "", "title": "Rewolucja kulturalna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "639650", "parentId": 85980.0, "score": 0.40908485651016235}, "uuid": "019c0e11-2c06-4fc4-8849-f32c447683a9"}, {"page_content": "W 1966 zwolennicy Mao Zedonga proklamowali „rewolucję kulturalną”. Politykę regulacji, która miała na celu złagodzenie skutków \"wielkiego skoku naprzód\", potępiono jako „odbudowę kapitalizmu”. Realizatorzy polityki Liu Shaoqi i Deng Xiaoping zostali odsunięci od władzy. Rządy w Chinach przejęli ludzie skupieni wokół Mao Zedonga i mianowanego na jego następcę marszałka Lin Biao. W kraju władzę sprawowało wojsko. „Rewolucja kulturalna” obok dezorganizacji życia przyczyniła się do bardzo dużej liczby ofiar w ludziach. Śmierć Lin Biao w 1971 umożliwiła pierwszą próbę częściowej rezygnacji z celów „rewolucji kulturalnej”. Staranie te poparł Deng Xiaoping, od 1973 ponownie wicepremier. Ich usiłowania spotkały się z energicznym przeciwdziałaniem radykalnej frakcji w kierownictwie partii. Po śmierci Zhou Enlaia w styczniu 1976, premierem został Hua Guofeng. W kwietniu 1976 na placu Tian’anmen doszło do pierwszych w ChRL masowych wystąpień ludności z żądaniem porzucenia polityki budowania komunizmu i walki klasowej wysuwanych przez Mao Zedonga. Deng Xiaopinga kolejny raz odsunięto od władzy.\nPróby przejęcia kontroli nad światowym ruchem komunistycznym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25622", "fragment_id": "187900/88", "subtitle": "", "title": "Historia Chin", "parentId": 25622.0, "start_index": 114969.0, "document_id": "187900", "source": "wikipedia", "score": 0.38226884603500366}, "uuid": "f4ba2c49-6c11-47db-bca1-a5ed2d7535d0"}, {"page_content": "Po rozpoczęciu w 1966 rewolucji kulturalnej wraz z Deng Xiaopingiem został uznany za reprezentanta \"linii burżuazyjnej\", wkrótce nasiliły się ataki personalne na niego. W 1968 Liu został potępiony, zmuszony do samokrytyki i usunięty ze wszystkich stanowisk i partii. Aresztowany i zamknięty w areszcie domowym wkrótce zniknął. \nDopiero po zakończeniu rewolucji kulturalnej i śmierci Mao w 1976 poznano jego losy. W 1969 zmarł w więzieniu w Kaifengu. Doprowadziły do tego złe warunki życia oraz nieleczona cukrzyca i zapalenie płuc.\nRehabilitacja i upamiętnienie.\nW lutym 1980, po objęciu władzy przez Deng Xiaopinga, został pośmiertnie zrehabilitowany. Od tego momentu jego nazwisko jest stale wymieniane wśród najważniejszych chińskich rewolucjonistów i działaczy państwowych.\n23 listopada 2018 Sekretarz Generalny Komunistycznej Partii Chin Xi Jinping wygłosił przemówienie w Wielkiej Hali Ludowej w Pekinie z okazji zbliżającej się 120. rocznicy urodzin Liu Shaoqi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=639879", "fragment_id": "842138/1", "subtitle": "", "title": "Liu Shaoqi", "source": "wikipedia", "start_index": 1616.0, "parentId": 639879.0, "document_id": "842138", "score": 0.29262953996658325}, "uuid": "e37a992b-3ba0-423f-8464-18ea18b6bd73"}, {"page_content": "Na przełomie lat 50. i 60. nastąpił rozłam radziecko-chiński, w wyniku którego Chiny popadły w długoletni konflikt z blokiem wschodnim. Także dotychczas dobre relacje z Indiami uległy pogorszeniu, co poskutkowało siłowym zajęciem przez Chiny spornych obszarów północnego Kaszmiru (wojna chińsko-indyjska). W 1966 roku zwolennicy frakcji Mao w rządzie ogłosili rewolucję kulturalną, w ramach której politykę regulacji potępiono, a jej zwolenników odsunięto z rządu. W 1969 roku miał miejsce konflikt nad Ussuri, w trakcie którego Chiny starły się z wojskiem ZSRR. Po 1971 (śmierć Lin Biao) Zhou Enlai podjął pierwszą nieudaną próbę rezygnacji z części celów rewolucji kulturalnej, która jak się okazało, była w mniemaniu wielu porażką. Śmierć Mao w 1976 roku doprowadziła do usunięcia z partii frakcji „radykalnej” (banda czworga) i zwolenników rewolucji kulturalnej. Od 1977 roku do władzy stopniowo powracał Deng Xiaoping, który następnie na wiele lat objął władzę w Chinach. Na początku lat 80. Hua Guofenga zastąpili liberalnie nastawieni Zhao Ziyang i Hu Yaobang. W ramach zmian politycznych potępiono rewolucję kulturalną, rehabilitowano osoby represjonowane w trakcie jej trwania, zliberalizowano gospodarkę i kontynuowano politykę „otwarcia na świat” (która została zapoczątkowana przez Mao u schyłku jego życia). W ramach reform dekolektywizowano rolnictwo, utworzono sektor prywatny i utworzono specjalne strefy ekonomiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=864", "fragment_id": "170819/8", "subtitle": "", "title": "Chińska Republika Ludowa", "source": "wikipedia", "start_index": 10534.0, "document_id": "170819", "parentId": 864.0, "score": 0.16369643807411194}, "uuid": "834912b2-b7d2-4396-bc07-b5769c571d4d"}, {"page_content": "Rewolucja kulturalna rozpoczęła się w 1966. Wraz z jej rozpoczęciem Mao i Lin Biao odsunęli od władzy działaczy oskarżonych o \"rewizjonizm\" w tym Deng Xiaopinga i Liu Shaoqiego. Zhou nie opowiedział się za ich odsunięciem i apelował o ich powrót na urzędy. Spowodowało to konflikt Zhou z frakcją maoistyczną w KPCh reprezentowaną przez Lin Biao, Kang Shenga i Chen Boda. Chen Boda zasugerował nawet że sam Zhou powinien zostać odsunięty od władzy jako \"kontrrewolucjonista\". Zhou w obawie przed podzieleniem losu Liu i Denga, wstrzymał się z krytyką rewolucji kulturalnej i zaczął ściślej współpracować z przewodniczącym i jego frakcją. Z tego też powodu w październiku 1966 wyraził swoje poparcie do utworzenia Czerwonej Gwardii. Dziś wiadomo, że poparcie te było jedynie pozorne – w trakcie wizyty japońskich parlamentarzystów w Pekinie przyznał on, że nie zgadza się z polityką Mao, a później wielokrotnie prywatnie wykazywał niechęć wobec samego Mao, którego nienawidził, oraz stworzonej przez niego ideologii maoizmu.\nZhou osobiście uratował się przed prześladowaniami rewolucji kulturalnej. Próbował też ratować przed tym innych polityków, co jednak często nie udawało mu się przez radykalizm hunwejbinów. Udało mu się też zahamować kilka bardzo radykalnych prób reform w maoistowskim stylu. W ostatnim etapie rewolucji kulturalnej stał się obiektem krytyki Mao i jego zwolenników którzy przedstawiali Zhou jako politycznego nieudacznika.\nChoroba i śmierć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=274319", "fragment_id": "1404969/40", "subtitle": "", "title": "Zhou Enlai", "parentId": 274319.0, "start_index": 60868.0, "document_id": "1404969", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "81b468eb-dc66-4f86-9273-4434c7e59ec5"}, {"page_content": "W styczniu 1975 roku Zhou Enlai, dotychczas zapewniający sobie wysoką pozycję, której nie utracił pod koniec lat 60. dzięki zręcznemu lawirowaniu pomiędzy poszczególnymi frakcjami, pochwalając Rewolucję kulturalną i kampanię antykonfucjańską, przedstawił znaną jeszcze przed rewolucją koncepcję głoszącą, że Chiny powinny dążyć do pełnej modernizacji, w czterech głównych sektorach stąd hasło \"czterech modernizacji\". Zawarte w nich wezwanie do reform ekonomicznych całkowicie wykluczało się ideologicznie z programem lansowanym przez Mao podczas wielkiego skoku i rewolucji kulturalnej. Grupa Jiang Qing ostro skrytykowała program Zhou nazywając go „trującym chwastem”. 16 grudnia 1975 roku bandę czworga poważnie osłabiła śmierć Kang Shenga, głównego animatora czystek.\n1976: Koniec rewolucji kulturalnej.\n8 stycznia 1976 zmarł Zhou Enlai. Nowym premierem został Hua Guofeng. Banda czworga wykorzystała śmierć Zhou do zmasowanej nagonki prasowej na niego i Denga.\n5 kwietnia podczas święta zmarłych na placu Tian’anmen setki tysięcy osób zebrało się aby uczcić pamięć zmarłego w styczniu premiera. Święto szybko nabrało charakteru wiecu, na którym wyrażano niezadowolenie wobec sytuacji w państwie. Gdy w nocy Wang Hongwen nakazał usunąć wieńce złożone u stóp Pomnika Bohaterów Ludu, rozpoczęły się zbrojne starcia pomiędzy wojskiem a tłumem; kilka osób zginęło, tysiące pobito i aresztowano. Członkowie bandy czworga postanowili wykorzystać zamieszki i usunęli ponownie Denga i inne osoby zrehabilitowane przez Zhou.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85980", "fragment_id": "639650/12", "subtitle": "", "title": "Rewolucja kulturalna", "parentId": 85980.0, "start_index": 17153.0, "document_id": "639650", "source": "wikipedia", "score": 0.14239604771137238}, "uuid": "f8873f5a-0982-4963-b3de-dfacf16832b5"}, {"page_content": "Po klęsce wielkiego skoku naprzód Mao został odsunięty na boczny tor w efekcie czego skupił się na rywalizacji ideologicznej z przeciwnikami wewnątrz partii. Władza w państwie należała do umiarkowanych polityków skupionych wokół Przewodniczącego ChRL Liu Shaoqi, do których zaliczali się m.in. Deng Xiaoping i Chen Yun. W 1966 roku obawiając się zupełnego odsunięcia z partii zaczął planować swój powrót na szczyt, połączony z rozprawą z politycznymi przeciwnikami. Powrócił do wielkiej polityki organizując ruch społeczno-polityczny znany jako rewolucja kulturalna. Politycy ci zapoczątkowali okres tzw. „regulacji gospodarki”, wyprowadzając kraj z będącej wynikiem wielkiego skoku ruiny gospodarczej. Zakończona sukcesem poskokowa polityka ekonomiczna doprowadziła do szybkiego rozwoju rolnictwa i przemysłu lekkiego. Rewolucja stanowiła próbę wyeliminowania jego politycznych rywali i wprowadzenia w życie własnych koncepcji ideologicznych (maoizmu). Mao skrytykował politykę gospodarczą Liu Shaoqi jako drogę do przywrócenia kapitalizmu i rozpoczął powrót do pierwotnych założeń gospodarczych KPCh eliminując przy tym umiarkowane skrzydło partii.\nJeszcze w 1969 roku jako swojego następcę wybrał Lin Biao. Relacje między nim a Mao pogorszyły się w 1970 roku, gdy wpływy Lina w partii uczyniły go drugim człowiekiem w państwie. W efekcie, gdy w 1971 roku doszło do katastrofy lotniczej, w której zginął Lin Biao, media być może w celu dyskredytacji polityka podały do informacji, że zginął on w trakcie próby przedostania się do ZSRR będącego głównym wrogiem Chin. Według niektórych źródeł katastrofa była w istocie zamachem zleconym przez Mao lub Zhou Enlaia, którzy obawiali się Lin Biao.\nPolityka zagraniczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73006", "fragment_id": "647816/35", "subtitle": "", "title": "Mao Zedong", "source": "wikipedia", "start_index": 47289.0, "document_id": "647816", "parentId": 73006.0, "score": 0.1672283262014389}, "uuid": "27e745c0-da11-42c6-b8f8-feadf8dc79f1"}, {"page_content": "W październiku 1966 roku Enver Hodża wygłosił przemówienie na plenum Komitetu Centralnego Albańskiej Partii Pracy, podczas którego o polityce wewnętrznej Chin wypowiedział się następująco:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nZostaliśmy poinformowani o ostatnich wydarzeniach w Chinach i obserwowaliśmy je za pośrednictwem chińskiej prasy i Xinhua. Komunistyczna Partia Chin i jej Komitet Centralny nie przekazały naszej partii ani jej Komitetowi Centralnemu żadnych specjalnych koleżeńskich informacji. Uważamy, że jako partia tak blisko związana z naszą, powinna była nas lepiej informować w sposób internacjonalistyczny, zwłaszcza w tych ostatnich miesiącach.\nHodża przeanalizował wydarzenia w Chinach; skrytykował między innymi fakt, że Komunistyczna Partia Chin nie odbyła żadnego kongresu od dziesięciu lat i że od czterech lat nie zwoływano plenum Komitetu Centralnego, co nie miało miejsca w innych partiach o charakterze marksistowsko-leninowskich. Według niego, kult Mao Zedonga „został podniesiony do nieba w obrzydliwy i sztuczny sposób”; dodał również, że zapoznając się z celami chińskiego przywódcy, ma się wrażenie, że wszystko, co jest stare w kulturze chińskiej i światowej, powinno zostać odrzucone bez dyskusji i powinna zostać stworzona nowa kultura, która jest nazywana proletariacką.\nPo rozpoczęciu rewolucji kulturalnej w Chinach, w Albanii rozpoczęto rewolucję ideologiczną i kulturalną; ta, w odróżnieniu od chińskiej, była przedstawiana jako kontynuację polityki podejmowanej przez Albanię od czasu przejęcia władzy przez Envera Hodżę; albańska rewolucja różniła się od chińskiej tym, że albańska armia nie odegrała znaczącej roli, nie było albańskiego odpowiednika Czerwonej Gwardii ani nie było napływów zwolenników rewolucji z prowincji do stolicy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5489818", "fragment_id": "317285/8", "subtitle": "", "title": "Rozłam chińsko-albański", "source": "wikipedia", "start_index": 11955.0, "parentId": 5489818.0, "document_id": "317285", "score": 0.25830236077308655}, "uuid": "f53a8cc0-229d-4a29-ab0c-3d2bbf6ba81f"}, {"page_content": "Za preludium rewolucji kulturalnej uważany jest artykuł protegowanego Jiang Qing, Yao Wenyuana z 10 listopada 1965 roku. W tekście tym skrytykowana została sztuka Wu Hana, \"Dymisja Hai Rui\". Napisana w 1961 roku sztuka odczytywana była jako zakamuflowana krytyka polityki Mao Zedonga. Artykuł w istocie był wymierzony w Peng Zhena, będącego zwierzchnikiem Wu Hana. Peng próbował uniemożliwić rozpowszechnienie artykułu, w krótkim czasie został on jednak przedrukowany w wielu gazetach oraz w dazibao.\nRewolucja kulturalna.\n1966: Masowe czystki.\nZa właściwy początek rewolucji kulturalnej uważane jest rozszerzone posiedzenie Biura Politycznego KC KPCh z 16 maja 1966 roku. Została na nim utworzona Grupa do spraw Rewolucji Kulturalnej, w skład której weszli najradykalniejsi działacze partyjni, m.in. Jiang Qing, Chen Boda, Kang Sheng, Yao Wenyuan i Zhang Chunqiao. Grupa ta, co istotne, nie podlegała sekretariatowi KPCh, podlegając de facto jedynie samemu Mao. Obwieszczono, że zadaniem Grupy jest walka z zakamuflowanymi antysocjalistycznymi działaczami burżuazyjnymi ukrytymi w strukturach partii. Chociaż do wymienienia wrogów z imienia jeszcze nie doszło, już 18 maja dokonana została pierwsza czystka. Peng Zhen został pozbawiony wszystkich stanowisk, a wraz z nim Yang Shangkun, Lu Dingyi oraz główny rywal Lin Biao w armii, Luo Ruiqing.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85980", "fragment_id": "639650/2", "subtitle": "", "title": "Rewolucja kulturalna", "parentId": 85980.0, "start_index": 3248.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639650", "score": 0.24537959694862366}, "uuid": "0981e9fd-2fb3-41cc-a3af-a8f2c9f193e5"}, {"page_content": "Po rozpoczęciu rewolucji kulturalnej, Kang został 16 maja 1966 roku jednym z członków Grupy do spraw Rewolucji Kulturalnej, zostając jej doradcą. Był głównym inicjatorem masowych represji, zyskując sobie miano \"chińskiego Berii\". Bezpośrednio inspirował ataki na m.in. marszałka He Longa. W 1969 roku prawdopodobnie nakazał otruć Li Zongrena, prezydenta Republiki Chińskiej od 1949 do 1950 roku.\nZmarł w wyniku nowotworu 16 grudnia 1975 roku. Po dojściu do władzy Deng Xiaopinga potępiony. W 1980 roku został pośmiertnie wyrzucony z partii, a jego trumnę usunięto z cmentarza dla zasłużonych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1208593", "fragment_id": "1125608/1", "subtitle": "", "title": "Kang Sheng", "parentId": 1208593.0, "start_index": 1655.0, "document_id": "1125608", "source": "wikipedia", "score": 0.21078670024871826}, "uuid": "1e78f5ac-f63f-413a-acb9-0b967f4b45c4"}]}
{"id": "q_725", "question": "W którym wieku zniesiono niewolnictwo w USA?", "answer": [{"page_content": "Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych – kontynuacja niewolnictwa zapoczątkowanego na terenie późniejszych Stanów Zjednoczonych w początkach XVII wieku i trwającego prawnie i obyczajowo aż do jego konstytucyjnego zniesienia 6 grudnia 1865 roku. Niewolnictwo istniało we wszystkich koloniach angielskich aż do amerykańskiej wojny o niepodległość, po czym 13 stanów przejęło instytucję niewolnictwa i pracy przymusowej, a następnie rozszerzało niewolnictwo na przybywające terytoria i nowe stany.\nDelaware już w pierwszej swojej konstytucji z 1776 zakazało importu i sprzedaży niewolników na terenie stanu, w 1783 niewolnictwo zlikwidowano w Massachusetts. W Pensylwanii dzieci niewolników miały uzyskać wolność po ukończeniu 28. roku życia, podobnie w Connecticut i Rhode Island. W Nowym Jorku niewolników uwolniono w 1785, a w 1786 w New Jersey. Zakaz niewolnictwa w terytoriach federalnych na północ od rzeki Ohio uchwalił Kongres w 1787. W stanach południowych niewolnictwo funkcjonowało do zakończenia wojny secesyjnej w 1865 i wejścia w życie 13. poprawki do konstytucji.\nNiewolnicy w stanach południowych.\nNiewolnictwo utrzymało się w stanach południowych, mimo iż pod koniec XVIII wieku zmalała gospodarcza potrzeba niewolnictwa. Dotychczasowa gospodarka Południa opierająca się na eksporcie tytoniu, indygo i ryżu, stawała się coraz mniej opłacalna. Zaczęło brakować pracy dla niewolników, a ich ceny spadały. Jednak na Południu bano się skutków uwolnienia niewolników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129056", "fragment_id": "13514/0", "subtitle": "", "title": "Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych", "parentId": 129056.0, "start_index": 0.0, "document_id": "13514", "source": "wikipedia", "score": 0.7332510948181152}, "uuid": "4f8d036c-f02a-4b04-958f-783a53bd02b8"}, {"page_content": "Zniesienie niewolnictwa (rzadko manumisja z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;manumission&lt;/&gt;, od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;manumisso&lt;/&gt;; także: wyzwolenie niewolników, emancypacja niewolników) – w wąskim sensie: akt prawny znoszący niewolnictwo, w szerszym: proces społeczny do tego prowadzący.\nOdpowiednie prawa umożliwiające zniesienie niewolnictwa (w indywidualnych przypadkach, czyli wyzwalające niewolnika) istniały w większości społeczeństw z systemem niewolniczym, m.in. w starożytnej Grecji i starożytnym Rzymie. W czasach współczesnych termin odnosi się do zniesienia niewolnictwa w cywilizacji zachodniej. W 1823 niewolnictwo zniesiono w Chile, w 1829 w Meksyku. W 1833 Wielka Brytania uchwaliła zniesienie niewolnictwa w imperium brytyjskim. Następnie uczyniła to Francja (1848) i Peru (1854). W Stanach Zjednoczonych nastąpiło to w wyniku wojny secesyjnej (1863 Proklamacja Emancypacji, 1865 13. poprawka do konstytucji). Brazylia była ostatnim państwem Ameryki Łacińskiej znoszącym niewolnictwo (1888).\nW XX w. likwidacja niewolnictwa stała się przedmiotem umów i praw międzynarodowych, m.in. sponsorowanych przez Ligę Narodów (Konwencja w sprawie niewolnictwa podpisana w Genewie 25 września 1926), później ONZ.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2925302", "fragment_id": "1187006/0", "subtitle": "", "title": "Zniesienie niewolnictwa", "document_id": "1187006", "start_index": 0.0, "parentId": 2925302.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5635900497436523}, "uuid": "a913eb52-c6bb-4b0b-aa2a-e65a880e871c"}, {"page_content": "Abolicjonizm (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;abolitio&lt;/&gt; „zniesienie, umorzenie” i \"-izm\" z gr. ισμός \"ismos\" „wiedza”) – w XVIII i XIX wieku ruch społeczno-polityczny i ideowy w Europie (głównie w Wielkiej Brytanii i Francji) i obu Amerykach (głównie w Stanach Zjednoczonych), stawiający sobie za zadanie zniesienie niewolnictwa i związanego z nim handlu ludźmi.\nEwolucja.\nRuch został zapoczątkowany przez kwakrów żyjących w angielskich koloniach w Ameryce Północnej. Zyskał poparcie czołowych autorytetów Europy, przede wszystkim angielskich i francuskich filozofów oświecenia. Pierwsze towarzystwa abolicyjne powstały w 2. połowie XVIII wieku – w 1753 w Wielkiej Brytanii, w 1775 w USA, i w 1788 we Francji. Wybitnymi działaczami abolicjonizmu byli m.in. Granville Sharp i Thomas Clarkson (Wielka Brytania), Benjamin Franklin, Anthony Benezet i Benjamin Rush (USA), Henri Grégoire i Jacques Pierre Brissot (Francja).\nW okresie rewolucji francuskiej 1789–1799 na mocy decyzji Konwentu Narodowego z 4 lutego 1794 Francuzom zakazano handlu niewolnikami i zniesiono niewolnictwo w koloniach francuskich. Była to pierwsza decyzja w tej sprawie podjęta przez władze państwowe. Została jednak odwołana 20 maja 1802 przez Napoleona Bonaparte. Znacznie większy wpływ na sytuację niewolników w koloniach francuskich miało zwycięskie powstanie niewolników we francuskiej kolonii Saint-Domingue (wybuchło w nocy z 22 na 23 sierpnia 1791), które doprowadziło w roku 1804 do proklamowania niepodległości Haiti, państwa byłych niewolników, na które odtąd powoływali się abolicjoniści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139", "fragment_id": "180817/0", "subtitle": "", "title": "Abolicjonizm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 139.0, "document_id": "180817", "score": 0.5144333243370056}, "uuid": "b47f47ca-dd44-4890-a8ba-4b6ec0b68fa3"}, {"page_content": "Istotny wpływ na losy niewolnictwa miała polityka Wielkiej Brytanii, gdzie w 1807 uchwalono zakaz udziału obywateli brytyjskich w handlu niewolnikami, w 1833 zniesiono niewolnictwo w części kolonii brytyjskich (ostatecznie w 1843), a w połowie lat 60. XIX wieku doprowadzono do likwidacji transatlantyckiego handlu niewolnikami. Również Francja w początkach 1848 na wniosek François Arago zniosła niewolnictwo w swoich koloniach.\nW USA walka o abolicję była trudna ze względu na oparcie na niewolnictwie plantacyjnej gospodarki południowych stanów – zaniepokojone zamachem na swój dotychczasowy tryb życia i wyborem Abrahama Lincolna na prezydenta ogłosiły secesję, co w konsekwencji doprowadziło do wybuchu wojny secesyjnej. W 1863 proklamowana została emancypacja czarnoskórych zamieszkujących południowe stany, natomiast w 1865 roku 13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych zniosła niewolnictwo na terenie całego kraju.\nW Ameryce Południowej kraje uzyskujące niepodległość same znosiły niewolnictwo, kolejno: Chile (1823), Meksyk (1829), Boliwia (1831), Urugwaj (1842), Ekwador (1851), Peru i Wenezuela (1854); na Kubie dokonał tego w 1880 rząd hiszpański. W Brazylii w 1880 zostało założone Brazylijskie Stowarzyszenie do Walki z Niewolnictwem, a w 1888 parlament zniósł ostatecznie niewolnictwo.\nZobacz też.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139", "fragment_id": "180817/1", "subtitle": "", "title": "Abolicjonizm", "parentId": 139.0, "start_index": 1597.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180817", "score": 0.8422321081161499}, "uuid": "c932ffb0-b3ed-475b-b3fd-dd74273061b4"}, {"page_content": "Pod koniec XVIII wieku zwolennicy zniesienia niewolnictwa zaczęli odnosić jednak pierwsze sukcesy. W 1772 roku decyzją Williama Murraya, ówczesnego Lorda Najwyższego Sędziego Anglii i Walii, niewolnicy, którzy dotarli na Wyspy Brytyjskie otrzymywali wolność. W 1778 roku z inicjatywy Thomasa Jeffersona, Wirginia stała się pierwszym stanem USA, do którego zakazano sprowadzać niewolników na sprzedaż. Przybyszom z innych stanów zezwolono wówczas jedynie na ściągnięcie własnych niewolników w celach niekomercyjnych, zaś nielegalna sprzedaż niewolników była surowo karana. Pierwszym krajem, który zakazał handlu niewolnikami została w 1792 roku Dania. W 1807 roku na mocy ustawy \"Slave Trade Act\" z 25 marca handlu niewolnikami zakazano w Wielkiej Brytanii. Odtąd Royal Navy zaczęła podejmować działania zmierzające do ograniczenia handlu niewolnikami również przez inne kraje, traktując go jako odmianę piractwa i karząc śmiercią za posiadanie niewolników na pokładzie. Proces odchodzenia od handlu niewolnikami na obszarze całych Stanów Zjednoczonych rozpoczął się z kolei w roku 1794, kiedy to Kongres Stanów Zjednoczonych zakazał budowy lub wyposażania statków przeznaczonych do handlu niewolnikami. W 1807 roku Kongres zakazał natomiast importu niewolników począwszy od 1808 r. na podstawie art. 1 paragraf 9 Konstytucji. Jednocześnie jednak zachowano możliwość handlu niewolnikami na obszarze Stanów Zjednoczonych.\nW niewielkich koloniach Francji niewolnictwo zostało zakazane 4 lutego 1794 r. Ustawa z 20 maja 1802 zachowywała niewolnictwo i handel niewolnikami w koloniach odzyskanych przez pokój w Amiens. Wymuszenie przywrócenia niewolnictwa spadło m.in. na polskie oddziały wysłane przez Napoleona Bonaparte na Santo Domingo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3663612", "fragment_id": "1305331/7", "subtitle": "", "title": "Transatlantycki handel niewolnikami", "parentId": 3663612.0, "start_index": 11103.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1305331", "score": 0.39916086196899414}, "uuid": "cbd37dd5-69e0-4194-b8b0-46f667ef30e7"}, {"page_content": "Juneteenth (Juneteenth National Independence Day), Dzień Wyzwolenia (od niewolnictwa) – oficjalne święto w USA, obchodzone 19 czerwca, upamiętniające zniesienie niewolnictwa w Stanach Zjednoczonych. Nazywane też Jubilee Day (Dzień Jubileuszowy), Emancipation Day (Dzień Emancypacji), Liberation Day (Dzień Wyzwolenia) i Freedom Day (Dzień Wolności). Od 2021 Juneteenth jest uznawane jako oficjalne święto stanowe. Społeczności afroamerykańskie i działacze społeczni w USA starają się o uznanie Juneteenth jako święta państwowego w całym kraju.\nEtymologia nazwy święta to portmonteau, złożone z angielskich słów June (czerwiec) i nineteenth (dziewiętnasty).\nŚwięto Juneteenth upamiętnia datę 19 czerwca roku 1865, tuż po zakończeniu wojny secesyjnej, kiedy generał armii unijnej Gordon Granger proklamował publicznie w mieście Galveston, że wszyscy niewolnicy w stanie Teksas są niniejszym oficjalnie wolni. Zniesienie niewolnictwa w stanach konfederacyjnych zostało oficjalnie obwieszczone już w roku 1862 przez Proklamację Emancypacji prezydenta Abrahama Lincolna, która to proklamacja weszła w życie 1 stycznia 1863, zmieniając prawny status 3,5 miliona Afroamerykanów w stanach południowych z niewolników na wolnych. Mimo proklamacji, niewolnictwo było nadal legalne w stanach południowych do końca wojny, oraz legalne i praktykowane jeszcze w Delaware i Kentucky aż do 6 grudnia 1865, kiedy została ratyfikowana 13. poprawka do konstytucji USA, konstytucyjnie znosząca niewolnictwo oraz pracę przymusową w całym kraju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4834659", "fragment_id": "307921/0", "subtitle": "", "title": "Juneteenth", "document_id": "307921", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4834659.0, "score": 0.5935032963752747}, "uuid": "b3d0ebaf-5784-4fad-92e8-26f3e81fed72"}, {"page_content": "Z czasem biali zaczęli żywić przekonanie o niemoralności tego systemu. W roku 1772 niewolnictwo zostało uznane za nielegalne w Anglii i Walii (sprawa Jamesa Somerseta). W 1776 r. Thomas Jefferson zamierzał umieścić w Deklaracji Niepodległości USA potępienie niewolnictwa jako \"okrutnej wojny przeciw samej naturze ludzkiej,\" lecz nie znalazł poparcia wśród reszty delegatów na Kongres Kontynentalny. Konstytucja USA zakazała jedynie sprowadzania niewolników począwszy od 1807 r. Pierwszym krajem, który zakazał handlu niewolnikami, została w 1792 roku Dania. Pierwszym państwem, które formalnie zakazało niewolnictwa (4 lutego 1794 r.) była rewolucyjna Francja, jednak wkrótce Napoleon Bonaparte je przywrócił (1802). Handlu niewolnikami zakazano postanowieniami kongresu wiedeńskiego w 1815, lecz nadal wolno było ich posiadać. W koloniach brytyjskich handel ludźmi zniesiono w 1807, instytucję niewolnictwa w 1833 (z wyjątkiem Cejlonu oraz terytoriów podległych Kompanii Wschodnioindyjskiej, gdzie zniesiono je ostatecznie w 1843), we francuskich w 1848, w USA w 1865 (13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych), w Brazylii w 1888 r. Zakaz niewolnictwa powtórzono na międzynarodowych kongresach w Berlinie w 1885 i Brukseli w 1890 r.\nLiga Narodów w roku 1926 zakazała niewolnictwa (Konwencja w sprawie niewolnictwa), jednak przetrwało ono formalnie aż do połowy XX wieku – Arabia Saudyjska zabroniła go dopiero w 1962 r., a Mauretania w 1981 r.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4721877", "fragment_id": "780673/10", "subtitle": "", "title": "Historia niewolnictwa", "source": "wikipedia", "start_index": 15934.0, "parentId": 4721877.0, "document_id": "780673", "score": 0.7126122713088989}, "uuid": "b38ab873-3fcf-431b-875e-591653eddb4b"}, {"page_content": "Niewolnictwo na terenie Stanów Zjednoczonych było usprawiedliwiane argumentami religijnymi, społecznymi, gospodarczymi i biologicznymi, często złączonymi ze sobą. Już w poł. XVIII wieku w Nowej Anglii pojawiające się postulaty zniesienia niewolnictwa spotkały się ze sprzeciwem motywowanym treścią Biblii. Znaczącą rolę w tym odegrał George Whitefield, anglikański kaznodzieja, jeden z założycieli metodyzmu oraz prekursor ruchu ewangelikalnego. To on swoimi kazaniami doprowadził do ponownego wprowadzenia niewolnictwa w Georgii w 1751 roku, zniesionego rok wcześniej. Sam też kupił niewolników do pracy na swojej plantacji oraz w domu dziecka Bethesda Orphanage. Biblijne usankcjonowanie niewolnictwa propagowały główne wyznania protestanckie, a do podstawowych argumentów należały „znamię Kaina” oraz „przekleństwo Chama”, skutkujące czarną skórą oraz niewolnictwem ich potomków, za których uważano Afroamerykanów.\nOkoło połowy XIX wieku doszło do rozłamu wśród baptystów, metodystów i prezbiterian na tle akceptacji niewolnictwa, w związku z czym powstały denominacje północne i południowe (proniewolnicze). Np. Richard Furman, przewodniczący Południowej Konwencji Baptystów w Południowej Karolinie twierdził, że „prawo do trzymania niewolników jest jasno określone w Piśmie Świętym, zarówno poprzez przykazanie, jak i przykład”. Jefferson Davis, prezydent CSA pisał, że niewolnictwo „zostało ustanowione dekretem Wszechmogącego Boga, [...] jest usankcjonowane w Biblii, w obu Testamentach, od Księgi Rodzaju do Objawienia, [...] istniało we wszystkich epokach, zostało znalezione wśród ludzi najwyższej cywilizacji i w krajach o najwyższej biegłości w sztuce”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129056", "fragment_id": "13514/8", "subtitle": "", "title": "Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych", "document_id": "13514", "start_index": 11216.0, "parentId": 129056.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5869208574295044}, "uuid": "50f61d07-e2fc-47fb-8505-9381bf36ae24"}, {"page_content": "Stany niewolnicze – stany w USA, w których legalne było wykorzystywanie niewolniczej siły roboczej. Niewolnikami w tych stanach byli przede wszystkim czarnoskórzy Afrykanie uprowadzeni z rodzimego kontynentu lub ich potomkowie urodzeni w Ameryce. Niewolnictwo było jedną z przyczyn wybuchu wojny secesyjnej i zostało zdelegalizowane na mocy 13. poprawki do Konstytucji w roku 1865.\nStany niewolnicze.\nPiętnaście stanów USA w momencie wybuchu wojny miało zalegalizowane prawnie niewolnictwo. Były to: Alabama, Arkansas, Delaware, Floryda, Georgia, Kentucky, Luizjana, Maryland, Missisipi, Missouri, Karolina Południowa, Karolina Północna, Tennessee, Teksas i Wirginia (wówczas jeszcze stanowiąca jeden stan z Wirginią Zachodnią), a w Dystrykcie Kolumbii przed wybuchem wojny wolno było posiadać niewolników, choć handel nimi był zakazany. Niewolnictwo było również praktykowane na Terytorium Nebraski i na Terytorium Indiańskim na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku. Ostatnim stanem na północy, który zakazał niewolnictwa, było New Jersey w roku 1804, aczkolwiek prawo stanowe pozwoliło na zatrzymanie przez właścicieli niewolników w określonym wieku jako tzw. „dożywotnich terminatorów”, oczywiście do wejścia w życie XIII. Poprawki Do Konstytucji.\nJedenaście z tych stanów w roku 1860 zadeklarowało secesję od Unii i w roku następnym ogłosiło powstanie Skonfederowanych Stanów Ameryki; Delaware, Kentucky i Maryland nie opuściły Unii, a Wirginia Zachodnia wstąpiła do niej po oderwaniu się od Wirginii.\nPoczątki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1477027", "fragment_id": "233313/0", "subtitle": "", "title": "Stany niewolnicze", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1477027.0, "document_id": "233313", "score": 0.4407438635826111}, "uuid": "56d770e7-62d7-4a3e-97cd-07da86598a6f"}, {"page_content": "Stany wolne – określenie odnoszące się do tych stanów USA, w których, w odróżnieniu od stanów niewolniczych, przed wybuchem wojny secesyjnej niewolnictwo było zakazane od początku, lub też zostało zlikwidowane w okresie \"ante bellum\".\nPodłoże.\nNowa Anglia i tzw. \"Stany Środkowoatlantyckie\", czyli Nowy Jork, Pensylwania i New Jersey, uznawały niewolnictwo za legalne w XVII, XVIII, a nawet w początkach XIX wieku, ale w ciągu kilkudziesięciu lat przed wybuchem wojny secesyjnej niemal wszyscy niewolnicy zostali wyzwoleni na podstawie szeregu ustaw.\nPierwszym regionem USA całkowicie wolnym od niewolnictwa był Środkowy Zachód, gdzie w roku 1787, tuż przed ratyfikowaniem Konstytucji, weszło w życie \"zarządzenie północno-zachodnie\". Stany utworzone na tym obszarze – Ohio, Indiana, Michigan, Illinois, Wisconsin i Minnesota – zostały zasiedlone przez przybyszów z Nowej Anglii, imigrantów z Europy, a ponadto zagwarantowano możliwość swobodnego osiedlania się tam weteranom wojny o niepodległość. Z tych przyczyn region był całkowicie wolny, a nurtem rzeki Ohio oraz Linią Masona-Dixona oddzielony od stanów południowych, które w tej sytuacji próbowały poszerzać liczbę stanów z legalnym niewolnictwem ku zachodowi. Podział ów legł u podstawy określania jednych stanów jako \"wolne\", drugich zaś jako \"niewolnicze\". Rolniczy w tym czasie Midwest (Środkowy Zachód), w czasach kolonialnych rywalizujący ze zurbanizowanym i uprzemysłowionym Wschodem, zjednoczył się z północno-wschodnimi stanami, już wolnymi od niewolnictwa, tworząc wspólnie zwarty blok stanów, w których niewolnictwo było zakazane.\nOsadnicy przeciwni niewolnictwu w \"Bleeding Kansas\" po roku 1850 nazywani byli \"freestaterami\", ponieważ walczyli (zwycięsko) o przyjęcie Kansas do Unii jako stan wolny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1477129", "fragment_id": "233342/0", "subtitle": "", "title": "Stany wolne", "parentId": 1477129.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "233342", "score": 0.4301450848579407}, "uuid": "872e1ebf-8a94-4b5f-9adc-22cf93b2735b"}]}
{"id": "q_726", "question": "Co jest główną nagrodą na Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze?", "answer": [{"page_content": "Festiwal Piosenki Rosyjskiej – festiwal muzyczny, organizowany w Zielonej Górze w latach 2008–2013, nawiązujący do odbywającego się w tym samym mieście Festiwalu Piosenki Radzieckiej w latach 1965–1989.\nHistoria.\n24 października 2006 zielonogórscy radni niemal jednomyślnie podjęli uchwałę o zorganizowaniu w Zielonej Górze Festiwalu Piosenki Rosyjskiej. Impulsem do decyzji była wypowiedź ministra spraw zagranicznych Rosji Siergieja Ławrowa, który zaproponował polskiej minister Annie Fotydze powrót do odbywającego się przez ponad 20 lat Festiwalu Piosenki Radzieckiej, na którego edycjach debiutowali kiedyś nowi artyści. Pomysły organizacji festiwalu narodziły się też w Kołobrzegu i Olsztynie. Według przyjętych przez zielonogórskich radnych założeń festiwal miał być świętem piosenki i kultury rosyjskiej. Festiwalowi towarzyszyły imprezy tematyczne – jazzowe i młodzieżowe w klubach na terenie Zielonej Góry i regionu. Zwycięzcy festiwalu nagradzani byli, podobnie jak na Festiwalu Piosenki Radzieckiej, złotymi, srebrnymi i brązowymi samowarami.\nEliminacje do pierwszej edycji FPR rozpoczęły się w marcu 2008 w Zielonej Górze. Pierwszy Festiwal Piosenki Rosyjskiej nawiązujący swą formułą do dawnych Festiwali Piosenki Radzieckiej odbył się w Zielonej Górze w dniach 6–7 czerwca 2008.\nW 2010 r. zmieniono regulamin festiwalu. Od ówczesnej edycji w konkursie brali udział wyłącznie profesjonalni artyści estradowi. Od 2014 roku festiwal jest zawieszony z powodu konfliktu na Ukrainie.\nGoście Festiwalu.\nW charakterze gości na festiwalu występowali między innymi: Alina Artz, Arash, Dima Biłan, Michael Bolton, Julio Iglesias Jr., Lew Leszczenko, Alexander Rybak, Slava, Paweł Sokołow, Waleria, grupy Fabrika, Gorod 312, Iwanuszki International, Korni, Lube, Zwieri i Ziemljanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1997975", "fragment_id": "387122/0", "subtitle": "", "title": "Festiwal Piosenki Rosyjskiej", "document_id": "387122", "start_index": 0.0, "parentId": 1997975.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "8f702c01-2ff1-4b22-a955-6ffdf3c3b929"}, {"page_content": "Samowar (ros. \"самовар\") – urządzenie do przygotowywania herbaty, charakterystyczne szczególnie dla Rosji i Iranu. Klasyczna konstrukcja składa się ze zbiornika na wodę, przez który przechodzi pionowo rura na węgiel drzewny, z rusztem u dołu. W dolnej części zbiornika samowara znajduje się kranik do spuszczania wody, a u góry miejsce na czajniczek na esencję. Znane w świecie wytwórnie samowarów znajdują się w Tule, Moskwie i Petersburgu.\nWspółczesne samowary zamiast podgrzewania wody węglem drzewnym wykorzystują do tego celu elektryczne grzałki.\nW Tule, przy tamtejszej fabryce samowarów, znajduje się muzeum tulskich samowarów. \n„Złoty Samowar” był główną nagrodą przyznawaną na Festiwalu Piosenki Radzieckiej oraz na Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze.\nSamowar turystyczny jest to lekka wersja samowara przeznaczona do gotowania wody w warunkach obozowych, przy użyciu turystycznego paliwa stałego lub też drobnych gałązek, szyszek i podobnych rozdrobnionych materiałów palnych. Podobnie jak tradycyjny samowar składa się on z paleniska, kominka (płomienicy) i otaczającego kominek płaszcza wodnego. Spotykane nazwy handlowe to Kelly Kettle, Survival Kettle, Storm Kettle, Thermette, Volcano Kettle. W Nowej Zelandii ten rodzaj samowara znany jest pod nazwą Benghazi boiler.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=176368", "fragment_id": "5297/0", "subtitle": "", "title": "Samowar", "parentId": 176368.0, "start_index": 0.0, "document_id": "5297", "source": "wikipedia", "score": 0.1969882994890213}, "uuid": "0250a094-5c20-4e27-8d3b-46a53d5495f2"}, {"page_content": "Festiwal Piosenki Radzieckiej – festiwal muzyczny, organizowany w latach 1965–1989 w Zielonej Górze.\nHistoria.\nPierwsze edycje festiwalu organizowało Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej. Z czasem do współpracy w organizacji dołączyło Ministerstwo Kultury i Sztuki. Głównymi nagrodami były Złote, Srebrne i Brązowe Samowary.\nPierwszy festiwal odbył się w 1965 roku. Festiwal cieszył się największą popularnością w latach 70. Ostatnia edycja odbyła się w czerwcu 1989 roku.\nProwadzącymi festiwalu byli m.in.: Krystyna Loska, Jan Suzin, Tadeusz Sznuk, Edyta Wojtczak, Maria Wróblewska. W skład jury wchodzili m.in.: Aleksander Bardini, Tadeusz Wojciech Maklakiewicz, Czesław Niemen, Władysław Szpilman, Wojciech Trzciński. Występom wykonawców towarzyszyli dyrygenci ze swymi orkiestrami (m.in. Stefan Rachoń z Orkiestrą Polskiego Radia i Telewizji, Zygmunt Hassa, Henryk Debich). Kierownikiem muzycznym festiwalu był Jerzy Milian.\nLaureatami festiwalu byli m.in.: Małgorzata Ostrowska (1975), Urszula Kasprzak (1977). Na festiwalu wystąpili również m.in.: Michał Bajor, Mieczysław Fogg, Anna German, Irena Jarocka, Grażyna Łobaszewska, Alicja Majewska, Maryla Rodowicz (1979), Janusz Panasewicz (w 1981), Łucja Prus, Irena Santor, Urszula Sipińska, Zdzisława Sośnicka, Izabela Trojanowska, Budka Suflera, Czerwone Gitary, Trubadurzy. Na festiwalu występowali również artyści ze Związku Radzieckiego (m.in. Ałła Pugaczowa i Żanna Biczewska).\nW okresie festiwalu odbywały się również inne wydarzenie kulturalne poświęcone przyjaźni polsko-radzieckiej: festiwal dziecięcych zespołów pieśni i tańca Barwy Przyjaźni, Dni Literatury Radzieckiej, polsko-radzieckie plenery malarskie, kiermasze płyt muzycznych i książek.Odpowiednikiem festiwalu w ZSRR był Festiwal Piosenki Polskiej w Witebsku, który odbył się w 1988 i 1990.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554249", "fragment_id": "1578525/0", "subtitle": "", "title": "Festiwal Piosenki Radzieckiej", "parentId": 554249.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1578525", "score": 0.3393900990486145}, "uuid": "0f04cc1a-ec94-4e9e-91e6-0c4e055bd00e"}, {"page_content": "Natalia Sikora (ur. 20 kwietnia 1986 w Słupsku) – polska aktorka i piosenkarka, zwyciężczyni drugiej edycji programu TVP2 \"The Voice of Poland\".\nŻyciorys.\nEdukacja.\nJest absolwentką Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie (2010).\nKariera.\nRozpoczęła karierę muzyczną w wieku 13 lat występami w Młodzieżowym Centrum Kultury w Słupsku. Tam też związała się z Teatrem Rondo oraz zespołem Magmen. Jest laureatką wielu prestiżowych konkursów i przeglądów wokalno-aktorskich.\nJest aktorką Teatru Polskiego w Warszawie.\nOd 2007 współpracuje z pianistą i kompozytorem Piotrem Proniukiem, z którym stworzyli bluesowy projekt o nazwie Sikora Proniuk Duo. W 2011, nakładem wydawnictwa Polskiego Radia ukazała się ich wspólna płyta studyjna, pt. \"Absurdustra–Próba Norwida\". W latach 2009–2013 występowała w zespole metalu symfonicznego At the Lake. Oprócz tego jest wokalistką zespołu Mięśnie.\nWiosną 2013 wygrała drugą edycję programu TVP2 \"The Voice of Poland\". 3 czerwca wydała pierwszą, solową płytę studyjną, pt. \"Zanim\". 14 czerwca za wykonanie utworu „Konie” autorstwa Władimira Wysockiego i Agnieszki Osieckiej zajęła pierwsze miejsce w konkursie \"SuperDebiuty\" na Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu. W trakcie koncertu zdobyła główną nagrodę przyznawaną przez widzów, nagrodę Programu I Polskiego Radia oraz nagrodę biura podróży Itaka. 24 lipca ogłoszono, że zakwalifikowała się do ścisłego finału Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze. Zdobyła na nim \"Srebrny Samowar\" za wykonanie piosenki „Jasnyj sokol” z repertuaru zespołu Lube. 25 sierpnia wystąpiła podczas koncertu Lata Zet i Dwójki w Uniejowie, gdzie wykonała utwór „Cry Baby” z repertuaru Janis Joplin.\n27 maja 2014 wydała drugi, solowy album studyjny, pt. \"BWB Experience\".Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2921286", "fragment_id": "1180518/0", "subtitle": "", "title": "Natalia Sikora", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2921286.0, "document_id": "1180518", "score": 0.09333991259336472}, "uuid": "33b08c2a-e203-4f7c-91b4-4218d76dcdc4"}, {"page_content": "Najważniejszą nagrodą festiwalu jest „Złoty Dukat” ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;Золотий Дюк&lt;/&gt;). W latach 2010–2011 nagroda była przyznawana przez jury, a od 2012 główne wyróżnienie – Grand Prix festiwalu – jest przyznawane w głosowaniu publiczności.\nFestiwal posiada jury międzynarodowe oceniające konkurs międzynarodowy, przyznające nagrody w kategoriach Najlepszy film fabularny, Najlepszy reżyser, Najlepsza rola aktorska. W 2012 dodano konkurs narodowy, a od 2016 jury konkursu europejskich filmów dokumentalnych przyznaje nagrodę dla najlepszego dokumentu.\nDziałalność edukacyjna.\nW ramach festiwalu organizowane są wydarzenia edukacyjne, w tym Szkoła Filmowa – cykl mistrzowskich wykładów prowadzonych przez znanych gości festiwalu, a także warsztaty scenariuszowe dla wyselekcjonowanych uczestników. W ramach przedsięwzięć edukacyjnych działa również Szkoła Krytyki Filmowej.\nDla profesjonalistów filmowych organizowane są wydarzenia w ramach Film Industry Office, takie jak targi filmowe, pitching gotowych i rozwijanych projektów („Work in Progress”), a także prezentacje seriali („EastSeries”).\nWydarzenia specjalne.\nJednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów festiwalu są plenerowe pokazy na Schodach Potiomkinowskich, które na jeden wieczór zamieniają się w wielką salę kinową. Podczas pierwszej edycji widzowie obejrzeli film \"Pancernik Potiomkin\" (1925) Sergieja Eisensteina z muzyką orkiestry symfonicznej na żywo. W kolejnych latach prezentowano m.in. \"Metropolis\" (1926) Fritza Langa, \"Światła wielkiego miasta\" (1931) Charliego Chaplina czy \"Wschód słońca\" (1927) Friedricha Murnaua.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5861823", "fragment_id": "33736/2", "subtitle": "", "title": "Odeski Międzynarodowy Festiwal Filmowy", "parentId": 5861823.0, "start_index": 3669.0, "document_id": "33736", "source": "wikipedia", "score": 0.14228706061840057}, "uuid": "f10c9db0-cbdc-48c0-846b-90b21fad9d9c"}, {"page_content": "Inne miejsca to Galeria PWW (ul. Ogrodowa), Galeria Pro Arte ZPAP (Stary Rynek), Salon Sztuki Dawnej (ul. Moniuszki).\nImprezy cykliczne.\nPrzed laty miasto było gospodarzem międzynarodowego Festiwalu Piosenki Radzieckiej, odbyło się 26 jego edycji. Od 2008 r. reaktywowano go jako Festiwal Piosenki Rosyjskiej, lecz z przyczyn politycznych w 2014 roku nie odbyła się jego 7. edycja. Dzisiaj odbywające się imprezy cykliczne to:\nWinobranie.\n \"Osobny artykuł: Winobranie w Zielonej Górze.\"\nOficjalnym miejskim świętem jest Winobranie, co urzędowo ogłosił magistrat w 1852 r. Co roku, przez dziewięć kolejnych dni pierwszej połowy września, klucze do bram miasta dzierży rzymski bóg wina Bachus, który wraz ze swoją świtą oprowadza turystów po Zielonej Górze. Przyjezdni goście mogą napić się miejscowego trunku, zwiedzić lokalne winnice, posłuchać muzyki i skorzystać z bogatej oferty kulturalnej i rozrywkowej.\nŻycie studenckie.\nW Zielonej Górze studiuje ponad 10 tys. studentów. To właśnie w tutejszych klubach studenckich, takich jak Gęba, powstał w latach 90. fenomen kabaretów (Zielonogórskie zagłębie kabaretowe). Dziś takie kluby są w większości zamknięte (Karton, Zatem Highlander). Największą imprezą są organizowane corocznie w maju Bachanalia, &lt;&gt;[]\nBiblioteki.\n \"Osobny artykuł: Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Zielonej Górze.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7071", "fragment_id": "175515/14", "subtitle": "", "title": "Zielona Góra", "document_id": "175515", "start_index": 22331.0, "parentId": 7071.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4217289090156555}, "uuid": "ddec4e54-9ffc-4d44-bbf3-d3792f5288dd"}, {"page_content": "Lew Walerjanowicz Leszczenko (ros. Лев Валерьянович Лещенко; ur. 1 lutego 1942 w Moskwie) – rosyjski piosenkarz.\nŻyciorys.\nKarierę rozpoczął w 1962 w czasie służby wojskowej w jednostce Armii Radzieckiej stacjonującej w NRD, gdzie został solistą zespołu. Po służbie w armii ukończył studia na Akademii Sztuki Teatralnej GITIS.\nSzerszą popularność w ZSRR zawdzięcza pierwszej nagrodzie na Międzynarodowym Festiwalu Interwizji w Sopocie w 1972. Uzyskał ją za wykonanie piosenki „Я не был с ним знаком” (\"Nie znałem się z nim\") znanej również pod tytułem „За того парня'” (ex aequo z Andrzejem Dąbrowskim nagrodzonym za piosenkę „Do zakochania jeden krok”). W tym samym roku Leszczenko został wyróżniony także na bułgarskim festiwalu „Złoty Orfeusz” w Słonecznym Brzegu (pierwszą nagrodę zdobyła wówczas Zdzisława Sośnicka).\nLeszczenko znany jest najlepiej z wykonania piosenki „Dzień Zwycięstwa” (День Победы) skomponowanej przez Dawida Tuchmanowa do słów Władimira Charitonowa. Piosenkę tę Leszczenko wykonał po raz pierwszy w końcu 1975 i zdobyła ona natychmiastową popularność, łącznie z uznaniem Leonida Breżniewa. Od tego czasu była stałym elementem uroczystości związanych z zakończeniem II wojny światowej w krajach bloku socjalistycznego. W PRL, podobnie jak wielu innych krajach komunistycznych, piosenkę przetłumaczono na polski i często śpiewano na uroczystych akademiach. We współczesnej Rosji Leszczenko rokrocznie wykonuje ją w dniu 9 maja w czasie transmitowanego na cały kraj koncertu.\nInną popularną w PRL piosenką tego wykonawcy była „Nie płacz, diewczonka”.\nJest pierwszym wykonawcą piosenek wielu znanych kompozytorów radzieckich i rosyjskich m.in. Aleksandry Pachmutowej, Wiaczesława Dobrynina czy Igora Krutoja.11 lipca 2009 roku artysta wystąpił wraz z innymi gwiazdami (m.in. Lube, Valeria) podczas Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=735747", "fragment_id": "812921/0", "subtitle": "", "title": "Lew Leszczenko", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "812921", "parentId": 735747.0, "score": 0.15532168745994568}, "uuid": "c7663058-42f0-4269-ad30-43716d9041cf"}, {"page_content": "W 2011 wydała pierwszy, solowy singiel „Małe rzeczy”, który zajął m.in. pierwsze miejsce w notowaniu AirPlay i pierwsze miejsce w notowaniu AirPlay – TV. Ponadto skomponowała nowy hymn dla drużyny piłkarskiej Warta Poznań. 4 lipca podczas koncertu Lato ZET i Dwójki zorganizowanego przez TVP2 i Radio ZET piosenkarka wygrała konkurs na najlepszą piosenkę z utworem „Małe rzeczy”. 16 lipca wystąpiła na Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze, gdzie za wykonanie utworu „Za toboj” zajęła trzecie miejsce i zdobyła Brązowy Samowar. W sierpniu wydała swój drugi solowy singiel „Sen o przyszłości”. Utwór dotarł m.in. do pierwszego miejsca w notowaniu AirPlay. W tym samym roku teledysk do piosenki „Muzyki moc”, którą nagrała w 2010 roku z innymi wykonawcami z okazji 10-lecia stacji Viva Polska, otrzymał nagrodę Viva Comet 2011 w kategorii najlepsze na VIVA-TV.pl. 11 października wydała album pt. \"Sen o przyszłości\", który znalazł się na pierwszym miejscu na liście OLiS. 16 października wystąpiła jako gość muzyczny w drugim półfinale drugiej edycji programu \"Must Be the Music. Tylko muzyka\" w telewizji Polsat. 4 stycznia 2012 wydała singiel „Karuzela”. W marcu za album \"Sen o przyszłości\" otrzymała certyfikat dwukrotnie platynowej płyty. 24 kwietnia na gali wręczenia Fryderyków 2012 odebrała nagrodę specjalną od Nielsen Music za najczęściej graną piosenkę w radiu („Małe rzeczy”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2457764", "fragment_id": "562947/2", "subtitle": "", "title": "Sylwia Grzeszczak", "document_id": "562947", "start_index": 2164.0, "parentId": 2457764.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10278195142745972}, "uuid": "8a25be45-2a42-49bb-b22e-cf6979ec57ba"}, {"page_content": "1 czerwca 2012 zaśpiewał utwór Czesława Niemena „Płonąca stodoła” w koncercie \"Szalone lata 60.\" na 49. KFPP w Opolu. 31 grudnia był jedną z gwiazd koncertu sylwestrowego TVP2 „60 przebojów – 60 lat TVP” we Wrocławiu. 17 sierpnia 2013, dzięki wykonaniu piosenki „Oczy czarne”, zwyciężył na Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze, w nagrodę otrzymując Złoty Samowar i czek na 50 tys. złotych. W listopadzie uczestniczył w jednym z odcinków programu \"Ugotowani\". 8 czerwca 2014 zaśpiewał piosenkę „Jednego serca” podczas koncertu „25 lat! Wolność kocham i rozumiem” w ramach 51. Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu.\n2015–2017: \"Byle być sobą\".\nW kwietniu 2015 wydał singiel „Real Hero”, który zwiastował swój debiutancki album długogrający. W tym czasie był gościem w jednym z odcinków programu \"Project Runway\". 12 czerwca opublikował polskojęzyczną wersję „Real Hero” – „Jesteś bohaterem”, z którą 13 czerwca wygrał konkurs „SuperPremiery” podczas 52. KFPP w Opolu. 23 października wydał teledysk do utworu „Byle być sobą”, a 13 listopada premierę miał jego album pt. \"Byle być sobą\", który zadedykował zmarłej matce. Wydawnictwo uplasowało się na pierwszym miejscu na oficjalnej liście sprzedaży i uzyskało status podwójnej platynowej płyty, sprzedając się w nakładzie przekraczającym 60 tys. egzemplarzy. 31 grudnia uświetnił występem plenerowy koncert sylwestrowy organizowany na Rynku w Krakowie. W styczniu 2016 wziął udział w nagraniach programu \"Agent – Gwiazdy\", w którym zajął dziesiąte miejsce", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3077652", "fragment_id": "154489/2", "subtitle": "", "title": "Michał Szpak", "source": "wikipedia", "start_index": 2880.0, "document_id": "154489", "parentId": 3077652.0, "score": 0.21907222270965576}, "uuid": "8bef6a9a-6cd8-4b17-b858-d8352a29cbad"}, {"page_content": "Aleksandra Jabłonka, znana również jako Alexandra (ur. 3 kwietnia 1988 w Kętrzynie) – polska piosenkarka.\nKariera.\nOd wczesnego dzieciństwa brała udział w konkursach muzycznych, m.in. w wieku czterech lat zwyciężyła na Festiwalu Piosenki Dziecięcej. W 2001 zajęła trzecie miejsce na Festiwalu Muzyki Krzysztofa Klenczona w Poznaniu, a w 2002 zdobyła pierwszą nagrodę na tym festiwalu, dzięki interpretacji utworu „Latawce z moich stron”.\nW 2009 wzięła udział w konkursie „Debiuty” na 46. KFPP w Opolu, gdzie wykonała utwór „Zakochani są wśród nas” z repertuaru Heleny Majdaniec. W 2010 rozpoczęła współpracę z TVP1 jako jedna z wokalistek programu rozrywkowego \"Jaka to melodia?\". W tym samym roku nagrała utwory „Kiss” i „Girls” na album duetu DJ-skiego Kalwi &amp; Remi pt. \"Kiss Me Girl\". Jeden z nich, „Kiss” wykonała w konkursie na „Polski hit lata” podczas \"Bydgoszcz Hit Festiwal 2010\". Następnie wzięła bez powodzenia udział w przesłuchaniu na nową wokalistkę zespołu Łzy; jej cover utworu „Gdybyś był” został umieszczony na albumie Łez pt. \"Bez słów...\". Po przesłuchaniu otrzymała propozycję współpracy od Adama Konkola. 7 lutego 2012 nakładem EMI Music Poland wydała album pt. \"Popłyniemy daleko\", który został wyróżniony złotą płytą. Tytułowy singel oraz „Mówisz mi, że przepraszasz” stały się przebojami, a Alexandra była nominowana do nagrody Eska Music Awards za najlepszy debiut. W sierpniu wystąpiła również na Festiwalu Piosenki Rosyjskiej w Zielonej Górze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2595488", "fragment_id": "524809/0", "subtitle": "", "title": "Aleksandra Jabłonka", "parentId": 2595488.0, "start_index": 0.0, "document_id": "524809", "source": "wikipedia", "score": 0.08318320661783218}, "uuid": "ce22a829-08ca-461c-bdea-989430b39626"}]}
{"id": "q_727", "question": "Do którego państwa należy Sycylia?", "answer": [{"page_content": "Sycylia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Sicilia&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Sicilia&lt;/&gt;) – największa wyspa na Morzu Śródziemnym (ponad 25 tys. km²), położona we Włoszech na południe od Półwyspu Apenińskiego, od którego oddziela ją wąska Cieśnina Mesyńska. Od południa oddzielona Cieśniną Maltańską od Malty.\nRazem z Wyspami Liparyjskimi, Egadami, Wyspami Pelagijskimi i Pantellerią tworzy od 1946 roku specjalny region autonomiczny (o powierzchni 25,7 tys. km² i 5,1 mln ludności) ze stolicą w Palermo.\nNajwyższym wzniesieniem na wyspie jest Etna (3323 m n.p.m.) – najwyższy aktywny wulkan na terenie Europy.\nNazwa.\nStarożytni Grecy nazywali wyspę Trinakrią (Τρινακρία), co było nawiązaniem do jej trójkątnego kształtu (τρεῖςἄκρα, od τρεῖ „trzy” i ἄκρα „cypel”), wyznaczanego przez trzy cyple: Capo Peloro na północnym wschodzie, Capo Boeo na północnym zachodzie i Capo Passero na południowym wschodzie. Starożytni Rzymianie nazywali wyspę \"Triquetra\".\nŁacińska nazwa \"Sicilia\" pochodzi od nazwy zamieszkujących wschodnią część wyspy Sykulów (\"Siculli\").\nGeografia.\nPołożenie i powierzchnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14532", "fragment_id": "179783/0", "subtitle": "", "title": "Sycylia", "parentId": 14532.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179783", "source": "wikipedia", "score": 0.44628098607063293}, "uuid": "9cb367a8-cb17-4395-ad04-287980d031d1"}, {"page_content": "Królestwo Sycylii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Regnum Siciliae&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Regno di Sicilia&lt;/&gt;) – państwo założone w 1130 roku przez Rogera II, który zjednoczył posiadłości normańskie i stworzył królestwo obejmujące wyspę Sycylię, południową część Półwyspu Apenińskiego z Neapolem oraz Maltę. W XIII wieku, w wyniku buntu przeciw władzy francuskiej dynastii Andegawenów, doszło do podziału państwa na dwa królestwa, których władcy nosili formalnie ten sam tytuł \"królów Sycylii\". Kontynentalna część Królestwa Sycylii była odtąd zwyczajowo zwana Królestwem Neapolu i pozostała we władzy Andegawenów. Część wyspiarska natomiast znalazła się pod władzą aragońską, co z czasem związało losy królestwa z historią Hiszpanii. W XVI wieku, w wyniku wojen włoskich, Sycylia połączona została ponownie z Neapolem unią personalną – najpierw pod panowaniem hiszpańskich Habsburgów, a w XVIII wieku Burbonów. Po kongresie wiedeńskim (1815) Sycylię i Neapol przekształcono w jedno państwo pod nazwą Królestwa Obojga Sycylii.\nHistoria.\nSycylia normańska (1060-1194).\nEmirat Sycylii i podbój normański.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=231809", "fragment_id": "1446115/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Sycylii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1446115", "parentId": 231809.0, "score": 0.9356130957603455}, "uuid": "4251c18b-d913-4252-a899-3b411df250c7"}, {"page_content": "W roku 1816 południowe Włochy i Sycylia zostały zjednoczone przez Ferdynanda I (1751–1825), tworząc Królestwo Obojga Sycylii. W pierwszej połowie XIX wieku wyspą wstrząsały rebelie (w roku 1820 oraz w latach 1848–1849).\nZjednoczenie Włoch.\n \"Osobny artykuł: Zjednoczenie Włoch.\"\nW maju 1860 roku, podczas wyprawy tysiąca w Marsali wylądowały oddziały Garibaldiego, które w ciągu 3 miesięcy zajęły wyspę. W sierpniu przeprawiły się do Kalabrii, we wrześniu dotarły do Neapolu, a miesiąc później pokonały główne siły burbońskie. Po pozytywnym wyniku plebiscytu, w roku 1860 Sycylia weszła do zjednoczonych Włoch.\nSytuacja na wyspie była napięta – w 1866 roku doszło do rewolty w Palermo, a w 1893 roku do buntu chłopskiego. W kolejnych latach wskutek ciężkich warunków życia doszło do fali emigracji.\nXX wiek.\nPodczas II wojny światowej, w roku 1943, na wyspie wylądował silny desant aliancki i po trwających blisko miesiąc walkach opanował Sycylię. Zajęcie Sycylii doprowadziło do upadku Mussoliniego i utworzenia rządu Pietro Badoglia, który we wrześniu podpisał rozejm, a w październiku wypowiedział wojnę Niemcom.\nW 1947 roku wyspa otrzymała autonomię. Sycylia borykała się z problemami gospodarczymi, na jej terenie działała bardzo silna mafia. Po zabójstwach włoskich sędziów śledczych Giovanniego Falcone (1939–1992) i Paolo Borsellino (1940–1992) w 1992, władze przystąpiły do zdecydowanej walki ze zorganizowaną przestępczością na wyspie i mafia została znacznie osłabiona.\nGospodarka.\nSycylia należy do najsłabiej rozwiniętych gospodarczo i najbiedniejszych regionów Włoch. Panuje tu wysokie bezrobocie, a obecność mafii odstrasza inwestycje włoskie i zagraniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14532", "fragment_id": "179783/7", "subtitle": "", "title": "Sycylia", "document_id": "179783", "start_index": 9177.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14532.0, "score": 0.48969826102256775}, "uuid": "bd576816-a676-4a10-8795-7a705bb8136e"}, {"page_content": "Sycylia położona jest w środkowej części Morza Śródziemnego, pomiędzy Morzem Tyrreńskim a Morzem Jońskim, od kontynentalnej części Włoch oddzielona jest Cieśniną Mesyńską (o szerokości 3 km na północy i 16 km na południu), a od Afryki Cieśniną Sycylijską o szerokości 148 km. Z powierzchnią 25,7 tys. km² jest to największa wyspa na Morzu Śródziemnym.\nPodział administracyjny.\nWyspa leży na południu Włoch i wraz z Egadami, Wyspami Liparyjskimi, Wyspami Pelagijskimi i Pantellerią tworzy specjalny region autonomiczny ze stolicą w Palermo.\nRegion Sycylii podzielony jest na dziewięć prowincji:\n     Prowincje miejskie\nBudowa geologiczna i rzeźba terenu.\nWyspa zbudowana jest przede wszystkim z wapieni i piaskowców, przy czym na północnym wschodzie występują także gnejsy i łupki krystaliczne.\nPrzeważają tereny górzyste (górskie zajmują 24,4% powierzchni a pagórkowate 61,4%) i wyspa odznacza się intensywną aktywnością sejsmiczną i wulkaniczną. Masywy górskie biegną ze wschodu na zachodu na północy wyspy i podzielone są na trzy odrębne pasma:\nNa północnym wschodzie znajduje się masyw wulkanu Etna (3323 m n.p.m.) – najwyższego aktywnego wulkanu na terenie Europy, który w 2013 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W części zachodniej, środkowej i południowej rozciągają się wyżyny, a na wschodzie Nizina Katańska.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14532", "fragment_id": "179783/1", "subtitle": "", "title": "Sycylia", "document_id": "179783", "start_index": 1143.0, "parentId": 14532.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "02b88282-22b2-4857-8717-ebddb3b300c4"}, {"page_content": "W wyniku ślubu Henryka Hohenstaufa, syna cesarza Fryderyka I Barbarossy, z Konstancją, pogrobową córką króla Sycylii Rogera II, po bezpotomnej śmierci króla Sycylii Wilhelma II w 1189 roku, roszczenia do korony sycylijskiej wysunął niemiecki ród Hohenstaufów. Jednak koronę Sycylii zagarnął Tankred z Lecce, nieślubny syn księcia Apulii Rogera, najstarszego syna króla Rogera II. Tankred utrzymał władzę w Królestwie Sycylii do swej śmierci w lutym 1194 roku; w kilka miesięcy po jego śmierci Henryk VI Hohenstauf przeprowadził udaną inwazję na Królestwo i 20 listopada 1194 roku wkroczył do Palermo, gdzie w dzień Świąt Bożego Narodzenia 1194 roku koronowano go na króla Sycylii.\nXIII-XVII wiek.\nHohenstaufowie władali królestwem w latach 1194–1266. W 1266 roku koronę sycylijską otrzymał Karol I Andegaweński, po zwycięstwie w bitwie pod Benewentem, w toku której zginął syn cesarza i króla Sycylii Fryderyka II, dotychczasowy król Sycylii Manfred. Wkrótce, w 1282 roku, wybuchło w Palermo powstanie przeciwko Karolowi i Francuzom (tzw. nieszpory sycylijskie). Wyspa Sycylia przeszła w ręce Aragonii, natomiast Karol Andegaweński utrzymał się w kontynentalnej części królestwa (od tej pory nieformalnie określanego jako Królestwo Neapolu – choć formalnie nadal państwo to nosiło nazwę Królestwa Sycylii).\nPo śmierci króla Jana II Aragońskiego Sycylia, wraz z wszystkimi posiadłościami aragońskimi, weszła w skład zjednoczonej Hiszpanii, i pozostała we władaniu hiszpańskim do 1707 roku.\nXVIII wiek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=231809", "fragment_id": "1446115/5", "subtitle": "", "title": "Królestwo Sycylii", "document_id": "1446115", "start_index": 6485.0, "parentId": 231809.0, "source": "wikipedia", "score": 0.495356947183609}, "uuid": "83a97772-cc63-427f-a9a9-e6661d51dc9e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa włoskiego istniejącego w latach 1861–1946. Zobacz też: inne włoskie państwa o nazwie „Królestwo Włoch”.\nKrólestwo Włoch (wł. \"Regno d’Italia\"), także: Królestwo Włoskie – historyczne państwo położone na Półwyspie Apenińskim oraz na wyspach: Sardynii i Sycylii, a w późniejszych czasach także na terenach obecnie należących do Słowenii i Chorwacji. Posiadało także kolonie w Afryce i okupowało Albanię.\nPowstało w 1861 roku w następstwie trwającego kilka dekad procesu zjednoczenia ziem włoskich (wł. \"Risorgimento\"), w ramach którego przyłączono do Królestwa Sardynii państwa Półwyspu Apenińskiego i Sycylii. Było monarchią konstytucyjną, rządzoną przez władców wywodzących się z panującej wcześniej w Królestwie Sardynii dynastii sabaudzkiej. Szczególnym okresem w jego historii były lata 1922–1943, gdy rząd tworzyli faszyści, a na jego czele stał Benito Mussolini, formalnie będący premierem, zaś de facto sprawujący władzę jako autorytarny dyktator. Królestwo Włoch przestało istnieć w 1946 roku, kiedy to w wyniku referendum konstytucyjnego zniesiono monarchię i wprowadzono republikę parlamentarną – obecną Republikę Włoską.\nPodział administracyjny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=896293", "fragment_id": "1003022/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Włoch (1861–1946)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1003022", "parentId": 896293.0, "score": 0.45138394832611084}, "uuid": "acce7bfc-0349-479a-adb3-3469b023441e"}, {"page_content": "Włochy – duże państwo leżące w Europie Południowej, posiadające na swoim terytorium dwie enklawy: San Marino na północy i Watykan na terenie stolicy kraju, Rzymu. Włochy cechuje wyżynny i górzysty krajobraz. Praktycznie cały kraj reprezentuje klimat podzwrotnikowy i roślinność śródziemnomorska. W skład Włoch wchodzą dwie duże wyspy: Sycylia i Sardynia.\nPowierzchnia, położenie i granice.\nPowierzchnia – 301 268 km², zbliżona do powierzchni Polski.\nPołożenie – kraj w południowej Europie, na Półwyspie Apenińskim oraz wyspach Sycylia, Sardynia i innych, nad otwartym Morzem Śródziemnym oraz morzami Liguryjskim, Tyrreńskim, Jońskim i Adriatyckim.\nSkrajne punkty: północny 47°05'N, południowy 36°38'N, zachodni 6°38'E, wschodni 18°30'E. Kontynentalna część Włoch, której większość stanowi Półwysep Apeniński kształtem przypomina wysoki but (kozak) o wymiarach 1400 na 175 km.\nWłochy graniczą z następującymi państwami:\ni zawierają enklawy:\nLinia brzegowa – 4996 km\nUkształtowanie poziome.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=332358", "fragment_id": "82054/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Włoch", "document_id": "82054", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 332358.0, "score": 0.26403188705444336}, "uuid": "7c91d086-8943-48e1-8f31-a7bc3feb96bb"}, {"page_content": "Sycylia, niewielka wyspa wulkaniczna w środkowej części Morza Śródziemnego, była kolonizowana przez starożytnych Greków, zarządzana silną ręką przez Rzymian, podporządkowana Cesarstwu Bizantyjskiemu, podbita przez ludy barbarzyńskie, przekształcona w emirat muzułmański, następnie w księstwo normandzkie i przekazana Hohenstaufom, potem rządzona przez Plantagenetów i w końcu przez Hiszpanię. Następnie wyspa przeszła po rządy Burbonów neapolitańskich, a ostatecznie została przyłączona do Królestwa Włoch w 1860 roku. Sycylijczycy asymilowali w ten sposób liczne kultury, co tłumaczy dużą różnorodność architektoniczną wyspy.\nInnowacyjna forma architektury dekoracyjnej i klasycystycznej, charakterystyczna dla Sycylii, zaczęła pojawiać się w latach 30. XVI wieku Pod silnym wpływem zrujnowanych budowli greckich oraz wzniesionych na wyspie normandzkich katedr, ta nowa forma zaczęła przyswajać motywy architektoniczne, typowe dla sztuki starożytnej Grecji, takie jak klucz grecki. Wpływ sztuki normandzkiej odzwierciedlił się w zastosowaniu łuku i w ważnej funkcji okien.\nTa powstająca architektura jest pod wieloma względami wyjątkowa: przeciwnie, niż w Europie kontynentalnej, nie miała źródła w architekturze odrodzenia, lecz stanowiła w rzeczywistości rozwiniętą formę gotyku normandzkiego. Sztuka odrodzenia zaledwie zaznaczyła się na Sycylii, nawet w stołecznym mieście Palermo, jedynym dziełem z okresu \"Cinquecento\" jest fontanna, przywieziona z Florencji, gdzie zbudowano ją dwadzieścia lat wcześniej. (\"ilustracja nr 5\")", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1585540", "fragment_id": "691897/2", "subtitle": "", "title": "Barok sycylijski", "parentId": 1585540.0, "start_index": 3532.0, "source": "wikipedia", "document_id": "691897", "score": 0.2936292290687561}, "uuid": "0ee5fbf6-a241-40c3-a917-41027bf0a1c6"}, {"page_content": "Państwo leżące w Europie Południowej, posiadające na swoim terytorium dwie enklawy: San Marino na północy i Watykan na terenie stolicy kraju, Rzymu. Włochy cechuje wyżynny i górzysty krajobraz. Praktycznie cały kraj reprezentuje klimat podzwrotnikowy i roślinność śródziemnomorska.\nCałkowita granica lądowa Włoch wynosi 1932,2 km. Sąsiadują z Francją – 488 km granicy, Szwajcarią – 740 km, Austrią – 430 km i Słowenią – 232 km. Wewnątrz terytorium Włoch znajdują się ponadto dwa państwa enklawy: San Marino (39 km granicy) i Watykan (3,2 km). Wyspy Pelagijskie to skrawek włoskiego terytorium położony blisko kontynentu Afryki, pod względem fizycznogeograficznym należący do tej części świata.\nLinia brzegowa jest dość dobrze rozwinięta, długość wybrzeża wynosi aż 7600 km. Oblewają je wody kilku akwenów Morza Śródziemnego: Morze Liguryjskie, Morze Tyrreńskie, Morze Jońskie i Morze Adriatyckie. Zachodnie wybrzeże półwyspu jest rozczłonkowane wieloma zatokami (Gaecka, Neapolitańska, Salerno) i skalistymi przylądkami. Na północy i południu wybrzeże jest przeważnie górzyste, zaś w części środkowej – nizinne. Wybrzeże wschodnie, adriatyckie jest w większości wyrównane z wąskim pasem nizin nadmorskich, na południowym wschodzie leży szeroka Zatoka Tarencka i nizinny Półwysep Salentyński. Łączna powierzchnia wysp włoskich wynosi około 50 tys. km² (1/6 pow. kraju), największe z nich to Sycylia (25,4 tys. km²) i Sardynia (23,8 tys. km²). Górzysta Sycylia, oddzielona od Półwyspu Apenińskiego wąską Cieśniną Mesyńską, stanowi przedłużenie Apeninów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44915", "fragment_id": "656239/4", "subtitle": "", "title": "Włochy", "parentId": 44915.0, "start_index": 5894.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656239", "score": 0.18825075030326843}, "uuid": "07660a11-dbba-4e23-a5e5-3636050c00f8"}, {"page_content": "Królestwo Obojga Sycylii – państwo istniejące w latach 1816–1860 na terenie Sycylii i południowej części Półwyspu Apenińskiego.\nPaństwo powstało z przekształcenia się Królestwa Neapolu po kongresie wiedeńskim. Koronę sycylijską otrzymał ród Burbonów, z którego później oddzieliła się cała gałąź – Burbonowie Sycylijscy. Niecodzienna nazwa państwa ma swój rodowód z XIII wieku – gdy w wyniku tzw. nieszporów sycylijskich doszło do podziału Królestwa Sycylii na część wyspiarską i kontynentalną ze stolicą w Neapolu – zaś władcy obu państw utrzymali i używali tytułu Królów Sycylii.\nKres państwa nadszedł w 1861 roku, kiedy Giuseppe Garibaldi zajął cały obszar królestwa i włączył je do zjednoczonych Włoch.\nKrólowie Obojga Sycylii.\n \"Osobny artykuł: Władcy Neapolu i Sycylii.\"\nGospodarka.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nNajlepiej rozwiniętą gałęzią gospodarki był przemysł. Jednym z najważniejszych kompleksów przemysłowych w królestwie była stocznia Castellammare di Stabia, która zatrudniała 1800 pracowników. Fabryka w Pietrarsie, w której wyrabiano m.in. lokomotywy, trakcję kolejową i armaty, była największym zakładem przemysłowym na Półwyspie Apenińskim. W skład kompleksu wchodziła także szkoła dla maszynistów i inżynierów marynarki wojennej, dzięki czemu królestwo mogło obejść się bez angielskiego personelu w branży kolejarskiej powszechnego w innych regionach włoskich. Dużym sukcesem inżynierii królestwa okazało się zbudowanie i zwodowanie pierwszego na świecie okrętu parowego z napędem śrubowym „Giglio delle Onde”. Podjął służbę 17 maja 1847 r., łącząc stolicę Neapolu z portami Kalabrii, Mesyny, Gallipoli i Tarentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=244059", "fragment_id": "1458380/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Obojga Sycylii", "parentId": 244059.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1458380", "score": 0.7115064859390259}, "uuid": "8279bc24-d942-41ca-ae13-8f2c7eb5f0ed"}]}
{"id": "q_728", "question": "Kim był Władysław Łokietek dla Kazimierza Wielkiego?", "answer": [{"page_content": "Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333 w Krakowie) – król Polski w latach 1320–1333, ojciec Kazimierza III Wielkiego. Do najważniejszych osiągnięć Władysława Łokietka na drodze do tronu królewskiego należało stłumienie buntów mieszczan wywołanych przez krakowskiego wójta Alberta oraz poznańskiego Przemka, a także umiejętnie prowadzona działalność dyplomatyczna. Był pierwszym władcą Polski koronowanym w Krakowie – w katedrze wawelskiej, przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Janisława.\nZanim został królem Polski nosił szereg tytułów książęcych. W latach 1267–1275 był księciem na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu (pod opieką matki). Następnie sprawował udzielne rządy razem z braćmi w latach 1275–1288. Ponadto był księciem brzeskim i sieradzkim w latach 1288–1300, księciem sandomierskim w latach 1289–1292; w okresie 1292–1300 był lennikiem Wacława II, w latach 1293–1295 był regentem w księstwie dobrzyńskim, w latach 1294–1300 był księciem łęczyckim, a w latach 1296–1300 – księciem wielkopolskim i pomorskim. Przebywał na wygnaniu w latach 1300–1304, od 1304 rządził w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i sprawował zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim; w latach 1306–1308/1309 rządził na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce. W 1327 zamienił Sieradz i Łęczycę na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utracił ziemię dobrzyńską, w 1332 Kujawy.\nTytulatura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/0", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "175095", "parentId": 6945.0, "score": 0.5}, "uuid": "3a48b594-b2d1-4db6-b605-046ad07f1c7c"}, {"page_content": "\"Wladislaus, Dei gracia, Rex Polonie, nec non Terrarum Cracovie, Sandomirie, Lancicie, Cuyavie, Siradieque Dominus et Heres.\" Tłumaczenie: Władysław, z Bożej łaski król Polski, pan i dziedzic ziemi krakowskiej, sandomierskiej, łęczyckiej, Kujaw i ziemi sieradzkiej.\nRodowód.\nWładysław Łokietek był trzecim pod względem starszeństwa synem Kazimierza I kujawskiego, a najstarszym z jego trzeciego małżeństwa z Eufrozyną, księżniczką opolską. Imię otrzymał po swoim wuju, bracie matki, księciu opolskim Władysławie.\nPrzydomek.\nJuż we współczesnych źródłach występuje z przydomkiem Łokietek (w źródłach obcych w formie: \"Łokieć\", \"Lokot\" lub \"Loketko\"). Genezę tego przydomka, jako wynikającego z niskiego wzrostu Władysława, tłumaczy jednak dopiero w XV wieku Jan Długosz. Andrzej Nowak przytacza opinię Sławomira Gawlasa, zgodnie z którą wspomniany przydomek księcia pojawił się bardzo wcześnie i nie miał nic wspólnego ze wzrostem, tylko pogardliwie opisywał wielkość i potęgę jego dziedzicznego księstwa w stosunku do przejawianych przez Łokietka ambicji politycznych. Mianownik przydomka brzmiał w czasach Łokietka \"Łoktek\", a w dopełniaczu – \"Łokietka\", z czasem jednak temat mianownika wyrównał się do tematu dopełniacza. Według naukowców badających grobowiec polskiego króla w 2019 roku, Władysław I miał 152–155 cm wzrostu, co w okresie średniowiecza stanowiło przeciętny wzrost.\nŻyciorys.\nPoczątki władzy książęcej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/1", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "parentId": 6945.0, "start_index": 1467.0, "document_id": "175095", "source": "wikipedia", "score": 0.2561521530151367}, "uuid": "05adb017-c031-4adb-94b9-b55c26520631"}, {"page_content": "W 1306 zmarł król Czech i Polski Wacław III, kładąc kres głównej linii dynastii Przemyślidów. Za władcę Polski od tego momentu uznaje się księcia krakowsko-sandomierskiego Władysława Łokietka z kujawskiej linii Piastów. W Czechach w ciągu 4 lat panowało dwóch władców z dwóch innych dynastii (Henryk Karyncki i Rudolf III Habsburg). W 1310 król niemiecki Henryk VII Luksemburski pozbawił Henryka tronu, nadając go swemu synowi, Janowi. Henryk, Rudolf i Jan uważali się za spadkobierców Przemyślidów. Z tego powodu tytułowali się „król Czech i Polski”, mimo iż nie sprawowali władzy nad ziemiami polskimi. W 1314 w tytulaturze Władysława Łokietka pojawiło się sformułowanie \"dziedzic Królestwa Polskiego\", a w 1318 zaczął starania o koronę królewską. W tym celu w czerwcu 1318 zwołano do Sulejowa zjazd możnych świeckich i duchownych, na którym nie pojawili się przedstawiciele Wielkopolski. Uchwalono wówczas petycję do papieża Jana XXII, prosząc go o zgodę na koronację krakowskiego księcia. Papież zajął w tej sprawie dwuznaczne stanowisko. W Polsce uznano, że papież nie popiera koronacji, ale się jej nie sprzeciwia. W związku z tym 20 stycznia 1320 Łokietek został koronowany w katedrze wawelskiej na króla Polski. Jego królewski tytuł nie cieszył się szerokim uznaniem. Jego zwierzchnictwo uznali jedynie jego bratankowie na Kujawach. Na arenie międzynarodowej za króla Polski uznawano Jana Luksemburskiego, który tytułował Łokietka, a później jego następcę Kazimierza „królem krakowskim”. W 1321 Władysław zaangażował się w sprawy Śląska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65662", "fragment_id": "646215/4", "subtitle": "", "title": "Zjazdy w Wyszehradzie", "parentId": 65662.0, "start_index": 5578.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646215", "score": 0.152699276804924}, "uuid": "f5b297fd-e6cf-48b7-a13e-e3588a02f1c0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy osoby. Zobacz też: Kazimierz Wielki.\nKazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – najmłodszy syn Władysława I Łokietka i Jadwigi Bolesławówny, król Polski w latach 1333–1370, ostatni monarcha z dynastii Piastów na tronie polskim. W historiografii jest uważany za jednego z najwybitniejszych władców Polski.\nKazimierz III Wielki unormował stosunki z królestwem Czech i zakonem krzyżackim. W 1335 udało mu się uzyskać od czeskiego króla Jana Luksemburskiego zrzeczenie się pretensji do polskiego tronu. Ostatecznie w 1348 w Namysłowie zawarł pokój z Czechami na zasadzie status quo nie zrzekając się praw do Śląska. Na mocy pokoju kaliskiego z 1343 odzyskał zajęte przez Krzyżaków Kujawy i ziemię dobrzyńską, w zamian zrzekając się tymczasowo praw do Pomorza Gdańskiego. Kazimierz zrzekł się praw do całego Śląska podczas układu w Pradze w 1356 roku. Głównym sojusznikiem Kazimierza Wielkiego na arenie międzynarodowej było Królestwo Węgier. Z pomocą węgierską w latach 1340–1349 anektował większą część Rusi Halicko-Włodzimierskiej. W polityce wewnętrznej doprowadził do kodyfikacji prawa (statuty wiślicko-piotrkowskie), rozbudowy systemu obrony państwa oraz rozwoju miast. W 1364 ufundował Akademię Krakowską.\nChociaż był czterokrotnie żonaty, nie pozostawił legalnego następcy. Po śmierci Kazimierza – na mocy wcześniejszych układów – tron polski przypadł jego siostrzeńcowi, Ludwikowi Węgierskiemu.\nKrólewicz Kazimierz.\nWychowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44870", "fragment_id": "651588/0", "subtitle": "", "title": "Kazimierz III Wielki", "parentId": 44870.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651588", "score": 0.16245128214359283}, "uuid": "9e4bec99-318e-4f1b-a96f-5684736b143a"}, {"page_content": "Od 1318 roku przedstawiciele Władysława Łokietka i polskiej administracji kościelnej podejmowali w Awinionie próby przekonania papieża do jego koronacji. Jan XXII ostatecznie wyraził zgodę, zarazem jednak odmówił Łokietkowi tytułu króla polskiego, respektując tym samym prawa Jana Luksemburskiego. W efekcie 20 stycznia 1320 Władysław Łokietek został w Krakowie koronowany na króla Krakowa. Królem polskim określano go jedynie wewnątrz jego państwa, poza nim tytuł ten odnoszono do władcy Czech. Władztwo Łokietka ograniczone było do dwóch głównych dzielnic – Małopolski i Wielkopolski, podczas gdy reszta terytorium dawnego państwa polskiego składała się z mniej lub bardziej niezależnych księstw piastowskich.\nPozycji Łokietka zagrażali trzej silni i wrogo do niego nastawieni sąsiedzi – zakon krzyżacki, Brandenburgia i Czechy. Jego jedynym silnym sojusznikiem był od 1320 król węgierski Karol Robert. Przypieczętowany małżeństwem króla Węgier z córką Władysława Łokietka układ był podstawowym gwarantem istnienia państwa krakowskiego. Łokietek wspierał także przeciwny Wittelsbachom obóz papieża Jana XXII. Na początku lat dwudziestych (1323) osadził dodatkowo przy wsparciu i aprobacie węgierskiej na tronie księstwa halicko-wołyńskiego Bolesława Trojdenowicza (Jerzego II). Manewr ten zapewnił stabilną sytuację na granicy południowo-wschodniej, aż do roku 1340.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=630875", "fragment_id": "824364/1", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1320–1386)", "source": "wikipedia", "start_index": 1470.0, "document_id": "824364", "parentId": 630875.0, "score": 0.3919201195240021}, "uuid": "ca5454f1-68b1-4b23-987f-7429a50a13d3"}, {"page_content": "Władysław Łokietek wytrwale dążył do zjednoczenia Polski. Niespodziewane zgony kolejnych książąt polskich: Leszka Czarnego, Henryka IV Probusa, Kazimierza II Łęczyckiego, Przemysła II wielkopolskiego, Wacława II i Wacława III, wreszcie Henryka III Głogowczyka, miały wpływ na karierę polityczną Władysława, którą zaczynał jako książę niewielkiego Brześcia na Kujawach. Za panowania Władysława Łokietka poza kontrolą Piastów znalazło się Pomorze Gdańskie, a zbyt mało elastyczna polityka zraziła książąt śląskich. Gdyby jednak nie konsekwentne działania Władysława Łokietka, Polska mogłaby stać się częścią monarchii Luksemburgów, albo uległaby trwałemu podziałowi. To za jego niespokojnego panowania Polska po raz pierwszy poważnie starła się z Krzyżakami i nawiązała zaskakujący, na owe czasy, sojusz z Litwą. Dzięki koronacji na Wawelu król stworzył precedens i utrwalił pozycję Polski jako królestwa. Wreszcie właśnie wtedy rozpoczęła się akcja wewnętrznej unifikacji państwa; zaczęto organizować ogólnopolską kancelarię i administrację oraz skarbowość. Akcję tę z powodzeniem kontynuował jego syn i następca – Kazimierz III Wielki. Gdyby nie zasługi ojca, król ten nie byłby w stanie, już u progu panowania, zapłacić królowi czeskiemu i tytularnemu królowi polskiemu Janowi Luksemburskiemu 20 tys. kop groszy praskich (1 200 000 groszy) za rezygnację z roszczeń do korony polskiej, rozmawiać z największymi europejskimi władcami, ani rozwinąć gospodarczo zunifikowanego państwa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/29", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "document_id": "175095", "start_index": 35791.0, "parentId": 6945.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2704533040523529}, "uuid": "08f0a707-f59a-4af1-9597-931980e685ed"}, {"page_content": "Historia Polski (1320–1386) – 20 stycznia 1320 w Krakowie został koronowany Władysław Łokietek. Tę datę uznaje się za moment odtworzenia zjednoczonego Królestwa Polskiego, które w 1386 związało się unią personalną z Wielkim Księstwem Litewskim.\nW tym okresie Polska prowadziła wpierw wojnę z zakonem krzyżackim, a następnie przede wszystkim dyplomatyczne spory z Krzyżakami i Luksemburgami. W efekcie działań króla Kazimierza Wielkiego i jego doradców w 1335 Luksemburgowie zrzekli się, w zamian za 20 000 kop groszy praskich, praw do tytułu króla Polski. Tym samym rządzący w Krakowie Piast został przez społeczność międzynarodową uznany za króla Polski. Działania prowadzone przez niego w kolejnych latach pozwoliły na zakończenie sporu z Krzyżakami (układ w Kaliszu z 1343), a następnie podjęcie ekspansji na Ruś Halicko-Włodzimierską.\nPo śmierci Kazimierza III Wielkiego (1370) tron polski objął Ludwik Węgierski; okres rządów Ludwika to zarazem początek politycznej supremacji szlachty, której Ludwik, w zamian za zagwarantowanie sukcesji tronu dla jednej z jego córek, nadał generalny przywilej koszycki (1374).\nPo śmierci Ludwika Węgierskiego (1382) nastąpiło najdłuższe w polskiej historii bezkrólewie. Ostatecznie królem Polski 16 października 1384 została córka Ludwika, Jadwiga Andegaweńska. W 1386 weszła ona w związek małżeński z księciem litewskim Jagiełłą, który 4 marca 1386 został koronowany na władcę Polski.\nPanowanie Władysława Łokietka (1320–1333).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=630875", "fragment_id": "824364/0", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1320–1386)", "document_id": "824364", "start_index": 0.0, "parentId": 630875.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24549247324466705}, "uuid": "52782aaf-0b72-4fb0-95b0-8efbf21faff8"}, {"page_content": "20 stycznia 1320 w Krakowie został koronowany Władysław Łokietek. Tę datę uznaje się za moment odtworzenia zjednoczonego Królestwa Polskiego. W tym okresie Polska prowadziła wpierw wojnę z zakonem krzyżackim, a następnie przede wszystkim dyplomatyczne spory z Krzyżakami i Luksemburgami. W efekcie działań króla Kazimierza Wielkiego i jego doradców w 1335 r. Luksemburgowie zrzekli się, w zamian za 20 000 kop groszy praskich, praw do tytułu króla Polski. Tym samym rządzący w Krakowie Piast został przez społeczność międzynarodową uznany za króla Polski. Działania prowadzone przez niego w kolejnych latach pozwoliły na zakończenie sporu z Krzyżakami (układ w Kaliszu z 1343 r.), a następnie podjęcie ekspansji na Ruś Halicko-Włodzimierską. Po śmierci Kazimierza Wielkiego w 1370 r. tron polski przejął Ludwik Węgierski z dynastii Andegawenów. Okres jego rządów to zarazem początek supremacji szlachty w życiu politycznym kraju, obdarzonej w 1374 r. w Koszycach pierwszym przywilejem generalnym. Kiedy również Ludwik zmarł w 1382, w Polsce nastąpił okres najdłuższego w jej historii bezkrólewia. Ostatecznie królem Polski 16 października 1384 została córka Ludwika, Jadwiga Andegaweńska. W 1386 r. weszła ona w związek małżeński z księciem litewskim Jagiełłą, który 4 marca 1386 został koronowany na władcę Polski.\nPolska pod rządami Jagiellonów (1386–1572).\n1386–1492.\n \"Osobne artykuły: Historia Polski (1386–1492) i Historia Polski (1492–1572).\"\nRzeczpospolita Obojga Narodów (1569–1795).\n \"Osobny artykuł: Rzeczpospolita Obojga Narodów.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995", "fragment_id": "182420/10", "subtitle": "", "title": "Historia Polski", "document_id": "182420", "start_index": 15863.0, "parentId": 1995.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2363419085741043}, "uuid": "bfc7eb45-33be-4130-819f-a3c7755a42b7"}, {"page_content": "Gdy Łokietek miał 7 lat, w 1267 roku zmarł jego ojciec, w związku z czym wraz z młodszym rodzeństwem znalazł się pod opieką matki sprawującej regencję w ich imieniu na obszarach, których nie zagarnęli starsi bracia Łokietka, tj. na Kujawach Brzeskich oraz w ziemi łęczyckiej i dobrzyńskiej. Po śmierci ojca Łokietek wyjechał do Krakowa na dwór swojego bliskiego krewnego Bolesława V Wstydliwego. Samodzielne rządy nad dzielnicą objął w 1275. Początkowo władzę sprawował w tzw. niedziale, tj. wspólnie ze swoimi młodszymi braćmi Kazimierzem II i Siemowitem, by w 1287 lub 1288 w wyniku podziału zostać księciem brzeskim i objąć w 1288 po swoim bracie przyrodnim Leszku Czarnym władzę w księstwie sieradzkim.\nZ okresu sprzed 1288 zachowało się niewiele śladów działalności Władysława. W 1273 brał udział w arbitrażu Bolesława Pobożnego mającym pogodzić go i jego matkę Eufrozynę z Krzyżakami. Natomiast w październiku 1277 tereny będące we władaniu młodych Kazimierzowiców zostały najechane przez Litwinów, którzy po uprowadzeniu jeńców i zagarnięciu łupów bez przeszkód powrócili na Litwę. Była to cena, jaką musieli zapłacić synowie Eufrozyny za bycie protegowanymi Bolesława Wstydliwego, będącego w tym czasie w przeciwnym obozie politycznym (proczeskim) niż książę mazowiecki Konrad II, przez którego ziemie został przepuszczony najazd litewski. Dwa lata później, w 1279, według Kodeksu hipackiego Łokietek miał być jednym z pretendentów do następstwa w Małopolsce po śmierci Bolesława Wstydliwego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6945", "fragment_id": "175095/2", "subtitle": "", "title": "Władysław I Łokietek", "source": "wikipedia", "start_index": 2889.0, "document_id": "175095", "parentId": 6945.0, "score": 0.17527903616428375}, "uuid": "b0ac4373-8309-45a8-9255-1970d1e422eb"}, {"page_content": "Pierwszy okres rządów w Wielkopolsce skończył się dla Władysława Łokietka tragicznie i w 1300 musiał on ratować się ucieczką z Polski. Nowym królem Polski i suwerenem wszystkich dotychczasowych dzierżaw Łokietka został czeski monarcha z dynastii Przemyślidów – Wacław II. Jadwiga z nieznanych bliżej przyczyn nie towarzyszyła mężowi w jego tułaczce i ryzykując, że dostanie się w ręce Wacława, przez cały okres czeskich rządów ukrywała się wraz z trójką dzieci w przebraniu zwykłej mieszczki u mieszczanina radziejowskiego Gierka, któremu z wdzięczności w 1310 Łokietek nadał wójtostwo.\nPowrót Władysława Łokietka – działalność polityczna Jadwigi do koronacji królewskiej.\nŚmierć Wacława II (zm. 1305) i odzyskanie przez męża Jadwigi władzy nad Małopolską, Kujawami i częścią Wielkopolski na nowo ustabilizowały życie rodzinne książęcej pary i już około 1305 urodziła się im kolejna córka, Elżbieta. W 1306 zmarł ich najstarszy syn Stefan, a sześć lat później kolejny, Władysław. Obaj wcześnie zmarli synowie zostali pochowani w klasztorze franciszkańskim w Krakowie. W międzyczasie miały miejsce narodziny dwojga najmłodszych dzieci: Jadwigi i Kazimierza.\nOkoło 1310 Łokietek i Jadwiga wydali swoją najstarszą córkę Kunegundę za księcia świdnickiego Bernarda. Małżeństwo to związało tamtejszą linię Piastów z polityką księcia krakowskiego, co w związku z rosnącymi tam wpływami czeskimi miało niebagatelne znaczenie.\nRok później wobec wybuchu rewolty niemieckojęzycznych mieszczan krakowskich pod przewodnictwem wójta Alberta Jadwiga okazała niemałą odwagę, zostając na zamku krakowskim i nominalnie dowodząc jego obroną w czasie kiedy jej mąż podążył na Węgry po pomoc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=208778", "fragment_id": "1463536/1", "subtitle": "", "title": "Jadwiga Bolesławówna", "document_id": "1463536", "start_index": 1455.0, "parentId": 208778.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16877469420433044}, "uuid": "8b129de6-bc48-4e2f-b0e2-c6fb02ea5edd"}]}
{"id": "q_729", "question": "Dzielnicą którego miasta są Brzęczkowice, gdzie znajduje się kolumna na cześć Trzech Cesarzy i na terenie której znajdowała się granica trzech cesarstw?", "answer": [{"page_content": "Granica przestała istnieć w tym miejscu w 1915 r. po zajęciu tzw. kongresówki przez Niemcy i Austro-Węgry. Miejsce graniczne zniknęło w 1918 roku (a zasadniczo w 1922 r.), po powstaniu Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak w latach 1922–1939 spotykały się tu granice trzech województw: śląskiego, krakowskiego i kieleckiego.\nObecnie to tereny miast: Mysłowice (dzielnice Brzęczkowice i Słupna) oraz Sosnowiec (dzielnice Modrzejów, Niwka i Jęzor). Gdyby spojrzeć na okres, kiedy określenie to miało zastosowanie, to ze strony niemieckiej miejscowościami granicznymi były: Brzęczkowice/Słupna, ze strony rosyjskiej Modrzejów, Niwka, a ze strony austriackiej Jęzor (wtedy osiedle należące do Jaworzna). To ostatnie miejsce wchodziło w skład Wielkiego Księstwa Krakowskiego, wcześniej było wsią należącą do Rzeczypospolitej Krakowskiej, do dystryktu jaworznickiego, później powiatu chrzanowskiego. W 1953 r. decyzją PZPR Jęzor przeniesiono administracyjnie do Sosnowca. Stąd też tereny dawnego styku trzech imperiów leżą dziś w granicach dwóch miast.\nCzęsto błędnie z Zakątkiem Trzech Cesarzy utożsamiany jest teren, którego południowy wierzchołek znajduje się obecnie w granicach Sosnowca (wówczas Modrzejowa) o kształcie trójkąta[].\nNazwa i polski błąd.\nNazwa \"Trójkąt\" jest błędnie zrobioną kalką językową z języka niemieckiego. Nazwa oryginalna brzmiała \"Drei Kaiser Ecke\" / \"Dreikaiserreichsecke\", co w tłumaczeniu oznacza Zakątek Trzech Cesarzy / Trzech Cesarstw bądź \"Kąt\". Ktoś z Polaków źle przyjął nazwę robiąc skrót myślowy od \"Drei Kaiser Ecke\" do \"Dreieck\", w języku niemieckim oznaczający \"trójkąt\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=431931", "fragment_id": "83856/2", "subtitle": "", "title": "Trójkąt Trzech Cesarzy", "document_id": "83856", "start_index": 2653.0, "source": "wikipedia", "parentId": 431931.0, "score": 0.9123602509498596}, "uuid": "bf57994e-aab0-4248-abce-86483f423cc5"}, {"page_content": "Trójkąt Trzech Cesarzy był miejscem, gdzie stykały się granice między 3 cesarstwami: Rosją, Austrią i Prusami. Do takiej sytuacji doszło w XIX w. Brzęczkowice, wtedy pod nazwą „Breczkowitz”, należały do Prus. Przy Przemszy, bo to ona wyznaczała granicę, powstał mały port. Przez Mysłowice przetaczały się wtedy tłumy handlarzy, turystów oraz emigrantów (Mysłowice były jednym z punktów tranzytowych dla emigrantów udających się do portów na wybrzeżu Bałtyku) co znacznie rozwinęło miejscową gospodarkę. W 1907 r. wzniesiono na pobliskim wzgórzu 22-metrową wieżę widokową (Bismarcka). W pogodne dni można było z niej zobaczyć punkty odległe nawet o kilkadziesiąt kilometrów. Po I wojnie światowej przemianowano ją na „Wieżę Powstańców”, nieco później zaś nadano imię Tadeusza Kościuszki. W 1937 r. zburzono ją całkowicie, granitu z wieży użyto kilkanaście lat później do budowy schodów pobliskiego kościoła Matki Boskiej Bolesnej oraz schodów katowickiej katedry.\nNa upamiętnienie tego miejsca jako dawnej granicy mocarstw uczestniczących w rozbiorach Polski, w dniu wejścia Polski do Unii Europejskiej (1 maja 2004 r.), trzech prezydentów miast, które mają tu swoje granice (Mysłowice reprezentował Grzegorz Osyra, Sosnowiec Kazimierz Górski, a Jaworzno Paweł Silbert), odsłoniło pamiątkowy pomnik z napisem: „W miejscu, w którym niegdyś stykały się granice trzech zaborów, dzisiaj świętujemy wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i jesteśmy dumni, że wspólnie budujemy Europę bez granic”.\n30 kwietnia 2013 na pomniku umieszczono nową tablicę ze zmienionym napisem, informującym, że w tym miejscu stykały się dawniej „granice trzech państw”. W poprzednim napisie było: „granice trzech zaborów”. Faktem jest, że Śląsk nie był pod żadnym zaborem. Kiedy Polskę rozbierano, już należał do państwa pruskiego.\nParafia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=490989", "fragment_id": "1579444/4", "subtitle": "", "title": "Brzęczkowice", "source": "wikipedia", "start_index": 5769.0, "document_id": "1579444", "parentId": 490989.0, "score": 0.6147403120994568}, "uuid": "b3b2e70c-87a5-4105-83bc-9e172fa24d55"}, {"page_content": "Zakątek Trzech Cesarzy inaczej Kąt Trzech Cesarzy bądź Zakątek Trzech Cesarstw ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Dreikaisereck&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Dreikaiserreichsecke&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Угол трёх императоров&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Угол трёх империй&lt;/&gt;) (powszechnie, choć błędnie zwany w polszczyźnie \"Trójkąt Trzech Cesarzy\") – określenie miejsca, gdzie w latach 1846 (1795)–1915 zbiegały się granice trzech (dwóch w okresie Neu Schlesien i lat 1915–1918) europejskich cesarstw, mocarstw rozbiorczych polskiej monarchii: Królestwa Prus (od 1871 Cesarstwa Niemieckiego), Cesarstwa Austrii (później Cesarstwa i Królestwa Austro-Węgier) i Imperium Rosyjskiego. Punkt jest dawnym trójstykiem trzech cesarstw.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=431931", "fragment_id": "83856/0", "subtitle": "", "title": "Trójkąt Trzech Cesarzy", "document_id": "83856", "start_index": 0.0, "parentId": 431931.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5217311382293701}, "uuid": "ccc163e6-13fa-4017-b02d-96752072cf93"}, {"page_content": "Słupna – osiedle w Mysłowicach pomiędzy Śródmieściem a Brzęczkowicami, część dzielnicy Brzęczkowice i Słupna.\nHistoria.\nNajstarsze wzmianki o miejscowości Słupna pochodzą z XVIII w. Na pocz. XIX w. powstała gmina jednowioskowa Słupna, która pod koniec tego wieku została wcielona do gminy Brzęczkowice. W 1945 r. gmina Brzęczkowice wraz ze Słupną (w której znajdował się urząd gminny) została przyłączona do miasta Mysłowice. Od lat 90. XX w. większa część (ok. 60 ℅) obszaru byłej wsi Słupna wchodzi w skład jednostki pomocniczej miasta o nazwie Dzielnica Brzęczkowice-Słupna. Na terenie osiedla mieszka około tysiąca ludzi, głównie w starych kamienicach i domkach (często zabytkowych, sprzed I wojny światowej). To tutaj znajdował się Trójkąt Trzech Cesarzy. \nSłupna jest miejscowością figurującą w rejestrze TERYT i posiada identyfikator 0941694. Historyczne granice wsi Słupna są identyczne z obecnymi granicami obrębu ewidencyjnego Słupna.\nRekreacja.\nNa terenie osiedla znajduje się fragment promenady oraz stadion Lechii 06 Mysłowice. Przy wyjściu z promenady można zauważyć starą bramę prowadzącą niegdyś do pałacu Sułkowskich – budynek pałacu stoi częściowo przebudowany na mieszkania. Na Słupnej jest też spore kąpielisko miejskie, przed którym w okresie przedwojennym znajdował się stadion żużlowy (teren przed restauracją turkus) przez który do dziś mieszkańcy nazywają kąpielisko „stadionem”. Na ulicy krótkiej znajduje się do dziś budynek po dawnej kopalni węgla „Luise”, który został przebudowany spełniając dziś rolę budynku jednorodzinnego. W okresie międzywojennym na terenie Słupnej znajdowało się wiele biedaszybów, gdzie ludzie w okresie wielkiej biedy kopali węgiel na własną rękę. \nKultura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=548119", "fragment_id": "1587959/0", "subtitle": "", "title": "Słupna", "document_id": "1587959", "start_index": 0.0, "parentId": 548119.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6288518309593201}, "uuid": "34d4be35-f553-4e1e-9555-9771de210c33"}, {"page_content": "Brzęczkowice – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1922–1945 w woj. śląskim i katowickim (dzisiejsze woj. śląskie). Siedzibą władz gminy były Brzęczkowice (obecnie dzielnica Mysłowic).\nJako \"gmina jednostkowa\" gmina Brzęczkowice funkcjonowała za II Rzeczypospolitej od 22 czerwca 1922 w powiecie katowickim w woj. śląskim; 1 lipca 1924 wcielono do niej obszar dworski Brzęczkowice. W związku z reformą gminną po II wojnie światowej gminę jednostkową Brzęczkowice włączono 1 grudnia 1945 włączona do miasta Mysłowice.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1508730", "fragment_id": "198598/0", "subtitle": "", "title": "Brzęczkowice (gmina)", "parentId": 1508730.0, "start_index": 0.0, "document_id": "198598", "source": "wikipedia", "score": 0.14594952762126923}, "uuid": "3b4a20d9-c040-40b7-91d0-f54c1756cbae"}, {"page_content": "W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 r. we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod polską nazwą \"Brzenczkowice\" oraz nazwą niemiecką \"Brzenskowitz\". Topograficzny słownik Prus z 1835 r. notuje miejscowość pod polską nazwą \"Brzenczkowice\", a także niemiecką \"Brzenskowitz\".\nHistoria.\nWzmianki o Brzęczkowicach sięgają późnego średniowiecza, a dokładniej 1360 r. Wtedy też pojawia się pierwsza wzmianka o Mysłowicach, które otrzymały w tym roku prawa miejskie. Później bardzo długo funkcjonowała jako wieś, kilkanaście chat i budynków znajdowało się przy dzisiejszej granicy ze Słupną, przy małym potoku (płynącym tu do dziś). Kilka domów stało też w okolicy dzisiejszej ulicy Brzęczkowickiej, na polach. Ludzie uprawiali tutaj rolnictwo i myślistwo. Osiedle należało często do tych samych władców, co Mysłowice. Jednym z nich był Mieroszewski, który w 1778 r. uruchomił tu kopalnię węgla kamiennego „Bergthal”. Węgiel wydobywano tu jeszcze w latach 80. XX w., ale nie w kopalni, tylko w sztolniach sięgających maksymalnie kilkadziesiąt metrów pod ziemią. Szyby te istniały jeszcze do początków lat 80. i należały głównie do KWK Niwka Modrzejów (dziś nieistniejącej). Między Brzęczkowicami, a Słupną istniał Trójkąt Trzech Cesarzy. Rok po I wojnie światowej do osiedla dotarła elektryczność, linie przeprowadzono z centrum Mysłowic. Podczas II wojny światowej walczono i tutaj, w lasach chroniła się partyzantka. Niemcy budowali tutaj bardzo dużo bunkrów w lasach i rejonie Przemszy (zachowane do dziś). Do 1945 r. ówczesna miejscowość Brzęczkowice była siedzibą jednostkowej gminy Brzęczkowice, którą 1 grudnia 1945 włączono do Mysłowic.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=490989", "fragment_id": "1579444/2", "subtitle": "", "title": "Brzęczkowice", "parentId": 490989.0, "start_index": 3045.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1579444", "score": 0.23281043767929077}, "uuid": "36cd160f-2c09-4942-ba87-150fdf688862"}, {"page_content": "Granica zaczynała się na trójstyku granic Królestwa Prus, Cesarstwa Rosji i Królestwa Polskiego na Niemnie (okolice Schmalleningken, lit. Smalininkai, pol. Smolniki), następnie biegła w kierunku południowym częściowo nurtem rzek Szeszupa i Lepona, i dochodziła do jeziora Wisztynieckiego, gdzie przybierała kierunek południowo-zachodni, pozostawiając po stronie pruskiej Żytkiejmy, dochodząc do jeziora Rospuda, gdzie przybierała kierunek południowy, następnie rzeką Rospuda do Bakałarzewa, biegła dalej do jeziora Rajgrodzkiego. Następnie biegła w kierunku zachodnim na północ od Grajewa, Szczuczyna, Kolna, Myszyńca, Chorzeli, dochodząc pod Nidzicę, która pozostawała po stronie pruskiej, podobnie jak Działdowo, Lidzbark i Brodnica. Następnie biegła rzeką Drwęcą do miejscowości Lubicz, okrążała Toruń od wschodu, przekraczała Wisłę, biegła rzeczką Tążyna (pozostawiając po stronie polskiej Aleksandrów) w kierunku południowym przecinając jezioro Gopło, następnie na północ od Skulska, Wilczyna, na zachód od Słupcy i dochodziła do Warty w okolicach Pyzdr. Następnie biegła nurtem rzeki Prosna na południe (pozostawiając Kalisz po stronie polskiej) do Bolesławca, gdzie zmieniała bieg na południowo-wschodni, za Praszką opuszczała Prosnę dochodząc do rzeki Liczwarta (Liswarta) na zachód od Krzepic. Pozostawiała po stronie pruskiej Herby, Boronów, Woźniki i dochodziła do rzeki Brynica, i jej nurtem do okolic Mysłowic, gdzie stykały się granice Królestwa Polskiego, Wolnego Miasta Krakowa (od 1846 Cesarstwa Austriackiego) i Prus w punkcie zwanym trójkątem trzech cesarzy.Granica przestała istnieć w formalnym przebiegu po wybuchu I wojny światowej i utworzeniu frontu wschodniego w sierpniu 1914 roku. Formalnie istniała do 1920 (traktat wersalski).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122162", "fragment_id": "409085/1", "subtitle": "", "title": "Granica Królestwa Kongresowego z Królestwem Prus", "source": "wikipedia", "start_index": 305.0, "document_id": "409085", "parentId": 2122162.0, "score": 0.07272253930568695}, "uuid": "0665467e-9c5b-4123-97ee-282bb989ac40"}, {"page_content": "Granica Wolnego Miasta Krakowa z Królestwem Prus – dawna granica państwowa między Wolnym Miastem Kraków a Królestwem Prus. Istniała w okresie istnienia Wolnego Miasta Krakowa, w latach 1815–1846. Granicę na całej jej długości stanowiła rzeka Przemsza.\nGranica istniała od momentu powstania Wolnego Miasta Krakowa 18 października 1815 roku, do czasu jego likwidacji i włączenia do Cesarstwa Austriackiego 16 listopada 1846 roku.\nGranicę na całej jej długości stanowiła rzeka Przemsza. Granica rozpoczynała się u zbiegu Białej i Czarnej Przemszy (początek Przemszy), gdzie stykały się granice Wolnego Miasta Krakowa, Królestwa Prus i Królestwa Polskiego (Imperium Rosyjskiego); miejsce to po włączeniu obszaru Wolnego Miasta Krakowa do Cesarstwa Austriackiego zyskało miano Trójkąta Trzech Cesarzy. Kończyła się ona natomiast u ujścia Przemszy do Wisły, gdzie stykały się granice Wolnego Miasta Krakowa, Królestwa Prus i Cesarstwa Austriackiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4883668", "fragment_id": "258459/0", "subtitle": "", "title": "Granica Wolnego Miasta Krakowa z Królestwem Prus", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "258459", "parentId": 4883668.0, "score": 0.1531919687986374}, "uuid": "c0878b3e-ee74-4886-a873-162c480e8f0f"}, {"page_content": "W 1443 Czarna Przemsza w dolnym przebiegu pełniła funkcję graniczną dla odkupionych przez biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego terenów księstwa siewierskiego, stanowiąc linię rozgraniczenia z Rzecząpospolitą Obojga Narodów i zależnym od Królestwa Czech księstwem cieszyńskim, które w 1742 r. w wyniku wojen śląskich (1740–1763) włączono do Królestwa Prus. W latach 1790–1795, po włączeniu księstwa siewierskiego do Korony Królestwa Polskiego, koryto rzeki rozdzielało Rzeczpospolitą od Królestwa Prus. W latach 1807–1809 w miejscu gdzie Biała Przemsza uchodzi do Czarnej Przemszy doszło po raz pierwszy do trójstyku granic Księstwa Warszawskiego, Królestwa Prus i Cesarstwa Austrii. Po Kongresie Wiedeńskim z 1815 r. zetknęły się w tym miejscu granice Królestwa Prus, Rzeczypospolitej Krakowskiej (Wolne Miasto Kraków) i Cesarstwa Rosyjskiego. W latach 1846–1918 po przyłączeniu Rzeczypospolitej Krakowskiej do Cesarstwa Austrii stykały się w tym miejscu granice Królestwa Prus, Austrii i Rosji. Od 1871 r. w miejscu połączenia nurtów rzeki Czarnej Przemszy i Białej Przemszy znajdował się tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy.\nZnaczenie gospodarcze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59154", "fragment_id": "648618/1", "subtitle": "", "title": "Czarna Przemsza", "parentId": 59154.0, "start_index": 1304.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648618", "score": 0.24231702089309692}, "uuid": "9d063ea3-6406-4e83-8cf1-22f7b888a61d"}, {"page_content": "Pierwsze ważniejsze zmiany graniczne w tym obszarze pojawiły się w 1742 r., gdy w wyniku wojny prusko-austriackiej znacznie większa część Śląska z Austrii przeszła na rzecz Prus, można rzec zabór Śląska przez Prusy na Austrii. Wtedy Czarna Przemsza stała się granicą oddzielającą Prusy od Księstwa Siewierskiego, które było lennem Polski. Od 1790 r., po połączeniu księstwa z innymi ziemiami polskimi, była to granica z Rzecząpospolitą Polską. Modyfikacja tego stanu nastąpiła podczas III rozbioru Polski, gdzie cały teren znalazł się w Królestwie Prus, a granice trzech mocarstw w latach 1795–1807, czyli od III rozbioru Polski do powstania tzw. Księstwa Warszawskiego, zbiegały się w rejonie miasta Niemirów, by ostatecznie ukształtować się na Czarnej Przemszy w 1807 r. podczas pokoju w Tylży. W 1809 r. na mocy pokoju w Schönbrunn do Księstwa Warszawskiego przyłączony został obszar Rzeczypospolitej przyłączony przez Cesarstwo Austrii w 1795 r.\nW latach 1815–1831, po Kongresie Wiedeńskim, zbiegały się tam rubieże: Królestwa Polskiego będącego częścią Cesarstwa Rosyjskiego, Królestwa Prus oraz Rzeczypospolitej Krakowskiej pod protektoratem trzech zaborców. W latach 1831–1846 po włączeniu Królestwa Polskiego do Rosji jako autonomicznej prowincji, był to trójstyk granic Rosji, Prus i Rzeczypospolitej Krakowskiej. Następnie, po włączeniu tej ostatniej do Monarchii Habsburgów, w latach 1846–1871 zbiegały się tam granice pomiędzy Królestwem Prus, Cesarstwem Austriackim (od 1867 r. Austro-Węgrami) i Imperium Rosyjskim.\nNazwa Dreikaisereck powstała po 1871 r. gdy doszło do zjednoczenia Niemiec i to miejsce, pozostając nadal na granicy Królestwa Prus, stało się jednocześnie punktem granicznym Cesarstwa Niemieckiego. Linie graniczne biegły rzekami: Białą Przemszą, Czarną Przemszą oraz Przemszą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=431931", "fragment_id": "83856/1", "subtitle": "", "title": "Trójkąt Trzech Cesarzy", "document_id": "83856", "start_index": 846.0, "parentId": 431931.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12149190902709961}, "uuid": "eb57f0cd-220b-4440-8e5d-dc0726d13e6a"}]}
{"id": "q_730", "question": "Jednostką której wielkość w układzie SI jest paskal?", "answer": [{"page_content": "\\right]&lt;/math&gt;\n |Wielkosc = ciśnienia, naprężenia\n |WielkoscOzn = \"p\"; \"s\", \"σ\"\n |SI-jedn = formula_1\n |CGS-jedn = formula_2\n |Imp-jedn = formula_3\n |Nazwisko = Blaise Pascal\n |Etymologia = \n |JednPodstawowa = \nPaskal (Pa) – jednostka ciśnienia (także naprężenia) w układzie SI (jednostka pochodna układu SI).\n formula_4\nformula_5\nNazwa \"paskal\" pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka Blaise’a Pascala.\nZgodnie z przedrostkami układu SI: skrót kPa oznacza kilopaskal (103 Pa), MPa oznacza megapaskal (106 Pa), GPa oznacza gigapaskal (109 Pa), natomiast hPa – hektopaskal (100 Pa).\nHektopaskal jest zazwyczaj stosowany przy podawaniu ciśnienia atmosferycznego, ponieważ jest dokładnie równy stosowanej powszechnie przed latami sześćdziesiątymi XX w. w meteorologii w układzie CGS i MKSA jednostce milibar:\n 1 hPa = 100 Pa = 1 mbar = 10,19 mm H2O\nCiśnienie atmosferyczne na poziomie morza wynosi przeciętnie 1013,25 hPa. Najniższe ciśnienie na świecie wynosiło 870 hPa (12 października 1979 roku w północnej części Oceanu Spokojnego), a najwyższe na powierzchni Ziemi – 1086 hPa (19 grudnia 2001 roku w miejscowości Tosontsengel w Mongolii).\n 1 Pa = 1,019716·10−5 at\n   = 1,019716·10−5 kG/cm²\n   = 1,450377·10−4 psi\n   = 10−5 bar\n   = 0,98692326671·10−5 atm\n   = 0,0075006167382112 mm Hg\n   = 0,1019716212977928 mm H2O\n   = 10 b\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5007", "fragment_id": "176530/0", "subtitle": "", "title": "Paskal", "parentId": 5007.0, "start_index": 1.0, "document_id": "176530", "source": "wikipedia", "score": 0.7286586761474609}, "uuid": "417e2b5a-335c-4a97-86f5-11159e8b0f6a"}, {"page_content": "Jednostka pochodna układu SI – jednostka układu SI, wielkości fizycznej pochodnej, utworzona w oparciu o równanie definicyjne tej wielkości i wynikające z niego równanie wymiarowe tej jednostki wyrażające ją jako iloczyn potęg jednostek podstawowych układu. Część jednostek pochodnych ma nazwy i symbole specjalnie dla nich utworzone (np. paskal – Pa), natomiast nazwy i symbole pozostałych tworzy się na podstawie nazw i symboli jednostek podstawowych. Niektóre jednostki pochodne są bezwymiarowe.\nJednostki uzupełniające.\nPoczątkowo radian i steradian były zaliczane do grupy \"jednostek uzupełniających\" układu SI. Jednak w 1995 r. zrezygnowano z tego podziału i od tego czasu istnieją tylko dwie grupy jednostek: podstawowe oraz pochodne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2623", "fragment_id": "173206/0", "subtitle": "", "title": "Jednostka pochodna układu SI", "document_id": "173206", "start_index": 0.0, "parentId": 2623.0, "source": "wikipedia", "score": 0.724767804145813}, "uuid": "3ba3d0b9-3945-493d-8225-b8928321b9db"}, {"page_content": "Jednostką naprężenia w układzie SI jest paskal, w skrócie Pa. W praktyce inżynierskiej stosowana jest również atmosfera techniczna (kG/cm², kG/mm²), a w Stanach Zjednoczonych funt na cal kwadratowy (\"pound per square inch\" – psi oraz \"kilopound per square inch\" – ksi). W polskim środowisku inżynierskim na 1 psi mówi się niekiedy żartobiwie ‘1 pies’.\nPrzeliczniki jednostek:\n 1 kG/cm² = 98066,5 Pa\n 1 psi = 6894,757 Pa\n 1 ksi = 6894757 Pa = 6,894757 MPa\nKartezjański układ współrzędnych.\nW każdym punkcie ciała można przyjąć (zaczepić) dowolnie zorientowany, kartezjański układ współrzędnych, w którym to układzie określa się składowe stanu naprężenia w tym punkcie. Wykonując trzy przekroje prostopadłe do osi przyjętego układu, można wyznaczyć, względem tych płaszczyzn, dziewięć składowych stanu naprężenia. Są to kolejno:\n formula_14\nJeżeli zwrot wektora naprężenia normalnego skierowany jest „na zewnątrz” otoczenia punktu, naprężenie normalne przyjmuje wartość dodatnią i nazywane jest naprężeniem rozciągającym. W przeciwnym razie jest naprężeniem ściskającym.\nNa przykład w przypadku „górnej” powierzchni sześcianu (patrz rysunek), czyli prostopadłej do osi formula_15 można napisać:\n formula_16\ngdzie:\n formula_17 – wersor osi formula_18 a jednocześnie wektor normalny do rozpatrywanej powierzchni;\n formula_19 – wersory osi odpowiednio formula_20 i formula_21\nSkładowe naprężeń stycznych spełniają następujące równości:\n formula_22\nW rozważanym punkcie ciała można tak zorientować układ współrzędnych, aby naprężenia styczne były równe zeru, a niezerowe pozostawały jedynie naprężenia normalne. Tak zorientowany układ współrzędnych wyznacza \"kierunki główne stanu naprężenia\". Odpowiadające im niezerowe składowe normalne to \"wartości główne naprężeń\" lub po prostu \"naprężenia główne\": formula_23 przy czym formula_24", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50402", "fragment_id": "657816/1", "subtitle": "", "title": "Naprężenie", "document_id": "657816", "start_index": 1602.0, "parentId": 50402.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6215958595275879}, "uuid": "3a6efa20-daaf-4165-ae6d-52d3421906e5"}, {"page_content": "Moduł Younga (E) – inaczej moduł odkształcalności liniowej albo moduł (współczynnik) sprężystości podłużnej (w układzie jednostek SI) – wielkość określająca sprężystość materiału przy rozciąganiu i ściskaniu. Wyraża ona, charakterystyczną dla danego materiału, zależność względnego odkształcenia liniowego \"ε\" materiału od naprężenia \"σ\", jakie w nim występuje – w zakresie odkształceń sprężystych.\n formula_1\nJednostką modułu Younga jest paskal, czyli N/m².\nModuł Younga jest hipotetycznym naprężeniem, które wystąpiłoby przy dwukrotnym wydłużeniu próbki materiału, przy założeniu, że jej przekrój nie ulegnie zmianie (założenie to spełnione jest dla hipotetycznego materiału o współczynniku Poissona formula_2).\nWielkość została nazwana na cześć angielskiego naukowca i lekarza Thomasa Younga.\nW przypadku materiału izotropowego moduł Younga powiązany jest z innymi stałymi materiałowymi:\n formula_3\n formula_4\n formula_5\ngdzie:\n formula_6 – moduł Kirchhoffa,\n formula_7 – liczba Poissona,\n formula_8 – moduł Helmholtza,\n formula_9 i formula_10 – stałe Lamégo.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50566", "fragment_id": "657887/0", "subtitle": "", "title": "Moduł Younga", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 50566.0, "document_id": "657887", "score": 0.36764928698539734}, "uuid": "01b91481-1341-4099-bb6b-164399e1301b"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nTen wykaz zawiera pozaukładowe jednostki miary, czyli jednostki nienależące do układu SI. Pojęcie to bywa także używane do określenia jednostek nienależących do żadnego układu jednostek miar, albo nienależących do rozpatrywanego układu jednostek miar.\nWyodrębnione zostały jednostki miar określone ustawowo jako legalne w Polsce.\nCiepło, energia i praca.\nW układzie SI, dżul (J)\nCiśnienie.\nW układzie SI paskal (Pa)\nCzasu.\nW układzie SI sekunda (s)\nDługości.\nW układzie SI metr (m)\nIlości materii.\nw układzie SI jednostka liczności materii mol (mol)\nKąta.\nw układzie SI radian (rad m/m)\nŁadunku elektrycznego.\nw układzie SI kulomb (C)\nMasy.\nw układzie SI kilogram (kg)\nMocy.\nW układzie SI wat (W)\nNatężenia prądu elektrycznego.\nW układzie SI amper (A)\nNatężenia światła.\nW układzie SI: kandela (cd) oraz jednostki pochodne układu SI: lumen (lm) i luks (lx)\nJednostka pozaukładowa:\nObjętości.\nw układzie SI metr sześcienny (m³)\nPola powierzchni.\nw układzie SI metr kwadratowy (m²)\nPrędkości.\nW układzie SI metr na sekundę (m/s)\nRadioaktywności.\nW układzie SI bekerel (Bq)\nSiły.\nW układzie SI niuton (N)\nStężenia.\nW układzie SI mol na metr sześcienny (mol/m³)\nTemperatury.\nW układzie SI kelwin (K)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18602", "fragment_id": "183590/0", "subtitle": "", "title": "Pozaukładowe jednostki miary", "document_id": "183590", "start_index": 0.0, "parentId": 18602.0, "source": "wikipedia", "score": 0.690082848072052}, "uuid": "3612a7f2-3895-41b2-ad03-04109bfa57ea"}, {"page_content": "Gradient ciśnienia – wielkość fizyczna określająca kierunek największego przyrostu ciśnienia gazu lub cieczy oraz przyrost ciśnienia przypadający na jednostkę długości, jest wielkością wektorową, jego jednostką w układzie SI jest paskal na metr (Pa/m). Matematycznie jest gradientem z ciśnienia. Występowanie gradientu ciśnienia wywołuje siłę gradientu ciśnienia.\nWielkość ta ma fundamentalne znaczenie w mechanice płynów i dyscyplinach pochodnych, m.in. w hydrodynamice podziemnej i meteorologii.\nDefinicja.\n\"Gradient ciśnienia\" jest wektorem, którego składowe w chwili formula_1 (w kartezjańskim układzie odniesienia) równe są pochodnym cząstkowym ciśnienia formula_2 względem współrzędnych przestrzennych formula_3\n formula_4\nGradient ciśnienia oznaczany też bywa za pomocą operatora nabla:\n formula_5\nTak rozumiane pojęcie gradientu ciśnienia jest zgodne z matematycznym pojęciem gradientu pola skalarnego. Należy jednak pamiętać, że wykorzystane w jego definicji pochodne mają sens tylko w takich skalach przestrzennych, w jakich określone jest pojęcie ciśnienia (por. np. dyskusję tego zagadnienia w haśle funkcja rozkładu) i na jakich zmiany ciśnienia są technicznie mierzalne. Stąd też w zastosowaniach praktycznych stosuje się nieco uproszczoną definicję gradientu ciśnienia jako wektora prostopadłego do powierzchni (w zagadnieniach trójwymiarowych) lub linii (w zagadnieniach dwuwymiarowych, np. w meteorologii) stałego ciśnienia, zwanej powierzchnią (linią) izobaryczną, skierowanego do obszaru o wyższym ciśnieniu i mającego wartość\n formula_6\ngdzie formula_7 jest różnicą ciśnień w dwóch punktach leżących w odległości formula_8 od siebie na prostej prostopadłej do powierzchni (linii) izobarycznej. Wartość formula_8 zależy od obszaru zastosowań; np. w meteorologii typową wartością tego parametru jest 100 km.\nWłasności.\nGradient ciśnienia jest zawsze prostopadły do powierzchni izobarycznej skalarnego pola ciśnienia formula_2 i skierowany w kierunku wzrastania jego wartości.\nJednostki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1552828", "fragment_id": "701865/0", "subtitle": "", "title": "Gradient ciśnienia", "parentId": 1552828.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "701865", "score": 0.25084930658340454}, "uuid": "1b80a093-3fde-4a10-b062-bf8b926da6d5"}, {"page_content": "Blaise Pascal, wym. [], pol. Błażej Pascal (ur. 19 czerwca 1623 w Clermont-Ferrand, zm. 19 sierpnia 1662 w Paryżu) – francuski intelektualista: matematyk, fizyk, inżynier-wynalazca, filozof, teolog i literat.\nPoczątkowo był przede wszystkim matematykiem, współtworzącym dwie nowe dyscypliny: geometrię rzutową i probabilistykę. Pionierskie prace Pascala, Fermata i Huygensa w tej drugiej dziedzinie wywarły wpływ na nowożytną ekonomię i inne nauki społeczne. Pascal jest też znany m.in. z twierdzenia Pascala w geometrii płaskiej oraz trójkąta Pascala.\nW fizyce zajmował się głównie mechaniką płynów, zwłaszcza statyką płynów – hydrostatyką i aerostatyką. Został upamiętniony nazwami prawa Pascala oraz jednostki ciśnienia w układzie SI: paskala (Pa). Sprecyzował pojęcia ciśnienia i próżni, uogólniając prace Torricellego. W swoich opracowaniach bronił metody naukowej.\nJako inżynier wynalazł strzykawkę, prasę hydrauliczną, rodzaj ruletki i jeden z pierwszych kalkulatorów mechanicznych – sumator zwany pascaliną, jeszcze przed ławą liczącą Leibniza. Być może dzięki temu w latach 70. XX wieku Pascala upamiętniono nazwą języka programowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=679", "fragment_id": "181383/0", "subtitle": "", "title": "Blaise Pascal", "document_id": "181383", "start_index": 0.0, "parentId": 679.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05345728248357773}, "uuid": "df10ed93-9cb7-481f-9d8c-ed903de9cdb8"}, {"page_content": "Moduł Kirchhoffa (G) (inaczej moduł odkształcalności postaciowej albo moduł sprężystości poprzecznej) – współczynnik uzależniający odkształcenie postaciowe materiału od naprężenia, jakie w nim występuje. Jednostką modułu Kirchhoffa jest paskal (Pa). Jest to wielkość określająca sprężystość materiału.\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – naprężenia ścinające,\n formula_3 – odkształcenie postaciowe.\nModuł Kirchhoffa dla materiałów izotropowych bezpośrednio zależy od modułu Younga i liczby Poissona:\n formula_4\ngdzie:\n formula_5 – liczba Poissona,\n formula_6 – moduł Younga.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51248", "fragment_id": "639956/0", "subtitle": "", "title": "Moduł Kirchhoffa", "parentId": 51248.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639956", "score": 0.1576577126979828}, "uuid": "2a95e6c7-0f8e-4eea-bbc7-1eb2a1a4f577"}, {"page_content": "Blaise Pascal wymyślił tzw. Pascalinę, pierwszą maszynę liczącą, która potrafiła dodawać. Zbudował ją dla swojego ojca, który był poborcą podatkowym. Ponadto sformułował prawo nazwane jego nazwiskiem dotyczące ciśnienia w cieczach. Stąd jednostka ciśnienia w układzie SI nosi nazwę paskal (Pa). Do matematyki wprowadził obiekty nazwane potem ślimakiem Pascala i trójkątem Pascala. Ustanowił w Paryżu w 1662 roku 5 pierwszych linii komunikacji miejskiej, po której kursował omnibus (karoce za 5 soldów) według stałych rozkładów oraz wynalazł nowoczesną ruletkę.\nZobacz też.\n \"Wykaz literatury uzupełniającej: Blaise Pascal.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=679", "fragment_id": "181383/22", "subtitle": "", "title": "Blaise Pascal", "source": "wikipedia", "start_index": 31938.0, "document_id": "181383", "parentId": 679.0, "score": 0.20740389823913574}, "uuid": "51658524-4acb-4253-a4c1-2bd027b613d5"}, {"page_content": "W układzie SI jednostką gradientu ciśnienia jest paskal na metr (Pa/m).\nZastosowania.\nGradient ciśnienia ma fundamentalne znaczenie m.in. w meteorologii, mechanice płynów i hydrodynamice podziemnej, gdyż w przypadku istnienia niezerowego gradientu ciśnienia na płyn (np. powietrze lub wodę) działa dodatkowa siła proporcjonalna do gradientu ciśnienia wziętego ze znakiem minus. W układach, które są izotropowe i w których prędkości przepływu są małe (tzn. liczba Reynoldsa jest dostatecznie mała, by przepływ miał charakter pełzający), np. w hydrodynamice podziemnej, płyn porusza się dokładnie w kierunku przeciwnym do wektora gradientu ciśnienia. W hydrodynamice podziemnej dotyczy to zarówno prędkości filtracji, jak i prędkość adwekcji (z wyjątkiem przepływów w ośrodkach anizotropowych). Podczas przepływów w ośrodkach porowatych, zgodnie z prawem Darcy’ego, prędkość filtracji jest bowiem wprost proporcjonalna do wziętego ze znakiem minus gradientu ciśnienia płynu.\nGradient ciśnienia ma szczególne znaczenie w fizyce atmosfery. W atmosferach planetarnych gradient ciśnienia skierowany jest niemal pionowo w dół. Jego wartość w troposferze Ziemi wynosi ok. 9 Pa/m, czyli 90 hPa/km, jest więc łatwo mierzalna nawet domowym barometrem.\nPonieważ atmosferę ziemską można w pierwszym przybliżeniu traktować jak gaz doskonały w stanie równowagi hydrostatycznej, ciśnienie równe jest ciężarowi powietrza w słupie powietrza (o przekroju jednostkowym) ponad danym punktem. Dlatego pionowy gradient ciśnienia można związać z gęstością i temperaturą powietrza za pomocą następującego wzoru:\n formula_11\ngdzie:\n formula_12 – ciśnienie,\n formula_13 – wysokość,\n formula_14 – gęstość powietrza,\n formula_15 – przyspieszenie ziemskie,\n formula_16 – stałą gazową,\n formula_17 – temperaturę bezwzględną,\n formula_18 – masę molową gazu.\nWe wzorze tym wszystkie wielkości poza formula_16 są funkcjami formula_20", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1552828", "fragment_id": "701865/1", "subtitle": "", "title": "Gradient ciśnienia", "parentId": 1552828.0, "start_index": 2005.0, "source": "wikipedia", "document_id": "701865", "score": 0.18995118141174316}, "uuid": "9b5b22a5-a134-43bf-b98a-9043de84a69e"}]}
{"id": "q_731", "question": "Reprezentacja którego kraju rozpoczyna zwykle przemarsz ekip narodowych podczas ceremonii otwarcia Igrzysk Olimpijskich?", "answer": [{"page_content": "Później nastąpiła parada 202 reprezentacji narodowych uczestniczących w Igrzyskach, w czasie której wystąpiła jedna z czołowych postaci muzyki klubowej, DJ Tiesto. Kraje pojawiały się zgodnie z układem liter w alfabecie greckim, dlatego kolejność poszczególnych ekip była inna niż zwykle (np. pierwsza weszła ekipa Saint Lucia, gr. Αγια Λουκια). Tradycja nakazuje, żeby pierwszym krajem maszerującym w paradzie była Grecja, a ostatnim – kraj organizujący Igrzyska, czyli w tym wypadku ponownie Grecja. Szczególne zainteresowanie towarzyszyło pojawieniu się ekip Afganistanu i Iraku. Innym gestem olimpijskim był wspólny przemarsz ekip Korei Północnej i Południowej pod jednym sztandarem koreańskim. Po raz pierwszy na olimpiadzie pojawiły się państwa Kiribati i Timor Wschodni. Po przemarszu sportowców wystąpiła islandzka piosenkarka Björk.\nOficjalnego otwarcia Igrzysk dokonał prezydent Grecji Kostis Stefanopulos. Zaszczytu zapalenia znicza olimpijskiego dostąpił grecki sportowiec Nikolaos Kaklamanakis.\nPaństwa biorące udział w XXVIII Letnich Igrzyskach Olimpijskich.\nPo raz pierwszy na igrzyskach wystąpiły Kiribati i Timor Wschodni.\nNa igrzyska wrócił Afganistan. Jugosławia w związku ze zmianą nazwy wystąpiła jako Serbia i Czarnogóra.\nPrzebieg Igrzysk.\nHasło.\n\"Witamy w domu\" (ang. \"Welcome Home, gr. Καλώς ήλθατε σπίτι, Kalós írthate spíti\")\nWystępy Polaków.\n \"Osobny artykuł: Polska na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 2004.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74602", "fragment_id": "661904/2", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 2004", "source": "wikipedia", "start_index": 3383.0, "document_id": "661904", "parentId": 74602.0, "score": 0.39742326736450195}, "uuid": "8073bfbc-e338-4b29-b143-783082206d0c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n Australia \n Austria \n Belgia \n Boliwia \n Bułgaria \n Chile \n Czechosłowacja \n Finlandia \n Francja \n Grecja \n Hiszpania \n Holandia \n Iran \n Islandia \n Japonia \n Jugosławia \n Kanada \n Korea Południowa \n Liban \n Liechtenstein \n Wspólna Reprezentacja Niemiec \n Norwegia \n Polska \n Rumunia \n Stany Zjednoczone \n Szwajcaria \n Szwecja \n Turcja \n Węgry \n Wielka Brytania \n Włochy \n Związek Radziecki \nPrzebieg zawodów.\nKalendarz.\nPoniższa tabela przedstawia kalendarz igrzysk olimpijskich w 1956 roku. Wyróżniono dni, w których wyłonieni zostali medaliści w danej konkurencji (żółty kolor), rozegrane zostały eliminacje (niebieski kolor), odbyła się ceremonia otwarcia (zielony) i zamknięcia igrzysk (czerwony).\nCeremonia otwarcia.\nCeremonia otwarcia zimowych igrzysk olimpijskich w Cortinie d’Ampezzo odbyła się w czwartek 26 stycznia 1956 roku na Olimpijskim Stadionie Lodowym. Rozpoczęcie nastąpiło o godzinie 11:30 czasu lokalnego. Podczas uroczystości organizatorzy zapewnili miejsca dla 12 000 widzów.\nCeremonia rozpoczęła się od odegrania hymnu narodowego Włoch. Następnie po raz pierwszy w historii igrzysk olimpijskich zagrany został hymn olimpijski, oficjalnie uznany rok wcześniej przez MKOl. Później swoje przemowy wygłosili: Paolo Thaon di Revel – przewodniczący komitetu organizacyjnego, Avery Brundage – przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego oraz Carlo Russo – przedstawiciel włoskiego rządu.\nPodczas ceremonii na stadion weszły kolejno wszystkie 32 reprezentacje uczestniczące w igrzyskach. Ich kolejność ustalona była alfabetycznie według nazw włoskich poza dwoma wyjątkami – jako pierwsza na stadion weszła reprezentacja Grecji, a jako ostatnia reprezentacja gospodarzy igrzysk – Włochy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74737", "fragment_id": "661962/4", "subtitle": "", "title": "Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1956", "parentId": 74737.0, "start_index": 7182.0, "document_id": "661962", "source": "wikipedia", "score": 0.3155926764011383}, "uuid": "9dd2e694-ecbe-4621-a35b-2caad87ca8df"}, {"page_content": "Jako że Komitet Organizacyjny Letnich Igrzysk Olimpijskich 1920 zbankrutował w trakcie igrzysk, nie został sporządzony żaden oficjalny raport z tej imprezy. Różne dokumenty z igrzysk zostały zarchiwizowane w siedzibie Belgijskiego Komitetu Olimpijskiego w Brukseli. Na podstawie tych dokumentów komitet w 1957 roku przygotował raport, który przez większość ekspertów jest uważany za w pełni kompletny pod względem dat, aktywności i statystyk.\nCeremonia otwarcia.\nCeremonia otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich 1920 odbyła się w sobotę 14 sierpnia na specjalnie wybudowanym z myślą o igrzyskach Stadionie Olimpijskim w Antwerpii. Była godna uwagi z następujących powodów: po raz pierwszy w historii igrzysk olimpijskich wciągnięto na maszt flagę olimpijską, po raz pierwszy złożono przysięgę olimpijską, a także po raz pierwszy wypuszczono białe gołębie jako symbol pokoju.\nWedług raportu, rano w dniu otwarcia igrzysk „w katedrze odprawiono nabożeństwo ku pamięci sportowców, którzy zginęli za swój kraj, po którym odśpiewano Te Deum i przemówił Jego Eminencja Kardynał Mercier”. Po południu odbyła się właściwa ceremonia otwarcia, rozpoczęta paradą ekip sportowców z poszczególnych, w sumie 29, krajów, przed którymi szli chorążowie, ustawiający się w rzędzie na środku stadionu. Następnie przemówienie wygłosił prezydent MKOl Henri de Baillet-Latour, a po jego zakończeniu król Belgów Albert I ogłosił oficjalne otwarcie Igrzysk VII Olimpiady. Wówczas na stadion wniesiono flagę olimpijską, po czym uroczyście wciągnięto ją na maszt. Potem rozbrzmiały tybetańskie trąby, a gołębie mające na sobie barwy uczestniczących w igrzyskach narodów wzbiły się w niebo nad Antwerpią. Na koniec, belgijski sportowiec kilku specjalizacji i zarazem chorąży reprezentacji Belgii Victor Boin wszedł na podium i jako pierwszy atleta w historii złożył przysięgę olimpijską sportowców.\nSzczególne wydarzenia podczas rywalizacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=184872", "fragment_id": "10763/2", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1920", "source": "wikipedia", "start_index": 3376.0, "document_id": "10763", "parentId": 184872.0, "score": 0.12107884138822556}, "uuid": "19811ec2-7e40-4ce3-81b5-97d652009c5a"}, {"page_content": "Przed Igrzyskami w Pekinie w 2008 r. sztafecie olimpijskiej we wszystkich miastach towarzyszyły liczne protesty przeciwników chińskiej polityki wobec Tybetu i Darfuru. Uczestnicy tych protestów starali się zakłócić bieg sztafety oraz zgasić płomień olimpijski.\nCeremonia otwarcia.\nTradycyjnie igrzyska otwiera trwająca kilka godzin ceremonia otwarcia, której celem jest m.in. zaprezentowanie miasta i państwa, w którym odbywają się igrzyska. Stałym elementem tej ceremonii jest defilada państw biorących udział w zawodach. W defiladzie maszerują zawodnicy oraz działacze sportowi z danego kraju. Każde z państw wyznacza jednego sportowca. Od 2021 roku (Tokio) dwoje sportowców, kobietę i mężczyznę, którzy jako chorąży (flagowy) reprezentacji niosą flagę państwa. Sportowcy wchodzą na stadion według alfabetu języka używanego w państwie, które gości igrzyska. Z uwagi na szacunek dla ojczyzny igrzysk defiladę otwiera Grecja, a kończy gospodarz. Po wejściu wszystkich krajów na stadion olimpijski głowa państwa organizującego zawody dokonuje oficjalnego otwarcia igrzysk, wypowiadając formułę:\nWcześniej, w trakcie odgrywania hymnu olimpijskiego, na maszt wciągana jest flaga olimpijska, którą wnoszą na arenę wybitne osobistości. Wszyscy flagowi zbierają się w kole, a jeden wybrany zawodnik, jeden trener oraz jeden wybrany sędzia składają, w imieniu wszystkich zawodników, trenerów i sędziów, przysięgę olimpijską. Na koniec przedostatni biegacz sztafety olimpijskiej wbiega na stadion niosąc ogień olimpijski. Przekazuje go ostatniemu biegaczowi sztafety, zazwyczaj z goszczącego igrzyska kraju, który zapala znicz olimpijski. Często wypuszczane są gołębice – symbol pokoju.\nCeremonia zamknięcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48309", "fragment_id": "660038/9", "subtitle": "", "title": "Igrzyska olimpijskie", "document_id": "660038", "start_index": 11967.0, "source": "wikipedia", "parentId": 48309.0, "score": 0.5}, "uuid": "06bd0e0e-1a1d-45e9-9276-e6785f26c167"}, {"page_content": "Ceremonia była największym sportowym zgromadzeniem światowych liderów w historii, większym niż ceremonia otwarcia w 2008 roku. W ceremonii uczestniczyło trzech przywódców wielostronnych, ponad 95 szefów państw i rządów oraz przedstawiciele pięciu organizacji i 120 krajów.\nParada narodów.\nParadę tradycyjnie rozpoczęła Grecja. Następnie państwa wchodziły w kolejności alfabetycznej (według nazwy angielskiej), a na samym końcu weszła Wielka Brytania, jako gospodarz Igrzysk. Każda delegacja narodowa wchodziła przy akompaniamencie muzyki, a nazwę narodową ogłaszano w języku francuskim i angielskim (oficjalne języki Igrzysk Olimpijskich).\nPodniesienie flagi.\nFlaga olimpijska została wniesiona przez takie osoby, jak sekretarz generalny ONZ Ban Ki-Moon, dyrygent Daniel Barenboim, Muhammad Ali, Haile Gebrselassie i Doreen Lawrence. Następnie zagrano hymn olimpijski i wywieszono flagę.\nZapalenie znicza.\nW Londynie znicz zapaliło siedmioro młodych brytyjskich sportowców. Byli to: Callun Airlie, Jordan Duckitt, Desiree Henry, Katie Kirk, Cameron MacRitchie, Aidan Reynolds i Adelle Tracey.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4961671", "fragment_id": "263782/3", "subtitle": "", "title": "Ceremonia otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich 2012", "document_id": "263782", "start_index": 4844.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4961671.0, "score": 0.33280014991760254}, "uuid": "5e369fb8-12ee-4c14-b257-0c6764fbe276"}, {"page_content": "\"Główn: Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2006 .\"\nLista przedstawia chorążych reprezentacji narodowych komitetów olimijskich uczestniczących w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w 2006 w Turynie, którzy nieśli flagi państwowe podczas ceremonii otwarcia igrzysk 10 lutego 2006.\nTradycyjnie jako pierwsza na stadion weszła Grecja, następnie ekipy państw w kolejności alfabetycznej według nazwy włoskiej, zaś ostatni gospodarz, czyli Włochy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3127096", "fragment_id": "145444/0", "subtitle": "", "title": "Lista chorążych państw uczestniczących w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2006", "parentId": 3127096.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "145444", "score": 0.1811584085226059}, "uuid": "88dd81ce-37c0-4dcf-a4a4-e36b463f019a"}, {"page_content": "Ceremonia otwarcia XVII Zimowych Igrzysk Olimpijskich odbyła się 12 lutego 1994 roku pod skoczniami Lysgaardsbakken w Lillehammer. Do Norwegii stawiło się 1737 sportowców z 67 państw. Po sześciu latach przerwy na zimowe olimpijskie areny powróciły Fidżi i Portugalia, zaś po trzydziestu czterech – RPA. W Lillehammer nastąpił także debiut piętnastu reprezentacji narodowych na ZIO, z których większość powstała w wyniku rozpadu Czechosłowacji, Jugosławii i ZSRR. Po raz pierwszy w zimowych igrzyskach wzięły udział zespoły Armenii, Białorusi, Bośni i Hercegowiny, Czech, Gruzji, Izraela, Kazachstanu, Kirgistanu, Mołdawii, Rosji, Samoa Amerykańskiego, Słowacji, Trynidadu i Tobago, Ukrainy i Uzbekistanu. W porównaniu z zawodami w Albertville, do Norwegii nie przybyły ekipy Algierii, Antyli Holenderskich, Boliwii, Filipin, Hondurasu, Indii, Irlandii, Korei Północnej, Kostaryki, Libii, Maroka i Suazi. ZIO w Lillehammer odbywały się w momencie, kiedy w ramach wojny na Bałkanach nasiliły się starcia w oblężonym przez Serbów Sarajewie, mieście zimowych igrzysk sprzed dziesięciu lat. O zaprzestanie walk apelował szef MKOl, Juan Antonio Samaranch, który w trakcie wystąpienia wypowiedział słowa nie znajdujące się we wcześniej przygotowanym protokole: „Proszę, przestańcie walczyć, przestańcie zabijać! Rzućcie broń!”. Do ostatniego etapu wędrówki ognia olimpijskiego wykorzystano skocznię narciarską. Stein Gruben oddał skok, trzymając w ręku zapaloną pochodnię. Początkowo tego wyczynu miał dokonać bardziej utytułowany Ole Gunnar Fidjestoel, który doznał upadku podczas próby generalnej na dwa dni przed ceremonią. Sam znicz zapalił następca norweskiego tronu, książę Haakon.\nPaństwa uczestniczące.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74759", "fragment_id": "661974/2", "subtitle": "", "title": "Zimowe Igrzyska Olimpijskie 1994", "parentId": 74759.0, "start_index": 2500.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661974", "score": 0.11407998204231262}, "uuid": "474ff648-1aae-40e5-b688-bca11a59857b"}, {"page_content": "Ceremonia otwarcia odbyła się 1 sierpnia na stadionie olimpijskim w Berlinie o godzinie 16. Pięć minut po rozpoczęciu ceremonii został zagrany hymn Niemiec. Podczas parady reprezentacji sportowcy z kilku krajów, m.in. Francji i Grecji wykonali salut olimpijski, Niemcy i Włosi wykonali salut rzymski charakterystyczny dla faszystów, natomiast inni, między innymi Amerykanie w ogóle nie salutowali Hitlerowi. Ceremonię uświetniło wypuszczenie 20 tysięcy gołębi i odegranie Hymnu Olimpijskiego Richarda Straussa. Po raz pierwszy w historii olimpiad nowożytnych znicz olimpijski odpalono od ognia przywiezionego z Grecji. Zapalenia znicza dokonał Fritz Schilgen. W imieniu sportowców przysięgę olimpijską złożył Rudolf Ismayr. Po raz pierwszy wydarzenia z aren olimpijskich były filmowane oraz transmitowane w telewizji; czarno-biały obraz telewizyjny docierał do 28 kablowych odbiorników, znajdujących się w Berlinie i innych miastach Niemiec. Były to także pierwsze igrzyska, które sfotografowano i sfilmowano w kolorze dzięki powstaniu w tym samym roku fotografii barwnej Agfacolor. Igrzyska zostały uwiecznione w czarno-białym filmie pełnometrażowym \"Olympia\" w reżyserii Leni Riefenstahl.\nRywalizacja.\nDzień pierwszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120055", "fragment_id": "1667/1", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1936", "parentId": 120055.0, "start_index": 1967.0, "document_id": "1667", "source": "wikipedia", "score": 0.30753326416015625}, "uuid": "311d1475-aa71-4fd2-a0c8-83b4c34c4377"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Ceremonie otwarcia\nLetnie igrzyska olimpijskie – międzynarodowe zawody sportowe organizowane przez Międzynarodowy Komitet Olimpijski. Odbywają się co 4 lata, tj. w pierwszym roku danej olimpiady (liczonych od 1896 roku). Należą do największych i najbardziej popularnych zawodów sportowych na świecie. Zwycięstwo na igrzyskach olimpijskich uznawane jest przez sportowców większości dyscyplin za najbardziej prestiżowe osiągnięcie.\nSame igrzyska, choć kojarzą się z młodością, z racji wielu dyscyplin obejmują różne podejścia do sportu, a mimo nacisku na konkurencje fizyczne, szeroki jest również przekrój wieku uczestników. Najstarszym medalistą igrzysk olimpijskich jest jak dotychczas 72-letni Oscar Swahn ze Szwecji, który zdobył srebrny medal w strzelectwie w 1920 r. Wśród kobiet najstarszą uczestniczką igrzysk jest Lorna Johnstone z Wielkiej Brytanii, która mając 70 lat w 1972 roku, uzyskała 12. miejsce w ujeżdżeniu. Natomiast najmłodszym odnotowanym uczestnikiem igrzysk olimpijskich jest Dimitrios Loundras z Grecji, który współzawodniczył w gimnastyce na pierwszych igrzyskach w 1896 r. mając 10 lat. Najmłodszą zdobywczynią złotego medalu olimpijskiego (w konkurencjach indywidualnych) jest Marjorie Gestring, reprezentantka USA w skokach do wody, zdobyła złoty medal w skokach z trampoliny na igrzyskach w Berlinie w 1936 roku (mając 13 lat i 9 miesięcy). Szeroki jest również rozrzut masy i wzrostu zawodników (zawodniczek) – kulomioci i kulomiotki osiągają masę powyżej 140 kg i 200 cm wzrostu, z kolei inni lekkoatleci, startujący w tym samym czasie, na tym samym stadionie (zwykle olimpijskim) mają dużo mniejszą masę i wzrost – np. złota medalistka, biegaczka Florence Griffith-Joyner miała 169 cm wzrostu i ważyła 59 kg.\nKlasyfikacja medalowa.\n \"Osobny artykuł: Klasyfikacja medalowa wszech czasów igrzysk olimpijskich.\"\n\"Stan po IO 2020\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9562", "fragment_id": "172918/0", "subtitle": "", "title": "Letnie igrzyska olimpijskie", "parentId": 9562.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172918", "source": "wikipedia", "score": 0.13934311270713806}, "uuid": "805e1c98-9c02-420f-839a-851cd6eaa8e0"}, {"page_content": "Lista przedstawia chorążych państw uczestniczących w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2018 w Pjongczangu. Ustalona została na podstawie hangulu, która decydowała o kolejności prezentacji reprezentacji. Podczas ceremonii zostały zachowane tradycje związane z kolejnością wychodzenia reprezentacji na stadion. Pierwsze kroki wykonali tradycyjnie reprezentanci Grecji. Stawkę zamykała, jako gospodarz, Korea Południowa, jednak razem z reprezentantami Korei Północnej. Miało to zbliżyć oba państwa do jedności Półwyspu Koreańskiego. Reprezentacja wystąpiła pod flagą zjednoczenia. Była to czwarta ceremonia z wspólnym udziałem tych obu państw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4218390", "fragment_id": "1475437/0", "subtitle": "", "title": "Lista chorążych państw uczestniczących w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 2018", "parentId": 4218390.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1475437", "source": "wikipedia", "score": 0.1695670336484909}, "uuid": "ab10c725-45f9-41d6-9b73-339ba45e67fa"}]}
{"id": "q_732", "question": "W której grze towarzyskiej pojawia się mydło, czyli prostokątna płytka bez oznaczonych punktów?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy gry. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDomino – gra, w której używa się płytek nazywanych kamieniami. Każda płytka podzielona jest na dwa kwadratowe pola z zaznaczonymi oczkami (identycznie jak na kostce do gry). Najpopularniejsza wersja składa się z 28 kamieni: wszystkie kombinacje liczb od 0 (tzw. „mydło”) do 6. Znajduje się na nich po siedem pól: pustych, z jednym oczkiem, z dwoma, trzema, czterema, pięcioma i sześcioma — razem 168 oczek. Wyrabiane są też komplety o innej liczbie oczek, najczęściej 9, 12, 15 lub 18. Kamienie, na których obu polach liczba oczek jest taka sama, to „dublety”.\nHistoria gry.\nNajwcześniejsze formy gry domino rozwinęły się bez wątpienia w Azji z jeszcze dawniejszych różnych gier w kości, tak jak same kamienie są modyfikacją tradycyjnych kości. Najstarsze formy gry domino za pomocą różnych rodzajów kamieni, od bardzo zbliżonych do dzisiejszych aż do niezwykle ozdobnych i zawiłych, znane były od dawna w Chinach pod nazwą „kwat pai” (dosłownie: „tabliczki kościane”). Przypuszcza się też, że gra mogła być znana starożytnym Grekom i Hebrajczykom. Najstarszy znany komplet domina został odkryty w Egipcie w ruinach Teb. Należał do zbioru przedmiotów umieszczonych w grobowcu Tutanchamona, egipskiego faraona XVIII dynastii, w latach 1333–1323 p.n.e. Zdaniem niektórych badaczy znaleziona gra po prostu bardzo przypomina domino. Częściej przyjmuje się, że domino narodziło się w Chinach w XII wieku, w czasach dynastii Song (960-1279). Kamienie domina przywiózł do Europy bezpośrednio z Chin i rozpowszechnił znajomość gry pod koniec XIII w. wenecki podróżnik Marco Polo. W Europie gra rozpowszechniła się w XVIII stuleciu.\nRozpoczęcie gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33282", "fragment_id": "181966/0", "subtitle": "", "title": "Domino", "document_id": "181966", "start_index": 1.0, "parentId": 33282.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6333003044128418}, "uuid": "9133f547-fd25-4018-9479-82cad2db1f2f"}, {"page_content": "Ponieważ „mydła” mają wartość zero, nie jest możliwe uzyskanie tej liczby i gra byłaby zakończona. Ten problem pozwalają rozwiązać „matadory”; są to kamienie: [0-0], [1-6], [2-5], [3-4]. Dostawione do „mydeł” pozwalają kontynuować grę (z drugiej strony \"matadora\" należy też dostawić \"mydło\"). \"Matadora\" dostawia się „w poprzek”. Posiadacz \"matadora\" może go też wyłożyć w dowolnym miejscu, tak jak zwykły kamień (czyli wzdłuż), lub w poprzek; wtedy po drugiej stronie należy dołożyć kamień z taką samą liczbą oczek.\nMuggins.\nKamienie dokłada się jak w zwykłym dominie, ale punktowane są układy, przy których suma oczek na końcach szeregu jest podzielna przez pięć. Dublety obowiązkowo układa się w poprzek, zliczając wszystkie punkty na kamieniu. Zatem jeżeli na jednym końcu jest kamień [4-4] a na drugim [6-6] to gracz uzyskuje 4+4+6+6=20 20/5=4 punkty. Jeśli pierwszym wyłożonym kamieniem jest dublet, otwiera on łańcuch czterostronny (kolejne kamienie można do niego dostawiać zarówno „wzdłuż” jak i „w poprzek”). W tej sytuacji punkty sumuje się ze wszystkich otwartych końców. W niektórych odmianach łańcuch jest czterostronny z założenia i wtedy kamienie można dostawiać „w poprzek” do pierwszego wyłożonego dubletu (nawet jeżeli nie jest on pierwszym wyłożonym kamieniem).\nWariantem jest domino trójkowe, w którym punktowane są układy o sumie oczek podzielnej przez trzy. W jednym zagraniu można zatem uzyskać maksymalnie sześć punktów ([3-3]+[6-6] lub [6-x]+[6-6])\nBergen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33282", "fragment_id": "181966/2", "subtitle": "", "title": "Domino", "source": "wikipedia", "start_index": 3374.0, "parentId": 33282.0, "document_id": "181966", "score": 0.6985938549041748}, "uuid": "349c85f2-cec3-460a-a339-270a7a80f0ae"}, {"page_content": "Papier, kamień, nożyce ([]) – gra towarzyska dla dwóch lub więcej osób, będąca uproszczoną wersją mory. W „papier, kamień, nożyce” gra się, używając dłoni graczy.\nZasady.\nGra składa się z kolejnych tur. W każdej turze obydwaj gracze, na umówiony sygnał, szybko wystawiają przed siebie dłoń, pokazującą symbol papieru, kamienia lub nożyc. Gracz, który pokazał silniejszy symbol, otrzymuje jeden punkt. W przypadku pokazania dwóch takich samych symboli następuje remis – punktu brak. Oto hierarchia symboli:\nGracz, który pierwszy uzyska umówioną wcześniej liczbę punktów, wygrywa partię.\nFormalna analiza.\nFormalnie, papier, kamień, nożyce można rozważać jako grę o sumie zerowej. Przykładowe wyniki w grze przedstawia poniższa tabela, gdzie (1,-1) oznacza zwycięstwo gracza A i przegraną gracza B (–1,1) oznacza zwycięstwo gracza B i przegraną gracza A, a (0,0) oznacza remis.\nGra w papier, kamień, nożyce nie posiada równowagi Nasha w strategiach czystych. Znając deterministyczną strategię przeciwnika i grając optymalnie, każdy z graczy może zapewnić sobie zwycięstwo.\nGra w papier, kamień, nożyce posiada jednak równowagę Nasha w strategiach mieszanych. Ma to miejsce wówczas, gdy każdy z graczy randomizuje, wybierając każdą z dostępnych mu opcji z jednakowym prawdopodobieństwem 1/3.\nHistoria.\nGra została wynaleziona w Japonii pod koniec XIX w. pod nazwą Jan-ken-pon (jap. じゃんけんぽん) lub bardziej potoczną nazwą janken (jap. じゃんけん) i rozpowszechniona po świecie w XX w. Pochodzenie nazwy nie jest znane.\nPapier, kamień, nożyce, jaszczurka, Spock.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463524", "fragment_id": "1577802/0", "subtitle": "", "title": "Papier, kamień, nożyce", "parentId": 463524.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1577802", "source": "wikipedia", "score": 0.25304627418518066}, "uuid": "6eaa129c-e506-4749-8786-e9f5354d0a59"}, {"page_content": "Mora (wł. \"Morra\") – włoska gra towarzyska dla dwóch osób (istnieją warianty wieloosobowe), znana już w starożytnym Rzymie. W morę gra się, używając dłoni graczy.\nZasady.\nGra składa się z kolejnych tur. W każdej turze obydwaj gracze, na umówiony sygnał, szybko wystawiają przed siebie po jednej dłoni, pokazującej od zera do pięciu palców. W tym samym czasie gracze głośno mówią liczbę od zera do dziesięciu. Jeżeli jeden gracz odgadł liczbę będącą sumą liczb pokazanych palcami, otrzymuje jeden punkt.\nGracz, który pierwszy uzyska dziesięć punktów, wygrywa partię.\nW celu uniknięcia nieporozumień, często stosuje się konkretne znaki wyrażające wybrane liczby (zamiast dowolnych układów palców):\nUproszczoną wersją mory jest gra papier, nożyce, kamień, w którą mogą grać nawet małe dzieci.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1657288", "fragment_id": "704056/0", "subtitle": "", "title": "Mora (gra)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "704056", "parentId": 1657288.0, "score": 0.1021372526884079}, "uuid": "2fc789e0-6855-4052-a855-00b2bb26fd21"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gry towarzyskiej. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nMikado – zręcznościowa gra towarzyska, podobna do bierek. Klasyczny zestaw do gry składa się z 41 jednokształtnych, szpiczasto zakończonych, drewnianych patyczków, różniących się między sobą liczbą i kolorem namalowanych na nich pasków, które definiują wartość poszczególnych bierek. Udział w niej bierze zazwyczaj od 2 do 6 osób. Gra rozpoczyna się od rozsypania na stole lub podłodze wiązki trzymanych pionowo w zaciśniętej dłoni i opartych końcami o podłoże bierek. Z powstałego w ten sposób splątanego stosiku, gracze podejmują kolejno pojedyncze patyczki w taki sposób, by nie poruszył się żaden z pozostałych. Gdy w trakcie wyjmowania drgnie choćby jedna inna bierka, następuje utrata kolejki i do zbierania przystępuje następny uczestnik.\nRozgrywkę wygrywa ten którego zsumowana wartość zebranych bierek jest największa.\nNa świecie gra występuje pod różnymi nazwami i w różnych wariantach. Zmienna jest liczba bierek, ich wielkość, sposób oznaczenia i ich wartość.\nNazwa gry używana w Polsce, odnosząca się również do głównej, pojedynczej, najbardziej wartościowej bierki, pochodzi od japońskiego słowa „Mikado” dawniej stosowanego do oznaczania cesarza Japonii.\nGra uczy koncentracji, cierpliwości i panowania nad ciałem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2545576", "fragment_id": "511704/0", "subtitle": "", "title": "Mikado", "document_id": "511704", "start_index": 1.0, "parentId": 2545576.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4306304156780243}, "uuid": "551a40bd-222f-4d31-aac4-f9dfe1e33551"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gry towarzyskiej. Zobacz też: hacel – element podkowy.\nHacele (także: hacle, sztole, sztulki, sztule, sztrule, ciupy; gra w ciupki, krypcie, koble) – podwórkowa gra towarzyska, popularna wśród dzieci i młodzieży, zwłaszcza w latach 80. XX wieku. Polskim etymonem nazwy gry jest hacel, czyli element do podków końskich. Pierwotnie używane „hacele” były w rzeczywistości astragalami, kostkami pochodzącymi zazwyczaj od owiec. Gra polegała na podrzucaniu rozłożonych na dłoni haceli (lub kamyków lub kości) i łapaniu ich na wiele wymyślnych sposobów. Wymagała od gracza koordynacji ruchów, zwinności i spostrzegawczości, doskonale wyrabiała refleks. Do gry używano najczęściej pięciu elementów.\nHistoria.\nPochodzenie gry w hacele jest ściśle związane z pochodzeniem gry w kości, z których hacele (grane kośćmi zwierzęcymi) są prawdopodobnie bardziej prymitywną formą. Sofokles, w spisanym fragmencie jednej ze swoich prac, przypisał wynalezienie gry w hacele mitycznej postaci Palamedesowi, który nauczył grać w nią swoich rodaków podczas wojny trojańskiej. Zarówno \"Iliada, jak\" i \"Odyseja\" zawierają aluzje do gier o podobnym charakterze. Pausanius w opisie Grecji (2.20.3) opowiada o świątyni Fortuny w Koryncie, w której Palamedes złożył ofiarę swojej nowo wynalezionej gry. Gry dla dzieci były wspólną ofiarą świątynną w niektórych świątyniach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1877726", "fragment_id": "900800/0", "subtitle": "", "title": "Hacele", "document_id": "900800", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1877726.0, "score": 0.21750415861606598}, "uuid": "fbeb460d-4481-48fd-8024-ee79bf64726e"}, {"page_content": "Bierki – gra towarzyska popularna od XVIII wieku polegająca na zbieraniu pojedynczych patyczków różniących się kształtem z bezładnie rozrzuconego stosu, bez poruszenia pozostałych. Ćwiczy silną wolę, koncentrację, zręczność. Wygrywa ten gracz, który uzyska największą liczbę punktów, naliczanych według rodzaju i liczby zebranych patyczków. Przy zdobywaniu patyczków można posłużyć się już zebranymi. Znana była jako gra wyrocznia plemionom germańskim już 2000 lat temu. Na zestaw bierek składają się:\nW handlu zdarzają się zestawy różniące się od powyższego liczebnością poszczególnych rodzajów bierek (na przykład 1–2–2–2–16, 3–3–3–3–16 lub 3–3–3–2–23), lub punktacją (na przykład 25–5–10–15–1).\nZręcznościowa gra towarzyska, podobna do bierek, nosi nazwę mikado.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=327678", "fragment_id": "1407820/0", "subtitle": "", "title": "Bierki", "parentId": 327678.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1407820", "source": "wikipedia", "score": 0.2652704417705536}, "uuid": "f9cc849f-7cda-4301-b6ef-88e2ea059721"}, {"page_content": "Gra w butelkę – popularna towarzyska gra lub zabawa młodzieżowa o charakterze romantycznym lub erotycznym.\nZasady.\nW grze bierze udział grupa minimum czterech osób (gra jest możliwa przy mniejszej ilości osób, ale wtedy zasadniczo jest sprzeczna ze swoją ideą), o możliwie wyrównanej proporcji płci (znaczna przewaga jednej z płci ponownie czyni grę sprzeczną z jej ideą). Uczestnicy siadają na obwodzie okręgu, naprzemiennie chłopak-dziewczyna, w którego środku umieszcza się butelkę. Pierwsza osoba, wyznaczona najczęściej przez losowanie lub wyliczanie kręci butelką, po czym musi pocałować osobę na którą wskaże szyjka butelki po jej zatrzymaniu. \nJeśli grający nie umówią się inaczej, to zwykle przyjmuje się, że powinna być to osoba przeciwnej płci, więc gdy butelka wskaże osobę o tej samej płci, powtarza się losowanie lub całuje najbliżej siedzącą, wobec wskazania butelki, osobę o przeciwnej płci. W zależności od stopnia zżycia grupy, a także od charakteru zabawy (niewinny flirt czy też zabawa erotyczna) pocałunki przyjmują formę „cmoknięć” w policzek, usta, aż do pełnego pocałunku, także w inne części ciała. \nOdmiany.\nOdmianami gry w butelkę są:\nMożliwe są także kombinacje różnych zasad, w zależności od celu gry.\nTen rodzaj losowania można także wykorzystać w nieco podobnej, ale zupełnie innej młodzieżowej grze Prawda czy wyzwanie?.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=953896", "fragment_id": "1005287/0", "subtitle": "", "title": "Gra w butelkę", "parentId": 953896.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1005287", "score": 0.09864041209220886}, "uuid": "56341bc0-88d0-415a-be4b-eda941da63c0"}, {"page_content": "Belltafel – gra towarzyska wrocławskich mieszczan uprawiana przez członków elitarnego towarzystwa od drugiej połowy XVI w. do pierwszej połowy XX w., przypominająca współczesny bilard lub też w niewielkim stopniu zasady curlingu.\nBelltafel była grą zespołową o charakterze strategicznym z elementami gier zręcznościowych. Siedziba wrocławskiego Belltafela znajdowała się w północno-wschodniej części założenia Schießwerder.\nSprzęt.\nGra rozgrywana była na dębowym stole o wymiarach dwudziestu łokci długości i dwóch stóp szerokości, tj. około 17 metrów i 75 centymetrów za pomocą stalowych krążków zwanych przez graczy kamieniami, ważących około trzech kilogramów. Aby kamienie mogły się swobodnie ślizgać powierzchnia stołu pokryta była warstwą wosku i grafitu. Pośrodku stołu, na całej jego długości było niewielkie nieckowate wgłębienie. Na obu końcach stołu znajdowały się szuflady, do których spadały strącone przez przeciwnika kamienie.\nZasady gry.\nW grze uczestniczyły dwie drużyny liczące co najmniej po trzech zawodników, każdy zawodnik miał do dyspozycji dwa kamienie. O kolejności rozpoczęcia gry przez konkretną drużynę decydowało losowanie. Rozpoczynający grę zawodnik pierwszej drużyny miał za zadanie pchnąć kamień po powierzchni stołu najdalej jak tylko było to możliwe, ale tak by kamień ten nie wpadł do szuflady na końcu stołu. Zawodnik drużyny przeciwnej miał następnie do wyboru dwie możliwości: starać się zbić swoim ruchem kamień przeciwnika do szuflady lub pchnąć go jeszcze dalej po powierzchni stołu. Jeśli się to udało, do gry ponownie przystępowała drużyna pierwsza, której zawodnicy musieli do skutku starać się zepchnąć osadzony przez przeciwnika kamień lub wyprzedzić go swoim. Im więcej było kamieni na stole, tym gra stawała się trudniejsza. Gra kończyła się w momencie gdy jedna z drużyn straciła wszystkie swoje kamienie, co było jednoznaczne z przegraną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3048944", "fragment_id": "1179640/0", "subtitle": "", "title": "Belltafel", "document_id": "1179640", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3048944.0, "score": 0.25857600569725037}, "uuid": "c327fc36-a177-4b16-a6b3-bd9ad3d49f57"}, {"page_content": "Pipo – towarzyska gra z użyciem kości\nZasady gry.\nW grze używa się dwóch sześciościennych kości. Zadaniem graczy jest wyrzucanie kolejno coraz wyższych rezultatów (zob. hierarchia). Gracz rzucając w nieprzezroczystym kubku kośćmi, podaje kolejnemu zawodnikowi (siedzącemu po jego lewej ręce) swój wynik. Kolejny gracz może wynik zaakceptować (i wówczas będzie w swoim rzucie zobowiązany do wyrzucenia co najmniej tak wysokiego wyniku), lub – podejrzewając kłamstwo – zarządzić sprawdzenie.\nPunkt karny (tzw. \"kropę\") uzyskuje ten zawodnik, który został przyłapany na kłamstwie, lub ten, który podejrzewał kłamstwo niemające miejsca. \"Kropy\" zapisuje się w osobno prowadzonej tabelce, powstałej w wyniku przecięcia znaków „+” i „x”. Zawodnik, który uzyskał dziewiąty punkt karny zostaje wyeliminowany z gry (łączy się wówczas otrzymane wcześniej osiem \"krop\" w aureolkę). Za kłamstwo bądź niesłuszne podejrzewanie kłamstwa przy kombinacji 21 (pipo) gracz otrzymuje dwa punkty karne. Po zapisaniu punktu karnego, ukarany gracz zaczyna nową kolejkę.\nZwycięzcą zostaje ten z graczy, który pozostanie w grze, gdy wszyscy pozostali zostaną wyeliminowani.\nHierarchia wartości.\nWartość najniższa: 3-1 i następnie: 3-2, 4-1, 4-2, 4-3, 5-1, 5-2, 5-3, 5-4, 6-1, 6-2, 6-3, 6-4, 6-5, pary: 1-1, 2-2, 3-3, 4-4, 5-5, 6-6 i wartość najwyższa 2-1 (pipo).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3022282", "fragment_id": "1218752/0", "subtitle": "", "title": "Pipo (gra)", "parentId": 3022282.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1218752", "source": "wikipedia", "score": 0.1601531207561493}, "uuid": "2b5b9357-0314-49f6-a8ce-03bed28e939c"}]}
{"id": "q_733", "question": "Ile koncertów brandenburskich skomponował Jan Sebastian Bach?", "answer": [{"page_content": "Koncerty brandenburskie (BWV 1046–1051) – zbiór sześciu koncertów barokowych skomponowanych przez Johanna Sebastiana Bacha, które ofiarował on margrabiemu Brandenburgii Christianowi Ludwigowi w 1721. Były skomponowane prawdopodobnie w latach 1718-1721. Stanowią przykład concerti grossi.\nHistoria powstania.\nW 1721 Bach, prawdopodobnie znużony trzema latami małomiasteczkowej pracy w roli kapelmistrza, 24 marca ofiarował i zadedykował zbiór koncertów melomanowi, margrabiemu Brandenburgii Christianowi Ludwigowi. Zbiór ten skomponował prawdopodobnie już wcześniej w Köthen, jednakże dla margrabiego, miłośnika języka francuskiego, opatrzył go dodatkowo francuskim tytułem \"Six Concerts avec plusieurs instruments\". Bach liczył prawdopodobnie na posadę u margrabiego, jednakże tak się nie stało. Nieznana jest ani reakcja na te koncerty, ani ewentualne wynagrodzenie. Koncerty odnaleziono po śmierci margrabiego w skrzyni pełnej nut i sprzedano za 24 grosze. Odkryto je ponownie w XIX wieku w archiwum Brandenburgii.\nSwoją obecną nazwę \"Koncerty brandenburskie\" zawdzięczają pierwszemu biografowi Bacha, Johannowi Nikolausowi Forkelowi, który w napisanej przez siebie biografii tak właśnie je nazwał w 1802.\nPod względem muzycznym koncerty te niewiele łączy. Tytuł wskazuje jedynie, że zostały, być może w sposób zamierzony, napisane na możliwie wiele różnych zespołów, o różnym składzie.\nPoszczególne koncerty.\nI Koncert brandenburski F-dur.\nTytuł w manuskrypcie Bacha: Concerto 1mo à 2 Corni di Caccia, 3 Hautb: è Bassono, Violino Piccolo concertato, 2 Violini, una Viola è Violoncello, col Basso Continuo.\nCzęści:\nI. (Allegro)\nII. Adagio\nIII. Allegro\nIV. Menuet: Trio I; Polonez (Polacca); Trio II\nObsada:\n2 rogi da caccia, 3 oboje, fagot oraz skrzypce piccolo solo, oraz dwoje skrzypiec, altówka, wiolonczela i basso continuo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169936", "fragment_id": "4415/0", "subtitle": "", "title": "Koncerty brandenburskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "4415", "parentId": 169936.0, "score": 0.9225033521652222}, "uuid": "6deca701-70ed-4582-8d62-575129fbd574"}, {"page_content": "Pod koniec 1717 roku rodzina Bachów opuściła Weimar. Powodem było niepowodzenie kompozytora w staraniach o funkcję nadwornego kompozytora. Jan Sebastian przegrał rywalizację z innym wybitnym twórcą epoki baroku, Georgiem Philippem Telemannem. Dał upust swemu rozgoryczeniu, składając na ręce księcia wymówienie. Rozzłoszczony postawą poddanego Wilhelm Ernest zamknął Bacha prawie na miesiąc w więzieniu, po czym pozwolił mu wyjechać.\nKöthen.\nBach rozpoczął poszukiwanie nowego zatrudnienia. Tak trafił na kolejny dwór, tym razem księcia Leopolda z Köthen. Tutaj z miejsca został mianowany kapelmistrzem. Młody i dobrze wykształcony władca utrzymywał niemałą, 18-osobową kapelę dworską, wśród której było kilku znakomitych muzyków. Sam posiadając wykształcenie muzyczne, doceniał talent Bacha, sowicie wynagradzał swego poddanego i dawał mu znaczną swobodę twórczą oraz wykonawczą. Był jednak kalwinistą i mniej zależało mu na skomplikowanych, żarliwych dziełach kościelnych. Wskutek tego większość dzieł powstałych w tym czasie ma charakter świecki. Bach komponował liczne dzieła instrumentalne, między innymi Koncerty brandenburskie (BWV 1046–1051), suity francuskie i angielskie, \"Suity na wiolonczelę solo\", \"Sonaty i partity na skrzypce solo\", sonaty na flet i klawesyn oraz na skrzypce i klawesyn, pierwsze koncerty skrzypcowe oraz pierwszy tom dzieła \"Das Wohltemperierte Klavier\" (BWV 846–893).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2703", "fragment_id": "173271/6", "subtitle": "", "title": "Johann Sebastian Bach", "document_id": "173271", "start_index": 9709.0, "parentId": 2703.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3436732292175293}, "uuid": "23966eb8-e912-41d4-b6a5-5f8ca4c49dd9"}, {"page_content": "Johann Sebastian Bach (wym. \"MAF:\" , ; w formie spolszczonej Jan Sebastian Bach, ur.    w Eisenach, zm. 28 lipca 1750 w Lipsku) – kompozytor i organista niemiecki epoki baroku, jeden z najwybitniejszych artystów w dziejach muzyki, kompozytor dworski. Czołowa postać rodu Bachów, wybitny wykonawca i jeden z najbardziej wpływowych kompozytorów.\nŻyciorys.\nEisenach.\nJohann Sebastian Bach urodził się 21 marca 1685 w niemieckim mieście Eisenach. Był ósmym i ostatnim dzieckiem muzyka miejskiego w Eisenach, Johanna Ambrosiusa Bacha (1645–1695) i Marii Elisabeth Lämmerhirt (1644–1694). Pochodził z osiadłej w Turyngii i Saksonii rodziny luterańskiej o długich tradycjach muzycznych, sięgających XVI wieku. Do czasów Jana Sebastiana aż 45 potomków Hansa Bacha (ur. ok. 1520) zostało muzykami. Oprócz ojca zawodowo muzykowali wujowie. Byli organistami kościelnymi, muzykami nadwornymi i kompozytorami. Także synowie Jana Sebastiana byli twórcami muzyki.\nCzęść badaczy kwestionuje niemieckie pochodzenie rodu Bachów, m.in. na podstawie faktu, iż przywędrowali oni do Niemiec w XV w. z Węgier, prawdopodobnie wskutek prześladowań religijnych, przed którymi szukali schronienia.\nW latach 1692–1695 Jan Sebastian uczęszczał do szkoły łacińskiej przy kościele św. Jerzego (w tej samej szkole 200 lat wcześniej uczył się Marcin Luter). Ojciec uczył młodego Bacha gry na skrzypcach oraz klawesynie, podczas gdy jego stryj – Johann Christoph, organista w Georgenkirche w Eisenach – udzielał Janowi Sebastianowi lekcji gry na organach. Bach był bardzo zdolnym uczniem i w krótkim czasie opanował sztukę gry na tych instrumentach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2703", "fragment_id": "173271/0", "subtitle": "", "title": "Johann Sebastian Bach", "document_id": "173271", "start_index": 0.0, "parentId": 2703.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5124315023422241}, "uuid": "f073c620-5089-4984-b3a8-644ae5c16b94"}, {"page_content": "Na święta kościelne, takie jak Boże Narodzenie, Wielki Piątek czy Wielkanoc, Bach tworzył dzieła szczególnie uroczyste i doniosłe: oratoria i pasje. Znajdziemy wśród nich najgenialniejsze dzieła europejskiego baroku: \"Magnificat D-dur\" (BWV 243) na Boże Narodzenie, \"Oratorium Wielkanocne\" (1732–1735) i \"Bożonarodzeniowe\" (1734–1735), a zwłaszcza \"Pasję według św. Mateusza\" (BWV 244) przeznaczoną na Wielki Piątek. Sam kompozytor uważał \"Pasję Mateuszową\" za jedno z najważniejszych swych dokonań, jednak historia doceniła właściwie to potężne dzieło wiele lat po śmierci twórcy. Drugą z pasji Bacha, co do autorstwa których nie ma wątpliwości, jest \"Pasja według św. Jana (BWV 245)\" (1724).\nOsobne miejsce z racji rozmiarów, bogactwa muzycznego i znaczenia w historii muzyki zajmuje Msza h-moll zwana \"Wielką\" (1733). Do utworów sakralnych należy też ogromny zbiór kantat kościelnych. Jest ich 200, choć wiadomo że było znacznie więcej – pozostałe zaginęły. Kompozycyjną podstawą kantat był dla Bacha chorał luterański.\nKompozycje na orkiestrę.\nNa dorobek orkiestrowy składa się: 6 koncertów brandenburskich (1721), 4 suity na orkiestrę, koncerty na instrumenty klawiszowe i koncerty skrzypcowe.\nKompozycje na instrumenty klawiszowe.\nWśród najbardziej znanych dzieł na instrumenty klawiszowe jest zbiór 48 preludiów i fug zatytułowany \"Das Wohltemperierte Klavier\" (1722–1744). Niektóre z utworów, głównie powstałych w Lipsku, miały charakter introspekcyjny i abstrakcyjny. Do arcydzieł należą tu m.in. \"Klavier-Übung\", składające się z czterech części: \"Sześciu partit na instrument klawiszowy\", \"Koncertu włoskiego\" (BWV 971), \"Uwertury francuskiej\" i \"Wariacji Goldbergowskich\" (BWV 988).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2703", "fragment_id": "173271/17", "subtitle": "", "title": "Johann Sebastian Bach", "source": "wikipedia", "start_index": 27166.0, "parentId": 2703.0, "document_id": "173271", "score": 0.15907759964466095}, "uuid": "c9d8447d-f5e0-4132-9713-f1321c4d108e"}, {"page_content": "Był reprezentantem tzw. szkoły berlińskiej, jego twórczość stanowi etap pośredni między epoką baroku a klasycyzmu. Skomponował m.in. 18 symfonii, 21 koncertów, 4 sonaty triowe, 22 duety, 157 sonat skrzypcowych, 101 capricciów. Łączył elementy stylu włoskiego, francuskiego i północnoniemieckiego z elementami muzyki czeskiej. Symfonie Bendy przeznaczone są zwykle na kwartet smyczkowy i klawesyn, dopiero w późniejszym okresie twórczości kompozytora w składzie pojawiają się również instrumenty dęte.\nW 1763 roku napisał swoją autobiografię, która ukazała się drukiem w 1856 roku na łamach „Neue Berliner Musikzeitung”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3840632", "fragment_id": "1303225/1", "subtitle": "", "title": "František Benda", "source": "wikipedia", "start_index": 1503.0, "document_id": "1303225", "parentId": 3840632.0, "score": 0.13090628385543823}, "uuid": "e8bcb053-c185-43f4-b98a-c3b4cb4ad4b2"}, {"page_content": "VI Koncert brandenburski B-dur.\nTytuł w manuskrypcie Bacha: Concerto 6to à due Viole da Braccio, due Viole da Gamba, Violoncello, Violone e Cembalo.\nCzęści:\nI. (Allegro)\nII. Adagio ma non tanto\nIII. Allegro\nObsada: 2 viole da braccio, 2 viole da gamba, wiolonczela, violone, klawesyn.\nW tym koncercie Bach przeciwstawia sobie dwa tria smyczkowe, różniące się nieco barwą. Koncert ten ze swoją ciemną barwą, pozbawioną dźwięku skrzypiec, przypomina wczesną muzykę konsortów.\nCzas trwania: ok. 18 min.\nInne.\nKoncerty brandenburskie, a zwłaszcza II, III, IV i V nie tracą na popularności i są często wykonywane i nagrywane. Główne orkiestry symfoniczne grywają je rzadziej niż w przeszłości, a stają się one domeną zespołów muzyki dawnej.\nWielokrotnie muzyka tę wykorzystywano w filmach i programach telewizyjnych. Urywek II Koncertu brandenburskiego został umieszczony w sondach kosmicznych Voyager na dysku Golden Record.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169936", "fragment_id": "4415/3", "subtitle": "", "title": "Koncerty brandenburskie", "parentId": 169936.0, "start_index": 5182.0, "source": "wikipedia", "document_id": "4415", "score": 0.20868830382823944}, "uuid": "7000eb5a-4481-4aa8-972c-20f5b1441ce2"}, {"page_content": "Suity orkiestrowe (nazywane przez ich autora \"uwerturami\"), BWV 1066-1069 – cztery suity skomponowane przez Johanna Sebastiana Bacha. \nNazwa \"uwertura\" odnosi się tylko do części pierwszej, w stylu francuskiej uwertury, w której, po majestatycznej, otwierającej sekcji w stosunkowo powolnym, punktowanym (składającym się na przemian z długich i krótkich wartości rytmicznych) rytmie w metrum 2/4, następuje szybka sekcja z fugą, a następnie kończy się krótkim powrotem do melodii otwierającej. W szerszym znaczeniu termin ten był używany w Niemczech w okresie baroku jako suita składająca się z różnych tańców we francuskim stylu barokowym poprzedzonych taką uwerturą. Gatunek ten był bardzo popularny w Niemczech za czasów Bacha, ale kompozytor wykazywał nimi znacznie mniejsze zainteresowanie, niż inni: Robin Stowell podaje, że „135 przykładów Telemanna [stanowi] tylko ułamek tych, ile on, jak wiadomo, pisał”; Christoph Graupner pozostawił po sobie 85; a Johann Friedrich Fasch prawie 100. Bach napisał kilka innych uwertur (suit) dla instrumentów solowych, zwłaszcza V Suitę wiolonczelową BWV 1011, istnieją także autografy: suity gitarowej g-moll, BWV 995, IV partity na instrument klawiszowy D-dur, BWV 828, i uwertury w stylu francuskim, BWV 831 – także na instrument klawiszowy. Dwie ostatnie prace są jednymi z niewielu, które Bach opublikował, zaś suitę gitarową przygotował dla „Monsieura Schouster”, prawdopodobnie za dodatkową opłatą, tak więc wszystkie trzy mogą świadczyć o popularności tej formy muzycznej.\nNaukowcy uważają, że Bach nie skomponował czterech suit orkiestrowych jako cykl (tak, jak zrobił to z Koncertami brandenburskimi), ponieważ źródła są różne, co będzie można zauważyć poniżej.\nW katalogu Bach-Werke-Verzeichnis jest jeszcze piąta suita, BWV 1070 g-moll. Jednak jest mało prawdopodobne, że została ona napisana przez J.S. Bacha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3690299", "fragment_id": "1311900/0", "subtitle": "", "title": "Suity orkiestrowe (Bach)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1311900", "parentId": 3690299.0, "score": 0.4306964874267578}, "uuid": "894c2baa-491f-4c82-a97e-dd6bf17c6edc"}, {"page_content": "Jego twórczość kompozytorska należy stylistycznie do klasycyzmu. \nMuzyka instrumentalna.\nSkomponował m.in. 41 symfonii i 6 symfonii koncertujących: \nJest autorem 9 koncertów, w tym jednego zaginionego: \nSkomponował 17 kwintetów i 87 kwartetów, w tym 70 kwartetów smyczkowych: \nTwórca 48 kompozycji trzyosobowych (trio) i 64 dwuosobowych (duo). Napisał podręcznik szkolny do nauki gry na fortepianie (1797).\nMuzyka wokalno-instrumentalna.\nStworzył dwie opery: „The Fairy Urgele”, opera dla marionetek w 4 aktach (1776), „Ifigenia w Aulidzie”, opera w 3 aktach (1785). W latach 1796–1797 skomponował Requiem, kompozycje mszalne wykonywane w Dzień Zaduszny lub podczas uroczystości żałobnych. Jest też autorem licznych pieśni.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1841581", "fragment_id": "909704/1", "subtitle": "", "title": "Ignaz Pleyel", "parentId": 1841581.0, "start_index": 1683.0, "source": "wikipedia", "document_id": "909704", "score": 0.07622386515140533}, "uuid": "93fe33ce-94af-49da-8790-242b3e0cd2db"}, {"page_content": "Johann Christian Bach (ur. 5 września 1735 w Lipsku, zm. 1 stycznia 1782 w Londynie) – jeden z najbardziej wszechstronnych kompozytorów drugiej połowy XVIII wieku, syn Johanna Sebastiana Bacha. Styl jego muzyki, często określany jako galant, wywodzi się z orkiestrowej muzyki baroku oraz przede wszystkim opery. Miał olbrzymi wpływ na muzykę Wolfganga Amadeusa Mozarta. Cechy szczególne jego muzyki to wdzięczna melodyka, doskonałe wyczucie formy oraz pomysłowość w wykorzystaniu faktury i kolorystyki orkiestrowej. Jego działalność muzyczna z Karlem Friedrichem Ablem miała olbrzymi wpływ na ukształtowanie się publicznych koncertów w Londynie.\nŻyciorys.\nNiemcy.\nBył dziesiątym, najmłodszym synem Johanna Sebastiana Bacha i jego drugiej żony, Anny Magdaleny. Niewiele wiadomo o jego młodości. Naukę muzyki rozpoczął prawdopodobnie u kuzyna, Johanna Eliasa Bacha, który żył z rodziną w Lipsku w latach od 1738 do 1743. Najpewniej w ósmym lub dziewiątym roku życia edukacją syna zajął się sam Jan Sebastian. Johann Christian uczył się od ojca gry na instrumentach klawiszowych oraz teorii muzyki. Po śmierci ojca w 1750 roku opuścił rodzinne miasto i zamieszkał u brata, Carla Philippa Emanuela w Berlinie, gdzie kontynuował naukę. Już wtedy był podziwiany jako wyśmienity klawesynista i dobrze zapowiadający się kompozytor.\nWłochy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114247", "fragment_id": "15723/0", "subtitle": "", "title": "Johann Christian Bach", "document_id": "15723", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 114247.0, "score": 0.3015335202217102}, "uuid": "8f979aca-11fb-42d5-91cd-5c77d188db68"}, {"page_content": "Jest autorem prawie 900 utworów. Komponował przede wszystkim koncerty, sonaty i fantazje na klawesyn, którego był wybitnym wirtuozem. Pisał również pieśni i symfonie. Skomponował prawie dwieście sonat na instrumenty klawiszowe (klawesyn, klawikord, fortepian), przyczyniając się do ewolucji tej formy. Popularność zdobyła jego szkoła gry na instrumentach klawiszowych \"Versuch über die wahre Art das Klavier zu spielen\", wydana w 1753 roku oraz jej druga część w 1762 roku.\nBył jednym, obok swojego brata Johanna Christiana, z najwybitniejszych reprezentantów stylu galant (rokoko). Jego dzieła jednak wykraczają poza błyskotliwość, lekkość dworskiego galant. Zdradzają nawiązania do muzyki ludowej, są emocjonalnie pogłębione, bardziej żarliwe emocjonalnie. Stąd wielu muzykologów uważa Carla Philippa Emanuela Bacha za prekursora, a następnie jednego z najwybitniejszych przedstawicieli stylu Sturm und Drang w muzyce. W porównaniu z twórczością ojca, Johanna Sebastiana Bacha, w większości polifoniczną, sakralną, twórczość C.P.E. Bacha jest biegunowo odmienna: charakteryzuje się zwrotem ku świeckiej lekkości, dworskiej elegancji, homofonii, rozwijającym się dopiero homofonicznym formom kształtowania myśli muzycznej (allegro sonatowe, tańce, formy wariacji tematycznej).\nWpływ Carla Philippa Emanuela na muzykę niemiecką był olbrzymi, szczególnie na kompozytorów wczesnoklasycznych. Joseph Haydn zetknął się z pierwszymi sześcioma sonatami na instrument klawiszowy C.P.E. Bacha już jako dwudziestolatek, około 1752 roku. Wywarły one na nim niezwykłe wrażenie, co później podkreślał w rozmowach z Albertem Christophem Diesem. Wysoko jego sztukę cenili: Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61247", "fragment_id": "648443/1", "subtitle": "", "title": "Carl Philipp Emanuel Bach", "parentId": 61247.0, "start_index": 1508.0, "document_id": "648443", "source": "wikipedia", "score": 0.09432666748762131}, "uuid": "9c002f41-03ca-4882-a895-78d81e4dda10"}]}
{"id": "q_734", "question": "Bazalt to skała magmowa czy osadowa?", "answer": [{"page_content": "Bazalt (z gr. \"βάσανος\" „kamień probierczy” lub \"βασικός\" „podstawowy, zasadniczy” od \"βάσις\" „podstawa”) – zasadowa, lita skała wulkaniczna o strukturze bardzo drobnoziarnistej (skrytokrystaliczna), afanitowej lub porfirowej oraz o barwie czarnej, szarej, zielonej lub ciemnoniebieskawej. W drobnoziarnistej masie skalnej często widoczne są małe kryształy lub większe skupienia oliwinu (bomby oliwinowe). Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF bazalt zajmuje wraz z andezytem pola 9*, 10*, 9, 10, 9' i 10'. Głębinowym odpowiednikiem bazaltu jest gabro (kwarcowe monzogabro, kwarcowe gabro, monzogabro, gabro, foidonośne monzogabro i foidonośne gabro).\nStarsze, zmienione bazalty nazywane są paleobazaltami albo też melafirami (permskie, karbońskie) lub diabazami (staropaleozoiczne).\nSkład mineralny.\nGłównymi składnikami bazaltu są: plagioklazy (labrador-bytownit) i pirokseny (augit, hipersten, enstatyt, bronzyt), ponadto występują: amfibole (hornblenda, kaersutyt), melilit, biotyt, mogą występować: kwarc, trydymit lub krystobalit, albo też skaleniowce (leucyt, nefelin, analcym, hauyn), oliwiny, szkliwo, a także akcesoryczne: magnetyt, ulvospinel, ilmenit, rzadziej hematyt, piryt i grafit, czasami apatyt. Zawartość kwarcu może dochodzić do 20%, skaleniowców (foidów) do 10% (obie grupy minerałów wykluczają się).\nW bazaltach często występują ksenolity innych skał – porwaki skał z otoczenia, zagarnięte przez przedzierającą się ku powierzchni ziemi magmę lub pozostałości skał pierwotnych, z których nastąpiło wytopienie magmy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28856", "fragment_id": "169427/0", "subtitle": "", "title": "Bazalt", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169427", "parentId": 28856.0, "score": 0.5}, "uuid": "9f83e6e1-a89c-42d3-9af4-e27ddd64c28f"}, {"page_content": "Skała macierzysta – pojęcie używane w naukach geologicznych i naukach o glebie.\nGeologia.\nW petrologii termin ten oznacza protolit skały metamorficznej – skałę wyjściową[].\nW geologii naftowej określa się tak skałę zawierającą wystarczająco dużo kopalnej materii organicznej by, w wyniku procesów termokatalitycznych, zostały wygenerowane węglowodory, w tym ropa naftowa i gaz ziemny. Formacja skalna, która nie osiągnęła jeszcze wystarczającej dojrzałości termalnej do powstania węglowodorów jest nazywana potencjalną skałą macierzystą. Skała w której już wytworzyły się węglowodory jest nazywana jako efektywna skała macierzysta.\nGleboznawstwo.\nW naukach o glebie skała macierzysta (określana również jako: materiał macierzysty, utwór macierzysty lub skała glebotwórcza) jest to podstawowy substrat, z którego powstaje gleba. Są to zwietrzałe utwory geologiczne stanowiące tworzywo, z którego, pod wpływem procesów glebotwórczych, powstają gleby. \nWażniejsze materiały macierzyste gleb w Polsce to: \n Skały magmowe głębinowe (granitoidy)\n Skały magmowe wulkaniczne (bazalty, porfiry, andezyty)\n Skały osadowe zwięzłe (piaskowce, łupki ilaste)\n Skały węglanowe (wapienie i dolomity, margle)\n Skały siarczanowe (gipsy)\n Skały osadowe luźne (żwiry, piaski, lessy i utwory lessowate, gliny i iły)\n Osady dennolodowcowe (morena denna) — gliny zwałowe\n Osady czołowolodowcowe — materiały żwirowo-piaszczyste lub piaszczyste, rzadziej gliniaste.\n Osady zastoiskowe — iły wstęgowe (warwowe)\n Osady wodnolodowcowe (fluwioglacjalne, sandrowe) — piaski z domieszką żwirów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302287", "fragment_id": "1444391/0", "subtitle": "", "title": "Skała macierzysta", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1444391", "parentId": 302287.0, "score": 0.4666450321674347}, "uuid": "3e0a959f-64a0-47c7-92fe-f8035000410e"}, {"page_content": "Skały wulkaniczne (inaczej wulkanity) – skały magmowe, które powstają w wyniku krystalizacji lawy. Ponieważ proces ten postępuje stosunkowo szybko, w skład skał wchodzą minerały tak drobne, że w większości nie można ich rozpoznać gołym okiem. Wśród skał magmowych wulkanicznych najpospolitszy jest bazalt. Skały magmowe wulkaniczne ze względu na dużą odporność na niszczenie mechaniczne mają zastosowanie w budownictwie oraz przemyśle drogowym, a ze względu na wykształcenie minerałów o różnych barwach – jako materiał dekoracyjny.\nSkały wulkaniczne mają często budowę (strukturę) afanitową (skrytokrystaliczną, szklistą lub mieszaną w przypadku skał hipokrystalicznych); mogą też mieć strukturę porfirową. \nPrzykłady skał wulkanicznych:\nW Polsce skały wulkaniczne na powierzchni występują w Sudetach i na Przedgórzu Sudeckim, w okolicach Krzeszowic, w Pieninach, również lokalnie w Tatrach i Beskidach. Znane są też z głębokich wierceń na Niżu Polskim.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112269", "fragment_id": "22735/0", "subtitle": "", "title": "Skały wulkaniczne", "document_id": "22735", "start_index": 0.0, "parentId": 112269.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27885711193084717}, "uuid": "f8ea29e0-2a5a-4ad8-92da-a0863c817b5c"}, {"page_content": "Skały zasadowe (inaczej skały maficzne, bazyty) – skały magmowe (zawierające od 40 do 53% SiO2); obejmują skały o niedomiarze krzemionki w stosunku do tlenków metali alkalicznych. Skały zasadowe względnie nasycone alkaliami nazywa się skałami alkalicznymi.\nGłębinowe skały zasadowe są reprezentowane przez: gabroidy – (np. gabro, noryt, pstrągowiec, anortozyt, esseksyt, teralit, cieszynit) także fojait – (np. syenit nefelinowy, szonkinit, tinguait) także dioryt foidowy oraz foidolit – (np. urtyt, ijolit, nefelinolit).\nWylewne skały zasadowe są reprezentowane przez: bazaltoidy – (np. bazalt, tefryt, bazanit, oceanit, limburgit), fonolit oraz foidyty.\nWiele skał zasadowych przyjmuje formę żyłową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=618298", "fragment_id": "800961/0", "subtitle": "", "title": "Skały zasadowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 618298.0, "document_id": "800961", "score": 0.4302454888820648}, "uuid": "baecabfd-f10b-4e15-9e9a-f38c9a384e5c"}, {"page_content": "Trachybazalt – skała lita pochodzenia wulkanicznego – wylewna (skała magmowa) o strukturze bardzo drobnoziarnistej lub afanitowej, czasem porfirowej, i barwie czarnej, szarej lub zielonej. W drobnoziarnistej masie skalnej często widoczne są małe kryształy lub większe skupienia oliwinyu (bomby oliwinowe). Skała pośrednia między latytem a bazaltem, często traktowany jako odmiana bazaltu. Na diagramie klasyfikacyjnym QAPF trachybazalt zajmuje wraz z latytem i andezytem pola 8 1 9. Głębinowym odpowiednikiem bazaltu jest monzonit i monzogabro.\nSkład mineralny.\nGłównymi składnikami bazaltu są: plagioklazy (labrador-bytownit) i pirokseny (augit, hipersten, enstatyt, bronzyt), ponadto występują: amfibole (hornblenda, kaersutyt), melilit, biotyt, mogą występować: kwarc, trydymit lub krystobalit, oliwiny, szkliwo a także akcesoryczne: magnetyt, ulvospinel, ilmenit, rzadziej hematyt, piryt i grafit, czasami apatyt. Zawartość kwarcu może dochodzić do 5%. Zasadniczo nie występują skaleniowce.\nW trachybazaltach często występują ksenolity innych skał – porwaki skał z otoczenia, zagarnięte przez przedzierającą się ku powierzchni ziemi magmę lub pozostałości skał pierwotnych, z których nastąpiło wytopienie magmy.\nSkład chemiczny.\nTrachybazalty zawierają 45-52% SiO2 i 5-7,5% Na2O i K2O.\nKlasyfikacja i nazewnictwo.\nTrachybazalty mieszczą się w polu 8 i 9 diagramu QAPF skał wulkanicznych.\nW klasyfikacji TAS trachybazalty zajmują pole S1. Dzielą się one na hawaity i potasowe trachybazalty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2022772", "fragment_id": "397539/0", "subtitle": "", "title": "Trachybazalt", "document_id": "397539", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2022772.0, "score": 0.3028129041194916}, "uuid": "251299a6-f6d2-47ad-a70a-76bcb81cc62b"}, {"page_content": "Południowo-wschodnie fragmenty Karkonoszy (Lasockiego Grzbietu oraz Rýchor) zbudowane są z osadowych serii skalnych należących do niecki śródsudeckiej: zlepieńców, piaskowców, mułowców i łupków ilastych.\nRównież niewielkie fragmenty na południowych krańcach Karkonoszy, graniczące z Podgórzem Karkonoskim zbudowane są ze skał osadowych – piaskowców i zlepieńców oraz skał wulkanicznych – porfirów, melafirów i ich tufów, pochodzących z górnego karbonu i dolnego permu.\nBazalty.\nW trzeciorzędzie, prawdopodobnie w późnym oligocenie (ok. 26 mln lat temu) powstały żyły bazaltowe, przede wszystkim w Śnieżnych Kotłach, a także w kilku innych miejscach, gdzie znaleziono bloczki bazaltu.\nOsady czwartorzędowe.\nNajstarszymi utworami czwartorzędowymi mogą być preglacjalne żwiry, występujące na obszarze Kotliny Jeleniogórskiej i być może w dolinach potoków na Pogórzu Karkonoskim, gdzie są przykryte młodszymi osadami.\nOsadami plejstoceńskimi są gliny z głazami i głazy moren czołowych, bocznych i moreny dennej, piaski i żwiry rzeczne i wodnolodowcowe, rumosze skalne i gołoborza.\nW czwartorzędzie, częściowo w plejstocenie, a częściowo w holocenie powstały zwietrzeliny ziarniste („kasza granitowa”) oraz gliny zboczowe z rumoszem skalnym.\nW holocenie powstały głazy i bloki piargów, żwiry, piaski i mułki rzeczne, mady, torfy i namuły torfiaste.\nRozwój budowy geologicznej.\nSkały proterozoiczne i staropaleozoiczne, pierwotnie pochodzenia osadowego, wulkanicznego i magmowego, zostały razem przefałdowane i zmetamorfizowane w czasie orogenezy waryscyjskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9879", "fragment_id": "184143/6", "subtitle": "", "title": "Karkonosze", "parentId": 9879.0, "start_index": 8311.0, "document_id": "184143", "source": "wikipedia", "score": 0.41579750180244446}, "uuid": "9460c2b9-3589-48ba-a567-6b08ca0a9e13"}, {"page_content": "Skały magmowe wulkaniczne (bazalty, porfiry, andezyty)\n Skały osadowe zwięzłe (piaskowce, łupki ilaste)\n Skały węglanowe (wapienie i dolomity, margle)\n Skały siarczanowe (gipsy)\n Skały osadowe luźne (żwiry, piaski, lessy i utwory lessowate, gliny i iły)\n Osady dennolodowcowe (morena denna) — gliny zwałowe\n Osady czołowolodowcowe — materiały żwirowo-piaszczyste lub piaszczyste, rzadziej gliniaste.\n Osady zastoiskowe — iły wstęgowe (warwowe)\n Osady wodnolodowcowe (fluwioglacjalne, sandrowe) — piaski z domieszką żwirów\n Osady akumulacji eolicznej — piaski wydmowe, lessy, utwory pyłowe Pogórza Karpackiego\n Osady akumulacji wodnej — osady rzeczne (materiały fliwic), jeziomo-bagienne i bagienne\nMateriałami macierzystymi gleb górskich często są pokrywy stokowe. W obszarach górskich, utwory zwietrzelinowe ulegały przemianom wynikającym z przemieszczania po stoku, tworząc różnej miąższości pokrywy osadów stokowych. Szczególnie intensywne ich tworzenie przypada na okres zlodowaceń. Do opisania pokryw zwietrzelinowoglebowych (tzw. glebopokryw) wymagane są szczegółowe badania przy użyciu metodyki geomorfologicznej, dlatego do terenowej systematyki gleb Polski stosuje się uproszczoną klasyfikację pokryw zwietrzelinowych, stanowiących materiały macierzyste dla gleb:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3572695", "fragment_id": "977568/10", "subtitle": "", "title": "Systematyka gleb Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 14310.0, "parentId": 3572695.0, "document_id": "977568", "score": 0.5235998630523682}, "uuid": "1a9563eb-773c-44d9-85e3-b59620b3b800"}, {"page_content": "W najgłębszych warstwach strefy spreadingu wytrącają się najbardziej zasadowe („ultrazasadowe”) skały, najbardziej też przypominające składem płaszcz: dunity, harzburgity, perydotyty i inne, w których ważnym składnikiem mineralnym jest oliwin. Tego typu skały, utworzone poprzez osiadanie wytrąconych ze stopu kryształów, określa się mianem kumulatów (6). W wyższych rejonach komory magmowej stop pozbawiony jest już większości oliwinu i najważniejszymi jego składnikami mineralnymi stają się pirokseny, amfibole i plagioklazy. Skały powstające z tych minerałów określa się jako zasadowe. Powolne wzrastanie kryształów na ścianach komory prowadzi do formowania się dużych ziaren mineralnych, co jest cechą charakterystyczną skały zwanej gabrem. Gabro tworzy dość grubą (3–5 km) warstwę skał o charakterystycznej strukturze warstwowej (5). Z mieszanki mineralnej o podobnym składzie formują się dwie górne warstwy bazaltowe, powstające jednak w bardziej gwałtownych okolicznościach, co uniemożliwia długotrwałe, spokojne wytrącanie się i daje w rezultacie skałę drobnoziarnistą często afanitową. Warstwa przecinających się dajek (4) bazaltowych powstaje, gdy pełznąca do góry magma znajduje ujście poprzez system szczelin w skałach i tam jej część zastyga w formie żył – dajek; procesowi temu sprzyja ciągłe odsuwanie się od siebie płyt litosferycznych. Grubość tej warstwy skalnej, pociętej mniej więcej równoległymi intruzjami magmowymi (ang. \"sheeted dike complex\") to zwykle 1–2 km. Gdy zaś magma taka wydostanie się na powierzchnię, zastyga gwałtownie w postaci tzw. law poduszkowych (3) lub potoków lawowych, tworzących również warstwę o grubości 1–2 km. Bazalt i gabro są więc skałami, odpowiednio, wylewnymi i głębinowymi, powstającymi z magmy o podobnym składzie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1128142", "fragment_id": "1345350/3", "subtitle": "", "title": "Skorupa ziemska oceaniczna", "source": "wikipedia", "start_index": 3670.0, "parentId": 1128142.0, "document_id": "1345350", "score": 0.2512822151184082}, "uuid": "c1481316-b6ca-4573-8fd6-c2c231413cc2"}, {"page_content": "Bazanit – wylewna skała magmowa, oliwinowa odmiana tefrytu. Składa się głównie z plagioklazu, nefelinu lub leucytu, piroksenu i oliwinu oraz akcesoryczne tlenki żelaza i tytanu jak ilmenit, magnetyt, ulvöspinel.\nZ wyglądu bardzo podobny do bazaltu. W badaniach polowych obie skały są nie do odróżnienia.\nMieści się wraz z tefrytem w polu 14 diagramu QAPF skał wulkanicznych.\nW klasyfikacji TAS bazanit wraz z tefrytem zajmuje pole U1 (\"bazanity i tefryty\").\nW przemyśle wydobywczym zwykle nazywany bazaltem.\nZ bazanitu zbudowana jest m.in. Ostrzyca Proboszczowicka, Wilcza Góra i wiele innych wzniesień na Pogórzu Kaczawskim, należących do środkowoeuropejskiej prowincji bazaltowej. Wraz z bazaltem buduje archipelag Wysp Hawajskich.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1025893", "fragment_id": "1362299/0", "subtitle": "", "title": "Bazanit", "document_id": "1362299", "start_index": 0.0, "parentId": 1025893.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48472368717193604}, "uuid": "17d82341-261b-497b-b696-f946d88699d3"}, {"page_content": "Skorupa ziemska oceaniczna jest stale tworzona w granicach rozbieżnych płyt (w grzbietach śródoceanicznych) z zastygającej magmy płaszcza oraz niszczona – wciągana z powrotem do płaszcza – w granicach zbieżnych (strefach subdukcji). W wyniku tych procesów, materiał z którego zbudowane jest dno oceaniczne ulega stałemu przetwarzaniu. Większość dna ma mniej niż 100 mln lat, a szacowany wiek najstarszej skorupy oceanicznej, na zachodnim Pacyfiku, wynosi 200 mln lat. (3/4 powierzchni Ziemi ma skorupę młodszą niż 200 mln lat). Porównując, najstarsze znalezione na lądzie skamieniałości mają ok. 3 mld lat.\nSkorupa ziemska kontynentalna składa się w znacznej mierze ze skał magmowych i metamorficznych o małej gęstości – granitu i andezytu. W mniejszej proporcji w jej skład wchodzi również najczęściej występująca skała na Ziemi – bazalt, który jest podstawowym składnikiem dna oceanicznego. Wskutek nagromadzenia się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne powstają skały osadowe. Zajmują one 75% powierzchni, choć stanowią tylko 5% skał skorupy położonych na głębokości 10 km. Skorupę ziemską budują głównie skały metamorficzne, powstałe pod wpływem wysokiej temperatury lub ciśnienia z innych skał, takie jak gnejs, łupek, marmur czy kwarcyt.\nSkładnikami skał są minerały. Najczęściej występują minerały z grupy krzemianów –\nkwarc, skaleń, amfibole, miki, pirokseny i oliwiny. Powszechne minerały z grupy węglanów, to kalcyt (budulec wapienia), aragonit oraz dolomit.\nPedosfera to powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej, w której zachodzą procesy glebotwórcze. Gleba wpływa na produkcję i rozkład biomasy, przepływ energii i obieg materii w ekosystemie.\nUżytkowanie zasobów naturalnych.\n \"Osobny artykuł: Zasoby naturalne.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/26", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "document_id": "175518", "start_index": 40431.0, "source": "wikipedia", "parentId": 7075.0, "score": 0.12974749505519867}, "uuid": "837135be-fc5a-4c8c-b96d-90b8ff757998"}]}
{"id": "q_735", "question": "W którym roku do I wojny światowej włączyły się Stany Zjednoczone Ameryki Północnej?", "answer": [{"page_content": "6 kwietnia 1917 roku USA oficjalnie wypowiadają wojnę państwom centralnym. Tak zaczyna się udział USA w I wojnie światowej. Od 1916 roku USA intensywnie rozbudowywało swoje zaledwie 170-tysięczne wojsko. 27 czerwca 1917 roku przybyły pierwsze oddziały USA do Europy. W 1918 roku do Europy przybywało 10 tys. żołnierzy dziennie. Po raz pierwszy na większą skalę armia USA wzięła udział w wojnie dopiero w maju 1918 r. Połączona ofensywa amerykańsko-francuska nad Marną w lipcu 1918 roku doprowadziła do przełamania frontu i przełomu w wojnie. Udział USA w wojnie był decydujący i spowodował zwycięstwo wojsk Ententy. Siły USA były potem częścią sił międzynarodowych okupujących Nadrenię. USA zmobilizowały 4,7 mln żołnierzy, w tym 600 tys. we flocie i 84 tys. w piechocie morskiej. W walkach zginęło 53 tys. żołnierzy, a 204 tys. zostało rannych. 63 tys. żołnierzy zginęło poza walką, głównie zmarło na grypę „hiszpankę”. Wojna była ogromnym wydatkiem dla USA – wydano łącznie 588 mld USD[] (w cenach z 2003 r.), z czego jednak znaczną część wydano na pomoc sojusznikom.\nW latach 1918–1920 Armia Stanów Zjedn. interweniowała w rosyjskiej wojnie domowej. Oddziały USA walczyły m.in. w okolicach Archangielska i na Dalekim Wschodzie.\nW 1926 roku, rok po wycofaniu wojsk z Nikaragui, USA interweniowały znowu. Powodem była rebelia. Okupacja trwała do 1933 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66055", "fragment_id": "646330/6", "subtitle": "", "title": "United States Armed Forces", "parentId": 66055.0, "start_index": 8468.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646330", "score": 0.5}, "uuid": "0f58a5ee-8efc-4db3-89d9-81f33fde12c4"}, {"page_content": "Okręt wrócił do Bostonu 10 marca na krótki postój w Boston Navy Yard. 31 marca opuścił Boston, kierując się do Hampton Roads, gdzie dotarł 2 kwietnia. Następnego ranka, w odpowiedzi na zagrożenie wybuchem wojny z Niemcami, rozpoczął prowadzenie poszukiwań okrętów podwodnych oraz patrolowania Hampton Roads, by zabezpieczać flotę i jej bazy. Dwa dni później inny okręt zastąpił go na patrolu, a „Wainwright” zakotwiczył wraz z flotą u ujścia rzeki York. Następnego dnia, 6 kwietnia 1917 roku, Stany Zjednoczone przystąpiły oficjalnie do I wojny światowej.\nI wojna światowa.\nDo wiosny 1917 roku nieograniczona wojna podwodna wypowiedziana aliantom przez Niemcy w lutym tego roku spowodowała zaangażowanie praktycznie całych sił morskich. Alianckie siły eskortowe na wodach europejskich potrzebowały pomocy. W odpowiedzi na zapotrzebowanie na jednostki ZOP, wystosowane ze strony Royal Navy, US Navy rozpoczęła przygotowania do wysłania na wschód niszczycieli.\n„Wainwright” ponownie krótko patrolował Hampton Roads, a następnie 14 kwietnia udał się do New York Navy Yard i do Bostonu, gdzie przygotowywał się do służby na obcych wodach. 24 kwietnia niszczyciel opuścił Boston w towarzystwie USS „Wadsworth” (DD-60), USS „Porter” (DD-59), USS „Davis” (DD-65), USS „Conyngham” (DD-58) i USS „McDougal” (DD-54), kierując się w stronę Wysp Brytyjskich. Dywizjon, dowodzony przez Commandera Josepha Taussiga, był pierwszą amerykańską formacją morską skierowaną do Europy. Niszczyciele dotarły do Queenstown na południowym wybrzeżu Irlandii 4 maja i po pobraniu paliwa rozpoczęły patrolowanie południowych podejść do Liverpoolu i innych brytyjskich portów leżących na wybrzeżu Morza Irlandzkiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2109030", "fragment_id": "381130/3", "subtitle": "", "title": "USS Wainwright (DD-62)", "document_id": "381130", "start_index": 5221.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2109030.0, "score": 0.18658968806266785}, "uuid": "e58a392f-17ad-42e7-9645-edaa31552a83"}, {"page_content": "Przeświadczenie, że katastrofa ta odegrała kluczową rolę we włączeniu się Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej, zdecydowanie kwestionuje Erik Larson w publikacji o tragedii „Lusitanii”. Statek został zatopiony 7 maja 1915, natomiast Stany Zjednoczone przystąpiły do wojny dopiero 6 kwietnia 1917.\nObecność w kulturze.\nO zatopieniu statku Winsor McCay nakręcił w 1918 film rysunkowy \"Zatopienie Lusitanii\".\nDo tego zdarzenia nawiązuje też 1. odcinek serialu dokumentalnego \"Największe kłamstwa w historii\" (History's Greatest Lies) (2017) pt. \"Rok 1915. Zatopienie Lusitanii\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127942", "fragment_id": "22172/2", "subtitle": "", "title": "RMS Lusitania", "source": "wikipedia", "start_index": 3039.0, "document_id": "22172", "parentId": 127942.0, "score": 0.14955060184001923}, "uuid": "9ba60efc-754b-4761-a41c-fd54772590c9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nI wojna światowa (przed II wojną światową nazywana Wielką Wojną) – wojna światowa, trwająca od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918, w której ścierały się dwa sojusze:\nWybuch I wojny światowej wyznaczył symboliczny koniec wieku XIX oraz koniec hegemonii europejskiej na świecie. Był to największy konflikt zbrojny w Europie od czasu wojen napoleońskich. I wojna światowa była zderzeniem XX-wiecznej techniki z XIX-wieczną strategią i taktyką[]. Wojna zakończyła się klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza oraz powstaniem w Europie Środkowej i Południowej licznych państw narodowych. Była też jedną z głównych przyczyn rewolucji lutowej (1917) i rewolucji październikowej (1917) w Rosji. W jej wyniku zginęło ponad 14 milionów ludzi. Jednym ze skutków wojny było odrodzenie lub powstanie nowych państw w Europie oraz na Bliskim Wschodzie, takich jak Polska, Węgry, Austria, Republika Weimarska czy Turcja. Od jej zakończenia coraz większą rolę w stosunkach międzynarodowych zaczęły odgrywać Stany Zjednoczone i utworzony w 1922 roku w wyniku przekształcenia Rosji, Związek Radziecki. \nMimo ogromu strat i wstrząsu wywołanego nimi, wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co 21 lat później doprowadziło do wybuchu II wojny światowej.\nPrzyczyny wojny.\nNacjonalizm, imperializm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/0", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "parentId": 2389.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167879", "score": 0.18605731427669525}, "uuid": "af6d40ff-c89f-4c3c-a751-6b1819bc1326"}, {"page_content": "I wojna światowa.\n„Choć bycie wielką Potęgą oznacza możliwość toczenia Wielkiej Wojny, jedynym sposobem, aby ową Potęgą pozostać, jest nieprzystępowanie do jej prowadzenia”. Ameryka doskonale o tym wiedziała, a jej położenie geograficzne było w tej sytuacji korzystne. Dlatego w sierpniu 1914 r. Stany Zjednoczone ogłosiły swoją neutralność. Ówczesny prezydent USA, Woodrow Wilson tak wypowiadał się o wojnie: „Jest to ostatnia manifestacja europejskiego chaosu, bezlitosnych ambicji, polityki mocarstwowej, które zawsze plamiły historię Starego Świata”, wojnę nazywał również konfliktem „z którym nic nas nie łączy, którego przyczyny i skutki nas nie dotyczą”. Status neutralności był nie tylko wymuszony tradycyjnym stosunkiem USA do Europy, ale również przyniósł wiele korzyści Stanom Zjednoczonym. Potrzebujące kraje Europy musiały nabywać produkty amerykańskie. Zwiększył się eksport, a szczególnie skorzystały zakłady produkujące materiały wybuchowe. W 1914 r. wartość amerykańskiego eksportu wynosiła 2,364 mld dolarów, a w 1917 r. już 6,290 mld dolarów. Wartość sprzedanych materiałów wybuchowych w 1914 r. to 6 mln dolarów, natomiast w 1916 r. 467 mln dolarów. Wartość eksportu zboża w 1913 r. – 89 mln dolarów, a w 1915 r. – 333 mln dolarów. Zasoby w amerykańskich bankach w 1916 r. przewyższyły łączne aktywa wszystkich banków finansowych potęg europejskich. Stany Zjednoczone stały się bardziej samowystarczalne. Amerykańskie inwestycje za granicą wynosiły zaledwie 5 mld dolarów. Jest to 10-krotnie mniej niż brytyjskie inwestycje, 6-krotnie mniej niż francuskie i 5-krotnie mniej niż niemieckie.\nW trakcie I wojny światowej wysyłano również pomoc militarną. Kierowano ją głównie do państw Ententy, choć nie omijała Niemiec i jej sojuszników. Ważną zasługę miała tutaj propaganda brytyjska. Stawiała ona na powiązania kulturowe i językowe Anglosasów. Francja również cieszyła się sympatią ze strony Ameryki, ze względu na swoją rozwiniętą kulturę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4437951", "fragment_id": "1481949/3", "subtitle": "", "title": "Polityka zagraniczna USA wobec Europy", "document_id": "1481949", "start_index": 3747.0, "parentId": 4437951.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3322037160396576}, "uuid": "3b7f54fc-c2bc-405e-8148-e43b76a3a9cd"}, {"page_content": "Stany Zjednoczone zostały faktycznie formalnie włączone do II wojny światowej japońskim atakiem na Hawaje, w tym bazy amerykańskiej marynarki wojennej w Pearl Harbor na wyspie Oʻahu, 7 grudnia 1941 roku. Kraj został w ten sposób wciągnięty do trwającej już wojny na Pacyfiku, odpierając ataki japońskie na posiadłości brytyjskie, holenderskie i amerykańskie, a także zapobiegając zajęciu Australii. Wkrótce też wojnę Stanom Zjednoczonym wypowiedziała hitlerowska III Rzesza. W ramach skierowanej na pomoc państwom zaangażowanym w walkę z państwami Osi ustawy &lt; lang=\"en\"&gt;Lend Lease&lt;/&gt;, udzieliły również ogromnej bezzwrotnej pomocy materialnej w postaci uzbrojenia, wyposażenia, ciężarówek, a zwłaszcza materiałowej, w postaci paliw, amunicji, ciepłej odzieży, żywności oraz maszyn służących do produkcji wojennej. Następnie przystąpiły do ofensywy w Afryce Północnej i dokonały inwazji we Włoszech. W czerwcu 1944 roku dokonały największego desantu w historii. Wraz z Brytyjczykami Amerykanie otworzyli front zachodnioeuropejski, lądując przy silnym oporze w Normandii (operacja Overlord) i uwalniając północną Francję, następnie kraje niderlandzkie i zachodnie Niemcy.\nW świetle fanatycznego oporu na wyspach Pacyfiku, a także, aby zapobiec olbrzymim stratom armii Stanów Zjednoczonych i ludności cywilnej podczas planowanej inwazji Japonii właściwej, 6 i 9 sierpnia 1945 roku samoloty B-29 XX Armii Powietrznej startujące z wyspy Tinian zrzuciły na miasta Hiroszima i Nagasaki w Japonii dwie bomby atomowe, co doprowadziło do niemal natychmiastowej bezwarunkowej kapitulacji Japonii.\nPo II wojnie światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5603", "fragment_id": "174915/20", "subtitle": "", "title": "Stany Zjednoczone", "parentId": 5603.0, "start_index": 29651.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174915", "score": 0.4142102003097534}, "uuid": "5ba739db-89b1-4eb9-b991-9b0ccbfa5d19"}, {"page_content": "Stany Zjednoczone dołączyły do koalicji po ataku na Pearl Harbor, 7 grudnia 1941 roku. 1 stycznia 1942 roku powstała Deklaracja Narodów Zjednoczonych, pod którą podpisało się 26 państw (deklaracja ta stanowi podstawę dzisiejszej ONZ). Z niej wyłonili się tak zwani czterej policjanci, którymi byli Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, ZSRR i Chiny. To oni przewodzili sojuszowi do końca wojny i to oni nadali kształt przyszłemu porządkowi światowemu po pokonaniu państw Osi.\nAlianci w czasie wojny.\nPierwsi alianci.\nPierwszymi aliantami były państwa, które wypowiedziały wojnę hitlerowskim Niemcom na początku września 1939 roku. Były to:\nTe państwa były połączone siecią wspólnych paktów obronno-wojskowych podpisanych jeszcze przed wojną. Francusko-brytyjskie przymierza: Entente cordiale i Trójporozumienie podpisane zostały w 1904 oraz 1907 roku i były aktywne przez całą I wojnę światową. Francusko-polskie przymierze zostało podpisane w 1921 roku, z poprawkami w 1927 i 1939 roku. Polsko-brytyjski wspólny pakt obrony, podpisany w dniu 25 sierpnia 1939 roku, zawarł obietnice wzajemnej wojskowej pomocy w razie agresji Niemiec. Polska nigdy oficjalnie nie poddała się III Rzeszy. Polski rząd na uchodźstwie po 1939 roku kontynuował udział Polski w II wojnie światowej. Setki tysięcy żołnierzy polskiej armii dzielnie walczyło na froncie zachodnim, jak również w okupowanej Polsce (patrz: polski ruch oporu). Związek Radziecki, po zerwaniu stosunków dyplomatycznych z Rządem RP na uchodźstwie, w 1943 roku utworzył Ludowe Wojsko Polskie, wokół którego zbudowano powojenny rząd Polski.\nPonadto, brytyjskie, holenderskie i francuskie kolonie walczyły u boku macierzystych państw przez całą wojnę.\nPolska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=701190", "fragment_id": "839737/4", "subtitle": "", "title": "Alianci (II wojna światowa)", "document_id": "839737", "start_index": 6170.0, "source": "wikipedia", "parentId": 701190.0, "score": 0.22390654683113098}, "uuid": "1bbf841f-1203-4a91-8bb6-71ab8cf79973"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Stanów Zjednoczonych Ameryki. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy. Na tę stronę wskazuje także „USA”. Zobacz też: inne znaczenia USA.\nStany Zjednoczone Ameryki, Stany Zjednoczone, potocznie Ameryka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United States of America&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;USA&lt;/&gt;; &lt; lang=\"en\"&gt;United States&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;US&lt;/&gt;; pot. &lt; lang=\"en\"&gt;America&lt;/&gt;), do 11 lipca 1778 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej – państwo federacyjne w Ameryce Północnej składające się z 50 stanów i stołecznego Dystryktu Kolumbii (\"District of Columbia\"). Część kontynentalna graniczy z Kanadą na północy i Meksykiem na południu, natomiast stan Alaska usytuowany jest na północnym zachodzie, a archipelag Hawajów na Oceanie Spokojnym. Ponadto Stany Zjednoczone władają tak zwanymi terytoriami zorganizowanymi i różnymi mniejszymi niezamieszkanymi wyspami na Pacyfiku. Czwarte pod względem liczby ludności i pod względem powierzchni państwo na świecie. Jego trzy największe obszary metropolitalne to Nowy Jork, Los Angeles i Chicago, a trzy najbardziej zaludnione stany to Kalifornia, Teksas i Floryda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5603", "fragment_id": "174915/0", "subtitle": "", "title": "Stany Zjednoczone", "parentId": 5603.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174915", "score": 0.10848122835159302}, "uuid": "f6f9234b-2031-48c7-a459-9e42c9c37e87"}, {"page_content": "1 sierpnia 1914 wybuchła I wojna światowa. Ziemie polskie stały się terenem walk. Polacy mieli stać się dostarczycielem żołnierza i siły roboczej dla walczących armii. Każde z mocarstw walczących starało się pozyskać Polaków, jednak żadne z nich nie chciało dopuścić do odrodzenia Państwowości polskiej. Państwa zaborcze ogłaszały zwodnicze manifesty i odezwy do narodu polskiego. Walki na frontach zmuszały państwa walczące do coraz to nowych manewrów celem pozyskania żołnierza. 3 sierpnia 1914 ukazał się dekret cesarza Franciszka Józefa, głoszący że polskie organizacje wojskowe mogą pozyskać pozwolenie na broń i mogą przekształcać się w korpusy strzeleckie. W zaborze austriackim utworzono Legiony Polskie, które wkroczyły do Królestwa. Do Legionów garnęła się młodzież polska. Do drugiej połowy 1916 Francja, Rosja i Stany Zjednoczone nie chciały zajmować stanowiska wobec Polski i nie tworzyły odrębnych formacji wojskowych. Polaków wcielano do swoich armii. 5 listopada 1916 ogłoszony został manifest dwóch cesarzy o „niepodległym państwie polskim”. W ślad za tym utworzone zostały tymczasowa Rada Stanu w Królestwie Polskim, a następnie Rada Regencyjna, mające legitymizować tworzenie zależnej od Niemiec Polskiej Siły Zbrojnej (niem. \"Polnische Wehrmacht\"). Po manifeście dwóch cesarzy, 22 stycznia 1917 prezydent USA Woodrow Wilson, wyraził pogląd, że powinna powstać niepodległa Polska. Wówczas Polonia amerykańska wysunęła ideę utworzenia w USA polskiego wojska. Z inicjatywy Sokoła w USA i Kanadzie powstały polskie szkoły wojskowe. W 1917 w Europie zaszły zmiany polityczne. W Rosji został obalony carat. 27 marca 1917 Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich w Piotrogrodzie wydała orędzie do narodu polskiego, uznając prawo do niepodległości Polski. Po tym zmienił się stosunek Anglii i Francji do kwestii niepodległości Polski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1713943", "fragment_id": "694757/1", "subtitle": "", "title": "Polskie szkolnictwo wojskowe w latach 1908–1939", "parentId": 1713943.0, "start_index": 2033.0, "source": "wikipedia", "document_id": "694757", "score": 0.17500144243240356}, "uuid": "8e0e9410-aa83-4609-bf6c-020b44098415"}, {"page_content": "W 1917 r. perspektywa, nie tylko zerwania stosunków dyplomatycznych, ale nawet wojny z Niemcami, stawała się coraz bardziej wyraźna. Zmieniłoby to całkowicie pokojowy program USA. Wiele przyczyn zadecydowało o czynnym udziale Stanów Zjednoczonych w I Wojnie Światowej. Jednym z nich były interesy finansowe. Pomimo formalnej neutralności, państwa Ententy były faworyzowane przez Amerykę. Świadczą o tym liczne pożyczki i kredyty kierowane głównie do Francji i Wielkiej Brytanii. Od 1914 r. do 1917 r. łączna suma amerykańskich pożyczek udzielonych państwom alianckim wynosiła 1,929 mld dolarów. Głównym bankiem państw Ententy była nowojorska firma „J.P. Morgan&amp; Company”. Zamówienia, kredyty i pożyczki, jakie zaciągano lub składano w Stanach Zjednoczonych, nie tylko umacniały więzi gospodarcze, ale zmuszały stronę amerykańską do zadbania o to, by jej klient pozostał wypłacalny po wojnie. Dodatkowo w Ameryce nasiliły się nastroje antyniemieckie. W społeczeństwie coraz powszechniejszym stawało się przekonanie, iż zwycięstwo Rzeszy w wojnie jest sprzeczne z interesami USA. Chodziło m.in. o zagrożenie szlaków handlowych i morskich, które znajdowały się dotychczas pod brytyjską kontrolą. Twierdzenie, że Niemcy mogą wyrosnąć na konkurencyjną potęgę dla USA, potwierdziły niemieckie zabiegi zmierzające do pozyskania niektórych państw Ameryki Łacińskiej. Było to bezpośrednie zagrożenie dla doktryny Monroe’a. Zrozumiała jest zatem rola, jaką odegrał incydent z „depeszą Zimmermanna” w doprowadzeniu Stanów Zjednoczonych do wojny. Kolejnym powodem była prowadzona przez Rzeszę od 1 lutego 1917 r. wojna morska przy użyciu łodzi podwodnych. Niedługo po jej zapowiedzi zatopiono 6 statków amerykańskich. Śmierć obywateli USA nie tylko wzburzyła Amerykanów, ale także zachwiała dotychczasowe poczucie bezpieczeństwa", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4437951", "fragment_id": "1481949/6", "subtitle": "", "title": "Polityka zagraniczna USA wobec Europy", "source": "wikipedia", "start_index": 8051.0, "document_id": "1481949", "parentId": 4437951.0, "score": 0.18964500725269318}, "uuid": "864fd735-0e40-4061-9486-ec2e70158bd5"}]}
{"id": "q_736", "question": "Jak nazywa się tkanka przewodząca asymilaty w roślinie?", "answer": [{"page_content": "Wiązki przewodzące, wiązki łykodrzewne, wiązki sitowo-naczyniowe – pasma tkanki przewodzącej u roślin naczyniowych, składające się z łyka i drewna. Ich system rozciąga się od korzeni do łodyg i liści. Łyko składa się z żywych komórek, jego zadaniem jest przewodzenie asymilatów od organów asymilujących do całej rośliny. Drewno składa się z komórek martwych i przewodzi wodne roztwory soli mineralnych od korzenia do liści, pełni ponadto funkcje wzmacniające.\nRodzaje wiązek przewodzących.\nUkład drewna i łyka tworzących wiązkę przewodzącą może być różny. Wyróżniane są następujące rodzaje wiązek przewodzących:\nW niektórych wiązkach pomiędzy warstwą drewna i łyka pozostaje niezróżnicowane prokambium. Takie wiązki nazywane są wiązkami otwartymi. Jeśli całe prokambium uległo zróżnicowaniu w drewno i łyko wiązki nazywane są wiązkami zamkniętymi.\nUkład wiązek w organach.\nW korzeniu układ łyka i drewna jest najczęściej naprzemianległy, a w łodydze naprzeciwległy. W liściach wiązki tworzą żyłki liściowe. U jednoliściennych wiązki przewodzące są rozproszone w miękiszu zasadniczym łodygi lub tworzą kilka pierścieni w części zewnętrznej organu. Taki układ nazywane jest ataktostelą. U nagonasiennych i dwuliściennych wiązki przewodzące ułożone są najczęściej wokół rdzenia zbudowanego z tkanki miękiszowej i przedzielone taką samą tkanką. Tkanka miękiszowa pomiędzy wiązkami nazywana jest promieniami rdzeniowymi, a układ to walec osiowy typu eusteli.\nW korzeniach występują zwykle wiązki promieniste (radialne), o naprzemiennym układzie drewna i łyka, rozdzielonych pasmami miękiszu. W liściach wiązki przewodzące tworzą unerwienie liścia.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463975", "fragment_id": "1577908/0", "subtitle": "", "title": "Wiązki przewodzące", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1577908", "parentId": 463975.0, "score": 0.5}, "uuid": "30336a39-8142-4aea-8820-814e75fd1ca3"}, {"page_content": "Transport floemowy – podstawowy mechanizm transportu asymilatów na duże odległości przez elementy łyka. Daleki transport asymilatów odbywa się w trzech etapach. W pierwszym etapie nazywanym załadunkiem floemu asymilaty przenoszone są z tkanek donora do rurek sitowych. W drugim etapie odbywa się transport właściwy, czyli przepływ asymilatów. Trzeci etap, nazywany rozładowaniem floemu polega na przeniesieniu asymilatów z rurek sitowych do tkanek akceptora.\nTkanki, z których pochodzą substancje organiczne transportowane floemem nazywane są donorem. Zwykle są to tkanki liścia, jednak dokładne przyporządkowanie funkcji donora poszczególnym organom jest niemożliwe. W początkowym okresie wzrostu młode liście wymagają dostarczenia związków organicznych niezbędnych do budowy organu. Akceptorami są tkanki odbierające związki przenoszone przez floem. Typowymi akceptorami są tkanki korzenia i kwiaty. Niektóre organy pełnią funkcję organu spichrzowego gromadzą asymilaty w określonej fazie rozwoju rośliny, a stają się donorem na kolejnym etapie.\nZaładunek floemu.\nPrzekazywanie asymilatów i innych związków do rurek sitowych odbywa się za pośrednictwem komórek miękiszowych. Przeniesienie związków chemicznych z komórek towarzyszących do rurki sitowej odbywa się na drodze transportu aktywnego i przebiega wbrew gradientowi stężeń. Stężenie w rurkach sitowych może być 10-20 razy wyższe niż komórkach miękiszu. Załadunek odbywa się przez symplast, z wykorzystaniem plazmodesm łączących komórki towarzyszące z rurkami sitowymi oraz apoplastem. Przy drugim sposobie załadunku konieczne jest przeniesienie związków przez plazmolemę dwukrotnie, dlatego ta droga wiąże się ze znacznym zapotrzebowaniem na energię.\nSkład soku floemu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3068544", "fragment_id": "110155/0", "subtitle": "", "title": "Transport floemowy", "document_id": "110155", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3068544.0, "score": 0.8679780960083008}, "uuid": "e88f816c-9a5b-4a4b-9a0f-267ce125b841"}, {"page_content": "Tkanka przewodząca, tkanka łykodrzewna – ogólna nazwa tkanek roślinnych, których funkcją jest transportowanie substancji. Tkanki przewodzące tworzą system przewodzący. System ten składa się z drewna transportującego wodę wraz z rozpuszczonymi solami mineralnymi oraz łyka transportującego związki organiczne. W skład tkanek przewodzących wchodzą cewki, naczynia oraz rurki sitowe. Komórkom tym towarzyszą inne pełniące funkcje pomocnicze. Razem te zespoły komórek tworzą wiązki przewodzące, biegnące wzdłuż korzeni, łodyg i liści. Z korzeni transportowana jest woda z rozpuszczonymi w niej solami mineralnymi. Z liści asymilacyjnych przenoszone są substancje organiczne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=294204", "fragment_id": "1446972/0", "subtitle": "", "title": "Tkanka przewodząca", "document_id": "1446972", "start_index": 0.0, "parentId": 294204.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12726029753684998}, "uuid": "f8972c23-a645-4646-8f6f-eec41d5eaaa5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy tkanki roślinnej. Zobacz też: mezofile (bakterie).\nMezofil – tkanka roślinna występująca w blaszce liściowej, między górną a dolną epidermą. W jej skład wchodzi głównie miękisz asymilacyjny (chlorenchyma). U wielu roślin dwuliściennych mezofil jest zróżnicowany na miękisz gąbczasty, położony na dolnej stronie liścia i miękisz palisadowy, występujący pod górną epidermą.\nSłabe zróżnicowanie lub brak zróżnicowania mezofilu obserwuje się u traw (jednorodny, zwarty miękisz asymilacyjny), nagozalążkowych (u niektórych występuje miękisz ramienisto-palisadowy), hydro- i higrofitów (zwykle tylko miękisz gąbczasty z dużymi przestworami, przekształcający się częściowo w aerenchymę) oraz kserofitów (bardzo dobrze rozwinięty miękisz palisadowy). Wiązki przewodzące mezofil zwane są żyłkami lub nerwami liściowymi (nerwacja roślin).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60721", "fragment_id": "654270/0", "subtitle": "", "title": "Mezofil", "parentId": 60721.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654270", "score": 0.1429309993982315}, "uuid": "ff222dc5-2566-401f-9511-9ba9e8488c88"}, {"page_content": "Tkanka transfuzyjna, tkanka przetokowa – tkanka roślinna występująca w liściach roślin nagonasiennych. Tkanka składa się z komórek miękiszowych i martwych komórek przewodzących z licznymi jamkami lejkowatymi. Funkcją tkanki jest zapewnienie transportu substancji pomiędzy miękiszem asymilacyjnym (wieloramiennym) a wiązką przewodzącą. \nW liściach szpilkowych, w centralnej części przebiegają dwie wiązki przewodzące. Ze względu na brak rozgałęzień nerwów transport związków organicznych do wiązki oraz wody do mezofilu w przenoszeniu substancji biorą udział komórki tkanki przewodzącej otaczające obie wiązki. Wokół tkanki transfuzyjnej może występować warstwa komórek określa jako pochwa wiązkowa. W komórkach pochwy wiązkowej występują liczne ziarna skrobi. Jeśli komórki pochwy nie występują tkanka transfuzyjna otacza wiązkę przewodzącą tworząc skrzydlikowate występy po stronie mezofilu. U roślin z rodzaju \"Thuja\" szerokie występy ciągną się wzdłuż całego liścia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=226347", "fragment_id": "1431620/0", "subtitle": "", "title": "Tkanka transfuzyjna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 226347.0, "document_id": "1431620", "score": 0.29892498254776}, "uuid": "24121f87-32e3-4308-9ece-f1dca7dee814"}, {"page_content": "Promień drzewny – wstęgowate zespoły komórek rozmieszczone promieniście na przekroju poprzecznym łodygi. Składają się głównie z tkanki miękiszowej.\nFunkcje.\nPromienie drzewne służą roślinom (np. drzewom) do gromadzenia i przewodzenia asymilatów z komórek lub rurek sitowych do kambium i komórek miękiszowych drewna. Dzięki przestworom międzykomórkowym zapewniają także przechodzenie powietrza do wewnętrznych części pnia. Biorą również udział w przenoszeniu wody z wewnętrznych partii pnia do kambium i łyka.\nPowstawanie i budowa.\nSą wytworem miazgi, które na małych odcinkach różnicują się w miękisz. Biegną promieniście przez drewno (promienie drzewne) oraz łyko (promienie łykowe).\nSzerokość promieni określa się liczba komórek. Jeśli promień składa się z jednej warstwy komórek nazywany jest jednorzędowym, gdy są to dwie warstwy komórek, dwurzędowym. W podobny sposób określana jest wysokość promieni. Niskie składają się w z kilkunastu pionowo ułożonych warstw komórek, wysokie z kilkudziesięciu. \nU drzew iglastych promienie są jednorzędowe. Niektóre zawierają przewód żywiczny i wtedy składają się z kilku warstw komórek. Tego rodzaju promienie nazywane są promieniami wrzecionowatymi. Poza komórkami miękiszowymi w promieniach mogą występować cewki promieniowe. W komórkach miękiszowych występują jamki proste, w cewkach promieniowych jamki lejkowate.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=783658", "fragment_id": "990318/0", "subtitle": "", "title": "Promień drzewny", "parentId": 783658.0, "start_index": 0.0, "document_id": "990318", "source": "wikipedia", "score": 0.25648078322410583}, "uuid": "575b15a6-8f4e-4cd9-ab9b-0c92e2564cbb"}, {"page_content": "Użyłkowanie liścia, nerwacja, układ waskularny liścia (ang. \"nervation, nervature, venation\", łac. \"nervatio, venatio\") – układ żyłek (nerwów) liściowych zawierających wiązki przewodzące w liściach (nie tylko asymilacyjnych, ale także w działkach i płatkach kwiatu). Ze względu na stały układ żyłek w poszczególnych grupach systematycznych roślin, ma on znaczenie w identyfikacji taksonów. Głównym zadaniem wiązek przewodzących w liściu jest dostarczenie do jego tkanek wody i odprowadzenie asymilatów, a także usztywnienie blaszki liściowej.\nBudowa.\nŻyłki biegnące od podstawy blaszki liściowej nazywane są pierwszorzędowymi. W liściach z układem pierzastym żyłek jest tylko jedna żyłka centralna (główna) od której odchodzą kolejne, coraz cieńsze odgałęzienia – żyłki drugo- i trzeciorzędowe. Więcej żyłek pierwszorzędnych jest w blaszce z użyłkowaniem dłoniastym, a najwięcej w wachlarzowatym. Zakończenia najdrobniejszych żyłek kończących układ waskularny wnikają do oczek sieci, tj. nieużyłkowanych fragmentów blaszki liściowej, zwanych areolami. Drobne żyłki łączące główne żyłki tworzące układ równoległy nazywane są anastamozami.\nFunkcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=644376", "fragment_id": "826857/0", "subtitle": "", "title": "Użyłkowanie liścia", "parentId": 644376.0, "start_index": 0.0, "document_id": "826857", "source": "wikipedia", "score": 0.5303694605827332}, "uuid": "e89e3511-3842-44c8-8cc4-e6562edea57b"}, {"page_content": "Miękisz asymilacyjny, miękisz zieleniowy, chlorenchyma – tkanka roślinna, wyspecjalizowany miękisz, złożony z komórek zawierających liczne soczewkowate chloroplasty. Jest tkanką żywą. Zachodzi w nim proces fotosyntezy. Występuje głównie w liściach i młodych łodygach. \nW liściach wypełnia przestrzeń między epidermą górną a dolną, stanowiąc główny składnik mezofilu. Zwykle w liściach występują dwie formy miękiszu asymilacyjnego: miękisz palisadowy, miękisz gąbczasty. Miękisz palisadowy tworzy jedną lub kilka warstw zwykle w górnej warstwie liścia. Może również występować w łodygach roślin, jeśli organ ten przejął funkcje asymilacyjne. U niektórych roślin występować może tylko jedna z tych form. Jednorodny miękisz asymilacyjny, zbudowany z równoramiennych komórek z niewielkimi przestworami międzykomórkowymi, występuje w liściach wielu traw. W liściach szpilkowych komórki miękiszu są jednorodne, a ściany komórkowe wpuklają się do środka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1336070", "fragment_id": "1119773/0", "subtitle": "", "title": "Miękisz asymilacyjny", "document_id": "1119773", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1336070.0, "score": 0.12127231806516647}, "uuid": "50320503-50d7-409b-bd4a-a9b57adf16fc"}, {"page_content": "Przykładem rośliny jednoliściennej o łodydze pełnej jest kukurydza zwyczajna \"Zea mays\". Pod skórką znajduje się cienka warstwa sklerenchymy, a pod nią cienki miękisz asymilacyjny. Większość jednoliściennych nie ma wtórnych tkanek twórczych (kambium i fellogenu), w związku z czym zachowują przez całe życie budowę pierwotną. Tkanki zwykle nie są zróżnicowane na korę pierwotną i walec osiowy. Wnętrze łodygi wypełnia miękisz zasadniczy (bezzieleniowy), w którym rozproszone nieregularnie są wiązki przewodzące (taki rozproszony układ wiązek to ataktostela). Są to wiązki kolateralne zamknięte (bez przyrostu wtórnego).\nInny typ budowy anatomicznej łodygi reprezentuje np. pszenica zwyczajna \"Triticum aestivum\". Pod epidermą znajdują się niewielkie skupienia miękiszu asymilacyjnego, poprzedzielane skupieniami sklerenchymy, w obrębie których znajdują się wiązki przewodzące kolateralne zamknięte (na przemian większe i mniejsze). Wnętrze młodej łodygi wypełnia miękisz zasadniczy, który w miarę starzenia się rośliny stopniowo zamiera i kruszy się, pozostawiając pusty kanał wewnątrz łodygi (w międzywęźlu). Pozostałe tkanki drewnieją. Taka konstrukcja łodygi sprawia, że jest ona giętka i lekka.\nŁodyga roślin dwuliściennych może mieć budowę pierwotną i wtórną. Budowa pierwotna występuje u wszystkich gatunków, budowa wtórna – u niektórych. W tym drugim przypadku budowa pierwotna ograniczona jest tylko do najmłodszych, wierzchołkowych części łodygi, budowa wtórna cechuje starsze części.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30148", "fragment_id": "176711/2", "subtitle": "", "title": "Łodyga", "document_id": "176711", "start_index": 2223.0, "parentId": 30148.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06422312557697296}, "uuid": "dae30d2d-5f3f-4c6e-b47f-a9b879350d8d"}, {"page_content": "U roślin, u których blaszka uległa redukcji lub pełni inną funkcję niż asymilacyjna, funkcję tę może przejąć spłaszczony ogonek liściowy, nazywany wówczas liściakiem (fyllodium). Funkcje asymilacyjne liści może czasem przejmować także łodyga. Łodygi takie są zwykle spłaszczone i nazywane platykladiami (np. opuncja), mogą też być ukształtowane na podobieństwo liści i wówczas nazywane są gałęziakami (fyllokladia).\nZ procesem fotosyntezy wiąże się też konieczność pobierania dwutlenku węgla i odprowadzania asymilatów. Wymiana CO2 i pary wodnej odbywa się przez szparki. Z powodu różnej szybkości wymiany tych gazów (co wynika z różnic w prężności tych gazów między wnętrzem rośliny i atmosferą) rośliny wykształciły szereg przystosowań umożliwiających ograniczenie utraty wody (transpiracji) przy jednoczesnym zwiększaniu ilości pobieranego dwutlenku węgla. Przede wszystkim szparki lokalizowane są po dolnej stronie liścia, gdzie temperatura powietrza i jego konwekcja są mniejsze. Całokształt przystosowań zmniejszających transpirację nazywany jest mianem kseromorfizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30117", "fragment_id": "176696/8", "subtitle": "", "title": "Liść", "document_id": "176696", "start_index": 11261.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30117.0, "score": 0.29732784628868103}, "uuid": "67b48275-3fca-4bf7-8492-134d56ee5192"}]}
{"id": "q_737", "question": "Która epoka w dziejach Ziemi była starsza: brązu czy kamienia?", "answer": [{"page_content": "Epoka brązu – epoka prehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza.\nOgólna charakterystyka.\nEpoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na południowym Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego, w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 3400 p.n.e., w Europie Południowej 2800 p.n.e., na terenach dzisiejszych wschodnich Niemiec i zachodniej Polski 2200 p.n.e. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000–700 p.n.e.\nNazwa epoki pochodzi od używanych wówczas powszechnie narzędzi z nowo wprowadzonego surowca – brązu, czyli stopu miedzi z cyną o stosunku 9:1. Przykładami przedmiotów z brązu są: siekiery, dłuta, młoty, motyki, sierpy, noże, ozdoby, broń (miecze, topory, ostrza do włóczni, groty, części pancerzy). Brąz pojawił się w Egipcie i Mezopotamii około 3500 p.n.e. Niekiedy zamiast cyny do produkcji stopu stosowano ołów lub antymon (Węgry). Brąz jako znacznie twardszy od miedzi zastąpił ją po okresie eneolitu. Jednakże nadal był materiałem na tyle miękkim, że jeszcze w ciągu jednej bitwy wykuta z niego broń odkształcała się, przez co stawała się niezdatna do dalszego użytku. Potrzebne do jego produkcji miedź i cynę uzyskiwano w kopalniach odkrywkowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1389", "fragment_id": "169277/0", "subtitle": "", "title": "Epoka brązu", "parentId": 1389.0, "start_index": 0.0, "document_id": "169277", "source": "wikipedia", "score": 0.46276891231536865}, "uuid": "06c40010-7e19-429e-8616-ed557652f377"}, {"page_content": "Epoka kamienia – najwcześniejsza i najdłuższa z trzech epok prehistorycznych (po niej nastąpiły epoka brązu i żelaza) obejmująca okres od pojawienia się pierwszych używanych przez człowieka narzędzi kamiennych (najwcześniej w Afryce ok. 2,6 mln lat temu) aż do momentu zdobycia umiejętności masowego wytwarzania przedmiotów metalowych.\nPeriodyzacja.\nW pierwszej połowie XIX wieku Christian Jürgensen Thomsen, duński antykwariusz i jeden z pierwszych archeologów, dokonał podziału dostępnych mu pozostałości kultur archeologicznych ze względu na materiał, z którego zostały wykonane. Wyodrębnił w ten sposób narzędzia kamienne, brązowe i żelazne, odpowiadające trzem epokom przedhistorycznego rozwoju ludzkości, a swoje wnioski opisał w \"Przewodniku po starożytnościach nordyckich\" (\"Ledetraad til nordisk oldkyndighed\", 1836). Najstarsza i najdłuższa \"epoka kamienna\" jeszcze w XIX wieku podzielona została na trzy podokresy: epokę kamienia łupanego (paleolit), epokę kamienia środkową (mezolit) i epokę kamienia gładzonego (neolit).\nPodział ten odpowiada głównie periodyzacji dziejów Bliskiego Wschodu i Europy. W rejonach świata, w których ludzkość osiągała wysoki stopień rozwoju bez znajomości brązu czy żelaza (Ameryka Środkowa) czasami przyjmuje się również podział okresu prehistorycznego ze względu na sposób gospodarowania, wydzielając dwa okresy gospodarki przyswajalnej i wytwórczej.\nWspółcześnie przyjmuje się nieco bardziej złożoną periodyzację \"epoki kamienia\", która obejmuje:\nAntropogeneza.\nJuż Karol Darwin wskazał na kontynent afrykański jako potencjalną prakolebkę ludzkości (\"The Descent of Man: And Selection in Relation to Sex\"). Tezę tę udowodniono jednak dopiero w drugiej połowie XX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35733", "fragment_id": "186336/0", "subtitle": "", "title": "Epoka kamienia", "document_id": "186336", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 35733.0, "score": 1.0}, "uuid": "86749dbf-6a00-43ae-8bde-c68b8c4b2d92"}, {"page_content": "Neolit (gr. \"néos\" „nowy” i \"líthos\" „kamień”), młodsza epoka kamienia, epoka kamienia gładzonego – ostatni okres epoki kamienia (poprzedzający epokę brązu). Jego charakterystyczne cechy to uprawa roślin i hodowla zwierząt oraz stałe osady. Proces ten nazwano „rewolucją neolityczną”. W neolicie rozwijały się też nowe techniki obróbki kamienia, takie jak gładzenie powierzchni i wiercenie otworów.\nTermin \"neolit\" (ang. \"Neolithic\") został wprowadzony w 1865 przez Johna Lubbocka na oznaczenie nowej pradziejowej techniki wytwarzania narzędzi kamiennych: gładzenia, które wyparło starszą technikę ich wytwarzania: łupanie, stosowaną w paleolicie. Postęp ten był możliwy dzięki odkryciu sposobów kontrolowania i rozwoju hodowli zwierząt i uprawy roślin, które jednocześnie umożliwiły osiadły tryb życia człowieka rozumnego i w konsekwencji powstawanie miast.\nChronologia i występowanie.\nNeolit najwcześniej rozpoczął się na obszarach Żyznego Półksiężyca (Izraela, Syrii, Palestyny), na początku IX tysiąclecia p.n.e. Później około 8 tys. lat p.n.e. na terenach Turcji, Iraku i Iranu, 7500 lat p.n.e. w Chinach, 7 tys. p.n.e. w Pakistanie i Europie południowo-wschodniej, 6200 lat p.n.e. w Dolinie Gangesu, 5500 lat p.n.e. w Europie Środkowej, 4500 lat p.n.e. w Europie Północnej. W Ameryce Środkowej rolnictwo i osiadły tryb życia rozpoczęły się 5000–4500 lat p.n.e., jednak nazywa się ten okres archaicznym.\nInnowacje neolityczne.\n \"Osobny artykuł: Neolit preceramiczny.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13199", "fragment_id": "168583/0", "subtitle": "", "title": "Neolit", "document_id": "168583", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 13199.0, "score": 0.40716731548309326}, "uuid": "770ae373-e398-4221-b965-5118f0e0bf53"}, {"page_content": ". Charlesa Lyella), którzy złożyli wizytę wspomnianemu badaczowi, stało się przełomowe w archeologii zapoczątkowując badania nad prehistorią. W 1836 Christian Thomsen wprowadził do nauki system trzech epok: kamienia, brązu i żelaza, który stał się podstawowym systemem chronologicznym w archeologii. W 1856 odkryto szczątki człowieka neandertalskiego w jaskini Feldhofer w Niemczech. Dokonany został znaczący postęp w badaniu cywilizacji starożytnych. W 1822 Jean Francois Champollion odczytał hieroglify egipskie na podstawie kamienia z Rosetty. Karl Richard Lepsius i Auguste Mariette rozpoczęli pierwsze systematyczne wykopaliska w Egipcie. W latach 1843–1845 Paul-Émile Botta i Austen Henry Layard zainicjowali badania wykopaliskowe na stanowiskach Tell Chorsabad i Tell Nimrud w Mezopotamii. W 1857 Henry C. Rawlinson odczytał pismo klinowe. John Lloyd Stephens i Frederick Catherwood odkryli nieznaną dotychczas nauce starożytną cywilizację Majów w Ameryce Środkowej. Ferdinand Keller opisał w 1854 osady palowe z epoki neolitu, brązu i żelaza w Szwajcarii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2194", "fragment_id": "186493/50", "subtitle": "", "title": "Historia nauki", "document_id": "186493", "start_index": 68487.0, "parentId": 2194.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09342876076698303}, "uuid": "276a052d-f78b-4815-ba6c-df27aad9fa80"}, {"page_content": "Chalkolit (od gr. \"chalkós\" — miedź i \"lithos\" — kamień), także eneolit lub epoka miedzi – jedna z epok prehistorii, okres przejściowy między archeologicznymi epokami kamienia i brązu, w którym u ludów neolitycznych pojawiły się pierwsze użytkowe wyroby z metalu, głównie z miedzi (narzędzia, broń, ozdoby), obok pozostających wciąż w powszechnym użyciu narzędzi wyrabianych z krzemienia i in. kamienia.\nCzas trwania eneolitu był zróżnicowany terytorialnie. Na ziemiach dzisiejszej Polski pierwsze wytwory z miedzi pojawiły się w drugiej połowie IV tysiąclecia p.n.e. w kulturze lendzielskiej i grupach kultury polgarskiej, jednak w porównaniu z terenami naddunajskimi i południowoeuropejskimi są to znaleziska niezbyt liczne i głównie z importu. Znane są również ślady rodzimego odlewnictwa i kucia miedzi (Złota k. Sandomierza).\nNa ziemiach czeskich okres ten trwał między 4400 a 2000 lat p.n.e.\nW Egipcie chalkolit trwał w latach między 5500 a 3100 p.n.e. W Europie (kultura Vinča) odkryto przemyślny warsztat hutnictwa miedzi z kominem i rurami napowietrzającymi datowany na ten sam początkowy okres. Znaleziono ozdobne figurki miedziane.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=274547", "fragment_id": "1405013/0", "subtitle": "", "title": "Chalkolit", "parentId": 274547.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1405013", "source": "wikipedia", "score": 0.202512726187706}, "uuid": "e4c8d6e8-f0ad-4a24-a18f-a9286a972af8"}, {"page_content": "Badania archeologiczne dowodzą, że na terenie dzisiejszej gminy Dynów i jej okolic osadnictwo istniało od bardzo dawnych czasów. W obecnie graniczącej z nią Wesołej odnaleziono radiolarytowy półtylczak, pochodzący z górnopaleolitycznej kultury wschodniograweckiej i datowany na okres między XXVII a XXI tysiącleciem p.n.e. Nowszym znaleziskiem, datowanym na starszą epokę kamienia (XII – IX tysiąclecie p.n.e.) są wyroby kamienne, do których należy grocik trzoneczkowaty, znaleziony w Bachórzu.\nKolejne, bardziej liczne odkrycia, pochodzą z epoki neolitu (4500 – 1800 p.n.e.) to liczne fragmenty narzędzi krzemiennych (w tym siekierka) i odłamki obsydianowe, znalezione w Bachórzu, odłupki krzemienne znaleziono również w Harcie oraz przysiółku Łubna – Kaźmierówce.\nWyraźny rozwój osadnictwa przypada na epokę brązu i okres XII – V wiek p.n.e. Ziemie nad Sanem były zamieszkiwane przez osadników z tzw. grupy tarnobrzeskiej, jednego z odłamów kultury łużyckiej. W Bachórzu odkryto cmentarzysko ciałopalne, na którego terenie znaleziono zestaw naczyń – waz, garnków, mis, czerpaków, kubków, a także ozdoby z brązu – szpile do spinania szat, bransolety, pierścionki i zawieszki. W Bachórzu natrafiono również na ślady osadnictwa z okresu kultury lateńskiej. Odnaleziono tam fragment krawędzi celtyckiego naczynia grafitowego oraz fragment celtyckiej szklanej biżuterii.\nNa terenie Bachórza oraz Harty odnaleziono odłamki naczyń z okresu rzymskiego, m.in. ceramikę siwą. Z tamtych czasów zachowały się również ziemianki wczesnorzymskie oraz jamy posłupowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=224426", "fragment_id": "1451846/3", "subtitle": "", "title": "Dynów (gmina wiejska)", "parentId": 224426.0, "start_index": 4783.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1451846", "score": 0.33947011828422546}, "uuid": "90084967-2ce0-4d85-825b-67a9637153e6"}, {"page_content": "Paleolit (gr. \"παλαιός\", \"palaiós\" 'stary', \"λίθος\", \"líthos\" 'kamień'), starsza epoka kamienia, epoka kamienia łupanego – pierwszy okres epoki kamienia, jedna z epok prehistorii, najstarszy i najdłuższy etap w dziejach rozwoju społeczności ludzkiej. Rozpoczyna się z chwilą pojawienia się form przedludzkich zdolnych do wytwarzania prymitywnych narzędzi (otoczaki, pięściaki i rozłupce). W historii geologicznej odpowiada epoce plejstocenu (2,58 mln – 11,7 tys. lat temu) i początkowi holocenu.\nTermin „paleolit” wprowadził w 1865 angielski etnolog John Lubbock.\nPaleolit dzieli się na:\nPaleolit dolny (ok. 2,5 mln lat – ok. 120 tys. lat temu).\nPaleolit dolny to okres trwający ok. 3 mln lat. W tym czasie, ok. 2,5 mln lat temu, przedstawiciele form przedludzkich zaczynają wytwarzać prymitywne narzędzia kamienne (narzędzia otoczakowe). Najstarsza znana kultura to kultura Olduvai rozwijająca się w północno-zachodniej Tanzanii; tam otoczaki i rozłupce znaleziono obok szczątków \"Homo habilis\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13197", "fragment_id": "168581/0", "subtitle": "", "title": "Paleolit", "parentId": 13197.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168581", "source": "wikipedia", "score": 0.5646769404411316}, "uuid": "bc654420-c453-40f3-a919-553d2125d6f8"}, {"page_content": "Skarby deponowane były w Europie już w starszej epoce kamienia. Dużo liczniejsze są znaleziska z epoki brązu i wczesnej epoki żelaza (od ok. 2300 do 400 p.n.e.). Na terenie Polski znanych jest ich ok. tysiąca: zachowały się przede wszystkim przedmioty wykonane z metali – narzędzia, broń oraz ozdoby. Niektóre były wykonane z krzemienia lub innych kamieni. Znajdowana jest też ceramika oraz wyroby kościane. Z okresu wczesnego średniowiecza pochodzą skarby składające się z wyrobów srebrnych, w mniejszej ilości złotych. Były to głównie monety oraz ozdoby. Cechą szczególną tych znalezisk – tak zwanych skarbów siekańcowych – jest duże rozdrobnienie znajdowanych monet. Numizmaty dzielono na mniejsze części, co wskazuje, że miały one wartość kruszcową – znaczenie miała waga i jakość surowca, nie zaś wybity na nich nominał. \nArcheolodzy nie zawsze potrafią wyjaśnić motywy, jakimi kierowały się osoby gromadzące i deponujące składy – oprócz gromadzenia bogactw i ich ukrywania w razie zagrożenia (np. w ziemi), motywem działania mogły być też powody religijne (były to ofiary składane bóstwom lub siłom nadprzyrodzonym, o czym świadczyć może ich forma składowania w wodzie – zatopienie oznaczać mogło świadomą rezygnację z powtórnego wydobycia) lub próba zdobycia czy utrzymania wysokiej pozycji społecznej przez jednostki bądź grupy, celowo pozbywające się cennych dóbr. Za przykład niech posłuży skarb z Pińska, który ukryty w drugiej połowie X wieku przeczekał na powtórne odkrycie do lat 30. XX wieku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=682385", "fragment_id": "833555/1", "subtitle": "", "title": "Skarb", "document_id": "833555", "start_index": 1504.0, "source": "wikipedia", "parentId": 682385.0, "score": 0.39839035272598267}, "uuid": "dba1236c-286f-4c8c-b009-af54c16e8016"}, {"page_content": "Epoka kamienia.\nZbiory epoki kamienia w zdecydowanej większości pochodzą z terenów Wielkopolski. Muzeum posiada także cenne zbiory z epoki kamienia pozyskane z odleglejszych terenów Polski, a także z terenów Francji. Do zbiorów epoki kamienia Muzeum Archeologicznego wchodzą wytwory z gliny, takie jak naczynia gliniane, szpule, łyżki, plastyka figuralna oraz drobne przedmioty związane z tkactwem. Zbiory epoki kamienia to jednak przede wszystkim zbiory kamienne, reprezentowane głównie przez narzędzia rolnicze. W zbiorach znajdują się także spore ilości przedmiotów krzemiennych oraz z kości zwierząt hodowlanych.\nWczesna epoka brązu.\nW zbiorach wczesnej epoki brązu znajdują się przedmioty ceramiczne, przedmioty brązowe, kości, przedmioty z kamienia i krzemienia. Do najcenniejszych zabytków należą przede wszystkim zabytki pochodzące z terenów Wielkopolski, stanowiące wyposażenie grobów oraz eksponaty pochodzące z odkrywanych skarbów.\nKultura łużycka.\nZabytki tej kultury stanowią najbogatszą kolekcję Muzeum Archeologicznego. W tym okresie rozpowszechnił się obrządek pogrzebowy ze zwyczajem wkładania dużej ilości naczyń glinianych do grobów. Poza naczyniami glinianymi, przybierającymi nierzadko ciekawe formy, kolekcję łużycką stanowią także przedmioty brązowe oraz żelazne. Bogactwo wielkopolskich stanowisk archeologicznych z czasów kultury łużyckiej spowodowało, że kolekcja muzeum z tej epoki jest bardzo liczna. \nKultura pomorska.\nKolekcja stanowi zbiór zabytków pochodzących z Kujaw oraz Wielkopolski. Charakterystycznymi przedmiotami owej kolekcji są popielnice z plastycznym wyobrażeniem elementów twarzowych. Magazyn kultury pomorskiej zawiera także sporą kolekcję ozdób z charakterystycznymi ozdobami szyi – napierśnikami na czele. Kolekcję ozdób kultury pomorskiej stanowią także brązowe wielozwojowe spiralne bransolety, kolczyki, zawieszki i zapinki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=245559", "fragment_id": "1396861/5", "subtitle": "", "title": "Muzeum Archeologiczne w Poznaniu", "parentId": 245559.0, "start_index": 7974.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1396861", "score": 0.2594795525074005}, "uuid": "88b3128b-01e6-439d-a67d-9af4a1af05fe"}, {"page_content": "Metalurgia po raz pierwszy została poświadczona w Anatolii (dzisiejsza Turcja), gdzie tamtejsze góry kryły bogate pokłady miedzi i cyny. Wczesna epoka brązu charakteryzuje się powstawaniem zorganizowanych miast, a także wynalezieniem piśmiennictwa. Środkową epokę brązu charakteryzują wędrówki ludów, które doprowadziły do zmiany ówczesnej mapy politycznej (Amoryci, Hetyci, Hyksosi, Huryci). Późna epoka brązu to czasy kształtowania i krystalizacji wielkich i potężnych królestw (Starożytny Egipt, Asyria, Mitanni, Babilonia) oraz ich wasali. Istniały intensywne kontakty ze światem śródziemnomorskim, w których główną rolę odgrywała wymiana handlowa (miedź, cyna).\nW 1200 r. p.n.e. zaczęto produkować żelazo w Anatolii.\nIndie.\nEpoka brązu w Indiach rozpoczyna się w 3300 r. p.n.e. i wiąże się ją z początkami cywilizacji Doliny Indusu oraz Drawidami, którzy wytwarzali już wyroby brązowe.\nWschodnia Azja.\nChiny.\nNajwcześniejsze znaleziska brązowe pochodzą z obszarów kultury Majiayao, która datowana jest na 3100–2700 r. p.n.e. Jednak powszechnie przyjmuje się początek epoki brązu w Chinach od ok. 2000 r. p.n.e., czyli od panowania półlegendarnej dynastii Xia, ostrożnie identyfikowanej ze znaną z wykopalisk kulturą Erlitou, datowaną na 1900–1500 p.n.e.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1389", "fragment_id": "169277/2", "subtitle": "", "title": "Epoka brązu", "parentId": 1389.0, "start_index": 2883.0, "document_id": "169277", "source": "wikipedia", "score": 0.3354003131389618}, "uuid": "b7cc3e8f-63f8-431d-a5da-fe04cbc3d256"}]}
{"id": "q_738", "question": "Kto jest patronem kierowców i podróżnych?", "answer": [{"page_content": "Kościół św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej – kościół rzymskokatolicki w Podkowie Leśnej przy ul. Jana Pawła II 7. Kościół parafialny w parafii pod tym samym wezwaniem.\n14 stycznia 1968 roku w kościele po raz pierwszy w historii polskiego rocka została zaprezentowana msza beatowa, „Pan przyjacielem moim”.\nHistoria.\nOkres przedwojenny.\nMiasto-Ogród Podkowa Leśna zostało założone w 1925 roku. W 1930 roku rozpoczęto zbieranie ofiar na budowę kościoła. Komitet Budowy Kościoła został zarejestrowany 28 stycznia 1932 roku, a jego pierwszym przewodniczącym został profesor i dyplomata Karol Bertoni, członek Towarzystwa Przyjaciół Miasta-Ogrodu Podkowa Leśna, mieszkający tam przez wiele lat. W listopadzie tego samego roku Zarząd Dóbr Podkowy Leśnej przekazał działkę pod budowę kościoła, a 11 listopada wmurowano kamień węgielny. W trakcie uroczystości poświęcenia i wmurowania kamienia węgielnego Karol Bertoni odczytał akt erekcyjny, przygotowany przez Jarosława Iwaszkiewicza. Na patrona świątyni Komitet Budowy wybrał św. Krzysztofa, patrona podróżnych i kierowców. Budynek zaprojektował profesor Politechniki Warszawskiej, Bruno Zborowski, zainspirowany przypuszczalnie pawilonem polskim z Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej i Wzornictwa w Paryżu w 1925 roku.\nMateriał budowlany (marmur i granit z rozebranego soboru św. Aleksandra Newskiego) przekazał Prezydent Warszawy. Obraz w ołtarzu głównym, przedstawiający św. Krzysztofa, namalował Jan Henryk Rosen; on też zaprojektował cztery witraże. Budowa trwała od kwietnia do listopada 1933 roku. 5 listopada tego samego roku arcybiskup Antoni Szlagowski poświęcił nowy kościół. W roku 1934 projektant ogrodów, prof. Zygmunt Hellwig, przygotował projekt terenów zielonych wokół kościoła, zrealizowany później razem z Eweliną Krzyżewską, Władysławem Milewskim i Kujathem.\nOkres powojenny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2119354", "fragment_id": "402222/0", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Krzysztofa w Podkowie Leśnej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "402222", "parentId": 2119354.0, "score": 0.1087975949048996}, "uuid": "da7ef48a-2a99-4870-957f-7dd8af6b8da5"}, {"page_content": "Dzień Bezpiecznego Kierowcy – święto obchodzone w Polsce 25 lipca od 2006 roku. Tego dnia przypadają imieniny Krzysztofa. \nŚwięty Krzysztof jest patronem kierowców, dlatego powstał pomysł obchodzenia tego dnia jako Dnia Bezpiecznego Kierowcy. Inicjatywa została podjęta przez krajowe Duszpasterstwo Kierowców, które współpracuje z Krajową Radą Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, oraz kierowcę rajdowego - Krzysztofa Hołowczyca, założyciela fundacji \"Kierowca Bezpieczny\".\nTydzień, w którym przypada święto, obchodzony jest w Kościele katolickim jako \"Tydzień św. Krzysztofa\" we współpracy z \"MIVA Polska\" (agendą \"Komisji ds. Misji\" Konferencji Episkopatu Polski).\nŚwięta pokrewne.\nDzień Modlitw za Kierowców.\nZ kolei III niedziela wielkanocna w Kościele katolickim to Niedziela Modlitw za Kierowców, zatwierdzona w kalendarzu duszpasterskim KEP jako dzień szczególnej modlitwy za kierowców i wszystkich poruszających się po drogach.\nObchody w ONZ.\nW 2005 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło na rok 2007 (23-29 kwietnia) pierwszy Światowy Tydzień Bezpieczeństwa na Drodze (rezolucja 60/5), skierowany głównie do młodych użytkowników dróg, zwłaszcza do młodych kierowców. Drugi Tydzień odbędzie się w 2013 roku w dniach 6-12 maja.\nTą samą rezolucją Zgromadzenie proklamowało Światowy Dzień Pamięci o Ofiarach Wypadków Drogowych, obchodzony corocznie w 3. niedzielę listopada. Dzień ten ma być wyrazem uznania dla ofiar wypadków drogowych i ich rodzin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=566139", "fragment_id": "1582989/0", "subtitle": "", "title": "Dzień Bezpiecznego Kierowcy", "parentId": 566139.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1582989", "source": "wikipedia", "score": 0.46903517842292786}, "uuid": "907b5cd3-84b7-48c6-bd19-7d0c9c3e914a"}, {"page_content": "Św. Krzysztof jest w chrześcijaństwie patronem podróżników i marynarzy. W angielskiej, bułgarskiej, greckiej i irlandzkiej tradycji ludowej był czasem przedstawiany jako olbrzym z psią głową, który przenosił podróżnych przez rzekę. Tak przedstawiany jest w staroangielskiej \"Pasji św. Krzysztofa\", gdzie nazywany jest przedstawicielem rasy o długiej szczęce, ostrych zębach i błyszczących oczach oraz mieszkańcem kraju kanibali i ludojadów.\nWedług legend irlandzkich Krzysztof urodził się jako psiogłowy olbrzym, poganin o imieniu Reprobus. Wyrażać miał jednak skruchę z powodu swego pochodzenia, a po ochrzczeniu wielką radość z przemiany w człowieka. Z czasem wersja o psiej głowie uległa zatarciu. Już w X wieku Walter ze Spiry pisał o Krzysztofie, że pochodził z ludu Cynocephali, różnego w mowie i wyglądzie od innych ludzi. Z czasem Krzysztof był przedstawiany jedynie jako olbrzym. Odmiennie na terenie Rosji i Finlandii podania mówiły o wyjątkowej urodzie św. Krzysztofa. Chcąc uwolnić się od zalotów dziewcząt, Krzysztof poprosił Boga o oszpecenie, a ten w odpowiedzi obdarzył go twarzą psa.\nInnym świętym chrześcijańskim o psiej głowie miał być także św. Merkuriusz, zaś św. Guinefort był psem, którego ludność południowej Francji uznała za męczennika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1513815", "fragment_id": "193712/1", "subtitle": "", "title": "Cynocefal", "parentId": 1513815.0, "start_index": 1492.0, "source": "wikipedia", "document_id": "193712", "score": 0.5}, "uuid": "085025a4-4972-40d2-899a-32d7322a524a"}, {"page_content": "Jizō (jap. 地蔵), Jizō Bosatsu (jap. 地蔵菩薩) Jizōson (jap. 地蔵尊) – japoński odpowiednik bodhisattwy Ksitigarbha, opiekun dzieci, podróżnych, ciężarnych kobiet, ludzi znajdujących się w niebezpieczeństwie (w tym strażaków), plonów w rejonach rolniczych. Drugie, co do popularności, bóstwo buddyjskie po Kannon.\nKult Jizō.\nPosągi i posążki Jizō, kamienne, drewniane lub odlane z betonu, są rozsiane po całym kraju, często w pobliżu skrzyżowań drogowych, mostów, wśród pól ryżowych. W niektórych regionach Japonii władze lokalne ustawiają je w roli strażników bezpieczeństwa ruchu drogowego.\n\"Bosatsu\" ten zyskał większą popularność w Japonii, niż jego kontynentalni odpowiednicy. Japończycy czczą go jako patrona noworodków i dzieci nienarodzonych, pielgrzymów i kobiet w ciąży. Jego posągom przypisuje się nierzadko magiczną właściwość (np. odnajdowanie zagubionych rzeczy, spełnianie życzeń). Elementem jego kultu jest ubieranie posągów w czerwone (kolor odstraszający demony) peleryny, śliniaczki i nakrycia głowy, na znak, że pragną opiekować się bóstwem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=199578", "fragment_id": "1402464/0", "subtitle": "", "title": "Jizō", "document_id": "1402464", "start_index": 0.0, "parentId": 199578.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08344077318906784}, "uuid": "7e38823f-5587-4739-a11a-1552d68af4db"}, {"page_content": "Zobacz też: innych świętych o imieniu Krzysztof.\nŚw. Krzysztof ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Χριστόφορος&lt;/&gt;) – legendarny król i władzca i, święty Kościołów katolickiego i prawosławnego, jeden z Czternastu Świętych Wspomożycieli.\nŻyciorys.\nJest znany jedynie z legend, choć badania historyczne[] &lt;&gt;[].\nWedług świeckich podań ludowych był olbrzymem: miał cztery metry wzrostu i niezwykłą siłę, dzięki której przenosił pielgrzymów przez rzekę. Na podstawie imienia znaczącego „niosący Chrystusa” na popularnych wizerunkach przedstawiany jest z Dzieciątkiem Jezus na barkach. Wedle średniowiecznej legendy święty zapadł się w dno rzeki pod ciężarem Dziecka. Wtedy ono rzekło: \"Dźwigasz cały świat, gdyż ja jestem ten, któremu służysz pomagając innym\".\nKult świętego.\nNajstarszym dowodem kultu św. Krzysztofa z Licji jest napis z 452 roku w Nikomedii, w którym jest mowa o bazylice w Bitynii pod wezwaniem Krzysztofa. Poddany torturom, zanim został ostatecznie ścięty mieczem lub spalony na stosie.\nKrzysztof stał się patronem mostów, miast położonych nad rzekami, przewoźników, flisaków, biegaczy i żeglarzy, podróżników i pielgrzymów, jest również patronem dobrej śmierci – szczególnie na Wschodzie, obecnie patronuje kierowcom.\nDzień obchodów.\nWspomnienie liturgiczne w Kościele luterańskim obchodzone jest 24 lipca, a w Kościele rzymskokatolickim (według Martyrologium Romanum) 25 lipca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=403192", "fragment_id": "50987/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof (męczennik)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 403192.0, "document_id": "50987", "score": 0.19652721285820007}, "uuid": "a1c7b0c7-cc44-4605-96a8-6dba9509a595"}, {"page_content": "Odprowadzał zmarłych do Hadesu, zsyłał ludziom marzenia senne. Był wysłańcem i ambasadorem Zeusa, posłańcem i gońcem bogów z Olimpu.\nAtrybutami Hermesa są: kaduceusz, podróżny kapelusz ze skrzydłami – petasos. Jego atrybutem były też sandały ze skrzydłami, dzięki którym przemieszczał się z miejsca na miejsce.\nZ Afrodytą miał dziecko o imieniu Hermafrodyta.\nZ Autonoe – nimfą rzeczną, spłodził Pana – dziwne stworzenie, o owłosionej skórze, koźlich nogach i rogach, capiej bródce i szpiczastych uszach. Jednak według niektórych podań ojcem Pana był Zeus.\nHermesowi przypisywano także wynalezienie pisma i liczb, ćwiczeń gimnastycznych (był więc również bóstwem opiekuńczym palestry). Jako że był patronem podróżnych, stawiano mu przy drogach pomniki zwane hermami, tj. słupy zwieńczone rzeźbą przedstawiającą głowę Hermesa.\nRzymianie utożsamiali go z Merkurym.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2284", "fragment_id": "186555/1", "subtitle": "", "title": "Hermes", "document_id": "186555", "start_index": 1471.0, "parentId": 2284.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33971208333969116}, "uuid": "b0d1dfd1-5326-470d-abd1-2becd8bb64d0"}, {"page_content": "Parafia Matki Bożej Królowej Polski (ang. \"St. Mary's Parish\") – parafia rzymskokatolicka położona w Bunnel na Florydzie.\nJest ona wieloetniczną parafią w diecezji St. Augustine z mszą św. w j. polskim dla polskich imigrantów.\nParafia erygowana w 1914 została poświęcona Matce Bożej Królowej Polski.\nHistoria.\nW 1914 roku, w okolice Korony przybyło pierwszych 35 rodzin. Ich pierwszym zadaniem było nabycie ziemi do budowę domów i domu dla ich kapłana, ojca Andrzeja Bączyka. Ponieważ w tej okolicy nie było kościoła katolickiego, utworzono komisję i zebrano 1000 dolarów na budowę kościoła. W krótkim czasie została odprawiona pierwsza msza św. Kościół jest pod wezwaniem Matki Bożej Królowej Polski, ku czci patronki Polski. Kościół ten pełnił swoje zadanie do 1964 roku.\nW latach, od 1933 do 1954, parafia była administrowana przez Ojców Redemptorystów z New Smyrna Beach. Proboszczem został ks. Hoffman CSsR. Aby pomóc swojemu kościołowi, rozpoczął budowę Sanktuarium św. Krzysztofa, które mieści się obok kościoła. To był jego dar dla Korony i dla wszystkich kierowców, którzy mogli zatrzymać się w sanktuarium i pomodlić do patrona podróżnych. W tym czasie Route 1, która przechodziła obok kościoła, była głównym autostradą dla kierowców podróżujących, północ-południe, przez Florydzie.\nW 1974 roku nazwa parafii została zmieniona na Kościół katolicki Najświętszej Marii Panny, aby zaznaczyć zmianę charakteru kościoła, głównie z parafii etnicznej, polskiej, do wieloetnicznej.\nW 1979 roku, Ojciec Bayer, polski ksiądz, który niedawno przeszedł na emeryturę, przeniósł się do Korony i zaczął podtrzymywać polską tradycję, odprawiając mszę św. w j. polskim. Był on aktywny aż do śmierci w 2002 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1830613", "fragment_id": "901874/0", "subtitle": "", "title": "Parafia Matki Bożej Królowej Polski w Koronie", "parentId": 1830613.0, "start_index": 0.0, "document_id": "901874", "source": "wikipedia", "score": 0.2898670434951782}, "uuid": "23c703c4-a49f-4247-a8fa-04739326153b"}, {"page_content": "Już w średniowieczu uważano Mikołaja za patrona dzieci. W X wieku wystawiano dramaty liturgiczne dla dzieci, opowiadające historię świętego, które w późnym średniowieczu staną się niezwykle popularne w całej Europie. XII-wieczne zapiski ze środkowej Francji przekazują, że w wigilię 6 grudnia zakonnice roznosiły prezenty dla dzieci z biednych rodzin i zostawiały je wieczorem pod drzwiami. Związek kultu z wręczaniem prezentów jest udokumentowany od XV wieku w źródłach polskich, czeskich, austriackich, holenderskich, belgijskich i niemieckich. Wieczorem 5 grudnia, w wigilię święta Mikołaja, osoba przebrana za świętego obdarowywała owocami, orzechami, ciastkami czy cukierkami dobrze zachowujące się dzieci. Niegrzeczne uderzała pastorałem. Gdy święty nie pojawiał się osobiście, dzieci starały się przekazać, że czekają na prezenty, na różne sposoby. Z Holandii zachowały się zapisy o wystawianiu butów przy kominku. W Czechach dzieci wieszały skarpety na ramach okiennych, a w Austrii kładły buty na parapecie.\nMikołaj jest patronem: Albanii, Grecji, Rosji, Aberdeen, Antwerpii, Bari, Berlina, Bydgoszczy, Chrzanowa, Elbląga, Głogowa, Miry, Moskwy, Nowogrodu, bednarzy, wytwórców guzików, cukierników i piekarzy, panien szukających kandydata na męża, gorzelników i piwowarów, jeńców, kancelistów parafialnych, kierowców, kupców, marynarzy, rybaków i żeglarzy oraz flisaków, młynarzy, uczonych i studentów, notariuszy, obrońców wiary przed herezją, pielgrzymów i podróżnych, sędziów i więźniów, sprzedawców perfum, wina, zboża i nasion, pojednania Wschodu i Zachodu.\nMikołaj był obecny w kulturze górali polskich Karpat jako święty \"regulujący\" ich stosunek z dzikimi zwierzętami. Według wierzeń gorczańskich pasterzy to on wyznaczał każdemu wilkowi owcę lub krowę, którą może porwać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24890", "fragment_id": "187522/9", "subtitle": "", "title": "Mikołaj z Miry", "parentId": 24890.0, "start_index": 13652.0, "document_id": "187522", "source": "wikipedia", "score": 0.08354998379945755}, "uuid": "24f098ea-1728-49a8-9064-f32dd04031ec"}, {"page_content": "W wielu parafiach rzymskokatolickich w dzień świętego Krzysztofa odbywa się poświęcenie pojazdów (\"autosacrum\"). Tego samego dnia w polskim Kościele obchodzony jest Dzień Bezpiecznego Kierowcy z inicjatywy m.in. \"Duszpasterstwa Kierowców\", a tydzień w którym on przypada obchodzony jest jako \"Tydzień św. Krzysztofa\". Cerkiew prawosławna wspomina męczennika 9/22 maja, tj. 22 maja według kalendarza gregoriańskiego.\nUsunięcie z kalendarza świąt liturgicznych.\nW 1969 roku, po Soborze Watykańskim II papież Paweł VI, wydał pismo apostolskie \"Mysterii paschalis\", w którym zatwierdził nowy kalendarz liturgiczny. 93 świętych zostało z niego usuniętych, w tym święty Krzysztof. Zmiany uzasadniano zbyt wielkim zagęszczeniem świąt oraz brakiem wystarczających dowodów na istnienie niektórych świętych, co sytuowało ich bardziej w legendzie niż w historii. Usunięcie ich z kalendarza nie oznacza jednak odebrania im nimbu świętości, a obchodzenie święta stało się dobrowolne.\nIkonografia.\nWe wschodnich ikonach – greckich czy bułgarskich – święty przedstawiany jest jako rycerz o psiej głowie (Cynocefal), trzymający w jednej dłoni włócznię, a w drugiej tarczę lub krzyż. Wyobrażenie to związane było z panującą wersją legendy o chłopcu, nazwanym przez rodziców imieniem Reprobus ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;reprobus&lt;/&gt;, niegodny, odrażający) z powodu nie tylko olbrzymiego wzrostu i siły, ale również niekształtnej głowy przypominającej psi łeb. Męczeńską śmiercią miał przebłagać Boga, by dał mu duszę.\nHeraldyka.\nMiastem, które posiada historyczny herb przedstawiający św. Krzysztofa jest Wilno. Święty ten widnieje również w herbach polskich miast i gmin, m.in. w herbie gminy Chełmiec.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=403192", "fragment_id": "50987/1", "subtitle": "", "title": "Krzysztof (męczennik)", "parentId": 403192.0, "start_index": 1419.0, "document_id": "50987", "source": "wikipedia", "score": 0.1222420483827591}, "uuid": "4011c9f6-797d-44d9-9e40-d0314f822dff"}, {"page_content": "Wezwanie św. Mikołaja obecne w najwcześniejszych dokumentach prawdopodobnie odnosi się do drugiego kościoła, zlokalizowanego na suburbium, z czasem zwyczajowo przeniesiono je jednak na rotundę. Nie wiadomo, czy chodziło o św. Mikołaja biskupa Miry, czy o Mikołaja I – papieża w latach 858—867. Bardziej prawdopodobna wydaje się pierwsza możliwość. Św. Mikołaj biskup jest postacią legendarną. Brak dowodów na jego realne istnienie skłonił bollandystów do próby usunięcia jego wspomnienia z kalendarza liturgicznego, jednak na przeszkodzie stanęły popularność świętego i rozpowszechnienie jego kultu, zarówno w kościele zachodnim jak i wschodnim. Mikołaj jest patronem m.in. małżeństw, piekarzy, rzeźników, podróżnych, jeńców i strażaków. Idzi Panic sugeruje, że wezwanie może być świadectwem obecności nauczania Braci Sołuńskich na tym terenie, brak poświadczającej tę hipotezę tradycji każe jednak pozostawić zagadnienie otwartym. W źródłach osiemnastowiecznych kaplica występuje pod wezwaniem św. Wacława, również wspomniana wyżej fundacja ołtarza proboszcza Hynala ze Stonawy u schyłku piętnastego wieku była poświęcona między innymi temu świętemu.\nMsze święte.\nMsze święte odprawiane są raz do roku – 6 grudnia – w dzień św. Mikołaja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=766965", "fragment_id": "816279/13", "subtitle": "", "title": "Rotunda św. Mikołaja w Cieszynie", "document_id": "816279", "start_index": 15920.0, "parentId": 766965.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07226329296827316}, "uuid": "981bff9f-c6b1-4443-9d2a-bd491d6f8c8d"}]}
{"id": "q_739", "question": "Kto wynalazł dynamit?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nDynamit – materiał wybuchowy wynaleziony przez szwedzkiego chemika Alfreda Nobla (opatentowany w 1867 roku). Początkowo zawierał 75% nitrogliceryny i 25% ziemi okrzemkowej. Wykorzystanie tego ostatniego składnika i wytworzenie dynamitu było właściwie dziełem przypadku – ziemia okrzemkowa zwykle służyła do uszczelniania metalowych naczyń, w których przechowywano alkoholowy roztwór nitrogliceryny. Ziemia okrzemkowa nasycona nitrogliceryną ma ciastowatą konsystencję i można ją rolować w laski bez ryzyka przedwczesnego wybuchu. Nowoczesny dynamit zawiera ok. 10% nitrogliceryny, a pozostałymi składnikami użytymi w jego produkcji mogą być: materiał porowaty (ziemia okrzemkowa lub węglan magnezu), materiał palny (np. mączka drzewna) oraz substancje wybuchowe (nitroceluloza i azotan amonu).\nMateriał wybuchowy typowo owinięty jest osłonką warstwową, posiada spłonkę, lont, a dodatkowe laski dynamitu przymocowane są taśmami.\nDynamit jest materiałem, który podczas wybuchu wydziela mniej energii niż czysta nitrogliceryna, jednakże jest znacznie odporniejszy na wstrząsy i uderzenia. Został rozpowszechniony bardzo szybko w każdej części świata, ze względu na bezpieczeństwo transportu i łatwe użycie. W pierwszym roku wytworzono około 11 ton dynamitu, a już po pięciu latach produkcja wzrosła aż do 1 350 ton rocznie. Dynamit jest stosowany głównie do kruszenia tworów geologicznych oraz budynków; ma też zastosowania militarne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9139", "fragment_id": "179598/0", "subtitle": "", "title": "Dynamit", "document_id": "179598", "start_index": 1.0, "parentId": 9139.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "dee90f65-28af-422e-9595-53c649dad726"}, {"page_content": "Alfred Bernhard Nobel (ur. 21 października 1833 w Sztokholmie, zm. 10 grudnia 1896 w San Remo) – szwedzki chemik, inżynier, przemysłowiec, wynalazca m.in. dynamitu, fundator Nagrody Nobla.\nŻyciorys.\nBył synem Immanuela Nobla i Karoliny Ahlsell. Para pobrała się w 1827 i miała ośmioro dzieci, z których wieku dorosłego dożyli tylko Alfred i jego trzech braci.\nOjciec Nobla, inżynier i wynalazca, po niepowodzeniach biznesowych przeniósł się w 1837 do Sankt Petersburga. Odniósłszy tam sukces na polu produkcji materiałów wybuchowych i maszyn, w 1842 ściągnął tam swoją rodzinę. Alfred pobierał tam nauki u prywatnych nauczycieli. W wieku 16 lat biegle władał językami angielskim, francuskim, niemieckim i rosyjskim.\nW 1850 udał się do Paryża, gdzie spędził rok, studiując chemię; następnie przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował pod kierunkiem Johna Ericssona. Po powrocie do stolicy Rosji podjął pracę w należącej do ojca fabryce wytwarzającej sprzęt wojskowy na potrzeby wojny krymskiej. Gdy w 1856 wojna dobiegła końca, fabryka miała trudności z przestawieniem się na produkcję pokojową i zbankrutowała w 1859. Alfred powrócił wtedy wraz z rodzicami do Szwecji. Bracia Alfreda, Robert i Ludvig, pozostali w Rosji, by ratować rodzinny biznes; zarobili majątek dzięki eksploatacji pól naftowych w rejonie Baku.\nAlfred zaczął eksperymenty z materiałami wybuchowymi i w 1862 otworzył fabrykę nitrogliceryny, szukając sposobu bezpiecznej detonacji tej substancji. W 1863 wynalazł detonator, urządzenie składające się z drewnianej wtyczki zawierającej niewielki ładunek czarnego prochu, umieszczanej w metalowym pojemniku z ładunkiem nitrogliceryny. Dwa lata później udoskonalił detonator poprzez zastosowanie piorunianu rtęci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417", "fragment_id": "174512/0", "subtitle": "", "title": "Alfred Nobel", "document_id": "174512", "start_index": 0.0, "parentId": 417.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31889310479164124}, "uuid": "7263e0d3-f163-46bc-8f52-bc63948e2d80"}, {"page_content": "Ascanio Sobrero (ur. 1812, zm. 1888) – włoski chemik, odkrywca nitrogliceryny w 1847 roku. \nŻyciorys.\nPracował wówczas pod kierunkiem Théophile’a-Jules Pelouze'a na Uniwersytecie w Turynie nad opracowaniem metod otrzymywania nitrocelulozy. \nPoczątkowo nazwał swoje odkrycie „pirogliceryną” i energicznie ostrzegał przed jej użyciem w swoich prywatnych listach i artykułach, zaznaczając, iż jest ona niezwykle niebezpieczna i niemożliwa do bezpiecznego utrzymania.\nInnym studentem Pelouze'a był młody Alfred Nobel, który wykorzystał swoją wiedzę w zlikwidowanej zbrojowni rodziny Noblów, gdzie rozpoczął eksperymenty z materiałami około 1860 roku. Udowodniło to jak trudno jest obchodzić się z nią bezpiecznie. W latach 60. XIX wieku Nobel otrzymał kilka patentów na całym świecie za swoje mikstury, urządzenia i metodykę pracy z energią wybuchu nitrogliceryny, co w końcu doprowadziło do wynalezienia dynamitu.\nChociaż Nobel zawsze wspominał dobrze Sobrero[] jako człowieka, który wynalazł nitroglicerynę, to jednak ten ostatni budził konsternację nie tylko z powodu niebezpiecznego wykorzystania materiałów wybuchowych, które odkrył, jak również i przez sławę i fortunę Nobla, który zdominował odkrycie.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=394286", "fragment_id": "64931/0", "subtitle": "", "title": "Ascanio Sobrero", "document_id": "64931", "start_index": 0.0, "parentId": 394286.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4116567373275757}, "uuid": "780173c9-ec7a-4a2e-9c70-abd8a8bd8636"}, {"page_content": "W 1864, w eksplozji w fabryce Alfreda, zginął jego młodszy brat Emil i kilka innych osób. Niezrażony tym Alfred otworzył szereg nowych fabryk nitrogliceryny. Odkrył, że substancja ta jest pochłaniana przez ziemię okrzemkową, a detonacja powstałej w ten sposób mieszanki jest znacznie bezpieczniejsza i łatwiejsza niż samej nitrogliceryny. Umożliwiło mu to wynalezienie dynamitu (1867). Nowy środek szybko znalazł zastosowanie w budownictwie, przynosząc Noblowi światową sławę.\nW latach 70. i 80. Nobel stworzył w Europie sieć fabryk dynamitu. Kontynuował też eksperymenty z materiałami wybuchowymi; w 1875 wynalazł żelatynę wybuchową, a w 1887 balistyt.\nPoza badaniami nad materiałami wybuchowymi, Nobel pracował również m.in. nad bateriami, żarówkami, telefonem, fonografem, tworzywami sztucznymi, farbami i lakierami oraz kamieniami syntetycznymi. Zarejestrował 355 patentów.\nFakt, iż Nobel – z przekonania pacyfista – zawdzięczał swoją fortunę „narzędziom śmierci”, był dla niego wielkim problemem natury moralnej. W testamencie, spisanym w Paryżu 27 listopada 1895, Nobel ofiarował swój majątek (ponad 30 mln koron szwedzkich) na stworzenie funduszu, z którego dochody miały być dzielone w formie 5 nagród przyznawanych za osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii lub medycyny, literatury oraz na polu zbliżenia między narodami, rozbrojenia i krzewienia idei pokojowych. Nagrody jego imienia wręczane są co roku 10 grudnia, w rocznicę śmierci. Pochowano go na cmentarzu Norra begravningsplatsen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417", "fragment_id": "174512/1", "subtitle": "", "title": "Alfred Nobel", "parentId": 417.0, "start_index": 1740.0, "document_id": "174512", "source": "wikipedia", "score": 0.6429007053375244}, "uuid": "c78fd984-d177-4d6e-97e1-e7ff0e6ec1c5"}, {"page_content": "Dwa lata wcześniej, w 1851 roku w Londynie odbyła się pierwsza wystawa światowa – Wystawa Wytworów Przemysłu Wszystkich Narodów, popularyzująca techniczne i naukowe osiągnięcia ludzkości. \nW 1855 roku wyprodukowano pierwsze tworzywo sztuczne – parkesinę. Rewolucja w transporcie spowodowana upowszechnieniem się parostatków, kolei i parowozów była przyczyną większej integracji wszystkich części świata i \"zmniejszania się odległości.\" W 1856 roku Henry Bessemer wynalazł masową konwertorową metodę produkcji stali, która pozwalała przetworzyć 5 ton surówki w 20 minut. Stal potaniała i znalazła szerokie zastosowanie w przemyśle, transporcie i budownictwie. W 1860 roku wynaleziono we Francji przemysłowy silnik spalinowy.\nW 1863 roku wybudowano londyńskie metro. Wydajniejsze stało się wydobywanie surowców dzięki wynalezieniu wież i otworów wiertniczych do uzyskiwania ropy naftowej (1859), bezpiecznej lampy górniczej skonstruowanej przez brytyjskiego chemika Humphry'a Davy'ego (1815), mechanicznej wiertarki do wykonywania otworów strzałowych (1863).\nW 1860 roku światowe wydobycie węgla kamiennego wynosiło 132 mln ton, a w 1900 700 mln ton. W 1866 roku poprowadzono na dnie Atlantyku kabel telegraficzny z Wielkiej Brytanii do USA. Brytyjski inżynier Isambard Kingdom Brunel wynalazł kesonową technikę posadowiania filarów mostowych i wybudował dwa wielkie parowce oceaniczne – Great Britain i Great Eastern, mogące pomieścić do 6 tys. pasażerów. W 1866 roku Alfred Nobel wynalazł wydajny materiał wybuchowy – dynamit, a Niemiec Werner Siemens prądnicę samowzbudną. Francuz Joseph Monier wynalazł w 1867 roku żelbet, co w połączeniu z kratownicowymi konstrukcjami stalowymi i dźwigami otworzyło przed budownictwem nieznane wcześniej perspektywy. W 1869 roku przekopano Kanał Sueski łączący Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2193", "fragment_id": "186492/6", "subtitle": "", "title": "Historia techniki", "parentId": 2193.0, "start_index": 9661.0, "document_id": "186492", "source": "wikipedia", "score": 0.36847367882728577}, "uuid": "055f67e7-6afe-427d-84cb-9cb26373d9f2"}, {"page_content": "Théophile-Jules Pelouze ur. 26 lutego 1807 w Valognes, zm. 1867 w Paryżu – chemik francuski.\nŻyciorys.\nJego ojciec, Edmond Pelouze. był chemikiem przemysłowym i autorem podręczników chemii. Syn, spędziwszy kilka lat w aptece La Fère był asystentem m.in. Josepha Gay-Lussaca. W roku 1830 został profesorem chemii w Lille, po powrocie do Paryża został profesorem w École Polytechnique, sprawował również inne funkcje, m.in. szefa katedry chemii w Collège de France. Ze wszystkich funkcji publicznych zrezygnował w roku 1852. W r. 1846 rozpoczął serię eksperymentów z nitrocelulozą i innymi materiałami wybuchowymi. Jego uczeń Ascanio Sobrero wynalazł nitroglicerynę a Alfred Nobel - dynamit. Choć sam Pelouse nie dokonał żadnego istotnego odkrycia, jego prace z zakresu kwasów organicznych były znane w środowisku. Jego krytycy wskazywali na zainteresowanie się wyłącznie chemią doświadczalną a nie teoretyczną. \nJego nazwisko pojawiło się na liście 72 nazwisk na wieży Eiffla.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2474728", "fragment_id": "536816/0", "subtitle": "", "title": "Théophile-Jules Pelouze", "document_id": "536816", "start_index": 0.0, "parentId": 2474728.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21720902621746063}, "uuid": "e7eb3330-6c74-4759-ad95-d88ff2d202f6"}, {"page_content": "Dwa główne obszary (Kaltwasser i Brahnau) powiązane były ze sobą tylko jedną drogą, która przebiegała wiaduktem ponad magistralą węglową w pobliżu stacji Bydgoszcz Żółwin. Największą powierzchnię zajmowały wydziały: POL-Betrieb oraz TRI DI-B Betrieb. W centralnej (ul. Kliniczna) i północnej części obszaru znajdowały się osiedla mieszkaniowe dla kadry kierowniczej (m.in. zachowane do dzisiaj tzw. os. Awaryjne przy ul. Świetlicowej) oraz strefa obozów barakowych dla pracowników przymusowych (m.in. przy ul. Szpitalnej, Hutniczej).\nPołudniowa część fabryki znalazła się na rozległym polu wydm śródlądowych, które od 1991 r. objęte jest ochroną w Obszarze Chronionego Krajobrazu Wydm Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej. Konfiguracja terenu wpłynęła korzystnie na usytuowanie budynków fabryki zbrojeniowej. Doliny rozdzielone piaszczystymi grzbietami zapewniały odizolowanie poszczególnych obiektów, gdzie występowało zagrożenie wybuchowe, a gęste zalesienie borem sosnowym sprzyjało maskowaniu.\nHistoria.\nFabryka DAG Bromberg powstała w latach 1939–1944 w konsekwencji rozbudowy machiny wojennej III Rzeszy. Kombinat tajnej produkcji prochu i elaboracji amunicji, wzniesiony rękoma robotników przymusowych należał do przedsiębiorstwa Dynamit Aktiengesellschaft (DAG) z centralą w Troisdorfie pod Bonn, którego korzenie sięgają lat 60. XIX wieku i postaci Alfreda Nobla, wynalazcy dynamitu i prochu bezdymnego, a także fundatora Nagrody Nobla.\nRozwój przedsiębiorstwa Dynamit Aktiengesellschaft.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2375373", "fragment_id": "506929/1", "subtitle": "", "title": "DAG Fabrik Bromberg", "parentId": 2375373.0, "start_index": 1861.0, "source": "wikipedia", "document_id": "506929", "score": 0.1107473149895668}, "uuid": "7e259a42-1c50-4179-847f-59232e782e40"}, {"page_content": "Hudson Maxim (ur. 3 lutego 1853 w Orneville w stanie Maine, zm. 6 maja 1927 w Landing w stanie New Jersey) – brat Hirama Maxima, amerykański wynalazca. \nHudson pracował początkowo jako księgarz i wydawca, ale zainteresował się wynalazkami starszego brata i zaczął mu pomagać. Wkrótce poszedł swoją własną drogą. Wynalazł \"maksymit\", materiał wybuchowy 2½ raza silniejszy od dynamitu.\nJego najznakomitszym odkryciem było jednak wynalezienie, w roku 1890, prochu bezdymnego. Dla jego produkcji założył własną firmę, ale odsprzedał ją wkrótce większej kompanii, dla której pracował jako doradca.\nJego ostatnim wynalazkiem był system napędowy dla torped.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1282246", "fragment_id": "1131020/0", "subtitle": "", "title": "Hudson Maxim", "parentId": 1282246.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1131020", "score": 0.5731797218322754}, "uuid": "c0eb2080-7570-483b-ab95-bc3d705fa02e"}, {"page_content": "Sommeiller był również konstruktorem i wynalazcą różnych maszyn i urządzeń, wspomagających prace związane z budową linii kolejowych. W 1853 roku opatentował taran hydrauliczny, a w maju 1855 uzyskał zgodę Izby Deputowanych Królestwa Sardynii na wypróbowanie tego urządzenia przy drążeniu tunelu pod Alpami. W sierpniu 1855 roku zapadła decyzja budowy linii kolejowej, łączącej Bardonecchia po stronie Piemontu (włoskiej) i Modane po stronie Sabaudii (francuskiej) wraz z tunelem kolejowym pod przełęczą Fréjus w Masywie Mont-Cenis. Dzięki poparciu Cavoura Sommeiller otrzymał zlecenie wykonania projektu linii i został kierownikiem budowy tunelu, rozpoczętej w 1857 roku. Podczas budowy wprowadzał dalsze udoskonalenia techniczne, m.in. zastosował do drążenia otworów strzelniczych w tunelu wielowrzecionowe wiertarki z napędem pneumatycznym własnego pomysłu (1863 r.), do wentylacji tunelu zaprojektował i wykonał wielkie wentylatory odśrodkowe (1866 r.), do prac strzałowych zastosował świeżo wynaleziony dynamit (1867 r.), a do obudowy wyrobiska użył po raz pierwszy prefabrykowanych metalowych szalunków.\nSommeiller był z urodzenia i przekonania sabaudczykiem, jednak w roku 1860, po powstaniu pierwszego państwa włoskiego i przyłączeniu Sabaudii do Francji, wybrał obywatelstwo włoskie. Wkrótce też został wybrany do parlamentu nowego państwa włoskiego z siedzibą w Turynie. Zmarł w pół roku po przekopaniu tunelu, nie doczekawszy się już jego inauguracji, która miała miejsce 17 września 1871 roku.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=756377", "fragment_id": "821512/1", "subtitle": "", "title": "Germain Sommeiller", "parentId": 756377.0, "start_index": 1152.0, "document_id": "821512", "source": "wikipedia", "score": 0.1191764771938324}, "uuid": "fa94fd3b-b394-468a-a396-906b45c6ac06"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Infobox chemia/aktywny/style.css\"/&gt;\nNitrogliceryna, – organiczny związek chemiczny z grupy azotanów, ester kwasu azotowego i glicerolu, stosowany jako bardzo wrażliwy na uderzenia i inne bodźce materiał wybuchowy oraz lek z grupy nitratów, rozszerzający naczynia krwionośne (głównie żylne) podawany w ostrych napadach choroby niedokrwiennej serca w celu przerwania bólu wieńcowego. Wbrew nazwie potocznej nitrogliceryna jest estrem, a nie związkiem nitrowym (nie zawiera ugrupowań ).\nZe względu na dodatni bilans tlenowy, nitrogliceryna zaliczana jest do tzw. I grupy materiałów wybuchowych, a przybliżone równanie reakcji jej rozkładu można przedstawić jako:\nWłaściwości.\nPo raz pierwszy została otrzymana przez włoskiego chemika Ascanio Sobrero w 1847 r. w procesie powolnego wkraplania gliceryny do mieszaniny stężonych kwasów: siarkowego oraz azotowego. Popularność zdobyła dzięki wynalazkom dynamitu i żelatyny wybuchowej dokonanym przez Alfreda Nobla w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Otrzymywana jest przez estryfikację gliceryny mieszaniną nitrującą:\nSkładnik materiałów wybuchowych np. dynamitu i prochów bezdymnych, a także żelatyny wybuchowej. Ponieważ ma właściwości rozpuszczalnika organicznego, dodatni bilans tlenowy (wybuchając wytwarza pewne ilości tlenu) oraz przy tych właściwościach jest materiałem wybuchowym, stosuje się ją jako rozpuszczalnik lub dodatek do innych materiałów wybuchowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9140", "fragment_id": "179599/0", "subtitle": "", "title": "Nitrogliceryna", "parentId": 9140.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179599", "source": "wikipedia", "score": 0.04616411402821541}, "uuid": "0005e22c-3373-4176-ae81-67c43655c4d7"}]}
{"id": "q_740", "question": "Kto reprezentował Polskę w 1996 roku na Festiwalu Piosenki Eurowizji w Oslo?", "answer": [{"page_content": "TVP w 1996 wzięła udział w finale 41. Konkursu Piosenki Eurowizji w Oslo. Rozważano, by reprezentantką Polski była Violetta Brzezińska. Podczas audycji w Programie III Polskiego Radia ogłoszono, że w konkursie wystąpi Kasia Kowalska z utworem „Chcę znać swój grzech...”, który napisała z Robertem Amirianem. 11 maja wraz z resztą delegacji przyleciała do Oslo. Tydzień później wystąpiła w finale konkursu i zajęła w nim 15. miejsce po zdobyciu 31 pkt od jurorów. Podczas występu na scenie towarzyszyli jej: Adam Cegielski, Bogdan Hołownia, Dorota Miśkiewicz i Anna Serafińska, a także orkiestra, którą dyrygował Wiesław Pieregorólka. Konkurs komentowała Dorota Osman. W skład polskiej komisji jurorskiej weszli: Justyna Steczkowska, Kayah, Grzegorz Ciechowski, Ewa Bem i Urszula. Sekretarzem jury był Jan Chojnacki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=614827", "fragment_id": "840705/4", "subtitle": "", "title": "Polska w Konkursie Piosenki Eurowizji", "source": "wikipedia", "start_index": 5119.0, "document_id": "840705", "parentId": 614827.0, "score": 0.5}, "uuid": "2ca44c21-de85-41ad-926b-b14badf74686"}, {"page_content": "41. Konkurs Piosenki Eurowizji został zorganizowany 18 maja 1996 w Oslo Spektrum w Oslo przez norweskiego nadawcę publicznego Norsk Rikskringkasting (NRK).\nW finale konkursu, który poprowadzili Ingvild Bryn i Morten Harket, zwyciężyła reprezentacja Irlandii – utwór Brendana Grahama „The Voice” w wykonaniu Eimear Quinn.\nOrganizacja.\nOrganizatorzy do prezentacji wyników głosowania w poszczególnych państwach wykorzystali technologię \"blue screen\".\nPrzed każdym z występów konkursowych w 1996 zostały wyemitowane pozdrowienia filmowe, które dla uczestników nagrali liderzy polityczni bądź urzędnicy wyższej rangi z danego kraju. Nagrania przesłali: Süleyman Demirel (prezydent Turcji), Virginia Bottomley (minister kultury, mediów i sportu Wielkiej Brytanii), Don Alberto Escudero Claramunt (ambasador Hiszpanii), António Guterres (premier Portugalii), Glafkos Kliridis (prezydent Cypru), Edward Fenech Adami (premier Malty), Zlatko Mateša (premier Chorwacji), Elisabeth Gehrer (federalny minister edukacji, nauki i kultury Austrii), Michel Coquoz (Chargé d’affaires Szwajcarii), Katerína Dimaki (Chargé d’affaires Grecji), Tiit Vähi (premier Estonii, Gro Harlem Brundtland (premier Norwegii, Philippe Douste-Blazy (minister kultury Francji), Milan Kučan (prezydent Słowenii), Aad Nuis (sekretarz stanu ds. edukacji, kultury i nauki Holandii), Luc Van den Brande (minister-prezydent Regionu Flamandzkiego), John Bruton (premier Irlandii), Riitta Uosukainen (przewodnicząca parlamentu w Finlandii), Davíð Oddsson (premier Islandii), Aleksander Kwaśniewski (prezydent Polski), Alija Izetbegović (przewodniczący Prezydium Bośni i Hercegowiny), Vladimír Mečiar (premier Słowacji) i Göran Persson (premier Szwecji).\nKraje uczestniczące.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=781496", "fragment_id": "1027659/0", "subtitle": "", "title": "Konkurs Piosenki Eurowizji 1996", "document_id": "1027659", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 781496.0, "score": 0.26623356342315674}, "uuid": "98199970-90b8-4aa0-87c5-e52025dcc616"}, {"page_content": "Chcę znać swój grzech... – singel Kasi Kowalskiej napisany przez nią samą we współpracy z Robertem Amirianem i wydany w 1996 roku.\nUtwór reprezentował Polskę podczas 41. Konkursu Piosenki Eurowizji w 1996 roku.\nHistoria utworu.\nNagrywanie.\nPiosenka została napisana w 1996 roku, muzykę skomponował polski muzyk ormiańskiego pochodzenia Robert Amirian, natomiast tekst stworzyła Kasia Kowalska, wykonawczyni utworu. Za produkcję i aranżację singla odpowiedzialny był Wiesław Pieregrólka, za realizacja dźwięku i miksowanie – Staszek Bokowy, za realizację dźwięku – Andrzej Sasin, a za mastering – Julita Emanuiłow. Sesja nagraniowa numeru odbyła się w 1996 roku w Filharmonii Narodowej w Warszawie oraz w Izabelin Studio.\nKonkurs Piosenki Eurowizji.\nW 1996 utwór został wybrany wewnętrznie przez TVP na propozycję reprezentującą Polskę podczas 41. Konkursu Piosenki Eurowizji w Oslo. W finale zdobył 37 punktów, zajmując 15. miejsce w głosowaniu jurorskim. Podczas występu Kowalskiej towarzyszyły chórzystki Anna Serafińska i Dorota Miśkiewicz, kontrabasista Adam Cegielski i pianista Bogdan Hołownia, orkiestrą zaś dyrygował producent piosenki – Wiesław Pieregrólka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2012271", "fragment_id": "384047/0", "subtitle": "", "title": "Chcę znać swój grzech...", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "384047", "parentId": 2012271.0, "score": 0.5}, "uuid": "3442df0a-d6e3-4e44-980e-0a6b6951a05b"}, {"page_content": "Dariusz Lewandowski (ur. 22 marca 1976) – polski aktor.\nŻyciorys.\nEdukacja.\nJest absolwentem Wyższej Szkoły Komunikowania i Mediów Społecznych.\nKariera.\nW latach 1993–1996 występował Teatrze Dramatycznym w Opolu. W 1995 nawiązał współpracę ze Studiem Buffo Janusza Józefowicza: wyreżyserował spektakl \"Kofta\" i przez siedem lat występował w musicalu \"Metro\". W latach 1999–2003 występował na deskach Teatru Muzycznego „Roma”.\nOd 2000 wciela się w rolę Dariusza Kurzawskiego w serialu TVP1 \"Klan\".\nW 2010 wyreżyserował występ sceniczny Marcina Mrozińskiego reprezentującego Polskę w 55. Konkursie Piosenki Eurowizji w Oslo.\nŻycie prywatne.\nW 2024 rozwiódł się z Katarzyną Deresz[], córką Jolanty Szymanek-Deresz i Pawła Deresza, którą ma córki: Nataszę (ur. 2011) i Różę (ur. 2017)[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2106880", "fragment_id": "391613/0", "subtitle": "", "title": "Dariusz Lewandowski (aktor)", "document_id": "391613", "start_index": 0.0, "parentId": 2106880.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09187445044517517}, "uuid": "3cd544bf-b687-4d51-b60b-011081e704c6"}, {"page_content": "Karierę muzyczną rozpoczęła w zespole Evergreen założonym przez Roberta Amiriana. W późniejszych latach współpracowała z zespołami: Human, Fatum, Piersi, Hetman czy Talking Pictures, z którym w 1992 nagrała płytę pod tym samym tytułem. Podczas koncertu w warszawskim klubie „Stodoła” w 1993 została zauważona przez Katarzynę Kanclerz z Izabelin Studio, która zaproponowała jej współpracę[]. 12 września 1994 wydała debiutancki album studyjny pt. \"Gemini\", po czym wyruszyła w trasę koncertową z Edytą Bartosiewicz. Single z płyty – „Wyznanie”, „Jak rzecz”, „Oto ja” i „Kto może to dać” – stały się przebojami, a sam album osiągnął status podwójnej platynowej płyty. W tym samym roku Kowalska wystąpiła jako support przed Bobem Dylanem podczas jego dwóch koncertów w Polsce oraz wykonała piosenkę do spotu reklamowego soków „Fortuna”. W 1995 wystąpiła na festiwalu w Sopocie z premierową piosenką „A to, co mam…”, która stała się przebojem w Polsce. Za występ, podczas którego wykonywała również piosenkę „Jak rzecz”, otrzymała zarówno Grand Prix, jak i Nagrodę Publiczności. Singiel zapewnił jej „Fryderyka” za utwór roku. W tym samym roku wydała singiel „Zgubiony dom” promujący film \"Awantura o Basię\"[], a 20 listopada 1995 wydała pierwszy album koncertowy pt. \"Koncert inaczej\", będący rejestracją kilku występów. W ciągu miesiąca album uzyskał status platynowej płyty. W 1996 przyjęła zaproszenie Telewizji Polskiej do reprezentowania Polski w 41. Konkursie Piosenki Eurowizji, a 18 maja z utworem „Chcę znać swój grzech...” zajęła 15. miejsce w koncercie finałowym organizowanym w Oslo. Również w 1996 nagrała piosenkę „Modlitwa” do ścieżki dźwiękowej disneyowskiego filmu animowanego \"Dzwonnik z Notre-Dame\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=134839", "fragment_id": "124/2", "subtitle": "", "title": "Kasia Kowalska", "parentId": 134839.0, "start_index": 2134.0, "source": "wikipedia", "document_id": "124", "score": 0.32694244384765625}, "uuid": "bdaee1c6-2195-4eb9-9c9f-57a350273a80"}, {"page_content": "Z powodu wprowadzenia nowych zasad kwalifikacji do finału, mówiące o niedopuszczeniu do udziału krajów, które zajęły słabe miejsca w poprzednich konkursach, z występu w stawce finałowej imprezy w 1996 roku musieli zrezygnować nadawcy z Danii, Izraela, Niemiec, Rosji i Węgier. Po rocznej przerwie do udziału powróciły natomiast Estonia, Finlandia, Holandia, Słowacja i Szwajcaria.\nPowracający artyści.\nW konkursie w 1996 roku wzięły udział dwie wokalistki, które w przeszłości reprezentowały swój kraj. Mariana Efstratiu zadebiutowała jako reprezentantka Grecji podczas finału konkursu w 1989 roku. Po raz czwarty w stawce konkursowej znalazła się Elisabeth Andreassen reprezentująca Norwegię, która dwukrotnie reprezentowała kraj podczas finału imprezy: w 1985 była członkinią zwycięskiego duetu Bobbysocks, a w 1994 roku jako solistka zajęła szóste miejsce; w 1982 roku reprezentowała Szwecję jako jedna z wokalistek zespołu Chips.\nRunda kwalifikacyjna.\nPrzed organizacją konkursu w 1996 roku Europejska Unia Nadawców (EBU) planowała zmniejszyć liczbę krajów uczestniczących w widowisku z powodu zbyt dużej ilości nadawców publicznych chętnych do uczestnictwa. Podczas imprezy w 1996 roku zorganizowano rundę kwalifikującą, w której nie wystąpił jedynie reprezentant gospodarzy konkursu, czyli norweska wokalistka Elisabeth Andreassen. W rundzie brało udział 29 krajów – mimo udziału Macedonii, z powodu braku kwalifikacji jej debiut nie został uznany aż do pierwszego udziału w finale w 1998. Ponadto zgłoszono również uczestnictwo Bułgarii, która nie wzięła udziału, lecz pojawiła się na jurorskich kartach głosowania.\nEtap eliminacyjny nie był transmitowany w telewizji ani nagrywany, krajowe komisje jurorskie przesłuchiwały wersje studyjne wszystkich konkursowych propozycji i przyznawały im punkty. Po zsumowaniu ocen z każdego kraju ogłoszono finalistów, a liczbę punktów i miejsca początkowo pozostawiono w tajemnicy. Później wszystkie wyniki zostały opublikowane.\n     Kraje zakwalifikowane do finału\nKwalifikacja do konkursu w 1997.Oprócz Irlandii, gospodarza konkursu, w Konkursie Piosenki Eurowizji 1997 mogły wziąć udział 24 kraje z najwyższymi średnimi wynikami w latach 1993–1996, a także wszystkie kraje, które nie brały udziału w rundzie kwalifikacyjnej w 1996.\nLegenda:\n     Gospodarz konkursu\n     Kraje zakwalifikowane\n     Kraje zastępujące kraje zakwalifikowane, które nie biorą udziału\n     Kraje, które zrezygnowały z udziału", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=781496", "fragment_id": "1027659/1", "subtitle": "", "title": "Konkurs Piosenki Eurowizji 1996", "parentId": 781496.0, "start_index": 1732.0, "document_id": "1027659", "source": "wikipedia", "score": 0.28904274106025696}, "uuid": "563d9b54-3f82-45a3-8e18-d94cfb0604d0"}, {"page_content": "1996: Robin Cass, Arnie Gelbart, Anna Stratton – \"Lilie\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1997: Atom Egoyan, Camelia Frieberg – \"Słodkie jutro\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1999: Niv Fichman – \"Purpurowe skrzypce\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2000–2009.\n2000: Robert Lantos, Andras Hamori – \"Kropla słońca\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2001: Roger Frappier, Luc Vandal – \"Maelström\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2002: Norman Cohn, Paul Apak Angilirq, Zacharias Kunuk, Germaine Wong – \"Atanarjuat, biegacz\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2003: Robert Lantos, Atom Egoyan – \"Ararat\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2004: Denise Robert, Daniel Louis, Fabienne Vonier – \"Inwazja barbarzyńców\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2005: Paul Cadieux – \"Trio z Belleville\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2006: Pierre Even, Jean-Marc Vallée – \"C.R.A.Z.Y.\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2007: Kevin Tierney – \"Dobrzy gliniarze\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2008: Daniel Iron, Simone Urdl, Jennifer Weiss – \"Daleko od niej\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2009: Niv Fichman, Francis Damberger, Paul Gross, Frank Siracusa – \"\"&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1820026", "fragment_id": "881511/1", "subtitle": "", "title": "Nagrody Genie za najlepszy film", "source": "wikipedia", "start_index": 1426.0, "document_id": "881511", "parentId": 1820026.0, "score": 0.09848837554454803}, "uuid": "e87003cc-9678-40e9-88a0-cc9eaf94550f"}, {"page_content": "W 1996 stacja HRT potwierdziła udział w 41. Konkursie Piosenki Eurowizji organizowanym w Oslo. Reprezentant kraju ponownie został wybrany w konkursie \"Dora\". Finał eliminacji, który prowadzili Daniela Trbovic i Ljudevit Grguric-Grga, odbył się 3 marca w hotelu Kvarner w Opatii. Do selekcji przystąpiło dwudziestu uczestników: Alen Vitasovic, Erwin, Novi Fosili, Leo, Srebrna Krila, Juci, Marinella Malic i Tutti Frutti, Massimo Savic, Branimir Mihaljevic, Giuliano, I. Bee i Rene Cooler, Renata Kos, Maja Blagdan, Divas, Jelena, Naim Ajra, Ivan Mikulić, Zrinka, Petar Graso i Sandra Sagena. Ostatecznie największe poparcie 20-osobowej komisji jurorskiej otrzymała Maja Blagdan, otrzymując łącznie 214 punktów za wykonanie utworu „Sveta ljubav”. 18 maja zajęła czwarte miejsce w finale, zdobywszy 98 punktów, uzyskując tym samym najwyższy wynik w historii udziału Chorwacji w konkursie.\nW 1997 telewizja HRT znalazła się na liście uczestników 42. Konkursu Piosenki Eurowizji organizowanego w Dublinie. Przedstawiciel stacji po raz kolejny został wybrany podczas koncertu \"Dora\", który odbył się 9 marca w hotelu Kvarner w Opatii. W finale selekcji, który poprowadził Ljudevit Grguric-Grga, wystąpiło dwudziestu kandydatów: Tajana, Ksenija, Oliver Dragojevic, Bay Bis, B.B., Magazin, Ivana Plechinger, E.N.I., Dona Ares, Petar Graso, Lidija Bajuk, Lana Cencic, Breskovic Brothers, Novi Fosili, Minea, Maja Blagdan, Leo, Drazen Zanko, Ivan Mikulić i Alen Nizetic. Pierwsze miejsce zajęła grupa E.N.I., która za utwór „Probudi me” dostała łącznie 170 punktów od 20-osobowej komisji jurorskiej. 3 maja zajęły 17. miejsce w finale, zdobywszy 24 punkty od jurorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=784824", "fragment_id": "1004372/3", "subtitle": "", "title": "Chorwacja w Konkursie Piosenki Eurowizji", "parentId": 784824.0, "start_index": 4238.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1004372", "score": 0.11112705618143082}, "uuid": "a61b2b8f-d559-465c-81a9-ed78c35854c1"}, {"page_content": "Oslo Spektrum – hala widowiskowo-sportowa położona w centrum Oslo w Norwegii. Została otwarta w 1990 roku i pierwotnie miała być domową halą drużyn hokejowych Vålerenga i Furuset, które jednak po kilku latach zrezygnowały z jej użytkowania.\nPojemność Oslo Spektrum wynosi 9.700, przez co spotyka się z krytyką, iż jest zbyt mała na popularne wydarzenia (było to najbardziej widoczne w przypadku koncertu Bruce’a Springsteena w 2007 roku, na który bilety zostały wyprzedane w mniej niż 10 minut).\nW budynku odbyły się gale Nordic Music Awards, koncert z okazji przyznania Pokojowej Nagrody Nobla, Spellemannprisen (norweskie Grammy), a także wydarzenia z serii Disney on Ice. W 1996 roku w hali miał miejsce 41. Konkurs Piosenki Eurowizji.\nWśród artystów, którzy wystąpili w arenie są m.in.: Cher, Shakira, Sophie Ellis-Bextor, Oasis, Frank Sinatra, Roxette, Celine Dion, Gwen Stefani, Anastacia, Children of Bodom, In Flames, Iron Maiden, Metallica, Dream Theater, Shania Twain, Sissel, Eminem, Westlife, Elton John, Robbie Williams, Guns N’ Roses, Paul McCartney, Tina Turner, Ozzy Osbourne, Slayer, Bob Dylan, The Cure, Britney Spears, Kylie Minogue, Marcus and Martinus i Muse. Oslo Spektrum była również pierwszą halą, w której, jako kwartet, wystąpił zespół Spice Girls.\nOslo Spektrum znana jest z niebieskich i czerwonych koszulek noszonych przez pracowników. Niebieskie należą do ochrony, a czerwone do członków obsługi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1748000", "fragment_id": "879651/0", "subtitle": "", "title": "Oslo Spektrum", "document_id": "879651", "start_index": 0.0, "parentId": 1748000.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14288748800754547}, "uuid": "1c38c96d-4c5c-40d2-8af6-405938c4d42d"}, {"page_content": "W 1996 stacja powróciła na konkurs, po czym zadeklarowała chęć wysłania reprezentanta na konkurs w Oslo. Przedstawiciel Estonii został wybrany poprzez eliminacje \"Eurolaul 1996\", których finał odbył się 27 stycznia w klubie nocnym „Decolte” w Tallinnie. Do finału selekcji zostali zakwalifikowani (solowo i/lub zespołowo): Evelin Samuel, Toomas Rull, Kadri Hunt, Üllar Meriste, Hedvig Hanson, Pearu Paulus, Urmas Podnek, Karl Madis, Maarja-Liis Ilus, Ivo Linna, Kadi-Signe Selde, Reet Kromel, Arne Lauri, Kirile Loo, Sirje Medell i Tõnis Mägi. Kilku wykonawców nie dotarło na koncert finałowy, a zamiast występu na żywo telewizja pokazała widzom oficjalne teledyski do piosenek, ale z wyłączeniem wideoklipu do utworu Kirile Loo „Maatütre tants”, którą zaprezentowano jedynie w wersji dźwiękowej. W lokalnych mediach spekulowano, że nieobecność piosenkarki spowodowana była jej problemami zdrowotnymi. O wynikach zdecydowała komisja jurorska, która największą liczbę 62 punktów przyznała dwóm propozycjom: „Me rõõm ei kao” Kadri Hunt oraz „Kaelakee hääl” duetu Maarja-Liis Ilus i Ivo Linna. Pierwsze miejsce zajął duet, bowiem zdobyli więcej maksymalnych not jurorskich (10 punktów). 18 maja w Oslo wystąpili w finale Eurowizji 1996. Zajęli piąte miejsce, zdobywszy 94 punkty, w tym maksymalne noty 12 punktów od jurorów z Finlandii, Szwecji i Islandii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=901535", "fragment_id": "1034661/2", "subtitle": "", "title": "Estonia w Konkursie Piosenki Eurowizji", "source": "wikipedia", "start_index": 2484.0, "parentId": 901535.0, "document_id": "1034661", "score": 0.37019696831703186}, "uuid": "5f3809d0-97f2-4ad1-8813-3860f91039a9"}]}
{"id": "q_741", "question": "W którym mieście powstało w 2011 roku Muzeum Sił Powietrznych?", "answer": [{"page_content": "Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie powstało 1 kwietnia 2011 roku na bazie kolekcji lotniczej Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych (od 2018 roku Lotnicza Akademia Wojskowa) w Dęblinie. Organizatorem muzeum jest Ministerstwo Obrony Narodowej. Uroczyste otwarcie nastąpiło 26 sierpnia 2011 roku. Najważniejszym jego zadaniem jest, obok gromadzenia i ochrony zabytków kultury narodowej związanych z dziejami oręża polskiego w odniesieniu do sił powietrznych, właściwe ich utrzymywanie oraz udostępnianie do celów naukowych, dydaktycznych i wychowawczych, tak aby służyły nauce oraz popularyzacji wiedzy o polskiej historii wojskowości. Powyższe zadania realizowane są w ramach całokształtu przedsięwzięć organizacyjnych mających na celu:\nW dniu otwarcia Muzeum eksponowanych było kilkadziesiąt samolotów, kilka śmigłowców, radary i rakiety przeciwlotnicze.\nWe wrześniu 2011 roku Rada Miasta Dęblina przyznała muzeum dotację z budżetu miasta, na zakup czterech samolotów eksponowanych dotychczas w ramach Wystawy Sprzętu Lotniczego w Łodzi. Tymi samolotami były Lim-5 nr 305, Lim-6 nr 427, MiG-21PF nr 1702 oraz Su-20 nr 6255.\nZ końcem 2015 roku do Dęblina z łódzkiej kolekcji, która znajdowała się w przy lotnisku im. Władysława Reymonta (ul. Pilska), zostały przebazowane ostatnie statki powietrzne (Ił-28, jedyny w Polsce Mil Mi-6A i Ił-14) należące do MSP. W roku 2016 wszystkie trzy maszyny zostały skompletowane, Mi 6 przeszedł renowację i został udostępniony zwiedzającym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2625392", "fragment_id": "1635365/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie", "document_id": "1635365", "start_index": 0.0, "parentId": 2625392.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "bd159983-b0c6-41b7-a78d-77cba497d8a3"}, {"page_content": "Podsumowując 80 lat istnienia „Szkoły Orląt”, należy podkreślić, że nieustannie realizowała i realizuje ona zadanie postawione w 1925 w momencie jej powstania, tj. \"fachowe przygotowanie oficerów lotnictwa oraz utrzymanie nauki lotniczej w szkole na poziomie współczesnym\". O wywiązywaniu się z tego zadania świadczyć mogą postawa i osiągnięcia polskich pilotów zarówno podczas II wojny światowej, jak również w czasie pokoju na ćwiczeniach, defiladach i wielu pokazach lotniczych w kraju i za granicą. Przez cały okres istnienia szkoła rozwijała się i w pełni zabezpieczała potrzeby wojskowego lotnictwa polskiego. Obecnie WSOSP staje się nowoczesną uczelnią techniczną, która jest w stanie sprostać wyzwaniom XXI w. i najnowocześniejszej technice wprowadzanej do uzbrojenia Sił Zbrojnych RP.\n1 kwietnia 2011 roku powstało Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie, które przejęło wiele statków powietrznych i innych eksponatów będących wcześniej częścią kolekcji WSOSP.\nZ dniem 1 października 2018 uczelnia przyjęła nazwę Lotnicza Akademia Wojskowa.\nKształcenie.\nUczelnia daje możliwość podjęcia studiów na czterech kierunkach zarówno wojskowych, jak i cywilnych.\nWyposażenie Akademickiego Centrum Szkolenia Lotniczego LAW.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n \"Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, [ rozbuduj ją].\"\nAkademickie Centrum Szkolenia Lotniczego (dawniej Akademicki Ośrodek Szkolenia Lotniczego) działa w strukturach Lotniczej Akademii Wojskowej w Dęblinie. ACSL posiada trzy organizacje certyfikowane zgodnie z przepisami EASA:\nAktualnie organizacja AMO obsługuje flotę[]:\nKierownikiem organizacji AMO od 2017 roku jest Karol Krawczyk[].\nAktualnie organizacja CAMO zarządza flotą[]:\nKierownikiem Organizacji CAMO od 2017 roku jest Bartłomiej Walczak[].\nKomendanci.\nOśrodek Szkolenia Lotniczego w Grudziądzu&lt;br&gt;\nOśrodek Szkolenia Lotniczego w Dęblinie&lt;br&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297558", "fragment_id": "1409984/13", "subtitle": "", "title": "Lotnicza Akademia Wojskowa", "source": "wikipedia", "start_index": 23765.0, "document_id": "1409984", "parentId": 297558.0, "score": 0.0926758348941803}, "uuid": "41033133-0c8c-45a3-ad35-d737c8e9ae5b"}, {"page_content": "National Museum of the United States Air Force – Narodowe Muzeum Amerykańskich Sił Powietrznych mieszczące się w bazie sił powietrznych Wright-Patterson Air Force Base w Riverside obok Dayton w stanie Ohio. Największe i najstarsze muzeum sił powietrznych na świecie. Obecnym dyrektorem muzeum jest Charles D. Metcalf, generał sił powietrznych w stanie spoczynku. Muzeum, w którym prezentowanych jest ponad 400 samolotów, śmigłowców i pocisków rakietowych, odwiedzane jest przez ponad milion turystów rocznie.\nHistoria.\nMuzeum zostało założone w 1923 r. na lotnisku McCook (\"McCook Field\") znajdujące się na przedmieściach Dayton. W czterech budynkach na terenie lotniska prezentowano kolekcję wyposażenia lotniczego związanego z okresem I wojny światowej. W 1927 r. lotnisko McCook zostało zamknięte a eksponaty przeniesione na znajdujące się niedaleko lotnisko Wright (\"Wright Field\") gdzie umieszczono je w budynku administracji lotniska. Podczas przeprowadzki zniszczono wiele cennych eksponatów. 30 sierpnia 1931 roku rozkazem ówczesnych sił powietrznych Army Air Corps muzeum uzyskało osobowość prawną jako Army Aeronautical Museum (Muzeum Aeronautyki Wojskowej). Jednym z pierwszych samolotów prezentowanych w Muzeum był Nieuport 27, pokazywana była również duża kolekcja silników lotniczych, przyrządów pokładowych, dokumentacji, zdjęć i modeli. W 1934 roku wybudowano nowy budynek dla celów muzealnych. Cztery lata później muzeum odwiedzało już 30 tys. zwiedzających rocznie. Po wybuchu II wojny światowej muzeum zostało czasowo zamknięte w 1939 roku. Rok później budynki należące do muzeum zostały oddane aż do odwołania do użytku administracji wojskowej, a eksponaty zmagazynowane. W 1944 roku generał Henry H. Arnold podjął decyzję o ponownym otwarciu muzeum, jednak podobnie jak podczas pierwszej przeprowadzki tak i teraz wiele eksponatów uległo poważnym zniszczeniom podczas przechowywania ich w niewłaściwych warunkach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1729826", "fragment_id": "876329/0", "subtitle": "", "title": "National Museum of the United States Air Force", "parentId": 1729826.0, "start_index": 0.0, "document_id": "876329", "source": "wikipedia", "score": 0.3987843692302704}, "uuid": "03595a5b-fc61-4358-9b50-ed8404a3d1ed"}, {"page_content": "Muzeum Sił Powietrznych Sri Lanki (Sri Lanka Air Force Museum) – muzeum sił powietrznych Sri Lanki położone na terenie bazy lotniczej Ratmalana.\nHistoria.\nMuzeum zostało założone w 1993 roku na bazie Jednostki Przechowywania Statków Powietrznych (\"Aircraft Preservation and Storage Unit\"). Wystawa sprzętu lotniczego w ramach jednostki działała nieprzerwanie do 2008 roku kiedy to zamknięto ją na okres renowacji. Ponownie otwarte 5 listopada 2009 roku już jako \"Sri Lanka Air Force Museum\". Muzeum prezentuje typy samolotów i śmigłowców używane przez Siły Powietrzne Sri Lanki. Wiele z nich utrzymywanych jest w stanie lotnym. Na terenie obiektu znajdują się cztery hangary oraz ekspozycja zewnętrzna. Prezentowane są samoloty i śmigłowce używane od początku istnienia sił powietrznych. Wśród eksponatów można zobaczyć szkolne maszyny de Havilland Tiger Moth i de Havilland Canada DHC-1 Chipmunk. Poza samolotami pokazywane są również pojazdy wojskowe będące na wyposażeniu sił powietrznych, umundurowanie, zdjęcia i broń. W kadłubie samolotu Lockheed C-130 Hercules urządzone jest kino, w którym wyświetlane są filmy prezentujące historie i teraźniejszość lotnictwa wojskowego na Sri Lance oraz pozorowany lot transportowcem. Do ciekawszych eksponatów można zaliczyć sprzęt zdobyty w walkach z Tamilskimi Tygrysami. Wśród nich są ich pojazdy, broń jak również samolot Zlin 143 przystosowany do prowadzenia działań bojowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2337803", "fragment_id": "446267/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Sił Powietrznych Sri Lanki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2337803.0, "document_id": "446267", "score": 0.3359237611293793}, "uuid": "4a6245fb-a34e-431a-826d-4c9a6bc2106e"}, {"page_content": "Muzeum Singapurskich Sił Powietrznych (Republic of Singapore Air Force Museum, Air Force Museum) – muzeum Sił Powietrznych Republiki Singapuru położone obok wojskowego lotniska Paya Lebar.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2175217", "fragment_id": "505630/0", "subtitle": "", "title": "Muzeum Sił Powietrznych Republiki Singapuru", "document_id": "505630", "start_index": 2.0, "parentId": 2175217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.381391704082489}, "uuid": "cabcd5ee-f77e-42a4-b417-d9e9992c62a0"}, {"page_content": "Flygvapenmuseum – muzeum Szwedzkich Sił Powietrznych założone w 1967 roku w bazie lotniczej Malmen w Malmslätt koło Linköping.\nHistoria.\nInicjatorem budowy muzeum był pułkownik Gustaf Hugo Beckhammar, który w latach 1941–1951 był dowódcą skrzydła F 3 Malmslätt w bazie sił powietrznych Malmen (\"Malmens flygplats\"). Odchodząc z czynnej służby zainteresował władzę ideą utworzenia na terenie bazy muzeum sił powietrznych. Pierwsza ekspozycja zawierająca około 25 samolotów została zorganizowana w 1967 r. Wiosną tego samego roku powołano do życia \"Östergötlands Flyghistoriska Sällskap\", organizację wolontariuszy i miłośników historii lotnictwa mającą wspierać budowę muzeum. Jej działalność została uwieńczona sukcesem w 1976 r., kiedy to zatwierdzono budowę nowej ekspozycji w Malmslätt. Oficjalne otwarcie nowej wystawy odbyło się 8 marca 1984 roku. W uroczystości brał udział król Szwecji Karol XVI Gustaw. W latach 2008–2010 muzeum rozbudowano, a otwarcie nowej ekspozycji nastąpiło w czerwcu 2010 r.\nEksponaty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1890660", "fragment_id": "887949/0", "subtitle": "", "title": "Flygvapenmuseum", "document_id": "887949", "start_index": 0.0, "parentId": 1890660.0, "source": "wikipedia", "score": 0.36811596155166626}, "uuid": "2a58ffec-bd5f-43a6-a2de-4f618fc62011"}, {"page_content": "Pierwsze muzeum, w którym znalazły się eksponaty pokazujące przeszłość i teraźniejszość Sił Powietrznych Republiki Singapuru, otwarto 1 września 1988 roku na terenie lotniska Changi, ale już dwa lata później podjęto decyzję o budowie nowego kompleksu muzealnego zdolnego pomieścić rozrastającą się ekspozycję. W 2004 roku zbiory zostały przeniesione do budynków wybudowanych w pobliżu wojskowego lotniska Paya Lebar. Obecnie muzeum zajmuje teren o powierzchni 10 600 m². Znajdują się tutaj ekspozycje poświęcone historii singapurskich sił powietrznych, ich formowaniu i dniu dzisiejszemu. Część wystawy przedstawia okres, w którym jedyną siłą lotniczą na terenie Singapuru była Royal Air Force. Dużo miejsca poświęcono udziałowi stacjonujących tu brytyjskich eskadr w walkach przeciwko partyzantom Komunistycznej Partii Malajów w latach 40. i 50. XX wieku. Kolejne ekspozycje związane są z wycofywaniem się Brytyjczyków z Singapuru i tworzeniem się rodzimych sił powietrznych, czyli Dowództwu Obrony Powietrznej Singapuru (\"Singapore Air Defence Command\"), z którego w 1975 roku narodziły się współczesne Republic of Singapore Air Force. Samolotem związanym z owym okresem jest Cessna 172K, na której pierwsi piloci rozpoczynali podstawowe szkolenie lotnicze. Wśród eksponatów można zobaczyć pierwszy samolot 0odrzutowy, jaki wszedł na uzbrojenie sił powietrznych w 1970 roku, BAC 167 Strikemaster oraz Hawker Hunter wycofany z eksploatacji w RAF i przekazane w 1971 roku Singapurowi. Lata 70. i 80. to dynamiczny rozwój wojskowego lotnictwa Singapuru. Okres ten reprezentowany jest przez egzemplarz myśliwsko bombowego McDonnell Douglas A-4 Skyhawk oraz jego unikalną wersję szkolna, powstałą specjalnie dla Singapuru, Singapore Aircraft Industries TA-4SU Super Skyhawk. Obok samolotów prezentowane są również śmigłowce. Pierwszy, który wszedł na uzbrojenie, Aérospatiale Alouette III, jego następca Bell UH-1 Iroquois i używany do dnia dzisiejszego Eurocopter AS550U-2. Na wystawie można zobaczyć również silniki lotnicze oraz bogatą kolekcję dokumentów i zdjęć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2175217", "fragment_id": "505630/1", "subtitle": "", "title": "Muzeum Sił Powietrznych Republiki Singapuru", "document_id": "505630", "start_index": 201.0, "parentId": 2175217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22755567729473114}, "uuid": "025b221a-65e8-464f-8a7b-e68f7f061269"}, {"page_content": "Militärhistorisches Museum Flugplatz Berlin-Gatow (z niem. Muzeum Wojskowo-Historyczne Bundeswehry – lotnisko Berlin-Gatow) – muzeum sił powietrznych (Luftwaffe) Bundeswehry. Placówka mieści się na terenie dawnej bazy RAF na berlińskim lotnisku Gatow, w dzielnicy Gatow.\nHistoria.\nHistoria berlińskiego muzeum zaczęła się w 1957 roku w Appen niedaleko Hamburga w RFN. W hali sportowej powstała mała prywatna kolekcja lotniczych mundurów i pamiątek oraz uzbrojenia. Z czasem kolekcja wzbogacała się o samoloty, śmigłowce, silniki lotnicze i rakiety. W 1987 roku muzeum zostało oficjalnie przejęte przez Bundesluftwaffe. Po zjednoczeniu Niemiec placówka była jedną z pierwszych, która została przeniesiona do Berlina. W chwili rozpoczęcia przenosin w marcu 1995 roku muzeum liczyło ponad 15 tysięcy eksponatów w tym ponad 100 samolotów i śmigłowców, większość z nich została przetransportowana lotem, przez śmigłowce transportowe. 23 września 1995 roku muzeum zostało ponownie otwarte dla zwiedzających. Największą część kolekcji stanowią samoloty i śmigłowce używane w powojennej historii Niemiec, są również repliki szybowców i samolotów powstałych w pionierskich czasach lotnictwa oraz I wojny światowej. Obecnie placówka liczy ponad 200 000 eksponatów w tym 155 samolotów i śmigłowców oraz 5000 uniformów. Na terenie muzeum prezentowane są również eksponaty związane z historią Gatow w okresie kiedy był on bazą RAF.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1708779", "fragment_id": "703314/0", "subtitle": "", "title": "Militärhistorisches Museum Flugplatz Berlin-Gatow", "document_id": "703314", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1708779.0, "score": 0.0711432546377182}, "uuid": "c5c2f55b-ead2-4de8-abd9-5d1952a99b5d"}, {"page_content": "Otwarcie nowej wystawy głównej pt. „Historia Polskich Sił Powietrznych” w dn. 7 marca 2017 roku, związane było z modernizacją i rozbudową obiektu, którą przeprowadzono w latach 2012–2016. Nowo wybudowany hangar ekspozycyjny z zapleczem technicznym pozwala na zabezpieczenie i profesjonalną konserwację najcenniejszych wielkogabarytowych zbiorów. Powierzchnia ekspozycji wewnętrznej powiększona została ponad dwukrotnie, wzbogacona o nowoczesne urządzenia multimedialne oraz udogodnienia dla osób niepełnosprawnych.\nW zbiorach przeważają muzealia związane z techniką wojskową oraz archiwalia i pamiątki osobiste żołnierzy sił powietrznych. Usytuowanie placówki muzealnej w Dęblinie – nierozerwalnie związanym z dziejami polskiego lotnictwa, wskazuje nam nowy kierunek zainteresowań – historię regionalną oraz dokumentowanie życia społecznego mieszkańców. Tych, którzy tu mieszkają, jak i tych, dla których Dęblin to epizod, który zaważył na całym życiu. Odkrywanie osobistych historii osób – uczniów, słuchaczy szkoły oficerskiej, pilotów i żołnierzy WP – stanowić będzie cenne źródło informacji dla muzealników i pasjonatów badających etapy historii polskich sił powietrznych.\nMuzeum Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie.\nMuzeum Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie jest oddziałem Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie. Filia kontynuuje tradycje dawnego Muzeum Obrony Przeciwlotniczej utworzonego w 1976 r. przy Wyższej Szkole Oficerskiej Wojsk Obrony Przeciwlotniczej. W latach 2014–2016 obecny budynek ekspozycyjny przeszedł gruntowną modernizację i po wyłączeniu z terenu koszar stał się siedzibą muzealnego oddziału.\nUroczyste otwarcie wystawy pt. „Historia polskiej broni przeciwlotniczej” odbyło się 10 stycznia 2017 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2625392", "fragment_id": "1635365/1", "subtitle": "", "title": "Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie", "source": "wikipedia", "start_index": 1482.0, "document_id": "1635365", "parentId": 2625392.0, "score": 0.3579694628715515}, "uuid": "5894749d-e957-4607-844a-7f8098e99898"}, {"page_content": "Oba egzemplarze znajdują się obecnie w muzeach na terenie Stanów Zjednoczonych. Pierwsza maszyna prototypowa o numerze seryjnym #54-1619 znajduje się w \"Muzeum Lotnictwa i Kosmosu\" (San Diego Air and Space Museum) w San Diego, natomiast drugi egzemplarz o numerze #54-1620 jest prezentowany na wystawie w \"Narodowym Muzeum Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych\" (National Museum of the United States Air Force) w Dayton w stanie Ohio.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=590281", "fragment_id": "1565323/2", "subtitle": "", "title": "Ryan X-13 Vertijet", "document_id": "1565323", "start_index": 3009.0, "parentId": 590281.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10892560333013535}, "uuid": "3be24c13-4c93-4a4b-9f45-08d61ca49ab1"}]}
{"id": "q_742", "question": "W którym wieku panował król Zygmunt Stary?", "answer": [{"page_content": "Za namową swojej żony – Bony, uzyskał przyznanie, za swego życia, swemu małoletniemu synowi Zygmuntowi Augustowi tronu wielkoksiążęcego na Litwie (1522), jak i tronu polskiego (1529) (w wyniku elekcji \"vivente rege\"). Był to pierwszy i zarazem ostatni tego typu wybór władcy na tron królewski w Polsce. Rozwaga i pokojowe usposobienie Zygmunta Starego sprawiły, że w chwili śmierci cieszył się ogólnym szacunkiem w kraju i za granicą. Okres jego panowania określany jest jako złoty wiek w Polsce.\nZygmunt II August (1548-1572).\nPolityka zagraniczna.\nW 1549 roku został podpisany układ przyjaźni z Habsburgami. Zawarto w nim postanowienia o niedziałaniu przeciwko sobie. W 1553 roku Zygmunt August ożenił się z córką Ferdynanda I, Katarzyną. Tego samego roku król Polski podpisał pokój z Turcją.\nWojna litewsko-rosyjska.\n \"Osobny artykuł: Wojna litewsko-moskiewska (1558–1570).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1500998", "fragment_id": "242583/11", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1492–1572)", "document_id": "242583", "start_index": 14331.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1500998.0, "score": 0.3244524300098419}, "uuid": "b94837d6-9164-413b-ad49-1e1da76aab76"}, {"page_content": "Zygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467 w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 w Krakowie) – od roku 1506 wielki książę litewski, od 1507 do 1548 roku król Polski. Był przedostatnim z dynastii Jagiellonów. Na tronie polskim zasiadł po śmierci swego brata Aleksandra Jagiellończyka. Był przedostatnim z sześciu synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, ojcem m.in. Zygmunta II Augusta. Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zápolyą (1512), a po jej śmierci z Boną z rodu Sforzów (1518).\nElekcja i koronacja.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nPo śmierci króla Aleksandra Jagiellończyka Zygmunt udał się do Wilna, gdzie wbrew postanowieniom unii mielnickiej z 1501 roku, która zakładała wspólną elekcję polsko-litewską, został przez litewską radę wielkoksiążęcą 13 września 1506 roku obrany i 20 października 1506 roku wyniesiony na tron litewski. 8 grudnia 1506 roku na sejmie piotrkowskim Zygmunt został obrany przez Senat na króla polskiego, przybył z Wilna do Krakowa 20 stycznia 1507 i został koronowany 24 stycznia 1507 roku w katedrze na Wawelu przez prymasa Polski abpa Andrzeja Boryszewskiego.\nW lutym 1507 roku nakłonił sejm litewski do przyjęcia uchwały o gotowości do wojny z Wielkim Księstwem Moskiewskim. Dwuletnia wojna litewsko-moskiewska (1507–1508) umocniła litewski stan posiadania na wschodzie.\nPolityka wewnętrzna.\n \"Osobne artykuły: Statut Ormian lwowskich i Wojna kokosza.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44918", "fragment_id": "656242/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt I Stary", "document_id": "656242", "start_index": 0.0, "parentId": 44918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.49680155515670776}, "uuid": "c6e55a04-6d73-4576-aab1-678e8398a087"}, {"page_content": "W 1540 roku Bernard Pretwicz ujawnił Bonie zawiązanie domniemanego spisku przez Marcina Zborowskiego, popartego przez 700 przedstawicieli szlachty wielkopolskiej. Spiskowcy po śmierci Zygmunta I Starego mieli zebrać wojsko i zmusić Zygmunta II Augusta do zagwarantowania ich przywilejów oraz odebrania duchowieństwu trzeciej części jego uposażenia, przeznaczając ją na obronę. Zborowski wszystkiego się wyparł, a nieznani sprawcy ciężko poranili Pretwicza.\nW czasach jego panowania sejm wydał w 1538 roku ustawę o przymusie wyzbycia się przez mieszczan posiadłości ziemskich, co spowodowało w konsekwencji zubożenie mieszczan. W 1543 roku sejm wydał ustawę odbierającą chłopom prawo wykupywania się od poddaństwa oraz zaostrzającą kary za opuszczenie wsi bez zgody pana.\nRozwaga i pokojowe usposobienie, przejawiające się też w tym, że Zygmunt I Stary starał się unikać konfliktów, sprawiły, że w chwili śmierci cieszył się ogólnym szacunkiem w kraju i za granicą. Król dożył 81 lat, co wiązało się z tym, że w kilku ostatnich latach życia nie wpływał już aktywnie na politykę, o której decydowała jego żona królowa Bona Sforza. Okres jego panowania określany jest w kulturze jako złoty wiek w Polsce.\nSprawy wyznaniowe.\n \"Osobne artykuły: Reformacja w Polsce i Tumult gdański 1525–1526.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44918", "fragment_id": "656242/4", "subtitle": "", "title": "Zygmunt I Stary", "parentId": 44918.0, "start_index": 6018.0, "document_id": "656242", "source": "wikipedia", "score": 0.28483831882476807}, "uuid": "7f40566c-6722-4f31-a2a7-069e5525c4da"}, {"page_content": "W drugiej połowie XV wieku z Węgier do Polski zaczęły przenikać prądy renesansowe. Zygmunt Stary zanim został królem, przebywał na dworze swojego brata króla Węgier Władysława II Jagiellończyka i tam miał okazje poznać idee renesansu na płaszczyźnie sztuki, dzięki czemu stał się potem oddanym mecenasem kultury.\nRzeczpospolita Obojga Narodów.\nW obliczu zagrażającego niebezpieczeństwa tureckiego król Zygmunt Stary nie chciał udzielić Węgrom poważniejszej pomocy, mimo tego że na ich tronie zasiadał jego bratanek Ludwik II. Dla polskiego króla ważniejsze było utrzymanie dobrych stosunków z Imperium Osmańskim. W 1526 armia węgierska została rozbita przez armię turecką w bitwie pod Mohaczem, w której oprócz 18 tys. rycerzy węgierskich zginęło także 3000 rycerzy polskich. Po tej klęsce nastąpiła na Węgrzech długotrwała wojna domowa, a wkrótce Królestwo Węgier rozpadło się na trzy części. W tym okresie do Polski wyemigrowało wielu Węgrów. W Tarnowie schronił się między innymi król Węgier Jan Zápolya, który zabiegał o poparcie polskich magnatów w odzyskaniu tronu. Kraków stał się dla Węgrów ważnym centrum kultury. W XVI wieku wydano w nim blisko 160 książek w języku węgierskim.\nOstatecznie Zápolya nie został faktycznym królem Węgier. Jego żoną została córka Zygmunta Starego Izabela. Jej oraz jej mężowi urodził się syn, który otrzymał imiona Jan Zygmunt. Został on po śmierci ojca władcą (z tytułem królewskim) będącego tureckim lennem Siedmiogrodu, chociaż na początku z powodu swej małoletności nie mógł sprawować władzy osobiście.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1731156", "fragment_id": "894648/2", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-węgierskie", "source": "wikipedia", "start_index": 3130.0, "document_id": "894648", "parentId": 1731156.0, "score": 0.44689005613327026}, "uuid": "2989beeb-4866-4298-a538-5e745ed1ceec"}, {"page_content": "W 1506 roku na zamku na koronę polską oczekiwał Zygmunt Stary. Ponownie na zamku przebywał w 1513 roku i mieszkał w nim miesiąc. W czasach panowania Zygmunta Starego w latach 40. XVI wieku zamek przebudowano na rezydencję w stylu renesansowym, przedkładając cechy reprezentacyjne nad obronne. Pracami kierował być może starosta mielnicki Nikodem Janowicz Świecko herbu Dąbrowa. Wieża wjazdowa na zamek niski była murowana, a w części południowo-zachodniej zamku dolnego zbudowano dwukomorowy piec. W tym też okresie nadsypano \"plateau\" części wzgórza w kierunku północnym i wschodnim, poszerzając obszar zajmowany przez zamek dolny i niwelując starszy wał. W południowo-wschodniej części poszerzonego wzgórza powstał nowy dom zamkowy. Wieża na zamku górnym, pierwotnie miała trzy kondygnacje i wieżyczkę, ganek wychodzący na dziedziniec. Druga kondygnacja była połączona z dwoma wychodzącymi poza lico basztami. Na dziedzińcu znajdowało się więzienie określane jako „izba czarna”. W 1545 na zamku więzieni w niej byli kniaziowie moskiewscy: Fiedor Owczyna, Jendrej Palecki, Michałko Oboleński. Po rozpoczęciu prac modernizacyjnych w izbie wielkiej wieży na zamku górnym umieszczono renesansowy piec kaflowy z dwiema wieżyczkami, wmontowano kasetonowy sufit i weneckie okna z herbami królewskimi, a do 1551 roku rozebrano baszty oraz wieżę drewnianą broniącą przejazdu z zamku niskiego na wysoki, na jej miejscu wzniesiono nowy murowany budynek mieszkalny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2129695", "fragment_id": "379909/3", "subtitle": "", "title": "Zamek w Mielniku", "parentId": 2129695.0, "start_index": 3441.0, "document_id": "379909", "source": "wikipedia", "score": 0.1160333901643753}, "uuid": "4fa1b853-62d1-4d8c-9ebb-665e849cffa5"}, {"page_content": "Aleksander Jagiellończyk zmarł bezpotomnie 19 sierpnia 1506 roku w wieku 45 lat. Został pochowany w katedrze wileńskiej. Wielkim księciem litewskim, a następnie królem polskim, obrany został wtedy jego młodszy brat Zygmunt I Stary (1506–1548).\nZygmunt Stary (1506-1548).\nSprawa zakonu krzyżackiego.\nW wyniku ostatniej wojny z zakonem krzyżackim (1519-1521) w 1525 roku doszło do podpisania traktatu krakowskiego. Zygmunt Stary zaakceptował przejście majątków i urzędów krzyżackich spod władzy kościelnej pod świecką i przyjął hołd lenny Albrechta Hohenzollerna jako luterańskiego księcia Prus. Polsce zaś traktat zapewnił prawo aneksji Prus Książęcych po wygaśnięciu rodu Albrechta po mieczu. W styczniu 1525 roku, gdy zrewoltowane pospólstwo i plebs luterański wystąpiły przeciwko biskupowi kujawskiemu Maciejowi Drzewickiemu, podważając prawa polskiego kościoła do jurysdykcji duchownej w Gdańsku, wybuchł tumult gdański. 17 kwietnia 1526 r. Zygmunt Stary na czele 8000 wojska wkroczył do Gdańska, uśmierzając bunt i ścinając jego przywódców.\nWojny polsko-litewsko-moskiewskie.\nWojna z Moskwą 1507–1508..\n \"Osobny artykuł: Wojna litewsko-moskiewska (1507–1508).\"\nZygmunt I Stary postanowił zaatakować, gdy władzę w Moskwie, po śmierci Iwana III, objął Wasyl III. Zygmunt I Stary porozumiał się z chanem krymskim Mengli I Girejem, nie uzyskał natomiast poparcia od inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego. Wojnę zakończył wieczysty pokój na zasadzie status quo ante, który został podyktowany zmianą sojuszu chana krymskiego i niezmienną postawą zakonu inflanckiego.\nWojna z Moskwą 1512–1522..\n \"Osobny artykuł: Wojna litewsko-moskiewska (1512–1522).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1500998", "fragment_id": "242583/4", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1492–1572)", "document_id": "242583", "start_index": 5308.0, "parentId": 1500998.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3607443571090698}, "uuid": "0e9f87f1-6b8f-447e-b7de-fdf4a0652490"}, {"page_content": "W wieku XVI stosunki polsko-tureckie były przeważnie pokojowe, a niekiedy wręcz przyjazne. W 1533 roku król Zygmunt Stary zawarł z sułtanem Sulejmanem bezprecedensowy traktat wieczysty, który o trzy lata wyprzedził analogiczny traktat zawarty przez Sulejmana z królem Francji Franciszkiem I. Sojusze z Francją i Polską stanowiły bowiem w szesnastym wieku fundament Osmańskiej polityki zagranicznej w Europie, zmierzającego do osaczenia Cesarstwa Habsburgów w sojuszu z Warszawą i Stambułem. W owym okresie korespondencja dworów w Krakowie i Konstantynopolu Obfitowała we wzajemne uprzejmości: w 1539 roku Sulejman zaprosił Zygmunta na uroczystości obrzezania dwóch synów i jednoczesny ślub córki. Trzy lata później Zygmunt Stary rozważał w liście do arcybiskupa gnieźnieńskiego możliwość zaproszenia sułtana na ślub młodego króla Zygmunta Augusta z Habsburżanką. W tym czasie zauważalne stało się zainteresowanie polskiej szlachty Wschodem. Jego przejawem stało się sprowadzanie m.in. z Turcji takich towarów jak broń biała, jedwab, odzież, dywany i przyprawy. Orientalizacja szczególnego wymiaru nabrała w przypadku szlacheckiego stroju i broni, co miało wpływ na późniejsze kształtowanie się tradycji sarmackiej.\nZasadniczą zmianę głównych kierunków polskiej polityki zagranicznej przyniosło zawarcie unii lubelskiej w 1569 roku. Korona stała się wówczas częścią wielkiego organizmu wielonarodowego z granicami zagrożonymi głównie przez Turcję i Moskwę. Spowodowało to osłabienie presji na realizację projektów przyłączenia dawnych ziem piastowskich – Śląska, Pomorza i Prus Książęcych. Konieczność obrony kresów spowodowała także powołanie stałej armii – najpierw była to obrona potoczna, potem zaś zastąpiło ją wojsko kwarciane. Wzrost zagrożeń o charakterze militarnym spowodował także umocnienie się pozycji hetmanów w Rzeczypospolitej.\nPanowanie Stefana Batorego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1800565", "fragment_id": "885401/7", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-tureckie", "parentId": 1800565.0, "start_index": 9142.0, "document_id": "885401", "source": "wikipedia", "score": 0.2754443287849426}, "uuid": "5c48d1c0-8e90-4989-b67d-707d7f0308f3"}, {"page_content": "Osobny majątek stworzyła druga małżonka króla Zygmunta I Starego – królowa Bona – inwestując po 1518 roku swój posag w nabycie nieruchomości w zacofanych ziemiach Polski oraz w wykup zastawionych królewszczyzn. Powiększała swoją własność uzyskując nadania królewskie na przyłączonym do Korony w 1526 roku Mazowszu oraz wymuszając od litewskich magnatów zwrot części bezprawnie dzierżonych dóbr jagiellońskich w Wielkim Księstwie Litewskim. Na skutek racjonalnej polityki gospodarczej podnoszącej poziom cywilizacyjny posiadanych majątków i korzystnych wymian nieruchomości Bona zgromadziła duży majątek, przynoszący jej roczny dochód 54 000 złotych w Polsce i 34 000 złotych na Litwie. Ponadto czerpała roczne dochody w wysokości 20 000 złotych ze swoich rodowych majątków w Bari. Z dochodów tych sfinansowała dalsze inwestycje w posiadanych nieruchomościach oraz budowę i unowocześnienie twierdz broniących Podola od strony Tatarów i Mazowsza od strony Prus.\nPomimo że sejm 1538 roku w reakcji na konflikt z królem w czasie wojny kokoszej ograniczył możliwość wykupu zastawionych królewszczyzn przez króla znosząc procedurę dowodzenia przez szlachtę praw do ziemi i uznał dobra królowej Bony za dzierżawioną przez nią własność Korony, król Zygmunt I Stary zakończył swoje panowanie z uporządkowanymi i wzrastającymi dochodami koronnymi oraz rezerwami finansowymi. W czasie jego panowania znacznie zwiększył się także osobisty majątek ruchomy monarchy, składający się z klejnotów i dzieł sztuki bardzo dużej wartości.\nWalka parlamentarna o reformę finansową w XVI wieku – ruch egzekucyjny.\nFormułowanie postulatów skarbowych i finansowych ruchu egzekucyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37302", "fragment_id": "180349/68", "subtitle": "", "title": "Jagiellonowie", "document_id": "180349", "start_index": 93365.0, "parentId": 37302.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19835640490055084}, "uuid": "cc2f6ad6-1522-4991-903f-5f02c8adf78a"}, {"page_content": "Panowanie Kazimierza Jagiellończyka (1447–1492).\nPanowanie Kazimierza Jagiellończyka jako króla polski należało do najdłuższych w dziejach królestwa. Trwało 45 lat i przypadało na zmierzch gotyku w Polsce, krystalizację instytucji demokracji szlacheckiej oraz supremację szlachty nad innymi stanami. Wstąpił na tron Polski dopiero po trzech latach od śmierci swego brata Władysława III pod Warną w 1444 roku. Miało to na celu uzyskanie od możnych polskich lepszych warunków unii dla Wielkiego Księstwa Litewskiego, w którym rządził od 1440 roku. Był to też okres wojny trzynastoletniej (1454–1466) z Zakonem Krzyżackim, w wyniku której Polska po podpisaniu pokoju toruńskiego odzyskała Pomorze Gdańskie, Warmię i ziemie chełmińską oraz michałowską. Dzieje tej wojny wiążą się z przyznaniem szlachcie przywileju cerekwicko-nieszawskego w 1454 roku, który nakazywał królowi pytać szlachtę o pozwolenie zwołania pospolitego ruszenia czy nałożenia nowych podatków, co w znaczny sposób ograniczyło prerogatywy króla i wzmocniło szlachtę. Panowanie Kazimierza w Królestwie Polskim i Wielkim Księstwie Litewskim było czasem, w którym państwo polsko-litewskie uzyskało status mocarstwa w środkowej Europie. Był to także okres rozwoju kultury i sztuki, z którym wiążą się nazwiska Jana Długosza, Wita Stwosza, Kallimacha czy Wojciecha z Brudzewa. Dziećmi Kazimierza IV byli m.in. Jan Olbracht, Aleksander Jagiellończyk i Zygmunt Stary, kolejno po sobie następujący królowie Polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=690861", "fragment_id": "853549/28", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1386–1492)", "source": "wikipedia", "start_index": 32931.0, "parentId": 690861.0, "document_id": "853549", "score": 0.2141972780227661}, "uuid": "380d0be7-9ed6-4571-8714-d35f71e01941"}, {"page_content": "W XIV wieku za panowania Kazimierza Wielkiego wzniesiono murowany zamek otoczony murem obronnym z bramą od zachodu. Wybudowano pierwszy gotycki pałac dla króla oraz basztę żydowską. Zamek, leżący na królewskim szlaku z Krakowa do Wilna, cieszył się zainteresowaniem i opieką Jagiellonów. Tu pod kuratelą Jana Długosza wychowali się synowie Kazimierza Jagiellończyka.\nOkoło 1520 roku Zygmunt Stary zapoczątkował przebudowę zamku na okazałą renesansową rezydencję królewską, zatrudniając między innymi włoskich mistrzów sprowadzonych z Krakowa. Wybudowano nową bramę z wieżą, czworoboczną basztę, kamienicę Grodzką, podwyższono pałac królewski ozdabiając go attykami.\nW 1569 roku w murach zamku obradował sejm, na którym podpisano akt unii polsko-litewskiej – unię lubelską. 19 lipca 1569 na sejmie w Lublinie książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi II Augustowi, co obecny wówczas Jan Kochanowski opisał w utworze \"Proporzec albo hołd pruski\".\nPomiędzy 1635 a 1642 rokiem pod kierunkiem Jana Cangerle zamek prawdopodobnie wyremontowano. W 1648 w zamku kierował działaniami wojennymi król Jan Kazimierz. W latach 1655–1657 zamek zajmowały wojska szwedzkie, węgierskie i moskiewskie, co doprowadziło do jego ogromnych zniszczeń[]. Podczas działań wojennych budynek spłonął i zawalił się. Ocalały jedynie najstarsze budowle – kaplica i donżon. W 1743 starosta Jakub Zamoyski wzniósł nowe budynki kancelarii i archiwum, a w 1773 budynek dawnej bramy wjazdowej został przebudowany na cele mieszkalne przez starostę Wincentego Potockiego[].\nOd zaborów do 1954: więzienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1001608", "fragment_id": "1393757/1", "subtitle": "", "title": "Zamek w Lublinie", "document_id": "1393757", "start_index": 1371.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1001608.0, "score": 0.08053272217512131}, "uuid": "1b87ca3c-9e55-4ad6-bf33-155824132991"}]}
{"id": "q_743", "question": "Jaką nazwę nosi dolegliwość występująca na statkach, będąca wynikiem braku koordynacji między zmysłem wzroku i zmysłem równowagi?", "answer": [{"page_content": "Choroba lokomocyjna (kinetoza, choroba ruchu) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;kinetosis&lt;/&gt;) – schorzenie wywołane podczas poruszania się dowolnymi środkami transportu. Przyczyną jest brak zgodności bodźców, sygnałów wzrokowych i błędnika, odbieranych przez mózg. Podczas jazdy wzrok nie odbiera zmiany otoczenia, jednak błędnik, jako narząd równowagi, odnotowuje zmiany położenia ciała, dlatego mózg odbiera sprzeczne sygnały. Reaguje jednak na inne siły powstające podczas jazdy (hamowanie, przyspieszanie, kiwanie), co w efekcie skutkuje brakiem zgodności tych bodźców z określoną sytuacją. Podczas płynięcia statkiem objawy najczęściej występują pod pokładem, kiedy wzrok nie odbiera bodźców, które mózg interpretowałby jako kołysanie (np. nieruchome wnętrze kajuty) przy jednoczesnych długotrwałych bodźcach z błędnika wykrywającego zmienne przeciążenia wywołane kołysaniem – tu również występuje niezgodność bodźców dostarczanych przez zmysł wzroku i równowagi powodujące tę chorobę.\nSprzeczność sygnałów autonomiczny system nerwowy interpretuje jako objawy zatrucia, stąd wywołuje wymioty, by oczyścić organizm z domniemanej toksyny. Choroba zwykle ustępuje wkrótce po zakończeniu podróży i nie daje powikłań, jednak w ciężkich przypadkach może dojść do wycieńczenia.\nObjawy.\nObjawy początkowe to:\nzaś późniejsze to: \nOsoby mające dolegliwości związane z chorobą lokomocyjną powinny:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185885", "fragment_id": "5994/0", "subtitle": "", "title": "Choroba lokomocyjna", "document_id": "5994", "start_index": 0.0, "parentId": 185885.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "ac78ac0a-3bcd-4eb7-be35-20befff8dcfc"}, {"page_content": "Zmysł równowagi – umożliwia czucie położenia ciała w przestrzeni. Mieści się w błędniku błoniastym, w uchu wewnętrznym. Tworzą go dwa narządy otolitowe: woreczek i łagiewka oraz 3 kanały półkoliste.\nWedług teorii ewolucji zmysł równowagi (a także zmysł słuchu) wywodzi się z organu linii bocznej.\nMinimalne odczuwalne odchylenie od pionu ciała ludzkiego wynosi około 2–3°, natomiast minimalne odczuwalne przez człowieka przyspieszenie liniowe wynosi 0,15 m/s². Narząd równowagi ma tzw. okres bezwładności, który jest związany z nagłą zmianą przyśpieszenia działającego na człowieka (np. po gwałtownym hamowaniu w samochodzie przez pewien czas trwa wrażenie ruchu) i wynosi on od 5 do 30 sekund.\nNarządy otolitowe.\nW każdym narządzie otolitowym (łagiewce i woreczku) znajduje się struktura czuciowa zwana plamką. Plamka składa się z nabłonka wraz z włoskowatymi komórkami czuciowymi oraz z błony, w której umieszczone są elementy otolitowe (są to kryształki CaCO3 zwane też kamyczkami błędnikowymi). Zadaniem plamki jest wykrywanie przyspieszenia liniowego. Ze względu na jej ułożenie (pionowe w woreczku i poziome w łagiewce) woreczek jest czuły na zmiany przyspieszenia w kierunku pionowym (np. grawitacja), zaś łagiewka wykrywa odchylenia głowy od pionu.\nReceptory w narządach otolitowych są wrażliwe na ruchy o niskiej częstości, które są jedną z przyczyn choroby lokomocyjnej.\nPrzewody półkoliste.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500769", "fragment_id": "1559008/0", "subtitle": "", "title": "Zmysł równowagi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 500769.0, "document_id": "1559008", "score": 0.27450254559516907}, "uuid": "93281b8d-cefc-4e90-9a71-ccebbecff1d0"}, {"page_content": "Nawietrzność – zjawisko występujące na statkach z napędem żaglowym, polegające na dążeniu jednostki do skręcania w kierunku, z którego wieje wiatr (ostrzenia), mimo neutralnego położenia steru. Zachowanie takie jest spowodowane brakiem zrównoważenia żaglowego, co może być stałą cechą jednostki, lub skutkiem celowego działania.\nPrzyczyna nawietrzności.\nRównowaga kursowa jachtu zależy od wzajemnego położenia środka ożaglowania (SOż) oraz środka bocznego oporu SBO. W ogólności nawietrzność występuje, gdy SOż przesunięty jest w kierunku rufy względem SBO. Powstaje wtedy moment powodujący ostrzenie jachtu.\nWpływ na powstawanie nawietrzności ma zarówno ożaglowanie jak i kształt części podwodnej kadłuba. Niewielką nawietrzność uznaje się za cechę pozytywną, zwiększającą bezpieczeństwo żeglugi, ponieważ przy utracie kontroli nad sterem powoduje samoczynną stabilizację kursu jednostki na granicy kąta martwego. Zbyt duża nawietrzność jest niepożądana, utrudnia manewrowanie i wymaga stałego wychylenia steru od pozycji neutralnej, co zwiększa opór hydrodynamiczny jednostki.\nSposoby wywoływania nawietrzności.\nIstnieją sposoby celowego wywoływania nawietrzności jachtu poprzez działanie sternika lub całej załogi. W ogólności sprowadzają się one do wpływania na położenie SOż lub SBO. Poniżej opisano kilka z nich.\nDziałania mające na celu przesunięcie SOż w kierunku rufy:\nDziałania mające na celu przesunięcie SBO w kierunku dziobu:\nPodczas projektowania jachtu konstruktor stara się zaplanować ożaglowanie dla jednostki oraz kształt kadłuba w taki sposób, aby jacht był zrównoważony, jednakże w przypadkach samodzielnych modyfikacji takich jak np. zmiana ożaglowania (jego typu, powierzchni, czy kroju) lub kształtu kadłuba, może wystąpić nawietrzność lub zawietrzność jednostki.Zjawiskiem przeciwnym nawietrzności jest zawietrzność, a w transporcie lądowym zjawiskami podobnymi do nich są nadsterowność i podsterowność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84873", "fragment_id": "642156/0", "subtitle": "", "title": "Nawietrzność", "parentId": 84873.0, "start_index": 0.0, "document_id": "642156", "source": "wikipedia", "score": 0.16257667541503906}, "uuid": "2b1a2379-979c-405a-9a7b-50f08c670232"}, {"page_content": "Zawietrzność – zjawisko występujące na statkach z napędem żaglowym, polegające na dążeniu jednostki do skręcania w kierunku przeciwnym do kierunku, z którego wieje wiatr (odpadania), mimo neutralnego położenia steru. Zachowanie takie jest spowodowane brakiem zrównoważenia żaglowego, co może być stałą cechą jednostki, lub skutkiem celowego działania.\nPrzyczyna zawietrzności.\nRównowaga kursowa jachtu zależy od wzajemnego położenia środka ożaglowania (SOż) oraz środka bocznego oporu SBO. W ogólności zawietrzność występuje, gdy SOż przesunięty jest w kierunku dziobu względem SBO. Powstaje wtedy moment powodujący odpadanie jachtu.\nWpływ na powstawanie zawietrzności ma zarówno ożaglowanie jak i kształt części podwodnej kadłuba. Zawietrzność uznaje się zwykle za cechę niepożądaną, stwarzającą zagrożenie w przypadku utraty kontroli nad sterem - jednostka zaczyna wówczas zmieniać szybko kurs na pełniejszy. Może to spowodować nadmierny przechył wywołany wzrostem siły przechylającej i w skrajnych przypadkach wywrotkę jednostki. Stała zawietrzność jachtu utrudnia manewrowanie i wymaga stałego wychylenia steru od pozycji neutralnej, co zwiększa opór hyrodynamiczny jednostki.\nSposoby wywoływania zawietrzności.\nIstnieją sposoby celowego wywoływania zawietrzności jachtu poprzez działanie sternika lub całej załogi. W ogólności sprowadzają się one do wpływania na położenie SOż lub SBO. Poniżej opisano kilka z nich.\nDziałania mające na celu przesunięcie SOż w kierunku dziobu:\nDziałania mające na celu przesunięcie SBO w kierunku rufy:\nPodczas projektowania jachtu konstruktor stara się zaplanować ożaglowanie dla jednostki oraz kształt kadłuba w taki sposób, aby jacht był zrównoważony, jednakże w przypadkach samodzielnych modyfikacji takich jak np. zmiana ożaglowania (jego typu, powierzchni, czy kroju) lub kształtu kadłuba, może wystąpić nawietrzność lub zawietrzność jednostki.Zjawiskiem przeciwnym zawietrzności jest nawietrzność, a w transporcie lądowym zjawiskami podobnymi do nich są nadsterowność i podsterowność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84875", "fragment_id": "642157/0", "subtitle": "", "title": "Zawietrzność", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "642157", "parentId": 84875.0, "score": 0.1852698028087616}, "uuid": "fa7d186a-a2e8-4ba3-b9c2-35371c72a851"}, {"page_content": "Inercja statku to zjawisko polegające na trudnościach w manewrowaniu statkiem wynikające z:\nObjawy inercji.\nNajwyraźniejszym objawem inercji jest kłopot z zatrzymaniem statku. Statek handlowy, załadowany, idący z pełną prędkością (kilkanaście węzłów, 20–40 km/h) po zatrzymaniu silnika będzie posuwał się naprzód jeszcze przez kilkanaście-kilkadziesiąt minut i przepłynie kilka mil. Użycie silnika pracującego wstecz znacznie zmniejsza ten dystans, ale na wielu statkach przesterowanie silnika na pracę wstecz wymaga kilkunastominutowego przygotowania.\nRównież nadanie prędkości statkowi zajmuje sporo czasu, co jest poważnym utrudnieniem w sytuacjach, kiedy na statek działa silny prąd lub silny wiatr.\nUrządzenia hamujące.\nKonstruktorzy próbowali zbudować urządzenia hamujące statki (najczęściej zwiększające opór) takie jak: rozchylane dzioby, dodatkowe płetwy, rozchylane płetwy steru, a także pędniki skierowane w przód. Ze względu na olbrzymie siły potrzebne do hamowania statku, urządzenia takie nie znalazły praktycznego zastosowania.\nAwaryjne zatrzymywanie statku.\nNajskuteczniejszym sposobem skrócenia drogi hamowania klasycznego statku jest naprzemienne przekładanie płetwy sterowej w skrajne położenia. Siła hamująca na płetwie steru i powstała na skutek częściowego posuwania się statku pod kątem do jego diametralnej pozwala na zmniejszenia drogi hamowania. Ze względu na podobieństwo ruchów płetwy steru do płetwy ogonowej ryby, sposób ten znany jest jako \"fishtailing\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;fish tail&lt;/&gt; – ogon ryby). \nJeżeli sytuacja pozwala, zamiast hamowania stosuje się silną zmianę kursu (cyrkulację).\nPrzykłady.\nTankowiec (z ładunkiem 200 tys. ton), przy hamowaniu pracą napędu „cała wstecz”, na zatrzymanie potrzebuje:\nPowyższe dane są uśrednione.Zbiornikowiec o nośności 193 tys. ton (długość 300 m) na zatrzymanie z prędkości 12,7 węzła (23,5 km/h) manewrem maszyny „cała wstecz” potrzebuje 3900 m, przy zastosowaniu techniki \"fishtailing\" droga hamowania wynosi 1620 m.\nCyrkulacja: Średnica cyrkulacji taktycznej (w uproszczeniu: ilość miejsca, potrzebna na wykonanie zwrotu o 360 stopni), dla wspomnianego tankowca o nośności 200 tys. ton wynosi około 1100 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1289172", "fragment_id": "1146128/0", "subtitle": "", "title": "Inercja statku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1289172.0, "document_id": "1146128", "score": 0.08185391128063202}, "uuid": "9128a1bd-45ef-4a5c-89e8-e1cf58c91e7e"}, {"page_content": "Sternikiem na statku, a jednocześnie mentorem Człowieka jest Rozum. Przypomina mu nieustannie o jego powołaniu, obowiązkach, konieczności samodyscypliny i niejednokrotnie bolesnych samoograniczeń. Załogę statku dopełniają Zmysły, będące w nieustannym konflikcie z Rozumem. Typowe dla \"autos sacramentales\" rozszczepienie Człowieka na części składowe doskonale dramatyzuje opowiadaną historię, ale i samą istotę człowieka, sprawiając, że akcja rozgrywa się jednocześnie na dwóch planachː zewnętrznym – na wyspie i wewnętrznym – w ludzkiej psychice. Aby prawidłowo funkcjonować Człowiek musi zachować równowagę pomiędzy Rozumem a Zmysłami. Sytuacja ta przypomina stosunki panujące na ówczesnym dworze królewskim Hiszpanii. Władca (Człowiek) dąży do tego, by zapanować nad ambicjami sprawującego najwyższą władzę faworyta-pierwszego ministra (Rozum) i ministrów-dworaków (Zmysły), którzy starają się znaleźć jak najbliżej króla, wpływać na podejmowane przezeń decyzje, zabiegać o jego łaskę, swoją pozycję i korzyści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4306307", "fragment_id": "1508304/5", "subtitle": "", "title": "Magia grzechu", "parentId": 4306307.0, "start_index": 5280.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1508304", "score": 0.18981917202472687}, "uuid": "b640b911-efc8-4cec-a96c-9e3c296f378c"}, {"page_content": "Zrównoważenie żaglowe – (in. równowaga kierunkowa) stan fizyczny uzyskiwany na statkach o napędzie żaglowym, w którym układ siły aerodynamicznej, działającej na ożaglowanie i siły hydrodynamicznej działających na część zanurzoną kadłuba, nie powoduje zmiany kursu jednostki przy neutralnym położeniu steru i prawidłowym ustawieniu żagli.\nZrównoważenie żaglowe uzyskujemy, gdy siła aerodynamiczna przyłożona do środka ożaglowania (SOż) działa współliniowo (w rzucie z góry) z siłą hydrodynamiczną przyłożoną do środka bocznego oporu (SBO). W takiej sytuacji nie powstaje moment skręcający i jednostka płynie bez wychylenia steru po linii prostej.\nPodczas projektowania jachtu konstruktor dobiera ożaglowanie oraz kształt kadłuba w taki sposób, aby uzyskać zrównoważenie żaglowe. Zadanie to nie jest proste, ze względu na trudności w ustaleniu położenia SBO i SOż. Jacht zrównoważony wymaga mniej uwagi ze strony sternika (zwłaszcza podczas żeglugi morskiej).\nBrak zrównoważenia żaglowego powoduje nawietrzność lub zawietrzność w zależności od wzajemnego położenia SOż oraz SBO. W transporcie lądowym zjawiskami podobnymi są nadsterowność i podsterowność.\nNa jachtach mieczowych można uzyskiwać zrównoważenie żaglowe poprzez zmianę pozycji miecza (np. podnoszenie do pozycji pośredniej, opuszczenie miecza dodatkowego). Odpowiednia konfiguracja mieczy pozwala utrzymać dowolny kurs bez wychylania płetwy steru. Na jednostkach wielomasztowych zrównoważenie żaglowe uzyskuje się poprzez odpowiednie rozmieszczanie żagli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84893", "fragment_id": "642164/0", "subtitle": "", "title": "Zrównoważenie żaglowe", "parentId": 84893.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642164", "score": 0.1821158230304718}, "uuid": "818114b6-a3dc-41cb-a1b0-97d097648b29"}, {"page_content": "Wada wzroku (łac. \"vitium visus\") – niezdolność oka do tworzenia prawidłowo zogniskowanego obrazu na plamce żółtej lub centralnej części siatkówki bez udziału akomodacji.\nPrawidłowe ogniskowanie obrazu nosi nazwę emetropii. Każda wada, która doprowadza do nieprawidłowego ogniskowania obrazu nosi nazwę ametropii. W przypadku ogniskowania obrazu za siatkówką powstaje stan zwany nadwzrocznością (zwaną także dalekowzrocznością).\nW przypadku powstawania ogniskowanego obrazu przed siatkówką dochodzi do krótkowzroczności.\nW przypadku zmian spowodowanych wiekiem, doprowadzających do stwardnienia soczewki, dochodzi do wady nazywanej starczowzrocznością, polegającej na upośledzeniu ogniskowania obrazu w przypadku patrzenia na przedmioty blisko położone przed gałką oczną.\nAstygmatyzm jest wadą wynikająca z występowania nieprawidłowego ogniskowania obrazu wskutek zmian krzywizn rogówki.\nW języku potocznym wadą wzroku określa się także szereg zaburzeń, takich jak: tritanopia, deuteranopia, protanopia, monochromatyzm, które w istocie są zaburzeniami widzenia barwnego, a nie wadą wzroku, gdyż ogniskowanie w tych wypadkach jest prawidłowe.\nObjawy chorobowe.\nRozpoznanie u osoby dorosłej nie nastręcza zwykle trudności (chory sam zauważa kłopoty w ostrości widzenia). Istnieją jednak osoby nie zwracające uwagi na zaburzenia widzenia i w tych wypadkach najczęstszym objawem są przewlekłe bóle głowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=611588", "fragment_id": "820071/0", "subtitle": "", "title": "Wada wzroku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "820071", "parentId": 611588.0, "score": 0.15845797955989838}, "uuid": "dafa4fd7-c89c-4426-9cbc-242e72f227e6"}, {"page_content": "Propriocepcja, kinestezja, zmysł kinestetyczny, czucie głębokie – zmysł orientacji ułożenia części własnego ciała. Receptory tego zmysłu (proprioreceptory) ulokowane są w mięśniach, ścięgnach i stawach. Dostarczają mózgowi informacji o tonusie mięśniowym. Dzięki temu zmysłowi mózg wie, jak ułożone są kończyny bez patrzenia na nie.\nUkład propriocepcji odbiera bodźce związane z uciskiem, rozciągnięciem, ustawieniem i ruchem ciała wobec siebie. Prawidłowa integracja w obrębie tego układu jest niezbędna do dobrego rozwoju odruchów (rozwój reflektoryczny), planowania i prowadzenia ruchu, regulacji napięcia mięśniowego i koordynacji pracy mięśni, a także wyższych czynności umysłowych, przede wszystkim związanych ze schematem ciała. Niedostatek informacji proprioceptywnej może być częściowo kompensowany wzrokiem. Osoby, które mają uszkodzony układ czucia głębokiego (proprioceptywnego), dostarczają sobie więcej bodźców przez zwiększone napięcie mięśniowe (np. bardzo mocno trzymają ołówek) lub przez ruchy stereotypowe. Mają problemy zarówno ze stabilizacją, jak i dysocjacją, np. mają trudności w oddzielaniu pracy rąk od pracy tułowia podczas pisania.\nBez informacji o tym, jak zachowuje się ciało, koordynacja wzrokowo-ruchowa byłaby niemożliwa. Na przykład gdy wchodzimy po schodach, mózg musi otrzymywać dane o tym, czy stopa już stanęła na kolejnym stopniu, czy jest równo ułożona, czy można się na niej oprzeć. Dopiero wtedy wysyła informacje do drugiej nogi o tym, że ma się poruszyć, jednocześnie przenosi ciężar ciała na pierwszą nogę itd. Informacja zwrotna jest konieczna do sprawnego wykonywania skoordynowanych ruchów.\nZa koordynację wzrokowo-ruchową odpowiedzialny jest móżdżek, który dostaje informacje także z błędnika błoniastego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1496794", "fragment_id": "241524/0", "subtitle": "", "title": "Propriocepcja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "241524", "parentId": 1496794.0, "score": 0.21589849889278412}, "uuid": "e5d4775b-acec-464d-b915-36d0e0d64a49"}, {"page_content": "Zmysł – zdolność do odbierania bodźców przez istoty żywe, uzyskiwana dzięki reakcji odpowiednich narządów zmysłów na konkretny rodzaj bodźców, płynących doń z otoczenia. Wszystkie narządy zmysłu są częścią układu nerwowego danego organizmu i działają z wykorzystaniem odpowiednich receptorów, wysyłających informację o ich pobudzeniu do odpowiednich analizatorów wrażeń zmysłowych, umiejscowionych w korze mózgu (np. kora wzrokowa, kora ruchowa).\nDzięki neuroplastyczności struktura i funkcje narządów mogą ulegać zmianom, co umożliwia substytucję sensoryczną, wykorzystywaną m.in. przez niewidomych (twórca pojęcia: Paul Bach-y-Rita).\nZmysły u człowieka.\nDawniej u człowieka i większości innych zwierząt wyróżniano 5 podstawowych zmysłów; model ten wypracował Arystoteles. Niedawne badania dowodzą jednak, że tych zmysłów istnieje znacznie więcej, co najmniej dziewięć. „Brakujące” cztery (albo więcej) składają się z receptorów dawniej zaliczanych do zmysłu dotyku, jednakże ostatecznie będących zbyt złożonymi, aby nie być wyodrębnionymi. Można się spotkać nawet z teorią, wedle której istnieje 21 zmysłów.\nZmysły „tradycyjne”.\n1. wzrok – związany z okiem, umożliwia rozpoznawanie fal elektromagnetycznych w widzialnym zakresie (światła). Ponieważ jedne receptory odpowiedzialne są za rozpoznawanie koloru (częstotliwość fali), a inne za rozpoznawanie jasności (zob. np. natężenie oświetlenia), można wzrok uważać za zmysł składający się z dwóch osobnych zmysłów (zob. widzenie fotopowe, widzenie skotopowe, widzenie mezopowe).\n2. słuch – odbieranie dźwięków za pomocą ucha, w którym drgania powietrza (fale akustyczne) są zamieniane na wrażenia słuchowe. Jest rozpoznawane natężenie fali (głośność) i częstotliwość fali (wysokość dźwięku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143008", "fragment_id": "7459/0", "subtitle": "", "title": "Zmysł", "document_id": "7459", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 143008.0, "score": 0.16485363245010376}, "uuid": "fafe78dc-702a-4ea5-a081-3a730b3c77be"}]}
{"id": "q_744", "question": "Stent to rodzaj implantu wewnątrznaczyniowego czy też sztuczna kończyna górna?", "answer": [{"page_content": "Stent – implant medyczny stosowany do utrzymania światła poszerzanych naczyń krwionośnych lub narządów rurowych. Ma kształt walca i strukturę cienkiej siateczki, najczęściej zbudowaną ze stali nierdzewnej 316 LVM, stopu chromowo-kobaltowego albo włókien syntetycznych umieszczana wewnątrz naczynia krwionośnego lub narządu rurowego w celu przywrócenia jego drożności. Elastyczność zapewnia specjalna konstrukcja z falistymi połączeniami zygzakowatych drucików (ang. strut) stanowiących właściwe rusztowanie o właściwościach auksetycznych.\nRodzaje stentów.\nStent wieńcowy jest używany najczęściej w angioplastyce tętnic wieńcowych, podczas których stosuje się stent z gołego metalu (BMS), stent uwalniający lek (DES), stent wchłanialny, biodegradowalny (resorbowalny), stent do podwójnej terapii. Zastosowanie stentu było przełomem w kardiologii interwencyjnej choroby niedokrwiennej serca. Duży wkład w rozwój leczenia choroby wieńcowej z zastosowaniem stentów ma Julio Palmaz. Obecnie w Polsce ponad 80% zabiegów angioplastyki wieńcowej przebiega z implantacją stentu aby zapobiec ich ponownemu zamknięciu po rozszerzeniu (PTCA) (dane Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego). Zmiażdżycowane naczynie jest słabsze, a umieszczenie wewnątrz niego stentu (rusztowania) zabezpiecza przed „zapadnięciem się” osłabionych ścian.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300846", "fragment_id": "1407619/0", "subtitle": "", "title": "Stent", "document_id": "1407619", "start_index": 0.0, "parentId": 300846.0, "source": "wikipedia", "score": 0.849563479423523}, "uuid": "6ddf30f8-9415-4f9a-81c7-8435d095745a"}, {"page_content": "Stentgraft (proteza naczyniowa) to rodzaj stentu naczyniowego z powłoką z tkaniny, która tworzy zamkniętą rurkę, ale jest rozszerzalna jak goły stent metalowy. Stenty pokryte są stosowane w zabiegach chirurgicznych wewnątrznaczyniowych, takich jak naprawa tętniaka. Stentgrafty z fenestracją są obecnie powszechnie stosowane w otwartych i wewnątrznaczyniowych zabiegach aortalnych w celu dostarczenia życiowym organom organizmu niezbędnego dopływu utlenionej krwi. Są również stosowane w leczeniu zwężeń w przeszczepach naczyniowych i przetokach stosowanych do hemodializy.\nStenty okrężnicy i stenty przełyku to paliatywne leczenie zaawansowanego raka okrężnicy i przełyku w celu utrzymania drożności tych organów.\nStent do drenażu dróg żółciowych i drenażu trzustki zapewniają drenaż trzustki i żółci z pęcherzyka żółciowego, trzustki i dróg żółciowych do dwunastnicy np. we wstępującym zapaleniu dróg żółciowych w niedrożności z powodu kamieni żółciowych.\nStent moczowodowy służy do zapewnienia drożności moczowodu, który może być zablokowany np. kamieniem nerkowym, lub guzem w procesie nowotworowym. Zapobiega uszkodzeniu zablokowanej nerki do czasu wykonania procedury usunięcia kamienia.\nStenty dróg oddechowych, stosowane w leczeniu zwężeń krtaniowo-tchawiczych, mogą być zrobione z silikonu lub metalu. Dzielą się one na dwa typy: samorozprężalne stenty wewnątrzkrtaniowe/wewnątrztchawicze oraz stenty T w postaci rurki z zewnętrznym ramieniem. Te pierwsze powinny być zakładane jedynie w leczeniu krótkoterminowym lub paliatywnym ze względu na tendencję do migrowania i prowokowanie narastania ziarniny, co skutkuje złymi długoterminowymi efektami leczenia, utrudnia także dalsze leczenie chirurgiczne.\nEtymologia i historia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300846", "fragment_id": "1407619/2", "subtitle": "", "title": "Stent", "parentId": 300846.0, "start_index": 2667.0, "document_id": "1407619", "source": "wikipedia", "score": 0.9172118902206421}, "uuid": "fb4e357f-29e9-4434-a715-97ee1efe6b94"}, {"page_content": "Następnym kamieniem milowym była implantacja samorozprężalnego stentu w 1986, oraz w 1987 pierwsza ludzka implantacja stentu rozprężalnego balonem podczas udrażniania zamkniętej lewej tętnicy biodrowej wspólnej i w grudniu tego roku do tętnicy wieńcowej podczas udrażniania zamkniętej prawej tętncy wieńcowej. Stenty wieńcowe akceptację FDA uzyskały w 1994.\nWczesne doświadczenia kliniczne wykazały w niektórych przypadkach zakrzepicę w stencie w ciągu pierwszych trzech tygodni po implantacji, pomimo stosowania acenokumarolu i aspiryny. Zastosowanie ultrasonografii wewnątrznaczyniowej i balonu wysokociśnieniowego poprawiło wyniki.\nWskaźnik użycia stentów w przezskórnej rewaskularyzacji wieńcowej wzrósł z 10 do 70% w ciągu kilku lat.\nProtezy wewnątrznaczyniowe dzieli się najczęściej na klasyczne stenty metalowe (BMS – bare metal stents) i stenty uwalniające lek (DES – drug-eluting stents lub DCS – drug-coated stents).\nStenty niepowlekane, z gołego metalu (BMS) zostały szybko uzupełnione powłokami uwalniającymi leki. Okazało się, że istnieją pewne ograniczenia w kontrolowanym dostarczaniu przez DES odpowiedniej ilości leków w odpowiednim czasie. Dodatkowo lek musi wykazywać zdolność do:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5220189", "fragment_id": "1082013/3", "subtitle": "", "title": "Stent uwalniający lek", "source": "wikipedia", "start_index": 3807.0, "document_id": "1082013", "parentId": 5220189.0, "score": 0.6672294735908508}, "uuid": "714d36e9-de04-45c6-be90-e6af2a9d7b21"}, {"page_content": "Chirurgia naczyniowa, angiochirurgia – dział chirurgii zajmujący się zabiegami operacyjnymi naczyń krwionośnych (tętnic i żył) oraz limfatycznych. Zakres tej specjalizacji obejmuje leczenie operacyjne, wewnątrznaczyniowe i zachowawcze układu naczyniowego, w tym: trombektomię, skleroterapię żył, pomostowanie tętnic, udrożnianie tętnic, sympatektomię, angioplastykę, implantację stentów, embolizację naczyń, leczenie trombolityczne, leczenie stopy cukrzycowej, leczenie obrzęku chłonnego, amputacje u chorych z niedokrwieniem kończyn dolnych, wytwarzanie dostępu naczyniowego dla celów hemodializy.\nW Polsce chirurgia naczyniowa jest specjalizacją lekarską trwającą 6 lat (2 lata modułu podstawowego z chirurgii ogólnej i 4 lata modułu specjalistycznego z chirurgii naczyniowej). Jest to jedna z wzajemnie uznawanych specjalizacji w krajach Unii Europejskiej. Konsultantem krajowym chirurgii naczyniowej od 14 kwietnia 2022 roku jest prof. dr hab. n. med. Wacław Bernard Kuczmik.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72960", "fragment_id": "647793/0", "subtitle": "", "title": "Chirurgia naczyniowa", "parentId": 72960.0, "start_index": 0.0, "document_id": "647793", "source": "wikipedia", "score": 0.26777541637420654}, "uuid": "ab76b653-6ff1-49e2-bc8c-bd13b1cec0d5"}, {"page_content": "Pochodzenie słowa stent wywodzi się prawdopodobnie od nazwiska londyńskiego dentysty Charlesa Stenta, znanego ze swoich prac w dziedzinie ulepszania produkcji protez.\nPierwsze znane użycie słowa „stent” do opisania tego elementu miało miejsce w 1916, kiedy holenderski chirurg plastyczny opisał, w jaki sposób użył masy wyciskowej wynalezionej w 1856 przez Stenta jako matrycy, wokół której formowana była tkanka w procesie odbudowy strzaskanej twarzy.\nPierwsze (samorozprężające się) „stenty” wprowadził w praktyce medycznej w 1986 Ulrich Sigwart w Lozannie. Były początkowo nazywane „Wallstents” od nazwiska ich wynalazcy, Hansa Wallsténa.\nJako że stent jest ciałem obcym w naczyniu krwionośnym, po jakimś czasie wokół niego dochodzi do tworzenia neointimy – tkanki nowo tworzonej w wyniku drażnienia ściany naczynia przez ciało obce. Narastająca tkanka stopniowo zawęża światło naczynia (tak zwana restenoza), aż wreszcie doprowadza do całkowitego jego zamknięcia. Aby temu zapobiec, wprowadzono do leczenia stenty uwalniające substancje antyproliferacyjne, które zmniejszały ryzyko ponownego zamknięcia naczynia. Stenty te nazywane są stentami uwalniającymi leki – DES (\"Drug Eluting Stent\"). Stosowanymi substancjami antyproliferacyjnymi są ewerolimus (EES) i paklitaksel (PES). Obecność substancji antyproliferacyjnej ma jednak również niekorzystne działanie, gdyż utrudnia epitelializację, przez co sprzyja późnej zakrzepicy w stencie. Objawy zmusiły ośrodki badawcze do dalszych prac, w wyniku których powstały tzw. stenty podwójnej terapii (ang. dual therapy stent).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300846", "fragment_id": "1407619/3", "subtitle": "", "title": "Stent", "parentId": 300846.0, "start_index": 4402.0, "document_id": "1407619", "source": "wikipedia", "score": 0.27712875604629517}, "uuid": "1084d5af-e573-451a-a0cc-c699b35d2bb7"}, {"page_content": "Biomateriał (zwany też materiałem biomedycznym) – materiał, z którego można produkować urządzenia i elementy, mające bezpośredni kontakt z tkankami organizmu. Z biomateriałów produkuje się implanty (np. protezy ortopedyczne, naczyniowe), a także pokrywa się nimi powierzchnie urządzeń wszczepianych do wnętrza organizmu (np. rozrusznik serca, sztuczne zastawki serca, elektrody endokawitarne, stenty), lub przeznaczonych do długotrwałego kontaktu z organizmem (np. rurki intubacyjne, cewniki, dreny, nici chirurgiczne).\nPodstawową cechą biomateriałów jest ich biozgodność, czyli brak toksyczności oraz minimalne oddziaływanie na system immunologiczny. Biomateriały będące w styczności z krwią nie mogą wywoływać hemolizy.\nDo najczęściej stosowanych biomateriałów zalicza się:\nZastosowania.\nBiomateriały są wykorzystywane w produkcji:\noraz w badaniach naukowych i rozwoju:\nBiomateriały muszą być kompatybilne z tkankami organizmu. Problemy związane z brakiem biokompatybilności należy rozwiązać, zanim produkt końcowy będzie mógł zostać wprowadzony na rynek i zastosowany w warunkach klinicznych. Z tego powodu biomateriały zwykle podlegają zbliżonym wymaganiom do tych, którym podlegają nowe leki. Wszystkie firmy produkujące leki, jak również wyroby medyczne są zobowiązane do zapewnienia identyfikowalności wszystkich swoich produktów, aby w przypadku wykrycia wadliwego produktu można było prześledzić inne produkty z tej samej partii.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=301727", "fragment_id": "1444219/0", "subtitle": "", "title": "Biomateriał", "document_id": "1444219", "start_index": 0.0, "parentId": 301727.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22727328538894653}, "uuid": "fee0bdd8-87a2-4f44-9379-4401bbad07cc"}, {"page_content": "Mimo wykształcania się krążenia obocznego w przypadku SVCS ciśnienie w żyle głównej górnej jest podwyższone, niekiedy bardzo znacznie.\nPrzyczyny.\nW chwili obecnej około 2/3 przypadków spowodowanych jest nowotworem płuc (80% przypadków dotyczy guza prawego płuca) oraz chłoniakami. Może występować również w przebiegu nowotworów tarczycy, grasicy oraz przerzutów do śródpiersia. Inne choroby mogące wywołać SVCS: tętniak aorty, zapalenie naczyń, przetoki tętniczo-żylne, gruźlica, sarkoidoza, kiła, aktynomikoza, grasiczak, zapalenie osierdzia, śluzak przedsionka serca, zakrzepica.\nZablokowanie przepływu krwi przez SVC spowodowane jest najczęściej przez ucisk rosnącego guza na ściany naczynia, rzadziej przez bezpośrednie naciekanie ściany i światła żyły z towarzyszącą zakrzepicą.\nLeczenie.\nLeczenie podejmowane jest w zależności od przyczyny. W przypadku nowotworów złośliwych płuc, uciskających lub naciekających żyłę główną górną stosuje się radioterapię lub chemioterapię, która umożliwia zmniejszenie masy guza. Inne przypadki stara się również leczyć przyczynowo. Niekiedy wykonuje się paliatywne zespolenia omijające bądź zabieg przezskórny, wewnątrznaczyniowy z implantacją stentu.\nRokowanie.\nObjawy w większości przypadków ustępują w ciągu miesiąca po napromienianiu śródpiersia. 99% pacjentów mimo leczenia umiera jednak w ciągu dwóch i pół lat z powodu nowotworu będącego przyczyną powstania zespołu. Średni wiek występowania zespołu żyły głównej górnej to 54 lata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140050", "fragment_id": "15059/1", "subtitle": "", "title": "Zespół żyły głównej górnej", "document_id": "15059", "start_index": 1839.0, "parentId": 140050.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11802960187196732}, "uuid": "56fd1c96-1290-48d0-be97-f20a003529ca"}, {"page_content": "Restenoza, nawrót zwężenia – ponowne zwężenie światła narządu występujące po zabiegu leczącym jego zwężenie, np. ponowne zwężenie leczonej tętnicy po zabiegu angioplastyki, ponowne zwężenie krtani lub tchawicy po jej endoskopowym poszerzaniu, plastyce lub resekcji.\nRozprężenie balonu (angioplastyka balonowa) lub implantacja stentu wewnątrznaczyniowego powoduje uszkodzenie ściany tętnicy i wyzwala z jej strony naturalną odpowiedź fizjologiczną, czyli gojenie. W części przypadków proces gojenia przebiega jednak nadmiernie (nadmierny przerost błony wewnętrznej tzw. neointimy), co w efekcie doprowadza do powstania zjawiska restenozy.\nOd chwili wprowadzenia do praktyki klinicznej stentów pełniących rolę rusztowania, zjawisko tzw. elastycznego zapadania się światła tętnicy (ang. \"elastic recoil\") występujące po angioplastyce balonowej, przestało mieć istotne znaczenie w powstawaniu restenozy.\nObecnie uważa się, że w patofizjologii restenozy po implantacji stentu największe znaczenie ma nadmierny przerost neointimy. Spośród czynników do niego prowadzących dominuje proces zapalny, o którego znaczeniu w patofizjologii restenozy świadczy fakt, iż stopień jego nasilenia ściśle koreluje ze stopniem przerostu neointimy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1363641", "fragment_id": "231713/0", "subtitle": "", "title": "Restenoza", "parentId": 1363641.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "231713", "score": 0.2495313137769699}, "uuid": "807dd8a4-73f2-418c-a840-f57443d08584"}, {"page_content": "Cewnik zakończony niewielkim balonem, na który nałożony jest stent, wprowadza się do tętnicy wieńcowej poprzez nakłucie tętnicy biodrowej, ramiennej lub promieniowej. Balonik ten, poza utrzymywaniem stentu, umożliwia jednocześnie udrożnienie tętnicy, zgniatając blaszkę miażdżycową zwężającą jej światło. Cały proces trwa około 30 minut. Zabieg wykonuje się w pracowni radiologicznej, monitorując na bieżąco położenie stentu w naczyniu wieńcowym. Gdy stent zostanie już wprowadzony do docelowego fragmentu tętnicy rozpręża się balon wprowadzając do niego płyn izotoniczny. Następnie usuwa się cewnik, pozostawiając sam stent.\nStenty naczyniowe są powszechnym sposobem leczenia zaawansowanej miażdżycy tętnic obwodowych i naczyń mózgowych. Stentowanie tętnic szyjnych i mózgowych jest metodą leczenia w ostrym niedokrwiennym udarze mózgu. Typowe miejsca leczone stentami naczyniowymi obejmują tętnice szyjną, biodrową i udową. Ze względu na zewnętrzną kompresję i siły mechaniczne działające w tych miejscach, elastyczne materiały stentów, takie jak nitinol, są stosowane w większości miejsc umieszczenia stentów obwodowych. W 1986 Jacques Puel w Tuluzie, Francja i Ulrich Sigwart w Lozannie, Szwajcaria równolegle zaczęli stosować jako pierwsi w świecie stenty do stabilizacji efektu endoplastyki balonowej w naczyniach obwodowych i wieńcowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300846", "fragment_id": "1407619/1", "subtitle": "", "title": "Stent", "parentId": 300846.0, "start_index": 1322.0, "document_id": "1407619", "source": "wikipedia", "score": 0.24792924523353577}, "uuid": "21f5915a-2808-4d4d-9f51-35e770fd7238"}, {"page_content": "Ulrich Sigwart (ur. 9 marca 1941 w Wuppertal, Niemcy) – niemiecki kardiolog, który poświęcił się kardiologii inwazyjnej znany z pionierskiej roli w kilku dziedzinach. Wynalazł nowatorską, niechirurgiczną technikę znaną jako farmakologiczną ablację przegrody, która zmniejsza nieprawidłowe powiększenie przegrody i ograniczyła leczenie do przezskórnego leczenia pacjentów cierpiących na kardiomiopatię przerostową z obturacją (utrudnienie przepływu). Odegrał także doniosłą rolę w konstruowaniu i implantacji stentów wieńcowych. Przypisuje mu się koncepcję i stworzenie stentu wewnątrznaczyniowego, procedury, która zrewolucjonizowała rewaskularyzację tętnic wieńcowych i obwodowych, a także umożliwiła przezskórne poszerzenie zwężeń tętnic szyjnych i innych technik wymagających stentowania.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5235946", "fragment_id": "1095550/0", "subtitle": "", "title": "Ulrich Sigwart", "parentId": 5235946.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1095550", "source": "wikipedia", "score": 0.2672373652458191}, "uuid": "7bf2e5d5-3384-443e-8a4b-63d6cb7f16bb"}]}
{"id": "q_745", "question": "Na jakie pytania odpowiada pierwszy przypadek deklinacji czyli mianownik?", "answer": [{"page_content": "Deklinacja w języku polskim – odmiana rzeczownika, przymiotnika, imiesłowu przymiotnikowego, zaimka rzeczownego, przymiotnego, liczebnego i liczebnika przez przypadki i liczby w języku polskim.\nW języku polskim występuje siedem przypadków (w nawiasach podano pytania przypadków):\nMianownik.\n \"Osobny artykuł: Mianownik (przypadek).\"\nGłównym zadaniem mianownika jest oznaczanie podmiotu.\nMianownik jest w języku polskim najczęstszym przypadkiem, choć używany jest rzadziej niż w językach o ubogiej fleksji.\nKonstrukcje, w których w językach o podobnym systemie przypadków występuje mianownik, a w polskim inny przypadek, to m.in.:\nWyrazy takie jak męskoosobowe \"poeta, sędzia, książę, dziadzio, gauczo\", męskożywotne \"satelita, Reksio\", nijakie \"imię, zwierzę, akwarium\", żeńskie \"pani\" mają końcówkę niezgodną z podanymi zasadami.\nDopełniacz.\n \"Osobny artykuł: Dopełniacz (przypadek).\"\nDopełniacz jest przypadkiem najczęściej używanym po mianowniku i rzadko jest mu równy formalnie (wyjątki to np. \"pani\", \"dzieci\"). Jego podstawowa funkcja jest posesywna (odpowiada na pytania \"kogo?\", \"czego?\", \"czyj?\"). W negatywnych zdaniach egzystencjalnych pełni funkcję podmiotu („nie ma go”), w funkcji dopełnienia bliższego zastępuje biernik w zdaniach negatywnych („jem sałatę”, „nie jem sałaty”). Dopełniacz może też pełnić funkcję dopełnienia bliższego, gdy mowa o części (np. „kupiłem cebuli”). Można sobie wyobrazić, że przed takim dopełnieniem występuje „ukryty” rzeczownik określający ilość („kupiłem kilogram cebuli” czy też „kupiłem trochę cebuli”).\nCelownik.\n \"Osobny artykuł: Celownik (przypadek).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=69782", "fragment_id": "659038/0", "subtitle": "", "title": "Deklinacja w języku polskim", "parentId": 69782.0, "start_index": 0.0, "document_id": "659038", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "aa4764cb-7d0f-4b6a-822a-f76c7ed06717"}, {"page_content": "Pierwsza deklinacja dotyczy rzeczowników dwu- i więcej sylabowych rodzaju wspólnego, zakończonych na nieakcentowane -a. Liczbę mnogą tworzy się przez usunięcie nieakcentowanego -a i dodanie końcówki -or. Formę określoną w liczbie mnogiej tworzy się przez dodanie do końcówki -or końcówki -na:\n\"en klocka\" – \"klockor\" – \"klockorna\"Kolejno: nieokreślona liczba pojedyncza, nieokreślona liczba mnoga, określona liczba mnoga\nIstnieje kilka wyjątków w tej deklinacji, między innymi:\nForma określona i nieokreślona.\nCharakterystyczną cechą rodzajników w językach północnogermańskich jest to, że rodzajnik określony (odpowiednik angielskiego \"the\") jest końcówką fleksyjną. Wyróżnia się:\nIstnieją również tzw. wolnostojące rodzajniki określone, które używane są, gdy przed rzeczownikiem w formie określonej znajduje się co najmniej jeden przymiotnik. Wyróżnia się następujące rodzajniki:\nRodzajnik nieokreślony dla rodzaju ogólnego to \"en\", a dla rodzaju nijakiego \"ett\". Forma nieokreślona liczby mnogiej nie posiada żadnego rodzajnika, podobnie jak w pozostałych językach germańskich.\nPrzykładowa odmiana rzeczownika rodzaju ogólnego (na podstawie wyrazu \"en bil\" – samochód) i rzeczownika rodzaju nijakiego (na podstawie wyrazu \"ett hus\" – dom) wygląda następująco:\nPrzypadki.\nJęzyk szwedzki posiada tylko dwa przypadki, a mianowicie:\n a) przypadek główny (\"grundkasus\", \"objektkasus\"),\n b) dopełniacz (\"genitiv\")\nPrzypadek główny ma postać bezkońcówkową, czyli nie jest nacechowany formalnie. Może on występować z rodzajnikiem lub bez. Przykładowo, na podstawie rzeczownika \"blomma\" – kwiat:\nPrzypadek główny odpowiada funkcyjnie polskiemu mianownikowi, celownikowi, biernikowi, miejscownikowi, narzędnikowi i wołaczowi. Zamiast deklinacji, podobnie jak w języku angielskim, funkcje tych przypadków pełnią związki syntaktyczne, np.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2566", "fragment_id": "173168/3", "subtitle": "", "title": "Język szwedzki", "parentId": 2566.0, "start_index": 4982.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173168", "score": 0.4063120484352112}, "uuid": "d1ea7e40-5e61-497a-b390-9a073b3d860c"}, {"page_content": "Deklinacji podlegały rzeczowniki, przymiotniki, zaimki oraz (szczątkowo – tylko te od 1 do 4) liczebniki. Uwzględniała ona osiem przypadków (siedem jak w polskim oraz ablatyw, odpowiadający na pytania: „skąd?”, „od kogo/czego?”) oraz trzy liczby (pojedynczą, podwójną i mnogą). Nominalne części mowy miały trzy rodzaje gramatyczne (męski, żeński i nijaki), choć według jednej z hipotez podział ten wykształcił się w prajęzyku dopiero po odejściu gałęzi anatolijskiej – teoria ta zakłada, że dawniejszy system zawierał dwie klasy rodzajowe (wspólną męsko-żeńską oraz nijaką, tak jak w językach owej grupy).\nOdmiana rzeczownika „wilk” przez przypadki i liczby według Ranka Matasovicia:\nFormy rodzajowe mianownika wybranych przymiotników za Robertem Beekesem:\nKoniugacja zaś uwzględniała odmianę czasownika przez liczbę, osobę, stronę, tryb oraz aspekt (ten ostatni bywa również interpretowany jako czas), nie istniała za to forma bezokolicznika. Kategoria strony obejmowała stronę czynną i stronę medialną; ta druga odpowiadała polskiej stronie zwrotnej, biernej (jeśli wykonawca czynności nie był podmiotem) lub formie bezosobowej (jeśli podmiot nie był wyrażony, np. „idzie się”). Z kolei w skład kategorii trybu wchodziły: tryb oznajmujący, przypuszczający (wyrażający również zamiary i czynności przyszłe), życzący i rozkazujący; ten ostatni miał również specjalną formę przyszłą, oznaczającą opóźnione polecenie (np. „idź później!”).\nCzas gramatyczny, jaki znany jest z języka polskiego miał natomiast w praindoeuropejskim zupełnie inny charakter i był ściśle powiązany z aspektem. Ów czasowo-aspektowy system prajęzyka tworzyły następujące formy:\nPorównanie form aspektowych przykładowego czasownika oraz ich znaczeń:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2478", "fragment_id": "175257/48", "subtitle": "", "title": "Języki indoeuropejskie", "source": "wikipedia", "start_index": 69137.0, "document_id": "175257", "parentId": 2478.0, "score": 0.4420619606971741}, "uuid": "fcd12e07-e67a-4b66-9b99-0a244bde4b08"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nFleksja w języku łacińskim – odmiana rzeczownika i przymiotnika przez przypadki w języku łacińskim.\nW języku łacińskim jest 5 deklinacji, oznaczanych numerami I, II, III, IV, V. Odpowiadają one tematom kończącym się na -\"a\", -\"o\", -\"i\" lub spółgłoskę, -\"u\" i -\"e\". Deklinacje I i V skupiają rzeczowniki (i także przymiotniki) rodzaju żeńskiego, w deklinacji II i IV występują rzeczowniki (w II także przymiotniki) rodzaju męskiego i nijakiego, deklinacja III dotyczy wszystkich rodzajów. Istnieją wyjątki od wzorców odmiany, a także zaszeregowania rzeczowników do poszczególnego rodzaju; niektóre przypadki są pochodną rozwoju języka i na różnym etapie spotykane są odmienne formy.\nPrzypadki łacińskie.\nW języku łacińskim jest 6 przypadków, kolejno: \"nominativus\" (nominatyw, mianownik), \"genetivus\" (genetyw, dopełniacz), \"dativus\" (datyw, celownik), \"accusativus\" (akuzatyw, biernik), \"ablativus\" (ablatyw), \"vocativus\" (wokatyw, wołacz). \"Vocativus\" i \"ablativus\" czasem występują w odwrotnej kolejności. Funkcje przypadków często są odmienne niż w języku polskim, w szczególności \"ablativus\" nie występuje w języku polskim jako osobny przypadek (w językach słowiańskich zlał się z dopełniaczem; w łacinie przejął natomiast funkcje narzędnika i miejscownika).\nStosowane skróty przypadków to odpowiednio: N. (Nom.), G. (Gen.), D. (Dat.), Acc., Abl., V. (Voc.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25612", "fragment_id": "181073/0", "subtitle": "", "title": "Fleksja w języku łacińskim", "parentId": 25612.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181073", "source": "wikipedia", "score": 0.3198634088039398}, "uuid": "3d6839bd-239c-47a2-8494-32e7b296de7f"}, {"page_content": "Rzeczowniki na ogół mają formy liczby pojedynczej i mnogiej, jednak występują także i takie, mające wyłącznie liczbę pojedynczą (singularia tantum) lub wyłącznie mnogą (pluralia tantum). Do tych pierwszych należy np. молоко ‘mleko’, пісок ‘piasek’, Київ ‘Kijów’, геройство 'bohaterstwo', choć od niektórych z nich w specyficznym znaczeniu da się utworzyć także liczbę mnogą. Do pluralia tantum należy: две́рі ‘drzwi’, граблі́ ‘grabie’, джу́нглі ‘dżungla’, Карпати ‘Karpaty’, гро́ші ‘pieniądze’. Użycie liczby w związkach wyrazowych rzeczowników z czasownikami może różnić się w porównaniu z polszczyzną, np. ловити рибу ‘łowić ryby’, купувати малину ‘kupować maliny’.\nPrzypadki.\nOdmianie przez przypadki (deklinacji) ulegają rzeczowniki, przymiotniki, zaimki i liczebniki. Wyróżnia się 7 przypadków (відмі́нок): mianownik (називни́й), dopełniacz (родови́й) celownik (дава́льний), biernik (знахі́дний), narzędnik (ору́дний), miejscownik (місце́вий), wołacz (кли́чний). Można wyróżnić 4 wzorce odmiany rzeczownika (tj. 4 deklinacje), a w dwóch pierwszych deklinacjach można dodatkowo w zależności od zakończenia tematu wydzielić grupy twarde, miękkie i mieszane.\nIstnieją rzeczowniki obcego pochodzenia zakończone na samogłoski, które są nieodmienne, np. жюрі́ 'jury', авеню́ 'aleja', кенгуру́ 'kangur', конферансьє 'konferansjer', ре́фері 'sędzia, arbiter', таксі́ 'taksówka', шимпанзе́ 'szympans'.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5275466", "fragment_id": "1043966/7", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka ukraińskiego", "parentId": 5275466.0, "start_index": 8662.0, "document_id": "1043966", "source": "wikipedia", "score": 0.1388697624206543}, "uuid": "f41aa88c-cfc9-4fc9-96be-432b382871c3"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nDeklinacja w języku niemieckim – odmiana rzeczownika, zaimka, rodzajnika, przymiotnika i liczebnika przez przypadki, liczby i rodzaje w języku niemieckim.\nW języku niemieckim występują cztery przypadki: mianownik (\"Nominativ\"), dopełniacz (\"Genitiv\"), celownik (\"Dativ\") i biernik (\"Akkusativ\"). Wyróżnia się trzy rodzaje: rodzaj męski (\"Maskulinum\"), żeński (\"Femininum\") i nijaki (\"Neutrum\") oraz dwie liczby: pojedynczą (\"Singular\") i mnogą (\"Plural\"). W liczbie mnogiej nie ma podziału na rodzaje gramatyczne.\nJęzyk niemiecki należy do języków fleksyjnych. Wyrazy podlegające odmianie składają się z tematu (zasadniczo niezmiennego) i odpowiedniej końcówki fleksyjnej. Czasami w wyniku odmiany następuje również pewna zmiana w temacie, np. przegłos (wymiana samogłosek na umlauty).\nDeklinacja pozwala na wskazanie funkcji wyrazu w zdaniu (podmiot, dopełnienie bliższe, dopełnienie dalsze, określenie przynależności), dzięki czemu zadania tego nie musi przejmować ścisły szyk wyrazów czy odpowiednie przyimki (jak np. w języku angielskim czy francuskim). Części mowy mogą występować w różnej kolejności odbiegającej od standardowego, neutralnego szyku, aby położyć nacisk na inny element zdania.\nRys historyczny.\nPochodzenie i rozwój języka niemieckiego.\nJęzyk niemiecki, podobnie jak język polski, należy do rodziny języków indoeuropejskich. W obrębie tej rodziny język niemiecki należy do grupy języków germańskich. Standardowa postać języka niemieckiego powstała na podstawie dialektów wysokoniemieckich, dlatego etapy rozwoju niemczyzny uznaje się za tożsame z etapami rozwoju języka wysokoniemieckiego. Dialekty dolnoniemieckie, choć podlegały wpływom podobnych czynników kulturowych i politycznych, są bardziej zbliżone do języka niderlandzkiego czy angielskiego niż do języka wysokoniemieckiego.\nMożna wyróżnić następujące okresy języka niemieckiego:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4230407", "fragment_id": "1531503/0", "subtitle": "", "title": "Deklinacja w języku niemieckim", "document_id": "1531503", "start_index": 0.0, "parentId": 4230407.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2895771265029907}, "uuid": "7dc8a648-cbc2-4822-ab60-fd259c856b44"}, {"page_content": "Wołacz (łac. \"vocativus\") – przypadek gramatyczny, &lt;&gt;[] przypadek polskiej deklinacji, występuje także w wielu innych językach.\nEtymologia.\nPolska nazwa wołacza jest tłumaczeniem z terminologii łacińskiej (\"vocativus\"). Nazwa łacińska z kolei oparta jest na greckiej (κλητική). \nFunkcje.\nWołacza używa się w zawołaniach, bezpośrednich zwrotach (apostrofa), w funkcji apelu. Rzeczownik lub inna część mowy w wołaczu nie ma bezpośredniego związku z resztą zdania (nie wskazuje na związki zachodzące między nią samą a innymi wyrazami w zdaniu), nie można też zadać odpowiadającego mu pytania, popularnie używanego do określania innych przypadków (np. „kogo? czego?” – dopełniacz, „kogo? co?” – biernik). Wyrazy w wołaczu stoją niejako „obok” reszty zdania. Oddziela się je przecinkiem.\nW języku polskim.\nFormy.\nW języku polskim osobne formy wołacza posiadają tylko rzeczowniki rodzaju męskiego i żeńskiego w liczbie pojedynczej. W rodzaju nijakim oraz w liczbie mnogiej forma wołacza jest zawsze równa mianownikowi (jest to prawdopodobnie synkretyzm odziedziczony z prajęzyka). Przymiotniki, zaimki, liczebniki itd. także mają wołacz zawsze identyczny z mianownikiem.\nW rodzaju męskim występują także nieliczne formy nieregularne, np. „Boże!” zamiast spodziewanego „Bogu!”, \n„człowiecze!” (przestarzałe) obok „człowieku!”. Są to pozostałości deklinacji prasłowiańskiej, w której końcówką wołacza męskich rzeczowników o-tematowych zakończonych na spółgłoskę twardą – także „k” i g” – było zawsze -e. Z kolei forma „synu!” (zamiast „synie!”) kontynuuje prasłowiańską deklinację u-tematową.\nSynkretyzm wołacza i mianownika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42859", "fragment_id": "654883/0", "subtitle": "", "title": "Wołacz", "parentId": 42859.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654883", "score": 0.4128996431827545}, "uuid": "0b1887d1-17ec-4ffb-a1a2-24288e7fa4a2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy kategorii gramatycznej. Zobacz też: Przypadek (film).\nPrzypadek – kategoria gramatyczna, przez którą odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, imiesłowy (określane przez to zbiorczym mianem \"imion\"), a niekiedy też czasowniki (co w języku polskim nie występuje), będąca odzwierciedleniem ich różnorodnych funkcji.\nHistoria.\nTeoria deklinacji została wypracowana w Grecji w IV wieku p.n.e. Również Grecy nadali przypadkom nazwy, które przez Rzymian zostały przetłumaczone na łacinę. Nazwy przypadków w języku polskim (a także sam termin \"przypadek\", łac. \"casus\") są częściowo tłumaczeniami terminów łacińskich. Również kolejność przypadków odpowiada mniej więcej kolejności zaproponowanej przez gramatyków starożytnych.\nIstota systemu deklinacyjnego.\nSystem deklinacyjny jest używany do ustalenia właściwych relacji poszczególnych wyrazów w zdaniu. Konsekwencją jego istnienia jest swoboda kształtowania kolejności wyrazów w zdaniu: podmiot, orzeczenie i dopełnienie nie mają raz na zawsze ustalonych miejsc, lecz mogą następować w dowolnej kolejności.\nJęzyki mające przypadki mają ich zwykle od czterech do siedmiu. Zdarzają się też języki z dwoma przypadkami (zwykle zanikający, uprzednio bogatszy system), czy też kilkunastoma (z których część powstała przez fonetyczną inkorporację uprzednio niezależnych morfemów) jak fiński lub węgierski (trzeba jednak pamiętać, że języki te, jako aglutynacyjne, nie są w tym zestawieniu adekwatne).\nNomenklatura.\nPrzypadkom różnych języków nadaje się takie same nazwy – jest to czasem mylące, ponieważ zasięg użycia przypadka o tej samej nazwie bywa w różnych językach odmienny – np. zastosowanie „dopełniacza” w językach polskim i niemieckim pokrywa się w niewielkim stopniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13012", "fragment_id": "185988/0", "subtitle": "", "title": "Przypadek", "document_id": "185988", "start_index": 1.0, "parentId": 13012.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3125988841056824}, "uuid": "70ea81d1-d40d-47a4-ad78-6cdc80c0c545"}, {"page_content": "Odstępuje się od uzgadniania biernika rzeczowników żywotnych z dopełniaczem w konstrukcjach oznaczających grupy, kategorie osób, np. вы́брать в президе́нты → \"wybierać na prezydenta\"; Они уже́ зачисля́ются в студе́нты. → \"Oni zaliczają się już do studentów\".\nDeklinacja.\nW języku rosyjskim rzeczowniki odmieniają się według trzech deklinacji, przy czym wyróżnia się sześć przypadków:\nWspółczesny język rosyjski nie posiada wołacza, a jego funkcję spełnia mianownik. Mimo to spotyka się pozostałości po dawnych formach wołacza: Бо́же! Челове́че! Бра́те! Czasami używane są tzw. formy wołaczowe, które stanowią zredukowaną postać rzeczowników zakończonych na –a: Мам! Пап!\nDeklinacja I.\nDo I deklinacji należą rzeczowniki rodzaju żeńskiego i nieliczna grupa rzeczowników rodzaju męskiego zakończonych w mianowniku liczby pojedynczej na –a, –я, –ия.\nW liczbie pojedynczej:\nW liczbie mnogiej:\nDeklinacja II.\nDo II deklinacji należą rzeczowniki rodzaju męskiego zakończone w mianowniku l. poj. na spółgłoskę twardą lub miękką oraz –й, jak również rzeczowniki rodzaju nijakiego zakończone na –o, –е, –ё.\nW liczbie pojedynczej:\nW liczbie mnogiej:\nSzereg rzeczowników rodzaju męskiego, głównie jednosylabowych, ze stałym akcentem w temacie liczby pojedynczej tworzy w połączeniu z przyimkami в i на równoległą formę miejscownika z akcentowaną końcówką –у́ lub –ю́. Formy tej używa się przeważnie w funkcji orzecznika miejsca lub czasu, porównaj: Я ду́маю́ о са́де. → \"Myślę o sadzie\". В саду́ расту́т я́блони и гру́ши. → \"W sadzie rosną jabłonie i grusze\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4115201", "fragment_id": "620282/8", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka rosyjskiego", "document_id": "620282", "start_index": 11228.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4115201.0, "score": 0.2597045302391052}, "uuid": "c9e6d502-b65a-45ca-94d0-b6f30ef42060"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy językoznawstwa. Zobacz też: dopełniacz w biologii.\nDopełniacz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;genetivus&lt;/&gt;) – drugi przypadek deklinacji, odpowiada na pytania: kogo? czego?. Używany w relacjach przynależności, jak np. w wyrażeniu \"kot Ali. W języku polskim ma o wiele szersze zastosowanie – używany jest zamiast biernika przy czasownikach w formie przeczącej, przy wielu innych, np. \"udzielić wywiadu. Oprócz mianownika jest najczęściej występującym przypadkiem w języku polskim.\nJęzyk polski.\nFunkcje dopełniacza w zdaniu polskim.\nDopełniacz może występować jako:\nFormy dopełniacza.\nW przypadku rzeczowników żywotnych forma dopełniacza jest równa formie biernika: \"Nie miała chłopca, ale dwie dziewczynki\" (D), \"Widzę tego chłopca\". Końcówką liczby pojedynczej dla dopełniacza są: dla rodzaju męskiego dla rzeczowników żywotnych -\"a\" (wyjątki: \"wół\", \"bawół\"), dla nieżywotnych -\"a\" i -\"u\", dla rodzaju żeńskiego -\"y\", -\"i\". W liczbie mnogiej rzeczowniki rodzaju męskiego przyjmują końcówki -\"ów\", -\"y\", -\"i\", żeńskie -\"y\", -\"i\" lub też nie przyjmują żadnej końcówki (np. \"kobiet\"), w rodzaju nijakim albo nie ma końcówki, albo jest nią -\"ów\". Formy dopełniacza mogą przysparzać kłopotów związanych z normatywnością, np. w kwestii tego, czy w języku standardowym używać formy \"meczów\", czy \"meczy\".\nŁacina.\nKońcówki.\nW poszczególnych deklinacjach dopełniacz odznacza się następującymi końcówkami:\nFunkcje w zdaniu.W języku łacińskim najważniejszą funkcją jest wyrażenie relacji posiadania (\"genetivus posessivus\") Może występować w funkcji przydawki dopełniaczowej: \"fructus arboris\" → \"owoc drzewa\", a także orzecznika: \"domus est patris\" – \"dom jest ojca\".\nInne konstrukcje dopełniaczowe:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42860", "fragment_id": "654884/0", "subtitle": "", "title": "Dopełniacz (przypadek)", "parentId": 42860.0, "start_index": 1.0, "document_id": "654884", "source": "wikipedia", "score": 0.21608632802963257}, "uuid": "43085366-81b1-4f3c-baae-ccad78122da0"}]}
{"id": "q_746", "question": "Która religia dominuje w Pakistanie?", "answer": [{"page_content": "Pakistan jest państwem leżącym w Azji Południowej nad wybrzeżem Morza Arabskiego, będącego częścią Oceanu Indyjskiego. Pakistan jest muzułmańskim krajem stanowiącym pomost między zachodnią muzułmańską Azją a wschodnią, orientalną Azją, gdzie przeważają takie religie, jak hinduizm czy buddyzm. Na terytorium tego kraju znajduje się słynny ośmiotysięcznik K2, będący częścią łańcucha górskiego Karakorum. Kraj jest atrakcyjny turystycznie, a turystyka stanowi ważną część gospodarki Pakistanu. Mimo to kraj ten należy do słabo rozwiniętych państw świata.\nPowierzchnia i granice.\nPowierzchnia – 796 100 km²\nSkrajne punkty – północny 37°00'N, południowy 23°45'N, zachodni 60°55'E, wschodni 75°20'E. Rozciągłość południkowa kraju wynosi około 1500 km, a równoleżnikowa około 1100 km.\nPakistan graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa – 1046 km\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nObszar kraju tworzy szeroki pas ciągnący się od Himalajów na północnym wschodzie ku Morzu Arabskiemu na południowym zachodzie. Linia brzegowa w zachodniej części kraju jest równoleżnikowa i urozmaicona niewielkimi półwyspami. Wybrzeże w tej części ma charakter klifowy. Wybrzeże w rejonie zatoki Sonmiami skręca ku południowemu wschodowi z niewielkim półwyspem Muari i deltą Indusu. We wschodniej części wybrzeże jest płaskie w wielu miejscach mangrowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1936536", "fragment_id": "420087/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Pakistanu", "document_id": "420087", "start_index": 0.0, "parentId": 1936536.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48344069719314575}, "uuid": "45db3864-7334-42d7-a28e-34f428e7978d"}, {"page_content": "Pakistan, Islamska Republika Pakistanu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ur\"&gt;‏اسلامی جمہوریۂ پاکستان‎&lt;/&gt; trl. \"Islāmī Jamhūriyat Pākistān\", trb. \"Islami Dźamhurijat Pakistan\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Islamic Republic of Pakistan&lt;/&gt;) – państwo w południowej części Azji, położone wzdłuż Indusu i liczące ponad 200 milionów mieszkańców.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Pakistanu.\"\nDługość granic wynosi 6774 km, w tym z:\nNajwyższy punkt: K2 8611 m n.p.m., najniższy punkt Ocean Indyjski 0 m&lt;br&gt;\nPodział administracyjny: 4 prowincje, 1 terytorium stołeczne i 1 terytorium plemienne. Pakistan rości pretensje do terytorium Dżammu i Kaszmir – spornego z Indiami; spór o ten obszar od lat 50. XX wieku stanowi zarzewie poważnego konfliktu międzypaństwowego. Z powodu tych roszczeń statystyka pakistańska podaje większy obszar państwa – 896 145 km².\nGłówne rzeki Pakistanu to:\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Historia Pakistanu.\"\nUtworzenie kraju.\nPakistan odłączył się od Indii Brytyjskich w 1947. Gdy Brytyjczycy zorganizowali na przełomie 1945 i 1946 wybory do władz ustawodawczych, Liga Muzułmańska zdobyła większość w rządach Bengalu i Sindhu, zaś w Pendżabie utworzyła rząd koalicyjny. Tym samym roszczenia muzułmanów do stworzenia państwa islamskiego stały się uzasadnione. W 1947 ostatni wicekról Indii, lord Louis Mountbatten, opracował plan, na podstawie którego kolonia brytyjska podzielona została na dwa suwerenne państwa: Indie i Pakistan. 14 sierpnia 1947 Pakistan uzyskał niepodległość (do 1956 jako dominium brytyjskie z generalnym gubernatorem reprezentującym brytyjskiego monarchę; w 1956 proklamowano republikę).\n \"Osobny artykuł: konflikt indyjsko-pakistański.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4633", "fragment_id": "172234/0", "subtitle": "", "title": "Pakistan", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172234", "parentId": 4633.0, "score": 0.32867440581321716}, "uuid": "e5ab749a-c710-4353-a240-d2597e935032"}, {"page_content": "Chrześcijaństwo w Pakistanie – chrześcijanie są drugą co do wielkości religijną mniejszością w Pakistanie, po wyznawcach hinduizmu. Całkowita liczba chrześcijan to około 4,5 mln (2010 rok), co stanowi 2,45% mieszkańców tego kraju. Jedna trzecia z nich należy do Kościoła katolickiego, reszta to głównie protestanci.\nDane z 2010 roku, gdy ludność Pakistanu wynosiła 184 753 000 mieszkańców:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1924946", "fragment_id": "369155/0", "subtitle": "", "title": "Chrześcijaństwo w Pakistanie", "parentId": 1924946.0, "start_index": 0.0, "document_id": "369155", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "08f7a6b7-1fb2-4bae-90a7-3663c6a78959"}, {"page_content": "Herb Pakistanu został przyjęty na wniosek rządu w 1955 r. Herb przedstawia tarczę, podzieloną na 4 części, w których figurują 4 stylizowane rośliny, będące podstawą gospodarki rolnej kraju: bawełna, juta, herbata i pszenica. Umieszczenie symboli rolnictwa jako głównych elementów herbu ma podkreślać znaczenie tej dziedziny gospodarki Pakistanu. Nad tarczą znajduje się półksiężyc (hilal) i gwiazda – symbole islamu, głównej religii Pakistanu. Od dołu i boków herb otoczony jest przez wieńce z kwiatów – narcyzów. Nawiązuje to do historii Pakistanu, który znajdował się pod władzą dynastii Mogołów, kiedy to motyw narcyzów był często spotykanym elementem dekoracyjnym.\nU dołu herbu znajduje się wstęga z napisem w języku urdu stanowiącym dewizę kraju: ایمان ، اتحاد ، نظم (\"Iman, Ittehad, Nazm\") - \"Wiara, Jedność, Dyscyplina\". Są to słowa założyciela Pakistanu - Muhammada Alego Jinnaha na temat tego, jakie wartości mają być podstawą budowy państwa. \nHerb Pakistanu jest zielony na białym tle. Kolor zielony jest barwą islamu i w ten sposób po raz drugi w godle podkreślona jest rola tej religii.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=601536", "fragment_id": "806083/0", "subtitle": "", "title": "Herb Pakistanu", "document_id": "806083", "start_index": 0.0, "parentId": 601536.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8575915098190308}, "uuid": "4f85ffcc-bf46-40da-b2ed-e1cd64fe10c5"}, {"page_content": "W Pakistanie istnieje „Ustawa o bluźnierstwie” – dokument, który ma na celu zachowanie szacunku dla Allaha, Mahometa i Koranu. Bywa on wykorzystywany w konfliktach osobistych przez muzułmanów, zwłaszcza przeciwko chrześcijanom (sprawy Asi Bibi, Ehsana Shana), ale także przeciwko wyznawcom innych religii, nawet współwyznawcom.\n \"Osobne artykuły: Chrześcijaństwo w Pakistanie, Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Pakistanie i Świadkowie Jehowy w Pakistanie.\"\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Pakistanu.\"\nPakistan dzieli się na:\nProwincje:\nTerytoria:\nPakistański obszar Kaszmiru dzieli się na:\nSiły zbrojne.\nNa pakistańskie siły zbrojne składają się trzy rodzaje wojsk: siły lądowe, marynarka wojenna (\"Pak Pak Bahri’ya\") z piechotą morską oraz siły powietrzne (\"Pak Fiza’ya\").\nWojska pakistańskie liczą 654 tys. żołnierzy zawodowych oraz 550 tys. rezerwistów. Według rankingu \"Global Firepower\" (2021) pakistańskie siły zbrojne stanowią 10. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 12,275 mld dolarów (USD).\nPakistan jest jednym z 9 krajów mających broń atomową oraz jest jedynym państwem islamskim z takim uzbrojeniem. Ma około 100 głowic. Nie podpisał układu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej.\nGospodarka.\nProdukcja pszenicy, ryżu, bawełny, trzciny cukrowej, drzew cytrusowych, palmy daktylowej; koczownicza hodowla owiec, bydła, wielbłądów; wydobycie gazu ziemnego w Beludżystanie; elektrownie wodne (Tarbela na Indusie) i elektrownie jądrowe; rozwinięty przemysł bawełniany, wełniany, cukrowniczy oraz rzemiosło (dywany, broń); transport kolejowy, samochodowy; główny port morski to Karaczi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4633", "fragment_id": "172234/5", "subtitle": "", "title": "Pakistan", "document_id": "172234", "start_index": 8051.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4633.0, "score": 0.5471857786178589}, "uuid": "192c6d93-b20b-4241-83f0-578b06977a35"}, {"page_content": "Ostatecznie, mimo sprzeciwu Mahatmy, aby uniknąć wojny domowej, zdecydowano się na podział Indii Brytyjskich według kryteriów religijnych na dwa państwa – Indie (większość hinudistyczna i sikhijska) i Pakistan (większość muzułmańska). W skład muzułmańskiego Pakistanu weszły dawne indyjskie ziemie Sind, Beludżystan, część Pendżabu, a także, jako teren oddzielony od reszty państwa niemal całymi Indiami, Bengal Wschodni – nazywany Pakistanem Wschodnim. Podziałowi (\"Partition 1947\") i związanej z nim wymianie ludności według religii towarzyszyły pogromy, o charakterze ludobójstwa (sikhowie i hinduiści zabijali muzułmanów, a muzułmanie sikhów i hinduistów). Szacuje się, że zabitych zostało od 0,5 mln do 2 mln, a przesiedlenia objęły około 14 mln osób. Gandhi, który starał się łagodzić spory, w styczniu 1948 roku został zamordowany.\nNiepodległość Indii i Pakistanu została początkowe ograniczona – otrzymały one status dominium. Dotychczasowy wicekról, lord Louis Mountbatten pozostał do 1948 generalnym gubernatorem Indii, a jego następcą – ostatnim na tym stanowisku – Chakravarthi Rajagopalachari. Początek indyjskiej państwowości związany był z licznymi starciami na tle religijnym, szczególnie na terenie Prowincji Pogranicze i Pendżabu gdzie doszło do krwawych starć między hinduistami a muzułmanami. 30 stycznia 1948 roku zabity został Mahatma Gandhi, mordercą okazał się być fanatyczny hinduista i nacjonalista Nathurama Godse. Dopiero w 1950 roku uchwalono konstytucję, na mocy której Indie stały się republiką i świeckim państwem związkowym o ustroju parlamentarnym, ostatecznie zrywając z Wielką Brytanią. Pierwszym premierem niepodległych Indii został Jawaharlal Nehru.\nRządy Nehru i Shastriego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41077", "fragment_id": "653977/12", "subtitle": "", "title": "Historia Indii", "document_id": "653977", "start_index": 15976.0, "parentId": 41077.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14234969019889832}, "uuid": "855619c9-4d5e-4c70-9b4e-9fa89696fd57"}, {"page_content": "Populacja szyicka w kraju oceniana jest na 10-15% ludności. Ojcem założycielem Pakistanu był muzułmanin szyita, Muhammad Ali Jinnah, który podkreślał, że każdy człowiek winien mieć prawo wyboru odnośnie do religii i stylu życia w nowo powstałym państwie. Ironicznie, po jego śmierci kraj uległ sunnickiej islamizacji. Tylko od 2012 do maja 2015 roku, 1905 szyitów zostało zamordowanych w Pakistanie z rąk radykalnych sunnickich milicji, których w kraju działa około 50. Aby zmaksymalizować straty pośród społeczności szyickiej, terroryści zazwyczaj atakują pełne meczety szyickie podczas obowiązkowych modłów piątkowych, bądź szyicką inteligencję: duchownych, lekarzy, prawników.\nArabia Saudyjska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3672414", "fragment_id": "1305125/14", "subtitle": "", "title": "Antyszyizm", "parentId": 3672414.0, "start_index": 20134.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1305125", "score": 0.5805482864379883}, "uuid": "000de447-6461-4374-8e09-82fc8f17828a"}, {"page_content": "Sindhowie – naród żyjący w Pakistanie (prowincja Sindh) i w Indiach (obszary Radżastanu graniczące z Pakistanem). Populacja w Pakistanie ok. 13,5 mln; w Indiach ok. 2,3 mln. Mówią językiem sindhi z grupy nowoindyjskich. Wyznają islam sunnicki (Pakistan) i hinduizm (Indie). Ich głównymi zajęciami są rolnictwo i hodowla. Przedstawicielki tego narodu to m.in. Benazir Bhutto, premier Pakistanu, i indyjskie aktorki filmowe Amisha Patel i Kareena Kapoor.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1635212", "fragment_id": "666303/0", "subtitle": "", "title": "Sindhowie", "parentId": 1635212.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "666303", "score": 0.19895611703395844}, "uuid": "5db2243c-15ad-450f-999d-472ca936bdb5"}, {"page_content": "Pakistan Wschodni ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"bn\"&gt;পূর্ব পাকিস্তান&lt;/&gt;, \"Purbo Pakistan\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ur\"&gt;‏مشرقی پاکستان‎&lt;/&gt;, \"Mashriqi Pakistan\") – dawna prowincja Pakistanu istniejąca w latach 1947–1971, obecnie niepodległe państwo Bangladesz.\nHistoria.\nW 1947 Indie Brytyjskie uzyskały niepodległość jako dwa odrębne państwa – Indie i Pakistan. Historyczny Bengal został wówczas podzielony na Bengal Wschodni i Bengal Zachodni. Zachodnia część zdominowana przez wyznawców hinduizmu została przyłączona do Indii zaś wschodnią – zamieszkałą w większości przez wyznawców islamu – połączono z Pakistanem. W ten sposób państwo to na początku swojego istnienia dzieliło się na dwie prowincje, czyli na leżący nad Indusem Pakistan Zachodni oraz leżący nad Brahmaputrą – Pakistan Wschodni, który w zasadzie stanowił eksklawę na wschód od Indii. Obie prowincje dzieliło ok. 1600 km. Pakistan Wschodni zamieszkiwali głównie Bengalczycy wyznający islam. Wspólnota religijna była głównym powodem połączenia tych dwóch odległych prowincji w jedno państwo.\nW 1949 zawiązała się zrzeszająca zarówno prawicowe, jak i lewicowe środowiska Liga Awami, która postawiła postulat uzyskania przez Bengal Wschodni autonomii i uznania języka bengalskiego za drugi język urzędowy. W 1954 Liga Awami wygrała wybory w Bengalu Wschodnim. Zwycięstwo separatystycznego ugrupowania spowodowało gwałtowną reakcję władz pakistańskich. Aresztowano większość działaczy Ligi Awami i zawieszono lokalne władze. W obawie przed wzrostem dążeń separatystycznych w innych częściach państwa, w 1955 przeprowadzono reformę administracyjną, na mocy której zlikwidowano tradycyjne monarchie w zachodniej części Pakistanu, zaś sama prowincja Bengal Wschodni została zlikwidowana i przekształcona w prowincję Pakistan Wschodni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=993316", "fragment_id": "1340471/0", "subtitle": "", "title": "Pakistan Wschodni", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1340471", "parentId": 993316.0, "score": 0.07574573904275894}, "uuid": "828c6a5c-b719-4cbd-9469-e5bda42be659"}, {"page_content": "Na przełomie lat 80. i 90. przywrócono demokrację. Przez pewien czas premierem była córka Bhutto – Benazir Bhutto, ale także ona została oskarżona o nadużycia i odsunięta od władzy przez swojego następcę. W 1998 roku opuściła Pakistan i udała się na emigrację do Dubaju. Rząd Pakistanu poparł inwazję Stanów Zjednoczonych na Irak w 2003 roku. W 2004 doszło do wybuchu konfliktu w północnych regionach kraju, gdzie armia zmagała się z talibami. Prezydent Pervez Musharraf objął władzę po bezkrwawym zamachu stanu w grudniu 1999. Benazir Bhutto do kraju powróciła po 9 latach, w październiku 2007, w związku z przygotowywaniem Pakistańskiej Partii Ludowej do wyborów parlamentarnych. 27 grudnia 2007 w Rawalpindi podczas wiecu kończącego kampanię wyborczą została zastrzelona przez zamachowca samobójcę, który następnie wysadził się w powietrze zabijając kilkanaście osób. Wybory parlamentarne odbyły się 18 lutego 2008 w trakcie kryzysu politycznego, wywołanego śmiercią Benazir Bhutto. Najwięcej głosów zdobyły Pakistańska Partia Ludowa i Pakistańska Liga Muzułmańska Nawaz (PML-N), której liderem jest Nawaz Sharif, wyraźnie wyprzedzając dotychczas rządzącą Pakistańską Ligą Muzułmańską (PML-Q) wspierającą Perveza Musharrafa. 18 sierpnia 2008 Pervez Musharraf zrezygnował z pełnienia funkcji prezydenta Pakistanu. 6 września 2008 Asif Ali Zardari, wdowiec po Benazir Bhutto, został wybrany trzynastym prezydentem głosami większości pakistańskiego Kolegium Elekcyjnego.\nDemografia.\nSkład narodowościowy: Pendżabczycy (48%), Sindhowie, Beludżowie, Pasztuni, uchodźcy z Afganistanu.\nNajwiększą metropolią kraju jest Karaczi (nad Morzem Arabskim), drugie miejsce zajmuje Lahaur (w Pendżabie). Inne duże miasta to Fajsalabad, Hajdarabad, Rawalpindi, Gudźranwala, Peszawar, Multan.\nReligia.\nStruktura religijna kraju w 2019 roku według \"World Christian Database\":", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4633", "fragment_id": "172234/4", "subtitle": "", "title": "Pakistan", "document_id": "172234", "start_index": 6191.0, "parentId": 4633.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3309287428855896}, "uuid": "2c30e151-021c-4acc-b9a8-43fd31824f58"}]}
{"id": "q_747", "question": "Na terenie którego województwa leży Woliński Park Narodowy?", "answer": [{"page_content": "Woliński Park Narodowy – polski park narodowy znajdujący się w województwie zachodniopomorskim, w środkowo-zachodniej części wyspy Wolin, pomiędzy Zatoką Pomorską i Zalewem Szczecińskim. Powierzchnia parku wynosi 10 937 ha. W logo parku znajdują się bielik zwyczajny oraz nieco bardziej schowany mikołajek nadmorski.\nHistoria.\nPomysłodawcą powstania Wolińskiego Parku Narodowego był zasłużony leśnik mgr inż. Mieczysław Tarchalski (w okresie II wojny światowej bohaterski dowódca oddziałów partyzanckich na Kielecczyźnie, między innymi I Batalionu „LAS” 74 Pułku Piechoty AK). Mieczysław Tarchalski opracował założenia powstania parku, sporządził dokumentację oraz przygotował projekt rozporządzenia. Miał zostać pierwszym dyrektorem, jednak ze względu na sytuację polityczną, było nie do pomyślenia aby „wróg ludu” pełnił taką funkcję. Park utworzony został w 1960 r. Wtedy zajmował obszar 4844 ha. Przez włączenie w 1996 r. do obszaru parku wód morskich i wód Zalewu Szczecińskiego oraz archipelagu przybrzeżnych wysp stał się pierwszym w Polsce parkiem morskim. Organizatorem i pierwszym dyrektorem parku (przez 12 lat do 1972 roku) był Leon Niedzielski.\nSiedziba Dyrekcji Wolińskiego PN znajduje się w centrum Międzyzdrojów, przy ul. Niepodległości 3a.\nSymbolem Parku jest bielik, którego żywe okazy można obejrzeć w wolierach w Zagrodzie Pokazowej Żubrów.\nŚrodowisko abiotyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61676", "fragment_id": "649180/0", "subtitle": "", "title": "Woliński Park Narodowy", "document_id": "649180", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 61676.0, "score": 0.5}, "uuid": "536953c4-d1c8-4a71-b237-0c36486f09c7"}, {"page_content": "Międzyzdroje – gmina miejsko-wiejska położona jest w północno-zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, w powiecie kamieńskim. Siedzibą gminy jest miasto Międzyzdroje. Została utworzona w 1984 roku.\nWedług danych z 30 czerwca 2009 roku, gmina miała 6570 mieszkańców.\nMiejsce w województwie (na 114 gmin):&lt;br&gt;\npowierzchnia 87., ludność 58.\nPołożenie.\nGmina znajduje się w północno-zachodniej części województwa zachodniopomorskiego, w zachodniej części powiatu kamieńskiego.\nWedług danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia gminy wynosi 109,88 km². Gmina stanowi 11,6% powierzchni powiatu.\nSąsiednie gminy:\nOd 1945 r. obszar gminy leżał w granicach Polski, początkowo w Okręgu Pomorze Zachodnie, w latach 1946–1975 w tzw. dużym województwie szczecińskim, a w latach 1975–1998 w tzw. małym województwie szczecińskim.\nDemografia.\nDane z 30 czerwca 2004:\nGminę zamieszkuje 13,6% ludności powiatu.\n&lt;br&gt;\nHistoria.\nW latach 1973–1984 obszar obecnej gminy stanowił część miasta Świnoujścia.\nPrzyroda i turystyka.\nGmina leży na Wyspie Wolin nad Morzem Bałtyckim, terytorium obejmuje także fragment Zalewu Szczecińskiego i część zatoki Zalewu – jezioro Wicko Wielkie. Całą zachodnią część gminy zajmuje Woliński Park Narodowy, na terenie którego znajduje się kilka rezerwatów, m.in. żubrów i klif morski, dochodzący do 116 m n.p.m. wzgórze Grzywacz. Przez gminę prowadzi kilka szlaków turystycznych: niebieski Międzyzdroje – Lubin – Wolin, zielony do Kołczewa i czerwony E9 Szlak Nadmorski wzdłuż polskiego wybrzeża. Tereny leśne zajmują 42% powierzchni gminy, a użytki rolne 3%.\nNa terenie gminy znajduje się wzgórze Kikut, na którym znajduje się latarnia morska Kikut.\nKomunikacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129674", "fragment_id": "13693/0", "subtitle": "", "title": "Międzyzdroje (gmina)", "parentId": 129674.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "13693", "score": 0.18750044703483582}, "uuid": "c9797d90-7807-42c0-bfd6-6ebc27a0eecc"}, {"page_content": "Obszar ochrony ścisłej im. prof. Adama Wodziczki – obszar ochrony ścisłej w Wolińskim Parku Narodowym, o powierzchni 107,16 ha, położony w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Międzyzdroje. Obszar położony na wyspie Wolin, na krawędzi klifu, nad Zalewem Szczecińskim, 1,5 km na zachód od Karnocic, 2 km na wschód od Lubina.\nCelem ochrony jest zachowanie lasu na krawędzi klifu nad Zalewem Szczecińskim oraz ochrona stanowisk roślinności kserotermicznej. Ochronie podlega też przyległy pas szuwarów i oczeretowych wysp.\nWe wschodniej części obszaru pomnik przyrody Dąb Wolinian (obwód 510 cm) i głaz Wodziczki (obwód 400 cm, wysokość 150 cm) z wyrytym napisem: \"Rezerwat ścisły im. prof. Adama Wodziczki (1887–1948), zasłużonego przyrodnika, odkrywcy piękna Wolina\".\nW pobliżu znakowany niebieski turystyczny Szlak Nad Bałtykiem i Zalewem Szczecińskim (Międzyzdroje→ Wolin).\nObszarowi patronuje prof. Adam Wodziczko – polski biolog, botanik, inicjator powstania Wolińskiego Parku Narodowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194329", "fragment_id": "1445343/0", "subtitle": "", "title": "Obszar ochrony ścisłej im. prof. Adama Wodziczki", "parentId": 194329.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1445343", "source": "wikipedia", "score": 0.31065019965171814}, "uuid": "fd6a3e75-3a84-42f4-aa12-edc98d174ac3"}, {"page_content": "Obszar ochrony ścisłej im. prof. Władysława Szafera – leśny obszar ochrony ścisłej w Wolińskim Parku Narodowym, o powierzchni 101,17 ha, położony w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Międzyzdroje. Obszar leśny położony na wyspie Wolin, na Pagórkach Lubińsko-Wapnickich (Lelowa Góra 89 m n.p.m.), na południowym skraju Doliny Trzciągowskiej, 150 m na południe od zabudowań Wapnicy, 0,5 km na południowy zachód od Trzciągowa, 1 km na północny wschód od Lubina.\nCelem ochrony jest zachowanie stanowisk starodrzewu buczyny pomorskiej z żywcem cebulkowym.\nPo zachodniej stronie obszaru ochrony Jezioro Turkusowe z punktem widokowym \"Piaskowa Góra\" (53 m n.p.m.), na południowym zachodzie punkt widokowy \"Wzgórze Zielonka\", skąd szeroka panorama na deltę wsteczną Świny. Wzdłuż zachodniej granicy obszaru ochrony znakowany niebieski turystyczny Szlak Nad Bałtykiem i Zalewem Szczecińskim (Międzyzdroje→ Wolin).\nObszarowi patronuje prof. Władysław Szafer.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194327", "fragment_id": "1445341/0", "subtitle": "", "title": "Obszar ochrony ścisłej im. prof. Władysława Szafera", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 194327.0, "document_id": "1445341", "score": 0.19741758704185486}, "uuid": "24382fb4-8e11-49ed-8c83-daca9f4f4d24"}, {"page_content": "Wolin ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Wollin&lt;/&gt;) – przybrzeżna wyspa należąca do Polski (powiat kamieński oraz Świnoujście), stanowiąca południowy brzeg Zatoki Pomorskiej. Od stałego lądu oddzielona jest cieśniną Dziwną i Zalewem Szczecińskim, a od wyspy Uznam – cieśniną Świną. Ludność zajmuje się rolnictwem, rybołówstwem oraz czerpie dochody z turystyki.\nWolin jest największą wyspą Polski w całości leżącą na terytorium Polski. Większą powierzchnię ma wyspa Uznam, jednak znajduje się na terytorium Polski i Niemiec (zob. wyspy Morza Bałtyckiego).\nWarunki naturalne.\nWarunki naturalne Wolina są urozmaicone: tereny bagniste na południu, nizinne, leśne, a także wzniesienia morenowe (Pasmo Wolińskie z kulminacją Grzywacza – 116 m n.p.m., najwyższym punktem wyspy) oraz wybrzeże klifowe – najwyższe w Polsce – ok. 80 m oraz ciągnące się na przestrzeni 15 km, od Międzyzdrojów do Świętej Kępy. Na terenie wyspy wyróżnić można trzy charakterystyczne półwyspy: Półwysep Przytorski w części zachodniej, Półwysep Międzywodzki w części wschodniej oraz półwysep Rów na południu Wolina. W środkowej części wyspy znajduje się Pojezierze Wolińskie, z największym jeziorem Koprowo. Środkową część wyspy zajmuje Woliński Park Narodowy. Wschodnie tereny przybrzeżne objęte są granicami obszaru Natura 2000 – Ujście Odry i Zalew Szczeciński.\nU południowo-zachodniego wybrzeża, przy Wicku Wielkim i Starej Świnie znajduje się szereg drobnych wysepek, z których największa to Wielki Krzek.\nTurystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9682", "fragment_id": "173367/0", "subtitle": "", "title": "Wolin (wyspa)", "document_id": "173367", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9682.0, "score": 0.2468554526567459}, "uuid": "de5cb475-bbb3-4ef2-b93b-b1485dde7dbd"}, {"page_content": "Obszar ochrony ścisłej im. prof. Zygmunta Czubińskiego – leśny obszar ochrony ścisłej w Wolińskim Parku Narodowym, o powierzchni 106,38 ha, położony w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Międzyzdroje, las na krawędzi klifu, na wzniesieniu Święta Kępa, na wschodzie graniczy z ośrodkiem wypoczynkowym Grodno, na południu droga Międzyzdroje – Dziwnów.\nCelem ochrony jest zachowanie starodrzewu buczyny pomorskiej oraz stanowisk wielu gatunków z rodziny storczykowatych.\nPlażą, u podnóża klifu, wzdłuż północnej granicy obszaru ochrony ścisłej prowadzi znakowany czerwony turystyczny Szlak Nadmorski im. dr. Czesława Piskorskiego (Międzyzdroje→Dziwnów).\nObszarowi patronuje prof. Zygmunt Czubiński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194319", "fragment_id": "1445336/0", "subtitle": "", "title": "Obszar ochrony ścisłej im. prof. Zygmunta Czubińskiego", "document_id": "1445336", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 194319.0, "score": 0.2450079321861267}, "uuid": "6afeba85-386b-40e0-9581-17bd70837e4f"}, {"page_content": "Góra Świętej Anny – wzgórze o wysokości 111 m n.p.m. na wyspie Wolin, na terenie Wolińskiego Parku Narodowego, położone w woj. zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Międzyzdroje.\nOk. 0,5 km na północny wschód od Góry Św. Anny znajduje się Góra Marii, a 0,5 km na południe Wysoczyzna. Ok. 1,1 km na północ leży osada Grodno.\nNa wzgórzu znajduje się zniszczona wieża obserwacyjna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2713426", "fragment_id": "1630083/0", "subtitle": "", "title": "Góra Świętej Anny (Pasmo Wolińskie)", "parentId": 2713426.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1630083", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "1fd35682-3370-497c-a712-f3f42ca2bcbe"}, {"page_content": "Obszar ochrony ścisłej im. dr. Stefana Jarosza – leśny obszar ochrony ścisłej w Wolińskim Parku Narodowym, o powierzchni 92,06 ha, położony w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kamieńskim, w gminie Międzyzdroje, nieopodal krawędzi klifu, w rejonie wzniesienia Strażnica (74 m n.p.m.), 0,4 km na północny wschód od Latarni Morskiej Kikut.\nCelem ochrony jest zachowanie starodrzewu buczyny pomorskiej, otoczonej borem sosnowym. Licznie występują tu rośliny chronione takie jak: wiciokrzew pomorski, kruszczyk rdzawoczerwony, sasanka łąkowa.\nWzdłuż południowej granicy obszaru ochrony ścisłej prowadzi znakowany czerwony turystyczny Szlak Nadmorski im. dr. Czesława Piskorskiego (Wisełka→Dziwnów).\nObszar ochrony ścisłej położony w pobliżu wschodniej granicy Wolińskiego Parku Narodowego.\nObszarowi patronuje dr Stefan Jarosz – polski geograf i podróżnik.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194312", "fragment_id": "1445330/0", "subtitle": "", "title": "Obszar ochrony ścisłej im. dr. Stefana Jarosza", "document_id": "1445330", "start_index": 0.0, "parentId": 194312.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14070668816566467}, "uuid": "10a308c1-becf-4726-aa7d-25dc9a260be9"}, {"page_content": "Szlak Leśny przez Pojezierze Warnowsko-Kołczewskie, szlak pieszy nr 1001 – znakowany jednoetapowy szlak turystyczny w województwie zachodniopomorskim, długości 19 km, na terenie Wolińskiego Parku Narodowego i wyspy Wolin. Szlak rozpoczyna się w centrum Międzyzdrojów i prowadzi przez lasy mieszane Wolińskiego Parku Narodowego koło Pokazowej Zagrody Żubrów, a następnie wzdłuż będących kryptodepresjami jezior rynnowych obwodu ochronnego Warnowo i wokół półwyspu na Jeziorze Czajcze. Znad Jeziora Czajcze szlak prowadzi brzegami jeziora Żółwińskiego i Jeziora Kołczewo przez Kołczewo, na północ od którego, na węźle szlaków w Świętouściu, kończy się przy Szlaku Nadmorskim. Szlak przebiega przez najcenniejsze przyrodniczo obszary leśne Wolińskiego Parku Narodowego, a jeziora przy szlaku są miejscami badań archeologicznych. \nPrzebieg szlaku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4907440", "fragment_id": "260878/0", "subtitle": "", "title": "Szlak pieszy nr 1001", "parentId": 4907440.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "260878", "score": 0.23808154463768005}, "uuid": "1c816106-b64f-4112-848f-688d6dec83be"}, {"page_content": "31 grudnia 1959 roku do miasta przyłączono obszar o powierzchni 331,35 ha. Lata 60. to okres dużych inwestycji – odremontowano dużą część domów, głównie przy promenadzie nad brzegiem morza. Odbudowie poddane zostało również molo. Zlikwidowano znajdujący się na nim żelazny, przeszklony pasaż. 3 marca 1960 roku utworzono Woliński Park Narodowy o powierzchni ok. 4961 ha. Stał się on przedmiotem badań studialnych Wolińskiego Muzeum mieszczącego się na Wzgórzu Przyjaźni w Międzyzdrojach.\nMiędzyzdroje stały się wkrótce największym kąpieliskiem morskim Pomorza Zachodniego. Pod koniec lat 60. XX w. sam tylko FWP prowadził tu, głównie w oparciu o przejęte poniemieckie wille i pensjonaty, 17 ośrodków wypoczynkowych („Błyskawica”, „Energia”, „Fala”, „Kasia”, „Korsarz”, „Latarnia Morska”, „Mars”, „Mewa”, „Minerwa”, „Morskie Oko”, „Patria”, „Polonia”, „Rybitwa”, „Slavia”, „Satyr”, „Sorento” i „Warszawianka”). W łącznie 74 budynkach dysponował on wówczas ok. 2400 miejscami noclegowymi. Prowadzono głównie 14-dniowe wczasy rodzinne. Niektóre budynki wyposażone były już w centralne ogrzewanie, dzięki czemu sezon wczasowy był znacznie wydłużony.\nW 1972 roku miasto zostało włączone w obszar Świnoujścia. W latach 1970–1973 wybudowano przy promenadzie pawilony: spożywczy, konfekcyjny oraz gastronomiczny, które istnieją także obecnie, tworząc ciąg handlowo-usługowy. W 1984 roku zostało ponownie ustanowione miasto Międzyzdroje, które objęło obszary miejscowości: Lubiewo, Kępieńce, Międzyzdroje i Rozkolnik. W 1985 roku liczba miejsc noclegowych w ośrodkach wczasowych wynosiła 25 tysięcy.\n1 stycznia 2011 r. zniesiono urzędowe nazwy dla dwóch części miasta: Kępieńce i Rozkolnik.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1353874", "fragment_id": "223600/8", "subtitle": "", "title": "Historia Międzyzdrojów", "parentId": 1353874.0, "start_index": 11040.0, "document_id": "223600", "source": "wikipedia", "score": 0.1254245936870575}, "uuid": "c7a4f601-be80-42ef-9790-047b071be1b8"}]}
{"id": "q_748", "question": "Jak nazywa się zjawisko powstające wskutek załamania i ugięcia światła słonecznego w kroplach deszczu?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy zjawiska optycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHalo (gr. \"hálos\", „tarcza słoneczna”) – zjawisko optyczne zachodzące w atmosferze ziemskiej obserwowane wokół tarczy słonecznej lub księżycowej, jest fotometeorem. Jest to świetlisty, biały lub zawierający kolory tęczy (wewnątrz czerwony, fioletowy na zewnątrz), pierścień widoczny wokół słońca lub księżyca. Zjawisko wywołane jest załamaniem światła na kryształach lodu i odbiciem wewnątrz kryształów lodu znajdujących się w chmurach pierzastych piętra wysokiego (cirrostratus) lub we mgle lodowej. Różne rodzaje kryształów lodowych, możliwych ustawień w powietrzu i dróg optycznych w kryształach sprawia, że występuje wiele efektów halo.\nNajczęściej występuje tzw. małe halo o rozmiarze kątowym 22°, powstające przez załamanie na powierzchniach kryształów o kącie łamiącym 60°. W atmosferze polarnej lub w przypadku atmosfer planetarnych możliwe są okręgi halo o innych promieniach, jeżeli kryształy lodu mają kształt inny niż sześciokątne kolumny lub płytki (np. sześciany). Rzadziej widoczne bywa duże halo o rozmiarze kątowym 46°, powstające podczas załamania światła na krawędziach kryształów do siebie prostopadłych (kryształy lodu mają budowę graniastosłupa prostego o podstawie sześciokątnej).\nWielkość halo określa się na podstawie rozmiarów kątowych. W zależności od punktu obserwacji efekt halo tworzą różne, tego samego kształtu, kryształy w chmurze, oświetlone w ten sam sposób. Do zjawiska nie sposób się zbliżyć, bo jest ono specyficznym obrazem Księżyca lub Słońca. Pozorna odległość do halo wynosi więc odpowiednio: ok. 400 000 km albo ok. 150 mln km. Natomiast zasięg widoczności halo określony jest przez rozmiar chmury, na której rozprasza się światło.Halo jest często obserwowane w niewielkiej odległości kątowej od Słońca i podczas takich obserwacji należy chronić oczy przed bezpośrednio padającym światłem Słońca – ze względu na ryzyko trwałego upośledzenia wzroku. Światło Słońca padające bezpośrednio przez dłuższy czas na elementy światłoczułe aparatu fotograficznego lub kamery może je uszkodzić, dlatego podczas fotografowania zjawiska tarczę słoneczną powinno się zasłaniać.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24478", "fragment_id": "170651/0", "subtitle": "", "title": "Halo (zjawisko optyczne)", "document_id": "170651", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 24478.0, "score": 0.37534937262535095}, "uuid": "308aaa26-751e-41b9-8965-b6862dd5d6fa"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy zjawiska meteorologicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nTęcza – zjawisko optyczne i meteorologiczne (fotometeor), charakterystyczny wielobarwny łuk o ciągłej zmianie kolorów od czerwonego na zewnątrz do fioletowego od wewnątrz, widziany naprzeciw słońca, występujący zazwyczaj tuż przed opadem deszczu lub po nim.\nWystępujący w tęczy układ barw jest zbliżony do widma barw prostych, z reguły wyszczególnia się siedem barw tęczy: czerwona (na zewnątrz łuku), pomarańczowa, żółta, zielona, niebieska, indygo i fioletowa (wewnątrz łuku).\nNajczęściej obserwowana jest tęcza główna, towarzyszy jej drugi łuk tęczy o większym promieniu i odwrotnym układzie kolorów, zwany tęczą wtórną, ale jest znacznie słabszy, przez co rzadziej obserwowany. Obszar między tęczą główną i wtórną jest nieco ciemniejszy, jest zwany pasem Aleksandra.\nŁuk tęczy głównej wywołują promienie, które weszły do kropli wody załamując się przy wejściu i wyjściu, oraz doznały w niej jednego wewnętrznego odbicia. Promienie, które odbiły się wewnątrz kropli dwa razy, wywołują tęczę wtórną. Zależność współczynnika załamania światła od długości fali świetlnej (dyspersja), powoduje rozkład światła białego na barwy.\nTęcza pojawia się wielokrotnie w mitologii, religii, literaturze i sztuce. Jej nazwa jest elementem nazw złożonych oraz nazw własnych. Tęczowa flaga jest symbolem organizacji i ruchów społecznych, w tym ruchu LGBT.\n3 kwietnia obchodzony jest Dzień Tęczy.\nWystępowanie tęczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62627", "fragment_id": "649292/0", "subtitle": "", "title": "Tęcza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "649292", "parentId": 62627.0, "score": 0.2119140625}, "uuid": "e370d8df-5925-403e-9478-25338f5a91ce"}, {"page_content": "Fotometeory – zjawiska optyczne w atmosferze powstające w wyniku załamania (też zakrzywienia) biegu promieni świetlnych; związane są ze zmianą koloru, kształtu bądź świeceniem materii, wskutek refrakcji fal świetlnych (światła słonecznego lub księżycowego) w atmosferze. Do fotometeorów zalicza się takie zjawiska jak:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=464981", "fragment_id": "1578163/0", "subtitle": "", "title": "Fotometeory", "parentId": 464981.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1578163", "source": "wikipedia", "score": 0.3620021939277649}, "uuid": "87cf8010-e370-4270-baf8-20e13743fe56"}, {"page_content": "Deszcz koronalny (ang. coronal rain, CRN) – rodzaj protuberancji słonecznej. Zjawisko występuje w koronie Słońca, kiedy gorąca plazma w koronie ochładza się i kondensuje w silnym polu magnetycznym, po czym wolno spływa z dużych wysokości na powierzchnię (fotosferę) Słońca, wzdłuż lekko zakrzywionych trajektorii. Spływ materii zachodzi w dolnych częściach łuków pętli pola magnetycznego, silnie wyciągniętych ku koronie.\nPrędkość opadającej materii jest w zakresie 50–100 km/s, a jej temperatura około 50 000 K. Przyspieszenie opadania materii jest wolniejsze, niż wynikałoby to z siły grawitacji Słońca, co jest prawdopodobnie spowodowane „oporem” ciśnienia gazu lub sił magnetycznych.\nZjawisko deszczu koronalnego zostało odkryte na początku lat siedemdziesiątych XX w. (prace Kawaguchiego w 1970, Leroya w 1972). Początkowo uważano je za niezwykłe i rzadkie zjawisko, ale ostatnie obserwacje za pomocą Swedish Solar Telescope (SST), teleskopu na satelicie Hinode oraz Solar Dynamics Observatory (SDO) pokazały, że jest ono wszechobecne w aktywnych rejonach korony słonecznej. Ostatnie obserwacje wskazują, że deszcz koronalny jest strukturą dynamiczną, włóknistą (z racji układania się wzdłuż linii pola magnetycznego), o dość krótkim czasie trwania (1–10 minut), niewielkim rozmiarze (200 km lub mniej). \nZ uwagi na fakt, że linie pola magnetycznego Słońca są niewidoczne, obserwacje deszczu koronalnego pozwalają pośrednio badać proces tworzenia się i przestrzennego formowania tego pola.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2919343", "fragment_id": "1205422/0", "subtitle": "", "title": "Deszcz koronalny", "document_id": "1205422", "start_index": 0.0, "parentId": 2919343.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39216455817222595}, "uuid": "7e16c454-4271-4dc5-92ea-a2d38f5b1df5"}, {"page_content": "Jeszcze inne odmiany tęczy można dostrzec, gdy światło odbija się od lustra wody, zanim zostanie rozszczepione przez krople deszczu. Dochodzi wtedy do powstania tęczy \"odbiciowej\". Promienie słoneczne po odbiciu od poziomej powierzchni, np. wody tworzą tęczę, tak jakby źródło światła było odbiciem źródła światła w wodzie; wówczas środek łuku tęczy jest odbiciem środka łuku tęczy i jest nad horyzontem. Tęcza odbiciowa jest jakby odbiciem w wodzie części łuku tęczy zwykłej, która byłaby pod horyzontem. Z tego powodu łuk tęczy \"odbiciowej\" leży powyżej \"normalnej\" tęczy, a przy horyzoncie obie tęcze spotykają się, wzmacniając się. Tęcza \"odbiciowa\" może występować zarówno dla pierwotnego, jak i wtórnego łuku. Na zdjęciu obok tęcza odbiciowa; słabo widoczny jest prawie pionowy łuk w pasie Aleksandra. Tęcza \"odbiciowa\" powstaje gdy, powierzchnia wody w miejscu odbicia się promieni słonecznych, które po załamaniu w kropli wody trafiają oka obserwatora, jest płaska. Dla górnej części łuku tęczy \"odbiciowej\" miejsce odbicia promieni od wody jest położone z tyłu za obserwatorem, a dla części tęczy przy horyzoncie – przed obserwatorem, w pobliżu kropel tworzących tęczę.\nGdy rozszczepione w kroplach światło odbija się od lustra wody, zanim dotrze do obserwatora, także powstaje tęcza. Tęcza nie jest rzeczywistym obiektem i dlatego \"odbicie\" tęczy nie jest odbiciem lustrzanym pierwotnego łuku, ale jest przesunięte względem tęczy zależnie od pozycji Słońca i obserwatora względem odbijającej powierzchni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62627", "fragment_id": "649292/9", "subtitle": "", "title": "Tęcza", "parentId": 62627.0, "start_index": 13218.0, "document_id": "649292", "source": "wikipedia", "score": 0.5212201476097107}, "uuid": "f42ce73b-145c-4136-846b-ec6477564e32"}, {"page_content": "Halo 22° – jedno ze zjawisk optycznych halo zachodzących w ziemskiej atmosferze. Występuje w postaci okręgu lub jego fragmentu o promieniu kątowym 22° wokół słońca, sporadycznie księżyca. Koło wewnątrz łuku halo jest ciemniejsze niż otaczające je niebo, a na zewnątrz łuku halo niebo jest jaśniejsze. Krawędź wewnętrzna jest lekko zabarwiona na czerwono, dalej kolor zanika, a zewnętrzna krawędź jest zabarwiona na niebiesko. Kolory zwykle są słabo zaznaczone lub niemal zupełnie niewidoczne. Halo 22° może wystąpić o każdej porze dnia oraz na każdej szerokości geograficznej, jest najczęściej występującym zjawiskiem wywołanym przez załamanie światła w kryształkach lodu w atmosferze ziemskiej. Towarzyszą mu czasami inne zjawiska optyczne o kącie załamania około 22°, powstające przy szczególnym ułożeniu kryształków lodu w powietrzu. 22° halo mogą być widoczne aż 100 dni w roku.\nPowstawanie.\nHalo 22° powstaje w wyniku załamania w promieni słonecznych (światła białego) w sześciokątnych kolumnowych kryształkach lodu zawieszonych w powietrzu; gdy promień przechodzi przez dwie boczne ścianki kryształu tworzące kąt 60°, minimalny kąt odchylenia promieni przy takim przejściu jest w przybliżeniu równy 22° (średnio 21,84°, 21,54° dla światła czerwonego i 22,37° dla niebieskiego). Wskutek istnienia różnych współczynników załamania światła o różnej długości fali pojawiają się kolorystyczne efekty rozszczepienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2800811", "fragment_id": "1646631/0", "subtitle": "", "title": "Halo 22°", "parentId": 2800811.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1646631", "score": 0.40438491106033325}, "uuid": "5a49e303-5d88-4d73-98a8-106297ed5e4d"}, {"page_content": "Dla tęczy pierwotnej dyspersja jest równa 2,536, formula_45 szerokość tęczy formula_46.\nInne czynniki.\nTarcza słoneczna ma rozmiar kątowy 0,5°, co powiększa szerokość kątową rozproszenia każdej długości fali (koloru) i przyczynia się do tego, że kolory tęczy nie są czyste, pomimo tego obserwator postrzega je jako czyste. Teoretyczna szerokość tęczy od czerwonego do niebieskiego wynosi 1,7°, ale po uwzględnieniu wielkości tarczy słonecznej i dyspersji światła, szerokość wynosi około 2,2°, co jest zgodne z obserwacją.\nSłona woda ma większy współczynnik załamania, co skutkuje mniejszym kątem widzenia łuku tęczy. Można to zaobserwować oglądając tęczę powstającą częściowo na rozbryzgach fal morskich i na kroplach deszczu. Z uwagi na napięcie powierzchniowe krople są niemal kuliste, jednak duże krople nie są kuliste, w wyniku czego także może ulec zmianie kąt widzenia łuku tęczy. Kolory tęczy mogą nie być wyraźne, a jeżeli występują dwa rodzaje kropel, tęcza może w jej górnej części rozdzielić się na dwa łuki. Spłaszczenie kropel spadających w powietrzu nie wpływa na wygląd tęczy przy horyzoncie. W XX w. powstało kilka teorii próbujących opisać matematycznie powstawanie tęczy na niesferycznych kroplach.\nJeżeli krople wody są bardzo małe (mniejsze niż 50 μm), to znaczącą rolę odgrywa dyfrakcja światła, powodując, że załamanie i odbicie części promieni świetlnych zachodzi pod nieco innym kątem niż określone przez optykę geometryczną. Skutkuje to zmieszaniem kolorów. Efektem jest jasny łuk o promieniu tęczy zwany białą tęczą. Szerokość łuku zależy od wielkości kropel. Zjawisko to jest wyraźnie widoczne, gdy tęcza powstaje na mgle.\nTęcza w optyce falowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62627", "fragment_id": "649292/16", "subtitle": "", "title": "Tęcza", "parentId": 62627.0, "start_index": 24815.0, "document_id": "649292", "source": "wikipedia", "score": 0.40246087312698364}, "uuid": "86ac5aed-da04-4ef9-b9a4-970344a2bee1"}, {"page_content": "Refrakcja atmosferyczna – zjawisko ugięcia promieni świetlnych w atmosferze ziemskiej. Jeżeli ugięciu ulega światło docierające do ziemskiego obserwatora spoza atmosfery (od innych ciał niebieskich), zjawisko nazywamy refrakcją astronomiczną. Powoduje ona pozorne przesunięcie obserwowanego położenia obiektów astronomicznych na niebie. Jeżeli ugięciu ulega światło docierające od innych obiektów na Ziemi, mówimy o refrakcji ziemskiej. Ma ona znaczenie w geodezji i nawigacji. Refrakcja ziemska jest też odpowiedzialna za powstawanie miraży.\nMechanizm zjawiska.\nAtmosfera ziemska jest ośrodkiem niejednorodnym. Współczynnik załamania światła w powietrzu zależy od jego gęstości (zgodnie ze wzorem Lorentza-Lorenza), a także w pewnej mierze od wilgotności. Gęstość powietrza zależy od ciśnienia i temperatury, zależących z kolei od wysokości. Współczynnik załamania światła w atmosferze zmienia się więc z wysokością od wartości 1 w przestrzeni kosmicznej, do ok. 1,000293 przy powierzchni Ziemi (w temperaturze 0 °C i pod ciśnieniem normalnym).\nPromień świetlny, padający na taki niejednorodny ośrodek pod pewnym kątem do kierunku zmian współczynnika załamania, ulega ugięciu (refrakcji) i wędruje w ośrodku po krzywej. Dobrym przybliżeniem ośrodka niejednorodnego jest ośrodek złożony z cienkich jednorodnych warstw, każda o innym stałym współczynniku załamania. Na granicy kolejnych warstw następuje załamanie promienia, zgodnie z prawem Snella, promień biegnie więc po linii łamanej, zmieniając kierunek na każdej granicy warstw (rysunek). W granicy nieskończenie małej grubości warstw łamana ta przechodzi w gładką krzywą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2216101", "fragment_id": "453772/0", "subtitle": "", "title": "Refrakcja atmosferyczna", "parentId": 2216101.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "453772", "score": 0.8430019617080688}, "uuid": "0978a149-c745-44b7-80cb-b47786dc6822"}, {"page_content": "Światło, załamując się w kryształach lodu w formie płytek lub słupków o podstawie sześciokątnej, może tworzyć zjawiska optyczne zwane halo, jak słońca poboczne czy słup świetlny. Pył diamentowy może mieć postać kryształów płatkowych o podstawie sześciokątnej, prawie trójkątnej lub prawie czworokątnej – powstają wtedy rzadkie rodzaje halo, jak np. łuk Kerna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=709978", "fragment_id": "832770/1", "subtitle": "", "title": "Pył diamentowy", "parentId": 709978.0, "start_index": 1752.0, "document_id": "832770", "source": "wikipedia", "score": 0.1356659084558487}, "uuid": "f6cb7d5e-94af-4672-9408-36ba0337c395"}, {"page_content": "W 1908 roku #PATRZ przedstawił teorię zwaną rozwiązania Mie (Lorenza-Mie), która na podstawie równań Maxwella umożliwia określenie natężenia światła rozproszonego pod danym kątem w zależności od długości fali świetlnej oraz wielkości kropel. Jednak teoria Lorenza-Mie ogranicza się do rozpraszania przez cząstki kuliste, dlatego nie można w niej uwzględnić spłaszczenia spadających kropel. W 2012 r. zespół autorów opublikował pracę, w której analizuje efekty rozproszenia światła przez śledzenie promieni, z uwzględnieniem dyspersji, polaryzacji, interferencji i dyfrakcji na niesferycznych kroplach. Praca ukazuje jak niesferyczne krople deszczu wpływają na kształt tęczy i powstawanie tęczy bliźniaczej.\nKorzystając z rozwoju technologii komputerowej, można obliczyć z dużą dokładnością natężenia światła w poszczególnych teoriach rozpraszania światła i porównać otrzymywane wyniki. Dostępne są programy umożliwiające takie analizy. W dalszym ciągu modele oparte na optyce geometrycznej rozszerzone o optykę falową są ważne, gdyż nie tylko mogą zapewnić proste i intuicyjne zrozumienie (np. zasad interferencji i dyfrakcji) ale także modele te można łatwo rozszerzyć na cząstki niesferyczne.\nHistoria odkryć naukowych związanych z tęczą.\nNajstarszy opis tęczy oraz próba racjonalnego wyjaśnienia tego zjawiska jest w pracy Arystotelesa #PATRZ . Pisze, że tęcza jest niezwykłym rodzajem odbicia światła słonecznego od chmur. Światło odbija się pod stałym kątem, dając stożek promieni tęczy. Arystoteles w ten sposób poprawnie wyjaśnił kształt łuku i zauważył, że nie jest to obiekt materialny w określonym miejscu na niebie, a światło w kierunkach, którego światło jest mocno rozproszone i dociera do oczu obserwatora. Opisuje, że tęcze są trójkolorowe a czasami pojawia się jeszcze pomarańcz, zawsze mają takie same kolory i są to kolory, których malarze nie potrafią wytworzyć przez mieszanie innych kolorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62627", "fragment_id": "649292/18", "subtitle": "", "title": "Tęcza", "document_id": "649292", "start_index": 28371.0, "parentId": 62627.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1692453920841217}, "uuid": "e43e6893-e139-48f5-814c-6124c2f773cf"}]}
{"id": "q_749", "question": "Jakie imię nosiła kobieta z Jerozolimy, która podała chustę Jezusowi?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nŚwięta Weronika (zm. w I wieku n.e.) – matrona z Jerozolimy, która – według legendy – niosącemu krzyż Chrystusowi podała chustę do otarcia twarzy, na której miało odbić się oblicze Jezusa, święta Kościołów katolickiego, ormiańskiego i prawosławnego.\nGrecko-rzymskie słowo \"vera eikon\" („prawdziwy wizerunek”) dało początek imieniu Weronika. Kult świętej Weroniki należy do zakresu pobożności ludowej. Inne periodyki podają źródło imienia Weronika jako wywodzące się z języka greckiego \"pheronike\" czyli „niosąca zwycięstwo” (\"phero\" = niosę + \"nike\" = zwycięstwo).\nLegenda o niej pojawiła się w IV wieku i rozwijała się w różnych wersjach aż do późnego średniowiecza, wzbogacana coraz to nowymi szczegółami.\nZasadniczy wątek tego budującego opowiadania mówi o pewnej matronie jerozolimskiej, która wyszła na ulicę, by zobaczyć niosącego krzyż Jezusa. Widok zbitego, osłabionego skazańca upadającego pod ciężarem krzyża tak ją wzruszył, że przecisnęła się przez tłum i białą chustą otarła Jego twarz. Za ten miłosierny czyn otrzymała na chuście odbicie Jego bolesnego oblicza.\nWedług średniowiecznej włoskiej legendy Veraicon (\"chusta z wizerunkiem Jezusa Chrystusa\") Weronika uleczyła cesarza Tyberiusza, a później została ofiarowana papieżowi Klemensowi. Podania francuskie opisują życie św. Weroniki, które miało przebiegać u boku nawróconego Zacheusza, a zakończyć się misją przeniesienia relikwii Marii z Nazaretu do Soulac. Natomiast niektóre źródła utożsamiają ją z kobietą uleczoną przez Jezusa Chrystusa z krwotoku.\nŚwięta Weronika jest patronką fotografów, gospodyń parafialnych, szwaczek, tkaczy oraz kupców. Jest również orędowniczką w przypadku poważnych obrażeń, krążenia krwi i dobrej śmierci.Jej wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 4 lutego.\nKościoły wschodnie, z uwagi na liturgię według kalendarza juliańskiego, wspominają świętą:\nW ikonografii jej atrybutem jest chusta z odbiciem twarzy Jezusa.\nRelikwie chusty św. Weroniki przechowywane są w \"Capilla Mayor\" katedry w Jaén.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54140", "fragment_id": "649947/0", "subtitle": "", "title": "Święta Weronika", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "649947", "parentId": 54140.0, "score": 1.0}, "uuid": "08f22b7f-1a87-4fd0-b15b-fc12e1078b31"}, {"page_content": "Święta Weronika – gotycki obraz anonimowego artysty, znanego jako Mistrz Świętej Weroniki namalowany przypuszczalnie dla kościoła Świętego Seweryna w Kolonii. Obecnie prezentowany jest w Starej Pinakotece w Monachium.\nObraz jest główną częścią tryptyku, którego skrzydła boczne zaginęły. Tematem obrazu, od którego pochodzi określenie jego twórcy jest święta Weronika, trzymająca chustę z ponadnaturalnej wielkości Obliczem Jezusa Chrystusa. Chusta Świętej Weroniki należała do preferowanych w średniowiecznej mistyce wątków związanych z Pasją, ma związek z legendą, wedle której święta Weronika podała chustę Jezusowi idącemu na Kalwarię, by otarł krew i pot. Ani święta, ani biały woal z odbiciem Chrystusa nie są wspominane w Biblii (choć jest to egzegeza wątku o kobiecie cierpiącej na krwotok w ewangeliach synoptycznych) jednakże tradycja ikonograficzna sięga VI wieku. Punktem wyjścia jest acheiropoieton, którego znane są dwa rodzaje – mandylion i veraicon. Oba rodzaje wizerunków przyjęły się w sztuce bizantyjskiej, veraicon szczególnie w kulturach łacińskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2013441", "fragment_id": "384417/0", "subtitle": "", "title": "Święta Weronika (obraz)", "document_id": "384417", "start_index": 0.0, "parentId": 2013441.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2840941846370697}, "uuid": "54c22880-2a8b-4d59-944e-08ef3412b128"}, {"page_content": "Chusta Świętej Weroniki (hiszp. \"Paño de la Verónica\" lub \"Santa Faz\") – obraz olejny hiszpańskiego malarza Francisco de Zurbarána, namalowany około 1631 roku.\nObraz znajduje się w zbiorach Nationalmuseum w Sztokholmie.\nOkoliczności powstania.\nKult męki i śmierci Jezusa Chrystusa był jednym z najczęstszych tematów ikonografii post-trydenckiej, zwłaszcza w Hiszpanii. Wiara chrześcijańska obejmuje pojęcie ofiary, doprowadzając je do najwyższej ekspresji w śmierci przyjętej przez Syna Bożego i w jej uobecnieniu w eucharystycznej celebracji mszy świętej. Potwierdzając znaczenie sakramentów w relacji do protestantów teolodzy soboru trydenckiego podkreślali, iż miały one uzewnętrzniać wiarę i religijność.\nW ciągu kilku wieków po śmierci Jezusa wyrosła legenda o tym, jak pewna kobieta o imieniu Weronika, którą uleczył on z krwotoku, w geście wdzięczności otrzymała możliwość wykonania jego portretu. W ciągu wieków ukształtowała się jednocześnie wiara, iż nie chodziło tu o portret w potocznym znaczeniu, ale o fakt, że Weronika podczas drogi Chrystusa na Golgotę zdjęła z głowy swoją chustę i podała mu, żeby wytrzeć pot i krew z jego twarzy, przez co jego rysy w cudowny sposób odcisnęły się na płótnie. Stąd „autentyczne” obrazy oblicza Jezusa na płótnie do ocierania potu zaczęły być powszechnie nazywane veraicon (prawdziwy obraz), a motyw ten stał się popularny w sztuce XVII wieku. Zurbaranowi przypisuje się szereg tego typu przedstawień. Za jego własne uznać należy przede wszystkim trzy podobne obrazy, powstałe w I połowie lat 30. XVII wieku.\nOpis.\nPełna majestatu wersja Świętego Oblicza, przechowywana w sztokholmskim Muzeum Narodowym jest uważana za najbardziej godną uwagi z obszernego cyklu tych obrazów; należy również do najbardziej sugestywnych dzieł XVII wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3696860", "fragment_id": "1331000/0", "subtitle": "", "title": "Chusta Świętej Weroniki", "document_id": "1331000", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3696860.0, "score": 0.1247367411851883}, "uuid": "873bcf94-74d1-45f0-a13d-d11661cb6337"}, {"page_content": "Oprócz wschodniej tradycji powstania Świętego Oblicza, istnieją też inne wersje legendy poświęcone wizerunkowi, rozpowszechnione w Europie Łacińskiej. Jedna ze starszych legend opowiada o Berenice, która cierpiała na krwotok, a dzięki wstawiennictwu Chrystusa ozdrowiała. Jako wotum dziękczynienia namalowała na chuście wizerunek Jezusa, który miał się stać później cudowny – dzięki niemu ozdrowiał cesarz rzymski Tyberiusz. Inna zachodnia wersja legendy mówi o chorej Weronice, która prosiła Jezusa o uzdrowienie. Ocierając się z potu odbił swoje oblicze na chuście, którą podarował. Ten dar miał uzdrowić niewiastę. Imię Weronika ma genezę łacińską i oznacza \"vera icon\" – „prawdziwy obraz”, stąd też powstało pojęcie dla obrazu – veraikon. W średniowieczu, pod wpływem rozwoju kultu Pasji Chrystusa treść legendy o Weronice została uzupełniona. Mówi ona o Weronice, która poszła za umęczonym i skazanym na śmierć krzyżową Chrystusem, który dźwigał swoje narzędzie śmierci na Golgotę. Na chuście świętej zarysowało się odbicie twarzy Chrystusa, nie tylko spoconej lecz także naznaczonej krwią i innymi symptomami męki. Również ta chusta – relikwia miała dotrzeć do Rzymu, gdzie czczona była m.in. jako sudarium. Najstarsze przesłanki o jej kulcie sięgają dopiero VIII wieku. Kult ten gwałtownie wzrósł w XIII wieku i trwał przez kolejne stulecia, aż po XVI wiek. Jedną z pamiątek ogłoszenia przez papieża Bonifacego VIII roku 1300 Rokiem Jubileuszowym było wystawianie na widok publiczny relikwii Świętego Oblicza. Świadectwem kultu są liczne kopie wykonywane przez malarzy rzymskich (\"pictores veronicarum\") i rozsyłane po całej Europie.\nZnaczenie wizerunku Świętego Oblicza w sztuce Śląska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2697214", "fragment_id": "1620086/3", "subtitle": "", "title": "Veraikon z kościoła Świętej Marii Magdaleny we Wrocławiu", "source": "wikipedia", "start_index": 4198.0, "parentId": 2697214.0, "document_id": "1620086", "score": 0.17163902521133423}, "uuid": "e801372a-7a70-43d3-bea0-9fad1b653c03"}, {"page_content": "Święta Weronika trzymająca chustę – obraz olejny hiszpańskiego malarza pochodzenia greckiego Dominikosa Theotokopulosa, znanego jako El Greco. Obraz sygnowany: CHÈIR DOMENIKOU\nPortret św. Weroniki jest pierwszym portretem, gdzie El Greco wykorzystał jako modelkę swoją wieloletnią partnerkę życiową Jeronimę de las Cuevas. Kobieta trzyma w dłoniach chustę z wizerunkiem Chrystusa. Według legendy Weronika miała zobaczyć niosącego krzyż Jezusa a widok zbitego i osłabionego skazańca upadającego pod ciężarem krzyża tak ją wzruszył, że przecisnęła się przez tłum i białą chustą otarła Mu twarz. Wizerunek umęczonego Jezusa pozostał na chuście.\nOpis obrazu.\nWizerunek przedstawionej Weroniki, jej łagodny smutek lub wyraz ekstazy będzie można spotkać w innych późniejszych dziełach El Greca. Te same: wysokie, wypukłe czoło, szeroka górna część twarzy, duże oczy, gęste brwi, długi i cienki nos, policzki zwężające się ku ostrej brodzie, drobne usta i wąski łuk górnej wargi ściągający się ponad mięsistą dolną wargą będzie można zaobserwować u wszystkich kolejnych Madonn i wizerunków Marii Magdaleny.\nWizerunek Chrystusa na chuście El Greco umieścił wcześniej na ołtarzu kościoła bernardynów Santo Domingo de Silos w Toledo, w zwieńczeniu nad wizerunkami dwóch świętych: \"Świętego Benedykta\" i \"Świętego Bernarda\" z 1579 roku. W 1582 roku namalował samą chustę wiszącą na dwóch gwoździach, tych samych którymi przybito Chrystusa do krzyża. Obraz znajduje się w prywatnej kolekcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2925049", "fragment_id": "1186938/0", "subtitle": "", "title": "Święta Weronika trzymająca chustę (obraz El Greca z 1580)", "parentId": 2925049.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1186938", "source": "wikipedia", "score": 0.23552368581295013}, "uuid": "05b58d57-be85-428b-a08c-6bc4d64754a3"}, {"page_content": "Uzdrowienie Tyberiusza (łac. \"Cura sanitatis Tiberii\") – apokryf Nowego Testamentu.\nCharakterystyka.\nUtwór powstał prawdopodobnie w języku greckim w Syrii, zaś zachował się w dwóch wersjach łacińskich. W rękopisach spotykany jest także jako \"Uzdrowienie cesarza Tyberiusza i potępienie Piłata\", \"Jak Tyberiusz wysłał do Jerozolimy Woluzjana\", \"Opowieść, jak Tyberiusz ujrzawszy obraz Jezusa Chrystusa został uleczony ze swojej choroby\", \"Opowieść, jak Weronika została przywieziona do Rzymu\", \"O uzdrowieniu Tyberiusza i o świętej Weronice\".\nTreść.\nCiężko chory Tyberiusz, posłyszawszy o cudownym uzdrowicielu Jezusie, posłał sługę Woluzjanusa do Jerozolimy. Tam spotkał ucznia Pańskiego Tomasza, Józefa z Arymatei oraz Piłata. Zasięgnąwszy świadectwa u Józefa, Woluzjanus nakazał aresztować Piłata za niesprawiedliwy wyrok i zesłać do Amerii. Następnie, za radą Marciusa, udał się do Weroniki, dysponującą chustą z odbiciem Chrystusa, po czym wraz z Weroniką i relikwią wrócił do Rzymu. Tyberiusz po ujrzeniu chusty został uzdrowiony i nawrócił się na chrześcijaństwo. Po jakimś czasie apostołowie Piotr i Paweł popadli w konflikt z Szymonem Magiem, podający się za zmartwychwstałego Chrystusa. Zainteresowany sprawą Neron po przesłuchaniu Piłata i zasięgnięciu rady apostołów, wyciągnął z Biblioteki Kapitolińskiej list Piłata do Klaudiusza, poświadczający niezwykłe dzieła Jezusa. Apokryf kończy się opisem śmierci Piłata, Nerona i Szymona Maga. Epizod dotyczący Nerona oraz list Piłata są prawdopodobnie późniejszymi dodatkami do oryginalnego utworu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5448063", "fragment_id": "366600/0", "subtitle": "", "title": "Uzdrowienie Tyberiusza", "document_id": "366600", "start_index": 0.0, "parentId": 5448063.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14525729417800903}, "uuid": "cb67f2d4-a31a-4538-96d5-4eac501082ed"}, {"page_content": "Salome, Maria Salome, \"Shelomit, שלומית\" (ur. I wiek p.n.e., zm. I wiek n.e.) – żona Zebedeusza i matka dwóch apostołów: Jakuba Większego i Jana Ewangelisty, święta Kościoła katolickiego\nOpiekowała się Jezusem podczas jego pobytu w Galilei. Gdy Jezus po raz ostatni wyjechał do Jerozolimy, Salome poprosiła go, aby dał jej synom miejsce obok niego w Królestwie Niebieskim. Jezus powiedział jej wówczas, że miejsce obok niego zajmie osoba, dla której Bóg je przygotował. Znajdowała się w grupie kobiet także towarzyszących Jezusowi podczas ukrzyżowania. Wraz z Marią Magdaleną i Marią Kleofasową zaniosła wonności do grobu Jezusa, gdzie anioł ogłosił im, że Chrystus zmartwychwstał.\nWspomnienie liturgiczne św. Salome obchodzone jest 24 kwietnia i 22 października. Jest patronką Veroli, którą według tradycji schrystianizowała oraz diecezji Frosinone-Veroli-Ferentino.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2097468", "fragment_id": "418453/0", "subtitle": "", "title": "Salome (żona Zebedeusza)", "parentId": 2097468.0, "start_index": 0.0, "document_id": "418453", "source": "wikipedia", "score": 0.21916453540325165}, "uuid": "89131996-0924-4a41-b18f-66540ecedca9"}, {"page_content": "Zemsta Zbawiciela (łac. \"Vindicta Salvatoris\") – apokryf Nowego Testamentu opowiadający o następstwach ukrzyżowania Jezusa.\nCharakterystyka.\nTen utwór z tzw. cyklu Piłata powstał prawdopodobnie w Akwitanii. Najstarszy rękopis apokryfu pochodzi z IX wieku, więc utwór musiał powstać przed tą datą. Apokryf jest napisany słabą łaciną, ma złą kompozycję i jest niewiarygodny pod względem historycznym i geograficznym: Tytus jest przedstawiony jako współczesny Tyberiuszowi, Herod Archelaos jest ukazany jako świadek zburzenia Jerozolimy, a miasto Burdigala umiejscowiono w Libii.\nTreść.\nCierpiący na raka twarzy rządzący Akwitanią Tytus usłyszał od Izmaelity imieniem Natan o cudach, których dokonał Jezus, a także śmierci i zmartwychwstaniu. Tytus wyraził wiarę w Chrystusa, po czym ochrzcił się, a jego choroba ustąpiła. Następnie wespół z Wespazjanem udał się do Judei, aby ukarać osoby winne śmierci Jezusa: Annasz i Kajfasz zostali ukamienowani, Archelaos popełnił samobójstwo, a Piłat został wtrącony do więzienia. W utworze pojawia się również wątek Welozjanusa, który na polecenie chorego na trąd cesarza Tyberiusza udał się do Judei w poszukiwaniu odbicia Chrystusa. Welozjanus na miejscu spotkał Józefa z Arymatei, Nikodema i Weronikę, a po wysłuchaniu ich świadectw o Jezusie wraz z Weroniką i jej chustą przybył do Rzymu. Po ujrzeniu chusty Tyberiusz wyznał wiarę w Jezusa i postanowił się ochrzcić.\nZnaczenie.\"Zemsta Zbawiciela\" była popularnym utworem w czasach krucjat jako przedstawiającym problem słusznej kary. Do utworu odniósł się Dante Alighieri w \"Boskiej komedii\", w której Justynian wspomina o pomście Tytusa za „grzech starożytny”. Na apokryfie oparto również późnośredniowieczne francuskie misteria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5447146", "fragment_id": "366312/0", "subtitle": "", "title": "Zemsta Zbawiciela", "document_id": "366312", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5447146.0, "score": 0.17465516924858093}, "uuid": "d531215a-5f51-4362-a6a7-8d209f27bd89"}, {"page_content": "Anna – żydowska prorokini, córka Fanuela z rodu Asera, postać nowotestamentowa.\nBiografia.\nProrokini została wymieniona w Ewangelii wg św. Łukasza w opisie ofiarowania Jezusa w świątyni. Ewangelista podał jej wiek: miała 84 lata. Kobieta 7 lat była zamężną, potem owdowiała i poświęciła się służbie w Świątyni Jerozolimskiej. Po spotkaniu ze Świętą Rodziną rozpowiadała wieść o przyjściu Mesjasza.\nKonotacje w sztuce.\nProrokini Anna przedstawiana jest na obrazach w scenie \"Ofiarowania Jezusa w świątyni\", towarzysząc Symeonowi. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=561058", "fragment_id": "1571825/0", "subtitle": "", "title": "Anna (prorokini)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 561058.0, "document_id": "1571825", "score": 0.19077055156230927}, "uuid": "f3469adc-143a-4c66-a6f8-3d54491912d2"}, {"page_content": "Zobacz też: serial telewizyjny o takim tytule.\nMaria z Nazaretu (inaczej znana także jako Maryja, hebr. Miriam,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"arc\"&gt;‏ܡܪܝܡ‎&lt;/&gt; \"Mariam\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Μαριάμ, Μαρία&lt;/&gt;, \"Mariám\", \"María\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏مريم‎&lt;/&gt; \"Marjam\") (ur. przed 20 p.n.e. w Jerozolimie lub Seforis, zm. po 30 n.e. według tradycji w Efezie) – matka Jezusa Chrystusa, żona Józefa z Nazaretu, jedna z głównych osób w wierze wielu wyznań chrześcijańskich, znana także w innych religiach (np. w islamie, bahaizmie i kaodaizmie). Maria wymieniana jest w Modlitwie Eucharystycznej (&lt; lang=\"la\"&gt;Communicantes&lt;/&gt;) Kanonu rzymskiego, a także w każdej pozostałej Modlitwie eucharystycznej.\nŻycie Marii w Biblii i tradycji chrześcijańskiej.\nPochodzenie, dzieciństwo, rodzina.\nBiblia nie mówi jednoznacznie o przynależności Marii do któregokolwiek pokolenia Izraela. Komentarz w Biblii Tysiąclecia interpretuje Łk 1,32 i Rz 1,3 jako aluzję do pochodzenia z pokolenia Judy. Tradycję pochodzenia z tego właśnie pokolenia przekazują po raz pierwszy Justyn Męczennik i Ignacy Antiocheński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=159757", "fragment_id": "9235/0", "subtitle": "", "title": "Maria z Nazaretu", "document_id": "9235", "start_index": 1.0, "parentId": 159757.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06082473695278168}, "uuid": "ad18e4e8-6af5-40c0-ba2e-3c39ad15eaab"}]}
{"id": "q_750", "question": "Jak nazywał się legendarny niemiecki alchemik, który rzekomo zaprzedał duszę diabłu?", "answer": [{"page_content": "Johann Georg Faust (ok. 1480–1536) – według legendy był średniowiecznym magiem, alchemikiem, lekarzem oraz astrologiem.\nUrodził się prawdopodobnie w jednym z miasteczek Wirtembergii jako Georg Zabel. Studiów nigdy nie ukończył, chociaż według legendy był studentem Akademii Krakowskiej. Parał się czarną magią, wywołał ducha Heleny Trojańskiej. Będąc w Erfurcie wywołał przed studentami duchy bohaterów Homera. Twierdził, że potrafi odtworzyć zaginione dzieła Plauta i Terencjusza.\nBył nielubiany, współcześni posądzali go o kontakty z diabłem, co zresztą sam potwierdzał. Gdziekolwiek się pojawiał, tworzył spektakle niezrozumiałe dla ludzi. Wszyscy się go bali, uważali za dziwaka. W tej sytuacji Faust zaprzedał swoją duszę diabłu. Zginął w Oberży Pod Lwem, w niewyjaśnionych okolicznościach, gdzie znaleziono jego okaleczone zwłoki. Legenda głosi, że właśnie wtedy diabeł upomniał się o jego duszę zabierając ją do piekieł, a martwe ciało Fausta przywarło twarzą do ziemi, nie dając jednocześnie możliwości odwrócenia go ku niebu.\nNawiązania w kulturze.\n \"Główn: Faust (motyw w sztuce) .\"\nDoktor Faust stał się bohaterem wielu prac literackich i muzycznych, m.in. \"Historia doktora Jana Fausta, szeroko okrzyczanego czarnoksiężnika i maga\" (1587), Ch. Marlowe’a \"Tragiczne dzieje doktora Fausta\" (1588), T. Manna \"Doktor Faustus\" (1947), opera Ch. Gounoda \"Faust\" (1859), legenda dramatyczna H. Berlioza \"Potępienie Fausta\" (1846).\nJohann Wolfgang von Goethe odwiedził we wrześniu 1790 Kraków i interesował się Faustem. Zwiedzał Collegium Maius i izbę zwaną \"Alchemią\". Pierwsze fragmenty \"Fausta\" napisał właśnie w roku swego pobytu w Krakowie. Na wątku Fausta oparty jest też poemat \"Festus\" Philipa Jamesa Baileya.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91390", "fragment_id": "658369/0", "subtitle": "", "title": "Johann Georg Faust", "document_id": "658369", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 91390.0, "score": 0.6750887632369995}, "uuid": "0ac83f0e-cb61-4d25-889d-06411182213a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy legendarnego czarodzieja. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nPan Twardowski, Mistrz Twardowski, zwany polskim Faustem – postać szlachcica polskiego, który, wedle podania, zaprzedał duszę diabłu. Jest głównym bohaterem kilku baśni i legend, z których niemal każda przedstawia odmienną historię. Jedna z najbardziej znanych głosi, że obecnie przebywa on na Księżycu.\nLegenda o Twardowskim.\nWedle legendy Twardowski był szlachcicem, zamieszkującym Kraków w XVI wieku. Zaprzedał duszę diabłu w zamian za wielką wiedzę i znajomość magii. Chciał jednakże przechytrzyć diabła, więc do podpisanego z nim cyrografu dodał paragraf mówiący o tym, że diabeł może zabrać jego duszę do piekła jedynie w Rzymie, do którego wcale nie planował się udawać.\nZ pomocą czarta Twardowski zyskał bogactwo i sławę, w końcu stając się dworzaninem króla Zygmunta Augusta. Król ów po śmierci swej małżonki otoczył się astrologami, alchemikami i magami. Jak głoszą legendy, Twardowskiemu udało się wywołać ducha zmarłej Barbary dzięki zastosowaniu magicznego Lustra Twardowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104562", "fragment_id": "653716/0", "subtitle": "", "title": "Pan Twardowski (postać)", "parentId": 104562.0, "start_index": 1.0, "document_id": "653716", "source": "wikipedia", "score": 0.7920104265213013}, "uuid": "e6902112-3d1a-47f8-89ab-f3001dfc3934"}, {"page_content": "Faust – fikcyjna postać, bohater bardzo wielu utworów literackich, muzycznych i innych. Faust jest naukowcem, który przyzywa Diabła i podpisuje cyrograf – oferuje swą duszę, a w zamian oczekuje, że Diabeł będzie mu służył przez pewien czas.\nInspiracją dla postaci Fausta był niemiecki alchemik Johann Georg Faust (ok. 1480–1540).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47024", "fragment_id": "648811/0", "subtitle": "", "title": "Faust (motyw w sztuce)", "parentId": 47024.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648811", "score": 0.6359676122665405}, "uuid": "f0646a9f-7911-46d5-ac80-67c3362408e7"}, {"page_content": "Faust – dramat Johanna Wolfganga von Goethego w dwóch częściach, napisany w latach 1773–1832, wydany w całości dopiero po śmierci autora w 1833. Zawiera blisko 12 tysięcy wersów, dlatego uważany jest za dzieło niesceniczne. Uznaje się go za najwybitniejsze dzieło Goethego i syntezę jego poglądów. Tematem utworu jest zakład Boga z Mefistofelesem o duszę tytułowego doktora Fausta. Faust ma ją oddać diabłu, gdy zasmakuje pełni szczęścia i wypowie słowa: \"trwaj chwilo, jesteś piękna\".\nPierwowzór bohatera.\nPierwowzorem postaci Fausta był Johann Georg Faust (ok. 1480–1540) – niemiecki alchemik, astrolog i wędrowny naukowiec, autor traktatu alchemicznego \"Zmuszenie piekła\". Jego czarna legenda narodziła się w 1587 po wydaniu książki \"Geschichte von Dr. Johann Fausten, dem weitteschreyten Zauberer und Schwarzkünstler\" (\"Historia doktora Johanna Fausta, słynnego czarnoksiężnika i mistrza czarnej magii\"). Fausta przedstawiono w niej jako bezbożnika, który – by posiąść wiedzę – podpisał pakt z Mefistofelesem, ale diabeł skręcił mu kark i zabrał jego duszę do piekła. Od tego czasu Faust stał się symbolem człowieka, który zawiera pakt z szatanem, aby poznać tajemnicę istnienia.\nNa kształt literackiego Fausta wpłynęła także postać renesansowego maga Henryka Korneliusza Agryppy. W utworze Faust nazywany jest przez Małgorzatę Henrykiem.\nPrace nad \"Faustem\".\nPrace nad \"Faustem\" Goethe rozpoczął w latach 1773–1774, do czego zainspirowała go m.in. wizyta w słynnej Piwnicy Auerbacha w Lipsku (pojawia się ona w pierwszej części dramatu). Ta pierwotna wersja dramatu znana jest jako tzw. \"Prafaust\" (\"Urfaust\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=750321", "fragment_id": "834519/0", "subtitle": "", "title": "Faust (dramat Johanna Wolfganga von Goethego)", "parentId": 750321.0, "start_index": 0.0, "document_id": "834519", "source": "wikipedia", "score": 0.44466763734817505}, "uuid": "b179d088-7a19-4514-b091-780ed9956767"}, {"page_content": "Dokument telewizyjny przygotowany przez Discovery Channel, opowiadający historię powstania serii fantastycznych powieści o Harrym Potterze sugeruje, że autorka – Joanne Kathleen Rowling − opisując Szkołę Magii i Czarodziejstwa Hogwart, inspirowała się właśnie szkocką Gordonstoun.\nMistyczny charakter Gordonstoun podkreślają legendy o alchemiku, sir Robercie Gordonie, który miał zaprzedać duszę diabłu, a uciekając przed nim trafił na północ Szkocji, gdzie wybudował Round Square − okrągły budynek, w murach którego diabeł nie mógłby zapędzić go w żaden róg, obecnie jeden z blisko dziesięciu akademików na terenie kampusu Gordonstoun − i centralny pałac, obecnie mieszczący między innymi aulę oraz biura dyrekcji szkoły.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=457040", "fragment_id": "1581195/1", "subtitle": "", "title": "Gordonstoun", "parentId": 457040.0, "start_index": 1935.0, "document_id": "1581195", "source": "wikipedia", "score": 0.2540273368358612}, "uuid": "129ec17e-afb4-4ebe-a02b-35fe9a5b872d"}, {"page_content": "Miejscowość zasilana jest w gaz przewodowy gazociągiem przebiegającym przez teren gminy Wysokie Mazowieckie. We wsi znajduje się stacja redukcyjno-pomiarowa I-go stopnia. \nSiedzibę ma tu Ochotnicza Straż Pożarna, Mystki-Rzym 20, 18-200 Wysokie Mazowieckie\nLegenda.\nZ miejscowością związana jest postać czarnoksiężnika – Jana Twardowskiego, utrwalona przez Adama Mickiewicza. Zasłynął z tego, że zaprzedał duszę diabłu. Według legendy, za pomocą lustra wywołał ducha Barbary Radziwiłłównej. Inna hipoteza wskazuje, że była to sztuczka rodu Mniszchów. Twardowski o tym wiedział i musiał uciekać. Po drodze do Węgrowa schronił się w Wysokiem Mazowieckiem. W pobliskich Mystkach miała znajdować się karczma \"Rzym\", gdzie dopadli i zabili go słudzy mniszchowscy...", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=367649", "fragment_id": "54522/1", "subtitle": "", "title": "Mystki-Rzym", "document_id": "54522", "start_index": 1691.0, "parentId": 367649.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09641434997320175}, "uuid": "5bd18d4f-aeb4-474c-85aa-e6720e59a633"}, {"page_content": "Berthold Schwarz (czasami pisane Schwartz), znany również jako Berthold Czarny – legendarny niemiecki (lub według niektórych przekazów pochodzenia duńskiego lub greckiego) alchemik z końca XIV wieku, któremu w XV- XIX wiecznej literaturze europejskiej przypisuje się wynalezienie prochu strzelniczego.\nRzekomy okres działalności Schwarza (koniec XIV wieku), mieści się więc między pierwszymi doniesieniami o wynalezieniu prochu strzelniczego w Europie (koniec XIII wieku) a opracowaniem skutecznych jego zastosowań w artylerii (w połowie XV wieku).\nHistoria.\nNie jest do końca jasne, czy Schwarz jest postacią historyczną. Przypuszcza się, że był historycznym alchemikiem, który wynalazł proch strzelniczy w Niemczech, ale niektórzy badacze uważają go za postać czysto legendarną.\nSchwarz jest prawdopodobnie identyczny z Bertoldem von Lützelstetten, uczonym, który jest zapisywany jako \"magister Artium Bertoldus\" na Uniwersytecie w Paryżu w okresie 1329-1336.\nPierwsza wzmianka o Schwarzu znajduje się w anonimowym podręczniku pirotechnicznym z około 1410 r., zachowanym w różnych XV wiecznych egzemplarzach. Odpowiednia wzmianka opisuje alchemika i mistrza sztuk „Mistrz Berthold” (Maister Perchtold) jako przypadkowego odkrywcę prochu, nie podając dalszych szczegółów co do czasu i miejsca.\nDalsze dane są po raz pierwszy opisane przez Franza Helma, autora działającego w Landshut w latach 1520-1530, który również pierwszy użył epitetu \"Czarny\" (w formie zlatynizowanej, jako \"niger\"). Według Helma:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3586995", "fragment_id": "1321081/0", "subtitle": "", "title": "Berthold Schwarz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1321081", "parentId": 3586995.0, "score": 0.191537007689476}, "uuid": "ccc11fbe-1ecd-4b9c-a210-bf400650be7a"}, {"page_content": "Bohaterem opowiadania jest bogacz, który jest arogancki. Z nikim się nie liczy. Chce być coraz potężniejszy i zarabiać coraz więcej, w czym przypomina Ebenezera Scrooge’a z \"Opowieści wigilijnej\" Karola Dickensa. Jedyną godziną miłosierdzia, którą praktykuje jest spacer do parku z przygarniętą przez jego ogrodników sierotą. Jest to może bardziej z jego strony działanie reklamowe, ma niby zapewnić mu dobre notowania u starszych mieszczanek. Któregoś dnia Twardowski, bo tak miał na nazwisko, postanawia zaprzedać duszę diabłu. Ten go wyśmiał, bo to już ponoć nie te czasy. Diabeł doradził mu raczej, by żył jak do tej pory, wzbogacając się każdego dnia, a na pewno osiągnie wielki sukces. Gdy już osiągnął nadspodziewany sukces dane mu było zobaczyć swoją przyszłość. Jedyną osobą, która okazała mu życzliwość, była owa sierota, oprowadzana przez niego po miejskim parku. Twardowski zdecydował się na rzucenie wszystkiego i wyruszenie z dzieckiem w świat. Ludzie powiadają, że szatan osadził go na księżycu.\nLudzkie krzyże.\nPewien mężczyzna narzekał na swe życie, na ciężki krzyż, który mu przyszło dźwigać każdego dnia. Wydawało mu się, że inni mają łatwiej w życiu. Przyśniło mu się kiedyś, iż anioł zaprowadził go do miejsca, w którym stały ludzkie krzyże. Pozwolono mu na wybranie odpowiedniego dla siebie. Przymierzał kilka. Jak się okazało ani złoty ozdobny, ani elegancki kamienny nie były dla niego. Dopiero gdy wybrał prosty, ani za ciężki, ani za duży podszedł do anioła i jak się okazało, był to jego własny, na który do tej pory narzekał.\nOpowiadanie wigilijne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2187506", "fragment_id": "449952/5", "subtitle": "", "title": "Opowiadania o nadziei", "source": "wikipedia", "start_index": 6870.0, "document_id": "449952", "parentId": 2187506.0, "score": 0.10819027572870255}, "uuid": "ae0c5774-ff20-4d13-bcd0-fb3031d25e9c"}, {"page_content": "Faust (niem. \"Faust – eine deutsche Volkssage\") \"–\" czarno-biały niemy film wyprodukowany w Niemczech w 1926 roku, w reżyserii Friedricha Wilhelma Murnaua. Film powstał na motywach dramatu \"Faust\" Johanna Wolfganga von Goethego, sztuki \"Tragiczna historia doktora Fausta\" Christophera Marlowa oraz niemieckich podań i legend. Film jest jednym z największych osiągnięć niemieckiego kina niemego.\nFabuła.\nFilm podzielony jest na dwie części. Pierwsza odzwierciedla podania ludowe – Archanioł Michał (Werner Fuetterer) i Mefistofeles (Emil Jannings) zawierają pakt, zgodnie z którym diabeł zdobędzie władzę nad ziemią, jeśli uda mu się zdobyć duszę uczonego Fausta (Gösta Ekman) i zniszczyć w nim wszystko to co boskie. Diabeł zsyła na miasto, w którym mieszka Faust, epidemię dżumy.\nUmiejętności alchemika ani jego modlitwy nie są w stanie powstrzymać choroby i śmierci. Zniechęcony Faust rzuca swoje książki alchemiczne do ognia, a potem także Biblię. Otwiera księgę, w której opisane jest, jak zawrzeć pakt z diabłem, aby zyskać moc. Udaje się na rozdroże, zgodnie z opisaną procedurą wywołuje siły zła. Pojawia się Mefistofeles i zawiera z alchemikiem pakt, że będzie mu służył 24 godziny, dopóki piasek nie przesypie się w klepsydrze. Wtedy pakt zostanie unieważniony. Początkowo Faust wykorzystuje swoją nową moc, aby pomóc chorym mieszkańcom, ale unikają go, gdy dowiadują się, że nie może stawić czoła krzyżowi. Zawiera więc z diabłem nowy pakt. W zamian za nieśmiertelną duszę Mefistofeles proponuje mu obdarzenie go wieczną młodością. Perspektywa ta urzekła Fausta i zaprzedaje się Mefistofelesowi, korzystając do woli z wszystkich przyjemności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4564516", "fragment_id": "755873/0", "subtitle": "", "title": "Faust (film 1926)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "755873", "parentId": 4564516.0, "score": 0.540696382522583}, "uuid": "cab9ab7c-a651-497a-b65e-f831b006ae46"}, {"page_content": "Wzgórza Strzelińskie pokryte są bogato siecią szlaków turystycznych, żaden z nich nie prowadzi jednak bezpośrednio przez teren Diabelskiej Kręgielni. Najłatwiej dostać się do Diabelskiej Kręgielni kierując się na Gromnik:\nGeostanowisko.\nDiabelska Kręgielnia to geostanowisko nr 95 Geoparku Przedgórze Sudeckie. Można dostać się tu rowerem. Obiekt oznaczono jako łatwo dostępny, należy jednak zachować szczególną ostrożność podczas poruszania się w obrębie samej sieci wąwozów.\nGeocaching.\nNa terenie Diabelskiej Kręgielni, na wysokości 304 m n.p.m. znajduje się cache pt. \"Tu Czirn z diabłem grał w kręgle o duszę.\" Skrzynkę ukryto 25.03.2017 r.\nPodanie ludowe.\nO Diabelskiej Kręgielni krąży legenda jakoby Jan Czirna, pan zamku na Gromniku, zaprzedał duszę diabłu. Przed swą śmiercią postanowił zagrać z diabłem o duszę w kręgle. Tak powstały długie na kilkaset metrów rowy. Jan Czirna wygrał z diabłem, co doprowadziło diabła do wściekłości. Czart rozrzucił zatem kręgle po całym wzgórzu, a pozostałościami tych kręgli mają być obecne we Wzgórzach Strzelińskich skałki i głazy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4191199", "fragment_id": "630699/2", "subtitle": "", "title": "Diabelska Kręgielnia", "parentId": 4191199.0, "start_index": 2669.0, "document_id": "630699", "source": "wikipedia", "score": 0.23502153158187866}, "uuid": "e11f5b02-2a93-4525-9e8f-8e486c659f29"}]}
{"id": "q_751", "question": "Cieśnina Cooka oddziela Wyspę Północną od Wyspy Południowej którego państwa?", "answer": [{"page_content": "Cieśnina Cooka (ang. \"Cook Strait\", maori \"Te Moana o Raukawa\") – cieśnina morska znajdująca się pomiędzy dwiema głównymi wyspami Nowej Zelandii – Wyspą Północną i Południową. Łączy Morze Tasmana z pełnymi wodami Oceanu Spokojnego. Ma długość 107 km i średnią szerokość 77 km. W najwęższym miejscu cieśnina ma 24 km. \nLinia brzegowa cieśniny jest dość nieregularna, z licznymi zatokami. W jednej z nich ulokowało się Wellington – stolica Nowej Zelandii.\nCieśnina została nazwana na cześć jej odkrywcy, Jamesa Cooka, który jako pierwszy Europejczyk przepłynął nią w 1770.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87191", "fragment_id": "661482/0", "subtitle": "", "title": "Cieśnina Cooka", "parentId": 87191.0, "start_index": 0.0, "document_id": "661482", "source": "wikipedia", "score": 0.7304577231407166}, "uuid": "12e9f945-0699-4fdc-89d3-2b589d096a8b"}, {"page_content": "Wyspa Południowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mi\"&gt;\"Te Wai Pounamu\"&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"mi\"&gt;\"Tavai Poenammoo\"&lt;/&gt;, tj. „Wody Szmaragdów”, czasem też &lt; lang=\"mi\"&gt;\"Te Waka a Māui\"&lt;/&gt;, „Łódź Māui”) – największa z wysp Nowej Zelandii, o powierzchni 150 523 km². Położona jest pomiędzy Morzem Tasmana a Oceanem Spokojnym. Od Wyspy Północnej oddzielona jest cieśniną Cooka.\nJest wyspą górzystą - głównym pasmem są Alpy Południowe ze szczytami Góra Cooka 3764 m n.p.m. oraz Góra Tasmana 3497 m n.p.m. Tereny nizinne występują jedynie na obrzeżach wyspy, zwłaszcza w jej części wschodniej i południowej.\nDługość linii brzegowej wynosi 3704 km. Szczególnie rozbudowana linia brzegowa występuje w części południowo-zachodniej, gdzie wysokie góry schodzą wprost do morza (liczne fiordy) oraz na krańcu północnym wyspy.\nNa wyspie, zwłaszcza w jej części centralnej i południowo-zachodniej, występuje wiele jezior, wypełniających głównie wąskie, kręte doliny polodowcowe. Największym powierzchniowo jeziorem na wyspie jest położone w jej części południowo-zachodniej jezioro Te Anau (344 km²). Drugim co do wielkości na wyspie jest jezioro Wakatipu (291 km²). Pomiędzy miejscowościami Arrowtown i Queenstown znajduje się niewielkie, lustrzane jezioro Hayes.\nNa wyspie występują jaskinie nabrzeżne Cathedral Caves.\nMiasta Wyspy Południowej.\nNajwiększym miastem jest Christchurch, liczące 390,3 tys. mieszkańców.\nWażniejsze miasta i osiedla na Wyspie Południowej to, m.in.:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87182", "fragment_id": "661477/0", "subtitle": "", "title": "Wyspa Południowa (Nowa Zelandia)", "document_id": "661477", "start_index": 0.0, "parentId": 87182.0, "source": "wikipedia", "score": 0.240111842751503}, "uuid": "66199341-923e-4c91-a437-a3e0bf3e9c4a"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy stolicy Nowej Zelandii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nWellington (maor. \"Te Whanga-nui-a-Tara\") – stolica Nowej Zelandii, trzecie pod względem wielkości i liczby ludności miasto w tym państwie (po Auckland i Christchurch), najgęściej zaludniona stolica w Oceanii i najbardziej wysunięta na południe stolica na świecie. Znajduje się na terenie regionu Wellington, na Wyspie Północnej, w pobliżu geograficznego środka Nowej Zelandii.\nMa rozbudowany system przedmieść, na który składa się ponad 60 dzielnic o ogólnej liczbie 192 800 mieszkańców. W dzielnicy Miramar znajduje się centrum przemysłu filmowego, miejsce produkcji hitu kinowego „Władca Pierścieni”. W Wellingtonie znajduje się Uniwersytet Wiktorii oraz filia Uniwersytetu Masseya.\nObszar miasta obejmuje zarówno tereny nizinne, jak i górzyste pomiędzy dwiema cieśninami – Porirua Basin i Hutt Valley (w pobliżu Wellingtonu znajduje się także Cieśnina Cooka, oddzielająca Wyspę Północną od Południowej). Miasto i przyległe tereny wiejskie są administrowane przez cztery niezależne urzędy administracyjne. Region Wellingtonu jest obszarem daleko rozleglejszym. Rozciąga się od półwyspu Kapiti poprzez Wairarapa aż do podnóża gór Rimutaka. Zamieszkuje go ok. 473 700 mieszkańców.\nNazwa.\nNazwa miasta upamiętnia Arthura Wellesleya, zwycięzcę bitwy pod Waterloo i pochodzi od jego tytułu – pierwszego księcia Wellington. Tytuł dotyczy zaś angielskiego miasta Wellington usytuowanego w brytyjskim hrabstwie Somerset.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1527898", "fragment_id": "199970/0", "subtitle": "", "title": "Wellington", "document_id": "199970", "start_index": 0.0, "parentId": 1527898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11441633850336075}, "uuid": "845dfd57-aa4e-465b-b9f0-660a92e489ce"}, {"page_content": "Government House, siedziba gubernatora z ramienia Wielkiej Brytanii, znajduje się w jednej z dzielnic Wellington, Newton, naprzeciwko Basin Reserve, narodowego stadionu do gry w rugby.\nHerb Wellington.\n \"Osobny artykuł: Herb Wellington.\"\nParlament nowozelandzki zatwierdził Herb Wellington w 1878, jednak nigdy nie zrobiono tego oficjalnie. Herb przedstawia lwa, strusia i rybę walczących o tarczę. Złoty krzyż i pięć srebrnych kropek pochodzi z herbu rodu Wellesley (ku pamięci Arthura Wellesleya). Od czasu, gdy Wellington jest stolicą Nowej Zelandii, herb zawiera również symbole narodowe: statek, sukmanę oraz róg. Zwierzęta widoczne w herbie to brytyjski lew i wymarły ptak moa. Na znak, że Wellington jest najważniejszym miastem Nowej Zelandii, na herbie widnieje delfin (symbol morza) i korona (symbol przodownictwa na lądzie).\nPołożenie, geografia.\nWellington położony jest na najbardziej wysuniętym na południe wybrzeżu Wyspy Północnej w Cieśninie Cooka, która oddziela wyspy: Północną i Południową Nowej Zelandii. W bezchmurne dni widoczny jest łańcuch górski Kaikoura z Wyspy Południowej. Na północy miasta znajduje się piaszczysta plaża. Na wschodzie rozciągają się pasma gór Rimutaka, które oddzielają Wellington od pasma rozległych równin Wairarapa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1527898", "fragment_id": "199970/4", "subtitle": "", "title": "Wellington", "parentId": 1527898.0, "start_index": 6886.0, "source": "wikipedia", "document_id": "199970", "score": 0.23840337991714478}, "uuid": "b54313a2-5eb2-4e0b-b9e5-71c01a2fd9df"}, {"page_content": "Wyspy Cooka są autonomicznym terytorium stowarzyszonym z Nową Zelandią i leżą na środkowo-południowym Oceanie Spokojnym.\nPowierzchnia i rozmieszczenie wysp.\nPowierzchnia – 234 km²\nWyspy rozmieszczone są na dużym obszarze Oceanu Spokojnego o powierzchni 2,2 mln km² i leżą między 8°–23°'S a 156°–167°'W.\nUkształtowanie poziome.\nWyspy Cooka dzielą się na dwie grupy: północną i południową. Grupę północną tworzy 8 wysp: Tongareva, Nassau, Puka Puka, Rakahanga, Penrhyn, Manihiki i Suworrow. Grupę południową tworzy 9 wysp: Rarotonga, Mangaia, Palmerston, Atiu, Mauke, Aitutaki, Mitiaro, Manuae i Takutea. Wszystkie wyspy mają niskie, i w większości piaszczyste wybrzeże i są otoczone rafami koralowymi. Linia brzegowa wszystkich wysp jest słabo urozmaicona. \nBudowa geologiczna i rzeźba.\nDwie grupy wysp różnią się pod względem geologii, północny archipelag to atole koralowe osadzone na podwodnych stożkach wulkanicznych. Południowe wyspy to struktury pochodzenia wulkanicznego. Dawne stożki wulkaniczne leżące na utworach wieku kredowego zostały otoczone współczesnymi rafami koralowymi, który proces tworzenia rozpoczął się w czwartorzędzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2273067", "fragment_id": "495388/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Wysp Cooka", "parentId": 2273067.0, "start_index": 0.0, "document_id": "495388", "source": "wikipedia", "score": 0.2904649078845978}, "uuid": "9fea66d6-6703-43e1-a807-c9eb0ddd78e5"}, {"page_content": "Cieśnina Torresa (ang. \"Torres Strait\") – cieśnina między Australią i Nową Gwineą, która łączy Morze Koralowe z Morzem Arafura. Na południowym krańcu tej cieśniny znajduje się półwysep Jork (stan Queensland w Australii). Cieśnina jest płytka, z licznymi wyspami, płyciznami, skałami i rafami koralowymi, występują też silne prądy pływowe, wszystko to czyni ją trudną w nawigacji.\nPodstawowe dane.\nPołudniowa część tej cieśniny nosi nazwę cieśniny Endeavour, od okrętu kapitana Jamesa Cooka. Nazwa samej cieśniny pochodzi od jej odkrywcy Luisa Váeza de Torresa (1606). Jej istnienie utrzymywano w tajemnicy ponad półtora wieku (do 1764), istnienie cieśniny potwierdził dopiero wspomniany James Cook w roku 1770.\nHistoria.\nPonad 8 tys. lat temu przejście było dużo płytsze i umożliwiało migrację zwierząt z Nowej Gwinei do Australii, świadczą o tym niektóre gatunki obecne na obydwu terytoriach, np. kazuar hełmiasty oraz kuskus plamisty.\nW roku 1606 przez cieśninę przepłynął Luis Váez de Torres, hiszpański żeglarz pod portugalską banderą, istnienie cieśniny było utrzymywane w tajemnicy aż do roku 1762, prawdopodobnie ze względów strategicznych.\nW latach 50. XIX wieku po wyczerpaniu zasobów drzewa sandałowego m.in. w Nowej Kaledonii właściciele łodzi rozpoczęli połów m.in. ogórków morskich, których duże łowiska znajdowały się w cieśninie, połów tych zwierząt był głównym źródłem dochodu aż do roku 1869, kiedy to tubylcy pokazali załogom statków złoża pereł. W okresie poławiaczy pereł powstał język bislama, którym posługiwali się ludzie pochodzenia pacyficznego pracujący przy połowie pereł.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42511", "fragment_id": "654736/0", "subtitle": "", "title": "Cieśnina Torresa", "document_id": "654736", "start_index": 0.0, "parentId": 42511.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25584161281585693}, "uuid": "81dc0aee-2db1-4c9f-b116-e4533041e2b4"}, {"page_content": "Elektrownia Wairakei – druga na świecie elektrownia geotermalna i pierwsza, która wykorzystała gorącą wodę jako źródło do wytwarzania energii elektrycznej. Zlokalizowana jest obok rzeki Waikato, 10 km na północ od Taupō w Nowej Zelandii.\nEnergetyka geotermalna w Nowej Zelandii.\nW Nowej Zelandii, przez centrum Wyspy Północnej przechodzi szeroki na 40 km pas aktywności geotermicznej. Przecina on wyspę z południowego zachodu na północny wschód – od wulkanu Mt. Taranaki przez Park Narodowy Tongariro, Taupō, Rotora aż po White Island, która jest wierzchołkiem podmorskiego, ciągle czynnego wulkanu. W tym rejonie na głębokości 1000 m pod ziemią panuje temperatura około 280 °C.\nW Nowej Zelandii 7% energii elektrycznej jest wytwarzana w elektrowniach geotermalnych, 75% energii w elektrowniach wodnych, a pozostałe 18% w elektrowniach opalanych węglem, mazutem i gazem. Elektrownie geotermalne znajdują się tylko na Wyspie Północnej, a wodne na Wyspie Południowej, w rejonie Alp Nowozelandzkich. Wyspę Północną od Wyspy Południowej dzieli Cieśnina Cooka, przez którą poprowadzono podwodny wysokonapięciowy kabel elektroenergetyczny. Przesył energii z Wyspy Południowej na Północną odbywa się prądem stałym.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4168210", "fragment_id": "618295/0", "subtitle": "", "title": "Elektrownia Wairakei", "document_id": "618295", "start_index": 0.0, "parentId": 4168210.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2226097136735916}, "uuid": "bf922089-fcba-48ec-8dfb-e35b529ec53a"}, {"page_content": "Cieśnina Etolina (ang. \"Etolin Strait\") – cieśnina Oceanu Spokojnego na terenie okręgu Bethel w zachodniej Alasce, w Stanach Zjednoczonych.\nGeografia.\nCieśnina łączy Zatokę Kuskokwim z Morzem Beringa. Ma 96 km długości oraz 48-80 km szerokości. Jest znana z silnych prądów morskich.\nCieśnina Etolina znajduje się pomiędzy wyspą Nunivak na zachodzie a Wyspą Nelsona i kontynentalną Alaską na wschodzie. Jej południowa granica biegnie od Przylądka Avinol w kontynentalnej Alasce do Przylądka Corwin na wyspie Nunivak. Północna granica cieśniny przebiega między Przylądkiem Etolina (również na wyspie Nunivak) a Przylądkiem Vancouver na wyspie Nelsona.\nEtymologia.\nCieśnina Etolina została nazwana od nazwiska jej europejskiego odkrywcy Adolfa Etolina. Był on rosyjskim eksploratorem terenów arktycznych, głównie Morza Beringa, a następnie został gubernatorem kolonii rosyjskich w Ameryce Północnej. Odkrywając Cieśninę Etolina w roku 1821 nazwał ją \"Cieśniną Cooka\", lecz później z inicjatywy Adama von Krusensterna została ona nazwana imieniem odkrywcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4693231", "fragment_id": "789552/0", "subtitle": "", "title": "Cieśnina Etolina", "document_id": "789552", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4693231.0, "score": 0.30137667059898376}, "uuid": "fd3ed2b9-d1c1-4635-af8c-b6c7b6ba2436"}, {"page_content": "Wyspy Cooka są samorządną monarchią parlamentarną pozostającą w wolnym stowarzyszeniu z Nową Zelandią. Głową kraju jest król Karol III, w którego imieniu funkcję sprawuje \"Przedstawiciel Króla\" Tom Marsters. Władzą ustawodawczą jest 24-osobowy parlament wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. \nNa mocy konstytucji z 1965 roku Wyspy Cooka są państwem pozostającym w wolnym stowarzyszeniu z Nową Zelandią (każda ze stron może umowę o wolnym stowarzyszeniu wypowiedzieć w dowolnym czasie). Rząd Wysp sprawuje pełną władzę nad sprawami wewnętrznymi oraz częściowo nad zewnętrznymi. Nowa Zelandia odpowiada za obronność Wysp Cooka oraz częściowo za politykę zagraniczną (jednak musi konsultować swoje posunięcia z rządem Wysp Cooka). Wyspy Cooka mają prawo do nawiązywania stosunków dyplomatycznych z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi (są członkiem m.in. WHO, UNESCO oraz ILO, natomiast nie należą do ONZ, nawiązały stosunki dyplomatyczne z ponad 50 państwami). Ze względu na swój specyficzny status, Wyspy Cooka przez część państw uznane są za niepodległe państwo. ONZ uznała zdolność do zawierania traktatów przez Wyspy Cooka w rozumieniu prawa międzynarodowego. \nPaństwa, z którymi Wyspy Cooka nawiązały stosunki dyplomatyczne: \nAdministracyjnie wyspy podzielone są na 15 atoli (zobacz: Podział administracyjny Wysp Cooka).\nHistoria.\nWyspy zostały odkryte w 1595 przez hiszpańskiego kapitana Álvaro de Mendaña y Neyra. Ponownego odkrycia wysp dokonał w 1773 James Cook i nazwał je \"Hervey Islands\". W 1824 po raz pierwszy użyta została nazwa „Wyspy Cooka” na mapie opracowanej przez Johanna von Krusensterna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6965", "fragment_id": "175108/1", "subtitle": "", "title": "Wyspy Cooka", "document_id": "175108", "start_index": 1730.0, "parentId": 6965.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17474311590194702}, "uuid": "4c8950b6-4b2b-4630-b62d-8a15fb183fb6"}, {"page_content": "Wyspa Południowa (ros. \"Южный остров\") – jedna z dwóch głównych wysp archipelagu Nowej Ziemi. Od Wyspy Północnej oddziela ją cieśnina Matoczkin Szar. Od położonej bardziej na południe wyspy Wajgacz oddziela ją cieśnina Karskie Wrota. Zajmuje powierzchnię 33 275 km².\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165006", "fragment_id": "3789/0", "subtitle": "", "title": "Wyspa Południowa (Nowa Ziemia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "3789", "parentId": 165006.0, "score": 0.5029879808425903}, "uuid": "ef73b0a6-f91c-4fca-9989-214345ae5fe4"}]}
{"id": "q_752", "question": "Jakie państwo po raz pierwszy zastosowało gazy bojowe podczas I wojny światowej?", "answer": [{"page_content": "W wydanym w 1650 r. podręczniku artylerii \"Artis magnae artilleriae pars prima\" Kazimierz Siemienowicz omawiał m.in. zatruwanie pocisków, uważając równocześnie ich użycie za niehonorowe i niegodne prawdziwych żołnierzy.\nUmowa między Francją i Cesarstwem Niemieckim zawarta w Strasburgu 27 sierpnia 1675 w artykule 57. zabraniała zatruwania pocisków.\nImmanuel Kant w \"Projekcie wiecznego pokoju\" (1795) pisał „Żadne państwo będące w stanie wojny z innymi nie powinno sobie pozwalać na takie przejawy wrogości, które uniemożliwiałyby wielostronnie ufność w przyszły pokój; za takie uznać trzeba stosowanie skrytobójstwa albo trucizny, albo pogwałcenie warunków kapitulacji, albo skryte nakłanianie do zdrady w zawojowanym państwie”.\nW XIX wieku używania trucizn bojowych zabraniały: Kodeks Liebera, Deklaracja brukselska (1874) i Regulamin wojny lądowej z 1899, powtórzony w 1907.\nInstytut Prawa Międzynarodowego w ósmym artykule \"Oksfordskiego Podręcznika Zasad Wojny\" zabrania używania trucizn.\nI wojna światowa.\n \"Osobny artykuł: Broń chemiczna I wojny światowej.\"\nGazy bojowe po raz pierwszy zastosowano na większą skalę w trakcie I wojny światowej. Pierwsze użycie przez Niemców miało miejsce już 17 października 1914 na froncie zachodnim, gdzie w okolicach Neuve Chapelle &lt;&gt;[]\nNa froncie wschodnim 31 stycznia 1915 (według niektórych źródeł 30 stycznia albo też 31 grudnia 1914) nad rzeką Rawką pod Bolimowem Niemcy ostrzelali pozycje rosyjskie artyleryjskimi pociskami wypełnionymi środkiem \"T-Stoff\" (bromkiem ksylilu mogącym zawierać także inne substancje). &lt;&gt;[]\n12 lipca 1917 roku, również pod Ypres, Niemcy użyli gazu musztardowego (zwanego też od tego czasu iperytem).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103210", "fragment_id": "651323/4", "subtitle": "", "title": "Broń chemiczna", "parentId": 103210.0, "start_index": 6222.0, "document_id": "651323", "source": "wikipedia", "score": 0.5560709238052368}, "uuid": "36bce44f-c7af-4050-bc0d-646abdb3cc56"}, {"page_content": "Broń chemiczna I wojny światowej – broń chemiczna używana podczas I wojny światowej.\nHistoria.\nBroń chemiczną po raz pierwszy zastosowano na większą skalę w trakcie I wojny światowej. Pierwsze użycie przez Niemców miało miejsce już 17 października 1914 roku na froncie zachodnim, gdzie w okolicach Neuve-Chapelle ostrzelali pozycje ententy granatami z gazem łzawiącym. Niemcy, w celu wsparcia piechoty, wystrzelili ok. 3000 sztuk artyleryjskich pocisków 105 mm wypełnionych o-dianizyną (oznaczonych jako \"Nischrapnell\"). Atak był zupełnie nieudany, zajmujący ten odcinek frontu Anglicy nie zauważyli nawet obecności tego gazu.\nNa froncie wschodnim 31 stycznia 1915 (według niektórych źródeł 30 stycznia albo też 31 grudnia 1914) nad rzeką Rawką pod Bolimowem Niemcy ostrzelali pozycje rosyjskie artyleryjskimi pociskami wypełnionymi środkiem \"T-Stoff\" (bromkiem ksylilu mogącym zawierać także inne substancje). Oprócz pocisków -T, ostrzał prowadzono pociskami o oznaczeniu „Ni” – od niemieckiego Nispulver. Środek ten wywoływał kichanie. Jego rolą było rozszerzenie pęcherzyków płucnych co miało ułatwić wnikanie gazu łzawiącego. Do wsparcia ataku piechoty Niemcy przygotowali ok. 18 tys. pocisków wypełnionych gazami. W rejonie natarcia skoncentrowano 100 baterii (ok. 500 dział, w tym ok. 150 ciężkich). W każdym pocisku znajdowało się ok. 4 kg środka łzawiącego, łącznie 72 tony. Przygotowanie artyleryjskie rozpoczęto o godz. 7.00 przy temperaturze –12 °C. Natarcie rozpoczęto o godz. 11.00. Z powodu niskiej temperatury nie doszło jednak do uwolnienia skutecznych ilości gazów. Pociski tego samego typu wykorzystano w marcu 1915 roku w Nieuwpoort we Flandrii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597809", "fragment_id": "1546912/0", "subtitle": "", "title": "Broń chemiczna I wojny światowej", "document_id": "1546912", "start_index": 0.0, "parentId": 597809.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6891182065010071}, "uuid": "8e8529a3-14b3-4136-8543-9f2697d1095e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nChloroaceton, chloropropanon, CH3COCH2Cl – organiczny związek chemiczny z grupy ketonów, chlorowa pochodna acetonu, silnie trujący lakrymator (stosowany podczas I wojny światowej jako bojowy środek trujący).\nWłaściwości.\nJest bezbarwną cieczą o przykrym, drażniącym zapachu. Pod wpływem światła zmienia barwę na żółtą lub bursztynową. Jest rozpuszczalny w alkoholu, eterze i chloroformie. W podwyższonej temperaturze hydrolizuje pod wpływem wody. Roztwory siarczku sodu rozkładają chloroaceton na nietoksyczne produkty.\nHistoria.\nJako gaz bojowy został po raz pierwszy użyty, pod nazwą \"Tonite\", przez Francję w czasie I wojny światowej w listopadzie 1914. Następnie był stosowany, pod nazwą \"Martonite\", przez to samo państwo jako składnik mieszanki z bromoacetonu i chloroacetonu (w stosunku 4:1).\nZastosowanie.\nChloroaceton może być stosowany:\nChloroaceton reaguje z arylowymi związkami Grignarda, tworząc stylbeny. Jest także proponowanym katalizatorem w produkcji tetraetyloołowiu. Wykorzystuje się go w syntezie furanów metodą Feista-Benariego:\nWykazano także działanie przeciwnowotworowe w leczeniu mięsakoraka Walkera 256 u szczurów, białaczki limfatycznej p-388 i czerniaka b-16 u myszy.\nToksykologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=589503", "fragment_id": "1586715/0", "subtitle": "", "title": "Chloroaceton", "parentId": 589503.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1586715", "source": "wikipedia", "score": 0.20825010538101196}, "uuid": "225d0014-fb21-43fb-9ae9-266bdd1b5d1e"}, {"page_content": "Główne rodzaje stosowanej wówczas artylerii to armata (strzelająca na wprost) i haubica (działo stromotorowe). Największe rozmiary osiągały haubice, np. niemieckie dochodziły do 20 ton (przy kalibrze 420 mm) i wystrzeliwały 1-tonowe pociski na odległość ponad 10 km.\nWażną cechą ówczesnej artylerii był wynaleziony mechanizm oporopowrotnika. zmniejszający odrzut lufy. Dzięki niemu artylerzyści nie musieli ponownie ustawiać działa po każdym strzale. Na początku wojny dużą przewagę w tym rodzaju broni posiadała armia francuska, która m.in. dzięki szybkostrzelnym armatom o kalibrze 75 mm mogła zatrzymać Niemców podczas ich marszu na Paryż.\nGazy bojowe.\nGaz po raz pierwszy został użyty eksperymentalnie przez Francuzów w sierpniu 1914. W kwietniu 1915 Niemcy wypuścili na pozycje przeciwnika chlor. Gaz ten mógł wyrządzić poważne obrażenia (uszkadzał układ oddechowy), jednak musiał być użyty w dużych ilościach, aby wywołać większe efekty, ponadto był łatwy do wykrycia i zauważenia.\nFosgen został po raz pierwszy użyty w grudniu 1915 i był jedną z najgroźniejszych broni chemicznych stosowanych w czasie wojny. Był 18 razy bardziej zabójczy niż chlor i dużo trudniejszy do wykrycia. Jednak najbardziej skuteczny okazał się gaz musztardowy zastosowany przez Niemców w lipcu 1917 pod Ypres. Nie był on tak groźny (zmarło 2% osób, które się z nim zetknęły) jak fosgen, ale był trudniejszy do wykrycia, a ponadto długo utrzymywał się w powietrzu, powodował także olbrzymie poparzenia, które czyniły żołnierzy praktycznie kalekami niezdolnymi do walki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/89", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "parentId": 2389.0, "start_index": 138295.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167879", "score": 0.33771663904190063}, "uuid": "65627bf6-711c-4e8c-b18a-e3f9cfa34aab"}, {"page_content": "Maska przeciwgazowa Zielinskiego–Kummanta (ros. Противогаз Зелинского–Кумманта) – rosyjska maska przeciwgazowa będąca pierwszą maską zdolną do pochłaniania szerokiej gamy bojowych środków trujących, opracowana przez profesora Nikołaja Zielinskiego i technologa zakładu „Trójkąt” E.L. Kummanta w 1915 roku, podczas I wojny światowej.\nHistoria.\n22 kwietnia 1915 roku o godzinie 03:30 w pobliżu belgijskiego miasta Ypres Niemcy po raz pierwszy w historii użyli broni chemicznej przeciwko wojskom ententy. Choć trudno to przypisać trującym środkom bojowym, francuska 1. Armia podczas bitwy poniosła ogromne straty. Nie było ucieczki przed duszącym i wywołującym kaszel chlorem, który wchodził w każdą szczelinę. Na pozycjach zginęło 5 tysięcy żołnierzy i oficerów. Kolejne 10 tysięcy trwale utraciło zdrowie i zdolność bojową. 31 maja 1915 roku, w rejonie Bolimowa pod Łodzią wojska rosyjskie zostały poddane atakowi z użyciem butli z gazem. Na odcinku frontowym o długości 12 kilometrów Niemcy wypuścili 264 tony chloru. 8832 osoby zostały ranne, z czego 1101 zmarło.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5499790", "fragment_id": "350374/0", "subtitle": "", "title": "Maska przeciwgazowa Zielinskiego–Kummanta", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "350374", "parentId": 5499790.0, "score": 0.3873514235019684}, "uuid": "c4b3414d-69f7-4412-bc68-bfa8085310bc"}, {"page_content": "Po raz pierwszy użyty przez Niemców 9 grudnia 1915 pod Ypres, w ataku falowym przeciw wojskom brytyjskim, w mieszance z chlorem. Z ponad 1000 porażonych żołnierzy zmarło 116. Opóźnione działanie fosgenu znacząco zwiększyło strach żołnierzy przed bronią chemiczną (a także straty wśród oddziałów chemicznych posługujących się tym gazem). Wojska Ententy użyły nowego gazu w czerwcu 1916 podczas bitwy nad Sommą. W trakcie wojny wzrastało znaczenie artylerii jako środka przenoszenia – pierwszy masowy napad artyleryjski z użyciem fosgenu miał miejsce pod Verdun w czerwcu 1916. Fosgen w pociskach artyleryjskich był używany często w mieszaninach np. z difosgenem i difenylochorozyną. Niemieckie pociski z fosgenem i innymi środkami duszącymi były oznaczane zielonym krzyżem. Od bitwy pod Arras w 1917 Brytyjczycy rozpoczęli wykorzystanie moździerzy Livensa do miotania pocisków z fosgenem.\nW czasie I wojny światowej był jednym z najczęściej używanych gazów bojowych: Niemcy zużyły ponad 18 tys. ton, Francja – 5700 ton, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone po 1400 ton. Ocenia się, że 80% ofiar śmiertelnych broni chemicznej w czasie I wojny padło ofiarą fosgenu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40910", "fragment_id": "653910/1", "subtitle": "", "title": "Fosgen", "source": "wikipedia", "start_index": 1016.0, "document_id": "653910", "parentId": 40910.0, "score": 0.30083978176116943}, "uuid": "245c5ea5-d540-420c-ab3e-54f5e6f243b9"}, {"page_content": "Niemcy użyli gazów bojowych już po podpisaniu w Compiègne w dniu 11 listopada 1918 roku rozejmu przeciw oddziałom powstańców wielkopolskich. 16 lutego 1919 roku Ignacy Jan Paderewski, członek Komitetu Narodowego Polskiego, nadesłał do konferencji pokojowej w Paryżu depeszę, w której stwierdził m.in.: „wojska niemieckie rozpoczęły działania ofensywne na wielką skalę w niemieckiej Polsce. Zajęły one miasta Babimost i Kargowa… Niemcy stosują duże ilości gazów trujących”.\nOfiary broni chemicznej w czasie I wojny światowej.\nDane w tabeli za Coleman, 2005 (przybliżone).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=597809", "fragment_id": "1546912/6", "subtitle": "", "title": "Broń chemiczna I wojny światowej", "source": "wikipedia", "start_index": 7946.0, "document_id": "1546912", "parentId": 597809.0, "score": 0.3117068409919739}, "uuid": "53cfb3ef-e8f0-4295-b51e-ff551688936e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Bolimowem – nierozstrzygnięta bitwa w 1915 r. na froncie wschodnim I wojny światowej pomiędzy wojskami niemieckimi i rosyjskimi, która przeszła do historii ze względu na pierwszą próbę zastosowania przez Niemców broni chemicznej na szeroką skalę w czasie I wojny światowej. Bitwa miała miejsce w pobliżu wsi Bolimów koło Skierniewic.\nBitwa.\nDo bitwy tej, uważanej za preludium II bitwy nad jeziorami mazurskimi, doszło 31 stycznia 1915 roku, w momencie gdy niemiecka 9 Armia generała Augusta von Mackensena zaatakowała rosyjską 2 Armię generała Władimira Smirnowa. Rosjanie byli zdeterminowani w zamiarze obrony swoich pozycji, ze względu na ważne ze strategicznego punktu widzenia położenie Bolimowa (nieopodal przebiegała linia kolejowa Łódź–Warszawa). Niemcy zdecydowali się na atak gazowy. Pozycje rosyjskie zostały ostrzelane 18 tysiącami pocisków artyleryjskich o symbolu 12–T, wypełnionymi bromkiem ksylilu (w każdym z pocisków znajdowało się 4 kg bromku ksylilu, łącznie 72 tony). Ze względu jednak na niską temperaturę powietrza (–3 °C) gaz ten nie parował, w związku z czym Rosjanie nie odnotowali nawet jego obecności. W odpowiedzi na niepowodzenie niemieckiego ataku, Rosjanie rzucili do kontrataku 11 dywizji dowodzonych przez generała Wasilija Gurko, jednakże rosyjskie natarcie załamało się pod ogniem niemieckiej artylerii.\nRezultat.\nRosjanie stracili 40 000 zabitych i rannych, straty Niemców wyniosły około 20 000 żołnierzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3454815", "fragment_id": "981097/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Bolimowem", "document_id": "981097", "start_index": 0.0, "parentId": 3454815.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08148632198572159}, "uuid": "c4dc3748-baf9-4e95-a576-992f4a34ed90"}, {"page_content": "Technika i uzbrojenie.\nI wojna światowa była zderzeniem XX-wiecznej techniki z XIX-wieczną taktyką. Na polach walki znalazły się ogromne milionowe armie z poboru. Większość starć tej wojny miała miejsce w okopach, gdzie często ludzie ginęli setkami za zdobycze w postaci przesunięcia się frontu o kilka metrów. Najbardziej krwawymi bitwami okazały się: Ypres, Vimy, Marna, Cambrai, Verdun, Somma i Gallipoli. Większość ofiar tych starć poległa głównie wskutek ognia artyleryjskiego.\nW czasie I wojny światowej po raz pierwszy w historii użyto broni chemicznej, która była stosowana przez obydwie strony, mimo że została zabroniona przez konwencję haską z 1907. Jednak tylko niewielka część żołnierzy poległa na skutek użycia gazów. Po wynalezieniu środków ochronnych takich jak choćby maski, które minimalizowały skutki działania chemikaliów, gaz stał się raczej bronią psychologiczną.\nWojska lądowe.\nŁączność.\nGłówną trudnością dla armii znajdującej się w ofensywie było utrzymanie sprawnie funkcjonującej łączności. Łączność radiowa ciągle nie cieszyła się zaufaniem, dlatego używano takich środków jak: telefony, semafory, lampy sygnałowe, gołębie pocztowe. Jednak żadna z tych metod nie była niezawodna. Telefony były przydatne, ale kable telefoniczne często były rwane przez ostrzał artyleryjski. Dlatego próbowano przeprowadzać całe wiązki przewodów, które minimalizowały ryzyko odcięcia łączności. Flary i rakiety były używane do zasygnalizowania zdobycia celu lub do ściągnięcia ostrzału artyleryjskiego.\nBroń piechoty.\nZwykli żołnierze piechoty byli uzbrajani w trzy rodzaje broni: karabin powtarzalny lub strzelbę (pojawiła się wraz z wejściem Stanów Zjednoczonych do wojny), bagnet i granaty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/85", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "parentId": 2389.0, "start_index": 130945.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167879", "score": 0.22440890967845917}, "uuid": "4d3d89bb-cfc2-484f-bcfb-195a8b1f3ea3"}, {"page_content": "W I wojnie światowej garnizon twierdzy prowadził walki obronne od 20 września 1914 roku, odpierając szturm jednej niemieckiej dywizji piechoty wspartej 8 bateriami oblężniczymi (60 dział kalibru 150 mm i 210 mm). W późniejszym okresie (30 stycznia – 8 sierpnia 1915) twierdzę bezskutecznie oblegał niemiecki korpus w składzie 40 batalionów piechoty, wsparty ogniem 17 baterii oblężniczych (68 dział, w tym 4 moździerze 420 mm, 16 kalibru 350 mm, 16 dział kalibru 210 mm, 20 dział kalibru 150 mm i 12 dział kalibru 107 mm). Jednak przez kilka miesięcy wojska niemieckie nie uzyskały powodzenia ostrzałem artyleryjskim i szturmami piechoty, pomimo że w twierdzy nieukończono prac modernizacyjnych. Ostatecznie do zdobycia twierdzy Niemcy zdecydowali się na użycie gazów bojowych (30 baterii miotaczy gazu). Rankiem 6 sierpnia 1915 roku pod Osowcem armia pruska użyła gazów bojowych – gazowych związków chloru i bromu. Chmura gazu po pokonaniu 10 km osiągnęła szerokość 8 km i wysokość 10–15 m. Wojska rosyjskie w tym czasie nie miały na wyposażeniu masek przeciwgazowych, w wyniku użycia gazów Rosjanie ponieśli olbrzymie straty. Komendantem twierdzy był generał major Imperium Rosyjskiego pochodzenia polskiego Mikolaj Brżozowski.\nPodczas I wojny światowej w randze podporucznika w Twierdzy Osowiec służył Władysław Strzemiński.\nAtak umarłych.\n \"Główn: Atak umarłych .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=376909", "fragment_id": "79668/5", "subtitle": "", "title": "Twierdza Osowiec", "document_id": "79668", "start_index": 4874.0, "parentId": 376909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23391085863113403}, "uuid": "1f490780-003a-4678-9726-7a910484e291"}]}
{"id": "q_753", "question": "Który kościół dominuje w Grecji?", "answer": [{"page_content": "Wśród religii w Grecji największą denominacją jest Grecki Kościół Prawosławny do którego należy zdecydowana większość ludności Grecji i który jest uznany przez konstytucję jako religia państwowa. Inne główne religie to: islam, katolicyzm, hellenizm i protestantyzm.\nWedług najnowszego sondażu Eurobarometru z 2010 roku odpowiedzi mieszkańców Grecji na pytania w sprawie wiary były następujące:\nChrześcijaństwo.\nGrecki Kościół Prawosławny, członek Komunii Prawosławnej, według konstytucji Grecji, ma przyznany status religii państwowej. Grecja jest jedynym krajem na świecie, w którym Kościół Prawosławny jest wyraźnie uznany za religię państwową. Członkowie kościoła stanowią od 95% do 98% populacji (ok. 10 mln), chociaż ostatnie badania na temat religijności obywateli greckich wydają się przeczyć tym liczbom.\nKatolicy w większości żyją na wyspach greckich, np. na Cykladach i Wyspach Jońskich. Obecność katolików na greckich wyspach jest przeważnie pozostałością z czasów Republiki Weneckiej w czasach od średniowiecza do 1797 roku. Rzymskokatolicka wspólnota w ostatnich latach wzrosła liczebnie, ze względu na imigrację i liczy ponad 200 tysięcy wiernych.\nWedług „Operation World” 91,5% ludności to chrześcijanie, z czego 41,4 tysiące to protestanci. Największym protestanckim kościołem w Grecji jest\nWolny Kościół Apostolski Pięćdziesiątnicy liczący ok. 20 tysięcy wiernych. Inne kościoły protestanckie w Grecji to: Grecki Kościół Ewangelicki z nurtu kalwinizmu, liczący ok. 6 tys. wiernych, Wolne Kościoły Ewangelickie, Kościół Poczwórnej Ewangelii z ok. 1 tys. wiernych i Kościół Adwentystów Dnia Siódmego z ok. 0,5 tys. członków.\nSpołeczność Świadków Jehowy w Grecji liczy 28 tys. osób, a Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (\"mormoni\") 718 członków.\nIslam.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2853768", "fragment_id": "1607787/0", "subtitle": "", "title": "Religia w Grecji", "document_id": "1607787", "start_index": 0.0, "parentId": 2853768.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8186396360397339}, "uuid": "fa37766a-f495-4b15-8f1c-7c31e974a01a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nKościół Grecji (potocznie \"Grecki Kościół Prawosławny\") – jeden z kanonicznych autokefalicznych Kościołów prawosławnych tradycji greckiej. Jego obecnym (od 2008) zwierzchnikiem jest arcybiskup Aten i całej Grecji Hieronim II.\nHistoria.\nKorzenie.\nPoczątki chrześcijaństwa w Grecji związane są z działalnością św. Pawła, który odbył podróżne misyjne m.in. do Salonik i Koryntu, a następnie w trosce o duchowy rozwój tamtejszych wspólnot chrześcijańskich wystosował listy do Tessaloniczan, Filipian i Koryntian. Od czasów pierwszych soborów powszechnych chrześcijanie w Grecji znajdowali się pod jurysdykcją patriarchy Konstantynopola. Po IV soborze powszechnym obiektem waśni pomiędzy Rzymem a Konstantynopolem stały się wspólnoty we wschodniej Ilirii. Diecezje iliryjskie zostały wyjęte spod władzy rzymskiej dopiero w 732 r. na mocy decyzji cesarza Leona Izauryjczyka. Dążenie Kościoła konstantynopolitańskiego do objęcia swoją jurysdykcją chrześcijaństwa w Grecji ostatecznie uzyskało moc prawną za panowania patriarchy Focjusza w drugiej połowie IX w. Wtedy też chrześcijaństwo na terenie Grecji zaczęło przejawiać oznaki szybkiego rozwoju. Po IV wyprawie krzyżowej i złupieniu Konstantynopola w 1204, Kościół grecki doznał prześladowań ze strony łacińskich okupantów. Po podbojach osmańskich w Europie w XV wieku, dalszy rozwój greckiego prawosławia przypadł pod tureckim panowaniem. W ramach systemu milletów greckim prawosławnym udzielono autonomię rum millet. Kościół odegrał znaczącą rolę w zachowaniu tożsamości narodowej i religijnej Greków, w tym w kolejnych ruchach niepodległościowych przeciwko Turcji.\nOgłoszenie autokefalii i pierwsze lata funkcjonowania w niepodległej Grecji.\nAutokefalia i jej zatwierdzenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2491688", "fragment_id": "558588/0", "subtitle": "", "title": "Kościół Grecji", "parentId": 2491688.0, "start_index": 0.0, "document_id": "558588", "source": "wikipedia", "score": 0.6961791515350342}, "uuid": "95ef529c-2a7b-4f11-a98a-88281af05090"}, {"page_content": "Według danych służby statystycznej Eurostat, w 2008 roku Grecję zamieszkiwało legalnie około 906 tysięcy cudzoziemców, do których należeli głównie Albańczycy, stanowiący 63,7% ogółu legalnie przebywających w Grecji cudzoziemców. W rzeczywistości liczbę te należy powiększyć jeszcze o co najmniej milion niezameldowanych w Grecji, jednak też zamieszkałych już na stałe imigrantów nielegalnych.\nNielegalni imigranci to głównie ludność pochodzenia azjatyckiego.\nReligia.\n \"Osobny artykuł: Religia w Grecji.\"\nWiększa część stałych mieszkańców Grecji jest wyznawcami prawosławnego Autokefalicznego Kościoła Greckiego, na którego czele stoi metropolita Aten i całej Hellady (obecnie arcybiskup Hieronim II). Kościół podzielony jest administracyjnie na 81 diecezji, w których znajduje się 9000 kościołów i 300 monasterów (nie licząc autonomicznego okręgu Świętej Góry Athos).\nDane z 2017 według \"Pew Research Center:\"\nWśród imigrantów dominującą religią jest islam.\nSport.\nNajpopularniejsze sporty w Grecji to piłka nożna (zwycięstwo drużyny narodowej na EURO 2004, drugie miejsce Panathinaikosu w PEMK 1970/71 i zwycięstwo Olympiakosu w Lidze Konferencji Europy 2023/24) oraz koszykówka (wicemistrzostwo świata w 2006 r. po pokonaniu USA oraz wielokrotne zwycięstwa greckich klubów w Eurolidze). Dużą popularnością cieszą się też piłka wodna, lekkoatletyka czy siatkówka.\nLinki zewnętrzne.\n  – wikiatlas z mapami w Wikimedia Commons\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nCzłonkostwo w organizacjach międzynarodowych\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1743", "fragment_id": "174451/13", "subtitle": "", "title": "Grecja", "parentId": 1743.0, "start_index": 20684.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174451", "score": 0.7932872772216797}, "uuid": "ae1fddcf-9384-4ecc-8a3f-5ed2b7a24a2a"}, {"page_content": "Grecki Kościół katolicki – katolicki Kościół wschodni wywodzący się z bizantyjskiej tradycji liturgicznej w Grecji.\nDziałania Kościoła katolickiego na terenach tradycyjnie uznanych za eparchie greckoprawosławne rozpoczęły się w XIX wieku. W wyniku tych działań powstała niewielka wspólnota katolików zachowujących wschodnią liturgię, a pozostających w jedności z Rzymem. W 1911 papież św. Pius X powołał specjalny ordynariat dla greckich katolików w Imperium Osmańskim. Obecna struktura egzarchatu apostolskiego została nadana Kościołowi w 1932 przez papieża Piusa XI. W 2002 roku wspólnota liczyła 5 tys. wiernych, którymi opiekowało się 7 kapłanów.\nPrócz greckiego Kościoła katolickiego działa w Grecji Kościół katolicki obrządku łacińskiego (Kościół rzymskokatolicki), liczący około 50 tys. wiernych – Greków oraz około 200 tysięcy obcokrajowców, zamieszkujących w Grecji.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144134", "fragment_id": "25363/0", "subtitle": "", "title": "Grecki Kościół katolicki", "parentId": 144134.0, "start_index": 0.0, "document_id": "25363", "source": "wikipedia", "score": 0.48205989599227905}, "uuid": "b37538df-5e88-46f1-96d8-1fb7c9674bdb"}, {"page_content": "Nie istnieje jeden kościół ani zhierarchizowane kapłaństwo, jednak część grup (np. Hellenion) oferuje kursy kształcące duchownych. Poszczególni wyznawcy przeprowadzają samodzielnie rytuały i zdobywają wiedzę o religii oraz bogach poprzez źródła i opracowania dotyczące religii starożytnych.\nRekonstrukcjonizm.\nW kontekście politeizmu, rekonstrukcjonizm jest metodologią, dzięki której próbuje się odtworzyć możliwie najdokładniej starożytne praktyki religijne. Jest stawiany w opozycji do synkretycznych i eklektycznych ruchów, które również nazywają siebie neopogańskimi.\nMimo wszystko helleni próbują przystosować tradycje przeszłości, do współczesnego świata, z zachowaniem jak największej wierności starożytnym.\nPrześladowania i polityczne zamieszanie.\nWspółczesne organizacje helleńskie w Grecji odradzają i rekonstruują religię antycznych Greków. Pojawiają się jednak również osoby, które twierdzą, że religia ta przetrwała a oni sami zostali wychowani w rodzinach ją praktykujących.\nNiezależnie od poglądów na ciągłość praktyk, czy też konieczność rekonstrukcji, wyznawcy zgadzają się co do roli religii w społeczeństwie. Hellenizm jest postrzegany jako część narodowego dziedzictwa kulturowego, w przeciwieństwie do obcego kulturowo chrześcijaństwa, które obecnie dominuje w Grecji. Istotna jest pozycja Greckiego Kościoła Prawosławnego, gdyż jest on kościołem mającym duży wpływ na władzę świecką. Od roku 1864 prawosławie jest religią państwową.\nDodecatheon oraz Najwyższa Rada Hellenów podkreślają określenia takie jak : „tradycyjne”, „etniczne”, „autentyczne\" w opisie swoich praktyk religijnych.\nW trakcie Letnich Igrzysk Olimpijskich w roku 2004 odbyło się kilka dyskusji dotyczących hellenizmu w Grecji:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2410744", "fragment_id": "556114/5", "subtitle": "", "title": "Hellenizm (religia)", "parentId": 2410744.0, "start_index": 8336.0, "source": "wikipedia", "document_id": "556114", "score": 0.585314154624939}, "uuid": "1e97b5cd-aa7e-4b08-a103-ea9dacda1c4a"}, {"page_content": "W 1981, po przejęciu władzy w Grecji przez socjaldemokratyczną partię PASOK, jej lider Andreas Papandreu wycofał się z głoszonego wcześniej hasła pełnego rozdziału państwa i Kościoła prawosławnego, jego rząd skupił się jedynie na kwestii majątku Kościoła. W 1986 opracowana została ustawa wywłaszczeniowa, zawierająca ponadto nakaz tworzenia na szczeblu eparchii rad duchowieństwa i świeckich ograniczających władzę biskupa. Ostatecznie po rozmowach między premierem a arcybiskupem Aten Serafinem projekt ustawy został zmodyfikowany na tyle poważnie, że sytuacja Kościoła i jego uprzywilejowana pozycja względem innych związków wyznaniowych praktycznie nie uległy zmianie. W połowie lat 80. XX wieku coraz większy odsetek Greków był skłonny postrzegać Kościół jako instytucję nieprzychylną postępowi. Prestiż Kościoła obniżał również niski poziom wykształcenia duchowieństwa i powtarzające się skandale finansowe z udziałem hierarchów.\nCzęściowa odbudowa pozycji Kościoła miała miejsce w okresie sprawowania urzędu arcybiskupa Aten przez Chrystodulosa w latach 1998–2008. Duchowny ten doprowadził do poprawy stosunków Greckiego Kościoła Prawosławnego z Kościołem katolickim, angażował się w akcje społeczne na rzecz walki z narkomanią i epidemią AIDS, sprzeciwiał się globalizacji i integracji Grecji z Unią Europejską. W 2000 zorganizował masowe protesty w Atenach i Salonikach przeciwko usuwaniu z greckich dowodów osobistych informacji o wyznaniu, co nazwał atakiem na podstawy tożsamości narodowej Greków. Angażował się w bieżące problemy polityczne, wspierając nacjonalistyczne partie greckie. W roku swojej śmierci (2008) cieszył się zaufaniem 75% społeczeństwa.\nZwierzchnicy.\n \"Osobny artykuł: Arcybiskupi Aten.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2491688", "fragment_id": "558588/8", "subtitle": "", "title": "Kościół Grecji", "parentId": 2491688.0, "start_index": 12701.0, "document_id": "558588", "source": "wikipedia", "score": 0.1503763049840927}, "uuid": "f72d1cac-fc5e-4eb4-968d-911928480680"}, {"page_content": "Po zamachu stanu w Grecji w 1909 władze państwowe coraz wyraźniej dążyły do całkowitego uzależnienia Kościoła od świeckiej administracji; tendencja ta spotykała się z coraz wyraźniejszym sprzeciwem duchowieństwa. Szczególnie konsekwentnie o niezależność Kościoła upominał się wybrany w 1922 na arcybiskupa Aten Chryzostom (Papadopulos). Zwrócił się on do Ministerstwa Wyznań z prośbą o reformę prawa określającego miejsce Greckiego Kościoła Prawosławnego w państwie greckim. Stojący na czele rządu Nikolaos Plastiras pozytywnie odniósł się do jego sugestii. Sformułowany w 1923 statut Greckiego Kościoła Prawosławnego zakładał zarządzanie nim przez Synod biskupów, w którym świecki urzędnik miałby jedynie głos doradczy, bez prawa głosu. Docelowo interwencja świeckiej administracji w życie kościelne miała być maksymalnie ograniczona. Wprowadzenie w życie statutu uniemożliwiło dojście do władzy w Grecji dyktatora gen. Theodorosa Pangalosa, który sprzeciwił się nadaniu duchowieństwu szerokich swobód. Organem zarządzającym Kościołem ponownie został Święty Synod, w którym kluczową rolę odgrywał świecki prokurator. Arcybiskup Chryzostom protestował przeciwko temu rozwiązaniu, podobnie jak przeciwko decyzjom władz o konfiskacie majątków kościelnych, zakazie wstępowania do monasterów kobiet poniżej 40. roku życia oraz zobowiązaniu biskupów do uzyskiwania zezwoleń na wyjazdy poza granice swojej eparchii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2491688", "fragment_id": "558588/4", "subtitle": "", "title": "Kościół Grecji", "parentId": 2491688.0, "start_index": 7036.0, "source": "wikipedia", "document_id": "558588", "score": 0.1254887878894806}, "uuid": "53044f41-fbd0-4a08-9113-e0c2bd329415"}, {"page_content": "Wolny Kościół Apostolski Pięćdziesiątnicy (znany również jako E.A.E.P) – jest chrześcijańskim kościołem zielonoświątkowym w Grecji. Największy grecki kościół protestancki, oraz czwarty chrześcijański po Kościele Prawosławnym, Kościele katolickim i Świadkach Jehowy. Według \"Operation World\" w 2010 roku liczył 18 000 wiernych, w tym 9000 członków, w 180 zborach.\nWolny Kościół Apostolski posiada ok. 120 kościołów i 250 domów zgromadzeń w różnych miastach i wioskach w całej Grecji. Kościół miał silny wzrost członków w latach 90. XX wieku, także w innych krajach. Wyznanie jest oficjalnie uznane przez państwo.\nWolny Kościół Apostolski Pięćdziesiątnicy uważa się za część drugiego wielkiego globalnego wylania Ducha Świętego, który określany jest w Piśmie Świętym jako \"późniejszy deszcz\" (Jk 5,7). Obejmuje on większość świata. Kościół sam twierdzi, że ma przywilej (w porównaniu do innych kościołów na świecie, za granicą) wykorzystanie w szerokim zakresie oryginalnego greckiego tekstu Nowego Testamentu. Kościół Apostolski głosi powrót do apostolskiej mocy, prostoty i mentalności.\nNazwa.\nKościół nazywa się:\nKult.\nSpotkania Wolnego Kościoła Apostolskiego odbywają się co tydzień, wyjątkiem są centralne kościoły w Atenach i Salonikach, które funkcjonują całą dobę. Każdy kościół ma swój własny harmonogram spotkań, a każdy członek może swobodnie uczestniczyć w każdym spotkaniu i brać w nim czynny udział. Spotkania te prowadzone są głównie w godzinach popołudniowych. Rozpoczynają się w wyznaczonym czasie modlitwy, chwały i uwielbienia, a następnie główną częścią jest wykład słowa Bożego, który zaczyna się i kończy modlitwą. Program obejmuje chrześcijańskie pieśni i kazania oparte na Biblii.\nW kościołach lokalnych są prowadzone specjalne spotkania dla młodzieży, które obejmują rozważania Pisma Świętego. Prowadzone są także szkółki niedzielne dla dzieci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2669829", "fragment_id": "1593262/0", "subtitle": "", "title": "Wolny Kościół Apostolski Pięćdziesiątnicy", "parentId": 2669829.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1593262", "source": "wikipedia", "score": 0.14036807417869568}, "uuid": "47145a72-0316-4a0e-bc83-325d43404616"}, {"page_content": "Baptyści w Grecji stanowią stosunkowo niewielki odsetek głównie prawosławnego społeczeństwa.\nSą jednym z trzech głównych wyznań protestanckich w kraju, obok kalwinizmu i licznych wspólnot pentekostalnych.\nObecnie w Grecji działalność prowadzi Wolny Kościół Ewangelicki (nie mylić z kalwińskim Kościołem Ewangelickim Grecji) który jest unią niezależnych zborów protestanckich, głównie o orientacji baptystycznej, a także braterskiej. Liczy 60 zborów w Grecji oraz 3 w Australii i 2 w Kanadzie.\nPonadto w Grecji działalność prowadzi kilka zborów niezależnych, a w Atenach i Salonikach działalność prowadzą zbory podległe Międzynarodowej Konwencji Baptystycznej.\nWolny Kościół Ewangelicki w Grecji został powołany w roku 1886 na Krecie. W roku 2001 liczył 4000 członków i 5500 wiernych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3491338", "fragment_id": "966043/0", "subtitle": "", "title": "Baptyści w Grecji", "parentId": 3491338.0, "start_index": 0.0, "document_id": "966043", "source": "wikipedia", "score": 0.4070935845375061}, "uuid": "856edda7-2fd3-4711-baf3-ca5ebd72c771"}, {"page_content": "Od średniowiecza chrześcijaństwo było religią dominującą w większości krajów europejskich. W niektórych krajach jest oficjalną religią państwową (katolicyzm w Liechtensteinie, na Malcie, w Monako i Watykanie, prawosławie w Grecji, luteranizm w Danii, Islandii i Norwegii). Niektóre państwa w konstytucjach posiadają zapis o świeckim charakterze (Polska, Portugalia, Hiszpania, Francja, Rumunia i Turcja). W rzeczywistości nie ma większych różnic prawnych w zakresie wolności wyznania pomiędzy państwami w których jakieś wyznanie posiada status oficjalny a innymi, deklarującymi laickość oraz tymi, w których brak religii państwowej.\nReligie etniczne.\nW Laponii i w położonym w granicach Rosji Nienieckim Okręgu Autonomicznym, wśród rdzennej ludności część populacji wyznaje religie rodzime.\nOd lat 80. XX w. w większości krajów Europy istnieją także coraz liczniejsze grupy wyznawców religii nawiązujących do przedchrześcijańskich wyznań pogańskich.\nChrześcijaństwo.\nWiększość mieszkańców Europy jest ochrzczonych w którymś z Kościołów chrześcijańskich: Kościołach katolickich, Kościołach protestanckich (zwłaszcza ewangelicko-augsburskim, anglikańskim i ewangelicko-reformowanym) i Kościołach prawosławnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44854", "fragment_id": "647312/34", "subtitle": "", "title": "Europa", "source": "wikipedia", "start_index": 52396.0, "document_id": "647312", "parentId": 44854.0, "score": 0.3800359070301056}, "uuid": "38535ddc-8f22-41f3-9d0f-ce9dd6006d1d"}]}
{"id": "q_754", "question": "Kto jest autorem „Podróży Guliwera”?", "answer": [{"page_content": "Jonathan Swift (ur. 30 listopada 1667 w Dublinie, zm. 19 października 1745 tamże) – irlandzki pisarz, autor licznych utworów satyrycznych, m.in. \"Bitwy książek,\" oraz politycznych, m.in. \"Listów kupca bławatnego\", jednak najbardziej jest znany jako twórca \"Podróży Guliwera\", najważniejszej książki angielskiego oświecenia, która zyskała sobie ogromną popularność.\nŻyciorys.\nUrodził się 30 listopada 1667 roku w Dublinie w rodzinie imigrantów z Anglii. Jego ojciec zmarł kilka miesięcy przed jego narodzinami. Swift urodził się w domu wuja Godwina. Rodzina pisarza przybyła do Anglii w 1657 roku. Gdy miał rok, został zabrany przez mamkę do Whitehaven w Anglii, gdzie wychowywał się przez wiele lat. Wychowanie przez mamki było wówczas stosunkowo częstym zwyczajem. Po kilku latach powrócił do Dublina. Tym razem jednak jego matka, Abigail, wyjechała do Leicester. Uczęszczał do szkoły w Kilkenny, następnie w 1682 roku rozpoczął studia w Trinity College w Dublinie. Edukacje chłopca finansował wuj.\nW roku 1689 Swift zamieszkał jako sekretarz w domu Williama Temple’a, pisarza i polityka. W 1694 przyjął ordynację (w Kościele Anglii), ale nie udało mu się uzyskać parafii w Anglii. W 1696 ponownie został domownikiem i sekretarzem Temple’a, do 1699, kiedy został prebendarzem, a następnie dziekanem kapituły katedry Św. Patryka w Dublinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111296", "fragment_id": "4573/0", "subtitle": "", "title": "Jonathan Swift", "parentId": 111296.0, "start_index": 0.0, "document_id": "4573", "source": "wikipedia", "score": 0.5063899755477905}, "uuid": "a4380466-b887-4bec-b835-55b101467b00"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści Jonathana Swifta z 1726 roku. Zobacz też: inne znaczenia.\nPodróże Guliwera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Gulliver’s Travels&lt;/&gt;) – popularny skrót tytułu powieści Jonathana Swifta napisanej w 1726 roku, stanowiącej połączenie satyry na ludzką naturę z parodią popularnych w tamtym okresie „powieści podróżniczych”. Powieść ta stanowi najbardziej znaną pracę Swifta, jest jednocześnie zaliczana do klasyki literatury angielskiej. Pełny tytuł to \"\"Travels into Several Remote Nations of the World. In Four parts. By Lemuel Gulliver, First a Surgeon, and then a Captain of Several Ships\", czyli \"Podróże do wielu odległych narodów świata, w 4 częściach, opisane przez Lemuela Guliwera, najpierw lekarza okrętowego, później kapitana kilku statków\"\".\nKsiążka zdobyła ogromną popularność już wkrótce po wydaniu (John Gay stwierdził, że stanowi lekturę uniwersalną, czytaną przez wszystkie warstwy społeczne), ukazuje się drukiem praktycznie nieprzerwanie od roku pierwszej publikacji.\nWspółcześni czytelnicy Swifta postrzegali \"Podróże Guliwera\" jako powieść z kluczem, starając się rozszyfrować aluzje do działających na scenie politycznej stronnictw, a nawet konkretnych postaci. W kolejnych częściach książki Swift poddał krytyce obyczajowość brytyjską początku XVIII wieku (kompromitacja polityki, sądownictwa, ustroju parlamentarnego, nauki, filozofii), atakował nietolerancję, pychę, głupotę, donosicielstwo, intrygi.\nGeorge Orwell powiedział, że gdyby miał wybrać sześć książek, które miałyby ocaleć, podczas gdy wszystkie inne uległyby zniszczeniu, \"Podróże Guliwera\" z pewnością znalazłyby się wśród nich.\nPolskiego przekładu tego utworu dokonał m.in. Maciej Słomczyński.\nOpis fabuły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=812531", "fragment_id": "996647/0", "subtitle": "", "title": "Podróże Guliwera", "parentId": 812531.0, "start_index": 1.0, "document_id": "996647", "source": "wikipedia", "score": 0.8365066051483154}, "uuid": "ec1503da-d7b4-4ad9-aea5-e5aacfc1394e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 2010 roku. Zobacz też: inne znaczenia.\nPodróże Guliwera – amerykański film komediowo-przygodowy w reżyserii Roba Lettermana z 2010 roku. Film jest wyświetlany zarówno w technologii 3D, jak i w wersji tradycyjnej.\nScenariusz do filmu powstał na podstawie powieści Jonathana Swifta \"Podróże Guliwera\".\nDystrybutorem filmu w Polsce jest Imperial – Cinepix.\nFabuła.\nLemuel Guliver to typowy Amerykanin – większość jego dnia to siedzenie przy biurku z kubkiem kawy. Ostatnio nie powodzi mu się w pracy – jego pracownik teraz został szefem i zmienia zasady. Guliver postanawia przeniesć się do działu wycieczek, który prowadzi Darcy Silverman, w której się skrycie podkochuje. Jego pierwsze zadanie to wyjazd na wyspy bermudzkie i zebranie materiałów do artykułu. Bohater udaje się łodzią na Bermudy, jednak po drodze napotyka potężny sztorm i trąbę wodną, która porywa go na dziwną wyspę, zamieszkaną przez małe ludziki. To dopiero początek przygód Gulivera.\nObsada.\nWersja polska.\nOpracowanie i udźwiękowienie wersji polskiej: Studio Sonica\nNagrania: Mafilm Audio Budapeszt\nReżyseria: Miriam Aleksandrowicz\nTłumaczenie: Arleta Walczak\nDialogi polskie: Joanna Kuryłko\nDźwięk: György Fék\nMontaż: Agnieszka Stankowska\nOrganizacja produkcji: Agnieszka Kudelska\nW wersji polskiej wystąpili:\nW pozostałych rolach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2183768", "fragment_id": "470282/0", "subtitle": "", "title": "Podróże Guliwera (film 2010)", "parentId": 2183768.0, "start_index": 1.0, "document_id": "470282", "source": "wikipedia", "score": 0.56200110912323}, "uuid": "1b99644c-cea4-4961-a2d7-af5e2c68e707"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu animowanego z 1939 roku. Zobacz też: inne znaczenia.\nPodróże Guliwera (ang. \"Gulliver’s Travels\") – amerykański film animowany z 1939 roku w reżyserii Dave’a Fleischera.\nBył to drugi na świecie pełnometrażowy kolorowy film animowany (po \"Królewnie Śnieżce i siedmiu krasnoludkach\"). Produkcja jest bardzo luźno oparta na powieści Jonathana Swifta \"Podróże Guliwera\". Film otrzymał w 1940 dwie nominacje do Oscara – za najlepszą muzykę oryginalną (Victor Young) i najlepszą piosenkę „Faithful Forever” (Ralph Rainger).\nFabuła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2827090", "fragment_id": "1620376/0", "subtitle": "", "title": "Podróże Guliwera (film 1939)", "document_id": "1620376", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2827090.0, "score": 0.7446333169937134}, "uuid": "1c74a99c-538b-4204-ab9e-b9b7e310c92e"}, {"page_content": "Przygody Guliwera (ang. \"The Adventures of Gulliver\", 1968–1969) – amerykański serial animowany wyprodukowany przez studio Hanna-Barbera. Jest to serial bazujący według powieści Jonathana Swifta \"Podróże Guliwera\" z 1726 roku.\nEmitowany był przez ABC od 14 września 1968 roku do 4 stycznia 1969 roku w sobotnich porankach. W Polsce nadawany był od 5 stycznia 1993 do 27 kwietnia 1993 roku na kanale TVP2.\nOpis fabuły.\nPodczas poszukiwań ojca Thomasa Gullivera, Gary Guliwer wraz ze swoim psem Taggiem rozbijają się na wyspie zamieszkiwanej przez małe stworzenia zwane Liliputami.\nObsada.\ni inni", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304484", "fragment_id": "478030/0", "subtitle": "", "title": "Przygody Guliwera", "document_id": "478030", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2304484.0, "score": 0.5506415367126465}, "uuid": "4a19b021-2a20-4fba-b7cf-a55817c97102"}, {"page_content": "Nowe podróże Guliwera (ang. \"Saban’s Gulliver’s Travels\", niem. \"Gullivers Reisen\", 1992–1993) – francusko-amerykański serial animowany zrealizowany na podstawie powieści Jonathana Swifta.\nSerial opowiada o doktorze Lemuelu Guliwerze – żeglarzu, który postanowił zwiedzić cały świat. W trakcie swojej podróży Guliwer poznaje świat, w których mieszkają mali mieszkańcy – Liliputy. Guliwerowi towarzyszą: doktor Flim, jego żona Fosla, córka Folia i najlepszy przyjaciel – Raphael.\nW 2001 roku, po przejęciu przez The Walt Disney Company Fox Kids Worldwide, w tym Saban Entertainment, prawa do serialu przeszły na Disneya.\nWersja polska.\nOpracowanie i udźwiękowienie wersji polskiej: na zlecenie Fox Kids – Studio Eurocom\nReżyseria: Dobrosława Bałazy\nDialogi:\nDźwięk i montaż: Jacek Kacperek\nKierownictwo produkcji:\nUdział wzięli:\nTekst piosenki: Anna Rutkowska\nŚpiewała: Anna Sochacka\nKierownictwo muzyczne: Piotr Gogol", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569690", "fragment_id": "1541188/0", "subtitle": "", "title": "Nowe podróże Guliwera", "document_id": "1541188", "start_index": 0.0, "parentId": 569690.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7911727428436279}, "uuid": "4d8a2dd2-28e1-4812-a833-ae3465102742"}, {"page_content": "Strenuum pro virili\nLibertatis Vindicatorem\nObiit 19 Die Mensis Octobris\nA.D. 1745 Anno Atatis 78&lt;/poem&gt;\"\nTłumaczenie Yeatsa.\n\"&lt;poem&gt;Swift has sailed into his rest.\nSavage indignation there\ncannot lacerate his breast.\nImitate him if you can,\nworld-besotted traveler.\nHe served human liberty.&lt;/poem&gt;\"\nPodróże Guliwera.\n\"Podróże Guliwera\" to najważniejsza książka angielskiego oświecenia. Jest to jedna z tych książek, które znane są szerokiemu kręgowi odbiorców nie z oryginału, a najczęściej z wersji napisanych dla dzieci, łagodzących oryginalny tekst, skróconych i uproszczonych, które wydobywają z tej wielowątkowej powieści tylko wątek fantastyczny. Jednak \"Podróże do wielu odległych narodów świata\" Lemuela Guliwera, początkowo lekarza okrętowego, a następnie kapitana licznych okrętów, to zarówno niezwykła powieść fantastyczna, jak i satyra na społeczeństwo angielskie XVII/XVIII w.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111296", "fragment_id": "4573/2", "subtitle": "", "title": "Jonathan Swift", "document_id": "4573", "start_index": 3146.0, "parentId": 111296.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7637529373168945}, "uuid": "c42de4ca-e895-43df-85d0-9a6681213eed"}, {"page_content": "Nowy Guliwer / Przygody nowego Guliwera / Przygody Guliwera (ros. Новый Гулливер, Nowyj Gulliwier) – radziecki czarno-biały film częściowo animowany z 1935 roku w reżyserii Aleksandra Ptuszko powstały na podstawie utworu Jonathana Swifta \"Podróże Guliwera\". Wznowiony w 1950 roku pt. \"Przygody Guliwera\". Film jest zarazem pierwszym radzieckim filmem kukiełkowym oraz pierwszym pełnometrażowym filmem animowanym na świecie.\n\"Nowy Guliwer\" to pierwszy pełnometrażowy film kukiełkowy Aleksandra Ptuszko. W obrazie, w którym animacja została połączona z grą żywych aktorów zastosowano ponad 3 tysiące lalek. Film otwiera prolog, w którym grają żywi aktorzy, jednak większa jego część toczy się w krainie Liliputów i jest animowana. Na planie oprócz kukiełek występują także figurki z gliny, które są równie często pokazywane w tych samych kadrach z aktorem grającym Guliwera. \nFabuła.\nFilm opowiada o przygodach Pieti – młodego radzieckiego pioniera, który zasypia czytając Jonathana Swifta. Bohater budzi się w świecie będącym surrealistyczną wersją świata powieściowego. Pieta trafia do krainy Liliputów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3568226", "fragment_id": "953273/0", "subtitle": "", "title": "Nowy Guliwer", "parentId": 3568226.0, "start_index": 0.0, "document_id": "953273", "source": "wikipedia", "score": 0.6050968170166016}, "uuid": "82c8f0c9-9ed9-472a-969c-b3ca8f4fed73"}, {"page_content": "Victor Young (ur. 8 sierpnia 1899 w Chicago, zm. 10 listopada 1956 w Palm Springs w Kalifornii) – amerykański muzyk filmowy.\nŻyciorys.\nUrodził się w Chicago. Jego matka, która krótko przedtem wyemigrowała z Polski, wcześnie zmarła. Po jej śmierci jego ciotka zdecydowała się na powrót do Warszawy. Tam skończył Konserwatorium Warszawskie, w klasie kompozycji profesora Romana Statkowskiego. I właśnie jako skrzypek Victor Young (w Polsce nazywał się Wiktor Jung) debiutował w Filharmonii Warszawskiej.\nPóźniej zaangażował się do orkiestry w jednym z kinoteatrów warszawskich. Szukał swojego miejsca w Rosji i Niemczech, lecz odnalazł je w Ameryce, gdzie komponował w pionierskim okresie amerykańskiej muzyki filmowej. Na początku lat 30. związał się z radiem, później zaś z filmem. Do dziś wśród miłośników muzyki filmowej uchodzi za klasyka. Jest autorem tak głośnych partytur jak „Jeździec znikąd”, „Johnny Guitar”, „Komu bije dzwon”, „W 80 dni dookoła świata” czy „Podróże Guliwera”.\nJuż międzywojenna prasa polska rozpisywała się o jego twórczości przy okazji premiery filmu „Przypływ”. Był jednym z najwybitniejszych twórców amerykańskiej muzyki filmowej obok Maxa Steinera, Ericha Wolfganga Korngolda, Alfreda Newmana, Dimitrija Tiomkina czy Herberta Stotharta. Aż 22 razy był nominowany do Nagrody Akademii, którą otrzymał pośmiertnie, za „W 80 dni dookoła świata” (1956).\nZmarł na raka w Palm Springs, będąc u szczytu powodzenia.\nFilmografia.\nAdaptacje.\n1936\n1937\n1938\n1939\n1940\n1941\n1942\n1943\n1945\n1946\n1950\n1952\n1953\n1954\n1955\nOryginalne.\n1936\n1937\n1938\n1939\n1940\n1941\n1942\n1943\n1944\n1945\n1946\n1947\n1948\n1949\n1950\n1951\n1952\n1953\n1954\n1955\n1956\n1957\nMuzyka.\n1938 \n1939 \n1940 \n1941 \n1942 \n1943 \n1945 \n1948 \n1950 \n1956 \nPiosenki.\n1945 \n1949 \n1956 \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319628", "fragment_id": "1438510/0", "subtitle": "", "title": "Victor Young", "parentId": 319628.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1438510", "score": 0.07740277051925659}, "uuid": "cf7d87f9-8a26-4ee3-8fb0-22ec671cb4d2"}, {"page_content": "Ponadto Astell wzorując się na Kartezjuszu wprowadziła 6 kroków pomagających w efektywnym kształceniu:\nNawiązania literackie.\nObok poglądów Mary Astell nie można było przejść obojętnie. Opinie na jej temat były wielorakie. Jonathan Swift, autor „Podróży Guliwera” napisał satyrę parodiując jej najpopularniejszą pracę, zatytułował ją „A Modest Proposal”. Daniel Defoe znany z \"„Robinsona Crusoe”\" podziwiał edukacyjny projekt, uznając zarazem za całkowicie utopijny i niemożliwy do zrealizowania. Astell zainspirowała również Samuela Richardsona, który będąc pod wrażeniem jej osoby stworzył \"Clarissa, or, the History of a Young Lady\". Ponadto filozofka posłużyła jako wzór dla charakteru Lily, bohaterki \"The Princess\" Alfreda Tennysona.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4455145", "fragment_id": "1511999/8", "subtitle": "", "title": "Mary Astell", "document_id": "1511999", "start_index": 11580.0, "parentId": 4455145.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16317854821681976}, "uuid": "137871a5-7664-466c-a909-d5eca2537629"}]}
{"id": "q_755", "question": "Nad którą rzeką leżą Suwałki?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy miasta w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSuwałki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏סואוואַלק‎&lt;/&gt;, lit. &lt; lang=\"lt\"&gt;Suvalkai&lt;/&gt;) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce w województwie podlaskim, położone nad rzeką Czarna Hańcza. Siedziba władz powiatu suwalskiego.\nW latach 1975–1998 siedziba władz województwa suwalskiego. Drugi co do wielkości ośrodek województwa podlaskiego oraz centrum kulturalne polskiej Suwalszczyzny. Jednocześnie największe miasto całej historycznej Suwalszczyzny i największe miasto we współczesnej Polsce na ziemiach, które w okresie od 1569 do 1795 r. w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wchodziły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego. Miasto duchowne położone było w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego.\nWedług danych GUS z 30 czerwca 2024 r. Suwałki liczyły 68 035 mieszkańców i były pod względem liczby ludności drugim (po Białymstoku) miastem w województwie podlaskim, a także 50. spośród najludniejszych miast w Polsce.\nGeografia.\nPołożenie.\nMiasto Suwałki leży w północno-wschodniej części Polski, w pobliżu granic z Litwą, obwodem królewieckim Federacji Rosyjskiej i Białorusią. Suwałki są drugim co do wielkości miastem w województwie podlaskim. Przez miasto przebiegają szlaki transportowe – z Berlina przez Warszawę do Petersburga oraz z Warszawy do Helsinek (droga tranzytowa szybkiego ruchu Via Baltica i trasa kolejowa Rail Baltica łącząca kraje bałtyckie z Europą Zachodnią).\nSuwałki są największym miastem na historycznej Suwalszczyźnie, leżą również na obszarze dawnej Jaćwieży (Sudowii).\nWedług danych GUS z 1 stycznia 2024 r. powierzchnia miasta wynosiła 65,51 km².\nGeologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10609", "fragment_id": "177192/0", "subtitle": "", "title": "Suwałki", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 10609.0, "document_id": "177192", "score": 1.0}, "uuid": "1b1b096f-9a63-4ec3-a0f5-4336a6fbf351"}, {"page_content": "Suwałki są położone na terenach zasobnych w rudy żelaza, wanadu, ołowiu oraz rzadkiego tytanu. Obecnie nieeksploatowane ze względu na głębokość, na jakiej się znajdują, a także ze względu na ochronę środowiska i obecność Zielonych Płuc Polski.\nSuwałki leżą na platformie wschodnioeuropejskiej w strefie wyniesienia mazursko-suwalskiego. Krystaliczny fundament prekambryjski zbudowany jest z granitoidów typu rapakiwi (magmowe skały głębinowe), tworzących gotyjski kompleks mazurski. W okolicy Suwałk skały podłoża prekambryjskiego występują na głębokości 800-900 metrów.\nNa prekambryjskim podłożu krystalicznym leżą skały pokrywy osadowej (ordowik, sylur, trias, jura, kreda i trzeciorzęd). Na powierzchni terenu występują utwory czwartorzędu o maksymalnej miąższości dochodzącej do 215,3 m (Szwajcaria, północno-wschodnia część Suwałk).\nW okolicy Suwałk w profilu osadów plejstoceńskich zachowały się gliny zwałowe należące do sześciu zlodowaceń. Między nimi znajdują się osady wodnolodowcowe (żwiry i piaski), zastoiskowe (piaski, mułki i iły), a także interglacjału eemskiego (torfy, piaski, mułki i iły jeziorne).\nObecna powierzchnia terenu miasta ukształtowała się w wyniku procesów zachodzących\nw okresie zlodowacenia bałtyckiego (Wisły) oraz w holocenie. Rzeźba terenu Suwałk jest wynikiem działalności lodowca w okresie najmłodszego zlodowacenia (zlodowacenia Wisły) oraz erozyjnej działalności rzeki Czarnej Hańczy. Lądolód zlodowacenia Wisły nasunął się dwukrotnie na teren Suwalszczyzny: około 67–55 tysięcy lat temu (stadiał Świecia) oraz 23–12 tysięcy lat temu (stadiał leszczyńsko-pomorski).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10609", "fragment_id": "177192/1", "subtitle": "", "title": "Suwałki", "parentId": 10609.0, "start_index": 1740.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177192", "score": 0.3330725431442261}, "uuid": "c1fed53a-c7d3-4a7f-9a8a-045940950efc"}, {"page_content": "W zasadzie granice Suwalszczyzny odpowiadają granicom utworzonej w 1867 r. guberni suwalskiej, bowiem wtedy zaczęto tę współczesną nazwę powszechnie stosować. Tak rozumiana Suwalszczyzna obejmuje swym zasięgiem tereny północno-wschodniej Polski (część województwa podlaskiego położona na północ od Biebrzy), znacznie większą część należącą do Republiki Litewskiej (na zachód i południe od Niemna) i najmniejszą część położoną na zachód od Niemna (do ujścia Łosośny i na odcinku około 6 km na zachód od tej rzeczki) znajdującą się na Białorusi (ponad 450 km² w rejonie Sopoćkiń, zob. Suwalszczyzna Sopoćkińska). Łącznie ta kraina historyczna obejmuje nieco ponad 12 000 km². W dużej mierze tak określony zasięg Suwalszczyzny pokrywa się z granicami dawnej Jaćwieży.\nSuwalszczyzna jest krainą historyczną, nie jednostką podziału terytorialnego, można jednak wyznaczyć jej granice dość precyzyjnie, ponieważ pokrywają się z obecnymi lub dawnymi podziałami administracyjnymi, głównie z granicami państwowymi. Do Suwalszczyzny zaliczane są leżące w województwie podlaskim powiaty suwalski, sejneński i augustowski oraz miasto Suwałki. Na obszarze polskiej Suwalszczyzny, w granicach wymienionych jednostek administracyjnych, obejmującym 3886,86 km² (co stanowi 32% powierzchni całej historycznej Suwalszczyzny) zamieszkuje ok. 184,5 tys. mieszkańców (2010).\nGłównym miastem polskiej Suwalszczyzny są Suwałki (jednocześnie największe miasto całej Suwalszczyzny i największe miasto we współczesnej Polsce na ziemiach, które w okresie od 1569 do 1795 r. w ramach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wchodziły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego), litewskiej – Mariampol, a białoruskiej miejscowość Sopoćkinie (zamieszkana w blisko 100% przez Polaków). W granicach Suwalszczyzny leżą także lewobrzeżne dzielnice Kowna: Aleksota i Poniemoń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25075", "fragment_id": "187599/9", "subtitle": "", "title": "Suwalszczyzna", "source": "wikipedia", "start_index": 12316.0, "parentId": 25075.0, "document_id": "187599", "score": 0.23200324177742004}, "uuid": "b92a19f9-087b-485d-b1c6-ab616641b317"}, {"page_content": "Dzieje osadnictwa na Suwalszczyźnie po rozbiciu Jaćwingów opierały się na kilku zasadniczych elementach. Pierwszy z nich stanowiły wielkie dobra kościelne, zwłaszcza kamedułów znad Wigier, drugim był ważny dla Rzeczypospolitej szlak Warszawa – Wilno, trzecim powstałe od XVI w. miasta (Augustów, Bakałarzewo, Berżniki, Przerośl, Filipów, Raczki, Sejny, Suwałki itd.), w których rozwijały się gospodarka oraz handel, w dużej mierze dzięki osadnikom żydowskim.\nW okresie I Rzeczypospolitej w latach 1569–1795 przez obszar dzisiejszej Suwalszczyzny przebiegała granica między Koroną Królestwa Polskiego a Wielkim Księstwem Litewskim. Większość Suwalszczyzny należała do województwa trockiego wchodzącego w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, zaś tereny na południe od rzeczki Kamienny Bród i jeziora Necko oraz na zachód od rzeki Netty (południowo-zachodnia część dzisiejszego pow. augustowskiego) – do woj. podlaskiego w Koronie. W czasach I RP prawa miejskie otrzymała większość dzisiejszych miast regionu: Lipsk, Olita, Wierzbołów, Łoździeje, Sejny, Preny, Simno, Władysławów, Wyłkowyszki, Suwałki, Szaki, Kalwaria i Mariampol. W czasie potopu szwedzkiego w 1655 zawiązano tu konfederację w Wierzbołowie przeciwko Szwedom i Januszowi Radziwiłłowi, a w obronie polskiego króla Jana II Kazimierza Wazy, natomiast w 1656 stoczona została tu bitwa pod Filipowem.\nW zaborze pruskim, Księstwie Warszawskim i Królestwie Polskim.\nW latach 1795–1807 Suwalszczyzna znalazła się w zaborze pruskim w prowincji Prusy Nowowschodnie (departament białostocki). W 1807 weszła w skład Księstwa Warszawskiego (departament łomżyński). W trakcie kampanii 1812 przechodziły przez nią wojska napoleońskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25075", "fragment_id": "187599/11", "subtitle": "", "title": "Suwalszczyzna", "parentId": 25075.0, "start_index": 15586.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187599", "score": 0.1327999383211136}, "uuid": "5a9b4b5f-8bf5-4eb5-a888-83da5ffc5dff"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nRzymskokatolicki cmentarz parafialny w Suwałkach – cmentarz społeczności rzymskokatolickiej Suwałk. Nekropolia należy do parafii konkatedralnej św. Aleksandra, położona jest przy ul. Zarzecze w zachodniej części miasta. Został otwarty w 1820 roku i do dziś pozostaje największym suwalskim cmentarzem.\nW najstarszej części cmentarza zlokalizowane są zabytkowe nagrobki i figury nagrobne, znajduje się tu również neogotycka kaplica cmentarna pw. Przemienienia Pańskiego, którą zbudowano w 1854 roku według projektu Karola Majerskiego. Wśród pochówków na cmentarzu znajdują się groby znanych suwalczan, m.in. Teofila Noniewicza, Edwarda Szczepanika, ks. Jerzego Zawadzkiego.\nLokalizacja.\nCmentarz położony jest w zachodniej części miasta przy ul. Bakałarzewskiej, która jest częścią drogi wojewódzkiej nr 653. Najstarsza brama główna znajduje się od strony ul. Zarzecze. W pobliżu przepływa rzeka Czarna Hańcza. W sąsiedztwie cmentarza znajduje się Stadion Miejski i Osiedle Piastowskie.\nCmentarz graniczy z nekropoliami innych wyznań: ewangelickim, prawosławnym (w tym greckokatolickim), żydowskim i muzułmańskim. Zespół wszystkich cmentarzy został wpisany w 1986 roku do rejestru zabytków i objęty ochroną prawną.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2707812", "fragment_id": "1604721/0", "subtitle": "", "title": "Rzymskokatolicki cmentarz parafialny w Suwałkach", "parentId": 2707812.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1604721", "source": "wikipedia", "score": 0.06576520949602127}, "uuid": "f812a449-e89f-45ae-99fb-0643abd90c6a"}, {"page_content": "Suwałki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"lt\"&gt;Suvalkai&lt;/&gt;) – wieś na Litwie, na Suwalszczyźnie, w rejonie wyłkowyskim w okręgu mariampolskim.\nW Królestwie Polskim przynależały administracyjnie do gminy Pojeziory w powiecie wyłkowyskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4492035", "fragment_id": "1482338/0", "subtitle": "", "title": "Suwałki (rejon wyłkowyski)", "document_id": "1482338", "start_index": 0.0, "parentId": 4492035.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2409617006778717}, "uuid": "10c51a62-9419-4ce4-b831-42378a45693d"}, {"page_content": "Od 1815 Suwalszczyzna stała się częścią Królestwa Polskiego – wraz z okolicami Łomży tworzyła województwo augustowskie ze stolicą w Suwałkach, przemianowane w 1837 na gubernię augustowską. W 1867 gubernię podzielono na dwie części – nowo utworzona gubernia suwalska, istniejąca do 1915, objęła tereny współczesnej Suwalszczyzny. W latach 1799–1818 obszar Suwalszczyzny należał do diecezji wigierskiej, zaś w latach 1818–1925 do diecezji augustowskiej (sejneńskiej) z siedzibą w Sejnach, pokrywającej się z obszarem woj. augustowskiego. W latach 1824–1839 zbudowano na południu Suwalszczyzny Kanał Augustowski, łączący Biebrzę z Niemnem.\nNajwiększą potyczką powstania listopadowego na Suwalszczyźnie była bitwa pod Mariampolem, stoczona 22 kwietnia 1831. W Justianowie na Suwalszczyźnie 23 grudnia 1831 zmarła Emilia Plater. W pobliskim Kopciowie znajduje się jej grób. W 1861 na północnym krańcu Suwalszczyzny, w Aleksocie, oraz w sąsiadującym z Suwalszczyzną Kownie miała miejsce Manifestacja Jedności Rzeczypospolitej Obojga Narodów – największa z manifestacji organizowanych dla uczczenia unii w Krewie w 1861. W 1863 stoczono na Suwalszczyźnie kilka bitew powstania styczniowego, w tym zwycięskie pod Jastrzębną, Kadyszem i Gruszkami pod dowództwem Józefa Konstantego Ramotowskiego. W 1870 w ramach represji carskich po powstaniu pozbawiono praw miejskich Lipsk, Bakałarzewo, Filipów, Przerośl, Raczki, Wiżajny, Sopoćkinie, Łoździeje, Simno, Olitę, Wisztyniec, Ludwinów, Sereje, Pilwiszki i Sudargi (po zakończeniu panowania carskiego niektóre miejscowości odzyskały prawa miejskie). W 1897 największymi miastami Suwalszczyzny były Suwałki, Augustów, Kalwaria i Mariampol.\nI wojna światowa i okres międzywojenny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25075", "fragment_id": "187599/12", "subtitle": "", "title": "Suwalszczyzna", "parentId": 25075.0, "start_index": 17271.0, "document_id": "187599", "source": "wikipedia", "score": 0.12822726368904114}, "uuid": "10864f50-bf71-4d3a-ac43-762d63682a12"}, {"page_content": "Suwałki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"lt\"&gt;Suvalkėliai&lt;/&gt;) – przystanek kolejowy w pobliżu miejscowości Suwałki, w rejonie kalwaryjskim, w okręgu mariampolskim, na Litwie. Położony jest na linii Kozłowa Ruda – Suwałki. Przebiega tędy również Rail Baltica. Peron usytuowany jest tylko przy linii szerokotorowej.\nPrzystanek został odnowiony w latach 10. XXI w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5446803", "fragment_id": "366212/0", "subtitle": "", "title": "Suwałki (przystanek kolejowy)", "parentId": 5446803.0, "start_index": 0.0, "document_id": "366212", "source": "wikipedia", "score": 0.23293472826480865}, "uuid": "1d9e10de-f2b1-410f-928b-5cbcbc419e68"}, {"page_content": "Klonownica (Cicha Rzeka) – rzeka leżąca na granicy Augustowa i gminy Nowinka w województwie podlaskim.\nKlonownica łączy jeziora Necko i Białe Augustowskie. Według różnych źródeł rzeka ma długość od 550 do 800 metrów, w związku z czym bywa nazywana najkrótszą rzeką w Polsce. Północny brzeg jest wysoki, porośnięty lasem sosnowym Puszczy Augustowskiej, południowy – niski i podmokły. Rzeka leży na szlaku Kanału Augustowskiego.\nNad Klonownicą przerzucony jest most drogowy z drogą wojewódzką nr 662 oraz kolejowy z linią kolejową nr 40. Obok rzeczki położona jest Biała Góra z Zajazdem „Hetman” (dawny Dom Turysty, projektu Macieja Nowickiego). Nad północnym brzegiem położony jest Ośrodek Wczasowy „Klonownica” oraz Leśnictwo Klonownica Nadleśnictwa Szczebra. Przez Klonownicę przepływają statki wycieczkowe Żeglugi Augustowskiej. Pod względem wędkarskim rzeka na odcinku od jez. Necko do mostu drogowego jest zarządzana przez Gospodarstwo Rybackie PZW w Suwałkach.\nNazwa \"Klonownica\" może wywodzić się nie od klonu, ale od jaćwieskiego słowa \"klen\" oznaczającego \"ukośny, krzywy\", zaś określenie \"Cicha Rzeczka\" pochodzi od spokojnych wód rzeki otoczonej lasem. Rzeka dała też nazwę pobliskiej Klonownicy, części Augustowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3193516", "fragment_id": "156172/0", "subtitle": "", "title": "Klonownica (Cicha Rzeczka)", "document_id": "156172", "start_index": 0.0, "parentId": 3193516.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3187978267669678}, "uuid": "ffa6380b-bdae-4355-8e70-bdba083c07df"}, {"page_content": "Suwałki – gmina wiejska w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie suwalskim.\nSiedziba gminy to Suwałki.\nWedług danych z 31 grudnia 2014 gminę zamieszkiwało 7346 osób.\nStruktura powierzchni.\nWedług danych z roku 2002 gmina Suwałki ma obszar 264,82 km², w tym:\nGmina stanowi 20,25% powierzchni powiatu.\nDemografia.\nDane z 31 grudnia 2014:\nSołectwa.\nBiała Woda, Białe, Bobrowisko, Bród Mały, Bród Nowy, Bród Stary, Burdeniszki, Cimochowizna, Czarnakowizna, Czerwony Folwark, Dubowo Drugie, Dubowo Pierwsze, Gawrych Ruda, Korkliny, Korobiec, Kropiwne Nowe, Kropiwne Stare, Krzywe, Kuków, Kuków-Folwark, Leszczewek, Lipniak, Magdalenowo, Mała Huta, Niemcowizna, Nowa Wieś, Okuniowiec, Osinki, Osowa, Piertanie, Płociczno (wsie: Płociczno-Osiedle i Płociczno-Tartak), Poddubówek, Potasznia, Przebród, Sobolewo, Stary Folwark, Taciewo, Tartak, Trzciane, Turówka Nowa, Turówka Stara, Wasilczyki, Wiatrołuża Pierwsza, Wychodne, Zielone Drugie, Zielone Kamedulskie, Zielone Królewskie, Żyliny.\nMiejscowości bez statusu sołectwa.\nGielniewo, Huta, Leszczewo, Słupie, Wasilczyki (osada leśna), Wigry.\nSąsiednie gminy.\nBakałarzewo, Filipów, Jeleniewo, Krasnopol, Nowinka, Przerośl, Raczki, Suwałki, Szypliszki\nMiasta partnerskie.\n Okręg mariampolski\n gmina Sopoćkinie\n Starostwo Zujuny", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=225641", "fragment_id": "1424152/0", "subtitle": "", "title": "Suwałki (gmina wiejska)", "document_id": "1424152", "start_index": 0.0, "parentId": 225641.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2007315456867218}, "uuid": "86e0c98d-2acd-4b1e-bfbe-05879407e35b"}]}
{"id": "q_756", "question": "Które państwo zajmuje najbardziej na północ wysuniętą część Półwyspu Skandynawskiego?", "answer": [{"page_content": "Geografia Norwegii – dziedzina nauki zajmująca się badaniem Norwegii pod względem geograficznym.\nNorwegia leży w Europie Północnej, zajmując zachodnią i północną część Półwyspu Skandynawskiego. Jest jednym z najbardziej wysuniętych na północ krajów świata i jednocześnie jednym z najbardziej górzystych. Posiada jedną z najdłuższych i najbardziej rozbudowanych linii brzegowych na świecie.\nPołożenie i powierzchnia.\nNorwegia leży w Europie Północnej, zajmując zachodnią i północną część Półwyspu Skandynawskiego. Do Królestwa Norwegii oprócz części kontynentalnej (norw. \"Hovedland\") należą również archipelag Svalbard i wyspa Jan Mayen na północnym Atlantyku. Terytoria zależne Norwegii (norw. \"Biland\") to: Wyspa Bouveta na południowym Atlantyku, a także antarktyczna Wyspa Piotra I na Morzu Bellingshausena i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie.\nCałkowita powierzchnia Królestwa Norwegii wynosi 384 484 km² (364 266 km² zajmuje ląd a 20 218 km² wody), przy czym powierzchnia Norwegii kontynentalnej to 323 808 km², archipelagu Svalbard: 60 299 km² a wyspy Jan Mayen: 377 km².\nTerytorium kontynentalnej Norwegii oblewają od zachodu i południowego zachodu wody Morza Północnego, od północnego zachodu Morza Norweskiego, a od północnego wschodu – Morza Barentsa; na południowym wschodzie cieśnina Skagerrak. Z uwagi na swoje położenie Norwegia posiada jedną z najdłuższych i najbardziej rozbudowanych linii brzegowych spośród wszystkich krajów świata – jej całkowita długość to 103 000 km (wliczając wyspy). Wzdłuż wybrzeża kontynentalnej Norwegii leży ponad 239 tys. wysp, przy czym największą z nich jest Hinnøya (2 204 km²). Największą wyspą Królestwa Norwegii jest Spitsbergen w archipelagu Svalbard (37 814 km²).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1994422", "fragment_id": "406027/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Norwegii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "406027", "parentId": 1994422.0, "score": 0.8877559900283813}, "uuid": "a6dd183f-57e3-4889-bff0-a14e4ed4cb67"}, {"page_content": "Półwysep Skandynawski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sv\"&gt;Skandinaviska halvön&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"no\"&gt;Den skandinaviske halvøy&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;Skandinavian niemimaa&lt;/&gt;; 11) – półwysep w Europie Północnej stanowiący zachodnią część Półwyspu Fennoskandzkiego, a także jedna z trzech prowincji fizycznogeograficznych megaregionu o tej samej nazwie.\nPowierzchnia Półwyspu Skandynawskiego wynosi ok. 800 tys. km², długość dochodzi do 1900 km, a szerokość – do 800 km. Otaczają go morza: Bałtyckie, Norweskie, Północne i Barentsa. Charakteryzuje się wybrzeżami fiordowymi i szkierowymi. Linia brzegowa jest silnie rozwinięta.\nNa półwyspie leżą Szwecja, Norwegia i częściowo Finlandia. Jego północny obszar wchodzi w skład Laponii – regionu geograficznego i kulturowego z rdzenną ludnością lapońską.\nGeologia i ukształtowanie.\nPod względem geologicznym Półwysep Skandynawski stanowi jedną z najstarszych części kontynentu europejskiego. Obejmuje tarczę fennoskandzką oraz pas fałdowań kaledońskich. W czwartorzędzie był ośrodkiem wielkiego zlodowacenia. Na zachodzie wybrzeża Oceanu Atlantyckiego ciągną się Góry Skandynawskie w pasie do szerokości 550 km. Od wschodu sąsiadują z nimi wyżyny: Lapońska (wysokość 300–400 m) i Północnoszwedzka (wysokość 400–700 m). Na południe od wyżyn leżą: Pojezierze Środkowoszwedzkie i wyżyna Smålandu. Na południe od nich niziny: Hallandu, Kalmarska i Pobrzeże Zachodniobotnickie.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4744", "fragment_id": "172308/0", "subtitle": "", "title": "Półwysep Skandynawski", "document_id": "172308", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4744.0, "score": 0.5}, "uuid": "4922a60c-e39a-4f75-b723-1d11ed53a942"}, {"page_content": "Svalbard jest terytorium autonomicznym Norwegii i największym obszarem zaliczanym do zamorskich posiadłości wchodzących w skład kontynentu europejskiego. Svalbard cechuje się górzystym krajobrazem o surowym polarnym klimacie, gdzie znaczne obszary są pokryte lodowcami.\nPowierzchnia i położenie.\nPowierzchnia – 62 924 km², co odpowiada powierzchni Litwy.\nPołożenie – Svalbard to najbardziej wysunięta na północ część terytorium Norwegii. Terytorium to leży na Morzu Arktycznym, na wschód od północno-wschodnich wybrzeży Grenlandii, na skraju północnoeuropejskiego szelfu kontynentalnego. Svalbard leży około 600 km na północ od Półwyspu Skandynawskiego.\nSkrajne punkty: Svalbard obejmuje wyspy leżące między 74° a 81°N i 10° a 35°E.\nSvalbard leży w dużej odległości od innych państw i będąc zarazem terytorium wyspiarskim, nie graniczy z żadnych krajem. Jego linia brzegowa liczy 3587 km.\nWyspy Svalbardu.\nW skład Svalbardu wchodzą następujące wyspy:\nUkształtowanie poziome.\nLinia brzegowa Svalbardu jest bardzo dobrze rozwinięta. Wyspy cechują głęboko wcięte zatoki i przede wszystkim fiordy obecne szczególnie na Spitsbergenie. Wybrzeże jest skaliste, w wielu miejscach wysokie, tam gdzie nie występują skały, leży pokrywa lodowa (lodowce schodzą wprost do oceanu). Wzdłuż wybrzeży ciągną się równiny częściowo pokryte osadami morskimi, tzw. platformy abrazyjne. Na wybrzeżu powszechne są stare tarasy (terasy) morskie, położone jedne nad drugimi, zgodnie z wysokością poziomu morza w okresach kiedy powstawały.\nW głąb wysp archipelagu, zwłaszcza Spitsbergenu, wcina się wiele fiordów, najdłuższe lub najbardziej znane to:\nBudowa geologiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2135485", "fragment_id": "480186/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Svalbardu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "480186", "parentId": 2135485.0, "score": 0.3576053977012634}, "uuid": "4f58ab54-28fd-40cd-b66c-3ee959111300"}, {"page_content": "Skandynawia – region północnej Europy, obejmujący państwa: Szwecję, Norwegię oraz Danię. Obejmuje część z krajów nordyckich.\nCzasem w nieskandynawskich mediach, biorąc pod uwagę wpływy szwedzkie i duńskie, do Skandynawii zalicza się Islandię, a nawet niegermańskie państwa i regiony, takie jak: Finlandia, niewielka część Rosji (Karelia), Estonia, niekiedy też Łotwa, a nawet Litwa. W samych krajach skandynawskich za Skandynawię uważa się jednak tylko trzy państwa (Dania, Norwegia, Szwecja).\nChoć ze ściśle geograficznego punktu widzenia termin \"Skandynawia\" odnosi się do krajów położonych na Półwyspie Skandynawskim (tj. Szwecji i Norwegii), pojęcie to tradycyjnie rozciąga się też na Danię, ponieważ przez wieki należała do niej Skania, południowa część półwyspu. Te trzy kraje powiązane są więzami historycznymi (unia kalmarska) i kulturowymi (mitologia nordycka, języki skandynawskie, wikingowie, luteranizm, nazwa waluty – pozostałość po unii walutowej).\nZ krajów skandynawskich wywodzili się wikingowie, Goci i Gepidowie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5714", "fragment_id": "174983/0", "subtitle": "", "title": "Skandynawia", "parentId": 5714.0, "start_index": 0.0, "document_id": "174983", "source": "wikipedia", "score": 0.601955235004425}, "uuid": "730e8e42-af4b-469d-b2c3-804f885676c2"}, {"page_content": "Melrakkaslétta – półwysep w północno-wschodniej Islandii, między zatokami Öxarfjörður i Þistilfjörður. Stanowi najbardziej wysuniętą na północ część wyspy z dwoma przylądkami uznawanymi za najbardziej skrajne punkty wyspy Hraunhafnartangi i Rifstangi - do 2016 ten pierwszy uznawany był za najbardziej wysunięty na północ punkt wyspy, ale dokładniejsze pomiary wskazały na drugi z nich. \nPółwysep ma około 30 km szerokości i 40 km długości. Jego powierzchnia jest w większości płaska, poza pasmami wzniesień we wschodniej i zachodniej części osiągającymi 250–300 m n.p.m. Wschodnia część półwyspu obfituje w jeziora i tereny podmokłe. Dlatego też jest on ważnym siedliskiem ptactwa.\nPółwysep jest słabo zaludniony – główne miejscowości na jego terenie to Kópasker (122 mieszk.) na zachodnim brzegu oraz Raufarhöfn (186 mieszk.) na wschodnim brzegu. Miejscowości te łączy droga nr 85 i 874.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4346407", "fragment_id": "1473888/0", "subtitle": "", "title": "Melrakkaslétta", "document_id": "1473888", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4346407.0, "score": 0.29131796956062317}, "uuid": "295d8683-a34e-4eb1-bbbe-69e77931dae7"}, {"page_content": "Finlandia jest jednym z najbardziej wysuniętych na północ państw Europy. Blisko jedna czwarta powierzchni kraju obejmuje tereny położone na północ od koła podbiegunowego. Poza regionami Laponia i Ostrobotnia Północna, kraj słynie z ogromnej liczby jezior, lasów, dobrze zachowanej przyrody i chłodnego klimatu.\nPowierzchnia, położenie i granice.\nPowierzchnia całkowita Finlandii wynosi 337 030 km², co czyni z niej siódmy pod względem powierzchni kraj w Europie (po Rosji, Ukrainie, Francji, Hiszpanii, Szwecji i Niemczech). Powierzchnia lądowa wynosi 305 470 km², zaś wód – 31 560 km² (10,6% całkowitej powierzchni).\nFinlandia leży w Europie Północnej, nad Zatoką Botnicką (zachodnie wybrzeże) i Zatoką Fińską (południowe wybrzeże), nad Morzem Bałtyckim. Terytorium kraju leży na obszarze przylegającym do Półwyspu Skandynawskiego.\nSkrajne punkty: północny 70°06'N, południowy 59°30'N, zachodni 19°07'E, wschodni 31°35'E. Rozciągłość południkowa wynosi 1140 km, a równoleżnikowa 530 km.\nFinlandia graniczy z następującymi państwami:\nDługość linii brzegowej wynosi 1126 km bez wysp; z uwzględnieniem wysp ponad 4500 km.\nBudowa geologiczna i rzeźba.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1876595", "fragment_id": "900489/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Finlandii", "document_id": "900489", "start_index": 0.0, "parentId": 1876595.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39208120107650757}, "uuid": "a331a5dd-7403-4c54-81b4-747a5363bf71"}, {"page_content": "Norwegia jest też jednym z najbardziej wysuniętych na północ krajów świata. Kontynentalna część Norwegii rozciąga się od 58° do 71°N (wraz ze Svalbardem do 81°N) i od 5°E do 31°E (wraz z wyspą Jan Mayen od 9°W, a wraz z wyspą Wyspą Białą do 33°E).\nNorwegia graniczy ze Szwecją na wschodzie (1666 km) oraz z Finlandią (709 km) i Rosją (191 km) na północnym wschodzie.\nBudowa geologiczna i rzeźba terenu.\nNorwegia leży na tarczy fennoskandzkiej zbudowanej głównie z granitu i innych skał powstałych 1–2 miliardy lat temu. Krajobraz został ukształtowany przez procesy erozyjne i glacjalne – cechą charakterystyczną są rozległe penepleny. Hardangervidda w południowo-zachodniej części kraju jest największą penepleną w Europie.\nNorwegia jest krajem wyżynno-górzystym – ponad 50% jej powierzchni leży powyżej 600 m n.p.m. Średnia wysokość terenu wynosi 460 m, a najwyższym wzniesieniem jest Galdhopiggen (2469 m n.p.m.).\nCiągnący się wzdłuż całego kraju łańcuch Gór Skandynawskich jest, pod względem geologicznym, przedłużeniem gór Szkocji, Irlandii oraz znajdujących się po drugiej stronie Atlantyku amerykańskich Appalachów. Geolodzy twierdzą, że wszystkie te pasma tworzyły kiedyś jedno wielkie pasmo, przed rozpadem superkontynentu Pangei.\nPodczas ostatniego zlodowacenia, jak i w czasie poprzednich epok lodowych całe terytorium Norwegii było skute lodem. Ruch lodowców wyżłobił głębokie doliny, które zostały zalane przez wodę z topniejących lodowców tworząc charakterystyczne fiordy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1994422", "fragment_id": "406027/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Norwegii", "parentId": 1994422.0, "start_index": 1719.0, "document_id": "406027", "source": "wikipedia", "score": 0.49303004145622253}, "uuid": "596e35a8-081d-462a-a0d9-c359a4211be5"}, {"page_content": "Skagerrak – jedna z cieśnin położonych między Danią (Półwysep Jutlandzki) a Szwecją i Norwegią (Półwysep Skandynawski). Poprzez Cieśniny Bałtyckie – Kattegat, Sund i Wielki Bełt – łączy Morze Północne z Morzem Bałtyckim.\nCharakterystyka.\nW miejscach, gdzie jej wody pokrywają polodowcową rynnę norweską, jest znacznie głębsza niż wody Morza Północnego (średnia gł. 100 m).\nGranice.\nMiędzynarodowa Organizacja Hydrograficzna wyznacza jej akwen w następujący sposób:\nNazwa.\nNazwa cieśniny wywodzi się od najbardziej na północ wysuniętej europejskiej części Danii – Skagen.\nHistoria.\nPodczas I wojny światowej na wodach Morza Północnego na wysokości cieśniny miało miejsce wielkie starcie flot liniowych, tzw. bitwa jutlandzka, co zostało utrwalone w niemieckiej nazwie tego zdarzenia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Skagerrakschlacht&lt;/&gt;).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81363", "fragment_id": "652375/0", "subtitle": "", "title": "Skagerrak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "652375", "parentId": 81363.0, "score": 0.23544910550117493}, "uuid": "97bc5a5e-af06-400d-af05-5a56ac02a068"}, {"page_content": "Góry zostały silnie przeobrażone przez zlodowacenie plejstoceńskie, które zmieniło doliny tworząc malowniczy krajobraz fiordowy. Najdłuższy z nich, Sognefjord, ma 204 km długości. Góry Skandynawskie wznoszą się najwyżej w części południowej (Galdhøpiggen, 2469 m n.p.m. – najwyższy szczyt Norwegii) oraz północnej (Kebnekaise, 2117 m n.p.m. – kulminacja Szwecji oraz Haltiatunturi, 1328 m n.p.m. – najwyższy punkt Finlandii).\nKlimat.\nKlimat umiarkowany chłodny. Linia wiecznego śniegu leży na wysokości 700–800 m n.p.m. na północy i 1500–1800 m n.p.m. na południu, stąd liczne są lodowce, szczególnie zajmujące fieldy (tzw. fieldowe), największy z nich – Jostedalsbreen.\nW Górach Skandynawskich mają swoje źródła wszystkie większe rzeki Półwyspu Skandynawskiego. Liczne są też jeziora polodowcowe. Piętra roślinności w Górach Skandynawskich obniżają się wraz ze wzrostem szerokości geograficznej. Dolne partie stoków porastają lasy, wyżej pojawiają się łąki alpejskie, na południu od 70°N panuje tajga, głównie świerkowa. Góry Skandynawskie zasobne są w surowce mineralne, zwłaszcza rudy żelaza (Kiruna), a także miedzi, cynku, ołowiu, złota, srebra.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33464", "fragment_id": "182041/1", "subtitle": "", "title": "Góry Skandynawskie", "source": "wikipedia", "start_index": 1281.0, "document_id": "182041", "parentId": 33464.0, "score": 0.13480284810066223}, "uuid": "8e5888de-7a7a-4dff-929c-ce7933a1036e"}, {"page_content": "Norrland (lub Norrlandia,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;Norlanti&lt;/&gt;) to nazwa najbardziej na północ wysuniętej części Szwecji, jeden z czterech historycznych krajów Szwecji. Nie jest ona żadną administracyjnie wyróżnioną jednostką, jednak występuje powszechnie w codziennym języku. Ludzie z południowej części Szwecji określają często w ten sposób bliżej nieokreśloną „północną Szwecję”. Jednak taka swoboda w określaniu jest często traktowana przez mieszkańców północy z dużą rezerwą, gdyż nie ma podobnego określenia na bliżej nieokreślone południowe rejony państwa.\nGeografia.\nNa Norrland składają się historyczne prowincje (\"landskap\") Gästrikland, Medelpad, Ångermanland, Hälsingland, Jämtland, Härjedalen, Västerbotten, Norrbotten oraz Lappland. Stanowią one około 59% powierzchni Szwecji. Obszary te są jednak, poza rejonami na wybrzeżu, bardzo rzadko zaludnione. Zaledwie 12% populacji Szwecji zamieszkuje ten historyczny kraj.\nNorrland w znaczącej części pokryta jest lasami, które w XIX wieku stały się źródłem surowców dla przemysłu drzewnego i papierniczego. Prawie wszystkie rzeki Norrland są eksploatowane do napędzania elektrowni wodnych. Prawie cała szwedzka energia elektryczna pochodzenia wodnego jest produkowana właśnie tutaj – w wielu państwach energia tego pochodzenia stanowi mały ułamek całej produkcji, w Szwecji jest to 40%.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318105", "fragment_id": "1463945/0", "subtitle": "", "title": "Norrland", "parentId": 318105.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1463945", "score": 0.21648798882961273}, "uuid": "02c5da90-7899-4f9e-9197-4c2e53b22e24"}]}
{"id": "q_757", "question": "Jak długi był rekordowy skok w dal Boba Beamona na Igrzyskach w Meksyku?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nRobert „Bob” Beamon (ur. 29 sierpnia 1946 w Nowym Jorku) – amerykański lekkoatleta, uczestnik Igrzysk Olimpijskich w Meksyku w 1968. Zdobywca złotego medalu w skoku w dal.\nBył faworytem przed igrzyskami po wygraniu 22 z 23 zawodów w 1968. Jego rekord życiowy wynosił 8,33 m. Na igrzyskach, 18 października, oddał „skok marzeń” (zwany też „skokiem w XXI wiek”) na odległość 8,90 m. Poprawił tym samym poprzedni rekord świata należący do Ralpha Bostona z 1965 i Igora Ter-Owanesjana z 1967 aż o 55 cm. Przetrwał on do 1991, kiedy na Mistrzostwach Świata w Lekkoatletyce w Tokio pobił go Mike Powell, uzyskując 8,95 m. Na tych samych zawodach Carl Lewis uzyskał wynik 8,87 m, czyli rezultat Boba Beamona jest do tej pory drugim rezultatem na liście wszech czasów oraz aktualnym rekordem olimpijskim.\nSwój rekordowy wynik Beamon zawdzięcza życiowej formie i sprzyjającym warunkom atmosferycznym. Po igrzyskach, głównie na skutek kontuzji nie zbliżył się już do tego rezultatu.\nSrebrny medalista igrzysk panamerykańskich (1967). Beamon był mistrzem Stanów Zjednoczonych (AAU) w 1968 i 1969, a także dwukrotnym halowym mistrzem kraju (1967 i 1968). W 1968 został podwójnym halowym mistrzem NCAA – oprócz złota w skoku w dal był także najlepszy w trójskoku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193290", "fragment_id": "19793/0", "subtitle": "", "title": "Bob Beamon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "19793", "parentId": 193290.0, "score": 0.9896641373634338}, "uuid": "bf87192d-7e1c-4b21-aafd-b20e9602b7c3"}, {"page_content": "Rekordy olimpijskie w lekkoatletyce – najlepsze wyniki uzyskane przez lekkoatletów w historii igrzysk olimpijskich. Najstarszy rekord olimpijski należy do amerykańskiego skoczka w dal Boba Beamona, który podczas igrzysk w Meksyku w roku 1968 uzyskał wynik 8,90 m.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1550431", "fragment_id": "683485/0", "subtitle": "", "title": "Rekordy olimpijskie w lekkoatletyce", "parentId": 1550431.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "683485", "score": 0.7597770094871521}, "uuid": "553bd5fa-6ef1-4b0c-9eea-7d5d1e334e60"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nRalph Harold Boston (ur. 9 maja 1939 w Laurel, zm. 30 kwietnia 2023 w Peachtree City) – amerykański lekkoatleta, specjalista skoku w dal, trzykrotny medalista olimpijski, rekordzista świata.\nKariera.\nStartował w trzech edycjach letnich igrzysk olimpijskich, za każdym razem zdobywając medal. Podczas XVII Letnich Igrzysk Olimpijskich Rzym 1960 został mistrzem olimpijskim z wynikiem 8,12 m. Podczas XVIII Letnich Igrzysk Olimpijskich Tokio 1964 zdobył srebrny medal z rezultatem 8,02 m (wygrał reprezentant Wielkiej Brytanii Lynn Davies), a podczas XIX Letnich Igrzysk Olimpijskich Meksyk 1968 zdobył brązowy medal z wynikiem 8,16 m (zwyciężył wówczas Robert \"Bob\" Beamon).\nDwukrotnie zwyciężył w igrzyskach panamerykańskich: w 1963 w São Paulo i w 1967 w Winnipeg. Dodatkowo podczas igrzysk rozegranych w 1963 zajął 4. miejsce w skoku wzwyż.\nRalph Boston sześciokrotnie poprawiał rekord świata w skoku w dal. W 1960 poprawił mający 25 lat rekord należący wówczas do Jesse Owensa (który wynosił 8,13 m) uzyskując 8,21 m. Po raz ostatni ustanowił rekord świata w 1965 w Modesto rezultatem 8,35 m. Rekord ten przetrwał do legendarnego skoku oddanego przez Roberta \"Boba\" Beamona podczas XIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w Meksyku.\nW 1961 został wybrany Lekkoatletą Roku miesięcznika \"Track &amp; Field News\".\nSześciokrotnie zdobywał mistrzostwo Stanów Zjednoczonych (Amateur Athletic Union) w skoku w dal (w latach 1961-1966), a także akademickie mistrzostwo Stanów Zjednoczonych (National Collegiate Athletic Association) w 1960. Był również mistrzem Stanów Zjednoczonych (Amateur Athletic Union) w hali w skoku w dal w 1961 oraz w biegu na 60 jardów przez płotki w 1965. Zakończył karierę krótko po igrzyskach olimpijskich w Meksyku.Zmarł 30 kwietnia 2023, krótko po tym, jak doznał udaru mózgu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=938015", "fragment_id": "990980/0", "subtitle": "", "title": "Ralph Boston", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 938015.0, "document_id": "990980", "score": 0.5513646006584167}, "uuid": "ef05e718-8dc9-4452-8538-d4b9b371f252"}, {"page_content": "Skok w dal mężczyzn – jedna z konkurencji lekkoatletycznych rozgrywanych podczas igrzysk olimpijskich w Monachium.\nObrońcą tytułu mistrzowskiego z 1968 roku był Amerykanin Bob Beamon.\nW zawodach wzięło udział 36 zawodników.\nRekordy.\nTabela uwzględnia rekordy uzyskane przed rozpoczęciem zawodów.\nWyniki.\nKwalifikacje.\nMinimum kwalifikacyjne wynosiło 7,80 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4366715", "fragment_id": "1535957/0", "subtitle": "", "title": "Lekkoatletyka na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1972 – skok w dal mężczyzn", "document_id": "1535957", "start_index": 0.0, "parentId": 4366715.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3035932779312134}, "uuid": "bcffea4f-51b8-4df7-a93a-cfdea86c1773"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nKlaus Beer (ur. 14 listopada 1942 w Legnicy, zm. 8 czerwca 2023 w Berlinie) – wschodnioniemiecki lekkoatleta, specjalista skoku w dal, wicemistrz olimpijski.\nOsiągnięcia.\nDwukrotnie startował w igrzyskach olimpijskich. W Tokio w 1964 nie dostał się do finału. Natomiast w Meksyku w 1968 skoczył 8,19 m, co zapewniło mu srebrny medal (za Bobem Beamonem, który wówczas ustanowił rekord świata wynikiem 8,90 m). Ówczesny wynik Beera to jego rekord życiowy.\nBeer był także triumfatorem europejskich igrzysk halowych w 1969 w Belgradzie oraz srebrnym medalistą halowych mistrzostw Europy w 1970 w Wiedniu. Zajął 2. miejsce w skoku w dal podczas finału pucharu Europy w 1970 w Sztokholmie (reprezentacja NRD zdobyła wówczas puchar).\nBył mistrzem NRD w latach 1961, 1962, 1964, 1967, 1968, 1969 i 1970, wicemistrzem w 1966 i brązowym medalistą w 1972. Zdobył również mistrzostwo NRD w hali w 1965, 1968, 1969 i 1970 oraz wicemistrzostwo w 1971 i 1972.\nBeer startował w klubie SC Dynamo Berlin. Jego dzieci Ron i Peggy także były znanymi lekkoatletami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1572532", "fragment_id": "713811/0", "subtitle": "", "title": "Klaus Beer", "parentId": 1572532.0, "start_index": 0.0, "document_id": "713811", "source": "wikipedia", "score": 0.04120201617479324}, "uuid": "5d57f40c-2cb3-4426-a2bf-682ad5c137b5"}, {"page_content": "Skok w dal – konkurencja lekkoatletyczna, w której zawodnicy wykonują rozbieg, odbijają się z jednej nogi z belki i lądują na piaszczystej części skoczni. Na krawędzi belki znajduje się listwa z plasteliną. Jeśli zawodnik podczas odbicia dotknie butem plasteliny, skok jest nieważny (decyduje ślad na plastelinie). Wynik skoku jest mierzony od linii między plasteliną a belką do pierwszego (najbliższego belce) śladu pozostawionego na piasku pod kątem prostym. Aktualny rekord świata należy do Mike’a Powella 8,95 m, choć Iván Pedroso skoczył 8,96 m, lecz podczas zawodów wystąpiły wątpliwości do pomiaru siły wiatru, zatem tego rezultatu nie można było uznać za rekord świata.\nZwykle podczas zawodów (finałowych) wszyscy zawodnicy wykonują trzy próby, a najlepszych ośmiu jeszcze trzy skoki finałowe. O zwycięstwie decyduje najdłuższa odległość w konkursie. Jeżeli dwóch zawodników uzyska taką samą odległość o pozycji decyduje odległość drugiego najdłuższego skoku każdego z nich.\nHistoria skoku w dal.\nSkok w dal uprawiany był już podczas starożytnych igrzysk olimpijskich, gdzie pojawił się w 708 p.n.e. jako druga konkurencja pentatlonu. Zawodnicy skakali z ciężarkami w obu rękach, by uzyskać lepsze wyniki. Rezultaty rywalizacji starożytnych Greków są imponujące, bo np. w 664 p.n.e. Chionis ze Sparty uzyskał 16,66 m. Prawdopodobnie wynik pomiaru obejmuje sumę z trzech prób.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=74640", "fragment_id": "661923/0", "subtitle": "", "title": "Skok w dal", "document_id": "661923", "start_index": 0.0, "parentId": 74640.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12250975519418716}, "uuid": "9d18bfd7-b49b-4eb2-a889-9a859d4a85a5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nLutz Dombrowski (ur. 25 czerwca 1959 w Zwickau) – wschodnioniemiecki lekkoatleta skoczek w dal, mistrz olimpijski z Moskwy z 1980.\nZwyciężył w skoku w dal w finale Pucharu Europy w 1979 w Turynie. Na igrzyskach olimpijskich w 1980 w Moskwie odniósł swój życiowy sukces zdobywając złoty medal. Wynik Dombrowskiego z finału igrzysk – 8,54 m, był wówczas drugim rezultatem w historii po skoku Boba Beamona (8,90 m w 1968) i rekordem Europy. Do tej pory (sierpień 2024) jest to rekord Niemiec na otwartym stadionie.\nDombrowski zdobył również złoty medal podczas mistrzostw Europy w 1982 w Atenach wynikiem 8,41 m. Był mistrzem NRD na otwartym stadionie w 1979 i 1984, wicemistrzem w 1982 i 1985 oraz brązowym medalistą w 1986. W hali był mistrzem w 1980 i wicemistrzem w 1984. Startował w klubie SC Karl-Marx-Stadt.\nOd 1979 był przez 8 lat agentem informatorem Stasi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1736024", "fragment_id": "901409/0", "subtitle": "", "title": "Lutz Dombrowski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "901409", "parentId": 1736024.0, "score": 0.3303868770599365}, "uuid": "a7c8957b-38b4-4397-a3e7-003e6a73a260"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy amerykańskiego lekkoatlety. Zobacz też: inne osoby oraz inne znaczenie terminu Powell.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nMichael Anthony „Mike” Powell (ur. 10 listopada 1963 w Filadelfii) – amerykański lekkoatleta, skoczek w dal.\nŻyciorys.\nMike Powell jest aktualnym rekordzistą świata w skoku w dal. W 1991 podczas Mistrzostw Świata w Tokio pobił 23-letni rekord Boba Beamona o 5 centymetrów. Za to osiągnięcie Powell otrzymał wiele nagród, m.in. nagrodę im. Jamesa E. Sullivana dla najlepszego sportowca-amatora USA oraz najlepszego zagranicznego sportowca roku BBC.\nZdobyty w Tokio tytuł mistrzowski obronił dwa lata później na Mistrzostwach Świata w Stuttgarcie. Na kolejnych mistrzostwach w 1995 zdobył brązowy medal. \nMike Powell był też dwukrotnym srebrnym medalistą olimpijskim w LIO 1988 i w 1992. Sportowiec wielokrotnie ustępował, pod względem wyników, rodakowi Carlowi Lewisowi.\nW 1993 wygrał Finał Grand Prix IAAF rozgrywany w Londynie.\nBrał udział również na igrzyskach olimpijskich w Atlancie, tamtejszy występ ukończył na 5. miejscu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=196730", "fragment_id": "1447379/0", "subtitle": "", "title": "Mike Powell", "document_id": "1447379", "start_index": 1.0, "parentId": 196730.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3361409306526184}, "uuid": "03fc488b-36d1-43f8-bfac-e252c60e9ed3"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Skok w dal z miejsca\nSkok w dal z miejsca – konkurencja lekkoatletyczna, rozgrywana na letnich igrzyskach olimpijskich od 1900 do 1912. Polega na odbiciu się sprzed wyznaczonej linii, stojąc na ziemi obiema nogami i oddaniu jak najdłuższego skoku, lądując na obu stopach. W konkursach olimpijskich liczony był najdłuższy z trzech oddanych skoków.\nPoza igrzyskami olimpijskimi skok w dal z miejsca rozgrywany był na wielu innych międzynarodowych zawodach, m.in. na Olimpiadzie Letniej w 1906, mistrzostwach Ameryki Południowej (1919 i 1920), igrzyskach krajów sprzymierzonych (1919) czy na Światowych Igrzyskach Kobiet (1922 i 1926).\nKonkurencja ta pojawiała się także wielokrotnie w programie mistrzostw krajowych, m.in. podczas: mistrzostw Polski (1920, 1921 wśród mężczyzn oraz od 1927 do 1947 wśród kobiet), Włoch (siedmiokrotnie w latach 1913–1929) oraz Francji (kilkunastokrotnie, po raz ostatni na mistrzostwach kobiet w 1926), a także podczas halowych czempionatów Stanów Zjednoczonych (ostatni raz w 1931 w rywalizacji mężczyzn oraz w 1964 – w rywalizacji kobiet), Polski (w okresie międzywojennym), Szwecji (po raz ostatni w 1965) czy Norwegii (także współcześnie).\nSkok w dal z miejsca rozgrywany jest podczas Olimpiad Specjalnych.\nRay Ewry ustanowił rekord świata w skoku w dal z miejsca, skacząc na odległość 3,47 metra w Saint Louis w 1904. \nAktualny rekord dzierży norweski skoczek Arne Tvervaag, który oddał skok na odległość 3,71 metra w Noresund 11 listopada 1968.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2819798", "fragment_id": "1640585/0", "subtitle": "", "title": "Skok w dal z miejsca", "document_id": "1640585", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2819798.0, "score": 0.19608062505722046}, "uuid": "41297891-c73a-4821-bd72-d193a15f4263"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nRobert Lloyd „Bob” Seagren (ur. 17 października 1946 w Pomonie, w Kalifornii) – amerykański lekkoatleta skoczek o tyczce, mistrz i wicemistrz olimpijski.\n14 maja 1966 we Fresno ustanowił rekord świata skokiem na wysokość 5,32 m. W 1967 w San Diego poprawił ten wynik na 5,36. W tym samym roku zwyciężył w igrzyskach panamerykańskich w Winnipeg.\nW 1968 w South Lake Tahoe po raz kolejny poprawił rekord świata rezultatem 5,41. Na igrzyskach olimpijskich w 1968 w Meksyku zdobył złoty medal przed Clausem Schiprowskim z RFN i Wolfgangiem Nordwigiem z NRD. Wszyscy trzej skoczkowie uzyskali wynik 5,40 m, który był jednocześnie rekordem olimpijskim.\nW 1968 ukończył studia na University of Southern California. 23 maja 1972 w El Paso po raz kolejny ustanowił rekord świata (który w międzyczasie utracił) skacząc 5,59 m, a 2 lipca tego roku w Eugene poprawił go na 5,63 m. Na igrzyskach olimpijskich w 1972 w Monachium nie mógł startować na tyczce nowego typu, z której wcześniej korzystał. Skacząc na innym modelu zdobył srebrny medal za Nordwigiem.\nBył mistrzem USA (AAU) w 1966, 1969 i 1970, a także akademickim mistrzem (NCAA) w 1967 i 1969.\nPo igrzyskach startował w lekkoatletycznej grupie zawodowców. Później występował w filmach i serialach telewizyjnych. Obecnie jest prezesem spółki \"International City Racing\" zajmującej się organizacją wyścigów samochodowych i motocyklowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1081057", "fragment_id": "1347856/0", "subtitle": "", "title": "Bob Seagren", "parentId": 1081057.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1347856", "source": "wikipedia", "score": 0.04034985601902008}, "uuid": "46ce910e-932e-4aa9-8f4c-e41051d1082c"}]}
{"id": "q_758", "question": "Która planeta ma najkrótszy czas obiegu wokół Słońca?", "answer": [{"page_content": "Retrogradacja (z łac. \"retro\" 'wstecz', \"gradatio\" 'stopniowanie') – ruch ciała niebieskiego, które pozornie porusza się po orbicie w kierunku przeciwnym niż większość ciał w danym układzie orbitalnym. Ten ruch wsteczny ma w Układzie Słonecznym kierunek przeciwny do ruchu Ziemi wokół Słońca, który widziany z północnego bieguna Słońca odbywa się odwrotnie do ruchu wskazówek zegara.\nRuch wsteczny można zaobserwować, śledząc zmiany położenia na niebie jasnych planet zewnętrznych – Marsa, Jowisza lub Saturna – w ciągu kilku miesięcy przed i po opozycji. Notując ich położenia względem okolicznych gwiazd, można zauważyć, że zakreślają one charakterystyczne pętle na niebie nałożone na ich średni ruch. Ruch wsteczny wykazują również planety wewnętrzne – Merkury i Wenus – lecz w tym czasie znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i ich obserwacja jest utrudniona. Zjawiska ruchu wstecznego mogą być również zaobserwowane wewnątrz systemów satelitów planet. Szczególnym przypadkiem jest sytuacja, gdy okres obiegu satelity jest krótszy od okresu obrotu planety – tak jest w przypadku Fobosa, księżyca Marsa, który cały czas porusza się po marsjańskim nieboskłonie ruchem wstecznym, to znaczy z zachodu na wschód; podobnie zachowują się satelity poruszające się wokół Ziemi poniżej orbity geostacjonarnej. Innym przypadkiem jest Merkury, którego okres obrotu jest równy 2/3 okresu obiegu wokół Słońca, lecz ze względu na znaczną mimośrodowość orbity Merkurego chwilowa prędkość kątowa obiegu staje się większa od prędkości kątowej obrotu i to Słońce zakreśla na niebie Merkurego niewielką pętlę, co w szczególnych lokalizacjach może dawać zjawisko zachodu Słońca, po którym następuje „wschód” (jednak na zachodniej części horyzontu), wreszcie drugi zachód rozpoczynający dłuższą noc.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=291361", "fragment_id": "1405423/0", "subtitle": "", "title": "Retrogradacja (astronomia)", "parentId": 291361.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1405423", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "1c07d0a7-882a-4a01-b388-eeb1170e7a60"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nHD 2638 b – planeta typu gorący jowisz orbitująca wokół gwiazdy HD 2638. Odległość tej planety od gwiazdy jest mniejsza niż 1/20 odległości Ziemi od Słońca. Jeden obieg wokół gwiazdy zajmuje planecie tylko 3,5 dnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=759798", "fragment_id": "831784/0", "subtitle": "", "title": "HD 2638 b", "parentId": 759798.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "831784", "score": 0.16309212148189545}, "uuid": "f52490f5-b014-40a7-8d8e-fd1519918cfe"}, {"page_content": "Zgodnie z geocentryczną teorią budowy świata, dookoła usytuowanej centralnie we Wszechświecie Ziemi biegnie siedem planet w następującej kolejności: Księżyc, Merkury, Wenus, Słońce, Mars, Jowisz, Saturn, przy czym Słońce i Księżyc biegną dookoła Ziemi ruchem jednostajnym, bezpośrednio po swoich kolistych orbitach, a środki tych orbit leżą nieco poza Ziemią (są to okręgi ekscentryczne, przybliżające eliptyczne orbity Ziemi wokół Słońca i Księżyca wokół Ziemi).\nRuchy planet.\nPlanety były podzielone na górne (zajmujące orbity w kolejności przed Słońcem) i dolne (zajmujące orbity w kolejności po Słońcu). Dla wyjaśnienia skomplikowanego ruchu planet na sferze niebieskiej, a szczególnie zakreślania przez nie pętli, Ptolemeusz przyjął założenie, że po kołowej orbicie ekscentrycznej – \"deferencie\" – porusza się ruchem jednostajnym nie sama planeta, ale środek innego, mniejszego koła zwanego \"epicyklem\", a dopiero po obwodzie \"epicyklu\" porusza się ruchem jednostajnym planeta.\nW wyniku kombinacji ruchów środka \"epicyklu\" po \"deferencie\" i planety po \"epicyklu\", dodając odpowiednie nachylenie płaszczyzn tych kół do ekliptyki, Ptolemeusz wyjaśnił ruchy planet – szczególnie ruch prosty i wsteczny planety widoczny na tle \"sfery gwiazd stałych\".\nRuchy epicyklów na deferentach i planet na \"epicyklach\" spełniały ściśle określone warunki, różne dla planet dolnych i górnych. Planety dolne według Ptolemeusza poruszały się w ten sposób, że środki ich epicyklów leżały na prostej łączącej Ziemię ze Słońcem, a okresy obiegu środków \"epicyklów\" Merkurego i Wenus były równe rokowi gwiazdowemu. Okresy obiegu obu planet po \"epicyklach\" były różne i wynosiły dla Merkurego – 88 dni ziemskich, a dla Wenus – 225 dni ziemskich. Okresy te otrzymały nazwę \"okresów gwiazdowych\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6254", "fragment_id": "172189/1", "subtitle": "", "title": "Teoria geocentryczna", "document_id": "172189", "start_index": 1450.0, "parentId": 6254.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1592836081981659}, "uuid": "a41d7754-47cb-4343-9d7b-50a0a33e2073"}, {"page_content": "Kometa okresowa – kometa mająca okres orbitalny wynoszący poniżej 200 lat lub potwierdzone przez obserwacje więcej niż jedno przejście przez peryhelium. Nazwy komet okresowych poprzedzane są przez literę P. W przypadku komet okresowych, które uległy zniszczeniu, ich nazwy poprzedza się literą D. Po drugim zaobserwowanym przejściu przez peryhelium kometa otrzymuje oficjalny, kolejno nadawany numer, który poprzedza literę P lub literę D (np. 19P/Borrelly). Najkrótszy okres orbitalny posiada kometa 2P/Encke (3,3 roku). Z kolei kometa okresowa 153P/Ikeya-Zhang potrzebuje aż 366,5 roku na wykonanie jednego obiegu wokół Słońca.\nKometa okresowa, krążąc zazwyczaj po bardzo eliptycznej orbicie, powraca co jakiś czas w okolicę Słońca. W pobliżu peryhelium, pod wpływem wzrastającej temperatury zaczyna sublimować woda, która w postaci lodu była zamrożona podczas przebywania tego ciała niebieskiego z dala od Słońca. Tworzy się głowa komety i bardzo często warkocz. Kometa staje się lepiej widoczna i nowe komety najczęściej wtedy są odkrywane. Kometa okresowa ma raczej krótki żywot. Częste powroty w okolicę Słońca powodują u niej znaczne utraty masy, co z czasem skutkuje zaniknięciem lub rozpadem takiego ciała.\nNajczęściej komety okresowe należą do rodzin, powiązanych z jakimiś planetami – tzn., że obiegając Słońce, powracają do aphelium (najdalej od Słońca oddalony punkt orbity), które to znajduje się w okolicach orbity jakiejś planety. Istnieje rodzina Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna. Okresy obiegu komet z rodziny Jowisza to zazwyczaj kilka lat, Saturna od 13 do 20, Urana 27–50, a Neptuna 50–100 lat.Astronomowie wyróżniają komety krótkookresowe i długookresowe. Do komet krótkookresowych zalicza się np. kometę Enckego (należącą do rodziny Jowisza) oraz kometę Halleya (okres obiegu ok. 75 lat, należącą do rodziny Neptuna).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=184743", "fragment_id": "10720/0", "subtitle": "", "title": "Kometa okresowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10720", "parentId": 184743.0, "score": 0.3105418086051941}, "uuid": "c905f341-d801-4822-aeb6-dd2d320d55ee"}, {"page_content": "1994 GL – planetoida z grupy Atena należąca do obiektów NEO.\nOdkrycie.\n1994 GL została odkryta w kwietniu 1994 roku. Nazwa planetoidy jest oznaczeniem tymczasowym, nie posiada też jeszcze oficjalnej numeracji.\nOrbita.\n1994 GL okrąża Słońce w ciągu 207 dni w średniej odległości 0,68 j.a. Planetoida ta z racji trajektorii swojej orbity przez większą część obiegu wokół Słońca znajduje się bliżej gwiazdy niż Wenus, ma również czas obiegu krótszy. Półoś wielka planetoidy wynosi 0,6844 j.a a Wenus 0,7233 j.a. Czas obiegu Wenus wokół Słońca jest dłuższy o ok. 17 dni niż czas obiegu 1994 GL.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1355209", "fragment_id": "193991/0", "subtitle": "", "title": "1994 GL", "parentId": 1355209.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "193991", "score": 0.30592581629753113}, "uuid": "844b29c8-dd2a-4044-947b-9ab644149539"}, {"page_content": "Kometa 2P/Encke okrąża Słońce w czasie 3,3 roku i jest kometą o najkrótszym znanym okresie obiegu. Peryhelium jej orbity znajduje się w odległości 0,339 j.a., a aphelium 4,097 j.a. od Słońca. Kąt nachylenia orbity względem ekliptyki to 11,75°.\nOd czasu odkrycia systematycznie, choć powoli, słabnie jej aktywność kometarna. Podczas ostatnich powrotów (jak np. w 2003 roku) można było ją obserwować przy pomocy niedużej lornetki. Średnicę jądra ocenia się na około 4,8 km, a jego okres obrotu wokół własnej osi wynosi nieco ponad 11 godzin.\nRoje meteorów.\nKometa ta jest prawdopodobnie macierzystym źródłem rojów meteorów wchodzących w skład Kompleksu Taurydów: Październikowych Arietidów, Południowych Taurydów, Północnych Taurydów oraz chi Orionidów. Roje te powstały prawdopodobnie w wyniku rozpadu istniejącej wcześniej komety Enckego na istniejący dziś obiekt oraz kilka mniejszych zaliczanych do planetoid. Roje wchodzące w skład Kompleksu Taurydów znajdują się w śladzie tych obiektów. Z obserwacji wynika, że kometa Enckego może powodować także deszcz meteorytów na Merkurym. Według jednej z hipotez oderwany fragment komety Enckego stał się meteoroidem, który spowodował katastrofę tunguską.\nNieudana misja do komety.\nKometa Enckego miała być celem przelotu w 2003 sondy CONTOUR. Sonda uległa jednak zniszczeniu podczas manewru opuszczenia orbity wokółziemskiej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=222353", "fragment_id": "1411189/1", "subtitle": "", "title": "Kometa Enckego", "document_id": "1411189", "start_index": 1617.0, "parentId": 222353.0, "source": "wikipedia", "score": 0.353768527507782}, "uuid": "af5096a1-743a-4e14-babb-95bee10f032f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nCOROT-11b – planeta pozasłoneczna typu gorący jowisz, znajdująca się w kierunku konstelacji Węża w odległości około 1825 lat świetlnych od Ziemi. Została odkryta w 2010 roku przez satelitę COROT. Planeta ta ma masę około 2,33 MJ oraz promień o 43% większy od promienia Jowisza. Obiega swoją gwiazdę z okresem ok. 3 dni.\nMacierzysta gwiazda planety obraca się wokół własnej osi w czasie krótszym niż dwa dni. Dla porównania, okres rotacji Słońca wynosi 26 dni. Ponieważ szczególnie trudno jest potwierdzić istnienie planet wokół szybko rotującej gwiazdy, więc odkrycie to jest znaczącym sukcesem zespołu Corot.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2024399", "fragment_id": "392369/0", "subtitle": "", "title": "COROT-11 b", "parentId": 2024399.0, "start_index": 0.0, "document_id": "392369", "source": "wikipedia", "score": 0.11266181617975235}, "uuid": "fd2bc0af-e672-4079-8f70-81abc36946fc"}, {"page_content": "Planety b i c krążą po bardzo ciasnych orbitach, ponad trzykrotnie bliżej gwiazdy niż Merkury w Układzie Słonecznym. Są to najmniejsze obiekty, o promieniach odpowiednio: 1,3 i 1,2 R🜨. Wykazują one współmierność okresów obiegu, są blisko rezonansu 5:4 – planeta b okrąża gwiazdę pięciokrotnie na każde cztery obiegi planety c. Są to najprawdopodobniej planety skaliste.\nPlaneta Kepler-90i, odkryta w 2017 roku z wykorzystaniem uczenia maszynowego w danych zebranych przez Teleskop Keplera, należy do tej samej grupy pod względem rozmiarów. Krótszy od oczekiwanego czas tranzytu (2,8 godziny zamiast 5) wskazuje, że jej orbita jest odchylona od płaszczyzny orbit pozostałych planet.\nKepler-90d, e i f.\nSą to planety o bardzo zbliżonych rozmiarach, o promieniach od 2,7 do 2,9 R🜨. Ich orbity mają promienie zbliżone do promienia orbity Merkurego wokół Słońca. Masa, a także budowa tych planet nie jest znana: mogą to być duże planety skaliste, tzw. superziemie, ale też mogą one posiadać gęste otoczki gazowe i należeć do tzw. gorących neptunów. Także między nimi występuje rezonans orbitalny: na każde dwa okrążenia gwiazdy przez planetę f przypadają trzy obiegi planety e i cztery okrążenia planety d.\nKepler-90g i h.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3159358", "fragment_id": "108151/1", "subtitle": "", "title": "Kepler-90", "document_id": "108151", "start_index": 1750.0, "parentId": 3159358.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23824568092823029}, "uuid": "8bfc099c-5327-47b1-9737-c7320836b068"}, {"page_content": "Szwajcarski publicysta Erich von Däniken przedstawił w 1984 w jednej ze swoich książek (\"Dzień, w którym przybyli bogowie\") teorię o planecie, która miała znajdować się pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza, a której pozostałościami jest dziś pas planetoid. Swoją tezę uzasadnił specyficzną interpretacją kalendarza Majów, na podstawie której określił czas obiegu Planety X wokół Słońca na 5,2 ziemskiego roku oraz dobę na 7,3 doby ziemskiej. Planeta miała być siedzibą rozwiniętej technicznie cywilizacji, będącej jednocześnie przyczyną katastrofy planety, a której przedstawiciele byli czczeni przez Majów jako bogowie. Däniken wskazuje jednak na problem z masą znanych planetoid, która jest zbyt mała, aby mogły kiedyś tworzyć dużą planetę. Według niektórych spekulacji dotyczących planety istniejącej pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza jej pozostałościami mogłyby być Wenus i/lub Mars, co rozwiązywałoby problem niewielkiej masy planetoid. Brakuje jednak jakiegokolwiek logicznego wyjaśnienia jej rozpadu i przemieszczenia tych planet na dzisiejsze orbity; przeczy też temu skład chemiczny i mineralny tych ciał.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1074901", "fragment_id": "1356969/7", "subtitle": "", "title": "Planeta X", "parentId": 1074901.0, "start_index": 10234.0, "document_id": "1356969", "source": "wikipedia", "score": 0.05682257562875748}, "uuid": "b0245075-ce66-4303-8cef-ccc115d5f304"}, {"page_content": "HD 208487 (Itonda) – gwiazda w gwiazdozbiorze Żurawia, oddalona o 147 lat świetlnych od Słońca. Jest to żółty karzeł, należy do typu widmowego G, tak jak Słońce, lecz jest od niego trochę większa i masywniejsza.\nUkład planetarny.\nW 2004 roku odkryto planetę HD 208487 b (Mintome), krążącą wokół tej gwiazdy w średniej odległości 0,51 au.\nW 2005 Philip C. Gregory zasugerował istnienie drugiej planety, której okres obiegu miałby wynosić ok. 998 dni. Analiza danych obserwacyjnych przeprowadzona zespół naukowców pod kierunkiem J.T. Wrighta zakłada dwa możliwe rozwiązania – pierwsze to planeta o masie ok. 0,5 masy Jowisza i okresie obiegu ok. 1000 dni, drugie – planeta o masie 0,14 MJ i okresie obiegu 28,6 dni. Jednocześnie zespół nie wyklucza, że druga planeta w tym systemie w ogóle nie istnieje.\nNazwa.\nGwiazda ma nazwę własną Itonda, w języku myene odnoszącą się do wszystkiego, co jest piękne. Nazwa została wyłoniona w konkursie zorganizowanym w 2019 roku przez Międzynarodową Unię Astronomiczną w ramach stulecia istnienia organizacji. Uczestnicy z Gabonu mogli wybrać nazwę dla tej gwiazdy. Spośród nadesłanych propozycji zwyciężyła nazwa Itonda dla gwiazdy i Mintome dla planety b.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=757268", "fragment_id": "812343/0", "subtitle": "", "title": "HD 208487", "parentId": 757268.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "812343", "score": 0.16412341594696045}, "uuid": "1ba48f27-d674-4cc1-a7e8-57a170242221"}]}
{"id": "q_759", "question": "Ile wynosi tangens kąta zerowego?", "answer": [{"page_content": "Kąt tarcia wewnętrznego (symbol: \"φ\") – parametr wytrzymałości gruntów i skał na ścinanie (pokrewnym parametrem jest spójność). Zależy on od składu mineralnego, stopnia obtoczenia i wysortowania ziaren, a także ich wzajemnego ułożenia, czyli stopnia zagęszczenia.\nTangens kąta tarcia wewnętrznego jest równy stosunkowi składowej stycznej do powierzchni (ześlizgowa) i składowej prostopadłej do powierzchni z siły działającej pionowo. Dla ciała zsuwającego się po równej powierzchni jest równy współczynnikowi tarcia ślizgowego zsuwającego się materiału. Kąt tarcia wewnętrznego jest wynikiem oddziaływania między ziarnami gruntu. Czasami określany jest on jako kąt naturalnego zsypu i oznacza kąt tworzony przez stok suchego gruntu niespoistego (na przykład piasku), po przekroczeniu którego ziarna tracą równowagę i zaczynają się osuwać w dół stoku. Kąt naturalnego zsypu jest wariantem kąta tarcia wewnętrznego przy spoistości równej zero.\nW mechanice gruntów kąt tarcia wewnętrznego pełni ważną rolę, na przykład przy wyznaczaniu naprężeń poziomych. Jedną z metod jego określania jest badanie aparatem trójosiowego ściskania.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1752520", "fragment_id": "907593/0", "subtitle": "", "title": "Kąt tarcia wewnętrznego", "parentId": 1752520.0, "start_index": 0.0, "document_id": "907593", "source": "wikipedia", "score": 0.5505173802375793}, "uuid": "24ad6857-90bc-45d6-8805-aedfc801bdf1"}, {"page_content": "Jeżeli podzielimy niezerową liczbę rzeczywistą przez nią samą, to uzyskamy jeden:\n formula_6\nDodatnia liczba rzeczywista podniesiona do potęgi stopnia 1 nie zmienia się:\n formula_7\na jeden w dowolnej potędze jest równe jeden:\n formula_8\nKażda liczba rzeczywista różna od zera podniesiona do potęgi zerowej jest równa jeden:\n formula_9\nLogarytm przy podstawie jeden jest nieokreślony, a logarytm z jedności przy dodatniej podstawie jest równy zero:\n formula_10\nNatomiast logarytm z dodatniej liczby \"a\" przy podstawie \"a\" jest równy jeden:\n formula_11\nJeden nie jest przez matematyków uznawany za liczbę pierwszą. Wynika to z definicji mówiącej, że liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki, dzieli się tylko przez jeden i siebie samą. W przypadku jedności nie są to różne liczby. Liczby pierwsze to: 2, 3, 5, 7, 11, 13...\nWektor o długości równej jeden nazywany jest wektorem znormalizowanym albo też wektorem jednostkowym lub wersorem. W kartezjańskim układzie współrzędnych dla wektora jednostkowego o składowych \"[u,v]\" spełniony jest warunek:\n formula_12\nMaksymalna wartość funkcji trygonometrycznych sinus i cosinus dla liczb rzeczywistych to jeden.\nJedynką trygonometryczną nazywa się tożsamość\n formula_13\nzaś jedynką hiperboliczną:\n formula_14\nspełnione dla każdego rzeczywistego \"α\" i \"x\".\nIloczyn tangensa i kotangensa tego samego kąta jest równy jeden:\n formula_15\nPierwsza pochodna funkcji tożsamościowej jest równa jeden:\n formula_16\nPrawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, którego jesteśmy całkowicie pewni, jest równe jeden. Jeżeli wiemy, że prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia formula_17 jest równe formula_18 to prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia przeciwnego formula_19 jest równe: formula_20", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836833", "fragment_id": "1015789/7", "subtitle": "", "title": "1 (liczba)", "document_id": "1015789", "start_index": 6659.0, "parentId": 836833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08743283152580261}, "uuid": "7aa0b50a-36a3-4701-947d-2b7f654a0314"}, {"page_content": "Niektóre źródła definiują funkcje liniowe wąsko – utożsamiają je z funkcjami pierwszego stopnia, czyli wymagają dodatkowo, aby formula_9 była \"niezdegenerowana\": formula_15 Większość źródeł nie stawia jednak takich wymagań[].\nWłasności.\nJeśli formula_16 to formula_9 jest nieograniczona, nieokresowa i monotoniczna: rosnąca dla formula_18 i malejąca dla formula_19 ponadto jest różnowartościowa i „na”, a co za tym idzie wzajemnie jednoznaczna. Jest więc odwracalna (jej funkcja odwrotna również jest liniowa). Jeśli formula_20 to formula_9 jest nieparzysta.\nJeśli formula_22 to formula_9 jest funkcją stałą i jako taka jest ograniczona, parzysta, nie jest również różnowartościowa ani „na”, czyli wzajemnie jednoznaczna. Nie jest więc odwracalna. Jeśli dodatkowo formula_20 to jest jednocześnie nieparzysta.\nJeśli formula_16 to formula_9 ma dokładnie jedno miejsce zerowe postaci formula_27\nJeśli formula_22 to formula_9 nie ma miejsc zerowych, gdy formula_30 i ma nieskończenie miejsc zerowych, gdy formula_31\nFunkcję liniową wystarczy określić dla dowolnych dwóch różnych argumentów. Istotnie, jeśli formula_32 to:\n formula_33\nFunkcja liniowa (jako funkcja wielomianowa) jest ciągła i różniczkowalna (a więc także gładka), przy czym pierwsza pochodna jest równa formula_34 a kolejne są tożsamościowo równe zeru.\nWykres funkcji liniowej.\n \"Zobacz też: wykres funkcji i układ współrzędnych.\"\nW układzie współrzędnych prostoliniowych (na płaszczyźnie) funkcja liniowa formula_35 ma wykres będący prostą, przy czym\nW układzie współrzędnych prostokątnych (tzn. o prostopadłych osiach) z równymi jednostkami (tzn. wektorami jednostkowymi definiującymi osie) zachodzi\n formula_42\ngdzie formula_43 jest kątem skierowanym między wykresem i osią formula_44\nOznacza to, że współczynnik kierunkowy jest tangensem kąta skierowanego formula_45 co tłumaczy nazwę tego współczynnika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18456", "fragment_id": "183522/1", "subtitle": "", "title": "Funkcja liniowa", "parentId": 18456.0, "start_index": 1839.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183522", "score": 0.3184635639190674}, "uuid": "b1e08ba8-337a-4cb7-b854-2ef3713b0573"}, {"page_content": "Kąt prosty – kąt płaski przystający do swojego kąta przyległego; równoważnie: połowa kąta półpełnego.\nW zależności od przyjętej jednostki miara łukowa kąta prostego wynosi odpowiednio: \"π\"/2 rad (radian), 90° (stopień), 100g (grad). W polskojęzycznej literaturze matematycznej kąt prosty oznacza się zwykle kropką, w literaturze anglojęzycznej stosuje się oznaczenie kwadracikiem (patrz rysunek obok).\nKąty proste występują w wielu regularnych figurach geometrycznych. Figury, w których wszystkie cztery kąty są proste to kwadrat i prostokąt. Trójkąt prostokątny ma jeden kąt prosty pomiędzy bokami zwanymi przyprostokątnymi. Przekątne takich figur jak kwadrat, romb i deltoid przecinają się pod kątem prostym.\nKąt płaski między dwoma niezerowymi wektorami płaszczyznowymi jest prosty wtedy i tylko wtedy, gdy ich iloczyn skalarny jest równy zeru.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30220", "fragment_id": "176741/0", "subtitle": "", "title": "Kąt prosty", "document_id": "176741", "start_index": 0.0, "parentId": 30220.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1019301787018776}, "uuid": "235227df-b82d-40ad-b868-713189a9047d"}, {"page_content": "Środkowy trójkąt prostokątny takiego „złotego” ostrosłupa (zobacz rysunek), o bokach formula_197 jest sam w sobie interesujący, pokazując przez twierdzenie Pitagorasa związek formula_198 lub formula_199 Ten „trójkąt Keplera” jest jedynym trójkątem prostokątnym o długościach boków w ciągu geometrycznym, tak samo jak trójkąt 3–4–5 jest jedynym trójkątem prostokątnym o długościach boków w ciągu arytmetycznym. Kąt o tangensie formula_194 odpowiada kątowi utworzonemu przez bok piramidy z podstawą, 51,827…° (51°49′38).\nPrawie identyczny kształt ostrosłupa, ale o wymiernych proporcjach jest opisany w papirusie matematycznym Rhinda (źródle większej części współczesnej wiedzy o starożytnej matematyce egipskiej), oparty na trójkącie 3:4:5; nachylenie ściany bocznej odpowiadające tangensowi 4/3 wynosi 53,13° (53 stopni i 8 minut). Pochyła wysokość, czyli apotema jest 5/3, tzn. 1,666… razy dłuższa od połowy podstawy. Papirus Rhinda zawiera inny problem ostrosłupa, znowu z wymiernym nachyleniem (wyrażonym jako kotangens). Matematyka egipska nie obejmowała pojęcia liczb niewymiernych, i odwrotne nachylenie wymierne (kotangens, pomnożony przez współczynnik 7 do przeliczenia do ich standardowej jednostki dłoni na ammę) było użyte przy wznoszeniu piramid.\nInnym ostrosłupem o proporcjach niemal identycznych jak „złoty” ostrosłup jest taki o obwodzie 2 razy dłuższym od wysokości, tzn. h:b = 4:π. Kąt nachylenia boku tego trójkąta wynosi 51,854° (51°51′), co jest wartością zbliżoną do 51,827° – kąta w trójkącie Keplera. Ten związek z piramidami odpowiada przypadkowi matematycznemu formula_201\nZnane są piramidy egipskie o proporcjach bardzo podobnych do opisanych ostrosłupów.\nPiramidy egipskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44361", "fragment_id": "640752/19", "subtitle": "", "title": "Złoty podział", "document_id": "640752", "start_index": 32565.0, "parentId": 44361.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2814099192619324}, "uuid": "f5d19fd9-1b27-4371-b7d5-85f9c985e42b"}, {"page_content": "Nachylenie – liczba określająca „stromość” linii. Zazwyczaj oznaczana literą formula_1.\nW przypadku funkcji liniowej nachylenie jest określone przez współczynnik kierunkowy prostej (wartość formula_2 w postaci kierunkowej prostej formula_3). Jest to tangens kąta nachylenia prostej względem osi formula_4. Można to zapisać jako:\nformula_5\nNachylenie krzywej będącej wykresem funkcji względem osi formula_4 jest równe wartości jej pochodnej.\nDla funkcji rosnącej (formula_7 wzrasta wraz ze wzrostem formula_8) nachylenie przyjmuje wartości dodatnie. Dla funkcji malejącej nachylenie jest ujemne.\nNachylenie terenu.\n \"Osobny artykuł: Pochylenie podłużne.\"\nNachylenie terenu (np. drogi) zazwyczaj podawane jest w procentach. Jest to stosunek różnicy wysokości między punktami do odległości między nimi mierzonej w poziomie. W ten sposób zostaje obliczony tangens kąta nachylenia. Nachylenie bywa wyliczane również jako sinus kąta, czyli stosunek różnicy wysokości między punktami do odległości między nimi mierzonej wzdłuż drogi. W przypadku niewielkich kątów te wartości są zbliżone.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4278399", "fragment_id": "1521357/0", "subtitle": "", "title": "Nachylenie", "parentId": 4278399.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1521357", "score": 0.2209918051958084}, "uuid": "2f72ece5-b53c-479d-bae1-ea6013dd3d3f"}, {"page_content": "Zależność pojemności od kształtu i rozmiaru.\nW poniższych wzorach formula_31 jest przenikalnością elektryczną próżni, zaś formula_32 – względną przenikalnością elektryczną ośrodka, z którego wykonano dzielący okładki izolator.\n formula_33\nPojemność kondensatora płaskiego.\ngdzie:\n formula_34 – powierzchnia jednej okładki kondensatora,\n formula_35 – odległość między okładkami.\n formula_36\nPojemność kondensatora walcowego.\ngdzie:\n formula_37 – długość okładek kondensatora walcowego,\n formula_38 – promień wewnętrznej okładki kondensatora,\n formula_39 – promień zewnętrznej okładki kondensatora.\n formula_40\nPojemność kondensatora kulistego.\ngdzie:\n formula_38 – promień wewnętrznej okładki kondensatora,\n formula_39 – promień zewnętrznej okładki kondensatora.\nStraty energii.\nUpływność.\nRzeczywiste kondensatory nie są w stanie utrzymać ładunku dowolnie długo. Rzeczywisty kondensator (kondensator stratny) przedstawia się jako układ idealnego kondensatora z przyłączoną do niego równolegle rezystancją formula_43 o dużej wartości. Zjawisko strat energii, spowodowane niedoskonałościami konstrukcji kondensatora i właściwościami użytego materiału dielektryka, nazywa się upływnością kondensatora. Upływność wyraża się za pomocą tzw. tangensa kąta strat formula_44 definiowanego jako stosunek prądów gałęziowych w układzie zastępczym kondensatora: płynącego przez opornik formula_43 do płynącego przez kondensator formula_46 Tangens strat jest tym samym ułamkiem energii rozpraszanej w rzeczywistym kondensatorze.\n formula_47\nDla idealnego, bezstratnego kondensatora formula_48 kąt upływności formula_49 i jego tangens wynoszą 0.\nRezystancja szeregowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19102", "fragment_id": "182179/2", "subtitle": "", "title": "Kondensator", "source": "wikipedia", "start_index": 3787.0, "document_id": "182179", "parentId": 19102.0, "score": 0.3446650505065918}, "uuid": "43bcfc98-60f1-465a-a280-74a3bfa46751"}, {"page_content": "Jeden nauczyciel poleca innemu uczniowi poprawić błąd. Drugi żąda od ucznia uzasadnienia wykonanego przekształcenia. Trzeci przekonuje ucznia, że zapisana równość jest fałszywa, np. poprzez podstawienie formula_2 Czwarty poleca uczniowi sprawdzić, czy rzeczywiście pierwiastek trzeciego stopnia z wyrażenia formula_3 równa się formula_4 żądając podniesienia wyrażenia formula_5 do sześcianu i porównania wyniku z wyrażeniem formula_6 Walory tych posunięć nie są metodycznie jednakowe. W pierwszym przypadku korzyść dla tego, kto zrobił błąd, jest najmniejsza. W drugim przypadku uczeń, nie znajdując wśród przyswojonych reguł takiej, która by uzasadniała wykonane przekształcenie, przekonuje się, że postąpił bezprawnie, ale o istocie błędu nie dowiaduje się jeszcze niczego. Trzeci sposób jest sprawdzeniem przez kontrprzykład. Uczeń stwierdza, że napisana przez niego równość jest fałszywa, ale nie widzi, dlaczego tak jest. Natomiast w czwartym przypadku nauczyciel osiąga to, że uczeń sam stwierdza błąd, rozumie jego istotny powód, pogłębia i utrwala pojęcie pierwiastka i potęgi oraz jeszcze raz uprzytamnia sobie związek między tymi pojęciami.\n \nPrzykład 2.\nUczeń ma rozwiązać zadanie tekstowe, w którym na odcinku dwóch kilometrów nachylenie drogi wynosi 8%. Zadaniem ucznia jest znalezienie różnicy wysokości między szczytem wzniesienia a początkiem drogi. Uczeń ten rysuje matematyczny model sytuacji z zadania, czyli trójkąt, w pewnym momencie jednak zamiast funkcji tangens używając funkcji sinus.\nNiewykorzystanie błędu ucznia (niewłaściwe reakcje nauczyciela).\nNauczyciel ograniczył się do stwierdzenia, że uczeń źle zdefiniował funkcję tangens, ponieważ pomylił ją z sinusem, więc rozwiązanie jest nieprawidłowe. Następnie nauczyciel przeszedł do rozwiązywania kolejnych zadań.\nNauczyciel stwierdził, że dla kątów o niewielkiej mierze wartość tangensa jest w przybliżeniu równa wartości sinusa, więc może zaakceptować to rozwiązanie. Następnie nauczyciel przeszedł do rozwiązywania kolejnych zadań.W obu przypadkach nie został wykorzystany błąd ucznia. Przedstawione sytuacje nie wykorzystują potencjału uczniów ani okazji, by ich matematycznie uaktywnić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4315121", "fragment_id": "1488206/1", "subtitle": "", "title": "Błogosławiony błąd", "document_id": "1488206", "start_index": 1654.0, "parentId": 4315121.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07523761689662933}, "uuid": "ab9874cf-efc1-4d37-a2a8-1564904a0653"}, {"page_content": "Współczynnik odbicia, refleksyjność, albedo – stosunek natężenia fali elektromagnetycznej odbitej do natężenia fali padającej\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – natężenie fali padającej,\n formula_3 – natężenie fali odbitej.\nWspółczynnik odbicia jest bezwymiarowy.\nW astronomii i geografii.\n \"Osobny artykuł: albedo.\"\nWspółczynnik odbicia fal o długości 300–3000 nm lub całego zakresu widzialnego określany jest terminem „albedo”.\nW optyce.\nDefinicja matematyczna.\nWspółczynnik odbicia mocy to stosunek strumienia promienistego odbitego do strumienia promienistego padającego:\n formula_4\ngdzie:\n formula_5 – strumień promienisty odbity przez daną powierzchnię (płaską, półkulistą),\n formula_6 – strumień promienisty padający na tę powierzchnię.\nOprócz energetycznego współczynnika odbicia mocy można spotkać też amplitudowy współczynnik odbicia (oznaczany małą literą formula_7), który jest ilorazem zespolonej amplitudy pola elektrycznego fali odbijanej do takiej amplitudy fali padającej. Na nich definiuje się prawa sinusa i tangensa Fresnela. Współczynnik odbicia mocy jest zazwyczaj kwadratem amplitudowego współczynnika odbicia: formula_8\nZależność od kąta padania.\nWspółczynnik odbicia jest funkcją kąta padania i może zależeć też od długości fali. Dla światła zależność ta wynika ze wzorów Fresnela na współczynnik odbicia Fresnela formula_9 Dla polaryzacji \"s\" prostopadłej do płaszczyzny padania zależność współczynnika odbicia od kąta padania wyraża wzór:\n formula_10\ngdzie:\n formula_11 – kąt padania światła,\n formula_12 – kąt załamania,\n formula_13 – względny współczynnik załamania drugiego ośrodka (od którego światło się odbija) względem ośrodka pierwszego (w którym światło rozchodzi się początkowo).\nDla polaryzacji formula_14 równoległej do płaszczyzny padania współczynnik odbicia wynosi:\n formula_15\nI ten wzór daje 0 dla kąta Brewstera (pod warunkiem n&gt;1).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1340960", "fragment_id": "1148146/0", "subtitle": "", "title": "Współczynnik odbicia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1148146", "parentId": 1340960.0, "score": 0.1224912479519844}, "uuid": "d543b070-28e1-4fa3-9ec0-0fdfd643d741"}, {"page_content": "Dowolne dwie proste formula_1 przecięte (nierównoległą do żadnej z nich) trzecią prostą formula_2 nazywaną \"sieczną\" lub \"transwersalą\" (\"prostą transwersalną\") wyznaczają łącznie osiem kątów wokół dwóch punktów przecięcia (por. rys. obok). Pary kątów o ramionach na ustalonej prostej formula_3 lub formula_4 są przyległe bądź wierzchołkowe (odpowiednio: pary różnej lub tej samej parzystości z kątów formula_5 bądź formula_6).\nCztery kąty leżące między prostymi formula_1 nazywa się \"wewnętrznymi\" formula_8 a pozostałe cztery – \"zewnętrznymi\" formula_9 pary kątów nieprzyległych leżących po jednej stronie prostej formula_10 nazywa się \"jednostronnymi\" (różnokolorowe pary z kątów formula_11 bądź z kątów formula_12), z kolei pary kątów nieprzyległych branych z różnych stron tej prostej nazywa się \"naprzemianległymi\" (różnokolorowe pary z kątów formula_13 bądź z kątów formula_14). W ten sposób wyróżnia się po dwie pary kątów:\nCztery pary nieprzyległych kątów jednostronnych, które nie są wewnętrzne ani zewnętrzne, nazywa się odpowiadającymi (formula_23 formula_24 formula_25 oraz formula_26).\nFunkcje trygonometryczne kątów dopełniających („komplementarnych”) dany kąt nazywa się \"kofunkcjami\": sinus kąta dopełniającego nazywa się kosinusem danego kąta, podobnie ma się rzecz z tangensem i kotangensem oraz sekansem i kosekansem. Kofunkcją dla kofunkcji danego kąta jest funkcja tego kąta, gdyż kątem dopełniającym do kąta dopełniającego dany kąt jest on sam – dlatego kofunkcją dla kosinusa, kotangensa, czy kosekansa są odpowiednio sinus, tangens i sekans. Analogiczne uwagi obowiązują dla funkcji cyklometrycznych, hiperbolicznych oraz area.\nKąty związane z okręgiem.\n \"Osobne artykuły: okrąg, kąt środkowy, kąt wpisany i kąt dopisany.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30216", "fragment_id": "176739/2", "subtitle": "", "title": "Kąt", "document_id": "176739", "start_index": 3281.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30216.0, "score": 0.32658717036247253}, "uuid": "3ac2b179-c7ed-4073-9440-037a6e22fd22"}]}
{"id": "q_760", "question": "Kto skonstruował lokomotywę parową?", "answer": [{"page_content": "Lokomotywa parowa (parowóz) – lokomotywa napędzana silnikami parowymi. Para pochodzi z kotła opalanego najczęściej węglem kamiennym.\nPierwszą lokomotywę parową zbudował w 1802 roku Richard Trevithick. Za wynalazcę współczesnej lokomotywy parowej uważa się George’a Stephensona. Jego parowóz Rakieta (\"Rocket\") z 1829 r. stał się pierwowzorem wszystkich dalszych konstrukcji.\nOstatnimi regularnymi liniami zwykłego ruchu pasażerskiego w Europie obsługiwananymi przez lokomotywy parowe są połączenia Wolsztyn – Leszno (dni powszednie) i Wolsztyn – Poznań (soboty).\nKlasyfikacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5093", "fragment_id": "182668/0", "subtitle": "", "title": "Lokomotywa parowa", "document_id": "182668", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5093.0, "score": 0.8620749711990356}, "uuid": "7229589b-7106-413b-985b-281aec00bf84"}, {"page_content": "George Stephenson (ur. 9 czerwca 1781 w Wylam, zm. 12 sierpnia 1848 w Chesterfield) – brytyjski inżynier, który jako pierwszy zaprojektował współczesną lokomotywę parową, uważany jest za „ojca kolei parowych”.\nW 1748 na odcinku kilku kilometrów z kopalni węgla Wylam do rzeki Tyne wybudowano kolejkę konną (podobną w układzie do kolei, ale z drewnianymi torami i wózkami ciągniętymi przez konie). Młody Stephenson dorastał w otoczeniu tych wydarzeń i w 1802 został zatrudniony w kopalni przy obsłudze silnika parowego. Przez następnych dziesięć lat zdobywał wiedzę o maszynach parowych, by w 1812 zacząć je budować.\nGeorge Stephenson zaprojektował swój pierwszy parowóz 14 czerwca 1814, wykorzystywany był do transportu węgla z kopalni. Nazwany Blucher (na cześć pruskiego generała), był w stanie ciągnąć 30 ton ładunku z prędkością 6 km/h i jako pierwszy był wyposażony w koła obręczowe dające dobrą przyczepność do toru. Przez następnych pięć lat zbudował szesnaście takich maszyn.\nGeorge Stephenson odniósł jeszcze większy sukces, kiedy został wynajęty, by zbudować 13 km kolei od Hetton do Sunderland. Pochylenia terenu wykorzystał, budując odcinki, na których wagony mogły się staczać swobodnie, a na innych były ciągnięte przez parowóz; to była pierwsza kolejka niewykorzystująca zwierząt pociągowych. Została otwarta w 1822.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124908", "fragment_id": "5837/0", "subtitle": "", "title": "George Stephenson", "parentId": 124908.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "5837", "score": 0.18802477419376373}, "uuid": "0dfcd16d-fdda-4301-8486-459aa121f578"}, {"page_content": "Johann Friedrich Krigar (ur. 21 listopada 1774 w Zagwiździu, zm. 1 kwietnia 1852 w Berlinie) – konstruktor pierwszej lokomotywy parowej na świecie wybudowanej poza Wielką Brytanią, kolebką kolejnictwa.\nŻycie i działalność.\nJohann Friedrich Krigar przyszedł na świat 21 listopada 1774 r. w Zagwiździu, jako syn mistrza odlewniczego i hutniczego. Przygotowanie zawodowe zdobył w hutach w Ozimku i Zagwiździu, następnie pełnił funkcję inspektora hutniczego. W 1804 Krigar został powołany przez ministra Friedricha Wilhelma von Redena na dyrektora Królewskiej Odlewni Żeliwa w Berlinie (jej oddziałem była Królewska Odlewnia Żeliwa w Gliwicach). Dziesięć lat później, w 1814 r., został wysłany na koszt państwa na tajną misję do Anglii, gdzie studiował dokładnie budowę czterech lokomotyw zębatych, zbudowanych przez Johna Blenkinsopa i eksploatowanych w Zakładach Górniczych Middleton w Leeds.\nW 1816 r. Pruski Zarząd Górnictwa zlecił Krigarowi budowę parowozu zębatego, w oparciu o dokonane obserwacje. Wiosną tego samego roku Królewski Wyższy Urząd Górniczy dla Śląska (niem. \"Königliches Oberbergamt für Schlesien\") postulował władzom centralnym zastosowanie wynalazku do transportowania węgla z zagłębia wałbrzyskiego w stronę portu w Malczycach. Gotowa maszyna Krigara – pierwszy parowóz zbudowany poza Anglią, w kontynentalnej Europie – po prezentacji na pokazach w Berlinie, został przewieziony do Chorzowa, gdzie miał służyć Hucie Królewskiej. Po ponownym złożeniu lokomotywy nie dało się jednak ponownie uruchomić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3108343", "fragment_id": "136607/0", "subtitle": "", "title": "Johann Friedrich Krigar", "parentId": 3108343.0, "start_index": 0.0, "document_id": "136607", "source": "wikipedia", "score": 0.10986734926700592}, "uuid": "57d89791-7449-4021-be07-339660de9533"}, {"page_content": "Lokomotywa Penydarren lub Pen-y-Darren – lokomotywa parowa zbudowana w latach 1803-1804 przez Richarda Trevithicka dla huty Penydarren w Merthyr Tydfil w Walii, pierwsza lokomotywa użyta do prowadzenia pociągu na świecie. Była używana eksperymentalnie do prowadzenia pociągów towarowych w hucie Penydarren.\nInżynier Richard Trevithick od początku XIX wieku rozwijał konstrukcję wysokociśnieniowego silnika parowego dla celów przemysłowych i prowadził eksperymenty z użyciem go także do napędu pojazdów drogowych i szynowych. W 1801 roku skonstruował pierwszy parowy pojazd drogowy \"Puffer\", ale został on rozbity w trakcie próbnej jazdy i spłonął. Lokomotywa Penydarren stanowiła drugi parowóz zaprojektowany przez konstruktora, lecz o losie pierwszego niewiele wiadomo. Lokomotywa nie nosiła własnej nazwy; jest znana od nazwy huty Penydarren (lub Pen-y-Darren). Była pierwszą lokomotywą użytą do prowadzenia pociągu na świecie. Próbną jazdę na torze kolei konnej między Penydarren a Abercynon odbyła 13 lutego 1804 roku, a 21 lutego pociągnęła tam pierwszy eksperymentalny pociąg z 10 tonami węgla i 70 pasażerami, na trasie długości 15,3 km. Lokomotywa ta stanowiła pierwszy udany działający parowóz, lecz była niepraktyczna, a przy ówczesnym poziomie metalurgii szyny były za słabe do udźwignięcia jej masy i pękały.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2622138", "fragment_id": "1612253/0", "subtitle": "", "title": "Penydarren (parowóz)", "parentId": 2622138.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1612253", "score": 0.5671064257621765}, "uuid": "4c032d14-4a3d-4eec-8e79-8f98a028613f"}, {"page_content": "Po opracowaniu przez Jamesa Watta w latach 70. XVIII wieku udanej maszyny parowej (stacjonarnego silnika parowego), różni konstruktorzy podjęli próby budowy pojazdów o napędzie parowym, zarówno drogowych, jak i szynowych. Pociągi do tej pory były ciągnięte jedynie przez konie, często po drewnianych lub nawet kamiennych szynach. Pierwszy działający drogowy pojazd parowy został skonstruowany przez Nicolasa Cugnota w 1769 roku, lecz dopiero na początku XIX wieku prace te nabrały intensywności. Wczesne konstrukcje stanowiły wyraz poszukiwań konstruktorów i nie były praktyczne, co wiązało się także z poziomem technologii, który jednak szybko wzrastał. Lokomotywa Pennydarren została skonstruowana przez Richarda Trevithicka dla huty Penydarren w Walii na bazie jego silnika parowego – poziomy cylinder napędzał dwie osie za pośrednictwem koła zamachowego i kół zębatych. Próbną jazdę odbyła 13 lutego 1804 roku, a 21 lutego pociągnęła pociąg z 10 tonami węgla i 70 pasażerami. W 1808 roku kolejna lokomotywa Trevithicka \"Catch Me Who Can\" ciągnęła kolejkę po okrągłym torze w Londynie jako płatna atrakcja, do czasu wykolejenia po pęknięciu szyny. Lokomotywy te pozostały jednak tylko eksperymentem, głównie z uwagi na małą wytrzymałość ówczesnych żelaznych szyn kolei konnej, które po pewnym czasie pękały od ciężaru i oddziaływania dynamicznego lokomotywy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5093", "fragment_id": "182668/4", "subtitle": "", "title": "Lokomotywa parowa", "document_id": "182668", "start_index": 4542.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5093.0, "score": 0.5736240148544312}, "uuid": "0952c673-4eeb-42de-9a98-0ec78a6b9b34"}, {"page_content": "W swoim dziele \"Astronomia Europea\", belgijski misjonarz jezuicki w Chinach Ferdinand Verbiest (1623–1688) zawarł opis modelu pojazdu poruszanego parą.\nW 1748 roku francuski inżynier Jacques de Vaucanson (1709–1782) miał w Paryżu zaprezentować samobieżny pojazd mechaniczny.\nPojazdy o napędzie parowym.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pojazdy o napędzie parowym\nZa pierwszego konstruktora samobieżnego pojazdu kołowego zdolnego do przewozu osób – prototypu samochodu – uznaje się francuskiego inżyniera Nicolasa Josepha Cugnota (1725–1804), który zbudował pojazdy o napędzie parowym mające pełnić funkcję ciągnika artyleryjskiego dla armii francuskiej – pierwszy ok. 1765 roku i kolejny ok. 1770 roku. Pojazd nr 1 rozwijał prędkość 3,6 km/h, przewoził cztery osoby, po 20 minutach jazdy musiał robić przerwę przez kolejne 20 minut, by wyprodukować parę wodną, by jechać dalej. Pojazd nr 2 rozwijał prędkość 4,5 km/h, jednak miał bardzo krótki zasięg i po kilkunastu minutach jazdy, trzeba było napełniać kocioł wodą. Po tym jak pojazd nr 2 zderzył się podczas testów ze ścianą, Cugnot stracił finansowanie rządowe. Częściowa replika pojazdu nr 2 znajduje się w Conservatoire national des arts et métiers w Paryżu.\nW 1801 roku brytyjski wynalazca Richard Trevithick (1771–1833) skonstruował pierwszą „drogową lokomotywę” parową – „Puffing Devil”, która była rodzajem czterokołowego wagonu z silnikiem i platformą dla pasażerów. W wigilię Bożego Narodzenia 1801 roku odbył wraz z siedmioma pasażerami pierwszą przejażdżkę, pokonując odległość szacowaną na 800–2400 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34971", "fragment_id": "178227/1", "subtitle": "", "title": "Historia samochodu", "document_id": "178227", "start_index": 1830.0, "parentId": 34971.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38248971104621887}, "uuid": "71471ecd-daad-4516-b3f2-7525cbe31460"}, {"page_content": "Heinrich Zoelly (ur. 11 kwietnia 1862 w Meksyku, zm. 30 stycznia 1937 w Zurychu) – szwajcarski inżynier. W 1903 roku zbudował turbinę parową pracującą przy stałym ciśnieniu pary (turbina Zoelly'ego). Skonstruował również lokomotywę z turbiną parową.\nW latach 1879-1882 odbył studia inżynierskie na Politechnice Federalnej w Zurychu, \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2354621", "fragment_id": "517560/0", "subtitle": "", "title": "Heinrich Zoelly", "parentId": 2354621.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "517560", "score": 0.5683358907699585}, "uuid": "ebee6882-1a31-4e2c-95de-818ac057b08d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy parowozu. Zobacz też: John Bull (ujednoznacznienie).\nJohn Bull – brytyjska lokomotywa parowa, skonstruowana w fabryce w Newcastle przez Roberta Stephensona. Budowana w wersjach z układem osi Bn2 i 1'Bn2. Pierwszy kurs tej lokomotywy odbył się 15 września 1831. W 1981 został najstarszym działającym parowozem po tym, jak został zrekonstruowany przez Smithsonian Institution. Zbudowany przez Robert Stephenson and Company, \"John Bull\" był pierwszą lokomotywą zakupioną przez Camden and Amboy Railroad, do obsługi pierwszej linii kolejowej w New Jersey. \"John Bull\" został oznaczony numerem 1 i otrzymał imię \"„Stevens”\". C&amp;A używała lokomotywy w latach 1833–1866, do czasu zakończenia czynnej służby.\nPo tym jak C&amp;A zostało przejęte przez Pennsylvania Railroad (PRR) w 1871, PRR odremontowało lokomotywę i pokazało na kilku wystawach: w tym pod parą na Centennial Exposition w 1876 oraz the National Railway Appliance Exhibition w 1883. W 1884 lokomotywa została zakupiona przez Smithsonian Institution jako eksponat do wystawy muzealnej.\nW 1939 r. pracownicy warsztatów PRR w Altoona w Pensylwanii zbudowali czynną replikę aby zastąpiła oryginał, który był trzymany w hali ze względu na groźbę zniszczenia przez warunki atmosferyczne. Po 42-letnim okresie bycia wyłącznie wystawą statyczną, Smithsonian zdecydowało się na remont lokomotywy w tym doprowadzenie jej do stanu używalności. W 1981 roku na swoje 150 urodziny John Bull był najstarszą lokomotywą pod parą na świecie. Obecnie \"John Bull\" jest znowu eksponatem statycznym, znajduje się w Smithsonian’s National Museum of American History w Waszyngtonie. Replika \"John Bull\" znajduje się w Railroad Museum of Pennsylvania.\nCharakterystyczne dla lokomotywy było zastosowanie przez konstruktora zestawu dodatkowych przednich kół, mających zwiększyć bezpieczeństwo jazdy i ograniczyć możliwość wykolejenia.\nBudowa i pierwsze kursy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=547667", "fragment_id": "1587842/0", "subtitle": "", "title": "John Bull (parowóz)", "parentId": 547667.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1587842", "score": 0.22572165727615356}, "uuid": "0e9d898d-8e64-49a0-a122-04536aff8808"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy parowozu. Zobacz też: inne znaczenia słowa \"rakieta\".\nRakieta Stephensona (ang. The Rocket) – parowóz będący pierwszym, który w 1829 roku zbudowali George i Robert Stephensonowie.\nPowszechnie błędnie uważa się, że „Rakieta” była pierwszym w historii parowozem. Faktycznie pierwsza lokomotywa parowa poruszająca się po torach została zbudowana przez Richarda Trevithicka 25 lat wcześniej, ale nie odniosła sukcesu finansowego. George Stephenson, jak również wielu innych inżynierów, budowali lokomotywy parowe jeszcze przed pojawieniem się „Rakiety”. Była ona więc raczej wynikiem ewolucji konstrukcji tego typu pojazdów niż zmianą rewolucyjną.\n„Rakieta” była pierwszym „nowoczesnym” parowozem, w którym użyto płomieniówkowego (wielorurowego) kotła, mającego wyższą wydajność i sprawność. Poprzednie kotły składały się z pojedynczej rury (płomienicy) otoczonej płaszczem wody. Do innowacji zastosowanych w projekcie należało także wyprowadzenie strumienia zużytej pary do dymnicy, co zwiększało ciąg kominowy i wydajność kotła, a w efekcie dawało znacznie lepsze osiągi „Rakiety”. \nParowóz ten nie miał jeszcze możliwości zmiany wielkości napełnienia cylindra parą (przez co zużycie pary było wysokie w stosunku do wykonanej pracy przez parowóz – zob. silnik parowozu) ani układu hamulca hamującego cały skład pociągu, nie tylko hamulca parowego lokomotywy. \nOdtąd prawie wszystkie lokomotywy parowe budowane były w oparciu o kocioł płomieniówkowy i odprowadzanie pary odlotowej do dymnicy – jak było to w projekcie „Rakiety”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126547", "fragment_id": "13890/0", "subtitle": "", "title": "Rakieta (parowóz)", "document_id": "13890", "start_index": 1.0, "parentId": 126547.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25754836201667786}, "uuid": "74e30330-c8d6-440f-a49a-32cf01159174"}, {"page_content": "Te usprawnienia jednak nie wystarczały i w latach 1801-1808 pojawił się nowy środek transportu wynaleziony przez Richarda Trevithicka – lokomotywa parowa poruszająca się po szynach, napędzie opartym na parowym silniku wysokoprężnym. Przy pomocy George'a Stephensona nowy wynalazek upowszechnił się w Anglii – zaczęto budować linie kolejowe, początkowo na potrzeby przemysłu. W następnych latach sieć torów kolejowych zaczęła pokrywać obszary Europy i Ameryki. Po raz pierwszy w dziejach ludzkości pojawił się środek transportu niezależny od siły ludzkich czy zwierzęcych mięśni, osiągający na początku prędkość 48 km/h. Już w 1807 roku Amerykanin Robert Fulton skonstruował statek o napędzie parowym. W 1825 roku wybudowano w Anglii pierwszą kolej publiczną na linii Stockton - Darlington.\nNa początku XIX wieku rozwijający się przemysł wprowadził wiele nowości do życia ludzi – wielokondygnacyjne budownictwo, przemysłowa produkcja kwasu siarkowego i sody, uzyskiwanie barwników syntetycznych, oświetlenie gazowe. Do rozwoju budownictwa przyczyniło się wynalezienie cementu portlandzkiego przez Josepha Aspdina w 1824 roku. Badania naukowe nad elektrycznością przyniosły skonstruowanie ogniwa galwanicznego (1800) i prądnicy prądu zmiennego (1832).\nW 1834 roku Amerykanin McCormick skonstruował mechaniczną żniwiarkę, która podniosła wydajność rolnictwa, a 5 lat później Francuz Louis Daguerre wynalazł fotografię. Na początku lat 40. XIX wieku Samuel Morse wynalazł telegraf, który szybko upowszechnił się na całym świecie. Każdej linii kolejowej zaczęły towarzyszyć linie telegraficzne. W 1846 roku w Wielkiej Brytanii wynaleziono drukarską maszynę rotacyjną, która przyczyniła się do powstania światowej prasy i obiegu informacji. W 1853 roku Polak Ignacy Łukasiewicz wynalazł lampę naftową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2193", "fragment_id": "186492/5", "subtitle": "", "title": "Historia techniki", "source": "wikipedia", "start_index": 7865.0, "document_id": "186492", "parentId": 2193.0, "score": 0.4244859218597412}, "uuid": "c5621019-d241-4f62-962a-787b88a1e165"}]}
{"id": "q_761", "question": "Jak się nazywa grecka muza tragedii?", "answer": [{"page_content": "Melpomene (także Melpomena, „Śpiewająca”; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Μελπομένη&lt;/&gt; Melpoménē, łac. Melpomene, ‘Śpiewaczka’; od gr. \"mélpein\" ‘śpiewać’) – w mitologii greckiej muza tragedii.\nUchodziła za córkę boga Zeusa i tytanidy Mnemosyne oraz za siostrę: Erato, Euterpe, Kalliope, Klio, Polihymnii, Talii, Terpsychory i Uranii. Według jednej z wersji miała z bogiem Acheloosem córki – syreny.\nByła jedną spośród dziewięciu muz olimpijskich (przebywały na Olimpie), które należały do orszaku boga Apollina (\"Apollon Musagetes\"), ich przewodnika. Wraz ze swoimi siostrami uświetniała śpiewem biesiady bosko-ludzkie (m.in. zaślubiny Tetydy i Peleusa oraz Harmonii i Kadmosa), a także uczty olimpijskie samych bogów.\nW sztuce przedstawiana jest zwykle jako kobieta oparta o skałę lub maczugę, z maską tragiczną w ręce i wieńcem z winorośli na głowie – atrybutami symbolizującymi dziedzinę sztuki, której patronowała.\nImieniem muzy została nazwana jedna z planetoid – (18) Melpomene.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12938", "fragment_id": "185948/0", "subtitle": "", "title": "Melpomene (mitologia)", "parentId": 12938.0, "start_index": 0.0, "document_id": "185948", "source": "wikipedia", "score": 0.6371497511863708}, "uuid": "dd145eac-4bcc-4b15-abe8-5969f74ff88e"}, {"page_content": "Tragedia (łac. \"tragoedia\", z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;τραγῳδία&lt;/&gt; \"tragōdía\", od wyrazów &lt; lang=\"grc\"&gt;τράγος&lt;/&gt; \"tragos\" „kozioł” i &lt; lang=\"grc\"&gt;ᾠδή&lt;/&gt; \"ōdḗ\" „pieśń”) – obok komedii i dramatu właściwego jeden z trzech podstawowych gatunków dramatu. Tragedia to utwór dramatyczny, w którym ośrodkiem akcji jest nieprzezwyciężalny i kończący się nieuchronną klęską konflikt wybitnej jednostki z siłami wyższymi – losem, fatum, prawami historii, prawami moralnymi, czy prawami społecznymi. Konflikt ten określa się jako konflikt tragiczny, stanowi on występujący w większości tragedii model sytuacji człowieka, zarazem jako kategoria estetyczna tragizmu, stanowiąc o estetycznej wymowie tragedii. Konflikt tragiczny stanowi przeciwieństwo dwóch racji równowartościowych, dlatego też mający dokonać między nimi wyboru musi ponieść klęskę, a jego działania kończą się katastrofą.\nTragedia grecka.\n \"Osobny artykuł: Tragedia starogrecka.\"\nGeneza tragedii.\nŹródłem tragedii greckiej są obrzędy religijne na cześć Dionizosa, a być może w jakimś stopniu także misteria eleuzyjskie lub misteria orfickie. Geneza tragedii greckiej jest przedmiotem wieloletniej kontrowersji naukowej, obejmującej szeroką gamę sprzecznych stanowisk. Według przekazu Arystotelesa tragedia stanowi przekształcony dytyramb, utwór liryczny (należący do liryki chóralnej) związany z kultem Dionizosa.\nGrecka twórczość tragiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24876", "fragment_id": "187515/0", "subtitle": "", "title": "Tragedia", "parentId": 24876.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187515", "score": 0.7142670750617981}, "uuid": "f97c22dd-8e4c-4603-be0c-8000aff14794"}, {"page_content": "Początki tragedii greckiej sięgają VI wieku p.n.e. i są związane z obrzędami religijnymi na cześć Dionizosa. Możliwe, że wpływ na jej rozwój miały również misteria eleuzyńskie i orfickie. Geneza tragedii greckiej pozostaje przedmiotem wielu badań i kontrowersji naukowych. Według Arystotelesa tragedia wywodzi się z dytyrambu, lirycznej pieśni chóralnej związanej z kultem Dionizosa, która zawierała elementy dramatyczne, takie jak interakcje chóru i jego przewodnika, koryfeusza. Tragedia pełniła funkcję religijną i była wystawiana podczas świąt poświęconych Dionizosowi, takich jak Dionizje Miejskie i Lenaje. Spektakle te stanowiły część uroczystości religijnych, w ramach których odbywały się także procesje i ofiary. Ateński Teatr Dionizosa, mimo wielokrotnych przebudów, zawsze zachowywał tron dla kapłana Dionizosa oraz ołtarz w centrum orchestry, co podkreślało sakralny charakter przedstawień. Maski i stroje aktorów wywodziły się z dawnych rytuałów religijnych, co dodatkowo podkreślało związek tragedii z kultem Dionizosa. Rozwój tragedii z obrzędu religijnego w klasyczną formę literacką V wieku p.n.e. był możliwy dzięki przemianom politycznym. Historyczne źródła łączą powstanie tragedii z okresem greckiej tyranii, która opierała się na poparciu ludu przeciwko arystokracji. Tradycja, zapisana w Księdze Suda i przez Diaconusa Ioannesa, przypisuje pierwsze przedstawienia tragedii Arionowi, poecie działającemu w Koryncie za rządów tyrana Periandra. Herodot wspomina również o związku tragedii z tyranią Klejstenesa w Sykionie, co sugeruje, że pierwsze formy tragedii narodziły się na Peloponezie i stamtąd przeniknęły do Aten.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2271166", "fragment_id": "492770/3", "subtitle": "", "title": "Tragedia starogrecka", "parentId": 2271166.0, "start_index": 2679.0, "source": "wikipedia", "document_id": "492770", "score": 0.5838088989257812}, "uuid": "f9f37db1-23e3-4a25-8c5e-853221cec36e"}, {"page_content": "Aojde, Aoede (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀοιδή&lt;/&gt; \"Aoidḗ\", łac. \"Aœde\" – 'pieśń') – była jedną z trzech pierwotnych muz. Jej siostrami były Melete i Mneme. Aoede była muzą liryki i pieśni.\nMit o tej muzie był i nadal jest istotną[] inspiracją dla artystów. Grupa Theatre Of Tragedy napisała piosenkę pt. \"Aoede\", którą znaleźć można na ich trzecim albumie Aégis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=437268", "fragment_id": "53355/0", "subtitle": "", "title": "Aoede", "parentId": 437268.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "53355", "score": 0.2587648034095764}, "uuid": "83a93b4c-8f26-42f0-bb9d-cfc793a606df"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gatunku dramatycznego. Zobacz też: film komediowy, zwany potocznie komedią.\nKomedia (łac. \"comoedia\", z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;κωμῳδία&lt;/&gt; \"komodia\", od wyrazów &lt; lang=\"grc\"&gt;κῶμος&lt;/&gt; \"komos\" – pochód i &lt; lang=\"grc\"&gt;ᾠδή&lt;/&gt; \"ode\" – pieśń) – jeden z trzech, obok tragedii i dramatu właściwego, gatunków dramatycznych. Komedie cechuje pogodny nastrój, komizm, najczęściej żywa akcja i szczęśliwe dla bohaterów zakończenie. Komedia rozwijała się już w starożytnej Grecji i Rzymie.\nPrzedstawia komicznie sytuacje i wady bohaterów.\nKomedia starożytna.\nKomedia grecka.\n \"Osobny artykuł: Komedia starogrecka.\"\nKomedia starogrecka ukształtowała się w V wieku p.n.e. opozycji do tragedii. Wywodzi się z doryckich improwizowanych mimów ludowych (żartobliwych scenek o tematyce zaczerpnietej z mitologii lub codzienności) oraz attyckich pieśni, śpiewanych podczas kommosów. Badacze wyróżniają trzy etapy rozwoju komedii starogreckiej: staroattycki, średni i nowy. Do najbardziej znanych twórców komedii w tym okresie należą Arystofanes, Antyfanes i Menander.\nWedług greckich wierzeń muzą komedii była Talia.\nKomedia rzymska.\n \"Osobny artykuł: Komedia rzymska.\"\nKomedia rzymska ukształtowała się w III wieku p.n.e. pod silnym wpływem greckiej komedii nowej. Popularną formą była komedia intrygi i komedia charakterów. Główni autorzy komedii rzymskich to Plaut oraz Terencjusz.\nŚredniowiecze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24831", "fragment_id": "170755/0", "subtitle": "", "title": "Komedia", "parentId": 24831.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170755", "score": 0.48747777938842773}, "uuid": "3a6c1263-c774-44c2-9d84-18dadf3d93b8"}, {"page_content": "Tragos (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;τράγος&lt;/&gt;) – w starożytnej Grecji ofiara oczyszczalna z kozła, składana przez mieszkańców Aten podczas uroczystej procesji, otwierającej Dionizje Wielkie. Składaniu \"tragos\" towarzyszył dytyramb, śpiew chóru chłopięcego ku czci Dionizosa; po jego złożeniu oficjalnie ogłaszano początek przedstawień teatralnych.\nOd wyrazów \"tragos\" (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;τράγος&lt;/&gt;) i \"ode\" (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ᾠδή&lt;/&gt;, pieśń) wywodzi się nazwa tragedia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;τραγῳδία&lt;/&gt;, \"tragodia\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1518097", "fragment_id": "231118/0", "subtitle": "", "title": "Tragos", "document_id": "231118", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1518097.0, "score": 0.3225010633468628}, "uuid": "5f5b302d-c0e9-471a-bc8c-0d19d17508d8"}, {"page_content": "Budowa tragedii greckiej poddana była ścisłym rygorom formalnym. Tragedię otwierał prologos o charakterze monologowym lub dialogowym, którego funkcją było zarysowanie sytuacji fabularnej. Po prologosie następowały przeplatające się epeisodia i stasima, których było od trzech do pięciu. Każdy epeisodion obejmował dialogi i monologi postaci oraz fragmenty narracyjne, stasimon stanowił pieśń chóru. Utwór zamykał eksodos, czyli końcowa pieśń chóru schodzącego z orchestry. W tragedii greckiej zarysowują się również tzw. trzy jedności, nie występują one jednak jeszcze jako samodzielna kategoria ani w poetyce, ani w praktyce literackiej. Dużą rolę w budowie tragedii odgrywała kluczowa dla estetyki starożytnej kategoria mimesis, nakazująca naśladowanie w utworze rzeczywistości z jednoczesnym jej przekształceniem – naśladowanie przyrody przy możliwości uczynienia jej piękniejszą lub brzydszą, przedstawianie zdarzeń typowych i mających znaczenie ogólne, przedstawienie zdarzeń nie tak, jak zaszły faktycznie, ale według zasad konieczności i prawdopodobieństwa, przedstawianie zdarzeń kierując się potrzebami kompozycji, nie chęcią przedstawienia dokładnie wszystkich detali rzeczywistości.\nTematyka i wymowa tragedii greckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2271166", "fragment_id": "492770/20", "subtitle": "", "title": "Tragedia starogrecka", "parentId": 2271166.0, "start_index": 22659.0, "document_id": "492770", "source": "wikipedia", "score": 0.49452611804008484}, "uuid": "cd55e219-2b00-4b0e-94cd-d5170ee9941d"}, {"page_content": "We wcześniejszych okresach, przed powstaniem dramatu, istniała liryka z udziałem aulosu czy kitary, wykonywana przez eodów i rapsodów. Uprawiano trzy rodzaje dramatu: tragedia, komedia i dramat satyrowy. W okresie hellenistycznym w dramacie brały udział grupy śpiewaków, tancerzy i aktorów.\nPróba nawiązania do dramatu starogreckiego u progu baroku przyczynił się do powstania opery. Dramat satyrowy zainspirował w XVIII w. w Londynie tzw. operę żebraczą.\nZabytki muzyki starożytnej.\n\"Epitafium Seikilosa\"\nJak długo żyjesz, raduj się życiem\ni niczym się nie smuć.\nŻycie dane nam jest na krótko,\nczas zażąda jego zwrotu.\nStarożytny Rzym.\nPodobnie jak w Grecji, muzyka towarzyszyła poezji i formom dramatycznym, jak mimy czy atellany. Klimat sprzyjał temu, aby grać i śpiewać na otwartej przestrzeni. Przed podbojem Grecji najpopularniejszymi instrumentami były instrumenty dęte. Często używano trąb, które początkowo nie były zwijane.\nPo podboju Grecji w Rzymie upowszechniły się instrumenty takie jak lira czy aulos. Muzyka podkreślała splendor i bogactwo, czemu służyło wykorzystanie dużych zespołów wokalnych i instrumentalnych. Wtedy też wykrystalizował się podział na twórców i słuchaczy. Wcześniej muzykę współtworzono.\nW Rzymie tragedia nie zyskała popularności. Za to dużym powodzeniem cieszyła się komedia, będąca zlepkiem dialogów i popularnych piosenek. Duże znaczenie miała muzyka wojenna. Rozwinęło się muzykowanie uliczne. Używano instrumentów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=336859", "fragment_id": "84124/5", "subtitle": "", "title": "Muzyka w starożytności", "parentId": 336859.0, "start_index": 8431.0, "source": "wikipedia", "document_id": "84124", "score": 0.1443490982055664}, "uuid": "6af13a81-cc6a-41a0-aafb-2805ae3e98c4"}, {"page_content": "Komedia starogrecka – ukształtowała się w V wieku p.n.e. Stała się jednym z podstawowych gatunków dramatu starożytnej Grecji, traktowanym jako opozycyjny do tragedii. Badacze wyróżniają trzy etapy rozwoju komedii starogreckiej: staroattycki, średni i nowy. Według greckiej mitologii muzą komedii jest Talia.\nKomedia staroattycka (stara).\nWywodzi się z doryckich improwizowanych mimów ludowych (żartobliwych scenek o tematyce zaczerpniętej z mitologii lub codzienności), rozpowszechnionych w Sparcie, Megarze, Syrakuzach, Tarencie. Literacki kształt nadał tym przedstawieniom żyjący na przełomie VI i V wieku p.n.e. Epicharm, uznawany za jednego z twórców komedii. W V wieku p.n.e. tradycja dorycka uległa przemieszaniu z attyckim satyrycznym śpiewem, wykonywanym podczas kommosów – pochodów ku czci boga Dionizosa.\nCechy charakterystyczne komedii staroattyckiej to satyra (społeczna i polityczna) i elementy fantastyczne (obecne w tematyce, a także kostiumach występujących aktorów). Język utworów jest śmiały i dosadny.\nPrzedstawiciele:\nKomedia średnia.\nW IV wieku p.n.e. ze względu na przemiany społeczne i polityczne komedia antyczna traci swój satyryczny charakter. Autorzy rezygnują także (ze względów ekonomicznych) z wprowadzania na scenę chóru. Komedia średnia tematycznie obejmuje scenki familijne oraz trawestacje wątków mitologicznych.\nPrzedstawiciele:\nKomedia nowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=763557", "fragment_id": "834656/0", "subtitle": "", "title": "Komedia starogrecka", "parentId": 763557.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "834656", "score": 0.14578868448734283}, "uuid": "96880373-44a0-4774-890b-ee28977f0d96"}, {"page_content": "Wiodącym ośrodkiem kulturalnym była Sparta, najszybciej początkowo rozwijające się polis. Potem nastąpił upadek kulturalny Sparty, tak znaczny, że Spartanie musieli „wypożyczać” poetów (jak stało się m.in. z Tyrteuszem). Powstaje poemat liryczny, śpiewany do gry na lirze.\nPoczątki prozy były bardzo skromne, jej prawdziwy rozwój rozpoczął się wraz z rozkwitem takich nauk jak filozofia, prawo, historia, geografia. Pierwszych twórców zajmujących się opisem sąsiadujących z Grecją krain nazywano logografami.\nOkres ten charakteryzował się:\nOkres klasyczny.\nPoezja przestaje być osobista – poeci wędrują po całej Grecji, a utwory pisane są na zamówienie dla uczczenia konkretnej okazji. Mecenasami są ludzie bogaci, zwłaszcza tyrani.\nPrymat kulturalny zaczynają dzierżyć Ateny. Powstaje teatr, oraz sztuki teatralne: tragedia, \"Stara komedia\", dramat satyrowy. Istnieje teza, że czynnikiem decydującym o rozwoju tragedii był rozwój demokracji Aten. Świadczy o tym absolutna dominacja Aten na tym polu oraz fakt, że okresem szczytowym rozwoju tragedii była szczytowa potęga demokracji ateńskiej.\nTragedia zajmowała się tematami konkretnymi, miała silny związek z religią i ściśle określony kanon warsztatowy. Była ona ceniona najwyżej – tragicy brali udział w konkursach, a zwycięstwo w nich było wielkim zaszczytem. Komedia natomiast pokazywała bieżące zwyczaje, wydarzenia i zagadnienia polityczne, okraszone kpinami i obelgami (bardzo niewybrednymi, często obraźliwymi), a stylistyka była o wiele luźniejsza niż w tragedii. Tragedie pisali tragicy, a komedie komediopisarze – nie zdarzało się, by ktoś zajmował się obydwoma gatunkami jednocześnie.\nRozpoczyna się rozwój prozy.\nCechy charakterystyczne:\nOkres hellenistyczny.\nPowstaje \"Nowa Komedia\", bardziej łagodna od \"Starej Komedii\" – nie zajmuje się już bezpośrednio polityką, a bardziej moralizowaniem.\nOkres rzymski.\nW tym okresie nastąpił rozkwit prozy.Grecy znaleźli się pod panowaniem Rzymian, zaś w Rzymie nastała moda na kulturę grecką. Sztuka grecka – a wraz z nią literatura – przeżyły odrodzenie. Jej przedstawicielami byli Sofiści.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16419", "fragment_id": "173953/1", "subtitle": "", "title": "Literatura starogrecka", "document_id": "173953", "start_index": 1659.0, "parentId": 16419.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2376009076833725}, "uuid": "45a8755d-6cd8-4c47-8566-60e82f292276"}]}
{"id": "q_762", "question": "Kto stoi na czele wydziału wyższej uczelni?", "answer": [{"page_content": "Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni – wydział lub inna jednostka organizacyjna uczelni określona w statucie.\nKierownikiem wydziału jest dziekan. W uczelni publicznej kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej i jego zastępcy są powoływani w drodze wyborów lub w drodze konkursu.\nDo 1 października 2018 działalność podstawowych jednostek organizacyjnych podlegała w Polsce przepisom zawartym w ustawie z dnia 27 lipca 2005 Prawo o szkolnictwie wyższym, które stanowiły m.in., że zajmowania stanowiska kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej nie można było łączyć z członkostwem w Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów.\nWydziały teologiczne na mocy odrębnych umów względnie innych aktów prawnych, obok nadzoru ze strony władz państwowych i uczelnianych podlegają nadzorowi władz właściwych kościołów lub innych związków wyznaniowych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1625859", "fragment_id": "692683/0", "subtitle": "", "title": "Podstawowa jednostka organizacyjna uczelni", "parentId": 1625859.0, "start_index": 0.0, "document_id": "692683", "source": "wikipedia", "score": 0.2361900806427002}, "uuid": "665f1bdc-fe6d-4750-a805-3b072ee13057"}, {"page_content": "Wydział Filmu i Kultury Wizualnej\n Wydział Neofilologii\n Wydział Muzyki\n Wydział Języka Gaelicki\n Instytut Elphinstone’a\n Centrum Prawa Energetycznego\n Centrum Międzynarodowego Prawa Prywatnego\n Centrum Prawa Cywilnego\n Wydział Antropologii\n Wydział Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych\n Wydział Socjologii\n Instytut Nauk Biologicznych i Środowiskowych\n Instytut Nauk Stosowanych o Zdrowiu\n Instytut Nauk Medycznych\n Instytut Rowetta\n Wydział Archeologii\n Wydział Geografii i Środowiska\n Wydział Geologii i Geologii Naftowej\n Wydział Chemii\n Wydział Informatyki\n Wydział Nauk Matematycznych\n Wydział Fizyki\nWładze.\nPodobnie jak w przypadku innych średniowiecznych uniwersytetów w Szkocji, struktura zarządzania uniwersytetem jest w dużej mierze regulowana przez ustawy o uniwersytetach w Szkocji [Universities (Scotland) Acts]. Władze Uniwersytetu składają się z trzech organów: Rady Generalnej (General Council) złożonej ze wszystkich absolwentów uczelni oraz wybranych pracowników akademickich, Sądu Uniwersyteckiego (University Court) odpowiedzialnego za finanse i administrację oraz Senatu (Senatus Academicus) – najwyższego organu akademickiego uczelni.\nUniwersytetem kieruje odpowiednio trzech głównych urzędników. Na czele stoi kanclerz, który jest tytularną głową uniwersytetu. Ponadto kanclerz jest przewodniczącym Rady Generalnej (General Council) oraz wyznacza asesora, który służy w Sądzie Uniwersyteckim (University Court). Drugim urzędnikiem Uniwersytetu jest rektor (Rector), który przewodniczy Sądowi Uniwersyteckiemu (University Court) i jest wybierany przez studentów na trzyletnią kadencję, aby reprezentować ich interesy.\nNajważniejszą osobą na Uniwersytecie jest dyrektor (\"principal\") i wicekanclerz (\"vice-chancellor\"). Sprawuje on funkcję przewodniczącego Senatu (Senatus Academicus), a jego status jako wicekanclerza umożliwia mu wykonywanie funkcji zarezerwowanych dla kanclerza pod jego nieobecność, takich jak przyznawanie stopni naukowych.\nKanclerz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2318348", "fragment_id": "441686/7", "subtitle": "", "title": "University of Aberdeen", "parentId": 2318348.0, "start_index": 11860.0, "source": "wikipedia", "document_id": "441686", "score": 0.4970775246620178}, "uuid": "fa5b721f-1787-48e1-a3fb-7fc11b01f3f7"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia wyrazu „dziekan”.\nDziekan – w Polsce kierownik wydziału uczelni, przed 1 października 2018 r. ustawowy, jednoosobowy organ szkoły wyższej, jako kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawiera regulacji dotyczących dziekanów. Zgodnie z art. 34 ust. 1 pkt 6 tej ustawy funkcje kierownicze w uczelni określa jej statut.\nW uczelni publicznej dziekan wydziału i prodziekani pochodzą z wyboru lub z konkursu, których tryb określa statut uczelni. Przed 1 października 2018 r. ich kadencja trwała cztery lata i nie mogli być wybrani na więcej niż dwie następujące po sobie kadencje.\nKompetencje statutowe dziekana.\nZgodnie z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym kompetencje kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni (dziekana) określał statut.\nW praktyce statutowej uczelni można spotkać następujące zapisy dotyczące kompetencji dziekana:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1150635", "fragment_id": "1389354/0", "subtitle": "", "title": "Dziekan (szkolnictwo wyższe)", "parentId": 1150635.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1389354", "score": 0.3073979318141937}, "uuid": "d39ef6ee-4afc-44d9-bd91-6a8a69eae5b2"}, {"page_content": "Osoby obdarzone tytułem honorowym: doktor honoris causa przysługuje skrót: \"dr h.c.\", w przypadku kilku tytułów: \"dr h. c. mult.\"\nUwagi\nNależy łączyć tytuły:\nW przypadku niektórych zawodów, zwroty grzecznościowe nie odpowiadają zdobytemu przez daną osobę tytułowi/stopniowi – i tak zwracać należy się:\nTytuły zawodowe i stopnie naukowe można podawać również w wersji dłuższej, tj. z określeniem naukowej specjalności. np.\nNiekiedy tytuły pracowników naukowych mogą przybrać długą formę, jak np. \"ks. bp gen. dyw. prof. zw. dr hab. n. mat. inż. dr h.c. X.Y.\" – ksiądz biskup, generał dywizji, profesor zwyczajny, doktor habilitowany nauk matematycznych, inżynier, doktor honoris causa X.Y.\nTytuły pracowników szkół wyższych.\n \"Osobny artykuł: Pracownicy uczelni w Polsce.\"\nStanowiska kierownicze.\nNa czele uczelni stoją rektor, oraz jego zastępca (zastępcy) prorektor. Przysługuje im zwrot honorowy:\nNa czele określonej jednostki administracyjnej uczelni stoją:\nUwagi\nNie łączy się tytułów służbowych z naukowymi, np. „Panie Profesorze Rektorze”, czy „Panie Dyrektorze Profesorze”. Z dwóch tytułów wybiera się wyższy.\nPracownicy uczelni.\nW ramach uczelni zatrudnieni (od najwyższego stanowiska)\nW uczelniach zawodowych pracownicy dydaktyczni mogą być także zatrudniani na stanowiskach:\nDawniej powszechnym stanowiskiem naukowym był docent.\nOsobom piastującym stanowisko profesora zwyczajnego, a także nadzwyczajnego (choćby nawet nieposiadającym tytułu naukowego \"profesora\"), przysługuje zwrot – \"Panie Profesorze/Pani Profesor\".\nOsobom na stanowisku docenta (niezależnie od stopnia naukowego) – \"Panie Docencie/Pani Docent\".\nPozostałych pracowników uczelni tytułuje się wedle posiadanego tytułu zawodowego/stopnia naukowego.Obowiązujące zasady nakazują w sytuacjach oficjalnych i w podpisach tytuły zawodowe, tytuły i stopnie naukowe podawać przed imieniem i nazwiskiem, za nimi natomiast należy podawać stanowiska uczelniane. Przykłady:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3179842", "fragment_id": "149729/3", "subtitle": "", "title": "Tytuły i zwroty honorowe", "document_id": "149729", "start_index": 5291.0, "parentId": 3179842.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11232656985521317}, "uuid": "680b8540-a41d-43d9-801a-a793351194c9"}, {"page_content": "Prodziekan – zastępca dziekana, czyli kierownika wydziału szkoły wyższej. Z reguły zastępuje dziekana w konkretnych sprawach dotyczących wydziału stąd przy tytule prodziekana znajduje się określenie np.:\nNa oficjalnych uroczystościach noszą takie same togi i nakrycia głowy jak dziekan, lecz z mniejszą liczbą ozdób.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=633016", "fragment_id": "829133/0", "subtitle": "", "title": "Prodziekan", "parentId": 633016.0, "start_index": 0.0, "document_id": "829133", "source": "wikipedia", "score": 0.170842245221138}, "uuid": "0310aceb-4c98-44e4-8b61-ee98472b494c"}, {"page_content": "Prodziekan do spraw kształcenia – zastępca dziekana wydziału uczelni wyższej. Ponieważ każda uczelnia akademicka ma autonomię, zakres obowiązków poszczególnych zajmujących to stanowisko może się trochę różnić. Powinien[] obejmować:\nCzęść decyzji może wymagać akceptacji dziekana lub odpowiedniego prorektora.\nInne możliwości.\nNa wydziałach szczególnie popularnych, zamiast prodziekana ds. kształcenia może wystąpić jeden lub dwóch wymienionych niżej pełniących te same lub podobne funkcje, co wyżej:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1302399", "fragment_id": "1107770/0", "subtitle": "", "title": "Prodziekan do spraw kształcenia", "document_id": "1107770", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1302399.0, "score": 0.15085148811340332}, "uuid": "02d8beb7-800c-455b-8544-e8ffa55bbf51"}, {"page_content": "Dla uzyskania dyplomu (a także dla zaliczenia semestrów) konieczne jest zdobycie wymaganego minimum punktowego. Poszczególne przedmioty podzielone są na obowiązkowe dla poszczególnych kierunków, fakultatywne dla tychże kierunków, przedmioty dodatkowe, dzięki którym rozwijać można wiedzę niepowiązaną z konkretnymi kierunkami oraz przedmioty wykształcenia wspólnego dla wszystkich ekonomistów. Poszczególne kierunki mogą mieć różne minima punktowe dla każdego z tych rodzajów przedmiotów.\nAby móc uzyskać tytuł licencjata, należy zrealizować program jednego z kierunków (lub kilku z nich):\nRównież z nich wszystkich (oraz innych) otrzymać można tytuł magistra, ale wcześniej należy uzyskać tytuł licencjata i przystąpić do rekrutacji na studia drugiego stopnia.\nPonadto uczelnia oferuje studia MBA i liczne kursy podyplomowe m.in. z zakresu administracji, rachunkowości czy zarządzania.\nStruktura uczelni.\nStruktura organizacyjna SGH znacznie różni się od struktur większości szkół wyższych w Polsce. Na początku lat 90. zlikwidowane zostały istniejące dotychczas wydziały, a odpowiedzialność za organizację nauczania oraz wdrażanie programów dydaktycznych na studiach stacjonarnych i niestacjonarnych powierzona została Dziekanatom \"Studium Licencjackiego\" (dawniej \"Podstawowego\") oraz \"Studium Magisterskiego\" (dawniej \"Dyplomowego\").\nKolegia.\nKatedry i instytuty naukowo-badawcze zgrupowane zostały w Kolegiach. Stanowią one korporacje naukowców związanych wspólnymi zainteresowaniami badawczymi i realizujących ofertę dydaktyczną skierowaną do studentów wszystkich typów studiów prowadzonych w SGH – studiów stacjonarnych, niestacjonarnych, doktoranckich i podyplomowych. Na czele każdego z kolegiów stoi dziekan.\nW SGH działa 5 kolegiów:\nNa uczelni działają również jednostki pozakolegialne, jak:\nBaza naukowo-dydaktyczna.\nPodstawowe zaplecze naukowo-dydaktyczne uczelni stanowi sześć budynków:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83793", "fragment_id": "659170/5", "subtitle": "", "title": "Szkoła Główna Handlowa w Warszawie", "parentId": 83793.0, "start_index": 8724.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659170", "score": 0.10436075180768967}, "uuid": "aca700b8-c50a-49d3-8680-e8ffaeba7b53"}, {"page_content": "Rolą fakultetów (\"&lt; lang=\"en\"&gt;Faculties&lt;/&gt;\") jest organizacja nauczania i badań naukowych. Zwykle praca ta jest rozłożona na podjednostki nazywane wydziałami (\"&lt; lang=\"en\"&gt;Departments&lt;/&gt;\") oraz różnego rodzaju centra naukowe.\nFakultety, wraz z podlegającymi im wydziałami i innymi jednostkami, zgrupowane są w sześciu szkołach (\"&lt; lang=\"en\"&gt;Schools&lt;/&gt;\") pełniących rolę administracyjną:\nKażda ze szkół ma swoją radę (\"&lt; lang=\"en\"&gt;Council&lt;/&gt;\"), w której zasiadają przedstawiciele tworzących ją instytucji. Z kolei przedstawiciele szkół zasiadają w Komisji Głównej.\nAdministracja centralna.\nCentralna administracja uczelni zajmuje budynek \"Senate House\" oraz sąsiadujący z nim od strony zachodniej kompleks budynków otaczających dwa dziedzińce (\"Old Schools\").\nKanclerz (\"&lt; lang=\"en\"&gt;Chancellor&lt;/&gt;\") i wicekanclerz (\"&lt; lang=\"en\"&gt;Vice-Chancellor&lt;/&gt;\").\nWybierany przez Senat kanclerz jest statutową głową uniwersytetu, ale jego rola jest jedynie ceremonialna. Urząd ten pełniony jest dożywotnio. Aktywność publiczna kanclerza ogranicza się do uroczystego przyznawania honorowych stopni naukowych w trakcie urządzanej raz w roku uroczystości. Odbywa też ceremonialne wizytacje fakultetów oraz dokonuje otwarć nowych budynków i wydziałów. Po raz pierwszy kanclerza powołano w roku 1226. Obecny kanclerz, wybrany w październiku 2011 lord Sainsbury of Turville, jest 108 osobą pełniącą tę funkcję.\nWicekanclerz wybierany jest na siedmioletnią kadencję. Jest on najważniejszym urzędnikiem uniwersytetu zarówno w sferze administracyjnej, jak i akademickiej. Posiada najwyższą władzę wykonawczą. Obecnym wicekanclerzem, wybranym w październiku 2017, jest Stephen Toope.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50898", "fragment_id": "658031/1", "subtitle": "", "title": "University of Cambridge", "parentId": 50898.0, "start_index": 1765.0, "document_id": "658031", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "48bb7b68-e9f3-4216-946c-457af0cc6dde"}, {"page_content": "Scorpius odkrywa, że Cedrik – ośmieszony wskutek jego działań – dołączył do śmierciożerców i zabił Neville’a Longbottoma, przez co Nagini nie zginęła, a Voldemort zwyciężył w bitwie o Hogwart. Po śmierci Harry’ego Voldemortowi udało się przekształcić Ministerstwo Magii w dyktatorski reżim, na czele którego stoi tajemnicza postać znana jako „Lelek Wróżebnik”. W nowej rzeczywistości Scorpius zostaje prefektem naczelnym i gwiazdą quidditcha, pomagając nauczycielom i innym uczniom nękać mugolaków. Umbridge zostaje dyrektorką Hogwartu, patrolującą szkołę w towarzystwie dementorów i reaktywującą Brygadę Inkwizycyjną, na czele której stoi Scorpius.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3643724", "fragment_id": "1293446/4", "subtitle": "", "title": "Harry Potter i przeklęte dziecko", "parentId": 3643724.0, "start_index": 5712.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1293446", "score": 0.07268118113279343}, "uuid": "3fdfa63a-217e-445f-a409-06e18dd3bb37"}, {"page_content": "Turystyka.\nRegion nie przyciąga wielkiej liczby turystów. Choć większość kameruńskich muzeów i pomników mieści się w Jaunde, zaś miasto dysponuje dobrą bazą noclegową, to odwiedzają je raczej przedsiębiorcy załatwiający interesy.\nAdministracja i warunki społeczne.\nAdministracja lokalna.\nRegion jest podzielony na dziesięć departamentów: Haute-Sanaga ze stolicą w Nanga Eboko, Lekié ze stolicą w Monatélé, Mbam-et-Inoubou ze stolicą w Bafia, Mbam-et-Kim ze stolicą w Ntui, Méfou-et-Afamba ze stolicą w Mfou, Méfou-et-Akono ze stolicą w Ngoumou, Mfoundi ze stolicą w Jaunde, Nyong-et-Kellé ze stolicą w Eséka, Nyong-et-Mfoumou ze stolicą w Akonolinga i Nyong-et-Soo ze stolicą w Mbalmayo. Na czele regionu stoi mianowany przez prezydenta gubernator. Na czele departamentu stoi, także mianowany przez prezydenta, prefekt.\nTradycyjne struktury polityczne.\nNiektóre spośród grup zamieszkujących region mają swoistą organizację wewnętrzną, wywodzącą się jeszcze z czasów przedkolonialnych. Jednak większość zamieszkujących region – różne grupy Beti – takich struktur nie ma. Tam istotną rolę odgrywają przywódcy klanów – grup spokrewnionych rodzin.\nTikar posiadają hierarchiczną organizację, na którą składają się fonowie – zajmujący się sprawami administracyjnymi i religijnymi – oraz podlegający im wodzowie.\nWśród Banen niektóre grupy są kierowane przez wodzów. Są to rzadkie przypadki, lecz tacy wodzowie cieszą się wielkim szacunkiem.\nSzkolnictwo.\nRegion Centralny może bez obaw aspirować do miana edukacyjnego serca kraju. Uniwersytet w Jaunde jest najważniejszą wyższą uczelnią Kamerunu, choć istnieją także inne uniwersytety (w Jaunde i pozostałych miastach). Stolica przyciąga najlepiej wykształconych Kameruńczyków, oferując pracę czy to w administracji państwowej, czy też w licznych firmach zagranicznych i agendach organizacji międzynarodowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200602", "fragment_id": "1421812/6", "subtitle": "", "title": "Region Centralny (Kamerun)", "source": "wikipedia", "start_index": 9901.0, "document_id": "1421812", "parentId": 200602.0, "score": 0.23974771797657013}, "uuid": "7223a342-6ae8-4a42-86f7-baff6e0970cd"}]}
{"id": "q_763", "question": "Kto wygrał bitwę pod Trafalgarem?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Fuengirolą – jedna z bitew wojny na Półwyspie Iberyjskim podczas wojen napoleońskich. Bitwa miała miejsce 14 i 15 października 1810, pomiędzy małym polskim garnizonem zamku (średniowiecznej fortecy Maurów) w Fuengiroli a połączonymi siłami hiszpańsko-brytyjskimi pod dowództwem lorda Blayneya. Zakończyła się zwycięstwem wojsk polsko-francuskich oraz upokarzającym odwrotem wojsk brytyjskich na okręty.\nPrzyczyny.\nBezpośrednią przyczyną brytyjskiego desantu w tym rejonie była sytuacja strategiczna na Półwyspie Iberyjskim. Naród hiszpański był w trakcie powstania przeciwko królowi Józefowi Bonapartemu lub jak go wtedy nazywano \"„Pepe botella”\" (Józek Butelka) lub \"„el rey intruzo”\", czyli obcy król, król intruz. Wojska napoleońskie miały ogromne trudności z okupowaniem terenów w całej Hiszpanii, ponieważ każdy konwój z zaopatrzeniem musiał być chroniony przed atakami partyzantów przez pokaźną siłę militarną. Mimo to tylko Kadyks i kawałek Portugalii były w rękach hiszpańsko-angielskich i pętla stopniowo się zaciskała. Zdecydowano się na inwazję w rejonie Costa del Sol, aby odciążyć siły walczące w innych rejonach walk i zdobyć Malagę, która po klęsce floty francuskiej pod Trafalgarem stała się siedliskiem francuskich korsarzy, stanowiących zagrożenie dla floty handlowej Wielkiej Brytanii na Morzu Śródziemnym.\nPrzed bitwą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=678070", "fragment_id": "803576/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Fuengirolą", "parentId": 678070.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "803576", "score": 0.10932258516550064}, "uuid": "68f9748a-8e9d-4d5e-b8f8-d14c9710f309"}, {"page_content": "Trafalgar Day – święto w Wielkiej Brytanii, upamiętniające zwycięstwo Royal Navy dowodzonej przez wiceadmirała Horacego Nelsona nad połączoną flotą francusko-hiszpańską w bitwie pod Trafalgarem 21 października 1805 roku.\nDzień był powszechnie obchodzony w imperium brytyjskim w XIX i na początku XX wieku. Publiczne obchody Trafalgar Day zaniknęły jednak po I wojnie światowej, która zmieniła sposób w jaki społeczeństwo postrzegało wojnę, a jego miejsce zajął nowo ustanowiony Dzień Pamięci (ang. \"Remembrance Day\"), upamiętniający ofiary wojny.\nObecnie Trafalgar Day obchodzony jest przez organizację młodzieżową Sea Cadet Corps, która organizuje co roku paradę na Trafalgar Square w Londynie. Obchody odbywają się również w Birmingham, pod statuą Horacego Nelsona w Bull Ring i prowadzone są przez burmistrza miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1993497", "fragment_id": "368424/0", "subtitle": "", "title": "Trafalgar Day", "document_id": "368424", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1993497.0, "score": 0.8829536437988281}, "uuid": "b5f47807-d0ae-4c93-84fa-ba3a2569cda2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Trafalgarem – bitwa morska stoczona 21 października 1805 w czasie wojen napoleońskich. Starcie rozegrało się między flotą angielską a francusko-hiszpańską.\nPrzed bitwą.\nW momencie wybuchu wojny z Wielką Brytanią okręty francuskie i hiszpańskie były rozproszone w kilku portach i zablokowane przez okręty brytyjskie. Plan Napoleona zakładał, że okręty sojuszu miały wymknąć się z portów i udać do francuskich wysp na Morzu Karaibskim. Tam miała nastąpić koncentracja floty, która następnie miała wrócić do Europy, zdobyć na kilka dni panowanie nad kanałem La Manche, i umożliwić francuskiej armii zebranej w okolicach Boulogne desant w Wielkiej Brytanii i jej podbój.\nPierwsza część planu udała się częściowo i silne zgrupowanie okrętów dotarło na Morze Karaibskie, choć bez okrętów z Brestu, które nie zdołały przedostać się przez blokadę. W trakcie powrotu do Europy starcie z okrętami brytyjskimi 22 lipca 1805 u wybrzeży Hiszpanii (bitwa morska pod Finisterre) skłoniło sojuszniczą flotę do zaniechania rejsu na północ i szukania schronienia w hiszpańskim porcie Ferrol. Villeneuve wypłynął z Ferrolu 10 sierpnia z rozkazem płynięcia do Brestu, a następnie na kanał La Manche. Z obawy przed flotą brytyjską popłynął jednak na południe, by szukać schronienia w Kadyksie. 26 sierpnia Napoleon, decydując, że nie może dłużej czekać na nadejście floty, porzucił myśl o inwazji na Wielką Brytanię, zwinął obóz swojej armii i pomaszerował z nią na wschód, by prowadzić działania w Niemczech i Austrii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22582", "fragment_id": "170244/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Trafalgarem", "document_id": "170244", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 22582.0, "score": 0.5977640748023987}, "uuid": "ead38820-6730-45f1-9836-b2dd280e0814"}, {"page_content": "W lipcu 1801 roku na wodach w pobliżu Gibraltaru stoczono dwie bitwy morskie, znane jako bitwy pod Algeciras. W pierwszej bitwie zwycięstwo odniosły połączone floty francusko-hiszpańskie, w drugiej natomiast triumfowali brytyjczycy wspomagani przez statki portugalskie. W czasie kolejnych lat wojen napoleońskich, Gibraltar posłużył admirałowi Horatio Nelsonowi jako baza wypadowa przed bitwą pod Trafalgarem. 28 października 1805 roku, tydzień po bitwie, poważnie uszkodzony okręt HMS Victory wraz z ciałem poległego w czasie bitwy admirała Nelsona, dotarł do Gibraltaru. Wiceadmirał Cuthbert Collingwood przekazał informację o śmierci Nelsona gubernatorowi Gibraltaru Henry’emu Foxowi, a następnie informacja ta została wydrukowana na łamach Gibraltar Chronicle, która była pierwsza gazetą na świecie informującą o triumfie brytyjskiej floty w bitwie. Skutkiem brytyjskiej wiktorii pod Trafalgarem było umocnienie się pozycji Gibraltaru, jako głównej bazy marynarki wojennej koalicji antyfrancuskiej w czasie wojny na Półwyspie Iberyjskim. W 1808 roku pod pretekstem wzmocnienia francusko-hiszpańskiej armii okupacyjnej w Portugalii, armia napoleońska przeprowadziła inwazję na Hiszpanię, a wojska cesarskie zapuściły się aż pod miasto San Roque, bezpośrednio zagrażając brytyjskiej posiadłości. Gdy w 1810 roku francuski marszałek Nicolas Jean de Dieu Soult zagroził bezpieczeństwu Gibraltaru, brytyjskie dowództwo wojskowe Gibraltaru oraz hiszpański", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3244609", "fragment_id": "119950/19", "subtitle": "", "title": "Historia Gibraltaru", "source": "wikipedia", "start_index": 24901.0, "document_id": "119950", "parentId": 3244609.0, "score": 0.47125673294067383}, "uuid": "d14b1d0d-e267-4647-b66f-6d45b9cb55b4"}, {"page_content": "21 października 1805 na żaglowcu HMS Victory ostatecznie rozgromił połączone floty Francji i Hiszpanii w bitwie pod Trafalgarem, podczas której został postrzelony w kręgosłup. Zmarł po czterech godzinach tego samego dnia, w trakcie końcowej fazy bitwy, mając świadomość, że odniósł wielkie zwycięstwo. W trakcie bitwy odmówił zejścia pod pokład lub założenia płaszcza zasłaniającego dystynkcje, dlatego stał się łatwym celem dla snajperów francuskich. Była to ostatnia wielka bitwa morska żaglowców. Taktyka Nelsona, \"Nelson’s Touch\", była zbliżona do taktyki z bitew poprzednich, gdzie liczniejszy przeciwnik, płynący w szyku torowym został zaatakowany przez dwie oddzielne grupy operacyjne, w wyniku czego bitwa przekształciła się w pojedynki poszczególnych okrętów, co – przy lepszym wyszkoleniu Brytyjczyków i zniwelowaniu przewagi liczebnej floty hiszpańsko-francuskiej – pozwoliło na odniesienie miażdżącego zwycięstwa. Na marginesie można dodać, że po bitwie rozszalał się niesamowity sztorm i większość pryzów zdobytych w trakcie bitwy oraz część okrętów brytyjskich została wyrzucona na skały lub zatonęła.\nŚmiertelnie ranny Nelson miał powiedzieć do kapitana Thomasa Hardy’ego: \"take care of poor Lady Hamilton\" (zaopiekuj się biedną Lady Hamilton), później zaś: \"Kiss me, Hardy\" (pocałuj mnie Hardy). Po jakimś czasie wymamrotał: \"Thank God I have done my duty\" (dzięki Bogu, wypełniłem swój obowiązek), a jego ostatnie słowa brzmiały: \"God and my country\" (Bóg i mój kraj).\nPo przewiezieniu jego ciała do Londynu urządzono mu państwowy pogrzeb i pochowano w Katedrze św. Pawła. W roku 1849 dla uznania jego zasług w Londynie na Trafalgar Square wystawiono mu kolumnę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61225", "fragment_id": "648440/4", "subtitle": "", "title": "Horatio Nelson", "source": "wikipedia", "start_index": 5001.0, "parentId": 61225.0, "document_id": "648440", "score": 0.49341750144958496}, "uuid": "a6b7c71f-2240-4703-aa75-cabdf0f714ab"}, {"page_content": "Bitwa zakończyła się porażką floty francusko-hiszpańskiej: 15 okrętów brytyjskich walczyło z 20 okrętami francuskimi i hiszpańskimi, zdobywając 2 okręty hiszpańskie. Brytyjczycy stracili 39 zabitych i 159 rannych, podczas gdy Francuzi i Hiszpanie – 476 zabitych i rannych. Najważniejsze jednak było to, że Villeneuve nie zdołał zrealizować swoich celów: przewiezienia wojsk francuskich do Irlandii oraz przeprawienia czekającej w Boulogne \"Armée d’Angleterre\" do Anglii.\nJednak zarówno Admiralicja, jak i brytyjska opinia publiczna inaczej oceniły tę bitwę. Calder otrzymał reprymendę za uniknięcie dalszej walki 23 i 24 lipca, a następnie został zwolniony ze stanowiska dowódcy. Nigdy więcej już nie służył na morzu.\nNapoleon, rozczarowany wynikiem operacji na morzu, porzucił myśl o inwazji na Anglię, a \"Armée d’Angleterre\" przemianował na \"Grande Armée\". Armia ta 27 sierpnia opuściła Boulogne i ruszyła do walki z Austrią i Rosją.\nVilleneuve i jego połączona flota pozostał w Kadyksie do 21 października, kiedy to poniósł klęskę pod Trafalgarem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=887901", "fragment_id": "1002441/5", "subtitle": "", "title": "III bitwa u przylądka Finisterre", "source": "wikipedia", "start_index": 6547.0, "parentId": 887901.0, "document_id": "1002441", "score": 0.4955194890499115}, "uuid": "e440b441-fb00-4a28-b56a-ef87e0469276"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Maidą – starcie zbrojne, które miało miejsce 4 lipca 1806 r. na Półwyspie Apenińskim nieopodal miasta Maida w Kalabrii we Włoszech pomiędzy wojskami francusko-polskimi a brytyjsko-włoskimi. Bitwa zakończyła się całkowitą klęską wojsk francusko-polskich i wpłynęła bardzo negatywnie na opinię polskiego żołnierza w armii napoleońskiej, aczkolwiek nie do końca słusznie.\nPrzyczyny.\nBezpośrednią przyczyną bitwy była sytuacja w Kalabrii na Półwyspie Apenińskim, jaka wytworzyła się po zdobyciu półwyspu przez armie francuskie. Po początkowej klęsce Włosi powoli zaczynali się buntować przeciw panowaniu francuskiemu, a dwór sycylijski, gdzie władza francuska nie sięgała (co było konsekwencją klęski pod Trafalgarem), próbował wszystkimi siłami wzniecić powstanie na podbitych terenach skutkiem, czego była narastająca walka partyzancka aktywnością dorównująca tej z Półwyspu Iberyjskiego. Po tym jak powstanie w Kalabrii wybuchło z większą siłą dwór sycylijski starał się zmusić stacjonujące na Sycylii oddziały brytyjskie (w sile 11 000 żołnierzy) do interwencji zbrojnej. W końcu Generał John Stuart pod naciskiem i wpływem pomyślnych wiadomości nadchodzących z Kalabrii o rozdrobnieniu i małej sile oddziałów francuskich oraz o dużej sile partyzantów zgodził się wraz z dowódcą brytyjskiej eskadry floty wojennej Sir Sidneyem Smithem na interwencję. Inną przyczyną tej inwazji była również próba pokazania mieszkańcom Sycylii, że Anglicy nie boją się stawić czoła Francuzom nie tylko na morzu, ale również na lądzie, oraz zagrożenie inwazji samej Sycylii, aczkolwiek niewielkie, lecz jednak możliwe do zażegnania przez śmiały atak uprzedzający.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=709751", "fragment_id": "832713/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Maidą", "document_id": "832713", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 709751.0, "score": 0.06385079026222229}, "uuid": "ed3429f8-b6cf-4333-8e31-58430736adbd"}, {"page_content": "„England expects that every man will do his duty” (pol. Anglia oczekuje, że każdy człowiek wypełni swój obowiązek) – sygnał nadany przez Admirała Horacego Nelsona z jego okrętu flagowego HMS „Victory” w dniu 21 października 1805, tuż przed rozpoczęciem bitwy pod Trafalgarem. Bitwa ta była decydującym starciem morskim podczas wojen napoleońskich. Zapewniła Zjednoczonemu Królestwu Wielkiej Brytanii i Irlandii niekwestionowaną supremację na morzach, usuwając jakąkolwiek możliwość francuskiej inwazji i podboju Wielkiej Brytanii. Chociaż po bitwie narosło wiele nieporozumień wokół dokładnego doboru słów użytych w sygnale, znaczenie zwycięstwa i śmierć Nelsona podczas bitwy, doprowadziły do tego że fraza ta zaczęła głęboko osadzać się w angielskiej świadomości, i jest często cytowana, parafrazowana i przytaczana aż do dnia dzisiejszego.\nSygnały podczas bitwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1468943", "fragment_id": "206401/0", "subtitle": "", "title": "England expects that every man will do his duty", "parentId": 1468943.0, "start_index": 1.0, "document_id": "206401", "source": "wikipedia", "score": 0.5783429145812988}, "uuid": "d3e0d1a7-0e39-401e-a049-d28224807a15"}, {"page_content": "The Battle of Trafalgar, a Heroic Poem – utwór Williama Hamiltona Drummonda, opublikowany w Belfaście w 1806, nakładem oficyny J. Smyth and D. Lyons. Utwór opowiada o bitwie przy przylądku Trafalgar u wybrzeży Hiszpanii, która miała miejsce 21 października 1805. W starciu tym mniejsza flota brytyjska (licząca 27 okrętów wobec 33 jednostek przeciwnika) pokonała marynarkę Francji wzmocnioną flotyllą hiszpańską. Zwycięstwo zapewniło Brytyjczykom panowanie na morzu i uchroniło ich przed inwazją wojsk Napoleona Bonapartego. Royal Navy poniosła jednak niepowetowaną stratę. W walce zginął głównodowodzący admirał Horatio Nelson. Poemat Williama Hamiltona Drummonda został napisany dystychem bohaterskim (heroic couplet), czyli parzyście rymowanym pentametrem jambicznym.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nWhat flags low-streaming o'er the murmuring deep,\nIn mournful triumph, bid Britannia weep?\nWhat sound of sorrow reach the listening shore?\n\"Mourn, Albion, mourn, thy Nelson is no more\".\nWilliam Hamilton Drummond, The Battle of Trafalgar, a Heroic Poem", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3917656", "fragment_id": "595089/0", "subtitle": "", "title": "The Battle of Trafalgar, a Heroic Poem", "parentId": 3917656.0, "start_index": 0.0, "document_id": "595089", "source": "wikipedia", "score": 0.48700302839279175}, "uuid": "d2452477-2717-4fff-8e8a-74990248f97f"}, {"page_content": "Trafalgar (arab. رأس الطرف الأغ, hiszp. \"Cabo Trafalgar\") () – przylądek w południowo-zachodniej części Hiszpanii, w prowincji Kadyks, na wybrzeżu Atlantyku. Jego nazwa wywodzi się z arabskiego \"Taraf al-Gharb\", co oznacza Zachodni Przylądek.\n21 października 1805 w okolicach tego przylądka rozegrała się jedna z najważniejszych bitew morskich okresu napoleońskiego pomiędzy flotą brytyjską a francusko-hiszpańską – bitwa pod Trafalgarem.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=289651", "fragment_id": "1467416/0", "subtitle": "", "title": "Przylądek Trafalgar", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1467416", "parentId": 289651.0, "score": 0.5751605033874512}, "uuid": "222425ff-2b6d-4a66-92e9-83eb38d671d7"}]}
{"id": "q_764", "question": "Czy tury żyją w Polsce?", "answer": [{"page_content": "Tury ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Туры&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Туры&lt;/&gt;) – wieś na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie stolińskim, w sielsowiecie Choromsk, nad Horyniem i przy granicy Rezerwatu Krajobrazowego Środkowa Prypeć.\nZnajduje się tu parafialna cerkiew prawosławna pw. Świętej Trójcy.\nHistoria.\nW dwudziestoleciu międzywojennym leżały w Polsce, w województwie poleskim, w powiecie stolińskim, w gminie Chorsk. Po II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4930844", "fragment_id": "300246/0", "subtitle": "", "title": "Tury (obwód brzeski)", "document_id": "300246", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4930844.0, "score": 0.39524075388908386}, "uuid": "84c4a6e9-7fe5-4f66-8f68-774fabe5a3ad"}, {"page_content": "Tur (niem.: \"Thure, Thur, Thurmühle\") – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Szubin.\nLokalizacja.\nTur położony jest w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Szubin. Usytuowany nad rzeką Noteć, 62 m n.p.m. Miejscowość znajduje się w północno-wschodniej części Pałuk, stanowiących część historycznej Wielkopolski. Tur jest oddalony o 20,5 km na zachód od centrum Bydgoszczy.\nHistoria.\nU schyłku ostatniego zlodowacenia bałtyckiego w miejscu obecnej miejscowości płynęła na zachód ogromna Prawisła. Gdy wody nieco opadły, w dolinie pojawiły się bagna, rozlewiska, jeziora. Jedno z takich jezior sięgało do Turu (Jezioro Turskie). W czasach antycznych przez puszczę przebiegała jedna z nitek słynnego Szlaku Bursztynowego – z terenów Wielkopolski nad Bałtyk. Pierwsza wzmianka historyczna o Turze pochodzi z 1337 roku, kiedy król Kazimierz III Wielki zezwolił na przeprowadzenie przeprawy na rzece Noteć. Datę tę przyjmuje się jako datę powstania wsi. Nazwa miejscowości pochodzi od tura - wymarłego ssaka, żyjącego dawniej w okolicznych lasach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=404622", "fragment_id": "78732/0", "subtitle": "", "title": "Tur (województwo kujawsko-pomorskie)", "parentId": 404622.0, "start_index": 0.0, "document_id": "78732", "source": "wikipedia", "score": 0.6477990746498108}, "uuid": "1492a6f4-8cf6-4d04-b6cb-1f28953d7916"}, {"page_content": "Zobacz też: Tury w innych znaczeniach tego słowa.\nTury – niestandaryzowana część wsi Borki w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie konińskim, w gminie Kramsk. Należy do sołectwa Borki.\nDo 2005 roku miejscowość była częścią wsi Tury w gminie Kościelec, a obie części miejscowości oddzielała rzeka Warta. 1 stycznia 2006 roku ten obszar został włączony do gminy Kramsk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3836021", "fragment_id": "1322467/0", "subtitle": "", "title": "Tury (Borki)", "parentId": 3836021.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1322467", "score": 0.35979098081588745}, "uuid": "966afe99-34a0-48ac-9a43-ffba7f1e6e9f"}, {"page_content": "Tury – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Kościelec.\nW latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=385117", "fragment_id": "98240/0", "subtitle": "", "title": "Tury (powiat kolski)", "document_id": "98240", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 385117.0, "score": 0.44619110226631165}, "uuid": "23ed4d4a-fe2a-4330-914f-fc40ff0b38b8"}, {"page_content": "13 października 2006 roku zainaugurowała swoją działalność \"Polska Fundacja Odtworzenia Tura\", której prezesem został dr hab. n. med. Mirosław Ryba. Obecnie nad odtworzeniem tura w oparciu o materiał genetyczny pobrany z kopalnych szczątków, pracują naukowcy z Katedry Biochemii i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz Instytutu Genetyki Człowieka PAN. Polscy uczeni postanowili zająć się jego analizą, gdy dowiedzieli się, że podobne przedsięwzięcie planują laboratoria zagraniczne. Okazało się, że materiału badawczego – rogów, kości, zębów – jest nawet więcej niż się spodziewali. Ekipa prof. Ryszarda Słomskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu zsekwencjonowała już dość dużo odcinków DNA, w tym tego pochodzącego z jąder komórkowych, a to rzadko się zdarza w przypadku wymarłych organizmów[]. Na razie odtwarzanie tura odbywać się będzie wyłącznie na poziomie molekularnym. Badacze chcą ustalić, czy tur faktycznie był przodkiem bydła domowego, a jeśli tak, to których jego odmian.\nToponimie i symbole.\nTur znajduje się w herbach miast i gmin: Chojnice, Jaktorów, Leszno, Sejny, Turek, Bielsk Podlaski i Tykocin, a także dawnego województwa kaliskiego. Herb Chojnic to czarna głowa tura ze złotymi rogami, złotym pierścieniem w nozdrzach oraz czerwoną różą między rogami. W starych legendach tego miasta widniał na tarczy słowiańskiego Swarożyca. Herb Turku, podobnie jak herb Bielska Podlaskiego, to ukazany z profilu czerwony tur na białym tle. Herby Meklemburgii oraz szwajcarskiego kantonu Uri to czarna głowa tura w złotym polu.\nW słowniku staropolskim z 1953 występują 42 nazwy miejscowości utworzone przed XVI wiekiem od nazwy tura (w tym czasie od żubra utworzono ich 20).\nOd wyrazu \"tur\" pochodzi nazwa miasta Turek, oznaczająca pierwotnie „miejsce, gdzie przebywają tury”.\nTur w sztuce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/11", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "document_id": "661412", "start_index": 14656.0, "source": "wikipedia", "parentId": 87013.0, "score": 0.9954718351364136}, "uuid": "18bff924-2235-4d7b-9934-e0b416dea5bd"}, {"page_content": "Od 1931 roku dyrektor berlińskiego zoo Lutz Heck oraz jego brat Heinz Heck, dyrektor zoo w Monachium, podjęli prace „hodowlane” nad odtworzeniem dzikiego tura. Zakładali oni, że z jednej strony domowe bydło pochodzi bezpośrednio od tura, jak również, że prymitywne rasy domowego bydła (jak np. wspomniana wcześniej rasa z węgierskiej puszty lub rasa z francuskiego Camargue) zachowały atawistyczne cechy swojego dzikiego przodka, choć poszczególne rasy zachowały je w różnym stopniu. Heckowie chcieli otrzymać, na drodze krzyżowania i selekcji, zwierzę posiadające sumę możliwie wszystkich pierwotnych cech typowych dla tura. Grupa zwierząt posiadających możliwie wszystkie wyselekcjonowane cechy tura miała być zrekonstruowanym fenotypowo wizerunkiem dzikiego gatunku (także pod względem dzikiego behawioru).\nStworzoną w ten sposób rasę bydła przypominającą tura umieszczono najpierw w pruskim rezerwacie leśnym Rominsten, a w roku 1942 wypuszczono na wolność w Puszczy Białowieskiej. Według niesprawdzonych relacji polskich leśników wypuszczone tury zasiedliły obszary zza wschodniej granicy, na terenach dzisiejszej Białorusi i migrując na teren Polski obserwowane były jeszcze po zakończeniu wojny w roku 1946. Zaobserwowano także, że posiadały one przychówki. Prawdopodobnie później zostały wybite przez głodującą, okoliczną ludność. Pod koniec wojny człowiek stracił kontrolę nad tą sztucznie stworzoną populacją, a pomimo braku jakiejkolwiek opieki potrafiły samodzielnie przetrwać i się rozmnażać. Po zakończeniu drugiej wojny światowej w niemieckich ogrodach zoologicznych (szczególnie w Berlinie i Monachium) utrzymywano grupy tzw. „turów”. Podobne utrzymywane są do dzisiaj w niektórych zwierzyńcach w Niemczech, Holandii, Francji i Belgii pod nazwą bydło Hecka (Heck-cattle).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/10", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "parentId": 87013.0, "start_index": 12868.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661412", "score": 0.17012643814086914}, "uuid": "91f1acc0-c012-4b10-b4e5-36f526670bf0"}, {"page_content": "Pokarm.\nW przeważającym stopniu był trawożercą oraz gatunkiem typowo leśnym i zamieszkiwał tereny zwartych puszcz, nie występując poza ich obszarem. Ze względu na powyższe preferencje pokarmowe zasiedlał najczęściej tereny nizinne. Jako gatunek w przeważającym stopniu odżywiający się trawami wybierał jako niszę ekologiczną na terenie ówczesnych puszcz głównie charakterystyczne dla nizin obszary podmokłe i bagienne, w sposób naturalny odporne na sukcesję lasu, zapewniające obfitą bazę pokarmową w postaci roślin jednoliściennych (trawy, turzyce). Na podstawie obserwacji zdziczałego bydła domowego przypuszcza się, że posiadał, podobnie jak łosie, zdolność do pozyskiwania roślinności bagiennej i wodnej rosnącej poniżej poziomu lustra wody (zanurzając głowę). Jako bazę pokarmową wykorzystywał także podmokłe brzegi rzek i jezior oraz odradzające się i porastające nową roślinnością zielną wiatrołomy i pogorzeliska powstające sukcesywnie na terenie puszczy w sposób naturalny. Turowi do zapewnienia bezpiecznej i spokojnej ostoi spoczynkowej była niezbędna niedostępna puszcza z gęsto podszytymi młodnikami. W okresie śnieżnych zim uniemożliwiających dokopanie się do ukrytej pod śniegiem zielnej roślinności bagiennej odżywiał się młodymi, niezdrewniałymi pędami krzewów i drzew oraz ich korą.\nWyginięcie.\nW miarę rozwoju rolnictwa powierzchnia puszcz kurczyła się, a wraz z nią środowisko życia tura. Tury zniknęły najpierw z Europy Zachodniej, około X wieku z Francji, między XI i XII wiekiem na większości obszaru Niemiec. Ostatni żyjący w Bawarii tur padł w Lesie Neuburskim koło Pasawy w 1470 roku. W 2020 roku, w Sofii odkryto fragment czaszki tura w warstwach odpowiadających drugiej połowie XVII wieku lub pierwszej połowie XVIII wieku. Może to oznaczać że zwierzęta przetrwały sto lat dłużej niż się obecnie uważa\nOstoja turów na Mazowszu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/7", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "parentId": 87013.0, "start_index": 8935.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661412", "score": 0.16327546536922455}, "uuid": "350a08b7-739d-4bde-a452-8899242cff9f"}, {"page_content": "W Polsce w zasadzie nie istnieją większe skupiska ludności pochodzenia tureckiego, a MSWiA wśród mniejszości zamieszkujących terytorium Polski Turków nie wymienia. Z kolei w Turcji specyficznym miejscem stanowiącym pamiątkę po polskiej emigracji z okresu zaborów jest wieś Adampol (tur. \"Polonezköy\"). Jest to osada założona w roku 1842 z funduszy Adama Czartoryskiego. Obecnie mieszka tam ok. 100 osób pochodzenia polskiego. W miejscowości znajduje się m.in. kościół, polski cmentarz i Dom Pamięci Zofii Ryży.\nTurystyka.\nTurcja jest jednym z państw, do których Polacy wyjeżdżają w celach typowo turystycznych. W 2007 Turcję odwiedziło ok. 100 tys. Polaków. Oznacza to, że pozostaje ona krajem stosunkowo popularnym, jednak np. w 2001 roku liczba turystów z Polski wyniosła ok. 130 tys. Z kolei Turków, którzy odwiedzili Polskę w roku 2007 było 50,6 tys. Czynnikiem mogącym mieć wpływ na ówczesną sytuację był obowiązek wizowy, który obejmował zarówno Polaków przyjeżdżających do Turcji, jak i Turków odwiedzających Polskę.\n2 marca 2020 roku Turcja zniosła obowiązek wizowy dla obywateli Polski.\nRozbieżności.\nLudobójstwo Ormian.\n \"Osobny artykuł: Ludobójstwo Ormian.\"\nProblemem, który budzić może zadrażnienia w stosunkach polsko-tureckich jest odmienne stanowisko w sprawie eksterminacji Ormian w latach 1915–1917. Kwestia ta stała się nawet przyczyną odwołania polsko-tureckich spotkań na szczeblu parlamentarnym w 2005 roku. Stało się tak za sprawą przyjęcia przez Sejm uchwały potępiającej ludobójstwo popełnione na Ormianach. Spotkało się to z negatywną reakcją ze strony tureckiej, która każdorazowo obawia się podnoszenia tej kwestii, protestując przy tym przeciwko uzależnianiu akcesji od uregulowania stosunków z Armenią.\nCypr Północny.\n \"Osobny artykuł: Cypr Północny.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1800565", "fragment_id": "885401/21", "subtitle": "", "title": "Stosunki polsko-tureckie", "document_id": "885401", "start_index": 32802.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1800565.0, "score": 0.17127354443073273}, "uuid": "201c9c10-38c0-4dc2-94c2-a6205e6331f0"}, {"page_content": "Jednym z bardzo nielicznych miejsc, w którym w XIV wieku żyły tury było Mazowsze, gdzie przywilej polowania na nie był jedynie w rękach książąt. Od początku XV wieku główna ostoja turów, Puszcza Jaktorowska była specjalnie chroniona na mocy traktatów książęcych.\nPierwotnie przypuszczano, że przyczyną wyginięcia ostatniego, chronionego przez samego króla, stada turów była choroba, którą zaraziły się od bydła wypasanego w pobliżu puszczy przez miejscową ludność. Dzisiaj coraz częściej mówi się, że potencjalna choroba, choć dla bydła wcale nie musiała być groźna, trafiła na podatny grunt: małą, odizolowaną populację, która straciła naturalne możliwości krzyżówek genetycznych i przez to możliwość adaptacji do nowych warunków[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/8", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "document_id": "661412", "start_index": 10791.0, "source": "wikipedia", "parentId": 87013.0, "score": 0.29277676343917847}, "uuid": "e9ae21ca-cb2c-4497-aa54-fc38c7c7a945"}, {"page_content": "Po wypadku, kiedy musiał wycofać się z życia zawodowego, zajął się działaniami związanymi z odtworzeniem tura. Zaprosił do współpracy wielu wybitnych naukowców z różnych dyscyplin z kraju i zagranicy. Przez szereg lat ściśle współpracował z prof. Ryszardem Słomskim z Katedry Biochemii i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, jak również z prof. Zdzisławem Smorągiem z Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego w Balicach, prof. Jackiem Modlińskim z Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu i lek. wet. Alexandrem hr. Dzieduszyckim z Warszawy. W 2010 współorganizował First International Conference on the Restoration of Endangered and Extinct Animals w Jastrzębcu koło Warszawy.\nRównocześnie z badaniami genetycznymi realizował inne cele Fundacji, takie jak popularyzowanie wiedzy o turze, wspieranie zrównoważonego rozwoju polskiej przyrody, kompletowanie szkieletu tura, gdyż dotychczas są jedynie trzy na świecie i to nie całkiem kompletne. W ramach tych działań wydał wraz z prof. Ryszardem Słomskim oraz lekarzem weterynarii Alexandrem Dzieduszyckim książkę w języku polskim i angielskim, zatytułowaną „Czy tur powróci do polskich lasów” (2008) i odpowiednio „Will an Aurochs come back to Polish forests” (2010), opisującą historię, warunki życia i inne szczegóły dotyczące tura.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3366782", "fragment_id": "942682/1", "subtitle": "", "title": "Mirosław Ryba", "parentId": 3366782.0, "start_index": 1702.0, "document_id": "942682", "source": "wikipedia", "score": 0.4203127920627594}, "uuid": "5ae26aad-99cc-4b3f-92cb-611500604caa"}]}
{"id": "q_765", "question": "Największą gwiazdą którego zespołu był Freddie Mercury?", "answer": [{"page_content": "Freddie Mercury (ur. jako Farrokh Bulsara 5 września 1946 w Stone Town, zm. 24 listopada 1991 w Londynie) – brytyjski muzyk, piosenkarz rockowy i autor tekstów. Powszechnie uznawany za jednego z najlepszych wokalistów w historii muzyki popularnej.\nKarierę muzyczną rozpoczął w zespole Ibex, później przemianowanym na Wreckage. Od 1970 wokalista zespołu Queen, uznawanego za jedną z najlepszych i najbardziej wpływowych grup muzycznych wszech czasów. Z zespołem nagrał i wydał 14 albumów studyjnych: \"Queen\" (1973), \"Queen II\" (1974), \"Sheer Heart Attack\" (1974), \"A Night at the Opera\" (1975) \"A Day at the Races\" (1976), \"News of the World\" (1977), \"Jazz\" (1978), \"The Game\" (1980), \"Hot Space\" (1982), \"The Works\" (1984), \"A Kind of Magic\" (1986), \"The Miracle\" (1989), \"Innuendo\" (1991) i \"Made in Heaven\" (1995), ponadto napisał wiele przebojów, m.in. „Killer Queen”, „Bohemian Rhapsody”, „Crazy Little Thing Called Love” czy „We Are the Champions”. Od 1984 także artysta solowy, nagrał dwa albumy: \"Mr. Bad Guy\" (1985) i \"Barcelona\" (1988) w duecie z Montserrat Caballé; pierwszą płytę promował przebojami „I Was Born to Love You” i „Living on My Own”, a drugą tytułowym hitem.\nŻyciorys.\nPoczątki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27486", "fragment_id": "184044/0", "subtitle": "", "title": "Freddie Mercury", "document_id": "184044", "start_index": 0.0, "parentId": 27486.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "264766ae-9eef-4147-b1d0-ace54e088a01"}, {"page_content": "W lutym 1970, po odpowiedzi na ogłoszenie prasowe i przesłuchaniu, dołączył do mało znanej grupy Sour Milk Sea (pozostali jej członkowie to Chris Dummett, Jeremy Gallop, Paul Milne i Robert Tyrell). W związku z nieporozumieniami na tle muzycznym rozpadła się ona w ciągu około dwóch miesięcy. Niewiele później, w związku z brakiem rozwoju Smile, Staffel odszedł do grupy Humpy Bong. Mercury przekonał dwóch pozostałych członków zespołu, że powinni razem kontynuować granie, dołączył do nich, zaproponował nową nazwę formacji – Queen – i stworzył jej logo. Na gitarze basowej początkowo grał Mike Grose, następnie Barry Mitchell, a w lutym 1971 po przesłuchaniach do grupy na stałe dołączył John Deacon.\nPo napisaniu piosenki „My Fairy King” z debiutanckiego albumu zespołu przybrał pseudonim artystyczny \"Freddie Mercury\". Jak twierdzi Brian May, Freddie oznajmił członkom zespołu, że w utworze jest mowa o jego własnej matce. Postanowił zmienić nazwisko Bulsara na Mercury, bo uważał, że nowe nazwisko, nawiązujące do rzymskiego boga, lepiej pasuje do gwiazdy muzyki, którą zamierzał zostać.\nQueen stali się szeroko rozpoznawalni po sukcesie utworu „Bohemian Rhapsody”, który uznawany jest za jeden z najlepszych w historii rocka. Mercury, wielokrotnie pytany o przesłanie utworu, twierdził, że nie lubi tego tłumaczyć, lub odpowiadał, że nie wie. W rzeczywistości piosenka była wynikiem fascynacji Mercury’ego Włochami i kulturą włoską.\nNa scenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27486", "fragment_id": "184044/3", "subtitle": "", "title": "Freddie Mercury", "parentId": 27486.0, "start_index": 4736.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184044", "score": 0.6693617105484009}, "uuid": "efaecd60-b707-489a-866c-7e15d7daccfc"}, {"page_content": "Mercury, choć był nieśmiały i skryty, to na scenie był energicznym i charyzmatycznym wykonawcą, uznawanym za jednego z najlepszych showmanów w historii muzyki rockowej. Nie uważał się za lidera zespołu Queen, twierdząc, że wszyscy jego członkowie są równi, ale to na nim skupiona była uwaga publiczności. Wspólnie z Mayem, Taylorem i Deaconem zagrał ponad 700 koncertów na całym świecie, a do ich najsłynniejszych występów z Queen należą m.in.: koncert na stadionie Wembley w ramach trasy \"Magic Tour\" (11 i 12 lipca 1986), występ za żelazną kurtyną w Budapeszcie (27 lipca 1986) oraz rekordowe pod względem zgromadzonej publiczności (231 tys. widzów) show w Ameryce Południowej (São Paulo, 20 marca 1981), a także 20-minutowy występ na charytatywnym widowisku Live Aid (1985), który to zaliczany jest do najlepszych koncertów w historii muzyki rockowej. Bezpośrednio po nim Elton John żartobliwie powiedział, że Queen „zdominowali cały koncert”, a organizator koncertu Bob Geldof wiele lat później stwierdził, że „Mercury urodził się właśnie po to, żeby zagrać przed 1,6 mld ludzi, którzy oglądali koncert w telewizji”. 9 sierpnia 1986 w Knebworth Park zagrał ostatni koncert z Queen, na którym było obecnych 150 tys. widzów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27486", "fragment_id": "184044/4", "subtitle": "", "title": "Freddie Mercury", "document_id": "184044", "start_index": 6186.0, "source": "wikipedia", "parentId": 27486.0, "score": 0.282490074634552}, "uuid": "865d3ce2-b87a-4104-b7d9-d60b2fc1827f"}, {"page_content": "Brian Harold May (ur. 1947) rozpoczął karierę muzyczną w wieku 15 lat od grania w lokalnych zespołach. Rok później rozpoczął wraz z ojcem budowę swojej własnej gitary, Red Special. W 1967 rozpoczął studia na wydziale fizyki w Imperial College w Londynie. Na uczelni poznał Tima Staffella i Rogera Taylora, z którymi założył zespół Smile. Grupa rozpadła się po wydaniu jednego singla, ale Staffell przed swoim odejściem poznał Maya i Taylora z Mercurym i ta trójka wkrótce potem założyła Queen.\nMay jest autorem przebojów: „We Will Rock You”, „The Show Must Go On”, „I Want It All”, „Who Wants to Live Forever”, „Save Me”. Po śmierci Mercury’ego poświęcił się karierze solowej, ale angażował się również w projekty związane z Queen (w tym prace nad albumem \"Made in Heaven\"), a w latach 2005–2008 występował z Rogerem Taylorem i Paulem Rodgersem pod szyldem Queen + Paul Rodgers. Jest doktorem astronomii i komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego.\nFreddie Mercury.\n \"Osobny artykuł: Freddie Mercury.\"\nFarrokh (Frederick) Bulsara (1946–1991) był absolwentem studiów plastycznych w Ealing College of Art. Jednymi z jego pierwszych zespołów były: Sour Milk Sea i Wreckage. Później wraz z Mayem i Taylorem stworzył zespół Queen, a wkrótce potem zmienił nazwisko na Freddie Mercury. To on był pomysłodawcą nazwy, zaprojektował logo i wyznaczył kierunek artystyczny, w którym zespół miał się rozwijać.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14725", "fragment_id": "179894/2", "subtitle": "", "title": "Queen", "source": "wikipedia", "start_index": 3140.0, "parentId": 14725.0, "document_id": "179894", "score": 0.5951927900314331}, "uuid": "e49855d3-75d0-44cb-ad8d-2fbdb25376de"}, {"page_content": "Jego zdjęcie znalazło się na jednym z milenijnych znaczków pocztowych wyemitowanych przez brytyjską Pocztę Królewską. Znaczek wzbudził kontrowersje, ponieważ w tle widać perkusistę Rogera Taylora, a obowiązujące wówczas zasady nie pozwalały umieszczać na znaczkach osób żyjących, z wyjątkiem członków brytyjskiej rodziny królewskiej. Wizerunek wokalisty znalazł się również na znaczkach w kilkunastu innych krajach.\nDopóki rodzice Mercury’ego mieszkali w swoim starym domu, docierały do nich listy od fanów artysty, zaadresowane jedynie „Mama i tata Freddiego Mercury’ego, Feltham”.\nWiele z solowych singli wokalisty stanowi gratkę dla kolekcjonerów na całym świecie. Oryginalna płyta singla japońskiej edycji „Guide Me Home” jest warta ok. 1000 funtów.\nW 2010 ogłoszono, że powstanie film fabularny opowiadający historię zespołu Queen, skupiający się głównie na wokaliście i frontmanie grupy. Początkowo rolę Mercury’ego miał zagrać Sacha Baron Cohen, lecz ostatecznie w roli frontmana został obsadzony Rami Malek, znany m.in. z filmu \"Noc w muzeum\". Film nosi tytuł \"Bohemian Rhapsody\" (pochodzący od jednego z najpopularniejszych utworów grupy), którego światowa premiera odbyła się 24 października 2018 w Wielkiej Brytanii, a film w Polsce ukazał się 2 listopada 2018. \"Bohemian Rhapsody\" zarobił ponad 216 mln dol. w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie oraz ponad 687 mln dol. w innych krajach świata, a łączny przychód ze sprzedaży biletów wyniósł blisko 904 mln dol. (przy budżecie wynoszącym około 52 mln), czyniąc produkcję najbardziej dochodowym filmem biograficznym w historii kinematografii.\nImieniem i nazwiskiem Mercury’ego nazwano m.in.:\nW 2006 ustanowiono nagrodę \"Freddie Mercury Award for Live Music\". Jako pierwsi dostali ją członkowie zespołu The Who.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27486", "fragment_id": "184044/19", "subtitle": "", "title": "Freddie Mercury", "source": "wikipedia", "start_index": 29386.0, "parentId": 27486.0, "document_id": "184044", "score": 0.38694486021995544}, "uuid": "8be0544d-cf7c-4dae-b5f8-ee4ff9f86cfd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nThe Freddie Mercury Album – kolekcja solowych nagrań wokalisty zespołu Queen, Freddiego Mercury’ego, wydana w 1992 roku. Zawiera remiksy nagrań artysty z pierwszego solowego albumu, \"Mr. Bad Guy\", wydanego w 1985 roku oraz nagrania z singli wydanych w latach 1984–1987.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=751766", "fragment_id": "836970/0", "subtitle": "", "title": "The Freddie Mercury Album", "document_id": "836970", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 751766.0, "score": 0.4194732904434204}, "uuid": "41ed765d-51e4-4559-ab98-4afef4aa90c4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nLover of Life, Singer of Songs (podtytuł: The Very Best of Freddie Mercury Solo) – album kompilacyjny z solowymi utworami frontmana grupy Queen, Freddiego Mercury’ego.\nW Polsce składanka uzyskała certyfikat platynowej płyty DVD.\nLista utworów.\nDysk 1\nDysk 2\nWydania.\nWydawnictwo ukazało się na CD oraz DVD. W regularnej sprzedaży dostępna jest wersja jednopłytowa, natomiast edycja z dwiema płytami ukazała się w ograniczonym nakładzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=701823", "fragment_id": "839914/0", "subtitle": "", "title": "Lover of Life, Singer of Songs", "document_id": "839914", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 701823.0, "score": 0.1659489870071411}, "uuid": "cfdde2f9-55a3-49fa-b9b3-0e9a3a954167"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu. Zobacz też: Bohemian Rhapsody – utwór muzyczny.\nBohemian Rhapsody – amerykańsko-brytyjski film biograficzny z 2018 roku w reżyserii Bryana Singera opowiadający historię brytyjskiego zespołu rockowego Queen, skupiający się głównie na frontmanie i wokaliście grupy – Freddiem Mercurym. W rolach członków zespołu wystąpili: Rami Malek, Gwilym Lee, Ben Hardy oraz Joseph Mazzello.\nŚwiatowa premiera filmu odbyła się 24 października 2018 w Wielkiej Brytanii; w Stanach Zjednoczonych oraz m.in. w Polsce i Kanadzie obraz zadebiutował 2 listopada.\nProdukcja.\nW 2010 zapowiedziano, że powstanie film fabularny opowiadający historię zespołu Queen. Brian May (gitarzysta zespołu) w wywiadzie zdradził, że rolę wokalisty i frontmana grupy Freddiego Mercury’ego ma zagrać Sacha Baron Cohen, a producentem filmu zostanie Graham King. W lipcu 2013 Cohen zrezygnował ze swojej roli z powodu różnic koncepcji twórczych z członkami Queen. Jeszcze w tym samym roku do roli Mercury’ego brany był pod uwagę Ben Whishaw, jednak opuścił on projekt po pewnym czasie z powodu problemów związanych z rozwojem prac nad filmem. W listopadzie 2015 Anthony McCarten dołączył do projektu jako scenarzysta.\n4 listopada 2016 doniesiono, że ostatecznie w roli Freddiego Mercury’ego został obsadzony Rami Malek. 21 sierpnia 2017 z kolei ogłoszono, że w rolach pozostałych członków zespołu wystąpią: Gwilym Lee, Ben Hardy oraz Joseph Mazzello, a także Allen Leech w roli osobistego menedżera Mercury’ego.\nKręcenie zdjęć głównych rozpoczęło się w Londynie 8 września 2017. 4 grudnia, na dwa tygodnie przed zakończeniem okresu zdjęć głównych, reżyser filmu Bryan Singer został zwolniony ze swojego stanowiska z powodu czasowej niedostępności. Dwa dni później ogłoszono, że zastąpi go Dexter Fletcher. Producent Graham King oznajmił, że mimo wszystko reżyseria filmu zostanie przypisana Singerowi, ponieważ to on wyreżyserował jego większą część.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4289478", "fragment_id": "1485573/0", "subtitle": "", "title": "Bohemian Rhapsody (film)", "parentId": 4289478.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1485573", "source": "wikipedia", "score": 0.4626140892505646}, "uuid": "21ad33a4-5a66-4000-ad5e-4c367bc0a2d2"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nQueen – brytyjski zespół rockowy utworzony w 1970 w Londynie przez Briana Maya, Rogera Taylora i Freddiego Mercury’ego. Basista John Deacon dołączył do grupy rok później.\nMuzyka Queen odznacza się różnorodnością brzmienia, sprawiającą, że zespół trudno jest przypisać do konkretnego stylu. Większość utworów nosi cechy rocka i jego odmian (hard rock, art rock, rock progresywny) oraz, w pewnym stopniu, muzyki pop. Charakterystyczną cechą zespołu był oryginalny wokal Mercury’ego, wielowarstwowe aranżacje oraz harmonie wokalne wykonywane przez Mercury’ego, Maya i Taylora, ale też aktywny udział publiczności podczas koncertów.\nW 2001 grupa została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame w USA, a w 2004 do Hall of Fame w Wielkiej Brytanii. W 2007 zespół został wybrany najlepszą brytyjską grupą wszech czasów przez słuchaczy BBC Radio 2. Zespół do 2011 sprzedał ponad 100 mln albumów na świecie.\nMuzycy.\nQueen przez cały okres swej aktywności zachował stabilność składu. Nie licząc zmian na stanowisku basisty na samym początku działalności zespołu (przed dołączeniem Deacona do grupy basistami byli m.in. Mike Grose oraz Barry Mitchell, jednak w tym składzie zespół nie dokonał żadnych nagrań ani nie dał ważniejszych koncertów), skład kształtował się następująco:\nMimo śmierci Mercury’ego (24 listopada 1991) zespół kontynuował działalność. W latach 2004–2009 Brian May i Roger Taylor współpracowali z Paulem Rodgersem i działali pod szyldem Queen + Paul Rodgers. Rodgers nie był jednak formalnym członkiem Queen. Od 2012 muzycy współpracują z Adamem Lambertem i występują pod szyldem Queen + Adam Lambert.\nJohn Deacon.\n \"Osobny artykuł: John Deacon.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14725", "fragment_id": "179894/0", "subtitle": "", "title": "Queen", "document_id": "179894", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14725.0, "score": 0.2804821729660034}, "uuid": "50a7bc6d-fa21-4cd2-b901-bae5a8837806"}, {"page_content": "Po śmierci artysty fani pokryli mur otaczający jego dom setkami napisów, a na chodniku położyli morze kwiatów, co wykorzystano potem w klipie \"Heaven for Everyone\". Choć mur jest regularnie czyszczony, cały czas pojawiają się na nim napisy osób, które chcą uczcić Mercury’ego.\nŚmierć Mercury’ego uświadomiła milionom osób na całym świecie, że AIDS jest realnym zagrożeniem, i zwiększyła poziom wiedzy na temat choroby oraz wirusa HIV. Choć w testamencie wokalista nie przekazał pieniędzy na cele charytatywne lub walkę z AIDS, był osobą bardzo hojną, nie tylko dla swoich przyjaciół. Mary Austin ujawniła, że przed śmiercią wokalista przeznaczał spore kwoty na rzecz walki z tą chorobą.\n20 kwietnia 1992 na stadionie Wembley w Londynie zorganizowano The Freddie Mercury Tribute Concert, który miał na celu uczczenie pamięci artysty oraz zebranie środków na walkę z AIDS. Dochód z imprezy przekazano fundacji założonej przez trzech pozostałych członków zespołu – \"The Mercury Phoenix Trust\". Koncert obejrzało 72 tys. ludzi na stadionie oraz kilkaset milionów przed telewizorami.\nPopularność i wpływ na popkulturę.\n20 kwietnia 1992 na stadionie Wembley w Londynie odbył się koncert poświęcony pamięci Mercury’ego, a oprócz członków Queen wystąpili na nim: Def Leppard, Lisa Stansfield, Elton John, David Bowie, Robert Plant, Tony Iommi, Annie Lennox, Guns N’ Roses, Extreme, Roger Daltrey, George Michael, Ian Hunter, Mick Ronson, Zucchero, Metallica, Liza Minnelli, Elizabeth Taylor i Spinal Tap.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pomnik Mercury’ego w Montreux\nW listopadzie 1996 w Montreux został odsłonięty pomnik Mercury’ego autorstwa czeskiej rzeźbiarki Ireny Sedleckiej. Zdjęcie rzeźby zostało umieszczone na okładce albumu Queen \"Made in Heaven\", który został wydany po śmierci Mercury’ego.\nSława i popularność wokalisty znajduje swoje odbicie w wielu plebiscytach i głosowaniach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27486", "fragment_id": "184044/18", "subtitle": "", "title": "Freddie Mercury", "document_id": "184044", "start_index": 27484.0, "source": "wikipedia", "parentId": 27486.0, "score": 0.17652679979801178}, "uuid": "7373f341-6d00-4282-b442-c454d669d2b2"}]}
{"id": "q_766", "question": "Rzemieślnik, który wyrabia i naprawia ręczną broń palną to...?", "answer": [{"page_content": "Rusznikarstwo – rzemiosło w którego zakres wchodzi produkcja i naprawa broni strzeleckiej. Osoba zawodowo zajmująca się rusznikarstwem nazywana jest rusznikarzem.\nW Polsce rusznikarstwo jest zawodem pozaszkolnym, wykonywać może go więc osoba po ukończeniu praktyk czeladniczych i uzyskaniu uprawnień czeladnika lub mistrza.\nHistoria.\nW dawnej Polsce była to gałąź rzemiosła, zajmująca się produkcją i naprawą ręcznej broni palnej. Na ziemiach polskich pojawiło się w XV wieku. Rusznikarze wchodzili przeważnie w skład cechów ślusarskich i ślusarsko-kowalskich. Od XVI wieku powstawały osobne cechy rusznikarzy. Często tworzyli wspólne cechy wraz z puszkarzami i łożownikami. Największymi ośrodkami rusznikarstwa były Gdańsk, Kraków, a na Śląsku Wrocław. Cech rusznikarzy jest wymieniany jako jeden z ponad sześćdziesięciu cechów obecnych w Poznaniu w XVI w.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=205637", "fragment_id": "1396006/0", "subtitle": "", "title": "Rusznikarstwo", "document_id": "1396006", "start_index": 0.0, "parentId": 205637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4714186191558838}, "uuid": "e91e02e6-896c-4029-9b8a-5e5b8ed89b22"}, {"page_content": "Puszkarz – określenie zawodu funkcjonujące w XV-XVII wieku w Polsce. Zawód zanikł w XIX wieku. W dawnej Rzeczypospolitej puszkarzem nazywano rzemieślnika wyrabiającego broń palną, w szczególności armaty i działa ze spiżu. Nazwa rzemiosła pochodzi od puszki, czyli ogólnego określenia broni palnej używanego w Polsce w XV oraz na początku XVI wieku.\nNa ziemiach polskich rzemiosło pojawiło się w XV wieku. Największymi ośrodkami produkcji puszkarskiej były Kraków, Gdańsk, a na Śląsku Świdnica. W większości miast puszkarze wchodzili w skład zbiorowych cechów metalowych. W latach 1622–1631 powstał w Gdańsku odrębny cech puszkarzy, rusznikarzy i łożowników, zwanych także szychterzami.\nW czasach późniejszych nazwa zawodu przeszła na obsługujących działa artylerzystów. Puszkarze zajmowali się wówczas nakierowaniem i strzelaniem z dział, w szczególności bombard. Do ich obowiązków należało także ładowanie prochem, czyszczenie i przygotowywanie dział do nabicia. W średniowieczu żołd wyszkolonego w obsługiwaniu działa puszkarza należał do najwyższych w ówczesnej wojskowości, przewyższając nawet zapłatę dla zaciężnego kopijnika w pełnej zbroi.\nWspółcześnie terminu puszkarstwo używa się wymiennie z rusznikarstwem, a także z takimi pojęciami jak: rzemiosło artystyczne, odlewanie i obróbka przedmiotów z brązu, spiżu, miedzi i mosiądzu oraz z terminem ludwisarstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1260808", "fragment_id": "1124789/0", "subtitle": "", "title": "Puszkarstwo", "document_id": "1124789", "start_index": 0.0, "parentId": 1260808.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5620393753051758}, "uuid": "abce15af-3d23-4190-8be8-a918661b2efc"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miecznictwa, specjalności płatnerza zwanego miecznikiem. Zobacz też: inne znaczenia słowa „miecznik”.\nMiecznictwo – rzemiosło polegające na wytwarzaniu, oprawianiu i ostrzeniu mieczy. W szerszym znaczeniu również innej broni białej (jak na przykład szpad, rapierów, toporów, puginałów i tym podobnych). Przy wytwarzaniu broni ozdobnej lub paradnej miecznicy często współpracowali ze złotnikami. Wytwarzali i naprawiali też broń drzewcową.\nW Polsce od XIV wieku miecznicy byli zrzeszeni w cechach, do których należeli również płatnerze, czyli wytwórcy zbroi i kolczug. Cech mieczników jest wymieniany jako jeden z ponad sześćdziesięciu cechów obecnych w Poznaniu w XVI wieku. W miarę wychodzenia z użycia mieczy, w XVI wieku przeistaczali się w szabelników i tworzyli samodzielne cechy. Od wieku XVIII wyodrębnili się szpadnicy. W końcu XVIII wieku produkcja warsztatów broni białej została wyparta przez manufaktury. W połowie wieku XIX miecznicy zostali przyłączeni do cechu rusznikarzy, szlifierzy i wytwórców narzędzi stalowych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1969916", "fragment_id": "394513/0", "subtitle": "", "title": "Miecznictwo", "document_id": "394513", "start_index": 1.0, "parentId": 1969916.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35713544487953186}, "uuid": "72ae7f79-565d-4198-ac65-f6a72da1226c"}, {"page_content": "Colt – marka i popularna nazwa ręcznej broni bębenkowej (rewolweru) oraz wielu typów broni palnej.\nNazwa broni pochodzi od nazwiska wynalazcy i przemysłowca Samuela Colta, konstruktora pierwszego udanego wzoru szybkostrzelnego rewolweru kapiszonowego. Najważniejsze cechy prototypowego rewolweru z 1831 zostały opatentowane przez Colta, najpierw w Anglii w 1835, a potem, w 1836, w Stanach Zjednoczonych. Produkcja modelu znanego jako Paterson została rozpoczęta w 1836 w Paterson w stanie New Jersey przez Patent Arms Manufacturing Company – firmę będącą współwłasnością Colta.\nHistoria.\nSamuel Colt jako dziecko usłyszał kiedyś rozmowę dwóch żołnierzy dyskutujących o karabinie dwulufowym i niemożności oddania przez niego więcej niż dwóch strzałów. Zdecydował wtedy, że kiedy podrośnie skonstruuje szybkostrzelną broń. Jako nastolatek został wysłany do szkoły z internatem, gdzie wykonywał eksperymenty pirotechniczne. Rok później przez nieuwagę Colt spowodował pożar, który sprawił, że został on wyrzucony ze szkoły. W odpowiedzi na to, jego ojciec postanowił wysłać go w rejs do Kalkuty, aby na pokładzie statku nauczył się zawodu marynarza. W 1832 roku Samuel wrócił do Stanów Zjednoczonych z pomysłem na nową, ulepszoną wersję rewolweru wiązkowego i jego drewnianym modelem. Jego projekt od innych rewolwerów w tamtym czasie różnił się tym, że pozwalał strzelcowi obracać cylinder poprzez napinanie kurka, który to cylinder następnie był mocno blokowany zapadką w jednej linii z jedną z luf. Stanowiło to wielkie ulepszenie w stosunku do projektów pozostałych pieprzniczek, które wymagały ręcznego obracania luf.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124099", "fragment_id": "14642/0", "subtitle": "", "title": "Rewolwery Colt", "parentId": 124099.0, "start_index": 0.0, "document_id": "14642", "source": "wikipedia", "score": 0.2236798107624054}, "uuid": "8b85b0b4-cbe6-408a-a6ce-090c13879623"}, {"page_content": "Broń palna – broń miotająca pociski energią gazów powstałych ze spalania ładunku miotającego. W zależności od rodzaju zastosowanego układu miotającego, dzieli się ona na broń lufową i broń rakietową.\nTrzeci Protokół do Konwencji ONZ o międzynarodowej przestępczości zorganizowanej w art. 3 lit. a jako broń palną określa \"każdą przenośną, wyposażoną w lufę broń, która miota, jest przeznaczona do miotania lub daje się łatwo przerobić tak, by miotać pocisk lub ładunek rażący w wyniku działania materiału wybuchowego\".\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n \"Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, [ rozbuduj ją].\"\nPoczątek rozwoju broni palnej jest związany z wynalezieniem prochu czarnego w Chinach w IX wieku; wkrótce po wynalezieniu znalazł on zastosowania militarne. Za czasów dynastii Song był dość powszechne stosowany do wyrobu min, prostych granatów i bomb. Tam też stworzono pierwszą broń rakietową oraz palną. \nPrototypem broni palnej jest lanca ognista z X w.: pojemnik z prochem i niewielkimi pociskami (odłamkami ceramiki, metalu, kamieniami itp.), umieszczony na kiju. Po podpaleniu służył jako rodzaj miotacza ognia, rażąc przeciwników kilkumetrowym jęzorem płomieni i rozpalonymi pociskami. Nie była to jednak broń palna w pełnym tego słowa znaczeniu, ponieważ pociski miały dużo mniejszą średnicę niż lufa, przez co ich prędkość wylotowa była bardzo mała, a zasięg broni nieznaczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=560", "fragment_id": "174596/0", "subtitle": "", "title": "Broń palna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174596", "parentId": 560.0, "score": 0.3730320334434509}, "uuid": "a0577a50-b385-44f9-a765-fb4e0090b871"}, {"page_content": "W kontekście historii wojskowości o ręcznej broni palnej używanej dawniej w Polsce, pisał już w XIX w. pułkownik i historyk Konstanty Górski. W swoich dziełach \"Historya piechoty polskiej\" oraz \"Historya Artyleryi Polskiej\" wielokrotnie wzmiankuje o rusznicach, hakownicach, muszkietach i arkebuzach używanych w Polsce w okresie od XIV do XVII w. Natomiast od XVIII w. jako podstawową broń polskiej piechoty przedstawia „flinty z bagnetami” (co biorąc pod uwagę etymologię nazwy „flinta” odnosi się do karabinów właśnie).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Bronią ręczną w piechocie polskiej już od początku XVIII wieku była flinta z bagnetem, zaopatrzona w zamek krzemienny\"\nKonstanty Górski, Historya Artyleryi Polskiej\nZamiennie z terminem „flinta” Górski posługuje się również terminem „karabin”, jednak jedynie w kontekście broni XVIII wiecznej, a więc odnośnie do karabinów skałkowych (a nie konstrukcji wcześniejszych).\nMała Encyklopedia Wojskowa.\nW ujęciu historycznym analogiczną definicję karabinu jako broni używanej od XVIII w. możemy znaleźć w wydanej w latach 60-70 XX w. \"Małej Encyklopedii Wojskowej\" opracowanej przez redakcję pod przewodnictwem gen. dyw. Józefa Urbanowicza. Jednak z zaznaczeniem iż nazwy „karabin” zaczęto używać dopiero w okresie Księstwa Warszawskiego (XIX w.).\nNatomiast w ujęciu współczesnym karabin definiowany jest tam jako broń ręczna przeznaczona do rażenia celów na odległościach od 400 do 1000 m, wyposażona w długą lufę oraz bagnet.\nWłodzimierz Kwaśniewicz.\nW definicji podawanej przez Włodzimierza Kwaśniewicza, karabin jest ręczną bronią palną, wyposażoną w stosunkowo długą lufę oraz bagnet, a jego cechą charakterystyczną jest wytwarzanie dużej prędkości wylotowej wystrzeliwanego pocisku oraz możliwość używania karabinu również do walki wręcz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70500", "fragment_id": "645279/1", "subtitle": "", "title": "Karabin", "source": "wikipedia", "start_index": 1731.0, "document_id": "645279", "parentId": 70500.0, "score": 0.30730724334716797}, "uuid": "3601d7de-2bb6-4f6c-96c1-e6f50014db39"}, {"page_content": "Arcydzieła rzemieślników – wytwórców broni, powstałe w okresie od XI do XIX wieku, okazują sposób wytwarzania, sztukę i znaczenie broni w historii kultury. Zbiory historycznej broni i przedmiotów kultury łowieckiej obejmują szeroki ich zakres – od miniaturowych pistoletów do potężnych luf armatnich. Eksponowane rodzaje broni, które były używane podczas wojny, polowań i w celach reprezentacyjnych, dają szerszy pogląd na środowisko rycerskie, ufortyfikowane grody, żołnierzy najemnych i kulturę dworską. Kolekcja zawiera broń palną (w tym wczesne modele), broń białą oraz zbroje (w tym turniejowe). Do głównych atrakcji tego działu należy rzadki, średniowieczny hełm garnczkowy i XIV-wieczny piszczał. Kolekcja broni historycznej w Germańskim Muzeum Narodowym jest jedną z najstarszych w jego zbiorach. Jej zalążkiem był zbiór starej broni, należący do założyciela muzeum Hansa von und zu Aufseß. Kolekcjonowanie broni i badania nad nią miały wówczas silne podłoże romantyczne i patriotyczne. Militarystyczny duch końca XIX wieku utrudniał często zachowanie krytycznego dystansu do tego zjawiska. Z kolei po katastrofach obu wojen światowych zajmowanie się bronią jako przedmiotem badań zostało podane w wątpliwość. Do dziś zadanie badania broni jako zjawiska w historii kultury, wolne od ideologii, stanowi duże wyzwanie. W pierwszym budynku muzeum, Tiergärtnertorturm, kolekcja broni była eksponowana w poświęconej jej sali. Wraz z przeprowadzką do byłego klasztoru kartuzów ekspozycję broni urządzono w tzw. małym krużganku. Do rozbudowy kolekcji walnie przyczynił się August Ottmar Essenwein (1831–1892), który w latach 1866–1891 był dyrektorem generalnym muzeum. Jego osobiste zainteresowanie sprawami broni i badaniami nad nią okazały się ważne dla rozwoju wiedzy naukowej na temat broni w Niemczech. Za jego kadencji dokonano znaczących nabytków broni z okresu od około 1650 roku do XIX wieku", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2696670", "fragment_id": "1619912/10", "subtitle": "", "title": "Germanisches Nationalmuseum", "parentId": 2696670.0, "start_index": 15952.0, "document_id": "1619912", "source": "wikipedia", "score": 0.14765149354934692}, "uuid": "361c008d-b127-4fcd-9635-e5602784cf91"}, {"page_content": "Samopał (z ros. \"самопал\") – staropolskie potoczne określenie długiej ręcznej broni palnej, używanej od XVI do XVII wieku na Ukrainie i w Rosji. Termin ten jest nieprecyzyjny i odnosił się do zróżnicowanych konstrukcji broni strzeleckiej.\nWspółcześnie samopałem określa się również broń palną ustawianą przez kłusowników w lesie na ścieżkach (przesmykach) zwierzyny. Samopał wystrzeliwuje po potrąceniu przez zwierzynę drutu lub sznura uruchamiającego spust.\nW literaturze.\nPrzykłady cytowane za \"Słownikiem języka polskiego\":\nW powieści Sienkiewicza \"Ogniem i mieczem\", Rzędzian ratujący z rąk Bohuna kniaziównę Kurcewiczównę, śmiertelnie postrzelił z samopału wróżbitkę Horpynę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=470393", "fragment_id": "1553266/0", "subtitle": "", "title": "Samopał", "document_id": "1553266", "start_index": 2.0, "parentId": 470393.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4043135643005371}, "uuid": "09278e41-3777-4808-89ff-b723cbf22bcc"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Broń dawna.\"\nNa kontynencie europejskim w okresie średniowiecza równolegle z ewolucją artylerii nastąpił rozwój ręcznej broni palnej, czego świadectwem są pisemne przekazy, ikonografia i zachowane wczesne oryginalne egzemplarze takowej broni. W pierwszej połowie XV wieku ręczna broń palna była powszechnie stosowana na wielu europejskich polach bitew. W kronice włoskiego miasta Perugii znajduje się informacja z tego okresu, mówiąca o „wykonaniu pięćdziesięciu bombard długości dłoni, które noszone są w ręce, są piękne i przebijają każdą broń”. \nBudowa.\nKrótką lufę wykonaną z żelaza lub spiżu, osadzano na ociosanym klocu drewna, który jednak nie był kolbą. Kaliber lufy wynosił od 15 do 25 milimetrów a długość od 25 do 50 centymetrów. Proch czarny i kulę kamienną, ołowianą lub żelazną, wprowadzano poprzez wylot lufy; aby wystrzelić przykładano lont, rozgrzany pręt lub hubkę do otworu zapałowego, który bezpośrednio łączył się z komorą prochową wewnątrz lufy. Otwory zapałowe umieszczano początkowo na grzbietowej części lufy, co utrudniało celowanie, dlatego po pewnym czasie otwory zaczęto umiejscawiać z boku, dzięki czemu w momencie strzału płomień dobywający się z wnętrza nie zasłaniał linii celowania. Strzelanie z takiej broni, w Polsce zwanej \"puszkami\", nie było łatwe, z powodu niewygodnego trzymania, celowania i silnego odrzutu przez brak kolby. W celu zniwelowania odrzutu lufy zaczęto wyposażać w mocowane od spodu haki, dzięki czemu broń, zwaną teraz hakownicą, można było oprzeć o stabilną podstawę niwelującą skutki odrzutu.\nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4401946", "fragment_id": "1478563/0", "subtitle": "", "title": "Średniowieczna ręczna broń palna", "parentId": 4401946.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1478563", "score": 0.09767161309719086}, "uuid": "6c2ec1a6-a81a-4689-b0e1-92309a3f9c32"}, {"page_content": "Rzemiosło, wytwórstwo (ang. \"crafting\") – element gier komputerowych, popularny zwłaszcza w grach fabularnych i massively multiplayer online games, pozwalający na tworzenie przedmiotów. Obejmuje on takie czynności jak tworzenie eliksirów i mikstur, wytwarzanie lub modyfikowanie pancerza i uzbrojenia, przygotowywanie posiłków czy zaklinanie elementów rynsztunku. Do wytworzenia przedmiotów wymagane są odpowiednie surowce, które można zdobyć podczas eksploracji świata lub nabyć u handlarzy.\nWytwórstwo w grach podzielić można na kilka rodzajów:\nWytwórstwo często powiązane jest z klasą postaci oraz jej poziomem biegłości w odpowiednim fachu. Przykładowo Szary Strażnik z gry \" może wytwarzać przedmioty odpowiednie dla swojej klasy bądź fachu (np. pułapki czy mikstury), jednak w celu wytworzenia pancerza bądź miecza musi udać się do kowala. W \"The Elder Scrolls V\" postać posiada podstawową wiedzę we wszystkich fachach, którą może rozwijać wedle uznania. Jeśli mistrzowsko opanuje np. kowalstwo, ignorując inne fachy, najlepsze pancerze i bronie może wytwarzać samodzielnie, podczas gdy w celu stworzenia wysokopoziomowych mikstur alchemicznych czy zaklęcia potężniejszych przedmiotów będzie musiała korzystać z usług wyspecjalizowanych rzemieślników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3772699", "fragment_id": "1336266/0", "subtitle": "", "title": "Rzemiosło (gry komputerowe)", "document_id": "1336266", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3772699.0, "score": 0.39832058548927307}, "uuid": "8a530776-c998-4a20-9d8a-77df379fbf58"}]}
{"id": "q_767", "question": "Którą dyscyplinę uprawiał Jerzy Kulej, złoty medalista igrzysk olimpijskich?", "answer": [{"page_content": "Jerzy Zdzisław Kulej (ur. 19 października 1940 w Częstochowie, zm. 13 lipca 2012 w Warszawie) – polski bokser, dwukrotny mistrz olimpijski, komentator sportowy, poseł na Sejm IV kadencji.\nŻyciorys.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Jerzy Kulej\nBył synem Mieczysława. Wychowywał się w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz. W wieku 12 lat poznał trenera boksu Wincentego Szyińskiego, który jednak nie zezwolił mu wówczas na treningi z uwagi na zbyt młody wiek. Karierę boksera rozpoczął cztery lata później w 1955 w Starcie Częstochowa. W 1958 zadebiutował w reprezentacji Polski, której trenerem był wówczas Feliks Stamm. W 1963 na mistrzostwach Europy w Moskwie wywalczył złoty medal w wadze lekkopółśredniej, pokonując obrońcę złotego medalu Aloizsa Tumiņša ze Związku Radzieckiego.\nPierwszy złoty medal olimpijski wywalczył na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 1964. W walce finałowej pokonał reprezentanta ZSRR Jewgienija Frołowa. W 1965 ponownie został mistrzem Europy, a w 1967 wicemistrzem. Na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku w 1968 powtórzył osiągnięcie z Tokio – po pojedynku z Kubańczykiem Enrique Regüeiferosem zdobył drugi złoty medal (wygrał stosunkiem głosów 3:2 przy punktacji sędziów 59:58, 60:59, 60:59, 59:60, 59:60). W trakcie kariery bokserskiej stoczył 348 walk, 317 wygrał, 6 zremisował i 25 przegrał.\nW latach 1962–1972 był formalnie zatrudniony w Komendzie Stołecznej Milicji Obywatelskiej w Warszawie, gdzie doszedł do stopnia kapitana MO. W 1972 ukończył studia na Wydziale Nauczycielsko-Trenerskim Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. W tym samym roku odszedł ze służby w Milicji Obywatelskiej, której był formalnie funkcjonariuszem jako zawodnik Gwardii Warszawa. Pracował także jako nauczyciel wychowania fizycznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50653", "fragment_id": "657914/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Kulej", "document_id": "657914", "start_index": 0.0, "parentId": 50653.0, "source": "wikipedia", "score": 0.56329745054245}, "uuid": "a3e96de1-0d65-4710-afcc-9cc75a29a7fd"}, {"page_content": "Od młodości pasjonował się boksem, uważając tę dyscyplinę za „esencję męskiej rywalizacji”. Pięściarstwo zaczął trenować później, gdyż nie posiadał odpowiednich warunków do trenowania. W 1999 zwyciężył memoriałowy turniej im. Wincentego Szyińskiego, a w 2001 został wicemistrzem Małopolski. Walcząc amatorsko, stoczył tylko pięć pojedynków, z czego cztery wygrał.\nBoks zawodowy i kick-boxing.\nW zawodowym boksie zadebiutował 30 kwietnia 2001, przegrywając przez nokaut z Peterem Simko, który miał bilans 0-11. W kolejnych dwóch walkach również poniósł porażki przed czasem – z rozpoczynającym zawodową karierę Dawidem Kosteckim i ukraińskim zawodnikiem Artemem Czernowem. Wtedy też poznał Jerzego Kuleja, który zainteresował się młodym bokserem. Dzięki jego pomocy zaczął odnosić pierwsze sukcesy zawodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1263074", "fragment_id": "1123739/1", "subtitle": "", "title": "Marcin Najman", "parentId": 1263074.0, "start_index": 1533.0, "document_id": "1123739", "source": "wikipedia", "score": 0.10689457505941391}, "uuid": "b87b79c7-cea7-4cbe-94f0-55c35f909c66"}, {"page_content": "Otrzymał Złote Odznaczenie im. Janka Krasickiego, czterokrotnie Złoty Medal za Wybitne Osiągnięcia Sportowe, odznaki Mistrz Sportu i Zasłużony Mistrz Sportu, Złoty Krzyż Zasługi, a także Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski. W 1998, \"za wybitne zasługi dla ruchu olimpijskiego, za działalność na rzecz rozwoju i propagowania kultury fizycznej oraz osiągnięcia sportowe\", został odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. W 1995 otrzymał Nagrodę im. Aleksandra Rekszy. W 2017 jego imieniem nazwano rondo w rodzinnej Częstochowie.\nOdniesienia w kulturze masowej.\nŻyciu Jerzego Kuleja poświęcony został film Xawerego Żuławskiego pt. \"Kulej. Dwie strony medalu\" z 2024. W postać boksera wcielił się Tomasz Włosok.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50653", "fragment_id": "657914/2", "subtitle": "", "title": "Jerzy Kulej", "source": "wikipedia", "start_index": 3126.0, "document_id": "657914", "parentId": 50653.0, "score": 0.13391463458538055}, "uuid": "977cfecd-1975-4518-adb5-f6bf2f94c4b5"}, {"page_content": "Jedynymi igrzyskami olimpijskimi w karierze Kuli był start w Zimowych Igrzyskach Olimpijskich 1948 w Sankt Moritz. Wystąpił tam jako Jerzy Kula, ponieważ pomylono jego imię w legitymacji olimpijczyka. W konkursie skoków uzyskał odległości 49 m i 59 m i z notą 184,5 pkt. uplasował się na 33. pozycji. W pierwszej serii skakał w śnieżnej zadymie.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nW trudnych warunkach rodziła się reprezentacja polskich narciarzy. Kluby nie miały funduszy, a dotacje były bardzo skąpe. Obóz treningowy zorganizowano w Międzyborzu Żywieckim. Nie było niczego. Ani sienników, ani bielizny pościelowej, garnków, opału, nie mówiąc już o żywności. Na domiar młodsi zawodnicy nie byli przekonani o konieczności suchej zaprawy, nie doceniali gimnastyki i innych ćwiczeń. Co mniej zdyscyplinowani chcieli uciekać do domu. Ostatecznie organizatorzy przemieścili przedolimpijski letni obóz treningowy na lotnisko szybowcowe w Goleszowie. Koszty były mniejsze, warunki lepsze, ale w zamian trzeba było uczyć się pilotażu.\nJan Kula", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1370687", "fragment_id": "218878/4", "subtitle": "", "title": "Jan Kula", "parentId": 1370687.0, "start_index": 6546.0, "document_id": "218878", "source": "wikipedia", "score": 0.18170326948165894}, "uuid": "664befca-f64c-4cda-9e88-62b0e5d0d524"}, {"page_content": "Kulej. Dwie strony medalu – polski sportowy film biograficzny z 2024 roku w reżyserii Xawerego Żuławskiego, według scenariusza Xawerego Żuławskiego i Rafała Lipskiego, przedstawiający życiorys Jerzego Kuleja.\nProdukcja.\nInicjatorem powstania filmu był syn Jerzego Kuleja, Waldemar Kulej, który pod wpływem filmów biograficznych wyprodukowanych przez Watchout Studio, zaproponował filmowcom z tego studia – Krzysztofowi Terejowi i Piotrowi Woźniakowi-Starakowi nakręcenie filmu.\nZdjęcia do filmu kręcono w 2024 roku, w Kazimierzu Dolnym i Łodzi, w Hali Sportowej MOSiR, w której nakręcono zdjęcia wszystkich walk bokserskich ujętych w filmie. Część filmu została zrealizowana w kolorystyce czarno-białej. Obraz po raz pierwszy został zaprezentowany 2 sierpnia 2024 roku podczas wydarzenia Domu Polskiego Paryż 2024 na Igrzyskach Olimpijskich w Paryżu. W projekcji uczestniczyła polska kadra olimpijska, twórcy filmu oraz media. Polska premiera filmu odbyła się 28 września 2024 na 49. Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni w wersji 150 minutowej, którą można również oglądać w streamingu. W kinach film zadebiutował 11 października 2024, w wersji 139-minutowej.\nFilm zrealizowano ze wsparciem finansowym Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej. Był objęty honorowym patronatem Ministerstwa Sportu i Turystyki oraz Polskiego Komitetu Olimpijskiego. Film zadedykowano Piotrowi Woźniakowi-Starakowi.\nFabuła.\nFilm opisuje fragment z życia Jerzego (Tomasz Włosok) i Heleny (Michalina Olszańska) Kulejów, koncentrując się na okresie od 1964 do 1968 roku, w tym zdobycie złotego medalu przez boksera na Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Tokio i Letnich Igrzyskach Olimpijskich w Meksyku. Opisuje również burzliwe losy małżeństwa, wzloty, upadki oraz walkę z alkoholizmem, a także realia życia w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.\nObsada.&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5854151", "fragment_id": "37690/0", "subtitle": "", "title": "Kulej. Dwie strony medalu", "document_id": "37690", "start_index": 0.0, "parentId": 5854151.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5988035798072815}, "uuid": "93a887f5-c7cc-48ea-8ebe-22a5d6d660da"}, {"page_content": "Sportową pasję przejawiał już w okresie nauki szkolnej (uprawiał gimnastykę, lekką atletykę i piłkę nożną). Karierę sportową rozpoczynał w klubie „Sokół Bochum” (1911), gdzie był jednym z najpopularniejszych zawodników. Po przybyciu do Poznania poświęcił się, od sierpnia 1920, uprawianiu lekkiej atletyki. Zawodnik klubów: „Pogoń Poznań” (1920–1922), „Pentatlon Poznań” (1923–1924), „AZS Poznań” (1925–1926 i 1931), „AZS Warszawa” (1927–1930) i „Warta Poznań” (1932–1935). Specjalizował się w skoku o tyczce i 10-boju. Rekord życiowy w skoku o tyczce wynosił 3,705 m (14 września 1930, Brno).\nOlimpijczyk z Paryża 1924, w swej koronnej konkurencji, skoku o tyczce, nie uzyskał minimum kwalifikacyjnego 3,66 m (skoczył 3,20 m), odpadł z konkurencji. Ostatecznie w konkursie olimpijskim zajął 15. miejsce. W 1928 był objęty przygotowaniami olimpijskimi, lecz mimo że był wówczas najlepszym tyczkarzem w kraju, na igrzyskach w Amsterdamie nie wystąpił. W latach 1922–1931 14 razy występował w meczach międzypaństwowych lekkoatletycznej reprezentacji Polski.\n10-krotny mistrz kraju. Tytuły mistrzowskie zdobywał w następujących konkurencjach: skok o tyczce (1921, 1923, 1924, 1925, 1927, 1928, 1929, 1930 i 1931) i dziesięciobój (1925). 2-krotny wicemistrz Polski w skoku o tyczce (1926 i 1932). 3-krotnie zdobywał brązowe medale Mistrzostw Polski: dziesięciobój (1923 i 1924) i rzut dyskiem (1925).\nOprócz lekkiej atletyki uprawiał piłkę nożną, szermierkę, koszykówkę, tenis i narciarstwo. Grał w piłkarskiej reprezentacji Poznania (1921–1923). Karierę sportową zakończył w 1935. Sportowiec o ogromnej pracowitości, ambicji, konsekwentnie zmierzający do celu. Był stawiany za wzór żołnierza i sportowca.We wrześniu 1939 walczył w obronie Katowic i tam zginął.\nŻycie prywatne.\n6 maja 1920 ożenił się z Heleną Czarnecką. Mieli trzech synów: Stanisława Stefana (ur. 1922), Jerzego Antoniego (ur. 1931) i Stefana Zygmunta (ur. 1932).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1289321", "fragment_id": "1146189/1", "subtitle": "", "title": "Stefan Adamczak", "document_id": "1146189", "start_index": 1313.0, "parentId": 1289321.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05419401079416275}, "uuid": "e3402036-fe28-49d9-a299-17e538fd59b6"}, {"page_content": "Karierę sportową rozpoczął w 1988 roku, zajął się pchnięciem kulą (w czym odnosił największe sukcesy), rzutem oszczepem, dyskiem, oraz koszykówką na wózkach. Duma Polskiego sportu. Złoty Medalista w pchnięciu kulą i rekordzista świata z SYDNEY 2000 i z ATEN 2004. Srebrny medalista w pchnięciu kulą z Pekinu 2008. Zawodnik brał udział w Mistrzostwach Świata w Lekkiej Atletyce w Nowej Zelandii, zdobył IX miejsce.\nZdobył srebrny medal w Otwartych Mistrzostwach Niemiec w Lekkiej Atletyce w Singen. Zawodnik brał udział w Igrzyskach Paraolimpijskich Londyn 2012, zdobył 7 miejsce.\nWażniejsze osiągnięcia w karierze, wszystkie w dyscyplinie – pchnięcie kulą z pozycji siedzącej:\n3. Joanna Mendak (rocznik '89) – pływanie\nTrener Edward Dec\nMedale paraolimpijskie\nOdznaczenia:\nOdrodzenia Polski\n4. Halina Wildner-Sobolewska – LA\nTrener Kazimierz Mocarski\nMedale paraolimpijskie:\n5. Zyskowski Ryszard – LA\nTrener Kazimierz Mocarski\nMedale paraolimpijskie:\n6. Kamil Drągowski – pływanie\nTrener Piotr Daszuta\nMedale paraolimpijskie:\n7. Beata Drozdowska – pływanie\nTrener Piotr Daszuta\nMedale paraolimpijskie:\n8. Rafał Czuper – tenis stołowy\nTrener – Marek Iwanicki\n9. Mirosława Turowska – tenis stołowy\nTrener Marek Iwanicki\n10. Zofia Mielech – LA\nTrener Kazimierz Mocarski\n11. Krystyna Sokołowska (Ćwiklińska) – LA\nTrener Kazimierz Mocarski\n12. Lila Harasimczuk-Iversen – LA\nTrener Kazimierz Mocarski\n13. Suchocki Kazimierz – LA\nTrener Kazimierz Mocarski\n14. Magdalena Szczepińska – pływanie\nTrener Piotr Daszuta", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3808437", "fragment_id": "1330125/1", "subtitle": "", "title": "Start Białystok", "document_id": "1330125", "start_index": 1798.0, "parentId": 3808437.0, "source": "wikipedia", "score": 0.176457017660141}, "uuid": "331fd9be-0fc2-4284-8373-ef8f19faaf29"}, {"page_content": "Oprócz biegów narciarskich i kolarstwa, uprawiał również wioślarstwo, łyżwiarstwo szybkie, koszykówkę, boks, szermierkę, pływanie, strzelectwo, dziesięciobój i piłkę wodną. W 1922 został mistrzem Łotwy w trójskoku z wynikiem 12,16 m.\nJest jedynym łotewskim sportowcem, który wystąpił zarówno na letnich, jak i na zimowych igrzyskach olimpijskich.\nTrenerzy.\nJego trenerami byli Oto Kivuls, Jānis Druģis i Kārlis Gērcs.\nKariera działacza.\nJest jednym z założycieli klubu Universitātes sports, którego dyrektorem generalnym był w latach 1928-1937. W latach 1925–1935 był prezesem Łotewskiej Federacji Koszykarskiej. Założyciel Łotewskiego Związku Sportów Zimowych, członek jego zarządu w latach 1922–1939 i przewodniczący w latach 1930–1939. Od 1928 do 1940 członek Łotewskiego Komitetu Olimpijskiego, w latach 1934-1938 jego prezes.\nDalsze losy.\nPo zakończeniu kariery był notariuszem w Smiltene, Rydze i Lipawie. Po II wojnie światowej wyjechał do Austrii, a następnie do Kanady, gdzie pracował jako rolnik, a w latach 1950-1956 był trenerem.\nZmarł 25 sierpnia 1956 w Toronto.\nŻycie prywatne.\nBył żonaty.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3122601", "fragment_id": "129544/1", "subtitle": "", "title": "Roberts Plūme", "parentId": 3122601.0, "start_index": 1531.0, "document_id": "129544", "source": "wikipedia", "score": 0.08165032416582108}, "uuid": "67aa5e4f-e851-455e-a0a7-9cd5581c32a5"}, {"page_content": "Jedenaście razy zdobywał mistrzostwo Polski: w wadze lekkośredniej w 1954, 1955, i 1956, w średniej w 1957 i w półciężkiej w latach 1959–1965. Żaden polski pięściarz nie zdobył więcej tytułów mistrza Polski, a jego rekord wyrównał w 2005 Andrzej Rżany.\nStał się również rekordzistą pod względem występów w reprezentacji Polski. Walczył w niej 44 razy, wygrywając 42 pojedynki i 2 przegrywając. Łącznie odbył 350 walk, z których 334 wygrał, 2 zremisował i 14 przegrał. Przez niemal całą karierę sportową reprezentował BBTS Bielsko-Biała (1950–1955, 1956–1968). W latach 1955–1956 podczas odbywania służby wojskowej był zawodnikiem Legii Warszawa. W 1959 ukończył Technikum Przemysłu Spożywczego w Szopienicach. Po zakończeniu kariery w 1968 został trenerem.\nW 1976 wystąpił jako trener boksera Jana (granego przez polskiego olimpijczyka Jana Szczepańskiego) w filmie telewizyjnym \"Powrót\" w reżyserii Filipa Bajona.\nW latach 1993–1997 sprawował mandat posła na Sejm II kadencji, wybranego z listy Bezpartyjnego Bloku Wspierania Reform, pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Młodzieży, Kultury Fizycznej i Sportu. W wyborach parlamentarnych 1997 kandydował z listy partii Blok dla Polski, nie uzyskując ponownie mandatu. Został członkiem zarządu Polskiego Komitetu Olimpijskiego.\nZmarł 19 maja 2014 w Bielsku-Białej. Został pochowany na cmentarzu parafii Opatrzności Bożej w Bielsku-Białej.\nŻycie prywatne.\nBył żonaty z Haliną, miał dwie córki Dorotę i Jolantę.\nOdznaczenia, wyróżnienia i upamiętnienie.\nOdznaczony Krzyżem Oficerskim (1998) i Komandorskim (2004) Orderu Odrodzenia Polski.\nW 1986 był pierwszym laureatem Nagrody im. Aleksandra Rekszy. W 2003 w plebiscycie zorganizowanym w związku z 80-leciem Polskiego Związku Bokserskiego zajął pierwsze miejsce, wyprzedzając m.in. dwukrotnego mistrza olimpijskiego Jerzego Kuleja.W 2023 jego imieniem nazwano halę widowiskowo-Sportową w Bielsku-Białej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=331566", "fragment_id": "1448252/4", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Pietrzykowski", "source": "wikipedia", "start_index": 4080.0, "document_id": "1448252", "parentId": 331566.0, "score": 0.09397116303443909}, "uuid": "82892a67-b02c-48d8-ac43-43a36dedc408"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nLucjan Kulej (ur. 26 listopada 1896 r. w Dankowie, zm. 13 lipca 1971 r. w Katowicach) – hokeista, wioślarz, prawnik, olimpijczyk z St. Moritz 1928.\nUkończył gimnazjum w Częstochowie, po czym wyjechał na studia prawnicze do Warszawy. Tam trenował wioślarstwo. Latem 1918 został wybrany do zarządu AZS Warszawa. \nJednocześnie od 1915 należał do POW. 7 listopada 1918 roku zgłosił się na ochotnika do wojska i otrzymał przydział do formowanego w Dębicy pułku strzelców konnych (późniejszy 9 Pułk Ułanów Małopolskich). Jeszcze w tym samym miesiącu wyruszył na front polsko-ukraiński. W grudniu tego samego roku został ciężko ranny i dostał się do niewoli, z której zbiegł na wiosnę roku następnego. W lecie 1920 został mistrzem Polski w dwóch konkurencjach: czwórce ze sternikiem i w ósemce. W tym samym roku wyruszył na front wojny polsko-bolszewickiej. Zdemobilizowany, w czasie przygotowań do plebiscytu śląskiego był delegatem warszawskiego komitetu; zajmował się zadaniami kurierskimi. Był jednym z założycieli sekcji hokejowej AZS Warszawa (1922). \nW 1924 roku ukończył studia prawnicze, a w 1927 - aplikację sądową. Był podprokuratorem Sądu Okręgowego w Warszawie, w Sosnowcu i w Katowicach. W 1931 uczestniczył w mistrzostwach świata w hokeju na lodzie w Krynicy. Po zakończeniu kariery zawodniczej był działał jeszcze jako sędzia i trener. Jako współtrener pojechał na kolejne igrzyska olimpijskie.Podczas okupacji niemieckiej pełnił funkcję prokuratora podziemnego Sądu Okręgowego w Warszawie. Uczestnik powstania warszawskiego w batalionie Bełt (ps. „Ostoja”). Pod koniec powstania zbiegł wraz z żoną i ukrywał się pod Warszawą. Po wojnie założył kancelarię adwokacką i pracował w zawodzie do osiągnięcia wieku emerytalnego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\nSkłady reprezentacji Polski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2269762", "fragment_id": "500626/0", "subtitle": "", "title": "Lucjan Kulej", "document_id": "500626", "start_index": 0.0, "parentId": 2269762.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2683934271335602}, "uuid": "18bde8b0-fd60-4994-8932-1b5a6f14b919"}]}
{"id": "q_768", "question": "Apokalipsa św. Jana to księga dydaktyczna, historyczna czy prorocza?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nApokalipsa Świętego Jana [Ap], Księga Objawienia, Objawienie Jana [Obj] (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀποκάλυψις Ιωάννου&lt;/&gt;, „Objawienie Jana”) – utwór z gatunku literatury apokaliptycznej, jedyna prorocza księga Nowego Testamentu, opisująca wizje dotyczące końca istnienia obecnego świata, dzieje wierzących w Jezusa Chrystusa i całej ludzkości oraz Sąd Ostateczny. Apokalipsa zawiera bardzo liczne odwołania do Starego Testamentu. \nTradycyjnie za autora jest uważany Jan Ewangelista (nie jest to całkowicie pewne, eschatologia księgi pod pewnymi względami różni się od eschatologii Ewangelii Jana). Powstanie datuje się na ostatnie lata I wieku lub okres prześladowań chrześcijan w Azji Mniejszej (po roku 68). Część biblistów uważa, że powstawała w dwóch etapach.\nJest to jedna z najtrudniejszych do zrozumienia i bardzo różnie interpretowanych ksiąg biblijnych. Niektórzy ojcowie Kościoła (m.in. Jan Chryzostom) sprzeciwiali się włączaniu tej księgi do kanonu ze względu na jej wieloznaczność i nadużywanie przez heretyków.\nW wielu tłumaczeniach Biblii (m.in. katolickiej Biblii Jakuba Wujka oraz w przekładach protestanckich – np. Biblii warszawskiej) tytuł księgi przetłumaczono na \"Objawienie św. Jana\", jako że greckie słowo \"apokalypsis\" w języku polskim oznacza dosłownie \"objawienie\", \"odsłonięcie\".\nZwykle umieszczana jest na końcu Nowego Testamentu, ale niektóre rękopisy umieszczają ją wcześniej. Minuskuły 325 i 336 umieszczają ją pomiędzy Listami powszechnymi a Listami Pawła. Minuskuł 69 umieszcza Apokalipsę przed Ewangeliami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114108", "fragment_id": "10412/0", "subtitle": "", "title": "Apokalipsa św. Jana", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10412", "parentId": 114108.0, "score": 1.0}, "uuid": "01c2069e-b933-49d5-98bd-d1375f8d639d"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nApokalipsa świętego Jana należy do tych ksiąg biblijnych, których wykładnia zawsze sprawiała wiele problemów i powstało wiele systemów interpretacyjnych. Starożytna egzegeza wschodnia miała charakter profetyczny i preferowała alegoryczne interpretacje. Od III wieku wielu egzegetów uważa, że Apokalipsa św. Jana te same zagadnienia przedstawia kilkakrotnie i pod różnymi symbolami.\nW końcu średniowiecza pojawiła się interpretacja historiozoficzna, odnosząca symbole Apokalipsy do historii Kościoła. Cechował ją antymuzułmański charakter. Historiozoficzną wykładnię stosowała początkowo protestancka egzegeza. Miała ona charakter antykatolicki i antypapieski. W XVII wieku powstaje interpretacja eschatologiczna odnosząca większość symboli Apokalipsy do końca świata.\nW końcu XIX wieku podjęty został spór o jedność literacką Apokalipsy oraz genezę jej symboli. Wywiązała się polemika, w której toku skrajne i zbyt daleko idące propozycje zostały odrzucone. Spór ten nie został jeszcze całkowicie rozstrzygnięty, dotyczy obecnie tylko początkowych i końcowych partii Apokalipsy.\nEpoka patrystyczna.\nEgzegeza grecka.\nEgzegeza Apokalipsy św. Jana zapoczątkowana została w Azji Mniejszej przez Greków, jeszcze na początku II wieku (Papiasz z Hierapolis, biskup Hierapolis), ale dotyczyła wyłącznie wybranych fragmentów Apokalipsy. Papiasz głosił, że po zmartwychwstaniu sprawiedliwych Chrystus będzie królował widzialnie na tej ziemi przez tysiąc lat, po czym nastąpi powszechne zmartwychwstanie i sąd. Millenarystą był również Justyn Męczennik (\"Dial. cum Tryph.\" 81).\nW połowie II wieku zajmował się nią Meliton z Sardes, który ok. roku 170 napisał dzieło „O diable i Apokalipsie Janowej”, które zaginęło. Zaginął również komentarz autorstwa Dydyma Ślepego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2489478", "fragment_id": "526700/0", "subtitle": "", "title": "Apokalipsa świętego Jana w historii egzegezy", "parentId": 2489478.0, "start_index": 0.0, "document_id": "526700", "source": "wikipedia", "score": 0.6411821842193604}, "uuid": "fd491381-06ad-47ef-8c57-b1b99161a56c"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nApokalipsa (z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;ἀποκάλυψις&lt;/&gt; \"apokalypsis\" „odsłonięcie, zdjęcie zasłony, objawienie” od \"apokalýptein\" „odsłaniać, ujawniać”; \"apó\" „od” i \"kalýptein\" „zasłonić”) – w terminologii judaistycznej i chrześcijańskiej literatury religijnej to opis szczególnego rodzaju proroctwa, dotyczącego tego, co ma się wydarzyć w dniach ostatecznych, przekazywanego przez Boga wybranemu prorokowi. Badania historyczne wskazują, że zwyczaj pisania apokalips powstał wśród zhellenizowanych Żydów, a następnie rozpowszechnił się również wśród chrześcijan.\nW Starym Testamencie księgą apokaliptyczną jest Księga Daniela. Apokaliptyczny charakter mają też fragmenty innych ksiąg, jak Iz 24 - 27.\nNajbardziej znaną apokalipsą jest Apokalipsa św. Jana, stanowiąca ostatnią część Nowego Testamentu. Księga ta pierwotnie była nazywana „Objawieniem Jana”, zaś jej bardziej popularna nazwa została wywiedziona z pierwszych słów tej księgi „&lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀποκάλυψις Ἰησοῦ Χριστοῦ&lt;/&gt;”, gdzie słowo „apokalipsa” było użyte w kontekście objawienia. Od tego utworu pochodzi określenie gatunku literackiego, była to pierwsza księga nazwana apokalipsą/objawieniem, chociaż gatunek ten istniał wcześniej. Apokalipsą nazywano też inne podobne księgi, których autorami byli zarówno wyznawcy judaizmu, jak i chrześcijanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28810", "fragment_id": "169412/0", "subtitle": "", "title": "Apokalipsa", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "169412", "parentId": 28810.0, "score": 0.7697389125823975}, "uuid": "c2f0d648-452a-49ad-aaa6-5cfd8f9e11a9"}, {"page_content": "Biblia. Apokalipsa świętego Jana ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;San Giovanni – L’Apocalisse&lt;/&gt;) – dramat historyczny z 2002 roku, oparty na Biblii.\nFabuła.\nRok 90 naszej ery. Cesarz Domicjan ogłasza się bogiem. Rozpoczynają się prześladowania chrześcijan, którzy odrzucają możliwość jego nadprzyrodzonego pochodzenia. Na wyspie Patmos przebywa ostatni z żyjących apostołów, Jan, ukrywając się wśród więźniów jako starzec Teofilus. Listy jego autorstwa wzmacniają wiarę chrześcijan, tym samym jego osoba staje się problemem dla cesarza. Na wyspę przybywa Valerius, wysłany przez rzymskiego generała Rufusa. Młody, zakochany w chrześcijance Irenie mężczyzna, ma odszukać Jana, żeby można go było unieszkodliwić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3161190", "fragment_id": "141645/0", "subtitle": "", "title": "Biblia. Apokalipsa świętego Jana", "document_id": "141645", "start_index": 0.0, "parentId": 3161190.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2830224931240082}, "uuid": "2c726b68-7084-46a6-a5b3-cb05b3d0566e"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nGrecki tekst Apokalipsy świętego Jana miał inną historię niż pozostałe księgi Nowego Testamentu i nie odzwierciedla tych samych tradycji tekstualnych. Ponieważ liczba rękopisów Apokalipsy jest mniejsza niż pozostałych ksiąg NT, jej tekst jest pod względem naukowym najlepiej opracowany, spośród wszystkich ksiąg Nowego Testamentu.\nGrecki tekst Apokalipsy odzwierciedla historię tej księgi i jej znaczenie w Kościele greckim. Długo wątpiono w jej kanoniczność, przez co nie była używana w liturgii i żaden z wielkich egzegetów wschodniego chrześcijaństwa jej nie komentował. Nie ma ona manuskryptów reprezentujących tekst zachodni.\nNa ogólną liczbę około 5700 rękopisów Nowego Testamentu 287 reprezentuje Apokalipsę, co oznacza, że jest reprezentowana zaledwie przez 6,6% rękopisów. Apokalipsy nie zawiera bardzo ważny rękopis Nowego Testamentu – Kodeks Watykański. Księga ta niemal nie występuje w rękopisach pochodzących z wieków od VI do IX, w ogóle nie występuje w greckich lekcjonarzach, ponieważ w Kościele bizantyjskim nie czytano Apokalipsy w liturgii.\nHistoria badań.\nLiczba rękopisów Apokalipsy jest znacznie mniejsza niż dla pozostałych ksiąg Nowego Testamentu. Dodatkowo Apokalipsa nigdy nie była uwzględniana w greckich lekcjonarzach. Dzięki słabemu poświadczeniu tekstu Apokalipsy starożytnymi i średniowiecznymi rękopisami, zbadanie całości materiału rękopiśmiennego jest łatwiejsze, niż w przypadku pozostałych ksiąg Nowego Testamentu. Z tego też powodu tekst Apokalipsy jest pod względem naukowym najlepiej opracowanym, spośród wszystkich ksiąg Nowego Testamentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2532879", "fragment_id": "521237/0", "subtitle": "", "title": "Tekst Apokalipsy św. Jana", "parentId": 2532879.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "521237", "score": 0.5434161424636841}, "uuid": "7fbcf298-fd82-42f6-8393-a7f174c2a32d"}, {"page_content": "Zdarza się czasem, że sam autor wyjaśnił stosowane przez siebie symbole. Niektóre symbole wyjaśnione zostały w Starym Testamencie (np. Lam 3,19; Ez 13,13.14). W innych przypadkach wyjaśnić je musi interpretator, poprzez lokalizację tekstów stosujących dany symbol i wyłonienie z nich jednej (lub kilku) szczególnej, łączącej te teksty cechy. Na podstawie tej cechy (cech), można wnioskować o przekazie semantycznym danego symbolu.\nWśród symboli Apokalipsy szczególną rolę odgrywa siódemka. Użyta została w Apokalipsie 54 razy. Występuje w strukturze Apokalipsy i rozmaitych wyliczeniach. Występuje w niej również smok i inne groźne potwory, które niszczą ludzkość.\nOscar Cullmann był zdania, że autor Apokalipsy posługuje się elementami liturgicznymi pierwotnego Kościoła. Posługiwanie się językiem liturgicznym wynikać ma z faktu, że kult jest antycypacją końca.\nInterpretacje księgi.\n \"Osobny artykuł: Apokalipsa świętego Jana w historii egzegezy.\"\nW egzegezie anglosaskiej wykształciły się cztery stanowiska odnośnie do interpretacji Apokalipsy: preteryzm (\"preterist view\"), historycyzm (\"historicist\"), futuryzm (\"futurist\") i stanowisko idealistyczne (\"idealist\").\nWspółczesne naukowe komentarze na ogół stosują metodę eklektyczną, które można uznać za piąte stanowisko. Wykorzystują one elementy interpretacji preterystycznej, futurystycznej i uniwersalnej, unikając proponowanych przez inne stanowiska jednostronnych rozwiązań. Na ogół odrzuca się metodę historyczną. Jednak niektórzy egzegeci skłonni są przyznać nieco racji historycyzmowi, gdy odnosi Apokalipsę do konkretnej sytuacji historycznej. Historycyzm jest błędny, gdy chce odnosić Apokalipsę do jednej tylko rzeczywistości historycznej. Metodę eklektyczną stosuje Gregory K. Beale.\nApokalipsa w kulturze.\nApokalipsa św. Jana pełni ważną rolę kulturotwórczą i stanowi źródło wielu symboli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114108", "fragment_id": "10412/15", "subtitle": "", "title": "Apokalipsa św. Jana", "document_id": "10412", "start_index": 19786.0, "source": "wikipedia", "parentId": 114108.0, "score": 0.5256643295288086}, "uuid": "0d49bf0b-29c7-4c93-b063-af8bb3365522"}, {"page_content": "1 Apokalipsa Jana – grecki apokryf Nowego Testamentu o charakterze apokaliptycznym.\nCharakterystyka.\nJest to grecki apokryf z VI bądź VII wieku, pierwszy raz wspomniany w IX wieku w \"Scholii do gramatyki Dionizego Traka\". Przytacza on zapytania, które Jan Ewangelista miał zadać Jezusowi na temat rzeczy ostatecznych (m.in. paruzji, Antychrysta, zmartwychwstania czy sądu ostatecznego), i szczegółowe odpowiedzi Jezusa, wynikające z zaciekawienia autora eschatologią. Podobną formę pytań i odpowiedzi przyjmuje inny apokryf, \"Zapytania Jana\". Autor utworu szeroko wykorzystuje cytaty biblijne, pojawiają się również rzekome cytaty, których nie da się zidentyfikować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5722135", "fragment_id": "1264494/0", "subtitle": "", "title": "1 Apokalipsa Jana", "parentId": 5722135.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1264494", "source": "wikipedia", "score": 0.30689936876296997}, "uuid": "17736ccf-5aa5-4534-a7a5-766f9b6a579a"}, {"page_content": "Samo słowo \"apokalipsa\" (gr. Ἀποκάλυψις) oznaczało pierwotnie \"objawienie\". W czasach nowożytnych zaczęto nim również określać opisany w Apokalipsie św. Jana koniec czasów. Na XIX w. datowane są pochodne przymiotniki, np. (ang.) \"apocalypst\" (1829), \"apocalypt\" (1834), czy \"apocalyptist\" (1835). W późniejszym okresie \"apokalipsa\" stała się również nazwą pospolitą odnoszoną do wszelkich katastroficznych wizji czy wydarzeń.\nData powstania księgi.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt; Albrecht Dürer\"Apocalypsis cum Figuris\" (1497-98)\nTradycja.\nWedług Justyna Męczennika Apokalipsa powstała podczas wojny żydowskiej (\"Dial.\" 81.4). Apokryficzne Dzieje Jana oraz Tertulian podają, że Jan został zesłany na Patmos przez Nerona. W tym samym okresie umiejscawia powstanie księgi Teofilakt, biskup Ochrydy, w swoim komentarzu do Ewangelii Jana (PG, CXXIII, 1133-1134). W wydaniach Peszitty autoryzowanych przez Kościół syryjski we wstępie do Apokalipsy podaje się: „Objawienie, które zostało dane Janowi Ewangeliście przez Boga na wyspie Patmos, na którą został zesłany przez cesarza Nerona”.\nKlemens Aleksandryjski stwierdza, że powrót z Patmos nastąpił po śmierci tyrana, nie precyzując jednak, którego (\"Quis div. salv\". 42). Według Euzebiusza Klemens Aleksandryjski miał utrzymywać, że Apokalipsa napisana została za Nerona. Sam Euzebiusz był zdania, że stało się to za Domicjana. Nie do końca też jasnym jest stanowisko Orygenesa, który stwierdza: „Cesarz rzymski – jak poucza tradycja – skazał Jana na wyspę Patmos” (\"Hom. In Matt\", 16, 6).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114108", "fragment_id": "10412/1", "subtitle": "", "title": "Apokalipsa św. Jana", "parentId": 114108.0, "start_index": 1601.0, "document_id": "10412", "source": "wikipedia", "score": 0.6694120168685913}, "uuid": "1565485f-091f-405e-a63d-731702601005"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Dwom moim Świadkom dam władzę, a będą prorokować obleczeni w wory, przez tysiąc dwieście sześćdziesiąt dni. Oni są dwoma drzewami oliwnymi i dwoma świecznikami, co stoją przed Panem ziemi. A jeśli kto chce ich skrzywdzić, ogień wychodzi z ich ust i pożera ich wrogów. Jeśliby zechciał ktokolwiek ich skrzywdzić, w ten sposób musi być zabity. Mają oni władzę zamknąć niebo, by deszcz nie zraszał dni ich prorokowania, i mają władzę nad wodami, by w krew je przemienić, i wszelką plagą uderzyć ziemię, ilekroć zechcą. A gdy dopełnią swojego świadectwa, Bestia, która wychodzi z Czeluści, wyda im wojnę, zwycięży ich i zabije. A zwłoki ich /leżeć/ będą na placu wielkiego miasta, które duchowo zwie się: Sodoma i Egipt, gdzie także ukrzyżowano ich Pana. I [wielu] spośród ludów, szczepów, języków i narodów przez trzy i pół dnia oglądają ich zwłoki, a zwłok ich nie zezwalają złożyć do grobu. Wobec nich mieszkańcy ziemi cieszą się i radują; i dary sobie nawzajem będą przesyłali, bo ci dwaj prorocy mieszkańcom ziemi zadali katuszy. A po trzech i pół dniach duch życia z Boga w nich wstąpił i stanęli na nogi. A wielki strach padł na tych, co ich oglądali.\"\nAp 11:3-11\nInterpretacje.\nPodstawowa analiza biblistów.\n \"Osobny artykuł: Apokalipsa świętego Jana w historii egzegezy.\"\nZgodnie z treścią Apokalipsy świętego Jana, dwaj świadkowie są symbolizowani jako „dwa drzewa oliwne i dwa świeczniki”, które posiadają moc niszczenia swoich wrogów, kontroli nad pogodą i zsyłania plag. Ich przedstawienie jako drzew, lub świeczników może być symboliczne, alegoryczne, bądź też dosłowne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3724704", "fragment_id": "1310898/2", "subtitle": "", "title": "Dwaj świadkowie", "parentId": 3724704.0, "start_index": 1985.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1310898", "score": 0.10852040350437164}, "uuid": "fb442113-1f1c-4f85-b325-b0cc7d261452"}, {"page_content": "Holenderski biblista, Campegius Vitringa (1705), nieomal całą księgę interpretuje historiozoficznie (z wyjątkiem eschatologicznych interpretacji 7. „pieczęci”, 7. „trąby” i 7. „czaszy”). Również siedem listów z Ap 2-3 odnosi do siedmiu epok w historii Kościoła. Odnośnie do 1000-letniego królestwa zastosował jego chiliastyczną interpretację. W ostatnim tym punkcie oddziałał na niemieckich pietystów. Z poprzedników najbliższymi mu są Mede i Cocceius.\nIsaac Newton (1642-1727), pod koniec swego życia zajmował się przede wszystkim Apokalipsą św. Jana. Wydane w 1733 roku „Observations...”, daje świadectwo dla jego erudycji oraz dużej ostrożności w interpretowaniu obrazów i symboli tej księgi. Uważał on, iż proroctwa Apokalipsy stają się w pełni zrozumiałe dopiero po ich wypełnieniu. Wyróżnia go pozytywny stosunek do chiliazmu. Krytycznie oceniał historiozoficzne systemy Joachima de Flore i Mikołaja z Liry.\nJednym z ostatnich przedstawicieli antypapieskiej interpretacji Apokalipsy w protestanckiej egzegezie był Bengel. „Głowy Bestii” identyfikuje z siedmioma papieżami, od Grzegorza VII do Innocentego III. Bengel głosił podwójny chiliazm, a jego interpretacja Apokalipsy przeplatana jest fantastyką. Twierdził, że w 1836 roku zakończy się rozpoczęty w 725 roku i trwający 1111 1/9 lat \"Chronus\", a rozpocznie \"Nonchronus\". Paruzja dokona się w roku 1836, po której rozpocznie się tysiącletnie królestwo i trwać będzie do roku 2836, po którym nastąpi związanie Szatana i kolejne tysiącletnie królestwo. W roku 3836 nastąpi koniec świata. W XIX wieku historiozoficzna interpretacja Apokalipsy została niemal całkowicie zarzucona, kontynuowana jest po dziś dzień przez adwentystów i Świadków Jehowy.\nKatolicka potrydencka egzegeza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2489478", "fragment_id": "526700/10", "subtitle": "", "title": "Apokalipsa świętego Jana w historii egzegezy", "parentId": 2489478.0, "start_index": 15418.0, "document_id": "526700", "source": "wikipedia", "score": 0.12506768107414246}, "uuid": "60326fdc-53e9-41ed-8cf9-8a568abfa411"}]}
{"id": "q_769", "question": "Która figura geometryczna może być pitagorejska, ostrokątna, indyjska, egipska?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nPentagram, gwiazda pitagorejska (gr. \"πέντε\" pięć, \"γραμμή\" linia) – figura geometryczna – wielokąt gwiaździsty foremny. W wielu kulturach pentagram uważany jest za symbol magiczny.\nGeometria.\nKonstrukcja.\nPrzykładowe sposoby skonstruowania pentagramu:\nParametry.\nKąt wewnętrzny pentagramu wynosi 36°.\nW pentagramie ukryty jest złoty podział:\nna \"rysunku 2\":\n formula_5\nna \"rysunku 3\":\n formula_6\ngdzie \"złota liczba\"\n formula_7\nSymbolika.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84097", "fragment_id": "659293/0", "subtitle": "", "title": "Pentagram", "parentId": 84097.0, "start_index": 1.0, "document_id": "659293", "source": "wikipedia", "score": 0.5494992136955261}, "uuid": "911bfa0d-c8da-4119-89b1-e9e3575f5b54"}, {"page_content": "Trójkąt prostokątny – trójkąt, którego jeden z kątów wewnętrznych jest prosty.\nDwa boki trójkąta wyznaczające ramiona kąta prostego nazywane są przyprostokątnymi, trzeci bok przeciwprostokątną.\nSzczególnym rodzajem trójkąta prostokątnego jest trójkąt pitagorejski, tj. taki, w którym długości boków są liczbami naturalnymi. Najprostszy z nich to trójkąt egipski o stosunkach długości boków 3:4:5.\nTrójkąt prostokątny jest figurą, na której opierają się podstawowe definicje funkcji trygonometrycznych kątów przy przeciwprostokątnej.\nZwiązki metryczne.\nPole powierzchni.\nDane jest wzorami:\nformula_1\n formula_2\n Drugi wzór to średnia geometryczna długości odcinków, na które spodek wysokości dzieli przeciwprostokątną.\n Dowód: Zgodnie z wzorem na różnicę kwadratów: formula_5 Z twierdzenia Pitagorasa wynika: formula_6 Zatem z wzorów na pole trójkąta: formula_7 i formula_8\n formula_10\n Dowód: Z wzoru na promień okręgu wpisanego: formula_11 formula_12 formula_13 gdzie formula_14 to długości odcinków, na które wysokość dzieli formula_15 Zatem formula_16 formula_17\n formula_18\n co wynika z twierdzenia Pitagorasa i podobieństwa trójkątów.\n formula_20\n formula_21\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30259", "fragment_id": "176761/0", "subtitle": "", "title": "Trójkąt prostokątny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 30259.0, "document_id": "176761", "score": 0.47567495703697205}, "uuid": "51059157-a9ca-4184-8d11-ab145cd0b43b"}, {"page_content": "Środkowy trójkąt prostokątny takiego „złotego” ostrosłupa (zobacz rysunek), o bokach formula_197 jest sam w sobie interesujący, pokazując przez twierdzenie Pitagorasa związek formula_198 lub formula_199 Ten „trójkąt Keplera” jest jedynym trójkątem prostokątnym o długościach boków w ciągu geometrycznym, tak samo jak trójkąt 3–4–5 jest jedynym trójkątem prostokątnym o długościach boków w ciągu arytmetycznym. Kąt o tangensie formula_194 odpowiada kątowi utworzonemu przez bok piramidy z podstawą, 51,827…° (51°49′38).\nPrawie identyczny kształt ostrosłupa, ale o wymiernych proporcjach jest opisany w papirusie matematycznym Rhinda (źródle większej części współczesnej wiedzy o starożytnej matematyce egipskiej), oparty na trójkącie 3:4:5; nachylenie ściany bocznej odpowiadające tangensowi 4/3 wynosi 53,13° (53 stopni i 8 minut). Pochyła wysokość, czyli apotema jest 5/3, tzn. 1,666… razy dłuższa od połowy podstawy. Papirus Rhinda zawiera inny problem ostrosłupa, znowu z wymiernym nachyleniem (wyrażonym jako kotangens). Matematyka egipska nie obejmowała pojęcia liczb niewymiernych, i odwrotne nachylenie wymierne (kotangens, pomnożony przez współczynnik 7 do przeliczenia do ich standardowej jednostki dłoni na ammę) było użyte przy wznoszeniu piramid.\nInnym ostrosłupem o proporcjach niemal identycznych jak „złoty” ostrosłup jest taki o obwodzie 2 razy dłuższym od wysokości, tzn. h:b = 4:π. Kąt nachylenia boku tego trójkąta wynosi 51,854° (51°51′), co jest wartością zbliżoną do 51,827° – kąta w trójkącie Keplera. Ten związek z piramidami odpowiada przypadkowi matematycznemu formula_201\nZnane są piramidy egipskie o proporcjach bardzo podobnych do opisanych ostrosłupów.\nPiramidy egipskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44361", "fragment_id": "640752/19", "subtitle": "", "title": "Złoty podział", "document_id": "640752", "start_index": 32565.0, "parentId": 44361.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21434450149536133}, "uuid": "d91bbeac-4aaf-4bcc-89eb-d1147cfa98fb"}, {"page_content": "Trójkąt egipski – trójkąt pitagorejski o stosunkach długości boków 3:4:5. Jest to trójkąt wymierny średnioboczny.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=284333", "fragment_id": "1460178/0", "subtitle": "", "title": "Trójkąt egipski", "document_id": "1460178", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 284333.0, "score": 0.5561827421188354}, "uuid": "9654f325-e6f2-4d90-84d3-1da950e3d4a8"}, {"page_content": "Trójka pitagorejska (albo liczby pitagorejskie) – trzy liczby całkowite dodatnie formula_1 spełniające tzw. \"równanie Pitagorasa\":\n formula_2\nIch nazwa pochodzi od twierdzenia Pitagorasa, na mocy którego boki trójkąta prostokątnego spełniają powyższą zależność. W poniższej tabeli przedstawiono kilka pierwszych (względem krótszej przyprostokątnej) trójek pitagorejskich:\nWłasności.\nJeżeli trójka formula_3 jest pitagorejska, to jest nią też formula_4 dla dowolnej liczby całkowitej dodatniej formula_5 Trójkę pitagorejską nazywamy pierwotną, jeśli formula_6 formula_7 i formula_8 nie mają wspólnego dzielnika większego od 1. Zatem z każdej trójki pitagorejskiej możemy uzyskać pierwotną przez podzielenie jej przez największy wspólny dzielnik i dowolną trójkę pitagorejską możemy otrzymać z pierwotnej przez pomnożenie jej wszystkich trzech elementów przez odpowiednią tę samą liczbę całkowitą dodatnią.\nJeśli formula_9 są liczbami całkowitymi dodatnimi, to\n formula_10\n formula_11\n formula_12\njest trójką pitagorejską. Jest ona pierwotna wtedy i tylko wtedy, gdy formula_13 i formula_14 są względnie pierwsze i ich suma jest liczbą nieparzystą. Trójki pitagorejskiej (9, 12, 15), jak również wielu innych, w ten sposób nie otrzymamy, ale każda trójka pierwotna (być może po zamianie formula_15 i formula_7) powstaje tą drogą z jedynej pary liczb względnie pierwszych formula_17 Stąd wniosek, że istnieje nieskończenie wiele pierwotnych trójek pitagorejskich.\nTrójkąt, którego długości boków stanowią trójkę pitagorejską, nazywany jest trójkątem pitagorejskim. Z kolei trójkąt o bokach długości 3, 4 i 5 nazywa się trójkątem egipskim.\nRozwiązanie elementarne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6171", "fragment_id": "172137/0", "subtitle": "", "title": "Trójki pitagorejskie", "parentId": 6171.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172137", "source": "wikipedia", "score": 0.6083059906959534}, "uuid": "e3e52bbe-c820-4224-b288-bbb64e8180a0"}, {"page_content": "Figura geometryczna – dowolny podzbiór danej przestrzeni, zwykle przestrzeni euklidesowej, afinicznej lub rzutowej.\nRodzaje.\nFigurę homeomorficzną z prostą lub jej częściami nazywamy linią lub krzywą (figurą jednowymiarową), z płaszczyzną lub jej częściami – powierzchnią (figurą dwuwymiarową), z przestrzenią lub jej częściami – bryłą (figurą trójwymiarową).\nFigurą liniową nazywa się figurę, która może być zanurzona w przestrzeni jednowymiarowej, czyli leży na pewnej prostej, płaską – w przestrzeni dwuwymiarowej, czyli leży w pewnej płaszczyźnie, przestrzenną – w przestrzeni trójwymiarowej (nie może być zawarta w żadnej płaszczyźnie). Innymi słowy figurami \"liniowymi\" nazywa się figury, które wymagają parametryzacji jednowymiarowej, \"płaskimi\" – dwuwymiarowej, zaś \"przestrzennymi\" – przynajmniej trójwymiarowej.\nFigura liniowa jednowymiarowa to np. odcinek. Figury płaskie jednowymiarowe to m.in. okrąg, elipsa, parabola, hiperbola. Figury płaskie dwuwymiarowe to np. koło, wielokąty. Figura przestrzenna jednowymiarowa to np. linia śrubowa, dwuwymiarowa – sfera, trójwymiarowe – m.in. kula, sześcian, ostrosłup.\nW przestrzeni czterowymiarowej może być zanurzona figura „hiperprzestrzenna”: trójwymiarowa hiperpowierzchnia, np. hiperpłaszczyzna lub czterowymiarowa (hiperbryła), np. hiperkula, hipersześcian.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1522055", "fragment_id": "225506/0", "subtitle": "", "title": "Figura geometryczna", "parentId": 1522055.0, "start_index": 0.0, "document_id": "225506", "source": "wikipedia", "score": 0.7297563552856445}, "uuid": "8f7100da-0e27-4a5b-914f-3b9642ac695f"}, {"page_content": "Najwcześniejsze ślady znajomości matematyki w starożytnych Indiach datują się na ok. 3000–2600 p.n.e. i są pozostałością cywilizacji doliny Indusu z terenu północnych Indii i dzisiejszego Pakistanu. Cywilizacja ta stworzyła dziesiętne jednostki miary, technikę produkcji cegieł o ustalonych proporcjach boków, ulice przecinające się dokładnie pod kątem prostym i sporo geometrycznych przedstawień, w tym prostopadłościany, beczki, stożki, walce oraz rysunki koncentrycznych lub przecinających się okręgów i trójkątów. Pojawiły się również doniesienia, że na terenie Polski, wykorzystywano proporcje geometryczne przy wyznaczaniu miejsca wiercenia otworu w kamiennych toporach – między innymi dla kultur ceramiki wstęgowej i to już około 7000 lat temu.\nOdkryto także ciekawe przyrządy, takie jak dokładna linijka z dwupoziomową dziesiętną podziałką, instrument z muszli, działający jako kątomierz w zakresie od 40 do 360 stopni, inną muszlę, która pozwalała podzielić horyzont i niebo na 8-12 równych sekcji i przyrząd nawigacyjny do mierzenia pozycji gwiazd. Pismo induskie nie zostało dotąd odczytane, niewiele wiadomo zatem o pracach matematycznych z tego okresu. Niektórzy historycy interpretują pewne znaleziska archeologiczne jako dowody znajomości ósemkowego systemu liczbowego i liczby π.\nNajstarszymi znanymi tekstami matematycznymi są \"Plimpton 322\" (Babilonia ok. 1900 p.n.e.), papirus moskiewski (Egipt ok. 1850 p.n.e.), papirus Rhinda (Egipt, 1650 p.n.e.), \"Shulba Sutras\" (Indie ok. 800 p.n.e.). Wszystkie te teksty wspominają twierdzenie Pitagorasa, które wydaje się najbardziej rozpowszechnionym w starożytności wynikiem matematycznym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169082", "fragment_id": "27398/3", "subtitle": "", "title": "Historia matematyki", "document_id": "27398", "start_index": 4772.0, "parentId": 169082.0, "source": "wikipedia", "score": 0.100749671459198}, "uuid": "527623fd-b48f-413a-882c-30ecd11276e8"}, {"page_content": "Tetraktys – figura trójkątna ułożona z dziesięciu punktów rozmieszczonych w strukturze piramidy o boku \n4 punktów, opisywana w tekstach Pitagorystów lub nawet Pitagorejczyków. Według Porfiriusza miałaby mieć\nznaczenie kultowe i być stosowana w czasie przysięgi Pitagorejczyków: \n&lt;poem&gt;\nPrzysięgam na tego, który naszym duszom dał tetraktys,\nMający w sobie korzenie i źródło wiecznej natury.\n&lt;/poem&gt;\nSymbolika Tetraktysu może być taka, jak liczby 10, uznawanej wówczas za doskonałą, a każda inna jest raczej nadawana tej figurze przez współczesnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=700216", "fragment_id": "845246/0", "subtitle": "", "title": "Tetraktys", "document_id": "845246", "start_index": 0.0, "parentId": 700216.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3855424225330353}, "uuid": "92c49626-57a5-434b-8026-500117ace9e6"}, {"page_content": "W połowie XIX wieku Röber badał różne piramidy egipskie, m.in. Chefrena, Mykerinosa, niektóre z Gizy, Sakkary i Abusiru. Zauważył, że połowa podstawy piramidy wynosi połowę boku, tworząc trójkąt rozpoznany przez innych badaczy jako trójkąt Keplera; sugerowano również wiele innych teorii matematycznych dotyczących kształtu piramid.\nJedna z piramid egipskich jest wyjątkowo zbliżona do „złotego ostrosłupa” – Wielka Piramida (znana również jako piramida Cheopsa). Jej nachylenie wynoszące 51°52′ jest bardzo zbliżone do nachylenia „złotego” ostrosłupa równego 51°50′ i nachylenia opartej na π piramidy równego 51°51′; inne piramidy w Gizie (Chefrena, 52°20′ i Mykerinosa, 50°47′) są również dość zbliżone. Kwestia czy konstrukcja tych piramid ma jakiś związek ze złotym podziałem jest jedynie przedmiotem spekulacji Kilka innych piramid egipskich również posiada wymiary o proporcjach zbliżonych do 3:4:5.\nPobudzając kontrowersje na temat autorstwa piramid Eric Temple Bell, matematyk i historyk ogłosił w 1950 że matematycy egipscy nie potrafiliby obliczyć wysokości boku piramidy ani jego stosunku do wysokości piramidy poza przypadkiem piramidy 3:4:5, ponieważ trójkąt 3:4:5 był trójkątem prostokątnym jedynym znanym Egipcjanom, którzy nie znali twierdzenia Pitagorasa ani pojęcia liczb niewymiernych takich jak π i φ.\nMichael Rice zaznacza, że główni historycy architektury egipskiej kwestionowali znajomość przez Egipcjan złotego podziału i jego obecność w konstrukcji piramid, cytując Giedona (1957). Historycy nauki od zawsze debatowali, czy Egipcjanie znali go, czy też nie, dochodząc zwykle do wniosku, że jego obecność w budynkach egipskich jest wynikiem przypadku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44361", "fragment_id": "640752/20", "subtitle": "", "title": "Złoty podział", "parentId": 44361.0, "start_index": 34267.0, "document_id": "640752", "source": "wikipedia", "score": 0.23467384278774261}, "uuid": "a213b80a-fa56-4cd4-8d35-4b7b04555c5f"}, {"page_content": "Ostrosłup prawidłowy – ostrosłup z foremną podstawą i spełniający dodatkowy warunek, formułowany na dwa równoważne sposoby:\nOstrosłup prawidłowy czworokątny jest nazywany czasem piramidą, ponieważ właśnie w jego kształcie są zbudowane piramidy w Egipcie[].\nPodstawowe wzory.\nWzór na objętość ostrosłupa prawidłowego:\n formula_5", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=922148", "fragment_id": "1020866/0", "subtitle": "", "title": "Ostrosłup prawidłowy", "parentId": 922148.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1020866", "source": "wikipedia", "score": 0.1915334016084671}, "uuid": "a5f5658c-fde9-4187-99a1-930f6fb31f84"}]}
{"id": "q_770", "question": "Ile tzw. bierek ma gracz w szachy?", "answer": [{"page_content": "Szachy rozgrywa się na szachownicy, kwadratowej planszy podzielonej na 64 kwadratowe pola (osiem na osiem) o dwóch naprzemiennych kolorach, podobna do warcabnicy używanej w warcabach. Bez względu na rzeczywisty kolor pól, jaśniejsze nazywa się „białymi” (bądź „jasnymi”), zaś ciemniejsze określa się jako „czarne” (lub „ciemne”). Umowne są też nazwy graczy oraz jego bierek: jaśniejsze bierki nazywane są „białymi”, ciemniejsze bierki z kolei noszą nazwę „czarnych”; z tego względu gracza posługującego się białymi bierkami nazywa się „białym”, a gracza korzystającego z czarnych bierek – „czarnym”. Szachownicę ustawia się tak, by w lewym dolnym rogu planszy znajdowało się czarne pole (stąd w prawym dolnym musi znajdować się białe). Każdy gracz dysponuje szesnastoma bierkami:\nNa początku gry bierki rozmieszczone są jak na diagramie obok. Drugi rząd od strony gracza mieści osiem pionów; rząd najbliższy graczowi zawiera pozostałe bierki nazywane \"figurami\":\nHetmany i wieże nazywa się figurami \"ciężkimi\", zaś gońce i skoczki to figury \"lekkie\".\nWskazywanie pól.\nZ każdym polem szachownicy utożsamia się w jednoznaczny sposób parę złożoną z litery oraz cyfry. Linie pionowe, nazywane \"kolumnami\", opisuje się kolejno – od lewej do prawej strony białych – literami od \"a\" do \"h\". Podobnie linie poziome, nazywane \"rzędami\", numeruje się kolejno – od najbliższej białym – cyframi od \"1\" do \"8\". W ten sposób można wskazać dowolne pole podając jego literę kolumny oraz cyfrę rzędu. Przykładowo biały król rozpoczyna grę stojąc na polu \"e1\", z kolei czarny skoczek może w pierwszym posunięciu przejść na jedno z pól \"a6\" lub \"c6\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43803", "fragment_id": "657416/1", "subtitle": "", "title": "Zasady gry w szachy", "document_id": "657416", "start_index": 1449.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43803.0, "score": 0.7178199291229248}, "uuid": "9f3297c7-689f-453a-b1b3-ed444527fd7a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gry planszowej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSzachy – strategiczna gra planszowa rozgrywana przez dwóch graczy na 64-polowej szachownicy, za pomocą zestawu bierek (pionów i figur). Popularnie, choć nieprecyzyjnie, szachami nazywa się również wspomniane bierki. Międzynarodowy Komitet Olimpijski uznaje szachy za dyscyplinę sportu. Szachy należą do gier z doskonałą informacją.\nBierki.\nPrzeciwnicy dysponują zestawami bierek w odmiennych kolorach. W skład każdego z nich wchodzi szesnaście bierek: król, hetman (potocznie zwany też \"damą\", \"damką\", \"królową\" lub \"królówką\"), dwa gońce (z niemieckiego nazywane czasami \"lauframi\"), dwa skoczki (zwane też popularnie \"końmi\" lub \"konikami\"), dwie wieże oraz osiem pionów (\"pionków\").\nWartość figur szachowych może być absolutna lub względna. Przy założeniu, że wartość absolutna piona wynosi 1, względne wartości statyczne figur przedstawiają się następująco:\nW konkretnej sytuacji na szachownicy wartość względna jest ważniejsza od wartości absolutnej. Wynika to z tego, że w określonych przypadkach figury mogą mieć różne wartości, na przykład w pozycjach o charakterze zamkniętym wartość skoczka przewyższa wartość gońca i odwrotnie – w pozycjach otwartych wartość gońca jest większa niż skoczka (a tym bardziej pary gońców nad parą skoczków). Podobnie dochodzący do pola przemiany pion może mieć wartość o wiele wyższą niż 1 punkt.\nJeśli jeden z graczy ma figury o sumarycznej wartości punktowej większej niż drugi, jest to podstawą do stwierdzenia, że ma przewagę materialną. Jednak nie zawsze musi ona przesądzać o wygranej – czasami decyduje przewaga pozycyjna. Debata nad wartością skoczków i gońców (dotycząca też kolorów pól, po których poruszają się gońce) również jest natury pozycyjnej i nie ma sensu bez odniesienia do konkretnej sytuacji na szachownicy. Z kolei dwie wieże mają przewagę nad hetmanem, mimo że gra tym ostatnim jest z reguły łatwiejsza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23772", "fragment_id": "187321/0", "subtitle": "", "title": "Szachy", "document_id": "187321", "start_index": 1.0, "parentId": 23772.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8865772485733032}, "uuid": "a622d9d7-1b0d-4108-b56a-46a4ab11c820"}, {"page_content": "Zasady gry w szachy – prawidła regulujące sposób rozgrywania partii szachów. Choć pochodzenie gry nie zostało dokładnie wyjaśnione, to współczesne zasady ukształtowały się w średniowieczu. Ewoluowały one do początków XIX wieku, kiedy to osiągnęły właściwie swą bieżącą postać. W zależności od miejsca zasady gry różniły się od siebie, współcześnie za przepisy gry odpowiada Międzynarodowa Federacja Szachowa (Fédération Internationale des Échecs, FIDE). Przepisy te mogą się różnić w przypadku różnych wariantów gry, np. dla szachów szybkich, błyskawicznych czy korespondencyjnych.\nSzachy to gra, w której udział biorą dwie osoby. Rozgrywa się ją na planszy nazywanej szachownicą, gdzie rozstawia się 32 bierki (sześciu rodzajów, w tym po 8 pionów i 8 figur, łącznie 16 dla każdego z graczy). Celem gry jest danie mata, tzn. zagrożenie królowi przeciwnika usunięciem z dalszej rozgrywki („zbiciem”), którego nie sposób uniknąć. Gry jednak nie zawsze kończą się matem – gracze często poddają się, jeśli uważają, że dalsza gra doprowadzi do ich ostatecznej porażki. Zasady przewidują kilka sposobów remisowego zakończenia gry.\nOprócz podstawowych zasad poruszania bierek zasady regulują także wykorzystywane wyposażenie, kontrolę czasu, zachowanie i etykę graczy, ułatwienia dla niepełnosprawnych graczy, zapis posunięć za pomocą notacji szachowej, jak również sposoby postępowania w przypadku nieprawidłowości napotkanych w czasie gry.\nRozstawienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43803", "fragment_id": "657416/0", "subtitle": "", "title": "Zasady gry w szachy", "parentId": 43803.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657416", "source": "wikipedia", "score": 0.6039129495620728}, "uuid": "fbc5cac8-555d-47e5-a842-a01eb3282dfb"}, {"page_content": "Shōgi (jap. 将棋 shōgi; używany także zapis \"shogi\" lub \"siogi\") – japońskie szachy rozgrywane na planszy 9×9. Charakterystyczną zasadą jest możliwość umieszczenia zbitych bierek z powrotem na planszy. Bierki są znacznie słabsze niż w szachach międzynarodowych.\nCel gry.\nCelem gry jest zbicie króla przeciwnika. Gracz nie ma obowiązku informowania o szachu na królu przeciwnika i gdy ten takiego ruchu nie zauważy, grę można zakończyć poprzez zbicie króla.\nWyposażenie gry.\nGra rozgrywana jest przez dwóch graczy na polach planszy o 9 rzędach i 9 kolumnach.\nKażdy z graczy ma do dyspozycji po 20 bierek na kształt klina z nieznacznie różniącymi się wymiarami. Figury przeciwnika rozróżniane są jedynie na podstawie kierunku, który wskazywany jest przez ich czubki.\nNa początku gry każdy z graczy ma do dyspozycji poniższe bierki:\nCzasami zamiast słowa lanca używa się też określeń pikinier lub oszczepnik, gońca nazywa się słoniem, wieżę rydwanem, a pionka piechurem.\nRemis.\nRemisy są bardzo rzadkie w shogi (~1% gier na poziomie zawodowym). Następują w wyniku powtórzenia się ruchów (\"sennichite\") lub ucieczki królów do strefy przeciwnika bez możliwości zadania mata (\"jishōgi\" – impas).\nW przypadku impasu liczy się punkty według schematu: wieża i goniec po 5 punktów, pozostałe bierki, oprócz króla po 1 punkcie.\nJeśli jeden z graczy ma mniej niż 24 punktów, przegrywa. Jeśli oboje mają więcej niż 24 punktów następuje remis, w przypadku partii rozgrywanej przez profesjonalistów – grę powtarza się ze zmianą gracza zaczynającego.\nZgodnie z zasadami „wieczny szach” jest niedozwolony. W takiej sytuacji przegrywa gracz, który szachuje.\nRównież pozycja określana jako „pat” nie oznacza remisu. Strona, która posiada jedynie króla, przegrywa.\nBierki.\nBierki są oznaczane japońskimi znakami (kanji), co może stanowić pewne utrudnienie dla początkujących. Czasami można jednak znaleźć międzynarodowe wersje figur.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23771", "fragment_id": "187320/0", "subtitle": "", "title": "Shōgi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "187320", "parentId": 23771.0, "score": 0.6247020959854126}, "uuid": "93bb15be-6426-42a8-aa1a-5f3ca7e1b6c9"}, {"page_content": "Szachownica posiada 11 pionowych rzędów pól nazwanych literami a, b, c..., k, l (litera j nie jest używana). Pola w danym rzędzie są numerowane od 1 do 11. Pola o tym samym numerze tworzą ukośną linię załamaną na polu f pod kątem 120°. Linie 1.-6. mają po 11 pól, linia 7. (zapełniona czarnymi pionami w ustawieniu początkowym) posiada 9 pól, linia 8. – 7 pól, itd., linia 11. – tylko jedno pole, f11.\nPodobnie jak w szachach tradycyjnych, celem gry w szachy heksagonalne jest pojmanie, czyli zamatowanie króla strony przeciwnej, lub osłabienie przeciwnika tak, aby był zmuszony poddać się.\nRozpoczęcie partii.\nGrę rozpoczyna grający białymi. W partiach towarzyskich decyzja, który z graczy gra białymi jest zazwyczaj kwestią umowy lub losowania. Przeciwnicy wykonują na przemian po jednym posunięciu. Z ruchu nie można zrezygnować.\nWykonywanie posunięć.\nW czasie gry bierki wykonują posunięcia zgodnie z podanymi niżej zasadami. Jak w szachach tradycyjnych, w czasie ruchu bierka (z wyjątkiem skoczka i gońca) nie może przeskakiwać innych bierek. Bicie polega na zdjęciu z szachownicy bitej bierki przeciwnika i postawieniu własnej bierki na jej miejscu (wyjątek: bicie w przelocie). Z wyjątkiem pionów, bierka bije wrogie bierki znajdujące się na polach jej ruchu. Nie wolno bić króla przeciwnika. Jeżeli król gracza znajdzie się pod działaniem wrogiej bierki (pod szachem), gracz ma obowiązek zagrożenie to zlikwidować (poprzez ruch królem, zasłonięcie go inną bierką lub zbicie bierki przeciwnika, która spowodowała zagrożenie). Nie wolno również wykonywać ruchu, który powodowałby wystawienie własnego króla na działanie wrogiej bierki. Mat następuje, gdy atakowany gracz nie ma żadnej możliwości obrony przed zagrożeniem.\nWieża porusza się w 6 kierunkach wyznaczonych przez pola przylegające do siebie bokami, o dowolną liczbę pól.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=457067", "fragment_id": "1581205/1", "subtitle": "", "title": "Szachy heksagonalne", "parentId": 457067.0, "start_index": 1628.0, "document_id": "1581205", "source": "wikipedia", "score": 0.7313110828399658}, "uuid": "e1946a81-3dda-46ca-8f82-208a84d704a7"}, {"page_content": "Szachy heksagonalne – wariant szachów grywany na sześciokątnej szachownicy z sześciokątnymi polami. Zasady gry zostały opracowane w 1929 r. przez lorda H.D.Baskerville'a, a następnie w 1939 r. ulepszone przez radzieckiego geologa I. Szafrana. Odmiany te nie zdobyły jednak szerszego grona wielbicieli, dopiero zaproponowana w 1949 r. i usprawniona w 1953 r. przez Władysława Glińskiego odmiana (tzw. heksagonalne szachy polskie) zdobyła popularność w Wielkiej Brytanii i Polsce, a następnie w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Współcześnie szachy heksagonalne popularne są również w Szwajcarii, Francji, Włoszech, Węgrzech, Nowej Zelandii, Niemczech oraz w niektórych krajach byłego Związku Radzieckiego.\nReguły gry.\nSzachy heksagonalne Glińskiego są grą dwuosobową. Gra toczy się na sześciokątnej szachownicy, składającej się z 91 sześciokątnych pól w trzech kolorach: jasnym, ciemnym i pośrednim (zwyczajowo są to odcienie brązu), przy czym jest 30 jasnych, 30 ciemnych i 31 pośrednich pól. Do gry używa się dwóch kompletów bierek, białego i czarnego. Grający białymi siedzi przy wierzchołku jasnym, grający czarnymi – przy wierzchołku ciemnym planszy. Diagramy są rysowane tak, że strona białych jest na dole, strona czarnych – na górze.\nDo gry używa się tych samych bierek, co w szachach tradycyjnych, jednak w szachach heksagonalnych inna jest ich liczba: w porównaniu z zestawem tradycyjnym, każdy z graczy dysponuje dodatkowym pionem i dodatkowym gońcem. A zatem zestaw bierek jednego gracza obejmuje 1 króla, 1 hetmana, 2 wieże, 2 skoczki, 3 gońce i 9 pionów. Początkowe ustawienie bierek przedstawia diagram po prawej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=457067", "fragment_id": "1581205/0", "subtitle": "", "title": "Szachy heksagonalne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1581205", "parentId": 457067.0, "score": 0.4818703830242157}, "uuid": "1513b41b-056a-439e-aaeb-15d8d1fd9e58"}, {"page_content": "Xiangqi () – gra planszowa zwana także szachami chińskimi. Celem gry jest zamatowanie generała przeciwnika.\nPlansza szachów chińskich składa się z 10 linii poziomych oraz 9 linii pionowych. Bierki, podobnie jak w go, kładzione są na przecięciach owych linii. Sama plansza podzielona jest na dwie części przedzielone pustym obszarem pomiędzy 5. a 6. linią poziomą, który określany jest mianem rzeki. Na planszy występują także dwa tzw. pałace - obszary o wielkości 3 na 3, na których zaznaczone są ukośne linie.\nBierki.\nKażda strona ma 5 pionów, w sumie każda strona ma do dyspozycji 16 bierek tak jak w szachach klasycznych. Te bierki to:\nGenerał.\nGenerał może poruszać się wykonując ruch o jedno pole wyłącznie po linii prostej. Obszar jego ruchów ograniczony jest obszarem pałacu. Dodatkowo jeden generał nie może znajdować się w jednej linii bezpośrednio naprzeciwko drugiego generała. Generał bije inną bierkę poprzez zajęcie jej pola.\nDoradca (strażnik).\nDoradca (strażnik) może się poruszać wykonując ruch o jedno pole wyłącznie po skosie i, podobnie jak generał, tylko w obrębie pałacu. Doradca (strażnik) bije inną bierkę poprzez zajęcie jej pola.\nSłoń.\nSłoń może przemieszczać się po skosie dokładnie o dwa pola. Na jego drodze nie może znajdować się inna bierka, a także nie może on przekraczać rzeki. Słoń bije inną bierkę poprzez zajęcie jej pola.\nSkoczek.\nSkoczek porusza się o jedno pole po prostej i następnie o jedno pole po skosie. Ruch jest podobny do ruchu skoczka w szachach, jednak w przeciwieństwie do niego nie przeskakuje on figury w pierwszej fazie swojego ruchu. Podobnie jak w przypadku słonia na jego drodze nie może znajdować się inna bierka. Skoczek bije inną bierkę poprzez zajęcie jej pola.\nWieża.\nWieża porusza się, tak jak w szachach, o dowolną liczbę pól po liniach prostych. Wieża bije inną bierkę poprzez zajęcie jej pola.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194598", "fragment_id": "1445436/0", "subtitle": "", "title": "Xiangqi", "document_id": "1445436", "start_index": 0.0, "parentId": 194598.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6271197199821472}, "uuid": "8c184cd4-1964-4ea2-aee0-a3eea9c27e39"}, {"page_content": "Szachy czteroosobowe – odmiana gry w szachy, polegająca na równoczesnej grze czterech osób. Gra rozgrywana jest na większej, bo zawierającej 160 pól szachownicy. Gracze wykonują kolejno po jednym ruchu, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Bierki zawodnika, który został zamatowany, zabierane są z szachownicy. Gra ta cechuje się dużą nieprzewidywalnością, często dochodzi także do ataków \"trzech na jednego\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1714113", "fragment_id": "694813/0", "subtitle": "", "title": "Szachy czteroosobowe", "parentId": 1714113.0, "start_index": 0.0, "document_id": "694813", "source": "wikipedia", "score": 0.3913138508796692}, "uuid": "58b7c71c-a7c9-4395-b53f-89da321e6c15"}, {"page_content": "Bierka szachowa – wspólne określenie pionów i figur występujących w szachach.\nPoczątkowo każdy z graczy dysponuje zestawem następujących bierek w danym kolorze (białym lub czarnym):\nKolory biały i czarny to określenie tradycyjne, które nie odnosi się do rzeczywistego koloru bierek – białe są jaśniejsze, lub też w kolorze bardziej zbliżonym do białego, niż czarne (ciemne), np. jeżeli bierki są w kolorach niebieskim i żółtym, to białymi będą żółte, ponieważ są jaśniejsze.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=295759", "fragment_id": "1469320/0", "subtitle": "", "title": "Bierka szachowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1469320", "parentId": 295759.0, "score": 0.6236286163330078}, "uuid": "146873df-c8c5-47f3-89b9-1642d6c2efb7"}, {"page_content": "Celem gry jest umieszczenie królika w ostatnim rzędzie planszy, tj. gracz grający złotymi wygrywa, gdy umieści jednego ze swoich królików w ósmym rzędzie, zaś srebrny gracz zwycięża, gdy umieści srebrnego królika w rzędzie pierwszym.\nNa początku gry plansza jest pusta. Gracz grający złotymi rozpoczyna grę od rozmieszczenia swoich szesnastu bierek w rzędach pierwszym i drugim w dowolny sposób. Następnie srebrny gracz rozmieszcza swoje bierki w rzędach siódmym i ósmym, również wedle własnego uznania. Przykładowe początkowe rozmieszczenie pokazano na diagramie obok.\nPo zakończeniu fazy przygotowawczej rozpoczyna się właściwa faza gry. Gracze wykonują na przemian ruchy, pierwszy ruch wykonuje złoty.\nKażdy ruch (tura) składa się z od jednego do czterech kroków. Na ruch mogą składać się następujące posunięcia:\nNie można jedną bierką jednocześnie przemieszczać dwóch lub więcej bierek przeciwnika – na przykład jedną pchać, a drugą ciągnąć w tym samym czasie. Bierki o tej samej sile nie mogą się nawzajem przemieszczać. Słoń, jako najsilniejszy, nie może zostać przemieszczony przez żadną inną bierkę.\nAby ruch był poprawny, po jego wykonaniu stan planszy musi się zmienić. Wykonanie ruchu nie może również prowadzić do zaistnienia stanu planszy, jaki zdarzył się już dwukrotnie wcześniej w ciągu gry. Reguła ta jest podobna do reguły superko w grze go, która zapobiega zapętleniu się gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1608750", "fragment_id": "685887/1", "subtitle": "", "title": "Arimaa", "parentId": 1608750.0, "start_index": 1742.0, "document_id": "685887", "source": "wikipedia", "score": 0.16224446892738342}, "uuid": "7f5f8b3c-7450-4d4b-9346-f33787d0b0b2"}]}
{"id": "q_771", "question": "Który wyraz w zdaniu: „Przed szkołą stał autokar” jest przyimkiem?", "answer": [{"page_content": "Do przyimków, które zawsze wymagają celownika, należą: \"aus, außer, bei, gegenüber, mit, nach, seit, von, zu\", np. \"Er fährt mit dem Bus zur Schule.\" → \"Jedzie autobusem do szkoły.\" Do rzadziej używanych przyimków łączących się z celownikiem należą: \"ab, binnen, dank, entgegen, entlang\" (jeśli występuje przed rzeczownikiem), \"entsprechend, fern, gemäß, laut, mitsamt, nächst, nahe, nebst, per, samt, zufolge, zuliebe, zunächst, zuwider\".\nCzasami przyimki \"ab\" i \"per\" używane są także z biernikiem. \"Außer\" w niektórych utartych wyrażeniach używany jest z dopełniaczem, np. \"außer Landes\". Połączenie \"bei\" z biernikiem wyszło z użycia, ale można spotykać je w pewnych zwrotach, np. w idiomatycznym \"Jetzt mal Butter bei die Fische!\" → \"Przejdźmy teraz do sedna sprawy!\"\nPrzyimki używane z biernikiem lub celownikiem.\nUżycie przypadka po niektórych przyimkach uzależnione jest od tego, czy zachodzi zmiana położenia, miejsca, czy nie. Celownik dotyczy wtedy sytuacji statycznych, stanu spoczynku, pozostawania w jednym miejscu; odpowiada mu pytanie \"wo? → gdzie?\" Biernik dotyczy natomiast sytuacji dynamicznych, związanych z ruchem, zmianą miejsca, kierunku; odpowiada mu pytanie \"wohin?\" → \"dokąd?\" Do przyimków tego typu należą: \"an, auf, hinter, in, neben, über, unter, vor, zwischen\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4230407", "fragment_id": "1531503/34", "subtitle": "", "title": "Deklinacja w języku niemieckim", "document_id": "1531503", "start_index": 50511.0, "parentId": 4230407.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28569111227989197}, "uuid": "34416d37-2d41-4f84-9829-84644f5bc103"}, {"page_content": "Przyimek jest nieodmienną częścią mowy wyrażający relację między poszczególnymi elementami zdania bądź całymi zdaniami. Jest najczęściej nieakcentowany. Użycie określonego przyimka nie wpływa na zmianę formy wyrazu. Po przyimku występuje z reguły zaimek w formie dopełnienia: för mig (\"dla mnie\"). Wiele czasowników posiada na stałe przypisane przyimki, np. vänta på (\"czekać na\"). Przyimki mogą być:\n proste, np. av (\"od\")\n złożone, np. framför (\"przed\"), inom (\"w obrębie\")\n zestawne, będące grupą wyrazów, np. på grund av (\"z powodu\")\n pochodne, które powstały od rzeczownika, przymiotnika bądź czasownika: enligt (\"według\"), medelst (\"przy pomocy\")\nPrzyimki miejsca.\nPrzyimek szwedzki jest najczęściej nieakcentowany, choć od tej reguły są wyjątki. Akcentowany jest przyimek w czasownikach złożonych: Han tar fram en flaska öl (\"on wyjmuje butelkę piwa\"). W kilku przypadkach zmiana akcentu pociąga sa sobą zmianę zwrotu:\n hälsa på – \"pozdrowić\"\n hälsa på – \"odwiedzić\"\nPrzyimki miejsca zależą nie tylko od położenia obiektów względem siebie, ale również uwzględniają zmianę położenia w zależności czy obiekty przybliżają się do siebie czy oddalają. Końcówką grupy przyimków zbliżających jest -e, oddalających -från.\n\"Tworzenie przyimków miejsca i ruchu w języku szwedzkim. Relację statyczną (trwania w miejscu względem obiektu) sygnalizuje końcówka -e, kierunek na zewnątrz końcówka -från\"\nSzyk przyimków.\nPrzyimek występuje najczęściej przed wyrazem, do którego się odnosi. Istnieje jednak kilka wyjątków, w których przyimki występują jako postpozycje:\nTablica rekcji ważniejszych czasowników:\nSpójnik.\nSpójnik jest nieodmienną częścią zdania a jego zadaniem jest łączenie poszczególnych wyrazów bądź całych zdań w zdaniach złożonych. Spójniki pod względem sprawowanej funkcji dzielą się na współrzędne i podrzędne.\nSpójniki współrzędne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2426983", "fragment_id": "535477/36", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka szwedzkiego", "source": "wikipedia", "start_index": 60289.0, "document_id": "535477", "parentId": 2426983.0, "score": 0.6087935566902161}, "uuid": "7ffda617-1706-4ad7-8dd2-35be2eae8ccb"}, {"page_content": "Przyimek w języku angielskim – występowanie, budowa i pozycje występowania w zdaniu przyimka w języku angielskim.\nPrzyimek (\"preposition\") jest częścią mowy, która zwykle występuje przed rzeczownikiem lub zaimkiem, np.: of the world\", with my best friend\", \"at the hotel\". \nNajczęściej występujące angielskie przyimki to: \"at\", \"by\", \"for\", \"from\", \"in\", \"on\", \"to\", \"with\". Inne częste przyimki to: \"about\", \"above\", \"across\", \"after\", \"against\", \"along\", \"amongst\", \"around\", \"as\", \"before\", \"behind\", \"below\", \"between\", \"beyond\", \"down\", \"during\", \"into\", \"like\", \"near\", \"off\", \"onto\", \"over\", \"since\", \"past\", \"round\", \"than\", \"through\", \"towards\", \"under\", \"until\", \"up\", \"within\", \"without\". Istnieje również grupa przyimków złożonych z dwóch – trzech słów, takich jak \"because of\", \"by means of\", \"in addition to\", \"instead of\", \"on top of\", \"other than\", \"out of\", \"such as\", \"up to\".\nPozycja przyimka w zdaniu.\nPrzyimek umieszczony jest zwykle przed rzeczownikiem lub frazą rzeczownikową, tworząc frazę przyimkową. Mogą opisywać miejsce, czas, przyczynę bądź sposób:\nCzęste rodzaje fraz przyimkowych:\nPrzyimek na końcu zdania.\nW niektórych strukturach miejsce przyimka jest na końcu zdania, szczególnie w mowie potocznej. Występuje to w następujących przypadkach:\nW języku formalnym tego typu konstrukcji unika się: With whom did she go\"? \"It is a boring place in which to live.\nFormy gerund.\nJeśli po przyimku występuje czasownik, przybiera formę gerund: \"She saved money by giving up cigarettes\" → \"Oszczędziła pieniądze rzucając palenie\". Niekiedy są możliwe oba warianty: \"I am interested in learning more about my family\"; \"I was interested to learn, that my grandfather was German\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4001250", "fragment_id": "581757/0", "subtitle": "", "title": "Przyimek w języku angielskim", "parentId": 4001250.0, "start_index": 0.0, "document_id": "581757", "source": "wikipedia", "score": 0.7579094767570496}, "uuid": "9e5fddab-0d40-419a-bc39-c795ed926f44"}, {"page_content": "Przyimek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;praepositio&lt;/&gt;) – nieodmienna i niesamodzielna część mowy, która łączy się z innymi wyrazami i nadaje im inny sens.\nNa przykład rzeczownik \"stół\" tworzy z przyimkami wiele zestawień: \"na stole\", \"o stole\", \"za stołem\", \"obok stołu\", \"po stole\", \"pod stołem\", \"zza stołu\", \"koło stołu\", \"przy stole\", \"ponad stołem\", \"od stołu\", \"ku stołowi\" itp.\nPrzyimki dzieli się na:\nPrzyimek w połączeniu z rzeczownikiem, przymiotnikiem lub liczebnikiem tworzy wyrażenie przyimkowe, np. \"z nudów\", \"ze strachu\", \"sklep z butami\", \"zeszyt w kratkę\", \"z piętnaście\", \"ze sto\", \"z milion\".\nJęzyk polski.\nZasadniczo przyimki z następującymi po nich wyrazami pisze się oddzielnie, np. \"do domu\", \"po drodze\". Niektóre przyimki jednosylabowe mogą przyjmować końcówkę -e, zazwyczaj w utartych frazach, np. \"beze mnie\", \"przeze mnie\", \"ode mnie\", \"nade wszystko\", \"przede wszystkim\".\nPisownię łączną stosuje się:\nPrzyimki złożone zawsze pisze się łącznie. W przypadku przyimków złożonych z przyimkiem \"z\", jeśli pierwsza głoska drugiego przyimka jest bezdźwięczna, przyimek zapisuje się jako \"s\", np. \"spod\", \"sponad\" (ale \"znad\").\nInne języki.\nW wielu językach (np. język japoński, koreański, węgierski, języki tureckie, indyjskie, drawidyjskie) przyimki stawiane są po rzeczowniku. Wówczas określa się je mianem postpozycji (rzadziej poimków).\nPrzykłady japońskie:\nPrzykłady węgierskie:\nPrzykłady koreańskie: \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48027", "fragment_id": "659915/0", "subtitle": "", "title": "Przyimek", "parentId": 48027.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659915", "score": 0.12222839146852493}, "uuid": "6f95995e-a008-404d-81f5-9036949930e3"}, {"page_content": "Przedimek w języku angielskim stanowi nieodmienną część mowy określającą rzeczownik. Przedimka zwykle nie tłumaczy się na język polski. Czasami można go oddać jako zaimek \"ten\", \"ta\", \"to\" (przedimek określony), \"jakiś\", \"jakaś\", \"jakieś\" (przedimek nieokreślony).\nOgólna charakterystyka przedimka.\nPrzedimkiem jest wyraz występujący przed rzeczownikiem albo frazą rzeczownikową (np. przymiotnik + rzeczownik). W języku angielskim rozróżnia się dwa rodzaje przedimków:\nNiektórzy gramatycy wyróżniają również przedimek zerowy, inni piszą o braku przedimka w sytuacjach odpowiadających jego użyciu.\nPrzedimek (zwany \"article\" lub, ogólniej, \"determiner\") określa, czy desygnaty są znane mówiącemu i rozmówcy. Jeśli są znane, używa się przedimka określonego, jeśli nie – nieokreślonego. Pominięcie przedimka jest błędem językowym, choć w zdecydowanej większości przypadków nie utrudnia znacznie odbioru komunikatu językowego.\n\"a/an\" – przedimek nieokreślony.\nPrzedimków \"a/an\" używa się wyłącznie przed rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej. Oznacza on dowolny element z danego zbioru, innymi słowy pojedynczy, choć nie wyjątkowy element: \"My father is a teacher\". → \"Mój ojciec jest nauczycielem\" (jest jednym elementem ze zbioru nauczycieli).\n\"the\" – przedimek określony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828341", "fragment_id": "873502/7", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka angielskiego", "document_id": "873502", "start_index": 11768.0, "parentId": 1828341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3825076222419739}, "uuid": "e441f575-7765-4fc9-af35-75433ec8293c"}, {"page_content": "Przedimek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;articulus&lt;/&gt;) – część mowy występująca przed rzeczownikiem (także przed konstrukcją rzeczownikową, a niekiedy również przed przymiotnikiem lub liczebnikiem użytym rzeczownikowo), wskazująca na jego kategorię określoności lub nieokreśloności.\nOdmianą przedimka jest rodzajnik, który oprócz kategorii określoności lub nieokreśloności rozróżnia jeszcze kategorię rodzaju gramatycznego. Przedimka nie należy mylić z przyimkiem.\nWystępowanie przedimków w różnych językach.\nPrzedimki dzielą się na określone i nieokreślone.\nW niektórych językach (np. walijskim, hebrajskim czy esperanto) występują jedynie przedimki określone.\nPrzedimki w tłumaczeniach na język polski zwykle są pomijane. Wynika to z braku tej części mowy w polszczyźnie.\nMimo to określoność bądź nieokreśloność można do pewnego stopnia wyrazić w języku polskim poprzez zastępcze użycie zaimków, w szczególności zaimków wskazujących, lub też poprzez zmiany w szyku zdania.\nZaimki wskazujące.\nTo z nich stopniowo wyewoluował rodzajnik określony w innych językach europejskich. W językach europejskich znaczenie wyróżniające i emocjonalne zaimków wskazujących częściowo pokrywa się ze znaczeniem rodzajników określonych do dziś.\nSzyk zdania.\nW szczególności jest to możliwe dla dopełnienia, poprzez umieszczenie go bliżej początku bądź końca zdania. W przypadku języka mówionego może to być dodatkowo wzmocnione intonacją. \nW zdaniu (1) rzeczownik mężczyzna jest nieokreślony, co podkreśla jego końcowa pozycja w zdaniu.\n (1) Widziałem, jak do pokoju wchodził \"mężczyzna\". [ang. I saw \"a man\" coming into the room.]\nW (2a) i (2b) rzeczownik mężczyzna jest już wyraźnie określony, np. jest to ten sam mężczyzna ze zdania (1). Podkreśla to pozycja bliższa początkowi zdania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189756", "fragment_id": "15642/0", "subtitle": "", "title": "Przedimek", "parentId": 189756.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "15642", "score": 0.3114367127418518}, "uuid": "6f44771a-5977-4cc2-b023-39339a839751"}, {"page_content": "Najczęściej występujące angielskie przyimki to: \"at\", \"by\", \"for\", \"from\", \"in\", \"on\", \"to\", \"with\". Inne częste przyimki to: \"about\", \"above\", \"across\", \"after\", \"against\", \"along\", \"amongst\", \"around\", \"as\", \"before\", \"behind\", \"below\", \"between\", \"beyond\", \"down\", \"during\", \"into\", \"like\", \"near\", \"off\", \"onto\", \"over\", \"since\", \"past\", \"round\", \"than\", \"through\", \"towards\", \"under\", \"until\", \"up\", \"within\", \"without\". Istnieje również grupa przyimków złożonych z dwóch-trzech słów, takich jak \"because of\", \"by means of\", \"in addition to\", \"instead of\", \"on top of\", \"other than\", \"out of\", \"such as\", \"up to\".\nPozycja przyimka w zdaniu.\nPrzyimek umieszczony jest zwykle przed rzeczownikiem lub frazą rzeczownikową, tworząc frazę przyimkową. Może opisywać miejsce, czas, przyczynę bądź sposób:\nCzęste rodzaje fraz przyimkowych:\nCzasowniki z przyimkami.\nIstnieje grupa czasowników, które rządzą przysłówkami, np. \"look for\", \"look after\", \"decide on\", \"bring up\", \"insist on\", \"listen to\". Czasownik z przyimkiem wyraża sytuację w sposób jednoznaczny: \"She takes after her mother\" → \"Jest podobna do matki\". \"He asked for help\". → \"On poprosił o pomoc\".\nSpójnik.\n \"Główn: Spójniki w języku angielskim .\"\nSpójnik jest wyrazem łączącym dwie części zdania. W języku angielskim są dwie zasadnicze rodzaje spójników: łączące (\"co-ordinating conjunctions\") i przeciwstawiające (\"subordinating conjunctions\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828341", "fragment_id": "873502/26", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka angielskiego", "document_id": "873502", "start_index": 43407.0, "parentId": 1828341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4207385182380676}, "uuid": "303c0ae4-11a4-4d69-808e-dc8afd0f7dfa"}, {"page_content": "W języku angielskim występują przedimki: określony &lt; lang=\"en\"&gt;the&lt;/&gt; i nieokreślony &lt; lang=\"en\"&gt;a(n)&lt;/&gt;. Formy &lt; lang=\"en\"&gt;an&lt;/&gt; używa się przed wyrazami wymawianymi z nagłosową samogłoską – &lt; lang=\"en\"&gt;an hour&lt;/&gt;, ale &lt; lang=\"en\"&gt;a union&lt;/&gt;. Co niezwykłe wśród języków indoeuropejskich, nie istnieje kategoria rodzaju gramatycznego, z wyjątkiem zaimków trzeciej osoby liczby pojedynczej.\nPrzedimek.\n \"Główn: Przedimek w języku angielskim .\"\nPrzedimek w języku angielskim to nieodmienna część mowy determinująca rzeczownik. Przedimka zwykle nie tłumaczy się na język polski. Czasami można go oddać jako zaimek ten, ta, to (przedimek określony), jakiś, jakaś, jakieś (przedimek nieokreślony).\nPrzedimkiem jest wyraz występujący przed rzeczownikiem albo frazą rzeczownikową (np. przymiotnik + rzeczownik). W języku angielskim rozróżnia się dwa rodzaje przedimków:\nPrzedimek (zwany &lt; lang=\"en\"&gt;article&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"en\"&gt;determiner&lt;/&gt;) określa, czy desygnaty są znane mówiącemu i rozmówcy. Jeśli są znane, używa się przedimka określonego. W przeciwnym wypadku stosowany jest przedimek nieokreślony. Przedimków &lt; lang=\"en\"&gt;a/an&lt;/&gt; używa się wyłącznie przed rzeczownikiem policzalnym w liczbie pojedynczej, Oznacza on dowolny element z danego zbioru, innymi słowy pojedynczy choć nie wyjątkowy element: &lt; lang=\"en\"&gt;My father is a teacher&lt;/&gt; → \"Mój ojciec jest nauczycielem\". Jest jednym ze zbioru nauczycieli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2532", "fragment_id": "175297/5", "subtitle": "", "title": "Język angielski", "parentId": 2532.0, "start_index": 8017.0, "document_id": "175297", "source": "wikipedia", "score": 0.3770587146282196}, "uuid": "b90b159d-143f-4f07-9764-9d937fe2b7e9"}, {"page_content": "\"Składnik syntaktyczny (składniowy)\" to pojedynczy wyraz lub wyrażenie złożone, które stanowi człon innej konstrukcji i wchodzi w bezpośrednie związki składniowe (gramatyczne, semantyczne) z innym składnikiem bądź składnikami tej konstrukcji. Wyrażenie, o którym mowa wyżej może składać się z kilku wyrazów, jeśli tylko tworzy określoną całość formalną lub znaczeniową. Konstrukcjami tego typu są wyrażenia przyimkowe „przed świętami”, „do domu”, „około miesiąca”, dwuczłonowe nazwy roślin, zwierząt, urządzeń, zawodów: „konik polny”, „monitor komputerowy”, „technik mechanik”, czasowniki przeczące „nie rozumiem”, „nie wiem”, frazeologizmy (idiomy) „stajnia Augiasza”, „mleć językiem”, „walka z wiatrakami”, „ziemia obiecana”, lub całe zdania „Film, który oglądałem wczoraj.”. Wyżej wymienione konstrukcje tworzą pewną całość formalną lub znaczeniową, dlatego traktujemy je jako jeden składnik. Przyimek wraz z rzeczownikiem określają treść tj. informują o czasie i miejscu, czasownik wraz z partykułą „nie” tworzą znaczeniowo jedno słowo przeciwstawne wyrazom „rozumiem”, „wiem”, rzeczownik z innym rzeczownikiem bądź przymiotnikiem tworzą jedną nazwę, mimo że składają się z dwóch wyrazów. W przypadku zdania rzeczownik jest określany przez człon składający się z kilku wyrazów.\nOprócz związków semantycznych między leksemami występują też związki formalne np. przyimek wymusza określony przypadek rzeczownika, nazwy dwuczłonowe składające się z dwóch rzeczowników lub rzeczownika z przymiotnikiem zgadzają się pod względem przypadka, liczby i rodzaju. W przypadku zdania człon określający podporządkowuje się rzeczownikowi pod względem formalnym. Związków formalnych nie tworzą czasowniki przeczące oraz frazeologizmy. Między ich składnikami nie zachodzi żadna zależność gramatyczna, a jedynie semantyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/21", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "document_id": "831233", "start_index": 31864.0, "parentId": 613908.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30825093388557434}, "uuid": "4f993ff7-2665-400c-b81f-b38131ac5dde"}, {"page_content": "Najbardziej zawodnym kryterium podziału wyrazów na części mowy jest kryterium semantyczne, dlatego w szkole nie może ono być decydujące w opisie poszczególnych części mowy.\nRzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, czasowniki oraz przysłówki są wyrazami samodzielnymi tzn. coś znaczą nawet bez kontekstu (bez innych wyrazów) i same mogą stanowić jakąś część zdania. \nPrzyimki, spójniki oraz partykuły są wyrazami niesamodzielnymi tzn. nabierają znaczenia dopiero w kontekście (gdy występują wraz z innymi wyrazami).\nWyrazy należące do kilku części mowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/32", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "source": "wikipedia", "start_index": 49014.0, "document_id": "831233", "parentId": 613908.0, "score": 0.28780829906463623}, "uuid": "2498d554-9001-4048-a8f7-d363107213f3"}]}
{"id": "q_772", "question": "„Twój Styl” to tygodnik, dwutygodnik, miesięcznik czy kwartalnik?", "answer": [{"page_content": "Twój Styl – miesięcznik dla kobiet wydawany w Polsce przez Wydawnictwo Bauer.\nHistoria.\nPierwszy numer pisma ukazał się na przełomie lipca i sierpnia 1990. Pierwszą redaktor naczelną przez blisko 12 lat była Krystyna Kaszuba, kolejnymi Anna Achmatowicz i Jolanta Pieńkowska. Od numeru 2/2008 red. nacz. jest Jacek Szmidt.\nOd 1991 czytelniczki \"Twojego Stylu\" wybierają „Kobietę Roku”; jako pierwsza nagrodę tę otrzymała Rzecznik Praw Obywatelskich Ewa Łętowska. W drugiej połowie lat 90. miesięcznik był na polskim rynku prasowym jednym z inicjatorów nowego standardu społecznej edukacji mającej uświadomiać zagrożenia rakiem piersi u kobiet. Z miesięcznikiem współpracują znani publicyści: Agata Passent, Krystyna Kofta i inni.\nW październiku 2016 ukazał się pierwszy numer pisma „Twój Styl Man” – mutacji czasopisma przeznaczonej dla mężczyzn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=643944", "fragment_id": "822699/0", "subtitle": "", "title": "Twój Styl", "parentId": 643944.0, "start_index": 0.0, "document_id": "822699", "source": "wikipedia", "score": 0.8253487348556519}, "uuid": "860af7f0-37be-4e43-a786-61302ef8b848"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rodzaju czasopisma. Zobacz też: czasopismo „Dwutygodnik”.\nDwutygodnik – czasopismo, które ukazuje się regularnie w odstępie dwóch tygodni, zazwyczaj dwa razy w miesiącu.\nW odróżnieniu od tygodników liczba wychodzących dwutygodników jest raczej niska.\nPrzeważnie dwutygodniki poświęcone są jakiejś konkretnej problematyce, np. sztuce, nauce, technice, turystyce, grom komputerowym, a także konkretnym regionom geograficznym oraz problematyce politycznej i społecznej, co przybliża je do formy miesięczników.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200398", "fragment_id": "1402762/0", "subtitle": "", "title": "Dwutygodnik", "document_id": "1402762", "start_index": 1.0, "parentId": 200398.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4671897292137146}, "uuid": "334ca06c-0c2c-4780-b5c0-18a72400d3eb"}, {"page_content": "Periodyk (fr. \"périodique\") – czasopismo o regularnej częstotliwości ukazywania się (np. dziennik, tygodnik, miesięcznik, kwartalnik, rocznik).\nPeriodyk jest czasopismem o stałej nazwie i numeracji ciągłej.\nZe względu na to, że większość czasopism wydawana jest regularnie, periodyk jest potocznie synonimem czasopisma.\nInnymi synonimami są także magazyn, pismo i żurnal.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141448", "fragment_id": "26466/0", "subtitle": "", "title": "Periodyk", "parentId": 141448.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "26466", "score": 0.23498603701591492}, "uuid": "0bc896e6-28c0-4380-ac37-66e3648246c2"}, {"page_content": "Cena miesięcznika początkowo wynosiła 12,90 zł. Miesięcznik posiada reprodukcje starych fotografii i obrazów oraz litografie i mapy. Od numeru 23 zmieniła się szata graficzna czasopisma, a od numeru 30 z czasopismem współpracuje portal historyczny historycy.org. Gazeta posiada własną stronę internetową i profil na portalu społecznościowym Facebook. Tematy główne dotąd wydanych numerów to:\nNumery specjalne: \nKwartalnik.\nOd początku 2024 roku (nr 1/2024) pismo jest kwartalnikiem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2705804", "fragment_id": "1619463/1", "subtitle": "", "title": "Uważam Rze Historia", "document_id": "1619463", "start_index": 1813.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2705804.0, "score": 0.08483473211526871}, "uuid": "ba9d1be5-fa91-45cc-8af7-69f9dd24cb33"}, {"page_content": "Kwartalnik – czasopismo ukazujące się cztery razy w roku.\nCzęść z tych czasopism ukazuje się raz na trzy kolejne miesiące roku kalendarzowego (czyli raz na kwartał). Posiadają z reguły numerację nawiązującą do kolejnych kwartałów lub tworzących je miesięcy roku. Terminy ukazywania się pozostałych (np. przyrodniczych, ogrodniczych, rolniczych, turystycznych) związane są zwykle z porami roku (np. zima – wiosna – lato – jesień). Tego typu czasopisma mogą mieć większą objętość niż miesięczniki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124196", "fragment_id": "14682/0", "subtitle": "", "title": "Kwartalnik", "document_id": "14682", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 124196.0, "score": 0.2122371792793274}, "uuid": "7f708f3e-6036-48b2-815a-4bacfb9e9ed0"}, {"page_content": "Dwumiesięcznik – czasopismo, które ukazuje się raz na dwa miesiące. Dwumiesięczniki poświęcone są najczęściej konkretnej problematyce, np. nauce, technice. Niektóre dwumiesięczniki wydawane są też w formie biuletynów.\nNazwa utworzona na wzór miesięcznika, spopularyzowana głównie w XX w. w związku z intensywnym rozwojem czasopism naukowych i czasopism fachowych. Ze względu na formę zewnętrzną podobne są do miesięczników lub do kwartalników.\nDwumiesięczniki w Polsce.\nPrzykładowe dwumiesięczniki wydawane w Polsce:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=635105", "fragment_id": "812107/0", "subtitle": "", "title": "Dwumiesięcznik", "document_id": "812107", "start_index": 0.0, "parentId": 635105.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15711337327957153}, "uuid": "a11f6bdf-a03f-4a60-98f5-ddcb4c82d653"}, {"page_content": "Mieczysław Machnicki (ur. 11 lipca 1943 w Martyszkowicach koło Krzemieńca, zm. 20 grudnia 2021) – polski poeta i prozaik.\nŻyciorys.\nUkończył studia na Wydziale Filozofii i Studium Dziennikarskie na Uniwersytecie Warszawskim. Debiutował jako poeta w 1963 roku na łamach „Tygodnika Kulturalnego”. Był długoletnim redaktorem czasopisma „Zwierciadło” i miesięcznika „Twój Styl”. Kierował działem poezji w miesięczniku literackim „Nowy Wyraz” i tygodniku pracy twórczej „Radar”. W 2012 roku został nominowany do Nagrody Poetyckiej Orfeusz za tom \"Całość\". W 2017 roku otrzymał Nagrodę Warszawskiej Premiery Literackiej za książkę kwietnia \"żeby rzecz zwaną rzeką uznać za skończoną,\" oraz Nagrodę im. Juliusza Słowackiego za całokształt twórczości.\nPochowany na Cmentarzu Komunalnym Północnym w Warszawie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1553267", "fragment_id": "671805/0", "subtitle": "", "title": "Mieczysław Machnicki", "parentId": 1553267.0, "start_index": 0.0, "document_id": "671805", "source": "wikipedia", "score": 0.25198760628700256}, "uuid": "2b9dc409-7666-4cea-b6cf-00dd1175dbc1"}, {"page_content": "Agnieszka Jastrzębska, po mężu Szypura (ur. 23 sierpnia 1976 w Krakowie) – polska prezenterka, dziennikarka i autorka tekstów piosenek.\nŻyciorys.\nJest córką Jerzego i Barbary. Ma młodszą o trzy lata siostrę, Aleksandrę. Wychowała się w Biskupcu.\nStudiowała polonistykę. W trakcie studiów odbyła staż w tygodniku „Polityka”. Później przez siedem lat związana była z dwutygodnikiem „Viva!” jako dziennikarka działu zagranicznego. Kolejne pięć lat pełniła funkcję szefa działu zagranicznego w miesięczniku „Twój Styl”, a także prowadziła rubrykę „Styl życia”. Od września 2012 do lutego 2014 była redaktor naczelną magazynu „Gala”.\nW 2009 rozpoczęła pracę w TVN. W latach 2009–2020 była reporterką programu \"Dzień dobry TVN\", w którym prowadziła pasmo \"Showbiz info\". W latach 2014–2015 prowadziła dwie edycje programu \"Kto poślubi mojego syna?\".\nW 2014 uruchomiła blog plotkarski „Jastrząb Post”, który promowała w kampanii reklamowej Idea Bank. W 2015 założyła spółkę Mediapop (wcześniej: Jastrząb Media Press), której całkowite udziały pod koniec 2022 sprzedała firmie Wirtualna Polska Media.\nW 2016 wystąpiła w kampanii reklamowej sieć telekomunikacyjną Orange, jednak spoty telewizyjne z udziałem dziennikarki spotkały się z negatywnym odbiorem w mediach, wobec czego firma przerwała ich emisję.\nPo odejściu z telewizji zajęła się produkcją filmową, wyprodukowała m.in. filmu Damiana Kocura \"Pod wulkanem\" (2024).\nŻycie prywatne.\nJest żoną multiinstrumentalisty i producenta muzycznego Mariusza Szypury. Ma dwoje dzieci, Vincenta i Polę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3261314", "fragment_id": "111447/0", "subtitle": "", "title": "Agnieszka Jastrzębska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "111447", "parentId": 3261314.0, "score": 0.1892213076353073}, "uuid": "9a4ae68f-4300-464d-9813-91ea18ebe80f"}, {"page_content": "Tygodnik – czasopismo ukazujące się raz w tygodniu.\nW polskim nazewnictwie gatunkowym periodyków nazwa ta, utworzona na wzór dziennika pojawiła się na początku XIX wieku (Tygodnik Wileński 1804), zastępując dawniejszą nazwę \"pismo tygodniowe\", powstałą pod wpływem niemieckim. Określenie to często stanowi część składową tytułu.\nCzęść tygodników ukazuje się w ostatnie dni przed weekendem i zawiera program telewizyjny. Większość opisuje wydarzenia społeczne, polityczne, gospodarcze, ekonomiczne i kulturalne z kraju i zagranicy. Niektóre tygodniki mają wyraźne profile światopoglądowe, najczęściej odnoszące się do światopoglądu politycznego, np. lewicowe, liberalne czy konserwatywne. Istnieją tygodniki regionalne i miejskie, zajmujące się życiem społecznym i kulturalnym mniejszych społeczności.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101342", "fragment_id": "651638/0", "subtitle": "", "title": "Tygodnik", "document_id": "651638", "start_index": 0.0, "parentId": 101342.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11584001034498215}, "uuid": "fb5647e4-daa2-4119-9492-dba0acb7d17c"}, {"page_content": "Filipinka – polskie czasopismo przede wszystkim dla dziewcząt, wydawane od 1957 do 2006 roku.\nHistoria pisma.\n\"Filipinka\" została stworzona z inicjatywy pisma \"Kobieta i Życie\"; miała na celu wykształtowanie wśród dziewcząt przyszłych czytelniczek tego tygodnika dla kobiet oraz odpowiadała na ich liczne prośby, podczas gdy obie gazety redagował ten sam zespół.\nPierwszy numer pisma (o charakterze „społeczno-kulturalnym”) ukazał się 15 maja 1957 roku w nakładzie 100 000 egzemplarzy; pod koniec lat 80. osiągnął on 550 000. Wydawcą \"Filipinki\" było Warszawskie Wydawnictwo Prasowe, część Robotniczej Spółdzielni Wydawniczej „Prasa - Książka - Ruch”.\n2 maja 1990 roku powstała Dziennikarska Spółdzielnia Pracy „Filipinka”, z Anną Mazurkiewicz na czele (faktyczna działalność instytucji rozpoczęła się jednak blisko rok później). W 1991 roku podpisano porozumienie z wydawcą pisma \"Twój Styl\"; po kilku miesiącach, redakcja \"Filipinki\" zdecydowała się na wycofanie się ze współpracy. Nowym inwestorem stał się Dom Wydawniczy BBiP. Trudności finansowe doprowadziły, w 1998 roku, do sprzedania pisma spółce Twój Styl, i redaktorką naczelną została Liliana Fabisińska, a następnie Joanna Dowgiałło-Tyszka.\nW 2002 roku pismo (wraz ze spółką Twój Styl) zostało przejęte przez wydawnictwo H. Bauer i jego redaktor naczelną została, od stycznia 2003, Anna Damięcka.\n\"Filipinka\" jako zjawisko kulturowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=479501", "fragment_id": "1582397/0", "subtitle": "", "title": "Filipinka (czasopismo)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1582397", "parentId": 479501.0, "score": 0.09312723577022552}, "uuid": "4ed028a1-f417-4a4c-a8c4-00f87eac0d5b"}]}
{"id": "q_773", "question": "Jakie nazwisko nosił przywódca turecki stojący na czele ruchu narodowego, który w 1922 roku obalił sułtanat i przekształcił Turcję w republikę?", "answer": [{"page_content": "W 1908 młodoturkom udało się doprowadzić do zmiany na tronie sułtańskim, w 1913 zaś obalili legalny rząd i wprowadzili dyktaturę. Klęska w I wojnie światowej, w której Turcja występowała po stronie Niemiec, doprowadziła do załamania tureckiego państwa. Sytuację opanował generał Mustafa Kemal Atatürk, który skonsolidował naród, ustabilizował granice państwa, a w 1922 proklamował zniesienie sułtanatu i ustanowienie republiki, której stolicą została Ankara. Na czele nowego państwa tureckiego – jako dożywotni prezydent – stanął zwycięski Mustafa Kemal, nazwany Atatürkiem (Ojcem Turków). W czasach jego dyktatorskich rządów (do 1938) Turcja stała się państwem świeckim. Zakazano działalności wpływowych bractw muzułmańskich, wprowadzono jednolity system szkolny, równouprawnienie kobiet (łącznie z prawem wyborczym w 1934), a także alfabet łaciński, nazwiska na modłę europejską, a nawet zmuszono Turków do europeizacji ubiorów (tzw. ustawa kapeluszowa).\nTurecki eksperyment okazał się najtrwalszy wśród wszystkich podobnych działań podjętych w państwach muzułmańskich. Westernizacja społeczeństwa tureckiego stała się faktem i jest wręcz elementem świadomości współczesnych Turków. Po II wojnie światowej Turcja, jako członek NATO, stała się znaczącym elementem ładu atlantyckiego. Obecnie ubiega się o przyjęcie do Unii Europejskiej.\nArabowie i modernizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2324", "fragment_id": "186580/11", "subtitle": "", "title": "Islam", "document_id": "186580", "start_index": 14839.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2324.0, "score": 1.0}, "uuid": "612ad886-af65-406b-9e84-e3b63569857a"}, {"page_content": "W 1915 z inicjatywy Taalata rząd rozpoczął zorganizowaną kampanię pogromów i przesiedleń zamieszkujących Imperium Osmańskim Ormian i Greków Pontyjskich, pod pretekstem sprzyjania Rosji oraz w związku z propozycjami utworzenia przez te dwa narody państwa federacyjnego. Ten akt ludobójstwa, w wyniku którego, jak się szacuje, zginęło do 1,5 miliona ludzi, przeszedł do historii pod nazwą Rzezi Ormian. Ludobójstwo objęło także chrześcijańskich Asyryjczyków, zamieszkujących imperium osmańskie – ludobójstwo Asyryjczyków. Prześladowania spotkały również członków arabskich ugrupowań w Damaszku.\nPo upadku Bułgarii i przegranej głównych państw centralnych, wobec izolacji Turcji 13 października 1918 Taalat wraz z pozostałymi triumwirami 2 listopada udał się na emigrację do Niemiec. Wkrótce wszyscy triumwirowie zginęli, głównie z ręki ocalałych z rzezi Ormian. Taalat został zabity w Berlinie, Dżemal w gruzińskim Tbilisi. Jedynie Enwer stracił życie w walce z Armią Czerwoną w Tadżykistanie.\nPowstanie Republiki Turcji - Atatürk.\nZ ruchu młodotureckiego wywodził się Mustafa Kemal, zwany w Turcji Atatürk, który po sukcesach w walkach obronnych na półwyspie Gallipoli i w wojnie grecko-tureckiej (1921–1922) w 1923 roku ostatecznie obalił sułtanat i proklamowano (29 października) powstanie świeckiej Republiki Turcji (Türkiye Cumhuriyeti), której został pierwszym prezydentem. Jego nacjonalistyczną i europeizacyjną politykę kontynuował także wywodzący się z armii Mustafa İsmet İnönü.\nDziedzictwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188107", "fragment_id": "25718/1", "subtitle": "", "title": "Młodoturcy", "document_id": "25718", "start_index": 1644.0, "parentId": 188107.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4153735637664795}, "uuid": "e27ba8f4-3a1c-4a3a-9b65-c80038fd020b"}, {"page_content": "1 listopada 1922 zniesiono sułtanat, a sułtan Mehmed VI opuścił kraj. 24 lipca 1923 traktat w Lozannie zrewidował postanowienia terytorialne traktatu z Sèvres i zminimalizował ograniczenia suwerenności Turcji. 29 października 1923 roku parlament proklamował Republikę Turcji. Kemal Atatürk został jej pierwszym prezydentem (urząd pełnił do śmierci w 1938). Przeprowadzono reformy mające na celu modernizację państwa – całkowite oddzielenie religii od państwa, zamknięcie szkół religijnych, rozwiązanie bractw religijnych i skonfiskowanie ich majątków, nowe kodeksy: prawa cywilnego – znoszącego m.in. poligamię, karnego i handlowego – oparte na wzorach zachodnich, przyznanie kobietom praw wyborczych, wprowadzenie alfabetu łacińskiego na miejsce arabskiego. Ustrój polityczny Turcji, mimo systemu parlamentarnego, był dyktaturą Kemala Paşy i utworzonej przez niego 1923 Republikańskiej Partii Ludowej. W 1937 parlament turecki zaakceptował 6 zasad polityki państwa (republikanizm, nacjonalizm, rewolucjonizm, etatyzm, ludowość, laicyzm). Po śmierci Kemala w 1938, prezydentem republiki został İsmet İnönü, długoletni premier.\n \"Osobny artykuł: kemalizm.\"\nW polityce zagranicznej do połowy lat trzydziestych Turcja usiłowała być na uboczu konfliktów międzynarodowych, zgodnie z zasadą \"Pokój w kraju, pokój na świecie\". W 1932 przystąpiła do Ligi Narodów, w 1934 do regionalnego porozumienia Ententy Bałkańskiej. W 1936 z inicjatywy Turcji nastąpiła rewizja konwencji lozańskiej w sprawie cieśnin (m.in. zniesienie ich demilitaryzacji). Przywrócenie suwerenności Turcji nad cieśninami oraz ograniczenia w przepływaniu przez nie okrętów innych państw uregulowała konwencja z Montreux z 1936 roku, obowiązująca po dziś dzień. Odtąd głównym państwem zagrażającym Turcji ponownie stał się ZSRR jako następca Rosji, dążący do uzyskania kontroli nad wyjściem z Morza Czarnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1773132", "fragment_id": "899860/10", "subtitle": "", "title": "Historia Turcji", "parentId": 1773132.0, "start_index": 13969.0, "source": "wikipedia", "document_id": "899860", "score": 0.46536171436309814}, "uuid": "65cdb187-0efd-4260-be4b-18ed7dc23877"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nMustafa Kemal Atatürk (ur. 1881 w Salonikach, zm. 10 listopada 1938 w Stambule) – turecki wojskowy, polityk i mąż stanu, współtwórca i pierwszy prezydent Republiki Turcji od roku 1923 do śmierci w 1938 roku, Mareşal.\nW trakcie I wojny światowej był jednym z ważniejszych dowódców armii Imperium Osmańskiego. Po klęsce w wojnie sprzeciwił się rozbiorom Turcji i stanął na czele wojny o niepodległość. W niepodległej Turcji objął urząd prezydenta, przeprowadzając szereg reform politycznych, gospodarczych i kulturalnych, przekształcając Imperium Osmańskie w nowoczesne i świeckie państwo narodowe. Jego działania dały początek ideologii kemalistycznej. Uważany jest za jedną z najważniejszych postaci w historii Turcji i XX wieku.\nŻyciorys.\nWczesny okres życia.\nUrodził się najprawdopodobniej w 1881 roku w Salonikach na terenie ówczesnego Imperium Osmańskiego jako syn Zübeydy Hanım i Alego Rızy Efendiego. Jego matka zajmowała się domem, ojciec był oficerem milicji i przedsiębiorcą. Jedyną siostrą Kemala, która przeżyła dzieciństwo, była Makbule Atadan (dożyła roku 1956). Rodzina Kemala jest różnie opisywana w źródłach. Według Andrew Mango rodzina należała do muzułmańskiej klasy średniej mówiącej w języku tureckim. Część źródeł wskazuje na to, że Kemal wśród najbliższych przodków miał osoby pochodzenia albańskiego bądź słowiańskiego (na co wskazują jego cechy wyglądu – blada cera, blond włosy i niebieskie oczy), niektóre sugerują nawet, że etnicznym Albańczykiem był sam Ali Rıza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=231000", "fragment_id": "1438193/0", "subtitle": "", "title": "Mustafa Kemal Atatürk", "parentId": 231000.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1438193", "score": 0.2172583043575287}, "uuid": "5395a92f-3cf4-40ad-a70c-d0c1544b3f19"}, {"page_content": "Tureckie siły zbrojne miały liczyć 50 000 ludzi z zaciągu ochotniczego, bez broni ciężkiej i lotnictwa. Turcja traciła flotę wojenną, z wyjątkiem niewielu małych jednostek ochrony wybrzeży. Zabroniono produkcji broni i jej importu.\nWygaśnięcie traktatu.\nW związku z obaleniem sułtanatu w Turcji, utworzeniem republiki (pod przywództwem Kemala Atatürka) i jej zwycięską wojną z Grecją traktat z Sévres nigdy nie wszedł w życie, jego ustalenia zostały zastąpione 24 lipca 1923 roku przez traktat w Lozannie zawarty pomiędzy mocarstwami a Republiką Turecką.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=517760", "fragment_id": "1587347/1", "subtitle": "", "title": "Traktat w Sèvres", "document_id": "1587347", "start_index": 1574.0, "source": "wikipedia", "parentId": 517760.0, "score": 0.19043324887752533}, "uuid": "074d0032-63c3-4475-abd2-dc551afa490b"}, {"page_content": "24 lipca 1923 traktat w Lozannie zrewidował postanowienia terytorialne traktatu z Sèvres i zminimalizował ograniczenia suwerenności Turcji do kwestii demilitaryzacji i swobodnego przepływu cieśnin Bosfor i Dardanele, oraz demilitaryzacji pogranicza turecko-greckiego i turecko-bułgarskiego w Tracji. Traktat ten ustalił do dziś istniejące granice Turcji.\n \"Osobne artykuły: Traktat w Sèvres, Wojna grecko-turecka (1919–1922) i traktat w Lozannie.\"\nJuż wcześniej 1 listopada 1922 zniesiono sułtanat, a sułtan Mehmed VI opuścił kraj. 29 października 1923 roku proklamowano Republikę Turcji. 3 marca 1924 zniesiono kalifat. Pierwszym prezydentem został Mustafa Kemal, nazwany później Atatürkiem. Za jego sprawą przeprowadzano liczne reformy mające na celu europeizację Turcji: zmiana prawa cywilnego, handlowego i karnego, wprowadzenie alfabetu łacińskiego zamiast arabskiego, wprowadzenie kalendarza gregoriańskiego, wprowadzenie nazwisk. W 1934 r. przyznano kobietom bierne i czynne prawo wyborcze, rok później kobiety stanowiły 4,6% parlamentarzystów.\nW okresie międzywojennym Turcja dążyła do rewizji niektórych niekorzystnych następstw traktatów kończących I wojnę światową. Na mocy traktatu z Lozanny Turcja odzyskała kontrolę nad terenami wschodniej Anatolii i Tracji oraz doszło do rewizji granicy z Armenią w zamian za zrzeczenie się roszczeń do terenów arabskich. W 1932 roku miało miejsce przyjęcie Turcji do Ligi Narodów, a na mocy konwencji z Montreux uzyskano zniesienie demobilizacji cieśnin czarnomorskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6152", "fragment_id": "172123/7", "subtitle": "", "title": "Turcja", "document_id": "172123", "start_index": 9246.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6152.0, "score": 0.5124878287315369}, "uuid": "9c4187bb-b792-4d4c-89e2-628fa3693469"}, {"page_content": "10 sierpnia 1920 w Sèvres pod Paryżem wielki wezyr Damad Ferid Pasza podpisał w imieniu rządu Imperium Osmańskiego traktat, dokonujący faktycznie jego rozbioru, praktycznie likwidujący osmańską armię i pozbawiający Osmanów suwerenności na pozostawionym im terytorium. Ustanowiony w tym czasie przez tureckich nacjonalistów w Anatolii rząd Kemala i Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji odrzuciły traktat i uznały jego sygnatariuszy za zdrajców stanu. Kontrola nad pozostałościami dawnego imperium osmańskiego została przejęta przez nacjonalistów, którzy w trakcie wojny grecko-tureckiej (1919–1922) obronili terytorium nowo powstałego państwa tureckiego, co uznał traktat w Lozannie. 1 listopada 1922 rządzący teraz również w Stambule nacjonaliści ogłosili zniesienie sułtanatu, co oznaczało koniec imperium Osmanów. Jego ostatnie pozostałości zniknęły, gdy 2 marca 1924 roku zniesiono także kalifat.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87527", "fragment_id": "642501/67", "subtitle": "", "title": "Imperium Osmańskie", "document_id": "642501", "start_index": 88349.0, "parentId": 87527.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18251466751098633}, "uuid": "10051e65-f68b-4c9d-a9c8-b6c637c5e39e"}, {"page_content": "Abdülmecid II (ur. 30 maja 1868 w Stambule, zm. 23 sierpnia 1944 w Paryżu) – głowa rodu Osmanów w latach 1922–1944 i nominalny kalif, proklamowany i uznawany przez Republikę Turcji w latach 1922–1924.\nŻyciorys.\nBył synem Abdülaziza. 1 listopada 1922 roku jego kuzyn, sułtan Mehmed VI, został pozbawiony władzy, choć Turcji oficjalnie nie proklamowano republiką.\n19 listopada 1922 w Ankarze Abdülmecid II, od 1918 noszący tytuł następcy tronu, został wybrany kalifem przez Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji.\n3 marca 1924 roku na wniosek Kemala Atatürka Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji zniosło kalifat. Równocześnie z kalifatem zlikwidowano szkolnictwo religijne oraz zakazano poligamii. Członkowie dynastii Osmanów zostali zmuszeni do opuszczenia kraju. Abdülmecid II po wyjeździe z Turcji osiadł w Paryżu, gdzie zmarł. Pochowany został w Medynie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=975190", "fragment_id": "1375271/0", "subtitle": "", "title": "Abdülmecid II", "parentId": 975190.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1375271", "source": "wikipedia", "score": 0.31345897912979126}, "uuid": "ccb251ed-1948-40a9-a794-7ce907946be7"}, {"page_content": "Kiedy seldżucki sułtan Alp Arslan pokonał wojska bizantyńskie w bitwie pod Manzikertem (1071), w 1073 zajął Ankarę i uczynił z niej ważny punkt oparcia. Dla chrześcijan odzyskał ją w 1101 Rajmund z Tuluzy, jednakże już w 1127 zajęta została przez emira Ghazi z tureckiej dynastii Daniszmendydów. Następnie o Ankarę walczyli przedstawiciele miejscowych turkmeńskich dynastii – anatolijscy Seldżucy i Daniszmendydzi; ostatecznie przypadła ona w 1143 tym pierwszym. Po rozpadzie sułtanatu Rum miasto pod koniec XIV w. znalazło się w imperium osmańskim. W 1402 Timur odebrał je Osmanom po bitwie pod Ankarą, ale już w 1403 zostało odzyskane.\nCzasy najnowsze.\nPo upadku Imperium Osmańskiego po I wojnie światowej jego stolica – Stambuł – oraz większość Anatolii była okupowana przez aliantów zamierzających podzielić kraj między Wielką Brytanię, Francję, Włochy i Grecję. W odpowiedzi przywódca ruchu narodowego – Mustafa Kemal Atatürk – ustanowił Ankarę swą siedzibą w 1920 roku. W mieście tym funkcjonowały Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji, rząd kemalistowski oraz sztab generalny Sił Narodowych. Stolica ruchu narodowowyzwoleńczego została obroniona przed armią grecką nad rzeką Sakarya w pierwszych dniach września 1921.\nPo wygranej wojnie o niepodległość, kiedy ustanowiono Republikę Turcji (29 października 1923), kilka dni wcześniej (13 października) Ankara stała się stolicą państwa, co przyczyniło się do dalszego rozwoju miasta oraz jego podziału na starą część, zwaną Ulus, oraz nową – Yenişehir. Nowe dzielnice, których centrum stanowi dzisiaj Kızılay, charakteryzują się typową zabudową miast współczesnych: szerokimi ulicami, hotelami, teatrami, centrami handlowymi. Siedziba rządu i ambasad znajduje się również w nowej części miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321", "fragment_id": "169649/3", "subtitle": "", "title": "Ankara", "source": "wikipedia", "start_index": 5208.0, "document_id": "169649", "parentId": 321.0, "score": 0.3302356004714966}, "uuid": "2a9f1288-08ba-45f5-8b0a-d17b72fb6abe"}, {"page_content": "Wymiana ludności pomiędzy Grecją i Turcją – przesiedlenia obejmujące ponad dwa miliony osób wynikłe z zapisów traktatu z Lozanny, podpisanego 24 lipca 1923 przez Imperium brytyjskie, Francję, Włochy, Japonię, Grecję, Rumunię oraz Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców z jednej strony a Republiką Turecką z drugiej strony.\nTraktat w Lozannie zrewidował postanowienia traktatu z Sèvres z 10 sierpnia 1920, sprowadzające się w praktyce do rozbioru terytorium Imperium Osmańskiego, w tym etnicznych ziem tureckich, umiędzynarodowienia Konstantynopola (Stambułu), cieśnin Bosfor i Dardanele i ograniczenia suwerennej władzy Turcji do części Anatolii. Traktat z Sèvres spotkał się z czynnym oporem Turków, którzy obalili sułtanat i ustanowili republikę ze stolicą w Ankarze, gdzie Mustafa Kemal Atatürk zwołał 23 kwietnia 1920 Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji – pierwszy w historii parlament turecki, a następnie zbrojnie przeciwstawili się armii greckiej, która podjęła ofensywę do centrum Anatolii próbując wymusić realizację postanowień traktatu z Sèvres. W bitwie nad rzeką Sakarya armia grecka została pokonana i odrzucona na wybrzeże przez Turków. W konsekwencji traktat z Sèvres stał się martwą literą. W ramach wymiany ludności przesiedlono do Turcji od 500 – 800 tys. ludzi, a do Grecji ok. 1,5 mln (głównie z rejonów wybrzeża Morza Egejskiego (Jonia), wybrzeża Morza Czarnego (Pontu), Tracji wschodniej oraz Kapadocji).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1364027", "fragment_id": "231846/0", "subtitle": "", "title": "Wymiana ludności między Grecją i Turcją", "document_id": "231846", "start_index": 2.0, "parentId": 1364027.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17272605001926422}, "uuid": "6b94677e-8b0f-4e8e-84b4-46869099032f"}]}
{"id": "q_774", "question": "Hodowane w domach bystrzyki to papużki, rybki akwariowe czy paprotki?", "answer": [{"page_content": "Ryba akwariowa – ryba hodowana w akwarium.\nPierwsze wzmianki o hodowli ryb dla celów rozrywkowych pochodzą od Sumerów, którzy zajmowali się tym co najmniej 2500 lat p.n.e.\nDo hodowli wybierane są zwykle gatunki niewielkie, bogato ubarwione, o oryginalnych kształtach, interesującej biologii oraz słodkowodne.\nPoczątkowo w akwariach były hodowane tylko małe gatunki ryb w niewielkich zbiornikach. Były to głównie gatunki słodkowodne, intensywnie, często kontrastowo ubarwione, o oryginalnych kształtach i interesującej biologii. Ryby morskie były początkowo trzymane przez Rzymian (w pierwszych wiekach n.e.) w basenach przydomowych. Rozwój techniki umożliwił budowę większych akwariów, co dało możliwość umieszczania w zbiornikach nawet bardzo dużych ryb, nie tylko słodkowodnych, ale i morskich.\nDo ryb akwariowych należą między innymi przedstawiciele rzędów: aterynokształtnych, karpiokształtnych, okoniokształtnych. \nDo popularnych, często hodowanych słodkowodnych ryb akwariowych należą m.in.: bystrzyki, złote rybki, kardynałki, różanki, molinezje, mieczyki, wielkopłetwy, gurami, bojowniki, skalary, gupiki, brzanki, sumy rekinie, piskorki, grubowargi, glonojady i pielęgnice.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29730", "fragment_id": "169529/0", "subtitle": "", "title": "Ryba akwariowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169529", "parentId": 29730.0, "score": 0.8590985536575317}, "uuid": "fc7d3239-9d10-4ea8-94dd-ae719a0aceba"}, {"page_content": "Bystrzyki – wspólna nazwa niewielkich, słodkowodnych ryb kąsaczowatych z Ameryki Południowej, w większości z rodzaju \"Hyphessobrycon\". Bystrzyki wyróżniają się ubarwieniem. Mają ciało bocznie ścieśnione, o długości od 3,5–8 cm. Są zwinne, szybko pływają. Popularne ryby akwariowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78870", "fragment_id": "642434/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "642434", "parentId": 78870.0, "score": 0.7603164315223694}, "uuid": "c478b8c5-50ee-44c3-8e2b-a4c28f69aa14"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nHyphessobrycon – rodzaj małych, kilkucentymetrowych ryb kąsaczowatych (Characidae), obejmujący kilkadziesiąt gatunków występujących w wodach słodkich Ameryki Południowej. Niektóre gatunki są rybami akwariowymi.\nWiększość znanych w Polsce ryb akwariowych zaliczanych do rodzaju \"Hyphessobrycon\" nosi nazwę bystrzyk, kilka gatunków zaliczano wcześniej do rodzaju \"Megalamphodus\" (barwieńce). Na skutek zmian w systematyce kąsaczowatych niektóre zostały przeniesione do innych rodzajów.\nKlasyfikacja.\nGatunki zaliczane do tego rodzaju:\nGatunkiem typowym jest \"Hemigrammus compressus\" (\"Hyphessobrycon compressus\").\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=528144", "fragment_id": "1568448/0", "subtitle": "", "title": "Hyphessobrycon", "parentId": 528144.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1568448", "score": 0.2643996775150299}, "uuid": "f8e77e4a-cd77-4589-902c-7e49b7ebe224"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk barwny, bystrzyk piękny, bystrzyk z Serpa (\"Hyphessobrycon eques\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae).\nWystępowanie.\nParagwaj i środkowa Brazylia.\nCharakterystyka.\nCiało bocznie spłaszczone, kolor czerwonobrunatny, brzuch żółtobrunatny. Dorasta do 4 cm długości.\nWymagania hodowlane.\nBystrzyk barwny jest stosunkowo łatwy w hodowli. Akwarium powinno być dosyć dobrze zarośnięte, powinny w nim być rośliny pływające, pod którymi bystrzyki mogą znaleźć nieco cienia. Gatunek ten wymaga krystalicznie czystej wody i możliwie ciemnego dna. Bystrzyków nie należy hodować pojedynczo, jest rybą stadną.\nRozmnażanie.\nRyba jajorodna. Osobniki przeznaczone do rozrodu wymagają temperatury od 23 do 25 °C. Samców przeznaczonych do rozrodu nie można odławiać siatką, ze względu na możliwość uszkodzenia delikatnych narządów płciowych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=455469", "fragment_id": "1574308/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk barwny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1574308", "parentId": 455469.0, "score": 0.30834364891052246}, "uuid": "0d895116-75d9-4c77-b907-4fecf4644cfa"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk ozdobny (\"Hyphessobrycon bentosi\") – gatunek słodkowodnej ryby kąsaczokształtnej z rodziny kąsaczowatych (Characidae). Bywa hodowana w akwarium.\nNazewnictwo.\nW starszej literaturze wykazywany był pod nazwą \"Hyphessobrycon bentosi bentosi\" oraz \"Hyphessobrycon ornatus\", uznawaną wówczas za nazwę synonimiczną (obecnie \"Hyphessobrycon ornatus\" jest uważane za synonim \"Hyphessobrycon rosaceus\").\nHistoria.\nMarion Lee Durbin odkrył ten gatunek w 1908 roku. Pod koniec 1932 roku została przywieziona do Nowego Jorku przez poławiacza ryb. W roku 1933 gatunek został sprowadzony z Nowego Jorku do Europy pod nazwą \"Hyphessobrycon ornatus\", gdzie w Niemczech niemiecki ichtiolog Ernst Ahl ustalił, że jest nowym gatunkiem, mimo że jest bliskim krewniakiem gatunku \"Hyphessobrycon rosaoeus\". Opisał go więc w 1934 roku jako \"Hyphessobrycon bentosi\". W Polsce nieliczni akwaryści hodowali je tuż przed wojną w 1939 roku.\nWystępowanie.\nBystrzyk ozdobny występuje w dorzeczu Amazonki (Kolumbia, Brazylia i Peru). Za miejsce występowania w starszej literaturze wskazywane jest również dorzecze rzeki Surinam. Ma to zapewne miejsce łączenia tego gatunku z innym pokrewnym mu gatunkiem \"Hyphessobrycon rosaoeus\". Żyje w gromadzie zasiedlając przydenną i środkową strefę niezbyt szybko płynących potoków oraz małe rzeki łączące obszary zalewowe. Unika wartkich prądów, woda w tych rzeczkach jest czysta, przejrzysta i zabarwiona na kolor lekko brunatnawy.\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1438272", "fragment_id": "202728/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk ozdobny", "parentId": 1438272.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "202728", "score": 0.37991583347320557}, "uuid": "9497bf5d-3f2d-4f33-9351-fcd36e965f8e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk karlik (\"Hyphessobrycon amandae\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae). Jest hodowany w akwariach.\nWystępowanie.\nGatunek ten pochodzi z Ameryki Południowej. Występuje na terenach Brazylii w dorzeczu rzeki Araguaia, głównie w stanie Mato Grosso, także w stanach Goiás i Tocantins. Spotkać je można głównie w strumieniach oraz mniejszych rzekach. Preferuje wodę o temperaturze od 24 °C do 28 °C. \nMorfologia.\nOsiąga około 2 cm długości. Występuje w odcieniach czerwieni. Jej ubarwienie zmienia nasycenie zależnie od parametrów wody i samopoczucia. Występuje niewielki dymorfizm płciowy, jednak płcie są trudne do odróżnienia. Samce są nieco mniejsze i smuklejsze, mają też często intensywniejsze kolory. Różnice są często widoczne w czasie tarła.\nStyl życia.\nJest gatunkiem towarzyskim, lubi pływać w grupach. Żywi się larwami oraz planktonem. Zwykle żyje od 2 do 4 lat.\nRozmnażanie.\nPo okresie tarła, ikra wylęga się około 24–36 godzin, a narybek po kilku dniach zaczyna samodzielnie pływać.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5643617", "fragment_id": "1256491/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk karlik", "parentId": 5643617.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1256491", "score": 0.424067884683609}, "uuid": "92a98986-2867-4dd5-972e-132315a74dd1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk dwupręgi, bystrzyk żółtopłetwy, bystrzyk żółty (\"Hyphessobrycon bifasciatus\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae). Hodowana w akwariach.\nWystępowanie.\nAmeryka Południowa: Brazylia.\nOpis.\nSamce osiągają długość około 4,7 cm. Dymorfizm płciowy: samiec bardziej ubarwiony, z dłuższą płetwą odbytową.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1436416", "fragment_id": "234748/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk dwupręgi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "234748", "parentId": 1436416.0, "score": 0.3454273045063019}, "uuid": "a339de7a-bfd5-4d6d-b823-7b42746d0a29"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk Pereza, bystrzyk czerwonoplamy (\"Hyphessobrycon erythrostigma\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae). Hodowana w akwariach.\nWystępowanie.\nAmeryka Południowa: dorzecze górnej Amazonki.\nOpis.\nSamce osiągają długość około 6,1 cm. Wymaga zbiornika o długości minimum 100 cm, z gęstą obsadą roślin. Bystrzyki czerwonoplame najlepiej czują się w stadach minimum 5 sztuk.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1399106", "fragment_id": "215300/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk Pereza", "parentId": 1399106.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "215300", "score": 0.37509870529174805}, "uuid": "d238aec2-0107-4c71-90ab-18f8370a02c8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk trójpręgi (\"Hyphessobrycon heterorhabdus\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae). Hodowany w akwariach.\nWystępowanie.\nAmeryka Południowa: dorzecze dolnego biegu Amazonki oraz rzeka Tocantins.\nOpis.\nOsiągają długość około 4,5 cm. Samice mają zagięty pęcherz pławny, brzuch zaokrąglony. Samce z reguły mniejsze, przeźroczyste z widocznymi narządami wewnętrznymi, brzuch zaostrzony z tyłu. \nBoki żółtawe, grzbiet brunatny. Cechą charakterystyczną bystrzyków trójpręgich są trzy paski ciągnące się wzdłuż ciała, górny w kolorze czerwonym, środkowy żółtawy oraz dolny (zazwyczaj o wiele szerszy od pozostałych) czarny. Górna część oka zabarwiona na czerwono. Płetwy bezbarwne lub lekkozłociste. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799348", "fragment_id": "856601/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk trójpręgi", "parentId": 1799348.0, "start_index": 0.0, "document_id": "856601", "source": "wikipedia", "score": 0.36810067296028137}, "uuid": "40861071-1e64-4f3f-9f2e-6e5624ec93af"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nBystrzyk pięknopłetwy, bystrzyk cytrynowy (\"Hyphessobrycon pulchripinnis\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kąsaczowatych (Characidae). Hodowana w akwariach. \nWystępowanie.\nAmeryka Południowa: dorzecze Tapajós.\nOpis.\nSamce osiągają długość około 3,8 cm, samica 3,6 cm. Wymaga zbiornika z gęstą obsadą roślin. Ryby najlepiej czują się w stadach minimum 5 sztuk.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1404405", "fragment_id": "214356/0", "subtitle": "", "title": "Bystrzyk pięknopłetwy", "parentId": 1404405.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "214356", "score": 0.4581291079521179}, "uuid": "08bda2f6-a5c3-4e4d-a4aa-fffbd48a4f4e"}]}
{"id": "q_775", "question": "Jak nazywa się nakładana na twarz lub głowę, wymodelowana w drzewie bądź w innym tworzywie, stylizowana twarz ludzka lub zwierzęca?", "answer": [{"page_content": "Maszkaron lub maskaron (z wł. \"mascherone\", w fr. \"mascaron\") – rzeźbiarski motyw dekoracyjny w postaci stylizowanej głowy ludzkiej lub fantastycznej postaci, stosowany w rzeźbie architektonicznej i rzemiośle artystycznym.\nMaszkarony zwykle mają zdeformowane groteskowo rysy i fantastyczny układ włosów.\nStosowany był jako ozdoba np. kapitelu, wspornika, kolumny, zwornika, najczęściej w okresie gotyku, renesansu, manieryzmu oraz baroku.\nWykonywane były w formie reliefu lub pełnoplastycznej rzeźby. Wykorzystywane były także jako ozdoba fontann, gdzie stanowiły ujście strumienia wody oraz jako element groteski, ornametu chrząstkowo-małżowinowego.\nNajbardziej znane w Polsce są maszkarony na krakowskich Sukiennicach, a w Europie – na katedrze Notre-Dame w Paryżu.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39155", "fragment_id": "185844/0", "subtitle": "", "title": "Maszkaron", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "185844", "parentId": 39155.0, "score": 0.5}, "uuid": "b5d2fd97-904e-4abd-b5d2-4e2d232a5ef5"}, {"page_content": "Protoma (gr. προτομή) – ozdoba w formie głowy lub popiersia zwierzęcego (niekiedy fantastycznego) bądź (rzadziej) ludzkiego. Stosowana od ok. VII wieku p.n.e. do VI w. p.n.e. w sztuce Scytów, ludów Azji Mniejszej, Mezopotamii, Grecji, Etrurii i Rzymu. \nW architekturze starożytnej Persji występują głowice kolumn w kształcie protom.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66270", "fragment_id": "658630/0", "subtitle": "", "title": "Protoma", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 66270.0, "document_id": "658630", "score": 0.4871017336845398}, "uuid": "5c44d23a-4f6e-4c80-a9b1-12925813eea8"}, {"page_content": "Posąg (także statua, figura) – pełnoplastyczna rzeźba przedstawiająca postać ludzką (czasem na koniu), rzadziej zwierzęcia.\nRzeźba ta może być wykonana z kamienia, drewna, ceramiki itp. Zwykle jest ustawiana na postumencie, czasem w niszy. W odniesieniu do figur ludzkich najczęściej stosuje się terminy \"posąg\" lub \"statua\". Przy niewielkich rozmiarach rzeźb kultowych lub dekoracyjnych właściwszy jest termin \"figurka\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=569715", "fragment_id": "1541199/0", "subtitle": "", "title": "Posąg", "document_id": "1541199", "start_index": 0.0, "parentId": 569715.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24639134109020233}, "uuid": "191cfac2-b43d-46a3-92c1-3fce7cd85413"}, {"page_content": "Amigurumi (jap. 編みぐるみ) – japońska sztuka szydełkowania wypychanych zabawek (maskotek), zwykle zwierząt, a często także postaci z anime, filmów, gier lub przedmiotów z ludzkimi cechami (np. oczami). Maskotka zalicza się do amigurumi, gdy jest zdeformowana w sposób nazywany \"chibi\" (głowa nieproporcjonalnie duża wobec tułowia, małe kończyny, oczy nieproporcjonalnie duże wobec twarzy). Amigurumi są przeznaczone głównie do kolekcjonowania, rzadko do zabawy dla dzieci. Początek ich popularności przypada na 2003 rok.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3570292", "fragment_id": "959956/0", "subtitle": "", "title": "Amigurumi", "document_id": "959956", "start_index": 0.0, "parentId": 3570292.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32726478576660156}, "uuid": "afed46b3-2cc8-4a66-b224-8bc5e7103efb"}, {"page_content": "W antyku maski tworzone były przede wszystkim z płótna, korka czy drewna. Odznaczały się silną ekspresją, ich zadaniem było ukazać jednoznacznie określone emocje, lecz mimo to zachowywały naturalne proporcje. Wyjątek stanowiły maski, które przedstawiać miały postacie nie z tego świata. W Afryce maski wykonywano z drewna, kości słoniowej, metalu, kamieni, roślin. Charakterystyczną ich cechą jest dramatyczny i silny ekspresjonizm, brak przywiązywania wagi do naturalizmu oraz proporcji, ostre i kanciaste formy, mocne wyczucie plastyczne. Popularny rodzaj masek stanowią maski karnawałowe, które najczęściej wykonywane są z papieru czy plastiku. Maski karnawałowe nakłada się, by ukryć swoją tożsamość dla czystej zabawy. Słowo „maska” bywa używane nie w znaczeniu nakrycia twarzy, lecz na określenie części ubrania zakrywającego twarz, takiego jak welon, frędzle lub zasłona, czy ozdoby twarzy o charakterze jej repliki. Zdarza się, iż oznacza się w ten sposób podobizny, rzeźby, twarze malowane na budynkach czy łodziach niezależnie od ich wielkości, pomalowanie twarzy, ciała, make up lub tatuaże. W takim zakresie pojęciowym słowo „maska” staje się mało użyteczne. Według Asa Boholma główną funkcją maski nie jest zwykłe zakrywanie twarzy. Maską staje się cały kostium osoby przebranej, jak na przykład ozdoby, nakrycie głowy, różnorodne konstrukcje architektoniczne, czego przykładem są sławne szczudła afrykańskiego plemienia Dogonów, ekrany, platformy oraz inne urządzenia posiadające znaczenie rytualne. Innymi popularnymi rodzajami masek są maski przedstawiające rożnego rodzaju istoty nadprzyrodzone, przodków, zmarłych, potwory, które starano się obłaskawić, maski wymierzające sprawiedliwość, maski wojenne, komiczne. Unikano tworzenia masek demonów, których lękano się niesłychanie, na przykład demonów chorób nieuleczalnych.\nFunkcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12877", "fragment_id": "185913/4", "subtitle": "", "title": "Maska", "document_id": "185913", "start_index": 4115.0, "parentId": 12877.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21149113774299622}, "uuid": "c4de8cd8-56f5-4ac1-842f-c0896c2a6a68"}, {"page_content": "Zarost (szczecina, szczeć) – włosy wyrastające na twarzy mężczyzn i kobiet począwszy od momentu pokwitania aż do śmierci.\nRóżne postacie zarostu twarzy lub głowy, odróżniające się od owłosienia pozostałych części skóry, są cechą biologiczną, która występuje u niektórych gatunków jako element dymorfizmu płciowego. Nie wiadomo, kiedy dokładnie pojawiła się w linii rozwojowej człowieka i jakie miała funkcje adaptacyjne. Zakłada się, że mogła ona pozwalać na ukrywanie emocji w wewnątrzpłciowym konkurowaniu lub być wskaźnikiem zdrowia (jakości genów) mężczyzny, a nawet przykładem kosztownego sygnalizowania. Golenie brody z kolei mogło pozwalać na ujawnianie emocji, budowanie zaufania i sygnalizować gotowość do współpracy, ponadto tworzyć wizerunek osoby schludnej oraz ułatwiać działanie w czasie walki. Hipotezy dotyczące funkcji adaptacyjnych brody są jednak krytykowane. W przypadku pierwszej mężczyźni skłaniają się do golenia brody, gdy w populacji jest większy odsetek kobiet. Kobiety preferują wówczas mężczyzn ogolonych. W przypadku drugiej wskazuje się na zbyt mało danych, które mogłyby potwierdzać, że jest wskaźnikiem jakości biologicznej. \nZarost jako fryzura.\nRóżnego rodzaju specjalnie wymodelowane brody, wąsy czy bokobrody, klasyfikowane są we fryzjerstwie jako fryzury części twarzowej. Najpierw pojawia się chaotyczne, niewypielęgnowane owłosienie, widoczne, bądź odczuwalne dotykowo od momentu przebicia skóry, czyli w kilkanaście godzin po ogoleniu (odrosty); po około tygodniu włosy zaczynają na siebie nachodzić, tworząc fryzurę części twarzowej.\nW różnych okresach historycznych różnie podchodzono do regulacji związanych z noszeniem zarostu. Zabiegi pielęgnacyjne związane z brodą stosowane były już starożytnych cywilizacjach na terenie Mezopotamii, w Persji i w Egipcie. W Polsce wśród żołnierzy w XVIII wieku brody należało golić. Wąsy jednak przycinano, a miara tego przycięcia („szwarcowania”) regulowana była przez generała.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1669710", "fragment_id": "712184/0", "subtitle": "", "title": "Zarost", "parentId": 1669710.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "712184", "score": 0.09376879036426544}, "uuid": "6b626e6f-117b-40d8-af91-ae3c7d2666eb"}, {"page_content": "Ceroplastyka (łac. \"cera\" – wosk, \"plastica\" – modelowanie) – sztuka modelowania i rzeźbienia w wosku, wykorzystywana głównie w rzeźbie portretowej i wotywnej.\nTechnika rzeźbienia w wosku, jak i narzędzia do tego stosowane były podobne do tych używanych przy rzeźbieniu w glinie. Wosk uważany był za idealne tworzywo imitujące ciało ludzkie.\nDo ceroplastyki nie zalicza się modeli woskowych używanych w odlewnictwie, które później zostają zniszczone, masek pośmiertnych, a także szkiców rzeźbiarskich (\"bozzetto\")\nHistoria.\nCeroplastyka znana była już od starożytności w Egipcie, Persji, Grecji i Italii do wykonywania drobnych form rzeźbiarskich, służących celom sepulkralnym i wotywnym. Szczególnie rozwinęła się i znaczenia nabrała u Rzymian, praktykujących zwyczaj sporządzania woskowych popiersi przodków (tzw. \"imagines\"), stawianych w domowym atrium.\nW okresie średniowiecza z wosku wykonywano figurki wotywne o tematyce religijnej oraz maski, wyobrażenia portretowe, figurki w szopkach. Wytwory ceroplastyki były też popularne w czasach renesansu, głównie wykonywano portrety świeckie, popiersia, zwykle polichromowane, czasem wykonywane w formacie miniaturowym w kształcie medalionu.&lt;br&gt;\nW sztuce nowożytnej powstawały też dzieła sztuki z tego tworzywa np. \"Głowa Wicar\" z XVII wieku, przypisywana François Duquesnoy.\nW XVII i XVIII wieku z wosku powstawały modele anatomiczne gł. we Florencji, także posągi, które uzupełniano prawdziwymi włosami i szatami.\nOd XVIII wieku łatwość modelowania i barwienia wosku wraz z jego specyficzną fakturą wpłynęły na rozpowszechnienie się wyrobu naturalistycznych figur gromadzonych w osobnych „gabinetach” podobizn postaci historycznychm.in Madame Tussaud.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40597", "fragment_id": "653789/0", "subtitle": "", "title": "Ceroplastyka", "document_id": "653789", "start_index": 0.0, "parentId": 40597.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20559288561344147}, "uuid": "890b9ba9-afa7-41cc-8ef0-36f595a7c022"}, {"page_content": "Kulturę materialną charakteryzują bursztynowe wyroby (głównie paciorki) przeznaczone na handel wymienny, narzędzia krzemienne – stopniowo wychodzące z użycia na rzecz metalowych (w tym importów żelaznych) oraz przedmioty wykonane z rogu i kości (m.in. szpile, grzebienie). Typowe formy ceramiki to: misy z zagiętym do wnętrza brzegiem, garnki z dwoma uchwytami i jajowatym brzuścem, naczynia dziurkowane i czarne urny o gruszkowatym brzuścu.\nOsadnictwo.\nNieliczne, małe osady o charakterze otwartym, w których dominowały domy o konstrukcji słupowej. W pobliżu osiedli znajdowały się niewielkie płaskie cmentarzyska.\nObrządek pogrzebowy.\nNa całym terenie, gdzie znajdują się formy obiektów typowych dla tej kultury, występuje obrządek ciałopalny. Jego charakterystycznym elementem, który posłużył do stworzenia nazwy \"kultura urn twarzowych\", są popielnice, na których umieszczano, w górnej części naczynia, schematyczne przedstawienie twarzy ludzkiej, symbolizującej zmarłego, czasem z dodatkowymi scenami rodzajowymi lub wyobrażeniami przedmiotów codziennego użytku i uzbrojenia (miecze, oszczepy, tarcze) umieszczanymi na brzuścu. Popielnice przykryte były pokrywkami niekiedy stylizowanymi na nakrycie głowy. Dodatkowo czasami nakładano na nie naszyjniki lub napierśniki, a plastyczne przedstawienia uszu zdobiono kolczykami. Zwyczaj dekorowania popielnic symbolicznymi twarzami ludzkimi zanikł w IV w. p.n.e.\nPopielnice (zazwyczaj 5–6, maksymalnie do 30 sztuk) z popiołami zmarłych ustawiano w prostokątnych skrzyniach z kamiennych płyt, stąd też inna nazwa tej kultury – \"kultura grobów skrzynkowych\". Ubogie wyposażenie grobowe stanowią ozdoby oraz narzędzia, bardzo rzadko broń.\nPopielnice twarzowe pojawiły się prawdopodobnie jako wynik oddziaływania kultury etruskiej w związku z kontaktami handlowymi, głównie handlu bursztynem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109385", "fragment_id": "3134/1", "subtitle": "", "title": "Kultura pomorska", "source": "wikipedia", "start_index": 1699.0, "document_id": "3134", "parentId": 109385.0, "score": 0.3520495891571045}, "uuid": "8706b0c2-34be-4c73-86fb-867def3d9f5b"}, {"page_content": "Fursona – wyimaginowana postać furry, która może odgrywać różne role, od zwykłego bohatera opowiadania czy modela dla rysunku, przez postać odgrywaną w trakcie sesji RPG i gier internetowych, takich jak VRChat, Furcadia, Second Life czy TinyMUCK, do wewnętrznego, bardziej zwierzęcego alter-ego lub, jak wyżej, obiektu do naśladowania dla danej osoby należącej do społeczności furry. Często furry odczuwają bardzo głęboką więź ze swoją postacią. Niekiedy nawet do tego stopnia, że uważają ją za źródło własnej duchowej inspiracji.\nFursona nie zawsze musi się sprowadzać do gier i zabaw. Niektórzy uważają nawet, że w ich ludzkim ciele uwięziona jest prawdziwa zwierzęca dusza (aczkolwiek ludzie o takich przekonaniach, zwani otherkin, nie muszą być jednocześnie futrzakami). Może się zdarzyć, że furry dążą do tego, by chociaż trochę przypominać swoją fursonę poprzez zakładanie fursuitów, rysowanie fursony, zabawy fursoną na platformach społecznościowych, kanałach IRC lub komunikatorach internetowych takich jak Discord, Telegram poprzez tak zwany role-playing (wcielanie się w daną postać i tworzenie z nią fikcyjnej historii razem w grupie osób z ich postaciami). \nPowszechne są fursony o charakterze antropomorficznym np. antropomorficzny wilk. Oznacza to, że fursoną danego futrzaka jest postać posiadająca humanoidalne (dwunożne) ciało i zdolność mowy oraz częściowego zachowywania się jak człowiek. Dodatkiem do zwierzęcej postaci czasami są ludzkie genitalia i/lub piersi. Zdarza się, że fursony u niektórych osób są hermafrodytami.\nFursuit.\nFursuit – kostium zwykle antropomorficznego zwierzęcia, wykonywany prywatnie przez danego furry kosztem jego czasu i talentu lub kupowany od firm albo pojedynczych artystów zajmujących się tym profesjonalnie. Styl może się wahać między mocno kreskówkowym po możliwie realistyczny. Ceny samej głowy do fursuitów potrafią kosztować od kilku do nawet kilkunastu tysięcy złotych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=830526", "fragment_id": "1013949/2", "subtitle": "", "title": "Furry", "document_id": "1013949", "start_index": 3627.0, "parentId": 830526.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1915132701396942}, "uuid": "e657bfa5-eadf-44a5-92ba-e37d4c80075b"}, {"page_content": "W epoce brązu wykształciła się kultura łużycka, uważana przez niektórych badaczy za kulturę prasłowiańską. Z tego okresu pochodzą ozdoby i narzędzia z brązu, wyroby ceramiczne w postaci naczyń zdobionych ornamentem figuratywnym przedstawiające sceny kultowe, figurki zwierząt, ptaków, ludzi. Pod koniec epoki brązu powstały na ziemiach polskich duże osady obronne. Koncentracja osadnictwa tego typu miała miejsce w okresie halsztackim (700-400 p.n.e.) epoki żelaza. Z tego okresu pochodzi najlepiej zachowana w Europie osada w Biskupinie. Cennymi znaleziskami są zdobiona spiralnymi aplikacjami i figurkami ptaków bransoleta z okolic Żagania, wózki kultowe, skarby m.in. z Uścikowic i Brzezia k. Pleszewa.\nEpoka żelaza.\nU schyłku okresu halsztackiego wykształciła się kultura zwana wschodniopomorską. Wyróżniała się obrzędami grzebalnymi, w których stosowano urny twarzowe i domkowe. Urny twarzowe cechuje schematyczne przedstawienie twarzy ludzkiej symbolizującej zmarłego, zaś brzusiec ozdabiano niekiedy scenami rodzajowymi lub wyobrażeniami przedmiotów codziennego użytku i uzbrojenia (miecze, oszczepy, tarcze). Popielnice przykryte były pokrywkami niekiedy stylizowanymi na nakrycie głowy. Dodatkowo nakładano na nie naszyjniki lub napierśniki, a plastyczne przedstawienia uszu zdobiono kolczykami. Najlepszymi przykładami są popielnice z Deszczna, Rzadkowa, Niepoczołowic i Grabowa Bobowskiego. Na północnych ziemiach Polski zachowały się zabytki kultury wielbarskiej – cmentarzyska kurhanowe z kamiennymi kręgami w Odrach, Węsiorach i Grzybnicy.\nOkresy lateński i rzymski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3168176", "fragment_id": "124559/4", "subtitle": "", "title": "Sztuka Polski", "document_id": "124559", "start_index": 5212.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3168176.0, "score": 0.2525855004787445}, "uuid": "c0b49e61-1c12-42ab-b178-4900569990e4"}]}
{"id": "q_776", "question": "Która międzynarodowa organizacja została utworzona w Stanach Zjednoczonych w 1943 roku pod hasłem niesienia pomocy ekonomicznej ludności krajów zniszczonych przez wojnę, a rozwiązana w 1947 roku?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „UNRRA”. Zobacz też: Unrra.\nUnited Nations Relief and Rehabilitation Administration, UNRRA (w tłum. z ang. Administracja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy, często również Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Pomocy i Odbudowy) – organizacja międzynarodowa utworzona 9 listopada 1943 roku w Waszyngtonie w celu udzielenia pomocy obszarom wyzwolonym w Europie i Azji po zakończeniu II wojny światowej. Inicjatorami jej powstania były Stany Zjednoczone (z których pochodziło prawie 70% świadczeń), Wielka Brytania, ZSRR i Republika Chińska. Największymi odbiorcami były Chiny i Polska.\nOpis.\nW latach 1945–1947 dostarczono do Polski 2 mln ton różnych towarów, m.in. ciągniki, maszyny budowlane i rolnicze, parowozy, wagony kolejowe, samochody ciężarowe, warsztaty naprawcze i montownie, a także odzież, tekstylia, sprzęt medyczny, leki, materiały płynne, zboże, zwierzęta, artykuły spożywcze i kilka milionów 5-kilogramowych paczek żywnościowych z zapasów wojskowych.\nW 1945 UNRRA została włączona do Organizacji Narodów Zjednoczonych. W 1947 jej miejsce zajęła Międzynarodowa Organizacja Uchodźców.\nZe względu na znaczącą rolę w zapewnieniu środków utrzymania w zniszczonym kraju, organizacja ta zyskała sobie w Polsce żartobliwe określenie „Ciocia Unra”.\nŁączną wartość przekazanych przez tę organizację darów szacuje się na ponad 3 miliardy dolarów. Działalność prowadzona przez UNRRA, polegała na wspieraniu słabych punktów w gospodarkach państw, dostarczaniu produktów pierwszej potrzeby (m.in. żywność, leki, surowce) i podstawowych urządzeń do wznowienia produkcji przemysłowej i rolniczej.\nMimo niewątpliwych w tym czasie korzyści gospodarczych dla Polski, już w połowie 1946 władze komunistyczne PRL, pod naciskiem ZSRR, zaczęły traktować tę organizację jako formę ingerencji Stanów Zjednoczonych w suwerenność Polski Ludowej i w pewnym momencie [] wycofały zgodę na jej działalność na obszarze kraju.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=208127", "fragment_id": "1417472/0", "subtitle": "", "title": "United Nations Relief and Rehabilitation Administration", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1417472", "parentId": 208127.0, "score": 0.9778906106948853}, "uuid": "ce8e3e90-a483-4d02-93cf-dfe14c7d3796"}, {"page_content": "Stany Zjednoczone wydawały sporo, aby pomóc Europie w odbudowie. Oszacowano, że w latach 1945–1947 wydano 9 miliardów dolarów (ok. E+ \"ddd\" USD w 2022). Większość tej pomocy nie była bezpośrednia, w postaci ciągłych umów lend-lease i poprzez wysiłek wojsk amerykańskich włożony w odbudowę infrastruktury i pomoc uchodźcom. Zostały podpisane liczne bilateralne umowy pomocy, z których prawdopodobnie najważniejszą była doktryna Trumana zapewniająca wsparcie wojskowe dla Grecji i Turcji. Organizacja Narodów Zjednoczonych uruchomiła szereg starań humanitarnych i pomocowych, finansowanych prawie w całości przez Stany Zjednoczone. Starania te odniosły znaczące efekty, ale brakowało im scentralizowanej organizacji i planowania, wskutek czego nie zdołały zaspokoić wielu spośród podstawowych potrzeb Europy. W 1943 została założona Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy (UNRRA), aby po II wojnie światowej zapewniać pomoc obszarom wyzwolonym spod okupacji sił Osi. UNRRA zapewniała miliardy dolarów pomocy na odbudowę i pomogła około 8 milionom uchodźców. Swoje działania zaprzestała w obozach dla osób przemieszczonych w 1947 w oczekiwaniu na kierowany przez Amerykanów plan Marshalla. Wiele spośród funkcji UNRRA zostało przeniesionych do agencji ONZ.\nStrefa radziecka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43258", "fragment_id": "642887/8", "subtitle": "", "title": "Plan Marshalla", "parentId": 43258.0, "start_index": 14572.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642887", "score": 0.634412407875061}, "uuid": "06b714bd-24bd-466a-8649-b27e7f989a11"}, {"page_content": "Idea powołania nowej organizacji światowej powstała jeszcze w czasie trwania II wojny światowej. Za pierwsze dokumenty zapowiadające utworzenie ONZ uznawane są Karta Atlantycka podpisana 14 sierpnia 1941 oraz Deklaracja Narodów Zjednoczonych, tzw. \"Deklaracja waszyngtońska\", która została podpisana w Waszyngtonie 1 stycznia 1942 roku przez przedstawicieli 26 państw (w tym Polski). Kolejna decyzja zapadła na konferencji w Teheranie w roku 1943. Jej głównym pomysłodawcą był prezydent USA Franklin Delano Roosevelt, a nazwę zaproponował premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill (wcześniej określenie „narody zjednoczone” w trakcie wojny stosowano nieraz na określenie sojuszu aliantów przeciw państwom Osi).\nOd sierpnia do października 1944 roku przedstawiciele Francji, Chin, Wielkiej Brytanii, USA oraz ZSRR przebywali w Dumbarton Oaks w Waszyngtonie, gdzie przedyskutowano zakres, cele i sposoby działania nowej organizacji.\n25 kwietnia 1945 roku zwołano pierwszą konferencję ONZ w San Francisco, w której uczestniczyło 50 państw z całego świata – pierwszych członków organizacji. Za członka ONZ od założenia uznawana jest też Polska, której przedstawiciele (Rząd RP na uchodźstwie uznawany przez państwa-założycieli z wyjątkiem ZSRR) z powodów politycznych nie zostali zaproszeni na konferencję w San Francisco. Zachodni politycy obawiali się bowiem reakcji Józefa Stalina. Podczas konferencji, 26 czerwca, podpisano Kartę Narodów Zjednoczonych, akt prawny regulujący działalność ONZ. Karta została podpisana przez 50 z 51 krajów członkowskich, pozostawiono miejsce dla Polski. Polska podpisała ją po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej 16 października 1945\nOrganizację Narodów Zjednoczonych powołano do życia 24 października 1945, kiedy postanowienia konferencji ratyfikowało pięciu przyszłych stałych członków Rady Bezpieczeństwa (Chiny, Francja, ZSRR, Wielka Brytania i USA) oraz większość pozostałych państw członkowskich. Powołanie ONZ położyło jednocześnie kres działalności Ligi Narodów, która rozwiązała się formalnie 18 kwietnia 1946, przekazując pełnienie swej misji nowej organizacji.\nRocznica wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych – 24 października 1945 roku – jest obchodzona jako Dzień Narodów Zjednoczonych od 1948 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277", "fragment_id": "177063/1", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych", "parentId": 4277.0, "start_index": 1204.0, "document_id": "177063", "source": "wikipedia", "score": 0.13456188142299652}, "uuid": "0f278f50-cf29-4e6a-b180-d02fc774e44f"}, {"page_content": "Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Food and Agriculture Organization of the United Nations&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;FAO&lt;/&gt;) – organizacja wyspecjalizowana ONZ zajmująca się walką z biedą i głodem oraz podnoszeniem dobrobytu poprzez redystrybucję żywności i rozwój obszarów wiejskich. Organizacja wspiera także kraje rozwijające się w podnoszeniu wydajności i modernizacji rolnictwa.\nZostała utworzona z inicjatywy 44 państw koalicji antyhitlerowskiej uczestniczących w konferencji poświęconej problemom rolnictwa i wyżywienia, która odbyła się w maju 1943 roku w Hot Springs. Konferencja powołała do życia komisję, której celem było opracowanie projektu umowy założycielskiej FAO. Pierwsza sesja konferencji FAO rozpoczęła się 16 października 1945 roku w mieście Québec. Pierwszego dnia podpisano na niej umowę założycielską, noszącą nazwę konstytucji.\nDo Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa należą 194 państwa, w tym Unia Europejska (jako organizacja członkowska) oraz Wyspy Owcze i Tokelau jako członkowie stowarzyszeni.\nHistoria.\nIdea międzynarodowej organizacji zajmującej się żywnością i rolnictwem pojawiła się na przełomie XIX i XX wieku głównie za sprawą amerykańskiego rolnika i aktywisty Davida Lubina. W maju i czerwcu 1905 roku w Rzymie odbyła się międzynarodowa konferencja, która doprowadziła do utworzenia Międzynarodowego Instytutu Rolnego.\nW 1943 roku prezydent Stanów Zjednoczonych Franklin D. Roosevelt zwołał Konferencję Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa. Przedstawiciele 44 państw koalicji antyhitlerowskiej zgromadzili się w dniach 18 maja do 3 czerwca w The Homestead Resort w Hot Springs. Zobowiązali się oni do założenia organizacji zajmującej się rolnictwem i żywnością. 16 października 1945 w Québec odbyła się pierwsza sesja FAO, podczas której podpisano Konstytucję Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118598", "fragment_id": "25382/0", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa", "parentId": 118598.0, "start_index": 0.0, "document_id": "25382", "source": "wikipedia", "score": 0.29430460929870605}, "uuid": "df386047-97f1-459e-a171-9b58ff0d6d0b"}, {"page_content": "&lt; lang=\"en\"&gt;OECD&lt;/&gt; zastąpiła Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej (&lt; lang=\"en\"&gt;OEEC&lt;/&gt;), utworzoną 16 kwietnia 1948 dla integrowania odbudowujących się ze zniszczeń wojennych gospodarek państw europejskich, korzystających z pomocy w ramach Planu Marshalla. Początkowo w skład &lt; lang=\"en\"&gt;OECD&lt;/&gt; wchodziło 17 państw Europy Zachodniej oraz Stany Zjednoczone, Kanada i Turcja. Według słów prezydenta USA, Johna F. Kennedy’ego, działalność &lt; lang=\"en\"&gt;OECD&lt;/&gt; miała wzmocnić ekonomicznie sojuszników USA oraz skonsolidować wspólnotę atlantycką, która stała przed szeregiem wspólnych wyzwań ekonomicznych. Kolejnym celem &lt; lang=\"en\"&gt;OECD&lt;/&gt; miała być współpraca na rzecz rozwoju najmniej rozwiniętych państw świata.\nCele i działania &lt; lang=\"en\"&gt;OECD&lt;/&gt;.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4275", "fragment_id": "177062/1", "subtitle": "", "title": "Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju", "parentId": 4275.0, "start_index": 839.0, "document_id": "177062", "source": "wikipedia", "score": 0.31965571641921997}, "uuid": "bcca6da3-1119-410b-b550-952ed57e0e81"}, {"page_content": "Plan Marshalla (oficjalna nazwa  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;European Recovery Program&lt;/&gt;, pol. Program Odbudowy Europy) – plan Stanów Zjednoczonych mający służyć odbudowie gospodarki krajów Europy Zachodniej po II wojnie światowej, obejmujący pomoc w postaci surowców mineralnych, produktów żywnościowych, kredytów i dóbr inwestycyjnych.\nNazwa tej inicjatywy pochodzi od nazwiska sekretarza stanu Stanów Zjednoczonych, generała George’a Marshalla, który przemawiając 5 czerwca 1947 na Uniwersytecie Harvarda, przedstawił deklarację pomocy gospodarczej dla krajów Europy, określając jej charakter i warunki otrzymania.\nPlan odbudowy został opracowany na spotkaniu państw europejskich latem 1947. Oferował taką samą pomoc ZSRR i jego satelitom, ale został odrzucony przez Stalina, a na jego polecenie także przez rządy Polski i Czechosłowacji, które zostały zaproszone do udziału w planie i wyraziły wstępną akceptację przystąpienia do niego. Plan został uchwalony przez Kongres Stanów Zjednoczonych 3 kwietnia 1948 i wszedł w życie tego samego dnia po podpisaniu przez prezydenta Harry’ego Trumana. Program pomocy oficjalnie zakończono 31 grudnia 1951. W tym czasie przekazano około 13 miliardów dolarów (ok. E+ \"ddd\" – E+ \"ddd\" dolarów w 2022) w postaci pomocy technicznej i gospodarczej, aby wesprzeć odbudowę gospodarek krajów europejskich, które dołączyły do Organizacji Europejskiej Współpracy Gospodarczej (OEEC).\nBezpośredni wpływ planu na tempo wzrostu gospodarczego gospodarek Europy Zachodniej, między innymi poprzez odbudowę zasobów kapitałowych czy projekty inwestycyjne, oceniany jest jako niewielki, natomiast podkreśla się efekty pośrednie poprzez wzrost wydajności pracy czy odbudowanie zaufania inwestorów dzięki ustabilizowaniu finansów publicznych i zwrotowi ku gospodarce rynkowej. Przez kolejne dwie dekady wiele regionów Europy Zachodniej doświadczało niespotykanego wcześniej wzrostu i dobrej koniunktury.\nPlan Marshalla był jednym z pierwszych impulsów do integracji europejskiej.\nEuropejskie obawy czasu wojny.\nEuropejskie zniszczenia wojenne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43258", "fragment_id": "642887/0", "subtitle": "", "title": "Plan Marshalla", "document_id": "642887", "start_index": 0.0, "parentId": 43258.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4236481785774231}, "uuid": "15f93d74-1571-4d7e-a358-47e660657664"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy organizacji międzynarodowej w XX wieku. Zobacz też: Liga Narodów – ujednoznacznienie.\nLiga Narodów ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;League of Nations&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Société des Nations&lt;/&gt;) – istniejąca w latach 1920-1946 organizacja międzynarodowa powstała z inicjatywy prezydenta Stanów Zjednoczonych Woodrowa Wilsona podczas paryskiej konferencji pokojowej kończącej I wojnę światową. Statut Ligi został przyjęty przez paryską konferencję pokojową. Stał się on pierwszą częścią podpisanego 28 czerwca 1919 traktatu wersalskiego i wszedł w życie 10 stycznia 1920, wraz z innymi postanowieniami traktatu.\nCelem Ligi Narodów było utrzymanie pokoju i współpracy na świecie, a impulsem do jej utworzenia był wielki rozlew krwi podczas I wojny światowej. Siedzibą organizacji była Genewa. W związku z powstaniem Organizacji Narodów Zjednoczonych w 1945 r., Liga Narodów została formalnie rozwiązana w 1946 roku, choć faktycznie przestała funkcjonować już podczas II wojny światowej. Ustanowienie Ligi Narodów stało się przyczyną odmowy ratyfikacji traktatu wersalskiego przez Stany Zjednoczone, bowiem Senat USA z większością republikańską był przeciwny polityce prezydenta Wilsona w tym zakresie, wejściu do Ligi i poddaniu się jej jurysdykcji.\nStruktura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=306682", "fragment_id": "1452703/0", "subtitle": "", "title": "Liga Narodów", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1452703", "parentId": 306682.0, "score": 0.20529262721538544}, "uuid": "ba10bacc-d2fb-4295-92df-7a811119eee4"}, {"page_content": "Istotny był też udział wojsk USA w lądowaniach w Afryce, na Sycylii, we Włoszech i w Normandii: to jest zmuszeniu do kapitulacji Niemiec. Prezydent Roosevelt był aktywny politycznie uczestnicząc w międzynarodowych konferencjach w Casablance, Waszyngtonie, Kairze, Teheranie i Jałcie. Dzięki temu USA miały duży wpływ na kształt międzynarodowego ładu w powojennej Europie i na Dalekim Wschodzie oraz utworzenie ONZ.\n \"Osobne artykuły: Lend-Lease Act, Karta Atlantycka i Wojna na Pacyfiku.\"\nZimna wojna.\n \"Osobny artykuł: Zimna wojna.\"\nZimna wojna, okres rywalizacji geopolitycznej Stanów Zjednoczonych i ZSRR, trwała \"de facto\" od zakończenia II wojny światowej do upadku gospodarczego ZSRR w latach 90. XX wieku i pieriestrojki w wykonaniu późniejszego noblisty, ostatniego przywódcy ZSRR, Michaiła Gorbaczowa.\nRozpad koalicji antyhitlerowskiej.\nKoniec wojny Stany Zjednoczone witały jako największa potęga polityczna i przemysłowa na świecie; kolejni prezydenci starali się tę pozycję utrzymać. Prezydenturę objął Harry Truman, zmniejszył armię do pół miliona w 1950 r. Ogłosił program Sprawiedliwy Ład (\"Fair Deal\"), którego celem było objęcie opieką państwową najsłabszych społecznie i ekonomicznie obywateli, jednak nie udało mu się go zrealizować. Przeciwstawiał się rosnącej ekspansywności ZSRR ogłaszając w 1947 r. tzw. doktrynę Trumana – politykę powstrzymywania komunizmu. Stany Zjednoczone postanowiły udzielić w 1947 r. pomocy finansowej odbudowującej się ze zniszczeń Europie (plan Marshalla). Jednak Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, a wraz z nim (zmuszone przezeń) pozostałe kraje komunistyczne, nie przyjęły tej pomocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2274", "fragment_id": "186547/26", "subtitle": "", "title": "Historia Stanów Zjednoczonych", "document_id": "186547", "start_index": 43251.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2274.0, "score": 0.3351321220397949}, "uuid": "38c0eddf-4e51-41e2-a4cc-ed97c6ba5a72"}, {"page_content": "Problem uchodźstwa jest ponadczasowy, ale szczególne nasilenie tego procesu miało miejsce w XX w., co spowodowane było licznymi wojnami, prześladowaniami etnicznymi i zmianami granic. Pierwsze uregulowania prawne dotyczące uchodźców pojawiły się po I wojnie światowej. W 1921 r. powstał Urząd Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców Ligi Narodów, którego pierwszym zwierzchnikiem został Fridtjof Nansen (polarnik, działacz społeczny – Pokojowa Nagroda Nobla w 1922 r.). Zajmował się on m.in. repatriacją jeńców po wojnie i problemem bezpaństwowców (por. paszport nansenowski).\nW 1938 r. utworzono podobną instytucję, Międzyrządowy Komitet ds. Uchodźców (ang. \"Intergovernmental Committee on Refugees\", w skrócie IGCR), z sekretariatem w Londynie. Jego działalność początkowo koncentrowała się na udzielaniu pomocy uchodźcom z Niemiec i Austrii, a od kwietnia 1943 r. objął opieką wszystkie osoby w Europie poszukujące schronienia poza miejscem swojego stałego pobytu (szacuje się, że udzielono pomocy około 850 tys. uchodźców).\nPo II wojnie św. powstała przy ONZ Międzynarodowa Organizacja Uchodźców (\"International Refugees Organization\" – IRO) – 1946 r., zastępując Organizację Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy (1943-1947), następnie w 1951 r. ustanowiono Urząd Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (\"United Nations High Commissioner for Refugees\" – UNHCR). Celem jego działania jest zarówno ochrona uchodźców, jak i działania zmierzające do trwałego rozwiązania tego problemu (pomoc przy dobrowolnej repatriacji, integracji w nowym społeczeństwie lub przesiedleniu do innego państwa).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82472", "fragment_id": "661033/1", "subtitle": "", "title": "Uchodźstwo", "source": "wikipedia", "start_index": 1565.0, "document_id": "661033", "parentId": 82472.0, "score": 0.13102462887763977}, "uuid": "a17d2433-6368-4565-a21c-79d3b15225db"}, {"page_content": "Europejska Komisja Gospodarcza (EKG) (ang. \"United Nations Economic Commission for Europe\", skrót: UNECE lub ECE) – jedna z pięciu komisji regionalnych Organizacji Narodów Zjednoczonych pod jurysdykcją Rady Gospodarczej i Społecznej. Powołano ją do życia w 1947 roku w celu promowania współpracy gospodarczej i integracji pomiędzy państwami członkowskimi. Siedzibą UNECE jest Genewa.\nKomisja składa się z 56 państw członkowskich, z których większość znajduje się w Europie. Do jej transkontynentalnych euroazjatyckich i pozaeuropejskich państw członkowskich należą: Armenia, Azerbejdżan, Kanada, Gruzja, Izrael, Kazachstan, Kirgistan, Federacja Rosyjska, Tadżykistan, Turkmenistan, Stany Zjednoczone i Uzbekistan.\nHistoria.\nKomisja została powołana przez Radę Gospodarczą i Społeczną 28 marca 1947 r. w celu \"inicjowania i uczestniczenia w środkach ułatwiających wspólne działanie na rzecz gospodarczej odbudowy Europy\", jak również w celu \"utrzymywania i wzmacniania stosunków gospodarczych krajów europejskich, zarówno między sobą, jak i z innymi krajami świata\".\nPowstała na wniosek Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych, które wezwało Radę Gospodarczą i Społeczną do utworzenia komisji, podobnie jak Komisji dla Azji i Dalekiego Wschodu, w celu \"udzielenia skutecznej pomocy krajom zniszczonym przez wojnę\".\nPonieważ komisja została powołana na początku zimnej wojny, napotkała trudności w realizacji mandatu odbudowy gospodarczej Europy z powodu żelaznej kurtyny. Prace komisji musiały dotyczyć tylko kwestii, które były przedmiotem wspólnego zainteresowania Wschodu i Zachodu, aby nie doprowadzić do konfrontacji. Jednak od upadku Związku Radzieckiego komisje gospodarcze ONZ rozszerzają swoją działalność w byłych republikach radzieckich. \nMandat i zakres działania.\nEKG jako wielostronna platforma służy zwiększeniu integracji gospodarczej i współpracy między państwami członkowskimi oraz promuje zrównoważony rozwój i dobrobyt gospodarczy poprzez: \nGłównymi obszarami działania EKG są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=407138", "fragment_id": "94769/0", "subtitle": "", "title": "Europejska Komisja Gospodarcza", "parentId": 407138.0, "start_index": 0.0, "document_id": "94769", "source": "wikipedia", "score": 0.25627878308296204}, "uuid": "b352b89e-6017-4e07-9c6b-46f36ffd4b3f"}]}
{"id": "q_777", "question": "Kto jest reżyserem cyklu filmowego „Dekalog”?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nDekalog – cykl dziesięciu telewizyjnych filmów psychologicznych z 1988 w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowanych na podstawie scenariusza napisanego wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. \"Dekalog\" został wyprodukowany przez Telewizję Polską oraz Zespół Filmowy „Tor”, przy czym pierwszym wyemitowanym przedpremierowo odcinkiem był \"Dekalog X\" (24 czerwca 1989); kolejne filmy nakręcone w ramach cyklu miały premierę między 10 grudnia 1989 a 29 czerwca 1990. Dwa filmy należące do \"Dekalogu\" – \"Dekalog V\" i \"Dekalog VI\" – ukazały się w rozszerzonej wersji kinowej jako \"Krótki film o zabijaniu\" (1987) oraz \"Krótki film o miłości\" (1988).\nCykl Kieślowskiego i Piesiewicza nawiązuje tematycznie do tytułowych dziesięciu przykazań biblijnych. Niemal wszystkie filmy wchodzące w skład \"Dekalogu\", osadzone w rzeczywistości Polski lat 80. XX wieku, wiąże ze sobą postać tajemniczego mężczyzny (Artur Barciś). Bohater kreowany przez Barcisia obserwuje występki głównych bohaterów, którzy naruszają tabu moralne ustanowione przez Dekalog i mierzą się z konsekwencjami etycznymi swoich czynów.\n\"Dekalog\" okazał się jednym z najważniejszych dzieł filmowych w karierze Kieślowskiego i Piesiewicza. Na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji cykl otrzymał nagrodę FIPRESCI oraz nagrodę Young Cinema, a na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Sebastián został uhonorowany nagrodą Międzynarodowej Organizacji Katolickiej ds. Filmu. \"Dekalog\" figuruje również na watykańskiej liście 15 filmów o szczególnych walorach moralnych.\nProdukcja.\nPomysł i scenariusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275232", "fragment_id": "1405243/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog (cykl filmów)", "parentId": 275232.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1405243", "score": 0.91627037525177}, "uuid": "8d2efd2a-d635-4a2e-a0ad-8b5c803e3970"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nDekalog I (\"Dekalog, jeden\") – polski telewizyjny film psychologiczny z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany według scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Jest to nominalnie pierwsza część cyklu filmów \"Dekalog\", reinterpretująca pierwsze przykazanie Dekalogu: „Nie będziesz miał bogów cudzych przede mną”, w realiach warszawskiego Ursynowa lat 80. XX wieku. Bohaterem filmu jest informatyk i wykładowca uniwersytecki Krzysztof (Henryk Baranowski), który wpaja swojemu synowi Pawłowi (Wojciech Klata) bezkrytyczną fascynację możliwościami obliczeniowymi komputera. Zaufawszy szacunkom grubości lodu w pobliskiej sadzawce, Krzysztof nieumyślnie doprowadza do tragicznej śmierci syna.\nZ całego cyklu, film \"Dekalog I\" wywołał szczególnie ożywioną reakcję krytyków. Film był analizowany z różnych perspektyw (chrześcijańskich, judaistycznych, świeckich); często \"Dekalog I\" odczytywano jako krytykę „fałszywego boga” w postaci technologii informatycznych. Z uznaniem spotkało się wyczucie reżysera pod względem zastosowanych wyrafinowanych zabiegów formalnych.\nOpis fabuły.\nZimą, przy sadzawce na ursynowskim osiedlu, tajemniczy mężczyzna rozpala ognisko. Wpatrując się w sadzawkę, roni łzę na myśl o chłopcu imieniem Paweł, ofierze tragicznego wypadku. Tymczasem ciotka chłopca, Irena, podczas nocnego spaceru dostrzega przez witrynę sklepową telewizor, na którym pojawia się twarz biegnącego chłopca. Irena również zalewa się łzami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=664534", "fragment_id": "801356/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog I", "parentId": 664534.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "801356", "score": 0.5571302175521851}, "uuid": "b9f8b91f-d037-4e2b-8224-edbe6d1ecd46"}, {"page_content": "Dekalog X (\"Dekalog, dziesięć\") – polska czarna komedia filmowa z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowana według scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Jest to nominalnie dziesiąta część cyklu filmów \"Dekalog\", reinterpretująca dziesiąte przykazanie Dekalogu: „Ani żadnej rzeczy, która jego jest”, w realiach warszawskiego Ursynowa lat 80. XX wieku.\nFabuła.\nDwaj bracia, Jerzy i Artur, spotykają się na pogrzebie swojego ojca. Podczas przeszukiwania jego skromnego mieszkania bracia dowiadują się więcej o pasji ojca, jaką była filatelistyka, a także zauważają, że odziedziczyli po nim bezcenną kolekcję znaczków. Potem stopniowo nabierają tej samej obsesji na punkcie znaczków, co ich ojciec. Poświęcają karierę, życie rodzinne (w przypadku Jerzego), a nawet sprzedają nerkę Jerzego, by zdobyć cenny znaczek z 1851 roku, którego brakuje w ich kolekcji. Jednakże podczas operacji Jerzego dochodzi do kradzieży kolekcji znaczków. Bracia podejrzewają siebie nawzajem, ale ostatecznie każdy z nich kupuje niezależnie od siebie identyczną serię znaczków na poczcie, po czym omawiają swój zakup w maleńkim mieszkaniu, które należało do ich ojca. Kontynuując ojcowską pasję, zamieniają skromne mieszkanie w małą fortecę, ze stalowymi drzwiami, oknami przybitymi gwoździami, kratami oraz alarmem dźwiękowym.\nProdukcja.\n \"Zobacz więcej w artykule Dekalog (cykl filmów), w sekcji Produkcja.\"\"Dekalog X\" jest nominalnie dziesiątą częścią cyklu filmów telewizyjnych \"Dekalog\", nakręconych przez Krzysztofa Kieślowskiego według scenariusza napisanego przezeń wraz z adwokatem Krzysztofem Piesiewiczem. Piesiewicz tłumaczył przesłanie \"Dekalogu X\" następująco:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1180547", "fragment_id": "1118877/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog X", "parentId": 1180547.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1118877", "score": 0.44398921728134155}, "uuid": "85cd9be0-9900-4bf8-aeaf-361559594730"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKrzysztof Kieślowski () (ur. 27 czerwca 1941 w Warszawie, zm. 13 marca 1996 tamże) – polski reżyser i scenarzysta filmowy, przedstawiciel nurtu zwanego kinem moralnego niepokoju, kawaler Orderu Sztuki i Literatury.\nSwą karierę reżyserską rozpoczął jako dokumentalista (\"Życiorys\", \"Z punktu widzenia nocnego portiera\"), jednak wraz z upływem czasu zaangażował się w realizację filmów fabularnych. Sporadycznie działał też jako reżyser teatralny. Jego wczesna twórczość fabularna składała się z filmów ukazujących rzeczywistość ówczesnej Polski (\"Personel\", \"Blizna\", \"Amator\", \"Przypadek\"). Potem, dzięki adwokatowi i scenarzyście Krzysztofowi Piesiewiczowi – późniejszemu stałemu współpracownikowi – zwrócił się ku motywom metafizycznym. Jego dorobek wzbogacił się o filmy psychologiczne podejmujące tematy moralne i egzystencjalne (telewizyjny cykl filmowy \"Dekalog\", \"Podwójne życie Weroniki\", trylogia \"Trzy kolory\"). Zmianie uległa także estetyka. O ile wczesna faza twórczości Kieślowskiego charakteryzowała się ascezą formalną na wzór dokumentów, o tyle późna cechowała się wyszukanymi zabiegami wizualnymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18850", "fragment_id": "182065/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kieślowski", "document_id": "182065", "start_index": 0.0, "parentId": 18850.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17287391424179077}, "uuid": "f14d9d54-e36e-48cd-b4b3-40b3c041e733"}, {"page_content": "\"Dekalog\" okazał się ważnym dziełem w karierze Krzysztofa Kieślowskiego; dzięki powodzeniu swej filmowej reinterpretacji dziesięciorga przykazań Kieślowski utrwalił swoją międzynarodową pozycję w Europie Zachodniej, a kinowym seansom cyklu towarzyszyły retrospektywy wcześniejszej twórczości reżysera. Zdaniem Moniki Talarczyk \"Dekalog\" okazał się pionierskim przykładem polskiej \"quality television\", „telewizji jakościowej”. Reżyserzy tacy jak Milczo Manczewski, Mira Nair, Jean-Pierre i Luc Dardenne oraz Ramin Bahrami wymieniali \"Dekalog\" wśród swoich ulubionych filmów. Również między innymi Piotr Trzaskalski, Filip Bajon oraz Łukasz Barczyk z uznaniem wyrażali się o cyklu (przede wszystkim o piątej i szóstej części). \"Dekalog\" figurował także na listach najważniejszych obcojęzycznych filmów wszech czasów, sporządzonych przez: amerykańskie National Society of Film Critics (2002), „Time” (2005), „Village Voice” (2007), „Empire” (2019), „Time Out” (2019). W 1995 \"Dekalog\" znalazł się na liście 15 filmów o szczególnych walorach moralnych, wchodzącej w skład watykańskiej listy 45 filmów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275232", "fragment_id": "1405243/15", "subtitle": "", "title": "Dekalog (cykl filmów)", "source": "wikipedia", "start_index": 21397.0, "document_id": "1405243", "parentId": 275232.0, "score": 0.7814726829528809}, "uuid": "0ab11629-5dd3-442b-a1c0-5356a0dd8d92"}, {"page_content": "Mimo negatywnego odbioru \"Bez końca\" Kieślowski nadal działał jako reżyser. Krzysztof Piesiewicz zaproponował mu stworzenie cyklu filmów telewizyjnych luźno opartych na dziesięciu przykazaniach. Akcja \"Dekalogu\", złożonego z 10 filmów-moralitetów, obraca się wokół życia mieszkańców osiedla mieszkaniowego w warszawskim Ursynowie. Poszczególne części łączyła muzyka Zbigniewa Preisnera, a także postać obserwatora (Artur Barciś), która pojawiła się w dziewięciu filmach cyklu. \"Dekalog\" zebrał powszechne pochwały za spójność, warsztat realizatorski i maestrię w operowaniu aktorami, choć w Polsce wywołał burzliwą debatę wśród krytyków pod względem przesłania. Entuzjastyczne przyjęcie cyklu przez międzynarodowych krytyków przypieczętowała przyznana Kieślowskiemu nagroda FIPRESCI na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18850", "fragment_id": "182065/12", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kieślowski", "document_id": "182065", "start_index": 17024.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18850.0, "score": 0.6753870248794556}, "uuid": "d4906c82-ae4f-4150-b4fa-ee878bcc8428"}, {"page_content": "W styczniu 1987 prezes Telewizji Polskiej Janusz Roszkowski, szef Komitetu do spraw Radia i Telewizji, wyraził zgodę na rozpoczęcie prac nad \"Dekalogiem\". Objaśnił jednak twórcom scenariusza, że biedniejąca telewizja może wyłożyć pieniądze tylko na osiem filmów zamiast planowanych dziesięciu. Odpowiedzialność za produkcję cyklu miała spoczywać na Zespole Filmowym „Tor”, którego dyrektorem artystycznym był Krzysztof Zanussi. Zanussi wpadł na pomysł, aby w celu sfinansowania \"Dekalogu\" nakręcić najpierw kilka odcinków w podwójnej wersji: telewizyjnej i kinowej. Kinowe wersje miały być dystrybuowane za granicą i wzmóc zainteresowanie zachodnich inwestorów. Pomysł Zanussiego w celu realizacji wymagał jednak zgody ze strony Komitetu Kinematografii. Dzięki pośrednictwu Ireny Strzałkowskiej Komitet Kinematografii dopomógł w sfinansowaniu dwóch kinowych filmów cyklu: \"Krótkiego filmu o zabijaniu\" oraz \"Krótkiego filmu o miłości\". Równocześnie Kieślowski zdecydował, że sam wyreżyseruje wszystkie części \"Dekalogu\", powierzając jednak realizację poszczególnych odcinków różnym operatorom zdjęć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275232", "fragment_id": "1405243/3", "subtitle": "", "title": "Dekalog (cykl filmów)", "document_id": "1405243", "start_index": 5139.0, "parentId": 275232.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5203307867050171}, "uuid": "8fc0538d-7626-443b-952d-80a8001e498a"}, {"page_content": "Dekalog VII (\"Dekalog, siedem\") – polski telewizyjny film psychologiczny z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany według scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Jest to nominalnie siódma część cyklu filmów \"Dekalog\", reinterpretująca siódme przykazanie Dekalogu: „Nie kradnij”, w realiach warszawskiego Ursynowa lat 80. XX wieku.\nFabuła.\nSześcioletnia Ania, wychowywana przez babcię Ewę, jest przekonana, że Ewa jest jej prawdziwą matką, a jej biologiczna matka Majka – starszą siostrą. Majka, nie mówiąc o tym Ewie, porywa Anię podczas przedstawienia dla dzieci i jedzie z nią do wsi Józefów, by zobaczyć się z ojcem dziecka, Wojtkiem, którego Majka nie widziała od sześciu lat. Kiedy miała 16 lat i była uczennicą liceum, zaszła w ciążę z Wojtkiem – swym nauczycielem polskiego. Aby uniknąć skandalu, Majka urodziła dziecko w innym mieście, a jej matka Ewa, wówczas dyrektorka szkoły, później prawnie uznała je za swoje. Zrozpaczona Majka próbuje teraz odzyskać dziecko, uwolnić się od kontrolującej ją matki i wyjechać z córką do Kanady. Potrzebne jest jednak oficjalne pozwolenie Ewy. Mimo gorączkowych starań Majka zostaje zdradzona przez byłego kochanka i wytropiona przez Ewę. W ostatniej scenie Majka, bojąc się, że po raz drugi straci Anię, w pośpiechu wsiada do lokalnego pociągu. Rozdarta między dwiema walczącymi ze sobą kobietami Ania patrzy, jak jej matka znika.\nProdukcja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1186911", "fragment_id": "1100365/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog VII", "parentId": 1186911.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1100365", "score": 0.24163685739040375}, "uuid": "d76269e5-f19f-4ac1-841a-57fa80cc3ef9"}, {"page_content": "Dekalog IX (\"Dekalog, dziewięć\") – polski telewizyjny film psychologiczny z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany według scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Jest to nominalnie dziewiąta część cyklu filmów \"Dekalog\", reinterpretująca dziewiąte przykazanie Dekalogu: „Nie pożądaj żony bliźniego swego”, w realiach warszawskiego Ursynowa lat 80. XX wieku.\nFabuła.\nKardiochirurg Roman dowiaduje się od kolegi z pracy o swojej nieuleczalnej impotencji. Żona Romana, Hanka, która pracuje jako bileterka na lotnisku, próbuje go pocieszyć. Roman przez pewien czas nie orientuje się, że Hanka ma romans ze studentem fizyki Mariuszem, który chce zakończyć. Gdy podejrzenia Romana okazują się trafne, zaczyna on nie tylko podsłuchiwać rozmowy telefoniczne żony, ale także dorabia zapasowe klucze do mieszkania jej matki, w którym spotykają się kochankowie, i szpieguje ich z szafy. Kiedy po rozstaniu z kochankiem Hanka odkrywa go w kryjówce, nieoczekiwanie to zdarzenie zbliża do siebie parę, mimo początkowych wzajemnych wyrzutów i upokorzenia. Później jednak, gdy Hanka jedzie na narty do Zakopanego, student potajemnie ją śledzi. Zdając sobie sprawę, że jej mąż prawdopodobnie wie o wyjeździe Mariusza do Zakopanego i obawiając się, że może to zagrozić ich zbliżeniu, wsiada w pierwszy autobus do domu. Mimo to Roman, przekonany o kolejnej próbie zdrady ze strony małżonki, próbuje popełnić samobójstwo, skacząc przez rampę na rowerze. Hanka, przerażona po przeczytaniu listu pożegnalnego Romana, oczekuje najgorszego. Odbiera jednak telefon ze szpitala od Romana, który przechodzi rekonwalescencję.\nProdukcja.\n \"Zobacz więcej w artykule Dekalog (cykl filmów), w sekcji Produkcja.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1182525", "fragment_id": "1129473/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog IX", "document_id": "1129473", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1182525.0, "score": 0.2655951678752899}, "uuid": "e8c5d8ec-b8ef-4e8a-8756-7f3b1574d8fb"}, {"page_content": "Dekalog III (\"Dekalog, trzy\") – polski telewizyjny film psychologiczny z 1988 roku w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego, zrealizowany według scenariusza napisanego przezeń wraz z Krzysztofem Piesiewiczem. Jest to nominalnie trzecia część cyklu filmów \"Dekalog\", reinterpretująca trzecie przykazanie Dekalogu: „Pamiętaj, abyś dzień święty święcił”, w realiach warszawskiego Ursynowa lat 80. XX wieku.\nW czasie wieczoru wigilijnego taksówkarz Janusz opuszcza rodzinną uroczystość i wraz z dawną kochanką Ewą wędruje pustymi ulicami Warszawy w poszukiwaniu jej zaginionego męża. W pewnym momencie wychodzi na jaw, że wszystko jest misternie zaplanowaną intrygą kobiety. Janusz musi dokonać wyboru między nią a wierną, wyrozumiałą żoną.\n\"Dekalog III\" zebrał pozytywne recenzje krytyków. \nOpis fabuły.\nJest Wigilia Bożego Narodzenia. Taksówkarz Janusz spędza święta z najbliższą rodziną – dwójką małych dzieci i wyrozumiałą, kochającą go żoną. Po powrocie z pasterki do drzwi dzwoni jego dawna kochanka Ewa (Maria Pakulnis), która podstępem wywabia go z mieszkania. Kobieta twierdzi, że jej mąż Edward zaginął i prosi Janusza o pomoc w poszukiwaniach. Razem wędrują nocą po pustych, zaśnieżonych ulicach Warszawy, omal nie zderzając się przy tym z tramwajem obsługiwanym przez tajemniczego mężczyznę.\nW pewnym momencie okazuje się, że wszystko jest misternie wymyśloną i metodycznie przygotowaną intrygą Ewy. Ślady po Edwardzie zostały przez nią spreparowane, a z mężem Ewa rozstała się trzy lata wcześniej i nie utrzymują kontaktów. Kobieta obiecała sobie, że w jakiś sposób skłoni Janusza do zostania z nią do siódmej rano. Rano Ewa odkrywa przed niechętnym jej kierowcą i pomocnikiem, że nieświadomie uratował jej życie. Bojąc się zostać sama w Wigilię, bez jego pomocy popełniłaby samobójstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=665860", "fragment_id": "801742/0", "subtitle": "", "title": "Dekalog III", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 665860.0, "document_id": "801742", "score": 0.24012751877307892}, "uuid": "75e1f6bd-de90-4613-a983-8143eb0135d1"}]}
{"id": "q_778", "question": "W którym roku powstał II Program Telewizji Polskiej?", "answer": [{"page_content": "Program Drugi Telewizji Polskiej (TVP2, potocznie Dwójka) – drugi kanał Telewizji Polskiej, polska publiczna stacja telewizyjna, która nadawanie rozpoczęła 2 października 1970 roku.\nProgram Drugi nadawany jest w ramach niekodowanego (bezpłatnego w odbiorze) ogólnopolskiego trzeciego multipleksu naziemnej telewizji cyfrowej (MUX 3). Dostępny jest również we wszystkich sieciach kablowych i na satelitarnych platformach cyfrowych w związku z tzw. zasadą must carry, czyli zapisanym w ustawie o radiofonii i telewizji obowiązkiem oferowania przez każdego operatora telewizyjnego siedmiu kanałów telewizyjnych (TVP1, TVP2 i TVP3 oraz cztery kanały komercyjne – TVN, Polsat, TV4 i TV Puls). TVP2 można oglądać za darmo także w Internecie za pośrednictwem takich serwisów jak TVP VOD i TVP GO.\nHistoria.\nPoczątki.\nProgram Drugi przechodził przez lata wiele transformacji. 2 października 1970 roku, kiedy rozpoczęto emisję programu drugiego Telewizji Polskiej, prezes Radiokomitetu Włodzimierz Sokorski podczas uroczystej mowy oświadczył, że uruchomienie nowego programu jest wyrazem „troski o edukację i kulturę narodu”. Dwójka początkowo była programem edukacyjnym, która nadawała głównie audycje naukowo-oświatowe, z nauką języków obcych włącznie; dlatego w Dwójce nadawano też zagraniczne filmy w wersji oryginalnej w cyklach takich jak np. \"Kino wersji oryginalnej\" czy nieco późniejsze \"Kino poliglotów\". W zamierzeniu miała ona upowszechniać także osiągnięcia teatru, filmu i dobrej rozrywki.\nDwójka nadawała też bloki programowe poświęcone krajom „demokracji ludowej” typu \"Dzień Czechosłowacji w TP\"\", Dzień Jugosławii w TVP\", gdzie nadawano filmy dokumentalne i fabularne oraz programy rozrywkowe pochodzące z tych państw, ale były prezentowane również niektóre państwa zachodnie (np. \"Dzień francuski w TVP\"\", Dzień austriacki w TVP\"). W programie nadawane były także w tamtym okresie bloki powtórkowe \"Studio Bis\" oraz \"Spotkajmy się raz jeszcze\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33656", "fragment_id": "174667/0", "subtitle": "", "title": "TVP2", "document_id": "174667", "start_index": 0.0, "parentId": 33656.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5068445801734924}, "uuid": "3ffc9fda-707d-4e20-838c-d022318d8b33"}, {"page_content": "18 lipca 1969 oddano do użytku Centrum Radiowo-Telewizyjne w Warszawie przy ul. Woronicza. W celu jego stworzenia poniesiono duże nakłady finansowe, technikom zaś udało się też skompletować wysokiej klasy sprzęt telewizyjny.\nDwa programy.\n2 października 1970 uroczyście uruchomiono drugi ogólnopolski program telewizyjny. TVP2 od początku swego istnienia skupiała się głównie na programach kulturalnych i rozrywkowych (m.in. \"Studio 2\").\nOtwarcie Polski na Zachód – charakterystyczne dla epoki Gierka – pozwoliło na dostęp polskiej telewizji do nowoczesnych technologii z wolnego świata. Pierwszym efektem współpracy było nadanie 22 lipca 1971 pierwszego programu w kolorze przy użyciu francuskiego systemu SECAM – była to adaptacja monodramu Antona Czechowa \"O szkodliwości palenia tytoniu\". Z czasem był to standard przyjęty we wszystkich państwach (oprócz Rumunii) demokracji ludowej. Początkowo emisje programu w kolorze nadawane były raz w tygodniu, od 6 grudnia 1971 codziennie w kolorze transmitowane były obrady zjazdu PZPR (dla przykładu pierwsze cykliczne emisje kolorowe w Europie nadano w 1967), jednak ze względu na brak odbiorników i ich wysoki koszt kolorowa telewizja nie była w tym czasie dostępna dla większości polskich telewidzów.\nW 1972 po przejęciu stanowiska prezesa TVP przez Macieja Szczepańskiego pracę w telewizji straciło ok. 12 tys. osób.\n1 listopada 1975 w Psarach-Kątach (Góry Świętokrzyskie) oddano do użytku pierwszą w Polsce naziemną stację łączności satelitarnej, która znacznie poszerzyła możliwości nadawcze TVP.\nPo długim czasie przerwy w tworzeniu nowych ośrodków telewizyjnych, 12 stycznia 1985 roku powstał lokalny oddział telewizji w Lublinie – TVP3 Lublin. 1 stycznia 1989 roku powstała Telegazeta, pierwszy w Polsce teletekst.\nPo przemianach 1989 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=645150", "fragment_id": "827117/6", "subtitle": "", "title": "Telewizja Polska", "document_id": "827117", "start_index": 9450.0, "parentId": 645150.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3173234760761261}, "uuid": "174797c9-b225-4a45-bb8c-b80d30140352"}, {"page_content": "Historia telewizji w Polsce sięga roku 1937, kiedy w Warszawie uruchomiona została pierwsza doświadczalna stacja telewizyjna. W 1959 emisję regularnego programu rozpoczął nadawca publiczny – Telewizja Polska. Od 1970 nadawany jest program 2 telewizji publicznej, a od 1992 – program satelitarny dla Polonii zagranicznej. W Polsce działają następujące kanały publicznej TVP: TVP1, TVP2, TVP3, TVP Info, TVP Polonia, TVP Kultura, TVP Historia, TVP Sport, TVP ABC, TVP Kobieta, Biełsat TV, TVP HD, TVP Seriale, TVP Rozrywka, TVP Dokument, TVP1 HD i TVP2 HD. Poza tym istnieje 16 ośrodków regionalnych TVP.\nTelewizje prywatne.\nPierwszą prywatną polską telewizją o zasięgu lokalnym była PTV Echo, założona w roku 1990, która z czasem wraz z innymi prywatnymi telewizjami lokalnymi utworzyła ogólnopolską sieć o nazwie Polonia 1. W 1992 roku powstała kolejna telewizja prywatna, ale nie lokalna o nazwie Polsat, która w 1993 roku dostała koncesję na nadawanie naziemne. Obecnie w Polsce działają prywatne telewizje: TVN, Polsat, Polonia 1, Tele 5, Canal+ Polska, Telewizja Trwam, Telewizja Republika, TV4, TV Puls, Superstacja, MTV Polska, 4fun.tv, Discovery Channel i TVS.\nPlatformy satelitarne i telewizje kablowe.\nNa terenie Polski działają platformy satelitarne: Polsat Box, Canal+ Platforma, N na kartę, Orange TV. Największe sieci kablowe to: UPC Polska, Multimedia Polska i Vectra.\nStacje radiowe.\n \"Osobny artykuł: Polskie i polskojęzyczne stacje radiowe odbierane w Polsce.\"\nW domenie przekazu radiowego, działa publiczne Polskie Radio: Jedynka, Dwójka, Trójka, Czwórka. Poza publicznym Polskim Radiem, działa radio prywatne: Radio Zet, RMF FM, Radio Złote Przeboje, Radio Maryja, Radio Eska, Meloradio, RMF Maxx, Antyradio, Rock Radio i inne, a także wiele stacji lokalnych i internetowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/103", "subtitle": "", "title": "Polska", "parentId": 44895.0, "start_index": 147749.0, "document_id": "651609", "source": "wikipedia", "score": 0.3425169289112091}, "uuid": "86fbe173-3434-4e88-8a79-c4096ed2e78e"}, {"page_content": "Historia telewizji w Polsce sięga 1937 roku, kiedy to w Warszawie uruchomiona została pierwsza doświadczalna stacja telewizyjna. W październiku 1952 roku emisję regularnego programu rozpoczął nadawca publiczny – Telewizja Polska. Od 1970 nadawany jest Program 2 telewizji publicznej, a od 1992 – TVP Polonia – kanał dla Polonii nadawany drogą satelitarną.\nRynek telewizji prywatnej rozwija się w Polsce od początku lat 90. Wtedy to funkcjonowanie rozpoczęły pierwsze prywatne stacje telewizyjne o zasięgu lokalnym (z czasem większość z nich utworzyła ogólnopolską sieć o nazwie Polonia 1), a następnie satelitarna telewizja Polsat, która w 1994 uzyskała ogólnopolską koncesję na nadawanie naziemne.\nKolejnymi prywatnymi nadawcami rozpowszechniającymi program tą drogą były stacje: TV Wisła (obecnie TVN), Nasza TV (obecnie TV4), TV Niepokalanów (aktualnie TV Puls) oraz płatna telewizja Canal+. Pojawiać się zaczęły również kolejne programy satelitarne (ATV, RTL 7). Wśród nich także – od połowy lat 90. – pierwsze kanały tematyczne zagranicznych nadawców emitowane w języku polskim (Planète+, Discovery, Eurosport, FilmNet).\nObecnie na polskim rynku telewizyjnym działa prawie 200 kanałów o zasięgu ogólnokrajowym nadawanych przede wszystkim drogą satelitarną, z których dominująca część posiada charakter kanałów tematycznych (głównie informacyjnych, dokumentalnych, filmowych, muzycznych, sportowych i przeznaczonych dla najmłodszych widzów). Są wśród nich zarówno programy nadawcy publicznego, jak również polskich i zagranicznych nadawców komercyjnych. Poszczególne kanały należą zwykle do większych spółek (grup) mediowych, takich jak: TVN Warner Bros. Discovery, Telewizja Polsat, Canal+ Polska, AMC Networks International, Discovery Networks, BBC Worldwide, A+E Networks UK – i innych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1313193", "fragment_id": "1144460/0", "subtitle": "", "title": "Polskojęzyczne stacje telewizyjne", "parentId": 1313193.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1144460", "source": "wikipedia", "score": 0.14674785733222961}, "uuid": "7e576711-faef-4f1f-8c0c-504ba660964a"}, {"page_content": "Studio 2 – cykliczny program Telewizji Polskiej nadawany od 30 listopada 1974 do 26 czerwca 1983, po raz pierwszy wyemitowany 30 listopada 1974 w Programie Drugim, a po pierwszym wydaniu program został przeniesiony w wolne soboty na Program Pierwszy, gdzie tam był emitowany od 4 stycznia 1975 do 7 listopada 1981. Później od 14 listopada 1981 do końca emisji był nadawany w Programie Drugim w każdą sobotę i niedzielę (wcześniej od 17 stycznia 1981 Studio 2 zaczęło być nadawane również w tej stacji, a od 1978 zdarzały się pojedyncze emisje programu, które od 1980 roku zaczęły być coraz częstsze). \nStudio 2 było pierwszym wielogodzinnym blokiem programowym w historii polskiej telewizji. Program był bardzo popularny, głównie ze względu na nowoczesny charakter, prowadzących i prezentowane filmy, materiały i audycje. Program zaczynał się od charakterystycznej czołówki programu (z utworem zespołu SBB „Cięcie”) i trwał do nocy.\nStudio 2 przez większość istnienia prowadzili Bożena Walter, Edward Mikołajczyk (pierwsze wydanie Studia 2 prowadził Eugeniusz Pach) i Tomasz Hopfer, którego w 1976 roku zastąpił Tadeusz Sznuk, zaś w 1980 roku z powodu zwiększenia ilości wolnych sobót powrócił do programu, prowadząc go z Edytą Wojtczak. Przez krótki czas (aż do wybuchu stanu wojennego) program był też prowadzony w duecie przez Annę Lubowską i Janusza Wieczorka.\nHistoria.\nPierwsze wydanie ukazało się na antenie 30 listopada 1974 roku na antenie Dwójki. Założeniem bloku było zastąpienie raz w miesiącu statycznego spikera i regularnej ramówki programem niekonwencjonalnym i prowadzonym na żywo. Pomysł narodził się wraz z wprowadzeniem wolnych sobót (z reguły pierwsza sobota miesiąca). Ciekawostką jest to, że przed emisją pierwszego wydania programu Bożena Walter ze względu na stres wzięła tabletkę uspokajającą i podczas przygotowań zasnęła, jednak ostatecznie udało się jej poprowadzić program bez żadnych przeszkód.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=490842", "fragment_id": "1579398/0", "subtitle": "", "title": "Studio 2", "parentId": 490842.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1579398", "source": "wikipedia", "score": 0.3162943422794342}, "uuid": "9864ad29-6648-4076-a11c-3b0f8f7ae048"}, {"page_content": "W latach powojennych wznowiono prace nad polską telewizją. 25 października 1952 roku o godz. 19:00 uruchomiono pierwszy polski program telewizyjny. W kolejnych latach nadawanie rozpoczęło kilka telewizji regionalnych telewizji publicznej. 2 października 1970 roku uruchomiono ogólnopolski drugi program. Po transformacji systemowej w 1989 roku nadawanie rozpoczęły prywatne telewizje. 6 lutego 1990 roku przełamano monopol telewizji państwowej – uruchomiona wówczas została pierwsza w Polsce i zarazem pierwsza w byłych krajach komunistycznych prywatna telewizja – PTV Echo, nadająca na terenie Wrocławia i okolic do 8 marca 1995 roku. Pierwszą ogólnopolską telewizją prywatną jest nadający do dziś Polsat, który rozpoczął emisję 5 grudnia 1992 roku. W kolejnych latach znanymi komercyjnymi stacjami telewizyjnymi zostały m.in. Polonia 1 (zaczęła nadawać 7 marca 1993), Canal+ (zaczęła nadawać 2 grudnia 1994), RTL 7 (zaczęła nadawać 6 grudnia 1996, obecnie TVN7), TVN (zaczęła nadawać 3 października 1997), TV4 (zaczęła nadawać 1 kwietnia 2000) i TV Puls (zaczęła nadawać 18 marca 2001). Jednocześnie pod koniec lat 90. XX wieku w Polsce zaczęła się rozwijać telewizja cyfrowa. W 1992 emisję rozpoczęły pierwsze stacje satelitarne, a 1998 roku uruchomiono dwie pierwsze polskie platformy cyfrowe: Wizja TV i Cyfra+.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3128956", "fragment_id": "131652/2", "subtitle": "", "title": "Telewizja w Polsce", "parentId": 3128956.0, "start_index": 3514.0, "source": "wikipedia", "document_id": "131652", "score": 0.0835358053445816}, "uuid": "c61ff6f9-4158-4892-8cde-048fdcc323e2"}, {"page_content": "W XXI wieku rozpoczął się proces innowacyjności telewizji. W 2006 roku została uruchomiona platforma n, która jako pierwsza zaoferowała dostęp do treści wideo na życzenie na ekranie telewizora. Podczas Mundialu 2006 nadawca telewizji Polsat udostępnił polskim widzom pierwsze, pokazowe, transmisje w standardzie HDTV. 12 października 2006 rozpoczęła nadawanie stacja nSport HD (dziś Canal+ Sport 5), pierwsza polska telewizja w jakości HDTV. Z kolei 15 maja 2010 wyemitowano pierwszą audycję w polskiej telewizji w technologii 3DTV (transmisja z meczu piłki nożnej) w testowym paśmie Canal+ 3D. W 2010 roku został rozpoczęty proces cyfryzacji telewizji naziemnej (wcześniej w niektórych lokalizacjach miały miejsce testy naziemnej telewizji cyfrowej). 23 lipca 2013 roku w Polsce analogowa telewizja naziemna została całkowicie zastąpiona naziemną telewizją cyfrową.\nHistoria Telewizji Polskiej.\n \"Zobacz więcej w artykule Telewizja Polska, w sekcji Historia.\"\nSystemy emisji telewizji w Polsce.\nTelewizja naziemna.\nPoczątki telewizji naziemnej w Polsce sięgają 1938 roku, kiedy to zamontowano pierwszy maszt rurowy, pod antenę nadawczą na dachu wysokościowca Prudential w Warszawie. Została ona usytuowana na wysokości 87 m nad poziomem ziemi, co zapewniało odbiór sygnału wizji w promieniu 20 km i fonii 30 km od anteny nadawczej. Pokazy próbnej transmisji telewizyjnej odbyły się 5 października 1938 i 26 sierpnia 1939 roku. Była to telewizja mechaniczna nadająca w standardzie 120 linii. Równocześnie trwały już prace nad telewizją elektroniczną 343-liniową, których dalszy rozwój przerwał wybuch II wojny światowej. Pierwszy program został uruchomiony 25 października 1952 (dzisiejsza TVP1). Kolejno w emisji naziemnej uruchamiane były ośrodki regionalne TVP i Program 2 Telewizji Polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3128956", "fragment_id": "131652/3", "subtitle": "", "title": "Telewizja w Polsce", "parentId": 3128956.0, "start_index": 4831.0, "document_id": "131652", "source": "wikipedia", "score": 0.2295275777578354}, "uuid": "279fcd42-a060-4a07-829d-69188fed6f68"}, {"page_content": "Od 1967 roku w programie gdańskiego ośrodka pojawiły się pierwsze audycje telewizyjne redagowane w Bydgoszczy i zamieszczane w \"Magazynie Ziem Północnych\" (informacje z województw: bydgoskiego, koszalińskiego i olsztyńskiego). W marcu 1970 roku program ten zastąpiła \"Panorama\" emitowana 3 razy w tygodniu, a od lutego 1973 roku – 5 razy w tygodniu. W 1973 roku w wyniku usilnych starań dziennikarzy bydgoskich przy Pomorskiej Rozgłośni Polskiego Radia w Bydgoszczy powstała redakcja telewizyjna, podlegająca TV Gdańsk. W tym samym roku 1 lipca uruchomiono Telewizyjny Ośrodek Nadawczy nr 2 w Śródmieściu Bydgoszczy, który umożliwiał odbiór II programu telewizyjnego oraz programu kolorowego.\nMateriały, głównie informacyjne publikowano na antenie centralnej i w gdańskim magazynie \"Panorama\". W latach 70. tematy bydgoskie i toruńskie (województwo włocławskie obsługiwał telewizyjny ośrodek w Warszawie) zajmowały w dziennikach ogólnopolskich jedno z czołowych miejsc, pośród wiadomości spoza stolicy.\nW 1984 roku decyzją prezesa Radiokomitetu Mirosława Wojciechowskiego, redakcja w Bydgoszczy została włączona do redakcji programów informacyjno-publicystycznych w Gdańsku, zaś bydgoscy dziennikarze stali się korespondentami terenowymi Telewizji Gdańsk. Z czterech dziennikarzy i trzech ekip realizacyjnych pozostało w Bydgoszczy dwoje dziennikarzy (Konstanty Dombrowicz, Urszula Guźlecka) i jeden operator.\nDziałalność redakcji programów telewizyjnych (przy Rozgłośni Radiowej) reaktywowano w lipcu 1990 roku. Rozpoczęto wówczas regularne emitowanie własnego programu na obszar województw: bydgoskiego, toruńskiego i włocławskiego w rozłączonej sieci programu II. Program zaczynał się od planszy „TBT” (Telewizja Bydgoszcz Toruń) i pojawiał się dwa razy w tygodniu – w poniedziałki i środy. Przygotowywało go pięciu dziennikarzy, dwóch operatorów filmowych i dwóch montażystów. Siedziba redakcji mieściła się na 13 piętrze budynku Urzędu Wojewódzkiego przy ul. Konarskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=769406", "fragment_id": "811456/1", "subtitle": "", "title": "TVP3 Bydgoszcz", "document_id": "811456", "start_index": 1789.0, "parentId": 769406.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3717057704925537}, "uuid": "27a052d6-4a33-4f5c-ba66-13637096b389"}, {"page_content": "Przemiany społeczno-polityczne przełomu lat 80. i 90. spowodowały także reformę telewizji. W 1987 TVP utraciła monopol na emitowanie telewizji w Polsce, kiedy to w dzielnicy Warszawy Ursynów powstała pierwsza prywatna polska stacja telewizyjna „Ursynat”. W 1989 powstała kolejna stacja Sky Orunia nadająca na terenie Gdańska do 1996, a 6 lutego 1990 powstała następna stacja PTV Echo, nadająca na terenie Wrocławia i okolic do 8 marca 1995, a następnie 5 grudnia 1992 powstała telewizja Polsat, która 5 października 1993 otrzymała od Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji koncesję na emisję naziemną w Polsce i 27 stycznia 1994 koncesję na ogólnopolską telewizję komercyjną. Na początku lat 90. zdecydowano o całkowitym przejściu z systemu SECAM na system PAL, w którym jako pierwszy, bo od 1 stycznia 1994, nadawał program II (wtedy na ten system przeszły również TVP Polonia i stacje regionalne TVP). 1 stycznia 1993 roku wraz z Polskim Radiem TVP została członkiem Europejskiej Unii Nadawców (EBU). Jednocześnie od lat 90. wielu prezenterów i dziennikarzy TVP zaczęło odchodzić z telewizji publicznej, przechodząc do telewizji komercyjnych (m.in. do Polsatu i TVN-u).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=645150", "fragment_id": "827117/7", "subtitle": "", "title": "Telewizja Polska", "parentId": 645150.0, "start_index": 11247.0, "source": "wikipedia", "document_id": "827117", "score": 0.5333040952682495}, "uuid": "b6d09c8a-098b-4946-8fe5-95b4974ccd0f"}, {"page_content": "31 stycznia 1972 roku odbyła się pierwsza emisja \"Panoramy Rzeszowskiej\" ze studia w Krakowie. Od stycznia do kwietnia 1972 roku na antenie Telewizji Kraków zostało wyemitowanych 112 tematów filmowych, 48 dźwiękowych dokrętek filmowych, 56 dźwiękowych korespondencji przygotowanych przez rzeszowski zespół, co świadczy o prężności i dynamice jego działalności w tym okresie. W 1973 roku pojawiła się wieża telewizyjna na rzeszowskim osiedlu Baranówka transmitująca drugi program TVP, tuż obok niej powstało małe studio telewizyjne z zapleczem technicznym, aby szybciej przekazywać informacje do ośrodka w Krakowie. 1 lipca tego samego roku powstała pierwsza samodzielna redakcja Telewizji Polskiej w Rzeszowie. Redakcja telewizyjna została utworzona przy redakcji Polskiego Radia w Rzeszowie, a jej kierownikiem został Julian Woźniak.\n1 kwietnia 1981 roku o godz. 19:00 wyemitowano pierwszy program nadawany ze studia w Rzeszowie. Telewizja działała wówczas na zmianę przy Telewizji Kraków i Polskim Radiu Rzeszów. Od tego momentu TVP Rzeszów rozwijała się dynamicznie.\nUtworzenie oddziału Telewizji Polskiej w Rzeszowie.\nW lipcu 1990 roku, decyzją prezesa Komitetu ds. Radia i Telewizji Andrzeja Drawicza, powołano Ośrodek Telewizji Polskiej w Rzeszowie, którego kierowanie powierzono Bogusławowi Lasocie. Redakcja telewizyjna została wówczas częścią Polskiego Radia Rzeszów. 19 października 1990 roku Telewizja Rzeszów rozpoczęła nadawanie samodzielnego programu w paśmie regionalnym Dwójki. Dopiero 1 marca 1993 roku, na mocy ustawy z 29 grudnia 1992 roku o radiofonii i telewizji, redakcja telewizyjna w Rzeszowie przestała podlegać Radiu Rzeszów i stała się pełnoprawnym oddziałem terenowym Telewizji Polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=661951", "fragment_id": "817848/1", "subtitle": "", "title": "TVP3 Rzeszów", "document_id": "817848", "start_index": 1645.0, "parentId": 661951.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4650300443172455}, "uuid": "a7ed5299-9956-4f11-a52d-4df5a9c007b0"}]}
{"id": "q_779", "question": "Czy system nawigacyjny GPS może poprawnie działać w nocy?", "answer": [{"page_content": "System GPS jest utrzymywany i zarządzany przez Departament Obrony USA. Korzystać z jego usług może w zasadzie każdy – wystarczy tylko posiadać odpowiedni odbiornik GPS. Takie odbiorniki są produkowane przez niezależne firmy komercyjne. System GPS jest darmowy i taki ma pozostać zgodnie z polityką Stanów Zjednoczonych.\nNiezbędnym elementem systemu jest możliwość identyfikacji sygnałów z poszczególnych satelitów przez odbiornik GPS. Odbywa się to dzięki stosowaniu szumu pseudolosowego (PRN, ang. \"Pseudo-Random-Noise\"). PRN w swojej głównej funkcji ma na celu cyfrowe wzmocnienie przekazywanego sygnału (dzięki temu nie potrzebujemy ogromnych talerzy do odbioru sygnału satelitarnego) oraz umożliwia Departamentowi Obrony USA kontrolowanie dostępu do systemu GPS. Dzięki temu wojsko może używać sygnału GPS do przekazywania szyfrowanych komunikatów.\nGeneza systemu.\nPoczątki systemu NAVSTAR GPS (NAVSTAR Global Positioning System) sięgają lat 70. XX w. Doświadczenia zebrane podczas tworzenia i użytkowania systemu Transit, a szczególnie satelitów serii TIMATION, które udowodniły możliwość precyzyjnej synchronizacji czasu poprzez systemy satelitarne, umożliwiły Departamentowi Obrony USA stworzenie systemu nawigacji\nsatelitarnej znacznie doskonalszego od poprzednika. Głównymi cechami jakimi miał charakteryzować się nowy system były:\nPierwsze testy systemu rozpoczęły się w 1972 r., 22 lutego 1978 r. został wystrzelony pierwszy satelita bloku I, SVN 1.\nSegment kosmiczny.\nSystem satelitów.\nSystem działa na obszarze całej Ziemi, bo w każdym punkcie globu widoczne są zawsze przynajmniej cztery satelity. Satelity krążą po orbitach na wysokości około 20183 km nad powierzchnią Ziemi. Jest to orbita niższa od geostacjonarnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10064", "fragment_id": "184258/1", "subtitle": "", "title": "Global Positioning System", "document_id": "184258", "start_index": 1788.0, "parentId": 10064.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8357561826705933}, "uuid": "4f9d4ce2-817a-418f-bdf4-f286a4f9f8c7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy amerykańskiego systemu nawigacji satelitarnej. Zobacz też: nawigacja satelitarna – ogólnie o rodzaju systemu nawigacyjnego.\nGlobal Positioning System (GPS, wymowa – [gie-pe-es] lub [dżi-pi-es] ([ʤi:-pi:-ɛs])) – właściwie \"GPS–NAVSTAR\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Global Positioning System – Navigation Signal Timing and Ranging&lt;/&gt;) – system nawigacji satelitarnej, stworzony przez Departament Obrony Stanów Zjednoczonych, obejmujący swoim zasięgiem całą kulę ziemską. System składa się z trzech segmentów: segmentu kosmicznego – 31 satelitów orbitujących wokół Ziemi na średniej orbicie okołoziemskiej; segmentu naziemnego – stacji kontrolnych i monitorujących na Ziemi oraz segmentu użytkownika – odbiorników sygnału. Zadaniem systemu jest dostarczenie użytkownikowi informacji o jego położeniu oraz ułatwienie nawigacji po terenie.\nDziałanie polega na pomiarze czasu dotarcia sygnału radiowego z satelitów do odbiornika. Znając prędkość fali elektromagnetycznej oraz znając dokładny czas wysłania danego sygnału można obliczyć odległość odbiornika od satelitów. Sygnał GPS zawiera w sobie informację o układzie satelitów na niebie (tzw. almanach) oraz informację o ich teoretycznej drodze oraz odchyleń od niej (tzw. efemeryda). Odbiornik GPS w pierwszej fazie aktualizuje te informacje w swojej pamięci oraz wykorzystuje w dalszej części do ustalenia swojej odległości od poszczególnych satelitów, dla których odbiornik jest w zasięgu. Wykonując przestrzenne liniowe wcięcie wstecz mikroprocesor odbiornika może obliczyć pozycję geograficzną (długość, szerokość geograficzną oraz wysokość elipsoidalną) i następnie podać ją w wybranym układzie odniesienia – standardowo jest to WGS 84, a także aktualny czas GPS z bardzo dużą dokładnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10064", "fragment_id": "184258/0", "subtitle": "", "title": "Global Positioning System", "parentId": 10064.0, "start_index": 1.0, "document_id": "184258", "source": "wikipedia", "score": 0.6808774471282959}, "uuid": "50259de5-59c9-467a-9b1f-fd092167de45"}, {"page_content": "Do niedawna odbiorniki systemu GLONASS były zazwyczaj produkcji rosyjskiej i były przeważnie typu wojskowego lub okrętowego. Obecnie odbiorniki tego systemu produkują takie firmy jak: Septentrio, Topcon, JAVAD, Magellan Navigation, Novatel, Leica Geosystems czy Trimble Inc. Niektórzy producenci mają w swej ofercie odbiorniki uniwersalne – współpracujące zarówno z systemem GLONASS jak i GPS, np.: 3S Navigation R100/30T, Ashtech Z18, Garmin eTrex 20/30 i inne. Obsługę systemu GLONASS wprowadzono w niektórych modelach smartfonów m.in. Motorola Moto G, Sony Ericsson Xperia neo V, Apple iPhone 5 i 4S, Samsung Galaxy S III, Samsung Galaxy S IV, Sony Xperia S, Sony Xperia Z, Sony Xperia Z1, HTC One, LG L9, najnowszy (jesień 2013/zima 2014) Acer Liquid S2, LG L90, Microsoft Lumia 435 czy też Nokia Lumia 900. Rosyjski samochód Jo-mobil również posiada odbiornik GLONASS, jak i GPS.[]\n2 kwietnia 2014 system doświadczył poważnej awarii, która spowodowała praktyczną niedostępność danych nawigacyjnych przez około 12 godzin.\nDokładność.\nPrzy maksymalnej efektywności standardowy sygnał o precyzji oferuje dokładność pozycjonowania horyzontalnego w granicach 5–10 metrów, dokładność pozycjonowania pionowego w granicach 15 metrów (49 stóp), pomiar wektora prędkości w granicach 100 mm/s (3,9 cala/s) oraz dokładność czasową w granicach 200 nanosekund, wszystko to w oparciu o pomiary wykonane równocześnie z czterech satelitów pierwszej generacji; nowsze satelity, takie jak GLONASS-M, zapewniają jeszcze lepszą precyzję.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288645", "fragment_id": "1397422/2", "subtitle": "", "title": "GLONASS", "parentId": 288645.0, "start_index": 3595.0, "document_id": "1397422", "source": "wikipedia", "score": 0.34236469864845276}, "uuid": "4da7d740-bf05-4f52-bc78-89a23b723c69"}, {"page_content": "Głównym elementem systemu Rak jest 120-mm moździerz samobieżny MAHSW. Zgodnie z założeniami wieża moździerza jest autonomiczna oraz posiada możliwość montażu na dowolnym podwoziu o wystarczającej nośności. Konstrukcja wieży spawana jest z blach stalowych zapewniających ochronę balistyczną na poziomie 1 według STANAG 4569. Sam moździerz jest zaś działem samoczynnym, działającym na zasadzie długiego odrzutu lufy, ładowanie następuje w każdym jej położeniu. Broń posiada monolityczną lufę o długości 25 kalibrów, zamek klinowy o ruchu pionowym i hydrauliczny układ powrotny. Napęd wieży jest elektryczny, jednak awaryjnie może zostać załączone poruszanie ręczne. System jest wyposażony w cyfrowy system kierowania ogniem, składający się m.in. z kamery termalnej i dalmierza laserowego, dzięki czemu może skutecznie działać w dzień i w nocy, system celowniczy z celownikiem do strzelania na wprost, z kamerą termowizyjną i dalmierzem laserowym, układ automatycznego naprowadzania działa na cel, system zarządzania łącznością Fonet z radiostacją RRC-9311AP, hybrydowy system nawigacyjny. Załoga dysponuje dzienno-nocnymi przyrządami obserwacyjnymi (dowódca systemem obserwacji okrężnej).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2870298", "fragment_id": "1158171/5", "subtitle": "", "title": "M120 Rak", "parentId": 2870298.0, "start_index": 6842.0, "document_id": "1158171", "source": "wikipedia", "score": 0.2797001302242279}, "uuid": "5678dddc-92ac-4f0b-ac85-8aa884774a6f"}, {"page_content": "Odbiór sygnału bez zastosowania anten parabolicznych, które w tym przypadku są bezużyteczne ze względu na ich kierunkowość, wymaga zaawansowanych technik oddzielania sygnału od szumu i przetwarzania sygnału. Satelity są w ciągłym ruchu; wyznaczenie pozycji odbiornika na podstawie pomiaru tzw. pseudoodległości od kilku satelitów jest również złożonym zadaniem, wymagającym m.in. uwzględnienia spowolnienia upływu czasu wynikającego ze zjawiska dylatacji czasu.\nDla poprawnej pracy systemu kluczowy jest czas. Każdy satelita jest wyposażony w zegar atomowy, dzięki czemu jego sygnał jest dokładnie zsynchronizowany z całym systemem. Jednocześnie satelity tworzą razem z kilkoma nadajnikami naziemnymi swoistą sieć korekcji czasu. W efekcie odbiornik GPS podaje nie tylko pozycje, ale również czas.\nAby określić pozycję w trójwymiarowej przestrzeni i czas systemu konieczny jest jednoczesny odbiór z przynajmniej czterech satelitów. Odbiornik oblicza trzy pseudoodległości do satelitów oraz odchyłki czasu (różnicy między tanim i niedostatecznie dokładnym wzorcem kwarcowym zainstalowanym na odbiorniku i precyzyjnym zegarem atomowym na satelicie). Satelita transmituje w depeszy nawigacyjnej m.in. czas, almanach (stan konstelacji satelitów) oraz efemerydy (parametry lotu satelity). Dzięki tym danym odbiornik GPS jest w stanie obliczyć dokładne współrzędne satelity, w momencie nadania sygnału, co z kolei, przy wykorzystaniu pseudoodległości umożliwia obliczenie własnej pozycji. W przypadku możliwości odbioru tylko z trzech satelitów niektóre odbiorniki mogą pracować w trybie 2D z ustawioną przez użytkownika wysokością elipsoidalną.\nMetody pomiaru pseudoodległości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10064", "fragment_id": "184258/3", "subtitle": "", "title": "Global Positioning System", "parentId": 10064.0, "start_index": 5164.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184258", "score": 0.09618737548589706}, "uuid": "835ea909-02c1-4ed5-bf5e-36a4c06eb6e3"}, {"page_content": "Na współczesnych statkach handlowych mostek stanowi jedno pomieszczenie całkowicie zamknięte, mocno przeszklone (czasami przyciemnianym szkłem) oraz często rozciągające się aż do końców skrzydeł mostka. W jego obrębie wydziela się osłonięte miejsce, w którym można pracować przy świetle bez ryzyka łamania zasady zaciemnienia w porze nocnej. Miejsce to nazywa się kabiną nawigacyjną. Nazwa ta jest reliktem z czasów, gdy do mostku przylegała taka kabina. Do rejonu mostku wlicza się też znajdujący się nad nim pokład namiarowy, zwany też pokładem pelengowym. Najczęściej znajduje się na nim kompas magnetyczny, będący kiedyś kompasem głównym (obecnie kompasem głównym na statkach jest znacznie dokładniejszy żyrokompas). Tam też dawniej brano namiary na gwiazdy, słońce (astronawigacja) lub na obiekty na lądzie (nawigacja terrestryczna). Obecnie jest to miejsce dla anten urządzeń nawigacyjnych, łącznościowych i radarowych. Jedynie na niektórych statkach pasażerskich lub luksusowych dużych jachtach motorowych, miejsce nad mostkiem przeznacza się na pokład widokowy (osłonięty albo otwarty) lub miejsce dla części infrastruktury hotelowo-gastronomicznej (bar, restauracja, luksusowe kabiny itp.). Na dużych statkach wejście na mostek stanowi zaciemnioną śluzę z niebieskim lub czerwonym światłem, pozwalającą na przystosowanie wzroku do warunków panujących w nocy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=500284", "fragment_id": "1558900/1", "subtitle": "", "title": "Mostek kapitański", "document_id": "1558900", "start_index": 1333.0, "parentId": 500284.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1487344205379486}, "uuid": "4b150c8b-249b-4762-a974-113faf7d0997"}, {"page_content": "Nawigacja satelitarna – rodzaj radionawigacji wykorzystujący fale radiowe nadawane ze sztucznych satelitów w celu określania położenia punktów i poruszających się odbiorników wraz z parametrami ich ruchu na powierzchni Ziemi. Jeżeli system nawigacji satelitarnej pokrywa swoim zasięgiem całą Ziemię, mówi się o systemach GNSS (ang. \"Global Navigation Satellite Systems\") – do takich systemów należy m.in. najpopularniejszy obecnie amerykański GPS (ang. \"Global Positioning System\"), rosyjski GLONASS czy też europejski Galileo. Systemem, który swoim zasięgiem nie pokrywa całej Ziemi (czyli nie jest systemem GNSS), jest japoński system QZSS (ang. \"Quasi-Zenith Satellite System\") – który dostarcza usługi na obszarze południowo–wschodniej Azji i Oceanii.\nZarys historyczny.\nGdy Związek Radziecki wystrzelił swojego pierwszego sztucznego satelitę (Sputnik 1) w 1957 r., dwaj amerykańscy fizycy (William Guier i George Weiffenbach), z Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa monitorowali jego transmisje radiowe. W ciągu kilku godzin zdali sobie sprawę, że dzięki efektowi Dopplera mogą dokładnie określić położenie satelity na orbicie.\nNa początku następnego roku Frank McClure, zastępca dyrektora APL, poprosił Guiera i Weiffenbacha o zbadanie odwrotnego problemu: ustalenia lokalizacji użytkownika na podstawie położenia satelity. (W tym czasie Marynarka Wojenna pracowała nad pociskiem rakietowym Polaris wystrzeliwanym z okrętu podwodnego, co wymagało znajomości lokalizacji okrętu podwodnego). To skłoniło ich i APL do opracowania systemu Transit, który dał początek współczesnym systemom nawigacji satelitarnej.\nTransit został stworzony w 1958 w Laboratorium Fizyki Stosowanej (APL) Uniwersytetu Johnsa Hopkinsa w USA. Miał praktyczne zastosowanie w nawigacji morskiej oraz służył jako pomoc geodezyjna i źródło częstotliwości wzorcowej. Od 1967 system Transit zaczął być sporadycznie wykorzystywany również do celów cywilnych. Na początku lat 80. stał się ogólnodostępny. Złożony z sześciu satelitów, był stosowany do 31 grudnia 1996.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=760121", "fragment_id": "831895/0", "subtitle": "", "title": "Nawigacja satelitarna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "831895", "parentId": 760121.0, "score": 0.2606527805328369}, "uuid": "4fcc92b7-85d8-43e3-b523-15623705c4df"}, {"page_content": "Systemy GPS są coraz powszechniejszym narzędziem tworzenia i wykorzystywania waypointów do różnego rodzaju nawigacji. Typowy odbiornik GPS pozwala na odczyt współrzędnych z dokładnością do 3 metrów, a w przypadku wykorzystania dodatkowych systemów naziemnych, większą. Waypointy mogą być również oznaczane w specjalnych programach komputerowych, a następnie ładowane do odbiornika GPS, gdzie nanoszone są na wbudowaną w odbiornik mapę. Większość odbiorników GPS pozwala również na wprowadzenie waypointów ręcznie, jako pary współrzędnych.\nW nawigacji GPS istnieje pojęcie trasy, która zwykle definiowana jest jako seria dwóch lub więcej waypointów. W celu przebycia tak zdefiniowanej trasy użytkownik GPS podąża do najbliższego waypointa, potem do kolejnego, i tak dalej, aż do momentu osiągnięcia celu.\nWiele odbiorników GPS, zarówno o przeznaczeniu wojskowym, jak i cywilnym, posiada wbudowane bazy danych kartograficznych nazywanych mapami bazowymi. Pozwalają one użytkownikowi na lokalizację dowolnego miejsca na tak udostępnionej mapie i oznaczenia go jako waypointa. Niektóre z odbiorników GPS przeznaczonych na potrzeby nawigacji drogowej posiadają funkcję kalkulacji trasy pomiędzy dwoma waypointami na podstawie mapy bazowej według zadanych kryteriów jak np. najkrótszej odległości, najszybszego przejazdu itp. W trakcie poruszania się po wyznaczonej trasie system bada na bieżąco aktualne położenie odbiornika GPS, co pozwala na przekazywanie dodatkowych informacji użytkownikowi oraz dokonywanie automatycznej modyfikacji wyznaczonej uprzednio trasy.\nWiększość odbiorników GPS pozwala na przypisanie nazwy oraz symbolu graficznego do każdego oznaczonego waypointa, w celu ułatwienia jego identyfikacji na mapie. Wbudowane w odbiornik GPS znaki obejmują standardowe symbole wykorzystywane do oznaczania obiektów zarówno wodnych (boje, kotwice), jak i lądowych (kościoły, parki, tunele, stacje benzynowe, centra handlowe i in.)\nWaypointy w sporcie i rekreacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1669906", "fragment_id": "712249/1", "subtitle": "", "title": "Waypoint", "parentId": 1669906.0, "start_index": 2234.0, "source": "wikipedia", "document_id": "712249", "score": 0.1563505232334137}, "uuid": "85bda3c6-add8-4cdf-b45b-e1779d5f452f"}, {"page_content": "Następnie system przechodzi do drugiego etapu działania, w ramach którego generuje sygnały zakłócające (tzw. prawdziwe i pozorne cele elektromagnetyczne), dostosowane do charakteru atakowanych urządzeń. Środki łączności są zagłuszane poprzez emisję szumu radiowy o odpowiedniej mocy i na częstotliwości używanej przez przeciwnika. Systemy nawigacyjne są zakłócane poprzez nadawanie sygnałów na częstotliwościach GPS z fałszywymi danymi. Radary są zakłócane poprzez wysyłanie sygnałów zakłócających (np. szumów lub impulsów o podobnej częstotliwości), które powodują zanikanie sygnałów lub mylne wskazania na ekranach radarowych. ​System posiada zdolności adaptacyjne – jeśli wzorzec sygnału jest znany systemowi Samarkand może automatycznie dobrać optymalny rodzaj zakłócenia. Jeśli sygnał jest nietypowy lub nowy, system ma za zadanie przeprowadzić jego analizę i wygenerować skuteczną odpowiedź zakłócającą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5867910", "fragment_id": "32627/2", "subtitle": "", "title": "Samarkand (WRE)", "document_id": "32627", "start_index": 3790.0, "parentId": 5867910.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34390997886657715}, "uuid": "78f16196-db9b-4bb4-9190-38e714344bc2"}, {"page_content": "Podstawą systemu jest jednostka składająca się z dwóch ciężarówek KamAZ 53501, z których każda holuje przyczepę z dodatkową anteną. Pełny system Murmańsk-BN składa się z czterech takich grup, co pozwala na wykorzystanie 16 anten. Wysokość masztów antenowych wynosi 32 metry, mają konstrukcję teleskopową, a ich podnoszenie odbywa się z wykorzystaniem systemu hydraulicznego. Pełny skład systemu Murmańsk-BN umożliwia tłumienie sygnałów o wysokiej częstotliwości na obszarze 640 000 km². Przejście systemu do położenia bojowego (ustawienie anten, kalibracja i aktywacja elektronicznego systemu monitorowania) zajmuje 72 godziny. Każda z grup może działać pojedynczo lub też jako część systemu. Do rozmieszczenia pełnego składu systemu potrzebna jest powierzchnia o wymiarach 800×800 metrów. Dodatkowo w skład systemu wchodzą pojazdy wsparcia na podwoziu ciężarówki KamAZ 6350:\nPodstawą działania systemu jest zakłócanie transmisji na poziomie operacyjno-strategicznym i operacyjno-taktycznym (np. pomiędzy sztabami, samolotami i okrętami NATO) w zakresie wysokich częstotliwości używanych przez siły NATO (np. High Frequency Global Communications System) oraz wojskowej łączności satelitarnej. Obejmuje cały zakres fal krótkich z częstotliwościami od 3 do 30 MHz, stosowanymi powszechnie przez okręty wojenne i samoloty sił NATO. Według rosyjskich źródeł wojskowych może zakłócać systemy łączności o zasięgu od 5000 do 8000 km. System automatycznie zbiera dane o nadajnikach w paśmie HF, klasyfikuje i określa rodzaj i siłę przeciwdziałania. W przyszłości przewidywany jest rozwój możliwości systemu w zakresie zakłócania działania systemu nawigacji satelitarnej GPS.\nUżycie bojowe.\nMinisterstwo Obrony Rosji poinformowało, że system został wykorzystany bojowo podczas agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w 2022 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5306910", "fragment_id": "1076642/1", "subtitle": "", "title": "Murmańsk-BN", "source": "wikipedia", "start_index": 1298.0, "document_id": "1076642", "parentId": 5306910.0, "score": 0.08798351138830185}, "uuid": "0ed0d1ad-bcbb-4427-89f9-bff0739f0a34"}]}
{"id": "q_780", "question": "W jakim czasie światło pokonuje dystans dwóch lat świetlnych?", "answer": [{"page_content": "Rok świetlny – jednostka odległości stosowana w astronomii. Jest równy odległości, jaką pokonuje światło w próżni w ciągu jednego roku juliańskiego (365,25 dnia, 31 557 600 sekund).\nW przeliczeniu na inne jednostki:\n1 rok świetlny = 0,3066 pc = 63241 au = 9,4607×10 m\nczyli\n≈ 9,5 petametra (Pm)\n≈ 9,5 biliona km\n≈ 9,5 biliarda m\nSymbol jednostki.\nNie ma ustalonego symbolu jednostki roku świetlnego. W literaturze angielskojęzycznej, zgodnie z broszurą BIPM używa się skrótu „l.y.” Międzynarodowa Unia Astronomiczna oficjalnie uznaje użycie skrótu bez kropek („ly”). W języku polskim używa się głównie pełnej nazwy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5178", "fragment_id": "182721/0", "subtitle": "", "title": "Rok świetlny", "document_id": "182721", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5178.0, "score": 0.42877161502838135}, "uuid": "e3fe6a89-6e32-489c-88a7-50a596a63114"}, {"page_content": "Odległość Ziemi od Słońca zmienia się podczas ruchu orbitalnego Ziemi, która osiąga peryhelium w styczniu i aphelium w lipcu. Jej średnia długość to około 150 mln km (1 jednostka astronomiczna, AU ). Tę średnią odległość światło pokonuje w ciągu około 8 minut i 19 sekund. Energia słoneczna jest niezbędna dla większości form życia na Ziemi, poprzez proces fotosyntezy zasilający najniższy poziom troficzny większości ekosystemów, a także napędza ziemską pogodę.\nOgromny wpływ Słońca na Ziemię był dostrzegany już w czasach prehistorycznych, a Słońce w wielu kulturach traktowano jako bóstwo. Naukowe zrozumienie funkcjonowania Słońca rozwijało się powoli. Nawet w XIX wieku wybitni naukowcy mieli ograniczone pojęcie o tym, jak zbudowane jest Słońce i co jest źródłem jego energii. Chociaż wiedza na temat Słońca stale się rozwija, wciąż istnieją pewne problemy teoretyczne z wyjaśnieniem zjawisk dziejących się na Słońcu.\nNazwa.\nNazwy Słońca w językach słowiańskich, w tym języku polskim, wywodzą się od prasłowiańskiego słowa *slnъce. Wyrazy pokrewne polskiemu „słońcu” to m.in. białoruskie \"сонца\", czeskie \"slunce\", rosyjskie \"солнце\", słowackie \"slnko\" i ukraińskie \"сонце\".\nPodobnie w językach germańskich nazwy wywodzą się od pragermańskiego słowa *\"sunnōn\". Przykładami są angielskie \"sun\", niemieckie \"Sonne\" i niderlandzkie \"zon\". W mitologii germańskiej bogini \"Sól/Sunna\" uosabia Słońce; uczeni na podstawie podobieństwa nazw w różnych językach indoeuropejskich postulują, że bogini ta może wywodzić się od starszego bóstwa praindoeuropejskiego. Podobieństwo wykazują wcześniej wymienione nazwy Słońca w językach słowiańskich i germańskich, a także litewskie \"saulė\" i sanskryckie सूर्य (\"sūrya\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5418", "fragment_id": "182894/3", "subtitle": "", "title": "Słońce", "source": "wikipedia", "start_index": 3560.0, "document_id": "182894", "parentId": 5418.0, "score": 0.16304953396320343}, "uuid": "e8ede08f-afac-4091-9df2-cca7f3bacf80"}, {"page_content": "Wiele testów szczególnej teorii względności, takich jak doświadczenie Michelsona-Morleya lub doświadczenie Kennedy’ego-Thorndike’a, wykazało w granicach pewnej dokładności, że w inercjalnych układach odniesienia dwukierunkowa prędkość światła jest izotropowa i niezależna od drogi zamkniętej, po której porusza się światło. Eksperymenty typu Michelsona-Morlaya nie wykorzystują zewnętrznego zegara do bezpośredniego pomiaru prędkości światła, ale porównują czasy, w których względnie prostopadłe odcinki są pokonywane przez rozszczepiony promień świetlny. Tego rodzaju eksperymenty są niekiedy nazywane \"testami anizotropii zegara\", ponieważ ramiona interferometru mogą być interpretowane jako zegary świetlne o określonej częstotliwości.\nPonieważ w 1983 roku metr został zdefiniowany jako odległość pokonywana przez światło w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy, prędkość światła nie może być obecnie mierzona w jednostkach układu SI. Aczkolwiek w tej sytuacji długość metra może być eksperymentalnie porównywana z innymi jednostkami długości.\nJednokierunkowa prędkość światła.\nChociaż średnia prędkość światła na drodze w dwóch kierunkach może zostać zmierzona, prędkość w jednym kierunku pozostaje niezdefiniowana bez określenia fizycznego sensu „jednoczesności” dwóch odległych zdarzeń. Przy pomiarze czasu, w jakim światło pokonuje określony odcinek, konieczne jest założenie, że czas startu promienia świetlnego jest mierzony w tej samej skali czasowej, co czas dotarcia promienia do końca odcinka. Wymaga to dwóch zsynchronizowanych zegarów na obydwu końcach odcinka lub możliwości natychmiastowego przesłania sygnału pomiędzy końcami odcinka. Nie są znane żadne metody pozwalające na natychmiastową transmisję informacji, z tego powodu każdy jednokierunkowy pomiar prędkości światła jest uzależniony od metody synchronizacji zegarów. Jest to kwestia konwencji. Transformacja Lorentza została zdefiniowana w taki sposób, że jednokierunkowa prędkość światła staje się niezależna od wyboru inercjalnego układu odniesienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4082195", "fragment_id": "634861/1", "subtitle": "", "title": "Jednokierunkowa prędkość światła", "parentId": 4082195.0, "start_index": 2097.0, "source": "wikipedia", "document_id": "634861", "score": 0.6063081622123718}, "uuid": "32a347c3-0e70-468b-9393-e96fa7b63fda"}, {"page_content": "Godzina świetlna – odległość, którą przebywa światło w próżni w ciągu jednej godziny. Według definicji metra z 1983 roku, długość ta wynosi 1 079 252 848 800 metrów, czyli około 1,08 miliardów kilometrów. Odległość Neptuna od Słońca wynosi średnio 4,163 godzin świetlnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460131", "fragment_id": "1541064/0", "subtitle": "", "title": "Godzina świetlna", "parentId": 460131.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1541064", "score": 0.3327978849411011}, "uuid": "6b9541f1-9159-437f-ac6b-1400ed355bd5"}, {"page_content": "Standaryzacja.\nPo zatwierdzeniu przez Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 definicji metra jako odległości jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299792458 s prędkość światła w próżni stała się wzorcem i wynosi dokładnie 299 792 458 m/s.\nW mniej dokładnych obliczeniach często używa się przybliżonej wartości tej prędkości 3·108 m/s.\nPrędkość światła w ośrodkach materialnych.\nPrędkość rozchodzenia się fali elektromagnetycznej zależy od ośrodka, w jakim porusza się ta fala i osiąga wielkość maksymalną w próżni. W odróżnieniu np. od dźwięku, fala elektromagnetyczna do propagacji nie potrzebuje ośrodka materialnego. Hipotetyczny ośrodek, w którym miałaby się rozchodzić fala elektromagnetyczna, nazywano eterem. Doświadczenia Michelsona-Morleya pokazały jednoznacznie, że eter statyczny lub częściowo wleczony nie istnieje. Inne doświadczenia wykluczyły też alternatywne hipotezy eteru.\nObiekty posiadające niezerową masę spoczynkową nie mogą osiągnąć prędkości światła w próżni, choć mogą się do niej dowolnie zbliżyć. Obiekty takie, jeżeli mają niezerowy ładunek elektryczny i poruszają się w ośrodku materialnym z prędkością większą od prędkości światła w tym ośrodku emitują fotony zwane promieniowaniem Czerenkowa.\nW 2001 roku Lene Hau spowolniła światło do prędkości kilku metrów na sekundę, wykorzystując kondensat Bosego-Einsteina.\nW najnowszych eksperymentach nad rozchodzeniem się światła w ośrodkach materialnych udało się spowolnić je do prędkości 0,2 mm/s. Spowolnienie osiągnięto w warunkach laboratoryjnych, poprzez dynamiczną zmianę własności fizycznych ośrodka, w którym rozchodziła się wiązka światła.\nWedług mechaniki klasycznej fala elektromagnetyczna przechodząc przez ośrodek pobudza do drgań ładunki elektryczne w nim zawarte, co zmniejsza jej amplitudę. Pobudzone ładunki wracając do stanu równowagi emitują falę, ale jest ona opóźniona w stosunku do fali pobudzającej. W wyniku czego obserwuje się zmniejszenie prędkości fali elektromagnetycznej.\nPomiary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4734", "fragment_id": "172303/1", "subtitle": "", "title": "Prędkość światła", "parentId": 4734.0, "start_index": 1979.0, "document_id": "172303", "source": "wikipedia", "score": 0.15999558568000793}, "uuid": "fc376ef6-da8b-40ad-86c0-37a8deffad43"}, {"page_content": "Dane obserwacyjne sugerują, że kosmologiczna topologia Wszechświata jest nieskończona, czego dowodzą modele metryki Friedmana-Lemaître’a-Robertsona-Walkera. Modele te są zgodne z sondą kosmiczną WMAP, a także mapami kosmicznego promieniowania tła wykonanymi w trakcie misji Planck. W lutym 2003 roku NASA wydała pierwsze dane kosmicznego promieniowania tła zebrane przez WMAP, z kolei w marcu 2013 roku te same dane, jednak sporządzone w wyższej rozdzielczości w trakcie misji Planck, zostały wydane przez ESA. Dane zebrane przez obie sondy są ze sobą prawie idealne zgodne, zarówno pod względem modeli inflacyjnych, jak i standardowego modelu kosmologicznego, opisując płaski, jednorodny Wszechświat zdominowany przez ciemną materię i ciemną energię.\nRozmiar.\nWłaściwa odległość – czyli taka odległość, jaką można pomierzyć w określonym czasie – między Ziemią a krawędzią widzialnego Wszechświata wynosi 46 miliardów lat świetlnych (14×109 pc), w związku z czym średnica widzialnego Wszechświata wynosi ok. 91–93 miliardów lat świetlnych (28×109 pc). Czas, w jakim światło pokonało drogę do krawędzi widzialnego Wszechświata od Wielkiego Wybuchu, jest bardzo przybliżony do wieku Wszechświata i wynosi 13,8 miliarda lat.\nZgodnie z ogólną teorią względności przestrzeń może powiększać się z prędkością większą niż prędkość światła w próżni, w związku z czym możemy zobaczyć tylko niewielką część Wszechświata ze względu na ograniczenia nałożone przez prędkość światła w próżni. Ponieważ nie możemy obserwować przestrzeni poza granicami światła i promieniowania elektromagnetycznego, nie jest pewne, czy rozmiar Wszechświata jest skończony czy nieskończony. Badacze podają dolne ograniczenie wynikające z ekstrapolacji oddalania się od Drogi Mlecznej najdalszych obserwowanych obiektów.\nObszary.\n \"Główn: Widzialny Wszechświat i Kosmologia obserwacyjna.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44912", "fragment_id": "656236/11", "subtitle": "", "title": "Wszechświat", "parentId": 44912.0, "start_index": 17283.0, "document_id": "656236", "source": "wikipedia", "score": 0.2079116255044937}, "uuid": "735f84e9-1b37-4dbc-8e28-3cf87b2abecf"}, {"page_content": "Dzień świetlny to odległość, którą przebywa światło w ciągu jednej doby w próżni i wynosi 25 902 068 371 200 metrów, czyli około 26 Tm.\nObłok Oorta, na przykład, rozciąga się od około 290 do 580 dni świetlnych od Słońca. Planety są oddalone od Słońca mniej niż o 1 dzień świetlny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460133", "fragment_id": "1541066/0", "subtitle": "", "title": "Dzień świetlny", "parentId": 460133.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1541066", "source": "wikipedia", "score": 0.23924431204795837}, "uuid": "457a0eb9-604b-4fe5-8202-d578b7fce77a"}, {"page_content": "Minuta świetlna – odległość, jaką przebywa światło w próżni w ciągu jednej minuty, wynosi 17 987 547 480 metrów ≈ 18 milionów kilometrów.\nŚrednia odległość Ziemi od Słońca, czyli jedna jednostka astronomiczna, wynosi 8,317 minut świetlnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=460132", "fragment_id": "1541065/0", "subtitle": "", "title": "Minuta świetlna", "parentId": 460132.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1541065", "score": 0.2586655020713806}, "uuid": "79e86516-2cbe-4d3e-931c-ed6919dc42d2"}, {"page_content": "W rzeczywistości, czas przejścia światła, wynoszący około 2,5 sekundy, jest obarczony względną prędkością Ziemi i Księżyca, obrotem Ziemi wokół osi, libracją, pogodą, ruchem polarnym, opóźnieniami w ziemskiej atmosferze, ruchem stacji obserwacyjnej na skutek ruchów tektonicznych oraz pływów morskich, różnymi prędkościami propagacji światła w powietrzu oraz efektami relatywistycznymi. Niemniej jednak odległość Ziemia-Księżyc mierzona jest z rosnącą dokładnością od przeszło 35 lat. Dystans ten zmienia się ciągle na skutek wielu powodów, ale średnio wynosi 384 467 km.\nNa powierzchni Księżyca, wiązka lasera jest szeroka na około 6,5 km, i naukowcy porównują zadanie dobrego wycelowania go do mierzenia karabinem w ruchomą dziesięciocentówkę oddaloną o 3 km. Odbite światło jest zbyt słabe, aby dostrzegło je ludzkie oko. Na 107 fotonów skierowanych w zwierciadło, tylko jeden powróci na Ziemię, nawet przy dobrych warunkach. Fotony te można rozpoznać jako pochodzące z lasera dzięki ich wysokiej monochromatyczności. Jest to jeden z najprecyzyjniejszych pomiarów odległości, jakich kiedykolwiek dokonano i odpowiada ustaleniu odległości pomiędzy Los Angeles a Nowym Jorkiem z dokładnością do 0,25 mm. Od 2002 trwają starania nad zwiększeniem dokładności pomiarów do niemal milimetra, choć wydajność reflektorów maleje wraz z wiekiem.\nWyniki.\nDane wyników pomiarów dostępne są w Paris Observatory Lunar Analysis Center, oraz w aktywnych stacjach. Niektóre z wyników tego długotrwałego eksperymentu to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3487940", "fragment_id": "971882/1", "subtitle": "", "title": "Transksiężycowa transmisja laserowa", "parentId": 3487940.0, "start_index": 1477.0, "source": "wikipedia", "document_id": "971882", "score": 0.4139537811279297}, "uuid": "bb5cf6f0-ceb2-4853-a7b3-38f0f5ace7e6"}, {"page_content": "Dla obserwatora fundamentalnego znajdującego się w ustalonym punkcie określonym przez współrzędne współporuszające się, czas kosmiczny jest taki sam jak czas mierzony lokalnie. Odległość współporuszająca się jest dystansem jaki dzieli dwa punkty położone w układzie współrzędnych współporuszających się, przy takim samym czasie kosmicznym, mierzonym w obu tych punktach.\nW czasie kiedy światło będzie się przemieszczać od obiektu do obserwatora, Wszechświat będzie się rozszerzał, więc fotony przebędą odpowiednio dłuższą drogę, niż wynosi odległość współporuszająca się pomiędzy obiektem a obserwatorem (o ile poruszać się będzie po geodezyjnej). Na przykład światło z galaktyki z8 GND 5296 podróżowało do Ziemi ponad 13 miliardów lat (odległość/droga przebyta przez światło), a współcześnie sama galaktyka według współrzędnych współporuszających się oddalona jest o około 30 miliardów lat świetlnych od Ziemi.\nTranswersalna odległość współporuszająca się.\nDwa współporuszające się obiekty o stałym przesunięciu ku czerwieni formula_20 oddalone na niebie o kąt formula_21 dzieli dystans formula_22 gdzie formula_23 oznacza transwersalną odległość współporuszającą się.\nOdległość średnicy kątowej.\nObiekt o rozmiarze formula_24 przy \"redshifcie\" formula_25 posiadający rozmiar kątowy formula_26 znajduje się w odległości średnicy kątowej formula_27 Jest ona powszechnie wykorzystywana do obserwacji tzw. linijek standardowych, np. na tle akustycznych oscylacji barionów.\nOdległość jasnościowa.\n \"Osobny artykuł: Odległość jasnościowa.\"\nJeżeli znana jest rzeczywista jasność odległego obiektu, to można obliczyć odległość jasnościową do niego przez pomiar strumienia formula_28 i określenie formula_29 która jest równoważna formula_30 z wyrażenia powyżej. Wartość ta jest istotna dla pomiarów świec standardowych, takich jak supernowe typu Ia, które pierwsze zostały wykorzystane do odkrycia przyśpieszenia ekspansji Wszechświata.\nDroga przebyta przez światło.Ta odległość jest czasem, w którym światło dotarło od obiektu do obserwatora, pomnożonym przez prędkość światła. Np. światło od Betelgezy biegnie do obserwatora na Ziemi w przeciągu ok. 500 lat. Mnożąc ten czas przez prędkość światła otrzymujemy wartość 500 lat świetlnych, czyli 4,73·1015 metrów (4730 bilionów kilometrów).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3108215", "fragment_id": "136557/2", "subtitle": "", "title": "Pomiary odległości (kosmologia)", "parentId": 3108215.0, "start_index": 3167.0, "source": "wikipedia", "document_id": "136557", "score": 0.9443037509918213}, "uuid": "9f05bd6d-1f03-49d4-b759-ed7b9cd6ad37"}]}
{"id": "q_781", "question": "Gdzie można uzyskać krótkoterminową pożyczkę pod zastaw posiadanych cennych przedmiotów lub papierów wartościowych?", "answer": [{"page_content": "Pożyczka lombardowa – pożyczka, która jest udzielana pod zastaw papierów wartościowych oraz wartościowych przedmiotów o charakterze użytkowym, jak biżuteria czy obrazy. Banki udzielają pożyczek lombardowych na okres od 7 dni do 3 miesięcy. Zabezpieczeniem tych pożyczek mogą być bony i książeczki PKO lub blokada środków pieniężnych na rachunkach złotowych i walutowych, ponadto bank przyjmuje kosztowności w postaci wyrobów ze złota i platyny, sztabek złota oraz złotych monet. Od 7 stycznia 2024 r. działalność lombardową reguluje ustawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. o konsumenckiej pożyczce lombardowej ().", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1699742", "fragment_id": "676921/0", "subtitle": "", "title": "Pożyczka lombardowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1699742.0, "document_id": "676921", "score": 0.903639554977417}, "uuid": "bc6cb069-8f87-4895-b626-d66f4d9ae576"}, {"page_content": "Rynek lombardowy – na rynku lombardowym banki udzielają kredytu pod zastaw towarów oraz papierów wartościowych. Można mówić o rynku lombardowym na towary, metale szlachetne i papiery wartościowe. Rynek lombardowy najlepiej był rozwinięty w XIX wieku. Po drugiej wojnie światowej przeżywał swój zmierzch.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1584889", "fragment_id": "691696/0", "subtitle": "", "title": "Rynek lombardowy", "parentId": 1584889.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "691696", "score": 0.43537843227386475}, "uuid": "8ed91358-288a-4ece-8bfa-5616f9ee7733"}, {"page_content": "Pożyczka papierów wartościowych – specyficzny rodzaj umowy pożyczki, której przedmiotem są papiery wartościowe. Stronami pożyczki są: pożyczkodawca (udzielający pożyczki) i pożyczkobiorca.\nElementy umowy.\nPożyczka papierów wartościowych to czynność prawna polegająca na udostępnieniu własnych określonych papierów wartościowych do dyspozycji pożyczkobiorcy, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z ustaleniem obowiązku po stronie pożyczkobiorcy do zwrotu dokładnie tych samych i takiej samej liczby papierów wartościowych. Standardem jest, że taka pożyczka jest odpłatna oraz zabezpieczona. Pożyczkobiorca w wyniku zawarcia umowy pożyczki w okresie jej trwania staje się uprawnionym do papierów wartościowych, w związku z czym uprawniony jest on do wszystkich praw wynikających z ich posiadania.\nPożyczka papierów wartościowych jest wykorzystywana zazwyczaj w sytuacji krótkiej sprzedaży, tj. zapewnienia rozliczenia transakcji kupna-sprzedaży papierów wartościowych, mimo chwilowego braku zbywanych papierów wartościowych na rachunku sprzedającego.\nPożyczkodawcą papierów wartościowych (głównie akcji) jest zwykle biuro maklerskie lub bank powiernik przechowujący papiery wartościowe, np. funduszy inwestycyjnych, funduszy emerytalnych, zagranicznych inwestorów (bank powiernik pełni rolę pożyczkobiorcy od swoich klientów, udostępniającego następnie – we własnym imieniu – papiery kolejnym pożyczkobiorcom).\nPożyczka papierów wartościowych wiąże się m.in. z:\nPożyczki papierów wartościowych w Polsce.\nW Polsce system pożyczania papierów wartościowych organizuje Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Ponadto pożyczki mogą mieć miejsce między zainteresowanymi stronami bezpośrednio (np. klientem domu maklerskiego z tym domem maklerskim albo klientem banku depozytariusza z tym bankiem).Pożyczka papierów wartościowych nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych (PCC), ponieważ pożyczki papierów wartościowych (będących prawami majątkowymi) nazwane w ustawie nie zostały w ustawie o PCC wymienione. Udzielenie pożyczki papierów wartościowych kwalifikowane jest na gruncie ustawy o VAT jako usługa finansowa, która – co do zasady – podlega zwolnieniu z podatku VAT. Analiza aspektów podatkowych pożyczki papierów wartościowych w Polsce została zaprezentowana w raporcie opracowanym na zlecenie GPW.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2079209", "fragment_id": "421125/0", "subtitle": "", "title": "Pożyczka papierów wartościowych", "parentId": 2079209.0, "start_index": 0.0, "document_id": "421125", "source": "wikipedia", "score": 0.6704778671264648}, "uuid": "74a6274d-157c-49dd-9e52-9bc6992b178c"}, {"page_content": "Transakcja typu repo (transakcja warunkowego zakupu, ang. \"repurchase transaction\") – transakcja finansowa polegająca na sprzedaży papierów wartościowych i jednoczesnym zobowiązaniu się do ich odkupienia w przyszłości po z góry określonej cenie. Na transakcję repo można równoważnie patrzeć jak na pożyczkę udzieloną pod zastaw papierów wartościowych. Oprocentowanie takiej pożyczki zależy od różnicy ustalonych cen zakupu i sprzedaży papieru wartościowego będącego zabezpieczeniem transakcji repo.\nTransakcje repo stanowią istotny segment rynku pieniężnego w Polsce. Ich rola wzrosła po kryzysie 2008 r. ze względu na fakt, że ryzyko kredytowe w transakcjach repo jest niższe niż w przypadku lokat międzybankowych.\nTransakcją odwrotną do repo jest transakcja reverse repo (ang. \"reverse repurchase agreement\").\nTransakcje repo znajdują także zastosowanie w operacjach otwartego rynku prowadzonych przez banki centralne, wykorzystywanych do regulowania poziomu płynności sektorów bankowych. Transakcje repo zawierane przez banki centralne polegają na tym, że kupują one od banków komercyjnych papiery wartościowe, zobowiązując się jednocześnie do odsprzedaży tych papierów po określonej w dniu transakcji cenie i wyznaczonym terminie. Jest to powszechny sposób udzielania przez banki centralne krótkoterminowych pożyczek dla banków komercyjnych.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=421543", "fragment_id": "51712/0", "subtitle": "", "title": "Repo", "document_id": "51712", "start_index": 0.0, "parentId": 421543.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47729551792144775}, "uuid": "1afca03b-0e56-4e2f-96cf-dd1146598f59"}, {"page_content": "Rezerwa jest instrumentem, który bezpośrednio oddziałuje na koszt pieniądza w sektorze bankowym. Zmiany stopy rezerwy wpływają na wysokość oprocentowania kredytów udzielanych przez banki, ponieważ pośrednio zmieniają koszt pozyskania środków.\nOperacje kredytowo-depozytowe (\"standing facilities\") to transakcje zawierane z bankiem centralnym bezpośrednio z inicjatywy banków, jednakże w ramach limitów i na warunkach oferowanych przez bank centralny. W wielu krajach instrumentem umożliwiającym dostęp do refinansowania w razie zagrożenia bieżącej płynności banku jest kredyt lombardowy, tj. krótkoterminowy kredyt udzielany przez bank centralny pod zastaw wybranych rodzajów papierów wartościowych. Kredyt lombardowy jest udzielany z reguły na 1 dzień. W ramach operacji depozytowych banki mają możliwość ulokowania środków w banku centralnym według stałej stopy procentowej (stopy depozytowej). Depozyt na koniec dnia przyjmowany jest na 1 dzień.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126152", "fragment_id": "13757/4", "subtitle": "", "title": "Rynek pieniężny", "document_id": "13757", "start_index": 7638.0, "parentId": 126152.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2790829539299011}, "uuid": "7a097cd3-d42d-46c0-96a7-3f2ebfe7ca7b"}, {"page_content": "Lombard – instytucja zajmująca się skupem, sprzedażą oraz udzielająca pożyczek pod zastaw. Nazwę swą zawdzięcza lombardom, włoskim bankierom działającym w Europie Zachodniej u schyłku średniowiecza.\nW Polsce w okresie międzywojennym instytucja ta nazywała się oficjalnie zakładem zastawniczym. W Polsce Ludowej instytucja ta nie funkcjonowała, swoją działalność wznowiła po roku 1989 jako lombard.\nPożyczki są udzielane najczęściej pod zastaw ruchomości takich jak:\nPożyczka lombardowa jest zawsze udzielana pod zastaw. To jedyna forma jej zabezpieczania. Nie ma możliwości uzyskania od lombardu pożyczki bez przedłożenia wartościowego przedmiotu do zastawienia. W większości przypadków przedmiot ten pozostaje w lombardzie do momentu spłaty pożyczki. Na mocy umowy kredytowej kwota wyliczona na podstawie wartości zastawu zostaje wypłacona od ręki klientowi, a przedmiot może zostać cedowany na właściciela lombardu w razie niespłacenia pożyczki w danym terminie. Od 7 stycznia 2024 r. działalność lombardową reguluje ustawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. o konsumenckiej pożyczce lombardowej ().\nZaletą pożyczki lombardowej jest to, że w razie niespłacenia przez pożyczkobiorcę zobowiązania, zastawiany przedmiot pokrywa zobowiązania pożyczkobiorcy, dzięki temu nie występuje dalsze narastanie długu pożyczkobiorcy.\nKwoty pożyczek lombardowych są zależne od wartości zastawu, jednakże nie są równe 100% kwoty wycenionej przez rzeczoznawcę z lombardu czy oszacowanej przez klienta. Lombard proponuje gotówkę w wysokości 30–90% oszacowanej kwoty. \nPożyczki lombardowe są udzielane na okres nie krótszy niż 7 dni i nie dłuższy niż 3 miesiące.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=422385", "fragment_id": "80659/0", "subtitle": "", "title": "Lombard (instytucja)", "document_id": "80659", "start_index": 0.0, "parentId": 422385.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7880066633224487}, "uuid": "dc472654-eb70-4059-8d41-834488a47a05"}, {"page_content": "Transakcje depozytowo-kredytowe powstają na skutek połączenia kredytów refinansowych, które są udzielane bankom komercyjnym przez bank centralny oraz depozytów przyjmowanych od banków komercyjnych przez bank centralny. Transakcje te umożliwiają bankom komercyjnym, w zależności od ich bieżącej sytuacji finansowej, zawieranie następujących umów z bankiem centralnym: założenia jednodniowej lokaty terminowej (depozytu) lub uzyskania jednodniowego kredytu (O/N, \"overnight\"). Zawarcie umowy kredytu umożliwia bankom komercyjnym pozyskanie pieniądza w banku centralnym, który staje się tzw. kredytodawcą ostatniej instancji. Instrument ten ma charakter zautomatyzowany – tzn. bank centralny udziela kredytu, o ile bank komercyjny spełnia warunki określone w aktach prawnych banku centralnego, w szczególności dotyczące ustanowienia zabezpieczenia kredytu.\nTransakcje depozytowo-kredytowe stanowią istotne uzupełnienie dla operacji otwartego rynku przeprowadzanych z inicjatywy banku centralnego. Dotyczy to sytuacji, gdy bank centralny ma problem z precyzyjnym zaplanowaniem płynności sektora bankowego. Pojawia się ryzyko, że operacje otwartego rynku przeprowadzone przez bank centralny nie wyeliminują wahań rynkowych stóp procentowych na rynku międzybankowym. Wówczas transakcje depozytowo–kredytowe mogą zawęzić przedział wspomnianych wahań – od dołu poprzez zastosowanie stopy jednodniowego depozytu, zaś od góry w wyniku istnienia stopy jednodniowego kredytu.\nW ustawie o Narodowym Banku Polskim wymienione są następujące formy refinansowania się banków komercyjnych w banku centralnym:\nKredyt lombardowy.\nJest on najczęściej wykorzystywaną formą refinansowania się banków komercyjnych w banku centralnym. To forma krótkookresowej pożyczki udzielanej bankom komercyjnym pod zastaw papierów wartościowych. Jest on oprocentowany według obowiązującej stopy lombardowej, której wysokość ustala Rada Polityki Pieniężnej. Umożliwia on pokrywanie krótkookresowych niedoborów płynności. Udzielany jest na następujących zasadach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1198343", "fragment_id": "1143198/0", "subtitle": "", "title": "Transakcje depozytowo-kredytowe", "parentId": 1198343.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1143198", "source": "wikipedia", "score": 0.08114346861839294}, "uuid": "b0ab13cd-da41-4638-9a8d-52dde8c13edc"}, {"page_content": "Monte di Pietà, wcześniej znana jako Monte di Sant'Anna – instytucja charytatywna pożyczająca potrzebującym pieniądze na niewielki procent, pod zastaw złota, srebra lub innych wartościowych przedmiotów. Na Malcie ten bank pobożny został założony w roku 1598, w okresie brytyjskim znany był jako Public Pawn-Brokery. Działa nadal, współcześnie jako część Urzędu Skarbowego (\"Inland Revenue Department\"). Od roku 1773 Monte di Pietà zajmuje XVI-wieczny pałac w Valletcie.\nInstytucja.\nBank pobożny został założony 15 stycznia 1598 roku pod nazwą \"Monte di Sant'Anna\", kiedy portugalski brat-rycerz Manuel de Couros uzyskał zgodę wielkiego mistrza Martina Garzeza na podarowanie 2000 scudi, aby założyć fundusz na zlikwidowanie lichwy, która podobno była praktykowana przez niewolników i Żydów. Pożyczkobiorca musiał zapłacić 2 grani za każde pożyczone 1 scudo – stopa procentowa banku wynosiła niewiele, bo ok. 0,8% (1 scudo równał się 240 grani). Zastawione dobra, jeśli ich właściciel nie spłacił pożyczki wraz z procentem, mogły być sprzedane na aukcji po upływie roku. Instytucja mieściła się w części Banca Giuratale (od roku 1598), później przeniosła się do \"Castellani\", zaś w roku 1773 do budynku zajmowanego do dzisiaj.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3983416", "fragment_id": "577348/0", "subtitle": "", "title": "Monte di Pietà w Valletcie", "document_id": "577348", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3983416.0, "score": 0.3769652247428894}, "uuid": "1e0c4dbe-a276-4c9c-b0dc-35635afbbc30"}, {"page_content": "Stopa lombardowa – określa cenę, po której bank centralny udziela bankom komercyjnym pożyczek pod zastaw papierów wartościowych. Kwota kredytu nie może przekroczyć równowartości formula_1 wartości papierów wartościowych obciążonych zastawem (tzw. \"haircut\" wynosi w tym przypadku formula_2 i jest ustalany dla różnych grup papierów wartościowych osobno).\nW Polsce stopę kredytu lombardowego określa Rada Polityki Pieniężnej.\nStopa lombardowa była podstawą do określenia maksymalnego oprocentowania kredytów i pożyczek – zgodnie z przepisami tzw. ustawy antylichwiarskiej od 20 lutego 2006 roku do 31 grudnia 2015 roku maksymalna wysokość odsetek nie mogła przekroczyć czterokrotności stopy lombardowej.\nOd 1 stycznia 2016 roku odsetki maksymalne określane są w odniesieniu do stopy referencyjnej NBP na podstawie art. 359 Kodeksu cywilnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=422430", "fragment_id": "80669/0", "subtitle": "", "title": "Stopa lombardowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "80669", "parentId": 422430.0, "score": 0.29865679144859314}, "uuid": "37907ea3-c893-451a-9a24-55f424bf8f1b"}, {"page_content": "Reverse repo (transakcja warunkowej sprzedaży, ang. \"reverse repurchase agreement\") – transakcja finansowa polegająca na zakupie papieru wartościowego i jednoczesnym zobowiązaniu się do jego sprzedaży w ustalonej dacie w przyszłości. Transakcja reverse repo jest równoważna pożyczce udzielonej pod zastaw papierów wartościowych, a jej oprocentowanie jest zależne od różnicy cen sprzedaży i zakupu papierów wartościowych będących zabezpieczeniem pożyczki ustalonych w chwili zawierania transakcji.\nTransakcja reverse repo jest transakcją odwrotną do transakcji repo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2957720", "fragment_id": "1157740/0", "subtitle": "", "title": "Reverse repo", "document_id": "1157740", "start_index": 0.0, "parentId": 2957720.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37520503997802734}, "uuid": "6e25282d-a404-4b33-a6ab-19497d602784"}]}
{"id": "q_782", "question": "Jak nazywa się francuskie wybrzeże Morza Śródziemnego?", "answer": [{"page_content": "Lazurowe Wybrzeże (fr. \"Côte d’Azur\"), znane także jako Riwiera Francuska – odcinek wybrzeża Morza Śródziemnego we francuskiej Prowansji (region Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe) (PACA), rozciągający się od miejscowości Cassis na zachodzie (na wschodnich przedmieściach Marsylii), po granicę włoską. Jego stolicą jest Nicea.\nJest to największy region turystyczny Francji, który odwiedza około 10 mln turystów rocznie. Początki turystyki w tym obszarze sięgają początków XIX w. Zimą przyjeżdżali tu przede wszystkim bogaci Francuzi i Anglicy. Podczas okresu międzywojennego turyści pojawiali się także coraz częściej w lecie. Po II wojnie światowej na całym wybrzeżu powstała intensywna zabudowa dla celów wypoczynkowych: hotele, mariny, kąpieliska i kasyna.\nNazwy Lazurowe Wybrzeże użył po raz pierwszy francuski pisarz Stéphen Liégeard, który w 1887 wydał książkę zatytułowaną właśnie \"La côte d’azur\", w której opisuje swoją podróż po terenie od wschodnich krańców Marsylii do granic Genui. Za to Anglicy używali już wcześniej i nadal używają określeń \"Riviera\" (do której też wliczają część włoską wybrzeża) lub \"French Riviera\" (Riwiera Francuska).\nNicea jest największym miastem regionu, w którym poza nią znajdują się także: położone 20 km na wschód Monako i Cannes ok. 35 km na zachód. Region słynie z pięknych plaż i ciepłej wody o lazurowej barwie, oraz umiarkowanego i łagodnego klimatu. Najlepszy czas na zwiedzanie i wypoczynek trwa od maja do września. Od października do kwietnia można korzystać z licznych tras wędrownych, czy w pobliskich Alpach Nadmorskich uprawiać sporty zimowe.\nNajważniejsze ośrodki Lazurowego Wybrzeża to (z zachodu na wschód):\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132114", "fragment_id": "18718/0", "subtitle": "", "title": "Lazurowe Wybrzeże", "document_id": "18718", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 132114.0, "score": 0.39381805062294006}, "uuid": "061ac7d6-d581-4e46-b79e-0020d0bb94d4"}, {"page_content": "Côte Vermeille ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ca\"&gt;Costa Vermella&lt;/&gt;) – odcinek wybrzeża Zatoki Lwiej, części Morza Śródziemnego, w miejscu w którym Albères, masyw górski Pirenejów Wschodnich styka się z morzem. Znajduje się w całości we Francji. Rozpoczyna się na południe od miejscowości Argelès-sur-Mer i rozciąga do granicy z Hiszpanią, do kurortu Cerbère. Ma długość 35 kilometrów.\nNazwa wybrzeża pochodzi od skał koloru czerwonego (cynober). Jego cechą charakterystyczną jest złożona linia brzegowa, z licznymi zatokami i skalistymi półwyspami. Głównym miastem położonym na wybrzeżu jest Collioure. Trzy kilometry na południe leży miejscowość Port-Vendres, jedyny naturalny port w Roussillon, który był eksploatowany od czasów greckiej kolonizacji. Wzdłuż wybrzeża znajdują się pozostałości po czasach starożytności (Grekach i Rzymianach) przez średniowiecze po czasy współczesne. Znajdują się tu liczne winnice. Region charakteryzuje duża bioróżnorodność, zarówno w morzu, jak i na lądzie. \nObiekt znajduje się na francuskiej liście informacyjnej światowego dziedzictwa UNESCO pod nazwą \"Le rivage méditerranéen des Pyrénées\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;Śródziemnomorski brzeg Pirenejów&lt;/&gt;).\nWzdłuż wybrzeża przebiega linia kolejowa Narbona – Portbou. Na wybrzeżu znajdują się latarnie morskie Cerbère i Béar.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4611595", "fragment_id": "767912/0", "subtitle": "", "title": "Côte Vermeille", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "767912", "parentId": 4611595.0, "score": 0.5648951530456543}, "uuid": "4319baaf-d01e-44d6-99ce-0b08bcd6d0ca"}, {"page_content": "Francja – państwo położone w Europie Zachodniej. Jej granicę zachodnią wyznacza zatoka Biskajska, a na północy od Wysp Brytyjskich oddzielają ją wody kanału La Manche, oba będące częścią Oceanu Atlantyckiego. Na południowym wschodzie granicę wyznacza Morze Śródziemne, a na południu Pireneje, oddzielając ją od Półwyspu Iberyjskiego, gdzie graniczy z Hiszpanią i Andorą. Od wschodu sąsiaduje z centralną częścią Europy (Niemcy, Belgia, Luksemburg, Szwajcaria, Włochy), natomiast od strony południowo-wschodniej graniczy z Księstwem Monako. Jest trzecim co do wielkości państwem Europy (po Rosji i Ukrainie). Rzeźba terenu, klimat oraz krajobraz wykazują dużą różnorodność. Francję cechuje jeden z najwyższych wskaźników HDI (wskaźnik rozwoju społecznego) wśród państw świata.\nPowierzchnia, skrajne punkty i granice.\nGranice.\nFrancja graniczy z następującymi państwami:\nLinia brzegowa: 3 427 km (2 783 km z wyłączeniem wysp).\nUkształtowanie poziome.\nFrancja posiada dwa wybrzeża. Pierwszym jest wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, które stanowi aż 67% ogólnej długości brzegu morskiego, a drugim jest wybrzeże Morza Śródziemnego (nazywane też Lazurowym Wybrzeżem), które stanowi 23% długości linii brzegowej Francji. Pozostałe 10% to brzegi wysp. Główny udział ma tutaj największa wyspa Francji – Korsyka – usytuowana na Morzu Śródziemnym, którą od stałego lądu Europy dzieli Morze Liguryjskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1397720", "fragment_id": "214916/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Francji", "document_id": "214916", "start_index": 0.0, "parentId": 1397720.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5911785364151001}, "uuid": "51f722cd-fa65-4b61-bbb7-5ce6a582d909"}, {"page_content": "Morze Liguryjskie (wł. \"Mar Ligure\") – część Morza Śródziemnego. Rozciąga się od Wybrzeża Liguryjskiego na północy (Włoska Riwiera, Liguria) i Wybrzeża Toskańskiego na wschodzie po francuską wyspę Korsyka i włoską Elbę. Zatoka Genueńska stanowi jego północną część. Na południowym wschodzie na linii Wysp Toskańskich Morze Liguryjskie łączy się z Morzem Tyrreńskim. Morze jest zlewiskiem dla wielu rzek północno-zachodnich Włoch m.in. rzeki Arno. Największą głębokość – 2.800 m – osiąga na północny zachód od Korsyki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129621", "fragment_id": "13671/0", "subtitle": "", "title": "Morze Liguryjskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "13671", "parentId": 129621.0, "score": 0.274271160364151}, "uuid": "b8405e33-9c40-4eb9-975c-776d5af34a75"}, {"page_content": "Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Provence-Alpes-Côte d’Azur&lt;/&gt;, &lt; lang=\"fr\"&gt;PACA&lt;/&gt;, ) – region administracyjny, położony w południowej Francji na wybrzeżu Morza Śródziemnego, przy granicy z Włochami. Graniczy z dwoma regionami: Owernia-Rodan-Alpy od północy i Oksytania od zachodu.\nRegion Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże obejmuje obszar historycznych prowincji Prowansji i Delfinatu (dawnego władztwa następców francuskiego tronu). W jego skład wchodzi też, włączone za czasów Drugiego Cesarstwa, Księstwo Nicei. Ponadto nazwa regionu odwołuje się do dwóch wielkich regionów geograficznych – Alp i Lazurowego Wybrzeża.\nPodział administracyjny.\nW skład regionu wchodzi 6 departamentów:\nMiejscowości.\nNajwiększe miejscowości regionu (w nawiasach liczba ludności w 2020 roku):\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88797", "fragment_id": "661818/0", "subtitle": "", "title": "Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 88797.0, "document_id": "661818", "score": 0.26706036925315857}, "uuid": "40359e6c-bf1d-4151-8bb8-6b0443982ed0"}, {"page_content": "Costa Brava (pol. \"Dzikie wybrzeże\", \"Urwiste wybrzeże\") – region turystyczny w północno-wschodniej Hiszpanii (w granicach administracyjnych Katalonii), rozciągający się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego.\nNazwa.\nPierwszy raz terminu \"Costa Brava\" użył kataloński dziennikarz, poeta i polityk \"Ferran Agulló i Vidal\" w artykule poświęconym walorom turystycznym tej części wybrzeża, opublikowanym 12 września 1908 na łamach nieistniejącego już barcelońskiego dziennika \"La Veu de Catalunya\"). Nazwa jednak przyjęła się dopiero w latach 60. XX wieku, w czasie upowszechnienia się turystyki wakacyjnej w tym regionie. Odtąd pojęcie to funkcjonuje oficjalnie i występuje we wszystkich materiałach promocyjnych, dotyczących tego odcinka wybrzeża.\nPrzynależność administracyjna.\nCosta Brava jest w całości zlokalizowana w granicach administracyjnych Prowincji Girona we wspólnocie autonomicznej Katalonii. Jej północna część leży w comarce Alt Empordà, środkowa – w comarce Baix Empordà, a południowa – w comarce Selva.\nGranice.\nWłaściwa Costa Brava obejmuje 214-kilometrowy fragment wybrzeża od Portbou przy granicy z Francją do ujścia rzeki Tordera (na południe od Blanes). W szerszym ujęciu, do tego regionu turystycznego, poza właściwą Costa Bravą zalicza się również wszystkie kurorty, położone na Costa del Maresme.\nKurorty.\nComarca Alt Empordà:\nComarca Baix Empordà:\nComarca Selva:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1024", "fragment_id": "183243/0", "subtitle": "", "title": "Costa Brava", "document_id": "183243", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1024.0, "score": 0.1360200196504593}, "uuid": "f5ca0dfc-9960-422d-b9a7-99670bf7b58a"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nCamargue (czytaj: \"kamárg\") – kraina geograficzna na południu Francji położona między dwiema głównymi odnogami Rodanu w delcie tej rzeki i wybrzeżem Morza Śródziemnego. Znajduje się na terenie departamentu Bouches-du-Rhône, w gminach Arles i Saintes-Maries-de-la-Mer. Tzw. Mała Camargue (\"la Petite Camargue\") jest bagienną niziną na zachód od Camargue, w departamencie Gard.\nOpis.\nCamargue ma powierzchnię ponad 930 km² i jest praktycznie dużą nizinną wyspą (otoczoną rzeką i morzem), położoną w jednej z największych delt rzecznych w Europie. 1/3 powierzchni zajmują jeziora – największe to Étang de Vaccarès. Wybrzeże morskie stanowią piaszczyste wydmy, środkową część zajmują bagna i jeziora, północna część to tereny rolnicze (uprawa ryżu). Gleba to głównie słonawe namuły rzeczne; teren jest regularnie podtapiany i zalewany; większość jezior to pozostałości starorzeczy.\nNa terenie Camargue żyje około 400 gatunków rzadkich w Europie ptaków (m.in. największa na kontynencie kolonia lęgowa flamingów), a także innych zwierząt (w tym słynne dzikie białe „konie z Camargue”). Roślinność to głównie słonorośla i tamaryszek. Plagą regionu są komary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=541041", "fragment_id": "1576959/0", "subtitle": "", "title": "Camargue", "parentId": 541041.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1576959", "source": "wikipedia", "score": 0.15897628664970398}, "uuid": "0d671414-c715-481f-b7c6-02658d5902ea"}, {"page_content": "Strefa śródziemnomorska – region obejmujący obszary leżące nad Morzem Śródziemnym należące do Europy, Azji i Afryki.\nGeografia.\nRegion ten charakteryzuje się specyficznym klimatem (klimat śródziemnomorski) i krajobrazem kształtowanym przez oddziałującą przez kilka tysięcy lat cywilizację. Jego granice nie są ściśle określone. Na południu graniczy z Saharą, na wschodzie z Pustynią Syryjską, a na północy z Górami Dynarskimi, Alpami i Masywem Centralnym. Spośród państw Europy trzynaście położonych jest w biogeograficznym regionie Morza Śródziemnego. Są to Grecja, Hiszpania, Portugalia, Francja, Monako, Włochy, Chorwacja, Albania, Serbia, Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina, Turcja oraz państwa wyspiarskie: Malta wraz z Cyprem. Wybrzeże ciągnie się przez blisko 4000 km, a jego długość wynosi ponad 46 tys. km. W europejskiej części regionu śródziemnomorskiego w krajobrazie wyróżniają się wzgórza oraz płaskowyże ciągnące się między niskimi pasmami górskimi. Wybrzeża są skaliste, upstrzone piaszczystymi plażami i zatokami. Wspomniane płaskowyże w większości leżą między 200 a 500 m n.p.m. Najwyżej leżący i najszerszy z nich występuje w centralnej Hiszpanii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=521118", "fragment_id": "1551781/0", "subtitle": "", "title": "Strefa śródziemnomorska", "document_id": "1551781", "start_index": 0.0, "parentId": 521118.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3058405816555023}, "uuid": "3cca4368-022b-4844-966f-78475ce209ed"}, {"page_content": "Costa del Maresme (pol. Wybrzeże Maresneńskie) – region turystyczny w północno-wschodniej Hiszpanii (w granicach administracyjnych Katalonii), rozciągający się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego. Termin Costa del Maresme pochodzi od nazwy comarki, w której położony jest ten odcinek wybrzeża (comarki Maresme). W szerszym ujęciu Costa del Maresme stanowi fragment (południową część) Costa Brava. Występuje tu łagodny klimat śródziemnomorski.\nPrzynależność administracyjna.\nCosta del Maresme jest w całości zlokalizowana w granicach administracyjnych comarki Maresme i Prowincji Barcelona we wspólnocie autonomicznej Katalonii.\nGranice.\nCosta del Maresme obejmuje około 40-kilometrowy fragment wybrzeża na południe od ujścia rzeki Tordera do Morza Śródziemnego (na południe od Blanes) do ujścia rzeki Besòs do Morza Śródziemnego (na południe od Badalony). Jego obszar stanowią rozległe i szerokie plaże (o nawierzchni z gruboziarnistego piasku, a także żwiru), liczne wzgórza, strome klify, zatoczki, piniowe i dębowe lasy, gaje oliwne oraz winnice.\nGospodarka.\nOd lat 70. XX wieku głównym źródłem dochodów tutejszych mieszkańców są wpływy z szeroko pojętej działalności turystycznej. Obok hoteli różnej kategorii, bazę noclegową uzupełniają kempingi. Oprócz tradycyjnego rolnictwa, uprawia się tutaj winorośl, kwiaty i warzywa. Funkcjonuje również przemysł włókienniczy (głównie dziewiarski). Największy i najważniejszy port morski znajduje się w Arenys de Mar, które ponadto stanowi główne centrum rybołówstwa i wędkarstwa.\nKomunikacja.\nKomunikację - zarówno z Barceloną, jak i wzdłuż wybrzeża - zapewniają linie kolejowe R1 oraz RG1, obsługiwane przez \"Rodalies de Catalunya\". Połączenie drogowe z Barceloną zapewnia płatna autostrada C-32 (na tym odcinku nazywana Autopista del Maresme), a także droga krajowa N-II (Carretera Nacional N−II).\nNajważniejsze plaże.W 2014 na Costa del Maresme kategorię Błękitnej Flagi posiadało łącznie 8 plaż:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1996366", "fragment_id": "384952/0", "subtitle": "", "title": "Costa del Maresme", "parentId": 1996366.0, "start_index": 0.0, "document_id": "384952", "source": "wikipedia", "score": 0.3423871099948883}, "uuid": "00e39a65-4457-4482-8166-075713a99008"}, {"page_content": "Calanque (\"calanco\" w Prowansji, \"calanca\" na Korsyce, liczba mnoga \"calanques\", kors. \"calanche\") – formacja geologiczna, charakterystyczna przede wszystkim dla południowo-wschodniej Francji. Calanques to głęboko wcięte w wapiennych skałach, trudno dostępne dolinki ze stromymi ścianami na wybrzeżu Morza Śródziemnego, bardzo często nie posiadające żadnego dojazdu (droga) od strony lądu. W przypadku łatwiejszego dostępu wykorzystywane są jako przystanie dla jachtów. Nazywane bywają \"śródziemnomorskimi fiordami\".\nNajbardziej okazałe przykłady calanques znajdują się we Francji, w paśmie Massif des Calanques, w departamencie Delta Rodanu (Delta Rodanu), przede wszystkim na 30-kilometrowym fragmencie wybrzeża, między La Madrague a Cassis. Pionowe urwiska tych dolin mają nawet kilkaset metrów wysokości i niemożliwe jest częstokroć nawet zejście z wody na ląd (pionowe ściany, brak ścieżek). Z tego powodu calanques są doskonałym terenem do uprawiania wspinaczki. W 2012 część tego obszaru została objęta ochroną jako Park Narodowy Calanques.\nDolinki są intensywnie wykorzystywane turystycznie – jako cel przejażdżek statkami wycieczkowymi od strony morza lub szlakami pieszymi (w tym ubezpieczonymi łańcuchami) i rowerowymi od strony lądu (dojechać można autobusami miejskimi z Marsylii). Już w dzielnicach Malmousque i Enduome znajdują się calanques, które są bardzo popularnymi celami wycieczek. Bardziej okazałe zaczynają się jednak od portu jachtowego Madrague i są wyrzeźbione w masywie Marseilleveyre – 432 m n.p.m. W tym rejonie znajduje się około 100 dolinek, z których największą jest Calanque de Sormiou.\nNa terenie calanques rozgrywa się część akcji powieści kryminalnych Jeana-Claude'a Izzo.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1783679", "fragment_id": "893144/0", "subtitle": "", "title": "Calanque", "document_id": "893144", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1783679.0, "score": 0.08823651075363159}, "uuid": "9ab83c20-3129-42a5-ace9-4ea251c5f6d1"}]}
{"id": "q_783", "question": "Z czego i Salomon nie naleje?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy króla Izraela. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nSalomon ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏שְׁלֹמֹה‎&lt;/&gt;, \"Szlomoh\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏سليمان‎&lt;/&gt;, \"Sulayman\", \"Sulaiman\", \"Süleyman\", \"Solyman\"; ur. ok. 1000 p.n.e., zm. ok. 931 p.n.e.) – biblijny król Izraela, syn i następca króla Dawida.\nSwój dwór uczynił ośrodkiem kultury, głównie literatury. Według tradycji biblijnej słynął z mądrości. Na lata jego panowania przypada największa świetność monarchii hebrajskiej. Należy zauważyć, że niemal wszystko, co wiadomo o Salomonie, pochodzi z Biblii (głównie z Pierwszej Księgi Królewskiej 1-11 i Drugiej Księgi Kronik 1–9); inne źródła historyczne są nieliczne i niepewne.\nDaty panowania.\nDaty panowania Salomona nie są pewne. Proponuje się lata 973–935 p.n.e. (V. di Giovanni, G. Pretto), 970–931 p.n.e. (V. Pavlovsky, E. Vogt, B. Andre-Salvini, J.E. Morby), 970–930 p.n.e. (E.R. Thiele, S.H. Horn), 969–926 p.n.e. (M. Bocian), 965–926 p.n.e. (G.E. Wright, F.V. Filson), 960–930 p.n.e. (P. Connoly).\nDzieciństwo i młodość.\nSalomon był synem Dawida, króla Izraela, i Batszeby, wdowy po Uriaszu. Urodził się w Jerozolimie już po śmierci swojego starszego rodzonego brata. Otrzymał imię Jedidiasz, imię Salomon było najprawdopodobniej imieniem tronowym, które przybrał dopiero po objęciu rządów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=110803", "fragment_id": "19638/0", "subtitle": "", "title": "Salomon (król Izraela)", "parentId": 110803.0, "start_index": 1.0, "document_id": "19638", "source": "wikipedia", "score": 0.4042503833770752}, "uuid": "f249c7d4-82cd-4389-82e1-f3161f297f81"}, {"page_content": "Król Salomon pokochał też wiele kobiet obcej narodowości, a mianowicie: córkę faraona, Moabitki, Ammonitki, Edomitki, Sydonitki i Chetytki, z narodów, co do których Pan nakazał Izraelitom: Nie łączcie się z nimi, i one niech nie łączą się z wami, bo na pewno zwrócą wasze serca ku swoim bogom. Jednak Salomon z miłości złączył się z nimi, tak że miał siedemset żon-księżniczek i trzysta żon drugorzędnych. Jego żony uwiodły więc jego serce. Kiedy Salomon zestarzał się, żony zwróciły jego serce ku bogom obcym i wskutek tego serce jego nie pozostało tak szczere wobec Pana, Boga jego, jak serce jego ojca, Dawida. Zaczął bowiem czcić Asztartę, boginię Sydończyków, oraz Milkoma, ohydę Ammonitów. Salomon dopuścił się więc tego, co jest złe w oczach Pana, i nie okazał pełnego posłuszeństwa Panu, jak Dawid, jego ojciec. Salomon zbudował również posąg Kemoszowi, bożkowi moabskiemu, na górze na wschód od Jerozolimy, oraz Milkomowi, ohydzie Ammonitów. Tak samo uczynił wszystkim swoim żonom obcej narodowości, palącym kadzidła i składającym ofiary swoim bogom. Pan rozgniewał się więc na Salomona za to, że jego serce odwróciło się od Pana, Boga izraelskiego. Dwukrotnie mu się ukazał i zabraniał mu czcić obcych bogów, ale on nie zachował tego, co Pan mu nakazał.\n1Krl 11,1-10 w przekładach Biblii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2492687", "fragment_id": "553099/4", "subtitle": "", "title": "Jahwe", "document_id": "553099", "start_index": 5745.0, "parentId": 2492687.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5097803473472595}, "uuid": "e3ffaa77-1ddf-4907-b848-456e983338b2"}, {"page_content": "Salomon (bre. \"Salaün\", zm. 25 czerwca 874), książę Bretanii, który po 868 r. używał tytułu królewskiego, ponadto hrabia Rennes, Nantes, Avranches i Coutances. Był synem Riwallona III z Poher. W 852 r., w zamian za przysięgę wierności złożoną królowi zachodniofrankijskiemu Karolowi Łysemu, otrzymał hrabstwa Rennes i Nantes.\nŻyciorys.\nBył członkiem dworu księcia Bretanii Erispoe. W 857 r., obawiając się utraty swoich dóbr, stanął na czele spisku, który zakończył się zamordowaniem Erispoe. Salomon został kolejnym księciem Bretanii. W 858 r. wsparł rebelię możnych w Neustrii skierowaną przeciwko Karolowi Łysemu. Na wiosną bretońskie wojska zdobyły Le Mans. We wrześniu wysłannicy Salomona spotkali się pod Orleanem z królem Ludwikiem Niemieckim. Salomon złożył przysięgę na wierność Ludwikowi. Wywołało to reakcję soboru w Savonnières w 859 r., który przypomniał Salomonowi o przysiędze z 852 r.\nOprócz walki z Karolem Łysym Salomon prowadził również wojnę z margrabią Neustrii Robertem Mocnym, w której korzystał z pomocy wikingów. Wspierał również militarnie Ludwika Jąkałę, syna Karola Łysego, który zbuntował się przeciw ojcu. W 863 r. król Karol zaatakował Bretanię, ale rychło rozpoczął rozmowy pokojowe. W ich wyniku Salomon otrzymał wschodnią Andegawenię. Musiał także złożyć hołd Karolowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1042958", "fragment_id": "1385673/0", "subtitle": "", "title": "Salomon Bretoński", "parentId": 1042958.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1385673", "source": "wikipedia", "score": 0.0919056087732315}, "uuid": "38420bd5-9ebb-48df-af2b-a7de876d2899"}, {"page_content": "Sakhar – w tradycji talmudycznej demon piekielny, który zawładnął tronem Salomona. Wspomniano o nim również w Koranie w rozdziale XXXVIII.\nZgodnie z powyższymi tradycjami po zajęciu przez Salomona Sydonu i zgładzeniu jego króla, król Izraela zabrał córkę króla Sydonu Teredę. Z uwagi na to, że ciągle opłakiwała ojca, Salomon chcąc ją pocieszyć rozkazał diabłu stworzyć jego podobiznę. Wykonana podobizna w formie posągu stała się obiektem kultu nie tylko dla niej i jej służących, ale także dla żon Salomona o czym Asaf poinformował Salomona. Ten wściekłszy się, rozbił przedmiotową statuę i ukarał swoje żony, po czym chcąc ukorzyć się przed Bogiem udał się na pustynię. Pomimo jego łez i skruchy Bóg postanowił go ukarać. Władca ten miał w zwyczaju powierzać przed kąpielą swój pierścień od którego zależała jego władza swojej żonie Aminie. Pewnego dnia Sakhar przybrał postać Salomona i odebrał od niej tenże pierścień na skutek czego przejął władzę. Jednocześnie twarz Salomona na tyle się zmieniła, iż jego poddani nie byli w stanie go rozpoznać, co zmusiło go do błąkania i życia z jałmużny. Po czterdziestu dniach Sakhar uciekł wrzucając pierścień do morza. Połknęła go ryba, która została złowiona i podana Salomonowi (w innej wersji znalazł ją kuchmistrz, który przekazał go królowi). Po odnalezieniu pierścienia Salomon ponownie objął władzę. Po objęciu władzy schwytał on Sakhara i uwiązał mu na szyi kamień i związał, po czym wrzucił go do jeziora Tyberiadzkiego albo do morza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5464428", "fragment_id": "317936/0", "subtitle": "", "title": "Sakhar (demon)", "parentId": 5464428.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "317936", "score": 0.7012107372283936}, "uuid": "e088ecbc-b4e3-4445-9589-d52eef5f7a7e"}, {"page_content": "Utwór rozpoczyna się od objęcia przez Salomona tronu po swoim ojcu Dawidzie. Widzi wtedy Marchołta, niezwykle brzydkiego i grubego, ale którego król uważa za mądrego. Salomon proponuje mu dyskusję, w której król zadawałby pytania, a Marchołt miałby odpowiadać na nie. Za trafne riposty na Marchołta miały czekać bogactwa i wysokie stanowisko państwowe. Okazuje się, że Marchołt jedynie w zabawny sposób zmienia poważne wypowiedzi Salomona. \nDalsza część utworu opowiada o życiu Marchołta i składa się z luźno zestawionych ze sobą epizodów. Mówią one w większości o żartach ośmieszających króla. W pewnym momencie Salomon nie wytrzymuje ciągłych kpin podwładnego i skazuje go na śmierć przez powieszenie. Jednak Marchołt prosi o to, aby mógł sobie wybrać odpowiednie drzewo, a że żadne mu nie pasuje – uchodzi z życiem.\nWygląd Marchołta.\n\"A wzrost Marchołtów był krótki, mały a miąszy, głowę miał wielką, czoło szyrokie, czyrwone a zmarszczone, uszy kosmate a zwieszone do pół lica, oczy miąsze a płynące, warg spodnią mało niejako u wałacha, brodę smrodliwą a kosmatą jakoby u kozła, ręce jakoby klocki, palce krótkie a miąsze, nogi okrągłe, nos miąszy a garbaty, wargi wielkie a miąsze, oblicze jakoby u osła, włosy jakoby na koźle, obów nóg jego była chłopska a barzo gruba, skóra jego kosmata a błotna, suknia jego krótka telko do lędźwi, nogawice jego fałdowe, odzienie jego farby barzo grubej\".\nPochodzenie Marchołta.\nAutor opowiadania chcąc przedstawić drzewo genealogiczne Marchołta, dokonał zmiany biblijnego tekstu z Księgi Rodzaju \n(Rdz, 5; 10-11) :", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1217849", "fragment_id": "1112447/1", "subtitle": "", "title": "Marchołt (postać literacka)", "parentId": 1217849.0, "start_index": 1326.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1112447", "score": 0.12624606490135193}, "uuid": "682f2a18-610c-41ab-9f32-83e61f3dc1e1"}, {"page_content": "Żony i potomstwo Salomona.\nPosiadał, jak inni ówcześni władcy, liczny harem. Źródła biblijne podają, że miał 700 żon-księżniczek i 300 żon drugorzędnych. Wiadomo, że wśród jego żon były Moabitki, Ammonitki (jedną z nich – Naamę – znamy z imienia), Edomitki, Sydonitki i Hetytki (Chetytki). Już na początku rządów poślubił córkę faraona (prawdopodobnie Siamona albo jego następcy, Psusennesa II z XXI dynastii).\nImiennie znamy tylko jego syna i następcę Roboama oraz córki Tafat i Basmat. Sądząc po liczebności haremu, Salomon musiał mieć więcej dzieci, jednak w źródłach brak wzmianek na ich temat.\nSalomon i demony.\nBiblia milczy całkowicie o jakichkolwiek związkach Salomona z demonami i rzekomej władzy, którą miał nad nimi posiadać.\nJako pierwszy wspomina o tym żydowski historyk Józef Flawiusz: „Tak wielka była roztropność i mądrość, której Bóg udzielił Salomonowi, że przewyższał on nią wszystkich ludzi dawnych, a nawet Egipcjanie, którzy ponoć górują nad wszystkimi ludźmi bystrością umysłu, nie tylko nie dorównywali Salomonowi, ale pozostawali daleko w tyle za roztropnością króla. [...] Bóg obdarzył go również znajomością sztuki stosowanej przeciwko demonom w celu wspomagania i leczenia ludzi. Układał więc Salomon zaklęcia przynosząc ulgę w chorobach i zostawił po sobie formuły egzorcyzmów, za pomocą których ludzie opętani przez demony mogą je wygnać tak, że nigdy nie wrócą” (Józef Flawiusz, Dawne Dzieje Izraela, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 1997 (8, 2, 5) s. 372).\nPodobne opinie znajdziemy w Talmudzie, poza tym w Koranie mamy wzmiankę, że Prorok Sulejman (czyli właśnie biblijny Salomon) dostał jako dar od Allaha możliwość kontroli nad dżinnami, a one były mu posłuszne (Koran, 27:39).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=110803", "fragment_id": "19638/1", "subtitle": "", "title": "Salomon (król Izraela)", "parentId": 110803.0, "start_index": 1373.0, "source": "wikipedia", "document_id": "19638", "score": 0.3391685485839844}, "uuid": "9319b242-5fb4-4126-a3e5-f3a5c5e74004"}, {"page_content": "Salomon (ur. w 1052 lub 1053, zm. w 1086 lub 1087) – król Węgier w latach 1063–1074 (koronowany w 1057 r.) z dynastii Arpadów. Syn króla Węgier Andrzeja I i jego żony Anastazji, córki wielkiego księcia kijowskiego Jarosława I Mądrego.\nWojna Andrzeja I z Belą.\nW 1057 r. Salomon staraniem ojca został koronowany na króla Węgier. Tym samym Andrzej I złamał umowę z ok. 1050 r., w której gwarantował swemu bratu Beli sukcesję po sobie. Ponieważ Bela posiadał silne poparcie w kraju, Andrzej I postanowił poszukać wsparcia za granicą. Znalazł je na dworze króla rzymskiego Henryka IV (przyszłego cesarza). W 1058 r. odbyły się zaręczyny małoletniego Salomona z Judytą Marią, siostrą Henryka IV, pieczętujące sojusz Andrzeja I z cesarstwem. Niezadowolony z takiego obrotu spraw Bela udał się na przełomie lat 1058/1059 lub 1059/1060 do Polski, aby wyprosić pomoc księcia Polski Bolesława II Szczodrego (żoną Beli była nieznana z imienia siostra Kazimierza I Odnowiciela, ojca Bolesława II Śmiałego). Jesienią 1060 r. Bela z pomocą trzech hufców polskich wyruszył na Węgry. W bitwie pod Mosony rozbił wojska Andrzeja I wsparte znacznymi posiłkami niemieckimi. Sam Andrzej I, ciężko ranny, dostał się do niewoli, w której wkrótce zmarł. W tym samym czasie Bolesław II Śmiały obległ czeski Hradec, uniemożliwiając połączenie oddziałów czeskich z wojskami walczącymi przeciwko Beli. W 1061 r. zwycięski Bela koronował się na króla Węgier.\nZdobycie władzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=286666", "fragment_id": "1451552/0", "subtitle": "", "title": "Salomon węgierski", "document_id": "1451552", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 286666.0, "score": 0.0939105823636055}, "uuid": "b8511d07-7e44-4007-9f17-aabec57971b8"}, {"page_content": "Księga Koheleta [Koh], Księga Eklezjastesa [Ekl], Księga Kaznodziei Salomona [Kazn] – (hebr. קהלת \"Kohelet\") należy do pism dydaktycznych Starego Testamentu (w Biblii Hebrajskiej zaliczana do \"ketuwim\" – pisma). \"Kohelet\" (gr. \"Ekklesiastes\") jest określeniem osoby urzędowo uprawnionej do przemawiania podczas zebrań.\nWedług tradycyjnego przekazu autorem księgi jest król Salomon, syn i następca króla Dawida. Część badaczy podważa autorstwo Salomona, jak również datowanie księgi; jej styl i tematyka, będąca wyrazem zainteresowań filozoficznych i eschatologicznych starożytnych Izraelitów są typowe dla III w. p.n.e.\nTreść księgi.\nKsięga Koheleta zawiera rozważania nad sensem życia ludzkiego. Wynika z nich, że poza Bogiem-Stwórcą, nic nie ma absolutnej wartości, nie jest trwałe i nie potrafi w pełni uszczęśliwiać. Ani bogactwa, ani władza, sława, nawet mądrość nie czynią człowieka spełnionym i zadowolonym. Tę myśl wyrażają słowa: „marność nad marnościami i wszystko marność\".\nUżyte w tym sztandarowym fragmencie Księgi hebrajskie słowo \"hewel\", tłumaczone typowo jako „marność”, oznacza właściwie „zwiewność”, „ulotność”, „dym”, „mgłę” – nie jest jednoznacznie nacechowane negatywnie i wskazuje nie na literalną „marność”, „słabość”, „kiepskość”, lecz na nietrwałość istniejącego stworzenia.\nPrzekonanie o tym, że wszystko jest \"marnością\" dotyczy zjawisk przyrody, zabiegów człowieka zmierzających do osiągnięcia bogactwa i sławy, używania przyjemności i mądrości. Kohelet mówi o zachłanności ludzi, marnotrawstwie, traceniu i omijaniu tego, co piękne, chęci korzystania z jak największych przyjemności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=104831", "fragment_id": "659434/0", "subtitle": "", "title": "Księga Koheleta", "document_id": "659434", "start_index": 0.0, "parentId": 104831.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07690411806106567}, "uuid": "f5eac5d0-0b13-439b-b1d7-bd004f0b58b4"}, {"page_content": "Szalmon, Salmon, Sala (hebr. שַׂלְמָה \"Salma\" lub שַׂלְמוֹן \"Salmon\") − postać biblijna, syn Nachszona, ojciec Booza.\nBył mężem nierządnicy Rachab, z którą miał syna Booza, pradziada króla Dawida. Wymieniają go Księga Rut oraz 1 Księga Kronik.\nJego imię wymieniane jest przez ewangelistów Mateusza i Łukasza w genealogiach Jezusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2842267", "fragment_id": "1603566/0", "subtitle": "", "title": "Szalmon", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1603566", "parentId": 2842267.0, "score": 0.2134527713060379}, "uuid": "23cafd24-e99d-4191-9c9a-0e60cc33ed97"}, {"page_content": "Po objęciu władzy Salomon w pierwszej kolejności rozwiązał spory dotyczące sukcesji eliminując swoich przeciwników: zabijając Adoniasza i Joaba, a Abiatara skazując na wygnanie. Jego rządy miały charakter pokojowy, ze względów politycznych zawierał liczne małżeństwa z cudzoziemkami. Stabilność i pokój sprzyjały rozwojowi gospodarki i handlu. Wspólnie z Hiramem, królem Tyru, Salomon miał założyć w Esjon-Geber flotę handlową docierającą aż do Ofiru (1 Krl 9,26-28). Rozwojowi handlu sprzyjało opanowanie kluczowych szlaków handlowych przechodzących przez Lewant. Od przemieszczających się nimi kupców pobierano myto. Rozwinęło się również hutnictwo miedzi. Szczególnego znaczenia nabrały prace budowlane. Wzniesiono Świątynię Jerozolimską oraz liczne budowle w Jerozolimie i poza nią (1 Krl 5-7; 9,15-19). Wzmocniono również armię. W miejsce dotychczasowej organizacji plemiennej wprowadzono podział na okręgi (1 Krl 4,7-19), które jednak nie obejmowało terytorium pokolenia Judy. Opowieść biblijna uczyniła z Salomona wzór mądrego i sprawiedliwego władcy, przypisując mu autorstwo setek przypowieści i pieśni oraz sprawiedliwe wyroki sądowe (wyrok salomonowy). Jednocześnie Salomon utracił zwierzchnictwo nad Damaszkiem, gdzie władzę objął Rezon, także nad Edomem, do którego wrócił potomek króla Edomu, Hadad (1 Krl 11,14-25).\nRozpad królestwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1155922", "fragment_id": "1387327/4", "subtitle": "", "title": "Zjednoczone królestwo Izraela", "parentId": 1155922.0, "start_index": 5392.0, "document_id": "1387327", "source": "wikipedia", "score": 0.1484072506427765}, "uuid": "953fdfc1-d988-4de7-b9be-f7cd02767707"}]}
{"id": "q_784", "question": "Czy Molier był także aktorem?", "answer": [{"page_content": "Molière (pisownia spolszczona: Molier), właśc. Jean Baptiste Poquelin (ur. 15 stycznia 1622 w Paryżu, zm. 17 lutego 1673 tamże) – francuski komediopisarz.\nŻyciorys.\nPochodził z rodziny mieszczańskiej, ukończył studia prawnicze, jednak pracy w zawodzie nie podjął. W 1643 r. założył w Paryżu wspólnie z Madeleine Béjart Illustre Théâtre, wędrowną trupę, która wystawiała zapomniane farsy średniowieczne oraz włoskie commedia dell’arte. Gdy zespół zbankrutował, Molière został uwięziony za długi. Po wyjściu na wolność kontynuował życie wędrownego aktora do 1658 r., kiedy jego trupa wróciła do Paryża. W 1659 roku wystawił tam swoją komedię \"Pocieszne wykwintnisie\", która odniosła sukces, wzbudzając przychylność króla Ludwika XIV.\nMolière wierzył w skuteczność nauczania ze sceny. Komedie jego odznaczają się różnorodnością i walorami artystycznymi. Uprawiał tzw. wielką komedię, widowiska farsowe, komedię heroiczną i komediobalet. Połączył w nich tradycję rodzimej farsy ludowej z elementami włoskiej commedia dell’arte i klasycznej sztuki komicznej (Arystofanes i Plaut). Prezentując galerię wiecznych typów ludzkich, dawał zarazem satyryczny obraz francuskiej obyczajowości XVII w. – ośmieszał salonową przesadę (\"Pocieszne wykwintnisie\"), niezrozumienie życia rodzinnego (\"Szkoła mężów\", wyst. 1661, \"Szkoła żon\", wyst. 1662), hipokryzję i zakłamanie dewotów (\"Świętoszek\", wyst. 1664), wielkopańską pozę arystokratów (\"Don Juan\", wyst. 1665), okrutną pogardę światowców wobec uczciwych i prostolinijnych (\"Mizantrop\", wyst. 1666), manię gromadzenia bezużytecznych bogactw (\"Skąpiec\", wyst. 1668).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46172", "fragment_id": "639189/0", "subtitle": "", "title": "Molière", "parentId": 46172.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639189", "score": 0.5}, "uuid": "abeb1e98-3b50-4a4e-a3a8-819ec42afa86"}, {"page_content": "Zakochany Molier (fr. \"Molière\") – francuski film komediowy z 2007 roku w reżyserii Laurenta Tirarda. Film swobodnie nawiązuje do biografii słynnego francuskiego komediopisarza Moliera. \nZdjęcia kręcono w Paryżu, Wersalu, Le Mans, Senlis, w opactwie w Chaalis (departament Oise), w Noyers-sur-Serein (Yonne) oraz na zamkach w Ambleville (Dolina Oise), Courances (Essonne) i Vaux-le-Vicomte w Maincy (Sekwana i Marna).\nFabuła.\nFrancja. Połowa XVII wieku. Młody dramatopisarz i aktor Molière oraz jego trupa aktorska przybywają do Paryża, po długim okresie występowania na prowincji. Liczą na to, że w stolicy osiągną sukces. Jednak ich pełne patosu sztuki nie podobają się publiczności, a występy kończą się klapą. Molière trafia do więzienia za długi. Szczęśliwie pomoc oferuje mu paryski bogacz Jourdain. Jourdain liczy na to, że w zamian za pomoc młody aktor nauczy go elokwencji i umiejętności imponowania kobietom. Molière przybywa do rezydencji Jourdaina w przebraniu księdza, pod przybranym nazwiskiem Tartuff. Zaczyna udzielać Jourdainowi lekcji, jednocześnie podrywając jego żonę.\nNagrody i wyróżnienia.\nW 2008 roku film był nominowany do nagrody Cezara w kategoriach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4524912", "fragment_id": "783450/0", "subtitle": "", "title": "Zakochany Molier", "document_id": "783450", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4524912.0, "score": 0.5105949640274048}, "uuid": "c726e9bd-cb0e-420d-b722-2549efaba8cd"}, {"page_content": "(ur. 27 czerwca 1952 w Toruniu) – polski aktor, reżyser, scenarzysta teatralny i filmowy, komik i pedagog.\nBywa nazywany „jednym z najpopularniejszych polskich aktorów filmowych”, uchodzi także za „idola młodzieży lat 90.” i „idola pokolenia »„Solidarności”«”. Występował w filmach twórców, takich jak Krzysztof Kieślowski, Agnieszka Holland, Andrzej Wajda, Maciej Ślesicki, Patryk Vega i Władysław Pasikowski. Współzałożyciel i wykładowca Warszawskiej Szkoły Filmowej.\nŻyciorys.\nUrodził się 27 czerwca 1952 w Toruniu, gdzie ukończył II Liceum Ogólnokształcące. W 1975 ukończył studia w Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie, w spektaklu dyplomowym \"Szewcy\" zagrał Sajetana.\nPodczas studiów nawiązał współpracę z krakowskim Teatrem Starym, w którym debiutował w 1975 rolą Teofila Dąbrowskiego w \"Białych ogrodach\" w reżyserii Romany Próchnickiej, grał też młodego oficera w \"Warszawiance\" Stanisława Wyspiańskiego w reż. Henryka Tomaszewskiego i Mikołka w \"Zbrodni i karze\" Fiodora Dostojewskiego w reż. Macieja Prusa. W latach 1978–1981 grał w Teatrze Współczesnym we Wrocławiu w sztukach, takich jak \"Czarodziejska góra\" Thomasa Manna czy \"Ameryka\" Franza Kafki. W 1979 zadebiutował jako reżyser teatralny spektaklem \"Szelmostwa Skapena\" Moliera, wystawianym przez wrocławską PWST. W latach 1980–1983 był aktorem warszawskiego Teatru Studio.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97632", "fragment_id": "654575/0", "subtitle": "", "title": "Bogusław Linda", "parentId": 97632.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654575", "score": 0.1881324201822281}, "uuid": "7b91171f-9607-4a3e-a960-8f26eb115fa4"}, {"page_content": "Michel Duchaussoy (ur. 29 listopada 1938 w Valenciennes, zm. 13 marca 2012 w Paryżu) – francuski aktor filmowy, który na przestrzeni lat 1962–2012 wystąpił w ponad 130 produkcjach filmowych.\nUrodził się jako Michel Rene Jacques Duchaussoy. Swoją karierę rozpoczął w 1964 roku jako aktor teatralny w Comédie Française.\nDuchaussoy wystąpił w wielu francuskich klasycznych sztukach teatralnych takich autorów jak Molier, Pierre de Marivaux, Pierre Corneille czy Eugène Ionesco. W 2003 roku przyznano mu prestiżową nagrodę Moliera w kategorii najlepszy aktor drugoplanowy.\nAktor podłożył także głos pod Marlona Brando we francuskiej wersji \"Ojca chrzestnego\" w reżyserii Francisa Forda Coppoli.\nW 2010 roku zagrał u boku Sophie Marceau w filmie \"L'âge de raison\" w reżyserii Yanna Samuella.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3060901", "fragment_id": "1172894/0", "subtitle": "", "title": "Michel Duchaussoy", "parentId": 3060901.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1172894", "score": 0.5}, "uuid": "b0fc5bb9-d420-4938-a74f-387b9b9e869e"}, {"page_content": "Robert Pine, właściwie Granville Whitelaw Pine (ur. 10 lipca 1941 w Nowym Jorku) – amerykański aktor.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w Nowym Jorku jako syn Virginii (z domu Whitelaw) i Granville’a Martina Pine’a, rzecznika patentowego. Dorastał w Scarsdale. Chciał zostać lekarzem, ale przed ukończeniem Ohio Wesleyan University (1963) postanowił zostać aktorem.\nKariera.\nWystępował na scenie w komedii \"Chory z urojenia\" Moliera jako Cleante, \"Mewa\" Czechowa jako Trigorin, a także w \"Filantropie\" Christophera Hamptona, \"Red Rover, Red Rover\", \"Relatively Speaking\" Alana Ayckbourna i \"The Vice\" w Melrose Theatre, \"La Bohème\" jako Marcello, \"Oklahoma!\" Richarda Rodgersa jako Curly, \"Dylan\" Sidneya Michaelsa, \"Blue Denim\" Jamesa Leo Herlihya z Catalina Productions w The Theatre Company, \"Rumors\" Neila Simona w San Bernardino Civic Light Opera w San Bernardino, \"Herbatka we dwoje\" w Stage West w Calgary, \"Telemachus Clay\" w Stage Society, \"The Incomparable Lou Lou\" Rona Clarka na Florydzie i \"Dobrze\" (\"Good\") w Porterfield Theatre (1997) przy Radford University w Radford w stanie Wirginia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3752591", "fragment_id": "1315188/0", "subtitle": "", "title": "Robert Pine", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1315188", "parentId": 3752591.0, "score": 0.07072176784276962}, "uuid": "906cd023-b193-46aa-9197-f06293618b49"}, {"page_content": "Jan Nepomucen Nowakowski (ur. 14 kwietnia 1796 we Lwowie, zm. 21 stycznia 1865 tamże) – polski aktor i śpiewak.\nŻyciorys.\nDebiutował w 1811 we Lwowie, gdzie grał z powodzeniem do 1864 roku. W latach (1857–1864) wraz z Witalisem Smochowskim był dyrektorem teatru we Lwowie.\nZasłynął jako aktor komiczny i charakterystyczny, odtwórca ról w komediach Fredry i Moliera. Jego główną specjalnością była postać szlachcica polskiego sprzed rozbiorów.\nW Warszawie śpiewał swoje słynne \"Miotełki\", satyryczne kuplety, do których ułożył część tekstów. Fryderyk Chopin improwizował wówczas na jednym ze swoich koncertów na temat \"Miotełek\".\n”Zaprzyjaźniony z Aleksandrem Fredrą, który osobiście udzielał mu wskazówek, był pierwszym Cześnikiem (\"Zemsta\"; Lwów, 17 lutego 1834). (...) Jako aktor wywarł znaczny wpływ na rozwój aktorstwa polskiego; w historii teatru uchodzi za twórcę jednego z dwóch nurtów tradycji fredrowskiej, kontynuowanego potem przez Józefa Rychtera”.\nW komediach Fredry grał wiele ról: Cześnika w \"Zemście\", Łatkę w \"Dożywociu\", Geldhaba w komedii \"Pan Geldhab\", Radosta w \"Ślubach panieńskich\", Jowialskiego w \"Panu Jowialskim\".\nGrał też w komediach Moliera i partiach operowych np. rolę Bryndusa w operze \"Zabobon, czyli Krakowiacy i Górale\" Karola Kurpińskiego.\nPochowany na cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1568181", "fragment_id": "686780/0", "subtitle": "", "title": "Jan Nepomucen Nowakowski", "document_id": "686780", "start_index": 0.0, "parentId": 1568181.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1703956127166748}, "uuid": "abc8080c-4fcf-4b58-83b2-9c15a8302aa3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy aktora. Zobacz też: muzyk Michał Sitarski.\nMichał Sitarski (ur. 29 lipca 1977 we Wrocławiu) – polski aktor.\nŻyciorys.\nPoczątkowo studiował na Zamiejscowym Wydziale Lalkarskim we Wrocławiu, zanim rozpoczął naukę Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Krakowie, którą ukończył w 2003. Podczas studiów zadebiutował rolą Gościa w \"Wiśniowym sadzie\" Czechowa w reż. Remigiusza Brzyka w Teatrze Starym w Krakowie (2001). W 2003 roku za rolę Moliera w przedstawieniu dyplomowym \"4 razy Molier\" otrzymał wyróżnienie na Festiwalu Szkół Teatralnych w Łodzi. Grał również w krakowskim Teatrze im. Słowackiego w \"Kaliguli\" (2003) Alberta Camusa w reż. Agaty Dudy-Gracz jako Kat oraz w warszawskim Teatrze Rozmaitości w sztukach Iwana Wyrypajewa – \"Sny\" (2004) w reż. Łukasza Kosa i \"Tlen\" w reż. Aleksandry Koniecznej.\nW latach 1994–1996 brał udział w programie dla młodzieży w telewizji Polsat \"Pamiętnik nastolatki\". W latach 2005–2008 grał rolę Konrada Kopczyńskiego w serialu \"Egzamin z życia\".\nW latach 2006–2017 był aktorem Teatru Powszechnego w Warszawie, z którym gościnnie związany był od 2004. Użyczył głosu Rozumowi w reklamach TP S.A.\nFilmografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=996681", "fragment_id": "1356041/0", "subtitle": "", "title": "Michał Sitarski (aktor)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1356041", "parentId": 996681.0, "score": 0.24871623516082764}, "uuid": "92075148-d1cc-4ad9-beb7-1dc3af42c7f3"}, {"page_content": "Marc Favreau (ur. 9 listopada 1929 w Montrealu, zm. 17 grudnia 2005 tamże) – aktor kanadyjski, twórca postaci klowna Sola.\nZarys biografii.\nStudiował na Uniwersytecie George Williamsa w Quebecu (obecnie Concordia University) i w l'Académie Querbes d'Outremont. Początkowo pracował w teatrze w Montrealu jako aktor i scenograf, debiutował w 1954 rolą Pierrota w \"Don Juanie\" Moliera.\nBył przede wszystkim aktorem telewizyjnym. Popularność przyniosła mu rola klowna-włóczęgi Sola, komentującego specyficznym językiem francuskim aktualne wydarzenia społeczne i polityczne. Postać tę stworzył, kiedy pracował w latach 50. w teatrze w Montrealu. Występował początkowo w radiowym programie dla dzieci \"La Boîte à surprise\", później postać Sola kreował w programie \"Sol et Goblet\", a następnie w lekcjach języka francuskiego \"Parlez-Moi\" w telewizji TV Ontario.\nFavreau wymieniał jako swojego inspiratora Charlie Chaplina. Występował także poza telewizją jako artysta estradowy w Quebecu i krajach francuskojęzycznych, także w Europie. Był odznaczony m.in. Narodowym Orderem Quebecu (1995) i Orderem Kanady (2003).\nZmarł w wieku 76 lat po chorobie nowotworowej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321693", "fragment_id": "1460414/0", "subtitle": "", "title": "Marc Favreau", "parentId": 321693.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1460414", "source": "wikipedia", "score": 0.20806261897087097}, "uuid": "79d0bce6-34fb-4187-8d7f-c53359f2b2b4"}, {"page_content": "Karol Zachar (wł. Karol Legény; ur. 12 stycznia 1918 w Svätým Antonie, zm. 17 grudnia 2003 w Bratysławie) – słowacki reżyser, aktor, scenograf, pedagog. Był odtwórcą wielu ról z klasyki słowackiej i zagranicznej, m.in.: Ivana Stodoly, Jozefa Gregora-Tajovskiego, Moliera, Aleksandra Ostrowskiego, Aleksandra Fredry; wybitne inscenizacje m.in. \"Mieszczan\" Maksima Gorkiego, \"Wesołych kumoszek z Windsoru\" Williama Szekspira, \"Na szkle malowane\" Ernesta Bryla i Katarzyny Gärtner.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4857358", "fragment_id": "276300/0", "subtitle": "", "title": "Karol Zachar", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "276300", "parentId": 4857358.0, "score": 0.0785268247127533}, "uuid": "3e6a7ff4-4652-49de-aaa2-1adf6c0db1f7"}, {"page_content": "Jacques Frantz (ur. 4 kwietnia 1947 w Dijon, zm. 17 marca 2021 w Paryżu) – francuski aktor teatralny, filmowy oraz głosowy.\nŻyciorys.\nUrodził się w 1947 roku w mieście Dijon we Francji. Absolwent Francuskiej Narodowej Akademii Sztuk Dramatycznych, nominowany do nagrody Moliera. Był znany przede wszystkim z ról teatralnych i głosowych. Użyczył głosu wielu znanym aktorom, takich jak m.in. Robert De Niro, Mel Gibson, John Goodman i Nick Nolte.\nOd października 2013 roku był oficjalnym głosem rozgłośni \"Nostalgie\". Frantz pojawiał się także w filmach, najbardziej znane filmy w których wystąpił to: \"Don Juan\" (1998), \"Kochaj ojca\" (2002), \"Gosposia\" (2002), \"Prawdziwa legenda Wieży Eiffla\" (2005), \"\" (2009), \"Heartbreaker. Licencja na uwodzenie\" (2010) oraz \"Królowe ringu\" (2013).\nJacques Frantz zmarł 17 marca 2021 roku, miał 73 lata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5044460", "fragment_id": "267188/0", "subtitle": "", "title": "Jacques Frantz", "document_id": "267188", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5044460.0, "score": 0.12176693975925446}, "uuid": "f2bd5650-761d-4366-b338-6bc0fad694da"}]}
{"id": "q_785", "question": "Jak nazywa się stałe lub przenośne stanowisko myśliwskie o wysokości kilku metrów, składające się z platformy, ławeczki i drabiny?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia będącego konstrukcją. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDrabina – konstrukcja ułatwiająca wchodzenie na niewielkie wysokości, zazwyczaj do kilku metrów. Wykonana z drewna lub metalu, składa się z dwóch pionowych belek połączonych poziomymi szczeblami. Drabiny mają często konstrukcję składaną ułatwiającą jej transport. Stanowi podstawowe wyposażenie wozów strażackich.\nDrabina może być używana w pozycji pionowej, o ile jest przymocowana (najczęściej do ściany). Można też jej używać w pozycji pochylonej, gdy drabina jest oparta np. o mur. Jedną z podstawowych cech drabiny jest to, że szczeble drabiny służą do chwytania rękami jak i do stawiania nogi. Schody w odróżnieniu od drabiny mają stopnie, na których staje się nogami, ale nie chwyta się ich rękami. Stopnie schodów mają taką powierzchnię, że można na nich stać bez trzymania się rękami. Na szczeblach drabiny zazwyczaj trzeba dodatkowo trzymać się rękami.\nDrabina umożliwia wchodzenie po większej stromiźnie niż schody (w szczególności wejście pionowe). Poważną zaletą drabiny w stosunku do schodów jest też to, że można ją łatwo przenosić. \nDrabiny niekiedy montuje się w górach, aby ułatwić turystom lub wspinaczom pokonanie szczególnie trudnej ściany. W polskich Tatrach znajdują się cztery drabinki dla turystów: dwie z nich w rejonie Doliny Kościeliskiej (w Jaskini Raptawickiej oraz w Wąwozie Kraków), dwie na Orlej Perci (na zejściu z Zamarłej Turni na Kozią Przełęcz oraz na trawersie Orlich Turniczek). Drabina znajduje się również na najpopularniejszej drodze na Mount Everest, w jej najtrudniejszym technicznie miejscu zwanym Drugim Uskokiem. \nDrabiny drewniane nie mogą być malowane farbami kryjącymi, ponieważ te kryją ewentualne wady drewna. Wady drewna w postaci pęknięć, sęków, skośnego biegu słojów, zgnilizny, uszkodzenie przez owady mogą być poważnym zagrożeniem dla zdrowia lub życia użytkownika.\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181068", "fragment_id": "17764/0", "subtitle": "", "title": "Drabina", "parentId": 181068.0, "start_index": 1.0, "document_id": "17764", "source": "wikipedia", "score": 0.5589951276779175}, "uuid": "f86905de-d41a-4057-b9f1-9da3abe49299"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy ambony myśliwskiej. Zobacz też: inne znaczenia słowa Ambona.\nAmbona – obiekt w kształcie wieżyczki, służący do polowań na czatach na zwierzynę wychodzącą z lasu na pola, łąki lub śródleśne polany. Chroni myśliwych przed złą pogodą oraz daje dogodny (gdyż podwyższony) punkt do obserwacji i oddania strzału.\nNajczęściej jest to prosta, zbita z pali konstrukcja z przybitą do nich drabiną posiadającą w części szczytowej zadaszenie, a czasami także miejsce do siedzenia dla jednej lub dwóch osób. Zdarzają się także ambony lepiej zabezpieczone, ocieplone, z ogrzewaniem z przenośnej butli gazowej, zaopatrzone w otwierane i uszczelnione okienka z drewna lub pleksi. Często posiadają również drzwi i ze względów pragmatycznych stoją na konstrukcji palowej.\nAmbony ustawiane są na granicy lasu lub w głębi lasu w miejscach, gdzie istnieje duże prawdopodobieństwo napotkania zwierzyny. Czasami na długości jednego kilometra ustawionych jest nawet kilka tego typu obiektów.\nIstnieją różne ambony:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160120", "fragment_id": "9353/0", "subtitle": "", "title": "Ambona (myślistwo)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "9353", "parentId": 160120.0, "score": 0.5}, "uuid": "4e8d39ff-0d90-45ba-afc8-0a435d0bc639"}, {"page_content": "Drabina pożarnicza – konstrukcja używana przez straż pożarną, ułatwiająca wchodzenie na wysokości. Wykonana z drewna lub metalu. Składa się z dwóch pionowych belek (bocznic) połączonych poziomymi szczeblami (stopniami).\nNajwyższą drabiną pożarniczą na świecie jest M68L na podwoziu Magirusa. W Polsce najwyższą drabiną (62 m) dysponuje Zakładowa Straż Pożarna Grupy Azoty Police.\nOprócz drabin pożarniczych do akcji ratunkowych służą również podnośniki hydrauliczne, w tym najwyższy na świecie o zasięgu 112 metrów.\nNajwyższym podnośnikiem hydraulicznym w Polsce – i jednocześnie w Europie – dysponuje Zakładowa Straż Pożarna „LOTOS” (\"Spółka LOTOS Straż\"). Pozwala on na prowadzenie działań ratowniczo-gaśniczych na wysokości 81 metrów.\nPod względem szybkości działania drabina hydrauliczna przewyższa jednak możliwości pożarniczych podnośników hydraulicznych.\nZastosowanie.\nDrabiny pożarnicze to sprzęt pozwalający na:\nPodział drabin.\nZe względu na sposób użycia podział drabin pożarniczych jest następujący:\nPrzenośne\nMechaniczne\nOznaczenia drabin.\nW drabinach przenośnych:\nliczba np. 10 – długość drabiny w metrach (długości podajemy z dokładnością do 0,1 m)\nW drabinach mechanicznych:\nLiczba np. 37 – długość drabiny w metrach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10186", "fragment_id": "184309/0", "subtitle": "", "title": "Drabina pożarnicza", "parentId": 10186.0, "start_index": 0.0, "document_id": "184309", "source": "wikipedia", "score": 0.5945575833320618}, "uuid": "4e56853f-98e4-4ef6-889a-e22ed6c0ec35"}, {"page_content": "Drablinka, drablina, wyblinka, szczebel linowy – krótka linka łącząca poziomo dwie sąsiednie wanty, tworząca w ten sposób szczebel drabiny linowej wykorzystywanej do wspinania się na maszt.\nUtworzone w ten sposób drabinki są zwykle szerokości wielu want, a służą do dotarcia do platformy salingu, czyli miejsca łączenia się elementów masztu wieloczęściowego, lub do dotarcia do innego charakterystycznego miejsca ma maszcie, np. do odejścia rozpórek. Drabinki łączące pomiędzy sobą wyższe części masztów, występują zazwyczaj w postaci pojedynczej pary want z drablinkami, a nazywa się je drabinkami Jakuba.\nWanty z drablinkami tworzyły charakterystyczny element wyglądu starych żaglowców. Do dziś popularne są na żaglowcach szkolnych i stylizowanych na stare, oraz tam, gdzie konstrukcja masztu uniemożliwia przymocowanie do samego masztu odpowiednich uchwytów-stopni.\nDrablinkę przywiązuje się do wanty węzłem wyblinkowym, czyli węzłem specjalnie wymyślonym do wiązania lin cienkich na linach (lub innych przedmiotach) o większym obwodzie. Potocznie wyblinką nazywa się sam węzeł wyblinkowy i drablinkę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78982", "fragment_id": "642481/0", "subtitle": "", "title": "Drablinka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "642481", "parentId": 78982.0, "score": 0.06416559219360352}, "uuid": "32f9fec3-e2c1-4380-9fa3-e2659da5c8a9"}, {"page_content": "Jan Klimak w swym traktacie \"Drabina do raju\" poświęcił wiele miejsca drabinie Jakuba jako analogii ascetycznego życia duchowego. W sztuce chrześcijańskiej występuje częsty motyw „drabiny cnót”, po której stopniowo wstępują cnotliwi zagrożeni wokół przez demony. Z drabinami porównywano również klasztory jako miejsca duchowego doskonalenia, nazwą \"Scala Dei\" (Drabina Boża) określając skupiające cystersów i kartuzów, które zakonnicy uważali za drogę prowadzącą do Boga. Nawet piętnaście stopni wiodących do świątyni jerozolimskiej interpretowano jako symbol 15 cnót kojarzonych z biblijną drabiną.\nPonadto Jezus może być utożsamiany z drabiną, która zmniejsza dystans między Niebem a Ziemią. Szczeble drabiny prowadzą do Jezusa, który jest cielesny, stanowi łącznik między tym, co ludzkie, a tym, co boskie. Jakub ujrzał we śnie spotkanie Nieba i Ziemi, które to spotkanie w przenośni oznaczało drabinę. XIX-wieczny metodysta i badacz Biblii Adam Clarke twierdzi:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n (…) zstępujący i wstępujący po drabinie aniołowie zapowiadają, że wieczne porozumienie Nieba i Ziemi powinno zostać zawarte przez Jezusa, który jest pośrednikiem i Bogiem w tej samej osobie. Nasz błogosławiony Pan ukazany jest jako ambasador Boga; a aniołowie zstępujący i wstępujący są metaforą zaczerpniętą z tradycji wysyłania posłańca od króla do jego ambasadora w innym kraju, i od ambasadora do króla[].\nW kulturze masowej.\nW znaczeniu żartobliwym mianem drabiny Jakubowej nazywa się wysokie i strome schody; w żargonie marynarskim określano tak stosowaną na okrętach drabinkę linową z drewnianymi szczeblami.\nMuzyka.\nKrzysztof Penderecki – The Dream of Jacob, 1974\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1583504", "fragment_id": "687287/5", "subtitle": "", "title": "Drabina Jakuba", "document_id": "687287", "start_index": 5535.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1583504.0, "score": 0.06138300895690918}, "uuid": "7d1dfafe-f394-467e-822c-a625f9f02d81"}, {"page_content": "Namiot – schronienie składające się z tkaniny lub innego materiału, rozpostartego na ramie lub słupkach oraz zazwyczaj rozciągniętej przez linki napinające. W mniejszych namiotach tkanina może obejmować także dół namiotu. Najczęściej zarówno sam namiot, jak i linki napinające przymocowywane są do podłoża przy pomocy wbijanych śledzi lub szpilek.\nNamioty są obecnie wykorzystywane w turystyce i wojsku do schronienia i nocowania w terenie, do zabezpieczenia sprzętu przed wpływami atmosferycznymi, do tymczasowych schronień handlowych, wystawowych, jako tymczasowe magazyny, a nawet pomieszczenia produkcyjne.\nJako rodzaj przenośnego schronienia używanego przez jedną lub więcej osób:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46783", "fragment_id": "648707/0", "subtitle": "", "title": "Namiot", "parentId": 46783.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648707", "score": 0.06077206879854202}, "uuid": "9880e79d-cca7-4a55-ba2a-c0bce77f8af1"}, {"page_content": "Stanowiska były oddalone od siebie o około 80 metrów i położone na piaszczystych wydmach. Stanowisko było żelbetowe, ważyło 800 ton i miało wymiary 13,5×11,5×6,5 metra. Pod stanowiskami znajdowały się schrony dla załogi, i magazyny amunicji. Strop pod platformą bojową miał 2 metry grubości, ściany boczne magazynów amunicyjnych 2,35 m. Platformę bojową otoczono żelbetowym murem o wysokości 1,5 m i grubości 1 m. Cały obiekt obsypano piaskiem tak, że powstała sztuczna wydma o wysokości 4,5 m, z której wystawała tylko platforma bojowa, wejście do schronu i schody na platformę. Wydmę pokryto dodatkowo płytą detonacyjną, która miała pobudzać zapalniki bomb i pocisków nieprzyjaciela, chroniąc wnętrze przed penetracją. Według założeń cała konstrukcja miała wytrzymać ostrzał pociskami kalibru 203 mm. W celowaniu pomagały dwie wieże kierowania ogniem. Gotowe stanowiska zamaskowano siatkami maskującymi i sztuczną roślinnością.\nAmunicja.\nŁadunek był przechowywany w specjalnych woreczkach, a przed oddaniem strzału umieszczano go w długiej, mosiężnej łusce.\nUżywane ładunki:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5221576", "fragment_id": "1046926/1", "subtitle": "", "title": "152 mm armata Bofors wz. 30", "document_id": "1046926", "start_index": 1519.0, "parentId": 5221576.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31668370962142944}, "uuid": "ca9ba341-7dea-45d1-a8c1-1a28abff77b4"}, {"page_content": "Skalna Ambona lub Schronisko w Górze Smoleń XI – schronisko pomiędzy wsiami Smoleń i Złożeniec w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Pilica. Pod względem geograficznym jest to obszar Wyżyny Ryczowskiej, będącej częścią Wyżyny Częstochowskiej w obrębie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.\nOpis obiektu.\nSchronisko zlokalizowane jest w lesie w tzw. Parku Jurajskim po lewej stronie drogi ze Smolenia do Złożeńca, w odległości około 150 m od tej drogi. Znajduje się w skale Oczko z charakterystycznym, dużym oknem skalnym, które również nazywa się Oczko. Skalna Ambona znajduje się zaraz powyżej Oczka. Ma 3 otwory dostępne tylko trudną wspinaczka lub przy pomocy co najmniej 8-metrowej drabiny. Otwór zachodni od dołu wygląda jak nyża w skale, otwór wschodni z ziemi jest niewidoczny – zasłaniają go gałęzie drzew.\nSchronisko powstało w skalistych wapieniach z jury późnej. Ma postać tunelu przebijającego skałę na wylot. Tunel ma eliptyczny przekrój i wysokość 2 m, jest suchy, przewiewny i w całości widny. Dno pokrywa cienka warstwa próchnicy. Nacieków jaskiniowych brak.\nHistoria badań i dokumentacji.\nSchronisko jest znane i odwiedzane. W 1994 r. grotołazi prowadzący prace dokumentacyjne znaleźli drabinę przystawioną do zachodniego otworu schroniska. Otwór wschodni był zamaskowany żerdziami i jodłowymi gałęziami, a w tunelu znajdowała się ławeczka. Prawdopodobnie myśliwi urządzili sobie w schronisku ambonę. W wykonanej dla Zarządu Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych woj. katowickiego dokumentacji schronisko opisane jest jako Schronisko w Górze Smoleń XI. W literaturze speleologicznej pod nową nazwą Skalna Ambona opisali go A. Polonius i M. Pawłowski w czerwcu 1994 r. Plan schroniska opracował A. Polonius.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4819515", "fragment_id": "270592/0", "subtitle": "", "title": "Skalna Ambona", "parentId": 4819515.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "270592", "score": 0.09584319591522217}, "uuid": "10eb429c-5d94-4371-b326-08148f78128f"}, {"page_content": "Eszelon (franc. \"echelon\", łac. \"scala\" = drabina) – w dawnych armiach na zachodzie Europy schodo-podobny szyk uderzeniowy oddziałów, przy czym każdy kolejny oddział był o kilka szeregów cofnięty w stosunku do poprzedzającego. Nazywano tak też oddziały uderzeniowe (eszelon czołowy) i siedziby dowództw (eszelon tyłowy), a do lat trzydziestych XX wieku każde dowolne ugrupowanie samolotów, okrętów lub czołgów.\nW polskiej nomenklaturze to nazwa wojskowej jednostki transportowej, jak kolumna wozów, samochodów lub wagonów kolejowych z zaopatrzeniem. \nW Rosji, w latach wojny domowej 1917–1920, eszelony służyły walczącym stronom jako ruchome bazy zaopatrzeniowe posuwające się tuż za frontem i zapewniające oddziałom m.in. łączność telefoniczną. Eszelony były szczególnie chronione przez wojska frontowe jako główne źródło zaopatrzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1726511", "fragment_id": "892497/0", "subtitle": "", "title": "Eszelon (wojsko)", "parentId": 1726511.0, "start_index": 0.0, "document_id": "892497", "source": "wikipedia", "score": 0.042747341096401215}, "uuid": "bf8faf88-43e5-4648-b8d4-58f1b39c49e9"}, {"page_content": "Wspinaczka techniką sztucznych ułatwień, zwana też hakówką lub wspinaczką hakową – rodzaj wspinaczki, w którym jako stopnie czy chwyty wykorzystywane są punkty asekuracyjne osadzane przez wspinacza.\nW klasycznej technice hakowej, na osadzonym punkcie asekuracyjnym przejściowo wiesza się krótkie, kilkuszczebelkowe drabinki, zwane ławeczkami. Podchodzi się po nich jak najwyżej i osadza kolejny punkt asekuracyjny.\nUżycie do tego celu samych tylko ławeczek jest nieefektywne, ponieważ nie pozwala na wygodne instalowanie i sięganie do kolejnych przelotów, umieszczanych w odpowiednio dużych odległościach od aktualnie obciążanego. Aby przyspieszyć wspinaczkę i umożliwić dalsze sięgnięcia stosuje się dodatkowe przyrządy umożliwiające podciąganie się jak najwyżej względem obciążanego przelotu. Używa się do tego celu lonży o regulowanej długości, wpinanej pomiędzy łącznik uprzęży a obciążany przelot. Może to być daisy, aczkolwiek wygodniejsze w użyciu są lonże o długości regulowanej płynnie – na przykład odcinek repsznura skracany przez jednokierunkowy bloczek, zwany giełgaczką lub kontrfifką (kontrfifi). Producenci sprzętu wspinaczkowego stosują do tego typu \"skracaczy\" własne nazwy handlowe – np. quickfix firmy Petzl. Również ławeczki, zamiast wieloszczebelkowych drabinek, mogą mieć postać pojedynczych strzemion z płynną regulacją długości (ang. \"adjustable aider\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188566", "fragment_id": "25879/0", "subtitle": "", "title": "Hakówka", "document_id": "25879", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 188566.0, "score": 0.13166280090808868}, "uuid": "e15f420e-d464-4bec-94ce-a0e9f7e81ae1"}]}
{"id": "q_786", "question": "Kto jest reżyserem filmu „Va banque”?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy komedii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nVabank – polska komedia kryminalna retro w reżyserii Juliusza Machulskiego z 1981, będąca jego pełnometrażowym debiutem fabularnym.\nGłównym bohaterem filmu jest kasiarz Henryk Kwinto (Jan Machulski), który po wyjściu z więzienia dąży do organizacji skoku na bank swojego byłego wiarołomnego wspólnika, Gustawa Kramera (Leonard Pietraszak), odpowiedzialnego za śmierć jego przyjaciela. Film odniósł znaczący sukces komercyjny, zdobywając również nagrody festiwalowe (między innymi dla Juliusza Machulskiego za debiut reżyserski na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych). W 1985 ukazał się sequel filmu pod tytułem \"Vabank II, czyli riposta\".\nFabuła.\nAkcja rozgrywa się w Warszawie w 1934. Po sześciu latach odsiadki kasiarz Henryk Kwinto wychodzi na wolność. Kiedy wraca do swojego mieszkania sprzed osadzenia w zakładzie karnym, dowiaduje się, że jego żona mieszka już z innym mężczyzną. Dawny wspólnik Gustaw Kramer – człowiek, przez którego zdradę Kwinto trafił do więzienia – jest już majętnym dyrektorem banku. Kramer, spotkawszy się z Kwintą, wręcza mu pieniądze mające być rekompensatą za zdradę. Jednocześnie uprzedza go, że jego banku nie da się okraść z racji doskonałego zabezpieczenia, wypowiadając kwestię: „Ucho od śledzia”. Kwinto wybacza dawnemu wspólnikowi, kiedy jednak dowiaduje się, że to Kramer doprowadził do bankructwa i śmierci dawnego przyjaciela Kwinty, Tadeusza Rychlińskiego, decyduje się na dokonanie swojego ostatniego rabunku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522600", "fragment_id": "1552080/0", "subtitle": "", "title": "Vabank", "document_id": "1552080", "start_index": 0.0, "parentId": 522600.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "adf06e02-f7dd-4390-a76b-7dd5bbf8cfee"}, {"page_content": "Przy tworzeniu swego filmu Juliusz Machulski nawiązał do zmitologizowanego przez kino wizerunku lat 30. XX wieku. Jak deklarował sam reżyser, \"Vabank\" miał być pierwotnie filmem kryminalnym z prawdziwego zdarzenia, nie zaś komedią: „Ona mi wyszła jakby niechcący, ponieważ przede wszystkim robiłem film kryminalny, z całym szacunkiem dla tego gatunku i jego zasad. Z drugiej jednak strony wydawało mi się, że zupełnie serio tego rodzaju filmów nie da się opowiadać”. Stąd też Machulski zdecydował się dokonać pastiszu filmu kryminalnego \"Żądło\" (1973) George’a Roya Hilla, aczkolwiek w \"Vabanku\" pojawiają się także nawiązania do\" Przygód Arsena Lupina\" (1957) Jacques’a Beckera oraz \"Rififi\" (1955) Julesa Dassina. Jak podkreślał Feliks Netz, Machulski „przejął ich ton [...], konstrukcję scenariusza, tempo, typy bohaterów [...], a także ów szczególny rodzaj moralnego przesłania, jaki amerykańskim filmom kryminalnym nadawał niebagatelną rangę społeczną”. Muzykę do filmu, inspirowaną umownym klimatem epoki, skomponował Henryk Kuźniak.\nObsada i zdjęcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522600", "fragment_id": "1552080/3", "subtitle": "", "title": "Vabank", "parentId": 522600.0, "start_index": 3741.0, "document_id": "1552080", "source": "wikipedia", "score": 0.25546252727508545}, "uuid": "c604dcc5-c1f6-4765-9567-71cab5502bac"}, {"page_content": "Vabank II czyli riposta – polska komedia kryminalna z 1984 roku w reżyserii Juliusza Machulskiego. Sequel jego debiutanckiej komedii \"Vabank\" (1981).\nFabuła.\nMaj 1936, Kramer, przy pomocy poznanego w więzieniu Sztyca, brawurowo ucieka z więzienia. Ale zanim wyjedzie za granicę, musi zrealizować to, o czym marzył przez lata odsiadki – zemścić się na Kwincie. Zatrudnia zabójcę Tędlarza i porywając córkę Rychlińskiej, zastawia pułapkę na Kwintę. Zamyka go w garażu Stawiskiego i wzywa policję. Niemniej riposta nie do końca się udaje, a Kwinto okazuje się bardzo przewidujący. Wydostaje się z pułapki, a co więcej – angażując studio filmowe Duńczyka – powoduje, że ucieczka Kramera do Szwajcarii okazuje się tylko wycieczką do Zegrza. Nieuczciwy bankier ponownie trafia do więzienia, a Kwinto z Duńczykiem opróżniają jego szwajcarskie konto.\nObsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\nZdjęcia kręcono w Łodzi (m.in. brama PWSFTviT przy ul. Targowej, brama starego cmentarza przy ul. Ogrodowej) i Sieradzu.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=930186", "fragment_id": "1029534/0", "subtitle": "", "title": "Vabank II, czyli riposta", "document_id": "1029534", "start_index": 0.0, "parentId": 930186.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17204692959785461}, "uuid": "af169539-3d8e-412c-a63f-f5d19e1a4cef"}, {"page_content": "Nad projektem \"Vabanku\" Juliusz Machulski myślał jeszcze jako student na Wydziale Reżyserii Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej w Łodzi. Jako wzór dla postaci Henryka Kwinty przyszły reżyser obrał autentyczną postać Stanisława Cichockiego „Szpicbródkę”, czołowego kasiarza epoki II Rzeczypospolitej. Wertując przedwojenne gazety, natrafił na informacje o znalezionej przy Cichockim metalowej blaszce, która podczas napadu na bank doprowadziła do zablokowania systemu alarmowego. Ów przedmiot miał odegrać ważną rolę także w filmowym napadzie. Kilku innych bohaterów filmu również miało swoje autentyczne pierwowzory. Także nazwiska bohaterów wziął z lektury przedwojennego pisma „Tajny Detektyw”. Pierwszy zarys scenariusza \"Vabanku\" został napisany w 1977 na wczasach w Bułgarii, lecz Juliusz Machulski nie miał nadziei, iż debiutantowi pozwoli się zrealizować jego projekt. Jednakże scenariusz filmu trafił do Zespołu Filmowego „Kadr”, którego kierownik artystyczny, Jerzy Kawalerowicz, przychylnie odniósł się do projektu. Po pozytywnej kolaudacji film został skierowany do produkcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522600", "fragment_id": "1552080/2", "subtitle": "", "title": "Vabank", "source": "wikipedia", "start_index": 2654.0, "parentId": 522600.0, "document_id": "1552080", "score": 0.18709109723567963}, "uuid": "5e7f67b5-19ec-4523-96f9-5e1fd0d00946"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Henryka Kwinty. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.\nHenryk Kwinto (ur. 1885) – fikcyjna postać z filmów kryminalnych \"Vabank\" (1981) oraz jego sequelu \"Vabank II, czyli riposta\" (1984), w reżyserii Juliusza Machulskiego. W rolę wcielił się Jan Machulski, ojciec reżysera.\nHenryk Kwinto jest kasiarzem i muzykiem, który po sześcioletnim pobycie w więzieniu wychodzi w październiku 1934 roku na wolność. Chce żyć w zgodzie z prawem, ale po śmierci swojego przyjaciela Tadeusza Rychlińskiego (Tadeusz Proć), zamordowanego na zlecenia właściciela banku Gustawa Kramera (Leonard Pietraszak), ponownie decyduje się na włamanie. W sequelu, którego akcja rozgrywa się w maju 1936 roku, Kwinto znów staje oko w oko z Kramerem, który po ucieczce z więzienia na Sikawie usiłuje zemścić się na nim.\nPostać Henryka Kwinty była wzorowana na autentycznym przedwojennym warszawskim hochsztaplerze Stanisławie Cichockim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1181877", "fragment_id": "1129295/0", "subtitle": "", "title": "Henryk Kwinto", "document_id": "1129295", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1181877.0, "score": 0.22174863517284393}, "uuid": "581d9cf9-8075-4142-8fd3-5dca55119ae2"}, {"page_content": "W produkcji, jako element scenografii, wykorzystano również łódzki fotoplastikon, znajdujący się wówczas w Muzeum Historii Miasta Łodzi, w dawnym pałacu Izraela Poznańskiego przy ul. Ogrodowej. Zdjęcia do \"Vabanku\" zakończyły się pod koniec 1981, jeszcze przed wprowadzeniem stanu wojennego w Polsce.\nW 2019 roku na płytach DVD i Blu-ray, w ramach serii wydawniczej \"Rekonstrukcja cyfrowa\" ukazała się zrekonstruowana cyfrowo wersja \"Vabanku\".\nOdbiór.\n\"Vabank\" odniósł sukces komercyjny, do 1982 gromadząc w polskich kinach około 1 442 000 widzów; był też popularny w Związku Radzieckim. Film zebrał jednak zróżnicowane recenzje. Jerzy Płażewski doceniał \"Vabank\" za pomysłowość oraz umiejętność w łączeniu kina autorskiego z komercyjnym. Tymczasem Bożena Janicka w ironicznej recenzji dla „Filmu” chwaliła wprawdzie reżysera za „bezbłędną intuicję w doborze obsady” (szczególnie zaś role Jana Machulskiego i Witolda Pyrkosza), jednak dostrzegła w \"Vabanku\" sporą lukę scenariuszową: „skąd taki porządny człowiek, jak Kwinto, mógł w ogóle znać podobnego łobuza [Kramera]?” Andrzej Kołodyński w swojej recenzji filmu preferował spontaniczną grę Pyrkosza od aktorstwa Machulskiego-seniora, postaci „budowanej charakteryzacją, pracowitymi trikami, a nawet cytatami z Newmana”. Kołodyński podkreślał, że „to aktorzy sprawiają, że na ekranie nie słabnie żywioł zabawy”. Porównując \"Vabank\" z innym filmem retro – \"Znachorem\" (1982) Jerzego Hoffmana – Kołodyński podsumowywał, iż oba filmy niosą ze sobą „rehabilitację solidnego, twórczego rzemiosła, a to już w naszych warunkach niemało”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522600", "fragment_id": "1552080/5", "subtitle": "", "title": "Vabank", "parentId": 522600.0, "start_index": 6462.0, "document_id": "1552080", "source": "wikipedia", "score": 0.29091736674308777}, "uuid": "c806478a-2e6a-4327-8f10-a74254a94579"}, {"page_content": "Marcin Kamiński z bazy Filmweb, oceniając film na 6/10, napisał: „Barbara Broccoli, decydując się na realizację nowego filmu, wiele ryzykowała, ale gra \"va banque\" stanowczo się opłaciła. Bond po face liftingu robi doskonałe wrażenie i zostaje w pamięci na długo, podobnie jak hipnotyczne, błękitne oczy Daniela Craiga”.\nMarcin Andrys z portalu paradoks.net ocenił film na 8/10, twierdząc, że „Craig to agent 007 na miarę XXI wieku, jest mu obojętne czy pije Martini wstrząśnięte czy mieszane. Chrzest bojowy ma już za sobą, teraz pora na kolejnego, jeszcze lepszego Bonda”.\nFilm został podobnie dobrze przyjęty w Ameryce Północnej. MSNBC przyznało mu 5 gwiazdek. Produkcja została opisana, jako „powrót do korzeni”, podobnie jak \"Pozdrowienia z Rosji\", gdzie skupiono się na charakterze, zamiast gadżetach i efektach specjalnych, które były krytykowane w \"Śmierć nadejdzie jutro\". \"Entertainment Weekly\" ocenił film jako piąty najlepszy w serii i wybrał Vesper Lynd jako czwartą najlepszą dziewczynę Bonda w serii. Niektórzy felietoniści i krytycy byli pod takim wrażeniem występu Craiga, że uznali go za realnego kandydata do nominacji do Oscara.\nW grudniu 2006 \"Casino Royale\" zostało uznane przez widzów \"Film 2006\" za najlepszy film roku. W 2009 brytyjska firma produkująca lody Del Monte Superfruit Smoothies wprowadziła na rynek lody na patyku, uformowane na wzór Craiga wynurzającego się z morza. W 2008 roku magazyn \"Empire\" umieścił \"Casino Royale\" na 56. miejscu wśród 500 najlepszych filmów wszech czasów.\nNagrody i nominacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554402", "fragment_id": "1578574/14", "subtitle": "", "title": "Casino Royale (film 2006)", "document_id": "1578574", "start_index": 22694.0, "parentId": 554402.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14653566479682922}, "uuid": "9bbbd6f0-c7ec-44d3-90ba-afaef7fd8eaa"}, {"page_content": "Kwinto organizuje brawurowy napad na bank razem z innym swoim przyjacielem, Duńczykiem, który specjalizuje się w blokowaniu systemów bankowych, a także z niedoświadczonymi szopenfeldziarzami Nutą i Moksem, dla których staje się mentorem. Jednocześnie sam napad zostaje tak zaaranżowany, aby podejrzenia padły na samego właściciela banku. Kramer zostaje aresztowany. Część pieniędzy skradzionych podczas rabunku Kwinto zwraca żonie Rychlińskiego za pośrednictwem Moksa. Kiedy policja odwozi Kramera do więzienia, pod bramą stoi Kwinto, który zasłania się gazetą. Delikatnie dotykając ucha, sygnalizuje aresztowanemu swój triumf.\nObsada.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\nPrace przygotowawcze.\nJak tłumaczy genezę tytułu filmu Grażyna Stachówna:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nFrancuskie wyrażenie \"va banque!\" oznacza w grach hazardowych stawkę równą całemu zebranemu bankowi, a w przenośni: iść na całego, niech się dzieje, co chce! Tytuł filmu oddaje jego temat, rodzaj intrygi i działanie bohaterów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522600", "fragment_id": "1552080/1", "subtitle": "", "title": "Vabank", "document_id": "1552080", "start_index": 1580.0, "source": "wikipedia", "parentId": 522600.0, "score": 0.35569292306900024}, "uuid": "543992c9-1e50-4ead-b3f2-ce7d9dc48608"}, {"page_content": "Mimo to, zdaniem filmoznawcy Artura Majera, \"Vabank\" miał szczególne znaczenie dla polskiej kinematografii, gdyż „w czasie stanu wojennego film zapewniał widzom – nieobecną w kinie czy telewizji – rozrywkę, ale też, pod jej maską, przemycał ideologię honoru, godności i uczciwości”. Rosyjski krytyk filmowy Władimir Gromow pisał, że w filmie Juliusza Machulskiego „zadziałało wszystko: idealnie obsadzony bohater, zwarta reżyseria, humor, który powalił publiczność na kolana, świetna atmosfera wytworzona przy użyciu minimalnych środków. Oraz, oczywiście, niesamowita historia o przechytrzeniu zła. Za to wszystko i jeszcze więcej, kochamy \"Vabank\" – film, który stał się absolutnym arcydziełem polskiego kina”.\nPiotr Zwierzchowski zauważył, że popularność \"Vabanku\" brała się nie tylko z dobrze rozpoznanych wzorców gatunkowych, ale również politycznego przesłania. W filmie Kwinto wypowiada następującą kwestię:\nZamiast kraść jako dyrektor, fabrykant, sekretarz czy inny prezes, lepiej już kraść \"par excellence\" jako złodziej. Tak jest chyba uczciwiej.\nZdaniem Zwierzchowskiego ta kwestia dialogowa była dwuznaczna: nie tylko odnosiła się do nędzy okresu Polski międzywojennej, ale również stanowiła aluzję do minionych rządów Edwarda Gierka, „zwłaszcza dzięki owemu sekretarzowi, jednoznacznie przecież kojarzącemu się z reprezentantem PZPR”. Odzwierciedlała też odczucia społeczne „związane z korupcją i niegospodarnością przedstawicieli władzy na różnym szczeblu”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=522600", "fragment_id": "1552080/6", "subtitle": "", "title": "Vabank", "document_id": "1552080", "start_index": 8046.0, "parentId": 522600.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12469125539064407}, "uuid": "8b85579e-e874-4da9-ba25-c57c91042851"}, {"page_content": "Radosław Jerzy Kotarski (ur. 9 stycznia 1986 w Zielonej Górze) – polski dziennikarz, pisarz, przedsiębiorca. Twórca kanału \"Polimaty\" w serwisie YouTube, w którym prezentuje treści edukacyjne. Współzałożyciel sieci partnerskiej LifeTube i właściciel wydawnictwa Altenberg. Prowadzący i reżyser programu \"Podróże z historią\" tworzonego dla TVP2. \nŻyciorys.\nUkończył V Liceum Ogólnokształcące im. Krzysztofa Kieślowskiego w Zielonej Górze. W latach 2005–2010 studiował prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim. W latach 2011–2013 prowadził przedsiębiorstwo importujące towary z Chin, głównie materiały reklamowe: smycze i breloczki. W latach 2013–2014 studiował historię na Uniwersytecie Warszawskim.\nProjekty telewizyjne.\nW 2011 w Krakowie prowadził popularnonaukowe wykłady pn. \"Polimaty\". Początkowo wykorzystywane w tym celu materiały wideo miały być formą promocji wykładów, lecz po emisji pierwszego odcinka stały się główną formą działalności. Kontynuacją takiej formy prowadzenia wykładów był założony kanał na YouTube pod tym samym tytułem. W 2013 współpracował z programem TVP2 \"Pytanie na śniadanie\", w którym popularyzował wiedzę oraz przeprowadzał eksperymenty naukowe. Od września 2013 występował w roli eksperta w dziedzinie historii w programie \"Świat się kręci\" w TVP1. W 2014 współprowadził z Tomaszem Kammelem teleturniej \"Tylko Ty!\" w TVP2, a w 2024 został prowadzącym teleturniej \"Va banque\" tej samej stacji. \nW kwietniu 2014 w stacji Fokus TV ukazał się pełny sezon jego autorskiego programu popularnonaukowego \"Tajemnice historii\". W 2015 TVP2 zaproponowała mu stworzenie autorskiego programu podróżniczo-historycznego. W październiku 2015 miał premierę pierwszy odcinek serii \"Podróże z historią\", która pokazuje wybrane historyczne obiekty w Polsce i opowiada o życiu ludzi w dawnych epokach. Do 2017 zrealizowano pięć serii programu.\nWe wrześniu 2014 rozpoczął współpracę reklamową z Bankiem Millennium. Jest twarzą kampanii banku oraz tworzy krótkie filmy edukacyjne na temat finansów – \"Millematy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3647339", "fragment_id": "1309438/0", "subtitle": "", "title": "Radosław Kotarski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3647339.0, "document_id": "1309438", "score": 0.1043057069182396}, "uuid": "610fc898-89b6-4818-9ff3-ead15365d497"}]}
{"id": "q_787", "question": "Czy puszczyk jest w Polsce chroniony?", "answer": [{"page_content": "W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą. Na \"Czerwonej liście ptaków Polski\" został sklasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC). Wymaga ochrony poprzez zachowywanie starych dziuplastych drzew, jak też poprzez wywieszanie budek lęgowych. Skrzynki takie mają wymiary dna 25×25 cm oraz duży otwór wlotowy o średnicy 15 cm umieszczony na wysokości 50 cm od dna.\nZagrożenia dla populacji.\nNajistotniejszymi czynnikami kształtującymi liczebność populacji puszczyka jest struktura\ndrzewostanu oraz dostępność gryzoni zimą i wczesną wiosną. Puszczykowi zagraża:\nNaturalnymi wrogami puszczyków są: puchacz, puszczyk uralski, kuna leśna, lisy\ni wałęsające się psy. Spośród nich jedynie puchacz na puszczyki poluje wybiórczo.\nPuszczyk uralski nie toleruje obecności puszczyków i skutecznie przegania wszystkie ze swojego terytorium. Szczególnie niebezpieczna dla puszczyków jest kuna leśna, z którą konkurują o pokarm i dziuple. Podlotom zagrażają także lisy i psy, a do dokuczliwych sąsiadów należy zaliczyć krukowate, które nękają sowy w ciągu dnia.\nMetody ochrony.\nStan populacji puszczyka nie ulega widocznym, niekorzystnym spadkom liczebności, a od lat 20. minionego stulecia, gatunek zasiedlił większe miasta. Czynna ochrona puszczyka powinna być poprzedzona wnikliwym rozpoznaniem stanu tak, aby sztucznie nie zwiększyć jego zagęszczenia w rejonach, gdzie występują inne małe, rzadkie gatunki sów (np. pójdźka, sóweczka, włochatka), którym może zagrażać. Lokalne, wysokie natężenie procesów antropopresji wywołuje tak", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19536", "fragment_id": "170495/7", "subtitle": "", "title": "Puszczyk (zwyczajny)", "document_id": "170495", "start_index": 9880.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19536.0, "score": 0.8661082983016968}, "uuid": "130cde40-9f89-41a0-96e3-7a7071bb4c8b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPuszczyk uralski, sowa uralska (\"Strix uralensis\") – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae), zamieszkujący Eurazję. Nie jest zagrożony.\nWystępowanie.\nZamieszkuje pas tajgi od Półwyspu Skandynawskiego po pacyficzne wybrzeża wschodniej Azji i Japonię. Wywodzi się z chłodnych rejonów Europy i Azji. Izolowane populacje na północy Karpat, w Starej Płaninie, Niemczech, Czechach, Węgrzech i na południu Alp są uznawane za relikt okresu lodowcowego.\nPołudniowa granica zasięgu przebiega przez lasy Mazur. W Polsce występuje bardzo nielicznie w górach południowo-wschodniej części kraju, w Karpatach m.in. w Gorcach, przedgórzu, na Roztoczu, Zamojszczyźnie i Kielecczyźnie. Niewiele wiadomo na temat zanikającej populacji z Mazur.\nPodgatunki.\nObecnie wyróżnia się 9 lub 11 podgatunków, zamieszkujących odpowiednio:\n Występują dwie formy barwne puszczyka uralskiego – białoszara i żółtobrązowa, ale zawsze są jaśniejsze od upierzenia puszczyka. Rozmiarami dorównuje puchaczowi. Od innych dużych sów różni go długi ogon widoczny dobrze w czasie lotu. W przeciwieństwie do puszczyka ma poprzeczne pasy na sterówkach i jasnożółty dziób (u puszczyka szarożółty do zielonkawoszarego).\n Osiadły, zajmuje swoje terytorium przez cały rok.\nŚrodowisko.\nTajga, na niżu starodrzewy liściaste i rzadziej mieszane o słabo rozwiniętym podszycie, najczęściej w pobliżu wody lub bagien. W górach zajmuje lasy bukowe o bogatej strukturze. Tereny zadrzewione opuszcza rzadko w okresie opieki nad młodymi, ale poza nim tereny otwarte są miejscem łowów, gdzie najczęściej jest widywany.\nPożywienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51714", "fragment_id": "648964/0", "subtitle": "", "title": "Puszczyk uralski", "parentId": 51714.0, "start_index": 0.0, "document_id": "648964", "source": "wikipedia", "score": 0.29870808124542236}, "uuid": "6233e9b9-dad3-4742-bc1f-4463b857a3d8"}, {"page_content": "Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje puszczyka mszarnego za gatunek najmniejszej troski (LC – \"Least Concern\") nieprzerwanie od 1988 roku. W 2020 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność światowej populacji na około 120 tysięcy osobników, co odpowiada około 80 tysiącom osobników dorosłych. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy.\nNa terenie Polski jest objęty ścisłą ochroną gatunkową, wymaga ochrony czynnej. Na \"Czerwonej liście ptaków Polski\" został sklasyfikowany jako gatunek zagrożony (EN – \"Endangered\"). W 2020 roku stwierdzono 16 zajętych przez te ptaki terytoriów, z czego do lęgów przystąpiło 10 par.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51807", "fragment_id": "648995/2", "subtitle": "", "title": "Puszczyk mszarny", "source": "wikipedia", "start_index": 2837.0, "document_id": "648995", "parentId": 51807.0, "score": 0.3585321009159088}, "uuid": "b60eec4b-dcf6-4bc5-ba10-29fc85d4863c"}, {"page_content": "Puszczyk występuje od Europy po północno-zachodnią Afrykę, Bliski Wschód, Pakistan, północno-zachodnie Indie, Azję Środkową i zachodnią Syberię. Zamieszkuje niemal cały kontynent europejski, nie obserwuje się puszczyków jedynie w Irlandii, na Islandii, na dalekiej północy Rosji, północy Skandynawii oraz na niektórych wyspach Morza Śródziemnego.\nNajpospolitsza sowa w Polsce, liczna także w miastach, np. we Wrocławiu w 2012 roku zajętych było 90 terytoriów (3,1 par/10 km²)\nW Białymstoku w roku 2015 odnotowano 21 terytoriów (2,1 par/10 km²)\nW Warszawie w latach 2005–2010 liczebność puszczyka szacuje się na 75-85 par.\nW Poznaniu w roku 1990 stwierdzono 25 par (1,1 par/10 km²)\nW Puszczy Białowieskiej jej liczebność w naturalnych lasach liściastych Białowieskiego Parku Narodowego wynosiła aż 21 par/10 km², natomiast w naturalnych lasach iglastych (borach) – ponad 5 par/10 km². W całej Puszczy Białowieskiej odnotowano 592\nW Wielkopolskim Paku Narodowym jego liczebność wynosiła od 5,5 do 14,9 par/10 km² lasu\nW lasach Małopolski w latach 2014–2015 zlokalizowano 114 terytoriów puszczyka (7,0 par/10 km²)\nJest liczny tam, gdzie jest dostateczna ilość miejsc gniazdowych (dziupli) oraz pokarmu (drobne ssaki). Są to stare lasy i zadrzewienia, w miastach parki i cmentarze.\nW latach 2013–2018 liczebność populacji lęgowej puszczyka na terenie kraju szacowano na 65–75 tysięcy par.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19536", "fragment_id": "170495/1", "subtitle": "", "title": "Puszczyk (zwyczajny)", "document_id": "170495", "start_index": 1381.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19536.0, "score": 0.5801633596420288}, "uuid": "e43cdf1c-0995-47a9-9c66-2c901d95df09"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy sowy. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPuchacz lub puchacz zwyczajny (\"Bubo bubo\") – gatunek dużego, osiadłego ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae), zamieszkującego niemalże całą Eurazję (z wyjątkiem tundry, południowych rejonów Azji, Wysp Brytyjskich i północy Francji). Był on niegdyś intensywnie tępiony (często kojarzono go ze złem i śmiercią)[], odławiano go również, by służył jako przynęta przy polowaniu. Obecnie jest ptakiem rzadkim i płochliwym, jednakże jego europejska populacja powoli się odbudowuje, ze względu na objęcie go w wielu krajach (w tym w Polsce) ochroną gatunkową i strefową.\nPrawdopodobnie największa sowa świata, rozmiarami dorównuje mu jedynie puchacz japoński. Puchacz przewyższa rozmiarami sowę śnieżną oraz puchacza wirginijskiego, natomiast spośród awifauny lęgowej Polski puszczyka mszarnego i puszczyka uralskiego. Upierzenie ogólnie w różnych tonacjach brązu, nieco zmienne w zależności od podgatunku, z licznymi plamkami i kreskami. Szlara szara. Na głowie dwa sterczące pęczki piór, przypominające uszy. Dawniej za podgatunek puchacza uważano nieco mniejszego puchacza indyjskiego. Obecnie wyróżnia się 16 podgatunków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19456", "fragment_id": "170464/0", "subtitle": "", "title": "Puchacz (zwyczajny)", "parentId": 19456.0, "start_index": 1.0, "document_id": "170464", "source": "wikipedia", "score": 0.09182471036911011}, "uuid": "35d796c5-671a-41d8-95dc-44d5b2a51ae1"}, {"page_content": "W Polsce liczebność puszczyka uralskiego wzrasta w Karpatach i obserwuje się jego ekspansję na Podkarpacie. Dawniej z pewnością gniazdował na północy kraju, w części Pojezierza Mazurskiego, ale obecnie nie ma pewnych informacji o lęgach w tym rejonie. Całkowitą liczebność szacowano na początku wieku na 450–700 par. Nowsze szacunki z lat 2013–2018 mówią o 1300–1800 parach.\nGłównymi zagrożeniami dla puszczyka uralskiego mogą być: wyrąb starych drzewostanów, usuwanie dziuplastych drzew, fragmentacja lasów, nielegalny odstrzał. Ze względu na wzrastającą liczebność i ekspansję uważa się, że nie potrzebuje specjalnych zabiegów ochronnych, poza akcjami edukacyjnymi wśród pracowników leśnych i myśliwych, pozostawianiem dziuplastych drzew i ewentualnie wieszaniem budek lęgowych tam gdzie to konieczne.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51714", "fragment_id": "648964/2", "subtitle": "", "title": "Puszczyk uralski", "source": "wikipedia", "start_index": 3421.0, "document_id": "648964", "parentId": 51714.0, "score": 0.23116037249565125}, "uuid": "a4f4cab7-4713-4cae-974d-dfce3e91b1c8"}, {"page_content": "Celem ochrony jest zachowanie licznych źródeł w obrębie naturalnego ekosystemu leśnego źródlisk wapiennych, łęgów wierzbowych, topolowych, olszowych i jesionowych (olsy źródliskowe) oraz kwaśnej buczyny (\"Luzulo-Fagenion\") z wieloma stanowiskami roślin chronionych i zagrożonych wyginięciem, takich jak: naparstnica zwyczajna (\"Digitalis grandiflora\"), listera jajowata (\"Listera ovata\"), paprotka zwyczajna (\"Polypodium vulgare\"), czerniec gronkowy (\"Actaea spicata\"), paprotnica krucha (\"Cystiopteris fragilis\"), szczaw wodny (\"Rumex aquaticus\"), gwiazdnica bagienna (\"Stellaria uliginosa\"). Rzadkie grzybów: borowik szlachetny (\"Boletus edulis\"), lakownica europejska (\"Ganoderma adspersum\"), twardziak muszlowy (\"Panus conchatus\"), czubajka kania (\"Macrolepiota procera\"), skórnik aksamitny (\"Stereum subtomentosum\"). Ostoja dla wielu chronionych gatunków zwierząt, np.: ropucha szara (\"Bufo bufo\"), żaba moczarowa (\"Rana arvalis\"), puszczyk (\"Strix aluco\"), dzięcioł duży (\"Dendrocopos major\"), pleszka (\"Phoenicurus phoenicurus\"), świstunka (\"Phylloscopus sibilatrix\"), kowalik (\"Sitta europaea\") i chrząszczy, takich jak biegacz gładki (\"Carabus glabratus\"), biegacz granulowany (\"Carabus granulatus\"), biegacz fioletowy (\"Carabus violaceus\").\nRezerwat leży na terenie Nadleśnictwa Tuczno. Nadzór sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1647394", "fragment_id": "718179/1", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Leśne Źródła", "parentId": 1647394.0, "start_index": 866.0, "document_id": "718179", "source": "wikipedia", "score": 0.10719095170497894}, "uuid": "e2a37263-b4cb-4d1b-96bb-099eb54915de"}, {"page_content": "Obszar chroniony jeden z najlepiej zachowanych lasów bagiennych w regionie na skraju doliny Bugu. Dominuje tu kompleks olsów, ponadto występują cenne łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe porastające gleby torfowiskowe oraz bory świeże i bory mieszane porastające wydmy. Oprócz tego występują świeże łąki i tereny podmokłe. Spośród cennej fauny zidentyfikowano liczne ptaki: żurawie zwyczajne, bociany czarne, dzięciołowate, sikory, muchołówki, drozdy, kszyki i puszczyki, a także pospolite gatunki, jak kosy, szpaki i kowaliki. Występują tu także przedstawiciele płazów (ropucha szara, wiele gatunków żab), gady (zaskroniec, jaszczurka zwinka), a także duże ssaki, jak łosie, sarny, jelenie i wilki. Do chronionych gatunków flory zaliczają się natomiast: wełnianka wąskolistna, kruszczyk szerokolistny, fiołek błotny, groszek błotny, Czarcikęsik Kluka i podkolan biały.\nWedług stanu na styczeń 2025 rezerwat nie ma wyznaczonego planu ochrony ani zadań ochronnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5812962", "fragment_id": "1275678/1", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Fidest", "parentId": 5812962.0, "start_index": 1649.0, "document_id": "1275678", "source": "wikipedia", "score": 0.08858497440814972}, "uuid": "112fc755-2099-41de-9f74-f2e5ec1827e0"}, {"page_content": "duże zmiany w środowisku, że puszczyki opuszczają wieloletnie stanowiska lęgowe z powodu braku miejsc gniazdowych czy łowisk, tak jak ma to miejsce w przypadku tradycyjnej gospodarki leśnej. Podobnie w krajobrazie rolniczym występuje deficyt wiekowych zadrzewień. Ponieważ puszczyki są naturalnymi sprzymierzeńcami człowieka w walce z myszami, nornikami, kretami i szczurami, zaleca się czynną ochronę tych sów, szczególnie na obszarach intensywnie\neksploatowanych przez człowieka, np. w krajobrazie rolniczym, w pobliżu upraw leśnych oraz w miastach. Powinno się zapobiegać wycinaniu starych drzew, szczególnie w parkach, alejach i zadrzewieniach śródpolnych. Zalecane jest pozostawianie otwartych wlotów na strychy domów i stodół. Stosowanie budek lęgowych oraz sztucznych gniazd w postaci głębokich koszy, częściowo może zrekompensować ograniczoną liczbę naturalnych miejsc lęgowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19536", "fragment_id": "170495/8", "subtitle": "", "title": "Puszczyk (zwyczajny)", "document_id": "170495", "start_index": 11404.0, "source": "wikipedia", "parentId": 19536.0, "score": 0.18455392122268677}, "uuid": "3209a15e-3421-4742-9f9a-6fa4a3cc111f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPuszczyk kreskowany, puszczyk huczek (\"Strix varia\") – gatunek ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae), zamieszkujący Amerykę Północną. Nie jest zagrożony.\nSystematyka.\nSystematyka tego gatunku jest kwestią sporną. Autorzy \"Handbook of the Birds of the World\" wyróżnili 4 podgatunki \"S. varia\":\nW 2021 roku North American Classification Committee (NACC), w oparciu o badania genetyczne, różnice w upierzeniu, wokalizacji i rodzajach zajmowanych siedlisk, podniósł takson z Meksyku do rangi odrębnego gatunku o nazwie puszczyk wielkoplamy (\"S. sartorii\"). Takie ujęcie systematyczne stosują obecnie m.in. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) oraz autorzy \"Kompletnej listy ptaków świata\". Ponadto IOC uznaje taksony \"georgica\" i \"helveola\" za synonimy podgatunku nominatywnego, a tym samym uznaje puszczyka kreskowanego za gatunek monotypowy.\nMorfologia.\nDługość ciała 40–63 cm, rozpiętość skrzydeł 96–125 cm. Masa ciała 500–1050 g.\nDuży ptak, łatwo rozpoznawalny po okrągłej, dużej głowie. Poza tym charakterystyczny brak „uszu” oraz 9-sylabowe pohukiwania. Pióra na szyi i górnej części piersi szarobrązowe, z poprzecznymi prążkami, na dolnej części piersi i brzuchu widoczne kreski. Tęczówki brązowe. Skrzydła krótkie i szerokie. Obie płcie są podobne, ale samice są większe i cięższe od samców.\nZasięg, środowisko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1225987", "fragment_id": "1123276/0", "subtitle": "", "title": "Puszczyk kreskowany", "parentId": 1225987.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1123276", "score": 0.16445687413215637}, "uuid": "085b2f24-490e-4c50-aff6-4f5cdd7b09a8"}]}
{"id": "q_788", "question": "Jak nazywany jest napiwek albo drobny datek na Bliskim Wschodzie i w północnej Afryce?", "answer": [{"page_content": "Hummus lub humus ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏حمص‎&lt;/&gt; \"ḥummuṣ\", w języku klasycznym \"ḥimmiṣ\" lub \"ḥimmaṣ\", dosł. „ciecierzyca”) – sos dip lub pasta do smarowania, przyrządzana z gotowanych i przetartych nasion ciecierzycy lub innych roślin strączkowych. \nPotrawa wywodząca się z Lewantu i Egiptu; współcześnie popularna na Bliskim Wschodzie i w Północnej Afryce, znana również w kuchniach kaukaskich. Według legendy została wymyślona przez sułtana Saladyna w czasach wypraw krzyżowych. Obecnie rozpowszechniona na całym świecie, zwłaszcza wśród wegetarian i wegan.\nWystępuje w wielu wariantach – jako zimna przekąska, spożywana z chlebem pita lub jako dodatek do innych dań. Zasadniczymi składnikami hummusu zwykle są: ugotowana i utarta ciecierzyca lub bób, zmiażdżony czosnek, tahini (pasta sezamowa), oliwa i sok z cytryny oraz przyprawy – niekiedy pietruszka oraz kmin rzymski. Wszystkie składniki są dokładnie razem wymieszane.\nPrzygotowywanie hummusu jest jednym z elementów kulinarnego sporu pomiędzy Libanem (podstawa kuchni libańskiej) a Izraelem. Izrael zajmuje się eksportem hummusu do wielu krajów i jest przez Arabów oskarżany o przywłaszczenie sobie nazwy. Próby zastrzeżenia prawa do korzystania z nazwy potrawy przez Libańczyków nie powiodły się.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=718116", "fragment_id": "841427/0", "subtitle": "", "title": "Hummus", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "841427", "parentId": 718116.0, "score": 0.22851493954658508}, "uuid": "ca4fe1c6-7e2e-457e-a51c-a4387e2968cc"}, {"page_content": "Talbina (atalbina, tarbina) – rodzaj zawiesistej zupy sporządzanej z razowej mąki jęczmiennej, mleka, i słodzonej cukrem lub miodem. Jest spożywana od wieków na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej. \nHistoria.\nPotrawa, wywodzi się z krajów arabskich. Nazwa, pochodzi od słowa \"laban\" (po arabsku: تلبينة) oznaczającego jogurt, ze względu na jej podobieństwo do jogurtu. Mieszanka razowej mąki jęczmiennej \"z płynem\" i słodkimi lub słonymi dodatkami, jest jednym ze znanych najstarszych produktów spożywczych, Rzymianie nazywali go \"pulsem\". Arabista Diego de Guadix (1550 –1615) określił ją jako „\"dowolną mieszaninę wody i mąki, lub także mleka i mąki”\", (mleko nie pochodziło wówczas od krowy, ale z migdałów). Historyk Juan López de Velasco (1530 –1598) pisał, że „z mleka migdałowego i mąki wytwarza się pewne \"puches,\" które w niektórych prowincjach Hiszpanii nazywane są \"ataluinas”\". Obecnie potrawy o tej nazwie występują na obszarach hiszpańskich prowincji Almeria i Murcja oraz w stanie Táchira (Wenezuela). Potrawa ta jest nadal sporządzana w krajach arabskich, pod nazwą \"at-talbīna\".\nTalbina w krajach arabskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5738531", "fragment_id": "1228227/0", "subtitle": "", "title": "Talbina", "document_id": "1228227", "start_index": 0.0, "parentId": 5738531.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1641276329755783}, "uuid": "95ebed30-11e3-4a6c-a246-29266b5f47c2"}, {"page_content": "Szakszuka (dosł. \"mieszanka\") – danie pochodzące z Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, prawdopodobnie z Tunezji albo Jemenu, składające się z pomidorów, papryki i cebuli przyprawionych kuminem, w których gotuje się jajka na patelni i przed podaniem posypuje się świeżą kolendrą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=276254", "fragment_id": "1420583/0", "subtitle": "", "title": "Szakszuka", "document_id": "1420583", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 276254.0, "score": 0.4063153564929962}, "uuid": "11276462-ee36-42f6-8d98-d3223416d269"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dobrowolnego datku. Zobacz też: Bakshish (grupa muzyczna).\nBakszysz (od pers. بخشش, \"bachszesz\") – rodzaj napiwku, a raczej coś w rodzaju zawoalowanej jałmużny, obyczaj związany z religią islamu nakazujący wiernym dzielenie się częścią swoich dochodów z biednymi, a żeby biednego nie urazić darowizną w postaci czystej jałmużny pretekstem może być nawet symboliczna pomoc, czy po prostu zwykła uprzejmość, którą się wynagradza właśnie bakszyszem.\nObecnie bakszysz przybrał rozmiary przemysłu żerowania na zagranicznych turystach, którzy proceder ten zamiast napiwku często określają jako zwykłą łapówkę, którą trzeba często ofiarować za rzeczy, których bezpłatna dostępność wydaje się dla turystów oczywista.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=584", "fragment_id": "181322/0", "subtitle": "", "title": "Bakszysz", "parentId": 584.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181322", "score": 0.5015523433685303}, "uuid": "a4a470c7-bacd-4619-94ab-384cd57cf669"}, {"page_content": "Arak (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏عرق‎&lt;/&gt; \"ʿaraq \"wódka\"\") – aromatyczny azjatycki napój alkoholowy (zawartość alkoholu pomiędzy 40% a 80%[]), o smaku anyżowym.\nArak jest otrzymywany przez destylację sfermentowanego zacieru ryżowego lub daktylowego, z dodatkiem melasy z trzciny cukrowej.\nProdukowany i konsumowany jest przede wszystkim w Syrii, Libanie, Izraelu, Palestynie[]. Podobny do greckiego ouzo, tureckiej rakı i francuskiego pastis[].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=483152", "fragment_id": "1564333/0", "subtitle": "", "title": "Arak (napój alkoholowy)", "document_id": "1564333", "start_index": 0.0, "parentId": 483152.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "0a3fc665-e521-4d5f-bd33-ae8fd6f6de58"}, {"page_content": "Jallab – popularny na Bliskim Wschodzie orzeźwiający napój. Przygotowywany jest poprzez rozcieńczenie syropu, składającego się z winogronowej melasy, daktyli i wody różanej. Podaje się go w wysokich szklankach, z kruszonym lodem, posypanego orzeszkami piniowymi, rodzynkami i pistacjami.\nNapój jest sprzedawany w lokalach i na ulicy. Można też go przygotować samodzielnie z syropu, który łatwo kupić w bliskowschodnich sklepach spożywczych.\n\"Jallab\" jest praktyczny w czasie ramadanu, ze względu na wysoką kaloryczność i zawartość składników odżywczych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3931771", "fragment_id": "621979/0", "subtitle": "", "title": "Jallab", "parentId": 3931771.0, "start_index": 0.0, "document_id": "621979", "source": "wikipedia", "score": 0.24808834493160248}, "uuid": "241377b7-80a7-4ce7-8b18-2a6e6b0e39e9"}, {"page_content": "Napiwek – zwyczajowa pieniężna gratyfikacja, pozostawiana przez klienta pracownikom lokalu gastronomicznego, jako wyraz zadowolenia z jakości obsługi. Co do zasady nieobowiązkowa, choć w niektórych krajach jest niepisanym przymusem obyczajowym. \nZależnie od kraju, klasy lokalu i wartości rachunku oczekiwana wysokość napiwku wynosi od 5 do 25 procent ceny za usługę. Bywa też, że napiwek to po prostu wysokość rachunku zaokrąglona w górę do \"równej\" sumy. W zależności od zwyczaju panującego w danym lokalu obdarowany napiwkiem dzieli się uzbieraną kwotą ze współpracownikami (zgodnie z zasadą, że na efekt końcowy pracuje cały zespół np: także kucharze) lub zostawia ją sobie w całości. Zdarza się też, że napiwek jest wliczany do rachunku. Informacja o tym powinna być umieszczona w menu bądź cenniku, a napiwek traci wtedy swój charakter uznaniowy (jest naliczany obligatoryjnie każdemu klientowi, niezależnie od jego poziomu zadowolenia z usługi). Napiwek doliczony do rachunku podlega opodatkowaniu.\nW niektórych krajach/kulturach (np. &lt;&gt;[]) nie ma zwyczaju dawania napiwków, a próba obdarowania nim obsługi może zostać uznana za zachowanie niestosowne. Z kolei w państwach w których zwyczaj ten jest powszechny (np. w Polsce) zdarza się, że napiwki stanowią główne źródło dochodu obsługi (przy stałej pensji na poziomie minimalnym). &lt;&gt;[].\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=447044", "fragment_id": "52011/0", "subtitle": "", "title": "Napiwek", "document_id": "52011", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 447044.0, "score": 0.2935718297958374}, "uuid": "2ca1e178-5372-4c70-9f5c-9c3d0b04217d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKruk pustynny (\"Corvus ruficollis\") – gatunek dużego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae). Zasiedla północną Afrykę, Bliski Wschód (w tym Półwysep Arabski) i centralną Azję. Niezagrożony wyginięciem.\nTaksonomia.\nGatunek opisał po raz pierwszy René Primevère Lesson w roku 1831 pod nazwą \"Corvus ruficollis\", obecnie używaną. Holotyp pochodził z Santiago (WZP). Tworzy nadgatunek wraz z krukiem srokatym (\"C. albus\") i krukiem somalijskim (\"C. edithae\"). Jest to takson monotypowy.\nZasięg występowania.\nKruk pustynny ma bardzo szeroki zasięg występowania o powierzchni 14 300 000 km². Zasiedla obszary pustynne centralnej Azji, północnej Afryki i Bliskiego Wschodu. Na Bliskim Wschodzie spotykany w centralnym i południowym Kazachstanie po Turkmenistan i prawdopodobnie południowo-zachodni Tadżykistan. W Afryce spotykany na Wyspach Zielonego Przylądka, od południowego Maroko poprzez Algierię (z wyjątkiem północnej) i południową Tunezję do Mauretanii i północnego Senegalu, na wschód do Libii (poza północną), północnego Mali, Burkiny Faso, Nigru, centralnego Czadu, Egiptu (w tym półwysep Synaj) oraz północnego i centralnego Sudanu. Również na Bliskim Wschodzie zasiedla wschodni Izrael i zachodnią Jordanię na południe po Półwysep Arabski oraz na wschód przez południowo-wschodnią Syrię, centralny i południowy Irak oraz południowy i wschodni Iran do południowo-zachodniego Pakistanu i północnego Afganistanu. Spotykany także na Sokotrze. Środowisko życia stanowią pustynie, obszary skaliste, sawanny i zakrzewienia do wysokości 3700 m n.p.m.\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3108182", "fragment_id": "136544/0", "subtitle": "", "title": "Kruk pustynny", "document_id": "136544", "start_index": 0.0, "parentId": 3108182.0, "source": "wikipedia", "score": 0.346147745847702}, "uuid": "5cff552a-7b6a-407b-92ea-d3a423df5482"}, {"page_content": "Ka’ak ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏كعك‎&lt;/&gt;, również transliterowane kaak) lub kahqa jest powszechnym arabskim słowem oznaczającym herbatniki, i może odnosić się do kilku różnych rodzajów wypieków produkowanych w krajach arabskich i na Bliskim Wschodzie. Pieczywo to w krajach Bliskiego Wschodu jest podobne do suchego i utwardzonego biszkoptu i ma głównie kształt pierścienia. Podobne ciasto, zwane \"kue kaak\", jest również popularne w Indonezji.\nHistoria.\n\"Ka’ak\" jest po raz pierwszy poświadczony w „Kitab al Wusla il al Habib”, pochodzącej z Syrii XIII-wiecznej książki kucharskiej. „Kitab al Wusla il al Habib” podaje trzy przepisy na \"ka’ak\".\nOdmiany.\nKrążki z chleba.\n\"Ka’ak\" może odnosić się do chleba powszechnie spożywanego na całym Bliskim Wschodzie; ma on kształt dużego pierścienia i jest pokryty nasionami sezamu. Jako środek spulchniający przy produkcji używana jest sfermentowana ciecierzyca. Jest powszechnie sprzedawany przez sprzedawców ulicznych, zwykle spożywany jako przekąska lub na śniadanie z za’atarem. We wschodniej Jerozolimie czasami podaje się go obok jajek pieczonych w piecu i falafelków. Palestyńczycy od Hebronu do Dżaninu uważają \"ka’ak al-Quds\" (w Jerozolimie \"ka’ak\") za rarytas, a ci z miasta lub odwiedzający je często kupują tam kilka sztuk, aby dać innym jako prezent.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5355859", "fragment_id": "367696/0", "subtitle": "", "title": "Ka’ak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5355859.0, "document_id": "367696", "score": 0.33725759387016296}, "uuid": "aacf211e-5e63-4378-9d65-08a7b2602e20"}, {"page_content": "Falafel ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏فلافل‎&lt;/&gt; \"falāfil\", znany w Egipcie jako &lt; lang=\"ar\"&gt;‏طعمية‎&lt;/&gt; \"ṭaʿmiyya\") – potrawa kuchni bliskowschodniej, przygotowywana z ciecierzycy bądź bobu.\nFalafel to smażone kulki lub kotleciki z ciecierzycy bądź bobu z przyprawami. Jest bardzo popularną potrawą w krajach arabskich. W krajach Bliskiego Wschodu przygotowuje się go w wersji z ciecierzycy, w Egipcie w wersji mieszanej. Kulki falafelowe zwykle serwowane są w picie, z warzywami oraz sosem, często na bazie tahini.\nDanie pochodzi z Bliskiego Wschodu, oryginalnie najprawdopodobniej z Egiptu. Cieszy się popularnością jako fast food w wielu krajach europejskich oraz w Stanach Zjednoczonych. Często podawana jest w barach serwujących kebab. Falafel stanowi bogate źródło białka i jest ceniony w kuchni wegetariańskiej oraz wegańskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=534567", "fragment_id": "1555384/0", "subtitle": "", "title": "Falafel", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 534567.0, "document_id": "1555384", "score": 0.22592633962631226}, "uuid": "cef584ea-b141-4c1e-bbf3-f8e9e1d1d6e9"}]}
{"id": "q_789", "question": "Kto zwyciężył w bitwie, która rozegrała się pod Legnicą w roku 1241 pomiędzy wojskami polskimi i tatarskimi?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy bitwy stoczonej w 1241. Zobacz też: bitwa pod Legnicą.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Legnicą – bitwa, która rozegrała się 9 kwietnia 1241 w czasie I najazdu mongolskiego na Polskę pomiędzy rycerstwem dolno- i górnośląskim, mało- i wielkopolskim, w liczbie ok. 6 tysięcy wojowników oraz posiłkami cudzoziemskimi, w tym morawskimi i niemieckimi w liczbie ok. 2 tysięcy zbrojnych, a Mongołami (Tatarami), w liczbie od 3 tysięcy do 8 tysięcy wojowników.\nWojska chrześcijańskie poniosły klęskę – zginęli dowodzący nimi książę śląski, krakowski i wielkopolski Henryk II Pobożny oraz dwaj dowódcy hufców: cudzoziemski Bolesław Dypoldowic i małopolski Sulisław.\nWskutek najazdu mongolskiego i tej bitwy państwo Henryków śląskich rozpadło się. Zjednoczenie księstw dzielnicowych zostało na kilkadziesiąt lat zahamowane.\nData i miejsce bitwy.\nBitwa rozegrała się 9 kwietnia 1241 w odległości ok. 7 kilometrów na południowy wschód od Legnicy, w miejscowości Wolstat/Walstat, czyli po polsku Dobre Pole. Nie było to jednak Legnickie Pole.\nO tym, że wydarzenie miało miejsce 9 kwietnia, podają: \"Liber mortuorum\" klasztoru św. Wincentego we Wrocławiu, \"Kronika śląsko-polska\", \"Rocznik lubiąski\" oraz \"Księga henrykowska\", która mówi: \"Zgon tego księcia pana (tj. Henryka II Pobożnego). Ten mianowicie książę pan padł w bitwie, zabity przez pogan za lud swój w 1241 roku dnia 9 kwietnia\". W źródłach historycznych można znaleźć także datę 8 kwietnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17875", "fragment_id": "173425/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Legnicą", "parentId": 17875.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173425", "score": 1.0}, "uuid": "c3c499fc-1e1b-46bc-a520-e4deb983f30a"}, {"page_content": "Rozbicie feudalne przyczyniło się do osłabienia pozycji Polski na arenie międzynarodowej. Usamodzielniło się Pomorze wschodnie. Pomorze zachodnie zostało w 1181 roku zhołdowane przez Fryderyka Rudobrodego. Polska i Ruś z jednej strony dokonywały na siebie okazyjnych najazdów łupieskich, a z drugiej – Piastowie i Rurykowicze często zawierali między sobą małżeństwa dynastyczne. W 1205 roku Leszek Biały w Bitwie pod Zawichostem pokonał Rusinów, którzy wkroczyli na ziemię sandomierską. Zakon krzyżacki, powstały w 1191 roku i sprowadzony na ziemie polskie w 1226 przez Konrada Mazowieckiego szybko stawał się jednym z najsilniejszych i najagresywniejszych państw w Europie i popadł w konflikt polityczny z Polską. W latach 1230–1283 Zakon podbił Prusy. W 1241 roku mongolscy wojownicy, nazwani Tatarami, najechali ziemie polskie odnosząc zwycięstwo w bitwie pod Legnicą, w której poległ Henryk Pobożny. Ze względu na śmierć chana mongolskiego najeźdźcy wycofali się z Europy. Wojsko, opierające się na drużynie książęcej i rycerstwie, nie zmieniło się wiele.\nRozpowszechniła się trójpolówka, w użycie weszła brona i pług. Zwiększył się obszar pól uprawnych oraz efektywność rolnictwa, plony zaczęły osiągać liczbę trzech ziaren z jednego zasianego. Za rozwojem rolnictwa szedł rozwój osadnictwa, do którego właściciele ziemscy zachęcali ulgami i wolniznami. Rozwijało się także kupiectwo, handlowano solą, suknem, wyrobami żelaznymi i tekstylnymi, futrami, bydłem, miodem, narzędziami itd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158744", "fragment_id": "4111/5", "subtitle": "", "title": "Jacek Odrowąż", "source": "wikipedia", "start_index": 7280.0, "document_id": "4111", "parentId": 158744.0, "score": 0.1528986394405365}, "uuid": "ed5210bf-af62-4394-aa27-129fdcf620a2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Ołomuńcem – zwycięstwo Czechów nad Mongołami w czasie najazdu tych ostatnich na Margrabstwo Moraw w 1241 roku. Historyczność bitwy jest przedmiotem dyskusji historyków.\nPo bitwie pod Legnicą Mongołowie postanowili połączyć się z drugą częścią swoich wojsk, które najechały Królestwo Węgier. Przeszli przez Bramę Morawską i dotarli do Hany. Według informacji zawartych w dokumencie króla Wacława I zniszczyli klasztor Hradisko. Kronika Dalimila informuje, że oblegli także pobliski Ołomuniec, pod którym zginął mongolski książę; miasto nie zostało zdobyte. Zdaniem innych historyków informacja o bitwie pod Ołomuńcem jest późniejszą fikcją (rękopis królowodworski).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1388349", "fragment_id": "232629/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Ołomuńcem", "document_id": "232629", "start_index": 0.0, "parentId": 1388349.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27686554193496704}, "uuid": "7a3f2982-e5ec-4f64-b846-88d11c301363"}, {"page_content": "Na czele sił polskich stali wojewoda krakowski Włodzimierz, wojewoda sandomierski Pakosław oraz kasztelan krakowski Klemens z Brzeźnicy i kasztelan sandomierski Jakub Raciborowic. Wojska polskie zostały ugrupowane w następującym szyku: lewe skrzydło stanowiło rycerstwo krakowskie, prawe skrzydło rycerstwo sandomierskie. Siły mongolskie podzielone zostały na dwa oddziały: pierwszy złożony z ludów podbitych, drugi o większych walorach bojowych złożony z lepiej wyszkolonych wojowników mongolskich.\nW samej bitwie można wyróżnić dwie fazy. Pierwsza faza trwająca kilka godzin zakończona została ucieczką oddziałów mongolskich. Dowodzący oddziałami mongolskimi Bajdar zastosował manewr „pozorowanej ucieczki” by wprowadzić zamęt i rozprężenie w oddziałach polskich. Po pozorowanym odwrocie nastąpiła druga faza bitwy. Na zdezorientowanych Polaków uderzył drugi odwodowy oddział mongolski. Rozerwany szyk sił polskich podzielił się na dwie grupy. Pierwsza pod naporem Mongołów rozpierzchła się, druga w zachowanym szyku bojowym wycofała się w kierunku północnym, gdzie następnego dnia stoczyła krwawą bitwę pod Tarczkiem.\nPodczas bitwy na polach wokół Chmielnika główny ciężar walki wzięło na siebie lewe skrzydło, złożone z rycerstwa krakowskiego. Rycerstwo sandomierskie ulokowane na prawym skrzydle, nie będące w centrum walk widząc nieuchronną klęskę wycofało się do Krakowa. Podczas bitwy polegli obaj kasztelani oraz wojewoda krakowski Włodzimierz.\nDalsza ekspansja mongolska.Tatarzy zdobyli następnie Kraków (28 marca 1241) i, po połączeniu z oddziałem z Kujaw, ruszyli na Śląsk. Po zdobyciu Wrocławia i zakończonej klęską wojsk polskich bitwie pod Legnicą (9 kwietnia 1241), w której zginął Henryk II Pobożny (co na długo uniemożliwiło zjednoczenie ziem polskich), Tatarzy przechodząc przez Morawy połączyli się ze swoimi głównymi siłami na Węgrzech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155952", "fragment_id": "8901/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Chmielnikiem", "document_id": "8901", "start_index": 1683.0, "source": "wikipedia", "parentId": 155952.0, "score": 0.7302118539810181}, "uuid": "cf1e39a0-060a-46e9-b66f-0a99871b2223"}, {"page_content": "Po upadku Kijowa wojska Batu zajęły kolejne miasta Księstwa halicko-wołyńskiego. Jego władca, Daniel Halicki (1228–1264), uciekł na Węgry. To właśnie one były celem kolejnej kampanii Batu w Europie Wschodniej, jednak w celu uniemożliwienia wysłania posiłków Węgrom Mongołowie najpierw zaatakowali Polskę. Siły dowodzącego najazdem Ordy 13 lutego 1241 roku splądrowały Sandomierz, a 22 marca Kraków, zaś 9 kwietnia zniszczyły wojska polskich książąt w bitwie pod Legnicą, przy czym dowodzący nimi Henryk II Pobożny (1238–1241) zginął. Po tym zwycięstwie siły Ordy ruszyły na Morawy, by dołączyć do armii działającej na Węgrzech. Batu wraz z Sübeetejem wkroczyli na Węgry przez Przełęcz Werecką, podczas gdy inna mongolska armia uderzyła na Siedmiogród. Ze względu na fizyczne podobieństwo Kipczaków do Mongołów, jak i obecność ich pobratymców w armii tych ostatnich, wśród Węgrów pojawiły się pogłoski o ich współpracy z najeźdźcami. W rezultacie Köten został zlinczowany przez rozgniewany tłum, a ocaleli z pogromu Kipczacy wyruszyli na południe w kierunku Bułgarii, po drodze plądrując i walcząc z węgierskimi oddziałami zmierzającymi na miejsce koncentracji królewskiej armii. W rezultacie tego zamieszania i szybkości mongolskiego pochodu królowi Beli IV (1235–1270) nie udało się zmobilizować wszystkich dostępnych sił. Mimo to w stoczonej 11 kwietnia 1241 roku bitwie na równinie Mohi Mongołowie byli bliscy przegranej, i zwyciężyli, dopiero gdy Sübeetej obszedł pozycje nieprzyjaciela nad rzeką Sajó przeprawiając się po moście pontonowym w dolnym jej biegu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10410", "fragment_id": "168055/29", "subtitle": "", "title": "Imperium mongolskie", "source": "wikipedia", "start_index": 29698.0, "document_id": "168055", "parentId": 10410.0, "score": 0.4009381830692291}, "uuid": "71949988-fd6c-44c1-8aad-67eb04f7c15a"}, {"page_content": "Na wschodzie pojawił się nowy przeciwnik w postaci Mongołów pod wodzą Batu-chana, którzy po pokonaniu i zniszczeniu księstw ruskich za kolejny cel wybrali Królestwo Węgier. Batu-chan słusznie przewidywał, że w przypadku wojny z Węgrami zapewne przyjdzie im pomoc z Polski. Wysłał więc na Polskę armię w sile 10000 wojowników pod wodzą Ordu. Już w styczniu 1241 roku pojawiły się pod Lublinem i Zawichostem oddziały zwiadowcze, jednak prawdziwa inwazja ruszyła miesiąc później. W Małopolsce Mongołowie nie mieli równego sobie przeciwnika, pokonując zastępy rycerstwa krakowskiego i sandomierskiego kolejno pod Turskiem Wielkim, Tarczkiem, by 18 marca 1241 zadać decydującą klęskę wojewodzie krakowskiemu Włodzimierzowi i kasztelanowi krakowskiemu Klemensowi pod Chmielnikiem. Obaj dygnitarze zginęli i Małopolska, łącznie z głównymi grodami prowincji, Krakowem i Sandomierzem, znalazła się w rękach Mongołów. Henryk II Pobożny nie podejmował wyzwania i czekając na obiecaną pomoc ze strony zachodnich władców zaczął koncentrować ocalałe resztki oddziałów małopolskich i świeże oddziały śląskie i wielkopolskie w rejonie Legnicy. Władcy europejscy zainteresowani jednak bardziej rozgrywkami pomiędzy cesarstwem a papiestwem zignorowali prośby Henryka. Wyjątkami tutaj byli tylko rycerze spod znaków templariuszy i joannitów oraz król czeski Wacław I, który jednak ostatecznie uchylił się od pomocy, zatrzymując swoje oddziały w odległości jednego dnia od Legnicy (obawiał się pewnie, że w przypadku klęski wojsk chrześcijańskich Królestwo Czech stanie się łatwym łupem wojsk mongolskich).\nBitwa rozegrała się 9 kwietnia 1241 i zakończyła kompletną klęską wojsk Henryka II i śmiercią księcia na polu bitwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2288", "fragment_id": "186559/5", "subtitle": "", "title": "Henryk II Pobożny", "document_id": "186559", "start_index": 6132.0, "parentId": 2288.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6599737405776978}, "uuid": "2fc2892c-eede-462f-85da-cd0647acde14"}, {"page_content": "Tatarzy nie wytrzymali starcia z Polakami i próbowali uciekać na boki, powstrzymali ich Jerzy Boruchowski i Michał Kozubski. Tatarzy zsiedli z koni i pieszo zaczęli uciekać w stronę lasów bednarowskich. Czekali tam na nich chłopi z samopałami, drągami i kosami. Hetman skierował im na pomoc dragonów, pachołków i ochotników. Wzięto do niewoli 150 Tatarów (w tym wezyra nuredina sołtana Halisz Aga, koniuszy i podskarbi nuredina, szafarz hański, ośmiu murzów), Kozaków i Turków. Odbito z rąk tatarskich 10 tysięcy jasyru. Według kronikarza Wespazjana Kochowskiego miało zginąć 6 tysięcy Tatarów, z Polaków nikt nie zginął, było kilkunastu rannych towarzyszy i pocztowych. Zwycięstwo wojsk polskich nad Tatarami było możliwe dzięki podzieleniu zgrupowania hetmana Sobieskiego na kilku grup i umiejętnym oskrzydleniu ordyńców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4308049", "fragment_id": "1508636/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Kałuszem", "source": "wikipedia", "start_index": 2608.0, "parentId": 4308049.0, "document_id": "1508636", "score": 0.05318653583526611}, "uuid": "7cf7d69a-534a-41a0-8711-06d9ea35ff94"}, {"page_content": "W 1241 doszło do pierwszego najazdu Mongołów na Polskę. W styczniu Mongołowie zajęli Lublin i Zawichost. Bolesław Wstydliwy wraz z żoną uciekł na Węgry do swojej siostry Salomei, żony króla halickiego Kolomana, pozostawiając swoje ziemie bez obrony. 13 lutego Mongołowie zdobyli i spalili Sandomierz. 9 kwietnia stoczono bitwę pod Legnicą, w której wojska dowodzone przez Henryka Pobożnego poniosły klęskę, a sam książę zginął. Po klęsce wojsk węgierskich w bitwie nad rzeką Sajó i śmierci Kolomana Bolesław wraz z Salomeą udał się na Morawy, a następnie powrócił do Polski.\nPo śmierci Henryka Pobożnego panem Krakowa został jego najstarszy syn, Bolesław Rogatka. Bolesław Rogatka nie zdążył przybyć do Krakowa, a rządy w jego imieniu sprawował w tym czasie Klemens z Ruszczy. Konrad mazowiecki wypatrzył w tym swoją szansę i mimo oporu możnych i rycerstwa wkroczył do Krakowa 10 lipca 1241. Kilka miesięcy później skapitulowały w Skale wojska dowodzone przez Klemensa z Ruszczy. Konrad mazowiecki nie zyskał jednak poparcia możnych krakowskich, którzy w 1243 powołali na tron krakowski Bolesława Wstydliwego. 25 maja 1243 w wyniku bitwy pod Suchodołem między wojskami Małopolan, wspartymi posiłkami węgierskimi, pod dowództwem Klemensa z Ruszczy a wojskami Konrada mazowieckiego, Bolesław Wstydliwy odzyskał panowanie nad księstwem krakowskim. W wieku siedemnastu lat został księciem krakowskim, jednak aż do śmierci matki pozostawał pod jej silnym wpływem. Tego samego roku Konrad mazowiecki próbował odzyskać panowanie nad Krakowem i zaatakował Bolesława, lecz nie udało mu się go pokonać.\nPanowanie.\nWalki z Konradem mazowieckim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=717", "fragment_id": "181416/6", "subtitle": "", "title": "Bolesław V Wstydliwy", "parentId": 717.0, "start_index": 7315.0, "document_id": "181416", "source": "wikipedia", "score": 0.23009561002254486}, "uuid": "1169f517-f82e-48dc-9cbc-01d815e1b3ae"}, {"page_content": "W 1240 roku Batu-Chan (założyciel Złotej Ordy i wnuk Czyngis-Chana) zdobył Kijów i prawie całą Ruś. Łupieżcze ataki dotykały również ziemie państwa polskiego pogrążonego wtedy w rozbiciu dzielnicowym. Szczególnie tragiczne skutki przyniosła wyprawa z 1241 roku. Jej kulminacyjnym punktem była bitwa pod Legnicą, gdzie rycerstwo polskie wspierane przez garstkę krzyżaków, joannitów i templariuszy, starło się z Mongołami i poniosło sromotną klęskę. Na polu bitwy poległo 7 tysięcy rycerzy oraz książę śląski Henryk II Pobożny, co, w opinii wielu historyków, znacznie oddaliło moment zakończenia rozbicia dzielnicowego w Polsce.\nWojska mongolskie uderzyły również na Węgry i Bałkany, a następnie w szybkim\npochodzie dotarły pod Wiedeń i nad Adriatyk. Średniowieczny\nkronikarz Mateusz w \"Chronica Majora\" pisał o nich:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n(...) Obmierzła nacja szatana wyrwała się ze swego domostwa, wylała z Tartaru.\nRozlazłszy się jak szarańcza po ziemskim obliczu, przemierzywszy ziemie Saracenów, spustoszyli miasta, wycięli lasy, obalili fortece, wykorzenili\nwinorośle, zniszczyli ogrody, zabili mieszczan i wieśniaków. Nie rządzą się żadnym ludzkim prawem, nie potrzebują wygód. I oto zjawili się u granic chrześcijaństwa jak grom z jasnego nieba, pustosząc i mordując, siejąc wokół terror i nieopisane przerażenie. Są nieludzcy i okrutni, potwory łaknące krwi, rozdzierające i pożerające ciała psów i ludzi. Odziani w wołowe skóry, uzbrojeni w żelazne", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321445", "fragment_id": "1445179/3", "subtitle": "", "title": "Benedykt Polak", "source": "wikipedia", "start_index": 5165.0, "parentId": 321445.0, "document_id": "1445179", "score": 0.3625261187553406}, "uuid": "c81fdade-f491-4af2-a3b7-b43d4dcbc808"}, {"page_content": "Nie mogąc pokonać obrońców, Tatarzy wysłali Lipków, czyli polskich Tatarów, z żądaniem kapitulacji. Polacy odmówili, wobec czego ze względu na znaczne straty Tatarzy wycofali się do okupowanego ówcześnie przez nich Kamieńca Podolskiego. Dzięki skutecznej obronie powstrzymany został dalszy najazd tatarski.\nW bitwie większość obrońców odniosła rany, a zabitych było kilkudziesięciu, w tym kilkunastu towarzyszy chorągiewnych. Dowodzący jedną z rot husarskich Konstanty Zahorowski zmarł z powodu odniesionych ran trzy dni po bitwie. Do tatarskiej niewoli dostał się Mikołaj Tyszkowski, który został z niej potem wykupiony.\nUpamiętnienie.\nJuż cztery dni po bitwie król Jan III Sobieski przekazał na lekarstwa dla husarzy i pancernych 1000 złotych, a hetman Stanisław Jan Jabłonowski przekazał 400 złotych na cyrulika Mikołaja w celu leczenia rannych w szpitalu w Złoczowie. 27 czerwca król przyjął żołnierzy we Lwowie i obdarował ich pieniędzmi i końmi. W 1695 Sobieski kazał postawić im pomnik, który przetrwał do dziś.\nLatem 2014 przeprowadzono jego renowację, którą wykonał doktor habilitowany Janusz Smaza z warszawskiej ASP, a następnie 25 października tego samego roku dokonano uroczystego odsłonięcia podczas obchodów 320. rocznicy bitwy przy udziale władz obwodu tarnopolskiego i rejonu zborowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2849383", "fragment_id": "1628823/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Hodowem", "document_id": "1628823", "start_index": 1580.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2849383.0, "score": 0.1042952910065651}, "uuid": "e4f8c089-3a8e-48d8-9979-4b2b054b1092"}]}
{"id": "q_790", "question": "Jak nazywał się brytyjski arystokrata, wojskowy i polityk, który dowodził wojskami koalicji antynapoleońskiej w bitwie pod Waterloo?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nHenry Hardinge (ur. 30 marca 1785 we Wrotham, zm. 24 września 1856 w South Park niedaleko Tunbridge Wells) – brytyjski arystokrata, wojskowy i polityk, generał artylerii, naczelny dowódca Sił Zbrojnych, sekretarz ds. wojny, główny sekretarz Irlandii, wicekról Indii.\nŻyciorys.\nMłodość i wykształcenie.\nUrodził się 30 marca 1785 we Wrotham jako syn Henry’ego Hardinge’a i Frances Best, córki Jamesa Besta. Wykształcenie odebrał w Eton College, Sevenoaks School oraz w Durham School.\nKariera wojskowa.\nPo ukończeniu nauki wstąpił w 1799 r. do armii, do regimentu Queen’s Rangers, który stacjonował w Górnej Kanadzie. Podczas wojen napoleońskich brał udział w walkach na półwyspie Iberyjskim. Swój chrzest bojowy przeszedł w bitwie pod Vimierą. Podczas bitwy pod La Coruną znajdował się u boku generała Johna Moore’a, gdy ten odniósł śmiertelną ranę. Niedługo później Hardinge został mianowany przez sir Williama Beresforda zastępcą kwatermistrza generalnego armii portugalskiej. Hardinge uczestniczy we wszystkich bitwach podczas wojny na półwyspie Iberyjskim, odnosząc ranę w bitwie pod Vitorią. Brał udział również w bitwie pod Albuerą.\nPo zakończeniu wojny w Hiszpanii opuścił armię, ale wstąpił do niej ponownie w 1815 r. po powrocie Napoleona z Elby. Został wtedy przydzielony do sztabu generalnego armii pruskiej. Brał udział w bitwie pod Ligny 16 czerwca 1815 r., gdzie stracił lewą rękę. Z tego powodu nie wziął udziału w stoczonej dwa dni później bitwie pod Waterloo. Za utratę ręki otrzymał rentę w wysokości 300 funtów i został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Łaźni. Książę Wellington podarował mu natomiast miecz należący do Napoleona.\nKariera polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=702999", "fragment_id": "808168/0", "subtitle": "", "title": "Henry Hardinge", "document_id": "808168", "start_index": 1.0, "parentId": 702999.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3989100456237793}, "uuid": "06a4c454-ec31-4aeb-abeb-35796cf8ceb5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHarold Alexander, właśc. Harold Rupert Leofric George Alexander (ur. 10 grudnia 1891 w Londynie, zm. 16 czerwca 1969 w Slough) – brytyjski arystokrata, wojskowy i polityk, marszałek polny British Army, jeden z najsłynniejszych brytyjskich dowódców okresu II wojny światowej, gubernator generalny Kanady i minister obrony Wielkiej Brytanii. Był młodszym synem Jamesa Alexandra, 4. hrabiego Caledon i lady Elisabeth Graham-Toler, córki 3. hrabiego Norbury.\nŻyciorys.\nW wojsku.\nWykształcenie odebrał w Harrow School i Royal Military Academy w Sandhurst. W 1911 wstąpił do Gwardii Irlandzkiej (\"Irish Guards\"). Po wybuchu I wojny światowej batalion Alexandra wszedł w skład Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego (\"British Expeditionary Force\", BEF). Alexander szybko wspinał się po szczeblach wojskowej kariery. Zaczynał jako dowódca plutonu w stopniu porucznika. Później został kolejno podpułkownikiem i brygadierem. Pod koniec wojny dowodził brygadą. Był dwukrotnie ranny. Został odznaczony Krzyżem Wojskowym (\"Military Cross\") w 1915, Orderem za Wybitną Służbę (\"Distinguished Service Order\") w 1916 i Krzyżem Kawalerskim Legii Honorowej w 1918.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=168292", "fragment_id": "27141/0", "subtitle": "", "title": "Harold Alexander", "parentId": 168292.0, "start_index": 0.0, "document_id": "27141", "source": "wikipedia", "score": 0.4343986511230469}, "uuid": "590b179c-9a8e-4ca5-8cc6-a040280c2fbe"}, {"page_content": "Arthur Wellesley (ur. 30 kwietnia lub 1 maja 1769 w Dublinie, zm. 14 września 1852 w Walmer Castle koło Dover) – brytyjski arystokrata, wojskowy i polityk.\nŻyciorys.\nPochodził ze zubożałej anglo-irlandzkiej rodziny szlacheckiej, która zmieniła nazwisko z Wesley na Wellesley. Był trzecim synem Garreta Wesleya, który nosił tytuł pierwszego hrabiego Mornington. W latach 1781–1785 młody Wellesley pobierał nauki w Eton, a później, z powodu słabych wyników w Eton, w sławnej wojskowej akademii francuskiej w Angers.\nNajwiększą sławę zdobył w okresie wojen napoleońskich, przede wszystkim jako zwycięzca – wspólnie z Blücherem – pod Waterloo (1815). Wcześniej z powodzeniem walczył z wojskami francuskimi w Hiszpanii i Portugalii oraz reprezentował Wielką Brytanię na kongresie wiedeńskim. Jeden z przywódców torysów, w latach 1828–1830 i przejściowo w 1834 r. pełnił funkcję premiera. Od 1847 r. był członkiem Royal Society.\nWczesne lata życia, małżeństwo i początki kariery w wojsku.\nWellington urodził się przy dublińskiej ulicy Merrion Street w domu pod numerem 4, naprzeciwko ówczesnego Royal College of Science. Dzieciństwo spędził głównie w Dangan Castle, 5 kilometrów na północ od Summerhill. Był trzecim z pięciu synów, którzy przeżyli dzieciństwo. Jego ojcem był Garret Wesley, 1. hrabia Mornington, matką Anne Hill, córka 1. wicehrabiego Duncannon. W 1798 r. jego rodzina zmieniła nazwisko na „Wellesley”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=210068", "fragment_id": "1469488/0", "subtitle": "", "title": "Arthur Wellesley (1. książę Wellington)", "parentId": 210068.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1469488", "score": 0.5592248439788818}, "uuid": "385bf8ca-0174-419b-8d06-88fe40e79ea2"}, {"page_content": "Charles Augustus FitzRoy (ur. 10 czerwca 1796, zm. 16 lutego 1858 w Londynie) – brytyjski wojskowy, arystokrata i polityk, najstarszy syn generała Charlesa FitzRoya (młodszego syna 3. księcia Grafton) i Frances Mundy, córki Edmunda Millera Mundy’ego.\nPoczątek kariery.\nLord Charles wykształcenie odebrał w Harrow School w Londynie. W 1812 r., w wieku 16. lat, został dowódcą Królewskiego Regimentu Konnego Gwardii. 3 lata później dowodził regimentem w bitwie pod Waterloo, gdzie został ranny. W 1818 r. towarzyszył księciu Richmond w podróży do Dolnej Kanady, gdzie książę miał był gubernatorem (lord Charles poślubił później córkę księcia, lady Mary). W 1820 r. otrzymał stopień kapitana, zaś w 1825 r. podpułkownika i adiutanta gubernatora Kraju Przylądkowego.\nW 1831 r. wrócił do Anglii i został wybrany do Izby Gmin z okręgu Bury St Edmunds. W 1832 r. głosował za reformą wyborczą. W 1833 r. zrezygnował ze stanowisk wojskowych.\nGubernator.\nJego pierwszym samodzielnym urzędem była pozycja gubernatora Wyspy Księcia Edwarda. Urząd ten otrzymał 31 marca 1837 r. Powrócił do Anglii w 1841 r. i wkrótce został mianowany gubernatorem Brytyjskich Wysp Zawietrznych, który to urząd sprawował do 1845 r.\nWkrótce potem lord Stanley zaproponował jego kandydaturę na gubernatora Nowej Południowej Walii. Pomysł został przychylnie przyjęty i FitzRoy został nowym gubernatorem. Do Australii przybył na pokładzie HMS \"Carysford\" dnia 2 sierpnia 1846 r. Niedługo później przypłynęła jego żona z dziećmi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=661170", "fragment_id": "817577/0", "subtitle": "", "title": "Charles Augustus FitzRoy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "817577", "parentId": 661170.0, "score": 0.38048088550567627}, "uuid": "ce346288-c511-4b64-aca6-51c8b46c8a25"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nGeorge Townshend (ur. 28 lutego 1724, zm. 14 września 1807) – brytyjski arystokrata, wojskowy i polityk. Zdobywca Quebecu. Marszałek polny British Army.\nŻyciorys.\nPoczątki kariery wojskowej i politycznej.\nBył synem Charlesa Townshenda, 3. wicehrabiego Townshend, i Audrey Harrison, córki Edwarda Harrisona. Studiował w St John’s College na Uniwersytecie Cambridge, ale opuścił uczelnię w 1742 r. Następnie zaciągnął się do British Army i został przydzielony do sztabu lorda Dunmore’a. Brał udział w bitwach pod Dettingen i Fontenoy. W 1745 r. został dowódcą 20 pułku piechoty. Na jego czele brał udział w tłumeniu powstania jakobitów w Szkocji i w bitwie pod Culloden.\nNastępnie Townshend powrócił do Niemiec, gdzie został adiutantem księcia Cumberland. Brał udział w bitwie pod Laffeldt w 1747. W tym samym roku uzyskał mandat parlamentarny z okręgu Norfolk. Okręg ten reprezentował do 1764 wojnę o sukcesję austriacką zakończył w stopniu podpułkownika. Po zakończeniu wojny pokłócił się Cumberlandem i często atakował go z ław parlamentu oraz we własnoręcznie rysowanych karykaturach. W 1750 opuścił armię. W 1757 na jego wniosek uchwalono ustawę o reformie milicji.\nWojna siedmioletnia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1549003", "fragment_id": "683130/0", "subtitle": "", "title": "George Townshend", "document_id": "683130", "start_index": 0.0, "parentId": 1549003.0, "source": "wikipedia", "score": 0.046488240361213684}, "uuid": "c5d08a98-c39d-46f6-af30-a44a3454b3ec"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHenry Seymour Conway (ur. 1721, zm. 9 lipca 1795) – brytyjski arystokrata, wojskowy i polityk.\nŻyciorys.\nBył młodszym synem Francisa Seymoura-Conwaya, 1. barona Conway, i Charlotte Shorter, córki Johna Shortera. Był młodszym bratem 1. markiza Hertford. W 1737 r. zaciągnął się do pułku dragonów Moleswortha. Walczył w wojnie o sukcesję austriacką jako porucznik 1 pułku pieszego gwardii. Brał udział w bitwach pod Dettingen i Fontenoy. Brał również udział w tłumieniu powstania jakobickiego w 1746 r. i w Culloden. Walczył również w Niemczech podczas wojny siedmioletniej.\nJako polityk Conway był związany ze swoim kuzynem, Horace’em Walpole’em. Należał do frakcji wigów, kierowanej przez lorda Rockinghama. W latach 1741–1774 i 1775–1784 zasiadał w Izbie Gmin reprezentując kolejno okręgi Higham Ferrers (1741–1747), Penryn (1747–1754), St Mawes (1754–1761), Thetford (1761–1774) i Bury St Edmunds (1775–1784).\nConway szybko stał się jednym z czołowych polityków swojego stronnictwa. Kiedy lord Rockingham stanął w 1765 r. na czele brytyjskiego rządu, Conway został ministrem południowego departamentu. W 1766 r. został ministrem północnego departamentu w rządzie lorda Chathama. Opowiadał się za łagodniejszą polityką wobec amerykańskich kolonii i popierał zniesieni \"Stamp Act\" z 1766 r. W styczniu 1768 r. podał się do dymisji. W latach 1765–1768 był ponadto przewodniczący Izby Gmin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1551822", "fragment_id": "701534/0", "subtitle": "", "title": "Henry Seymour Conway", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "701534", "parentId": 1551822.0, "score": 0.1902366727590561}, "uuid": "2002b5fa-4c4b-42fb-bdb3-3c3ce8482216"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHenry William Paget (ur. 17 maja 1768 w Londynie, zm. 29 kwietnia 1854 tamże) – brytyjski wojskowy i polityk, weteran wojen napoleońskich, dowódca kawalerii sprzymierzonych podczas kampanii 1815 r. i bitwy pod Waterloo, dwukrotnie Lord namiestnik Irlandii oraz generał artylerii w rządach George’a Canninga, lorda Godericha, księcia Wellington i lorda Johna Russella.\nWczesne lata życia.\nBył najstarszym synem Henry’ego Pageta, 1. hrabiego Uxbridge, i Jane Champagné. Wykształcenie odebrał w Westminster School oraz w Christ Church na Uniwersytecie Oksfordzkim. Od 1784 r. nosił tytuł grzecznościowy „lorda Paget”. W 1790 r. został wybrany do Izby Gmin jako reprezentant okręgu Caernarfon. W latach 1796–1804 i 1806–1810 reprezentował Milborne Port.\nKariera wojskowa.\nPo wybuchu wojny I Koalicji z rewolucyjną Francją, Paget zorganizował oddział ochotników z hrabstwa Staffordshire, który został przyjęty na służbę jako 80 pułk piechoty z Pagetem jako tymczasowym podpułkownikiem. Paget na czele swojego oddziału wziął udział w kampanii we Flandrii w 1794 r. Rok później został podpułkownikiem 16 pułku lansjerów Królowej. W 1796 r. otrzymał awans na stopień pułkownika, a w 1801 r. został pułkownikiem 7 pułku lekkich dragonów. W 1802 r. został awansowany do stopnia generała-majora. W 1808 r. został generałem-porucznikiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1507410", "fragment_id": "233756/0", "subtitle": "", "title": "Henry Paget (1. markiz Anglesey)", "document_id": "233756", "start_index": 0.0, "parentId": 1507410.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48031026124954224}, "uuid": "b322b6c7-b937-4259-a3da-9712070e4c45"}, {"page_content": "Thomas Cochrane, 10. earl Dundonald GCB (ur. 14 grudnia 1775 w Annsfield, zm. 31 października 1860 w Londynie) – brytyjski arystokrata, polityk i wojskowy, admirał Royal Navy, uczestnik wojen napoleońskich, po ich zakończeniu dowodził marynarkami Chile, Brazylii i Grecji w trakcie wojen o niepodległość tych krajów. W 1832 roku powrócił do Wielkiej Brytanii i Royal Navy, w której służył aż do śmierci.\nŻyciorys.\nThomas Cochrane urodził się w szkockiej miejscowości Annsfield, w hrabstwie South Lanarkshire. Był najstarszym synem Archibalda Cochrane'a, arystokraty i wynalazcy. W wieku 17 lat wstąpił do Royal Navy, służąc pod komendą swojego wuja, komandora (później admirała) Alexandra Cochrane'a. W 1800 roku objął dowodzenie słupem „Speedy”, na którym wsławił się, zdobywając o wiele silniejszą hiszpańską szebekę „El Gamo”. Dowodził „Speedym” przez 13 miesięcy, zatapiając, zdobywając lub uszkadzając ponad 50 jednostek przeciwników do czasu, kiedy został zmuszony do poddania się w rejonie Gibraltaru przez przeważające okręty francuskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2453093", "fragment_id": "540690/0", "subtitle": "", "title": "Thomas Cochrane", "document_id": "540690", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2453093.0, "score": 0.21831803023815155}, "uuid": "5cffbed6-c64e-41dc-aea4-536bd0097e48"}, {"page_content": "Charles Gordon-Lennox, 5. książę Richmond i Lennox KG (ur. 3 sierpnia 1791 w Richmond House w Londynie, zm. 21 października 1860 w Portland Place w Londynie), brytyjski arystokrata, polityk i wojskowy, minister w rządzie lorda Greya.\nŻyciorys.\nBył najstarszym synem Charlesa Lennoxa, 4. książę Richmond, i lady Charlotte Gordon, córki 4. księcia Gordon. Od 1806 r. nosił tytuł grzecznościowy \"hrabiego Marchii\".\nSłużył w sztabie Wellingtona podczas kampanii na Półwyspie Iberyjskim. W bitwie pod Waterloo był adiutantem księcia Oranii. W tym samym czasie był członkiem Izby Gmin z okręgu Chichester (od 1812 r.). W 1818 r. wraz z resztą rodziny towarzyszył ojcu, który został gubernatorem generalnym Brytyjskiej Ameryki Północnej. Po śmierci ojca w 1819 r. został 5. księciem Richmond i Lennox oraz zasiadł w Izbie Lordów.\nKsiążę Richmond należał do stronnictwa torysowskich ultrasów. Sprzeciwiał się ustawom równouprawniającym katolików, później był przeciwnikiem wprowadzania wolnego handlu przez rząd Roberta Peela. W latach 1830–1834, z powodu konfliktu z księciem Wellington, Richmond i jego stronnicy popierali wigowski gabinet Greya. Richmond pełnił w nim funkcję poczmistrza generalnego. W 1829 r. został kawalerem Orderu Podwiązki.\nW 1836 r., po śmierci swojego wuja, 5. księcia Gordon, odziedziczył wszystkie ziemie rodziny Gordonów i przybrał nazwisko Gordon-Lennox. Był również członkiem loży masońskiej.\nŻycie prywatne.\n10 kwietnia 1817 r. w Westminsterze, poślubił lady Caroline Paget (6 czerwca 1796–12 marca 1874), córkę Henry’ego Pageta, 1. markiza Anglesey, i lady Caroline Villiers, córki 4. hrabiego Jersey. Charles i Caroline mieli razem pięciu synów i trzy córki:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=714714", "fragment_id": "848200/0", "subtitle": "", "title": "Charles Gordon-Lennox (5. książę Richmond)", "document_id": "848200", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 714714.0, "score": 0.06570928543806076}, "uuid": "a1f367ee-83f3-4056-9494-eee793d04c6e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy 1. barona Raglan. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nFitzRoy James Henry Somerset (ur. 30 września 1788, zm. 28 czerwca 1855 na Krymie) – brytyjski arystokrata, wojskowy w stopniu marszałka polnego i polityk, naczelny dowódca wojsk brytyjskich podczas wojny krymskiej, najmłodszy syn Henry’ego Somerseta, 5. księcia Beaufort, i Elizabeth Boscawen, córki admirała Edwarda Boscawena. Jego starszymi braćmi byli: Henry, 6. książę Beaufort, Charles, gubernator Kolonii Przylądkowej, oraz Edward, dowódca kawalerii w armii Wellingtona.\nU boku Wellingtona.\nOd urodzenia nosił tytuł lorda FitzRoya Somerseta. Wykształcenie odebrał w Westminster School. W 1804 roku wstąpił do armii. W roku 1807 był członkiem poselstwa sir Arthura Pageta do Turcji. W tym samym roku był członkiem sztabu generała Arthura Wellesleya podczas wyprawy na Kopenhagę. Rok później towarzyszył Wellesleyowi podczas kampanii w Portugalii. Podczas wojen na Półwyspie Iberyjskim lord Somerset był najpierw adiutantem, a następnie wojskowym sekretarzem Wellesleya.\nW roku 1810 Somerset został ranny w bitwie pod Buçaco. Po bitwie pod Fuentes de Oñoro został awansowany do stopnia majora. W 1812 roku, jako ochotnik w szeregach 52 Pułku Lekkiej Piechoty, brał udział w szturmie Ciudad Rodrigo. Odznaczył się również podczas oblężenia Badajoz. W latach 1814–1815 był sekretarzem brytyjskiej ambasady w Paryżu. Podczas 100 dni ponownie został adiutantem i militarnym sekretarzem Wellingtona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1306786", "fragment_id": "1135663/0", "subtitle": "", "title": "FitzRoy Somerset (1. baron Raglan)", "document_id": "1135663", "start_index": 1.0, "parentId": 1306786.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2020140290260315}, "uuid": "ec2fe123-40d2-4ca4-af92-cc10a68ece84"}]}
{"id": "q_791", "question": "Teresa Żylis-Gara jest aktorką, śpiewaczką czy malarką?", "answer": [{"page_content": "Teresa Gerarda Żylis-Gara (ur. 23 stycznia 1930 w Landwarowie k. Wilna, zm. 28 sierpnia 2021 w Łodzi) – polska śpiewaczka (sopran liryczny) światowej sławy, profesor sztuk muzycznych.\nŻyciorys.\nUrodziła się jako Teresa Żylis. Jej ojciec Franciszek Żylis, kolejarz, z państwowej posady był w stanie zapewnić rodzinie skromny, lecz stabilny byt. Miała piątkę starszego rodzeństwa: Mieczysława, Henryka, Romualda, Zofię i Marię (która zmarła w wieku 14 lat). W rodzinnym domu obecna była muzyka. Bracia grali na gitarze i mandolinie. Wszyscy członkowie rodziny śpiewali. Teresa jako dziecko śpiewała w kościelnym chórze. Po II wojnie światowej w 1946 razem z rodziną przeprowadziła się do Łodzi. Początkowo uczyła się w gimnazjum ogólnokształcącym i jednocześnie w średniej szkole muzycznej. Jej pierwszą nauczycielką śpiewu była Stefania Grabowska, zaś pierwszy publiczny występ Teresy (wykonała dwie pieśni Mieczysława Karłowicza) odbył się na balu w Pałacu Poznańskiego. Od 1952 studiowała w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej (PWSM) u Olgi Olginy. W 1953 zwyciężyła w Ogólnopolskim Konkursie Młodych Wokalistów w Warszawie. W 1957 ukończyła studia w PWSM i uzyskała dyplom tej uczelni. W 1958 zadebiutowała w Operze Krakowskiej jako Halka w \"Halce\" Stanisława Moniuszki. Również w 1958 otrzymała II nagrodę w Międzynarodowym Konkursie Wokalnym w Tuluzie. W 1960 otrzymała III nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Muzycznym w Monachium. Następnie śpiewała w teatrach operowych w Oberhausen, Dortmundzie i Düsseldorfie. Przełomem w jej karierze były występy w Paryżu w 1966 oraz na Festiwalu Mozartowskim w Salzburgu w 1968.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=789820", "fragment_id": "1033693/0", "subtitle": "", "title": "Teresa Żylis-Gara", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1033693", "parentId": 789820.0, "score": 0.8925851583480835}, "uuid": "22649e9c-371e-4017-966c-f79dfec194c5"}, {"page_content": "W 1968 wystąpiła po raz pierwszy w londyńskiej Covent Garden w roli Violetty w operze Traviata Giuseppe Verdiego&lt;ref name=\"Kutsch/Riemens\"&gt;Zylis-Gara, Teresa. W: Karl-Josef Kutsch, Leo Riemens: \"Großes Sängerlexikon\". Wyd. . Walter de Gruyter, 2012, s. 5180. .&lt;/ref&gt;. W grudniu 1968 zadebiutowała na scenie Metropolitan Opera w Nowym Jorku jako Donna Elvira w operze Mozarta Don Giovanni. W Metropolitan Opera zaśpiewała 20 partii w 233 przedstawieniach. W marcu 1984 po raz 233 i ostatni spotkała się z publicznością Metropolitan Opera, wykonując tytułową partię w operze Manon Lescaut Pucciniego.\nW 1999 otrzymała tytuł profesora sztuki. Laureatka tytułów doktora honoris causa wrocławskiej Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego oraz Akademii Muzycznej w Łodzi.\nW jej repertuarze były wielkie role w operach Giuseppe Verdiego, Richarda Straussa, Giacomo Pucciniego i Wolfganga Amadeusa Mozarta. Występowała również w repertuarze pieśniarskim, m.in. popularyzowała utwory Karola Szymanowskiego. Nagrywała dla renomowanych wytwórni płytowych, takich jak: Deutsche Grammophon, EMI, Harmonia Mundi, Erato czy Polskie Nagrania „Muza”. Od 1980 mieszkała w Monako.\nW 2005 otrzymała Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. Została odznaczona Krzyżem Komandorskim (2000) i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (2011) Orderu Odrodzenia Polski. W 2012 otrzymała Order Oficerski Legii Honorowej Republiki Francuskiej. Została też wyróżniona tytułem honorowej obywatelki Łodzi (2020).\nZmarła 28 sierpnia 2021 w Łodzi w wieku 91 lat. Została pochowana 10 września 2021 w alei zasłużonych na cmentarzu komunalnym Doły w Łodzi.\nŻycie prywatne.Na początku studiów wyszła za mąż za inżyniera Jerzego Garę, po którym przejęła drugie nazwisko. Podczas studiów urodziła syna Jerzego. Po jej wyjeździe do Republiki Federalnej Niemiec synem opiekowała się jej matka. Na skutek długiej rozłąki z mężem i synem rodzina rozpadła się.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=789820", "fragment_id": "1033693/1", "subtitle": "", "title": "Teresa Żylis-Gara", "document_id": "1033693", "start_index": 1625.0, "source": "wikipedia", "parentId": 789820.0, "score": 0.1841573417186737}, "uuid": "4815bf43-1c1c-4732-92c9-ce78e9246189"}, {"page_content": "Występowała na wielu prestiżowych scenach, w teatrach i filharmoniach na terenie kraju i poza granicami, m.in. w Tokio Opera City i Orchard Hall w Japonii, Narodowej Operze w Rydze, Teatrze Wielkim – Operze Narodowej, Operze na Zamku w Szczecinie, Teatrze Muzycznym w Poznaniu oraz w Hiszpanii, Kanadzie, Grecji, Libanie, Austrii, Niemczech i na Węgrzech. Kreowała takie role jak Gilda w „Rigoletto” i Violetta Valery w „Traviacie” Verdiego, Despina i Fiordiligi w „Così fan tutte” Mozarta, Eugenia w „Il filosofo di Campagna” Galuppiego, Basia w „Krakowiakach i góralach” Kurpińskiego, Adela w „Zemście nietoperza” i in. Z powodzeniem obraca się w różnych stylach muzycznych od opery i oratorium poprzez operetkę, musical, muzykę filmową, repertuar Anny German oraz poezję śpiewaną. \nJest autorką biografii swojej maestry „Bogna Sokorska. Życie i kariera Słowika Warszawy – wspomnienie” (Wydawnictwo Novae Res 2011) oraz opowiadań pt. „Spotkania” (Anagram 2012), a także monografii „Stanisław Gruszczyński. Dzieje króla tenorów” (Fundacja im. Z. Noskowskiego 2013).\nWspółpracuje z reżyserem Maciejem Michalskim, który jest prekursorem połączenia współczesnego obrazu z klasycznym śpiewem w formie wideoklipu. Zagrała w jego filmie „Kanadyjskie sukienki” u boku Ewy Kasprzyk i Justyny Steczkowskiej. Od lutego 2009 jest współprowadzącą (wraz z mężem Gáborem Fekete de Reczenied) audycję radiową „Za kulisami oper i sal koncertowych” w Radiu Bogoria. Osiągnięciem artystki jest realizacja projektu CO-OPERA, pod patronatem wybitnej śpiewaczki Teresy Żylis-Gary, wraz z polskim tenorem Krystianem Adamem Krzeszowiakiem do muzyki Marcina Nierubca i poezji Michała Zabłockiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3010674", "fragment_id": "1155362/1", "subtitle": "", "title": "Justyna Reczeniedi", "document_id": "1155362", "start_index": 1205.0, "parentId": 3010674.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15574027597904205}, "uuid": "d4290d99-bfe9-4aef-8fa2-6998f8150a8b"}, {"page_content": "Dorota Wójcik (ur. w Łodzi) – polska sopranistka, solistka Teatru Wielkiego w Łodzi (od 1991).\nŻyciorys.\nUkończyła z wyróżnieniem Wydział Wokalno-Aktorski Akademii Muzycznej w Łodzi w klasie śpiewu Haliny Romanowskiej. Od początku kariery muzycznej związana jest z Teatrem Wielkim w Łodzi – w 1991 jako studentka zadebiutowała na jego scenie partią Micaeli w operze „Carmen”. W latach 1994–1995 była solistką w Teatrze Muzycznym w Łodzi. Ponadto ukończyła Mistrzowskie Kursy Wokalne Teresy Żylis-Gary. Od 2007 pracuje jako starszy wykładowca śpiewu solowego na Wydziale Wokalno-Aktorskim Akademii Muzycznej w Łodzi. W 2017 uzyskała stopień doktora sztuki muzycznej w dyscyplinie artystycznej: wokalistyka.\nW repertuarze posiada łącznie 50 tytułów partii operowych, operetkowych i musicalowych, w tym około 40 pierwszoplanowych. Jest autorką wokalizy „Ave Maria” Andrzeja Krauze do filmu dokumentalnego poświęconemu kardynałowi Stefanowi Wyszyńskiemu. Śpiewała w operach w Polsce i za granicą, m.in. w: Holandii, Belgii, Franci, Hiszpanii, Portugalii, Niemczech i Ameryce Południowej. Daje recitale m.in. w ramach Koncertów Roku w Łazienkach Królewskich w Warszawie, Cecyliańskich Dni Muzyki Sakralnej w Radomiu, Festiwalu Muzyki Wokalnej „Viva il canto” w Cieszynie, na festiwalach operowych w kraju (Bydgoszcz) i za granicą (Xanten, Salzburg). Wykonuje także repertuar oratoryjny w Filharmoniach: Łódzkiej, Krakowskiej, Częstochowskiej, Wrocławskiej, Lubelskiej, Zielonogórskiej i Kaliskiej. Na zaproszenie Teresy Żylis-Gary wystąpiła wraz z nią we wspólnym koncercie w Monaco przed księciem Albertem.\nŻycie prywatne.Jej ojciec pochodzi z Podkarpacia, matka zaś z łódzkich Łagiewnik. Wójcik wychowywała się na osiedlu Żubardź w Łodzi. Przez pewien okres mieszkała nad Jeziorskiem, lecz ze względów zawodowych zamieszkała ponownie w Łodzi w dzielnicy Górna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5465397", "fragment_id": "318161/0", "subtitle": "", "title": "Dorota Wójcik", "document_id": "318161", "start_index": 0.0, "parentId": 5465397.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24219046533107758}, "uuid": "b2b43321-5cc6-4cb6-b6e5-a9bcb28e58e2"}, {"page_content": "Jadwiga Postrożna (ur. 23 września 1982 w Limanowej) – polska śpiewaczka operowa, doktor wokalistyki w dziedzinie sztuk muzycznych.\nŻyciorys.\nAbsolwentka Państwowej Szkoły Muzycznej II st. w Nowym Sączu. Rozpoczęła studia w Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego we Wrocławiu, w klasie dr hab. Tadeusza Pszonki, i ukończyła je z wyróżnieniem. Swój wokalny warsztat wypracowała pod kierunkiem, m.in. Heleny Łazarskiej i Teresy Żylis-Gary biorąc udział w kursach mistrzowskich w Polsce i za granicą. Na Wydziale Wokalno-Aktorskim Akademii Muzycznej im. Feliksa Nowowiejskiego w Bydgoszczy uzyskała stopień doktora wokalistki w dziedzinie sztuk muzycznych.\nDebiutowała na scenie Opery Dolnośląskiej partią III Damy w operze \"Czarodziejski flet\" W.A. Mozarta. Współpracowała m.in. z Filharmonią Kaliską, Operą Bałtycką w Gdańsku, Teatrem Muzycznym „Capitol”. Na scenie tych teatrów można ją było oglądać m.in. w: operze \"The Little Sweep\" B. Brittena, \"Jaś i Małgosia\" E. Humperdincka, \"Baron cygański\" J. Straussa, \"Czarodziejski flet\" W.A. Mozarta oraz w wielu innym mezzosopranowych rolach.\nJest solistką Opery Wrocławskiej, gdzie można ją było zobaczyć m.in. w roli Santuzzy w \"Cavalleria Rusticana\" P. Mascagniego, Dalili w \"Samson i Dalila\" C. Saint-Saënsa, Cześnikowej w \"Strasznym dworze\" St. Moniuszki, Feneny w \"Nabucco\" G. Verdiego, Kończakówny w megawidowisku \"Kniaź Igor\" A. Borodina, a także w roli III Damy w \"Czarodziejskim flecie\" W.A. Mozarta oraz Flory w \"Traviacie\" G. Verdiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3129851", "fragment_id": "132049/0", "subtitle": "", "title": "Jadwiga Postrożna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "132049", "parentId": 3129851.0, "score": 0.21082991361618042}, "uuid": "a46f7363-8abb-467a-bcd9-1061e00e9971"}, {"page_content": "Iwona Socha – polska śpiewaczka operowa, sopranistka.\nEdukację muzyczną rozpoczęła w Państwowej Szkole Muzycznej w Gliwicach. Jest absolwentką (z wyróżnieniem) Wydziału Wokalno-Aktorskiego Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach (klasa śpiewu solowego prowadzona przez Jana Ballarina), a także Wydziału Radia i Telewizji im. Krzysztofa Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego. Uczestniczyła w kursach mistrzowskich, które były prowadzone przez takich artystów, jak: Izabela Kłosińska, Ingrid Kremling, Adam Kruszewski, Jadwiga Romańska i Teresa Żylis-Gara. Zadebiutowała w 2005 w Operze Śląskiej w Bytomiu (rola Małgorzaty w \"Fauście\" Charles’a Gounoda), a potem występowała na takich scenach, jak: Teatr Wielki w Warszawie, Opera Wrocławska, Teatr Wielki w Łodzi, Opera Nova w Bydgoszczy i Operetka Warszawska. W 2018 była solistką Opery Krakowskiej. \nWspółpracowała z takimi artystami, jak: Laco Adamik, Henryk Baranowski, Márta Mészáros, Mariusz Treliński, Waldemar Zawodziński i Michał Znaniecki. Koncertowała w Austrii, Belgii, Czechach, Francji, Hiszpanii, Holandii oraz na Litwie i Słowacji. Nagrywała dla Polskiego Radia i TVP, a także wytwórni Dux. W 2016 nawiązała współpracę z Ileaną Cotrubaș. Występuje też jako kameralistka, a towarzyszą jej w tych występach Klaudiusz Baran, Tomasz Strahl i Janusz Wawrowski.\nW 2013 otrzymała Teatralną Nagrodę Muzyczną im. Jana Kiepury (2013), a w 2016 Nagrodę Stowarzyszenia Wydawców Katolickich Feniks.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4728995", "fragment_id": "790552/0", "subtitle": "", "title": "Iwona Socha", "parentId": 4728995.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "790552", "score": 0.20589670538902283}, "uuid": "111d1770-8371-4ad7-9d58-e8f5e159a970"}, {"page_content": "}|- \nOrneta ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Wormditt&lt;/&gt;, prus. ) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Orneta, położone na Równinie Orneckiej. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.\nWedług danych GUS z 1 stycznia 2024 r. Orneta liczyła 8007 mieszkańców.\nPołożenie.\nOrneta położona jest w północnej części województwa warmińsko-mazurskiego w powiecie lidzbarskim nad Drwęcą Warmińską i Jeziorem Mieczowym.\nPod względem historycznym Orneta leży na Warmii, na obszarze dawnego pruskiego terytorium plemiennego Pogezanii.\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Herb Ornety.\"\nArchitektura.\nDo zabytków miasta należą:\nKultura.\nŻyciem kulturalnym Ornety opiekuje się Miejski Dom Kultury, który jest organizatorem wielu imprez rozrywkowych, kulturalnych, oświatowych i lokalnych w mieście. Organizowane są zajęcia kulturalne dla młodzieży, dzieci, dorosłych i osób starszych. Mieszkańcy mają możliwość uczestniczyć w kołach zainteresowań, zrzeszać w klubach i stowarzyszeniach. W Miejskim Domu Kultury działa Klub Seniora „Znicz Ornecianie”, orkiestra dęta, Zespół Wokalny „Landrynki”, Szkoła Tańca, Zespół Tańca Nowoczesnego „Taiga”, ognisko muzyczne, koło plastyczne. MDK w Ornecie gościł wielu znanych aktorów i piosenkarzy, m.in. Hankę Bielicką, Roberta Janowskiego, Andrzeja Rosiewicza, Krzysztofa Krawczyka[]. Do stałych imprez organizowanych przez Miejski Dom Kultury zaliczyć można:\nW latach 2004–2006, z inicjatywy burmistrza Koguta oraz prof. Leszka Szarzyńskiego, odbyło się kilkanaście spotkań z cyklu „Z uniwersytetem na ty” oraz koncert Teresy Żylis-Gary[].\nW mieście działa również Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy.\nSport.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102315", "fragment_id": "660152/0", "subtitle": "", "title": "Orneta", "document_id": "660152", "start_index": 0.0, "parentId": 102315.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05716094374656677}, "uuid": "477bb696-1c1e-44b6-a7e9-855a81a03ed6"}, {"page_content": "Eliza Kruszczyńska (ur. 19 sierpnia 1975 w Łodzi) – polska śpiewaczka operowa (sopran), triumfatorka VII Międzynarodowego Konkursu Wokalnego im. Stanisława Moniuszki.\nKariera artystyczna.\nW dzieciństwie wyjechała z rodzicami do Włoch. Tam, w Conservatorio A. Casella w L’Aquili ukończyła klasę skrzypiec.\nNaukę kontynuowała w Akademii Muzycznej Luisy D'Annunzio w Pescarze w klasie śpiewu solowego prof. Marii Luisy Carboni.\nGłos doskonaliła także pod opieką Nicholasa Giusti oraz śpiewaczki rumuńskiej Marii Slatinaru Nistor.\nW czasie studiów zadebiutowała w Teatro Auditorium Flaiano w Pescarze w IV Symfonii Mahlera i roli Lauretty w operze Pucciniego \"Gianni Schicchi\". Na scenie śpiewała w operach: \"Manon\" Masseneta, \"Traviata\" Verdiego, \"Czarodziejski flet\" Mozarta, \"Carmen\" Bizeta.\nUczestniczyła w kursach mistrzowskich prowadzonych przez Reginę Resnik, Mirellę Freni, Leontine Vaduva i George Vaz De Carvallo, Lucianę Serra, Renatę Scotto i Teresę Żylis-Gara.\nArtystka występowała w Hiszpanii, Włoszech, Francji, Rumunii i Kanadzie.\nW Polsce występowała z orkiestrami filharmonii w Poznaniu (\"Missa pro pace\"), Łodzi (recital fortepianowy), Bydgoszczy (\"Requiem\" Mozarta), Krakowie (\"Norma\", wersja koncertowa) i Warszawie (II symfonia Mendelssohna – dyrygował Jesús López Cobos, \"Lament for Jerusalem\" – dyrygował Piotr Gajewski, \"Requiem\" Sznitkego – dyrygował Jacek Kaspszyk). 7 lipca 2012 roku była gwiazdą gali finałowej XVIII Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego im. Krystyny Jamroz w Busku-Zdroju. Od marca 2013 jest solistką Opery Wrocławskiej.\nRepertuar.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2725382", "fragment_id": "1606831/0", "subtitle": "", "title": "Eliza Kruszczyńska", "parentId": 2725382.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1606831", "score": 0.22849780321121216}, "uuid": "b33254bd-0f01-4c1d-a316-1a6bba07c95c"}, {"page_content": "Kościół świętego Kazimierza Królewicza – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Mszczonów diecezji łowickiej).\nKościół uważany jest za arcydzieło mazowieckiego klasycyzmu. Ufundowany został przez hrabiów Kazimierza i Annę oraz Józefa Krasińskich. Świątynia została zbudowana w latach 1820-1822 według projektu Jakuba Kubickiego – nadwornego architekta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Kościół posiada oryginalną, ośmioboczną bryłę porównywalną z bazyliką św. Piotra w Rzymie. Budowla jest murowana, wzniesiona z cegły, otynkowana, posiada drewniane okapy, belkowanie i plinty, składa się z jednej nawy, wybudowana została na planie krzyża greckiego przesklepionego kopułą. Jej konstrukcja jest dziełem majstra Karola Lika. W dwóch ryzalitach są umieszczone kruchta i prezbiterium. Bardzo bogate jest wnętrze świątyni, które jest ozdobione barokowo-klasycystycznymi, polichromowanymi ołtarzami. Warto zwrócić uwagę na ołtarz główny z dużą figurą Chrystusa Ukrzyżowanego, z licznymi wotami umieszczonymi wokół krucyfiksu. Interesujące są również ołtarze boczne, ozdobione iluzjonistycznymi malowidłami dedykowanymi Matce Bożej i Najświętszemu Sercu Jezusa. Poniżej wyraźnie wyodrębnionych kolumienek znajdują się herby fundatorów budowli: Ślepowron – Krasińskich oraz Topór – Ossolińskich. Przyjmuje się, że same ołtarze mogą być starsze od świątyni i zapewne pochodzą z poprzedniego drewnianego kościoła. Budowla posiada również zdobioną ambonę, chrzcielnicę, liczne obrazy religijne, epitafia i ozdobne żyrandole. Cenne są organy, które wykonał w 1822 roku Rafał Ostrowski. Słynna śpiewaczka operowa Teresa Żylis-Gara zorganizowała koncerty i aukcje, z których pieniądze zostały przeznaczone na remont instrumentu w 2006 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4535487", "fragment_id": "755295/0", "subtitle": "", "title": "Kościół św. Kazimierza Królewicza w Radziejowicach", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "755295", "parentId": 4535487.0, "score": 0.17401741445064545}, "uuid": "60f8d31b-c687-47e2-a06d-786767ff1ee2"}, {"page_content": "Międzynarodowy Konkurs Wokalny im. Stanisława Moniuszki, też Konkurs Moniuszkowski – konkurs adresowanym do młodych śpiewaków operowych z całego świata, nie starszych niż 33 lata w dniu konkursu. \nKonkurs organizowany jest od 1992 roku, od 1998 w Teatrze Wielkim - Operze Narodowej w Warszawie. Jego pomysłodawcą, inicjatorem i dyrektorem artystycznym była Maria Fołtyn. Odbywa się co trzy lata. \nKonkurs podzielony jest na trzy etapy, w każdym z nich uczestnicy wykonują utwory polskich i zagranicznych kompozytorów. W jury zasiadały wielkie gwiazdy opery takie jak Piotr Beczała, Ewa Podleś, Izabella Kłosińska, Neil Shicoff, Mártha Eggerth, Teresa Żylis-Gara, Łarisa Giergijewa, Tom Krause, Jewgienij Niestierienko oraz przedstawiciele i menadżerowie największych teatrów operowych na świecie.\nX edycja konkursu odbyła się w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie, w dniach 5–11 maja 2019. Przypadła ona w 200. rocznicę urodzin patrona konkursu, Stanisława Moniuszki.\nOd 2019 roku Konkurs jest członkiem Światowej Federacji Międzynarodowych Konkursów Muzycznych (WFIMC) z siedzibą w Genewie.\nLaureaci.\nXI edycja konkursu (6–11 czerwca 2022).\nKobiety:\nMężczyźni:\nIX edycja konkursu (9–14 maja 2016).\nKobiety:\nMężczyźni:\nVIII edycja konkursu (11–17 maja 2013).\nKobiety:\nMężczyźni:\nVII edycja konkursu (19–28 maja 2010).\nKobiety:\nMężczyźni:\nVI edycja konkursu (13–22 kwietnia 2007).\nKobiety:\nMężczyźni:\nV edycja konkursu (13–22 maja 2004).\nKobiety:\nMężczyźni:\nIV edycja konkursu (20–29 kwietnia 2001).\nKobiety:\nMężczyźni:\nIII edycja konkursu (2–11 listopada 1998).\nKobiety:\nMężczyźni:\nI edycja konkursu (10–19 czerwca 1992).\nKobiety:\nMężczyźni:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=610554", "fragment_id": "805070/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Konkurs Wokalny im. Stanisława Moniuszki", "document_id": "805070", "start_index": 0.0, "parentId": 610554.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08674149215221405}, "uuid": "056edc90-a831-41db-96c7-ee3d35383baa"}]}
{"id": "q_792", "question": "Zapalenie spojówek to choroba jelita cienkiego czy oczu?", "answer": [{"page_content": "Zapalenie spojówek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;conjunctivitis&lt;/&gt;) – choroba okulistyczna, jedno z najczęstszych schorzeń narządu wzroku o różnorodnej etiologii, przebiegu i sposobie postępowania. Zapalenie spojówek jest stanem zapalnym cienkiej błony śluzowej, która tworzy wewnętrzną powierzchnię powieki i pokrywa część gałki ocznej. Naczynia krwionośne podczas tego typu stanów zapalnych silnie wypełniają się krwią, powodując zaczerwienienie i obrzęk oka. Ujścia gruczołów łzowych, łojowych i potowych znajdujące się w spojówce odpowiadają za produkcję wydzieliny, która towarzyszy schorzeniu. Ze względu na zaczerwienie oka towarzyszące schorzeniu zapalenie spojówek bywa też nazywane „czerwonym okiem”.\nObjawy.\nDo najczęstszych objawów podmiotowych należą:\nDo najczęstszych objawów przedmiotowych schorzenia należą:\nW badaniu przedmiotowym obserwuje się też niekiedy wybroczyny w spojówce, błony prawdziwe lub rzekome czy powiększenie węzłów chłonnych. W zapaleniu spojówek, którego przyczyną jest alergia, schorzenie może być sprzężone z alergicznym nieżytem nosa.\nRodzaje zapalenia spojówek.\nPodstawowe typy zapaleń spojówek:\nZapalenia o typie infekcyjnym.\nW zależności od etiologii wyróżnia się:\nZapalenia bakteryjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1493159", "fragment_id": "241080/0", "subtitle": "", "title": "Zapalenie spojówek", "parentId": 1493159.0, "start_index": 0.0, "document_id": "241080", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "d8e8c1c0-a787-4beb-ab86-5d7f594afe06"}, {"page_content": "Choroba może być także wywołana przez dostanie się do oka kwasu lub zasady. Przy czym zasady są zwykle groźniejsze od kwasów. Łagodniejsze oparzenia powodują zapalenie spojówek, zaś cięższe mogą prowadzić do zmętnienia rogówki. Do ustalenia, że pH odbiega od normy (pH 7–7,2) można użyć papierka lakmusowego. Oko należy przepłukiwać, aż do osiągnięcia pH między 6 a 8. Można zastosować środki znieczulające miejscowo w celu uśmierzenia bólu.\nZapalenie spojówek towarzyszące.\nZapalenia spojówek towarzyszące chorobom ogólnym. Występują w przebiegu zespołów skórno-śluzówkowych (np. rumienia wielopostaciowego, ocznej pęcherzycy rzekomej).\nZapalenie spojówek towarzyszące innym chorobom.\nZapalenie spojówek może towarzyszyć: odrze, różyczce, śwince, grypie.\nProfilaktyka.\nW profilaktyce zapalenia spojówek należy:\nLeczenie.\nW początkowym stadium zapalenia spojówek i podczas łagodnego przebiegu schorzenia zaleca się stosowanie kropli do oczu. Najlepiej wybierać produkty bez konserwantów, które nie działają alergizująco i są bezpieczne również dla osób używających soczewek kontaktowych. W ich składzie często występuje świetlik i nagietek lekarski.\nW wypadku zapalenia spojówek o podłożu alergicznym kluczowe jest przerwanie ekspozycji na alergen wywołujący zmiany chorobowe narządu wzroku. Doraźnie można sięgnąć po chłodne kompresy na oczy i sól fizjologiczną bądź krople typu sztuczne łzy do ich przemycia. W wypadku zapaleń ostrych, przewlekłych czy sezonowych zaleca się stosowanie leków przeciwhistaminowych nowej generacji typu bilastyna (o dodatkowym działaniu przeciwzapalnym), które blokują działanie histaminy – mediatora procesów zapalnych. W efekcie lek do 24 godzin od aplikacji znacznie zmniejsza objawy oczne alergicznego zapalenia spojówek typu świąd, łzawienie czy zaczerwienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1493159", "fragment_id": "241080/4", "subtitle": "", "title": "Zapalenie spojówek", "document_id": "241080", "start_index": 6457.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1493159.0, "score": 0.6644802689552307}, "uuid": "940cf843-6d7c-4936-b76e-c360aa20cce0"}, {"page_content": "zaczerwienienie oka, potrzeba mrugania, a niekiedy pogorszenie ostrości widzenia.\nSuchość oczu.\nZespół suchego oka, czyli schorzenie polegające na niewystarczającej produkcji łez może stać się przyczyną łzawienia oczu. Wzmożona produkcja płynu łzowego służy wtedy ochronie oka przed wysuszeniem na skutek:\nWszystkie te czynniki mogą stać się przyczyną suchości oka.\nZapalenie spojówek.\nZapalenie spojówek – będące stanem zapalnym błony śluzowej tworzącej wewnętrzną część powieki i pokrywającą gałkę oczną – jest jedną z najczęstszych przyczyn łzawienia oczu. Temu objawowi choroby towarzyszą też uczucie pieczenia oczu i kłucia pod powiekami, świąd oraz światłowstręt, a także znaczne zaczerwienie oka. Schorzenie może mieć również charakter infekcyjny (wywołane przez bakterie, wirusy, grzyby, chlamydie), jak i nieinfekcyjny (np. jako reakcja alergiczna). Ostra postać zapalenia spojówek i rogówki – jaglica – może doprowadzić do ślepoty.\nAlergiczne schorzenia oczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1144323", "fragment_id": "1360362/1", "subtitle": "", "title": "Łzawienie", "parentId": 1144323.0, "start_index": 1702.0, "document_id": "1360362", "source": "wikipedia", "score": 0.31768548488616943}, "uuid": "82629e8c-d105-433c-9cf4-444d4016d5f7"}, {"page_content": "Jedną z najczęstszych postaci zapalenia spojówek jest alergiczne zapalenie spojówek. W odmianie sezonowej (w okresie pylenia uczulającej rośliny) występuje u 25-50% wszystkich przypadków alergii ocznej. Natomiast w postaci przewlekłej (całorocznej, gdy uczulają np. roztocze kurzu domowego, sierść zwierząt) pojawia się rzadziej i dotyczy od 0,3% do 1% chorych z alergicznymi schorzeniami oczu. Zapalenie spojówek na tle alergicznym objawia się pieczeniem, świądem, światłowstrętem, przekrwieniem i obrzękiem spojówek, a nawet całych powiek, a także obecnością wodnistej, surowiczej wydzieliny w worku spojówkowym. Podobnie w postaci zakaźnej, z tą różnicą, że wydzielina w worku spojówkowym jest ropna, ropno-surowicza albo biaława. Bogate unaczynienie spojówki powoduje szybkie występowanie objawów zapalenia po kontakcie z alergenem. Spojówka ma własny system odpornościowy. W nabłonku i w blaszce właściwej spojówki rozproszone są limfocyty CD8 i CD4. Komórki tuczne niezbędne do wywołania I typu reakcji immunologicznej zlokalizowane są obficie w tkance łącznej spojówki.\nObok sezonowego alergiczne zapalenie spojówek (SAC) i przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek (PAC), które wywołują łzawienie oczu wyróżnia się również inne alergiczne schorzenia narządu wzroku, które mogą doprowadzić do wzmożenia produkcji łez przez oczy. Są nimi:\nNieżyt nosa.\nW ok. 40% przypadków objawom sezonowego alergicznego zapalenia spojówek towarzyszy też sezonowy alergiczny nieżyt nosa (katar sienny) pod postacią obfitej, wodnistej wydzieliny z nosa, uporczywego kichania, świądu i blokady nosa. Podobnie nieżyt nosa o podłożu wirusowym (wodnistośluzowa, przezroczysta wydzielina) czy bakteryjnym (śluzowo-ropna, żółtawo-zielona i gęsta wydzielina) zwykle bywa sprzężony z nadmierną produkcją łez.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1144323", "fragment_id": "1360362/2", "subtitle": "", "title": "Łzawienie", "source": "wikipedia", "start_index": 2672.0, "parentId": 1144323.0, "document_id": "1360362", "score": 0.5542826056480408}, "uuid": "c33a0ac3-6c2b-4df1-9858-46671fa5453c"}, {"page_content": "Zapalenia bakteryjne wywoływane są najczęściej przez bakterie Streptococcus (Streptococcus pyogenes, Streptococcus viridans, Streptococcus pneumoniae), Staphylococcus (Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis), Pasteurella sp., Haemophilus influenzae, Moraxella lacunata, Neisseria gonorrhoeae. Charakterystycznym objawem zapaleń bakteryjnych jest obecność śluzowo-ropnej (ostre ropne zapalenie spojówek) lub ropnej (zapalenie spojówek rzeżączkowe bądź masywna wydzielina ropna przy błonniczym zapaleniu spojówek – dziś rzadko obserwowanym, wyeliminowanym przez szczepienia) wydzieliny w worku spojówkowym, przekrwienie spojówek oraz niewielki obrzęk. Zapaleniu spojówek rzeżączkowemu czasem towarzyszą też: chemoza, tworzenie błon oraz powiększenie węzłów chłonnych.\nZapalenia wirusowe.\nZapalenia wirusowe wywoływane są najczęściej przez adenowirusy, (zapalenie nagminne spojówek i rogówki – głównie adenowirusy 8 i 19, ostre krwotoczne zapalenie spojówek – adenowirusy 70), rzadziej przez wirusy Herpes simplex (opryszczkowe zapalenie spojówek). Objawiają się łzawieniem, znacznym zaczerwieniem, światłowstrętem i odczuciem \"ciała obcego\" pod powiekami. W późniejszej fazie proces zapalny może obejmować także rogówkę, co powoduje przewlekły i trudny do leczenia charakter schorzenia. Zapalenie spojówek towarzyszy również półpaścowi ocznemu wywołanemu przez wirus ospy wietrznej i półpaśca (Virus Varicella-zoster), obserwuje się je także w trakcie wirusowych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, jak też może wystąpić na skutek przeniesienia do worka spojówkowego wirusa krowianki po szczepieniu przeciw ospie.\nZapalenia grzybicze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1493159", "fragment_id": "241080/1", "subtitle": "", "title": "Zapalenie spojówek", "parentId": 1493159.0, "start_index": 1253.0, "source": "wikipedia", "document_id": "241080", "score": 0.49522823095321655}, "uuid": "c7cca990-b5b1-4391-9128-60e053c9e82b"}, {"page_content": "Jest to nieuleczalna zapalna choroba jelita o niewyjaśnionej etiologii, zaliczana do grupy nieswoistych zapaleń jelit (IBD), przewlekły, nieswoisty proces zapalny ściany przewodu pokarmowego; może dotyczyć każdego jego odcinka, lecz najczęściej lokalizuje się w końcowej części jelita cienkiego oraz  początkowej jelita grubego (z tego względu dawniejsza nazwa to \"ileitis terminalis\"). Opisana została po raz pierwszy przez polskiego lekarza Antoniego Leśniowskiego w 1904, a dokładniejszego opisu dostarczył Burrill Bernard Crohn ze współpracownikami w 1932. Etiopatogeneza choroby może być związana z mutacją genu \"NOD2\" oraz defektem immunologicznym monocytów, jednak dokładne jej podłoże nie jest znane. Jej występowanie jest uwarunkowane geograficznie (największa zachorowalność w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej). Charakterystyczne dla przebiegu choroby jest zajęcie całej grubości ściany narządu oraz możliwość występowania w całym przewodzie pokarmowym, podczas gdy we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego zajęte są tylko błona śluzowa i podśluzowa jelita grubego. Zmiany mają charakter ogniskowy. Główne objawy dotyczące przewodu pokarmowego to: przewlekła biegunka (zwykle bez krwi), czasem nocna. W poważnych przypadkach może istnieć potrzeba oddania ponad 20 stolców na dzień, bóle brzucha (często prawe podbrzusze), niedrożność jelit, guzowaty opór w jamie brzusznej, zmiany okołoodbytniczne (szczelina, przetoka, ropień). Do rzadziej występujących objawów pozajelitowych należą: skórne – rumień guzowaty (łac. \"erythema nodosum\"), piodermia zgorzelinowa; stawowe; oczne – \"episcleritis\" lub \"keratoconjunctivitis\", \"uveitis\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91943", "fragment_id": "658518/84", "subtitle": "", "title": "Choroby genetyczne człowieka", "parentId": 91943.0, "start_index": 116709.0, "document_id": "658518", "source": "wikipedia", "score": 0.07397747039794922}, "uuid": "1bfc30d3-2dbf-4513-9e50-d05766c918b8"}, {"page_content": "Cytomegalowirusowe zapalenie siatkówki objawia się stopniowym, a rzadziej o szybkim przebiegu, upośledzeniem widzenia, mogą pojawiać się mroczki. Nieleczona choroba prowadzi do utraty wzroku. W badaniu dna oka często są obecne wybroczyny okołonaczyniowe oraz złogi włóknika przypominające kłębki waty (tzw. „obraz białego sera z keczupem”), które wyprzedzają objawy utraty wzroku. Zapalenie płuc wywołane przez CMV przebiega podobnie jak inne śródmiąższowe zapalenia płuc, występuje duszność, suchy męczący kaszel. Zakażenie cytomegalowirusem w obrębie przewodu pokarmowego może przebiegać jako zapalenie przełyku z głębokimi owrzodzeniami, objawiające się utrudnionym lub bolesnym połykaniem. Zapalenie jelita cienkiego lub grubego może naśladować nieswoiste zapalenia jelit lub niedokrwienne zapalenie jelita grubego przebiegając gorączką, biegunką, często z domieszką krwi, a przy ciężkim zajęciu może dość do perforacji jelita. Możliwe jest zapalenie dróg żółciowych oraz zapalenie pęcherzyka żółciowego. Ciężką postacią zakażenia CMV jest zapalenie mózgu. Inna postacią zakażenia CMV jest postępująca radikulopatia przebiegająca z osłabieniem kończyn dolnych aż do porażenia wiotkiego oraz zaburzeniem funkcji zwieraczy.\nZakażenie wirusem opryszczki pospolitej (HSV) może wywoływać rozległe zmiany w obrębie błon śluzowych oraz skóry. W postaci rozsianej występują uogólnione zmiany skórne z zajęciem narządów wewnętrznych. Ponadto HSV może powodować zapalenie płuc, zapalenie oskrzeli z owrzodzeniami błony śluzowej. HSV wywołuje zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych o bardzo ciężkim przebiegu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7177", "fragment_id": "175572/27", "subtitle": "", "title": "Zespół nabytego niedoboru odporności", "document_id": "175572", "start_index": 43059.0, "parentId": 7177.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3052605986595154}, "uuid": "457bc106-33c0-4321-9399-0aa548bae749"}, {"page_content": "ZSNP może mieć charakter ostry lub przewlekły w zależności od czasu działania czynnika przyczynowego. Wśród objawów subiektywnych występuje: pieczenie, swędzenie, lekki światłowstręt i łzawienie. Przedmiotowo stwierdza się niewielkiego stopnia przekrwienie spojówki powiekowej i gałkowej oraz brak wydzieliny.\nZapalenia alergiczne.\nWedług różnych źródeł szacuje się, że problem alergicznego zapalenia spojówek może dotyczyć od 5% do nawet 20% populacji. Zapalenia alergiczne ogólnie objawiają się pieczeniem, świądem i obecnością wodnistej, surowiczej wydzieliny w worku spojówkowym. Występują one sezonowo (na przykład wiosenne zapalenie spojówek u dzieci) lub całorocznie (atopowe zapalenie spojówek towarzyszące atopowemu zapaleniu skóry). Wyróżnia się kilka typów zapalenia spojówek o podłożu alergicznym:\nNieleczenie łagodnych objawów alergicznego zapalenia spojówek może doprowadzić do ich zaawansowanej formy i przeniesienia na rogówkę, a w dalszym efekcie nawet do trwałego uszkodzenia wzroku lub nawet jego utraty.\nZapalenie odczynowe.\nZapalenia odczynowe związane są z działaniem takich czynników jak: pył, wysoka temperatura, światło, dym, wiatr, woda morska, woda chlorowana. Pod wpływem ich działania dochodzi do odczynów alergicznych, którym może towarzyszyć podrażnienie fizyczne. Zapalenia odczynowe mogą też powstawać z powodu niewyrównanej wady refrakcji lub złej tolerancji soczewek kontaktowych. Często pojawiają się u osób pracujących przy monitorach komputerowych lub spędzających nadmierną ilość czasu przed telewizorem. W związku z masowym rozpowszechnieniem się komputerów, częstotliwość ich występowania rośnie obecnie lawinowo. Objawy odczynowego zapalenia spojówek zależą od czynnika etiologicznego, który je wywołuje, ale zwykle występują wśród nich pieczenie, swędzenie, zaczerwienie i łzawienie oczu.\nZapalenie chemiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1493159", "fragment_id": "241080/3", "subtitle": "", "title": "Zapalenie spojówek", "parentId": 1493159.0, "start_index": 4604.0, "document_id": "241080", "source": "wikipedia", "score": 0.38517606258392334}, "uuid": "365e21d7-8987-47ff-b920-baa4ac911e7b"}, {"page_content": "Jaglica (łac. \"trachoma\", synonimy: \"egipskie zapalenie spojówek\", \"przewlekłe pęcherzykowe zapalenie rogówki\") – przewlekłe zapalenie rogówki i spojówek wywołane przez serotypy A, B, Ba i C \"Chlamydia trachomatis\".\nEpidemiologia.\nJest najczęstszą przyczyną ślepoty w krajach rozwijających się. Szacuje się, że choroba dotyka 100–150 milionów ludzi na świecie i jest przyczyną ślepoty u 6 milionów osób. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zakładała, że całkowite zwalczenie choroby nastąpi do 2020 w ramach programu GET 2020. Jaglica jest rozpowszechniona w krajach północnej Afryki, Indiach, na środkowym Wschodzie oraz Azji południowo-wschodniej. W europejskich krajach basenu Morza Śródziemnego rozpowszechniona była po powrocie wojsk napoleońskich z Egiptu.\nChoroba szerzy się przez kontakt z zakażoną wydzieliną spojówek wskutek bezpośredniego kontaktu, używania brudnych ręczników i odzieży. Do zakażenia dochodzi we wczesnym dzieciństwie, blizny powodujące ślepotę powstają w wieku dorosłym.\nObjawy chorobowe.\nPoczątkowymi objawami zakażenia jest wrażenie ciała obcego pod powieką i inne objawy zapalenia spojówek. Następnie można wyróżnić 4 etapy choroby:\nLeczenie.\nW leczeniu stosuje się azitromycynę podawaną jednorazowo w dawce 1 g u dorosłych lub 20 mg/kg masy ciała u dzieci. Konieczne jest stosowanie miejscowo przez przynajmniej 6 tygodni maści zawierających tetracykliny. W zaawansowanych przypadkach jaglicy konieczne jest leczenie chirurgiczne.\nW poprzednich latach (przed wprowadzeniem programu GET 2020) próbowano wyeliminować jaglicę w ramach programu SAFE opartego na S – \"surgery\" (chirurgii), A – \"antibiotics\" (stosowaniu antybiotyków), F – \"face cleanliness\" (higienie twarzy), E – \"enviromental improvements\" (poprawie warunków środowiskowych, zwłaszcza dostępie do świeżej wody). Program SAFE zakończył się jednak fiaskiem.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=628834", "fragment_id": "846010/0", "subtitle": "", "title": "Jaglica", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "846010", "parentId": 628834.0, "score": 0.4331638813018799}, "uuid": "8c9d4e39-0d4c-4e98-b3aa-3fdccb208efd"}, {"page_content": "Alergiczne zapalenie spojówek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;conjuctivitis allergica&lt;/&gt;) – choroba alergiczna polegająca na nieprawidłowej reakcji immunologicznej przeciwko niektórym alergenom (np. pyłkom, sierści). Schorzenie to charakteryzuje się swędzeniem, przekrwieniem, łzawieniem i obrzękiem spojówek.\nLeczenie polega głównie na unikaniu ekspozycji na alergeny oraz stosowaniu leków przeciwhistaminowych, przeciwzapalnych i stabilizujących błonę komórkową mastocytów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1257869", "fragment_id": "1132323/0", "subtitle": "", "title": "Atopowe zapalenie spojówek", "document_id": "1132323", "start_index": 0.0, "parentId": 1257869.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3790603578090668}, "uuid": "0a088266-8482-4642-a8fe-0d1e1d774ef5"}]}
{"id": "q_793", "question": "Jaką nazwę noszą związki tlenu z innymi pierwiastkami?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: Tlen (komunikator internetowy) oraz Tlen – rosyjski film z 2009.\n \n \n \n \n \nTlen (O,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;oxygenium&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 8, niemetal z grupy tlenowców w układzie okresowym.\nStabilnymi izotopami tlenu są (stanowi ponad 99% tlenu naturalnego), oraz .\nTlen w stanie wolnym występuje w postaci cząsteczek dwuatomowych oraz trójatomowych – ozonu (głównie w ozonosferze). Wykryto jednak także cząsteczki cztero- i ośmioatomowe.\nTlen jest paramagnetykiem. Ciekły tlen ma barwę niebieską. Stały tlen znany jest w sześciu odmianach alotropowych, do których należy tzw. „czerwony tlen” i tlen metaliczny, stabilne w warunkach bardzo wysokich ciśnień.\nWystępowanie.\nTlen jest najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem na Ziemi – zawartość tlenu w jej skorupie wynosi 46,4%. Stanowi też 20,95% objętości atmosfery ziemskiej (23,25% wagowych). W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (gdzie jego zawartość wynosi około 89% – woda) i litosfery jako tlenki (np. krzemionka (piasek) zawiera ok. 53% tlenu). W przyrodzie obieg tlenu odbywa się w cyklu zamkniętym. Rozpuszczalność tlenu w wodzie słodkiej wynosi 8,3 mg/l, a w wodzie słonej (3,5% soli) 6,6 mg/l (25 °C, 1 atm.). Tlen jest około dwa razy lepiej rozpuszczalny w wodzie niż azot. Rozpuszczalność powietrza w wodzie wynosi 23 mg/l (25 °C, 1 atm.); powietrze rozpuszczone w wodzie zawiera 35,6% tlenu.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6111", "fragment_id": "172087/0", "subtitle": "", "title": "Tlen", "parentId": 6111.0, "start_index": 1.0, "document_id": "172087", "source": "wikipedia", "score": 0.4488542079925537}, "uuid": "9944bb22-97ed-40d1-8f53-b03d11109e4c"}, {"page_content": "Tlenki – nieorganiczne związki chemiczne, zbudowane z tlenu i innego pierwiastka chemicznego, w którym tlen jest na -II stopniu utlenienia. Powstają w wyniku reakcji pierwiastków z tlenem (utlenianie, spalanie) oraz rozkładu związków zawierających tlen, zaś tlenki na różnych stopniach utlenienia można uzyskać w reakcji utleniania lub redukcji (odpowiednio tlenku o niższych i wyższych wartościowościach drugiego pierwiastka). Najbardziej rozpowszechnionymi tlenkami w przyrodzie są: krzemionka, czyli główny składnik piasku kwarcowego (SiO2), woda (H2O), tlenek żelaza (III), (Fe2O3), tlenek glinu (Al2O3), ditlenek węgla (CO2).\nW chemii organicznej tlenkami określane są epitlenki, czyli związki, w których sąsiadujące atomy węgla oprócz wiązania węgiel-węgiel połączone są też mostkiem tlenowym, tworząc pierścień trójczłonowy.\nTlenki nieorganiczne są omówione w dalszej części artykułu.\nWłaściwości tlenków.\nWłaściwości fizyczne.\nTlenki mają bardzo różne własności fizyczne, które zależą od pierwiastka łączącego z tlenem: od substancji stałych o bardzo wysokich temperaturach topnienia (większość tlenków metali, jak tlenek wolframu), przez ciecze (niektóre tlenki niemetali, jak woda), po gazy (większość tlenków niemetali, jak podtlenek azotu). Większość tlenków metali ma podobny, biały bądź szary kolor bez połysku, jednak znanych jest też wiele tlenków barwnych (szczególnie z bloku \"p\", \"d\" oraz \"f\"), np. czarny tlenek żelaza(II), czerwono-brązowy \ntlenek żelaza(III) (rdza), jaskrawoczerwony lub żółty tlenek rtęci(II) bądź zielony tlenek chromu(III) i in.\nWłaściwości chemiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6101", "fragment_id": "176416/0", "subtitle": "", "title": "Tlenki", "document_id": "176416", "start_index": 0.0, "parentId": 6101.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6609970331192017}, "uuid": "49548d3f-6224-4a56-9987-6aa3260013db"}, {"page_content": "Polską nazwę „tlen” (od słowa „tlić”) zaproponował Jan Oczapowski przed rokiem 1851 i została ona zaakceptowana przez większość polskiego środowiska chemicznego w ciągu ok. 10 lat. Wcześniejsza polska nazwa „kwasoród” była dosłownym tłumaczeniem łacińskiej, a wprowadził ją Jędrzej Śniadecki.\nW przyrodzie.\nTlen jest pierwiastkiem biogennym.\nJest niezbędny organizmom tlenowym do przeprowadzenia fosforylacji oksydacyjnej będącej najważniejszym etapem oddychania. Niektóre organizmy beztlenowe giną w obecności niewielkich ilości wolnego tlenu. Organizm przeciętnego dorosłego człowieka zużywa w ciągu minuty około 200 ml (0,3 g) tlenu. Oddychanie czystym tlenem jest dość niebezpieczne, ponieważ podnosi on ciśnienie krwi i wywołuje kwasicę. Niedobór tlenu staje się niebezpieczny dla życia, gdy jego zawartość w powietrzu spada poniżej 10–12%.\nZwierzęta wykorzystują go w procesie oddychania tlenowego w celu otrzymania energii:\n ADP ATP\nZastosowanie.\nTlen jest stosowany w medycynie, do sporządzania mieszanek oddechowych do nurkowania, w przemyśle jako utleniacz (na przykład w palnikach acetylenowo-tlenowych).\nZwiązki tlenu.\nTlen wchodzi w skład wielu związków chemicznych o dużym znaczeniu przemysłowym: tlenków (w szczególności tlenku wodoru (wody) oraz dwutlenku węgla), nadtlenków (w szczególności nadtlenku wodoru), kwasów tlenowych, zasad. Jest też składnikiem większości związków organicznych o znaczeniu biologicznym, przykładowo białek i tłuszczów.\nOprócz anionów tlenkowych (występujących też w tzw. podtlenkach), ozonkowych, ponadtlenkowych i nadtlenkowych znane są związki, w których tlen występuje w podsieci kationowej. Jest to kation dioksygenylowy w związku (heksafluoroplatynian dioksygenylu). Kation ten może być stabilizowany przeciwjonem anionowym o silniejszych właściwościach ox-bas od tlenu lub red-ac od kationu oksygenylowego.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)\n \n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6111", "fragment_id": "172087/2", "subtitle": "", "title": "Tlen", "document_id": "172087", "start_index": 3037.0, "parentId": 6111.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09805098921060562}, "uuid": "7d2c6552-bf3a-4395-811c-9e06243def73"}, {"page_content": "Związki heterocykliczne – szeroka klasa pierścieniowych związków chemicznych, w których co najmniej jeden układ cykliczny zawiera jeden lub więcej atomów pierwiastków innych niż węgiel. Najczęściej spotykanymi pierwiastkami wchodzącymi w skład pierścieni są tlen, azot i siarka.\nStruktury te mogą obejmować zarówno układy aromatyczne, jak i alicykliczne. Prostymi związkami heterocyklicznymi są pirydyna (C5H5N), pirymidyna (C4H4N2) oraz dioksan (C4H8O2).\nZazwyczaj w chemii organicznej za związek hetorocykliczny uważa się każdy związek cykliczny, który zawiera w części cyklicznej inny pierwiastek niż węgiel. Jednakże istnieje kilka wyjątków od tej reguły: niektóre klasy związków organicznych, takie jak węglowodany, zazwyczaj nie są nazywane związkami heterocyklicznymi, mimo że z formalnego punktu widzenia nimi są.\nPonadto wiele związków makrocyklicznych zwyczajowo nie jest nazywanych związkami heterocyklicznymi.\nW przypadku wielu związków chemicznych, które są „standardowo” zbudowane z regularnie występujących dwóch rodzajów atomów (np. tlenu i węgla (eter koronowy) lub z krzemu i tlenu (cyklosiloksany), lub azotu i fosforu (fosfazen)) terminu „związek heterocykliczny” używa się dopiero wtedy, gdy w cyklu pojawiają się jeszcze jakieś inne atomy, np. azotu lub w przypadku cyklosiloksanów i fosfazenów – paradoksalnie – węgla.\nPrzegląd wybranych związków heterocyklicznych.\nNazwa w liczbie mnogiej oznacza występowanie izomerów.\nPierścienie trójczłonowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7207", "fragment_id": "175593/0", "subtitle": "", "title": "Związki heterocykliczne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 7207.0, "document_id": "175593", "score": 0.854928195476532}, "uuid": "a218f192-dfa9-44cc-a9ad-021ace3af95f"}, {"page_content": "Charakter pierwiastków zmienia się w dół grupy od niemetalicznego (tlen, siarka) do metalicznego (polon). Aktywność chemiczna maleje od tlenu do polonu wraz z elektroujemnością. Tlen jest gazem, pozostałe pierwiastki są ciałami stałymi. Tlenowce są pierwiastkami bardziej aktywnymi jako utleniacze od azotowców z powodu większej elektroujemności. Szybko utleniają litowce, nieco wolniej berylowce, reagują także z innymi metalami, wolno także z niektórymi metalami półszlachetnymi i szlachetnymi, takimi jak miedź, srebro i rtęć, tworząc tlenki lub sole (siarczki, selenki, tellurki, polonki). Siarka, selen, tellur i polon łączą się bezpośrednio z tlenem dając tlenki o właściwościach kwasowych, rosnących wraz ze stopniem utlenienia tlenowca (SO2 bezwodnik słabego kwasu H2SO3, SO3 bezwodnik mocnego kwasu H2SO4).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=858942", "fragment_id": "1030744/1", "subtitle": "", "title": "Tlenowce", "document_id": "1030744", "start_index": 1347.0, "parentId": 858942.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6100545525550842}, "uuid": "2a13e925-086f-4aba-8d8a-0f4257ee22cf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastków chemicznych. Zobacz też: tlenowce – organizmy potrzebujące tlenu do życia.\n&lt;templatestyles src=\"Ramka/style.css\"/&gt;\nTlenowce\nauto\nTlenowce (siarkowce, chalkogeny) – nazwa pierwiastków należących do 16 (daw. VIA lub VI głównej) grupy układu okresowego. Są to tlen, siarka, selen, tellur, polon i liwermor. Nazwa chalkogeny pochodzi z greckiego \"chalkos\" oznaczającego brąz lub metal i związana jest z powszechnym występowaniem tlenu i siarki w rudach metali.\nWszystkie tlenowce mają 6 elektronów walencyjnych i w związkach chemicznych występują na stopniach utlenienia od −2 do +6. Tlen z powodu dużej liczby elektronów przy małej liczbie powłok ma bardzo mały promień atomowy i posiada właściwości nieco odmienne niż reszta pierwiastków tej grupy, a jego stopień utlenienia w związkach wynosi zazwyczaj −2 lub −1 (dodatnie stopnie utlenienia +1 i +2 osiąga jedynie w związkach z fluorem). Polon i liwermor są pierwiastkami promieniotwórczymi. Polon występuje na Ziemi w śladowych ilościach, ze względu na to, że jego izotopy są tworzone w naturalnych szeregach promieniotwórczych, a liwermor został wytworzony sztucznie w reakcjach syntezy jądrowej.\nTlenowce tworzą dwuujemne aniony:\nPonadto znane są aniony wielopierwiastkowe, np. nadtlenki O22−, wielosiarczki Sn2−, wieloselenki Sen2− i wielotellurki Ten2−.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=858942", "fragment_id": "1030744/0", "subtitle": "", "title": "Tlenowce", "parentId": 858942.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1030744", "score": 0.7786105275154114}, "uuid": "8f50fb7d-1e0d-402a-a8f7-9661b2ac9f5c"}, {"page_content": "Tlen w tlenkach zawsze występuje na minus drugim stopniu utleniania (−II; nie dotyczy to nadtlenków i ponadtlenków, które są innymi grupami związków chemicznych). Mają one bardzo różne własności chemiczne w zależności od elektroujemności i stopnia utlenienia pierwiastka, z którym tlen tworzy wiązanie. \nJeżeli metal przejściowy tworzy tlenki na różnych stopniach utlenienia (np. mangan), właściwości kwasowe tlenku rosną wraz ze wzrostem stopnia utlenienia. Przykładowo, tlenki manganu to m.in. MnO, MnO2 lub Mn2O7:\nTlenek manganu(II), MnO z kwasami daje sole zawierające kation Mn2+:\n MnO + H2SO4 → MnSO4 + H2O\nTlenek manganu(IV), MnO2 reaguje z mocnymi kwasami i mocnymi zasadami (nie reaguje z wodą):\n MnO2 + 4KOH + 2H2O → K4[Mn(OH)8]\n MnO2 + 2H2SO4 → Mn(SO4)2 + 2H2O (sole manganu(IV) są nietrwałe i otrzymywanym produktem reakcji MnO2 z kwasami są zazwyczaj związki manganu(II), np. 2MnO2 + 2H2SO4 → 2MnSO4 + O2 + 2H2O)\nTlenek manganu(VII), Mn2O7, z wodą tworzy kwas nadmanganowy (HMnO4), a z zasadami sole, nadmanganiany (zawierające anion )\n Mn2O7 + H2O → 2HMnO4\n Mn2O7 + 2KOH → 2KMnO4 + H2O\nNazewnictwo tlenków.\n \"Zobacz więcej w artykule Nomenklatura chemii nieorganicznej, w sekcji Nomenklatura konstytucyjna (stechiometryczna).\"\nDo tworzenia nazw tlenków zazwyczaj stosuje się nomenklaturę konstytucyjną, w której stechiometrię związku oddaje się np. za pomocą przedrostków zwielokrotniających lub liczb Stocka (stopni utlenienia), np.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6101", "fragment_id": "176416/1", "subtitle": "", "title": "Tlenki", "parentId": 6101.0, "start_index": 1594.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176416", "score": 0.23873354494571686}, "uuid": "94e02483-86f8-4f85-9099-d9ac9e695795"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Azot.\"\nCząsteczkowy azot jest w warunkach standardowych gazem i stanowi główny składnik powietrza. Do jego związków należy amoniak, niezbędne dla ziemskiego życia aminokwasy, a także liczne substancje wykazujące właściwości wybuchowe, jak nitrogliceryna.\nTlen.\n \"Osobny artykuł: Tlen.\"\nTlen jest reaktywnym, szeroko rozpowszechnionym niemetalem. Cząsteczkowy tlen jest w warunkach standardowych gazem, stanowi drugi główny składnik powietrza. Związki tlenu są także budulcem wielu minerałów skałotwórczych, jest on najbardziej rozpowszechnionym w skorupie ziemskiej pierwiastkiem.\nFluor.\n \"Osobny artykuł: Fluor.\"\nFluor jest najbardziej elektroujemnym i niezwykle reaktywnym pierwiastkiem, zdolnym do tworzenia związków nawet z częścią gazów szlachetnych. W warunkach standardowych występuje w postaci gazowej.\nNeon.\n \"Osobny artykuł: Neon (pierwiastek).\"\nNeon jest gazem szlachetnym, niewchodzącym w reakcje chemiczne. Jest wykorzystywany w lampach neonowych jako źródło światła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2333618", "fragment_id": "479241/1", "subtitle": "", "title": "Pierwiastki drugiego okresu", "source": "wikipedia", "start_index": 1839.0, "parentId": 2333618.0, "document_id": "479241", "score": 0.4875195622444153}, "uuid": "a7fab637-a5e6-4280-999c-c468f184e6ea"}, {"page_content": "Związki organiczne – wszystkie związki chemiczne zawierające węgiel, oprócz nielicznych najprostszych związków tradycyjnie zaliczanych do związków nieorganicznych. Do wyjątków tych zalicza się tlenek węgla, dwutlenek węgla, dwusiarczek węgla, diselenek węgla, węgliki, cyjanowodór oraz kwas węglowy, cyjanowy, izocyjanowy, piorunowy i ich sole (węglany, wodorowęglany, cyjanki, cyjaniany itd.).\nPierwotnie przez związki organiczne rozumiano te, które występują tylko w organizmach żywych oraz ich syntetyczne pochodne. Jednak wraz z rozwojem chemii organicznej okazało się, że można sztucznie otrzymać niemal wszystkie związki organiczne wychodząc z nieorganicznych substratów, stąd zdecydowano się zmienić definicję na współczesną.\nZwiązki organiczne mogą też zawierać praktycznie wszystkie pozostałe pierwiastki chemiczne. Najczęściej są to wodór, tlen i azot, zwane razem z węglem pierwiastkami organicznymi. Do innych często występujących pierwiastków można zaliczyć siarkę, fosfor oraz fluorowce.\nHistoria.\nTermin „organiczny” ma historię sięgającą początku XIX wieku, kiedy panowało przekonanie, że związki organiczne mogą być syntezowane jedynie przez żywe organizmy za pomocą „siły życiowej”. Tego rodzaju poglądy nazywane są witalizmem i były powszechne w tamtym czasie. Zaczęły one ulegać zmianie po tym, jak w 1824 roku Friedrich Wöhler dokonał syntezy kwasu szczawiowego, a w roku 1828 otrzymał on mocznik z prostych związków nieorganicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1722328", "fragment_id": "678892/0", "subtitle": "", "title": "Związki organiczne", "document_id": "678892", "start_index": 0.0, "parentId": 1722328.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2993321120738983}, "uuid": "0b2109d9-0750-472f-836a-7cf15a3662b7"}, {"page_content": "Wyjątkiem są związki fluoru z tlenem, które są fluorkami (a nie tlenkami) ze względu na wyższą elektroujemność fluoru w stosunku do tlenu. Stąd związek OF2 to difluorek tlenu (a nie tlenek fluoru F2O).\nOtrzymywanie tlenków.\n1. Bezpośrednia synteza z pierwiastków – tym sposobem można otrzymać najwięcej tlenków. \n 2Ba + O2 → 2BaO\n S + O2 → SO2\nPrawie niemożliwe jest otrzymanie tlenków fluorowców poprzez ich spalanie. Jeżeli dany pierwiastek posiada różne tlenki, to zazwyczaj utlenia się do tlenku o niższej wartościowości. Natomiast podczas spalania metali alkalicznych nie otrzymuje się tlenków, lecz nadtlenki, a podczas spalania w czystym tlenie (poza litem) ponadtlenki. Podczas spalania cięższych metali alkalicznych w ozonie można otrzymać ozonki. \n2. Utlenianie metali w reakcji aluminotermii:\n 3Fe3O4 + 8Al → 4Al2O3 + 9Fe \n Cr2O3 + 2Al → Al2O3 + 2Cr \n3. Utlenianie niższych tlenków:\n 2CO + O2 → 2CO2\n 4FeO + O2 → 2Fe2O3\n4. Redukcja wyższych tlenków:\n MnO2 + H2 → MnO + H2O \n Fe2O3 + C → 2FeO + CO \n5. Redukcja lub rozkład nadtlenków i ponadtlenków:\n Na2O2 + 2Na → 2Na2O\n 2H2O2 → 2H2O + O2\n6. Rozkład (analiza):\n 4MnO2 → 2Mn2O3 + O2\n oraz dysproporcjonowanie niektórych tlenków:\n N2O3 → NO + NO2\n7. Rozkład soli nietrwałych kwasów tlenowych:\n CaCO3 → CaO + CO2\n Na2SO3 → Na2O + SO2\n8. Rozkład niektórych wodorotlenków:\n 2Al(OH)3 → Al2O3 + 3H2O\n Cu(OH)2 → CuO + H2O\n9. Rozkład nietrwałych kwasów tlenowych:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6101", "fragment_id": "176416/2", "subtitle": "", "title": "Tlenki", "source": "wikipedia", "start_index": 3042.0, "document_id": "176416", "parentId": 6101.0, "score": 0.20478631556034088}, "uuid": "9578acb8-1827-40c2-84d2-502d5eb00b7d"}]}
{"id": "q_794", "question": "W którym roku wybuchła I wojna światowa?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nI wojna światowa (przed II wojną światową nazywana Wielką Wojną) – wojna światowa, trwająca od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918, w której ścierały się dwa sojusze:\nWybuch I wojny światowej wyznaczył symboliczny koniec wieku XIX oraz koniec hegemonii europejskiej na świecie. Był to największy konflikt zbrojny w Europie od czasu wojen napoleońskich. I wojna światowa była zderzeniem XX-wiecznej techniki z XIX-wieczną strategią i taktyką[]. Wojna zakończyła się klęską państw centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza oraz powstaniem w Europie Środkowej i Południowej licznych państw narodowych. Była też jedną z głównych przyczyn rewolucji lutowej (1917) i rewolucji październikowej (1917) w Rosji. W jej wyniku zginęło ponad 14 milionów ludzi. Jednym ze skutków wojny było odrodzenie lub powstanie nowych państw w Europie oraz na Bliskim Wschodzie, takich jak Polska, Węgry, Austria, Republika Weimarska czy Turcja. Od jej zakończenia coraz większą rolę w stosunkach międzynarodowych zaczęły odgrywać Stany Zjednoczone i utworzony w 1922 roku w wyniku przekształcenia Rosji, Związek Radziecki. \nMimo ogromu strat i wstrząsu wywołanego nimi, wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co 21 lat później doprowadziło do wybuchu II wojny światowej.\nPrzyczyny wojny.\nNacjonalizm, imperializm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2389", "fragment_id": "167879/0", "subtitle": "", "title": "I wojna światowa", "document_id": "167879", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2389.0, "score": 0.5}, "uuid": "af6d40ff-c89f-4c3c-a751-6b1819bc1326"}, {"page_content": "31 lipca 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Cesarz Wilhelm II wezwał Czapskiego do siebie i powiedział mu (tłum. W. Dworzaczka): \"Postanowiłem, o ile Pan Bóg użyczy zwycięstwa naszemu orężowi, odbudować państwo polskie w związku z nami, co na zawsze zabezpieczyłoby Niemcy od Rosji (w oryginale niem. – Es ist Mein Entschluss, falls Gott der Herr unseren Waffen den Sieg verleiht, einen selbständigen polnischen Staat wiederherzustellen, mit welchem im Bunde Deutschland für immer gegen Russland gesichert sein würde\"). Jednocześnie cesarz oświadczył, że wysłał już poprzedniej nocy telegram do papieża z prośbą o mianowanie Likowskiego arcybiskupem gnieźnieńsko-poznańskim. Najważniejsza faza działalności Czapskiego rozpoczęła się.\nI wojna światowa.\nPierwszy rok.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=812444", "fragment_id": "996630/6", "subtitle": "", "title": "Bogdan Hutten-Czapski", "document_id": "996630", "start_index": 7446.0, "parentId": 812444.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29868611693382263}, "uuid": "12738579-3630-40d4-96f2-8c44071a64b0"}, {"page_content": "1 sierpnia 1914 wybuchła I wojna światowa. Ziemie polskie stały się terenem walk. Polacy mieli stać się dostarczycielem żołnierza i siły roboczej dla walczących armii. Każde z mocarstw walczących starało się pozyskać Polaków, jednak żadne z nich nie chciało dopuścić do odrodzenia Państwowości polskiej. Państwa zaborcze ogłaszały zwodnicze manifesty i odezwy do narodu polskiego. Walki na frontach zmuszały państwa walczące do coraz to nowych manewrów celem pozyskania żołnierza. 3 sierpnia 1914 ukazał się dekret cesarza Franciszka Józefa, głoszący że polskie organizacje wojskowe mogą pozyskać pozwolenie na broń i mogą przekształcać się w korpusy strzeleckie. W zaborze austriackim utworzono Legiony Polskie, które wkroczyły do Królestwa. Do Legionów garnęła się młodzież polska. Do drugiej połowy 1916 Francja, Rosja i Stany Zjednoczone nie chciały zajmować stanowiska wobec Polski i nie tworzyły odrębnych formacji wojskowych. Polaków wcielano do swoich armii. 5 listopada 1916 ogłoszony został manifest dwóch cesarzy o „niepodległym państwie polskim”. W ślad za tym utworzone zostały tymczasowa Rada Stanu w Królestwie Polskim, a następnie Rada Regencyjna, mające legitymizować tworzenie zależnej od Niemiec Polskiej Siły Zbrojnej (niem. \"Polnische Wehrmacht\"). Po manifeście dwóch cesarzy, 22 stycznia 1917 prezydent USA Woodrow Wilson, wyraził pogląd, że powinna powstać niepodległa Polska. Wówczas Polonia amerykańska wysunęła ideę utworzenia w USA polskiego wojska. Z inicjatywy Sokoła w USA i Kanadzie powstały polskie szkoły wojskowe. W 1917 w Europie zaszły zmiany polityczne. W Rosji został obalony carat. 27 marca 1917 Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich w Piotrogrodzie wydała orędzie do narodu polskiego, uznając prawo do niepodległości Polski. Po tym zmienił się stosunek Anglii i Francji do kwestii niepodległości Polski", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1713943", "fragment_id": "694757/1", "subtitle": "", "title": "Polskie szkolnictwo wojskowe w latach 1908–1939", "parentId": 1713943.0, "start_index": 2033.0, "document_id": "694757", "source": "wikipedia", "score": 0.21599575877189636}, "uuid": "8e0e9410-aa83-4609-bf6c-020b44098415"}, {"page_content": "I wojna światowa.\nW 1914 r. austriacki arcyksiążę Franciszek Ferdynand został zamordowany przez bośniacko-serbskiego rewolucjonistę Gavrilo Principa, w wyniku czego Austro-Węgry zarzuciły Serbii organizację zamachu, a następnie wypowiedziały jej wojnę, co poskutkowało zawiązaniem się sojuszy i wybuchem I wojny światowej. Pomimo ciężkich strat, Serbia zyskała dzięki swym sojusznikom na wygranej nad Niemcami i Austro-Węgrami, łącząc w 1918 roku terytoria przejęte przez jugosłowiańskich nacjonalistów i tworząc Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, nieoficjalnie znane jako Królestwo Jugosławii. Serbscy nacjonaliści głosili centralistyczną wizję Jugosławii w przeciwieństwie do konfederacyjnej lub federacyjnej, promowanej przez nie-Serbów. Konflikt między scentralizowaną Jugosławią serbskich nacjonalistów i zdecentralizowaną Jugosławią nacjonalistów chorwackich i słoweńskich był główną przyczyną niestabilnych rządów w Jugosławii w okresie międzywojennym.\nWspółczesność.\nWspółcześnie w Serbii działa Serbska Partia Radykalna, kierowana przez Vojislava Šešelja. W 2016 roku zdobyła ona 22 mandaty w serbskim parlamencie.\nW Serbii każdego roku na Ravnej Gorze odbywa się zlot czetników oraz ich sympatyków, którzy świętują zwycięstwo nad hitlerowskimi Niemcami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3881676", "fragment_id": "599195/2", "subtitle": "", "title": "Nacjonalizm serbski", "parentId": 3881676.0, "start_index": 3280.0, "source": "wikipedia", "document_id": "599195", "score": 0.08656255155801773}, "uuid": "7e257d4b-bf98-44ea-bc6f-c3a5af789d34"}, {"page_content": "Wojna światowa – konflikt zbrojny, w którym uczestniczy większość lub wszystkie spośród najważniejszych państw świata, a jego bitwy i kampanie toczone są na rozległym obszarze wielu kontynentów, na morzach i oceanach oraz w przestrzeni powietrznej. Wojna taka dotyka społeczeństw najsilniejszych i krajów najgęściej zamieszkałych, oraz angażuje większość zasobów ludzkich i materialnych państw w niej uczestniczących. Termin ten jest zazwyczaj stosowany w odniesieniu do dwóch wielkich konfliktów XX wieku: I wojny światowej (1914–1918) i II wojny światowej (1939–1945), jakkolwiek niektóre wcześniejsze wojny można również określić tym mianem. Funkcjonuje też pojęcie III wojny światowej, które odnosi się do hipotetycznego globalnego konfliktu w przyszłości.\nPochodzenie nazwy.\nTermin \"wojna światowa\" powstał przypuszczalnie w początkach XX wieku w Niemczech, gdzie słowa \"Weltkrieg\" użył w roku 1904 pisarz August Wilhelm Otto Niemann w tytule swej antybrytyjskiej książki \"Der Weltkrieg: Deutsche Träume\" („Wojna światowa: niemieckie marzenia”).\nUważano wówczas, że system przeciwstawnych sobie sojuszów – z jednej strony Cesarstwo Niemieckie, Austro-Węgry i Królestwo Włoch, a z drugiej III Republika Francuska, Cesarstwo Rosyjskie i Imperium brytyjskie – będą dążyły do wywołania w niedalekiej przyszłości konfliktu. W związku z tym, że większość mocarstw posiadała wiele posiadłości zamorskich, było niemal pewne, iż będzie to konflikt globalny, a zasoby kolonii staną się kluczowym czynnikiem strategicznym. Było też jasne, że strony walczące będą atakować nawzajem swe kolonie, co znacznie powiększy teatr działań wojennych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486559", "fragment_id": "1562106/0", "subtitle": "", "title": "Wojna światowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1562106", "parentId": 486559.0, "score": 0.16274572908878326}, "uuid": "795cb7b0-5dc7-47eb-82ed-1d56c01bf23b"}, {"page_content": "Na przełomie stycznia i lutego 1910 roku miasto nawiedziła wielka powódź. Obfite opady deszczu spowodowały wylanie Sekwany i zalanie centrum miasta, w tym dworca Gare d’Orsay i piwnic Luwru. Na niektórych ulicach paryżanie musieli korzystać z łodzi, na innych ustawiono kładki dla pieszych. Maksymalny poziom wody wyniósł 8,62 m, zniszczeniu uległo około 20.000 domów.\nJakkolwiek zniszczenia prędko usunięto, już cztery lata później Francję i Europę spotkał o wiele poważniejszy kataklizm – wybuchła Wielka Wojna.\nI wojna światowa.\nWybuch wojny. Cud nad Marną.\nWybuch I wojny światowej, która dla Francji zaczęła się 3 sierpnia 1914 r., kiedy to Niemcy wypowiedziały jej wojnę, Paryżanie, jak i reszta Francuzów, powitali początkowo z entuzjazmem, widząc w niej sposobność do wzięcia rewanżu za porażkę 1870/71 r. Entuzjazm opadł, kiedy miasto zapełniło się uchodźcami z ogarniętych walkami Belgii i północno-wschodnich departamentów, a do Paryża coraz bardziej zbliżała się szybko nacierająca armia niemiecka. Już na początku września Niemcy doszli do Luzarches, ok. 30 km od Paryża. Ponieważ krajowi groziła powtórka sytuacji z 1870 r., postanowiono ewakuować rząd do Bordeaux, gdzie pozostał on do grudnia 1914 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/81", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "parentId": 1658867.0, "start_index": 116105.0, "document_id": "671138", "source": "wikipedia", "score": 0.12862162292003632}, "uuid": "2b61040a-d2db-457f-9bab-571d8709a67b"}, {"page_content": "W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. W sierpniu wojska austriackie przeprowadziły w okolicach Dynowa mobilizację, a we wrześniu rozpoczęły się rekwizycje na dużą skalę paszy i żywności, po czym nastąpiło wycofanie się do Twierdzy Przemyśl oraz aż za linię Dunajca. Pod koniec miesiąca na te tereny wkroczyły wojska rosyjskiej 3 Armii pod dowództwem generała Radko Dimitriewa, po czym przeprowadziły pierwszą, nieudaną próbę zdobycia Przemyśla na przełomie września i października. Przegrupowane oddziały wojsk austriackich ruszyły w stronę twierdzy; udało im się przerwać oblężenie w pierwszej dekadzie października. Podczas odsieczy, w okolicach Harty potyczki odbyły się m.in. 8 października 1914 roku na wzgórzach na wschód od wsi, gdzie Austriacy pokonali niewielki oddział wojsk rosyjskich. Już w kilka tygodni później 3 Armia ponownie przekroczyła San w kierunku zachodnim, a Rosjanie przystąpili w listopadzie do drugiego oblężenia Przemyśla.\nOkupacja rosyjska terenów nie była bardzo uciążliwa dla zamieszkałej ludności, na ile pozwalała na to tocząca się wojna. Trzymana w ryzach surowymi karami za przewinienia regularna armia nie czyniła cywilom krzywdy, a rabunki mienia przez żołnierzy nie zdarzały się (w przeciwieństwie do oddziałów czerkieskich i kozackich, którzy dopuszczali się takich czynów). Polacy nadal mogli rządzić swoimi jednostkami administracyjnymi, a zarząd Rosjan wykazywał się wyjątkową tolerancją. Dbając o dobre imię swoje oraz armii, generał Dimitriew zezwolił jedynie na przeprowadzanie rekwizycji żywności i paszy oraz na kwaterunek na terenach wiejskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=358331", "fragment_id": "68893/14", "subtitle": "", "title": "Harta (Polska)", "parentId": 358331.0, "start_index": 21047.0, "document_id": "68893", "source": "wikipedia", "score": 0.24354000389575958}, "uuid": "c5072f67-3f35-4efd-8de5-2144c96944de"}, {"page_content": "Dwie wojny światowe i depresja ekonomiczna były najważniejszymi wydarzeniami pierwszej połowy XX w. I wojna światowa toczyła się od 1914 do 1918. Zaczęła się niedługo po tym, gdy arcyksiążę Franciszek Ferdynand został zabity w zamachu. Większość krajów europejskich przystąpiła do wojny, która toczyła się pomiędzy państwami ententy (Francja, Belgia, Serbia, Rosja, Wlk. Brytania, a później Włochy, Rumunia i Stany Zjednoczone) i państwami centralnymi (Austro-Węgry, Niemcy, Bułgaria i Imperium Osmańskie). Wojna pochłonęła około 40 milionów zabitych cywilnych i wojskowych. W latach 1914–1918 zmobilizowanych zostało około 60 milionów europejskich żołnierzy.\nCzęściowo z powodu porażek w wojnie, w 1917 w Rosji rozgorzała rewolucja październikowa. Austro-Węgry i Imperium Osmańskie upadły i rozpadły się na odrębne narody. Wiele innych państw zmieniło dotychczasowe granice. Traktat wersalski, który oficjalnie zakończył I wojnę światową w 1919, był surowy wobec Niemiec, które obarczono pełną odpowiedzialnością za wojnę i ciężkimi sankcjami.\nNiestabilność ekonomiczna częściowo spowodowana długami zaciągniętymi w czasie I wojny światowej i niespłaconymi zobowiązaniami Niemiec wstrząsała Europą z końcem lat 20. i w latach 30. To i krach na giełdzie w Nowym Jorku w 1929 spowodowało ogólnoświatowy wielki kryzys. Dzięki kryzysom gospodarczym w Europie rozwijały się i dochodziły do władzy ruchy faszystowskie i nazistowskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44854", "fragment_id": "647312/29", "subtitle": "", "title": "Europa", "source": "wikipedia", "start_index": 45989.0, "document_id": "647312", "parentId": 44854.0, "score": 0.43565940856933594}, "uuid": "e46f2ff9-a0e0-4897-a5f2-2a6ad41a5d66"}, {"page_content": "W 1914 wybuchła I wojna światowa między Wielką Brytanią i jej sojusznikami (Ententa) a Cesarstwem Niemieckim i jego sojusznikami (Państwa centralne). Walki na froncie zachodnim bardzo szybko przybrały postać wojny pozycyjnej, w której obie strony wykrwawiały się. Historyk Jonathan Shneer napisał: \"Taki był widok z Whitehall na początku 1916: o ile klęska nie była bliska, nie było też zwycięstwa, a wyniku wojny na wyniszczenie na froncie zachodnim nie można było przewidzieć. Olbrzymie siły były splecione w śmiertelnym uścisku w Europie i Eurazji, usiłując zniszczyć się nawzajem. Jedynie dodanie nowych znaczących sił przez jedną lub drugą stronę, mogłoby prawdopodobnie przechylić wagę. W tym kontekście należy rozumieć gotowość Wielkiej Brytanii na początku 1916 do zbadania i zawarcia jakiejś umowy ze „światowym żydostwem” lub „wielkim żydostwem”\"\nInne źródła wskazują na drugi ważny czynnik. Od początku wybuchu wojny Royal Navy znajdowała się w bardzo trudnej sytuacji, ponieważ brakowało acetonu – niezbędnego składnika kordytu (rodzaj prochu), używanego do produkcji pocisków stosowanych przez artylerię marynarki. Pierwszy lord Admiralicji Winston Churchill zwrócił się do wybitnego żydowskiego chemika Chaima Weizmana, który był także czołowym działaczem ruchu syjonistycznego z prośbą o „trzydzieści tysięcy ton acetonu”. Weizmann zrealizował brytyjskie zamówienie i poprosił w zamian o stworzenie żydowskiej siedziby narodowej w Palestynie. Wydaje się jednak bardzo wątpliwe, aby ta sprawa miała większy wpływ na decyzję o wydaniu deklaracji przez brytyjskiego ministra spraw zagranicznych Arthura Jamesa Balfoura. Tym bardziej, że kontakty Weizmanna z Balfourem rozpoczęły się już dużo wcześniej, bo w 1906.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41320", "fragment_id": "641213/1", "subtitle": "", "title": "Deklaracja Balfoura", "document_id": "641213", "start_index": 1256.0, "parentId": 41320.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28835272789001465}, "uuid": "76f1a4fd-69f0-444d-b5b3-84dade470cd4"}, {"page_content": "Kiedy 28 lipca 1914 r. wybuchła I wojna światowa, księstwo znalazło się w trudnym położeniu politycznym. Przez państwa ententy Liechtenstein był odbierany jako sojusznik Austrii, walczącej po stronie państw centralnych. Z tego powodu obywateli tego alpejskiego państwa, którzy przebywali na terenie Wielkiej Brytanii, czy Francji traktowano jak obywateli austriackich. Byli oni internowani, a ich majątki konfiskowane. Wielka Wojna spowodowała trudności z zaopatrzeniem księstwa w najważniejsze surowce i żywność. Rząd księstwa musiał sprowadzać żywność z sąsiedniej Szwajcarii przez co pod koniec wojny zadłużenie kraju wynosiło ponad 400 tys. franków. Zamknięcie granic i łańcuchów dostaw sprawiło, że z roku na rok deficyt w budżecie był coraz większy. Państwu groziło bankructwo, a sytuacji nie poprawiała inflacja korony austriackiej oraz rosnące bezrobocie. Ucierpiał także przemysł włókienniczy, a wiele zakładów zostało zamkniętych, z powodu niedoboru surowca. Jesienią 1918 r. do księstwa dotarła również epidemia hiszpanki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3344150", "fragment_id": "945632/20", "subtitle": "", "title": "Historia Liechtensteinu", "parentId": 3344150.0, "start_index": 23918.0, "document_id": "945632", "source": "wikipedia", "score": 0.1801067441701889}, "uuid": "f7c6228c-886e-4494-ae35-f63c79b1f531"}]}
{"id": "q_795", "question": "Ile wynosi minimalny wiek osoby, która może kierować tramwajem?", "answer": [{"page_content": "Prawa jazdy używane przez kierowców będących mieszkańcami państw stowarzyszonych w Unii Europejskiej mają standardowy wygląd i zawierają standardowe informacje o kierowcy, wspólne dla wszystkich państw, opracowane w 1998. Odstępstwa od tej ogólnej zasady dotyczą drobnych elementów tego dokumentu. Polskie prawa jazdy wydawane od końca lat 90. spełniają te standardy.\nPrawo jazdy jest kształtu i rozmiarów karty kredytowej (85,6 × 53,98 mm (standard ID-1 ISO/IEC 7810)).\n4 marca 2019 została wprowadzona w Polsce zmiana, wedle której z awersu prawa jazdy zniknął adres zamieszkania kierowcy. Zmiana ta ma na celu ujednolicenie dokumentów osobistych, gdyż aktualny od 1 marca 2015 r. wzór dowodu osobistego również pozbawiony jest adresu. Wszystkie dotychczas wydane prawa jazdy zachowują swoją ważność i nie jest wymagana ich wymiana.\nKategorie.\nDokumentem stwierdzającym uprawnienie do kierowania pojazdami jest prawo jazdy określonej kategorii. Nie dotyczy to tramwajów (wymagane jest pozwolenie na kierowanie tramwajem) oraz:\n1. rowerów, wózków rowerowych i pojazdów zaprzęgowych, hulajnóg elektrycznych i urządzeń transportu osobistego – osoby, które ukończyły 18 lat mogą kierować tego typu pojazdami bez dokumentów uprawniających, natomiast osoby, które nie osiągnęły tego wieku powinny posiadać kartę rowerową, prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 bądź T lub jeździć pod opieką dorosłego;\n2. motorowerów – osoby, które ukończyły 18 lat przed 19 stycznia 2013 r., zgodnie ze starymi zasadami mogą kierować motorowerami bez prawa jazdy;\n3. pojazdów jednośladowych, w tym motocykli, z silnikiem o pojemności skokowej nieprzekraczającej 100 cm³ – osoby, które ukończyły 13 lat przed 15 stycznia 1954 r., zgodnie z ówczesnym stanem prawnym mogą kierować motocyklami i rowerami z silnikiem pomocniczym o ww. pojemności bez prawa przewożenia pasażerów oraz doczepiania wózków bocznych.\nW powyższych przypadkach dokumentem stwierdzającym osiągnięcie wymaganego wieku jest dokument tożsamości lub dowolna kategoria prawa jazdy.\nPrawo jazdy uprawnia do kierowania:\nNa terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prawo jazdy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304005", "fragment_id": "477914/1", "subtitle": "", "title": "Prawo jazdy w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 1914.0, "parentId": 2304005.0, "document_id": "477914", "score": 0.20706845819950104}, "uuid": "6cdc2888-2dde-47a8-8c7e-2f840a7dc15c"}, {"page_content": "Pozwolenie na kierowanie tramwajem – zgodnie z Ustawą o kierujących pojazdami jedyny dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania tramwajem. Dokument ten uprawnia do kierowania każdym modelem tramwaju na terenie Polski.\nWarunki uzyskania pozwolenia.\nZgodnie z Ustawą o kierujących pojazdami, pozwolenie na kierowanie tramwajem może uzyskać wyłącznie osoba, która:\nPozwolenie na kierowanie tramwajem – dokładnie tak samo jak prawo jazdy – nie może być wydane m.in. osobie:\nSzkolenie i egzaminowanie.\nSzkolenie.\nPodmioty przeprowadzające szkolenia.\nW większości polskich miast podmioty, prowadzące kursy w zakresie pozwolenia na kierowanie tramwajem, wchodzą w skład przedsiębiorstw komunikacyjnych. \nPrzebieg szkolenia.\nKurs na pozwolenie na kierowanie tramwajem składa się z co najmniej 30-godzinnej części teoretycznej i co najmniej 30-godzinnej części praktycznej. Obie części szkolenia kończą się egzaminem wewnętrznym.\nEgzamin.\nPaństwowy egzamin na pozwolenie na kierowanie tramwajem przeprowadzany jest przez wojewódzkie ośrodki ruchu drogowego w miastach posiadających sieci tramwajowe. Składa się on z części teoretycznej i części praktycznej. Warunkiem dopuszczenia do części praktycznej jest pozytywny wynik egzaminu teoretycznego.\nSuma punktów możliwych do uzyskania z części teoretycznej egzaminu państwowego wynosi 74. Osoba egzaminowana uzyskuje wynik pozytywny z części teoretycznej egzaminu w przypadku uzyskania co najmniej 68 punktów. Egzamin teoretyczny trwa 25 minut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2078403", "fragment_id": "382043/0", "subtitle": "", "title": "Pozwolenie na kierowanie tramwajem", "parentId": 2078403.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "382043", "score": 1.0}, "uuid": "ef5c04ba-7aed-43a3-b80c-fe060e5cfd2d"}, {"page_content": "Istotne zmiany nastąpiły w 1983 roku. Wtedy to obowiązek posiadania uprawnień do kierowania pojazdem zaprzęgowym zyskał rangę ustawową. Karta woźnicy stała się wówczas jednym z czterech rodzajów uprawnień do kierowania pojazdem zaprzęgowym, obok prawa jazdy (dowolnej kategorii), karty motorowerowej lub karty rowerowej, o ile posiadacz tych dokumentów ukończył 17 lat. Równocześnie podwyższono wiek uprawniający do uzyskania karty woźnicy do 17 lat. Co ważne, przepisy nie przewidywały - jak uprzednio - ograniczenia wymagania karty woźnicy do transportu zarobkowego, a zatem obowiązek jej posiadania dotyczył już prowadzenia każdego pojazdu zaprzęgowego. Karta woźnicy mogła zostać w określonych przypadkach (m.in. znajdowania się kierującego w stanie nietrzeźwości lub po użyciu alkoholu) zatrzymana lub administracyjnie cofnięta (m.in. ze względu na stan zdrowia). Wzór karty woźnicy ustalili w drodze rozporządzenia Ministrowie Komunikacji i Spraw Wewnętrznych. \nW 1991 roku zmieniono przepisy dotyczące kart woźnicy – minimalny wiek jej posiadacza obniżono do 15 lat. \nW 1997 roku, wraz z wejściem w życie nowych przepisów o ruchu drogowym, karta woźnicy została usunięta z systemu uprawnień do kierowania pojazdami. Do kierowania pojazdem zaprzęgowym przez osobę, która ukończyła 18 lat, nie było wymagane posiadanie żadnych uprawnień. W przypadku osób, które osiągnęły ten wiek, dokument uprawniający do kierowania nie jest wymagany. Osiągnięcie tego wieku potwierdzał dokument tożsamości albo prawo jazdy. Osoby młodsze powinny były zaś posiadać prawo jazdy lub, w przypadku ukończenia 15. roku życia, także kartę motorowerową lub kartę rowerową. Po 19 stycznia 2013 roku, tj. po wejściu w życie ustawy o kierujących pojazdami stan ten co do zasady utrzymano, z tym, że z wyliczenia usunięto kartę motorowerową, która również nie jest już wydawana.\nPrzypisy.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5731925", "fragment_id": "1277211/1", "subtitle": "", "title": "Karta woźnicy", "document_id": "1277211", "start_index": 1326.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5731925.0, "score": 0.5794156789779663}, "uuid": "28f948e8-d9a5-4a10-a39c-ae108d7ed6e6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojazdu szynowego. Zobacz też: Tramwaj – film Krzysztofa Kieślowskiego.\nTramwaj (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;tramway&lt;/&gt; – linia tramwajowa, &lt; lang=\"en\"&gt;tram&lt;/&gt; – tramwaj) – pasażerski pojazd drogowy o miejscach siedzących dla więcej niż dziewięciu osób (łącznie z motorniczym) i długości nie większej niż 65 metrów, podłączony do przewodów elektrycznych lub napędzany silnikiem spalinowym oraz poruszający się po szynach.\nWedług innej definicji tramwaje to drogowe pojazdy pasażerskie lub towarowe zaprojektowane do eksploatacji na liniach tramwajowych.\nTramwaj można również definiować jako lekki pojazd szynowy komunikacji miejskiej o napędzie elektrycznym przystosowany do poruszania się w ruchu ulicznym.\nTramwaj może poruszać się zarówno w ruchu mieszanym, po szynach wbudowanych w jezdnię, jak i po wydzielonych torowiskach, również z odcinkami całkowicie bezkolizyjnymi lub podziemnymi. Tramwaje są zazwyczaj krótsze i lżejsze niż tradycyjne pociągi, a ich konstrukcja przystosowana jest do poruszania się po mieście, niemniej wiele rozwiązań w zakresie wykorzystywanych technologii i infrastruktury jest bardzo podobnych. Niektóre tramwaje przystosowane są również do poruszania się po klasycznej sieci kolejowej – są to tzw. tramwaje dwusystemowe. Sieć tramwajowa obejmuje najczęściej obszar pojedynczego miasta; spotykane są jednak sieci obsługujące zarówno obszary podmiejskie, jak i duże aglomeracje.\nObecnie tramwaje napędzane są (z nielicznymi wyjątkami) wyłącznie silnikami elektrycznymi. Prąd dostarczany jest z sieci trakcyjnej, a niekiedy także z trzeciej szyny lub akumulatorów. Dawniej używano również tramwajów konnych, parowych lub spalinowych, jak również systemów z napędem stacjonarnym (San Francisco), wagonów akumulatorowych lub napędzanych silnikami pneumatycznymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55330", "fragment_id": "656796/0", "subtitle": "", "title": "Tramwaj", "parentId": 55330.0, "start_index": 1.0, "document_id": "656796", "source": "wikipedia", "score": 0.16414400935173035}, "uuid": "9cfe8b98-c9c5-448d-83ce-80d9453767dc"}, {"page_content": "Od 20 maja 2021 r. obowiązują przepisy o ruchu urządzeń transportu osobistego i hulajnóg elektrycznych. Zawarte są one w art. 33-33d Prawa o ruchu drogowym. Kierujący urządzeniem transportu osobistego jest obowiązany korzystać z drogi dla rowerów, jeżeli jest ona wyznaczona dla kierunku, w którym się porusza lub zamierza skręcić. Kierujący urządzeniem transportu osobistego, korzystając z drogi dla rowerów i pieszych, jest obowiązany zachować szczególną ostrożność i ustępować pierwszeństwa pieszemu. Może on korzystać z chodnika lub drogi, gdy nie ma drogi dla rowerów. Jeżeli z nich korzysta, jest obowiązany jechać z prędkością zbliżoną do prędkości pieszego, zachować szczególną ostrożność, ustępować pierwszeństwa pieszemu oraz nie utrudniać jego ruchu.\nW Polsce minimalny wiek uprawniający do kierowania urządzeniem transportu osobistego to 10 lat. Ponadto - jedynie w przypadku osób, które nie ukończyły 18 lat - wymagane jest równocześnie posiadanie karty rowerowej lub prawa jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4259980", "fragment_id": "1472351/1", "subtitle": "", "title": "Urządzenie transportu osobistego", "parentId": 4259980.0, "start_index": 1418.0, "document_id": "1472351", "source": "wikipedia", "score": 0.3776871860027313}, "uuid": "da40a146-4191-4799-9d4d-64e342b8c2d3"}, {"page_content": "Wiek zgody, wiek przyzwolenia – ustalony prawnie minimalny wiek, od którego dana osoba jest uznana za zdolną do wyrażenia ważnej prawnie zgody na czynności seksualne z inną osobą. W związku z tym osoba dorosła, która angażuje się w czynności seksualne z osobą młodszą niż wiek przyzwolenia, nie może utrzymywać, że taka czynność seksualna miała miejsce za obopólną zgodą. Czynność seksualna tego rodzaju może być uznana za wykorzystywanie seksualne dzieci czy też tzw. zgwałcenie ustawowe. Osobę poniżej minimalnego wieku uznaje się za ofiarę, a jej partnera seksualnego za winnego, chyba że oboje są małoletni. Ustanowienie wieku przyzwolenia ma na celu ochronę osoby małoletniej przed zagrożeniami o charakterze seksualnym.\nOkreślenie to jako takie rzadko pojawia się w samych aktach prawnych. Z reguły przepisy ustanawiają raczej wiek, poniżej którego udział w czynnościach seksualnych z tą osobą jest nielegalny. Niekiedy jest on używany także w innych znaczeniach, na przykład jako wiek, w którym osoba staje się kompetentna do wyrażenia zgody na zawarcie małżeństwa, jednak powyższe znaczenie jest tym bardziej powszechnym. Nie należy go mylić z innymi przepisami dotyczącymi minimalnego wieku, w tym wieku pełnoletności, wieku odpowiedzialności karnej, wieku uprawniającego do głosowania, wieku pozwalającego na picie alkoholu i wieku uprawniającego do kierowania pojazdami.\nWiek zgody według państw.\n \"Główn: Lista państw świata według wieku zgody .\"\nKwestie prawne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1094998", "fragment_id": "1387165/0", "subtitle": "", "title": "Wiek zgody", "document_id": "1387165", "start_index": 0.0, "parentId": 1094998.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2933540642261505}, "uuid": "1ba0bcce-38a3-498b-9092-69b637526aae"}, {"page_content": "Kolejka turystyczna – zespół pojazdów składający się z ciągnika rolniczego, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h, albo pojazdu wolnobieżnego oraz przyczepy (przyczep) dostosowanej do przewozu osób, wykorzystywanych w ramach prowadzonej działalności w zakresie świadczenia usług turystycznych. Kolejką turystyczną może kierować osoba, która ukończyła 21 lat oraz posiada prawo jazdy kat. T lub B+E od co najmniej 2 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2489634", "fragment_id": "526756/0", "subtitle": "", "title": "Kolejka turystyczna", "parentId": 2489634.0, "start_index": 0.0, "document_id": "526756", "source": "wikipedia", "score": 0.19570589065551758}, "uuid": "9308fe2e-970c-4e17-b71f-565e47115b6c"}, {"page_content": "Uprawnienia do kierowania w Polsce.\nW latach 1962-1983 dokumentem uprawniającym do powożenia zaprzęgiem była karta woźnicy. W 1983 roku wprowadzono przepisy, na podstawie których kierujący zaprzęgiem mógł okazać również alternatywnie: prawa jazdy (dowolnej kategorii) lub, po osiągnięciu określonego wieku (przepisy w tym zakresie zmieniały się), także kartę motorowerową lub kartę rowerową. \nW obecnym stanie prawnym, tj. obowiązywania ustawy o kierujących pojazdami, do kierowania pojazdem zaprzęgowym przez osobę, która ukończyła 18 lat, nie jest wymagane posiadanie żadnych uprawnień. Osoby młodsze powinny zaś posiadać prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T lub, w przypadku ukończenia 15 roku życia, także kartę rowerową.\nWarunki techniczne w Polsce.\nDo poruszania się po drogach publicznych pojazd zaprzęgowy wyposaża się w:\nDopuszczalne jest uczestniczenie w ruchu pojazdu zaprzęgowego:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1274917", "fragment_id": "1142765/1", "subtitle": "", "title": "Pojazd zaprzęgowy", "source": "wikipedia", "start_index": 1824.0, "document_id": "1142765", "parentId": 1274917.0, "score": 0.17330120503902435}, "uuid": "4f4f1422-9b9d-444d-ae54-85c9803ba7a0"}, {"page_content": "Od 19 stycznia 2013 roku, tj. po wejściu w życie ustawy o kierujących pojazdami w Polsce karta rowerowa wymagana jest w przypadku kierujących rowerami osób, które nie ukończyły 18 lat, chyba że posiadają dostępne dla nich prawo jazdy kategorii AM, A1, B1 lub T. W przypadku osób, które osiągnęły ten wiek, dokument uprawniający do kierowania nie jest wymagany. Osiągnięcie tego wieku potwierdza dokument tożsamości albo prawo jazdy. Karta rowerowa uprawnia również do kierowania wózkiem rowerowym, hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego oraz pojazdem zaprzęgowym (np. furmanką), jednakże do kierowania zaprzęgiem wymagane jest dodatkowo osiągnięcie 15 lat. \nUstawa nie określa wieku, w jakim można uzyskać kartę rowerową, posługuje się pojęciem „wymaganego minimalnego wieku”, jednakże jednocześnie do kierowania rowerem wymagane jest 10 lat. Kartę wydaje się osobie, która wykazała się niezbędnymi umiejętnościami. Egzaminy takie przeprowadzane są zazwyczaj w szkole podstawowej, a organem wydającym dokument jest dyrektor tej szkoły. Osobie, która ukończyła szkołę podstawową, kartę wydaje dyrektor wojewódzkiego ośrodka ruchu drogowego lub przedsiębiorca prowadzący ośrodek szkolenia kierowców posiadający poświadczenie potwierdzające spełnianie dodatkowych wymagań. Miasteczka ruchu drogowego są często używaną infrastrukturą do nauki jazdy na rowerze do egzaminu na kartę rowerową, jak i do samego zdawania egzaminu. Szczegóły dotyczące egzaminu dla osób ubiegających się o wydanie karty rowerowej i jej wzór określa rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 12 kwietnia 2013 r. w sprawie uzyskiwania karty rowerowej (). Karta jest wydawana nieodpłatnie i bezterminowo.\nPrzypisy.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436173", "fragment_id": "53127/1", "subtitle": "", "title": "Karta rowerowa", "parentId": 436173.0, "start_index": 1670.0, "document_id": "53127", "source": "wikipedia", "score": 0.22394299507141113}, "uuid": "f0640a31-297d-4cb1-8674-91334e311109"}, {"page_content": "Praktyczny egzamin na prawo jazdy kat. B w Polsce składa się z dwóch głównych etapów: części na placu manewrowym oraz jazdy w ruchu drogowym. Egzamin rozpoczyna się od sprawdzenia stanu technicznego pojazdu – zdający losuje dwa zadania, takie jak weryfikacja poziomu oleju, płynu chłodzącego czy sprawdzenie świateł. Następnie egzaminator ocenia przygotowanie do jazdy, w tym regulację fotela, lusterek oraz zapięcie pasów. Kluczowym elementem na placu jest wykonanie „łuku” – przejazdu po wyznaczonej trasie do przodu i tyłu – oraz ruszanie pod górę ze wzniesienia przy użyciu hamulca ręcznego. Dopiero po zaliczeniu tych zadań kandydat rusza w miasto, gdzie egzaminator ocenia m.in. sposób zmiany pasa ruchu, parkowanie i znajomość przepisów. Cały egzamin trwa zazwyczaj 40 minut, choć może zakończyć się po 25 minutach, jeśli wszystkie zadania zostaną wykonane bezbłędnie. Co istotne, popełnienie drobnego błędu nie oznacza automatycznego niezdania – kluczowe jest, aby nie zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego.\nWymagania.\nPrawo jazdy otrzymuje osoba, jeżeli:\nWiek.\nWymagany dla danej kategorii wiek wynosi:\nDla osób, które uzyskały kwalifikację wstępną określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii/kategoriach:\nDla osób, które uzyskały kwalifikację wstępną przyspieszoną, określoną w przepisach rozdziału 7a ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, minimalny wiek do kierowania pojazdami określonymi w prawie jazdy kategorii/kategoriach D i D+E wynosi:\nLiczba godzin szkolenia wymaganego dla danej kategorii.\nW przypadku teorii liczba godzin dla jednej kategorii prawa jazdy nie może być mniejsza niż:\nDla zajęć praktycznych liczba godzin nie może być mniejsza niż:\nPowyższe wymogi nie dotyczą osób ubiegających się o prawo jazdy kat. A, B, C, D, jeżeli posiadają prawo jazdy odpowiednio kat. A2 lub A1, B1, C1, D1 albo zaświadczenie o uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu w zakresie prawa jazdy odpowiednio kat. A2 lub A1, B1, C1, D1.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2304005", "fragment_id": "477914/3", "subtitle": "", "title": "Prawo jazdy w Polsce", "parentId": 2304005.0, "start_index": 5961.0, "document_id": "477914", "source": "wikipedia", "score": 0.27014338970184326}, "uuid": "185285ad-41e5-43e1-9122-98933493d33f"}]}
{"id": "q_796", "question": "Jak nazywał się potwór o wielu głowach, które po ścięciu odrastały?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nHydra lernejska (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Λερναία Ὕδρα&lt;/&gt; Lernaía Hýdra, łac. Hydra Lernaea) – w mitologii greckiej potwór wyobrażany najczęściej jako wielogłowy (różne źródła podają różną liczbę łbów) wąż wodny, córka Tyfona i Echidny. Zamieszkiwała bagna w okolicy Lerny w Argolidzie. Pokonanie jej było drugą z 12 prac Heraklesa. Heros natrudził się, bo na miejsce odciętej głowy odrastały 2 bądź 3 nowe, w końcu wypalił rany, zapobiegając regeneracji, a nieśmiertelną, środkową głowę zakopał. Użył następnie krwi lub żółci potwora do zatrucia swych strzał. Mit interpretowano rozmaicie, uznając Hydrę za rzeczywistego węża opisanego fantazyjnie przez poetę, kolegium kapłanek wody, trudny do osuszenia ciek wodny, łuczników bądź innych wojowników. Mitem sugerowano się, nadając nazwę konstelacji, rodzajowi parzydełkowca oraz ciału niebieskiemu.\nRodowód.\nZa rodziców Hydry uważa się Tyfona i Echidnę. Nie ma zgody co do dziadków Hydry, rodziców Echidny. Grimal podaje różne wersje: mogli być nimi rodzice Tyfona, Gaja i Tartar, Chrysaor i Kalliroe albo też Chrysaor i Styks.\nWśród rodzeństwa Hydry wymienia się liczne potwory: psy Ortrosa i Cerbera, Chimajrę, Sfinksa, lwa nemejskiego, smoka strzegącego jabłek Hesperyd, smoka pilnującego złotego runa, orła-dręczyciela Prometeusza; w gronie tym wymienia się także przodków Scytów. Istnieje wersja mitu podająca za ojca Hydry jej brata Ortrosa.\nBardziej rozbudowany rodowód potwora przedstawia poniższe drzewo (ukazano alternatywne wersje pochodzenia Echidny):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39733", "fragment_id": "173153/0", "subtitle": "", "title": "Hydra lernejska", "document_id": "173153", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 39733.0, "score": 0.11038956046104431}, "uuid": "96c1b8cc-22f5-4428-a47b-95ea1623f658"}, {"page_content": "Drugim zadaniem Heraklesa było zabicie hydry lernejskiej – zabijającego trującym oddechem i jadem wielkiego węża wodnego o dziewięciu głowach (w innych źródłach hydra miała po 50 lub 100 głów), z czego jedna z nich była nieśmiertelna. Miała ona swoją jamę na rozlewiskach Anymone, niedaleko Lerny w Argolidzie. Dzięki płonącym strzałom heros oraz jego pomocnik i przyjaciel, bratanek Jolaos, wywabili potwora z jamy. Wstrzymując oddech, za pomocą miecza odcinał głowy potwora (w innych źródłach, Herakles za pomocą maczugi miażdżył głowy bestii), ale na miejscu odrastały kolejne. Na dodatek Hydra oplotła się wokół jednej nogi Heraklesa, a jej „pomocnik”, rak Karkinos, za pomocą szczypiec wczepił się w drugą. Wtedy wierny przyjaciel Jolaos zaczął wypalać miejsca ściętych głów, dzięki czemu przestały odrastać. W końcu heros odrąbał wszystkie głowy śmiertelne, a nieśmiertelną obciął i przygniótł wielkim głazem. Następnie rozpruł jej brzuch i w wylewającym się z niego jadzie zamoczył ostrza swych strzał. Wcześniej jednak pozbył się Wielkiego Raka, miażdżąc go maczugą. Hydrę i Raka bogowie przenieśli na nieboskłon, zamieniając ich w gwiazdozbiory (Rak stał się jednym ze znaków zodiaku). &lt;&gt;[].\nSchwytanie łani kerynejskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=204427", "fragment_id": "1464150/3", "subtitle": "", "title": "Dwanaście prac Heraklesa", "parentId": 204427.0, "start_index": 3625.0, "document_id": "1464150", "source": "wikipedia", "score": 0.7556418180465698}, "uuid": "d31caae7-4d4c-4204-a41b-369caea3e6f0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nHydra narodziła się z Echidny nad brzegiem rzeki Lerny (Amymone), pod platanem. Potwora wychowała albo raczej wyhodowała Hera, specjalnie w celu skonfrontowania z nią Heraklesa. Opiekowała się nią pod platanem rosnącym niedaleko źródeł Amymone.\nPostać.\nHydra lernejska miała postać potwora. Jan Parandowski określa hydrę słowami „płaz ohydny”; w stosunku do jej jamy używa epitetu „smocza”. Pisze również, że Hydra była „niezmiernie wielka”. Przedstawia się ją zwykle jako wielogłowego węża, miała więc wężowe sploty. Jej liczne, wężowe, rzadziej ludzkie, głowy wyrastały z kadłuba lub psiego ciała.\nRozmaicie podaje się liczbę głów potwora – pojawiają się zwykle liczby od 5 do 100. Można spotkać się z liczbą 6. Na greckich monetach widniał wizerunek bestii o 7 głowach. Graves podaje od 8 lub 9 do 50, 100, a nawet 10 000. Wedle Gravesa, ta ostatnia liczba stanowi dodatek Eurypidesa, pełniący ozdobną jedynie funkcję epitet, mogący wynikać z niestaranności tego autora. Schmidt mówi o 9 łbach. Jan Parandowski podaje, że potwór miał 10 głów. Jedna z głów, leżąca pośrodku, była nieśmiertelna, a niektóre jej struktury anatomiczne zbudowane były ze złota. Hydra wydawała z siebie syk.\nNie tylko wygląd Hydry był straszliwy. Jej oddech pozbawiał życia każdego, kto się zbliżył. Nieszczęśnik umierał od wyziewów potwora z Lerny nawet wtedy, gdy bestia spała. Także zapach jej śladów miał działanie śmiertelne.\nSiedlisko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39733", "fragment_id": "173153/1", "subtitle": "", "title": "Hydra lernejska", "parentId": 39733.0, "start_index": 1575.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173153", "score": 0.6235405206680298}, "uuid": "6e8fefc4-0dad-4c20-be77-cd7ff3c7fcd1"}, {"page_content": "Cerber ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Κέρβερος&lt;/&gt; \"Kérberos\", łac. \"Cerberus\") – w mitologii greckiej olbrzymi trzygłowy pies strzegący wejścia do świata zmarłych.\nUważany był za syna Echidny i Tyfona oraz za brata Sfinksa, Hydry i Chimery[] oraz Ortrosa. Hezjod (\"Teogonia\", 311) przedstawiał go jako bestię „o spiżowym głosie i pięćdziesięciu głowach”. Dopiero w późniejszych przekazach Cerber miał trzy, dwie, a nawet tylko jedną głowę[]. W niektórych wersjach mitu ma również węża zamiast ogona[].\nPrzebywał w pobliżu Styksu, gdyż na niego natykały się dusze przewiezione po śmierci przez Charona; próbujące opuścić Hades, Cerber gryzł jadowitymi zębami. Nie wpuszczał też do Hadesu żywych, jednak Orfeusz udobruchał go śpiewem i grą na lirze. Sybilla prowadząc Eneasza uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem (Wergiliusz, \"Eneida\" VI, 417-25). Według późniejszej tradycji potwór atakował również przychodzących do świata podziemi zmarłych, dlatego przy pochówku dodawano im placek na miodzie.\nUjarzmienie go i wyprowadzenie na ziemię było ostatnią z dwunastu prac Heraklesa. Cerber występuje w rzeźbie antycznej i malarstwie wazowym. W micie o 12 pracach Heraklesa przedstawiano go jako trzygłowego psa pokrytego wężową łuską[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16844", "fragment_id": "187822/0", "subtitle": "", "title": "Cerber", "parentId": 16844.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187822", "score": 0.37391191720962524}, "uuid": "7af59a2d-1ba4-42c0-bd88-9809717713a3"}, {"page_content": "Niektórzy klasyczni mitografowie widzieli w potworze rzeczywiste stworzenie. Pauzaniasz doszedł do tego, że Hydra była olbrzymim jadowitym wężem wodnym. Posiadanie przez stwora wielu głów tłumaczy wymysłem wcześniejszego twórcy Pizandra, który miał chcieć w ten sposób „dodać godności swym wierszom”. Graves również widzi podobieństwo pomiędzy lernejską bestią a wężem wodnym; zwraca jednak uwagę na słodkowodne siedlisko potwora. Dlatego przywołuje raczej piastres czy avancs z Wysp Brytyjskich. W rzeczywistości jadowite węże morskie istnieją, jednakże zamieszkują gorące wody Oceanu Indyjskiego, a nie greckie wybrzeża Morza Śródziemnego. Mają tylko jedną głowę i rzadko przekraczają długością 2 m. Nie odnotowano osobników przekraczających 3 m długości. Ich jad zawiera neurotoksyny. Chińczycy i Japończycy stosują świeżą lub wysuszoną żółć tych gadów jako afrodyzjak, podając ją w kawie lub winie.\nLiczby głów 8-9 i 50 kojarzą się również ze świętą mątwą, jedną z postaci przyjmowanych przez Tetydę. Głowonóg ten cechował się ośmioma wężowatymi mackami, a czciło go kolegium pięćdziesięciu kapłanek. Każda z macek kończyć się miała osobną głową, do tego dochodziła głowa główna. Dziewięć głów miałoby związek z boginią księżyca.\nSylwetkę Hydry określa się również jako psią. Robert Graves zauważa w tym podobieństwo do Skylli, innego potwora z mitologii greckiej. Skylla była jednak również potworem morskim. Przywodzi w tym miejscu również siedmiogłową bestię babilońską pokonaną przez Gilgamesza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39733", "fragment_id": "173153/6", "subtitle": "", "title": "Hydra lernejska", "parentId": 39733.0, "start_index": 8629.0, "document_id": "173153", "source": "wikipedia", "score": 0.16632741689682007}, "uuid": "b4d05f69-4739-4511-8b02-0a5c5b229aba"}, {"page_content": "Lamia (bułg. ламя, \"łamja\") – demon słowiański z mitologii bułgarskiej, pochodzący od węża, któremu odcięto głowę i zatknięto ją na róg wołu (po 40 dniach głowa i róg zrastały się i tak powstawała lamia).\nNajczęściej opisywano ją jako stwora przypominającego węża, który miał dwie lub więcej głów i skrzydła. Według tradycyjnych przekazów żyła w pieczarach i dołach w ziemi, albo w pobliżu źródła lub rzeki. W twórczości ludowej lamia była ukazywana także pod postacią ciemnej mgły bądź silnego, niszczącego wiatru.\nJej najbardziej typową cechą była żarłoczność i pragnienie picia krwi. Spotykano legendy, w których wstrzymywała wody, powodując tym susze, i pozwalała im płynąć dopiero wtedy, gdy otrzymała ofiarę z człowieka. Po zabiciu lamii wypływały z niej trzy rzeki – pełne żyta, wina, miodu, oliwy, mleka. Lamia była antagonistką zmeja. Zmej i lamia byli w nieustającej wojnie – zmej bronił urodzaju, a lamia chciała go unicestwić.\nSzeroko rozpowszechniona była także legenda o świętym Georgim, który zabija lamię (w polskiej wersji – święty Jerzy zabijający smoka). Po tym jak święty Georgi zabił ją swoją kopią, lamia przepadła i za to zaczęto czcić tego świętego. Wiara w lamię zanikła dość wcześnie, o czym świadczą przekazy z końca XIX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3150767", "fragment_id": "162685/0", "subtitle": "", "title": "Lamia (mitologia słowiańska)", "document_id": "162685", "start_index": 0.0, "parentId": 3150767.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08018188178539276}, "uuid": "bfaf0115-84b8-4bbe-95ef-00010ca14199"}, {"page_content": "Hydra nie była znana do czasów hellenistycznych. Nazwa pochodzi od Hydry lernejskiej, mitycznego potwora, z którym walczył Herakles podczas drugiej ze swych prac, pokonując ją w końcu dzięki pomocy łucznika Jolaosa. W mitologii greckiej Hydra była śmiertelnie groźnym potworem zamieszkującym bagna w pobliżu miasta Lerna. Przemierzała łąki w tych okolicach, żywiąc się bydłem i siejąc postrach wśród mieszkańców wsi. Heros miał trudne zadanie, ponieważ za każdym razem na miejscu odciętej głowy wyrastały dwie kolejne. Jolaos, woźnica rydwanu Heraklesa, pospieszył z pomocą, podpalił zagajnik i płonącą gałęzią przypalał miejsca po każdej odciętej przez herosa głowie, zapobiegając tym samym ich odradzaniu się. Podczas zmagań do Hydry dołączył krab Karkinos, by pomóc i zaatakował piętę Heraklesa, ale ten zdusił go stopą; później został upamiętniony jako gwiazdozbiór Raka. W końcu heros ściął także nieśmiertelną głowę i przycisnął ją kamieniem. Mimo iż Hydra miała dziewięć głów, na niebie jest przedstawiona z jedną, prawdopodobnie z tą nieśmiertelną. W wyniku tej walki heros zdobył zatrute we krwi hydry strzały, na które nie było odtrutki. W 1799 francuski astronom Joseph Jérôme de Lalande utworzył nową konstelację, którą nazwał \"Felis\" (Kot), używając części gwiazd ogona Hydry i kilku z sąsiedniego gwiazdozbioru Pompy, ale ta modyfikacja się nie przyjęła. Istnieje alternatywna historia Hydry, wiążąca się z opisem gwiazdozbiorów Kruka i Pucharu.\nGwiazdy Hydry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2110", "fragment_id": "182486/1", "subtitle": "", "title": "Gwiazdozbiór Hydry", "document_id": "182486", "start_index": 621.0, "parentId": 2110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15348422527313232}, "uuid": "1c59760c-6866-43c0-bb9d-195e6ccd5cb8"}, {"page_content": "W filmie \"\" zamrożone ciało Ghidory zostało odkryte przez zespół badawczy pod przewodnictwem Vivienne Graham w 2014 roku na Antarktydzie, a miejsce odkrycia nazwano Krater 32 (oryg. \"Outpost 32\") i był określany jako Potwór Zero. Gdy grupa ekoterrorystów dowodzona przez Alana Jonaha zaatakowała placówkę, by wyswobodzić Potwora Zero jako część planu przywrócenia równowagi ekologicznej przy pomocy Tytanów. Podczas wymiany ognia z G-Team Potwór Zero został uwolniony dzięki dr Emmie Russell i zaczął niszczyć wszystko na swej drodze. Wkrótce na Antarktydę przybył Godzilla i stoczył potyczkę z Potworem Zero. Po tym Potwór Zero odleciał w kierunku Nowego Świata.\nGdy w Meksyku wyłonił się Rodan, zespół naukowy Monarchu odkrywa, że głos Rodana przyciąga nadciągającego Potwora Zero. Po zwabieniu Rodana do niego, oba potwory stoczyły pojedynek przegrany przez Rodana. Wkrótce nad oceanem Potwór Zero został zaatakowany przez Godzillę, który odgryzł mu prawą głowę. Gdy wojsko zdecydowało się zastosować wobec dwójki potworów Destruktor Tlenu (oryg. \"Oxygen Destroyer\"), okazało się, że Potwór Zero nie tylko przeżył, ale i odgryziona głowa odrosła. Jako nowy szczytowy drapieżnik rządził wszystkimi Tytanami i rozkazał im zniszczyć wszystkie ludzkie siedliska. Wkrótce okazało się, że Potwór Zero jako istota pozaziemska to gatunek inwazyjny i w ukształtowanym pod siebie ekosystemie nie ma miejsca na ludzkość. Już oficjalnie określany jako Ghidora rozpoczął zniszczenie Waszyngtonu u boku Rodana, który stał się jego oddanym sługą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=704185", "fragment_id": "808468/9", "subtitle": "", "title": "Król Ghidora", "document_id": "808468", "start_index": 12448.0, "source": "wikipedia", "parentId": 704185.0, "score": 0.1804521381855011}, "uuid": "aa72c3d4-54fa-4392-a2e5-57143c499814"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy mitycznego potwora. Zobacz też: inne znaczenia: chimera.\nChimera (lub Chimajra, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Χίμαιρα&lt;/&gt; \"Chímaira\", łac. \"Chimaera\") – ziejący ogniem potwór pochodzący z mitologii greckiej, dziecko Tyfona i Echidny. Przyjmuje się najczęściej, że miała głowę lwa, ciało kozy i ogon węża. Z powodu jej dziwnej budowy, utworzono przymiotnik \"chimeryczny\", określający coś, co jest wysoce nierzeczywiste, wydumane albo też mające kapryśną naturę. Również od niej pochodzi termin z genetyki oznaczający organizm zbudowany z komórek różniących się genetycznie.\nMitologiczne opisy.\nOpisy w różny sposób przedstawiają tego potwora. Np. w Iliadzie czytamy, iż to Amisodar, król Licji:\n \"straszną Chimajrę\"\n \"niegdyś na zło ludzi wielu wykarmił i wyhodował.\"\n (\"Iliada\" 16,328-329)\nGdzie indziej widzimy:\n \"Chimajrę niepokonaną,\"\n \"która swój ród wywodziła od bogów, a nie od ludzi.\"\n \"Z przodu lwem była, od tyłu wężem, a kozą pośrodku,\"\n \"strasznie zionącą potężnym, płomiennym ogniem zagłady.\"\n (\"Iliada\" 6,180-182)\nInne opisy mówią o stworze o dwóch głowach kozy i lwa oraz o ogonie węża czy smoka.\nZostała pokonana przez Bellerofonta na skrzydlatym koniu – Pegazie, który „\"zabił Chimajrę, ufając bożym wyrokom\"” (\"Iliada\" 6,183) na rozkaz Jobatesa, króla Licji. Bellerofont przeleciał nad Chimajrą, rażąc ją strzałami z łuku, po czym udało mu się wrazić Chimajrze oszczep w gardło. Pocisk miał ostrze z ołowiu, który stopił się w ogniu buchającym z paszczy i zalał jej wnętrzności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65176", "fragment_id": "645493/0", "subtitle": "", "title": "Chimera (mitologia)", "parentId": 65176.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "645493", "score": 0.13969415426254272}, "uuid": "e60e3358-a76f-4324-a9ae-2df1e75fc54f"}, {"page_content": "Zdaniem R. Gravesa, Chimajra była symbolem trójdzielnego roku Wielkiej Bogini – lew oznaczał wiosnę, koza – lato, a wąż – zimę.\nW kulturze popularnej.\nChimera występuje w wielu grach komputerowych m.in. \"Heroes of Might and Magic\" (jako potwór z głową lwa, skrzydłami nietoperza i kolcem skorpiona), \"S.T.A.L.K.E.R.\" (jako potwór o dwóch głowach), \"Age of Mythology\" (jako potwór z głową lwa, kozy i węża zionącym ogniem), \"Arena Albionu\" (jako monstrum blokujące wejście do groty lwa) lub też w \"\" (dwugłowy smok plujący żrącym kwasem lub błyskawicami), \"God of War\" (głowa kozy, pod nią lwia paszcza oraz ogon-wąż), \"Dragon’s Dogma\" (głowa lwa na karku głowa kozy i wężowy ogon).\nW cyklu \"Harry Potter\" Chimera strzegła wejścia do gabinetu dyrektora Hogwartu. Przepuszczała tylko tego, kto podał jej hasło.\nW książce \"Percy Jackson i Bogowie Olimpijscy – Złodziej Pioruna\" sam bohater, Perseusz, walczył z Chimerą.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65176", "fragment_id": "645493/1", "subtitle": "", "title": "Chimera (mitologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1513.0, "document_id": "645493", "parentId": 65176.0, "score": 0.14643146097660065}, "uuid": "aa54e199-d310-42e0-8d4a-e6cdd39e8981"}]}
{"id": "q_797", "question": "Kto był koronowany na króla Królestwa Polskiego w 1829 roku?", "answer": [{"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nKról Polski (łac. \"rex Poloniae\") – tytuł monarszy koronowanych władców Królestwa Polskiego, Korony Królestwa Polskiego i Rzeczypospolitej.\nHistoria.\nPierwszym królem Polski był Bolesław I Chrobry, koronowany w 1025. Tytuł królewski był związany na stałe z osobą polskiego monarchy od koronacji Władysława I Łokietka (1320) do III rozbioru Polski i abdykacji Stanisława Augusta Poniatowskiego (1795).\nOd zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie. Ostatnim wielkim księciem litewskim był Zygmunt II August.\nOd kongresu wiedeńskiego (1815) tytuł króla Polski nosili cesarze Rosji, będący zarazem królami Królestwa Polskiego; w 1831 Sejm przyjął uchwałę o detronizacji Mikołaja I Romanowa.\nKoronacja.\n \"Osobne artykuły: Polskie insygnia koronacyjne i Skarbiec Koronny na Wawelu.\"\nKoronacje królów Polski odbywały się do 1300 w archikatedrze Wniebowzięcia NMP w Gnieźnie, od 1320 w katedrze św. Stanisława i św. Wacława w Krakowie, w latach 1705 i 1764 odbyły się w kolegiacie św. Jana Chrzciciela w Warszawie.\n \"Osobny artykuł: Koronacja na króla Polski.\"\nW 1795 polskie insygnia koronacyjne przechowywane w Skarbcu Koronnym na Wawelu zostały na rozkaz Fryderyka Wilhelma II Pruskiego zrabowane i potajemnie wywiezione do Berlina, skąd w 1809 na rozkaz Fryderyka Wilhelma III Pruskiego przewieziono je do Królewca, gdzie w 1811, w obawie przed rewindykacją, zostały rozbite i przetopione.\nW 1829 w Sali Senatorskiej w Zamku Królewskim koronowany został car Rosji Mikołaj I, wtedy podczas ceremonii użyto korony Anny Iwanowny.\nKrólowie Polski.\nOkres zaborów.W latach 1795–1815 tytuł króla Polski nie był używany. W latach 1815–1830 Królestwo Polskie pozostawało w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, zaś cesarze Rosji nosili tytuł króla Polski i byli zobowiązani do koronacji w Warszawie:\nUtworzona w 1917 roku Rada Regencyjna miała sprawować władzę tymczasową do czasu wprowadzenia na tron nowego władcy, co w istocie nigdy nie nastąpiło, gdyż w 1918 roku Polska przyjęła ustrój republikański.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3098", "fragment_id": "168511/0", "subtitle": "", "title": "Król Polski", "parentId": 3098.0, "start_index": 2.0, "document_id": "168511", "source": "wikipedia", "score": 0.9574779868125916}, "uuid": "d24ed12f-ab12-4a8e-ba8e-8e08101bc596"}, {"page_content": "Minister skarbu Królestwa Polskiego Franciszek Ksawery Drucki Lubecki przekonał Mikołaja, by koronował się na króla Polski nie w Petersburgu, ale w Warszawie, oraz żeby złożył przysięgę na konstytucję. Car zgodził się na to i dekretem z 17 kwietnia 1829 zapowiedział swoją koronację w polskiej stolicy. 24 maja w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego w obecności posłów, senatorów, ambasadorów i wojskowych car ubrany w polski mundur wojskowy i jego małżonka zostali koronowani na władców Polski. Co warte podkreślenia Prymas Królestwa Polskiego arcybiskup Jan Paweł Woronicz, który przewodniczył uroczystości, nie włożył korony cesarskiej Anny Iwanowny użytej w czasie koronacji na głowę władcy – car Mikołaj zrobił to sam, a następnie koronował swoją żonę Aleksandrę. Podczas uroczystości koronacyjnych na Zamku Królewskim odbył się uroczysty, wspólny koncert Niccola Paganiniego i Karola Lipińskiego.\nJak wspominał pisarz Andrzej Edward Koźmian: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Z sali senatorskiej cesarz w koronie na głowie i w płaszczu cesarskim, cesarzowa także ukoronowana, w uroczystym pochodzie (...) udali się do katedry św. Jana (...); droga, którą postępowali przez plac zamkowy i ulica wiodącą do świątyni, wyścielona była suknem pąsowym. Znaki i godła władzy monarszej nieśli urzędnicy na wspaniałych poduszkach; działa na tarasie zamkowym grzmiały; muzyki wojskowe grały marsz uroczysty...\n Planowano zamach na Mikołaja I (o czym jest mowa w \"Kordianie\" Juliusza Słowackiego), w związku z tym osobę cara oddzielono od widzów kordonem wojska, co zrobiło bardzo złe wrażenie na poddanych – zamachowcy zresztą się w końcu nie stawili. Po uroczystościach związanych z koronacją wydano obiad na 300 osób i zorganizowano zabawę dla ludu na terenie wykorzystywanym do takich celów, obecnie będącym częścią parku Ujazdowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4160658", "fragment_id": "624645/1", "subtitle": "", "title": "Koronacja cara Mikołaja I na króla Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 1195.0, "parentId": 4160658.0, "document_id": "624645", "score": 0.696455717086792}, "uuid": "b9c920e3-7194-4b4a-a9d4-0f12f52c6227"}, {"page_content": "Koronacja cara Rosji Mikołaja I na króla Polski i jego żony cesarzowej Rosji Aleksandry Fiodorowny na królową Polski odbyła się 24 maja 1829 w Sali Senatorskiej Zamku Królewskiego w Warszawie.\nTło historyczne.\nMikołaj I Romanow wstąpił na tron rosyjski w grudniu 1825, po śmierci swojego starszego brata cara Aleksandra I. Nowy car Rosji stał się jednocześnie królem Królestwa Polskiego (kongresowego), tak bowiem głosiła konstytucja Królestwa połączonego unią personalną z Imperium Rosyjskim. Koronacja Mikołaja I niecałe cztery lata później w Warszawie była więc czysto symboliczna i opierała się na konkretnych rachubach politycznych. \nW kwietniu 1828 wybuchła wojna rosyjsko-turecka, w której początkowo Cesarska Armia Rosyjska ponosiła same klęski. Car chcąc uzyskać wsparcie Polaków z „Kongresówki”, dysponujących znakomitym Wojskiem Polskim, stojącym na wyższym poziomie od armii rosyjskiej, próbował zyskać jej wsparcie pustymi gestami, na przykład przesyłając do Warszawy chorągwie i armaty tureckie zdobyte pod Warną, co propagandowo było przedstawiane jako pomsta za śmierć króla Polski i Węgier Władysława III Warneńczyka w listopadzie 1444 podczas bitwy pod tym miastem.\nKoronacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4160658", "fragment_id": "624645/0", "subtitle": "", "title": "Koronacja cara Mikołaja I na króla Polski", "document_id": "624645", "start_index": 0.0, "parentId": 4160658.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3856162130832672}, "uuid": "304bdcc2-4e19-491c-a037-5a5233e03db7"}, {"page_content": "Uchwała Sejmu o detronizacji Mikołaja I – uchwała o detronizacji króla Polski Mikołaja I Romanowa (koronowanego w 1829) podjęta 25 stycznia 1831 przez Sejm Królestwa Polskiego obradujący na Zamku Królewskim w Warszawie; tekst uchwały zredagował Julian Ursyn Niemcewicz.\nOkoliczności uchwalenia.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nPo niepowodzeniu misji mediacyjnej księcia Franciszka Ksawerego Druckiego Lubeckiego wysłanej do Petersburga, doszło do zaostrzenia sytuacji politycznej. Generał Józef Chłopicki złożył władzę. 20 stycznia Sejm uznał powstanie za narodowe. Na sile przybrała lewica. 24 stycznia prasa warszawska opublikowała proklamację feldmarszałka Dybicza wzywającą do bezwarunkowego złożenia broni. 25 stycznia zwołano tłumną demonstrację ku czci straconych dekabrystów. Pochód rozpoczął się na Uniwersytecie Warszawskim; przemawiano na pl. Zamkowym, na wprost sejmu obradującego pod przewodnictwem marszałka Władysława Tomasza Ostrowskiego. Pochód wywarł na posłach silne wrażenie. W tym nastroju, na wniosek Romana Sołtyka parlament podjął jednomyślną uchwałę o złożeniu z polskiego tronu Mikołaja I. Jednym z inspiratorów i pierwszym sygnatariuszem był poseł z województwa krakowskiego Teodor Slaski. Gdy sekretarz Sejmu ogłosił, że nie wszyscy posłowie i senatorzy złożyli podpisy, Slaski zabrał głos i powiedział: \"Kto nie podpisze aktu zrzucenia z tronu, ma być uważany i obwołany za zdrajcę Ojczyzny\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462880", "fragment_id": "1565879/0", "subtitle": "", "title": "Uchwała Sejmu o detronizacji Mikołaja I", "document_id": "1565879", "start_index": 0.0, "parentId": 462880.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19104428589344025}, "uuid": "4f276bcf-9527-481e-b944-324fe3ef8675"}, {"page_content": "Korona cesarska Anny Iwanowny, Polska Korona Cesarska – imperialna korona rosyjska wykonana na cesarską koronację Anny Iwanowny Romanow. Od XIX wieku insygnium to było używane jako korona królewska Królestwa Polskiego. \nKorona została wykonana ok. 1730 roku przez petersburskiego jubilera Gottlieba Wilhelma Dunkela dla cesarzowej Anny Iwanowny. Do jej udekorowania posłużono się kamieniami szlachetnymi, które wcześniej wyjęto z korony cesarskiej Katarzyny I. W 1829 roku koroną tą koronował się w Warszawie na króla polskiego Mikołaj I. \nObecnie korona przechowywana jest w kremlowskiej Zbrojowni (\"Orużejnaja Pałata\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1254864", "fragment_id": "1117972/0", "subtitle": "", "title": "Korona cesarska Anny Iwanowny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1117972", "parentId": 1254864.0, "score": 0.36662402749061584}, "uuid": "05091576-27b3-45ed-8f1a-b0caf1e2ebba"}, {"page_content": "W 1815 cesarz Aleksander I mianował go biskupem diecezjalnym krakowskim i senatorem Królestwa Polskiego. W 1827 został arcybiskupem metropolitą warszawskim i prymasem Królestwa Polskiego. 24 maja 1829 na Zamku Królewskim w Warszawie przewodniczył uroczystościom koronacyjnym cesarza Mikołaja I, który koronował się sam, prymas Woronicz podał mu jedynie koronę.\nW 1828 był członkiem Sądu Sejmowego, mającego osądzić osoby oskarżone o zdradę stanu.\nZmarł w Wiedniu nocą 6/7 grudnia 1829. Pochowany został 8 stycznia 1830 w Krakowie na Wawelu. Jego pogrzeb był wielką manifestacją patriotyczną.\nJego najważniejsze utwory to: \"Zjawienie Emilki\" (1796/1797), \"Świątynia Sybilli\" (1801) i \"Hymn do Boga\" (15 V 1805). Zasłynął też jako homiletyk i mówca, jako retor wielokrotnie porównywany z Piotrem Skargą.\nOdznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy w 1815. W 1829 odznaczony Orderem Orła Białego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88722", "fragment_id": "661785/2", "subtitle": "", "title": "Jan Paweł Woronicz", "source": "wikipedia", "start_index": 3055.0, "parentId": 88722.0, "document_id": "661785", "score": 0.390316367149353}, "uuid": "85d8458c-f094-4902-8385-516c1db3dbf0"}, {"page_content": "Królestwo Polskie (potocznie \"Królestwo Kongresowe\", \"Kongresówka\"; ros. Царство Польское, \"Carstwo Polskoje\") – istniejące w latach 1815–1916 państwo polskie, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.\nUtworzone formalnie na mocy traktatu rosyjsko-austriacko-pruskiego z 3 maja 1815, w którym mocarstwa dokonały podziału ziem Księstwa Warszawskiego. Artykuł V tego traktatu głosił, że ziemie Księstwa Warszawskiego pozostające pod kontrolą rosyjską zostają połączone z Rosją\" nieodzownie przez swoją konstytucję\" i oddane \"na wieczne czasy\" w ręce \"Najjaśniejszego Cesarza Wszechrosji\". Traktat podziałowy wszedł później do aktu końcowego postanowień kongresu wiedeńskiego z 9 czerwca 1815. Gdy Kongres wiedeński ostatecznie zdecydował o powstaniu Królestwa Polskiego w unii personalnej z carami Rosji, Aleksander I otrzymał, uznany przez polski Sejm, tytuł króla polskiego.\nArtykuł 5 traktatów bilateralnych głosił: Księstwo Warszawskie, z wyłączeniem części, którymi w inny sposób na mocy powyższych artykułów rozporządzono, połączone jest z Cesarstwem Rosyjskim. Połączone zaś z nim będzie nieodzownie przez swoją konstytucję i posiadane przez Najjaśniejszego Cesarza Wszechrosji, jego dziedziców i następców. Jego Cesarska Mość zachowuje sobie prawo nadać temu państwu, mającemu używać oddzielnej administracji, jakie uzna za przyzwoite.\nPierwszym królem polskim został car Rosji Aleksander I, a po jego śmierci w 1825 Mikołaj I (1825–1855). Osobę króla reprezentował wyznaczony przez niego namiestnik. Królestwo miało własny rząd, sejm, wojsko, oraz prawo wybijania własnej monety.\nOkres złotowy (1816–1841).\nOkres autonomii (1816–1831).\nSystem monetarny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2098832", "fragment_id": "407919/0", "subtitle": "", "title": "Monety Królestwa Kongresowego", "document_id": "407919", "start_index": 0.0, "parentId": 2098832.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25696688890457153}, "uuid": "89d7bdf0-1829-4296-9b88-1374090d9bea"}, {"page_content": "Znak Honorowy za Długoletnią i Nieskazitelną Służbę – odznaka ustanowiona w Królestwie Kongresowym 12 maja 1829 roku (starego stylu) „na wynagrodzenie ciągłej i nieskazitelnej służby” (zarówno wojskowych, jak i urzędników cywilnych).\nHistoria.\nOdznaczenie to zostało ustanowione przez cesarza Mikołaja I na pamiątkę jego koronacji na króla Polski. Wkrótce po ogłoszeniu dekretu powołano dwie komisje: wojskową i cywilną. Kandydatury mieli zatwierdzać: w przypadku wojskowych – naczelny wódz armii Wojska Królestwa Polskiego Wielki Książę Konstanty, a w przypadku urzędników – Namiestnik Królestwa Polskiego. Ostateczną decyzję miał podejmować król.\nW związku z brakiem precyzji warunków przyznawania i wysyłaniem przez komisje szeregu pytań do Petersburga ostateczne ustalenie składu pierwszej listy nominowanych znacznie się przedłużyło, co spowodowało, że uroczystości dekoracji nie mogły odbyć się w pierwszą rocznicę koronacji Mikołaja na króla Polski. Ostateczna lista wojskowych, ogłoszona drukiem we wrześniu 1830 roku, liczyła ponad 1000 nazwisk. Ustalenie listy urzędników cywilnych jeszcze bardziej się opóźniło: cesarz zatwierdził 1045 nazwisk dopiero w listopadzie.\nNatychmiast po zatwierdzeniu, rozsyłano do odznaczonych te „ozdoby” wraz z odpowiednimi patentami, za które każdy odznaczony musiał zapłacić 10 złotych polskich przeznaczonych na „koszta kancelarii”.\nByło to jedyne nadanie Znaku Honorowego. Po powstaniu listopadowym król nie kontynuował odznaczania Znakiem Honorowym.\nPrzyznawanie.\nOdznaczoną mogła być jedynie osoba, która ze wszech miar nienagannie pełniła służbę przez co najmniej 15 lat. Wszelkie wyroki sądowe lub administracyjne uniemożliwiały staranie się o Znak Honorowy. W przypadku wojskowych do okresu służby wliczano również lata wysługi w wojskach I Rzeczypospolitej, Legionach, Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2730231", "fragment_id": "1591814/0", "subtitle": "", "title": "Znak Honorowy", "parentId": 2730231.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1591814", "source": "wikipedia", "score": 0.07629700005054474}, "uuid": "cdeb10d4-81b3-489b-aa84-4da7ed4e547e"}, {"page_content": "Młodszy brat króla szwedzkiego Adolfa Fryderyka, Fryderyk August (zm. 1785) w 1773 r. otrzymał od króla Danii i Norwegii Chrystiana VII hrabstwo Oldenburga. W 1777 r. przyjął tytuł księcia. Książę August (zm. 1853) w 1829 r. ogłosił się wielkim księciem. W 1918 r. wielki książę Fryderyk August (zm. 1931) utracił tron oldenburski. Od 1970 r. dziedzicem tytułu wielkiego księcia Oldenburga jest Antoni Günter (ur. 1923).\nLinia Holstein-Gottorp-Romanow.\nW 1762 r. książę Holsztynu Karol Piotr Ulryk zasiadł na tronie imperatorów Rosji jako Piotr III Romanow. Po okresie panowania jego żony Katarzyny II (1762–1796), jego potomkowie zasiadali na tronie rosyjskim do 1917 r. Utrzymali nazwisko poprzedniej dynastii, tzn. Romanow.\nCesarz Aleksander I Pawłowicz w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego w 1815 r. przejął od Fryderyka Augusta tytuł króla Polski. Dynastia Holstein-Gottorp-Romanow została zdetronizowana przez polski Sejm po powstaniu listopadowym w 1830 r. Po wygranej wojnie polsko-rosyjskiej 1831 r. cesarzowie \"uzurpowali\" tytuł króla Polski, ale przestali koronować się w Warszawie. Ostatecznie abdykowali z tronu Polski w roku 1917.\nOstatni Imperator Wszechrusi Mikołaj II Romanow został zmuszony do abdykacji w 1917 r. Zamordowany przez bolszewików rok później. Współcześnie dziedziczką tytułu Imperatora Wszechrusi jest Maria I (ur. 1953), pochodząca z linii założonej przez Włodzimierza, młodszego syna Aleksandra II.\nDrzewa genealogiczne.\nLinia główna.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinia Holstein-Gottorp.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinie boczne.&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nWładcy Oldenburga.\n \"Osobny artykuł: Władcy Oldenburga.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=311039", "fragment_id": "1448635/3", "subtitle": "", "title": "Oldenburgowie", "document_id": "1448635", "start_index": 4568.0, "parentId": 311039.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08191586285829544}, "uuid": "bf14963d-4f77-454a-97e5-0287bf4a92c1"}, {"page_content": "Sprzysiężenie Wysockiego (\"Związek Wysockiego\") – powstały 15 grudnia 1828 związek kilkunastu wojskowych ze Szkoły Podchorążych w Warszawie, zgrupowanych wokół Piotra Wysockiego. Sprzysiężenie powstało na fali ożywienia narodowego wywołanego sądem sejmowym, a także porażkami Rosji w wojnie z Turcją.\nJako pierwsza z licznych organizacji spiskowych Królestwa Polskiego, postawiła sobie za główny cel wywołanie powstania zbrojnego i wyzwolenie ojczyzny, stopniowo poszerzając w wojsku krąg spiskowców.\nWiosną 1829, podczas pobytu w Warszawie cara Mikołaja I, który miał się koronować na króla Polski, planowali wspólnie z patriotycznymi posłami wymusić na monarsze powrót do swobód politycznych i przestrzegania konstytucji Królestwa. W razie odmowy miano rozpocząć walkę (spisek koronacyjny opisany przez Juliusza Słowackiego w \"Kordianie\"). Wobec sprzeciwu wtajemniczonych senatorów zrezygnowano z jakichkolwiek działań. \nCelem sprzysiężenia było wywołanie powstania i oddanie władzy politykom (np. Józef Chłopicki, Julian Ursyn Niemcewicz, Stanisław Florian Potocki). Mimo nalegań Maurycego Mochnackiego nie stworzyli dalekosiężnego programu politycznego.\nW nocy z 29/30 listopada 1830 członkowie Sprzysiężenia (Belwederczycy) zaatakowali Belweder - siedzibę wielkiego księcia Konstantego, wywołując tym samym powstanie listopadowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480618", "fragment_id": "1539366/0", "subtitle": "", "title": "Sprzysiężenie Wysockiego", "parentId": 480618.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1539366", "score": 0.10109774768352509}, "uuid": "539f37b1-bd22-4b2e-8e7d-3fd46fb84ffa"}]}
{"id": "q_798", "question": "Czy rośliny nagonasienne mają owoc?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRośliny nagonasienne, nagozalążkowe (\"Gymnospermae\") – jedna z dwóch obok okrytonasiennych grup siostrzanych współczesnych roślin nasiennych. Wszyscy obecnie żyjący przedstawiciele tej grupy reprezentują jeden monofiletyczny klad – pochodzą od wspólnego przodka, a do grupy tej zaliczane są wszystkie rośliny potomne tego przodka. Współcześnie do nagonasiennych należy ponad 1000 gatunków drzew i krzewów grupowanych w 88 rodzajach, jednak w przeszłości grupa ta była znacznie bardziej zróżnicowana. Jako przyczynę spadku jej różnorodności i wymierania wielu grup tych roślin wskazuje się konkurencję roślin okrytonasiennych.\nCharakterystyczną cechą nagozalążkowych jest brak osłaniających zalążek owocolistków, a w konsekwencji też brak owoców. Nagie zalążki umieszczone są na zmodyfikowanych liściach (trzoneczkach lub łuskach) skupionych zwykle na osi tworzącej twór zwany strobilem, zwany tu też szyszką. W terminologii polskojęzycznej organy generatywne nagozalążkowych określane są mianem kwiatów, jednak w języku angielskim nagozalążkowe określane są mianem niekwiatowych roślin nasiennych (\"nonflowering seed plants\").\nMorfologia.\nSporofit będący pokoleniem dominującym ma okazałą postać drzewa lub krzewu. Liście mają zróżnicowaną budowę – u różnych grup różnią się istotnie wielkością i sposobem wzrostu. Bywają liście podzielone (u sagowcowych) lub pojedyncze o blaszce szerokiej (u miłorzęba, gniotowców i niektórych araukariowatych) i wąskiej – łuskowatej lub szpilkowatej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29965", "fragment_id": "176627/0", "subtitle": "", "title": "Nagonasienne", "document_id": "176627", "start_index": 0.0, "parentId": 29965.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8327279686927795}, "uuid": "57a6455b-a26f-4c96-b117-e79a7e27403b"}, {"page_content": "Nasiona roślin nagonasiennych nie tworzą się wewnątrz zalążni (jak u okrytonasiennych), ale powstają na tzw. łuskach nasiennych osadzonych na osi i często podpartych łuskami wspierającymi oraz tworzących struktury zwane szyszkami. Z uwagi na brak słupka i zalążni rośliny nagozalążkowe nie wykształcają owoców.\nSystematyka.\nKlasyfikacja systematyczna nagonasiennych jest przedmiotem nieustających dyskusji i badań. Jeszcze na przełomie XX i XXI wieku uważano, że nagonasienne dzielą się na dwie linie rozwojowe – nagonasienne drobnolistne (\"Pinophyta\") i wielkolistne (\"Cycadophyta\"). W wyniku zastosowania metod molekularnych w badaniach filogenetycznych okazało się, że podział bazujący na cechach morfologicznych i anatomicznych był sztuczny i obie grupy w tradycyjnym ujęciu miały charakter parafiletyczny. Współczesne klasyfikacje grupie tej nadają różną rangę i nazwy i dzielą na cztery o różnie identyfikowanych relacjach między nimi. W klasyfikacji nawiązującej do systemu APG III z 2009 nagonasienne tworzą grupę bez rangi składającą się z 4 podklas (\"Cycadidae\", \"Ginkgooidae\", \"Gnetidae\" i \"Pinidae\") reprezentujących klasę roślin telomowych (\"Equisetopsida\"). W systemie Ruggiero i in. (2015) jest to nadklasa, ale o nieformalnym charakterze (nazwa naukowa zapisana w cudzysłowie) składająca się z czterech klas: sagowcowych \"Cycadopsida\", miłorzębowych \"Ginkgoopsida\", gniotowych \"Gnetopsida\" i iglastych \"Pinopsida\". W propozycji Yanga i in. (2022) nagonasienne dzielone są na trzy klasy \"Cycadopsida\", \"Ginkgoopsida\" i \"Pinopsida\", z których dwie pierwsze są monotypowe z podklasami odpowiednio \"Cycadidae\" i \"Ginkgoidae\", a ostatnia obejmuje trzy podklasy \"Cupressidae\", \"Pinidae\" i \"Gnetidae\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29965", "fragment_id": "176627/1", "subtitle": "", "title": "Nagonasienne", "document_id": "176627", "start_index": 1553.0, "parentId": 29965.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "71fffbdb-ef97-493b-84a7-025a4a3ba9c9"}, {"page_content": "Owoce jako organy typowe dla roślin okrytonasiennych pojawiły się wraz z nimi we wczesnej kredzie (ok. 140 milionów lat temu), tj. 220 milionów lat po wyewoluowaniu roślin nasiennych i 300 milionów lat po powstaniu roślin naczyniowych. Owoce wraz z okrytonasiennymi podlegały szybkiemu różnicowaniu w środkowej kredzie. Najstarsze znane ślady kopalne owoców liczą sobie ok. 121 milionów lat i pochodzą z północnoamerykańskich i azjatyckich stanowisk datowanych na piętra aptu i albu. Owoce te należą do roślin z rzędów rogatkowców, bukowców i jaskrowców. Są niewielkie (od 1 do 40 mm długości) i zawierają nasiona typowe dla roślin wczesnosukcesyjnych – drobne, z cienką łupiną i niewielką ilością substancji zapasowych. Powstanie owoców jest kolejnym krokiem ewolucji roślin lądowych, u których w kolejnych grupach sukcesywnie zwiększa się liczba osłon zarodka, począwszy od pojedynczej osłony u mszaków po czwartą, jaką jest owoc u okrytonasiennych. Kolejna ściana ochronna dla zarodka to jedno z istotnych osiągnięć ewolucyjnych związanych z powstaniem owocu. Drugim jest wykorzystanie go do rozprzestrzeniania diaspor roślin. O ile u nagonasiennych nasiona spadają zwykle w pobliżu organizmu rodzicielskiego, o tyle u okrytonasiennych pokonywać mogą znaczne odległości, co tłumaczyć może ich gwałtowny, w sensie ewolucyjnym, sukces w krótkim czasie po wyewoluowaniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34240", "fragment_id": "171735/7", "subtitle": "", "title": "Owoc", "parentId": 34240.0, "start_index": 9269.0, "document_id": "171735", "source": "wikipedia", "score": 0.40348803997039795}, "uuid": "df8eb9dd-23c6-4565-8095-fa4c885c7938"}, {"page_content": "Początkowo osłonka zbudowana jest z tkanki twórczej, z czasem osłonka nagonasiennych różnicuje się na trzy warstwy. Zewnętrzna jest miękiszowa, środkowa drewnieje, a wewnętrzna staje się błoniasta. U części nagonasiennych w osłonce występują wiązki przewodzące, niespotykane w zalążkach okrytonasiennych. W warstwie zewnętrznej znajdują się komórki wydzielnicze zawierające taniny oraz kanały żywiczne. Zewnętrzna miękiszowa część bywa zmięśniała, czasem jaskrawo zabarwiona i przypomina owoc. Twór taki określany jest mianem osnówki (epimacjum) i jest częścią nasienia, w przeciwieństwie do mięsistych owoców roślin okrytonasiennych powstających z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego.\nU okrytonasiennych wyróżnia się warstwę komórek ścianki wewnętrznej osłonki przylegających do ośrodka. Nazywana jest ona tapetum integumentalnym (endothelium). Komórki tej warstwy są na powierzchni pokryte grubą kutykulą. Endothelium przypisuje się udział w odżywianiu ośrodka oraz funkcje ochronne w stosunku do zewnętrznych części osłonek – chroni powstającą łupinę nasienną przed zniszczeniem przez silny wzrost woreczka zalążkowego i bielma.\nPochodzenie.\nZakładając, że ośrodek zalążka jest utworem homologicznym wobec makrosporangiów paprotników (tu i tu po mejozie tworzą się makrospory), osłonki powstały z kielichowatego organu (lub dwóch takich organów) pierwotnie osłaniających makrosporangium. W przypadku kopalnych, najstarszych roślin nagonasiennych osłonki obrastały ośrodek całkowicie, nie pozostawiając na szczycie wolnego kanału z okienkiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1366668", "fragment_id": "192863/1", "subtitle": "", "title": "Integument (botanika)", "source": "wikipedia", "start_index": 1309.0, "parentId": 1366668.0, "document_id": "192863", "score": 0.37374347448349}, "uuid": "ed7e3d1d-d367-4b13-a09a-72016c735ade"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRośliny nasienne (\"Spermatophytina\", \"Spermatophyta\" Britton &amp; Brown, dawniej też \"Anthophyta\") – grupa (klad) roślin o różnej randze systematycznej w zależności od systemu klasyfikacji. W nomenklaturze filogenetycznej jest wyróżniana jako klad siostrzany względem monilofitów \"Monilophyta\", obejmującej niemal wszystkie paprotniki z wyjątkiem wcześniej oddzielonej linii rozwojowej widłaków. W hierarchicznych systemach klasyfikacji wyróżniana na poziomie nadgromady \"Spermatophyta\" należącej do podkrólestwa roślin naczyniowych lub podgromady \"Spermatophytina\" w obrębie roślin naczyniowych mających rangę gromady (system Ruggiero i in. z 2015).\nBudowa.\nSą to rośliny naczyniowe o najwyższym stopniu przystosowania do życia na lądzie (część z nich adaptowała się w toku ewolucji ponownie do warunków wodnych). Proces zapłodnienia nie wymaga obecności wody, sporofit jest stadium dominującym. Gametofit rozwija się na sporoficie. Roślina składa się z korzenia, łodygi, liści i kwiatu.\nRozmnażanie.\nRośliny nasienne rozmnażają się przede wszystkim za pomocą nasion, które powstają w wyniku procesu płciowego. Nasiona mają charakter przetrwalników, zawierają substancje zapasowe, które wykorzystuje rozwijający się sporofit.\nSystematyka.\nWedług starszej klasyfikacji rośliny nasienne to gromada roślin obejmująca dwie podgromady: okrytonasienne (\"Angiospermae\") i nagonasienne (\"Gymnospermae\"). W podziale Jamesa Reveala (2008) takson niewyróżniany, zaś nagonasienne (\"Cycadopsida\" Brongn., Enum. Pl. Mus. Paris: xxxii, 136. 12 Aug 1843) i okrytonasienne (\"Magnoliopsida\" Brongn., Enum. Pl. Mus. Paris: xxvi, 95. 12 Aug 1843) w randze klas włączane są do gromady roślin naczyniowych.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29959", "fragment_id": "176625/0", "subtitle": "", "title": "Rośliny nasienne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 29959.0, "document_id": "176625", "score": 0.5575537085533142}, "uuid": "ca1eebb2-dfc0-4b48-bd5d-2d654dab55c5"}, {"page_content": "Z liści płonnych (sterylnych) kwiatu zbudowany jest okwiat (okrywa kwiatowa), która u roślin nagonasiennych jest bardzo niepozorna, a niejednokrotnie nie występuje wcale, u roślin okrytozalążkowych zaś jest różnorodna i czasami bardzo okazała. Okwiat może być pojedynczy (listki okwiatu zebrane w jednym lub dwóch okółkach są niezróżnicowane) lub złożony i wtedy w jego skład wchodzi korona (\"corolla\") oraz kielich (\"kalyx\"), u niektórych roślin pod kielichem występuje kieliszek (\"epikalyx\"). Wszystkie elementy składowe kwiatu wyrastają z dna kwiatowego – rozszerzonej części będącej zakończeniem szypułki. W kwiatach owadopylnych występują dodatkowo gruczoły zwane miodnikami.\nW przypadku roślin nagonasiennych nieosłonięte zalążki leżą na pojedynczych owocolistkach. Zaś u roślin okrytonasiennych jeden lub kilka zrośniętych owocolistków tworzy słupek, w jego dolnej części tworzącej zalążnię zamknięte są zalążki.\nRodzaje kwiatów.\nZe względu na zróżnicowaną budowę i ekologię, kwiaty dzielić można ze względu na rozmaite kryteria. Do najczęściej stosowanych kryteriów podziału należy m.in. barwa okwiatu, obecność lub brak zapachu, trwałość kwiatu. W nauce stosowane są najczęściej następujące kryteria:\n* kwiaty z łatwo i powszechnie dostępnymi miodnikami,\n* kwiaty z częściowo ukrytymi miodnikami,\n* kwiaty z całkowicie ukrytymi miodnikami,\n* kwiaty bez miodników (tzw. kwiaty pyłkowe).\n* kwiaty talerzykowate\n* kwiaty lejkowate\n* kwiaty dzwonkowate,\n* kwiaty trąbkowate,\n* kwiaty wargowate\n* kwiaty motylkowate,\n* kwiaty główkowate i koszyczkowate,\n* kwiaty pułapkowe i paściowe.\nWzory i narysy kwiatowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33308", "fragment_id": "181975/1", "subtitle": "", "title": "Kwiat", "document_id": "181975", "start_index": 1434.0, "parentId": 33308.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14179757237434387}, "uuid": "5e5deb7a-b7ad-452a-af19-2d7d1e7cc677"}, {"page_content": "Dno kwiatowe, oś kwiatowa (łac. \"receptaculum\") – element budowy kwiatu roślin okrytonasiennych będący przeważnie mniej lub bardziej rozszerzonym końcem szypułki. Na dnie kwiatowym osadzone są wyrastające spiralnie lub w okółkach pozostałe elementy budowy kwiatu – okwiat, pręcikowie i słupkowie. Dno kwiatowe stanowi twór homologiczny do osi kłosa zarodnionośnego roślin zarodnikowych i osi strobili nagonasiennych.\nW zależności od ukształtowania dna kwiatowego i osadzenia na nim słupkowia wyróżnia się:\nSilnie wgłębione, często mięsiste dno kwiatowe, otaczające słupki znajdujące się wewnątrz niego określane jest mianem hypancjum. Wydłużenie dna kwiatowego wynoszące słupek ponad pozostałe części kwiat to gynofor (\"gynophore\"). Rzadziej spotykane jest wyniesienie słupka i pręcikowia zwane androgynoforem (\"androgynophore\") i wzniesienie dna kwiatowego między kielichem i koroną kwiatu, pręcikowiem i słupkowiem (np. u niektórych goździkowatych) zwane antoforem (\"anthophore\").\nMięsiste dno kwiatowe u wielu roślin bierze udział w tworzeniu owoców, zwanych w takim przypadku owocami pozornymi. Wypukłe dno kwiatowe, w którym osadzone są drobne orzeszki tworzy np. owoc pozorny truskawki. Wypukłe dno otoczone pestkowcami wchodzi w skład owocu pozornego malin. Zmięśniałe hypancjum jest owocem pozornym róży oraz owocem jabłkowatym (np. jabłoni i gruszy).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=878789", "fragment_id": "1036758/0", "subtitle": "", "title": "Dno kwiatowe", "document_id": "1036758", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 878789.0, "score": 0.21294312179088593}, "uuid": "e30cc5c6-0f92-4b33-88c9-2a7ca4cbb203"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nPręcik (łac. \"stamen\") – męski organ płciowy w kwiecie wytwarzający pyłek, czyli odpowiednik męskiego gametofitu powstający z mikrospory. Pręciki są występującymi u okrytonasiennych mikrosporofilami. Składają się z nitki i główki tworzonej zazwyczaj przez dwa pylniki zawierające po dwa woreczki pyłkowe, czyli mikrosporangia. Pyłek po dojrzeniu wysypywany jest z pękających pylników i przenoszony przez wiatr, wodę lub zwierzęta, by po osadzeniu na znamionach słupków wrosnąć i dokonać zapłodnienia. \nPręciki występują w kwiatach roślin okrytonasiennych, u poszczególnych gatunków w typowej dla nich liczbie, tworząc pręcikowie. Jeśli jedynymi w kwiecie organami generatywnymi są pręciki, to kwiat taki określany jest mianem pręcikowego (męskiego), gdy kwiat pozbawiony jest pręcików – określany jest mianem słupkowego (żeńskiego). \nU roślin nagonasiennych występują mikrosporangia zwane pylnikami na łuskowatych mikrosporofilach, czasem zwanych pręcikami. Tworzą one zwykle szyszkowate twory zwane mikrostrobilami lub kwiatostanami męskimi. W krajach anglojęzycznych terminologia związana z kwiatem, w tym pręciki, słupek, zastrzeżona jest z reguły dla okrytonasiennych. W krajach kontynentalnej Europy terminy te częściej stosowane bywają także na określenie odpowiedników u nagonasiennych.\nMorfologia.\nWyróżniane są dwa główne typy morfologiczne pręcików – pręciki blaszkowate oraz pręciki nitkowate, z możliwością wyróżniania typów pośrednich. Pręciki laminarne mają budowę zbliżoną do liścia, z woreczkami pyłkowymi zwykle po stronie doosiowej, u \"Degenaria\", \"Annonaceae\" i \"Himantandraceae\" po stronie odosiowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155292", "fragment_id": "3377/0", "subtitle": "", "title": "Pręcik (botanika)", "document_id": "3377", "start_index": 0.0, "parentId": 155292.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27094027400016785}, "uuid": "18470791-9ab5-4287-bacc-9db7a26ed8ec"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nBenetyty (\"Bennettitopsida\", \"Cycadeoidopsida\") – klasa roślin kopalnych należących do typu (gromady) nagonasiennych. Żyły w erze paleozoicznej i mezozoicznej od późnego permu do połowy późnej kredy. Benetyty czasem uważane są za oddzielny typ (gromadę) – \"Bennettitophyta\".\nCharakterystyka.\nPrzypominały nieco żyjące do dziś sagowce. Miały pnie walcowate lub kuliste, rzadko rozgałęzione, pokryte pozostałościami po ogonkach liściowych. Zalążki i pylniki benetytów ulokowane były razem w tworze przypominającym kwiat roślin okrytonasiennych. Miały kwiaty obupłciowe z zaczątkowym okwiatem, były zapylane przez owady. W nasionach powstawał zawsze tylko jeden zarodek o dwóch liścieniach magazynujących substancje zapasowe, co jest cechą ewolucyjnie zaawansowaną. U benetytów pojawiają się więc pewne tendencje do roślin okrytonasiennych. Nie można jednak traktować ich jako bezpośrednich przodków roślin okrytonasiennych, niemniej jednak benetyty mają wielkie znaczenie dla badań nad ich pochodzeniem[].\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29968", "fragment_id": "176629/0", "subtitle": "", "title": "Benetyty", "document_id": "176629", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 29968.0, "score": 0.20265045762062073}, "uuid": "c2e6ec05-0b52-43c7-8fc2-bbf20bbd909f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nOkrytonasienne, okrytozalążkowe (\"Magnoliopsida\", \"Magnoliophyta\"; syn. \"Angiospermae\") – grupa (klad) roślin naczyniowych pochodzących od wspólnego przodka żyjącego prawdopodobnie w okresie karbonu (350–275 mln lat temu) i stanowiących siostrzaną linię rozwojową w stosunku do nagonasiennych. Okrytonasienne charakteryzują się zredukowanym gametofitem oraz brakiem rodni i plemni. Sporofity są stadium dominującym. Organem służącym do rozmnażania generatywnego jest kwiat, często obupłciowy, w którym gamety wytwarzane są w słupku i pręcikach. Słupki powstają ze zrośniętych owocolistków, które osłaniają zalążki i rozwijające się nasiona (stąd nazwa grupy). Pręciki zbudowane są z nitki i główki. W główce występują najczęściej dwa pylniki. W pylnikach powstają mikrospory, z których następnie rozwijają się ziarna pyłku, które wytwarzają tzw. jądra plemnikowe (nieruchome plemniki).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29947", "fragment_id": "176622/0", "subtitle": "", "title": "Okrytonasienne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176622", "parentId": 29947.0, "score": 0.08258451521396637}, "uuid": "acd8a784-a06c-4998-b9fb-6454f3d3e62e"}]}
{"id": "q_799", "question": "Jak nazywa się w ludowych tańcach uderzenie w podskoku obcasem o obcas?", "answer": [{"page_content": "Step irlandzki – styl tańca irlandzkiego. \nStep dzieli się na set dance i tańce solowe dzielące się pod względem rytmów (jest to reel, hornpipe i jig). Tańczy się go w specjalnych butach, które mają obcas i klocek (z przodu). W trakcie tańca tancerz musi być wyprostowany, mieć ręce przy sobie, uśmiech na twarzy oraz mieć odkręcone i skrzyżowane stopy. Ważne jest, aby wystukiwać wszystkie uderzenia i tańczyć w rytmie. \nNazewnictwo elementów stepu jest bardzo różne. W Polsce używa się przeważnie określeń angielskich, np. uderzenie klockiem o podłogę to \"treble\" (polskie zespoły wykonujące step irlandzki to m.in. Comhlan, Elphin, Reelandia, Treblers), a uderzenie obcasem o obcas to \"click\".\nStep jest efektowną formą tańca, dlatego jest używany w show, takich jak Riverdance, Lord of the Dance, Gaelforce Dance czy Feet of Flames.\nTancerz i twórca show Lord of the Dance oraz Feet of Flames, Michael Flatley, potrafi zrobić 37 uderzeń stopą na sekundę[]. Został wpisany do księgi rekordów Guinnessa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=943621", "fragment_id": "1027202/0", "subtitle": "", "title": "Step irlandzki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 943621.0, "document_id": "1027202", "score": 0.7961336374282837}, "uuid": "731096bf-70c3-469b-b432-0ff86ec197af"}, {"page_content": "Główną cechą oberka jest wirowanie parami po obwodzie koła w cztery strony; pary czasami obracają się w miejscu w prawo, w lewo lub na zmianę. Czasami oberek jest wykonywany bez obrotów. Na całym Mazowszu przebieg tańca jest bardzo podobny: po dobraniu się dowolnej liczby par i połączeniu ujęciem zamkniętym, każda z nich włącza się stopniowo do kręgu tanecznego i po krótkim przetańcowaniu wiruje wraz z innymi parami. O zmianach kierunku i obrotach w parze decyduje mężczyzna, jednak zmianę kierunku o obwodzie całego koła wyznacza najczęściej dowodzący tancerz. Środek tanecznego kręgu musi być zawsze wolny. W każdym momencie podczas tańca, ale z początkiem frazy na raz tancerze uwalniają przeciwne ręce, dłonie połączone razem, które są unoszone wysoko do góry. W ciągu jednego taktu tancerka musi zdążyć wykonać obrót, po którym wszyscy tancerze wracają do ujęcia zamkniętego. Obroty wykonywane są również w ujęciu otwartym, w którym tancerze muszą z niewysokiego podskoku raz bądź dwa razy przyklęknąć na jedno kolano. Tancerze w dowolnie wybranym przez siebie momencie mogą uderzać obcasem o obcas (wybijając hołubce). Tańcom rzadko towarzyszą przyśpiewki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14217", "fragment_id": "174234/4", "subtitle": "", "title": "Oberek", "document_id": "174234", "start_index": 5731.0, "parentId": 14217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30630433559417725}, "uuid": "a98e55d7-ff92-4149-9246-08105524efd6"}, {"page_content": "Slovácky Verbuňk (słow. \"verbunk\") – improwizowany taniec ludowy o skocznym charakterze, wykonywany przez chłopców i mężczyzn z regionu Slovácko w Czechach i w Słowacji. \nOpis.\nNazwa tańca \"verbuňk\" pochodzi od niem. \"Werbung\" (pol. pobór do wojska). Historia tańca sięga XVIII w., kiedy do armii rekrutowano również zawodowych tancerzy. \"Slovácky Verbuňk\" wyodrębnił się jako samodzielny taniec w drugiej połowie XIX w., przy czym rozwinęło się sześć typów regionalnych charakteryzujących się różnorodnością figur (skoków, przeskakiwania, przysiadów, wypadów, kucania, klaskania, stukania obcasami itp.) i rytmów tanecznych. \n\"Slovácky Verbuňk\" jest improwizowanym tańcem o skocznym charakterze wykonywanym przez chłopców i mężczyzn z regionu Slovácko – południowych Moraw i okręgu Zlin. Tancerze tańczą do muzyki zwanej pieśniami nowo-węgierskimi, a taniec składa się z trzech części. Na początku śpiewana jest pieśń, następnie rozpoczyna się taniec wolnymi krokami, które stopniowo przechodzą w coraz szybsze. Taniec nie ma ustalonego układu choreograficznego, ma spontaniczny, improwizowany charakter. Jednym z jego elementów jest konkurs podskoków. Tancerze tańczą w grupie, lecz każdy wykonuje własny, improwizowany układ choreograficzny. \nPodczas dorocznego Międzynarodowego Festiwalu Folklorystycznego organizowanego przez Narodowy Instytut Kultury Ludowej w miejscowości Strážnice odbywa się konkurs na najlepszego tancerza wykonującego \"Slovácky Verbuňk\". \nW 2005 roku Slovácky Verbuňk został proklamowany arcydziełem ustnego i niematerialnego dziedzictwa ludzkości, a w 2008 roku wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3452856", "fragment_id": "980521/0", "subtitle": "", "title": "Slovácky Verbuňk", "document_id": "980521", "start_index": 0.0, "parentId": 3452856.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2009066641330719}, "uuid": "60372127-067a-4f7d-b7e9-a5e41b538bea"}, {"page_content": "Rytuał obejmuje tańce, scenki i piosenki odgrywane przy akompaniamencie dwóch par skrzypiec i akordeonu. Tancerze ubrani w tradycyjne stroje – haftowane koszule, spodnie z dzwoneczkami i kolorowe kapelusze, wykonują złożony taniec akrobatyczny z podskokami, przytupami i stukaniem obcasami. Călușari mieli posiadać umiejętność sprawiania wrażenia, że fruwają w powietrzu – jak wróżki „zîne”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3465831", "fragment_id": "957540/1", "subtitle": "", "title": "Călușari", "document_id": "957540", "start_index": 1535.0, "parentId": 3465831.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3109286427497864}, "uuid": "5e397128-faa8-4bbf-9166-f5551fb50833"}, {"page_content": "Pierwowzorem poloneza był taniec pieszy pochodzenia ludowego, tańczony najpierw wśród ludu, znany w swym pierwowzorze – \"chmielowym\", „chodzony” z drugiej połowy XVI i początku XVII wieku, z czasem przyjął się na dworach magnackich. Na dworach królów polskich polonez stanowił element ceremoniału dworskiego, będąc paradą szlachty przed monarchą. Tańczony był na rozpoczęcie balów, również obecnie inauguruje niektóre imprezy, dla podkreślenia ich uroczystego charakteru (np. studniówki). Na początku wieku XVIII wykrystalizowała się forma poloneza jako tańca trójmiarowego, tańczonego „krokiem polskim” (krok ten wówczas przypominał zachowany do dziś krok podstawowy mazura, tańczony jednak znacznie wolniej i bez podskoku), z użyciem licznych figur, improwizowanych przez prowadzącego taniec. Dzięki Wettinom zasiadającym na polskim tronie stał się też szeroko znany i praktykowany w Europie (głównie w Niemczech), zarówno na dworach, często jako taniec ceremonialny, jak i w twórczości kompozytorskiej (m.in. François Couperin, Georg Philipp Telemann, Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich Händel, Johann Gottlieb Goldberg). Zaczęto wobec niego stosować też określenia \"polonaise\" i \"polacca\", z których to pierwsze, ze względu na ówczesne preferencje językowe warstw wyższych, stało się nazwą gatunku stosowaną także przez Polaków do dziś. W 1755 roku w Saksonii wydano również podręcznik Christopha Gottlieba Hänsela, w którym po raz pierwszy obszernie i precyzyjnie opisano poloneza. Dzięki autorowi wiadomo, że ówczesny polonez opierał się na charakterystycznym „kroku polskim” (\"Polnischen Pas\"), realizowanym w przód i w tył z elementami ozdobnymi. Kroki można było ozdabiać podskokiem z \"passé\", \"ballonné\", \"batterie\" i „uderzeniem prawej i lewej pięty z \"battément\", czyli hołubcem. \"Polonez rozwinął się z „tańca polskiego”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14212", "fragment_id": "174231/2", "subtitle": "", "title": "Polonez (taniec)", "document_id": "174231", "start_index": 2000.0, "parentId": 14212.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06707300245761871}, "uuid": "a4616e55-5f25-44a2-9a08-93f7fadfac45"}, {"page_content": "Reel – taniec ludowy w metrum 4/4, 2/2 lub 2/4. W Szkocji jest to jeden z czterech tradycyjnych tańców. W Irlandii nazywa się tak każdy taniec, który jest wykonywany do muzyki w powyższym rytmie, oraz utwory w nim grane. Według niektórych źródeł[] pochodzi z Francji, skąd przybył w początkach XVIII wieku. Taniec szybki, o dynamicznej melodii, realizowanej w przebiegach ósemkowych. Akcentowanie na mocną część taktu (1 i 3 uderzenie). \nWiększość reeli ma strukturę dwuczęściową, każda część grana jest dwukrotnie, co daje ogólnie 32-taktowy utwór, który najczęściej powtarzany jest dwu- lub trzykrotnie i łączony z jednym lub dwoma innymi utworami granymi w ten sam sposób.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94481", "fragment_id": "641150/0", "subtitle": "", "title": "Reel", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "641150", "parentId": 94481.0, "score": 0.13512654602527618}, "uuid": "3c66de90-f2ee-4d77-9396-dfbe36451c41"}, {"page_content": "Sirtós – a właściwie sirtós chorós (gr. συρτóς χορóς), co w tłumaczeniu oznacza taniec „krzesany” (istnieje również pidhiktos choros (gr. πιδικτóς χορóς) – „taniec podskakiwany“), to najbardziej tradycyjny rodzaj ludowego tańca greckiego.\nNiemal każda wyspa grecka ma swój odrębny rodzaj Sirtós, przykładowo Sirtós Skiros, Sirtos Silivrianos z wyspy Náxos, lub Chaniótikos (Sirtós z wysp Chania, Kreta). Lecz również w kontynentalnej części Grecji tańczy się tańce (np. Sirtos z Sarakatsani), w których nazwie zawarte jest słowo \"sirtos\", choć nie mają one nic wspólnego z tradycyjnym rytmem sirtosa (2/4 długi-krótki-krótki). Sirtós tańczy się w półkolu (dowolna liczba tancerzy).\nW 1964 roku powstał zainspirowany sirtósem, pseudoludowy taniec, Sirtaki (zdrobnienie od \"sirtós\") znany z filmu „Grek Zorba”.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=435696", "fragment_id": "64317/0", "subtitle": "", "title": "Sirtós", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "64317", "parentId": 435696.0, "score": 0.1255382001399994}, "uuid": "05530d87-9065-404f-aa95-d6308d2a5ca4"}, {"page_content": "Owięziok ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"szl\"&gt;łowiynziok&lt;/&gt;, kiedyś też nazywany \"cielynciok\") – charakterystyczny taniec ludowy z terenów Beskidu Śląskiego, w metrum 2/4, w umiarkowanym tempie.\nOpis.\nTaniec składał się z trzech części. W pierwszej części tancerz popisywał się przed wybraną przez siebie partnerką śpiewem, a następnie zapraszał ją do tańca. Podczas przyśpiewek do owięzioka tańczące pary poruszają się rytmicznie przed kapelą w przód (takty nieparzyste) i w tył (takty parzyste). Druga część tańca, często nazywana \"owięziokiem zachodzonym,\" polegała na wolnym \"ochodzeniu\" (krążeniu) wokół siebie, bacznie obserwując się, po czym następowała trzecia część tańca – \"zwyrtanie\" – polegająca na krążeniu w miejscu we wzajemnym ujęciu ramionami. Po wolnym śpiewie melodia taneczna była przyspieszana przy każdej figurze[].\nHistoria.\nEtymologia nazwy nie jest do końca jasna. Nazwa pochodzi najprawdopodobniej od butów (kierpców) ze skóry cielęcej ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"szl\"&gt;owiynzi&lt;/&gt; – wołowy; buty ze skóry cielęcej używane były rzadko – od święta, na zabawę, musiały być bardzo wytrzymałe, na co dzień noszono buty ze skóry świńskiej), lub od okręgu tańca, który nie jest większy od rozłożonej wołowej skóry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5153927", "fragment_id": "1077795/0", "subtitle": "", "title": "Owięziok", "parentId": 5153927.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1077795", "source": "wikipedia", "score": 0.38881760835647583}, "uuid": "20d71482-4514-40c3-9bb7-936490363a95"}, {"page_content": "Flamenco – zjawisko kulturowe, związane z folklorem andaluzyjskich Romów, obejmujące muzykę, śpiew, taniec, strój i zachowania. Jego tradycja pochodzi z Andaluzji, i tam do dziś można oglądać jego wykonanie.\nW 2010 roku flamenco zostało wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.\nCechy charakterystyczne.\nTaniec flamenco posiada swe korzenie w dawnych religijnych tańcach orientalnych. W dzisiejszej jego postaci dopatrzyć się można wielu elementów tańca hinduskiego, takich jak ruchy ramion, dłoni i palców, a także używanie nóg jako instrumentu perkusyjnego. Prawdopodobnie taniec ten pochodzi bezpośrednio od hinduskiego tańca katak.\nOpowiada się tańcem historię i gestom nie przypisuje się konkretnych znaczeń. We flamenco ruchy ciała i gesty wyrażają pewne stany emocjonalne tancerza lub podkreślają znaczenie słów i charakteru melodii, która im towarzyszy.\nJest to taniec wykonywany solo, w duecie, grupowo lub składa się z kolejnych „solówek”, wykonywanych przez poszczególnych tancerzy.\nStrój tancerzy – przeważnie czarny, granatowy lub ciemnobrązowy – to obcisłe spodnie, biała koszula, obcisła kamizelka, mała apaszka pod szyją, buty wzorowane na butach do jazdy konnej z wysokimi obcasami i charakterystyczny płaskodenny kapelusz. Kamizelka i kapelusz bywają wykorzystywane jako element choreografii.\nStrój tancerek to przede wszystkim szeroka, kolorowa falbaniasta spódnica lub suknia (wykorzystywana w tańcu), falbaniasty gorset i kolorowa chusta, uzupełnieniem czasem bywa wachlarz, grzebień lub kwiat.\nMuzyka wykonywana jest przede wszystkim na gitarze (choć zdarzają się przypadki użycia fletu, skrzypiec, wiolonczeli). Rytm wybiją zarówno tańczący jak i śpiewacy przez: uderzenia dłońmi (klaskanie), pstrykanie palcami, uderzenia otwartymi dłońmi o pudła, na których siedzą śpiewacy (tzw. cajón) i za pomocą kastanietów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=468312", "fragment_id": "1559577/0", "subtitle": "", "title": "Flamenco", "parentId": 468312.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1559577", "source": "wikipedia", "score": 0.22640949487686157}, "uuid": "96b0300d-56bd-4fa3-bcd0-eee5c8e3a871"}, {"page_content": "Kopnięcie kolanem (ang. \"knee kick\", \"knee strike\", jap. \"hiza-geri\") – kopnięcie wykonane twardą częścią kolana. Technika występująca w wielu sztukach walki, lecz ze względów bezpieczeństwa zwykle jest zabroniona w walce sportowej. Wyjątek stanowią dyscypliny, takie jak boks tajski i rozmaite formy mieszanych sztuk walki, w których pozwala się na uderzanie kolanem w zależności od wzajemnego położenia zawodników. Kopnięcia kolanem (szczególnie w męskie genitalia) uważa się za skuteczne akcje w samoobronie.\nRodzaje.\nMożna wyróżnić 8 podstawowych technik kopnięcia kolanem: \nNiektóre z tych technik mogą przyjąć rozmaite typy krzywej ruchu, ustawienia biodra i być wykonane rozmaitymi powierzchniami uderzenia w różne cele. Niektóre z tych kopnięć mogą być obrotowe (ang. \"spinning\"), z wyskoku (ang. \"jumping\"), latające (ang. \"flying\"), zadane dwiema nogami (ang. \"double\") czy kombinowane (np. kopnięcie kolanem po łuku zewnętrznym - naraz obrotowe i z wyskoku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1000146", "fragment_id": "1342816/0", "subtitle": "", "title": "Kopnięcie kolanem", "document_id": "1342816", "start_index": 0.0, "parentId": 1000146.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09265723079442978}, "uuid": "869889b2-50af-4799-b075-9dd85441b41e"}]}
{"id": "q_800", "question": "Atos i Portos to imiona dwóch muszkieterów – a jak się nazywał trzeci?", "answer": [{"page_content": "Zarys wydarzeń przedstawionych w cyklu o muszkieterach, w których aktywną rolę odgrywa Portos.\nWczesna młodość.\nNaprawdę nazywał się on Christopher du Vallon i był dość zamożnym szlachcicem. Nie wiadomo dlaczego wstąpił do muszkieterów pod przybranym imieniem Portos. Możliwe, że powodem tego były liczne długi, jakich mógł narobić. Służąc królowi Ludwikowi XIII zaprzyjaźnił się z Atosem, a potem z Aramisem (którego nauczył kilku pchnięć szpadą). Wraz z nimi stworzył nierozłączne trio. Był również utrzymankiem starej i bogatej żony prokuratora Couquenard, którą w opowieściach o niej przedstawiał jako piękną i bogatą księżną.\nPoznanie z d’Artagnanem.\nW roku 1625 jako drugi z kolei wyzwał na pojedynek d’Artagnana za to, że ten biegnąc potrącił go i odsłonił jego piękny pas – okazało się wówczas, że pas nie był cały haftowany złotem (jak Portos się chwalił) tylko w połowie, w drugiej połowie był zrobiony ze skóry prostej. Portos wściekły, że Gaskończyk ujawnił to przed jego kolegami, wyzwał chłopaka na pojedynek, najpierw jednak jako sekundant zjawił się w klasztorze karmelitów podczas pojedynku Atosa z d’Artagnanem – pojedynek jednak przemienił się we wspólną walkę z gwardzistami kardynała, podczas której Portos stoczył nierozstrzygnięty pojedynek z panem Bicaratt. Obaj zranili się, lecz rozstrzygnięcia starcia długo nie było widać. Dopiero dowódca gwardii kardynała, pan Jussac, nakazał swemu człowiekowi się poddać. Po tej walce d’Artagnan stał się przyjacielem trzech muszkieterów.\nSłużba w muszkieterach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89405", "fragment_id": "654443/3", "subtitle": "", "title": "Portos", "parentId": 89405.0, "start_index": 2417.0, "document_id": "654443", "source": "wikipedia", "score": 0.4507593810558319}, "uuid": "1c70f92e-cdf3-4d36-a0cf-95e0603e79a9"}, {"page_content": "Francja, rok 1625. Krajem rządzi Ludwik XIII, ale faktycznym władcą jest żądny władzy kardynał Richelieu. Osiemnastoletni Gaskończyk d’Artagnan opuszcza rodzinne Tarbes, by wstąpić do elitarnej formacji muszkieterów królewskich. Na pożegnanie otrzymuje od matki przepis na maść leczącą wszystkie rany, zaś od ojca szpadę, list polecający do kapitana muszkieterów de Tréville’a, a także polecenie, żeby pojedynkować się z każdym, kto go obrazi. W przydrożnej karczmie w miasteczku Meung zaczepia człowieka, który śmieje się z jego konia. Nieznajomy nie chce jednak walczyć i wysyła swoich ludzi, którzy biją d’Artagnana i łamią mu szpadę ojca. Tajemniczy człowiek kradnie chłopakowi list polecający do kapitana, po czym spotyka się z równie tajemniczą Milady. D’Artagnan przybywa do Paryża. Przychodzi do pana de Treville, by ten zrobił z niego muszkietera. Kapitan nie wierzy za bardzo chłopakowi, że jest on synem jego przyjaciela, przypomina także, że muszkieterami mogą zostać tylko ci, którzy odsłużą dwa lata w służbie królowi lub odznaczą się czymś niezwykłym. Muszkieterowie Portos i Aramis, a także później Atos, składają raport kapitanowi z wczorajszej burdy i walki z gwardzistami kardynała (wynik – zginęło dwóch muszkieterów i jeden gwardzista zabity przez Aramisa). Później d’Artagnan widzi przez okno człowieka z Meung, tego samego, co go pobił w karczmie. Wybiega za nim i wpada na Atosa (potrąca go w ranne ramię), Portosa (rozdziera mu pas i pokazuje, że nie był on cały ze złota) i Aramisa (ten deptał nogą chusteczkę od swej dawnej kochanki, d’Artagnan wskazał mu to i poniżył przed kolegami). Wszyscy trzej – jak się okazuje, wierni przyjaciele – wyzywają go na pojedynek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=271539", "fragment_id": "1453939/1", "subtitle": "", "title": "Trzej muszkieterowie", "document_id": "1453939", "start_index": 736.0, "parentId": 271539.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3940954804420471}, "uuid": "df804b83-3cd1-46fd-86f2-7ad9906fe0a1"}, {"page_content": "Portos – jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre’a Dumasa-ojca: \"Trzej muszkieterowie\", \"W dwadzieścia lat później\", \"Wicehrabia de Bragelonne\". Występuje również w powieści \"D’Artagnan\" autora Henry’ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się Christopher du Vallon, po nabyciu dodatkowych dóbr (wydarzenia z \"Dwadzieścia lat później\") do nazwiska dochodzą dalsze człony: de Bracieux de Pierrefonds (imię Portosa ujawnione zostaje przez Aramisa ściskającego przyjaciół po ucieczce z niewoli Mazariniego). Wzorem tej postaci był protestant Isaac de Portau.\nCechy postaci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89405", "fragment_id": "654443/0", "subtitle": "", "title": "Portos", "document_id": "654443", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 89405.0, "score": 0.4120316505432129}, "uuid": "dc92aecd-6400-4944-9f99-9451ae2de1fa"}, {"page_content": "Hrabia de Rochefort – postać fikcyjna stworzona przez pisarza Aleksandra Dumasa, bohater dwóch jego powieści: Trzej muszkieterowie oraz Dwadzieścia lat później. Szpieg kardynała Richelieu oraz główny antagonista muszkietera d’Artagnana i jego przyjaciół: Atosa, Portos i Aramisa, później przyjaciel d’Artagnana i członek Frondy. D’Artagnan nazywał go „Człowiek z Meung” do czasu, kiedy nie poznał jego prawdziwego nazwiska. Sama postać hrabiego jest fikcyjna, choć na jego biografię złożyły się koleje losu kilku postaci, zaś nazwisko „Rochefort” zostało zaczerpnięte z historii.\nWygląd i cechy postaci.\nW „\"Trzech muszkieterach\"” ma on czterdzieści lub czterdzieści pięć lat, w powieści „\"Dwadzieścia lat później\"” ma więc około sześćdziesięciu pięciu. Był człowiekiem wysokiego wzrostu o niebieskich oczach i czarnych włosach. Chodził zwykle ubrany w fioletowy kaftan i spodnie tego samego koloru. Jego znakiem szczególnym była blizna na policzku zrobioną kulą z pistoletu (w filmach zwykle zastępowano ją brakiem jednego oka i mrocznie wyglądającą przepaską). Rochefort służył kardynałowi Richelieu, choć go nienawidził, nie darzył jednak nienawiścią d’Artagnana ani trzech muszkieterów, a walcząc z nimi jedynie wykonywał skrupulatnie swoje zadania. Miewał specyficzne poczucie humoru oraz nienaganne maniery wobec kobiet (dowodzą tego choćby rozmowy z Milady). Gdy oddawał się jakieś sprawie, robił to całym sercem. Był zdolny do prawdziwej przyjaźni.\nRola w powieściach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829397", "fragment_id": "1606123/0", "subtitle": "", "title": "Hrabia de Rochefort", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1606123", "parentId": 2829397.0, "score": 0.07927116751670837}, "uuid": "03dd5e0e-2726-4fb4-805c-84a564750ff2"}, {"page_content": "Portos jest muszkieterem Ludwika XIII, przyjaźni się z Atosem i Aramisem oraz z d’Artagnanem. W przeciwieństwie do przyjaciół nie jest zbyt inteligentny, jego główne atuty to siła fizyczna, waleczność i wierność przyjaźni. Oprócz Atosa tylko on z czwórki przyjaciół żeni się (z prokuratorową Coquenard). Nie ma dzieci. Jego służącym jest Mousqueton, w \"Dwadzieścia lat później\" zmieniający nazwisko na bardziej dostojne Mouston. Chociaż Portos nie dorównuje przyjaciołom w inteligencji, jest z nich najbogatszy. Pomimo cechującej go naiwności nie ustępuje pola pozostałym muszkieterom w dowcipnych lub złośliwych konwersacjach (np. rozmowa z Aramisem w poczekalni pana de Treville w \"Trzech muszkieterach\"). Nie zna żadnych obcych języków z wyjątkiem hiszpańskiego. Kocha rozkosze podniebienia. Lubi również pozować na wielkiego pana, a także pokazywać, na co rzekomo go stać. Uwielbia opowiadać o sobie niestworzone historie np. swoją kochankę przedstawia jako piękną i bogatą księżną. Ma skłonności do przesadnego wychwalania swojej osoby. W sprawach pieniężnych bywał dość lekkomyślny i wydawał lekką ręką sporo pieniędzy naraz, nie martwiąc się, czy jutro będzie miał za co zjeść śniadanie. Wobec bliskich i przyjaciół lojalny aż do bólu. Dawał się niekiedy wykorzystywać innym, zwłaszcza Aramisowi. Brak wielkiej inteligencji nadrabiał niesamowicie wielką siłą fizyczną, która z wiekiem rosła. Pod koniec życia chorował na podagrę. Dobry szermierz, ale trafiał na lepszych od siebie. W intrygach dworskich dużo naiwniejszy od np. przesiadującego wiecznie przy dworze d’Artagnana", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89405", "fragment_id": "654443/1", "subtitle": "", "title": "Portos", "source": "wikipedia", "start_index": 571.0, "parentId": 89405.0, "document_id": "654443", "score": 0.5086399912834167}, "uuid": "91bffee5-8a26-4d80-ab8f-678f8fa00256"}, {"page_content": "Tymczasem jest rok 1627. D’Artagnan postanawia wyjechać z innymi muszkieterami pod La Rochelle (twierdzy protestanckiej, którą oblegał król i kardynał). Muszkieterowie więc szykują się do wojny. Potrzebują jednak ekwipunku. Aramis i Portos zdobywają go dzięki pieniądzom swoich kochanek, Atos i d’Artagnan zaś za pomocą pierścienia, który odzyskał chłopak (Atos sprzedał pierścień Żydowi i zdobył ekwipunek dla siebie i przyjaciela). Richelieu wzywa d’Artagnana do siebie i proponuje mu służbę w swojej gwardii – chłopak odmawia. Tego samego dnia, ale nieco wcześniej, d’Artagnana mija powóz królewski, z którego wysuwa się twarz Konstancji – d’Artagnan więc wie już, że jego ukochana żyje. Na froncie dwaj zbóje udający żołnierzy chcą zabić d’Artagnana. Okazuje się, że nasłała ich Milady. Dwa zamachy z ich udziałem się nie powodzą – za pierwszym razem chłopak ucieka, za drugim zabija jednego z nich, a drugiego bierze do niewoli. Wkrótce d’Artagnan dostaje kilka butelek wina od Atosa, Portosa i Aramisa. Cała trójka wkrótce przyjeżdża – okazuje się, że nie wysyłali oni wcale wina. Wino to było zatrute, przysłała je Milady. Zbój złapany przez d’Artagnana wypija je i umiera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=271539", "fragment_id": "1453939/9", "subtitle": "", "title": "Trzej muszkieterowie", "source": "wikipedia", "start_index": 11820.0, "parentId": 271539.0, "document_id": "1453939", "score": 0.3089428246021271}, "uuid": "87520ea8-1603-4989-aedb-5f7349db6f66"}, {"page_content": "Trzej muszkieterowie (ang. \"The Three Musketeers\") – brytyjsko-amerykański film przygodowy z 1973 roku w reżyserii Richarda Lestera. Adaptacja pierwszej części powieści o tym samym tytule autorstwa Alexandre’a Dumasa.\nProdukcja.\nChociaż akcja filmu rozgrywa się we Francji, zdjęcia kręcono wyłącznie na terenie Hiszpanii, w następujących lokalizacjach:\nFabuła.\nFrancja za czasów Ludwika XIII. Młody i ubogi Gaskończyk D’Artagnan, biegle władający szpadą, wyrusza do Paryża, mając przy sobie listy polecające do pana de Treville, sprawującego pieczę nad królewskimi muszkieterami. Po dotarciu do stolicy D’Artagnan naraża się kolejno trzem muszkieterom, czyli Atosowi, Portosowi i Aramisowi, przyjmując od każdego wezwanie do pojedynku. Do trzech pojedynków jednak nie dochodzi, gdyż na miejscu zjawia się gwardia kardynała. W walce z nimi D’Artagnan wspiera muszkieterów, swych niedoszłych przeciwników, zyskując ich przyjaźń.\nNagrody i nominacje.\nZłote Globy 1974\nNagrody BAFTA 1974\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1629673", "fragment_id": "711390/0", "subtitle": "", "title": "Trzej muszkieterowie (film 1973)", "parentId": 1629673.0, "start_index": 0.0, "document_id": "711390", "source": "wikipedia", "score": 0.0803636908531189}, "uuid": "fd5def59-d996-45ed-b239-695b7cac48c9"}, {"page_content": "Trylogia o muszkieterach – trylogia Aleksandra Dumasa publikowana w latach 1844-1850. Cykl składa się z trzech powieści:\nTreść.\nAkcja rozgrywa się głównie we Francji, w latach 1625-1665. Treścią są przygody czterech przyjaciół muszkieterów gwardii królewskiej: Atosa, Portosa, Aramisa i D’Artagnana. Obok wątków fikcyjnych mamy tu też ukazane wydarzenia historyczne za czasów panowania Ludwika XIII, regencji Anny Austriaczki i kardynała Mazarina oraz pierwszych lat panowania Ludwika XIV. Inspiracją dla stworzenia tego cyklu były pamiętniki królewskiego muszkietera gaskońskiego pochodzenia – Charlesa de Batz de Castelmore d’Artagnan. W przedmowie do \"Trzech muszkieterów\" Dumas przyznaje, że czerpał z tych pamiętników. Prócz tego jednak twierdzi, że rzekomo korzystał również z przypadkowo znalezionych w antykwariacie \"Pamiętników hrabiego de La Fère\", co jest nieprawdą, jednakże pamiętać należy, iż taki sposób działania jak wymyślanie rzekomego pierwowzoru dla swych dzieł, był w dobie romantyzmu bardzo popularny. Autor chciał w ten sposób przekonać czytelników, że jego bohaterowie są postaciami autentycznymi, a ich przygody są prawdziwe. Chciał również zyskać większe zainteresowanie czytelników swoim dziełem, co mu się udało. Według niektórych źródeł Dumas napisał również krótkie dzieła o tytułach „\"Śmierć Aramisa\"” oraz „\"Syn Portosa\"”, które nawiązują do jego trylogii o muszkieterach, jednak dzieła te nigdy nie zostały opublikowane w Polsce. Powstała także powieść \"D’Artagnan\" inspirowana serią, której jej autorem jest Henry Bedford-Jones, choć książka jest publikowana pod nazwiskiem Dumasa.\nBohaterowie.\nKontekst historyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2525380", "fragment_id": "573637/0", "subtitle": "", "title": "Trylogia o muszkieterach", "document_id": "573637", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2525380.0, "score": 0.25438570976257324}, "uuid": "a796bc1d-6cd7-40e0-bad3-b79e6f73a315"}, {"page_content": ". Atos, Portos, Aramis, d’Artagnan, lord de Winter oraz zabrany po drodze kat z Lille ujęli Milady w przydrożnym zajeździe. Sąd, w którego skład wchodzili, wydał na nią wyrok śmierci. Milady została ścięta przez kata nad brzegiem rzeki Lys. Gdy kardynał dowiedział się o tym, nakazał wszystkich uczestników samosądu aresztować i zgładzić. Jednakże d’Artagnan uratował siebie i przyjaciół glejtem, który Atos odebrał Milady. Zafascynowany młodym Gaskończykiem kardynał dał mu nominację na porucznika muszkieterów in blanco. Atos jednak odmówił jej przyjęcia i wpisał do niej nazwisko d’Artagnana. Chłopak awansował, a przyjaciel został pod jego rozkazami. Niedługo potem padło La Rochelle, a Portos i Aramis opuścili służbę. Atos pozostał w muszkieterach aż do roku 1631, po czym opuścił służbę pod pretekstem odziedziczenia majątku ziemskiego po stryju.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89033", "fragment_id": "654323/14", "subtitle": "", "title": "Atos", "document_id": "654323", "start_index": 17114.0, "parentId": 89033.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6645900011062622}, "uuid": "c7e5721e-4901-43ca-8262-aae173906db7"}, {"page_content": "Trzej muszkieterowie (ang. \"The Three Musketeers\") – amerykańsko-brytyjsko-austriacki film przygodowy z 1993 roku w reżyserii Stephena Hereka. Adaptacja klasycznej powieści Aleksandra Dumasa.\nZdjęcia do filmu kręcono na terenie Austrii (Wiedeń, Dolna Austria, Burgenland) oraz Anglii (Kornwalia).\nFabuła.\nXVII-wieczna Francja. Młody gaskoński szlachcic D’Artagnan dołącza do grupy muszkieterów: Atosa, Aramisa i Portosa. Wkrótce otrzymuje zadanie przekazania od królowej poufnej wiadomości księciu Buckhingham. Kardynał Richelieu będzie próbował mu przeszkodzić.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1685353", "fragment_id": "718613/0", "subtitle": "", "title": "Trzej muszkieterowie (film 1993)", "document_id": "718613", "start_index": 0.0, "parentId": 1685353.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09718187898397446}, "uuid": "120ab6f0-9797-498e-8715-6e4272e4b0c1"}]}
{"id": "q_801", "question": "Który ośmiotysięcznik został zdobyty jako pierwszy?", "answer": [{"page_content": "Lista pierwszych zimowych wejść na ośmiotysięczniki – lista przedstawiająca pierwsze udane wejścia na ośmiotysięczniki Himalajów i Karakorum. Kolejność według daty zdobycia szczytu.\nLista pierwszych wejść według himalaistów.\n Simone Moro (ur. 1967) – Sziszapangma (2005), Makalu (2009), Gaszerbrum II (2011), Nanga Parbat (2016)\n Jerzy Kukuczka (1948–1989) – Dhaulagiri (1985), Kanczendzonga (1986), Annapurna (1987)\n Krzysztof Wielicki (ur. 1950) – Mount Everest (1980), Kanczendzonga (1986), Lhotse (1988)\n Maciej Berbeka (1954–2013) – Manaslu (1984), Czo Oju (1985), Broad Peak (2013)\n Denis Urubko (ur. 1973) – Makalu (2009), Gaszerbrum II (2011)\n Adam Bielecki (ur. 1983) – Gaszerbrum I (2012), Broad Peak (2013)\n Leszek Cichy (ur. 1951) – Mount Everest (1980)\n Ryszard Gajewski (ur. 1954) – Manaslu (1984)\n Andrzej Czok (1948–1986) – Dhaulagiri (1985)\n Maciej Pawlikowski (ur. 1951) – Czo Oju (1985)\n Artur Hajzer (1962–2013) – Annapurna (1987)\n Piotr Morawski (1976–2009) – Sziszapangma (2005)\n Cory Richards (ur. 1981) – Gaszerbrum II (2011)\n Janusz Gołąb (ur. 1967) – Gaszerbrum I (2012)\n Tomasz Kowalski (1985–2013) – Broad Peak (2013)\n Artur Małek (ur. 1979) – Broad Peak (2013)\n Alex Txikon (ur. 1981) – Nanga Parbat (2016)\n Muhammad Ali (ur. 1977) – Nanga Parbat (2016)\n Nirmal Purja – K2 (2021)\n Gelje Sherpa – K2 (2021)\n Mingma David Sherpa – K2 (2021)\n Mingma Tenzi Sherpa – K2 (2021)\n Dawa Tempa Sherpa – K2 (2021)\n Pem Chhiri Sherpa – K2 (2021)\n Mingma Gyalje Sherpa – K2 (2021)\n Kili Pemba Sherpa – K2 (2021)\n Dawa Tenjing Sherpa – K2 (2021)\n Sona Sherpa – K2 (2021)\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3082038", "fragment_id": "126221/0", "subtitle": "", "title": "Lista pierwszych zimowych wejść na ośmiotysięczniki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3082038.0, "document_id": "126221", "score": 0.4749736487865448}, "uuid": "4b2aba8f-8be4-4abb-82c4-2b392a17260b"}, {"page_content": "Andrzej Czok (ur. 11 listopada 1948 w Zabrzu, zm. 11 stycznia 1986 na stokach Kanczendzongi) – polski himalaista związany z gliwickim Klubem Wysokogórskim. Taternikiem był od 1970 r. Poza Tatrami wspinał się też w Dolomitach i Alpach Zachodnich, później w Pamirze, Andach, Himalajach i Karakorum.\nHimalaizm.\nSwój pierwszy ośmiotysięcznik zdobył 4 października 1979 roku, kiedy to grupa himalaistów w składzie: Andrzej Czok, Jerzy Kukuczka, Zygmunt Andrzej Heinrich, Janusz Skorek weszła na szczyt Lhotse. Niespełna rok później z Kukuczką stanął na szczycie najwyższej góry świata, Mount Evereście, a następnie samotnie w 1982 roku na Makalu. Swój czwarty ośmiotysięcznik – Dhaulagiri – zdobył ponownie z Kukuczką, a stało się to 21 stycznia 1985 roku. Było to pierwsze zimowe wejście na ten szczyt. Andrzej Czok okupił je poważnymi odmrożeniami, w wyniku których stracił części pięciu palców u obu stóp. Mimo tego już rok później podjął nowe wyzwanie. Była to Kanczendzonga – próba zdobycia kolejnego ośmiotysięcznika po raz pierwszy porą zimową. Wierzchołek góry uznawanej przez Tybetańczyków za świętą nie był mu pisany. Osłabiony organizm przegrał z chorobą wysokościową. Zasłabł po dotarciu do obozu IV. Po wycofaniu się z drogi na szczyt zmarł 11 stycznia 1986 w obozie III na obrzęk płuc. Jego ciało spoczęło w szczelinie lodowej na południowej ścianie Kanczendzongi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=538614", "fragment_id": "1554052/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Czok", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1554052", "parentId": 538614.0, "score": 0.14913837611675262}, "uuid": "cb0cbacd-b948-444f-a66c-7416e6e9095d"}, {"page_content": "Najwybitniejsze i zarazem najtragiczniejsze osiągnięcie przyszło w 1975 w Karakorum. 28 lipca zdobył wraz z Markiem Kęsickim, Bohdanem Nowaczykiem, Andrzejem Sikorskim i Januszem Kulisiem dziewiczy szczyt ośmiotysięczny Broad Peak Middle (albo Central), drugi co do wysokości i wybitności wierzchołek masywu Broad Peak. Załamanie pogody w drodze powrotnej doprowadziło do tragicznej śmierci Kęsickiego, Nowaczyka i Sikorskiego. Był to wówczas pierwszy w ogóle ośmiotysięczny wierzchołek zdobyty przez Polaków i krótkotrwały polski rekord wysokości uzyskany na szczycie, jednak najtrwalszym dorobkiem jest to, że uważany on jest (m.in. przez Güntera Oskara Dyhrenfurtha) za najbardziej samodzielny z tzw. bocznych ośmiotysięczników (oprócz szeroko znanej czternastki głównych szczytów ośmiotysięcznych, tworzącej „Koronę Himalajów”).\nJeden z wrocławskich krasnali (grupa Alpinki) nosi imię Głazek na cześć Kazimierza Głazka. Był członkiem i uczestnikiem wypraw jaskiniowych Sekcji Grotołazów Wrocław.\n (Istnieje wersja elektroniczna \"WET\", dostępna a) na płycie CD, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1999; , b) w internecie, zob. Linki zewnętrzne)\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=274808", "fragment_id": "1405081/2", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Głazek", "parentId": 274808.0, "start_index": 2865.0, "document_id": "1405081", "source": "wikipedia", "score": 0.2519545555114746}, "uuid": "3b439380-8495-4577-bc20-e3566e6e77b9"}, {"page_content": "Iván Vallejo Ricaurte (ur. 19 grudnia 1959 w Ekwadorze) – alpinista i himalaista. Jako 14. człowiek na świecie (i pierwszy Ekwadorczyk) zdobył Koronę Himalajów. Jako siódmy dokonał tego bez użycia tlenu.\nZdobyte ośmiotysięczniki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1423619", "fragment_id": "221137/0", "subtitle": "", "title": "Iván Vallejo", "document_id": "221137", "start_index": 0.0, "parentId": 1423619.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33298492431640625}, "uuid": "29315ae7-239b-4f63-8688-5a672d89ad46"}, {"page_content": "Juanito Oiarzabal (ur. 30 marca 1956 w Vitorii) – hiszpański himalaista, zdobywca wszystkich 14 ośmiotysięcznych szczytów.\nJest pierwszym Hiszpanem oraz szóstym człowiekiem w historii, który zdobył Koronę Himalajów. Pierwszy ośmiotysięczny szczyt (Czo Oju) zdobył w roku 1985, ostatni (Annapurnę) – 14 lat później, w 1999 roku. W ciągu ponad 20 lat uprawiania himalaizmu wziął udział w prawie 40 ekspedycjach, zdobywając (do 2009 r.) łącznie 23 razy ośmiotysięczne szczyty, co jest światowym rekordem. Oiarzabal napisał cztery książki, opisując w nich swoje wyprawy oraz zdobycie Korony Himalajów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=959593", "fragment_id": "1015675/0", "subtitle": "", "title": "Juanito Oiarzabal", "document_id": "1015675", "start_index": 0.0, "parentId": 959593.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21164770424365997}, "uuid": "3d257435-a01b-418a-844f-96bea756dcd1"}, {"page_content": "Adam Radosław Bielecki (ur. 12 maja 1983 w Tychach) – polski taternik, alpinista, himalaista, pierwszy zimowy zdobywca ośmiotysięczników Gaszerbrum I (9 marca 2012) i Broad Peak (5 marca 2013) oraz zdobywca K2 (31 lipca 2012), Makalu (30 września 2011) i Gaszerbrum II (16 lipca 2018).\nŻyciorys.\nUkończył I Liceum Ogólnokształcące im. Leona Kruczkowskiego w Tychach oraz psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jego siostrą jest himalaistka Agnieszka Bielecka.\nJest członkiem Klubu Wysokogórskiego Kraków. Wspina się od 1996. Autor blisko 100 wejść wspinaczkowych w Tatrach i Alpach zarówno latem jak i zimą. Lider kilkudziesięciu wypraw w góry Azji, Afryki, Europy i obu Ameryk. Podróżnik.\nW 2000 roku w wieku 17 lat jako najmłodszy na świecie dokonał samotnego wejścia w stylu alpejskim na Chan Tengri (7010 m n.p.m.).\n30 września 2011 o 14:30 czasu lokalnego zdobył wraz z Arturem Hajzerem i Tomaszem Wolfartem bez używania tlenu piąty szczyt świata Makalu (8481 m n.p.m.). Był to pierwszy osiągniety ośmiotysięcznik Adama Bieleckiego. Zejściu ze szczytu towarzyszyły dramatyczne okoliczności i dwójka himalaistów (Maciej Stańczak i Tomasz Wolfart) doznała poważnych odmrożeń palców zakończonych amputacją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2597367", "fragment_id": "525259/0", "subtitle": "", "title": "Adam Bielecki (wspinacz)", "document_id": "525259", "start_index": 0.0, "parentId": 2597367.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15335337817668915}, "uuid": "edb99474-7275-463b-a105-dd5224b2e28d"}, {"page_content": "Polscy wspinacze z przyczyn politycznych pozbawieni możliwości konkurowania o pierwsze wejścia na ośmiotysięczniki, rzucili wyzwanie wspinaczom całego świata w konkurowaniu w ekstremalnej wspinaczce, jaką jest zdobywanie gór wysokich zimą. Prekursorem wspinaczki zimowej był słynący z pierwszego zimowego przejścia grani głównej Tatr – Andrzej Zawada, który 13 lutego 1973 wraz z Tadeuszem Piotrowskim zdobył Noszak. Wówczas było to pierwsze wejście człowieka zimą na szczyt siedmiotysięczny.\nW roku 1974 zorganizowano wyprawę na Lhotse. Miała to być wyprawa jesienna, lecz z powodu wielu problemów wyjazd się opóźnił i wyprawa stała się jesienno-zimową. Była to więc pionierska wyprawa, gdyż po raz pierwszy ludzie wspinali się zimą na ośmiotysięcznik. 25 grudnia Andrzej Zawada i Andrzej Heinrich osiągnęli wysokość 8250 metrów co było pierwszym w historii przekroczeniem wysokości 8000 metrów zimą.\nW kolejnych latach polscy wspinacze zdobywali zimą ośmiotysięczniki. Pierwszym z nich był od razu najwyższy – Mount Everest (rok 1980). W latach 80. wszystkie pierwsze wejścia zimowe na ośmiotysięczniki należały do Polaków: 1984 – Manaslu (pierwsze zimowe wejście bez wspomagania tlenem), 1985 – Dhaulagiri i Czo Oju (jedyne w historii zimowe wejście na ośmiotysięcznik dokonane nową drogą), 1986 – Kanczendzonga, 1987 – Annapurna, 1988 – Lhotse. W międzyczasie, 24 grudnia 1983 Tadeusz Piotrowski i Andrzej Bieluń dokonali pierwszego wejścia zimowego na siedmiotysięcznik Api, a 3 stycznia 1988 Mikołaj Czyżewski, Kazimierz Kiszka i Adam Potoczek na siedmiotysięczny Langtang Lirung.\nPo sukcesach w zimowej wspinaczce w latach 80, polscy himalaiści zostali przez zagranicznych wspinaczy ochrzczeni mianem \"Lodowych Wojowników\" (ang. \"The Ice Warriors\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57022", "fragment_id": "657037/5", "subtitle": "", "title": "Himalaizm", "document_id": "657037", "start_index": 7848.0, "parentId": 57022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6707900762557983}, "uuid": "1d35a301-56ba-43be-bef4-04ee55924a2e"}, {"page_content": "Zimowa wyprawa na Mount Everest 1979/1980 – przełomowa wyprawa w dziejach światowego himalaizmu – w czasie tej wyprawy zdobyto po raz pierwszy ośmiotysięcznik w zimie, co otworzyło \"nowy front\" działań himalaistycznych – wyprawy zimowe w najwyższe góry świata.\nReinhold Messner w wywiadzie dla Gazety Wyborczej z sierpnia 2014 r. uznał, że było to „najważniejsze wejście na ośmiotysięcznik w historii alpinizmu”.\nKalendarium.\n1977:\n1978:\n1979:\n1980:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=729164", "fragment_id": "853344/0", "subtitle": "", "title": "Zimowa wyprawa na Mount Everest 1980", "document_id": "853344", "start_index": 0.0, "parentId": 729164.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6223541498184204}, "uuid": "457278dd-458e-470d-8418-fc37d7d31410"}, {"page_content": "Louis Lachenal (ur. 17 lipca 1921 w Annecy, zm. 25 listopada 1955) – francuski narciarz, alpinista i himalaista.\nWraz z Maurice'em Herzogiem jako pierwszy wspiął się na ośmiotysięcznik. 3 czerwca 1950 zdobyli Annapurnę w Nepalu. Przed tym osiągnięciem w 1947 wraz z Lionelem Terrayem dokonał drugiego przejścia północnej ściany Eigeru. Zginął podczas zjazdu na Vallée Blanche, wpadając do 25-metrowej szczeliny w lodowcu. Podobnie jak jego przyjaciel z wypraw górskich Lionel Terray jest pochowany na cmentarzu w Chamonix.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1642252", "fragment_id": "684368/0", "subtitle": "", "title": "Louis Lachenal", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "684368", "parentId": 1642252.0, "score": 0.22790759801864624}, "uuid": "8f1eb712-ccea-4ea3-84c9-e94e6de6fdb4"}, {"page_content": "W okresie 1950–1960, trzynaście spośród czternastu głównych dziewiczych ośmiotysięczników zostało zdobytych, a w 1964 został zdobyty ostatni dziewiczy ośmiotysięcznik. Polacy więc w swoich początkach działali na Kaukazie, w Hindukuszu (m.in. Kohe Nadir Shah, Noszak, Akher Chagh, Kohe Mandaras, Kohe Hawar, Kohe Keshnikhan, Kohe Bandaka, Kohe Tez, Kohe Sesare; w roku 1976 miało miejsce 13 polskich wypraw, a w 1977 aż 22 polskie wyprawy zdobyły 102 szczyty z tego 29 to były pierwsze wejścia), Pamirze, a w Himalajach i Karakorum skupili swoją aktywność na szczytach niższych, ale często dziewiczych jak np. Malubiting (pierwsza polska powojenna wyprawa w region Himalajów i Karakorum), Kunyang Chhish, CB13A (6180 m), CB12, Kangbachen, Ghenta Sar, Shispare, Broad Peak Middle (pierwszy szczyt ośmiotysięczny zdobyty przez Polaków), Gaszerbrum III, Kanczendzonga Południowa, Kanczendzonga Środkowa, Ngadi Chuli (Peak 29, który był wówczas najwyższym niezdobytym jeszcze szczytem na Ziemi), Maszerbrum południowo-zachodni.\nW roku 1975 Wanda Rutkiewicz zorganizowała wyprawę do Karakorum w masyw Gaszerbrum. Wyprawa mimo wielu nieporozumień między uczestnikami odniosła duży sukces:\nW 1978 roku miała miejsce polsko-brytyjska wyprawa na 1700-metrową południową ścianę Changabang. Monolityczny, niemal czysto skalny filar południowy został pokonany w stylu alpejskim. 27 września 1978, po ośmiu dniach akcji non-stop na szczycie stanęli: Wojciech Kurtyka (kierownik wyprawy), Alex MacIntyre, John Porter i Krzysztof Żurek. Droga ta miała rekordowe trudności techniczne, a jej pokonanie i styl odbiło się głośnym echem w środowisku wspinaczkowym i otworzyło przed Polakami możliwości udziału w kolejnych prestiżowych wyprawach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57022", "fragment_id": "657037/3", "subtitle": "", "title": "Himalaizm", "source": "wikipedia", "start_index": 4741.0, "parentId": 57022.0, "document_id": "657037", "score": 0.4582141041755676}, "uuid": "1a65535c-d52f-4517-855b-c35c6770dea4"}]}
{"id": "q_802", "question": "Jak nazywa się część dzielnicy Brent w Londynie z wielkim stadionem piłkarskim, tradycyjnym miejscem rozgrywek w piłce nożnej o Puchar Anglii?", "answer": [{"page_content": "Puchar Anglii w piłce nożnej (2009/2010) – 129 edycja Pucharu Anglii w piłce nożnej, jednej z najstarszych rozgrywek piłkarskich na całym świecie. W roku 2009 do rozgrywek przystąpiło 762 drużyny z Anglii oraz Walii.\nZawody rozpoczęto 15 sierpnia 2009 od rozegrania rundy przedwstępnej, a zakończono 15 maja 2010 kiedy to na stadionie Wembley odbył się finał rozgrywek w którym uczestniczyli dwaj poprzedni zwycięzcy tych zawodów: Chelsea – zdobywca Pucharu z 2009 roku oraz drużyna Portsmouth (najlepszy zespół w 2008). Tym razem lepsza okazała się drużyna Chelsea po wygranej 1:0. Pierwotnie nagrodą za zwycięstwo w tych rozgrywkach było zagwarantowane miejsce w rundzie play-off Ligi Europy. Ponieważ Chelsea została mistrzem Anglii i tym samym zapewniła sobie start w Lidze Mistrzów, a drużyna Portsmouth nie wystąpiła do UEFA o licencję na rozgrywki międzynarodowe, tym samym, postanowiono, że szósta drużyna w Premier League Aston Villa otrzyma miejsce w rozgrywkach europejskich.\nKalendarz.\nKalendarz rozgrywek została ogłoszony przez The Football Association na początku czerwca 2009:.\nPierwsza Runda.\nDrużyny z League One oraz League Two rozpoczynają rozgrywki na tym etapie. Oprócz nich w grze uczestniczą zwycięzcy z ostatniej rundy eliminacyjnej. Losowanie odbyło się 25 października 2009, a rozgrywki rozpoczęto 6 listopada 2009.\nDrużyna Paulton Rovers grająca na co dzień swoje mecze w Southern League Division One South and West (ósmy poziom ligowy w Anglii) była najniżej notowaną drużyną w tym etapie, jednakże przegrała wysoko z drużyną Norwich City F.C. pochodzącą z Football League One.\nDruga Runda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2002514", "fragment_id": "369187/0", "subtitle": "", "title": "Puchar Anglii w piłce nożnej (2009/2010)", "document_id": "369187", "start_index": 0.0, "parentId": 2002514.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32954803109169006}, "uuid": "925c9737-e647-49e3-951f-2a877e64ecff"}, {"page_content": "Brentford Community Stadium – stadion piłkarski w Londynie (dzielnica Brentford, gmina Hounslow), stolicy Wielkiej Brytanii. Został zainaugurowany 1 września 2020 roku. Może pomieścić 17 250 widzów. Swoje spotkania rozgrywają na nim piłkarze klubu Brentford FC, a także rugbyści zespołu London Irish.\nHistoria.\nW 2002 roku Brentford FC ogłosił zamiar budowy nowego stadionu na terenie położonym przy stacji kolejowej Kew Bridge. W 2012 roku klub zakupił działkę o powierzchni 7,6 akrów. W 2013 roku lokalne władze zaakceptowały plan budowy stadionu wraz z powstaniem obok nowych budynków mieszkalnych. Nabycie kolejnych, brakujących do realizacji całego projektu terenów udało się sfinalizować w 2016 roku, po zastosowaniu procedury wywłaszczenia. W marcu 2017 roku ruszyły prace mające na celu przygotować teren pod przyszłą inwestycję. Właściwa budowa rozpoczęła się w marcu 2018 roku.\nW trakcie budowy stadionu Brentford FC występował w rozgrywkach Championship (drugi poziom ligowy). W końcówce sezonu 2019/2020 klub dotarł do finału baraży o awans do Premier League. Wygrana oznaczałaby, że w kolejnym sezonie zespół rozpocząłby grę na nowym obiekcie jako uczestnik najwyższej klasy rozgrywkowej. Po przegranej w finale 1:2 (po dogrywce) z derbowym rywalem, Fulham FC, zespół pozostał jednak w Championship.\nPierwszy mecz na nowym obiekcie, sparing pomiędzy Brentford FC i Oxford United FC (2:2), odbył się 1 września 2020 roku. Pierwsze spotkanie o stawkę piłkarze Brentford FC rozegrali na nowej arenie 6 września 2020 roku przeciwko Wycombe Wanderers FC. Mecz pierwszej rundy Pucharu Ligi Angielskiej zakończył się wygraną i awansem gospodarzy po serii rzutów karnych (4:2; w meczu był remis 1:1). Natomiast pierwszy mecz ligowy Brentford FC rozegrał na nowym obiekcie 19 września 2020 roku z Huddersfield Town FC (3:0).\nPiłkarze Brentford FC przenieśli się na nowy obiekt z położonego o kilometr na zachód Griffin Park. Stary stadion powstał w 1904 roku i od początku swojego istnienia służył piłkarzom tego klubu. Po przeprowadzce stary obiekt został zlikwidowany, a w jego miejscu powstały budynki mieszkalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4963598", "fragment_id": "294686/0", "subtitle": "", "title": "Brentford Community Stadium", "document_id": "294686", "start_index": 0.0, "parentId": 4963598.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09464593976736069}, "uuid": "69772808-3c01-46cd-a87a-273352cfaf06"}, {"page_content": "Wembley (wym. ) – północno-zachodnie przedmieście Londynu, znajdujące się w London Borough of Brent. Położone jest 13 kilometrów od Charing Cross.\nW granicach Wembley znajduje się angielski stadion narodowy Wembley.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194088", "fragment_id": "1445248/0", "subtitle": "", "title": "Wembley", "parentId": 194088.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1445248", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "40c97259-4b3d-4fa5-b695-8af4fcaffef8"}, {"page_content": "London Borough of Brent – jedna z 32 gmin Wielkiego Londynu położona w jego północno-zachodniej części. Wraz z 19 innymi gminami wchodzi w skład tzw. Londynu Zewnętrznego. Władzę stanowi Rada Gminy Brent (ang. Brent Council). Nazwa pochodzi od rzeki o tej samej nazwie.\nHistoria.\nGminę utworzono w 1965 roku na podstawie ustawy London Government Act 1963 z obszarów Wembley (ang. Municipal Borough of Wembley) utworzonego w 1937 roku i Willesden (ang. Municipal Borough of Willesden) utworzonego w 1933 roku.\nGeografia.\nGmina Brent ma powierzchnię 43,24 km², graniczy od północnego zachodu z Harrow, od północnego wschodu z Barnet, od wschodu z Camden, od południa kolejno z Ealing, Hammersmith and Fulham, Kensington and Chelsea i Westminster.\nW skład gminy Brent wchodzą następujące obszary:\nGmina dzieli się na 21 okręgów wyborczych które nie pokrywają się dokładnie z podziałem na obszary, zaś mieszczą się w trzech rejonach tzw. borough constituencies – Brent Central, Brent North i Hampstead and Kilburn.\nDemografia.\nW 2011 roku gmina Brent miała 311 215 mieszkańców.\nPodział mieszkańców według grup etnicznych na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku:\nPodział mieszkańców według wyznania na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku:\nPodział mieszkańców według miejsca urodzenia na podstawie spisu powszechnego z 2011 roku:\nTransport.\nPrzez Brent przebiegają cztery linie metra: Bakerloo Line, Jubilee Line, Metropolitan Line i Piccadilly line\nStacje metra:\nPasażerskie połączenia kolejowe na terenie Brent obsługują przewoźnicy Chiltern Railways, Southern i London Overground. \nStacje kolejowe:\nStacje London Overground:\nLetnie Igrzyska Olimpijskie 2012.\nW ramach Letnich Igrzysk Olimpijskich 2012 na terenie gminy Brent odbyły się zawody w następujących miejscach:\nZnane osoby.\nW Brent urodzili się m.in.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194089", "fragment_id": "1445249/0", "subtitle": "", "title": "London Borough of Brent", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1445249", "parentId": 194089.0, "score": 0.4619455933570862}, "uuid": "9a9f65ee-efae-45b7-9b77-d67b408b3672"}, {"page_content": "Wembley Park – naziemna stacja metra w Londynie, położona w dzielnicy Brent. Została otwarta w 1893 jako część Metropolitan Line. W latach 1939–1979 przechodziło przez nią jedno z odgałęzień Bakerloo Line, które następnie stało się częścią Jubilee Line. Jest stacją położoną najbliżej stadionu Wembley i hali widowiskowej Wembley Arena. Rocznie korzysta z niej ok. 11,9 mln pasażerów. Należy do czwartej strefy biletowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1457466", "fragment_id": "194457/0", "subtitle": "", "title": "Wembley Park", "parentId": 1457466.0, "start_index": 0.0, "document_id": "194457", "source": "wikipedia", "score": 0.10364009439945221}, "uuid": "1f3b7921-7ce1-45f3-a7a8-b0a7d4876eed"}, {"page_content": "Twickenham – dzielnica Londynu, położona w zachodniej części miasta, około 16 km od centrum, na terenie gminy Richmond upon Thames. Do czasu utworzenia regionu Wielkiego Londynu w 1965 roku było to samodzielne miasto, należące do hrabstwa Middlesex.\nNa terenie dzielnicy znajduje się Twickenham Stadium – piąty pod względem wielkości stadion w Europie i drugi w całej Wielkiej Brytanii (zaraz za Wembley Stadium, także zlokalizowanym w Londynie).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1925545", "fragment_id": "395090/0", "subtitle": "", "title": "Twickenham", "parentId": 1925545.0, "start_index": 0.0, "document_id": "395090", "source": "wikipedia", "score": 0.2704732120037079}, "uuid": "1644f634-8f20-4082-b4b5-986ab0386b65"}, {"page_content": "Zobacz też: Charles Alcock.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nCharles William Alcock (ur. 2 grudnia 1842 w Sunderlandzie, zm. 26 lutego 1907 w Londynie) – angielski piłkarz i krykiecista, działacz piłkarski, inicjator międzypaństwowych meczów piłkarskich i krykietowych, twórca najstarszych na świecie klubowych rozgrywek w piłce nożnej – Pucharu Anglii.\nWczesne lata i kariera piłkarska.\nUrodził się w Sunderlandzie, jednak w wieku nastoletnim przeprowadził się wraz z rodzicami do Chingford, położonym wówczas w hrabstwie Essex, dzisiejszej dzielnicy północnego Londynu. W 1859 ukończył szkołę publiczną w Harrow. W tym samym roku, wraz ze starszym bratem Johnem utworzył klub piłkarski Forest Football Club, późniejszy Wanderers, który, w latach siedemdziesiątych XIX wieku pięciokrotnie triumfował w rozgrywkach o Puchar kraju. W latach 1869–1872 występował także w zespole Upton Park.\nMecze w reprezentacji.\nBył inicjatorem pierwszego nieoficjalnego meczu międzypaństwowego. 5 marca 1870 na stadionie krykietowym Kennington Oval spotkały się reprezentacje Anglii i Szkocji. W latach 1870–1872 rozegrano w sumie pięć takich spotkań; we wszystkich Alcock wystąpił, w czterech był kapitanem. 30 listopada 1872 roku reprezentacja Anglii rozegrała pierwszy oficjalny mecz międzypaństwowy. Zarówno w nim jak i w czterech następnych Alcock był w składzie meczowym, jednak wystąpił tylko w jednym, rozegranym 6 marca 1875. Ponownie był kapitanem reprezentacji Anglii w meczu przeciwko Szkocji; zdobył w tym spotkaniu bramkę.\nDziałalność w Związku, Puchar Anglii.\nCharles Alcock wstąpił w szeregi The Football Association w 1866 roku. W latach 1870–1895 był sekretarzem, w 1877 roku skarbnikiem, zaś od 1896 do 1907 był wiceprezydentem Związku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2449085", "fragment_id": "562670/0", "subtitle": "", "title": "Charles William Alcock", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "562670", "parentId": 2449085.0, "score": 0.40308114886283875}, "uuid": "3c174aaf-2646-4908-ad86-86f6e7b0c342"}, {"page_content": "English Football League, EFL (do sezonu 2015/16 pod nazwą Football League) – rozgrywki piłkarskie, przeznaczone dla zawodowych klubów z Anglii i Walii. Najstarsze rozgrywki ligowe na świecie, utworzone 17 kwietnia 1888. Od sezonu 1992/93 drugi poziom rozgrywek piłkarskich w Anglii (po Premier League).\nFootball League była najwyższym szczeblem angielskich rozgrywek piłkarskich od momentu jej powstania aż do 1992 r., gdy 22 czołowe kluby utworzyły własne rozgrywki – FA Premier League. Do tego czasu zwycięzca Football League zdobywał więc tym samym tytuł piłkarskiego mistrza Anglii. W 1995 r. ukształtowała się ostateczna postać Football League, skupiającej 72 kluby piłkarskie podzielone na trzy 24-zespołowe szczeble ligowe: EFL Championship, EFL League One i EFL League Two. Na koniec każdego sezonu trzy drużyny z EFL Championship awansują do Premier League, zamieniając się miejscami z trzema zespołami tej ligi, natomiast dwa kluby z EFL Two zamieniają się miejscami z dwoma ekipami z Football Conference, co tym samym integruje Football League z angielskim systemem ligowym piłki nożnej.\nThe Football League to również nazwa podmiotu zarządzającego tymi rozgrywkami, a także organizującego krajowe zmagania pucharowe: Puchar Ligi Angielskiej oraz Football League Trophy.\nRozgrywki.\nLiga.\nW rozgrywkach ligowych uczestniczą 72 drużyny, podzielone na trzy 24-zespołowe poziomy ligowe: EFL Championship, EFL League One i EFL League Two (do 2004 r. znane jako Football League First Division, Football League Second Division oraz Football League Third Division). Wewnątrz każdej z lig, dany zespół rozgrywa po dwa spotkania z każdym z pozostałych rywali (jeden na swoim stadionie oraz jeden na stadionie przeciwnika), co daje 46 meczów w każdym sezonie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=866919", "fragment_id": "1004021/0", "subtitle": "", "title": "English Football League", "document_id": "1004021", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 866919.0, "score": 0.18335622549057007}, "uuid": "963302ec-51a5-4dd7-8b38-a0aaf1ebb3de"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stadionu w Londynie istniejącego w latach 1912–2002. Zobacz też: stadion o tej samej nazwie, który otwarto w pobliskiej lokalizacji w 2020 roku.\nPlough Lane – nieistniejący stadion piłkarski w Londynie, na którym do 1991 roku swoje mecze rozgrywał zespół Wimbledon FC. Obiekt istniał w latach 1912–2002.\nPierwszy mecz na Plough Lane odbył się 7 września 1912. W latach dwudziestych XX wieku średnia frekwencja wahała się między 5 000 a 8 000 widzów. W 1954 roku zainstalowano sztuczne oświetlenie.\nPodział obiektu ze względu na trybuny był następujący:\nRekordową frekwencję zanotowano w 1935 roku w meczu Pucharu Anglii zespołów amatorskich (ang. \"FA Amateur Cup\") pomiędzy Wimbledon FC a HMS Victory; spotkanie obejrzało 18 080 widzów. Ostatni ligowy mecz rozegrano 4 maja 1991, następnie, w związku z publikacją Raportu Taylora i wdrożeniu bardziej restrykcyjnych wymagań infrastrukturalnych, Wimbledon FC przeniósł się na Selhurst Park, a w 2003 roku klub przeprowadził się z Londynu do Milton Keynes, przekształcając się następnie w MK Dons. W wyniku tej przeprowadzki część fanów dawnego Wimbledon FC założyła nowy klub, AFC Wimbledon, który rozgrywał swoje spotkania na Kingsmeadow w londyńskiej gminie Kingston upon Thames. Do 1998 roku z Plough Lane korzystały jeszcze zespoły rezerw Wimbledonu i Crystal Palace.\nW 1998 roku obiekt sprzedano przedsiębiorstwu Safeway, które zamierzało na jego terenie zbudować supermarket. Do 2002 roku Safeway nie uzyskał jednak pozwolenia na budowę i odstąpił od inwestycji. Mocno zaniedbany już wówczas obiekt został wtedy rozebrany. W 2005 roku teren sprzedano firmie deweloperskiej i do 2008 roku powstały tutaj nowe budynki mieszkalne.\nW latach 2019–2020, w odległości pół kilometra, na terenie dawnego Wimbledon Greyhound Stadium, powstał nowy stadion Plough Lane, na którym swoje spotkania rozgrywają odtąd piłkarze klubu AFC Wimbledon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2496054", "fragment_id": "527159/0", "subtitle": "", "title": "Plough Lane (1912–2002)", "document_id": "527159", "start_index": 1.0, "parentId": 2496054.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0972314327955246}, "uuid": "29408a3f-948d-4dcf-9874-49ad446892a8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Dzielnicy Londynu. Zobacz też: miejscowość w USA: Brentford.\nBrentford – dzielnica Londynu położona 13 km na południowy zachód od Charing Cross w okręgu London Borough of Hounslow w hrabstwie ceremonialnym Wielki Londyn. Miasto położone jest przy ujściu rzeki Brent do Tamizy.\nHistoria.\nPod Brentford miała miejsce bitwa w r. 1016, w której Edmund II pokonał Duńczyków. Wieś była wzmiankowana w Domesday Book.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1822473", "fragment_id": "874987/0", "subtitle": "", "title": "Brentford", "parentId": 1822473.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "874987", "score": 0.25624069571495056}, "uuid": "901f26d9-6cfc-407f-9561-7b8e5d735b40"}]}
{"id": "q_803", "question": "W którym kraju trwała wojna, przeciwko której w 1968 r. protestowali hipisi?", "answer": [{"page_content": "Flower Power – slogan używany przez amerykański ruch kontrkulturowy w latach 60. i na początku 70. XX wieku, stanowiący symbol biernego oporu oraz ideologii niestosowania przemocy. Wywodzi się on z opozycyjnego ruchu występującego przeciwko wojnie w Wietnamie. Slogan sformułował amerykański poeta i bitnik Allen Ginsberg w 1965 r. celem przekształcenia antywojennych demonstracji w pokojowe spektakle. Symbolika zwrotu znalazła odzwierciedlenie w ubiorze hipisów (haftowane kwiaty w żywych kolorach, kwiaty we włosach) i w ich zachowaniu (rozdawanie kwiatów); znalazło to także swoje odbicie w określeniu ich jako \"dzieci kwiaty\". Później termin ten był stosowany jako ogólne odniesienie do ruchu hipisowskiego oraz kultury narkotyków, psychodelicznej muzyki i sztuki.\nGeneza.\nFlower Power narodziło się w Berkeley w Kalifornii w proteście przeciwko wojnie w Wietnamie. W listopadzie 1965 roku w eseju zatytułowanym \"How to Make a March/Spectacle\" Ginsberg nawoływał, aby podczas demonstracji protestujący wręczali \"mnóstwo kwiatów\" policjantom, dziennikarzom, politykom i widzom. Wykorzystanie takich rekwizytów, jak kwiaty, zabawki, flagi czy słodycze miało zamienić antywojenną demonstrację w formę teatru ulicznego, a tym samym zmniejszyć wśród ludzi poziom strachu, gniewu i zagrożenia, które są nieodłączną częścią protestów. Ginsberg w szczególności chciał przeciwstawić się zagrożeniu ze strony motocyklowego gangu Hells Angels (poparli oni bowiem wietnamską wojnę i grozili, że przerwą zaplanowaną antywojenną demonstrację na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley). Dzięki metodzie zaproponowanej przez Ginsberga przebieg demonstracji oceniano pozytywnie. \"Flower Power\" stało się integralnym symbolem ruchu kontrkultury.\nRuch Flower Power.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2052693", "fragment_id": "378840/0", "subtitle": "", "title": "Flower Power", "parentId": 2052693.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "378840", "score": 0.3512080907821655}, "uuid": "e91b5191-24ce-4438-b7de-4a9328890662"}, {"page_content": "W piosence Country Joe McDonalda \"Sometimes-I-Feel-Like-I’m-Fixin'-to-Die Rag\" słyszymy manifest antywojenny, z powtarzającymi się słowami: \"What are we fightin’ for?\" Podobną tematykę podejmuje słynny przebój grupy Buffalo Springfield \"For What’s It Worth\"; w wolnym tłumaczeniu na polski tytuł brzmi: \"Czy warto?\" – i to właśnie pytanie przyświeca treści słów piosenki, której tematem jest wojna, przemoc i chaos wielkomiejskiego życia. Szczytowym osiągnięciem muzyki hippisów było zorganizowanie słynnego festiwalu w Woodstock w 1969. W maju 1970 roku supergrupa folk rockowa Crosby, Stills, Nash and Young nagrała piosenkę \"Ohio.\" Tekst był reakcją Neila Younga (autora słów i kompozytora utworu) na strzelaninę na uniwersytecie Kent State, podczas której Gwardia Narodowa zastrzeliła czworo studentów, protestujących przeciwko wojnie w Wietnamie. Autorami wielu protest songów antywojennych są również członkowie zespołu Creedence Clearwater Revival (w szczególności John Fogerty – autor większości repertuaru i tekstów grupy).\nNajważniejszymi wykonawcami w kręgach hippisowskich byli: Joni Mitchell, The Doors, The Animals, The Beatles, Bob Dylan, Van Morrison, The Rolling Stones, Steppenwolf, Janis Joplin, Jimi Hendrix i Joan Baez. Z kolei znaczny wpływ ruch hippisowski odcisnął na twórczości takich zespołów jak Led Zeppelin (swoiste epitafia hippisów: \"Going to California\", \"Misty Mountain Hop\") czy Uriah Heep. Kwintesencją muzyki hippisowskiej była składanka \"\", będąca zapisem najlepszych występów na legendarnym festiwalu.\nKulminacyjnym momentem ruchu hippisów był legendarny festiwal muzyczny w Woodstock w 1969 roku, \"trzy dni pokoju i muzyki\"[].\nW Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120620", "fragment_id": "28618/8", "subtitle": "", "title": "Ruch hippisowski", "document_id": "28618", "start_index": 11255.0, "parentId": 120620.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27551981806755066}, "uuid": "95b44c15-8c89-43e1-9600-090be6e1ee0c"}, {"page_content": "Hippisi przełożyli idee pokolenia beatników, a zwłaszcza prac Allena Ginsberga i Michaela McClure’a, na ruch społeczny, skonsolidowany występowaniem przeciw wspólnemu wrogowi, jakim była wojna wietnamska.\nZa początek ruchu hippisów przyjmuje się dzień 14 stycznia 1967, podczas The World’s First Human Be-in (Pierwsze Światowe Połączenie Człowieka) w San Francisco, na którym wyrzucony z Harvardu wykładowca psychologii i piewca LSD Timothy Leary, przemawiając do młodzieży, ogłosił koniec amerykańskich bożków: pieniądza i pracy, a początek ery miłości i nowej religii, będącej zmodyfikowanym buddyzmem zen. Do tego dodał nowy sakrament, jak nazywano LSD; dopiero połączenie tych dwóch elementów pozwalało według niego osiągnąć pełne oświecenie umysłu.\nOgłoszono hasła, które stały się symbolem ruchu: \"Make love not war\", \"All people are one\" i \"Drop out\". Oprócz Timothy’ego Leary’ego przemawiali między innymi Richard Alpert, Alan Watts – badacz religii wschodu, zwłaszcza zen, Allen Ginsberg – wszyscy oni wystąpili w białych hinduskich szatach oraz mieli wymalowane oko Opatrzności na czole. Pośród tłumu słuchających ich krążył „święty Mikołaj”, rozdający LSD i marihuanę.\nW dzielnicy Haight-Ashbury zaczął się nieustający karnawał hippisów. Lato 1967 nazwano \"latem miłości\", pojawiły się wówczas dziesiątki nowych zespołów muzycznych, grających w duchu psychodelii. Szczególnie ważnym wydarzeniem był festiwal muzyczny Monterey Pop z tego roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120620", "fragment_id": "28618/1", "subtitle": "", "title": "Ruch hippisowski", "parentId": 120620.0, "start_index": 1831.0, "document_id": "28618", "source": "wikipedia", "score": 0.20135106146335602}, "uuid": "9c544f3d-fd69-4f64-b4b6-07b16678a91f"}, {"page_content": "Manifestacja Czarnej Siły (Black Power) podczas Igrzysk Olimpijskich w 1968 – seria politycznych gestów i akcji podczas Letnich Igrzysk Olimpijskich w Meksyku 16 października 1968 roku wykonanych przez Tommie’ego Smitha i Johna Carlosa, podczas dekoracji medalowej po biegu mężczyzn na 200 metrów oraz odgrywania hymnu USA.\nTło polityczne.\nWiele grup nacisku i państw od dawna starało się wykorzystać neutralne igrzyska olimpijskie do celów politycznych lub propagandowych. W 1968 roku olimpiada odbywała się kilka miesięcy po zabójstwie integracjonisty Martina Luthera Kinga. W okresie bezpośrednio przed wydarzeniem odbywały się protesty przeciwko wojnie w Wietnamie. 10 dni przed otwarciem Letnich Igrzysk Olimpijskich na Placu Trzech Kultur w Meksyku zebrała się nieuzbrojona grupa protestujących pragnących zakłócić przebieg olimpiady. Rząd meksykański wysłał buldożery, aby rozproszyć zgromadzone tysiące, a żołnierze ostrzelali tłum rewolucjonistów.\nPrzygotowania.\nW okresie poprzedzającym igrzyska, Smith i Carlos uczestniczyli w organizacji Projektu Olimpijskiego dla Praw Człowieka (OPHR), który reprezentował ich separatystyczną czarną dumę i świadomość klasową. Organizacja ta nawoływała też do bojkotu igrzysk olimpijskich przez czarnoskórych zawodników w ramach protestu przeciwko udziałowi w igrzyskach zawodników z rasistowskiego RPA, domagała się również ustąpienia Avery’ego Brundage’a ze stanowiska przewodniczącego Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, który od dziesięcioleci między innymi sprzeciwiał się takiemu upolitycznieniu sportu, oraz przywrócenia licencji bokserskiej Muhammadowi Alemu zawieszonemu po jego politycznym proteście z podobnym rasowym kontekstem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4576528", "fragment_id": "759691/0", "subtitle": "", "title": "Manifestacja Czarnej Siły podczas Igrzysk Olimpijskich w 1968", "parentId": 4576528.0, "start_index": 2.0, "document_id": "759691", "source": "wikipedia", "score": 0.33059078454971313}, "uuid": "e985b953-b628-46ad-9b7e-17c525293442"}, {"page_content": "John Lennon nie był klasycznym hippisem w sensie ścisłego przynależenia do ruchu hippisowskiego, ale jego działalność artystyczna, polityczna i społeczna w latach 60. i 70. XX wieku miała wiele wspólnego z ideałami tego ruchu. Można go uznać za ikonę kultury ruchu hippisowskiego. Lennon podzielał wiele wartości ruchu hippisowskiego, takich jak pokój, miłość, antymilitaryzm i sprzeciw wobec establishmentu, a jego piosenki i publiczne działania często odzwierciedlały te idee. Wraz z Yoko Ono angażował się w liczne protesty przeciwko wojnie w Wietnamie i inne działania pokojowe. Organizowali akcje, takie jak \"Bed-In for Peace\", które były charakterystyczne dla kontrkultury lat 60. i 70. „Imagine” jest utworem, który wpisuje się w wartości ruchu hippisowskiego. Piosenka wyraża pragnienie świata pełnego pokoju, jedności i braku podziałów, co było centralnym punktem ideologii hippisów. „Imagine” stał się hymnem dla wielu ludzi pragnących zmiany społecznej i politycznej, podobnie jak wiele innych utworów związanych z ruchem hippisowskim. Piosenka była i jest często grana na wydarzeniach promujących pokój i jedność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=566448", "fragment_id": "1583090/1", "subtitle": "", "title": "Imagine (singel Johna Lennona)", "document_id": "1583090", "start_index": 1146.0, "parentId": 566448.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21109959483146667}, "uuid": "7b89f50e-677b-4315-a785-8e0543eb5b14"}, {"page_content": "Ruch hippisowski, którego członkowie byli nazywani hippisami, hipisami, hippiesami, dziećmi kwiatami albo dziećmi LSD ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;hippie,-s&lt;/&gt;; &lt; lang=\"en\"&gt;to be hip&lt;/&gt; – żyć na bieżąco, dniem dzisiejszym) – kontrkultura kontestacyjna drugiej połowy lat 60. i początku lat 70. XX wieku.\nByła to rewolucja proklamująca bunt młodych przeciwko światu dorosłych (\"nie wierzcie nikomu po trzydziestce\") i jego instytucjom: rodzinie, kościołowi, szkole, zakładowi pracy, szefom, rywalizacji, pieniądzowi, wojsku, wojnie, normom, przymusom, zakazom (\"zakazuje się zakazywać\"), hipokryzji, konwencji ubioru, własności prywatnej (życie w komunach). Przejaw kontrkultury odrzucającej normy społeczne oparte na konsumpcji, rywalizacji i materializmie. Instytucje i struktury, którym się sprzeciwiali, hippisi określali jako \"establishment\". Mimo akcentu tego ruchu na zwalczanie obowiązujących konwencji ubioru, sam także wykreował specyficzny gatunek mody.\nDzięki rozpowszechnieniu przez nowo powstałe w tym okresie programy telewizyjne poświęcone wyłącznie specyficznej muzyce młodzieżowej, zjawisko to ogarnęło niemal cały świat zachodni. Oprócz grupy zdeklarowanych wyznawców ideologii hippisowskiej, ruch ten stał się swojego rodzaju modą wśród młodzieży, która przejmowała od hippisów tylko muzykę i atrybuty zewnętrzne.\nKonsekwencjami istnienia tego ruchu stało się rozszerzenie zasięgu ruchów pacyfistycznych i ideologii ekologicznych, zainteresowanie duchowością Wschodu, krytyka tzw. wyścigu szczurów, konformizmu i wszelkiego konsumpcjonizmu. Ruch ten przyczynił się do rozpowszechnienia substancji psychoaktywnych, w szczególności marihuany. Był jednym z ogniw przyczyniających się do tzw. rewolucji seksualnej. Stanowił też jedno z pośrednich źródeł ruchu New Age.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=120620", "fragment_id": "28618/0", "subtitle": "", "title": "Ruch hippisowski", "document_id": "28618", "start_index": 0.0, "parentId": 120620.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2379295527935028}, "uuid": "19a18e83-7511-4d4b-a987-9b663ad1cf97"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna dziesięcioletnia na Kubie miała miejsce w latach 1868–1878.\nW roku 1868 doszło do wybuchu antyhiszpańskiego powstania na Kubie. W lutym 1869 r. 14 000 żołnierzy hiszpańskich skierowano przeciwko 3000 słabo uzbrojonym powstańcom w prowincji Las Villas. W następnych latach liczba ta wzrosła wraz ze wzmożeniem walk partyzanckich. W obawie przed atakami, Hiszpanie wzmocnili obronę okolicznych miejscowości i garnizonów, których nie byli w stanie zdobyć powstańcy. Do poważniejszych starć doszło w rejonie Sancti Spíritus. Oddziały powstańcze dowodzone przez Honorato dei Castillo i Marcosa Garcię toczyły tutaj nieustanne potyczki z wojskami hiszpańskimi. Do walk doszło również w rejonie Santa Clara oraz Remedios, jednak bez rozstrzygnięcia. Brak sukcesów skłonił wielu rebeliantów do powrotu do domu. Walki partyzanckie toczono do 10 lutego 1878 r. w którym to dniu zawarto z Hiszpanami układ w Zanjón.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2344338", "fragment_id": "511951/0", "subtitle": "", "title": "Wojna dziesięcioletnia na Kubie", "document_id": "511951", "start_index": 0.0, "parentId": 2344338.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13430817425251007}, "uuid": "d7848d22-2640-4a7d-9777-6e809d60a209"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nMaj 1968 – ogólna nazwa rozruchów i protestów społecznych rozgrywających się we Francji pomiędzy majem a lipcem 1968 roku. Zapoczątkowały je protesty studenckie, których bezpośrednią przyczyną było usunięcie przez policję demonstrantów z okupowanego wydziału paryskiej Sorbony. Protesty te doprowadziły do kilkutygodniowego strajku powszechnego, który sparaliżował cały kraj. Z biegiem czasu do studentów przyłączyli się robotnicy, a następnie także inne warstwy społeczeństwa. Ostrze protestów skierowane było przede wszystkim przeciwko rządom gaulistowskim, a w szerszym polu przeciwko kapitalizmowi, imperializmowi i tradycjonalistycznemu społeczeństwu. Wydarzenia maja 1968 i spowodowane przez nie reformy miały dalekosiężne skutki dla życia kulturalnego, politycznego i gospodarczego Francji.\nGeneza.\nSytuacja polityczno-gospodarcza i nowe trendy w kulturze młodzieżowej.\nW latach 1967–1968 protesty studenckie miały miejsce nie tylko we Francji, lecz również w Wielkiej Brytanii, Belgii, Holandii, Danii, Szwecji, Niemczech Zachodnich, Włoszech, Hiszpanii, Polsce, Czechosłowacji, Jugosławii, Japonii, Brazylii, Urugwaju, Meksyku, Stanach Zjednoczonych, Australii i w wielu innych krajach, choć największym echem na świecie odbiły się te, które miały miejsce we Francji.\nW wydarzeniach maja 1968 we Francji rolę odgrywały zarówno czynniki polityczne (międzynarodowe i wewnętrzne), ekonomiczne, jak i zmiany obyczajowe i kulturowe (głównie przychodzące do Europy z USA).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=489446", "fragment_id": "1579075/0", "subtitle": "", "title": "Maj 1968", "parentId": 489446.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1579075", "source": "wikipedia", "score": 0.41086235642433167}, "uuid": "b3235d22-023d-45dc-9a3f-50e2a8fc32c7"}, {"page_content": "W lutym 1970 roku masakra wietnamskich cywilów w Mỹ Lai, ukrywana przez rząd USA, stała się wiedzą publiczną, co jeszcze bardziej zwiększyło sprzeciw wobec wojny. Pod koniec kwietnia Nixon ogłosił, wbrew wcześniejszym obietnicom, że Stany Zjednoczone dokonają inwazji na Kambodżę. Wywołało to powszechne protesty w Stanach Zjednoczonych. 4 maja w mieście Kent w stanie Ohio żołnierze Gwardii Narodowej dokonali masakry na miejscowym uniwersytecie, zabijając czterech i raniąc dziewięciu studentów, którzy demonstrowali przeciwko kolejnej wojnie.\n13 czerwca 1971 roku dziennik „The New York Times” opublikował tajne dokumenty Departamentu Obrony USA znane jako \"Pentagon Papers\", z których wynikało, że rząd USA zataił istotne informacje na temat wojny w Wietnamie. Wyciek sprawił, że Amerykanie jeszcze bardziej zakwestionowali politykę wojenną swojego państwa. W rezultacie Nixon podjął decyzję o rozpoczęciu wycofywania sił zbrojnych USA z Azji Południowo-Wschodniej, a 27 stycznia 1973 roku w Paryżu podpisano rozejm między obiema stronami. Po ponownym rozpoczęciu walk USA nie były już chętne do udziału w wojnie, a ostatnie oddziały opuściły Sajgon w 1975 roku, kiedy Wietnam Południowy przegrał wojnę.\nProtesty przeciwko wojnie w Wietnamie organizowano głównie na uniwersytetach. W 1968 roku do organizacji \"Studenci na rzecz Demokratycznego Społeczeństwa\", która organizowała demonstracje, należało już około 100 000 studentów. Działalność sprzeciwiających się wojnie miała głównie charakter pokojowy: aktywiści organizowali między innymi strajki okupacyjne, legalne demonstracje i zorganizowane grupy oddolne. Niektórzy aktywiści udali się nawet do Wietnamu Północnego, aby pomóc rannym cywilom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5568840", "fragment_id": "1268635/3", "subtitle": "", "title": "Protesty przeciwko wojnie wietnamskiej w Stanach Zjednoczonych", "document_id": "1268635", "start_index": 4689.0, "parentId": 5568840.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29058966040611267}, "uuid": "72bcfaf0-bff7-4923-a3cf-b151d0c10454"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna w Zufarze – rebelia trwająca od 1962 do 1976 roku w Zufarze będącym częścią Omanu. Rząd Omanu został wsparty militarnie przez Wielką Brytanię i Iran, natomiast rebelianci przez Jemen Południowy.\nPrzebieg.\nRebelia wybuchła w 1962 roku i została zorganizowana przez Front Wyzwolenia Zufaru. Front był pierwszą organizacją, która stanęła do walki przeciwko rządowi. Początkowo grupę tworzyli głównie arabscy nacjonaliści i religijni konserwatyści, jednak od 1968 roku kierownictwo w ruchu przejęła frakcja promarksistowska. Rebelianci łączyli lewicowe poglądy z panarabizmem. Organizacja w 1968 roku dokonała reform wewnętrznych, w wyniku których przekształciła się w Ludowy Front Wyzwolenia Okupowanej Zatoki Perskiej, a swoim zasięgiem objął również sąsiedni Bahrajn. Grupa zyskała poparcie Ludowo-Demokratycznej Republiki Jemenu, dzięki czemu rebeliantom udało się w 1969 roku zdobyć znaczne połacie zachodniej części Zufaru. W 1974 roku Ludowy Front Wyzwolenia Okupowanej Zatoki Perskiej rozpadł się, a w wyniku rozpadu powstały dwie odrębne organizacje – Ludowy Front Wyzwolenia Omanu kontynuujący zbrojny opór w Zufarze oraz Ludowy Front Wyzwolenia Bahrajnu, którego działalność ograniczyła się wyłącznie do Bahrajnu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3492932", "fragment_id": "924786/0", "subtitle": "", "title": "Wojna w Zufarze", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "924786", "parentId": 3492932.0, "score": 0.1363159865140915}, "uuid": "b64af7d6-588f-49c1-816b-da3c362a7296"}]}
{"id": "q_804", "question": "Czy w starożytności używano jednostki długości o nazwie mila?", "answer": [{"page_content": "Krok – pozaukładowa jednostka miary długości, stosowana od starożytności.\n\"Passus\" to historyczna rzymska miara długości, tzw. podwójny krok, ok. 1,48 metra. Jest to długość podwójnego kroku, czyli odległość między kolejnymi śladami jednej stopy. \n\"Gradus\" to pojedynczy krok, czyli połowa kroku podwójnego.\nTakże w starożytnej Grecji używano jednostek \"διπλοῦν βῆμα\" (\"diploun bēma\", krok podwójny, 5 stóp) i \"ἁπλοῦν βῆμα\" (\"haploun bēma\", krok pojedynczy, 2,5 stopy).\nOd kroku wywodzi się mila, pierwotnie równa 1000 (podwójnych) kroków (mila rzymska).\nPonieważ długość kroku jest sprawą indywidualną, w zależności od przyjętej definicji krok może się równać od 0,8 m do 1,5 m.\nPrzy starannej „kalibracji” w poziomym i równym terenie dokładność pomiaru może wynosić nawet 5%. W terenie górzystym i trudnym dokładność jest zazwyczaj gorsza, ale można ją poprawić, stosując tabele poprawek.\nPomiar ułatwia krokomierz zliczający kroki.\nDawniej pojedynczy krok był miarą długości stosowaną głównie w wojsku i kartografii. W przybliżeniu odpowiadał krokowi wojskowemu, ale miał ściśle określoną wartość. Początkowo równy był 5/2 (rzadziej 7/3) stopy, a ostatnio 0,8 metra. W WP przetrwał do II wojny światowej, a w kawalerii do jej rozwiązania w 1947 r.\nDługość równego kroku w wojsku polskim i policji określa Regulamin musztry na 75 cm.\nW terenoznawstwie i wojskowości stosuje się również pojęcie parokroku, oznaczające liczbę kroków postawionych tylko jedną z nóg. Pozwala to na łatwiejsze liczenie kroków (z uwagi na dwukrotnie mniejszą liczbę do zapamiętania).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21123", "fragment_id": "187068/0", "subtitle": "", "title": "Krok (miara)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 21123.0, "document_id": "187068", "score": 0.5557948350906372}, "uuid": "426a5e00-fc64-4cb1-acfe-d1a6f2376649"}, {"page_content": "Mila – dawna jednostka długości o różnej wartości, zależnej od rejonu i okresu. Nazwa pochodzi z łac. \"mille\" – tysiąc. Początkowo mila oznaczała 1000 kroków podwójnych.\nW Polsce w użyciu pozostała jedynie mila morska o długości 1,852 km. W krajach anglosaskich stosowana jest mila międzynarodowa = 1,609344 km, nazywana skrótowo  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;mile&lt;/&gt;.\nWybrane wielkości:\nPorównanie.\nLista obejmuje też ligi, tłumaczone również jako mile. Ich długość mieści się między krótkimi zachodnioeuropejskimi i długimi północno-, środkowo- i wschodnioeuropejskimi milami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3807", "fragment_id": "168339/0", "subtitle": "", "title": "Mila (jednostka długości)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3807.0, "document_id": "168339", "score": 0.9214824438095093}, "uuid": "5ef52c6d-0731-4f82-8b9b-9694699e0a28"}, {"page_content": "Miary długości.\nPodstawową jednostką rzymskich miar długości była stopa: \"pes\". Mniejsze jednostki, na które dzielono stopę, noszą te same nazwy co jednostki wagi, na które dzielono librę: \"dodrans\" (3/4), \"bes\" (2/3), \"triens\" (1/3), \"quadrans\" (1/4), \"sextans\" (1/6), \"uncia\" (1/12), \"digitus\" (1/16), \"semuncia\" (1/24), \"sicilicus\" (1/48).\nOdległości mierzone były osobnymi miarami. Były to: \"gradus\" (krok), \"passus\" (podwójny krok), \"pertica\" (tyczka), \"actus\" (długość bruzdy wyoranej przez woły bez zatrzymania dla wypoczynku), \"miliarium\" lub \"mille passus\" (tysiąc kroków, czyli mila rzymska). W nieznanym współcześnie momencie zrównano passus z 5 stopami, tworząc następujący system:\nRzymianie akceptowali także łokieć, \"cubitus\", miarę pochodzenia egipskiego, która nie dała się włączyć w rzymski system. Zrównano ją z 1½ stopy, ustalając długość na 0,44 m.\nMiary powierzchni.\nNajpospolitszą miarą powierzchni było \"iugerum\" (liczba mnoga: \"iugera\"). Podobnie jak w Grecji \"plethron\", \"iugerum\" pierwotnie oznaczało obszar, który para wołów (stąd nazwa od \"iugum\" = jarzmo) może zaorać w ciągu dnia. Było to pole o bokach 120 i 240 stóp (ok. 35,5 m i 71 m) = 2520,6 m². Gdy zachodziła potrzeba posługiwania się większymi jednostkami, stosowano \"heredium\" = 2 \"iugera\", \"centuria\" = 200 \"iugera\" i \"saltus\" = 800 \"iugera\". W praktyce rozmiary \"heredium\" i \"centurii\" przy pomiarach towarzyszących zwłaszcza przy zakładaniu kolonii mogły odbiegać od wskazanych wyżej w zależności od jakości i obszaru ziemi, która była do dyspozycji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37840", "fragment_id": "180650/0", "subtitle": "", "title": "Miary rzymskie", "parentId": 37840.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180650", "source": "wikipedia", "score": 0.40138158202171326}, "uuid": "b69a2101-6ef7-44d1-9487-4f423ff47059"}, {"page_content": "Li – chińska jednostka odległości, 里 (Lǐ), li odpowiada 500 metrom. Czasem nazywana \"milą chińską\".\nW starożytnych czasach, za panowania dynastii Qin i Han, li odpowiadało około 576 metrom (古代以三百六十步為一里). W czasie Epoki Trzech Królestw natomiast odpowiadało tylko około 77 metrom.\nWielkość \"li\" nie była stała poprzez lata, zmieniając się w zakresie od mniej niż 80 do 580 metrów. Obecna, ustandaryzowana wartość wynosi 500 metrów.\nPełna nazwa Wielkiego Muru brzmi po chińsku \"Wanli Changcheng\" (万里长城), czyli \"Mur Długi na 10 000 li\". Jako popularne przysłowie funkcjonuje cytat z Daodejing: \"Marsz na tysiąc li zaczyna się od pierwszego kroku\" (千里之行始于下步).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=338504", "fragment_id": "50920/0", "subtitle": "", "title": "Li (jednostka długości)", "document_id": "50920", "start_index": 0.0, "parentId": 338504.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2451544553041458}, "uuid": "841204f3-3a4e-4e50-8bd0-9c4c425060cf"}, {"page_content": "Mila skandynawska (norw., szw. \"mil\") – nieoficjalna jednostka długości stosowana w Szwecji i w Norwegii. Słowo \"mil\", podobnie jak angielskie \"mile\" pochodzi od mili rzymskiej (łac. \"mille passus\" – tysiąc kroków). Wartość długości jednej mili skandynawskiej zmieniała się wielokrotnie. Po wprowadzeniu systemu metrycznego została ujednolicona i odpowiada obecnie 10 km (6,2 mili lądowej). Mila skandynawska nie jest jednostką SI i nigdy nie pojawia się na znakach drogowych (odległości podaje się w kilometrach). Określenie \"mil\" najczęściej spotyka się w mowie potocznej.\nHistoria.\nSystem metryczny, który ujednolicił \"mil\" do 10 000 m, wprowadzono w Norwegii w roku 1875, a w Szwecji w roku 1889, po decyzji parlamentu z 1876 i dziesięcioletnim okresie przejściowym od 1879 roku.\nWcześniej w Norwegii i Szwecji mila, nazywana również \"lantmil\", składała się z 18 000 \"alnar\" (norw. \"alen\"). Z powodu różnicy w definicjach będących w użytku wynosiła ona 11 295 m (Norwegia) lub 10 688 m (Szwecja). Jednostka ta była stosowana do określenia odległości pomiędzy gospodarstwami. W tamtym czasie posługiwano się również tzw. \"skogsmil\" („milą leśną”), która odpowiadała połowie długości mil.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5094287", "fragment_id": "1083618/0", "subtitle": "", "title": "Mila skandynawska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1083618", "parentId": 5094287.0, "score": 0.4925903081893921}, "uuid": "067c93d9-d868-4a60-ad2c-be5d974bfa19"}, {"page_content": "Mila rzymska (od łacińskiego \"mille passus\", czyli 1000 podwójnych kroków) – miara rzymska, równowartość dzisiejszych 1480 metrów albo 5000 rzymskich stóp. Krok podwójny (\"passus\") liczył 1,478 m, a krok pojedynczy (\"gradus\") 0,739 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93364", "fragment_id": "653091/0", "subtitle": "", "title": "Mila rzymska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "653091", "parentId": 93364.0, "score": 0.3353717625141144}, "uuid": "02168f36-36d7-4874-ac10-0adcf6170658"}, {"page_content": "Mila morska (Mm, ang.: \"nautical mile\" – NM, \"International Nautical Mile\" – INM) – jest jednostką odległości stosowaną w nawigacji morskiej oraz lotnictwie. Jest to długość łuku południka ziemskiego odpowiadająca jednej minucie kątowej koła wielkiego. W rzeczywistości ze względu na kształt kuli ziemskiej (geoida) długość łuku 1 minuty kątowej jest różna w zależności od szerokości geograficznej, dlatego umownie przyjęto długość uśrednioną.\n 1 INM → 1’ stąd: 40 000 km / (360° × 60’) ≈ 1851,852 m ≈ 1 852 m w układzie SI (wartość przyjęta w Normie ISO 80000-3)\n 1 INM = 10 kabli\nZ pojęciem mili morskiej związana jest jednostka prędkości węzeł. \nWartość 1 INM = 1852 m została przyjęta przez Międzynarodowe Biuro Miar i Wag. Jeszcze do połowy XX wieku niektóre państwa stosowały jednak własną wartość dla mili morskiej:\nGeneza terminu – mila morska.\nNazwa „mila” wywodzi się z łaciny, od pojęcia \"mille passus\", czyli 1000 (podwójnych) kroków (z czego wywodziła się długość mili rzymskiej, wynosząca ok. 1,5 km). Z czasem mila zaczęła być wykorzystywana do określania morskiego dystansu i została powiązana z 1 minutą kątową szerokości geograficznej. W dzisiejszych czasach, mila morska odnoszona jest do długości łuku ziemskiego południka, a dokładniej reprezentuje 1 minutę kątową koła wielkiego. Ze względu na spłaszczenie biegunowe kuli ziemskiej, wartość mili morskiej jest nieznacznie większa w okolicy geograficznego bieguna północnego i południowego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3574", "fragment_id": "183709/0", "subtitle": "", "title": "Mila morska", "parentId": 3574.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183709", "source": "wikipedia", "score": 0.4452046751976013}, "uuid": "7f48f341-27a7-4d34-9af9-e08ab682a8bd"}, {"page_content": "Systemy miar stosowane na ziemiach polskich – w Polsce stosowano wiele systemów miar. Było to związane z wpływami ośrodków władzy i handlu. Wynikało z konieczności ujednolicenia miar stosowanych do wymiaru podatków i w wymianie towarowej. W późniejszym okresie mnogość systemów była wynikiem ujednolicania miar, narzucanego przez zaborców na terenie zaborów. Jednocześnie trwały starania o powszechne ujednolicenie miar, którego efektem było wprowadzenie jednostek metrycznych.\nO potrzebie ujednolicenia miar może świadczyć fakt sporych różnic między wartościami odpowiadającymi tej samej jednostce (o tej samej nazwie) w różnych układach. Należy podkreślić, że na tym samym obszarze i w tym samym czasie mogły być stosowane różne systemy miar.\nJednostki metryczne, które stanowią ujednolicone miary do dzisiejszych czasów, zostały wprowadzone na ziemiach zaboru pruskiego w 1872 – zaboru austriackiego w 1876. Na terenie zaboru rosyjskiego można ich było używać fakultatywnie od 1875.\nDo ważniejszych systemów miar stosowanych w przeszłości w Polsce należały:\nMiary i wagi w dawnej Polsce.\nNajstarsze miary polskie noszą nazwy rodzime i opierały się na przeciętnych wymiarach ludzkich: siąg, łokieć, piędź, stopa, skok. W późniejszym czasie pod wpływem kontaktów handlowych z kupcami zagranicznymi weszły w użycie nowe miary i wagi: antał, cal, cetnar, funt, huba, klafter, łan, łaszt, łut, mendel, mila, morga, sznur, tuzin, wiertel.\nW prawodawstwie staropolskim widać dążenie do ujednolicenia miar i wag w całym państwie, przy jednoczesnym zachowywaniu dużej wyrozumiałości dla prowincjonalnych uświęconych tradycją odrębności.\nPrawo z 1420 r. stanowi: \"„miary zboża, sukien i innych rzeczy ziemnych przez kmiecie do targu wożonych, przez wojewodę na każdy rok stanowione być mają.”\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406438", "fragment_id": "92483/0", "subtitle": "", "title": "Systemy miar stosowane na ziemiach polskich", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 406438.0, "document_id": "92483", "score": 0.08736130595207214}, "uuid": "8099c6ab-d409-41d9-b391-c1855fe12532"}, {"page_content": "Przy drogach ustawiane były kamienie milowe (mila rzymska to 1478,5 m) informujące o odległości do konkretnych miejsc, były to zatem dzisiejsze tablice drogowe. Na skrzyżowaniach umieszczano kapliczki poświęcone larom, a wzdłuż dróg powstały liczne stacje pocztowe i zajazdy.\nNajważniejsze drogi starożytnego Rzymu.\nFrancja.\nWe Francji drogi rzymskie nazywane są \"voie romaine\"\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45165", "fragment_id": "660467/3", "subtitle": "", "title": "Drogi rzymskie", "document_id": "660467", "start_index": 4025.0, "parentId": 45165.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1762113869190216}, "uuid": "01af83e7-a57f-4033-852f-ddd7972434f1"}, {"page_content": "Jednostki miar używane przez Inków bazowały na ludzkich częściach ciała. Palce, odległość pomiędzy kciukiem a palcem wskazującym, dłonie, łokcie oraz rozpiętość ramion były najczęściej używanymi jednostkami. Najbardziej podstawową jednostką do pomiaru dystansu był \"thatkiy\", który odpowiada około 130 cm. Następną wielkością wspomnianą przez kronikarza Bernabé Cobo było \"topo\" lub \"tupu\", miara 6000 thatkiys, odpowiadająca 4,8 mili (7,7 km); obserwacje[] pokazały, że przedział 2,5–3,9 mili (4,0–6,3) dla tej miary jest bardziej prawdopodobny. Następną miarą była \"wamani\", składająca się z 30 topos (w przybliżeniu 144 mile/232 km). Do wyznaczenia terenu Inkowie używali ramion, przeważnie obszar był wyznaczany poprzez 25 lub 50 rozpiętości ramion, wyrażanych w topos (w przybliżeniu 1,266 mil²/3,28 km²). Odległość rozumiana przez Inków oznaczała prawdopodobnie jako dystans możliwy do przejścia w ciągu jednego dnia; dystans pomiędzy kolejnymi stacjami tambo znacząco się różnił w odróżnieniu do czasu potrzebnego na przejście tej odległości.\nŻycie codzienne.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nUbiór.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91070", "fragment_id": "644337/16", "subtitle": "", "title": "Państwo Inków", "parentId": 91070.0, "start_index": 23858.0, "document_id": "644337", "source": "wikipedia", "score": 0.3033653199672699}, "uuid": "8689f6db-0119-4930-bf2c-5eefa49706d8"}]}
{"id": "q_805", "question": "Który z dowódców francuskich w I wojnie światowej był marszałkiem Francji, Wielkiej Brytanii i Polski?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nFerdinand Foch (ur. 2 października 1851 w Tarbes, zm. 20 marca 1929 w Paryżu) – francuski dowódca i teoretyk wojskowy, dowódca wyższych związków taktycznych armii francuskiej, marszałek Francji (1918), marszałek polny Wielkiej Brytanii (1919) i marszałek Polski (1923), szef Sztabu Generalnego, przewodniczący Rady Wojennej Sprzymierzonych, naczelny wódz Sił Sprzymierzonych.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się 2 października 1851 roku w Tarbes – miejscowości leżącej w rejonie Midi-Pyrénées, w departamencie Hautes-Pyrénées u podnóża Pirenejów. Syn urzędnika, prawnuk oficera z armii Napoleona Bonaparte, wychowywany był w atmosferze kultu tradycji napoleońskich. Kształcił się w jezuickich kolegiach św. Michała w Saint-Étienne i św. Klemensa w Metz. Po rozpoczęciu wojny francusko-pruskiej w 1870 roku wstąpił ochotniczo do wojska do 4. Pułku Piechoty (ranny, trafił do prowizorycznego szpitala, który zorganizowano w Théâtre de l’Odéon, gdzie opiekowała się nim Sarah Bernhardt). Zdemobilizowany w marcu 1871 roku rozpoczął naukę na politechnice w Paryżu.\nSłużba wojskowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129239", "fragment_id": "13565/0", "subtitle": "", "title": "Ferdinand Foch", "document_id": "13565", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 129239.0, "score": 0.8928903341293335}, "uuid": "59f2b6ae-fdcd-4192-9a93-93ab7261952b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nLouis Félix Marie François Franchet d’Espérey (ur. 25 maja 1856 w Mustaghanam, zm. 3 lipca 1942 w zamku de Amance) − francuski dowódca wojskowy, generał dywizji okresu I wojny światowej, marszałek Francji.\nŻyciorys.\nUrodził się w Mustaghanam (dzisiejsza Algieria) jako syn oficera kawalerii formacji \"Chasseurs d'Afrique\". Kształcił się w Szkole Wojskowej Saint-Cyr (specjalność piechota), którą ukończył w 1876. Następnie ukończył Akademię Sztabu Generalnego. Długie lata służył w Algierii; uczestnik ekspedycji w Wietnamie, wojen kolonialnych w Indochinach Francuskich, Chinach (tłumił „powstanie bokserów”) w 1900 oraz w Maroku (1912). W czasie wojny w Chinach był naczelnym dowódcą wojsk francuskich w rejonie Pekinu. Od 1908 był dowódcą brygady, a od 1912 dywizji. W 1913 został mianowany generałem dywizji i wyznaczony na dowódcę 1 Korpusu w Lille.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1040161", "fragment_id": "1354967/0", "subtitle": "", "title": "Louis Franchet d’Espérey", "document_id": "1354967", "start_index": 0.0, "parentId": 1040161.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6049903631210327}, "uuid": "4a45187f-424c-4ce1-89c5-0997a15c8d70"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPhilippe Henri Benoni Omer Joseph Pétain (wym. [], ur. 24 kwietnia 1856 w Cauchy-à-la-Tour, zm. 23 lipca 1951 w Port-Joinville na wyspie Île d’Yeu) – francuski wojskowy, polityk i dyplomata, bohater narodowy uznany za zdrajcę. Podczas I wojny światowej zasłynął dowodząc obroną Verdun, po czym został głównodowodzącym armii francuskiej, awansowano go do marszałka Francji. W międzywojniu był wiceprzewodniczącym Rady Wojennej i Generalnym Inspektorem Armii, starał się zmodernizować siły zbrojne, kierował też francuską interwencją podczas wojny o Rif, został ministrem wojny (1934) i ambasadorem w Hiszpanii (1939). Po wybuchu II wojny światowej mianowany wicepremierem (1940), a w obliczu upadku Francji premierem (1940), po czym Zgromadzenie Narodowe przekazało mu pełnię władzy, lecz skapitulował zamiast utrzymać opór. Ogłosił się szefem kolaboracyjnego Państwa Francuskiego zależnego od III Rzeszy na południu kraju i umożliwił zagładę tamtejszych Żydów. Walkę kontynuowali Wolni Francuzi dowodzeni przez Charles’a de Gaulle’a. Marszałek starał się trzymać z dala od wojny. Po inwazji aliantów na francuskie kolonie stracił niezależność, a po lądowaniu w Normandii zadeklarował chęć przekazania formalnej władzy de Gaulle’owi, przez co internowali go Niemcy. Po wojnie powrócił do Francji i stanął przed sądem. Został zdegradowany do szeregowca i skazany na śmierć za zdradę stanu. Z uwagi na zaawansowany wiek i dawne zasługi karę zamieniono na dożywotnie więzienie.\nŻyciorys.\nI wojna światowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70459", "fragment_id": "645265/0", "subtitle": "", "title": "Philippe Pétain", "parentId": 70459.0, "start_index": 0.0, "document_id": "645265", "source": "wikipedia", "score": 0.16193829476833344}, "uuid": "1ee31d75-6dbe-4cd7-8332-759e435b5589"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJoseph Jacques Césaire Joffre (ur. 12 stycznia 1852 w Rivesaltes, zm. 3 stycznia 1931 w Paryżu) – francuski dowódca wojskowy, szef Sztabu Generalnego, wiceprezydent Wyższej Rady Wojennej, generał dywizji (\"Général de Division\"), naczelny wódz armii francuskiej (1914–1916) w czasie I wojny światowej, marszałek Francji (1916).\nŻyciorys.\nSyn drobnego handlarza winem. W 1869 roku podjął edukację na politechnice, ale wojna francusko-pruska mu ją przerwała. Wstąpił do wojska w stopniu oficera. Przydzielono go do pododdziału artylerii. Walczył w obronie Paryża. Po zakończeniu wojny zakończył kursy w Oficerskiej Szkole Inżynieryjnej Artylerii. Stopień oficerski otrzymał w 1872 roku i został skierowany do wojsk inżynieryjnych. Uczestniczył w pracach związanych z przebudową fortów Paryża. Za zasługi przy wykonywaniu tego zadania awansowany do stopnia kapitana w 1876 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=474912", "fragment_id": "1590221/0", "subtitle": "", "title": "Joseph Joffre", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1590221", "parentId": 474912.0, "score": 0.23648352921009064}, "uuid": "680470d5-3c2f-4faf-b942-2a8f3252857a"}, {"page_content": "Bezczynność zachodnich sojuszników podczas kampanii wrześniowej zaskoczyła Polaków i stała się później przedmiotem kontrowersji i wzajemnych oskarżeń. Z chwilą gdy wojna się skończyła, stało się oczywiste, że wstępna francusko-brytyjska strategia wojenna została źle zaplanowana. Przy zaangażowaniu głównych sił niemieckich w Polsce, Francja i Wielka Brytania miały ogromną przewagę nad tymi wojskami, które Hitler pozostawił na froncie zachodnim. (…) ponieważ większość niemieckich dywizji walczyła w Polsce, armia francuska miała kolosalną przewagę liczebną. Marszałek polny Wilhelm Keitel i generał Alfred Jodl autorytatywnie oświadczyli na procesie norymberskim, że Wehrmacht odnoszący takie sukcesy w osobnych kampaniach przeciwko Polsce, a później przeciwko Francji mógłby nie sprostać wojnie na dwa fronty w roku 1939. Według świadectwa Jodla: „Do roku 1939 byliśmy oczywiście w stanie sami rozbić Polskę. Ale nigdy – ani w roku 1938, ani w 1939 – nie zdołalibyśmy naprawdę sprostać skoncentrowanemu wspólnemu atakowi tych państw [Wielkiej Brytanii, Francji, Polski]. I jeśli nie doznaliśmy klęski już w roku 1939, należy to przypisać jedynie faktowi, że podczas kampanii polskiej około 110 dywizji francuskich i brytyjskich pozostało kompletnie biernych wobec 23 dywizji niemieckich.” Keitel poświadczył, że dowództwo niemieckie widziało w brytyjskiej i francuskiej bierności militarnej podczas kampanii polskiej wskazówkę, że Wielka Brytania i Francja pogodziły się z podbojem Polski przez nazistów i nie mają poważnego zamiaru udzielenia Polsce pomocy.\nWedług Mariana Zgórniaka, Francja nie dysponowała jednak w pierwszym miesiącu wojny siłami wystarczającymi dla skutecznego przeprowadzenia ofensywy:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3241", "fragment_id": "188112/132", "subtitle": "", "title": "Kampania wrześniowa", "source": "wikipedia", "start_index": 174225.0, "document_id": "188112", "parentId": 3241.0, "score": 0.5}, "uuid": "06a4deae-3d4e-49cb-b31f-9eb94ddc6c1b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJohn Denton Pinkstone French (ur. 28 września 1852 w Ripple, zm. 22 maja 1925 na Zamku Deal w hr. Kent) – brytyjski marszałek polny, pierwszy naczelny dowódca Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego w I wojnie światowej.\nŻyciorys.\nSyn Johna Frencha, komandora Royal Navy. W 1866 rozpoczął służbę, początkowo również w marynarce, w 1870 przeszedł do policji, a w 1874 przeniósł się do wojsk lądowych. Służył w 19 pułku huzarów w Sudanie w latach 1884–1885 (ekspedycja po Nilu) uzyskując stopień podpułkownika. W latach 1885–1889 przez dwa lata dowodził pułkiem kawalerii i dwa lata brygadą. W czasie mobilizacji kierowanych do południowej Afryki sił w 1899 roku dowódca kawalerii dywizji. Brał udział w drugiej wojnie burskiej w latach 1899-1902, po której został awansowany na stopień generała broni (bryt.: Lieutenant General, Lt Gen). W latach 1902–1907 szef obozów szkoleniowych. W 1907 otrzymał awans na najwyższy stopień generalski (General). W latach 1907–1911 generalny inspektor Sił Zbrojnych. W 1911 został szefem sztabu Armii Brytyjskiej, a w 1912 szefem Sztabu Generalnego Imperium, otrzymując awans na feldmarszałka (Field Marshal) w 1913. W kwietniu 1914 w związku z niechęcią podporządkowania się decyzjom rządu dotyczącym Ulsteru zmuszony był odejść ze stanowiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=956227", "fragment_id": "996935/0", "subtitle": "", "title": "John French", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 956227.0, "document_id": "996935", "score": 0.4687238335609436}, "uuid": "1bc6b37f-205d-4af2-a026-fb80998003fc"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nPhilippe Leclerc de Hauteclocque, właściwie Philippe François Marie de Hauteclocque, pseudonim Jacques Leclerc (ur. 22 listopada 1902 w Belloy-Saint-Léonard, zm. 28 listopada 1947 k. Colomb-Béchar) – francuski dowódca wojskowy, generał armii Francuskich Sił Zbrojnych, marszałek Francji (1952, pośmiertnie).\nŻyciorys.\nW 1924 ukończył École Spéciale Militaire de Saint-Cyr i wstąpił do armii francuskiej. W 1937 został awansowany do stopnia kapitana. Po klęsce Francji w czerwcu 1940 postanowił przyłączyć się do Wolnych Francuzów i udał się do Anglii. Generał Charles de Gaulle awansował go do stopnia majora i skierował do Francuskiej Afryki Równikowej jako gubernatora Kamerunu. Podległe mu oddziały pokonały wojska państw Osi atakujące Czad w listopadzie 1940, a następnie – rosnąc w siły – odbył zwycięską kampanię w Afryce Zachodniej odznaczając się jako dowódca podczas walk w Tunezji. W międzyczasie dosłużył się stopnia generała brygady (1941).\nPo lądowaniu w Normandii w czerwcu 1944 dowodzona przezeń 2 Dywizja Pancerna została skierowana do Paryża dla wsparcia powstania, które tam wybuchło. Leclerc przyjął kapitulację załogi niemieckiej na dworcu Gare Montparnasse. W dalszych miesiącach wojny jego oddziały wyzwoliły Strasburg, a swój szlak bojowy zakończyły w górskiej kwaterze Adolfa Hitlera w Berchtesgaden. W czasie zajmowania Niemiec w 1945 r. Leclerc kazał rozstrzelać bez sądu 12 wziętych do niewoli francuskich żołnierzy Waffen-SS.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=656736", "fragment_id": "800748/0", "subtitle": "", "title": "Philippe Leclerc de Hauteclocque", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "800748", "parentId": 656736.0, "score": 0.17106810212135315}, "uuid": "276020b8-d8c2-4a58-a966-b8ab4c4b1eca"}, {"page_content": "Protokół z maja 1939 r. zobowiązywał stronę francuską do rozpoczęcia ofensywy siłami głównymi w piętnastym dniu od rozpoczęcia mobilizacji armii francuskiej, a ofensywę powietrzną nad Niemcami od chwili rozpoczęcia działań wojennych Niemiec przeciw sojusznikowi. Generałowie Stachiewicz i Kutrzeba szacowali, że musi minąć sześć do ośmiu tygodni, by Polacy odczuli efekty ofensywy francuskiej. Ambasadorowie Rzeczypospolitej w Wielkiej Brytanii – Edward Raczyński i we Francji – Juliusz Łukasiewicz bezskutecznie próbowali wpłynąć we wrześniu 1939 na wykonanie zobowiązań krajów sojuszniczych. Była to ze strony Francji i Wielkiej Brytanii klasyczna felonia – zdrada sojusznika na polu bitwy, przy czym to Francuzi wpływali hamująco na Brytyjczyków. Na założeniu ofensywy sojuszniczej w piętnastym dniu od rozpoczęcia francuskiej mobilizacji oparty był plan obrony „Z” i strategia obrony terytorium Polski marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"W połowie września sytuacja, po początkowych klęskach zaczęła się stabilizować. Wojsko cofało się na południowy wschód, ku „przedmościu rumuńskiemu”, w oparciu o które Rydz-Śmigły zamierzał kontynuować walkę. Powoli przestawały również grać decydującą rolę te czynniki, które sprzyjały Niemcom. Polska południowo-wschodnia nie była bowiem terenem, na którym można byłoby rozwinąć działania wojsk pancernych. Spodziewano się, i słusznie, nadejścia dni, podczas których ze względu na warunki meteorologiczne Luftwaffe musiałaby ograniczyć swą aktywność. Zaczynała się wojna piechoty z piechotą. A w takiej konfrontacji znajdująca się w obronie strona polska miała duże szanse. Plan Rydza miałby zatem szansę powodzenia, zwłaszcza że zakładał, iż niedługo działania wojenne rozpoczną Francuzi i tym samym odciążą front polski\"Do 17 września wojska francuskie okupowały zajęte niemieckie terytoria, przygotowując się do ofensywnego ostrzału artyleryjskiego Linii Zygfryda i zajęcia punktów górujących nad doliną Saary. \"Osobne artykuły: Agresja ZSRR na Polskę i Dziwna wojna.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3243852", "fragment_id": "119844/3", "subtitle": "", "title": "Ofensywa w Saarze", "source": "wikipedia", "start_index": 4230.0, "document_id": "119844", "parentId": 3243852.0, "score": 0.15251272916793823}, "uuid": "52558140-cf61-4aba-8246-6437af9ca73c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nJean Joseph Marie Gabriel de Lattre de Tassigny (ur. 2 lutego 1889 w Mouilleron-en-Pareds, zm. 11 stycznia 1952 w Paryżu) – francuski wojskowy, Marszałek Francji (pośmiertnie).\nPrzebieg służby.\nDowódca dywizji w kampanii 1940 roku. Później generał armii Vichy; w 1941 naczelny dowódca wojsk francuskich w Tunezji. W 1942 roku dowódca dywizji we Francji kontynentalnej. Za próbę stawiania oporu wkraczającym w listopadzie 1942 roku Niemcom do strefy nieokupowanej, został aresztowany, zdegradowany i skazany na długoletnie więzienie. W 1943 roku zbiegł z więzienia. Od 1943 w siłach zbrojnych Wolnej Francji; dowódca francuskiej 1 Armii Francuskiej.\nReprezentował swój kraj przy podpisaniu w Berlinie aktu bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. Zagroził samobójstwem, kiedy początkowo odmówiono mu prawa do podpisania dokumentu i wywieszenia francuskiej flagi (dzień wcześniej w Reims przedstawiciel Francji był tylko świadkiem podpisania „wstępnego protokołu kapitulacji”). Podpisujący akt kapitulacji w imieniu zwyciężonych Niemiec feldmarszałek Wilhelm Keitel skomentował obecność de Tassigny'ego w ten sposób, że powinien on złożyć podpis po obu stronach – składających i przyjmujących kapitulację. W końcu po protokolarnych przepychankach, pozwolono de Tassigny’emu podpisać akt kapitulacji Niemiec (jako świadek, ale również po stronie przyjmujących kapitulację). W rezultacie tych działań Francja otrzymała swoją strefę okupacyjną w Niemczech, status czwartego mocarstwa i stałe miejsce w Radzie Bezpieczeństwa ONZ.Od 1945 szef Sztabu Generalnego. Francuski przedstawiciel w Sojuszniczej Radzie Kontroli. W 1948 mianowany naczelnym dowódcą Wojsk Lądowych Unii Zachodnioeuropejskiej; w latach 1950–1952 Wysoki Komisarz i naczelny dowódca wojsk francuskich w Indochinach. Pośmiertnie mianowany marszałkiem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=164302", "fragment_id": "24692/0", "subtitle": "", "title": "Jean de Lattre de Tassigny", "parentId": 164302.0, "start_index": 0.0, "document_id": "24692", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "37990162-64ff-4886-89e4-58fe583dae6f"}, {"page_content": "We wrześniu 1937 roku został dowódcą 507 pułku czołgów w Metzu, w grudniu awansował na pułkownika. 11 maja 1940 otrzymał rozkaz objęcia dowództwa 4 dywizji pancernej. 23 maja został tymczasowo podniesiony do rangi generała brygady. 5 czerwca został mianowany podsekretarzem stanu do spraw wojny z teką wiceministra w rządzie Paula Reynauda. Jednak już 14 czerwca wojska niemieckie wkroczyły do Paryża, rząd udał się do Bordeaux, a 16 czerwca marszałek Pétain został premierem Francji po uzyskaniu większości przez stronnictwo kapitulacyjne (Pierre Etienne Flandin, Pierre Laval, Camille Chautemps, Jean Darlan). Następnego dnia marszałek Pétain wystąpił w przemówieniu radiowym z prośbą o rokowania w sprawie zawieszenia broni z III Rzeszą. Przemówienie marszałka, bohatera I wojny światowej ostatecznie złamało morale armii francuskiej. Zwolennicy kontynuacji walki w oparciu o terytoria zamorskie Francji (Georges Mandel) zostali internowani na pokładzie okrętu w Casablance.\n \"Zobacz też: Francja Vichy i Wolna Francja.\"\nWolna Francja (1940–1944).\nDe Gaulle ewakuował się drogą lotniczą z Francji dzięki pomocy Winstona Churchilla. W dniu 18 czerwca wygłosił z Londynu na falach BBC słynny radiowy apel do narodu francuskiego, wzywający do dalszej walki. Założył tam komitet „Wolna Francja”. 28 czerwca Wielka Brytania uznała de Gaulle’a za „przywódcę wszystkich Wolnych Francuzów, gdziekolwiek by się znajdowali”, Stany Zjednoczone w dalszym ciągu uznawały rząd Vichy.\n4 lipca 1940, sąd wojskowy w Tuluzie skazał zaocznie de Gaulle’a na 4 lata więzienia za namawianie wojskowych do nieposłuszeństwa. W następnym procesie w Clermont-Ferrand, 2 sierpnia tego roku, skazano go na karę śmierci, degradację wojskową i konfiskatę dóbr za zdradę stanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59487", "fragment_id": "651095/3", "subtitle": "", "title": "Charles de Gaulle", "parentId": 59487.0, "start_index": 4341.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651095", "score": 0.22188442945480347}, "uuid": "2ea738fb-1456-4999-9c94-5e2d430c17b1"}]}
{"id": "q_806", "question": "Dyktatorem którego państwa był Fidel Castro?", "answer": [{"page_content": "Był pierwszym sekretarzem Komunistycznej Partii Kuby (PCC), jedynej partii na Kubie, od 1965 roku. Drugim sekretarzem był natomiast jego brat – Raúl Castro. 19 kwietnia 2011 roku Fidel Castro zrezygnował z funkcji pierwszego sekretarza Komunistycznej Partii Kuby na rzecz Raúla Castro. Od tamtego czasu pozostawał bez oficjalnej roli w państwie, a pełnił raczej funkcję męża stanu. W marcu 2012 roku wyspę odwiedził papież Benedykt XVI, który osobiście spotkał się z Castro. Benedykt XVI choć krytyczny wobec kubańskiego rządu, potępił amerykańskie embargo nałożone na to państwo. W tym samym roku wraz z prezydentem Hugo Chávezem, Castro odegrał znaczącą rolę w koordynowaniu rozmów pokojowych między prawicowym rządem Kolumbii a lewicową organizacją partyzancką FARC, rozmowy zmierzały do zakończenia trwającego od 1964 roku konfliktu. W czasie kryzysu koreańskiego z 2013 roku, wezwał zarówno KRLD, jak i USA do większej powściągliwości. Napięcie na półwyspie nazwał „niewiarygodnym i absurdalnym” oraz stwierdził, że wojna nie jest korzystna dla żadnej ze stron. Kryzys nazwany został przez niego „jednym z najpoważniejszych zagrożeń wojny jądrowej” od czasu kryzysu kubańskiego.\nŚmierć.\nFidel Castro zmarł 25 listopada 2016 roku w Hawanie, w wieku 90 lat. W nocy z 25 na 26 listopada informację o jego śmierci podał brat i następca dyktatora, Raúl Castro (o godzinie 3:29 GMT w sobotę 26 listopada). Przyczyną śmierci były dolegliwości jelitowe przywódcy, które wcześniej w 2006 roku zmusiły go do częściowego, a w 2008 roku do pełnego oddania władzy w ręce brata. Końcową część życia spędził w częściowej izolacji, czasami komentując wydarzenia w prasie i sporadycznie przyjmując zagraniczne delegacje.\nPrezydent Raúl Castro zapowiedział także wypełnienie testamentu brata, uwzględniającego kremację, oraz wprowadzenie kilkudniowej żałoby narodowej.\n4 grudnia 2016 urnę z jego prochami złożono na cmentarzu Santa Ifigenia w Santiago de Cuba.\nŻałoba narodowa i kondolencje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14977", "fragment_id": "176153/85", "subtitle": "", "title": "Fidel Castro", "document_id": "176153", "start_index": 107644.0, "parentId": 14977.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7744110822677612}, "uuid": "12183927-ee2f-4297-81d9-79a0d5312aaf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKuba ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Cuba&lt;/&gt;), Republika Kuby (&lt; lang=\"es\"&gt;República de Cuba&lt;/&gt;) – państwo wyspiarskie w Ameryce Północnej, położone w archipelagu Wielkich Antyli, na wyspie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek. Największe pod względem powierzchni państwo na Karaibach (110 860 km²), zamieszkane przez 11 032 343 osoby (2021). Stolicą i największym miastem jest Hawana.\nKuba jest unitarną republiką socjalistyczną. Językiem urzędowym jest hiszpański. W XVI wieku skolonizowana została przez Hiszpanów. Pozostawała hiszpańską kolonią do 1898 roku, a niepodległość uzyskała w 1902 roku, po czteroletniej okupacji przez Stany Zjednoczone. W 1959 roku w wyniku rewolucji kubańskiej władzę objął Fidel Castro, a państwo wkroczyło na drogę socjalizmu. Nastąpiły jednoczesne zbliżenie w stosunkach ze Związkiem Radzieckim oraz zaognienie relacji ze Stanami Zjednoczonymi, które w 1961 roku nałożyły na Kubę embargo, pozostające w mocy do dnia dzisiejszego. Po upadku Związku Radzieckiego w 1991 roku sytuacja gospodarcza uległa pogorszeniu. Od tego czasu podjęte zostały umiarkowane reformy wolnorynkowe, wzmożone po odstąpieniu Castro od władzy w 2008 roku.\nGeografia.\n \"Osobne artykuły: Geografia Kuby i Wyspy Kuby.\"\nKuba to największa z wysp karaibskich, a na liście największych wysp świata zajmuje 17. miejsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14937", "fragment_id": "176139/0", "subtitle": "", "title": "Kuba", "parentId": 14937.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176139", "score": 0.09548912942409515}, "uuid": "5de2e290-2a90-465d-ac4b-efd7387559b3"}, {"page_content": "Chalifa ibn Salman Al Chalifa, w latach 1971–2020 pełniący funkcję premiera Bahrajnu, był najdłużej urzędującym szefem rządu w historii. Z kolei przywódcą najdłużej zajmującym urząd prezydenta był zmarły w 2009 prezydent Gabonu Omar Bongo, który dzierżył władzę przez 42 lata. Fidel Castro był natomiast najdłużej urzędującym przywódcą państwa niebędącym monarchą; rządził Kubą przez 52 lata (1959–2011). Najdłużej panującym monarchą w historii był prawdopodobnie władca starożytnego Egiptu Pepi II, który według części badaczy rządził przez 94 lata. Biorąc jednak pod uwagę pewną i udokumentowaną długość panowania, najdłużej panował król Suazi, Sobhuza II, w latach 1899–1982 (82 lata i 254 dni).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=841357", "fragment_id": "1016893/1", "subtitle": "", "title": "Lista najdłużej urzędujących przywódców państwowych", "parentId": 841357.0, "start_index": 1312.0, "document_id": "1016893", "source": "wikipedia", "score": 0.1188165545463562}, "uuid": "6ce0f9cb-1315-4578-bf6a-07721cde8c71"}, {"page_content": "31 lipca 2006 roku przekazał wszystkie swoje obowiązki bratu. Transfer ten został wówczas opisany jako środek tymczasowy na czas choroby Fidela. W lutym 2007 roku, Raúl ogłosił poprawę zdrowia Fidela i jego udział w spotkaniach rządowych. Jeszcze w tym samym miesiącu Fidel wystąpił w audycji \"Aló Presidente\" prowadzonej przez Hugo Cháveza. W kwietniu Chávez oświadczył prasie, że Castro „prawie całkowicie” powrócił do zdrowia. 21 kwietnia Fidel spotkał się z Wu Guanzhengiem z Politbiura Komunistycznej Partii Chin. W sierpniu spotkał się z odwiedzającym kraj Chávezem, a we wrześniu z Moralesem.\n19 lutego 2008 Fidel Castro ogłosił swoją formalną rezygnację z funkcji przewodniczącego Rady Państwa po 49 latach rządów. Pobił rekord świata w długości rządzenia wśród dyktatorów. Rządził Kubą od 1 stycznia 1959 roku do 24 lutego 2008 roku. Pobił rekord przywódcy KRLD, Kim Ir Sena, który rządził w latach 1948–1994. 24 lutego 2008 roku brat Fidela, Raúl Castro, został oficjalnie przywódcą Kuby. Po przejściu na emeryturę, zdrowie Castro uległo pogorszeniu. Międzynarodowa prasa spekulowała, że miał zapalenie uchyłków, jednak rząd Kuby nie potwierdził tej informacji. Kontynuował współpracę z Kubańczykami, w piśmie Granma odpowiadał za kolumnę „Refleksje”, używał konta na Twitterze i wygłaszał okolicznościowe wykłady. W styczniu 2009 roku poprosił Kubańczyków, by nie martwili się o brak informacji o nim w mediach, a także aby nie niepokoili się jego złym stanem zdrowia i spodziewaną śmiercią. W dalszym ciągu spotykał się z zagranicznymi dygnitarzami i przywódcami, w 2009 roku spotkał się z prezydent Argentyny Cristiną Fernández de Kirchner.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14977", "fragment_id": "176153/83", "subtitle": "", "title": "Fidel Castro", "document_id": "176153", "start_index": 104869.0, "parentId": 14977.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9077850580215454}, "uuid": "345baabb-144e-4ada-8e74-31a856d9a7e4"}, {"page_content": "W stolicy Namibii, Windhoeku jedną z ulic przemianowano na „ulicę Fidela Castro”, identyczne nazwy ulic występują w kilku miastach RPA, Gwinei, Angoli, Mozambiku i Tanzanii. Żadna instytucja, budynek czy ulica na Kubie nie nosi aktualnie jego imienia, na Kubie nie znajduje się również żaden pomnik przywódcy. Jest to spowodowane osobistym sprzeciwem Castro wobec takich działań.\nBył ostro krytykowany przez rządy i organizacje praw człowieka w świecie zachodnim oraz powszechnie pogardzany przez rząd USA. Jego krytycy określali go mianem dyktatora. Zdaniem przeciwników rządy Castro spowodowały tysiące ofiar. Ich dokładna liczba nie jest jednak znana. Według \"Cuba Archive\" do tej pory udało się ustalić liczbę 9240 ofiar znanych z nazwiska, których okoliczności śmierci zostały potwierdzone przez przynajmniej dwa niezależne źródła. Amnesty International wskazuje na przetrzymywanie w więzieniach ludzi jedynie z powodu ich poglądów politycznych. W roku 2003 Amnesty International uznała 71 osób za więźniów sumienia. Raporty tej organizacji wskazują również na złe traktowanie więźniów, a nawet stosowanie tortur.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14977", "fragment_id": "176153/100", "subtitle": "", "title": "Fidel Castro", "parentId": 14977.0, "start_index": 127040.0, "document_id": "176153", "source": "wikipedia", "score": 0.48496636748313904}, "uuid": "50e057c5-4eab-4394-8e19-2462ade017ce"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nRewolucja kubańska – trwająca w latach pięćdziesiątych XX wieku rewolucja przeciwko dyktaturze Fulgencio Batisty na Kubie.\nHistoria.\nPierwszą próbą zbrojnego powstania przeciwko rządom generała Fulgencio Batisty była akcja z lipca 1953 roku. Wówczas grupa młodzieży, której przewodził Fidel Castro zaatakowała koszary Moncada w Santiago de Cuba. Castro został aresztowany. Wolność odzyskał po amnestii z 1955 roku. Wyemigrował do Meksyku gdzie wraz z innymi uczestnikami ataku zorganizował Ruch 26 Lipca (M-26). Program grupy głosił hasła rewolucji demokratycznej i narodowej, obalenia dyktatury, przeprowadzenia reformy rolnej i organizacji powszechnych wyborów. Pod względem ideologicznym odwoływał się do radykalnie nacjonalistycznej ideologii José Martí.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62244", "fragment_id": "649192/0", "subtitle": "", "title": "Rewolucja kubańska", "parentId": 62244.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649192", "score": 0.1945667564868927}, "uuid": "951a7e34-b985-478f-b770-ba06ee30642f"}, {"page_content": "Rewolucja kubańska i inwazja w Zatoce Świń.\n \"Osobne artykuły: Rewolucja kubańska i Inwazja w Zatoce Świń.\"\nW 1953 roku na Kubie rozpoczęło się zbrojne powstanie antyrządowe na czele którego stanął Ruch 26 Lipca na czele z działaczami, tj. Fidel Castro, Raúl Castro i Ernesto Guevara. Dotychczasowy dyktator Kuby Fulgencio Batista doszedł do władzy w wyniku puczu w 1952 roku i odwołał wybory. Batista przeniósł się w kierunku prawej strony sceny politycznej i utrwalił swoje więzi zarówno z zamożnymi elitami, jak i Stanami Zjednoczonymi. Zerwał również stosunki dyplomatyczne z ZSRR, tłumił i prześladował związki zawodowe i rozbijał miejscowe organizacje socjalistyczne. Brutalne metody walki z opozycją zradykalizowały część opozycji kubańskiej która rozpoczęła kampanię rebeliancką przeciw rządowi. Rebelia w 1959 roku przeistoczyła się w rewolucję która doprowadziła do upadku reżimu Batisty. Nowy rewolucyjny rząd w obliczu utraty komercyjnych połączeń z państwami zachodnimi, próbował zastąpić je bliższymi stosunkami handlowymi z państwami bloku wschodniego.\nAdministracja amerykańska, która jeszcze przed tymi powiązaniami rządu Kuby celowo izolowała rewolucyjny rząd, w 1961 roku oficjalnie zerwała z rządem kubańskim stosunki dyplomatyczne. Nowy prezydent USA, John F. Kennedy zorganizował inwazję na Kubę, a wydarzenie to nazwane zostało inwazją w Zatoce Świń. Nieudanej próby inwazji dokonali kubańscy emigranci wyszkoleni przez CIA. Inwazja jeszcze bardziej zradykalizowała rewolucjonistów kubańskich i spowodowała, że rząd Fidela Castro przesunął się w stronę leninizmu.\nKryzys berliński 1961 roku.\n \"Osobny artykuł: Kryzys berliński 1961.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25415", "fragment_id": "180998/39", "subtitle": "", "title": "Zimna wojna", "source": "wikipedia", "start_index": 57377.0, "document_id": "180998", "parentId": 25415.0, "score": 0.5237077474594116}, "uuid": "b8878a39-b89e-48bd-a604-99d49d5992e6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nFidel Alejandro Castro Ruz (wym. []; ur. 13 sierpnia 1926 w Biránie, zm. 25 listopada 2016 w Hawanie) – kubański rewolucjonista, polityk, żołnierz i adwokat. Przywódca rewolucji kubańskiej. Faktyczny przywódca Kuby w latach 1959–2011. Jedyny Kubańczyk w randze marszałka (\"Comandante en Jefe\"). W 1959 objął stanowisko premiera, a w 1965 sekretarza rządzącej Komunistycznej Partii Kuby. W 1976 w wyniku reorganizacji rządu obok stanowiska premiera (przemianowanego na Przewodniczącego Rady Ministrów), objął przewodnictwo Rady Państwa. W latach 1979–1983 przewodniczący Ruchu państw niezaangażowanych. W 2006 przekazał władzę młodszemu bratu Raúlowi. W 2008 zrezygnował z najważniejszych stanowisk państwowych ze względu na zły stan zdrowia.\nEdukację zdobył w szkołach jezuickich w Santiago de Cuba. W kolejnych latach pracował w Hawanie jako adwokat. W latach 40. dołączył do Kubańskiej Partii Ludowej (zwanej ortodoksyjną), z której ramienia w 1952 został wybrany do Izby Reprezentantów. Po zamachu stanu generała Fulgencia Batisty z marca 1952 rozpoczął formowanie oddziałów partyzanckich. W 1953 poprowadził grupę rewolucjonistów do ataku na koszary wojskowe Moncada w Santiago de Cuba. Aresztowany i skazany na 15 lat więzienia. W 1955 roku wypuszczony w ramach amnestii. Następnie na emigracji w Meksyku, gdzie sformował Ruch 26 Lipca. W 1956 z grupą rewolucjonistów (w tym bratem Raúlem i Che Guevarą) wylądował na południowo-zachodnim wybrzeżu Kuby. Na miejscu przedostał się w góry Sierra Maestra, gdzie rozpoczął antyrządową rewolucję. W styczniu 1959 roku wkroczył do stolicy kraju i ogłosił się naczelnym dowódcą sił zbrojnych, a od lutego 1959 także premierem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14977", "fragment_id": "176153/0", "subtitle": "", "title": "Fidel Castro", "document_id": "176153", "start_index": 0.0, "parentId": 14977.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "74ad9675-3ec8-45a9-b387-126330e9de96"}, {"page_content": "Jako faktyczny przywódca kraju przeprowadził reformę rolną, nacjonalizację obcego kapitału (zwłaszcza amerykańskiego), co przyczyniło się do zerwania relacji dyplomatycznych ze Stanami Zjednoczonymi. Od tamtego czasu aż do czasu jego rozpadu Kuba zacieśniła relacje ze Związkiem Radzieckim, od którego otrzymała pomoc gospodarczą i wojskową. Po inwazji w Zatoce Świń z 1961, proklamował socjalistyczny charakter rewolucji i odwołał się do marksizmu-leninizmu. Prowadził politykę „eksportu rewolucji”, realizowaną między innymi poprzez ekspedycje kubańskich jednostek wojskowych do między innymi Angoli, Etiopii i Zairu. Po chwilowej liberalizacji polityki gospodarczej w połowie lat 70. i kryzysie społeczno-politycznym w 1981 nastąpiło ponowne zaostrzenie kursu w polityce wewnętrznej. Pod koniec lat 90. ponownie przeprowadził pewną liberalizację życia na wyspie. W 2006 zrezygnował z władzy, a w 2008 ustąpił ze stanowiska przewodniczącego Rady Państwa.\nŻyciorys.\nMłodość i edukacja.\nDzieciństwo i edukacja.\nSyn galicyjskiego imigranta Ángela Castro y Argiza (1875-1956), plantatora trzciny cukrowej w okolicach Birán w prowincji Oriente. Pochodzący z ubogiej rodziny chłopskiej Ángel był weteranem wojny amerykańsko-hiszpańskiej (1898), który zdecydował się pozostać na wyspie. Założył firmę eksploatującą trzcinę cukrową. W 1911 roku ożenił się z Marią Luisą Argotą Reyes, z którą miał pięcioro dzieci. Następnie zawarł nieformalny związek z Liną Ruz González (1903-1963), służącą pochodzącą z Wysp Kanaryjskich. Lina urodziła mu trzech synów i cztery córki. Ángel ożenił się z Liną w 1943 roku. Fidel Castro był trzecim dzieckiem Liny (pozamałżeńskim). Urodził się 13 sierpnia 1926. Z powodu bycia nieślubnym dzieckiem, otrzymał pierwotnie nazwisko matki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14977", "fragment_id": "176153/1", "subtitle": "", "title": "Fidel Castro", "document_id": "176153", "start_index": 1741.0, "parentId": 14977.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3299504816532135}, "uuid": "6b6f704c-1839-450f-9359-0543e4b17ed7"}, {"page_content": "W 1954 roku generał Stroessner dokonał z pomocą posłusznej sobie armii zamachu stanu i obwołał się prezydentem Paragwaju. Jego mandat był przedłużany w latach 1958, 1963, 1968, 1973, 1978, 1983 i 1988. Stroessner był po przywódcy Kuby Fidelu Castro drugim najdłużej panującym dyktatorem w Ameryce Łacińskiej. Jako prezydent rozbudował i podporządkował sobie prawicową Partię Czerwoną, która na równi z wojskiem stała się podporą reżimu. Od drugiej połowy lat 50. XX wieku reżim Stroessnera był zwalczany przez antyrządową partyzantkę, a od lat 60. także przez Kościół katolicki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=290679", "fragment_id": "1467715/1", "subtitle": "", "title": "Alfredo Stroessner", "parentId": 290679.0, "start_index": 1595.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1467715", "score": 0.37152594327926636}, "uuid": "a8cd4462-fbf0-4a2a-9218-8da495e9afda"}]}
{"id": "q_807", "question": "Jak nazywa się punkt przeciwległy zenitowi, położony na niewidocznej części sfery niebieskiej?", "answer": [{"page_content": "Nadir (arab. نظير \"nathir\" – przeciwieństwo) – punkt na sferze niebieskiej położony dokładnie naprzeciwko zenitu. Znajduje się prostopadle pod horyzontem i jest najniżej położonym punktem sfery niebieskiej. Geometrycznie, jest to jeden z dwóch punktów na sferze niebieskiej, przeciętych przez lokalną oś pionu.\nSłowo nadir używane jest także do określenia najniższego punktu; biegun znajdujący się pod horyzontem.\nTermin też jest stosowany w astronautyce do określenia kierunku wskazującego powierzchnię ciała niebieskiego względem sztucznego satelity znajdującego się na orbicie tego ciała.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37871", "fragment_id": "180662/0", "subtitle": "", "title": "Nadir (astronomia)", "parentId": 37871.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180662", "source": "wikipedia", "score": 0.9153075814247131}, "uuid": "063a6e1e-0e7c-48db-a2d1-43cc4b0637be"}, {"page_content": "Zenit – zapożyczenie do łaciny z arabskiego \"samt\" (سمت) pochodzące odpowiednio z \"samt al-ras\" (سمت الرأس) oznaczającego \"kierunek głowy\". Przez przypadek, w łacinie zamieniono \"m\" (samt) na \"ni\". Punkt na niebie dokładnie ponad pozycją obserwatora. Jest jednym z dwóch miejsc przecięcia lokalnej osi pionu ze sferą niebieską. Drugim punktem przecięcia, przeciwległym do zenitu, czyli znajdującym się pod obserwatorem, jest nadir.\nKąt pomiędzy osią lokalnego pionu a kierunkiem, w którym widziany jest jakiś obiekt astronomiczny, nazywany jest kątem zenitalnym.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26687", "fragment_id": "171859/0", "subtitle": "", "title": "Zenit (astronomia)", "parentId": 26687.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171859", "score": 0.9225059747695923}, "uuid": "0ec2bf37-d747-4cf9-a277-f0a6202df222"}, {"page_content": "Medium coeli, (Mᶜ, MC) – punkt zdefiniowany w układzie ekliptycznym, w którym ekliptyka przecina się z południkiem miejscowym. \nJego położenie zależy od punktu pomiaru. Jeżeli pomiar dokonywany jest na półkuli północnej, to Medium coeli znajduje się na południu, jeżeli pomiar dokonywany jest na półkuli południowej, to Medium coeli leży na półkuli północnej. Punkt leżący do niego po przeciwnej stronie, czyli w drugim punkcie przecięcia to \"Imum coeli\". Punkty te nie są identyczne z zenitem i nadirem, jak się niekiedy błędnie podaje.\nTermin wykorzystywany jest w astrologii do tworzenia horoskopów, oznacza \"środek nieba\" (łac.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2639328", "fragment_id": "1593760/0", "subtitle": "", "title": "Medium coeli", "parentId": 2639328.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1593760", "source": "wikipedia", "score": 0.051025718450546265}, "uuid": "504e5775-2a52-42ef-9d42-626c6208efef"}, {"page_content": "Południk niebieski, południk lokalny – okrąg wielki na sferze niebieskiej przechodzący przez bieguny niebieskie i zenit. Południk niebieski jest miejscem, w którym odbywają się kulminacje (górowania lub dołowania) ciał niebieskich.\nWbrew przyzwyczajeniom językowym, wywodzącym się z używania podobnego terminu w geografii, nazwa południk jest na sferze niebieskiej zastrzeżona tylko do tego jednego okręgu wielkiego (lub jego połowy). Wszelkie inne okręgi wielkie na sferze niebieskiej, które na sferze spełniają analogiczną rolę jak południki ziemskie, noszą inne miana – i tak mówimy o rodzinie kół wertykalnych, kół godzinnych lub czasowych, o kołach długości.\nPojęcie południka niebieskiego jest pierwotne względem pojęcia południka geograficznego, który jest jego rzutem na powierzchnię Ziemi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136698", "fragment_id": "7895/0", "subtitle": "", "title": "Południk niebieski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "7895", "parentId": 136698.0, "score": 0.25737264752388}, "uuid": "363e294f-7ae9-42b1-b14a-0f4a638afcaf"}, {"page_content": "Koło wielkie – największe koło, jakie można wpisać w kulę. Jego średnica jest równa średnicy kuli, a samo koło dzieli ją na dwie symetryczne połowy, zwane półkulami. Innymi słowy: koło wielkie to przecięcie kuli z płaszczyzną przechodzącą przez jej środek.\nOkręgi wielkie.\nW polskiej literaturze przyjęło się używać terminu „koło wielkie” także w odniesieniu do największych okręgów na sferze, choć w tym przypadku właściwy jest (rzadziej używany) termin „okrąg wielki”. Okręgiem wielkim jest równik; każde dwa przeciwległe południki łącznie również tworzą okręgi wielkie. Na sferze niebieskiej okręgami wielkimi są: horyzont, południk niebieski, równik niebieski, ekliptyka. Okrąg wielki przechodzący przez zenit i nadir nazywany jest kołem wierzchołkowym.\nOkręgi wielkie są liniami geodezyjnymi na sferze. Ich łuki nazywa się ortodromami.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39084", "fragment_id": "185814/0", "subtitle": "", "title": "Koło wielkie", "document_id": "185814", "start_index": 0.0, "parentId": 39084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4354843199253082}, "uuid": "8ccf8f08-7b2f-4777-b9ad-9e8a315d6f6b"}, {"page_content": "Kulminacja (łac. \"culminatio\" 'najwyższy punkt') – zjawisko polegające na uzyskaniu przez dane ciało niebieskie maksymalnej albo minimalnej wysokości w czasie obrotu sfery niebieskiej. Kulminacje dzielimy na górną, zwaną też górowaniem, lub dolną nazywaną także dołowaniem. Oba rodzaje kulminacji odbywają się na tym samym okręgu wielkim, zwanym południkiem niebieskim (przechodzącym przez oba bieguny niebieskie oraz zenit i nadir).\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=698409", "fragment_id": "818396/0", "subtitle": "", "title": "Kulminacja", "document_id": "818396", "start_index": 0.0, "parentId": 698409.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29214295744895935}, "uuid": "5fb4a4db-a0d5-4328-8528-0e83f3235106"}, {"page_content": "Układ współrzędnych horyzontalnych – układ współrzędnych astronomicznych, w którym oś główną stanowi lokalny kierunek pionu, a płaszczyzną podstawową jest płaszczyzna horyzontu astronomicznego. Biegunami układu są zenit i nadir. Ich położenie na sferze niebieskiej zależy od współrzędnych geograficznych obserwatora oraz momentu obserwacji, tak więc współrzędne horyzontalne opisują jedynie chwilowe położenie ciała niebieskiego.\nDefinicje.\nW układzie tym położenie danego ciała niebieskiego określa się podając dwie współrzędne: azymut astronomiczny i wysokość astronomiczną, zdefiniowane w następujący sposób:\nAzymut astronomiczny, A – kąt dwuścienny zawarty pomiędzy półpłaszczyzną lokalnego południka, a półpłaszczyzną wertykału przechodzącego przez dany obiekt.\nAzymut astronomiczny przyjmuje wartości z zakresu od 0° do 360° i tradycyjnie mierzony był od punktu południa – S, w kierunku punktu zachodu – W, jednak obecnie coraz częściej stosuje się konwencję przyjętą w geografii, w której azymut mierzy się od punktu północy – N. w kierunku punktu wschodu – E (w odróżnieniu od azymutu astronomicznego azymut geograficzny zawiera się w przedziale –180° do 180° – mierzony od punktu północy w kierunku wschodu przyjmuje wartości dodatnie, natomiast w kierunku zachodu ujemne).\nWysokość, h – kąt pomiędzy płaszczyzną horyzontu astronomicznego a kierunkiem od obserwatora do danego ciała niebieskiego.\nWysokość zmienia się w zakresie [–90°, 90°], przy czym ujemne wartości dotyczą obiektów znajdujących się pod horyzontem.\nDla wysokości używa się również nazwy elewacja.\nOdległość zenitalna, z – kątowa odległość obiektu od zenitu (dopełnienie wysokości do 90°), przyjmuje wartości od 0° do 180°.\nTransformacja współrzędnych.\nRelacje między współrzędnymi horyzontalnymi a współrzędnymi układu godzinnego są dane następującymi wzorami:\n formula_1\n formula_2Rozwiązując trójkąt sferyczny z wierzchołkami w biegunie świata, zenicie i obiekcie można, mając daną deklinację formula_3 kąt godzinny formula_4 oraz szerokość geograficzną formula_5 wyznaczyć azymut i wysokość obiektu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=135109", "fragment_id": "223/0", "subtitle": "", "title": "Układ współrzędnych horyzontalnych", "parentId": 135109.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "223", "score": 0.2825837731361389}, "uuid": "a0e4d16f-71a1-43d1-bb00-4a8574d893fd"}, {"page_content": "Peryhelium, perihelium (zlatynizowany wyraz pochodzenia greckiego, od gr. \"peri\" „przy” i \"helios\" „Słońce”; dawniej punkt przysłoneczny) – punkt na orbicie ciała niebieskiego obiegającego Słońce, znajdujący się w miejscu największego zbliżenia (perycentrum) obu ciał. Przeciwieństwem peryhelium jest aphelium.\nW przypadku ciał poruszających się wokół Słońca po stabilnej orbicie eliptycznej, peryhelium jest przekraczane w regularnych odstępach czasu, co okres orbitalny. Dla orbity kołowej punkt peryhelium jest nieokreślony, co w praktyce oznacza, że dla orbit o znikomym mimośrodzie jego wyznaczenie jest obarczone znacznym błędem. Ciała poruszające się po orbitach otwartych (parabola, hiperbola) przekraczają peryhelium tylko raz. Moment przejścia przez peryhelium jest jednym z elementów (parametrów) orbity.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43502", "fragment_id": "642972/0", "subtitle": "", "title": "Peryhelium", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "642972", "parentId": 43502.0, "score": 0.08160728216171265}, "uuid": "a5be4b10-2965-4eb1-98a9-00184758da0f"}, {"page_content": "Odległość zenitalna – kąt pomiędzy kierunkiem na zadany punkt sfery niebieskiej a kierunkiem na zenit. Odległość zenitalna jest zwykle oznaczana literą formula_1 i wyrażana jest w mierze stopniowej, zmieniając swoją wartość w zakresie od 0° w zenicie poprzez 90° na horyzoncie do 180° w nadirze. Odległość zenitalna jest ściśle związana z wysokością formula_2 ciała nad horyzontem: formula_3", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=695443", "fragment_id": "806799/0", "subtitle": "", "title": "Odległość zenitalna", "document_id": "806799", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 695443.0, "score": 0.32186371088027954}, "uuid": "563c3b30-c603-4417-9882-b4ea9413ba8c"}, {"page_content": "Natężenie promieniowania słonecznego dochodzącego do powierzchni Ziemi zależy od położenia Słońca na sferze niebieskiej oraz własności optycznych atmosfery. Położenie Słońca opisywane przez współrzędne układu sferycznego: kąt azymutalny, oraz kąt zenitalny. Zamiast kąta zenitalnego (kąt padania) stosuje się również kąt elewacyjny liczony od płaszczyzny horyzontu. W przypadku powierzchni horyzontalnych natężenie promieniowania słonecznego zależy jedynie od kąta zenitalnego. Kąt ten w wybranym punkcie powierzchni Ziemi zależy od czasu słonecznego, szerokości geograficznej. Przy dokładnym określaniu kąta padania promieniowania słonecznego na powierzchnię Ziemi uwzględnić trzeba eliptyczność orbity oraz kształt geoidy, jak również refrakcję atmosferyczną (zakrzywienie promieniowania słonecznego w atmosferze). Położenie Słońca na sferze niebieskiej wyznacza się na ogół na podstawie modeli. W szczególnych przypadkach położenie Słońca może być określone analitycznie.\nW momencie górowania dziennego, w wybranych dniach roku kąt elewacyjny określają wzory:\npółkula północna:\npółkula południowa:\ngdzie:\n formula_10 – szerokość geograficzna,\n formula_11 – kąt elewacyjny promieni słonecznych na szerokości geograficznej formula_12", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36024", "fragment_id": "186400/1", "subtitle": "", "title": "Promieniowanie słoneczne", "parentId": 36024.0, "start_index": 1998.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186400", "score": 0.12784254550933838}, "uuid": "98e01ea3-4333-49af-be7c-bc5602526d9c"}]}
{"id": "q_808", "question": "W którym państwie znajduje się największy park narodowy na świecie?", "answer": [{"page_content": "\"Osobne artykuły: Parki narodowe w Afryce, Parki narodowe w Ameryce Południowej, Parki narodowe w Ameryce Północnej, Parki narodowe w Australii, Parki narodowe w Azji, Parki narodowe w Europie i Parki narodowe w Nowej Zelandii.\"\nNa świecie parki narodowe istnieją w większości państw świata. Największym jest Park Narodowy Grenlandii obejmujący 972 000 km². W każdym kraju zasady działania parków narodowych się różnią, jednak niemal zawsze jest to jedna z czołowych wielkopowierzchniowych form ochrony przyrody. Liczne parki narodowe zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa przyrodniczego UNESCO, jak np.:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4816", "fragment_id": "172346/3", "subtitle": "", "title": "Park narodowy", "document_id": "172346", "start_index": 5041.0, "parentId": 4816.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6731288433074951}, "uuid": "8c4454b0-9932-4044-b791-a69ce02cbda1"}, {"page_content": "Parki narodowe w Danii – obszary prawnie chronione na terenie Królestwa Danii, wyróżniające się szczególnymi walorami przyrodniczymi lub krajobrazowymi.\nNa terenie Królestwa Danii znajduje się sześć parków narodowych – pięć w Danii właściwej i jeden na Grenlandii (stan na 2018 rok). Park Narodowy Grenlandii jest największym parkiem narodowym na świecie.\nHistoria.\nPrawo o parkach narodowych na terenie Danii (nieobowiązujące na terenie Grenlandii i Wysp Owczych) uchwalono 24 maja 2007 roku.\nPierwszy park na terenie Danii – Park Narodowy Thy – utworzono 22 sierpnia 2008 roku. Do 2018 roku powstały kolejne cztery parki.\nNa Grenlandii pierwszy i jak dotąd jedyny park – Park Narodowy Grenlandii został utworzony w 1974 roku i jest to największy park narodowy na świecie.\nParki narodowe.\nPoniższa tabela przedstawia duńskie i grenlandzkie parki narodowe (stan na 2018 rok):\n Nazwa parku narodowego – polska nazwa wraz z nazwą w języku duńskim, a w przypadku Grenlandii także w języku grenlandzkim;\n Rok – rok utworzenia parku, poszerzenia jego granic;\n Powierzchnia – powierzchnia parku w km²;\n Położenie – region;\n Uwagi – informacje na temat statusu rezerwatu biosfery UNESCO, posiadanych certyfikatów, przyznanych nagród i wyróżnień międzynarodowych itp.\n     Światowe dziedzictwo UNESCO", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4354144", "fragment_id": "1510703/0", "subtitle": "", "title": "Parki narodowe w Danii", "parentId": 4354144.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1510703", "source": "wikipedia", "score": 0.4939921498298645}, "uuid": "2633dd93-6694-4a28-a839-6c7a3ae70d82"}, {"page_content": "Park Narodowy Grenlandii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"kl\"&gt;Kalaallit Nunaanni nuna eqqissisimatitaq&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"da\"&gt;Grønlands Nationalpark&lt;/&gt;) – największy na świecie park narodowy, znajdujący się na terenie północno-wschodniej Grenlandii. Park narodowy został założony &lt;&gt;[] 1974, zaś w 1988 został powiększony do obecnych rozmiarów.\nW latach 1977–2018 park był rezerwatem biosfery UNESCO, przestał nim być ze względu na brak stałych mieszkańców.\nObszar.\nPark rozciąga się na powierzchni 972 000 km². &lt;&gt;[]. Od 1 stycznia 2009 park stanowi jednostkę niemunicypalną w podziale administracyjnym wyspy, graniczy z gminą Avannaata na zachodzie i Sermersooq na południu.\nObecność ludzka.\nZimą na terenie parku przebywa ok. 30 osób, latem ta liczba wzrasta, gdy sezon badawczy rozpoczynają naukowcy. Na terenie parku znajdują się niewielkie placówki badawcze i/lub wojskowe:\nFauna.\nW parku żyje od 5 do 15 tys. wołów piżmowych. Występują też niedźwiedzie polarne, lisy polarne, morsy arktyczne, zające polarne i in.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=951352", "fragment_id": "1023197/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Grenlandii", "parentId": 951352.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1023197", "source": "wikipedia", "score": 0.2554014325141907}, "uuid": "aa33cc92-1cb6-48d5-a0da-4bfc7000bf2e"}, {"page_content": "Pierwsze parki narodowe w granicach Chorwacji zaczęto powoływać niedługo po II wojnie światowej, gdy ta stanowiła część Jugosławii. Obecnie na terenie kraju znajduje się osiem parków narodowych (stan na rok 2019), zajmujących 97 963,16 ha.\nCzarnogóra.\nW Czarnogórze znajduje się pięć parków narodowych (stan na rok 2019), które zajmują 7,7% powierzchni kraju. Najsłynniejszy park narodowy Czarnogóry – Durmitor – znajduje się też na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Obszarami zarządza instytucja \"Nacionalni parkovi Crne Gore\".\nLista czarnogórskich parków narodowych:\nCzechy.\n \"Osobny artykuł: Parki narodowe w Czechach.\"\nPierwszy park narodowy na terenie Czechosłowacji powstał w Tatrach w 1949 r., zaś w granicach dzisiejszej Republiki Czeskiej najstarszym jest powołany w 1963 r. Karkonoski Park Narodowy (\"Krkonošský národní park\"). Na terenie Czech istnieją cztery parki narodowe (stan na rok 2019), każdy zarządzany jest osobno przez własną administrację.\nDania.\n \"Osobny artykuł: Parki narodowe w Danii.\"\nNa terenie Królestwa Danii znajduje się sześć parków narodowych – pięć w Danii właściwej i jeden na Grenlandii (stan na 2019 rok). Powołany w 1974 roku Park Narodowy Grenlandii jest największym parkiem narodowym na świecie. Pierwszym parkiem utworzonym na obszarze Danii właściwej był ustanowiony w 2008 roku Park Narodowy Thy.\nEstonia.\n \"Osobny artykuł: Parki narodowe w Estonii.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19428", "fragment_id": "170454/3", "subtitle": "", "title": "Parki narodowe w Europie", "parentId": 19428.0, "start_index": 4986.0, "document_id": "170454", "source": "wikipedia", "score": 0.6155591011047363}, "uuid": "867bcb10-4984-4e21-9b7a-82fa433b893a"}, {"page_content": "Park Narodowy Środkowego Karakorum ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ur\"&gt;‏میانی قراقرم ملی باغ‎&lt;/&gt;) – park narodowy położony na terenie jednostki administracyjnej Gilgit-Baltistan w północnej części Pakistanu, utworzony w 1993 roku. Jest najwyżej położonym parkiem narodowym świata i największym pod względem powierzchni w Pakistanie. Park obejmuje tereny wysokogórskie. Na jego obszarze znajdują się 4 ośmiotysięczniki (K2 – 8611 m n.p.m., Gaszerbrum I – 8068 m n.p.m., Gaszerbrum II – 8035 m n.p.m. i Broad Peak – 8051 m n.p.m.) oraz 60 szczytów o wysokości powyżej 7000 m n.p.m. W 2016 roku park został zgłoszony na listę informacyjną UNESCO.\nOpis.\nPark Narodowy Środkowego Karakorum został utworzony w 1993 roku. Powierzchnia parku wynosi około 10 557 km².\nPark położony jest w środkowym paśmie górskim Karakorum. Tereny parku leżą na wysokości od 2000 m n.p.m. do najwyższego punktu parku K2 o wysokości 8611 m n.p.m. Na obszarze parku znajdują się lodowce górskie, m.in. lodowiec Baltoro.\nFlora.\nRoślinność zajmuje niezbyt duży odsetek powierzchni parku (14,7%). Czynnikami ograniczającym rozwój roślin są duża wysokość i niskie temperatury. Szczególnie temperatura jest czynnikiem ograniczającym wzrost roślin na większych wysokościach (powyżej 4500 m n.p.m.), natomiast niewystarczająca dostępność wody w sezonie wegetacyjnym hamuje wzrost roślin na mniejszych wysokościach (poniżej 2000 m n.p.m.), gdzie naturalna roślinność występuje głównie wokół zbiorników wodnych, takich jak strumienie czy jeziora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4678047", "fragment_id": "788399/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Środkowego Karakorum", "document_id": "788399", "start_index": 0.0, "parentId": 4678047.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2242700606584549}, "uuid": "28027e5a-5b0b-40b1-8800-6eaf0b0fcbc6"}, {"page_content": "Park Narodowy Lemmenjoki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;Lemmenjoen kansallispuisto&lt;/&gt;, lap. \"Leammi álbmotmeahcci\", szw. \"Lemmenjoki nationalpark\") – największy park narodowy w Finlandii, jego powierzchnia liczy 2850 km². Został utworzony w 1956 roku. Wraz z przylegającym norweskim Parkiem Narodowym Ovre Anarjokka tworzą największy obszar chroniony w Europie[]. Atrakcją są spędy reniferów. Występuje tam też rosomak, zwierzę to znajduje się w logo parku narodowego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189130", "fragment_id": "15433/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Lemmenjoki", "document_id": "15433", "start_index": 0.0, "parentId": 189130.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2913294732570648}, "uuid": "64503968-6a30-46f5-a047-8f95fb7748ae"}, {"page_content": "Francja (1906) i Szwecja (1909) wprowadziły prawo ochrony pomników przyrody, przy czym Szwecja uchwaliła jednocześnie prawo o parkach narodowych, wzorując się na amerykańskim modelu o podwójnym celu: ochrony przyrody i użytku publicznego, ustanawiając jednocześnie dziewięć parków na łącznym obszarze 3500 km². Do wybuchu II wojny światowej parki narodowe powstały w 12 państwach europejskich: w Szwecji (od 1909 roku), Francji (1913), Szwajcarii (1914), Hiszpanii (1918), we Włoszech (1922), w Islandii (1930), Polsce (1932), Irlandii (1932), Bułgarii (1934), Rumunii (1935), Finlandii (1938) i Grecji.\nNajwiększym parkiem jest rosyjski Park Narodowy „Jugyd Wa” mający obszar 18 917 km². W artykule nie uwzględniono parków państw europejskich bądź ich terytoriów zależnych znajdujących się poza granicami fizycznymi kontynentu (dotyczy to Danii, Francji, Hiszpanii, Holandii, krajów Kaukazu, Kazachstanu, Rosji, Turcji oraz byłych kolonii).\nAlbania.\nW Albanii powołano dotąd 15 parków narodowych (stan na rok 2019), w tym jeden o charakterze parku morskiego – Park Narodowy Karaburun-Sazan.\nAustria.\n \"Osobny artykuł: Parki narodowe w Austrii.\"\nW Austrii znajduje się sześć parków narodowych (stan na rok 2019). Pierwszy – i dotąd największy – to Park Narodowy Wysokich Taurów założony w 1981 roku. Opiekę nad parkami sprawuje „Nationalparks Austria”.\nBelgia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19428", "fragment_id": "170454/1", "subtitle": "", "title": "Parki narodowe w Europie", "source": "wikipedia", "start_index": 1905.0, "document_id": "170454", "parentId": 19428.0, "score": 0.7352622151374817}, "uuid": "4be3a35b-dbb1-489e-8165-85655d8e9e0b"}, {"page_content": "Park Narodowy Tsavo – pierwszy park narodowy, który powstał w Kenii. Międzynarodową sławę osiągnął dzięki występującym tam ogromnym słoniom, które są pod całkowitą ochroną. \nPark ustanowiono 1 kwietnia 1948 roku, a ze względów administracyjnych w maju 1948 roku podzielono go na dwa obszary: Tsavo wschodnie (większa część znajduje się na północ od trasy Mombasa – Nairobi) i Tsavo zachodnie, które rozciąga się aż do granicy z Tanzanią. Tworzą wspólnie największy park narodowy w Kenii i zarazem jeden z największych na świecie, o łącznej powierzchni 22 812 km², z czego na Tsavo West przypada 9065 km², a na Tsavo East 13 741 km².\nCechą charakterystyczną tego parku są olbrzymie baobaby, wystające ponad busz. Sektor południowy odwiedza sporo amatorów safari. Do parku wjeżdża się jedną z pięciu bram wjazdowych. Za najatrakcyjniejsze miejsce uważane są źródła Mzima, wokół których znajdują się siedliska ciekawych zwierząt. Utworzone dzięki źródłom i połączone szeregiem kaskad dwa jeziorka zamieszkane są przez hipopotamy i krokodyle.\nMożna go zwiedzać tylko pod okiem zatrudnionego strażnika. Na terenach parków Tsavo toczyło się i toczy ostrą walkę z kłusownictwem, którego ofiarami były najczęściej słonie i czarne nosorożce.\n9 sierpnia 2001 francuski lekkoatleta Jacky Boxberger został zadeptany przez słonia na terenie parku, kiedy próbował zrobić zwierzęciu zdjęcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144061", "fragment_id": "25330/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Tsavo", "parentId": 144061.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "25330", "score": 0.21316418051719666}, "uuid": "2043356a-c7ff-44d6-943a-ee2dea714bcc"}, {"page_content": "Park narodowy – obszar zachowany w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego, objęty ochroną prawną. Tereny objęte parkiem posiadają szczególną wartość naukową, przyrodniczą, krajobrazową lub kulturową. Pierwszym parkiem narodowym na świecie był Park Narodowy Yellowstone, utworzony w 1872 r. w Stanach Zjednoczonych. Od tego czasu idea rozprzestrzeniła się na cały świat. Są czasem określane jako „najlepsza idea Ameryki”.\nDefinicja IUCN.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) definiuje parki narodowe w ramach II kategorii ochronnej jako „duże obszary w stanie naturalnym, lub bliskim naturalnemu, powołane do ochrony wielkoskalowych procesów ekologicznych, złożoności gatunkowej i ekosystemów charakterystycznych dla danego terenu, które także stanowią podstawę dla środowiskowo i kulturowo zgodnych z nią aktywności duchowej, naukowej, edukacyjnej, rekreacyjnej i turystycznej”. Parki narodowe mają wyróżniać się rozmiarem, cechami przyrodniczymi i krajobrazowymi na tle krajowym czy międzynarodowym. W przeciwieństwie do parków krajobrazowych (kategoria V IUCN) parki narodowe są zazwyczaj (przynajmniej w strefach centralnych) niezamieszkałe, posiadają ograniczoną infrastrukturę i cechują się niewielkim wpływem człowieka na stan krajobrazu i przyrody.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4816", "fragment_id": "172346/0", "subtitle": "", "title": "Park narodowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172346", "parentId": 4816.0, "score": 0.22246576845645905}, "uuid": "a89a1445-35a9-47aa-b8c1-66b2b849a89f"}, {"page_content": "Park Narodowy Wrangla-Świętego Eliasza ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Wrangell-St. Elias National Park&lt;/&gt;) – park narodowy położony w południowo-wschodniej części stanu Alaska w Stanach Zjednoczonych. Park został utworzony w 1980, na obszarze o powierzchni 53 321 km². Jest to największy park narodowy w Stanach Zjednoczonych oraz trzeci co do wielkości na świecie. Park Wrangla-Świętego Eliasza, Kluane, Glacier Bay oraz Tatshenshini-Alsek tworzą transgraniczny zespół parków, który w 1979 został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nGeologia.\nNa terenie parku leży Góra Świętego Eliasza (5489 m n.p.m.) – druga co do wysokości góra w Stanach Zjednoczonych (po McKinleyu). Park został utworzony w miejscu, gdzie łączą się cztery wielkie łańcuchy górskie: Alaska, Góry Wrangla, Góry Świętego Eliasza oraz góry Chugach. Wśród potężnych szczytów, na szczególną uwagę zasługuje czynny wulkan Góra Wrangla (4317 m n.p.m.).\nOk. 25% powierzchni parku pokrywają lodowce. Największe z nich, to:\nFauna.\nNa terenie Parku Narodowego Wrangla-Świętego Eliasza występuje ok. 300 gatunków zwierząt, wśród których można wymienić: łosia, renifera, grizzly, kozła śnieżnego, owcę jukońską. Ponadto w parku występuje 249 gatunków ptaków.\nTurystyka.\nDojazd do parku jest możliwy autostradą z Anchorage, a następnie dwoma żwirowymi drogami: Nabesna Road oraz McCarthy Road. Centrum turystyczne parku to znajduje się w miejscowości McCarthy. Łączna liczba turystów którzy odwiedzili park w 2005 wyniosła 56 224.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482333", "fragment_id": "1564033/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Wrangla-Świętego Eliasza", "document_id": "1564033", "start_index": 0.0, "parentId": 482333.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15298661589622498}, "uuid": "a08fdb08-548e-4c18-9e53-11401a6aa05f"}]}
{"id": "q_809", "question": "Czy meduza jest zwierzęciem jedno-, czy wielokomórkowym?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMeduza – jedna z dwóch form morfologicznych parzydełkowców (Cnidaria), pierwotnie swobodnie pływająca, pelagiczna, z galaretowatym ciałem, zwykle w kształcie dzwonu lub parasola, zasadniczo rozmnażająca się płciowo. Nie występuje u koralowców (Anthozoa). Meduzy są drapieżne. Do chwytania zdobyczy i do obrony używają parzydełek. Drugą z form życiowych parzydełkowców jest polip.\nMeduza powstaje zwykle z polipa, z wyjątkiem pozbawionych tego stadium trachymeduz (Trachymedusae), u których meduza powstaje z pelagicznej aktinuli (larwy) hydromeduzy. Meduzy macierzyste niektórych stułbiopławów (Hydrozoa) mogą rozmnażać się bezpłciowo poprzez wytwarzanie meduz potomnych. Meduza żyje do kilku miesięcy. Zwykle ginie po zakończeniu rozrodu.\nMeduzy poszczególnych gromad parzydełkowców (z wyjątkiem koralowców) różnią się sposobem powstawania oraz wieloma szczegółami budowy. Mają też odrębne nazwy:\nCiało meduz wykazuje symetrię promienistą. Ma kształt mniej lub bardziej spłaszczonego parasola, dzwonu, dysku lub grzybka. Składa się z zewnętrznego naskórka pochodzenia ektodermalnego i wewnętrznej gastrodermy wyścielającej jamę gastralną rozdzielonych mezogleą lub mezenchymą. W naskórku (epidermie) występują komórki nabłonkowo-mięśniowe, desmocyty, komórki interstycjalne, komórki zmysłowe, nerwowe i knidoblasty. Z tych ostatnich powstają komórki parzydełkowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140134", "fragment_id": "2006/0", "subtitle": "", "title": "Meduza", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "2006", "parentId": 140134.0, "score": 0.6656854152679443}, "uuid": "4aff2774-e4f9-4f73-b692-d976d37a2806"}, {"page_content": "Ciało polipa ma kształt workowaty, natomiast meduzy dzwonkowaty o ścianach zbudowanych z dwóch warstw komórek – warstwy te odpowiadają ektodermie i entodermie gastruli. Wnętrze ciała stanowi jama gastro-waskularna (odpowiednik prajelita), która może tworzyć system kanałów. Do jamy gastralnej prowadzi otwór gębowy, który otoczony jest czułkami (u polipa), natomiast u meduz czułki znajdują się na brzegu dzwonu. Otwór gębowy pełni również funkcje otworu odbytowego.\nNa brzegach dzwonu zlokalizowane są także ciałka brzeżne (ropalia), w których skład wchodzą proste narządy światłoczułe (oczka) oraz statocysta – prosty narząd równowagi. Statocysta składa się ze statolitu (grudki węglanu wapnia) oraz komórek czuciowych z wypustkami komórkowymi. Statolit uciska określone wypustki w zależności od położenia zwierzęcia względem źródła przyciągania ziemskiego, co pozwala meduzie orientować się w jakiej pozycji względem ziemi płynie i wyregulować swoją pozycję ruchami dzwonu.\nPodstawowym typem komórek tworzących zarówno ekto-, jak i entodermę są komórki nabłonkowo-mięśniowe oraz komórki interstycjalne. W endodermie występują również komórki gruczołowe, które produkują enzymy trawienne. Natomiast w ektodermie znajdują się komórki parzydełkowe (zawierają w sobie parzydełka, czyli knidocysty), komórki zmysłowe (receptoryczne) oraz nerwowe.\nParzydełkowce nie mają układów: krążenia (oprócz układu wodnego u dużych meduz), oddechowego i wydalniczego, a wymiana gazowa i osmoregulacja następuje przez całą powierzchnię ciała. Nie mają mózgu ani ośrodkowego układu nerwowego. Występuje natomiast sieć wielobiegunowych komórek nerwowych z biegnącymi we wszystkich kierunkach wypustkami. Brak wykształconych mięśni, ale występują komórki nabłonkowo-mięśniowe.\nOdżywianie i trawienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60186", "fragment_id": "654063/2", "subtitle": "", "title": "Parzydełkowce", "parentId": 60186.0, "start_index": 3216.0, "document_id": "654063", "source": "wikipedia", "score": 0.214760422706604}, "uuid": "b17533f9-1e4c-42c9-b7d0-dfac9a287188"}, {"page_content": "Organizm wielokomórkowy – organizm składający się z wielu zintegrowanych komórek, które współpracują ze sobą w zgrupowaniach zwanych tkankami. Te natomiast u większości organizmów wielokomórkowych (z wyjątkiem najbardziej prymitywnych, np. gąbek) tworzą narządy. Do organizmów wielokomórkowych należą rośliny, zwierzęta, niektóre protisty (np. niektóre zielenice i krasnorosty oraz wszystkie znane brunatnice) i niektóre grzyby (głównie kapeluszowe).\nOrganizmem będącym na pograniczu jedno- i wielokomórkowości jest toczek (\"Volvox\" sp.), który wykazuje pewną specjalizację komórek wewnątrz cenobium. Także komórczaki i kolonie bakteryjne można uznać za formy przejściowe między jedno- i wielokomórkowością.\nOrganizmy wielokomórkowe powstały z organizmów jednokomórkowych (najprawdopodobniej orzęsków) w ewolucyjnym procesie celularyzacji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670834", "fragment_id": "851110/0", "subtitle": "", "title": "Organizm wielokomórkowy", "parentId": 670834.0, "start_index": 0.0, "document_id": "851110", "source": "wikipedia", "score": 0.5673772096633911}, "uuid": "5124eebc-5a70-4e87-96eb-97a697add942"}, {"page_content": "Do pierwotniaków (Protozoa) w różnych systemach zaliczano różne grupy organizmów. Termin \"Protozoa\" wprowadził Georg Goldfuss w roku 1820 jako nazwę dla gromady zwierząt obejmujących następujące grupy: \"Infusoria\" (wymoczki, czyli orzęski), \"Lithozoa\" (koralowce), \"Phytozoa\" (zwierzokrzewy) i \"Medusinae\" (meduzy, czyli krążkopławy). Następnie kolejni przyrodnicy przedefiniowując ten takson włączali lub wyłączali z niego kolejne grupy organizmów, np. gąbki, korzenionóżki, desmidie, okrzemki, gregaryny. Formalne znaczenie Protozoa nadał w 1845 Karl Theodor Ernst von Siebold. W jego ujęciu do pierwotniaków zaliczano już tylko organizmy jednokomórkowe. W połowie XIX w. pojawiły się koncepcje systematyczne, w których wyodrębniano trzecie królestwo (Protista, Protoctista) i rezygnowano z łączenia pierwotniaków ze zwierzętami. Pod koniec XIX w. zaś ponownie popularność zyskało ujęcie pierwotniaków jako grupy zwierząt i utrwalony wówczas skład tego taksonu (oraz rozdzielenie „zwierzęcych” pierwotniaków od „roślinnych” mikroglonów) był akceptowany przez naukę przez następne kilkadziesiąt lat. \nW systemie Goldfussa Protozoa były gromadą zwierząt obejmującą gatunki oprócz współcześnie zaliczanych do pierwotniaków głównie współcześnie zaliczane do zwierząt i roślin:\nTradycyjnie pierwotniaki, rozumiane jako jednokomórkowe bezkręgowce, dzielone były głównie na podstawie kryteriów morfologicznych na następujące grupy:\nNa przełomie XX i XXI w. w jednym z uproszczonych systemów nawiązujących do podziału tradycyjnego zostały poklasyfikowane w następujący sposób:\nW systemie Cavaliera-Smitha odnowione królestwo Protozoa było dzielone na kilka sposobów, według jednego z nich – z roku 2004 – podział ten przedstawia się następująco:\nMorfologia i anatomia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4578", "fragment_id": "172200/2", "subtitle": "", "title": "Pierwotniaki", "document_id": "172200", "start_index": 2859.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4578.0, "score": 0.09323527663946152}, "uuid": "68d26a7d-e990-47f0-9e53-a4b7691ec0c9"}, {"page_content": "Symetria budowy ciała organizmu – podstawowa cecha budowy organizmu określająca rozmieszczenie jego części względem hipotetycznej osi.\nTypy symetrii ciała organizmów.\n Asymetria – brak jakiejkolwiek symetrii spotykany jest u pierwotniaków. Takie organizmy nazywane są bezosiowymi.\nSymetria promienista (radialna) charakteryzuje się dużą liczbą płaszczyzn symetrii przebiegających przez ciało wzdłuż jednej osi głównej. Stosownie do liczby promieni używane są terminy \"symetria dwupromienista\" (2 promienie, 2 płaszczyzny symetrii), \"symetria czteropromienna\" (4 promienie) itd.\nDo organizmów o symetrii promienistej należą rośliny naczyniowe, polipy i meduzy jamochłonów, część osiadłych wieloszczetów wodnych oraz szkarłupnie.\nSymetria dwuboczna (bilateralna) wyznaczana jest przez płaszczyznę biegnąca wzdłuż osi długiej (głównej) ciała dzielącą je na dwie części, prawą i lewą. Występuje u organizmów jedno- i wielokomórkowych, w tym u roślin i zwierząt. Zwierzęta dwubocznie symetryczne (Bilateria) są w klasyfikacji zwierząt traktowane jako klad tkankowców właściwych (Eumetazoa).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1789588", "fragment_id": "855318/0", "subtitle": "", "title": "Symetria budowy ciała organizmu", "parentId": 1789588.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "855318", "score": 0.5}, "uuid": "654c4915-b0e6-48ab-89df-c4e5a6c7a5c7"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nJamochłony (Coelenterata) – tradycyjna nazwa grupy bezkręgowców wodnych obejmującej parzydełkowce i żebropławy (a czasem również gąbki), między którymi nie potwierdzono bliskiego pokrewieństwa. Grupa ta obejmuje ok. 15 tys. gatunków. Nazwa \"jamochłony\" wywodzi się z dawnego przekonania, że jama tych organizmów – zwana celenteronem (łac. \"coelenteron\") – służy do trawienia i rozprowadzania pokarmu, natomiast wyścielające ją komórki wchłaniają rozłożony pokarm.\nCechy charakterystyczne.\nBrak u nich jakichkolwiek śladów szkieletu – z wyjątkiem korali, których miękkie ciała otoczone są twardą, wapienną osłonką. Jamochłony mają komórki nerwowe i mięśniowe.\nNajwiększe okazy znajdują się wśród meduz, z których prawie wszystkie są zwierzętami o kształcie parasola lub dzwonu, z otworem gębowym na spodniej części ciała. Większość meduz nie jest większa od spodka, jednak zdarzają się też prawdziwe giganty, o średnicy ciała do 2 m i czułkach długości nawet 70 m.\nWiększość jamochłonów do chwytania zdobyczy używa czułków, na końcach których znajdują się parzydełka. Obezwładnia ofiarę i umieszcza pokarm w jamie gębowej, gdzie jest częściowo trawiony przez enzymy, a następnie w wodniczkach pokarmowych. Jamochłony wydalają zbędne składniki tą samą drogą, jaką pobierają pokarm. Nawet korale to drapieżcy, wykorzystujący komórki parzydełkowe na swych czułkach do paraliżowania mikroskopijnych żyjątek wodnych. Parzydełka niektórych meduz są bardzo niebezpieczne dla pływaków. Jad australijskiej meduzy zwanej „osą morską” (\"Chironex fleckeri\") może zabić człowieka w ciągu kilku minut.\nPoruszanie się.W ektodermie posiadają komórki nabłonkowo-mięśniowe uczestniczące w poruszaniu się. Meduza chełbi modrej porusza się na zasadzie odrzutu wody, zassanej wcześniej do jamy chłonąco-trawiącej. Osiadły polip stułbi płowej porusza się pełzając lub koziołkując.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107821", "fragment_id": "655075/0", "subtitle": "", "title": "Jamochłony", "parentId": 107821.0, "start_index": 0.0, "document_id": "655075", "source": "wikipedia", "score": 0.13683991134166718}, "uuid": "4f0c530c-415b-446b-9462-9def620835ef"}, {"page_content": "Formy słodkowodne są drobne, mają kilka milimetrów długości lub średnicy. Umbrella meduz jest całobrzega, a obrzeżenie zagina się do wewnątrz tworząc ektodermalne welum – zaginający się fałd. Meduzy zbudowane są z bezkomórkowej mezoglei, a ich gonady są ektodermalne i umieszczone na subumbrelli lub manubrium. Hydromeduzy mają układ nerwowy w postaci dwóch pierścieni okalających umbrelle. Jest to pierścień motoryczny (wewnętrzny) i pierścień sensoryczny (zewnętrzny). Nie posiadają ropalium, a na krawędzi umbrelli znajdują się statocysty i oczka. W centrum subumbrelli jest rurkowate manubrium z okrągłym otworem gębowym, który prowadzi do gardzieli, a następnie do żołądka (centrum jamy). Żołądek nie posiada przegród gastralnych. Hydropolipy mają układ nerwowy siateczkowaty oraz nie posiadają przegród gastralnych.\nKlasyfikacja.\nNa podstawie badań molekularnych wśród stułbiopławów wyróżniono dwa zasadnicze klady:\nMonofiletyzm Hydrozoa potwierdzają badania Bridge i inni (1992), Collins (2002), Marques i Collins (2004) oraz Collins i inni (2006).\nW starszych, nieaktualnych już klasyfikacjach opartych na morfologii i biologii rozwoju, stułbiopławy zaliczane były do podtypu Metagenetica – parzydełkowców, u których występuje metageneza. W gromadzie Hydrozoa wyróżniano rzędy:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83186", "fragment_id": "658192/1", "subtitle": "", "title": "Stułbiopławy", "document_id": "658192", "start_index": 1273.0, "source": "wikipedia", "parentId": 83186.0, "score": 0.07491277903318405}, "uuid": "33b0d74c-ec94-4f70-9efa-ac4ab565c541"}, {"page_content": "Pewną niewielką rolę w transferze genów mają też wirusy, które razem z własnymi genami przenoszą też często część genów poprzednio zarażonej komórki.\nOrganizmy wielokomórkowe.\nWielokomórkowość nie jest precyzyjnie określonym terminem i istnieje wiele form pośrednich między jednokomórkowością a wielokomórkowością.\nNawet najbardziej kanoniczne jednokomórkowce – bakterie – praktycznie nigdy nie występują w postaci pojedynczych komórek, a wielokomórkowych grup współpracujących ze sobą grup komórek. Bakterie z grupy wspólnie wydzielają enzymy do otoczenia, wspólnie budują ochronne otoczki i wspólnie się poruszają. Wśród niektórych bakterii, takich jak bakterie glebowe grupy \"Myxobacteria\", między komórkami występuje komunikacja i prosta specjalizacja komórek.\nJednak wielokomórkowość osiągnęła pełnię dopiero u niektórych komórek eukariotycznych. U typowych roślin, zwierząt i niektórych grzybów organizm ma wiele silnie zróżnicowanych tkanek, w tym oddzielną tkankę odpowiedzialną za rozmnażanie. Organizmy takie zaczynają swoje istnienie jako jednokomórkowe zygoty, które przechodzą podziały i różnicowania funkcji komórek i rozwijają się w osobniki dorosłe o mniej lub bardziej zdeterminowanej budowie ciała (np. ciała kręgowców mają o wiele bardziej zdeterminowaną budowę od ciał roślin). Niewielka część komórek takiego organizmu rozmnoży się, większość zaś umrze bezpotomnie. Nie ma to jednak znaczenia, jako że komórki te mają te same geny.\nNie ma wątpliwości, że wielokomórkowość kolonijna powstała bardzo wcześnie w historii życia. Ciekawsze jest szacowanie ewolucji wielokomórkowości z wieloma typami komórek. Procedura jest następująca:\nO ile pierwszy i ostatni krok jest mało kontrowersyjny, to szacowanie czasu rozgałęzienia daje bardzo odmienne wyniki. Tak więc szacunki początków pełnej wielokomórkowości wahają się od niecałego miliarda do ponad 2 miliardów lat.\nEksplozja kambryjska.\n \"Osobny artykuł: Eksplozja kambryjska.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41148", "fragment_id": "653995/9", "subtitle": "", "title": "Historia życia na Ziemi", "source": "wikipedia", "start_index": 16021.0, "document_id": "653995", "parentId": 41148.0, "score": 0.21088796854019165}, "uuid": "81cbc4b9-eeff-421d-bc19-0ca05c7b57f9"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nMeduza (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Μέδουσα&lt;/&gt; \"Médousa\", łac. \"Medusa\") – w mitologii greckiej najmłodsza z trzech Gorgon. Jej postrzeganie zmieniało się z upływem czasu. Niegdyś potwór i stare, przedolimpijskie bóstwo, później ofiara przemiany na skutek wyzwania rzuconego bogini. Córka Forkosa.\nImię.\nZbiorcze miano trzech sióstr \"Gorgoes\" (później \"Gorgones\") pochodzi od pierwiastka dźwiękonaśladowczego, obecnego również w wyrazie \"gorgos\", co po grecku oznacza dziki, straszny, kojarzy się z polskim słowem groza. Zygmunt Kubiak dostrzega tutaj echo strachu, jakim napawały w przeszłości ludzi sytuacje, gdy coś uderzało w ich siedziby.\nZnaczenie imienia \"Meduza\" to Władnąca. Być może wcześniej nosiła imię \"Eurymedusa\", a więc Szeroko Władnąca, co z czasem uległo skróceniu.\nPochodzenie.\nMeduza była najmłodszą z trzech Gorgon, córek Forkosa i Keto, starsze to Steno i Euriale. W odróżnieniu od jej nieśmiertelnych sióstr, Meduzę można było zabić.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nPiękna kobieta.\nMeduza była początkowo kobietą wyjątkowej urody, szczyciła się zwłaszcza bujnymi włosami, którymi rywalizowała z Ateną. W innej wersji mitu jej wdzięk zwrócił uwagę Posejdona. Do zbliżenia doszło w świątyni Ateny (choć \"Teogonia\" mówi o „miękkiej łące wśród kwiatów wiosennych”), co było świętokradztwem. Za karę bogini przemieniła dziewczynę w odrażające stworzenie.\nPotwór.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108851", "fragment_id": "18588/0", "subtitle": "", "title": "Meduza (gorgona)", "document_id": "18588", "start_index": 0.0, "parentId": 108851.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09683049470186234}, "uuid": "647d619b-3b4f-4cd6-928a-795b246ef899"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielokomórkowce pośrednie (Mesozoa), planulopodobne (Planuloidea), podgastrulowce – bezkręgowce morskie, tradycyjnie traktowane jako organizmy pośrednie między pierwotniakami (Protozoa) a wielokomórkowcami właściwymi (Eumetazoa).\nMesozoa są mikroskopijnych rozmiarów pasożytami bezkręgowców morskich. Ich ciało – osiągające długość około 0,5 mm – składa się z charakterystycznej dla danego gatunku liczby komórek (eutelia), przeciętnie około 20–30, jest robakokształtne i składa się z dwu warstw komórek: urzęsionej warstwy zewnętrznej, zwanej somatodermą i wewnętrznej (mezodermy), złożonej z nielicznych komórek nieuczestniczących w rozrodzie. Brak jamy ciała i endodermy.\nZ powodu pasożytniczego trybu życia zauważa się u Mesozoa znaczne uproszczenia budowy, brak zorganizowanego układu nerwowego i zmysłowego. Charakteryzują się niezwykle złożonym trybem życia, uwzględniającym m.in. formy larwalne. Charakterystyczne dla wielokomórkowców pośrednich jest wytwarzanie komórek rozrodczych we wnętrzu innych komórek; zjawisko to nie pojawia się w żadnej innej grupie zwierząt.\nWe wcześniejszych klasyfikacjach biologicznych wielokomórkowce pośrednie stawiane były w randze typu, do którego zaliczano ok. 50 gatunków (obecnie wiadomo, że jest ich ponad 100) wyraźnie rozdzielonych między dwie gromady:\nobecnie klasyfikowane w randze odrębnych typów z pominięciem Mesozoa. Badania genetyczne nie potwierdziły bliskiego pokrewieństwa obydwu grup. Zaliczane są do tkankowców (wielokomórkowców) właściwych. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=103121", "fragment_id": "651287/0", "subtitle": "", "title": "Wielokomórkowce pośrednie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 103121.0, "document_id": "651287", "score": 0.319905549287796}, "uuid": "fd5614f4-776c-495d-9fbd-f5ae778fe1e3"}]}
{"id": "q_810", "question": "Jak nazywa się masa rogowa z pancerzy żółwi morskich?", "answer": [{"page_content": "Szylkret – materiał dekoracyjny z rogowych płytek pokrywających pancerz żółwi szylkretowych (Eretmochelys imbricata), występujących w tropikalnych rafach wszystkich oceanów. \nDo celów zdobniczych wykorzystuje się grube płytki pancerza grzbietowego zwane \"karapaksem\". Mają one barwę bursztynową lub jasnobrunatną z ciemnobrunatnymi plamkami lub pasmami. Wykorzystuje się też płytki z pancerza brzusznego zwanego \"plastronem\" o jednolitej, żółtej barwie.\nSzylkret składa się głównie z keratyn, cechuje się niezbyt dużą twardością (w skali Mohsa ok. 2,5), jest elastyczny, przeświecający, mięknie w podwyższonej temperaturze i daje się wtedy łatwo modelować. W wysokiej temperaturze stapia się tworząc masę. Daje się polerować.\nZe względu na swoje ubarwienie już od starożytności był wykorzystywany do wyrobu drobnej galanterii (zwłaszcza dekoracyjnej).\nPopularny w XVII i XVIII wieku w Europie, wykorzystywany w różnych technikach zdobniczych między innymi do dekoracji mebli (markieteria), drobnych przedmiotów jak wachlarze, puzderka, tabakiery.\nPozyskiwanie szylkretu jest obecnie nielegalne, Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) od 1982 roku uznaje żółwie szylkretowe za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem. W 1994 roku w Japonii zatrzymano wiele skorup importowanych z innych krajów. Do tego czasu przez japoński rynek przewijało się ponad 30 ton żółwich karapaksów rocznie. Największym ośrodkiem nielegalnego handlu żółwiami szylkretowymi są Karaiby. W 2006 roku odkryto, że istnieje ogromny rynek handlu wyrobami z tych żółwi, głównie na terenach Dominikany i Kolumbii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=53006", "fragment_id": "643878/0", "subtitle": "", "title": "Szylkret", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 53006.0, "document_id": "643878", "score": 0.49970006942749023}, "uuid": "c543ee99-fc08-43aa-8b87-94e35f3533de"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŻółwie morskie (Cheloniidae) – rodzina żółwi z podrzędu żółwi skrytoszyjnych.\nCharakterystyka.\nOsobniki osiągają długość od 58 do 140 cm i masę ciała do 500 kg. Karapaks jest normalnie wykształcony, plastron trochę zredukowany, na końcu szczęki nie mają dzioba. Pancerz jest dość płaski, opływowy i pokryty w całości dużymi, rogowymi płytami. Pomiędzy kostnymi płytami (w obu częściach) występują szerokie szczeliny wypełnione włóknistą skórą, dzięki czemu pancerz waży znacznie mniej, nie tracąc przy tym swej wytrzymałości. Wszystkie kończyny przekształcone w szerokie, płaskie wiosła (przy czym przednie są silniejsze niż tylne). Pływają, zamaszyście uderzając przednimi odnóżami pływnymi niczym ptaki skrzydłami. Tylne odnóża pływne działają jak stery w łodzi, utrzymując lub zmieniając kierunek. To jedyne żółwie, które nie mogą wciągnąć głowy, nóg i ogona do skorupy.\nCzęsto u żółwi morskich wychodzących na ląd w celu złożenia jaj obserwuje się wydzielinę z oczodołu. Wydaje się, że żółwie płaczą. W rzeczywistości żółwie, jak inne gady czy też ptaki żyjące w środowisku morskim, posiadają gruczoł solny. Gruczoł ten odpowiedzialny jest za wydalanie z organizmu nadmiaru soli.\nWystępowanie.\nGatunki należące do tej rodziny odnotowywane są we wszystkich ciepłych i o umiarkowanej temperaturze morzach i oceanach świata. Całe życie spędzają w wodzie, a jedynie samice na krótki czas wychodzą na ląd w celu złożenia jaj. Większość życia spędzają na otwartych wodach, a jedynie od czasu do czasu są spotykane w pobliżu raf.\nCechy fizyczne i nawyki żywieniowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95305", "fragment_id": "644999/0", "subtitle": "", "title": "Żółwie morskie", "parentId": 95305.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644999", "score": 0.7068972587585449}, "uuid": "29b40ae6-bed9-47cf-a764-8c42594a5b9a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy struktury anatomicznej żółwi. Zobacz też: karapaks stawonogów.\nKarapaks (łac. \"carapax\" – pancerz) – twarda grzbietowa powłoka zewnętrzna ciała żółwi.\nGrzbietowa część pancerza żółwia (wypukła część skorupy) składająca się z zewnętrznej warstwy rogowych tarczek, które leżą na warstwie płytek kostnych. Łączenia płytek kostnych wypadają na środku tarczek rogowych. Natomiast brzuszna część pancerza żółwi to plastron. Pancerz doskonale chroni zwierzę przed urazami zewnętrznymi, ale często ozdobny karapaks służy również do maskowania się zwierzęcia.\nKarapaks u żółwi powstał z przekształcenia wyrostków ościstych kręgów i żeber, ale u niektórych gatunków następuje wtórny zanik pancerza. Takie żółwie okrywa gładka skóra, przykładem jest żółw skórzasty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124478", "fragment_id": "5679/0", "subtitle": "", "title": "Karapaks żółwi", "parentId": 124478.0, "start_index": 1.0, "document_id": "5679", "source": "wikipedia", "score": 0.864420473575592}, "uuid": "03adeaad-311d-4039-8af0-dc8382d24929"}, {"page_content": "Pancerz – twarda powłoka ciała zwierząt. Może chronić przed utratą wody lub przed uszkodzeniami mechanicznymi.\nU bezkręgowców jest to oskórek zawierający chitynę (u stawonogów) lub węglan wapnia (u skorupiaków) i określany jako szkielet zewnętrzny.\nPancerz kostny pokrywał ryby pancerne i ostrakodermy. Wśród współczesnych gadów występuje u jaszczurek, żółwi i krokodyli. U żółwi tarcze kostne pochodzenia skórnego tworzące pancerz są pokryte naskórkiem i płytkami rogowymi. Pancerz żółwi składa się z połączonych więzadłami skórnymi: plastronu i karapaksu.\nU pancerników pokryty jest zrogowaciałym naskórkiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2809821", "fragment_id": "1630672/0", "subtitle": "", "title": "Pancerz (anatomia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1630672", "parentId": 2809821.0, "score": 0.9089297652244568}, "uuid": "f91b62f4-68dd-4753-a764-89d13a1527b5"}, {"page_content": "Plastron – u żółwi jest to prawie płaska, brzuszna część pancerza zbudowana z zewnętrznej warstwy płytek rogowych (parzyste tarcze szyjne, ramieniowe, piersiowe, brzuszne, udowe i odbytowe) oraz wewnętrznej warstwy płytek kostnych. U żółwiaków, miękkoskórkowatych i żółwi skórzastych część rogowa nie występuje.\nNiektóre rodziny mają pomiędzy karapaksem a plastronem zawias pozwalający żółwiowi prawie zupełnie złączyć obie części. U niektórych gatunków, np. u żółwia błotnego, po jego kształcie można rozpoznać płeć danego żółwia. Samce mają plastron wklęsły, a samice wypukły. Dopasowanie to ułatwia zajęcie pozycji przy kopulacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=126965", "fragment_id": "21802/0", "subtitle": "", "title": "Plastron żółwi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "21802", "parentId": 126965.0, "score": 0.524348258972168}, "uuid": "69563508-b5f5-42bf-bdc9-d363568fbefb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŻółw natator, żółw australijski (\"Natator depressus\") – gatunek gada z rodziny żółwi morskich (Cheloniidae); jedyny przedstawiciel rodzaju Natator. Jest endemitem szelfu kontynentalnego północnej Australii i jedynym gatunkiem żółwia morskiego o tak ograniczonym zasięgu występowania, a także jedynym gatunkiem żółwia morskiego, który nie występuje w pelagialu oceanicznym, a jedynie w płytkich wodach przybrzeżnych, najczęściej na głębokości 5–20 m. Żywi się mięczakami, mszywiołami, meduzami, koralowcami i innymi bentosowymi bezkręgowcami.\nCharakterystyka.\nJego angielska nazwa \"flatback sea turtle\" (dosł. ‘morski żółw płaskoplecy’) bierze się z kształtu jego skorupy, płaskiej lub wręcz wklęśniętej na stronie grzbietowej. Gatunek ten osiąga zwykle 76–96 cm długości i 70–90 kg masy.\nJego kończyny przednie są szerokie i płetwowate, służą jako narząd lokomocji. Kończyny tylne są silnie zredukowane i pełnią funkcję sterów. Ich płaski, opływowy pancerz pokryty jest dużymi rogowymi płytkami. Nigdy jednak nie jest całkowicie skostniały. Pomiędzy kostnymi płytkami w karapaksie i plastronie obecne są szerokie szczeliny wypełnione włóknistą skórą. Głowa jest stosunkowo duża i nie może być całkowicie wciągnięta do pancerza.\nKarapaks może mieć kolor szary, blady szarozielony lub oliwkowy, występują na nim 4 pary rogowych tarcz żebrowych. Głowa i płetwy oliwkowoszare, a strona brzuszna bladożółta. Na przednich odnóżach natator ma po jednym pazurze.\nNatatora od bardzo podobnego żółwia jadalnego można odróżnić po układzie łusek na przednich kończynach.\nRozmnażanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132762", "fragment_id": "11518/0", "subtitle": "", "title": "Żółw natator", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "11518", "parentId": 132762.0, "score": 0.4925587773323059}, "uuid": "1159604f-ff42-4152-92aa-6104e7ed7e9d"}, {"page_content": "W 2008 na terenach południowo-zachodnich Chin znaleziono mierzące ok. 40 cm długości i dobrze zachowane szczątki należące do gatunku \"Odontochelys semitestacea\". Nazwa wzięła się stąd, że znaleziony osobnik miał zęby, których współczesne żółwie nie mają, a co najistotniejsze, był tylko częściowo opancerzony. \"Odontochelys semitestacea\" jest pierwszym znanym nauce osobnikiem pokrytym pancerzem tylko w części. Niekompletny był jego grzbietowy fragment pancerza, karapaks. \"Odontochelys\" miał za to w pełni rozwinięty plastron, stanowiący dolną brzuszną część pancerza. Potwierdza to, że uformował się on w pierwszej kolejności. Te dwie cechy, zdaniem naukowców, dowodzą, że zwierzę żyło w wodzie, a plastron pełnił funkcję tarczy obronnej przed atakami drapieżników od spodu. Odkrycie potwierdza też tezę, że grzbietowa część pancerza powstała w wyniku przekształcenia żeber i kręgosłupa, a nie ze skóry, jak zakładała dotychczas jedna z teorii. Znalezione w Chinach szczątki wydłużają historię istnienia żółwi na Ziemi o dalszych kilkanaście milionów lat.\nNajwiększe znalezione jak dotąd szczątki żółwia należą do późnokredowego żółwia morskiego \"Archelon\" z Ameryki Północnej, którego szkielet mierzy około 4,5 m długości od dzioba do ogona. Rozpiętość płetwiastych przednich kończyn wynosiła ok. 5,25 m, a masa ciała jest szacowana na ponad 2200 kg.\nNiewiele mniejszym jest plioceński żółw \"Stupendemys geographicus\" należący do rodziny żółwi pelomeduzowatych. Jego skamieniałości odkopano w Wenezueli. Zamieszkiwał południowoamerykańskie rzeki 3 miliony lat temu i mógł mierzyć do 3 m długości i ważyć 2 tony.\nMieszańce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34742", "fragment_id": "171855/5", "subtitle": "", "title": "Żółwie", "source": "wikipedia", "start_index": 5538.0, "document_id": "171855", "parentId": 34742.0, "score": 0.4418134093284607}, "uuid": "91b612f0-27f7-4f58-baa9-88a7f3e03dc6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŻółwiakowate, żółwiaki, żółwie trójpazurzaste (Trionychidae) – rodzina gadów z podrzędu żółwi skrytoszyjnych. Do żółwiakowatych należą niektóre spośród największych współczesnych słodkowodnych żółwi. Wiele z nich jest też przystosowanych do życia w wodach brachicznych. Żółwiaki występują obecnie w Ameryce Północnej, Afryce, Azji i na Nowej Gwinei.\nEwolucja.\nNajstarsze żółwiaki pochodzą z wczesnej kredy (barrem-alb) z Azji. Najwcześniejsze ślady ich obecności w Ameryce Północnej pochodzą z albu i cenomanu. Dawniej uważano, że żółwie trójpazurzaste zasiedliły Europę dopiero w paleocenie, niemniej Scheyer i współpracownicy (2012) opisywali ich szczątki z datowanych na późną część wczesnego kampanu osadów Szwecji. Współczesne żółwiakowate nie występują na tym kontynencie, niemniej jednak – jak wskazują skamieliny – od eocenu do pliocenu stanowiły tam ważną część fauny.\nKladogram za Joyce i współpracownikami (2009):\nBudowa i zachowanie.\nPancerze żółwiakowatych nie są zbudowane z rogowych płytek, niemniej jednak u żółwiaka kolcowatego występują kolczyste wyrostki skórne. Karapaks żółwi trójpazurzastych jest szorstki i miękki, szczególnie na swoich brzegach. Jego środkowa część podpiera się na warstwie mocnych kości (podobnie jak u innych żółwi), w przeciwieństwie do swoich boków. Niektóre gatunki posiadają w plastronie kości skórnego pochodzenia, niepołączone jednak z resztą szkieletu. Lekki i elastyczny pancerz żółwiaków pozwala im łatwiej poruszać się w otwartych wodach i zabłoconych jeziorach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=125233", "fragment_id": "6818/0", "subtitle": "", "title": "Żółwiakowate", "document_id": "6818", "start_index": 0.0, "parentId": 125233.0, "source": "wikipedia", "score": 0.351551353931427}, "uuid": "80db89fd-2788-4214-b06e-ba8b85fcc19d"}, {"page_content": "Samice wychodzą na ląd, aby złożyć jaja 2–3 razy w sezonie. Wykopują na plaży dołek o głębokości 60–70 cm, do którego składają około 50 jaj. W około ⅔ przypadków jaja złożone w jednym dołku są zapłodnione przez dwóch lub nawet trzech samców. Po okresie inkubacji trwającym około 45 dni młode wykluwają się i od razu przemieszczają do wody.\nMłode po wykluciu są oliwkowozielone, ale mają czarno obrzeżone rogowe płytki pancerza.\nStatus, zagrożenia i ochrona.\nW Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN żółw natator ma status DD – niedostatecznie rozpoznany. W Australii jest klasyfikowany jako narażony na wyginięcie.\nZagrożenia żółwia natatora we wschodniej Australii są związane przede wszystkim z działalnością człowieka, między innymi z wydobyciem ropy naftowej i gazu ziemnego, niszczeniem siedlisk i wyciekami paliw. Kolejnym poważnym zagrożeniem dla tego gatunku jest przypadkowe chwytanie osobników podczas połowu ryb i krewetek. Z badań przeprowadzonych w Queensland East Coast Otter Trawl Fishery wynika, że aż 10% zaplątujących się w sieci żółwi należy do gatunku \"Natator depressus\".\nŻółwie morskie pomimo tego, że są chronione przez prawo międzynarodowe, lokalnie wykorzystuje się jako źródło pożywienia. Rdzenni mieszkańcy Australii mają prawo do polowania i podbierania ich jaj w celach niekomercyjnych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132762", "fragment_id": "11518/1", "subtitle": "", "title": "Żółw natator", "source": "wikipedia", "start_index": 1638.0, "document_id": "11518", "parentId": 132762.0, "score": 0.17266534268856049}, "uuid": "7abd093f-0870-4ca9-a0e2-b01066796f83"}, {"page_content": "Układ kostny gadów – układ kostny występujący u gadów.\nPierwotny pokrój ciała gadów zachował się w największym stopniu u jaszczurek i krokodyli. Jednak i u tych zachodziły modyfikacje takiej sylwetki – krokodyle mają wydłużoną głowę, a u niektórych jaszczurek (podobnie jak u węży) zanikły kończyny i ciało uległo wydłużeniu. Jednoczesne zwiększenie liczby kręgów nadało mu znaczną giętkość. Wśród żółwi tendencja ewolucyjna była odwrotna – ich ciało uległo skróceniu i usztywnieniu przez pancerz kostno-rogowy. Jeszcze inne modyfikacje nastąpiły u rozmaitych grup gadów kopalnych.\nBudowa kończyn i zjawisko ruchu.\nKończyny gadów są pierwotnie pięciopalcowe, na ogół rozstawione na boki, ale podczas biegu mogą być podciągane bardziej pod tułów, który unosi się wówczas nad ziemią. Zwykle poruszaniu się towarzyszą boczne wygięcia ciała. Kończyny tylne są głównym narządem napędowym na lądzie. Współcześnie tylko niektóre jaszczurki potrafią biegać na tylnych nogach. Południowoamerykański bazyliszek (\"Basiliscus\") potrafi nawet biegać po wodzie. Dwunożna lokomocja była częsta zwłaszcza u wielu dinozaurów. Gady wodne mają kończyny płetwiaste; u krokodyli występują błony pławne, a u żółwi morskich kończyny przednie mają postać jednolitych płetw, służących od \"podwodnego lotu\". Palce gadów są zwykle zakończone rogowymi pazurami.\nOgon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1096600", "fragment_id": "1347419/0", "subtitle": "", "title": "Układ kostny gadów", "parentId": 1096600.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1347419", "source": "wikipedia", "score": 0.224738210439682}, "uuid": "2b8a473e-f69d-40a6-8141-ccd61b45109e"}]}
{"id": "q_811", "question": "Kiedy Ruś Kijowska przyjęła chrześcijaństwo?", "answer": [{"page_content": "Chrzest Rusi – proces masowego przyjęcia i rozszerzenia chrześcijaństwa (chrystianizacji) na ziemiach Rusi Kijowskiej. Jako datę symboliczną przyjmuje się chrzest Włodzimierza oraz masowy chrzest mieszkańców Kijowa, a także innych miast, w Dnieprze w roku 988 (podaje się również rok 989), na polecenie wielkiego księcia kijowskiego Włodzimierza I Wielkiego.\nPierwsi chrześcijanie na Rusi.\nPrzyczyną wczesnej chrystianizacji Rusi było najpewniej korzystne położenie geograficzne (sąsiedztwo Morza Czarnego i niewielka odległość do Bliskiego Wschodu). Wpływy chrześcijańskie pojawiały się tutaj od początku chrześcijaństwa.\nJuż w I wieku naszej ery pojawił się w Chersonezie Taurydzkim apostoł Andrzej, znajdując wyznawców nowej wiary wśród greckich kolonistów, i tworząc pierwsze gminy religijne. Stamtąd wiara chrześcijańska rozprzestrzeniła się wzdłuż wybrzeży Morza Czarnego.\nWedług niepewnych informacji, podawanych przez \"Powieść minionych lat\", apostoł Andrzej podczas jednej ze swoich licznych wypraw, trafił również do miejsca, gdzie obecnie znajduje się Kijów. Pobłogosławił górę, na której obecnie znajduje się cerkiew św. Andrzeja w Kijowie, i ustawił na niej krzyż.\nDrugą osobą, która krzewiła chrześcijaństwo na terenie Rusi, był papież Klemens I, który zresztą poniósł męczeńską śmierć na terenie Chersonezu.\nKolejnymi wyznawcami chrześcijaństwa (ariańskiego), żyjącymi w IV w. n.e. na północnym wybrzeżu Morza Czarnego, byli Goci, wyparci z terenów Rusi przez Hunów.\nNastępnymi byli Cyryl i Metody w IX wieku, którzy powracając z misji zabrali szczątki Klemensa I, i zawieźli je do Rzymu.\nPrzygotowania do chrztu Rusi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1021634", "fragment_id": "1361377/0", "subtitle": "", "title": "Chrzest Rusi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1021634.0, "document_id": "1361377", "score": 0.9791268110275269}, "uuid": "4cd23e6f-3a79-4cb2-9e2e-9c796bf0e65d"}, {"page_content": "Za historyczne początki chrześcijaństwa na Ukrainie można uznać chrzest księżniczki Olgi w Konstantynopolu w 957 roku, od czego zaczęła się powolna chrystianizacja kraju przenikającego z Bizancjum. W 988 chrześcijaństwo przyjął kijowski książę Włodzimierz I, co jest dzisiaj uznawane za datę chrztu Rusi. Kościół kijowski stanowił metropolię w składzie Patriarchatu Konstantynopola i patriarcha ekumeniczny dokonywał konsekracji głowy ruskiego prawosławia. Metropolita rezydował w Kijowie[].\nZa istotną datę w historii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego należy uznać rok 1054, w jakim następuje rozłam chrześcijaństwa na Kościół wschodni i zachodni. Dopiero od tej daty można mówić o Kościele prawosławnym w odróżnieniu od Kościoła zachodniego.\nUpadek Rusi Kijowskiej w wyniku najazdu mongolskiego zmienił w zasadniczy sposób sytuację prawosławia na terenie ziem ukraińskich. Metropolia kijowska pozostawała okresowo nieobsadzona lub mająca siedzibę poza Kijowem podlegając patriarchatowi w Konstantynopolu. Więzi z Bizancjum osłabły, choć Konstantynopol nadal pełnił rolę symbolu jednoczącego prawosławie.\nDziedzictwo Kijowa, który na dłuższy czas stracił znaczenie, podjęły trzy ośrodki: halicki, litewski i we Włodzimierzu nad Klaźmą.\nKościół Prawosławny na Ukrainie w wieku XVI pozostawał w większości na terenach będących pod panowaniem Wielkiego Księstwa Litewskiego[]. Ważną rolę odgrywała metropolia halicka (działająca w latach 1302-1347 oraz 1371-1401) następnie przeniesiona do Lwowa.\nIstniała też metropolia litewska, mająca przez pewien czas siedzibę w Nowogródku a następnie w Wilnie, której metropolici tytułowali się m.in. jako kijowscy, haliccy i całej Rusi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128163", "fragment_id": "22246/2", "subtitle": "", "title": "Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny", "source": "wikipedia", "start_index": 2589.0, "parentId": 128163.0, "document_id": "22246", "score": 0.8136646747589111}, "uuid": "a027deaa-6a4f-4ef6-81f1-8268949f5960"}, {"page_content": "Od początku swego istnienia Ruś Kijowska miała ożywione kontakty, głównie handlowe, z Cesarstwem Bizantyjskim, przy czym korzystne traktaty handlowe, wraz z daniną, były wymuszane przez Rusów kolejnymi napaściami na Konstantynopol w latach 907, 941, 944, 971, 1043. Księstwo szybko się rozrastało i powiększyło znacznie swe terytorium, zwłaszcza za panowania Światosława I (945-972), walczącego zwycięsko z Chazarami, Pieczyngami i Bułgarami. Zaś jego syn Włodzimierz I Wielki (980-1015) poślubił księżniczkę bizantyjską Annę, siostrę cesarza Bazylego II Bułgarobójcy, po czym w 988 r. dokonana została chrystianizacja Rusi przez greckich duchownych z Konstantynopola. Kijów stał się odtąd siedzibą metropolity i centrum religijnym Rusi, wcześniej w 860 i 955 Rusowie na krótko przyjmowali chrześcijaństwo, jednak szybko powracali do pogańskich wierzeń. Oprócz wiary chrześcijańskiej Rusini przejęli również z Bizancjum zasady powiązania religii i władzy, natomiast zastosowali własny, nieco odmienny, porządek liturgiczny.\nZa panowania księcia Jarosława Mądrego (1019-1054) jego wojska w wyprawach wojennych docierały na Mazowsze, Litwę i ziemie Estów (Estonię). Książę dbał o rozwój miast, rozwijała się bujnie kultura chrześcijańska, głównie piśmiennictwo w języku starocerkiewnym, wybudowany został sobór Sofijski w Kijowie. Jarosław podzielił w testamencie państwo między swych synów przy zachowaniu senioratu. Za panowania tego władcy sprowadzono ostatnią drużynę wareską ze Skandynawii, po czym odrębność Rusów i podległych im Słowian szybko zanikła i obie grupy stanowiły już jeden lud.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39496", "fragment_id": "173046/5", "subtitle": "", "title": "Narodziny Rusi", "document_id": "173046", "start_index": 5233.0, "parentId": 39496.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38392993807792664}, "uuid": "fef50808-642f-4393-bee2-155fb22a1d84"}, {"page_content": "Przypuszczalnie już w 860 dwaj kniaziowie ruscy przyjęli chrzest, ponieważ w 864 Focjusz I Wielki pisał w liście do jednego z nich, że wysłał do niego biskupa. Nie wiadomo jednak, czy był to biskup Kijowa, czy też Tmutarakania. \nW 866 (niekiedy podaje się 867) nastąpił pierwszy chrzest Rusi w wyniku akcji misyjnej Bizancjum i powstała metropolia, na czele której stał Bułgar – Mychajił, który nakłonił kniazia Askolda do przyjęcia chrześcijaństwa. Według przekazów na grobie Askolda w Kijowie wybudowano cerkiew św. Mykoły, co świadczyłoby, że był chrześcijaninem. Po zabójstwie Askolda, Kijów zdobył jednak w 882, wykorzystawszy pogańską opozycję, Oleg Mądry. Za jego rządów chrześcijaństwo znalazło się w odwrocie. \nNastępca Olega, książę Ihor preferował dualistyczne podejście do religii. Nie zwalczał ani tradycyjnej religii, ani chrześcijaństwa, nie protestował natomiast przeciw pokojowemu jej rozszerzaniu. Wiadomo, że za czasów Ihora istniała już w Kijowie cerkiew św. Ilji, a podczas rozmów z Grekami po nieudanym ataku na Konstantynopol w 944 część jego posłów przysięgała na Ewangelię. Zawarł wtedy z Bizancjum układ handlowy i otworzył kraj dla wpływów chrześcijaństwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1021634", "fragment_id": "1361377/1", "subtitle": "", "title": "Chrzest Rusi", "parentId": 1021634.0, "start_index": 1634.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1361377", "score": 0.3991393446922302}, "uuid": "ed8c2090-4b6d-4f07-abeb-ff99c1bfab15"}, {"page_content": "W 988 książę Rusi Kijowskiej Włodzimierz I Wielki przyjął chrzest w obrządku wschodnim z rąk patriarchy Konstantynopola, co oznaczało wejście Rusi w krąg chrześcijaństwa bizantyjskiego.\nPo wielkiej schizmie wschodniej w 1054 r. Kościół ruski formalnie dalej podlegał patriarsze Konstantynopola. Pomimo nieuznania papieża jako swojego zwierzchnika, Kościół ruski oficjalnie nie zerwał komunii (jedności) z Rzymem aż do XIII w. Nie zważając na fakt, że obie strony – Rzym i Konstantynopol – obłożyły się wzajemnie ekskomuniką, delegaci Kościoła ruskiego uczestniczyli w soborach w Lyonie (1245 i 1274) oraz w Konstancji (1414–1417). W końcu jednak ruska Cerkiew porozumiała się z patriarchą Konstantynopola i odeszła od komunii z Kościołem rzymskim. Ruscy hierarchowie aktywnie uczestniczyli w pracach nad unią florencką, nie wysłali jednak delegatów na sobór w Trydencie.\nW 1299 r. podczas wojny pomiędzy chanami złotoordyjskimi Toktą i Nogajem metropolita kijowski Maksym przeniósł swą siedzibę ze zniszczonego Kijowa do Włodzimierza nad Klaźmą. W 1325 r. metropolita Wszechrusi Piotr przeniósł swą siedzibę z Włodzimierza nad Klaźmą do Moskwy. W wyniku zaistniałej sytuacji książęta halicko-wołyńscy rozpoczęli starania o utworzenie nowej, drugiej metropolii na Rusi z siedzibą w Kijowie, na co patriarcha Konstantynopola wyraził zgodę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3546704", "fragment_id": "932455/1", "subtitle": "", "title": "Kościół unicki w I Rzeczypospolitej", "source": "wikipedia", "start_index": 1671.0, "document_id": "932455", "parentId": 3546704.0, "score": 0.5142512321472168}, "uuid": "b350e878-9cd3-408c-abac-afb8f8f5f2a1"}, {"page_content": "Literatura białoruska kształtowała się na gruncie piśmiennictwa staroruskiego, które należy do wspólnego dziedzictwa literatury białoruskiej, rosyjskiej i ukraińskiej. Geneza piśmiennictwa staroruskiego sięga X wieku, gdy w 988 roku Ruś Kijowska przyjęła chrześcijaństwo, a wraz z nim bizantyjskie wzory kulturowe. Na ziemiach białoruskich istniały w epoce Rusi Kijowskiej gatunki, zapożyczone ze starożytności. Treść utworów literackich wyróżniała się powagą treści i tematyki. Przeważały utwory o charakterze religijnym.\nPoczątkowo na Rusi wykorzystywano teksty sakralne i świeckie, tłumaczone na terenie Bułgarii z języka greckiego na staro-cerkiewno-słowiański na potrzeby Cerkwi i dworu wielkoksiążęcego. Z czasem, gdy z Południowej Słowiańszczyzny zapożyczono alfabet cyrylicki, mnisi ruscy zaczęli sami tłumaczyć z greki bizantyjskiej na staro-cerkiewno-słowiański apokryfy, dzieła hagiograficzne, teksty patrystyczne, kompilacje kronik bizantyjskich, encyklopedie przyrodnicze i opowieści fantastyczne, tworząc tym samym ruskie redakcje tych tekstów. Gdy na Rusi zaczęły powstawać dzieła oryginalne, piśmiennictwo coraz bardziej przybierało cechy fonetyczne, syntaktyczne, leksykalne i morfologiczne lokalnego języka, uwzględniało także miejscowe realia. Są to zabytki piśmiennictwa staroruskiego, którego rozkwit przypadł na XI–XIII wiek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=529781", "fragment_id": "1561560/3", "subtitle": "", "title": "Literatura białoruska", "source": "wikipedia", "start_index": 3827.0, "document_id": "1561560", "parentId": 529781.0, "score": 0.45362913608551025}, "uuid": "15ca7ad6-87f5-4220-95d4-9f111c14b783"}, {"page_content": "Panująca w latach 945–957 księżna kijowska Olga dokonała centralizacji państwa, tworząc podstawy trwałego porządku administracyjnego. Syn i następca Olgi, Światosław I, rozszerzył terytorium m.in. o Krym, Kaukaz i na Bałkany. Światosław toczył m.in. liczne wojny z Chazarami. Około 969 nastąpił ostateczny upadek Kaganatu Chazarskiego. Kolejny władca, książę Włodzimierz I, w 988 przyjął chrzest i uczynił z chrześcijaństwa oficjalną religię państwową Rusi Kijowskiej.\nW latach 1019–1054 Jarosław I Mądry wzmocnił na Rusi Kijowskiej pozycję Cerkwi prawosławnej. Ustanowił zasady dziedziczenia tronu książęcego w oparciu o regułę senioratu, co jednak nie zapobiegło rozbiciu jedności politycznej kraju.\nRozbicie dzielnicowe Rusi.\n \"Osobny artykuł: Rozbicie dzielnicowe Rusi.\"\nW XI w. Ruś Kijowska podzieliła się na konkurujące ze sobą dzielnice. Na północy powstała Republika Nowogrodzka, na północnym zachodzie Księstwo Połockie, na południowym zachodzie Księstwo Wołyńskie. W centralnej części powstały księstwa: Kijowskie, Turowskie i Smoleńskie, na północnym wschodzie księstwa Rostowskie i Muromskie, na południowym wschodzie: Czernihowskie, Perejasławskie i Tmutarakańskie. Z czasem uległy one jeszcze większemu rozdrobnieniu, przy czym książęta, którym udało się zawładnąć Kijowem, byli w hierarchii feudalnej wyżej postawieni od pozostałych książąt i posługiwali się tytułem wielkiego księcia. W przeciągu lat 1054–1224 na Rusi istniały 64 księstwa, 293 książąt usiłowało zasiąść na tronie, a ich polityka doprowadziła do wybuchu 83 wojen domowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41118", "fragment_id": "653990/4", "subtitle": "", "title": "Historia Rosji", "parentId": 41118.0, "start_index": 5448.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653990", "score": 0.7695772647857666}, "uuid": "388fbccc-5990-47b4-9170-eed837ba79a8"}, {"page_content": "5 stycznia 2019 patriarcha konstantynopolitański Bartłomiej I w soborze św. Jerzego podpisał tomos o statusie autokefalii Kościoła Prawosławnego Ukrainy, który 6 stycznia podczas liturgii w tejże świątyni wręczył metropolicie Epifaniuszowi. Obecnie na terytorium Ukrainy działa autokefaliczny Kościół Prawosławny Ukrainy i Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego, który według Patriarchatu Konstantynopolitańskiego z chwilą powołania kanonicznego Kościoła Prawosławnego Ukrainy przestał mieć kanoniczne podstawy do działania na terytorium Ukrainy. Z kolei Rosyjski Kościół Prawosławny, Serbski Kościół Prawosławny i Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny oświadczyły, iż nie uznają Kościoła Prawosławnego Ukrainy za cerkiew kanoniczną.\nHistoria.\nPrawosławie w Rusi Kijowskiej.\n \"Osobne artykuły: Chrzest Rusi i Prawosławna metropolia kijowska.\"\nZa legendarny początek chrześcijaństwa na Ukrainie uważa się obecność apostoła Andrzeja na terenie obecnego Kijowa, co upamiętnia tamtejsza cerkiew św. Andrzeja.\nChrześcijaństwo napływało na tereny Ukrainy od południa i z Bizancjum. Pierwsze ośrodki chrześcijańskie powstały w Chersonezie, jaki był częścią imperium rzymskiego.\nZa historyczne początki chrześcijaństwa na Ukrainie można uznać chrzest księżniczki Olgi w Konstantynopolu w 957 roku, od czego zaczęła się powolna chrystianizacja kraju przenikającego z Bizancjum. W 988 chrześcijaństwo przyjął kijowski książę Włodzimierz I, co jest dzisiaj uznawane za datę chrztu Rusi. Kościół kijowski stanowił metropolię w składzie Patriarchatu Konstantynopola i patriarcha ekumeniczny dokonywał konsekracji głowy ruskiego prawosławia. Metropolita rezydował w Kijowie[].\nPrawosławie w Wielkim Księstwie Litewskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1322840", "fragment_id": "1113114/1", "subtitle": "", "title": "Prawosławie na Ukrainie", "parentId": 1322840.0, "start_index": 1279.0, "document_id": "1113114", "source": "wikipedia", "score": 0.5145547986030579}, "uuid": "8b97aa4d-fce4-45e9-9c24-f3e062d8589d"}, {"page_content": "Ożeniony z siostrą cesarza bizantyjskiego Anną książę Włodzimierz I w 988 roku przyjął chrzest i uczynił z chrześcijaństwa wschodniego rytu oficjalną religię państwową. Panujący w latach 1019–1054 Jarosław I Mądry umocnił pozycję Kościoła Wschodniego na Rusi Kijowskiej. Stanowił on początkowo metropolię w składzie Patriarchatu Konstantynopola i to właśnie patriarcha ekumeniczny dokonywał konsekracji głowy ruskiej Cerkwi. Metropolita początkowo rezydował w Kijowie, następnie we Włodzimierzu, tymczasowo także w innych miastach.\nKultura.\nPiśmiennictwo.\n \"Osobny artykuł: Literatura Rusi Kijowskiej.\"\nNa uwagę zasługuje też ówczesne piśmiennictwo i kronikarstwo. W okresie największej świetności na Rusi powstało monumentalne dzieło kronikarskie \"Powieść minionych lat\" autorstwa Nestora. Innymi wybitnymi zabytkami piśmiennictwa z tego kresu jest \"Ewangeliarz Ostromira\" z lat 1056–1057 i następne dzieła \"Izbornik Światosława\" z 1073, oraz \"Ewangeliarz z Reims\", księżniczki Anny wydanej za króla Francji oraz \"Pateryk kijowsko-pieczerski\". Ławra Peczerska, zespół klasztorów na brzegu Dniepru stanowił znaczący ośrodek intelektualny europejskiego średniowiecza.\nArchitektura.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Architektura staroruska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14882", "fragment_id": "176123/17", "subtitle": "", "title": "Ruś Kijowska", "parentId": 14882.0, "start_index": 21608.0, "document_id": "176123", "source": "wikipedia", "score": 0.6409199237823486}, "uuid": "14d07790-2419-4303-9231-c67e34051932"}, {"page_content": "W Wielki Piątek 2 kwietnia 1915 w Kościele św. Aleksandra w Kijowie podczas Adoracji Najświętszego Sakramentu przeżyła swoje nawrócenie. Kluczowym momentem na drodze jej zakonnego powołania było spotkanie z księdzem Ignacym Dubowskim, późniejszym biskupem łucko-żytomierskim, który odnalazł w niej potencjał mistycznej siły, stając się w 1915 jej kierownikiem duchowym. 22 lipca 1918 przyjęła z rąk bp. Dubowskiego sakrament bierzmowania w jego prywatnej kaplicy. Systematyczna praca nad sobą w atmosferze życzliwości i serdeczności coraz bardziej ukierunkowały ją i przekonały co do słuszności takiego wyboru. Wybuch I wojny światowej i rewolucji październikowej w Rosji do tego stopnia zmienił jej życie, że w tym trudnym czasie – nienawiści i pogardy do człowieka – zaczęła sięgać do lektur wielkich mistyków św. Teresy Wielkiej i św. Jana od Krzyża. Na polecenie kierownika duchowego prowadziła dziennik swoich duchowych medytacji. Na jednej ze stron napisała: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Muszę zaznaczyć, że od chwili gdy poznałam i pojęłam nieskończoną Miłość Boga do każdej duszy ludzkiej, dla której On Bóg stał się Człowiekiem, już nigdy w tę Jego Miłość ku mnie nie wątpiłam, i ona była moją we wszystkim dźwignią\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1435203", "fragment_id": "239159/1", "subtitle": "", "title": "Zofia Tajber", "parentId": 1435203.0, "start_index": 1320.0, "document_id": "239159", "source": "wikipedia", "score": 0.37060555815696716}, "uuid": "e29f541c-72af-4cac-90e0-6023daaef6ec"}]}
{"id": "q_812", "question": "Jak nazywa się jedno z podstawowych w rolnictwie światowym zbóż uprawiane na bardzo nawodnionych polach?", "answer": [{"page_content": "Na przedpolu gór i wokół oaz rozwija się rolnictwo. Do jego najważniejszych działów należy hodowla. Duże stada owiec, bydła i koni dostarczają surowców dla przemysłu skórzanego i spożywczego. Ze zbóż uprawia się głównie pszenicę. Do innych ważnych upraw należą: bawełna (na sztucznie nawadnianych plantacjach) oraz drzewa owocowe: jabłonie, morela zwyczajna, granatowiec właściwy i inne. W niektórych oazach prowadzi się z powodzeniem hodowlę jedwabników.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=593624", "fragment_id": "1584854/4", "subtitle": "", "title": "Kotlina Kaszgarska", "parentId": 593624.0, "start_index": 4918.0, "document_id": "1584854", "source": "wikipedia", "score": 0.39761269092559814}, "uuid": "374b240b-9267-41dd-9324-be70bb1e4624"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nRyż siewny (\"Oryza sativa\" L.) – gatunek ryżu, jednorocznej rośliny zbożowej z rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"), dawniej nazywanych trawami (\"Graminae\"). Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Zajmuje drugie (po kukurydzy) miejsce w światowej produkcji zbóż. W 2018 roku produkcja wyniosła 782.000.147 ton, stanowiąc podstawę wyżywienia 1/3 ludności świata (głównie dla mieszkańców wschodniej i południowo-wschodniej części Azji). 95% światowych zbiorów ryżu siewnego przeznacza się na pokarm dla ludzi. Znane są bardzo liczne odmiany, które są dostosowane do przeróżnych warunków środowiskowych. Roślina ta upowszechniła się i jest uprawiana w rejonach o silnej gęstości zaludnienia, ponieważ wymaga pracochłonnych zabiegów – sadzenia, nawadniania pól, zbiorów.\nZmienność.\nWyróżnia się dwa podgatunki ryżu siewnego:\nZe względu na wymagania ekologiczne wyróżnia się:\nOdmiany ryżu.\nZe względu na całkowicie odmienne walory kulinarne należy wyróżnić ryż kleisty (\"Oryza sativa var. glutinosa\"), odmianę niezawierającą amylozy.\nZastosowanie.\nRoślina jadalna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47838", "fragment_id": "646091/0", "subtitle": "", "title": "Ryż siewny", "parentId": 47838.0, "start_index": 0.0, "document_id": "646091", "source": "wikipedia", "score": 0.22819121181964874}, "uuid": "f625128f-845a-437c-b95a-737a15242125"}, {"page_content": "Pszenica płaskurka była uprawiana w czasach biblijnych zarówno w Starożytnym Egipcie, jak i Izraelu. Świadczą o tym wykopaliska, np. w Petrze znaleziono pochodzące z tego okresu ziarna płaskurki w glinie spalonego domu. Była wówczas głównym plonem pól uprawnych. Ponieważ w niektórych latach w Izraelu z powodu niesprzyjającej pogody czasami źle plonowała, było to przyczyną głodu. Wówczas sprowadzano pszenicę z Egiptu, który miał pola nawadniane i magazyny zbóż (Kpł 23,5). W Egipcie i na Bliskim Wschodzie uprawiano wtedy także jęczmień oraz pszenicę twardą (\"Triticum durum\"), ale w Egipcie płaskurka była najważniejszym zbożem. W Izraelu jako ważny gatunek zboża uprawiana była jeszcze do późnej epoki żelaza.\nW Europie płaskurka uprawiana była co najmniej od 3400 lat p.n.e., później jej miejsce zajęły inne gatunki pszenicy. Najdłużej jako główne zboże uprawiana była w północno-wschodniej Europie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1501093", "fragment_id": "242641/2", "subtitle": "", "title": "Pszenica płaskurka", "document_id": "242641", "start_index": 2822.0, "parentId": 1501093.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34833765029907227}, "uuid": "387bbad1-862f-4dae-802b-cf13dce82c3a"}, {"page_content": "W czasach starożytnych, Chińczycy wyróżnili tzw. „pięć zbóż”, najważniejszych, podstawowych upraw spożywczych. Były to: sezam, soja, pszenica, proso zwyczajne i proso kleiste. Song Yingxing (1587–1666), encyklopedysta z czasów mingowskich, zaznaczył, że ryż nie był zaliczany do „pięciu zbóż” od czasów legendarnego mędrca i herosa kulturowego Shennonga (co do istnienia którego też miał wątpliwości) aż po II tysiąclecie przed naszą erą, ponieważ południowe tereny Chin, których ciepły i wilgotny klimat pozwala na uprawę ryżu, nie były jeszcze wtedy zasiedlone przez Chińczyków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491539", "fragment_id": "1558498/52", "subtitle": "", "title": "Dynastia Tang", "parentId": 491539.0, "start_index": 67511.0, "document_id": "1558498", "source": "wikipedia", "score": 0.16170625388622284}, "uuid": "ae1d31d8-99b8-46c3-b130-e47a71457dad"}, {"page_content": "W rolnictwie dominującą rolę odgrywają hodowla bydła, trzody i drobiu na rozległych pastwiskach (Kastylii, Asturii czy Estremadury), a także uprawa winorośli, zbóż, oliwek oraz owoców cytrusowych. Pod względem eksportu owoców cytrusowych Hiszpania znajduje się w ścisłej światowej czołówce. Poza innymi owocami cytrusowymi, tj. pomarańczami i mandarynkami prowadzi się uprawy kasztanów, migdałów, granatów i bananów, głównie na obszarach śródziemnomorskich. Lasy (głównie w regionach górskich) dostarczają drewna i owoców leśnych. Rolnictwo przynosi 8% dochodu narodowego brutto. Produkty pochodzenia rolniczego stanowią poważną pozycję eksportową Hiszpanii dostarczając niemalże 1/5 wpływów z eksportu. Na płaskowyżu Meseta uprawia się: pszenicę i jęczmień. Kukurydza rośnie dobrze na wilgotniejszych terenach północnego zachodu, a na terenach, na których możliwe jest nawadnianie, uprawia się ryż. Warzywa hodowane są w nawadnianych dolinach, wzdłuż nizinnego wschodniego wybrzeża. Gaje oliwne rosną na suchych obszarach na południu kraju. Hiszpania jest drugim na świecie producentem oliwy z oliwek. Winogrona uprawiane są w dolinie rzeki Ebro, na Mesecie, na nizinach śródziemnomorskich oraz wewnątrz kraju m.in. w Andaluzji. Hodowla jest stosunkowo mniej ważną gałęzią produkcji rolnej, chociaż i ona ma w kraju wielowiekowe tradycje. Największe pogłowie posiadają stada owiec, znacznie mniejsze zaś bydła i kóz.\nLasy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2076", "fragment_id": "182458/23", "subtitle": "", "title": "Hiszpania", "parentId": 2076.0, "start_index": 30468.0, "document_id": "182458", "source": "wikipedia", "score": 0.15992596745491028}, "uuid": "b4b412b6-ef9c-494e-b71d-0ad21e47b45c"}, {"page_content": "Stany Zjednoczone są największym producentem żywności na świecie. Wysoko rozwinięte rolnictwo; użytki rolne zajmują 45% powierzchni kraju, co stanowi 9% areału światowego; ponad 5% powierzchni upraw objęte jest siecią nawadniania i sztucznych zbiorników wody (zwłaszcza w Nowym Meksyku, Dolinie Kalifornijskiej, Arkansas, Teksasie). Wielkoobszarowa struktura własności ziemi (przeciętna wielkość gospodarstwa rolnego zwanego farmą wynosi ok. 190 ha, na preriach Wielkich Równin – 1000 ha; w rejonach górskich ponad 1500 ha); w farmach amerykańskich dominują uprawy monokulturowe (np. bawełna, tytoń, kukurydza) i wysoka specjalizacja hodowlana (mleczarska, drobiarska itp.). Specjalizacja ta ma również charakter terytorialny, np. przez Środkowy Zachód przebiega tzw. Corn Belt, czyli pas kukurydzy; na zachód od niego, na obszarze Wielkich Równin leży Wheat Belt, czyli pas pszenicy, biegnący od Teksasu po Dakotę Północną przez Nebraskę i Kansas; w południowo-wschodniej części kraju leży Cotton Belt, czyli pas bawełny pokrywający się z południową doliną Missisipi; wysoki poziom mechanizacji niektórych upraw niemal całkowicie wyeliminował pracę fizyczną człowieka (np. sprzęt zbóż, buraków cukrowych, ziemniaków, bawełny, owoców); w rolnictwie pracuje zaledwie 2,2% zatrudnionych oraz robotnicy angażowani tylko sezonowo, wspiera ich rozbudowany system służb agrotechnicznych, przedsiębiorstw zaopatrzenia i zbytu płodów rolnych, dyspozycyjny serwis maszyn rolniczych; stąd rolnictwo amerykańskie osiąga bardzo wysoką wydajność z ha na 1 zatrudnionego, do końca XX w. niższa była natomiast (w porównaniu z Europą Zachodnią) wydajność upraw z 1 ha (np. 26 q pszenicy); w ostatnim dziesięcioleciu (od ok. 1995) znacznie wzrosła dzięki wprowadzeniu wielu upraw roślin genetycznie modyfikowanych (m.in", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1629966", "fragment_id": "711473/3", "subtitle": "", "title": "Gospodarka Stanów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 4958.0, "parentId": 1629966.0, "document_id": "711473", "score": 0.13709668815135956}, "uuid": "de5f53f2-22f3-40ea-b191-f3e8ec74d199"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nŻyto zwyczajne (\"Secale cereale\") – gatunek zbóż z rodziny wiechlinowatych, najważniejszy pod względem gospodarczym przedstawiciel rodzaju żyto. Pochodzi z Bliskiego Wschodu, ale uprawiany jest głównie w północno-wschodniej, wschodniej i środkowej Europie. Gatunek uprawiany jest jako jednoroczna roślina ozima, rzadziej jara. Uprawiana na glebach lekkich. Cechuje się dużą odpornością na mróz i małymi wymaganiami glebowymi i cieplnymi. Rozmieszczenie upraw związane jest z tradycją upraw, wykorzystaniem żyta jako paszy dla zwierząt gospodarskich oraz spożyciem żytniego chleba. Po jego skrzyżowaniu z pszenicą uzyskano pszenżyto.\nUprawa.\nŻyto uprawiane jest w chłodniejszych częściach Europy północnej i środkowej, a także w Rosji, Argentynie, Afryce Południowej, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Jest jednym z najbardziej odpornych zbóż, można je uprawiać na wszystkich rodzajach gleb, a rodzaj gleby nie wpływa znacząco na plony. Żyto można uprawiać na glebach bardzo lekkich nawet w monokulturze. Odporne jest również na susze i zimne temperatury. Najkorzystniejsze temperatury: od siewu do kiełkowania to 10–13 °C, w czasie wegetacji wiosennej – średnia dobowa temp., czyli ok. 7–8,3 °C, lecz roślina może również przetrwać pewien czas pokryta śniegiem. Przyjmuje się, że optymalnym rozwiązaniem jest, kiedy od momentu siewu żyto ma do dyspozycji około 50 dni na odpowiednie przygotowanie się do nadejścia niskich temperatur. Celem minimum jest natomiast rozpoczęcie procesu krzewienia przed przejściem w stan zimowego spoczynku. Pola obsiane żytem nie muszą być silnie nawadniane (najwięcej wody potrzebne jest w początkowej fazie wzrostu, tj. od zasiania do wykiełkowania), gdyż sama roślina, ze względu na dobre ukorzenienie oraz mniejsze ulistnienie, potrzebuje mniej wody niż inne zboża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1454225", "fragment_id": "207003/0", "subtitle": "", "title": "Żyto zwyczajne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "207003", "parentId": 1454225.0, "score": 0.5153747797012329}, "uuid": "08d9e463-580e-49b1-b75d-58cab325ee5c"}, {"page_content": "Pod koniec XX wieku w Afryce zaczęły powstawać wsie przypominające środkowo- i wschodnioeuropejskie wsie socjalistyczne. Wsie tego typu są budowane przeważnie przez władze dla przesiedleńców (np. podczas realizacji projektów hydrotechnicznych, gdy konieczne było zalanie dużych terenów). Budynki są budowane według europejskich wzorców z nietradycyjnych materiałów. Do nowych wsi kwaterowano często przedstawicieli różnych zwaśnionych grup społecznych. Niekiedy również wprowadzenie wzorców wschodnioeuropejskich burzyło przyzwyczajenie do tradycyjnej gospodarki. Brak możliwości zmian architektury i układu budynków sprawia, że ludzie niechętnie przenoszą się do nowych lokalizacji, a dodatkowym problemem w tych miejscowościach jest szerzenie się przestępczości. W niektórych krajach pod upadku rządów dyktatury, która nakazywała zamieszkanie w takich wsiach ludziom z innych regionów, ludność opuszczała swoje domy i wracała na ziemię, z której pochodziła.\nProdukcja.\nProdukcja roślinna.\nZboża.\nNajważniejszym zbożem na świecie jest pszenica, jednak w Afryce uprawy tego zboża są zlokalizowane jedynie w krajach arabskich. Udział pszenicy w uprawach w krajach Afryki Zachodniej i Środkowej oraz na Madagaskarze jest bliski zeru. Natomiast w Egipcie udział procentowy w areale jest jednym z największych na świecie. Intensywne uprawy pszenicy znajdują się również na południowym wschodzie kontynentu.\nUprawy jęczmienia, podobne jak pszenicy, koncentrują się w Afryce Północnej, a krajem przodującym w udziale jęczmienia w całości upraw jest Maroko, które należy do grupy krajów o najwyższym na świecie udziale tego zboża w uprawach. Jęczmień jest używany przede wszystkim jako roślina pastewna. Ze względu na wysokie wymagania, podobne do pszenicy, ale mniej wartościowe ziarno, jęczmień nie jest chętnie uprawiany przez rolników.\nKukurydza w Afryce jest uprawiana głównie we wschodniej i południowej części kontynentu oraz w Egipcie, gdzie kukurydza jest uprawnia w sposób intensywny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2604870", "fragment_id": "1596666/4", "subtitle": "", "title": "Rolnictwo w Afryce", "document_id": "1596666", "start_index": 5678.0, "parentId": 2604870.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08799052983522415}, "uuid": "ad8e4a6e-28ac-480a-b5bc-66c98e69b94a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nPszenica (\"Triticum\" L.) – rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych. Pochodzi z południowo-zachodniej i środkowej Azji. Wyróżnia się około 20 gatunków pszenicy i około 10 mieszańców międzygatunkowych. Oprócz jęczmienia jest najdawniej uprawianym zbożem. Zajmuje trzecie (po kukurydzy i ryżu) miejsce w światowej produkcji zbóż. W 2018 roku produkcja na świecie wyniosła 734 045 174 ton.\nSystematyka.\nRodzaj należący do rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"), rzędu wiechlinowców (\"Poales\"). W obrębie rodziny należy do podrodziny wiechlinowych (\"Pooideae\"), plemienia \"Triticeae\".\nGromada okrytonasienne (\"Magnoliophyta\" Cronquist), podgromada \"Magnoliophytina\" Frohne &amp; U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (\"Liliopsida\" Brongn.), podklasa komelinowe (\"Commelinidae\" Takht.), nadrząd \"Juncanae\" Takht., rząd wiechlinowce (\"Poales\" Small), rodzina wiechlinowate (\"Poaceae\" (R. Br.) Barnh.), plemię \"Triticeae\" Dumort., podplemię \"Triticinae\" Fr., rodzaj pszenica (\"Triticum\" L.).\nKrzyżówka pszenicy z żytem nosi nazwę pszenżyta (\"Triticosecale\").\nUprawa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5043", "fragment_id": "176548/0", "subtitle": "", "title": "Pszenica", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5043.0, "document_id": "176548", "score": 0.19841788709163666}, "uuid": "d23ccf18-5cc4-4e0e-a4be-309f5cc673ad"}, {"page_content": "Poza krowami i kozami, które są tutaj niezwykle ważne, ale niezwykle trudne w utrzymaniu ze względu na muchy tse-tse, podstawą utrzymania są pola uprawiane dzięki Omo. W porze obfitych opadów rzeka niesie ogromne masy wody, które spływają do niej z okolicznych gór i centralnej wyżyny. Nadmiar wody zalewa brzegi i w ten sposób nawadnia i użyźnia znajdujące się tutaj pola. Ludzie Karo wychodzą wówczas na użyźnione pola i patykami robią w błocie małe dziurki w które następnie wrzucają ziarenka kukurydzy lub sorgo. Robią to tak samo od wieków, bo ta technika była już stosowana w starożytnym Egipcie na polach nad Nilem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1787222", "fragment_id": "881121/1", "subtitle": "", "title": "Karo (grupa etniczna)", "parentId": 1787222.0, "start_index": 1332.0, "document_id": "881121", "source": "wikipedia", "score": 0.21749961376190186}, "uuid": "31e73394-35b0-48b7-82e9-a41c21089315"}]}
{"id": "q_813", "question": "W którym odcinku przewodu pokarmowego rozpoczyna się trawienie?", "answer": [{"page_content": "Układ pokarmowy – w anatomii człowieka układ narządów, którego najważniejszym zadaniem jest pobieranie pokarmów i wody, trawienie i przyswajanie składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Trawienie polega na rozkładzie żywności na coraz mniejsze składniki, aż do momentu, gdy mogą one zostać wchłonięte i przyswojone przez organizm i wykorzystane do produkcji energii, wzrostu i naprawy komórek. Białka rozpadają się na aminokwasy\nTłuszcze rozpadają się na kwasy tłuszczowe i glicerynę. Węglowodany rozpadają się na cukry proste. Proces trawienia składa się z trzech etapów: fazy głowowej, fazy żołądkowej i fazy jelitowej. Niestrawione, zbędne resztki pokarmowe podlegają usunięciu (defekacja).\nW skład układu pokarmowego człowieka wchodzą:\nPrzewód pokarmowy.\nUsta są początkowym odcinkiem, otworem prowadzącym do bardzo długiego (ok. 12 m) przewodu pokarmowego, który kończy się odbytem. Przewód ten ściśle współpracuje z gruczołami wydzielającymi do jego wnętrza soki zawierające enzymy trawienne.\nPrzewód pokarmowy dzieli się na kilka połączonych ze sobą odcinków zebranych w grupach:\nJama ustna.\n \"Osobny artykuł: Jama ustna.\"\nW anatomii człowieka jama ustna jest początkowym odcinkiem przewodu pokarmowego i jest podzielona na przedsionek jamy ustnej i właściwą jamę ustną, w której następuje wstępna, mechaniczna obróbka pokarmu i przygotowanie go do dalszego trawienia. Pokarm zostaje rozdrabniany, miażdżony i mieszany ze śliną, która zawiera enzym trawienny amylazę ślinową (ptialinę). Gdy połykasz, język wpycha pokarm do gardła. Język jest mięsistym i muskularnym narządem zmysłu, a pierwsze informacje sensoryczne są odbierane za pośrednictwem kubków smakowych w brodawkach na jego powierzchni. Jeśli smak jest przyjemny, język zaczyna manipulować pokarmem w ustach, co stymuluje wydzielanie śliny z gruczołów ślinowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29593", "fragment_id": "169487/0", "subtitle": "", "title": "Układ pokarmowy człowieka", "parentId": 29593.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169487", "score": 1.0}, "uuid": "38c5a7c1-5ec4-488d-8639-fd963a78583d"}, {"page_content": "Trawienie u człowieka – rodzaj trawienia zewnątrzkomórkowego, proces zachodzący w układzie pokarmowym człowieka, w którym wielkocząsteczkowe związki chemiczne (np. białka, węglowodany, tłuszcze), za sprawą enzymów trawiennych układu pokarmowego, rozkładają się na mniejsze cząsteczki w celu ich wchłonięcia i przyswojenia przez organizm.\nJama ustna.\nU ludzi proces trawienia zaczyna się już po pobraniu pokarmu do jamy ustnej. Dochodzi tam do zwiększenia wydzielania śliny, która zawiera enzym trawienny – amylazę ślinową. Pożywienie jest rozdrabniane, mieszane ze śliną i przeżuwane za pomocą zębów i języka. Amylaza rozpoczyna trawienie węglowodanów zawartych w pożywieniu. Następnie pokarm formowany jest w kęs pokarmowy i w trakcie połykania jest przemieszczany przez gardło i przełyk do żołądka.\nŻołądek.\nW żołądku pokarm mieszany jest z sokiem żołądkowym, który ze względu na wysokie stężenie kwasu solnego inaktywuje amylazę ślinową, jednak do momentu zakwaszenia pokarmu amylaza ślinowa jest wciąż aktywna (w konsekwencji 20–40% polisacharydów zostaje rozłożonych). W żołądku częściowemu strawieniu ulegają także białka – pepsynogen wydzielany przez komórki główne ściany żołądka przekształca się pod wpływem działania kwasu solnego w aktywną pepsynę, która częściowo rozkłada większość białek na krótsze łańcuchy polipeptydowe. Lipaza żołądkowa zapoczątkowuje trawienie tłuszczów, ale tylko zemulgowanych (których źródłem są m.in. jajka i mleko). Brak trawienia tłuszczów jest spowodowany brakiem emulgacji – żółć jest wydzielana dopiero do dwunastnicy.\nJelito cienkie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2557864", "fragment_id": "513847/0", "subtitle": "", "title": "Trawienie u człowieka", "parentId": 2557864.0, "start_index": 0.0, "document_id": "513847", "source": "wikipedia", "score": 0.7694864273071289}, "uuid": "ed349ac1-ac89-44db-8994-4ab70e8e0801"}, {"page_content": "Jama ustna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;cavum oris, cavitas oris&lt;/&gt;) – jama gębowa człowieka, początkowy odcinek przewodu pokarmowego, ograniczony od przodu przez wargi ust, po bokach przez policzki (opierające się na szczęce oraz żuchwie), od góry przez podniebienie twarde, natomiast od tyłu – przez podniebienie miękkie (wraz z języczkiem) oraz cieśń gardzieli. Przestrzeń pomiędzy wargami a zębami to przedsionek jamy ustnej, natomiast za zębami – jama ustna właściwa.\nFunkcje.\nTrawienna.\nW jamie ustnej następuje wstępna, mechaniczna obróbka pokarmu i przygotowanie go do dalszego trawienia. Za pomocą zębów pokarm jest odgryzany, rozdrabniany i miażdżony. W trakcie żucia pokarm jest zwilżany śliną wydzielaną przez ślinianki (gruczoły ślinowe), których przewody uchodzą w różnych miejscach jamy ustnej. Ślina zawiera również enzym trawienny rozkładający skrobię na maltozę i dekstrynę – amylazę ślinową.\nPo uformowaniu kęsa pokarmowego zostaje on przekazany do dalszej części przewodu pokarmowego w akcie połykania.\nZmysłowa.\nDzięki obecności kubków smakowych w jamie ustnej odbierane są wrażenia smaku. Kubki smakowe rozmieszczone są na języku, podniebieniu, w nabłonku gardła, nagłośni oraz w górnej części przełyku. Wymagają one aby pokarm był dobrze rozdrobniony i rozpuszczony w ślinie aby móc odebrać i przekazać wrażenia smakowe.\nArtykulacyjna.\nBudowa jamy ustnej oraz ruchy języka, podniebienia miękkiego i warg umożliwiają artykulację głosek oraz innych dźwięków.\nOddechowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35737", "fragment_id": "186337/0", "subtitle": "", "title": "Jama ustna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 35737.0, "document_id": "186337", "score": 0.34178370237350464}, "uuid": "aa0acf6d-c5d0-447d-af5e-d107ce9425b4"}, {"page_content": "Jelito kręte (łac. \"ileum\") – końcowy odcinek jelita cienkiego. U człowieka ma ono około 3 metrów długości. W tej części przewodu pokarmowego zachodzą końcowe etapy trawienia, oraz wchłanianie strawionej treści pokarmowej. Jelito to kończy się zastawką krętniczo-kątniczą. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=396873", "fragment_id": "101708/0", "subtitle": "", "title": "Jelito kręte", "parentId": 396873.0, "start_index": 0.0, "document_id": "101708", "source": "wikipedia", "score": 0.3764725625514984}, "uuid": "6c337994-1d8e-4103-9bfd-8d2f08232872"}, {"page_content": "Układ pokarmowy w zależności od pobieranego pokarmu cechuje się rozmaitymi przystosowaniami (np. złożony żołądek przeżuwaczy bądź żołądek małp liściożernych m.in. z rodzaju \"Colobus\"). Przewód pokarmowy zbudowany jest z jamy gębowej, gardzieli, przełyku, żołądka i jelit: cienkiego i grubego, kończącego się odbytem. U większości ssaków (oprócz stekowców i waleni) występują wargi. Przedsionek jamy gębowej ograniczony jest z jednej strony przez wargi i policzki, a z drugiej przez zęby i dziąsła. U niektórych ssaków (np. susły, chomiki, małpy) występują torby policzkowe, które służą do magazynowania pokarmu. Sklepienie jamy gębowej tworzy podniebienie twarde, które przechodzi w miękkie. W jamie gębowej znajdują się gruczoły ślinowe. Silnie umięśniony język jest pokryty brodawkami (np. smakowymi) i spełnia różne funkcje. Może służyć do formowania kęsów, chwytania pokarmu (np. bydło), chłeptania (mięsożerne), chwytania owadów (kolczatka, mrówkożer, mrówkojad, łuskowce). Żołądek może być prosty i tylko histologicznie zróżnicowany na część wpustową i odźwiernikową lub złożony. Część wpustowa charakteryzuje się cienkimi ścianami pozbawionymi gruczołów, a część odźwiernikowa – grubymi ścianami z licznymi gruczołami. Trawienie chemiczne w żołądku zachodzi przy udziale soku żołądkowego. Dalsze trawienie następuje w dwunastnicy z udziałem enzymów zawartych w soku trzustkowym. U większości ssaków wątroba posiada pęcherzyk żółciowy. Nie występuje on u waleni, nieparzystokopytnych, góralek i niektórych gryzoni", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44896", "fragment_id": "651610/8", "subtitle": "", "title": "Ssaki", "source": "wikipedia", "start_index": 10228.0, "document_id": "651610", "parentId": 44896.0, "score": 0.17771553993225098}, "uuid": "6634677d-54bf-4199-979b-5f229de02adb"}, {"page_content": "Jelito ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;intestinum&lt;/&gt;) – fragment przewodu pokarmowego kręgowców, a u bezkręgowców – fragment lub cały przewód pokarmowy. W jelicie zachodzi proces wchłaniania substancji powstałych w wyniku enzymatycznego rozkładu pokarmów. Jego budowa jest zależna od stopnia skomplikowania ogólnego planu budowy ciała organizmu. U wyżej rozwiniętych zwierząt wyróżnia się jelito przednie, środkowe i tylne, a także jelito cienkie, grube, proste, czcze i ślepe.\nJelito kręgowców jest najdłuższą częścią ich przewodu pokarmowego. Położone jest między żołądkiem a odbytem. Charakteryzuje się znaczną długością, zróżnicowaniem budowy w zależności od sposobu odżywiania zwierzęcia (np. roślinożerność, mięsożerność), a także szczególną budową tkanek je tworzących, zapewniającą zarówno sprawny przebieg samego trawienia (zobacz: perystaltyka jelit), jak i wchłaniania (zobacz: kosmki jelitowe).\nU człowieka jelito dzieli się na dwie główne części: jelito cienkie i jelito grube. Jelito cienkie dzieli się na dwunastnicę, jelito czcze i jelito kręte. Jelito grube dzieli się na jelito ślepe, okrężnicę wstępującą, okrężnicę poprzeczną, okrężnicę zstępującą, okrężnicę esowatą, oraz odbytnicę zakończoną odbytem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58686", "fragment_id": "644579/0", "subtitle": "", "title": "Jelito", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 58686.0, "document_id": "644579", "score": 0.27736037969589233}, "uuid": "31df126c-fcd9-4db5-973b-3a229a99d4f8"}, {"page_content": "Zawartość przewodu pokarmowego ulega stałemu przesuwaniu, w kierunku od jamy ustnej do odbytu. Ważnym mechanizmem warunkującym prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego jest jego skoordynowana i precyzyjna czynność motoryczna – perystaltyka. W wypadku jelit najbardziej charakterystyczny jest ruch robaczkowy (nazwa historyczna), a częściej nazwany obecnie bardziej prawidłowo – ruchem perystaltycznym. Polega on na tym, że skurcz jelita powstaje tylko w pewnym jego odcinku, na skutek skurczu mięśni okrężnych i posuwa się naprzód, podobnie jak obserwujemy to np. u dżdżownic. Prócz tych ruchów istnieją jeszcze ruchy wahadłowe, powstałe na skutek skurczu mięśni podłużnych. Obecnie uważa się, że to właśnie ruchy odcinkowe (wahadłowe) odgrywają ważniejszą rolę w przesuwaniu pokarmu niż ruchy perystaltyczne. Skurcze odcinkowe zachodzą z większą częstotliwością w proksymalnych niż w dystalnych częściach jelit co powoduje stopniowe przesuwanie pokarmu. Ważną rolę w perystaltyce jelita grubego odgrywają tzw. wędrujące kompleksy motoryczne (MMC) pojawiające się co kilka godzin. W jelicie grubym ruchy perystaltyczne zachodzą także w kierunku ododbytnicowym. Na czynność motoryczną jelit ma wpływ wiele czynników. Niektóre hormony oraz odruchy nerwowe (żołądkowo-jelitowy czy jelitowo-jelitowy) mogą modyfikować aktywność fragmentów przewodu pokarmowego. Nadmierna czynność motoryczna jelit towarzyszy biegunce, a osłabiona jest ważnym mechanizmem zaparć.\nTrawienie.\n \"Osobny artykuł: Trawienie u człowieka.\"\nDo przyswojenia zdecydowanej większości pożywienia (białka, tłuszcze i węglowodany) konieczne jest trawienie. W jego wyniku zachodzi proces rozkładu do substancji prostszych, które podlegają wchłanianiu. Pokarmy są trawione za pomocą soków wydzielanych przez różne gruczoły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29593", "fragment_id": "169487/8", "subtitle": "", "title": "Układ pokarmowy człowieka", "document_id": "169487", "start_index": 10774.0, "parentId": 29593.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47366780042648315}, "uuid": "2d0753ff-474b-40fe-a389-b756c59259d0"}, {"page_content": "U większości gatunków zbudowany jest z 1-3 komórek. Tworzą go dwa podłużne kanały wydalnicze biegnące wzdłuż ciała w bocznych wałkach hypodermalnych. Kanały te ślepo zakończone w tylnym odcinku ciała, łączą się w przednim odcinku po stronie brzusznej (nieco z tyłu za otworem gębowym) we wspólny, pojedynczy przewód wyprowadzający, zakończony otworem wydalniczym.\nOsobliwością jest to, że wszystkie kanały układu wydalniczego znajdują się wewnątrz jednej olbrzymiej komórki, mającej kształt litery H. Komórka ta reguluje ilość wody i jonów w organizmie. Z kolei nierozpuszczalne produkty przemiany materii gromadzone są w fagocytarnych komórkach gwiaździstych występujących w jamie ciała\nUkład nerwowy.\nZbudowany jak u płazińców, z parą lub parami zwojów głowowych na przodzie ciała i parą lub parami pni nerwowych wzdłuż ciała, połączonych spoidłami poprzecznymi. Układ zwany dyfuzyjny charakteryzujący się już dość złożoną budową\nUkład oddechowy i krążenia.\nObleńce oddychają, podobnie jak płazińce, całą powierzchnią ciała. Substancje odżywcze są rozprowadzane samoczynnie po całym organizmie. Posiadają tzw. otwarty układ krążenia.\nNależą do beztlenowców fakultatywnych. Oddychają tlenowo i beztlenowo w zależności od warunków. Umożliwia im to hemoglobina hypodermalna.\nUkład pokarmowy.\nUkład pokarmowy rozpoczyna się otworem gębowym, który jest otoczony wargami. W jelicie przednim tworzącym swoistą „jamę gębową” mogą znajdować się ząbki, szczęki bądź sztyleciki. W jelicie środkowym następuje trawienie pokarmu. Układ kończy ektodermalne jelito tylne i po raz pierwszy wykształcony odbyt.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=419701", "fragment_id": "92873/1", "subtitle": "", "title": "Obleńce", "document_id": "92873", "start_index": 1556.0, "parentId": 419701.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17135095596313477}, "uuid": "6103aae1-c017-49bc-a680-e7b88da20323"}, {"page_content": "Dalsze trawienie przebiega w jelicie cienkim. Treść pokarmowa jest partiami przekazywana do dwunastnicy. Hormony jelitowe (sekretyna, cholecystokinina) pobudzają wydzielanie żółci, soku jelitowego oraz soku trzustkowego. W jelicie cienkim, a zwłaszcza w dwunastnicy ma miejsce zasadnicze trawienie. Kwaśna treść pokarmowa przechodząca z żołądka jest neutralizowana przez zasadowy sok trzustkowy, w celu umożliwienia działania enzymów: amylazy trzustkowej, chymotrypsyny, trypsyny, lipazy trzustkowej i innych.\nDo dwunastnicy wydzielana jest również żółć zawierająca sole żółciowe, których zadaniem jest zemulgowanie tłuszczów, co czyni je bardziej podatnymi na działanie lipazy.\nTłuszcze są trawione przez lipazę trzustkową (wraz z kolipazą), która działa tylko w fazie wodnej, więc tylko na powierzchni. W wyniku trawienia powstają wolne kwasy tłuszczowe i 2-monoacyloglicerol, które są formowane wraz z kwasami żółciowymi w micele. W tej formie są one transportowane do rąbka szczoteczkowego enterocytów i tam wchłaniane.\nW jelicie cienkim wchłaniane są małocząsteczkowe związki, będące produktami hydrolizy. Następuje tu również trawienie bakteryjne, które polega na rozkładzie niestrawionych kawałków pokarmu znajdujących się między kosmkami jelitowymi przez bakterie.\nJelito grube.\nW jelicie grubym ulega wchłanianiu woda oraz pewna pula witamin.\nNiestrawione resztki pokarmowe są wydalane w postaci kału podczas defekacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2557864", "fragment_id": "513847/1", "subtitle": "", "title": "Trawienie u człowieka", "document_id": "513847", "start_index": 1579.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2557864.0, "score": 0.552338719367981}, "uuid": "5d195b82-075f-4bfe-bde8-deed5fa8a247"}, {"page_content": "Tuż za przyssawką gębową zlokalizowany jest otwór gębowy, będący początkiem układu pokarmowego. Prowadzi on do silnie umięśnionej gardzieli, która działa jak pompa i pełni główną funkcję podczas pobierania pokarmu. Za gardzielą znajduje się przełyk, a dalej jelito z mikrokosmkami, rozgałęzione na dwa ślepo zakończone pnie (ich długość różni się u poszczególnych gatunków, u niektórych mogą być one jeszcze dodatkowo rozgałęzione). Trawienie odbywa się głównie zewnątrzkomórkowo, choć w niewielkim stopniu obserwuje się u przywr także trawienie wewnątrzkomórkowe. Funkcję układu wydalniczego pełnią liczne komórki płomykowe uchodzące do protonefrydiów, które zazwyczaj mają postać 2 kanałów zbiorczych (u niektórych gatunków nawet 8), łączących się w jeden kanał główny zakończony pęcherzykiem wydalniczym uchodzącym na w tylnej części ciała, na stronie grzbietowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=832355", "fragment_id": "1020254/1", "subtitle": "", "title": "Przywry", "document_id": "1020254", "start_index": 1444.0, "source": "wikipedia", "parentId": 832355.0, "score": 0.40788114070892334}, "uuid": "cc6ef046-a234-4aa5-a654-bf6d767590c0"}]}
{"id": "q_814", "question": "Która dynastia panowała w Polsce do 1370 roku?", "answer": [{"page_content": "Władcy Polski – lista obejmuje książęta i królów Polski. Pierwszą historyczną dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego (około 900) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.\nOd zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie.\nOd 1573 do upadku Rzeczypospolitej w 1795 (III rozbiór Polski) władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji. W 1661 roku papież Aleksander VII przyznał królowi Janowi II Kazimierzowi Wazie i jego następcom tytuł \"rex orthodoxus\". Konstytucja 3 maja (1791), Konstytucja Księstwa Warszawskiego (1807) i Konfederacja Generalna Królestwa Polskiego (1812) przewidywały przywrócenie dziedziczności tronu i osadzenie na tronie dynastii Wettynów. Po kongresie wiedeńskim tytuł \"królów Polski\" nosili cesarze rosyjscy z dynastii Romanowów. W 1831 r. sejm zdetronizował Mikołaja I, choć ten nie uznał tej decyzji, bo konstytucja nie przewidywała możliwości detronizowania króla. Po pokonaniu polskiej armii i spacyfikowaniu powstania Romanowowie nadal używali tytułu \"króla Polski\", aż do upadku monarchii w Rosji.\nDynastia Piastów (do 1296).\n \"Osobny artykuł: Piastowie.\"\nWładcy dyskusyjni (IX–X w.).\nTrzej bezpośredni poprzednicy Mieszka I są znani jedynie z relacji Galla Anonima. Ich historyczność pozostaje dyskusyjna, jednak obecnie literatura skłania się do uznania listy władców przekazanej przez Galla za zgodną z rzeczywistością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6635", "fragment_id": "177300/0", "subtitle": "", "title": "Władcy Polski", "parentId": 6635.0, "start_index": 0.0, "document_id": "177300", "source": "wikipedia", "score": 0.7593075633049011}, "uuid": "b6f3f850-87a5-40f0-bcdb-de6d0f30e47c"}, {"page_content": "Władcy Polski – poniższe drzewo genealogiczne obejmuje książąt, królów Polski i historycznych pretendentów do tronu polskiego. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie, którzy rządzili od powstania państwa polskiego do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291–1306). W latach 1138–1320 miało miejsce rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 panowali dwaj monarchowie z dynastii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 monarchowie z dynastii Jagiellonów.\nOd zawarcia unii lubelskiej (1569) każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie.\nOd 1573 do upadku Rzeczypospolitej w 1795 r. (III rozbiór Polski) władcy byli wybierani w drodze wolnej elekcji. W 1661 roku papież Aleksander VII przyznał królowi Janowi II Kazimierzowi Wazie i jego następcom tytuł \"rex orthodoxus\". Po kongresie wiedeńskim tytuł królów Polski nosili cesarze rosyjscy z dynastii Romanowów. W 1831 r. sejm zdetronizował Mikołaja I, choć ten nie uznał tej decyzji, bo konstytucja nie przewidywała możliwości detronizowania króla. Po pokonaniu polskiej armii i spacyfikowaniu powstania Romanowowie nadal używali tytułu króla Polski aż do upadku monarchii Rosji w 1918 roku.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3482200", "fragment_id": "922339/0", "subtitle": "", "title": "Drzewo genealogiczne królów Polski", "document_id": "922339", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3482200.0, "score": 0.8741477131843567}, "uuid": "429f2b47-1a78-412b-8a4c-2b0315452763"}, {"page_content": "Piastowie – pierwsza historyczna polska dynastia panująca. Za jej protoplastę uchodzi legendarny Piast, syn Chościska, rataj spod Gniezna. Według legendy syn Piasta – Siemowit został pierwszym księciem Polan. Kolejnymi byli Lestek i Siemomysł. Pierwszym władcą z dynastii Piastów, którego historyczność nie jest kwestionowana, był Mieszko I.\nPiastowie zasiadali na polskim tronie przynajmniej od około 960 roku[] (choć faktycznie na arenie międzynarodowej jako dynastia zaistnieli po przyjęciu chrztu przez Mieszka I w 966 roku)[] do 1370 roku (z przerwą na panowanie Wacława II), kiedy to zmarł Kazimierz III Wielki. Boczne linie Piastów utrzymały się na Mazowszu (do 1526 roku), na Śląsku zaś – linia senioralna (do 1675 roku).\nOd pokolenia synów Bolesława III Krzywoustego Piastów dzieli się na linie: śląską (wywodzącą się od Władysława II Wygnańca), wielkopolską (wywodzącą się od Mieszka III Starego) oraz małopolską, mazowiecką i kujawską (wywodzące się od Kazimierza II Sprawiedliwego).\nNazwa.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nIstnieją hipotezy, że nazwa \"piast\" (lub \"piastun\") była określeniem urzędu pełnionego, zapewne dziedzicznie, przez członków rodu – urzędu, do którego obowiązków należało opiekowanie się (piastowanie) potomstwem księcia czy też jego domem. Zwolennicy tej hipotezy wskazują na analogię frankońskich Karolingów, którzy odsunęli od władzy Merowingów, u których pełnili dziedzicznie urząd \"majordoma\" (piastuna); podobnie Piastowie w osobie Siemowita (syna, wnuka lub prawnuka Piasta), mieli odsunąć od władzy księcia Popiela, panującego plemieniu Polan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4804", "fragment_id": "172341/0", "subtitle": "", "title": "Piastowie", "document_id": "172341", "start_index": 0.0, "parentId": 4804.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22850248217582703}, "uuid": "b2f56f52-15e0-450d-af77-985d314ea1b7"}, {"page_content": "\"Seria artykułów szczegółowych poświęconych historii Polski podzielona została na dwie części: hasła chronologiczne i monografie. Pierwsze podejmują kwestie historii politycznej Polski, w tym przede wszystkim polityki zewnętrznej i ważnych przemian wewnętrznych w kolejnych przedziałach czasowych. Monografie opisują natomiast poszczególne formy państwa polskiego od Polski pierwszych Piastów po III Rzeczpospolitą – jego społeczeństwo, władzę, ustrój, gospodarkę, wojskowość itd.\"\nHistoria Polski – obejmuje dzieje państwa i narodu polskiego od X do XXI wieku.\nDzieje Polski rozpoczynają się wraz z panowaniem pierwszego historycznego władcy, Mieszka I, który rządził od około 960 roku, a w 966 roku przyjął chrzest. Jednak wczesnopiastowskie państwo istniało już wówczas od co najmniej kilkudziesięciu lat, o czym świadczy budowa wielu grodów jeszcze przed panowaniem Mieszka. Syn Mieszka, Bolesław Chrobry, w 1025 roku został koronowany na pierwszego króla Polski. Do 1138 roku Polska jako monarchia patrymonialna rządzona była przez władców z dynastii Piastów, którzy nie licząc wydzielanych juniorom dzielnic i przejściowych okresów podziału, zachowywali zwierzchność nad całym jej terytorium.\nW efekcie tzw. ustawy sukcesyjnej księcia Bolesława Krzywoustego ziemie polskie uległy na 150 lat pogłębiającemu się rozbiciu dzielnicowemu. Próby ponownego zjednoczenia zaczęto podejmować pod koniec XIII w., a ostatecznie zostały one uwieńczone koronacją Władysława Łokietka w 1320 roku. Dynastia Piastów wygasła po śmierci jego syna, Kazimierza Wielkiego w 1370, który nie pozostawił legalnego następcy. Rządy w Polsce przejęli Andegawenowie (Ludwik Węgierski i Jadwiga), a następnie – poprzez ślub Jadwigi z wielkim księciem litewskim Jagiełłą – królowie z dynastii Jagiellonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1995", "fragment_id": "182420/0", "subtitle": "", "title": "Historia Polski", "parentId": 1995.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182420", "score": 0.25175055861473083}, "uuid": "8f4d002e-a5d5-48f6-9fec-8e00c631e794"}, {"page_content": "Ze względu na złą sytuację wewnętrzną w kraju, w 1031 r. Mieszko II Lambert utracił tytuł króla, a następnie w 1034 wybuchł bunt przeciw władzy kościelnej, tzw. reakcja pogańska, natomiast w 1038 r. w Polsce wybuchło powstanie ludowe przeciwko zwierzchnictwu możnowładców. Seria tych buntów doprowadziła do przeniesienia przez Kazimierza I Odnowiciela stolicy z Gniezna do Krakowa, co miało miejsce w roku 1038. Bolesław II Szczodry ponownie ustanowił urząd króla w 1076 r., ale został wygnany za zamordowanie swojego przeciwnika, biskupa Stanisława. W 1138 roku, Polska została podzielona między potomkami Bolesława III Krzywoustego, co zapoczątkowało trwające prawie 200 lat rozbicie dzielnicowe. W XIII wieku Henrykowie Śląscy (Henryk I Brodaty i Henryk II Pobożny) zjednoczyli dwie dzielnice – Śląsk i ziemię krakowską, lecz po najazdach Mongołów, zakończonych klęskami w bitwie pod Chmielnikiem oraz w bitwie pod Legnicą w 1241 roku, ich państwo ponownie się rozpadło.\nZjednoczenia kraju (Wielkopolski i Małopolski) dokonał Władysław Łokietek, który w 1320 koronował się na króla Polski. Jego syn, Kazimierz III Wielki, skutecznie umocnił i rozszerzył pozycję Polski w regionie – poszerzył terytorium Polski, zawarł kompromisowe sojusze i przeprowadził liczne reformy wewnętrzne, w szczególności w budownictwie, administracji i gospodarce. Po jego bezpotomnej śmierci, 5 listopada 1370, zakończyło się panowanie dynastii Piastów jako władców Polski.\nDynastia Jagiellonów.\n \"Osobne artykuły: Historia Polski (1386–1492) i Historia Polski (1492–1572).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/8", "subtitle": "", "title": "Polska", "document_id": "651609", "start_index": 12227.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44895.0, "score": 0.2167731523513794}, "uuid": "c3850bca-243b-4f5e-a657-2e10557d32ac"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa polskiego w latach 1320–1386. Zobacz też: Królestwo Polskie.\nZjednoczone Królestwo Polskie, inaczej odrodzone Królestwo Polskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Regnum Poloniae&lt;/&gt;) – państwo polskie w okresie od 20 stycznia 1320 do 4 marca 1386, czyli za panowania dwóch ostatnich Piastów i Andegawenów. Administracyjnie dzieliło się na prowincje i województwa lub ziemie. Było położone w rejonie Wyżyn Polskich i Ukraińskich na terytorium współczesnej Polski i Ukrainy.\nPaństwo graniczyło z: Czechami (poprzez wasalne księstwa śląskie), Węgrami, księstwem halicko-wołyńskim (do 1340), Litwą, Mazowszem (od 1351 lenno Polski), Płockiem (od 1386 lenno Polski), państwem zakonu krzyżackiego. W 1370 osiągnęło maksymalny zasięg terytorialny 270 000 km² i liczyło wówczas około 2,5 mln mieszkańców.\nFormą sprawowania władzy była monarchia stanowa, która zastąpiła feudalną monarchię patrymonialną. Głową państwa był król, który rządził krajem za pomocą rozwiniętej administracji państwowej. Lata 1320–1370 to okres zwiększania się władzy królewskiej, lecz już lata 1370–1386 to okres pomniejszania jej na rzecz szlachty. Miasta i wsie lokowano na prawie magdeburskim, poznańskim i chełmińskim. Ważnym dziełem króla Kazimierza były wydane w 1346 Statuty wiślicko-piotrkowskie, regulujące ustrój społeczny, prawo cywilne, karne, sądownictwo, administrację. Za jego panowania utworzono również koncepcję Korony Królestwa, która odbierała władcy prawo swobodnego dysponowania ziemiami państwa, tj. dzielenia królestwa między synów i nadawania jego ziem innym państwom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1196749", "fragment_id": "1138995/0", "subtitle": "", "title": "Zjednoczone Królestwo Polskie", "document_id": "1138995", "start_index": 1.0, "parentId": 1196749.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4760100543498993}, "uuid": "1ae06755-0b66-49e6-b847-57dd1ddf62a6"}, {"page_content": "\"Osobny artykuł: Przemyślidzi.\"W 1291 roku księstwo krakowskie znalazło się w rękach czeskiego króla Wacława II. W 1292 roku zajął on księstwo sandomierskie, a w 1299 roku także Wielkopolskę i Pomorze Gdańskie.\nKrólowie Polski (1300–1306).\nW 1300 roku Wacław II został koronowany na króla Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę.\nWacław II zmarł 21 czerwca 1305 roku i rządy po nim objął jego syn Wacław III. 4 sierpnia 1306 roku został on jednak zamordowany w trakcie przygotowań do wyprawy do Polski. We wrześniu tego samego roku Kraków znalazł się w rękach Władysława I Łokietka.\nW listopadzie 1335 roku na zjeździe wyszehradzkim Jan Luksemburski zrzekł się roszczeń do polskiej korony w zamian za 20 tysięcy kop groszy praskich.\nDynastia Piastów (1306–1370).\n \"Osobny artykuł: Piastowie.\"W 1306 roku księciem krakowskim został Władysław I Łokietek z kujawskiej linii Piastów, który już wcześniej opanował księstwo sandomierskie. W 1314 roku zajął Wielkopolskę. 20 stycznia 1320 roku został koronowany na króla Polski.\nDynastia Andegawenów (1370–1399).\n \"Osobny artykuł: Andegawenowie.\"W 1370 roku zmarł Kazimierz III Wielki, król Polski, nie pozostawiając legalnego męskiego potomstwa. Na mocy wcześniejszych umów kolejnym władcą został siostrzeniec zmarłego – Ludwik Węgierski.\nLudwik zmarł w 1382 roku, nie pozostawiając męskiego potomstwa. Zgodnie z wcześniejszymi umowami polski tron miał przypaść jednej z jego córek. Ostatecznie w 1384 roku władcą została najmłodsza, Jadwiga.\nDynastia Jagiellonów (1386–1572).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6635", "fragment_id": "177300/2", "subtitle": "", "title": "Władcy Polski", "document_id": "177300", "start_index": 3469.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6635.0, "score": 0.7529424428939819}, "uuid": "9c2b05b6-51f7-41ad-a84d-236e143a6e55"}, {"page_content": "Trwałym pomnikiem nauki w okresie panowania dynastii Jagiellonów stał się odnowiony przez założyciela dynastii Uniwersytet Krakowski, którego uczeni pod panowaniem Jagiellonów uczestniczyli w przełomowych debatach intelektualnych Europy. Uniwersytet podupadł pod koniec epoki jagiellońskiej. Pod wpływem niepowodzeń militarnych Jagiellonów doszło do przełomowych zmian w staropolskiej wojskowości.\nMonarchowie z dynastii Jagiellonów przyczynili się w znacznym stopniu do zachowania pokoju religijnego w Polsce w okresie reformacji, absorpcji prądów renesansu i wprowadzenia języka polskiego jako urzędowego. Okres panowania dwóch ostatnich monarchów jagiellońskich uważany jest za złoty wiek polskiej kultury.\nWielkie Bezkrólewie zakończył wybór na króla siostry Zygmunta II, Anny Jagiellonki. Po śmierci jej męża Stefana I Batorego tron objął siostrzeniec rodzeństwa ostatnich Jagiellonów, syn Katarzyny Jagiellonki i króla Szwecji – Zygmunt III Waza.\nHistoria polityczna dynastii.\nUnia Jagiellońska.\nNastępstwo po Piastach i Andegawenach.\nŚmierć ostatniego króla z dynastii Piastów, Kazimierza III Wielkiego w 1370 roku bez pozostawienia męskiego potomka, skutkowała – zgodnie z umowami zawartymi za życia monarchy – wstąpieniem na tron Polski siostrzeńca zmarłego króla – potężnego władcy Węgier z rodu Andegawenów, Ludwika I Węgierskiego. Nie rozwiązało to problemu sukcesji po Piastach, gdyż król Ludwik był chorowity i nie miał męskich dziedziców. Możnowładcy małopolscy zdecydowali się unieważnić testament Kazimierza III, promujący jego wnuka Kaźka Słupskiego i podjąć z królem negocjacje dotyczące następstwa tronu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37302", "fragment_id": "180349/5", "subtitle": "", "title": "Jagiellonowie", "parentId": 37302.0, "start_index": 5337.0, "document_id": "180349", "source": "wikipedia", "score": 0.35556408762931824}, "uuid": "587afa91-63f2-445c-91ac-2d421e64b3b1"}, {"page_content": "Tron polski przejął Ludwik Węgierski z rodu Andegawenów, 17 listopada 1370. Okres jego przejściowych rządów to zarazem początek supremacji szlachty w życiu politycznym kraju, obdarzonej w 1374 r. w Koszycach pierwszym przywilejem generalnym. Kiedy również Ludwik zmarł w 1382 r., w Polsce nastąpił okres najdłuższego w jej historii bezkrólewia, zakończony objęciem królestwa 16 października 1384 przez córkę Ludwika, Jadwigę Andegaweńską. W 1386 r. weszła ona w związek małżeński z księciem litewskim Jagiełłą, który 4 marca 1386 został koronowany na władcę Polski, co zapoczątkowało w Polsce panowanie dynastii Jagiellonów.\nPod panowaniem Jagiellonów Polska zawarła w 1385 r. unię z Wielkim Księstwem Litewskim, wzmocnioną w roku 1569 przez unię lubelską. W 1410 r. w bitwie pod Grunwaldem zjednoczona armia polsko-litewska odniosła zdecydowane zwycięstwo nad zagrażającym obu państwom zakonem krzyżackim. Po wojnie trzynastoletniej zakon został zwasalizowany przez Polskę. W wyniku II pokoju toruńskiego zawartego w 1466 roku do Polski wróciły Pomorze Gdańskie z Gdańskiem, Powiśle z Żuławami Wiślanymi, Warmia, ziemia chełmińska i ziemia michałowska.\nNastępował rozwój polskiej kultury, nauki i gospodarki; pojawiły się takie osobowości, jak Mikołaj Kopernik, Jan Kochanowski czy Andrzej Frycz Modrzewski. W dobie Odrodzenia polska nauka przyniosła przewrót kopernikański (1543), zmieniający paradygmat nauki, nowe koncepcje człowieka i świata. Panowała tolerancja religijna. Na początku XVI wieku sformowano pierwsze oddziały husarii – zwycięskiej w wielu późniejszych bitwach formacji kawalerii polskiej armii. Polska i Litwa w latach 1474–1569 były też celem 75 najazdów tatarskich.\nRzeczpospolita Obojga Narodów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/9", "subtitle": "", "title": "Polska", "parentId": 44895.0, "start_index": 13783.0, "document_id": "651609", "source": "wikipedia", "score": 0.6409883499145508}, "uuid": "2be0d57f-661e-47f1-9fcd-844b7876cab4"}, {"page_content": "5 listopada 1370 roku zmarł Kazimierz Wielki. 17 listopada na Króla Polski &lt;&gt;[]. Król jednak nie sprawował osobiście rządów w Polsce, przekazał on rządy regencyjne swej matce, Elżbiecie Łokietkównie siostrze Kazimierza Wielkiego. Na początku swych rządów regencyjnych Elżbieta musiała uspokoić sytuację w kraju. W czasie kiedy nowa dynastia wstępowała na polski tron, sąsiedzi wykorzystali ten moment do zagarnięcia przygranicznych ziem. Brandenburgia zajęła Santok, a Litwa Włodzimierz. W kraju największy opór przed uznaniem władzy Andegawenów stawiała Wielkopolska. Elżbieta powołała sądy restytucyjne, zajmujące się zwracaniem rycerstwu dóbr, które niesłusznie zostały im skonfiskowane za panowania ostatniego Piasta. Łokietkówna chciała tym zjednać społeczeństwo do Andegawenów, których przyszłość na polskim tronie nie była pewna. Po pierwsze nie byli oni w Polsce dynastią dziedziczną, a po drugie Ludwik nie miał męskiego potomka. Istniała zatem realna obawa, że panowie polscy nie zaakceptują na tronie jednej z jego córek. Z tego powodu 17 września 1374 w Koszycach Ludwik wystawił przywilej dla szlachty, w zamian za co otrzymał zapewnienie sukcesji po nim w Polsce którejś z polsko-węgierskich królewien. Pierwszą regencję w Polsce Elżbieta zakończyła w 1375 r. W 1376 roku w Polsce na krótki okres pojawia się Ludwik Węgierski. Przekazał on rządy Małopolanom, którzy jednak nie umieli zapanować nad krajem. Druga regencja Elżbiety rozpoczęła się w 1376 roku. W wyniku zatargu między węgierskim otoczeniem królowej a mieszczanami Krakowa doszło w mieście do rozruchów. W 1378 r", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1249782", "fragment_id": "1113829/1", "subtitle": "", "title": "Unia polsko-węgierska", "parentId": 1249782.0, "start_index": 1514.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1113829", "score": 0.5548771619796753}, "uuid": "42c75010-f9cb-480b-ac52-bbb5c3c1038a"}]}
{"id": "q_815", "question": "Ile minut trwa połowa meczu piłkarskiego?", "answer": [{"page_content": "W polskiej ekstraklasie, do 2018 roku, czas gry wynosił 2 x 20 minut, natomiast po zunifikowaniu \"Przepisów Gry\", i dostosowaniu zapisów do światowych rozgrywek w polskiej AMP Futbol Ekstraklasie, obecnie każdy mecz trwa 2 x 25 minut (10 minut przerwy pomiędzy połowami).\nKażdy ze szkoleniowców może poprosić o regulaminową przerwę jeden raz na połowę meczu (nie może ona trwać dłużej niż minutę). Dogrywka trwa dwie połowy po 10 minut (lub zastosowana jest zasada „złotej bramki”). Podczas dogrywki trenerom również przysługuje skorzystanie z przerwy regulaminowej raz na połowę. Drużyna liczy 6 zawodników z pola plus bramkarz oraz zawodnicy rezerwowi. Zawodnikiem z pola może być osoba po jednostronnej amputacji kończyny dolnej, bramkarzem – kończyny górnej. Zmiany \"hokejowe\" dokonywane są w dowolnym momencie, za pozwoleniem sędziego, nie więcej niż dwie jednocześnie. Zawodnik może powrócić do gry w każdym momencie.\nPodczas rzutu od bramki piłkę do gry może wprowadzić bramkarz lub jeden z graczy z pola (piłka musi znajdować się w polu karnym). Piłka jest w grze w momencie, gdy opuści pole karne. Wrzuty z autu wykonywane są z ziemi, podobnie jak rzuty wolne pośrednie (piłka musi znajdować się precyzyjnie na linii bocznej boiska). Przy wznowieniu od bramki, gdy nastąpił aut bramkowy, bramkarz nie może wyekspediować piłki poza swoją połowę boiska, może to uczynić dopiero po rozegraniu piłki z partnerem z drużyny (podczas trwania akcji, gdy bramkarz interweniuje i piłka nie opuści placu gry poza linię bramkową przepis nie obowiązuje).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2735852", "fragment_id": "1645800/4", "subtitle": "", "title": "Amp futbol", "source": "wikipedia", "start_index": 6975.0, "document_id": "1645800", "parentId": 2735852.0, "score": 0.5413354635238647}, "uuid": "ee907a5e-f378-4f51-bcf4-64187d003244"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dyscypliny sportu. Zobacz też: tygodnik „Piłka Nożna” i piłka do gry w piłkę nożną.\nPiłka nożna (futbol,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;football, association football, soccer&lt;/&gt;) – gra zespołowa, w której dwie drużyny starają się zdobyć w określonym czasie jak najwięcej goli poprzez wbicie piłki do bramki przeciwnika; najpopularniejsza dyscyplina sportowa z około 4 miliardami fanów na całym świecie.\nWstęp.\nOd 1900 dyscyplina olimpijska. Na całym świecie w 2009 w rozgrywkach udział brało 265 milionów zawodników i zawodniczek oraz 5 milionów sędziów należących do 206 lokalnych związków zrzeszonych w FIFA. W meczach piłkarskich uczestniczą dwie rywalizujące ze sobą drużyny. Celem gry jest umieszczenie piłki w bramce przeciwnika. Zwycięża drużyna, która w regulaminowym czasie gry (dwie połowy po 45 minut każda w rozgrywkach seniorów) zdobędzie więcej bramek. Mecze piłkarskie odbywają się na prostokątnym, pokrytym murawą boisku. Rozmiary boiska to 45 do 90 m szerokości i od 90 do 120 m długości, lecz boisko nie może być kwadratowe. Od 14 marca 2008 każde nowe boisko powinno mieć 105 metrów długości i 68 metrów szerokości. Decyzję tę przyjął Komitet Wykonawczy FIFA na podstawie przepisów opracowanych przez IFAB instytucję odpowiedzialną za przepisy gry w piłkę nożną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "parentId": 4793.0, "start_index": 1.0, "document_id": "172338", "source": "wikipedia", "score": 0.1314316838979721}, "uuid": "e1c87eda-1006-454b-a4f3-548b388f07e7"}, {"page_content": "Czas gry wynosi zazwyczaj 90 minut (dwie połowy, każda po 45 minut). Przerwa między połowami wynosi 15 minut. Sędzia może przedłużyć każdą połowę meczu stosownie do przerw w grze. Po upływie doliczonego czasu gry zwycięzcą jest ta drużyna, która zdobyła więcej bramek. W przypadku rozgrywania meczów systemem ligowym, za wygraną zwycięzca zdobywa 3 punkty (w niektórych ligach 2 punkty), przegrany nie zdobywa żadnego. Remis natomiast obu drużynom daje po jednym punkcie. W systemie ligowym drużyny grają ze sobą każdy z każdym po dwa razy, jednak np. w lidze austriackiej i szkockiej drużyny rozgrywają między sobą po 4 pojedynki.\nW przypadku, gdy mecze rozgrywane są turniejowym systemem dwumeczów, pierwszy mecz zawsze kończy się po drugiej połowie. Zwycięzcą dwumeczu zostaje ta drużyna, która w dwóch meczach zdobędzie więcej goli. Jeśli okaże się, że obie drużyny zdobyły ich tyle samo, odbywa się dogrywka.\n \"Osobny artykuł: Dogrywka.\"\nJeśli w przepisowym czasie gry drużyny osiągną wynik remisowy, a konieczne jest wyłonienie zwycięzcy (co ma miejsce w przypadku spotkań rozgrywanych systemem turniejowym bez rewanżów), ma wówczas miejsce trzydziestominutowa dogrywka – 2 połowy po 15 minut. W większości rozgrywek na szczeblu międzypaństwowym obowiązywała do niedawna zasada „złotej bramki” (\"golden goal\"), polegająca na tym, że po strzeleniu bramki w dogrywce mecz się kończy, a zwycięzcą zostaje drużyna, którą ją zdobyła. Później na jej miejsce wprowadzono zasadę „srebrnej bramki” (\"silver goal\"), polegającej na tym, że zwycięzcą zostaje drużyna, która prowadzi po pierwszej połowie dogrywki. Obecnie odchodzi się od tych zasad na rzecz pełnowymiarowej dogrywki.\n \"Osobny artykuł: Seria rzutów karnych.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/14", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "document_id": "172338", "start_index": 20178.0, "parentId": 4793.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44687530398368835}, "uuid": "62935785-ed00-490b-bf3f-bfd77a155274"}, {"page_content": "Mecz futbolowy w profesjonalnej lidze NFL oraz w rozgrywkach uniwersyteckich składa się z czterech 15-minutowych kwart, z przerwą w połowie meczu – po drugiej kwarcie. Ponieważ zasady mierzenia czasu są skomplikowane a zegar meczu jest często zatrzymywany, mecze fubolu amerykańskiego często trwają ponad trzy godziny.\nPomiar czasu.\nW futbolu amerykańskim, podobnie jak w koszykówce, czas gry odmierzają dwa zegary: zegar meczu (ang. \"game clock\") i zegar akcji (ang. \"play clock\"). W przeciwieństwie do koszykówki, często ma miejsce sytuacja, w której tylko zegar akcji odmierza czas (podczas gdy zegar meczu stoi).\nZegar meczu odmierza czas pozostały do końca kwarty, podczas gdy zegar akcji odmierza czas który pozostał drużynie atakującej na rozpoczęcie akcji. W lidze NFL, zegar akcji odmierza 40 sekund od momentu zakończenia poprzedniej akcji. W rozgrywkach uniwersyteckich, zegar akcji odmierza 25 sekund od momentu, gdy piłka jest właściwie położona przez sędziego na linii wznowienia gry i gotowa do gry. Począwszy od sezonu 2008, rozgrywki uniwersyteckie będą stosować 40-sekundowy zegar akcji stosowany obecnie w NFL.\nDrużyna atakująca musi wprowadzić piłkę do gry zanim zegar akcji pokaże zero; w przeciwnym razie zostaje ukarana karą 5 jardów za opóźnianie gry (ang. \"delay of game penalty\"). Po nałożeniu tej kary zegar akcji jest ponownie ustawiony na 25 lub 40 sekund w zależności od ligi, lecz zegar meczu pozostaje zatrzymany do momentu wprowadzenia piłki do gry.\nW czasie wykopów zegar meczu uruchamiany jest, gdy piłka jest dotknięta po raz pierwszy i zatrzymywany jest, gdy piłka po wykopie staje się martwa. Zegar meczu jest uruchamiany, gdy piłka jest wprowadzona do gry poprzez snap i jest zatrzymywany tylko w następujących sytuacjach:\nW NFL, jeżeli drużyna prowadząca jest w posiadaniu piłki, do końca meczu pozostało mniej niż 40 sekund i drużyna broniąca wykorzystała już wszystkie przerwy w grze, obie drużyny uważają mecz za skończony i zazwyczaj wybiegają na boisko kończąc mecz przed czasem.\nZarządzanie czasem gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=869653", "fragment_id": "1017647/0", "subtitle": "", "title": "Czas gry (futbol amerykański)", "parentId": 869653.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1017647", "score": 0.5}, "uuid": "68f5e0dc-592e-4219-b37f-2e92805adb6f"}, {"page_content": "Sędziowie – zarówno sędzia (główny), jak i drugi sędzia mają prawo do napomnienia lub wykluczenia zawodników, ale w przypadku rozbieżności przeważa decyzja sędziego (głównego). Drugi sędzia jest wyznaczony do działania po przeciwnej stronie pola gry niż pierwszy. Ma prawo używania gwizdka. Ponadto drugi sędzia ma władzę do przerywania gry za naruszenie jej przepisów oraz zapewnia prawidłowe przeprowadzanie zmian zawodników. Poza sędzią i drugim sędzią na nowo definiuje się oficjalne funkcje trzeciego sędziego i sędziego czasowego. Sędzia czasowy m.in. włącza i zatrzymuje zegar, kontroluje 1-minutowe przerwy w grze i uzgadnia je z zespołem, kontroluje karę 2-minutową i uzgadnia, który z zawodników rezerwowych zajmie miejsce zawodnika usuniętego z boiska, notuje liczbę fauli, używa sygnału dźwiękowego. Trzeci sędzia notuje nazwiska i numery strzelców bramek, nazwiska i numery zawodników napomnianych i wykluczonych z gry oraz przyczyny zastosowania powyższych kar, wypełnia sprawozdanie, dostarcza istotnych informacji. W przypadku zastrzeżeń do pracy sędziego czasowego, sędzia ten ma prawo zwolnić go z jego funkcji i wyznaczyć zastępstwo składając w tej sprawie sprawozdanie odpowiednim władzom. W zawodach międzynarodowych wyznaczenie sędziego czasowego jest obowiązkowe.\nCzas trwania gry – mecz składa się z dwóch części po 20 minut efektywnego czasu gry każda. Czas trwania każdej połowy powinien być przedłużony, aby umożliwić wykonanie ewentualnego rzutu karnego.\nPrzerwa między częściami gry – przerwa między pierwszą a drugą połową meczu nie może przekroczyć 15 minut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154513", "fragment_id": "14521/3", "subtitle": "", "title": "Futsal", "parentId": 154513.0, "start_index": 4358.0, "source": "wikipedia", "document_id": "14521", "score": 0.1589464545249939}, "uuid": "81ef5db5-d7e0-48fa-9dd6-5ce504fd180f"}, {"page_content": "Mecze turniejów olimpijskich to odrębne rozgrywki i nie są one oficjalnymi meczami pierwszych reprezentacji narodowych. W myśl zasady, że mecz oficjalny to ten, w którym obie reprezentacje uznają drużynę za swoją kadrę A, wyjątek od tej reguły stanowią wyłącznie mecze pomiędzy drużynami z bloku komunistycznego w okresie tzw. realnego socjalizmu (jednakowoż w katalogu FIFA mają one tylko status oficjalnych meczów towarzyskich). Przez wiele lat w krajach bloku wschodniego opinia publiczna nie zdawała sobie z tego sprawy, a władze i podległe im media z przyczyn propagandowych nie wyprowadzały jej z tego błędu. Po latach wywoływało to liczne reperkusje. M.in. polski piłkarz Kazimierz Deyna, któremu przez wiele lat powszechnie przypisywano 102 oficjalne występy w kadrze narodowej, w rzeczywistości miał ich – jak wykazała weryfikacja – 97.\nW ostatnich latach zauważa się poważniejsze traktowanie futbolu olimpijskiego przez niektóre federacje piłkarskie (np. argentyńską), a także publicznie wyrażaną chęć udziału w igrzyskach przez niektórych słynnych piłkarzy (m.in. Ronaldinho, Leo Messi), trudno jednak stwierdzić, czy przerodzi się to w stałą tendencję.\nNa finałach olimpijskiej piłki nożnej mężczyzn, ten sport jest realizowany według zasad fazy pucharowej. Mecz trwa 90 minut (2 połowy, każda trwa po 45 minut + ewentualne doliczenie), w przypadku remisu 30-minutowa dogrywka (2 połowy, każda po 15 minut + tak jak w regulaminowych połowach – sędzia może doliczyć), a jeśli dalej jest remis – stosuje się rzuty karne. Tak się stało m.in. na meczu olimpijskim Brazylia-Niemcy podczas letnich igrzysk w Rio De Janeiro 2016. Wynik w dwóch regulaminowych połowach i dogrywce wyniósł 1:1. Po rzutach karnych wygrała Brazylia 5:4.\nPiłka nożna kobiet.\nOd 1996 dyscypliną olimpijską jest także piłka nożna kobiet. W tej kategorii nie obowiązują ograniczenia wiekowe.\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/23", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "document_id": "172338", "start_index": 33519.0, "parentId": 4793.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42899665236473083}, "uuid": "44129a04-b638-4907-b669-da7b41011936"}, {"page_content": "Dozwolone jest dotykanie piłki każdą częścią ciała z wyjątkiem rąk, bramkarz może dotykać piłki ręką tylko w swoim polu karnym. Bramkarz nie może posiadać piłki w polu karnym dłużej niż 4 sekundy. Bramkarz może złapać piłkę podaną przez zawodnika swojej drużyny tylko jeden raz, dopóki piłki nie dotknie zawodnik drużyny przeciwnej.\nCzas gry.\nGra trwa 36 minut i składa się z 3 tercji, z których każda ma 12 minut. Przerwa między tercjami wynosi 3 minuty. Jest on odmierzany przez oficjalny zegar i jest zatrzymywany podczas przerw w grze. Każdy mecz musi mieć swojego zwycięzcę (nie ma remisów). W razie remisu po 3 tercjach jest zarządzana trzyminutowa dogrywka. W razie remisu po dogrywce następuje seria rzutów karnych, która jest rozgrywana według zasady złotego gola (rzuty karne są rozgrywane do momentu osiągnięcia jednobramkowej przewagi po jakiejkolwiek kolejce).\nCzas jest zatrzymywany w momencie, gdy zostaje strzelony gol, zawodnik odniesie kontuzję wymagającą interwencji służb medycznych, jest rzut wolny lub rzut karny. Czas nie jest zatrzymywany, gdy piłka wyjdzie na aut.\nSędziowie.\nMecz kontroluje 3 sędziów, z których 2 znajduje się przy liniach bocznych, a 1 kontroluje zmiany. Sędziowie nie sygnalizują końca tercji, ale zatrzymują czas podczas przerw w grze. Tylko pierwszy sędzia ma prawo do oceny stanu piłki.\nStałe fragmenty gry.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=190242", "fragment_id": "18153/1", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna plażowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1968.0, "document_id": "18153", "parentId": 190242.0, "score": 0.4419704079627991}, "uuid": "daf0df10-7fae-4aec-a92a-f3afb148b216"}, {"page_content": "Celem gry jest zdobycie większej liczby bramek niż drużyna przeciwna. Gol jest zdobyty, gdy piłka przekroczy linię bramkową całym obwodem i znajdzie się wewnątrz bramki. Mecz dzieli się na połowy po 30 minut z 10-minutową przerwą. Piłka może być rzucana, popychana, łapana, uderzana, zatrzymywana. Zawodnicy mogą dotykać piłki wszystkimi częściami ciała oprócz podudzia i stóp. Jeżeli zawodnik nie kozłuje piłki, może ją trzymać jedynie 3 sekundy. Tylko bramkarz znajdujący się w polu bramkowym (w obrębie linii 6 metrów) jest zwolniony z przestrzegania tych zasad. Mecz rozpoczyna drużyna, która wygrała piłkę po rzucie monetą. Zawodnik tej drużyny wykonuje podanie do partnera z zespołu, trzymając jedną stopę na linii środkowej boiska do chwili, gdy piłka opuści jego dłonie. Gracze podczas początku i wznowienia gry muszą przebywać na swoich połowach boiska. Gracz będący w posiadaniu piłki może ją podać, kozłować lub trzymać. Nie może również wykonać więcej niż trzech kroków, trzymając piłkę. Po zdobyciu bramki przez jedną z drużyn, zespół który ją stracił, wznawia grę rzutem ze środka boiska. Gdy zawodnik jednej z drużyn wykonuje rzut do bramki, musi uważać, by nie przekroczyć linii znajdującej się 6 metrów od bramki. Gdy jednak ją przekroczy, jest rzut wolny dla drużyny przeciwnej. W wypadku gdy obrońca znajdzie się we własnym polu bramkowym w czasie obrony, sędziowie dyktują rzut karny. Jest on wykonywany z odległości 7 metrów od bramki. Zawodnik wykonujący rzut karny znajduje się sam na sam z bramkarzem.\n \"Zobacz też: 2 minuty kary.\"\nKategorie wiekowe rozgrywek.\nPodstaw piłki ręcznej dzieci mogą zacząć się uczyć już w pierwszej lub drugiej klasie szkoły podstawowej. W rozgrywkach międzyszkolnych oraz rozgrywkach organizowanych przez Okręgowe Związki Piłki Ręcznej mogą już brać udział dzieci z III i IV klasy szkoły podstawowej. Kategoria wiekowa wyznacza górny limit wieku zawodnika. W kategoriach:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32990", "fragment_id": "170096/3", "subtitle": "", "title": "Piłka ręczna", "document_id": "170096", "start_index": 5108.0, "parentId": 32990.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28825458884239197}, "uuid": "50193d67-d764-4765-b06c-9113261e0d66"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy kwarta część czasu gry. Zobacz też: kwarta.\nKwarta – jedna z czterech równych części meczu w takich dyscyplinach sportu, jak futbol amerykański, koszykówka czy piłka wodna.\nCzas trwania kwarty.\nKoszykówka.\nW ligach nadzorowanych przez FIBA, kwarta ma 10 minut. Amerykańsko-kanadyjska liga NBA posiada jednak wydłużony czas meczu, grając kwarty 12 minutowe.\nFutbol amerykański.\nW futbolu amerykańskim kwarty trwają po 15 minut.\nPiłka wodna.\nW piłce wodnej kwarty trwają po 8 minut.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=803941", "fragment_id": "1028591/0", "subtitle": "", "title": "Kwarta (sport)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 803941.0, "document_id": "1028591", "score": 0.49032020568847656}, "uuid": "9e379791-4436-499c-b121-bbe320c64b9f"}, {"page_content": "Przy końcu obu linii końcowych stoją dwa słupy (\"goalposts\", \"uprights\") rozstawione 18,5 stopy (5,54736 m) od siebie. Słupy łączy dolna poprzeczka zawieszona 10 stóp (3,048 m) nad ziemią.\nObie drużyny mogą wystawić 11 zawodników. Można wymieniać każdego zawodnika dowolną liczbę razy, jeśli pozwala na to czas w przerwach między akcjami. Fakt ten sprawia, że niemal wszyscy z 46 aktywnych sportowców wystawionych do konkretnego meczu mają szansę w nim zagrać. Zawodnicy zwykle specjalizują się w określonych elementach gry i w razie potrzeby mogą być wykorzystani w jednej z trzech formacji: ataku, obrony lub formacji specjalnej.\nCzas gry.\n \"Osobny artykuł: Czas gry (futbol amerykański).\"\nStandardowy mecz futbolowy składa się z czterech 15-minutowych kwart, z przerwą w połowie meczu – po drugiej kwarcie. Po niektórych akcjach zegar może być zatrzymany, co może znacznie wydłużyć cały mecz, częstokroć do ponad 3 godzin. W lidze NFL, jeśli mecz w czasie regulaminowym kończy się remisem, następuje 15-minutowa dogrywka. Dogrywka jest rozstrzygana metodą „nagłej śmierci” (\"sudden death\", odpowiednika „złotego gola” w piłce nożnej): wygrywa ten zespół, który jako pierwszy zdobędzie w jej trakcie choćby minimalną liczbę punktów. W sezonie zasadniczym ligi, w przypadku skończenia się dogrywki remisem, wynik pozostaje remisowy. W fazie play-off dogrywki powtarza się, aż do momentu gdy któryś z zespołów zdobędzie przewagę. Zasady dogrywek na poziomie szkół średnich i uniwersytetów są bardziej skomplikowane i rządzą się odpowiednimi przepisami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=57895", "fragment_id": "649767/6", "subtitle": "", "title": "Futbol amerykański", "document_id": "649767", "start_index": 11428.0, "parentId": 57895.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37348395586013794}, "uuid": "2300007d-9f4e-4b56-ab1b-42d229ad16cd"}]}
{"id": "q_816", "question": "Który rosyjski przyrodnik, filozof i poeta urodził się w 1711 roku, a jego imieniem nazwano uniwersytet w Moskwie?", "answer": [{"page_content": "Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. M.W. Łomonosowa, skrótowo Uniwersytet Moskiewski lub Uniwersytet (im.) Łomonosowa (w Moskwie); ros. Московский государственный университет имени М.В. Ломоносова, skrótowo МГУ имени М.В. Ломоносова lub МГУ – rosyjski uniwersytet publiczny w Moskwie, największy i najbardziej znany w kraju, otwarty   . Został założony przez cesarzową Elżbietę Piotrowną, dzięki pomysłowi Michaiła Łomonosowa i aktywnym zabiegom Iwana Szuwałowa.\nHistoria.\nUczelnia została zorganizowana przez Łomonosowa (który został mianowany jej pierwszym rektorem) na wzór Uniwersytetu w Getyndze. Duże zasługi w jego założeniu przypisuje się również Iwanowi Szuwałowowi, który wspierał tę ideę – mając silną pozycję na dworze carycy Elżbiety Romanowej, był patronem Łomonosowa w inicjatywach związanych z rozwojem szkolnictwa wyższego. Dekret cesarzowej Elżbiety o utworzeniu Uniwersytetu Moskiewskiego i dwóch gimnazjów został przez nią podpisany   . Wcześniej,    – w dzień imienin matki Szuwałowa, Tatiany Rodionownej – Elżbieta Romanowa zatwierdziła projekt utworzenia Uniwersytetu Moskiewskiego (który miał być otwarty „dla ludzi wszystkich stanów i profesji”), dlatego też Dzień Tatiany (12 stycznia według kalendarza juliańskiego, według kalendarza gregoriańskiego w XX i XXI w. – 25 stycznia) jest obchodzony jako Dzień Rosyjskich Studentów, upamiętniając datę założenia Uniwersytetu Moskiewskiego.\nUroczyste otwarcie zajęć na uniwersytecie odbyło się w dniu obchodów rocznicy koronacji Elżbiety Romanowej   . Pierwszym kuratorem uniwersytetu został Iwan Szuwałow, a pierwszym dyrektorem – Aleksiej Argamakow.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313008", "fragment_id": "1422635/0", "subtitle": "", "title": "Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. M.W. Łomonosowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1422635", "parentId": 313008.0, "score": 0.1570615917444229}, "uuid": "cf880fbf-0ea1-4a59-ba88-2598098d8440"}, {"page_content": "Michaił (Michajło) Wasiljewicz Łomonosow (ros. &lt; lang=\"ru\"&gt;Михаил (Михайло) Васильевич Ломоносов&lt;/&gt;; ur.    w Denisówce koło Chołmogor, zm.    w Sankt-Petersburgu) – rosyjski uczony i poeta, prekursor chemii fizycznej, twórca Uniwersytetu Moskiewskiego.\nŻyciorys.\nPochodził z pomorskiej rodziny rybackiej, sam nauczył się czytać i pisać. Udało mu się wyjechać do Moskwy, gdzie ukończył szkołę podstawową, a następnie do Petersburga, gdzie chodził do gimnazjum. Jako wyróżniający się uczeń został wysłany na studia do Niemiec. Kształcił się na uniwersytecie w Marburgu (Hesja) pod kierunkiem znanego filozofa Christiana Wolffa. Po powrocie do Rosji objął stanowisko profesora chemii na Petersburskim Uniwersytecie Państwowym. Zorganizował przy uczelni nowoczesne laboratorium. W 1754 zainicjował powołanie państwowego uniwersytetu w Moskwie, który później został nazwany jego imieniem. Był członkiem Petersburskiej Akademii Nauk.\nJedną z jego czołowych zasług jest to, że 26 maja 1761 podczas obserwacji przejścia Wenus przed tarczą Słońca odkrył, że planeta ta posiada grubą i gęstą atmosferę.\nW swojej pracy naukowej łączył chemię z innymi naukami ścisłymi – fizyką i matematyką. Zajmował się teorią cząsteczek, zapoczątkował nową gałąź wiedzy – chemię fizyczną, dowiódł fałszywość teorii flogistonu. Niezależnie od Lavoisiera sformułował prawo zachowania masy w reakcjach chemicznych. W książce \"Kurs prawdziwej chemii fizycznej\" (1752) podał definicję chemii fizycznej:\n \"Chemia fizyczna jest to nauka, która tłumaczy przyczynę zjawisk zachodzących wskutek operacji chemicznych w ciałach złożonych, przy pomocy praw i na podstawie doświadczeń fizycznych\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127280", "fragment_id": "21920/0", "subtitle": "", "title": "Michaił Łomonosow", "parentId": 127280.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "21920", "score": 0.6655405759811401}, "uuid": "3722735e-d632-4699-89e3-7b4107068b0d"}, {"page_content": "Ważną rolę przypisywał eksperymentom. Prowadził także badania w dziedzinie geologii.\nNiezależnie od pracy naukowej był też wybitnym poetą, mistrzem ody panegirycznej.\nBył m.in. autorem:\nW pracy \"List o zasadach wierszowania rosyjskiego\" (1739) wyłożył teorię sylabotoniki. Napisał ponadto podręcznik retoryki oraz gramatyki języka rosyjskiego. W 1764 objął wysokie stanowisko sekretarza stanu.\nUpamiętnienie.\nImię Łomonosowa nosi od 1940 r. Uniwersytet Moskiewski oraz Północny (Arktyczny) Uniwersytet Federalny. Na jego cześć zostały nazwane także: miasto na obrzeżach Sankt-Petersburga, rosyjska pływająca elektrownia atomowa „Akademik Łomonosow”, podwodny grzbiet Łomonosowa na Oceanie Arktycznym oraz kratery uderzeniowe na Księżycu () i Marsie ().\nŻycie Łomonosowa przedstawił Władysław Kulicki w formię beletrystycznej w książce \"Pieszo po sławę\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127280", "fragment_id": "21920/1", "subtitle": "", "title": "Michaił Łomonosow", "parentId": 127280.0, "start_index": 1671.0, "document_id": "21920", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "5e03c427-97a0-4fbd-918d-18b6bfaa25ad"}, {"page_content": "Moskiewski Państwowy Uniwersytet Techniczny im. N.E. Baumana ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Московский государственный технический университет имени Н. Э. Баумана&lt;/&gt;, pełna nazwa:  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования «Московский государственный технический университет имени Н. Э. Баумана (национальный исследовательский университет)»&lt;/&gt;) – rosyjski uniwersytet badawczy.\nUniwersytetowi nadano imię rosyjskiego rewolucjonisty z 1905 Nikołaja Baumana.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5035807", "fragment_id": "283246/0", "subtitle": "", "title": "Moskiewski Państwowy Uniwersytet Techniczny im. N.E. Baumana", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "283246", "parentId": 5035807.0, "score": 0.06372234970331192}, "uuid": "9fb491c1-cb48-4b34-91ed-042537927640"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nSylwester (rus. Симео́н Агафо́нович Медве́дев; ur.    w Kursku, zm.    w Siergijew Posadzie) – pisarz, nadworny poeta, historiograf, filozof, autor niezrealizowanego projektu utworzenia w Moskwie uniwersytetu. Uczeń i przyjaciel Symeona Połockiego.\nŻyciorys.\nW 1658 przeniósł się do Moskwy i zaczął pracę w tajnej carskiej kancelarii. Od 1665 uczył się w szkole przy klasztorze Zaikonospasskim w Moskwie, gdzie zwrócił na siebie uwagę mnicha z Połocka.\nW 1674 w Putywlu został mnichem.\nW 1677 powrócił do Moskwy, gdzie został korektorem ksiąg religijnych wydawanych w Moskiewskiej Drukarni. \nBrał udział w sporach religijnych w latach 80. XVII w., po stronie „łacinników” i w walce politycznej po śmierci Fiodora III, popierając stronnictwo regentki Zofii. Po nieudanym buncie strzelców i tym samym klęsce Zofii mnich Sylwester został stracony z rozkazu Piotra I.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000222", "fragment_id": "581594/0", "subtitle": "", "title": "Sylwester (Miedwiediew)", "document_id": "581594", "start_index": 0.0, "parentId": 4000222.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2348923236131668}, "uuid": "f65eb1c2-1d80-45d7-b368-da28d69c9107"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rosyjskiego teologa i poety. Zobacz też: inne osoby o tym samym imieniu i nazwisku.\nWładimir Siergiejewicz Sołowjow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Владимир Сергеевич Соловьёв&lt;/&gt;, ur.    w Moskwie, zm.    tamże) – rosyjski prawosławny myśliciel i poeta, przedstawiciel rosyjskiego renesansu religijno-filozoficznego i słowianofilski mesjanista, nazywany „filozofem wiecznej kobiecości”.\nŻyciorys.\nSyn historyka i profesora Uniwersytetu Moskiewskiego Siergieja Sołowjowa. Brat poetki Polikseny (pseud. Allegro). Po matce, Poliksenie, rosyjski filozof był spokrewniony z myślicielem XVIII wieku Grzegorzem Skoworodą.\nPoglądy.\nGłównym dziełem życia Sołowjowa było stworzenie chrześcijańskiej filozofii prawosławnej, która na nowo ujawniałaby życiową siłę podstawowych dogmatów chrześcijaństwa, przez wiele wieków istnienia Kościoła sprowadzonych do martwej litery.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Sołowjow był pierwszym, komu przypadł honor stworzenia systemu filozofii chrześcijańskiej w duchu idei Kiriejewskiego i Chomiakowa. Sołowjow szedł drogą wskazaną przez Kiriejewskiego, drogą przezwyciężenia abstrakcyjnego racjonalizmu i osiągnięcia poznania dzięki pełnej jedności wszystkich uzdolnień człowieka.\n Nikołaj Łosski\n , \"Historia filozofii rosyjskiej\"\nTym samym Sołowjow zaakceptował słowianofilską ideę tzw. całościowego poznania i stwarzał swoją gnozeologię w duchu tradycji schellingiańsko-słowianofilskiej. Jego myśl podzielić można zatem na trzy kategorie, ściśle odpowiadające również chronologii powstawania poszczególnych dzieł: pierwszą była teozofia, drugą – teokracja, trzecią zaś teurgia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1519199", "fragment_id": "222569/0", "subtitle": "", "title": "Władimir Sołowjow", "parentId": 1519199.0, "start_index": 1.0, "document_id": "222569", "source": "wikipedia", "score": 0.48579782247543335}, "uuid": "cc40cc25-0e52-452a-88da-aa33a44c9941"}, {"page_content": "28 czerwca 1942 roku Kupała zmarł po upadku ze schodów w hotelu Moskwa. Do tej pory nie udało się wyjaśnić czy był to nieszczęśliwy wypadek, samobójstwo czy zaplanowane morderstwo. Poeta pochowany został na cmentarzu Wagańkowskim w Moskwie. Po dwudziestu latach jego szczątki przewiezione zostały na Białoruś. Obecnie Janka Kupała spoczywa na cmentarzu wojskowym w Mińsku, obok mogiły Jakuba Kołasa.\nPamięć o poecie.\nImieniem Kupały nazwana została ulica, park i stacja metra (Kupałauskaja) w Mińsku, rezerwat przyrody w pobliżu Wiazynki. W Mińsku działa Muzeum Kupały, mające swoje filie w Wiazynce, Laukach, Akopach i Jachimowszczyźnie.\nImię Janki Kupały nosi Narodowy Teatr Akademicki w Mińsku oraz Uniwersytet w Grodnie. Ulice Janki Kupały znajdują się również w Gdańsku i Hajnówce.\nW Gdańsku poetę uhonorowano dodatkowo pamiątkowym pomnikiem, którego odsłonięcie nastąpiło 26 czerwca 2003 roku. Monument ma postać głazu narzutowego w kolorze różowo-szarym i znajduje się przy stawie między ulicami Pomorską, Subisława, Beniowskiego i Kupały. Na kamieniu znajduje się mosiężna tablica z napisem w języku polskim i białoruskim o treści: JANKA KUPAŁA (JAN ŁUCEWICZ) 1882-1942 WIESZCZ BIAŁORUSKI wraz z cytatem „śnią mi się sny o Białorusi”. Poniżej znajdują się podpis cyrylicą, a także rysunek książki i kałamarza z gęsim piórem.\nUmiejscowienie pomnika okazało się nieporozumieniem, gdyż stanął on przy ulicy Kupały, która została nazwana tak na cześć rzekomego słowiańskiego bóstwa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=765244", "fragment_id": "835040/7", "subtitle": "", "title": "Janka Kupała", "document_id": "835040", "start_index": 10302.0, "source": "wikipedia", "parentId": 765244.0, "score": 0.18684007227420807}, "uuid": "68170bf5-a24a-4310-a71e-3a12607e78c5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filozofa. Zobacz też: Nikołaj Fiodorow (ujednoznacznienie).\nNikołaj Fiodorowicz Fiodorow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Никола́й Фёдорович Фёдоров&lt;/&gt;, ur.    w Kluczach w guberni tambowskiej, zm.    w Moskwie) – rosyjski filozof prawosławny, twórca tradycji kosmizmu rosyjskiego. Był prekursorem filozofii transhumanizmu jako zwolennik osiągnięcia przy pomocy metod naukowych radykalnego przedłużenia ludzkiego życia, ludzkiej nieśmiertelności i wskrzeszenia zmarłych ludzi. Zapowiadał podbój kosmosu, nie obawiał się przeludnienia Ziemi, zapowiadał zasiedlanie innych planet. Ze względu na tryb życia i swoją postawę nazywany bywał \"moskiewskim Sokratesem\".\nIdee Fiodorowa były inspiracją dla uczonych, m.in. Konstantina Ciołkowskiego, matematyka i fizyka, zwolennika ontologicznej jedności kosmosu, wynalazcy, twórcy teorii lotu rakiet i popularyzatora kolonizacji kosmosu, oraz Władimira Wiernadskiego minerologa i biochemika, zwolennika teorii jedności planety Ziemia, który rozwijał koncepcje biosfery i noosfery. Poglądy Fiodorowa stanowiły również inspirację dla rosyjskich powieściopisarzy, poetów i malarzy.\nŻyciorys.\nRodzice Nikołaja Fiodorowa pochodzili ze szlachty. Ojciec, Paweł Iwanowicz Gagarin pochodził z rodu Rurykowiczów, matka Jelizawieta Iwanowa z niższej szlachty. Nikołaj studiował w Odessie. Od 1854 do 1868 roku pracował jako nauczyciel w różnych rosyjskich miejscowościach. W roku 1878 rozpoczął pracę w moskiewskiej bibliotece narodowej. Fiodorow był przeciwnikiem własności intelektualnej i w ciągu całego swojego życia nie opublikował ani jednej pracy. Jego artykuły zostały wydane pośmiertnie pod wspólną nazwą: \"Filozofia fizycznego zmartwychwstania\"[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1197110", "fragment_id": "1139101/0", "subtitle": "", "title": "Nikołaj Fiodorow", "parentId": 1197110.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1139101", "score": 0.1700018346309662}, "uuid": "596ccac7-2e81-45fd-a634-9d83e53d1028"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy poety. Zobacz też: artykuł o wioślarzu.\nWiaczesław Iwanowicz Iwanow (ros. Вячеслав Иванович Иванов; ur.    w Moskwie, zm. 16 lipca 1949 w Rzymie) – rosyjski poeta i dramatopisarz okresu rosyjskiego srebrnego wieku, filozof, tłumacz i krytyk literacki. Był teoretykiem rosyjskiego symbolizmu i znawcą kultury helleńskiej.\nWczesne lata. Życie za granicą..\nUrodził się w rodzinie geodety Iwana Iwanowa (1816–1871). Po ukończeniu liceum poślubił Darię Dmitrijewską. Studiował historię i filozofię na Uniwersytecie Moskiewskim (1884–1886). Następnie naukę kontynuował na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie gdzie studiował prawo rzymskie i ekonomię. Interesował się również historią (pod kierunkiem naukowym Theodora Mommsena; Iwanow nazywany jest jednym z jego ostatnich uczniów), a także filozofią. Na światopogląd pisarza znaczny wpływ mieli: Friedrich Nietzsche, Władimir Sołowjow, słowianofile, niemieccy romantycy (Novalis, Friedrich Hölderlin). Jednak sam Iwanow uważał, że bardziej od ideologii Sołowjowa wpływ na niego miały poglądy Władimira Erna. Począwszy od 1891 roku poeta dużo podróżował, zwiedził większą część Europy (przez jakiś czas mieszkał w Atenach, później w Genewie), odwiedził Palestynę i Egipt (1902). Najwięcej czasu spędzał w Rosji i we Włoszech, gdzie ostatecznie przeprowadził się w 1924 roku. W 1895 za obopólnym porozumieniem Iwanow rozwiódł się z Darią Dmitrijewską. W tym czasie zaprzyjaźnił się z M. M. Zamiatiną, która pomagała poecie aż do swojej śmierci w 1920 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=429768", "fragment_id": "81031/0", "subtitle": "", "title": "Wiaczesław Iwanow", "parentId": 429768.0, "start_index": 1.0, "document_id": "81031", "source": "wikipedia", "score": 0.27071505784988403}, "uuid": "a4dbc740-c7b3-41c4-9e2e-51907b856c2b"}, {"page_content": "Nie mylić z: polskim pisarzem o tym samym nazwisku.\nWładimir Fiodorowicz Odojewski (Владимир Фёдорович Одоевский, ur.    w Moskwie zm.    tamże) – rosyjski pisarz, książę, kompozytor, filantrop i pedagog. Nazywany „rosyjskim Hoffmannem”.\nŻyciorys.\nKsiążęta Odojewscy należeli do starej rosyjskiej arystokracji wywodzącej się z czernihowskiej linii Rurykowiczów. Władimir Fiodorowicz odebrał wykształcenie typowe dla przedstawiciela moskiewskiej elity. W latach 1816–1822 studiował na Uniwersytecie Moskiewskim. W połowie lat dwudziestych Odojewski przewodził tajnemu towarzystwu Lubomudrych, w którym razem z przyjaciółmi dyskutował idee niemieckich filozofów, m.in. Friedricha Schellinga. W tym czasie poznał wielu słowianofili i zapadników.\nOd 1824 Odojewski był aktywnym krytykiem literackim i dziennikarzem. W latach trzydziestych pisał dla magazynu Sowriemiennik. W 1826 przeprowadził się do Petersburga, gdzie został wicedyrektorem Carskiej Biblioteki Publicznej.\nW 1846 został dyrektorem Muzeum Rumiancewa; wraz z przeniesieniem muzeum, w 1862 powrócił do Moskwy, gdzie zmarł 27 lutego 1869. Został pochowany na Starym Cmentarzu Dońskim.\nTwórczość.\nPróbując naśladować Ludwiga Tiecka i Novalisa, Odojewski pisał opowiadania dla dzieci i fantastyczne nowele dla dorosłych, były one przepojone mglistą mistyką w stylu Jakuba Böhmego i Louisa-Claude’a de Saint Martin.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1636191", "fragment_id": "666572/0", "subtitle": "", "title": "Władimir Odojewski", "document_id": "666572", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1636191.0, "score": 0.12438376247882843}, "uuid": "cb1eeff8-93c3-4e4d-9b6b-b4158056997a"}]}
{"id": "q_817", "question": "Jak nazywa się placówka dyplomatyczna najwyższej rangi?", "answer": [{"page_content": "Ambasada – stała misja dyplomatyczna, którą kieruje szef misji pierwszej klasy (ambasador). Tą nazwą określany jest także budynek lub lokal zajmowany przez misję. Jest zasadą, iż ambasada znajduje się w stolicy państwa, z którym utrzymywane są stosunki dyplomatyczne.\nW dyplomacji watykańskiej odpowiednikiem ambasady jest nuncjatura apostolska. W przypadku krajów członkowskich Wspólnoty Narodów, które wymieniają wysokich komisarzy, odpowiednikiem ambasady jest \"wysoka komisja\", natomiast w przypadku Unii Europejskiej odpowiednik ambasady prowadzony w krajach trzecich to Delegatura Unii Europejskiej. Odpowiednikiem ambasady w relacjach z organizacją międzynarodową jest stałe przedstawicielstwo.\nKraje utrzymujące stosunki dyplomatyczne z Chinami kontynentalnymi (ChRL) nie mogą mieć ambasady na Tajwanie (Republiką Chińską), ani nie mogą gościć ambasady Tajwanu. Obejściem jest utrzymywanie placówek nazywanych np. „biurami handlowymi”, na których czele stoją wysocy rangą dyplomaci zawodowi. Ambasady chronione są przez instytucje rządowe. Ambasady RP w krajach o tzw. podwyższonym ryzyku chronione są przez funkcjonariuszy Służby Ochrony Państwa.\nWbrew powszechnemu przekonaniu, misje dyplomatyczne nie mają pełnego statusu eksterytorialnego i nie są suwerennym terytorium reprezentowanego państwa. Raczej pomieszczenia misji dyplomatycznych (budynki lub części budynków i tereny przyległe do nich, niezależnie od tego, kto jest ich właścicielem, użytkowane dla celów misji, łącznie z rezydencją szefa misji) pozostają pod jurysdykcją państwa przyjmującego, mając zapewnione nietykalność i nienaruszalność oraz specjalne przywileje (takie jak zwolnienie z większości lokalnych przepisów) przez konwencję wiedeńską o stosunkach dyplomatycznych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49933", "fragment_id": "662560/0", "subtitle": "", "title": "Ambasada", "parentId": 49933.0, "start_index": 0.0, "document_id": "662560", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "0147d015-dce9-4c3b-ad1d-9db4b0aaefd9"}, {"page_content": "Stopień dyplomatyczny – stopień nadawany członkom personelu dyplomatycznego przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych państwa, które wysyła dyplomatów. Stopnie określają rangę, pozycję w hierarchii i zakres pracy danego dyplomaty. \nKonwencja wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych ustaliła następujące stopnie dyplomatyczne:\nDla szefów misji dyplomatycznych:\nChargées d'affaires są akredytowani przy ministrze spraw zagranicznych, w przeciwieństwie do posłów i ambasadorów, którzy są akredytowani przy głowie państwa.\nDla członków misji dyplomatycznej:\nNajniższym stopniem jest attaché. Stopnie dyplomatyczne nie są stanowiskami pracy, tylko rangami, toteż może się zdarzyć, że na danej placówce będzie trzech radców i ani jednego attaché. Do szefa placówki państwa obcego (gdy funkcję tę pełni ambasador lub poseł) mówi się per \"Wasza Ekscelencjo.\"\nW Polsce ustawa o służbie zagranicznej dopuszcza jedynie następujące stopnie dyplomatyczne:\nStopnie dyplomatyczne dzielą się na klasy. Klasa różnicuje szefów misji dyplomatycznej jedynie w protokole i precedencji. \nOdpowiednio szefowie misji dyplomatycznej mogą należeć do jednej z trzech klas:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1472352", "fragment_id": "220319/0", "subtitle": "", "title": "Stopień dyplomatyczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "220319", "parentId": 1472352.0, "score": 0.6982300877571106}, "uuid": "d11b7530-0a8b-411c-aaf2-1588c2239198"}, {"page_content": "Lista urzędów konsularnych znajdujących się na obszarze Polski.\nWyróżnia się placówki dyplomatyczne, prowadzone przez zawodowych dyplomatów, gdzie najwyższą funkcję pełni konsul generalny – w konsulatach generalnych, a także konsulatach zwykłych. Przeważająca większość to reprezentacja ceremonialna w postaci konsula honorowego, zazwyczaj miejscowego z powiązaniami z danym krajem.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Spis_treści/styles.css\" /&gt;\nBydgoszcz.\n \"Osobny artykuł: Konsulaty w Bydgoszczy.\"\nKatowice.\n \"Osobny artykuł: Konsulaty w Katowicach.\"\nPoznań.\n \"Osobny artykuł: Konsulaty w Poznaniu.\"\nSzczecin.\n \"Osobny artykuł: Konsulaty w Szczecinie.\"\nToruń.\n \"Osobny artykuł: Konsulaty w Toruniu.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1525096", "fragment_id": "227458/0", "subtitle": "", "title": "Lista urzędów konsularnych w Polsce według miast", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "227458", "parentId": 1525096.0, "score": 0.08853951841592789}, "uuid": "368ca689-cdf8-4f58-a823-35ba820b1235"}, {"page_content": "Rangi dyplomatyczne – ujednolicony system tytułów i rang szefów misji dyplomatycznych, wprowadzony przez kongres wiedeński w 1815 r., zweryfikowany i skodyfikowany podczas międzynarodowej konferencji, która odbyła się również w Wiedniu w marcu 1961 r. Jej rezultatem jest „Konwencja wiedeńska o stosunkach dyplomatycznych z 18 kwietnia 1961 r.”\nUnormowania w latach 1815–1961.\nAmbasadorów akredytowanych w danym państwie obowiązywała określona precedencja, jednak była ona oparta na nierównych założeniach (np. kolejność przejścia na katolicyzm w przypadku przedstawicieli akredytowanych przy Państwie Kościelnym). Od czasu kongresu wiedeńskiego sprawa została usystematyzowana i unormowana w sposób budzący mniejsze kontrowersje.\nW myśl postanowień Aneksu XVII aktu końcowego kongresu ustanowiono trzy rangi dyplomatyczne:\nKongres akwizgrański wprowadził w 1818 r. rangę ministra rezydenta, stojącą w hierarchii pomiędzy rangą II i III.\nW XIX wieku przedstawicieli dyplomatycznych najwyższego szczebla (ambasadorów) wymieniały pomiędzy sobą tylko mocarstwa – Wielka Brytania, Imperium Rosyjskie, Austro-Węgry, Imperium Osmańskie, Włochy, Cesarstwo Niemieckie, Francja, Japonia i Hiszpania. Stany Zjednoczone wysyłały ambasadorów dopiero od 1893 r. Po I wojnie światowej do państw, do których wysyłano ambasadorów dołączyły II Rzeczpospolita, Belgia, Chiny i Portugalia.\nUnormowania wprowadzone w 1961.\nDopiero Karta Narodów Zjednoczonych wprowadziła suwerenną równość państw jako naczelną zasadę stosunków międzynarodowych. Od tamtej pory systematycznie zanikają dwie niższe rangi.\nJednak wszystkie rangi dyplomatyczne ustalone na kongresie wiedeńskim zostały potwierdzone przez konwencję wiedeńską o stosunkach dyplomatycznych z 18 kwietnia 1961 r. W myśl artykułu 14. powyższej konwencji szefowie misji dyplomatycznych dzielą się na trzy klasy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1300894", "fragment_id": "1107288/0", "subtitle": "", "title": "Rangi dyplomatyczne", "document_id": "1107288", "start_index": 0.0, "parentId": 1300894.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4425857663154602}, "uuid": "46eca2f2-b035-41e2-b7e1-48246771a104"}, {"page_content": "Korpus dyplomatyczny (fr. \"Corps diplomatique\", stąd skrót CD), termin ten wszedł do powszechnego użytku w XIX wieku. Pojęcie korpusu ma dwa znaczenia - węższe i szersze:\nDziekan korpusu dyplomatycznego.\nNa czele korpusu stoi dziekan (ang. \"dean\", fr. \"doyen\"), którym jest (zgodnie z zasadami precedencji) szef misji dyplomatycznej w najwyższej klasie (z reguły jest to I ranga, czyli ambasador) i o najdłuższym stażu w danym kraju (decyduje data i godzina złożenia listów uwierzytelniających w państwie przyjmującym). W niektórych krajach, które nie tylko utrzymują stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską, ale tradycyjnie miały bardzo dobre relacje z nią, dziekanem korpusu dyplomatycznego z urzędu może zostać nuncjusz apostolski, bez względu na okres pobytu w tym państwie (tak jest m.in. w Polsce). W takim przypadku wicedziekanem zostaje najstarszy stażem szef misji w najwyższej klasie. \nSprawowanie funkcji dziekana korpusu dyplomatycznego nie nadaje dziekanowi żadnych uprawnień władczych w stosunku do pozostałych dyplomatów. Jest to funkcja \"primus inter pares\" (pierwszego wśród równych), a więc funkcja o charakterze reprezentacyjnym i ceremonialnym.\nDo głównych zadań dziekana należą: \nSamochody osób należących do korpusu dyplomatycznego mogą być oznaczone skrótem „CD”.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173395", "fragment_id": "20091/0", "subtitle": "", "title": "Korpus dyplomatyczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "20091", "parentId": 173395.0, "score": 0.2847013473510742}, "uuid": "af3bfa92-1afd-4ab0-89ee-db029a5346f2"}, {"page_content": "Ambasada Stanów Zjednoczonych w Bagdadzie – misja dyplomatyczna Stanów Zjednoczonych w Iraku, położona na terenie tzw. Zielonej strefy, w centrum Bagdadu. Oficjalne otwarcie placówki miało miejsce 5 stycznia 2009. Jest to największa placówka dyplomatyczna Stanów Zjednoczonych na świecie, jej powierzchnia, obejmująca kompleks budynków, odpowiada wielkością powierzchni Watykanu. Koszt wybudowania placówki to 700 milionów dolarów. W otwarciu ambasady udział wzięli m.in. ówczesny ambasador Stanów Zjednoczonych Ryan Crocker, sekretarz stanu John Negroponte oraz iracki prezydent Dżalal Talabani. 9 miesięcy po otwarciu konieczne stały się prace remontowe, których wartość oszacowano na 130 mln dolarów.\nNowa placówka zastąpiła ambasadę otworzoną 1 lipca 2004 roku, w dawnym Pałacu Republikańskim Saddama Husajna.\nStara ambasada.\nStany Zjednoczone zmieniły status poselstwa w Bagdadzie na ambasadę Stanów Zjednoczonych w Bagdadzie w 1946 roku. Budynek ówczesnej ambasady został zaprojektowany przez Josepa Lluisa Serta, budowę ukończono w 1957. Budynek pełnił funkcję ambasady do 1967 roku (do czasu wojny sześciodniowej). Przedstawicielstwo dyplomatyczne Stanów Zjednoczonych zostało przeniesione do ambasady belgijskiej w 1972 roku. Stopień dyplomatyczny przedstawicielstwa USA w Iraku został ponownie podniesiony do rangi ambasady w 1984, po wznowieniu stosunków iracko-amerykańskich. Ambasada została zamknięta przed wybuchem I wojny w Zatoce Perskiej.\nNowa ambasada.\nKompleks budynków wchodzących w skład ambasady obejmuje 21 budynków, zajmujących łącznie powierzchnię 104 akrów (42 hektary), co czyni ją największą placówką dyplomatyczną Stanów Zjednoczonych na świecie. Wykonanie ambasady powierzono kuwejckiemu wykonawcy, firmie First Kuwaiti Trading &amp; Contracting.\nW skład kompleksu wchodzą:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1824731", "fragment_id": "884180/0", "subtitle": "", "title": "Ambasada Stanów Zjednoczonych w Bagdadzie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1824731.0, "document_id": "884180", "score": 0.16193249821662903}, "uuid": "befe2cd3-5f0f-49c9-a2ed-518ed5314520"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nPoniższy artykuł przedstawia listę ambasad, konsulatów i innych przedstawicielstw dyplomatyczno-konsularnych Rzeczypospolitej Polskiej na świecie oraz zagranicznych ambasad i konsulatów ulokowanych lub akredytowanych w Polsce.\nStosunki dyplomatyczne Rzeczypospolitej Polskiej.\nPolska utrzymuje stosunki dyplomatyczne ze wszystkimi spośród 193 państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych. Podmioty spoza ONZ, z którymi Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne to: Stolica Apostolska, Palestyńska Władza Narodowa oraz Suwerenny Wojskowy Zakon Maltański.\nPomimo uznania przez Polskę niepodległości Kosowa, oba kraje nie nawiązały stosunków dyplomatycznych, a co z tego wynika nie ustanowiły przedstawicielstw dyplomatycznych.\nPlacówki dyplomatyczne i konsularne Rzeczypospolitej Polskiej.\nAmbasady Rzeczypospolitej Polskiej.\nPolska posiada swoje ambasady w 93 państwach świata:\nKonsulaty zawodowe Rzeczypospolitej Polskiej.\nPolska posiada 37 konsulatów generalnych w 18 państwach świata. Lista nie uwzględnia wydziałów konsularnych polskich ambasad.\nKonsulaty honorowe Rzeczypospolitej Polskiej.\n \"Osobny artykuł: Konsulaty honorowe Rzeczypospolitej Polskiej.\"\nHistoryczne placówki dyplomatyczne RP.\n \"Osobny artykuł: Historyczne placówki dyplomatyczne i konsularne Polski.\"\nPlacówki dyplomatyczne i konsularne obcych państw w Polsce.\nAmbasady obcych państw w Polsce.\nW Polsce znajduje się 97 ambasad:\n Afganistan,\n Suwerenny Wojskowy Zakon Maltański posiada swoją ambasadę w Polsce.\n Republiki Chińskiej (Tajwanu) w Polsce jest Biuro Przedstawicielskie Tajpej w Polsce.\nPlacówki dyplomatyczne obcych państw akredytowane w Polsce.\n66 placówek dyplomatycznych ulokowanych za granicą są akredytowane w Polsce:\nPlacówki Unii Europejskiej.\n Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Warszawie\n Przedstawicielstwo Regionalne Komisji Europejskiej we Wrocławiu\n Biuro Parlamentu Europejskiego w Warszawie\n Biuro Parlamentu Europejskiego we Wrocławiu\nKonsulaty generalne w Polsce.Konsulat Generalny Republiki Kosowa w Warszawie (konsul generalny: Drilon Gashi)\nKonsulaty zawodowe w Polsce.\n \"Osobny artykuł: Urzędy konsularne w Polsce według miast.\"\nW Polsce znajduje się 22 urzędów konsularnych 11 państw świata. Lista nie uwzględnia wydziałów konsularnych ambasad.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1854858", "fragment_id": "911248/0", "subtitle": "", "title": "Lista placówek dyplomatycznych i konsularnych Polski na świecie oraz obcych państw w Polsce", "document_id": "911248", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1854858.0, "score": 0.18378427624702454}, "uuid": "80638b5b-bfe5-46e8-8ae9-efc939db41bf"}, {"page_content": "Ambasada Stanów Zjednoczonych w Warszawie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;U.S. Embassy Warsaw&lt;/&gt;) – placówka dyplomatyczna Stanów Zjednoczonych w Polsce mieszcząca się w Warszawie na Alejach Ujazdowskich 29–31.\nHistoria przedstawicielstw.\nDo I wojny światowej.\nSłużba konsularna Stanów Zjednoczonych na terenie dzisiejszej Polski, na terytorium ówczesnego Imperium Rosyjskiego, była obecna już w latach 1871–1917. Konsulat mieścił się w Warszawie m.in. przy ul. Senatorskiej 31 (1876-1879), ul. Erywańskiej 4b (1880-1882), ul. Erywańskiej 6a (1883–1887), obecnie nie istnieje, ul. Erywańskiej 12 (1888–1903), obecnie nie istnieje, kolejne – w Pałacu Czapskich przy ul. Krakowskie Przedmieście 5 (1905), ul. Smolnej 10 (1909), obecnie nie istnieje, ul. Krakowskie Przedmieście 5 (1910–1911) i w kamienicy Taubenhausa w al. Ujazdowskich 18, róg ul. Matejki 9 (1912–1913), obecnie nie istnieje.\nNa terenie Królestwa Prus Stany Zjednoczone utrzymywały placówki konsularne m.in.:\nPo I wojnie światowej.\nPierwsze amerykańskie przedstawicielstwo dyplomatyczne w Warszawie powołano w 1919; jego siedzibą w randze poselstwa (\"American Legation\"), był przez kilka miesięcy Hotel Bristol, później pałac Zamojskich przy ul. Senatorskiej 37 (1919–1923), następnie pałac Wołowskiego, nazywany też pałacem Bourbona przy ul. Foksal 3 (1923–1930). Następnie przedstawicielstwo w 1930 podniesione do rangi ambasady, przeniesiono do pałacu Potockich przy ul. Krakowskie Przedmieście 15 (1932), do kamienicy Bohdanowicza w Al. Ujazdowskich 11 (1933–1936), i do willi Stanisława Lilpopa z 1852 (proj. Jan Heurich „starszy”) w Al. Ujazdowskich 29, w którym mieściło się do 1939. Z chwilą inwazji niemieckiej na Polskę ambasadę przeniesiono do Paryża (1939–1940), a następnie do Londynu (1940–1945).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2346769", "fragment_id": "530115/0", "subtitle": "", "title": "Ambasada Stanów Zjednoczonych w Warszawie", "parentId": 2346769.0, "start_index": 0.0, "document_id": "530115", "source": "wikipedia", "score": 0.18991459906101227}, "uuid": "6de4c213-f587-443e-953b-ec0a46a40d61"}, {"page_content": "Korpus konsularny (z jęz. fr. \"Corps consulaire\", stąd skrót CC), jest pojęciem analogicznym do pojęcia korpusu dyplomatycznego.\nPodobnie jak przy korpusie dyplomatycznym pojęcie to ma dwa znaczenia – węższe i szersze:\nW przeciwieństwie do korpusu dyplomatycznego, który może być tylko jeden w określonym państwie, korpusów konsularnych może być kilka.\nPodobnie jak w korpusie dyplomatycznym, w korpusie konsularnym istnieje funkcja dziekana sprawowana przez najwyższego rangą i najstarszego stażem kierownika urzędu konsularnego, według tzw. precedencji (licząc od daty otrzymania \"exequatur\").\nCzłonkowie korpusu konsularnego mają zwyczajowe prawo umieszczania symbolu „CC” na swoich samochodach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=290003", "fragment_id": "1467514/0", "subtitle": "", "title": "Korpus konsularny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1467514", "parentId": 290003.0, "score": 0.5085087418556213}, "uuid": "3a6bc7f0-378d-4c9b-a072-61dee0305beb"}, {"page_content": "Ambasada Stanów Zjednoczonych w Budapeszcie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Embassy of the United States of America in Budapest&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Az Amerikai Egyesült Államok budapesti nagykövetsége&lt;/&gt;) – misja dyplomatyczna Stanów Zjednoczonych Ameryki na Węgrzech.\nHistoria.\nWęgry pod władzą Habsburgów.\nPierwszy, jeszcze nieoficjalny, przedstawiciel Stanów Zjednoczonych na Węgrzech został mianowany 18 czerwca 1849 przez sekretarza stanu Johna M. Claytona, w czasie gdy Węgrzy walczyli o niepodległość. Miał on mandat do uznania nowego rządu Węgier, jeżeli Węgrzy będą w stanie utrzymać niepodległość. Jednak zanim dotarł on na Węgry, powstanie węgierskie zostało stłumione.\nPierwszą amerykańską misją na Węgrzech był Konsulat Stanów Zjednoczonych w Peszcie, utworzony w 1869 (po połączeniu Pestu i Budy w 1873 Konsulat Stanów Zjednoczonych w Budapeszcie). W 1904 został on podniesiony do rangi konsulatu generalnego. Drugą amerykańską placówką we wchodzącym w skład Austro-Węgier Królestwie Węgier była Agencja Konsularna Stanów Zjednoczonych w Fiume, w 1908 podniesiona do rangi konsulatu. Obie te placówki zostały zlikwidowane w 1917, po zerwaniu 8 kwietnia 1917 stosunków dyplomatycznych pomiędzy Austro-Węgrami a Stanami Zjednoczonymi, w wyniku przystąpienia Amerykanów do I wojny światowej po stronie aliantów.\nOkres międzywojenny.\n4 grudnia 1919 mianowano amerykańskiego komisarza na Węgrzech w osobie Ulyssesa Granta-Smitha. Uznanie niepodległości Węgier i nawiązanie z nimi stosunków dyplomatycznych odwlekało się do zakończenia stanu wojny przez Kongres, co nastąpiło 2 lipca 1921. Ostatecznie stosunki dyplomatyczne pomiędzy obydwoma krajami nawiązano traktatem z 29 sierpnia 1921, który wszedł w życie 17 grudnia tego roku. 26 grudnia 1921 ustanowiono Poselstwo Stanów Zjednoczonych w Budapeszcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4642629", "fragment_id": "743580/0", "subtitle": "", "title": "Ambasada Stanów Zjednoczonych w Budapeszcie", "parentId": 4642629.0, "start_index": 0.0, "document_id": "743580", "source": "wikipedia", "score": 0.1014040857553482}, "uuid": "8fb4c54f-627c-46b6-b760-a65b703a33a4"}]}
{"id": "q_818", "question": "Jaki tytuł nosiło wychodzące w latach 1765–85, redagowane m.in. przez Ignacego Krasickiego, najbardziej zasłużone czasopismo królewskiego obozu reform?", "answer": [{"page_content": "Monitor (łac. „upominający”) – jedno z pierwszych polskojęzycznych czasopism, drukowane w latach 1765–1785.\nHistoria.\nZostało założone przez Ignacego Krasickiego i Adama Kazimierza Czartoryskiego, z inicjatywy i przy wsparciu króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pismo było wydawane w drukarni królewskiej. Ukazywało się dwa razy w tygodniu, zwykle miało 8 stron.\nRedagowane na wzór angielskiego „The Spectator”, łącznie z zapożyczeniami niektórych artykułów z tego pisma. Pismo popierało i promowało tolerancję religijną, rozwój nauk przyrodniczych oraz krytykowało feudalizm szlachecki i magnacki, a wspierało mieszczaństwo i chłopstwo. W nowych, krótkich formach publicystycznych (eseje, reportaże, listy do redakcji, artykuły, felietony itp.), autorzy krytykowali sarmackie zacofanie, postulowali nowy wzór osobowy oświeconego szlachcica. Zasadniczym celem czasopisma była poprawa obyczajów i moralności społeczeństwa.\nZwalczano m.in.:\nCzasopismo adresowane było do kręgu wykształconych czytelników, stało się w pierwszym okresie istnienia pisma nieoficjalnym organem prasowym partii królewskiej.\nW \"Monitorze\" drukowano teksty najwybitniejszych pisarzy polskich XVIII w., jednak w niektórych latach, zwłaszcza późniejszych przeważały tłumaczenia i przeróbki autorów obcych albo własnych artykułów ze starszych roczników. Np. cały rocznik 1772 był pióra Ignacego Krasickiego, który tłumaczył i adaptował do warunków polskich artykuły z angielskiego „The Spectator”.\nWspółpracownikami i redaktorami pisma były głównie osoby z otoczenia Stanisława Augusta, m.in. Feliks Franciszek Łoyko, Tadeusz Lipski, Stanisław Konarski i Franciszek Bohomolec.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115257", "fragment_id": "21225/0", "subtitle": "", "title": "Monitor (czasopismo)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "21225", "parentId": 115257.0, "score": 0.45981544256210327}, "uuid": "3f0a8593-864e-4f82-9c15-00be59d84754"}, {"page_content": "Królewski mecenat obejmował nie tylko literatów, ale i roztaczał opiekę nad malarzami, rzeźbiarzami, architektami. Stanisław August sprowadził do Polski wybitnych artystów wyznaczając im stałe pensje i wynagradzając dodatkowo za wykonane prace. Włoch Dominik Merlini zaprojektował przy współudziale króla Pałac Łazienkowski, &lt;&gt;[] ozdobił wnętrza Zamku Królewskiego i Pałacu w Łazienkach malowidłami o treściach alegoryczno-mitologicznych i historycznych. Trzeci Włoch, Bernardo Bellotto zwany Canaletto, pozostawił cykl widoków Warszawy, z niezwykłą dokładnością oddając wszystkie szczegóły. Zygmunt Vogel tworzył akwarele z widokami miast, ruin i zabytków. Stanisław August z pasją oddawał się kolekcjonerstwu: zbierał medale, stare monety, obrazy, ryciny, kopie rzeźb antycznych i współczesnych. Jego zbiory stały się zaczątkiem wielu późniejszych kolekcji muzealnych.\nRozwój publicystyki.\nW 1765 zaczął ukazywać się tygodnik „Monitor”, nazwany „czasopismem moralnym”, wzorowany na angielskim „Spektatorze”, inspirowany i wspierany finansowo przez króla. Stał się główną trybuną propagowania reform. W pierwszym okresie redagował go Ignacy Krasicki, korzystając także z artykułów Franciszka Bohomolca, Konarskiego, Czartoryskiego, Adama Naruszewicza. „Monitor” poruszał bardzo wiele aktualnych i różnorodnych tematów. W esejach, reportażach, felietonach, artykułach, listach do redakcji krytykowano „sarmackie zacofanie”, postulowano nowy wzór osobowy „oświeconego szlachcica”. Broniono mieszczan i chłopów, poruszane były tematy dotyczące problemów gospodarczych Polski, tolerancji religijnej i edukacji świeckiej. Monitorowi autorzy ostrożnie przemycali myśli i koncepcje Johna Locke’a, Woltera, Rousseau oraz francuskich encyklopedystów. „Monitor” wydawany był przez 21 lat, jednak największą rolę odegrał w pierwszych trzech latach istnienia[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46203", "fragment_id": "639200/2", "subtitle": "", "title": "Oświecenie w Polsce", "parentId": 46203.0, "start_index": 2623.0, "document_id": "639200", "source": "wikipedia", "score": 0.10171563178300858}, "uuid": "ba674f7a-6470-4c32-9798-84c7852ad10b"}, {"page_content": "Do rozkwitu literatury tworzonej w duchu nowej epoki doszło za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764-1795). Od marca 1765 roku ukazywał się \"Monitor\", czasopismo redagowane w duchu racjonalizmu i tolerancji religijnej przez Ignacego Krasickiego i Franciszka Bohomolca przy wsparciu króla. Na łamach czasopisma poruszano wiele aktualnych tematów. W nowych, krótkich formach publicystycznych (eseje, reportaże, listy do redakcji, artykuły, felietony itp.) autorzy krytykowali sarmackie zacofanie, postulowali nowy wzór osobowy oświeconego szlachcica. Zasadniczym celem czasopisma była poprawa obyczajów i moralności społeczeństwa. Czasopismo ukazywało się do 1785 r.\nWażną rolę w kształtowaniu się polskiej estetyki oświeceniowej odgrywały organizowane przez króla tzw. obiady czwartkowe, których uczestnicy dyskutowali o kulturze i sztuce, a także o projektach reform ustrojowych w Polsce. Swoistym organem prasowym obiadów czwartkowych stał się tygodnik \"Zabawy Przyjemne i Pożyteczne\" (1770–1777), na łamach którego publikowali swoje utwory najwybitniejsi poeci, reprezentujący nurt klasycyzmu w literaturze polskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3267", "fragment_id": "188130/5", "subtitle": "", "title": "Literatura polska", "source": "wikipedia", "start_index": 8012.0, "document_id": "188130", "parentId": 3267.0, "score": 0.8149347305297852}, "uuid": "73ca9808-c2cd-48e2-91bb-e147281e921a"}, {"page_content": "W 1765 władca podjął próbę wzmocnienia miast, powołując we wszystkich województwach Komisje Dobrego Porządku. Zajęły się one uporządkowaniem praw własności na terenach miejskich, rewindykując bezprawnie zagarniętą własność magistratów. Zlikwidowały też wiele jurydyk magnackich, a poprzez usprawnienie zbierania podatków miejskich miasta zyskały nowe fundusze, przeznaczane teraz m.in. na wybrukowanie ulic.\nWypełniając art. 45 swoich zobowiązań podpisanych w \"pactach conventach\", Stanisław August rozpoczął przeprowadzanie reformy monetarnej. Powołana przez króla komisja mennicza zajęła się projektem wprowadzenia nowych stóp monetarnych. Jeszcze w roku 1765 otwarto zamknięte w Rzeczypospolitej od trzech pokoleń mennice. 10 lutego 1766 podskarbi wielki koronny Teodor Wessel wydał uniwersał o monecie, mocą którego wprowadzał nową stopę złotego. Z grzywny kolońskiej miano odtąd wybijać 80 złotych, a złoty dzielił się na 4 grosze srebrne lub 30 miedzianych. Talar równy był 8 złotym, a dukat 16,75 złotego. Z obiegu wycofano wszystkie monety obce, a także tzw. efraimiki – bite stemplami Augusta III w Saksonii przez okupacyjne wojska pruskie.\n21 marca 1765 król wraz z Ignacym Krasickim i Franciszkiem Bohomolcem założył czasopismo „Monitor”. Artykuły w nim zamieszczone traktowały m.in. o potrzebie poprawy doli chłopskiej i tolerancji religijnej.\nKwestia równouprawnienia różnowierców i przegrana walka o głosowanie większością.\n \"Osobne artykuły: Sejm Czaplica, Konfederacja toruńska i konfederacja słucka.\"\nPostulat wspierania polskich innowierców znajdował się jako punkt tajny we wszystkich rosyjsko-pruskich traktatach sojuszniczych od roku 1730.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44897", "fragment_id": "651611/15", "subtitle": "", "title": "Stanisław August Poniatowski", "source": "wikipedia", "start_index": 22613.0, "document_id": "651611", "parentId": 44897.0, "score": 0.3379225432872772}, "uuid": "a126c78a-ab19-4914-8f57-1eccb6be9a27"}, {"page_content": "Ignacy Stanisław Krasicki (ur. 30 września 1928 w Krakowie, zm. 25 września 2018 w Warszawie) – polski dziennikarz, politolog marksistowski, działacz i propagandysta Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, podejmujący m.in. zagadnienia polityki wyznaniowej. Został umieszczony na tzw. \"Liście Kisiela\".\nŻyciorys.\nSyn Antoniego Krasickiego. Wywodził się z rodu Krasickich. W 1949 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Szkołę Nauk Politycznych przy Wydziale Prawa UJ. W czasie studiów współpracował z \"Echem Krakowa\", \"Przekrojem\" i \"Krakowską Trybuną Robotniczą\". W latach 1949–1954 był kierownikiem działu gospodarczego, a następnie sekretarzem redakcji \"Gazety Krakowskiej\", w latach 1954–1956 redaktorem naczelnym \"Dziennika Polskiego\", od stycznia do grudnia 1957 redaktorem naczelnym \"Gazety Krakowskiej\". Był także wykładowcą ekonomii politycznej w Sekcji Dziennikarskiej przy UJ. W 1957 mianowany na krótko wiceprezesem Zarządu Głównego RSW „Prasa”, w 1958 został korespondentem Polskiego Radia i Agencji Robotniczej w Paryżu, w 1960 mianowany dyrektorem Ośrodka Badań Prasoznawczych RSW „Prasa” w Krakowie. W latach 1961–1967 był korespondentem PR i AR w Rzymie i Watykanie. W tej roli relacjonował obrady Soboru watykańskiego II, równocześnie współpracując z wywiadem PRL. Na jego ręce kard. Bolesław Kominek przekazał nieoficjalnie tekst Orędzia biskupów polskich do biskupów niemieckich, sondując tym samym stosunek władz PRL do tego dokumentu (I. Krasicki zamiast otoczeniu Władysława Gomułki przekazał go Mieczysławowi Moczarowi). Inspirowany przez polskie służby specjalne publikował następnie w prasie artykuły oczerniające inicjatywę orędzia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3480071", "fragment_id": "950163/0", "subtitle": "", "title": "Ignacy Krasicki (dziennikarz)", "document_id": "950163", "start_index": 0.0, "parentId": 3480071.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20031097531318665}, "uuid": "845da301-1d3d-47a8-ba6c-6b4e05f8cba2"}, {"page_content": "„Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” – tygodnik wydawany w latach 1770–1777 w Warszawie przez Michała Grölla; pierwsze polskie czasopismo literackie, od 1771 nieoficjalny organ obiadów czwartkowych.\n„Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” miały istotny wpływ na ożywienie życia literackiego doby Oświecenia w Polsce, kształtowanie literatury nowego typu, upowszechnienie znajomości twórczości ówczesnych pisarzy. Z pismem byli związani najwybitniejsi pisarze i poeci epoki, m.in. Adam Tadeusz Naruszewicz, Ignacy Krasicki, Franciszek Dionizy Kniaźnin, Franciszek Zabłocki, Tomasz Kajetan Węgierski.\nNa czele pisma stanęli Naruszewicz i Albertrandi. Pismo związane było z królem Stanisławem Augustem Poniatowskim i często popierało jego politykę oraz chwaliło osobę króla jako mecenasa sztuki i literatury. \nUtwory drukowane w \"Zabawach Przyjemnych i Pożytecznych\" często miały charakter\npolityczny.\nW latach 1804–1806 Cyprian Godebski i Ksawery Kossecki ponownie zaczęli wydawać „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, nie udało się im jednak dorównać pierwotnej wersji.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10079", "fragment_id": "184269/0", "subtitle": "", "title": "Zabawy Przyjemne i Pożyteczne", "source": "wikipedia", "start_index": 2.0, "document_id": "184269", "parentId": 10079.0, "score": 0.12604236602783203}, "uuid": "bc6e4c11-00c6-4dd5-ac1d-602df84f002f"}, {"page_content": "Stanisław August Poniatowski był mecenasem sztuki otaczającym opieką artystów. W 1765 roku powołano trzy ważne instytucje: czasopismo „Monitor” publikujące eseje, artykuły i felietony wzywające do reform państwa, Szkołę Rycerską przygotowującej do służby wojskowej, ale dającej też gruntowną i wszechstronną wiedzę, której komendantem był Adam Kazimierz Czartoryski, oraz Teatr Narodowy, na deskach którego wystawiano dramaty polskich autorów. Król regularnie spotykał się z ludźmi kultury na specjalnie organizowanych obiadach czwartkowych, w czasie których dyskutowano o kulturze i sztuce, a także o projektach reform ustrojowych w Polsce. Nieoficjalnym organem obiadów czwartkowych stało się czasopismo „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, na łamach którego publikowali swoje utwory najwybitniejsi poeci reprezentujący nurt klasycyzmu w literaturze polskiej. Artyści zgromadzeni przy królu swoją twórczością wspierali politykę władcy dotyczącą reform wewnętrznych i unowocześnienia obyczajów. Oprócz dworu królewskiego niezależne ośrodki kultury tworzyli też niektórzy magnaci np. Izabela i Adam Czartoryscy, którzy w Puławach stworzyli opozycyjny w stosunku do króla ośrodek kultury, w którym głoszono hasło „powrotu do kontusza” – ośrodek ten grupował twórców tradycjonalistów niechętnych przemianom, jakie miały miejsce w Polsce w tym okresie. Twórcy ci reprezentowali na ogół nurt sentymentalizmu i rokoka w literaturze polskiej.\nPoezja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44403", "fragment_id": "640773/2", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – oświecenie", "parentId": 44403.0, "start_index": 2300.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640773", "score": 0.33879342675209045}, "uuid": "4f7fc29e-5266-44ef-97a0-afacf2a9dec8"}, {"page_content": "W latach 1770–1777 z inicjatywy króla ukazywał się tygodnik „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne”, redagowany przez Adama Naruszewicza; był on nieoficjalnym organem grona intelektualistów skupionych wokół tzw. obiadów czwartkowych.\nEdukacja i nauka.\nCzasy saskie.\n \"Osobny artykuł: Historia Polski (1697–1763).\"\nW 1740 roku pijar Stanisław Konarski założył Collegium Nobilium pijarów w Warszawie dla młodzieży szlacheckiej. Ogłosił rozprawę „O poprawie wad wymowy”. Ważną rolę odgrywał, wydany w 1743 traktat polityczny \"Głos wolny wolność ubezpieczający\" przypisywany Stanisławowi Leszczyńskiemu.\nCzasy stanisławowskie.\n \"Osobne artykuły: Historia Polski (1764–1795) i Stanisław August Poniatowski.\"\nW czasach stanisławowskich podjęto próbę reformy nauczania uniwersyteckiego. Uniwersytety miały stać się w zasadzie wyższymi szkołami zawodowymi.\nW 1765 roku król Stanisław August Poniatowski założył Szkołę Rycerską, zwaną też „Akademią Szlachecką Korpusu Kadetów”. Jej komendantem został bliski wówczas współpracownik Stanisława Augusta książę Adam Kazimierz Czartoryski. Szkoła nie tylko przygotowywała do służby wojskowej, lecz dawała gruntowną i wszechstronną wiedzę oraz kształtowała postawy patriotyczne i moralne. Dowodem przykładania wagi do tych spraw był zbiór zasad postępowania nazwany „Katechizmem kadeckim”, opracowany przez komendanta szkoły, nieoficjalnym hymnem zaś był wiersz Krasickiego „Święta miłości kochanej ojczyzny”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46203", "fragment_id": "639200/3", "subtitle": "", "title": "Oświecenie w Polsce", "parentId": 46203.0, "start_index": 4480.0, "document_id": "639200", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "c774fdb7-2e68-48eb-9258-7f65c6bc626f"}, {"page_content": "Szczerbiec – taki tytuł nosiło kilka pism wychodzących w różnych Okręgach NSZ:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=344987", "fragment_id": "87536/0", "subtitle": "", "title": "Szczerbiec (czasopisma NSZ)", "document_id": "87536", "start_index": 0.0, "parentId": 344987.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23245710134506226}, "uuid": "c6ecd7bd-f984-42c3-ac7d-7cd97e64b221"}, {"page_content": "Philosophical Transactions of the Royal Society lub Phil. Trans. – czasopismo naukowe publikowane przez Royal Society (Królewskie Towarzystwo Naukowe) od 1665 roku. Jest to najstarsze na świecie, wciąż wydawane anglojęzyczne czasopismo naukowe. Starszy od niego jest tylko francuskojęzyczny „Journal des sçavans”[].\nUżycie słowa \"Philosophical\" w tytule pochodzi od \"filozofii przyrody\", która do końca XVII w. oznaczała działalność naukową. Dopiero z końcem stulecia zaczęto wyraźnie oddzielać pojęciowo naukę od filozofii.\nHistoria.\nPierwsze wydanie zostało opublikowane przez Henry’ego Oldenburga w 1665 roku, pięć lat po powstaniu Royal Society. W czasopiśmie publikowali tacy naukowcy jak: Isaac Newton, Michael Faraday i Karol Darwin. W 1672 roku czasopismo to opublikowało pracę Newtona \"New Theory about Light and Colours\" (\"Nowa teoria o świetle i kolorach\"), dzięki czemu rozpoczął swoją karierę naukową.\nW 1887 roku czasopismo podzieliło się na dwie oddzielne części: „Philosophical Transactions of the Royal Society A” poświęcone naukom fizycznym, i „Philosophical Transactions of the Royal Society B” poświęcone naukom biologicznym.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=839240", "fragment_id": "986140/0", "subtitle": "", "title": "Philosophical Transactions of the Royal Society", "parentId": 839240.0, "start_index": 0.0, "document_id": "986140", "source": "wikipedia", "score": 0.1479528248310089}, "uuid": "48282248-e1d6-43e1-abe2-7e9c995f1a95"}]}
{"id": "q_819", "question": "Mszaki należą do królestwa roślin czy zwierząt?", "answer": [{"page_content": "Mszaki – grupa roślin, charakteryzujących się przemianą pokoleń z dominacją gametofitu. Według wcześniejszych klasyfikacji mszaki były wyróżniane jako gromada \"Bryophyta\", obejmująca trzy klasy: glewiki, wątrobowce oraz mchy. Obecnie mszaki nie stanowią jednostki taksonomicznej. Dział botaniki badający mszaki to briologia.\nMorfologia.\nMszaki charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem morfologicznym, o wiele większym niż stojące niżej plechowce. Można u nich odróżnić łodyżkę o funkcji zbliżonej do funkcji łodygi i listki o funkcji zbliżonej do funkcji liści, lecz o prostszej budowie. Mszaki nie mają korzeni właściwych, które występują u roślin naczyniowych i po raz pierwszy pojawiają się u paprotników. Organami utrzymującymi mszaki w podłożu są chwytniki (ryzoidy).\nSporofit jest niewielki i zależny od gametofitu – wrasta w niego tzw. stopą, przez którą pobiera wodę i związki organiczne. Jest pokoleniem krótkotrwałym, zamiera po wytworzeniu zarodników. Ma postać pojedynczej, nierozgałęzionej łodyżki – sety, zakończonej na szczycie zarodnią. Zarodnia ta ma w górnej części mechanizm otwierający – wieczko, umożliwiające wysyp dojrzałych zarodników. Sporofity większości mszaków mają aparaty szparkowe, a niektóre nawet chloroplasty, dzięki którym mogą same wytwarzać związki organiczne.\nRozwój.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42948", "fragment_id": "654918/0", "subtitle": "", "title": "Mszaki", "document_id": "654918", "start_index": 0.0, "parentId": 42948.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7690033912658691}, "uuid": "314076d4-f6ea-41d6-973e-6eb7041d3acd"}, {"page_content": "Początkowo termin \"roślina\" odnosił się w nauce do organizmów jedno- i wielokomórkowych o komórkach osłoniętych ścianami komórkowymi lub zdolnych do autotrofizmu. Do roślin zaliczano wszystkie organizmy nie będące zwierzętami. Takie postrzeganie roślin i podział świata żywego na Ziemi zapoczątkował już Arystoteles, utrwalił w czasach nowożytnych Karol Linneusz, dzieląc organizmy między dwa królestwa: \"Vegetabilia\" (później zwane \"Plantae\") oraz \"Animalia\". Podział ten utrzymywał się do początków XX wieku, a pozostałością szerokiego pojmowania świata roślin jest zakres zainteresowań tradycyjnie rozumianej botaniki, której przedmiotem badań były nie tylko rośliny naczyniowe, mszaki, glony, ale także bakterie i grzyby.\nW XX wieku ze świata roślin wyłączono w osobne królestwa bakterie (z sinicami) i grzyby, z czasem także znaczną część glonów. W rozpowszechnionych w drugiej połowie XX wieku podziałach świata żywego, rośliny stanowiły jedno z 6 królestw obejmujących w sumie wszystkie organizmy jądrowe i bezjądrowe (podziały Roberta Whittakera i Lynn Margulis z 1978 r. oraz Thomasa Cavaliera-Smitha z 1983 i 1998 r.).\nW 2005 r. Adl, Simpson i 25 innych taksonomów wydzielili w obrębie jądrowców 6 głównych kladów (określanych mianem supergrup), z których jedna obejmuje rośliny i nazwana została \"Archaeplastida\". Ze względu na pochodzenie od wspólnego przodka do kladu tego zaliczone zostały glaukofity, krasnorosty i zielenice (w tym rośliny telomowe).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45199", "fragment_id": "660483/1", "subtitle": "", "title": "Rośliny", "source": "wikipedia", "start_index": 1163.0, "parentId": 45199.0, "document_id": "660483", "score": 0.5}, "uuid": "06ad0b65-1f9b-4df6-981d-dcc0b763a913"}, {"page_content": "Dawniej telomowe dzielone były także sztucznie na rośliny zarodnikowe i rośliny nasienne lub dzielono je na trzy gromady (typy): mszaki, paprotniki i rośliny nasienne.\nPochodzenie.\nRośliny lądowe wyewoluowały z zielenic. Na podstawie zegara molekularnego ich powstanie datowane jest na 515 milionów lat temu (kambr). Z powodu delikatnej budowy ich skamieniałości są rzadkie, a najstarsze znane skamieniałe fragmenty roślin lądowych datowane są na 430 milionów lat temu. Znajdowane są jednak starsze ich zarodniki. W australijskim Canning Basin w 1991 roku znaleziono je w skałach sprzed 440–445 milionów lat, w 2016 sprzed 460 milionów lat, a w 2021 sprzed 480 milionów lat.\nU pierwszych roślin lądowych sporofit stał się odrębnym w swej strukturze i funkcji pokoleniem rozwojowym, jednak drobnym i zupełnie zależnym od gametofitu. Organizmy u wyodrębnionych i zachowanych do dziś linii rozwojowych wczesnych roślin lądowych (glewików, wątrobowców, mchów – łączonych w sztuczną grupę znaną pod nazwą mszaków) są niewielkie, związane głównie z siedliskami wilgotnymi lub wodnymi, zależne są od wody w zakresie rozprzestrzeniania zarodników. W sylurze nastąpił rozwój cech świadczących o coraz lepszym adaptowaniu się do lądowych warunków życia. W dewonie nastąpiło znaczne zróżnicowanie form budowy i adaptacja do rozmaitych środowisk lądowych – powstały rośliny naczyniowe. U roślin tych pokoleniem dominującym jest sporofit, podczas gdy gametofit ulega redukcji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42934", "fragment_id": "654909/2", "subtitle": "", "title": "Rośliny telomowe", "document_id": "654909", "start_index": 2568.0, "parentId": 42934.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16382190585136414}, "uuid": "8e90760f-7771-4eab-b018-69280c871996"}, {"page_content": "Inne zwierzęta reprezentują: z ssaków: łoś euroazjatycki (jedna z największych grup na Białorusi), borsuk europejski, nocek łydkowłosy, borowiec leśny, mroczek pozłocisty, popielica szara, orzesznica leszczynowa, ryś euroazjatycki, dzik euroazjatycki, sarna, zając, wilk szary, lis, kuna i gronostaj europejski; z owadów: tęcznik mniejszy, biegacz Menetriesego, biegacz szykowny, carabus clatratus, biegacz fioletowy, biegacz skórzasty, przeplatka maturna, szlaczkoń torfowiec, osadnik wielkooki, chariaspilates formosaria, błyszczka zosimi, niedźwiedziówka krasa, żagnica zielona, strzępotek edypus, trzmiel żółty, z gadów gniewosz plamisty, żółw błotny i żmija zygzakowata (jedna z największych populacji w Europie Środkowej); z pierścienic: pijawka lekarska.\nFlora.\nNa terenie rezerwatu rośnie 547 gatunków roślin naczyniowych i 92 gatunków mszaków. \n23 występujących tu gatunków roślin naczyniowych i 3 mszaków wpisanych jest do Czerwonej Księgi Białorusi.\nRośliny reprezentują m.in. paprotka zwyczajna, miesiącznica trwała, salix turanica, czosnek niedźwiedzi, arnika górska, podkolan zielonawy, lilia złotogłów, kostrzewa leśna, jezierza morska, jezierza mniejsza, wełnianka delikatna, gnidosz królewski, kosaciec syberyjski, kukuczka kapturkowata, aldrowanda, gnieźnik sercowaty, bluszcz pospolity, obuwik pospolity, gnieźnik jajowaty, wierzba borówkolistna, turzyca obła, trzcinnik prosty, haczykowiec błyszczący, mokradłoszka zaostrzona i żywiec cebulkowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5669168", "fragment_id": "1224838/2", "subtitle": "", "title": "Wygonowski Rezerwat Krajobrazowy", "document_id": "1224838", "start_index": 2730.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5669168.0, "score": 0.16875769197940826}, "uuid": "5f4fe01f-bf22-446e-8cba-994872f172a1"}, {"page_content": "Wyspy Maltańskie, chociaż mają niewielki obszar (316 km²), zamieszkuje wiele gatunków endemicznych. Te endemiczne gatunki są ważne dla wysp Maltańskich, ponieważ stanowią część maltańskiego dziedzictwa narodowego i są przedmiotem badań naukowych.\nWprowadzenie.\nSpośród 10 000 szacowanych gatunków zwierząt lądowych i słodkowodnych na archipelagu maltańskim 78 to endemity, duża liczba, biorąc pod uwagę wielkość kraju. Do tej pory zidentyfikowano tylko 4500 gatunków, a inne wciąż czekają na poprawną klasyfikację taksonomiczną, co oznacza, że ​​może być jeszcze kilka innych gatunków endemicznych, które nie zostały do tej pory odkryte.\nDwadzieścia trzy gatunki endemiczne to rośliny naczyniowe i rośliny takie jak mszaki, podczas gdy pozostałe 55 gatunków to zwierzęta.\nRośliny.\nNa Malcie występuje około 860 roślin o charakterze rodzimym, występujących na archipelagu przed pojawieniem się pierwszych ludzi. Kolejnych 20 taksonów uważa się za archeofity, które zostały wprowadzone do lokalnego ekosystemu w wyniku działalności człowieka, ale zadomowiły się przed 1500 rokiem naszej ery. Kolejnych 180 taksonów ma niepewne pochodzenie, podczas gdy co najmniej 640 taksonów uważa się za kenofity, ponieważ zostały wprowadzone po 1500 roku i mogą obejmować przypadkowe gatunki obce. Co najważniejsze, co najmniej 24 endemiczne rośliny naczyniowe i 18 roślin naczyniowych są subendemiczne dla regionu śródziemnomorskiego.\nZwierzęta.\nNa Wyspach Maltańskich występuje więcej zwierząt endemicznych niż roślin, często są to podgatunki gatunków w pobliskich krajach, m.in. zębiełek sycylijski ma Gozo, która została zdefiniowana jako podgatunek własny. Do endemicznych gatunków zwierząt należą:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5331794", "fragment_id": "328846/0", "subtitle": "", "title": "Endemiczne gatunki na Malcie", "document_id": "328846", "start_index": 0.0, "parentId": 5331794.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3698197603225708}, "uuid": "1d8710ab-4c09-4dcd-8233-8b8e6e4d6c59"}, {"page_content": "Planowane jest[] utworzenie rezerwatu Dolina Zagórskiej Strugi, chroniącego lasy bukowe (buczyna kwaśna), łęgi, grądy oraz zbiorowiska roślin łąkowych. Występuje tu 69 gatunków mszaków oraz 436 gatunków roślin naczyniowych, w tym 13 podlegających całkowitej ochronie (naparstnica zwyczajna, widłak jałowcowaty, widłak goździsty, widłak wroniec, gnieźnik leśny, storczyk plamisty, podkolan biały, barwinek pospolity, podrzeń żebrowiec). Spośród zwierząt na uwagę zasługują bocian czarny, pliszka górska, brodziec samotny, dzięcioł zielony, a także sporadycznie pojawiające się łososie[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=646305", "fragment_id": "813472/1", "subtitle": "", "title": "Zagórska Struga", "source": "wikipedia", "start_index": 1224.0, "document_id": "813472", "parentId": 646305.0, "score": 0.2093157023191452}, "uuid": "699d07ca-0efc-4fcd-8475-aa3c1adb688c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMszyce (Aphidomorpha lub Aphidoidea) – infrarząd lub nadrodzina owadów z rzędu pluskwiaków i podrzędu piersiodziobych. Obejmuje między 4,6 a 5 tysięcy opisanych gatunków. Występują masowo, żerują na roślinach.\nW wydanym w 2016 roku zeszycie z serii Klucze do oznaczania owadów Polski zastosowano nazwy: Aphidomorpha – mszyce, Aphidoidea – mszyce właściwe.\nCharakterystyka.\nSą to małe owady o miękkim, delikatnym ciele i błoniastych skrzydłach, często zredukowanych. Odwłok baryłkowaty, z zaznaczoną wyraźnie segmentacją. Przechodzą przeobrażenie niezupełne.\nMszyce są roślinożerne: wysysają sok z roślin, trawiąc go częściowo, a pozostałość wydalają w postaci spadzi. Ilość pobieranego soku jest bardzo duża, sięgając ⅓ masy owada/godz. Często są przyczyną znacznych szkód w uprawach. Przeciw mszycom stosuje się opryskiwanie pestycydami. Naturalnymi wrogami mszyc są biedronkowate i złotookowate.\nMszyce, mrówki i pszczoły.\nNiektóre gatunki mszyc żyją w symbiozie z mrówkami. Wydaliny mszyc, zawierające znaczne ilości cukrów, aminokwasów i innych związków, są atrakcyjnym pokarmem dla niektórych gatunków mrówek, które z kolei zapewniają mszycom ochronę przed drapieżnikami i dbają o zapewnienie im wydajnych miejsc żerowania.\nWydaliny mszyc w połączeniu z sokiem roślinnym wyciekającym z uszkodzonych tkanek tworzą tzw. spadź. Jest ona zbierana przez pszczoły, a wytworzone z niej miody zwane są \"miodami spadziowymi\".\nRozprzestrzenienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=84003", "fragment_id": "659254/0", "subtitle": "", "title": "Mszyce", "document_id": "659254", "start_index": 0.0, "parentId": 84003.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2246628850698471}, "uuid": "f163bcd1-359f-4629-a440-dfdd9f263039"}, {"page_content": "Większość porostów to epifity, ale znaczna ich część jest gatunkami epiksylicznymi, z których niektóre są ściśle związane z martwym drewnem, np. górski czasznik modrozielony lub chroniony granicznik tarczownicowy. Porosty są wykorzystywane jako bioindykatory do oceny stopnia zanieczyszczenia atmosfery oraz naturalności lasu i ciągłości procesów przyrodniczych. Większość gatunków z tej drugiej grupy występuje na martwym drewnie lub starych drzewach.\nRośliny i glony.\nOrganizmy (zwłaszcza rośliny, ale też porosty, a nawet grzyby) rosnące na powierzchni martwych drzew (rozkładającego się drewna, kory, a nawet humusu) określane są terminem epiksylity.\nWśród leśnych roślin naczyniowych pewna grupa występuje na martwym drewnie, jak chociażby szczawik zajęczy, bluszczyk kurdybanek, niecierpek pospolity czy paprotka zwyczajna, są to jednak gatunki rosnące na martwym drewnie tylko okazyjnie, nie ma wśród nich zasiedlających wyłącznie to środowisko.\nDo najpospolitszych mszaków tworzących zbiorowiska i skupienia na martwym drewnie należą np. wątrobowiec płozik różnolistny oraz mchy georgia jasna i łuskowiec Seligera. W przeciwieństwie do roślin naczyniowych wiele mszaków występuje wyłącznie na takim siedlisku, oprócz nich rosną też gatunki epifityczne oraz naziemne. Skład flory mszaków zależy od stadium rozkładu drewna.\nGlony zasiedlają powierzchnię drzew, również martwych oraz dziuple zawierające wodę deszczową.\nBezkręgowce.\n \"Osobny artykuł: Gatunek saproksyliczny.\"\nBardzo liczne bezkręgowce związane z martwym drewnem, czyli saproksyliczne można podzielić na:\nW Polsce należą one głównie do następujących grup systematycznych:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3116000", "fragment_id": "152775/4", "subtitle": "", "title": "Martwe drewno w lesie", "source": "wikipedia", "start_index": 6769.0, "document_id": "152775", "parentId": 3116000.0, "score": 0.4849517047405243}, "uuid": "12930005-3d18-4a1d-b922-dccbb973bdd1"}, {"page_content": "Charakterystyczne dla tej grupy roślin jest przystosowanie do życia w warunkach lądowych (rośliny wodne przystosowały się do środowiska wodnego wtórnie), mają organizmy zbudowane z tkanek. Cechą wyróżniającą w stosunku do przodków jest też wykształcanie sterylnych tkanek w obrębie organów generatywnych. W obrębie roślin lądowych charakterystyczny jest też typ przemiany pokoleń z przewagą (poza mszakami) sporofitu nad gametofitem. Inną cechą, od której grupa ta bierze jedną ze swych nazw, jest wysoki stopień organizacji tkankowej (telom). Większość roślin telomowych ma budowę osiową. Są to rośliny o budowie tkankowej, w których można wyróżnić część osiową (pędową) (obejmującą łodygę, liście i organy generatywne) oraz część korzeniową. Z nielicznymi wyjątkami rośliny lądowe uzyskują energię w wyniku fotosyntezy. Na poziomie budowy mikroskopowej struktura komórek roślin lądowych jest bardzo bliska budowie komórek zielenic. \nSystematyka.\nJest to grupa roślin o różnej randze systematycznej w zależności od ujęcia. W systemie Takhtajana (1974) grupa ta stanowiła takson w randze podkrólestwa, w innych systemach traktowana jest jako gromada, nierzadko wymieniana jest jako grupa bez rangi systematycznej. \nZe względu na pochodzenie, w niektórych rygorystycznych ujęciach systematycznych rośliny telomowe stanowią takson w randze klasy (\"Embryophyceae\") w obrębie gromady ramienicowych (\"Charophyta\"). Najbliżej spokrewnioną grupą o wspólnym pochodzeniu (kladem siostrzanym dla roślin telomowych) są ramienice.\nRośliny telomowe dzielą się na cztery linie rozwojowe (gromady lub podgromady w zależności od ujęcia systematycznego): glewiki, wątrobowce, mchy (tworzące razem parafiletyczną grupę mszaków) oraz rośliny naczyniowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42934", "fragment_id": "654909/1", "subtitle": "", "title": "Rośliny telomowe", "parentId": 42934.0, "start_index": 832.0, "document_id": "654909", "source": "wikipedia", "score": 0.1324761062860489}, "uuid": "6dd1d8a5-5429-4e97-a0fc-579985fde418"}, {"page_content": "Flora naczyniowa rezerwatu liczy 210 gatunków, w tym objęte ochroną ścisłą i częściową.\nGatunki roślin objęte ochroną ścisłą:\nGatunki roślin objęte ochroną częściową:\nDominującym zespołem roślinnym jest kwaśna buczyna niżowa (\"Luzulo pilosae-Fagetum\"). W warstwie podszytu rośnie: jarzębina, kruszyna, dziki bez czarny, bez koralowy. W runie występują: śmiałek pogięty, kosmatka owłosiona, nerecznica krótkoostna, konwalijka dwulistna, sałatnik leśny, borówka czarna.\nMykobiota.\nNa terenie rezerwatu spotyka się chronione gatunki grzybów:\nMszaki.\nW wyniku przeprowadzonych w latach 1995-1997 badań briologicznych ustalono, że brioflora rezerwatu liczy 7 gatunków wątrobowców i 45 gatunków mchów. Jako najrzadsze w skali regionu określono: \"Atrichum angustatum\", \"Aulacomnium androgynum\", \"Brachythecium campestre\", \"Callicladium haldanianum\", \"Calypogeia azurea\", \"Calypogeia integristipula\", \"Dicranella cerviculata\", \"Diphyscium foliosum\", \"Pseudotaxiphyllum elegans\" i \"Scapania irrigua\". Florystycznie najuboższe były siedliska wodne i bagienne, gdzie zidentyfikowano cztery gatunki mszaków. Najbogatsze były zaś siedliska naziemne, na których stwierdzono 31 gatunków.\nŚwiat zwierzęcy.\nBogactwo świata zwierzęcego reprezentują m.in.:\nRzadkie gatunki zwierząt są reprezentowane przez 33 gatunki objęte ochroną prawną.\nZagrożenia.\nZagrożeniem dla rezerwatu, a zwłaszcza jego części położonej na zachód od ulicy Bielskiej, jest niekorzystne oddziaływanie ruchu samochodowego, sąsiednich terenów przemysłowych i rekreacyjnych oraz wpływów podziemnej eksploatacji węgla (prognozowane odkształcenia II i III kategorii oraz osiadania do 6 m).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200832", "fragment_id": "1421894/1", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Las Murckowski", "parentId": 200832.0, "start_index": 1791.0, "document_id": "1421894", "source": "wikipedia", "score": 0.0765899196267128}, "uuid": "26fbaf23-cfec-4402-b580-8b445b183175"}]}
{"id": "q_820", "question": "Z ilu graczy składa się drużyna piłki nożnej?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy dyscypliny sportu. Zobacz też: tygodnik „Piłka Nożna” i piłka do gry w piłkę nożną.\nPiłka nożna (futbol,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;football, association football, soccer&lt;/&gt;) – gra zespołowa, w której dwie drużyny starają się zdobyć w określonym czasie jak najwięcej goli poprzez wbicie piłki do bramki przeciwnika; najpopularniejsza dyscyplina sportowa z około 4 miliardami fanów na całym świecie.\nWstęp.\nOd 1900 dyscyplina olimpijska. Na całym świecie w 2009 w rozgrywkach udział brało 265 milionów zawodników i zawodniczek oraz 5 milionów sędziów należących do 206 lokalnych związków zrzeszonych w FIFA. W meczach piłkarskich uczestniczą dwie rywalizujące ze sobą drużyny. Celem gry jest umieszczenie piłki w bramce przeciwnika. Zwycięża drużyna, która w regulaminowym czasie gry (dwie połowy po 45 minut każda w rozgrywkach seniorów) zdobędzie więcej bramek. Mecze piłkarskie odbywają się na prostokątnym, pokrytym murawą boisku. Rozmiary boiska to 45 do 90 m szerokości i od 90 do 120 m długości, lecz boisko nie może być kwadratowe. Od 14 marca 2008 każde nowe boisko powinno mieć 105 metrów długości i 68 metrów szerokości. Decyzję tę przyjął Komitet Wykonawczy FIFA na podstawie przepisów opracowanych przez IFAB instytucję odpowiedzialną za przepisy gry w piłkę nożną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "parentId": 4793.0, "start_index": 1.0, "document_id": "172338", "source": "wikipedia", "score": 0.27697086334228516}, "uuid": "e1c87eda-1006-454b-a4f3-548b388f07e7"}, {"page_content": "Drużyna piłkarska składa się z 11 zawodników (aby zespół został dopuszczony do meczu musi być ich co najmniej 7) i zazwyczaj 7 rezerwowych (w finałach mistrzostw świata i mistrzostw Europy – 12). Wśród graczy wyróżniamy bramkarza i graczy z pola: obrońców, pomocników i napastników. Podział graczy z pola na pozycje jest czysto umowny, w aktualnie stosowanych strategiach gry często następuje podczas meczu płynna wymiana między nimi. Bramkarz jest jedynym zawodnikiem, który może dotykać i łapać piłkę rękami w czasie gry, jednak zgodnie z przepisami może to mieć miejsce jedynie we własnym polu karnym. W przypadku rozmyślnego zagrania piłki ręką przez bramkarza poza własnym polem karnym, jego drużyna zostaje ukarana rzutem wolnym bezpośrednim (zobacz Wykroczenia i kary), tak samo jak w przypadku pozostałych zawodników. Wbrew powszechnie panującej opinii, ukaranie bramkarza za rozmyślne zagranie piłki ręką w czasie gry poza własnym polem karnym karą indywidualną w postaci żółtej lub czerwonej kartki, może mieć miejsce jedynie w ściśle określonych w przepisach gry sytuacjach. Bramkarzowi nie wolno zagrywać piłki ręką po podaniu jej do niego przez współpartnera z wrzutu oraz po podaniu od współpartnera nogą, jednak jeśli intencją zawodnika z drużyny nie było podanie piłki do bramkarza, a wynikło to z przypadku, w takiej sytuacji bramkarz może zagrywać ręką, nieważne, którą częścią ciała zagrał współpartner.\nTypowa gra piłkarska polega na utrzymywaniu się w posiadaniu piłki tak, aby nie weszła ona w posiadanie przeciwnika, na podaniach piłki nogą lub głową (nie ręką) do partnera z zespołu, a następnie kopnięciu jej do bramki przeciwnika. Kontakt fizyczny między graczami zasadniczo jest niedozwolony. Zawodnicy, którzy nie są w posiadaniu piłki, starają się przemieszczać po boisku, próbując znaleźć się w pozycjach ułatwiających wymianę piłki pomiędzy graczami swojego zespołu, a jednocześnie utrudniających grę przeciwnikowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/1", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "parentId": 4793.0, "start_index": 1323.0, "document_id": "172338", "source": "wikipedia", "score": 0.5413667559623718}, "uuid": "32e0f584-6bfe-4321-a6c7-03163ac44723"}, {"page_content": "Piłka nożna siedmioosobowa (ang. \"7-a-side football\") – odmiana piłki nożnej, gdzie każda z drużyn składa się z siedmiu zawodników z porażeniem mózgowym i innymi zaburzeniami neurologicznymi, w tym z udarem mózgu i urazowym uszkodzeniem mózgu. Od 1978 do 2014 roku piłka nożna siedmioosobowa podlegała Międzynarodowemu Stowarzyszeniu Sportu i Rekreacji osób z porażeniem mózgowym (ang. \"Cerebral Palsy International Sports and Recreation Association\" - CPISRA). W styczniu 2015 r. zarządzanie sportem zostało przejęte przez Międzynarodową Federację osób z porażeniem mózgowym (ang. \"International Federation of Cerebral Palsy Football\" – IFCPF).\nZasady gry.\nSport rozgrywany jest według zmodyfikowanych zasad FIFA. Wśród modyfikacji są zmniejszone pole gry, zmniejszenie liczby graczy, wyeliminowanie zasady Offside i pozwolenie na jednoręczne wrzucenie. Mecze składają się z dwóch półgodzinnych połówek, z piętnastominutową przerwą na pół. Zespoły muszą przez cały czas wystawiać przynajmniej jednego zawodnika klasy C5 lub C6. Nie więcej niż jeden gracz klasy C8 może grać w tym samym czasie.\nW zależności od zaistniałych chorób, istnieją różne klasy piłki nożnej siedmioosobowej:\nRozgrywki.\nPo raz pierwszy międzynarodowy turniej piłki nożnej siedmioosobowej rozegrano w Edynburgu w 1978 roku. Od 1984 roku, piłka nożna siedmioosobowa została wpisana na listę sportów paraolimpijskich. Co cztery lata odbywają się rozgrywki o Puchar Świata w piłce nożnej siedmioosobowej, z których najlepsze zespoły kwalifikują się do Igrzysk Paraolimpijskich. Najwięcej tytułów zdobyła reprezentacja Ukrainy - 6 razy (2001, 2003, 2005, 2009, 2013 i 2017).\nNa Igrzyskach Paraolimpijskich po trzy tytuły mistrzów piłki nożnej siedmioosobowej w aktywach Ukrainy (2004, 2008 i 2016) i Holandii (1988, 1992, 1996).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4450558", "fragment_id": "1522539/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna siedmioosobowa", "parentId": 4450558.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1522539", "source": "wikipedia", "score": 0.5046670436859131}, "uuid": "b60e4a5c-edc3-4934-9238-0c987ca948e7"}, {"page_content": "Piłka nożna sześcioosobowa (ang. \"Six-a-side football, mini-football\") – odmiana piłki nożnej pięcioosobowej o zwiększonej wielkości boiska i liczbie graczy w drużynie. W tym wariancie na boisku w każdej drużynie jest zawsze sześciu zawodników - pięciu w polu i jeden bramkarz. Pozostałe zasady nie różnią się od tych, które można znaleźć w futbolu pięcioosobowym.\nPiłka nożna sześcioosobowa podlega Międzynarodowej Federacji Socca (ang. \"International Socca Federation\" - ISF).\nZasady gry.\nOgólnie rzecz biorąc, zasady piłki nożnej sześcioosobowej są bardzo podobne do reguł gry w piłkę nożną. Liczba zawodników na boisku - to sześciu w każdej drużynie. Gra się piłką w rozmiarze 5, taką samą jak w klasyczną piłkę nożną, natomiast w futsal gra się mniejszą piłką w rozmiarze 4.\nMecze rozgrywane są na otwartych boiskach z naturalną lub sztuczną trawą. Boiska do mini piłki nożnej są mniejsze niż boiska do klasycznej piłki nożnej i większe niż boiska do futsalu. Na przykład w przypadku międzynarodowych zawodów wielkość boiska musi spełniać następujące kryteria: długość 46-50 metrów, szerokość - 26-30 metrów, pole karne o kształcie prostokąta, 14 metrów szerokości i 7 metrów długie.\nGra trwa od 20 do 30 minut, w zależności od reguł turnieju, ale rozgrywany jest czas „brudny”, co oznacza, że ​​czas, w którym piłka jest poza grą, jest również uważany za czas gry. Jednak sędzia może nadrobić połowę czasu, w którym drużyny nie grały z powodu opóźnień. Wprowadzenie piłki do gry z linii bocznej odbywa się poprzez rzucenie piłki zza głowy. Powrót piłki do gry od bramki odbywa się nogami, podczas gdy piłka musi leżeć.\nRozgrywki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5345037", "fragment_id": "333164/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna sześcioosobowa", "document_id": "333164", "start_index": 0.0, "parentId": 5345037.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4927055835723877}, "uuid": "ac8caa9f-38d4-4552-9659-e7a75c3755c3"}, {"page_content": "Mecze rozgrywane są na polu gry wyznaczonym w postaci prostokąta o szerokości od 45 do 90 m i długości od 90 do 120 m (przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że boisko nie może być kwadratem, dla meczów międzynarodowych od marca 2008 FIFA ustanowiła wymiary boisk 105x68). Dwie krótsze linie nazywają się liniami końcowymi przy czym odcinek między słupkami – linią bramkową, natomiast dwie dłuższe – liniami bocznymi. Po przeciwległych stronach pola gry, na środku linii bramkowych, ustawione są bramki o szerokości między wewnętrznymi krawędziami słupków m ( yd) i wysokości dolnej krawędzi poprzeczki od podłoża m ( ft). Zawody są rozgrywane piłką, która powinna mieć obwód nie mniejszy niż 68 cm i nie większy niż 70 cm, a jej masa powinna wynosić od 410 do g ( oz). Przy rozpoczęciu zawodów ciśnienie powietrza we wnętrzu piłki musi wynosić od 0,6 do 1,1 atmosfery.\nPełny skład drużyny liczy 11 zawodników, w tym bramkarz. Drużyna może również wyznaczyć maksymalnie do 7 zawodników rezerwowych (w rozgrywkach międzynarodowych rangi mistrzowskiej do 12). Personalia wszystkich zawodników muszą być wpisane do sprawozdania sędziowskiego, które musi być dostarczone do sędziego przed rozpoczęciem zawodów. W trakcie spotkania drużyna może dokonywać wymian zawodników, których liczba zależy od regulaminu danych rozgrywek. Zawodnik wymieniony zazwyczaj nie może znaleźć się ponownie na placu gry.\n \"Zobacz też: Chorągiewka boczna.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/5", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "parentId": 4793.0, "start_index": 8138.0, "document_id": "172338", "source": "wikipedia", "score": 0.11495111882686615}, "uuid": "eb6d0f75-f528-4f10-9b73-ad28e9f27bcd"}, {"page_content": "W tej opcji gracz określa podstawowe parametry drużyny przed kolejnym spotkaniem. Tutaj wybiera 11 piłkarzy, którzy wybiegną na boisko w podstawowym składzie oraz dobiera zawodników na ławkę rezerwowych. Oprócz tego, ekran umożliwia użytkownikowi gry przekazywanie wskazówek taktycznych oraz zapoznanie się z drużyną najbliższego rywala.\nDrużyna składa się zawsze z dwudziestu zawodników. Jeśli gracz sprzeda któregoś z nich, jego miejsce zajmie młody, niedoświadczony piłkarz.\nSiła zawodnika ilustrowana jest gwiazdkami. Maksymalna wartość, jaką może osiągnąć ten współczynnik to sześć. Jeśli wyświetlane na ekranie gwiazdki nie są wypełnione, dany piłkarz może dzięki odpowiedniemu szkoleniu zwiększyć swoją siłę. Jeśli zawodnik wystawiony zostanie na pozycji, do której nie jest przyzwyczajony, część jego gwiazdek przybierze kolor szary. Szare gwiazdki oznaczają, że na wybranej pozycji dany zawodnik będzie mniej skuteczny niż zwykle. Siłę piłkarza na tej pozycji obrazują pozostałe, złote gwiazdki.\nTransfery.\nZanim będziemy chcieli kogoś kupić to najpierw trzeba wybrać obserwatora, jego koszt znajduje się przy jego imieniu. Następnie klub, później zawodnika i wcisnąć start. Na górze po prawej stronie znajduje się wskaźnik powodzenia w negocjacjach, jeżeli dodasz więcej pieniędzy i podkreślisz, że stać cię na wszystkie wymogi danego piłkarza to pasek powodzenia osiągnie 100%!\nObóz szkoleniowy.\nWizyta w obozie szkoleniowym wpływa na wszystkich zawodników w drużynie. Nie wiadomo którzy piłkarze korzystają ze wspólnej sesji treningowej. Wizyta w obozie szkoleniowym wpływa na morale, kondycję i siłę zawodników. Zdolności specjalne nie ulegają żadnym zmianom.\nFinanse.\nBank.\nW tym dziale można brać pożyczki z banku lub od innych graczy jeżeli gra się w trybie gry wieloosobowej. Można ustawić detale pożyczek, czas na spłacenie, kwota itp.\nInformacje o zawodniku.W tych informacjach możemy znaleźć opis umiejętności, jego koszt, siłę i czy jest w stanie rozegrać następny mecz. Możemy go wysłać na trening, lecz musimy uważnie przyglądać się paskowi wyczerpania. Jeżeli dojdzie on do wykrzyknika to należy natychmiast zakończyć trening, bo jeżeli nie to nasz piłkarz nabawi się kontuzji lub będzie zbyt zmęczony, by grać w następnym meczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=563403", "fragment_id": "1574963/2", "subtitle": "", "title": "Soccer Manager", "document_id": "1574963", "start_index": 4014.0, "parentId": 563403.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14840330183506012}, "uuid": "c5801371-c4cd-4b3d-9ee6-d45acc644f78"}, {"page_content": "Piłka nożna pięcioosobowa (ang. \"5-a-side football, blind soccer\") – odmiana halowej piłki nożnej dla osób niewidomych i słabowidzących, gdzie każda z drużyn składa się z pięciu zawodników grających z opaskami na oczach i ochraniaczami na nogach. Piłka wydaje dźwięk, więc zawodnicy orientują się gdzie jest przy pomocy słuchu. \nPiłka nożna niewidomych podlega Międzynarodowemu Stowarzyszeniu Sportów Niewidomych (ang. \"International Blind Sports Association\" - IBSA).\nZasady gry.\nOgólnie rzecz biorąc, zasady piłki nożnej niewidomych są bardzo podobne do reguł gry w futsal. Istnieją jednak pewne ważne wyjątki:\nRozgrywki.\nGra jest popularna na paraolimpiadach, rozgrywana przez osoby niewidome i słabowidzące. Po raz pierwszy turniej międzynarodowy w piłce nożnej pięcioosobowej rozegrano w Hiszpanii w 1986 roku. W 2004 roku piłka nożna niewidomych została wpisana na listę sportów paraolimpijskich. W brazylijskim Campinas w 1998 roku wystartowały mistrzostwa świata w piłce nożnej niewidomych, które odbywają się co cztery lata w dwóch kategoriach (B1 i B2/B3). Najwięcej tytułów zdobyła reprezentacja Brazylii - 5 razy (1998, 2000, 2010, 2014 i 2018) w kategorii B1 oraz reprezentacja Białorusi - 2 razy (1998 i 2002) w kategorii B2/B3. W 2017 po raz pierwszy rozegrano mistrzostwa świata w piłce nożnej niewidomych kobiet, gdzie mistrzem została Japonia.\nCztery tytuły mistrzów paraolimpijskich w piłce nożnej niewidomych zdobyła reprezentacja Brazylii (2004, 2008, 2012 i 2016).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=944706", "fragment_id": "1018312/0", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna pięcioosobowa", "parentId": 944706.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1018312", "source": "wikipedia", "score": 0.08828283846378326}, "uuid": "f0de6986-29a6-4ffc-9ff0-34bb4d4e13c4"}, {"page_content": "National Football League (w skrócie NFL, pol. \"Narodowa Liga Futbolowa\") – największa zawodowa liga futbolu amerykańskiego, złożona z 32 drużyn. Utworzona 17 września 1920 jako American Professional Football Conference (pol. \"Amerykańska Konferencja Futbolu Zawodowego\"), od 1922 r. pod obecną nazwą.\nZespoły podzielone są obecnie pomiędzy dwie konferencje: American Football Conference (skrót: AFC, \"Amerykańska Konferencja Futbolowa\") i National Football Conference (skrót: NFC, \"Krajowa Konferencja Futbolowa\"). Obie konferencje dzielą się z kolei na 4 dywizje zrzeszające po 4 zespoły każda. Dla rozróżnienia dywizjom nadano określenia: \"Wschodnia\", \"Północna\", \"Południowa\" i \"Zachodnia\".\nPodczas sezonu każdy z zespołów ligi rozgrywa 17 meczów w przeciągu 18 tygodni – zazwyczaj w okresie od września do grudnia. Po zakończeniu sezonu następuje faza rozgrywek play-off, w której uczestniczy po 6 najlepszych zespołów w obu konferencjach: czterech zwycięzców dywizji oraz dwie drużyny niezwycięskie („dzikie karty”) z najlepszym dorobkiem punktowym w danej konferencji. Faza kończy się zwycięstwem jednej z drużyn, która staje się mistrzem swojej konferencji i awansuje do finału ligi, Super Bowl, w którym mierzy się z mistrzem drugiej konferencji. Super Bowl rozgrywa się na uprzednio wybranym obiekcie – zazwyczaj jest to stadion jednej z drużyn ligi. Tydzień przed finałem, odbywa się Pro Bowl, mecz gwiazd obu konferencji.\nDrużyny.\nW lidze NFL grają 32 zespoły. Każdemu z klubów wolno zgłosić 53 zawodników do rozgrywek w sezonie. W przeciwieństwie do innych lig zawodowych w Stanach Zjednoczonych, takich jak MLB, MLS, NBA czy NHL, w lidze NFL nie grają żadne drużyny kanadyjskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=119850", "fragment_id": "1580/0", "subtitle": "", "title": "National Football League", "document_id": "1580", "start_index": 0.0, "parentId": 119850.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06399719417095184}, "uuid": "cdaacc02-d406-4204-b692-a63c2e2cd7aa"}, {"page_content": "Geometryczny wierzchołek trójkąta wchodzącego w skład pola gry znajduje się wewnątrz gniazda domowego, ale nie w środku geometrycznym tworzącego je półkola. Średnica półkola odcina więc z trójkąta kawałek wierzchołka. Linia zawierająca tę średnicę (równoległa do podstawy trójkąta) zwana jest „granicą domową” (fin. \"kotiraja\"). Obszar po stronie boiska od granicy domowej zwany jest „stroną boiska” (fin. \"kenttäpuoli\"), zaś obszar po przeciwnej stronie „stroną domową” (fin. \"kotipuoli\"). Tuż przy geometrycznym środku trójkąta, w ramach gniazda domowego, znajduje się tzw. „talerz podania” (fin. \"syöttölautanen\") – lekko podniesiony biały dysk o średnicy 60 cm. Tzw. „łuk przedni” (fin. \"etukaari\") odcina koliście niewielki fragment wierzchołka trójkąta boiska po stronie boiska. Wraz z ramionami trójkąta i granicą domową wyznacza on niewielki obszar przylegający do gniazda domowego po stronie boiska.\nDrużyny.\nDrużyna składa się z 12 graczy i do dwóch „kierowników gry” (fin. \"pelinjohtaja\"); najczęściej kierownik gry jest jeden. Dodatkowo do gry może zostać zgłoszonych do 6 rezerwowych, którzy mogą zastępować graczy, którzy ulegli uniemożliwiającej dalszą grę kontuzji.\nW czasie kolejki obronnej w aktywnej grze uczestniczy wybranych 9 graczy. Pozostali nie biorą w niej udziału, choć jeden z nich ma prawo pomagać kierownikowi gry w kierowaniu obroną przekazując informacje aktywnie grającym partnerom.\nW czasie kolejki ataku wybranym 9 graczom przypisuje się kolejne numery 1-9. Stanowią one kolejność, w jakiej gracze będą podchodzili do próby odbicia piłki. Pozostałych 3 graczy to tzw. „dżokerzy” (fin. \"jokerit\"), którzy mogą na polecenie kierownika gry podejść do próby odbicia poza kolejnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2178880", "fragment_id": "492606/4", "subtitle": "", "title": "Pesäpallo", "parentId": 2178880.0, "start_index": 5037.0, "document_id": "492606", "source": "wikipedia", "score": 0.07997936755418777}, "uuid": "e436bf2d-cb52-4009-afe8-f1208a8eca80"}, {"page_content": "Drużynę grającą w polu tworzą miotacz, łapacz, czterech wewnątrzpolowych, z których trzech strzeże bazy jako pierwszobazowy, drugobazowy i trzeciobazowy i łącznik, który zwykle zajmuje pozycję w okolicy drugiej bazy wspomagając drugobazowego. Drużynę dopełniają trzej zapolowi grający na polu zewnętrznym. Wszyscy zawodnicy występują jako uderzający, gdy ich drużyna gra jako uderzająca. Przepisy niektórych lig zwalniają z obowiązku uderzania miotacza, zamiast jego w grze bierze udział designated hitter.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63283", "fragment_id": "638877/10", "subtitle": "", "title": "Baseball", "parentId": 63283.0, "start_index": 13129.0, "document_id": "638877", "source": "wikipedia", "score": 0.17293815314769745}, "uuid": "5cd504e5-5627-4c07-836a-333b09b69a92"}]}
{"id": "q_821", "question": "Na czym grał Jankiel w „Panu Tadeuszu”?", "answer": [{"page_content": "Jankiel – jeden z bohaterów eposu \"Pan Tadeusz\" Adama Mickiewicza, \"Żyd stary i powszechnie znany z poczciwości\", karczmarz. \nDzierżawca dwóch karczm (arendarz) w dobrach Sopliców. Był wielkim polskim patriotą i bezbłędnie mówił po polsku. Znał dziesiątki narodowych pieśni. Angażował się w działalność konspiracyjną, był człowiekiem uczciwym i szanowanym. Był zastępcą rabina nowogródzkiego i emisariuszem napoleońskim, najbliższym współpracownikiem księdza Robaka, od początku wtajemniczonym w sprawę jego tożsamości. Próbował uspokajać szlachtę podburzaną przez Gerwazego Rębajłę. Prawdopodobnie to on zawiadomił Robaka o zajeździe Soplicowa. Po bitwie przepadł bez wieści, by pojawić się z głównym sztabem wojska polskiego. \nSłynął w całej okolicy z nadzwyczajnej gry na cymbałach. W XII księdze gra słynny koncert ilustrujący losy Rzeczypospolitej w czasach rozbiorów.\nJest prawdopodobne, że postać Jankiela była po części wzorowana na będzińskim rabinie Jakubie Natanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=417769", "fragment_id": "53397/0", "subtitle": "", "title": "Jankiel", "document_id": "53397", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 417769.0, "score": 0.8212997913360596}, "uuid": "751946d5-1d2f-4865-97df-c9e4b00094b5"}, {"page_content": "Koncert Jankiela zwany także „Koncertem nad koncertami” – fragment Księgi XII (pt. „Kochajmy się!”) „Pana Tadeusza” – polskiego eposu narodowego autorstwa Adama Mickiewicza, w którym poeta przypomina historyczne wydarzenia poprzedzające rozbiory Polski i zachęca Polaków do zgody. Muzyczną ilustracją opisywanych zdarzeń Mickiewicz uczynił koncert, wykonany z okazji zaręczyn Tadeusza z Zosią przez Żyda – polskiego patriotę – Jankiela. Mickiewiczowski opis stał się inspiracją do powstania wielu utworów artystycznych, w tym obrazów i koncertów.\nBudowa Koncertu Jankiela.\nKoncert Jankiela w opisie Mickiewicza ma charakter patriotyczny i jest muzyczną ilustracją dziejów rozbiorowych Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Obejmuje okres 1791–1797, od uchwalenia Konstytucji trzeciego maja do utworzenia Legionów Polskich we Włoszech. Utwór podzielony jest na pięć części, z których każda bezpośrednio odnosi się do innego historycznego wydarzenia z historii Polski:\nWarstwa muzyczna koncertu.\nSwój koncert Jankiel wykonywał na cymbałach – ludowym instrumencie strunowym, na którym dźwięk uzyskuje się przez uderzanie strun specjalnymi pałeczkami. Stary Żyd był wirtuozem tego instrumentu („Było cymbalistów wielu,/ Ale żaden z nich nie śmiał zagrać przy Jankielu (...) Wiedzą wszyscy, że mu nikt na tym instrumencie/ Nie wyrówna w biegłości, w guście i w talencie”). Według opisu Mickiewicza koncert oparty był na melodyce poloneza, do którego taniec wykonywali później goście weselni.\nPolonez Jankiela zawierał w sobie następujące tematy muzyczne, zaczerpnięte z tradycyjnej polskiej muzyki ludowej:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2454048", "fragment_id": "510125/0", "subtitle": "", "title": "Koncert Jankiela", "parentId": 2454048.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "510125", "score": 0.4965853691101074}, "uuid": "dbbd16b6-36ba-4042-8ef4-569a810ab498"}, {"page_content": "Wacław Kułakowski (ur. 8 grudnia 1923 we wsi Czernice w gminie Rudomino, zm. 27 grudnia 2016 w Ełku) – polski muzykant ludowy, wileński cymbalista. \nJako 9-letni chłopiec zobaczył na weselu w grającego cymbalistę Zubryckiego i pod wpływem jego gry postanowił grać na cymbałach. Pierwszy instrument kupił mu po namowach babci ojciec, początkowo niechętny do zakupu. Od 1935 grywał na weselach z Kuncewiczem na harmonii 3-rzędowej, potem wzięto go do kapeli skrzypka Franciszka Jurcewicza, aby zastąpił cymbalistę (ten w wyniku bójki weselnej siedział w areszcie). Kapela grała w składzie z harmonistą, skrzypkiem, cymbalistą i bębnistą, czasem także z klarnecistą. Grali polki, oberki, walce i kadryle.\nPo wojnie jako wojskowy został przesiedlony do majątku we wsi Straduny na Mazurach. Później mieszkał w Ełku.\nPrzez wiele lat po wojnie nie grał na cymbałach, zajmując się gospodarką. Po przejściu na emeryturę powrócił do gry w 1978 r. \nAkompaniował zespołowi śpiewaczemu \"Jarzębina\" w Stradunach. Prowadził naukę gry na cymbałach, wykształcając około 30 uczniów. Sam wykonał kilkanaście par cymbałów. \nWacław Kułakowski wykształcił dwudziestu czterech uczniów, założył kapele \"Wacki\", \"Kresowiacy\", \"Kułakowianki\", \"Wilniuki\" i \"Niezapominajki\".\nParokrotnie występował sam i z uczniami na Festiwalu w Kazimierzu. Nagrania jego utworów znajdują się w archiwach Polskiego Radia, Instytutu Sztuki PAN. Był laureatem Nagrody im. Oskara Kolberga w 2001 r.. Został też zaproszony jako gość specjalny na premierę filmu \"Pan Tadeusz\" gdzie grał jako Jankiel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3108792", "fragment_id": "116376/0", "subtitle": "", "title": "Wacław Kułakowski", "document_id": "116376", "start_index": 0.0, "parentId": 3108792.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4019163250923157}, "uuid": "f786f4db-cccc-4194-9983-d2d20a26ebad"}, {"page_content": "Koncert Jankiela ma wszelkie cechy improwizacji muzycznej bardzo często wykorzystywanej w tradycji muzyki ludowej. Jankiel spontanicznie używa w nim szeregu środków muzycznych mających na celu podniesienie dramatyzmu utworu oraz pobudzenie wyobraźni słuchaczy. Są to m.in. celowe fałszywe dźwięki, użyte dla ilustracji zdrady stanu targowiczan, wywołujące w słuchaczach wrażenie dysonansu lub gry na rozstrojonym instrumencie oraz dźwięki naśladujące odgłosy naturalne – odgłosy bitewne: „takt marszu”, „wystrzały”, jak również „jęk dzieci” i „płacze matek”, zastosowane w części nawiązującej do powstania kościuszkowskiego oraz rzezi Woli.\nKoncert Jankiela jako inspiracja artystyczna.\nDzieła muzyczne.\nLiteracki opis koncertu Jankiela zainspirował wielu polskich kompozytorów do stworzenia swojej muzyki:\n\"…ja nie pisałem muzyki do poematu Mickiewicza, tylko do filmu Wajdy. (…) Nie ma w tym filmie koncertu Jankiela. Wiele osób mnie pytało, dlaczego. Sam Andrzej tłumaczył, że koncert Jankiela to jest materiał na osobny film. To by rozbiło całą dramaturgię.\" – Wojciech Kilar\nW filmie Jankiel gra na cymbałach tylko przez chwilę, co stanowi jedynie wstęp do pełnoorkiestrowej formy Poloneza. Cymbały Jankiela na ścieżce dźwiękowej odgrywała artystka folkowa, perkusistka i cymbalistka Marta Maślanka-Stanisławska\nUtwór został wykonany z okazji inauguracji polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej, ale także dwustulecia rozpoczęcia akcji „Pana Tadeusza”. Prapremiera utworu odbyła się 3 lipca w Filharmonii Narodowej w Warszawie dla upamiętnienia 200. rocznicy przyjazdu Tadeusza do Soplicowa, wątku rozpoczynającego akcję poematu Adama Mickiewicza.W prawykonaniu „Koncertu Jankiela” wystąpiła orkiestra Sinfonia Varsovia z udziałem cymbalistów z białoruskiego zespołu Wasilinki z Białoruskiej Państwowej Akademii, a poprowadził dyrygent Marc Minkowski. Kompozytor świadomie zrezygnował w swojej wersji „Koncertu Jankiela” z podążania ściśle za opisem Mickiewicza co stało się przedmiotem krytyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2454048", "fragment_id": "510125/1", "subtitle": "", "title": "Koncert Jankiela", "source": "wikipedia", "start_index": 1597.0, "document_id": "510125", "parentId": 2454048.0, "score": 0.7023980021476746}, "uuid": "2208bfad-693d-4dfc-a53b-d4e1455a906a"}, {"page_content": "Mordko Fajerman (ur. ok. 1810 w Kałuszynie, zm. po 1880) – Żyd, warszawski cymbalista uliczny, popularna postać Warszawy XIX wieku.\nZamieszkał w Warszawie po pożarze w Kałuszynie; utrzymywał się z gry na cymbałach po domach i podwórzach, grając niemal wyłącznie melodie tradycyjnie polskie, szczególnie mazury. Niekiedy, ale mniej chętnie, grywał także na skrzypcach. Sam zajmował się naprawą i renowacją swoich cymbałów. Nosił zaczerpnięty z \"Pana Tadeusza\" przydomek Jankiel. Zdołał z gry na cymbałach utrzymywać się przez wiele lat, a także wychować pięcioro dzieci; nie miał jednak uczniów, a ok. 1880 zaprzestał działalności muzycznej, zapewne wkrótce zmarł.\nO osobie Mordko Fajermana pisał m.in. Zygmunt Gloger w \"Encyklopedii staropolskiej\", sylwetka cymbalisty znalazła się także w \"Polskim Słowniku Biograficznym\". Aleksander Śnieżko napisał w \"Polskim Słowniku Biograficznym\" m.in. \"Starzec był wątły, a jednak gdy pałeczki ujął palce i w cymbałki uderzył, tak się odradzał i taką miał pewność uderzenia, że dopiero poznawałeś w nim niezmordowanego i pełnego zapału artystę. Miał kilka swoich ulubionych utworów, których nie grywał na podwórkach ani za pieniądze, ale dawał jako dodatek, gdy był zaproszony do mieszkania prawdziwego swojej gry zwolennika. Był zaś bardzo czuły na pochwały, które wolał niż pieniądze, lubo i te bardzo cenił.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=182094", "fragment_id": "18005/0", "subtitle": "", "title": "Mordko Fajerman", "parentId": 182094.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "18005", "score": 0.13896885514259338}, "uuid": "0c2f6458-cea1-46f9-addc-5eabc4540764"}, {"page_content": "Mania na punkcie poloneza wkroczyła także do literatury – monumentalnym przykładem jest tu polonez z księgi XII \"Pana Tadeusza\" – \"Kochajmy się\" Adama Mickiewicza. Widoczna jest tam hierarchia obowiązująca przy polonezie - dostojniejsze pary szły przodem, figury odzwierciedlały stosunki społeczne. Uczestnicy tego poloneza również nie są przypadkowi - generał Dąbrowski, znane postacie ukazane poprzez aluzje, szlachta i Żyd kochający Polskę jako swoją ojczyznę. Taki obraz sugeruje bardzo szeroki obraz zróżnicowanego społeczeństwa Polaków mistycznie złączonych historią (którą opowiada Żyd Jankiel na cymbałach) i muzyką, a pozbawionych upragnionego państwa. To wizja mesjanistycznego \"nowego narodu wybranego\". Fryderyk Chopin - jako siedmiolatek - na publiczny debiut wybrał własny Polonez g-moll. \"W przeciągu wieczora grał na fortepianie młody Chopin, dziecię w 8. roku, obiecujące, jak twierdzą znawcy, zastąpić Mozarta\" - pisała Aleksandra Tańska, świadek koncertu. Unikalność stylu, mistyczność i subtelność gry Chopina, a przede wszystkim jego geniusz pozwoliły mu doprowadzić technicznie poloneza do formy ponadnarodowej i najwyższej. Z początku polonezy Chopina nie były jednak lubiane - zarzucano im \"przesubtelnowanie\", \"salonowość\" i ponury charakter. Jednym z tych przeciwników był na początku Norwid. Brakowało mu w polonezach mitycznej, starosłowiańskiej, antycznej heroiczności i epopejowości, którą dostrzegł w polonezach Michała Kleofasa Ogińskiego. Zdanie Norwida miało diametralnie się zmienić po usłyszeniu wykonania poloneza samego Chopina. Od tamtego czasu zaznaczał nawet w \"Promethidionie\", iż Chopin jest \"najlepszym u nas artystą\". Norwid zainteresowany polskimi tańcami napisał o nich noty. Oto nota o polonezie w \"Tańcach polskich\" dla Wojciecha Grzymały:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16928", "fragment_id": "187859/1", "subtitle": "", "title": "Polonez (muzyka)", "source": "wikipedia", "start_index": 1881.0, "document_id": "187859", "parentId": 16928.0, "score": 0.06713495403528214}, "uuid": "9dd94e00-4f38-4b76-a5b5-f7aada1cfd45"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu z 1999 roku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPan Tadeusz – polski dramat kostiumowy z 1999 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy, drugi film pełnometrażowy na motywach poematu Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\" (po wersji Ryszarda Ordyńskiego z 1928 roku). Osią filmu jest konflikt pomiędzy rodami Sopliców i Horeszków, prowadzący do interwencji oddziałów carskiej Rosji jeszcze przed inwazją wojsk napoleońskich na Rosję. W głównych rolach wystąpili Michał Żebrowski, Bogusław Linda, Daniel Olbrychski, Grażyna Szapołowska, Andrzej Seweryn i Marek Kondrat. \n\"Pan Tadeusz\" zdobył sześć Orłów (nagród Polskiej Akademii Filmowej) za muzykę Wojciecha Kilara, scenografię Allana Starskiego, zdjęcia Pawła Edelmana, dźwięk Nikodema Wołka-Łaniewskiego, montaż Wandy Zeman oraz główną rolę kobiecą Szapołowskiej. Szczególnie rozpoznawalny był skomponowany przez Wojciecha Kilara motyw poloneza.\nObsada.\n\"Źródło: Filmpolski.pl\"&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nProdukcja.\n\"Pan Tadeusz\" został wyprodukowany przez wytwórnię Heritage Films należącą do Lwa Rywina; producentem wykonawczym filmu był Michał Szczerbic. Reżyserem filmu był Andrzej Wajda, dla którego realizacja \"Pana Tadeusza\" była daleko idącym wyzwaniem: „\"Pan Tadeusz\" powstał z chęci pokazania, skąd się wzięliśmy, kim jesteśmy, jak się nazywamy, co nam się podoba, jakie rodzą się wśród nas ludzkie charaktery […] To przedsięwzięcie jest nieporównywalnie trudniejsze od wszystkiego, co dotychczas zrobiłem”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=423758", "fragment_id": "46800/0", "subtitle": "", "title": "Pan Tadeusz (film 1999)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "46800", "parentId": 423758.0, "score": 0.20393893122673035}, "uuid": "09b5ca18-23e6-4736-886a-42cbaf00cbe2"}, {"page_content": "W 1918 roku powrócił najpierw do Lwowa, a następnie do Warszawy, gdzie do przejścia na emeryturę w 1931 roku był członkiem zespołu Teatru Wielkiego. Obok wymienionych ról grał także w nowych operach m.in. w 1919 r. jako Jago (\"Otello\" Giuseppe Verdiego), Miecznik (\"Maria\" Romana Statkowskiego), Pizarro (\"Fidelio\" Ludwiga van Beethovena); w 1920 r. w \"Doli\" Bolesława Wallek-Walewskiego, w 1921 r. Chorąży (\"Hrabina\" Stanisława Moniuszki), Kostryn (\"Goplana\" Władysława Żeleńskiego), w 1922 Telramtund (\"Lohengrin\" Richarda Wagnera), Baron Ochs (\"Der Rosenkavalier\" Richarda Straussa), w 1925 – Wotan (\"Siegfried\" Richarda Wagnera), Ramiro (\" L' Heure espagnole\" Maurice Ravela), Hans Sachs (\"Die Meistersinger von Nlirnberg\" Richarda Wagnera), w \"Zygmuncie Auguście\" (Tadeusza Joteyki), w 1926 – Miecznik (\"Straszny Dwór\" Stanisława Moniuszki), Cześnik (\"Zemsta za mur graniczny\" Zygmunta Noskowskiego), w 1927 – Klingsor (\"Parsifal\" Richarda Wagnera), Nelusko (\"L' Africaine\" Giacomo Meyerbeera), w 1928 w \"Królowej Jadwidze\" Tadeusza Joteyki, w 1929 – Alberyk (\"Die Gotterdammerung\" Richarda Wagnera), w 1931 w \"Salome\" Richarda Straussa\" i \"Królu kochanku\" Adam Wieniawskiego. Pod koniec kariery występował także w repertuarze operetkowym (\"Orfeusz w piekle\"). W ciągu dwóch ostatnich lat pobytu na scenie zaczął tracić głos i wy­stępował rzadko.\nWystępował również gościnnie poza stolicą, m.in. w trakcie plebiscytu na Górnym Śląsku (1920) oraz w Krakowie (1922, 1924, 1925). Występował także w polskich filmach niemych: \"Chłopi\" (1922), Pan Tadeusz (1828) Romans panny Opolskiej (1928), \"Halka\" (1930).Zmarł od ran odniesionych podczas oblężenia Warszawy we wrześniu 1939 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5292475", "fragment_id": "1081487/2", "subtitle": "", "title": "Marian Palewicz", "source": "wikipedia", "start_index": 1782.0, "parentId": 5292475.0, "document_id": "1081487", "score": 0.07089832425117493}, "uuid": "6c119a13-ded2-4e8b-9863-fdbbd0d30fcb"}, {"page_content": "Był aktorem scen stołecznych: Teatru Nowego (1985–1990), gdzie zagrał m.in. postać cara Mikołaja I w \"Kordianie\" Juliusza Słowackiego (1986), Dramatycznego (1990–1996) i Polskiego (1999–2004).\nKariera ekranowa.\nWspółpracował z Teatrem Telewizji, gdzie jego debiutem była rola Szczęsnego Kossakowskiego w spektaklu \"Horsztyński\" Juliusza Słowackiego (1975) w reż. Ignacego Gogolewskiego. Pierwszym kontaktem z filmem był eksperyment warsztatów Jerzego Grotowskiego jego kolegi ze studiów Jerzego Bogajewicza z udziałem Doroty Stalińskiej. W dwóch odcinkach serialu Zbigniewa Chmielewskiego \"Daleko od szosy\" (1976) wystąpił w roli kolegi Ani Popławskiej (Irena Szewczyk). Wkrótce Hubert Drapella powierzył mu rolę protagonisty Gniewka, syna rybaków spod Gdańska, któremu Brandenburczycy zabili rodziców w serialu historycznym dla młodzieży \"Znak orła\" (1977). Lucyna Smolińska i Mieczysław Sroka zaangażowali go do roli oficera w fabularyzowanym filmie dokumentalnym \"Raszyn 1809\" (1977). Wystąpił także w serialach: \"Tajemnica Enigmy\" (1979) jako porucznik w ośrodku wywiadu w Pyrach, \"Doktor Murek\" (1979) w roli sekretarza Stawskiego i \"07 zgłoś się\" (1981) jako kochanek Rauschowej (Joanna Żółkowska). W sześciu odcinkach telenoweli \"W labiryncie\" (1990) zagrał Jurka Sewera, przyjaciela Doroty Wanat (Marta Klubowicz). W serialu Jana Łomnickiego \"Dom\" (1980–2000) wystąpił w roli Łukasza Zbożnego.\nW kinowej adaptacji powieści Henryka Sienkiewicza \"Ogniem i mieczem\" (1999) w reż. Jerzego Hoffmana pojawił się jako deputowany w Siczy Zaporoskiej. W ekranizacji poematu Adama Mickiewicza \"Pan Tadeusz\" (1999) w reż. Andrzeja Wajdy został obsadzony w roli generała Jana Henryka Dąbrowskiego.\nDubbing, radio.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=444969", "fragment_id": "95693/1", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kołbasiuk", "parentId": 444969.0, "start_index": 1570.0, "source": "wikipedia", "document_id": "95693", "score": 0.08059277385473251}, "uuid": "74a4740e-3b57-44b0-9230-6f39a90a7608"}, {"page_content": "Występował również w Teatrze Telewizji, m.in. w \"Graczach\" Mikołaja Gogola w reż. Stanisława Bielińskiego (1959), w \"Balu Manekinów\" Brunona Jasieńskiego w reż. Zygmunta Hübnera (1961), w \"Annie Kareninie\" Lwa Tołstoja w reż. Adama Hanuszkiewicza (1961), w \"Pierwszym dniu wolności\" Leona Kruczkowskiego w reż. Adam Hanuszkiewicza (1963), w \"Wiele hałasu o nic\" Williama Szekspira w reż. Ludwika René (1964), w \"Odprawie posłów greckich\" Jana Kochanowskiego w reż. Ludwika René (1966), w \"Śmierci komiwojażera\" Arthura Millera w reż. Janusza Warmińskiego (1967) oraz w \"Panu Tadeuszu\" Adama Mickiewicza w reż. Adama Hanuszkiewicza (1970–1971) i w spektaklu \"Warszawianka\" Stanisława Wyspiańskiego w reż. Andrzeja Łapickiego (1978).\nZmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A 32-tuje-19).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1263374", "fragment_id": "1123813/1", "subtitle": "", "title": "Władysław Krasnowiecki", "source": "wikipedia", "start_index": 1508.0, "document_id": "1123813", "parentId": 1263374.0, "score": 0.04970879107713699}, "uuid": "1a764104-d11f-4777-8ef7-f7a359cb78a7"}]}
{"id": "q_822", "question": "Czy Gall Anonim pisał kronikę Polski po łacinie, czy po polsku?", "answer": [{"page_content": "Kronika Galla Anonima, inaczej Kronika Anonima tzw. Galla lub Kronika polska, pełny tytuł Kronika i czyny książąt czyli władców polskich ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Cronica et gesta ducum sive principum Polonorum&lt;/&gt;) – pierwsza polska kronika, nieukończona. Spisana po łacinie, prawdopodobnie w latach 1112–1116, przez anonimowego autora zwanego Gallem Anonimem. Najstarszy zachowany rękopis, będący częścią zbioru dzieł historycznych nazywanych \"Kodeksem Zamoyskich\", pochodzi z drugiej połowy XIV wieku i znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej.\nAutor Kroniki.\n \"Zobacz więcej w artykule Gall Anonim, w sekcji Anonim o sobie.\"\n \"Zobacz więcej w artykule Gall Anonim, w sekcji Hipotezy o pochodzeniu Anonima.\"\nNie wiadomo, kto był twórcą pierwszej polskiej kroniki, nieznane jest nawet jego imię. Nie zachowały się z wieków średnich żadne o nim wiadomości. Anonimowość była z jego strony zamierzona, co zaznaczył w przedmowie do księgi trzeciej.\nAnonim nie pochodził z Polski, a sam siebie określił wygnańcem i pielgrzymem (łac. \"exul et peregrinus\"). W kulturze średniowiecza dokonania artystyczne i naukowe najczęściej nie były sygnowane imieniem twórcy, lecz celowo pozostawały anonimowe. W średniowieczu wszystko było dedykowane chwale Bożej (łac. \"ad maiorem Dei gloriam\" = \"na większą chwałę Boga\"). Twórca uważany był jedynie za pośrednika pomiędzy Bogiem, a odbiorcą jego przekazu. Całą swoją pracę wykonywał jako służbę. Takie podejście narzucały zarówno obyczajowość średniowieczna, jak również reguły zakonne zalecające swoim członkom wstrzemięźliwość, umiar oraz skromność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28080", "fragment_id": "179930/0", "subtitle": "", "title": "Kronika Galla Anonima", "document_id": "179930", "start_index": 0.0, "parentId": 28080.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9517570734024048}, "uuid": "820da254-3c6c-4322-b5d6-10cf6fe17711"}, {"page_content": "Kronika Polski ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Historia Polonica&lt;/&gt;) – kronika historii Polski, obejmująca jej dzieje od czasów pradawnych po rok 1202. Została spisana przez Wincentego Kadłubka na polecenie księcia Kazimierza II Sprawiedliwego.\nDzieło to, liczące cztery księgi, zostało napisane po łacinie i obok \"Kroniki...\" Galla Anonima stanowi główne źródło wiedzy o historii Polski do końca XII w. W pierwszej księdze kroniki wątki dziejów Polski przeplatają się z dziejami legendarnymi i historią starożytną. W celu osiągnięcia efektów estetycznych lub moralnych autor swobodnie przeinaczał w niej fakty.\nWincenty Kadłubek rozpoczął swą pracę pisarską najprawdopodobniej w 1190 roku i trwała ona jeszcze z pewnością w 1205 roku (w IV księdze można znaleźć informacje dotyczące bitwy pod Zawichostem, która rozegrała się 19 czerwca 1205 roku), a została przerwana w 1208 roku, kiedy Kadłubek objął godność biskupa krakowskiego.\nKronika została wydana (po łacinie) po raz pierwszy w roku 1612, wydanie polskojęzyczne natomiast pochodzi z 1862 roku.\nAutor.\nAutorem Kroniki polskiej był Wincenty, pod koniec XIII wieku określany tytułem mistrza. W latach 1208–1218 był on biskupem krakowskim, po czym zrezygnował z tej godności i zamieszkał w klasztorze Cystersów w Jędrzejowie, gdzie zmarł w 1223 roku. Po śmierci cieszył się lokalnym kultem, lecz dopiero w 1764 roku został beatyfikowany.\nWedług Mariana Plezi są to prawie wszystkie pewne dane, jakie możemy przytoczyć z jego życiorysu. Brygida Kürbis uważa jednak, że o życiu drugiego polskiego kronikarza wiemy więcej, dzięki temu, że był biskupem krakowskim, uczestniczył w wystawianiu dokumentów w charakterze świadka lub wydawcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124530", "fragment_id": "5705/0", "subtitle": "", "title": "Kronika Wincentego Kadłubka", "parentId": 124530.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "5705", "score": 0.463464617729187}, "uuid": "cba1cb62-3e5e-4e8f-8959-c4ccf8665481"}, {"page_content": "Mnich z Lido ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Monachus Littorensis&lt;/&gt;), urodzony w XI wieku, zmarły po 1108 roku – anonimowy autor \"Historii o translacji św. Mikołaja Wielkiego\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Historia de translatione sanctorum Magni Nicolai&lt;/&gt;), napisanej po łacinie kroniki wydarzeń, które doprowadziły do sprowadzenia podczas pierwszej krucjaty relikwii św. Mikołaja do Wenecji. Część badaczy utożsamia go z Gallem Anonimem, autorem Kroniki polskiej.\nBył prawdopodobnie mnichem z klasztoru św. Mikołaja na wyspie Lido koło Wenecji. Kronika została spisana w latach 1102–1108, więc jej autor urodził się niewątpliwie w XI wieku, a umrzeć mógł dopiero po 1108 roku.\nUmowne imię nadał Anonimowi pierwszy wydawca dzieła Ferdinando Ughelli w 1653 roku, co powszechnie się przyjęło, bowiem autor \"Translacji\" opowiadając o jednym z cudów św. Mikołaja zaznacza, że mnisi z klasztoru na Lido byli świadkami tego zdarzenia, a on w tym samym czasie odmawiał nieopodal officium wieczorne. Nie można jednak wykluczyć, że Anonim był tylko blisko związany z klasztorem, chociaż mnichem w nim nie był.\nWiadomo, że przez pewien czas przebywał we Francji, pisał bowiem, że na własne oczy widział miejscowość \"Mons Bellus\", obecnie część Tours, gdzie znajdował się klasztor żeński założony w 1000 roku. Był niezwykle przyjaźnie nastawiony do Francuzów, a Francuzki w jego dziele doznają wielu cudów za przyczyną św. Mikołaja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3282344", "fragment_id": "138546/0", "subtitle": "", "title": "Mnich z Lido", "document_id": "138546", "start_index": 0.0, "parentId": 3282344.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17891669273376465}, "uuid": "b901ab1f-55a8-470d-b087-305438584386"}, {"page_content": "Hipotezę polską poparł Adam Mickiewicz, który analizując warstwę literacką \"Kroniki\" stwierdził, że składnia tekstu oraz sposób ujmowania problemów wskazują na to, że Anonim pochodził z Polski. Zdaniem Mickiewicza człowiek, który tak pięknie pisał o Polsce i był przepojony polskim patriotyzmem, musiał być Polakiem.\nW XX wieku edytorka tekstów średniowiecznych z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza Brygida Kürbis postulowała dalsze badania nad hipotezą polską pisząc o \"Kronice\" między innymi: \"Trudno w tym utworze rozpoznać pióro cudzoziemca, skoro literaturze narodowej takie kładł podwaliny\". W XXI wieku poparł jej twierdzenia Marek Cetwiński z Uniwersytetu Wrocławskiego: \"Może i Gall był cudzoziemcem, ale któż jak nie on stworzył naszą literaturę? Nie jestem członkiem PiS-u ani jego sympatykiem, ale upomniałbym się o ten patriotyczny wątek\".\nBibliografia.\nRękopisy.\nOryginał dzieła Galla Anonima oraz wczesne odpisy nie zachowały się. Znane są trzy średniowieczne kopie.\nWydania tekstu łacińskiego.\nZdaniem Mariana Plezi (Plezia 1975, s.XCIII) żadna edycja tekstu \"Kroniki\" nie jest wolna od usterek. Należy korzystać z któregoś z najlepszych wydań – Szlachtowskiego i Koepkego, Bielowskiego lub Maleczyńskiego.\nTłumaczenia polskie.\nTekst Galla Anonima jest bardzo trudny do wiernego oddania w innych językach niż łacina z powodu użycia przez autora prozy rymowanej i rytmicznej, a także zawartych w \"Kronice\" rymowanych pieśni. Powszechnie w literaturze cytuje się tłumaczenie Romana Grodeckiego, które uważane jest za najlepsze.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10422", "fragment_id": "168065/28", "subtitle": "", "title": "Gall Anonim", "document_id": "168065", "start_index": 41084.0, "source": "wikipedia", "parentId": 10422.0, "score": 0.6626698970794678}, "uuid": "8ac44c93-4d89-4e2a-ad87-e5e31302f6fb"}, {"page_content": "Tekst dzieli się wyraźnie na dwie części. Pierwsza (pokrywająca się z księgą pierwszą) składa się ze scenek i zwięzłych narracji powiązanych z kolejnymi przodkami Bolesława Krzywoustego. Druga (księgi druga i trzecia), nieukończona, to opowiedziane z epickim rozmachem czyny Bolesława Krzywoustego. Pierwsza część zajmuje około jednej czwartej całości, pozostałe trzy czwarte to część druga.\nPrzyjęte przez Anonima forma i kompozycja przedstawienia pierwszych wieków dziejów Polski wywarły wielki wpływ na historiografię polską, a w podręcznikach szkolnych i literaturze popularnej jest obecna do dnia dzisiejszego.\nStyl i język.\nKronika została napisana w języku łacińskim. Autor, jak sam zaznacza we wstępie do księgi trzeciej, nie pisał jej własnoręcznie, ale dyktował, aby lepiej kontrolować efekt dźwiękowy własnych słów. Czyny Piastów tak ułożył, aby nadawały się do recytowania. Niektóre fragmenty kroniki, ułożone w strofy, nadawały się nawet do śpiewu, co można sobie doskonale wyobrazić przy akompaniamencie cytry i bębenka. Recytację i śpiew mógł parafrazować interpretator, tłumacząc zwroty łacińskie na mowę rodzimą.\nTekst jest niezwykle silnie nasycony elementami rytmu i rymu, a miejscami przechodzi w regularny wiersz oparty na liczbie zgłosek i rymie dwuzgłoskowym. Wierszowane strofy poprzedzają każdą księgę, a ponadto wplecione są w tekst prozaiczny jako pieśni. Rozproszone są też jako krótkie dwuwiersze lub czterowiersze po całym tekście.\nW tekście prozaicznym Anonim używa rytmicznych zdań, zwanych cursus. Opierają się one na następstwie akcentów na początku, w środku i na końcu członu zdaniowego. Najczęściej są to występujące pojedynczo lub parami zdania szesnastozgłoskowe, składające się z czterech członów po cztery sylaby. Doliczono się w tekście kroniki 4320 rytmicznych klauzul zdaniowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28080", "fragment_id": "179930/6", "subtitle": "", "title": "Kronika Galla Anonima", "document_id": "179930", "start_index": 9151.0, "parentId": 28080.0, "source": "wikipedia", "score": 0.189818874001503}, "uuid": "89036725-0742-4473-b426-a288f5043e81"}, {"page_content": "Najwybitniejszymi tekstami łacińskimi z tego okresu są kroniki, związane z polską rzeczywistością omawiające polskie dzieje. Autorem pierwszej z nich jest cudzoziemiec Gall Anonim, który w swojej \"Kronice Polskiej\" tworzonej za rządów Bolesława Krzywoustego odmalował dzieje Bolesława Krzywoustego i jego piastowskich przodków. Kolejnym kronikarzem był biskup krakowski Wincenty Kadłubek, który pełnił funkcję kanclerza na dworze Kazimierza Sprawiedliwego. Stworzył on \"Kronikę\" w czterech księgach, opisującą dzieje polskie od czasów starożytnych. W przeciwieństwie do dzieła Galla Anonima w kronice Kadłubka wiele jest akcentów baśniowych i fantastycznych, szczególnie w księdze pierwszej opisującej m.in. rzekome zwycięstwa Polaków nad Aleksandrem Wielkim i Juliuszem Cezarem, jednak czasy późniejsze są u niego podobnie jak i u Galla Anonima raczej zgodne z rzeczywistością i stanowią doskonałe źródło historyczne. Cennymi źródłami historycznymi są także roczniki powstające w tym okresie (np. \"Rocznik Świętokrzyski\"). Oprócz prozy łacińskiej powstaje wtedy także łacińska poezja. Są to utwory epigramatyczne, utwory epickie (np. \"Poemat o Piotrze Włostowiczu\"), liryka religijna, oraz wiersze o treści specjalnej (np. poemat lekarski \"Antipocras\" dominikanina Mikołaja z Polski).\nJednym z najstarszych utworów napisanym w języku polskim jest \"Bogurodzica\", pierwsze dwie zwrotki powstały prawdopodobnie w połowie XII wieku, pierwszy jej zapis pochodzi z wieku XV. Pełniła ona rolę nieoficjalnego hymnu państwowego, śpiewana była przez rycerstwo polskie m.in. podczas bitwy pod Grunwaldem. W języku polskim pisany były też \"Kazania świętokrzyskie\" – zbiór kazań z pierwszej połowy XIII wieku, arcydzieło polskiej prozy tego okresu.\nLiteratura w XIV wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3446", "fragment_id": "182334/3", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – średniowiecze", "parentId": 3446.0, "start_index": 3845.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182334", "score": 0.7054265737533569}, "uuid": "fe3a4f81-3aca-4dfb-952e-a9675b9d4dde"}, {"page_content": "Literatura polska – literatura piękna spisana w języku polskim i jego dialektach na ziemiach polskich od średniowiecza, choć zalicza się tu także teksty pisane w innych językach (przede wszystkim w łacinie). Do literatury polskiej zaliczane są również dzieła powstałe poza terytorium współczesnej Polski przez literatów posługujących się językiem polskim.\nŚredniowiecze.\n \"Osobny artykuł: Literatura polska – średniowiecze.\"\nPoczątki literatury polskiej wiążą się z piśmiennictwem łacińskim, powstającym na ziemiach polskich już od przełomu X i XI w. Do najstarszych tekstów tego typu zaliczane są utwory hagiograficzne, takie jak trzy żywoty św. Wojciecha oraz \"Żywot Pięciu Braci Męczenników\". Utwory te zostały napisane przez cudzoziemców (autorem \"Żywota Pięciu Braci\" był Bruno z Kwerfurtu), którzy korzystając z wzorców religijnego żywotopisarstwa, podjęli tematykę, związaną z lokalnymi wydarzeniami z terenów ówczesnego państwa Piastów.\nDo najważniejszych tekstów powstałych podówczas w języku łacińskim zaliczane są kroniki. Najstarszą z nich jest tzw. \"Kronika polska\" napisana przez Galla Anonima. Powstała ona za rządów księcia Bolesława Krzywoustego (początek XII w.) i przedstawia dzieje rządów tego władcy, jak również prezentuje osiągnięcia jego piastowskich przodków. Powstała nieco później \"Kronika\" Wincentego Kadłubka (ur. po 1150, zm. 1223) opisuje dzieje polskie od czasów starożytnych do roku 1202. Innymi tekstami kronikarskimi z tego okresu, również pisanymi w języku łacińskim, są \"Kronika wielkopolska\" (XIII/XIV w.), \"Kronika Dzierzwy\" (XIV w.) czy \"Kronika Janka z Czarnkowa\" z końca XIV w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3267", "fragment_id": "188130/0", "subtitle": "", "title": "Literatura polska", "parentId": 3267.0, "start_index": 0.0, "document_id": "188130", "source": "wikipedia", "score": 0.41734763979911804}, "uuid": "90ec5996-4c2f-4a6d-984f-6a283c4a1d15"}, {"page_content": "Autor \"Kroniki\" przytaczał postacie mitologiczne – Marsa, Plutona, Proserpinę, Jowisza, Eumenidy, Parki, Cerbera i Acherona. Czerpał przykłady z historii starożytnej – Hektora, Priama, Hannibala, Aleksandra Wielkiego, Antiocha, Kleopatry. Wiedział, kim byli Medowie czy Persowie. Na wzór klasycznych autorów układał przemówienia i mowy okolicznościowe, które wkładał w usta bohaterów na polu walki, w radzie lub na łożu śmierci. Nieobce mu były zasady malarstwa, o których wspominał w przedmowie do drugiej księgi.\nUmowne imię Anonima.\nMarcin Kromer.\nWszystkie zachowane rękopisy \"Kroniki\" są anonimowe. W XVI wieku humanista, historyk, a od 1579 roku biskup warmiński Marcin Kromer, czytał \"Rękopis Heilsberski\" z tekstem \"Kroniki polskiej\". W rękopisie, nad którym pracował Kromer, zachowało się kilka glos sporządzonych jego ręką po łacinie. W zapisce na karcie tytułowej rękopisu Kromer stwierdził: \"Gallus hanc historiam scripsit, monachus opinior aliquis, ut ex proemis conicere licet, qui Beleslai tertii tempore vixit\" („Tę historię napisał Gall, uważam że jakiś mnich, jak wolno wnosić ze wstępów, który żył w czasach Bolesława III”). Jest to najstarszy znany zapis, w którym autor \"Kroniki polskiej\" został nazwany \"Gallem\".\nNatomiast na dalszych kartach \"Rękopisu Heilsberskiego\", w miejscu gdzie kopista przerwał przepisywanie \"Kroniki\", Kromer zaznaczył zakończenie tekstu autorstwa Anonima za pomocą dopisku „aż dotąd Gall” (\"hucusque Gallus\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10422", "fragment_id": "168065/7", "subtitle": "", "title": "Gall Anonim", "parentId": 10422.0, "start_index": 11423.0, "document_id": "168065", "source": "wikipedia", "score": 0.5421121716499329}, "uuid": "ca3ea903-4e5e-4830-8ce5-d90b9720a094"}, {"page_content": "Istotnym elementem techniki pisarskiej Galla Anonima były przemilczenia. Przyczyn ich na ogół można się tylko domyślać, o ile on sam ich nie wyjawił. Jedną z nich jest jego formacja duchowa, zgodnie z którą starał się nie utrwalać w piśmie tego, co było pozostałością wierzeń przedchrześcijańskich. Nie pisał też o pewnych sprawach ze względów politycznych. Nie poruszał na przykład materii, która była zbyt podobna do współczesnych mu wydarzeń, żeby unikać niebezpiecznych historycznych analogii.\nObiektywne spojrzenie na kronikę musi przede wszystkim docenić okoliczność, że była to pierwsza historia Polski. Autor nie miał w kreśleniu jej żadnego poprzednika, musiał z bardzo skąpych źródeł i z tak trudnego materiału, jak ustne relacje, wysnuć uporządkowaną opowieść o dziejach mało sobie dotąd znanego państwa. Stąd sam jego wysiłek w zbieraniu zapisek i opowieści trzeba uznać za duże osiągnięcie. Kolejność wydarzeń ustalił poprawnie, chociaż o wielu faktach nie zdobył informacji lub je przemilczał. Z tego zaś, że na historię patrzył przez czyny władców, nie zrobi mu zarzutu nikt, kto wie, że nie inaczej traktowali ją wszyscy jego współcześni.\nBibliografia.\nRękopisy.\nOryginał oraz wczesne odpisy nie zachowały się. Znane są trzy średniowieczne kopie.\nWydania tekstu łacińskiego.\nZdaniem Mariana Plezi (Plezia 1975, s. XCIII) żadna edycja tekstu kroniki nie jest wolna od usterek. Należy korzystać z któregoś z najlepszych wydań – Szlachtowskiego i Koepkego, Bielowskiego lub Maleczyńskiego.\nTłumaczenia polskie.\nTekst Galla Anonima jest bardzo trudny do wiernego oddania w innych niż łacina językach, z powodu użycia przez autora prozy rymowanej i rytmicznej a także zawartych w kronice rymowanych pieśni. Powszechnie w literaturze cytuje się tłumaczenie Romana Grodeckiego, które uważane jest za najlepsze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28080", "fragment_id": "179930/9", "subtitle": "", "title": "Kronika Galla Anonima", "document_id": "179930", "start_index": 14192.0, "parentId": 28080.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4606977105140686}, "uuid": "863b9ef3-3fa4-49a1-85b3-a9ab49171eff"}, {"page_content": "W XVI wieku Marcin Kromer miał w rękach Rękopis Heilsberski↓ kroniki. Na marginesie tekstu zanotował po łacinie: \"tę historię napisał Gall, uważam że jakiś mnich, jak wolno wnosić ze wstępów, który żył w czasach Bolesława III\". W swojej historii Polski Kromer wspomniał o Anonimie, używając określenia \"jakiś Gall\" ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Gallus quidam&lt;/&gt;).\nW XVIII wieku, na podstawie Rękopisu Heilsberskiego z notatkami Kromera, pierwszą edycję drukowaną przygotowywał Gotfryd Lengnich. Notę marginalną o Gallu Lengnich połączył z informacją, jaką znalazł w Rocznikach Długosza, w której pojawia się imię \"Martinus Gallicus\". Na tej podstawie nadał autorowi kroniki imię Marcin Gall (łac. Martinus Gallus).\nOd 1749 roku w wydaniach, tłumaczeniach i historiografii autor \"Kroniki\" występował jako Marcin Gall. Błędne ustalenia Gotfryda Lengnicha sprostowali we wstępie do edycji w Monumenta Germaniae Historica Jan Szlachtowski i Rudolf Koepke w roku 1851. Uważali oni, że skoro średniowieczni kronikarze, którzy korzystali z prac Anonima, nie znali jego imienia, to wszystkie późniejsze próby oparte są na niedostatecznych podstawach. Stąd też \"Kronikę polską\" wydali bez podawania imienia autora. Jednak do końca XIX wieku wydawano prace, w których kronikarza nazywano Marcinem Gallem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28080", "fragment_id": "179930/2", "subtitle": "", "title": "Kronika Galla Anonima", "document_id": "179930", "start_index": 3080.0, "parentId": 28080.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7388731241226196}, "uuid": "0d3a2103-dd37-44b3-8638-30eda853972a"}]}
{"id": "q_823", "question": "Czy największe polskie jezioro – Śniardwy ma ponad 100 km² powierzchni?", "answer": [{"page_content": "Śniardwy – największe jezioro w Polsce, w województwie warmińsko-mazurskim, w powiatach: mrągowskim i piskim, położone w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich, w dorzeczu Pisy. Jest to jezioro polodowcowe. \nPołożenie.\nNad brzegami jeziora leżą wsie: Popielno, Głodowo, Niedźwiedzi Róg, Okartowo, Nowe Guty, Zdęgowo i Łuknajno. Przez Śniardwy prowadzi szlak żeglugi mazurskiej. \nJest to jezioro morenowe (moreny dennej), wytopiskowe, z ośmioma wyspami. Największe z nich to: Szeroki Ostrów, Czarci Ostrów, Wyspa Pajęcza i Kaczor. Z licznych zatok dwie południowe nazywane są jeziorami: Warnołty i Seksty. \nŚniardwy jest połączone z następującymi jeziorami: Tuchlin, Łuknajno, Mikołajskim, Roś, Białoławki i Tyrkło. Połączone systemem kanałów mazurskich, akwen ten tworzy Wielkie Jeziora Mazurskie.\nŚniardwy znajduje się w dwóch powiatach: mrągowskim i piskim. Obszar jeziora należy do gminy Mikołajki (zachodnia część) i gminy Pisz (wschodnia część). Północno-wschodni brzeg jeziora należy do gminy Orzysz, a południowo-zachodni do gminy Ruciane-Nida.\nJest to jeden z nielicznych zbiorników, który posiada 2 odpływy powierzchniowe: Kanał Jegliński, prowadzący do jeziora Roś i rzekę Wyszkę, wpływającą do jeziora Białoławki. Oba cieki mają przepływ regulowany (śluzą, jazem).\nHydronimia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934607", "fragment_id": "415249/0", "subtitle": "", "title": "Śniardwy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "415249", "parentId": 1934607.0, "score": 0.5}, "uuid": "f7b1717f-acf2-431e-9933-1c9aace6ad64"}, {"page_content": "Terytorium Polski prawie w całości znajduje się w zlewisku Morza Bałtyckiego (99,7%), z czego zdecydowana większość przypada na dorzecza Wisły i Odry. Tylko z niewielkich terenów wody powierzchniowe odprowadzane są do Morza Czarnego (górny bieg Orawy i Strwiąża w Karpatach) oraz do Morza Północnego (krótkie odcinki Izery i Dzikiej Orlicy oraz potok Szkło w tzw. Worku Okrzeszyna w Sudetach). Najdłuższe rzeki w Polsce to Wisła (o długości 1047 km), Odra (854 km, w granicach Polski 742 km), Warta (808 km), Bug (772 km; w granicach Polski 224 km plus odcinek graniczny 363 km), Narew (484 km; w granicach Polski 448 km; odcinek graniczny 1 km) i San (443 km, w tym odcinek graniczny 55 km).\nNajwiększe jeziora w Polsce to Śniardwy (113,8 km²) i Mamry (104 km²) na Mazurach. Są to stosunkowo płytkie jeziora morenowe. Najgłębszym polskim jeziorem jest jezioro Hańcza (108,5 m), nieco bardziej na wschód, na Pojezierzu Wschodniosuwalskim. Są to głównie jeziora pochodzenia lodowcowego i są położone przede wszystkim w północnej części kraju, zgrupowane na obszarach zwanych pojezierzami. Na terenie Polski występuje 7081 jezior o powierzchni większej niż 1 ha (ich łączna powierzchnia to 281 377 ha). W stosunku do roku 1954 liczba jezior zmniejszyła się aż o 2215, czyli ponad 11%. Spowodowane to było szybkim zanikaniem najmniejszych jezior. Jeziorność Polski wynosi tylko 0,9% powierzchni kraju. Dla porównania w Szwecji jeziora zajmują ponad 8,5% powierzchni, a jezior o powierzchni powyżej 2 akrów (ok. 0,81 ha) jest tam ponad 97,5 tysiąca.\nGleby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/42", "subtitle": "", "title": "Polska", "source": "wikipedia", "start_index": 65840.0, "parentId": 44895.0, "document_id": "651609", "score": 0.748201310634613}, "uuid": "0e186005-22ca-4a51-baa1-11d3a816e41d"}, {"page_content": "Jezioro pojawia się w źródłach już w 1450 roku – początkowo jako \"Sperden\" (1450, 1455, 1576), a następnie: \"Speerden\" (1663), \"Spirding See\" (1663), \"Smarden\" (1748), \"Spirding See auch Schnardewie\" (1796), \"Spirdin oder Schnardewie-See\" (1836), \"Spirding See auch Schnardewic\" (1836), \"jeziora Smiardwego\" (1882)\", Śniardwy (1890). \"Według źródła z 1889 r. polskimi nazwami jeziora były \"Śniardwy\" oraz \"Śniardły\", a niemieckimi \"Spirdingsee oraz Schardewie. Nazwę Śniardwy ustalono urzędowo w 1950 r..\" Państwowy rejestr nazw geograficznych nie wymienia żadnych nazw obocznych\"\".\nMorfometria.\nWedług danych Instytutu Rybactwa Śródlądowego powierzchnia zwierciadła wody jeziora wynosi 113,4 km², natomiast A. Choiński, poprzez planimetrowanie na mapach 1:50 000, określił wielkość jeziora na 114,9 km². Jeziorna jednolita część wód powierzchniowych ma powierzchnię 110,4 km².\nŚrednia głębokość zbiornika wodnego to 5,8 m, a maksymalna – 23,4 m. Objętość jeziora wynosi  tys. m³. Maksymalna długość jeziora to 22,1 km, a szerokość 13,4 km. Długość linii brzegowej wynosi 97,2 km.\nWedług Atlasu jezior Polski (red. J. Jańczak, 1996) lustro wody znajduje się na wysokości 115,6 m n.p.m., natomiast według numerycznego modelu terenu udostępnionego przez Geoportal lustro wody znajduje się na wysokości 116,1 m n.p.m.\nPrzyroda.\nBrzegi jeziora są stosunkowo niskie, zabagnione, oraz porośnięte sitowiem i tatarakiem, co czyni je trudno dostępnymi. Miejscami strefa sitowia osiąga szerokość 200 m. \nCzystość i ochrona środowiska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934607", "fragment_id": "415249/1", "subtitle": "", "title": "Śniardwy", "document_id": "415249", "start_index": 1284.0, "parentId": 1934607.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4786984324455261}, "uuid": "6f98055b-df20-4e8e-9e63-0ce0e8bd802c"}, {"page_content": "Poligon zajmuje powierzchnię ponad 16 tys. ha (160 km²). Dla porównania – powierzchnia Jeziora Śniardwy – największego w Polsce, leżącego nieopodal poligonu – wynosi ok. 113 km². Na poligonie może szkolić się jednocześnie do 1,5 tys. żołnierzy. Posiada duże możliwości zarówno szkoleniowe, jak i logistyczne. Jednorazowo zakwateruje i wyżywi wszystkich ćwiczących bez urządzania obozowiska i uruchamiania kuchni polowych. Na terenie Ośrodka znajduje się m.in. bufet, łaźnia, blok szkoleniowy oraz klub garnizonowy. Park sprzętu technicznego pomieści jednorazowo do 400 pojazdów.\nObiekty szkoleniowe OSPWL to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1605242", "fragment_id": "693107/4", "subtitle": "", "title": "Poligon Orzysz", "document_id": "693107", "start_index": 4417.0, "parentId": 1605242.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27231037616729736}, "uuid": "456d3783-024c-4351-9f5e-3a8381a43925"}, {"page_content": "Mazurski Park Krajobrazowy – park krajobrazowy położony w województwie warmińsko-mazurskim (na terenie gmin Piecki, Mrągowo, Świętajno, Ruciane-Nida, Mikołajki, Orzysz i Pisz) w powiatach mrągowskim, piskim i szczycieńskim. Jest to jeden z największych parków krajobrazowych w Polsce. \nZostał utworzony w grudniu 1977 roku mocą uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Suwałkach i w Olsztynie (na podstawie uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Olsztynie z 1970 roku). Celem jego utworzenia było zachowanie wartości malowniczego, jeziornego krajobrazu polodowcowego, bogatej fauny i flory, a także wartości kulturowych i historycznych Polski północno-wschodniej. W regionie, w którym powstał Park ścierają się wpływy klimatu kontynentalnego i morskiego z czynnikami lokalnymi, tworząc specyficzny mikroklimat.\nPowierzchnia całkowita: 53 655 ha\n Powierzchnia leśna: 29 tys. ha\n Powierzchnia wód (rzeki i jeziora): 18 tys. ha\n Strefa ochronna (otulina): 18 608 ha\n Osady ludzkie: 29\n Liczba stałych mieszkańców: ok. 4,8 tys.\nNa terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego znajduje się największe w Polsce jezioro Śniardwy o powierzchni 11 416 ha (wraz z jeziorami Kaczerajno i Seksty). Inne większe jeziora to: Bełdany (940,6 ha), Mokre (814,78 ha), Łuknajno (692,3 ha), Mikołajskie (498 ha), Warnołty (465 ha) i Zdróżno (252,3 ha). W dorzeczu Krutyni znajduje się ponad 20 małych, śródleśnych jeziorek dystroficznych.\nW skład Parku wchodzi północna część Puszczy Piskiej z rzeką Krutynią.\nW przyszłości planowane jest na części Mazurskiego Parku Krajobrazowego utworzenie parku narodowego.\nFauna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20148", "fragment_id": "170889/0", "subtitle": "", "title": "Mazurski Park Krajobrazowy", "document_id": "170889", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20148.0, "score": 0.1637183278799057}, "uuid": "bb79a82b-69e3-4c9a-a54d-579c1d00fce0"}, {"page_content": "Okartowo – miejscowość położna na przesmyku między Jeziorami Śniardwy i Tyrkło. To zdecydowało o powstaniu w tym miejscu osad pogańskich Prusów. Następnie w XII wieku Krzyżacy wznieśli w Okartowie zamek obronny. W tym miejscu przetrzymywano w 1361 r. wielkiego wodza litewskiego Kiejstuta-Patryka. W miejscu zamku zbudowano kościół pod wezwaniem św. Bartłomieja, który gruntownie przebudowany istnieje do dnia dzisiejszego. Kościół to świątynia murowana z cegły na rzucie prostokąta bez wydzielonego prezbiterium. Całe wnętrze stanowi bogata i ciekawa polichromia roślinno-geometryczna i symboliczna, wkomponowana w prostokątne płytki malarskie.\nNowe Guty nad Jeziorem Śniardwy – wieś usytuowana jest na wysokim brzegu jeziora, ciągnie się na przestrzeni 2 km.\nSzeroki Ostrów – jest największa wyspą na Jeziorze Śniardwy i największą śródlądową wyspą w Polsce. Strome brzegi są wyniesione do 10 metrów ponad poziom wody w jeziorze o powierzchni 100 ha.\nCzarci Ostrów – był miejscem kultowym i grzebalnym pruskiego plemienia Galindów. Fryderyk II po rozbiorze Polski, planując zablokowanie wymiany towarów z południa do Bałtyku, wzniósł na szlakach wodnych nowe fortyfikacje m.in. Fort Lyck na Czarcim Ostrowiu.\nKanał Jegliński – najdłuższy kanał na Mazurach (5,2 km), połączenie Jeziora Roś z Jeziorem Śniardwy (Seksty).\nJezioro Roś – zwane niegdyś Warszawskim, jest też największym zbiornikiem tego typu w Polsce o powierzchni 1888 ha, składa się z trzech rynien połączonych zakolami. Łączna długość wszystkich rynien wynosi 25 km. Jest ono stosunkowo głębokie, maksymalna głębokość 31,8 m, jednak w większości nie przekracza 15 m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5611014", "fragment_id": "1234860/5", "subtitle": "", "title": "Szlak kajakowy im. Michała Kajki", "source": "wikipedia", "start_index": 7637.0, "document_id": "1234860", "parentId": 5611014.0, "score": 0.47580793499946594}, "uuid": "01c271a8-b6c7-4e0c-bbed-845fba3f44fc"}, {"page_content": "Najbardziej rzucającym się w oczy elementem sieci hydrograficznej są jeziora – z największym polskim jeziorem, Śniardwy a także: Tałty, Mikołajskie, Bełdany, Jezioro Nidzkie, Jezioro Mokre czy Łuknajno i Pogubie Wielkie. Jeziora te są rozmieszczone dość równomiernie na całym obszarze. Dominują jeziora eutroficzne, znacznie rzadsze są średnio żyzne jeziora mezotroficzne. Występują też ubogie jeziorka dystroficzne, charakteryzujące się brunatną barwą wody, bogate w związki humusowe. Są one usytuowane zazwyczaj w bezodpływowych zagłębieniach śródleśnych, otaczają je często torfowiska wysokie.\nSpośród rzek do największych i najbardziej znanych należą Krutynia i Pisa, która odprowadza wody z południowej części Wielkich Jezior Mazurskich do Narwi. Bogata jest sieć drobnych rzeczek strumieni i rowów. W południowej części swój początek biorą spływające w głąb Kurpi Rozoga, Szkwa i Rybnica.\nCennym uzupełnieniem sieci hydrograficznej są liczne torfowiska. Tworzyły się one w dolinach rzek i nad brzegami niektórych jezior. Znaczna ich część została zamieniona na łąki i pastwiska. Większe ich powierzchnie zachowały się w rejonach takich jezior jak Roś, Pogubie, Łuknajno czy też w dolinie Krutyni.\nSporo jest niewielkich powierzchniowo torfowisk wysokich położonych w bezodpływowych zagłębieniach, zasilanych jedynie przez ubogie wody opadowe. Porasta je charakterystyczna roślinność, którą tworzą mchy torfowce, liczne krzewinki takie jak bagno zwyczajne, borówka bagienna, żurawina. Spotyka się tam zazwyczaj karłowate sosny. Istnieją też torfowiska przejściowe łączące cechy torfowisk niskich i wysokich.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=333382", "fragment_id": "47307/3", "subtitle": "", "title": "Puszcza Piska", "source": "wikipedia", "start_index": 3777.0, "document_id": "47307", "parentId": 333382.0, "score": 0.21042431890964508}, "uuid": "cab47466-6de4-482d-9b15-75b66e09ff41"}, {"page_content": "Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:\nUkształtowanie powierzchni ma charakter wybitnie nizinny. Najwyższym punktem jest wierzchołek Dylewskiej Góry – 312 m n.p.m. Natomiast najniższym punktem jest depresja w Raczkach Elbląskich – 1,8 m p.p.m.\nStosunki wodne.\nZnaczna część województwa znajduje się na Pojezierzu Mazurskim. W jego skład wchodzą pojezierza: Olsztyńskie, Mrągowskie, Ełckie, Kraina Wielkich Jezior Mazurskich i Równina Mazurska. Województwo warmińsko-mazurskie nazywane jest „Krainą Tysiąca Jezior”. W rzeczywistości znajduje się w nim ponad 3000 jezior, w tym 2000 o powierzchni przekraczającej 1 ha. Największe z nich to: Śniardwy (109,7 km²) i Mamry (102,3 km²). Najdłuższe jezioro to Jeziorak (27 km długości, 32 km²) na Pojezierzu Iławskim. Najgłębsze jeziora to Wuksniki (67–68 m), Babięty Wielkie (65 m) i Piłakno (57 m). Większość zbiorników wodnych w regionie połączona jest systemem kanałów zbudowanych głównie w XIX w. Przykład stanowi Kanał Elbląski łączący jezioro Druzno z jeziorem Szeląg. Jego długość wynosi 83,3 km. Województwo leży w dorzeczu Wisły i rzek pobrzeża Bałtyku. Główne rzeki to Pasłęka, Łyna i Drwęca. Województwo leży nad Zalewem Wiślanym (na północnym zachodzie).\nLasy.\nWedług danych z 31 grudnia 2012 w woj. warmińsko-mazurskim lasy obejmowały powierzchnię 745,9 tys. ha, co stanowiło 30,9% jego powierzchni. Największym kompleksem leśnym jest Puszcza Piska zajmująca prawie 1000 km². Inne duże zespoły leśne to: Puszcza Borecka, Puszcza Nidzicka i część Rominckiej oraz lasy: Łańskie i Taborskie. Dominuje drzewostan iglasty, przeważnie sosna.\nPodział administracyjny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10204", "fragment_id": "167940/1", "subtitle": "", "title": "Województwo warmińsko-mazurskie", "source": "wikipedia", "start_index": 1915.0, "document_id": "167940", "parentId": 10204.0, "score": 0.2971371114253998}, "uuid": "4162569b-2055-4c5a-b611-c59fb707cc03"}, {"page_content": "Mezoregion Wielkich Jezior Mazurskich (II.3) – mezoregion przyrodniczo-leśny w Krainie Mazursko-Podlaskiej.\nMezoregion położony jest w północno-wschodniej Polsce w woj. warmińsko-mazurskim. Graniczy z mezoregionami: Niziny Sępopolskiej, Pojezierza Mrągowskiego, Puszcz Mazurskich, Pojezierza Ełckiego i Puszczy Boreckiej. Powierzchnia mezoregionu wynosi 2477 km². Na jego terenie położone są największe mazurskie jeziora: Śniardwy, Niegocin i Mamry.\nLasy i ekosystemy seminaturalne zajmują ok. 24% powierzchni regionu i tworzą nieduże kompleksy. W jednym z nich utworzono Mazurski Park Krajobrazowy. Lesistość wynosi 23%, co daje łączną powierzchnię 569 km². 89% powierzchni lasów zarządzanych jest przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Olsztynie (nadleśnictwa: Srokowo – część południowo-wschodnia, Mrągowo – część wschodnia i Strzałowo – część północna) oraz Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych w Białymstoku (nadleśnictwa: Borki – część południowa, Giżycko, Drygały – część północna, Pisz – część północna i Maskulińskie – część północna).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3978879", "fragment_id": "604229/0", "subtitle": "", "title": "Mezoregion Wielkich Jezior Mazurskich", "parentId": 3978879.0, "start_index": 0.0, "document_id": "604229", "source": "wikipedia", "score": 0.21345548331737518}, "uuid": "3ef95654-622f-4ae8-8bef-4a4f875edb77"}, {"page_content": "Hydrografia.\nSieć hydrograficzna jest bardzo bogata. Największym elementem są jeziora. Największe z nich to Śniardwy. Inne to: Tałty, Mikołajskie, Bełdany, Nidzkie, Mokre, Łuknajno, Pogubie Wielkie. Rozmieszczone są dość równomiernie, brak ich tylko na krańcach południowych. Dominują żyzne jeziora eutroficzne, znacznie rzadsze są jeziora mezotroficzne. W bezodpływowych zagłębieniach śródleśnych otoczonych wysokimi torfowiskami znajdują się ubogie jeziorka dystroficzne o brunatnej barwie wody i bogate w związki humusowe.\nNajwiększe rzeki to Krutynia i Pisa odprowadzające wody z południowej części Wielkich Jezior Mazurskich do Narwi. Bogata jest sieć drobnych rzeczek, strumieni i rowów. W południowej części LKP swój początek biorą: Rozoga, Szkwa, Rybnica.\nUzupełnieniem sieci hydrograficznej są liczne torfowiska. Ich większe powierzchnie zachowały się w rejonach jezior Roś, Pogubie Wielkie, Łuknajno i w dolinie rzeki Krutyni. Porasta je charakterystyczna roślinność, którą tworzą m.in. mchy torfowce, krzewinki – bagno zwyczajne, borówka bagienna, żurawina. Spotkać można torfowiska przejściowe łączące cechy torfowisk niskich, jak i wysokich.\nFlora i fauna.\nLiczba gatunków florystycznych w latach 80 wynosiła 831 (1/3 flory Polski). Wiele z nich to rzadkie i bardzo rzadkie gatunki umieszczone w Polskiej czerwonej księdze roślin i na listach objętych ochroną gatunkową (m.in.: chamedafne północna, wierzba borówkolistna, brzoza niska, cis, sasanka otwarta, wielosił błękitny, tajęża jednostronna, wątlik błotny).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1370918", "fragment_id": "218934/1", "subtitle": "", "title": "Lasy Mazurskie", "parentId": 1370918.0, "start_index": 1682.0, "source": "wikipedia", "document_id": "218934", "score": 0.11664077639579773}, "uuid": "ebf71450-a833-48e1-9da8-dd0a236c8334"}]}
{"id": "q_824", "question": "Stolicą którego państwa jest Ułan Bator?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Urga”. Zobacz też: \"Urga\" – film z 1991 roku.\nUłan Bator ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Улаанбаатар&lt;/&gt;, \"Ulaanbaatar\", do 1924 Urga) – stolica i największe miasto Mongolii położone w środkowo-wschodniej części kraju, nad rzeką Tuul gol, w dolinie otoczonej czterema masywami górskimi: Bajandzürch, Czingeltej, Songinchajrchan i Bogdchan uul. Miasto leży na wysokości około 1350 m n.p.m. W 2010 roku liczyło 1,09 mln mieszkańców. Całe miasto wydzielone Ułan Bator (z dzielnicami Nalajch, Bagnuur oraz Bagchangaj) o powierzchni 4704,4 km² liczyło 1,145 mln mieszkańców.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43836", "fragment_id": "657429/0", "subtitle": "", "title": "Ułan Bator", "parentId": 43836.0, "start_index": 1.0, "document_id": "657429", "source": "wikipedia", "score": 0.7124210596084595}, "uuid": "9b4f65a1-212f-4be4-8fad-e6f2cecd5599"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa w Azji. Zobacz też: Mongolia – region historyczno-geograficzny Azji.\nMongolia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Монгол улс&lt;/&gt;, trb.: &lt; lang=\"mn-Latn\"&gt;Mongol uls&lt;/&gt;; pismo mongolskie: &lt; lang=\"mn-Mong\"&gt;test&lt;/&gt;, trb.: &lt; lang=\"mn-Mong-Latn\"&gt;Monggol Ulus&lt;/&gt;) – państwo śródlądowe w środkowowschodniej Azji. Od północy graniczy z Rosją, a od wschodu, zachodu i południa z Chinami. Stolicą i największym miastem jest Ułan Bator, gdzie zamieszkuje ok. 47% populacji całego kraju. Mongolia jest republiką parlamentarną.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Mongolii.\"\nDługość granic lądowych.\n \"Osobny artykuł: Granice Mongolii.\"\nBrak dostępu do morza.\n \"Osobny artykuł: Góry w Mongolii.\"\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14110", "fragment_id": "174204/0", "subtitle": "", "title": "Mongolia", "document_id": "174204", "start_index": 1.0, "parentId": 14110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5892854928970337}, "uuid": "250a78eb-49b6-4e64-a8ea-33b0f16a347e"}, {"page_content": "Chan-Uul (mong. \"Хан-Уул\") – dzielnica Ułan Bator, stolicy Mongolii.\nDzielnica położona jest w południowo-zachodniej części Ułan Bator, u podnóża góry Bogdchan uul, której zawdzięcza swoją nazwę. Obejmuje powierzchnię 484,7 km² i dzieli się na 16 osiedli. Populacja w 2013 roku liczyła 127,477 osób.\nChan-Uul ma charakter przemysłowo-rolniczy. Na terenie dzielnicy znajduje się międzynarodowy port lotniczy Ułan Bator.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3339093", "fragment_id": "972992/0", "subtitle": "", "title": "Chan-Uul", "document_id": "972992", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3339093.0, "score": 0.8279294967651367}, "uuid": "1724ad90-64cc-403c-9026-2b8d2c21c9d0"}, {"page_content": "Songinchajrchan ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Сонгинохайрхан&lt;/&gt;) – dzielnica Ułan Bator, stolicy Mongolii.\nSonginchajrchan jest największą dzielnicą Ułan Bator, obejmuje zachodnie i północno-zachodnie rejony miasta. Położona jest u podnóży góry Songinchajrchan uul. Powierzchnia dzielnicy wynosi 1200,6 km², populacja w 2013 roku liczyła 261,917 osób. Jej obszar podzielony jest na 32 osiedla.\nObszar Songinchajrchan zajmują głównie lasy i grunty uprawne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3339063", "fragment_id": "972984/0", "subtitle": "", "title": "Songinchajrchan", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "972984", "parentId": 3339063.0, "score": 0.5577569007873535}, "uuid": "84404dcd-505e-4ddb-bbdf-fc91eae8c9a8"}, {"page_content": "Międzynarodowy Port Lotniczy Buyant-Ukhaa w Ułan Bator (w latach 2005–2020 Międzynarodowy Port Lotniczy Czyngis-chana w Ułan Bator, IATA: ULN, ICAO: ZMUB) – lotnisko obsługujące połączenia krajowe i międzynarodowe miasta Ułan Bator, stolicy Mongolii, równocześnie największy port lotniczy tego kraju. Główny węzeł trzech linii lotniczych (MIAT Mongolian Airlines, Eznis Airways i Aero Mongolia).\nHistoria.\nLotnisko zbudowano w 1956 roku we współpracy ze Związkiem Radzieckim. 19 lutego 1957 otwarto je jako port lotniczy Bujant Uchaa. W 1958 rozpoczęto pierwsze rejsy międzynarodowe – do rosyjskiego Irkucka i chińskiego Pekinu przy użyciu samolotów typu Iljuszyn Ił-14. Regularne loty z Bujant Uchaa wystartowały w 1961 roku[].\nRozbudowa terminala pasażerskiego mająca na celu przystosowanie go do obsługi ruchu międzynarodowego nastąpiła w 1986.\nW latach 1994 i 1997 kolejne ważne inwestycje zostały zrealizowane przy pomocy Azjatyckiego Banku Rozwoju. Port lotniczy otrzymał imię Czyngis-chana z okazji 800. rocznicy utworzenia państwa mongolskiego 21 grudnia 2005.\nLotnisko ma zostać zastąpione w 2017 przez port lotniczy Ułan Bator-Khöshig.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=891257", "fragment_id": "1023951/0", "subtitle": "", "title": "Port lotniczy Ułan Bator", "parentId": 891257.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1023951", "source": "wikipedia", "score": 0.8296154737472534}, "uuid": "31d7a399-85de-4b8f-a200-6043b89c890f"}, {"page_content": "Bagnuur ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Багануур&lt;/&gt;) – dzielnica Ułan Bator, stolicy Mongolii.\nDzielnica została utworzona w 1992 roku, na terenach dawnej radzieckiej bazy wojskowej. Stanowi eksklawę położoną 130 km na wschód od terytorium Ułan Bator, na granicy ajmaków centralnego i chentejskiego. Obejmuje terytorium 620,2 km² i składa się z 5 osiedli. W 2013 roku liczyła 27 440 mieszkańców.\nDzielnica o charakterze wybitnie przemysłowym, na jej terenie znajduje się jedna z największych w Mongolii kopalni węgla.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3338660", "fragment_id": "972827/0", "subtitle": "", "title": "Bagnuur", "parentId": 3338660.0, "start_index": 0.0, "document_id": "972827", "source": "wikipedia", "score": 0.5425047278404236}, "uuid": "490642c3-8e79-4c65-b9d2-a7484d12f2ab"}, {"page_content": "Bajandzürch (mong. Баянзүрх) – dzielnica Ułan Bator, stolicy Mongolii.\nDzielnica została utworzona w 1965 roku. Położona jest w południowo-wschodniej części Ułan Bator. Obejmuje terytorium 1,244 km² i składa się z 28 osiedli. W 2013 roku liczyła 294 908 mieszkańców. Bajandzürch w znacznej części ma charakter wiejski, na jej obszarze uprawiana jest ziemia i prowadzony wypas zwierząt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3338633", "fragment_id": "972822/0", "subtitle": "", "title": "Bajandzürch", "document_id": "972822", "start_index": 0.0, "parentId": 3338633.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5823737978935242}, "uuid": "bb2a8273-7e47-4186-9835-f3611866b95a"}, {"page_content": "Süchbaatar (mong. \"Сүхбаатар\") – dzielnica Ułan Bator, stolicy Mongolii.\nDzielnica, położona w centrum miasta, została utworzona w 1965 roku. Obejmuje terytorium 208,4 km² i składa się z 20 osiedli. W 2013 roku liczyła 132 117 mieszkańców. Swoją nazwę otrzymała na cześć przywódcy mongolskiej rewolucji, Damdina Suche Batora.\nNa terenie dzielnicy Süchbaatar znajdują się najważniejsze instytucje państwowe, m.in. siedziby rządu i parlamentu, ministerstwa, Państwowy Uniwersytet Mongolski, placówki dyplomatyczne państw obcych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3338804", "fragment_id": "972898/0", "subtitle": "", "title": "Süchbaatar", "parentId": 3338804.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "972898", "score": 0.6556748151779175}, "uuid": "0d3d6ac6-3109-40f2-836c-10fe269cd0c3"}, {"page_content": "Plac Suche Batora ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Сүхбаатарын талбай&lt;/&gt;; w latach 2013–2016 nosił nazwę \"plac Czyngis-chana\") – centralny plac Ułan Bator, stolicy Mongolii.\nHistoria.\nPlac został wytyczony po utworzeniu w 1921 Mongolskiej Republiki Ludowej, w miejscu wyburzonego buddyjskiego klasztoru Ich Chüree. Nadano mu imię na cześć Damdina Suche Batora, przywódcy mongolskiej rewolucji. Stanowi centralny punkt stolicy, miejsce wielu oficjalnych uroczystości, festiwali, wieców oraz koncertów muzycznych. W 1990 odbyły się na nim masowe protesty przeciwko rządzącej partii komunistycznej, które przyczyniły do demokratyzacji ustroju politycznego.\nCentralny punkt placu stanowi wzniesiony w 1946 roku konny pomnik Suche Batora. Wschodnią pierzeję tworzą trzy budynki: zbudowany w latach 70. XX wieku Pałac Kultury i Nauki (w którym mieści się m.in. Galeria Mongolskiej Sztuki Współczesnej), zbudowany w 1947 gmach Teatru Opery i Baletu oraz nowoczesny wieżowiec Central Tower, wewnątrz którego mieszczą się sklepy światowych sieci takich jak Louis Vuitton i Armani. Po zachodniej stronie placu ulokowane są budynki giełdy i poczty.\nPo północnej stronie placu znajdowało się dawnej wzniesione w 1954 mauzoleum, w którym spoczęły szczątki Suche Batora oraz Chorlogijna Czojbalsana. W okresie istnienia Mongolskiej Republiki Ludowej odbywały się przed nim uroczystości państwowe. W 2005 mauzoleum zostało zburzone, a szczątki komunistycznych przywódców przeniesiono na miejski cmentarz. Na miejscu mauzoleum wzniesiono oddany do użytku w 2006 nowy budynek parlamentu, przed którym znajduje się wykonany z brązu olbrzymi pomnik Czyngis-chana zasiadającego na tronie.15 lipca 2013 rada miejska Ułan Bator, wówczas zdominowana przez prawicową Partię Demokratyczną, głosowała za zmianą nazwy placu, któremu teraz nadano imię Czyngis-chana. Działanie to było skierowane przeciwko Mongolskiej Partii Ludowej, której jednym z założycieli był właśnie Suche Bator. W czerwcu 2016 placowi przywrócono jego dawną nazwę.\nOtoczenie placu przechodzi współcześnie transformację, socrealistyczne budynki są stopniowo wyburzane i zastępowane nowoczesną architekturą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3337612", "fragment_id": "972489/0", "subtitle": "", "title": "Plac Suche Batora", "document_id": "972489", "start_index": 0.0, "parentId": 3337612.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5471299886703491}, "uuid": "d5c55aad-1839-4e24-aeff-f9f2bc3145d4"}, {"page_content": "Tuul gol (t. Tuła;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Туул гол&lt;/&gt;) – rzeka w środkowej Mongolii, prawy dopływ Orchon gol. Długość – 704 km, powierzchnia zlewni – 49 840 km².\nŹródła leżą w Chenteju, w ajmaku chentejskim. W rzece liczne ryby, w tym tajmień, lin, szczupak, karp, okoń i sum. W dolinie Tuul gol leży stolica Mongolii Ułan Bator. W dolnym biegu rzeki, w jej aluwiach znajdują się bogate złoża złota, które są intensywnie eksploatowane. Ścieki ze stolicy oraz eksploatacja złota powodują, że Tuul gol (z wyjątkiem górnego odcinka) jest najbardziej skażoną dużą rzeką Mongolii.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1100144", "fragment_id": "1341461/0", "subtitle": "", "title": "Tuul gol", "document_id": "1341461", "start_index": 0.0, "parentId": 1100144.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0932844877243042}, "uuid": "ec9d4aaf-db45-4850-a5c8-2168351c8bfd"}]}
{"id": "q_825", "question": "Który z malarzy stworzył „Autoportret z zabandażowanym uchem”?", "answer": [{"page_content": "Autoportret z zabandażowanym uchem (hol. \"Zelfportret met verbonden oor\", ang. \"Self-Portrait with Bandaged Ear\") – obraz olejny namalowany w 1889 przez holenderskiego malarza Vincenta van Gogha, znajdujący się w Courtauld Gallery w Londynie. Dzieło powstało w okresie współpracy van Gogha z francuskim malarzem Paulem Gauguinem. Numer katalogowy: F 527, JH 1657.\nIstnieje też druga wersja obrazu zatytułowana \"Autoportret z zabandażowanym uchem i fajką\" (hol. \"Zelfportret met verbonden oor\", ang. \"Self-Portrait with Bandaged Ear and Pipe\"), znajdująca się w Stavros Niarchos Collection w Atenach. Numer katalogowy: F 529, JH 1658.\nGeneza obrazu.\nWedług powszechnie przyjętej wersji van Gogh, który chciał uczynić z Arles, w którym mieszkał, kolonię artystyczną, długo zapraszał Paula Gauguina, aby ten zamieszkał z nim. Namowy te wreszcie odniosły skutek pod koniec października 1888, kiedy to Gauguin przyjechał do van Gogha, aby razem z nim zamieszkać w tak zwanym „Żółtym Domu”. Ze względu na porywcze charaktery obu artystów często dochodziło między nimi do kłótni. 23 grudnia 1888 van Gogh obciął sobie brzytwą ucho i wręczył je miejscowej prostytutce. Wkrótce potem, podczas pobytu w szpitalu namalował \"Autoportret z zabandażowanym uchem\". W 2009 Hans Kaufmann i Rita Wildegans, autorzy książki \"Ucho Van Gogha: Paul Gauguin i pakt milczenia\" zakwestionowali tę teorię, twierdząc, że to jednak Gauguin odciął ucho van Goghowi szpadą.\nOpis obrazu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1928028", "fragment_id": "386912/0", "subtitle": "", "title": "Autoportret z zabandażowanym uchem", "parentId": 1928028.0, "start_index": 0.0, "document_id": "386912", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "6f4d58ae-9e9a-478e-96ec-17c89385b051"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nAutoportret z okaleczonym uchem (fr. \"Autoportrait à l’oreille mutilé\") – obraz olejny przypisywany Vincentowi van Goghowi, namalowany we wrześniu 1889 podczas jego pobytu w miejscowości Saint-Rémy. Obraz znajduje się w zbiorach Galerii Narodowej w Oslo będącej częścią Narodowego Muzeum Sztuki, Architektury i Projektowania.\nNumer katalogowy: F 528, JH 1780 (usunięte).\nHistoria i opis.\n\"Autoportret z okaleczonym uchem\" należy do tych dzieł Vincenta van Gogha, które wywołują wątpliwości co do swej autentyczności. Słowo „oreille mutilé” („okaleczone ucho”) mogło zostać dodane później w nawiązaniu do pamiętnego wydarzenia w Arles z 23 grudnia 1888. Dwa autoportrety przedstawiające artystę z zabandażowanym uchem (F 527 i F 529) były dobrze znane już przed rokiem 1900. Obraz \"Autoportret z okaleczonym uchem\" ukazuje Van Gogha z uszkodzonym uchem, ale jest to niewłaściwe ucho, prawe zamiast lewego, co mogłoby być argumentem przeciwko autentyczności malowidła. Ucho na obrazie jest nieukończone, a nie obcięte, a samo dzieło mogło powstać wcześniej, przed 23 grudnia.\nW czerwcu 1896 obraz był z całą pewnością w posiadaniu Ambroise’a Vollarda. Przedtem najprawdopodobniej należał do Josepha Ginoux, który sprzedał go Vollardowi w lutym 1896. W latach 1904–1907 obraz należał w dalszym ciągu do Vollarda, natomiast w listopadzie 1909 jego posiadaczem był Eugène Blot, który w lipcu 1910 sprzedał go Galerii Narodowej w Oslo.\nDopiero w latach 70. XX wieku pojawiły się wątpliwości co do autentyczności dzieła. Jesienią 2002 Johannes Rød opublikował dla Uniwersytetu w Oslo swoją rozprawę na temat obrazu. Galeria Narodowa w Oslo została skrytykowana za wstrzymywanie się z informacją, iż obraz był prawdopodobnie falsyfikatem.Wątpliwości budzi słabe wykonanie i ekspresja twarzy. Obraz jest nadal eksponowany jako dzieło Vincenta van Gogha, choć zdaniem seniora kuratora Galerii Narodowej w Oslo, Ernsta Haverkampa, potrzebne są dalsze badania w celu udzielenia definitywnej odpowiedzi.\nAutoportret ten jest najbardziej zniekształcony, okrutny i bezlitosny spośród tych namalowanych w Saint-Rémy. Obraz jest pozbawiony jasnych kolorów i światła. Twarz artysty jest pobrużdżona, a wzrok posępny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2552237", "fragment_id": "557437/0", "subtitle": "", "title": "Autoportret z okaleczonym uchem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2552237.0, "document_id": "557437", "score": 0.6490612030029297}, "uuid": "7178a40a-fc74-4f8f-a15c-1c5174baa83c"}, {"page_content": "Stavros Niarchos Collection – kolekcja sztuki należąca do dziesiątki najcenniejszych prywatnych zbiorów obrazów, będącą własnością rodziny Niarchos spadkobierców armatora Stavrosa Niarchosa. Kolekcją opiekuje się Stavros Niarchos Foundation mająca swoje biura w Atenach, Nowym Jorku i Monte Carlo.\nKolekcja.\nKolekcja składa się głównie z dzieł impresjonistów i sztuki współczesnej. Wśród dzieł znajdują się trzy obrazy Vincenta van Gogha (\"Autoportret z zabandażowanym uchem\", \"Portret \"Ojca\" Tanguy\" i \"Dom Pere Pilon\"), Paula Gauguina (\"Jeźdźcy na plaży\"), autoportret Pabla Picassa \"Yo, Picasso\" zakupiony w 1989 roku za 47,850 mln dolarów oraz płótno El Greca \"Pietà\" zakupioną za kwotę 104 mln franków szwajcarskich. W ostatnich latach, Philippe Niarchos uzupełnił kolekcję dziełami współczesnych artystów m.in. Warhola \"Shot Red Marilyn\" (zakupiony na aukcji w Christie za 3.630.000 dolarów), czy autoportret Basquiata. Prawdopodobnie w kolekcji znajduje się drugi obraz van Gogha \"Autoportret\", który został zakupiony anonimowo w listopadzie 1998 roku na aukcji w Christie za kwotę 71,5 mln dolarów. Wartość prywatnej kolekcji szacuje się na ok. 2 mld dolarów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3103066", "fragment_id": "106236/0", "subtitle": "", "title": "Stavros Niarchos Collection", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "106236", "parentId": 3103066.0, "score": 0.30910545587539673}, "uuid": "f0213a86-006d-4035-bcae-6d4dc278ec89"}, {"page_content": "Myślę właśnie o dekoracji mojego studia tuzinem obrazów ze słonecznikami. Dekoracji, na której surowe lub przełamane żółcienie wybuchną na tle różnych błękitów tła, od najbledszego Veronese do błękitu ciemnego, oprawione w cienkie ramy z listew, pomalowane pomarańczową farbą ołowiową.\nPortrety.\nVan Gogh, znany ze swych pejzaży, wydawał się wkładać najwięcej zapału w malowanie portretów. O swoich szkicach portretowych powiedział, że są one „jedyną rzeczą w malowaniu, która porusza moją duszę do głębi, i bardziej niż cokolwiek innego sprawiają, że odczuwam nieskończoność.”\nDo siostry w liście z czerwca 1890 napisał:\n„Chciałbym malować portrety, które będą wyglądać jak zjawy dla ludzi żyjących sto lat później”, wyjaśniając dalej, że chciałby to osiągnąć nie poprzez fotograficzne podobieństwo portretowanych, ale poprzez oddanie ich emocji z wykorzystaniem osiągnięć nauki i nowoczesnej estetyki kolorystycznej.\nO takim założeniu wspominał też przy innej okazji w liście do brata Theo: \"zamiast próbować przedstawiać to, co mam przed oczami, używam koloru... żeby mocniej wyrazić siebie\".\nAutoportrety.\n \"Osobny artykuł: Autoportrety Vincenta van Gogha.\"\nVincent van Gogh namalował w sumie 39 autoportretów (35 obrazów i 4 rysunki). Na ogół wzrok artysty rzadko skierowany jest w oczy widza; nawet jeżeli jego oczy są szeroko otwarte, wydają się spoglądać w nieokreślonym kierunku. Autoportrety różnią się między sobą, jeśli chodzi o intensywność czy kolor; na jednych van Gogh jest z brodą, na innych ogolony; na niektórych zabandażowany (w związku z obcięciem sobie lewego ucha po sprzeczce z Gauguinem).\nTzw. \"Autoportret bez brody\", namalowany pod koniec września 1889, należy do najdroższych obrazów wszech czasów; w 1998 został sprzedany prywatnemu kolekcjonerowi w Nowym Jorku za sumę 71,5 miliona dolarów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6540", "fragment_id": "177263/54", "subtitle": "", "title": "Vincent van Gogh", "document_id": "177263", "start_index": 78821.0, "parentId": 6540.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28246450424194336}, "uuid": "bf3c4a2f-f020-41db-8fde-8331a3848b64"}, {"page_content": "Kolekcja prywatna – zbiór dóbr kultury, zwłaszcza dzieł sztuki utworzony przy pomocy prywatnych, a nie publicznych środków finansowych.\nHistoria.\nPrywatne kolekcjonowanie sztuki jest zjawiskiem, które powstało w okresie renesansu i trwa do dziś. Ród Medyceuszy może być uważany za jeden z pierwszych przykładów tego zjawiska; jego członkowie gromadzili nie tylko dzieła sztuki, ale też byli mecenasami sztuki zapewniając pomoc artystom. Za ich przykładem poszli inni, budując pałace i wille przeznaczone specjalnie do przechowywania dzieł sztuki. Wraz z nastaniem współczesnej Europy, kolekcjonowanie sztuki zaczęło dotyczyć nie tylko władców i arystokratów, ale także przedstawicieli biznesu i przemysłu.\nNajwięksi prywatni kolekcjonerzy dzieł sztuki na świecie.\nDo największych obecnie prywatnych kolekcjonerów, których zbiory posiadają wartość przynajmniej 1 miliarda dolarów, należą (według czasopisma Forbes):\nPhilip Niarchos.\nPhilip Niarchos, syn greckiego magnata okrętowego Stavrosa Niarchosa, jest w posiadaniu największej prywatnej kolekcji sztuki na świecie (Stavros Niarchos Collection, której wartość szacowana jest na 2 miliardy dolarów. Do znanych dzieł w ramach tej kolekcji należą: \"Autoportret z zabandażowanym uchem Vincenta van Gogha\" i autoportret Pabla Picassa \"Yo, Picasso\". Philip Niarchos wchodzi w skład rady Museum of Modern Art.\nFrançois Pinault.\nWartość kolekcji francuskiego biznesmena, François Pinaulta (do którego należy też dom aukcyjny Christie's), jest szacowana na 1,4 miliarda dolarów i obejmuje ponad 2000 dzieł ponad 80 artystów, w tym Pabla Picassa, Pieta Mondriana, Jeffa Koonsa, czy urodzonego w Szwajcarii Ursa Fischera.\nEli Broad.\nWartość kolekcji amerykańskiego biznesmena Eli Broada jest szacowana na 1 miliard dolarów. Kolekcja obejmuje ok. 2000 dzieł ponad 200 artystów, w tym: Roberta Rauschenberga, Donalda Judda, Andy Warhola i Jeffa Koonsa.\nDavid Geffen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2550378", "fragment_id": "523253/0", "subtitle": "", "title": "Kolekcja prywatna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "523253", "parentId": 2550378.0, "score": 0.1526252180337906}, "uuid": "a72641a4-2143-4c9c-8603-fa5707ea3584"}, {"page_content": "Autoportret ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Autoritratto&lt;/&gt;) – obraz Rafaela namalowany olejem na desce, datowany na 1506, 1508 lub 1509 rok. Znajduje się w zbiorach Galerii Uffizi we Florencji.\nAutorstwo obrazu potwierdzono dzięki badaniom w 1983 roku. Według zachowanej dokumentacji obraz miał powstać w Urbino, gdzie urodził się malarz. Obraz jest w złym stanie technicznym, wobec czego dokładna data powstania obrazu nie została ustalona. Początkowo uważano, że obraz jest autoportretem Rafaela z okresu jego młodości, następnie uznano, że dzieło powstało jako kopia autoportretu ze \"Szkoły Ateńskiej\". Na obrazie Rafael odtworzył młodzieńcze i melancholijne rysy twarzy dzięki delikatnym pociągnięciem pędzla. Malarz ma na sobie odzież roboczą (które maja podkreślić dumę ze swojego zawodu), jego fryzura jest zgodna z ówczesnymi modami.\nWłaścicielami portretu byli Vittoria della Rovere (1652), później kardynał Leopoldo de’Medici (lata 60. XVII wieku). Okoliczności przekazania portretu kardynałowi nie są znane. Prawdopodobnie obraz otrzymał od Vittorii della Rovere, która była jego szwagierką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2561014", "fragment_id": "531028/0", "subtitle": "", "title": "Autoportret (obraz Rafaela)", "parentId": 2561014.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "531028", "score": 0.14858293533325195}, "uuid": "5e4d58e1-ca8a-431c-9d0e-0b2d01469b3c"}, {"page_content": "Autoportret (ang. \"Self Portrait\") – obraz olejny namalowany przez irlandzkiego malarza Williama Orpena w 1917, znajdujący się w zbiorach Imperial War Museum w Londynie.\nOpis.\nWilliam Orpen w czasie I wojny światowej był jednym z artystów wojennych, zatrudnionych przez brytyjskie Ministerstwo Informacji. Zadaniem Orpena było dokumentowanie „życia frontowego” i walk żołnierzy Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego na froncie zachodnim.\nWilliam Orpen przedstawił siebie na autoportrecie w zimowej scenerii w pozycji \"en trois quarts\". Na głowie ma hełm Brodiego ze skórzanym paskiem zapiętym na wysokości lewego ucha, natomiast pod hełmem kominiarkę chroniącą głowę przed odmrożeniem. Spod ciężkiego ciemnozielonego rozpiętego płaszcza wystaje długi biały szal zawiązany pod szyją. Artysta patrzy na widza i jednocześnie w dłoniach, na które założył brązowe rękawiczki, trzyma notatnik i ołówek, jakby coś szkicował.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4139684", "fragment_id": "628109/0", "subtitle": "", "title": "Autoportret (obraz Williama Orpena)", "document_id": "628109", "start_index": 0.0, "parentId": 4139684.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25315481424331665}, "uuid": "77290ce1-660b-4f06-b4de-f251493e08df"}, {"page_content": "Autoportret (hiszp. \"Autorretrato\") – powstały w 2. poł. XVII w. obraz autorstwa hiszpańskiego malarza barokowego Bartolomé Estebana Murilla.\nObraz znajduje się w zbiorach National Gallery w Londynie. Kiedyś należał do przyjaciela malarza Nicolása Omazura, poety i kupca flamandzkiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1915630", "fragment_id": "390078/0", "subtitle": "", "title": "Autoportret (obraz Bartolomé Estebana Murilla)", "parentId": 1915630.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "390078", "score": 0.17592845857143402}, "uuid": "4d91f197-29cc-4348-be6b-fa34e3b0e394"}, {"page_content": "Autoportret (F 626) ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Zelfportret&lt;/&gt;), ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Self-portrait&lt;/&gt;) – tytuł obrazu olejnego (nr kat.: F 626, JH 1770) namalowanego przez Vincenta van Gogha pod koniec sierpnia 1889 podczas jego pobytu w miejscowości Saint-Rémy. Obraz znajduje się w zbiorach National Gallery of Art w Waszyngtonie.\nHistoria.\nChoć kariera van Gogha trwała krótko, zaledwie dziesięć lat, okazał się on artystą wyjątkowo płodnym i innowacyjnym. Eksperymentował z różnymi gatunkami malarstwa jak pejzaż, martwa natura czy portret, ale to dopiero w autoportretach dał się poznać jako artysta. Podobnie jak jego poprzednik, Rembrandt, van Gogh był oddanym adeptem sztuki autoportretu. Namalował nie mniej niż 36 autoportretów, z których pierwsze powstały zaraz po jego przybyciu do Paryża w marcu 1886, a ostatnie podczas pobytu w szpitalu Saint-Paul-de-Mausole w Saint-Rémy w 1889.\nW pierwszych miesiącach dobrowolnej izolacji uwaga artysty skupiona była na otaczającym szpital krajobrazie. Ale na początku lipca 1889 podczas malowania w plenerze van Gogh doznał poważnych ataków choroby, które mogły być objawem padaczki. Przez pięć tygodni nie wychodził z pracowni. Omawiany autoportret jest pierwszym dziełem namalowanym przez van Gogha po dojściu do pełni sił.\nOpis.\nKoścista twarz artysty nosi ślady jego niedawnych zmagań. Nie tylko kontrastowe kolory powodują, że jest ona bledsza, niż zwykle; bladożółta zieleń dodaje rysu wiarygodności jego ówczesnej kondycji.\nW liście do brata Theo artysta napisał:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2557964", "fragment_id": "513875/0", "subtitle": "", "title": "Autoportret (F 626)", "document_id": "513875", "start_index": 0.0, "parentId": 2557964.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1340617686510086}, "uuid": "c5f8bb9f-b2a4-4e3a-b924-a1f373b78bad"}, {"page_content": "Wydarzenia w sztukach plastycznych i wizualnych w 1889 roku.\n \"Odpoczynek myśliwych w lesie\" – olej na płótnie, 58x119 cm\n \"Autoportret z żółtym Chrystusem\" – olej na płótnie, 38x46 cm\n \"Bonjour, Monsieur Gauguin\"\n \"La Belle Angéle\"\n \"Pejzaż z Bretanii\"\n \"Rodzina Schuffenegger\"\n \"Zbieracze\" – olej na płótnie, 87,5x123 cm\n \"Zielony Chrystus \" – olej na płótnie, 92x73 cm\n \"Żółty Chrystus\" – olej na płótnie, 92,1x73 cm\n \"Gwiaździsta noc\"\n \"Autoportret z zabandażowanym uchem\" (styczeń, Arles) – olej na płótnie, 60x49 cm\n \"Widok Arles (Kwitnący sad z topolami na pierwszym planie)\" (kwiecień, Arles) – olej na płótnie, 72x92 cm\n \"Dziedziniec szpitala w Arles\" (kwiecień, Arles) – olej na płótnie, 73x92 cm\n \"Irysy (Kosaćce)\" (maj, Saint-Remy) – olej na płótnie, 71x93 cm\n \"Zielony łan pszenicy z cyprysem\" (czerwiec, Saint-Remy) – olej na płótnie, 73,5x92,5cm\n \"Dwa cyprysy\" (czerwiec, Saint-Remy) – olej na płótnie, 93,3x74 cm\n \"Łan zboża z cyprysami\" (koniec czerwca, Saint-Remy) – olej na płótnie, 73x93,5 cm\n \"Gaj oliwny\" (połowa czerwca, Saint-Remy) – olej na płótnie, 72x92 cm\n \"Autoportret\" (wrzesień, Saint-Remy) – olej na płótnie, 65x54 cm\n \"Sypialnia van Gogha w Arles\" (początek września, Saint-Remy) – olej na płótnie, 73x92 cm\n \"Trzy malarstwa\"\n \"Zaprowadzenie chrześcijaństwa R.P. 965\"\"Wieża Eiffel'a\" – olej na płótnie, 24x15,2 cm\n \"Rybak niosący raki\" – olej na płótnie\n \"Łan zboża z cyprysami\" (czerwiec, Saint-Remy) – czarna kreda i piórko, 47x62 cm", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617979", "fragment_id": "1638162/0", "subtitle": "", "title": "1889 w sztukach plastycznych", "parentId": 2617979.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1638162", "score": 0.22649872303009033}, "uuid": "6a4d9f37-3307-4d9c-9ec7-adfb464ad918"}]}
{"id": "q_826", "question": "Jak nazywa się substancja, która przyspiesza lub opóźnia reakcję chemiczną, ale sama nie wchodzi w skład końcowych produktów?", "answer": [{"page_content": "Kataliza – zjawisko przyspieszenia szybkości reakcji chemicznej pod wpływem niewielkiej (w stosunku do ilości reagentów) ilości katalizatora, który sam nie ulega trwałym przekształceniom, lecz tylko tworzy z innymi substratami związki lub kompleksy przejściowe. Działanie katalizatora polega na zmianie ścieżki kinetycznej reakcji poprzez obniżenie energii aktywacji reakcji i utworzenia innych, w stosunku do reakcji prowadzonej na sposób niekatalityczny, kompleksów przejściowych. W efekcie przyspieszeniu ulega zarówno reakcja prowadząca do produktu, jak i reakcja biegnąca w kierunku przeciwnym, prowadząca do odtworzenia substratów.\nKatalizy nie należy mylić z inicjacją, w której inicjator chemiczny łączy się z innymi substratami na trwałe lub ulega rozkładowi.\nMożna wyróżnić dwa rodzaje katalizy:\nKataliza ma istotne znaczenie dla wielu procesów przemysłowych, takich jak np. produkcja amoniaku, kwasu siarkowego, tworzyw sztucznych lub przetwórstwo ropy naftowej (kraking, hydrokraking, reforming i in.). Kataliza będąca efektem działania enzymów jest podstawą zachodzenia procesów życiowych na Ziemi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54772", "fragment_id": "656630/0", "subtitle": "", "title": "Kataliza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "656630", "parentId": 54772.0, "score": 0.2640194594860077}, "uuid": "9b0e8c9c-1a3f-455b-bbe7-6d1863e248f7"}, {"page_content": "Inhibitor ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;inhibitio&lt;/&gt; – powstrzymanie) – substancja chemiczna, która powoduje zmniejszenie szybkości reakcji chemicznej. Proces ten nazywa się \"inhibicją\". Inhibitorem można nazwać zarówno substancję powodującą spowolnienie lub zatrzymanie reakcji niekatalizowanej, jak i substancję obniżającą aktywność katalizatora w reakcji katalizowanej. Ponieważ w przeciwieństwie do katalizatorów, inhibitory mogą ulegać zużyciu w trakcie reakcji, nazywanie ich \"ujemnymi katalizatorami\" jest niezalecane. Odwrotnym działaniem do inhibitora charakteryzuje się inicjator.\n\"Inhibitory korozji\" to substancje, które już w niewielkim stężeniu powodują spowolnienie lub zatrzymanie korozji metali lub ich stopów.\nW biologii istotne są inhibitory enzymów, zwane również truciznami enzymów.\nZe względu na mechanizm działania na enzym dzieli się je na:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20877", "fragment_id": "179435/0", "subtitle": "", "title": "Inhibitor", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "179435", "parentId": 20877.0, "score": 0.5872640609741211}, "uuid": "f4d08add-d251-4400-b576-ccea2c107199"}, {"page_content": "Reagent (\"substancja reagująca\") – każda substancja biorąca udział w reakcji chemicznej, a więc zarówno substrat, produkt przejściowy, jak i produkt (końcowy). Według definicji Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej (IUPAC) terminem tym ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;reactant&lt;/&gt;, dawniej &lt; lang=\"en\"&gt;\"reagent\"&lt;/&gt;) określa się jedynie substancję, która zużywa się w trakcie trwania reakcji chemicznej. Definicja ta nie obejmuje więc katalizatora i produktów reakcji. Jednocześnie „reagent” definiuje się czasem jako „odczynnik”, co jest zgodne z użyciem ang. terminu &lt; lang=\"en\"&gt;\"reagent\"&lt;/&gt;, np. odczynnik Czugajewa (&lt; lang=\"en\"&gt;\"Chugaev’s reagent\"&lt;/&gt;) czy odczynnik Nesslera (&lt; lang=\"en\"&gt;\"Nessler’s reagent\"&lt;/&gt;).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=139805", "fragment_id": "14958/0", "subtitle": "", "title": "Reagent", "parentId": 139805.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "14958", "score": 0.4692714214324951}, "uuid": "b064a661-8a67-4526-a6ca-b5d42829e919"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rodzaju substancji chemicznych. Zobacz też: Katalizator samochodowy.\nKatalizator – substancja chemiczna, która dodana do układu powoduje zmianę ścieżki kinetycznej reakcji chemicznej, na taką, która ma niższą energię aktywacji, czego efektem jest wzrost szybkości reakcji chemicznej. W trakcie procesów z udziałem katalizatora reakcja chemiczna przebiega drogą o energii mniejszej w stosunku do reakcji bez udziału katalizatora. Dzieje się tak, ponieważ w trakcie reakcji powstaje dodatkowy kompleks przejściowy katalizator-substrat, który ulega reakcji w wyniku dostarczenia mniejszej ilości energii niż dla reakcji bez udziału katalizatora.\nZasada działania.\nKatalizator nie ulega trwałej przemianie chemicznej. Nie znaczy to jednak, że w niej nie uczestniczy. Katalizator wpływa na przebieg reakcji zmieniając jej mechanizm. Jego działanie opiera się na powstawaniu w reakcji z substratem przejściowego związku chemicznego lub struktury nadcząsteczkowej, która jest nietrwała, dzięki czemu reaguje dalej z wytworzeniem produktu końcowego i odtworzeniem wyjściowego katalizatora:\nReakcja bez katalizatora:\n A + B → AB\nReakcja z katalizatorem:\n A + K → AK (\"produkt przejściowy\")\n AK + B → AB + K (\"produkt końcowy\" + \"odtworzony katalizator\")\nJeśli związek przyspieszający reakcję zużywa się w jej wyniku nazywany jest inicjatorem a nie katalizatorem.\nKatalizator dzięki tworzeniu związku przejściowego powoduje zmniejszenie energii aktywacji reakcji chemicznej, nie wpływa jednak na położenie jej równowagi, gdyż energia aktywacji jest jednakowa niezależnie od kierunku przebiegu reakcji. Katalizator może zwiększać selektywność reakcji, jeżeli zwiększa szybkość tworzenia się produktu głównego, a nie przyspiesza lub słabiej przyspiesza reakcje uboczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2800", "fragment_id": "186103/0", "subtitle": "", "title": "Katalizator", "document_id": "186103", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2800.0, "score": 1.0}, "uuid": "2f9fadd8-9ca0-4c94-b91d-2324d10c2589"}, {"page_content": "Reakcja chemiczna – każdy proces, w wyniku którego pierwotna substancja zwana substratem przemienia się w inną substancję zwaną produktem. Aby cząsteczka substratu zamieniła się w cząsteczkę produktu, konieczne jest rozerwanie przynajmniej jednego z obecnych w niej wiązań chemicznych pomiędzy atomami, bądź też utworzenie się przynajmniej jednego nowego wiązania. Reakcje chemiczne przebiegają z reguły z wydzieleniem lub pochłonięciem energii cieplnej, promienistej – promieniowania elektromagnetycznego (np. światła, podczerwieni), ewentualnie promieniowania (alfa lub beta) lub elektrycznej. Elementem reakcji chemicznej może być katalizator, który przyspiesza jej zachodzenie.\nReakcje proste i złożone.\nReakcja prosta to pojedynczy akt zerwania lub powstania jednego wiązania chemicznego. W przyrodzie bardzo rzadko obserwuje się jednak reakcje proste. Można do nich zaliczyć np. rozpad cząsteczek chloru (Cl–Cl) pod wpływem promieniowania ultrafioletowego[].\nOlbrzymia większość obserwowanych reakcji to reakcje złożone, w których dochodzi jednocześnie do rozpadu jednych wiązań i powstania drugich. Każdą reakcje złożoną można zapisać jako ciąg następujących po sobie reakcji prostych, które w tym przypadku nazywają się reakcjami elementarnymi.\nNp. reakcja między bromowodorem i etylenem CH2=CH2, prowadząca do powstania bromoetanu (BrCH2–CH3), wiąże się z rozerwaniem wiązania H–Br, zamianą wiązania podwójnego C=C na wiązanie pojedyncze i powstaniem wiązania C–Br i C–H.\nKompletny zbiór reakcji elementarnych zachodzących podczas reakcji złożonej jest często nazywany jej mechanizmem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5138", "fragment_id": "182693/0", "subtitle": "", "title": "Reakcja chemiczna", "document_id": "182693", "start_index": 0.0, "parentId": 5138.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5618242025375366}, "uuid": "e225d997-742f-488d-a7c2-8daa5f57be69"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy substancji chemicznych. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nStabilizator – substancja chemiczna, umożliwiająca utrzymanie właściwości fizykochemicznych innych substancji, do których dodawana jest w niewielkich ilościach, zapobiegająca lub opóźniająca samorzutne i niekorzystne przemiany chemiczne, np.: żywności, leków, zawiesin, emulsji.\nStabilizator może być inhibitorem reakcji chemicznych (głównie antyutleniaczem) i może osłabiać działanie czynników termicznych, hydrolitycznych, biologicznych i świetlnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1664845", "fragment_id": "715713/0", "subtitle": "", "title": "Stabilizator (chemia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "715713", "parentId": 1664845.0, "score": 0.26003190875053406}, "uuid": "d0c220f3-dd7f-48f9-ae5c-0f477b2e6988"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy chemii. Zobacz też: inhibicja (prawo).\nInhibicja – zmniejszanie szybkości reakcji chemicznej spowodowane dodatkiem substancji (inhibitora) wpływającej na stężenie reagentów, katalizatora lub produktu pośredniego.\nBywa ona niepoprawnie nazywana \"katalizą ujemną\", a inhibitor bywa niepoprawnie nazywany \"katalizatorem ujemnym\".\nW biochemii funkcjonuje pojęcie stałej inhibicji, \"K\"i, która jest stałą dysocjacji kompleksu enzym–inhibitor dla reakcji .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=253016", "fragment_id": "1411878/0", "subtitle": "", "title": "Inhibicja", "parentId": 253016.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1411878", "score": 0.4367563724517822}, "uuid": "fd5f304c-7fde-4b9c-bdb6-c7205dfa7c9a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy terminu chemicznego. Zobacz też: zwrot \"&lt; lang=\"la\"&gt;in statu nascendi&lt;/&gt;\" w innych kontekstach.\n&lt; lang=\"la\"&gt;In statu nascendi&lt;/&gt; (łac. w trakcie tworzenia, w chwili powstania) – termin odnoszący się do produktów przejściowych reakcji chemicznych, których nie można wyodrębnić ze środowiska tej reakcji. Istnieją one zatem tylko w „trakcie tworzenia”, po czym zanikają na skutek reakcji następczych. Mimo to w określonych warunkach można uzyskać ich stosunkowo wysokie stężenie w stanie równowagi chemicznej lub na skutek stałego dostarczania do układu substratów w tempie zbliżonym do szybkości reakcji następczych z udziałem produktu pośredniego.\nTerminu tego, w odróżnieniu od analogicznego \"&lt; lang=\"la\"&gt;in situ&lt;/&gt;\", używa się w stosunku do produktów, które są użyteczne same w sobie, a nie do produktów pośrednich, które generuje się w środowisku reakcji tylko po to, aby otrzymać z nich pożądane, trwałe produkty końcowe. Wiele związków chemicznych występujących w organizmach żywych (\"&lt; lang=\"la\"&gt;in vivo&lt;/&gt;\") istnieje tylko \"&lt; lang=\"la\"&gt;in statu nascendi&lt;/&gt;\" i nie można ich wyodrębnić w formie czystej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=712751", "fragment_id": "846311/0", "subtitle": "", "title": "In statu nascendi (chemia)", "document_id": "846311", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 712751.0, "score": 0.21836331486701965}, "uuid": "dfad0aa8-3b99-49ee-9012-80b8834c83b4"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nEnzymy (z gr. ἔνζυμον, od ἔν \"en\" „w” i ζύμη \"dzýmē\" „zaczyn (za)kwas”) – wielkocząsteczkowe, w większości białkowe, katalizatory przyspieszające specyficzne reakcje chemiczne poprzez obniżenie ich energii aktywacji.\nNiemal wszystkie reakcje chemiczne związane z funkcjonowaniem organizmów żywych (a także wirusów) wymagają współudziału enzymów, by osiągnąć wystarczającą wydajność. Enzymy są wysoce specyficzne wobec substratów i wobec tego dany enzym katalizuje zaledwie kilka reakcji spośród wielu możliwych dla danych substratów. W ten sposób enzymy determinują procesy metaboliczne i biochemiczne związane z funkcjonowaniem organizmów żywych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807603", "fragment_id": "870788/0", "subtitle": "", "title": "Enzymy", "document_id": "870788", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1807603.0, "score": 0.14685086905956268}, "uuid": "41b3bf33-1d67-4849-8a16-a6a2dfcc7450"}, {"page_content": "Rozpuszczanie (rozpuszczanie fizyczne) – proces fizykochemiczny polegający na takim zmieszaniu ciała stałego, gazu lub cieczy w innej cieczy lub gazie, że powstaje jednorodna, niemożliwa do rozdzielenia metodami mechanicznymi mieszanina. Mieszanina taka nazywana jest roztworem, zaś substancja, w której to się odbywa, nazywana jest rozpuszczalnikiem.\nProces rozpuszczania fizycznego nie jest uważany za reakcję chemiczną, gdyż w wyniku interakcji między substancją rozpuszczaną a rozpuszczalnikiem nie powstają nowe trwałe wiązania chemiczne. Niemniej rozpuszczaniu mogą towarzyszyć procesy rozpadania i tworzenia się nietrwałych wiązań wodorowych, generowanie jonów i struktur nadcząsteczkowych. Procesy te są nazywane solwolizą, solwatacją i dysocjacją elektrolityczną. Jednak główną siłą napędową procesów rozpuszczania są pozostałe, słabe oddziaływania międzycząsteczkowe między substancją rozpuszczaną i rozpuszczalnikiem oraz dążenie układu do osiągnięcia jak najwyższej entropii i jak najniższej energii wewnętrznej.\nJeżeli rozpuszczaniu towarzyszy reakcja chemiczna lub elektrochemiczna, w wyniku której następuje trwała zmiana składu chemicznego, proces ten nazywa się odpowiednio \"rozpuszczaniem chemicznym\" (\"roztwarzaniem\") lub \"rozpuszczaniem elektrochemicznym\".\nProcesom rozpuszczania towarzyszą często efekty cieplne i niemal zawsze wzrost entropii układu. Czasami może się jednak zdarzyć, że w trakcie rozpuszczania dochodzi do samoporządkowania się układu i spadku jego entropii, musi to być jednak skompensowane przez wzrost entropii otoczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=662058", "fragment_id": "817881/0", "subtitle": "", "title": "Rozpuszczanie", "document_id": "817881", "start_index": 0.0, "parentId": 662058.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19843293726444244}, "uuid": "c12f695c-1638-4fb8-bdf3-a4a5dbf152d4"}]}
{"id": "q_827", "question": "Czy Mickiewicz i Goethe spotkali się osobiście?", "answer": [{"page_content": "W Weimarze studiowali m.in. lekarz i astronom Nataniel Mateusz Wolf, agronom Włodzimierz Adolf Wolniewicz i reżyser teatralny Tadeusz Pawlikowski. Nauki u wybitnego węgierskiego kompozytora epoki romantyzmu Ferenca Liszta pobierali tu polscy pianiści Józef Wieniawski, Karol Tausig i Moriz Rosenthal.\nW 1774 roku w Weimarze urodził się polski filolog klasyczny Friedrich Christian Ludwig Tripplin.\nW 1820 r. w Weimarze ogłoszono drukiem niemiecki przekład raportu Józefa Bema z 1819 roku o jego doświadczeniach z rakietami bojowymi.\nW 1829 r. w Weimarze doszło do spotkania poetów Adama Mickiewicza i Johanna Wolfganga von Goethego. Współcześnie w Parku nad rzeką Ilm stoi pomnik Adama Mickiewicza.\nWspółpraca.\nMiejscowości partnerskie\n Francja: Blois\n Hesja: Fulda\n Finlandia: Hämeenlinna\n Włochy: Siena\n Nadrenia-Palatynat: Trewir\n Polska: Zamość, Kamienica\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98828", "fragment_id": "655525/2", "subtitle": "", "title": "Weimar", "source": "wikipedia", "start_index": 3390.0, "parentId": 98828.0, "document_id": "655525", "score": 0.4643719792366028}, "uuid": "4a60fa2a-1aff-46d9-be28-b841de0aafed"}, {"page_content": "Po przebytej chorobie serca Goethe udał się na kurację do uzdrowiska Mariańskie Łaźnie (niem. \"Marienbad\"), gdzie spotkał znajomą panią von Levetzow, przebywającą tam z trzema córkami. Od pierwszego wejrzenia zakochał się w najstarszej 17-letniej \"Ulryce\". Sytuacja powtórzyła się w następnym roku, a po dwóch latach w 1823 r. 74-letni Goethe skłonił swego przyjaciela, wielkiego księcia Karola Augusta, do złożenia oficjalnych oświadczyn z propozycją zawarcia małżeństwa z 19-letnią Ulryką. Goethe swe oświadczyny traktował poważnie, czemu dał wyraz w utworze \"Marienbader Elegie\". Między 24 a 31 sierpnia 1829 roku widywał się codziennie z Adamem Mickiewiczem. W latach 1830–1831 był członkiem honorowym Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk.\nGoethe zmarł na skutek zapalenia płuc, przy jego śmierci obecna była synowa Ottilie von Goethe.\nWybrane aspekty życia Goethego.\nGoethe i kobiety.\nGoethe napisał: \"to co wiecznie kobiece pociąga nas w dal\" (\"Faust\" cz. II, ostatnie słowa), i to go właśnie zawsze pociągało. Kobiety odgrywały w jego życiu istotną rolę, co znalazło odbicie w jego twórczości. W utworach poetyckich można rozpoznać ślady pozostawione przez jego ukochane. Istotnym wyróżnikiem twórczości Goethego jest zdolność i umiejętność przetwarzania własnych poglądów i osobistych przeżyć w utwór wykraczający poza sferę prywatności.\nNie wszystkie wymieniane w literaturze były jednakowo ważne w jego życiu, ale wszystkie były z nim związane i wywarły wpływ na jego twórczość. Na przykład tak był zakochany w pani Mariannie von Willemer, że jej utwory umieścił w \"Księdze Suleiki\" wydanej następnie pod nazwiskiem Johann von Goethe.\nW wieku 22 lat był zakochany w młodszej o 3 lata Charlotcie Buff, którą uczynił bohaterką swojej książki \"Cierpienia młodego Wertera\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46980", "fragment_id": "648799/25", "subtitle": "", "title": "Johann Wolfgang von Goethe", "document_id": "648799", "start_index": 39280.0, "source": "wikipedia", "parentId": 46980.0, "score": 0.9481817483901978}, "uuid": "a43ad7fa-6f08-4084-9ec8-b483365368cd"}, {"page_content": "Cały okres patriotycznej młodości wileńsko-kowieńskiej i zesłania w głąb Rosji zaowocował później, napisanymi podczas pobytu w Dreźnie, Dziadami cz. III. Szczególnie końcowy Ustęp \"Dziadów części III\" (\"Do przyjaciół Moskali\") miał charakter osobisty. Mickiewicz zwrócił się w nim bezpośrednio do poznanych w Rosji dekabrystów oraz przypuszczalnie Aleksandra Puszkina.\nNastępnie Mickiewicz podróżował po Europie – początkowo w 1829 roku udał się do Niemiec (między 24 a 31 sierpnia widywał się codziennie z Goethem), Szwajcarii, potem do Włoch i ponownie do Szwajcarii. W grudniu 1830, będąc w Rzymie dowiedział się o wybuchu powstania listopadowego. Rzym opuścił 19 kwietnia 1831 w towarzystwie swoich rosyjskich przyjaciół, przez Genuę i Genewę dotarł w maju do Paryża. Z Paryża udał się do Drezna, gdzie przebywał w sierpniu 1831. Gościł tam m.in. u Karola i Klementy Hoffmanów, gdzie ich dom stał się ośrodkiem inteligencji polskiej. W drugiej połowie 1831 przyjechał do Wielkopolski z najprawdopodobniej pozorowanym zamiarem przekroczenia granicy i udania się do ogarniętego powstaniem Królestwa Polskiego. Ostatecznie Konstancja Łubieńska, z którą się zaprzyjaźnił, wywiozła go do Drezna, gdzie pozostał do 1832.\nPobyt w Paryżu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293", "fragment_id": "169633/4", "subtitle": "", "title": "Adam Mickiewicz", "document_id": "169633", "start_index": 6213.0, "parentId": 293.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5848352313041687}, "uuid": "1b7c0da9-8cd6-4e72-abab-6ceb9c93123a"}, {"page_content": ". Odnaleźć tutaj można przetłumaczone relacje z wizyty Mickiewicza i Odyńca u Goethego. W Krakowie Bratranek zajmował się głównie twórczością Goethego i publikował prace poświęcone literaturze XVIII i XIX w. Dzięki uprzywilejowanemu dostępowi do weimarskiego archiwum Goethego redagował i wydał po raz pierwszy sporą część korespondencji Goethego. Nie udało mu się jednak opublikować wszystkich przygotowanych już redakcyjnie listów – m.in. z powodu oporu wnuków pisarza.O wartości jego dzieł dla świata współczesnego świadczy najlepiej fakt, że w 2001 r. wydawnictwo Peter Lang opublikowało w czternastym tomie \"Hegeliany\", jego rozprawę filozoficzną pt. \"Neue Bestimmung des Menschen (Herausgegeben nach dem Manuskript aus den Jahren 1840/41 von Klaus Vieweg und Jaromir Loužil).\"Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2911297", "fragment_id": "1168064/3", "subtitle": "", "title": "Franciszek Tomasz Bratranek", "document_id": "1168064", "start_index": 4458.0, "parentId": 2911297.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3987913727760315}, "uuid": "1b47af66-20ad-4d07-a1c2-c0b32a548e35"}, {"page_content": "Adam Bernard Mickiewicz (ur.    w Zaosiu lub Nowogródku, zm. 26 listopada 1855 w Stambule) – polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki.\nObok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (zaliczany do grona tzw. trzech wieszczów) oraz literatury polskiej, a nawet za jednego z największych na skalę europejską. Określany też przez innych jako \"poeta przeobrażeń\" oraz \"bard słowiański\".\nCzłonek i założyciel Towarzystwa Filomatycznego, mesjanista związany z Kołem Sprawy Bożej Andrzeja Towiańskiego. Jeden z najwybitniejszych twórców dramatu romantycznego w Polsce, zarówno w ojczyźnie, jak i w zachodniej Europie porównywany do Byrona i Goethego. W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą w Collège de France. Autor ballad, powieści poetyckich, dramatu \"Dziady\" oraz epopei narodowej \"Pan Tadeusz\" uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Narodowy poeta Polski, Litwy i Białorusi. Działacz niepodległościowy, organizator polskich oddziałów do walki z Rosją, bonapartysta.\nJego dzieła \"L’Église officielle et le messianisme\" (Kościół oficjalny i mesjanizm) oraz \"L’Église et le Messie\" (Kościół i Mesjasz) umieszczone zostały w Indeksie ksiąg zakazanych Kościoła katolickiego dekretami z 1848, zaś sam indeks został zniesiony po soborze watykańskim II.\nŻyciorys.\nWywód genealogiczny.\nWywód genealogiczny sporządzony na podstawie informacji zawartych w wydawnictwach: \"Mickiewicz. Encyklopedia\" (Warszawa, 2001) oraz \"Pamiętnik Literacki\" (Rocznik CXIII, z. 3, Warszawa, 2022).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293", "fragment_id": "169633/0", "subtitle": "", "title": "Adam Mickiewicz", "document_id": "169633", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 293.0, "score": 0.406256765127182}, "uuid": "3383786e-677b-4d11-bcdc-d564b69a0c08"}, {"page_content": "Hermann Karl Robert Buddensieg (ur. 3 czerwca 1893 w Eisenach, zm. 12 grudnia 1976 w Heidelbergu) – niemiecki pisarz i tłumacz.\nŻyciorys.\nPo ukończeniu gimnazjum humanistycznego w Eisenach rozpoczął 1913 studia prawnicze i politologiczne na uniwersytetach w Monachium, Jenie i Heidelbergu, gdzie uzyskał w roku 1920 doktorat z filozofii. Zmobilizowany w okresie I wojny światowej został w roku 1918 ciężko ranny, czego skutki odczuwał do końca życia.\nDo roku 1934 wydał 5 książek na tematy społeczno-polityczne. Od roku 1946 zajął się nauką o literaturze i własną twórczością literacką.\nPoczątkowo zajmował się literaturą niemiecką XIX w., szczególnie twórczością Goethego. Rozpatrując spotkanie Goethego z Mickiewiczem w Weimarze zainteresował się literaturą polską. W roku 1959 uczestniczył wraz z innymi tłumaczami w zbiorze tłumaczeń poezji Słowackiego. W roku 1955 uczestniczył w Warszawie w uroczystościach z okazji stulecia śmierci Mickiewicza. Za namową Mieczysława Jastruna przetłumaczył nierymowanym niemieckim heksametrem „Pana Tadeusza”. Było to piąte z kolei tłumaczenie tego polskiego poematu na język niemiecki. Buddensieg tłumaczył też dzieła autorów litewskojęzycznych: Kristijonasa Donelaitisa, Antoniego Baranowskiego i in., a także gruziński epos narodowy „Rycerza w tygrysiej skórze” Szoty Rustawelego.\nOd roku 1956 do końca życia trzy razy do roku wydawał periodyk „Mickiewicz-Blätter”.\nW roku 1968 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1754999", "fragment_id": "913213/0", "subtitle": "", "title": "Hermann Buddensieg", "parentId": 1754999.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "913213", "score": 0.45562928915023804}, "uuid": "98b30827-8e65-4a50-b290-f87e6a8b3736"}, {"page_content": "Rozpoczęta korespondencja Carusa z Goethem trwała co najmniej do 1828 roku. Jej część – szesnaście wcześniej niepublikowanych listów Carusa – dołączył Stefan Grosche do swojej rozprawy doktorskiej z 1993 roku. Zdaniem autora lektura tych listów prowadzi do wniosku, że Carus oczekiwał przede wszystkim opinii Goethego o swoim malarstwie, natomiast Goethe był najbardziej zainteresowany naukowymi badaniami lekarza i przyrodnika z Drezna (Carus wysłał do Weimaru m.in. swój podręcznik zootomii, a Goethe trzykrotnie cytował jego prace w \"Heften zur Morphologie\").\nPrawdopodobnie obaj romantycy różnie rozumieli teorię koloru (zob. też Goethe w historii badań barwy). S. Grosche przypuszcza, że z tego powodu Goethe nie odpowiedział na list z 25 lutego 1823 roku, do którego Carus dołączył swój esej \"Über Farberzeugung durch Dämpfung des Lichtes nach\" (o generowaniu kolorów przez tłumienie światła).\nWedług autorów innych publikacji wieloletnia korespondencja Goethego i Carusa świadczyła o głębokim wzajemnym zrozumieniu (osobiście spotkali się tylko raz). Dotyczyła szerokiego zakresu wspólnych zainteresowań – związków przyrody, sztuki i nauki, w tym ich stosunku do romantyzmu i do powiązań sztuki z psychologią. Przez około dziesięć lat wymieniali listy, eseje, obrazy, urządzenia optyczne, rysunki z komentarzami dot. korzeni, kości, skamielin i in.\nDowodem trwałości przywiązania Carusa do Goethego jest nie tylko alegoryczny obraz „Goethe Denkmal”, namalowany po jego śmierci, a również treść serii publikacji oraz opracowanie sześciu grafik (węgiel), zainspirowanych przez \"Fausta\".\nO pozycji Carla Gustava Carusa w Dreźnie świadczy powierzenie mu funkcji lekarza rodziny królewskiej. Zajmując tę pozycję nie ograniczał się do medycznej opieki nad członkami rodziny i dworu. Jako uczestnik podróży Fryderyka Augusta II i księcia Jerzego pełnił funkcję kronikarza, co zaowocowało wydaniem książek:\n 1844 – \"The King of Saxony's Journey Through England and Scotland in the Year 1844\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4427971", "fragment_id": "1517791/3", "subtitle": "", "title": "Carl Gustav Carus", "parentId": 4427971.0, "start_index": 4498.0, "document_id": "1517791", "source": "wikipedia", "score": 0.4626832902431488}, "uuid": "70c5f24d-cb0b-451e-bc8c-d7b238d26396"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Goethe”. Zobacz też: inne znaczenia.\nJohann Wolfgang von Goethe [] (ur. 28 sierpnia 1749 we Frankfurcie nad Menem, zm. 22 marca 1832 w Weimarze) – niemiecki poeta przełomu XVIII i XIX wieku i najwybitniejszy przedstawiciel literatury niemieckiej, a także jeden z najbardziej znaczących w skali światowej, dramaturg, prozaik, uczony, polityk, wolnomularz.\nBył, obok Friedricha Schillera, czołowym przedstawicielem klasycyzmu weimarskiego oraz prekursorem romantyzmu. Był również myślicielem i uczonym, znawcą wielu dziedzin wiedzy oraz sztuki. Studia prawnicze ukończył w Lipsku i Strasburgu. W 1775 Goethe osiadł w Weimarze, w którym mieszkał do końca życia. Pełnił różne funkcje na dworze księcia sasko-weimarskiego, dochodząc do rangi prezydenta Izby Finansów. W 1782 został nobilitowany. Od 1791 do 1817 kierował teatrem oraz wszystkimi instytucjami oświatowo-kulturalnymi księstwa. W 1786 wyjechał na dwa lata do Włoch, co wywarło duży wpływ na jego twórczość. Najbliższa przyjaźń łączyła go z Friedrichem Schillerem.\nZmarł w Weimarze, w całkowitym osamotnieniu, po śmierci żony i jedynego syna. Ostatnie słowa, które wypowiedział przed śmiercią, brzmiały: „Więcej światła”.\nŻyciorys.\nPochodzenie i okres młodzieńczy (1749–1765).\nOjciec Goethego, Johann Caspar Goethe (ur. 1710, zm. 1782) żył ze swoją rodziną w przestronnym domu we Frankfurcie przy ulicy Großer Hirschgraben. Jako rentier pielęgnował różne zainteresowania, do których należały m.in. kolekcjonowanie naturaliów i obrazów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46980", "fragment_id": "648799/0", "subtitle": "", "title": "Johann Wolfgang von Goethe", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 46980.0, "document_id": "648799", "score": 0.23366519808769226}, "uuid": "915cdd2c-1c76-44dc-bdf3-abef73cbb10f"}, {"page_content": "Powszechnie zwykło się uznawać Adama Mickiewicza za \"prawodawcę polskiego romantyzmu\", szczegółowa analiza jego dzieł i postawy artystycznej (podobne jak u Goethego, Hugo czy Byrona) wykazuje jednak pośrednictwo wieszcza między oświeceniowym klasycyzmem a romantyzmem. Alina Witkowska zauważa, że pomimo powszechnego przekonania podsyconego kontrowersyjną \"Romantycznością\", Mickiewicz nie tylko nie negował dziedzictwa oświecenia, ale nawet wybierał z niego najcenniejsze zdobycze, jak np. kunsztowność formy czy wolteriański racjonalizm. Adam Czerniawski zwraca z kolei uwagę na mimetyczność utworów poety. W \"Światach umownych\" pisze:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Mickiewicz urodził się za późno, że niewiele ma wspólnego ze Słowackim, Malczewskim, Byronem czy Keatsem, że natomiast bliższy jest estetyce Krasickiego, Pope’a, Racine’a. W takim świetle program ścisłego obiektywizmu przestaje być zaskakujący.\nDodatkowym dowodem na klasyczną mimetyczność czy wręcz realizm utworów Mickiewicza mają być w opinii Czerniawskiego programowe cytaty; „widzę i opisuję” z \"Pana Tadeusza\", „i wszystko wiernie odbijam” z \"Liryków lozańskich\", czy „sceny historyczne i charaktery osób działających skreślił sumiennie, nic nie dodając i nigdzie nie przesadzając” z \"III cz. Dziadów\". Wierność realiom u Mickiewicza (przeciwstawiona romantycznemu uwielbieniu niesamowitości i fantastyki) wynikała jednak z poczucia narodowego obowiązku, co zauważa Marian Ursel porównując twórczość autora \"Dziadów\" ze wczesną twórczością Słowackiego.\nDo podobnych wniosków dochodziła również europejska krytyka literacka:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293", "fragment_id": "169633/11", "subtitle": "", "title": "Adam Mickiewicz", "document_id": "169633", "start_index": 16803.0, "parentId": 293.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "d9b599b8-5aa8-4893-bf4a-b3e15a4d838e"}, {"page_content": "Jest to jedyna adaptacja muzyczna \"Fausta\" uznana przez Goethego za zgodną z jego zamysłem – \"Faust\" miał być „poważnym żartem”, a nie tragedią człowieczeństwa. Goethe poznał większą część dzieła Radziwiłła, które miał ocenić bardzo wysoko, dodając na prośbę kompozytora kilka fragmentów do sztuki, niewłączonych jednakże do ostatecznej wersji opery. Operę miał zobaczyć w 1829 r. Fryderyk Chopin, wyjeżdżający z kraju. Zapoznawszy się z partiami muzyki ocenił je w liście do Tytusa Woyciechowskiego jako „dobrze pomyślane, nawet genialne” jak na namiestnika. Pełną wersję opery w polskim tłumaczeniu Włodzimierza Wolskiego (autora Halki) zaprezentowano w salonie Małgorzaty Łuszczewskiej w Warszawie w 1848 r. Dzieło w sposób bardzo silny oddziałało na późniejsze opery, w szczególności na „Halkę”, której główna bohaterka jest wielokrotnie zestawiana z Małgorzatą z „Fausta”.\nAdam Mickiewicz postanowił także stworzyć libretto operowe i namówić największego kompozytora polskiego do skomponowania muzyki do niego. Tak powstały \"Dziady\", które są w manuskryptach wyraźnie podzielone na arie i recytatywy. Tekst na początku tworzony był ewidentnie jako libretto[]. Później Fryderyk Chopin napisał do Delfiny Potockiej, że Mickiewicz namawia go do napisania opery narodowej. Ostatecznie Stanisław Moniuszko napisał do drugiej części \"Dziadów\" kantatę \"Widma\". Później jeszcze ważny kompozytor włoski, Amilcare Ponchielli skomponował muzykę do libretta na podstawie „Konrada Wallenroda” Mickiewicza. Opera ta nazywała się \"I Lituani\" (\"Litwini\"). Ciekawą kreacją jest też zagraniczna komedioopera Giuseppe Verdiego \"Un giorno di regno\", która opowiada o polskim królu Stanisławie Leszczyńskim.\nOpera Moniuszki.\nW 1833 r. Antonio Corazzi z Livorno wzniósł gmach Opery Narodowej w Warszawie. Operę zainaugurowano premierą \"Cyrulika sewilskiego\" Gioacchino Rossiniego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=932144", "fragment_id": "995297/6", "subtitle": "", "title": "Opera polska", "document_id": "995297", "start_index": 8577.0, "parentId": 932144.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4334198534488678}, "uuid": "45b49914-79b4-487f-84d1-62b45d3928a3"}]}
{"id": "q_828", "question": "Jakim słowem pochodzącym z czeskiego nazywa się schowek w mieszkaniu pod sufitem?", "answer": [{"page_content": "Pawlacz (cz. \"pavlač\" – „balkon, galeria”) – rodzaj schowka w postaci szafki montowanej pod sufitem. Szczególnie przydatny jest do przechowywania rzadziej używanych rzeczy w niewielkich mieszkaniach. Często umieszczany w przedpokoju, zwłaszcza nad drzwiami wejściowymi. Jest wciąż stosowanym rozwiązaniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4759791", "fragment_id": "767576/0", "subtitle": "", "title": "Pawlacz", "document_id": "767576", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4759791.0, "score": 1.0}, "uuid": "ca2b20e0-d44a-45a6-9fb6-e0033b9a7a40"}, {"page_content": "Szafka nocna (stolik nocny) lub gwarowo \"nakastlik\" (z niem. \"nacht – nocny\" + \"kasten – skrzynia, pudło\") – niewielki mebel do przechowywania przedmiotów w konstrukcji skrzyniowej lub szkieletowej z pojemnikiem.\nZwykle jako mebel uzupełniający do wyposażenia sypialni lub pokoju hotelowego.\nNajczęściej występuje w komplecie z łóżkiem, toaletką i szafą.\nNa blacie można umieścić lampkę nocną lub budzik, a pojemnik (szuflada) służy jako schowek na drobne przedmioty osobiste.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1661956", "fragment_id": "672707/0", "subtitle": "", "title": "Szafka nocna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1661956.0, "document_id": "672707", "score": 0.1858079880475998}, "uuid": "ca9bdd94-db3d-4a71-aee1-4baaa49d9189"}, {"page_content": "Nazwa, która odnosi się do cieszyńskiej skrzyni była zróżnicowana i zależała zależności od lokalnej gwary cieszyńskiej i brzmiała następująco:\nW języku czeskim oraz w języku słowackim do dzisiaj występuje też słowo \"truhla\", które oznacza trumnę. To słowo o tym znaczeniu nie jest jednak powszechnie używane, a częstszym słowem o tym znaczeniu jest \"rakev\" w języku czeskim i \"rakva\" w języku słowackim.\nW języku polskim zachowało się słowo o tej samej etymologii, czyli truchło.\nBudowa.\nTrówły malowane, kształtem nie różniły się zbytnio od poprzedniczek (skrzyń wałaskich), ale wyróżniały się doborem drewna, staranniejszym wykonaniem, płaskim wiekiem, a w szczególności sposobem łączenia ścian bocznych i dekorowaniem. Do wykonania tróweł używano najczęściej świerkowych lub sosnowych desek z obu stron gładko heblowanych, o grubości zwykle 3 cm. Inne gatunki były wykorzystywane przez bardziej majętnych gospodarzy, a dodatkowo, różniło się to często od regionu wykonania trówły - np. w okolicy Jabłonkowa wykonywano je z jesionu. Z drewna jodłowego, z cieńszych i bielszych desek wykonywano mniejsze schowki wewnątrz skrzyni.\nDeski na skrzynię dobierano bardzo starannie: były szerokie, miały równo ułożone słoje i jak najmniej sęków, co sprawiało, że ściany trówły miały mało łączeń. Deski łączono na różne sposoby, bez użycia gwoździ. Najczęściej spajano je klejem stolarskim, wzmacniając łączenia drewnianymi, przeważnie brzozowymi klinkami, których końce były umieszczone w obu przylegających do siebie sąsiednich deskach. Poszczególne ściany skrzyni spajano na krawędziach odpowiednimi wycięciami na tzw. cynki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=205060", "fragment_id": "1395802/3", "subtitle": "", "title": "Trówła", "document_id": "1395802", "start_index": 3614.0, "source": "wikipedia", "parentId": 205060.0, "score": 0.12780267000198364}, "uuid": "9674d3fc-ad7c-4f72-bc88-9097f8895cc6"}, {"page_content": "Maria Sokołowska przekazała sztandar do stanicy harcerskiej, a przejął go komendant Chorągwi Wileńskiej hm. Józef Andrzej Grzesiak. W październiku 1939 hm. Grzesiak poprosił panią Marię Cyranowską o przechowanie sztandaru. Ta w swoim mieszkaniu przy ul. Kamiennej 5 wykonała specjalny schowek we wnęce za piecem kaflowym i tam ukryła płat sztandaru.\n23 czerwca 1941 do Wilna wkroczyli Niemcy. Na początku 1942 Cyranowska musiała opuścić mieszkanie. Postanowiła zabrać sztandar ze sobą. W nowym mieszkaniu przy ul. Archanielskiej 3 ukryła sztandar wśród stosu książek i nieużywanych przedmiotów we wnęce pod sufitem.\nW marcu 1944 Marię Cyranowska-Lenartowicz przeprowadziła się razem z mężem do mieszkania przy ul. Niemieckiej 7, a już 5 lipca wydano rozkaz ewakuacji śródmieścia. Sztandar ukryty został w poduszce synka i tak przewieziony na Antokol do przytułku przy uł. Tatrzańskiej.7 lipca udało się uzyskać Lenartowiczowej odręczną przepustkę. Pod ostrzałem, z dzieckiem w wózku i sztandarem dotarła na ul. Wileńską, potem do bramy domu przy ul. Niemieckiej 7.\nW czasie trwania operacji „Ostra Brama” pani Maria Lenartowicz została sanitariuszką placówki Armii Krajowej. 3 kwietnia 1946 wyjechała jako repatriantka do Łodzi, a potem do Olsztyna. Dopiero tutaj sztandar został wyjęty z poduszki. W 1953 rodzina przeniosła się do Wadowic. Na apel Muzeum Wojska Polskiego sztandar 33 pp wraz z grotem i 5 gwoździami został 16 września 1959 przekazany do zbiorów muzealnych. Poddano go gruntownej konserwacji.\nNa wniosek ostatniego dowódcy 33 pułku piechoty płk. dypl. Lucjana Stanka Pani Maria Lenartowicz, \"(...) za uratowanie, z narażeniem własnego życia i swego dziecka, sztandaru 33 pp Strzelców Kurpiowskich z kampanii 1939\" została odznaczona krzyżem Virtuti Militari V klasy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1199842", "fragment_id": "1101950/30", "subtitle": "", "title": "33 Pułk Piechoty (II RP)", "source": "wikipedia", "start_index": 39470.0, "document_id": "1101950", "parentId": 1199842.0, "score": 0.3846735656261444}, "uuid": "64b3fec3-ceab-45bf-80e7-c2025b51938a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z zakresu architektury. Zobacz też: inne znaczenia.\nChata (regionalnie: chałpa, chałupa, checza, chyża, izba) – dom wiejski, najczęściej drewniany.\nChaty często składały się z trzech izb: środkowej – sieni i dwóch bocznych – czarnej i białej. Izba czarna była głównym pomieszczeniem, stał w niej piec. Pełniła rolę kuchni a czasem sypialni. Izba biała była pomieszczeniem bardziej reprezentacyjnym. Służyła tylko celom mieszkaniowym. Obok białej izby budowano często dodatkowe pomieszczenie – komorę, służącą jako magazyn. Jeszcze innym pomieszczeniem był służący jako sypialnia alkierz.\nMniej więcej od lat 70. XX w. tradycyjne chałupy są rzadkością w Polsce. Można je spotkać jedynie na Kaszubach, Roztoczu i w Bieszczadach.\nRozwiązania konstrukcyjne.\nDach chaty najczęściej pokryty był strzechą lub gontem. Ściany budowano z drewnianych belek ułożonych w konstrukcji wieńcowej lub sumikowo-łątkowej.\nPoczątkowo podłoga wiejskiej chaty najczęściej była glinianym klepiskiem lub polepą; dopiero później zaczęto stosować podłogi z drewnianych desek. W późniejszych rozwiązaniach konstrukcyjnych sufit wykonywano jako polepę, której integralnym składnikiem była wysuszona słoma trzciny.\nKurna chata.\nKurna chata (inaczej: \"chata dymna\", także: \"kureń\") – chata bez komina, bez przewodów dymowych. Palenisko (ognisko) znajdowało się najczęściej w środkowej części chaty, a dym uchodził poprzez otwór w centralnym, najwyższym punkcie dachu.\nChata typu pyrzyckiego.\nW okolicach Pyrzyc zachowały się tzw. wąskie chaty, ryglowe lub rzadziej murowane domy mieszkalne ustawione szczytem do drogi (wąskofrontowe), posiadające pośrodku tzw. czarną, bezokienną kuchnię, z piecem i potężnym kominem. Najstarsze z zachowanych chat pochodzą z I poł. XVIII w (m.in. we wsi Bielice.Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37386", "fragment_id": "180387/0", "subtitle": "", "title": "Chata", "parentId": 37386.0, "start_index": 1.0, "document_id": "180387", "source": "wikipedia", "score": 0.09073342382907867}, "uuid": "e86c27ab-a105-41a6-b713-924b4888c510"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z zakresu budownictwa. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrazu.\nSufit – dolna, widoczna z pomieszczenia część stropu, wyprawiona najczęściej tynkiem lub pokryta innego rodzaju wykończeniem.\nSufit podwieszany – sufit o lekkiej konstrukcji, umieszczony poniżej stropu, aby utworzyć np. specjalną przestrzeń (tzw. \"przestrzeń technologiczna\") na instalacje. Bywa też montowany z innych powodów np. dekoracja, wygłuszenie lub obniżenie wysokości pomieszczenia. Najczęściej stosowany w obiektach użyteczności publicznej. Sufit podwieszany bywa wykonany z płyt gipsowo-kartonowych, na lekkiej konstrukcji stalowej ocynkowanej, mocowanej do stropu wieszakami, lub w przypadku gdy nie ma stropu, bezpośrednio do konstrukcji więźby dachowej. Stosowane są także tzw. rozwiązania systemowe, czyli sufity opracowane i kompletowane przez poszczególnych producentów. Oparte są na zasadzie: lekka konstrukcja nośna montowana do elementów stałych (konstrukcyjnych) budynku i widoczne z pomieszczenia wypełnienie w postaci płyt, kaset, listew. Lekka konstrukcja składa się z szeregu profili nośnych mocowanych przy pomocy wieszaków. Liniowy układ profili nośnych krzyżuje się z dodatkowymi profilami, które mogą być widoczne na powierzchni sufitu. Pomiędzy profilami montowane są płyty np. z wełny mineralnej pokryte fakturą (zazwyczaj każdy z systemów proponuje cały szereg typów faktur do wyboru). Zamiast płyt z wełny stosowane są także kasety z blachy pełnej lub perforowanej, tworzyw sztucznych itp. \nW suficie podwieszonym możliwe jest zamontowanie oświetlenia i elementów wentylacji lub klimatyzacji.\nInnym rodzajem sufitu montowanego poniżej dolnej powierzchni stropu lub konstrukcji dachu jest tzw. sufit napinany. W tym rozwiązaniu, powłokę z folii (np. PCW) mocuje się do listew instalowanych na ścianach bocznych pomieszczenia.\nZgodnie z obowiązującymi przepisami wolno stosować tylko sufity niepalne i niestanowiące zagrożenia podczas pożaru (niekapiące). Jest to wymóg dotyczący materiału i faktury pokrywającej jego powierzchnię.\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=145899", "fragment_id": "9970/0", "subtitle": "", "title": "Sufit", "document_id": "9970", "start_index": 1.0, "parentId": 145899.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10057002305984497}, "uuid": "82079e40-b8d0-4f7c-9afa-560d09682978"}, {"page_content": "Domeček (także \"Hradčanský domeček\") – nieformalna nazwa dawnego małego więzienia na Hradczanach, dzielnicy Pragi. Nazwa w języku czeskim oznacza mały dom i odnosi się do wielkości budynku.\nDomeček, umieszczony obok budynku sądu wojskowego, służył za więzienie wojskowe w okresie Austro-Węgier. Był używany przez gestapo podczas II wojny światowej i od 1948 roku przez czechosłowacką służbę bezpieczeństwa (StB) jako tajne więzienie. Posiadał 30 pojedynczych cel.\nStB używało go jako miejsce tortur przeciwników politycznych, wśród nich oficerów armii lub członków ruchu oporu antyhitlerowskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2278197", "fragment_id": "488198/0", "subtitle": "", "title": "Domeček", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "488198", "parentId": 2278197.0, "score": 0.14733600616455078}, "uuid": "27014d46-92a8-4670-9de7-4d08a1cf9244"}, {"page_content": "Mieszek (\"codpiece\", \"braguette\") – rodzaj klapki lub sakiewki przytwierdzonej do spodni od przodu do krocza. Dawna angielska nazwa mieszka, \"codpiece\", pochodzi od słowa \"cod\" oznaczającego mosznę. Mieszek był ważną częścią ubioru w XV i XVI wieku; obecnie znajduje zastosowanie jako akcesorium erotyczne.\nPoczątkowo mieszki miały zastosowanie czysto praktyczne i wynikały z wymogów skromności. Dawne spodnie były obcisłe na nogach i zazwyczaj miały wycięcie na wysokości krocza, a prącie i moszna były schowane jedynie pod dubletem. Mieszki miały kształt odzwierciedlający kształt genitaliów, ale z czasem przybrały formy bardziej ozdobne, dodatkowe mieszki pełniły dodatkowe funkcje jako pierwowzór kieszeni, jako poręczny schowek na monety czy tabakę. W drugiej połowie epoki elżbietańskiej mieszki przybrały skromniejsze formy i ostatecznie zostały zastąpione przez płócienne klapki. Ponadto, w XVI wieku częścią uzbrojenia były metalowe mieszki.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1239703", "fragment_id": "1100886/0", "subtitle": "", "title": "Mieszek (część ubioru)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1239703.0, "document_id": "1100886", "score": 0.11362728476524353}, "uuid": "bac9c723-8ecc-41d4-8ac8-3f35f90b9006"}, {"page_content": "Sekretarzyk (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;secrétaire&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;secretum&lt;/&gt; – tajemnica) – rodzaj mebla do pisania, przechowywania korespondencji i podręcznych drobiazgów. Występuje również pod staropolską nazwą: sekretarz, sekreter, sekreterka. Mimo dość charakterystycznego wyglądu mylony jest często z meblami o podobnej funkcji takimi jak biurko, sekretera czy kantorek.\nSekretarzyk jako nowa forma mebla pojawił się w XVIII w. we Francji i rozpowszechnił w całej Europie w różnych odmianach stylowych.\nPodstawową formą jest mebel podobny kształtem do niewielkiego stolika (część szkieletowa-stojakowa, oskrzyniowa lub deskowa) z nadstawą, często z szufladą w oskrzynieniu. Nadstawa zamykana płytą uchylną, bębnem lub roletą drewnianą zawiera liczne schowki i szufladki. Czasem przyjmuje formę samej nadstawy w celu łatwiejszego transportu. Wtedy nosi nazwę sekretarzyka podróżnego, pultyny, skryptorium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114946", "fragment_id": "15973/0", "subtitle": "", "title": "Sekretarzyk", "document_id": "15973", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 114946.0, "score": 0.1505325436592102}, "uuid": "cbd84ea9-1f75-42b5-a9ff-12b33e6ddda2"}, {"page_content": "Armaria (łac. \"armarium\" – szafa, archiwum) – rodzaj mebla. \nNazwa pochodzi prawdopodobnie od nazwy szafy zwanej \"armarium\", używanej w starożytności do przechowywania broni. W języku staropolskim terminem \"armaria\" lub \"almaria\" określano różne szafy, skrzynki lub szkatułki w których przechowywano książki, dokumenty i cenne przedmioty. W średniowieczu terminem tym określano szafę wbudowaną w ścianę lub wolno stojącą w zakrystii, w której przechowywano przedmioty liturgiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1253662", "fragment_id": "1102927/0", "subtitle": "", "title": "Armaria", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1102927", "parentId": 1253662.0, "score": 0.05092962086200714}, "uuid": "f1c05d57-4fde-4e37-8a6b-35d8dd887599"}]}
{"id": "q_829", "question": "Jak nazywał się wielki amerykański bank, którego upadłość we wrześniu 2008 r. spowodowała kryzys finansowy?", "answer": [{"page_content": "Lehman Brothers Holdings Inc. – amerykański bank inwestycyjny, oferujący głównie usługi finansowe dla klientów instytucjonalnych, jeden z największych w kraju. Został założony w 1850 roku przez żydowskich imigrantów z Niemiec, braci Henry’ego, Emanuela i Mayera Lehmanów. W 1969 roku połączył się z American Express, ale w 1994 roku nastąpił podział banku. Był 4. co do wielkości bankiem inwestycyjnym w Stanach Zjednoczonych, za Goldman Sachs, Morgan Stanley i Merrill Lynch.\nBank ogłosił upadłość dnia 15 września 2008 roku, co spowodowało panikę na giełdach papierów wartościowych i wzrost przekonania o kryzysie kredytów hipotecznych wysokiego ryzyka.\nBarclays przejął bankowość inwestycyjną Lehman Brothers w Stanach Zjednoczonych, część europejska i azjatycka została przejęta przez japoński koncern Nomura.\nOgłoszenie upadłości przez Lehman Brothers było jedną z przyczyn zapoczątkowanego w 2008 roku tzw. kryzysu finansowego, który rozprzestrzenił się na cały świat.\nHistoria.\nPoczątki.\nZałożyciel firmy Henry Lehman urodził się w Niemczech w 1821 roku. Wyemigrował do USA, osiadł w mieście Montgomery w stanie Alabama, gdzie w 1845 roku otworzył sklep. Wkrótce po rozpoczęciu działalności zaprosił do Alabamy swoich braci: Emanuela i Mayera. Henry zmarł w 1854 r., jego brat Emanuel otworzył w Nowym Jorku przedstawicielstwo handlowe zajmujące się handlem bawełną. Przez kolejnych kilkanaście lat firma zajmowała się głównie handlem towarami.\nW 1887 roku firma dołączyła do Nowojorskiej Giełdy Papierów Wartościowych jako członek. Firma zajmowała się wówczas handlem towarami, zwłaszcza bawełną, ale także inwestycjami w nieruchomości, otwarła również pierwsze placówki bankowe. Z czasem handel towarami stawał się mniej istotny, a ważniejszą rolę zaczęła odgrywać działalność finansowa. Firma była kontrolowana przez rodzinę Lehmanów, nikt spoza rodziny nie został dopuszczony do zarządu do 1924 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1464258", "fragment_id": "228023/0", "subtitle": "", "title": "Lehman Brothers", "document_id": "228023", "start_index": 0.0, "parentId": 1464258.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7821135520935059}, "uuid": "b644eefc-ee83-4b89-994d-75f2def10458"}, {"page_content": "15 września 2008 czwarty co do wielkości bank inwestycyjny Lehman Brothers, po bezowocnej próbie uzyskania pomocy od banku centralnego USA (Fed), zmuszony został ogłosić upadłość. Tydzień wcześniej Fed zgodził się przejąć dwa przedsiębiorstwa ubezpieczeniowo-pożyczkowe z ogromnymi długami sięgającymi kilku miliardów USD, tj. Fannie Mae i Freddie Mac. Upadek tych dwóch przedsiębiorstw skutkowałby ogromnym kryzysem finansowym na całym świecie. Z tego samego powodu Fed, w porozumieniu z Ministerstwem Skarbu, zdecydował dzień później o dokapitalizowaniu największego przedsiębiorstwa ubezpieczeniowego na świecie – AIG, które również chyliło się ku bankructwu. Przeznaczono na to kwotę 85 miliardów USD.\nW obliczu narastającego kryzysu finansowego w USA, Henry Paulson wprowadził program ratunkowy, m.in. przekazując miliardowe dotacje państwowe na ratowanie zagrożonych instytucji finansowych (banku Bear Stearns, gigantów rynku kredytów hipotecznych Fannie Mae i Freddie Mac oraz potentata ubezpieczeniowego AIG).\n19 września 2008, podczas pogarszającej się ogólnej globalnej sytuacji finansowej, Ministerstwo Skarbu USA podjęło w uzgodnieniu z Fed działania stabilizacyjne dla szczególnie zadłużonych instytucji finansowych, polegające na stworzeniu planu wykupienia wszystkich długów za pomocą ustawowo powołanej specjalnie do tego celu instytucji. Koszt tego wykupienia szacowano na co najmniej 814 miliardów USD. Plan ten nazwany został planem Paulsona (nazwisko sekretarza skarbu, wieloletniego prezesa Goldman Sachs). Koszt ten poniosą podatnicy USA. Po upadku Fannie Mae i Freddie Mac udział Federal Housing Administration w gwarancjach kredytów mieszkaniowych wzrósł z 2% do prawie 30%, co skutkowało wzrostem obciążenia jego budżetu i wzbudziło obawy o możliwość powstania deficytu przekraczającego 100 mld USD.\nW rezultacie spodziewano się uniknięcia załamania finansowego kraju kosztem utraty wolności rynku, zwiększenia inflacji i dalszego obniżenia wartości waluty kraju w porównaniu z euro oraz nagle wzrastającej wartości rynkowej złota.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1463901", "fragment_id": "227902/6", "subtitle": "", "title": "Globalny kryzys finansowy", "parentId": 1463901.0, "start_index": 8929.0, "source": "wikipedia", "document_id": "227902", "score": 0.6971186399459839}, "uuid": "8104b4cb-5775-4f11-bd21-bb49555d3481"}, {"page_content": "Przymusowa restrukturyzacja (również \"restrukturyzacja i\" \"uporządkowana likwidacja\", ang. \"special resolution regime\") – pozasądowy tryb pozwalający na sprawne i uproszczone pod względem proceduralnym przeprowadzenie zmian w strukturach organizacyjnych i kapitałowych instytucji finansowych, których funkcjonowanie zagraża stabilności systemu finansowego. Dzięki wszczęciu przymusowej restrukturyzacji odpowiedzialność za straty takich instytucji spoczywa w pierwszej kolejności na akcjonariuszach oraz wierzycielach, nie zaś na budżecie państwa. Głównym celem przymusowej restrukturyzacji jest więc minimalizacja negatywnych skutków wywołanych stanem zagrożenia upadłością. Chodzi tu przede wszystkim o ochronę stabilności systemu finansowego, a także ochronę środków publicznych przed nadmiernym wydatkowaniem w celu ratowania banku zagrożonego upadłością. Przymusowa restrukturyzacja może być wszczęta wobec banku zamiast postępowania upadłościowego. W odróżnieniu od sądowego postępowania upadłościowego, wszczęcie przymusowej restrukturyzacji nie powoduje konieczności wypłaty środków objętych ochroną gwarancyjną przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny.\nGeneza.\nWe wrześniu 2008 r. bank inwestycyjny Lehman Brothers złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. To wydarzenie uznaje się za szczytowy punkt ówczesnego kryzysu finansowego. Najważniejszą przyczyną problemów Lehman Brothers były straty, jakie bank poniósł na inwestycjach związanych z rynkiem nieruchomości. W podobnej sytuacji znajdowało się wiele innych dużych banków na całym świecie.\nRządy państw nie chciały ryzykować dalszego pogorszenia sytuacji na rynku finansowym i podjęły decyzję o udzieleniu pomocy instytucjom uważanym za zbyt duże, aby upaść. Jeśli ta pomoc miała zapobiec kolejnym upadłościom, musiała być udzielona bardzo szybko – w ciągu kilku tygodni lub dni. Jedynym źródłem finansowania wielkości miliardów dolarów możliwym do uruchomienia w tak krótkim czasie były środki budżetowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4522164", "fragment_id": "766552/0", "subtitle": "", "title": "Przymusowa restrukturyzacja", "document_id": "766552", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4522164.0, "score": 0.3019077479839325}, "uuid": "86d29e09-80d6-46a3-8dc6-a50661d9322a"}, {"page_content": "Kryzys zaczął ujawniać się w 2006 spadkiem cen nieruchomości. W połowie 2007 obligacje \"subprime\" (kredyt subprime) okazały się papierami bez pokrycia. Kiedy ceny domów w USA zaczęły spadać, w lipcu 2007 zbankrutowały dwa fundusze hedgingowe banku Bear Stearns. Banki doznały bardzo poważnych, liczonych w miliardach dolarów strat. Straty te okazały się tak duże, że w marcu i kwietniu 2008 główne banki USA (Merrill Lynch, Goldman Sachs, Morgan Stanley, Lehman Brothers, Citigroup) zostały pospiesznie dokapitalizowane, by zapobiec upadłości. Obawiano się, że upadłość mogłaby wywołać efekt domina, bankructwa banków i przedsiębiorstw, bezrobocia i kryzysu gospodarczego porównywalnego do kryzysu stulecia z 1929 r. Kapitał ratunkowy pochodził m.in. z rezerw walutowych różnych państw: Arabia Saudyjska, Kuwejt, Korea Południowa, Japonia, Chiny, Singapur. W zamian za emisje akcji każdy z banków dostał od kilku do kilkunastu miliardów USD.\nDziałania te przyniosły tylko krótkotrwałą poprawę. W następnych miesiącach banki przestały sobie ufać, niechętnie pożyczały sobie pieniądze z obawy przed niewypłacalnością kontrahenta. Dane finansowe za II kwartał 2008, opublikowane w sierpniu, ujawniły po raz czwarty z rzędu duże straty największych banków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1463901", "fragment_id": "227902/5", "subtitle": "", "title": "Globalny kryzys finansowy", "parentId": 1463901.0, "start_index": 7676.0, "source": "wikipedia", "document_id": "227902", "score": 0.7956026196479797}, "uuid": "afa1fd21-5174-491a-ae68-69c7ff374e20"}, {"page_content": "Bear Stearns – amerykański bank inwestycyjny z siedzibą w Nowym Jorku założony w 1923 r.\nUpadek jego dwóch funduszy inwestycyjnych stanowił preludium globalnego kryzysu finansowego. W wyniku kryzysu kredytowego na rynku amerykańskim został sprzedany w roku 2008 holdingowi JPMorgan Chase za cenę $10 za akcję (przed kryzysem 1 akcja była wyceniana na $133,20).\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1382975", "fragment_id": "191369/0", "subtitle": "", "title": "Bear Stearns", "parentId": 1382975.0, "start_index": 0.0, "document_id": "191369", "source": "wikipedia", "score": 0.1978645920753479}, "uuid": "00fd00db-9ee4-4fbf-b48f-514f036a8156"}, {"page_content": "Washington Mutual (WaMu) – amerykański holding finansowy i właściciel największego w Stanach Zjednoczonych towarzystwa finansowego przyjmującego depozyty i udzielającego kredytów hipotecznych, z siedzibą w Seattle. Wbrew nazwie, od wejścia na giełdę nowojorską w 1983 nie był już towarzystwem wzajemnym, lecz spółką akcyjną. Na skutek kryzysu finansowego w USA w 2008 postawiony w stan upadłości i sprzedany nowojorskiemu bankowi JP Morgan Chase.\nHistoria.\nZałożony 25 września 1899, krótko po wielkim pożarze Seattle, jako Washington National Building Loan and Investment Association. Od 1908 zwany Washington Savings and Loan Association, a od 1930 (gdy kupił swą pierwszą spółkę zależną) – Washington Mutual Savings Bank. Przez większość historii WaMu jego slogan reklamowy brzmiał „Przyjaciel rodziny”, a w ostatnich latach – „Prostsza bankowość, więcej uśmiechów”. Od chwili wejścia na giełdę do 1989 wartość jego akcji podwoiła się. W październiku 2005 za 6,5 mld dolarów przejął Providian, jednego z głównych operatorów kart kredytowych w USA. W marcu 2006 przeniósł się do nowej siedziby, wieżowca WaMu Center, w śródmieściu Seattle. W szczytowym okresie rozwoju zatrudniał 49 400 osób.\nZakupy Washington Mutual po wejściu na giełdę:\n25 września 2008, w 119. rocznicę powstania banku, rządowa agencja kontrolna Departamentu Skarbu OTS ogłosiła zamknięcie banku i przekazanie jego majątku syndykowi FDIC, który wkrótce większość jego należności i zobowiązań sprzedał za 1,9 mld dolarów bankowi JP Morgan Chase. Przejęcie WaMu, szóstego pod względem wielkości banku w USA, jest największym bankructwem banku w historii tego kraju, znacznie większym niż największe dotąd bankructwo banku Continental Illinois w 1984 r. Według raportu WaMu za 2007 bank wart był 327,9 mld dolarów, jednak cena jego akcji spadła z 45$ w 2007 do 16 centów 25 września 2008.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1470530", "fragment_id": "198229/0", "subtitle": "", "title": "Washington Mutual", "parentId": 1470530.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "198229", "score": 0.6635570526123047}, "uuid": "6b1dfd60-bb08-42bb-bc73-ab32e99f0839"}, {"page_content": "166 ekonomistów USA, w tym 3 laureatów Nagrody Nobla zaapelowało 25 września 2008 do Kongresu, aby wstrzymał się z przyjęciem planu ratunkowego dla sektora finansów, dopóki nie zostanie on dokładniej przeanalizowany. Ich zdaniem był on „dotacją” dla branży finansowej i mógł mieć negatywne konsekwencje dla rynku w długiej perspektywie. Plan wykupienia złych długów zakładał wykupywanie obligacji hipotecznych \"subprime\" ze środków państwa. Miało to poprawić płynność sektora finansowego. Sprzeciw budził brak odpowiedzialności właścicielskiej za złe decyzje i straty banków i ubezpieczycieli. Szef Fed Ben Bernanke apelował o jak najszybsze przyjęcie planu Paulsona, by pomóc przezwyciężyć kryzys finansowy.\nW tym samym dniu, wskutek pogłębiającego się kryzysu, zbankrutował największy bank oszczędnościowy USA, a także największy bank hipoteczny, Washington Mutual w Seattle w USA. Szybko przeprowadzone postępowanie upadłościowe dotyczyło największej upadłości banku w historii świata: jego mienie zostało odsprzedane bankowi JPMorgan Chase w Nowym Jorku bez uszczerbku dla posiadaczy kont, lecz z kompletną stratą (w wyniku upadłości) dla akcjonariuszy \"common stock\", w tym wielu tysięcy drobnych inwestorów handlujących przez Internet na giełdzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1463901", "fragment_id": "227902/7", "subtitle": "", "title": "Globalny kryzys finansowy", "parentId": 1463901.0, "start_index": 10986.0, "source": "wikipedia", "document_id": "227902", "score": 0.8668607473373413}, "uuid": "4bf14d40-0b94-41ca-aa44-a8c8a95e6ba3"}, {"page_content": "Merrill Lynch – do 2009 roku amerykański bank inwestycyjny Merrill Lynch &amp; Co., Inc., od przejęcia w latach 2008-2009 część Bank of America dająca nazwę dwóm częściom przedsiębiorstwa: Merrill Lynch Wealth Management oraz części inwestycyjnej Bank of America Merrill Lynch.\nFirma miała początek w nowojorskiej firmie Charles E. Merrill &amp; Co, założonej przez Charlesa Merrilla 6 stycznia 1914 roku. W 1915 roku do spółki przystąpił kolega Merrilla, Edmund Lynch.\nPrzed przejęciem zatrudniała nawet 60 tys. osób (dane za 2007).\nJej upadek i przejęcie było częścią rozpoczętego w 2007 roku kryzysu finansowego wynikającego z obrotu toksycznymi aktywami, zabezpieczonymi kredytami nieruchomości i którego częścią było bankructwo banku Lehman Brothers. Merrill Lynch emitował i rolował obligacje zabezpieczone długiem (CDO), głównie kredytami hipotecznymi, na kwoty wielu miliardów USD.\nDo transakcji przejęcia przez Bank of America, początkowo wycenianej na 50 mld dolarów, doszło wczesnym rankiem 15 września 2008 r., na ok. godzinę przed bankructwem Lehman Brothers.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4450293", "fragment_id": "1522462/0", "subtitle": "", "title": "Merrill Lynch", "document_id": "1522462", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4450293.0, "score": 0.21801279485225677}, "uuid": "b488a5f7-d74b-4870-8708-d1573000d75b"}, {"page_content": "29 września 2008 Izba Reprezentantów Stanów Zjednoczonych odrzuciła w głosowaniu plan Paulsona (Senat Stanów Zjednoczonych go zatwierdził). Spowodowało to największy jednodniowy spadek indeksów akcji od 21 lat. DJIA spadł tego dnia o 7%, a S&amp;P 500 i NASDAQ spadły o około 9%. Natychmiast podjęto działania zmierzające w kierunku ponownego rozpatrzenia planu ratunkowego Paulsona po kolejnych negocjacjach i drobnych zmianach (np. zarządy instytucji, które uzyskają pomoc od państwa, nie mogą wypłacać sobie astronomicznych nagród). Tymczasem kryzys przeniósł się do Europy. Tego dnia rządy państw Beneluksu przejęły kontrolę nad największym bankiem Belgii – Fortis. Zagrożona upadłością została także instytucja bankowo-ubezpieczeniowa Dexia.\n3 października 2008 zmodyfikowany plan (\"Troubled Asset Relief Program\") został zatwierdzony także przez Izbę Reprezentantów. Prezydent USA, przemawiając tego samego dnia, zobowiązał się podpisać scalone ustalenia Kongresu, jak tylko zostaną mu one dostarczone (co miało nastąpić w ciągu następnych kilku godzin).\n4 listopada 2008 wybory prezydenckie w USA, pod hasłem: „czas na zmiany” wygrał kandydat Partii Demokratycznej, senator Barack Obama.\nW grudniu 2008 spadające konsumpcja i produkcja, wzrost bezrobocia i zadłużenia spowodowały, iż Fed zdecydował o obniżeniu poziomu stóp procentowych do historycznie niskich poziomów, tj. do 0,25%.\nW następstwie bankructwa Lehman Brothers oraz zagrożenia upadłością kolejnych amerykańskich i europejskich banków, doszło w kolejnych tygodniach do kryzysu zaufania na rynku międzybankowym. Banki przestały sobie pożyczać pieniądze z powodu obaw o niewypłacalność. Spadek aktywności rynku pieniężnego najbardziej odczuły te banki, których struktura finansowania była w znacznym stopniu oparta na depozytach instytucji finansowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1463901", "fragment_id": "227902/8", "subtitle": "", "title": "Globalny kryzys finansowy", "document_id": "227902", "start_index": 12240.0, "parentId": 1463901.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8561707735061646}, "uuid": "aaf56f21-ce96-443e-b7a6-0987e25510ad"}, {"page_content": "American International Group, Inc. (\"AIG\"; NYSE:AIG) – jedno z największych na świecie przedsiębiorstw ubezpieczeniowych, spółka publiczna notowana na New York Stock Exchange. Od 8 kwietnia 2004 roku wchodzi w skład indeksu Dow Jones Industrial Average. Notowana również na giełdach w Tokio i Irlandii.\nPrzedsiębiorstwo powstało w Szanghaju w 1919 roku jako American Asiatic Underwriters, jego założycielem był Cornelius Vander Starr. W 1926 r. uruchomiło działalność w USA jako \"American International Underwriters Corporation\".\nAIG prowadzi swoją działalność w ponad 130 krajach. Jej przychód w 2007 roku wyniósł 110 mld USD.\nW Polsce AIG oferowało usługi na rynku finansowym. Spółki zależne: AIG Bank Polska S.A.\nDo marca 2009 również: Amplico Life S.A., Amplico Powszechne Towarzystwo Emerytalne SA, Amplico Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A.\nKryzys w 2008 r..\nWskutek kryzysu finansowego, który wybuchł w 2008 roku, we wrześniu 2008 roku przedsiębiorstwo zaczęło tracić płynność finansową. Jego upadek oznaczałby gwałtowne rozprzestrzenienie się kryzysu. W związku z tym 16 września 2008 rząd USA zdecydował o przejęciu 80% akcji w zamian za 85 miliardów dolarów przekazanych dla ratowania zagrożonego przedsiębiorstwa. Kolejne 30 mld przekazał w 2009. Oburzenie wywołał i zszokował fakt przeznaczenia części pomocy na premie dla pracowników przedsiębiorstwa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1384102", "fragment_id": "243111/0", "subtitle": "", "title": "American International Group", "parentId": 1384102.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "243111", "score": 0.2006688416004181}, "uuid": "6a6ddece-a6da-4109-898b-f580da751b64"}]}
{"id": "q_830", "question": "Ile razy w ciągu roku Ziemia okrąża Słońce?", "answer": [{"page_content": "Ruch obiegowy Ziemi – ruch Ziemi wokół Słońca po orbicie o kształcie elipsy w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara (z punktu widzenia obserwatora patrzącego na północną półkulę). Prędkość liniowa tego ruchu zmienia się w zależności od położenia na elipsie orbity i wynosi od 29,291 km/s do 30,287 km/s. Ziemia obiega Słońce w ciągu jednego roku gwiazdowego, czyli 365 dni 6 godzin 9 minut 9,54 s. Często uwzględniana w prostych obliczeniach średnia odległość od Słońca wynosi ok. 149,6 mln km.\nW ciągu roku Ziemia przebywa drogę 939 887 974 km, co daje średnią prędkość Ziemi na orbicie równą 107 218 km/h (ok. 29,78 km/s). Oś ziemska jest nachylona do ekliptyki pod kątem 66°34'. Kąt ten ulega powolnym zmianom, jednak są one tak niewielkie, iż nachylenie orbity Ziemi określa się jako stabilne. Pochylenie to powoduje nierównomierne oświetlenie Ziemi w ciągu roku, a co za tym idzie – wydzielenie stref oświetlenia Ziemi.\nJednym ze skutków ruchu Ziemi wokół Słońca jest sezonowa zmiana wyglądu nocnego nieba. W jej wyniku momenty wschodu i zachodu gwiazd każdego dnia następują wcześniej o 3 minuty i 56 sekund, co powoduje, że gwiazdozbiory okołorównikowe, obserwowane o tej samej porze doby przemieszczają się ku zachodniej części nieba, a po pewnym czasie ponownie są dostępne obserwacjom po wschodniej stronie.\nNa ruch Ziemi względem Słońca w mniejszym stopniu ma wpływ przyciąganie Księżyca, a w nieznacznym stopniu przyciąganie pozostałych planet i mniejszych ciał Układu Słonecznego. Wpływ ciał niebieskich spoza Układu Słonecznego (tj. innych gwiazd naszej Galaktyki) jest pomijalny, choć w skali czasu istnienia Słońca, Ziemi i całego Układu także i ten wpływ powinien być brany pod uwagę.\nCharakterystyczne położenia Ziemi względem Słońca.\nCharakterystyczne położenia Ziemi względem Słońca:\nSkutki ruchu obiegowego Ziemi.Następstwa ruchu obiegowego Ziemi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86878", "fragment_id": "661349/0", "subtitle": "", "title": "Ruch obiegowy Ziemi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 86878.0, "document_id": "661349", "score": 0.5}, "uuid": "c43a6519-b70e-425a-a66d-eead354a261a"}, {"page_content": "Ponieważ obrót Ziemi wokół własnej osi sprawia, że Słońce wykonuje ruch dzienny na sferze niebieskiej (ok. 24 godziny), świat podzielono na 24 strefy czasowe, każda po 15 stopni długości geograficznej (z lokalnymi różnicami, związanymi z podziałem politycznym). Strefy czasowe zapisywane są według ich różnicy względem czasu uniwersalnego koordynowanego (UTC) – np. UTC+1 dla Polski. Do 1972 międzynarodowy czas podawano względem leżącego na południku zerowym obserwatorium astronomicznego w Greenwich (czas uniwersalny lub GMT).\nOrbita.\n \"Zobacz też: Orbita.\"\nZiemia wykonuje jeden obrót wokół Słońca na każde 365,256 dni czasu słonecznego, co odpowiada jednemu roku gwiazdowemu. Średnia odległość od Słońca wynosi 150 mln km. Z punktu widzenia ziemskiego obserwatora, Słońce wykonuje pozorny ruch na wschód względem gwiazd, z szybkością ok. 1°/dzień. Prędkość orbitalna planety wynosi średnio 29,78 km/s.\nKsiężyc obraca się wraz z Ziemią wokół wspólnego środka masy raz na 27,32 dni względem gwiazd (miesiąc gwiazdowy). Środek masy układu Ziemia – Księżyc znajduje się w przybliżeniu w 3/4 promienia Ziemi od jej środka. Jako układ Ziemia-Księżyc obracający się wokół Słońca, okres miesiąca synodycznego pomiędzy kolejnymi nowiami Księżyca wynosi 29,53 dni. Oglądany z północnego bieguna niebieskiego, ruch Ziemi i Księżyca jest lewoskrętny. Płaszczyzna orbity nie jest równoległa do płaszczyzny równika: oś ziemska jest nachylona ok. 23,44° do prostej prostopadłej do płaszczyzny Ziemia-Słońce, a płaszczyzna Ziemia-Księżyc jest nachylona ok. 5° względem płaszczyzny Ziemia-Słońce. Bez tych nachyleń, raz na dwa tygodnie następowałoby zaćmienie Słońca lub Księżyca (na przemian).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/34", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "parentId": 7075.0, "start_index": 52488.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175518", "score": 0.40871405601501465}, "uuid": "cf26cc82-7047-48d5-8779-418036a511db"}, {"page_content": "Litosfera Ziemi składa się z kilkunastu płyt tektonicznych, które przesuwają się względem siebie, w efekcie czego dochodzi do znacznej zmiany położenia kontynentów. Powierzchnię w 70,8% zajmuje woda wszechoceanu zawarta w morzach i oceanach; pozostałe 29,2% stanowią kontynenty i wyspy, na powierzchni których znajdują się jeziora oraz inne źródła wody tworzące hydrosferę. Niezbędnej do życia na Ziemi wody w stanie ciekłym nie wykryto na powierzchni innych ciał niebieskich. Wnętrze Ziemi pozostaje aktywne; składa się z grubego i w dużej mierze stałego płaszcza, płynnego jądra zewnętrznego (generującego pole magnetyczne) oraz składającego się z żelaza stałego jądra wewnętrznego. Strefy podbiegunowe Ziemi są pokryte lodem wchodzącym w skład pokrywy lodowej Antarktydy (biegun południowy), pokrywy lodowej Grenlandii i lodu morskiego, w tym arktycznego paku lodowego (biegun północny).\nZiemia oddziałuje grawitacyjnie z innymi ciałami w przestrzeni kosmicznej, zwłaszcza ze Słońcem i Księżycem. Planeta wykonuje jedno okrążenie wokół Słońca raz na każde 365,256 obrotów wokół własnej osi. Czas jednego okrążenia wokół Słońca nazywa się rokiem gwiazdowym i odpowiada 365,256 dniom czasu słonecznego. Nachylenie osi Ziemi do prostej prostopadłej do płaszczyzny orbity wynosi 23,44°, co prowadzi do rocznych wahań oświetlenia, które powodują m.in. występowanie na jej powierzchni pór roku, które tworzą rok zwrotnikowy. Wokół Ziemi krąży jeden naturalny satelita – Księżyc. Jego oddziaływanie grawitacyjne na Ziemię wywołuje pływy morskie, spowalnia jej rotację oraz stabilizuje kąt nachylenia osi obrotu względem orbity. Przypuszcza się, że orbituje on wokół Ziemi od 4,53 mld lat. Bombardowanie przez komety we wczesnej historii Ziemi przyczyniło się do powstania oceanów, a upadki pojedynczych planetoid mogły prowadzić do niektórych masowych wymierań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/1", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "document_id": "175518", "start_index": 1358.0, "parentId": 7075.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3870117664337158}, "uuid": "a1ade62c-8248-4247-920e-2f5d7ae4da1d"}, {"page_content": "Ruch obrotowy Ziemi (ruch wirowy Ziemi) – obrót Ziemi wokół własnej osi z zachodu na wschód, czyli przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (z punktu widzenia obserwatora widzącego Arktykę na górze kuli; dlatego Słońce wschodzi na wschodzie, a zachodzi na zachodzie). Okres między kolejnymi górowaniami Słońca nad danym południkiem nazywamy dobą słoneczną i wynosi 24 godziny. Czas jednego obrotu względem odległych gwiazd wynosi 23 godziny 56 minut i 4,1 sekundy. Okres ten nazywa się dobą gwiazdową. Na równiku prędkość liniowa wywołana obrotem Ziemi wynosi około 1674 km/h, zmniejsza się ona w miarę oddalania się od równika i na biegunach wynosi 0 km/godz. Ruch obrotowy Ziemi jest przyczyną występowania zjawiska dnia i nocy. Tam gdzie na powierzchnię Ziemi padają promienie słoneczne, panuje dzień, na pozostałym obszarze panuje noc. Prędkość kątowa Ziemi wynosi 361° w ciągu 24 godzin, 15,04° w ciągu 1 godziny i 1° w ciągu 4 minut.\nNastępstwa ruchu obrotowego.\nKonsekwencje ruchu obrotowego Ziemi:\nPrecesja ruchu obrotowego Ziemi.\nOś obrotu Ziemi nie jest prostopadła do płaszczyzny jej orbity (ekliptyki), Ziemia nie jest kulą a jest lekko spłaszczona, w wyniku czego powstaje moment siły działający na Ziemię. Moment siły działający na wirujące ciało powoduje powolną zmianę kierunku osi obrotu. Duże, okresowe wirowanie (toczenie się po powierzchni stożka) osi Ziemi wokół osi prostopadłej do płaszczyzny orbity nazywa się precesją, natomiast mniejsze odchylania od okręgu precesji nutacją. Zakreślenie pełnego okręgu trwa 26 tysięcy lat.\nZmienność ruchu.\nRuch obrotowy Ziemi nie jest stały, ulega krótkookresowym wahaniom, cyklom rocznym oraz powolnym zmianom, w których przeważa zwalnianie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=283592", "fragment_id": "1460024/0", "subtitle": "", "title": "Ruch obrotowy Ziemi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1460024", "parentId": 283592.0, "score": 0.2376450002193451}, "uuid": "18591c73-1aa5-4d53-8fdc-69f1d74a93e4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki czasu. Zobacz też: Rok (mitologia).\nRok – wspólna nazwa różnych jednostek miar, zwykle czasu; może oznaczać:\nLata astronomiczne.\nAstronomia i inne nauki ścisłe używają różnych wariantów roku:\n 1 a = 1 aj = 31,5576 Ms (365,25 dni po 86 400 sekund).\nLata w kosmosie.\nNa każdej planecie obowiązuje inny czas. Dzieje się tak dlatego, że rok to czas, w którym obiekt w Układzie Słonecznym okrąży Słońce. Każda planeta lub planeta karłowata potrzebuje innego czasu, aby to zrobić więc ich lata mogą być długie lub krótkie.\nRok kalendarzowy.\nRok kalendarzowy w kalendarzu gregoriańskim rozpoczyna się 1 stycznia o 00:00 i kończy wraz z końcem doby przypadającej na 31 grudnia. Na ogół stosowany jest kalendarz słoneczny, w którym wydziela się 4 pory roku: wiosna - lato - jesień - zima.\n1 rok kalendarzowy = 4 kwartały = 12 miesięcy ≈ 52 tygodnie = 365 dni (rok przestępny 366 dni) = 8 760 (8 784) godzin = 525 600 (527 040) minut = 31 536 000 (31 622 400) sekund\nPowyższe wyliczenie nie uwzględnia dodawanej w niektórych latach sekundy przestępnej (w 1972 roku były 2 sekundy przestępne, możliwe są również ujemne).\nCzas, kiedy Ziemia okrąży Słońce wynosi w przybliżeniu 365 dni 5 godzin 48 minut. \nWielokrotności roku to:\nKwartały i miesiące roku: I kwartał (styczeń - luty - marzec) - II kwartał (kwiecień - maj - czerwiec) - III kwartał (lipiec - sierpień - wrzesień) - IV kwartał (październik - listopad - grudzień).\nW kalendarzu rzymskim rok rozpoczynał się od równonocy wiosennej miesiącem Martius. W 155 r. p.n.e. przesunięto początek roku urzędowego na 1 stycznia. Termin ten zachowano w kalendarzu juliańskim i gregoriańskim.\nPrzedrostki.\nDo symbolu a można stosować przedrostki SI wielokrotności dziesiętnych, na przykład:\nW tych wypadkach to od autora i dyscypliny naukowej publikacji zależy, czy za rok przyjmuje:Przypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5231", "fragment_id": "182761/0", "subtitle": "", "title": "Rok", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "182761", "parentId": 5231.0, "score": 0.15229149162769318}, "uuid": "c807925e-5bc8-409b-964b-cb343b18f65b"}, {"page_content": "Słońce leży blisko wewnętrznej krawędzi Ramienia Oriona w Drodze Mlecznej, w obrębie Lokalnego Obłoku Międzygwiazdowego lub Pasa Goulda, w odległości 7,5–8,5 kpc (25 000–28 000 lat świetlnych) od Centrum Galaktyki i jest zawarte w Bąblu Lokalnym, obszarze wypełnionym rozrzedzonym gorącym gazem, prawdopodobnie wytworzonego przez pozostałość po supernowej, która stworzyła pulsar Geminga. Następne ramię, położone dalej od centrum Galaktyki Ramię Perseusza, jest odległe o około 6500 lat świetlnych. Słońce, a zatem Układ Słoneczny, znajduje się w obrębie tzw. ekosfery galaktycznej.\nApeks Słońca to punkt wyznaczający kierunek, w którym gwiazda ta porusza się obecnie, względem sąsiednich gwiazd, w swoim ruchu w Drodze Mlecznej. Słońce porusza się w przybliżeniu w kierunku gwiazdy Wega w gwiazdozbiorze Lutni (dokładniej apeks Słońca leży w sąsiednim, słabym gwiazdozbiorze Herkulesa), około 60 stopni od kierunku centrum Galaktyki.\nOrbita Słońca wokół Galaktyki przypuszczalnie jest w przybliżeniu eliptyczna, z dodatkiem perturbacji pochodzących od ramion spiralnych Galaktyki i niejednorodności rozkładu masy. Ponadto Słońce oscyluje w górę i w dół w stosunku do płaszczyzny dysku galaktycznego, około 2,7 razy na orbitę. Postawiono hipotezę, że przejścia Słońca przez ramiona spiralne o wyższej gęstości zbiegają się z masowymi wymieraniami na Ziemi, być może ze względu na wzrost liczby upadków ciał niebieskich wskutek bliskich przejść gwiazd. Pełne okrążenie centrum Galaktyki (rok galaktyczny) trwa około 225–250 mln lat, więc dotychczas Słońce okrążyło je 20–25 razy. Prędkość orbitalna Układu Słonecznego wokół środka Galaktyki to około 251 km/s. Przy tej prędkości Słońce przebywa 1 rok świetlny w czasie 1190 lat, a w 7 dni przebywa dystans 1 jednostki astronomicznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5418", "fragment_id": "182894/33", "subtitle": "", "title": "Słońce", "parentId": 5418.0, "start_index": 48667.0, "document_id": "182894", "source": "wikipedia", "score": 0.17047198116779327}, "uuid": "c71e88bf-e496-4165-b5b5-391c4fda207b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy kalendarza. Zobacz też: interkalacja (chemia).\nInterkalacja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;intercalatio&lt;/&gt; = wstawienie) – dodanie dodatkowych dni lub miesięcy w roku kalendarzowym.\nKalendarze słoneczne (solarne).\n \"Zobacz też: kalendarz słoneczny.\"\nCzas obiegu Ziemi wokół Słońca (rok zwrotnikowy) w przybliżeniu trwa 365,25 dób. Rok kalendarzowy zwykle zawiera jednak 365 dób. Aby wyrównać tę różnicę, w wielu kalendarzach raz na cztery lata dodawana jest dodatkowa doba. Rok taki liczy 366 dób i nazywany jest rokiem przestępnym. W stosowanym w Europie od starożytności niemal do czasów nowożytnych kalendarzu juliańskim ta dodatkowa doba dodawana jest w lutym.\nKalendarze księżycowo-słoneczne (lunisolarne) i księżycowe (lunarne).\n \"Zobacz też: kalendarz księżycowo-słoneczny i kalendarz księżycowy.\"\nRok zwrotnikowy nie ma całkowitej liczby miesięcy księżycowych (synodycznych), dlatego kalendarze księżycowo-słoneczne mają zmienną liczbę miesięcy w roku. Rok ma 12 miesięcy, jednak czasem jest dodawany 13 miesiąc.\nCzas, kiedy ma nastąpić interkalacja, może być wyliczony (w kalendarzach juliańskim, gregoriańskim i żydowskim) albo określony przez obserwacje (w kalendarzu irańskim).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288416", "fragment_id": "1397362/0", "subtitle": "", "title": "Interkalacja", "parentId": 288416.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1397362", "source": "wikipedia", "score": 0.2186783105134964}, "uuid": "0f861a82-d9cc-478e-9303-2dce87becb96"}, {"page_content": "Ziemia przecina linię węzłów orbity Wenus dwukrotnie w ciągu roku: około 7 czerwca i około 9 grudnia. Dlatego wszystkie przejścia występują w okolicach jednej z tych dwóch dat. Zjawiska precesji osi ziemskiej i precesji orbity Wenus powodują, że daty te powoli przesuwają się, w tempie około 9 dni na tysiąclecie.\nPrzebieg.\nSamo przejście trwa zwykle od 5 do 8 godzin (wyjątkiem są krótsze przejścia brzegowe, gdy Wenus „zawadza” jedynie o brzeg tarczy Słońca). Maksymalny rozmiar kątowy tarczy Wenus podczas dolnej koniunkcji wynosi około 66 sekund kątowych. Średnica obserwowanej z Ziemi tarczy Słońca waha się od 31,5 do 32,5 minut kątowych. Tarcza planety jest więc około 30 razy mniejsza od słonecznej i jest widoczna na tle Słońca jako niewielka, okrągła plamka. Obserwacja jest łatwa, wymaga takich samych środków ostrożności jak obserwacje częściowych zaćmień Słońca, tj. silnie przyciemnionego szkła. Alternatywnie zjawisko można obserwować, rzutując obraz z lunety na ekran.\nPodobnie jak w wypadku zaćmień, możemy w przebiegu zjawiska wyróżnić fazę częściową, gdy tarcza Wenus przecina brzeg tarczy słonecznej i całkowitą, gdy cała planeta jest widoczna na tle Słońca. Momenty rozpoczęcia i zakończenia faz przejścia nazywamy kontaktami. I tak:\nZe względu na efekt paralaksy dokładny czas kontaktów jest zależny od miejsca na Ziemi, z którego prowadzona jest obserwacja. Fakt ten można wykorzystać do pomiaru odległości Wenus od Ziemi (patrz poniżej).\nW przypadku przejść brzegowych możliwy jest zupełny brak fazy całkowitej, jednak ze względu na znaczną dysproporcję rozmiarów tarcz, zdarza się to stosunkowo rzadko. Najbliższy taki przypadek spodziewany jest w roku 2854. Efekt paralaksy powoduje, że to samo zjawisko może być w niektórych obszarach globu widziane jako całkowite, a w innych tylko jako częściowe.\nZnaczenie historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1405957", "fragment_id": "214805/1", "subtitle": "", "title": "Tranzyt Wenus", "source": "wikipedia", "start_index": 1864.0, "document_id": "214805", "parentId": 1405957.0, "score": 0.08486086875200272}, "uuid": "c0cff3e9-3a47-49b7-a13c-a5d50426ce1c"}, {"page_content": "Ekliptyka (z gr. \"έκλειψις\" 'zaćmienie') – okrąg wielki na sferze niebieskiej, po którym w ciągu roku pozornie porusza się Słońce obserwowane z Ziemi.\nPłaszczyzna ekliptyki zawiera w sobie orbitę Ziemi. Orbity wszystkich planet Układu Słonecznego leżą blisko tej płaszczyzny. Wzdłuż ekliptyki usytuowane są konstelacje zodiakalne. Nachylenie płaszczyzny równika niebieskiego względem ekliptyki powoli zmienia się w czasie i aktualnie wynosi 23°26′14″, co jest następstwem nachylenia osi Ziemi. Kąt ten po raz pierwszy wyznaczono w Chinach około 1100 roku p.n.e. Dokonano tego na podstawie obserwacji długości cienia rzucanego przez gnomon. Nachylenie płaszczyzny orbity Księżyca względem ekliptyki wynosi ~5°.\nPonieważ rok trwa około 365,25 dni, a kąt pełny ma 360°, Słońce zdaje się przesuwać o około 1° dziennie wzdłuż linii ekliptyki. Ruch ten odbywa się z zachodu na wschód przeciwstawnie do dobowego ruchu sfery niebieskiej ze wschodu na zachód.\nEkliptyka i równik niebieski przecinają się w dwóch miejscach zwanych punktem Barana i punktem Wagi. Gdy Słońce się w nich pojawia, następuje zrównanie dnia z nocą, to znaczy noc i dzień trwają około 12 godzin w każdym punkcie na Ziemi.\nKiedy Słońce osiąga najdalej oddalony na północ od równika niebieskiego punkt, na półkuli północnej mamy do czynienia z letnim przesileniem, natomiast na półkuli południowej z przesileniem zimowym. Gdy Słońce znajdzie się w punkcie najdalej oddalonym na południe, sytuacja jest odwrotna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37718", "fragment_id": "180589/0", "subtitle": "", "title": "Ekliptyka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 37718.0, "document_id": "180589", "score": 0.14662186801433563}, "uuid": "b3befcec-d31e-47d8-9696-62a438ab2ca4"}, {"page_content": "Słońce jest gwiazdą magnetycznie aktywną, ma silne pole magnetyczne, które w małej skali zmienia się nieustannie, a co około jedenaście lat, w pobliżu maksimum słonecznego zmienia biegunowość. Pole magnetyczne Słońca powoduje wiele efektów, które są zbiorczo nazywane aktywnością słoneczną, w tym plamy na powierzchni Słońca, rozbłyski i zmiany wiatru słonecznego, który niesie materię poprzez Układ Słoneczny (tzw. pogoda kosmiczna). Wpływ aktywności słonecznej na Ziemię przejawia się m.in. w występowaniu zórz na umiarkowanych i wysokich szerokościach geograficznych, zakłóceniach łączności radiowej i przesyłu prądu elektrycznego. Odegrała ona najprawdopodobniej dużą rolę w powstaniu i ewolucji Układu Słonecznego. Aktywność słoneczna zmienia także strukturę zewnętrznej atmosfery Ziemi.\nCała materia w Słońcu występuje w postaci gazu, a w wysokich temperaturach plazmy. Dzięki temu Słońce może obracać się szybciej na równiku (około 25 dni) niż w wyższych szerokościach heliograficznych (około 35 dni w pobliżu biegunów). Rotacja różnicowa Słońca powoduje skręcenie linii jego pola magnetycznego, tworząc pętle pola magnetycznego wznoszące się z powierzchni Słońca i powodując powstawanie plam słonecznych i protuberancji (patrz: rekoneksja magnetyczna). Ten ruch napędza dynamo słoneczne i 11-letni cykl aktywności słonecznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5418", "fragment_id": "182894/16", "subtitle": "", "title": "Słońce", "parentId": 5418.0, "start_index": 24856.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182894", "score": 0.1055891215801239}, "uuid": "017486b5-de0d-4520-9fe2-d2c553a17b61"}]}
{"id": "q_831", "question": "Jak się nazywa działanie zmierzające do przywrócenie jednostce monetarnej dawnej wartości?", "answer": [{"page_content": "Rewaloryzacja – podparte ustawą podwyższenie nominalnej wartości pieniądza wobec kursu złota; przywrócenie dochodom ich realnej wartości utraconej z powodu inflacji. Odnosi się to głównie do świadczeń socjalnych takich jak płace, renty czy emerytury.\nW szerokim znaczeniu tego słowa rewaloryzacja to nadanie pierwotnej wartości, odnowienie, przywrócenie świetności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=391703", "fragment_id": "80355/0", "subtitle": "", "title": "Rewaloryzacja", "document_id": "80355", "start_index": 0.0, "parentId": 391703.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4817888140678406}, "uuid": "d91a722f-4eda-4ef8-9013-7d0648c41f69"}, {"page_content": "Rewaluacja (łac. \"re-\" 'w tył; znów; naprzeciw’ i \"valor\" ‘wartość’) – administracyjne zwiększenie kursu waluty danego kraju względem waluty zagranicznej w wyniku działania podjętego przez rząd lub władze monetarne.\nTermin rewaluacja odnosi się tylko do systemu sztywnego kursu walutowego, w którym kurs ten jest ustalony i zmieniany jedynie przez władze państwowe. W warunkach płynnego kursu walutowego odpowiednikiem rewaluacji waluty jest jej aprecjacja.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=190733", "fragment_id": "24861/0", "subtitle": "", "title": "Rewaluacja", "parentId": 190733.0, "start_index": 0.0, "document_id": "24861", "source": "wikipedia", "score": 0.539571225643158}, "uuid": "59fa84bc-bce9-4f88-88dd-94cb21d590a7"}, {"page_content": "Renowacja monety – system przyjęty w polityce monetarnej krajów europejskich, polegający na wymienianiu przez pana menniczego monet znajdujących się w obiegu na nową emisję, zaopatrzoną w znaki pozwalających na odróżnienie starszych, wycofanych egzemplarzy. Początkowo renowację monety przeprowadzano z korzyścią dla emitenta co kilka lat, później co roku, a następnie nawet 2–3 razy do roku.\nRenowacja monety była stosowana w państwie piastowskim oraz w księstwach okresu rozbicia dzielnicowego od XII do XIII w.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4100137", "fragment_id": "617667/0", "subtitle": "", "title": "Renowacja monety", "document_id": "617667", "start_index": 0.0, "parentId": 4100137.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14970168471336365}, "uuid": "e8a832e7-c312-4cd6-b159-7ccaf9286585"}, {"page_content": "Przywrócenie wartości początkowej pieniądza powinno nastąpić za pomocą opłaty dewaluacyjnej, mającej na celu zapewnienie obiegu pieniądza. Opłaty tej dokonać musi tylko ten, kto pieniądze „chomikuje”, czyli szkodzi gospodarce. Posiadacze pieniędzy starali by się zapobiec tej opłacie, czyli nie przechowywać pieniędzy dłużej, niż to konieczne. Kto nie potrzebuje towarów, ten spłaca swoje długi, opłaca rachunki lub czynsz, albo po prostu pożycza (bez odsetek!) tym, którzy chcą w coś zainwestować. W ten sposób pieniądz znajduje się w obiegu i jest go pod dostatkiem.\nPonieważ taki pieniądz znajduje się stale pod dostatkiem na wolnym rynku (kto będzie oszczędzał pieniądz tracący z czasem na wartości?), Gesell nazwał go wolnym pieniądzem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"DE\"&gt;Freigeld&lt;/&gt;).\nDopiero tak skonstruowana waluta jest prawdziwym pieniądzem, bo spełnia przewidzianą mu rolę środka wymiennego i służy w ten sposób ogółowi.\nTen rodzaj pieniądza miał swego poprzednika w postaci średniowiecznego brakteatu.\nStabilny pieniądz – stabilna gospodarka.\nDzięki stałemu obiegowi pieniądza można by jego ilość tak regulować, aby jego siła nabywcza, a tym samym ceny, były stabilne i utrzymywały się na stałym poziomie. Naturalne wahania cen, spowodowane innowacjami, nie przeszkadzałyby nikomu. Przestarzałe produkty szybko znikałyby z rynku.\nMasywne fluktuacje rynku nie miałyby miejsca, podobnie jak deflacja i inflacja. Także niepokoje społeczne i wysokie bezrobocie przestałyby, według Gesella, istnieć.\nOdkrycie nowego, według Gesella naturalnego, systemu pieniężnego spowodowało zwrot w jego życiu. Zaczął działać jako społeczny reformator. Powstały jego wczesne pisma: \"Die Reformation im Münzwesen als Brücke zum sozialen Staat\", \"Nervus rerum\" i \"Die Verstaatlichung des Geldes\". Po nich nastąpiło wiele broszur, książek i opracowań w językach niemieckim i hiszpańskim.\nWpływ Gesella na wydarzenia jego epoki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65294", "fragment_id": "645545/3", "subtitle": "", "title": "Silvio Gesell", "parentId": 65294.0, "start_index": 5060.0, "source": "wikipedia", "document_id": "645545", "score": 0.37468716502189636}, "uuid": "5d7b21ba-4c35-4a9d-a3b4-2271c23306c0"}, {"page_content": "Decymalizacja (fr. \"décimalisation\" ze ś.łc. \"decimalis\" „dziesiętny”) – reforma walutowa, polegająca na zastąpieniu dotychczasowej waluty kraju (opartej na systemie innym niż dziesiętny) nową, opartą na systemie dziesiętnym, bez ingerencji w kurs walutowy. \nWaluta dziesiętna.\nWaluta w systemie dziesiętnym oparta jest na podstawowej jednostce monetarnej, która dzieli się na podjednostki, będące podwielokrotnością liczby 10. Najpowszechniej jednostkę dzieli się na 100 podjednostek, występują też (zwłaszcza w krajach arabskich) podziały na 1000 podjednostek.\nNa przykład:\nHistoria.\nDawniej jednostki niedziesiętne były bardziej powszechne. Najbardziej znanym jest brytyjski funt szterling, który do 15 lutego 1971 dzielił się na 240 pensów bądź na 20 szylingów. Również na ziemiach polskich waluta do XIX w. oparta była na różnych innych niż dziesiętny systemach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3330868", "fragment_id": "979012/0", "subtitle": "", "title": "Decymalizacja", "parentId": 3330868.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "979012", "score": 0.18653519451618195}, "uuid": "4a13cef2-485e-4b11-b34b-dc864c9656cb"}, {"page_content": "Demurrage – koszt pieniędzy, opłata dewaluacyjna wprowadzona przez Silvio Gesella w jego teorii Naturalnego Porządku Ekonomicznego. Zgodnie z teorią pieniądz traci z czasem na wartości. Przywrócenie pieniądzowi początkowej wartości następuje po opłaceniu demurrage. Koszty tego ponoszą ci, co przechowują pieniądze dłużej, niż potrzeba. Celem tego mechanizmu jest wymuszenie ciągłego obiegu pieniądza. Tego typu walutę Gesell nazwał wolnym pieniądzem (\"Freigeld\").\nNa tej zasadzie skonstruowane są waluty uzupełniające wprowadzane lokalnie, obok walut państwowych. Taką walutą jest chiemgauer – lokalna waluta wyemitowana w 2003 w Prien am Chiemsee w Bawarii w Niemczech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3271532", "fragment_id": "117228/0", "subtitle": "", "title": "Demurrage (pieniądz)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "117228", "parentId": 3271532.0, "score": 0.09070254862308502}, "uuid": "83e30612-b584-42ce-a399-9ea32a707144"}, {"page_content": "Reprywatyzacja (właśc. \"restytucja mienia\") – proces polegający na zwrocie uprzednim właścicielom (lub ich następcom prawnym) mienia przejętego przez państwo w drodze nacjonalizacji lub wywłaszczenia.\nCzęsto błędnie jest łączona z prywatyzacją, gdy nie tylko zwraca się niegdyś przejęte mienie, ale także prywatyzuje mienie, które od początku było państwowe. Przeciwieństwem reprywatyzacji jest renacjonalizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4365538", "fragment_id": "1535594/0", "subtitle": "", "title": "Reprywatyzacja", "parentId": 4365538.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1535594", "source": "wikipedia", "score": 0.27895140647888184}, "uuid": "9815c146-db67-4f76-b964-c03cffcc252b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z zakresu ekonomii. Zobacz też: denominacja (religia).\nDenominacja – reforma walutowa, polegająca na zastąpieniu dotychczasowej waluty kraju nową, bez ingerencji w kurs walutowy. Denominacji nie należy mylić z dewaluacją, ta bowiem zakłada realne obniżenie wartości waluty krajowej wobec innych walut, podczas gdy denominacja ma charakter usprawnienia czysto technicznego, a wszelkie obniżki mają w tym wypadku charakter wyłącznie nominalny.\nWymiana wszystkich wartości (płace, ceny, kurs walutowy, rachunki bankowe etc.) odbywa się według wcześniej ustalonych proporcji. Denominacja zazwyczaj wynika z wysokiej inflacji, jakiej wcześniej doświadczyła gospodarka danego państwa – i ma sens w momencie, kiedy inflacja jest już opanowana przez bank centralny. Emisja banknotów o coraz wyższych nominałach, rosnące wartości w rozliczeniach finansowych stają się uciążliwe dla funkcjonowania zarówno pojedynczych podmiotów, jak i całej gospodarki państwowej – i stąd potrzeba zmniejszenia wartości nominalnej zawieranych transakcji.\nDenominacja ma także sens społeczno-psychologiczny. Jednostka pieniądza powinna być wykreowana w taki sposób, aby oddawała w realny sposób swoją wartość, a jednocześnie dawała komfort psychiczny osobom o przeciętnych zarobkach. Uważa się, że dobrze dobrana jednostka powinna stanowić ok. 1/10000 uśrednionego zarobku w danym kraju[]. Denominacja złotego polskiego na przełomie 1994/1995 spełniała ten warunek z pewnym zapasem na przyszłość: w IV kwartale 1994 przeciętne wynagrodzenie w Polsce wynosiło 6 241 000 PLZ, a w I kwartale 1995 – 662,44 PLN; przez następne dziesięć lat wynagrodzenie przeciętne wzrosło w Polsce do 2 528,62 PLN w ostatnim kwartale 2005.\nNależy jednak pamiętać, że akcja denominacji waluty pociąga za sobą wielkie koszty, takie jak: druk i wymiana nowych banknotów, zaktualizowanie maszyn obsługujących operacje finansowe, akcje informujące społeczeństwo itp. W 1995 roku koszt denominacji polskiego złotego wyniósł 30 milionów nowych złotych (300 miliardów starych złotych), czyli tyle, co budowa około 4 km autostrady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113017", "fragment_id": "2529/0", "subtitle": "", "title": "Denominacja", "document_id": "2529", "start_index": 1.0, "parentId": 113017.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18236729502677917}, "uuid": "755e9818-c09d-4aff-8bbc-f547f4342138"}, {"page_content": "Ażio (także we włoskiej pisowni \"aggio\" lub francuskiej \"agio\", archaiczne ażjo lub ażyo) – pojęcie z dziedziny ekonomii, oznaczające wyższy kurs posiadanych dewiz lub papierów wartościowych niż ich wartość nominalna.\nW znaczeniu pierwotnym (używana była także nazwa \"mienne\" albo \"przydawanie\") różnica wartości towarów jednego ponad drugi, potem różnica wartości monety bankowej ponad obiegową (lub na odwrót), nadpłata, przewyżka ceny targowej, pieniędzy lub papierów publicznych ponad ich nominalną wartość. Stosunek przeciwny, czyli spadek ceny poniżej wartości nominalnej nazywany jest disażio, natomiast równość ceny z wartością nominalną nazywana bywa pari.\nSpekulacje giełdowe, wykorzystujące różnice kursów papierów wartościowych, a także działania zmierzające do sztucznych zmian (tak zwyżek, jak i obniżek) tych kursów nazywane są ażiotażem lub ażiotarstwem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1133571", "fragment_id": "1382856/0", "subtitle": "", "title": "Ażio", "parentId": 1133571.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1382856", "source": "wikipedia", "score": 0.6534303426742554}, "uuid": "226b6d87-c634-40df-87f1-80f9f076c190"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gospodarki. Zobacz też: Dewaluacja (psychologia).\nDewaluacja (łac. \"de\" 'z (czego), od, wy-' i \"valor\" 'wartość') – ustawowe bądź administracyjne osłabienie sztywnego kursu waluty narodowej wobec innych walut przez rząd lub bank centralny, np. w celu poprawienia bilansu płatniczego czy zwiększenia cenowej konkurencyjności zewnętrznej gospodarki danego kraju. \nDewaluacji nie należy mylić z denominacją. W przypadku denominacji zmienia się jedynie nominał waluty, a wszystkie relacje cen względem zagranicy pozostają bez zmian – taka operacja ma charakter wyłącznie usprawnienia technicznego. W przypadku stosowania płynnego kursu walutowego odpowiednikiem dewaluacji jest deprecjacja.\nWiększość badań wskazuje, że korzyści z dewaluacji dla krajowej gospodarki są krótkotrwałe.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172876", "fragment_id": "28261/0", "subtitle": "", "title": "Dewaluacja", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "28261", "parentId": 172876.0, "score": 0.3689073324203491}, "uuid": "127cd430-f9f1-4e85-95fb-58394fd0b7f8"}]}
{"id": "q_832", "question": "Przez które jezioro przepływa rzeka Ren?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nRen ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Rhin&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Rhein&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Rijn&lt;/&gt;, ret. \"Rein\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Rhenus&lt;/&gt;) – jedna z najdłuższych rzek w Europie, licząca 1232,7 km. Wypływa z Alp szwajcarskich, płynie przez Jezioro Bodeńskie, dalej na północ, tworząc granicę między Francją a Niemcami. Uchodzi do Morza Północnego na zachód od Rotterdamu w Holandii.\nW czasach starożytnych Ren (podobnie jak Dunaj) stanowił granicę Cesarstwa Rzymskiego. W późniejszych czasach był ważną drogą wodną, czego świadectwem są liczne zamki wybudowane na jego brzegach. Do ważniejszych miast leżących nad rzeką należą Kolonia, Düsseldorf, Bazylea, Arnhem czy Rotterdam.\nNazwa.\nNazwa rzeki pochodzi od praindoeuropejskiego rdzenia \"reie-\", oznaczającego „poruszać się, płynąć”, który jest również podstawą takich słów, jak polskie \"rzeka\" czy angielskie \"river\". Podobną etymologię ma m.in. rzeka Reno we Włoszech.\nNazwa Ren (\"Rijn\") używana jest również dla małych potoków na północy, gdzie znajdował się główny nurt Renu w czasach rzymskich. Nie niosą one jednak w dzisiejszych czasach wód Renu.\nGeografia.\nRen należy do jednych z najdłuższych rzek Europy. Jego długość wynosi 1232,7 km. Obecne opracowania podają powierzchnię zlewni Renu na 224 400 km²[], wcześniejsze źródła szacowały ją na 252 000 km².\nDługość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/0", "subtitle": "", "title": "Ren", "parentId": 8714.0, "start_index": 1.0, "document_id": "167703", "source": "wikipedia", "score": 0.7136180400848389}, "uuid": "b2a71356-87e6-428f-9404-53d209127306"}, {"page_content": "Ren po wypłynięciu z Jeziora Bodeńskiego kieruje się za miejscowością Stein am Rhein w kierunku zachodnim i płynie dalej aż do Bazylei jako Hochrhein (\"Wysoki Ren\"). Tuż za Szafuzą tworzy wodospad Rheinfall, największy wodospad Europy Środkowej i jeden z trzech największych w Europie.\nPołączywszy się z rzeką Aare, podwaja swój średni przepływ do średnio 1000 m³/s. Pomiędzy Szafuzą a Bazyleą płynie na zachód przełomem pomiędzy Jurą a Schwarzwaldem. Za Bazyleą Ren skręca na północ, by jako Oberrhein (\"Górny Ren\") płynąć ku granicy szwajcarsko-niemieckiej i dalej przez około 340 km przez Nizinę Górnoreńską aż do Bingen, gdzie rozpoczyna się jego bieg środkowy.\nOdcinek od Weil am Rhein / Huningue do Au am Rhein (ok. 20 km na południowy zachód od Karlsruhe) jest naturalną i polityczną granicą pomiędzy Niemcami a Francją.\nBieg środkowy.\nW miejscu, gdzie Ren dopływa do gór Taunus, skręca na zachód, a następnie przecina Reńskie Góry Łupkowe, płynąc ponownie ku północy. Rzeka wcina się w przeszkodę, rzeźbiąc w niektórych miejscach ponad 300-metrowe klify. Dalej na północ od Karlsruhe do Renu wpadają dwa z największych dopływów tej rzeki: Neckar w Mannheim oraz Men w Moguncji.\nW Bingen nad Renem rzeka zapoczątkowuje swój bieg przez Dolinę Środkowego Renu. Dolina ciągnie się aż do Bonn, a jej 65-kilometrowy odcinek pomiędzy Bingen a Koblencją, znany jako przełom Renu, słynny jest z licznych zabytków średniowiecznej architektury świeckiej i sakralnej, winnic i zamków. Ten krajobraz kulturowy \"Oberes Mittelrheintal\" został wpisany w 2002 na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Koło Koblencji do Renu uchodzi – z lewej – Mozela oraz – z prawej – Lahn.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/2", "subtitle": "", "title": "Ren", "source": "wikipedia", "start_index": 2973.0, "parentId": 8714.0, "document_id": "167703", "score": 0.8073822259902954}, "uuid": "5b123a49-b562-498f-91a0-be022b2c4ac6"}, {"page_content": "Przez wiele lat uważano, że długość Renu wynosi 1320 km. Takie informacje podawano w przewodnikach, oficjalnych publikacjach, a także na tablicy w pobliżu źródeł rzeki. W 2010 roku biolog Bruno Kremer odkrył, że liczba ta jest błędna. Prawdopodobnie wynikała ona z powtórzonej później wiele razy pomyłki zecerskiej w okolicach lat 30. XX wieku, kiedy zapisano 1320 zamiast 1230 km.\nPo odkryciu pomyłki, w maju 2010, ponownie ustalono oficjalną długość rzeki na 1232,7 km. Z tej długości 376 km znajduje się w Szwajcarii, 695,5 km w Niemczech i 161,2 km w Holandii.\nBieg rzeki.\nOd źródła do Jeziora Bodeńskiego.\nRen wypływa z jeziora Toma (niem. \"Tomasee\") w Alpach Szwajcarskich, w kantonie Gryzonia, w pobliżu wsi Reichenau. Jezioro to leży niedaleko na północ od szczytu Piz Badus (2928 m n.p.m.). Początkowo, po wypłynięciu z jeziora jako Vorderrhein (\"Vorder Rhein\" – dosł. Ren Przedni) podąża na wschód z lekkim odchyleniem na północ. Pierwsza wieś znajduje się 5 km poniżej przełęczy Oberalppass. Dalej płynie przez Disentis/Mustér i Ilanz, gdzie łączy się z Valser Rhein. W Bonaduz do rzeki dołącza Tylny Ren (\"Hinter Rhein\"), wypływający z lodowca Paradies.\nOd Reichenau, jako Alpenrhein (dosł. \"Ren Alpejski\"), biegnie przez rynny polodowcowe do Chur i kieruje się na północ, gdzie wpada do Jeziora Bodeńskiego na północnym krańcu Alp. Wcześniej przez około 25 kilometrów rzeka stanowi granicę pomiędzy Liechtensteinem i Szwajcarią.\nBieg górny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/1", "subtitle": "", "title": "Ren", "source": "wikipedia", "start_index": 1519.0, "parentId": 8714.0, "document_id": "167703", "score": 0.6590449810028076}, "uuid": "31173f30-54e0-4489-9a27-394d7e869492"}, {"page_content": "Zobacz też: inne jeziora o tej nazwie.\nUntersee – jezioro na pograniczu Niemiec i Szwajcarii, tradycyjnie określane jako część Jeziora Bodeńskiego, choć jest od niego oddzielone. Powierzchnia jeziora wynosi 71 km², a lustro wody znajduje się 0,3 metra poniżej Obersee. Przez jezioro przepływa rzeka Ren.\nNa jeziorze znajduje się wyspa Reichenau, na której znajdują się zabytkowe klasztory. Wyspa od 2000 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2552522", "fragment_id": "546704/0", "subtitle": "", "title": "Untersee (Jezioro Bodeńskie)", "parentId": 2552522.0, "start_index": 1.0, "document_id": "546704", "source": "wikipedia", "score": 0.5538589954376221}, "uuid": "7dc24729-bd60-4067-a30d-1b73a9d3910c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki we wschodnich Niemczech. Zobacz też: Ren (fr. Rhin) – rzeka w Europie Zachodniej.\nRhin (pol. hist. \"Ryn\") – rzeka o długości 125 km, znajdująca się w Brandenburgii w Niemczech, prawy dopływ Haweli. Rhin płynie przez miasto Neuruppin i kilka jezior. Wpływa do Haweli, 20 km od miejsca, gdzie Hawela wpływa do Łaby.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799050", "fragment_id": "856476/0", "subtitle": "", "title": "Rhin", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 1799050.0, "document_id": "856476", "score": 0.25163763761520386}, "uuid": "9300ade2-25cb-41e8-9523-da4433424703"}, {"page_content": "Woda Dunaju wpada w ponory w Immendingen (47°55′45.78″N 8°45′26.07″E) i Fridingen↵(48°00′38.98″N 8°55′03.41″E) i pojawia się w Aachtopf (47°50′48″N 8°51′29″E). Wpada do Jeziora Bodeńskiego w Radolfzell (47,732714°N 8,941112°E). Ren wypływa z Jeziora Bodeńskiego (47,658797°N 8,858414°E) i kieruje się do Bazylei, gdzie skręca na północ (47,561006°N 7,589321°E).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5584628", "fragment_id": "1245926/3", "subtitle": "", "title": "Ponory Dunaju", "source": "wikipedia", "start_index": 4585.0, "document_id": "1245926", "parentId": 5584628.0, "score": 0.04976123943924904}, "uuid": "352ac034-ea20-4ae7-bbca-a005fa84ca84"}, {"page_content": "Alpenrhein – część rzeki Ren pomiędzy złączeniem Vorderrhein i Tylnego Renu a ujściem rzeki do Jeziora Bodeńskiego. Ma długości. Na odcinku od Reichenau do Sargans płynie w całości przez terytorium Szwajcarii. Przez następne stanowi naturalną granicę między Szwajcarią a Liechtensteinem, a na końcowym odcinku oddziela Szwajcarię od Austrii. Wody rzeki są gęste od mułu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5829281", "fragment_id": "36009/0", "subtitle": "", "title": "Alpenrhein", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "36009", "parentId": 5829281.0, "score": 0.27939775586128235}, "uuid": "9f7ff403-62bd-47fe-94c1-731f4e8ea374"}, {"page_content": "Największe dopływy Renu w jego środkowym biegu to: Nahe, Mozela i Ahr (lewobrzeżne) oraz Lahn, Wied i Sieg (prawobrzeżne).\nBieg dolny.\nOd Bonn rzeka jest już szeroką rzeką nizinną. Przepływa w dalszym biegu przez Kolonię, Düsseldorf i Duisburg, gdzie wpada do niego Ruhra. W Duisburgu znajduje się największy europejski port śródlądowy. Nieco dalej, koło miasta Wesel, do Renu uchodzi z prawej strony Lippe.\nDelta Renu-Mozy-Skaldy.\n \"Osobny artykuł: Delta Renu-Mozy-Skaldy.\"\nPrzekraczając granicę z Holandią w Spijk, w pobliżu Nijmegen i Arnhem, Ren jest najszerszy w całym swoim biegu. Wkrótce potem dzieli się na trzy odnogi – Waal, Dolny Ren (\"Nederrijn\") i IJssel. Dwie trzecie wód Renu płyną na zachód jako Waal, później Merwede i Nieuwe Merwede, łączą się z Mozą i wpadają do Morza Północnego.\nW pobliżu Hardinxveld-Giessendam odłącza się Beneden Merwede, która jako Noord łączy się z Lek w pobliżu miejscowości Kinderdijk, tworząc Nową Mozę (\"Nieuwe Maas\"). Dalej przepływa przez Rotterdam, zmienia nazwę na Het Scheur i Nieuwe Waterweg i wpływa do Morza Północnego. Inna odnoga – Stara Moza (\"Oude Maas\") – odłącza się od głównego biegu w pobliżu Dordrechtu, łącząc się później z Nową Mozą, formując Het Scheur.\nPozostała jedna trzecia wód płynie przez Pannerdens Kanaal, a potem dzieli się na IJssel i Dolny Ren. IJssel z jedną dziewiątą wody wpada do IJsselmeer. Dolny Ren płynie na zachód, równolegle do Waal. W pobliżu Wijk bij Duurstede zmienia nazwę na Lek, by później połączyć się z Noord, tworząc Nową Mozę.\nDopływy.\nLewe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/3", "subtitle": "", "title": "Ren", "parentId": 8714.0, "start_index": 4638.0, "document_id": "167703", "source": "wikipedia", "score": 0.6823529005050659}, "uuid": "c50ac35f-c45b-47a3-82f8-e9919a7b6702"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrawe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nMiasta nad Renem.\nNad Renem leżą m.in. Konstancja, Szafuza, Bazylea, Strasburg, Karlsruhe, Spira, Mannheim, Ludwigshafen am Rhein, Wormacja, Wiesbaden, Moguncja, Koblencja, Bonn, Kolonia, Düsseldorf, Duisburg, Arnhem, Rotterdam.\nNatura.\nW tarasie zalewowym Renu na północny zachód od Fryburga Bryzgowijskiego znajdują się lasy łęgowe. Zamieszkuje je wiele rzadkich roślin i zwierząt.&lt;br&gt;W górach Kaiserstuhl występują murawy kserotermiczne z ciepłolubnymi gatunkami storczyków. Występuje tam też jaszczurka zielona, chociaż jej naturalne siedlisko to rejon Morza Śródziemnego.&lt;br&gt;W górskich rejonach górnego Renu występuje klimat łagodny. Rosną tam migdały i kasztany.&lt;br&gt;Po „wyprostowaniu rzeki” pomiędzy Germersheimem a Spirą utworzyły się starorzecza, zwane po niemiecku \"Altrheinarme\" (Stary Ren). Dzisiaj w rejonach miejscowości Rees i Xanten są unikatowe w skali kraju podmokłe lasy. Są one siedliskiem lęgowym i zimowym ptactwa wodnego, szczególnie dla mergusów, kaczek i łabędzi. Tereny te są również popularne wśród kajakarzy i wędkarzy oraz są zabezpieczeniem jako teren zalewowy na wypadek powodzi.\nTurystyka.\nNajwiększymi atrakcjami turystycznymi nad Renem są Jezioro Bodeńskie oraz Dolina Środkowego Renu z jej średniowiecznymi zamkami. Ważną rolę odgrywa turystyka w dużych historycznych miastach, jak Bazylea, Strasburg, czy Kolonia. Ogromną liczbę turystów przyciąga też wodospad Rheinfall oraz zamki na górach Drachenfels.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/4", "subtitle": "", "title": "Ren", "parentId": 8714.0, "start_index": 6177.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167703", "score": 0.1805269420146942}, "uuid": "cd337959-d0a3-4159-9e02-165479e41e07"}, {"page_content": "Ĳssel (także Gelderse Ĳssel) – rzeka w środkowej Holandii (prowincje Geldria i Overijssel). Długość – 125 km, średni przepływ – 300 m³/s.\nĲssel jest jednym z ujściowych ramion Renu. Oddziela się od Dolnego Renu pod Arnhem i płynie na północ. Przepływa m.in. przez Zutphen, Deventer i Zwolle, po czym koło miasta Kampen uchodzi do Zwarte Meer – odnogi sztucznego jeziora IJsselmeer.\nDo czasów średniowiecza bieg Ĳssel był dłuższy – rzeka uchodziła do Morza Północnego w miejscu zwanym Vlie (Vliestroom) pomiędzy dzisiejszymi wyspami Vlieland i Terschelling. Później, do czasu budowy wielkiej tamy Afsluitdijk i utworzenia sztucznego jeziora IJsselmeer Ĳssel uchodził do zatoki Zuiderzee.\nBifurkacja Ĳssel od Renu jest prawdopodobnie sztuczna. Pierwotnie dzisiejszy Ĳssel był samodzielną rzeką – dalszym ciągiem niewielkiej rzeki Oude Ĳssel wypływającej na pograniczu niemiecko-holenderskim. Odcinek pomiędzy Arnhem a Doesburgiem, łączący Ren i Oude Ĳssel, został przekopany w czasach podbojów rzymskich przez rzymskie wojska pod wodzą generała Druzusa Starszego jako rubież obronna przeciw plemionom germańskim i jako wojskowa droga wodna. Od tej pory Ren stał się głównym źródłem wody dla Ĳssel, jednak w porównaniu do pozostałych ramion Delty Renu-Mozy-Skaldy rzeka zachowała pewną odrębność – przyjmuje dopływy (Berkel, Schipbeek) i buduje swoją własną deltę, a ilość wód z dopływów wystarczyłaby do jej samodzielnej egzystencji.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=825097", "fragment_id": "1010670/0", "subtitle": "", "title": "IJssel", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 825097.0, "document_id": "1010670", "score": 0.437111496925354}, "uuid": "748cc90c-38fc-4930-bd5a-8d51baa21ac3"}]}
{"id": "q_833", "question": "Czy Korea Południowa graniczy z Chinami?", "answer": [{"page_content": "Korea Południowa jest niewielkim państwem leżącym w Azji Wschodniej w południowej części Półwyspu Koreańskiego. Korea Południowa cechuje się łagodnym klimatem, górzystym krajobrazem i wielką kontrastowością gospodarki względem swojego północnego sąsiada. Kraj należy do państw wysoko rozwiniętych, jego gospodarka rozwija się w szybkim tempie.\nPowierzchnia i granice.\nPowierzchnia – 99 274 km²\nSkrajne punkty – północny 38°40′N, południowy 34°20′N, zachodni 125°50′E, wschodni 129°20′E. Korea jest szeroka na około 250 km i długa na około 370 km.\nKorea Południowa graniczy z następującymi państwami:\nPoprzez wody terytorialne:\nLinia brzegowa – 2414 km\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nKorea Południowa zajmuje południową część Półwyspu Koreańskiego. Od wschodu kraj ten oblewają wody Morza Japońskiego, od południa wody Morza Wschodniochińskiego, natomiast do zachodniego wybrzeża przylega Morze Żółte. Koreę od Japonii oddziela szeroka na około 250 km Cieśnina Koreańska. Wschodnie wybrzeże kraju jest wysokie i wyrównane, gdzie jedyną większą zatoką jest zatoka Yŏngil-man. Wybrzeże południowe i zachodnie jest riasowe i posiada liczne zatoki, m.in. Chinhae-man, Kwangyang-man, Posŏng-man czy też Asan-man. Leżą tam też liczne półwyspy jak Yŏsu Pando czy T'aean Pando. Ponadto wzdłuż południowego i zachodniego wybrzeża ciągną się liczne przybrzeżne wyspy. Największe z nich to Namhae-do na południu i Anmyŏn-do na zachodzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1911719", "fragment_id": "378290/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Korei Południowej", "parentId": 1911719.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "378290", "score": 0.9499197006225586}, "uuid": "b0239cac-2a80-4048-a038-dd85194e99b6"}, {"page_content": "Korea Północna, oficjalna nazwa Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna, w skrócie KRLD ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ko\"&gt;조선민주주의인민공화국&lt;/&gt;, hancha: 朝鮮民主主義人民共和國, MCR \"Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk\") – państwo w Azji Wschodniej, powstałe w północnej części Półwyspu Koreańskiego po II wojnie światowej na terenach zajętych przez Armię Czerwoną. Jedno z nielicznych na świecie państw totalitarnych.\nOficjalnie według konstytucji Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna jest republiką socjalistyczną. W rzeczywistości jest totalitarną dyktaturą autokratyczną z władzą rodziny Kimów. Graniczy z Chinami, Rosją oraz Koreą Południową. Z Rosją ma najkrótszą granicę.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Korei Północnej.\"\nKorea Północna zajmuje północną część Półwyspu Koreańskiego o powierzchni 120 540 km². Od zachodniej strony jej granicę wyznaczają Morze Zachodniokoreańskie (znane lepiej jako Morze Żółte) i Zatoka Zachodniokoreańska, od wschodu – Morze Wschodniokoreańskie (Morze Japońskie). Rzeki Amnok (inaczej Yalu; najdłuższa rzeka Korei, długość 790 km) oraz Tuman-gang (dł. 521 km) wytyczają granicę KRLD z Chinami. Najwyższy punkt Korei Północnej stanowi góra Pektu-san (2744 m n.p.m.). Na północno-wschodnim krańcu państwa przebiega granica z Rosją. Strefę buforową między obiema Koreami stanowi Koreańska Strefa Zdemilitaryzowana (dł. 238 km).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15434", "fragment_id": "174881/0", "subtitle": "", "title": "Korea Północna", "document_id": "174881", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 15434.0, "score": 0.7615624666213989}, "uuid": "9fbccd3f-083b-4644-9d58-9051266e75ef"}, {"page_content": "Granica chińsko-północnokoreańska (chiń. trad. 中朝邊境, chiń. upr. 中朝境, kor. 조선민주주의인민공화국-중화인민공화국 국경) – granica międzypaństwowa dzieląca terytoria Chin i Korei Północnej, istniejąca od 1945 roku, ciągnąca się na długości 1416 km, z czego większość stanowią koryta rzek Jalu i Tuman.\nPrzebieg.\nGranica zaczyna się na wybrzeżu Zatoki Koreańskiej i następnie przebiega ciekiem wodnym między wyspą Sindo na zachodnim brzegu rzeki Jalu aż do końca wyspy Sindo, a następnie ciągnie się w kierunku północno-wschodnim, korytem rzeki Jalu na odcinku ok. 350 km do chińskiego miasta Linjiang.\nOd miasta Linjiang granica zakręca razem z biegiem rzeki Jalu w stronę miasta Hyesan w Korei Północnej, następnie na północny zachód i wschód aż do wypływu rzeki Jalu z jeziora Ch’ŏnji koło góry Pektu-san. Z tego samego jeziora wypływa na północny wschód rzeka Tuman, której korytem przebiega dalszy ciąg granicy, po czym zakręca razem z rzeką w stronę południowo-wschodnią osiągając trójstyk z Rosją.\nPrzebieg granicy na rzece Jalu.\nNa rzece Jalu znajduje się 205 wysp. Traktat graniczny z 1962 r. między Koreą Północną a Chinami podzielił wyspy według grupy etnicznej zamieszkującej każdą wyspę. Korea Północna posiada 127, a Chiny 78. Ze względu na kryteria podziału niektóre wyspy, takie jak wyspa Hwanggumpyong, należą do Korei Północnej, mimo że znajdują się po chińskiej stronie rzeki. Oba kraje mają prawa żeglugowe na rzece, w tym w delcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2016814", "fragment_id": "371648/0", "subtitle": "", "title": "Granica chińsko-północnokoreańska", "document_id": "371648", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2016814.0, "score": 0.3865465521812439}, "uuid": "86fa46f2-a37a-4d59-9da2-5e3dc8a0153c"}, {"page_content": "Półwysep Koreański – półwysep w Azji Wschodniej, wcinający się na 1100 km w Ocean Spokojny. Od północnego wschodu oblewają go wody Morza Japońskiego, które w Korei Południowej nazywa się Morzem Wschodnim, a w Korei Północnej – Morzem Wschodniokoreańskim, a od południowego zachodu – Morza Żółtego. Od Wysp Japońskich półwysep oddziela Cieśnina Koreańska.\nPod względem politycznym Półwysep Koreański podzielony jest między dwa państwa: Republikę Korei (Korea Południowa) i Koreańską Republikę Ludowo-Demokratyczną (Korea Północna). Przez wiele wieków, aż do podziału po II wojnie światowej, Korea tworzyła jedną jednostkę terytorialną.\nZa północną granicę Półwyspu Koreańskiego powszechnie uznaje się granicę Korei Północnej z Chinami (1416 km) i Rosją (19 km). Biegnie ona głównie wzdłuż dwóch rzek: Jalu (kor. Amnok, 780 km) i Tuman (521 km).\nPowierzchnia półwyspu wynosi 219 140 km². Linia brzegowa jest bardzo dobrze rozwinięta, zwłaszcza południowe i zachodnie wybrzeże. Jej łączna długość wynosi 8460 km. Przy południowym i zachodnim wybrzeżu rozsianych jest 3579 wysp, o łącznej powierzchni około 6 tys. km². Góry zajmują około 70% powierzchni Półwyspu Koreańskiego. Najwyższy szczyt to położony na północy Pektu-san (2744 m n.p.m.).\nZarys Półwyspu Koreańskiego wraz z wyspą Czedżu znajdują się na tzw. Fladze Zjednoczenia, pod którą występują niekiedy sportowcy obu państw koreańskich. Przedstawia ona niebieski zarys półwyspu na białym tle. Po raz pierwszy wystąpili pod nią reprezentanci Korei Północnej i Południowej podczas mistrzostw świata w tenisie stołowym w 1991 roku. Maszerowali pod nią także sportowcy obu tych krajów podczas otwarcia Igrzysk Olimpijskich w 2000, 2004 i 2018.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100128", "fragment_id": "647638/0", "subtitle": "", "title": "Półwysep Koreański", "parentId": 100128.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647638", "score": 0.22348560392856598}, "uuid": "f5cfdeda-4a07-4da9-bc1b-7c7bbf7529d5"}, {"page_content": "Od lipca 2002 roku Korea Północna rozpoczęła inny eksperyment z kapitalizmem, tym razem w Przemysłowym Regionie Kaesŏng, tuż przy granicy z Południem. Niewielka liczba innych obszarów została określona jako Regiony Specjalne, między innymi Sinŭiju niedaleko granicy z Chinami. Kontynentalne Chiny oraz Korea Południowa są największymi partnerami handlowymi kraju. W roku 2003 obrót w kontakcie z Chinami wzrósł o 38% i wyniósł 1,02 miliarda dolarów, a z południowym sąsiadem o 12% do 724 milionów dolarów od początku rozpoczęcia eksperymentu. W ciągu jednego roku, od 2002 do 2003, liczba abonentów telefonii komórkowej wzrosła z 3000 do około 20 000. Jednakże od czerwca 2004 roku telefony komórkowe zostały znowu oficjalnie zakazane. Obserwuje się wzrost liczby i znaczenia targów, jarmarków, czy rynków z artykułami rolniczymi i żywnością w Kaesŏng, Pjongjang, a także na granicy chińsko-koreańskiej.\nW celu zahamowania szalejącej inflacji, 1 grudnia 2009 roku w KRLD przeprowadzono denominację wona w stosunku 100 do 1, dając czas obywatelom na wymianę waluty zaledwie kilka dni, do 6 grudnia 2009, przy czym obowiązywał limit 100 tysięcy wonów (ok. 35 $) na osobę, podniesiony następnie do 300 tysięcy. Wzbudziło to zamieszki w kraju, a obywatele palili banknoty, które uznali za bezwartościowe. Kolejnym krokiem w walce z inflacją był zakaz używania obcych walut w Korei, który wszedł w życie 28 grudnia 2009 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15434", "fragment_id": "174881/31", "subtitle": "", "title": "Korea Północna", "parentId": 15434.0, "start_index": 44898.0, "document_id": "174881", "source": "wikipedia", "score": 0.2100122570991516}, "uuid": "8e6ce5d2-9c8f-44ca-922d-069480191ba2"}, {"page_content": "Największym miastem Korei Północnej i stolicą tego państwa jest Pjongjang (3 255 388 mieszkańców, 2008). Inne duże miasta to Kaesŏng (308 tys., 2008) tuż przy granicy z Koreą Południową, Sinŭiju (285 tys., 2009) w północno-zachodniej części kraju, przy granicy z Chinami, Wŏnsan (329 tys., 2005) i Hamhŭng (581 tys., 2008) na wschodzie oraz Ch’ŏngjin (329 tys., 2008) na północnym wschodzie.\nTopografia.\nEuropejscy odkrywcy, którzy docierali niegdyś na Półwysep Koreański, określali ukształtowanie geograficzne terytorium Korei jako „morze z huraganami”. Aż 80% terenu Korei stanowią góry i wyżyny, przedzielone głębokimi i wąskimi dolinami. Wszystkie szczyty Półwyspu Koreańskiego, osiągające 2000 m n.p.m., znajdują się na terytorium Korei Północnej.\nNadmorskie równiny są szerokie na zachodzie i nieciągłe nad wschodnim wybrzeżem. Zdecydowana większość ludności KRLD żyje właśnie na równinach i nielicznych terenach nizinnych.\nNajwyższy punkt Korei Północnej stanowi góra Pektu (2744 m n.p.m.). Jest to szczyt pochodzenia wulkanicznego, położony przy granicy z Chinami. Składa się z płaskowyżów położonych na wysokości od 1400 do 2000 m n.p.m. Pasmo gór dzielące północno-wschodnie prowincje Hamgyŏng Północny i Południowy również obfituje w szczyty o podobnej wysokości, z których najwyższy jest wierzchołek Kwanmo-bong (1756 m n.p.m.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15434", "fragment_id": "174881/1", "subtitle": "", "title": "Korea Północna", "document_id": "174881", "start_index": 1377.0, "parentId": 15434.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16787278652191162}, "uuid": "14670188-1a5e-478e-a35a-290abf9a8e94"}, {"page_content": "Półwysep Koreański zamieszkany jest głównie przez Koreańczyków. Mieszka tam także niewielka liczba Chińczyków (około 20 000) w Korei Południowej i niewielkie grupy Chińczyków i Japończyków w Korei Północnej. Liczbę mieszkańców obu Korei szacuje się na 77 milionów ludzi.\nGeografia.\nKorea znajduje się na Półwyspie Koreańskim w północno-wschodniej Azji. Od Chin dzieli ją rzeka Jalu (kor. \"Amnok\") na północy i Morze Żółte na zachodzie. Od Japonii Morze Japońskie na wschodzie. Korea ma także krótką granicę z Rosją wzdłuż rzeki Tuman.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10989", "fragment_id": "186581/4", "subtitle": "", "title": "Korea", "document_id": "186581", "start_index": 6444.0, "source": "wikipedia", "parentId": 10989.0, "score": 0.2552326023578644}, "uuid": "057855a0-b209-4e4f-adfb-140a87078863"}, {"page_content": "Ryanggang ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ko\"&gt;량강도&lt;/&gt;, \"Ryanggang-do\") – jest prowincją Korei Północnej. Został utworzony w 1954 roku, kiedy został wyodrębniony z prowincji Hamgyŏng Południowy. Stolicą jest Hyesan.\nGeografia.\nProwincja graniczy z Chinami od północy, od wschodu z prowincją Hamgyŏng Północny, od południa z prowincją Hamgyŏng Południowy i od zachodu z prowincją Chagang.\nPodział administracyjny.\nRyanggang podzielone jest na 1 miasto (kor. \"si\") oraz 11 powiatów (kor. \"gun\").\nPowiaty.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=195957", "fragment_id": "1422209/0", "subtitle": "", "title": "Ryanggang", "parentId": 195957.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1422209", "score": 0.49278345704078674}, "uuid": "cbc04296-44de-4e50-bda7-68ae81e5916e"}, {"page_content": "Korea Południowa (kor. &lt; lang=\"ko\"&gt;한국&lt;/&gt;, hancha 韓國, trb. Hanguk), właściwie Republika Korei (kor. &lt; lang=\"ko\"&gt;대한민국&lt;/&gt;, hancha 大韓民國, trb. Daehan-minguk) (\"wysłuchaj oryginalnej wymowy\") – państwo w Azji Wschodniej, w południowej części Półwyspu Koreańskiego utworzone po II wojnie światowej na terenach zajętych przez United States Armed Forces.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Korei Południowej.\"\nUkształtowanie powierzchni.\nKorea Południowa jest krajem górzysto-wyżynnym. We wschodniej części, wzdłuż wybrzeża Morza Wschodniego (\"Morze Japońskie\"), ciągną się Góry Wschodniokoreańskie, zbudowane z prekambryjskich skał metamorficznych (głównie łupki) i granitów, rozcięte dolinami rzek na kilka pasm górskich: Góry Diamentowe (Sorak-san, 1708 m) na granicy z Koreą Północną oraz Gyeongsang i Sobaek (Cziri-san, 1915 m), rozdzielone niziną rzeki Naktong-gang. W zachodniej części aluwialna nizina nad Morzem Żółtym z izolowanymi wzniesieniami o wysokości 700–800 m. Wybrzeże Morza Wschodniego (\"Morze Japońskie\") wyrównane, Morza Żółtego – riasowe z licznymi zatokami, półwyspami i przybrzeżnymi wyspami, największa Czedżu (wysokość do 1950 m – wulkan Halla-san, najwyższy szczyt kraju) w Cieśninie Koreańskiej.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21329", "fragment_id": "187154/0", "subtitle": "", "title": "Korea Południowa", "document_id": "187154", "start_index": 0.0, "parentId": 21329.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33468613028526306}, "uuid": "414d703d-20c1-41ab-8fcd-75ce520a6bd1"}, {"page_content": "Chagang (kor. 자강도, \"Chagang-do\") – jest prowincją w Korei Północnej. Od północy graniczy z Chinami, od wschodu z Ryanggang i Hamgyŏng Południowym, od południa z P’yŏngan Południowym i od strony zachodniej z P’yŏngan Północnym. Prowincja ta w 1949 roku została wyłączona z prowincji P’yŏngan Północny. Stolicą jest Kanggye.\nPodział administracyjny.\nChagang podzielone jest na 3 miasta (kor. \"Si\") i 15 powiatów (kor. \"Kun\").\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=195796", "fragment_id": "1422164/0", "subtitle": "", "title": "Chagang", "document_id": "1422164", "start_index": 0.0, "parentId": 195796.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "ab7ac615-615a-4253-bfe6-b7cf3126cfbc"}]}
{"id": "q_834", "question": "Czyje imię nosi Teatr Stary w Krakowie?", "answer": [{"page_content": "Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – teatr w Krakowie, otwarty 21 października 1893 pod nazwą Teatr Miejski, od 16 października 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego. Znajduje się przy placu Świętego Ducha, na Starym Mieście.\nOd stycznia 2025 Teatr będzie współprowadzony przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.\nHistoria.\nPoczątki.\nBudynek teatru wzniesiono w latach 1891–1893 na miejscu wyburzonego w 1892 kościoła św. Ducha. Budynek jest utrzymany w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku. Tę nową scenę narodową w Krakowie zaprojektował Jan Zawiejski. Był to pierwszy budynek w Krakowie, który posiadał oświetlenie elektryczne. Początkowo nosił nazwę „Teatr Miejski”, a imię Juliusza Słowackiego otrzymał w 1909.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28798", "fragment_id": "169409/0", "subtitle": "", "title": "Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie", "document_id": "169409", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 28798.0, "score": 0.8713012933731079}, "uuid": "403f925c-669a-4f5f-a0cf-049d973e79a8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nKraków jest ośrodkiem kulturalnym i turystycznym Europy. Obszar zabytkowego Starego Miasta oraz Kazimierza wpisano w 1978 r. na pierwszą listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. W roku 2000 Kraków otrzymał tytuł Europejskiej stolicy Kultury. W 2008 r. odwiedziło go blisko 7,5 miliona turystów, w tym ponad 2 miliony cudzoziemców[]. W Krakowie swe siedziby mają instytucje kulturalne o znaczeniu ogólnopolskim. Krakowskie tradycje (w tym pochód Lajkonika i szopkarstwo) są ujęte na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego, a w 2018 r. krakowskie szopkarstwo wpisano jako pierwsze polskie zjawisko na Listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.\nTeatry.\n \"Osobny artykuł: Teatry w Krakowie.\"\nW Krakowie istnieje kilkanaście teatrów, wśród nich pierwszy polski publiczny stały teatr zawodowy, Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej, jeden z najstarszych w Polsce, który posiada status narodowej instytucji kultury. Ponadto działają m.in. Teatr im. Juliusza Słowackiego, Teatr BARAKAH, Teatr STU, Teatr Nowy, a w Nowej Hucie: Teatr Ludowy i Teatr Łaźnia Nowa. Działa też szereg mniejszych, często niezależnych teatrów.\nW 2008 r. wzniesiono budynek Opery Krakowskiej przy ul. Lubicz. Zespół Opery występował wcześniej w budynku Teatru im. J. Słowackiego.\nMuzea i galerie.\n \"Osobny artykuł: Muzea w Krakowie.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44875", "fragment_id": "651590/35", "subtitle": "", "title": "Kraków", "parentId": 44875.0, "start_index": 53419.0, "source": "wikipedia", "document_id": "651590", "score": 0.42168352007865906}, "uuid": "29a48b7c-cf59-4d1a-a8f3-840835caaefa"}, {"page_content": "W 1865 roku po raz pierwszy na scenie teatru wystąpiła Helena Modrzejewska, jego obecna patronka. W latach 1866–1885 teatrem kierował Stanisław Koźmian, publicysta polityczny i literat, związany ze środowiskiem krakowskich konserwatystów, współautor \"Teki Stańczyka\", uczestnik powstania styczniowego, twórca tzw. „szkoły krakowskiej”, w ramach której szczególną uwagę zwracano na jakość gry aktorskiej i gruntowne przygotowanie inscenizacji. Koźmian wielką wagę przywiązywał do repertuaru, w którym znalazły się dzieła polskiego, jak i europejskiego dramatu klasycznego oraz współczesnego.\nNa przełomie XIX i XX wieku teatr praktycznie przestał funkcjonować. W 1893 krakowski teatr miejski przeniesiono do nowego budynku przy placu Świętego Ducha, gdzie od 1909 funkcjonuje jako Teatr im. Juliusza Słowackiego. Na scenie przy placu Szczepańskim wystawiano jedynie przedstawienia okolicznościowe. W latach 1903–1906 budynek ten został gruntownie przebudowany w stylu secesji, z rozbudową pomieszczeń na sale taneczne, koncertowe, restauracyjne i handlowe. Na przełomie lat 20. i 30. XX mieściła się w nim Miejska Szkoła Dramatyczna.\nDziałalność teatralną w budynku przy placu Szczepańskim wznowiono po zakończeniu II wojny światowej w 1945. W latach 1946–1949 teatr funkcjonował wraz z Teatrem im. Słowackiego jako Miejskie Teatry Dramatyczne. Dyrektorem Miejskich Teatrów Dramatycznych był dyrektor Teatru im. Słowackiego.\nW 1949 Miejskie Teatry Dramatyczne upaństwowiono i utworzono nowe przedsiębiorstwo Państwowe Teatry Dramatyczne. Upaństwowieniu uległ też majątek teatrów. Staremu Teatrowi przypisano repertuar współczesny. W 1952 działał pod nazwą Państwowy Teatr Stary w Krakowie. Po usankcjonowaniu przez władze doktryny realizmu socjalistycznego grano w nim tzw. sztuki produkcyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/1", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 1993.0, "parentId": 186477.0, "document_id": "6210", "score": 0.3509162366390228}, "uuid": "911f293b-4dc6-43b1-a2ff-b1b9c5884e56"}, {"page_content": "Historia teatrów w Krakowie.\nW Krakowie zarówno budynki mieszkalne, jak i hale kulturalne odgrywały ważną rolę w procesie urbanizacji. Do dzisiejszych czasów przetrwało wiele teatrów, jednak tylko niektóre pozostały w niezmienionej formie. Pomimo że były przebudowane w znacznym stopniu, często używane do innych celów, czy też zniszczone, nadają miastu specyficzny klimat. Odgrywają także dużą rolę w rozwoju sztuki teatralnej, w której Kraków zajmuje szczególnie wysokie miejsce.\nStały, publiczny teatr w Krakowie powstał dzięki ideom polskiego oświecenia, lecz gdy w roku 1781 Mateusz Witkowski przybył tu z Warszawy, mógł jedynie używać sali starego Lubomirskiego Teatru w Pałacu Spiskim. Inne pomieszczenia były za małe i zbyt prymitywne. Nawet duża sala w Pałacu Spiskim, która była już użytkowana od 1725 roku, była daleka od ideału. Kiedy więc Jacek Kluszewski chciał otworzyć swój własny teatr, musiał znaleźć lepsze miejsce. W tym celu architekt Szczepan Humbert w roku 1799 przebudował dwa domy przy ulicy Jagiellońskiej. Teatr ten istnieje do dziś i jest dobrze znany jako Stary Teatr. Kluszewski kierował teatrem do roku 1830, kiedy to władze miasta mianowały Jana Miroszewskiego na dyrektora. Stary dyrektor zażyczył sobie tak wysokiej ceny za wynajem, że nowy antreprener (według ówczesnej nomenklatury dyrektor) był zmuszony zaadaptować opuszczony kościół Św. Urszuli dla potrzeb teatru. Istniejące sale teatralne były zbyt małe, a ich wyposażenie – zbyt biedne; poza tym zajmowały je głównie amatorskie trupy. W Krakowie istniało także parę sal balowych, na których pokazywano sztuki podczas bankietów. Jednym z najbardziej znanych jest Pałac Saski otwarty w 1803 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=471278", "fragment_id": "1553501/0", "subtitle": "", "title": "Teatry w Krakowie", "parentId": 471278.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1553501", "source": "wikipedia", "score": 0.5218184590339661}, "uuid": "4debf202-134e-46ac-b728-5411104a2954"}, {"page_content": "Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej – teatr w Krakowie, narodowa instytucja kultury, powstał jako drugi teatr w Polsce. Obok Teatru Narodowego w Warszawie jest jedną z dwóch narodowych scen dramatycznych, podlegających bezpośrednio Ministrowi Kultury. Od czerwca 2021 jest członkiem Unii Teatrów Europy. W budynku teatru funkcjonuje Muzeum Interaktywne / Centrum Edukacji Teatralnej MICET, otwarte w 2016 roku.\nHistoria.\nPoczątki działalności datują się na początek lat 80. wieku XVIII. Inicjatorami powstania teatru byli: poseł krakowski Feliks Oraczewski oraz warszawski aktor Mateusz Witkowski, któremu w dniu 17 października 1781 roku władze Krakowa udzieliły zgody na wystawianie widowisk za opłatą 50 złotych polskich miesięcznie. Witkowski pełnił funkcję pierwszego antreprenera (dyrektora) teatru. Jego otwarcie nastąpiło w październiku 1781 roku. Do roku 1799 przedstawienia odbywały się w budynku pałacu Spiskiego przy Rynku Głównym, a aktorzy, wzorem warszawskich kolegów, przyjęli nazwę \"Aktorzy Narodowi\".\nW latach 1787–1830 antreprenerem był Jacek Kluszewski, który w 1799 przeniósł teatr do budynku u zbiegu ul. Jagiellońskiej i placu Szczepańskiego, w którym siedziba teatru znajduje się do dziś. W czasach dyrekcji Kluszewskiego znacząco wzrosła ranga i popularność teatru, w którym, mimo zależności od austriackich władz zaborczych wystawiano polskie przedstawienia. Od listopada 1820 roku (dyr. Kazimierz Skibiński) wprowadzono bardziej ambitny repertuar, grając tragedie: Williama Szekspira, Alojzego Felińskiego, Voltaire’a, Gottholda Lessinga, komedie: R. Sheridana, Moliera, Wojciecha Bogusławskiego oraz opery Karola Kurpińskiego i Luigiego Cherubiniego.\nTeatr rozwijał się również za dyrekcji Hilarego Meciszewskiego (1843–1845), znanego krakowskiego krytyka teatralnego i publicysty politycznego, który wprowadził do repertuaru dramat romantyczny, dbał o udoskonalenie sztuki reżyserskiej i aktorskiej zgodnie z nowoczesnymi regułami teatru europejskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/0", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "parentId": 186477.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6210", "score": 0.5}, "uuid": "6fc03f87-178b-47e8-a4b6-30641d97acf7"}, {"page_content": "W 1954, po zlikwidowaniu przedsiębiorstwa Państwowe Teatry Dramatyczne, Państwowy Teatr Stary w Krakowie rozpoczął samodzielną działalność. Od 1956 działał jako Państwowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej. W latach pięćdziesiątych jego dyrektorami byli Roman Zawistowski i Władysław Krzemiński. W tym okresie nastąpiło ożywienie w działalności artystycznej. W teatrze znalazło zatrudnienie wielu reżyserów, aktorów i scenografów. W repertuarze sięgnięto po dzieła dramatu polskiego i światowego. Wystawiano sztuki klasyczne, kładziono jednak nacisk na ich nowoczesne ujęcie. Grano również z powodzeniem utwory współczesne.\nW 1963 na stanowisku dyrektora Krzemińskiego zastąpił Zygmunt Hübner, za czasów którego do teatru trafiło wiele artystycznych indywidualności, m.in. reżyserzy Andrzej Wajda czy Konrad Swinarski. Coraz większą rolę w repertuarze zaczął odgrywać polski dramat narodowy na czele z \"Weselem\" Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Andrzeja Wajdy (1963). Swoje najsłynniejsze inscenizacje realizowali w teatrze Konrad Swinarski i Jerzy Jarocki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/2", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "source": "wikipedia", "start_index": 3786.0, "document_id": "6210", "parentId": 186477.0, "score": 0.4141402542591095}, "uuid": "0c19bc04-dd52-43bd-a201-5b0ea4bd775d"}, {"page_content": "W latach 1997–1998 teatrem kierowało aż trzech dyrektorów: Krystyna Meissner, następnie Jerzy Bińczycki, a po jego nagłej śmierci krytyk teatralny Jerzy Koenig. W tym czasie wystawiona została \"Iwona, księżniczka Burgunda\" Witolda Gombrowicza w reżyserii Grzegorza Jarzyny (pod pseudonimem Horst Leszczuk).\nW 1997 Jerzy Trela wręczył Janowi Pawłowi II, podczas jego pielgrzymki do ojczyzny, książkę Dariusza Domańskiego pt. \"Taki nam się snuje dramat... Stary Teatr 1945–1995 album wspomnień\". \nW lutym 2001 zmieniono nazwę teatru na Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej.\nOd 2002 dyrektorem artystycznym, a w 2003 dyrektorem naczelnym jest profesor krakowskiej PWST, aktor i reżyser Mikołaj Grabowski, pełniący wcześniej funkcję dyrektora łódzkiego Teatru Nowego. W tym samym roku odbyła się premiera \"Mistrza i Małgorzaty\" Michaiła Bułhakowa w reżyserii Krystiana Lupy.\nOd 2009 do 2019 roku jako jedyny polski teatr należał do Europejskiej Sieci Teatrów Mitos21, która skupia najważniejsze sceny teatralne w Europie.\n30 maja 2023 miała miejsce premiera filmu dokumentalnego o teatrze zatytułowanego \"Stary\", wyreżyserowanego przez Magdę Hueckel i Tomasza Śliwińskiego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186477", "fragment_id": "6210/4", "subtitle": "", "title": "Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie", "parentId": 186477.0, "start_index": 6757.0, "document_id": "6210", "source": "wikipedia", "score": 0.412726491689682}, "uuid": "c3fa6ca4-e0c6-4940-988c-77920b8fb109"}, {"page_content": "Pomimo to miasto wciąż potrzebowało pilnie nowych inwestycji. Niefortunnie plan budowy teatru Ludowego przy ulicy Wielopole nie doszedł do skutku. „Bezdomny” Teatr Ludowy wciąż jednak występował i to dla szerokiej publiczności. Z braku stałego miejsca aktorzy grali na obwoźnych scenach np. przy ul. Rajskiej czy Lubicz lub w halach pofabrycznych.\nZ nastaniem nowego wieku kino stawało się coraz popularniejsze. Adaptowano wiele możliwych miejsc, lecz z czasem zaczęto budować specjalne budynki. Szczególnie interesującymi inwestycjami były wówczas w Krakowie Kino „Wanda” oraz Kino „Uciecha”, które jako pierwsze w mieście zastosowało aparaturę dźwiękową i pokazywało publiczności filmy dźwiękowe. Powstawały wtedy także licznie kabarety, wystawiające swoje sztuki na małych scenach. Dwa z nich istniały w hotelach Union oraz Royal, także na ul. Sarego 17 istniało „Colloseum”, jednak najbardziej znanym był Kabaret Zielony Balonik dekorowany przez Franciszka Mączyńskiego i Karola Frycza.\nNiedługo po odzyskaniu niepodległości, w 1919 r. wybudowano nowy teatr w Krakowie. Został zaprojektowany przez Janusza Zarzeckiego i utrzymany był w stylu małych francuskich teatrów z początku XIX w. W całości został ufundowany przez prywatnego właściciela. W roku 1928 Teatr Bagatela został zniszczony przez pożar. Po odbudowie jednak nie wrócił już nigdy do oryginalnej formy – budowniczowie nadali mu bardziej geometryczny kształt, zarówno z zewnątrz jak i w dekoracji wnętrza. Styl ten dominował w architekturze lat 30. także w innych budynkach jak np. Filharmonia Krakowska czy Dom Studencki Żaczek przy Błoniach.\nW okresie niemieckiej okupacji wszystkie kulturalne kręgi, w tym architektura, upadły prawie całkowicie. Potajemne teatry dla Polaków odgrywane były w prymitywnych warunkach mieszkaniowych. Miejscowej ludności zabroniono wchodzić do Teatru im. Juliusza Słowackiego. Teatr Stary stał się oficjalnym teatrem dla Polaków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=471278", "fragment_id": "1553501/3", "subtitle": "", "title": "Teatry w Krakowie", "document_id": "1553501", "start_index": 5581.0, "source": "wikipedia", "parentId": 471278.0, "score": 0.05319924280047417}, "uuid": "f5a334e0-c8ff-442c-92d0-e992c264ab02"}, {"page_content": "Teatr Stary w Lublinie – teatr impresaryjny w Lublinie otwarty w 1822. Początkowo mieściły się w nim lubelska scena dramatyczna i operowa, a w XX wieku także kino.\nInformacje ogólne.\nTeatr Stary w Lublinie jest najstarszym po Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie zachowanym teatrem w Polsce. XIX-wieczny obiekt znajduje się w granicach lubelskiego Starego Miasta, został wystawiony w stylu klasycystycznym z dekoracją w postaci ślepych arkad i prostokątnych płycin oraz dekoracjami sztukateryjnymi od ul. Jezuickiej, na fasadzie umieszczono płaskorzeźby masek i gryfów.\nOryginalnie budynek był podzielony na cztery piętra: parter, krzesła na I piętrze, balkon i galerię. Scenę oświetlano przy pomocy oświetlenia olejowego, później naftowego. W wyniku przebudowy z lat 2007–2012 budynek uzyskał dwie dodatkowe kondygnacje podziemne mieszczące magazyny oraz zaplecze sanitarne (pierwotnie teatr nie był podpiwniczony). W teatrze zachowano pierwotny układ foyer – widownia – scena – zascenie. Po przebudowie Teatr ma 165 miejsc siedzących.\nW obecnym kształcie Teatr Stary jest miejscem różnorodnych wydarzeń kulturalnych. Zaplanowane są zarówno spektakle teatralne, jak i koncerty, ale także spotkania, debaty oraz zajęcia edukacyjne dla dzieci. Placówka ma charakter interdyscyplinarny, konfrontujący, dynamiczny i edukacyjny.\nHistoria.\nTeatr Stary w Lublinie został wystawiony 5 lipca w 1822 roku w miejscu zrujnowanych szesnastowiecznych kamienic, na tyłach kamienicy Łukasza Rodakiewicza według jego projektu. Pierwsze przedstawienie odbyło się 20 października 1822. Pomimo że budynek był ciasny, niewygodny i prymitywnie urządzony, służył miastu jako budynek teatru zimowego do 1886. Od końca XIX w., po wzniesieniu nowego i znacznie większego Teatru im. Juliusza Osterwy, w staromiejskim obiekcie występowały głównie wędrowne trupy teatralne i artyści cyrkowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1000405", "fragment_id": "1342919/0", "subtitle": "", "title": "Teatr Stary w Lublinie", "parentId": 1000405.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1342919", "source": "wikipedia", "score": 0.12972532212734222}, "uuid": "571cdd8b-86cf-41f8-8515-df77e63e810a"}, {"page_content": "Jacek Wincenty Antoni Kluszewski (ur. 16 sierpnia 1761 w Sielcu k. Skalbmierza, zm. 14 lutego 1841 w Krakowie) – od 1775 starosta brzegowski, założyciel Starego Teatru w Krakowie.\nŻyciorys.\nSyn Wojciecha i Anny Dembińskiej. W latach 1772–1777 kształcił się w pijarskim Collegium Nobilium w Warszawie W latach 1777–1780 podróżował do Włoch, Niemiec, Anglii i Francji a po powrocie został zatrudniony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w kancelarii. Po okresie gospodarowania na wsi i porządkowania spraw majątkowych, przeniósł się w 1783 na stałe do Krakowa zapewne ożenił się z Anną z Pfeifferów. W latach 1790–1795 był właścicielem wytwórni powozów i fortepianów. W 1787 zawarł z magistratem kontrakt najmu sali teatralnej w Ratuszu. W latach 1787–1795 założył i prowadził teatr w wydzierżawionym Pałacu Spiskim przy Rynku Głównym w Krakowie (wykupionym przezeń w 1799). \nUchodził na jednego z najbogatszych Krakowian; urządzał wystawne przyjęcia. W Pałacu Spiskim utrzymywał operę włoską, a od 1789 roku zespół polski \"Aktorowie Narodowi\". W 1799 otrzymał zezwolenie od cesarza na wybudowanie teatru i sali redutowej, posiadał także wyłączny przywilej na urządzanie widowisk teatralnych. Budynek wzniesiono w 1801 na placu Szczepańskim. W 1805 uzyskał przywilej od cesarza Franciszka II na wystawianie sztuk także po polsku. Teatr od 1817 prowadził na podstawie umowy z Senatem Wolnego Miasta Krakowa do 1830, kiedy to władze zrezygnowały z przedłużania kontraktu. Pochowany na cmentarzu Rakowickim, jednak dokładne miejsce pochówku nie jest znane, ponieważ nikt nie dbał o jego grób.\nOdznaczenia i upamiętnienie.\nBył kawalerem orderu św. Stanisława w 1787. Upamiętnia go nazwa ulicy na krakowskim Bieżanowie.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1014034", "fragment_id": "1353151/0", "subtitle": "", "title": "Jacek Kluszewski", "parentId": 1014034.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1353151", "score": 0.2185983955860138}, "uuid": "aaecca5f-005a-4804-8aa0-cca6cab5f4e0"}]}
{"id": "q_835", "question": "Jakiego koloru był posąg bóstwa cielca czczony przez Izraelitów?", "answer": [{"page_content": "Złoty cielec (hebr. ‏עגל הזהב‎, \"egel ha-zahaw\", dosł. „złoty cielec”) – przedmiot kultu (idol) stworzony przez Aarona na życzenie Izraelitów podczas nadspodziewanie długiej nieobecności Mojżesza. Po hebrajsku, w kulturze współczesnej, wydarzenie to nosi nazwę „Cheta ha'Egel” (חטא העגל) – grzech cielca. Opis tego zdarzenia znajduje się w 32 rozdziale Księgi Wyjścia. Temat złotego cielca podejmuje również sura Al-Bakara Koranu.\nStreszczenie wydarzenia.\nGdy Mojżesz przebywał na Górze Synaj, by otrzymać Dekalog, pozostawił Izraelitów samych na czterdzieści dni. Ci, bojąc się, że opuścił ich na dobre (niejako wraz z samym Bogiem), poprosili Aarona o stworzenie wizerunku Boga, który wyprowadziłby ich z Egiptu, któremu mogliby oddawać cześć i który by ich dalej prowadził przez pustynię. Aaron nakazał zebranie kolczyków Izraelitów, następnie przetopił je i stworzył posąg złotego cielca, a także ołtarz, przed którym następnego dnia złożono ofiary i bawiono się.\nBóg Jahwe zorientował się wtedy, że lud sprzeniewierzył się mu i zaplanował jego wyniszczenie. Nie zrobił tego po gorących prośbach Mojżesza. Jednak sam Mojżesz po zejściu z Synaju nie był w stanie opanować swego gniewu, zniszczył trzymane w rękach tablice Dekalogu. Posąg spalił w ogniu, starł go na proszek, wrzucił do wody i nakazał Izraelitom jej wypicie. Zażądał także wyjaśnień od Aarona, który przyznał się do stworzenia cielca. Następnie Mojżesz zebrał synów Lewiego i nakazał im zabicie pozostałych mężczyzn (około trzech tysięcy).\nPóźniej Bóg wezwał Mojżesza ponownie na górę Synaj, gdzie wykonano jeszcze raz zniszczone przez Mojżesza tablice Dekalogu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=563871", "fragment_id": "1575153/0", "subtitle": "", "title": "Złoty cielec", "document_id": "1575153", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 563871.0, "score": 1.0}, "uuid": "3e5941e5-cd47-4009-84c5-c1b59076d00c"}, {"page_content": "Trzy miesiące później Izraelici rozbijają obóz pod Górą Synaj, na której szczycie Mojżesz przebywa przez czterdzieści dni, by otrzymać dziesięć przykazań moralnych od Boga. Pod nieobecność Mojżesza Izraelici zmuszają Aarona do stworzenia posągu cielca ze złota jako nowego obiektu kultu i popadają w rozpustę. W jej trakcie Datan odkrywa, że Miriam, siostra Mojżesza stała się trędowata. Skłania ją do błagań Mojżesza o oczyszczenie. Wzburzony sprzeniewierzonymi rodakami Mojżesz rozbija w ich stronę wykute w skale tablice ze spisanymi przykazaniami. Bóg niszczy złotego cielca, a skruszeni Izraelici truchleją na widok jego mocy.\nEpoka nowoczesna.\nW San Francisco, dwaj bracia McTavish, John i Dan, mieszkają ze swą matką Marthą, gorliwą chrześcijanką. O ile John podąża za naukami Pisma Świętego, tak Dan deklarujący się jako ateista uważa dziesięć przykazań za przeżytek i ślubuje złamać każde z nich. Obaj rywalizują o miłość tej samej dziewczyny – ubogiej Mary Leigh. Wiąże się ona z Danem, jako że jest również niewierząca. Marcie puszczają nerwy, gdy Dan i Mary tańczą w niedzielę, która według Biblii jest dniem świętym. John próbuje załagodzić atmosferę prosząc matkę o łaskę, lecz Dan i Mary uznają, aby się wyprowadzić i wziąć ślub.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446642", "fragment_id": "51923/1", "subtitle": "", "title": "Dziesięcioro przykazań (film 1923)", "parentId": 446642.0, "start_index": 1747.0, "source": "wikipedia", "document_id": "51923", "score": 0.31405431032180786}, "uuid": "4efe5481-3d9e-4b13-a604-6fb0f50f1098"}, {"page_content": "\"Wizerunek albo figura tego bóstwa był z kamienia i wielkości człowieka. Miał otwarte usta jak mówiący człowiek. Był przybrany w skórę ofiarowanego człowieka, a u nadgarstka zwisały dłonie skóry. W prawym ręku trzymał różdżkę, na końcu której przymocowane były grzechotki. W lewym ręku trzymał tarczę, przybraną żółtymi i czerwonymi piórami, a z uchwytu jej wychodził mały, czerwony sztandar z piórami na końcu. Na głowie miał przybranie ze wstęgą, także czerwoną. Była ona związana w kunsztowny łuk na czole, a pośrodku był złoty klejnot. Na plecach zwisał inny przystrój głowy z trzema małymi chorągiewkami, do których przymocowane były trzy czerwone wstążki ku czci trzech imion tego bóstwa. Nosiło ono też kunsztowne, wspaniałe spodnie, które zdawały się być częścią ludzkiej skóry, w którą było przyodziane.\"\nU Sahaguna.\n\"Posąg tego boga jest w postaci mężczyzny nagiego, którego jeden bok pomalowany był na żółto, a drugi na brunatno. Miał oblicze wyrzeźbione z obu stron na sposób wąskiego pasma, które przecinało od czoła do szczęki. Na głowie miał jakby kaptur z chwaścikami, które zwisały na bok. Był przybrany w skórę ludzką. Nosił włosy rozdzielone na dwie części i kolczyki ze złota. Opasany był zieloną spódniczką ze zwisającymi muszelkami, która sięgała do stóp. Nosił obuwie, albo sandały i trzymał tarczę żółtej barwy z obramowaniem czerwonym. Trzymał też oburącz berło jakby z makówką wypełniona nasionami, z grotem na szczycie, sterczącą ku górze.\"\nW kodeksach.\nW Kodeksie Vaticanus nosi na piersiach czterokolorowe zwierciadło magiczne Tezcatlipoki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=493248", "fragment_id": "1561903/2", "subtitle": "", "title": "Xipe Totec", "source": "wikipedia", "start_index": 2789.0, "parentId": 493248.0, "document_id": "1561903", "score": 0.371599942445755}, "uuid": "3c8ade17-758f-42cc-947d-a815b31aa4cc"}, {"page_content": "Około 3000 roku p.n.e. na terenie dzisiejszej Palestyny pojawiła się cywilizacja epoki wczesnego brązu. To właśnie wtedy zaczęli osiedlać się na tym terenie Semici. W tekstach biblijnych nazywano ich Kananejczykami. Osiedlając się, zaczęli zajmować się rolnictwem, powstały pierwsze miasta, lecz z czasem napłynęli kolejni osadnicy. Około 2200 p.n.e. w Kanaanie pojawili się koczownicy, których Biblia nazywa Amorytami. Po nich przybyli Hebrajczycy. Częściowo odkryto dzieje tych terenów dzięki wykopaliskom w Ugarit (Ras Szamra). Znaleziono tam bibliotekę z tekstami zawierającymi między innymi mitologię ludu semickiego zamieszkującego okolice wybrzeża Morza Śródziemnego od XV do XIII wieku p.n.e. Echa tych wierzeń można znaleźć w najstarszych częściach Biblii, w niektórych Psalmach i w opisach walk religijnych między wyznawcami Złotego cielca, Baala i Królowej Niebios a Izraelitami. Ważnymi ośrodkami krainy Kanaan były też Sydon i Jerycho. \nWykopaliska archeologiczne prowadzone na terenie Kanaanu pozwoliły odkryć liczne, niewielkie świątynie. Na wprost wejścia znajdowała się nisza na posąg bóstwa, który wykonany był z kamienia, drewna lub metalu. Obok znajdowały się sale przeznaczone dla kapłanów. Niektóre świątynie mogły być piętrowe. Odkryte gliniane modele wskazują na to, że czasami miały także wieże i dziedziniec. Bóstwom składano ofiary z pierworodnych dzieci, jagniąt, koźląt, oliwy, wina i palono wonności.\nBadania archeologiczne w Sydonie wskazują, że potomkami ludu Kanaan są dzisiejsi Libańczycy.\nReligia Kanaanu.\n \"Osobny artykuł: Religia kananejska.\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49682", "fragment_id": "662451/1", "subtitle": "", "title": "Kanaan", "document_id": "662451", "start_index": 686.0, "source": "wikipedia", "parentId": 49682.0, "score": 0.1712295114994049}, "uuid": "261de049-2ccc-4cea-8ded-f80c715a8758"}, {"page_content": "Oficjalna religia Izraela znana z Biblii kontrastuje z większością współczesnych politeizmów. Magia była zabroniona Izraelitom od bardzo wczesnych czasów, ponieważ już najstarszy zbiór praw, Księga Przymierza, zawiera polecenie: „Nie będziesz tolerował czarowników” (Wj 22:17 [Eng. 22:18]; por. Pwt 18: 10–12), a Saul wyrzucił praktykujących nekromancję z ziemi (I Sam. 28: 3). Nieszczęścia i choroby nie pochodziły od demonów, ale od Boga. „Czy w mieście będzie zło, a Pan tego nie uczynił?” (Amos 3: 6). Zły duch, który niepokoi Saula, jest „złym duchem od Pana” (I Sam. 16:14).\nDemony umiejscawiane są na pustyniach lub w ruinach (Lev. 16:10; Isa. 13:21; 34:14). Zadają ludziom choroby (Ps. 91: 5–6). Niepokoją ludzkie umysły (Saul; I Sam. 16:15, 23) i oszukują ich (1 Królów 22: 22–23). Biblia często wspomina o cieniach umarłych, ale „zbór cieni” (Prz. 21:16) żyje w cieniu poniżej i nie sprawia kłopotów żyjącym. Niektóre cechy kultu Izraela mają formalne podobieństwo do środków apotropeicznych stosowanych w innych religiach. Przykładowo dzwonki na szacie arcykapłana (Wj 28: 33–35) przypominają użycie dzwonków w innych kulturach i przekonanie, że ich zastosowanie powstrzymuje demony. Także rogi (Wj 19,16; Kapł. 25: 9; i in.), kadzidło (Kapł. 16: 12–13), kolor niebieski (Num. 15:38), z tekstów pism świętych - (filakterie; Pwt 6: 8; 11:18) – wszystkie mają funkcję odpierania złych duchów.\nChrześcijaństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4603462", "fragment_id": "775610/18", "subtitle": "", "title": "Dewa (zaratusztrianizm)", "parentId": 4603462.0, "start_index": 21086.0, "document_id": "775610", "source": "wikipedia", "score": 0.37078770995140076}, "uuid": "d974667f-8cd2-49a0-bc85-1336a36c9200"}, {"page_content": "Jeroboam I (hebr. יָרָבְעָם Jarob'am) – pierwszy władca królestwa Izraela (odłączonego państwa północnego), panujący w latach 932-910 p.n.e., pochodzący z pokolenia Efraima. Biblijny symbol bałwochwalstwa.\nW czasach panowania Salomona prorok Achiasz przepowiedział, że Jeroboam zostanie władcą dziesięciu pokoleń. Po śmierci Salomona władzę przejął jego syn Roboam, lecz wszystkie pokolenia oprócz Beniamina i Judy zbuntowały się przeciwko niemu, obierając sobie Jeroboama za króla. Wprowadził on kult pogańskich bożków i nakazał wykonanie dwóch złotych cielców. Umieścił je w Dan i Betel, aby jego poddani nie mieli powodu udawać się do Jerozolimy dla oddawania czci Bogu. Za jego przykładem poszli inni władcy Izraela, co ostatecznie miało doprowadzić do podbicia i rozproszenia Izraelitów przez Asyrię w roku 721 p.n.e.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=909241", "fragment_id": "1025185/0", "subtitle": "", "title": "Jeroboam I", "document_id": "1025185", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 909241.0, "score": 0.10717915743589401}, "uuid": "a57b6e5e-7f7f-48c1-bcca-b7dff4484308"}, {"page_content": "Taniec ze złotym cielcem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Drieluik met de dans om het gouden kalf&lt;/&gt;) – tryptyk niderlandzkiego malarza Lucasa van Leydena, znajdujący się w Rijksmuseum.\nTemat i rozmiary tryptyku wskazują, iż dzieło powstało na zlecenie osoby prywatnej. Tego typu tryptyki były ozdobą prywatnych komnat lub kaplic.\nGeneza.\nTematem jest jeden z wątków ucieczki Izraelitów z Egiptu. Gdy Mojżesz wybrał się na górę Synaj, gdzie po czterdziestu dniach otrzymał kamienne tablice z wyrytymi dziesięciorgiem przykazań, lud zniecierpliwił się nieobecnością swojego przywódcy. Stanął przed jego bratem Aaronem i zażądał by ten \"uczynił dla niego Boga, który by szedł przed nimi\". Wówczas Aaron powiedział im:&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"\"Pozdejmujcie złote kolczyki, które są w uszach waszych żon, waszych synów i córek, i przynieście je do mnie\". I zdjął cały lud złote kolczyki, które są w uszach, i zniósł je do Aarona. A wziąwszy je z ich rąk nakazał je przetopić i uczynić z tego posąg cielca ulany z metalu, I powiedzieli: \"Izraelu. oto bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej\". A widząc to Aaron kazał postawić ołtarz przed nim i powiedział: \"Jutro będzie uroczystość ku czci Pana\". Wstawszy wcześnie rano, dokonali całopalenia i złożyli ofiary biesiadne. I usiadł lud, aby jeść i pić, i wstali, żeby się bawić. (Wj 32:1-6)\"\nOpis obrazu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2843765", "fragment_id": "1624674/0", "subtitle": "", "title": "Taniec ze złotym cielcem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1624674", "parentId": 2843765.0, "score": 0.3189734220504761}, "uuid": "0f327773-7ea0-4d2d-bd30-65875c1ec939"}, {"page_content": "Urim i Tummim ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏אורים ותומים‎&lt;/&gt;) – w starożytnym judaizmie dwa, różniące się kolorem (najprawdopodobniej[] biały i czarny), kamienie należące do arcykapłana, służące jako losy do objawiania Bożych wyroków.\nUrim to liczba mnoga od \"światło\", natomiast Tummim można przetłumaczyć jako \"doskonałość\", lecz także \"niewinność\", \"czystość\" lub \"prawda\", przy czym też jest to forma liczby mnogiej. \nJudaizm.\nByły przechowywane w pektorale (napierśniku Efodu), który arcykapłan nosił na piersi. W Biblii wymienione są kilkakrotnie: Wj 28:15-30 (przy opisie pektorału); Kpł 8:8 (ustanowienie Aarona i jego synów kapłanami); Pwt 33:8 (Błogosławieństwo Mojżesza nad Lewim.); Ezd 2:63 (wzmianka) i Ne 7:65 (wzmianka o zaginięciu). Nie jest znana jednak ani ich budowa ani technika posługiwania się nimi. Prawdopodobnie można było uzyskać przy ich pomocy tylko odpowiedź na pytanie z alternatywą tak/nie. Według niektórych biblistów[] z biegiem czasu Urim i Tummim zostały wmontowane do Arcykapłańskiego Efodu i wraz z 10 innymi kamieniami symbolizowały 12 pokoleń Izraela. Pismo Święte natomiast mówi, że imiona plemion Izraela były wyryte na dwóch kamieniach onyksowych po 6 imion na każdym i umieszczone na naramiennikach (Księga Wyjścia 28:9-12) oraz na zestawie 12 innych, szlachetnych kamieni umieszczonych w 4 rzędach na napierśniku, w którym to przechowywano Urim i Tummim (Księga Wyjścia 28:17-21).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=656208", "fragment_id": "800610/0", "subtitle": "", "title": "Urim i Tummim", "document_id": "800610", "start_index": 0.0, "parentId": 656208.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11438387632369995}, "uuid": "7f587a36-fe4b-4a17-8fb5-2ab86687e4ab"}, {"page_content": "Bałwochwalstwo, idolatria ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;\"eidolon\"&lt;/&gt; „obraz, posąg”, \"latreia\" „kult”) – grzech w religiach abrahamowych, polegający w podstawowym znaczeniu na oddawaniu czci wizerunkom bogów czy bóstw – bałwanom, idolom.\nW szerszym znaczeniu bałwochwalstwem może być także np. przywiązywanie nadmiernej wagi do spraw doczesnych kosztem Boga.\nW Starym Testamencie.\nMimo iż starożytny Wschód odznaczał się tolerancją dla różnorodnych bóstw i wierzeń, Izraelici zawsze podkreślali wyłączność swego Boga – Jahwe. W Starym Testamencie pierwsze przykazanie dekalogu (Wj 20, 3; Pwt 5,7) zabrania oddawania czci innym bogom niż Jahwe (Jr 7, 18). Sposobem przeciwdziałania bałwochwalstwu był zakaz sporządzania wyobrażeń i posągów (Wj 20, 4-5; 20,23; Pwt 27,15). Walka z kultem obcych bogów toczyła się w okresie wędrówki do ziemi Kanaan (Lb 25, 2-3), a także na zgromadzeniu w Sychem po zakończeniu pierwszych podbojów (Joz 24, 2-3, 19-24). Z czasem konflikt między kultem Baalów a Jahwe nasilał się (Sdz 6, 25-32). Bałwochwalstwo było potępiane przez proroków, którzy wykazywali nicość obcych bóstw i przypominali warunki Przymierza, które zakazywały czczenia idoli.\nW Nowym Testamencie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=66788", "fragment_id": "658816/0", "subtitle": "", "title": "Bałwochwalstwo", "parentId": 66788.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "658816", "score": 0.3938770294189453}, "uuid": "474fd956-7582-4743-a94a-00263d3429f7"}, {"page_content": "Leyden skupił się na przedstawieniu Izraelitów podczas uczty po złożeniu ofiary nowemu bóstwu. Na pierwszym planie, pośrodku, pewna kobieta podaje jabłko mężczyźnie, co nasuwa skojarzenie grzechu pierworodnego Adama i Ewy. W obu przypadkach mamy do czynienia z brakiem posłuszeństwa wobec Boga. Tłem dla ucztujących są poszczególne scenki dopełniające historię złotego cielca. Na drugim planie widoczny jest złoty cielec i tańczący wokół niego wyznawcy. Jeszcze dalej, z góry osłoniętej ciemnym obłokiem, schodzi pospiesznie Mojżesz wraz ze swoim pomocnikiem Jozue. Przedstawienie góry zasnutej obłokiem jest zgodne z biblijną wersją: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Gdy zaś Mojżesz wstąpił na górę, obłok ją zakrył (Wj 24:15)\"\nProweniencja.\nDo 1604 roku obraz znajdował się w Kalverstraat w Amsterdamie. Później trafił do kolekcji Jaspara Losschaerta. Po jego śmierci w 1658 roku, był kolejno dziedziczony przez spadkobierców: Jacoba Wuytiersa, Dircka Wuytiersa w 1679 i Jacoba Cromhouta. 7 maja 1709 roku, po śmierci tego ostatniego, obraz został sprzedany do kolekcji Marquis de Blasiel w Paryżu by następnie 16 marca 1870 trafić do zbiorów Veuve Mme. Bignier. W czerwcu 1952 roku obraz został podarowany Rijksmuseum w Amsterdamie. Na okres od 1 grudnia 2003 do 1 marca 2013 dzieło zostało wypożyczone do Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2843765", "fragment_id": "1624674/1", "subtitle": "", "title": "Taniec ze złotym cielcem", "parentId": 2843765.0, "start_index": 1412.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1624674", "score": 0.23478560149669647}, "uuid": "4e40d7e1-81af-4f06-8930-39db766df3b5"}]}
{"id": "q_836", "question": "Jaki nosi tytuł powieść Michaiła Bułhakowa, łącząca w sobie obraz porewolucyjnej Rosji z motywami biblijnymi i faustowskimi?", "answer": [{"page_content": "Michaił Afanasjewicz Bułhakow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Михаи́л Афана́сьевич Булга́ков&lt;/&gt;; ur.    w Kijowie, zm. 10 marca 1940 w Moskwie) – rosyjski pisarz i dramaturg. Twórca m.in. \"Mistrza i Małgorzaty\", jednego z najważniejszych dzieł literackich XX w. Z wykształcenia lekarz.\nŻyciorys.\nMichaił Bułhakow urodził się jako najstarsze dziecko historyka religii i profesora Kijowskiej Akademii Duchownej Afanasija Bułgakowa (1859–1907) i prowadzącej stancję w Kijowie (dla dzieci swoich krewnych, które przyjeżdżały na studia do Kijowa) Warwary Michajłowny z domu Pokrowskiej (1869–1922). Rodzice pochodzili z rodzin rosyjskich duchownych. Pisarz miał sześcioro rodzeństwa: Wierę (1892–1973), Nadieżdę (1893–1971), Warwarę (1898–1957), Nikołaja (1898–1966), Iwana (1900–1969) i Jelenę (1902–1954). Afanasij Bułgakow zmarł w 1907 r. na chorobę nerek. Mimo skromnych warunków materialnych rodzina Bułgakowów interesowała się teatrem i muzyką, prowadziła nawet amatorską scenę. Michaił kształcił się w Pierwszym Kijowskim Gimnazjum, a od 1909 roku studiował medycynę na Imperatorskim Kijowskim Uniwersytecie św. Włodzimierza. 11 kwietnia 1913 roku poślubił Tatianę Łappę, poznaną w 1908 r. córkę saratowskiego naczelnika izby skarbowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42062", "fragment_id": "647376/0", "subtitle": "", "title": "Michaił Bułhakow", "parentId": 42062.0, "start_index": 0.0, "document_id": "647376", "source": "wikipedia", "score": 0.32661116123199463}, "uuid": "7d6b0b52-e895-4499-8079-97683acec179"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy powieści. Zobacz też: Mistrz i Małgorzata (ujednoznacznienie).\nMistrz i Małgorzata (ros. \"Ма́стер и Маргари́та\") – powieść Michaiła Bułhakowa. Wydana w wersji ocenzurowanej w latach 1966–1967, a w wersji prawie pełnej w roku 1973. Fabułę stanowią losy tytułowych bohaterów, mieszkających w Moskwie lat 30. XX wieku, a także wpleciona w narrację powieść historyczna (powieść szkatułkowa) o Poncjuszu Piłacie w wielowątkowym powiązaniu z wizytą Szatana w ateistycznym Związku Radzieckim. Uznawana za jedną z najlepszych powieści w historii literatury. Jest lekturą szkolną w szkołach średnich w Polsce, na poziomie rozszerzonym.\nOkoliczności powstania powieści.\nPierwsza wersja powieści, zatytułowana \"Konsultant z kopytem\", powstała w 1928 roku. Jej pierwszy rozdział Bułhakow wysłał do wydawnictwa Niedra, jednak bez większych nadziei na to, że cenzura pozwoli na publikację. Ostatecznie, niezadowolony z rezultatów swojej pracy, zniszczył tę wersję utworu i rozpoczął pisanie od początku. Szczególnie intensywnie pracował od jesieni 1932 roku, nieustannie poprawiając i zmieniając już napisane fragmenty – utwór miał w sumie 6 albo 8 redakcji (dopiero w szóstej wersji utworu pojawił się jego ostateczny tytuł). Pisarz dokonywał korekty i poprawiał powieść aż do swojej śmierci w 1940 roku, nie uzyskując do końca zadowalającej go wersji.\nPublikacja i odbiór powieści.\nPowieść została opublikowana (w wersji ocenzurowanej) po raz pierwszy w miesięczniku „Moskwa” (numery 11/1966 i 1/1967). Pierwsze polskie wydanie, w przekładzie Witolda Dąbrowskiego i Ireny Lewandowskiej, dokonane na podstawie ocenzurowanego wydania radzieckiego, ukazało się w 1969 roku; tego roku w RFN zostało opublikowane pełne wydanie oryginału, gdzie zaznaczono tekst wycięty przez cenzurę, uwzględniany potem w kolejnych polskich wydaniach. Drugie polskie tłumaczenie, autorstwa Andrzeja Drawicza, ukazało się w 1995.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85576", "fragment_id": "656524/0", "subtitle": "", "title": "Mistrz i Małgorzata", "parentId": 85576.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656524", "score": 0.33114010095596313}, "uuid": "c71c1ca8-7b52-4cc9-a222-100a95884dcb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy \"powieści Michaiła Bułhakowa. Zobacz też: Biała Armia – rosyjski ruch polityczny i wojskowy\".\nBiała gwardia (ros. Белая гвардия) – powieść rosyjskiego pisarza Michaiła Bułhakowa napisana w latach 1922-1924.\nFragmenty powieści zostały opublikowane w latach 1924-1925 w wychodzącym w Berlinie czasopiśmie „Nakanunie”. W 1925 dwie części \"Białej gwardii\" ukazały się w czasopiśmie „Rossija”, które następnie zostało zamknięte.\nNa motywach „Białej gwardii” Bułhakow napisał sztukę \"Dni Turbinów\". W ZSRR wolno było ją grać tylko w Moskwie i tylko w jednym teatrze.\nTreść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1188620", "fragment_id": "1122594/0", "subtitle": "", "title": "Biała gwardia", "document_id": "1122594", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1188620.0, "score": 0.8006476163864136}, "uuid": "18bb386d-f933-49a7-b0a0-6071fab669b1"}, {"page_content": "Powieść szkatułkowa – typ powieści, której fabuła składa się z kilku odrębnych opowiadań, połączenie których daje pełny obraz fabuły, a każde z opowiadań pojawia się w tekście w sposób nieprzypadkowy (np. fabuła powieści dotyczy historii A, ale jeden z jej bohaterów opowiada historię B, w której występuje drugi bohater, opowiadający historię C). Powieść szkatułkowa łączy się z opowiadaniem ramowym, które występuje np. w \"Księdze tysiąca i jednej nocy\".\nW literaturze polskiej najstarszą i najbardziej popularną powieścią szkatułkową jest \"Rękopis znaleziony w Saragossie\" Jana Potockiego.\nZ literatury współczesnej (koniec XX wieku) można wymienić powieść science-fiction \"Hyperion\" Dana Simmonsa (Nagroda Hugo w 1990).\nPrzykładem kompozycji szkatułkowej są także:\nKolejny przykład: \"Mistrz i Małgorzata\" Michaiła Bułhakowa – wątek biblijny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194265", "fragment_id": "1445308/0", "subtitle": "", "title": "Powieść szkatułkowa", "document_id": "1445308", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 194265.0, "score": 0.5}, "uuid": "4cfa74ef-6ce3-4ee0-a1cf-d31743d2db21"}, {"page_content": "Piłat i inni (niem. \"Pilatus und andere – Ein Film für Karfreitag\") – niemiecki film telewizyjny z 1972 roku w reżyserii Andrzeja Wajdy. Obraz inspirowany był jednym z wątków powieści Michaiła Bułhakowa pt. \"Mistrz i Małgorzata\". Był to ostatni film, w którym wystąpił aktor Jan Kreczmar.\nRealizacja.\nReżyser skupił się wyłącznie na wątku jerozolimskim powieści Bułhakowa, pomijając całkowicie wątek moskiewski. Adaptacja nawiązuje do współczesności, a zdjęcia kręcono w RFN w następujących lokacjach:\nNiektóre sceny filmu pozostawiono z polskim dialogiem, z użyciem niemieckiego lektora.\nCenzura.\nPo nakręceniu film padł ofiarą peerelowskiej cenzury. W 1975 roku w zaleceniach dla cenzorów Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk zakazał publikowania informacji na temat tego filmu. Tomasz Strzyżewski w swojej książce o cenzurze w PRL cytuje oficjalny tajny dokument urzędu kontroli, podając zakres ingerencji cenzorskich: \"Nie należy dopuszczać do publikacji żadnych materiałów, recenzji, omówień i artykułów na temat filmu \"Piłat i inni\" oraz żądań szerokiego rozpowszechnienia tego filmu. Mogą być zwalniane wyłącznie informacje repertuarowe o fakcie wyświetlenia tego filmu w konkretnym kinie studyjnym. Zalecenie nie dotyczy specjalistycznych pism filmowych, z których należy usuwać jedynie ewentualne żądania szerokiego rozpowszechniania\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1215293", "fragment_id": "1124965/0", "subtitle": "", "title": "Piłat i inni", "document_id": "1124965", "start_index": 0.0, "parentId": 1215293.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14432325959205627}, "uuid": "b644e89b-ce56-49a5-8d57-b898b2cd81f0"}, {"page_content": "Fatalne jaja (ros. \"Роковые яйца\") – opowiadanie Michaiła Bułhakowa. Autor ukończył je w październiku 1924, a cztery miesiące później ukazało się ono w almanachu wydawnictwa Niedra.\nWkrótce potem zostało wydane w Polsce w przekładzie Edmunda Jezierskiego (w tomie mieści się jeszcze opowiadanie \"Diaboliada\"). Później powstało też tłumaczenie Ireny Lewandowskiej i Witolda Dąbrowskiego. Opowiadanie wydrukowano m.in. w miesięczniku „Literatura na Świecie”, nr 9/1981 s. 5-106.\nJest to utwór science fiction będący także parodią powieści katastroficznej. Uczony odkrywa promienie wzmagające wielokrotnie aktywność, agresywność i rozmiary organizmów żywych. Wskutek pomyłki dochodzi do rozmnożenia groźnych egzotycznych gadów. Utwór jest także satyrą na sytuację w Związku Radzieckim po rewolucji.\nPod tym tytułem funkcjonuje też zbiór 3 opowiadań Bułhakowa: \"Fatalne jaja\", \"Szkarłatna wyspa\" (nawiązanie do jednej z powieści Juliusza Verne’a) i \"Przygody Cziczikowa\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=830177", "fragment_id": "1013835/0", "subtitle": "", "title": "Fatalne jaja", "parentId": 830177.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1013835", "score": 0.4857006072998047}, "uuid": "396a9c7a-475d-45c3-9f22-b5eed55a5a24"}, {"page_content": "Czerwona korona (ros. \"Красная корона\") – opowiadanie Michaiła Bułhakowa z 1922 r. Po raz pierwszy zostało opublikowane w gazecie \"Nakanunie\" 22 października 1922 r. Opowiadanie ma podtytuł \"Historia morbi\" (łac. historia choroby).\nNarracja jest prowadzona w pierwszej osobie, przez chorego psychiczne, który przeżył poważne wstrząsy podczas wojny domowej w Rosji. Przede wszystkim, bohater w tragiczny sposób stracił młodszego brata Nikołaja – oficera Białej Armii, który zginął w boju. Jeszcze wcześniej, w Berdiańsku, bohater był świadkiem egzekucji robotnika, skazanego na powieszenie na latarni przez białogwardyjskiego generała. Sam narrator, wedle jego słów, był poniekąd winny tej zbrodni. Te wydarzenia stały się przyczyną poważnego schorzenia psychicznego narratora – pacjenta kliniki psychiatrycznej. Opowiadanie nosi tytuł \"Czerwona korona\" w związku ze śmiertelnym ranieniem brata narratora przez odłamek pocisku, przez co jego głowa była strasznie pokaleczona i przypominała czerwoną koronę, co odcisnęło się w chorej wyobraźni starszego brata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2343084", "fragment_id": "548053/0", "subtitle": "", "title": "Czerwona korona", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "548053", "parentId": 2343084.0, "score": 0.08215542882680893}, "uuid": "eaea8132-9be4-4d36-a35c-f3dd0b0517ae"}, {"page_content": "Krytyk literacki, docent w Rosyjskim Państwowym Instytucie Sztuk Scenicznych, Nadieżda Dożdikowa zauważa, że przedstawiony w \"Mistrzu i Małgorzacie\" obraz Jeszui jako nieszkodliwego szaleńca ma swe źródła w literaturze ZSRR lat 20., która podążając za tradycją demitologizacji Jezusa, tworzoną w dziełach Straussa, Renana, Nietzschego, Bineta-Sanglégo, wysuwała na plan pierwszy dwa główne motywy: choroby psychicznej i oszustwa. Dopiero na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych zwyciężyła w propagandzie ZSRR opcja mitologiczna, czyli negowanie istnienia Jezusa.\nPrawosławny teolog Henryk Paprocki stwierdził, że kluczem do zrozumienia powieści jest fakt, że była ona zaadresowana do zlaicyzowanych Rosjan lat 30. Ponadto, wg Paprockiego, oba wątki książki, moskiewski i jerozolimski, ukazują to samo państwo totalitarne, funkcjonujące w oparciu o donosicieli, tajne służby i morderców. Z kolei Andriej Kurajew, teolog rosyjski, określił cały motyw dotyczący Jeszui jako bluźnierczy.\nKsiążka znalazła się na liście 100 książek XX wieku według Le Monde.\nW Moskwie dwa muzea upamiętniają Michaiła Bułhakowa oraz Mistrza i Małgorzatę. Oba mieszczą się w dawnym domu Bułhakowa przy ulicy Bolszaja Sadowaja nr 10. Od końca lat 80. XX wieku i upadku Związku Radzieckiego budynek stał się miejscem spotkań fanów Bułhakowa, a także moskiewskich grup satanistycznych.\nKonstrukcja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85576", "fragment_id": "656524/1", "subtitle": "", "title": "Mistrz i Małgorzata", "document_id": "656524", "start_index": 1914.0, "source": "wikipedia", "parentId": 85576.0, "score": 0.7463724613189697}, "uuid": "5f37b440-4a44-42e8-a903-ec744ee73037"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy opowiadania Michaiła Bułhakowa. Zobacz też: polski serial telewizyjny \"Psie serce\".\nPsie serce ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Собачье сердце&lt;/&gt;) – opowiadanie Michaiła Bułhakowa, opublikowane po raz pierwszy w ZSRR w 1987 roku. Początkowo utwór miał znaleźć się w tomie \"Diaboliada\", wydanym w 1925 roku, jednak włączeniu opowiadania do zbioru sprzeciwił się przewodniczący moskiewskiej rady miejskiej, Lew Kamieniew.\nFabuła.\nBohaterem opowiadania jest profesor Preobrażeński, który przeszczepia psu Szarikowi ludzką przysadkę mózgową i jądra. Zwierzę zmienia się w człowieka, ale tym samym zyskuje najgorsze ludzkie przywary. Utwór w sposób zawoalowany podejmuje krytykę rewolucji proletariackiej.\nEkranizacje.\nOpowiadanie zostało zekranizowane przez reżysera włoskiego Alberta Lattuadę w 1976 roku pt. \"Cuore di cane\" oraz w 1988 roku przez Władimira Bortkę.\nAdaptacja sceniczna.\nOpowiadanie doczekało się w 2017 roku adaptacji scenicznej pod tytułem \"Psie serce\" Teatrze Miejskim w Gliwicach. W październiku 2017 roku miała też miejsce premiera inscenizacji w Teatrze Współczesnym w Warszawie. W 2024 roku adaptację opowiadania wystawiono na Scenie Supernova w Krakowie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=588724", "fragment_id": "1586395/0", "subtitle": "", "title": "Psie serce", "parentId": 588724.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1586395", "source": "wikipedia", "score": 0.292806476354599}, "uuid": "1e3ba518-f06b-48cc-a555-3d89c9e35293"}, {"page_content": "Behemot – kot-przemieniec, błazen w świcie Wolanda, jeden z głównych bohaterów powieści Michaiła Bułhakowa \"Mistrz i Małgorzata\". Postać została oparta na różnorodnych źródłach literackich, demonologicznych oraz osobistych doświadczeniach autora. Behemot wyróżnia się zarówno swoim groteskowym wyglądem, jak i złożonym charakterem. Jego charakter i humorystyczne sceny, w których uczestniczy, wnoszą do powieści elementy satyry i filozoficznej refleksji nad ludzką naturą oraz absurdem życia.\nKreacja postaci.\nBehemot Bułhakowa ma silne korzenie w tradycjach demonologicznych. Imię postaci zostało zaczerpnięte z Biblii. Występuje ono w apokryficznej Księdze Henocha. W Księdze Hioba (Hi 40, 15–24) natomiast hipopotam (Behemot) został przedstawiony jako jedno z potężnych stworzeń wrogich wobec Boga. W tradycji semickiej uznawany był za wcielenie zła i pomiot piekła.\nW prawdopodobnie znanych Bułhakowowi badaniach Iwana Porfirjewa \"Apokryficzne opowieści o postaciach i wydarzeniach Starego Testamentu\" (ros. Апокрифические сказания о ветхозаветных лицах и событиях, 1872) opisano morskiego potwora Behemota, który zamieszkiwał pustynię na wschód od ogrodu wybranych i sprawiedliwych. Autor \"Mistrza i Małgorzaty\" sięgał też do książki Michaiła Orłowa \"Historia kontaktów człowieka z diabłem\" (ros. История сношений человека с дьяволом, 1904), która przedstawia XVII-wieczną historię opętanej przez siedem demonów przeoryszy klasztoru w Loudun. Jednym z nich był demon obżarstwa Behemot – potwór z głową słonia, ludzkimi rękami, krótkim ogonem oraz ciałem przypominającym hipopotama. Opis ten wpłynął na pierwotną kreację Behemota w powieści, którego wygląd był zbliżony do słonia:\n Z czarnej paszczy kominka wyskoczył czarny kot na grubych, jakby nadmuchanych łapach…", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824467", "fragment_id": "1231811/0", "subtitle": "", "title": "Behemot (Mistrz i Małgorzata)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1231811", "parentId": 5824467.0, "score": 0.26435309648513794}, "uuid": "dd262abd-86e1-49a2-b9dd-eb91b633fb55"}]}
{"id": "q_837", "question": "W którym mieście europejskim po raz pierwszy ruszyło metro?", "answer": [{"page_content": "W 1845 r. został otwarty podziemny tunel kolejowy, ciągnący się przez około 500 m pod ulicami Brooklynu (obecnie Nowy Jork). Pierwsza całkowicie podziemna linia – Metropolitan Railway – została otwarta w Londynie 10 stycznia 1863. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km, napęd zapewniały lokomotywy parowe. Londyńskie metro szybko się rozrastało i powstawały kolejne linie. W 1890 otwarta została pierwsza na świecie zelektryfikowana linia obsługiwana przez City &amp; South London Railway, jednak na większości linii do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli. Pierwszy tunel podwodny przebito pod Tamizą, wybudowany został przez sir Marca Brunela i jego syna Isambarda. Początkowo projektowany dla ruchu konnego, stał się częścią metra w roku 1869.\nW 1870 otwarto eksperymentalną linię w Nowym Jorku, zamknięto ją jednak po trzech latach. Pierwsza kolej podziemna w kontynentalnej Europie pojawiła się w Budapeszcie w 1896, po zaledwie dwóch latach budowy. Łączyła \"Vörösmarty tér\" w centrum miasta z \"Artézi fürdő\" (obecnie \"Széchenyi fürdő\") i była obsługiwana przez składy elektryczne. W tym samym roku oddano do użytku linię w Glasgow, w której wagony ciągnięte były za pomocą systemu lin stalowych, aż do chwili elektryfikacji w 1935 r.\nW 1900 zostało otwarte metro w Paryżu. Jego pełna nazwa – \"Chemin de Fer Métropolitain\" (\"metropolitalna kolej żelazna\") – była wiernym tłumaczeniem angielskiego \"London Metropolitan Railway\". W języku francuskim nazwa została skrócona do pojedynczego słowa – \"métro\" – przejętego następnie przez wiele innych języków, w tym polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44526", "fragment_id": "640823/1", "subtitle": "", "title": "Metro", "parentId": 44526.0, "start_index": 1713.0, "document_id": "640823", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "22cf0897-0ea4-48e2-a83b-7149139b13cf"}, {"page_content": "Po przyjęciu projektu sieci opracowanego przez Fulgence’a Bienvenüe’a i Edmonda Hueta 20 kwietnia 1896 r. „kolej metropolitalna” (fr. \"chemin de fer métropolitain\") została zadeklarowana jako projekt pożytku publicznego ustawą z 30 marca 1898 r. Ustawa przewidywała budowę 6 linii w pierwszej kolejności i 3 kolejnych w przyszłości. Prace zostały rozpoczęte 4 października 1898 r., w ramach umowy zawartej między Miastem Paryżem a \"Kompanią Paryskiej Kolei Metropolitalnej\" (fr. \"Compagnie du chemin de fer métropolitain de Paris\", CMP) należącą do Belga, barona Empain, która dostarczyła kapitał 100 000 akcji i 250 franków podpisanych w Belgii. Koncesja ta została wzięta pod sekwestr 1 stycznia 1945 r. i znacjonalizowana ustawą z 21 marca 1948, pociągając za sobą rekompensatę za zerwanie koncesji 1 stycznia 1945, jak również zniszczenie archiwów, co oznaczało zatarcie wszelkich śladów wskazujących na założenie i eksploatację metra w Paryżu przez sektor prywatny.\nSpecyfikacja metra od początku zakładała, że będzie ono podziemne, elektryczne, normalnotorowe, o skrajni 2,4 m wykluczającej ruch normalnych pociągów. Taka skrajnia została ustalona po to, by metro nie mogło opuścić w przyszłości obszaru miasta, a także by uniemożliwić wjazd jakiegokolwiek składu z zewnątrz do podziemi Paryża. Miało to znaczenie strategiczne dla obronności, a polityczne dla władz miejskich – gwarantowało niezależność sieci pozostającej całkowicie w gestii magistratu. Specyfikacja wymusiła maksymalny spadek toru 40 mm/m i minimalny promień łuku 75 m. Długość stacji została ustalona na 75 m (później została ona zwiększona do 90 m na liniach 1 i 4, a następnie do 105 m na niektórych stacjach).\nNarodziny metra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=440259", "fragment_id": "76287/5", "subtitle": "", "title": "Metro w Paryżu", "source": "wikipedia", "start_index": 7179.0, "document_id": "76287", "parentId": 440259.0, "score": 0.1399793177843094}, "uuid": "83b49dba-d295-4c8b-86c3-d3edd8b75c97"}, {"page_content": "Londyn i Nowy Jork, stanąwszy przed podobnym dylematem, zbudowały początkowo sieci będące przedłużeniem istniejących linii kolejowych wewnątrz miasta, a dopiero potem stworzyły specjalne systemy (o innej niż kolejowa skrajni). Londyn w 1863 uruchomił linię międzydworcową obsługiwaną pociągami parowymi. W 1867 w Nowym Jorku została otwarta sieć miejskiej kolei parowej na metalowych wiaduktach (pierwsze prawdziwe metro, należące do Interborough Rapid Transit Company, o mniejszej skrajni, zostało uruchomione w 1904). W 1890 ruszyła pierwsza prawdziwa linia metra londyńskiego (\"the Tube\"), podziemna i elektryczna, o obniżonej skrajni. Wreszcie w 1896 Budapeszt uruchomił linię całkowicie podziemnego tramwaju, \"Földalatti\".\nPołączenie kilku czynników doprowadziło do odblokowania projektu paryskiego: presja opinii publicznej wywołana wcześniejszymi niepowodzeniami, wzrost populacji miasta, przykład innych stolic (już około dziesięć z nich wybudowało metro), zmiany na głównych stanowiskach w administracji miejskiej (w szczególności pojawienie się André Berthelota), służbach technicznych państwa i w rządzie, zmiana układu politycznego, pojawienie się lobby przemysłowego (spółki elektrotechniczne) sprzyjającego metru oraz zbliżająca się wystawa światowa i igrzyska olimpijskie w 1900 r. Wszystkie te czynniki skłoniły władze do rozpoczęcia długo oczekiwanej budowy metra. Zwyciężyło rozwiązanie proponowane przez magistrat, któremu to państwo powierzyło projekt i realizację przedsięwzięcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=440259", "fragment_id": "76287/4", "subtitle": "", "title": "Metro w Paryżu", "document_id": "76287", "start_index": 5677.0, "parentId": 440259.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38761046528816223}, "uuid": "39dda005-afe5-4b2e-9137-5703e20482a2"}, {"page_content": "Linia M1 – pierwsza zbudowana linia metra w Mediolanie. Prace rozpoczęto w 1957 roku, a pierwszą część linia M1 otwarto w 1964 między Sesto Marelli i stacją Lotto. Jest również nazywaną linią czerwoną, lub Linea Rossa w języku włoskim, jak jest wizualnie oznaczona. Log metra przejęło kolor czerwony od linii M1 jako swój symbol.\nDziś[] linia rozpoczyna się na północnych przedmieściach Sesto San Giovanni, biegnie przez centrum miasta, a następnie do zachodniej dzielnicy w dwóch różnych kierunkach, na północny zachód do Rho oraz na ulicę Bisceglie. Linia ma w sumie 27 km długości i liczy 38 stacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2022864", "fragment_id": "397568/0", "subtitle": "", "title": "Linia M1 metra w Mediolanie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "397568", "parentId": 2022864.0, "score": 0.1165846660733223}, "uuid": "e75c609f-d682-4571-8741-ebd204e68fbe"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Metro na świecie\nLista systemów metra – lista zawiera funkcjonujące systemy metra. Na świecie w 2023 roku, w 62 krajach istniały 194 systemy metra. Niektórych, zwłaszcza najnowszych, nie uwzględniono na liście.\nMetro jest jednym z elementów komunikacji miejskiej, zaliczanych do środków transportu szynowego. Pierwsza sieć metra na świecie powstała w 1863 w Londynie, jednak jej elektryfikacji dokonano dopiero w 1890 roku. Obecnie najdłuższy system metra funkcjonuje w Pekinie, natomiast największa liczba stacji oraz linii działa w Nowym Jorku.\nDefinicja.\nMetro jest definiowane jako miejski system elektrycznego transportu pasażerskiego o dużej przepustowości i wysokiej częstotliwości jazdy, który jest całkowicie niezależny od innych środków transportu, ponieważ jeździ na oddzielnych torach oraz posiada specjalną sygnalizację.\nGranica między metrem a innymi środkami transportu zbiorowego, do których zaliczyć możemy szybki tramwaj i kolej miejską, nie jest zawsze wyraźnie określona. Nazwa \"metro\" używana jest w niektórych krajach na określenie systemów, które łączą w sobie elementy prawdziwego metra, premetra, szybkiego tramwaju i kolei miejskiej. Z drugiej strony istnieją też systemy kolei miejskich spełniające wszystkie kryteria, aby nosić oficjalną nazwę metra, jednak nie są tak nazywane.\nLista.\nLegenda\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1799777", "fragment_id": "856793/0", "subtitle": "", "title": "Lista systemów metra", "parentId": 1799777.0, "start_index": 0.0, "document_id": "856793", "source": "wikipedia", "score": 0.3743010461330414}, "uuid": "ce38fe1e-2ecb-4657-8bf4-fe1eda811513"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Transport publiczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMetro w Berlinie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;U-Bahn Berlin&lt;/&gt;) – system kolei miejskiej, głównie podziemnej, zlokalizowany w stolicy Niemiec – Berlinie, otwarty w 1902 roku. Obecnie ma 9 linii i 173 stacje. Łączna długość szlaków wynosi 146,3 km, z czego 80% znajduje się pod ziemią.\nHistoria.\nPrzed I wojną światową.\nPod koniec XIX wieku zaczęto poszukiwania wydajnego rozwiązania problemów transportowych w Berlinie i później włączonych do miasta okolicznych miejscowościach. Po tym, jak przedstawiono i odrzucono wiele różnych propozycji, 15 lutego 1902 otworzono pierwszą trasę metra (tzw. trasę podstawową) między stacjami Berlin Warschauer Straße i Zoologischer Garten, z odnogą do Potsdamer Platz. Należała do tzw. \"Hochbahngesellschaft\", spółki-córki Siemens &amp; Halske. Większa jej część położona była na stalowej estakadzie. Już wkrótce powstały dalsze trasy metra. Przede wszystkim niezależne wówczas miasta Wilmersdorf, Schöneberg i Charlottenburg zaczęły planować własne linie, które później rozbudowano do Dahlem na południu, placu Spittelmarkt w centrum Berlina na północy i w okolice powstałego później stadionu olimpijskiego na zachodzie.\nPo I wojnie światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=190592", "fragment_id": "18264/0", "subtitle": "", "title": "Metro w Berlinie", "parentId": 190592.0, "start_index": 0.0, "document_id": "18264", "source": "wikipedia", "score": 0.2758685052394867}, "uuid": "e330405b-52b4-482b-aca5-4aa9a235ea22"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nLinia M1 metra w Budapeszcie \"(\"węg. \"Millenniumi Földalatti Vasút – Milenijna Kolej Podziemna)\" – najstarsza linia metra w kontynentalnej części Europy, druga najstarsza na świecie, pierwsza w pełni zelektryfikowana. Otwarta została 3 maja 1896 z okazji obchodów tysiąclecia państwa węgierskiego. Początkowo składała się z 9 stacji podziemnych oraz 2 naziemnych i mierzyła 3700 metrów. Kolej bez większych zakłóceń funkcjonowała do 1973, gdy podjęto decyzję o likwidacji odcinka naziemnego, przebudowie dwóch stacji oraz dobudowania nowego odcinka i zajezdni. W 2002 linia wraz z aleją Andrássyego i placem Bohaterów została wpisana na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.\nUrzędowo linia oznaczana jest kolorem żółtym jako linia metra M1, jednak przez mieszkańców Budapesztu nazywana jest \"földalatti\" lub \"kismetró\", co oznacza kolejno: \"kolejka podziemna\" i \"małe metro\".\nHistoria.\nBudowa linii.\nOstatnie dekady XIX wieku były decydującym okresem w historii rozwoju Budapesztu oraz całej dzielnicy Terézváros. Główną osią tej części miasta była aleja Andrássy út, która łączyła centrum miasta z miejskim parkiem Városliget. W grudniu 1870 przyjęto plan zagospodarowania przestrzennego dla tego obszaru, mającego pełnić funkcję reprezentacyjną. Wraz z rozwojem miasta ruch systematycznie rósł. Kursujący ulicą omnibus nie rozwiązywał problemów komunikacyjnych, gdyż pojazdy jeździły przepełnione. W 1884 z racji dużej eksploatacji ulicę wyłożono drewnianymi deskami, które miały tłumić tętent koni. Wówczas podjęto decyzję o budowie kolei miejskiej. Dodatkową motywacją był fakt, że zbliżały się obchody milenium państwa, które miały się odbyć w parku Városliget.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=827416", "fragment_id": "1007361/0", "subtitle": "", "title": "Linia M1 metra w Budapeszcie", "document_id": "1007361", "start_index": 0.0, "parentId": 827416.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18249434232711792}, "uuid": "81cbf6c1-ee4d-4773-b204-808d5994b8c2"}, {"page_content": "Infrastruktura kolejowa, transport towarowy i usługi pasażerskie są świadczone przez samorządy lokalne i krajowe oraz przedsiębiorstwa prywatne. Eurail Pass to bilet kolejowy, dzięki któremu można poruszać się w 18 krajach europejskich, jest dostępny tylko dla osób, które nie mieszkają w Europie, Maroku, Algierii lub Tunezji.\nSystem metra.\nWiele dużych miast korzysta z systemu szybkiego transportu, potocznie nazywanego metrem. Pierwsza linia metra została otwarta w 1863 roku w Londynie. Obecnie jest ona częścią londyńskiego systemu metra, najdłuższego systemu metra w Europie. Po Londynie największe europejskie systemy metra według długości torów znajdują się w Moskwie, Madrycie i Paryżu.\nTransport lotniczy.\nPomimo dobrze rozwiniętej sieci drogowej i kolejowej aż 43% podróży międzynarodowych odbyło się drogą lotniczą[]. Podróże lotnicze są szczególnie popularne wśród krajów peryferyjnych, takich jak Hiszpania czy Grecja oraz dla krajów wyspiarskich, takich jak Malta i Cypr. Powodem tak dużej popularności transportu lotniczego jest m.in. turystyka; większość turystów dociera do miejsc zwiedzania dzięki dużym europejskim lotniskom międzynarodowym. Takimi lotniskami są: Port lotniczy Londyn-Heathrow i Paryż-Charles De Gaulle. Kolejnym czynnikiem popularności tego rodzaju transportu jest niska cena biletów, dzięki wzrostowi liczby tanich przewoźników. Doprowadziło to do przepełnienia przestrzeni powietrznej i obawy o środowisko. Jednolita europejska przestrzeń powietrzna to jedna z inicjatyw mających na celu rozwiązanie tych problemów.\nW Unii Europejskiej pełna swoboda ruchu lotniczego i najobszerniejsze na świecie umowy dotyczące kabotażu pozwalają budżetowym liniom lotniczym na swobodne wykonywanie przewozów w całej UE. Do tanich podróży lotniczych przyczynia się kształtowanie się trendu, w ramach którego lotniska regionalne pobierają niskie opłaty, aby reklamować się jako obsługujące duże miasta położone dość daleko.\nTransport wodny.Port w Rotterdamie jest największym portem w Europie i jednym z najbardziej ruchliwych na świecie, i obsługuje ok. 440 mln ton według danych z 2013 roku. Po uwzględnieniu powiązanego obszaru przemysłowego Europoort Rotterdam jest według niektórych miar najbardziej ruchliwym portem na świecie. Dwie trzecie całego śródlądowego transportu wodnego w UE i 40% kontenerów przechodzi przez Holandię. Inne duże porty to Port w Hamburgu w Niemczech i Port w Antwerpii w Belgii. Wszystkie należą do tak zwanego „pasma północnego”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4933753", "fragment_id": "265376/1", "subtitle": "", "title": "Transport w Europie", "parentId": 4933753.0, "start_index": 2079.0, "source": "wikipedia", "document_id": "265376", "score": 0.3214939534664154}, "uuid": "8066cb7c-c0ff-456a-addc-75d68058fbb8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Transport publiczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMetro w Londynie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;London Underground&lt;/&gt;) – system lokalnych linii kolejowych przebiegających w podziemnych tunelach oraz na powierzchni, obsługujących większość obszaru Wielkiego Londynu. Jest najstarszym metrem na świecie – pierwsi podróżni skorzystali z niego 10 stycznia 1863 roku. Angielska nazwa wskazuje na podziemne położenie, jednak około 55% długości tras nie znajduje się pod ziemią.\nMetro londyńskie liczy 11 linii, 272 stacje (w tym 14 poza administracyjnymi granicami Wielkiego Londynu) oraz 402 km tras. Codziennie korzysta z niego ok. 3,67 miliona podróżnych. Od 2003 jest podporządkowane jednostce organizacyjnej zwanej Transport for London, zarządzającej w imieniu władz Wielkiego Londynu większością komunikacji miejskiej.\nHistoria.\nPierwsze połączenie podziemnej kolejki w Londynie zostało uruchomione 10 stycznia 1863 przez spółkę \"Metropolitan Railway\". Decyzja o budowie tuneli zapadła w 1854. Początkowo operatorem każdej linii była inna, prywatna spółka. Do końca XIX wieku spółek i linii było już sześć. Nie współpracowały one ze sobą i pasażerowie w każdej z nich musieli posiadać inne bilety. Nawet sąsiadujące ze sobą stacje różnych linii nie miały podziemnych połączeń, przez co przesiadki między nimi były uciążliwe. Na początku XX wieku rozpoczął się proces konsolidacji spółek. Było to związane z przypływem do metra nowego kapitału, m.in. amerykańskiego. Dodatkowe środki były niezbędne w związku z koniecznością przedłużania linii na przedmieścia oraz elektryfikacji linii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187274", "fragment_id": "16181/0", "subtitle": "", "title": "Metro w Londynie", "parentId": 187274.0, "start_index": 0.0, "document_id": "16181", "source": "wikipedia", "score": 0.2520016133785248}, "uuid": "dae8dc1c-701d-4472-ab12-452a9b3aeb19"}, {"page_content": "Już w 1880 roku Werner von Siemens złożył wniosek z propozycją budowy \"kolei wysokiej\" \"(Hochbahn)\" biegnącej nad Friedrichstraße. Jednak przed początkiem XX wieku władze Berlina nie były chętne budowie kolei podziemnej lub naziemnej jako formy komunikacji miejskiej. Miasto twierdziło, że sieć tramwajów w zupełności wystarczy, aby zapewnić mieszkańcom odpowiednią możliwość poruszania się po Berlinie. Z tych powodów te i inne wnioski zostały odrzucone. Siemens, po długich staraniach, dostał pozwolenie na budowę, ale na ówczesnych peryferiach miasta, a kolej nad Friedrichstraβe nie powstała.\nW 1902 prywatne przedsiębiorstwo Siemens und Halske uruchomiło pierwszą w mieście, a także w kraju, linię metra, tzw. \"Hochbahn\" (pol. \"kolej wysoka\"), ponieważ wybudowano ją na stalowej estakadzie). Postanowiono rozpocząć planowanie kolejnej, która miała zostać wybudowana i eksploatowana przez miasto. Jej ostateczny przebieg ustalono w 1910 roku.\n2 grudnia 1912 roku ruszyły prace budowlane. Początkowo tempo budowy było szybkie, otwarcie pierwszego odcinka planowano na 1917 rok. W 1914 roku, z powodu wybuchu I wojny światowej, prace zostały spowolnione. Z 7 planowanych odcinków, budowa tylko 4 została zakończona w stanie surowym. Około 1916 roku prace zostały prawie całkowicie wstrzymane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1306423", "fragment_id": "1135550/1", "subtitle": "", "title": "Linia U6 metra w Berlinie", "parentId": 1306423.0, "start_index": 1729.0, "document_id": "1135550", "source": "wikipedia", "score": 0.1451566517353058}, "uuid": "2a187c0a-85f8-46cd-90f8-82790bbcf3b5"}]}
{"id": "q_838", "question": "Stolicą którego państwa jest Ankara?", "answer": [{"page_content": "Ankara (wcześniej \"Angora\", łac. \"Ancyra\", gr. \"Ἄγκυρα\", ‘kotwica’) – miasto w środkowej Turcji, będące jej stolicą od 1923 roku. Jest po Stambule drugim co do wielkości miastem Turcji. Położone na wysokości 938 m n.p.m.\nLeżąca w środkowej Anatolii Ankara jest ważnym ośrodkiem handlowym i przemysłowym, siedzibą rządu państwa oraz wszystkich ambasad. W przeszłości znana była z hodowli kóz angora, kotów angora oraz białych królików angora, gruszek, miodu i winogron.\nMiasto nad rzeką Ankara Çayı, będącą dopływem rzeki Sakarya, usytuowane jest w najsuchszym rejonie Turcji i otoczone jałowymi stepami. W okolicach znajdują się liczne stanowiska archeologiczne: hetyckie, frygijskie, greckie, rzymskie, bizantyńskie oraz z okresu panowania osmańskiego.\nHistoria.\nStarożytność.\nNajstarsze zabytki osadnicze Ankary należą do ludu Hatti, który zamieszkiwał te obszary w epoce brązu; miasto nosiło wówczas nazwę Ankuwash. Od około 1000 roku p.n.e. zamieszkiwali je Frygowie i za ich czasów znacznie się rozrosło. Z tego okresu pochodzi legenda o założeniu miasta przez króla Midasa.\nNastępnie miasto przeszło pod panowanie Lidyjczyków, a później Persów. W 333 roku p.n.e. zostało zdobyte przez Aleksandra Wielkiego, który przybył z Gordion i zatrzymał się na pewien czas w Ankarze. Po jego śmierci w 323 roku p.n.e. i podziale jego imperium pomiędzy wodzów, miasto przypadło w udziale Antygonowi. Kolejny znaczny jego rozwój przypada na okres panowania Greków z Pontu, kiedy to stało się ono ważnym centrum handlowym dla kupców znad Morza Czarnego, Krymu, Asyrii, Cypru i Libanu. W owym czasie nosiło już grecką nazwę Áγκυρα – Ankyra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321", "fragment_id": "169649/0", "subtitle": "", "title": "Ankara", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169649", "parentId": 321.0, "score": 0.8485671281814575}, "uuid": "09721d82-02b3-45ec-b9f7-de5fdbdfeba3"}, {"page_content": "Ankara ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Ankara ili&lt;/&gt;) – jedna z 81 prowincji Turcji, znajdująca się w środkowej części kraju.\nOd północnego zachodu graniczy z prowincją Bilecik, od zachodu z prowincją Eskişehir, od południa z prowincjami Konya i Aksaray, od wschodu z prowincjami Kırıkkale i Kırşehir oraz z prowincją Çankırı od północnego wschodu.\nWładzę w prowincji sprawuje deputowany przez turecki rząd.\nPowierzchnia prowincji to 25 706 km². Liczba ludności zgodnie z danymi z 2006 roku wynosi 5 017 914, a gęstość zaludnienia 197,5 osoby/km². Stolicą prowincji jest Ankara.\nPodział administracyjny.\nProwincja Ankara dzieli się na 24 dystrykty (\"İlçe\"). Są to:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1406189", "fragment_id": "201145/0", "subtitle": "", "title": "Ankara (prowincja)", "parentId": 1406189.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "201145", "score": 0.6822835206985474}, "uuid": "836bc726-6545-4283-b069-4091ba94bbb9"}, {"page_content": "Kiedy seldżucki sułtan Alp Arslan pokonał wojska bizantyńskie w bitwie pod Manzikertem (1071), w 1073 zajął Ankarę i uczynił z niej ważny punkt oparcia. Dla chrześcijan odzyskał ją w 1101 Rajmund z Tuluzy, jednakże już w 1127 zajęta została przez emira Ghazi z tureckiej dynastii Daniszmendydów. Następnie o Ankarę walczyli przedstawiciele miejscowych turkmeńskich dynastii – anatolijscy Seldżucy i Daniszmendydzi; ostatecznie przypadła ona w 1143 tym pierwszym. Po rozpadzie sułtanatu Rum miasto pod koniec XIV w. znalazło się w imperium osmańskim. W 1402 Timur odebrał je Osmanom po bitwie pod Ankarą, ale już w 1403 zostało odzyskane.\nCzasy najnowsze.\nPo upadku Imperium Osmańskiego po I wojnie światowej jego stolica – Stambuł – oraz większość Anatolii była okupowana przez aliantów zamierzających podzielić kraj między Wielką Brytanię, Francję, Włochy i Grecję. W odpowiedzi przywódca ruchu narodowego – Mustafa Kemal Atatürk – ustanowił Ankarę swą siedzibą w 1920 roku. W mieście tym funkcjonowały Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji, rząd kemalistowski oraz sztab generalny Sił Narodowych. Stolica ruchu narodowowyzwoleńczego została obroniona przed armią grecką nad rzeką Sakarya w pierwszych dniach września 1921.\nPo wygranej wojnie o niepodległość, kiedy ustanowiono Republikę Turcji (29 października 1923), kilka dni wcześniej (13 października) Ankara stała się stolicą państwa, co przyczyniło się do dalszego rozwoju miasta oraz jego podziału na starą część, zwaną Ulus, oraz nową – Yenişehir. Nowe dzielnice, których centrum stanowi dzisiaj Kızılay, charakteryzują się typową zabudową miast współczesnych: szerokimi ulicami, hotelami, teatrami, centrami handlowymi. Siedziba rządu i ambasad znajduje się również w nowej części miasta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321", "fragment_id": "169649/3", "subtitle": "", "title": "Ankara", "parentId": 321.0, "start_index": 5208.0, "document_id": "169649", "source": "wikipedia", "score": 0.8068332672119141}, "uuid": "2a9f1288-08ba-45f5-8b0a-d17b72fb6abe"}, {"page_content": "Turcja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Türkiye&lt;/&gt;), Republika Turcji (tur. &lt; lang=\"tr\"&gt;Türkiye Cumhuriyeti&lt;/&gt;) – państwo położone w Azji Zachodniej (głównie na półwyspie Azja Mniejsza), a częściowo również w Europie Południowo-Wschodniej, ze stolicą w Ankarze. Graniczy w Europie z Bułgarią i Grecją, natomiast w Azji z Syrią, Irakiem, Iranem, Azerbejdżanem, Armenią i Gruzją. Część europejska – wschodnia Tracja – stanowi 3% powierzchni i oddzielona jest od części azjatyckiej Morzem Marmara oraz cieśninami Bosfor i Dardanele. Turcję od północy otacza Morze Czarne, od zachodu Morze Egejskie i Morze Marmara, a od południa Morze Śródziemne (nazywane w języku tureckim Morzem Białym). Republika Turcji została proklamowana w 1923 roku, poprzedzającym ją państwem było Imperium Osmańskie.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Turcji.\"\nUkształtowanie poziome.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6152", "fragment_id": "172123/0", "subtitle": "", "title": "Turcja", "parentId": 6152.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172123", "score": 0.5654897093772888}, "uuid": "24646ad4-62a0-4b17-b4db-967684b5a796"}, {"page_content": "Ankara Atatürk Spor Salonu – hala widowiskowo-sportowa w Ankarze, stolicy Turcji. Została otwarta w 1969 roku. Może pomieścić 4500 widzów.\nPierwszą halę sportową w miejscu obecnej Ankara Atatürk Spor Salonu wybudowano w latach 1954–1957 i otwarto 18 października 1957 roku. Obiekt ten był znany jako „Ankara Spor Sarayı” bądź „Atatürk Spor ve Sergi Salonu”. 2 czerwca 1958 roku zawalił się jednak dach hali. Obiekt został później rozebrany, a w jego miejscu wybudowano następnie obecną halę, która została oddana do użytku w 1969 roku. Arena powstała obok nieistniejącego już Ankara 19 Mayıs Stadyumu.\nWe wrześniu 2003 roku w hali rozegrano część spotkań (w tym mecze rundy finałowej) kobiecych mistrzostw Europy w siatkówce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5142955", "fragment_id": "1067353/0", "subtitle": "", "title": "Ankara Atatürk Spor Salonu", "document_id": "1067353", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5142955.0, "score": 0.5554991960525513}, "uuid": "c207c8cd-beca-4445-99c9-991df7078dd9"}, {"page_content": "Od czasu awansowania do roli stolicy Ankara przeżyła gwałtowny rozwój. Z niewielkiej miejscowości z 35 tys. mieszkańców w 1924 roku zamieniła się w wielką metropolię. W 1927 w stolicy żyło już 44 553 osób, a w 2007 roku miała ona ponad 4 miliony mieszkańców.\nKlimat.\nKlimat Ankary jest suchy, kontynentalny, z zimnymi, śnieżnymi zimami oraz gorącym i suchym latem. Opady deszczu występują głównie wiosną i jesienią. Roczna suma opadów wynosi średnio 415 mm.\nParki.\nAnkara słynie ze swoich parków, założonych głównie we wczesnych latach Republiki. Do najważniejszych należą:\nKultura i sztuka.\noprócz tego w Ankarze funkcjonują również prywatne teatry.\nHandel.\nDzielnicą z tradycyjnymi sklepami jest Ulus. Turyści chętnie odwiedzają \"Çıkrıkçılar Yokuşu\" (Ulicę tkaczy), na której znajduje się wiele antykwariatów oraz sklepów z tradycyjnymi wyrobami tureckimi. Na bazarze zwanym \"Bakırcılar Çarşısı\" można znaleźć między innymi wyroby miedziane, dywany, biżuterię, antyki, ubrania czy wyroby hafciarskie.\nWspółczesne sklepy zlokalizowane są głównie w dzielnicy Kızılay oraz alei Tunalı Hilmi. Znajduje się tu centrum handlowe Karum. W Çankayi znajduje się Atakule – wieża zbudowana w 1989 roku o wysokości 125 m z restauracją i kawiarnią na szczycie oraz punktem widokowym. Było to pierwsze centrum handlowe Ankary. W Atakule znajdowało się ponad 150 sklepów, restauracje, kawiarnie oraz kino.\nMesa Plaza, Ankuva, Anka Mall, Kentpark, Cepa, Gordion, Panora oraz Armada to wielkie centra handlowe w dzielnicach mieszkalnych Ankary. Znajdują się w nich setki sklepów, kina, restauracje, kawiarnie.\nMiasta partnerskie.\n Aszchabad\n Baku\n Bangkok\n Bourg-en-Bresse\n Bukareszt\n Chartum\n Hanoi\n Hawana\n Islamabad\n Kair\n Kijów\n Kuala Lumpur\n Kuwejt\n La Paz\n Manama\n Mogadiszu\n Moskwa\n Astana\n Pekin\n Santiago\n Sarajewo\n Seul\n Skopje\n Sofia\n Sziraz\n Tbilisi\n Tirana\n Waszyngton\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=321", "fragment_id": "169649/4", "subtitle": "", "title": "Ankara", "parentId": 321.0, "start_index": 6957.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169649", "score": 0.6223331689834595}, "uuid": "b7dbe419-a2f8-4626-ad30-e212438967b1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Transport publiczny infobox/styles.css\" /&gt;\nMetro w Ankarze (tr. \"Ankara Metrosu\") – system podziemnej kolei miejskiej działający w Ankarze, stolicy Turcji. Składa się z lekkiej kolei \"Ankaray\", linii M1-M2-M3, powstałej z połączenia linii M1, M2 i M3 w 2019, i linii M4 została otwartej w 2017.\nAnkaray.\n\"Ankaray\" to system \"Lekkiego Metra\", był pierwszą częścią sieci nowoczesnego transportu. \"Ankaray\" zostało zbudowane w ciągu w latach 1992–1996 przez konsorcjum na czele którego stał Siemens. Linia przebiega z zachodu na wschód od stacji AŞTİ (Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesi – Międzymiejski Terminal Autobusowy w Ankarze) do Dikimevi na dystansie 8.7 km, z których 8 km znajduje się pod ziemią. linię obsługuje 11 pociągów, każdy składający się z trzech wagonów, o całkowitej długości 77 metrów. Każdy pociąg posiada 180 siedzeń i mieści maksymalnie 600 pasażerów. Na trasie znajduje się 11 stacji.\n\"Ankaray\" obsługują pojazdy Siemens-Adtranz-AnsaldoBreda, które są w stanie osiągnąć prędkość 80 km/h i są wyposażone w system hamowania rekuperacyjnego. Planowanie jest wydłużenie linii\"Ankaray\" do długości 22 km. Ostatecznie linia ma osiągnąć zdolność do przewożenia 25.000 pasażerów na godzinę w jednym kierunku do roku 2015.\nAnkara Metro.\n\"Ankara Metro\" zostało uruchomione w 1997 na trasie z Kızılay (centrum miasta) do podmiejskiej dzielnicy Batıkent w kierunku północno-zachodnim. Linia ma długość 14,7 km (6,5 km pod ziemią, 4,5 km na powierzchni i 3,7 km na estakadach) i na jej trasie jest 12 stacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1877789", "fragment_id": "900815/0", "subtitle": "", "title": "Metro w Ankarze", "document_id": "900815", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1877789.0, "score": 0.5085623860359192}, "uuid": "da8c1501-f813-4ee2-842f-af75082428e6"}, {"page_content": "Ankara Spor Salonu (dawniej Ankara Arena) – hala widowiskowo-sportowa w Ankarze, stolicy Turcji. Została wybudowana w latach 2009–2010 i otwarta w czerwcu 2010 roku. Może pomieścić 10 400 widzów. Swoje spotkania rozgrywają na niej koszykarze klubów Hacettepe Üniversitesi SK, Türk Telekom GSK i TED Ankara Kolejliler SK.\nObiekt był m.in. jedną z aren mistrzostw świata w koszykówce w 2010 roku, mistrzostw świata kadetek w siatkówce w 2011 roku, mistrzostw Europy U-20 w piłce ręcznej w 2012 roku, mistrzostw świata w koszykówce kobiet w 2014 roku, mistrzostw świata U-23 w siatkówce kobiet w 2015 roku i mistrzostw Europy w siatkówce kobiet w 2019 roku. Ponadto hala gości również inne wydarzenia, jak np. koncerty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5078638", "fragment_id": "1079590/0", "subtitle": "", "title": "Ankara Spor Salonu", "document_id": "1079590", "start_index": 0.0, "parentId": 5078638.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5557869076728821}, "uuid": "ee2ad69e-c2fa-4358-8d28-0d6be8846563"}, {"page_content": "Zamach w Ankarze – atak terrorystyczny, do którego doszło 17 lutego 2016 w stolicy Turcji, Ankarze. W zamachu zginęło 30 osób, a 61 zostało rannych.\nZamach.\nWedług policji do zamachu doszło, gdy zdetonowano pojazd, który zawierał materiały wybuchowe w czasie przejeżdżania autobusów z personelem wojskowym. Agencja Reuters jako sprawców zamachu wskazała Partię Pracujących Kurdystanu (PKK), a Kurdowie jako sprawców wskazali Państwo Islamskie. Po tym zdarzeniu ogłoszono trzydniową żałobę narodową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3647179", "fragment_id": "1309397/0", "subtitle": "", "title": "Zamach w Ankarze (17 lutego 2016)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1309397", "parentId": 3647179.0, "score": 0.7619657516479492}, "uuid": "bad5bc52-5c61-475d-8032-42be55d99ceb"}, {"page_content": "(1457) Ankara – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 4 lat i 156 dni w średniej odległości 2,7 au. Została odkryta 3 sierpnia 1937 roku w Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl w Heidelbergu przez Karla Reinmutha. Nazwa planetoidy pochodzi od Ankary, dzisiejszej stolicy Turcji. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1457) 1937 PA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=572571", "fragment_id": "1550551/0", "subtitle": "", "title": "(1457) Ankara", "document_id": "1550551", "start_index": 0.0, "parentId": 572571.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22052697837352753}, "uuid": "76048aa7-edf1-48a6-8e5e-dfde96e5d664"}]}
{"id": "q_839", "question": "Jak miał na imię Kurosawa, znany japoński reżyser?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy japońskiego reżysera. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.\nAkira Kurosawa (jap. 黒澤 明 Kurosawa Akira) (ur. 23 marca 1910 w Tokio, zm. 6 września 1998 tamże) – japoński reżyser, scenarzysta i producent filmowy. Uznawany za jednego z największych twórców w historii kina.\nLaureat wielu najważniejszych nagród w świecie filmu, m.in. Złotego Lwa na 12. MFF w Wenecji za film \"Rashōmon\" (1950), Srebrnego Lwa na 15. MFF w Wenecji za \"Siedmiu samurajów\" (1954), Złotej Palmy na 33. MFF w Cannes za film \"Sobowtór\" (1980), Honorowego Oscara za całokształt twórczości (1989). Zdobywca dwóch Oscarów dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego za filmy \"Rashōmon\" (1950) i \"Dersu Uzała\" (1975).\nKurosawa był jednym z najbardziej znanych reżyserów zarówno w Japonii, jak i poza granicami swojego kraju. Jego twórczość wywarła wielki wpływ na kilka pokoleń filmowców na całym świecie. Kariera reżyserska Kurosawy trwała równo pół wieku – od debiutanckiej, zrealizowanej w czasie wojny \"Sagi o dżudo\" (1943) po jego ostatni film, \"Madadayo\" (1993).\nŻyciorys.\nAkira Kurosawa urodził się 23 marca 1910 w Ōmori w Tokio, jako najmłodszy z siedmiorga dzieci. Jego ojciec był oficerem, potomkiem samurajów. W młodości Akira interesował się malarstwem, w szczególności sztuką europejską.\nDorastał z bratem o imieniu Heigo. Razem z nim brał udział w spotkaniach lewicujących środowisk intelektualnych. Heigo Kurosawa był aktorem i uprawiał sztukę benshi, tzn. podkładał głos postaci niemych filmów. Gdy zaczęto nagrywać udźwiękowione filmy, stracił pracę i z tego powodu próbował popełnić samobójstwo. Drugim traumatycznym doświadczeniem z dzieciństwa było trzęsienie ziemi, które nawiedziło Tokio w 1923 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77375", "fragment_id": "657666/0", "subtitle": "", "title": "Akira Kurosawa", "parentId": 77375.0, "start_index": 1.0, "document_id": "657666", "source": "wikipedia", "score": 0.9337174892425537}, "uuid": "7a2be7fb-5826-4009-9123-247be042f241"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy japońskiego reżysera. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.\nKiyoshi Kurosawa (jap. 黒沢 清 Kurosawa Kiyoshi; ur. 19 lipca 1955 w Kobe) – japoński reżyser, scenarzysta i krytyk filmowy, wykładowca akademicki na Tokijskim Uniwersytecie Sztuki. Nie jest spokrewniony z reżyserem Akirą Kurosawą.\nPrzez długi czas specjalizował się w tworzeniu horrorów. Nakręcił m.in. \"Puls\" (2001) i \"Karę\" (2006). Gdy zaczął reżyserować poważne dramaty rodzinne, zyskał międzynarodowy rozgłos i status filmowego autora. \nJego \"Tokijska sonata\" (2008) zdobyła Nagrodę Jury w sekcji „Un Certain Regard” na 61. MFF w Cannes oraz nagrodę za reżyserię na MFF w Mar del Plata. Późniejsza \"Wyprawa na brzeg\" (2015) przyniosła mu nagrodę za reżyserię w sekcji „Un Certain Regard” na 68. MFF w Cannes.\nLaureat Srebrnego Lwa dla najlepszego reżysera na 77. MFF w Wenecji za film \"Żona szpiega\" (2020).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4501649", "fragment_id": "729888/0", "subtitle": "", "title": "Kiyoshi Kurosawa", "parentId": 4501649.0, "start_index": 1.0, "document_id": "729888", "source": "wikipedia", "score": 0.6518504619598389}, "uuid": "c4bcda12-4284-48b4-91d7-bde09b1931b0"}, {"page_content": "Wielcy reżyserzy „złotej epoki” filmów samurajskich.\nAkira Kurosawa (1910–1998).\nDla zachodniej widowni kinowej Kurosawa jest najbardziej znanym japońskim reżyserem, a zarazem twórcą filmów samurajskich. To on nakręcił filmy takie jak Rashōmon (1950), Siedmiu samurajów (1954), Tron we krwi (1957), Straż przyboczna (1961), (1962), Ukryta forteca (1958), Sobowtór (1980) i Ran (1985). Długo tworzył w powiązaniu z Toshirō Mifune, który był wybitnym odtwórcą ról samurajskich, a zarazem najbardziej znanym za granicą aktorem japońskim. Trzy spośród swoich filmów o tematyce samurajskiej Kurosawa oparł na dziełach Williama Szekspira: \"Tron we krwi\" (na \"Makbecie\"), \"Zły śpi spokojnie\" (na \"Hamlecie\") oraz \"Ran\" (na \"Królu Learze\"). Z kolei fabuła niektórych filmów Kurosawy została przerobiona na westerny, czyli również filmy akcji, z tym że osadzone w realiach „Dzikiego Zachodu”.\nFilm Siedmiu samurajów Akiry Kurosawy stał się kamieniem milowym tego gatunku i zarazem najbardziej znanym filmem japońskim poza Japonią. Film ten doskonale ilustruje konwencje filmu samurajskiego, w którym główne role odgrywają „bezrobotni” samuraje – rōninowie, czyli „samuraje bez pana”, a zatem „ludzie wolni”, czyli mogący postępować w sposób jaki im wyznacza jedynie własne sumienie. Oczywiście, ludzie ci skłaniali się do rozwiązywania swoich problemów przy użyciu mieczy, w czym przecież byli bardzo biegli. Film ten wyraźnie też ukazuje ogromne zróżnicowanie pomiędzy warstwami społecznymi samurajów i japońskich wieśniaków.\nMasaki Kobayashi (1916–1996).\nMasaki Kobayashi wyreżyserował kilka filmów samurajskich, w tym co najmniej dwa znakomite i dobrze znane widowni zachodniej: Harakiri i Bunt. Obydwa te filmy dobitnie ukazują wady namiernej lojalności klanowej.\nKihachi Okamoto (1923–2005).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1213020", "fragment_id": "1120650/3", "subtitle": "", "title": "Film samurajski", "document_id": "1120650", "start_index": 4140.0, "parentId": 1213020.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7952005863189697}, "uuid": "9d3672d2-f07b-4a12-83c6-0a726c9b2ab9"}, {"page_content": "Początek japońskiej kinematografii dały krótkie obrazy z 1896 przedstawiające teatr \"kabuki\", którego aktorzy i tematyka dominowały przez kolejne 10 lat w setkach im podobnych, krótkometrażowych filmów. W latach 20. pojawili się tacy reżyserzy, jak: Kenji Mizoguchi (1898–1956) i Yasujirō Ozu (1903–1963), którzy stworzyli arcydzieła światowego kina. W 1951 Oscara, a także Złotego Lwa na festiwalu w Wenecji zdobył film \"Rashōmon\" Akiry Kurosawy (1910–1998), wprowadzając tym samym kinematografię japońską na międzynarodową scenę.\nW następnym roku film \"Życie Oharu\" Mizoguchiego, opowiadający o upadłej arystokratce z XVII wieku zdobył Srebrnego Lwa. Ów wyczyn powtórzył rok później z filmem \"Opowieści księżycowe\". &lt;&gt;[] w reżyserii Yasujirō Ozu. W 1954 \"Wrota piekieł\" w reżyserii Teinosuke Kinugasy (1896–1982) wywalczyły Oscara oraz Złotą Palmę w Cannes, a drugą nagrodę w Wenecji za \"Siedmiu samurajów\" zdobył Kurosawa. Natomiast Oscar z 1955 za film \"Musashi Miyamoto\" oraz Złoty Lew (1958) za \"Rykszarza\" dla Hiroshiego Inagakiego (1905–1980), były ukoronowaniem okresu, w którym japoński film święcił największe sukcesy, zaznaczając trwały ślad w światowej kinematografii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1884910", "fragment_id": "896484/12", "subtitle": "", "title": "Sztuka japońska", "document_id": "896484", "start_index": 15992.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1884910.0, "score": 0.2865598201751709}, "uuid": "930358ad-5b63-41b1-b6d6-2d79410a24c0"}, {"page_content": "Dō desu ka den (jap. どですかでん; zapisywany także jako Dodes'ka-den) – japoński dramat filmowy z 1970 roku w reżyserii Akiry Kurosawy. Zdjęcia kręcono w Tokio.\nBył pierwszym kolorowym filmem Kurosawy i zarazem jedynym obrazem zrealizowanym przez firmę producencką Klub Czterech Rycerzy, którymi oprócz Kurosawy byli także inni znani japońscy reżyserzy: Keisuke Kinoshita, Masaki Kobayashi i Kon Ichikawa. W Japonii został bardzo źle przyjęty zarówno przez krytykę, jak i widzów w kinach, gdzie niska frekwencja doprowadziła do finansowej klapy projektu. Konsekwencją tej porażki był rozpad Klubu, a także podjęta w 1971 próba samobójcza Kurosawy. Na świecie przyjęto go znacznie przychylniej, był m.in. nominowany do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego.\nOpis fabuły.\nAkcja filmu rozgrywa się w skrajnie biednej dzielnicy dużego japońskiego miasta, gdzie niezwykle ubodzy mieszkańcy urządzili swego rodzaju osiedle, pełne prowizorycznych schronień, na wysypisku śmieci. Film nie posiada jednego wątku głównego. Zamiast tego opowiada równolegle historie kilkunastu rodzin i osób żyjących w tym środowisku. Kurosawa ukazuje całą galerię ludzkich postaw i problemów, takich jak chociażby alkoholizm, różne formy patologicznych relacji wewnątrz rodziny, czy skrajną niezaradność życiową niektórych biedaków, połączoną ze specyficznie rozumianymi dumą i fantazją. Z drugiej strony dostarcza przykładów bezinteresownej, czasem wręcz naiwnej, ludzkiej dobroci.\nJednym z bohaterów jest upośledzony umysłowo młody chłopak, który ma obsesję na punkcie tramwajów i wydaje mu się, że sam jest motorniczym, choć oczywiście zarówno jego tramwaj, jak i tory, po których jeździ, istnieją tylko w jego wyobraźni. Jadąc swym „tramwajem” młodzieniec powtarza \"dō desu ka den\", co jest popularną japońską onomatopeją imitująca dźwięk pojazdu szynowego. Stąd właśnie pochodzi tytuł filmu.\nObsada.\ni inniLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2302709", "fragment_id": "477471/0", "subtitle": "", "title": "Dō desu ka den", "parentId": 2302709.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "477471", "score": 0.506673276424408}, "uuid": "56e834ad-df50-417c-b1c1-8c0b6896a8ad"}, {"page_content": "W 1936 roku Kurosawa odpowiedział na ogłoszenie wytwórni filmowej poszukującej asystenta reżysera. Został przyjęty, szybko zdobył uznanie i awansował ze względu na kreatywność i wszechstronność. Jako samodzielny reżyser zadebiutował w 1943 filmem \"Saga o judo\".\nMimo iż jego najbardziej znanymi dziełami są filmy z lat 50. i 60. XX wieku, reżyserował i pisał scenariusze aż do śmierci.\nLaureat Nagrody Asahi (1965) i Nagrody Kioto w dziedzinie sztuki i filozofii (1994).\nZmarł 6 września 1998 w tokijskiej dzielnicy Setagaya z powodu udaru.\nFilmy.\nAkcja najbardziej znanych filmów Kurosawy toczy się w feudalnej Japonii. Znany był ze swoich zainteresowań europejską literaturą, dokonał interesujących trawestacji dzieł Williama Shakespeare’a: \"Ran\" został oparty na \"Królu Learze\", \"Tron we krwi\" – na \"Makbecie\", a \"Zły śpi spokojnie\" – \"Hamlecie\".\n\"Ukryta forteca\" (\"Kakushi toride no san akunin\"), opowieść o księżniczce, jej generale i dwóch bufonowatych farmerach, stała się dla George’a Lucasa jedną z inspiracji przy tworzeniu \"Gwiezdnych wojen\". Inne znane filmy Kurosawy to: \"Rashōmon\", \"Siedmiu samurajów\" (na podstawie którego nakręcono później western \"Siedmiu wspaniałych\" oraz serial anime; film natchnął także Stephena Kinga, który cyklu Mroczna Wieża, napisał, zainspirowany filmem) czy \"Straż przyboczna\" – pierwowzór westernu Sergia Leone \"Za garść dolarów\". Kontynuację \"Straży przybocznej\" stanowi film \"\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77375", "fragment_id": "657666/1", "subtitle": "", "title": "Akira Kurosawa", "document_id": "657666", "start_index": 1708.0, "parentId": 77375.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6310426592826843}, "uuid": "ef44a900-7dcc-4ceb-af73-5fa4c1ff43b6"}, {"page_content": "Kon Ichikawa (jap. 市川 崑 Ichikawa Kon; ur. 20 listopada 1915 w Ujiyamada (obecnie Ise, zm. 13 lutego 2008 w Tokio) – japoński reżyser filmowy. \nDo chwili śmierci (zmarł w wieku lat 92, na zapalenie płuc) uważany był za ostatnie ogniwo łączące współczesną kinematografię japońską z powojennym pokoleniem wielkich mistrzów japońskiego kina. Przez niektórych krytyków filmowych stawiany był w jednym rzędzie z Akirą Kurosawą, Kenjim Mizoguchim, czy Yasujirō Ozu – zwłaszcza, gdy brana jest pod uwagę jego twórczość z lat 50. i 60.\nMłodość i początki twórczości filmowej Kona Ichikawy.\nKon Ichikawa urodził się 20 listopada 1915 roku w Ujiyamadzie (obecnie Ise) w prefekturze Mie, w rodzinie zajmującej się handlem kimonami. W dzieciństwie, podobnie jak Akira Kurosawa, był dzieckiem chorowitym oraz przejawiał zamiłowanie do rysunku. Miał ambicję zostania malarzem. Będąc entuzjastą ówczesnego kina, obejrzał większość filmów przedwojennych japońskich reżyserów, takich zwłaszcza jak Daisuke Itō i Masahiro Makino; natomiast spośród dzieł kinematografii obcej najwyżej cenił filmy Jeana Renoira, Charliego Chaplina i Walta Disneya. Filmy Disneya stały się dla młodego Ichikawy pewnego rodzaju objawieniem – dzięki nim uświadomił sobie, że animacja filmowa może połączyć obydwie jego pasje, rysowania oraz filmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1239579", "fragment_id": "1100843/0", "subtitle": "", "title": "Kon Ichikawa", "document_id": "1100843", "start_index": 0.0, "parentId": 1239579.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27973034977912903}, "uuid": "f4b6d355-3ca4-4378-8f59-b34a60496480"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy filmu Akiry Kurosawy. Zobacz też: inne znaczenia tego terminu.\nSiedmiu samurajów (jap. 七人の侍 Shichinin no samurai) – film w reżyserii Akiry Kurosawy, powstały w 1954 roku. W jednej z głównych ról wystąpił Toshirō Mifune. Zdjęcia plenerowe kręcono w prefekturze Shizuoka. \nAkcja filmu toczy się w okresie Sengoku, prawdopodobnie w latach 1587/1588 i przedstawia grupę rolników, którzy zatrudniają siedmiu bezpańskich samurajów (rōninów), aby pomogli im w obronie wioski przed bandytami.\n\"Siedmiu samurajów\" jest powszechnie uznawany za jeden z najważniejszych filmów w historii kinematografii. Bardzo często określany jako najlepszy film nieamerykański, stał się inspiracją dla setek produkowanych później filmów akcji. Film jest uznany zarówno wśród krytyków, jak i publiczności. Pojawił się na listach najlepszych filmów wszech czasów przygotowanych przez Sight &amp; Sound, dwukrotnie na listach brytyjskiego magazynu Empire (na pierwszym miejscu \"The 100 Best Films Of World Cinema\" oraz na 50. miejscu najlepszych filmów wszech czasów), na ósmym miejscu listy serwisu \"They Shoot Pictures, Don`t They\".\nJest to także jeden ze stosunkowo niewielu japońskich filmów znanych szeroko na Zachodzie, gdzie zresztą doczekał się remake'ów, jak na przykład western \"Siedmiu wspaniałych\" (1960). Film ten stanowił także ważny wkład w historię kina. Było to największe do tej pory przedsięwzięcie japońskiej kinematografii.\nW roku 2004 powstała seria anime o nazwie \"Samurai 7\", luźno bazująca na \"Siedmiu samurajach\".\nFabuła.\nAkcja filmu toczy się w XVI-wiecznej Japonii. Biedna japońska wioska jest co roku atakowana przez bandytów, którzy zabierają większość żywności. Mieszkańcom grozi śmierć głodowa, dlatego postanawiają wynająć grupę ubogich rōninów (samurajów pozbawionych zwierzchnika) do walki z bandytami.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187328", "fragment_id": "16199/0", "subtitle": "", "title": "Siedmiu samurajów", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "16199", "parentId": 187328.0, "score": 0.13655689358711243}, "uuid": "65eac86c-1320-4da7-abf0-c613fffd32c2"}, {"page_content": "Toshirō Mifune (jap. 三船 敏郎 Mifune Toshirō; ur. 1 kwietnia 1920 w Qingdao, zm. 24 grudnia 1997 w Mitace) – jeden z najpopularniejszych i najlepiej rozpoznawanych na świecie aktorów japońskich, także producent.\nŻyciorys.\nUrodził się w chińskim mieście Qingdao. W Chinach służył w armii japońskiej do 1945 r. Po wojnie powrócił do Japonii, gdzie w 1946 r. zadebiutował w filmie. W 1948 r. wziął udział w castingu do filmu Akiry Kurosawy \"Pijany anioł\".\nMifune wystąpił w prawie stu siedemdziesięciu filmach. Najbardziej znany jest ze swych ról w dziełach Akiry Kurosawy z lat 50. i 60. Zagrał łącznie w szesnastu filmach reżyserowanych przez Kurosawę i siedmiu innych zrealizowanych według jego scenariuszy i to właśnie Kurosawa jest dzisiaj uważany za prawdziwego odkrywcę i kreatora jego talentu.\nPoczątkowo zasłynął z ról bardzo ekspresyjnych i kontrastujących z dotychczas przyjętymi modelami japońskiej gry aktorskiej (policjant ze \"Zbłąkanego psa\", gangster z \"Pijanego anioła\"). W późniejszym okresie jego aktorstwo ewoluowało w stronę stoickiej i oszczędnej gry (kreacje rōninów u Kurosawy, Inagakiego czy w filmach telewizyjnych własnej produkcji).\nPo \"Rudobrodym\" Mifune pokłócił się z Kurosawą, w wyniku czego już nigdy więcej ze sobą nie współpracowali. Mimo to, w późniejszych latach wyrażali się o sobie nawzajem bardzo ciepło. Po tym konflikcie Mifune coraz częściej występował w produkcjach telewizyjnych, aby zapewnić byt swojej firmie, Mifune Productions.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77666", "fragment_id": "657779/0", "subtitle": "", "title": "Toshirō Mifune", "document_id": "657779", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 77666.0, "score": 0.1885962188243866}, "uuid": "3c6048c4-ea6b-4240-b474-5a57709e834c"}, {"page_content": "Shinobu Hashimoto (jap. 橋本 忍 Hashimoto Shinobu) – japoński reżyser, scenarzysta i producent filmowy, częsty współpracownik Akiry Kurosawy.\nZdobył około 16 nagród za swoją twórczość, w tym nagrodę Błękitnej Wstęgi. Według portalu filmowego IMDb Hashimoto jest autorem scenariuszy do siedemdziesięciu filmów, wśród najbardziej znanych na Zachodzie są: \"Rashōmon\", \"Piętno śmierci\", \"Siedmiu samurajów\", \"Tron we krwi\", \"Ukryta forteca\".\nW 2008 roku scenariusz dramatu wojennego autorstwa Hashimoto „\"Chcę być skorupiakiem\"” (jap. 私は貝になりたい Watashi wa kai ni naritai), o zbrodni wojennej oparty na powieści Tetsutaro Kato z 1959 roku, nakręcony w tym samym roku, został wyreżyserowany przez Katsuo Fukuzawę z udziałem Yukie Nakamy i Masahiro Nakai.\nHashimoto zmarł w Tokio 19 lipca 2018 na zapalenie płuc.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4334084", "fragment_id": "1532222/0", "subtitle": "", "title": "Shinobu Hashimoto", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1532222", "parentId": 4334084.0, "score": 0.19410046935081482}, "uuid": "a958682d-4780-48b7-8e46-14ea79acf343"}]}
{"id": "q_840", "question": "Które państwo w swym języku nazywa się Suomi?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy państwa w Europie. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFinlandia, Republika Finlandii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;Suomi, Suomen tasavalta&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sv\"&gt;Finland, Republiken Finland&lt;/&gt;) – państwo unitarne w Europie Północnej, będące republiką. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu i południa ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego i do Zatoki Fińskiej. Zaliczana do krajów nordyckich. Jej stolicą są Helsinki, które wraz z miastami Espoo i Vantaa tworzą obszar metropolitalny; kolejnym największym obszarem miejskim jest Tampere, położone około 180 kilometrów na północ od Helsinek.\nNiepodległa Finlandia powstała w 1917, po upadku caratu w Imperium Rosyjskim. Wcześniej była pod obcym panowaniem – szwedzkim od średniowiecza do roku 1809, a następnie ponad 100 lat pod panowaniem rosyjskim jako autonomiczne Wielkie Księstwo Finlandii.\nCzłonek licznych organizacji międzynarodowych, między innymi ONZ, Rady Europy, OBWE, OECD, Unii Europejskiej oraz NATO.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Finlandii.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1538", "fragment_id": "174312/0", "subtitle": "", "title": "Finlandia", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "174312", "parentId": 1538.0, "score": 0.5}, "uuid": "91818fea-1b44-4e77-8c92-edf7410c28b2"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk fiński (fiń. &lt; lang=\"fi\"&gt;suomen kieli&lt;/&gt;, &lt; lang=\"fi\"&gt;suomi&lt;/&gt; []) – język należący do podgrupy języków bałtycko-fińskich, zaliczanej do podrodziny języków ugrofińskich z rodziny uralskiej. Najbliżej jest spokrewniony m.in. z językiem estońskim oraz językami ludów północno-zachodniej Rosji, dalsze pokrewieństwo łączy go z językiem węgierskim.\nFiński jest obok szwedzkiego jednym z dwóch języków urzędowych w Finlandii oraz jednym z języków urzędowych Unii Europejskiej. W Finlandii za język ojczysty uważa go ok. 4,7 mln ludzi (92% populacji). W Szwecji, gdzie posługuje się nim około 300 tys. mieszkańców pochodzenia fińskiego, jest oficjalnie uznawany jako język mniejszości, jest też oficjalnie językiem mniejszości w Republice Karelii w Rosji. Niewielkie fińskojęzyczne mniejszości znajdują się również w prowincji Finnmark na północy Norwegii oraz w Estonii.\nJako przedstawiciel rodziny uralskiej, różni się znacznie od rodziny indoeuropejskiej, w skład której wchodzi większość języków używanych w Europie. Odróżnia go przede wszystkim aglutynacyjność, piętnaście przypadków, złożona gramatyka, zwłaszcza harmonia samogłosek, wymiany spółgłoskowe, brak rodzaju gramatycznego i czasu przyszłego. Wielowiekowe kontakty sprawiły jednak, że pod względem składni i słownictwa fiński ma pewne cechy wspólne z językami indoeuropejskimi, przede wszystkim szwedzkim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255578", "fragment_id": "1118155/0", "subtitle": "", "title": "Język fiński", "parentId": 1255578.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1118155", "source": "wikipedia", "score": 0.5596378445625305}, "uuid": "3f73bb95-3194-4bea-98e6-c9f88362b34a"}, {"page_content": "Kształt Finlandii przypomina figurę jednorękiego człowieka. Fińska personifikacja narodowa – Suomi-neito (\"Fińska Dziewica\") wiąże się ściśle z kształtem państwa na mapie. Porównanie to jest do tego stopnia popularne, że Finowie nazywają czasem swój kraj właśnie „Suomi-neito”. Nawet oficjalnie region Enontekiö, położony w północno-zachodniej części kraju między Szwecją a Norwegią, nazywany jest \"käsivarsi\" (pol. „ramię”). W wyniku prowadzonych po dwóch agresjach ZSRR: wojny zimowej (1939–1940) i tzw. wojny kontynuacyjnej (1941-1944), zakończonej podpisanym w 1947 pokojem paryskim Finlandia straciła część ze swoich wschodnich terenów na rzecz ZSRR. W Finlandii mówi się, że Dziewica straciła lewe ramię (region Petsamo, obecnie Peczenga w Rosji) jak i część spódnicy (Karelia).\nStrefy krajobrazowe.\nWiele krajów można podzielić, ze względu na krajobraz, na strefy. Nie inaczej sprawa wygląda w Finlandii. Fińskie wyspy są zazwyczaj kamieniste. Fińskie wybrzeża są szerokie i gliniaste, dużo pól uprawnych. Rejon Pojezierza Fińskiego pokryty jest lasami. Północna Finlandia jest skąpo pokryta roślinnością charakterystyczną dla rejonów arktycznych.\nW skład Finlandii wchodzi wiele wysepek, które ciągną się od fińskiego wybrzeża w rejonie Turku na południowy zachód w głąb Bałtyku. Najważniejszym archipelagiem są Wyspy Alandzkie, leżące u wejścia do Zatoki Botnickiej. Po drugiej wojnie światowej zarówno Finlandia, jak i Szwecja rościły sobie prawa do tych wysp. Chociaż ludność zamieszkująca wyspy jest kulturalnie związana bardziej ze Szwecją niż Finlandią, Liga Narodów przyznała wyspy Finlandii w 1921 r. Głównym tego powodem był fakt, iż w zimie wody Bałtyku otaczające wyspy zamarzają, łącząc je z Finlandią. Czyni to z tych wysp punkt ważny strategicznie dla bezpieczeństwa Finlandii. Wyspy te są skaliste i zalesione.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1876595", "fragment_id": "900489/2", "subtitle": "", "title": "Geografia Finlandii", "parentId": 1876595.0, "start_index": 2808.0, "document_id": "900489", "source": "wikipedia", "score": 0.8859215378761292}, "uuid": "8a279a2b-0d40-4421-9883-4df43e150dc9"}, {"page_content": "Królestwo Finlandii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;Suomen kuningaskunta&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sv\"&gt;Konungariket Finland&lt;/&gt;) – państwo powstałe w wyniku proklamacji niepodległości 6 grudnia 1917 przez Eduskuntę dotychczasowego Wielkiego Księstwa Finlandii, realizujący koncepcję utrzymania ustroju monarchicznego w Finlandii.\nHistoria.\nFinlandia – przez stulecia należąca do Szwecji, a od roku 1809 do Imperium Rosyjskiego – była od czasów Wazów Wielkim Księstwem cieszącym się (zmieniającą się w czasie) autonomią. 15 listopada 1917 parlament (Eduskunta) postanowił stosunkiem głosów 127:68 o przejęciu władzy w państwie oraz przekazał ją Senatowi. 4 grudnia 1917 przewodniczący Senatu Pehr Svinhufvud przedstawił opracowaną przez Senat informację rządu. Nazwana później Deklaracją Niepodległości została 6 grudnia 1917 przyjęta przez Eduskuntę (stosunkiem głosów 127:68) ogłaszającą tym samym niepodległość kraju. Komitet Centralny partii bolszewickiej uznał niepodległość już 28 grudnia 1917 roku. 31 grudnia 1917 przewodniczący Senatu otrzymał na swoje ręce akceptację rządu radzieckiego, a 4 stycznia 1918 roku decyzję tę zaakceptował Komitet Centralny Rad Delegatów Robotniczych i Żołnierskich. Tego samego dnia niepodległość Finlandii uznały Francja i Szwecja. Cesarstwo Niemieckie natomiast dokonało tego 6 stycznia, z zastrzeżeniem Ministerstwa Spraw Zagranicznych, że de facto dokonało tego już dwa dni wcześniej.\nPomiędzy styczniem a majem 1918 roku doszło w Finlandii do niezwykle krwawych walk w ramach wojny domowej w Finlandii pomiędzy siłami Czerwonych (\"punaiset\"), wspieranych przez radziecką Rosję a siłami Białych (\"valkoiset\"), wspieranych przez Niemcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1382234", "fragment_id": "191150/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Finlandii", "parentId": 1382234.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "191150", "score": 0.35052499175071716}, "uuid": "44ed081c-206a-4fc4-a31e-e76ca9844e6c"}, {"page_content": "Język fiński jest jednym z dwóch oficjalnych języków Republiki Finlandii, obok języka szwedzkiego, którego używa 5,49% mieszkańców. Jest jednym z 24 oficjalnych języków Unii Europejskiej. Ponadto jest formalnie uznanym językiem mniejszości narodowej w Szwecji oraz w Republice Karelii w Rosji. Zgodnie z nordycką konwencją językową osoby mówiące językiem fińskim jako ojczystym mają na terenie krajów Unii Nordyckiej prawo do używania własnego języka i bezpłatnej pomocy w tłumaczeniach w sprawach urzędowych.\nHistoria.\nWczesna historia.\nPierwszy zapis języków fińskich to jedno zdanie, zapisane cyrylicą, na korze drzewa, datowane na początek XIII wieku, znalezione w okolicach Nowogrodu Wielkiego w 1957 w Związku Radzieckim. Oryginalny zapis to: „юмолануолиїнимижи ноулисѣханолиомобоу юмоласоудьнииохови”, transkrybując na alfabet łaciński – „jumolanuoli ï nimizi nouli se han oli omo bou jumola soud’ni iohovi”. Jest to najstarszy znany tekst we wszystkich językach fińskiej grupy językowej i został prawdopodobnie napisany w dialekcie ołonieckim języka karelskiego.\nJęzyki uralskie wywodzą się od wspólnego prajęzyka, który rozdzielił się początkowo na prajęzyk samojedzki i ugrofiński. Później miał miejsce podział prajęzyka ugrofińskiego na fińsko-permski i ugryjski. Z prajęzyka fińsko-permskiego powstały następnie najwcześniejsze formy języków bałtycko-fińskich, z których oddzielił się język lapoński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1255578", "fragment_id": "1118155/2", "subtitle": "", "title": "Język fiński", "document_id": "1118155", "start_index": 2980.0, "parentId": 1255578.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21484749019145966}, "uuid": "b6bed6d7-759f-4602-9b6f-5f6c3044c0f9"}, {"page_content": "Lapończycy, Saamowie (Łoparowie, Loparowie; lap. \"Saami\") – lud zamieszkujący głównie Laponię – krainę historyczno-geograficzną w Europie Północnej obejmującą północne krańce Norwegii, Finlandii, Rosji (Płw. Kolski) oraz Szwecji. Historycznie nazywani Lapończykami, które to miano jest obecnie uważane przez niektóre społeczności saamskie za obraźliwe. Saamowie są potomkami pierwotnych mieszkańców Skandynawii.\nJedna trzecia Lapończyków posługuje się językami saamskimi (z grupy języków ugrofińskich), pozostali mówią językami urzędowymi krajów, w których mieszkają.\nNazewnictwo.\nPochodzenie słowa \"Saami\" jest nieznane. Istnieje teoria łącząca \"Saami\", \"Häme\" (region w Finlandii) oraz \"Suomi\" (fińskie określenie Finlandii) w grupę wywodzącą się od tego samego zapożyczenia z języków bałtyckich – \"*žēmē\", oznaczające ziemię.\nPochodzenie określenia Lapończycy (szw. \"lappar\", ros. лопь) jest nieznane, przez wieki została ona skojarzona ze szwedzkim słowem „lapp”, oznaczającym łatę i uznana za pejoratywną, sugerującą, że Saamowie noszą stare połatane ubrania lub że są ludem „przyszytym” do prawowitych mieszkańców Skandynawii. Z tego powodu od lat 20. XX wieku w Rosji oraz w ostatnich dziesięcioleciach w krajach nordyckich zaczęto upowszechniać nazwy oparte na rdzennej nazwie \"Saami\".\nW języku polskim nazwa „Lapończycy” została wprowadzona bez negatywnego kontekstu i nie ma wydźwięku negatywnego.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20515", "fragment_id": "171049/0", "subtitle": "", "title": "Lapończycy", "parentId": 20515.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171049", "score": 0.48640918731689453}, "uuid": "d30a939c-7498-4db1-88a3-c752bdbfd9d2"}, {"page_content": "(1656) Suomi – planetoida z grupy przecinających orbitę Marsa okrążająca Słońce w ciągu 2 lat i 210 dni w średniej odległości 1,88 au. Została odkryta 11 marca 1942 roku w Obserwatorium Iso-Heikkilä w Turku przez Yrjö Väisälä. Nazwa planetoidy pochodzi od „Suomi”, fińskiej nazwy Finlandii. Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (1656) 1942 EC.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=572804", "fragment_id": "1550752/0", "subtitle": "", "title": "(1656) Suomi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1550752", "parentId": 572804.0, "score": 0.09291340410709381}, "uuid": "1eb165c9-e550-4564-ab07-20a59b8fde19"}, {"page_content": "Finowie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fi\"&gt;suomalaiset&lt;/&gt;) – naród ugrofiński zamieszkujący Finlandię, ok. 7 mln osób. Posługują się językiem fińskim, sporadycznie także szwedzkim i rosyjskim.\nSą oni potomkami ugrofińskich plemion, które przybyły nad Zatokę Fińską. Miało to miejsce – według różnych szacunków – już w IV tysiącleciu p.n.e. lub dopiero w I tysiącleciu n.e. Od samego początku Finowie znajdowali się pod wpływami zarówno kultury zachodu, jak i wschodu. Dotyczy to zarówno chrystianizacji kraju i wpływu dwóch wyznań chrześcijańskich, jak i wpływu kultur szwedzkiej i wschodniosłowiańskiej na fińską kulturę ludową, w której widoczne są odrębności pomiędzy wschodnimi a zachodnimi Finami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1656", "fragment_id": "174393/0", "subtitle": "", "title": "Finowie", "parentId": 1656.0, "start_index": 0.0, "document_id": "174393", "source": "wikipedia", "score": 0.282527357339859}, "uuid": "0ddd3171-72e9-4490-a347-162f3fa21000"}, {"page_content": "Fińska odmiana języka szwedzkiego (szw. \"finlandssvenska\") – określenie grupy dialektów języka szwedzkiego używanych jako język ojczysty przez około 300 tysięcy Finów w niektórych regionach zachodniej i południowej Finlandii, w sumie około 5% ludności. Ogólnie rzecz biorąc, warianty te (pomijając dialekt z regionu Ostrobotni) są zrozumiałe dla Szwedów. Normą literacką w Finlandii jest standardowy język szwedzki.\nHistoria.\nJęzyk szwedzki pełnił rolę jedynego oficjalnego języka na terenie Finlandii od XVI do XIX wieku. W 1863 roku język fiński uzyskał równy status i od tego momentu zaczął dominować w życiu publicznym. Szwedzkojęzyczne pozostały głównie peryferyjne tereny nadmorskie. W związku z urbanizacją duża część szwedzkojęzycznych Finów zamieszkuje również Helsinki i inne większe miasta.\nOficjalny status.\nStandardowy język szwedzki jest obok fińskiego oficjalnym językiem na terenie Finlandii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1835669", "fragment_id": "874039/0", "subtitle": "", "title": "Fińska odmiana języka szwedzkiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1835669.0, "document_id": "874039", "score": 0.07049164175987244}, "uuid": "7a86bdae-8f2b-4e8a-843b-bc746fa5c874"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nToni Rajala (ur. 29 marca 1991 w Parkano) – fiński hokeista, reprezentant Finlandii, olimpijczyk.\nKariera klubowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\n Ilves U16 (2005-2007)\n Ilves U18 (2006-2007)\n Ilves U20 (2007-2009)\n Ilves (2008-2009)\n Suomi U20 (2009)\n Brandon Wheat Kings (2009-2010)\n Ilves (2010-2012)\n Suomi U20 (2010)\n LeKi (2011)\n Oklahoma City Barons (2012-2013)\n Stockton Thunder (2012-2013)\n HV71 (2013-2014)\n Jugra Chanty-Mansyjsk (2014)\n Färjestad BK (2014-2015)\n Luleå HF (2015-2016)\n EHC Biel (2016-)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3100220", "fragment_id": "155211/0", "subtitle": "", "title": "Toni Rajala", "document_id": "155211", "start_index": 0.0, "parentId": 3100220.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05528092011809349}, "uuid": "c502a95f-9cdd-4c4b-9c04-687a0e135cce"}]}
{"id": "q_841", "question": "Armię którego państwa Napoleon rozbił pod Jeną w 1806 r.?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Jeną-Auerstedt – seria dwóch bitew stoczonych 14 października 1806 roku przez wojska napoleońskie pod wodzą cesarza Napoleona Bonaparte z siłami pruskimi króla Fryderyka Wilhelma III w czasie kampanii pruskiej.\nW jej wyniku wojska francuskie rozbiły armię pruską, a w wyniku jej pościgu całe Królestwo Prus dostało się pod panowanie Francji.\nW bitwie pod Jeną 95-tysięczna armia Napoleona rozbiła doszczętnie 38-tysięczną armię księcia Fryderyka Ludwika Hohenlohe. Ponad 25 tysięcy Prusaków poległo, zostało rannych i dostało się do francuskiej niewoli. Zdobycz wojenna była również imponująca – 20 armat i 30 sztandarów.\nW bitwie pod Auerstedt marszałek francuski Louis Nicolas Davout pokonał liczniejsze siły pruskie pod osobistym dowództwem króla Fryderyka Wilhelma III, który uciekł z 63 tysiącami ludzi w noc przed bitwą pod Jeną. Davout natknął się na nich ze swoimi trzema dywizjami (27 tysięcy ludzi), którymi dowodzili tzw. trzej nieśmiertelni (Friant, Gudin i Morand), i pobił doszczętnie wroga.\nBonaparte, dowiedziawszy się o wygranej swojego marszałka, początkowo nie chciał uwierzyć w siłę przeciwnika. Kurierowi, który przywiózł raport, rzekł: „Twój dowódca widzi podwójnie” (co odnosiło się do słabego wzroku Davouta). Potem nie szczędził pochwał i na korpus Davouta posypał się deszcz odznaczeń. Lecz w oficjalnym biuletynie armii Bonaparte uznał bitwę pod Auerstedt za fragment bitwy pod Jeną, tj. jej prawe skrzydło. Współcześni uważali, że Napoleon był zazdrosny o sławę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=339726", "fragment_id": "90853/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Jeną-Auerstedt", "document_id": "90853", "start_index": 0.0, "parentId": 339726.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9238288402557373}, "uuid": "9410ba1d-ab6b-434c-a741-2fc9082f0602"}, {"page_content": "Kampania przebiegała bardzo szybko i niepomyślnie dla Prus. Już 14 października 1806 roku armia pruska została rozbita w bitwach pod Jeną i Auerstedt, a 27 października Napoleon uroczyście wjechał do zajętego Berlina. Mimo francuskich zwycięstw Prusacy kontynuowali wojnę, licząc na pomoc ze strony sprzymierzonych wojsk rosyjskich. Napoleońska Wielka Armia postępowała więc na wschód, zbliżając się do ziem polskich, które po rozbiorach Polski stały się częścią Prus.\nJuż na początku wojny przy francuskiej armii utworzono Legie Północne złożone z Polaków, którzy zdezerterowali z oddziałów pruskich. Napoleon polecił także sprowadzić do swojej kwatery Jana Henryka Dąbrowskiego, twórcę Legionów Polskich we Włoszech, który w tym czasie dowodził polskimi oddziałami na służbie Królestwa Neapolu. Cesarz Francuzów rozważał wykorzystanie Dąbrowskiego oraz przebywającego we Francji Tadeusza Kościuszkę, do uzyskania poparcia Polaków, które mogło bardzo przydać się armii francuskiej w czasie marszu w głąb Prus. Kościuszko jednak odmówił zaangażowania się w to przedsięwzięcie, gdy nie otrzymał od Napoleona gwarancji odrodzenia państwa polskiego i nadania mu liberalnej konstytucji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3062", "fragment_id": "168485/2", "subtitle": "", "title": "Księstwo Warszawskie", "document_id": "168485", "start_index": 2882.0, "parentId": 3062.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8048808574676514}, "uuid": "7aae87e2-bdcb-4c16-8215-0c80a378cc41"}, {"page_content": "Mimo silnej armii Cesarstwo Francuskie nie było w stanie pokonać zbrojnie Wielkiej Brytanii, ponieważ brytyjska flota dominowała na morzach, co uniemożliwiało inwazję na Wyspy. Stało się to zupełnie jasne po wygranej przez Brytyjczyków bitwie morskiej pod Trafalgarem w październiku 1805 roku. Jednak na kontynencie przebieg wojen z sojusznikami Wielkiej Brytanii był pomyślny dla Napoleona. Po zwycięskiej bitwie pod Austerlitz w grudniu 1805 r., w której pokonał połączone siły Austrii i Rosji, cesarz Francuzów zawarł z Austrią korzystny pokój w Preszburgu. W kolejnym roku utworzył z podporządkowanych Francji państw niemieckich Związek Reński, czym sprowokował wojnę z Prusami. W krótkiej kampanii w październiku 1806 r. wojska francuskie rozbiły armię pruską w bitwach pod Jeną i Auerstedt i zajęły Berlin. W wyniku tych wojen Francja zdobyła dominującą pozycję w Europie.\nDzięki temu Napoleon mógł wprowadzić w życie plan uderzenia w brytyjską gospodarkę przez blokadę kontynentalną, a więc rozszerzenie dotychczasowego embarga na produkty brytyjskie na wszystkie kraje kontynentalnej Europy. Celem takiego posunięcia było odcięcie Zjednoczonego Królestwa od rynków zbytu i dostaw surowców. Napoleon liczył, że złamie to gospodarkę angielską i skłoni Brytyjczyków do ustępstw. Aby taka polityka była skuteczna, musiałyby się do niej stosować wszystkie kraje europejskie. Po francuskich zwycięstwach nad Austrią i Prusami taki scenariusz stał się możliwy.\nBlokada.\nUstanowienie.\nNapoleon wprowadził blokadę kontynentalną dekretem berlińskim z 21 listopada 1806 roku. Na jego mocy wszelkie więzy handlowe Francji i innych państw europejskich z Wyspami Brytyjskimi i ich koloniami miały być zerwane, przebywający na kontynencie Brytyjczycy podlegali internowaniu, a ich dobra konfiskacie. Dekret nakazywał również zerwanie kontaktów pocztowych z Wielką Brytanią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=451497", "fragment_id": "1542002/2", "subtitle": "", "title": "Blokada kontynentalna", "parentId": 451497.0, "start_index": 2889.0, "document_id": "1542002", "source": "wikipedia", "score": 0.6600918769836426}, "uuid": "8ced9100-3964-4a75-af9a-eb154c694833"}, {"page_content": "Czarny Korpus (niem. \"Schwarze Schar\", ang. \"Black Brunswickers\" lub \"Black Horde\") – początkowo potoczne, a następnie oficjalne określenie sił księcia Fryderyka Wilhelma brunszwickiego w czasie wojen napoleońskich.\nGeneza.\nW 1806 roku armia Napoleona I rozgromiła pod Jeną liczebniejszą armię pruską, w której zginął książę Brunszwiku Karol Wilhelm, a jego księstwo dostało się pod francuskie panowanie. W 1807 księstwo przyłączono do nowo wykreowanego Królestwa Westfalii. Jednak prawowity następca książęcego tronu Fryderyk Wilhelm nie poddał się i w 1809 roku, po zawiązaniu się nowej koalicji antyfrancuskiej, rozpoczął zbieranie sił przeciw Napoleonowi I.\nŻeby umożliwić sfinansowanie przedsięwzięcia, książę był zmuszony zastawić dobra oleśnickie, które należały do jego rodu. Pierwotnie udało mu się zebrać 2300 ludzi (zdecydowana większość rekrutowała się ze Śląska), z których utworzył: dwa bataliony piechoty, batalion jegrów, kompanię strzelców wyborowych i mieszany oddział kawalerii (huzarzy i ułani).\nZe względu na mundury noszone przez wszystkich żołnierzy (jednolicie czarne z trupimi czaszkami zdobiącymi ich czaka), do sił Fryderyka bardzo szybko przylgnął tytuł Czarnego Korpusu, który stał się jego oficjalną nazwą.\nKampanie.\nJeszcze w tym samym roku Fryderyk wyprawił się do Niemiec i odbił Brunszwik. Ten sukces przyniósł Korpusowi sławę, która ugruntowała się w kolejnych latach, gdy Korpus brał udział w walkach z Francuzami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1533101", "fragment_id": "238024/0", "subtitle": "", "title": "Czarny Korpus", "parentId": 1533101.0, "start_index": 0.0, "document_id": "238024", "source": "wikipedia", "score": 0.09821927547454834}, "uuid": "114f0940-d069-4942-88f9-ae657dd3161c"}, {"page_content": "Teraz armia francuska skręciła na zachód. Napoleon prowadził korpusy Neya, Lannesa i Augereau oraz gwardię cesarską. Tymczasem resztki rozbitego pod Saalfeld/Saale korpusu księcia Ludwika połączyły się z armią księcia Hohenlohe, stojącą pod Jeną. W krótkiej bitwie 56-tysięczna armia Napoleona rozbiła 72-tysięczną armię księcia. Ponad 12 tysięcy Prusaków poległo lub zostało rannych, a przeszło 15 tysięcy zostało wziętych do niewoli. Zdobycz wojenna to 200 armat i 30 sztandarów. Zaraz potem, pod Auerstädt, nastąpiło drugie starcie. 28 tysięcy napoleońskich żołnierzy pokonało i zmusiło do odwrotu 60 tysięcy żołnierzy pruskich – ponad 13 tysięcy zabitych i rannych oraz przeszło 3 tysiące jeńców i 115 armat. Bitwa pod Jeną-Auerstedt przesądziła o przebiegu kampanii i całej wojny, ale jej nie kończyła.\nTrwał jeszcze pościg za uchodzącymi armiami pruskimi, w szeregach których nastąpił gwałtowny upadek ducha. Po zajęciu Berlina całe dywizje i korpusy poddawały się niemal bez walki. W ciągu 39 dni kampanii błyskawicznej armia pruska przestała istnieć. Do francuskiej niewoli trafiło ponad 140 tysięcy pruskich żołnierzy, a około 60 tysięcy poległo lub zostało rannych (w tym 25 tysięcy pod Jeną i Auerstädt). 250 pruskich sztandarów zostało zawiezionych do Paryża jako zdobycz wojenna. Wszystkie pruskie twierdze na zachód od Wisły, poza Gdańskiem, skapitulowały, ocalały jedynie nieliczne załogi miast na Śląsku i w Prusach Wschodnich. Uniknął pogromu – jako jedyny z całej armii – kilkunastotysięczny korpus gen. L’Estocqa, ale tylko dlatego, że stacjonował w znacznym oddaleniu od właściwego teatru działań.\nI wojna polska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1175444", "fragment_id": "1142068/4", "subtitle": "", "title": "IV koalicja antyfrancuska", "document_id": "1142068", "start_index": 5215.0, "parentId": 1175444.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32133200764656067}, "uuid": "f188a121-2988-40fb-be80-d77501a826a4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Frydlandem – bitwa pomiędzy siłami Cesarstwa Francuskiego a Imperium Rosyjskiego stoczona 14 czerwca 1807 roku niedaleko Frydlandu (niem. \"Friedland\", obecnie Prawdinsk w obwodzie królewieckim), nad dolną Łyną, około 43 km na południowy wschód od Królewca. Jedna z najważniejszych bitew wojen napoleońskich, która bezpośrednio doprowadziła do zakończenia wojny z IV Koalicją.\nPo prawie 23 godzinach walki francuskie oddziały dowodzone przez Napoleona zdołały odnieść decydujące zwycięstwo nad armią rosyjską generała Bennigsena. Wojska francuskie miały całkowitą kontrolę nad polem bitwy, a rosyjska armia uciekała chaotycznie przez Łynę, w której wielu jej żołnierzy utonęło. W wyniku tej klęski cesarz Aleksander I został zmuszony do podpisania pokoju w Tylży.\nBitwa pod Frydlandem ma szczególne miejsce w historii Polski, ponieważ jednym z jej skutków było utworzenie Księstwa Warszawskiego.\nPrzed bitwą.\nPo pokonaniu głównych sił pruskich pod Jeną i Auerstedt (14 X 1806) wojska Napoleona zajęły większość Królestwa Prus, w tym ziemie polskie zaboru pruskiego. Pruska para królewska przeniosła się z Berlina do Królewca, a na terenie Prus Wschodnich operowały jeszcze oddziały pruskie Lestocq’a oraz armia rosyjska generała Levina Bennigsena. Na początku lutego 1807 armia francuska wkroczyła do Prus Wschodnich, w celu pokonania i wypchnięcia z ich terytorium Rosjan. Po zimowej kampanii iławskiej zakończonej krwawą i nierozstrzygniętą bitwą pod Pruską Iławą (7–8 II 1807) Napoleon przerwał działania i wznowił je dopiero w czerwcu 1807 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=339740", "fragment_id": "90858/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Frydlandem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 339740.0, "document_id": "90858", "score": 0.16132009029388428}, "uuid": "349a5dfb-8405-47f9-8466-b5947a44d847"}, {"page_content": "Okres cesarstwa rozpoczął się nową wojną (napoleońskie wojny); z inicjatywy Wielkiej Brytanii, od 1803 ponownie w wojnie z Francją, powstała nowa III koalicja antyfrancuska, której trzon stanowiły Austria i Rosja. Brytyjskie zwycięstwo w bitwie morskiej pod Trafalgarem w 1805 zapobiegło przygotowanej już francuskiej inwazji na Wielką Brytanię. W kampanii 1805 Napoleon rozgromił wojska austriacko-rosyjskie pod Austerlitz, zmuszając Austrię do kapitulacji i podpisania pokoju w Preszburgu. Zawiązana wkrótce kolejna koalicja (Wlk. Brytania, Prusy, Rosja) została również pokonana: armia francuska zwyciężyła Prusy w 1806 pod Jeną i Auerstedt, a wojska rosyjskie w 1807 pod Frydlandem. Na mocy pokoju zawartego w Tylży 7 lipca 1807 utworzono m.in. Księstwo Warszawskie oraz zobowiązano pokonanych przeciwników do przestrzegania zapoczątkowanej 1806 blokady kontynentalnej Wielkiej Brytanii. Pod wpływami Napoleona, w obrębie formowanego przez niego Wielkiego Cesarstwa, znalazła się niemal cała zachodnia i środkowa Europa. Dążąc do rozciągnięcia blokady kontynentalnej w 1808 Napoleon dokonał podboju Portugalii i interwencji w Hiszpanii po raz pierwszy napotykając opór, który przerodził się w długotrwałą wojnę ludową, wiążącą znaczną część sił francuskich. Na skutek niepowodzeń francuskich w Hiszpanii Austria wznowiła działania wojenne przeciwko Francji, lecz została pokonana w bitwie pod Wagram, a pokój przypieczętowało 1810 małżeństwo Napoleona z Marią Ludwiką z Habsburgów.\nW 1806, na zlecenie Napoleona, rozpoczęto budowę Łuku Triumfalnego w Paryżu (budowa została ukończona w 1836, za panowania Ludwika Filipa I).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30378", "fragment_id": "172355/24", "subtitle": "", "title": "Historia Francji", "parentId": 30378.0, "start_index": 33832.0, "document_id": "172355", "source": "wikipedia", "score": 0.5704845190048218}, "uuid": "52c73e2a-9899-4b0e-8d66-a02639e2e160"}, {"page_content": "Zniewolonej ludności polskiej niełatwo było wyobrazić sobie rychłą odmianę losów. Tymczasem ta odmiana przyszła i to po niespełna dziesięciu latach. Przy czym nie zapominajmy, że była to epoka krwawa i niespokojna. Wstrząs wywołany przez rewolucję francuską uzewnętrznił całą lawinę konfliktów w ówczesnej Europie. Przeciwko Francji zawiązywały się i upadały kolejne koalicje. Po klęsce trzeciej na polach pod Austerlitz zawiązała się czwarta między Prusami, Austrią i Rosją. Działania wojenne zostały wywołane przez ultimatum Prus przesłane Napoleonowi, który wydał Wielkiej Armii rozkaz wymarszu na terytorium Fryderyka Wilhelma III. Decydujące spotkanie nastąpiło pod Jeną-Auerstedt, w tym samym dniu 14 października 1806 r. Armia króla Prus została rozbita i dalszy pochód Francuzów odbywał się bez większych przeszkód. Szybko zajęli Berlin, doszli do Bałtyku i przeprawiwszy się przez Odrę zbliżali się do ziem polskich.\nW Wielkopolsce wybuchło powstanie i rozpoczęto formować wojsko. Król pruski Fryderyk Wilhelm III znalazł się ze swym dworem w Prusach Wschodnich, gdzie pozostał mu do dyspozycji zaledwie 20-tysięczny korpus pod dowództwem gen. I’Estocqa.\nPo klęskach na polach Jeny i Auerstedt oczy Prusaków zwróciły się w stronę cara Aleksandra I, który ich nie zawiódł. 30 października 1806 r. wypowiedział Napoleonowi wojnę skłaniając do tego samego kroku Anglię i Austrię, ale bez skutku. Armia rosyjska stała w pogotowiu i na pierwsze wezwanie wyruszyła na pomoc. 3 listopada wyruszył z Grodna 70-tysięczny korpus gen. Bennigsena i maszerując przez Łomżę i Ostrołękę dotarł do Pułtuska, gdzie założono kwaterę główną.\nPrzed bitwą.\nProblem zwierzchnictwa w armii rosyjskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=553803", "fragment_id": "1578360/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Pułtuskiem (1806)", "parentId": 553803.0, "start_index": 1580.0, "document_id": "1578360", "source": "wikipedia", "score": 0.5001340508460999}, "uuid": "51be562c-08f4-4624-9a22-8b6816a2f7be"}, {"page_content": "Prusy, niezadowolone z utworzenia Związku Reńskiego, wystosowały w tej sprawie ultimatum do cesarza Francuzów. W odpowiedzi wkroczył on ze swymi armiami do Prus i po dwóch tygodniach, 14 października 1806, Francuzi rozgromili wojska pruskie w dwóch bitwach pod Jeną i Auerstedt. Następnie zajęli Berlin i prawie całe terytorium Prus po Warszawę. Wojska pruskie, przy pomocy Rosjan, broniły się jeszcze tylko na części Pomorza. Po nierozstrzygniętej krwawej bitwie z Rosjanami pod Pruską Iławą, zajęciu Tczewa i Słupska przez Polaków, kapitulacji oblężonego Gdańska i klęsce wojsk rosyjskich 14 czerwca 1807 pod Frydlandem, Rosja poprosiła o pokój. Jeszcze w tym samym roku tj. 1807, wojska Napoleona próbowały zdobyć największą w Europie twierdzę srebrnogórską, którą wojska Fryderyka III skutecznie obroniły. Nikt wcześniej i później jej nie zdobył. W tym samym czasie twierdze: kłodzka, nyska, głogowska, brzeska, wrocławska i świdnicka kapitulowały pod naporem wojsk napoleońskich. Francja zawarła wówczas dwa traktaty pokojowe w Tylży: z Rosją 7 lipca i z Prusami 9 lipca. Na ich mocy Królestwo Prus utraciło swe ziemie na zachód od Łaby, powstało Wolne Miasto Gdańsk, a z pruskich terenów II i III rozbiorów Rzeczypospolitej utworzono Księstwo Warszawskie. Rosja i Prusy zobowiązały się też do blokady handlowej przeciwko Wielkiej Brytanii, przy czym Napoleon zaakceptował zajęcie przez Rosję szwedzkiej Finlandii i tureckiej Mołdawii.\nWojna w Hiszpanii.\n \"Osobny artykuł: Wojna na Półwyspie Iberyjskim.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34049", "fragment_id": "171657/5", "subtitle": "", "title": "Wojny napoleońskie", "source": "wikipedia", "start_index": 7050.0, "document_id": "171657", "parentId": 34049.0, "score": 0.2394525110721588}, "uuid": "3f9dedf4-9074-4f25-bef6-72ed42e002f4"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Olsztynem (znana też jako \"bitwa pod Jonkowem\" lub \"bitwa pod Barkwedą\") – starcie zbrojne pomiędzy armią Cesarstwa Francuskiego a wojskami Imperium Rosyjskiego, które miało miejsce 3 lutego 1807 roku na terenie leżących pod Olsztynem wsi: Gutkowo, Jonkowo, Mątki i Barkweda. Bitwa miała miejsce podczas kampanii rosyjskiej Napoleona Bonaparte, która toczyła się w 1807 roku na terytorium Prus Wschodnich w ramach wojny z IV koalicją. Bitwa pod Olsztynem zakończyła się wygraną francuską. Umożliwiła Napoleonowi otwarcie drogi na północ i pościg za Rosjanami oraz doprowadzenie do walnej bitwy z armią rosyjsko-pruską kilka dni później.\nKontekst.\nPo rozgromieniu wojsk pruskich w październiku 1806 roku (bitwy pod Jeną i Auerstedt) Napoleon i jego Wielka Armia ruszyli na wschód do znajdujących się pod pruskim zaborem prowincji polskich. Celem Napoleona było doprowadzenie do walnej rozstrzygającej bitwy ze stacjonującą tam armią rosyjską, ówczesnym sojusznikiem Prus. Bitwa pod Pułtuskiem (26 grudnia) tylko częściowo spełniła oczekiwania Francuzów. Po nadejściu zimy cesarz Francuzów wydał rozkaz rozkwaterowania armii na zimowe leże, błędnie mniemając że Rosjanie uczynią to samo.\nTen błąd postanowił wykorzystać rosyjski generał Levin August von Bennigsen, który pod koniec stycznia 1807 roku skierował swoje wojska do ataku na słabe francuskie lewe skrzydło z zamiarem rozgromienia go lub pozostawienia w tyle za resztą Wielkiej Armii. Taki cel miała spełnić bitwa pod Morągiem (25 stycznia), w której jednak Francuzi odparli atak.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5020425", "fragment_id": "255349/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Olsztynem", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "255349", "parentId": 5020425.0, "score": 0.22089263796806335}, "uuid": "8386af91-c98d-4642-b1eb-12c8bd20dd5e"}]}
{"id": "q_842", "question": "Cyprys jest drzewem iglastym czy liściastym?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCyprys wiecznie zielony (\"Cupressus sempervirens\" L.) – gatunek iglastego drzewa z rodziny cyprysowatych (\"Cupressaceae\"). Pochodzi ze wschodniej części basenu Morza Śródziemnego (Libia, Cypr, Iran, Izrael, Jordania, Liban, Syria, Turcja), ale obecnie jest uprawiany w wielu krajach świata.\nW pliocenie rósł m.in. na terenie współczesnej Bułgarii i w Polsce.\nEkologia.\nRośnie w łagodnym klimacie z ciepłymi, suchymi latami. Jest pospolitą rośliną w klimacie śródziemnomorskim.\nUdział w kulturze.\nWszyscy badacze roślin biblijnych są zgodni, że gatunek ten wymieniony jest w \"Biblii\" i to kilkadziesiąt razy, ale czasami pod biblijnym określeniem cyprys kryją się również inne gatunki drzew (jodła syryjska i jałowiec pospolity). Cyprys jest uważany za symbol żałoby, co odzwierciedla cytat z \"Księgi Zachariasza\" (11,2): „\"Rozpaczaj cyprysie, że cedr upadł, że to, co najpiękniejsze, uległo zagładzie\"”. Z tego też powodu jest sadzony na cmentarzach w Europie i świecie muzułmańskim. Uważany jest cyprys także za symbol Matki Bożej oraz symbol nieśmiertelności.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=931909", "fragment_id": "1029991/0", "subtitle": "", "title": "Cyprys wiecznie zielony", "document_id": "1029991", "start_index": 0.0, "parentId": 931909.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4145730137825012}, "uuid": "3a70c8c4-d476-490e-a8e2-e00211f1857b"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Cyprysy”. Zobacz też: \"Cyprysy\" – obraz Vincenta van Gogha.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCyprys (\"Cupressus\" L.) – rodzaj drzew i krzewów iglastych z rodziny cyprysowatych. Obejmuje ok. 17–19 gatunków, występujących w Ameryce Środkowej, w Azji od południowo-zachodnich Chin, poprzez rejon Himalajów po południowo-zachodnią Azję i północną Afrykę. Często rosną w suchym i gorącym klimacie. Wiele gatunków to rośliny ozdobne. Pochodzący z Azji południowo-zachodniej cyprys wiecznie zielony jest popularnie sadzony jako ozdobny w całym obszarze śródziemnomorskim.\nSystematyka.\nWykaz gatunków:\nZastosowanie.\nCyprys wiecznie zielony jest od wielu wieków często sadzonym gatunkiem ozdobnym na terenach parkowych, w ogrodach i na cmentarzach w całym obszarze śródziemnomorskim. Drewno bardzo trwałe, odporne na szkodniki owadzie, często wykorzystywane w meblarstwie. W starożytnej Grecji często było używane jako drzwi świątyń. Według Teofrasta wykonane z drewna cyprysowego odrzwia Świątyni Artemidy w Efezie przetrwały 40 ludzkich pokoleń. \nW warunkach Europy Środkowej cyprysy przemarzają, jeśli uprawiane są w gruncie. \nZ cyprysów destyluje się olejki eteryczne, wykorzystywane w przemyśle perfumeryjnym i kosmetycznym. Najpopularniejszy olejek cyprysowy destyluje się z igliwia i gałązek drzew z cyprysa wiecznie zielonego. Na rynku można też spotkać osiągający wysokie ceny olejek zwany cyprysowym, uzyskiwany jednak z żywiczlinu \"Callitris columellaris\" (syn. \"Callitris intratropica\"), nazywanego cyprysem australijskim lub niebieskim (wyróżniany jest też olej z cyprysu białego, ale taksonomicznie między tymi roślinami nie ma różnic). \nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=152639", "fragment_id": "9771/0", "subtitle": "", "title": "Cyprys", "parentId": 152639.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "9771", "score": 0.5}, "uuid": "7672ad89-939f-4794-b19b-3f3ced228b3a"}, {"page_content": "Wśród drzewostanu najpopularniejszymi gatunkami iglastymi są zaliczane do rodziny sosnowatych: sosna zwyczajna, sosna czarna, świerk pospolity i świerk kłujący. Rodzinę cyprysowatych reprezentuje głównie gatunek żywotnik zachodni. Wśród dominujących gatunków liściastych rodzinę bukowatych reprezentują: buk zwyczajny, dąb szypułkowy i dąb bezszypułkowy. Rodzinę brzozowatych: brzoza brodawkowata i grab pospolity. Spośród rodziny wiązowatych w parku występują: wiąz szypułkowy i wiąz górski. Rodzinę ślazowatych reprezentuje lipa drobnolistna. Spośród wierzbowatych wyszczególnić można gatunki: topola biała i topola czarna. Z rośliny bobowatych występuje robinia akacjowa, z oliwkowatych – jesion wyniosły, z różowatych – czeremcha zwyczajna. Występują trzy gatunki z rodziny klonowatych: klon jesionolistny, klon zwyczajny i klon jawor. Rodzinę kasztanowcowatych reprezentuje kasztanowiec pospolity. Wśród przedstawicieli liściastych gatunków egzotycznych na terenie parku rosną: orzech czarny z rodziny orzechowatych, oliwnik wąskolistny z rodziny oliwnikowatych, tulipanowiec amerykański z rodziny magnoliowatych i bożodrzew gruczołowaty z rodziny biegunecznikowatych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=174185", "fragment_id": "20361/8", "subtitle": "", "title": "Park im. Wojciecha Bednarskiego w Krakowie", "document_id": "20361", "start_index": 11239.0, "parentId": 174185.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16560162603855133}, "uuid": "0927f36c-61c2-4401-bf7f-b92f5eebfc0d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCyprys wielkoszyszkowy (\"Cupressus macrocarpa\") – drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych (\"Cupressaceae\"). Pochodzi z rejonu zatoki Monterey w Kalifornii.\nBiologia i ekologia.\nWystępuje na wybrzeżach o łagodnym klimacie z suchymi i ciepłymi latami.\nZmienność.\nCyprys wielkoszyszkowy po skrzyżowaniu z cyprysikiem nutkajskim daje mieszańca międzyrodzajowego – cyprysowiec Leylanda.\nZagrożenia i ochrona.\nMiędzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) przyznała temu gatunkowi kategorię zagrożenia VU (\"vulnerable\"), co oznacza, że jest on gatunkiem narażonym na wyginięcie. \nZastosowanie.\nSprowadzony do Europy w XIX wieku, gdzie w miejscach o ciepłym klimacie jest sadzony jako drzewo ozdobne.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=936422", "fragment_id": "990597/0", "subtitle": "", "title": "Cyprys wielkoszyszkowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "990597", "parentId": 936422.0, "score": 0.31861889362335205}, "uuid": "1883c5de-b45b-44e0-9d79-356212b8562e"}, {"page_content": "Wszędzie, z wyjątkiem wyższych położeń górskich jest bardzo pospolity. Rośnie na żywych drzewach, na martwych pniach i pniakach. Można go spotkać w lesie, ale także w zaroślach, parkach, przy drogach. Owocniki wyrastają przez cały rok. Rośnie głównie na drzewach liściastych, na iglastych rzadko. Stwierdzono występowanie na następujących drzewach i krzewach liściastych: klon jesionolistny, klon zwyczajny, kasztanowiec zwyczajny, olsza czarna, brzoza brodawkowata, grab, leszczyna, głóg, buk, jesion wyniosły, topola osika, platan klonolistny, śliwa domowa, skrzydłorzech kaukaski, dąb szypułkowy, dąb bezszypułkowy, grochodrzew, wierzba, lipa, wiąz pospolity. Bardzo rzadko występuje na drzewach iglastych – na jodle pospolitej, świerku pospolitym, sośnie zwyczajnej i na uprawianych gatunkach: cyprysik Lawsona, żywotnik zachodni, żywotnik olbrzymi, choina zachodnia.\nZnaczenie.\nGrzyb niejadalny, pasożyt i saprotrof o wieloletnim owocniku. Wywołuje białą zgniliznę drewna. W zaawansowanym stadium drewno bieleje, staje się gąbczaste i poprzedzielane czarnymi strefami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2769351", "fragment_id": "1597604/2", "subtitle": "", "title": "Lakownica spłaszczona", "document_id": "1597604", "start_index": 2336.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2769351.0, "score": 0.155115008354187}, "uuid": "3813bf10-8714-42bd-b110-6382a4c05157"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCypryśnik błotny (\"Taxodium distichum\") – gatunek drzewa należący do rodziny cyprysowatych (dawniej zaliczana do wyodrębnianych cypryśnikowatych). Występuje naturalnie w południowo-wschodnich stanach USA, szczególnie na błotnistych obszarach Florydy, jednak już od dłuższego czasu sadzi się go w Europie jako drzewo ozdobne i parkowe.\nBiologia i ekologia.\nDrzewo iglaste zrzucające liście na zimę. Kwitnie od kwietnia do maja. W warunkach naturalnych porasta wilgotne niziny o wysokim poziomie wód gruntowych, względnie okresowo lub trwale zalewane.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=359406", "fragment_id": "74564/0", "subtitle": "", "title": "Cypryśnik błotny", "parentId": 359406.0, "start_index": 0.0, "document_id": "74564", "source": "wikipedia", "score": 0.3154168426990509}, "uuid": "823c5261-2b71-465d-a6b1-c1a348bbb844"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCypryśnik (\"Taxodium\" Rich.) – rodzaj drzew iglastych z rodziny cyprysowatych (\"Cupressaceae\"). Obejmuje dwa gatunki występujące w południowo-wschodniej części USA oraz w Meksyku i Gwatemali. Zasiedlają siedliska podmokłe i wilgotne, przy czym rosnąc w miejscach z wysokim poziomem wody zwykle wytwarzają pneumatofory. Do tego rodzaju należy tzw. drzewo z Tule o największym obwodzie wśród współczesnych drzew na Ziemi.\nSystematyka.\nW niektórych ujęciach wyróżniany jest jeszcze cypryśnik wzniesiony (\"Taxodium ascendens\" Brongn.) uznawany w bazach taksonomicznych za odmianę cypryśnika błotnego \"Taxodium distichum\" var. \"imbricatum\" (Nutt.) Croom. O zasadności wyodrębniania tego taksonu w randze gatunku świadczy według niektórych źródeł niezdolność do krzyżowania się z odmianą typową \"Taxodium distichum\" var. \"distichum\".\nZastosowanie.\nDrzewa są uprawiane. Cypryśnik meksykański bywa sadzony w USA. Cypryśnik błotny znosi klimat chłodniejszy i uprawiany jest jako roślina ozdobna także w Europie Środkowej. W obszarach naturalnego występowania cypryśniki pozyskiwane są jako źródło drewna.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1749312", "fragment_id": "880063/0", "subtitle": "", "title": "Cypryśnik", "document_id": "880063", "start_index": 0.0, "parentId": 1749312.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14382407069206238}, "uuid": "3ef61254-35df-4f93-b713-f41a88b3cc6f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nCisowate (\"Taxaceae\" Gray) – rodzina drzew i krzewów iglastych z rzędu cyprysowców. Obejmuje 6 rodzajów z 28 gatunkami występującymi w Eurazji, Afryce północnej, Ameryce Północnej i Środkowej oraz na Nowej Kaledonii. W Polsce jedynym rodzimym przedstawicielem rodziny jest cis pospolity (\"Taxus baccata\"). W przeszłości wyodrębniano rodzinę głowocisowatych (\"Cephalotaxaceae\"), jednak okazała się ona zagnieżdżona w obrębie cisowatych. Charakterystyczna dla przedstawicieli rodziny jest mięsista osnówka otaczająca pojedyncze nasiono (dwa u głowocisa). Rośliny z tej rodziny mają zastosowanie do produkcji drewna, są sadzone jako rośliny ozdobne, należą tu także rośliny lecznicze. Nasiona torrei orzechowej są jadalne.\nSystematyka.\nRodzina stanowi klad siostrzany wobec cyprysowatych (\"Cupressaceae\") w obrębie rzędu cyprysowców (\"Cupressales\"). W przeszłości wyodrębniano rodzinę głowocisowatych (\"Cephalotaxaceae\"), jednak okazała się ona zagnieżdżona w obrębie cisowatych. W celu uzyskania taksonów monofiletycznych można co prawda wyróżnić trzy rodziny (\"Cephalotaxaceae\", \"Amentotaxaceae\", \"Taxaceae\"), jednak we współczesnych publikacjach systematycznych raczej łączy się je w szerszą, monofiletyczną rodzinę cisowatych (\"Taxaceae\" \"sensu lato\").\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81212", "fragment_id": "652326/0", "subtitle": "", "title": "Cisowate", "document_id": "652326", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 81212.0, "score": 0.11572662740945816}, "uuid": "ec1f006e-166d-47a1-8f6d-060af2e68257"}, {"page_content": "Ważnymi elementami kompozycji ogrodu są: wiecznie zielone drzewa liściaste i iglaste, bambus, kwiaty ozdobne. Często wybiera się m.in.: klon palmowy (\"Acer palmatum\"), sosnę Thunberga (\"Pinus thunbergii\"), sosnę drobnokwiatową (\"Pinus parviflora\"), sosnę gęstokwiatową (\"Pinus densiflora\"), głowocis japoński (\"Cephalotaxus harringtonia\"), kamelię japońską (\"Camellia japonica\"), azalię (\"Rhododendron\"), fatsję japońską (\"Fatsia japonica\"), litokarpus (\"Lithocarpus edulis\"), miłorząb dwuklapowy (\"Ginkgo biloba\"), brzostownicę japońską (\"Zelkova serrata\"), cyprys japoński (\"Chamaecyparis obtusa\"), kryptomerię japońską (\"Cryptomeria japonica\"). Z czasem popularność zyskały przycinane krzewy, które często przybierają zaokrąglone kształty. Wykorzystuje się także mchy. Kwiaty zdobią przeważnie strumienie i stawy.\nHistoria.\nUważa się, że prapoczątkiem japońskich ogrodów były miejsca otoczone skałami (grupami skał), które nazywano \"amatsu iwasaka\" („boska bariera”) lub \"amatsu iwakura\" („miejsce zamieszkania bóstw”). Podobną rolę odgrywały gęste skupiska drzew \"himorogi\" „boski żywopłot, ogrodzenie”. Te archaizmy odnoszą się do prymitywnego chramu, czy też pierwotnie pasa świętej ziemi otoczonej wiecznie zielonymi roślinami. Strumienie i fosy, które otaczały świętą ziemię nazywano \"mizugaki\" („wodne ogrodzenie”). Wczesną formę takiego ogrodu można rozpoznać w niektórych pradawnych chramach shintō, na przykład w Ise-jingū, których pawilony otoczone są szerokimi kamienistymi strefami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72639", "fragment_id": "649577/2", "subtitle": "", "title": "Ogród japoński", "parentId": 72639.0, "start_index": 2606.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649577", "score": 0.10107126832008362}, "uuid": "032bb77f-730a-4066-9fa8-474ff5f905a9"}, {"page_content": "Las świetlisty – las występujący w klimacie podzwrotnikowym. Lasy te odznaczają się wysoką przejrzystością (duże odległości między poszczególnymi drzewami). Składają się z drzew zarówno liściastych, jak i iglastych, zrzucających liście w czasie suszy. Najczęściej składają się z dębów korkowych, cedrów, pinii, sosen, cyprysów.\nTypowym przykładem są australijskie eukaliptusy, które ustawiają pionowo swoje blaszki liściowe, co mimo zwartego drzewostanu powoduje, że dno lasu jest całkowicie prześwietlone.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=486828", "fragment_id": "1562180/0", "subtitle": "", "title": "Las świetlisty", "parentId": 486828.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1562180", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "74c3907c-bdbb-4485-97e7-0daea5373bd7"}]}
{"id": "q_843", "question": "Jak nazywa się figura ze śniegu i wielka spieniona fala morska?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy figury ze śniegu. Zobacz też: inne znaczenia słowa bałwan.\nBałwan – przypominająca w ogólnym zarysie człowieka figura wykonana ze śniegu, symbolizująca zimę. Lepienie bałwana jest popularną zabawą.\nTradycyjny bałwan składa się z trzech kul śniegowych ustawionych na sobie, tworzących głowę, tułów i nogi. Oczy, usta i guziki wykonuje się z węgielków, nos z marchewki, ręce z patyków, natomiast nakrycie głowy stanowi garnek bądź wiadro. Czasami bałwan trzyma też miotłę.\nUnikod.\nSymbol bałwana został zakodowany także w standardzie Unikodu na pozycjach U+2603 ☃ SNOWMAN, U+26C4 ⛄ SNOWMAN WITHOUT SNOW, U+26C7 ⛇ BLACK SNOWMAN.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=180808", "fragment_id": "22513/0", "subtitle": "", "title": "Bałwan śniegowy", "parentId": 180808.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "22513", "score": 0.5295301675796509}, "uuid": "c7960c47-abab-40e8-b909-8e5a68f491bb"}, {"page_content": "Śnieg morski, marine snow – opad cząsteczek organicznych i nieorganicznych z przypowierzchniowych warstw oceanu w jego głębsze rejony.\nPochodzenie.\nOrganizmy morskie żyjące blisko powierzchni giną i podlegają rozkładowi. Ich szczątki toną w wodzie i opadają w stronę dna. Strumień tych fragmentów organizmów, uzupełniony o drobiny odchodów, piasek, sadzę oraz inne drobne składniki nieorganiczne nazywany jest śniegiem morskim lub marine snow, do którego zalicza się standardowo cząstki o średnicy co najmniej 0,5 mm, powstałe zazwyczaj z mniejszych połączonych organicznymi włóknami, siatkami lub śluzem. Generalnie cząstki te podlegają – w miarę tonięcia – agregacji, zbijając się w większe konglomeraty, mogące osiągać rozmiary kilku centymetrów. Proces opadania niektórych płatków może trwać tygodniami. \nOkresowość.\nGęstość śniegu morskiego może być silnie zależna od pory roku i dnia oraz zjawisk atmosferycznych: w badaniach na północno-wschodnim Atlantyku na głębokości 270 metrów w cyklu rocznym największe koncentracje występowały wiosną, a w cyklu dobowym późnym rankiem. W badaniach w zatoce Monterey w Kalifornii na głębokościach 100–500 metrów w 1991 w okresie wiosenno-letniego zjawiska upwellingu obserwowano 15–40 cząsteczek w litrze wody morskiej; zimą, gdy upwelling nie występował, a także w okresie El Niño w 1992 było to poniżej 5 cząsteczek na litr. \nŹródło pokarmu.\nPłatki śniegu morskiego zasiedlane są w trakcie opadania przez mikroorganizmy żywiące się zawartymi w nich substancjami organicznymi. W badaniu cząsteczek odfiltrowywanych z Atlantyku na głębokościach od 1000 do 3900 metrów licznie reprezentowane były bakterie, ale łączna biomasa tylko dwóch grup eukariontów: grzybów (\"Fungi\") i protistów \"Labyrinthulomycetes\" już przeważała nad biomasą wszystkich prokariontów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4286847", "fragment_id": "1501923/0", "subtitle": "", "title": "Śnieg morski", "document_id": "1501923", "start_index": 0.0, "parentId": 4286847.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7682803869247437}, "uuid": "6059a295-eded-43d1-8bea-5331b70dfb83"}, {"page_content": "Rycina przedstawia trzy łodzie wiosłowe (jap. \"oshiokuri-bune\"), służące do szybkiego transportu świeżych ryb z terenów połowowych u wybrzeży półwyspów: Izu i Bōsō na rynki rybne wokół zatoki Edo. W każdej z nich znajduje się ośmiu wioślarzy i dwie dodatkowe osoby na przedzie. Łącznie na rycinie widocznych jest 30 postaci. Polegając na rozmiarach łodzi typu \"oshiokuri-bune\", które mierzyły od 12 do 15 metrów, oraz biorąc pod uwagę fakt, że Hokusai zmniejszył perspektywę w pionie o 30%, można także oszacować wysokość fali – od 10 do 12 metrów.\nFala i morze.\nOlbrzymia fala dominuje nad resztą kompozycji. Jej czoło zakrzywia się, otaczając górę Fudżi z lewej strony. Grzywę fali pokrywa piana przypominająca pazur smoka. Jest ona charakterystyczną cechą stylu Hokusaia i jednym z tematów szkiców podręcznikowych. Tu podkreśla niepowstrzymaną siłę natury, kontrastującą ze słabością ludzi ukazanych na niewielkich łodziach, zdanych na łaskę spienionych fal. Mniejsza fala, która tworzy się u stóp wielkiej, wyglądem zbliżona jest do kształtu góry Fudżi. Morze jest wzburzone.\nInterpretacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3563534", "fragment_id": "954407/3", "subtitle": "", "title": "Wielka fala w Kanagawie", "source": "wikipedia", "start_index": 4656.0, "document_id": "954407", "parentId": 3563534.0, "score": 0.36739441752433777}, "uuid": "7ae3743e-66cb-4df2-bdc1-c62ef8f21865"}, {"page_content": "Fala wyjątkowa (czasem nazywana falą fenomenalną lub monstrualną) – fala morska o wysokości znacznie większej niż typowe fale na danym akwenie w danych warunkach pogodowych.\nWyjątkowe fale są przynajmniej dwukrotnie większe od wysokości fali znacznej. Te monstrualne fale zostały po raz pierwszy, w sposób niebudzący wątpliwości, zmierzone na platformie wiertniczej Draupner na Morzu Północnym 1 stycznia 1995 u wybrzeży Norwegii. Wcześniej pochodzące od marynarzy doniesienia o wyjątkowo wysokich falach były przyjmowane przez badaczy z niedowierzaniem.\nMonstrualne fale dochodzą do 30 metrów wysokości, mogą stanowić bardzo poważne niebezpieczeństwo dla jednostek pływających. Seria wyjątkowo wysokich fal następujących bezpośrednio po sobie nazywana jest w żargonie marynarskim „trzema siostrami”. Fale wyjątkowe nie są związane z tsunami. Powstawanie monstrualnych fal jest przypuszczalnie związane z nieliniowym oddziaływaniem ciągów kilku fal i związaną z tym akumulacją energii.\nPrzypuszczalnie działanie fali wyjątkowej było powodem zatonięcia brytyjskiego 90-tysięcznika MV Derbyshire, który wyruszył z zachodniej Kanady 11 lipca 1980 z ładunkiem rudy żelaza do Japonii i nigdy nie dotarł do portu przeznaczenia. Dnia 9 lub 10 września 1980 podczas tajfunu wraz z całą 42-osobową załogą (+ 2 żony) zatonął (bez nadania sygnału sygnału wzywania pomocy) między Tajwanem i Japonią. Wrak, zlokalizowany w czerwcu 1994 roku, spoczywa na głębokości 4200 metrów. Prawdopodobną przyczyną zatonięcia statku było (co wynikało z analizy zdjęć przekazanych przez batyskafy) zerwanie przez masy wody pokryw luków kilku ładowni.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=659693", "fragment_id": "815929/0", "subtitle": "", "title": "Fala wyjątkowa", "parentId": 659693.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "815929", "score": 0.22531719505786896}, "uuid": "aabf11b1-32f2-4d2f-a766-cb5b474aca62"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy postaci. Zobacz też: inne znaczenia tego hasła.\nŚnieżynka / Śnieżka (ros. \"Снегурочка\") – fantastyczna postać, która wraz z Dziadkiem Mrozem, swoim dziadkiem, rozwozi dzieciom bożonarodzeniowe (lub według radzieckiej wersji rosyjskiego folkloru: noworoczne) prezenty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=742112", "fragment_id": "805573/0", "subtitle": "", "title": "Śnieżynka (folklor)", "document_id": "805573", "start_index": 1.0, "parentId": 742112.0, "source": "wikipedia", "score": 0.318492591381073}, "uuid": "024e9b5f-fa7a-4c5e-9648-4697e7cea127"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy geografii. Zobacz też: nur lodowiec - ptak.\nLodowiec – masa lodu powstała z nagromadzonego śniegu powyżej linii wiecznego śniegu. Lodowce są największym rezerwuarem wody słodkiej na Ziemi i drugim po oceanach wody na świecie. Badaniem lodowców zajmuje się glacjologia.&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nLodowiec Perito Moreno.\nPowstawanie lodowców.\nGromadzący się śnieg – pod wpływem panującej temperatury, przy dużej wilgotności powietrza i pod wpływem ciśnienia nadległych warstw śniegu – zmniejsza swą objętość, częściowo krystalizuje i stopniowo przekształca się wpierw w firn, a następnie w lód firnowy i lodowcowy.\nLodowce powstają tam, gdzie ukształtowanie terenu sprzyja gromadzeniu się dużej ilości śniegu, a jednocześnie jest zbyt chłodno lub jest zbyt małe nasłonecznienie, aby cały zgromadzony śnieg topił się w ciągu lata. Warunki takie panują przede wszystkim w strefie podbiegunowej oraz wysokich górach wszystkich stref klimatycznych, powyżej linii wiecznego śniegu. Przebieg tej granicy na Ziemi zależy od klimatu oraz ukształtowania terenu. Najwyżej sięga w strefie międzyzwrotnikowej, w klimacie zwrotnikowym suchym, ze względu na wysoką temperaturę i skąpe opady śniegu. Obniża się tam, gdzie opady śniegu są obfitsze (w strefie klimatu równikowego oraz zwrotnikowego morskiego). Obniża się również wraz ze spadkiem temperatury w umiarkowanych szerokościach geograficznych. Najniżej sięga tam, gdzie niskiej temperaturze towarzyszą duże opady śniegu. W wysokich szerokościach geograficznych schodzi do poziomu morza. Ilość zgromadzonego śniegu zależy również od ukształtowania powierzchni, np. na ostrych szczytach i graniach, jak choćby w Tatrach, nie ma warunków do gromadzenia się dużych ilości śniegu. Powstawaniu lodowców sprzyjają płaskie grzbiety i dolinne spłaszczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26349", "fragment_id": "181758/0", "subtitle": "", "title": "Lodowiec", "parentId": 26349.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181758", "score": 0.28634288907051086}, "uuid": "9920f2f9-7320-43d2-a2f0-d9ec17785e16"}, {"page_content": "Obraz przedstawia plażę za wydmami. Rząd piaszczystych wydm na pierwszym planie ukazany został w żółto-pomarańczowych tonacjach wysuszonej słońcem trawy. Niebo ponad linią horyzontu pokrywają ciemne chmury, ciągnące nad wzburzonym morzem. Wydmy wydają się być odbiciem ciężkich, szarych chmur. Wzburzone morze, oddane w zielonkawo-szarej tonacji, oddziela ląd od nieba. Rzędy spienionych fal, niesione wiatrem, nadciągają jedne za drugimi, zalewając część plaży. Dla oddania ich dynamiki artysta wyciskał farbę z tuby wprost na płótno. Na morzu widoczna jest ciemna łódź żaglowa, osiadła na mieliźnie. Gapie stojący na plaży, wśród nich kobiety, obserwują wysiłki ludzi usiłujących wypchnąć zalewaną falami łódź na brzeg. Tuż na granicy między plażą a wodą czekają dwaj mężczyźni z wozem zaprzęgniętym w dwa konie, przygotowanym aby wyciągnąć łódź, do której przeciągnięto w tym celu linę. Pomimo pochmurnego nieba pejzaż morski ma pewną poświatę. Miękkie, żółte światło odbija się od białej piany potężnych fal. Żaglówki rybackie, grupa kobiet oraz czekający zaprzęg zostały poddane dramatycznemu efektowi pędzących obłoków i wzburzonego morza, namalowanego gwałtownymi ruchami pędzla. Sposób malowania i kolorystyka, choć czasem nieporadne, wskazują już na późniejsze użycie przez van Gogha faktury malarskiej i zróżnicowanych powierzchni dla oddania gwałtowności i dynamizmu natury.\nKradzież obrazu i jego odnalezienie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4438122", "fragment_id": "1481984/2", "subtitle": "", "title": "Widok morza w Scheveningen", "parentId": 4438122.0, "start_index": 2913.0, "document_id": "1481984", "source": "wikipedia", "score": 0.08155447244644165}, "uuid": "8671ce7f-c2d7-4762-b85f-2180ed218c44"}, {"page_content": "Chione (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Χιόνη&lt;/&gt; Chiónē, łac. Chione; od gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;χιών&lt;/&gt; \"chiṓn\" ‘śnieg’) – w mitologii greckiej nimfa śniegu. Była córką Boreasza, boga północnego wiatru, i Orejtyji.\nMiała być matką Eumolposa, twórcy misteriów eleuzyjskich, którego miała z Posejdonem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2061803", "fragment_id": "376331/0", "subtitle": "", "title": "Chione", "document_id": "376331", "start_index": 0.0, "parentId": 2061803.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09820333123207092}, "uuid": "3e4731bf-4e49-48d8-8a5d-a9b1b0b9cc6e"}, {"page_content": "Według danych pochodzących z misji Mars Express odpowiedzialna za to jest zarówno marsjańska pogoda, jak też największy, choć odległy, krater uderzeniowy na Marsie (Hellas Planitia). Basen krateru ma 2300 kilometrów średnicy oraz 7 kilometrów głębokości. Powoduje to odbijanie wiatrów oraz w efekcie utworzenie marsjańskiego odpowiednika fal Rossby’ego. Fale te zmieniają kierunek wiatrów wiejących na dużych wysokościach i przemieszczają fronty pogodowe w kierunku bieguna południowego. Powstają w ten sposób dwa obszary o znacznych różnicach ciśnienia, znacznie niższe po zachodniej stronie bieguna oraz wyraźnie podwyższone na półkuli wschodniej. W obszarze, gdzie panuje niż, temperatury często spadają poniżej temperatury kondensacji dwutlenku węgla, co powoduje, że gaz opada na powierzchnię w skondensowanej postaci i narasta jako swoisty śnieg. W obszarze wyżu nie tworzą się warunki sprzyjające kondensacji, więc występuje tam jedynie szron tuż przy samym gruncie. W efekcie tworzą się dwa odmienne środowiska, za które odpowiadają odmienne mechanizmy.\nObszary pokryte śniegiem nie sublimują latem, ponieważ odbijają większą część energii niż obszary pokryte tylko szronem. Dodatkowo kryształy szronu jako większe i bardziej nieregularne od kryształów śniegu absorbują więcej energii słonecznej. Tak więc zachodnie obszary południowej czapy polarnej utworzone ze śniegu i szronu zawierają większe depozyty dwutlenku węgla i latem wolniej sublimują, a wschodnie zbudowane wyłącznie ze szronu zanikają całkowicie.\nDecyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej w 1976 roku obszar ten został nazwany od łacińskiej nazwy południa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2558331", "fragment_id": "552306/1", "subtitle": "", "title": "Planum Australe", "parentId": 2558331.0, "start_index": 929.0, "document_id": "552306", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "8b5d326c-1ba5-42ae-92b6-03bc8c610cba"}, {"page_content": "Wybrzeże w Étretat po burzy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;La falaise d’Étretat après l’orage&lt;/&gt;) – obraz olejny francuskiego malarza Gustave’a Courbeta przechowywany w paryskim Musée d’Orsay.\nCourbet w 1869 wykonał czternaście widoków plaż i wiele obrazów, które za główny temat miały fale. Latem 1869 malarz kolejny raz wyjechał do Étretat, na normandzkie wybrzeże kanału La Manche. Zamieszkał w domu położonym w bezpośredniej bliskości morza i klifu, który stał się tematem kilku jego obrazów, z których \"Wybrzeże w Étretat po burzy\" uznawane jest za najlepszy.\nObraz przedstawia fragment wybrzeża po burzy. Niebo w oddali jest przyciemnione, a fale wzburzone i spienione. Malarz starannie oddał przejrzystość powietrza po burzy: światło jest jasne, a cienie ostre. Dużą część obrazu zajmują jasne skały, namalowane w dokładny sposób oddający ich nierówności i załamania. Klif kończy się w morzu naturalnym łukiem skalnym nazywanym Porte d’Aval. Masywność skał jest zrównoważona przez niebo pokryte obłokami i morze rozciągające się w dal. Na pierwszym planie widać czarne łodzie kontrastujące kolorem z jasnym piaskiem plaży, są one jedynym śladem obecności człowieka. Wnętrze łodzi jest widoczne i oddane ze szczegółami. Obraz jest pozbawiony ludzkich sylwetek, dominuje na nim natura, potężna i odwieczna.\nW przypadku \"Wybrzeża w Étretat\" Courbet wykroczył poza obowiązujące wówczas zasady sztuki malarskiej – pejzaż morski był dla artystów często tłem do scen, a Courbet uczynił go głównym bohaterem swego obrazu; a dodatkowo zrobił to na płótnie o stosunkowo dużym formacie, dotąd mariny miały niewielkie rozmiary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5206346", "fragment_id": "1058005/0", "subtitle": "", "title": "Wybrzeże w Étretat po burzy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5206346.0, "document_id": "1058005", "score": 0.29069557785987854}, "uuid": "c2a35abb-46d3-48c1-b160-913fae70a934"}]}
{"id": "q_844", "question": "Jak nazywał się trzeci w kolejności wyprodukowany przez USA wahadłowiec kosmiczny?", "answer": [{"page_content": "Discovery (oznaczenie NASA dla orbitera – OV-103) – skonstruowany przez NASA amerykański wahadłowiec kosmiczny, przystosowany do odbywania wielokrotnych podróży na orbitę. Był trzecim promem NASA, który odbył lot w przestrzeń kosmiczną (wcześniej taką podróż odbyły Columbia i Challenger). Jego pierwsza podróż kosmiczna miała miejsce 30 sierpnia 1984, a ostatnia zakończyła się 9 marca 2011. Jego zadaniem w ostatnich latach był transport załogi i wymiana zaopatrzenia Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).\nDiscovery wyniósł na orbitę teleskop Hubble’a, a także uczestniczył w dwóch misjach serwisowych tego satelity. To właśnie Discovery wznowił amerykańskie podróże kosmiczne po katastrofie Challengera w roku 1986 (STS-26, 29 września - 4 października 1988 roku, po przerwie trwającej 975 dni) i wahadłowca Columbii w roku 2003 (STS-114, 26 lipca - 9 sierpnia 2005 roku, po przerwie trwającej 905 dni). Odbył trzydzieści dziewięć misji - więcej niż którykolwiek z promów.\nNazwa.\nNazwę wahadłowca można łączyć z wieloma statkami, które w ciągu stuleci przemierzały morza i oceany. Tak nazywał się statek Henry'ego Hudsona, który na początku XVII w. poszukiwał północnego połączenia Atlantyku z Pacyfikiem. Nazwę Discovery nosił również statek Jamesa Cooka, który dotarł do nieznanych wówczas wysp – Hawajów. Royal Geographical Society nazwało w ten sposób statki, które uczestniczyły w ekspedycjach do biegunów północnego i południowego.\nUdoskonalenia.\nPrzy konstrukcji promu Discovery wykorzystano doświadczenia uzyskane przy tworzeniu i testowaniu promów Enterprise, Columbia i Challenger. Już w momencie opuszczenia doku Discovery ważył ponad 3 tony mniej niż Columbia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=194118", "fragment_id": "1445263/0", "subtitle": "", "title": "Discovery (wahadłowiec)", "document_id": "1445263", "start_index": 0.0, "parentId": 194118.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6822867393493652}, "uuid": "e0202d59-e8b6-4c9c-bbec-54170714e506"}, {"page_content": "Powrót załogowego członu orbitalnego na Ziemię odbywał się przez stopniowe obniżanie jego orbity w wyniku hamującego działania silników, po którym następowało przejście do lotu ślizgowego zakończonego lądowaniem na specjalnym pasie lądowiska kosmodromu. Taki sposób powrotu orbitera na Ziemię wymagał m.in. zabezpieczenia kadłuba statku płytkami ceramicznymi chroniącymi kadłub statku przed przegrzaniem podczas wchodzenia w coraz gęstsze warstwy atmosfery. Wyhamowanie statku po wylądowaniu na pasie do lądowania odbywało się przy pomocy spadochronu.\nHistoria wahadłowców.\n \"Osobny artykuł: Lista misji wahadłowców.\"\nDo czynnej służby trafiły jedynie trzy typy promów – amerykańskie Space Shuttle w ramach programu Space Transportation System (STS) i wojskowe bezzałogowe X-37B, oraz radzieckie promy programu Buran.\nPierwszym w historii astronautyki wahadłowcem był amerykański statek kosmiczny Columbia (pierwszy lot 12–14 kwietnia 1981), następnie zostały wprowadzone do eksploatacji amerykańskie wahadłowce: Challenger (uległ katastrofie 28 stycznia 1986), Discovery, Atlantis i Endeavour. Loty wahadłowców wznowiono w lipcu 2005 (STS-114) po przerwie spowodowanej katastrofą Columbii w 2003 (STS-107).\nPromy radzieckie wykonały zaledwie jeden lot przed zawieszeniem, a następnie zakończeniem programu ich budowy. 15 listopada 1988 odbył swój inauguracyjny (bezzałogowy) i jedyny lot kosmiczny po orbicie okołoziemskiej radziecki wahadłowiec Buran, wyniesiony w przestrzeń kosmiczną przez rakietę nośną Energia.\nAmerykańska agencja NASA korzystała z promów kosmicznych do 2011. Ich głównym zadaniem było w ostatnich latach dostarczanie załóg, zaopatrzenia i elementów konstrukcyjnych Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Do tego celu ma być wykorzystany w przyszłości statek Orion lub podobne konstrukcje firmy Boeing lub SpaceX, które jednak nie mają charakteru samolotu kosmicznego i lądować mają na spadochronach jak statki Apollo lub Sojuz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11240", "fragment_id": "186745/1", "subtitle": "", "title": "Wahadłowiec kosmiczny", "document_id": "186745", "start_index": 1584.0, "parentId": 11240.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4462178349494934}, "uuid": "7b6e9d5c-9267-4199-97ee-e76e1c6d7af3"}, {"page_content": "22 marca 1982 wystartował w kosmos jako dowódca misji STS-3 – pilotem podczas tej wyprawy był Charles Gordon Fullerton. Po raz pierwszy w ramach programu \"Space Shuttle\" start promu odbył się dokładnie w pierwotnie wyznaczonym dniu. Był to trzeci testowy lot orbitalny wahadłowca Columbia. Podstawowym celem misji było, tak jak w poprzednich dwóch lotach Columbii, dalsze testowanie wahadłowca w warunkach lotu kosmicznego. Program lotu został jednak rozszerzony również o eksperymenty naukowe. Podczas lotu kadłub promu był wystawiany na działanie wysokich temperatur. Astronauci przeprowadzili ponadto próby z obciążonym ramieniem manipulatora RMS. W ładowni promu znajdowała się ważąca blisko cztery tony paleta OSS-1, którą wyposażono w sprzęt do badań przestrzeni kosmicznej (w tym do badania zanieczyszczeń wywołanych przez wahadłowiec) i innych eksperymentów, oraz pięciotonowy zestaw urządzeń pomiarowych DFI (\"Development Flight Instrumentation\"). Realizowane podczas misji eksperymenty dotyczyły takich dziedzin nauki jak fizyka plazmy, heliofizyka, technologia i biologia. Jeden z eksperymentów był projektem uczniów szkolnych, powstałym w ramach Shuttle Student Involvement Program (SSIP). Lot był pierwotnie zaplanowany na siedem dni, ale zła pogoda (silny wiatr) w kalifornijskiej bazie Edwards spowodowała, że lądowanie przeniesiono do bazy White Sands w Nowym Meksyku, przedłużając misję o jeden dzień. Ostatecznie wahadłowiec wylądował 30 marca.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=406533", "fragment_id": "92511/1", "subtitle": "", "title": "Jack Lousma", "document_id": "92511", "start_index": 1475.0, "source": "wikipedia", "parentId": 406533.0, "score": 0.44819265604019165}, "uuid": "ca4da74e-3e8c-4b4c-82ab-f8db05a11572"}, {"page_content": "STS-101 – misja wahadłowca Atlantis agencji NASA, do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Był to dwudziesty pierwszy lot promu kosmicznego Atlantis i dziewięćdziesiąty ósmy programu lotów wahadłowców.\n źródło \nCel misji.\nTrzeci lot wahadłowca na stację kosmiczną ISS – misja zaopatrzeniowo-obsługowa z modułem Spacehab-LDM.\nPrzebieg misji.\nStart do misji STS-101 nastąpił 19 maja 2000. Data startu promu Atlantis była czterokrotnie przesuwana z powodu złych warunków atmosferycznych. Na pokładzie wahadłowca znajdowała się 7-osobowa załoga, która dowodził James D. Halsell. Pilotem wyprawy był Scott J. Horowitz. Poza nimi załogę stanowiło 5 specjalistów misji (MS - Mission Specialist): Mary E. Weber (MS-1), Jeffrey N. Williams (MS-2), James S. Voss (MS-3), Susan J. Helms (MS-4) i Jurij W. Usaczow (MS-5). W tym gronie jedynie Jeffrey Williams nie miał doświadczenia i leciał w kosmos po raz pierwszy.\nPodstawowym zadaniem lotu było: połączenie na orbicie promu Atlantis z Międzynarodową Stacją Kosmiczną, dostarczenie na nią wyposażenia oraz przeprowadzenie niezbędnych prac remontowych. Ponadto astronauci mieli przygotować stację do przyjęcia modułu serwisowego Zwiezda oraz pierwszej stałej załogi. Połączenie obu obiektów kosmicznych nastąpiło 21 maja 2000. Dzień później, 22 maja, podczas spaceru kosmicznego trwającego ponad 6,5 godziny J. Williams oraz James Voss m.in. zamontowali na zewnętrznej powierzchni stacji rosyjski manipulator Strieła 2. Na pokład Międzynarodowej Stacji Kosmicznej załoga promu weszła dopiero 23 maja 2000. Podczas prac remontowych astronauci wymienili m.in. wadliwe baterie i inny osprzęt. Ponadto wykonano szereg manewrów, które podniosły orbitę stacji o ponad 70 km. 26 maja 2000 wahadłowiec odłączył się od stacji i po trzydniowym autonomicznym locie wylądował nocą na bieżni Centrum Lotów Kosmicznych imienia Johna F. Kennedy’ego.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310903", "fragment_id": "1404372/0", "subtitle": "", "title": "STS-101", "document_id": "1404372", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 310903.0, "score": 0.08092024177312851}, "uuid": "b72ae520-f5b5-453c-99a0-a36ee91435e0"}, {"page_content": "Pierwsze misje nie miały wiele wspólnego z badaniami naukowymi. Pierwszy start promu Atlantis miał miejsce 3 października 1985 roku. Wahadłowiec dostarczył na orbitę objęty tajemnicą ładunek Departamentu Obrony (U.S. Departament of Defence, DOD). Była to jedna z pięciu tajnych misji związanych z programem wojen gwiezdnych. W roku 1989 Atlantis wyniósł na swoim pokładzie sondy kosmiczne Magellan oraz Galileo, a także w roku 1991 Teleskop kosmiczny Comptona, (CGRO) a w roku 2008 laboratorium kosmiczne Columbus – Moduł ISS skonstruowany przez ESA. W 2009 wykonał ostatnią misję serwisową do Teleskopu Hubble’a (STS-125), a w 2011 ostatni lot w programie wahadłowców (STS-135).Od misji STS-71 wahadłowiec rozpoczął loty do stacji orbitalnej Mir. Dostarczanie i odbieranie astronautów ze stacji było pierwszym amerykańskim doświadczeniem. Podczas misji STS-79 prom odebrał z Mira astronautkę Shannon Lucid, po jej rekordowym, 188-dniowym pobycie w kosmosie. Następnie Atlantis brał udział w budowie ISS i dostarczył wiele jej istotnych elementów. \nProm kosmiczny Atlantis wykonał 33 misje, spędził w przestrzeni 306 dni, zaliczył 4848 orbit, przeleciał łącznie 203 mln km, liczba astronautów na pokładzie: 191, liczba misji do stacji orbitalnej Mir: 7, liczba misji do ISS: 12.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=174933", "fragment_id": "6485/1", "subtitle": "", "title": "Atlantis (wahadłowiec)", "parentId": 174933.0, "start_index": 1437.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6485", "score": 0.3109131157398224}, "uuid": "3378a676-885e-4f7d-b55d-7124cea22a84"}, {"page_content": "Początki amerykańskiego programu wahadłowca kosmicznego sięgają końca lat 60. i początku lat 70. XX wieku. Wraz z końcem rozwoju programu Apollo NASA poszukiwała nowego celu. Jedną z głównych myśli jaką kierowała się agencja, była chęć stworzenia pojazdu wielokrotnego użytku, który byłby zdolny do wynoszenia ładunków i misji załogowych na orbitę okołoziemską oraz stanowiłby podstawę do rozwoju kolejnych misji na Księżyc, a także umożliwił budowę stacji orbitalnej i zrealizowanie podróży na Marsa. W tym samym czasie Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych zajęte były rozwojem podobnego projektu pod nazwą X-20 Dyna-Soar. Kurczący się budżet NASA doprowadził jednak do konieczności wprowadzenia cięć. W ramach szukania oszczędności zrezygnowano z planów misji na Marsa, pozostawiono natomiast budowę promu kosmicznego oraz stacji orbitalnej. Szybko jednak zorientowano się, że zrealizowanie obu celów, ze względu na ograniczenia finansowe, nie będzie możliwe. Środki zostały zarezerwowane na budowę promu. W niedługim czasie NASA, która koniecznie chciała zachować jak najwięcej programów badawczych, zwróciła się do Sił Powietrznych z propozycją współpracy. USAF zgodziły się uczestniczyć w programie, postawiły jednak duże wymagania przed konstrukcją, wynikające z chęci jej używania do wynoszenia ciężkich satelitów szpiegowskich (o masie około 18 ton) na orbity okołobiegunowe, które wymagają większego udźwigu rakiety niż standardowe orbity. Dodatkowo orbiter powinien się cechować dużą zdolnością do manewrowania, co umożliwiłoby lądowanie w wielu miejscach na terenie kraju. Do osiągnięcia tych założeń potrzebna była duża powierzchnia nośna, co przekładało się na konieczność konstrukcji większych i cięższych skrzydeł. Nie mogły być one jednak za długie, gdyż ich rozpiętość ograniczona była przez ściśle ustalony, maksymalny dopuszczalny wymiar poprzeczny. Odpowiednio dużą powierzchnię można było osiągnąć tylko dzięki układowi skrzydeł delta, które są znacznie masywniejsze", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200258", "fragment_id": "1402718/1", "subtitle": "", "title": "Space Transportation System", "document_id": "1402718", "start_index": 422.0, "parentId": 200258.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1820230931043625}, "uuid": "dd0705d7-8cc7-4e80-b45f-fec513987222"}, {"page_content": "Chronologiczny wykaz załogowych lotów kosmicznych oraz składy załóg i daty misji znajdują się na liście załogowych lotów kosmicznych.\nProgram Wostok (ZSRR, 1961-1963).\n== #TAM \n Program Mercury (USA, 1961-1963) ==\n== #TAM \n Program X-15 – loty na wysokość powyżej 100 km (USA, 1963) ==\nProgram Woschod (ZSRR, 1964-1965).\n== #TAM \n Program Gemini (USA, 1965-1966) ==\n== #TAM \n Program Sojuz (ZSRR/Rosja, 1967-obecnie) ==\n== #TAM \n Program Apollo (USA, 1968-1972, 1975) ==\n== #TAM \n Space Transportation System (USA, 1981-2011) ==\n \"Osobny artykuł: Lista misji wahadłowców.\"\n== #TAM \n Program Shenzhou (Chiny, 2003-obecnie) ==\n== #TAM \n Program Tier One (USA, finansowany ze środków prywatnych, 2004) ==\nZałogowe stacje kosmiczne.\nSalut ( ZSRR, 1971-1986).\n=== Skylab (#TAM \n USA, 1973-1974) ===\nTrzy załogi:\n=== Mir ( ZSRR/#TAM \n Rosja, 1986-2000) ===\nCałkowita ilość lotów załogowych – 39, 28 misji długotrwałych\n \"Osobny artykuł: Lista ekspedycji na stację Mir.\"\n=== Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS – \"International Space Station\") (#TAM \n USA, #TAM \n Rosja, #TAM \n Japonia, Europa, #TAM \n Kanada, #TAM \n Brazylia, 2000-obecnie) ===\n \"Osobny artykuł: Lista ekspedycji na Międzynarodową Stację Kosmiczną.\"\n=== #TAM \n Tiangong (Chiny, 2011-obecnie) ===", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752231", "fragment_id": "807073/0", "subtitle": "", "title": "Lista załogowych lotów kosmicznych według programów", "document_id": "807073", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 752231.0, "score": 0.16424894332885742}, "uuid": "0edc5af6-1d22-4b8b-87a3-52cbd81403be"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wahadłowca kosmicznego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nAtlantis – czwarty wahadłowiec NASA, który odbył lot kosmiczny. Był on jednym z pięciu zbudowanych w USA orbiterów wielorazowego użytku przeznaczonych do transportu ludzi oraz sprzętu na orbitę oraz z powrotem.\nDzięki wcześniejszym doświadczeniom prace przy budowie promu trwały o połowę krócej niż w przypadku wahadłowca Columbia. Był to między innymi rezultat zastosowania w górnych partiach orbitera nowej osłony termicznej, w formie elementów materiału izolacyjnego o dużej powierzchni, którymi zastąpiono wykorzystywane wcześniej małe płytki, które wymagały żmudnego procesu montażowego.\nNazwa.\nProm kosmiczny Atlantis został nazwany na cześć pierwszego amerykańskiego oceanograficznego okrętu badawczego, dwumasztowego żaglowca RV Atlantis pracującego w ramach Instytutu Oceanograficznego Woodsa Hole'a Woods Hole Oceanographic Institution w Massachusetts. W latach 1930–1966 Atlantis był wykorzystywany do różnorodnych badań; pływający nim naukowcy tworzyli między innymi mapy dna morskiego za pomocą pierwszych echosond.\nWażniejsze daty.\nPo opuszczeniu hali montażowej orbiter miał masę 68 092 kg i był lżejszy o 3500 kg od Columbii. Prom został dostarczony do KSC 9 kwietnia 1985 roku i przez siedem miesięcy był przygotowywany do pierwszej misji.\nUdoskonalenia.\nDo roku 2005 Atlantis przeszedł dwa remonty. Najbardziej znaczące zmiany to:\nMisje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=174933", "fragment_id": "6485/0", "subtitle": "", "title": "Atlantis (wahadłowiec)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "6485", "parentId": 174933.0, "score": 0.4439416527748108}, "uuid": "f3b0a7e5-851e-4dc4-848e-4d3af3953d6a"}, {"page_content": "STS-115 (ang. \"Space Transportation System\") – misja promu Atlantis, której celem była rozbudowa Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Wahadłowiec dostarczył moduły kratownicy P3 i P4 oraz baterie słoneczne, które zostały podłączone do stacji. Był to dwudziesty siódmy lot Atlantisa i jego pierwszy start od blisko czterech lat. Prom przycumował ósmy raz do ISS i czternasty do stacji kosmicznej (sześć razy cumował do rosyjskiej stacji Mir). Wahadłowiec wystartował 9 września 2006 r. o godzinie 15:14:55 UTC (17:14:55 czasu polskiego) i wylądował po dwunastu dniach. Był to dopiero trzeci lot amerykańskiego promu kosmicznego po katastrofie wahadłowca Columbia (pierwsza misja konstrukcyjna ISS od trzech lat). Astronauci przeprowadzili trzy spacery kosmiczne, podczas których zainstalowali dwie nowe baterie słoneczne. Dodatkowo dostarczyli na orbitę i dołączyli do ISS dwa segmenty kratownicy, które umożliwią wózkowi MT poruszanie się na zewnątrz stacji. Była to sto szesnasta misja programu lotów wahadłowców.\n źródło \nPlan lotu.\n9 września (15:14:55 UTC) – start z Centrum Lotów Kosmicznych imienia Johna F. Kennedy’ego\n11 września (10:48:27 UTC) – dokowanie do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej\n12 września (09:17-15:43 UTC) – pierwszy spacer kosmiczny\n13 września (09:05-16:16 UTC) – drugi spacer kosmiczny\n15 września (10:00-16:42 UTC) – trzeci spacer kosmiczny\n17 września (12:49:54 UTC) – odłączenie wahadłowca od Międzynarodowej Stacji Kosmicznej\n21 września (10:21:30 UTC) – lądowanie w Centrum Lotów Kosmicznych imienia Johna F. Kennedy’ego", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=550526", "fragment_id": "1584134/0", "subtitle": "", "title": "STS-115", "parentId": 550526.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1584134", "source": "wikipedia", "score": 0.5001900792121887}, "uuid": "95dc5121-7587-4b97-b964-42fbc855889e"}, {"page_content": "Pierwszym w pełni funkcjonalnym wahadłowcem była \"Columbia\". Została ona dostarczona do Centrum Lotów Kosmicznych im. Kennedy’ego 25 marca 1979 roku. W swój dziewiczy lot poleciała w misji STS-1 12 kwietnia 1981 roku. Drugim zbudowanym statkiem był Challenger, dostarczony w lipcu 1982. Następnym Discovery, dostarczony w listopadzie 1983 roku. Kolejnym Atlantis, dostarczony w kwietniu 1985. Po katastrofie promu \"Challenger\" 28 stycznia 1986 roku, z pozostałych części, które miały służyć jako zapasowe dla dotychczasowej floty, zbudowano prom Endeavour, który dostarczono do centrum lotów w maju 1991 roku. Katastrofa wahadłowca Columbia 1 lutego 2003 roku uziemiła pozostałe jednostki i postawiła pod znakiem zapytania ich dalsze losy. W czasie przerwy w lotach przeprowadzono Program Powrotu do Lotów (Return To Flight), w czasie którego przeprowadzono analizę przyczyn katastrofy \"Columbii\" i przedstawiono metody wykrywania uszkodzeń kadłuba oraz metod jego naprawy podczas pobytu na orbicie. Pierwszym lotem po tej przerwie był lot promu \"Discovery\" (misja STS-114) 26 lipca 2005.\nStart.\nPo odpaleniu trzech głównych silników promu następuje sprawdzenie poprawności ich funkcjonowania i w momencie gdy osiągną one 90% swojej maksymalnej mocy, następuje uruchomienie dwóch pomocniczych silników rakietowych na paliwo stałe (SRB). Uruchomione rakiety na paliwo stałe nie mogą już zostać wyłączone.\nSytuacje awaryjne.\nNa wypadek różnorodnych awarii podczas startu promu kosmicznego przygotowano schematy awaryjne, umożliwiające bezpieczny powrót promu i załogi na Ziemię. Spośród pięciu możliwych zastosowano tylko jeden wariant w trakcie ósmej misji promu \"Challenger\" (STS-51-F).\nMożliwości przerwania startu:\nW przypadku zastosowania schematu ECAL wyznaczono następujące lądowiska awaryjne:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200258", "fragment_id": "1402718/5", "subtitle": "", "title": "Space Transportation System", "parentId": 200258.0, "start_index": 5522.0, "document_id": "1402718", "source": "wikipedia", "score": 0.24823835492134094}, "uuid": "4234b625-d082-49aa-a956-38a39d7fc9a3"}]}
{"id": "q_845", "question": "W którym roku zginął Krzysztof Kamil Baczyński, czołowy poeta pokolenia wojennego?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nKrzysztof Kamil Baczyński, ps. \"Jan Bugaj\", \"Emil\", \"Jan Krzyski\", \"Krzysztof\", \"Piotr Smugosz\", \"Krzysztof Zieliński\", \"Krzyś\" (ur. 22 stycznia 1921 w Warszawie, zm. 4 sierpnia 1944 tamże) – polski poeta czasu wojny, prozaik oraz autor sztuki teatralnej. starszy strzelec podchorąży Armii Krajowej, podharcmistrz Szarych Szeregów, jeden z przedstawicieli \"pokolenia Kolumbów\", w czasie okupacji związany z pismem „Płomienie” oraz miesięcznikiem „Droga”. Zginął w czasie powstania warszawskiego jako żołnierz batalionu „Parasol” Armii Krajowej.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i edukacja.\nBył synem Stanisława Baczyńskiego, działacza Polskiej Partii Socjalistycznej, żołnierza Legionów Polskich, oficera wywiadu tzw. dwójki WP, pisarza i krytyka literackiego, oraz Stefanii z domu Zieleńczyk, nauczycielki, autorki książki dla dzieci i podręczników szkolnych, katoliczki pochodzącej z zasymilowanej rodziny żydowskiej. Świadomość żydowskiego pochodzenia znalazła później, w czasie Zagłady, odbicie w twórczości poety.\nUrodził się i przez pierwsze lata życia mieszkał w kamienicy Wildera przy ul. Bagatela 10. Był chorowity – w dzieciństwie chorował na astmę, miał słabe serce, był stale zagrożony gruźlicą. Od 1931 uczył się w Państwowym Gimnazjum im. Stefana Batorego, a następnie w tej samej szkole w 1937 rozpoczął naukę w nowo utworzonym dwuletnim liceum ogólnokształcącym, w klasie o profilu humanistycznym, które ukończył w 1939.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3074", "fragment_id": "168492/0", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kamil Baczyński", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "168492", "parentId": 3074.0, "score": 0.7331684827804565}, "uuid": "d121224e-cb71-4501-9415-bf374f7e2fef"}, {"page_content": ". Jednym z „Sublokatorów Przyszłości” był Krzysztof Kamil Baczyński, z którym Weintraub się przyjaźnił (wspólne pisanie wierszy, długie rozmowy na tematy literackie, eksperymenty prozatorskie). Ukrywanie się, próby zacierania śladów, by ujść groźbom szpicla-szantażysty, zmuszają Weintrauba (Polaka pochodzenia żydowskiego) do coraz dalej idącego ograniczania kontaktów z przyjaciółmi, pogłębiają poczucie osamotnienia poety. Otwock, Stare Miasto, Kierszek koło Klarysewa, Saska Kępa, Mokotów i znów Stare Miasto – to kolejne etapy tej drogi przez mękę. W tej sytuacji śmierć poety tylko pozornie mogła sprawiać wrażenie tragicznego przypadku: umarł on bowiem 10 września 1943 roku na zakażenie krwi spowodowane zacięciem się przy goleniu. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 148-6-9).Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=651966", "fragment_id": "822980/2", "subtitle": "", "title": "Jerzy Kamil Weintraub", "source": "wikipedia", "start_index": 2252.0, "document_id": "822980", "parentId": 651966.0, "score": 0.2827793061733246}, "uuid": "45f136ef-272a-4aa3-857d-2a1e2f638034"}, {"page_content": "Wybuch powstania warszawskiego zaskoczył go w rejonie pl. Teatralnego – został tam wysłany po odbiór butów dla oddziału. Nie mogąc przedostać się na miejsce koncentracji macierzystej jednostki (Wola – Dom Starców przy Karolkowej), przyłączył się do oddziału złożonego z ochotników, którymi dowodził ppor. „Leszek” (Lesław Kossowski, dowódca reduty „Ratusz-Pałac Blanka” na odcinku kpt. „Gozdawy”). Poległ na posterunku czwartego dnia walk o pałac Blanka przy placu Teatralnym 4 sierpnia 1944 w godzinach popołudniowych (ok. 16), śmiertelnie raniony w głowę przez strzelca wyborowego ulokowanego prawdopodobnie w gmachu Teatru Wielkiego. Pochowany pierwotnie na tyłach pałacu. Po wojnie ciało przeniesiono na Cmentarz Wojskowy na Powązkach (kwatera batalionu „Zośka” A22–2–25). W powstaniu warszawskim, 1 września 1944, zginęła także żona Baczyńskiego – Barbara Drapczyńska.\nPoezja.\nPierwsze oznaki jego talentu poetyckiego pojawiły się już w 1936 roku w postaci gimnazjalnych rękopisów. Twórczość Baczyńskiego obejmowała szeroką tematykę – od malowniczych impresji przyrody, przez poetycki zachwyt nad światem, po wypełnione dramatyzmem i krwią obrazy wojny, które zaczęły dominować w jego poezji od 1941 roku. Baczyński tworzył wizje katastroficzne, pełne grozy i tragizmu, ukazując los pokolenia skazanego na zagładę. Poruszał kwestie wyboru między piórem a karabinem oraz podejmował refleksje historiozoficzne i moralne. W jego poezji często pojawia się motyw ukochanej, która była jego muzą i adresatką wielu wierszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3074", "fragment_id": "168492/4", "subtitle": "", "title": "Krzysztof Kamil Baczyński", "document_id": "168492", "start_index": 5145.0, "parentId": 3074.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32812920212745667}, "uuid": "b6e2d0df-d221-4fac-8b06-9658a099d6ef"}, {"page_content": "W powstaniu warszawskim poległo ponad 50 harcerzy i instruktorów Pomarańczarni, m.in. Andrzej Długoszowski, Jan Lenart, Jan Jacek Kuna, Jędrzej Augustyński, Bohdan Świderski, Jan Wuttke, Tadeusz Wuttke, Ryszard Załęski, Jerzy Nowowiejski, Andrzej Zawadowski, Tomasz Tretiak, Jerzy Wierusz-Kowalski, Leszek Feliński, Karol Gerstman i Jerzy Golnik.\n4 sierpnia 1944 na Placu Teatralnym poległ także Krzysztof Kamil Baczyński, późniejszy patron 23 WDH, harcerz przedwojennej (w latach 1934-1935) i wojennej Pomarańczarni, żołnierz Batalionu Parasol, jeden z czołowych poetów swojego pokolenia. Po upadku powstania, w Skierniewicach, został przez Niemców aresztowany i rozstrzelany hm. Władysław Olędzki, w czasie powstania warszawskiego szef powstańczej Poczty Harcerskiej w Śródmieściu. W powstaniu warszawskim Pomarańczarnia straciła także swój sztandar, który w czasie okupacji przechowywany był przy ulicy Lwowskiej 9, w piwnicy domu, w którym mieszkał hm. Jerzy Kozłowski. Powstanie warszawskie przeżyli m.in. phm. Michał Glinka, porucznik w 3 kompanii Batalionu Zośka i późniejszy drużynowy Pomarańczarni, Jan Rodowicz ps. Anoda, także w batalionie Zośka, jeden z najmłodszych powstańców, powojenny przyboczny 23 WDH Jerzy Świderski, walczący w Powstaniu późniejszy drużynowy 23 WDH phm. Leszek Kołacz (przed 1945 będący harcerzem w innej drużynie), a także phm. Władysław Zozuliński, były komendant Gniazda, walczący na Czerniakowie, poza oddziałami harcerskimi.\nHarcerze Pomarańczarni na frontach II wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=745429", "fragment_id": "814836/10", "subtitle": "", "title": "Szczep 23 Warszawskich Drużyn Harcerskich i Zuchowych „Pomarańczarnia”", "parentId": 745429.0, "start_index": 12299.0, "document_id": "814836", "source": "wikipedia", "score": 0.29621458053588867}, "uuid": "f5a1e440-3c15-40c2-976f-60c47621450a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego kaprala. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nZbigniew Czajkowski-Dębczyński ps. \"Deivir\" (ur. 20 października 1926 w Warszawie, zm. 20 października 1999 w Londynie) – kapral Armii Krajowej, powstaniec warszawski, żołnierz III plutonu 3. kompanii batalionu Parasol, inżynier.\nŻyciorys.\nSyn Włodzimierza i Sabiny Cecylii Różyckiej z domu Skopińskiej.\nW czasie okupacji hitlerowskiej uczył się na tajnych kompletach w Gimnazjum im. Lelewela. Od 1942 działał w podziemnym harcerstwie (początkowo w Bojowych Szkołach – pluton „BS 500\", później w Grupach Szturmowych Szarych Szeregów). Następnie, po reorganizacji w 1943, został żołnierzem batalionu Parasol. Uczestniczył w powstaniu warszawskim, pod pseudonimem „Deivir”. Od 1 sierpnia 1944 dowódca drużyny. Jego przełożonym był poeta Krzysztof Kamil Baczyński. \nPo powstaniu znalazł się w niemieckim obozie jenieckim w Sandbostel. W 1947 wyemigrował do Wielkiej Brytanii. Tam rozpoczął studia i pracę w branży elektronicznej i założył dobrze prosperującą firmę „Servotest”.\nPochowany w Warszawie na Powązkach Wojskowych (kwatera 18D-P02-2).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600941", "fragment_id": "835517/0", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Czajkowski-Dębczyński", "parentId": 600941.0, "start_index": 1.0, "document_id": "835517", "source": "wikipedia", "score": 0.05127580836415291}, "uuid": "6f161159-b067-48fe-9b44-7d2f904c16e5"}, {"page_content": "Barbara Stanisława z Drapczyńskich Baczyńska (ur. 13 listopada 1922 we Wieczfni Kościelnej, zm. 1 września 1944 w Warszawie) – studentka polonistyki na tajnym Uniwersytecie Warszawskim, żona Krzysztofa Kamila Baczyńskiego.\nŻyciorys.\nJej ojciec był właścicielem drukarni przy ul. Pięknej (wtedy ul. Piusa XI) w Warszawie. Po wybuchu II wojny światowej studiowała polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim razem z Krzysztofem Kamilem Baczyńskim. Baczyńskiego poznała 1 grudnia 1941 w domu Emilii i Tadeusza Hiżów, a 3 czerwca 1942 roku o godzinie dziesiątej wzięła z nim ślub w kościele na Solcu. Po ślubie zamieszkali w wynajętym dwuizbowym mieszkaniu przy ul. T. Hołówki 3 m. 83 na warszawskim Czerniakowie. Nieraz organizowali u siebie w domu czytanie polskich książek młodzieży czy spotkania żołnierzy Armii Krajowej.\nJako żona stała się, tuż obok matki, jedną z najważniejszych osób w życiu i twórczości Baczyńskiego. Poświęcił jej wiele erotyków i liryków miłosnych. W 2021 rękopiśmienny wybór wierszy pt. \"W żalu najczystszym\", wykonany własnoręcznie przez poetę jako prezent ślubny dla Barbary, został wpisany na Polską Listę Krajową Programu UNESCO „Pamięć Świata”.\nŚmierć.\nBarbara Drapczyńska została 24 sierpnia 1944 roku trafiona w głowę odłamkiem szkła podczas powstania warszawskiego, prawdopodobnie pod gmachem Teatru Wielkiego. Zmarła 1 września 1944 roku. Pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera 22A-2-25).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=944791", "fragment_id": "1018338/0", "subtitle": "", "title": "Barbara Stanisława Drapczyńska", "document_id": "1018338", "start_index": 0.0, "parentId": 944791.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2636100947856903}, "uuid": "7dc745a5-8f6d-44dc-afec-ca404aecc482"}, {"page_content": "Bardzo wielu poetów rozpoczęło konspiracyjne wydawanie tomików swoich wierszy. Były drukowane anonimowo lub pod pseudonimami literackimi najczęściej w nakładzie kilkunastu lub kilkudziesięciu egzemplarzy. Wydawnictwa obejmujące większą liczbę autorów jak np. antologie poezji, podręczniki, gazety itp. sięgały liczby kilku tysięcy egzemplarzy, np. nakład antologii pt. \"Słowo prawdziwe\". Powstawała poezja okolicznościowa, skierowana do społeczeństwa i dotycząca ówczesnych wydarzeń. Dużego znaczenia nabrały: pieśń, esej, nowela, a także satyra jako element psychologicznej samoobrony. Twórczość powstająca pod katastroficznym wrażeniem wojny i okupacji do dziś jest uważana za świadectwo tamtych lat.\nPoezja w okupowanym kraju.\nW warunkach okupacji debiutowało całe pokolenie młodych poetów, angażujących się w walkę narodu przetrwanie oraz chroniących wartości narodowe przed grozą rzeczywistości. Pokolenie to nazwane zostało po wojnie pokoleniem Kolumbów. Najwybitniejszym przedstawicielem tego pokolenia był Krzysztof Kamil Baczyński, który poległ śmiercią żołnierza w powstaniu warszawskim. Do tego pokolenia należeli też Tadeusz Gajcy, Andrzej Trzebiński, Roman Bratny, Wacław Bojarski, Witold Zalewski i wielu innych. W warunkach okupacji tworzyli też debiutujący przed wojną Mieczysław Jastrun, Czesław Miłosz oraz Jerzy Zagórski. Na terenie okupowanym przez ZSRR wybitnym talentem błysnęli m.in. więzień łagrów Zdzisław Broncel oraz komunizujący poeci Lucjan Szenwald i Adam Ważyk.\nW gettach, niemieckich obozach jenieckich, więzieniach lub obozach koncentracyjnych tworzono poezję okolicznościową (m.in. Tadeusz Borowski, Grzegorz Timofiejew). Tomik wierszy powstałych w obozach śmierci to np. \"Szopka w Dachau\". Poezja obozowa miała na celu podniesienie na duchu więźniów, mobilizację moralną, psychologiczną walkę o godność i przede wszystkim protest przeciwko zbrodniom ludobójstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3447", "fragment_id": "182335/1", "subtitle": "", "title": "Literatura polska w okresie II wojny światowej", "document_id": "182335", "start_index": 1415.0, "parentId": 3447.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25618550181388855}, "uuid": "282c04e8-c438-4257-b8a2-a594d1a02021"}, {"page_content": "Śmierć Słowackiego – artykuł wspomnieniowy napisany przez poetę awangardy wileńskiej Jerzego Zagórskiego o poecie wojennej generacji Krzysztofie Kamilu Baczyńskim. Był publikowany na łamach prasy w roku 1947.\nZagórski wykazuje podobieństwa Baczyńskiego i Juliusza Słowackiego, takie jak np.: biografie ojców, \"wspólny antropologiczny rys\", matki żywo zainteresowane rozwojem literackim synów, a przede wszystkim \"podobieństwo lotu\". Uważa także, że Baczyński był \"największą indywidualnością poetycką\" od czasów Słowackiego, a przedwczesna śmierć obydwu jest równie wielką stratą dla kultury. Jako różnicę Zagórski podaje to, że Baczyński był żołnierzem i poległ w walce.\nKazimierz Wyka także pisał o Baczyńskim jako o \"Słowackim zabitym przed napisaniem \"Kordiana\"\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=405169", "fragment_id": "98724/0", "subtitle": "", "title": "Śmierć Słowackiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "98724", "parentId": 405169.0, "score": 0.5377922058105469}, "uuid": "d9805ad5-4bd3-403e-a463-9a4413f79a15"}, {"page_content": "W 1951 jego prace \"Jakiej chcemy armii?\" i \"Wódz i naród\" wydane pod pseudonimem \"Akst.\", a także \"Kresy wschodnie: źródła i perspektywy sprawy rusińskiej w Galicji\" zostały wycofane z polskich bibliotek oraz objęte cenzurą.\nMąż Stefanii Baczyńskiej. Ojciec poety Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Syn dedykował mu wiersz \"Elegia\", napisany w sierpniu 1939, po śmierci ojca. Jest także wspominany w kilku innych wierszach poety, m.in. \"Rodzicom\", \"Deszcze\".\nPochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera 5A-6-47).\nDzieła.\nStanisław Baczyński napisał m.in.:\nLinki zewnętrzne.\nUtwory Stanisława Baczyńskiego, teksty w jego opracowaniu i tłumaczeniu w serwisie Polona.pl\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73416", "fragment_id": "648016/1", "subtitle": "", "title": "Stanisław Baczyński (pisarz)", "parentId": 73416.0, "start_index": 1766.0, "document_id": "648016", "source": "wikipedia", "score": 0.4390464127063751}, "uuid": "bb5b2f9f-8d62-4973-a53a-bb8e9077459e"}, {"page_content": "Od 7 sierpnia podporządkowany bezpośrednio dowództwu Grupy „Północ” AK pełniąc funkcje zarówno liniowe jak i jako żandarmeria. Przejściowo mjr. „Barry\" był szefem żandarmerii Grupy Północ. Od 29 sierpnia jego oddział sprawował nadzór i ochraniał ewakuację kanałami sił powstańczych i ludności cywilnej na Starówkę. W ostatnich dniach obrony Starówki organizował i ochraniał ewakuację kanałami. Od września wchodził w skład zgrupowania „Sosna” broniąc barykad na ulicach Zielna, Chmielna, Widok, Bracka i Świętokrzyska. Do 20 września 1944 stanowił 4 kompanię IV Batalionu „Sosna” 15 pułku piechoty AK. \nŻołnierzami oddziału „Barry” był m.in. mjr Gustaw Konstanty Żebrowski, oraz Krzysztof Kamil Baczyński (który zginął 4 sierpnia w obronie Pałacu Blanka).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=603767", "fragment_id": "821005/1", "subtitle": "", "title": "Oddział „Barry”", "source": "wikipedia", "start_index": 1460.0, "parentId": 603767.0, "document_id": "821005", "score": 0.09305377304553986}, "uuid": "389f6ad0-0cfe-4752-b933-c6468b844006"}]}
{"id": "q_846", "question": "Jak nazywają się elementy maszyn podtrzymujące obracające się wały lub osie i zmniejszające tarcie?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „koło”.\nKoło – element obrotowy urządzenia, który ma obracać się na łożysku osi. Koła w połączeniu z osiami umożliwiają łatwe przemieszczanie ciężkich przedmiotów, ułatwiając poruszanie się lub transport podczas podtrzymywania ładunku lub wykonywania pracy na maszynach. Koło zmniejsza opory ruchu przemieszczających się ciał przez przeniesienie przesuwania się ciał ze styku ciał na styk koła z osią, zmniejszając drogę przemieszczania z tarciem, oraz umożliwiając dobranie trących się elementów zwanych łożyskami, tak by zminimalizować tarcie. \nFizycznie koło obracające się na osi rozważane jest jako maszyna prosta (szczególny przypadek dźwigni). Zjawiska zachodzące na styku toczącego się koła z powierzchnią, po której się toczy, opisuje tarcie toczne. Koło toczące się po linie jest nazywane krążkiem linowym lub kołem linowym, a układ takich kół to wielokrążek. Koło linowe jest elementem kołowrotu. \nKoło wynaleziono w połowie IV tysiąclecia p.n.e. w Mezopotamii. Najstarsze znane pisemne świadectwa pochodzą z cywilizacji sumeryjskiej (XXXII wiek p.n.e.). Prawie równocześnie dotarło do Europy. Najstarsze znaleziono w Słowenii datowane na 3200 lat p.n.e. Aby ułatwić transport ciężkich przedmiotów (np. bloków kamiennych), podkładano pod nie okrągłe belki. Najstarsze wykopaliska udowadniają, że już starożytni Egipcjanie używali tej metody do budowy piramid. Najstarszy na świecie wizerunek pojazdu kołowego znaleziono w Polsce podczas wykopalisk w Bronocicach – badanie radiowęglowe 3635–3370 r. p.n.e. (według innej teorii, miano to należy się znalezisku z Tell Halaf).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98445", "fragment_id": "641873/0", "subtitle": "", "title": "Koło (technika)", "document_id": "641873", "start_index": 1.0, "parentId": 98445.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5462130904197693}, "uuid": "3c999458-c18a-4339-a452-c364405255ae"}, {"page_content": "Wał – część maszyny, najczęściej w kształcie walca, obracająca się wokół własnej osi wraz z zamocowanymi na niej elementami i służąca do przenoszenia momentu obrotowego. Na wale mogą być osadzone koła zębate, piasty, tarcze hamulcowe i inne elementy.\nGłównym zadaniem wału jest przenoszenie ruchu obrotowego. Ponadto wał może być obciążony siłami poprzecznymi i wzdłużnymi. Zatem wał może być narażony jednocześnie na skręcanie, zginanie, ścinanie i rozciąganie lub ściskanie.\nJeśli wał obciążany jest momentem skręcającym i momentem zginającym, działającymi w płaszczyznach prostopadłych względem siebie, wymagają zsumowania przy pomocy hipotez wytężeniowych. Największe zastosowanie ma tu hipoteza Hubera-Misesa-Hencky'ego Wypadkowe obciążenie podzielone przez wytrzymałość jednostkową, na całej długości wału, pozwala wyznaczyć jego minimalny zarys. Zarys rzeczywisty projektuje się tak, by opisywał on zarys minimalny oraz spełniał wymogi montażowe i funkcjonalne.\nSzczególną formą wału jest wał korbowy oraz wał giętki.\nOdmianą wału jest też wał napędowy, służący do doprowadzania napędu do podzespołów maszyny, które nie mogą być połączone bezpośrednio, ze względu na oddalenie od siebie, bądź konieczność zapewnienia pewnej ruchomości tych elementów względem siebie. Wały tego typu znajdują zastosowanie w samochodach z silnikiem z przodu napędzającym oś tylną.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15722", "fragment_id": "175875/0", "subtitle": "", "title": "Wał (maszynoznawstwo)", "document_id": "175875", "start_index": 0.0, "parentId": 15722.0, "source": "wikipedia", "score": 0.645488977432251}, "uuid": "a6ee0c1c-77f2-49c3-9d7d-e2d115390ff8"}, {"page_content": "Kołowrotek składa się z trójnożnej, ukośnej podstawy, w której umocowane jest koło napędowe i wrzeciono oraz wspornik kądzieli. Pod podstawą umieszczony jest pedał [b] w postaci deseczki, którą prządka naciska stopą (deseczka ta w dawnej Polsce nazywała się człapiej). Pedał połączony jest z korbą [c] koła napędowego za pomocą drewnianego korbowodu [d]. Koło napędowe [a] o średnicy ok. 50 cm, dość ciężkie, jest jednocześnie kołem zamachowym. Na drugim końcu podstawy zamocowane jest wrzeciono. Na oś wrzeciona nałożona jest szpulka [m] (cewka) wraz ze swoim kółkiem pasowym [h]. Z osią wrzeciona połączone jest skrzydełko [f] w kształcie leżącej litery „U”, obejmujące szpulkę. Skrzydełko połączone jest z drugim kółkiem pasowym [i]. Na koło napędowe i na kółko szpulki oraz kółko skrzydełka nałożone jest cięgno [e] wykonane ze sznura. Kółka pasowe na szpulce i na skrzydełku nieznacznie różniły się średnicą, co powodowało, że elementy te obracały się z różnymi prędkościami. Uzyskiwano dzięki temu jednoczesne skręcanie przędzy [g] i nawijanie skręconej już nitki na szpulkę [m]. Do napędu obu kółek pasowych wykorzystywano jedno, podwójnej długości cięgno. Formowano z niego „ósemkę”, a następnie, po złożeniu na pół, zakładano na koła pasowe. Jedna część tej „ósemki” napędzała skrzydełko, a druga szpulkę. Osie koła napędowego i wrzeciona obracały się w otworach wykonanych w drewnianej podstawie. Dla zmniejszenia tarcia osie smarowano łojem.\nPrzędzenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=343637", "fragment_id": "76851/1", "subtitle": "", "title": "Kołowrotek", "document_id": "76851", "start_index": 1011.0, "parentId": 343637.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09774141758680344}, "uuid": "abacd109-dbdb-4dd2-a9eb-e66b41fcf360"}, {"page_content": "Wyważarka – urządzenie do wyważania obracających się elementów maszyn takich jak wirniki, wały, koła samochodowe i motocyklowe.\nW wyważarce do kół samochodowych i motocyklowych równoważenie rozkładu masy koła względem jego osi obrotu uzyskuje się za pomocą ciężarków wyważających. Ciężarki umieszcza się na obwodzie obręczy, w punktach wskazanych przez maszynę jako miejsca, które należy dociążyć, by uzyskać poprawny rozkład masy w kole. Niewyważone lub źle wyważone koła powodują powstawanie wibracji podczas jazdy, które przekładają się na nieprzyjemne drganie kierownicy i obciążanie elementów zawieszenia.\nObecnie stosowane wyważarki mają dokładność wyważania do 1 grama, a różnice w poszczególnych urządzeniach sprowadzają się do stopnia automatyzacji wykonywanych czynności oraz precyzji wskazywania miejsca, w którym ma zostać umocowany ciężarek.\nStosuje się również wyważarki do wyważania wałów napędowych.\nZ wyważaniem wirujących części maszyn związane są zagadnienia:\nLinki zewnętrzne.\nProces wyważania koła (film)\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=738450", "fragment_id": "846997/0", "subtitle": "", "title": "Wyważarka", "document_id": "846997", "start_index": 0.0, "parentId": 738450.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19879208505153656}, "uuid": "784beb43-4869-4acb-a6f8-e841723e1799"}, {"page_content": "Wał korbowy (lub wał wykorbiony) – rodzaj wału, posiadającego czopy przesunięte względem swojej osi. Służy zwykle do zamiany ruchu posuwisto-zwrotnego na obrotowy, będąc elementem mechanizmu korbowego.\nNazwy wał korbowy i wykorbiony stosowane bywają zamiennie, lecz podawanym kryterium podziału jest posiadanie przez wał korb (wał korbowy) lub wykorbień (wał wykorbiony). Zwyczajowo wałem korbowym nazywa się wał będący częścią silnika tłokowego, sprężarki tłokowej i podobnych im urządzeń.\nW budowie wału korbowego wyróżnić można czopy główne(1), leżące w osi łożysk wału i o trochę mniejszym przekroju czopy korbowe(2), oddalone od tej osi.\nNajczęściej spotykane są stalowe wały kute, rzadziej stosuje się odlewane wały żeliwne (żeliwo sferoidalne lub perlityczne). Wały korbowe odkuwane są ze stali węglowej bądź rzadziej ze stali stopowej. Kształt wału zależy głównie od układu i liczby cylindrów i kolejności zapłonu.\nBudowa wału korbowego.\nWał korbowy silnika spalinowego jest drążony, wewnątrz pod ciśnieniem jest tłoczony olej silnikowy smarujący panewki stopy korbowodu oraz czopy główne wału. W przypadku silnika dwusuwowego smarowanego mieszankowo, wał korbowy jest pełny i dzielony celem montażu łożysk tocznych przy czopach głównych i korbowych. Wały silników wysokoprężnych dwusuwowych są wykonane podobnie jak wały silników czterosuwowych (drążone). Wały silników największych (zob. silnik wodzikowy) są wykonywane z oddzielnych elementów i łączone poprzez tarcie na specjalnych prasach o dużej sile nacisku.\nNa zakończeniu wału korbowego osadzane bywają elementy takie jak: koła zębate pompy oleju, napędu rozrządu, koła zamachowego, itd.\nTechnologia produkcji.Wały korbowe produkuje się z wykorzystaniem specjalistycznych pras kuźniczych do metalu. Do lat 60. wykorzystywano metodę francuską tzw. metodę RR. W 1961 roku polski wynalazca Tadeusz Rut z Centralnego Laboratorium Obróbki Plastycznej w Poznaniu opracował wydajniejszą technologię metodę TR.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16637", "fragment_id": "187709/0", "subtitle": "", "title": "Wał korbowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 16637.0, "document_id": "187709", "score": 0.3722286522388458}, "uuid": "0eedc14d-8806-4490-ba4a-01293b0f3708"}, {"page_content": "Układ smarowania silnika spalinowego – układ dostarczający czynnik zmniejszający tarcie do wszystkich ruchomych elementów silnika.\nElementy silnika spalinowego: wał korbowy, korbowody, tłoki, wszystkie łożyska oraz elementy układu rozrządu pracują w ekstremalnych warunkach i wymagają intensywnego smarowania. Czynnikiem smarującym jest olej silnikowy. Dostarczany jest do wszystkich ważnych elementów i połączeń poprzez kanały olejowe drążone wewnątrz stałych i ruchomych elementów silnika oraz jest rozpylany w komorach roboczych. Obieg oleju wymusza pompa olejowa. Olej filtrowany jest przez filtr oleju, a w silnikach bardziej wysilonych, chłodzony w chłodnicy oleju.\nElementy układu smarowania:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19694", "fragment_id": "170564/0", "subtitle": "", "title": "Układ smarowania silnika spalinowego", "document_id": "170564", "start_index": 0.0, "parentId": 19694.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15262143313884735}, "uuid": "a7d7c87b-d78c-42b4-97f1-f410d2eb2093"}, {"page_content": "Hamulec bębnowy (właśc. \"hamulec dwuszczękowy wewnętrzny\") – hamulec cierny segmentowy dwuszczękowy, w którym hamowanie powstaje na skutek tarcia wewnętrznej powierzchni obracającego się wraz z wałem bębna hamulcowego, z powierzchnią umieszczonych wewnątrz bębna nieobracających się szczęk pokrytych okładziną cierną.\nTen typ hamulca jest stosowany w niektórych samochodach (zwłaszcza na tylnych osiach), motocyklach i rowerach. Wadą w stosunku do hamulców tarczowych jest ich większa podatność na przegrzewanie się („brake fade”), co zmniejsza skuteczność hamowania.\nBudowa.\nDo podstawowych elementów hamulca bębnowego zaliczają się:\nZasada działania.\nDociśnięcie szczęk do bębna odbywa się przy pomocy rozpieracza, który jest podłączony do mechanizmu sterującego. Rozpieracz wywiera nacisk na szczęki, powodując ich docisk do bębna. Za powrót i utrzymanie w położeniu braku tarcia szczęk odpowiedzialna jest sprężyna naciągowa. \nRodzaje układów „rozpieracz-szczęki”.\nDla rozpieraczy hydraulicznych:\nW układach o różnych naciskach jednostkowych na poszczególne szczęki, w celu niwelacji różnic, stosuje się okładziny cierne o różnej grubości oraz o różnym polu powierzchni trącej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=688632", "fragment_id": "826178/0", "subtitle": "", "title": "Hamulec bębnowy", "parentId": 688632.0, "start_index": 0.0, "document_id": "826178", "source": "wikipedia", "score": 0.12073246389627457}, "uuid": "40694c07-cd58-48a5-ab7b-d0af0c02cc0a"}, {"page_content": "Oś – element mechanizmu lub maszyny służący utrzymaniu w określonym położeniu osadzonych na tej osi wirujących elementów, najczęściej kół, oraz do przenoszenia na podpory sił działających na te elementy. Oś nie przenosi momentu obrotowego, przeciwnie niż wał.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16633", "fragment_id": "187708/0", "subtitle": "", "title": "Oś (część maszyny)", "parentId": 16633.0, "start_index": 0.0, "document_id": "187708", "source": "wikipedia", "score": 0.3447894752025604}, "uuid": "e3306059-99a9-4cfb-92f0-a2faba9288b8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy urządzenia technicznego. Zobacz też: maźnica (ujednoznacznienie).\nMaźnica – w pojazdach szynowych łożysko ślizgowe osiowe wraz z urządzeniem smarującym (dawniej) lub obudowa łożyska tocznego pojazdu kolejowego (obecnie).\nOpis.\nPierwsze pojazdy pojazdy szynowe, np. lokomotywy parowe, wyposażone były w łożysko ślizgowe osiowe wraz z urządzeniem smarującym które dostarcza smar w celu zmniejszenia tarcia.\nZasadniczą funkcją maźnic (łożysko + obudowa) na osi wagonu jest zapewnienie wykonywania ruchu obrotowego przez zestaw kołowy wagonu lub pojazdu szynowego wraz jednoczesną możliwością przenoszenia obciążeń (masa wagonu oraz ładunku) podczas jazdy. Niekorzystne warunki pracy (temperatura, zanieczyszczenia, tarcie, woda, korozja) decydują o wytrzymałości poszczególnych elementów maźnicy oraz jego trwałości eksploatacyjnej. Aby zapobiec uszkodzeniu maźnicy zazwyczaj z powodu niewystarczającego smarowania, (niewystarczająca ilość smaru, nadmierna ilość smaru, niewłaściwe okresy wymiany smaru, zanieczyszczenia środka smarnego np. pyłem, piaskiem, korozja).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1581142", "fragment_id": "664998/0", "subtitle": "", "title": "Maźnica", "parentId": 1581142.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "664998", "score": 0.21106699109077454}, "uuid": "bdaba7be-cb2d-4301-8440-1a8f0a51b23a"}, {"page_content": "Turbiny\nBudowa turbin.\nPodstawowym elementem każdej turbiny jest łopatka, która jest przymocowana do tarczy lub bębna. Łopatki są przymocowane na całym obwodzie bębna lub tarczy tworząc tak zwany wieniec łopatkowy lub palisadę łopatkową. Bęben bądź tarcza jest osadzona na wale; czasem są one wykonane jako jeden element. Wał razem z tarczą / bębnem i wieńcem łopatkowym stanowią wirnik turbiny, który się obraca w wyniku przepływu gazu bądź cieczy. Palisada na wirniku nazywa się palisadą wirnikową albo wieńcem wirnikowym. W turbinach osiowych (zwłaszcza w turbinach wielostopniowych) często wieniec wirnikowy musi mieć przed sobą nieruchomy wieniec kierowniczy zwany też kierownicą, który ma za zadanie odpowiednio ukierunkować czynnik padający na łopatki wirnika. Kierownica także składa się z łopatek i jest ona nieruchomo przymocowana do korpusu turbiny. Nie może ona stykać się z wirnikiem. Wieniec kierowniczy wraz z wieńcem wirnikowym stanowi jeden stopień turbiny osiowej. Ich liczba może być różna, najczęściej od kilkunastu do jednego. Liczba łopatek palisady wirnikowej jest na ogół inna niż w palisadzie kierowniczej. Całość jest zamknięta w korpusie pojedynczym lub podwójnym. Wirnik jest osadzony na łożyskach ślizgowych (w przypadku dużych turbin pracujących na ziemi), bądź tocznych (dla konstrukcji trakcyjnych / lotniczych). Przejścia wału przez korpus są uszczelniane uszczelnieniami labiryntowymi. Niektóre turbiny jak na przykład turbina wiatrowa nie potrzebują kierownicy ani korpusu i wystarczy im jeden tylko stopień.\nZasada działania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35930", "fragment_id": "186373/0", "subtitle": "", "title": "Koła i turbiny wodne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "186373", "parentId": 35930.0, "score": 0.09058461338281631}, "uuid": "47575837-cc11-4d7b-a732-fd13da706bd6"}]}
{"id": "q_847", "question": "Z której dynastii pochodził król angielski Karol I?", "answer": [{"page_content": "Karol I Stuart (ur. 19 listopada 1600 w Dunfermline, Fife; zm. 30 stycznia 1649 w Londynie) – król Anglii i Szkocji w latach 1625–1649, syn Jakuba I Stuarta, króla Anglii i Szkocji (jako Jakub VI) oraz Anny, córki króla Danii Fryderyka II. Karol był jedynym brytyjskim władcą, który został obalony przez poddanych i ścięty.\nDroga do tronu.\nKsiążę Yorku.\nDrugi syn króla Szkocji przyszedł na świat w szkockiej rezydencji Dunfermline, w Fife w 1600 r. Karol był słabo rozwiniętym dzieckiem. Do trzeciego roku życia nie potrafił chodzić i mówić. W 1603 r., gdy zmarła królowa Anglii Elżbieta I, ojciec Karola został nowym królem Anglii. Kiedy Jakub wyruszył na południe, towarzyszyła mu większość rodziny. W Szkocji, pod opieką pielęgniarek, pozostał tylko Karol, gdyż obawiano się, że podróż będzie zbyt niebezpieczna dla chorowitego królewicza.\nDo Anglii Karol wyruszył w lipcu 1604 r. Znajdował się pod opieką pielęgniarki Alletty Carey, z pochodzenia Holenderki, która uczyła go chodzić i mówić. Nalegała również, aby Karol nosił buty z hiszpańskiej skóry, wzmacniane mosiądzem, po to, by wzmacniały słabe kostki księcia. Karol był bardzo niskim dzieckiem, nawet jako dorosły człowiek mierzył tylko 5 stóp i 4 cale (162 cm). Był więc najniższym królem w historii Anglii.\nJeszcze w 1603 r. Karol otrzymał tytuł księcia Albany, tradycyjny tytuł przysługujący młodszemu synowi szkockiego monarchy. W 1605 r. otrzymał jego angielski odpowiednik i został księciem Yorku. Przez następne lata pozostawał w cieniu starszego brata Henryka Fryderyka, księcia Walii, powszechnie uwielbianego następcy tronu, z którym wiązano wielkie nadzieje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40224", "fragment_id": "171483/0", "subtitle": "", "title": "Karol I Stuart", "document_id": "171483", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 40224.0, "score": 0.2906920909881592}, "uuid": "b20f72f4-6fdd-4627-8a90-d0fc1296ea65"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nKarol I, właśc., niem. \"Karl Franz Josef Ludwig Hubert Georg Maria\" (ur. 17 sierpnia 1887 w Persenbeugu, zm. 1 kwietnia 1922 w Funchal na Maderze) – ostatni władca Cesarsko-Królewskich Austro-Węgier (jako król Węgier – Karol IV, jako król Czech – Karol III), pochodził z dynastii habsbursko-lotaryńskiej. Błogosławiony Kościoła katolickiego.\nŻyciorys.\nMłodość.\nSyn arcyksięcia Ottona (1865–1906) – młodszego brata arcyksięcia Franciszka Ferdynanda (1863–1914) i Marii Józefy Saskiej (córki króla Saksonii Jerzego I Wettyna), następca Franciszka Józefa I.\nW 1900 rozpoczął naukę w wiedeńskim Gimnazjum Szkockim. Nie zdawał matury, ponieważ cesarz Franciszek Józef uważał, że arcyksiążę nie powinien konkurować z tymi, którzy mogliby stać się w przyszłości jego poddanymi. W latach 1906–1908 był słuchaczem uniwersytetu praskiego. Jednocześnie rozwijał karierę wojskową. W 1903 został mianowany podporucznikiem, a w 1905 rozpoczął regularną służbę wojskową.\nW 1909 poznał, a w 1911 ożenił się z księżniczką Zytą Parmeńską. Para miała ośmioro dzieci, w tym pięciu synów. Ich najstarszym synem był Otto von Habsburg (1912–2011). Najmłodsza córka, Elżbieta, urodziła się w 1922 już po śmierci ojca.\nMałżeństwo Franciszka Ferdynanda było morganatyczne (potomstwo z tego związku nie miało praw do tytułów, funkcji i dóbr dziedziczonych w rodzinie małżonka wyższego stanem). Po zabójstwie Franciszka Ferdynanda w 1914, Karol stał się następcą tronu. Lata 1914–1916 spędził jako dowódca sztabowy na froncie I wojny światowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63714", "fragment_id": "639018/0", "subtitle": "", "title": "Karol I Habsburg", "parentId": 63714.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639018", "score": 0.5}, "uuid": "07980805-1226-4809-9ad0-ac902c2485f9"}, {"page_content": "Zobacz też: serial biograficzny „Karol Wielki”.\nKarol I Wielki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Karl der Grosse&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Charlemagne&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Carolus Magnus&lt;/&gt;; ur. 2 kwietnia 742 lub 747, zm. 28 stycznia 814 w Akwizgranie) – król Franków i Longobardów, cesarz rzymski od 25 grudnia 800. Wnuk Karola Młota, syn Pepina Krótkiego z dynastii Karolingów i Bertrady z Laon – córki Heriberta, hrabiego Laon. Błogosławiony Kościoła katolickiego.\nStworzył pierwsze europejskie imperium od czasu upadku cesarstwa zachodniorzymskiego (476). Przydomek zawdzięczał nie tylko dokonaniom, ale i posturze – przeprowadzone w 1861 roku pomiary szkieletu władcy sugerowały, że miał on 192 cm wzrostu, jednak przeprowadzone w 2010 badania rentgenowskie i tomograficzne szkieletu wykazały, że w rzeczywistości miał 184 cm (jak na swoje czasy był jednak bardzo wysoki, taki wzrost miało tylko ok. 1% męskiej populacji). Od jego imienia pochodzi w języku polskim słowo król.\nImperium Karola Wielkiego.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nPoczątki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30262", "fragment_id": "176762/0", "subtitle": "", "title": "Karol Wielki", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 30262.0, "document_id": "176762", "score": 0.47242429852485657}, "uuid": "19ea7cf2-7745-46f7-b641-c6934ba1b322"}, {"page_content": "Karol I Ludwik,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Karl I. Ludwig&lt;/&gt; (ur. 22 grudnia 1617 w Heidelbergu, zm. 28 sierpnia 1680 w Edingen-Neckarhausen) – hrabia-palatyn reński i elektor Rzeszy w 1648–1680, z dynastii Wittelsbachów.\nDrugi syn Fryderyka V „Zimowego króla“ i Elżbiety Stuart, księżniczki szkockiej. Jego dziadkami byli elektor Palatynatu Reńskiego Fryderyk IV Wittelsbach i Luiza Julianna Orańska oraz król Anglii Jakub I Stuart i Anna Oldenburg.\nPo śmierci swojego starszego brata w 1629 roku oraz swojego ojca w 1632 roku odziedziczyć powinien tytuł elektora Palatynatu Reńskiego oraz ziemie do niego należące. Jednak wskutek polityki swojego ojca tytuł elektorski przeszedł w ręce księcia Bawarii, zaś ziemie zajęły wojska cesarza Ferdynanda II. Karol Ludwik wraz z braćmi przebywał na dworze swojego wuja w Anglii. Próbował tam zdobyć poparcie dla swoich planów odzyskania Palatynatu, jednak w obliczu wybuchu wojny domowej zrezygnował z tego i wyjechał do swojej matki do Hagi. Wrócił do Anglii w 1644 na zaproszenie Parlamentu i zamieszkał w Pałacu Whitehall. Jego zachowanie zostało odczytane jako poparcie dla Parlamentarzystów, tym bardziej że jego bracia Rupert i Maurycy walczyli po stronie rojalistów. Karol Ludwik powrócił do Anglii w 1648 roku, kiedy w wyniku pokoju westfalskiego odzyskał tytuł i ziemie. Przebywał tam wystarczająco długo, aby zobaczyć egzekucję Karola I.\nPowrócił do zniszczonego Palatynatu jesienią 1649 roku. Przez trzydzieści lat panowania odbudowywał swoje terytorium. W polityce zagranicznej zwrócił się w stronę Francji, wydał swoją córkę Elżbietę za brata króla Francji Ludwika XIV – Filipa I księcia Orleanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1617524", "fragment_id": "678180/0", "subtitle": "", "title": "Karol I Ludwik", "parentId": 1617524.0, "start_index": 0.0, "document_id": "678180", "source": "wikipedia", "score": 0.45301565527915955}, "uuid": "820a4c5b-5e5d-40a9-8087-9a0962caf27b"}, {"page_content": "W linii męskiej książę Karol należy do dynastii Burbonów parmeńskich, bocznej linii Burbonów, która jest boczną linią dynastii Kapetyngów. Wśród jego przodków znajdują się m.in. wielcy książęta Luksemburga, królowie Szwecji, Danii, Belgów, Portugalii. Poprzez swojego przodka, Johana Wilhelma Friso, spokrewniony jest ze wszystkimi panującymi rodzinami królewskimi i książęcymi w Europie.\nZe strony matki jest potomkiem hrabiowskiej rodziny de Lannoy, arystokratów belgijskich. W tej linii jego przodkami są między innymi belgijscy książęta Ligne.\nRodzice księcia Karola są ze sobą spokrewnieni poprzez wspólne pochodzenie od Karola Marii Raymond, 5. księcia Arenbergu, żyjącego w latach 1721-1778.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4794294", "fragment_id": "293970/2", "subtitle": "", "title": "Karol (książę Luksemburga ur. 2020)", "parentId": 4794294.0, "start_index": 3018.0, "source": "wikipedia", "document_id": "293970", "score": 0.5910838842391968}, "uuid": "dd2f6540-617f-4091-9e2e-fb0af1dd00cf"}, {"page_content": "Karol I Wojownik (ur. 29 marca 1468 r. w Carignano, zm. 13 marca 1490 r. w Pinerolo) – książę Sabaudii i Piemontu, hrabia Aosty i Maurienne 1482–1490, tytularny król Cypru i Jerozolimy 1485–1490, margrabia Saluzzo 1487 – 1490.\nSyn Amadeusza IX z dynastii sabaudzkiej i Jolanty de Valois (1434–1478), córki króla Francji Karola VII. Wstąpił na tron po swoim bracie Filibercie w 1482. Jako małoletni, rządy rozpoczął pod opieką swego stryja Filipa II Sabaudzkiego, zwanego też Filipem Bez Ziemi. W 1485 wdowa po jego stryju – Ludwiku Sabaudzkim, bezdzietna królowa Cypru – Charlotta odstąpiła mu swoje królestwo – odtąd książęta sabaudzcy i królowie sardyńscy nosili tytuł królów Cypru i Jerozolimy. W 1487 podbił alpejski markizat Saluzzo.\n1 kwietnia 1485 ożenił się z Blanką de Montferrat (1472–1519), córką Wilhelma VIII, margrabiego Montferratu i Elisabetty Marii Sforzy, córki Franciszka I, księcia Mediolanu. Para miała dwoje dzieci:\nOrdery.\n Najwyższy Order Zwiastowania Najświętszej Marii Panny (Order Annuncjaty) kawaler, a od 1482 Wielki Mistrz Zakonu Łańcucha (pierwotna nazwa orderu)\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169236", "fragment_id": "27444/0", "subtitle": "", "title": "Karol I Wojownik", "document_id": "27444", "start_index": 0.0, "parentId": 169236.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15487001836299896}, "uuid": "d9354188-294d-492b-9496-5e9283667065"}, {"page_content": "Karol II (ur. 29 maja 1630 w St. James’s Palace, Londyn, zm. 6 lutego 1685 w Whitehall, Londyn) – król Anglii i Szkocji w latach 1649–1685 (\"de iure\") lub 1660-1685 (\"de facto\"), syn Karola I Stuarta, króla Anglii i Szkocji i Henrietty Marii, córki Henryka IV Burbona, króla Francji.\nKsiążę Walii.\nKarol urodził się w 1630 r. i jako najstarszy żyjący syn pary królewskiej (Karol miał starszego brata, Karola Jakuba, księcia Kornwalii, który urodził się i zmarł w 1629 r.) otrzymał tytuły księcia Kornwalii i Rothesay, a niedługo później księcia Walii. Dzieciństwo Karola upłynęło w czasach osobistych rządów jego ojca, Karola I, znienawidzonego przez społeczeństwo za nakładanie nadmiernych podatków, tendencje absolutystyczne i represje wobec opornych. Karol I przelał na swojego syna wysokie pojęcie o godności monarszej i przekonanie do absolutyzmu.\nKarol, chociaż nosił tytuł księcia Walii, nigdy formalnie nie otrzymał insygniów związanych z tym stanowiskiem. W 1641 r. zasiadł po raz pierwszy w Izbie Lordów, podczas obrad „Długiego Parlamentu”, zwołanego przez jego ojca rok wcześniej, w związku z niepowodzeniami podczas wojny ze zbuntowaną przeciwko reformom religijnym Szkocją. Zdominowany przez purytańską opozycję Parlament sprzeciwiał się wszystkim planom królewskim. Karol I zdecydował się aresztować czołowych działaczy opozycji. Nie udało mu się to i musiał wyjechać z Londynu. Udał się na północ, gdzie 22 sierpnia 1642 r. wypowiedział wojnę Parlamentowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40235", "fragment_id": "171488/0", "subtitle": "", "title": "Karol II Stuart", "document_id": "171488", "start_index": 0.0, "parentId": 40235.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16638250648975372}, "uuid": "5b68bd1a-bdde-4619-9fb3-7578911f703b"}, {"page_content": "Karol I (ur. 1 sierpnia 1713, zm. 26 marca 1780) –\nniemiecki książę Brunszwiku-Bevern-Wolfenbüttel z dynastii Welfów.\nKarol urodził się jako najstarszy syn Ferdynanda Alberta II i jego żony Antoniny. Młodość przyszłego księcia upłynęła na wojnach przeciwko Turkom pod rozkazami księcia Eugeniusza Sabaudzkiego.\nW 1735 roku zmarł jego ojciec i książę brunszwicki pozostawiając mu ster rządów. Młody władca dał się poznać jako zwolennik rozwoju kultury. Na prośbę Jana Fryderyka Wilhelma Jeruzalema powołał w 1745 do życia \"Collegium Carolinum\", szkołę wyższą, która istnieje do dziś jako Uniwersytet Techniczny w Brunszwiku. Zdołał też wynająć słynnego dramatopisarza, Gottholda E. Lessinga, jako bibliotekarza do \"Bibliotheca Augusta\"- książęcej biblioteki w Wolfenbüttel.\nKsiążę nie zaniedbywał także gospodarki. Dzięki jego staraniom uruchomiono fürstenberską fabrykę porcelany. Wprowadził także przymusowe ubezpieczenie na wypadek pożaru. Mimo starań nie zdołał jednak zapanować na stanem państwowych finansów i w roku 1773 zarząd nad budżetem powierzył swojemu synowi i przyszłemu następcy, Karolowi Wilhelmowi.\nWładca Brunszwiku zmarł 26 marca 1780 roku. Został pochowany w stołecznej katedrze.\nRodzina.\nZe swoją żoną, Filipą Charlottą doczekał się ośmiorga dzieci:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1543374", "fragment_id": "226219/0", "subtitle": "", "title": "Karol I (książę Brunszwiku)", "parentId": 1543374.0, "start_index": 0.0, "document_id": "226219", "source": "wikipedia", "score": 0.4045453667640686}, "uuid": "06a6e172-8a2b-451e-b0c7-2e57d5186538"}, {"page_content": "Stewart lub Stuart – dynastia władców Szkocji od 1371 r., potem także Anglii od 1603 r.\nDzieje.\nLinia królewska.\nPierwszym królem Szkocji z tego rodu był Robert II, który zasiadł na tronie w 1371 r. Był synem Waltera, szóstego dziedzicznego Wielkiego Stewarda Szkocji i Marjorie, siostry króla Dawida II, ostatniego z dynastii Bruce. Od nazwy urzędu pełnionego przez jego przodków przyjęła się nazwa dynastii (w wersji angielskiej \"Stuart\"). Główna linia męska dynastii wygasła na Jakubie V w 1542 r. Dziedziczką tronu została jego córka Maria (zm. 1587 r.). Panowała do 1567 r. Została pozbawiona tronu na rzecz swego syna – Jakuba VI (zm. 1625 r.). Jego ojcem był Henryk Stuart, lord Darnley (zm. 1567 r.), książę Albany z młodszej linii dynastii Stuart.\nJakub VI w 1603 r. przejął po śmierci Elżbiety I tron Anglii jako Jakub I. W 1649 r. dynastia utraciła wskutek rewolucji tron Anglii, a króla Karola I ścięto. W 1651 Cromwell wygnał Stuartów także ze Szkocji. Karol II wrócił do Wielkiej Brytanii w 1660 r. W 1689 r. jego brat Jakub II (VII Szkocki) został zdetronizowany w wyniku tzw. „chwalebnej rewolucji”. Koronę przekazano linii żeńskiej (królowa Maria II). Ostatnią panującą władczynią z rodu Stuartów była do 1714 jej siostra Anna. Genealogia rodu Stuartów została szczegółowo przedstawiona w artykule: Drzewo genealogiczne Stuartów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=335505", "fragment_id": "83929/0", "subtitle": "", "title": "Stuartowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "83929", "parentId": 335505.0, "score": 0.30117663741111755}, "uuid": "a236c3f3-172c-4c3d-9250-be063aee5aa3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nAngielska wojna domowa (także rewolucja angielska lub wojna domowa w Anglii –  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;The English Civil War&lt;/&gt;) – cykl trzech wojen domowych oraz ciąg politycznych machinacji, rozgrywających się pomiędzy parlamentarzystami i rojalistami od 1642 do 1651. Parlamentarzyści buntowali się przeciwko królowi Karolowi I i Karolowi II. W tym czasie Oliver Cromwell zniósł ustrój monarchiczny.\nPrzyczyny.\nNieudolna polityka Stuartów – Jakuba I i Karola I, miernych i rozrzutnych władców, którzy nie potrafili rozwinąć dialogu z większością poddanych; zahamowanie rozwoju gospodarczego i ekonomicznego spowodowane wojną trzydziestoletnią oraz nieudolną polityką dworu i istnieniem monopoli; dysproporcja w rozwoju ekonomicznym pomiędzy zacofaną północą i zachodem a rozwiniętym południem i wschodem; niedokończone przekształcenia ekonomiczne i gospodarcze; konflikty religijne pomiędzy anglikanami (popierającymi dwór i króla), a purytanami (przeciwnikami polityki wewnętrznej, również gospodarczej, króla); konflikt pomiędzy klasami społecznymi, zwłaszcza nowo powstałymi, a dynastią Stuartów; niezadowolenie społeczne; próba narzucenia anglikanizmu Szkotom. Wszystkie te przyczyny doprowadziły do wojny domowej, a w konsekwencji do upadku Stuartów.\nI angielska wojna domowa (1642–1646).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=482466", "fragment_id": "1564078/0", "subtitle": "", "title": "Angielska wojna domowa", "document_id": "1564078", "start_index": 0.0, "parentId": 482466.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19277527928352356}, "uuid": "1cd9071e-860f-4325-b990-27b780d7ec93"}]}
{"id": "q_848", "question": "Którą szekspirowską postać zagrał Leonardo DiCaprio w roku 1996?", "answer": [{"page_content": "Mimo kilkukrotnego odrzucenia oferty, po długich namowach wystąpił w roli Fee Heroda „The Kida” w szeroko krytykowanym westernie Sama Raimiego \"Szybcy i martwi\" (\"The Quick and the Dead\", 1995) z Sharon Stone, która oddała część swojego honorarium, by DiCaprio mógł wystąpić w tym filmie. W tym samym roku zagrał Jima Carrolla, koszykarza uzależnionego od narkotyków, w filmie sportowym Scotta Kalverta \"Przetrwać w Nowym Jorku\" (\"The Basketball Diaries\", 1995), a za rolę w tym filmie zebrał kolejne przychylne recenzje w swojej karierze. Za występ w roli francuskiego poety-geja Arthura Rimbauda w negatywnie przyjętym przez krytyków dramacie obyczajowym Agnieszki Holland \"Całkowite zaćmienie\" (\"Total Eclipse\", 1995) był szeroko krytykowany w prasie. Dla roli w \"Całkowitym zaćmieniu\" odrzucił propozycję zagrania Jamesa Deana w planowanym filmie biograficznym Warner Bros. o życiu aktora, którego reżyserem miał być Michael Mann. Mimo mieszanych recenzji krytyków, w 1997 na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie otrzymał statuetkę Srebrnego Niedźwiedzia dla najlepszego aktora za rolę w filmie Baza Luhrmanna \"Romeo i Julia\" (\"William Shakespeare’s Romeo and Juliet\", 1996), uwspółcześnionej ekranizacji powieści Williama Szekspira, która osiągnęła spory sukces komercyjny i cieszyła się dużą popularnością głównie wśród nastoletnich widzów. Po występie w \"Romeo i Julii\" zagrał Hanka, sprawiającego problemy wychowawcze nastolatka, w dramacie psychologicznym Jerry’ego Zaksa \"Pokój Marvina\" (\"Marvin’s Room\", 1996) u boku Meryl Streep i bezczelnego Dereka w krótkometrażowym filmie artystycznym \"Don’s Plum\" (2001).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193691", "fragment_id": "19962/5", "subtitle": "", "title": "Leonardo DiCaprio", "source": "wikipedia", "start_index": 6366.0, "parentId": 193691.0, "document_id": "19962", "score": 0.10135948657989502}, "uuid": "13f887f9-b099-4725-b342-a7796c038b84"}, {"page_content": "Romeo i Julia – film z 1996 roku w reżyserii Baza Luhrmanna będący adaptacją sztuki Williama Shakespeare’a o tym samym tytule. W głównych rolach wystąpili Leonardo DiCaprio oraz Claire Danes.\nOpis fabuły.\nFabuła filmu została przeniesiona we współczesność. Zamiast zamków występują drapacze chmur, a szpady zostały zamienione na pistolety. Oryginalne dialogi pozostały niezmienione. Występują zaledwie niewielkie skróty (zamiast np. sześciu wersów Capuletti recytuje tylko dwa z nich). Wspomniana broń również ma nazwy lub części nazw pozostawione, tak aby przypominały one swoje oryginalne odpowiedniki np. „Sword 9mm” (miecz 9 mm).\nAkcja rozgrywa się w fikcyjnym miasteczku Verona Beach na Florydzie u schyłku XX wieku. Rozpoczyna się na stacji benzynowej, gdzie dochodzi do strzelaniny między zwalczającymi się gangami, związanymi z dwiema najważniejszymi rodzinami w mieście: Capuletich i Montekich. Na tym tle rozwija się wątek miłości dwojga młodych ludzi.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=901852", "fragment_id": "1034718/0", "subtitle": "", "title": "Romeo i Julia (film 1996)", "document_id": "1034718", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 901852.0, "score": 0.34536346793174744}, "uuid": "407fa64f-874b-40ce-b740-baf94132f66d"}, {"page_content": "W połowie lat 70. przeplatał scenę teatralną z występami w serialach telewizyjnych. Pojawił się jako Leondegrance w filmie fantasy Johna Boormana \"Excalibur\" (1981) u boku Nigela Terry’ego, Helen Mirren i Nicholasa Claya. Grał postać Gurneya Hallecka w \"Diunie\" (1984) Davida Lyncha, filmie fantastycznonaukowym wyprodukowanym przez Dina De Laurentiisa.\nRozpoznawalność przyniosły mu początkowo kreacje szekspirowskie, a później telewizyjna rola kapitana Picarda w serialu telewizyjnym ' (1987–1994), ' (1993-1999) i kilku filmach pełnometrażowych serii \"Star Trek\". Do roli tej powrócił po osiemnastu latach w serialu \"\".\nRola Prospero w produkcji off-Broadwayowskiej \"Burza\" w 1996 przyniosła mu nominację do nagrody Outer Critics Circle w kategorii wybitny aktor w sztuce teatralnej.\nKolejnym sukcesem stała się rola profesora Xaviera w filmach \"X-Men\" (2000), \"X-Men 2\" (2003), ' (2006), ' (2009), \"Wolverine\" (2013), ' (2014) i ' (2017).\nW 2008 był nominowany do Tony Award za tytułową kreację w \"Makbecie\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=223045", "fragment_id": "1411376/1", "subtitle": "", "title": "Patrick Stewart", "document_id": "1411376", "start_index": 1866.0, "parentId": 223045.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3525592088699341}, "uuid": "91af490c-0c0d-4e8c-b4b4-c75c2ae334cf"}, {"page_content": "Następnie można go było zobaczyć w dramacie sensacyjnym \"Hakerzy\" (\"Hackers\", 1995) u boku Angeliny Jolie, ekranizacji sztuki szekspirowskiej \"Romeo i Julia\" (\"Romeo + Juliet\", 1996) z Leonardo DiCaprio i Claire Danes, \"Córka żołnierza nie płacze\" (\"A Soldier's Daughter Never Cries\", 1998) u boku Krisa Kristoffersona, Barbary Hershey, Leelee Sobieski i Jane Birkin jako adoptowany francuski syn ekspatriata – amerykańskiego pisarza, komedii sci-fi \"Zatrzymani w czasie\" (\"Clockstoppers\", 2002) i dreszczowcu \"Wielbicielka\" (\"Swimfan\", 2002).\nW 2002 ukończył studia filmowe na Uniwersytecie Columbia. W serialu NBC \"Prezydencki poker\" (\"The West Wing\", 2003-2004) pojawił się jako Ryan Pierce.\nŻycie prywatne.\nBradford był inwestorem w nocnym klubie na Manhattanie „The Plumm”, razem z między innymi Chrisem Noth, Samanthą Ronson i Noelem Ashmanem.\nW 2015 był związany z artystką hip-hopową Azealią Banks.\nW grudniu 2018 poślubił brazylijską aktorkę Andreę Leal. Zamieszkał w Hollywood Hills.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1245668", "fragment_id": "1149524/1", "subtitle": "", "title": "Jesse Bradford", "source": "wikipedia", "start_index": 1611.0, "document_id": "1149524", "parentId": 1245668.0, "score": 0.22729603946208954}, "uuid": "db23540f-10b9-49af-8ee5-381452599c6b"}, {"page_content": "Po raz pierwszy pojawił się na małym ekranie w dramacie telewizyjnym BBC \"Ostatni romantycy\" (\"The Last Romantics\", 1991) u boku Iana Holma i Alana Cumminga, a niedługo potem trafił na duży ekran w dramacie \"Dwadzieścia jeden\" (\"Twenty-One\", 1991) z Patsy Kensit. Wystąpił w serialu \"Miasteczko Middlemarch\" (\"Middlemarch\", 1993) na podstawie powieści George’a Eliota, dramacie \"Zwycięstwo\" (\"Victory\", 1995) u boku Willema Dafoe, Irène Jacob i Sama Neilla, adaptacjach sztuk szekspirowskich telewizyjnej BBC \"Henryk IV\" (\"Henry IV\", 1995) oraz kinowej Kennetha Branagha \"Hamlet\" (1996) jako Fortinbras. Zwrócił na siebie uwagę rolą ściganego za serię brutalnych mordów, który nie wie, czy ich dokonał w thrillerze sci-fi \"Mroczne miasto\" (\"Dark City\", 1998).\nW telefilmie fantasy Hallmark/ABC \"Baśnie tysiąca i jednej nocy\" (\"Arabian nights\", 2000) zagrał baśniową postać Ali Baby, w telewizyjnej adaptacji poematu Homera \"Helena Trojańska\" (\"Helen of Troy\", 2003) wystąpił jako Agamemnon. Za kreację Petruchio, wielbiciela Katarzyny w telewizyjnej ekranizacji szekspirowskiej \"Poskromienie złośnicy\" (\"ShakespeaRe-Told\" – \"ShakespeaRe-Told\", 2005) zdobył nominację do nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej (BAFTA).\nWystąpił w serialach telewizyjnych, m.in. w 2016 w \"Wiktorii\" (\"Victoria\") jako lord Melbourne, a w latach 2015–2019 w 40 odcinkach \"Człowieka z Wysokiego Zamku\" (\"The Man in the High Castle\").\nŻycie prywatne.Spotykał się z Kate Winslet (1995–1996), Heleną Bonham Carter (1999) i Donną Air (2000). Był dwukrotnie żonaty: z Yasmin Abdallah (od 24 marca 1999 do 2000) i Amy Gardner (od 7 lutego 2004 do 2006), z którą ma syna Williama Douglasa (ur. 18 marca 2002). Potem był związany z Alice Eve (2006–2008).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=530044", "fragment_id": "1561631/1", "subtitle": "", "title": "Rufus Sewell", "document_id": "1561631", "start_index": 991.0, "source": "wikipedia", "parentId": 530044.0, "score": 0.23955956101417542}, "uuid": "2e7902df-e048-41f9-b7dd-8bacc246d9d8"}, {"page_content": "Po raz pierwszy na srebrnym ekranie wystąpił w dramacie komediowym \"Rozterki Poppy Carew\" (\"The Vacillations of Poppy Carew\", 1995). Jego debiutem kinowym była niewielka rola Christophera w melodramacie Bernardo Bertolucciego \"Ukryte pragnienia\" (\"Stealing Beauty\", 1996). Przełomem w jego karierze był rok 1998, kiedy to został okrzyknięty „gwiazdą jutra”, znalazł się w obsadzie komedii romantycznej \"Marta i wielbiciele\" (\"Martha, Meet Frank, Daniel and Laurence\"), wystąpił w nagrodzonej Broadcast Film Critics Association roli Lorda Roberta Dudleya, hrabiego Leicesteru, kochanka królowej Elżbiety I (Cate Blanchett) w dramacie biograficznym \"Elizabeth\" oraz w nagrodzonym Oskarem filmie \"Zakochany Szekspir\" (\"Shakespeare in Love\") zagrał postać młodego Williama Szekspira, a za tę rolę odebrał nagrody: krytyków Las Vegas – Sierra Award, Blockbuster Entertainment, krytyków w Chicago i MTV za najlepszy pocałunek z Gwyneth Paltrow.\nŻycie prywatne.\nSpotykał się z aktorkami: Sarą Griffiths (1991–1998), Catherine McCormack (1998–2000), australijską piosenkarką Natalie Imbruglią (1999) i Fioną Holly (2001–2002).\n15 sierpnia 2009 roku w Toskanii poślubił szwajcarską modelkę Maríę Dolores Diéguez. Mają dwie córki – Sam (ur. 8 marca 2010) i Isabel (ur. 29 grudnia 2011).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2508", "fragment_id": "175283/1", "subtitle": "", "title": "Joseph Fiennes", "source": "wikipedia", "start_index": 1587.0, "document_id": "175283", "parentId": 2508.0, "score": 0.08873628079891205}, "uuid": "1500aa87-b840-4690-85ec-cc6ef7badf25"}, {"page_content": "1996: Geoffrey Rush – \"Blask\" jako David Helfgott&lt;br&gt;\nnominacje:\n1997: Peter Fonda – \"Złoto Uleego\" jako Ulysses „Ulee” Jackson&lt;br&gt;\nnominacje:\n1998: Jim Carrey – \"Truman Show\" jako Truman Brubank&lt;br&gt;\nnominacje:\n1999: Denzel Washington – \"Huragan\" jako Rubin „Huragan” Carter&lt;br&gt;\nnominacje:\n2000–2009.\n2000: Tom Hanks – ' jako Chuck Noland&lt;br&gt;\nnominacje:\n2001: Russell Crowe – \"Piękny umysł\" jako John Nash&lt;br&gt;\nnominacje:\n2002: Jack Nicholson – \"Schmidt\" jako Warren Schmidt&lt;br&gt;\nnominacje:\n2003: Sean Penn – \"Rzeka tajemnic\" jako Jimmy Markum&lt;br&gt;\nnominacje:\n2004: Leonardo DiCaprio – \"Aviator\" jako Howard Hughes&lt;br&gt;\nnominacje:\n2005: Philip Seymour Hoffman – \"Capote\" jako Truman Capote&lt;br&gt;\nnominacje:\n2006: Forest Whitaker – \"Ostatni król Szkocji\" jako Idi Amin&lt;br&gt;\nnominacje:\n2007: Daniel Day-Lewis – \"Aż poleje się krew\" jako Daniel Plainview&lt;br&gt;\nnominacje:\n2008: Mickey Rourke – \"Zapaśnik\" jako Randy Robinson&lt;br&gt;\nnominacje:\n2009: Jeff Bridges – \"Szalone serce\" jako Bad Blake&lt;br&gt;\nnominacje:\n2010–2019.\n2010: Colin Firth – \"Jak zostać królem\" jako król Jerzy VI&lt;br&gt;\nnominacje:\n2011: George Clooney – \"Spadkobiercy\" jako Matt King&lt;br&gt;\nnominacje:\n2012: Daniel Day-Lewis – \"Lincoln\" jako Abraham Lincoln&lt;br&gt;\nnominacje:\n2013: Matthew McConaughey – \"Witaj w klubie\" jako Ron Woodroof&lt;br&gt;\nnominacje", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1549440", "fragment_id": "683239/3", "subtitle": "", "title": "Złoty Glob dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym", "document_id": "683239", "start_index": 4382.0, "parentId": 1549440.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4362354874610901}, "uuid": "e12a8be7-7d14-41e5-a621-cdca53967864"}, {"page_content": "W 1985 trafił do zespołu Regents Park Theatre, z którym występował przez kolejne dwa lata. Od roku 1987 grał z Royal National Theatre, a w 1988 został członkiem elitarnej grupy teatralnej Royal Shakespeare Company. W ciągu trzech lat zagrał m.in. Romea, Henryka VI, Troilusa w romansie \"Troilus i Kresyda\", Klaudia w \"Wiele hałasu o nic\" i Edmunda w \"Królu Lirze\". W 1995 występując na Broadwayu odebrał nagrodę teatralną Tony Award za tytułową rolę tytułowego duńskiego księcia w \"Hamlecie\" Szekspira w reżyserii Jonathana Kenta z Almeida Theatre Company.\nW 1990 dostał pierwszą rolę T.E. Lawrence'a, awanturnika i poszukiwacza przygód w dramacie telewizyjnym \"Niebezpieczny człowiek – Lawrence po Arabii\" (\"A Dangerous Man: Lawrence After Arabia\"), a rok później pojawił się w miniserialu \"Główny podejrzany\" (\"Prime Suspect\", 1991). Rola Heathcliffa, pełnego sprzeczności, porywczego buntownika o wrażliwości romantyka w melodramacie \"Wichrowe Wzgórza\" (\"Wuthering Heights\", 1992) z Juliette Binoche sprawiła, że Steven Spielberg zaangażował go do biograficznego dramatu wojennego \"Lista Schindlera\" (\"Schindler's List\", 1993), gdzie zagrał autentyczną postać sadysty-oficera SS Amona Götha, okrutnego i bezdusznego nazistowskiego komendanta obozu koncentracyjnego w Płaszowie, który dla zabawy strzela do ludzi. Za tę rolę otrzymał nominację do Oscara i Złotego Globu oraz nagrodę nowojorskich, chicagowskich, bostońskich i londyńskich krytyków filmowych i Brytyjskiej Akademii Filmowej BAFTA.\nW obsypanym nagrodami melodramacie wojennym \"Angielski pacjent\" (\"The English Patient\", 1996) zagrał nominowaną do Oscara i Złotego Globu rolę ciężko rannego pilota László Almásy. W dramacie \"Kropla słońca\" (\"Sunshine\", 1999) zagrał aż trzy postacie wcielając się w rolę dziadka, ojca i wnuka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=678391", "fragment_id": "803666/1", "subtitle": "", "title": "Ralph Fiennes", "parentId": 678391.0, "start_index": 1405.0, "source": "wikipedia", "document_id": "803666", "score": 0.18902578949928284}, "uuid": "77b9be13-2a2d-4338-ba67-f47f0232c151"}, {"page_content": "Mario Antonio Cimarro Paz (ur. 1 czerwca 1971 w Hawanie) – kubańsko-meksykański aktor telewizyjny i filmowy.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się w Hawanie, na Kubie jako jedyny syn Marii Caridad Paz i Antonia Cimarro Luisa. Gdy był nastolatkiem trenował boks wraz z przyjacielem w piwnicy w domu, w którym mieszkał wraz z rodzicami i siostrą Marią Antonią Cimarro Paz. Zaczynał od kursów dla modeli w szkole wdzięku Michelle Pommier. W 1993 studiował aktorstwo i dramat w Meksyku, Sanford Meisner i Michael Chekhov w Los Angeles.\nKariera.\nŚladem innych początkujących aktorów, brał udział w wielu castingach, chodził od drzwi do drzwi szukając kontaktów. Nikt nie chciał sprawdzić tego, co umie, póki nie pozbył się kubańskiego akcentu. \nW 1996 zadebiutował na dużym ekranie w szekspirowskiej adaptacji dramatu \"Romeo i Julia\" z Leonardem DiCaprio i Claire Danes. Jednak rozgłos przyniosły mu telenowele meksykańskie, argentyńskie, wenezuelskie, kolumbijskie i tajlandzkie. \nPo raz pierwszy pojawił się w telenoweli \"Zakazane uczucia\" (\"Sentimientos ajenosm\", 1996). Po niej przyszła rola Gerardo w \"Gente bien\" (1997). \nW roku 1999 przyjął obywatelstwo meksykańskie. Zagrał później Luisa Mario Arismendiego, prostego chłopaka pracującego na roli, który walczy o lepszy los dla podobnych do niego farmerów w \"Gata salvaje\" (2002-2003). \nGdy okazało się, że nie zagra głównego bohatera w telenoweli \"La Tormenta\", zainteresował się udziałem w kolumbijskiej telenoweli \"Prawo pożądania\" (\"El Cuerpo del Deseo\", 2005), gdzie zagrał młodego rolnika, którego ciało podczas pogrzebu zostaje przyjęte przez duszę milionera i ożywa. Za tę postać Pedro Jose Donoso/Salvadora Cerinzy w 2005 odebrał nagrodę Miami Herald w kategorii najbardziej intensywnego spojrzenia.\nŻycie prywatne.Na planie serialu \"Kobieta mojego życia\" (\"La Mujer de mi vida\", 1998) w Miami poznał aktorkę wenezuelską Natalię Streignard (ur. 1970), z którą 10 czerwca 1999 wziął ślub. W 2006 doszło do separacji małżonków.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=290445", "fragment_id": "1467649/0", "subtitle": "", "title": "Mario Cimarro", "parentId": 290445.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1467649", "score": 0.16839559376239777}, "uuid": "ef1df026-cb92-4fb5-8dd7-9b7658a3f671"}, {"page_content": "W kostiumowym dramacie komediowym \"Kuzynka Bette\" (1998) wystąpił jako siostrzeniec tytułowej bohaterki granej przez Jessikę Lange, z którą zagrał rok wcześniej na scenie The Haymarket w sztuce Tennessee Williamsa \"Tramwaj zwany pożądaniem\" w reżyserii Petera Halla. Następnie wcielił się w postać Vladimira Leńskiego, przyjaciela Eugeniusza Oniegina w adaptacji dzieła Aleksandra Puszkina \"Oniegin\" (1999) z Ralphem Fiennesem. Jednocześnie nie zaprzestał pracy na scenie; szczególnym sukcesem w sezonie 1998/99 cieszyły się grane na scenach londyńskich i nowojorskich role w dwóch tragediach Jeana Racine: \"Fedra\" w roli Hippolitosa i \"Brytanik\" jako Nero.\nNa małym ekranie otrzymał główną rolę Jaya Gatsby'ego w telewizyjnej ekranizacji powieści F Scott Fitzgeralda BBC \"Wielki Gatsby\" (2000) z Mirą Sorvino oraz zagrał w produkcji BBC z nurtu niezależnego pt. \"Zupełnie obcy\" (2001). W spektaklu \"Królewska rodzina\" (2001) partnerował Judi Dench. Stworzył postać egoistycznego profesora uniwersyteckiego w melodramacie \"Opętanie\" (2002) u boku Gwyneth Paltrow. Zagrał Gustava Gravesa, przeciwnika agenta 007 w filmie z bondowskiej serii \"Śmierć nadejdzie jutro\" (2002).\nW międzynarodowym miniserialu obrazującym życie Napoleona Bonaparte \"Napoleon\" (2002) pojawił się jako Car Aleksander I. Znalazł się też w obsadzie dramatu historycznego BBC \"Szpiedzy z Cambridge\" (2003).\nW 2004 roku wystąpił w kolejnej w dorobku szekspirowskiej roli w spektaklu \"Hamlet\" w Royal Shakespeare Company.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719124", "fragment_id": "841701/1", "subtitle": "", "title": "Toby Stephens", "document_id": "841701", "start_index": 1536.0, "parentId": 719124.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09594760835170746}, "uuid": "a8f5170e-ae45-4486-9d66-368c3b22deeb"}]}
{"id": "q_849", "question": "Jak nazywały się noszone dawniej męskie spodnie sportowe o krótkich nogawkach zapinanych pod kolanami?", "answer": [{"page_content": "Pumpy – męskie, bufiaste, krótkie spodnie zapinane pod kolanami. Używane przez kobiety na przełomie XIX i XX wieku do jazdy na rowerze. Obecnie w zasadzie nieużywane. Spodnie krótsze, sięgające powyżej kolan to pludry.\nEtymologia słowa.\nSłowo \"pumpy\" pochodzi od niemieckiego \"pumphose\": \"pump\" to przepych, pompa; natomiast \"hose\" to spodnie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1497561", "fragment_id": "241737/0", "subtitle": "", "title": "Pumpy", "source": "wikipedia", "start_index": 2.0, "document_id": "241737", "parentId": 1497561.0, "score": 0.8274222016334534}, "uuid": "0d5f1253-6806-4f47-b521-372dbb2620e8"}, {"page_content": "Ubranie podobne do spodni, bardziej przypominające rajstopy noszono już w pierwszych wiekach naszej ery, o czym świadczą znaleziska. Stopy tych rajstopo-spodni podszyte były skórą tworząc podeszwy. W drugiej połowie XII w. noszono nogawice, czyli dwie, niezszyte z sobą rury z materiału, najczęściej sukna, o dość zróżnicowanej długości przypinane do specjalnego paska zakładanego pod tunikę. Pasek ten był męskim odpowiednikiem pasa do pończoch. Nogawice na dole zawijane były onucami lub owijane krzyżującymi się na goleni taśmami albo wpuszczane w krótkie pończochy. Noszono też prymitywne spodnie składające się z dwóch jednakowych części – przodu i tyłu. W miarę jak wierzchnie części ubioru stawały się coraz krótsze, nogawice stawały się coraz dłuższe i w drugiej połowie XIV w. zakrywały całe nogi. Nogawice są w tym czasie również elementem strojów kobiecych. Pod koniec XIV w. nogawice sięgały talii i były połączone w środku. Powstało coś w rodzaju nogawico-spodni. Tylna i przednia część pozostawały niezszyte. Z przodu przywiązywano wykonany oddzielnie woreczek, sak zakrywający genitalia. Stopy nogawic obszywano cienką skórą, co pozwalało na rezygnację z obuwia w pomieszczeniach. W XV w. nogawico-spodnie krojono i zszywano z kolorowych pasów, ciętych ze skosów tkaniny, dzięki czemu uzyskano strój doskonale przylegający do ciała, co podkreślało kształty męskich nóg i pośladków. W 1525 nogawico-spodnie zmieniły się dość znacznie. Składają się teraz z krótkich spodni zakrywających biodra i doszytych do nich nogawic sięgających poniżej kolana. Na koniec nogawicy zachodziła pończocha podtrzymywana podwiązką. Z przodu nadal nosi się wypchany sak. W drugiej połowie XVI w", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=561678", "fragment_id": "1572010/1", "subtitle": "", "title": "Spodnie", "document_id": "1572010", "start_index": 397.0, "source": "wikipedia", "parentId": 561678.0, "score": 0.58051997423172}, "uuid": "e6ea5e25-91ba-4bd6-a3ec-d83245a00b55"}, {"page_content": "Bokserki męskie swoją nazwę wywodzą od krótkich spodenek używanych przez bokserów. Przede wszystkim takie spodenki musiały zapewniać swobodę ruchów, być wygodne i naturalnie leżeć. Z czasem również inni sportowcy zaczęli używać tego typu krótkich spodenek. Niedługo po tym pojawiły się również modele męskiej bielizny odwołującej się właśnie do takiego wzoru. Przede wszystkim bokserki gwarantowały znacznie większą swobodę ruchu, były również znacznie bardziej luźne niż tradycyjne slipy. Wyróżniały je także krótkie nogawki, które sprawiały, że nawet bardziej wstydliwi mężczyźni mogli pokazywać się w bieliźnie obcym osobom bez większego dyskomfortu. To właśnie ta swoboda i ten “luz” bokserek spopularyzowały ten rodzaj bielizny. W ciągu lat różne firmy zajmujące się produkcją odzieży przygotowały wiele bardzo różnych modeli i rodzajów bokserek męskich – jedne były bardziej luźne i dłuższe, inne krótsze i bardziej obcisłe.\nHistoria.\nKrój i wygląd bielizny zależał w dużej mierze od klimatu, środowiska i kultury. W ciepłym środowisku bielizna była używana głównie przez żołnierzy, którzy potrzebowali chronić delikatne partie ciała przed ciężką metalową zbroją. Dlatego w starożytnym Rzymie legioniści nosili spodenki sięgające kolan wykonane z płótna. Chodziło głównie o poprawienie komfortu noszenia pancerzy, aby zminimalizować ryzyko otarć. W średniowieczu bielizna męska była bardziej rozbudowana. Należała do niej biała, lniana koszula z długim rękawem i luźne, długie, również lniane, spodenki wiązane w pasie. Z biegiem czasu, w XV wieku spodenki te stopniowo skracały się i stawały się bardziej dopasowane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=697881", "fragment_id": "818283/1", "subtitle": "", "title": "Bokserki", "source": "wikipedia", "start_index": 1653.0, "parentId": 697881.0, "document_id": "818283", "score": 0.3829677402973175}, "uuid": "64756ab9-6a86-442a-ad0a-21e6adf8b4c4"}, {"page_content": "Bokserki – rodzaj męskiej bielizny, spodenki, które są noszone jako krótkie spodnie. Luźne szorty, które są noszone jako bielizna przez mężczyzn i chłopców. Angielskie określenie \"boxer-shorts\" zostało odnotowane w 1944 roku. Słownik języka polskiego: \"bokserki\" → rodzaj bielizny męskiej, luźne spodenki męskie, z krótkimi nogawkami. Inna nazwa to krótkie kalesony. Słownik mody męskiej: \"bokserki\" rodzaj męskiej bielizny. Krojem przypominają krótkie spodenki bokserskie. Mogą być luźne lub przylegające, obcisłe. Słownik onomazjologiczny: \"bokserki\" → rzeczownik, rodzaj bielizny męskiej, odzież dolna, nogawice ukryte połączone. Są to spodenki luźno osadzone na korpusie i pokrywa ciało do od pasa do połowy uda, zakrywając genitalia i pośladki. Zwykle posiadają rozporek, który może być zamykany na guziki, ale nie dotyczy to wszystkich modeli. Górna cześć jest wykończona gumką. W Polsce używa się wyłącznie słowa \"bokserki\". Słownik synonimów zawiera 4 wyrazy bliskoznaczne: \"szorty\", \"spodenki\", \"krótkie spodnie\", \"bermudy\". Natomiast jeszcze w latach 70. XX wieku na metce tego, co dziś określa się często jako \"bokserki\", widniała nazwa \"kalesony\" i ewentualnie \"krótkie kalesony,\" zaś na długich właśnie \"kalesony długie\". Nazwa ta pochodzi prawdopodobnie z języka francuskiego od słowa \"calcif\" (kalsif), co w dosłownym tłumaczeniu oznacza „bokserki”. Początkowo nazwa \"bokserki\" była zarezerwowana jedynie dla luźnych spodenek. Dziś jest używana także dla obcisłej bielizny z krótkimi nogawkami – a więc \"krótkich kalesonów\". Cytowana definicja występuje w Słowniku języka polskiego PWN z 1978 roku, a w ogóle nie ma tam hasła „bokserki”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=697881", "fragment_id": "818283/0", "subtitle": "", "title": "Bokserki", "document_id": "818283", "start_index": 0.0, "parentId": 697881.0, "source": "wikipedia", "score": 0.366377055644989}, "uuid": "6efb0bee-e571-41a2-93d3-da989a702fa7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy spodni. Zobacz też: wieś Pludry.\nPludry (niem. \"Pluderhosen\" od \"pludern\" – odstawać, wybrzuszać się; \"Hosen\" – spodnie) – krótkie sukienne spodnie sięgające kolan (lub jeszcze krótsze – do połowy uda), z bufiastymi nogawkami. Miały pionowe rozcięcia, spod których widoczna była barwna podszewka z tafty. Były częścią dawnego stroju dworskiego, rzadziej żołnierskiego. Pojawiły się w XVI-wiecznych Niemczech, skąd wkrótce rozpowszechniły się w innych krajach europejskich. \nW Polsce XVII i XVIII wieku pludrami nazywano każde krótkie spodnie sięgające ponad kolana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1472032", "fragment_id": "220256/0", "subtitle": "", "title": "Pludry (spodnie)", "parentId": 1472032.0, "start_index": 1.0, "document_id": "220256", "source": "wikipedia", "score": 0.7021969556808472}, "uuid": "607dc677-ee93-4762-b8e7-7b7b7ee977e3"}, {"page_content": "Słowo \"slipy\", a raczej \"slip\", jako określenie męskich majtek sportowych pojawiło się w 1906 roku – tak Francuzi nazwali krótkie, sportowe trykotowe kalesony, którego znaczenie wywodzi się od angielskiego czasownika \"slipy\", co w dosłownym tłumaczeniu znaczy ślizgać. W polskich słownikach językoznawczych słowo \"slipy\" pojawiło się w 1961 roku, jako zapożyczenie z języka angielskiego (z ang. – \"slip\" wsunąć, wślizgiwać się) dla określenia majtek sportowych. Jacek Fisiak, profesor filologii, uważa słowo \"slipy\" za jedno z ważniejszych zapożyczeń funkcjonującym w języku polskim. Słownik języka polskiego → \"slipy\": krótkie, głęboko wycięte, obcisłe majteczki męskie bez nogawek. Słownik wyrazów obcych → \"slipy\": krótkie spodenki męskie. Słownik onomazjologiczny → \"slipy\": rzeczownik, odzież dolna, majtki, krótkie, męskie spodenki kąpielowe. W słowniku synonimów znajdziemy 30 bliskoznaczników dla słowa \"slipy\", m.in. takie określenia jak: \"famurały\", \"gacie\", \"galoty, gatki,\" \"ineksprymable\", \"jegiery\", \"kalesony\", \"majtki\", \"majtochy\", \"majtadały, majtasy, desusy, niewymowne\", \"pludry\", \"badki, batki, mikromajtki, reformy, figi, slipy\", \"spodenki, maxislipy\", \"fullslipy\", \"pełnodupki\". W gwarze więziennej określane jako \"badejki\". Zwrot \"badejki\" używany jest również do określenia męskich krótkich spodenek, zazwyczaj we wzorki lub wielokolorowych. W Polsce w latach 70. XX w. wraz z importem majtek z Chin pojawił się \"trójkąt męski elegancki\", dla zdefiniowania majtek innych niż bokserki. Taka była ich nazwa handlowa w państwowych sklepach MHD.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=874833", "fragment_id": "1009732/1", "subtitle": "", "title": "Slipy", "source": "wikipedia", "start_index": 1781.0, "document_id": "1009732", "parentId": 874833.0, "score": 0.1653546243906021}, "uuid": "d4f364a9-fb98-470e-9500-de884028321a"}, {"page_content": "Kalesony są raczej obcisłe i wykonane z miękkiej naturalnej lub/oraz elastycznej dzianiny, najczęściej sięgające do kostek (wstępują też modele sięgające do połowy uda – kalesony krótkie, lub kolan), z rozcięciem z przodu (rozporkiem), umożliwiającym oddawanie moczu bez konieczności ściągania z siebie całości. Kalesony długie noszone są pod spodniami podczas mroźnej (lub wietrznej) pogody, w celu ochrony nóg przed zimnem. Stanowią także część bielizny termoaktywnej używanej podczas wypraw polarnych i wysokogórskich. Wykonane są wtedy z nowoczesnych włókien, zapewniających odpowiednią ochronę w ekstremalnych warunkach termicznych. Do lat 70. XX wieku na metce tego, co dziś nazywa się często \"bokserki\", widniała nazwa \"kalesony\" i ewentualnie \"krótkie kalesony,\" zaś na długich właśnie \"kalesony długie\". Początkowo nazwa \"bokserki\" była zarezerwowana jedynie dla luźnych spodenek. Dziś jest używana także dla obcisłej bielizny z krótkimi nogawkami – a więc \"krótkich kalesonów\". Wymieniona definicja występuje w Słowniku języka polskiego PWN z 1978, a w ogóle nie ma tam hasła \"bokserki\".\nEtymologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=968027", "fragment_id": "1000526/1", "subtitle": "", "title": "Kalesony", "parentId": 968027.0, "start_index": 764.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1000526", "score": 0.24025338888168335}, "uuid": "e686adae-e3fb-4f70-9a0f-d563cc57f8d8"}, {"page_content": "Gdy w grudniu 1922 roku naukowcy pracujący w zespole Howarda Cartera i Georga Carnarvona dokonali odkrycia bielizny w kształcie trójkąta w jednej z szaf grobowca egipskiego faraona Tutanchamona, pochodzącego z XIV wieku przed naszą erą, światu było już znane słowo \"slipy\". Pojawiło się ono katalogu \"Manufrance\" z 1906 roku i określało męską bieliznę sportową. W katalogu prezentowano wąskie majtki wykonane z miękkiej wełny, oferowanie po 2 franki za sztukę. Słowo \"slipy\" pojawiło się również 20 września 1913 roku w czasopiśmie \"L’Illustration\" jako opis szortów lub bardzo krótkich szortów.\nMajtki (kalesony) stopniowo ulegały skracaniu. Dopiero w połowie lat trzydziestych ubiegłego wieku miało miejsce rewolucyjne zdarzenie: wprowadzono majtki bez nogawek. W 1918 roku Stephen Valton, syn Pierre’a Valtona, założyciela i właściciela firmy Valton-Quinquarlet &amp; Fils, wymyślił „spodnie bez nóg” i zastąpił szorstką wełnę niebieloną bawełną. Zastąpił również niewygodne guziki elastycznym pasem w talii i udach. Inspiracją do stworzenia owych slipów był tekst piosenki dla dzieci, nuconej przez jego syna \"Maman les p’tits bateaux qui vont sur l’eau ont-ils des jambes.\" Swój wynalazek nazwał \"Petit Bateau\". Oficjalnie marka \"Petit Bateau\" została opatentowana w 1920 roku przez firmę Valton-Quinquarlet &amp; Fils. Jako logo firmy przyjęto niebieską zagłówkę, natomiast w kampanii reklamowej wykorzystywano rysunek dziewczynki zwanej Marinette (ponieważ firma specjalizowała się w bieliźnie dla dzieci). Majtki Valtona były dość nowatorskim produktem zważywszy na to, iż do tej pory mężczyźni nosili wyłącznie długie kalesony. Slipy \"Petit Bateau\" otrzymały dyplom Grand Prix na Wystawie Światowej w Paryżu w 1937 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=874833", "fragment_id": "1009732/3", "subtitle": "", "title": "Slipy", "source": "wikipedia", "start_index": 4704.0, "parentId": 874833.0, "document_id": "1009732", "score": 0.10994206368923187}, "uuid": "51c30e01-0638-48b4-b02b-4422b72668f8"}, {"page_content": "Spodnie męskie szyte były z sukna domowej produkcji. W pierwszej poł. XIX wieku nazywano je „spodniami węgierskimi” z uwagi na ich formę zbliżoną do umundurowania wojsk węgierskich. Inna nazwa to „portki wałaskie”. Spodnie były dopasowane do ciała i sięgały tylko do bioder. Żywieckie portki, podobnie jak portki górali śląskich, posiadały po jednym rozporze – „przyporze”, umieszczonym po prawej stronie. Szwy wzmacniano czarnym lub czerwonym suknem, co tworzyło rodzaj lamówki. W pasie posiadały kilkucentymetrową zakładkę, przez którą przewlekano rzemień. Zdobienia portek stanowiły drobne wyszycia wokół rozporu i nogawek. Latem noszono lżejsze spodnie z grubego płótna lnianego.\nPasy.\nNa spodnie i koszule zakładano szeroki pas trzos. Opinał on ciało od bioder aż po piersi. Zabezpieczał jamę brzuszną przed uszkodzeniem, dlatego noszony był przede wszystkim przez baców stąd jego inna nazwa „pas bacowski”. W celach paradnych noszony był także przez młodych mężczyzn. Górale żywieccy nosili pasy w kolorach czerwono buraczkowych i czarnych, zapinane na 3 lub 4 klamry. Uzupełnieniem pasa były łańcuszki, do których doczepiano akcesoria: nóż, woreczek na tytoń. Pasy tego typu były popularne wśród różnych grup góralskich.\nKaftany i kamizelki.\nUzupełnieniem stroju były kaftany i kamizelki. Kaftany szyto z czarnego lub granatowego sukna. Kamizelki – „brucliki” mogły mieć kolor czerwony, niebieski, granatowy lub czarny. Oba elementy miały podobny krój sięgały nieco poniżej pasa. Pokrój szyi wykończony był stójką. Wzdłuż brzegów biegł jeden lub dwa rzędy metalowych guzików, które służyły tylko ozdobie i praktycznie ich nie zapinano. Ozdobę stanowiły również wełniane chwościki tzw. „knopki”.\nOkrycia wierzchnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3858813", "fragment_id": "1318437/3", "subtitle": "", "title": "Strój górali żywieckich", "parentId": 3858813.0, "start_index": 4701.0, "document_id": "1318437", "source": "wikipedia", "score": 0.6328613758087158}, "uuid": "452bce2f-9786-46f5-b132-4f2593292ce4"}, {"page_content": "Chinosy, także chino, spodnie drelichowe, drelichy – popularne spodnie męskie. Ich historia sięga XIX wieku. Nawiązują krojem do spodni formalnych, jednak wykonane są z innego typu materiałów, sprawiając, że są strojem półformalnym. Mogą występować w różnych wersjach kolorystycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4310825", "fragment_id": "1470447/0", "subtitle": "", "title": "Chinosy", "parentId": 4310825.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1470447", "source": "wikipedia", "score": 0.07617976516485214}, "uuid": "4ba32390-63db-482d-9a6e-3d0a01bf4cda"}]}
{"id": "q_850", "question": "Jaki był pseudonim aktora Ludwika Napoleona Sosnowskiego?", "answer": [{"page_content": "Ludwik Solski, właśc. Ludwik Napoleon Sosnowski (ur. 20 stycznia 1855 w Gdowie, zm. 19 grudnia 1954 w Krakowie) – polski aktor, reżyser, dyrektor teatru; jeden z najwybitniejszych aktorów w historii teatru w Polsce. Za szczególnie istotną w jego dorobku uznawana jest rola Starego Wiarusa w \"Warszawiance\". \nRodzina.\nRodzina Sosnowskich pieczętowała się herbem Nałęcz. Ludwik Solski (Ludwik Napoleon Sosnowski) pochodził z długowiecznej rodziny. Ojciec Ludwika, Franciszek Sosnowski (1812–1902) był uczestnikiem powstania listopadowego. Dziadek, rotmistrz kawalerii za czasów insurekcji kościuszkowskiej, dożył 112 lat. Matka Ludwika, Stanisława Wojciechowska (1826–1863), pochodziła z rodu pieczętującego się herbem Lubicz, była prawnuczką barona Michała Mateusza Lewartowskiego (1747–1805). Ze strony matki jego kuzynką była Władysława z Wojciechowskich Sykałowa, działaczka narodowa i żona posła ZLN Juliana Sykały. Ludwik Napoleon Sosnowski miał przyrodniego brata Kazimierza Ignacego, polonistę, pedagoga i krajoznawcę polskiego. Trzykrotnie żonaty. Druga żona, Irena Solska, była córką malarki Bronisławy Poświkowej.\nŻyciorys.\nDebiutował w Krakowie w 1876, następne lata spędził w teatrzykach wędrownych. Do Krakowa powrócił w 1883 i pozostał do 1900. Przez kolejne 4 lata występował w Teatrze Wielkim we Lwowie. W latach 1905–1913 był dyrektorem Teatru Miejskiego w Krakowie (który od 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego). Od 1918 do 1939 roku pracował (w tym reżyserował) w różnych teatrach Polski. Od 1944 ponownie przebywał w Krakowie.\nLudwik Solski był jednym z pionierów w realizacji repertuaru rosyjskiego na polskich scenach: Tołstoja, Czechowa, Gorkiego oraz adaptacji z Dostojewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=414879", "fragment_id": "82980/0", "subtitle": "", "title": "Ludwik Solski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "82980", "parentId": 414879.0, "score": 1.0}, "uuid": "17a571cf-2df0-4b0f-b7ba-14b5305ebe9e"}, {"page_content": "W styczniu 1907, ze względu na wygaszenie nastrojów rewolucyjnych, Sosnkowski podjął decyzję o wystąpieniu z Organizacji Bojowej PPS i wyjeździe do Szwajcarii, a następnie Włoch, gdzie próbował kontynuować studia. Od kwietnia 1907 pracował w bibliotece Uffizich we Florencji, chcąc studiować architekturę na politechnice w Mediolanie. Ze względu na problemy finansowe, ostatecznie we wrześniu 1907 trafił na wydział architektury Politechniki Lwowskiej. W tym samym czasie poślubił Stefanię Sobańską. We Lwowie prowadził kółka studenckie i tworzył szkołę Organizacji Bojowej PPS. W tym czasie używał pseudonimu \"Józef\". Stopniowo odszedł od działalności politycznej i całkowicie skupił się na szkoleniu wojskowym.\nZwiązek Walki Czynnej i Związek Strzelecki.\nW 1908 przyszła na świat jedyna córka Kazimierza Sosnkowskiego i Stefanii z Sobańskich – Zofia.\n \"Osobne artykuły: Związek Walki Czynnej i Związek Strzelecki.\"\nW ostatnich dniach czerwca 1908 we lwowskim mieszkaniu Kazimierza Sosnkowskiego przy ul. Lenartowicza 12 odbyło się zebranie założycielskie Związku Walki Czynnej. Sam Sosnkowski wszedł wówczas do Rady Głównej Związku. Według Juliana Stachiewicza, był on pomysłodawcą utworzenia ZWC. Rzeczywistym przywódcą ZWC był jednak Piłsudski, a Sosnkowski pełnił obowiązki szefa sztabu. ZWC stał się zalążkiem ogólnopolskiego ruchu wojskowego i pod kierunkiem młodego Sosnkowskiego szybko rozwinął działalność. Sosnkowski w pełni identyfikował się z antyrosyjską koncepcją Piłsudskiego i przewidywał, że Kadry Związku w przyszłości wystąpią jako polska siła zbrojna przeciw caratowi. Adepci przechodzili regularne przeszkolenie, obejmujące m.in. wykłady z historii, geografii militarnej, naukę o fortyfikacjach i ćwiczenia praktyczne z bronią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9724", "fragment_id": "173389/5", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Sosnkowski", "parentId": 9724.0, "start_index": 8035.0, "document_id": "173389", "source": "wikipedia", "score": 0.06321156024932861}, "uuid": "ccb77b53-7eeb-4f22-a45a-8f2bae64b41d"}, {"page_content": "Ludwik Bonaparte, książę Napoléon, lub Ludwik Napoléon, właśc. fr. Louis Jérôme Victor Emmanuel Léopold Marie, Prince Napoléon (ur. 23 stycznia 1914, Bruksela, zm. 3 maja 1997, Prangins) – głowa rodu Bonapartów w latach 1926–1997 i bonapartystowski pretendent do tronu.\nPozbawiony przez prawo III Republiki (1886) o banicji dla wszystkich pretendentów do tronu wstępu na teren Francji książę Napoleon spędził dzieciństwo i młodość w Anglii, Belgii i Szwajcarii. Studiował prawo i nauki polityczne i społeczne na uniwersytetach w Lozannie i Louvain.\nW chwili wybuchu wojny w 1939 zgłosił się jako ochotnik do armii francuskiej, ale premier Édouard Daladier zakazał go przyjąć. Napoleon wstąpił wtedy pod pseudonimem \"Blanchard\" do Legii Cudzoziemskiej i brał udział w walkach w Afryce Północnej. Po demobilizacji w 1941 powrócił do Francji i przyłączył się, nadal pod pseudonimem, do Ruchu Oporu (Résistance). W 1942 próbował przekraczając Pireneje przedostać się przez Hiszpanię do Portugalii i stamtąd do wojsk generała de Gaulle’a w Wielkiej Brytanii, ale został schwytany przez Niemców i osadzony w twierdzy koło Bordeaux. Uwolniony dzięki interwencji króla Włoch Wiktora Emanuela III przyłączył się znowu do podziemia pod nazwiskiem \"Louis Monnier\" i brał udział w czynnej walce zbrojnej z najeźdźcą, przy czym został ciężko ranny w 1944. Po powrocie de Gaulle’a do Francji generał nadał Napoleonowi Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (w późniejszych latach książę został komandorem tego orderu) i zezwolił na pobyt we Francji. Do chwili zniesienia prawa o banicji pretendentów 24 czerwca 1950 ks. Napoleon mieszkał we Francji pod nazwiskiem hrabiego \"Montfort\".\nW 1949 poślubił księżną Alix de Foresta z arystokracji francuskiej i został ojcem czwórki dzieci:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=420939", "fragment_id": "93112/0", "subtitle": "", "title": "Napoleon Ludwik Hieronim Bonaparte", "parentId": 420939.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "93112", "score": 0.07459644228219986}, "uuid": "84d0df87-037d-417f-a742-e1708652963b"}, {"page_content": "13 listopada 1904 wziął udział w manifestacji na warszawskim placu Grzybowskim, zorganizowanej przez Polską Partię Socjalistyczną w ramach protestów przeciwko przymusowemu wcielaniu Polaków do wojska rosyjskiego w związku z wojną z Japonią. Bojowcy PPS, ochraniający demonstrantów, starli się wówczas z carską policją i kozakami. Było to pierwsze od czasu powstania styczniowego starcie zbrojne z zaborcą. Pod wpływem tych wydarzeń, Sosnkowski postanowił wstąpić do PPS. Nie uczynił tego jednak dlatego, że partia ta głosiła hasła rewolucji proletariackiej, ale, jak sam później pisał, \"organizowała z bronią w ręku walkę o niepodległość\".\nOd początku 1905 rozpoczął aktywną działalność niepodległościową – w PPS funkcjonował pod pseudonimem \"Ryszard\". Ze względu na strajk szkolny w Królestwie Polskim, szkoły średnie i wyższe zostały zamknięte, w tym także Instytut Politechniczny. To pozwoliło mu skupić się wyłącznie na aktywności w PPS – m.in. organizował w Niemczech i Austrii zbiórkę pieniężną na rzecz działalności rewolucyjnej PPS w Kongresówce. Wkrótce jego tropem ruszyła carska policja, co sprawiło, że musiał udać się do Galicji. Przez pewien czas mieszkał w Krakowie, gdzie próbował nawiązać kontakt z Józefem Piłsudskim – o jego działalności wiele słyszał już wcześniej, m.in. od Aleksandra Świętochowskiego, z którego synem, Ryszardem, się przyjaźnił.\nW lutym 1906 Kazimierz Sosnkowski brał udział w VII zjeździe PPS we Lwowie. Podczas tego wydarzenia doszło do pierwszego spotkania z Piłsudskim. Postać ta wywarła na nim wielkie wrażenie. Jak sam pisał: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9724", "fragment_id": "173389/2", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Sosnkowski", "document_id": "173389", "start_index": 3385.0, "parentId": 9724.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07049022614955902}, "uuid": "1a251061-eb96-4cbc-9480-bc10ea7c0cbc"}, {"page_content": "W tym czasie działał również w zakresie organizacji konspiracyjnych sił zbrojnych w okupowanym kraju. 13 listopada został mianowany przez Sikorskiego komendantem głównym Związku Walki Zbrojnej (ZWZ), który zastąpił rozwiązaną piłsudczykowską organizację – Służbę Zwycięstwu Polski. Tym samym Sosnkowski objął stanowisko zastępcy Naczelnego Wodza. Nominacja ta oznaczała zneutralizowanie przez Sikorskiego jego największego rywala – potencjalnie groźnego przeciwnika politycznego. Była jednak także decyzją właściwą i próbą wzniesienia się ponad podziały. Kierując ZWZ, posługując się pseudonimem \"Józef Godziemba\", generał Sosnkowski opracował zasady ideowe organizacji, jej finansowania, łączności z rządem londyńskim, a także stworzył jej struktury organizacyjne, regulamin i plan działań. Dostrzegał – wbrew Sikorskiemu – konieczność przeniesienia Komendy Głównej ZWZ do Kraju, dla usprawnienia kierowania organizacją, co nastąpiło ostatecznie 30 czerwca 1940 na mocy rozkazu Naczelnego Wodza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9724", "fragment_id": "173389/37", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Sosnkowski", "parentId": 9724.0, "start_index": 53666.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173389", "score": 0.13915497064590454}, "uuid": "49344f8e-5484-487c-b311-dcffb39f27ac"}, {"page_content": "Zadebiutował w ojcowskiej „Uranii”, prawdopodobnie w numerze opisywanym we wspomnieniach Ludwika Starskiego jako „10-letni kowboj Bodo – cudowne dziecko XX wieku”, w którym zaśpiewał utwór „Yankee Doodle”. Imię kowboja stało się artystycznym pseudonimem artysty. Za namową ojca podjął naukę w szkole handlowej w Łodzi, którą jednak szybko porzucił z uwagi na nieznajomość matematyki.\nKariera zawodowa.\nW 1917, zniechęcony usilnymi próbami planowania mu życia przez rodziców, uciekł z domu i wyjechał do Poznania, gdzie został zatrudniony jako bileter w teatrze „Apollo”, a w październiku 1917 zaczął statystować w przedstawieniach. Powróciwszy do Łodzi, występował jako aktor w spektaklach Teatru „Colloseum”. Karierę artystyczną kontynuował w Lublinie. W 1920 przeniósł się do Warszawy, gdzie występował jako artysta kabaretowy w ogródkach kawiarnianych, jednak wówczas nie odniósł sukcesu. Z pomocą Ludwika Sempolińskiego wzbogacił swój program estradowy. Następnie pracował w teatrzykach w „Dolinie Szwajcarskiej”.\nRozgłos w stolicy zyskał dzięki występom w kabarecie „Qui Pro Quo”, w którym zadebiutował w 1921 rolą w operetce \"Amerykanka\". Występował również w przedstawieniach: \"Serce i bufet\", \"Black and White\" i \"Precz z nagością\", w którym wykonywał ciepło przyjęty przez recenzentów i publiczność utwór „Titine”. Mimo że nie dysponował dobrym głosem i był krytykowany za przeciętne umiejętności aktorskie, cieszył się uznaniem publiczności, zwłaszcza kobiet. Często występował na scenie w duecie z Zulą Pogorzelską. W 1925 odszedł z „Qui Pro Quo” i przeszedł do Teatru „Perskie Oko”, który po zamknięciu w 1927 został przemianowany na „Nowe Perskie Oko” i „Morskie Oko”. W kolejnych latach występował również w warszawskich kabaretach: „Orfeum” i „Banda”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22248", "fragment_id": "185028/1", "subtitle": "", "title": "Eugeniusz Bodo", "source": "wikipedia", "start_index": 1479.0, "document_id": "185028", "parentId": 22248.0, "score": 0.10468873381614685}, "uuid": "10caead9-42f8-4b67-a4aa-5c38a07f1e6c"}, {"page_content": "Ludwik Sosnowski (ur. 18 stycznia 1860 w Gniewkowie, zm. 13 maja 1943 w Bydgoszczy) – mistrz blacharski, polski działacz społeczny.\nŻyciorys.\nUrodził się 18 stycznia 1860 w Gniewkowie, w powiecie inowrocławskim. Był synem Błażeja i Katarzyny z Grabczyńskich. Od 1885 był żonaty z Małgorzatą Szatkowską. Nie mieli potomstwa.\nWyuczył się zawodu blacharza. W 1885 zamieszkał na stałe w Bydgoszczy, a w 1892 został przyjęty do miejskiego cechu blacharskiego.\nBył członkiem i działaczem wielu polskich organizacji i instytucji: Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Towarzystwa Śpiewaczego „Halka”, Towarzystwa Kupców, Bydgoskiego Towarzystwa Wioślarskiego. Należał do współtwórców i osób kierujących Domem Polskim. Pisał wiersze o treści patriotycznej, drukowane w „Dzienniku Bydgoskim”. Uczestniczył w budowie kościoła Św. Trójcy w Bydgoszczy (1910–1912), pokrywając dach świątyni blachą miedzianą.\nW latach 1918–1920 był członkiem Polskiej Rady Ludowej na miasto Bydgoszcz i przedmieścia. W sierpniu 1920 został mianowany radnym tymczasowej Rady Miejskiej, a w latach 1921–1925 był radnym z Listy Obywatelskiej. W 1927 nadano mu godność honorową starszego cechu. Był prezesem honorowym Towarzystwa Przemysłowego w Bydgoszczy. 4 stycznia 1930 „za zasługi na polu narodowo-społecznem” został mu nadany Srebrny Krzyż Zasługi.\nOd 1925 z powodu problemów ze słuchem stopniowo wycofywał się z czynnej działalności zawodowej i społecznej. Po śmierci żony w 1928 zamieszkał w domu starców, gdzie zmarł 13 maja 1943. Został pochowany na Cmentarzu Nowofarnym w Bydgoszczy.\nUpamiętnienie.\nJedna z ulic na osiedlu Przylesie w Fordonie została nazwana jego imieniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2527688", "fragment_id": "549318/0", "subtitle": "", "title": "Ludwik Sosnowski", "parentId": 2527688.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "549318", "score": 0.191144660115242}, "uuid": "8d707996-0040-4019-b600-bda05d0d60c3"}, {"page_content": "Według materiałów zgromadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej był tajnym współpracownikiem Informacji Wojskowej. Nosił pseudonim „Wisłok”. Został zwerbowany w 1946 r. podczas studiów w Wyższej Szkole Piechoty.\nW okresie służby wojskowej był wielokrotnie wyróżniany za organizację i kierowanie ćwiczeniami „Podlasie-62”. „Mazowsze-63”, „Wrzos-69”, „Warmia-69”, „Ziemia Lubuska”.\nŻycie prywatne.\nBył synem Wiktora i Marii. Mieszkał w Warszawie. Od 1948 żonaty z Wandą Marią z domu Ziemba (1929-2019). Małżeństwo miało czworo dzieci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2800678", "fragment_id": "1592973/3", "subtitle": "", "title": "Stanisław Wytyczak", "parentId": 2800678.0, "start_index": 2402.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1592973", "score": 0.103020578622818}, "uuid": "fd22ba73-e5ec-4eb3-a16e-d99574be6e34"}, {"page_content": "Zobacz też: Józef Sosnowski.\nJózef Konstanty Sosnowski, ps. \"Marian\", \"Mariański\" (ur. 10 maja 1863 w Radoni, zm. 27 października 1933 w Łodzi) – aktor, śpiewak, reżyser.\nWczesne lata.\nBył synem dzierżawcy wsi Leopolda Sosnowskiego i Pelagii z Byczkowskich. Ukończył gimnazjum realne w Warszawie.\nKariera aktorska.\nDebiutował w warszawskim teatrze ogródkowym „Eldorado” (1880). Występował w zespołach teatrów prowincjonalnych: Aleksandra Myszkowskiego i Artura Józefa Nowakowskiego (sez. 1882/1883), Stanisława Trapszy i Jana Szymborskiego (1884), Juliana Grabińskiego (1885, 1887–1888), Kazimierza Sarnowskiego i Henryka Swaryczewskiego (ok. 1888), Feliksa Ratajewicza (1897), Eugeniusza Majdrowicza (1897). Współpracę ze stałymi teatrami rozpoczął w Poznaniu (ok. 1880), gdzie pracował również w latach 1889–1895. Współpracował z teatrami: łódzkim (sezony 1891/1892 oraz 1895/1896, 1897/1898) i lwowskim (sezony 1899/1900, 1906/07, 1923–1926), z Teatrem Miejskim w Krakowie (1900–1912 oraz 1917–1923, 1926–1930), Teatrem Polskim w Warszawie (1913–1917). Po 1930 nie był na stałe zaangażowany przez żaden teatr, dając gościnne występy, z których ostatni odbył się w dniu jego śmierci w Teatrze Miejskim w Łodzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5356994", "fragment_id": "351665/0", "subtitle": "", "title": "Józef Konstanty Sosnowski", "document_id": "351665", "start_index": 1.0, "parentId": 5356994.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19958075881004333}, "uuid": "c8d9873e-a7a6-4315-aa99-4baf5042ab20"}, {"page_content": "W 1910 był współzałożycielem Związku Strzeleckiego (używał wówczas pseudonimu \"Józef\"). W czerwcu 1912 został mianowany szefem sztabu Komendy Głównej ZWC (od tego czasu nazywany był przez swoich współpracowników \"Szefem\") i zastępcą Komendanta Głównego, którą to funkcję pełnił Józef Piłsudski. Jak pisał Bogusław Miedziński: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Ten dwudziestokilkuletni student architektury był już człowiekiem i pełnej dojrzałości intelektualnej, uderzających zdolnościach politycznych, umiejącym w dodatku świetnie, niezbicie logicznie i jasno formułować swoje myśli. Miał on przy tym wręcz wyjątkowy talent organizacyjny i pęd do wyciągania konsekwencji praktycznych i wcielania w życie raz powziętych koncepcji. Pod tym względem zdaniem moim górował na Józefem Piłsudskim i był jego znakomitym dopełnieniem\".\nRównolegle z działalnością w ZWC i Związku Strzeleckim, Sosnkowski kontynuował studia. Zadanie miał jednak utrudnione, ze względu na częste wyjazdy, również zagraniczne. Egzaminy końcowe zaplanowane były na jesień 1914, jednak jego edukację przerwał wybuch I wojny światowej.\nI wojna światowa.\n \"Główn: Legiony Polskie (1914–1918) .\"\nPo wybuchu I wojny światowej, Sosnkowski koordynował mobilizację organizacji strzeleckich, zarządzoną nocą z 1 na 2 sierpnia 1914. Odprawił także pierwszy patrol strzelecki Władysława Beliny-Prażmowskiego, a także wymarsz Pierwszej Kompanii Kadrowej (6 sierpnia 1914). Oddział ten następnie został przekształcony w 1 pułk strzelców, potem w 1. pułk Legionów Polskich i w I Brygadę Legionów Polskich. Kazimierz Sosnkowski został zastępcą Komendanta, Józefa Piłsudskiego, jak również szefem jego sztabu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9724", "fragment_id": "173389/6", "subtitle": "", "title": "Kazimierz Sosnkowski", "document_id": "173389", "start_index": 9785.0, "parentId": 9724.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22411169111728668}, "uuid": "f9865de5-4e89-450b-81be-3d188ddf0878"}]}
{"id": "q_851", "question": "Jak nazywamy larwy motyli o ciele segmentowanym, miękkim, wydłużonym z wyodrębnioną głową?", "answer": [{"page_content": "Gąsienica (łac. \"eruca\") – typ larwy u motyli i błonkówek z podrzędu rośliniarek, jedno ze stadiów rozwoju. Charakteryzuje się miękkim ciałem o robakowatym kształcie i metamerii homonomicznej oraz obecnością nieczłonowanych przydatków odwłokowych nazywanych posuwkami. Jest przykładem larw polipodialnych.\nGąsienice w odróżnieniu od postaci dorosłych posiadają aparat gębowy gryzący, służący do pobierania pokarmu, który z kolei dostarcza budulca i energii do kolejnych przeobrażeń. Gąsienica posiada również oczka proste umieszczone po sześć z każdej strony głowy. Są to prymitywne narządy rejestrujące tylko światło i cień.\nWydłużone ciało gąsienicy składa się z segmentów (3 tułowia, 10 odwłoka) o dużym podobieństwie. Pokrywa je miękki, elastyczny oskórek, na którego powierzchni mogą występować szczecinki lub różnego typu wypustki. Trzy pary odnóży tułowiowych (stożkowate, krótkie, zakończone pazurkami) oraz od 2, poprzez 5 (u motyli) do 8 posuwek. W wardze dolnej zwykle znajdują się gruczoły przędne, z których wydzieliny tworzony jest oprzęd. \nZazwyczaj stadium larwalne trwa miesiąc lub dwa, a jeśli owad zimuje w formie larwy, to nawet dziesięć.\nRozwój trociniarek i przezierników może przedłużyć się do kilku lat.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=125415", "fragment_id": "6884/0", "subtitle": "", "title": "Gąsienica (larwa)", "document_id": "6884", "start_index": 0.0, "parentId": 125415.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6662572622299194}, "uuid": "2b7b5bdc-4bb6-46fc-b4a5-8a6687754161"}, {"page_content": "Aby powstało jajo, musi dojść do zapłodnienia. Sporą rolę odgrywają w tym procesie substancje zapachowe. Wabi i jedna i druga strona. Po zaakceptowaniu partnerki samce przekazują im spermatofor – pakiecik spermy, który pozostaje w ciele samicy aż do złożenia jaj. Samice posiadają pokładełko. Jest ono teleskopowo złożone wewnątrz odwłoka i wysuwane w czasie składania jaj. Miejsca i sposoby składania są bardzo różnorodne. Wiele motyli nocnych umieszcza jaja głęboko w pęknięciach kory, dlatego mają długie pokładełka. Większość motyli dziennych przykleja je do roślin. Niektóre ćmy rozrzucają jaja w trawie w czasie lotu.\nGąsienica.\nZ jaja wykluwa się gąsienica – larwa motyli. Ma miękkie ciało, wyraźnie wyodrębnioną, silnie schitynizowaną głowę z aparatem gębowym gryzącym. Na tułowiu znajdują się trzy pary członowanych odnóży a na odwłoku 5 par tzw. posuwek. Bardzo często pierwszym pokarmem jest otoczka jaja (chorion), z którego się wykluła. Pożywieniem gąsienic większości gatunków są miękkie części roślin, choć są i takie, które żyją w drewnie drzew (np. trociniarkowate Cossidae) lub jak gąsienice \"Aphomia sociella\" (Pyralidae) odżywiają się woskiem plastrów miodu. Gąsienica jest jedynym stadium rozwojowym, w którym motyl rośnie (linienie), dlatego pobiera bardzo duże ilości pokarmu.\nPoczwarka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3951", "fragment_id": "175330/3", "subtitle": "", "title": "Motyle", "parentId": 3951.0, "start_index": 4704.0, "document_id": "175330", "source": "wikipedia", "score": 0.33079472184181213}, "uuid": "8381439b-b9c2-42e3-bfe2-89e7811f2564"}, {"page_content": "Ciało larwy jest wydłużone do podługowato-owalnego, przeciętnie sklepione, o różnym stopniu pigmentacji i wyłącznie niezmodyfikowanych szczecinkach. Głowa bywa od prognatycznej do nieco hipognatycznej i nie jest wycofana w przedtułów. Zaopatrzona jest ona w cztery pary oczek larwalnych, zrośnięty z czołem nadustek, dużą i wolną wargę górną, jednozębne żuwaczki z wyraźnymi molami i bez prostek, niewielkie male, trójczłonowe głaszczki szczękowe, jednoczłonowe głaszczki wargowe i trójczłonowe czułki o mniejszym do poprzednich członie ostatnim. Przedtułów jest dłuższy od śródtułowia i zatułowia. Wszystkie te trzy segmenty są poprzeczne, zwykle ze sztywnymi szczecinkami na plecach i bokach. Dobrze wykształcone odnóża mają prawie dwukrotnie dłuższe niż szerokie uda i golenie oraz nieco krótsze od stopogoleni przedstopia. Odwłok buduje dziesięć segmentów, z których ostatni jest częściowo od góry osłonięty i częściowo zrośnięty z poprzednim. Brak jest pregomfów i urogomfów.\nBiologia i ekologia.\nOwady te występują od lasów po półpustynie. Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są antofagami, żerującymi na kwiatach roślin okrytonasiennych. Larwy poszczególnych gatunków są monofagiczne lub oligofagiczne. Wśród ich roślin pokarmowych znajdują się przedstawiciele ciborowatych, makowatych, pokrzywowatych, przewiertniowatych, sitowatych, szparagowatych i trędownikowatych. Postacie dorosłe są polifagiczne i żerują na kwiatach z różnych rodzin, także niewymienianych jako rośliny pokarmowe larw, jak astrowate, różowate i selerowate; zjadają głównie pyłek i płatki kwiatów.\nJaja składane są w kwiatach rośliny pokarmowej larwy. Rozwój larwalny zazwyczaj trwa od jednego do trzech tygodni. Przepoczwarczenie ma miejsce na roślinie żywicielskiej, w ściółce lub w glebie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5782793", "fragment_id": "1226003/3", "subtitle": "", "title": "Kateretidae", "document_id": "1226003", "start_index": 3682.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5782793.0, "score": 0.16845574975013733}, "uuid": "cb44de97-67ae-47d6-879e-2e995f9648c4"}, {"page_content": "Larwy mają wydłużone, w różnym stopniu spłaszczone, porośnięte szczecinkami lub szczecinkami i włoskami ciało o mniej więcej równoległych bokach. W większości przypadków są jasno zabarwione z ciemniejszą pigmentacją głowy i dziewiątego tergum odwłoka. Prognatyczna głowa ma wolną wargę górną i pozbawiona jest szwu epistomalnego. Oczka larwalne najczęściej występują w liczbie 5 par, ale może ich być też od 1 do 4, a nawet mogą nie występować w ogóle. Trójczłonowe czułki zaopatrzone są w stożkowaty lub palcowaty narząd zmysłowy o długości mniejszej od ich szczytowego członu. Żuwaczki są u nasady szerokie, ku szczytowi zwężone, pozbawione dodatkowych wyrostków na stronach brzusznych, na szczycie zaopatrzone w 2 lub 3 zęby, a na krawędziach tnących w 1 lub 2 ząbki przedwierzchołkowe. Mola bywa dobrze wykształcona lub zredukowana. Szczęki mają niepodzielone, poprzeczne do nieco skośnych kotwiczki, dłuższe niż szerokie pieńki, trójczłonowe głaszczki, zaś żuwki zrośnięte w malę o oszczecinionym wierzchołku. Warga dolna ma dwuczłonowe głaszczki i zwykle pozbawiona jest języczka; występuje on jednak w podrodzinach Othniinae, Aegialitinae i Prostominiinae. Podgębie miewa sklerom różnie ukształtowany lub całkiem zanikły. Przedtułów nie nakrywa głowy i nie przekracza długością pozostałych segmentów tułowia razem wziętych. Pięcioczłonowe odnóża zwieńczone są pazurkowatymi przedstopiami z parą szczecinek. Odwłok jest ponad dwukrotnie dłuższy od tułowia i ma tergity niewystające poza sternity danego segmentu. Dziewiąty segment ma na tergicie parę rozwidlonych lub zaopatrzonych w guzki bądź kolce, rzadko niezmodyfikowanych urogomfów. Na dziesiątym segmencie brak jest pygopodiów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4839372", "fragment_id": "295035/4", "subtitle": "", "title": "Trąbiki (owady)", "document_id": "295035", "start_index": 4642.0, "parentId": 4839372.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13467910885810852}, "uuid": "c7bb535a-cdca-4d04-9461-73cd82fe9b69"}, {"page_content": "Ciało larw mięsiste, żółtobiałe, wydłużone i o bokach mniej lub bardziej równoległych, okrągłe w przekroju poprzecznym. Dojrzałe larwy są małe, przez średniej wielkości do stosunkowo dużych. Ciało jest łukowato zagięte, mając charakterystycznie garbaty przedtułów. Głowa pozbawiona \"stemmata\" (z wyjątkiem pierwszego stadium), zaś występują trójczłonowe czułki, żuwaczki z pojedynczym ząbkiem lub płatkiem na wierzchołku, trójczłonowe głaszczki szczękowe i dwuczłonowe głaszczki wargowe. Przedtułów jest silnie rozszerzony, ma zesklerotyzowane boki i nakrywa głowę kapturowato. Występują 3 pary odnóży tułowiowych. Odwłok złożony jest z 10 widocznych segmentów. Tergum dziewiątego segmentu przechodzi na spodnią stronę. Ostatni segment wyposażony w pygopodia.\nBiologia i ekologia.\nPrzedstawiciele drwionkowatych przechodzą swój cykl rozwojowy w drewnie. Larwy drążą w drewnie chodniki. Lymexylidae dzielone są na dwie grupy ze względu na sposób odżywiania:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=752550", "fragment_id": "807221/2", "subtitle": "", "title": "Drwionkowate", "parentId": 752550.0, "start_index": 2878.0, "source": "wikipedia", "document_id": "807221", "score": 0.12223781645298004}, "uuid": "587d3146-4ca8-45a1-8979-5c449f624d46"}, {"page_content": "Larwy mają wydłużone, prawie walcowate, lekko grzbietobrzusznie spłaszczone, jasno ubarwione, słabo zesklerotyzowane ciało długości od 10 do 35 mm. Duża, poprzeczna, hipognatyczna głowa ma zaokrąglone boki. Puszka głowowa pozbawiona jest szwu czołowo-nadustkowego. Oczu brak zupełnie. Długie czułki robią wrażenie dwuczłonowych, gdyż ich trzeci człon jest mocno zredukowany. Warga górna jest częściowo przyrośnięta do nadustka. Tęgie, niesymetryczne żuwaczki mają dwuzębne wierzchołki, dwu- lub trójzębne \"retinacula\", dobrze wykształcone mole i zredukowane lub całkiem zanikłe prosteki. Głaszczki szczękowe są trójczłonowe. Dwuczłonowe głaszczki wargowe są dłuższe niż języczek. Nieco tylko szerszy od pozostałych segmentów tułowia przedtułów nie nakrywa głowy. Tergity śródtułowia, zatułowia i ośmiu pierwszych segmentów odwłoka mają na przedzie poprzeczne żeberka. Odnóża tułowiowe są pięcioczłonowe, zwieńczone pazurkami. Spośród dziesięciu widocznych segmentów odwłoka osiem początkowych ma podobne długości, dziewiąty jest trochę krótszy, a dziesiąty zredukowany.\nEkologia i występowanie.\nOwady dorosłe spotykane są na kwiatach i zielonych częściach różnych roślin, w tym traw. Żyją krótko. Larwy są geofilne. Zasiedlają wilgotne gleby, bywają też znajdywane pod kamieniami. Mogą występować w dużych zagęszczeniach, np. w glebie torfowej w Irlandii stwierdzono 1560 larw popielichy torfowej na m². Część autorów przypuszcza, że pożywieniem larw mogą być korzenie, jednak badania zawartości przewodów pokarmowych wskazują, że są one saprofagami, żerującymi na martwej materii roślinnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4823508", "fragment_id": "262464/4", "subtitle": "", "title": "Popielicha", "parentId": 4823508.0, "start_index": 4388.0, "document_id": "262464", "source": "wikipedia", "score": 0.18947841227054596}, "uuid": "04b6ee6a-6a6c-430f-9115-569a2c0140dd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDalceridae – mała, należąca do nadrodziny \"Zygaenoidea\" rodzina motyli z około 80 znanymi gatunkami. Obejmuje ona około tuzina rodzajów najczęściej spotykanych w krainach neotropikalnych, z kilkoma sięgającymi daleko na południe od regionu Bliskiego Wschodu.\nSą to na ogół małe lub średnie motyle o bardzo owłosionych ciałach. Larwy są raczej podobne do ślimaków i wraz z larwami siostrzanych taksonów Limacodidae i Megalopygidae są często nazywane gąsienicami-klejnotami \"(jewel caterpillars)\" ze względu na kolorową, galaretowatą i przypominającą koraliki masę pokrywającą egzoszkielet wielu gatunków.\nTaksonomia i systematyka.\nPonad połowa opisanych gatunków należy do rodzaju \"Acraga\". Oprócz tego i \"Dalcerides\", wszystkie rodzaje mają mniej niż 10 znanych gatunków od 2016 roku, a niektóre są monotypiczne. Zazwyczaj rozpoznawane są dwie podrodziny:\nRodzaj \"Protacraga\", dawniej tutaj umieszczony, jest obecnie zwykle przypisywany do pokrewnej rodziny Epipyropidae, której gąsienice są zwykle pasożytami.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4478711", "fragment_id": "1506141/0", "subtitle": "", "title": "Dalceridae", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4478711.0, "document_id": "1506141", "score": 0.17891405522823334}, "uuid": "287177f4-2bdc-4441-8ecc-06faa17eb127"}, {"page_content": "Larwy mają mocno wydłużone, walcowate, dość proste ciała o długości w ostatnim stadium dochodzącej do 70 mm. Rozszerzona z przodu głowa ma podwójne lub poczwórne wycięcie na krawędzi nadustka, silnie wykształcone czułki i głaszczki szczękowe, podwojone człony głaszczków wargowych oraz niewielką, trapezowatą bródkę z trójkątnym wyrostkiem na przedzie. Żuwaczki są długie, bardzo mocno wygięte, porośnięte szczecinkami i wyposażone w kanalik. Odnóża są słabo rozwinięte, obustronnie porośnięte włosami pływnymi. Przedostatni segment odwłoka jest bardzo silnie wydłużony, a ostatni wręcz prawie rurkowaty – oba z włosami pływnymi. Przysadki odwłokowe uległy redukcji do drobnych płatków.\nEkologia i rozprzestrzenienie.\nPrzedstawiciele rodzaju należą do największych słodkowodnych drapieżników bezkręgowych. Rodzaj jest rozprzestrzeniony kosmopolitycznie, ale znacznie mniej liczny w gatunki w krainach neotropikalnej, nearktycznej i palearktycznej, gdzie jego nisze ekologiczną zajmują głównie rodzaje \"Dytiscus\" i \"Megadytes\". W Europie występują dwa gatunki, a w Polsce tylko jeden: topień.\nSystematyka.\nRodzaj ten po raz pierwszy opisany został w 1817 roku przez Williama Elforda Leacha pod nazwą \"Trogus\". Nazwa ta była jednak wcześniej zajęta i w 1827 roku John Curtis wprowadził dlań nową nazwę \"Cybister\". Dotychczas opisano około 100 zaliczanych doń gatunków, zgrupowanych w 4 podrodzajach:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2292247", "fragment_id": "480925/1", "subtitle": "", "title": "Cybister", "document_id": "480925", "start_index": 1152.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2292247.0, "score": 0.14223875105381012}, "uuid": "549e9eec-3832-4a6d-9e12-f52487555133"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nMęczelkowate (Braconidae) – rodzina owadów z rzędu błonkoskrzydłych. Larwy męczelkowatych są pasożytami larw innych owadów, najczęściej motyli. Po zakończeniu rozwoju opuszczają ofiarę, a następnie budują owalne kokony, w których następuje przepoczwarczenie.\nEwolucja.\nMęczelkowate pojawiły się najprawdopodobniej na początku kredy (najstarszym prawdopodobnym rodzajem jest \"Eobracon\"). Zróżnicowały się one znacznie w środkowej i późnej kredzie oraz we wczesnym kenozoiku wraz z rozwojem okrytonasiennych oraz związaną z tym radiacją owadów przechodzących przeobrażenie zupełne, stanowiących ich głównych żywicieli.\nBudowa ciała.\nSą to niewielkie bądź średniej wielkości owady o cienkim, wydłużonym ciele (od ok. 1 mm do 3–4 cm bez pokładelka) oraz długich, składających się z 10–50 członów, czółkach. U niektórych gatunków pokładełko jest silnie wydłużone. Ich cechą charakterystyczną jest posiadanie żyłki Rs+ M w przednim skrzydle. Budowa morfologiczna w obrębie rodziny bywa bardzo zróżnicowana. Żeńskie narządy rozrodcze różnią się znacznie pod względem budowy i często służą do rozpoznawania poszczególnych gatunków, podczas gdy męskie nie są tak zróżnicowane są wykorzystywane rzadziej w porównaniu z innymi grupami owadów. Niektóre gatunki stosują mimikrę.\nBiologia i ekologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=634305", "fragment_id": "811843/0", "subtitle": "", "title": "Męczelkowate", "document_id": "811843", "start_index": 0.0, "parentId": 634305.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15226510167121887}, "uuid": "48b57223-f5b9-46c3-8828-b12423f29930"}, {"page_content": "Larwami są pędraki o ciele wygiętym w kształt litery „C”, przy czym może się ono rozprostowywać przy poruszaniu i w przypadku zaniepokojenia. Największe rozmiary osiągają u niektórych przedstawicieli rodzaju goliat, dochodząc do 130 mm długości i przekraczając masę 100 gramów (jedne z najmasywniejszych przedstawicieli gromady owadów).\nWystępowanie.\nPrzedstawiciele plemienia występują głównie w krainie etiopskiej i orientalnej. Dwa rodzaje zamieszkują Nowy Świat; oba znane są z Meksyku.\nTaksonomia.\nTakson ten wprowadził w 1829 roku Pierre-André Latreille pod nazwą Goliathides. Jest to dosyć obszerne plemię, obejmujące około 80 rodzajów, sklasyfikowanych w 4 podplemionach:\nHodowla.\nLiczne Goliathini są popularne w hodowlach terrarystycznych ze względu na ubarwienie, rozmiary i stosunkową łatwość hodowli. Wśród najłatwiejszych gatunków wymienia się m.in. przedstawicieli rodzajów \"Chlorocala\", \"Cyprolais\", \"Eudicella\", \"Dicronorhina\" czy \"Stephanorrhina\". Za podłoże służy im stosunkowo wilgotna, gruba warstwa starej ściółki z drzew liściastych z domieszką butwiejącego drewna takich drzew jak dąb czy brzoza. Larwy dają się hodować w temperaturze pokojowej (22–25 °C), jednak wyższa temperatura (do 30 °C) przyspiesza ich wzrost. Celem uniknięcia przypadków wzajemnego ich uszkadzania i uśmiercania zaleca się dodawanie pokarmu bogatego w białko lub chowanie ich osobno. Szczególnie dużych ilości białka w diecie wymagają np. larwy goliatów. Osobniki dorosłe wymagać mogą symulacji dłuższych dni oraz dogrzewania w dzień i spadków temperatury nocą, a nakłonienie ich do składania jaj bywa najtrudniejszym elementem hodowli. W karmieniu owadów dorosłych stosuje się miękkie owoce, specjalne galaretki, a w niektórych rodzajach także delikatne kwiaty i liście.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4801867", "fragment_id": "266340/1", "subtitle": "", "title": "Goliathini", "document_id": "266340", "start_index": 1487.0, "parentId": 4801867.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12768974900245667}, "uuid": "e7b99977-c533-452b-b46e-a34fd2cc3d99"}]}
{"id": "q_852", "question": "Jak miał na imię ojciec Ofelii, ukochanej Hamleta z tragedii Szekspira?", "answer": [{"page_content": "Ofelia – postać fikcyjna, bohaterka sztuki Williama Szekspira „Hamlet”, córka Poloniusza, siostra Laertesa, ukochana Hamleta, dwórka króla Danii.\nKobieta niezwykle wrażliwa, poddająca się działaniom ojca (okłamuje Hamleta na jego prośbę). Za sprawą Laertesa i Poloniusza odrzuca miłość księcia. Hamlet w pozornym szaleństwie nakazuje Ofelii zamknięcie się w klasztorze. Po informacji o śmierci ojca oraz wieści o porwaniu Hamleta przez piratów Ofelię ogarnia szaleństwo. Ginie, tonąc w jeziorze, prawdopodobnie popełniając samobójstwo.\nW kulturze popularnej.\nFrancuska piosenkarka i autorka tekstów Nolwenn Leroy zainspirowała się Ofelią do swojej piosenki „Ophélia”, która pojawiła się na jej albumie „Ô Filles de l’eau” z 2012 roku.\nMaria Pawlikowska-Jasnorzewska polska poetka napisała wiersz \"Ofelia\", który został przełożonny na dwie piosenki: \n2024: Man the Machine ft. WuWu \"Ofelia\"\n2025: Sanah x Katarzyna Nosowka \"Ofelia\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905569", "fragment_id": "1155787/0", "subtitle": "", "title": "Ofelia (postać)", "parentId": 2905569.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1155787", "source": "wikipedia", "score": 0.9934204816818237}, "uuid": "b69af251-6642-4d05-9a2c-7b0fcc441cc0"}, {"page_content": "Ofelia – córka Poloniusza, siostra Laertesa. Obiekt młodzieńczych wyznań miłosnych Hamleta, które wyraźnie były po jej myśli. Poloniusz jednak zakazuje córce kontaktów z Hamletem, bojąc się o jej – a zapewne i o swoje – dobre imię. Brat również ostrzega Ofelię przed wiązaniem się z synem królewskim wskazując, że nawet jeżeli wyznania Hamleta są szczere, to nie może on – jako następca tronu – dowolnie wybierać sobie towarzyszki życia. W świetle wypowiedzi królowej podczas pogrzebu Ofelii, ich obawy są nieuzasadnione. Odtrącona przez Hamleta – nie jest do końca pewne z jakiego powodu – być może jako część planowego szaleństwa, może z powodu nienawiści do płci pięknej, wywołanej postępowaniem matki, a może także częściowo dlatego, iż Hamlet uznał, że jest ona manipulowana przez ojca. Po śmierci Poloniusza popada w obłęd i tonie. Z powodu wątpliwości, czy nie było to samobójstwo, nie może być pochowana z pełnym obrządkiem. Niewinna, łagodna i kruchej konstrukcji psychicznej Ofelia może być postrzegana jako antyteza Królowej Gertrudy.\nPoloniusz – ojciec Laertesa i Ofelii. Kanclerz królewski. Intrygant, czego dowodem może być to, że po wyjeździe syna do Paryża wysyła sługę, by go śledził. To on także organizuje spotkanie Hamleta z Ofelią i jest pomysłodawcą fatalnego w skutkach spotkania Hamleta z Gertrudą, podczas którego zdradza swoją obecność i ginie (aczkolwiek, jak się wydaje, Hamlet zabił go, gdyż myślał, że za kotarą schowany jest Klaudiusz). Poloniusz był przedmiotem dość obcesowych drwin Hamleta, który naśmiewał się z jego służalczości i czołobitności. Po śmierci Poloniusza jego funkcje przejmuje Ozryk – także on staje się obiektem drwin Hamleta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30733", "fragment_id": "172502/9", "subtitle": "", "title": "Hamlet", "parentId": 30733.0, "start_index": 14278.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172502", "score": 0.639729380607605}, "uuid": "e5c89ad3-0f26-43c7-80cd-1ddd4180123c"}, {"page_content": "Poloniusz – postać fikcyjna, bohater sztuki Williama Szekspira „Hamlet”, ojciec Laertesa i Ofelii, dworzanin Klaudiusza, króla Danii.\nW przeszłości był aktorem (twierdzi, że grał Cezara). Jest postacią budzącą kontrowersje – jest kochającym ojcem, a jednocześnie nieliczącym się z nikim szpiegiem, który donosi królowi o działaniach ukochanego własnej córki. By zdobyć potrzebne informacje, nie waha się manipulować Ofelią. Zleca szpiegowanie swojego syna podczas jego podróży po Francji. Początkowo uważa, że udawane szaleństwo Hamleta jest spowodowane odrzuceniem go przez Ofelię. W celu przekonania się o tym, czy ma rację, organizuje spotkanie młodych. Razem z królem obserwuje całe zdarzenie. Zaczyna podejrzewać, że szaleństwo księcia może być nieprawdziwe. Ukryty za kotarą podsłuchuje także rozmowę Hamleta z matką, królową Gertrudą. Ginie od szabli księcia, który bierze go za Klaudiusza. Jego stanowisko obejmuje Ozryk.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905546", "fragment_id": "1155781/0", "subtitle": "", "title": "Poloniusz", "document_id": "1155781", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2905546.0, "score": 0.6648880243301392}, "uuid": "f6477505-b113-4458-8fea-c08226b34643"}, {"page_content": "Laertes – postać fikcyjna, bohater sztuki Williama Shakespeare’a \"Hamlet\", syn Poloniusza, starszy brat Ofelii.\nKształcił się w Paryżu. Postać wybuchowa i nadpobudliwa, aczkolwiek uczciwa i niezdolna do intryg. Kocha swoją siostrę i widząc, jaki wpływ ma na nią uczucie, którym darzy Hamleta, przed wyprawą do Francji prosi ją o zerwanie kontaktów z księciem. Doskonale zdaje sobie sprawę, że Hamlet nie traktuje jej poważnie, gdyż ze względu na różnicę społeczną nigdy jej nie poślubi. We Francji z nieznanych przyczyn jest szpiegowany przez ludzi ojca. Po powrocie do Danii oskarża Klaudiusza o zabicie Poloniusza i wznieca rebelię, co skutkuje wdarciem się do zamku. Od króla dowiaduje się jednak, że winę za śmierć ojca ponosi Hamlet. Laertes podczas pogrzebu siostry wyzywa księcia na pojedynek, w którym obaj giną od trucizny, którą brat Ofelii posmarował swoją szpadę. Przed śmiercią obaj młodzieńcy przebaczają sobie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905556", "fragment_id": "1155786/0", "subtitle": "", "title": "Laertes (postać)", "parentId": 2905556.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1155786", "source": "wikipedia", "score": 0.32772189378738403}, "uuid": "b5b3fb98-0b7c-47a7-91b0-8875edc2c586"}, {"page_content": "Królowa Gertruda – postać fikcyjna, bohaterka sztuki Williama Szekspira „Hamlet”, królowa Danii, żona Hamleta ojca, potem Klaudiusza, matka Hamleta.\nMa około 50 lat. Zaraz po śmierci Hamleta wyszła za mąż za jego brata, Klaudiusza. Nie potrafi nawiązać kontaktu ze swoim synem, mimo iż bardzo go kocha. Hamlet zarzuca matce, że za szybko wyszła za Klaudiusza. Twierdzi, że kierowały nią pobudki seksualne. Kiedy książę udaje szaleństwo, Gertruda jest przekonana, że jest to wynikiem nieszczęśliwej miłości do Ofelii. Kiedy dziewczyna popełnia samobójstwo, królowa pozoruje wypadek, aby dziewczyna mogła mieć chrześcijański pogrzeb. Podczas pojedynku syna z Laertesem wznosi toast za zdrowie Hamleta przeznaczonym dla księcia, zatrutym przez Klaudiusza winem.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905536", "fragment_id": "1155777/0", "subtitle": "", "title": "Królowa Gertruda", "document_id": "1155777", "start_index": 0.0, "parentId": 2905536.0, "source": "wikipedia", "score": 0.270713746547699}, "uuid": "7b69d67f-2769-43da-8950-127c47550f28"}, {"page_content": "Laertes – syn Poloniusza, brat Ofelii. Młodzian porywczy i zdecydowany. Dobry szermierz, przebywający na stałe we Francji (do Danii przybył jedynie na pogrzeb Hamleta – ojca i ślub Klaudiusza z Gertrudą oraz na wieść o śmierci ojca). O jego zdolnościach, jak i porywczej naturze świadczy rebelia, jaką wywołał po śmierci Poloniusza. Klaudiusz rebelię tę o mały włos przypłaciłby życiem. Laertes wielkim uczuciem darzy siostrę, tym bardziej rośnie w nim nienawiść do Hamleta i żądza zemsty. Twardo stąpa po ziemi (np. zdaje sobie doskonale sprawę ze społecznych przeszkód związku Ofelii i Hamleta). Wielką rysą na postaci Laertesa jest na pewno zdrada, jaką uknuł wspólnie z Klaudiuszem. To w końcu sam Laertes wpada na pomysł zatrucia ostrza.\nHoracy – filozof z Wittenbergi, przyjaciel Hamleta. Jedyna postać zajmująca więcej miejsca w dramacie, która nie ginie, chociaż chce popełnić samobójstwo nad umierającym Hamletem. To z nim książę dzieli się swoimi planami zemsty i to jego na chwilę przed śmiercią prosi, by opowiedział światu o jego historii. Horacy jest zewnętrznym, obiektywnym obserwatorem wydarzeń.\nRozenkranc i Gildenstern – drugoplanowe postaci dramatu. Szkolni przyjaciele Hamleta, którzy wezwani zostają przez parę królewską wierzącą, że książę otworzy się przed nimi, a może też ich obecność i towarzystwo pozytywnie wpłyną na stan ducha Hamleta. Mają więc być szpiegami. Zostają też wyznaczeni do roli znacznie gorszej: mają eskortować Hamleta w drodze do Anglii na pewną – jak się wydawało – śmierć. Zapewne nic nie wiedzieli o tym, co było w zalakowanych listach Klaudiusza. Jednak Hamlet, gardząc dawnymi przyjaciółmi z powodu ich służalczości i prób szpiegowania go na rozkaz Króla, nie waha się ani chwili, gdy fałszuje list, skazując ich w ten sposób na pewną śmierć.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30733", "fragment_id": "172502/10", "subtitle": "", "title": "Hamlet", "document_id": "172502", "start_index": 15956.0, "parentId": 30733.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2256537675857544}, "uuid": "d0be7a30-1631-4665-a82c-bacfd765ddb4"}, {"page_content": "W \"Twarzy księżyca\" Parnicki sięgnął do wzorca szekspirowskiego, przetwarzając model relacji osobowych z \"Hamleta.\" Czwórce postaci: Storacjusza, Storacji, Maksymianowi i Rufusowi odpowiadają u Szekspira Leartes, Ofelia, Hamlet i Fortynbras. Rufus-Fortynbras jest najbliższy pierwowzoru. Pisarz wzbogacił go jedynie o namiętność do poszukiwań metafizycznych, które wygasają wraz z narodzinami syna. Rufus, podobnie jak Fortynbras, traci ojca. Za jego śmierć odpowiada ojciec Saturnii – Saturnin. Ginie on z rąk mnichów nasłanych przez cesarzową wygnankę, Eudoksję. Opiekunem prawnym Saturnii zostaje Zenon, odpowiednik Klaudiusza w \"Hamlecie\". W przeciwieństwie do Hamleta, Saturnia nie chce mścić śmierci swego ojca, który był człowiekiem bezwzględnym i podłym. Ukochana Rufusa, w zamyśle Parnickiego, staje się żeńskim pierwiastkiem osobowości Hamleta, w czym widać nawiązanie do \"Trenu Fortynbrasa\" Herberta. Perspektywa Herberta narzuca się też w jednej z najbardziej przejmujących scen powieści, gdy Rufus spogląda z balkonu na wyłaniający się z mroku plac Konstantyna i widzi, że pod pomnikiem cesarza stoi Maksymian, \"najsamotniejszy zaiste z wszystkich ludzi Ziemi\".\nW finale powieści Rufus rozwiązuje swój podstawowy problem metafizyczny – relacji do idei boskości. W chwili katastrofy życiowej, przysłane przez Zenona księgi z majaczeniami Mitroanii, pomogły mu oswoić dramat swojego losu, dając nadzieję na metafizyczną rekompensatę za doznane cierpienia. Kiedy odzyskuje żonę i rodzi mu się syn, rozpoznaje sens istnienia w trwaniu swego rodu. Szczęście rodzinne sprawiło, że pierwoziemianie przestali dla niego być mocą pobudzającą do działania poprzez czczenie ich. Pozostali ciekawostką, jak dla widzów w teatrze losy bohaterów dramatu\"\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5631229", "fragment_id": "1260473/3", "subtitle": "", "title": "Rufus (postać)", "document_id": "1260473", "start_index": 4900.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5631229.0, "score": 0.3039448857307434}, "uuid": "db97529d-89a0-4588-8292-ebbdebf7be4d"}, {"page_content": "Ofelia – obraz olejny autorstwa Johna Everetta Millais’go powstały w latach 1851–1852 i przechowywany w Tate Britain. Jest jednym z najsłynniejszych dzieł stworzonych w kręgu grupy prerafaelitów.\nAutor zainspirował się \"Hamletem\" Szekspira. Obraz przedstawia tragiczną śmierć Ofelii dotkniętej obłędem i tonącej w strumieniu. Sceny tej nie ma w rzeczywistości w dramacie, odnoszą się do niej w rozmowie Królowa Gertruda i brat Ofelii, Laertes, w czwartym akcie. Królowa opowiada o tym, że Ofelia wpadła do strumienia zrywając kwiaty i tonęła powoli śpiewając przez cały czas.\nArtysta malował elementy pejzażu w plenerze, postać Ofelii dopracowywał natomiast w swoim atelier. Modelką była Elizabeth Siddal, przyszła żona przyjaciela Millais’go – Dante Gabriela Rossettiego. Pozowała ubrana w haftowaną srebrną nicią suknię i zanurzona w wannie pełnej wody. Odbiło się to niekorzystnie na jej zdrowiu i wywołało furię ojca młodej dziewczyny, który zażądał od malarza zapłacenia rachunków za leki.\nCzęść roślin przedstawionych na obrazie wspomniana jest w tekście literackim i uważa się, że mają one znaczenie symboliczne, np. wierzba płacząca pochylona nad Ofelią symbolizuje niespełnioną miłość, pokrzywa – cierpienie, stokrotka oznacza niewinność, fiołek natomiast wierność, czystość lub śmierć w młodym wieku. Millais namalował także kwiaty nie pojawiające się w dramacie, takie jak niezapominajka, bratek, miłek, mak i narcyz. Niektórzy dostrzegają w gąszczu roślinności ukryte przedstawienie czaszki. Można odczytywać ten fragment obrazu jako plamy światła i cienia na liściach, choć czaszka może oznaczać śmierć i niejako zapowiadać to, co zdarzy się za chwilę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1548391", "fragment_id": "668898/0", "subtitle": "", "title": "Ofelia (obraz Johna Everetta Millais’go)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "668898", "parentId": 1548391.0, "score": 0.24215523898601532}, "uuid": "91613a0f-182f-48ae-924b-9eff92d91927"}, {"page_content": "Królowa Gertruda – królowa Danii, żona zarówno zmarłego króla Hamleta, jak i następnie jego brata, Klaudiusza. Gertruda jest antytezą syna; koncentruje się przede wszystkim na cielesnych, zewnętrznych doznaniach, odrzucając z drugiej strony rozmyślania nad moralną oceną swoich czynów i ich efektów. Łatwo można ją sobie wyobrazić jako kobietę lubiącą wygodę i przepych i – sądząc ze zwyczajów panujących w Elsynorze – takim przepychem otoczoną. Zapewne kocha syna i cierpi, widząc, że nie akceptuje on jej związku z Klaudiuszem. Sama akceptuje związek syna z Ofelią, mimo że Ofelia nie pochodzi z wysokiego rodu. Ginie, wypiwszy przygotowane dla Hamleta zatrute wino. Można jedynie zgadywać, czy Gertruda związała się z Klaudiuszem dopiero po śmierci męża, czy też był on jej kochankiem jeszcze za życia Hamleta-ojca.\nKról Hamlet – jest przedstawiony w tragedii jako „Duch”, jako że Król Hamlet został zgładzony przez brata na około miesiąc przed rozpoczęciem się akcji sztuki. Ukazuje się Hamletowi i nakazuje mu, by go pomścił. Fakt, iż zabronił Hamletowi mścić się na matce, jak i że później interweniuje w czasie dramatycznej rozmowy Hamleta z Gertrudą, a także słowa wypowiadane przez Hamleta na temat związku rodziców świadczyć mogą o głębokim uczuciu, jakie Hamlet-ojciec żywił do swej żony. Był skutecznym i zwycięskim władcą (pokonał m.in. króla Norwegii, zagarniając część jego ziem), szanowanym przez poddanych. Idealistyczny obraz, jaki pojawia się w wypowiedziach syna burzą jednak niektóre fakty: duch Hamleta-ojca cierpi męki za grzechy, o których sam zmarły król mówi jako o „kale”. Po drugie rozpasane życie dworskie, jakie krytykuje Hamlet, było tradycją, a więc zwyczaje w Elsynorze nie były zapewne lepsze za panowania króla Hamleta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30733", "fragment_id": "172502/8", "subtitle": "", "title": "Hamlet", "document_id": "172502", "start_index": 12523.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30733.0, "score": 0.2911296784877777}, "uuid": "73142127-ad86-4b25-813f-bb23ce15e359"}, {"page_content": "Królowa spotyka się z synem i próbuje czynić mu wymówki. Ten oskarża ją o zdradę ojca i jego pamięci. W czasie rozmowy zabija ukrytego za obiciem Poloniusza, mając przez chwilę nadzieję, że to Klaudiusz. W czasie burzliwej rozmowy Hamleta z matką pojawia się Duch przypominając, że Hamlet przysiągł nie mścić się na niej. Ducha widzi tylko Hamlet, co sprawia, że matka bierze rozmowę między Hamletem a duchem za kolejny dowód szaleństwa syna. Hamlet uspokoiwszy się ukrywa ciało Poloniusza. Zostaje zatrzymany na rozkaz króla i jeszcze tego samego dnia wysłany do Anglii. Klaudiusz postanawia pozbyć się bratanka. Wysyła z Hamletem Gildensterna i Rozenkranca, dając im list, na podstawie którego Hamlet miał zostać uwięziony i zabity. Po drodze Hamlet napotyka wojska norweskie pod wodzą Fortynbrasa maszerujące na Polskę. Na statku Hamlet wykrada list Klaudiusza i zmienia jego treść, wydając tym samym wyrok śmierci na Gildensterna i Rozenkranca. Statek atakują piraci. Hamlet zostaje wzięty do niewoli, piraci jednak odstawiają go do Danii.\nDo kraju tymczasem z Francji wraca Laertes, syn Poloniusza, brat Ofelii. Wywołuje rebelię i wdziera się do zamku, żądając ukarania zabójcy Poloniusza. Klaudiusz uspokaja Laertesa, obiecując mu zorganizowanie sprawiedliwego procesu. Obiecuje także, iż nie będzie dłużej osłaniał Hamleta. Kolejnym, po śmierci ojca, ciosem dla Laertesa jest obłęd Ofelii, w jaki popadła po śmierci ojca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30733", "fragment_id": "172502/5", "subtitle": "", "title": "Hamlet", "document_id": "172502", "start_index": 7817.0, "parentId": 30733.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2630547881126404}, "uuid": "6f8fd7ef-effa-4537-9840-bf6d21f2a368"}]}
{"id": "q_853", "question": "Czyim imieniem zostały nazwane polskie powstanie narodowe, najwyższa góra Australii i jeden z parków narodowych w Australii?", "answer": [{"page_content": "Góra Kościuszki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Mount Kosciuszko&lt;/&gt; []) – najwyższy szczyt lądowej części Australii (2228 m n.p.m.), niekiedy podawany jako najwyższy szczyt Australii i Oceanii, choć w klasyfikacji tej części świata znajduje się poza pierwszą dziesiątką. Jest położona w Nowej Południowej Walii, w Parku Narodowym Kościuszki, w Górach Śnieżnych w paśmie Alp Australijskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23425", "fragment_id": "168216/0", "subtitle": "", "title": "Góra Kościuszki", "parentId": 23425.0, "start_index": 0.0, "document_id": "168216", "source": "wikipedia", "score": 0.4875584840774536}, "uuid": "1d9b5053-d75b-4ec6-8ad1-838063533338"}, {"page_content": "Park Narodowy Kościuszki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Kosciuszko National Park&lt;/&gt;) – park narodowy w Australii, w stanie Nowa Południowa Walia.\nObejmuje najwyższe partie Alp Australijskich (Góry Śnieżne), leżące w południowej części Wielkich Gór Wododziałowych, z kulminacją na Górze Kościuszki (2228 m n.p.m.).\nAtrakcję stanowi także ok. 60 jaskiń ozdobionych stalaktytami i ciepłe źródła. Piętrowość roślinna - lasy eukaliptusowe, obfitujące w drzewiaste paprocie, przechodzą w niskie, krzewiaste zarośla eukaliptusowe, które na wysokości 1700–1950 m n.p.m. zastępują formacje trawiaste, tzw. \"tussock\"; powyżej pola wiecznych śniegów. Faunę reprezentują: kangury olbrzymie, kangury górskie, wombaty, kolczatki, dziobaki, a z ptaków - emu, lirogony i liczne papugi.\nW 1977 roku w obrębie parku utworzono rezerwat biosfery Kosciuszko Biosphere Reserve.\nPrzypisy.\n &lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1301522", "fragment_id": "1107500/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Kościuszki", "document_id": "1107500", "start_index": 0.0, "parentId": 1301522.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39323869347572327}, "uuid": "d756cb93-adcf-4a3d-9350-bee9cf37839c"}, {"page_content": "Góra została odkryta, zdobyta i nazwana przez Pawła Edmunda Strzeleckiego w czasie jego historycznej wyprawy z Jamesem Macarthurem z Sydney do Melbourne. Ich trasa, nieprzebyta wcześniej przez Europejczyków, prowadziła poprzez Alpy Australijskie oraz żyzną krainę, nazwaną przez Strzeleckiego Gippsland, na cześć ówczesnego gubernatora Nowej Południowej Walii, sir George’a Gippsa. W wyprawie brał ponadto udział James Riley oraz aborygeńscy przewodnicy Charlie Tarra i Jackey. Celem Strzeleckiego były badania naukowe m.in. geologiczne, oraz zdobycie i nazwanie najwyższego szczytu Australii. Natomiast Macarthur był głównie zainteresowany odkrywaniem nowych pastwisk i terenów nadających się do zagospodarowania przez osadników. Ich trasa na Górę prowadziła z Geehi zboczem dziś nazywanym Hannel’s Spur. 12 marca 1840 r. Strzelecki i Macarthur stanęli na najwyższym szczycie pasma górskiego widocznym od strony Geehi, obecnie noszącym nazwę Mt Townsend. Tu Strzelecki dokonał pomiarów geodezyjnych i stwierdził, że sąsiednia góra jest trochę wyższa. W obecności Macarthura, zdejmując kapelusz z głowy, uroczyście nazwał tę najwyższą górę Mt Kosciusko, by uczcić pamięć gen. Tadeusza Kościuszki, bohatera walk w Ameryce i w Polsce o wolność, niepodległość i równość. Z Mount Townsend Strzelecki powędrował samotnie, by zdobyć ten najwyższy szczyt. Tymczasem Macarthur powrócił do obozowiska, które na zboczu poniżej mieli przygotować Charlie Tarra i Jackey.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23425", "fragment_id": "168216/1", "subtitle": "", "title": "Góra Kościuszki", "parentId": 23425.0, "start_index": 412.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168216", "score": 0.5}, "uuid": "df6afe4c-a44e-4fab-9299-6fc523c98911"}, {"page_content": "Park Narodowy Alpine ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Alpine National Park&lt;/&gt;) – park narodowy położony w stanie Wiktoria w Australii. Zajmuje powierzchnię 6460 km² i jest największym parkiem narodowym w tym stanie. Park podzielony jest na cztery sektory: Wonnangatta-Moroka, Bogong, Tingaringy-Cobberas i Dartmouth. Na południowym wschodzie graniczy z Parkiem Narodowym Kościuszki w Nowej Południowej Walii.\nPark Narodowy Alpine w latach 2003 i 2006/2007 padł ofiarą pożarów. Spłonęło ponad 10 000 km² lasu. Przyczyną pożaru były wyładowania atmosferyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1731968", "fragment_id": "894915/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Alpine", "parentId": 1731968.0, "start_index": 0.0, "document_id": "894915", "source": "wikipedia", "score": 0.27175068855285645}, "uuid": "c9e0d969-28c0-4204-954f-afedb5486d07"}, {"page_content": "Parki narodowe w Australii – obszary prawnie chronione na terenie Australii, spełniające kryteria Kategorii II standardów ochrony przyrody Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (ang. \"International Union for Conservation of Nature\", IUCN) – duże obszary naturalne lub zbliżone do naturalnych, gdzie chroni się wielkoskalowe procesy ekologiczne, ekosystemy i gatunki charakterystyczne dla obszaru; które są dostępne w celach naukowych, rekreacyjnych i edukacyjnych.\nNa terenie Australii istnieje 679 parków narodowych, zajmujących 307 746,52 km² (stan na 2018) – 7 parków ma status parku Wspólnoty Narodów i jest administrowanych przez Dyrektora Parków Narodowych, zarządzającego parkami narodowymi Wspólnoty Narodów (ang. \"Commonwealth national parks\") poprzez Parks Australia – część Departamentu ds. Rolnictwa, Wody i Środowiska (DAWE), pozostałe zarządzane są przez władze stanowe, a 30 z nich administrowane jest wspólnie z lokalnymi społecznościami aborygeńskimi.\nHistoria.\nPierwszy park narodowy na terenie Australii – National Park (współcześnie \"Royal National Park\") – został założony w 1879 roku na południe od Sydney w stanie Nowa Południowa Walia – był to drugi, po utworzonym w 1872 roku Parku Narodowym Yellowstone w Stanach Zjednoczonych, park narodowy na świecie.\nWiele parków lub terenów, na których leżą zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO – Park Narodowy Kakadu (1981), Park Narodowy Uluru-Kata Tjuta (1987), Park Narodowy Purnululu (2003), Mungo National Park, znajdujący się w Regionie Wyschniętych Jezior Willandra (1981), 6 parków na terenie obszaru Tasmanian Wilderness (1982), 16 parków na obszarze lasów deszczowych środkowo-wschodniej Australii (1986), parki na terenie wilgotnego lasu równikowego Queensland oraz w Górach Błękitnych.\nParki narodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1891432", "fragment_id": "888159/0", "subtitle": "", "title": "Parki narodowe w Australii", "parentId": 1891432.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "888159", "score": 0.44291937351226807}, "uuid": "da6bf0f2-165b-4afc-988e-c25fc95b2413"}, {"page_content": "Mount Buffalo (\"Mount Buffalo National Park\") – park narodowy położony w stanie Wiktoria w Australii, około 200 km na północny wschód od Melbourne. Jeden z najstarszych parków narodowych. Wybudowano w nim pierwszy w Australii wyciąg narciarski. W parku znajduje się najprawdopodobniej największy głaz narzutowy na świecie – „Lewiatan” o wymiarach 33 × 21 x 12 m.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1731616", "fragment_id": "894803/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Mount Buffalo", "parentId": 1731616.0, "start_index": 0.0, "document_id": "894803", "source": "wikipedia", "score": 0.15691089630126953}, "uuid": "70945431-8c4f-40ce-9342-e8dcba81af58"}, {"page_content": "Wielkie Góry Wododziałowe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Great Dividing Range&lt;/&gt;) – łańcuch górski ciągnący się południkowo wzdłuż wschodnich wybrzeży Australii od Cieśniny Bassa na południu po półwysep Jork na północy. Ma długość około 4000 km, a jego szerokość dochodzi do 640 km. Bywa błędnie nazywany Alpami Australijskimi, które są najwyższym pasmem tego łańcucha. Najwyższym szczytem, a zarazem najwyższym szczytem Australii, jest położona w Alpach Australijskich Góra Kościuszki (2228 m).\nWielkie Góry Wododziałowe wraz z nadmorskimi nizinami wchodzą w skład Endemic Bird Area \"Eastern Australia\". Urządzono tam też kilkadziesiąt parków narodowych.\nGeografia i geologia.\nWielkie Góry Wododziałowe leżą we wschodniej części Australii, w stanach Queensland, Nowa Południowa Walia i Wiktoria. Zaczęły wypiętrzać się podczas orogenezy hercyńskiej. W późniejszych okresach uległy zrównaniu, by pod koniec trzeciorzędu i na początku czwartorzędu ulec silnym dyslokacjom uskokowym. Górotwór fałdowy został przekształcony w góry o strukturze bryłowej; wysokości poszczególnych uskoków wahają się średnio między 600 a 800 m. Góry zbudowane są głównie z piaskowców, granitów i bazaltów. Na wschód opadają stromo w kierunku wąskiego pasa nizin przybrzeżnych, natomiast na zachód obniżają się łagodnie w stronę Niziny Środkowoaustralijskiej.\nNa wschodnich stokach rosną bujne sawanny i lasy głównie eukaliptusowe. Zachodnie stoki to suche sawanny.\nW Wielkich Górach Wododziałowych znajdują się źródła największych rzek Australii Murray i Darling.\nGłówna grań stanowi dział wodny między zlewnią Oceanu Spokojnego na wschodzie a zlewniami Oceanu Indyjskiego i kotliną jeziora Eyre na zachodzie (stąd nazwa gór).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77602", "fragment_id": "657761/0", "subtitle": "", "title": "Wielkie Góry Wododziałowe", "document_id": "657761", "start_index": 0.0, "parentId": 77602.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06868190318346024}, "uuid": "5da92a19-a118-4f1b-a07c-d54d34d32273"}, {"page_content": "Góry Śnieżne (ang. \"Snowy Mountains\") – najwyższe pasmo górskie Alp Australijskich w Wielkich Górach Wododziałowych położone w południowo-wschodniej Australii, na terenie stanu Nowa Południowa Walia. Znajdują się tu najwyższe szczyty Australii z najwyższym szczytem – Górą Kościuszki (2228 m n.p.m.). Dużą część pasma zajmuje Park Narodowy Kościuszki.\nOpis pasma.\nGóry powstały w orogenezie kaledońskiej. Są zbudowane z łupków krystalicznych, paleozoicznych kwarcytów i wapieni z intruzjami granitów. \nKlimat umiarkowany. Roczne opady ponad 3000 mm. Pokrywa śnieżna utrzymuje się przez 3–6 miesięcy w roku. Do 1200 m rosną lasy eukaliptusowe, wyżej występują krzewy i łąki górskie. W najwyższych partiach gór ślady rzeźby lodowcowej. \nW Górach Śnieżnych mają źródła rzeki: Murray, Murrumbidgee i Rzeka Śnieżna.\nGospodarka i turystyka.\nRejon Gór Śnieżnych jest popularnym centrum sportów zimowych. Istnieją tu liczne wyciągi i trasy narciarskie. Znane ośrodki turystyczne to: Mt Hotham, Thredbo i Falls Creek. \nNa Rzece Śnieżnej i jej dopływie Eucumbene znajduje się wielki kompleks hydrotechniczny Snowy Mountains Scheme z 9 elektrowniami. Oddano go do użytku w 1974 roku (po 25 latach budowy). Wody obu rzek skierowano też tunelami i akweduktami na zachód, aby nawodnić ziemie w dorzeczu Murray.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4308911", "fragment_id": "1469926/0", "subtitle": "", "title": "Góry Śnieżne (Australia)", "parentId": 4308911.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1469926", "source": "wikipedia", "score": 0.1932377815246582}, "uuid": "35234058-5c8e-460e-81b0-97896dba5e89"}, {"page_content": "Australia to szósty pod względem wielkości kraj świata, położony na kontynencie australijskim będącym najmniejszym spośród wszystkich kontynentów. Najgęściej zaludnione są wschodnie i południowo-wschodnie wybrzeże. Australia leży na półkulach południowej i wschodniej. Jest to jeden z najbardziej płaskich kontynentów ze średnią wysokością 330 m. Obszar pustynny zajmuje powierzchnię większą niż na jakimkolwiek innym kontynencie; 2/3 powierzchni leży w klimatach suchym lub półsuchym. Linia brzegowa Australii jest mało rozwinięta, wzdłuż całego wybrzeża o długości 34 218 km napotkać można jedynie dwie duże zatoki: Zatokę Karpentaria i Wielką Zatokę Australijską. Najwyższy szczyt, Góra Kościuszki odkryty, zdobyty i nazwany przez Pawła Edmunda Strzeleckiego wznosi się na wysokość 2228 m n.p.m. Jednak najwyższym szczytem państwa Australia jest Mawson Peak (2745 m n.p.m.), znajdujący się na wyspie Heard w australijskim terytorium zależnym Wyspy Heard i McDonalda. Sieć rzeczna kontynentu jest uboga, znaczną jego część zajmują pustynie, półpustynie i suche stepy, natomiast pod powierzchnią 22% kontynentu znajduje się Wielki Basen Artezyjski, zawierający w przybliżeniu 64 900 kilometrów sześciennych (km³) wody gruntowej. Australijska wyłączna strefa ekonomiczna jest trzecią co do wielkości na świecie.\nHistoria.\n \"Osobne artykuły: Osadnictwo w Australii i Odkrycia i badania Australii i Oceanii.\"\nOdkrycie Australii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=156", "fragment_id": "180829/1", "subtitle": "", "title": "Australia", "document_id": "180829", "start_index": 1550.0, "parentId": 156.0, "source": "wikipedia", "score": 0.060494448989629745}, "uuid": "fe8af203-95ee-48d8-ab6b-2e2820d53ab3"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy regionu w Wiktorii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nGippsland – duży rolniczy region w stanie Wiktoria w Australii. Odkryty i nazwany w 1840 roku przez polskiego podróżnika i odkrywcę Pawła Edmunda Strzeleckiego na cześć ówczesnego gubernatora Nowej Południowej Walii George Gippsa. przez polskiego podróżnika i odkrywcę Pawła Edmunda Strzeleckiego Ciągnie się od wschodnich przedmieść Melbourne aż do granicy Nowej Południowej Walii. Swą nazwę zawdzięcza swemu odkrywcy, Pawłowi Edmundowi Strzeleckiemu, który w ten sposób oddał cześć ówczesnemu gubernatorowi Nowej Południowej Walii George’owi Gippsowi. Największe miasta regionu to: Sale, Morwell, Moe, Traralgon, Bairnsdale, Lakes Entrance, Mallacoota. W Gippsland położony jest również jeden z najbardziej znanych parków narodowych Australii: Wilsons Promontory.\nGippsland najbardziej znany z rozwiniętego górnictwa, jak również turystycznych atrakcji.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302502", "fragment_id": "1444455/0", "subtitle": "", "title": "Gippsland", "parentId": 302502.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1444455", "score": 0.15141171216964722}, "uuid": "410e7b9c-cd4e-46f9-bf73-645b93352cf5"}]}
{"id": "q_854", "question": "Co ile lat odbywają się mistrzostwa świata w piłce nożnej?", "answer": [{"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej, w Polsce nazywane również mundialem ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;mundial&lt;/&gt; – „światowy”) lub Pucharem Świata ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;World Cup&lt;/&gt;) – międzynarodowy turniej piłki nożnej, w którym biorą udział męskie reprezentacje narodowe federacji należących do FIFA. Pierwsze mistrzostwa odbyły się w 1930 roku w Urugwaju. Od tego czasu odbywają się co cztery lata, z wyjątkiem 1942 i 1946 roku, gdyż z powodu II wojny światowej nie odbywały się kongresy FIFA, na których podejmowano decyzję o organizacji turnieju (w 1946, na pierwszym po wojnie kongresie FIFA, wskazano, kto będzie organizatorem mistrzostw w 1950).\nObecnie w turnieju występują 32 reprezentacje (od 2026 r. będzie ich 48) rywalizujące o tytuł na terenie państwa (lub państw) organizującego mistrzostwa przez około jeden miesiąc. Ta faza rozgrywek często nazywana jest \"finałami mistrzostw świata\". Z kolei faza eliminacji, mająca miejsce w ciągu trzech lat poprzedzających turniej, wyłania drużyny, które wraz z gospodarzem (lub gospodarzami) wystąpią na mistrzostwach świata.\nPodczas dotychczas rozegranych 22 turniejów osiem reprezentacji sięgnęło po tytuł. Najbardziej utytułowanym zespołem jest Brazylia, która wygrała pięciokrotnie i jako jedyna brała udział we wszystkich turniejach finałowych. Włochy oraz Niemcy zdobyły po cztery tytuły mistrza świata. Trzykrotnie tytuł mistrzowski przypadał Argentynie. Dwukrotnie zwyciężali: Francja i Urugwaj, który był zarazem zwycięzcą turnieju inauguracyjnego. Po jednym tytule mistrzowskim mają na swoim koncie: Anglia i Hiszpania.\nReprezentacja Polski dziewięciokrotnie uczestniczyła w mistrzostwach (pierwszy raz w 1938, ostatni w 2022), dwukrotnie zajmując trzecie miejsce w końcowej klasyfikacji – w 1974 roku w Niemczech, kiedy królem strzelców został Grzegorz Lato, i w 1982 roku w Hiszpanii.\nHistoria.\nWcześniejsze turnieje międzynarodowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26262", "fragment_id": "181726/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "181726", "start_index": 0.0, "parentId": 26262.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "81dc849b-c1be-47bd-a941-1cd205031fd4"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-list\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nMistrzostwa świata w piłce nożnej – międzynarodowy turniej piłkarski, który rozgrywany jest od 1930 roku. W tych rozgrywkach rywalizują narodowe reprezentacje mężczyzn, będące członkami Fédération Internationale de Football Association (FIFA), globalnej organizacji zarządzającej tym sportem. Turniej organizowany jest co cztery lata, oprócz 1942 i 1946 roku, kiedy rywalizację anulowano w związku z II wojną światową. Ostatnie mistrzostwa, które rozgrywane były na boiskach w Katarze w 2022 roku, wygrała Argentyna, która pokonała Francję (3–3, 4–2 w rzutach karnych).\nFinał mistrzostw świata jest ostatnim meczem turnieju, a reprezentacja, która wygrywa ogłaszana jest mistrzem świata. Jeśli po 90 minutach regularnego czasu gry wynik jest nierozstrzygający, mecz zostaje przedłużony o 30 (2×15) minut. W wypadku, gdy wynik po zakończeniu dogrywki nadal jest remisowy, dyktowane są rzuty karne. Drużyna zwyciężająca w serii rzutów karnych zostaje mistrzem świata. Dotychczas wynik turnieju rozstrzygał pojedynczy mecz, natomiast raz, w roku 1950, mistrz świata wyłoniony został z grupy finałowej (obejmującej cztery drużyny: Urugwaj, Brazylię, Szwecję i Hiszpanię) w systemie kołowym. Zwycięstwo Urugwaju 2–1 nad Brazylią było meczem decydującym o mistrzostwie (był jednym z dwóch ostatnich meczów turnieju). Drużyna zakończyła zmagania w grupie na 1. miejscu, a o tryumfie tej fazy – i całego turnieju – przesądziła przewaga w liczbie zdobytych punktów. Ten mecz uznawany jest przez organizację FIFA jako \"de facto\" finał mistrzostw świata w 1950 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4276090", "fragment_id": "1502617/0", "subtitle": "", "title": "Lista finałów mistrzostw świata w piłce nożnej", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1502617", "parentId": 4276090.0, "score": 0.47007179260253906}, "uuid": "258c8488-0770-44c8-bcd1-3fde4855c8b6"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej sześcioosobowej mężczyzn (ang. Socca World Cup) – rozgrywki sportowe, cyklicznie organizowane przez International Socca Federation (ISF) dla krajowych minifutbolowych reprezentacji z całego świata. Zwycięzca tych rozgrywek zdobywa tytuł mistrza świata.\nHistoria.\nPierwszy turniej odbył się w 2018 w Portugalii. Uczestniczyło w nim 32 drużyny. Turniej 2019 został rozegrany na Krecie. Zadecydowano, że turniej będzie grany co dwa lata, jednak z powodu pandemii COVID-19 został rozegrany w 2022 roku na Węgrzech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5346874", "fragment_id": "325683/0", "subtitle": "", "title": "Socca World Cup", "document_id": "325683", "start_index": 0.0, "parentId": 5346874.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21703104674816132}, "uuid": "95fa4036-9f76-49cb-9739-0c6dd2d40f4c"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej do lat 17 (ang. \"FIFA U-17 World Cup\") - rozgrywki organizowane co 2 lata przez FIFA, w których biorą udział międzynarodowe reprezentacje z całego świata, wyłonione wcześniej na drodze eliminacji. Pierwszy turniej rozegrano w 1985 roku w Chinach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1594910", "fragment_id": "706975/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata U-17 w piłce nożnej mężczyzn", "parentId": 1594910.0, "start_index": 0.0, "document_id": "706975", "source": "wikipedia", "score": 0.23667390644550323}, "uuid": "8c6ca510-216e-48cd-8f81-edefbb796f66"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej do lat 20 (ang. \"FIFA U-20 World Cup\") – oficjalny, międzynarodowy turniej piłkarski, organizowany co dwa lata przez FIFA, przeznaczony dla reprezentacji do lat 20.\nPo raz pierwszy impreza została przeprowadzona w 1977 w Tunezji. Do 2005 turniej nosił miano \"Młodzieżowych Mistrzostw Świata w piłce nożnej\" (ang. \"FIFA World Youth Championship\"). \nNajwięcej tytułów zdobyła dotychczas Argentyna – sześć. Pięć tryumfów ma Brazylia, a po dwa: Niemcy, Portugalia, Hiszpania oraz Serbia (w tym jeden raz jako Jugosławia).\nPolska wzięła udział w pięciu turniejach (1979, 1981, 1983, 2007 i 2019 w których była gospodarzem), wywalczając jeden brązowy medal (w 1983).\nHistoria.\nLegenda:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1594976", "fragment_id": "706993/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata U-20 w piłce nożnej mężczyzn", "document_id": "706993", "start_index": 0.0, "parentId": 1594976.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3242746889591217}, "uuid": "0e1674f4-22d6-4147-9b87-b82563c6cc80"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata – zazwyczaj międzynarodowe rozgrywki sportowe otwarte dla najlepszych zawodników lub drużyn z całego świata, reprezentujących ich państwa, a wygrana takiego wydarzenia będzie uważana za najwyższe lub prawie najwyższe osiągnięcie w sporcie lub dyscyplinie. Odbywają się minimum co rok, a maksimum co 4 lata. Rozgrywki męskie jak i żeńskie odbywają się jednocześnie lub osobno.\nMistrzostwa świata w drużynowych dyscyplinach sportu.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4421577", "fragment_id": "1514809/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata", "document_id": "1514809", "start_index": 0.0, "parentId": 4421577.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2855794131755829}, "uuid": "cb07e4f9-5743-4420-812c-a61b18417d8e"}, {"page_content": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej plażowej – międzynarodowy turniej piłki nożnej plażowej, w którym biorą udział męskie reprezentacje narodowe federacji należących do FIFA. Pierwsze mistrzostwa odbyły się w 1995 roku w Brazylii. W latach 1995–2009 turniej odbywał się corocznie, od 2011 co dwa lata.\nObecnie w turnieju występuje 16 reprezentacji rywalizujące o tytuł na terenie kraju organizującego mistrzostwa przez okres około dwóch tygodni. Ta faza rozgrywek często nazywana jest \"finałami mistrzostw świata\". Z kolei faza eliminacji, mająca miejsce przed turniejem, wyłania drużyny, które wraz z gospodarzem wystąpią na mistrzostwach świata.\nPodczas dotychczas rozegranych 19 turniejów cztery reprezentacje sięgnęły po tytuł. Najbardziej utytułowanym zespołem jest Brazylia, która wygrała czternastokrotnie i jako jedyna brała udział we wszystkich turniejach finałowych. Pozostali zwycięzcy to: Portugalia, Rosja, którzy wygrali dwukrotnie oraz Francja mająca na swoim koncie jeden tytuł mistrzowski w historii.\nReprezentacja Polski dwukrotnie uczestniczyła w mistrzostwach (pierwszy raz w 2006, ostatni w 2017), dwukrotnie zajmując miejsce w fazie grupowej.\nUczestnictwo.\nPrzydział miejsc na Mistrzostwach świata, a tym samym ile drużyn kwalifikuje się z turniejów regionalnych do mistrzostw świata, został ustalony przez FIFA w 2006 r. w następujący sposób:\nUczestnicy.\n\"Stan na rok 2025.\"\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n13 występów:\n12 występów:\n10 występów:\n9 występów:\n8 występów:\n7 występów:\n6 występów:\n5 występów:\n4 występy:\n3 występy:\n2 występy:\n1 występ:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=175872", "fragment_id": "23903/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej plażowej", "document_id": "23903", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 175872.0, "score": 0.7524492740631104}, "uuid": "54f57a6c-dc5a-4849-9c55-b08f81fb4f44"}, {"page_content": "W 1914 wraz z wybuchem I wojny światowej nastąpiła przerwa w rozwoju organizacji, jednak i tak cały czas toczyły się rozgrywki międzypaństwowe, organizowane na neutralnych boiskach. W roku 1918 umiera Daniel Burley Woolfall, jego śmierć bardzo spowalnia dalszy rozwój federacji, która od tego czasu była pod rządami Carla Hirschmanna, który odegrał bardzo dużą rolę w swoim kraju oraz całym sercem oddał się pracy na rzecz FIFA. Pod koniec wojny, z inicjatywy Jules’a Rimeta zaczął prowadzić rozmowy ze wszystkimi krajami, które były już włączone do organizacji. On również powołał spotkanie w Brukseli w 1919 roku. Kolejne spotkanie odbyło się w Antwerpii w 1920 roku, gdzie wybrano nowy zarząd. Prezydentem został Jules Rimet, jego zastępcą Louis Oestrup, natomiast Carl Hirschmann został wybrany jako Sekretarz Generalny. W roku 1921 FIFA liczyła 20 członków. Postanowiono, że turniej olimpijski będzie odbywał się zgodnie z zasadami ustalonymi przez FIFA i będzie uznawany za mistrzostwa świata amatorów. Już wtedy również pojawiła się myśl o organizacji turnieju mistrzostw świata. Na kolejnym kongresie w Amsterdamie 28 maja 1928 roku ustalono, że odbędą się pierwsze mistrzostwa świata w piłce nożnej. Gospodarz miał zostać wybrany spośród następujących krajów: Węgry, Włochy, Holandia, Hiszpania, Szwecja i Urugwaj. Od samego początku było wiadomo, że największe szanse ma Urugwaj, który był dwukrotnym mistrzem olimpijskim, a w roku 1930 obchodził 100. rocznicę odzyskania niepodległości.\nKongres w Barcelonie w 1929 roku zadecydował o tym, że Urugwaj będzie organizatorem I Mistrzostw Świata w piłce nożnej. Jednak ta decyzja nie była pozytywnie odebrana w Europie, która była w wielkim kryzysie gospodarczym, a podróż przez ocean była bardzo kosztowna. Nad turniejem pojawiły się czarne chmury.\nI Mistrzostwa Świata.\n \"Osobne artykuły: Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej 1930 i Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn.\"Jednak ciężki wysiłek organizacyjny się opłacił i dnia 18 czerwca 1930 roku na stadionie \"Centenario\" w Montevideo odbyło się otwarcie I Mistrzostw Świata w piłce nożnej. W turnieju udział wzięło 13 zespołów:\nTurniej zakończył się wielkim sukcesem sportowym i finansowym. Ustalono, że mistrzostwa będą odbywały się co 4 lata.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65000", "fragment_id": "645436/2", "subtitle": "", "title": "FIFA", "document_id": "645436", "start_index": 3875.0, "parentId": 65000.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13999199867248535}, "uuid": "0fdc01d7-7e1d-4be8-bc7f-b12e5360e8ca"}, {"page_content": "Mistrzostwa Świata w piłce nożnej kobiet, potocznie nazywane mundialem (hiszp. \"światowy\") – międzynarodowy turniej piłkarski organizowany co 4 lata dla zrzeszonych piłkarskich reprezentacji krajowych kobiet w wybranym państwie przez FIFA. Obecnie siedem państw uczestniczyło we wszystkich dziewięciu dotychczasowych edycjach.\nHistoria.\nRozgrywki te zostały po raz pierwszy zorganizowane przez FIFA w roku 1991. Miały one miejsce na stadionach Chin. W turnieju finałowym 1991 uczestniczyło dwanaście reprezentacji: Brazylia, Chiny, Tajwan, Dania, Japonia, Niemcy, Nigeria, Norwegia, Nowa Zelandia, Stany Zjednoczone, Szwecja i Włochy. Faza grupowa rozegrała się w podziale na 3 grupy, po czym ósemka najlepszych zespołów grała systemem pucharowym. Pierwszy turniej wygrała reprezentacja Stanów Zjednoczonych.\nDotychczas tytuł mistrzyń świata czterokrotnie zdobywały Amerykanki. Dwukrotnie mundial wygrywały Niemki. Natomiast Norweżki, Japonki oraz Hiszpanki zdobywały tytuł po jednym razie. Do finałów docierały także reprezentacje: Brazylii, Chin, Holandii, Szwecji i Anglii.\nW pierwszych dwóch edycjach (1991 i 1995) w turnieju uczestniczyło dwanaście drużyn. W 1999 roku po raz pierwszy wystąpiło 16 reprezentacji. W ten sposób turniej rozgrywany był do 2011 roku, kiedy to drużyny zostały podzielone na cztery czterodrużynowe grupy, z których po dwie najlepsze awansowały do fazy pucharowej. W mundialach 2015 i 2019 w turnieju występowały 24 zespoły. Od mistrzostw rozgrywanych w 2023, w imprezie uczestniczą 32 reprezentacje.\nKobieca reprezentacja Polski dotychczas nie uczestniczyła w tych rozgrywkach.\nPierwszy raz na rynku polskim transmitowane były Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej Kobiet w 2019 roku. Mecze odbywające się we Francji, emitował wówczas kanał TVP Sport. Kolejny kobiecy mundial, który odbył się w 2023 roku w Australii i Nowej Zelandii można było oglądać w Polsce dzięki platformie streamingowej Viaplay.\n * = \"jako gospodarz\".\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1102477", "fragment_id": "1391012/0", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w piłce nożnej kobiet", "document_id": "1391012", "start_index": 0.0, "parentId": 1102477.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27910423278808594}, "uuid": "fe35e9c3-15ae-44c3-8b50-867c02e03298"}, {"page_content": "Piłka nożna jest od wielu lat najpopularniejszą dyscypliną sportową w wielu krajach i ma najbardziej rozbudowane rozgrywki w skali świata. Zasadniczo zawody odbywają się w dwóch systemach: ligowym (tzw. każdy z każdym) oraz pucharowym. Ten pierwszy polega na rozegraniu przez każdą parę zespołów określonej w regulaminie liczby meczów (najczęściej 2) w sezonie i wyłonieniu zwycięzcy (za wygraną przyznaje się przeważnie \"3 punkty\", kiedyś 2), za remis rywale dostają po \"1 punkcie\", zaś za porażkę \"0 punktów\". Zwycięża zespół, który uzyska najwięcej punktów, a w dalszej kolejności decydują mecze bezpośrednie, następnie bilans bramek, a na końcu liczba strzelonych bramek. W systemie pucharowym rozgrywa się mecze tylko między rozlosowanymi w pary zespołami, przy czym do dalszej rundy przechodzi (awansuje) zespół, który okaże się lepszy w bezpośredniej rywalizacji.\nIstnieją również systemy mieszane. Na przykład podczas mistrzostw świata I faza turnieju rozgrywana jest w grupach, w każdej z nich systemem ligowym („każdy z każdym”), natomiast począwszy od II fazy (od 1/8 finału aż do finału) drużyny grają między sobą systemem pucharowym.\nPiłka nożna na świecie.\n \"Osobne artykuły: FIFA, Mistrzostwa świata w piłce nożnej mężczyzn, Mistrzostwa świata w piłce nożnej kobiet, Puchar Konfederacji w piłce nożnej, Klubowe mistrzostwa świata w piłce nożnej, Ranking FIFA i FIFA 100.\"\nMiędzynarodową Federacją Piłki Nożnej jest FIFA. Należy do niej 209 narodowych federacji piłki nożnej. FIFA organizuje światowe rozgrywki piłkarskie (turnieje olimpijskie, mistrzostwa świata kobiet i mężczyzn oraz grup młodzieżowych itp.) oraz ustala przepisy gry w piłkę nożną. Jest także nadrzędną organizacją wobec federacji regionalnych:\nEuropa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4793", "fragment_id": "172338/17", "subtitle": "", "title": "Piłka nożna", "document_id": "172338", "start_index": 24366.0, "parentId": 4793.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2595577538013458}, "uuid": "1cd45bc6-d80a-4b57-9ac3-0ebe055f2c69"}]}
{"id": "q_855", "question": "Kto z ramienia III Rzeszy podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji 8 maja 1945 r.?", "answer": [{"page_content": "O godz. 23:01 czasu środkowoeuropejskiego 8 maja 1945 roku nastąpiła całkowita i bezwarunkowa kapitulacja Niemiec. W imieniu III Rzeszy podpis pod aktem kapitulacji złożył feldmarszałek Wilhelm Keitel. Deklaracją berlińską rządy czterech mocarstw sprzymierzonych: ZSRR, USA, Wielkiej Brytanii i Francji przejęły władzę w Niemczech. Władzę sprawowała w tym okresie Międzysojusznicza Rada Kontroli z siedzibą w Berlinie, w skład której wchodzili komendanci wojskowi mocarstw alianckich. Niemcy dotknęły poważne straty terytorialne i ludnościowe oraz zniszczenia wojenne. Całe terytorium III Rzeszy znalazło się pod obcym zarządem, przy czym prawie 1/3 terytorium – wszystkie ziemie na Wschód od Odry i Nysy Łużyckiej – przekazano cywilnej administracji Polski i ZSRR, zaś Okręg Saary – Francji. W wojnie poległo ponad 7 mln żołnierzy niemieckich (i austriackich) oraz ponad 3 mln ludności cywilnej. Berlin leżał w gruzach, a liczba ludności zmniejszyła się z 4,3 mln sprzed wojny do 2,8 mln po kapitulacji. Celem okupacji była całkowita demilitaryzacja Niemiec (oraz całkowita likwidacja przemysłu zbrojeniowego), denazyfikacja społeczeństwa (połączona z ukaraniem nazistowskich zbrodniarzy wojennych), demokratyzacja (polegająca na zniesieniu całości ustawodawstwa narodowosocjalistycznego) oraz dekartelizacja gospodarki (likwidacja porozumień monopolistycznych przemysłu niemieckiego, współodpowiedzialnego za rozwój machiny wojennej III Rzeszy), aby przygotować Niemców do przyszłego życia politycznego na podstawach demokratycznych i do pokojowej współpracy na arenie międzynarodowej.\nPodział Niemiec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/58", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "parentId": 158786.0, "start_index": 75503.0, "document_id": "4121", "source": "wikipedia", "score": 0.6401539444923401}, "uuid": "9685a939-8651-451e-9e69-264dcb9a1e9f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nKapitulacja III Rzeszy – końcowy akcent II wojny światowej w Europie, który nastąpił 8 maja 1945 roku o 22:43 czasu środkowoeuropejskiego, czyli 9 maja o 00:43 według czasu moskiewskiego. Akt wszedł w życie 8 maja 1945 o 23:01 czasu środkowoeuropejskiego, czyli 9 maja o 1:01 czasu moskiewskiego. Dzień wcześniej, 7 maja 1945, podpisano pierwszą kapitulację nazwaną później \"wstępnym protokołem kapitulacyjnym\".\nPrzygotowanie do kapitulacji.\nNa konferencji w Casablance 13 stycznia 1943 roku prezydent USA Franklin Roosevelt jako pierwszy ogłosił, że alianci zaakceptują tylko bezwarunkową kapitulację Rzeszy. Europejska Komisja Doradcza opracowała zaakceptowany przez państwa koalicji antyhitlerowskiej dokument pt. „Warunki kapitulacji Niemiec”.\nPo śmierci Adolfa Hitlera (30 kwietnia 1945) nowym kanclerzem Rzeszy został Joseph Goebbels (zastąpiony dzień później przez Ludwiga Schwerina von Krosigka), a prezydentem Karl Dönitz. Utworzył on swój gabinet we Flensburgu. Dönitz, bezpartyjny dowódca Kriegsmarine, starał się przedstawić swój rząd jako apolityczny, jednak ze względu na brak potępienia nazizmu, używanie jego symboli oraz legalność NSDAP Sowieci i Amerykanie nie zmienili swojego stosunku do państwa niemieckiego. W wyniku ofensyw alianckich na początku maja Wehrmacht bronił się już tylko w Meklemburgii, okolicach Hamburga, południowej Bawarii, w oblężonej twierdzy we Wrocławiu, w odciętych francuskich portach La Rochelle i Saint-Nazaire nad Atlantykiem, w Czechach i na Morawach, na Półwyspie Helskim, w północnej Chorwacji i w północnych Włoszech, w Austrii, zachodniej Holandii, Kurlandii, Danii i w południowej Norwegii.\nPierwsza kapitulacja.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Kapitulacja III Rzeszy 7 maja 1945 w Reims", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829", "fragment_id": "186127/0", "subtitle": "", "title": "Kapitulacja III Rzeszy", "parentId": 2829.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186127", "source": "wikipedia", "score": 0.7431044578552246}, "uuid": "ba700084-5e61-45b1-b568-66f19fd92972"}, {"page_content": "7 maja o godzinie 02:41 Niemcy, w jednym ze szkolnych budynków – kwaterze głównej Alianckich Sił Ekspedycyjnych generała Eisenhowera w Reims we Francji – skapitulowały przed przedstawicielami armii USA i Wspólnoty Brytyjskiej oraz Armii Czerwonej. W imieniu aliantów pod aktem kapitulacji (później nazwanym „wstępnym protokołem kapitulacji”) podpisali:\nWarto podkreślić, że nie wywieszono wówczas flagi francuskiej, a zaproszony w ostatniej chwili francuski generał korpusu armii François Sevez – przedstawiciel gospodarzy był podczas tej ceremonii świadkiem, nie stroną.\nZe strony niemieckiej pod aktem podpisy złożyli:\nDelegacja niemiecka działała z upoważnienia Naczelnego Dowódcy Wehrmachtu i prezydenta Rzeszy wielkiego admirała Karla Dönitza.\nAkt kapitulacji mówił o zaprzestaniu działań zbrojnych przez wszystkie siły lądowe, morskie i powietrzne będące pod dowództwem niemieckim w dniu 8 maja o godzinie 23:01 czasu środkowoeuropejskiego.\nOstateczna kapitulacja.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Kapitulacja III Rzeszy 8 maja 1945 w Berlinie\nNa kategoryczne żądanie Stalina 8 maja (było to o godzinie 23:01, według czasu moskiewskiego nastał już 9 maja, godzina 01:01) w kwaterze marszałka Żukowa, w gmachu szkoły saperów w dzielnicy Karlshorst w Berlinie zorganizowano podpisanie bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu i innych sił III Rzeszy (z uzupełnieniem w punkcie 2, że kapitulujące wojska zdają broń miejscowym dowódcom koalicji) przed przedstawicielami trzech mocarstw sojuszniczych (Związek Radziecki, Stany Zjednoczone i Wielka Brytania) oraz Francji:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2829", "fragment_id": "186127/1", "subtitle": "", "title": "Kapitulacja III Rzeszy", "source": "wikipedia", "start_index": 1823.0, "parentId": 2829.0, "document_id": "186127", "score": 0.9303516149520874}, "uuid": "acca2629-1e46-4063-b165-f267c2cd9bd7"}, {"page_content": "We wczesnych godzinach rannych 7 maja 1945 r. adm. Dönitz wydał rozkaz bezwzględnej kapitulacji wszystkich niemieckich sił zbrojnych, a 8 maja akt bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy został dostarczony gen. Böhme. Niemcy mieli wycofać się ze wszystkich norweskich miast i granicy szwedzkiej oraz stopniowo przemieszczać się do wyznaczonych stref rozbrojenia; jednocześnie wszyscy wyżsi urzędnicy partii nazistowskiej i funkcjonariusze SS mieli zostać natychmiast aresztowani. \"Force 134\" była znacznie mniejsza niż siły, które kazano jej rozbroić; w sumie 30 tys. żołnierzy alianckich miało nadzorować rozbrojenie ponad 350 tys. żołnierzy niemieckich. Zaistniały obawy, że siły niemieckie mogą odmówić poddania się i przeciwstawić się siłom alianckim, a szczególnie obawiano się tego, co może zrobić liczny personel Kriegsmarine w porcie Trondheim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4664657", "fragment_id": "749395/11", "subtitle": "", "title": "Operacja Doomsday", "document_id": "749395", "start_index": 12074.0, "parentId": 4664657.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6148126125335693}, "uuid": "14000ca5-8d62-4f09-99c9-3fcf642501eb"}, {"page_content": "Po samobójczej śmierci Hitlera, funkcję kanclerza przejął Joseph Goebbels a Karl Dönitz – prezydenta Rzeszy. Po samobójczej śmierci Goebbelsa prezydent III Rzeszy Karl Dönitz desygnował na jego miejsce Schwerina von Krosigka, jednak ten odmówił przyjęcia stanowiska. 7 maja 1945 Rzesza skapitulowała (dzień później na życzenie Stalina powtórzono gest podpisania aktu kapitulacji, zaznaczając, że dotyczy całych Niemiec). Dönitz wydał swoim przedstawicielom pełnomocnictwa do podpisania bezwarunkowej kapitulacji Wehrmachtu przed aliantami w Reims, a 8 maja ponownie w Berlinie. Po kapitulacji Brytyjczycy utworzyli wokół Flensburga strefę nieokupowaną, nosząc się z zamiarem powierzenia Dönitzowi i jego rządowi tymczasowej administracji Niemiec. Jednak 23 maja pod naciskiem Rosjan i Amerykanów zdecydowali się, acz niechętnie, na aresztowanie prezydenta i rządu. Dönitz wydał przy tej okazji pisemne oświadczenie, że nie rezygnuje ze swojego stanowiska jako głowy państwa i że powołany przez niego rząd pozostaje prawnie u władzy. Za formalny koniec jego (z punktu widzenia niemieckiego prawa i tak niebyłej) prezydentury można uznać przejęcie 5 czerwca 1945 władzy najwyższej nad Niemcami przez głównodowodzących wojsk alianckich – Sojuszniczą Radę Kontroli Niemiec.\n \"Osobny artykuł: Kapitulacja III Rzeszy.\"\nGospodarka.\nSytuacja przed dojściem do władzy.\nPostanowienia Traktatu wersalskiego spowodowały ograniczenie możliwości gospodarczych Niemiec. Niedobór artykułów rolnych i surowców był pokrywany nadwyżką eksportu. Jednak kryzys światowy w roku 1929 spowodował odpływ pożyczek i kredytów zagranicznych oraz załamanie handlu międzynarodowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/12", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "parentId": 8449.0, "start_index": 18347.0, "document_id": "179288", "source": "wikipedia", "score": 0.5372079014778137}, "uuid": "93794a36-6d32-40df-8d27-5fa93e86b753"}, {"page_content": "Kapitulacja (z łac. \"capitulatio\" od \"capitulum\" \"nagłówek\" zdrobnienie od \"caput\" \"głowa\") – umowa poddania się przeciwnikowi pod pewnymi warunkami lub bezwarunkowo.\nKapitulacja może dotyczyć części lub całości sił zbrojnych. Kapitulacja wszystkich sił zbrojnych kończy działania wojenne, na przykład działania wojenne z III Rzeszą podczas II wojny światowej zostały zakończone na podstawie aktu bezwarunkowej kapitulacji, podpisanej 8 maja 1945 przez przedstawicieli naczelnego dowództwa niemieckiego.\nPrzepisy dotyczące kapitulacji są ujęte m.in. w regulaminie haskim z 18 października 1907 w rozdziale 4 (art. 35), który głosi: \" W kapitulacjach, zdecydowanych między układającymi się stronami, należy brać pod uwagę przepisy o honorze wojskowym.  Zawarte kapitulacje mają być ściśle przestrzegane przez obie strony.\"\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=462092", "fragment_id": "1565686/0", "subtitle": "", "title": "Kapitulacja", "document_id": "1565686", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 462092.0, "score": 0.3228585422039032}, "uuid": "059b3832-2936-4e68-b43f-3186b460709f"}, {"page_content": "Po kapitulacji Berlina w innych rejonach Europy wojska niemieckie także zaczęły składać broń. 2 maja siły niemieckie, liczące około miliona żołnierzy, w północnych Włoszech i południowej Austrii skapitulowały. Trochę później oddziały brytyjskiej 2 Armii zdobyły Szlezwik-Holsztyn i wyzwoliły Danię, a 2 Front Białoruski zdobył Meklemburgię. Po zdobyciu Berlina Stawka rozkazała jednostkom 1 Frontu Ukraińskiego skręcić na południe, by wziąć udział w operacji praskiej. 6 maja, po trzech miesiącach oblężenia, padł Wrocław. 9 maja Armia Czerwona wyzwoliła Pragę. Na południu po zdobyciu Monachium wojska amerykańskie nacierały w kierunku Tyrolu. Siły francuskie zdobyły Bregencję nad Jeziorem Bodeńskim. 9 maja poddały się otoczone niemieckie oddziały na Helu, w ujściu Wisły i w Kurlandii.\n7 maja w kwaterze Eisenhowera w Reims gen. Alfred Jodl podpisał akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. Stalin chciał jednak, aby akt kapitulacji podpisano w Berlinie, w radzieckiej strefie okupacyjnej, przez naczelne dowództwo Armii Czerwonej. Tuż przed północą 8 maja w dzielnicy Karlshost w Berlinie zebrały się delegacje aliancka i niemiecka, po czym podpisano akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec. W całym Berlinie czerwonoarmiści rozpoczęli świętowanie zwycięstwa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=171356", "fragment_id": "27820/52", "subtitle": "", "title": "Operacja berlińska", "source": "wikipedia", "start_index": 66978.0, "parentId": 171356.0, "document_id": "27820", "score": 0.46995556354522705}, "uuid": "4933d5dd-d9e6-4b62-b1b8-e5fa68138060"}, {"page_content": "Formalnie państwo niemieckie przyjęło nazwę III Rzeszy 15 marca 1933 (proklamacja w Poczdamie), niemniej nazwy tej używa się często do określenia Niemiec od objęcia przez Adolfa Hitlera funkcji kanclerza (30 stycznia 1933 – tzw. Machtergreifung) do podpisania kapitulacji III Rzeszy (8 maja 1945). Po raz pierwszy nazwa ta pojawiła się w 1923 roku w książce Arthura Moellera van den Brucka pod takim samym tytułem. Wyrażała ona ideę obalenia republiki weimarskiej oraz wskrzeszenia zjednoczonej monarchii niemieckiej (I Rzeszą było Święte Cesarstwo Rzymskie, a II Rzeszą – Cesarstwo Niemieckie istniejące w latach 1871–1918). Od marca 1938, po aneksji Austrii (Anschluss), obszar Niemiec i przyłączone tereny austriackie nazywano mianem Rzesza Wielkoniemiecka (\"Großdeutsches Reich\") bądź Wielkie Niemcy (\"Großdeutschland\"). Później, po kolejnych podbojach terytorialnych dokonanych przez Hitlera, określano tak teren obejmujący przedwojenne Niemcy (w granicach z 1937 roku), Austrię, Kraj Sudetów, Protektorat Czech i Moraw, Luksemburg oraz tereny większości Polski (terytorium Rzeczypospolitej Polskiej anektowane przez III Rzeszę i Generalne Gubernatorstwo), części Jugosławii (północna Słowenia), Belgii (Eupen i Malmedy) i Francji (Alzacja i Lotaryngia) włączone w czasie II wojny światowej w granice Rzeszy Niemieckiej. Po agresji niemieckiej na ZSRR do Wielkich Niemiec włączono też okolice Białegostoku i Grodna oraz Galicję Wschodnią, która weszła w skład GG (dystrykt Galicja).\nTermin III Rzesza, a także Tysiącletnia Rzesza był szeroko wykorzystywany przez propagandę narodowosocjalistyczną.\nIdeologia.\n \"Osobny artykuł: Nazizm.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8449", "fragment_id": "179288/4", "subtitle": "", "title": "III Rzesza", "document_id": "179288", "start_index": 5679.0, "parentId": 8449.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04588015004992485}, "uuid": "145a4ff9-4e58-4a6c-87aa-89ca8844720f"}, {"page_content": "Pod koniec kwietnia 1945 roku III Rzesza znalazła się na skraju upadku. Z terenów, które nadal znajdowały się pod kontrolą Wehrmachtu, prawie żaden nie znajdował się w Niemczech. Po tym, jak droga ucieczki na południe została przerwana przez ruch 12 Grupy Armii na wschód, a Berlin został otoczony przez Armię Czerwoną, 30 kwietnia Hitler popełnił samobójstwo, pozostawiając swojemu następcy, adm. Karlowi Dönitzowi, zadanie sformalizowania kapitulacji. Po propozycji zawarcia porozumienia, na mocy którego poddałby się on tylko zachodnim aliantom, odrzuconej w trybie doraźnym 7 maja, Dönitz udzielił swojemu przedstawicielowi Alfredowi Jodlowi pozwolenia na dokonanie całkowitej kapitulacji na wszystkich frontach. Odpowiednie dokumenty zostały podpisane tego samego dnia i weszły w życie 8 maja. Pomimo rozproszonego oporu kilku izolowanych jednostek niemieckich, wojna w Europie dobiegła końca.\nAnaliza.\nJuż na początku inwazji na Niemcy zwycięstwo aliantów w Europie było pewne. Zaryzykowawszy swoją przyszłą zdolność do obrony Niemiec, podejmując ofensywę w Ardenach, Hitler przegrał wojnę i nie miał już sił zdolnych powstrzymać potężne armie alianckie. Zachodni alianci jednak nadal musieli walczyć, często zaciekle, o ostateczne zwycięstwo. Nawet, gdy beznadziejność niemieckiej sytuacji stała się oczywista dla najwierniejszych podwładnych führera, Hitler nie przyznał się do porażki. Dopiero, gdy radziecka artyleria ostrzeliwała okolice jego bunkra w Berlinie, zaczął dostrzegać ostateczny rezultat swoich działań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4877064", "fragment_id": "268766/41", "subtitle": "", "title": "Inwazja aliantów zachodnich na Niemcy", "source": "wikipedia", "start_index": 53548.0, "parentId": 4877064.0, "document_id": "268766", "score": 0.15432660281658173}, "uuid": "aa40859d-3cff-4a80-901d-f0fde2da1573"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHans-Georg von Friedeburg (ur. 15 lipca 1895 w Strasburgu, zm. 23 maja 1945 we Flensburgu) – niemiecki wojskowy, generał admirał. Zastępca dowódcy broni podwodnej Karla Dönitza i jego następca jako naczelny dowódca Kriegsmarine (1 maja – 9 maja 1945). Sygnatariusz aktu kapitulacji Niemiec.\nŻyciorys.\nW marynarce wojennej (okręty podwodne) służył od 1914. Podczas II wojny światowej dowódca U-27. Zagorzały zwolennik rządów Karla Dönitza i jego polityki używania okrętów podwodnych, zdecydowany w swych działaniach marynarz.\nW dniu 4 maja 1945 na wzgórzu o nazwie \"Timeloberg, \"znajdującym się w pobliżu miasta Lüneburg w północnych Niemczech, podpisał wobec marszałka Montgomery'ego reprezentującego aliantów akt kapitulacji wojsk Wehrmachtu w północnych Niemczech, Danii i Holandii, kończący działania wojenne II wojny światowej na froncie zachodnim. Wzgórze to zostało nazwane przez Brytyjczyków mianem \"Victory Hill\" (pol. \"Wzgórze Zwycięstwa\").\nJako jedyny z niemieckich oficerów uczestniczył w podpisywaniu wszystkich aktów kapitulacji III Rzeszy. 4 maja 1945 był jednym z sygnatariuszy aktu częściowej kapitulacji Niemiec przed Brytyjczykami w Lüneburgu ograniczającego się do terenów północnych Niemiec, Holandii oraz Danii. Następnie, 7 maja 1945 uczestniczył w podpisywaniu aktu bezwarunkowej kapitulacji III Rzeszy w Reims. Wreszcie był on, obok feldmarszałka Wilhelma Keitla oraz gen. Hansa-Jürgena Stumpffa, jednym z sygnatariuszy ponownego aktu bezwarunkowej kapitulacji Niemiec, zawartego 8 maja 1945 w Berlinie.\n9 maja 1945 roku został zdymisjonowany przez Aliantów. Podczas próby przesłuchania popełnił samobójstwo.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1309427", "fragment_id": "1137531/0", "subtitle": "", "title": "Hans-Georg von Friedeburg", "document_id": "1137531", "start_index": 0.0, "parentId": 1309427.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5580720901489258}, "uuid": "8b3edb8e-53e8-4340-8858-628fec91d605"}]}
{"id": "q_856", "question": "Jak nazywały się dawne wiosłowo-żaglowe łodzie używane przez kozaków zaporoskich?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy łodzi. Zobacz też: Czajka (ujednoznacznienie).\nCzajka (ukr. \"чайка\") – duża, szybka i zwrotna łódź z dwoma sterami, dawniej używana przez zaporoskich Kozaków do żeglugi po Dnieprze i do wojennych wypraw na tureckie pobrzeża Morza Czarnego. \nPochodzenie jej nazwy dotychczas pozostaje sporne, dla podobnych łodzi poza tym stosowano również określenie \"човен\" (czółno). Wbrew temu, czajka była również pełnomorską jednostką o długości do 20 m i szerokości do 4 metrów, używaną w XVI i XVII stuleciu jako łatwo dostępny i tani, a zarazem skuteczny i sprawdzony środek walki na szerszym akwenie. \nOpis.\nStanisław Sarnicki tak opisywał te łodzie z tłumaczeniem ich nazwy:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nCzajkami zowią Niżowi Kozacy, że się na nich czają, z sitowia albo z pięci jakoby uplecioną opalką, co w niej Rus dzieci kołysze, a pofutrują ją rzemieniem świeżem albo ceratami. Powiadają, że Mojżesz, on zacny sługa Boży, w taką był wsadzony od króliewny, gdy go chciała zataić; bo taka łódka równo z wodą zanurzy się i uczaić się w niej łacno.\nNatomiast Dymitr Jawornicki (Дмитрий Иванович Яворницкий pseudonim Эварницкий) podawał, że nazwa kozackiej czajki pochodzi od tatarskiego słowa „kaik” (czaik) oznaczającego okrągłą łódkę.\nKozacy zapuszczali się na nich na Morze Czarne, gdzie grabili posiadłości tureckie i tatarskie, docierając nawet do Konstantynopola. Wyprawy takie nazywali „chadzkami”.\nTechnologia budowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=718541", "fragment_id": "841548/0", "subtitle": "", "title": "Czajka (łódź)", "parentId": 718541.0, "start_index": 1.0, "document_id": "841548", "source": "wikipedia", "score": 0.7141162157058716}, "uuid": "3214a2b9-b753-4e39-b57e-13079881e813"}, {"page_content": "Welbot (także welbat, walbat) – łódź okrętowa, wiosłowa lub wiosłowo-żaglowa, zwrotna, szybka, wąska, o ostrym profilu, wąskim dziobie i wąskiej burcie. Termin, dziś już historyczny, pochodzi od angielskiej nazwy \"whaleboat\" i oznaczał pierwotnie łódź używaną przez wielorybników w czasie polowań, gdy trzeba było szybko przemierzać duże odległości aby dopaść wieloryba. Z czasem welboty zaczęły być używane również na statkach szkolnych i wojennych zamiast szalup (np. w carskiej Rosji). Używano ich zarówno do ćwiczeń, jak i komunikacji z lądem (w tym do przewozu oficerów najwyższych rangą).\nTerminu \"welbot\" użył też w swojej książce gen. Mariusz Zaruski na określenie szalup ratunkowych zainstalowanych w okresie międzywojennym na pierwszym „Zawiszy”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17697", "fragment_id": "169838/0", "subtitle": "", "title": "Welbot", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "169838", "parentId": 17697.0, "score": 0.37314286828041077}, "uuid": "8eb49d59-9c20-4565-9bc7-a827eed9cf63"}, {"page_content": "Głową rzek tutejszych jest Berezyna, wypływająca z północno-zachodniej strony tegoż powiatu pod Dokszycami, która wpada do Dniepru w powiecie rzeczyckim, spławna od ujścia Sierhuny. Dźwiga ona bajdaki z solą, zbożem, wódką, pieńką, wańczosem, klepką, maszty, szpyry, płyty towarne, brusy i kłody.\nNa Dnieprze i Prypeci bajdak był największym statkiem wykorzystywanym w transporcie rzecznym, lecz przez Kozaków używanym także do awanturniczych wypraw na Morze Czarne. Dzięki niewielkiemu zanurzeniu i płaskodennemu kadłubowi łodzie te mogły pokonywać rzeczne mielizny, a przy wysokim stanie wód nawet dnieprowe porohy. Przy wodach opadających podczas suszy używano mniejszych półbajdaków o długości kadłuba 50-80 stóp, szerokości 7-14 stóp i nośności do 1300 cetnarów.\nW literaturze polskiej użycie bajdaków jako jednostek do transportu wojska opisano w powieści \"Ogniem i mieczem\" Henryka Sienkiewicza, m.in. w scenie walki zaporoskich Kozaków z niemiecką piechotą dowodzoną przez podpułkownika Johana Wernera (tom I, rozdz. XIV).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622898", "fragment_id": "849573/1", "subtitle": "", "title": "Bajdak", "document_id": "849573", "start_index": 1241.0, "parentId": 622898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2625513970851898}, "uuid": "efa8e618-3656-4753-be5d-32aece636b2d"}, {"page_content": "Na wiosnę Kozacy w grupach 40-70-osobowych udawali się nad Dniepr. Każda z tych grup wykonywała statek dla siebie. Wycinano wierzby i lipy i pod kierunkiem doświadczonych w tym rzemiośle budowano czajki. Wykonywano je ze ściętych drzew, obijano deskami i obwodzono linami oblewanymi następnie smołą. Dodatkowo otaczano je dodatkowo pękami trzcin, co zapewniało stateczność podczas burzy. Łódź taką budowano zwykle w ciągu 2–3 tygodni.\nWyposażenie i załoga.\nCzajki wyposażone były w dwa wiosłowe stery (przedni i tylny) oraz w 10–15 wioseł, miały też żagiel, zwykle używany w dni pogodne. Początkowo czajki nie miały artylerii, później na większych montowano 4–6 falkonetów.\nZałogę stanowiło zazwyczaj około 30 ludzi. Na wyprawę każdy Kozak zabierał jedną lub dwie rusznice lub pistolety, 5–7 funtów prochu, ołów, żywność (suchary, porcję sołomachy, suszonego mięsa, w tym ryby) oraz zapas wody pitnej wody. Wielkość czajek była zróżnicowana w różnych okresach. Np. czajka o wyporności 10 ton miała długość 15 metrów, szerokość około 2,5 metra, wysokość wewnętrzną 1,4 metra, zanurzenie 0,7 metra, 6 par wioseł, a załoga składała się z 25–28 ludzi. Większa łódź o wyporności 20–40 ton miała długość 17–25 metrów, szerokość 2,5–3,5 metra, wysokość zewnętrzną 2,7 metra, zanurzenie 1,7 metra, 10–15 par wioseł, zaś jej załoga liczyła 50 do 70 ludzi.\nPodczas wyprawy obowiązywała żelazna dyscyplina: za nieposłuszeństwo lub upicie się karano wyrzuceniem za burtę.\nFlotylla bałtycka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=718541", "fragment_id": "841548/1", "subtitle": "", "title": "Czajka (łódź)", "source": "wikipedia", "start_index": 1465.0, "document_id": "841548", "parentId": 718541.0, "score": 0.32717469334602356}, "uuid": "d602da29-35c5-4d18-9afa-f88eefce04a0"}, {"page_content": "Kozacy zaporoscy, kozacy niżowi ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;Запорожці&lt;/&gt;) – społeczność zorganizowana na sposób wojskowy, której początki sięgają XV w. i związane są z południowo-wschodnimi kresami Wielkiego Księstwa Litewskiego. Centrum Kozaczyzny znajdowało się na Zaporożu, nizinnym, stepowym kraju położonym w dolnym biegu Dniepru za, ciągnącym się na długości 80 km, odcinkiem skalnych przeszkód rzecznych (mówiono o nich porohy, stąd kraj za porohami – Zaporoże oraz Kozacy zaporoscy). Kozacy odegrali ogromną rolę w dziejach całej Europy wschodniej, zwłaszcza zaś Ukrainy, Polski i Rosji. Szczyt rozwoju ich organizacji przypada na wiek XVII, gdy przez pewien czas stanowili samodzielny czynnik polityczny. Kozaczyznę zaporoską zlikwidowała w latach 1775–1780 caryca Katarzyna II. Dzisiejsza Ukraina dzieje Kozaków uznaje za integralną część własnej historii i jedno z najważniejszych źródeł tożsamości narodowej.\nHistoria.\nTereny Zaporoża do 1569 r. stanowiły część Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tymże roku zostały inkorporowane do Korony Królestwa Polskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47879", "fragment_id": "646107/0", "subtitle": "", "title": "Kozacy zaporoscy", "document_id": "646107", "start_index": 0.0, "parentId": 47879.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19711147248744965}, "uuid": "8c58152e-eded-4f31-b9f2-c0c0ee032f46"}, {"page_content": "Chociaż łodzie te kojarzone są głównie z Morzem Czarnym i Siczą, to już hetman Koniecpolski myślał o sprowadzeniu ich do Zatoki Gdańskiej. Proponował sprowadzić 2 tysiące Kozaków z czajkami przez Dniepr, Prypecią aż za Pińsk, a następnie przetransportować ich do Bugu i Wisły. W czasie wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629, za panowania Zygmunta III Wazy, pomysłu nie udało się urzeczywistnić, ale do planu tego powrócono podczas przygotowań Władysława IV Wazy do wojny z Szwecją. \nW 1635 roku król polecił wprowadzić plan Koniecpolskiego w życie. Pierwotnie zamierzano sprowadzić 500 Kozaków, lecz ostatecznie liczbę ich zwiększono do 1500. Dlatego zamiast 15 czajek (jak planowano wstępnie) należało przygotować ich 30. Wiosną 1635 roku Władysław IV nakazał zaporoskiemu pułkownikowi Konstantemu Wołkowi (Костянтин Вовк), sprowadzić 1500 Kozaków rejestrowych nad dolny Niemen, do Prus, gdzie miały już na nich czekać łodzie. 15 czajek przygotowano na Niemnie rękami doświadczonych w tym fachu Kozaków, a w Królewcu wyposażono je w niezbędny osprzęt wojskowy. Pozostałe 15 wykonano adaptując zarekwirowane jednomasztowe baty. Bazą flotylli czajek był Królewiec, który został odpowiednio uzbrojony i ufortyfikowany. Był on silną bazą morską w pobliżu zajętej przez Szwedów Piławy. Pomimo drobnych sukcesów w walce ze Szwedami, rozejm w Sztumskiej Wsi ze Szwecją sprawił, że flotylla czajek stała się zbędna na Zalewie Wiślanym i Kozacy zostali zawróceni na Zaporoże.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=718541", "fragment_id": "841548/2", "subtitle": "", "title": "Czajka (łódź)", "source": "wikipedia", "start_index": 2944.0, "document_id": "841548", "parentId": 718541.0, "score": 0.28583237528800964}, "uuid": "40496496-d3e3-4cc6-a658-33dbd3ab7dbd"}, {"page_content": "Bajdak (bajdas), bajdarka (ukr., ros. байдак) – jednomasztowa, duża, szeroka, bezpokładowa łódź żaglowo-wiosłowa używana dawniej na rzekach Ukrainy, Białorusi i Rosji; rodzaj barki rzecznej.\nZ kadłubem o nieco zwężonym przodzie, miała płaskie dno i proste burty. Wyposażona w dwie kotwice, poruszana była żaglem i wiosłami lub długimi żerdziami (tzw. szóstami). W jej tylnej części mieściła się niewielka kajuta. Z wiarygodnych XIX-wiecznych informacji wiadomo, iż długość bajdaków wynosiła od 15 do 25 sążni(od 26 do ok. 43 metrów), szerokość sięgała 4 sążni (ok. 7 m), a tonaż wahała się od zaledwie 2 do aż 6 tysięcy cetnarów (od ok. 80 kg do przeszło 24 ton). Obsadę takiej łodzi płynącej z prądem i z rozpiętym żaglem stanowiło zazwyczaj 8-20 ludzi, co zapewniało jej prędkość poruszania się rzędu 5-9 ówczesnych wiorst (5,3–ok. 9,5 km) na godzinę, natomiast łódź płynąca pod prąd przy rozpiętym żaglu wymagała obsady 20-50 ludzi, lecz mimo to jej prędkość ograniczała się do 3 wiorst (3,2 km) na godzinę. \nW Rosji bajdaków używano do przewozu towarów na Berezynie, Dziśnie, Dnieprze, Prypeci i Sożu O ich funkcji handlowej na rzekach wschodnioeuropejskich pisał J.I. Kraszewski:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=622898", "fragment_id": "849573/0", "subtitle": "", "title": "Bajdak", "parentId": 622898.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "849573", "score": 0.1398787796497345}, "uuid": "c5f8d05b-d283-4d68-b5ca-7960f8d257ba"}, {"page_content": "W dawnej Rzeczypospolitej używano nazwy \"pinka\", okręt ten mógł pływać niemal po wszystkich akwenach Bałtyku. Używany do osłony większych okrętów, patroli, konwojów, przechwytywania wrogich jednostek handlowych itd.\nUzbrojenie stanowiło z reguły 8-12 dział niewielkich wagomiarów, załogę ok. 40 ludzi. Polskie pinki miały wyporność z reguły 70-80 łasztów, czyli ok. 140-160 ton, w przeciwieństwie do cięższych pinas angielskich czy szkockich. Był to najpopularniejszy okręt wojenny na Bałtyku obok galeonu. Pierwsze pinki pojawiły się we flocie gdańskiej w połowie XV wieku.\nW czasach późniejszych i współczesnych pod tą nazwą kryły się również statki badawcze, rozpoznawcze, łącznikowe i spacerowe, a nawet łodzie okrętowe wykorzystywane do prowadzenia rozpoznania lub pościgu, początkowo z napędem żaglowym lub wiosłowo-żaglowym, obecnie z napędem mechanicznym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=207763", "fragment_id": "1417342/1", "subtitle": "", "title": "Pinasa", "parentId": 207763.0, "start_index": 1674.0, "document_id": "1417342", "source": "wikipedia", "score": 0.2770138084888458}, "uuid": "ee5ce4bd-b9e3-40a0-81e3-bcf32524539d"}, {"page_content": "Szebeka – statek żaglowo-wiosłowy o 2-3 masztach z ożaglowaniem łacińskim, popularny w basenie Morza Śródziemnego od XVII do XIX wieku.\nWczesne szebeki, pochodne od wiosłowej galery, posiadały 30-40 par wioseł, później ich liczbę zmniejszono do 9-10. Duża zwrotność, szybkość i stosunkowo silne uzbrojenie (24-28 dział), a także możliwość uniezależnienia od wiatru, wpłynęły na znaczne rozpowszechnienie tego typu żaglowca wśród śródziemnomorskich piratów i korsarzy. Ze względu na niewielką ładowność szebeki miały ograniczony promień działania, operując zwykle w niewielkiej odległości od lądu. Wykorzystywano je w celach zarówno wojennych, jak handlowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=134819", "fragment_id": "117/0", "subtitle": "", "title": "Szebeka", "parentId": 134819.0, "start_index": 0.0, "document_id": "117", "source": "wikipedia", "score": 0.060518547892570496}, "uuid": "0a0e61b0-84d6-4685-b6bf-66e2e34d2142"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy okrętu typu galery. Zobacz też: Galeota (żaglowiec).\nGaleota (galiot, wł. \"galeotta\") – mały okręt żaglowo-wiosłowy używany od końca XVI wieku do końca XVIII wieku.\nGaleota była małym, szybkim okrętem typu galery, właściwie półgalerą, gdyż posiadała 16-23 wioseł (po 2-3 ludzi na wiosło), ale w odróżnieniu od typowych galer mających ożaglowanie łacińskie, na 1-2 masztach miała ożaglowanie rejowe. Jak każdy okręt wiosłowo-żaglowy używana była na morzach śródlądowych - czyli na Morzu Śródziemnym i na Bałtyku.\nLiteratura.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=590870", "fragment_id": "1565540/0", "subtitle": "", "title": "Galeota", "parentId": 590870.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1565540", "source": "wikipedia", "score": 0.33721768856048584}, "uuid": "6bf69a7f-7be6-4ec1-a536-376c96efa738"}]}
{"id": "q_857", "question": "Z ilu części (pieśni, ksiąg) składa się „Odyseja”?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nOdyseja (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ὀδύσσεια&lt;/&gt; \"Odysseia\") – epos grecki, przypisywany Homerowi, oparty na antycznej ustnej tradycji epickiej i spisany przypuszczalnie w VIII wieku p.n.e.\n\"Odyseja\" była przez Homera śpiewana wierszem, tzw. heksametrem. Składa się z 24 ksiąg (pieśni), nie jest to jednak podział oryginalny, został wprowadzony w epoce hellenistycznej przez gramatyków aleksandryjskich. Pierwsze cztery pieśni (\"notabene\" uważane za osobny, słabszy utwór, dołączony przez Homera do oryginalnej epopei) są poświęcone wędrówce Telemacha, syna Odyseusza, któremu z kolei poświęcone są dalsze pieśni.\nW połowie III w. p.n.e. poemat został przetłumaczony na łacinę przez Lucjusza Liwiusza Andronika. Tłumacz przy przekładaniu użył oryginalnego metrum italskiego – wiersza saturnijskiego. Był to pierwszy przekład w literaturze europejskiej. Odyseja przedstawia wiele szczegółów dotyczących wojny trojańskiej, w tym jej zakończenia.\nTreść utworu.\nPrzedstawienie.\nOdyseja zaczyna się po zakończeniu dziesięcioletniej wojny trojańskiej. Odyseusz ciągle nie wraca do domu z wojny. Jego syn Telemach ma 20 lat i dzieli dom ze swą matką Penelopą i służbą. W domu przebywa też 108 natarczywych zalotników, ubiegających się o rękę Penelopy (i związane z tym nadzieje na tron).\nOpiekunka Odyseusza Atena rozmawia o jego przeznaczeniu z najważniejszym z bogów Zeusem w momencie, gdy Posejdona (boga niechętnego Odyseuszowi) nie ma na Olimpie. Po tym Atena w przebraniu nawiązuje kontakt i przekonuje Telemacha, aby poszukał nowych wieści o swym ojcu. On ofiarowuje bogini gościnność i razem obserwują zalotników, podczas gdy bard przygotowuje dla nich pieśń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55171", "fragment_id": "656744/0", "subtitle": "", "title": "Odyseja", "parentId": 55171.0, "start_index": 1.0, "document_id": "656744", "source": "wikipedia", "score": 0.8250325322151184}, "uuid": "8b75fc28-94fc-499d-83b7-b15d23ad260a"}, {"page_content": "Powieści swe mniej cenił od twórczości poetyckiej i dramaturgicznej. Za swoje najważniejsze dzieło uważał epopeję \"Odyseja: wersja współczesna\". Pisał je od nowa siedmiokrotnie, nim zdecydował się na publikację w 1938 r. Wzorem Odysei Homera, jest podzielona na 24 pieśni i składa się dokładnie z 33 333 wersów. Oprócz niej pozostawił też poematy poświęcone swym „przywódcom duchowym”, do których zaliczał El Greco, Lenina, Nietzschego i św. Franciszka (poświęcił mu też powieść \"Biedaczyna z Asyżu\"). Natomiast za \"Ostatnie kuszenie Chrystusa\" pisarz został ekskomunikowany przez grecki Kościół prawosławny, który później zgłosił również protest wobec pokazów filmu M. Scorsese.\nPrzekładał też na nowogrecki dzieła filozoficzne i literackie: oba eposy Homera (z prof. Kakridisem), \"Boską komedię\" Dantego, \"Fausta\" Goethego, utwory Rabindranatha Tagore, Artura Rimbaud, a nawet Karola Darwina. Był prawdopodobnie najpłodnieszym spośród pisarzy greckich, pisząc bardzo szybko i pracując nierzadko ponad dwanaście godzin dziennie, co sprawiało, iż wielusetstronicowa powieść powstawała w ciągu miesiąca.\nJako twórcę cechowała go niezwykła umiejętność włączania w swój światopogląd nowych koncepcji moralno-filozoficznych, niekiedy całkiem sprzecznych. Przyjmując np. marksistowską dialektykę dziejów, odrzucił materializm zastępując go idealistyczną teorią doskonalenia człowieka poprzez wyzwalanie w nim Boga. Zachował przy tym kult dionizyjskiego sensualizmu i pełni życia, zderzając go następnie z buddyjską ascezą i radykalnym nihilizmem samotnika żyjącego poza społeczeństwem. „Jako artysta wiersza odznaczał się Kazantzakis niewyczerpanym darem tworzenia sugestywnych metafor, nadzwyczajnymi zdolnościami słowotwórczymi. Przyciszonych tonów lirycznych nie spotykamy u niego wcale; zagłusza je patos rzeczy ostatecznych”.\nPublikacje.Przetłumaczone na język polski:\nNiektóre utwory niewydane w Polsce:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=335461", "fragment_id": "83916/3", "subtitle": "", "title": "Nikos Kazandzakis", "document_id": "83916", "start_index": 4595.0, "source": "wikipedia", "parentId": 335461.0, "score": 0.1537477821111679}, "uuid": "f4615e90-a494-4ee2-8cb8-92c5051eb2a6"}, {"page_content": "Dzieło obejmuje 15 537 wierszy. W III wieku p.n.e. filolodzy aleksandryjscy podzielili poemat na dwadzieścia cztery księgi – podział ten nie stanowi właściwego składnika kompozycyjnego. Kompozycja utworu jest zwarta – cała akcja podporządkowana jest ściśle przewodniemu motywowi, którym jest gniew Achillesa. Homer nie opisuje całej wojny trojańskiej, ale wybiera tylko jeden jej wątek, potrafiąc dzięki temu dać bardziej sugestywny obraz wydarzeń, niż można by to uczynić posługując się rozwlekłą, szczegółową narracją. Wiele szczegółów dotyczących wojny znajduje się w \"Odysei\". \"Iliada\" przejawia wszelkie cechy eposu bohaterskiego, jest też wzorem dla tego gatunku w literaturach europejskich, zwłaszcza nowożytnych. Charakterystyczny styl eposu homeryckiego w znacznej mierze kształtuje specyfika użytych środków stylistycznych, zwłaszcza porównań i epitetów.\nSymetrię budowy widać na przykład w tym, że pierwsza księga, w której Achilles zostaje ogarnięty gniewem i żądzą zemsty, odpowiada księdze ostatniej, w której wyzwala się z gniewu. Sceny batalistyczne i pokojowe równomiernie się przeplatają, widoczny jest namysł w ich budowie i rozmieszczeniu. Same sceny batalistyczne także przeważnie posiadają symetryczną konstrukcję: każda rozpoczyna się rankiem, a kończy z zapadnięciem nocy. Porównania rozmieszczone są zaś tak, by wyodrębniać i podkreślać poszczególne fazy walki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26700", "fragment_id": "171864/13", "subtitle": "", "title": "Iliada", "source": "wikipedia", "start_index": 16683.0, "parentId": 26700.0, "document_id": "171864", "score": 0.16486714780330658}, "uuid": "d8771b73-91c1-4ea3-9039-be09f1d9dc86"}, {"page_content": "Odyseja – epos bohaterski greckiego pisarza poety i dramaturga Nikosa Kazandzakisa, będący nawiązaniem do \"Odysei\" Homera i jej dalszym ciągiem. Poemat jest dziełem bardzo obszernym, o wiele dłuższym od swojego antycznego pierwowzoru. Liczy 33 333 wersy. Kazandzakis napisał epos współczesnym odpowiednikiem starożytnego heksametru daktylicznego, jambicznym piętnastozgłoskowcem, użytym wcześniej w wielu dziełach epickich literatury nowogreckiej. Ambicją poety było danie Grekom nowoczesnego eposu na miarę arcydzieł Homera. Utwór stanowi zarazem sumę doświadczeń i przemyśleń autora, jak również zestawienie świata homeryckiego i zjawisk, które zaistniały w kulturze powszechnej później. W warstwie fabularnej poemat przedstawia podróż Odyseusza do Afryki i dalej, w kierunku bieguna południowego, porwanie przez niego Heleny i założenie idealnego państwa. W czasie wędrówki bohater spotykał Wielkich Nauczycieli Ludzkości. Pisany i poprawiany przez wiele lat poemat został wydany w 1938.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3937438", "fragment_id": "580001/0", "subtitle": "", "title": "Odyseja (Kazandzakis)", "parentId": 3937438.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "580001", "score": 0.22240427136421204}, "uuid": "44e6d343-10ad-4db9-b6d9-d8c9c09f7b14"}, {"page_content": "Po \"Plądrowaniu Ilionu\" następują \"Powroty\" Agiasa z Trojzeny składające się z pięciu pieśni. Jak tytuł eposu wskazuje, opowiada on o przygodach achajskich herosów podczas ich dróg z Troi do ziem rodzimych. Jedyny epizod, w jakim Odys występuje mówi o tym, jak Neoptolemos spotkał go przebywając w Maronei identyfikowanej z Ismarosem, który Odys plądrował podczas swojej tułaczki.\n\"Odyseja\".\nPo \"Powrotach\" następuje \"Odyseja\" Homera, która — podobnie jak \"Iliada\" tego samego autora — nie została zawarta w przetrwałych fragmentach \"Chrestomatii\" Proklosa. Na początku swojej tułaczki, Odyseusz wraz ze swoją flotą najeżdżają na Ismaros, czyli ziemie trackich Kikonów, gdzie otrzymują od jedynego przetrwałego Marona wiele darów, między innymi dwanaście amfor wina lub miodu pitnego.\nPotem, odwiedzają lotofagów, którzy częstują flotę Odysa owocem lotosu, który powoduje zaniki pamięci; przez to musi zaciągnąć ich na statki siłą.\nPo lotofagach docierają do jaskini Cyklopów, synów Posejdona. Tam atakuje ich Polifem, którego Odys odurzył wcześniej otrzymanym winem lub miodem pitnym. W wyniku tego, że przedstawił mu się jako \"Nikt\", gdy inni Cyklopi przychodzą pytać Polifema co mu się stało (płacze głośno, bo wraz ze swoją flotą Odyseusz wybił mu oko naostrzoną lagą), odpowiada: \"Nikt mnie krzywdzi!\". Potem jednak Odys wyjawia mu swoje prawdziwe imię, dzięki czemu Cyklop może modlić się do swojego ojca o rzucenie na niego klątwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11138", "fragment_id": "186666/3", "subtitle": "", "title": "Odyseusz", "document_id": "186666", "start_index": 4632.0, "parentId": 11138.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19275878369808197}, "uuid": "887901fc-a9f0-405c-b4fc-12af38f98ca5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy liczby. Zobacz też: inne artykuły powiązane z tą liczbą.\nWarunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 24 to, aby była podzielna zarówno przez 3, jak i przez 8.\n24 w kalendarzu.\n24. dniem w roku jest 24 stycznia. Zobacz też co wydarzyło się w 24 roku n.e.\nJest to liczba godzin doby.\n24 w kulturze.\n\"Iliada\" i \"Odyseja\" Homera zostały podzielone każda na 24 księgi (pieśni).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=452255", "fragment_id": "1542229/0", "subtitle": "", "title": "24 (liczba)", "parentId": 452255.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1542229", "source": "wikipedia", "score": 0.23440128564834595}, "uuid": "77c491dd-56db-45ef-945a-6863804c54c9"}, {"page_content": "Tworząc \"Raj utracony\", Milton często nawiązywał do poprzednich wielkich eposów europejskich: \"Iliady\", \"Odysei\", jak również \"Eneidy\". Uważał, że temat jego dzieła jest bardziej epicki niż powyższych, bowiem upadek pierwszych ludzi dotyczy całej ludzkości. Mimo to nie stronił od epickich konwencji takich jak inwokacja (Milton inwokuje do Uranii, która za czasów Miltona była kojarzona z chrześcijańskimi poetami) czy kulminacja akcji (w tym wypadku zjedzenie zakazanego owocu przez Adama i Ewę) następująca w księdze dziewiątej (\"Iliada\" czy \"Odyseja\" mają po 24 księgi, więc kulminacja następuje w nich w księdze osiemnastej, ale Milton podąża tradycją Wergiliusza, który zdecydował się na 12 ksiąg) bądź rozpoczęcie eposu \"in medias res\".\nTreść.\nAkcja \"Raju utraconego\" rozpoczyna się od upadku szatana i jego zwolenników, co może sugerować, iż to właśnie szatan jest bohaterem eposu. Często też Milton nazywany był „nieświadomym satanistą”, ze względu na szczegółową konstrukcję postaci Lucyfera. Koncepcja ta była szczególnie żywa wśród angielskich romantyków (właśnie szatana uznaje się za protoplastę tzw. bohatera bajronicznego).\nUtwór podzielony jest na 2 części. Pierwsze sześć ksiąg opowiada głównie o buncie aniołów pod wodzą Szatana, tematem ostatnich sześciu ksiąg są natomiast ludzie (podział podkreślony jest przez ponowne użycie inwokacji w księdze siódmej). Treść zgodna jest zazwyczaj z historią opowiedzianą w biblijnej Genesis, Milton jednak wprowadza do fabuły np. antropomorficzne postacie Grzechu i Śmierci. Epos kończy się wygnaniem pierwszych rodziców z raju. Poeta podkreśla jednak, że Opatrzność nie opuściła ludzi, ale pozostała dla nich przewodnikiem:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51728", "fragment_id": "648968/1", "subtitle": "", "title": "Raj utracony", "document_id": "648968", "start_index": 1453.0, "source": "wikipedia", "parentId": 51728.0, "score": 0.2803952097892761}, "uuid": "c986e7d7-bfd5-4023-92b7-e413d29fb126"}, {"page_content": "Zbiór otwiera wierszowana przedmowa Konstantego Benisławskiego, jednego z braci Piotra Benisławskiego, który w 10. strofach wychwala swoją bratową. We wstępie pojawia się również kilka strof podpisanych dotąd nierozszyfrowanymi inicjałami oraz porównania autorki do Elżbiety Drużbackiej, Safony i Korynny. Pierwszą pieśnią jest \"Pieśń przed zaczęciem dzieła abo zachwyt ducha do Ducha Najświętszego\", w której Benisławska pisze, że to sam Bóg natchnął ją do tej pracy. Później zawarta jest \"Pieśń przeżegnanie. W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego\", w której wykonuje się znak krzyża, aby na dobre wyzbyć się z myśli szatana, ukazanego przez autorkę jako uwiązany na łańcuchu pies. Takie wyobrażenie diabła bliskie jest motywom apokryficznym, a także \"Boskiej komedii\" Dantego. \"Pieśni\" dzielą się na 3 części, nazwane dawnym obyczajem jako księgi. Część pierwsza tomu składa się z 7 pieśni. Napisana jest trzynastozgłoskowcem i zawiera medytacje poetyckie o modlitwie Pańskiej \"Ojcze nasz\". Część druga rozważa \"Pozdrowienie anielskie\" – modlitwę \"Zdrowaś Maryjo\" w 9 pieśniach napisanych jedenastozgłoskowcem. W skład trzeciej części tomu wchodzą 24 pieśni, w których Benisławska zawarła pełne ekspresji wyznania liryczne o miłosnym obcowaniu człowieka i Boga, nawiązując do tradycji mistyki oblubieńczej. Trzecia księga ma charakter autobiograficzny, najbardziej osobisty.\nSpis treści.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1141988", "fragment_id": "1359832/3", "subtitle": "", "title": "Konstancja Benisławska", "parentId": 1141988.0, "start_index": 4052.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1359832", "score": 0.2764686644077301}, "uuid": "1f57420f-bde2-4a50-8865-43b206486426"}, {"page_content": "Tratwa Odysa. Esej o uchodźcach – książka filozoficzna dr. hab. Dobrosława Kota (ps. Wit Szostak) w pięciu częściach, wydana nakładem wydawnictwa słowo/ obraz terytoria. Jej tytuł odnosi się bezpośrednio do pieśni V Odysei Homera, w której Odyseusz wyrusza w podróż od nimfy Kalipso do rodzimej Itaki. Esej został wydany w 2020 r., kilka lat po kryzysie migracyjnym w Europie i przed kryzysem migracyjnym na granicy Białorusi z Unią Europejską.\nTematyka.\nW eseju tułaczka Odysa zostaje przedstawiona jako „mit o powrocie niemożliwym”, w którym wyobrażenie domu, Itaki, autor przeciwstawia temu, co Odys zastaje po latach nieobecności na rodzimej wyspie. Od pierwszych stron realne wydarzenia związane z masową migracją krajów Afryki na południe Europy są uniwersalizowane przez odwołania do mitycznej opowieści Homera, a także do innych wielkich myślicieli zachodnich, takich jak Emmanuel Levinas, Jacques Derrida czy Hannah Arendt.\nAutor niepewność towarzyszącą pracy filozofa, a także myślenie, które w jego opinii jest pracą błądzenia w języku, wiąże z niepewnością błądzenia tych, którzy nie mają już domu. Poszukiwanie domu zyskuje zatem w eseju podwójne znaczenie: jako poszukiwanie schronienia dla egzystencji oraz jako poszukiwanie nowego języka dla nowych zjawisk zachodzących na granicach Europy. W ten sposób figura uchodźcy zyskuje wymiar głębszy niż tylko społeczno-polityczny, a kryzys związany z wydarzeniami na południu Europy staje się nierozerwalnie związany z kryzysem języka.\nPerspektywa mikro, czyli człowiek, jego dom i stosunek wobec gości, przeplatają się w eseju z perspektywą makro, w której Dobrosław Kot porusza kwestie europejskiej polityki (strzeżenie granic vs otwartość), państw i narodów oraz praw człowieka i praw obywatela.\nZawartość.\nEsej składa się z pięciu rozdziałów poprzedzonych Wprowadzeniem i zakończonych Wyprowadzeniem.\nCzęść 1: Kryzys", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5372994", "fragment_id": "322369/0", "subtitle": "", "title": "Tratwa Odysa. Esej o uchodźcach", "document_id": "322369", "start_index": 0.0, "parentId": 5372994.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09541244804859161}, "uuid": "8ae42bd0-d3d1-41e2-a0d8-64344aae1741"}, {"page_content": "Księga składa się z trzech rozdziałów i czterdziestu siedmiu wersetów. Dzieli się na dwie części:\nKsięgę otwiera poemat – hymn o strukturze akrostychu (1,1–11). Podobnie jak w psalmach alfabetycznych kolejne wiersze zaczynają się od kolejnej litery alfabetu hebrajskiego. Utwór obejmuje połowę alfabetu hebrajskiego i uznawany jest na ogół za niezależny od pozostałej treści księgi. Hymn wysławia Boga – jako mściciela i wojownika, przychodzącego na Ziemię (teofania), aby osądzić i ukarać swoich nieprzyjaciół, a jednocześnie ocalić tych, którzy szukają u niego ocalenia. Hymn podkreśla zarówno sprawiedliwość, jak i cierpliwość Boga. Nikt nie może wytrzymać żaru jego gniewu (wiersz 6) i bezcelowe są działania skierowane przeciw niemu (wiersz 9). Poemat ten nadaje księdze znaczenie uniwersalne, w odróżnieniu od pozostałej części, odnoszącej się konkretnie do Niniwy.\nDalej następują wyrocznie przeciw narodowi ciemiężącemu Judę, przy czym Asyria nie jest wymieniana bezpośrednio. Bóg jednocześnie przyznaje, że Juda przeżywała ucisk i upokorzenie ze strony Asyryjczyków i obiecuje, że nie będzie już w ten sposób doświadczał swojego narodu. W ostatnim wersecie pierwszego rozdziału (1,14) Bóg ogłasza wyrok na Niniwę.\nDrugi i trzeci rozdział zajmuje poemat o zburzeniu Niniwy. Rozpoczyna go obraz radosnej wieści dla Judy, a jednocześnie ironiczny apel do mieszkańców Niniwy, aby przygotowali się do obrony. Autor następnie przedstawia w plastyczny sposób sceny zagłady miasta i wyraża satysfakcję z okrucieństw, które dotknęły Asyrię – tych samych, których nie szczędziła innym narodom. Niniwa zostaje przedstawiona jako lew, który gromadził łupy w poczuciu bezpieczeństwa, został jednak powstrzymany przez Boga, który pożera młode asyryjskie lwy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=617202", "fragment_id": "850771/4", "subtitle": "", "title": "Księga Nahuma", "source": "wikipedia", "start_index": 5720.0, "document_id": "850771", "parentId": 617202.0, "score": 0.19178007543087006}, "uuid": "4ea5bf91-0226-4c0f-b87c-8d0ca74b46fe"}]}
{"id": "q_858", "question": "Z którego kontynentu wywodzą się Masajowie?", "answer": [{"page_content": "Masajowie – afrykańska półkoczownicza grupa etniczna, zamieszkująca Kenię oraz północną Tanzanię. Dzięki swoim charakterystycznym zwyczajom oraz zamieszkaniu w dostępnym terenie są jedną z najlepiej znanych afrykańskich grup etnicznych.\nIch językiem ojczystym jest język masajski, który zalicza się do rodziny języków nilo-saharyjskich. Uczą się także języków urzędowych Kenii i Tanzanii: suahili i angielskiego. Nie ma precyzyjnych szacunków populacji Masajów. Według spisu statystycznego z 1989 roku populacja wynosi 377 089 osób. Według innego źródła danych w 1994 w Kenii było 453 tys. osób mówiących w języku maa. Całkowita populacja jest szacowana na ok. 900 tys. Problem z precyzyjnym oszacowaniem populacji Masajów wynika z odległej lokalizacji niektórych wiosek, a także ciągłego przemieszczania się ludzi.\nRządy Tanzanii i Kenii próbowały zachęcić Masajów do porzucenia ich półkoczowniczego trybu życia. Jednak próba zakończyła się niepowodzeniem i Masajowie kontynuują dawne zwyczaje. W ostatnim czasie Oxfam ogłosił, że tryb życia Masajów powinien zostać rozpowszechniony. Wynika to ze zmiany klimatu i zdolności Masajów do uprawy roślin na pustyniach i w buszu.\nKultura.\nSpołeczeństwo Masajów jest silnie patriarchalne. Większość ważnych dla grupy decyzji jest podejmowana przez starszych mężczyzn. Prawo zwyczajowe, które obowiązuje Masajów, reguluje większość sytuacji. Formalnie kara śmierci nie jest stosowana i jako zadośćuczynienie wystarczy zazwyczaj zapłata w bydle lub przeprosiny. Sprawy są rozwiązywane poza sądem, na procesach zwanych „amitu”, „to make peace” lub „arop”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297107", "fragment_id": "1448505/0", "subtitle": "", "title": "Masajowie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1448505", "parentId": 297107.0, "score": 0.9862843751907349}, "uuid": "9ba2509f-8adf-4b10-97e5-295a77bedddf"}, {"page_content": "Shúkà w języku Maa oznacza płótna, które tradycyjnie zawijane są dookoła ciała. Jedno płótno owija każde ramię, a trzecie jest zakładane na wierzch. Płótna te są zazwyczaj w kolorze czerwonym z dodatkiem innych kolorów (np. niebieskim) i we wzory (np. w szkocką kratę). Kolor różowy, nawet w kwiecisty wzór, nie jest unikany przez wojowników. Część garderoby, zwana kanga w języku suahili, jest bardzo popularna. Masajowie, zamieszkujący w pobliżu wybrzeży, mogą nosić kikoi, rodzaj saronga, w różnych kolorach i z różnych materiałów. Ulubionym wzorem są pasy.\nWielu Masajów w Tanzanii nosi proste sandały, które jeszcze do niedawna były robione z krowiej skóry. Obecnie podeszwy są wytwarzane z plastiku. Zarówno mężczyźni, jak i kobiety ubierają drewniane obrączki. Masajskie kobiety regularnie wyplatają biżuterię i paciorki. Kolory paciorków mają swoje znaczenie, najpopularniejsze to: biały – pokój, niebieski – woda, czerwony – wojownik/krew/odwaga.\nPraca przy paciorkach, wykonywana przez kobiety, ma bardzo długą tradycję wśród Masajów. Odzwierciedlają oni swoją pozycję w społeczeństwie poprzez zdobienie i malowanie ciała. Przed przybyciem Europejczyków Masajowie wykonywali paciorki z miejscowych minerałów. Białe paciorki były robione z gliny, muszelek, kości słoniowej lub kości. Czarne i niebieskie z żelaza, węgla drzewnego, gliny, nasion i rogów. Czerwone były wytwarzane z nasion, drewna, dyni, kości, kości słoniowej, miedzi i mosiądzu. Pod koniec XIX wieku Europejczycy przywieźli do Afryki duże ilości kolorowego szkła. Wówczas to zmieniono materiał, z którego były wykonywane paciorki, i zmodyfikowano kolorystykę. Obecnie preferowane jest matowe szkło, bez żadnych ozdób.\nLinki zewnętrzne.\nFilm i dźwięk.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297107", "fragment_id": "1448505/11", "subtitle": "", "title": "Masajowie", "document_id": "1448505", "start_index": 17657.0, "parentId": 297107.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3332209885120392}, "uuid": "3fdcadda-8b10-44aa-b6f4-149750edc6fd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy góry. Zobacz też: Port lotniczy Kilimandżaro.\nKilimandżaro – góra w północnej Tanzanii, leżąca przy granicy z Kenią. Jest najwyższą górą Afryki i jedynym miejscem na kontynencie, gdzie śnieg jest całoroczny. Jest jednym z najwyższych samotnych masywów. W jego skład wchodzą trzy szczyty będące pozostałością po trzech wulkanach:\nUhuru wznosi się około 4900 metrów ponad otaczającymi masyw terenami.\nHistoria.\nEtymologia.\nPochodzenie nazwy Kilimandżaro nie jest znane. Niemiecki misjonarz Johann Ludwig Krapf, opisując ją w latach 60. XIX wieku, przekazał, że tak nazywali górę mieszkańcy wybrzeża, posługujący się językiem suahili. Nazwa masywu miałaby pochodzić z połączenia dwóch słów – \"kilima\" (góra) oraz \"njiaro\" (karawana). To tłumaczenie budzi jednak sporo wątpliwości. Możliwe, że nazwa została zniekształcona przez Europejczyków (góra w języku suahili to \"mlima).\" W dziewiętnastowiecznych relacjach można napotkać także tłumaczenia takie jak „wielka góra” bądź „jasna góra”.\nPoczątki eksploracji.\nJeszcze przed przybyciem Europejczyków wokół masywów wulkanicznych mieszkały liczne koczownicze plemiona. Kilimandżaro wśród nizin było czymś niezwykłym dla tamtejszych mieszkańców. Budziło wśród nich grozę do tego stopnia, że nazwali go \"Górą złych duchów\". Niektóre plemiona (np. Masajowie) oddawały boską cześć \"Górze światłości\". Zainteresowanie wyżyną wzrosło w XIX wieku, gdy Tanganika, na terenie której znajdowała się wówczas Kilimandżaro, stała się kolonią niemiecką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76961", "fragment_id": "646578/0", "subtitle": "", "title": "Kilimandżaro", "parentId": 76961.0, "start_index": 1.0, "document_id": "646578", "source": "wikipedia", "score": 0.13952448964118958}, "uuid": "d7ebd1a8-8719-4388-84fa-0ce60de6105e"}, {"page_content": "Mitologia afrykańska – zbiór opowieści o wierzeniach głęboko tkwiących w świadomości plemion, spełniających funkcję poznawczą i objaśniających świat; wyjaśniających powstanie świata (mity kosmogoniczne), rolę człowieka, jego pojawienie się na ziemi, system wartości, sposób postępowania, światopogląd (mity antropogeniczne), przedstawiające panteon bogów (mity teogoniczne) oraz dzieje bogów, herosów, władców i rodów (mity genealogiczne).\nPowstanie mitów plemion afrykańskich i sposoby ich przekazywania.\nMitologia afrykańska nie jest mitologią jednolitą. Rozległy obszar kontynentu i słabe możliwości komunikowania się plemion między sobą spowodowały powstanie osobnych mitów dla poszczególnych plemion. Do czasów współczesnych najlepiej zachowały się mity plemion: Dogonów, Bambara, Joruba, Aszanti, Pigmejów, Masajów, Buszmenów, Bantu, Ila. Dla ludów afrykańskich mity są tekstami świętymi, ponieważ dotyczą najważniejszych spraw istnienia. Są one pełne utajonego sensu, objaśniają niezrozumiałe zjawiska przyrodnicze, wyznaczają normy moralne, uczą żyć w harmonii z naturą, kosmosem i samym sobą. Mity afrykańskie zaczęto spisywać dopiero w XIX wieku, można jednak sądzić, że powstały one dużo wcześniej. Początkowo przekazywano je sobie ustnie z pokolenia na pokolenie, istniały również w obrzędach religijnych. Ich echa odnaleźć można także w poezji np. w poezji kongijskiego poety Tchicaya U Tam’si.\nMity kosmogoniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3467747", "fragment_id": "947262/0", "subtitle": "", "title": "Mitologia afrykańska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3467747.0, "document_id": "947262", "score": 0.15526705980300903}, "uuid": "af26a609-6cc6-489e-8429-c6855a308280"}, {"page_content": "Tradycyjnie masajska dieta składała się z mięsa, mleka i krowiej krwi. Według badań ILCA przeprowadzonych w 1989 roku: „Dzisiaj podstawą diety Masajów jest krowie mleko i mączka kukurydziana. Mleko jest pite głównie świeże lub w słodkiej herbacie, natomiast mączka jest wykorzystywana do owsianki. Gęsta owsianka (uoalia) jest jedzona z mlekiem. Rzadka owsianka jest przygotowywana bez mleka. Mięso, pomimo że jest ważnym składnikiem posiłków, nie jest spożywane regularnie i nie może być zakwalifikowane jako podstawowy produkt. Tłuszcze zwierzęce oraz masło są używane do gotowania owsianki, kukurydzy i fasoli. Masło jest ważnym składnikiem pożywienia niemowląt. Krew jest rzadko pita.”.\nBadania przeprowadzone przez Międzynarodowy Instytut Trzody w Afryce wskazują znaczną zmianę w diecie Masajów, którzy coraz częściej żywią się produktami pochodzenia niezwierzęcego. Ich dieta składa się w 12-39% z kukurydzy i 8-13% z cukru. Każdy spożywa średnio jeden litr mleka dziennie.\nZnaczna część mleka jest spożywana w formie sfermentowanej lub pod postacią masła mlecznego. Wskaźniki spożycia mleka są bardzo wysokie. Dzięki temu zapotrzebowanie na proteiny i podstawowe aminokwasy jest w pełni zaspokojone. Jednakże taka dieta nie zaspokaja zapotrzebowania na żelazo, niacynę, witaminę C, witaminę A, tiaminę i energię. Z powodu zmiany klimatu, częstych susz i sezonowej podaży mleka w diecie Masajów występuje znaczna ilość zbóż.\nBadania elektrokardiografem przeprowadzone na 400 młodych mężczyznach nie wykazały żadnych oznak chorób, nieprawidłowości czy niewydolności serca. Dalsze badania z węglem-14 pokazały, że średnia wysokość cholesterolu stanowi ok. 50% poziomu cholesterolu u przeciętnego Amerykanina. Te odkrycia były przypisane niezwykłej sprawności fizycznej Masajów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297107", "fragment_id": "1448505/9", "subtitle": "", "title": "Masajowie", "document_id": "1448505", "start_index": 14166.0, "parentId": 297107.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5218120813369751}, "uuid": "1ad22396-fb21-40c4-8531-8784f0b60078"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Przeprawa przez rzekę Mara – gnu pręgowane\nMasai Mara National Reserve (MMNR), także Masai Mara Game Reserve – obszar chroniony w Kenii, północna część ekosystemu Mara–Serengeti, zajmująca obszar o powierzchni 1510 km². Leży na wysokości ponad 1500 m n.p.m.\nW 2010 roku obszar chroniony Masai Mara został wpisany na Listę Informacyjną UNESCO w celu zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nNazwa.\nNazwa obszaru \"Masai Mara\" pochodzi od zamieszkujących te tereny Masajów i od nazwy przepływającej rzeki Mara.\nGeografia.\nObszar chroniony \"Masai Mara\" położony jest na terenie Prowincji Wielkiego Rowu, w dystryktach Narok i Trans-Mara i graniczy z Parkiem Narodowym Serengeti w Tanzanii. Obszar chroniony to jedynie 25% kenijskiej części ekosystemu Mara–Serengeti, pozostałe 75%, zamieszkałe przez społeczności Masajów, nie jest objęte oficjalną ochroną.\nObszar chroniony rozciąga się w północno-środkowej części Wielkich Rowów Afrykańskich – jest to szeroka dolina zamknięta od północy skarpą, wznoszącą się na ponad 2000 m n.p.m. Środowisko Masai Mara jest zróżnicowane – od sawanny, poprzez lasy akacjowe, bagna, lasy nadrzeczne do scrubu z przewagą akacji oraz roślin z rodzaju \"Croton\" i \"Tarchonanthus\".\nObszar przecinają rzeki Mara i Talak River. Mara to jedyna nieokresowa rzeka przepływająca przez Masai Mara i Serengeti, zapewniająca źródło wody pitnej podczas pory suchej. We wschodniej części obszaru klimat jest bardziej suchy – średnie opady roczne wynoszą tu ok. 800 mm, a w zachodniej bardziej wilgotny ze średnimi opadami w roku ok. 1200 mm. Przez cały rok średnie dzienne temperatury wynoszą 30–35 °C, nocami temperatury rzadko spada poniżej 8 °C.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1269037", "fragment_id": "1126431/0", "subtitle": "", "title": "Masai Mara", "document_id": "1126431", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1269037.0, "score": 0.09853443503379822}, "uuid": "81acbf1e-f578-4672-b8c8-af4b431134b7"}, {"page_content": "Żaden znany Europejczyk nie postawił stopy w kraterze Ngorongoro do 1892, kiedy dotarł tam Oscar Baumann. Dwóch braci z Niemiec (Adolph i Friedrich Siedentopf) uprawiali ziemię w kraterze do wybuchu I wojny światowej, po wydzierżawieniu ziemi od administracji Niemieckiej Afryki Wschodniej. Bracia regularnie organizowali polowania dla swych przyjaciół z Niemiec. Próbowali również wyprowadzić stada gnu z krateru.\nW 1921 przeszło pierwsze zarządzenie dotyczące ochrony zwierząt. Ograniczało polowania, do posiadaczy pozwolenia w Tanzanii. W 1928 polowań zakazano na całym obszarze w obrębie krateru z wyjątkiem dawniejszych farm Siedentopf. National Park Ordinance z 1948 (wdrożony w 1951) stworzył Park Narodowy Serengeti (Serengeti National Park, SNP). Stworzyło to jednak problemy dla Masajów i innych plemion, w efekcie czego akt prawny Ngorongoro Conservation Area (NCA) Ordinance (1959) oddzielił NCA od SNP. Pasterze masajscy żyjący w Parku Narodowym Serengeti były systematycznie przesiedlani do Ngorongoro, zwiększając populację Masajów i trzody zamieszkującą krater. Ngorongoro Conservation Area Authority założono poprzez akt prawny Game Park Laws z różnymi poprawkami z 1976, posiada większość ziemi NCA, w tym krater. Obszar ten trafił na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1979. Wildlife Conservation Act z 2009 dalej jeszcze ograniczył działalność ludzką w Kraterze Ngorongoro i stworzył legalne ramy umożliwiające pozbawianie praw obywatelskich i siłowe przesiedlenia tradycyjnie żyjących pasterzy.\nKrater Ngorongoro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4142282", "fragment_id": "628682/1", "subtitle": "", "title": "Ngorongoro", "parentId": 4142282.0, "start_index": 1835.0, "source": "wikipedia", "document_id": "628682", "score": 0.08129043877124786}, "uuid": "12f46340-1f2b-4fa0-bdba-3965e0d33098"}, {"page_content": "Wzdłuż krawędzi Rowu Środkowoafrykańskiego ukształtował się system zrębowych pasm górskich o wysokościach przekraczających 2000 m n.p.m. Masywy te w większości są pochodzenia wulkanicznego. Wznoszą się tam Góry Livingstone’a i Poroto. Najwyższy szczyt tego regionu – Rungwe ma 2960 m n.p.m. Najwyższe góry Tanzanii leżą w jej północno-wschodniej części w rejonie Rowu Wschodnioafrykańskiego. Najwyższym masywem kraju i całego kontynentu jest Kilimandżaro, którego najwyższy wierzchołek – Kibo – mierzy 5895 m n.p.m., drugi co do wysokości – Mawenzi – mierzy 5150 m n.p.m., a trzeci – Shira ma 4300 m n.p.m. Poza tymi wierzchołkami w pobliżu masywu Kilimandżaro, wznosi się Meru, czynny wulkan o wysokości 4565 m n.p.m. Ostatni wybuch tego wulkanu miał miejsce w 1919 roku.\nWnętrze Wyżyny Wschodnioafrykańskiej wypełniają rozległe równiny, m.in. Step Masajów, Step Wembere i Równina Serengeti. Równiny te na południu przechodzą w silnie zerodowane pasma górskie takie jak: Rubeho, Uluguru i Mbarika. Dalej na południe, we wschodniej części kraju, obszar Tanzanii zajmuje Wyżyna Mozambicka. Wyżyna ta leży na południe od doliny rzeki Rufidżi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1843491", "fragment_id": "903125/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Tanzanii", "parentId": 1843491.0, "start_index": 1268.0, "document_id": "903125", "source": "wikipedia", "score": 0.22283731400966644}, "uuid": "72e24f4f-b3e6-4781-b772-6a3eff8162da"}, {"page_content": "Wojownicy zapewniają bezpieczeństwo społeczności, a większość czasu spędzają na pieszym przemierzaniu masajskich ziem, daleko poza granice ziem, będących ich własnością. Coraz częściej angażują się również w hodowlę bydła, wzbogacają swoje zapasy poprzez handel i barter, a nie przez kradzież, jak bywało w przeszłości.\nChłopcy są odpowiedzialni za wypasanie małych zwierząt gospodarczych. Podczas suchego okresu zarówno wojownicy, jak i chłopcy są odpowiedzialni za wszystkie zwierzęta. Kobiety zajmują się pracami domowymi, a także przynoszeniem wody, zbieraniem drewna na opał, dojeniem bydła i gotowaniem dla całej rodziny.\nJednym z mitów o Masajach jest przekonanie, że każdy młody mężczyzna przed obrzezaniem powinien zabić lwa. W przeszłości łowienie lwów było dość popularne. Pomimo że zostało zakazane we wschodniej Afryce, Masajom wciąż zdarza się łowić lwy, gdy te zagrażają masajskim zwierzętom. Nie ponoszą oni jednak żadnych poważnych konsekwencji. Wzrastająca obawa o populację lwów zmobilizowała urzędników do zorganizowania programu, który zapewnia rekompensatę za zabite przez lwa zwierzę.\nTym niemniej zabicie lwa przynosi Masajowi sławę i uznanie całej społeczności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=297107", "fragment_id": "1448505/4", "subtitle": "", "title": "Masajowie", "document_id": "1448505", "start_index": 6272.0, "parentId": 297107.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3635913133621216}, "uuid": "09a14b25-c866-4c03-bb33-405d96501f2d"}, {"page_content": "Przygody Tomka na Czarnym Lądzie lub Tomek na Czarnym Lądzie – drugi tom z cyklu powieści Alfreda Szklarskiego opowiadających o przygodach Tomka Wilmowskiego. Książka ukazała się po raz pierwszy w 1958 i była później wielokrotnie wznawiana. Po przejęciu praw przez Muza S.A. książkę zaczęto wydawać pod zmienionym tytułem \"Tomek na Czarnym Lądzie\".\nWyprawa do Afryki jest nieporównywalnie bardziej niebezpieczna niż poprzednia do Australii, a celem podróżników jest złowienie bardzo rzadkich gatunków zwierząt, takich jak goryle czy prawie legendarne jeszcze wówczas okapi leśne.\nObecne są również – charakterystyczne dla cyklu – akcenty polskie, jak chociażby niesienie biało-czerwonej flagi czy opowieści o słynnych Polakach.\nStreszczenie.\nTomek wraz z ojcem, Smugą i bosmanem Nowickim przybywają do portu w Mombasie, gdzie wynajmują przewodnika Huntera. Z nim omawiają plan łowów, a także rozmawiają o niebezpieczeństwach, które mogą czyhać na nich na Czarnym Lądzie. Jednym ze zwierząt, które chcą schwytać łowcy, jest legendarne wówczas jeszcze okapi leśne. Hunter nie wierzy jednak w jego istnienie. Do Nairobi bohaterowie jadą pociągiem. Wyprawa wynajmuje pięciu Masajów, którym przewodzi Mescherje; mają oni pomóc podczas łowów. Tomek zabawną, niezrozumiałą dla tubylców sztuczką, którą ci uznają za magię, łamie opór czarownika, który próbuje nie dopuścić do uczestnictwa Masajów w wyprawie. Bohaterowie organizują obławę na stado lwów nękające plemię.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=503165", "fragment_id": "1566995/0", "subtitle": "", "title": "Przygody Tomka na Czarnym Lądzie", "parentId": 503165.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1566995", "source": "wikipedia", "score": 0.1494675874710083}, "uuid": "e14296cb-ac27-4d80-89b1-4de0aa42ef69"}]}
{"id": "q_859", "question": "Jakim wspólnym słowem określa się wiązankę kwiatów i zapach wina?", "answer": [{"page_content": "Zapach może być wrażeniem wywołanym przez pojedynczy związek lub wiele różnych związków chemicznych. W winie zawartych jest ponad 50 związków występujących w wystarczająco wysokich stężeniach, aby wpływać na wrażenie zapachu. W pamięci nie zachowuje się zbiór osobnych wrażeń węchowych, ale raczej ich całość. Ponadto wrażenie zapachu i smaku są czymś znacznie większym niż suma składowych tych wrażeń. Często zapachy subiektywnie kategoryzuje się na grupy, np. kwiatowe, owocowe, warzywne, wędzone itd. Podlegają one różnym interakcjom. Aromaty owocowe mogą maskować aromaty warzywne w czerwonych winach, a charakter \"brett\" może się wzajemnie znosić z odczuwaniem dębiny.\nTradycyjnie wyróżnia się dwie kategorie zapachu wina – aromat, który jest zapachem związanym z winogronami oraz bukiet, który stanowi zapach rozwijający się podczas fermentacji i dojrzewania. Trudno jednak to rozróżnienie stosować w praktyce, podobne lub identyczne związki zapachowe mogą pochodzić od winogron, drożdży, bakterii lub powstawać w wyniku abiotycznych reakcji.\nSmak i odczucie w ustach.\nOceniając smak i odczucie w ustach bierze się pod uwagę następujące aspekty: stopień wytrawności lub słodyczy, kwasowość, taniczność, poziom alkoholu, treściwość, charakter i intensywność smaku, długość posmaku.\nSłodki smak wina związany jest z ilością cukrów resztkowych pozostałych w winie po zakończeniu fermentacji, głównie fruktozy i glukozy. Fermentację można przerwać zanim drożdże wykorzystają cukry poprzez schłodzenie lub dodanie dwutlenku siarki. Na dalszym etapie drożdże odfiltrowuje się, a wino butelkuje w sterylnych warunkach. Choć słodyczy nie da się wyczuć nosem, aromaty kojarzące się z nią potrafią wzmocnić odczucie słodkiego smaku i zredukować odczucie kwaśności. Wrażeniu słodyczy mogą sprzyjać alkohole fuzlowe i wanilina z dębiny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4059899", "fragment_id": "597258/3", "subtitle": "", "title": "Degustacja wina", "parentId": 4059899.0, "start_index": 4502.0, "document_id": "597258", "source": "wikipedia", "score": 0.9297502040863037}, "uuid": "32094613-12de-4e27-9f07-3ed365129119"}, {"page_content": "Aromaty wina białego pokrywają niemal całą paletę aromatów wina. Aromaty owocowe mogą zawierać nuty zapachowe cytrusów, w tym cytryny i grejpfruta, białych owoców jak jabłko, pigwa, brzoskwinia oraz orzechów – włoskiego lub laskowego. Obecne mogą być owoce tropikalne – ananas, mango, liczi. Paleta aromatów zawiera również ich pieczone wersje: pieczone jabłko, dżem, owoce kandyzowane itd. Wina białe mogą też rozwijać aromaty kwiatowe, np. akacje, fiołki, oraz związane z nimi aromaty miodu. Starzenie wina wprowadza inne aromaty do wina. Dojrzewanie w beczkach daje woń wanilii, masła, bułki maślanej, tostów, karmelu itd. Długie dojrzewanie jak w przypadku vin jaune czy sherry daje aromaty typowe dla orzechów włoskich, laskowych i migdałów.\nSpecyficzne warunki geologiczne i klimatyczne mogą wyzwalać aromat charakterystyczny dla danego regionu. W ten sposób wydobywają się aromaty mineralne z akcentami krzemienia w chardonnay i sauvignon blanc, a zapachy nafty są typowe dla starych rieslingów alzackich.\nNawet aromaty, które wydawałoby się, że są spotykane tylko w winach czerwonych, mogą być obecne w winach białych. Ma to miejsce zwłaszcza w niektórych białych szampanach, które częściowo są produkowane z ciemnych winogron, dając nuty zapachowe, które przypominają czerwone owoce.\nSmak.\nW ustach białe wino jest w inny sposób wyważone niż wino czerwone, ponieważ pozbawione jest taniczności, a kwasowość odgrywa znacznie ważniejszą rolę w tworzeniu równowagi i budowaniu struktury wina, niż ma to miejsce w winie czerwonym. W białych winach słodkich i wzmocnionych obecność cukru jest dodatkowym parametrem pozwalającym zbalansować alkohol i kwasowość. Dojrzewanie w beczkach nadaje winu nuty drewniane, a taniny dębu nadają mu strukturę.\nKieliszki do wina białego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=562549", "fragment_id": "1589971/24", "subtitle": "", "title": "Białe wino", "document_id": "1589971", "start_index": 36578.0, "source": "wikipedia", "parentId": 562549.0, "score": 0.3202897310256958}, "uuid": "091a9c34-dfa0-48b2-b9f9-a980de51a170"}, {"page_content": "Bukiet – pochodzące z żargonu zawodowego kiperów określenie walorów aromatycznych napoju, najczęściej szlachetnego napoju alkoholowego, np. wina czy koniaku.\nWino.\nW przypadku win bukiet dzielimy na pierwotny, fermentacyjny oraz leżakowy.\nBukiet pierwotny.\nNazywany jest też aromatem wina, zależy od stanu winogron wykorzystanych do produkcji oraz odmiany tych winogron. Elementami tworzącymi bukiet pierwotny są głównie związki aromatyczne występujące w skórce winogron. Z czasem intensywność bukietu pierwotnego słabnie, największą intensywność wykazuje w pierwszym roku dojrzewania.\nBukiet fermentacyjny.\nNazywany jest też bukietem wtórnym, powstaje podczas procesów fermentacyjnych. Najkorzystniej rozwija się w umiarkowanej temperaturze fermentacji. Elementami tworzącymi bukiet fermentacyjny są:\nBukiet leżakowy.\nPowstaje on w trakcie dojrzewania w wyniku procesów oksydoredukcyjnych. Rozwija się nawet po zakończeniu procesu fermentacji. Wraz z bukietem pierwotnym stanowi o indywidualnych cechach gatunkowych wina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=721417", "fragment_id": "802235/0", "subtitle": "", "title": "Bukiet (aromat)", "document_id": "802235", "start_index": 0.0, "parentId": 721417.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30964162945747375}, "uuid": "5e6c40d6-8bc0-47b7-a87b-d3c36a4fd5f8"}, {"page_content": "W przemyśle spożywczym wyodrębnia się „słodkie”, „kwaśne” i „słone” (nawiązanie do systemu klasyfikacji Arystotelesa). Przykładami grup „słodkich” są karmelowa, miodowa, cytrusowa, maślana. Większą liczbę grup i podgrup stosuje się, oceniając jakość win z użyciem „The Aroma Wheel”. Analogiczne „koła zapachów” są używane w przemyśle kosmetycznym. Nazwy zapachów nazwy wywodzą się zwykle z nazw ziół i kwiatów, z którymi kojarzą się najbardziej, na przykład grupa „różana”, czy grupa „jaśminowa”. Istnieją też katalogi związków posiadających intensywny zapach, ale zakazanych ze względu na toksyczność, silne alergizowanie lub rakotwórczość. Dla przykładu – w większości krajów świata jest zakazane stosowanie tanich i silnie pachnących estrów kwasu octowego i masłowego.\nHedoniczna jakość zapachu.\n \"Osobny artykuł: Jakość hedoniczna.\"\nNajczęściej stosowane metody określania, w jakim stopniu dany zapach jest przyjemny lub nieprzyjemny, polegają na stosowaniu skal punktowych, graficznych lub skal wzorców. Stosowane są metody konsumenckie i eksperckie.\nBadania konsumenckie muszą obejmować duże grupy ludzi, ponieważ odczuwane emocje są wybitnie subiektywne (związane czynnikami genetycznymi, osobistymi doświadczeniami życiowymi, zdrowiem, dietą itp.). Badania eksperckie są wykonywane różnymi metodami „profilowania jakości zapachu”. Przykład takiej skali zamieszczono obok. Jest to fragment dużej tabeli, zawierającej liczne skrajne określenia cech różnych bodźców/próbek. Niektóre z nich nie są – w normalnych sytuacjach życiowych – stosowane w odniesieniu do zapachu. Symbole A i B oznaczają zapachy (badane próbki zapachowe), których profile są porównywane.\nStruktura cząsteczek a zapach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20972", "fragment_id": "179472/8", "subtitle": "", "title": "Zapach", "document_id": "179472", "start_index": 13246.0, "source": "wikipedia", "parentId": 20972.0, "score": 0.49045535922050476}, "uuid": "cad5c415-ef49-4bb1-aeb5-8fa2c742397d"}, {"page_content": "Odmiana jest ważnym składnikiem win kupażowanych \"(cuvées)\", w tym np. słynnego châteauneuf-du-pape. Często łączona z grenache, do której wnosi finezję, owocowość i pełny kolor. W winach różowych doceniany jest jej kwiatowy aromat. Niektórzy producenci oferują wino jednoszczepowe.\nSynonimy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2792137", "fragment_id": "1639959/1", "subtitle": "", "title": "Cinsault", "document_id": "1639959", "start_index": 1764.0, "parentId": 2792137.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11098220199346542}, "uuid": "46b1b7e8-5af7-4db2-a393-12a13fa517dd"}, {"page_content": "Wino kwiatowe – grupa win uzyskanych z ekstraktu ze świeżych lub suszonych kwiatów lub jedynie płatków z dodatkiem syropu cukrowego, soku z cytryny lub kwasu cytrynowego, drożdży i soli mineralnych – tzw. pożywki dla drożdży. Do produkcji tego typu win używa się kwiatów: mniszka lekarskiego, bławatka, akacji, czarnego bzu, lipy, jasnoty, pierwiosnka i koniczyny. \nCharakterystyczną cechą surowca jest znikoma zawartość kwasu i cukru. Proces produkcji opiera się na maceracji kwiatów, czyli ekstrahowaniu ich w osłodzonej wodzie podczas fermentacji. Zabieg maceracji wykonuje się zazwyczaj w ciągu kilku dni, po czym odcedza się ciecz i poddaje dalszej fermentacji. W przypadku wina uzyskanego z mniszka lekarskiego nie stosuje się maceracji lecz długotrwałe gotowanie płatków kwiatowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1572931", "fragment_id": "713932/0", "subtitle": "", "title": "Wino kwiatowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "713932", "parentId": 1572931.0, "score": 0.5514729619026184}, "uuid": "75684021-9865-40ad-95ad-8cef6ffa26f9"}, {"page_content": "Wino likierowe, wino wzmacniane – wino, do którego w procesie produkcji dodano mocniejszego (destylowanego) alkoholu, często dla powstrzymania procesu fermentacji.\nDo win wzmacnianych („fortyfikowanych”) należą m.in. portugalskie madera, moscatel de Setúbal, porto, hiszpańskie malaga, sherry, włoska marsala, chorwacki prošek, greckie samos, mawrodafni, cypryjskie commandaria, francuskie pineau des Charentes, vin doux naturel, koreańskie gwaha-ju. Zazwyczaj zawartość alkoholu w tych winach wynosi od 15% do 22%.\nW jednych przypadkach (np. porto) alkohol dodawany jest w trakcie fermentacji (blokowanie działania drożdży), gdy wino wykazuje wciąż wysoki poziom cukru. W innych wypadkach (marsala i sherry) dodaje się go pod koniec procesu produkcyjnego, balansując smak wina między słodyczą, kwasowością a goryczą garbnika, i zapewniając mu szczególną trwałość. Barwa wina wzmacnianego nie jest zależna od tego dodatku (wyjątkiem jest winiak). Likierowe otrzymywane z wina czerwonego cechuje ciemna, nasycona czerwień, w późniejszym czasie – barwa rubinowa, a po długim starzeniu się – pomarańczowa. Natomiast kolor uzyskiwanego z białych winogron uzależniony jest od ich szczepu, choć z biegiem czasu ciemnieje aż do ciemnobursztynowego.\nGama zapachowa win likierowych zależna jest zarówno od alkoholu bazowego, jak i dodawanego. W winach tych aromaty są wynikiem oksydacji, której normalnie się unika, dlatego dominujący jest zapach tzw. maderyzacji (utlenienia), obok którego ujawniają się pozostałe (suchych owoców, orzechów, migdałów, fig, a także różnoowocowych konfitur). Po upływie co najmniej dekady wina likierowe zyskują jeszcze inne aromatyczne nuty (np. tytoniu, gorzkiej czekolady) cenione przez koneserów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39070", "fragment_id": "185808/0", "subtitle": "", "title": "Wina likierowe", "document_id": "185808", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 39070.0, "score": 0.1475830227136612}, "uuid": "26aa58b4-2cd8-4637-a17a-6ed37d01630f"}, {"page_content": "Według badań za okres 1991-93, prowadzonych przez Instytut Hodowli Winorośli Geilweilerhof w Niemczech owoce są tolerancyjne na mączniaka prawdziwego, a liście lekko podatne. W skali 1 do 9 – wynik 2/3 (B/L), gdzie B to jagody a L to liście]. Dla porównania: müller thurgau B/L=9/7; sylvaner B/L=9/9 (1 – brak oznak chorobowych; 9 – jagody porażone w ok. 70%, a liście prawie całkowicie). W czasie badań nie stosowano żadnej ochrony chemicznej.\nParametry dojrzewania.\nKolekcja polowa, Skierniewice 2009 : termin zbioru – 24/09; masa gron 85 g; masa jagody 1,12 g; zawartość ekstraktu w jagodach określana refraktometrem – 18,5%.\nKolekcja polowa, Skierniewice 2012 : termin zbioru – 17/09; masa gron 81 g; masa jagody 1,04 g; zawartość ekstraktu w jagodach 21,6%.\nWedług badań na Cornell University ekstraktywność wina z tej odmiany jest niższa o 2-4% niż z klasycznych czerwonych odmian winorośli właściwej. Parametry wina są korzystniejsze przy zbiorach owoców w późniejszym terminie, a wielkość plonu nie ma zasadniczego wpływu na parametry technologiczne. Późny zbiór zmniejsza także trawiaste zapachy wina.\nWino.\nW pełni dojrzałe owoce dają wino charakteryzujące się zrównoważoną zawartością cukrów i kwasów, czerwoną barwą, pełnym owocowym aromatem i średnią zawartością tanin.\nNajwięcej wina z tej odmiany wytwarzają USA (66%) i Kanada (33%). W niewielkich ilościach wytwarzane jest także w Polsce, najczęściej jako mieszanka kilku odmian lub jako cuvée dwóch odmian maréchal foch i léon millot.\nWina odmianowe z marechal foch zdobywają wysokie trofea (złote medale) na corocznych międzynarodowych konkursach win PIWI \"(fungus resistant grape varieties)\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3086655", "fragment_id": "162207/1", "subtitle": "", "title": "Maréchal Foch", "document_id": "162207", "start_index": 1546.0, "parentId": 3086655.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2295306921005249}, "uuid": "8f8ce2e7-c5d7-41c5-bf51-38f91e0f2f24"}, {"page_content": "Retsina (czasem retzina, nwgrc.: &lt; lang=\"grc\"&gt;Ρετσίνα&lt;/&gt;) – popularne greckie wino aromatyzowane, wyrabiane z dodatkiem żywicy sosny alepskiej. Produkowana przede wszystkim w regionie Attyki, wokół Aten. Retsina uzyskała oficjalny status wyrobu regionalnego. Roczna produkcja sięga  hl. Na cześć napoju nazwano asteroidę (2303) Retsina.\nWinogrona i wino.\nWino, o złotożółtym kolorze najczęściej produkuje się z odmiany savatiano (często używa się także nazwy savvatiano). Spośród innych odmian używa się muscatów, asirtiko i rhoditis. Wino retsina występuje w trzech odmianach: podstawowej białej, a rzadziej czerwonej i różowej. Zapach retsiny jest specyficzny i może kojarzyć się z terpentyną. \nŻywica w retsinie.\nW starożytności żywicą nasączano porowate amfory, w których przechowywano wina. Najstarsze znalezione ślady pochodzą z XIII w. p.n.e. Żywica służyła konserwacji, ograniczeniu parowania przez pory albo zamaskowaniu zapachu kwaśniejącego wina. Niegdyś żywicą nasączano amfory albo beczki, później zaczęto ją dodawać bezpośrednio do moszczu. Jej zawartość nie przekracza 10 g/l.\nRetsina w tradycji greckiej.\nTrunek ma zarówno zagorzałych zwolenników, jak i przeciwników; chętnie jest pijany zwłaszcza przez starsze pokolenie i turystów. Niektóre tawerny nabywają moszcz winny i winifikują go z dodatkiem żywicy we własnym zakresie. Podobnie jak inne białe wina retsinę podaje się schłodzoną do ok. 8-10 °C. W przeciwieństwie do innych win, do serwowania retsiny zamiast kieliszków używa się szklaneczek. Typowymi zestawieniami kulinarnymi są dania kuchni greckiej: ryby, owoce morza i lekkie dania mięsne. Grecy chętnie piją retsinę do przekąsek (\"meze\", odpowiednik hiszpańskich \"tapas\").\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776915", "fragment_id": "1004995/0", "subtitle": "", "title": "Retsina", "parentId": 776915.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1004995", "source": "wikipedia", "score": 0.21797733008861542}, "uuid": "0f5e24d5-0985-4bfb-b91a-ddb32084c787"}, {"page_content": "Styl wina cabernet sauvignon silnie zależy od dojrzałości winogron podczas winobrania. Nie w pełni dojrzałe winogrona mają wysoki poziom pirazyn i w ich smaku wybijają się nuty zielonej papryki i trawiaste. Gdy wina są wytwarzane z przejrzałych winogron nabierają smaku marmolady i aromatu konfitury z czarnej porzeczki. Niektórzy winiarze decydują się na zbiór winogron w różnych etapach dojrzałości, by poprzez zawarcie różnych aromatów wzbogacić złożoność wina. Młody cabernet sauvignon wykazuje silne nuty wiśni i śliwek. Zapach czarnej porzeczki jest jednym z najbardziej charakterystycznych elementów cabernet sauvignon, obecnym w niemal każdym stylu tego wina na całym świecie. W niektórych regionach pojawiają się zapachy eukaliptusa, mięty i tytoniu. Wraz ze starzeniem mogą pojawić się zapachy kojarzone z cedrem, cygarami i strużynami ołówków. Ogólnie egzemplarze z Nowego Świata są bardziej owocowe, a europejskie bardziej taninowo-kwasowe, czasami nawet nieco ściągające na podniebieniu.\nPotencjał starzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90533", "fragment_id": "655341/27", "subtitle": "", "title": "Cabernet sauvignon", "document_id": "655341", "start_index": 35454.0, "parentId": 90533.0, "source": "wikipedia", "score": 0.321909636259079}, "uuid": "ec363b5b-6fcd-457a-862d-6a2bcd7c7c31"}]}
{"id": "q_860", "question": "Czy srebro pływa w rtęci, czy tonie?", "answer": [{"page_content": "Rtęć (Hg,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;hydrargyrum&lt;/&gt;, z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;ὑδράργυρος \"hydrargyros\"&lt;/&gt; ‘wodne srebro’) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych. Uznana za pierwiastek przez Lavoisiera. Rtęć jest jedynym metalem występującym w warunkach normalnych w stanie ciekłym.\nRtęć występuje w skorupie ziemskiej w ilości 0,05 ppm.\nNajważniejszymi minerałami rtęci są:\nWłaściwości.\nRozpuszcza metale, tworząc amalgamaty (z wyjątkiem żelaza, platyny, wolframu i molibdenu). Wykazuje dużą lotność – w stanie nasycenia w temperaturze 20 °C w powietrzu znajduje się 14 mg Hg na m³. Dawka progowa rtęci, czyli najwyższe stężenie uważane za bezpieczne, wynosi 0,05 mg Hg na m³ powietrza[], dlatego rozlana rtęć stanowi potencjalne niebezpieczeństwo zatrucia.\nZawartość rtęci w powietrzu w ng/cm³ (co odpowiada μg/dm³ i mg/m³) w stanie nasycenia dla różnych temperatur określa empiryczne równanie Dumareya:\n formula_1\ngdzie:\n \"A\" = −8,134459741\n \"B\" = 3240,871534 K\n \"D\" = 216522,61 K ng/cm³\n \"T\" – temperatura w K\nKationy rtęci oraz różnią się właściwościami. W analizie chemicznej należy do I grupy kationów, natomiast – do II.\nOtrzymywanie.\nNa skalę przemysłową rtęć otrzymuje się z cynobru, czyli siarczku rtęci(II), przez ogrzewanie w obecności powietrza:\nProces ten przebiega w dwóch etapach:\n (1) \n (2) \nInną metodą jest ogrzewanie HgS wobec reduktora, np. żelaza:\nW warunkach laboratoryjnych rtęć można uzyskać poprzez ogrzewanie tlenku rtęci(II).\nZastosowanie.\nZastosowania historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5151", "fragment_id": "182703/0", "subtitle": "", "title": "Rtęć", "parentId": 5151.0, "start_index": 10.0, "document_id": "182703", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "f3419960-1906-4f7f-acc8-e7961797a6fa"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\n \n \n \n \n \nZłoto (Au,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;aurum&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 79. Złoto jest gęstym, miękkim i błyszczącym metalem, najbardziej kowalnym i ciągliwym spośród wszystkich znanych metali. Czyste złoto ma jasnożółty kolor i wyraźny połysk, nie utlenia się w wodzie czy powietrzu. Chemicznie złoto należy do metali przejściowych i pierwiastków grupy 11. Z wyjątkiem helowców (tzw. \"gazów szlachetnych\") złoto jest najmniej reaktywnym pierwiastkiem. Złoto długo przed okresem spisanej historii było drogocennym i poszukiwanym metalem szlachetnym używanym w biciu monet, jubilerstwie, sztuce i zdobieniach.\nZłoto jest odporne na poszczególne kwasy, ale roztwarza się w wodzie królewskiej (łac. \"aqua regia\", nazwana tak ze względu na to, że rozpuszcza właśnie złoto – metal kojarzony z władzą królewską). Roztwarza się również w zasadowych roztworach cyjanków, oraz w rtęci, tworząc amalgamat, co było wykorzystywane do jego wydobywania. Jest nierozpuszczalne w kwasie azotowym, który roztwarza srebro i inne metale, co przez długi czas było wykorzystywane jako próba na obecność złota (np. w monetach).\nMetal rodzimy występuje jako samorodki lub ziarna w skałach litych, żyłach i osadach aluwialnych. Mniej powszechnie występuje jako związki złota, zazwyczaj z tellurem. Parytet złota był najpowszechniejszą podstawą polityki pieniężnej w historii człowieka, powszechnie zastąpioną w XX wieku przez pieniądz fiducjarny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1274630", "fragment_id": "1142716/0", "subtitle": "", "title": "Złoto", "parentId": 1274630.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1142716", "score": 0.1216440424323082}, "uuid": "f9233622-6d1b-4da2-8575-86a896c27b5d"}, {"page_content": "Ma największą ze wszystkich metali przewodność elektryczną, większą nawet od miedzi, ale jego cena i skłonność do korozji związanej ze znajdującymi się w atmosferze tlenkami siarki, przeszkodziły w zastosowaniu go do produkcji przewodów elektrycznych, aczkolwiek użyto go w elektromagnesach służących do wzbogacania uranu podczas II wojny światowej (głównie z powodu deficytu miedzi podczas wojny).\nCzyste srebro ma największą przewodność cieplną, najjaśniejszą barwę i największy współczynnik odbicia światła wśród metali dla światła widzialnego, aczkolwiek glin jeszcze bardziej odbija światło ultrafioletowe. Srebro ma także najmniejszą rezystancję kontaktową spośród wszystkich metali. Halogenki srebra są czułe na światło i ulegają pod jego wpływem powolnemu rozkładowi. Srebro nie reaguje z czystym powietrzem i wodą, ale matowieje w zetknięciu z ozonem, siarkowodorem, powietrzem zanieczyszczonym związkami siarki. Srebro w związkach najczęściej ma I stopień utlenienia (np. azotan srebra(I) ), dużo rzadziej II (np. fluorek srebra(II) ) lub III (np. nadtlenosiarczan srebra(III) ).\nWystępowanie i wydobycie.\nSrebro występuje w przyrodzie w postaci rodzimej (zob. srebro rodzime), razem z siarką, arsenem, antymonem i chlorem, a także w rudach, takich jak argentyt (), chlorargyryt (AgCl) czy pirargyryt (). W skorupie ziemskiej występuje w proporcji ok. 7⋅10−2 ppm (ok. 17 razy częściej niż złoto). Głównymi źródłami srebra są rudy miedzi, miedzi z niklem, złota, ołowiu i ołowiu z cynkiem, wydobywane w Kanadzie, Meksyku, Peru, Polsce, Australii i Stanach Zjednoczonych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19421", "fragment_id": "170449/1", "subtitle": "", "title": "Srebro", "document_id": "170449", "start_index": 1659.0, "parentId": 19421.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3293522894382477}, "uuid": "00f4e615-98cf-4b83-8057-11cd3e3f210f"}, {"page_content": "Srebro było używane do produkcji monet już 700 lat p.n.e. w Lidii, w postaci stopu ze złotem, zwanego elektrum. Później monety zaczęto wytwarzać z czystego srebra. Funt brytyjski miał początkowo wartość 1 funta jubilerskiego (12 uncji trojańskich) srebra próby 925. Słowa „srebro” i „pieniądze” brzmią tak samo w przynajmniej 14 językach.\nSrebro wykorzystuje się też na szeroką skalę w fotografii, w postaci związków – azotanu srebra i halogenków.\nZwiązki srebra są toksyczne dla bakterii, wirusów, glonów i grzybów, podobnie jak związki innych metali ciężkich, takich jak ołowiu, miedzi czy rtęci. Jednakże w przeciwieństwie do nich, nie są one aż tak szkodliwe dla ludzi. Związki te zabijają wiele mikroorganizmów in vitro. Działanie bakteriobójcze srebra nie jest w pełni wyjaśnione. Tłumaczone bywa efektem oligodynamicznym. Teoria ta nie wyjaśnia jednak działania toksycznego na wirusy. Reaktywne jony srebra mogą zmieniać struktury ściany komórkowej i otoczki jądrowej, dezorganizując komórkę bakteryjną. Srebro także wiąże się do bakteryjnego DNA i RNA, denaturując je i blokując replikację.\nSrebra używa się też do produkcji sprzętu elektrycznego i elektronicznego, gdzie jest cenione za bardzo dobrą przewodność elektryczną, nawet gdy jest utlenione. Ścieżki na niektórych płytkach drukowanych są wykonywane ze srebra. Klawiatury komputerowe posiadają styki wykonane ze srebra. W sprzęcie audio hi-fi miedź bywa zastępowana srebrem z uwagi na lepsze właściwości elektryczne. Tlenek srebra-kadmu jest używany do produkcji styków wysokiego napięcia, ponieważ minimalizuje powstawanie łuków elektrycznych. Srebro jest także niekiedy stosowane do produkcji spoiwa lutowniczego, a także baterii srebrowo-cynkowych i srebrowo-kadmowych o wysokiej pojemności. Pokrywanie elementów łożysk srebrem zapobiega ich zużywaniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19421", "fragment_id": "170449/3", "subtitle": "", "title": "Srebro", "parentId": 19421.0, "start_index": 4837.0, "document_id": "170449", "source": "wikipedia", "score": 0.1318296641111374}, "uuid": "103c7b2b-3caf-4301-b846-9e7a26f94db0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n Na tę stronę wskazuje „Ag”. Zobacz też: AG.\n \n \n \n \n \nSrebro (Ag,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;argentum&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.\nSrebro było znane w starożytności. Ceniono je jako metal szlachetny i używano jako walutę, a także do produkcji biżuterii, srebrnych naczyń i sztućców. Obecnie stosuje się je także do produkcji filmów fotograficznych, styków elektrycznych i luster. Pierwiastkowe srebro jest katalizatorem.\nSrebro ma właściwości bakteriobójcze. W medycynie niekonwencjonalnej stosuje się srebro koloidalne w celu leczenia różnych dolegliwości. Spożycie dużej ilości srebra może spowodować chorobę zwaną argyrią, charakteryzującą się nieodwracalną zmianą koloru skóry na niebieskoszary.\nNazwa metalu w języku polskim i iliryjskim reprezentuje dawne zapożyczenia wywodzące się z obszaru Półwyspu Iberyjskiego (iber. \"silar\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"eu\"&gt;zillar, zilhar, zidar&lt;/&gt; ‘srebro’) i związana jest zapewne z wędrówką Gotów do Hiszpanii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"got\"&gt;\"silubr\"&lt;/&gt;).\nNajważniejsze cechy.\nSrebro jest bardzo ciągliwym i kowalnym (nieco twardszym od złota), jednowartościowym metalem 11 grupy, z lśniącym połyskiem, dającym się łatwo polerować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19421", "fragment_id": "170449/0", "subtitle": "", "title": "Srebro", "parentId": 19421.0, "start_index": 1.0, "document_id": "170449", "source": "wikipedia", "score": 0.14941227436065674}, "uuid": "c0a0d333-254e-497b-9f27-b54ce3ff1d6d"}, {"page_content": "Charakter pierwiastków zmienia się w dół grupy od niemetalicznego (tlen, siarka) do metalicznego (polon). Aktywność chemiczna maleje od tlenu do polonu wraz z elektroujemnością. Tlen jest gazem, pozostałe pierwiastki są ciałami stałymi. Tlenowce są pierwiastkami bardziej aktywnymi jako utleniacze od azotowców z powodu większej elektroujemności. Szybko utleniają litowce, nieco wolniej berylowce, reagują także z innymi metalami, wolno także z niektórymi metalami półszlachetnymi i szlachetnymi, takimi jak miedź, srebro i rtęć, tworząc tlenki lub sole (siarczki, selenki, tellurki, polonki). Siarka, selen, tellur i polon łączą się bezpośrednio z tlenem dając tlenki o właściwościach kwasowych, rosnących wraz ze stopniem utlenienia tlenowca (SO2 bezwodnik słabego kwasu H2SO3, SO3 bezwodnik mocnego kwasu H2SO4).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=858942", "fragment_id": "1030744/1", "subtitle": "", "title": "Tlenowce", "document_id": "1030744", "start_index": 1347.0, "parentId": 858942.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34130093455314636}, "uuid": "2a13e925-086f-4aba-8d8a-0f4257ee22cf"}, {"page_content": "Osad II poddaje się działaniu stężonego roztworu amoniaku w wodzie w ilości około 2 ml. Próbkę wiruje się. Jeśli powstał osad, oddziela się od niego ciecz II i bada na obecność rtęci – osad rozpuszcza się w 1 ml wody królewskiej a powstały roztwór odparowuje prawie do sucha (znajdujący się w roztworze sublimat może się ulotnić). Powstały osad rozpuszcza się w niewielkiej ilości wody destylowanej i dodaje się roztwór chlorku cyny(II).\nCiecz II bada się na obecność srebra – roztwór zakwasza się rozcieńczonym kwasem azotowym wobec uniwersalnego papierka wskaźnikowego.\nII grupa kationów.\nDo drugiej grupy analitycznej kationów należą: Cd2+, Bi3+, Cu2+, As3+, As5+, Sb3+, Sb5+, Sn2+, Sn4+ oraz Hg2+.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=806", "fragment_id": "170780/8", "subtitle": "", "title": "Chemiczna analiza jakościowa związków nieorganicznych", "document_id": "170780", "start_index": 10630.0, "parentId": 806.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08945389091968536}, "uuid": "e634d4a6-0ef1-4528-b49b-f5bbc7b9b64a"}, {"page_content": "Azotan srebra jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym o gęstości 4,35 g/cm³. Jest bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, co jest wyjątkiem wśród soli srebra(I), których rozpuszczalność rzadko przekracza 1 g na 100 g . Rozpuszczalność bardzo szybko wzrasta z temperaturą: dla 0 °C wynosi 120 g na 100 g , dla 20 °C – 215 g, dla 80 °C – 669 g, a dla 100 °C – 1024 g. Odczyn roztworu jest lekko kwasowy. Azotan srebra topi się w temperaturze 212 °C. Po podgrzaniu powyżej 440 °C rozkłada się z wydzieleniem srebra, dwutlenku azotu i tlenu:\nAzotan srebra ma właściwości utleniające. Działa żrąco na skórę, pozostawiając trudne do usunięcia czarne plamy z rozdrobnionego metalicznego srebra (co było przyczyną nadania mu nazwy „kamień piekielny”).\nZastosowania.\nSłuży do otrzymywania innych związków srebra. Jest używany w chemii analitycznej np. do wykrywania aldehydów (próba Tollensa). Używa się go także do srebrzenia luster, do otrzymywania halogenków srebra (przede wszystkim bromku srebra) używanych jako substancje światłoczułe w technice fotograficznej, do produkcji materiałów wybuchowych (np. acetylenek srebra).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63255", "fragment_id": "638873/1", "subtitle": "", "title": "Azotan srebra", "parentId": 63255.0, "start_index": 1277.0, "document_id": "638873", "source": "wikipedia", "score": 0.07441961020231247}, "uuid": "365a41a3-5110-4af2-8f86-6540c6dde733"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nTlenek srebra(I), AgO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków, w którym srebro występuje na I stopniu utlenienia. Jest to ciemny, brunatnoczarny związek, bardzo słabo rozpuszczalny w wodzie. Jego nasycone roztwory mają odczyn alkaliczny.\nOtrzymywanie tego związku z pierwiastków jest trudne i wymaga do tego użycia wysokiego ciśnienia. Zazwyczaj otrzymuje się go w wyniku dodania wodorotlenku litowca (np. NaOH) do roztworu soli srebra(I), np. AgNO.\nSłuży często do przekształcenia chlorków innych metali w wodorotlenki. Pod wpływem wodoru, tlenku węgla oraz związków organicznych redukuje się do metalicznego srebra.\nUżywany jest do próby Tollensa, gdzie jest jednym z głównych substratów reakcji.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1673629", "fragment_id": "705775/0", "subtitle": "", "title": "Tlenek srebra(I)", "document_id": "705775", "start_index": 0.0, "parentId": 1673629.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3821834325790405}, "uuid": "97755772-983d-4a28-9aab-b11516d3ac87"}, {"page_content": "Lustra wymagające jak najwyższego współczynnika odbicia światła (np. wysokiej jakości teleskopy) są pokrywane srebrem (srebrzone), aczkolwiek w zwykłych lustrach częściej stosuje się aluminium. W procesie rozpylania katodowego, warstwy srebra lub złota o różnej grubości mogą być nałożone na szkło, pozwalając na różny stopień przenikania światła.\nSrebro znajduje zastosowanie przy produkcji ogniw fotowoltaicznych z uwagi na niskie wartości prądu i minimalizowanie strat wynikających z przekształcania energii światła na energię elektryczną. Szacuje się, że na 1 W mocy uzyskanej z panelu słonecznego, konieczne jest użycie ok. 0,1 g srebra.\nStyki elektryczne wysokich napięć są wykonywane ze srebra lub pokrywane nim, z uwagi na konieczność wyeliminowania korozji – metale łatwo utleniające się (jak miedź) mogłyby spowodować rozłączenie obwodu i powstanie łuku elektrycznego niszczącego całe urządzenie.\nWłaściwości katalityczne srebra powodują, że znajduje ono zastosowanie jako katalizator reakcji utleniania, np. podczas produkcji formaldehydu z metanolu i powietrza. Srebro jest jedynym katalizatorem pozwalającym na przemianę etylenu w tlenek etylenu, który potem w wyniku hydrolizy daje glikol etylenowy, używany do produkcji poliestru.\nTlen jest łatwo absorbowany przez srebro, w porównaniu z innymi gazami obecnymi w powietrzu. Aktualnie są podejmowane próby wytworzenia srebrowej membrany, która pozwoliłaby na oddzielenie tlenu od powietrza.\nW medycynie.\nMetaliczne srebro (podobnie jak metaliczna miedź) wykazuje silne właściwości antybakteryjne. Właściwości lecznicze opisywał Hipokrates, a Fenicjanie przechowywali wodę, wino i ocet w naczyniach wykonanych ze srebra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19421", "fragment_id": "170449/4", "subtitle": "", "title": "Srebro", "document_id": "170449", "start_index": 6660.0, "parentId": 19421.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09450007975101471}, "uuid": "921a208c-20ff-4297-9ed9-8225f151208a"}]}
{"id": "q_861", "question": "Dziesięcina była daniną składaną kościołowi czy królowi?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy podatku. Zobacz też: Dziesięcina (miara powierzchni) i wieś.\nDziesięcina – podatek religijny w judaizmie i chrześcijaństwie. Obowiązkowe świadczenie pieniężne lub rzeczowe w postaci dziesiątej części swojego dochodu na rzecz Kościoła, przeznaczone głównie na rzecz utrzymania duchowieństwa. Obecnie praktyka składania dziesięciny obecna jest tylko w niektórych Kościołach protestanckich, dziesięcinę płacą również mormoni.\nPodstawy biblijne.\nDziesięcina nawiązuje do opisanego w Biblii obowiązku przekazywania dziesiątej części plonów na określony cel. Biblia wymienia dwa rodzaje dziesięcin. Pierwszy to coroczna ofiara dla Pana (Pwt 14,22–27), z której część była spożywana w pobliżu przybytku, a część ofiarowana lewitom, którzy w odróżnieniu od reszty Izraela nie otrzymali żadnej części Kanaanu w dziedzictwo. Drugi rodzaj to tzw. dziesięciny trzeciego roku. W średniowiecznej Europie uznawano, że ten obowiązek dotyczy także chrześcijan, zobowiązywanych do utrzymywania duchowieństwa.\nWedług Biblii Bóg jest właścicielem wszystkiego, co ludzie posiadają i czym dysponują (Ps. 24, 1; Agg. 2, 8; Ps. 50, 10-12). Izraelici byli zobowiązani przykazaniem do oddawania Bogu siódmej części czasu (Wj. 20, 8–11), dziesięcin corocznych i cotrzyletnich oraz innych darów i ofiar (Pwt. 16, 16.17). Przed ustanowieniem przymierza na górze Synaj Abraham złożył dobrowolną dziesięcinę Melchizedekowi ze swych łupów wojennych (Rdz 14, 20), a Jakub zobowiązał się do oddawania dziesięciny Bogu ze wszystkich jego darów (Rdz 28, 22).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33901", "fragment_id": "174743/0", "subtitle": "", "title": "Dziesięcina", "document_id": "174743", "start_index": 1.0, "parentId": 33901.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5553292632102966}, "uuid": "d62851c5-3fdf-4fac-aa60-069976766453"}, {"page_content": "Podatki na rzecz Kościoła początkowo były zbierane w ramach ogólnej daniny i wypłacane przedstawicielom po zebraniu i oszacowaniu całości. Do 1318 r. świętopietrze było podatkiem od rodziny. Dziesięcinę zbierano początkowo jako podatek snopowy. Z pola nie można było zebrać zboża, póki poborca kościelny nie przybył i nie zaznaczył, które snopki należą się kościołowi. Przyczyniało to strat ludności, bo bywało, że ziarno skiełkowało w snopkach, zanim je można było zwieźć, a i kłopot miał ksiądz ze zwiezieniem i wymłóceniem. Podatek snopowy dość szybko zastąpiono daniną w zbożu (ziarnie), rzadziej w pieniądzu. Dziesięcina w zbożu, zwana małdratową, wynosiła z łanu po 4 miary pszenicy, żyta i owsa. Dziesięcina pieniężna wynosiła 12 groszy z łanu. Panowie płacili po zebraniu plonów tzw. dziesięcinę swobodną, na dowolny obiekt kościelny. Najczęściej był to kościół zbudowany z ich fundacji.\nKsięża byli objęci pełnym immunitetem sądowym i mogli być sądzeni wyłącznie przez własne sądy. Swoich poddanych mogli sądzić sami. Na terenach kościelnych obowiązywało prawo kanoniczne zebrane w \"Collectio tripartita\" (XII w.) oraz statuty prowincjonalne będące wspólnymi ustaleniami kleru i wizytujących legatów papieskich, zebranych na synodach prowincjonalnych.\nWładza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1167589", "fragment_id": "1104974/4", "subtitle": "", "title": "Prawo Polski protofeudalnej", "document_id": "1104974", "start_index": 5169.0, "parentId": 1167589.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6408279538154602}, "uuid": "25d61cc6-26d8-4f23-866b-d4a150904e73"}, {"page_content": "Dopiero w prawodawstwie czasów karolińskich (VIII–IX w.) pojawia się obowiązek płacenia dziesięciny. Jego przeforsowaniu sprzyjał system tzw. \"Eigenkirche\" – kościoła prywatnego i związanej z tym dziesięciny swobodnej. Warstwy uprzywilejowane mogły same zdecydować, na który kościół będą uiszczały należność. Zwykle fundowały własny kościół. W efekcie fundator kościoła był jednocześnie odbiorcą dziesięcin ze swoich dóbr. Część płynącego z nich dochodu przeznaczał na utrzymanie plebana (księdza) obsługującego kościół, natomiast reszta pozostawała w jego dyspozycji, podobnie jak i inne wpływy (np. zwyczajowe opłaty za niektóre czynności liturgiczne). Z tych pieniędzy kolator przeprowadzał remonty, kupował wyposażenie liturgiczne itp., robił to jednak wyłącznie według własnego uznania.\nW Polsce (podobnie jak w wielu innych krajach chrystianizowanych) początkowo daninę świadczył panujący, opodatkowując się ze swoich dochodów w imieniu wszystkich poddanych. Przez nadania immunitetowe jego majątek się kurczył. Stopniowo więc pierwotny obowiązek księcia, nie wcześniej niż od drugiej połowy XII wieku, przerzucano na jego rycerzy i ludność poddaną.\nLudność niższych warstw początkowo obowiązywała dziesięcina snopowa (pobierana w snopach na polu, bardzo dokuczliwa, gdyż chłop nie mógł zwieźć zboża z pola, póki przedstawiciel Kościoła nie policzył swojej części snopów) i małdratową (pobierana w ziarnie). Niekiedy świadczono także dziesięcinę z konopi, lnu, miodu, skórek kunich i lisich, rzadziej w postaci ryb, a wyjątkowo tylko od dochodów z kopalni, karczm i młynów. Dziesięcinę w naturze stopniowo zastępowano dziesięciną w pieniądzu.\nObecnie obowiązek płacenia dziesięciny stosują niektóre wyznania, takie jak Adwentyści Dnia Siódmego, Chrześcijanie Dnia Sobotniego, niektórzy baptyści i niektórzy zielonoświątkowcy, jak również mormoni.\nZniesienie dziesięciny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33901", "fragment_id": "174743/2", "subtitle": "", "title": "Dziesięcina", "parentId": 33901.0, "start_index": 3427.0, "document_id": "174743", "source": "wikipedia", "score": 0.4146457314491272}, "uuid": "709ade22-6d31-4c7f-9e13-a3c606743bf8"}, {"page_content": "Najliczniejszy stan trzeci (Tiers) obejmował chłopstwo i mieszczaństwo (99% ludności Francji, w tym mieszczaństwo 15%, a chłopstwo 84%). Chłopi pełnili istotną rolę w gospodarce, gdyż uprawa roli wciąż była podstawą francuskiej gospodarki. Do obowiązków chłopstwa należało płacenie czynszów dzierżawczych, składanie zwyczajowych danin, określona praca na rzecz Kościoła, wykonywanie prac szarwarkowych. Szczególnie uciążliwe były jednak podatki. Chłopi płacili je na rzecz króla, Kościoła (dziesięcina) i pana. Dotyczyły też ich różne zakazy. Chłopi nie mogli prowadzić młyna, mogli posiadać tylko jedną prasę do winogron. Gdy przychodził nieurodzaj, sytuacja stawała się dla nich krytyczna. Mimo to ich sytuacja prawna była znacznie lepsza niż w innych krajach europejskich, również pod względem dobrobytu ich sytuacja była relatywnie lepsza niż w wiekach poprzednich. Co więcej tylko około miliona chłopów żyło w poddaństwie, głównie w Nivernais i Franche-Comté. Dobra tzw. \"serfs\" podlegały prawu martwej ręki (w 1779 roku zostało ono zniesione w domenie królewskiej), a do 1779 oni sami nie mieli prawa opuścić dóbr swojego pana. Istotnym problemem na wsi był „głód ziemi” – jedynie 35% gruntów należało do 20 milionów chłopów. Tragiczną sytuację pogłębiały dodatkowe stare metody uprawy ziemi, stosowanie trój- i dwupolówki sprawiało, że 1/3 lub nawet połowa ziemi co roku leżała odłogiem. Liczna była biedota wiejska, trudniąca się chałupnictwem i angażująca się w prace sezonowe, a w sytuacjach skrajnych uciekająca się do przemytu. Uzależnienie chłopów, tym razem od burżuazji, rosło wraz z pojawieniem się systemu „dzierżawy na pół zysku” (\"métayage\"), pobocznym efektem tego procesu było pojawienie się grupy bogatych dzierżawców (\"fermiers\"), którzy dzierżawiąc najlepsze grunty za gotówkę byli w stanie osiągać znaczne dochody", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13858", "fragment_id": "174013/5", "subtitle": "", "title": "Rewolucja francuska", "document_id": "174013", "start_index": 6930.0, "parentId": 13858.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14481915533542633}, "uuid": "312c1c78-5fc2-4fe1-927a-33dd76f7a70f"}, {"page_content": "Poradlne, \"podatek poradlny\" – w dawnej Polsce danina prawa książęcego zależna od rozmiarów ziemi uprawnej, od XIV wieku łanowe, a od 1629 coraz częściej zastępowana przez podymne.\nStały podatek od dóbr ziemskich wprowadzony przez Kazimierza Wielkiego, w wysokości 12 groszy w dobrach rycerskich oraz 24 groszy w dobrach klasztornych.\nNa mocy przywileju koszyckiego z 1374 roku podatek poradlny dla szlachty zmniejszono z 12 do 2 groszy z łana. W 1381 w ramach kompromisu zwolniono z podatków kościelne majątki ziemskie, a więc i z poradlnego.\n\"„Poradlne”\" to także dziesięcina na rzecz Kościoła w naturze w wysokości 12 miar zboża (zob. Miary pruskie i niemieckie), zwykle po 4 miary pszenicy, żyta i owsa, lub w pieniądzach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=92054", "fragment_id": "658556/0", "subtitle": "", "title": "Poradlne", "parentId": 92054.0, "start_index": 0.0, "document_id": "658556", "source": "wikipedia", "score": 0.1040145605802536}, "uuid": "77394819-cfaf-42b4-ac87-225b975a3a97"}, {"page_content": "Po powrocie do kraju udało mu się dość szybko ułagodzić niezadowolenie pozostałych członków kapituły krakowskiej. Trudniej poszło nowemu biskupowi z królem Kazimierzem Wielkim. Niechęć władcy wobec Bodzęty wynikała z tego, że miał on swojego kandydata na biskupi stolec, kanclerza wielkopolskiego Ottona herbu Lis. Stosunki pomiędzy biskupem a królem nie układały się pomyślnie. Nie dość, że Bodzęta został biskupem wbrew woli władcy to jeszcze uważał, że król narusza immunitet ekonomiczny biskupstwa krakowskiego i nie omieszkał mu tego już w 1349 r. wypowiedzieć. Ważnym narzędziem króla w stosunkach z duchowieństwem było swobodne dysponowanie dziesięciną, czyli przeznaczanie jej dla wybranego przez płacącego, a nie przez biskupa, kościoła. Bodzęta stwierdził, że dziesięcina swobodna przynosząc uszczerbek Kościołowi pociąga za sobą grzech śmiertelny. Miara cierpliwości króla się przebrała, gdy do sporów majątkowych biskup dołączył zarzuty o niemoralne prowadzenie się Kazimierza i wstawił się za królową Adelajdą. Kazimierz Wielki postąpił z wysłannikiem biskupa, wikariuszem katedry krakowskiej Marcinem Baryczką, tak jak kilkadziesiąt lat później, Wacław IV Luksemburski z Janem Nepomucenem w podobnej sprawie. Kazał go w grudniu 1349 r. utopić. Baryczka nie zdobył jednak pośmiertnej sławy Czecha. Sytuacja zaogniła się do tego stopnia, że biskup Bodzęta rzucił na króla klątwę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98550", "fragment_id": "641919/1", "subtitle": "", "title": "Bodzęta (biskup krakowski)", "document_id": "641919", "start_index": 1625.0, "source": "wikipedia", "parentId": 98550.0, "score": 0.09989169239997864}, "uuid": "3cbafe69-55c7-469b-92e0-c6505448e314"}, {"page_content": "W roku 1025 Bolesław Chrobry zmarł pozostawiając państwo swemu młodszemu synowi Mieszkowi II Lambertowi. Ten natychmiast koronował się na drugiego króla Polski. Jego państwo obejmowało Łużyce, do których pretensje zgłaszało cesarstwo, Grody Czerwieńskie, które starała się odzyskać Ruś Kijowska i być może Morawy, które chcieli odzyskać Czesi (o ile nie odzyskali ich wcześniej). Również stosunki z Węgrami po wojnach toczonych za panowania jego ojca były wrogie. Niezależne od 1005 roku pogańskie Pomorze Zachodnie i Prusowie, pamiętający próby zawładnięcia nimi przez Bolesława, również wrogo odnosili się do chrześcijańskiej Polski. Mieszko II miał więc na wszystkich granicach państwa wrogie. Próbował jednak kontynuować mocarstwową politykę Chrobrego, nawiązując współpracę z pozycją antycesarską w Niemczech.\nTakże w kraju rosła opozycja przeciwko królowi. Stałe wojny powodowały niszczenie kraju, a koszty ich musiała pokrywać ludność w postaci większych podatków (danin). Rosnąca grupa możnowładców nie mogła korzystać z majątków niszczonych w czasie wojen. Rozbudowana w tym czasie struktura Kościoła, kojarzonego przez ludność z władzą zarówno książęcą, jak i feudalną, pobierała rosnące opłaty (dziesięcina) od ludności i tępiła wciąż żywe pozostałości tradycyjnej kultury i wierzeń pogańskich (nie rozróżniając tego). Kościół był oparty w znacznym stopniu na duchownych – obcokrajowcach, którzy słabo znali język polski, co potęgowało poczucie obcości. Zarówno, pominięty przez ojca, starszy brat Bezprym, jak i młodszy Otton zgłaszali pretensje do udziału we władzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33541", "fragment_id": "174624/12", "subtitle": "", "title": "Polska wczesnopiastowska", "source": "wikipedia", "start_index": 18817.0, "document_id": "174624", "parentId": 33541.0, "score": 0.12785178422927856}, "uuid": "da6bab72-d1a2-49a3-8d8a-9010fece15ec"}, {"page_content": "Danina (trybut z łac. \"tributum\") – świadczenie o charakterze przymusowym, funkcjonujące w starożytności oraz średniowieczu, uiszczane monarsze przez poddanych lub władcy silniejszemu przez władcę słabszego jako wyraz uznania jego zwierzchności. W przypadku chłopów zastąpiona przez pańszczyznę lub czynsz.\nPoczątki danin.\nPoczątkowo danina składana była władzom centralnym z podległego terytorium. Nosiła wtedy nazwę trybutu. Gdy zaczęto ściągać daniny z pojedynczych gospodarstw, złożenie trybutu oznaczało uznawanie poddaństwa z zajmowanego terytorium. Taki charakter miały np.:\nDaniny jednostkowe.\nWraz ze wzmacnianiem się stosunków społecznych i relacji poddani – monarcha, trybut został zastąpiony przez daninę uiszczaną w naturze lub pieniądzach przez pojedynczych właścicieli gospodarstw (\"od dymu\" lub \"od radła\"). Daniny były podstawowymi elementami realizowania prawa książęcego.\nDaniny składano do grodów, gdzie dobra z tego tytułu uzyskiwane były częściowo kierowane do tezauryzacji, częściowo do konsumpcji przez dwór monarszy, zaś częściowo redystrybuowane (np. żywność i napoje trafiały do karczm, wówczas należących wyłącznie do monarchy).\nSchyłek danin.\nW domenie monarszej daniny przybrały funkcję renty gruntowej, zaś w dobrach kościelnych i świeckich, na przestrzeni wieków od XII do XIV, daniny składane monarsze zostały stopniowo zniesione na mocy immunitetów ekonomicznych lub przekształcone w formy spłacania renty feudalnej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2242894", "fragment_id": "459553/0", "subtitle": "", "title": "Danina", "parentId": 2242894.0, "start_index": 0.0, "document_id": "459553", "source": "wikipedia", "score": 0.6509090065956116}, "uuid": "167e47bd-0df8-4413-9835-e89583fadf74"}, {"page_content": "W 1388 r. Paszko z Bogorii w Krakowie sprzedał (prawdopodobnie opactwu koprzywnickiemu) wobec królowej Jadwigi Kopytową wraz ze Zręcinem z Machnówką i połową Głojsc oraz połowę Łubna za 80 grzywien. Po roku 1388, według J. Długosza, wieś w różnych częściach należała do kilku właścicieli, (m.in. do Barutha), czego dowodem są nazwy przysiółków, np. po stronie północno-zachodniej Łubno Szlacheckie, zaś po południowej - Łubno-Opace. W 1474 roku Kopytowa jako całość otrzymała od króla Kazimierza Jagiellończyka szereg przywilejów, m.in. zwolnienie na trzy lata od podwód i innych ciężarów, niezależnie od przywilejów przyznanych wcześniej sołtysom przez Kazimierza Wielkiego. Polski kronikarz dziejów uważa, że była to wieś bogata. Długosz, pisząc o Kopytowej, zaznaczył również, że za jego czasów miejscowość ta należała do \"szlachetnego Barutha i że składa dziesięcinę z łanów kmiecich na rzecz kanonika trzeciej prebendy przy kościele św. Floriana w Krakowie, obsadzanej przez kolegium artistarum.\" Prócz tego sołtys płaci dziesięcinę kościołowi w Zręcinie.\nWiadomo również, że w 1581 roku wieś należała do opactwa cystersów, gdyż opat koprzywnicki płacił podatki. Miejscowość ta należała w części do Barutha, a w części (osada Opacie) do opactwa. W 1898 roku wieś należała już do Bolesława Jordana Rozwadowskiego i Eligii z Kunaszowskich Rozwadowskiej, którzy nabyli ją od Stanisława Kotarskiego (autora książki \"Opatów w latach 1861–1864\", Opatów 1935).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=209508", "fragment_id": "1399453/2", "subtitle": "", "title": "Kopytowa", "parentId": 209508.0, "start_index": 2128.0, "document_id": "1399453", "source": "wikipedia", "score": 0.15766379237174988}, "uuid": "dbc47e91-83f6-4d93-a87d-d74b59f47304"}, {"page_content": "Duchowieństwo Kościoła rzymskokatolickiego liczyło w przededniu rewolucji około 120 tysięcy osób, w tym 20-25 tysięcy zakonników i 40 tys. zakonnic. Do Kościoła należała jedna dziesiąta ziem uprawnych, położonych głównie na północy Francji. Dochody z nieruchomości, sięgające 130 milionów liwrów, czerpali głównie wysocy dostojnicy, którymi mogli zostać głównie szlachcice, co tworzyło podziały w samym Kościele. Niższe duchowieństwo było z tego stanu rzeczy niezadowolone i nastawione reformatorsko. W wyniku uchwały Konstytuanty z listopada 1789 roku, która brała kler na utrzymanie państwa, miało wręcz zyskać. Drugim źródłem dochodów była dziesięcina (\"décime\"), której podlegał każdy grunt, nawet szlachecki, ściągana była ze zbóż, innych ziemiopłodów i bydła. Jej wartość wynosiła od 100 do 120 milionów liwrów. Jedynym podatkiem jaki opłacało duchowieństwo była „dobrowolna danina”, wynosząca 3,5 miliona liwrów. Na barki duchownych spadało także prowadzenie rejestrów stanu cywilnego, kierowanie opieką społeczną i szkolnictwem.\nStan trzeci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13858", "fragment_id": "174013/4", "subtitle": "", "title": "Rewolucja francuska", "parentId": 13858.0, "start_index": 5880.0, "document_id": "174013", "source": "wikipedia", "score": 0.30929532647132874}, "uuid": "d06eb359-78d2-417d-b327-08006228ed31"}]}
{"id": "q_862", "question": "W delcie której rzeki występują w Polsce depresje?", "answer": [{"page_content": "Obszar Żuław Wiślanych stanowi tylko teoretycznie płaską równinę, wznoszącą się niewiele ponad poziom morza i nieznacznie podniesioną w górę rzeki. Niedostrzegalne w terenie dla ludzkiego oka różnice w wysokości, wychwytuje dopiero mapa topograficzna. Pozwala ona stwierdzić istnienie wielu różnej wielkości nabrzmień, a także powierzchni położonych poniżej poziomu morza, tworzących obszary depresyjne. Powierzchnia Żuław u nasady delty, przy rozgałęzieniu Leniwki i Nogatu w tak zwanej Mątowskiej Głowie, znajduje się nieco powyżej 10 m n.p.m. stąd powierzchnia stopniowo się obniża w kierunku północnym i północno-wschodnim, aby mniej więcej na linii Święty Wojciech, Kiezmark, Nowy Dwór Gdański, Jegłownik i Rozgart osiągnąć 0 m i przejść w kilka obniżeń leżących poniżej poziomu morza.\nObszary depresyjne stanowią ok. 28% ogólnej powierzchni delty. Największy obszar depresyjny rozpościera się wokół jeziora Druzno, głównie po jego zachodniej i północno-zachodniej stronie. Zajmuje on powierzchnię 181 km² (22 km długości i 13 km szerokości). Na jego obszarze w Raczkach Elbląskich znajduje się punkt uważany dawniej za najniżej położoną lokalizację w Polsce (1,8 m p.p.m.). Jest to miejsce położone przy drodze krajowej numer 22 pomiędzy miastami Elbląg i Malbork. Drugi co do wielkości obszar depresyjny, obejmujący 152 km², rozprzestrzenia się szeroko w okolicach Nowego Dworu Gdańskiego. Znaczne obszary depresyjne znajdują się również w okolicach miejscowości Marzęcino (do 2,2 m p.p.m.), uznanej obecnie za najniżej położony punkt Polski, i Kępiny Małe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20083", "fragment_id": "173767/3", "subtitle": "", "title": "Żuławy Wiślane", "source": "wikipedia", "start_index": 4596.0, "parentId": 20083.0, "document_id": "173767", "score": 0.35021165013313293}, "uuid": "72fddb2c-1aeb-44d9-879e-fb278da161c7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z zakresu geografii. Zobacz też: inne znaczenia słowa depresja.\nDepresja – obszar lądu położony poniżej poziomu morza.\nW Polsce największa depresja znajduje się na terenie wsi Marzęcino, położona 2,2 m p.p.m. Najniższy punkt na lądzie na kuli ziemskiej stanowi depresja Morza Martwego (ok. 438 m p.p.m.) w Izraelu i Jordanii. Na mapach z hipsometrią barwną obszar depresji oznacza się zwykle kolorem ciemnozielonym.\nDepresje zalane przez wody jeziora lub pokryte lodowcem nazywane są kryptodepresjami. Przykładem kryptodepresji jest jezioro Bajkał, w Polsce największą kryptodepresję (30 m) ma Jezioro Miedwie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10829", "fragment_id": "169124/0", "subtitle": "", "title": "Depresja (geografia)", "document_id": "169124", "start_index": 1.0, "parentId": 10829.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45018094778060913}, "uuid": "b12b5ec8-29f3-4a86-9d19-4366488874c7"}, {"page_content": "Elbląg (niem. \"Elbing\") – rzeka na Żuławach Wiślanych o długości 14,5 km. Wypływa z jeziora Druzno, uchodzi do Zalewu Wiślanego.\nRzeka jest żeglowna na całej długości (od Elbląga traktowana jako morskie wody śródlądowe).\nPoprzez kanały posiada połączenie:\nRzeka Elbląg stanowi oś żeglugowego systemu transportowego. Poprzez Kanał Jagielloński i Nogat posiada połączenie z Wisłą, a poprzez Kanał Elbląski łączy się z Iławą i Ostródą. Na rzece znajduje się port morski w mieście Elbląg. W okresach suszy woda z rzeki za pomocą systemu melioracyjnego może być wykorzystywana do nawadniania obszarów rolniczych na Żuławach Elbląskich.\nW zależności od wahań poziomu wody w Zalewie Wiślanym spowodowanych \"wpychaniem\" wód Bałtyku do Cieśniny Piławskiej przez silne wiatry północne i północno-wschodnie, kierunek spływu wód rzeki Elbląg odwraca się i powoduje spiętrzenie wody jeziora Druzno. Znaczna część dorzecza rzeki obejmuje tereny depresyjne, w tym największą depresję w Polsce 1,8 m p.p.m., położoną na południowy wschód od miasta Elbląg pomiędzy wsią Raczki Elbląskie a rzeką Tyną. Prawie na całej długości rzeki Elbląg i jej dopływach w ich dolnym biegu występują obwałowania przeciwpowodziowe.\nWedług niektórych źródeł do przepływu rzeki zalicza się również przepływ rzeki Dzierzgoń wypływającej w powiecie sztumskim, o długości 45 kilometrów i uchodzącej do jeziora Druzno.\nW północno-wschodniej części zlewni występuje Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej. Poza tym na jej terenie znajdują się:\nDo rzeki Elbląg uchodzą cieki:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1470", "fragment_id": "169334/0", "subtitle": "", "title": "Elbląg (rzeka)", "parentId": 1470.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169334", "score": 0.10851280391216278}, "uuid": "e508721f-e172-4a68-ba7d-1f2047d751bf"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy terenu depresyjnego. Zobacz też: inne znaczenia.\nPolder – Poldery to obszary o naturalnym, wklęsłym ukształtowaniu terenu, oddzielone od cieku lub zbiornika wodnego, na których możliwe jest sterowanie przepływem wody przy wykorzystaniu urządzeń hydrotechnicznych. Istotną cechą polderów jest możliwość ich wielofunkcyjnego wykorzystania np. do retencjonowania wód powodziowych, do intensyfikacji produkcji rolnej czy w celach rekreacyjnych.\nPrzykłady.\nW Europie poldery znajdują się m.in. w:\nW Polsce poldery znajdują się w dorzeczach Wisły, Odry, Pregoły oraz rzek Przymorza. Najwięcej polderów znajduje się na Żuławach Wiślanych. \nCharakterystyka.\nTereny polderu położone poniżej poziomu morza (obszary depresyjne) chroni przed zalaniem system tam i grobli. Polder przecinają liczne rowy melioracyjne połączone z kanałem (sloot) odprowadzającym nadmiar wody. Woda jest wypompowywana z jednego kanału do drugiego, coraz wyżej i w końcu trafia do morza (służą temu pompy elektryczne i spalinowe), wcześniej głównie przez tzw. wiatraki polderowe i pompy zasilane maszynami parowymi. Żyzne gleby polderu są często wykorzystywane rolniczo.\nPoldery służą także ochronie przyrody i środowiska, stanowiąc często rezerwaty przyrody jak polder Sątopy-Samulewo.\nW Polsce znajdują się łącznie 244 poldery zajmujące powierzchnię ok. 257 224,7 ha. W większości są to obszary o małej i bardzo małej powierzchni oraz stosunkowo małej głębokości, w związku z czym również ich objętość (a zarazem zdolność retencyjna) jest niska.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=230084", "fragment_id": "1437376/0", "subtitle": "", "title": "Polder", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1437376", "parentId": 230084.0, "score": 0.11468637734651566}, "uuid": "8ccdd478-de44-4c64-88e7-ed8f0c31c794"}, {"page_content": "Rzeki płynące przez terytorium Polski należą do zlewisk trzech mórz:\nWystępuje asymetryczność dopływów Wisły i Odry. Ich lewe dorzecza są krótsze i mniej obfite w wodę w stosunku do dopływów prawych – Wisła – 27:73, Odra – 30:70. Jest to związane z nachyleniem powierzchni w kierunku północno-zachodnim oraz z rozwojem rzeźby terenu w trzeciorzędzie i czwartorzędzie.\nUjście Wisły i Odry ma charakter deltowy, delta Odry ma charakter delty wstecznej.\nGęstość sieci rzecznej w Polsce jest dość znaczna, lecz nieregularna. O znacznej gęstości w Karpatach i Sudetach (duże opady na słabo przepuszczalne podłoże o urozmaiconej rzeźbie), czterokrotnie rzadsza na wyżynach (znaczne przechodzenie wody w podłoże oraz głęboko zalegające wody gruntowe). Na terenach nizinnych gęsta sieć rzek występuje w okolicach o słabo przepuszczalnym podłożu.\nZasilanie rzek w Polsce jest śnieżno-deszczowe, z rzadszym zasileniem z dopływających wód podziemnych.\nWystępują dwa wysokie stany wód: na wiosnę, luty-kwiecień – w okresie zanikania pokrywy śnieżnej oraz latem, czerwiec-lipiec – podczas intensywnych opadów w górach. Najniższe stany wód mają miejsce wczesną jesienią. Na wybrzeżu Bałtyku wysokie stany wód mogą być także spowodowane spiętrzaniem wód morskich przez sztormy.\nZimą rzeki w Polsce zamarzają. Na zachodzie kraju na około miesiąc, w centrum i na wschodzie na około 3 miesiące. Występuje zjawisko późniejszego zanikania pokrywy lodowej na północy niż na południu, co sprzyja powstawaniu powodzi zatorowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11188", "fragment_id": "186701/0", "subtitle": "", "title": "Rzeki w Polsce", "document_id": "186701", "start_index": 0.0, "parentId": 11188.0, "source": "wikipedia", "score": 0.555799126625061}, "uuid": "8b36a1c7-4a80-4943-ae02-c4c2a5700494"}, {"page_content": "Lej depresji – strefa obniżonego zwierciadła wód gruntowych w stosunku do jego naturalnego poziomu wokół miejsca ich poboru.\nPrzyczyną powstawania leja depresji jest wypompowywanie wody dla celów gospodarczych lub bytowych, a także podczas działalności kopalń. \nW wyniku powstania leja depresji zmieniają się stosunki wodne danego obszaru. Efektem powstawania leja depresji jest zachwianie stosunków wodnych danego obszaru, przesuszenie gruntów, trudności z zaopatrzeniem w wodę na terenach wiejskich (np. wysychanie studni) itp.\nW Polsce leje depresji występują na obszarach dużych miast i okręgów przemysłowych, przykładowo w rejonie Gdańska ma on ok. 300 km², w rejonie Lublina ok. 250 km², a w rejonie Bełchatowa obejmuje 200 km² i ma kształt elipsy o wymiarach ok. 10 na 30 km.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85727", "fragment_id": "639562/0", "subtitle": "", "title": "Lej depresji", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "639562", "parentId": 85727.0, "score": 0.5420887470245361}, "uuid": "cd22195d-8d9a-4638-845d-61ab97d6ac8b"}, {"page_content": "Kryptodepresja – zagłębienie terenu wypełnione przez wodę lub lód, przez co tworzy się jezioro lub lodowiec, którego dno jest poniżej średniego poziomu morza (p.p.m.), natomiast powierzchnia może znajdować się nad poziomem morza (n.p.m.).\nDo takich kryptodepresji należą Bajkał w Azji (kryptodepresja 1164 m), Morze Kaspijskie (1053 m), Morze Martwe w Azji (735 m), Tanganika w Afryce (698 m) oraz m.in. jezioro Como, Loch Ness i Ładoga w Europie czy Athabaska i Ontario w Ameryce Północnej. Największą kryptodepresję w Polsce (prawie 30 m) tworzy jezioro Miedwie znajdujące się między Stargardem a Szczecinem oraz Jezioro Turkusowe w Wapnicy w powiecie kamieńskim.\nMniej rozpoznane są kryptodepresje podlodowcowe, które nie są przykryte wodą, tylko lodem (lądolodem). Najgłębsze leżą na Antarktydzie, należą do nich: rów Bentleya (2496 m p.p.m.) i kryptodepresja pod Lodowcem Byrda (2870 m p.p.m.).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=70364", "fragment_id": "645233/0", "subtitle": "", "title": "Kryptodepresja", "document_id": "645233", "start_index": 0.0, "parentId": 70364.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15849414467811584}, "uuid": "b3450168-8595-4e65-b4ef-4eedaaa0e0a5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy delty rzeki. Zobacz też: inne znaczenia słowa „delta”.\nDelta – równina o charakterze bagiennym (np. Żuławy Wiślane w Polsce), powstała wskutek osadzania się materiału u ujścia rzeki. Często przypomina kształtem grecką literę delta (Δ), stąd jej nazwa.\nPowstawanie delt.\nUjścia typu deltowego powstają w przypadku, gdy rzeka uchodzi do zbiornika wodnego (morza lub jeziora), który charakteryzuje się nieznacznymi wahaniami poziomu wody – w przeciwnym przypadku powstają estuaria. Silne prądy lub przypływy mogą unosić z sobą na pełne morze nawet bardzo znaczne masy mułu, nanoszonego przez rzeki i w ten sposób nie dopuścić do tworzenia się delt. Toteż delty tworzą się przede wszystkim w płytkich zbiornikach wodnych, w jeziorach, w morzach zamkniętych, pozbawionych przypływów i odpływów i silnych prądów, jak na przykład Morze Śródziemne i Morze Czarne, południowo-wschodnie części Morza Bałtyckiego, Zatoka Meksykańska w swej północnej części, płytkie morza przybrzeżne oceanu Spokojnego w Azji, Zatoka Bengalska, Ocean Arktyczny wzdłuż brzegów Azji. Innym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu delt jest duża ilość transportowanego i akumulowanego materiału. Wyróżnia się \"delty wysunięte\" (wychodzące w morze), \"schowane\" (wypełniające zatoki), a także \"wsteczne\" (narastające w kierunku przeciwnym do spływu wód rzecznych, będące skutkiem akumulacji wód rzecznych po cofkach – patrz Delta Świny).\nNajwiększe delty.\nNajwiększą deltę na świecie tworzy Amazonka; delta ta mierzy 100 000 km². Na następnych miejscach plasują się: delta Ganges-Brahmaputra (80 000 km²), Orinoko (w Ameryce Południowej, 24 000 km²) i Nil (20 000 km²). Z rzek europejskich największą deltę ma Wołga (13 000 km²).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19299", "fragment_id": "170405/0", "subtitle": "", "title": "Delta rzeki", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "170405", "parentId": 19299.0, "score": 0.5983583927154541}, "uuid": "46543dc4-92ab-40a5-a4b4-bb780a31aa53"}, {"page_content": "Depresja Szczepańskiego ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Szczepański-Depression&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;Depresia Szczepańského&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Szczepański-bemélyedés&lt;/&gt;, ok. 2325 m) – depresja opadająca skośnie z zachodniej grani Rysów w Tatrach Wysokich do Kotła pod Rysami. Zaczyna się poniżej płytkiego, położonego na wysokości około 2350 m siodełka, któremu słowacki taternik i publicysta Arno Puškáš nadał nazwę \"Štrbina nad vežami\", co później przetłumaczono na język polski jako Przełączka nad Turniami. Depresja Szczepańskiego jest urwista i szeroka. Ma wylot po lewej stronie (patrząc od dołu) wybitnego filara turni Innominata (nazywanej też Pośrednią Turnią nad Żabią Przełęczą). Kończy się około 20 m powyżej piargów i mniej więcej tyle samo od wylotu Rysy. Dolna część depresji ma postać załupy, po prawej stronie nakrytej przewieszonymi ścianami Innominaty. Górna część depresji to stromy zachód.\nNazwa depresji pochodzi od nazwiska wybitnego taternika Jana Alfreda Szczepańskiego. Depresją prowadzi droga wspinaczkowa: III stopień w skali tatrzańskiej, czas przejścia 2 godz. Pierwsze przejście J.A. Szczepański i Stanisław K. Zaremba 4 września 1926 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4723608", "fragment_id": "739075/0", "subtitle": "", "title": "Depresja Szczepańskiego", "document_id": "739075", "start_index": 0.0, "parentId": 4723608.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16834747791290283}, "uuid": "137a92c6-e975-46d8-a748-2f9e6f3d5801"}, {"page_content": "Apostolska Depresja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Apostelvertiefung&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;Apoštolská depresia&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;Apostoli-bemélyedés&lt;/&gt;) – w górnej części depresja, w dolnej żleb na zachodnich stokach Żabiej Grani w polskich Tatrach Wysokich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4811885", "fragment_id": "301796/0", "subtitle": "", "title": "Apostolska Depresja", "document_id": "301796", "start_index": 0.0, "parentId": 4811885.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2565789818763733}, "uuid": "4a48e5c2-fbcf-4678-912a-97d1736df29b"}]}
{"id": "q_863", "question": "Jak nazywa się wyrażenie składające się z dwu lub więcej wyrazów bliskoznacznych lub synonimicznych?", "answer": [{"page_content": "Zbitka wyrazowa, zbitka słowna, skrzyżowanie wyrazów, portmanteau – słowo lub wyrażenie będące połączeniem dwóch lub więcej słów albo wyrażeń, zazwyczaj o pokrewnym znaczeniu. Połączenie słów lub wyrażeń pochodzących z różnych języków nazywa się hybrydą (słowną, wyrazową, słowotwórczą).\nPrzykładami słów będących zbitkami są rzeczownik „smog” (połączenie dwóch angielskich wyrazów &lt; lang=\"en\"&gt;smoke&lt;/&gt;, czyli dym, i &lt; lang=\"en\"&gt;fog&lt;/&gt;, czyli mgła) oraz przymiotnik „pstrokaty” (połączenie słów „pstry” i „srokaty”); zbitkami hybrydowymi są „ciucholand” i „ekożywność”. Przykłady wyrażeń zbitkowych to „cisza i spokój” oraz „prawo i porządek”; hybrydami są „być na topie” i „być OK”. Wiele znaków firmowych, jak również nazwy samych przedsiębiorstw i organizacji, to zbitki wyrazowe.\nLewis Carroll stosował takie zbitki w swoich wierszach, aby osiągnąć efekt komiczny, szczególnie w \"Jabberwocky\". Także George Orwell w \"Roku 1984\" często je wykorzystywał w celu oddania absurdalności opisywanych stosunków społecznych (myślozbrodnia, nowomowa).\nSłowa \"portmanteau\" w omawianym tutaj znaczeniu (pierwotne to „kufer podróżny”) po raz pierwszy użył Lewis Carroll w książce \"Po drugiej stronie lustra\". W Polsce jednym z „pionierów” w tym względzie był Stanisław Ignacy Witkiewicz: jego pseudonim \"Witkacy\" to zbitka początku nazwiska i połowy drugiego imienia.\nOpisany przez Stanisława Lema język mieszkańców planety Eden zawiera zbitki słowne: gniewiść, antyśmierć, biosocjozwarcie.\nPrzykłady słów stanowiących zbitki wyrazowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nZobacz też.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905132", "fragment_id": "1208036/0", "subtitle": "", "title": "Zbitka wyrazowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1208036", "parentId": 2905132.0, "score": 0.6526472568511963}, "uuid": "b8b9d3d9-5266-4449-8896-4d645318d461"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy semantyki. Zobacz też: synonim (taksonomia).\nSynonim ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;συνώνυμος&lt;/&gt; – „równoimienny”) – wyraz lub dłuższe określenie równoważne znaczeniowo innemu (równoznacznik) lub na tyle zbliżone, że można nim zastąpić to drugie w odpowiednim kontekście (bliskoznacznik). Zjawisko synonimii może dotyczyć konstrukcji składniowych (\"mówić wiersz – mówić wierszem\"), form morfologicznych (\"profesorowie – profesorzy\") i leksemów (\"auto – samochód\").\nPomiędzy dwoma synonimami można zwykle wykazać uchwytne różnice, np. we frekwencji ich stosowania (w określonym kontekście lub w różnych grupach społecznych). Historycznie rzecz ujmując, synonimy mogły kiedyś określać inne desygnaty, jednak obecnie przypisuje się im bliskie znaczenie. Istnieje też odwrotna tendencja do różnicowania znaczeniowego synonimów – wyrazy synonimiczne mogą rozgraniczyć swoje cechy semantyczne wraz z ewolucją języka.\nSynonimami są np. słowa „barwa” i „kolor”, które znaczą dokładnie to samo, jednakże różni się sposób ich zastosowania w różnych związkach wyrazowych („barwa” może być użyta metaforycznie – np. \"barwa głosu\" lub \"barwa uczuciowa\"). Między synonimami mogą istnieć także różnice stylistyczne. Np. „aeroplan” i „samolot” są synonimami, lecz mają odmienną wartość stylistyczną: „aeroplan” jest wyrazem przestarzałym, a równocześnie przykładem pożyczki językowej. Podobne pary tworzą „kajet” i „zeszyt” oraz „automobil” i „samochód”. Do synonimów bywają zaliczane również wyrazy pochodzące z różnych odmian języka, np. słownictwo gwarowe.\nPionierami badań nad synonimią w języku polskim byli Klementyna Hoffmanowa i Kazimierz Brodziński. Słowniki synonimów opracowali Adam Stanisław Krasiński (1885), Roman Zawiliński (1926) i Stanisław Skorupka (1959 i późniejsze wydania).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5980", "fragment_id": "176343/0", "subtitle": "", "title": "Synonim", "document_id": "176343", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5980.0, "score": 0.39001742005348206}, "uuid": "a28f23ce-c6bb-48e1-a34c-d4bebe7987a9"}, {"page_content": "Synonimy należy odróżnić od wyrazów pokrewnych, z którymi bywają mylone. Wyrazy pokrewne to takie, które tworzą rodzinę wyrazową (cechują się wspólnym rdzeniem). Przeciwieństwem synonimu jest antonim – określenie o znaczeniu przeciwstawnym.\nRodzaje synonimów.\nSynonimy dzieli się na dwie grupy: bliskoznaczne (wymienne tylko w pewnym kontekście) i równoznaczne (wymienne w każdym kontekście). Wyrazów prawdziwie równoznacznych jest w języku mało; trudno bowiem wyróżnić pary synonimów, które dałoby się stosować wymiennie we wszystkich możliwych kontekstach. Pary takie tworzy zwykle wyraz rodzimy wraz z pożyczką. Wyrazy równoznaczne mogą różnić się odcieniem stylistycznym lub cechami łączliwości.\nRozróżniać można synonimy semantyczne i stylistyczne, biorąc za kryterium ich wartość znaczeniową i barwę uczuciową, oraz synonimy różnordzenne i wspólnordzenne, biorąc za kryterium ich formę.\nSynonimy semantyczne odnoszą się do określonego przedmiotu, zjawiska, pojęcia, jakiejś jednej cechy lub czynności, ale ujmują je z różnych stron, akcentują różne wchodzące w ich skład odcienie znaczeniowe, np. rzeczowniki „zamieć, zadymka, zawieja, kurniawa”; przymiotniki „wielki, ogromny, olbrzymi”; czasowniki „stukać, walić, łomotać”.\nSynonimy stylistyczne różnią się przede wszystkim barwą uczuciową, chociaż mogą także wykazywać pewne niuanse znaczeniowe. Biorąc pod uwagę różne rodzaje barw uczuciowych wśród stylistycznych, wyróżnia się synonimy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5980", "fragment_id": "176343/1", "subtitle": "", "title": "Synonim", "parentId": 5980.0, "start_index": 1822.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176343", "score": 0.2893657684326172}, "uuid": "8cdc4a05-f5a0-4c66-b370-8fcbe6ad6423"}, {"page_content": "Wyrazy pokrewne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;cognates&lt;/&gt;) – wyrazy w dwóch (lub więcej) językach cechujące się wspólnym pochodzeniem. Przykład: polskie słowo \"brat\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;bratr&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;brother&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;fratello&lt;/&gt; i  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fa\"&gt;‏برادر‎&lt;/&gt; (trb. \"baraadar\") pochodzą od praindoeuropejskiego *bʰréh₂tēr. \nMianem wyrazów pokrewnych określa się również wyrazy utworzone bezpośrednio lub pośrednio od jednego wyrazu podstawowego. Grupuje się je na podstawie zgodności rdzenia. Wyrazy pokrewne tworzą rodzinę słowotwórczą, z którą łączy się (lub historycznie łączyło się) ich podstawowe znaczenie, np. „zielony”, „zieleń”, „zazieleniony”, „zazielenić się”, „zielonkawy”, „bladozielony”, „ciemnozielony”. Wyrazy pokrewne należy odróżnić od wyrazów bliskoznacznych (synonimów).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=806369", "fragment_id": "988450/0", "subtitle": "", "title": "Wyrazy pokrewne", "document_id": "988450", "start_index": 0.0, "parentId": 806369.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8194396495819092}, "uuid": "7605f0f0-10c9-4991-a2aa-1e510525c489"}, {"page_content": "Slang – zespół słownictwa i połączeń wyrazowych używanych nieoficjalnie w pewnym kręgu ludzi lub w ograniczonym kontekście społecznym. Slangiem posługują się grupy ludzi, których łączy wspólny typ działalności lub wspólna sfera zainteresowań. Czasem pojęcie slangu jest kojarzone ze środowiskami młodzieżowymi. W szerokim ujęciu slang nie musi być związany z konkretną grupą użytkowników języka; wyróżnia się tzw. slang ogólny, który ma stosunkowo rozległy zasięg społeczny.\nSlang to słownictwo wysoce nieformalne. Środki slangu są podporządkowane ekspresywności i stanowią wynik spontanicznej twórczości językowej. Slang stanowi elastyczną odmianę języka, która przekształca tradycyjne wyrażenia lub modyfikuje ich pierwotne znaczenie, a czasami wprowadza zupełnie nowe elementy językowe. Za powstawanie slangu odpowiadają takie grupy społeczne, zawodowe czy etniczne, które są odrębne od reszty społeczeństwa; często jednak slang przenika do szerszego obiegu językowego. Slang przekazuje dodatkowe informacje o charakterze psychologicznym, społecznym czy retorycznym. Nierzadko wprowadza neologizmy, które nazywają pojęcia dotąd nienazwane; czasami wykształca nieformalne synonimy dla już istniejących wyrazów.\nWedług klasyfikacji Stanisława Grabiasa slang ma charakter jawny, czym odróżnia się od żargonu, eksponującego cechę intencjonalnej tajności. Bliskoznaczny charakter ma termin „gwara (środowiskowa)”, przejęty z terminologii dialektologicznej i ogólnie odnoszony do socjolektów (społecznych odmian języka). Czasami terminy „slang” i „żargon” są traktowane jako synonimiczne. W innym ściślejszym znaczeniu żargon to słownictwo specjalistyczne; niekiedy mianem żargonu określa się nazewnictwo nieformalne, typowe dla języka mówionego i odróżniane od terminologii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33817", "fragment_id": "174720/0", "subtitle": "", "title": "Slang", "document_id": "174720", "start_index": 0.0, "parentId": 33817.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2619238495826721}, "uuid": "ac812c4d-a8c7-4d78-8343-eabf48ee1d35"}, {"page_content": "Synonimy różnordzenne nie należą do jednej rodziny wyrazowej, np. „awantura, kłótnia, zajście, burda”; „zawierucha, burza, nawałnica”; Synonimy wspólnordzenne są zaś powiązane ze sobą pod względem słowotwórczo-etymologicznym. Synonimy te tworzy się za pomocą formantów wspólnofunkcyjnych, np. od jednej podstawy rzeczownikowej powstaje często kilka przymiotników: od „wiek” – „wiekowy, wieczny, wieczysty”.\nRozróżniać można też synonimy bliższe i dalsze, w zależności od zakresu pojęciowego. Z wyrazów bliskoznacznych mający znaczenie szersze jest hiperonimem, zaś węższe – hiponimem. Np. „lokomotywa” i „elektrowóz” (każdy elektrowóz jest lokomotywą, lecz lokomotywa może mieć inny napęd niż elektryczny).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5980", "fragment_id": "176343/2", "subtitle": "", "title": "Synonim", "source": "wikipedia", "start_index": 3270.0, "document_id": "176343", "parentId": 5980.0, "score": 0.2882969081401825}, "uuid": "089e75f7-77af-492e-8d9c-aaaab29d2285"}, {"page_content": "\"Składnik syntaktyczny (składniowy)\" to pojedynczy wyraz lub wyrażenie złożone, które stanowi człon innej konstrukcji i wchodzi w bezpośrednie związki składniowe (gramatyczne, semantyczne) z innym składnikiem bądź składnikami tej konstrukcji. Wyrażenie, o którym mowa wyżej może składać się z kilku wyrazów, jeśli tylko tworzy określoną całość formalną lub znaczeniową. Konstrukcjami tego typu są wyrażenia przyimkowe „przed świętami”, „do domu”, „około miesiąca”, dwuczłonowe nazwy roślin, zwierząt, urządzeń, zawodów: „konik polny”, „monitor komputerowy”, „technik mechanik”, czasowniki przeczące „nie rozumiem”, „nie wiem”, frazeologizmy (idiomy) „stajnia Augiasza”, „mleć językiem”, „walka z wiatrakami”, „ziemia obiecana”, lub całe zdania „Film, który oglądałem wczoraj.”. Wyżej wymienione konstrukcje tworzą pewną całość formalną lub znaczeniową, dlatego traktujemy je jako jeden składnik. Przyimek wraz z rzeczownikiem określają treść tj. informują o czasie i miejscu, czasownik wraz z partykułą „nie” tworzą znaczeniowo jedno słowo przeciwstawne wyrazom „rozumiem”, „wiem”, rzeczownik z innym rzeczownikiem bądź przymiotnikiem tworzą jedną nazwę, mimo że składają się z dwóch wyrazów. W przypadku zdania rzeczownik jest określany przez człon składający się z kilku wyrazów.\nOprócz związków semantycznych między leksemami występują też związki formalne np. przyimek wymusza określony przypadek rzeczownika, nazwy dwuczłonowe składające się z dwóch rzeczowników lub rzeczownika z przymiotnikiem zgadzają się pod względem przypadka, liczby i rodzaju. W przypadku zdania człon określający podporządkowuje się rzeczownikowi pod względem formalnym. Związków formalnych nie tworzą czasowniki przeczące oraz frazeologizmy. Między ich składnikami nie zachodzi żadna zależność gramatyczna, a jedynie semantyczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=613908", "fragment_id": "831233/21", "subtitle": "", "title": "Klasyfikacja części mowy", "parentId": 613908.0, "start_index": 31864.0, "document_id": "831233", "source": "wikipedia", "score": 0.6175048351287842}, "uuid": "4f993ff7-2665-400c-b81f-b38131ac5dde"}, {"page_content": "Związek frazeologiczny, frazeologizm – ustabilizowane w danym języku połączenie wyrazów, całkowicie lub częściowo zleksykalizowane, którego znaczenie jest zazwyczaj odmienne od tego, które wynikałoby ze znaczeń poszczególnych wyrazów składających się na związek.\nTerminy bliskoznaczne wobec terminów „frazeologizm” i „związek frazeologiczny” to m.in. „idiom” i „frazem”, przy czym szczegóły definicji różnią się w zależności od tradycji językowej i podejścia klasyfikacyjnego. Szeroko rozumiany frazeologizm to kategoria nadrzędna wobec idiomu, obejmująca zarówno związki frazeologiczne luźne i łączliwe (dopuszczające pewną swobodę wymiany składników, o znaczeniu wynikającym ze znaczeń składników), jak i związki frazeologiczne stałe, zwane idiomami (silnie zespolone; o znaczeniu przenośnym, nieodpowiadającym znaczeniu poszczególnych składników). Utarte wyrażenia (o znacznej łączliwości elementów), których całościowy sens można wywieść ze znaczeń poszczególnych członów, są zwane kolokacjami. Czasem frazeologizmy utożsamia się z idiomami. W tekstach anglojęzycznych termin „idiom” często służy jako ogólny termin określający składniowo złożone, utrwalone w języku wyrażenia, o różnym stopniu leksykalizacji i różnym charakterze związku znaczeniowego między składnikami a sensem całego połączenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45066", "fragment_id": "656319/0", "subtitle": "", "title": "Związek frazeologiczny", "parentId": 45066.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656319", "score": 0.30278995633125305}, "uuid": "6334808f-3a48-436a-a128-db0ea0a69fdf"}, {"page_content": "Pleonazm (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;πλεονασμός&lt;/&gt; \"pleonasmos\" „nadmiar”), potocznie lub żartobliwie masło maślane – wyrażenie, w którym jedna część wypowiedzi zawiera treść występującą także w drugiej części, zaliczane do redundantnych połączeń wyrazowych.\nCharakterystyka pojęcia.\nW literaturze językoznawczej nie czyni się konsekwentnego rozróżnienia między terminami „pleonazm” i „tautologia”. Według niektórych klasyfikacji pleonazmami są wyłącznie połączenia wyrazów w stosunku nadrzędno-podrzędnym (jako przeciwstawne traktuje się wówczas tautologie, będące konstrukcjami o charakterze współrzędnym). Pozostali autorzy natomiast nie wprowadzają wyraźnego rozróżnienia między tymi określeniami. Określenia „pleonazm” i „tautologia” są znane także w nauce o literaturze, wchodząc w skład problematyki stylistycznej. Inne bliskoznaczne terminy to „battologia” i „perissologia”.\nNiekiedy pleonazmy stosuje się celowo do konstrukcji figur retorycznych (np. \"najbielszy odcień bieli\"), dla osiągnięcia efektu humorystycznego lub wzmocnienia siły ekspresji. Są spotykane w utworach literackich i typowe dla tradycji oralnych. Mogą być zamierzoną amplifikacją, wzbogacającą styl tekstu. Charakter pleonastyczny wykazują również niektóre wyrażenia języka codziennego; część z nich (np. \"mała dziewczynka\") spotyka się z aprobatą ze strony normatywistów, z kolei inne są oceniane negatywnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=146662", "fragment_id": "17259/0", "subtitle": "", "title": "Pleonazm", "parentId": 146662.0, "start_index": 0.0, "document_id": "17259", "source": "wikipedia", "score": 0.1914977878332138}, "uuid": "ef5e42b1-0c6d-42a1-93be-4e5aede0ffaf"}, {"page_content": "Synonimia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;συνωνυμία&lt;/&gt; \"synōnymía\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;congregatio&lt;/&gt;, pol. szereg synonimiczny) – figura retoryczna, zestawienie w szeregu określeń synonimicznych w celu rozwinięcia lub podkreślenia myśli.\nSynonimia to również termin językoznawczy (zwłaszcza w leksykologii), określający relację między jednostkami języka, które wykazują zbieżność znaczeniową; najczęściej chodzi o synonimię leksykalną, zachodzącą między jednostkami leksykalnymi – leksemami (zob. synonim).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=690726", "fragment_id": "853512/0", "subtitle": "", "title": "Synonimia", "parentId": 690726.0, "start_index": 0.0, "document_id": "853512", "source": "wikipedia", "score": 0.26954758167266846}, "uuid": "7dec9b2d-9486-40e4-b942-b53212c8e925"}]}
{"id": "q_864", "question": "Który kosmonauta amerykański stanął pierwszy na powierzchni księżyca?", "answer": [{"page_content": "Neil Alden Armstrong (ur. 5 sierpnia 1930 w Wapakoneta, zm. 25 sierpnia 2012 w Cincinnati) – amerykański astronauta, dowódca misji Apollo 11. 21 lipca 1969 (według czasu UTC) jako pierwszy człowiek stanął na Księżycu. Wypowiedział słynne zdanie: .\nŻyciorys.\nUrodził się 5 sierpnia 1930 na farmie w stanie Ohio. Był najstarszym z trojga dzieci Stephena i Violi Armstrongów. Miał siostrę June (ur. 6 czerwca 1933) i brata Deana (ur. 22 lutego 1935). Matka Neila nie pracowała. Zajmowała się domem, a w niedzielę uczyła religii w szkółce niedzielnej. Ojciec był urzędnikiem stanu Ohio. Jego praca zmuszała rodzinę do częstych przeprowadzek. Zanim Neil skończył trzynaście lat Armstrongowie przeprowadzili się szesnaście razy. W młodości był skautem w &lt; lang=\"en\"&gt;Boy Scouts of America&lt;/&gt;, gdzie osiągnął najwyższy stopień \"Eagle Scout\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44887", "fragment_id": "651602/0", "subtitle": "", "title": "Neil Armstrong", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "651602", "parentId": 44887.0, "score": 0.3884457051753998}, "uuid": "2a7d28b6-54c5-4632-ac4b-b4b2d7398634"}, {"page_content": "Pierwszymi ludźmi, którzy wylądowali na Księżycu byli amerykańscy astronauci Neil Armstrong i Buzz Aldrin. Wystrzelono ich 16 lipca 1969 roku rakietą Saturn V. 21 lipca 1969 roku jako pierwsi ludzie stanęli na Księżycu. Neil Armstrong, po wyjściu na powierzchnię Księżycu, wypowiedział słynne zdanie: \"„To jest mały krok człowieka, ale wielki skok dla ludzkości”.\"\nInne sukcesy.\nMisje planetarne.\nZwiązek Radziecki jako pierwszy wysłał sondy planetarne w kierunku Wenus oraz Marsa w 1960 roku. Pierwszym statkiem kosmicznym, który minął Wenus był Mariner 2 wysłany 14 grudnia 1962 roku przez Stany Zjednoczone. Przesłał on zaskakujące dane o wysokiej temperaturze powierzchni oraz dużej gęstości atmosfery planety. Z powodu braku przyrządów fotograficznych odkrycia te nie skupiły uwagi opinii publicznej tak jak dokonały tego zdjęcia pochodzące od sond kosmicznych, rozszerzających możliwości teleskopów na powierzchni Ziemi.\nPierwszym pojazdem, który osiągnął powierzchnię Wenus i przesłał stamtąd dane, była wystrzelona w 1970 roku radziecka Wenera 7. Pierwsze zdjęcia z powierzchni innej planety zostały przesłane przez Wenerę 9. Obydwie sondy były częścią programu Wenera mającego na celu zbadanie drugiej planety Układu Słonecznego.\nAmerykański Mariner 10, który przeleciał w 1974 roku obok Wenus podczas swojej podróży na Merkurego, do marca 2011 roku był jedynym statkiem, który zbliżył się do pierwszej planety naszego Układu Słonecznego.\nMariner 4, wystrzelony przez USA w 1965 roku, był natomiast pierwszą sondą, która minęła Marsa; podczas swojej misji przesłała zaskakujące zdjęcia. Pierwszym pojazdem, który osiągnął jego powierzchnię, był Mars 3, radziecki lądownik wysłany w 1971 roku. Z niewyjaśnionych dotąd przyczyn transmisja sygnału na Ziemię została przerwana zaledwie po 15 sekundach, w wyniku czego pierwsze zdjęcia powierzchni \"czerwonej planety\" zostały przesłane w 1976 roku przez próbniki amerykańskiego programu Viking.\nWystrzelenia i dokowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=504860", "fragment_id": "1537605/5", "subtitle": "", "title": "Wyścig kosmiczny", "document_id": "1537605", "start_index": 9221.0, "source": "wikipedia", "parentId": 504860.0, "score": 0.7204777002334595}, "uuid": "4618ceb5-5714-47d2-9828-833759f17610"}, {"page_content": "Lądowanie na Księżycu pierwszych ludzi w roku 1969 uznaje się za moment kulminacyjny kosmicznego wyścigu. Neil Armstrong, dowódca misji Apollo 11, stał się pierwszym człowiekiem na powierzchni Srebrnego Globu, jako pierwszy stawiając stopę na Księżycu dokładnie o 02:56 GMT 21 lipca 1969 roku. Do dziś, kwiecień 2025 ostatnią osobą, która stąpała po księżycowym gruncie, był Eugene Cernan, członek misji Apollo 17 w grudniu 1972. Amerykańskie lądowanie i zakończony sukcesem powrót były możliwe dzięki znacznemu rozwojowi technologii w dziedzinach takich jak produkcja osłon termicznych i teorie dotyczące ponownego wejścia w atmosferę (wczesne lata 60).\nPodczas misji Apollo zainstalowanych zostało wiele zestawów instrumentów badawczych. Długoterminowe stacje ALSEP (\"Apollo lunar surface experiment package\", ang. Zestaw eksperymentalny powierzchni Księżyca Apollo) zainstalowane zostały w miejscach lądowania statków misji Apollo 12, 14, 15, 16 i 17, podczas gdy stacja tymczasowa znana jako EASEP (ang. \"Early Apollo Scientific Experiments Package\") stanęła na Księżycu podczas misji Apollo 11. Wyposażenie stacji ALSEP składało się m.in. z czujników ciepła, sejsmometrów, magnetometrów i kątowych retroreflektorów. Z powodów czysto finansowych zakończenie transmisji danych na Ziemię nastąpiło 30 września 1977. Mimo to używane w laserowym pomiarze odległości Ziemia-Księżyc (ang. LLR, \"lunar laser ranging\") retroreflektory kątowe, jako instrumenty pasywne, wciąż znajdują się w użyciu. Mierzenie dystansu do stacji LLR jest okresowo powtarzane z ziemskich stacji nadawczych, zachowując dokładność do kilku centymetrów; dane pochodzące z tych badań wykorzystywane są do ustalenia dokładnych rozmiarów jądra księżycowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3216", "fragment_id": "188097/26", "subtitle": "", "title": "Księżyc", "source": "wikipedia", "start_index": 39199.0, "parentId": 3216.0, "document_id": "188097", "score": 0.6155226230621338}, "uuid": "259c0578-f055-4327-b863-0e02c67bb3c0"}, {"page_content": "Pierwszym Amerykaninem w otwartej przestrzeni kosmicznej był Edward Higgins White, który odbył spacer 3 czerwca 1965 roku z pokładu statku Gemini 4. Jako pierwsza Amerykanka w przestrzeni kosmicznej 11 października 1984 roku znalazła się Kathryn D. Sullivan z misji STS-41-G wahadłowca Challenger.\nPierwszy spacer odbyty przez astronautę z innego kraju przeprowadził 9 grudnia 1988 roku Francuz Jean-Loup Chrétien podczas swego trzytygodniowego pobytu na stacji kosmicznej Mir.\nPierwszy spacer po powierzchni Księżyca odbył 21 lipca 1969 roku Neil Armstrong z misji Apollo 11. Później dołączył do niego Buzz Aldrin i ich EVA trwały odpowiednio: dwie godziny czternaście minut (Armstrong) i godzinę 51 minut (Aldrin).\nPierwszy niezabezpieczony spacer odbył amerykański astronauta Bruce McCandless 7 lutego 1984 podczas misji wahadłowca Challenger STS-41-B.\nRekordzistą w liczbie odbytych spacerów kosmicznych jest Anatolij Sołowjow, który w przestrzeni kosmicznej przebywał 16 razy, spędzając tam w sumie 77 godzin i 41 minut.\nNiebezpieczeństwa spacerów kosmicznych.\nZ przebywaniem w otwartej przestrzeni kosmicznej zawsze wiąże się pewne ryzyko. Najpoważniejszym zagrożeniem jest możliwość zderzenia z niewielkim meteoroidem lub fragmentem złomu (elementy rakiet, satelitów, narzędzia), jakiego tysiące ton człowiek pozostawił w kosmosie. Prędkość orbitalna 300 km nad Ziemią (typowa wysokość dla misji amerykańskich wahadłowców) wynosi 7,7 km/s, czyli ok. 10 razy więcej niż szybkość zwykłego pocisku. Tak więc energia kinetyczna małej drobiny (np. odprysku farby, czy ziarenka piasku) jest równa energii pocisku o 100-krotnie większej masie. Każda misja kosmiczna zwiększa ilość kosmicznych odpadów, zatem problem ten będzie z czasem przybierał na sile.\nNaukowcy pracują nad zdalnie sterowanymi robotami, które mogłyby zastąpić człowieka podczas większości zadań wymagających pracy na zewnątrz statku kosmicznego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=178809", "fragment_id": "7081/1", "subtitle": "", "title": "Spacer kosmiczny", "source": "wikipedia", "start_index": 1893.0, "document_id": "7081", "parentId": 178809.0, "score": 0.3698320686817169}, "uuid": "595f27eb-4bd0-4728-bef9-000ffd2d38e8"}, {"page_content": "Start nastąpił 16 lipca 1969 z Centrum Lotów Kosmicznych na Canaveral (w tym czasie oficjalnie \"Cape Kennedy\"). Początek lotu Apollo 11 spędził na orbicie okołoziemskiej, następnie udał się w trasę liczącą  km. Ponieważ lądownik znajdował się pod modułem załogowym, wykonano operację polegającą na tymczasowym odłączeniu modułu księżycowego, obrocie reszty statku o 180° i ponownym przyłączeniu lądownika, który teraz umieszczony był z przodu. Po trzech dniach Apollo 11 wszedł na orbitę Księżyca. Armstrong i Aldrin przeszli do modułu księżycowego, który został odłączony i rozpoczął historyczne lądowanie. Astronauci wylądowali na Księżycu 20 lipca 1969 roku. Wkrótce Neil Armstrong przekazał Ziemi radosną wiadomość – „Orzeł wylądował”.\nPobyt na powierzchni Księżyca.\nKiedy 21 lipca 1969, o godz. 2:56 UTC, Armstrong zszedł po drabince i postawił stopę na pokrytej pyłem powierzchni Srebrnego Globu, wygłosił słowa, które przeszły do historii: . Złośliwi zaznaczają, że przejęty Armstrong zapomniał o jednym słowie, przez co cała fraza straciła sens: zamiast „It’s one small step for a man, but one giant leap for mankind” powiedział „It’s one small step for man” (bez „a”), przez co zdanie w rzeczywistości oznaczało „to mały krok dla ludzkości, ale wielki skok dla ludzkości”. NASA tłumaczyła, że zdanie było kompletne, a feralnego słowa nie było słychać przez zakłócenia na łączach. W 2006 roku Peter Ford, informatyk z Australii dowiódł, że pechowe „a” Armstrong jednak wypowiedział.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=260", "fragment_id": "169608/1", "subtitle": "", "title": "Apollo 11", "source": "wikipedia", "start_index": 1271.0, "document_id": "169608", "parentId": 260.0, "score": 0.13757343590259552}, "uuid": "84858d03-b305-4045-9223-fcfab7fcfec8"}, {"page_content": "Harrison Hagan „Jack” Schmitt (ur. 3 lipca 1935 w Santa Rita) – amerykański geolog, astronauta, senator w latach 1977–1983. Dwunasty i ostatni człowiek oraz jedyny cywil, który stanął na powierzchni Księżyca (11 grudnia 1972). Schmitt jest przedostatnim astronautą, który chodził po powierzchni Srebrnego Globu; stan na kwiecień 2025.\nWykształcenie.\nW Silver City w Nowym Meksyku ukończył Western High School.\nKariera astronauty.\nApollo 17.\n7 grudnia 1972 wystartował do ostatniej misji księżycowej w ramach programu Apollo na pokładzie statku kosmicznego Apollo 17. Dowódcą misji był Eugene Cernan, pilotem modułu dowodzenia „America” – Ronald Evans, a Schmitt – pilotem modułu księżycowego „Challenger”. 10 grudnia astronauci osiągnęli orbitę Księżyca. Dzień później, 11 grudnia Schmitt i Cernan wylądowali w rejonie gór Taurus i krateru Littrow.\nSchmitt jako geolog z wykształcenia znalazł się w składzie podstawowej załogi Apollo 17 ze względu na fakt rezygnacji z powodów finansowych kolejnych misji księżycowych, w tym lotu Apollo 18, w którym pierwotnie miał brać udział. Wyprawa Apollo 17 stanowiła dla NASA ostatnią szansę, żeby na Księżycu znalazł się naukowiec.\nCernan i Schmitt trzykrotnie wychodzili na powierzchnię Księżyca. Wszystkie wyjścia trwały w sumie ponad 22 godziny. Do poruszania się używali pojazdu księżycowego LRV. Na Ziemię zabrali około 110,52 kg próbek skał księżycowych. 14 grudnia astronauci powrócili na pokład modułu dowodzenia, w którym przez trzy dni czekał na nich Ronald Evans.\n19 grudnia 1972 kapsuła statku Apollo 17 wodowała na Oceanie Spokojnym. Następnie astronautów przyjął na pokład okręt ratowniczy – lotniskowiec USS „Ticonderoga”.\nPo opuszczeniu NASA.\nObecnie mieszka w Silver City w Nowym Meksyku. \nW 2015 roku gościł w Polsce jako juror i gość specjalny międzynarodowych zawodów robotycznych European Rover Challenge.\nDziałalność akademicka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=333771", "fragment_id": "47400/0", "subtitle": "", "title": "Harrison Schmitt", "parentId": 333771.0, "start_index": 0.0, "document_id": "47400", "source": "wikipedia", "score": 0.31081151962280273}, "uuid": "182991fb-bd6c-4ad7-ab10-7b090533cbf6"}, {"page_content": "W latach 50. XX wieku rozpoczęła się rywalizacja pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Socjalistycznych Republik Sowieckich o umieszczenie pierwszego sztucznego satelity na orbicie okołoziemskiej. Związek Radziecki 4 października 1957 roku jako pierwszy wystrzelił Sputnika 1, który rozpoczął wyścig kosmiczny. Rywalizacja pomiędzy supermocarstwami doprowadziła do pierwszego załogowego lotu kosmicznego, który został przeprowadzony w ramach radzieckiej misji Wostok 1 przez radzieckiego kosmonautę Jurija Gagarina w 1961 roku. Kluczowym momentem w historii astronautyki było pierwsze załogowe lądowanie człowieka na powierzchni Księżyca, które zostało przeprowadzone przez amerykańskich astronautów Neila Armstronga i Buzza Aldrina w ramach misji Apollo 11 w 1969 roku.\nMisje międzyplanetarne.\nW ciągu niespełna trzydziestu lat sondy kosmiczne przeleciały obok wszystkich planet Układu Słonecznego. Wprowadzono statki kosmiczne na orbity wokół Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna. Na powierzchni Wenus i Marsa wylądowały sondy, a na Jowisza opadł specjalnie do tego przygotowany próbnik. Od 1976 roku dwie amerykańskie sondy z serii Viking przez wiele lat badały i fotografowały Marsa. Analizy chemiczne gruntu nie wykryły żadnego śladu życia. Dzięki wystrzelonym w 1977 roku dwóm amerykańskim sondom z serii Voyager poznano wiele informacji o planetach gazowych Układu Słonecznego oraz o ich pierścieniach i księżycach. Wprowadzone na orbitę okołowenusjańską sondy sporządziły za pomocą radarów szczegółowe mapy powierzchni tej planety. W 1997 roku na powierzchni Marsa umieszczono łazik Sojourner, pierwszy udany pojazd na tej planecie. W 2021 roku na powierzchni Marsa umieszczono dron Ingenuity, pierwszą maszynę zdolną unieść się, wykonać lot i wylądować.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114101", "fragment_id": "10407/2", "subtitle": "", "title": "Astronautyka", "source": "wikipedia", "start_index": 3175.0, "document_id": "10407", "parentId": 114101.0, "score": 0.5814403295516968}, "uuid": "83b8ca5d-cdb7-42f0-ba5a-1fa05edb21a2"}, {"page_content": "Eugene Andrew Cernan (ur. 14 marca 1934 w Chicago, zm. 16 stycznia 2017 w Houston) – amerykański astronauta pochodzenia słowackiego, komandor United States Navy. Uczestnik trzech lotów kosmicznych w ramach programów Gemini i Apollo. Jedenasty człowiek, który stanął na Księżycu i ostatni (stan na kwiecień 2025), który chodził po jego powierzchni.\nWykształcenie i służba wojskowa.\nJako pilot wylatał ponad 5000 godzin, z czego 4800 na odrzutowcach. Wykonał ponad 200 lądowań na pokładach lotniskowców.\nLoty załogowe.\nGemini 9A.\nDo swojego pierwszego lotu w kosmos wystartował 3 czerwca 1966 jako pilot statku Gemini 9A. Dowódcą misji był Thomas Stafford. Jednym z podstawowych zadań astronautów podczas tego lotu miało być połączenie statku Gemini z członem ATDA (\"Augmented Target Docking Adapter\"). Od obiektu jednak nie odłączyła się osłona aerodynamiczna i cały manewr, musiał zostać odwołany ze względów bezpieczeństwa. Pech nie opuszczał astronautów również później. Cernan podczas wyjścia w otwarty kosmos miał wykonać testy nowego osobistego systemu manewrującego AMU (\"Autonomy Maneuvering Unit\"), ale ponad dwugodzinny spacer wyczerpał astronautę. Wizjer kombinezonu pokrył się parą wodną. W tej sytuacji zaszła konieczność zrezygnowania z wypróbowania AMU. Cernan przypadkowo stracił również kamerę z filmem, który wykonał podczas spaceru w kosmosie. 6 czerwca 1966 kapsuła z astronautami wodowała na Oceanie Atlantyckim w pobliżu Wysp Bahama.\nApollo 10.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=288537", "fragment_id": "1397392/0", "subtitle": "", "title": "Eugene Cernan", "parentId": 288537.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1397392", "source": "wikipedia", "score": 0.17921577394008636}, "uuid": "ff9d97b5-1d6e-450a-b7a1-d91146528cfa"}, {"page_content": "Jeden z ważniejszych przedstartowych testów odbywał 27 stycznia 1967 na przylądku Canaveral (wówczas Przylądek Kennedy’ego). Załoga w składzie Edward H. White, Roger B. Chaffee oraz Gus Grissom zajęła miejsca w kapsule, którą wypełniono czystym tlenem. Podczas procedury próbnego odliczania doszło do zwarcia w jednej z wiązek przewodów elektrycznych i w kabinie wybuchł gwałtowny pożar. White próbował wydostać się przez właz kabiny, ale jego konstrukcja nie dawała możliwości szybkiego otwarcia. Technicy, którzy próbowali pomóc astronautom i otworzyć właz od zewnątrz, dokonali tego dopiero po około 5 minutach. Wszyscy trzej członkowie załogi ponieśli śmierć w pożarze w wyniku poparzeń i zatrucia tlenkiem węgla. Po tym tragicznym wypadku dla uczczenia pamięci poległych astronautów misji nadano nazwę Apollo 1. Gus Grissom został pośmiertnie odznaczony przez Kongres Stanów Zjednoczonych Kosmicznym Medalem Honoru (\"Congressional Space Medal of Honor\").\nPo latach okazało się, że Grissom mógł być pierwszym człowiekiem, który postawił stopę na Księżycu. Był poważnym kandydatem do tego lotu i miał ogromną szansę, aby wejść w skład załogi, która jako pierwsza wyląduje na Srebrnym Globie.\nOdznaczony m.in. Zaszczytnym Krzyżem Lotniczym, Medalem Lotniczym (dwukrotnie), Congressional Space Medal of Honor oraz NASA Distinguished Service.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71396", "fragment_id": "640417/4", "subtitle": "", "title": "Virgil Grissom", "document_id": "640417", "start_index": 6367.0, "source": "wikipedia", "parentId": 71396.0, "score": 0.1084265187382698}, "uuid": "24178dea-81cf-4d98-97a0-a1621af2b0bd"}, {"page_content": "Surveyor 1 był pierwszym amerykańskim pojazdem, który łagodnie osiadł na powierzchni Księżyca. Przedtem jednak dokonali tego Rosjanie, którzy już czwarty raz z rzędu pokonali swych zachodnich rywali. Za pierwszym razem było to umieszczenie sztucznego satelity na orbicie okołoziemskiej (Sputnik 1), później trafienie sztucznym obiektem w Księżyc (Łuna 2), następnie pierwszy lot człowieka w kosmosie (Gagarin w statku Wostok 1), wreszcie pierwsze udane lądowanie sondy księżycowej (Łuna 9). Jednak Amerykanie dokonali udanej sztuki lądowania już za pierwszym podejściem (w międzyczasie Rosjanie już od paru lat bezskutecznie próbowali lądować na powierzchni Srebrnego Globu – patrz misje Łuna 4, 5, 6, 7 i 8).\nSurveyor 1 wylądował obok bardzo płytkiego, 200 metrowego krateru znajdującego się na obszarze silnie zniszczonego krateru Flamsteed P o stukilometrowej średnicy, sąsiadującego z kolei z dużo młodszym kraterem Flamsteed. Oba obiekty selenograficzne znajdują się w południowo-zachodniej części Oceanu Burz, w pobliżu księżycowego równika. Wybranie rejonu równikowego było celowe, w jednym z nich planowano bowiem wyznaczyć miejsce pierwszego lądowania człowieka na Srebrnym Globie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133997", "fragment_id": "12785/2", "subtitle": "", "title": "Surveyor 1", "source": "wikipedia", "start_index": 2310.0, "document_id": "12785", "parentId": 133997.0, "score": 0.29519417881965637}, "uuid": "2bc70094-4ab5-470f-ac23-ca8fbca139b8"}]}
{"id": "q_865", "question": "Jaką nazwę nosi waluta USA, Australii, Kanady i Nowej Zelandii?", "answer": [{"page_content": "Dolar amerykański ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United States dollar&lt;/&gt;, skrót międzynarodowy – \"USD\") – oficjalna waluta Stanów Zjednoczonych, amerykańskich terytoriów zależnych, a także kilkunastu innych państw i terytoriów, w tym: Mikronezji, Palau, Wysp Marshalla, Panamy, Ekwadoru (od 2000), Salwadoru (od 2001), Timoru Wschodniego, Zimbabwe (od 2009), Turks i Caicos, Bonaire, Saby i Sint Eustatius (od 2011). Jeden dolar amerykański dzieli się na sto centów amerykańskich. Zapisuje się go za pomocą symbolu $.\nTalarem/dolarem określano początkowo powszechnie jedną uncję srebra w postaci monety bitej przez czeskiego hrabiego Schlicka w XVI wieku. Schlick mieszkał w Dolinie Joachima, po niemiecku nazywanej Joachimsthal. Monety hrabiego zyskały wielkie uznanie dzięki precyzji wykonania i czystości i były powszechnie nazywane „Joachimsthalers”, a później „talarami”. Nazwa „dolara” pochodzi od „talara”. Od 1861 roku można używać każdego kiedykolwiek wyemitowanego znaku pieniężnego w USA, jednak banknoty ze starszą datą emisji są rzadko spotykane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24593", "fragment_id": "170685/0", "subtitle": "", "title": "Dolar amerykański", "parentId": 24593.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170685", "score": 0.5}, "uuid": "c230c3ac-e67a-463c-bdbc-1396ba6bb1fa"}, {"page_content": "Pens był oficjalną zdawkową monetą na Malcie od 1825 do 2007 roku, kiedy wprowadzono euro. Pens był również oficjalną zdawkową monetą w Irlandii (1/100 funta irlandzkiego między równoczesną z brytyjską reformą walutową w 1971 a przejściem Irlandii na euro w 2001), także 1/12 szylinga w Nowej Zelandii, Australii i RPA przed reformami walut w tych krajach. Obecnie angielską nazwą \"penny\" nieoficjalnie nazywa się cent amerykański oraz kanadyjski.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=257849", "fragment_id": "1421667/1", "subtitle": "", "title": "Pens", "source": "wikipedia", "start_index": 1609.0, "parentId": 257849.0, "document_id": "1421667", "score": 0.2501644492149353}, "uuid": "c3d08211-8c92-44ce-90a0-9a68dbf47f61"}, {"page_content": "Dolaryzacja – wprowadzenie jednostki monetarnej np. dolara jako waluty alternatywnej lub zamiast waluty krajowej w celu korzystania z niego jako ze środka płatniczego w obrotach pieniężnych wewnątrz danego państwa. Dotyczy to głównie najbardziej rozpowszechnionych walut świata tzn. dolara amerykańskiego (USD) i euro (EUR).\nNajważniejszymi krajami, który oficjalnie wprowadziły dolaryzację były: Panama (1904), Ekwador (2000) i Salwador (2001). Do lipca 2005 jedynymi walutami używanymi do oficjalnej dolaryzacji były: dolar amerykański, dolar nowozelandzki, nowy lir turecki, rosyjski rubel, frank szwajcarski, dolar australijski i rupia indyjska.\nDolar i euro w dolaryzacji.\nOznaczenia walut:\n█ Dolar amerykański\n█ Oficjalna dolaryzacja - dolar amerykański\n█ Euro\n█ Oficjalna dolaryzacja - euro\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1173663", "fragment_id": "1108019/0", "subtitle": "", "title": "Dolaryzacja", "document_id": "1108019", "start_index": 0.0, "parentId": 1173663.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26700958609580994}, "uuid": "de1b13ee-b237-4597-b916-fc670579cc17"}, {"page_content": "Dolar nowozelandzki – oficjalna waluta Nowej Zelandii oraz państw stowarzyszonych z NZ: Niue, i Wysp Cooka, a także terytoriów zależnych od Nowej Zelandii: Tokelau i antarktycznej dependencji Rossa, do której Nowa Zelandia rości pretensje (zawieszone na czas obowiązywania Traktatu Antarktycznego) i brytyjskiej kolonii Pitcairn. Wprowadzony 10 lipca 1967, nowozelandzki dolar dzieli się na 100 centów i zastąpił w obiegu funta nowozelandzkiego, który dzielił się na 20 szylingów i 240 pensów. Skrót waluty: NZD. Normalnie używa się oznaczenia $, ale gdy konieczne jest uniknięcie możliwości pomyłki, używane jest oznaczenie NZ$ lub potoczna nazwa „kiwi”.\nMonety.\nPierwotnie (w 1967 r.) wprowadzono do obiegu 6 wariantów monet o nominałach 1, 2, 5, 10, 20 i 50 ¢. Monety o nominałach 1 i 2 ¢ zostały wycofane z obiegu 30 kwietnia 1990. 11 lutego 1991 wprowadzono do obiegu monety o nominałach 1 i 2 $. W listopadzie 2004 nowozelandzki bank centralny ogłosił konsultacje w sprawie wycofania z obiegu monet o nominale 5 ¢, decyzja o wycofaniu została podjęta w marcu 2005. Wraz z wycofaniem z obiegu monet 5 ¢ zostaną wprowadzone nowe, mniejsze monety o nominałach 10, 20 i 50 ¢: nowe monety pojawiły się w obiegu 31 lipca 2006, obecne monety centowe zostały wycofane z obiegu 31 października 2006, ale zachowały swoją wartość nominalną i będą mogły być wymieniane przez nieograniczony czas w siedzibie \"Reserve Bank of New Zealand\".\nNa awersie monet umieszczany jest profil królowej Elżbiety II. Dotychczas używane były trzy wzory profilu królowej: młoda do 1985 r.,\nstarsza w koronie w latach 1986-1998 i najstarsza od 1999 r. do teraz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318254", "fragment_id": "1463963/0", "subtitle": "", "title": "Dolar nowozelandzki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1463963", "parentId": 318254.0, "score": 0.3819182515144348}, "uuid": "f17b5f6c-3dc1-42ed-ae3b-74f26e41b8fc"}, {"page_content": "Dolar kanadyjski (kod CAD, symbol $, oficjalna nazwa fr. \"Dollar canadien\" / ang.\"Canadian Dollar\") – oficjalna waluta Kanady.\nJeden dolar kanadyjski dzieli się na sto centów kanadyjskich.\nHistoria kanadyjskiej waluty.\nChaos walutowy w koloniach brytyjskich w Kanadzie, jaki panował w XVII i XVIII wieku, kiedy to w obiegu znajdowały się nie tylko brytyjskie funty szterlingi i francuskie franki, lecz także hiszpańskie talary, a nawet monety portugalskie i południowoamerykańskie, spowodował konieczność standaryzacji waluty kanadyjskiej. Pierwsze dolary kanadyjskie zostały wprowadzone do obiegu przez Bank of Montreal w 1817 i znajdowały się w użytku w Górnej Kanadzie i w Quebecu. Dolar kanadyjski wzorowany był na walucie USA. Prowincje Atlantyckie Kanady pozostały natomiast przy brytyjskiej walucie, która z czasem została wyparta także tam. Od 1 stycznia 1858 przyjęły one dolar kanadyjski jako oficjalną walutę i rozpoczęły emisję pieniądza w tym samym roku. Nowy kanadyjski dolar zastąpił wszystkie inne pieniądze występujące dotąd w Kanadzie wraz z \"Uniform Currency Act\", uchwalonym przez rząd skonfederowanej Kanady w 1871.\nDo roku 1854 dolar kanadyjski miał tylko częściowe pokrycie w złocie. Od tego roku zyskał pełne pokrycie. Pieniądz papierowy mógł być wymieniany na złoty kruszec bez ograniczeń. Parytet dolara kanadyjskiego został ustalony na równowartość dolara amerykańskiego. Za jeden brytyjski funt płaciło się 4,8666 dolara. Przez cały okres pokrycia dolara w złocie jego kurs wobec innych walut pozostał stabilny. Drobne wahania spowodowane były niewielkimi różnicami ceny złota na lokalnych giełdach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23883", "fragment_id": "187359/0", "subtitle": "", "title": "Dolar kanadyjski", "parentId": 23883.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187359", "score": 0.4302317500114441}, "uuid": "59469701-80b2-4b37-87ea-ac0bd28f2a4b"}, {"page_content": "Dolar australijski (oficjalna nazwa Australian dollar, międzynarodowy skrót AUD) – oficjalna waluta Australii, Kiribati, Nauru i Tuvalu. Jeden dolar australijski dzieli się na sto centów australijskich.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24595", "fragment_id": "170686/0", "subtitle": "", "title": "Dolar australijski", "document_id": "170686", "start_index": 0.0, "parentId": 24595.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4295499920845032}, "uuid": "556cc24f-14a8-4704-809c-f5f5670ffbfa"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy waluty. Zobacz też: dolar (znak), dolar (jednostka miary).\nDolar ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;dollar&lt;/&gt;) – waluta wielu krajów świata. Dzieli się na 100 centów. Nazwa dolara – podobnie jak nazwa waluty Słowenii sprzed 1 stycznia 2007, tolar – pochodzi od dawnej srebrnej monety, talara. Dolar został oficjalną jednostką monetarną Stanów Zjednoczonych w 1785 roku. Jednak zarówno samo słowo angielskie, jak i pieniądze o takiej nazwie istniały już wcześniej.\nIstniejące waluty.\n (od 2000),\n (od 2001),\n (od 2009)\n (Tajwan)\nHistoria nazwy i symbolu.\nNa przełomie XV i XVI wieku w Europie nie było waluty mogącej pełnić funkcję pieniądza światowego. W I połowie XVI wieku w Czechach, koło miejscowości Jachymów, odkryto duże złoża srebra, z których zaczęto bić nowe monety. Ze względu na silną germanizację czeskich terenów, na monetach wybijano nazwę mennicy w języku niemieckim – \"Jachimstaler Münze\". Od końcówki \"taler\" przyjęto nazwę monety, przekształcaną przez różne narodowości, na przykład w Polsce moneta nazywała się talar, a w Hiszpanii dollaro.\nPo odkryciu pierwszych złóż srebra i złota w Ameryce, Hiszpania przeniosła część mennic na nowy kontynent, gdzie moneta stała się walutą podstawową w obu Amerykach. Walutę oznaczało się symbolem 8, ze względu na wartość monety – 1 dollaro było warte 8 reali. Ze względu na możliwość pomyłki z cyfrą 8, symbol zaczęto stylizować. Korzystano z zawijasa przypominającego literę S, z końcami połączonymi linią prostą. Symbol ten, pisany w sposób niedbały, wyewoluował w dzisiejszy znak dolara – $.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1191", "fragment_id": "183366/0", "subtitle": "", "title": "Dolar", "document_id": "183366", "start_index": 1.0, "parentId": 1191.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3377212882041931}, "uuid": "96897527-f443-4e04-a8e8-c7c7842735f4"}, {"page_content": "Waluta (wł. \"valuta\" „wartość” z łac. \"valere\" „być silnym, mieć moc”), jednostka monetarna – nazwa pieniądza obowiązującego w danym państwie.\nNazwę tę stosuje się przede wszystkim w kontekście wymiany międzynarodowej.\nWaluta jest wtedy środkiem rozliczeniowym (czyli miernikiem wartości) oraz środkiem regulowania płatności (należności i zobowiązań) w transakcjach międzynarodowych.\nSkrótowe oznaczenie waluty (np. GBP), to ustandaryzowany, trzyliterowy kod przyjęty przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną (ISO). Dwie pierwsze litery oznaczają kraj, w którym dana waluta obowiązuje (np. GB – Great Britain), a trzecia to zazwyczaj inicjał danej waluty (P – Pound).\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2642", "fragment_id": "173218/0", "subtitle": "", "title": "Waluta", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2642.0, "document_id": "173218", "score": 0.23396028578281403}, "uuid": "c4ab5c1a-45b0-4763-80b1-aa5b27adc78d"}, {"page_content": "Początkowo w Nowej Zelandii krążyły monety brytyjskie i australijskie. W 1933 roku wyemitowane zostały monety o nominałach trzech i sześciu pensów oraz jednego, dwóch oraz dwóch i pół szylinga. W 1940 roku wyemitowano monety o nominałach pół oraz jednego pensa. Wszystkie te monety były takiej samej wielkości i wagi jak ich odpowiednik w Australii i Wielkiej Brytanii (w Australii nie wyemitowano monety o nominale dwóch i pół szylinga). Na rewersie monety pół pensa znajdował się maoryski naszyjnik z ozdobnymi wzorami, na rewersie monety o nominale jednego pensa znajdował się kędziornik, na monecie o nominale trzech pensów znajdowały się dwie skrzyżowane bronie maoryskie, na sześciopensówce był kurobród różnodzioby, na monecie o nominale jednego szylinga był wojownik maoryski niosący taiaha, na monecie o nominale dwóch szylingów był ptak kiwi, zaś na monecie o nominale dwóch i pół szylingów znajdował się herb Nowej Zelandii. W 1935, 1949 i 1953 roku wybite zostały monety pamiątkowe. Do 1934 roku banknoty funta nowozelandzkiego emitowane były przez prywatne banki (pierwszy raz banknot został wyemitowany w marcu 1840 roku przez Union Bank of Australia). W latach 1852–1856 jedynym emitentem emitującym banknoty funta nowozelandzkiego był Colonial Bank of Issue. W 1934 roku Bank Rezerwy Nowej Zelandii został jedynym emitentem banknotów; później bank wprowadził do obiegu banknoty o nominałach dziesięciu szylingów oraz jednego, pięciu oraz pięćdziesięciu funtów nowozelandzkich. W 1940 roku dodano banknot o nominale 10 funtów nowozelandzkich. W latach 30 XX wieku funt nowozelandzki borykał się z dużymi problemami, czego skutkiem była jego dewaluacja. W 1948 roku doszło do rewaluacji funta nowozelandzkiego względem funta szterlinga. W latach 50. XX wieku powrócił temat zastąpienia funta nowozelandzkiego nową walutą opartą na systemie dziesiętnym. Wśród propozycji nazwy nowej waluty znajdowały się między innymi zeal i kiwi. Ostatecznie funt nowozelandzki został zastąpiony przez dolara nowozelandzkiego w 1967 roku (starego jednego funta nowozelandzkiego można było wymienić na dwa nowe dolary nowozelandzkie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5088189", "fragment_id": "1059096/1", "subtitle": "", "title": "Funt nowozelandzki", "parentId": 5088189.0, "start_index": 314.0, "document_id": "1059096", "source": "wikipedia", "score": 0.42123088240623474}, "uuid": "d7b7d9e5-8be8-4bee-9fce-f3f49b59ef0b"}, {"page_content": "Amero – waluta hipotetycznej unii monetarnej Ameryki Północnej – Kanady, Meksyku i Stanów Zjednoczonych. Koncepcja jest wzorowana na wspólnej walucie Unii Europejskiej – euro. Pomimo że oficjalnie żadne ze wspominanych państw nie potwierdziło chęci wprowadzenia tej waluty, według teorii spiskowej ich rządy już nad nią pracują.\nHistoria.\nPomysłodawcą wprowadzenia waluty był meksykański ekonomista, Francisco Gil-Diaz. Kanadyjczyk Herbert G. Grubel opublikował książkę \"The Case for the Amero\" w 1999 roku (tym samym, w którym wprowadzono euro).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1229707", "fragment_id": "1099870/0", "subtitle": "", "title": "Amero", "parentId": 1229707.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1099870", "source": "wikipedia", "score": 0.1912807673215866}, "uuid": "d87c273b-74ee-40e1-a294-680a0c30b42e"}]}
{"id": "q_866", "question": "Kto jest autorem „100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości”?", "answer": [{"page_content": "100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości (ang. \"The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History\") – książka napisana przez Michaela H. Harta z 1978. Publikacja zawiera ranking 100 osób, którzy w opinii autora miały największy wpływ na dzieje ludzkości. Książka była szeroko dyskutowana i naśladowana.\nW 1992 wydano ją ponownie w zmodyfikowanej wersji. W 1995 wydano polskie tłumaczenie ().\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=619123", "fragment_id": "801228/0", "subtitle": "", "title": "100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "801228", "parentId": 619123.0, "score": 0.5}, "uuid": "cd37d6ce-fa77-4147-bc41-a8829c27321a"}, {"page_content": "W 1992 Darwin znalazł się na 16. miejscu listy 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości. Znalazł się również na 4. miejscu listy 100 Najwybitniejszych Brytyjczyków. W 2000 jego wizerunek został umieszczony na dziesięciofuntowym banknocie Bank of England, zastępując na nim Charlesa Dickensa.\nFundacja im. Charlesa Darwina, która ma swoją placówkę w Stacji Badawczej im Charlesa Darwina na wyspach Galapagos, pomaga w reintrodukcji przedrzeźniaczy na wyspie Floreanie (dawnej Charles Island). Ptaki te jako pierwsze zwróciły uwagę Darwina na fakt, że na każdej wyspie archipelagu występują różniące się od siebie gatunki roślin i zwierząt; później zostały wyparte z głównej wyspy przez gatunki europejskie, głównie szczury i kozy, ale przetrwały na dwóch mniejszych, pobliskich wyspach.\nCo roku przyznawane są też żartobliwe Nagrody Darwina dla „upamiętnienia osób, które przyczyniły się do przetrwania naszego gatunku w długiej skali czasowej, eliminując swoje geny z puli genów ludzkości w nadzwyczaj idiotyczny sposób”.\nNapisano wiele biografii Darwina. Zbeletryzowaną, opartą na dogłębnych badaniach nad życiem przyrodnika, opowieścią o losach Darwina jest powieść \"The Origin\" Irvinga Stone’a.\nW 1960 roku jego imieniem nazwano ulicę na warszawskiej Pradze.\nUpamiętnienie w 2009.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44869", "fragment_id": "651587/42", "subtitle": "", "title": "Charles Darwin", "parentId": 44869.0, "start_index": 64054.0, "document_id": "651587", "source": "wikipedia", "score": 0.18624457716941833}, "uuid": "65fe4e44-e606-4f37-a84a-5e40c81beaaa"}, {"page_content": "100 fotografii, które zmieniły świat (ang. \"Life: 100 Photographs that Changed The World\") – zbiór 100 fotografii, które według redaktorów magazynu Life, miały największy wpływ na zmiany społeczne. Zestaw ten został opracowany i wydany w 2003 roku w formie albumowej.\nHistoria.\nInspiracją do opracowania zestawienia „100 fotografii, które zmieniły świat”, było pytanie „Czy fotografie mogą wywołać taki sam efekt historyczny jak literatura?” – opublikowane w 2023 na stronach magazynów Life i The Digital Journalist. Na zadane pytanie, czytelnicy mogli wypowiadać się online przez kilka tygodni. Większość odpowiedzi zgadzała się z tezą, że zdjęcie może zmienić świat. Odrębne zdanie opublikował fotoreporter dokumentalny Joshua Haruni. Napisał on między innymi: „Fotografie z pewnością mogą nas inspirować, ale słowo pisane ma zdolność pobudzania wyobraźni głębiej niż jakakolwiek fotografia, której treść ogranicza się do tego, co znajduje się w kadrze”. Argument ten zmusił redakcję do skonfrontowania swojej tezy z odpowiedziami respondentów. Ostatecznie próbując ją obronić – jak sami autorzy przyznają – subiektywnie wybrali 100 najbardziej przełomowych zdjęć. Wybrano fotografie albo pierwsze w swoim rodzaju albo dokumentujące najlepsze i najgorsze dokonania ludzkości, a przede wszystkim zdjęcia, które ukształtowały sposób, w jaki myślimy. Jednocześnie mocno podkreślano, że nie należy tego zestawienia traktować w kategorii 100 najlepszych fotografii.\nW sierpniu 2003 roku album wydało Time Inc. pod redakcją Roberta Sullivana i Barbary Baker Burrows.\n9 sierpnia 2011 roku wydano zaktualizowaną wersję albumu.\nRozdziały.\nPublikacja podzielona została na cztery główne rozdziały. W niektórych z nich wyróżniono pojedynczy podrozdział.\nAlbum.\nAlbum rozpoczyna wstęp w formie eseju autorstwa Gordona Parksa.\nZdjęcia opatrzone są krótkimi notatkami dotyczącymi sfotografowanego wydarzenia lub powstania samego zdjęcia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5795336", "fragment_id": "1258486/0", "subtitle": "", "title": "100 fotografii, które zmieniły świat", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1258486", "parentId": 5795336.0, "score": 0.3699871599674225}, "uuid": "10ed958e-2db0-4e21-af00-a691801ceea0"}, {"page_content": "Postać fikcyjna (łac. \"homo fictus\") – wytwór wyobraźni autora, kreacja artystyczna, nieistniejąca w rzeczywistości osoba. Postacie fikcyjne mogą występować w dziele literackim, filmie, sztuce teatralnej lub innym dziele kultury, w grach komputerowych i fabularnych lub przekazach reklamowych. \nPostacie fikcyjne mogą sprawiać wrażenie prawdziwych, gdyż autor nadaje im rys charakterologiczny, wygląd zewnętrzny, postawę moralną, poglądy, życie wewnętrzne itp. Ich dzieje mogą zostać przedstawione na tle prawdziwych wydarzeń historycznych lub w realnie istniejących miejscach.\nCechy charakterystyczne postaci fikcyjnej.\nPostać należy uznać za fikcyjną, jeśli:\nWpływ na kulturę masową.\nPostacie fikcyjne wywierają silny wpływ na kulturę społeczną i masową. Niektóre mogą stać się ikonami popkultury, np. Tarzan, Superman. Inne stają się symbolem pewnych właściwości, które zostały im nadane przez autora, np. Sherlock Holmes symbolizuje inteligentnego detektywa. Postacie fikcyjne mogą być powszechnie rozpoznawalne, dzięki kilku właściwym im cechom, które utrwaliły się w świadomości społecznej, np. dziewczynka w czerwonym ubraniu, błądząca po lesie, kojarzona jest z Czerwonym Kapturkiem.\nAutorzy leksykonu \"101 najbardziej wpływowych osób, które nigdy nie istniały\" za najbardziej wpływowe uznali następuje postacie fikcyjne:\nPrawa autorskie do postaci fikcyjnych.\nPostać fikcyjna podlega ochronie prawnej na ogólnych zasadach prawa autorskiego, co oznacza, że prawa autorskie do postaci fikcyjnej przynależą autorowi dzieła, zaś posłużenie się bohaterem bez zgody autora może być traktowane jako naruszenie autorskiego dobra osobistego. W praktyce prawnej ochrona prawnoautorska przynależy głównie tym postaciom fikcyjnym, które są wystarczająco dobrze nakreślone i pełnią kluczowe role w utworze. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4403509", "fragment_id": "1520487/0", "subtitle": "", "title": "Postać fikcyjna", "document_id": "1520487", "start_index": 0.0, "parentId": 4403509.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03930414468050003}, "uuid": "eb3aeb2d-b027-432a-b6fd-0feaced54050"}, {"page_content": "&lt;&gt;[] – lista 100 najważniejszych książek w historii, głównie powieści, która powstała w 2002 roku. 100 pisarzy z 54 krajów zaproponowało po 10 utworów (z Polski Olga Tokarczuk). Lista miała przedstawiać literaturę całego świata, wszystkich kontynentów, kultur i epok historycznych.\nNie stworzono żadnej hierarchii, wszystkie książki są sobie równe, choć wskazano \"Don Kichota\" jako „najlepsze istniejące dzieło literackie”.\nFiodor Dostojewski jest pisarzem z największą liczbą książek na liście, czterema. William Szekspir, Franz Kafka i Lew Tołstoj pojawiają się trzykrotnie.\nZe stu książek jedenaście napisały kobiety, 85 mężczyźni, autorzy czterech są nieznani. Podobnie jest na innych listach tego typu, np. 100 książek XX wieku według „Le Monde”, gdzie 17 000 osób wybrało tylko 12 książek autorstwa kobiet.\nSpośród głosujących pisarzy dla 26 pierwszym językiem był angielski. Wybrano 29 książek napisanych po angielsku. Dla porównania, lista „Le Monde” obejmuje aż 49 książek napisanych po francusku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3547520", "fragment_id": "970312/0", "subtitle": "", "title": "100 najlepszych książek Norweskiego Klubu Książki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "970312", "parentId": 3547520.0, "score": 0.5}, "uuid": "15a29300-b1dc-4cb0-b7c6-7e30f4d07f3e"}, {"page_content": "Od 2009 roku magazyn „Forbes” publikuje coroczną listę najbardziej wpływowych osób na świecie. Liczba miejsc na liście nie jest stała, bowiem jedno przypada na każde 100 milionów ludzi na świecie (w 2009 było to 67 miejsc, natomiast w 2018 – 75). Lista tworzona jest na podstawie kryteriów takich jak potencjał zasobów finansowych i ludzkich, a także wpływ na światowe wydarzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4414328", "fragment_id": "1479792/0", "subtitle": "", "title": "Lista najbardziej wpływowych osób na świecie według magazynu „Forbes”", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1479792", "parentId": 4414328.0, "score": 0.05359453335404396}, "uuid": "66eea6f3-61c6-4edc-bb16-8347e676ff07"}, {"page_content": "Isaac Asimov (wym. , urodzony jako Isaak Judowicz Ozimow ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Исаак Юдович Озимов&lt;/&gt;); ur. 2 stycznia 1920 w Pietrowiczach, Rosyjska Federacyjna SRR, zm. 6 kwietnia 1992 w Nowym Jorku) – amerykański pisarz i profesor biochemii pochodzenia żydowskiego. Największą popularność zdobył jako autor science fiction.\nNajwiększy sukces osiągnął jako autor książek fantastycznonaukowych oraz popularnonaukowych. Większość prac Asimova z zakresu popularyzacji nauki wyjaśnia koncepcje naukowe w sposób historyczny, cofając się w miarę możliwości jak najdalej, do samych początków rozwoju danej dziedziny. Często podaje narodowości, daty urodzenia i śmierci wspominanych przez siebie naukowców, jak również etymologię i sposoby wymawiania terminów technicznych. Jako przykłady można wymienić \"Guide to Science,\" trzytomowy zbiór \"Understanding Physics\" oraz \"Asimov’s Chronology of Science and Discovery.\"\nAsimov, jako autor i redaktor napisał ponad 500 książek, oraz w przybliżeniu 9000 listów i kartek pocztowych, był jednym z najbardziej płodnych pisarzy wszech czasów. Jego prace zostały opublikowane w dziewięciu z dziesięciu głównych kategorii Klasyfikacji Dziesiętnej Deweya (z wyjątkiem 100, filozofii).\nUważany jest za mistrza gatunku fantastyki naukowej. Za życia postrzegany był jako jeden z „Wielkiej Trójki” pisarzy fantastyki naukowej, wraz z Robertem A. Heinleinem oraz Arthurem C. Clarke.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62928", "fragment_id": "652111/0", "subtitle": "", "title": "Isaac Asimov", "parentId": 62928.0, "start_index": 0.0, "document_id": "652111", "source": "wikipedia", "score": 0.05027993023395538}, "uuid": "4025640a-de71-48fc-a4f3-03bf5d273884"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nWergiliusz, właśc. Publiusz Wergiliusz Maro ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Publius Vergilius Maro&lt;/&gt;), niekiedy Publiusz Wergiliusz Maron, dawniej także Wirgiliusz (ur. 15 października 70 p.n.e., zm. 21 września 19 p.n.e.) – rzymski poeta, uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach światowej literatury, autor \"Eneidy\", \"Georgik\", \"Bukolik\" i \"Drobiazgów\".\nWergiliusz pochodził z niezamożnej rodziny z Galii Cisalpejskiej. W młodości znajdował się pod wpływem innych rzymskich poetów, co było widoczne w jego młodzieńczych \"Drobiazgach\". Swój własny język, styl i sposób wyrazu odnalazł w \"Bukolikach\", które przyniosły mu sławę i tytuł największego poety Rzymu. Na talencie Wergiliusza poznali się Mecenas i August, którzy obdarzyli go opieką, majątkiem i przyjaźnią. Po opublikowaniu \"Georgik\", przyjętych od razu jako arcydzieło, na prośbę Augusta rozpoczął pisać \"Eneidę\", epopeję poświęconą historii Rzymu. Śmierć uniemożliwiła mu dokończenie tego poematu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20353", "fragment_id": "170976/0", "subtitle": "", "title": "Wergiliusz", "parentId": 20353.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170976", "source": "wikipedia", "score": 0.08226045966148376}, "uuid": "ae3b25e2-cbb7-4622-a5a3-d10658deb5f3"}, {"page_content": "non-fiction: Timothy Garton Ash, Tomasz Bonek, Umberto Eco, Józef Czapski, Francis Fukuyama, Magdalena Grzebałkowska, Ryszard Kapuściński, Leszek Kołakowski, George Soros, Małgorzata Szejnert, Piotr Sztompka, Wojciech Jagielski, Katarzyna Kubisiowska;\nhistoria: Antony Beevor, Rodric Braithwaite, Norman Davies, Diane Ducret, Joseph Gies, Francis Gies, Anna Herbich, Kamil Janicki, Ben Kane, Ian Kershaw, Roger Moorhouse, Kacper Śledziński;\nfilozofia i religia: Jorge Mario Bergoglio, Adam Boniecki, Martin Buber, Ewa K. Czaczkowska, Henryk Józef Marian Elzenberg, Anselm Grün, Martin Heidegger, Szymon Hołownia, Leszek Kołakowski, Tadeusz Pieronek, Karl Popper, Joseph Ratzinger, Barbara Skarga, Władysław Stróżewski, Adam Szustak, Charles Taylor, Karol Tarnowski, Józef Tischner, Jan Twardowski, Karol Wojtyła, Stefan Wyszyński;\nliteratura dziecięca: Christianna Brand, Roald Dahl, René Goscinny, Ted Hughes, Janosch, Fanny Joly, Andrzej Maleszka, Michał Rusinek, Francesca Simon.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=307952", "fragment_id": "1444678/3", "subtitle": "", "title": "Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”", "document_id": "1444678", "start_index": 5090.0, "parentId": 307952.0, "source": "wikipedia", "score": 0.04590380936861038}, "uuid": "09163e1d-2388-4154-baac-a2237062fa12"}, {"page_content": "Joachim de Fiore jest uznawany za jednego z ojców zachodniej idei postępu. We wcześniejszym okresie powszechny był pogląd, zgodnie z którym dzieje mają charakter zamknięty i nic nowego się w nich nie wydarzy. Ludzkość dokonała już wszystkich odkryć i osiągnęła wyżyny rozwoju. Współcześni mogą jedynie powtarzać te odkrycia i starać się dorównać wielkim postaciom z przeszłości. Joachim przełamuje ten sposób myślenia, wskazując, że w historii następuje rozwój, a przyszła epoka będzie znacznie lepsza od poprzednich.\nU celu historii na świecie zapanuje sprawiedliwość, pokój, a problemy dręczące ludzkość znikną. Idee te ulegną następnie sekularyzacji i w epoce oświecenia przybiorą postać teorii postępu, zgodnie z którą rozum pozwoli ludzkości na coraz doskonalsze opanowanie natury i szczęśliwsze życie.\nW końcu XVIII wieku doszło do ponownego odkrycia „wiecznej ewangelii”. Przypomniał ją Lessing w 1780 roku, który w swoim dziele „Die Erziehung des Menschengeschlechts” ogłosił, że czas „wiecznej ewangelii” nadchodzi. Ideę Lessinga podchwycili Comte, Schelling, Renan, Lawrence. Joachim wpłynął ponadto na Sołowjowa.\nHegel, wzorem Joachima, rozróżniał trzy epoki i mówił o królestwie Ojca, Syna i Ducha Świętego. Podział na trzy epoki stosuje James Joyce w \"Ulissesie\". Trójpodział dziejów świata przyjęty został przez humanistów, którzy biorąc pod uwagę rozwój kultury i literatury w języku łacińskim wprowadzili podział na starożytność, średniowiecze i nowożytność.\nIdee Joachima da Fiore można odnaleźć w twórczości polskich romantyków i mesjanistów, np. Adama Mickiewicza, Zygmunta Krasińskiego czy Augusta Cieszkowskiego. Szczególnie duży wpływ wywarły na Augusta Cieszkowskiego, którego system historiozoficzny łączy idee średniowiecznego filozofa z heglizmem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1331526", "fragment_id": "1105887/10", "subtitle": "", "title": "Joachim z Fiore", "source": "wikipedia", "start_index": 15483.0, "parentId": 1331526.0, "document_id": "1105887", "score": 0.09857755899429321}, "uuid": "b15f9faf-bd98-47a3-8bfe-2a6153ccc5cb"}]}
{"id": "q_867", "question": "Który z cesarzy niemieckich ustanowił arcybiskupstwo polskie w Gnieźnie?", "answer": [{"page_content": "Bolesław początkowo próbował podporządkować sobie pogańskie plemiona pruskie, zamieszkujące tereny nadbałtyckie na wschód od Wisły. W związku z tymi dążeniami, zorganizował w 997 roku wyprawę misyjną biskupa praskiego Wojciecha, która zakończyła się śmiercią biskupa z rąk Prusów. Bolesław wykupił jego zwłoki i umieścił jako relikwia w katedrze gnieźnieńskiej.\nZjazd gnieźnieński (1000).\n \"Osobny artykuł: Zjazd gnieźnieński.\"\nW 1000 roku cesarz Otton III pod pretekstem pielgrzymki do grobu kanonizowanego Wojciecha udał się do Gniezna. Główną przyczyną spotkania obu władców były plany stworzenia uniwersalistycznego cesarstwa przez Ottona, którego częścią miała być Polska pod rządami Chrobrego. Tzw. zjazd gnieźnieński stał się okazją do zaprezentowania potęgi młodego państwa i umocnienia jego pozycji. Zapadło wtedy postanowienie o utworzeniu w Polsce arcybiskupstwa w Gnieźnie (pierwszym arcybiskupem został brat św.Wojciecha, Radzim Gaudenty) oraz 3 biskupstw: we Wrocławiu, Kołobrzegu (Diecezja kołobrzeska) oraz Krakowie. Zapewniało to uniezależnienie się polskiego Kościoła od arcybiskupstwa Magdeburskiego. Otton III wyraził też zgodę na koronację Bolesława, do której jednak wówczas nie doszło na skutek „zagubienia” się korony w drodze z Rzymu. Zamiast do Polski trafiła ona na Węgry.\nWojny polsko-niemieckie (1002–1018).\nPo śmierci Ottona III rozpoczął się okres konfliktów między Bolesławem Chrobrym a nowym cesarzem Henrykiem II. W 1002 roku po nieudanym zamachu na życie Chrobrego w trakcie zjazdu w Merseburgu, prawdopodobnie z inspiracji Henryka II, wybuchła I wojna polsko-niemiecka. Bolesław zajął Łużyce, Milsko oraz Miśnię i odmówił przy tym złożenia z tych ziem hołdu cesarzowi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33541", "fragment_id": "174624/6", "subtitle": "", "title": "Polska wczesnopiastowska", "parentId": 33541.0, "start_index": 9127.0, "document_id": "174624", "source": "wikipedia", "score": 0.7966697812080383}, "uuid": "c25e9f3b-a342-413f-ad06-95da6ed73de1"}, {"page_content": "Ludolfingowie (niem. \"Liudolfinger\"), inne nazwy: dynastia ottońska, dynastia saska – dynastia władców Niemiec w latach 866–1024 i cesarzy, panujących w Świętym Cesarstwie Rzymskim w latach 962–1024.\nDzieje dynastii.\nZałożycielem dynastii był Ludolf (zm. 866) książę Saksonii. Od jego imienia pochodzi nazwa dynastii, zwanej także czasami saską. Jego wnuk Henryk I Ptasznik (zm. 936) został wybrany w 919 na króla niemieckiego. Jego syn Otton I Wielki (zm. 973) w 962 został koronowany na cesarza. Niektórzy historiografowie uważają tę datę za początek Świętego Cesarstwa Rzymskiego.\nOstatnim z głównej linii był Otton III (zm. 1002). Dążył do stworzenia uniwersalistycznego imperium obejmującego wszystkie kraje chrześcijańskiej Europy. Władcą słowiańskiej części według tej koncepcji miał być polski książę Bolesław I Chrobry. Spotkał się z nim przy okazji pielgrzymki do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie w 1000. Ustanowiono tam (w porozumieniu z papieżem) m.in. samodzielną organizację kościelną z arcybiskupstwem w Gnieźnie.\nPo śmierci Ottona III tron przejął Henryk II Święty z linii bawarskiej. Boczna linia rodu panowała w Bawarii w latach 947–1017 (z przerwami). Wywodziła się od Henryka I, brata cesarza Ottona I. Henryk IV (zm. 1024) został wybrany na króla niemieckiego jako Henryk II (od 1014). Wraz ze śmiercią jego brata Brunona, biskupa Augsburga w 1029 wygasła dynastia. Tron niemiecki przypadł dynastii salickiej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48627", "fragment_id": "660148/0", "subtitle": "", "title": "Ludolfingowie", "document_id": "660148", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 48627.0, "score": 0.45068857073783875}, "uuid": "abf5d0b4-afc2-4f4d-9c04-03a26dcd2f5c"}, {"page_content": "Między 7 a 15 marca 1000 roku do Gniezna przybył cesarz Otton III, aby pomodlić się przy grobie św. Wojciecha. Odbył się wtedy tzw. Zjazd gnieźnieński, na którym książę Polski Bolesław Chrobry i cesarz omawiali plany utworzenia wspólnego królestwa Niemiec, Francji, Rzymu, Anglii i Państw Słowiańskich. Utworzono archidiecezję gnieźnieńską i pierwszą metropolię kościelną w Polsce, podległą wyłącznie papieżowi. Pierwszym arcybiskupem został Radzim Gaudenty.\nKatedra przedromańska.\nPrzesłanki archeologiczne pozwalają założyć, że w 1 poł. XI w. w miejscu rotundy przystąpiono do budowy kamiennej bazyliki. Prawdopodobnie był to trójnawowy, beztranseptowy kościół bazylikowy, zamknięty od wschodu trzema apsydami, z nową przedromańską konfesją św. Wojciecha. Prawdopodobnie katedra nie posiadała wyróżnionego przęsła prezbiterialnego oraz pozbawiona była masywu zachodniego (była to więc bazylika bezwieżowa). Konfesja św. Wojciecha ulokowana była w geometrycznym środku całej budowli (in medio ecclesiae). Miała postać grobowej kaplicy, wytyczonej na planie kwadratu. Wewnątrz niej przy ścianie wschodniej znajdował się ołtarz z grobem z relikwiami. Boki tego ołtarza mogły ozdabiać trzy złote tablice, wywiezione później z Gniezna przez Brzetysława w 1038 roku. Na pograniczu nawy głównej i prezbiterium znajdował się tumbowy grobowiec Gaudentego (obecnie eksponowany w podziemiach).\nW 1018 roku doszło do pożaru katedry, którą w ciągu siedmiu lat odbudowano. W 1025 roku koronował się w niej na króla Bolesław Chrobry, a po jego śmierci syn Mieszko II Lambert. W 1038 roku gród gnieźnieński zaatakował książę czeski Brzetysław I, niszcząc i ograbiając podgrodzia i katedrę.\nKatedra romańska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=438857", "fragment_id": "77242/1", "subtitle": "", "title": "Bazylika prymasowska Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gnieźnie", "parentId": 438857.0, "start_index": 1548.0, "document_id": "77242", "source": "wikipedia", "score": 0.3646897077560425}, "uuid": "fd9c9049-ca97-4a76-b87e-7281377f2c8a"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nArchidiecezja gnieźnieńska ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Archidioecesis Gnesnensis&lt;/&gt;) – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, pierwsza metropolia kościelna w Polsce ze stolicą w Gnieźnie założona w 1000, siedziba prymasów Polski od 1417, legatów papieskich od 1515. Unia personalna \"aeque principaliter\" z archidiecezją poznańską (1821–1946) i \"in persona episcopi\" z archidiecezją warszawską (1946–1992).\nHistoria.\nW 966 roku odbył się chrzest Polski. Panował wówczas Mieszko I. Na teren jego państwa przybyli duchowni misyjni z Czech i Niemiec. W 968 roku papież Jan XIII erygował biskupstwo poznańskie, które obejmowało cały kraj i było zależne bezpośrednio od Stolicy Apostolskiej. Pierwszym biskupem poznańskim został Jordan.\nW 997 roku za panowania Bolesława Chrobrego przybył czeski biskup Wojciech Sławnikowic, aby prowadzić misje. W 999 roku na synodzie rzymskim erygowano nową archidiecezję w Gnieźnie, a pierwszym arcybiskupem, który przyjął sakrę od papieża, został Radzim Gaudenty – brat przyrodni św. Wojciecha. W 1000 roku podczas zjazdu gnieźnieńskiego z udziałem cesarza Ottona III oraz legata papieskiego Roberta zrealizowano dekret o powstaniu archidiecezji gnieźnieńskiej oraz biskupstw krakowskiego, wrocławskiego i kołobrzeskiego. Prawdopodobnie założono pierwsze klasztory benedyktyńskie w Trzemesznie i Łęczycy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=487797", "fragment_id": "1562459/0", "subtitle": "", "title": "Archidiecezja gnieźnieńska", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1562459", "parentId": 487797.0, "score": 0.504926860332489}, "uuid": "e73da91b-21e2-45ae-85c0-1ebb27a45564"}, {"page_content": "W pielgrzymce do grobu świętego Wojciecha i w celu pozyskania Chrobrego do swych idei uniwersalistycznego cesarstwa przybył do Gniezna w roku 1000 cesarz Otton III. Podczas zjazdu gnieźnieńskiego utworzono niezależną polską organizację kościelną z metropolią w Gnieźnie i biskupstwami w Krakowie, Kołobrzegu i Wrocławiu. Arcybiskupem gnieźnieńskim został brat św. Wojciecha, Radzim-Gaudenty. Biskup poznański Unger został dożywotnio wyłączony spod zwierzchności Gniezna – biskupstwo misyjne w Poznaniu powstało bowiem już w 968 roku. Najważniejszym aktem dokonanym podczas zjazdu gnieźnieńskiego była jednak symboliczna koronacja Bolesława Chrobrego na króla, dokonana poprzez nałożenie na jego skronie diademu cesarskiego. Nie została ona nigdy jednoznacznie potwierdzona, jednak dowodem mogą być monety datowane na najpóźniej 1020 rok z wizerunkiem Bolesława i napisem \"rex\" (łac. \"król\"). W ten sposób Chrobry otrzymał prerogatywy (uprawnienia) królewskie (m.in. prawo inwestytury biskupów). Niektórzy historycy uważają nawet, iż Otton uznał Bolesława Chrobrego za swojego \"drugiego\" następcę na tronie cesarskim (po margrabim Miśni Ekkehardzie). Wiążą oni z tym interwencję Bolesława w Niemczech w 1002. Według nich, po zamordowaniu margrabiego przez jego przeciwników, polski władca chciał się upomnieć o tron rzymsko-niemiecki. Obie te kwestie wciąż budzą gorące dyskusje. Oprócz tego Chrobry został również uznany przyjacielem Świętego Cesarstwa Rzymskiego i bratem cesarskim, co stanowiło najwyższą możliwą godność w ówczesnym ceremoniale. W trakcie owych uroczystości nastąpiła wymiana darów. Ponadto Polska uniezależniła się od Niemiec (została zwolniona z płacenia trybutu). Otton III podarował Chrobremu kopię włóczni św", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44843", "fragment_id": "647301/4", "subtitle": "", "title": "Bolesław I Chrobry", "document_id": "647301", "start_index": 4900.0, "parentId": 44843.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38961976766586304}, "uuid": "2f8e4f35-9e50-4804-b39b-049f3096150a"}, {"page_content": "2 grudnia 999 roku powstał dokument dotyczący sporu prawnego wokół klasztoru Farfa w Fara in Sabina. Jednym ze świadków sporu był Radzim Gaudenty – brat św. Wojciecha i arcybiskup powstałego w 1000 roku arcybiskupstwa w Gnieźnie, któremu miały zostać podporządkowane biskupstwa w Kołobrzegu, Krakowie i Wrocławiu. Dokument ten jest świadectwem przygotowania prowincji kościelnej, która miała znacząco wpłynąć na wydarzenia w Europie Wschodniej. Poprzez utworzenie prowincji kościelnej władztwu Bolesława Chrobrego przyznano niezależność kościelno-polityczną Polski. Dokument nie wymienia inicjatora owych decyzji.\nWedług przekazu Galla Anonima podczas spotkania Bolesław Chrobry został uznany przyjacielem Świętego Cesarstwa Rzymskiego i niezależnym władcą, cesarz Otton wyróżnił go dając mu kopię włóczni św. Maurycego i gwóźdź z Krzyża Pańskiego, przy czym cesarz założył mu na głowę swój diadem cesarski, aby przypieczętować wzajemną przyjaźń władców. Bolesław Chrobry pragnął wręczyć cesarzowi dary, jakie dotąd składano władcom niemieckim na znak uznania ich wyższości nad Polską. Otton III odmówił ich przyjęcia, uznając Bolesława za władcę równego sobie.\nKronikarz Thietmar ocenił zjazd powściągliwie. Relacjonując go, ograniczył się do wiadomości poświęconych organizacji kościelnej, pomijając decyzje polityczne. W \"Kronice\" Thietmar zarzucił Ottonowi III utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie, które przyznało Polsce niezależność.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4424", "fragment_id": "171531/8", "subtitle": "", "title": "Otton III (cesarz rzymski)", "source": "wikipedia", "start_index": 11721.0, "document_id": "171531", "parentId": 4424.0, "score": 0.514328122138977}, "uuid": "6e5b072f-c660-425c-98c2-75cc716b9641"}, {"page_content": "W 1000 roku odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; utworzono wtedy arcybiskupstwo i metropolię gnieźnieńską na czele z bratem św. Wojciecha – Radzimem Gaudentym. Także wtedy świątynię wybudowaną przez Mieszka I wyniesiono do rangi katedry. W 1018 roku pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym, który do 1025 roku przebudowano na romańską katedrę. W 1025 roku w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na króla Polski. W 1038 roku do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę oraz zburzony gród. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa. Pożar w 1192 roku zniszczył gród na Wzgórzu Lecha.\nPomyślne dla Gniezna były rządy Władysława Odonica, który na Żnińskiej Górze około 1234 zbudował nowy gród książęcy i poczynił przygotowania do lokacji miasta na prawie niemieckim. Dokument lokacyjny miasta nie zachował się, przypuszcza się jednak, że został wydany przed śmiercią Władysława Odonica w 1239 roku. Dokument lokacyjny Powidza z 1243 roku wymienia już Gniezno jako pełnoprawne miasto. Tym samym Gniezno stanowi najstarszą udokumentowaną lokację miejską w Wielkopolsce.\nW 1295 roku odbyła się po 219-letniej przerwie w katedrze gnieźnieńskiej koronacja króla Przemysła II. W 1300 roku koronował się w mieście Wacław II Czeski. Lokacyjne miasto w XIII i XIV w. otaczały mury, a od wschodu fosa. Do miasta wiodły trzy bramy: Poznańska (Tumska), Toruńska i Pyzdrska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1918", "fragment_id": "178167/6", "subtitle": "", "title": "Gniezno", "document_id": "178167", "start_index": 8052.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1918.0, "score": 0.43143755197525024}, "uuid": "060dc076-d2f2-4310-ac2a-cc7b1fb507a8"}, {"page_content": "Zjazd z pewnością przyczynił się do umocnienia pozycji Bolesława wobec władców państw sąsiadujących z Polską. Tradycję synodu gnieźnieńskiego (w jego wymiarze kościelnym i europejskim) obecnie podtrzymuje Fundacja św. Wojciecha, która organizuje od 1997 roku kolejne zjazdy gnieźnieńskie.\nO przyjęciu Ottona III przez Bolesława Chrobrego napisał w swej kronice z początku XI w. niemiecki biskup Thietmar:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nTrudno uwierzyć i opowiedzieć, z jaką wspaniałością przyjmował wówczas Bolesław cesarza i jak prowadził go przez swój kraj aż do Gniezna. Gdy Otto ujrzał z daleka upragniony gród, zbliżył się doń boso ze słowami modlitwy na ustach. Tamtejszy biskup Unger [biskup poznański] przyjął go z wielkim szacunkiem i wprowadził do kościoła, gdzie cesarz zalany łzami, prosił świętego męczennika o wstawiennictwo, by mógł dostąpić łaski Chrystusowej. Następnie otworzył zaraz arcybiskupstwo. Arcybiskupstwo to powierzył bratu wspomnianego męczennika Radzimowi [...]. Po załatwieniu tych wszystkich spraw cesarz otrzymał od księcia Bolesława wspaniałe dary i wśród nich, co największą sprawiło mu przyjemność, trzystu opancerzonych żołnierzy. Kiedy odjeżdżał, Bolesław odprowadził go z doborowym pocztem aż do Magdeburga, gdzie obchodzili uroczyście niedzielę palmową [24 marca].\nTo wydarzenie opisał również w swej kronice Gall Anonim:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1930212", "fragment_id": "425383/1", "subtitle": "", "title": "Zjazd gnieźnieński", "source": "wikipedia", "start_index": 1676.0, "parentId": 1930212.0, "document_id": "425383", "score": 0.22675931453704834}, "uuid": "a8947a5b-d4aa-4e16-8f40-72c3bcbb2c0a"}, {"page_content": "W 1000 roku odbył się w Gnieźnie zjazd, w którym uczestniczył Bolesław I Chrobry i Otton III; utworzono wtedy arcybiskupstwo i metropolię gnieźnieńską na czele z bratem św. Wojciecha – Radzimem Gaudentym oraz podległych jej trzech biskupstw w Krakowie z biskupem Popponem, w Kołobrzegu z biskupem Reinbernem, Wrocławiu z biskupem Janem. Także wtedy świątynię wybudowaną przez Mieszka I wyniesiono do rangi katedry. W 1018 roku miasto przeżyło klęskę: pożar strawił podgrodzie wraz z kościołem katedralnym, który do 1025 roku przeistoczył się w piękną, romańską katedrę. W 1025 roku w Gnieźnie miała miejsce koronacja Bolesława Chrobrego na pierwszego króla Polski. W 1038 roku do Gniezna wtargnął książę czeski Brzetysław I, pozostawiając po sobie spalone podgrodzia i zniszczoną, ograbioną katedrę oraz zburzony zamek książęcy. Na skutek tego Kazimierz Odnowiciel przeniósł stolicę do Krakowa. W 1138 roku po śmierci Bolesława Krzywoustego Gniezno wchodzi w skład dzielnicy senioralnej – władzę przejmuje Władysław II Wygnaniec. W 1177 roku odbył się w Gnieźnie zjazd licznego grona książąt, możnowładców świeckich i duchowych. W 1194 roku po śmierci Kazimierza Sprawiedliwego Gniezno przechodzi pod władzę książąt wielkopolskich. Pożar w 1192 roku zniszczył kamienny zamek na Wzgórzu Lecha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1876386", "fragment_id": "870599/2", "subtitle": "", "title": "Historia Gniezna", "document_id": "870599", "start_index": 3571.0, "parentId": 1876386.0, "source": "wikipedia", "score": 0.38780367374420166}, "uuid": "40823cbe-3def-426b-9896-4a6c24d99fd7"}, {"page_content": "Polscy biskupi nie stawili się przed papieżem Innocentym II (podobnie duńscy i szwedzcy), co spowodowało wydanie bulli (łac.) \"Sacrosancta Romana\" w 1133, w której potwierdzono prawa zwierzchnie arcybiskupstwa magdeburskiego nad Kościołem polskim oraz nad projektowanymi diecezjami pomorskimi. Znamienne było to, że bullę tę wydano w dniu koronacji na cesarza króla niemieckiego Lotara III, co potwierdzało znaczenie polityczne podjętych działań podporządkowania kościoła polskiego i wdzięczność papieża wobec cesarza za wprowadzenie na Stolicę Piotrową i represji wobec episkopatów, które poparły jego kontrkandydata Anakleta II. Uroczyste (łac.) \"privilegium maius\" było uwieńczeniem działań Norberta. Krzywousty, chcąc ratować swoje dotychczasowe wysiłki w polityce pomorskiej, musiał zdecydować się na złożenie aktu hołdu lennego w Merseburgu w 1135. Po poparciu papieża Innocentego II przez polskich biskupów na synodzie w Pizie, w lipcu 1136 roku papież uznał prawa Gniezna do zwierzchności na polską prowincją kościelną i wziął pod bezpośrednią opiekę Watykanu arcybiskupstwo gnieźnieńskie.\nOpanowanie Rugii i sojusz z Warcisławem I.\nDla utrwalenia swojej władzy nad Pomorzem Bolesław Krzywousty przeprowadził w 1130 wyprawę na wyspę Rugię. Zawarł w tym celu sojusz z księciem duńskim Magnusem Silnym, który dostarczył Krzywoustemu swoją flotę w zamian za uzyskanie od niego poparcia w swoich dążeniach do tronu szwedzkiego. Flota Magnusa Silnego miała przetransportować oddziały Krzywoustego ku wybrzeżom Rugii. Do zamierzonej bitwy na wyspie nie doszło, ponieważ Ranowie na sam widok połączonych sił polsko-duńskich uznali zwierzchnictwo Bolesława.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=512", "fragment_id": "174554/33", "subtitle": "", "title": "Bolesław III Krzywousty", "parentId": 512.0, "start_index": 45105.0, "document_id": "174554", "source": "wikipedia", "score": 0.4640837013721466}, "uuid": "efc7f823-6cea-4af8-a5e3-a0ce643f82fa"}]}
{"id": "q_868", "question": "Kim z zawodu był Maksymilian Robespierre, jeden z przywódców jakobinów?", "answer": [{"page_content": "Maximilien Marie Isidore de Robespierre (ur. 6 maja 1758 w Arras, zm. 28 lipca 1794 w Paryżu) – francuski adwokat i mówca, członek Stanów Generalnych i Konstytuanty, jeden z czołowych przywódców rewolucji francuskiej, przywódca lewicowego klubu jakobinów. Z powodu swojej nieskazitelnej uczciwości zwany \"Nieprzekupnym\" (fr. \"l’Incorruptible\").\nŻyciorys.\nRodzina, dzieciństwo i wczesna młodość.\nRód Robespierrów szczycił się herbem już od 1452, ale przydomek \"de\" przy nazwisku wskazywał jedynie, że członkowie rodziny nie byli pracownikami fizycznymi. Do Arras, gdzie urodził się Robespierre, przeniósł się już jego dziadek Maximilien de Robespierre, który pracując jako obrońca sądowy, poślubił córkę właściciela zajazdu, zyskując w ten sposób posiadłość w mieście. Tu urodził się jego syn – również Maximilien – de Robespierre, ojciec rewolucjonisty. Ten po pobycie w zakonie norbertanów i zakończeniu studiów prawniczych w Douai wrócił do Arras. Związał się z Jacqueliną Marguerittą Carraut, córką piwowara, która zaszła z nim w ciążę, i aby uratować przyszłego syna przed piętnem dziecka z nieprawego łoża, 2 stycznia 1758 zawarła z nim związek małżeński nieaprobowany przez rodzinę Robespierre’a. Matka Robespierre’a rodząc co roku dziecko zmarła przy piątym porodzie, a ojciec po jej śmierci pozostawił wychowanie dzieci dziadkom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32667", "fragment_id": "169894/0", "subtitle": "", "title": "Maximilien de Robespierre", "document_id": "169894", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 32667.0, "score": 0.5}, "uuid": "5614ab61-3cec-45c5-ae01-d9d88f8eced8"}, {"page_content": "Jakobinizm (fr. \"jacobinisme\", od łac. \"Jacobus – Jakub\") – skrajnie lewicowy kierunek polityczno-społeczny (ideologiczny); nazwa pochodzi od francuskich jakobinów, tzn. członków klubu politycznego działającego w okresie rewolucji francuskiej.\nHistoria.\nRewolucyjne ugrupowanie reprezentujące ideę jakobinizmu zaczęło tworzyć się w Wersalu, spośród posłów do Konstytuanty pochodzących z Bretanii nazywając się nieoficjalnie Klubem Bretońskim. Niedługo potem dołączyli do nich bardziej znani posłowie z pozostałych prowincji francuskich. Od początku jakobinizmowi przyświecał jeden cel, a było nim wywieranie wpływu na Zgromadzenie Narodowe, w szczególności na prace i decyzje przez nich podejmowane. Możliwe to było tylko dzięki opracowaniu niezwykle skutecznej taktyki. Głównym narzędziem walki jakobinów był terror, a sztandarowym hasłem: „gwałt niech się gwałtem odciska”.\nW 1789 roku Konstytuanta przeprowadziła się do Paryża. „Bretończycy” musieli wprowadzić się do innego budynku, a dokładnie rzecz ujmując do dominikańskiego klasztoru św. Jakuba (stąd ich nowa nazwa) przy ulicy Saint-Honoré. W ten sposób utworzyli oficjalnie Towarzystwo Rewolucji, przemianowane wkrótce na Towarzystwo Przyjaciół Konstytucji z siedzibą w Paryżu, w budynku jakobinów. Przewodniczącym klubu jakobinów był Maximilien de Robespierre, francuski adwokat i mówca, członek Stanów Generalnych i Konstytuanty, a potem jeden z przywódców rewolucji francuskiej.\nW wyniku działalności klubu jakobinów doszło do zgilotynowania króla Francji Ludwika XVI. Na przełomie lat 1793/94 podwładni Robespierre’a przejęli całkowitą władzę we Francji. Klub jakobinów został zlikwidowany w 27 VII 1794. Ścięto przywódców idei jakobinizmu. Jakobini usiłowali ponownie dojść do władzy, ale dążenie zniweczył wojskowy zamach stanu Napoleona Bonaparte.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1351024", "fragment_id": "1109946/0", "subtitle": "", "title": "Jakobinizm", "document_id": "1109946", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1351024.0, "score": 0.24058988690376282}, "uuid": "774238d4-7dff-4f3c-bb82-88baedf21c3a"}, {"page_content": "Maximilien, podobnie jak jego młodszy brat Augustin, był wychowywany przez dziadków ze strony matki, natomiast jego siostry, Charlottę i Henriettę, wychowywała ciotka ze strony ojca. Zdobył staranne wykształcenie podstawowe, wpajano mu też dogmaty religii katolickiej, na tyle nieskutecznie, że już jako student Robespierre deklarował się jako deista. Był wielkim miłośnikiem twórczości Jeana Jacques’a Rousseau, co miało odzwierciedlenie w jego poglądach i późniejszych działaniach – szczególnie ważnym dziełem była dla niego \"Umowa społeczna\". Nawet patriotyzm Robespierre’a opierał się na definicji Rousseau, cyt. \"Nie może być patriotyzmu bez wolności; nie ma wolności bez cnoty; nie ma cnoty bez obywateli. Stwórzcie obywateli, a będziecie mieli wszystko, czego chcecie; bez nich macie tylko niewolników\". Dzięki wsparciu biskupa Arras uzyskał stypendium na naukę w elitarnej szkole średniej im. Ludwika Wielkiego (College Louis-le-Grand) w Paryżu, gdzie ponownie był wyróżniającym się uczniem. W wieku 17 lat został wybrany spośród 500 uczniów do wygłoszenia mowy powitalnej na cześć króla Ludwika XVI i Marii Antoniny. Para królewska ze względu na niesprzyjające warunki pogodowe, nie opuściła powozu, by zobaczyć się z Robespierre’em. Ukończył studia na prawniczym fakultecie Sorbony, ale praktyka adwokacka w Paryżu nie przyniosła mu powodzenia. Wrócił do rodzinnego Arras, gdzie szybko został adwokatem znanym z kierowania się zasadami prawdy i sprawiedliwości, wspierającym bezinteresownie najuboższych. \nPrzed rewolucją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32667", "fragment_id": "169894/1", "subtitle": "", "title": "Maximilien de Robespierre", "parentId": 32667.0, "start_index": 1338.0, "document_id": "169894", "source": "wikipedia", "score": 0.32722362875938416}, "uuid": "871ffb59-d6b2-4aac-b9bc-10d67f742d04"}, {"page_content": "Augustin Joseph de Robespierre zwany Bonbon (ur. 21 stycznia 1763 w Arras, zm. 28 lipca 1794 w Paryżu) – francuski polityk, jakobin, młodszy brat Maksymiliana de Robespierre’a.\nAugustin Robespierre urodził się w rodzinie prawnika Maximiliena Francois Robespierre’a i Jacqueline Margueritte Carraut, córki piwowara. Był najmłodszym z piątki rodzeństwa z którego dzieciństwo przeżyło czworo, pięć lat dzieliło go od najstarszego Maksymiliana. Podobnie jak brat ukończył paryski elitarny College Louis Le Grand, a następnie podjął studia prawnicze. W 1789 pełnił obowiązki jednego z prokuratorów w Arras, a w 1792 zdobył z tego miasta mandat deputowanego Konwentu. Natychmiast dołączył tam do radykalnej frakcji przewodzonej przez brata. Nazywany Robespierrem Młodszym przez cały okres politycznej kariery postrzegany był jako kopia swojego brata, nie zaś samodzielny działacz społeczny. Nie uzyskał też wyższych stanowisk państwowych, jedynie w 1794 był przez pewien czas komisarzem Konwentu w armii na froncie włoskim. Tam zetknął się z Napoleonem Bonaparte, którego uznał za obiecującego działacza rewolucyjnego i protegował go w kręgach jakobinów.\nW dniu zamachu 9 thermidora (27 lipca 1794) Augustin Robespierre sam zażądał swojego aresztowania, gdy usłyszał, że jego brat Maksymilian uznany został za zdrajcę narodu. Podobnie jak on został w dniu następnym bez sądu zgilotynowany na Placu Rewolucji.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1114426", "fragment_id": "1393306/0", "subtitle": "", "title": "Augustin Robespierre", "document_id": "1393306", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1114426.0, "score": 0.5097878575325012}, "uuid": "e22897ed-d39e-44d9-9ef9-06f3064ce845"}, {"page_content": "W następstwie tych wydarzeń powstała antyfrancuska koalicja państw europejskich. Wiosną 1793 władzę przejęli jakobini. W warunkach blokady i wojny niemal z całą Europą, konfliktów społecznych i powstań rojalistycznych (wojny wandejskie, powstanie w Lyonie w 1793) rozpoczął się okres rewolucyjnego terroru i dyktatury jakobińskiej. Przywódcami terroru byli Maximilien de Robespierre, Louis de Saint-Just i Georges Couthon, których głównymi instytucjami stały się Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego i jego lokalne organy oraz Komitet Ocalenia Publicznego. W czerwcu 1793 aresztowano, skazano i stracono przywódców żyrondystów. Wprowadzono dekret o podejrzanych. Wobec trudnej sytuacji państwa jakobini wprowadzili środki nadzwyczajne: zawiesili uprawnienia konstytucyjne i ograniczyli swobody gospodarcze, wprowadzili maksymalne ceny żywności i artykułów pierwszej potrzeby; scentralizowali władzę i dokonali mobilizacji całego kraju; na potrzeby wojny rozwinęli przemysł zbrojeniowy i zreorganizowali armię; ich polityka uratowała rewolucję.\nZwycięstwa wojenne armii republikańskiej i osłabienie sił kontrrewolucyjnych ożywiły wiosną 1794 wystąpienia przeciwko dyktaturze. Jakobini złamali opozycję kordelierów i hebertystów oraz związanych z nimi paryskich sankiulotów i doprowadzili do wzmożonego terroru (tzw. prawo prairiala), na skutek którego stracono m.in. Dantona, Desmoulinsa i J.R. Heberta). Zmęczenie jakobińskim terrorem i obawy o własne bezpieczeństwo ze strony pozostałych członków Konwentu doprowadziło do zawiązania spisku. 27 lipca–28 lipca 1794 spiskowcy, nazwani termidorianami, obalili jakobinów i 28 lipca stracili ich przywódców (przewrót 9 thermidora). Uchwalona 23 września 1795 nowa konstytucja wprowadziła rządy dyrektoriatu (1795–1799).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30378", "fragment_id": "172355/20", "subtitle": "", "title": "Historia Francji", "parentId": 30378.0, "start_index": 28950.0, "document_id": "172355", "source": "wikipedia", "score": 0.14551402628421783}, "uuid": "27348614-1607-4389-a8a0-54365e7f8062"}, {"page_content": "2 kwietnia 1791 roku zmarł nagle, oczekując na rozprawę sądową, hrabia Honoré Gabriel Mirabeau. Od dawna prowadził on niejednoznaczną politykę, rano występując w Konstytuancie przeciwko władzy króla, a wieczorem doradzając mu, jak przywrócić jego władzę. Oskarżycielem był przywódca klubu jakobinów, Maximilien de Robespierre. Centroprawica straciła w Mirabeau lidera. Obawiano się, iż król i jego poplecznicy szykują zamach stanu, który miałby przywrócić we Francji absolutyzm. 14 czerwca, na wniosek Isaaca Le Chapeliera, Konstytuanta wydała zarządzenie, zabraniające robotnikom tworzenia organizacji zawodowych i prowadzenia strajków. Było to posunięcie mające na celu zażegnanie złej sytuacji gospodarczej, aczkolwiek godził w założenia Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela.\nW tym czasie Ludwik XVI zaczął planować wyjazd za granicę w celu zorganizowania interwencji zbrojnej i przywrócenia władzy królewskiej we Francji. W nocy 20 czerwca 1791 roku król Ludwik, królowa Maria Antonina i rodzina królewska w przebraniu mieszczańskim podjęli ucieczkę do Montmédy we francuskiej (od 1766 roku), tradycyjnie rojalistycznej Lotaryngii. Tam król prawdopodobnie planował dołączyć do wojska marszałka François Claude’a Amour de Bouillé’a i z nim udać się do pobliskich Niderlandów austriackich. Rodzina królewska często zatrzymywała orszak, by odpocząć. 21 czerwca zostali oni rozpoznani w Varennes przez późniejszego polityka, Jeana Baptiste Droueta. Jego uwagę zwrócił zbyt władczy jak na mieszczkę ton Marii Antoniny przy wydawaniu poleceń. Drouet powiadomił władze, które dzień później aresztowały rodzinę królewską i odstawiły ją do Paryża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13858", "fragment_id": "174013/21", "subtitle": "", "title": "Rewolucja francuska", "source": "wikipedia", "start_index": 31684.0, "document_id": "174013", "parentId": 13858.0, "score": 0.11360540986061096}, "uuid": "1684c365-23b4-4d85-9807-32fdd51d1ccc"}, {"page_content": "Jakobini ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Jacobins&lt;/&gt;) – lewicowy klub polityczny działający w rewolucyjnej Francji. Został założony w 1789 w Paryżu jako Klub Bretoński. Na jego czele stał Maximilien Robespierre. 10 sierpnia 1790 roku został przemianowany na Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji (\"Société des amis de la Constitution\"). U szczytu swojej potęgi klub miał setki kapituł rozsianych po całej Francji z całkowitą liczbą członków około 400 tys. Po upadku Robespierre’a klub został zlikwidowany. Jego członkowie byli przeciwni klerowi katolickiemu i religii chrześcijańskiej, w miejsce której ustanowili kult Istoty Najwyższej. Przydomek „jakobini” pochodzi od miejsca obrad w klasztorze zakonu dominikanów (zwanych jakobinami) w Paryżu.\nHistoria.\nPoczątkowo opowiadający się za monarchią konstytucyjną, jednak na drodze radykalizacji skłaniający się ku proklamacji republiki. Wynikało to z wewnętrznego podziału w partii i wyodrębnienia się feuillantów. Zwolennicy koncepcji republikańskiej z Maximilienem Robespierre’em na czele nadawali ton dalszej polityce ugrupowania. Do kolejnego podziału wewnętrznego doszło w obliczu wypowiedzenia przez Francję wojny Austrii. Jedni uważali, że należy szerzyć ideę rewolucji całemu światu, umacniając tym samym zdobycze rewolucji (żyrondyści). Obóz drugi z Robespierre’em na czele twierdził, iż Francja nie jest jeszcze na to gotowa. Po proklamowaniu Republiki klub przemianowano na Stowarzyszenie Przyjaciół Wolności i Równości (\"Société des amis de la liberté et de l’égalité\").\nDla jakobinów celem było powołanie narodowego parlamentu, który - demokratycznie wybrany - byłby symbolem suwerennego państwa. W ten sposób przyczynili się m.in. do powstania nacjonalizmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32888", "fragment_id": "170035/0", "subtitle": "", "title": "Jakobini", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 32888.0, "document_id": "170035", "score": 0.19584588706493378}, "uuid": "53c4bf4f-ad1f-41a0-8c7b-a0f785b8cf71"}, {"page_content": "Robespierre zwalczał frakcje opozycyjne Dantona oraz hebertystów Héberta za pomocą terroru. Kazał ich ściąć po ustawionym z góry procesie przed Trybunałem Rewolucyjnym. Był współautorem konstytucji jakobińskiej, uważanej za najbardziej demokratyczną konstytucję czasów nowożytnych (gwarantującą m.in. głosowanie powszechne), która jednak ze względu na sytuację w państwie (wojna, powstania kontrrewolucyjne na prowincji) nigdy nie weszła w życie. Reformy Robespierre’a spowodowały wzmocnienie Francji, która zajęła obszary Belgii i Holandii. Z koalicji antyfrancuskiej wycofały się Prusy i Hiszpania. Stłumiono także krwawo powstania monarchistów w Tulonie i Marsylii. Jako deista przeciwny ateizmowi przeprowadził w Konwencie dekret na rzecz wprowadzenia kultu Istoty Najwyższej jako obowiązującej religii we Francji. Cieszył się opinią niezwykle skromnego człowieka, a przez cały okres rewolucji mieszkał w jednym wynajętym pokoju w domu stolarza Maurycego Duplaya. Z córką stolarza Eleonorą Duplay łączyło go uczucie niezakończone jednak zawarciem małżeństwa. Charlotte – siostra Robespierre’a, zauważyła u niego brak zainteresowania zdobywaniem majątku, co czyniło go odpornym na przekupstwo. To było jednym ze źródeł jego przydomku Nieprzekupny.\nRobespierre kierował niepodzielnie polityką Francji do 9 thermidora, czyli 27 lipca 1794. Tego dnia na posiedzeniu Konwentu Narodowego uchwalono jego aresztowanie. Nazajutrz wraz ze swymi współpracownikami został zgilotynowany.\n \"Osobny artykuł: Przewrót 9 thermidora.\"\nPochowany jest obecnie w Katakumbach Paryża, w bliżej nieznanym ich miejscu.\nW oczach historyków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32667", "fragment_id": "169894/6", "subtitle": "", "title": "Maximilien de Robespierre", "document_id": "169894", "start_index": 7736.0, "parentId": 32667.0, "source": "wikipedia", "score": 0.24040666222572327}, "uuid": "796c2348-ce26-404c-8d2f-39f1d6a675fc"}, {"page_content": "Robespierre należał od początku do lewicy zgromadzenia. Wypowiadał się często, jednak jego mowy najczęściej spotykały się z niezrozumieniem. Protestował m.in. przeciwko królewskiemu prawu weta, choć w tym czasie opowiadał się jeszcze za monarchią konstytucyjną. Wielu deputowanych stanu trzeciego i dziennikarzy nie dostrzegało go lub traktowało z wyższością. W sprawozdaniach gazetowych nierzadko przekręcano jego nazwisko, nazywając go \"Robestpierre\", \"Roberspierre\", a nawet \"pan Robert\". Jednak najczęściej pomijano jego nazwisko, zastępując je ubliżającą bezosobową formą \"jeden z deputowanych\". Sławę przyniosły mu przemówienia przeciwko karze śmierci. W swoich mowach domagał się również równouprawnienia Żydów i wyzwolenia niewolników. Niepopularny wśród burżuazji, stawał się powoli idolem rewolucyjnego ludu paryskiego. Stało się to szczególnie widoczne, gdy powstał Klub Jakobinów, ugrupowanie radykalne i otwarte na poglądy lewicowe. Robespierre od początku był w nim jedną z kluczowych postaci. Do popularności Robespierre’a wśród najbiedniejszych przyczyniał się też fakt, iż polityk ten żył niezwykle skromnie, wynajmując pokój od członka klubu jakobinów, stolarza Duplaya. W dniu rozwiązania Konstytuanty Robespierre i inny deputowany lewicowy, Jérôme Pétion, zostali spontanicznie ukoronowani wieńcami laurowymi. Podobne przyjęcie przygotowali swojemu deputowanemu mieszkańcy Arras. Robespierre nie miał jednak zamiaru wracać do rodzinnego miasta, przeniósł się na stałe do Paryża, choć zgodnie z zakazem reelekcji nie mógł kandydować do nowego parlamentu.\nCzłonek Konwentu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32667", "fragment_id": "169894/3", "subtitle": "", "title": "Maximilien de Robespierre", "document_id": "169894", "start_index": 4264.0, "parentId": 32667.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26631999015808105}, "uuid": "9faa5129-ffe5-49a9-9e70-03118bfa1b7f"}, {"page_content": "Triumfy pod Boulou, Fleurus i w Wogezach oddaliły od Francji widmo wrogiej inwazji. Tymczasem terror trwał nadal. W Konwencie zaczęła się wyłaniać opozycja wobec dyktatury jakobińskiej. Robespierre 26 lipca oświadczył w Konwencie, iż \"zdrajcy są wszędzie\" i na następny dzień zapowiadał ogłoszenie nazwisk (w listach proskrypcyjnych). Zaniepokoił wszystkich deputowanych, którzy przerywali Robespierre’owi przemówienie.\n27 lipca (9 thermidora) deputowani nie pozwolili dokończyć mowy Saint-Justowi. Gdy próbował przemawiać Robespierre, wrzawa nie milkła. Krzyczano z trybun: \"Krew Dantona cię dławi!\" czy \"Precz z tyranem!\", \"Aresztować Robespierre’a!\". W głosowaniu szybko zdecydowano o aresztowaniu pięciu głównych przywódców jakobińskich. Żandarmi zaprowadzili do aresztu Maximiliena Robespierre’a i jego brata Augustina, Antoine’a Louisa Saint-Justa, Georges’a Couthona i Josepha Lebasa. Wtedy jakobiński dowódca Gwardii Narodowej, François Hanriot, poprowadził swoje oddziały na Tuileries. Nie dotarł tam, gdyż po drodze został aresztowany przez własnych ludzi. Dowiedziawszy się o tym, mer Paryża Jean Baptiste Fleuriot, na czele kilkunastu gwardzistów uwolnił jakobińskich przywódców i odeskortował ich do ratusza. Konwent całą noc obradował i nad ranem zdecydował się na działanie. Ponieważ Gwardia Narodowa ostatecznie odmówiła Konwentowi posłuszeństwa, wezwano na pomoc wojsko.\nOkoło godziny czwartej 28 lipca (10 thermidora) żołnierze wtargnęli do ratusza i aresztowali robespierrystów, którzy zostali straceni tego samego dnia po południu po zwykłym sprawdzeniu tożsamości. Władza spoczęła w rękach stronnictwa nazywanego termidorianami.\nRządy termidorian.\nBiały Terror.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13858", "fragment_id": "174013/46", "subtitle": "", "title": "Rewolucja francuska", "parentId": 13858.0, "start_index": 64375.0, "document_id": "174013", "source": "wikipedia", "score": 0.1955491453409195}, "uuid": "7c835728-7b2c-4d47-b9f9-d446aa764d0d"}]}
{"id": "q_869", "question": "W którym mieście w Polsce odbywa się Przegląd Piosenki Aktorskiej?", "answer": [{"page_content": "Piosenka aktorska – utwór słowno-muzyczny, w którym wokalista wykorzystuje aktorskie środki wyrazu obok środków muzycznych. Istotna jest tu aktorska interpretacja tekstu.\nPiosenka aktorska w Polsce.\nW Polsce piosenka aktorska zaczęła się rozwijać przed II wojną światową na scenach kabaretów, m.in. kabaretów „Momus” i „Qui Pro Quo”. Po wojnie duże osiągnięcia w tej dziedzinie osiągnęli artyści Kabaretu Starszych Panów, m.in. Wiesław Gołas, Kalina Jędrusik, Barbara Krafftówna, Wiesław Michnikowski. Jest to także jeden z przedmiotów wykładanych w polskich uczelniach kształcących przyszłych aktorów, w Polsce został wprowadzony pod koniec lat 50. XX w.\nOd 1976 we Wrocławiu odbywa się Przegląd Piosenki Aktorskiej, cieszący się dużą popularnością; od 2000 w Bydgoszczy organizowany jest coroczny Ogólnopolski Festiwal Interpretacji Piosenki Aktorskiej dla młodzieży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1449442", "fragment_id": "209354/0", "subtitle": "", "title": "Piosenka aktorska", "document_id": "209354", "start_index": 0.0, "parentId": 1449442.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7327626943588257}, "uuid": "75bae5c7-b506-4fda-8144-7875b3939450"}, {"page_content": "Przegląd Piosenki Aktorskiej (PPA) – festiwal piosenki aktorskiej organizowany od 1976 we Wrocławiu. W jego trakcie odbywa się Konkurs Aktorskiej Interpretacji Piosenki oraz cykl koncertów i spektakli muzycznych.\nPrzegląd Piosenki Literackiej „Liryka '76”.\nPierwszy PPA odbył się w dniach 12–14 grudnia 1976, jego organizatorem i producentem był Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu.\nKonkurs:\nPrzegląd Piosenki Aktorsko-Literackiej PAL’79.\nTermin: 1979\nKonkurs:\nIII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1980\nProducent: Przedsiębiorstwo Imprez Artystycznych „Impart”\nDyrektor artystyczny: Andrzej Kuryło\nKonkurs:\nIV Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1981\nKonkurs:\nV Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1984\nKonkurs:\nVI Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1985\nKonkurs:\nVII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1986\nKonkurs:\nVIII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1987\nKonkurs:\nIX Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1988\nKonkurs:\nX Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1989\nKonkurs:\nXI Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1990\nKonkurs:\nXII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1991\nKonkurs:\nXIII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1992\nKonkurs:\nXIV Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1993\nProducent: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu\nDyrektor artystyczny: Andrzej Kuryło\nKonkurs:\nXV Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 13 marca 1994\nProducent: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu\nDyrektor artystyczny: Andrzej Kuryło\nKonkurs:\nXVI Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1995\nProducent: Ośrodek Kultury i Sztuki we Wrocławiu\nDyrektor artystyczny: Andrzej Kuryło\nSpektakle i koncerty:\nKonkurs:\nXVII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1996\nProducent: Impart\nDyrektor Artystyczny: Roman Kołakowski\nKonkurs:\nXVIII Przegląd Piosenki Aktorskiej.\nTermin: 1997\nProducent: Impart\nDyrektor Artystyczny: Roman Kołakowski\nKonkurs:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=866862", "fragment_id": "1003999/0", "subtitle": "", "title": "Przegląd Piosenki Aktorskiej", "parentId": 866862.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1003999", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "daf511fa-8aa8-4cc0-9cbc-f23ec04bcca3"}, {"page_content": "Nie mylić z: PPA (Przegląd Piosenki Aktorskiej).\nOPPA (\"Ogólnopolski Przegląd Piosenki Autorskiej\") — impreza zorganizowana po raz pierwszy w 1978 roku w Warszawie, w studenckim klubie „Hybrydy”. Pomysłodawcą i dyrektorem czterech pierwszych edycji był Piotr Bakal. Pierwsza edycja przeglądu odbyła się pod nazwą Warszawski Przegląd Piosenki Autorskiej.\nNa OPPA m.in. występowali: Andrzej Poniedzielski, Kuba Sienkiewicz, Piotr Bukartyk, Mirosław Czyżykiewicz, Jacek Zwoźniak, Adam Andryszczyk, Konrad Materna, Tomasz Szwed.\nOd samego początku OPPA stał się jedną z najważniejszych imprez piosenkarskich w kraju, a laury tu zdobyte były dla wielu artystów prawdziwą nobilitacją.\nStan wojenny na dwa i pół roku przerwał ciągłość organizowania OPPA. Przegląd wznowiony został w 1983 r. Na początku lat 90. impreza zaczęła podupadać, aż w roku 1992 odbyła się w „Hybrydach” po raz ostatni. Reaktywowany w 1997.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=519897", "fragment_id": "1583928/0", "subtitle": "", "title": "OPPA", "document_id": "1583928", "start_index": 1.0, "parentId": 519897.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3406160771846771}, "uuid": "ce4e7f37-86aa-4a32-8c0b-bd6131539cbb"}, {"page_content": "Wrocław jest jednym z największych ośrodków kulturalnych i intelektualnych w Polsce, o wielowiekowej tradycji. Wrocław był gospodarzem Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju, Kongresu eucharystycznego 1997, Mistrzostw Europy w Koszykówce Mężczyzn 1963 i 2009, Mistrzostw Europy w Piłce Siatkowej Kobiet 2009, Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej Mężczyzn 2012, Mistrzostw Świata w Podnoszeniu Ciężarów 2013, Mistrzostw Świata w Piłce Siatkowej Mężczyzn 2014.\nWrocław został wybrany na Europejską Stolicę Kultury 2016 i Światową Stolicę Książki 2016.\nMiasto także było gospodarzem Mistrzostw Europy w Piłce Ręcznej Mężczyzn 2016, Olimpiady Teatralnej 2016, Europejskiej Nagrody Filmowej 2016 i World Games 2017.\nZnajduje się wiele teatrów, muzeów, kin i galerii sztuki, zapewnia swym mieszkańcom i turystom szeroką ofertę kulturalną – od muzyki dawnej do projektów z obszaru sztuki nowoczesnej. Wizytówką kulturalną Wrocławia stały się festiwale muzyczne o międzynarodowym znaczeniu, m.in. Wratislavia Cantans, Jazz nad Odrą, Przegląd Piosenki Aktorskiej, Thanks Jimi Festival czy mniej znane: Musica Polonica Nova, Forum Musicum i Jazztopad.\nW mieście znajduje się duża ilości klubów muzycznych, dyskotek, pubów oraz multi-tapów. Największa ich liczba znajduje się w Rynku i okolicach. Każdego roku w drugi weekend czerwca odbywa się największy w Polsce i jeden z największych w Europie festiwal piwny – Festiwal Dobrego Piwa.\nWe Wrocławiu odbywają się festiwale filmowe: Nowe Horyzonty, Festiwal Kina Amatorskiego i Niezależnego KAN, Międzynarodowy Festiwal Filmowy Ofensiva.\nTutaj ma swoją siedzibę Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, który jest instytucją kultury prowadzoną przez Miasto Wrocław i ma na celu dokumentowanie i upowszechnianie wiedzy o powojennej historii Wrocławia i Dolnego Śląska oraz ziemiach zachodnich.\nOd roku 2010 co rok 11 listopada w dniu Narodowego Święta Niepodległości odbywa się Marsz Patriotów.\nW listopadzie 2015 Wrocław był gospodarzem zjazdu Platformy Europejskiej Pamięci i Sumienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44914", "fragment_id": "656238/28", "subtitle": "", "title": "Wrocław", "source": "wikipedia", "start_index": 43241.0, "document_id": "656238", "parentId": 44914.0, "score": 0.19082042574882507}, "uuid": "43dd624a-eef3-4e36-bdc1-b19ccb01cfe5"}, {"page_content": "W Teatrze im.J. Kochanowskiego w Opolu\nW Teatrze Powszechnym w Łodzi:\nW Teatrze Miniatura w Gdańsku:\nW Europejskim Centrum Solidarności:\nW Teatrze Konsekwentnym:\nW Teatrze Capitol w Warszawie:\nW Teatrze Rozrywki w Chorzowie:\nW Teatrze Muzycznym im. D. Baduszkowej w Gdyni:\nW Teatrze Plac Zabaw w Warszawie:\nW Teatrze Dzieci Zagłębia im. J. Dormana w Będzinie:\nW Teatrze im. H.Ch. Andersena w Lublinie:\nW Teatrze Zagłębia w Sosnowcu\nW Teatrze Lalki i Aktora w Wałbrzychu:\nW Teatrze „Groteska” w Krakowie:\nW Teatrze Maska w Rzeszowie:\nW Teatrze PWST we Wrocławiu\nNa 42 Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu\nNa Festiwalu „Pamiętajmy o Osieckiej” w Warszawie\nNa Festiwalu Artystycznej Młodzieży Akademickiej FAMA w Świnoujściu:\nNa Festiwalu Górskim w Lądku-Zdroju:\nŻycie prywatne.\nSyn aktora Jerzego Połońskiego i Marty Połońskiej, brat wiolonczelisty Dominika Połońskiego. Żona Kamila. Ma trzech synów: Oskara, Mikołaja i Maksymiliana.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=720457", "fragment_id": "802000/1", "subtitle": "", "title": "Jerzy Jan Połoński", "source": "wikipedia", "start_index": 1796.0, "document_id": "802000", "parentId": 720457.0, "score": 0.12584039568901062}, "uuid": "129c6212-f394-4449-bfb5-3e1888817c55"}, {"page_content": "Cezary Studniak (ur. 13 lutego 1972 w Szczytnie) – polski aktor teatralny, wokalista, reżyser i scenarzysta. Współpracuje z Teatrem Muzycznym Capitol we Wrocławiu.\nKariera.\nW 1997 ukończył Studium Wokalno-Aktorskie przy Teatrze Muzycznym im. Danuty Baduszkowej w Gdyni.\nNa scenie Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie zadebiutował w roku 1991, w potrójnej roli (kuglarz, kruk i clown) w sztuce \"Pinokio\" według Carlo Collodiego (reż. Jacek Medwecki). Debiutem filmowym aktora była rola w serialu \"Adam i Ewa\".\nW latach 1997–2002 występował na scenie Teatru Muzycznego w Gdyni. Od roku 2003 związany z Teatrem Muzycznym Capitol. Dla tej sceny wyreżyserował trzy spektakle: „Mdłość, Mniezłość, Miłość”, „rzecze Budda Chinaski” i „Mury Hebronu”. Występuje wraz z Konradem Imielą i Samborem Dudzińskim w Formacji Chłopięcej Legitymacje.\nW 2015 został dyrektorem artystycznym Przeglądu Piosenki Aktorskiej, odbywającego się we Wrocławiu.\nŻonaty (żona Małgorzata Fijałkowska-Studniak).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2396952", "fragment_id": "508296/0", "subtitle": "", "title": "Cezary Studniak", "document_id": "508296", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2396952.0, "score": 0.04690321534872055}, "uuid": "1d9a8a83-0907-4b95-b2f2-92fbf4d7cd63"}, {"page_content": "\"&gt;\nPolski dubbing.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nNagrody i wyróżnienia.\nPodczas studiów został laureatem 27. Festiwalu Artystycznego Młodzieży Akademickiej FAMA 1997 w Świnoujściu. Za rolę Jęzorego w przedstawieniu dyplomowym Witkacego \"W małym dworku\" w reżyserii Jana Englerta odebrał nagrodę przewodniczącego ZASP na XVI Festiwalu Szkół Teatralnych '98 w Łodzi.\nW 2000 otrzymał nagrodę im. Tadeusza Łomnickiego. W 2001 zdobył wiele nagród podczas XXII Przeglądu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu: I nagrodę w konkursie aktorskiej interpretacji piosenki, nagrodę Ewy Demarczyk, nagrodę dziennikarzy, statuetkę Ucho Patrona i nagrodę „Andrzej 2001”. W 2001 został laureatem Nagrody Publiczności V Elbląskich Nocy Teatru i Poezji. W 2007 został uhonorowany nagrodą za rolę Fettesa w słuchowisku \"Hiena cmentarna\" na VII Festiwalu Teatru Polskiego Radia i Teatru Telewizji Polskiej „Dwa Teatry” w Sopocie. Na III Ogólnopolskim Konkursie na inscenizację dawnych dzieł literatury europejskiej otrzymał zespołową nagrodę aktorską (wspólnie z Magdaleną Warzechą, Wiktorem Korzeniewskim, Bartłomiejem Bobrowskim) za przedstawienie \"Spacerowicz\" (2008) Studia Teatralnego Koło w Warszawie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=637823", "fragment_id": "827450/1", "subtitle": "", "title": "Marcin Przybylski", "source": "wikipedia", "start_index": 1761.0, "document_id": "827450", "parentId": 637823.0, "score": 0.04275070130825043}, "uuid": "e22be351-df8c-4d11-89e4-425c6a15e6a3"}, {"page_content": "Konrad Imiela (ur. 23 kwietnia 1972 w Starachowicach) – polski aktor teatralny, telewizyjny i filmowy, także kompozytor, autor tekstów piosenek i reżyser teatralny. W latach 2006–2021 dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Muzycznego Capitol we Wrocławiu, od 2021 roku pełni funkcję dyrektora artystycznego tego teatru. W latach 2006–2014 dyrektor artystyczny Przeglądu Piosenki Aktorskiej. \nŻyciorys.\nHarcerz 111 Artystycznej Drużyny Harcerskiej. Absolwent I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Starachowicach. W 1994 roku ukończył studia na Wydziale Aktorskim Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej im. Ludwika Solskiego w Krakowie – Filia we Wrocławiu. W latach 1992–1995 prowadził i śpiewał w programie dla młodzieży TV3 \"Truskawkowe studio\".\nWystępował w teatrach wrocławskich: Polskim (1993–2004), K2 (1997–2001), Teatr Nr 12 (1997–1998) oraz Muzycznym „Roma” w Warszawie (2002). Od roku 2003 związał się z Teatrem Muzycznym „Capitol” we Wrocławiu, gdzie od 5 maja 2006 roku pełni funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego. Od 2007 roku sprawuje artystyczną pieczę nad Przeglądem Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu.\nMa na koncie kilka ról filmowych, m.in. \"Quo vadis\" (2001), \"W pustyni i w puszczy\" (2001) jako Arab Chamis, sługa Tarkowskiego, \"Dublerzy\" (2005), oraz telewizyjnych, m.in. w serialach: \"Życie jak poker\" (1999), \"Na dobre i na złe\" (2004), \"Pierwsza miłość\" (2005).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=281995", "fragment_id": "1456790/0", "subtitle": "", "title": "Konrad Imiela", "document_id": "1456790", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 281995.0, "score": 0.06695641577243805}, "uuid": "49e30477-7818-42f4-9c0f-228c37889135"}, {"page_content": "W 1956 do Wrocławia trafiły znormalizowane wagony tramwajowe typu N. W latach 60. rozpoczęto wprowadzanie automatycznych drzwi. W 1969 pojawiły się przegubowe tramwaje typu 102N. W latach 60. wrocławskie tramwaje były malowane na czerwono, natomiast te, które były finansowane przez lokalne zakłady – na niebiesko. W 1973 przemalowano na ten kolor pozostałe wozy. Również w latach 70. zrezygnowano z obsługi konduktorskiej tramwajów. W latach 1963–1969 rozwijano intensywnie komunikację autobusową, zaniedbując nieco transport szynowy. We Wrocławiu testowano również pierwszy autobus „Jelcz”. Pod koniec lat 70. sprowadzono do Wrocławia 280 autobusów „Ikarus”. W pierwszej połowie lat 70. w związku budową trasy W-Z, łączącej wschód z zachodem miasta, oddanej do użytku 22 lipca 1974 przebudowano układ komunikacyjny w centrum. W 1978 otworzono przebudowany pl. Dominikański (wówczas Dzierżyńskiego), w związku z czym wycofano ruch tramwajowy z rynku, ul. Dąbrowskiego i Krasińskiego, trasując je przez trasę WZ.\nKultura.\nNa przełomie lat 60. i 70. Wrocław stał się jednym z najważniejszych centrów kulturalnych kraju. 9 sierpnia 1966 odbyła się pierwsza edycja Festiwalu Muzyki Oratoryjno – Kantatowej „Wratislavia Cantans”. W mieście działał również Teatr Pantomimy Henryka Tomaszewskiego, a także eksperymentalny Teatr Laboratorium Jerzego Grotowskiego. W 1977 po raz pierwszy miał miejsce Przegląd Piosenki Aktorskiej, który odtąd corocznie odbywa się w Teatrze Polskim. W Hali Ludowej otwarto kino „Gigant”. największe w Polsce, mogące pomieścić do 2 tys. widzów, a ekran miał wymiary 22 na 18 metrów. W rekordowym roku 1965 w mieście działało 31 kin.\nEpidemia ospy.\n \"Główn: Epidemia ospy we Wrocławiu .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4149578", "fragment_id": "582508/12", "subtitle": "", "title": "Historia Wrocławia po 1945", "source": "wikipedia", "start_index": 18063.0, "document_id": "582508", "parentId": 4149578.0, "score": 0.17190146446228027}, "uuid": "fe8634a6-d1f4-48ad-a706-542bcdc1d9da"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nW moich ramionach – album koncertowy wydany w formie CD i DVD zawierający zapis spektaklu muzycznego, który odbył się 14 marca 1999 roku w Teatrze Polskim we Wrocławiu w czasie XX Przeglądu Piosenki Aktorskiej (PPA).\nTło powstania.\nKoncert formacji Nick Cave i przyjaciele zatytułowany \"W moich ramionach\" odbył się jako jedno z wydarzeń uświetniających jubileuszową, dwudziestą edycję Przeglądu Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu.\nTytuł albumu to jednocześnie tytuł jednego z utworów wykonanych podczas koncertu. Kierownictwo muzyczne i przygotowanie aranżacji utworów Cave’a powierzono Mateuszowi Pospieszalskiemu, a przekładów dokonali Aleksander i Roman Kołakowscy. Za scenariusz i reżyserię odpowiadał Jerzy Bielunas.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nLista wybranych piosenek zaintrygowała mnie. To niesamowity zestaw. Niektóre piosenki uważam za ryzykowne, za bardzo trudne do tego stopnia, że sam boję się je wykonywać, bo trudno jest mi wydobyć ich charakter. Doprawdy śpiewanie ich to prawdziwe wyzwanie.\nNick Cave, wywiad zamieszczony na DVD „W moich ramionach”\nW 2001 roku koncert został wydany w formie płyty kompaktowej, a 5 lat później w formie płyty DVD. Wersja DVD różni się jednak od wersji audio – usunięto utwory wykonywane przez Mariusza Lubomskiego i Wojciecha Waglewskiego, dodano natomiast 8 utworów wykonanych samodzielnie przez Cave’a oraz wywiad przeprowadzony z nim przez Romana Rogowieckiego we Wrocławiu przy okazji koncertu jubileuszowego Przeglądu Piosenki Aktorskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=867191", "fragment_id": "1004090/0", "subtitle": "", "title": "W moich ramionach", "parentId": 867191.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1004090", "source": "wikipedia", "score": 0.13885968923568726}, "uuid": "a75bbe94-e154-44a2-b7a4-daf80fc01652"}]}
{"id": "q_870", "question": "Proszę podać symbol chemiczny tlenu.", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastka chemicznego. Zobacz też: Tlen (komunikator internetowy) oraz Tlen – rosyjski film z 2009.\n \n \n \n \n \nTlen (O,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;oxygenium&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 8, niemetal z grupy tlenowców w układzie okresowym.\nStabilnymi izotopami tlenu są (stanowi ponad 99% tlenu naturalnego), oraz .\nTlen w stanie wolnym występuje w postaci cząsteczek dwuatomowych oraz trójatomowych – ozonu (głównie w ozonosferze). Wykryto jednak także cząsteczki cztero- i ośmioatomowe.\nTlen jest paramagnetykiem. Ciekły tlen ma barwę niebieską. Stały tlen znany jest w sześciu odmianach alotropowych, do których należy tzw. „czerwony tlen” i tlen metaliczny, stabilne w warunkach bardzo wysokich ciśnień.\nWystępowanie.\nTlen jest najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem na Ziemi – zawartość tlenu w jej skorupie wynosi 46,4%. Stanowi też 20,95% objętości atmosfery ziemskiej (23,25% wagowych). W postaci związków z innymi pierwiastkami wchodzi w skład hydrosfery (gdzie jego zawartość wynosi około 89% – woda) i litosfery jako tlenki (np. krzemionka (piasek) zawiera ok. 53% tlenu). W przyrodzie obieg tlenu odbywa się w cyklu zamkniętym. Rozpuszczalność tlenu w wodzie słodkiej wynosi 8,3 mg/l, a w wodzie słonej (3,5% soli) 6,6 mg/l (25 °C, 1 atm.). Tlen jest około dwa razy lepiej rozpuszczalny w wodzie niż azot. Rozpuszczalność powietrza w wodzie wynosi 23 mg/l (25 °C, 1 atm.); powietrze rozpuszczone w wodzie zawiera 35,6% tlenu.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6111", "fragment_id": "172087/0", "subtitle": "", "title": "Tlen", "parentId": 6111.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172087", "score": 0.7170807123184204}, "uuid": "9944bb22-97ed-40d1-8f53-b03d11109e4c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia medycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nSaturacja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;saturatio&lt;/&gt;) – nasycenie cieczy gazem. W medycynie dokonuje się pomiarów nasycenia płynów ustrojowych, m.in. krwi czy płynu komórkowego gazami.\nSaturacja krwi tlenem.\nNajbardziej powszechnym pomiarem saturacji w działaniach medycznych jest pomiar saturacji krwi tlenem (nasycenia krwi tętniczej tlenem) metodą pulsoksymetrii w celu oceny ryzyka wystąpienia niewydolności oddechowej. Istotne jest zwłaszcza monitorowanie stanu pacjenta w trakcie znieczulenia ogólnego podczas zabiegów medycznych, w trakcie tlenoterapii i przypadku ciężkiego stanu chorego. Pomiar oznacza procent związania hemoglobiny we krwi z tlenem (zawartości oksyhemoglobiny). Oznaczenie wartości saturacji wyraża się skrótem \"Sp\" dodając chemiczny symbol gazu np. tlenu \"O2\", oraz procentowy wynik badania \"X%\". Przykładowy zapis to \"SpO2 97%\".\nPrzy niskich ciśnieniach cząstkowych tlenu przeważa hemoglobina nieutlenowana. W około 90% nasycenie tlenem (wartość zależy od kontekstu klinicznego) wzrasta w zależności od krzywej wysycenia hemoglobinowo-tlenowego i osiąga 100% przy ciśnieniach cząstkowych tlenu powyżej 10 kPa.\nPomiar i zakres saturacji.\nPomiar saturacji wykonywany jest pulsoksymetrem i opiera się na zasadzie absorpcji światła charakterystycznej dla oksyhemoglobiny. Wartość saturacji krwi tlenem u zdrowych ludzi zawiera się w zakresie około SpO2 95–100%. U osób palących tytoń wartości te są nieco niższe. Saturacja poniżej 90% oznacza niedotlenienie, które może być spowodowane m.in. przez pogorszenie wentylacji płuc. Objawem niskiego SpO2 jest sinica.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1012770", "fragment_id": "1351163/0", "subtitle": "", "title": "Saturacja (medycyna)", "parentId": 1012770.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1351163", "source": "wikipedia", "score": 0.27073538303375244}, "uuid": "35273e23-fbc3-418e-947d-fd586d529092"}, {"page_content": "Tlen singletowy – forma tlenu cząsteczkowego (O2) na najniższym stanie wzbudzonym. \nTlen cząsteczkowy może występować w dwóch formach: singletowej i trypletowej. Forma singletowa, czyli forma bez niesparowanych elektronów, nie jest w przypadku tlenu O2 formą podstawową, lecz wzbudzoną, o wyższej energii, zaś stanem podstawowym jest forma trypletowa (dwurodnik). Jest to układ odwrotny niż dla większości cząsteczek chemicznych.\n Forma singletowa O::O lub O=O oznacza symbolicznie jako 1O2\nKażda kropka oznacza jeden elektron, kreska – dwa elektrony tworzące wiązanie. Sparowane elektrony niewiążące zostały pominięte.\nTlen singletowy może istnieć w dwóch stanach energetycznych, o odmiennym rozkładzie elektronów na orbitach molekularnych:\nTlen singletowy nadmiarową energię wewnętrzną może uwolnić podczas reakcji utleniania lub na emisję promieniowania podczerwonego o długości fali ~1270 nm. Przy dużym stężeniu tlenu singletowego widoczna może być emisja czerwonego światła (λ = 634 nm) zachodząca podczas zderzenia dwóch cząsteczek 1O2. \nReakcjom chemicznym z udziałem tlenu singletowego towarzyszy często emisja światła widzialnego (chemiluminescencja), np. niebieskiego podczas utleniania luminolu.\nOtrzymywanie.\nForma singletowa tlenu powstaje podczas naświetlania światłem UV tlenu w stanie podstawowym w obecności barwnika uczulającego, a także w wyniku niektórych reakcji chemicznych, np. HO z NaClO:\n ClO− + H2O2 → 1O2 + H+ + Cl− + OH−\nCzas życia tej formy tlenu wynosi w stanie gazowym do kilkudziesięciu minut.\nReakcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131177", "fragment_id": "12016/0", "subtitle": "", "title": "Tlen singletowy", "parentId": 131177.0, "start_index": 0.0, "document_id": "12016", "source": "wikipedia", "score": 0.39016592502593994}, "uuid": "c1bf6506-ef9f-42bd-92d5-3c9d30612443"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy tlenku węgla(II). Zobacz też: tlenki węgla. Na tę stronę wskazuje także „CO”. Zobacz też: inne znaczenia tego skrótu.\n&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Infobox chemia/aktywny/style.css\"/&gt;\nTlenek węgla (nazwa Stocka: tlenek węgla(II); potocznie: czad), CO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków węgla, w którym węgiel występuje na II stopniu utlenienia. Jest silnie toksyczny.\nBudowa.\nWiązanie C–O w tlenku węgla ma długość 1,1283 Å. Ładunek formalny i różnice elektroujemności atomów węgla i tlenu znoszą się wzajemnie, co sprawia, że cząsteczka ma niewielki moment dipolowy (0,10980 D) z ładunkiem ujemnym na atomie węgla, choć w rzeczywistości sześć uwspólnionych elektronów wiązania jest prawdopodobnie wyciąganych w kierunku atomu tlenu. Odległość międzyatomowa odpowiada niepełnemu wiązaniu potrójnemu.\nCząsteczkę CO można przedstawić trzema strukturami rezonansowymi:\nNajwiększy udział ma struktura po lewej.\nTlenek węgla jest izoelektronowy z cząsteczką azotu , co oznacza, że obie cząsteczki mają tę samą liczbę elektronów i podobny charakter wiązania. Właściwości fizyczne CO i są zbliżone, lecz chemicznie tlenek węgla jest bardziej reaktywny.\nWłaściwości.\nWłaściwości fizyczne.\nW temperaturze pokojowej jest to bezbarwny, bezwonny i niedrażniący gaz o nieco mniejszej gęstości od powietrza (w tej samej temperaturze).\nWłaściwości chemiczne.\nJest to gaz, który na powietrzu pali się niebieskim płomieniem, tworząc dwutlenek węgla. W naturze występuje w gazach kopalnianych. Ma zastosowanie w wielu procesach przemysłowych.\nJest składnikiem:\nTlenek węgla ma właściwości redukujące, co wykorzystywane jest w hutnictwie:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8450", "fragment_id": "179289/0", "subtitle": "", "title": "Tlenek węgla", "parentId": 8450.0, "start_index": 1.0, "document_id": "179289", "source": "wikipedia", "score": 0.11316701024770737}, "uuid": "4142147c-3c8c-4905-96a2-03bc911f0a26"}, {"page_content": "Polską nazwę „tlen” (od słowa „tlić”) zaproponował Jan Oczapowski przed rokiem 1851 i została ona zaakceptowana przez większość polskiego środowiska chemicznego w ciągu ok. 10 lat. Wcześniejsza polska nazwa „kwasoród” była dosłownym tłumaczeniem łacińskiej, a wprowadził ją Jędrzej Śniadecki.\nW przyrodzie.\nTlen jest pierwiastkiem biogennym.\nJest niezbędny organizmom tlenowym do przeprowadzenia fosforylacji oksydacyjnej będącej najważniejszym etapem oddychania. Niektóre organizmy beztlenowe giną w obecności niewielkich ilości wolnego tlenu. Organizm przeciętnego dorosłego człowieka zużywa w ciągu minuty około 200 ml (0,3 g) tlenu. Oddychanie czystym tlenem jest dość niebezpieczne, ponieważ podnosi on ciśnienie krwi i wywołuje kwasicę. Niedobór tlenu staje się niebezpieczny dla życia, gdy jego zawartość w powietrzu spada poniżej 10–12%.\nZwierzęta wykorzystują go w procesie oddychania tlenowego w celu otrzymania energii:\n ADP ATP\nZastosowanie.\nTlen jest stosowany w medycynie, do sporządzania mieszanek oddechowych do nurkowania, w przemyśle jako utleniacz (na przykład w palnikach acetylenowo-tlenowych).\nZwiązki tlenu.\nTlen wchodzi w skład wielu związków chemicznych o dużym znaczeniu przemysłowym: tlenków (w szczególności tlenku wodoru (wody) oraz dwutlenku węgla), nadtlenków (w szczególności nadtlenku wodoru), kwasów tlenowych, zasad. Jest też składnikiem większości związków organicznych o znaczeniu biologicznym, przykładowo białek i tłuszczów.\nOprócz anionów tlenkowych (występujących też w tzw. podtlenkach), ozonkowych, ponadtlenkowych i nadtlenkowych znane są związki, w których tlen występuje w podsieci kationowej. Jest to kation dioksygenylowy w związku (heksafluoroplatynian dioksygenylu). Kation ten może być stabilizowany przeciwjonem anionowym o silniejszych właściwościach ox-bas od tlenu lub red-ac od kationu oksygenylowego.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Szablon:Navbox/styles.css\"/&gt;\n Substancja lecznicza w klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC)\n \n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6111", "fragment_id": "172087/2", "subtitle": "", "title": "Tlen", "parentId": 6111.0, "start_index": 3037.0, "document_id": "172087", "source": "wikipedia", "score": 0.17145377397537231}, "uuid": "7d2c6552-bf3a-4395-811c-9e06243def73"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pierwiastków chemicznych. Zobacz też: tlenowce – organizmy potrzebujące tlenu do życia.\n&lt;templatestyles src=\"Ramka/style.css\"/&gt;\nTlenowce\nauto\nTlenowce (siarkowce, chalkogeny) – nazwa pierwiastków należących do 16 (daw. VIA lub VI głównej) grupy układu okresowego. Są to tlen, siarka, selen, tellur, polon i liwermor. Nazwa chalkogeny pochodzi z greckiego \"chalkos\" oznaczającego brąz lub metal i związana jest z powszechnym występowaniem tlenu i siarki w rudach metali.\nWszystkie tlenowce mają 6 elektronów walencyjnych i w związkach chemicznych występują na stopniach utlenienia od −2 do +6. Tlen z powodu dużej liczby elektronów przy małej liczbie powłok ma bardzo mały promień atomowy i posiada właściwości nieco odmienne niż reszta pierwiastków tej grupy, a jego stopień utlenienia w związkach wynosi zazwyczaj −2 lub −1 (dodatnie stopnie utlenienia +1 i +2 osiąga jedynie w związkach z fluorem). Polon i liwermor są pierwiastkami promieniotwórczymi. Polon występuje na Ziemi w śladowych ilościach, ze względu na to, że jego izotopy są tworzone w naturalnych szeregach promieniotwórczych, a liwermor został wytworzony sztucznie w reakcjach syntezy jądrowej.\nTlenowce tworzą dwuujemne aniony:\nPonadto znane są aniony wielopierwiastkowe, np. nadtlenki O22−, wielosiarczki Sn2−, wieloselenki Sen2− i wielotellurki Ten2−.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=858942", "fragment_id": "1030744/0", "subtitle": "", "title": "Tlenowce", "parentId": 858942.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1030744", "source": "wikipedia", "score": 0.1715434342622757}, "uuid": "8f50fb7d-1e0d-402a-a8f7-9661b2ac9f5c"}, {"page_content": "Na2O4Se\nNa2O4W\nNa2O8S2\nNa2PFO3\nNa2Po\nNa2S\nNa2SO3\nNa2SO4\nNa2SeO3\nNa2[Fe(CN)5NO]\nNa3.\nC12H35Na3O26Sb2\nC16H9N4Na3O9S2\nC20H11N2Na3O10S3\nC20H11N2Na3O10S3\nC2HNa3O6\nC34H31CuN4Na3O6\nC6H5Na3O7\nH18Na3O9SbS4\nNa3PO4\nNa3[AlF6]\nC26H19N5Na4O13S4\nC28H17N5Na4O14S4\nC72H104Na8O48S8\nTal.\nTlCl\nTl2MoO4\nTantal.\nTaC\nTa2O5\nTechnet.\nC36H66N6O6Tc+\nHTcO4\nTc2O7\nTellur.\nH2Te\nH2Te\nPbTe\nZnTe\nBi2Te3\nTlen.\nO1.\nAg2O\nAgCNO\nAgO\nArBeO\nBa(OH)2\nBaO\nBe(OH)2\nBeO\nBi5O(OH)9(NO3)4\nBiCl(O)\nBr2OS\nC10H12ClNO\nC10H12FNO\nC10H12N2O\nC10H12N2O\nC10H12N2O\nC10H12O\nC10H12O\nC10H13N5O\nC10H13NO\nC10H14N2O\nC10H14O\nC10H14O\nC10H14O\nC10H15NO\nC10H15NO\nC10H15NO\nC10H15NO\nC10H15NO\nC10H16O\nC10H16O\nC10H16O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H18O\nC10H19NO\nC10H20O\nC10H20O\nC10H21N3O\nC10H22O\nC10H7Cl2N3O\nC10H7Cl2NO\nC10H7OH\nC10H7OH", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1166954", "fragment_id": "1104851/60", "subtitle": "", "title": "Związki chemiczne według pierwiastków/Wykaz", "document_id": "1104851", "start_index": 42694.0, "parentId": 1166954.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43923094868659973}, "uuid": "416c3d16-9baf-4558-a9c8-2f2306820bb2"}, {"page_content": "Tlenki – nieorganiczne związki chemiczne, zbudowane z tlenu i innego pierwiastka chemicznego, w którym tlen jest na -II stopniu utlenienia. Powstają w wyniku reakcji pierwiastków z tlenem (utlenianie, spalanie) oraz rozkładu związków zawierających tlen, zaś tlenki na różnych stopniach utlenienia można uzyskać w reakcji utleniania lub redukcji (odpowiednio tlenku o niższych i wyższych wartościowościach drugiego pierwiastka). Najbardziej rozpowszechnionymi tlenkami w przyrodzie są: krzemionka, czyli główny składnik piasku kwarcowego (SiO2), woda (H2O), tlenek żelaza (III), (Fe2O3), tlenek glinu (Al2O3), ditlenek węgla (CO2).\nW chemii organicznej tlenkami określane są epitlenki, czyli związki, w których sąsiadujące atomy węgla oprócz wiązania węgiel-węgiel połączone są też mostkiem tlenowym, tworząc pierścień trójczłonowy.\nTlenki nieorganiczne są omówione w dalszej części artykułu.\nWłaściwości tlenków.\nWłaściwości fizyczne.\nTlenki mają bardzo różne własności fizyczne, które zależą od pierwiastka łączącego z tlenem: od substancji stałych o bardzo wysokich temperaturach topnienia (większość tlenków metali, jak tlenek wolframu), przez ciecze (niektóre tlenki niemetali, jak woda), po gazy (większość tlenków niemetali, jak podtlenek azotu). Większość tlenków metali ma podobny, biały bądź szary kolor bez połysku, jednak znanych jest też wiele tlenków barwnych (szczególnie z bloku \"p\", \"d\" oraz \"f\"), np. czarny tlenek żelaza(II), czerwono-brązowy \ntlenek żelaza(III) (rdza), jaskrawoczerwony lub żółty tlenek rtęci(II) bądź zielony tlenek chromu(III) i in.\nWłaściwości chemiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6101", "fragment_id": "176416/0", "subtitle": "", "title": "Tlenki", "document_id": "176416", "start_index": 0.0, "parentId": 6101.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13278454542160034}, "uuid": "49548d3f-6224-4a56-9987-6aa3260013db"}, {"page_content": "Jednostka masy atomowej, dalton, zwyczajowo atomowa jednostka masy, potocznie unit; symbol u (od ang. \"unit\", jednostka) lub Da – stała fizyczna będąca jednostką masy, ze względów praktycznych zdefiniowana jako 1/12 masy atomu węgla 12C, a w przybliżeniu równa masie atomu wodoru (jego najlżejszego izotopu). \nJej wartość wynosi:\n formula_1\n formula_2\ngdzie: \"N\"A – liczba Avogadra\n formula_3\nHistoria.\nW 1808 roku angielski fizyk, chemik i meteorolog John Dalton (od jego nazwiska pochodzi opcjonalna nazwa omawianej stałej fizycznej) opracował atomistyczną teorię budowy materii, która zakładała trwałość i niezmienność atomów, i wówczas zaproponował przyjęcie masy atomu wodoru jako jednostki masy atomowej. Francis William Aston, wynalazca spektrometru mas, później użył 1/16 masy atomu tlenu 16O jako jego jednostki.\nPrzed 1961 rokiem „fizyczna atomowa jednostka masy” została zdefiniowana jako 1/16 masy atomu tlenu 16O, natomiast „chemiczna atomowa jednostka masy” jako 1/16 średniej masy atomu tlenu (biorąc pod uwagę naturalną masę innych izotopów tlenu). Zarówno fizycy, jak i chemicy korzystali z symbolu amu (ang. \"atomic mass unit\") do oznaczania tych jednostek (pojawia się on w literaturze naukowej także obecnie).\nObie dawniej stosowane jednostki są nieznacznie mniejsze od współczesnej:\n 1 u = 1,0003179 amu (w skali fizycznej) = 1,000043 amu (w skali chemicznej)\nWspółcześnie używana ujednolicona jednostka masy atomowej, oznaczana symbolem „u”, została przyjęta przez Międzynarodową Unię Fizyki Czystej i Stosowanej w 1960 i przez Międzynarodową Unię Chemii Czystej i Stosowanej w 1961 roku. Od tamtego czasu ujednolicona jednostka masy atomowej jest z definicji równa jednej dwunastej masy atomu węgla 12C. Standard ten jest obecnie powszechnie używany w fizyce i chemii.Jednostka masy cząsteczkowej.\nJednostka masy cząsteczkowej jest tożsama z jednostką masy atomowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2618", "fragment_id": "173203/0", "subtitle": "", "title": "Jednostka masy atomowej", "document_id": "173203", "start_index": 0.0, "parentId": 2618.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "e55dd265-11a6-46b7-afc7-ca170747d0f3"}, {"page_content": "Tlenki azotu – grupa nieorganicznych związków chemicznych zbudowanych z tlenu i azotu.\nOkreślenie \"tlenek azotu\", które zgodnie z nomenklaturą chemiczną dotyczy tlenku azotu(II), może oznaczać także dowolny z tlenków azotu lub ich mieszaninę. Mieszaniny tlenków azotu są bardzo często wytwarzane w reakcjach, w których tworzy się któryś z tlenków azotu, przy czym proporcje poszczególnych tlenków w mieszaninie zależą od reakcji i warunków w jakich jest przeprowadzana. Przy definiowaniu emisji tlenków azotu do środowiska, symbol oznacza mieszaninę tlenków azotu o niezdefiniowanym składzie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137445", "fragment_id": "8647/0", "subtitle": "", "title": "Tlenki azotu", "document_id": "8647", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 137445.0, "score": 0.35697561502456665}, "uuid": "d333cb12-a462-4c85-b592-78c20b12a0e6"}]}
{"id": "q_871", "question": "Jaką nazwę pochodzącą od archipelagu wysp na Oceanie Atlantyckim noszą spodenki sięgające prawie do kolan?", "answer": [{"page_content": "Szetlandy (ang. \"Shetland\", wym. , od średnioszkockiego \"Ȝetland\"; gael. \"Sealtainn\") – archipelag na Oceanie Atlantyckim, około 200 km na północ od wybrzeży Wielkiej Brytanii. Stanowią odrębną jednostkę administracyjną w ramach Szkocji i stanowią część Wielkiej Brytanii z ośrodkiem administracyjnym w Lerwick.\nArchipelag składa się ze 117 wysp i wysepek, z czego tylko 16 jest zamieszkanych przez około 23 200 osób. Łączna powierzchnia wysp wynosi 1467 km². Obszar charakteryzuje się pagórkowatym ukształtowaniem – wzniesienia dochodzą do 450 m n.p.m. Do celów statystycznych wyróżnia się 22 obszary (\"parish\", \"ward\").\nNajwiększe wyspy: \nNajwiększa wyspa Mainland stanowi 3/4 powierzchni wysp i skupia taki sam odsetek ogółu mieszkańców. W gospodarce Szetlandów dużą rolę odgrywa rybołówstwo, przetwórstwo ropy naftowej, rolnictwo (hodowla owiec i kuców), a także turystyka. Budżet uzupełniają dotacje rządowe.\nHistoria.\nW I tysiącleciu p.n.e. Szetlandy zasiedlone były przez Piktów. Od VII w. były chrystianizowane przez mnichów irlandzkich. Na przełomie VIII i IX w. nastąpiła kolonizacja normańska. Do końca XII w. wyspy pozostawały w rękach królów Norwegii, a do II poł. XV w. – jarlów Orkadów. Normanowie pozostawili po sobie wiele śladów w nazewnictwie i zwyczajach.\nW roku 1468 Szetlandy wraz z Orkadami dostały się pod panowanie Szkocji jako posag duńskiej księżniczki Margaret zaręczonej z Jakubem III Szkockim. Ucisk miejscowych chłopów przez szkocką szlachtę, która otrzymała na wyspach nadziały ziemi, spowodowały niechęć mieszkańców do wszystkiego, co szkockie. Szkocka kultura i zwyczaje nigdy nie przyjęły się tu w pełni. Dialektem języka norweskiego (norn) mówiono do XVIII w., zaś elementy folkloru skandynawskiego przetrwały do XX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5920", "fragment_id": "176304/0", "subtitle": "", "title": "Szetlandy", "parentId": 5920.0, "start_index": 0.0, "document_id": "176304", "source": "wikipedia", "score": 0.2260512411594391}, "uuid": "0920c367-7f88-4c06-b436-abf1afc5c911"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy archipelagu. Zobacz też: Hebrydy – uwertura Mendelssohna.\nHebrydy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Hebrides&lt;/&gt;, wym. , lub \"Western Isles\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"gd\"&gt;Innse Gall&lt;/&gt;) – archipelag ok. 500 wysp na Oceanie Atlantyckim, wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Szkocji. Hebrydy należą do Wielkiej Brytanii. Główną miejscowością jest Stornoway. Wyspy zajmują powierzchnię 7555 km², a zamieszkuje je 43,4 tys. osób (2001).\nGeografia.\nHebrydy dzielą się na:\nPomiędzy nimi jest Morze Hebrydzkie i kanał The Minch. Hebrydy są górzyste, do niemal 1000 m n.p.m. (Sgurr Alasdair 993 m), znajdują się na nich liczne bagna i jeziora.\nNa Hebrydach rozwinęło się rybołówstwo, hodowla owiec i bydła, a także drobny przemysł tkacki (tweed).\nHistoria.\nPierwsze ślady ludzkiej bytności na Hebrydach pochodzą z okresu 8500–8250 p.n.e., z mezolitu. Wyspy w I tysiącleciu zostały zasiedlone przez Celtów. Klasztor założony przez świętego Kolumbę w 563 roku na wyspie Iona stał się ośrodkiem monastycyzmu celtyckiego, z którego prowadzono chrystianizację Piktów i Nortumbrii. W VIII wieku rozpoczęły się najazdy norweskich wikingów. W IX wieku Hebrydy znalazły się pod panowaniem Normanów, a w 1266 r. zostały włączone do Szkocji.\nW czasach nowożytnych Hebrydy, położone poza obszarem niszczonym przez wojny, dzięki pomyślnie rozwijającej się uprawie ziemniaków, stanowiły region stabilizacji gospodarczej i społecznej. W XIX i XX w. nastąpiła emigracja gospodarcza do Australii i Kanady.\nWpływ na kulturę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49804", "fragment_id": "662504/0", "subtitle": "", "title": "Hebrydy", "parentId": 49804.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "662504", "score": 0.07360496371984482}, "uuid": "277772a4-f517-4cdd-9ad2-939f31b73a3b"}, {"page_content": "Fernando de Noronha – archipelag na Oceanie Atlantyckim, położony ok. 350 km na wschód od wybrzeży Brazylii. Stanowi specjalną gminę (\"distrito estatal\") brazylijskiego stanu Pernambuco.\nGeografia.\nWyspy archipelagu stanowią widoczną część łańcucha gór podwodnych. Archipelag składa się z 21 wysp, wysepek i skał pochodzenia wulkanicznego. Ich łączna powierzchnia wynosi 18 km², wyspy rozciągają się na długości 10 km, a największa szerokość wynosi 3,5 km. Poziom bazowy tego podmorskiego grzbietu wynosi 756 m p.p.m.\nGłówna wyspa, od której nazwę wziął cały archipelag, zajmuje 91% jego łącznej powierzchni. Pozostałe wyspy to Rata, Sela Gineta, Cabeluda i São José, oraz wysepki Leão i Viúva.\nKlimat wysp jest tropikalny, z dwiema wyraźnymi porami roku: deszczową od stycznia do sierpnia oraz suchą przez resztę roku.\nPierwotna roślinność wysp została wycięta, a współcześnie stanowi ją głównie winorośl i krzewy.\nGłówną atrakcją jest tu morska fauna i flora, na niewielkiej przestrzeni można spotkać żółwie, delfiny, albatrosy i wiele innych gatunków.\nBioróżnorodność.\nWyspy zamieszkują dwa endemiczne gatunki ptaków: elenia szarogardła (\"Elaenia ridleyana\") oraz wireonek cienkodzioby (\"Vireo gracilirostris\"). Obydwa można spotkać na głównej wyspie; wireonek cienkodzioby gnieździ się też na Ilha Rata. Dodatkowo występuje też endemiczna odmiana gołębiaka plamouchego, \"Zenaida auriculata noronha\".\nNa wyspach żył także endemiczny gryzoń, fernandek wyspowy (\"Noronhomys vespuccii\"), który prawdopodobnie wymarł już po przybyciu Europejczyków.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=586618", "fragment_id": "1548870/0", "subtitle": "", "title": "Fernando de Noronha", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1548870", "parentId": 586618.0, "score": 0.14515583217144012}, "uuid": "2c70d70e-821c-49b2-a363-45ea7c934145"}, {"page_content": "Republika Zielonego Przylądka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;Cabo Verde&lt;/&gt;, &lt; lang=\"pt\"&gt;República de Cabo Verde&lt;/&gt;) – państwo wyspiarskie na Oceanie Atlantyckim, położone ponad 450 km na zachód od zachodnich wybrzeży Afryki, geograficznie tożsame z Wyspami Zielonego Przylądka. Obecnie członek Unii Afrykańskiej i ECOWAS.\nPochodzenie nazwy.\nNazwa państwa pochodzi od znajdującego się na wschód od wysp Przylądka Zielonego.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Republiki Zielonego Przylądka.\"\nWyspy Zielonego Przylądka stanowią archipelag położony w środkowej części Oceanu Atlantyckiego, ponad 450 km na zachód od wybrzeży Afryki, na wysokości Przylądka Zielonego. Archipelag ten składa się z 10 głównych wysp i 16 mniejszych wysepek. Dzielą się one na dwie grupy: Wyspy Zawietrzne (\"Ilhas de Barlavento\") i Podwietrzne (\"Ilhas de Sotavento\"). Wyspy Zawietrzne to położone na północy wyspy: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal i Boa Vista. Wyspy Podwietrzne leżą na południu, są to Maio, Santiago, Fogo i Brava. Wnętrza wysp są górzyste z najwyższym szczytem Pico do Fogo – 2829 m n.p.m., będącym aktywnym wulkanem (ostatnia erupcja w 2014 r.). Wyspy zajmują powierzchnię 4033 km². Wszystkie, oprócz wyspy Santa Luzia, są zamieszkane. Główne miasta to Praia (130 tys. mieszkańców) i Mindelo (70 tys. mieszkańców).\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Wyspy Zielonego Przylądka (kolonia).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50405", "fragment_id": "657818/0", "subtitle": "", "title": "Republika Zielonego Przylądka", "document_id": "657818", "start_index": 0.0, "parentId": 50405.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25263291597366333}, "uuid": "2a3cb8bb-d50e-44bf-9b58-9d60ee8c4aa3"}, {"page_content": "Bahamy – archipelag ok. 700 wysp koralowych oraz ponad 2 tys. wypiętrzających się ponad poziom morza raf koralowych (tzw. \"cayos\") na Oceanie Atlantyckim. Zalicza się go do Ameryki Środkowej. Ciągnie się na długości ok. 1200 km na północ od Wielkich Antyli i na południowy wschód od półwyspu Floryda. Bahamy obejmują niepodległe państwo o tej samej nazwie oraz terytorium zależne Wielkiej Brytanii – Turks i Caicos.\nGłówne wyspy archipelagu:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=199375", "fragment_id": "1453236/0", "subtitle": "", "title": "Bahamy (archipelag)", "parentId": 199375.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1453236", "score": 0.2990852892398834}, "uuid": "ba2c9849-dfc0-45d8-9a33-cae69ed31c0e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy geografii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMadera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;Madeira&lt;/&gt;), oficjalnie Region Autonomiczny Madery ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pt\"&gt;Região Autónoma da Madeira&lt;/&gt;) – należący do Portugalii archipelag i region autonomiczny na Oceanie Atlantyckim o powierzchni 801,11 km². Według danych z 31 grudnia 2021 zamieszkiwało ją 250 769 osób, w tym 105 795 osób w Funchal, największym mieście archipelagu i stolicy regionu.\nWarunki naturalne.\nZaliczany do Makaronezji archipelag Madery ma pochodzenie wulkaniczne. Zlokalizowany jest na Oceanie Atlantyckim u północnych wybrzeży Afryki – 860 km na południowy zachód od kontynentalnej Portugalii oraz ok. 450 km na północ od hiszpańskich Wysp Kanaryjskich. Obejmuje cztery grupy wysp:\nPowierzchnia wysp jest górzysta. Najwyższy szczyt to Pico Ruivo na wyspie Madera (1862 m n.p.m.). Klimat łagodny, określany mianem „wiecznej wiosny”. Średnia temperatura dobowa w styczniu wynosi ok. 16 °C, a w lipcu ok. 23 °C. Posiada bogatą roślinność podzwrotnikową. (Lasy wawrzynowe zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO). Obszar chroniony rezerwatem zajmuje niemal 2/3 powierzchni wyspy.\nPochodzenie nazwy.\nPortugalscy odkrywcy João Gonçalves Zarco i Tristão Vaz Teixeira ochrzcili nowy ląd mianem \"Ilha Madeira\", czyli ‘wyspy drewna’ lub ‘zalesionej wyspy’ – prawdopodobnie przez opozycję do innych, pustynnych wysp archipelagu.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3908", "fragment_id": "168403/0", "subtitle": "", "title": "Madera", "parentId": 3908.0, "start_index": 1.0, "document_id": "168403", "source": "wikipedia", "score": 0.2195638120174408}, "uuid": "48334db4-70ee-4821-867b-52bdb516e60d"}, {"page_content": "Wyspy na Oceanie Atlantyckim w odległości około 1900 km od południowo-zachodnich wybrzeży Afryki. Powierzchnia wysp wynosi 420 km², a zamieszkują je 6563 osoby (2008). Stolicą terytorium jest Jamestown, na Wyspie Świętej Heleny, liczące około 1000 mieszkańców. W skład terytorium wchodzi 8 wysp. Największą wyspą jest Wyspa Świętej Heleny mająca powierzchnię 122 km². Pozostałe wyspy to: Wyspa Wniebowstąpienia (91 km²) oraz archipelag Tristan da Cunha składający się z wysp: Tristan da Cunha, Gough, Inaccessible i trzech wysp Nightingale (razem 207 km²). Linia brzegowa terytorium Świętej Heleny ma długość 60 km. Wyspy powstały wskutek działalności wulkanicznej związanej z Grzbietem Środkowoatlantyckim. Na Wyspie Świętej Heleny występuje klimat tropikalny; morski, łagodzony przez pasat. Jest ona pochodzenia wulkanicznego, w większości górzysta (najwyższy szczyt Diana’s Peak (818 m n.p.m.)). Wyspa Wniebowstąpienia pozostaje natomiast w strefie klimatu równikowego, gorącego i wilgotnego. Jest ona również pochodzenia wulkanicznego, prawie całkowicie pozbawiona roślinności. Ma ona duże znaczenie strategiczne (podczas wojny o Falklandy w 1982 pełniła funkcję bazy powietrzno-morskiej sił brytyjskich i amerykańskich, była bazą podczas programu kosmicznego Apollo, zlokalizowana jest na niej stacja przekaźnikowa dla telekomunikacji pomiędzy Afryką i Europą). Znana jest także z zielonych żółwi morskich, które każdego roku między grudniem a majem przybywają na nią składając na plaży jaja. Natomiast archipelag Tristan da Cunha to klimat umiarkowany; morski, łagodzony przez pasat (chłodniejszy niż na Wyspie Świętej Heleny)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10272", "fragment_id": "167976/1", "subtitle": "", "title": "Wyspa Świętej Heleny, Wyspa Wniebowstąpienia i Tristan da Cunha", "source": "wikipedia", "start_index": 692.0, "document_id": "167976", "parentId": 10272.0, "score": 0.3404748737812042}, "uuid": "972ec450-ac81-45fd-b21d-76bd547be117"}, {"page_content": "Falklandy – archipelag w południowo-zachodniej części Oceanu Atlantyckiego, na skraju szelfu kontynentalnego Ameryki Południowej, w odległości około 500 km na wschód od brzegów Argentyny. Falklandy są terytorium zamorskim Wielkiej Brytanii, ale Argentyna rości sobie do nich prawa od 1820 roku. Wyspy te cechują się surowym oceanicznym klimatem i ubogą roślinnością.\nPowierzchnia i skrajne punkty.\nPowierzchnia - 12 173 km²\nSkrajne punkty: północny 50°58'S, południowy 52°28'S, zachodni 61°22'W, wschodni 57°42'W. Rozciągłość południkowa wynosi 160 km, a równoleżnikowa 250 km.\nWyspy leżą na skraju szelfu kontynentalnego w dużej odległości od wybrzeży Ameryki Południowej i poprzez ten fakt nie graniczą z żadnym państwem. Linia brzegowa wynosi 1288 km\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nArchipelag Falklandów składa się w z dwóch dużych wysp, oddzielonych wąską na 2 do 80 km Cieśniną Falklandzką. Wyspami tymi są: Falkland Zachodni o powierzchni 4377 km² i Falkland Wschodni o powierzchni 6353 km². Wokół tych dwóch wysp znajduje się 700 mniejszych przybrzeżnych wysepek, w tym Kidney Island. Dwie główne wyspy obejmują 98% powierzchni całego archipelagu. Największa odległość ze stolicy archipelagu Stanley do skrajnych zachodnich wysepek (wyspa New Island) Falklandów wynosi 238 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2172089", "fragment_id": "435794/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Falklandów", "parentId": 2172089.0, "start_index": 0.0, "document_id": "435794", "source": "wikipedia", "score": 0.16547231376171112}, "uuid": "edcf4bb0-f402-47ac-9d2a-b22f57819e3e"}, {"page_content": "Lanzarote – należąca do Hiszpanii wyspa znajdująca się na Oceanie Atlantyckim, będąca częścią archipelagu Wysp Kanaryjskich. Leży nieopodal północno-zachodnich wybrzeży Afryki, wraz z całym archipelagiem zaliczana jest do Makaronezji. Jest to wyspa pochodzenia wulkanicznego, położona na Oceanie Atlantyckim ok. 125 km od wybrzeży Maroka i 1000 km od Półwyspu Iberyjskiego. \nLanzarote jest wyspą wysuniętą najbardziej na północ i wschód w archipelagu (położenie geograficzne: 29° N, 13° 40' W). Często nazywana jest „wyspą wulkanów”. Jej powierzchnia w większości utworzona jest przez lawę wulkaniczną. Ostatni wybuch wulkanu miał miejsce w 1824 roku. Wyspę odkrył w 1312 roku Lancelotto Malocello.\nGłówne miasto, a także stolica wyspy to Arrecife, w którym znajduje się port. Pomiędzy Arrecife (5 km od Arrecife na zachód) a Puerto del Carmen (5 km na wschód) znajduje się port lotniczy Lanzarote (dokładnie w małym miasteczku Casas de Guasimeta).\nGłównym źródłem dochodów mieszkańców wyspy były wcześniej rolnictwo i rybołówstwo, a teraz sektor usług, w szczególności turystyka, a ostatnio także przemysł winiarski.\nKlimat Lanzarote, podobnie jak całych Wysp Kanaryjskich, jest łagodny, określany mianem „wiecznej wiosny”. Oznacza to brak wyraźnie zróżnicowanych pór roku, z niewielkimi wahaniami średniej temperatury w ciągu roku (od 18 °C zimą, do 24 °C latem).\nPodział administracyjny.\nLanzarote wraz z wyspami Gran Canaria i Fuerteventura tworzą prowincję Las Palmas. Wyspa dzieli się na siedem gmin:\nGeologia.\nLanzarote, jak wszystkie Wyspy Kanaryjskie, powstała jako efekt procesów geologicznych związanych z tworzeniem się Oceanu Atlantyckiego, które rozpoczęły się w mezozoiku.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=600678", "fragment_id": "835403/0", "subtitle": "", "title": "Lanzarote", "parentId": 600678.0, "start_index": 0.0, "document_id": "835403", "source": "wikipedia", "score": 0.23768408596515656}, "uuid": "2428b7b0-d150-4338-b85d-05ef5834e0ce"}, {"page_content": "Sandwich Południowy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;South Sandwich Islands&lt;/&gt;) – archipelag jedenastu wysp wulkanicznych na południowym Atlantyku. Stanowi część zamorskiego terytorium Georgia Południowa i Sandwich Południowy, poprzednio wchodził w skład brytyjskiej dependencji Falklandów.\nTe bezludne wyspy mają powierzchnię 310 km². Tworzą łuk wyspowy pochodzenia wulkanicznego, ograniczają od wschodu Morze Scotia. Znajdują się na małej płycie tektonicznej, Płycie Sandwich. Na wschód od łuku wysp znajduje się Rów Sandwichu Południowego o głębokości 8428 m.\nOdkrycie i eksploracja.\nWyspy zostały odkryte w 1775 przez Jamesa Cooka, a dokładnie zbadane w 1819 przez wyprawę Fabiana Bellingshausena. Wyspy zostały nazwane przez Cooka imieniem Johna Montagu, hrabiego Sandwich (wynalazcy kanapki typu \"sandwich\"). Otrzymały nazwę wysp „południowych”, aby odróżnić je od „Sandwich Islands”, ówczesnej nazwy Hawajów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5919", "fragment_id": "176303/0", "subtitle": "", "title": "Sandwich Południowy", "document_id": "176303", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5919.0, "score": 0.1802148073911667}, "uuid": "967905ea-885f-4265-8506-62e62c9daee8"}]}
{"id": "q_872", "question": "Który król przeniósł stolicę z Krakowa do Warszawy?", "answer": [{"page_content": "W 1320 w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Władysława Łokietka, kończąca symbolicznie okres rozbicia dzielnicowego. Odtąd aż do 1734 Kraków był miejscem koronacji królów Polski. W 1333 zmarł Władysław Łokietek. Pogrzeb króla w Krakowie umocnił rolę miasta jako metropolii monarszej. W tym samym roku rozpoczęło się panowanie Kazimierza Wielkiego. Za panowania Kazimierza Wielkiego powstał wielki system obronny warowni królewskich zabezpieczających zachodnią granicę państwa od strony Śląska.\nW 1474 roku ziemia lubelska i ziemia łukowska zostały wydzielone z województwa sandomierskiego jako województwo lubelskie.\nI Rzeczpospolita.\nW czasach I Rzeczypospolitej za Małopolskę powszechnie uważano tereny ówczesnych województw: krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego, co miało swoje źródło w kształtowaniu się krain historycznych za czasów Piastów i Jagiellonów. Tak była ona rozumiana wśród ówczesnej ludności Polski. Ponadto utworzona została, jako jednostka administracyjna, prowincja małopolska, która obejmowała również Podlasie, Ruś Czerwoną, Podole, Wołyń, Ukrainę. Nie należy jej jednak mylić z właściwą Małopolską jako regionem historycznym.\nW 1609 roku król Zygmunt III Waza przeniósł stolicę Polski z Krakowa do Warszawy i tym samym przyczynił się do zahamowania rozwoju Krakowa oraz spadku jego znaczenia.\nCzasy zaborów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3870", "fragment_id": "168378/4", "subtitle": "", "title": "Małopolska", "parentId": 3870.0, "start_index": 6248.0, "document_id": "168378", "source": "wikipedia", "score": 0.5889990329742432}, "uuid": "5e0ccc1b-8dd6-4550-bb96-adcf81c3321e"}, {"page_content": "Jako stolica jednego z mocarstw europejskich w XV i XVI wieku, Kraków rozwijał się pod względem architektonicznym, handlowym, rzemieślniczym, kulturalnym i naukowym. Kompleks zamkowy na Wawelu przebudowano i rozbudowano w stylu renesansowym. Odnowiono powstały w 1364 r. uniwersytet. Zbudowany został również Barbakan razem z okręgiem murów miejskich.\nDzieje nowożytne (druga połowa XV wieku–XIX wiek).\nKraków po przeniesieniu dworu królewskiego.\nOd 1493 roku obywatelstwo Krakowa dawało przywilej do posiadania ziemi.\nPo unii lubelskiej i powstaniu Rzeczypospolitej Obojga Narodów Kraków znalazł się na uboczu wielkiego państwa. Sejmy i elekcje nowych monarchów odbywały się pod Warszawą, położoną mniej więcej w połowie drogi między stolicami Korony i Litwy.\nOd 1596 r. rozpoczął się proces przenoszenia dworu królewskiego Zygmunta III Wazy z Krakowa do Warszawy, zakończony ok. 1611 r. Warszawa uzyskiwała tytuł miasta rezydencjalnego Jego Królewskiej Mości, jednak Kraków do ostatniego rozbioru Polski pozostawał formalną stolicą Rzeczypospolitej. Katedra na Wawelu pozostała miejscem koronacji i pochówków królów Polski, zaś Kraków – stołecznym i królewskim miastem, w którym funkcjonowały pozostałe instytucje stołeczne takie jak np. skarbiec koronny. Nawet w czasach późniejszych wezyr turecki Kara Mustafa, pisał w korespondencji do związanego z Wilanowem Jana III Sobieskiego: „zniszczę Twój Kraków...”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44875", "fragment_id": "651590/9", "subtitle": "", "title": "Kraków", "parentId": 44875.0, "start_index": 12718.0, "document_id": "651590", "source": "wikipedia", "score": 0.7320836782455444}, "uuid": "f44e34be-949d-41b2-aa94-8ff1a18d1aa5"}, {"page_content": "\"Osobne artykuły: Historia Polski (1572–1697), Historia Polski (1697–1763), Historia Polski (1764–1795) i Rzeczpospolita Obojga Narodów.\"\nW 1569 r. Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie zawarły unię lubelską, tak powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów; od zawarcia unii każdy nowo koronowany król Polski zostawał władcą Litwy z urzędu i nigdy nie był podnoszony na Wielkie Księstwo Litewskie. Po bezpotomnej śmierci Zygmunta II Augusta, ostatniego króla z dynastii Jagiellonów, w 1573 wprowadzono wolną elekcję. Ówczesna Rzeczpospolita, szczególnie po uchwaleniu wolności religijnej na konfederacji warszawskiej w 1573 roku, była nazywana „azylem heretyków”; ściągali do niej prześladowani w zachodniej Europie mennonici, antytrynitarze, wypędzani z Hiszpanii przez inkwizycję Żydzi i hugenoci z Francji. Szlachta w Polsce, znacznie liczniejsza niż na zachodzie Europy, korzystała z przywilejów złotej wolności. W okresie tym, nazywanym złotym wiekiem Polski, Rzeczpospolita powiększała swoje terytorium, stając się największym państwem w Europie. W 1596 roku, Zygmunt III Waza przeniósł stolicę państwa z Krakowa do Warszawy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/10", "subtitle": "", "title": "Polska", "parentId": 44895.0, "start_index": 15504.0, "document_id": "651609", "source": "wikipedia", "score": 0.3392683267593384}, "uuid": "8a0ef2cf-07ed-49f8-9b16-693f32c55a4b"}, {"page_content": "W 1596 r. rozpoczął on proces wyjazdu dworu królewskiego do Warszawy, która ze względu na centralne położenie stała się ważnym łącznikiem między głównymi centrami politycznymi Polski i Litwy, Krakowem i Wilnem, do Warszawy przeniesiono z Krakowa także urzędy centralne, tj. urzędy marszałkowski, kanclerski i podskarbiński, które zostały umieszczone w rozbudowanym po 1598 na rozkaz króla Zamku Królewskim. Znaczenie ku podjęciu tej decyzji miała także polityka wewnętrzna monarchy – nowa stolica z nową elitą oraz otoczenie składające się przeważnie z drobnej katolickiej szlachty były atrakcyjniejsze niż bogata i średnia szlachta małopolska, wywodząca się ze znanych rodów oraz często innowiercza. Mniej istotnym powodem był pożar w 1595 r. na Wawelu podczas eksperymentu alchemicznego w obecności króla. Proces przenoszenia dworu trwał do 25 maja 1609. Dwór królewski spławiano do Warszawy Wisłą. Kraków jednak nadal pozostawał oficjalną stolicą Rzeczypospolitej; tam też koronowali się kolejni władcy (z wyjątkiem Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława Augusta Poniatowskiego). Warszawę uznawano za „miasto rezydencjonalne Jego Królewskiej Mości”.\nZa panowania Wettynów głównym miastem rezydencjonalnym królów było Drezno, a poza Warszawą rolę nieformalnej stolicy pełniła Wschowa w Wielkopolsce, w której królowie okresowo rezydowali, zwoływali posiedzenia senatu oraz przyjmowali zagranicznych dyplomatów.\nXIX wiek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5664", "fragment_id": "174962/2", "subtitle": "", "title": "Stolica Polski", "document_id": "174962", "start_index": 2554.0, "parentId": 5664.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "ff3e7a22-03f6-480f-9d27-435a6a75c0a0"}, {"page_content": "W Warszawie do końca życia rezydowała Anna Jagiellonka, dość często przebywali tam również królowie Zygmunt II August i Stefan Batory. Po pożarze Zamku na Wawelu, chcący znajdować się jak najbliżej Szwecji Zygmunt III Waza wybrał w 1596 Warszawę jako miejsce rezydencji królewskiej. Przeniesiono tam również z Krakowa urzędy centralne, czyli urzędy marszałkowski, kanclerski i podskarbiński, które zostały umieszczone w rozbudowanym po 1598 na rozkaz króla Zamku Królewskim. Sam Zygmunt III Waza na stałe zamieszkał w Zamku po powrocie z kampanii smoleńskiej w 1611. W ten sposób Warszawa, nazywana oficjalnie „miastem rezydencjonalnym Jego Królewskiej Mości”, stała się centralnym punktem wielkiego, wielonarodowościowego państwa, \"de facto\" jego stolicą (stolicą \"de iure\" pozostał Kraków). Wzrost politycznego znaczenia miasta, w którym stale znajdował się dwór królewski i odbywały sejmy, spowodował wzrost liczby i zamożności jego mieszkańców, rozwój terytorialny i powstanie wielu nowych budynków.\nW latach 1621–1624 Stara i Nowa Warszawa oraz najgęściej zabudowane przedmieścia zostały otoczone wałem Zygmuntowskim. W 1648 prawa miejskie otrzymała Praga.\nOkres szybkiego rozwoju Warszawy przerwała wojna polsko-szwedzka (1655–1658) podczas której była ona trzykrotnie okupowana przez obce wojska. Zniszczone miasto odbudowano, powstały tam liczne rezydencje magnackie oraz obiekty sakralne. Pomimo kryzysu, chaosu i zniszczeń spowodowanych przez wojnę północną oraz klęsk elementarnych i kryzysu politycznego (konfederacja warszawska, wojna o sukcesję) Warszawa w okresie panowania Sasów przeżywała rozwój terytorialny i architektoniczny, m.in. powstało wtedy wielkie założenie urbanistyczne, Oś Saska. W 1727 król August II Mocny udostępnił mieszkańcom część Ogrodu Saskiego, który stał się pierwszym parkiem publicznym w Warszawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6605", "fragment_id": "177278/7", "subtitle": "", "title": "Warszawa", "source": "wikipedia", "start_index": 11125.0, "document_id": "177278", "parentId": 6605.0, "score": 0.6592611074447632}, "uuid": "6748985a-813b-4145-8756-d9f0b8356db5"}, {"page_content": "W latach 1481-1483 za sprawą królewicza Kazimierza (który został namiestnikiem króla Kazimierza IV Jagiellończyka w Koronie) , Radom stanowił miejsce sprawowania władzy w Królestwie Polskim \nKraków był pierwszym miastem stołecznym.\nCzasy nowożytne.\nZygmunt August jako pierwszy przeprowadził się na stałe z dworem i urzędami centralnymi do Warszawy – stało się to we wrześniu 1568 r. Konstytucja sejmu lubelskiego z 1569 r. określiła miasto na Mazowszu jako stałe miejsce zwoływania Sejmów. Po śmierci ostatniego Jagiellona sytuacja z powrotem uległa zmianie – Henryk Walezy rezydował z powrotem w Krakowie, a Stefan Batory wolał m.in. Grodno.\nW początkowych latach panowania Zygmunt III Waza również wolał Kraków, jednak ciągłe podróże na Sejmy oraz sprawy szwedzkie sprawiały, iż przez długi okres był on w nim nieobecny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5664", "fragment_id": "174962/1", "subtitle": "", "title": "Stolica Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 1730.0, "document_id": "174962", "parentId": 5664.0, "score": 0.4650907814502716}, "uuid": "3c1c35a2-3af5-4db0-8e08-d83cabd936b9"}, {"page_content": "W 1406 książę Janusz I Starszy przeniósł stolicę księstwa do Warszawy. 16 lutego 1495 zmarł Janusz II, a o schedę po nim upomniał się król Polski Jan I Olbracht. Ostatecznie, decyzją króla z 20 kwietnia 1496. Konrad III Rudy został dożywotnim lennikiem Korony. Po jego śmierci większość ziem Mazowsza miała zostać inkorporowana do Korony, a jedynie ziemia czerska i liwska miały stanowić dziedziczną oprawę alimentacyjną dla jego potomków. Po śmierci Konrada ówczesny król Polski Aleksander Jagiellończyk zbrojnie upomniał się o prawa Korony do Mazowsza, jednakże przez wzgląd na politykę wewnętrzną Korony i Litwy, w której ważnymi były koneksje wdowy po Konradzie – Anny, postanowił pozostawić Warszawę z przyległościami, obok Czerska, we władaniu jej synów. W nocy z 9 na 10 marca 1526 zmarł ostatni męski przedstawiciel dynastii Piastów mazowieckich, udzielny książę mazowiecko-czerski Janusz III.\n10 września 1526 sejm mazowiecki złożył przysięgę na wierność królowi polskiemu. 24 grudnia 1529 sejm walny w Piotrkowie zatwierdził inkorporację Mazowsza do Królestwa Polskiego. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony zachowano podział na trzy regiony: województwo rawskie, województwo płockie i województwo mazowieckie. Z terytorium dawnego księstwa czerskiego utworzono ziemię czerską, która wchodziła w skład województwa mazowieckiego.\nZiemia czerska.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1612364", "fragment_id": "695216/1", "subtitle": "", "title": "Księstwo czerskie", "document_id": "695216", "start_index": 1049.0, "parentId": 1612364.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18202297389507294}, "uuid": "d6868cbe-b9f3-43e8-98f1-9baad268083a"}, {"page_content": "Januszowski podjął drugą po Wietorze próbę stworzenia czcionki narodowej oraz ustalenia ortografii polskiej. Stworzył wzory nowych czcionek, prostych i ukośnych, dostosowanych do wymagań fonetyki i pisowni języka polskiego. Wydał projekt nowej ortografii polskiej, \"Nowy karakter polski\" (1594).\nKłopoty finansowe nie ominęły Oficyny Łazarzowej, dodatkowo podczas zarazy panującej w Krakowie w roku 1601, umarła żona i dzieci Januszowskiego. Sam został archidiakonem sądeckim i od tej pory przestał interesować się drukarnią. Wydzierżawił ją Bazylemu Skalskiemu, a następnie Maciejowi Jędrzejowczykowi, który po śmierci właściciela przejął Oficynę Łazarzową wykupując ją od pozostałych synów Januszowskiego.\nHistoria Oficyny Łazarzowej najprawdopodobniej kończy się w roku 1609, wskutek przeniesienia przez króla Zygmunta III Wazę stolicy z Krakowa do Warszawy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=891907", "fragment_id": "1024081/2", "subtitle": "", "title": "Drukarnia Łazarzowa", "document_id": "1024081", "start_index": 2879.0, "source": "wikipedia", "parentId": 891907.0, "score": 0.19798193871974945}, "uuid": "4cde7356-dddc-477f-a27d-4980748187a8"}, {"page_content": "Następny król Władysław Jagiellończyk spędzał większość czasu w Krakowie, skąd wyjeżdżał tylko sporadycznie. Kazimierz Jagiellończyk również objeżdżał podległe mu terytorium, jednak nie były one tak regularne, jak w wypadku Władysława Jagiełły. W sytuacji, kiedy król sprawował bezpośrednio rządy w obydwu państwach, funkcje stołeczne dzieliły też wyraźnie dwa miasta – Wilno i Kraków, przy czym w polskiej stolicy pobyty władcy były dużo rzadsze. Król najczęściej pojawiał się na dzielnicowych sądach generalnych, natomiast zdecydowanie na znaczeniu traciły terenowe sądy królewskie. Generalnie panowanie Kazimierza Jagiellończyka było okresem przejściowym między dotychczasowym \"rexem ambulansem\" a rezydencją władcy w stolicach. Za panowania jego synów drugi system zdominował styl sprawowania władzy. Ze swej rezydencji w Krakowie władca podróżował do drugiej stolicy na Litwie lub do miejsc, gdzie konieczna była jego bezpośrednia interwencja lub odbywały się istotne rozmowy polityczne oraz brał udział w sejmach walnych (miejsca kontaktu panującego z \"terenem\"). Podróże królewskie odbywają się wówczas z reguły najkrótszą drogą – instytucja objazdów ostatecznie zanikła i nie odbywały się nawet objazdy kraju inaugurujące panowanie poszczególnych królów. Podróże panującego nie miały już ustalonego, powtarzalnego kalendarium – podejmowane były jedynie w przypadku bieżących potrzeb. Ostateczne przeniesienie stolicy do Warszawy w 1595 roku, połączone z odbywaniem się w tym miejscu sejmów walnych wpłynęło ostatecznie na zakończenie okresu regularnych podróży królewskich. Na zmniejszenie mobilności władcy miało wpływ zorganizowanie odpowiedniej sieci urzędów lokalnych, przejmujących kompetencje przysługujące wcześniej jedynie samemu królowi (utworzenie urzędów starościńskich).Bezpośrednio z pojęciem \"władcy podróżującego\" związane są świadczenia na rzecz panującego zwane stacją (\"statio\") polegające na obowiązku ugoszczenia i wyżywienia księcia oraz jego dworu i służby w trakcie podróży. Stacja (lub stan) łączył cechy posługi i daniny, czyli obowiązek pomieszczenia i ugoszczenia panującego wraz z jego dworem, urzędnikami i służbą w czasie przejazdu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5273841", "fragment_id": "1075441/5", "subtitle": "", "title": "Rex ambulans", "parentId": 5273841.0, "start_index": 7976.0, "document_id": "1075441", "source": "wikipedia", "score": 0.6204385757446289}, "uuid": "da1f18d2-19f3-4524-882e-03495d9bc92e"}, {"page_content": "Pod podwarszawską wsią Kamion w 1573 odbyła się pierwsza wolna elekcja Henryka Walezego, a po roku, we wsi Wielka Wola – bardzo często przebywającego w Warszawie Stefana Batorego. W 1587 na polu pod Wielką Wolą odbyła się kolejna elekcja, na której wprowadzono na tron Zygmunta III Wazę. Decyzja przeniesienia dworu królewskiego do Warszawy zapadła w marcu 1596, po pożarze Zamku Królewskiego na Wawelu, i była realizowana etapami. Król wraz z dworem przybył do Warszawy najprawdopodobniej 16 marca 1596, a następnie wprowadził się na stałe do uprzednio przebudowanego zamku warszawskiego, wracając z wojny moskiewskiej w 1611.\nWówczas faktyczna stołeczność miasta nie została potwierdzona żadnym aktem prawnym. Warszawa oficjalnie nie była stolicą i aż do upadku Polski w 1795 r. przysługiwało jej wyłącznie miano miasta rezydencjonalnego Jego Królewskiej Mości.\n20 lutego 1578 przed kościołem św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie margrabia Jerzy Fryderyk von Ansbach złożył hołd lenny Stefanowi Batoremu.\nWarszawa w XVII wieku.\nFaktyczna stołeczność przyniosła wiele spektakularnych wydarzeń. Należały do nich między innymi hołdy pruskie, od czasów Batorego przez całą I poł. XVII w. składane każdorazowo nowemu władcy przez Hohenzollernów z tytułu władania Prusami Książęcymi. 29 października 1611 zwycięzca spod Kłuszyna hetman polny koronny Stanisław Żółkiewski poprowadził ulicami Warszawy wziętego do niewoli cara Rosji Wasyla IV Szujskiego i zmusił go do ukorzenia się na sesji sejmu przed majestatem Zygmunta III.\n \"Główn: Hołd Szujskich .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21060", "fragment_id": "179511/7", "subtitle": "", "title": "Historia Warszawy", "document_id": "179511", "start_index": 9603.0, "parentId": 21060.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4120536148548126}, "uuid": "280af0ec-4d57-4ddc-a4e8-9aa91444dbab"}]}
{"id": "q_873", "question": "Żaba jest płazem czy gadem?", "answer": [{"page_content": "Wśród płazów występują: żaba jeziorkowa, niebiesko ubarwiona w okresie godów żaba moczarowa, żaba wodna, żaba trawna, ropucha szara, ropucha zielona, rzekotka drzewna, kumak nizinny, traszka grzebieniasta i traszka zwyczajna.\nGady reprezentują: jaszczurka zwinka i jaszczurka żyworodna.\nSsaki żyjące w rezerwacie to m.in.: kret, ryjówka aksamitna, łasica, lis, zając szarak, piżmak amerykański, mysz leśna i mysz polna, nornica ruda, wiewiórka, dzik, sarna, jeż.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=528170", "fragment_id": "1568457/1", "subtitle": "", "title": "Rezerwat przyrody Torfowisko Rąbień", "parentId": 528170.0, "start_index": 1653.0, "document_id": "1568457", "source": "wikipedia", "score": 0.5977370738983154}, "uuid": "cde906ad-5860-4f0a-bf9e-f75df4d2bbd3"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Żaba”. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPłazy bezogonowe (Anura), potocznie żaby lub ropuchy – najliczniejszy i najbardziej rozpowszechniony rząd płazów, obejmujący w świecie ponad 7000 gatunków i cztery podrzędy[], do których zalicza się ponad 50 rodzin, w tym również żyjące w Polsce: żabowate, ropuchowate, kumakowate, rzekotkowate i grzebiuszkowate.\nPłazy bezogonowe odróżniają się od pozostałych przedstawicieli gromady brakiem ogona, sylwetką krępą, zwartą (brak form „wężopodobnych”) i silnymi skocznymi kończynami tylnymi. Głowa płazów bezogonowych jest zazwyczaj duża, zaopatrzona w bardzo szeroki otwór gębowy. Oczy są wypukłe, wystające; gałki oczne mogą być wciągane w głąb oczodołów. Oko płaza bezogonowego ma 3 powieki: górną przyrośnięta i nieruchomą, dolną i przejrzystą powiekę dolną, zwaną migotką. Kształt źrenicy jest cechą systematyczną gromady. Większość Anura ma źrenicę eliptyczną lub okrągłą. U niektórych źrenica może przyjmować kształt serca lub wąskiej pionowej szczeliny. Po bokach głowy samca występują rezonatory, uchyłki jamy gębowo-gardzielowej, które umożliwiają wydawanie dźwięków wabiących samice (granie, rechotanie).\nMimo że u większości płazów bezogonowych występuje zapłodnienie zewnętrzne, obserwuje się u nich akt kopulacji zwany ampleksusem. U większości Anura jest to pozycja niezbędna do złożenia jaj przez samicę i wyrzucenia nasienia do wody przez samca. Kształt „pakietów” skrzeku jest cechą charakterystyczną i ułatwia dość trudną identyfikację tych zwierząt.\nSzkielet.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43154", "fragment_id": "642843/0", "subtitle": "", "title": "Płazy bezogonowe", "document_id": "642843", "start_index": 1.0, "parentId": 43154.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47716134786605835}, "uuid": "d200817c-4e22-4592-a106-fdd5baf30351"}, {"page_content": "Jako przedstawicieli płazów wymienia się traszki górską, karpacką, zwyczajną czy grzebieniastą, a w lasach salamandrę plamistą. Powszechne są też żaby: trawna i jeziorkowa, ropuchy szara i zielona czy kumak górski.\nUbogo reprezentowane gady to m.in. jaszczurki zwinka i żyworódka, padalec, żmija zygzakowata (także w odmianie ciemnej) oraz zaskroniec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5475217", "fragment_id": "359823/10", "subtitle": "", "title": "Chránená krajinná oblasť Horná Orava", "parentId": 5475217.0, "start_index": 13233.0, "document_id": "359823", "source": "wikipedia", "score": 0.9501562118530273}, "uuid": "33481284-24e8-427d-b9fb-94c43c31dff3"}, {"page_content": "Gady:\nżółwie – żółw błotnyr, \"żółw ozdobny\"i\nłuskonośne – jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, jaszczurka murowai; padalec zwyczajny; zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty; żmija zygzakowata.\nPłazy:\npłazy ogoniaste – salamandra plamista, traszka grzebieniasta, traszka zwyczajna, traszka górska\npłazy bezogonowe – kumak nizinny; grzebiuszka ziemna; ropucha szara, ropucha zielona, ropucha paskówka; rzekotka drzewna; żaba jeziorkowa, żaba wodna, żaba śmieszka, żaba trawna, żaba moczarowa.\nRyby:\nminogokształtne – minóg morski†, minóg rzeczny, minóg strumieniowy\njesiotrokształtne – jesiotr ostronosy†\nwęgorzokształtne – \"węgorz europejski\"\nśledziokształtne – aloza†\nkarpiokształtne – brzana pospolita, \"karp\"i, karaś pospolity, karaś srebrzystyi, \"amur biały\"i, kiełb pospolity, kiełb białopłetwy, lin, różanka pospolita, leszcz, krąp, rozpiór, certa, płoć, wzdręga, świnka pospolita, \"tołpyga biała\"i, \"tołpyga pstra\"i, boleń pospolity, słonecznica pospolita, strzebla potokowa, jelec pospolity, jaź, kleń, ciosa†, ukleja pospolita, piekielnica†, czebaczek amurskii; koza pospolita, koza dunajska, koza złotawa, piskorz; śliz pospolity\nsumokształtne – sumik karłowatyi; sum pospolity\nszczupakokształtne – szczupak pospolity\nstynkokształtne – stynka†", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6848", "fragment_id": "175038/25", "subtitle": "", "title": "Województwo dolnośląskie", "document_id": "175038", "start_index": 29376.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6848.0, "score": 0.6985587477684021}, "uuid": "729b1634-f525-471b-8741-7d3821e2d589"}, {"page_content": "Do cenniejszych przyrodniczo gatunków ryb obserwowanych w obszarze pojezierza należą łosoś szlachetny i troć wędrowna. Łosoś, niegdyś licznie odbywający tarło w dorzeczu Drawy i rzek przymorskich, w Polsce jest obecnie gatunkiem restytuowanym. Ostatnie tarlaki w granicach kraju zanotowano w Drawie w 1985. Wtedy też podjęto program restytucji gatunku w polskich wodach. Występowanie troci wędrownej, podobnie jak i łososia szlachetnego, stwierdzono m.in. w dorzeczu Słupi. Badania genetyczne tarlaków troci w polskich rzekach wykazały, że populacja tej ryby w Słupi różni się wyraźnie od populacji w innych rzekach. Charakterystyczne cechy gatunkowe zostały zakłócone przez niewłaściwe zarybianie.\nPłazy.\nDo najpospolitszych płazów należą żaby zielone – żaba wodna, żaba jeziorkowa, żaba śmieszka, oraz żaby brunatne – żaba moczarowa i żaba trawna. Także licznie występują przedstawiciele rodziny ropuchowatych – ropucha szara, ropucha zielona i najrzadsza z nich ropucha paskówka. Wśród płazów makroregionu są także jedyni przedstawiciele swoich rodzin – grzebiuszka ziemna, będąca reliktem fauny stepowej, kumak nizinny oraz rzekotka drzewna, która, poza okresem godowym spędzanym w wodzie, żyje wśród liści drzew i krzewów. Do płazów występujących na pojezierzu należą również traszka zwyczajna i traszka grzebieniasta. Siedem spośród wszystkich obecnych w makroregionie gatunków płazów, tj. ropucha paskówka i zielona, kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, rzekotka drzewna, żaba moczarowa i traszka zwyczajna objęte są w Polsce czynną ochroną gatunkową, pozostałe – ochroną częściową.\nGady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=509838", "fragment_id": "1553743/18", "subtitle": "", "title": "Pojezierze Zachodniopomorskie", "parentId": 509838.0, "start_index": 23408.0, "document_id": "1553743", "source": "wikipedia", "score": 0.42986661195755005}, "uuid": "b8a7170b-36ec-458c-95f7-1845822c98e4"}, {"page_content": "Występuje 15 gatunków płazów: salamandra, traszka zwyczajna, traszka górska, traszka grzebieniasta, grzebiuszka ziemna, kumak nizinny, rzekotka drzewna, ropucha szara, ropucha zielona, ropucha paskówka, żaba wodna, żaba jeziorkowa, żaba moczarowa, żaba trawna, żaba śmieszka.\nGady to 7 gatunków: żółw błotny, gniewosz plamisty, padalec, jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna, zaskroniec zwyczajny, żmija zygzakowata.\nRyby to 48 gatunków występujących naturalnie oraz 11 gatunków obcych wprowadzonych sztucznie: pstrąg potokowy, głowacz białopłetwy, głowacz pręgopłetwy, lipień pospolity, strzebla potokowa, śliz pospolity, brzana pospolita, świnka, jelec pospolity, kleń, słonecznica, lin, ukleja pospolita, krąp, kiełb białopłetwy, leszcz, płoć, wzdręga, jaź, jazgarz, sandacz pospolity, szczupak pospolity, okoń pospolity, ciernik, cierniczek północny, miętus pospolity, rozpiór, boleń pospolity, różanka pospolita, piskorz, koza dunajska, koza złotawa i sum pospolity.\nZ bezkręgowców występują m.in. \"Chiracantium elegans\", świdrzyk łamliwy, poczwarówka północna, \"Glomeris guttata\", \"Rhamphomya caudata\", kozioróg dębosz oraz endemity sudeckie: \"Onychiurus paxi\", \"Oncopodura reyersdorfensis\", \"Trichodrilus spelaeus\", \"Crangonyx paxi\" i prapierścienica jaskiniowa.\nKultura.\nDolny Śląsk jest regionem, w którym po roku 1945 nie zachowała się już odrębność kulturowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21926", "fragment_id": "184863/18", "subtitle": "", "title": "Dolny Śląsk", "source": "wikipedia", "start_index": 24882.0, "parentId": 21926.0, "document_id": "184863", "score": 0.1196281760931015}, "uuid": "88686dd8-6c10-4f09-838e-cefffdb161d3"}, {"page_content": "Gady i płazy: wąż Eskulapa (\"Elaphe longissima\"), gniewosz plamisty (\"Coronella austriaca\"), padalec zwyczajny (\"Anguis fragilis\"), żmija zygzkowata (\"Vipera berus\"), jaszczurka zwinka (\"Lacerta agilis\"), murówka zwyczajna (\"Podarcis muralis\"), kumak górski (\"Bombina variegata\"), traszka karpacka (\"Triturus montandoni\"), rzekotka drzewna (\"Hyla arborea\"), żaba trawna (\"Rana temporaria\"), żaba dalmatyńska (\"Rana dalmatina\"), traszka górska (\"Triturus alpestris\"), traszka zwyczajna (\"Triturus vulgaris\") salamandra plamista (\"Salamandra salamandra\");\nRyby: kiełb Kesslera (\"Gobio kessleri\") i głowacz białopłetwy (\"Cottus gobio\").\nSzczególne formy ochrony przyrody.\nPomniki przyrody.\nW celu trwałego zachowania szczególnych cech naturalnych, które są godne uwagi ze względu na ich znaczenie przyrodnicze, unikalną lub reprezentatywną jakość, na mocy ustawy 5/2000 ustanowiono 46 pomników przyrody – głównie są to wodospady, jaskinie oraz skałki powstałe z biegiem czasu w wyniku erozji deszczowej i wietrznej.\nNajczęściej odwiedzane pomniki przyrody to Babele i Sfinks. Istnieje wiele innych podobnych kształtów i figur, takich jak Delfin (rum. \"Delfinul\"), Żaba (rum. \"Broasca\"), Bliźnięta (rum. \"Gemenii\"), Pies (rum. \"Câinele\"), Cesarz (rum. \"Împăratul\") czy Jaszczurka (rum. \"Șopârla\").\nRezerwaty.\nNa około 35% procentach powierzchni parku utworzono rezerwaty, mające na celu ściślejszą ochronę przyrody na danym obszarze. Działanie to uznano za konieczne ze względu na istniejące tam formacje skalne, albo występujące gatunki drzew czy innych roślin.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5046552", "fragment_id": "256792/4", "subtitle": "", "title": "Parcul Natural Bucegi", "parentId": 5046552.0, "start_index": 5740.0, "source": "wikipedia", "document_id": "256792", "score": 0.1557057946920395}, "uuid": "a2387ef3-05d7-42b1-ba5c-d800e7f695d9"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŻaba owcza (\"Hypopachus variolosus\") – gatunek płaza bezogonowego z rodziny wąskopyskowatych (Microhylidae). Przedstawiciele tego gatunku wykonują charakterystyczne odgłosy przypominające beczenie owiec, które wykonują w trakcie i po opadach w ciepłych miesiącach roku.\nWystępowanie.\nGatunek zamieszkuje Amerykę Północną. Od strony Karaibów występuje od południowego Teksasu (południowe USA) po Kostarykę, zaś od strony Pacyfiku – od południowej części stanu Sonora w północno-zachodnim Meksyku po Kostarykę. Występuje od poziomu morza do 2100 m n.p.m., ale zwykle poniżej 1600 m n.p.m.\nŻaby te występują w różnych siedliskach: wilgotnych lasach tropikalnych, otwartych, zmienionych przez człowieka siedliskach i różnych wilgotnych miejscach na suchych obszarach. Ten rozpowszechniony gatunek nie ma żadnych poważniejszych zagrożeń.\nOpis.\nPłaz ten jest beczułkowaty, pękaty. Posiada charakterystyczny trójkątny pysk, a także grubą fałdę skóry na szyi. Cechy te pozwalają na utożsamienie tego przedstawiciela z członkami rodziny wąskopyskowatych. \"H. variolosus\" posiada zwykle jedną żółtą smugę rozciągającą się po szarym, oliwkowym i brązowym grzbiecie, a także jasny pas wyróżniający się na tle szarego, plamistego brzucha. Występuje też biały, ukośny pas rozciągający się od żółtozłotych oczu do przednich kończyn. Dorosłe osobniki mierzą od 30 do 50 mm, z tym że samice są zazwyczaj większe.\nEkologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4253259", "fragment_id": "1537456/0", "subtitle": "", "title": "Żaba owcza", "parentId": 4253259.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1537456", "source": "wikipedia", "score": 0.4112958312034607}, "uuid": "bf747cba-8f0d-49c1-a7aa-521fd4c7cf22"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŻaba leśna (\"Boreorana sylvatica\") – gatunek płaza bezogonowego z rodziny żabowatych (Ranidae); jedyny przedstawiciel rodzaju Boreorana.\nOpis.\nŻaba leśna mierzy od 35 do 76 mm długości. Samice są znacznie większe niż samce. Ubarwienie grzbietu jest zazwyczaj brązowe lub rdzawe. Część brzuszna przyjmuje odcienie żółtawe lub zielonkawo-białe. Jest to jeden z najbardziej wytrzymałych na trudne warunki gatunków płazów. W czasie zimy organizm żaby leśnej częściowo zamarza. Przed śmiercią chroni ją zgromadzony wcześniej materiał zapasowy, który umożliwia pracę ważniejszych organów. Gdy zima dobiega końca, żaba budzi się i funkcjonuje normalnie.\nPokarm.\nŻaby leśne żywią się owadami oraz innymi małymi bezkręgowcami, w szczególności pająkami, chrząszczami, larwami ciem, pomrowami i ślimakami. Larwy żaby leśnej żywią się glonami oraz larwami mącznika młynarka.\nWystępowanie i środowisko.\nAmeryka Północna – Kanada i USA (wraz z Alaską). Gatunek nie występuje naturalnie w Polsce.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=449722", "fragment_id": "1570985/0", "subtitle": "", "title": "Żaba leśna", "parentId": 449722.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1570985", "score": 0.19870617985725403}, "uuid": "510b5707-603a-485e-a017-91b37e14f0cf"}, {"page_content": "W Puszczy osiągają swoje granice występowania (zasięgu) łabędź krzykliwy \"Cygnus cygnus\" (granica południowa), sóweczka \"Glaucidium passerinum,\" wójcik (granica południowo-zachodnia), pełzacz ogrodowy \"Certhia brachydactyla\" i zniczek \"Regulus ignicapillus\" (granica północno-wschodnia), zaś orzełek włochaty, kląskawka i muchołówka białoszyja zasiedla północną granicę swego zasięgu[].\nPłazy, gady i ryby.\nFauna płazów Puszczy obejmuje 12 gatunków. Płazy ogoniaste reprezentują traszka zwyczajna \"Lissotriton vulgaris\" i traszka grzebieniasta \"Triturus cristatus\". Płazy bezogonowe to – rzekotka drzewna \"Hyla arborea \"występująca głównie w lasach, preferujące ląd grzebiuszka ziemna \"Pelobates fuscus\", ropucha szara \"Bufo bufo\", ropucha zielona \"Pseudepidalea viridis\" i ropucha paskówka \"Epidalea calamita, \"a także wiele gatunków żab: kumak nizinny \"Bombina bombina\", żaba trawna \"Rana temporaria\", żaba moczarowa \"Rana arvalis\", żaba jeziorkowa \"Rana lessonae\" i żaba śmieszka \"Rana ridibunda\". W Puszczy Białowieskiej występuje również płodny mieszaniec żaby jeziorkowej oraz żaby śmieszki, jest to żaba wodna \"Rana \"kl. \"esculenta.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68882", "fragment_id": "660774/24", "subtitle": "", "title": "Puszcza Białowieska", "source": "wikipedia", "start_index": 32692.0, "document_id": "660774", "parentId": 68882.0, "score": 0.26558464765548706}, "uuid": "ca18c3dd-8137-4eea-9d54-285f774b0f8a"}]}
{"id": "q_874", "question": "Czy aktorka Ingrid Bergman była rodaczką reżysera Ingmara Bergmana?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Nie mylić z: Ingrid von Rosen (Ingrid Bergman) – żoną Ingmara Bergmana.\nIngrid Bergman, KVO, BVO (wym. []; ur. 29 sierpnia 1915 w Sztokholmie, zm. 29 sierpnia 1982 w Londynie) – szwedzka aktorka filmowa, teatralna oraz telewizyjna. Uznawana za jedną z najbardziej wpływowych, największych i najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii kinematografii, a także jedną z legend i ikon „Złotej Ery Hollywood”.\nKarierę rozpoczęła na początku lat 30. XX wieku, występując w szwedzkich produkcjach. Zdobywszy uznanie i status gwiazdy za role w takich filmach jak \"Intermezzo\" (1936) i \"Twarz kobiety\" (1938), wyjechała do Hollywood, gdzie grała w produkcjach, które na trwałe wpisały się do kanonu klasyki amerykańskiego kina oraz pozwoliły na ugruntowanie jej statusu międzynarodowej gwiazdy – \"Casablanca\" (1942), \"Gasnący płomień\" (1944) i \"Osławiona\" (1946). Z powodzeniem kontynuowała również karierę teatralną, dzięki kreacjom w sztukach \"Liliom\" (1940), \"Anna Christie\" (1941) oraz \"Joanna z Lotaryngii\" (1946–1947). Nawiązawszy pod koniec lat 40. współpracę z Roberto Rossellinim, z którym wkrótce stworzyła związek, wywołała międzynarodowy skandal. Jego następstwem było skazanie jej na ostracyzm w Stanach Zjednoczonych. W pierwszej połowie lat 50. występowała we włoskich filmach swojego męża – m.in. w \"Stromboli, ziemi bogów\" (1950), \"Europa ’51\" (1952) i \"Podróży do Włoch\" (1954). Były one głównie krytykowane i ignorowane w Stanach Zjednoczonych. Do Hollywood powróciła w 1956, występem w dramacie historycznym \"Anastazja\". Od tamtej pory kontynuowała karierę za oceanem i w Europie, zyskując ponowną przychylność za kreacje filmowe, teatralne, a także telewizyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2336", "fragment_id": "167842/0", "subtitle": "", "title": "Ingrid Bergman", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "167842", "parentId": 2336.0, "score": 0.668732762336731}, "uuid": "91946f97-735a-423a-8f7b-e195c355ba5d"}, {"page_content": "Anna Bergman (ur. 5 maja 1948 w Sztokholmie) – szwedzka aktorka, aktywna zawodowo głównie w latach 70. i 80. XX wieku. \nŻyciorys.\nRodzina.\nJest córką znanego reżysera Ingmara Bergmana i jego drugiej żony, choreografki Ellen Bergman. Jej brat bliźniak Mats Bergman jest aktorem, siostra Eva Bergman reżyserką, zaś przyrodnie rodzeństwo to reżyser Daniel Bergman oraz pisarka i aktorka dziecięca Linn Ullmann. \nKariera.\nW kinie zadebiutowała w 1975 roku w komedii erotycznej \"Penelope Pulls It Off\", gdzie grała rolę tytułową. W ciągu kolejnych pięciu lat wystąpiła w kilkunastu filmach z tego samego gatunku. W 1978 otrzymała swoją pierwszą istotną rolę nie wymagającą rozbierania się, w brytyjskim sitcomie \"Mind Your Language\". Dołączyła do obsady w drugiej serii i grała ponętną szwedzką au pair, która, uczestnicząc w wieczorowym kursie języka angielskiego, rywalizuje o względy nauczyciela z równie atrakcyjną Francuzką, graną przez Françoise Pascal. Bergman nie wzięła udziału w serii trzeciej w 1979, lecz powróciła do serialu, gdy został wznowiony po siedmioletniej przerwie w 1986 roku. \nW 1982 wystąpiła w niewielkiej roli w filmie \"Fanny i Aleksander\", reżyserowanym przez jej ojca. W tym samym roku zagrała u boku m.in. Joan Collins w filmie \"Nutcracker\". W późniejszych latach sporadycznie pojawiała się w małych rolach w filmach i serialach, a w 2009 zadebiutowała jako powieściopisarka. \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2859757", "fragment_id": "1197234/0", "subtitle": "", "title": "Anna Bergman", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2859757.0, "document_id": "1197234", "score": 0.5792365670204163}, "uuid": "987c8a5d-1fd6-4755-8d07-bda505edb40b"}, {"page_content": "Liv Johanne Ullmann (ur. 16 grudnia 1938 w Tokio) − norweska aktorka, reżyserka i scenarzystka filmowa. Jedna z muz szwedzkiego reżysera Ingmara Bergmana. Laureatka honorowego Oscara za całokształt twórczości.\nŻyciorys.\nBędąc aktorką Królewskiego Teatru w Oslo, poznała szwedzkiego reżysera Ingmara Bergmana. Zagrała potem główne role w jego dziesięciu filmach. W 1966 urodziła się ich córka, norwesko-szwedzka dziennikarka Linn Ullmann. Ullmann grała również na scenach Nowego Jorku. Jest uznawana, obok Bibi Andersson, Harriet Andersson i Ingrid Thulin, za najwybitniejszą aktorkę w filmach Bergmana.\nByła dwukrotnie nominowana do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej w filmach: \"Emigranci\" (1971) Jana Troella oraz \"Twarzą w twarz\" (1976) Ingmara Bergmana. W 1973 otrzymała Złoty Glob dla najlepszej aktorki w filmie dramatycznym za rolę w \"Emigrantach\".\nZasiadała w jury konkursu głównego na 31. MFF w Cannes (1978). Przewodniczyła obradom tego gremium na 54. MFF w Cannes (2001).\nW 2021 Liv Ullman otrzymała honorowego Oscara za całokształt twórczości, który został wręczony podczas ceremonii Governors Awards w Los Angeles, 25 marca 2022.\nFilmografia.\nAktorka.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=337124", "fragment_id": "84199/0", "subtitle": "", "title": "Liv Ullmann", "document_id": "84199", "start_index": 0.0, "parentId": 337124.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6052588224411011}, "uuid": "fa6d2bfc-55e8-45a6-a785-a240bc97f0ff"}, {"page_content": "Najbardziej znanym reżyserem szwedzkim był Ingmar Bergman. Niespokrewniona z nim aktorka Ingrid Bergman, najbardziej znana z roli Ilsy Lund w melodramacie \"Casablanca\" z 1942, urodziła się w Sztokholmie, podobnie jak Greta Garbo. Ze Szwecji pochodzi również znany aktor Stellan Skarsgård (m.in. \"Melancholia\", \"Dziewczyna z tatuażem\"), a także laureatka Oscara Alicia Vikander.\nMedia.\nSzwedzi są jednym z narodów, który czyta najwięcej gazet. Prawie każde miasteczko ma swoją lokalną gazetę. Najważniejsze ogólnokrajowe gazety to „Dagens Nyheter”, „Göteborgs-Posten”, „Svenska Dagbladet” i „Sydsvenska Dagbladet”. Dwa największe tabloidy to „Aftonbladet” i „Expressen”. Szwedzka gazeta „Metro” została wpisana do Księgi Rekordów Guinnessa jako gazeta o największym nakładzie na świecie, chociaż jest to gazeta bezpłatna, rozdawana na ulicy, wydawana w wielu językach.\nDo 1991 roku publiczna telewizja (SVT1 i SVT2) miała monopol na nadawania naziemne. Toteż do lat 80. XX w. Szwedzi nie mogli oglądać żadnych innych kanałów, aż pojawiły się anteny satelitarne. W 1992 rozpoczął nadawanie pierwszy kanał komercyjny TV4, na co pozwolił prawicowy rząd. Nieco wcześniej nadawanie rozpoczęło TV3 przez satelitę. Obecnie jest już kilkanaście szwedzkich kanałów dostępnych przez satelitę.\nW Szwecji z Internetu korzystało w 2006 roku 80% społeczeństwa, co daje jej pierwsze miejsce w UE.\nŚwięta i zwyczaje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5530", "fragment_id": "182946/17", "subtitle": "", "title": "Szwecja", "source": "wikipedia", "start_index": 27384.0, "parentId": 5530.0, "document_id": "182946", "score": 0.3340396285057068}, "uuid": "c26841a4-680e-4fbd-9a96-6467ffe42dc7"}, {"page_content": "Isabella Fiorella Elettra Giovanna Rossellini (ur. 18 czerwca 1952 w Rzymie) – włoska aktorka filmowa i telewizyjna oraz modelka.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodziła się w Rzymie. Jej matka, szwedzka aktorka Ingrid Bergman (1915–1982), zagrała m.in. w \"Casablance\" (1942), \"Komu bije dzwon\" (1943) czy też w \"Urzeczonej\" (1945) Alfreda Hitchcocka. Jej ojciec, Roberto Rossellini (1906–1977), był włoskim scenarzystą, reżyserem i producentem filmowym, znanym między innymi z filmów \"Rzym, miasto otwarte\" (1945) i \"Niemcy – rok zerowy\" (1948). Jej siostra bliźniaczka, Ingrid Isotta Rossellini, została adiunktem literatury włoskiej na Columbia University. Jej brat, Roberto Ingmar Giusto Giuseppe Rossellini, to producent filmowy. Ma także siostrę przyrodnią, Pię Lindström (z pierwszego małżeństwa matki z Petterem Lindströmem), która została krytykiem teatralnym. Jej przyrodnie rodzeństwo to także Gil, Raffaella i Marco Romano (zm. w wieku dziewięciu lat).\nDorastała w Rzymie, w Santa Marinella i Paryżu. W wieku pięciu lat przeszła operację wyrostka robaczkowego. Kiedy miała 11 lat, zdiagnozowano u niej skoliozę; jako 13-latka nie była w stanie wstać i poruszać się o własnych siłach.\nMając 19 lat wyjechała do Nowego Jorku, gdzie ukończyła Finch College oraz wydział nauk społecznych w New School University, pracując jako tłumacz i dziennikarka telewizyjna RAI. Pojawiła się także z przerwami w programie telewizyjnym \"L’altra Domenica\" (\"Inna niedziela\") z Roberto Benignim.\nKariera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=505853", "fragment_id": "1567724/0", "subtitle": "", "title": "Isabella Rossellini", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1567724", "parentId": 505853.0, "score": 0.16208916902542114}, "uuid": "8563aece-91d0-4bf2-9666-f8a3c0a3b66d"}, {"page_content": "Ingrid Bergman urodziła się 29 sierpnia 1915 w sześciopiętrowym budynku położonym przy Strandvägen w centrum Sztokholmu. Imię otrzymała po szwedzkiej księżniczce Ingrid Bernadotte. Jej ojciec, Justus Samuel Bergman (1871–1929), był trzynastym z czternaściorga dzieci Johana Petera Bergmana (1823–1908), nauczyciela muzyki i organisty w Kronobergu, i Britty Sophii (z domu Samuelsdotter; 1830–1912). Opuściwszy dom w wieku 15 lat, utrzymywał się z drobnych prac w sklepach; dorabiał, malując i śpiewając. Po powrocie z Chicago w stanie Illinois, gdzie przez dziesięć lat mieszkał u siostry swej matki, pracował w sklepach z artykułami dla artystów, mającymi w ofercie akcesoria fotograficzne, które wzbudziły jego zainteresowanie. W 1900, przebywając z rysunkami i sztalugami w sztokholmskim parku, poznał pochodzącą z Kilonii 16-letnią Niemkę Friedę Henriettę Adler (1884–1918). Rodzice dziewczyny początkowo nie zaakceptowali znajomości ich córki z Bergmanem, uważając, że mężczyzna nie posiada odpowiedniej pozycji społecznej i jest dużo starszy. W 1907, gdy Bergman – prowadząc oszczędny tryb życia i będąc właścicielem sklepu z artykułami fotograficznymi – zaoszczędził na koncie znaczną sumę pieniędzy, rodzice Adler wyrazili zgodę na ślub. Odbył się on w Hamburgu. Adler razem z mężem przeprowadziła się do Sztokholmu. W wolnych chwilach zajmowała się malowaniem i ręcznie koloryzowała fotografie dla klientów; cechowała ją dyscyplina oraz rozsądny pragmatyzm. Bergman pracował w sklepie zaopatrującym malarzy i fotografów. Hobbystycznie kultywował artystyczne pasje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2336", "fragment_id": "167842/2", "subtitle": "", "title": "Ingrid Bergman", "parentId": 2336.0, "start_index": 2653.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167842", "score": 0.4286564588546753}, "uuid": "1b502500-0db9-4a5b-8576-afb917cb61a0"}, {"page_content": "Ernst Ingmar Bergman (ur. 14 lipca 1918 w Uppsali, zm. 30 lipca 2007 na wyspie Fårö) – szwedzki reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta oraz producent filmowy. Uważany za jednego z najbardziej wpływowych twórców w historii kina.\nŻyciorys.\nStudiował literaturę i historię sztuki na uniwersytecie w Sztokholmie. Swoją karierę rozpoczął jako reżyser teatralny. W latach 1944–1946 był dyrektorem Teatru w Helsingborgu, 1946–1949 Teatru w Göteborgu, 1952-1958 Teatru w Malmö, 1963–1966 Królewskiego Teatru Dramatycznego w Sztokholmie. Zadebiutował w filmie w latach 40., najpierw jako scenarzysta, potem jako reżyser. W latach 50. zaczął realizować filmy według własnych scenariuszy. Początkowo był bardzo ograniczany przez producentów; jego styl i zainteresowania dopiero się krystalizowały. Pod koniec lat czterdziestych przyjął praktykę przygotowywania przedstawień teatralnych w sezonie zimowym, a kręcenia filmów w letnim, stąd zapewne częsty motyw krótkiego, północnego lata w jego filmach, np. \"Letni sen\", \"Wakacje z Moniką\", \"Uśmiech nocy\", \"Milczenie\". W okresie dyrekcji w Malmö uformowała się grupa aktorów, w skład której wchodzili: Max von Sydow, Gunnar Björnstrand, Bibi Andersson, Harriet Andersson, Ingrid Thulin, a z którymi współpracował zarówno w teatrze, jak i na planie filmowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154586", "fragment_id": "3168/0", "subtitle": "", "title": "Ingmar Bergman", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 154586.0, "document_id": "3168", "score": 0.39077386260032654}, "uuid": "50de0d37-152f-4940-a85d-c0a7a433b9cd"}, {"page_content": "Po narodzinach córki – którą ochrzczono w obrządku luterańskim (ceremonii przewodniczył pastor Erik Bergman, ojciec późniejszego reżysera Ingmara Bergmana) – fotografował ją i rodzinę. Wypożyczył jedną z pierwszych dostępnych w sprzedaży kamerę, aby móc uwiecznić córkę w ruchu. „Prawdopodobnie byłam najbardziej obfotografowanym dzieckiem w całej Skandynawii” – wspominała. 18 stycznia 1918 Adler, w wyniku ciężkiego zapalenia wątroby, zmarła w wieku 33 lat. W opiece nad dwuletnią córką Bergmanowi pomagała mieszkająca nieopodal siostra Ellen. Mimo utraty matki dzieciństwo uważała za „wspaniałe i idealne”, a więź łączącą ją z ojcem opisywała jako silną. Podkreślała, że to dzięki niemu nauczyła się pozować przed kamerą. Każdego lata wyjeżdżała wraz z ojcem do Hamburga, do dziadków i dwóch sióstr matki – Elsy (którą nazywała „Mutti”, bo przypominała jej zmarłą matkę) i Luny. Elsa nauczyła ją płynnej mowy po niemiecku, zachęcała do czytania i recytowania krótkich wierszy niemieckich oraz śpiewania lokalnych pieśni.\nW 1922 jej ojciec zatrudnił 18-letnią guwernantkę Gretę Danielsson, studentkę szkoły muzycznej, z którą Bergman nawiązała przyjacielską więź. Kiedy związał się ze znacznie młodszą od siebie partnerką, Bergman – uważając, że ojciec „potrzebował miłości” – zaaprobowała ich związek. Wobec zdecydowanego sprzeciwu kuzynek ze strony ojca, Danielsson wyprowadziła się z domu Bergmanów oraz odrzuciła propozycję małżeństwa. Mimo nieakceptowania wyboru brata, Ellen opiekowała się jego córką; obie uczęszczały na niedzielne msze do parafialnego kościoła pod wezwaniem Jadwigi Eleonory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2336", "fragment_id": "167842/3", "subtitle": "", "title": "Ingrid Bergman", "parentId": 2336.0, "start_index": 4227.0, "document_id": "167842", "source": "wikipedia", "score": 0.20517607033252716}, "uuid": "c91a50e5-ccc4-4317-836d-75ff1d5f57a4"}, {"page_content": "David O. Selznick początkowo do głównej roli żeńskiej chciał zaangażować Dorothy McGuire. Pod uwagę brał również Jennifer Jones, jednak jej kandydaturze sprzeciwiał się Hitchcock. Rola lekarki w klinice Green Manors trafiła do Szwedki Ingrid Bergman, która do Stanów Zjednoczonych przybyła w 1939. Współpracujący z nią wcześniej Selznick uważał Bergman za „najbardziej sumienną aktorkę, z jaką kiedykolwiek zdarzyło mi się pracować”. Na swoim koncie miała występy w takich produkcjach, jak \"Casablanca\" (1942, reż. Michael Curtiz), \"Komu bije dzwon\" (1943, reż. Sam Wood) i \"Gasnący płomień\" (1944, reż. George Cukor). Za kreację Pauli Alquist Anton w ostatnim z filmów została nagrodzona Oscarem dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej. Angaż Bergman spowodował, że producent zaniechał prób ściągnięcia z filmowej emerytury Grety Garbo do roli doktor Petersen. Aktorka wyrażała podekscytowanie z możliwości współpracy z Hitchcockiem, choć początkowo sceptycznie podchodziła do otrzymanej roli, uznając zachowanie swojej bohaterki za nieracjonalne, a historię za niewiarygodną. Reżyser i Selznick przekonali ją po dwóch godzinach dyskusji. 20 czerwca zgłosiła się do studia na próbę charakteryzacji i kostiumów (Kim Hunter zastępowała ją podczas przesłuchań aktorów do roli doktora Fleurota – angaż otrzymał John Emery, były mąż Tallulah Bankhead).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1695473", "fragment_id": "697682/12", "subtitle": "", "title": "Urzeczona", "source": "wikipedia", "start_index": 15761.0, "document_id": "697682", "parentId": 1695473.0, "score": 0.26450929045677185}, "uuid": "55d41c37-2d9a-4feb-b554-0df92a348428"}, {"page_content": "Ingrid Thulin (ur. 27 stycznia 1926 w Sollefteå, zm. 7 stycznia 2004 w Sztokholmie) – szwedzka aktorka filmowa i teatralna.\nJako dziewczynka brała lekcje baletu. W 1948 została przyjęta do Królewskiego Teatru Dramatycznego w Sztokholmie. Zdobyła sławę dzięki wieloletniej współpracy ze szwedzkim reżyserem Ingmarem Bergmanem. Wystąpiła w wielu jego filmach: \"Tam, gdzie rosną poziomki\" (1958), \"U progu życia\" (1958, nagroda aktorska na 11. MFF w Cannes), \"Twarz\" (1959), \"Goście Wieczerzy Pańskiej\" (1962), \"Milczenie\" (1963), \"Szepty i krzyki\" (1972).\nZagrała również w filmach \"Czterech jeźdźców Apokalipsy\" Vincente Minnellego (1962), \"Wojna się skończyła\" Alaina Resnais (1966) czy \"Zmierzch bogów\" Luchino Viscontiego (1969).\nW 1980 była przewodniczącą jury 30. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Berlinie.\nPrzez ponad 30 lat, do 1989, była żoną Harry'ego Scheina, założyciela Szwedzkiego Instytutu Filmowego, jednak już wcześniej małżeństwo mieszkało oddzielnie. W latach sześćdziesiątych Ingrid Thulin zamieszkała w Paryżu, potem kupiła dom przy plaży w San Felice Circeo we Włoszech. Najdłużej, przez 34 lata, mieszkała w Sacrofano w pobliżu Rzymu. Do Szwecji wróciła w 2004, tam też zmarła, mimo podjętej kuracji onkologicznej.\nGmina Sollefteå, w której została pochowana, od 2008 przyznaje coroczne stypendium \"Ingrid Thulin Memorial Scholarship\" dla osób zajmujących się działalnością artystyczną. Sponsorem stypendium o wartości 20 000 koron szwedzkich jest aktorka Harriet Andersson, wieloletnia przyjaciółka Thulin.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40861", "fragment_id": "653883/0", "subtitle": "", "title": "Ingrid Thulin", "document_id": "653883", "start_index": 0.0, "parentId": 40861.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17347599565982819}, "uuid": "5a389fe9-f915-4445-a655-e9b0c45bee4c"}]}
{"id": "q_875", "question": "Jak nazywa się reżyser, twórca filmu „Wenus w futrze”?", "answer": [{"page_content": "Wenus w futrze (fr. \"La Vénus à la fourrure\") – dramat filmowy z 2013 roku w reżyserii Romana Polańskiego, na podstawie sztuki \"Wenus w futrze\" Davida Ivesa, nawiązującej do głośnej powieści Leopolda Sacher-Masocha o tym samym tytule. \nŚwiatowa premiera filmu odbyła się 25 maja 2013 roku podczas 66. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Cannes, gdzie film był nominowany do Złotej Palmy. W Polsce premierę filmu zorganizowano 8 listopada 2013 roku, a pięć dni później 13 listopada we Francji.\nOpis fabuły.\nThomas (Mathieu Amalric) ma wyreżyserować w teatrze przedstawienie na podstawie XIX-wiecznej powieści „Wenus w futrze” o perwersyjnym związku. Od dłuższego czasu bezskutecznie szuka odpowiedniej aktorki. Kiedy pewnego wieczora castingi się kończą, do teatru przychodzi spóźniona Vanda (Emmanuelle Seigner). Pewna siebie, przebojowa i nieco wulgarna aktorka usiłuje przekonać reżysera, by pozwolił jej przeczytać fragment sztuki. Mężczyzna się zgadza, sam wcielając się w rolę jej uległego partnera. Para rozpoczyna grę, w której zacierają się granice między teatralną fikcją a rzeczywistością.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3050293", "fragment_id": "1168902/0", "subtitle": "", "title": "Wenus w futrze (film 2013)", "document_id": "1168902", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3050293.0, "score": 1.0}, "uuid": "eb87bc10-35f5-4806-88c7-854a76263f5f"}, {"page_content": "Powieść doczekała się także kilku adaptacji filmowych, m.in. w realizacjach takich reżyserów jak: Massimo Dallamano (1969), duet Victor Nieuwenhuijs i Maartje Seyferth (1994) oraz Roman Polański (2013).\nTytuł \"Wenus w futrze\" (org. \"Venus in furs\") nosi jedna z piosenek zespołu The Velvet Underground (na debiutanckim albumie \"The Velvet Underground &amp; Nico\" z 1967 roku) oraz jedna z fraszek polskiego poety Jana Sztaudyngera.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2199650", "fragment_id": "461609/1", "subtitle": "", "title": "Wenus w futrze", "source": "wikipedia", "start_index": 1891.0, "document_id": "461609", "parentId": 2199650.0, "score": 0.6733952760696411}, "uuid": "643dfaf6-508f-4f62-a109-171d7ac6a1e4"}, {"page_content": "Nowelę \"Wenus w futrze\" jako pierwsze wydrukowało czasopismo „Die Liebe”, przez co proza Sacher-Masocha natychmiast stała się obiektem szerokiej dyskusji o patologiach seksualnych w kręgu psychologów i psychiatrów. Stało się to także przyczyną wykorzystania jego nazwiska do ukucia pojęcia masochizm, użytego po raz pierwszy w pracy „Psychopathia sexualis” przez Richarda von Krafft-Ebinga. Słowo to weszło do ogólnego obiegu leksyki na całym świecie i stanowi określenie na postawę polegającą na osiąganiu spełnienia seksualnego podczas poniżania, doznawania cierpienia psychicznego i fizycznego zadawanego przez partnera.\nSacher-Masoch zainspirował tym dziełem również innych twórców. Na wydanej w marcu 1967 płycie zespołu ‘The Velvet Underground And Nico’, jeden z utworów nosi tytuł „Venus in Furs”. Gitarzysta grupy Velvet Underground Sterling Morrison powiedział w wywiadzie zamieszczonym w książce Victora Brockrisa i Gerarda Malangi pt. „Up-tight. The Velvet Underground Story” (Omnibus Press, New York, s. 74): „Wenus w futrze jest piękną piosenką. Uważam, że dzięki niej znaleźliśmy się najbliżej tego, czym moglibyśmy być [jako zespół].” (w oryginale: \"„Venus in Furs” is a beautiful song. It was the closest we ever came in my mind to being exactly what I thought we could be.”\").\nW 1986 włoski rysownik Guido Crepax przeniósł \"Wenus w futrze\" do świata komiksu. Adaptacja ta ukazała się po raz pierwszy nakładem wydawnictwa Olympia Press w Mediolanie. \"Wenus w futrze\" doczekała się także adaptacji filmowych, m.in. w realizacjach reżyserów: Joela Schlemowitza, Maartje Seyferth i Victora Nieuwenhuijsa oraz Lou Campy.\nCzarna caryca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105764", "fragment_id": "659676/3", "subtitle": "", "title": "Leopold von Sacher-Masoch", "parentId": 105764.0, "start_index": 3795.0, "document_id": "659676", "source": "wikipedia", "score": 0.7166175246238708}, "uuid": "e8907781-081f-4dec-9466-8844408af138"}, {"page_content": "Idol (ang. \"Velvet Goldmine\") – amerykańsko-brytyjski dramat muzyczny z 1998 roku w reżyserii Todda Haynesa.\nZdjęcia do filmu powstały w Londynie (m.in. Spitalfields, teatr Hackney Empire, Brixton Academy, Croydon, Blackheath, ratusz dzielnicy Bethnal Green, Chiswick House) oraz w posiadłości Mentmore Towers w hrabstwie Buckinghamshire.\nZarys fabuły.\nLata 80. XX wieku: Właśnie mija dziesiąta rocznica spektaklu z udziałem Briana Slade'a (Jonathan Rhys-Meyers), gwiazdy glam rocka, który odegrał podczas koncertu scenę własnej śmierci. Fikcyjne zabójstwo miało być elementem kreacji wizerunku artysty, wkraczającego do stref zakazanych, łamiącego kolejne tabu, szokującego swym ubiorem i stylem. Stało się jednak początkiem końca spektakularnej kariery. Dziennikarz Arthur Stuart (Christian Bale) otrzymuje polecenie napisania jubileuszowej notki, przybliżającej historię fenomenalnego wzlotu i tragicznego upadku. Arthur, który w młodości był wielkim fanem Slade'a, potraktował zadanie bardzo poważnie. Odnajduje ludzi, którzy znali charyzmatycznego muzyka. Stara się z opowiadanych przez nich historii wydobyć okruchy prawdy o życiu gwiazdora i poznać przyczynę jego tajemniczego zniknięcia. Czy jednak jest to w ogóle możliwe? Czy Slade był autentyczną osobowością, czy tylko wykreowanym przez siebie fikcyjnym wizerunkiem?\nŚcieżka dźwiękowa.\nNa potrzeby filmu został utworzony zespół The Venus in Furs, który swoją nazwą zawdzięcza piosence Velvet Underground pod tytułem \"Venus in Furs\", której słowa nawiązują do noweli \"Wenus w futrze\" Leopolda von Sacher-Masocha. Zespół tworzyli:\nLista utworów:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=313065", "fragment_id": "1422653/0", "subtitle": "", "title": "Idol (film 1998)", "document_id": "1422653", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 313065.0, "score": 0.05999678373336792}, "uuid": "afe92121-d16b-4e6d-bea4-6c770152821f"}, {"page_content": "Monolith Films – polska firma produkcyjna i dystrybucyjna, założona w 1998 roku. Obecnie jest oficjalnym polskim dystrybutorem filmów wytwórni DreamWorks SKG, Lions Gate Entertainment, Summit Entertainment, STX i Ghibli, w przeszłości zaś m.in. 20th Century Fox, Sony Pictures, Metro-Goldwyn-Mayer, Warner Bros i Buena Vista.\nDo firmy należą również następujące oddziały: Monolith Video (dystrybucja DVD/Blu-ray), Cineman (usługa VOD) oraz Victonex, prowadzące Kino Atlantic w Warszawie, a dawniej również Monolith Plus specjalizujący się w dystrybucji kina artystycznego. Od września 2013 roku Monolith realizuje program „Kino klasa”, mający na celu promocję kultury kinowej wśród najmłodszych Polaków. W ramach projektu organizowane są pokazy filmowe dla nauczycieli oraz tworzone są materiały edukacyjne powiązane z wybranymi filmami.\nFilmy wyprodukowane lub współprodukowane przez Monolith Films zdobyły liczne nagrody, w tym m.in. 9 Złotych Lwów (21 nominacji), trzy Orły (24 nominacje), Złotą Żabę (2 nominacje), 29 nominacji do Złotych Kaczek oraz antynagrodę\nWęża (2 nominacje; 5 kolejnych nominacji otrzymały filmy dystrybuowane przez Monolith Films). Współprodukowany przez wytwórnię film Romana Polańskiego \"Wenus w futrze\" otrzymał ponadto 6 Cezarów oraz nominację do Złotej Palmy.\nWyprodukowane filmy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nŹródło: Filmpolski.pl\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=934340", "fragment_id": "1017781/0", "subtitle": "", "title": "Monolith Films", "parentId": 934340.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1017781", "source": "wikipedia", "score": 0.0566972941160202}, "uuid": "bcd763c8-01aa-4ef0-bab6-e8199768cab5"}, {"page_content": "W 2013 zaprezentował film \"Wenus w futrze\" (\"La Vénus a la fourrure\"), na podstawie powieści Leopolda von Sacher-Masocha pod tym samym tytułem, a konkretniej – na scenicznej adaptacji powieści autorstwa Davida Ives’a. W filmie wystąpili Emmanuelle Seigner jako prostytutka oraz ucharakteryzowany na młodego Polańskiego Mathieu Amalric, który gra z wolna poddającego się jej woli reżysera. Zdjęcia do filmu powstawały w Paryżu. Za \"Wenus w futrze\" Polański został nagrodzony Cezarem dla najlepszego reżysera, zbierając pochwały za inteligentny komentarz do relacji między współczesnymi kobietami a mężczyznami.\nW 2017 zrealizował film \"Prawdziwa historia\" (\"D’apres une histoire vraie\") na podstawie powieści Delphine de Vigan. Tematem filmu są losy pisarki (Seigner), która otrzymuje anonimowe listy z pogróżkami za ujawnienie w swojej powieści informacji dotyczących najbliższej rodziny. \"Prawdziwa historia\" spotkała się z mieszanym odbiorem; jedni chwalili film za sprawną rzemieślniczą robotę (przede wszystkim za zdjęcia Edelmana), inni natomiast porównywali film Polańskiego do najgorszego wariantu opery mydlanej.\n1 maja 2018, na fali nurtu #MeToo, został wykluczony z Amerykańskiej Akademii Filmowej za „nieprzestrzeganie zasad etycznych”; w 2019 rozpoczął starania w sądzie w Los Angeles o przywrócenie mu członkostwa w Akademii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=61088", "fragment_id": "648387/28", "subtitle": "", "title": "Roman Polański", "source": "wikipedia", "start_index": 39574.0, "document_id": "648387", "parentId": 61088.0, "score": 0.706803560256958}, "uuid": "59df110c-138f-425a-a70f-b6d6f32b1e87"}, {"page_content": "Cezar (fr. \"César\") – prestiżowa, francuska nagroda filmowa przyznawana przez Akademię Sztuki i Techniki Filmowej (Académie des arts et techniques du cinéma) od 1976. Jej nazwa wywodzi się od Césara Baldacciniego, francuskiego rzeźbiarza, który stworzył wręczaną artystom statuetkę. Statuetka mierzy 30 cm i waży około 3,7 kg.\nW latach 2002–2016 gala przyznawania nagród odbywała się w paryskim Théatre du Châtelet. Od 2017 roku ceremonia odbywa się w Salle Pleyel.\nRoman Polański jest twórcą, który zdobył największą liczbę (pięć) nagród Francuskiej Akademii Filmowej. Po raz pierwszy w 1980 za \"Tess\", następnie w 2003 za \"Pianistę\", w 2011 za \"Autora widmo\", w 2014 roku za film \"Wenus w futrze\" i w 2020 za obraz \"Oficer i szpieg\".\nPodczas 45. ceremonii w 2020 roku Adèle Haenel, francuska aktorka grająca główną rolę w \"Portret kobiety w ogniu\", opuściła salę, gdy ogłoszono nagrodę Romana Polańskiego dla najlepszego reżysera w proteście przeciwko faktowi, że znani sprawcy molestowania seksualnego w przemyśle filmowym mogą otrzymywać nagrody, podczas gdy ich ofiary są zmuszone do milczenia.\nW 1995 Zbigniew Preisner został nagrodzony Césarem za muzykę do filmu \"Trzy kolory. Czerwony\" (1994).\nKategorie.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=300205", "fragment_id": "1407435/0", "subtitle": "", "title": "Cezar (nagroda)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 300205.0, "document_id": "1407435", "score": 0.21672579646110535}, "uuid": "420ab6fa-fc8c-43cd-a31e-aea16ddee999"}, {"page_content": "Wenus w futrze (wł. \"Le Malizie di Venere\") – film dramatyczny z 1969 roku, będący bardzo swobodną adaptacją powieści Leopolda von Sacher-Masocha o tym samym tytule.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2959379", "fragment_id": "1213834/0", "subtitle": "", "title": "Wenus w futrze (film 1969)", "document_id": "1213834", "start_index": 0.0, "parentId": 2959379.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6672933101654053}, "uuid": "9c19962a-25f2-443e-803d-6d04344e8d8c"}, {"page_content": "1995: André Téchiné – \"Dzikie trzciny\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1996: Claude Sautet – \"Nelly i pan Arnaud\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1997: nagrody ex aequo:\nnominacje:\n1998: Luc Besson – \"Piąty element\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n1999: Patrice Chéreau – \"Ci, którzy mnie kochają, wsiądą do pociągu\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2000: Tonie Marshall – \"Salon piękności Venus\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2001–2010.\n2001: Dominik Moll – \"Harry, twój prawdziwy przyjaciel\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2002: Jean-Pierre Jeunet – \"Amelia\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2003: Roman Polański – \"Pianista\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2004: Denys Arcand – \"Inwazja barbarzyńców\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2005: Abdellatif Kechiche – \"Unik\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2006: Jacques Audiard – \"W rytmie serca\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2007: Guillaume Canet – \"Nie mów nikomu\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2008: Abdellatif Kechiche – \"Tajemnica ziarna\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2009: Jean-François Richet – \"Wróg publiczny numer jeden, część I, Wróg publiczny numer jeden, część II\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2010: Jacques Audiard − \"Prorok\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2011–2020.\n2011: Roman Polański − \"Autor widmo\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2012: Michel Hazanavicius − \"Artysta\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2013: Michael Haneke − \"Miłość\"&lt;br&gt;\nnominacje:\n2014: Roman Polański − \"Wenus w futrze\"&lt;br&gt;\nnominacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1734964", "fragment_id": "901111/1", "subtitle": "", "title": "Cezar dla najlepszego reżysera", "parentId": 1734964.0, "start_index": 1320.0, "document_id": "901111", "source": "wikipedia", "score": 0.04905327409505844}, "uuid": "47263c9b-cb67-4d6f-a431-54d9798f7df2"}, {"page_content": "Jego kultowy film \"Okropny doktor Orloff\" (\"Gritos en la noche\", 1962) otrzymał szeroką dystrybucję w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Pracował pod pseudonimem David Khune i Frank Hollmann. Kolejne realizacje to \"Cień Zorro\" (\"Cabalgando hacia la muerte\", 1962), \"Miss Muerte\" (1965), \"Necronomicon – Geträumte Sünden\" (1967), The Castle of Fu Manchu (1968), \"Dziewięćdziesiąt dziewięć kobiet\" (\"Der heiße Tod\", 1968) z Herbertem Lomem, Mercedes McCambridge i Marią Schell, \"Justine\" (\"Justine ovvero le disavventure della virtù\", 1968) z Klausem Kinski i Rominą Power, \"Wenus w futrze\" (\"Paroxismus – Può una morta rivivere per amore?\", 1969) z Jamesem Darrenem i Barbarą McNair, \"Wampiryczne lesbijki\" (1971), \"Robinson i jego dzikie niewolnice\" (\"Robinson und seine wilden Sklavinnen\", 1972) z Barbarą Nielsen i Danielem Martínem, \"La comtesse noire\" (1973), \"Frauengefängnis\" (1975) i \"Die Liebesbriefe einer Portugiesischen Nonne\" (1977).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2921744", "fragment_id": "1180637/1", "subtitle": "", "title": "Jesús Franco", "document_id": "1180637", "start_index": 1566.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2921744.0, "score": 0.07310431450605392}, "uuid": "187bf4b8-dc7c-4e15-8e1a-648f303d2e36"}]}
{"id": "q_876", "question": "Do którego państwa prowadzi z Europy „szlak jedwabny”?", "answer": [{"page_content": "Jedwabny Szlak (jedwabny szlak) – dawny system dróg handlowych łączących Chiny z Europą, Persją i Indiami. Szlak miał długość ok. 12 tys. km i był wykorzystywany od III wieku p.n.e. do XVII wieku n.e., kiedy to przestał mieć znaczenie na skutek odkrycia drogi morskiej do Chin (ok. 1650 r.). Znaczenie szlaku zmalało w VI wieku n.e., ze względu na napływ ludów tureckich do Azji Środkowej.\nNazwa.\nTermin \"Seidenstrasse\" (po  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;droga jedwabna&lt;/&gt;) został po raz pierwszy użyty przez niemieckiego podróżnika i geografa Ferdinanda von Richthofena w 1877. Jedwab nie był jednak jedynym (ani nawet głównym) towarem transportowanym tym szlakiem.\nPrzebieg.\nJedwabny Szlak prowadził z Xi’an, dawnej stolicy Chin, przez Lanzhou do oazy Dunhuang, gdzie rozdzielał się na szlak główny (północny) i południowy. Droga północna prowadziła pomiędzy południowym podnóżem gór Tienszan i północnym skraju pustyni Takla Makan, przez oazy Hami, Turfan, Korla, Kucza i Aksu do Kaszgaru. Istniał też wariant jeszcze bardziej północny – z Hami, biegnący wzdłuż północnych podnóży Tienszanu przez: Ałmałyk, Bałasagun, Taszkent, Samarkandę i Bucharę. Droga południowa wiodła przez Czarklik, Czerczen, Niję, Keriję, Hoten i Jarkend do Kaszgaru.\nZ Kaszgaru istniało wiele dalszych szlaków, m.in. przez Hindukusz do Gandhary i Taksili, przez Pamir do Samarkandy i Buchary, przez Balch i Merw w rejon Morza Śródziemnego (przez Bagdad i Damaszek), do Konstantynopola czy Trapezuntu – na szlaku jedwabnym przez Zakaukazie (Batumi).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23767", "fragment_id": "187318/0", "subtitle": "", "title": "Jedwabny Szlak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 23767.0, "document_id": "187318", "score": 0.9219359159469604}, "uuid": "2d0b9d2a-5fce-439f-a0b1-4c2d10c8ac7b"}, {"page_content": "Pod koniec I w. p.n.e. popularny stał się również tzw. Morski Szlak Jedwabny. Prowadził on z Morza Czerwonego przez Indie i Malaje na Morze Południowochińskie.\nTowary.\nZe wschodu transportowano m.in. jedwab, żelazo i papier. Na wschód przewożono m.in.: złoto, perfumy, wyroby jubilerskie, winogrona oraz rośliny uprawne. Jednym z najważniejszych towarów na Szlaku Jedwabnym był jadeit, transportowany z Hotenu do innych rejonów Chin. Transport tego minerału po drogach szlaku odbywa się do dziś. Jedwab, który dał nazwę całej sieci transportowej, po raz pierwszy pojawił się w rejonie Morza Śródziemnego w II w. p.n.e.\nNowy Jedwabny Szlak.\nW roku 2013 przewodniczący Chińskiej Republiki Ludowej podczas wizyty w Kazachstanie przedstawił pomysł utworzenia nowego Jedwabnego Szlaku z Chin do Europy. Według najnowszej koncepcji szlak lądowy (kolejowy) ma prowadzić z różnych chińskich miejscowości do Urumczi, a następnie przez Dostyk w Bramie Dżungarskiej, Astanę, Jekaterynburg, Niżny Nowogród i dalej przez Białoruś lub Ukrainę do Polski (Małaszewicze, Gdańsk, Medyka (Terminal przeładunkowy Medyka), Sławków (Sławków Południowy LHS), w których znajdują się węzły logistyczno-przeładunkowe do kolejnych krajów Europy). Szacowany koszt całego przedsięwzięcia wynosi od 60 do 100 miliardów dolarów. Nowy Jedwabny Szlak tworzy dużo nowych możliwości w zakresie wymiany handlowej dla wszystkich państw, przez które przebiega.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23767", "fragment_id": "187318/1", "subtitle": "", "title": "Jedwabny Szlak", "source": "wikipedia", "start_index": 1550.0, "parentId": 23767.0, "document_id": "187318", "score": 0.9491659998893738}, "uuid": "ecbd5ac4-e985-47d1-96a8-f99af7ffb12f"}, {"page_content": "Chińczycy strzegli tej tajemnicy przez około 2000 lat. Przez ten czas Chiny miały monopol na produkcję jedwabiu, który eksportowały tzw. jedwabnym szlakiem. Każdego, kto zdradziłby tajemnicę jego wyrobu, czekał wyrok śmierci. Według relacji bizantyńskich historyków Teofanesa i Prokopiusza z Cezarei tajemnica jedwabiu została przemycona z Chin do Konstantynopola przez dwóch mnichów dopiero w roku 550. Cesarstwem Wschodniorzymskim (Bizancjum) rządził wówczas Justynian I. Mieszkańcy Bizancjum kupowali chiński jedwab, który był przywożony tzw. jedwabnym szlakiem przez kupców. Wędrowali oni przez kilka miesięcy, pokonując 4800 km i narażali życie, podążając przez terytoria ogarnięte wojną. W Europie jedwab wart był majątek, dlatego władcy Bizancjum zależało na zdobyciu tajemnicy jego produkcji. Obiecał dwóm mnichom, że sowicie ich wynagrodzi, jeśli przywiozą jajeczka jedwabników z Chin i posiądą sekret ich hodowli. Plan się powiódł, wysłańcy zdobyli ok. 26 tysięcy jajeczek i przetransportowali je do Europy, chowając je w wydrążonym wnętrzu bambusowych kijów, którymi się podpierali. Prawdopodobnie jednak to tylko legenda, ponieważ hodowla jedwabników jest udokumentowana na terenie bizantyńskiej Syrii już w V wieku, a według niektórych źródeł greckich, jedwab mógł powstawać w Grecji już w IV w. p.n.e. Cesarze strzegli sekretu równie zazdrośnie jak Azjaci, organizując poprzez urzędników zwanych \"kommerkiarioi\" ścisłą kontrolę państwa nad przemysłem jedwabnym. Ośrodki produkcji przesuwano z biegiem wieków coraz dalej na zachód Cesarstwa, a ostatecznie w IX–X w. skoncentrowano je w basenie Morza Egejskiego", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90167", "fragment_id": "662331/1", "subtitle": "", "title": "Jedwab", "parentId": 90167.0, "start_index": 1561.0, "source": "wikipedia", "document_id": "662331", "score": 0.22482839226722717}, "uuid": "fce19a16-356e-4f5a-b90e-65e54f38fbe4"}, {"page_content": "Korytarz Gansu (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;河西走廊&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Héxī Zǒuláng&lt;/&gt;\") – przedgórskie obniżenie w północnych Chinach w prowincji Gansu. Ma długość prawie 1000 km, od wieków stanowi ważny szlak komunikacyjny – dawniej biegł tamtędy jedwabny szlak łączący Chiny z Europą; obecnie biegnie tamtędy droga i linia kolejowa pomiędzy miastami Lanzhou a Urumczi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1841212", "fragment_id": "909574/0", "subtitle": "", "title": "Korytarz Gansu", "parentId": 1841212.0, "start_index": 0.0, "document_id": "909574", "source": "wikipedia", "score": 0.17164787650108337}, "uuid": "e63e7c57-18ab-42a7-91c8-41250f4de717"}, {"page_content": "Bardziej na wschód, na początku I tysiąclecia, z wielu pojedynczych księstw zaczęło kształtować się imperium Kuszanów – sto lat po zniszczeniu Królestwa Greko-Baktryjskiego przez nomadów. Zajmowali oni stopniowo Baktrię, część Sogdiany i Chorezm. Kuszanie byli odgałęzieniem Tocharów – nazywanych w źródłach chińskich \"Yuezhi\", zamieszkującego pierwotnie tereny obecnie zamieszkiwane przez Ujgurów. W ciągu wieków cywilizacja Kuszanów usytuowała się na głównej arterii wymiany handlowej między Wschodem (Chiny) a Zachodem (Imperium Rzymskie) – na Jedwabnym Szlaku. Kuszanie sprowadzili buddyzm do Azji Środkowej i rozwinęli sztukę hellenistyczną Wschodu.\nPowstanie Jedwabnego Szlaku – najdłuższej drogi handlowej lądowo-morskiej w starożytności (II wiek p.n.e.) – a przede wszystkim konieczność jego ochrony przed nieustannie nękającymi kupców złodziejami i bandami zbójców, spowodowało przesunięcie środka ciężkości imperium perskiego znad ujścia Tygrysu nad Amu-darię. Handel z Chinami stał się tak ważny, jak nigdy nie był handel z Grecją, a Transoksania znalazła się dokładnie w centrum przemian. Jedwabny Szlak nie służył do transportu wyłącznie jedwabiu do Europy – tą samą drogą przewożono również przyprawy, papier i porcelanę. Poza tym, szlak odgrywał istotną rolę w dyfuzji wierzeń religijnych (jak np. buddyzmu), idei i kultury. W ciągu swego istnienia Jedwabny Szlak pod każdym względem wzbogacił miasta, przez które przechodził – jak Samarkanda, Kokand czy Fergana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1903059", "fragment_id": "895535/5", "subtitle": "", "title": "Historia Uzbekistanu", "parentId": 1903059.0, "start_index": 7384.0, "document_id": "895535", "source": "wikipedia", "score": 0.37406009435653687}, "uuid": "3d2eae64-3838-4138-8e1a-613d327b30e5"}, {"page_content": "Pierwotnie, Szlak Jedwabny prowadzący z Chin, został otwarty za czasów cesarza Wudi (141–87 p.n.e.), a ponownie w 639 przez Tangów, gdy Hou Junji (zm. 643) podbił Azję Środkową. Szlak służył kupcom ponad 40 lat, aż w 678 został zamknięty przez Tybetańczyków, których podboje przerwały tę drogę handlową. Za panowania cesarzowej Wu, wojska tangowskie odbiły w 699 tzw. cztery garnizony Anxi (pierwotnie ustanowione w 640, ponownie łącząc Chiny i Zachód bezpośrednim, lądowym szlakiem handlowym. W 722 Tangowie opanowali kluczową drogę przez Gilgit, stracili ją na rzecz Tybetańczyków w 737 i ponownie zdobyli, dzięki wojskom dowodzonym przez wywodzącego się z Goguryeo generała Gao Xianzhi. Gdy rebelia An Shi skończyła się w 763, większość zachodnich posiadłości tangowskich została utracona, a drogi łączące Chiny z zachodnią częścią Szlaku, znalazły się w rękach imperium tybetańskiego. Tybetańczyków z tych terenów wygnała rebelia wewnątrz ich państwa w 848, co wykorzystali Chińczycy, odbijając część zachodnich rubieży w 851, szczególnie ważnych, bo pokrytych stepami wykorzystywanymi jako pastwiska dla koni, niezmiernie potrzebnych państwu chińskiemu.\nDo Chin przybywało wielu podróżników z Zachodu, którzy handlowali i osiedlali się tam. Poddawani byli oni jednak dość szczegółowej kontroli granicznej, co wielu z nich, zwłaszcza mnichów, zanotowało w swoich pamiętnikach. Xuanzang i inni mnisi-podróżnicy zapisali, że na drogach było wiele posterunków sprawdzających pozwolenia na wjazd w granice cesarstwa tangowskiego. Innym kłopotem dla podróżników byli bandyci czyhający między posterunkami i miastami w oazach; Xuanzang wspomina, że jego grupa była wielokrotnie atakowana.\nHandel morski i porty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=491539", "fragment_id": "1558498/24", "subtitle": "", "title": "Dynastia Tang", "source": "wikipedia", "start_index": 31064.0, "document_id": "1558498", "parentId": 491539.0, "score": 0.20029880106449127}, "uuid": "a51ee7c2-2bb1-41ff-8ae3-95038f3ca358"}, {"page_content": "Jeden pas, jedna droga, także Pas i Szlak ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;One Belt, One Road&lt;/&gt;; chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;一带一路&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Yídài yílù&lt;/&gt;\") lub Inicjatywa Pasa i Szlaku ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Belt and Road Initiative&lt;/&gt;) – współczesna inicjatywa władz Chińskiej Republiki Ludowej mająca na celu reaktywację Jedwabnego Szlaku. Została przedstawiona jako strategiczny projekt ekonomiczny i inicjatywa polityczna przez przewodniczącego Xi Jinpinga w 2013 roku.\nInicjatywa ma polegać na rozbudowie sieci infrastruktury łączącej Chiny, kraje Azji Środkowej, Bliskiego Wschodu, Afryki i Europy i stwarza szczególnie korzystne możliwości współpracy w zakresie projektów o charakterze infrastrukturalnym oraz finansowych.\nJeden z głównych korytarzy łączących Chiny z Europą Zachodnią jest Korytarz Północny, który wiedzie przez Rosję, Białoruś i Polskę. Miejscem styku (punktem przeładunkowym, gdzie odbywa się kontrola celno graniczna) jest terminal przeładunkowy w Małaszewiczach. Innym korytarzem transportowym, przebiegającym przez Polskę jest Korytarz Środkowy.\nTowary przewożone w ekspresach kontenerowych (początkowo jeden pociąg w tygodniu, obecnie kilka dziennie) po przeładunku trafiają do państw Europy Zachodniej.\nSamo istnienie korytarza transportowego znacznie skróciło czas oczekiwania na przesyłki z Chin, ale z uwagi na dysproporcje pomiędzy np. polskim importem a eksportem (ponad 12 razy) szlak nie jest wykorzystywany w 100%.\nW ramach projektu Chiny zaoferują wybranym państwom swoją technologię i wiedzę oraz ludzi. Plan zakłada też niskoprocentowe pożyczki na poprawę i rozwój infrastruktury kolejowej.Wolumen przeładunku transportów koleją (w TEU) od 2014 do 2018 roku wzrósł ponad 10-krotnie na trasie Chiny–Europa. 90% z tych ładunków jest przeładowywanych w Polsce. Jednak pociągi dojeżdżają docelowo nawet do Holandii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3602274", "fragment_id": "1313718/0", "subtitle": "", "title": "Jeden pas, jedna droga", "document_id": "1313718", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3602274.0, "score": 0.11943376064300537}, "uuid": "e23dc850-c939-4749-aa25-5778088bd1b9"}, {"page_content": "W drugim tysiącleciu przed naszą erą powstała cywilizacja kreteńska, grecka (na stałym lądzie) oraz turecka.\nNa kontynentach amerykańskich, a ściślej w Ameryce Środkowej i na terenach Peru, cywilizacje Majów, Mochica i Nazca pojawiły się pod koniec pierwszego tysiąclecia p.n.e.\nPierwszy system monetarny wprowadzono około roku 625 p.n.e. w Lidii, w Anatolii, w zachodniej Turcji.\nSzlaki handlowe pojawiły się w zachodniej części obszaru śródziemnomorskiego w IV tysiącleciu p.n.e. Dalekosiężne szlaki handlowe powstawały od III tysiąclecia p.n.e., gdy zamieszkujący Mezopotamię Sumerowie handlowali z przedstawicielami cywilizacji doliny Indusu. Jedwabny Szlak biegł od Chin do Syrii w II wieku p.n.e. Miasta w centralnej Azji i Persji stanowiły ważne skrzyżowania tych dróg handlowych. Fenicjanie i starożytna cywilizacja grecka ustanowiły swoje oparte na handlu imperia w obszarze Morza Śródziemnego w pierwszym tysiącleciu p.n.e.\nPod koniec I i w początkach II tysiąclecia naszej ery nad szlakami handlowymi dominowali Arabowie pochodzący z rejonu Oceanu Indyjskiego, wschodniej Azji i Sahary. Pod koniec I tysiąclecia handel w rejonie Morza Śródziemnego zdominowali Żydzi. W początkach II tysiąclecia dominację nad handlem przejęli Włosi, a centrami handlowymi północnej Europy były miasta niemieckie i flamandzkie. We wszystkich obszarach ówczesnego cywilizowanego świata większe miasta powstawały u styku szlaków handlowych.\nReligia i filozofia.\n \"Osobne artykuły: Historia filozofii i Religia.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=875490", "fragment_id": "1003095/9", "subtitle": "", "title": "Historia świata", "parentId": 875490.0, "start_index": 15336.0, "document_id": "1003095", "source": "wikipedia", "score": 0.0939100906252861}, "uuid": "33753ee4-40c4-4d38-b75a-f52b0197618f"}, {"page_content": "Panowanie Kuszanów jest okresem rozkwitu handlu międzynarodowego. Przez terytorium państwa kuszańskiego biegła \"wielka droga jedwabna\", która prowadziła z Syrii przez Eufrat do Mezopotamii, stamtąd przez Ekbatanę w Medii, dalej przez Hekatompylos dawną stolicę Partii, na południowy wschód od Morza Kaspijskiego, z Hekatompylos do Antiochii w Margianie, z Antiochii na Baktrę, z Baktry przez Góry Komedzkie do \"Kamiennej Wieży\" a stamtąd do krainy Serów. Poza tym przez posiadłości Kuszanów ciągnął się szlak z Chin przez Kaszgar na Ferganę i Chorezm, a stamtąd do kraju Alanów i południowe tereny poduralskie. Istniała też droga z Chin przez Kaszgar do okręgu Issyk-Kul, w którym koczowali Wusunowie. Do Indii, które częściowo wchodziły w skład państwa kuszańskiego, jeździło się przez Baktrię i okręg Kabulu. Na zachód wiodły szlaki przez Partię ku imperium rzymskiemu. Wreszcie przez Chorezm i kraj Alanów państwo kuszańskie miało kontakt z Europą Wschodnią, o czym świadczą monety kuszańskie znajdowane nad Kamą.\nZ Chin wywożono jedwab, nefryt, wyroby z laki i skóry, żelazo i nikiel; z Indii – korzenie, pachnidła, delikatne tkaniny; z terenów imperium rzymskiego –szkło; znad Kamy – futra. Kupcy z Azji Środkowej wieźli do Chin wyroby szklane, drogie kamienie, ozdoby. Głównym przedmiotem handlu były przedmioty zbytku.\nKultura i religia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41081", "fragment_id": "653979/4", "subtitle": "", "title": "Państwo Kuszanów", "parentId": 41081.0, "start_index": 4811.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653979", "score": 0.37599247694015503}, "uuid": "d1247d50-5d20-4d09-b2f3-67b84cda5b7b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy historii. Zobacz też: ITIL.\nItil (tur.), Atil (ang.) – jedna ze stolic państwa Chazarów, położona w pobliżu ujścia Wołgi do Morza Kaspijskiego, w okolicy dzisiejszego Astrachania. Miasto zostało założone w pierwszej połowie VIII wieku. Składało się z namiotów i drewnianych domów. Jedynie rezydencja władców mogła być zbudowana z cegieł, co dla reszty mieszkańców było zakazane. Było jednym z najważniejszych punktów handlowych uczestniczących w handlu między Europą a Azją i centralną giełdą towarową kaganatu.\nWołga oddzielała dzielnicę rządową kaganów chazarskich od dzielnicy targowej, w której znajdował się m.in. wielki targ niewolników. Położenie na przecięciu się dwóch największych światowych szlaków: z Chin do Europy (Jedwabny Szlak) oraz północ-południe (tzw. „szlak saraceński” – Wołgą ze Skandynawii, między Morzem Kaspijskim i Kaukazem, do Arabów), uzależniało gospodarkę całego kraju od handlu niewolnikami (szczególną aktywnością wykazywali się tu kupcy żydowscy), zdobywanymi w czasie częstych wojen z innymi krajami.\nLudność miasta była zróżnicowana etnicznie i wyznaniowo (istniały też dzielnice słowiańskie). System prawny dostosowany był do różnych religii. Arabski podróżnik Al-Masudi wspomina, że w mieście Itil urzędowało po dwóch sędziów dla wyznawców chrześcijaństwa, islamu i judaizmu (wyznawanego przez Chazarów) oraz jeden sędzia dla pogan. Miasto zostało zniszczone podczas najazdu Światosława w 965 roku i od tego czasu rozpoczął się upadek całego Kaganatu Chazarskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141748", "fragment_id": "26557/0", "subtitle": "", "title": "Itil", "document_id": "26557", "start_index": 1.0, "parentId": 141748.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12669505178928375}, "uuid": "a17100dd-c6e4-4621-b7d9-c6c15973e6cd"}]}
{"id": "q_877", "question": "Jak nazywa się urządzenie służące do wyświetlania na ekranie informacji tekstowej lub graficznej z komputera?", "answer": [{"page_content": "Czytnik ekranowy, czytnik ekranu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;screen reader&lt;/&gt;) – program komputerowy, który rozpoznaje i interpretuje informacje wyświetlane na monitorze komputera, a następnie przedstawia je użytkownikowi w postaci głosowej lub zostaje wysłany do brajlowskiego urządzenia wyjściowego. Czytniki ekranowe są formą technologii asystujących, wykorzystywaną m.in. przez osoby niewidome, niedowidzące, głuchoniewidome czy mające trudności w uczeniu się.\nSystemy operacyjne często zawierają wbudowane czytniki ekranowe takie jak Narrator (Microsoft Windows), VoiceOver (Apple Inc. macOS/iOS) czy TalkBack (Android). Najczęściej używanymi czytnikami ekranu są NVDA i Jaws.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=997149", "fragment_id": "1356153/0", "subtitle": "", "title": "Czytnik ekranowy", "parentId": 997149.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1356153", "source": "wikipedia", "score": 0.4065014719963074}, "uuid": "f16a860b-4ab6-48dd-bfa2-f5cccb8bb634"}, {"page_content": "Graficzny interfejs użytkownika, interfejs graficzny, środowisko graficzne ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;graphical user interface&lt;/&gt;, GUI) – określenie sposobu prezentacji informacji przez komputer oraz interakcji z użytkownikiem, polegającego na obsługiwaniu widżetów i rysowaniu.\nHistoria.\nInterfejs graficzny został wymyślony przez przedsiębiorstwo Xerox w latach 70. XX wieku w laboratorium PARC, a następnie później wykorzystywany i udoskonalany przez inne przedsiębiorstwa.\nW Polsce pierwsze interfejsy graficzne powstały w latach 70. do maszyn Odra 1204 (używane były m.in. w Wojskowej Akademii Technicznej). Do sterowania służyło pióro świetlne oraz prototyp trackballa.\nCharakterystyka.\nŚrodowisko graficzne jest grupą wzajemnie współpracujących programów, zapewniającą możliwość wykonywania podstawowych operacji na komputerze (uruchamianie programów, poruszanie się po katalogach, wprowadzanie ustawień) w trybie graficznym, najczęściej okienkowym. Zapewnia alternatywny dla wiersza poleceń (konsoli tekstowej) sposób pracy na komputerze.\nNajważniejszym elementem graficznego interfejsu jest okno programu (lub kilka takich okien) prezentowane na pulpicie. Bezpośrednio na pulpicie lub wewnątrz okna są rozmieszczone (najczęściej w formie graficznych ikon lub menu) elementy interakcyjne, zwane widżetami (lub „kontrolkami”, nawiązując do pulpitów sterowniczych). Użytkownik komunikuje się z aplikacją pośrednio przez te widżety, najczęściej za pomocą myszy i klawiatury. Mysz jest odpowiedzialna za przesuwanie kursora, wskazującego odpowiednią pozycję na ekranie, a naciskanie przycisków jest związane z obszarem, w którym zawiera się aktualna pozycja kursora. Klawiatura jest związana z pojęciem „skupienia”. Jest to stan, który może posiadać w jednym momencie dokładnie jeden widżet w całym systemie okienkowym. Jeśli użytkownik naciska klawisze, informacja o tym przekazywana jest do tego widżetu, który aktualnie „posiada skupienie”.\nWybrane środowiska graficzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1778", "fragment_id": "174480/0", "subtitle": "", "title": "Graficzny interfejs użytkownika", "parentId": 1778.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174480", "score": 0.1739509552717209}, "uuid": "81bc95d5-751f-49e1-9c50-2837c2c54291"}, {"page_content": "Monitor komputerowy – ogólna nazwa jednego z urządzeń wyjścia do bezpośredniej komunikacji użytkownika z komputerem. Zadaniem monitora jest natychmiastowa wizualizacja wyników działania programów uruchomionych na komputerze.\nObecnie używane monitory to ekrany komputerowe, obsługiwane przez komputer zwykle za pośrednictwem karty graficznej, która jest elementem komputera bądź może być wbudowana w sam monitor.\nOd momentu zagoszczenia komputerów w domach, jako komputery domowe, do ich obsługi używane były monitory CRT, ewentualnie zwykłe telewizory oparte na tej samej technologii. Od około 2005 roku rynek monitorów został zdominowany przez monitory LCD, które nie wytwarzają tak intensywnego pola elektromagnetycznego i zajmują wielokrotnie mniej miejsca na biurkach. W najtańszych modelach sygnał jest jednak nadal przesyłany analogowo przez złącze D-Sub. Bardziej bogato wyposażone modele posiadają gniazda cyfrowe, takie jak DVI, HDMI lub DisplayPort, pozwalające uzyskać znacznie lepszą jakość obrazu i wyższe rozdzielczości.\nHistoria.\nPierwszy polski komputer XYZ z 1958 r. używał synchroskopu, wyświetlającego na ekranie oscyloskopu zawartość 16 słów (36-bitowych) pamięci w postaci 16 rzędów po 36 jasnych i ciemnych punktów. W konstrukcjach z lat 70. XX w. używane były dalekopisy (np. ZAM 41) lub elektryczne maszyny do pisania (np. Odra 1305). W latach 80., w czasach komputerów domowych, rolę monitora przeważnie pełnił telewizor, gdyż monitory były trudno dostępne, głównie ze względu na bardzo wysokie ceny.\nW latach dziewięćdziesiątych i w pierwszych latach XXI wieku komputer był najczęściej podłączany do 15-pinowego gniazda D-Sub. Do monitora sygnały przesyłane były w postaci analogowej jako osobne tory dla poszczególnych sygnałów składowych RGB. W tym okresie zaczęto również używać SDI (ang. \"Serial Digital Interface\"), głównie w zastosowaniach profesjonalnych, który wykorzystywał złącza BNC do komunikacji kart graficznych z monitorami, a każdy z kolorów był przesyłany oddzielnie, co zmniejszało liczbę zniekształceń.\nPodział monitorów.\nWspółczesne monitory, ze względu na zastosowaną technologię generowania obrazu, można podzielić następująco (2020 r.):\nNormy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=90648", "fragment_id": "655388/0", "subtitle": "", "title": "Monitor komputera", "document_id": "655388", "start_index": 0.0, "parentId": 90648.0, "source": "wikipedia", "score": 0.378749281167984}, "uuid": "382b5b18-6317-4915-96dc-7a77b742c499"}, {"page_content": "Mysz komputerowa, myszka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;mouse&lt;/&gt;) – urządzenie wskazujące używane podczas pracy z interfejsem graficznym systemu komputerowego.\nMysz umożliwia poruszanie kursorem po ekranie monitora poprzez przesuwanie jej po powierzchni płaskiej. Mysz odczytuje zmianę swojego położenia względem podłoża i wysyła ją w formie danych cyfrowych do komputera, który dokonuje odpowiedniej zmiany położenia kursora na ekranie. Najczęściej wyposażona jest w dwa przyciski i kółko do przewijania ekranu, które może również pełnić rolę trzeciego przycisku; często spotykane są rozwiązania z dwoma dodatkowymi przyciskami bocznymi lub, nieco rzadziej, z przechylanym na boki kółkiem.\nHistoria.\nZa pierwowzór myszki można uznać trackball – urządzenie wskazujące wynalezione w 1941 roku przez Ralpha Benjamina. Trackball był częścią systemu obrony przeciwlotniczej z czasów II wojny światowej. Projekt Benjamina używał komputera analogowego do wyliczania przyszłych pozycji namierzanych samolotów na podstawie wprowadzonych przez operatora punktów przy użyciu joysticka. Benjamin uważał, że potrzebne jest lepsze rozwiązanie. Wynalazek ten został opatentowany w 1947 roku. Jedyny prototyp, wykorzystujący metalową kulkę obracającą się na dwóch pokrytych gumą rolkach, został objęty tajemnicą wojskową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3685", "fragment_id": "183792/0", "subtitle": "", "title": "Mysz komputerowa", "document_id": "183792", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3685.0, "score": 0.17546319961547852}, "uuid": "e8398c41-dcc6-4e8a-9d7c-f241f1b611f3"}, {"page_content": "Urządzenie wskazujące (ang. \"pointing device\") – urządzenie wejścia-wyjścia komputera pozwalające przekazywać dane do komputera za pomocą fizycznych ruchów wskazywania, klikania i przeciągania, zwykle za pomocą przesuwania ręcznej myszy i uruchamiania jej przycisków. Ruchy urządzenia wskazującego są odzwierciedlane na graficznej reprezentacji pulpitu na ekranie za pomocą ruchów wskaźnika (kursora) myszy lub innych zmian wizualnych.\nNajpowszechniej używanym urządzeniem wskazującym jest mysz, ale w rozmaitych zastosowaniach używany jest też trackball, pióro świetlne, touchpad, track point, tablet z rysikiem, dżojstik, ekran dotykowy, pilot PC czy kierownica.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112060", "fragment_id": "22604/0", "subtitle": "", "title": "Urządzenie wskazujące", "parentId": 112060.0, "start_index": 0.0, "document_id": "22604", "source": "wikipedia", "score": 0.567686140537262}, "uuid": "99cc52d5-780a-486c-bd30-e2d451d45e49"}, {"page_content": "Wyświetlacz – urządzenie elektroniczne w formie powierzchni służące do wyświetlania informacji\nWśród wyświetlaczy wyróżnia się:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=148003", "fragment_id": "13325/0", "subtitle": "", "title": "Wyświetlacz", "parentId": 148003.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "13325", "score": 0.33627283573150635}, "uuid": "8e6cb44d-83d9-47bc-8472-d3973a2cd327"}, {"page_content": "Interfejs tekstowy (ang. \"text-based user interface\", TUI) – interfejs użytkownika, w którym prezentowane informacje mają formę tekstu lub innych znaków wyświetlanych w trybie tekstowym, używający semigrafiki do budowania okien, tabel i cieni. Użytkownik programu komputerowego z interfejsem tekstowym może wprowadzać polecenia z użyciem różnych urządzeń wejściowych, takich jak klawiatura, myszka czy pióro świetlne, podobnie jak ma to miejsce w przypadku graficznego interfejsu użytkownika (GUI). Odróżnia to interfejs tekstowy od wiersza poleceń (CLI), z którym często jest mylony, gdzie komendy są wprowadzane sekwencyjnie, zamiast być reakcją na występujące zdarzenia. Interfejs tekstowy mogą posiadać także aplikacje uruchamiane w trybie graficznym, zwykle w oknie, które emuluje tryb tekstowy.\nInterfejs ten był często stosowany w aplikacjach działających na systemach operacyjnych takich jak MS-DOS, PC-DOS, RS-DOS, CP/M, a także GNU/Linux. Jego tworzenie i obsługę wspomagają biblioteki programistyczne, takie jak Turbo Vision, ncurses czy S-Lang.\nMimo tego, iż interfejs tekstowy posiada inne możliwości prezentowania informacji dla użytkownika niż interfejs graficzny, to powstają gry wykorzystujące ten sposób interakcji z graczem. Przykładem może być gra Rogue z lat 80., która zapoczątkowała powstanie gatunku zwanego jako roguelike.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2358", "fragment_id": "167859/0", "subtitle": "", "title": "Interfejs tekstowy", "parentId": 2358.0, "start_index": 0.0, "document_id": "167859", "source": "wikipedia", "score": 0.22393518686294556}, "uuid": "e8068863-952d-48b9-90a5-c5cb33beb58b"}, {"page_content": "Oprogramowanie kontrolujące monitor jest nazywane czytnikiem ekranowym. Zbiera informacje z ekranu przez system operacyjny, konwertuje go do alfabetu Braille'a i przesyła do monitora. Czytniki ekranowe dla graficznych systemów operacyjnych są zazwyczaj złożone, ponieważ elementy graficzne takie jak okna czy paski boczne muszą być zinterpretowane i opisane w formie tekstowej. Nowoczesne systemy operacyjne zwykle posiadają interfejs programowania aplikacji (&lt; lang=\"en\"&gt;API&lt;/&gt;), by uzyskać takie informacje jak automatyzacja interfejsu użytkownika (&lt; lang=\"en\"&gt;UIA&lt;/&gt;) w Microsoft Windows, VoiceOver dla macOS i iOS oraz AT-SPI w środowisku graficznym GNOME.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1005307", "fragment_id": "1384125/1", "subtitle": "", "title": "Monitor brajlowski", "parentId": 1005307.0, "start_index": 1787.0, "document_id": "1384125", "source": "wikipedia", "score": 0.39439958333969116}, "uuid": "6415a9a8-292b-447c-8b2b-9bdd9d8ce0dc"}, {"page_content": "Wizualizer (ang. \"document camera\") - urządzenie z dziedziny wyposażenia biurowego służące do prezentacji. Umożliwia pokazanie na ekranie (w połączeniu z projektorem) lub na telewizorze czy też monitorze zarówno płaskiego (kartka w szczególności), jak i przestrzennego przedmiotu.\nUrządzenie to jest zwykle zbudowane w postaci podstawki, do której przymocowane jest ramię z kamerą i źródłem światła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97466", "fragment_id": "654521/0", "subtitle": "", "title": "Wizualizer", "parentId": 97466.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654521", "score": 0.3651488423347473}, "uuid": "adc06434-ab87-4be5-a4ce-86167b28f04d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy monitora ekranowego. Zobacz też: Monitor komputera.\nMonitor ekranowy – urządzenie zaopatrzone w wyświetlacz będący źródłem światła, przetwarzające sygnały odbierane z urządzeń technicznych na obraz wyświetlany na własnym ekranie w trybie alfanumerycznym lub graficznym i oglądany z drugiej strony przez oglądającego.\nWyróżnia się monitory lampowe (kineskopowe) – CRT, monitory oparte na ciekłych kryształach (\"LCD\") oraz monitory plazmowe.\nMonitory mają zastosowanie jako: monitory komputerowe, ekrany wystawiennicze, monitory telewizyjne itd.\nParametry.\nTypowe parametry monitorów to:\nDla uzyskania najlepszej możliwej jakości obrazu warto chwilę poeksperymentować. Wysokie częstotliwości odświeżania mogą powodować rozmycie obrazu, co jest szczególnie widoczne na niskiej jakości monitorach lub kartach graficznych, dlatego często warto obniżyć odświeżanie np. ze 120Hz do 100Hz. Przy tej samej karcie graficznej częstotliwość odświeżania jest odwrotnie proporcjonalna do rozdzielczości, czyli im większa rozdzielczość, tym mniejsza częstotliwość odświeżania.\nNiektóre dodatkowe zalety, jakie może mieć monitor:\nNormy.\nKażdy monitor posiada pewne normy wyświetlania obrazu, np.: MPR II, TCO'92 95/99/03 – określające m.in. dopuszczalny poziom promieniowania elektromagnetycznego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3810", "fragment_id": "168342/0", "subtitle": "", "title": "Monitor ekranowy", "parentId": 3810.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168342", "score": 0.253476083278656}, "uuid": "043585cd-8cb0-4551-8038-45a0a9d374fe"}]}
{"id": "q_878", "question": "Czy żyjące w Polsce świstaki zapadają w sen zimowy?", "answer": [{"page_content": "Gatunek wysokogórski. Przebywa w piętrze hal i turni w miejscach trudno dostępnych. Unika okolic ruchliwych szlaków turystycznych. Kopie nory, głębokie na ok. 1 m i osiągające długość do 10 m. Służą mu one jako komora lęgowa, do ucieczki w razie zagrożenia, a w zimie spędza w nich sen zimowy. Prowadzi stadny tryb życia. Jest bardzo ostrożny i płochliwy. W czasie żerowania stada zawsze jakiś osobnik stoi na czatach. Zwykle zajmuje wtedy pozycję, z której dobrze widać na wszystkie strony i staje \"na słupka\". W razie zagrożenia wydaje głośny świst, od którego pochodzi właśnie nazwa gatunku. Tak zaalarmowane stado błyskawicznie kryje się w doskonale sobie znanych wejściach do nor. Głównym wrogiem świstaka jest orzeł. Świstak zaskoczony przez lisa, czy wilka potrafi się jednak bronić. Świstaki żerują wyłącznie w dzień, szczególnie przy pięknej, słonecznej pogodzie. Żywią się wyłącznie roślinami, zarówno nadziemnymi pędami, jak i bulwami i korzeniami. Szczególnie intensywnie żerują jesienią, przed zapadnięciem w sen zimowy, aby zgromadzić zapasy tłuszczu, niezbędne do przetrwania zimy. Na zimę całe stadko świstaków kryje się głęboko w norach, zatykając wylot nory trawą i korzeniami. Sen zimowy trwa długo; od września do kwietnia.\nRozród.\nCiąża trwa 33-34 dni; rodzi się od 1 do 7 młodych. Samica rodzi tylko 1 raz w ciągu roku. Młode są ślepe i niedołężne, otwierają oczy dopiero po ok. 20 dniach. Po ok. 40 dniach zaczynają już wychodzić z nory, ale matka żywi je mlekiem przez 2 miesiące. Młode opuszczają nory w lipcu. Dojrzewają płciowo po 4 latach. Długość życia świstaka wynosi 15 – 18 lat (w niewoli 20).\nŻycie społeczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78078", "fragment_id": "655966/1", "subtitle": "", "title": "Świstak alpejski", "document_id": "655966", "start_index": 995.0, "parentId": 78078.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8297460079193115}, "uuid": "99f3b8c3-6571-4f48-a07a-b0e780011b4d"}, {"page_content": "Świstak tatrzański to zwierzę dzienne, o terytorialnym i socjalnym sposobie życia. Jest monogamiczny, a poszczególne rodziny łączą się w kolonie, których jądro stanowi zwykle dominująca para zwierząt.\nRoczny cykl życiowy.\nRoczny cykl życiowy świstaka składa się z dwóch okresów: aktywności letniej i snu zimowego.\nAktywność letnia.\nAktywność letnia świstaka rozpoczyna się na przełomie kwietnia i maja i trwa do drugiej połowy września lub pierwszej połowy października. Najwcześniejsze pojawienie się świstaka na powierzchni odnotowano 22 kwietnia, a najpóźniejsze – 10 maja. Czas trwania tego okresu to 139–158 dni (lub 139–161), średnio 148 (lub 150,7).\nPierwsza wiosenna aktywność cyklu życiowego świstaków po przebudzeniu ze snu zimowego wiąże się z okresem godów. Ruja ma miejsce zwykle w drugiej dekadzie maja. Kopulacja odbywa się zarówno w norze, jak i poza nią. Ciąża trwa około 33 dni. Młode przychodzą na świat w norze w drugiej dekadzie czerwca. Rodzi się 1–6 młodych, najczęściej 2–3. Pod opieką samicy pozostają w norze do drugiej połowy lipca. Stały pokarm przyjmują od 8 tygodnia życia. Samodzielne życie podejmą dopiero po 3–4 latach, kiedy osiągną dojrzałość płciową.\nPoczątek letniej aktywności wiąże się także z poszukiwaniem nowych miejsc. Świstaki migrują na odległość do 3000 m.\nW ciągu dnia w okresie letnim świstak spędza czas na żerowaniu (43,9%) oraz patrolowaniu terenu (40,3%). Pozostałe czynności: przemieszczanie się, zbieranie zapasów zimowych, kopanie i porządkowanie nor, zabawa, higiena zajmują zwykle tylko 8,9% czasu, zaś przebywanie w norze podczas dnia to przeciętnie 6,9%.\nPomiędzy stanowiskami istnieją trzy różne kontakty zwierząt.\nNajczęściej występuje kontakt lokomotoryczny, a następnie akustyczny i wizualny.\nSen zimowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1253339", "fragment_id": "1102859/9", "subtitle": "", "title": "Świstak tatrzański", "document_id": "1102859", "start_index": 10175.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1253339.0, "score": 0.46572571992874146}, "uuid": "af85e0f4-faf8-4cd1-b37b-a4e4eb74abf5"}, {"page_content": "Na przełomie września i października dla świstaka tatrzańskiego kończy się czas letniej aktywności i rozpoczyna się okres snu zimowego. Sygnałem dla organizmu zwierzęcia są zmiany w otoczeniu. Temperatura powietrza obniża się, dni stają się krótsze, ubożeje roślinność stanowiąca pożywienie. Świstaki zwijają się w kłębek i wspólnie układają na dnie komory nory zimowej. Procesy metaboliczne ulegają spowolnieniu, dzięki czemu temperatura ciała obniża się z 37,7 °C do 8–10 °C, a więc do temperatury niższej o około 2–3 °C od temperatury panującej w norze. W wyjątkowych sytuacjach temperatura ciała może spaść nawet do 3–5 °C. Częstość oddechów spada z 16 nawet do 2–3 (lub 4–5) na minutę, bowiem zużycie tlenu w czasie hibernacji maleje około trzydziestokrotnie, a częstotliwość pracy serca zmniejsza się z 220 do 30 skurczów na minutę. Inne źródła określają częstotliwość skurczów komór serca w okresie letnim na 130, a jej zmniejszenie w czasie snu zimowego do 15 na minutę.\nMłode hibernują zazwyczaj w środku rodziny, otulone przez starsze osobniki, co pozwala im łatwiej przetrwać obciążenie snu zimowego. Dorosłe świstaki gromadzą na ten okres więcej tłuszczu. Zachowują też nieco wyższą temperaturę ciała.\nW okresie hibernacji świstak budzi się co mniej więcej 3 tygodnie. Przebudzenie trwa około 12–30 godzin, po czym zwierzę wraca do snu. Impulsem do przebudzenia może być spadek temperatury w norze do 0 °C. Zbyt duża ilość przebudzeń w trakcie snu zimowego jest dla organizmu świstaka bardzo kosztowna energetycznie. Podczas tych krótkich przebudzeń temperatura ciała świstaka rośnie do około 34 °C, co gwałtownie wzmaga wydatek energetyczny i zużyciu ulega nawet 90% zapasów zgromadzonych w postaci brunatnej tkanki tłuszczowej. W przypadku przedłużającej się zimy organizm może być nadmiernie wyczerpany, co może spowodować śmierć zwierzęcia. W czasie snu zimowego masa ciała świstaka znacznie spada.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1253339", "fragment_id": "1102859/10", "subtitle": "", "title": "Świstak tatrzański", "document_id": "1102859", "start_index": 11943.0, "parentId": 1253339.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7347005009651184}, "uuid": "4c146712-bc78-4eb4-8895-7bee5a4dc0cd"}, {"page_content": "Prowadzi nocny tryb życia. W dzień przebywa w wybudowanych przez siebie gniazdach. Buduje dwa rodzaje gniazd. Jedno z nich to gniazdo lęgowe. Ma ono jedno tylko wejście, jest umieszczone nisko nad ziemią w gęstych krzakach i miękko wyścielone. Drugi typ gniazda służy jej jako dzienna kryjówka. Jest ono zbudowane mniej starannie i umieszczone wyżej. Na zimę zapada w sen zimowy, trwający od października do początku kwietnia. Żywi się przede wszystkim pokarmem roślinnym – jagodami i innymi owocami, żołędziami, orzechami, nasionami buka. Oprócz tego zjada też pewne ilości owadów.\nRozród.\nCiąża trwa około 4 tygodnie. W ciągu roku samica rodzi 2 mioty, w każdym od 1 do 7 młodych. Młode rodzą się ślepe, oczy otwierają dopiero po 18 dniach, Mlekiem matki żywią się przez miesiąc, a usamodzielniają się po 6 tygodniach. Żyją 3–4 lata.\nOchrona.\nW Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=402955", "fragment_id": "62036/1", "subtitle": "", "title": "Orzesznica leszczynowa", "source": "wikipedia", "start_index": 1589.0, "document_id": "62036", "parentId": 402955.0, "score": 0.17558638751506805}, "uuid": "238e363e-a66d-4901-8d61-53a70347ff50"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nŚwistak stepowy, bobak (\"Marmota bobak\") – gatunek gryzonia z rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae), spokrewniony ze świstakiem alpejskim. Zamieszkuje stepy i górskie łąki w Europie Wschodniej i północno-zachodniej Azji.\nCharakterystyka.\nDługość ciała tych świstaków waha się pomiędzy 49–57,5 cm, przy masie ciała około 7,3 kg.\nIch umaszczenie zazwyczaj jest jasnobrązowe czasami z rudymi końcówkami. Na czubku głowy posiadają znacznie ciemniejsze barwy. Od strony brzucha są zazwyczaj brązowe(znacznie jaśniejsze niż głowa).\nByły zabijane dla cennego futra.\nOdżywianie.\nŻywią się trawami oraz dzikimi zbożami występującymi na stepie. Jednak nie gardzą żadnym jedzeniem, ponieważ potrzebują kalorii przed zapadnięciem w sen zimowy.\nSposób życia.\nŚwistaki stepowe mogą żyć do 15 lat. Są towarzyskie i potrzebują kontaktów społecznych. Tworzą grupy składające się z 2–5 dorosłych osobników oraz 2 do 6 młodych. Na 1 km² może wspólnie żyć 15 takich grup.\nSą aktywne w czasie dnia. Spędzają od 12 do 16 godzin na powierzchni. Żyją w norach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=452768", "fragment_id": "1556280/0", "subtitle": "", "title": "Świstak stepowy", "parentId": 452768.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1556280", "source": "wikipedia", "score": 0.372722327709198}, "uuid": "692035a7-5277-446b-be32-47f4f5d61eed"}, {"page_content": "Zwierzę heterotermiczne, zwierzę różnocieplne – zwierzę zdolne do okresowego obniżania temperatury swojego ciała poprzez znaczne spowolnienie swojego metabolizmu i zapadanie w sen zimowy lub sen letni (a więc przejawiające zarówno cechy stałocieplnych, jak i zmiennocieplnych). Zdolność tę posiadają niektóre ssaki (np. suseł, świstak, niedźwiedź brunatny, jeże, nietoperze) oraz ptaki.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47060", "fragment_id": "648817/0", "subtitle": "", "title": "Zwierzę heterotermiczne", "parentId": 47060.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648817", "score": 0.5}, "uuid": "6182879a-887a-4681-b304-f123580624d1"}, {"page_content": "Kluczową rolę w życiu tych zwierząt odgrywa nora zimowa. Rodzina świstaka spędza w niej średnio 215 dni w ciągu roku, stąd bierze się termin nora główna. Może ona stanowić także centrum życia świstaka. W skład nory zimowej wchodzi cały system rozgałęzionych tuneli, które łącznie mogą mieć ponad 10 m długości. Korytarze mają w przekroju kształt owalny o średnicy 15–18 cm, położone są stosunkowo płytko, ale poniżej poziomu zamarzania gruntu – przeciętnie 1,2 m poniżej poziomu ziemi. Centrum nory stanowi komora gniazdowa zlokalizowana na głębokości nawet 7 metrów, do której prowadzi kilka korytarzy dających możliwość skorzystania z oddalonych od siebie wejść. Komora jest obficie wymoszczona zniesionym przez zwierzęta sianem. Na przygotowanie na zimę jednej sypialni gryzonie te zużywają nawet 15 kg trawy. W okolicy wejść można zauważyć nasyp ziemny powstały w wyniku usuwania wydobytego w trakcie drążenia korytarzy materiału. Korytarze są wyposażone w niewielkie poszerzenia, które zapewniają możliwość wymijania się członków rodziny zmierzających w przeciwnych kierunkach. Przed zimą wejścia do nor są przez świstaki skrzętnie zabudowywane od środka ubitą ziemią, kamieniami i odchodami. W gwarze góralskiej taka zabudowa zimowa nory nazywana jest „zabiciem” lub „zabitką”.\nW każdej norze zimuje rodzina licząca zazwyczaj 4 do 10 świstaków. W przeszłości relacje kłusowników świadczyły o tym, że z rozkopanej nory zimowej wyciągali od 2 do 15 osobników.\nNora letnia.\nNora letnia, określana czasem jako przejściowa, to system korytarzy zbudowanych dla doraźnego używania w okresie letnim. Jest wydrążona płycej (nie musi chronić od chłodu z przemarzającej gleby), ma krótszy system korytarzy. Czasem zostaje po lecie pogłębiona i użytkowana na czas snu zimowego. Z kolei, o ile dana rodzina korzysta w lecie z nory zimowej, wówczas nie buduje już odrębnej nory letniej.\nNora ucieczkowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1253339", "fragment_id": "1102859/20", "subtitle": "", "title": "Świstak tatrzański", "parentId": 1253339.0, "start_index": 25847.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1102859", "score": 0.3286975026130676}, "uuid": "bb556b5b-7030-4bc3-bf69-b17af25a5e6f"}, {"page_content": ". &lt; lang=\"grc\"&gt;ἄρκτος&lt;/&gt; \"arktos\" – niedźwiedź – oraz łacińskie „mus” – mysz, szczur) używał określenia „misiomysz”, natomiast piszący w tym samym okresie Ludwik Zejszner słowa „niedźwiedziomysz”: \"...osobliwe to zwierzątko wygląda jakby składało się z dwóch innych; łbem podobne myszy, resztę ciała niedźwiedziowi, pokryte długim włosem nie różniącym się od szopów. Górale nazywają go świstakiem dla jego szczególnego szczekania, pojedyncze bowiem głosy szczekania tego tak są ściągnięte, że mają wielkie podobieństwo do świstu... W holach Tatrowych robi świstak bardzo długie nory, te wyściela mchem, trawą i podobnie jak wiele zwierząt, odbywa sen zimowy. Z końcem lata znosi do jam swoich liczne zapasy korzonków, i niemi utuczony, doszedłszy nadzwyczajnej otyłości, zasypia w tej zimowej siedzibie, i dopiero z wiosną budzi się zupełnie wychudły\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1253339", "fragment_id": "1102859/2", "subtitle": "", "title": "Świstak tatrzański", "document_id": "1102859", "start_index": 2507.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1253339.0, "score": 0.12252507358789444}, "uuid": "1ef7f033-ac1f-4aca-aee7-9a792e1d8c06"}, {"page_content": "Suseł perełkowany – jak przedstawiciele wszystkich gatunków rodzaju \"Spermophilus\" – spędza większą część swojego życia w stanie hibernacji. Aktywność rozpoczyna wczesną wiosną. Wówczas budzi się ze snu zimowego i wychodzi z nory. Sam okres budzenia nie jest stały i trwa zazwyczaj 11–15 dni, a dokładny czas zależy od zmienności klimatycznej i od lokalizacji geograficznej danej kolonii. Im dłużej utrzymują się chłody, tym bardziej czas opuszczenia nory się opóźnia. Najpierw ze snu budzą się samce (w Polsce – w połowie marca), a dopiero w około 2 tygodnie później samice. Takie zachowanie jest wspólne dla plemienia świstaków. Największa liczba susłów opuszcza norę, gdy temperatura powietrza zaczyna przekraczać 10 °C i nie spada poniżej 0 °C. U samców zaraz po przebudzeniu rusza intensywna spermatogeneza i proces rozwoju jąder. Gruczoły płciowe dodatkowe męskie (\"glandulae genitales accessoriae masculine\") znacznie się powiększają tak, że samce zaraz po przebudzeniu samic są w gotowości do zalotów. Rywalizacja o partnerki bywa często dość agresywna, a rozpoczyna się od intensywnego poszukiwania na dość rozległych terenach. W ten sposób kolonie rozszerzają się, a materiał genetyczny ulega przemieszaniu. Susły perełkowane są zwierzętami monoestralnymi, czyli rozmnażającymi się tylko jeden raz w roku. Ruja rozpoczyna się w kwietniu, a jako pierwsze w tę fazę wchodzą samice dorosłe, czyli dwuletnie i starsze. Estrus u osobników jednorocznych rozpoczyna się później i nie występuje u wszystkich samic danego rocznika. Susły na ten krótki czas łączą się w pary i tylko wtedy razem przebywają w jednej norze. Po trwających od kilku godzin do 2 dni godach partnerzy wracają do samotnego trybu życia. U samców po okresie kopulacji odnotowano zanik gonad.\nRozród.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26323", "fragment_id": "181747/5", "subtitle": "", "title": "Suseł perełkowany", "document_id": "181747", "start_index": 6974.0, "parentId": 26323.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1875642091035843}, "uuid": "106b2a48-9caf-4285-83ef-9a6ac70c584b"}, {"page_content": "Prowadzi nadrzewny aktywny nocny tryb życia. Odżywia się bezkręgowcami, jajami ptaków, owocami i nasionami. Pokarm uzupełnia owadami i ich larwami. Na zimę zapada w sen zimowy od października do kwietnia, który spędza w dziuplach lub pod korzeniami starych drzew. Na zimę gromadzi zapasy, które zjada, kiedy budzi się z zimowego snu. W trakcie zimowego snu temperatura ciała znacznie spada i jest zaledwie o kilka stopni Celsjusza wyższa niż temperatura otoczenia. Serce koszatki bije wówczas zaledwie kilka razy na minutę.\nRozród.\nCiąża trwa 90 dni. Samica rodzi od 2 do 6 młodych. W ciągu roku samica wydaje do dwóch miotów. Młode żywią się mlekiem matki przez 4 tygodnie. Samce koszatek dbają o samicę i potomstwo. Koszatki mogą zajść w ciążę od 45. dnia życia.\nZnaczenie.\nNa koszatkę polują sowy, kuny, łasice i lisy. \nOchrona.\nW Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski). Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=448084", "fragment_id": "84242/1", "subtitle": "", "title": "Koszatka leśna", "document_id": "84242", "start_index": 1566.0, "parentId": 448084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16754719614982605}, "uuid": "cb8465d5-96ba-4a88-8b55-08bfb63ced10"}]}
{"id": "q_879", "question": "Jak nazywał się amerykański lotnik, który jako pierwszy przeleciał samotnie Atlantyk w 1927 roku?", "answer": [{"page_content": "Spirit of St. Louis – amerykański samolot rajdowy, skonstruowany dla Charlesa Lindbergha, na którym dokonał on pierwszego w historii samotnego przelotu nad Atlantykiem z nowojorskiego Long Island do Paryża.\nHistoria.\nPrototyp samoloty został oblatany w kwietniu 1927 r. Samolot był dostosowaną, dla potrzeb planowanego przelotu nad Atlantykiem, wersją seryjnie produkowanego modelu Ryan M-2. Planowana przez Charlesa Lindbergha trasa wytyczona została między Long Island w stanie Nowy Jork, a Paryżem, zaś zakup samolotu sfinansowały organizacje finansowe z Saint Louis, co znalazło odzwierciedlenie w nazwie. 20 maja rozpoczął się trwający 33 i pół godziny lot na liczącej 5800 km trasie Nowy Jork–Paryż. Charles Lindbergh tym lotem jako pierwszy samotny pilot pokonał Atlantyk bez lądowania (przed nim Atlantyk pokonali Brytyjczycy John Alcock i Arthur Whitten Brown na samolocie Vickers Vimy).\nOpis konstrukcji.\nJednoosobowa, oszklona kabina pilota pozbawiona była przedniej szyby, której rolę przejął wmontowany peryskop. Samolot miał konstrukcję mieszaną. Był górnopłatem zastrzałowym, którego kadłub stanowiła spawana z rur stalowych kratownica, w przedniej części kryta blachą w tylnej płótnem. Skrzydła, podparte parą zastrzałów z każdej strony kadłuba, były drewnianą konstrukcją dwudźwigarową pokrytą w części sklejką i płótnem. Zarówno w kadłubie jak i w skrzydłach znajdowały się zbiorniki paliwa mogące pomieścić ponad 2000 l paliwa. Powierzchnie sterowe stanowiły nieoprofilowane i podparte zastrzałami, zbudowane na szkielecie z rur stalowych, pokryte płótnem ruchome elementy zewnętrzne samolotu. Stałe podwozie składało się z amortyzowanych gumą, trójgoleniowych dwóch kół i płozy ogonowej. Urządzeniem napędowym było stałe, dwupłatowe, metalowe śmigło.\nDane techniczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2341469", "fragment_id": "483616/0", "subtitle": "", "title": "Spirit of St. Louis", "document_id": "483616", "start_index": 0.0, "parentId": 2341469.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33996009826660156}, "uuid": "cf165ef6-c1d5-44e7-850b-e7391579dcd7"}, {"page_content": "Alcock i Brown po przelocie uznani zostali za bohaterów. Obaj zostali uszlachceni przez króla Jerzego V. Oprócz nagrody \"Daily Mail\" 10 000 funtów, otrzymali także 2000 gwinei z firmy \"Ardath Tobacco Company\" i 1000 funtów od Lawrence R. Phillipsa. Na lotnisku Heathrow w Londynie wzniesiono w 1954 pomnik na ich cześć, pomnik wzniesiono również w miejscu lądowania. Rekordowy samolot Vickers Vimy znajduje się w Muzeum Nauki w Londynie, w dzielnicy South Kensington.\nPrzelot Alcocka i Browna został przyćmiony przez przelot Charlesa Lindbergha w 1927, którego błędnie się czasami uważa za pierwszego lotnika, który przeleciał ponad Atlantykiem. Przelot Lindbergha był jednak pierwszym przelotem samotnym, w dodatku łączącym główny ląd obu kontynentów, a nie wyspy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101224", "fragment_id": "644237/2", "subtitle": "", "title": "Przelot Alcocka i Browna przez Atlantyk", "parentId": 101224.0, "start_index": 3240.0, "source": "wikipedia", "document_id": "644237", "score": 0.24350684881210327}, "uuid": "bf5f15ed-082f-4b87-ad02-6d1d5e770aee"}, {"page_content": "Ze względu na swój charakter, Heß wolał nie występować publicznie i raczej działać na „zapleczu” partii. Aż do 1928 roku, do powrotu na niemiecką scenę polityczną Göringa, Hitler polegał na Heßie w bezpośrednich kontaktach wymagających towarzyskiej ogłady lub wyrafinowania. W 1928 roku Heß, działając za pośrednictwem bankiera i przemysłowca Fritza Thyssena, zdobył fundusze na zakup pałacu w Monachium, który stał się siedzibą partii (Brunatny Dom). Hitler uważał Heßa za całkowicie lojalnego i dlatego powierzył mu kontrolę nad partią. Heß stał się nieodłącznym towarzyszem Hitlera. W końcu Hitler namówił Heßa do zawarcia w 1927 roku związku małżeńskiego, aby położyć kres pogłoskom o jego homoseksualizmie. Heß organizował wystąpienia publiczne Hitlera i pracował z nim nad przemówieniami. Sensem życia Heßa stało się przebywanie u boku Hitlera i praca na rzecz ruchu hitlerowskiego. Monachium zostało oficjalnie ogłoszone „stolicą ruchu” i pozostało głównym miejscem pracy Heßa. Heß wyspecjalizował się między innymi w zbieraniu hojnych dotacji dla partii, co umożliwiło znaczną intensyfikację kampanii wyborczej.\nW maju 1927 amerykański lotnik Charles Lindbergh dokonał pierwszego w dziejach samotnego przelotu przez Atlantyk, lecąc bez międzylądowania ze Stanów Zjednoczonych do Paryża. Heß chciał dokonać podobnego wyczynu, jednak lecąc w trudniejszym, przeciwnym kierunku (przeciwne wiatry). Jego marzenie nie spełniło się z powodu braku finansowania takiego lotu. 4 kwietnia 1929 Heß uzyskał licencję pilota cywilnego. W lipcu 1930 stał się właścicielem lekkiego, dwumiejscowego jednopłatowca BFW M23b, który otrzymał w prezencie od partyjnej nazistowskiej gazety Völkischer Beobachter. M.in. używając samolotu zakłócał mityngi polityczne konkurencji, przelatując nisko nad ziemią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5360", "fragment_id": "182852/7", "subtitle": "", "title": "Rudolf Heß", "parentId": 5360.0, "start_index": 8322.0, "document_id": "182852", "source": "wikipedia", "score": 0.14633041620254517}, "uuid": "53f9104d-98ba-4a34-8b1a-f83392456220"}, {"page_content": "L’Oiseau Blanc (pol. Biały Ptak) – nazwa samolotu typu Levasseur PL.8, na którym Charles Nungesser i François Coli podjęli w 1927 roku próbę transatlantyckiego przelotu non-stop z Paryża do Nowego Jorku.\nHistoria.\nCelem francuskich lotników, oprócz zapewnienia sobie miejsca w historii, była Nagroda Orteiga, ustanowiona dla pierwszej załogi, która przeleci nad północnym Atlantykiem z Paryża do Nowego Jorku lub odwrotnie. Niektórzy z konkurentów Nungessera i Coliego zginęli, inni rozbili swoje maszyny przy starcie. Francuzom udało się jednak bezpiecznie odlecieć z podparyskiego lotniska Le Bourget. Wiadomo, że bezpiecznie wylecieli nad ocean nad brzegami Irlandii, jednak od tego momentu relacje na temat ich lotu są niejasne. Istnieją dowody, że piloci przekroczyli Atlantyk, dotarli do Nowej Fundlandii i polecieli dalej – na południe. Nad lasami amerykańskiego stanu Maine samolot widziano, a właściwie słyszano, ostatni raz.\n\"L’Oiseau Blanc\" nigdy nie dotarł do portu przeznaczenia, a legendy o jego losie do dzisiaj rozbudzają wyobraźnię. Można jednak z dużą dozą prawdopodobieństwa stwierdzić, że Nungesser i Coli leżą na amerykańskiej ziemi, a nie, jak sądzono przed dotarciem do relacji świadków w latach 80. XX wieku, na dnie Atlantyku.\nMaszyna posiadała odrzucane podwozie, wodoszczelny, hydrodynamiczny kadłub i składane śmigło. Wszystko dla zmniejszenia ciężaru. Samolot miał docelowo lądować na rzece Hudson w Nowym Jorku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=851230", "fragment_id": "1013095/0", "subtitle": "", "title": "L’Oiseau Blanc", "document_id": "1013095", "start_index": 0.0, "parentId": 851230.0, "source": "wikipedia", "score": 0.41598886251449585}, "uuid": "5050ddac-2cbd-4ddf-8738-da3d65ab818e"}, {"page_content": "W 1927 roku był jednym z kilku pilotów, którzy zamierzali zdobyć „Orteig Prize”, nagrodę (25 tys. USD) ustanowioną przez milionera Raymonda Orteiga za przelot bez lądowania ze Stanów Zjednoczonych do Francji. Wyprawa Byrda sponsorowana była przez właściciela sklepów wielobranżowych Rodmana Wanamakera, wizjonera lotów komercyjnych przez Atlantyk. Do lotu został użyty Fokker C-2 (wersja cywilna) o nazwie \"America\" (nr rejstr. NX-206) zbudowany w USA przez Atlantic Aircraft Corp., była to ulepszona wersja samolotu Fokker F-VIIA. 16 kwietnia podczas startu do lotu testowego samolot rozbił się, raniąc poważnie załogę, w wyniku czego lot przez Atlantyk został opóźniony. W czasie naprawy samolotu okazało się, że lotnik Charles Lindbergh 20 maja 1927 wystartował z Garden City w stanie New York i po 33,5 godziny wylądował w Paryżu, zdobywając tym samym nagrodę Orteiga. Fakt ten nie zniechęcił Byrda i przygotowania do lotu trwały dalej. Samolot został bogato wyekwipowany, co sprawiło, że wyprawa miała charakter raczej ekspedycji naukowej niż sportowej. Jednym z najważniejszych zaplanowanych zadań było zbadanie warunków, w jakich tworzy się szron na skrzydłach samolotu. W skład załogi oprócz komandora Richarda E. Byrda wchodzili: pilot por. Bernt Balchen (Norweg), pilot Bert Acosta oraz inż. Georg Otto Noville – radiotelegrafista. Samolot zabrał ze sobą 5400 litrów paliwa i 160 litrów smarów, dwie tratwy ratunkowe zaopatrzone w żywność na co najmniej trzy tygodnie i urządzenie do destylacji wody. Płatowiec posiadał również radiostację o zasięgu około 800 km. Do samolotu załadowano także worek z pocztą. W dniu 29 czerwca 1927 roku o godzinie 5.25 samolot \"America\" wystartował z lotniska Roosevelt Field East Garden City celem przelotu przez Atlantyk i wylądowania w Paryżu. O godz", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114400", "fragment_id": "15764/1", "subtitle": "", "title": "Richard Byrd (lotnik)", "parentId": 114400.0, "start_index": 1187.0, "document_id": "15764", "source": "wikipedia", "score": 0.2959325313568115}, "uuid": "6056710a-7c02-4bb1-95e9-e2f27e429541"}, {"page_content": "Charles Augustus Lindbergh (ur. 4 lutego 1902 w Detroit, zm. 26 sierpnia 1974 w Kipahulu na Hawajach) – amerykański pionier lotnictwa, wsławiony pierwszym samolotowym samotnym przelotem między lądem Ameryki Północnej a Europą bez międzylądowań w 1927, generał brygady US Army, doktor honoris causa Uniwersytetu Illinois i innych uczelni. Pierwszy „Człowiek Roku” magazynu „Time”.\nWczesne lata.\nPochodzenie i dzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177563", "fragment_id": "2667/0", "subtitle": "", "title": "Charles Lindbergh", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 177563.0, "document_id": "2667", "score": 0.31820040941238403}, "uuid": "51cfad59-bde7-4f5e-a57c-ec0910c83412"}, {"page_content": "Nieco później zainicjowano archeologię lotniczą na kontynencie amerykańskim. Słynny pilot Charles Lindbergh, człowiek, który w maju 1927 r. jako pierwszy przeleciał samolotem przez Atlantyk z Nowego Jorku do Paryża, w lutym 1929 r. w czasie przelotu nad dżunglą na półwyspie Jukatan zauważył ruiny miasta Majów. Odkrycie to wzbudziło w nim zainteresowanie możliwościami poszukiwania starożytnych stanowisk archeologicznych z samolotu. W sierpniu 1929 r. Lindbergh odbył lot nad terytorium Arizony i Nowego Meksyku odkrywając wiele stanowisk kultury Pueblo (w tym m.in. nieznane dotąd skalne osiedla pod nawisami klifowymi), a w październiku tego samego roku przeprowadził kilka lotów zwiadowczych nad Jukatanem, poszukując starożytnych ruin na terenach porośniętych dżunglą. Innymi pionierami amerykańskiej archeologii lotniczej byli m.in. Percy Chester Madeira, który w roku 1930 kontynuował poszukiwanie starożytnych ruin w dżungli jukatańskiej z samolotu, Robert Shipee i George Robbins Johnson, którzy w roku 1931 prowadzili rekonesans lotniczy w Peru, fotografując paleoindiańskie obiekty zabytkowe i odkrywając m.in. wielki peruwiański Mur, czy Paul Kosok, który poczynając od 1946 r., analizował zdjęcie lotnicze terytorium Peru, poszukując m.in. słynnych tajemniczych rysunków na ziemi (geoglifów) z płaskowyżu Nazca.\nO.G.S. Crawford i początek naukowej archeologii lotniczej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=685966", "fragment_id": "821919/9", "subtitle": "", "title": "Archeologia lotnicza", "parentId": 685966.0, "start_index": 16257.0, "document_id": "821919", "source": "wikipedia", "score": 0.286436527967453}, "uuid": "dfb03645-3733-4d3f-a304-350c7e16863b"}, {"page_content": "Lot próbny Lindbergh odbył z San Diego do Saint Louis, pokonując odległość 2000 km w czasie 14 godzin i 25 minut. W St. Louis jego loża masońska wręczyła mu jakieś tajemnicze papiery, które przykleił do kadłuba samolotu, i udał się do Nowego Jorku, dokąd przybył po niecałych ośmiu godzinach. Pogoda sprzyjała, więc zdecydował się rozpocząć swój lot ponad Atlantykiem już następnego dnia o godzinie 7:40 rano, po nieprzespanych 24 godzinach. Wystartował z lotniska Roosevelt Field w Garden City na Long Island w stanie Nowy Jork 20 maja 1927, a wieczorem tego dnia, po 12 godzinach lotu, znalazł się nad Nową Fundlandią; po 25 godzinach dotarł do Irlandii, nad którą obniżył lot, widząc wszędzie grupy wiwatujących na jego cześć ludzi. O godz. 21 osiągnął brzeg Normandii. Zawiadomiony telegraficznie o jego przybyciu rząd francuski nakazał oświetlić całą drogę z Deauville do Paryża pochodniami, by ułatwić mu nawigację w ciemnościach. O 22:24 21 maja samolot Spirit of St. Louis wylądował po 33,5 godzinach lotu w Paryżu. Historyczny lot zakończył się sukcesem, a Lindbergh zdobył światową sławę (jego wnuk Erik Lindbergh powtórzył ten sam lot 75 lat później w 2002, pokonując dystans w 17 godzin i 17 minut).\nZa swój wyczyn Charles Lindbergh otrzymał order Legii Honorowej z rąk prezydenta Francji. W drodze powrotnej odwiedził Londyn i został przyjęty w Buckingham Palace przez króla Jerzego V, który (jak Lindbergh potem opisał w swych wspomnieniach) odprowadził go na stronę i zapytał: \"Czy mogę zapytać, jak Pan właściwie dawał sobie radę z oddawaniem moczu przez tyle godzin?\" – Lindbergh skłamał, mówiąc, że używał papierowych kubków, których zawartość wylewał do Atlantyku. \"W rzeczywistości\" – pisał później – \"żal mi było tych Francuzów, którzy nieśli mnie na ramionach z lotniska Le Bourget – miałem kompletnie przemoczone spodnie, siusiałem w nie\"...", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177563", "fragment_id": "2667/10", "subtitle": "", "title": "Charles Lindbergh", "document_id": "2667", "start_index": 11193.0, "parentId": 177563.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18276673555374146}, "uuid": "20e4df4b-0667-4683-9f35-80b1b83b9d8f"}, {"page_content": "Pierwszymi śmiałkami, którzy chcieli zdobyć nagrodę Orteiga, byli francuscy weterani I wojny światowej – kapitan Charles Nungesser i jego nawigator Raymond Coli. Wystartowali oni z lotniska Le Bourget 8 maja 1927 samolotem Levasseur PL 8 nazwanym \"L’Oiseau Blanc\" (\"Biały Ptak\"). Ostatni zanotowany kontakt z nimi miał miejsce, gdy przelatywali nad wybrzeżem Irlandii. Samolot nie dotarł jednak do Nowego Jorku, nie ustalono miejsca ani przyczyny katastrofy. Próby podejmowali również między innymi Rene Fonck, Clarence Chamberlin (który później odbył samotnie przelot nad Atlantykiem jako drugi człowiek na świecie, dwa tygodnie po Lindberghu) i admirał Richard E. Byrd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=177563", "fragment_id": "2667/7", "subtitle": "", "title": "Charles Lindbergh", "document_id": "2667", "start_index": 8599.0, "parentId": 177563.0, "source": "wikipedia", "score": 0.35774195194244385}, "uuid": "9e1a56c9-4b92-4388-8aae-b4db980f2218"}, {"page_content": "Lockheed Vega – samolot pasażerski produkowany w zakładach w Los Angeles od czerwca 1927 r. \nHistoria.\nPrototyp samolotu oblatano 4 lipca 1927 r. W pierwotnej wersji osiągał prędkość przelotową 120 mph (193 km/h) i prędkość maksymalną 135 mph (217 km/h). Samolot w wersji L-5 od w 1929 roku posiadał silnik WASP B 430 KM, później montowano silnik WASP SC-1 450 KM. Prędkość maksymalna wynosiła, zależnie od wersji, 288–312 km/h. Liczba przewożonych pasażerów – od 4 do 6.\n22 kwietnia 1928 George Hubert Wilkins wraz z pilotem Carlem Eielsonem prototypem tego samolotu przelecieli nad Arktyką z Point Barrow na Alasce na Spitsbergen, z międzylądowaniem na Wyspie Ellesmere’a. W 1932 r. amerykańska pilotka Amelia Earhart samotnie przeleciała tą maszyną nad Atlantykiem z Nowej Fundlandii do Irlandii Północnej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=931023", "fragment_id": "1029742/0", "subtitle": "", "title": "Lockheed Vega", "document_id": "1029742", "start_index": 0.0, "parentId": 931023.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29431891441345215}, "uuid": "9812726e-c481-4e2d-afdc-a919ae606d1a"}]}
{"id": "q_880", "question": "Jak nazywa się wokalistka zespołu Bajm?", "answer": [{"page_content": "Bajm – polski zespół muzyczny założony w 1978 w Lublinie. Początkowo grał ballady i piosenki turystyczne, później poszerzył repertuar o muzykę z pogranicza popu i pop-rocka. Skład zespołu zmieniał się kilkukrotnie, przy czym od samego początku występuje w nim Beata Kozidrak.\nZespół zyskał ogólnopolski rozgłos dzięki występowi z utworem „Piechotą do lata” na 16. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu w 1978. Od tamtej pory wydał 10 albumów studyjnych: \"Bajm\" (1983), \"Martwa woda\" (1985), \"Chroń mnie\" (1986), \"Nagie skały\" (1988), \"Biała armia\" (1990), \"Płomień z nieba\" (1993), \"Etna\" (1995), \"Szklanka wody\" (2000), \"Myśli i słowa\" (2003), \"Blondynka\" (2012), które rozeszły się łącznie w nakładzie ponad 2,5 mln egzemplarzy. Za sprzedaż swoich albumów grupa otrzymała dwie podwójnie platynowe płyty, dwie platynowe i dwie złote.\nHistoria.\nLata 70.: Początki.\nHistoria grupy Bajm zaczęła się w marcu 1978, kiedy to wokalista Andrzej Pietras zaproponował stworzenie wspólnego zespołu rodzeństwu Kozidraków: wokalistce Beacie i śpiewającemu gitarzyście Jarosławowi, po ich występie w klubie „Hades” przy Lubelskim Domu Kultury. Do grupy wkrótce dołączył gitarzysta Marek Winiarski. Nazwę BAJM – będącą akronimem od pierwszych liter imion założycieli zespołu – wymyśliła siostra Pietrasa. Zespół stopniowo poszerzał instrumentarium, toteż skład uzupełnili kongista Andrzej Koziara i basista Andrzej Grądkiewicz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141126", "fragment_id": "26351/0", "subtitle": "", "title": "Bajm", "document_id": "26351", "start_index": 0.0, "parentId": 141126.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "852c12b5-a054-4012-81f4-d84eaaf6df4c"}, {"page_content": "Beata Kozidrak, właśc. Beata Elżbieta Pietras z domu Kozidrak (ur. 4 maja 1960 w Lublinie) – polska piosenkarka, autorka tekstów i kompozytorka. Członek Akademii Fonograficznej Związek Producentów Audio-Video (ZPAV).\nDziałalność muzyczną zaczynała w latach 70. od amatorskich występów z bratem Jarosławem Kozidrakiem. W 1978 założyli zespół Bajm, którego pozostała wokalistką. Z zespołem wydała 10 albumów studyjnych oraz wypromowała przeboje, takie jak: „Piechotą do lata”, „Józek, nie daruję ci tej nocy”, „Różowa kula”, „Co mi Panie dasz”, „Nie ma wody na pustyni”, „Małpa i ja”, „Płynie w nas gorąca krew”, „Dwa serca, dwa smutki”, „Jezioro szczęścia”, „Biała armia”, „Ta sama chwila”, „Dziesięć przykazań”, „Lola, Lola”, „Szklanka wody”, „O Tobie” i „Myśli i słowa”. Od 1998 także artystka solowa, wydała cztery albumy solowe: \"Beata\" (1998), \"Teraz płynę\" (2005), \"B3\" (2016) i \"4B\" (2023) oraz wypromowała przeboje: „Siedzę i myślę”, „Taka Warszawa”, „Rzeka marzeń”, „Teraz płynę”, „Nie pytaj o miłość” (nagrany na potrzeby serialu \"M jak miłość\"), „Bingo”, „Upiłam się Tobą”, „Niebiesko-zielone”, „Bliżej” i „Gambit”. Za sprzedaż solowych albumów i singli otrzymała trzy podwójnie platynowe płyty, jedną platynową i jedną złotą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49172", "fragment_id": "640169/0", "subtitle": "", "title": "Beata Kozidrak", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "640169", "parentId": 49172.0, "score": 0.46190327405929565}, "uuid": "5949bc49-6c0f-46a4-8b8a-2fcacc9aff85"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nBeata – pierwsza solowa płyta wokalistki zespołu Bajm – Beaty Kozidrak.\nAlbum został realizowany częściowo w Polsce, a częściowo w duńskim studio PUK, by zrobić światową produkcję. Nagrywały tam takie gwiazdy jak George Michael, Elton John, Depeche Mode, Gary Moore czy Brainstorm.\nProducentami muzycznymi, aranżerami i kompozytorami są Adam Abramek, Paweł Sot i Beata Kozidrak, a na płycie gościnnie występują muzycy waszyngtońskiej sceny jazzowej: George Hazelrigg – instrumenty klawiszowe, Geoff Hazelrigg – kontrabas oraz Jimmy Willson – trębacz. Producentem całości jest Andrzej Pietras. Płyta osiągnęła status podwójnej platynowej płyty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2502211", "fragment_id": "544166/0", "subtitle": "", "title": "Beata (album)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "544166", "parentId": 2502211.0, "score": 0.6409033536911011}, "uuid": "c2f78f01-4d5c-4e0d-8706-da03a751f335"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nTeraz płynę – druga solowa płyta wokalistki zespołu Bajm - Beaty Kozidrak.\nAlbum został realizowany częściowo w Polsce, a częściowo w duńskim studio PUK, gdzie nagrywały takie gwiazdy jak George Michael, Elton John, Depeche Mode, Gary Moore czy Brainstorm. \nProducentami muzycznymi, aranżerami i kompozytorami są Adam Abramek, Paweł Sot i Beata Kozidrak, a na płycie gościnnie występują muzycy waszyngtońskiej sceny jazzowej: George Hazelrigg - instrumenty klawiszowe, Geoff Hazelrigg - kontrabas oraz Jimmy Willson - trębacz. Producentem całości jest Andrzej Pietras. \nAlbum dotarł do 1. miejsca polskiej listy przebojów – OLiS i osiągnął status podwójnej platynowej płyty.\nLista utworów.\nOpracowano na podstawie materiału źródłowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807721", "fragment_id": "870831/0", "subtitle": "", "title": "Teraz płynę", "document_id": "870831", "start_index": 0.0, "parentId": 1807721.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4379473626613617}, "uuid": "a88420ac-b8f3-4b8b-ba7d-01ce2bed8ced"}, {"page_content": "Andrzej Pietras (ur. 19 listopada 1954 w Lublinie) – współzałożyciel zespołu Bajm, muzyk, kompozytor, autor tekstów, manager i producent.\nŻyciorys.\nUrodził i wychowywał się w Lublinie, jest synem Wojciecha i Jadwigi Pietrasów. W dzieciństwie trenował koszykówkę i jednocześnie interesował się muzyką – śpiewał i grał na perkusji w zakładanych przez siebie amatorskich zespołach oraz grał w zespole działającym przy III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej w Lublinie. W 1976 rozpoczął profesjonalną pracę w przemyśle rozrywkowym.\nBył wokalistą i perkusistą rockowego zespołu Targowisko Próżności. W 1978 z Beatą Kozidrak i jej bratem Jarosławem oraz Markiem Winiarskim założył zespół Bajm. Jako członek zespołu brał udział w nagraniu płyt: \"Bajm\" (1983), \"Martwa woda\" (1985) oraz \"Chroń mnie\" (1986). Jest autorem muzyki do takich przebojów grupy jak: „Diament i sól”, „Miłość nie umiera”, „Ja” czy „Nagie skały”. W 1988 przestał być muzykiem zespołu, pozostając jego menedżerem. Wyprodukował wszystkie płyty Bajmu.\nŻycie prywatne.\nW latach 1979–2016 był mężem Beaty Kozidrak. Mają dwie córki: Katarzynę (ur. 1981) i Agatę (ur. 1993).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5004396", "fragment_id": "305627/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Pietras", "document_id": "305627", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5004396.0, "score": 0.5769053101539612}, "uuid": "55545078-4ea8-4e51-ac5e-5439eee5dd34"}, {"page_content": "Podczas nauki w III Liceum Ogólnokształcącym im. Unii Lubelskiej w Lublinie śpiewała w chórze szkolnym oraz zespołach Meloman i Fobos. Wspólnie z bratem Jarosławem występowała w lokalnych domach kultury i klubach studenckich, a także na szkolnych juwenaliach. Poszerzywszy skład zespołu o wokalistę Andrzeja Pietrasa oraz o gitarzystę Marka Winiarskiego, na początku 1978 utworzyli zespół Bajm, grający wtedy akustyczną muzykę, w nurcie piosenki turystyczno-harcerskiej. Z utworem „Piechotą do lata” uczestniczyli w kilku lokalnych przeglądach, m.in. zajęli trzecie miejsce na Konkursie Młodych Talentów w Świdniku, a także zajęli drugie miejsce w konkursie „Debiutów” w ramach 16. Krajowego Festiwalu Piosenki w Opolu. W tym okresie odrzuciła propozycję zostania chórzystką Maryli Rodowicz, jednocześnie po ukończeniu liceum nie kontynuowała nauki, woląc skupić się na działalności scenicznej. W 1980 zaśpiewała gościnnie na płycie \"Ona przyszła prosto z chmur\" Budki Suflera. W 1982 wystąpiła z Bajmem na festiwalu piosenki \"Schlagerfestival\" w Dreźnie, na którym otrzymali nagrodę dziennikarzy po wykonaniu niemieckojęzycznych wersji piosenek „Piechotą do lata” i „Żal prostych słów”. W 1983 wyruszyła z zespołem w ogólnopolską trasę koncertową i zagrała recital w ramach programu \"Bajm na dachu\" dla Telewizji Polskiej oraz wydała debiutancki album studyjny, zatytułowany po prostu \"Bajm\", który rozszedł się w wówczas rekordowym, ponad półmilionowym nakładzie. Płytę promowali m.in. singlami: „Co mi Panie dasz”, „Józek, nie daruję ci tej nocy” i „Nie ma wody na pustyni”, które stały się przebojami. Rok później wydała z Bajmem album pt. \"Martwa woda\" oraz odbyła trasę koncertową po Wietnamie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49172", "fragment_id": "640169/3", "subtitle": "", "title": "Beata Kozidrak", "document_id": "640169", "start_index": 3090.0, "source": "wikipedia", "parentId": 49172.0, "score": 0.40240955352783203}, "uuid": "9e36f236-0590-431f-8a03-6effdf7f959f"}, {"page_content": "W 2000 ukazała się ósma płyta Bajmu, \"Szklanka wody\", na której grupa powróciła do pop-rockowego grania. Tuż przed jej nagraniem miejsce Spodyniuka w zespole zajęła keyboardzistka Maria Dobrzańska. Oprócz Dratha i Bieleckiego, nowe kompozycje stworzyli też byli członkowie Bajmu: Abramek, Sot, a ponadto wykorzystano niepublikowane kompozycje nieżyjącego już Pruszkowskiego. Największy rozgłos uzyskały hity: „Szklanka wody”, „Modlitwa o złoty deszcz”, „Plama na ścianie” oraz „O Tobie”. Album ten był notowany w Top 50 polskiej listy bestsellerów OLiS rekordową liczbę 93 razy, nieprzerwanie aż do 104 tygodnia sprzedaży, a więc dokładnie dwa lata (notowania nie uwzględniły pierwszych pięciu tygodni, kiedy lista jeszcze nie istniała, a w przypadku notowań uwzględniających dwa tygodnie sprzedaży liczono je jako jeden). Ogromny sukces komercyjny przyniósł też kolejne wyróżnienia. W 2001 Bajm został uhonorowany pierwszymi zespołowymi Fryderykami w swojej karierze – dla najlepszej wokalistki i za najlepszy album pop-rockowy oraz uzyskał nominacje w kategoriach: zespół roku i autor roku. Grupa otrzymała również Superjedynkę za najlepszy album pop podczas 38. KFPP w Opolu. W 2002 koncertowali dla Polonii po Europie i Stanach Zjednoczonych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141126", "fragment_id": "26351/10", "subtitle": "", "title": "Bajm", "document_id": "26351", "start_index": 12583.0, "parentId": 141126.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2959185838699341}, "uuid": "5295865c-30d7-438a-a9cf-010143af0aec"}, {"page_content": "Jarosław Marek Kozidrak (ur. 8 stycznia 1955 w Lublinie, zm. 12 czerwca 2018 tamże) – polski gitarzysta i klawiszowiec, wokalista i kompozytor, założyciel zespołu Bajm.\nW młodości wraz ze starszą siostrą Mariolą założył zespół Oda 70. W okresie studiów grał w rockowym zespole Targowisko Próżności. W 1978 z młodszą siostrą Beatą, Andrzejem Pietrasem i Markiem Winiarskim założył zespół Bajm, w którym grał na gitarze elektrycznej, instrumentach klawiszowych oraz śpiewał. Jako członek zespołu brał udział w nagraniu trzech pierwszych płyt: \"Bajm\" (1983), \"Martwa woda\" (1985) oraz \"Chroń mnie\" (1986). Był m.in. kompozytorem takich piosenek jak „Józek, nie daruję ci tej nocy”, „Nie ma wody na pustyni”, „Piechotą do lata” czy „Dwa serca, dwa smutki”. Z zespołu odszedł w 1987, aczkolwiek sporadycznie grywał na jego koncertach. W 1999 wydał płytę \"Instrumentalne\", zawierającą instrumentalne wersje przebojów Bajmu. \nW 2002 z list Polskiego Stronnictwa Ludowego kandydował do lubelskiej rady miejskiej. \nZostał pochowany na cmentarzu przy ul. Lipowej w Lublinie w grobie rodzinnym.\nŻycie prywatne.\nMiał starszą o trzy lata siostrę Mariolę i młodszą o pięć lat siostrę Beatę. Z żoną Grażyną miał syna Marcina.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4307049", "fragment_id": "1508445/0", "subtitle": "", "title": "Jarosław Kozidrak", "document_id": "1508445", "start_index": 0.0, "parentId": 4307049.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33573973178863525}, "uuid": "e2624e93-4ef5-4a2a-9516-acb78a85666d"}, {"page_content": "W 1980 Beata i Jarosław Kozidrakowie zaśpiewali na płycie \"Ona przyszła prosto z chmur\" Budki Suflera. W tym samym roku do Bajmu dołączył perkusista Bogdan Tchórzewski i w tym składzie Bajm zaczął grać muzykę rockową. Z tego powodu w połowie 1981 grupę opuścił Koziara. Na początku 1982 nowym gitarzystą zespołu został Henryk Mazurek, a basistą – Marek Makuch, natomiast Jarosław Kozidrak już nie tylko grał na gitarze i udzielał się wokalnie, ale występował także na instrumentach klawiszowych. W tym samym roku muzycy odnieśli swój pierwszy zagraniczny sukces, zdobywając nagrodę dziennikarzy na festiwalu piosenki \"Schlagerfestival\" w Dreźnie, gdzie wykonali niemieckojęzyczne wersje hitu „Piechotą do lata” oraz piosenki „Żal prostych słów”. Wkrótce z przebojami „W drodze do jej serca” i „Co mi Panie dasz” trafili na szczyt \"Listy Przebojów Programu Pierwszego Polskiego Radia\". W 1983 wyruszyli w ogólnopolską trasę koncertową i zagrali recital w ramach programu \"Bajm na dachu\", który wyprodukowała i wyemitowała Telewizja Polska.\nW 1984 zaczęli nagrywać bardziej surowe brzmienia i nagrywać piosenki z bardziej zaangażowanymi politycznie tekstami inspirowanymi przeżyciami w stanie wojennym. Wyrazem buntu był też bardziej ekspresyjny styl śpiewania Kozidrak, który był inspirowany wokalem Niny Hagen. Również w 1984 wydali debiutancki album studyjny, zatytułowany po prostu \"Bajm\", na którym umieścili m.in. przeboje: „Co mi Panie dasz”, „Józek, nie daruję ci tej nocy” i „Nie ma wody na pustyni”. Krążek rozszedł się w 200-tysięcznym nakładzie, za co zespół odebrał certyfikat złotej płyty. Również w 1984 odbyli trasę koncertową po Wietnamie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=141126", "fragment_id": "26351/2", "subtitle": "", "title": "Bajm", "source": "wikipedia", "start_index": 2632.0, "document_id": "26351", "parentId": 141126.0, "score": 0.3082110583782196}, "uuid": "b95e4171-a801-489b-8fd0-f9d17bbbc327"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nTokszoł – album zespołu Pod Budą nagrany i wydany na CD w 1995 przez wydawnictwo Pomaton EMI. \nCzternaście oryginalnych utworów to kompozycje Jana Hnatowicza i Andrzeja Sikorowskiego oraz teksty napisane przez Andrzeja Sikorowskiego, ale i również Andrzeja Poniedzielskiego i Grzegorza Tomczaka. Jeden utwór został skomponowany przez Jarosława Kozidraka, wieloletniego gitarzysty, współzałożyciela zespołu Bajm. Inny utwór – „Urodzeni jesienią” – skomponował Ryszard Rynkowski, który zaśpiewał go z Andrzejem Sikorowskim w duecie. Występuje także żeński duet – w utworze „Ta sama miłość” Annie Treter towarzyszy wokalistka Katarzyna Klich. \nW utworach z płyty \"Tokszoł\", z zespołem Pod Budą występują gościnnie muzycy sesyjni, m.in. Wojciech Groborz, Piotr Królik, Paweł Ostafil, Leszek Szczerba, a przede wszystkim Jan Hnatowicz.\nWiększość utworów z albumu \"Tokszoł\" zespół Pod Budą wykonał na playbackowym koncercie pod tym samym tytułem. Koncert został nadany przez program 2 TVP w 1996 i został wystylizowany na parodię talk-showu.\nAlbum ukazał się na płycie CD, wydany przez wytwórnię Pomaton EMI w 1995. W 1996 Pomaton wydał również kasetę magnetofonową z tym samym materiałem.\nW 2003 nagrania osiągnęły certyfikat platynowej płyty.\nMuzycy.\ngość specjalny:\noraz:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1440780", "fragment_id": "236639/0", "subtitle": "", "title": "Tokszoł", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "236639", "parentId": 1440780.0, "score": 0.1661892533302307}, "uuid": "f1fe2c06-43ca-48e0-87a1-3f371e91d798"}]}
{"id": "q_881", "question": "Jaki przydomek nadali swojemu czołgowi bohaterowie serialu „Czterej pancerni i pies”?", "answer": [{"page_content": "Rudy – nazwa fikcyjnego czołgu, w którym walczyli główni bohaterowie powieści Janusza Przymanowskiego oraz serialu telewizyjnego pod tytułem \"Czterej pancerni i pies\". Czołg ten nosił numer taktyczny (boczny) \"102\".\nPochodzenie nazwy.\nNazwa ta została nadana na cześć rudowłosej Marusi Ogoniok (zagranej przez Polę Raksę), rosyjskiej sanitariuszki, narzeczonej Janka (zagranego przez Janusza Gajosa). W serialu nadana została w piątym odcinku pt. \"\".\n„Rudy” i czołgi go grające.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt; T-34-85 służący filmowcom do kręcenia zdjęć we wnętrzu czołgu, Muzeum Broni Pancernej, CSWL w Poznaniu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12381", "fragment_id": "184831/0", "subtitle": "", "title": "Rudy (czołg)", "document_id": "184831", "start_index": 0.0, "parentId": 12381.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "353613fb-394b-4e7d-934f-b4fed625faf2"}, {"page_content": "Marusia − fikcyjna postać z polskiego serialu telewizyjnego \"Czterej pancerni i pies\" oraz z książki Janusza Przymanowskiego pod tym samym tytułem. \nBiografia.\nJest radziecką sanitariuszką, graną w serialu przez Polę Raksę. Na jej cześć czołg tytułowych pancernych został nazwany „Rudy” − jest ona rudowłosa (stąd przydomek „Ogoniok” - z ros. ogieniek, płomyk). Gdy snajper przestrzelił jej płuco, Janek Kos zabił go i uratował jej życie. Była narzeczoną, a w finale żoną Janka Kosa (gra go Janusz Gajos). Jej nazwisko nie pada nigdy ani w książkach, ani w filmie, co jest sytuacją wyjątkową, jako że wszyscy inni bohaterowie \"Czterech pancernych i psa\" są wymieniani z nazwisk.\nStopnie wojskowe.\nW 2002 r. powstała piosenka pt. „Marusia” wykonywana przez Marylę Rodowicz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=975888", "fragment_id": "1345614/0", "subtitle": "", "title": "Marusia", "document_id": "1345614", "start_index": 0.0, "parentId": 975888.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6381640434265137}, "uuid": "79f388a0-ee31-4bfb-b93a-2058fff53a32"}, {"page_content": "Czołg pojawił się w wielu książkach, filmach i grach komputerowych, zwłaszcza w tych opowiadających o II wojnie światowej. Odtworzono go m.in. w takich grach, jak: ', serii \"Blitzkrieg\", \"World of Tanks\", \"World of Tanks Blitz\", \"War Thunder\", ' (tylko w intrze), czy w serii \"Call of Duty\".\nW Polsce czołg został rozsławiony za sprawą powieści Janusza Przymanowskiego „Czterej pancerni i pies”, a także nakręconego na jej motywach \"serialu telewizyjnego\". W książce bohaterowie używali czołgu „Rudy 102”, którym był początkowo pojazd w wersji T-34-76, a następnie T-34-85. Jednakże w serialu cały czas w roli „Rudego” występował czołg typu T-34-85. Niezależnie od tego, \"Rudy 102\" stał się jedną z ikon polskiej kultury narodowej.\nCzołgi T-34 można zauważyć także pod koniec filmów \"Gdzie jest generał...\" oraz \"Jak rozpętałem drugą wojnę światową\" (odcinek 3). Pojawiły się również w kilku odcinkach serialu animowanego \"Włatcy móch\".\nNa podstawie historii T-34 powstał rosyjski film \"T-34\" z 2018 roku.\nCzołg jako symbol.\nNiektóre czołgi T-34 w krajach socjalistycznych instalowano jako pomniki wojenne. W 1980 roku monument czołgu T-34-85 we wschodnioniemieckim mieście Karl-Marx-Stadt (Chemnitz) był celem ataku bombowego, który spowodował niewielkie zniszczenia pojazdu i wybicie pobliskich okien. Zamachowiec Josef Kneifel został skazany na dożywotnie więzienie w Bautzen. Wypuszczono go po zawarciu umowy z rządem Niemiec Zachodnich w 1987 roku. Po zjednoczeniu Niemiec w 1990 roku czołg został przeniesiony do muzeum w Ingolstadt.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=320462", "fragment_id": "1444927/29", "subtitle": "", "title": "T-34", "source": "wikipedia", "start_index": 42572.0, "document_id": "1444927", "parentId": 320462.0, "score": 0.46175137162208557}, "uuid": "16436467-5e32-44be-8147-25513b2e6fbb"}, {"page_content": "Tomek Czereśniak (\"Tomuś\", \"Tomek\") – fikcyjna postać literacka, a także filmowa, z książki Janusza Przymanowskiego „Czterej pancerni i pies” i polskiego serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem (1966-1970).\nŻyciorys.\nBył strzelcem-radiooperatorem w czołgu „Rudy”. Syn chłopa ze Studzianek. Dołączył do załogi w Gdańsku. Był bardzo przywiązany do swego wiejskiego pochodzenia. Z polecenia ojca, zbierał po drodze wszelkie pożyteczne rzeczy, które Niemcy, uciekając, porzucili. Wprowadził do załogi „Rudego” wiele humoru. Gdy Niemcy zaminowali most, nie bał się go rozminować. Grał na akordeonie. Gdy Jan Kos został dowódcą, on zajął jego poprzednie miejsce. Gdy w odc. 16 załoga otrzymała nowy, 5-osobowy czołg, zajął miejsce Gustlika jako ładowniczy (Gustlik został działonowym). Przez niemal cały serial jest szeregowym; ale na ślubie Janka i Marusi oraz Gustlika i Honoraty (odc. 21. \"Dom\") nosi już dystynkcje kaprala.\nW serialu w jego osobę wcielił się Wiesław Gołas.\nPierwowzory historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=713180", "fragment_id": "846414/0", "subtitle": "", "title": "Tomasz Czereśniak", "parentId": 713180.0, "start_index": 0.0, "document_id": "846414", "source": "wikipedia", "score": 0.2076207548379898}, "uuid": "4e159da1-2bda-4882-9fb9-6ae3052d4cff"}, {"page_content": "Gustaw Jeleń (\"Gustlik\") – postać literacka z książki Janusza Przymanowskiego \"Czterej pancerni i pies\", a także postać filmowa z polskiego serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem (1966–1970).\nŻyciorys.\nSyn Wilhelma. Pochodził z Ustronia na Śląsku Cieszyńskim, gdzie przed wojną pracował jako kowal. Jako Ślązak został siłą wcielony do Wehrmachtu, w którym był czołgistą. Podczas kampanii przeciwko ZSRR zdezerterował i przeszedł na stronę sowiecką. W ten sposób został żołnierzem polskiej brygady pancernej i członkiem załogi czołgu „Rudy” porucznika Jarosza. W czołgu pełnił funkcję ładowniczego, a potem (od odcinka 16, gdy załoga dostała nowy, 5-osobowy czołg) – działonowego. Spośród załogi odznaczał się niezwykłą siłą i poczuciem humoru. Wojnę zakończył w stopniu sierżanta. Po wojnie ożenił się z Honoratą.\nW serialu w rolę Gustlika wcielił się Franciszek Pieczka. Gustlik to śląskie zdrobnienie imienia Gustaw.\nPierwowzory historyczne.\nPostać Gustlika jest nawiązaniem do obywateli polskich, którzy wbrew własnej woli zostali zmuszeni do służby w Wehrmachcie. W Wojsku Polskim na Froncie Wschodnim służyło ok. 3000 Polaków walczących uprzednio w szeregach hitlerowskich sił zbrojnych.\nJednym z pierwowzorów Gustawa miał być Ernest Jeleń, który następnie dowodził czołgiem w kompanii T-34-85 por. Pawła Dobrynina w 4PCzC.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11954", "fragment_id": "184562/0", "subtitle": "", "title": "Gustaw Jeleń", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 11954.0, "document_id": "184562", "score": 0.1445416659116745}, "uuid": "0224b13f-5bc0-4604-85b3-4855ee0d55ba"}, {"page_content": "W 1956 r. w czasie wydarzeń czerwcowych w Poznaniu, dwa czołgi T-34-85 znajdujące się na uzbrojeniu interweniujących jednostek WP dostały się w ręce demonstrantów, którzy wykorzystali je do ostrzału Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego.\nProdukcja w Polsce.\nCzołg T-34-85 był pierwszym wozem bojowym produkowanym w Polsce na skalę masową. W 1951 r. Polska zakupiła licencję na jego produkcję. Docelowo planowano produkować 3 tys. wozów rocznie. Producentem pojazdów były Zakłady Mechaniczne „Łabędy” w Łabędach koło Gliwic. Armaty czołgowe produkowała Huta Stalowa Wola, a silniki Zakłady Mechaniczne PZL-Wola w Warszawie. Produkcję seryjną uruchomiono w 1952 r. Do chwili jej zakończenia w 1956 r. zbudowano łącznie 1380 czołgów, z których 1108 przekazano jednostkom Wojska Polskiego. Pozostałe 272 wozy przeznaczono na eksport. W czasie eksploatacji w Wojsku Polskim część czołgów T-34-85 została zmodernizowana do wersji T-34-85M1 (podgrzewacz silnika, załoga 4 żołnierzy, wzmocnione zawieszenie) i M2 (dodatkowo przystosowany do pokonywania przeszkód wodnych po dnie). Modernizacji dokonywano w Wojskowych Zakładach Mechanicznych w Siemianowicach Śląskich.\nNomenklatura.\nPoprawne oznaczenie to T-34-85. Często spotykany jest błędny zapis T-34/85. W dokumentach nie widnieje nigdzie oznaczenie T-34/85, a T-34-85.\nW kulturze popularnej.\nW książce „Czterej pancerni i pies” czołgiem „Rudy” był początkowo pojazd typu T-34-76, a następnie T-34-85. W serialu cały czas w roli „Rudego” występował czołg typu T-34-85.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12702", "fragment_id": "172740/4", "subtitle": "", "title": "T-34-85", "parentId": 12702.0, "start_index": 6640.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172740", "score": 0.1771339625120163}, "uuid": "7fb71910-9dd2-429a-9c50-81c566b50ec4"}, {"page_content": "Jan Kos (\"Janek\") – fikcyjna postać z książki Janusza Przymanowskiego „Czterej pancerni i pies” i polskiego serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem (1966–1970).\nŻyciorys.\nJanek Kos to strzelec-radiotelegrafista, a po śmierci Olgierda dowódca czołgu „Rudy”, gdańszczanin, najmłodszy w załodze, jego ojciec walczył na Westerplatte. Po zajęciu Polski przez III Rzeszę i ZSRR w niewyjaśnionych w fabule okolicznościach znajduje się na Syberii, gdzie zajmuje się myślistwem i pracą przy wyrębie lasów. Ze strzępów gazety dowiaduje się o tworzeniu na terenie ZSRR Ludowego Wojska Polskiego. Janek jest doskonałym strzelcem (udowodnił to, między innymi, strzelając do tarczy w pierwszym odcinku serialu, „Załoga”). Najważniejszą sprawą, która zajmuje Janka, jest konieczność odszukania ojca, którego stracił w zawierusze wojennej. Ważnym wątkiem książki i filmu jest historia miłości Janka i Marusi. Wojnę zakończył w stopniu podporucznika.\nWiernym towarzyszem Janka w najtrudniejszych nawet chwilach jest jego pies Szarik.\nW rolę Janka w serialu wcielił się aktor Janusz Gajos.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71883", "fragment_id": "647195/0", "subtitle": "", "title": "Janek Kos", "document_id": "647195", "start_index": 0.0, "parentId": 71883.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23137497901916504}, "uuid": "d7e5b1fe-16a3-45aa-a1ec-50860a3efefb"}, {"page_content": "Grigorij Grigoriewicz Saakaszwili (\"Grześ\", \"Dżygit\") – fikcyjna postać literacka z książki Janusza Przymanowskiego „Czterej pancerni i pies”, a także filmowa z polskiego serialu telewizyjnego pod tym samym tytułem (1966–1970).\nŻyciorys.\nBył Gruzinem z Kwiriketi, kierowcą-mechanikiem czołgowym. Przyprowadził czołg „Rudy” (T-34) do polskiej armii. Silnie przywiązany do swego gruzińskiego pochodzenia. Ponieważ miał nazwisko trudne do wymówienia dla Polaków, został Grzesiem, synem kominiarza spod Sandomierza, co miało tłumaczyć jego ciemną karnację. Można powiedzieć, że był przywiązany do dwóch krajów i narodów: Gruzji i Polski. W odcinku 13., gdy Niemiec pyta go, czy jest Polakiem, odpowiada, że tak. Jednak w odcinku 10., ściskając polską szablę ułańską, śpiewa pieśń „Gruzinie, chwyć za miecz!”. Wojnę zakończył w stopniu starszego sierżanta. \nW serialu jego osobę zagrał Włodzimierz Press.\nPierwowzory historyczne.\nDo formującego się polskiego wojska w Związku Radzieckim oprócz żołnierzy Armii Czerwonej polskiego pochodzenia (także w drugim i trzecim pokoleniu) kierowano rodowitych obywateli ZSRR. Oprócz oficerów pojawiali się (rzadziej) podoficerowie niebędący z pochodzenia Polakami, spotykano ich m.in. w jednostkach pancernych, gdzie pomagali w przeszkoleniu żołnierzy polskich i uzupełniali załogi. Nawiązaniem do nich była postać Grigorija.\nJednym z jego pierwowzorów był Iwan Baryłow oraz Michał Gaj, który po wojnie poślubił Lidię Mokrzycką – radiotelegrafistkę brygady.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=713182", "fragment_id": "846415/0", "subtitle": "", "title": "Grigorij Saakaszwili", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "846415", "parentId": 713182.0, "score": 0.3047230839729309}, "uuid": "34da8204-d52b-4e53-8690-ead4a3e2aa4e"}, {"page_content": "Serial opowiada dzieje załogi czołgu T-34-85 nr 102 „Rudy”, która przechodzi szlak bojowy Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte od Studzianek do Berlina. Załogę stanowią: nastoletni gdańszczanin, Janek Kos, którego wojna rzuciła na daleką Syberię, Ślązak Gustlik Jeleń, uciekinier z armii niemieckiej, dowódca czołgu Rosjanin, potomek polskich zesłańców Olgierd Jarosz i Gruzin Grigorij Saakaszwili, przyjaciel Janka z Syberii; uzupełnieniem załogi jest Szarik, pies Janka, który nie raz ratuje załogę z opresji. Po śmierci Olgierda dowódcą zostaje Janek, a do załogi dołącza syn chłopa spod Studzianek – Tomek Czereśniak. Towarzyszą im inni żołnierze polscy i radzieccy: radiotelegrafistka Lidka Wiśniewska, kochająca się bez wzajemności w Janku, radziecka rudowłosa sanitariuszka Marusia Ogoniok, w której z kolei zakochuje się Janek, kierowca Franek Wichura, który chciałby zostać mechanikiem czołgu, starszyna Czernousow, dowódca oddziału piechoty. Brygadą dowodzi Pułkownik, który po ojcowsku opiekuje się załogą czołgu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11959", "fragment_id": "184564/1", "subtitle": "", "title": "Czterej pancerni i pies (serial telewizyjny)", "document_id": "184564", "start_index": 874.0, "parentId": 11959.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1612689197063446}, "uuid": "2c541bd8-a80d-4194-adeb-09e94eebabf2"}, {"page_content": "\"Główn: Czterej pancerni i pies (serial telewizyjny) .\"\nLista odcinków polskiego serialu telewizyjnego Czterej pancerni i pies.\nSeria 1.\nSeria pierwsza serialu emitowana była po raz pierwszy w 1966 roku.\nOdcinek 1: \"Załoga\".\nMłody Polak, szesnastoletni Janek Kos, mieszka wraz z Jefimem Siemionyczem w syberyjskiej tajdze na radzieckim Dalekim Wschodzie. Pracuje w spółdzielni jako myśliwy i jest wybornym strzelcem, czego dowodzi, zabijając jednym strzałem, w trudnej sytuacji, tygrysa. Tam poznaje Gruzina Grigorija. Chociaż się lubią, to dochodzi między nimi do kłótni o to czyja to wojna. W końcu ustalają „moja wojna, twoja wojna, nasza wojna”.\nZaprezentowane są perypetie Janka, który z powodu swojego młodego wieku nie może zostać przyjęty do wojska (mimo dowiedzionego męstwa – nie tylko, zabijając tygrysa, uratował życie drugiemu człowiekowi, ale i później pojmał japońskiego szpiega). W rok później (1943 – „ojciec [...] zginął gdzieś 4 lata temu”) Janek decyduje się iść do wojska. Jedzie koleją przez ZSRR, poznając między innymi w transporcie Armii Czerwonej Czernousowa i Fiedię. Trafia po drodze na transport do polskiego wojska i w końcu udaje się do miejsca formowania się Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Kolejne perypetie związane z jego młodym wiekiem, ale dzięki fortelowi, udaje mu się zostać przyjętym. Przy kompletowaniu załogi czołgu 102, każdy musi udowodnić przydatność dla załogi Olgierda, przedstawiając swoje nieprzeciętne zdolności. Janek potwierdza swoje umiejętności strzeleckie. Kierowcą czołgu jest dawny znajomy Janka – Grigorij. Do załogi wchodzi także mocarny Gustlik.\nW pierwszych scenach odcinka pojawia się pies Szarik – jeszcze jako mały szczeniak. Widz poznaje również cały szereg postaci drugo- i trzecioplanowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1563918", "fragment_id": "714630/0", "subtitle": "", "title": "Lista odcinków serialu Czterej pancerni i pies", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "714630", "parentId": 1563918.0, "score": 0.4998445212841034}, "uuid": "2ac503d2-b670-484e-8a9a-46d195071e68"}]}
{"id": "q_882", "question": "W którym wieku miała miejsce wojna trzynastoletnia między Polską a Zakonem Krzyżackim?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna trzynastoletnia – stoczona w latach 1454–1466 wojna między państwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego, rozpoczęta na skutek poparcia przez Polskę powstania Związku Pruskiego przeciwko zakonowi krzyżackiemu, zakończona zwycięstwem Królestwa Polskiego i II pokojem toruńskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59076", "fragment_id": "648587/0", "subtitle": "", "title": "Wojna trzynastoletnia", "parentId": 59076.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "648587", "score": 0.9423739910125732}, "uuid": "e463dfd3-2309-4fe9-86e0-210abcc5f607"}, {"page_content": "W 1454 wybuchła wojna trzynastoletnia między państwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego, rozpoczęta na skutek poparcia przez Polskę powstania Związku Pruskiego przeciwko zakonowi krzyżackiemu, zakończona zwycięstwem Królestwa Polskiego i II pokojem toruńskim. Akces Morąga do Związku Pruskiego został podpisany w 1446 roku przez burmistrza Marcina Gotschalk. W owej wojnie zakon krzyżacki posługiwał się licznymi wojskami najemnymi, głównie z krajów niemieckich, a także z Czech i Moraw. Długotrwała wojna wyniszczyła kraj. Po wojnie tej, od 1466, Dobrocin pozostał w Prusach Zakonnych, które stanowiły lenno Polski. Zakon po klęsce był niewypłacalny i swoich wierzycieli-zaciężników musiał zaspokajać wielkimi nadaniami. Wszystkie posiadłości Zakonu z wyjątkiem nielicznych folwarków, włości tych, którzy zginęli lub przenieśli się do Polski, oraz zamki oddano w zastaw. Odtąd panami kraju stali się obcy najemnicy. Z nich wytworzyła się nowa warstwa szlachty i arystokracji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=395614", "fragment_id": "62211/9", "subtitle": "", "title": "Dobrocin (województwo warmińsko-mazurskie)", "document_id": "62211", "start_index": 13207.0, "source": "wikipedia", "parentId": 395614.0, "score": 0.5644175410270691}, "uuid": "c42497fd-20ed-4e57-9469-48dcf4113897"}, {"page_content": "W latach 1454–1466 toczyła się wojna polsko-krzyżacka (tzw. trzynastoletnia), w trakcie której król Kazimierz Jagiellończyk wielokrotnie przebywał w Bydgoszczy, zakładając tutaj jedną ze swoich głównych kwater wojennych. W 1454 r. dotarł tutaj uciekając po przegranej bitwie pod Chojnicami, w 1457 r. dokonywał wykupów twierdz krzyżackich oraz przeprowadzał koncentracje armii, w 1461 r. zbierał i przeglądał wojska oraz odbywał rokowania z przedstawicielami miast pruskich. Wreszcie w 1466 r. – zawarł w Bydgoszczy decydujący dla wyniku wojny sojusz z Erykiem Słupskim. Kazimierz Jagiellończyk na bydgoskim zamku dowiedział się o śmierci matki Zofii Holszańskiej (wrzesień 1461 r.) Tutaj też w kwietniu 1457 r. dokonał wykupu z rąk zaciężnych krzyżackich m.in. twierdzy w Malborku – stolicy Zakonu, która nigdy nie została zdobyta militarnie.\nKról Kazimierz Jagiellończyk przyczynił się do rozwoju Bydgoszczy – miasta które doskonale znał on sam i jego dwór. Wydał dla Bydgoszczy przywileje, m.in. prawo swobodnego uprawiania handlu na Wiśle, prawa do trzech jarmarków, ufundował wspólnie ze starostą bydgoskim Janem Kościeleckim piękny wizerunek maryjny do ołtarza głównego kościoła farnego (czczony do dzisiaj jako Matka Boska Pięknej Miłości – patronka miasta i diecezji, obraz ukoronowany przez prymasa S. Wyszyńskiego w 1966 r. i papieża Jana Pawła II w 1999 r., nazywany przez historyków sztuki najpiękniejszym średniowiecznym wizerunkiem maryjnym w Polsce), ufundował także klasztor bernardynów w Bydgoszczy (trzeci konwent w Polsce po Krakowie i Warszawie).\nRozwój miasta w XIV-XV wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1680229", "fragment_id": "671479/5", "subtitle": "", "title": "Historia Bydgoszczy (1346–1466)", "document_id": "671479", "start_index": 7047.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1680229.0, "score": 0.22215965390205383}, "uuid": "1f3fea61-e44d-4fab-a598-5842319a9b60"}, {"page_content": "Wojna polsko-krzyżacka w latach 1519–1521, potocznie wojna pruska lub wojna rycerska (niem. \"Reiterkrieg\") – wojna pomiędzy Polską i zakonem krzyżackim w latach 1519–1521.\nPrzyczyny.\nPo zawarciu pokoju toruńskiego w 1466 zakon krzyżacki uznał się lennikiem Korony Polskiej z terytorium Prus Zakonnych. Jednakże zakon formalnie podlegał także cesarzom rzymskim i papieżom. Tę podwójną podległość próbował wykorzystać cesarz Maksymilian I Habsburg, który walcząc z Jagiellonami o wpływy w Europie Środkowej, w 1501 oficjalnie zakazał wielkiemu mistrzowi Fryderykowi Wettynowi jako księciu Rzeszy złożenia hołdu lennego królowi Polski Janowi Olbrachtowi.\nW 1505 papież Juliusz II wydał brewe nakazujące Krzyżakom złożenie hołdu Aleksandrowi Jagiellończykowi. Jednak już w 1509 odwołał to postanowienie, wyznaczając sąd rozjemczy polsko-krzyżacki w Poznaniu. W 1511 nowym wielkim mistrzem krzyżackim został Albrecht Hohenzollern, siostrzeniec króla Zygmunta Starego. Rokowania przeniesiono do Torunia, gdzie prymas Jan Łaski bezskutecznie próbował wynegocjować z biskupem pomezańskim Hiobem von Dobeneckem warunki, na jakich Albrecht miał złożyć hołd lenny.\nUzbrojony przez Niemcy wielki książę moskiewski Wasyl III uderzył w 1512 na Wielkie Księstwo Litewskie, rozpoczynając I wojnę polsko-rosyjską. Albrecht jako wasal Zygmunta Starego powinien był przyjść z pomocą swojemu suzerenowi. Tego jednak nie uczynił, a Polska uznała, że Albrecht popełnił felonię i zyskała tym samym \"casus belli\" w konflikcie z zakonem krzyżackim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=623814", "fragment_id": "802793/0", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-krzyżacka (1519–1521)", "parentId": 623814.0, "start_index": 0.0, "document_id": "802793", "source": "wikipedia", "score": 0.2715422213077545}, "uuid": "051e40a3-492c-41ed-9935-1c8b31c8391e"}, {"page_content": "W okresie XV-wiecznych wojen polsko-krzyżackich panowanie krzyżackie stawało się coraz większym ciężarem dla poddanych, budząc wśród nich opozycję, która wzmogła się po porażce zakonu w bitwie pod Grunwaldem. W 1457 roku powstanie wzniecone przez Związek Pruski przeobraziło się w wojnę trzynastoletnią, której rezultatem było ostateczne włączenie ziemi chełmińskiej w granice Królestwa Polskiego. W 1466 roku obszar ten włączono do województwa chełmińskiego w obrębie Prus Królewskich. Warstwy szlachecka i chłopska uległy polonizacji, a dominującym językiem stał się polski. Dawne dobra zakonu przeszły w ręce królewskie, szlacheckie, biskupstwa chełmińskiego i klasztoru benedyktynek w Chełmnie. Formę ustroju rolnego zmieniono z systemu czynszowego na folwarczno-pańszczyźniany. Gospodarka folwarczna nastawiona była na sprzedaż zboża na eksport drogą wodną do Gdańska. W 1560 w zachodniej części ziemi chełmińskiej wyodrębniono powiat chełmiński dla szlacheckich sądów ziemskich. Dla celów skarbowych i wojskowych używano natomiast podziału kościelnego. Prawie wszystkie wsie stanowiły własność szlachecką. Jedynie Dąbrowa była własnością biskupstwa chełmińskiego. W 1611 roku część posiadłości ziemskich nabyły siostry benedyktynki dla ich klasztoru w Chełmnie, m.in. część Czarża, Pień, Janowo, Wałdowo Królewskie i Czemlewo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115506", "fragment_id": "21320/10", "subtitle": "", "title": "Dąbrowa Chełmińska (gmina)", "parentId": 115506.0, "start_index": 13874.0, "document_id": "21320", "source": "wikipedia", "score": 0.18321892619132996}, "uuid": "1bb88bd8-8e32-41f1-9337-3e2658df942a"}, {"page_content": "Wojny polsko-krzyżackie – konflikty zbrojne pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego a Państwem zakonu krzyżackiego, toczone głównie w XV wieku. Jedną z nich była wielka wojna z lat 1409–1411.\nPoczątki sporu.\nEkspansję terenów dzisiejszej Polski Krzyżacy rozpoczęli w 1226 roku, kiedy to Konrad Mazowiecki sprowadził ich na ziemię chełmińską.\nW okresie panowania króla Władysława Łokietka zakon krzyżacki podbił w 1309 roku zbrojnie Pomorze Gdańskie, co stało się przyczyną konfliktu z Polską. Zagarniętych terenów nie chcieli zwrócić mimo korzystnego dla Polski wyroku sądu papieskiego w Inowrocławiu z 1321 roku. Następnie Krzyżacy podbili ziemię dobrzyńską, Kujawy i najeżdżali Wielkopolskę, sprzymierzając się z wrogim Polsce władcą Czech Janem Luksemburskim. W związku z tym od 1327 roku trwała wojna polsko-krzyżacka.\n \"Osobny artykuł: Wojna polsko-krzyżacka (1327–1332).\"\nPodbój ziem Prusów i Jaćwingów przez zakon krzyżacki okazał się zagrożeniem także dla Księstwa Litewskiego. Krzyżacy pod pretekstem szerzenia chrześcijaństwa organizowali najazdy na ziemie litewskie. Brali w nich udział jako goście zakonu liczni rycerze z całej Europy. Litwa była jednym z ostatnich miejsc, gdzie mogli walczyć za wiarę, a zarazem zdobyć pieniądze i sławę. To właśnie niebezpieczeństwo ze strony zakonu zbliżyło do siebie Polskę i Litwę, skłaniając oba kraje do zawarcia unii. Unia personalna z Litwą zawarta w Krewie 1385 roku miała być gwarancją bezpieczeństwa i nienaruszalności korony.\nBitwa pod Grunwaldem.\n \"Osobny artykuł: Bitwa pod Grunwaldem.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=940208", "fragment_id": "1011896/0", "subtitle": "", "title": "Wojny polsko-krzyżackie", "parentId": 940208.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1011896", "score": 0.44501274824142456}, "uuid": "07e41c60-cdb1-4106-bd27-dd52a26d4b8e"}, {"page_content": "Na wieść o klęsce zakonu krzyżackiego wiele miast pruskich, które od dawna miały dość panowania krzyżackiego, poddało się królowi Polski. Jednak państwu polskiemu nie udało się wykorzystać szansy – działania wojenne prowadzone były przez Polaków zbyt wolno, by zdołali oni opanować Pomorze i Prusy. W 1411 roku po kilkumiesięcznym i nieskutecznym oblężeniu stolicy państwa zakonnego Malborka – zawarto pokój. Głównie skorzystała na nim Litwa, która odzyskała Żmudź, ale tylko do śmierci Jagiełły i Witolda. Polska odzyskała ziemię dobrzyńską. Klęska pod Grunwaldem powstrzymała jednak napływ rycerzy z zachodniej Europy, którzy chętnie dotąd pomagali Krzyżakom. Ze względu na brak ochotników zakon musiał wydawać coraz więcej pieniędzy na wynajęcie wojsk zaciężnych, czyli ówczesnych żołnierzy zawodowych. Skutkiem tego był wzrost podatków w państwie krzyżackim. Jednocześnie pogłębiła się niechęć poddanych wobec władcy państwa krzyżackiego.\nBitwa pod Grunwaldem była jedną z największych bitew średniowiecznej Europy. Pokonanie zakonu krzyżackiego umocniło pozycję Polski. Bitwa ta też miała ogromne znaczenie ideologiczne. Bitwa pod Grunwaldem wpłynęła na dalsze losy dynastii Jagiellonów oraz na ekspansywną politykę dynastyczną.\nPrzyczyny wybuchu wojny trzynastoletniej.\nPruscy mieszczanie sprzeciwiający się władcom zakonu założyli tajną organizację – Związek Pruski, do którego przystąpiło rycerstwo i prawie wszystkie miasta Prus.\nW 1454 roku zwrócili się oni do króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka z prośbą o przyłączenie Prus do Polski. Król wyraził zgodę i ogłosił włączenie ziem państwa krzyżackiego do Polski. Stało się to przyczyną kolejnej wojny pomiędzy Polską a Krzyżakami. Tym razem trwała ona aż 13 lat, dlatego nazwano ją później wojną trzynastoletnią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=940208", "fragment_id": "1011896/2", "subtitle": "", "title": "Wojny polsko-krzyżackie", "source": "wikipedia", "start_index": 2821.0, "parentId": 940208.0, "document_id": "1011896", "score": 0.7233688831329346}, "uuid": "ff5b8727-0c28-4f31-92bc-dac6d9e9149e"}, {"page_content": "Wojna polsko-krzyżacka w latach 1431–1435 – jeden z konfliktów zbrojnych między Polską a zakonem krzyżackim, zakończony pokojem w Brześciu Kujawskim zawartym 31 grudnia 1435.\nPodłoże konfliktu.\nPowodem wybuchu wojny było zawarcie 19 czerwca 1431 przez wielkiego mistrza Paula Russdorfa przymierza z buntującym się przeciw Polsce Świdrygiełłą (wojna łucka). Oznaczało to zaangażowanie się zakonu krzyżackiego w podejmowane przez Zygmunta Luksemburskiego próby rozbicia unii polsko-litewskiej.\nNajazd krzyżacki w 1431.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=849253", "fragment_id": "987181/0", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-krzyżacka (1431–1435)", "document_id": "987181", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 849253.0, "score": 0.2483290284872055}, "uuid": "d559ad13-512b-4eab-ab8e-c079e5c26c17"}, {"page_content": "Habit i zbroja – dokumentalny film historyczny z elementami animowanymi w koprodukcji polsko-litewsko-niemieckiej opowiadający o historii zakonu krzyżackiego i jego wpływu na losy ówczesnej Europy. Premiera \"Habitu i zbroi\" w reżyserii Pawła Pitery odbyła się 25 sierpnia 2017 w Centrum Kulturalno-Kongresowym Jordanki w Toruniu.\nPostacie historyczne w filmie zagrali rekonstruktorzy historyczni a narratorem jest amerykański aktor Stacy Keach.\nFabuła.\n\"Habit i zbroja\" przedstawia dzieje państwa zakonu krzyżackiego oraz Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego jak wielką grę strategiczną, w której konkurują ze sobą różne wartości cywilizacyjne i ścierają emocje aktorów historii – scenariusz filmu obejmuje 400 lat, od XII do XVI wieku.\n\"Habit i zbroja\" pokazuje powstanie zakonu krzyżackiego w Palestynie, a następnie kolonizację ziem pruskich nad Morzem Bałtyckim i budowę Państwa Zakonnego oraz okres jego rozkwitu. Dalej dokument przedstawia wielką wojnę z zakonem krzyżackim (1409–1411), w tym bitwę pod Grunwaldem w 1410 i pokój toruński w 1466 kończący wojnę trzynastoletnią (1454–1466). Film kończy hołd pruski w kwietniu 1525.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3969795", "fragment_id": "609170/0", "subtitle": "", "title": "Habit i zbroja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "609170", "parentId": 3969795.0, "score": 0.13330073654651642}, "uuid": "1160f860-5c0d-4625-8a0b-d786a8f50a5b"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna polsko-krzyżacka 1327–1332 – wojna pomiędzy Królestwem Polskim, wspieranym przez Wielkie Księstwo Litewskie, Królestwo Węgier i (pośrednio) Księstwo Jaworskie, a państwem zakonu krzyżackiego, wspieranym przez księstwa mazowieckie i Królestwo Czech. Konflikt zakończył oficjalnie pokój kaliski, zawarty w 1343.\nPrzyczyny konfliktu.\nAgresja na Mazowsze.\nWładysław I Łokietek, w swojej polityce jednoczenia dzielnic wyodrębnionych w okresie rozbicia dzielnicowego, zorganizował na przełomie 1326/1327 wyprawę na Mazowsze. W wyniku tego najazdu wojska polskie zdobyły Płock, ale książę płocki Wacław wraz z braćmi Siemowitem II warszawsko-liwskim i Trojdenem czerskim zawarł sojusz obronny z Krzyżakami. W tej sytuacji Łokietek musiał odłożyć plany związane z Mazowszem.\nSpór o Pomorze Gdańskie.\nPo tym jak w 1309 Pomorze Gdańskie zostało siłą wcielone do państwa krzyżackiego rozgorzał długoletni konflikt o tę dzielnicę. Pomimo wyroku sądu papieskiego w Inowrocławiu z 1321 Krzyżacy nie chcieli oddać zagarniętego terytorium. Negocjacje ciągnęły się przez kilka lat, w końcu w Malborku zdecydowano się na rozwiązanie siłowe. Sojusz zawarty przez Krzyżaków z książętami mazowieckimi stał się doskonałym pretekstem do wojny. Dodatkowym atutem Krzyżaków były roszczenia jakie przeciwko Władysławowi Łokietkowi wysuwał król czeski Jan Luksemburski.\nCzeskie pretensje do korony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2206141", "fragment_id": "461399/0", "subtitle": "", "title": "Wojna polsko-krzyżacka (1327–1332)", "parentId": 2206141.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "461399", "score": 0.19102993607521057}, "uuid": "efabc1da-6a53-4670-808d-46cbe19fffd9"}]}
{"id": "q_883", "question": "Jak nazywa się wielbłąd dwugarbny?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielbłąd dwugarbny (\"Camelus ferus\") – gatunek ssaka z rodziny wielbłądowatych (Camelidae), występujący w stanie dzikim na stepach centralnej Azji (Mongolia i Chiny). Największa znana dzika populacja tych zwierząt – żyjąca na pustyni Gobi – liczy około 1000 osobników[].&lt;br&gt;Innym dwugarbnym gatunkiem wielbłąda jest udomowiony wielbłąd domowy (\"C. bactrianus\").\nCharakterystyka.\nWielbłądy są silnymi zwierzętami przystosowanymi do życia na piaszczystym terenie: mają grubą skórę na kolanach i szerokie kopyta; ich nozdrza mogą się otwierać i zamykać, chroniąc przed wdychaniem piasku. Grube futro pozwala zwierzęciu zachować temperaturę ciała podczas zimnych pustynnych nocy oraz izoluje przed upałem za dnia. Znane są także ze swojej gospodarki wodnej: zwierzę może jednorazowo wypić nawet 120 litrów wody, by przez następnych kilka dni nie pić w ogóle[].\nWielbłądy dwugarbne mają około 2 metrów w kłębie (razem z garbami) i ważą nawet ponad 800 kg. Samce są większe od samic. Są roślinożerne, ich zasadnicza dieta składa się z traw, liści i zbóż[].\nW kulturze.\nPoczta Polska wyemitowała 15 czerwca 2020 roku znaczek pocztowy o nominale 3,30 złotych przedstawiający wielbłądzicę z młodym. Zwierzęta zostały opisane: Wielbłąd dwugarbny / \"Camelus bactrianus\" / Samica Goplana i Józefina. Autorem projektu znaczka był Andrzej Gosik. Druk wykonano techniką offsetową na papierze fluorescencyjnym, w nakładzie 180 tys. sztuk.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91319", "fragment_id": "644427/0", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd dwugarbny", "parentId": 91319.0, "start_index": 0.0, "document_id": "644427", "source": "wikipedia", "score": 0.9901784062385559}, "uuid": "61335478-c035-4015-9274-d081b7ecd577"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: inne znaczenia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielbłąd (\"Camelus\") – rodzaj dużych ssaków z podrodziny Camelinae w obrębie rodziny wielbłądowatych (Camelidae). Fizjologicznie przystosowane do życia w warunkach suchego i gorącego klimatu, są w wielu krajach wykorzystywane jako zwierzęta użytkowe. Wielbłądy wykorzystywane są jako wierzchowce, zwierzęta juczne, źródło mleka, wełny, mięsa i skóry, a także w celach rozrywkowych (cyrki, wyścigi wielbłądów). W przeszłości wykorzystywane były również do celów transportowych ze względu na to, że potrafiły przenosić ładunki o masie wynoszącej 220–270 kg.\nZasięg występowania.\nW stanie dzikim (naturalnym) wielbłądy występują jedynie w południowo-zachodniej Chińskiej Republice Ludowej i Mongolii (wielbłąd dwugarbny), natomiast gatunki udomowione występują w północnej Afryce, na Bliskim Wschodzie i części Azji Środkowej (wielbłąd jednogarbny) oraz w środkowej i południowej Azji (wielbłąd domowy) gdzie żyją jako zwierzęta gosopodarskie. Wielbłąd jednogarbny został introdukowany we wschodniej i południowej Afryce, na Wyspach Kanaryjskich (1405 rok) oraz w zachodniej i środkowej Australii (1840–1907), gdzie żyje pokaźna populacja zdziczała; od XVII do początku XX wieku miały miejsce nieudane introdukcje na Karaiby, do Boliwii, Peru, Kolumbii, Brazylii, Namibii i południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych.\nCechy charakterystyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71575", "fragment_id": "647099/0", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd", "document_id": "647099", "start_index": 1.0, "parentId": 71575.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6097040176391602}, "uuid": "cf76d365-69c1-49c8-9f44-850217a99e47"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielbłąd domowy lub baktrian (\"Camelus bactrianus\") – gatunek ssaka z rodziny wielbłądowatych (Camelidae), należący wraz z wielbłądami dwugarbnymi i jednogarbnymi (dromaderami) do rodzaju wielbłąd (\"Camelus\"). Charakteryzuje się średnią wielkością i ciężarem większym od innych współczesnych wielbłądów (osiąga masę do 1 tony, przy długości ciała 3 m), różni się też od wielbłąda jednogarbnego obecnością dwóch garbów i znacznie grubszą sierścią. Gatunki wielbłądów są blisko spokrewnione, mogą się krzyżować, tworząc żywotne, płodne mieszańce.\nBaktrian jest bliskim krewnym wielbłąda dwugarbnego (\"Camelus ferus\"). Chociaż \"Camelus ferus\" był często uważany za podgatunek baktriana (jako \"Camelus bactrianus ferus\"), to współczesne badania genetyczne przemawiają za jego izolacją od wielbłąda domowego. Obecnie uważa się, że rozdzielenie się \"C. bactrianus\" i \"C. ferus\" miało miejsce w plejstocenie (około 1,5-0,7 mln lat temu), na długo przed rozpoczęciem udomowienia wielbłąda domowego (około 6000-4000 lat temu).\nZwierząt tych żyje na świecie około 2 miliony.\nStanowi on zwierzę juczne; pozyskuje się też od niego wełnę, w większych ilościach i lepszej jakości niż od dromadera. Mniejsza niż w przypadku jednogarbnego kuzyna jest jego przydatność dla mleczarstwa; do wykorzystania nadaje się także jego mięso.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5390927", "fragment_id": "332446/0", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd domowy", "parentId": 5390927.0, "start_index": 0.0, "document_id": "332446", "source": "wikipedia", "score": 0.703806459903717}, "uuid": "0b7977b7-398c-41bd-b0b6-24ef47ce3d3f"}, {"page_content": "Na północy, gdzie rośnie tajga, żyją jelenie, niedźwiedzie brunatne, rysie, rosomaki oraz przedstawiciele rodziny wiewiórkowatych – burunduki. W górach żyje koziorożec syberyjski. Tereny stepowe są zdominowane przez gazelę dżejran i dżereń. Na stepach zamieszkuje też przedstawiciel koniowatych – kułan. Liczne są także gryzonie, gdzie największym przedstawicielem jest bobak, nazywany powszechnie tarbaganem. Wśród ptaków wyróżnia się takie gatunki jak żuraw stepowy, a także ptaki drapieżne jak orlik stepowy i pustułka. Wśród gadów Mongolii żyje niebezpieczny, jadowity wąż – mokasyn dalekowschodni, który należy do rodziny grzechotnikowatych. Na pustyni Gobi można spotkać konia Przewalskiego i wielbłąda dwugarbnego zwanego baktrian. Rzeki Mongolii obfitują w ryby. Głównymi[] gatunkami są ryby z rodziny łososiowatych.\nW Mongolii istnieją 22 parki narodowe o łącznej powierzchni 92 tys. km². Istnieje także kilkanaście rezerwatów przyrody. Obszary chronione zajmują 10,3% powierzchni kraju. Największym rezerwatem jest Wielki Rezerwat Gobijski o powierzchni 53 tys. km², będący miejscem występowania koni Przewalskiego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1928371", "fragment_id": "387020/6", "subtitle": "", "title": "Geografia Mongolii", "document_id": "387020", "start_index": 8903.0, "parentId": 1928371.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3288767635822296}, "uuid": "855f1081-569e-46f7-a604-e27dc86efbe6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: samolot PZL M18 Dromader.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWielbłąd jednogarbny, dawniej także: dromader lub dromedar (\"Camelus dromedarius\") – gatunek dużego, udomowionego ssaka lądowego z rodziny wielbłądowatych (Camelidae), blisko spokrewniony z wielbłądem dwugarbnym (baktrianem) oraz z lamą, alpaką, gwanako andyjskim i wikunią andyjską. Jest wszechstronnie użytkowany: jako wierzchowiec, zwierzę juczne, źródło mleka, wełny, mięsa oraz skóry, a także do celów rozrywkowych. Wyhodowano liczne rasy.\nWystępowanie.\nFormy dzikie żyły prawdopodobnie w północnej Afryce i na Półwyspie Arabskim. Udomowienie nastąpiło prawdopodobnie na Półwyspie Arabskim około 6 tys. lat temu. Po udomowieniu wielbłąd jednogarbny został rozprzestrzeniony przez człowieka na całym świecie. Podejmowano próby wprowadzenia go na tereny pustynne Ameryki Południowej i Australii. \nDo warunków naturalnych wtórnie przystosowała się liczna populacja dromaderów introdukowanych w Australii, gdzie wykorzystywano je jako środek lokomocji na terenach pustynnych. W wyniku rozwoju motoryzacji wielbłądy przestały być potrzebne i pozostawiono je na wolności. Porzucone zwierzęta utworzyły zdziczałą populację tzw. \"wielbłąda australijskiego\" (ang. \"Australian feral camel\").\nBudowa.\nWielbłąd jednogarbny ma piaskowe ubarwienie, jest wyższy od baktriana, ale charakteryzuje się lżejszą budową, dłuższymi nogami, na grzbiecie ma tylko jeden garb, a jego owłosienie nie jest tak obfite jak u baktriana.\nPrzystosowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137973", "fragment_id": "23985/0", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd jednogarbny", "document_id": "23985", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 137973.0, "score": 0.6327787637710571}, "uuid": "f42a6032-08ed-499b-8eb8-c5bfcb6c8f48"}, {"page_content": "Birtugan, wielbłąd mieszany, tulu, nar – hybryda wielbłąda jednogarbnego (dromadera) z dwugarbnym (baktrianem). Są spotykane w Afganistanie, Kazachstanie, Iranie, Rosji i Turcji. Birtugany są większe i silniejsze od swoich rodziców, mają jeden garb i są łagodniejsze w obejściu. W Kazachstanie samice birtuganów (hybryda F1) krzyżuje się ponownie z baktrianem dla uzyskania hybrydy F2 (3/4 baktriana i 1/4 dromadera).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76590", "fragment_id": "646443/0", "subtitle": "", "title": "Birtugan", "document_id": "646443", "start_index": 0.0, "parentId": 76590.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5259725451469421}, "uuid": "571b7076-b91f-44d6-ba53-59857b29051b"}, {"page_content": "Przejście graniczne Gjueszewo-Dewe Bair (bułg. \"Граничен контролно-пропускателен пункт Гюешево\", maced. \"Деве Баир\") – główne i największe przejście graniczne między Bułgarią a Macedonią Północną. Znajduje się koło wsi Gjueszewo, około 22 kilometry od miast Kjustendił w Bułgarii i Kriwa Pałanka w Macedonii Północnej. Inna macedońska nazwa to Ramna Niwa.\nJest położone na trasie Sofia – Skopje, która jest częścią paneuropejskiego korytarza transportowego 8 (Vlora – Tirana – Skopje – Sofia – Burgas – Azja) oraz drogi międzynarodowej E 871.\nEtymologia toponimu.\nDewe Bair jest nazwą turecką, znaczącą dosłownie „wielbłądzie wzgórze”. Miejsce otrzymało tę nazwę przez swój wygląd w kształcie garbów wielbłąda dwugarbnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3107968", "fragment_id": "136456/0", "subtitle": "", "title": "Przejście graniczne Gjueszewo-Dewe Bair", "parentId": 3107968.0, "start_index": 0.0, "document_id": "136456", "source": "wikipedia", "score": 0.3128460645675659}, "uuid": "4fcf844b-7067-46a2-8187-67bbf6ea200d"}, {"page_content": "Są zwierzętami stadnymi, tworzą haremowe grupy rodzinne złożone z samca, kilku samic i ich potomstwa. Żywią się trawą i liśćmi drzew i krzewów. Kopulują w pozycji siedzącej. Ciąża trwa do 11 miesięcy. Samica rodzi jedno, w pełni rozwinięte młode, które podąża za matką krótko po urodzeniu.\nEwolucja.\nPrzedstawiciele wielbłądowatych pojawili się na obszarze dzisiejszej Ameryki Północnej w górnym eocenie, gdzie rozprzestrzenili się w pliocenie, a następnie przedostali do Azji przez most lądowy Beringa i do Ameryki Południowej. Wielbłądowate Ameryki Północnej wyginęły ok. 10 tys. lat temu.\nSystematyka.\nRodzina wielbłądowatych obejmuje jedną współcześnie występującą podrodzinę:\nOpisano również kilka podrodzin wymarłych:\nOpisano również rodzaje wymarłe o niepewnej pozycji systematycznej i nie sklasyfikowane w żadnej z powyższych podrodzin:\nMieszańce międzygatunkowe.\nWielbłądy i lamy mogą krzyżować się pomiędzy sobą. Hybryda wielbłąda jednogarbnego z dwugarbnym to birtugan. Hybryda lamy i wielbłąda jednogarbnego (cama) została uzyskana poprzez sztuczne unasienianie.\nMiędzynarodowy Rok Wielbłądowatych.\nZgromadzenie Ogólne ONZ, na wniosek FAO – ogłosiło rok 2024 Międzynarodowym Rokiem Wielbłądowatych: „ze względu na ich kluczową rolę w zapewnieniu środków do życia milionom gospodarstw domowych żyjących w nieprzyjaznym środowisku w ponad 90 krajach, zwłaszcza ludności tubylczej i społecznościom lokalnym” oraz „w celu budowania świadomości na temat niewykorzystanego potencjału wielbłądowatych oraz wezwania do zwiększonych inwestycji w sektorze wielbłądowatych, propagując intensyfikację badań, rozwój potencjału oraz wykorzystanie innowacyjnych praktyk i technologii”.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27255", "fragment_id": "172075/1", "subtitle": "", "title": "Wielbłądowate", "source": "wikipedia", "start_index": 1466.0, "document_id": "172075", "parentId": 27255.0, "score": 0.34662872552871704}, "uuid": "4c543d4d-0694-43b7-8140-72b9f2381042"}, {"page_content": "Porównując rozmaite kultury, w których hoduje się wielbłądy, mleko jest najważniejszym produktem spożywczym pozyskiwanym od tego zwierzęcia. Po ocieleniu, baktriany dają mleko przez 14 do 16 miesięcy, dromadery – przez 12 do 20 miesięcy. Jest to szczególnie ważne w regionach suchych, gdzie kozy i krowy można doić o połowę krócej. W celu przedłużenia laktacji stosuje się różne zabiegi, łącznie z podstawianiem klaczy, która straciła cielę, innego cielęcia okrytego skórą padłego zwierzęcia.\nDojenie wielbłądów wymaga większego nakładu pracy niż dojenie krów. Wielbłąd dwugarbny daje 5 litrów mleka na dzień, natomiast wielbłąd jednogarbny średnio 20 litrów dziennie. Kilkukrotne dojenie w ciągu dnia wpływa na zwiększenie produkcji mleka. W Afryce Wschodniej wielbłądy dają 3,5–4 litry mleka w porze suchej, a do 10 l w porze wilgotnej, kilkukrotnie więcej niż krowy (odpowiednio: nie więcej niż 0,2 l i 1 l); w Kenii wielbłądzice dają dwa razy więcej mleka niż krowy, a dziewięć razy więcej niż kozy hodowane w tych samych warunkach.\nW Indiach spożywane jest (zazwyczaj świeże) wyłącznie przez kastę hodowców wielbłądów, zwanych Raika; dla pozostałych Hindusów jest zazwyczaj tabu i nie znajduje się w obrocie handlowym. Dla wielu ludów afrykańskich stanowi z kolei jeden z najważniejszych elementów diety, pokrywając większość dziennego zapotrzebowania energetycznego (60% w przypadku Masajów, 60–70% dla ludów Borana, a nawet 75% dla Rendille). W Kazachstanie, gdzie mleko i jego przetwory stanowią do 90% diety, ok. 1/3 z tego pochodzi od wielbłądów. W Turkmenistanie i Kazachstanie popularne jest kwaśne mleko wielbłądzie, zwane odpowiednio \"çal\" i \"szubat\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3021640", "fragment_id": "1218542/1", "subtitle": "", "title": "Mleko wielbłądzie", "document_id": "1218542", "start_index": 1557.0, "parentId": 3021640.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3280154764652252}, "uuid": "53157a11-2b52-470d-9c8b-bb0a3826e628"}, {"page_content": "Słowo \"wielbłąd\" pochodzi z gockiego „ulbandus” (w staro-wysoko-niemieckim „olpenta”), co jest zniekształconym łacińskim wyrazem \"elephantus\" – „słoń” (który z kolei pochodzi od greckiego \"elephas\", o tym samym znaczeniu). Przyjmuje się, że prasłowiańska nazwa wielbłąda miała pierwotnie postać †\"ъlbǫdъ\" (nosowe \"ǫ\" rozwinęło się regularnie z połączenia \"an\" w pozycji przed spółgłoską), w której następnie pojawiła się spółgłoska protetyczna \"v-\", wspomagająca artykulację nagłosowej półsamogłoski \"ъ\", co dało formę *\"vъlbǫdъ\". Słowo to w poszczególnych językach słowiańskich podlegało różnym przekształceniom przez skojarzenie z kontynuantami prasłowiańskiego *\"velьjь\", do których zalicza się przymiotnik \"wielki\", oraz *\"blǫdъ\", do których zalicza się rzeczownik \"błąd\" (na przykład w języku czeskim nazwa wielbłąda przybrała postać \"velbloud\", w rosyjskim – \"wierblud\", górnołużyckim – \"wjelbłud\"). Według etymologii ludowej nazwa „wielki błąd” ma być odniesieniem do garbów, które sprawiają, że zwierzę to jest „błędem natury”. Inna hipoteza głosi, że słowo „błąd” nie ma znaczyć pomyłki, tylko jest to rzeczownik powstały z czasownika „błądzić”, który z kolei odnosi się do przemieszczania się po pustyni.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71575", "fragment_id": "647099/3", "subtitle": "", "title": "Wielbłąd", "parentId": 71575.0, "start_index": 3256.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647099", "score": 0.10955674201250076}, "uuid": "cf23c226-38fb-4c97-b4ea-4457b3b2a793"}]}
{"id": "q_884", "question": "Jak określa się przedstawiciela pierwotnej ludności kraju w odróżnieniu od późniejszej napływowej?", "answer": [{"page_content": "Ingrowie, Ingrianie, nazwa: \"Inkerinsuomalaiset\" – fińscy mieszkańcy Ingrii, krainy geograficznej w płn.-zach. Rosji. Pierwotnymi mieszkańcami Ingrii byli Iżorowie (Iżorianie) – lud z grupy ugrofińskiej, posługujący się językiem bardzo bliskim fińskiemu. Dwuznaczność nazwy \"Ingrianie\" wynika stąd, że logiczne wydaje się nazywanie pierwotnej ludności kraju nazwą pochodzącą od tegoż kraju, zaś ludność napływowa zwykle posiada inną nazwę. Tu jednak zaistniała sytuacja odmienna: nazwę \"Ingrianie\" stosuje się do osiadłych w XVII w. na terenach Ingrii Finów. Niekiedy, błędnie, określa się tak także rdzennych mieszkańców tych terenów, Iżorian, co ma wskazywać na ich autochtoniczny charakter. Innym powodem, dla którego następuje pomieszanie tych pojęć jest fakt, iż Ingrianie, których jest kilkanaście tysięcy, są znacznie liczniejszą grupą ludności niż Iżorianie (poniżej 1 tys.). \nIngrianie, podobnie jak reszta Finów są luteranami.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=567147", "fragment_id": "1546387/0", "subtitle": "", "title": "Ingrianie", "parentId": 567147.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1546387", "source": "wikipedia", "score": 0.5571808815002441}, "uuid": "9e69bf57-0745-4489-a11c-e7b49f38bdb4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy ludzi zamieszkujących dany obszar. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nAutochton ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;αὐτόχθων&lt;/&gt; \"autochthon\" – „z tej ziemi”, „tuziemiec, tubylec”, od \"autós\" „sam” i \"chthōn\" „ziemia”) – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru.\nW odróżnieniu od ludności autochtonicznej mówi się o ludności napływowej.\nWedług profesora Andrzeja Saksona, socjologa specjalizującego się w badaniach mniejszości etnicznych termin \"autochton\" określa także mieszkańca pogranicza polsko-niemieckiego, byłego obywatela III Rzeszy, deklarującego polskie pochodzenie. Termin ten bywał niezrozumiały dla osób nim określanych, bywał też stygmatyzujący. Polskojęzyczni mieszkańcy dawnych Prus Wschodnich pochodzili głównie z Mazowsza, z Kurpiów. W ścisłym tego słowa znaczeniu \"autochtonami\" nie byli. Pomimo tego, ze względów propagandowych termin ten od 1945 był narzucany przez władze PRL. Za rdzennych (autochtonicznych) mieszkańców tych terenów uznać należałoby Prusów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86", "fragment_id": "180775/0", "subtitle": "", "title": "Autochton", "parentId": 86.0, "start_index": 1.0, "document_id": "180775", "source": "wikipedia", "score": 0.7686061859130859}, "uuid": "a4b82aff-1b0f-4c57-aebc-6cd4703b91d3"}, {"page_content": "Za rdzenną ludność Ternate (\"orang Ternate asli\") uważa się te osoby, których przodkowie byli związani z wyspą od pokoleń i dla których język ternate jest językiem ojczystym (w odróżnieniu od późniejszej ludności napływowej – \"pendatang\"). Serwis Joshua Project podaje, że połowa populacji tej grupy etnicznej zamieszkuje wyspę Ternate, natomiast pozostałą jej część stanowią migranci. Poza wyspą Ternate zamieszkują również Hiri oraz Talimau i Moari (w grupie wysp Kayoa). Według spisu ludności z 1930 roku duże skupiska ludu Ternate były obecne na wyspach Bacan i Obi oraz na zachodnim wybrzeżu Halmahery (i to one tworzyły większość całkowitej jego populacji). Wielu zamieszkuje prowincję Celebes Północny, gdzie osiedlili się kilkaset lat temu. Poza tym są rozproszeni w różnych zakątkach wschodniej Indonezji.\nJęzyk i piśmiennictwo.\nIch etniczny język (ternate) należy do grupy języków północnohalmaherskich (rodzina zachodniopapuaska), która to tworzy enklawę w obszarze zdominowanym przez języki austronezyjskie. Historycznie rozpowszechnił się w roli regionalnej lingua franca, obejmując zasięgiem północną część Moluków. Oprócz tego w użyciu jest język malajski, który współistniał z językiem ternate już za czasów Magellana (XVI wiek). Ludność wyspy wykształciła przedeuropejską tradycję literacką na bazie pisma arabskiego (XV w. lub wcześniej). W XX wieku dawna praktyka piśmiennicza zanikła, a do zapisu języka ternate zaczęto stosować alfabet łaciński.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4718699", "fragment_id": "799362/1", "subtitle": "", "title": "Ternate (lud)", "parentId": 4718699.0, "start_index": 1535.0, "document_id": "799362", "source": "wikipedia", "score": 0.2599233090877533}, "uuid": "a0396791-0ff9-4d8e-947b-ae8f02c706cf"}, {"page_content": "Pierwsze dokładniejsze informacje na temat podziału polskiego społeczeństwa na stany pochodzą z tzw. spisów pogłównych. W 1520 roku pogłówne zróżnicowano w zależności od stanowisk, wyróżniając prawie 200 różnych grup podatkowych. Upraszczając zagadnienie, wyróżniono 6 stanów: duchowieństwo, urzędnicy koronni, szlachta, ludność wiejska, miejska i Żydzi, przy czym w grupie określonej jako szlachta znaleźli się zarówno bogaci właściciele ziemscy, jak i drobna szlachta, a wreszcie osoby im podległe – sołtysi. Jednakże ówczesny historyk Marcin Kromer dzielił społeczeństwo polskie jeszcze prościej, na duchowieństwo i świeckich, a tych ostatnich na szlachtę i ludzi niskiego pochodzenia. Cała szlachta polska, przeciwnie niż szlachta zachodnia, była równa wobec prawa i cała miała takie same obowiązki. Szlachectwo przysługiwało szlachetnie urodzonym, czyli wywodzącym się od rodziców o takim samym pochodzeniu (od 1505 roku przynajmniej ojciec musiał być szlachcicem), lub nobilitowanym (uszlachconym) w uznaniu jakichś szczególnych zasług, w odróżnieniu od pospólstwa[].\nFormalnie i prawnie nie istniało w Polsce rozróżnienie na szlachtę wyższą i niższą, różnice leżały jedynie w zamożności. Rozróżnienie formalne istniało jeszcze w stanie rycerskim, kiedy to przewidywano odmienne kary dla rycerstwa wyższego i niższego, lecz ustrój demokracji szlacheckiej zrównał nominalnie w prawach wszystkich szlachetnie urodzonych. Z czasem jednak i z napływem szlachty zagranicznej, zaczęło się pojawiać coraz głębsze zróżnicowanie ekonomiczne, pojawiły się rody arystokratyczne, średnia szlachta i drobna szlachta o różnym statusie społecznym, czasem różniąca się od chłopstwa jedynie kultywowaniem rodowej tradycji. Drobną szlachtę nazywano szlachtą:\na pogardliwie:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2093", "fragment_id": "182473/9", "subtitle": "", "title": "Szlachta w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 12689.0, "document_id": "182473", "parentId": 2093.0, "score": 0.09669724106788635}, "uuid": "7e66e1e6-3ee8-4c9c-94d7-c2da17a4ccc5"}, {"page_content": "Po II wojnie światowej nazwa \"Gorole\" określała ludność napływową z pozostałych regionów Polski. Określano tak osoby, które przyjechały na Śląsk za pracą, przeważnie mieszkające w blokach. Osadników określano także jako m.in. \"Poloki\", \"Werbusy\", \"Chachary\". Ludności napływowej z różnych regionów Ślązacy nadawali etnonimy np. z Warszawskiego – \"Krawaty\", \"Krawaciarze\", z Krakowskiego – \"Lajkoniki\", \"Centusie\", \"Krakusy\", \"Kopidoły\". Coraz częściej są zawierane małżeństwa między autochtonicznymi Ślązakami i ludnością napływową. Dzieci z takich związków określa się jako \"Krojcoki\".\n\"Helmuty\", \"Helmuciki\" to określenie Ślązaków, którzy wyemigrowali do Niemiec (do \"rajchu\").\nW 1920 r. nastąpił podział Śląska Cieszyńskiego między dwa państwa: Polskę i Czechosłowację (obecnie Czechy). Zdarzenie to przyczyniło się do szeregu zmian, poza oczywistymi jak zerwanie więzi społecznych oraz rodzinnych ludności dawnego Księstwa Cieszyńskiego, także m.in. powstaniu terminu \"Zaolzie\", oraz utożsamiających się z nim tzw. \"Zaolziaków\" (\"Zaolzioki\"). Do Zagłębia Ostrawsko-Karwińskiego została sprowadzona ludność z „głębi” Czechosłowacji, a odsetek ludności rdzennej określającej się jako \"Polocy\" (Polacy) lub \"Ślónzocy\" zaczął topnieć i choć często podkreślają oni swoją \"tutejszość,\" często uważani są za \"element napływowy, obcy\".\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nZdaniem części polskich historyków prasłowiański charakter ma już osadnictwo kultury łużyckiej na Śląsku. Zupełnie odmienne zdanie prezentuje większość współczesnych polskich archeologów, odrzucając związki kultury łużyckiej ze Słowianami, czy hipotetycznymi Prasłowianami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=333954", "fragment_id": "47429/7", "subtitle": "", "title": "Ślązacy", "parentId": 333954.0, "start_index": 10818.0, "document_id": "47429", "source": "wikipedia", "score": 0.3821384906768799}, "uuid": "fd744a33-501b-436c-b978-e3797d0702b6"}, {"page_content": "Ludność rdzenna, która stanowi ok. 99% populacji, to głównie ludy Bantu. Spośród nich zamieszkujący głównie kontynentalną część kraju (Mbini) Fangowie stanowią ok. 80% ludności, zaś kolejne 15% to lud Bubi, zamieszkujący wyspę Bioko (obecnie, z powodu migracji z kontynentu, Bubi stali się na tej wyspie mniejszością). Na pozostałą część populacji składa się kilka małych grup etnicznych, m.in. Fernandinos (na Bioko), Bisios i Ndowes (w regionie kontynentalnym) i Annobończycy (na wyspie Annobón, jedynym terytorium kraju na południowej półkuli). Na napływowe mniejszości narodowe składają się Europejczycy (przeważnie pochodzenia hiszpańskiego), a także sprowadzeni do pracy na plantacjach kakao i kawy Azjaci i Afrykanie. Afrykanie pochodzą z Liberii, Angoli i Mozambiku, a Azjaci to głównie Chińczycy. Istnieją również inne niewielkie mniejszości wywodzące się z Europy: brytyjska, francuska i niemiecka.\nPo uzyskaniu niepodległości tysiące Gwinejczyków wyjechało do Hiszpanii. Około 100 tys. Gwinejczyków wyjechało do Kamerunu, Gabonu i Nigerii z powodu dyktatury Francisca Macíasa Nguemy. Duża liczba Gwinejczyków żyje w Brazylii, krajach hispanoamerykańskich, Stanach Zjednoczonych czy we Francji.\nGwinejczycy mają dwa imiona, hiszpańskie i afrykańskie. Kiedy je zapisują, imię hiszpańskie jest pierwsze, a następnie afrykańskie, po czym zapisywane są nazwiska ojca i matki.\nGospodarka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1834", "fragment_id": "178101/25", "subtitle": "", "title": "Gwinea Równikowa", "parentId": 1834.0, "start_index": 32117.0, "document_id": "178101", "source": "wikipedia", "score": 0.20186038315296173}, "uuid": "b8ed5b3a-88cd-4480-944d-c4e8b2661172"}, {"page_content": "Mizrachijczycy (także: Mizrahi, z hebr. מזרחים „wschodni”, spolszczona forma: mizrachim; inne nazwy: orientalni, mizrachijscy, lub arabscy Żydzi) – określenie ludności żydowskiej zamieszkującej obszary państw arabskich położonych w Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie, w Azji Środkowej oraz na Kaukazie. Niekiedy określa się ich jako ‘arabskich Żydów’, gdyż oprócz wspólnej ziemi, z Arabami łączy ich także język (np. judeo-arabskie dialekty takie jak maghrebi). Mizrachijczycy utrzymywali przeważnie dobre relacje z tubylczymi Arabami, jak i np. z napływową, jak oni sami, ludnością czarną. Żydzi mizrachim często utożsamiani są z Żydami sefardyjskimi ze względu na ten sam rytuał (odróżniający ich od Żydów aszkenazyjskich), oraz stykanie się tych dwóch grup etniczno-kulturowych w świecie (np. Żydzi sefardyjscy i arabscy zamieszkują we Francji oraz w Ameryce Łacińskiej, m.in. Argentyna).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1432835", "fragment_id": "192186/0", "subtitle": "", "title": "Mizrachijczycy", "document_id": "192186", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1432835.0, "score": 0.11852411180734634}, "uuid": "216c3e08-7f29-46a5-a75a-2d903d9a855b"}, {"page_content": ". Napływowa ludność polska, pochodząca z zachodnich powiatów Małopolski, przedstawiała niższy poziom kulturalny i organizacyjny. Rekrutowała się ona z małorolnych i bezrolnych chłopów. W omawianym okresie oceniano, że życie polskie w Czechosłowacji rozwija się prawidłowo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1662351", "fragment_id": "672830/2", "subtitle": "", "title": "Polacy w Czechach", "source": "wikipedia", "start_index": 3141.0, "document_id": "672830", "parentId": 1662351.0, "score": 0.08307019621133804}, "uuid": "a7dfc17a-46a4-4b1b-a014-985043c3ad47"}, {"page_content": "Ludy pierwotne – termin wprowadzony na przełomie XIX i XX wieku przez ewolucjonistów na oznaczenie ludów tubylczych, których styl życia pozostał niezmieniony od początków historii ludzkości. Ludy pierwotne nie znają rolnictwa, pisma, udomowionych zwierząt ani organizacji społecznych większych niż plemię. Utrzymują się z myślistwa i zbieractwa, wyznają zazwyczaj animizm i szamanizm.\nWspółcześnie do ludów pierwotnych zaliczają się m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=994844", "fragment_id": "1362827/0", "subtitle": "", "title": "Ludy pierwotne", "document_id": "1362827", "start_index": 0.0, "parentId": 994844.0, "source": "wikipedia", "score": 0.28538036346435547}, "uuid": "2f50ac47-7604-40c1-a467-671aa6a87cc3"}, {"page_content": "Zasada ta ma w Polsce dość długą tradycję, wywodzącą się z europejskiej koncepcji suwerenności ludu, która wykształciła się na przełomie XIX i XX w., stanowiąc w swym pierwotnym ujęciu zaprzeczenie rządów absolutnych. W taki sposób została ona wyrażona w Konstytucji 3 maja. W znaczeniu tym to właśnie wola narodu, a nie wola władcy absolutnego jest źródłem tej władzy najwyższej i od nikogo niezależnej. Pojmowanie zasady suwerenności narodu oznacza jednak obecnie, że naród jako podmiot władzy suwerennej stanowią – w odróżnieniu od różnych wcześniejszych koncepcji – „wszyscy obywatele Rzeczypospolitej” niezależnie od ich przynależności etnicznej, pozycji społecznej, wykształcenia, statusu majątkowego, wyznawanej religii, czy reprezentowanego światopoglądu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165392", "fragment_id": "3946/27", "subtitle": "", "title": "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej", "source": "wikipedia", "start_index": 43152.0, "document_id": "3946", "parentId": 165392.0, "score": 0.16543354094028473}, "uuid": "7baa5e6d-779b-4a5f-8d26-f8521ba6f2f1"}]}
{"id": "q_885", "question": "Kto został pierwszym prezydentem Rosji?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wybory infobox/styles.css\" /&gt;\nWybory prezydenckie w Rosji w 1991 roku odbyły się 12 czerwca 1991. Były to pierwsze wybory prezydenckie w Rosji. Wybory wygrał Borys Jelcyn, który tym samym został prezydentem istniejącej wtedy jeszcze Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.\nSondaże.\nWszechrosyjskie Centrum Badań Opinii Publicznej przeprowadziło sondaże, w których zostało zadane pytanie: \"„W jakim stopniu popierasz następujących działaczy politycznych?”\". Poniższa tabela przedstawia rezultaty badań.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1320049", "fragment_id": "1104643/0", "subtitle": "", "title": "Wybory prezydenckie w Rosji w 1991 roku", "parentId": 1320049.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1104643", "score": 0.6973051428794861}, "uuid": "55f131b8-7b69-415c-b20d-3ae43c612c8c"}, {"page_content": "Rosyjska FSRR (\"Rosja Radziecka\") (1917–1922).\nW latach 1917–1922 urząd głowy państwa pełnił organ kolegialny, jego przewodniczący pełnił jedynie m.in. funkcje reprezentacyjne i protokolarne.\n30 grudnia 1922 dotąd niezależna Rosyjska FSRR weszła w skład ZSRR jako jedna z wielu jego republik związkowych. Centralny Komitet Wykonawczy stracił większość formalnych kompetencji na rzecz Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR.\n \"Osobny artykuł: Przywódcy Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.\"\n\"Rosyjska FSRR w ramach ZSRR\" (1922–1991).\n\"W latach 1922–1991 urząd głowy państwa pełnił organ kolegialny, jego przewodniczący pełnił jedynie m.in. funkcje reprezentacyjne i protokolarne\"\nFederacja Rosyjska (od 1991).\n26 grudnia 1991 rozwiązał się ZSRR i wchodzące w jego skład republiki odzyskały niepodległość, w tym największa dotychczasowa Republika Rad – Rosja. Pierwszym prezydentem niepodległej Rosji został Borys Jelcyn, wybrany już 12 czerwca 1991 na Prezydenta Rosyjskiej FSRR. Objął urząd 10 lipca 1991. 26 grudnia 1991 tytuł przekształcił się wraz ze zmianą nazwy państwa w \"Prezydenta Federacji Rosyjskiej\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=41108", "fragment_id": "653986/0", "subtitle": "", "title": "Głowy państwa Rosji", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "653986", "parentId": 41108.0, "score": 0.6567733883857727}, "uuid": "aa05cf91-c319-446d-9289-8f180708c556"}, {"page_content": "Michaił Siergiejewicz Gorbaczow,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Михаил Сергеевич Горбачёв&lt;/&gt; (ur. 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje, zm. 30 sierpnia 2022 w Moskwie) – radziecki i rosyjski polityk. Sekretarz Generalny Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego (1985–1991) oraz przewodniczący Prezydium Rady Najwyższej ZSRR (1988–1989) i przewodniczący Rady Najwyższej ZSRR (1989–1990). Pierwszy i jedyny prezydent ZSRR (1990–1991). Człowiek Roku tygodnika „Time” w 1987 i 1989, laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1990.\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się 2 marca 1931 we wsi Priwolnoje w Kraju Stawropolskim. Był synem Rosjanina Siergieja Andriejewicza Gorbaczowa (1909–1976), mechanizatora w miejscowej stacji maszyn i traktorów, oraz Marii Pantielejewnej z domu Gonkało (wzgl. Mariny, 1911–1995), pracownicy kołchozu, z pochodzenia Ukrainki – jej rodzina wywodziła się z Czernihowa. Przy narodzinach nadano mu imię Wiktor, jednakże wkrótce potem podczas chrztu w cerkwi w miejscowości Letnickoje jego dziadek ze strony ojca, współzałożyciel kołchozu w Priwolnoje, Andriej Moisiejewicz Gorbaczow, z niewyjaśnionych przyczyn zmienił imię dziecka na Michaił, które następnie zachowano. W następstwie ataku Niemiec na ZSRR, w sierpniu 1941 ojciec Gorbaczowa został powołany do Armii Czerwonej, gdzie jako dowódca oddziału saperów brał udział w wielu znanych bitwach tzw. \"wielkiej wojny ojczyźnianej\". Pod koniec wojny został raniony odłamkiem w nogę, zaś po niej odznaczono go Medalem „Za Odwagę” i dwoma Orderami Czerwonej Gwiazdy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22284", "fragment_id": "185042/0", "subtitle": "", "title": "Michaił Gorbaczow", "document_id": "185042", "start_index": 0.0, "parentId": 22284.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1472344994544983}, "uuid": "dfa1048d-b6c6-41a2-add5-7c357ff5a040"}, {"page_content": "Wybory prezydenckie w Rosji w 2012 roku odbyły się 4 marca 2012. Rosjanie wybrali pierwszy raz na 6-letnią kadencję głowę państwa (dotąd trwały 4 lata). Zwycięzca, Władimir Putin, został zaprzysiężony 7 maja 2012 r.\nKandydaci.\nLista kandydatów oficjalnie zarejestrowanych przez Centralną Komisję Wyborczą (CKW):\nKandydaci niezarejestrowani.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n18 grudnia 2011 Centralna Komisja Wyborcza Federacji Rosyjskiej odmówiła rejestracji jedenastu kandydatom. Odmowną decyzję CKW otrzymali: Grigorij Jawlinski, Eduard Limonow, Leonid Iwaszow, Dmitrij Mezencew, Nikolaj Lewaszow, Boris Mironow, Swietłana Peunowa, Wiktor Czerepkow, Rinat Khamiew, Dmitrij Berdnikow i Lidia Bednaja.\nWyniki.\nWybory prezydenckie w pierwszej turze przy frekwencji wyborczej 65,25% wygrał Władimir Putin kandydat Jednej Rosji uzyskawszy 63,30% ważnie oddanych głosów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2360434", "fragment_id": "511289/0", "subtitle": "", "title": "Wybory prezydenckie w Rosji w 2012 roku", "parentId": 2360434.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "511289", "score": 0.4183703064918518}, "uuid": "73ca4d19-e5cc-401d-b9d7-833d1e1b8da2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wybory infobox/styles.css\" /&gt;\nWybory prezydenckie w Rosji w 1996 roku zostały przeprowadzone w dwóch turach 16 czerwca i 3 lipca. W pierwszej turze wystartowało 11 kandydatów. Najwięcej głosów w pierwszej turze zdobył urzędujący prezydent Borys Jelcyn. Drugie miejsce zajął kandydat Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej Giennadij Ziuganow. W pierwszej turze głosowało około 69% uprawnionych w drugiej zaś 68,88%. Wybory zakończyły się zwycięstwem Borysa Jelcyna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1236633", "fragment_id": "1116235/0", "subtitle": "", "title": "Wybory prezydenckie w Rosji w 1996 roku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1236633.0, "document_id": "1116235", "score": 0.35518643260002136}, "uuid": "36fbccd7-9adf-4980-8877-7687d3a46253"}, {"page_content": "Do demokratycznych wyborów powrócono pod koniec istnienia ZSRR (w czasie tzw. pieriestrojki). 26 marca 1989 roku odbyły się pierwsze alternatywne wybory do Zjazdu Deputowanych Ludowych, w którym zawiązała się opozycyjna Międzyregionalna Grupa Deputowanych. Pod jej naciskiem 15 marca 1990 roku zniesiono konstytucyjną klauzulę o kierującej roli partii komunistycznej i proklamowano system wielopartyjny. 26 marca 1990 roku odbyły się demokratyczne wybory do parlamentu Rosyjskiej FSRR oraz rad lokalnych. Przewodniczącym Rady Najwyższej Rosji wybrano pozostającego w opozycji do ówczesnych władz Borysa Jelcyna, który w 1991 roku zwyciężył w pierwszych wyborach prezydenckich w historii Rosji.\nW 1993 doszło do kryzysu konstytucyjnego, rozwiązania parlamentu i zniesienia radzieckiej konstytucji. Opór parlamentu przerodził się w pucz który został stłumiony przez wierne prezydentowi wojsko. Pierwsze poradzieckie wybory do Dumy odbyły się 12 grudnia 1993 roku wraz z wyborami do Rady Federacji i referendum konstytucyjnym. Kadencja pierwszej Dumy i Rady Federacji trwała 2 lata. Kolejne wybory do Dumy odbyły się w latach: 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 i 2016. W latach 2000–2005 zmieniono ordynacje regulujące wybory do Rady Federacji i wybory przewodniczących regionów, podnosząc rolę prezydenta.\nStosunki międzynarodowe.\n \"Osobny artykuł: Polityka zagraniczna Rosji.\"\nNa mocy postanowień z Ałmaty (21 XII 1991) Rosji przysługuje stałe miejsce ZSRR w Radzie Bezpieczeństwa ONZ i wszystkich innych organizacjach międzynarodowych. Jednocześnie jako sukcesora ZSRR i jego międzynarodowych zobowiązań ustalono w 1991 roku Wspólnotę Niepodległych Państw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=45272", "fragment_id": "660511/51", "subtitle": "", "title": "Rosja", "document_id": "660511", "start_index": 65282.0, "parentId": 45272.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5136922597885132}, "uuid": "9c4795b3-d5c0-4b01-8791-08cb25333dfa"}, {"page_content": "Stanął do wyborów 12 czerwca 1991 na urząd prezydenta RSFRR (Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Radzieckiej) i wygrał je. Wkrótce po objęciu przezeń tego urzędu miał miejsce nieudany pucz (19–21 sierpnia 1991), skierowany przeciwko Gorbaczowowi, ówczesnemu sekretarzowi generalnemu KC KPZR. Jelcyn był głównym organizatorem i symbolem zwycięskiego oporu przeciwko puczystom, co pozwoliło mu szybko skupić pełnię władzy w swoich rękach i zmarginalizować Gorbaczowa. 8 grudnia 1991 w Wiskulach w Puszczy Białowieskiej zawarł z prezydentami Ukrainy i Białorusi porozumienie o rozwiązaniu ZSRR (tzw. porozumienie białowieskie). Jelcyn został prezydentem niepodległej Federacji Rosyjskiej.\nW dniach 21 września 1993 – 4 października 1993 nastąpiła próba pozbawienia Borisa Jelcyna władzy prezydenckiej przez Radę Najwyższą, która w odpowiedzi na decyzję Jelcyna o jej rozwiązaniu pozbawiła go urzędu prezydenta i powierzyła tymczasowo ten urząd wiceprezydentowi Aleksandrowi Ruckojowi, co spowodowało kryzys konstytucyjny. Ruckoj nie uzyskał realnej władzy ani uznania międzynarodowego jako prezydent Rosji, a protest parlamentu został stłumiony przy użyciu wojska.\nW 1993 roku Jelcyn odwiedził Polskę i jako pierwszy przywódca Rosji w historii przeprosił Polaków za zbrodnię katyńską dokonaną przez Stalina w 1940 r.\nW 1996 r. wybrany na prezydenta po raz drugi (rywalizował o to stanowisko z Giennadijem Ziuganowem, wygrał w drugiej turze przewagą 53,8% do 40,3% głosów). Schorowany Jelcyn nie był jednak już w stanie efektywnie zarządzać państwem, a jego obowiązki wykonywali ludzie z najbliższego otoczenia, tzw. kremlowska rodzina, w której istotną rolę odgrywał wpływowy biznesmen i jeden z najbogatszych ludzi w Rosji, Borys Bieriezowski oraz córka Borysa Jelcyna, Tatiana Diaczenko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=80461", "fragment_id": "643170/1", "subtitle": "", "title": "Boris Jelcyn", "parentId": 80461.0, "start_index": 1256.0, "document_id": "643170", "source": "wikipedia", "score": 0.34410277009010315}, "uuid": "dc65cd60-d224-4671-8c65-325e282d8a91"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Putin”. Zobacz też: inne znaczenia.\nWładimir Władimirowicz Putin,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Владимир Владимирович Путин&lt;/&gt;, wym. (ur. 7 października 1952 w Leningradzie) – rosyjski polityk, działacz państwowy i funkcjonariusz służb specjalnych, prezydent Federacji Rosyjskiej w latach 2000–2008 i od 2012; wcześniej premier Rosji (1999–2000 i 2008–2012). Z wykształcenia prawnik.\nFunkcjonariusz KGB (1975–1990), pracownik administracji Petersburga (1990–1996), urzędnik administracji prezydenta Rosji Borysa Jelcyna (1996–1998) i szef FSB (1998–1999). Od 8 sierpnia 1999 do 7 maja 2000 premier Rosji, a od 31 grudnia 1999 także pełniący obowiązki prezydenta Rosji. W 2000 i 2004 wybierany na prezydenta Rosji. Po ukończeniu drugiej kadencji objął stanowisko premiera Rosji (2008–2012). W 2012, 2018 oraz 2024 ponownie wybierany na prezydenta Rosji.\nW 2022 został jednogłośnie uznany za zbrodniarza wojennego przez Senat Stanów Zjednoczonych w związku z inwazją Rosji na Ukrainę, a w 2023 został objęty nakazem aresztowania przez Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze z oskarżeniem o zbrodnie wojenne.\nŻyciorys.\nRodzina Putina posiada sięgające daleko wstecz tradycje „związków z władzą” w Rosji. Jak podaje brytyjski popularyzator historii Simon Sebag Montefiore w swojej monografii \"Stalin. Dwór Czerwonego Cara\", dziadek Władimira Putina, Spirydon Iwanowicz Putin (1879–1965) jako chłopiec dostarczał posiłki dla Rasputina, później był kucharzem Lenina i szefem kuchni w jednej z willi Stalina.\nWładimir Putin urodził się 7 października 1952 w Leningradzie. Był drugim dzieckiem Władimira Spirydonowicza Putina (1911–1999) i Marii Iwanowny z d. Szełomow (1911–1998). Ich pierwsze dziecko – 2-letni Wiktor – zmarło w 1941 roku, a przyczyną było prawdopodobnie niedożywienie i brak lekarstw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37202", "fragment_id": "178018/0", "subtitle": "", "title": "Władimir Putin", "document_id": "178018", "start_index": 1.0, "parentId": 37202.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32540440559387207}, "uuid": "cd31fe2e-8890-497e-998b-833a821eca00"}, {"page_content": "Do demokratycznych wyborów Rosja powróciła w ostatnich latach istnienia ZSRR w okresie pieriestrojki. 26 III 1989 odbyły się pierwsze alternatywne wybory do Zjazdu Deputowanych Ludowych, w którym zawiązała się opozycyjna Międzyregionalna Grupa Deputowanych. Pod jej naciskiem 15 III 1990 zniesiono konstytucyjną klauzulę o kierującej roli partii komunistycznej i proklamowano system wielopartyjny. 26 III 1990 odbyły się demokratyczne wybory do parlamentu Rosyjskiej FSRR oraz rad lokalnych. Przewodniczącym Rady Najwyższej Rosji obrano opozycjonistę Borysa Jelcyna, który w czerwcu 1991 zwyciężył w pierwszych wyborach prezydenckich w historii Rosji. W 1993 doszło do kryzysu konstytucyjnego, rozwiązania parlamentu i zniesienia radzieckiej konstytucji. Opór parlamentu przerodził się w pucz który został stłumiony przez wierne prezydentowi wojsko. Pierwsze poradzieckie wybory do Dumy odbyły się 12 XII 1993 r. wraz z wyborami do Rady Federacji i referendum konstytucyjnym. Kadencja pierwszej Dumy i Rady Federacji trwała 2 lata. Zniesiono wówczas bezpośrednie wybory do Rady Federacji i wprowadzono klauzulę o tym, że tę Radę tworzą przewodniczący regionów (obierani bezpośrednio przez ludność) oraz przewodniczący parlamentów lokalnych. Kolejne wybory do Dumy odbyły się w 1995, 1999, 2003 i 2007 r. W 2000 zreformowano Radę Federacji – od tego czasu składa się z przedstawicieli powoływanych przez przewodniczących regionów oraz parlamenty lokalne. W 2005 zniesiono bezpośrednie wybory przewodniczących władzy wykonawczej regionów. Od tej pory kandydatów na przewodnioczących zgłasza prezydent a ich kandydaturę zatwierdza lokalny parlament. W przypadku odmowy zatwierdzenia przez parlament trzech kolejnych kandydatów prezydenta, głowa państwa posiada prawo do rozwiązania tego parlamentu. Wówczas kandydatów prezydenta zatwierdza lub odrzuca nowo wybrany parlament. W kwietniu 2012, ówczesny prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew zainicjował nową ustawę, która przewróciła bezpośrednie wybory gubernatorskie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2216861", "fragment_id": "454058/3", "subtitle": "", "title": "Demokracja w Rosji", "parentId": 2216861.0, "start_index": 3793.0, "source": "wikipedia", "document_id": "454058", "score": 0.7147257924079895}, "uuid": "1783d915-8fcf-4706-8613-0f9ee64ff59e"}, {"page_content": "Wybory prezydenckie w Rosji w 2000 roku odbyły się 26 marca 2000 roku. Wybory zostały rozpisane po tym jak urzędujący prezydent Borys Jelcyn zrezygnował z piastowanej funkcji w dniu 31 grudnia 1999 roku. Następcą Jelcyna i zwycięzcą wyborów został urzędujący wówczas premier Władimir Putin.\nZ 33 nominowanych w komisji wyborczej kandydatów zarejestrowało się 12, a w wyborach wzięło udział 11 kandydatów. Głosowanie prezydenckie miało się odbyć również w Czeczenii, mimo że w tym regionie Rosji toczyły się walki zbrojne. Decyzja ta wywołała spore kontrowersje wśród międzynarodowych obserwatorów. Oprócz tego niezależni obserwatorzy zauważyli nierówność dostępu do mediów oraz zamykanie niezależnych źródeł informacji takich jak prywatne telewizje, przez co nie wszyscy kandydaci mieli równe szanse.\nPaństwowa telewizja ORT przeprowadziła serię kampanii wyborczych, które były wymierzone przeciwko liderowi opozycyjnej partii Jabłoko, Grigorijowi Jawlińskiemu. Oprócz tego Putin nie pozwolił na użycie mediów publicznych przez niektórych kandydatów oraz nie brał udziału w żadnej z debat politycznych. Eksperci polityczni uważają, że ten fakt mógł być decydującą przyczyną jego zwycięstwa w pierwszej rundzie wyborów prezydenckich.\nWyniki.\nWybory prezydenckie w pierwszej turze przy frekwencji wyborczej 68,64% wygrał niezależny kandydat Władimir Putin uzyskawszy 53,44% ważnie oddanych głosów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1323084", "fragment_id": "1113188/0", "subtitle": "", "title": "Wybory prezydenckie w Rosji w 2000 roku", "parentId": 1323084.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1113188", "source": "wikipedia", "score": 0.39451152086257935}, "uuid": "3903e8a2-3b41-4dcc-9fcf-753aad23880f"}]}
{"id": "q_886", "question": "Jak nazywa się układ przekształcający sygnał z postaci używanej przez komputer na postać dogodną do transmisji na duże odległości?", "answer": [{"page_content": "Transmisja szeregowa – rodzaj cyfrowej transmisji danych, podczas której poszczególne bity informacji są przesyłane kolejno po sobie wraz z dodatkowymi danymi pozwalającymi na kontrolę tej transmisji. Medium transmisyjnym może być połączenie elektryczne (przewód lub para skręconych przewodów), radiowe (fale elektromagnetyczne) lub optyczne (fale rozchodzące się swobodnie lub wzdłuż określonej drogi, na przykład w światłowodzie).\nW czasach starożytnych stosowano transmisję za pomocą sygnałów optycznych świetlnych czy dymnych. Bardziej zaawansowaną formą łączności był telegraf optyczny. Transmisję szeregową z wykorzystaniem sygnału elektrycznego po raz pierwszy zastosowano w r. 1836 w telegrafie wynalezionym przez Samuela Morse’a. Na początku XX wieku telegrafy zostały zastąpione przez dalekopisy, które wykorzystywały przewodową sieć telefoniczną powstałą pod koniec XIX wieku. W latach sześćdziesiątych, w celu ujednolicenia parametrów sygnałów i konstrukcji urządzeń zdolnych do wymiany danych cyfrowych za pomocą sieci telefonicznej, opracowano standard RS-232 (ang. \"Recommended Standard\"). W początkach rozwoju sprzętu komputerowego standard ten był stosowany do komunikacji komputera z modemem. Obecnie we wszelkiego rodzaju urządzeniach elektronicznych (komputery, laptopy, systemy wbudowane) najbardziej popularnym standardem transmisji szeregowej na niewielkie odległości jest uniwersalna magistrala szeregowa, służąca głównie do komunikacji z klawiaturą, myszą, drukarką, skanerem i tym podobnymi urządzeniami. W przypadku komunikacji na większe odległości używana jest sieć Ethernet, również działająca w oparciu o transmisję szeregową. Szeregowe sieci transmisyjne stosowane są w przemyśle (RS-422, RS-422A, RS-485) i w samochodach (CAN i LIN). Do transmisji w systemach mikroprocesorowych używa się jest tradycyjnego interfejsu RS232 oraz I²C (TWI), SPI, 1-Wire i coraz częściej USB.\nPrzykłady systemów komunikacji szeregowej.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1525569", "fragment_id": "227587/0", "subtitle": "", "title": "Transmisja szeregowa", "parentId": 1525569.0, "start_index": 0.0, "document_id": "227587", "source": "wikipedia", "score": 0.6095158457756042}, "uuid": "e781dce4-ae0b-4eac-bfc2-4d62a82e1456"}, {"page_content": "Przetwornik – urządzenie dokonujące przekształcenia danej wielkości na inną wielkość według określonej zależności i z pewną dokładnością.\nPrzetworniki są wykorzystywane na przykład w układach z czujnikami, dzięki czemu sygnał z czujnika, który zwykle jest słaby i trudny w przekazywaniu na odległość, zostaje przekształcony do postaci i wartości użytecznej dla dalszego procesu jego przetwarzania. Najczęściej przetworniki realizują przekształcanie wielkości fizycznych na wielkości elektryczne takie jak napięcie elektryczne lub natężenie prądu.\nDo najczęściej stosowanych przetworników należą:\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=172304", "fragment_id": "19147/0", "subtitle": "", "title": "Przetwornik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "19147", "parentId": 172304.0, "score": 0.1731846183538437}, "uuid": "2e3324fb-6ed0-4241-9de7-1d358e61ad5a"}, {"page_content": "Większa liczba modów oznacza większą podatność na rozmycie przebiegającego przez światłowód pakietu falowego (odpowiadającego transmitowanemu sygnałowi) przy dużych odległościach. Rozmycie to, zwane dyspersją modową, spowodowane jest różnicami prędkości rozchodzenia się poszczególnych modów, w wyniku czego części sygnału (np. impulsu) wysłane w tym samym momencie związane z różnymi modami docierają do odbiornika w różnym czasie. Ogranicza to prędkość lub zasięg transmisji, gdyż za sprawą wspomnianych opóźnień, zbyt szybko powtarzane impulsy mogą na siebie zachodzić. W światłowodach wielomodowych zasięg transmisji, bez dodatkowych urządzeń przetwarzających i wzmacniających sygnał, ograniczony jest przez to do ok. 3000 metrów.\nW światłowodzie jednomodowym może biec tylko jeden mod - są to światłowody o wartości znormalizowanej częstotliwości V mniejszej od około 2,405. Powyżej tej wartości, światłowód jest wielomodowy.\nW światłowodach jednomodowych dyspersja modowa nie występuje, dzięki czemu szczególnie nadają się one do transmisji sygnałów telekomunikacyjnych na duże odległości.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=185929", "fragment_id": "6007/1", "subtitle": "", "title": "Mod (falowód)", "source": "wikipedia", "start_index": 1761.0, "parentId": 185929.0, "document_id": "6007", "score": 0.16389113664627075}, "uuid": "e711dd0f-ed6b-4a75-a398-94ded13d2af4"}, {"page_content": "Nawet w najbardziej przezroczystym materiale tłumienie amplitudy fali jest niezerowe i zależne od długości fali. W niektórych materiałach (np. kwarc) tłumienie dla wybranych przedziałów długości fali jest szczególnie małe. Światłowody jednomodowe przeznaczone do transmisji sygnałów na duże odległości pracują z długościami fali w obrębie tych przedziałów.\nPonadto, istnieje względnie prosty sposób wzmocnienia sygnału w takim światłowodzie bez przetwarzania sygnału na postać elektryczną. Wzmocnienie uzyskuje się dzięki modyfikacji światłowodu na pewnym odcinku długości w taki sposób, by dla długości światła odpowiadających sygnałowi następowała akcja laserowa. Najczęściej modyfikacja ta polega na domieszkowaniu materiału światłowodu pierwiastkami ziem rzadkich (np. erbem) i oświetleniu domieszkowanej sekcji światłowodu światłem lasera pompującego. Laser ten wzbudza atomy domieszek (erbu), umożliwiając akcję laserową, indukowaną falą przenoszącą sygnał – w praktyce stała absorpcji ośrodka tworzącego sekcję wzmacniającą staje się ujemna; sygnał przechodzący przez sekcję nie jest tłumiony, lecz ulega wzmocnieniu. Taka technika optycznego wzmacniania sygnałów nazywana jest wzmacniaczem optycznym, zaś wzmocnienie w oparciu o włókna światłowodowe domieszkowane erbem określa się skrótem EDFA.\nŚwiatłowody jednomodowe w telekomunikacji.\nW telekomunikacji stosuje się najczęściej światłowody jednomodowe o średnicy rdzenia od 8 do 10 mikrometrów, i standardowej średnicy płaszcza 125 mikrometrów. Wykonuje się je ze szkła krzemionkowego z domieszką dwutlenku germanu. Z uwagi na minimum tłumienności w zastosowaniach telekomunikacyjnych używa się długości fali w przedziale 1530–1565 nm (długość średnia fali ok. 1550 nm), jest to III okno transmisyjne, ale także używa się II okna transmisyjnego, fali o długości ok. 1310 nm; obie długości fali odpowiadają zakresowi podczerwieni. Światłowody jednomodowe umożliwiają transmisję w technologii xWDM, która opiera się na zwielokrotnianiu sygnału. Co za tym idzie, do osiągania prędkości rzędu Tb/s.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=853870", "fragment_id": "989692/1", "subtitle": "", "title": "Światłowód jednomodowy", "parentId": 853870.0, "start_index": 1868.0, "source": "wikipedia", "document_id": "989692", "score": 0.33344146609306335}, "uuid": "4db64dcc-007d-4b09-9cb5-333b957b6d7f"}, {"page_content": "RS485 obsługuje 32 nadajniki i 32 odbiorniki (mówimy tu o dwukierunkowej half-duplex wielogałęziowej komunikacji poprzez pojedynczą lub podwójną skrętkę (kabel sygnałowy twisted-pair). Sieć RS-485 może być połączona za pomocą 2 lub 4 przewodów.  Maksymalna długość przewodu może wynosić 1200 metrów. Wynika to z systemu transmisji danych opartego na napięciu różnicowym.\nW typowym zastosowaniu RS485 pojedynczy komputer klasy PC podłączony jest do kilku adresowalnych urządzeń, współdzielących ten sam kabel. Można myśleć o RS485 jak o systemie komunikacji opartym na „linii przesyłowej” (adresowanie jest obsługiwane przez jednostkę zdalną). RS-232 może być przekonwertowany na RS485 za pomocą prostego konwertera interfejsu – może posiadać izolację optyczną i układ ochrony przed przepięciami. Elektroniczne przesyłanie danych pomiędzy elementami może być podzielone na dwie kategorie: niesymetryczne i różnicowe.\nRS423 jest kolejnym niesymetrycznym układem posiadającym pewne przewagi nad RS-232; jednak nie jest szeroko stosowany w przemyśle.\nW rzeczywistym środowisku podczas komunikacji z dużą prędkością, lub komunikacji na duże odległości, metoda niesymetryczna jest często nieodpowiednia. Różnicowe przesyłanie danych (zrównoważony sygnał różnicowy) oferuje znaczną przewagę wydajności w większości aplikacji. Sygnały różnicowe mogą pomagać w niwelowaniu efektów przesunięcia zera oraz indukowanych sygnałów zakłóceń, które mogą się pojawić w postaci wspólnego napięcia w sieci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=724834", "fragment_id": "852758/1", "subtitle": "", "title": "EIA-485", "document_id": "852758", "start_index": 2002.0, "parentId": 724834.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5125620365142822}, "uuid": "88ccd361-05a2-43f2-9a5f-a53b48c6b422"}, {"page_content": "Konwerter standardów (potocznie nazywany po prostu \"konwerterem\") – jest urządzeniem, które zmienia jeden standard transmisji danych na inny. Następuje wyłącznie zmiana sposobu reprezentacji informacji, lecz nie ma ingerencji w przekazywane dane. Zmiana może następować wyłącznie na drodze elektrycznej (np. standardu TTL na CMOS), przejścia z sygnałów cyfrowych na analogowe lub na odwrót (np. ze standardu HDMI na złącze VGA zwane D-Sub), lub dotyczyć ośrodka przekazu informacji (np. transmisja przewodami miedzianymi na światłowodowe).\nPierwotnie używało się między innymi konwerterów:\nW praktyce powyższe konwertery standardów są niewielkimi urządzeniami w obudowach z gniazdami DB9 lub DB25, wkładanymi w porty RS232 komputerów klasy PC.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2501193", "fragment_id": "518396/0", "subtitle": "", "title": "Konwerter standardów", "parentId": 2501193.0, "start_index": 0.0, "document_id": "518396", "source": "wikipedia", "score": 0.18083514273166656}, "uuid": "52a17962-83de-47fc-91b4-791f294fb960"}, {"page_content": "Interferencja międzysymbolowa (w skrócie ISI od ang. \"intersymbol interference\") – forma zakłóceń, występująca przy transmisji sygnałów cyfrowych, w której jeden symbol (nadany wcześniej) nakłada się na kolejny lub na siebie. Powstaje przy przesyłaniu sygnału na relatywnie duże odległości, spowodowana jest m.in. propagacją wielodrogową. Interferencja międzysymbolowa powoduje rozmycie symbolu (znaku w \"języku\" cyfrowej modulacji sygnałów), co prowadzi do błędów decyzji odbiornika. Relatywnie duże odległości powinny być odnoszone do szybkości transmisji, kiedy opóźnienie odbitych sygnałów jest znaczące w stosunku do czasu trwania poszczególnych symboli.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2177476", "fragment_id": "492050/0", "subtitle": "", "title": "Interferencja międzysymbolowa", "parentId": 2177476.0, "start_index": 0.0, "document_id": "492050", "source": "wikipedia", "score": 0.25907638669013977}, "uuid": "d5a1781b-cf10-4946-80a1-6446aa4033e6"}, {"page_content": "Frame grabber – urządzenie, w jakie może zostać wyposażony system komputerowy, pozwalające na zamianę obrazu pochodzącego z analogowego źródła na postać cyfrową. Dopiero tak przetworzony obraz jest „zrozumiały” dla komputera i może podlegać dalszej cyfrowej obróbce.\nZwykle frame grabber jest urządzeniem w formie karty instalowanej w złączu rozszerzenia w komputerze, niekiedy jednak stanowi element większego lub wyspecjalizowanego systemu elektronicznego do obróbki sygnału wideo. Urządzenie posiada co najmniej jedno analogowe wejście takiego sygnału. Z wejścia tego sygnał trafia do układu elektronicznego dokonującego wyodrębniania przebiegu odchylania poziomego i pionowego, co jest niezbędne dla właściwego odtworzenia wysokości i szerokości obrazu. Następnie Przetwornik analogowo-cyfrowy (A/C) zamienia sygnał analogowy na strumień danych skwantyzowanych (cyfrowych), gromadzonych następnie w pamięci (buforze ramki) urządzenia, gdzie przybiera rozmiar pojedynczej ramki obrazu. Interfejs komunikacyjny natomiast umożliwia głównemu procesorowi zarządzanie procesem pobierania obrazu źródłowego oraz dostęp do już przetworzonych danych znajdujących się w buforze.\nOd jakości przetwornika A/C zależy wierność przetworzenia obrazu na postać cyfrową. Ze względu na małą wydajność przetwornika pierwsze frame grabbery pozwalały jedynie na pobranie pojedynczej klatki filmu. Jednak już od dawna urządzenia te pozwalają na przetwarzanie sekwencji wideo o długości ograniczonej jedynie ilością pamięci dostępnej w komputerze, a współczesne modele oferują m.in. obraz cyfrowy o 24- i 32-bitowej głębi koloru oraz udostępniają sprzętową kompresję ruchomych obrazów algorytmami MPEG. W zastosowaniach amatorskich natomiast zadanie frame grabbera mogą z powodzeniem spełniać karty telewizyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=670676", "fragment_id": "851068/0", "subtitle": "", "title": "Frame grabber", "document_id": "851068", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 670676.0, "score": 0.113213449716568}, "uuid": "a9717972-9653-4798-8ddf-5c3b6a4671f7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia w fizyce. Zobacz też: Modulacja (muzyka).\nModulacja – samorzutna lub celowa zmiana parametrów sygnału. Jeżeli modulowane są sygnały sinusoidalne, to proces ten może powodować zmiany amplitudy, częstotliwości lub fazy drgań. W przypadku fal prostokątnych (często stosowanych w technice cyfrowej) procesowi modulacji podlega szerokość, amplituda, pozycja (układ) oraz gęstość impulsów.\nCzęstotliwość zmian wywołanych modulacją jest dużo mniejsza od częstotliwości fali. Przykładem może być modulowany dźwięk syreny alarmowej o zmiennej częstotliwości.\nModulacja analogowa.\nNajpopularniejsze techniki modulacji:\nModulacja impulsowa.\nRodzaje modulacji impulsowej:\nKluczowanie.\nKluczowanie (ang. \"keying\") jest najstarszą techniką modulacji. Kiedy w XIX wieku zbudowano pierwsze elektryczne urządzenia do przekazywania informacji na odległość, pojawił się problem kodowania znaków do postaci nadającej się do przesłania. Pierwszym pomysłem było użycie tylu przewodów, ile jest liter w alfabecie. Pomysł ten okazał się niepraktyczny i dlatego Samuel Morse stworzył system kodowania znaków alfabetu w postaci serii krótkich (kropka) lub długich (kreska) impulsów. Urządzeniem kodującym był klucz mający postać przełącznika zwierającego obwód elektryczny. Operator wysyłał serię impulsów, którą odczytywał człowiek lub elektromagnes zapisywał na papierowej taśmie. Kiedy technologia transmisji się rozwinęła, powstał szereg technik kluczowania. Potem wszystkie te metody określono jednym terminem – \"modulacja\".\nNajpopularniejsze techniki kluczowania:\nModulacja w telekomunikacji.\nModulacją w technice nazywa się celowy proces zmiany parametrów fali nośnej umożliwiający przesyłanie informacji (komunikację).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=88255", "fragment_id": "661618/0", "subtitle": "", "title": "Modulacja", "document_id": "661618", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 88255.0, "score": 0.10828816890716553}, "uuid": "10b161ba-1ba8-443e-b7cb-ed52d55bf841"}, {"page_content": "Układ dyskretny, układ dyskretny w czasie, układ skwantowany w czasie, układ impulsowy – w teorii sterowania, w odróżnieniu od układów ciągłych, określa się, że układ jest dyskretny, jeżeli przynajmniej jeden jego sygnał ma charakter dyskretny, tzn. przyjmuje tylko określone wartości dla określonych argumentów (zob. sygnał dyskretny, sygnał cyfrowy). Układy przejawiające w swym zachowaniu zarówno cechy układów ciągłych, jak i dyskretnych, nazywane są układami hybrydowymi.\nImpulsatory i ekstrapolatory.\nInformacje o ciągłym sygnale wyjściowym formula_1 obiektu sterowania docierają do sterującego komputera cyfrowego wyłącznie w dyskretnych chwilach czasu, zwykle w równych odstępach czasu określonych okresem próbkowania. Także generowane przez komputer sygnały sterujące formula_2 ulegają zmianie wyłącznie w dyskretnych chwilach czasu, przy czym okres nastawy może być wielokrotnością okresu próbkowania. Dlatego do opisu dynamiki obiektów sterowania (widzianych od strony komputerów sterujących) niezbędne są modele dyskretne w czasie. Ponieważ zdolność rozdzielcza przetworników analogowo-cyfrowych umożliwia albo całkowite pominięcie zjawiska dyskretyzacji amplitudy sygnału, albo jego uwzględnienie za pomocą addytywnego szumu pomiarowego o zerowej wartości średniej, dlatego dyskretyzacja czasowa jest jedyną dyskretyzacją, jaką należy uwzględnić i dlatego modele dyskretne są zasadniczo modelami dyskretnymi w czasie.\nPotrzeba stosowania modeli dyskretnych wynika więc ze względów technicznych (zwłaszcza pomiarowych) i obliczeniowych. W zasadzie każdy układ rozważany makroskopowo należałoby traktować jako ciągły w czasie. Jednak w wielu przypadkach sygnały z natury ciągłe poddaje się dyskretyzacji, po czym dopiero następuje dalsze przetwarzanie tych sygnałów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2287954", "fragment_id": "444017/0", "subtitle": "", "title": "Układ dyskretny", "parentId": 2287954.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "444017", "score": 0.0889655277132988}, "uuid": "160e4185-a7dd-4617-bd55-f55d4b166fe9"}]}
{"id": "q_887", "question": "Jak nazywa się potrawa wigilijna robiona z pszenicy z makiem i miodem?", "answer": [{"page_content": "Kutia – tradycyjna potrawa kuchni ukraińskiej, białoruskiej, rosyjskiej, litewskiej i polskiej kuchni kresowej. Obecnie jest przyrządzana na Białostocczyźnie, Lubelszczyźnie, przygranicznych powiatach województwa podkarpackiego, a także przez Kresowian i ich potomków w różnych częściach Polski.\nNazwa pochodzi od słowa ukraińskiego (z greki) \"kókkos\" – pestka, ziarno, chociaż ludowa etymologia wskazuje na słowo \"kut\" – kąt. Choć pochodzi z Ukrainy, obecnie jest jedną z 12 potraw tradycyjnie wchodzących w skład wschodniosłowiańskiej wieczerzy wigilijnej. Jada się ją głównie w okresie świąt Bożego Narodzenia i Nowego Roku.\nZwyczajowo robiona jest z obtłuczonej pszenicy, ziaren maku, słodu, miodu, bakalii: różnorakich orzechów, rodzynek i innych dodatków. W wielu przepisach uwzględnia się mleko lub śmietankę do polania. Współcześnie używa się też składników, które niegdyś nie były tak popularne i dostępne, takich jak kawałki kandyzowanej skórki pomarańczowej czy migdały.\nNa Białorusi oprócz pszenicy kutię gotuje się z kaszy jęczmiennej (pęczak), ale czasami także z ryżu. Szeroko rozpowszechniona jest kutia na słono z samych ziaren bądź z dodatkiem maku, ale bez miodu i bakalii. Oprócz okresu noworocznego, kutię spożywano na Dziady oraz stypę. Uważana była także za ulubioną potrawę Ziuzi – białoruskiej personifikacji zimy i chłodu. Substytutem kutii są łamańce z makiem.\nPrzygotowanie pszenicy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3152", "fragment_id": "168557/0", "subtitle": "", "title": "Kutia", "document_id": "168557", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3152.0, "score": 0.5838525295257568}, "uuid": "fa4c0135-c467-4ca6-af5f-4ccd0ebe92c2"}, {"page_content": "Wyznawcy prawosławia Boże Narodzenie obchodzą na ogół 13 dni później niż katolicy. Korzystają bowiem z kalendarza juliańskiego zamiast gregoriańskiego. W niektórych państwach, w których stosowany jest kalendarz nowojuliański – np. w Grecji, Bułgarii, Rumunii, Wigilia jest 6 stycznia. Rozpoczyna się od dzielenia prosforą – małym pszennym chlebkiem z użyciem drożdży – przyniesionym z cerkwi. Popija się go łykiem święconej wody. Dopiero wtedy przystępuje się do jedzenia wigilijnych potraw. Zawsze musi być kutia. Zwyczajowo robi się ją z obtłuczonej pszenicy, słodu, maku, miodu i bakalii – różnych orzechów, rodzynków i innych dodatków. Tylko niekiedy na stole pojawia się karp. Świętowaniu towarzyszą kolędy, ale przede wszystkim jest to czas skupienia. Później, w nocy z 6 na 7 stycznia, wierni uczestniczą w kilkugodzinnych liturgiach, które są odpowiednikiem pasterki w kościele katolickim. Nabożeństwa w cerkwiach prowadzone są w języku cerkiewnosłowiańskim. Niekiedy trwają nawet kilka godzin.\nW pierwszy dzień świąt grupy młodzieżowe rozpoczynają chodzenie po kolędzie. W cerkwiach nie ma zwyczaju ustawiania szopki. W widocznym miejscu umieszcza się natomiast odświętnie przystrojoną ikonę, przedstawiającą scenę narodzenia Jezusa.\nPrawosławie występuje głównie w Rosji oraz w krajach wschodnich i południowo-wschodnich Europy. W Grecji i Rumunii jest religią zdecydowanie dominującą.\nProtestantyzm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=674", "fragment_id": "181378/12", "subtitle": "", "title": "Boże Narodzenie", "parentId": 674.0, "start_index": 19461.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181378", "score": 0.23683607578277588}, "uuid": "59a08d3a-0e85-4545-a78c-922975048584"}, {"page_content": "Tradycyjna ukraińska wieczerza wigilijna składała się, w zależności od regionu, z dwunastu bądź dziewięciu postnych potraw, wśród których powinny były znaleźć się barszcz, ryba, grzyby, pierogi z fasolą bądź kapustą, duszone ziemniaki, kompot z suszonych owoców (ukr. \"uzwar\") oraz kutia. Za najważniejsze obrzędowe danie uważana była od zawsze kutia. Zgodnie z tradycją przyrządza się ją z gotowanych ziaren pszenicy lub jęczmienia (wyjątkiem jest południe Ukrainy, gdzie robi się ją z ryżu) z dodatkiem miodu, maku i bakalii. Z kutią związanych było wiele czynności obrzędowych, świeżo przygotowana powinna była stać na pokuciu przez cały cykl bożonarodzeniowy.\nKolacja wigilijna jest w wierzeniach ukraińskich wieczerzą, do której przystępuje cały ród, zarówno jego żywi, jak i zmarli członkowie. Pamiętając o martwych członkach rodziny żywi zostawiali im na oknach kutię i \"uzwar\", a w kątach izb rozrzucano gotowany bób. Obowiązkiem gospodarza było też symboliczne zaproszenie dusz przodków do wieczerzy – czyniono to poprzez trzykrotne obejście stołu z kutią i woskową świecą i wygłoszenie modlitwy z prośbą do Boga, by ten zezwolił przystąpić do kolacji również martwym członkom rodziny.\nNa ziemiach ukraińskich bardzo rozpowszechniona była również tradycja wymieniania się wigilijnymi potrawami. Przyjęte było posyłanie dzieci, by te zaniosły świąteczne jedzenie mieszkającym w pobliżu krewnym, rodzicom chrzestnym czy chociaż biednym sąsiadom. \nBoże Narodzenie.\nObchody Bożego Narodzenia rozpoczyna służba w cerkwi – \"Wełyke Poweczirja\". Modlitwy rozpoczynają się o północy i trwają do 4–5 rano.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1170551", "fragment_id": "1119414/2", "subtitle": "", "title": "Boże Narodzenie na Ukrainie", "document_id": "1119414", "start_index": 2544.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1170551.0, "score": 0.5829343199729919}, "uuid": "4cf4b0a6-854a-4508-86f8-5acbb7ceef82"}, {"page_content": "Najważniejszym momentem wieczerzy wigilijnej jest wspólne dzielenie się opłatkiem i składanie sobie życzeń. Ten zwyczaj stanowi odniesienie do Ostatniej Wieczerzy i dzielenia się Jezusa chlebem z uczniami. W tradycji kościelnej opłatek jest pozostałością po starochrześcijańskich eulogiach, czyli specjalnych chlebach składanych na ołtarzu. Były one symbolem miłości i jedności chrześcijan oraz symbolem zjednoczenia z Bogiem. Później cechy te przejął opłatek wigilijny, który ostatecznie upowszechnił się w Polsce na początku XX wieku.\nPotrawy wigilijne.\nW zależności od regionu i tradycji rodzinnych zestaw wigilijnych potraw jest różny, ale zwyczajowo na wigilijnym stole powinny znaleźć się wszystkie płody ziemi, a potraw powinno być dwanaście. Każdej należy spróbować, co ma zapewnić szczęście przez cały rok. Do najbardziej typowych należą: barszcz z uszkami (wymiennie w niektórych regionach Polski z białym żurem, zupą grzybową, zupą owocową lub zupą rybną), ryby, przyrządzane na różne sposoby z najbardziej tradycyjnym karpiem smażonym i w galarecie, kapusta z grochem, kapusta z grzybami, pierogi z kapustą, kasza z suszonymi grzybami, fasola z suszonymi śliwami, paszteciki z grzybami, kotleciki z ryżu z sosem grzybowym, kluski z makiem, cukrem i miodem, makiełki, chałka z kompotem z suszonych owoców, zupa migdałowa czy z tradycji wschodniej kulebiak, gołąbki i kutia. Na Górnym Śląsku potrawami wigilijnymi są także moczka i makówki. Zgodnie z polskim zwyczajem potrawy wigilijne powinny być postne, czyli bezmięsne i bez użycia tłuszczów zwierzęcych. Post wigilijny jest dość powszechnie przestrzeganym, mimo że obecnie nie jest nakazany w Kościele rzymskokatolickim. Biskupi łacińscy zachęcają do zachowania tego zwyczaju „ze względu na wyjątkowy charakter tego dnia w Polsce”. U mariawitów post jest nadal obowiązkowy.\nKolędy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3085217", "fragment_id": "151232/2", "subtitle": "", "title": "Boże Narodzenie w Polsce", "document_id": "151232", "start_index": 3065.0, "parentId": 3085217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7248706221580505}, "uuid": "caee304a-c90e-4299-b880-74beeb6cd543"}, {"page_content": "Obyczaje miejskie często różniły się od wiejskich. Julian Wieniawski w dziele \"Listy Jordana do Pana Jana\" ukazany jest dobrobyt oraz obfite, bogate dekoracje oraz czystość na stole wigilijnym w mieście. We wsi natomiast jadalnia była dekorowana \",festonami choiny i świerku”\", na stole stały domowe wyroby spożywcze.\nPotrawy wigilijne.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nW zależności od regionu i tradycji rodzinnych zestaw wigilijnych potraw jest różny, ale zwyczajowo na wigilijnym stole powinny znaleźć się wszystkie płody ziemi, a potraw powinno być dwanaście. Każdej należy spróbować, co ma zapewnić szczęście przez cały rok. Do najbardziej typowych należą: barszcz z uszkami (wymiennie w niektórych regionach Polski z \"białym żurem\", \"zupą grzybową\", \"zupą owocową\" lub \"zupą rybną\"), ryby, przyrządzane na różne sposoby, z najbardziej tradycyjnym karpiem smażonym i w galarecie, kapusta z grochem, kapusta z grzybami, pierogi z kapustą, kasza z suszonymi grzybami, fasola z suszonymi śliwami, paszteciki z grzybami, kluski z makiem, cukrem i miodem, makiełki, chałka z kompotem z suszonych owoców, zupa migdałowa czy z tradycji wschodniej kulebiak, gołąbki i kutia. Na Śląsku potrawami wigilijnymi są moczka i makówki. Zgodnie z polskim zwyczajem potrawy wigilijne powinny być postne, czyli bezmięsne i bez użycia tłuszczów zwierzęcych. Post wigilijny jest zwyczajem dość powszechnie przestrzeganym, mimo że w wielu wyznaniach chrześcijańskich nie jest nakazany. Biskupi rzymskokatoliccy zachęcają do zachowania tego zwyczaju „ze względu na wyjątkowy charakter tego dnia w Polsce”.\nW drugiej połowie XIX w. Maria Marciszewska stworzyła spis klasycznych dań wigilijnych w Polsce. Znajdowały się tam:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107980", "fragment_id": "655130/2", "subtitle": "", "title": "Wigilia Bożego Narodzenia", "document_id": "655130", "start_index": 3422.0, "source": "wikipedia", "parentId": 107980.0, "score": 0.6767299771308899}, "uuid": "dd408fa6-b3de-4667-8f27-da62641dca4a"}, {"page_content": "Makowce w formie placków to najczęściej gruba warstwa masy makowej na spodzie drożdżowym, kruchym lub półkruchym, przykryta drugim płatem ciasta (np. „Kołocz weselny śląski”, „Kołocz weselny cieszyński”), kratką z ciasta (np. placek świąteczny z makiem według Marii Disslowej) lub warstwą kruszonki. „Placek świąteczny z makiem” Marii Disslowej (1870–1936) to gruba warstwa masy makowej (z maku, cukru, masła i jaj) z bakaliami wyłożona na cienką warstwę ciasta drożdżowego, przyozdobiona kratką z ciasta drożdżowego, bakaliami i cukrem.\nPotrawa świąteczna.\nMakowiec jest typowym daniem wigilijnym i wielkanocnym w kuchni polskiej. W niektórych rejonach kraju rozpowszechnił się dopiero po drugiej wojnie światowej, m.in. za sprawą osiedleńców z Polski wschodniej. Regionalnie strucla makowa przybiera formę składanych bułeczek z nadzieniem makowym.\nNa co dzień makowiec gościł niegdyś tylko na zamożnych stołach. W zwykłych domach pieczony był tylko na wyjątkowe okazje takie jak wspomniana wigilia Bożego Narodzenia i karnawał, Wielkanoc, Zielone Świątki, Środa Popielcowa, Wielki Piątek oraz różnego rodzaju uroczystości rodzinne. \nWedług ludowych wierzeń mak spożywany w wigilię Bożego Narodzenia miał zapewniać szczęście i chronić przed działaniem złych sił. Mak – roślina, która zawiera w makówce tysiące nasion – występował na wigilijnym stole także jako symbol urodzaju i płodności. Tarcie maku na tę okoliczność miało zapewnić młodym pannom rychłe zamążpójście. Mak w potrawach wigilijnych, obok miodu i grzybów był też łącznikiem z zaświatami.\nLista produktów tradycyjnych.\nMakowce znajdujące się na „Liście produktów tradycyjnych Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi” (wybór):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=437191", "fragment_id": "53339/1", "subtitle": "", "title": "Makowiec (ciasto)", "parentId": 437191.0, "start_index": 1692.0, "document_id": "53339", "source": "wikipedia", "score": 0.6832400560379028}, "uuid": "da9a8f2d-c70e-489a-84f4-106e19f825bb"}, {"page_content": "Kuciukai ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"lt\"&gt;kūčiukai&lt;/&gt;) lub śliżyki – małe bułeczki, wielkości ok. 2–3 cm, upieczone z ciasta drożdżowego, namoczone w tzw. mleku makowym, podawane w Wigilię Bożego Narodzenia. Nazwa wywodzi się z nazwy kolacji wigilijnej w języku litewskim – \"Kūĉios”\".\nTradycja.\nTradycyjna wigilijna potrawa do dziś popularna na stołach Litwy, Wileńszczyzny oraz terenów zamieszkiwanych przez mniejszość litewską i polską. W Polsce przygotowywana m.in. w województwie podlaskim, zwłaszcza na terenie gminy Puńsk. \nWedług przekazów ludowych to rodzaj pieczywa obrzędowego łączącego obecnych i tych, którzy odeszli. Na Wileńszczyźnie wciąż żywa jest tradycja, aby po wigilijnej wieczerzy nie sprzątać ze stołu potraw, w szczególności kuciukai (\"śliżyków)\", a zostawić je dla zmarłych na noc, aby ci mogli się pożywić.\nPrzygotowanie.\nCiasto.\nDo utartych drożdży z cukrem dolewana jest przegotowana ciepła woda, całość jest mieszana z częścią mąki i odstawiana w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Po wyrośnięciu do zaczynu dodawana jest reszta mąki, olej, mak i sól. Ciasto jest zagniatane do momentu aż przestanie przyklejać się do rąk. Wyrobione ciasto ponownie odstawiane jest do wyrośnięcia po czym jeszcze raz jest zagniatane. Następnie formowane są z niego wałeczki, które są cięte na kawałki, czasami formowane w kulki i wykładane na blachę do pieczenia posypaną mąką. Pieczone są do zarumienienia.\nMleko makowe.Mak jest zalewany gorącą wodą i moczony przez kilka godzin. Sparzony mak następnie jest odcedzany i opłukiwany, dodawana jest przegotowana woda, cukier lub miód i całość jest ucierana w makutrze lub blenderze, aż do nadania gładkiej konsystencji o białej barwie.\nW dniu 21 marca 2023 potrawa została wpisana na \"Listę produktów tradycyjnych\" Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi woj. podlaskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5824893", "fragment_id": "1231886/0", "subtitle": "", "title": "Kuciukai", "document_id": "1231886", "start_index": 0.0, "parentId": 5824893.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6079230904579163}, "uuid": "f978cc55-62de-4469-89ff-cf6ee649cafc"}, {"page_content": "Piernik – ciasto o słodko-pikantnym smaku, o długiej trwałości, zrobione z mąki pszennej lub żytniej, miodu, karmelizowanego cukru, tłuszczu, jajek, wody (lub mleka), środka spulchniającego, mocno przyprawione przyprawami korzennymi. Nazwa \"piernik\" wywodzi się od staropolskiego słowa „pierny”, czyli „pieprzny”.\nSwoją trwałość pierniki zawdzięczają z jednej strony &lt;&gt;[], a z drugiej swojej twardości i suchości. W zimnym i suchym miejscu dają się przechowywać nawet przez kilka miesięcy.\nNajtrwalsze są tzw. pierniki dojrzewające. Surowe ciasto na piernik należy zostawić po wymieszaniu w chłodnym miejscu, aby sfermentowało. W produkcji przemysłowej leżakowanie ciasta może trwać kilka tygodni, a ciasto na domowe pierniki wigilijne zaleca się zarabiać miesiąc wcześniej (zwyczajowo po andrzejkach).\nUżywane przyprawy korzenne zależą od przepisu i regionalnych tradycji, są to m.in. cynamon, imbir, goździki, \"nasiona\" kolendry, kardamon, gałka muszkatołowa, anyż, anyż gwiaździsty, ziele angielskie i czarny pieprz.\nPierniki sztukowe występują w formie mniejszych i większych ciastek, często ozdobnych, pokryte z wierzchu syropem cukrowym, lukrem, woskiem pszczelim, polewą kakaową lub czekoladą, zdobionych wzorami wykonanymi z glazury białkowej, lukru, marcepanu, kolorową posypką, bakaliami itp. Takie pierniki mogą zawierać nadzienie w postaci marmolady lub konfitury owocowej, migdałów, orzechów, owoców z syropu itp.\nPierniki formowe zwykle przekłada się marmoladą i kremem szwedzkim, a także masą orzechową lub marcepanem. Przy odpowiednio dużej wilgotności powietrza charakteryzują się miękką pulchną konsystencją, zaś przy odpowiednio niskiej stają się twarde.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5087", "fragment_id": "182664/0", "subtitle": "", "title": "Piernik", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182664", "parentId": 5087.0, "score": 0.2176937758922577}, "uuid": "faa5b9a4-0a24-4438-ae70-63488f8e5b3f"}, {"page_content": "Makówki (makiełki) – deser, potrawa wigilijna.\nŚląsk.\nPod nazwą „makówki” występuje na Śląsku. Podstawowe składniki śląskich makówek to mak, bułki kanapkowe lub sucharki, mleko lub woda, miód lub cukier oraz bakalie (rodzynki, figi, migdały, orzechy włoskie, wiórki kokosowe, skórka pomarańczowa, rum, pomarańcze, mandarynki). Namoczone pieczywo układa się warstwami na przemian z masą makową. Spotyka się także makówki przyrządzane na chałce.\nInne regiony.\nW Zagłębiu, okolicach Poznania i Łodzi potrawa ta znana jest jako „makiełki” lub „makiołki”. W Zagłębiu zamiast pieczywa używa się makaronu (zwanego w niektórych rejonach Polski „kluskami”, stąd inna nazwa makiełek to „kluski z makiem”).\nHistoria.\nW biedniejszych rodzinach makówki przygotowywano na wodzie, a zamiast bakalii dodawano suszone owoce krajowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3969", "fragment_id": "175342/0", "subtitle": "", "title": "Makówki", "document_id": "175342", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3969.0, "score": 0.7196922302246094}, "uuid": "e056c922-d7b5-4c8a-a3e4-13988f650d7a"}, {"page_content": "Kisiel owsiany (biały kisiel) – potrawa przygotowywana z mąki owsianej lub płatków owsianych, przyrządzana na zakwasie chlebowym, opcjonalnie na rozczynie z drożdży. Jedna z tradycyjnych potraw na okres wielkiego postu lub Wigilię Bożego Narodzenia w kuchni rosyjskiej, litewskiej, Kresów Wschodnich. Pierwsze wzmianki o tej potrawie pochodzą z XII-XIII wieku. Pojawiła się znacznie wcześniej niż kisiel owocowy („kisiel czerwony”), który spopularyzował się na terenach rosyjskich pod koniec XIX lub na początku w XX wieku – wraz z rozprzestrzenieniem się uprawy ziemniaka.\nKisiel owsiany można przyrządzić jedynie na mące lub płatkach owsianych zaparzonych wodą. Proces fermentacji można wspomóc kawałkiem chleba żytniego. Inny tradycyjny sposób polega na przygotowaniu rozczynu z drożdży. Konsystencja gotowej potrawy zależy od intencji kucharza – od rzadkiej polewki do gęstej leguminy, którą można kroić nożem. Kisiel o rzadkiej, płynnej postaci jest tożsamy ze staropolskim żurem.\nPrzyrządzenie na zakwasie nadaje kisielowi charakterystyczny kwaśny smak. Spożywany był na gorąco lub zimno. Zazwyczaj okraszany był masłem, olejem (np. lnianym) lub skwarkami z cebulą. Spożywano go z warzywami, jako dodatek do ziemniaków lub z chlebem. Rzadziej konsumowany był na słodko: z syropem, melasą, miodem. Kisiel o gęstej konsystencji dosładzano sytą (miodem z wodą), kwasem chlebowym lub zimnym mlekiem. Jako potrawa wigilijna przyrządzany był np. z mlekiem makowym lub polewany utartym i osłodzonym makiem albo sokiem żurawinowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3601521", "fragment_id": "1313523/0", "subtitle": "", "title": "Kisiel owsiany", "document_id": "1313523", "start_index": 0.0, "parentId": 3601521.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2921435832977295}, "uuid": "cd850e83-5434-4817-a50d-3db2b0b0c2bb"}]}
{"id": "q_888", "question": "W którym roku zatonął brytyjski parowiec transatlantycki „Titanic”?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Titanic”. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Titanic”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nRMS Titanic (wym. []) – brytyjski transatlantyk typu \"Olympic\" należący do towarzystwa żeglugowego White Star Line, zbudowany w stoczni Harland and Wolff w Belfaście.\nNiespełna rok po zwodowaniu, w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 roku, podczas dziewiczego rejsu na trasie Southampton – Cherbourg – Queenstown – Nowy Jork, otarł się o górę lodową i zatonął. Jego katastrofa spowodowała znaczącą nowelizację zasad bezpieczeństwa morskiego, np. wprowadzenie stałego nadzoru gór lodowych na północnym Atlantyku.\nHistoria.\nProjekt.\n„Titanic” był jednym z trzech liniowców typu \"Olympic\". Miał dwie siostrzane jednostki: „Olympic” i „Gigantic” (nazwa trzeciego została po katastrofie „Titanica” zmieniona na mniej pretensjonalną – „Britannic”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6255", "fragment_id": "172190/0", "subtitle": "", "title": "RMS Titanic", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 6255.0, "document_id": "172190", "score": 0.5}, "uuid": "6e579f92-675f-46d3-833d-80fa7c7345f9"}, {"page_content": "Encyklopedia Titanica ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Encyclopedia Titanica&lt;/&gt;) – strona internetowa poświęcona parowcowi RMS Titanic, który zatonął po otarciu się o górę lodową 15 kwietnia 1912 roku. Z założenia witryna nie przynosi zysku. Jest uznawana (np. przez The New York Times w 1999 roku) za najprawdopodobniej największe kompendium wiedzy o \"Titanicu\" w Internecie.\nWitryna została założona we wrześniu 1996 roku przez Philipa Hinda. W październiku 2007 liczyła około 5000 użytkowników i około 200 000 wiadomości na forum dyskusyjnym.\nEncyklopedia zawiera między innymi prawie trzy tysiące biografii pasażerów i osób związanych z \"Titanicem\", szczegółowe plany pokładów, trójwymiarowe rzuty niektórych pomieszczeń na statku w wyglądzie z 1912 roku, oraz tysiące artykułów poświęconych detalom historii i konstrukcji parowca. Ponadto, znajdują się tam też informacje o innych statkach i wrakach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1289317", "fragment_id": "1146187/0", "subtitle": "", "title": "Encyklopedia Titanica", "document_id": "1146187", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1289317.0, "score": 0.7649686336517334}, "uuid": "dec7fcf2-40ad-4fb2-b768-4b39eedd1fa2"}, {"page_content": "RMS „Gigantic” nigdy nie wszedł do służby jako statek pasażerski z powodu wybuchu I wojny światowej. Na wpół ukończony został zarekwirowany przez brytyjską marynarkę i przekształcony w statek szpitalny HMHS „Britannic”. Zatonął 21 listopada 1916 r. po wpłynięciu na minę u wybrzeży Grecji. Zatonął w ciągu pięćdziesięciu pięciu minut. Zginęło 30 ludzi z 1300 na pokładzie. Liczba ofiar była tak mała dzięki spokojnej pogodzie, wysokiej temperaturze wody, małej odległości od brzegu i odpowiedniej liczbie łodzi ratunkowych, zainstalowanych po katastrofie „Titanica”.\nNajdłużej żyjący po katastrofie pasażerowie.\nOstatnią osobą z uratowanych z „Titanica” była Lillian Gertrude Asplund – Amerykanka, która w chwili tragedii miała 5 lat. Zmarła 6 maja 2006 roku. Dwie inne osoby, podróżujące „Titanikiem”, żyły dłużej niż Lillian Asplund, ale w momencie katastrofy były zbyt małe by cokolwiek pamiętać. Barbara West (zmarła 16 października 2007) miała dziesięć miesięcy, a Millvina Dean (zmarła 31 maja 2009) zaledwie 2 miesiące.\nLista 10 innych najdłużej żyjących pasażerów „Titanica”, którzy przeżyli katastrofę:\nAlternatywne teorie na temat zatonięcia.\nW ciągu kilkudziesięciu lat po katastrofie na temat statku powstało wiele alternatywnych teorii, w większości ocierających się o teorie spiskowe. Gazety i wydawnictwa książkowe opublikowały teorie mówiące o klątwie „Titanica”, czy też o tym, że statek wcale nie zderzył się z górą lodową.\nW 2003 roku została opublikowana książka \"The Sinking of the Titanic: The Mystery Solved\" – jej autor proponuje teorię, według której zatonięcie „Titanica” spowodowane było zderzeniem z krą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6255", "fragment_id": "172190/39", "subtitle": "", "title": "RMS Titanic", "source": "wikipedia", "start_index": 54700.0, "parentId": 6255.0, "document_id": "172190", "score": 0.5068775415420532}, "uuid": "25de2f8a-08fb-4117-89aa-392863d783c0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nSS Californian – parowiec armatora Leyland Line, zbudowany przez stocznię Caledon Shipbuilding &amp; Engineering Company w Dundee (Szkocja). W eksploatacji od 26 listopada 1906 roku. Najczęściej używany był do przewozu bawełny. Zatopiony 9 listopada 1915 r. przez niemieckiego U-Boota SM U-35, 98 km na zachód od przylądka Tajnaron, w Grecji. Związany z zatonięciem \"Titanica\" w kwietniu 1912 roku. \nKontrowersje z RMS Titanic.\nSS „Californian” jest przede wszystkim znany w kontekście zatonięcia w nocy z 14 na 15 kwietnia 1912 r. luksusowego statku pasażerskiego RMS Titanic w jego dziewiczej podróży przez Atlantyk. \nW trakcie dochodzenia w sprawie tej katastrofy ustalono, że podobno światła statku widocznego z pokładu tonącego \"Titanica\" miały należeć do „Californiana”, w tym czasie pod dowództwem kapitana Stanleya Lorda, w rejsie z Londynu do Bostonu. Odnaleziony w 1985 roku wrak „Titanica” sugerował, że w chwili tonięcia \"Titanic\" znajdował się 20 mil od „Californiana”, a z takiej odległości nie można było dostrzec jego świateł pozycyjnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1505725", "fragment_id": "200839/0", "subtitle": "", "title": "SS Californian", "document_id": "200839", "start_index": 0.0, "parentId": 1505725.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6109045743942261}, "uuid": "63c4c045-f57b-450d-8e19-8a65ad803cb3"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Britannic”. Zobacz też: \"Britannic\" – film.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nHMHS Britannic ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;His Majesty Hospital Ship&lt;/&gt;, początkowo planowano nazwę RMS „Gigantic”) – brytyjski parowy statek pasażerski, jeden z trzech transatlantyków typu \"Olympic\", do którego należały także „Titanic” i „Olympic”. Zatonął 21 listopada 1916.\nRMS „Gigantic” został zamówiony w 1909 przez armatora White Star Line w stoczni Harland and Wolff w Belfaście w Irlandii Północnej. Po katastrofie „Titanica” w 1912 wybrano mniej pretensjonalną nazwę – „Britannic”.\nKadłub statku został zwodowany 26 lutego 1914. Po wybuchu I wojny światowej niegotowy jeszcze „Britannic” wraz z „Olympikiem” zostały zarekwirowane na potrzeby wojska. Statek przekształcono w statek szpitalny, przez okres 3 miesięcy kursował na trasie Anglia-Irlandia-Francja, bo tyle musiał czekać na dostosowanie do potrzeb wojskowych. W czasie I wojny światowej „Britannic” i „Aquitania” były głównie wykorzystywane do ewakuacji z Mudros do Anglii.\nRejsy Britannica.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65835", "fragment_id": "646261/0", "subtitle": "", "title": "HMHS Britannic", "parentId": 65835.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646261", "score": 0.2926565408706665}, "uuid": "10027f09-e9df-4587-b9ff-a9eb52b92117"}, {"page_content": "21 listopada 1916 roku o 8:12 rano w swoim szóstym rejsie po Morzu Egejskim „Britannic” wpadł na minę postawioną przez niemiecki okręt podwodny SM U-73 i zatonął w ciągu 55 minut. Kapitan Charles Alfred Bartlett uruchomił silniki w próbie dotarcia na plażę. Gdy dziób statku wbił się w dno, „Britannic” przechylił się na sterburtę i odłamał się od dziobu. Wrak osiadł na dnie o 9:07. Jego pozycja to . Liczba ofiar była niewielka ze względu na wystarczającą liczbę szalup, bliskość lądu i stosunkowo ciepłe wody Morza Egejskiego. O 10:00 na miejsce katastrofy dopłynął niszczyciel HMS „Scourge” i uratował rozbitków. Na statku było około 1300 ludzi, a zginęło 30, większość wskutek wciągnięcia przez wciąż pracujące śruby statku. Wrak „Britannica” odkrył Jacques Cousteau w 1975 roku niedaleko greckiej wyspy Keos. Wrak jest w dobrym stanie, spoczywa na głębokości 133 metrów.\nPrzebieg katastrofy.\n21 listopada 1916:\nTragedia parowca doczekała się ekranizacji (\"Britannic\" w reż. Briana Trencharda-Smitha, 2000).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=65835", "fragment_id": "646261/2", "subtitle": "", "title": "HMHS Britannic", "document_id": "646261", "start_index": 2155.0, "parentId": 65835.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23086589574813843}, "uuid": "72894cf7-2582-4eb3-a64d-797af4e35bd6"}, {"page_content": "Statki typu Olympic – trio bliźniaczych liniowców parowych, jakie armator White Star Line zamówił w irlandzkiej stoczni Harland and Wolff w 1909 roku. Nazwa typu pochodzi od pierwszego statku – Olympica.\nJednostki typu Olympic.\nW skład typu Olympic wchodziły trzy jednostki: Olympic – zwodowany w 1910, Titanic – zwodowany w 1911 oraz Britannic – zwodowany w 1914.\nNazwa trzeciego liniowca miała brzmieć początkowo \"Gigantic\", jednak zmieniono ją po zatonięciu Titanica na mniej pretensjonalną. Z trzech statków tylko Olympic doczekał się długiej kariery na szlaku północnoatlantyckim, trwającej od 1911 z przerwami do 1934. Titanic zatonął po zderzeniu z górą lodową podczas swojego dziewiczego rejsu, 15 kwietnia 1912. Britannic po zwodowaniu został zarekwirowany i przekształcony w pływający szpital. Zatonął podczas jednego z wczesnych rejsów (21 listopada 1916), po wejściu na minę na Morzu Egejskim.\nOgólna specyfikacja.\nJednostki te były trójkominowymi parowcami (czwarte były atrapą) o długości ok. 270 metrów, zdolnymi do rozwinięcia prędkości do 23 węzłów (44 km/h), napędzanymi trzema wysokimi na sześć metrów śrubami. Dwie boczne śruby napędzane były parowymi maszynami tłokowymi, natomiast środkowa śruba, pracująca tylko przy kursie naprzód, turbiną parową na parę odlotową z maszyn tłokowych. Było to przejściowe rozwiązanie (turbiny jako dające wyższe prędkości wypierały już maszyny tłokowe na statkach pasażerskich, gdzie prędkość miała duże znaczenie). Fakt, że jedna śruba pracowała tylko naprzód, zmniejszał manewrowość statków, co ujawniło się podczas katastrofy Titanica.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=127340", "fragment_id": "21943/0", "subtitle": "", "title": "Statki typu Olympic", "parentId": 127340.0, "start_index": 0.0, "document_id": "21943", "source": "wikipedia", "score": 0.30304569005966187}, "uuid": "3b750225-4e30-418c-b26e-2b2dfdac84d6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nRMS Carpathia – parowy pasażerski statek transatlantycki linii Cunard Line, zbudowany w stoczni Swan, Hunter &amp; Wigham Richardson w Newcastle (Wielka Brytania). Zwodowany został 6 sierpnia 1902, a w pierwszy, dziewiczy rejs wypłynął w maju 1903. Jednokominowy liniowiec Cunarda jest znany z uratowania 703 pasażerów z dryfujących szalup po katastrofie innego statku pasażerskiego – „Titanica”, który zatonął 15 kwietnia 1912 po uderzeniu w górę lodową.\n\"Carpathia\" płynęła z Nowego Jorku, kiedy kapitan Arthur Henry Rostron (1869 -1940) otrzymał wezwanie o pomoc od tonącego w pobliżu „Titanica”. Od razu wydał rozkaz skierowania statku w odległą o 60 mil okolicę ostatniej znanej pozycji tonącego statku, płynąc z prędkością, której „Carpathia” nigdy przedtem, ani nigdy potem nie osiągnęła. Pomimo tego statek przypłynął na miejsce katastrofy dopiero o godzinie czwartej nad ranem („Titanic” zatonął o 02:20).\nKapitan Rostron okazał się bardzo przewidującym i doświadczonym dowódcą statku. Natychmiast po otrzymaniu sygnału z „Titanica” zorganizował prowizoryczne pomieszczenia dla rannych i wyziębionych, przygotował oliwę (która mogłaby ułatwić utrzymanie się na wodzie ewentualnym rozbitkom), zorganizował pomoc lekarską, przygotował dźwigi i szalupy na wypadek konieczności użycia. Mechanicy „Carpathii” zamknęli dopływ pary i ciepła do kabin, by ta była zużyta przez silniki do osiągnięcia jak największej prędkości. Rostron wystawił dodatkowo wielu obserwatorów, by płynący przez pole lodowe statek nie podzielił losu liniowca White Star Line. „Carpathia” zabrała na pokład wszystkich 705 rozbitków z szalup. Kapitan został odznaczony Złotym Medalem Kongresu za szczególną odwagę i roztropność.Statek zatonął 17 lipca 1918 w okolicach wybrzeży Irlandii, po storpedowaniu przez niemieckiego U-Boota SM U-55. 157 pasażerów zostało uratowanych przez HMS „Snowdrop” następnego dnia. Wrak „Carpathii” został odnaleziony w 1999 przez pisarza Clive’a Cusslera.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122681", "fragment_id": "1271/0", "subtitle": "", "title": "RMS Carpathia", "document_id": "1271", "start_index": 0.0, "parentId": 122681.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26780402660369873}, "uuid": "bd143671-2229-475c-8f75-38f8771e14d8"}, {"page_content": "Przyczyny zatonięcia.\nPrzyczyny katastrofy były skomplikowane i złożone:\nPorównania.\nMimo dużych różnic czasowych (1854 a 1912), \"RMS Tayleur\" wielokrotnie był i jest porównywany z RMS Titanic. Oba statki nosiły tytuł \"RMS\"- Royal Mail Steamer, co oznacza \"Królewski Parowiec Pocztowy\". Z tego powodu oba statki przewoziły w swoich ładowniach duże ilości poczty. Oba parowce pływały pod banderą White Star Line, jednak wówczas firmą zarządzali John Pilkington oraz Henry Wilson, a w przypadku Titanica - J.Bruce Ismay. Oprócz tego zarówno Titanic, jak i Tayleur zatonęły w czasie swoich dziewiczych rejsów. Oba statki miały wady w kwestii wyposażenia, które ostatecznie przesądziły o ich losach - nieodpowiednie kompasy i złe olinowanie na \"RMS Tayleur\" oraz brak lornetek i zbyt mała liczba łodzi ratunkowych na Titanicu.\nŚledztwo.\nByły cztery oficjalne śledztwa: śledztwo w sprawie ustalenia przyczyny zgonu, śledztwo brytyjskiej Izby Handlowej, śledztwo Admiralicji, prowadzone przez inspektora ds. statków żelaznych - Mr.Granthama oraz śledztwo Liverpoolskiej Marynarki Handlowej, starającej się ustalić stosowność wydawanych rozkazów przez kapitana Noble'a. Istnieją sprzeczności pomiędzy tymi śledztwami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1921526", "fragment_id": "426670/3", "subtitle": "", "title": "RMS Tayleur", "parentId": 1921526.0, "start_index": 4214.0, "source": "wikipedia", "document_id": "426670", "score": 0.5735646486282349}, "uuid": "99bce1d0-0a7b-4a65-93d5-8eb33479bf02"}, {"page_content": "Zasada stała się sławna po zatonięciu \"Titanica\" w kwietniu 1912 roku. Ponieważ liczba łodzi ratunkowych wystarczała tylko dla połowy pasażerów, kapitan transatlantyku Edward Smith nakazał w pierwszej kolejności ratować kobiety i dzieci. Oficerowie, którzy odpowiadali za ewakuację pasażerów William Murdoch i Charles Lightoller, zinterpretowali rozkaz kapitana Smitha na różne sposoby: aby zapełnić łodzie ratunkowe, Murdoch ratował także mężczyzn, nawet jeśli na pokładzie były jeszcze kobiety i dzieci, podczas gdy Lightoller opuszczał początkowo łodzie ratunkowe w połowie puste, tylko z kobietami i dziećmi. Pomimo niekonsekwentnego stosowania nakazu uratowano znacznie większą liczbę kobiet i dzieci na \"Titanicu\" niż mężczyzn.\nW 2012 roku na Uniwersytecie w Uppsali przeprowadzono badanie porównujące względną liczbę osób, które przeżyły 18 poważnych wypadków morskich w latach 1852–2011. Wynika z niego, że ​​w większości przypadków mężczyźni uratowali się w stosunku wyraźnie wyższym niż kobiety, uratowało się więcej dorosłych niż dzieci, a członkowie załogi częściej niż pasażerowie. Stwierdzono, że \"Titanic\" był w większości wyjątkiem pod każdym względem. Inna zasada, która rozsławiła się po zatonięciu \"Titanica\", „kapitan tonie wraz ze swoim statkiem”, również w większości przypadków okazała się mitem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5739157", "fragment_id": "1228368/1", "subtitle": "", "title": "Najpierw kobiety i dzieci", "parentId": 5739157.0, "start_index": 1569.0, "document_id": "1228368", "source": "wikipedia", "score": 0.1237935721874237}, "uuid": "72483033-0814-4333-9467-7ffbeba9f63b"}]}
{"id": "q_889", "question": "Gdzie znajdowała się siedziba bogów greckich?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy masywu górskiego w Grecji. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nOlimp (gr. Όλυμπος, ΄Olimbos; wymawiane z akcentem na pierwszą sylabę) – rozległy masyw górski, najwyższy w Grecji, położony między północną a środkową częścią kraju, oddzielający historyczną Macedonię od Tesalii.\nJego najwyższy szczyt Mitikas wznosi się na wysokość 2917,727 m n.p.m. Inne szczyty to Skolio (2911 m n.p.m.), Stefani (2909 m n.p.m.), Skala (2866 m n.p.m.), Touba (2785 m n.p.m.). Masyw znajduje się między dolinami rzek Pinios i Aliakmon, nad Zatoką Termajską. Na zachodzie i południowym zachodzie kończy się pionowymi ścianami o wysokości do 500 metrów. Z północnych urwisk najwyższa jest ściana Skolio, licząca 400 metrów. Deniwelacja między centrum Litochoro a głównym szczytem Olimpu wynosi 2620 metrów.\nMasyw Olimpu zbudowany jest z dolnojurajskich (liasowych) skał osadowych powstałych w płytkim morzu epikontynentalnym. Około miliona lat temu, w epoce lodowcowej, masyw Olimpu był zlodowacony, czego pozostałością są cyrki lodowcowe.\nZbocza gór porośnięte są lasami iglastymi, liściastymi oraz makią. W wyższych partiach lasy przechodzą w łąki. Olimp jest ośrodkiem wypoczynkowo-turystycznym, z założonym w 1938 roku parkiem narodowym.\nDzieje zdobywania.\nW mitologii greckiej Olimp uważany był za siedzibę bogów greckich, w tym najważniejszego: Zeusa. Z tego miejsca bogowie mieli kierować ludzkimi losami. Wierzono, że ilekroć jakiś człowiek próbował tam wejść, spadał z niego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47564", "fragment_id": "645991/0", "subtitle": "", "title": "Olimp", "parentId": 47564.0, "start_index": 1.0, "document_id": "645991", "source": "wikipedia", "score": 0.2957933247089386}, "uuid": "e21f1b70-15c1-4427-9c8f-7c217665a6d5"}, {"page_content": "Bogowie olimpijscy – bogowie zamieszkujący górę Olimp w mitologii greckiej. \nSprawowali wszelką władzę nad ludźmi i decydowali o ich istnieniu, życiu lub śmierci. Pili Nektar i jedli Ambrozje. Było ich 12. \nSkład owej dwunastki nie zawsze był jednak jednakowy. W każdym źródle wymieniano jednak: Afrodytę, Apollo, Aresa, Artemidę, Atenę, Hefajstosa, Herę, Hermesa, Posejdona, Zeusa. Pozostałe dwa miejsca w zależności od źródeł uzupełniają: Hades, Demeter, Dionizos oraz Hestia.\nDynastię bogów zapoczątkowali: Uranos (niebo) i Gaja (ziemia), która narodziła się z Chaosu i sama z siebie urodziła Uranosa we śnie. Ich potomstwem byli: tytani i tytanidy, hekatonchejrowie oraz cyklopi niebiańscy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81667", "fragment_id": "652477/0", "subtitle": "", "title": "Bogowie olimpijscy", "document_id": "652477", "start_index": 0.0, "parentId": 81667.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16259923577308655}, "uuid": "e8cdcae8-9228-4928-a36b-99cadbdd80fa"}, {"page_content": "Świątynia grecka – budowla w starożytnej Grecji pełniąca funkcję „domu bóstwa”, mieszcząca posąg będący przedmiotem kultu.\nHistoria.\nPierwsze obrzędy religijne ludów greckich odbywały się pod gołym niebem, na symbolicznie wydzielonej przestrzeni nazywanej temenos. Stawiano tam ołtarz, kopiec lub kapliczkę. Przykładem takiego obszaru są Delfy. Najstarszą znaną świątynię grecką odkryto na wyspie Keos[]. Pochodzi ona z XVIII–XVII wiek p.n.e. Jednak okres rozwoju budowy świątyń, na podstawie zachowanych obiektów, ich ruin i wykopalisk, datuje się dopiero na czasy od VIII–VII wiek p.n.e.\nForma świątyni wykształciła się ok. 1050 p.n.e. – struktura z drewna z kolumnami otaczającymi centralne pomieszczenie. Konstrukcja ta mogła imitować temenos – z kolumnami symbolizującymi drzewa. Świątynie wznoszono początkowo z drewna i cegieł glinianych – grecki geograf Pauzaniasz w swoim opisie Olimpii wspominał o dębowej kolumnie w świątyni Hery (wczesny VI w. p.n.e.). Później do budowy świątyń używano kamienia – wapienia i marmuru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=38049", "fragment_id": "185087/0", "subtitle": "", "title": "Świątynia grecka", "parentId": 38049.0, "start_index": 0.0, "document_id": "185087", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "f52b8c5d-abe6-4896-a14e-9bceeff91121"}, {"page_content": "Mimo iż Wanaheim jest starszy, większość bogów ma swoje siedziby w Asgardzie – z wyjątkiem Njörðra, Frei, Hel oraz Agir i Ran. Trzy najwspanialsze pałace należą do Odyna: Walaskjalf, Gladsheim oraz Walhalla. Żona Odyna, Frigg, obrała za swój pałac Fensalir, gdzie tka chmury. Mianem największego pałacu szczyci się siedziba Thora Bilskirnir, która znajduje się w rejonie Thrudheim. Pałac Baldura zwie się Breidablik, natomiast siedziba Ullra to Ydalir. Himinbjörg strzeże Heimdall, a wszystkie sądy rozstrzyga Forseti w Glitnir. A w krainie Folkvang w pałacu Sessrumnir zasiada Freja.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26341", "fragment_id": "181756/1", "subtitle": "", "title": "Asgard", "parentId": 26341.0, "start_index": 1370.0, "document_id": "181756", "source": "wikipedia", "score": 0.09713701158761978}, "uuid": "219ce6a3-7712-4ef4-a34b-f3217bb16d64"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nApollo (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀπόλλων&lt;/&gt; Apóllōn, także jako Febus, gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Φοῖβος&lt;/&gt; Phoibos ‘Jaśniejący’, łac. \"Apollo\") – w mitologii greckiej syn Zeusa i Leto, bliźniaczy brat Artemidy. Urodzony na wyspie Delos. Należał do dwunastu najważniejszych bogów Olimpu. Swoją siedzibę miał na szczycie góry Parnas w Delfach, skąd zsyłał natchnienie. Mury okalające dom Apollina okalały też miejsce słynnej wyroczni delfickiej. \nBóg piękna, światła, życia, śmierci, zarazy, muzyki, łucznictwa, wróżb, prawdy, prawa, porządku, natchnienia, lecznictwa i uzdrawiania. Patron kawalerów, wieszczek, sztuki i poezji. Przewodnik muz (&lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀπόλλων Μουσηγέτης&lt;/&gt;, \"Apóllōn Mousēgétēs\"). \nUtożsamiany z postacią Apolla Epikuriosa – boga uzdrawiania, który uratował mieszkańców Figalei przed epidemią dżumy. Na znak wdzięczności zbudowali mu świątynię Apollina w Bassaj. Uznawany za boga odwracającego zło i przynoszącego zbawienie. Otrzymał od Rzymian przydomek \"medicus\" (uzdrawiający, zdrowy). Jest wspomniany w przysiędze Hipokratesa jako \"Apollin-lekarz\". \nW mitologii.\nW mitologii greckiej Apollo był przedstawiany jako wzorzec męskiej urody – najczęściej jako przystojny, smukły młodzieniec o złotych lokach i jasnoniebieskich oczach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=408", "fragment_id": "174506/0", "subtitle": "", "title": "Apollo", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "174506", "parentId": 408.0, "score": 0.22853969037532806}, "uuid": "b5d6a764-be8c-477d-a5b4-85a740dc5fa4"}, {"page_content": "Grecka kosmogonia – zespół mitów religijnych, które przedstawiają pochodzenie bogów starożytnej Grecji i ich wzajemnych powiązań.\nStarożytnogrecki system wierzeń formował się w okresie archaicznym. Oddziaływały na niego kształtujące się \"polis\", tradycje religijne, przyjęte z poprzednich epok, oraz religii bliskowschodnich, stąd wyobrażenie Greków o świecie nie miało jednolitości. Połączyła je dopiero \"Theogonia\" Hezjoda w VIII–VII wieku p.n.e., która porządkowała pochodzenie i pokrewieństwo bogów. Według Hezjoda początkiem wszystkiego był Chaos, z którego narodzili się Gaja, Tartar, Eros i Ereb. Gaja była matką Uranosa i Pontosa, z Ereba zrodziła się Eter. Gaja i Uranos byli rodzicami bogów i tytanów. Jeden z tytanów, Kronos, stał się panem świata. Jego syn, Zeus, zdetronizował ojca i przejął władzę. Rządził światem z Olimpu wraz z innymi bogami ze swojego otoczenia.\n \"Osobny artykuł: mitologia grecka.\"\nBogowie starożytnych Greków byli częścią świata (tak samo, jak ludzie) i przyrody – władali sferą uraniczną (domena Olimpijczyków) i chtoniczną. Panowali nad światem, rządzili mocami, porządkiem społecznym, naturą, działaniami człowieka, jego stanem psychicznym i fizycznym – wszystkim, nad czym nie panowali ich wyznawcy. Byli nieśmiertelni, ale nie wieczni, bowiem wywodzili się od pierwszej pary – Uranosa i Gai. Boskie moce ograniczało prawo ładu – \"moíra\" (dlatego kompetencje i przymioty poszczególnych bóstw określały ich przydomki). Bogowie zrzeszali się w zhierarchizowany panteon, dzieląc się między sobą poszczególnymi zakresami władzy i nie wchodząc w kompetencje innych bóstw. Prócz bogów w świecie istnieli wywodzący się od bogów herosi i demony (często zoomorficzne).Wyobrażenia o świecie i pochodzeniu bóstw, przekazywane były przez mity, które nie miały statusu doktryny religijnej. Niektóry mity miały charakter lokalny (ajtiologiczny). Ważną rolę w procesie powstawania mitów odgrywały święta religijne, na których występowali pieśniarze, chóry i rapsodowie oraz urządzano agony – zawody poetyckie i dramatyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=961871", "fragment_id": "1014238/0", "subtitle": "", "title": "Kosmogonia grecka", "parentId": 961871.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1014238", "source": "wikipedia", "score": 0.12000135332345963}, "uuid": "c23dfc71-4bbf-4bf5-9afe-cba6345dfa0a"}, {"page_content": "Idajska grota – jaskinia w masywie górskim Ida na Krecie.\nWedług mitologii greckiej miejsce, w którym matka Zeusa Reja lub babka Gaja ukryła go przed Kronosem. Okrutnemu bogu zamiast dziecka podano do połknięcia zawinięty w pieluchy kamień (abadir). Mały Zeus wychowywał się w grocie pod opieką nimf strzeżony przez Kuretów. Żywiącej go mlekiem kozie Amaltei malec urwał róg – późniejszy „róg obfitości”.\nWedług innych wersji mitu miejscem schronienia Zeusa była jaskinia w górze Ajgajon, jeszcze innej w Dikte.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=128374", "fragment_id": "11237/0", "subtitle": "", "title": "Jaskinia Idajska", "document_id": "11237", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 128374.0, "score": 0.1654883474111557}, "uuid": "c5b92437-2074-4a70-acb7-e893fc5606da"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n Zasugerowano, aby ten artykuł na różne artykuły.\nIda (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἴδη&lt;/&gt; \"Idē\", łac. \"Ida\") – nazwa grecka odnosząca się do dwóch gór w starożytnym świecie greckim: jednej we Frygii, a drugiej na Krecie. Nazwa ta w mitologii greckiej odnosi się do gór poświęconych Bogini-Matce, prastarej bogini, której kult sięga epoki przedgreckiej. Etymologia nazwy pochodzi od greckiego pierwiastka \"da\" który pojawia się również w imieniu bogini Demeter (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;δη&lt;/&gt; \"dē\", dial. dor. &lt; lang=\"grc\"&gt;δα&lt;/&gt; \"da\" – 'ziemia' (?) + &lt; lang=\"grc\"&gt;μήτηρ&lt;/&gt; \"mḗtēr\" – 'matka'), a jest związany z wyobrażeniem wielkiej bogini.\nGóra Ida we Frygii była poświęcona bogini-matce Kybele, zwanej Matką Bogów, stanowiąc ojczyznę i ośrodek jej kultu, który z czasem rozprzestrzenił się aż do Rzymu. Właśnie stąd Zeus uprowadził Ganimedesa.\nDruga góra o nazwie Ida znajdowała się na wyspie Krecie, stanowiła jej najwyższy szczyt i była poświęcona bogini Rei. Wedle wierzeń greckich w grocie w zboczu tej góry wychował się władca bogów Zeus.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1402051", "fragment_id": "230712/0", "subtitle": "", "title": "Ida (góry)", "parentId": 1402051.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "230712", "score": 0.5055867433547974}, "uuid": "dd70708c-bbcd-495d-8a59-cf6cad6677be"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nOlimpia (nowogr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Αρχαία Ολυμπία&lt;/&gt;, \"Archea Olimbia\") – miejscowość w Grecji, na Peloponezie, w administracji zdecentralizowanej Peloponez, Grecja Zachodnia i Wyspy Jońskie, w regionie Grecja Zachodnia, w jednostce regionalnej Elida. Siedziba gminy Olimpia. W 2011 roku liczyła 835 mieszkańców.\nW starożytności (od ok. XII w. p.n.e.) Olimpia (starogr. Ολυμπία, \"Olympía\") była ośrodkiem kultu Zeusa. Od 776 roku p.n.e. miejsce igrzysk olimpijskich. W 1989 roku stanowisko archeologiczne w Olimpii zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nGeografia.\nStarożytna Olimpia położona jest na zachodnim Peloponezie, ok. 16 km od Morza Jońskiego i 60 km od Elidy, pomiędzy zbiegającymi się dwoma rzekami: Alfiosem (Alfejos) i Kladeosem, u stóp wzgórza Kronos (122,7 m).\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Starożytne igrzyska olimpijskie.\"\nTereny Olimpii zamieszkane były nieprzerwanie pomiędzy 2800 a 1100 p.n.e. – w okresie od wczesnej do późnej kultury helladzkiej. Pierwsze ślady kultu Pelopsa i jego żony Hippodamei pochodzą z okresu późnej kultury helladzkiej. Z tego samego (lub nawet wcześniejszego) okresu pochodzą ślady kultu Kronosa, Gai, Ejlejtyi i Temidy. Olimpia stała się centrum kultu Zeusa ok. X wieku p.n.e. po inwazji Dorów w XII w. p.n.e.; kult ten stale się rozwijał aż do początku VIII w. n.e. Nazwa Olimpia nawiązuje do Olimpu – siedziby Zeusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78150", "fragment_id": "655991/0", "subtitle": "", "title": "Olimpia", "parentId": 78150.0, "start_index": 1.0, "document_id": "655991", "source": "wikipedia", "score": 0.225295752286911}, "uuid": "db7f1425-e2e7-404d-ad86-c448efc1e93f"}, {"page_content": "Ares odbierał cześć w całej Grecji, ale nie był uznawany za wielkie bóstwo opiekuńcze, tak jak to miało miejsce w Rzymie. Nie stawiano mu wielkich świątyń – stawiano mu zazwyczaj kapliczki – i to poza murami miast, niedaleko głównych dróg dojazdowych. Cel był bardzo pragmatyczny: żadne wojsko podczas bitwy i oblężenia nie odważyłoby się zniszczyć kapliczek poświęconych samemu bogowi wojny. Od jego imienia pochodzi jednak nazwa ateńskiego Areopagu, czyli Wzgórza Aresa, gdzie znajdowała się siedziba sądu w sprawach życia i śmierci (o zabójstwo). Czcicielami Aresa byli wojownicze ludy: Tegei, Elei, Sparty, gdzie znajdowało się jego sanktuarium, a także Tebańczycy i Ateńczycy, gdzie rzeźbiarz Alkamenes – współczesny Fidiaszowi i rywalizujący z nim – wykonał wspaniały posąg boga. Głównym ośrodkiem kultu Aresa była Tracja, kraina o burzliwej pogodzie, zamieszkana przez lud dziki i wojowniczy. Grecy uważali Aresa za boga wojny niesprawiedliwej, zaborczej, agresji i brutalności. Boginią wojny sprawiedliwej, toczonej w słusznej sprawie była Atena, otoczona szczególnie silnym kultem w wielu greckich miastach. Tymczasem w Rzymie Minerwa, odpowiedniczka Ateny, nie pełniła roli bóstwa wojennego, a Mars, odpowiednik Aresa, był bóstwem wojny w ogóle i jako patron działań wojennych i zwycięstw był jednym z najważniejszych bóstw panteonu.\nAres w sztuce.\nSztuka przedstawia go jako silnego, młodego mężczyznę – nagiego i bez brody. Rzadko spotykane są jego wizerunki z brodą i zbroją. Jednym z jego zachowanych posągów jest Ares Ludovisi.\nGeneza imienia.Imię Aresa wykazuje pochodzenie greckie, choć etymologowie nie są zgodni co do genezy. Używany przez Homera (\"Iliada\" XII 519, XXII 132 i dalsze) jego przydomek \"Enyalios\" określał go jako bóstwo wojny, choć był również mianem jego syna zrodzonego ze związku z siostrą (albo córką) Enyo.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188", "fragment_id": "169559/3", "subtitle": "", "title": "Ares", "document_id": "169559", "start_index": 3754.0, "parentId": 188.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "9d6b5331-042a-4571-a3ac-bc4259db03f0"}]}
{"id": "q_890", "question": "Oftalmologia to nauka o wadach i schorzeniach jakiego narządu?", "answer": [{"page_content": "Okulistyka (łac. \"oculus\" – oko), oftalmologia (gr. \"ophthalmos\" – oko) – dziedzina medycyny zajmująca się diagnostyką, leczeniem i profilaktyką chorób oczu. W Polsce konsultantem krajowym okulistyki od 1 czerwca 2017 jest prof. dr hab. n. med. Marek Rękas.\nHistoria.\nWedług historyków indyjskich pierwsze operacje okulistyczne wykonywano już 4,5 tys. lat p.n.e. Jest to teza sporna, z uwagi na brak źródeł. Pierwszą pisemną wzmiankę o operacji okulistycznej zawiera Kodeks Hammurabiego (spisany ok. 1772 p.n.e.), w którym paragraf 215 opisuje operację usunięcia ropnia worka łzowego.\nPionierem operacji na oku w medycynie współczesnej był XVI-wieczny Niemiec Georg Bartisch (1536–1606), który w 1583 roku usunął gałkę pacjentowi z powodu raka. W 1709 roku Michel Brisseau odkrył, że przyczyną zaćmy jest zmętnienie soczewki w oku. Pierwsze szpitale okulistyczne powstawały kolejno w Wiedniu (1786), Londynie (1804, Moorfields Eye Hospital) i Petersburgu (1806).\nPierwszy polski ośrodek okulistyki (Instytut Oftalmiczny) założył w 1823 roku Wiktor Feliks Szokalski, uznawany za ojca polskiej okulistyki.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4207", "fragment_id": "177024/0", "subtitle": "", "title": "Okulistyka", "document_id": "177024", "start_index": 0.0, "parentId": 4207.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "fbff9784-3311-4d4e-812d-227e7fe6bc25"}, {"page_content": "Oko unaczynione jest przez tętnicę oczną będącą gałęzią tętnicy szyjnej wewnętrznej. Tętnica oczna (łac.\"arteria ophtalmica\") wchodzi do oczodołu z jamy czaszki przez kanał wzrokowy, gdzie tworzy dwa układy naczyń krwionośnych::\nUnaczynienie narządów dodatkowych oka:\nŻyły.\nZ oczodołu i gałki ocznej krew zbierają:\nNaczynia chłonne.\nZarówno w gałce ocznej jak i w oczodole nie ma naczyń chłonnych. Limfa odpływa głównie przez szczeliny i przestrzenie chłonne, zwłaszcza przez przestrzeń przynaczyniówkową (łac. spatium perichoroideale).\nUnerwienie gałki ocznej.\nGałkę oczną unerwiają następujące włókna:\nMięśnie gałki ocznej unerwiają:\nOczy w antropologii.\nDuże znaczenie w antropologii ma zróżnicowanie zarówno koloru oczu, jak i ich oprawy.\nKolor oczu jest określany najczęściej przy pomocy odpowiedniej skali. W oprawie oka rozróżniamy różne sposoby ustawienia szpary ocznej (poziome, skośne ku górze, skośne ku dołowi), jej rozwartość, kształt (wrzecionowaty, migdałowaty) oraz ukształtowanie powiek (np. tzw. powieka semicka, powieka o profilu brzoskwiniowym). Silnie wykształcone fałdy powiekowe zakrywające wewnętrzny kąt tworzą fałdę mongolską, zaś zakrywające kąt zewnętrzny – fałdę hotentocką.\nHigiena oczu.\nHigiena oka polega na ochronie przed nieprzyjaznymi czynnikami środowiskowymi oraz nawilżaniu narządu wzroku tak, aby zapewnić mu optymalny poziom filmu łzowego. W tym celu zalecane są następujące działania profilaktyczne:\nZobacz też.\nNarządy dodatkowe oka.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nWady wzroku.\n \"Osobny artykuł: Wada wzroku.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37242", "fragment_id": "178032/6", "subtitle": "", "title": "Oko", "document_id": "178032", "start_index": 9109.0, "parentId": 37242.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08010946214199066}, "uuid": "dac7c0e6-ccdb-4dab-a666-979ac0f0b0a4"}, {"page_content": "Choroby oczu – schorzenia narządu wzroku mogą być wywołane przez różnego rodzaju przyczyny, jak np.: urazy, zakażenia i nowotwory. Chorobowe objawy w oku mogą także być miejscowym objawem ogólnego schorzenia ustrojowego, jak np. zaćma w przebiegu cukrzycy czy podczas choroby krwi, nerek lub też w czasie ciąży. \nChoroby oczu można leczyć zachowawczo lub operacyjnie. W leczeniu zachowawczym dużą role odgrywają obecnie antybiotyki (np. penicylina, streptomycyna czy aureomycyna), dzięki którym w wielu schorzeniach, dawniej bardzo opornych na leczenie, dziś medycyna osiąga bardzo dobre wyniki w ich leczeniu. Duże sukcesy daje również w okulistyce leczenie hormonalne, przede wszystkim stosowanie hormonu kory nadnerczy - kortyzonu, który podawany w niektórych schorzeniach wirusowych rogówki oraz w zapaleniu miąższowym rogówki na tle kiły wrodzonej daje niespotykane przedtem efekty terapeutyczne. Wśród operacji okulistycznych szeroko stosowany jest przeszczep rogówki, który umożliwia przywrócenie wzrok w przypadkach bielma rogówki, dawniej nieuleczalnego.\nNa świecie na poważne zaburzenia widzenia lub ślepotę cierpi około 285 mln osób (szacunki na rok 2014). Niemal 90 proc. z nich nie ma dostępu do nowoczesnych terapii okulistycznych, ponieważ żyją w krajach rozwijających się. Dla okulistów z takich państw projektuje się specjalne, tańsze zestawy potrzebnych materiałów do wykonywania standardowych operacji chirurgii oka.\nPodział chorób oczu.\n1. Choroby powiek.\nWady rozwojowe powiek – wady powstałe w okresie życia płodowego, do ważniejszych zaliczamy:\n4. Choroby gałki ocznej.\nChoroby rogówki.\nWrodzone zaburzenia rozwojowe rogówki: \nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1358593", "fragment_id": "225695/0", "subtitle": "", "title": "Choroby oczu", "document_id": "225695", "start_index": 0.0, "parentId": 1358593.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19294020533561707}, "uuid": "46a7c6a1-3d42-4de7-a47a-02191cdc8b31"}, {"page_content": "Ophthalmology – naukowe czasopismo okulistyczne o zasięgu międzynarodowym; wydawane od 1978 w Stanach Zjednoczonych. Oficjalny organ Amerykańskiej Akademii Okulistyki (ang. \"American Academy of Ophthalmology\").\nPeriodyk publikuje prace oryginalne oraz recenzowane raporty z naukowych badań okulistycznych. Publikacje dotyczą zarówno kwestii podstawowych jak i badań klinicznych dotyczących działania ludzkiego oka, procesu widzenia i schorzeń z tym związanych; nowych metod diagnostycznych w okulistyce, technik mikrochirurgicznych, nowych narzędzi i leków, sposobów leczenia schorzeń oka i widzenia. Publikowane są także duże prace przeglądowe na wybrane tematy pisane przez uznanych specjalistów danego zagadnienia.\nRedaktorem naczelnym (\"ang. editor-in-chief\") „Ophthalmology\" jest Stephen McLeod z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. W skład rady redakcyjnej (\"ang. editorial board\") czasopisma wchodzą głównie profesorowie okulistyki z różnych ośrodków akademickich w USA oraz – w znacznie mniejszej liczbie – także z Europy i Chin.\nPismo ma współczynnik wpływu impact factor (IF) wynoszący 8,20 (2016). W międzynarodowym rankingu SCImago Journal Rank (SJR) mierzącym znaczenie poszczególnych czasopism naukowych „Ophthalmology\" zostało sklasyfikowane na 2. miejscu wśród czasopism okulistycznych (na podstawie średniej liczby ważonych cytowań w latach 2013–2015). W polskich wykazach czasopism punktowanych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego czasopismo otrzymywało maksymalną liczbę punktów – kolejno: 50 pkt (za lata 2013–2016) oraz 200 pkt (2019).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4152677", "fragment_id": "606827/0", "subtitle": "", "title": "Ophthalmology", "document_id": "606827", "start_index": 0.0, "parentId": 4152677.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33364996314048767}, "uuid": "bf06e254-58bc-47f8-941d-95c77bb4be5e"}, {"page_content": "Choroba dziedziczna (dziedziczenie autosomalne dominujące, duża penetracja genu, różnorodna ekspresja) tkanki łącznej z grupy fibrylinopatii o dużej zmienności fenotypowej. Przyczyną zespołu jest mutacja w genie fibryliny-1 (FBN1) w locus 15q 15-21 lub 5q 23–31. Mutacja w około 25% występuje \"&lt; lang=\"la\"&gt;de novo&lt;/&gt;\" (nieodziedziczona po rodzicach). Zmiany narządowe w przebiegu zespołu Marfana dotyczą całego organizmu, niemniej najbardziej charakterystyczne to te związane z narządem wzroku, układu ruchu, serca i naczyń krwionośnych. Częstość zespołu szacowana jest na 10–20:10 000. W przebiegu choroby występują liczne objawy: wysokie i wąskie podniebienie, stłoczenie zębów, wady narządu wzroku (występują u przynajmniej 60% chorych, należą do nich enoftalmia, zwichnięcie soczewki (typowe dla zespołu i najczęściej diagnozowane), krótkowzroczność, astygmatyzm, zwiększony wymiar gałki ocznej w osi długiej, płaska rogówka, i inne), odma opłucnowa, rozedma płuc, wysoki wzrost, wady sercowo-naczyniowe (np. niedomykalność zastawki aorty, niedomykalność zastawki mitralnej, wypadanie płatka zastawki mitralnej, hipotonia, zastoinowa niewydolność serca, wypadanie płatka zastawki trójdzielnej, epizodyczna tachykardia nadkomorowa lub bradykardia, przedwczesne wapnienie pierścienia zastawki mitralnej, tętniak aorty wstępującej, rzadziej w innych odcinkach), wady układy pokarmowego (np. zaburzenia wchłaniania pokarmu z żołądka/jelita cienkiego, nieprawidłowa perystaltyka jelit), wady układu kostnego (np. klatka piersiowa szewska), skolioza, przeprost stawu kolanowego (\"&lt; lang=\"la\"&gt;genu recurvatum&lt;/&gt;\"), rozstępy skórne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91943", "fragment_id": "658518/30", "subtitle": "", "title": "Choroby genetyczne człowieka", "document_id": "658518", "start_index": 41528.0, "parentId": 91943.0, "source": "wikipedia", "score": 0.18873414397239685}, "uuid": "d2156c2d-8d2e-4b9f-9faf-f5bbbd7b3fcb"}, {"page_content": "Zespół anoftalmiczno-przełykowo-genitalny (zespołowa mikroftalmia typu 3, zespół Rogersa,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Rogers' syndrome, anophthalmia-esophageal-genital syndrome, AEG syndrome, syndromic microphthalmia type 3&lt;/&gt;) – zespół wad wrodzonych, na którego obraz kliniczny składają się atrezja przełyku, anoftalmia i nieprawidłowości budowy narządów płciowych. \nJako pierwszy zespół opisał R. C. Rogers w 1988 roku u 11-miesięcznego niemowlęcia płci męskiej z anoftalmią, atrezją przełyku i spodziectwem. Kolejne opisane przypadki sugerowały nieprzypadkowość takiego zestawienia wad wrodzonych.\nU jednego niemowlęcia płci żeńskiej, zmarłego 45 godzin od porodu, z obustronną anoftalmią, wrodzoną wadą serca i wadami narządów płciowych, stwierdzono delecję dystalnego odcinka długiego ramienia 3 chromosomu (codice_1). U kolejnych dwóch pacjentów stwierdzono zrównoważone translokacje obejmujące region 3q27. Kilka lat później u jednego z tych niemowląt dokładniejszym badaniem wykazano obecność mikrodelecji, obejmującej gen \"SOX2\" w locus 3q27. Mutacje \"SOX2\", który jest genem homeotycznym, stwierdzono u wielu pacjentów z mikroftalmią; okazało się, że odpowiadają również za część przypadków zespołu AEG.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1067509", "fragment_id": "1364919/0", "subtitle": "", "title": "Zespół anoftalmiczno-przełykowo-genitalny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1364919", "parentId": 1067509.0, "score": 0.12618079781532288}, "uuid": "09901200-a75f-4c11-888b-28a291cddcc5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wady wzroku. Zobacz też: Astygmatyzm.\nAstygmatyzm lub niezborność ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;astigmatismus&lt;/&gt;) – wada wzroku (soczewki lub rogówki oka) cechująca się zaburzoną symetrią obrotową oka. Elementy optyczne miarowego oka są symetryczne względem jego osi. Jeżeli oko ma większą szerokość niż wysokość, to soczewka i rogówka zamiast skupiać światło w okrągłym obszarze siatkówki, będzie tworzyć obraz rozmazany w jednym z kierunków. Pacjent z astygmatyzmem będzie widział obraz nieostro w pewnych obszarach pola widzenia z każdej odległości. Nawet dobre szkła nie są w stanie w pełni skorygować astygmatyzmu i dlatego osoba z astygmatyzmem ma problemy z wykorzystaniem przyrządów optycznych.\nWyróżnia się astygmatyzm (ze względu na wzajemne ułożenie osi astygmatycznych):\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24168", "fragment_id": "187462/0", "subtitle": "", "title": "Astygmatyzm (wada wzroku)", "document_id": "187462", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 24168.0, "score": 0.1549079418182373}, "uuid": "60ef76bf-55dd-47d8-8ee5-0422e8ff7599"}, {"page_content": "Kontaktologia – pojęcie określające naukę z pogranicza okulistyki (oftalmologii) jako dziedziny nauk medycznych oraz optyki jako dziedziny fizyki oraz gałąź optyki (sfery korekcji wzroku) wyspecjalizowaną w zakładaniu soczewek kontaktowych, czyli narzędzi korygujących wzrok, umieszczanych bezpośrednio na gałce ocznej, oraz artykułów do ich pielęgnacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2020293", "fragment_id": "406642/0", "subtitle": "", "title": "Kontaktologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2020293.0, "document_id": "406642", "score": 0.37931570410728455}, "uuid": "080e38dc-5b7c-4a31-b235-2931af124ca0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy narządu wzroku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOko – receptorowy narząd zmysłu wzroku. Najprostsze oko ma tylko zdolność wykrywania pewnego zakresu promieniowania elektromagnetycznego; bardziej skomplikowane jest w stanie dostarczyć informacji o kierunku padania światła, jego intensywności oraz kształtach obiektów.\nEwolucja oka.\nPlamki oczne lub bardzo prosty typ oczu umożliwiają wykrywanie kierunku padania światła oraz ocenę jego intensywności, lecz nie pozwalają na widzenie przedmiotów. Narządy do tego zdolne wytworzyły jamochłony, pierścienice, pazurnice, stawonogi, mięczaki i kręgowce. Efektywny proces formowania obrazu, widzenie, wymaga bardziej złożonej konstrukcji, zwykle wyposażonej w soczewkę, która skupia wiązkę światła na komórkach światłoczułych. W ewolucji oka pojawienie się soczewki było przełomowym momentem. Dalsza ewolucja oka polegała na doskonaleniu systemu soczewek, czemu towarzyszył postęp w tworzeniu obrazu w komórkach światłoczułych. Dwa zasadniczo odmienne typy oka o złożonej konstrukcji to fotograficzne oko kręgowców i niektórych głowonogów (mątw i ośmiornic) oraz oko złożone stawonogów.\nDługo uważano, że oczy ewoluowały niezależnie wiele razy, obecnie wiadomo jednak, że za wykształcenie oczu zarówno bezkręgowców, jak i kręgowców odpowiada wspólny mechanizm genetyczny (m.in. gen \"PAX6\"), co oznacza, że oczy są narządami głęboko homologicznymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37242", "fragment_id": "178032/0", "subtitle": "", "title": "Oko", "parentId": 37242.0, "start_index": 1.0, "document_id": "178032", "source": "wikipedia", "score": 0.14205147325992584}, "uuid": "d79a403f-44b5-4106-a94f-318353e02904"}, {"page_content": "Oftalmoskop (wziernik oczny) – przyrząd medyczny, wziernik służący do badania dna oka.\nOpis.\nPierwszy oftalmoskop został zbudowany w 1851 r. przez Hermanna von Helmholza. Przyrząd pod koniec XIX wieku udoskonalił polski okulista i wynalazca Ksawery Gałęzowski.\nObecnie oftalmoskopy nadal są wykorzystywane – od prostych modeli z tradycyjnym źródłem światła, po oftalmoskopy emitujące wiązkę laserową i skanujące gałkę oczną.\nProsty oftalmoskop składa się z uchwytu (rękojeści) umożliwiającego trzymanie przyrządu, który dodatkowo jest miejscem zainstalowania baterii, oraz z głowicy, która musi zawierać przynajmniej: żarówkę, zestaw soczewek korygujących i lusterko bądź pryzmat odchylający wiązkę światła.\nDodatkowo może być wyposażony w zestaw kolorowych filtrów, przesłony i siatki umożliwiające dokładne pomiary obserwowanych elementów.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=547663", "fragment_id": "1587839/0", "subtitle": "", "title": "Oftalmoskop", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1587839", "parentId": 547663.0, "score": 0.28407803177833557}, "uuid": "94d303d6-008d-403d-8229-8108ddcc3ddb"}]}
{"id": "q_891", "question": "Czy bambus jest trawą, czy drzewem?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nBambus (\"Bambusa\" Shreb.) – rodzaj roślin wieloletnich o drewniejących łodygach, należący do rodziny wiechlinowatych. Stanowi jeden z kilkudziesięciu rodzajów zwyczajowo określanych mianem „bambusów”, wchodzących w skład podrodziny bambusowych (\"Bambusoideae\"). Rodzaj liczy ok. 130 gatunków występujących w tropikalnej i subtropikalnej części Azji, poza tym niektóre gatunki są szeroko rozpowszechnione w uprawie. \nMorfologia.\nRośliny drewniejące o pędach wzniesionych lub wspinających się i przewisających, o pokroju krzewiastym lub nawet drzewiastym i wysokości od 1 do 20 m. Może być drzewiasty, płożący się, kępiasty bądź krzewiasty. Odgałęzienia boczne od kilku do wielu, przy czym dominujących pędów jest zwykle od 1 do 3. Pochwy liściowe odpadające, czasem trwałe. Liście zwykle wyprostowane, różnych rozmiarów. Kwiaty zebrane w silnie rozgałęziony kwiatostan.\nSystematyka.\n\"Arundarbor\" Kuntze, \n\"Bambos\" Retz., \n\"Bambus\" J. F. Gmel., \n\"Dendrocalamopsis\" (L. C. Chia &amp; H. L. Fung) Q. H. Dai &amp; X. L. Tao, \n\"Ischurochloa\" Büse, \n\"Leleba\" Nakai, \n\"Lingnania\" McClure, \n\"Tetragonocalamus\" Nakai.\nRodzaj należący do rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"), rzędu wiechlinowców (\"Poales\"). W obrębie rodziny należy do podrodziny bambusowe (\"Bambusoideae\"), plemienia \"Bambuseae\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58080", "fragment_id": "649844/0", "subtitle": "", "title": "Bambus", "document_id": "649844", "start_index": 0.0, "parentId": 58080.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "ddd3a44b-c1ab-4c8e-a122-563591a678e0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nBambus trzcinowaty (\"Bambusa bambos\" (L.) Voss) – gatunek wieloletniej rośliny z rodziny wiechlinowatych (traw). Występuje w lasach tropikalnych zwrotnikowych bądź podzwrotnikowych płd. części Chin, w Indochinach, Indii, Japonii.\nUprawiany tam jako materiał budulcowy ze względu na swoją lekkość i wytrzymałość. Używany do budowy domów, łodzi, lekkich konstrukcji mostowych. Z grubszych części wyrabiane są rury do odprowadzania cieczy, np. wody. W gospodarstwie domowym bambus trzcinowaty służy do wyrobu części mebli i narzędzi gospodarczych.\nW naturze roślina ta tworzy pusty pień w środku o średnicy dochodzącej do 20 cm oraz wyrasta na wysokość dochodzącą do kilkunastu metrów.\nKwiaty w kłosach dwu lub wielokwiatowe, obupłciowe. Owoc – tzw. ziarniak.\nMłode pędy są częściami jadalnymi.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1502220", "fragment_id": "242952/0", "subtitle": "", "title": "Bambus trzcinowaty", "parentId": 1502220.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "242952", "score": 0.4398118853569031}, "uuid": "7d768441-ae16-4b4d-9447-4d05d91bb986"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nFilostachys złotobruzdowy (\"Phyllostachys aureosulcata\" McClure) – gatunek bambusa z rodziny wiechlinowatych (traw). Naturalnie występuje w Chinach w prowincjach Jiangsu, Zhejiang i Anhui. Uprawiany w Europie i Ameryce Północnej jako roślina ozdobna ze względu na dużą zimotrwałość. Roślina może być z powodzeniem uprawiana także w warunkach klimatycznych Polski, posiada kilka odmian uprawnych (kultywarów) i form botanicznych.\nMorfologia.\nPędy żółtozielone z upływem czasu w bruzdach przebarwiają się na kolor żółty. Na stanowiskach naturalnych dorasta maksymalnie do wysokości 10 m przy średnicy pędów 1–4 cm, które czasami w dolnej części nie rosną prosto tylko w formie fantazyjnych zygzaków. Pochwy pędowe paskowane bez plam lub z nielicznymi plamami. Liście ciemnozielone długości 5–17 cm.\nZastosowanie.\nBambus uprawiany w Europie od drugiej połowy XX wieku jako roślina ozdobna. Formy botaniczne i odmiany uprawne różnią się od gatunku między innymi kolorystyką pędów.\nWybrane formy i odmiany uprawne:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4251702", "fragment_id": "1537179/0", "subtitle": "", "title": "Filostachys złotobruzdowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1537179", "parentId": 4251702.0, "score": 0.1908823400735855}, "uuid": "5b2ae861-5894-4946-a32c-345119e026bb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nHakone długolistna, hakonechloa smukła, trawa bambusowa (\"Hakonechloa macra\") – gatunek trawy. Roślina wieloletnia, endemit górskich lasów Japonii. Uprawiana jako ozdobna. Stosowana jako roślina ozdobna na terenach zieleni miejskiej, uprawiana także w donicach.\nMorfologia.\nTrawa o liściach zielonych lub inaczej zabarwionych u odmian. Pędy łukowato wygięte tworzą zwarte kępy do pół metra wysokości. Roślina kwitnie późnym latem oraz jesienią.\nUprawa.\nTrawa bambusowa wymaga podłoża wilgotnego i bogatego w próchnicę. Wymaga przycinania późną jesienią. Najlepiej rośnie w miejscach słonecznych i półcienistych.\nOdmiany.\nDostępnych jest wiele odmian uprawnych tego gatunku:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4599034", "fragment_id": "764985/0", "subtitle": "", "title": "Hakone długolistna", "document_id": "764985", "start_index": 0.0, "parentId": 4599034.0, "source": "wikipedia", "score": 0.46726980805397034}, "uuid": "8c497282-0658-4eca-9ddc-5e9d650ab466"}, {"page_content": "Rośliny nie wydają nasion z powodu niewydolności pyłku, powodowanej przez nieregularne podziały mejotyczne. Najprostszą i najczęściej stosowaną metodą rozmnażania w uprawie jest obcinanie fragmentów pędów lub ich bocznych odgałęzień i ich sadzonkowanie. Na Filipinach odnotowano najlepsze wyniki ukorzeniania jednowęzłowych sadzonek pozyskiwanych z dolnych części sześciomiesięcznych źdźbeł. Nawet gdy pień obumiera, nowe źdźbła wyrastają z jego podstawy, a nowe rośliny mogą wyrosnąć nawet z pni użytych w budowie płotów czy mostów. Łatwe rozprzestrzenianie się wegetatywne bambusa pospolitego spowodowało, że jest często spotykany w naturze.\nŚrednia zawartość chemiczna: celuloza 41–44%, pentozy 21–23%, lignina 26–28%, popioły 1,7–1,9%, i krzemionka 0,6–0,7%.\nTaksonomia.\nGatunek należy do rodziny wiechlinowatych, do rodzaju \"Bambus\", występującego w tropikalnych i subtropikalnych strefach Azji. Rodzaj \"Bambus\" przez długi czas był uznawany za najbardziej „prymitywne” trawy, głównie przez obecność podsadki, niezdeterminowane kwitnięcie, kwiaty o sześciu pręcikach i trzech znamionach słupka. Bambusowate są jednymi z najszybciej rosnących roślin na świecie. \nOdmiany uprawne\nWyróżniane są trzy grupy odmian uprawnych:\nEkologia.\n\"B. vulgaris\" najczęściej rośnie w pobliżu skarp rzecznych, poboczy dróg, na nieużytkach rolniczych i terenach otwartych. Najlepiej rośnie w miejscach wilgotnych, ale toleruje też susze, także niskie temperatury. Adaptuje się do wielu różnych rodzajów gleb, jednak najlepiej rośnie na glebach wilgotnych. Może znieść temperaturę do -3 °C i może rosnąć na wysokości ponad 1500 m n.p.m., ale w niedogodnych warunkach źdźbła rosną krótsze i cieńsze.\nZastosowanie.\nGatunek jest sadzony w różnych miejscach w celu zapobiegania erozji gleby.\nZastosowanie dekoracyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004027", "fragment_id": "629506/1", "subtitle": "", "title": "Bambusa vulgaris", "document_id": "629506", "start_index": 1331.0, "parentId": 4004027.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29089415073394775}, "uuid": "b905c15f-512e-4d50-a931-4f7c5f06abe2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rośliny. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDrzewo – wieloletnia roślina o zdrewniałym jednym pędzie głównym (pniu) albo zdrewniałych kilku pędach głównych i gałęziach tworzących koronę w jakimkolwiek okresie podczas rozwoju rośliny. Do drzew zaliczają się największe rośliny lądowe. Grupa ta nie jest taksonem – grupuje tylko organizmy roślinne podobne morfologicznie i funkcjonalnie. Od innych roślin drzewiastych (krzewów i krzewinek) różnią się posiadaniem pnia lub pni rozgałęziających się dopiero od pewnej wysokości. Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające kłodzinę zamiast pnia zakończoną pękiem liści tj. paprocie drzewiaste, sagowcowe, palmy, pandany, juki i draceny. Oprócz drzew typowych i kłodziniastych wyróżnia się również sukulenty drzewiaste (np. niektóre kaktusy) czy drzewiaste trawy (bambusy). Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody. W leksykonach lub spisach gatunków roślin drzewa bywają oznaczane symbolem podwójnie kreślonego h, przypominającym symbol Saturna lub alchemiczny symbol ołowiu (pojedynczo kreślone h, czyli ħ, oznacza krzew). Na całym świecie rośnie obecnie około 3 bilionów 40 miliardów drzew.\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9980", "fragment_id": "184218/0", "subtitle": "", "title": "Drzewo", "document_id": "184218", "start_index": 1.0, "parentId": 9980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6131823062896729}, "uuid": "d318308e-9bd6-42ba-8e94-70578cb829fe"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nFilostachys Bisseta (\"Phyllostachys bissetii\" McClure) – gatunek bambusa z rodziny wiechlinowatych (traw). Naturalnie występuje w zachodnich Chinach. Uprawiany w Europie i Ameryce Północnej jako roślina ozdobna, polecany także do uprawy w warunkach klimatycznych Polski.\nMorfologia.\nPędy początkowo ciemnozielone, jaśniejące wraz z upływem czasu, w początkowej fazie pokryte białym nalotem. Pochwy pędowe lekko paskowane, ale bez plam. Na naturalnych stanowiskach osiąga wysokość 6-7 m, przy średnicy pędów 2-2,5 cm.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4258359", "fragment_id": "1524620/0", "subtitle": "", "title": "Filostachys Bisseta", "parentId": 4258359.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1524620", "source": "wikipedia", "score": 0.2262546420097351}, "uuid": "92a28575-85ff-40bc-929f-81ec73d4d509"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nFilostachys drobnolistny (\"Phyllostachys parvifolia\" C.D.Chu &amp; H.Y.Zou) – gatunek bambusa z rodziny wiechlinowatych (traw). Naturalnie występuje w prowincjach Anhui i Zhejiang w Chinach. Uprawiany w Europie od lat 90. XX wieku jako roślina ozdobna, polecany także do uprawy w warunkach klimatycznych Polski.\nMorfologia.\nPędy początkowo ciemnozielone, jaśniejące wraz z upływem czasu, stosunkowo grube z białym pierścieniem pod węzłami. Gałązki krótkie, gęsto pokryte drobnymi liśćmi. Długość liści 4–6 cm, przy szerokości około 1 cm. Na naturalnych stanowiskach osiąga wysokość 8–12 m, przy średnicy pędów 5–8 cm.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4258411", "fragment_id": "1524633/0", "subtitle": "", "title": "Filostachys drobnolistny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1524633", "parentId": 4258411.0, "score": 0.21034817397594452}, "uuid": "c032f8ad-2e01-4ad2-a350-c2c12b9625da"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:takson infobox/styles.css\" /&gt;\nBambusa vulgaris – gatunek rośliny z rodziny wiechlinowatych (\"Poaceae\"). Roślina rodzima dla Indochin i dla prowincji Yunnan w południowych Chinach. Jest szeroko uprawiana w wielu innych miejscach w strefie międzyzwrotnikowej. Spośród różnych gatunków bambusów należy do największych i najłatwiej rozpoznawalnych.\nRozmieszczenie geograficzne.\nGatunek z powodu introdukcji należy do najbardziej rozpowszechnionych bambusów w tropikach i rejonach podzwrotnikowych. Chociaż głównie znany jest z uprawy, uciekające i naturalizowane populacje istnieją w strefie międzyzwrotnikowej Azji i poza nią. \"B. vulgaris\" jest szeroko uprawiany we wschodniej, południowo-wschodniej i południowej Azji, a także tropikalnej Afryce, w tym w Madagaskarze. Jest częsty w indomalajskich lasach tropikalnych. Gatunek jest jednym z najczęściej spotykanych bambusów w Pakistanie, Tanzanii i Brazylii.\nBył jednym z najwcześniej introdukowanych gatunków bambusa do Europy i spopularyzowany został w XVIII wieku jako roślina cieplarniana. Na Hawaje został introdukowany prawdopodobnie w końcu XVIII wieku i stał się najpopularniejszą rośliną ozdobną. Bambus pospolity jest szeroko uprawiany w Stanach Zjednoczonych i na Portoryko, od czasów introdukcji przez Hiszpanów w 1840 roku.\nBiologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4004027", "fragment_id": "629506/0", "subtitle": "", "title": "Bambusa vulgaris", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "629506", "parentId": 4004027.0, "score": 0.2361411601305008}, "uuid": "6ee7a58e-bcd7-47f8-bea5-c1c1943a23a1"}, {"page_content": "Kusamono (jap. 草物; \"kusa\" – trawa, \"mono\" – rzecz) – (1) ogólna nazwa roślin i kwiatów używanych w sztuce ikebany (生け花; inaczej: \"kadō\" 華道, 花道), (2) kwiaty lub niewielkie rośliny, zwykle zielne, uprawiane w różnego typu pojemnikach, charakterystyczne dla danego sezonu, obszaru, rzadziej typu siedliska. \nSą traktowane zarówno jako niewielki, dodatkowy akcent roślinny towarzyszący bonsai (盆栽), ale także jako osobny rodzaj sztuki. Trawa, mchy, turzyca, drobne kwiaty, bambus eksponowane są w specjalnych donicach, kawałkach drewna, a nawet z użyciem kamieni. Powinny uwydatniać urodę lub odzwierciedlać konkretną porę roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1942721", "fragment_id": "400676/0", "subtitle": "", "title": "Kusamono", "document_id": "400676", "start_index": 0.0, "parentId": 1942721.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15958812832832336}, "uuid": "0ffe715d-fdc9-4bb7-a378-47a5f6edf69c"}]}
{"id": "q_892", "question": "Jak nazywał się sułtan turecki z XVI wieku o przydomku Wspaniały?", "answer": [{"page_content": "Sulejman Wspaniały ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Muhteşem Süleyman&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ota\"&gt;سليمان اول&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏سليمان‎&lt;/&gt;, zwany również Prawodawcą, \"Kanuni\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏القانوني‎&lt;/&gt;; ur. 6 listopada 1494, zm. 6 lub 7 września 1566 podczas oblężenia Szigetváru) – sułtan osmański w latach 1520–1566. Był synem Selima I Groźnego i Ayşe Hafsy (Hafizy).\nW czasach jego panowania Imperium Osmańskie osiągnęło szczyt swojej potęgi. Prowadził liczne wojny, w wyniku których znacznie rozszerzył terytorium państwa (był największym, jeśli chodzi o obszar przyłączonych ziem, zdobywcą osmańskim). Przeprowadził reformę administracji, armii, finansów. Był mecenasem kultury oraz poetą (pisał pod pseudonimem Muhibbi).\nŻycie prywatne, rodzina.\nImię pierwszej żony Sulejmana jest nieznane. Umownie nazywa się ją Fülane. Poślubił ją w roku 1511, gdy przebywał w Kefie. Według Jerzego Łątki dożyła 1550 roku.\nDruga żona – Gülfem – była matką Murada. &lt;&gt;[]\nTrzecia żona – Mâhidevrân – była bardziej znana jako Gülbahar („wiosenna róża”). Po śmierci Mahmuda jej syn Mustafa (zarządca prowincji Manisa od 1533), początkowo uznany przez Sulejmana za następcę tronu, został stracony na rozkaz ojca, gdyż sułtan zaczął obawiać się jego rosnących wpływów w armii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131309", "fragment_id": "15150/0", "subtitle": "", "title": "Sulejman Wspaniały", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "15150", "parentId": 131309.0, "score": 0.5}, "uuid": "36f96666-255b-4d2b-95b5-a25060ee09a8"}, {"page_content": "Selim II, Selim Opój, Selim Pijak (tur. \"Mest\"; ur. 28 maja 1524, zm. 12–15 grudnia 1574) – sułtan z dynastii Osmanów, panujący w latach 1566–1574. Rozpoczął erę słabych, niezdolnych militarnie i politycznie sułtanów. Ogromny wpływ na niego miała jego pierwsza żona, Nurbanu. Był najmniej zdolnym z rodzeństwa i nałogowo pił.\nŻyciorys.\nBył synem sułtana Sulejmana I Wspaniałego i Roksolany oraz ojcem Murada III.\nJako jedyny z braci ocalał z walk sukcesyjnych w ostatnich latach panowania ojca. Pozbawiony zdolności militarnych i talentów politycznych swych poprzedników na tronie, nie brał udziału w kampaniach wojennych. Sprawowanie władzy powierzył ministrom, z wielkim wezyrem Sokollu Mehmedem na czele, a sam oddawał się orgiom i zabawom (podobno zmarł wskutek uderzenia głową o posadzkę, gdy poślizgnął się w łaźni, goniąc po pijanemu nałożnicę).\nW czasie panowania Selima II Osmanowie prowadzili wojny z Persją (Safawidami), Węgrami i Wenecją. W jego imieniu Sokollu Mehmed w 1568 zawarł w Konstantynopolu traktat pokojowy z Maksymilianem II Habsburgiem, w którym cesarz przystał na uiszczanie corocznego trybutu w wysokości 30 tysięcy dukatów. W okresie jego rządów nastąpiło pierwsze zetknięcie Osmanów z Carstwem Rosyjskim. W 1570, także w Konstantynopolu, zawarto traktat pokojowy z Iwanem Groźnym. Opanowanie Cypru (1570) spowodowało zawiązanie się antytureckiej koalicji państw europejskich, tak zwanej Ligi Świętej (powstałej z inicjatywy papieża Piusa V), w wojnie z którą wojska tureckie poniosły druzgocącą klęskę w bitwie morskiej pod Lepanto 7 października 1571.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=317416", "fragment_id": "1463806/0", "subtitle": "", "title": "Selim II", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1463806", "parentId": 317416.0, "score": 0.18848247826099396}, "uuid": "d7c53fb3-fe08-4e8d-8e34-eb158f1c621b"}, {"page_content": "Najbardziej znanymi dziełami paszy są: \"Tevârih-i 'Al-i Osman\", historyczna praca opisująca okres panowania trzech sułtanów –Bajazyda II, Selima I Groźnego i Sulejmana Wspaniałego oraz \"Asafname\", traktat polityczno-ekonomiczny.\nW kinematografii.\nW serialu telewizyjnym \"Wspaniałe stulecie (Muhteşem Yüzyıl)\" rolę Lütfi Paszy grał turecki aktor Mehmet Özgür.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3585146", "fragment_id": "1302498/1", "subtitle": "", "title": "Lütfi Pasza", "source": "wikipedia", "start_index": 1544.0, "document_id": "1302498", "parentId": 3585146.0, "score": 0.27422142028808594}, "uuid": "ae8750b1-b1c1-4c97-8b65-268101a18a11"}, {"page_content": "Haseki Sultan – tytuł, którego używano w odniesieniu do ulubionej żony sułtana osmańskiego w XVI oraz XVII wieku.\nTytułu użyto po raz pierwszy w XVI wieku, kiedy to sułtan Sulejman Wspaniały nadał go swojej ulubienicy, Rusince o imieniu Hürrem. Wydarzenie to zapoczątkowało tzw. \"Sułtanat Kobiet\" - okres w dziejach Turcji, podczas którego faktyczną władzę sprawowały żony oraz matki sułtanów.\nSułtanki o tym tytule pozycją ustępowały tylko Valide Sultan, a na drabinie haremowej stały wyżej niż księżniczki osmańskie. Ponadto, w przypadku śmierci matki sułtana, to Haseki stawała się najważniejszą kobietą w państwie i przejmowała rządy w haremie.\nHaseki niejednokrotnie sprawowały faktyczną władzę w Imperium (Nurbanu, Safiye, Kösem), manipulując swoimi mężami i ciesząc się ogromnymi wpływami i władzą.\nW przypadku posiadania tytułu Haseki w tym samym czasie przez kilka kobiet, wobec tej, która otrzymała go jako pierwsza używano tytułu \"Baş Haseki,\" pozostałe ulubienice winne były jej szacunek i ukłon.\nTytuł \"Haseki Sultan\" został później zastąpiony tytułem \"Kadinefendi\", a sułtańskie ulubienice nie odgrywały już tak dużej roli w życiu politycznym Turcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000674", "fragment_id": "581679/0", "subtitle": "", "title": "Haseki Sultan", "document_id": "581679", "start_index": 0.0, "parentId": 4000674.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43409907817840576}, "uuid": "1dfaddb0-5385-4433-a8f6-4d85d682aea0"}, {"page_content": "Tureckie lustro (węg. \"Török tükör\") – powieść wydana w 2009 roku, węgierskiego pisarza Viktora Horvátha. Opowieść o przygodach tureckiego szlachcica w osadzona w XVI wieku na południowych ziemiach Węgier znajdujących się pod panowaniem tureckiego sułtana Sulejmana II Wspaniałego. Książka zdobyła prestiżową Nagrodę Literacką Unii Europejskiej w 2012 roku. \nFabuła.\nGłównym bohaterem powieści jest Isa, turecki szlachcic, przybrany syn Derwisza – beja miasta Pecz, w którego okolicach rozgrywa się większa część akcji. Dzieje Isy śledzimy od momentu jego narodzin aż po późną starość. Na samym początku powieści Isa jest kimś w rodzaju antybohatera. Posiada wiele wad, jest impulsywny i porywczy, wciąż szuka okazji do bójek i prowokuje konflikty. Nieustannie pakuje się w kłopoty, za co jest karany przez swego opiekuna. Chciwość i żądza złota prowadzą go do rabunku. Jednak wydarzenia, w których Isa uczestniczy, przygody, które przeżywa sprawiają, że z czasem dojrzewa. Pokonuje kolejne przeszkody, przy okazji zdobywając wiedzę i mądrość. To archetypiczna wręcz przemiana bohatera, nakreślona w bardzo wiarygodny sposób. Bohater, choć początkowo tak niedoskonały, wzbudza sympatię a motywacje i pragnienia Isy są na tyle uniwersalne, że czytelnik może się z nim identyfikować i patrzeć na świat jego oczami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4551822", "fragment_id": "800209/0", "subtitle": "", "title": "Tureckie lustro", "document_id": "800209", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4551822.0, "score": 0.18359951674938202}, "uuid": "91d61997-14e2-4f14-afd3-c57ecc82f40f"}, {"page_content": "Jego łagodna polityka zawiodła jednak w przypadku turkmeńskich plemion Anatolii, których styl życia był nie do pogodzenia z osmańskim sposobem rządzenia. Ich przywódcą stał się Isma’il I (1501–1524) z szyickiego rodu Safawidów, który po podboju Ak Kojunlu otwarcie rzucił wyzwanie Osmanom. Pojednawcza postawa Bajezida nie przystawała do sytuacji i został on obalony przez swojego syna Selima I (1512–1520), który był przywódcą frakcji opowiadającej się za bardziej zdecydowanymi działaniami. Selim miał stracić 40 tys. zwolenników Isma’ila w Anatolii, po czym w roku 1514 pokonał jego samego w decydującej bitwie na równinie Czałdyran. W jej wyniku Selim zajął górzysty region rozciągający się od Erzurum do Diyarbakıru, co sprawiło, że „Anatolia była chroniona przed najazdami ze wschodu, a szlaki wiodące do Azerbejdżanu, na Kaukaz i do Bagdadu stały dla Osmanów otworem”. Najazd Selima na emirat Dulkadir w następnym roku doprowadził do konfrontacji z Mamelukami. Ich armia została pokonana najpierw 24 sierpnia 1516 roku pod Mardż Dabik w pobliżu Aleppo, a następnie 22 stycznia 1517 roku pod Ar-Rajdanijją w pobliżu Kairu. W rezultacie sułtanat mameluków przestał istnieć, a jego terytorium zostało wcielone do państwa Osmanów, poza tym Turcy opanowali niewielki skrawek lądu na północ od zatoki Adeńskiej, zaś Szarif Mekki wysłał Selimowi klucze do świętych miast i zadeklarował swoje posłuszeństwo.\nSulejman Wspaniały.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87527", "fragment_id": "642501/18", "subtitle": "", "title": "Imperium Osmańskie", "document_id": "642501", "start_index": 21153.0, "parentId": 87527.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1706632673740387}, "uuid": "e5bcd648-9c5e-4ca9-8ebd-9a1609d74cdc"}, {"page_content": "Imperium Osmańskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ota\"&gt;دولت عليه عثمانيه&lt;/&gt;, trans. \"Devlet-i ʿAlīye-i ʿOsmānīye\", tur. \"Osmanlı İmparatorluğu\" lub \"Osmanlı Devleti\") – państwo rządzone przez dynastię Osmanów, istniejące od końca XIII wieku do roku 1922, u szczytu potęgi w XVI–XVIII wieku obejmujące większość Bliskiego Wschodu, Afryki Północnej i południowo-wschodniej Europy.\nZostało założone pod koniec XIII wieku w północno-zachodniej Anatolii w miejscowości Söğüt (dzisiejsza prowincja Bilecik) przez Turkmena Osmana I. Po 1354 roku Turcy wkroczyli do Europy, a wraz z podbojem Bałkanów bejlik osmański został przekształcony w imperium transkontynentalne. Osmanie zakończyli okres Cesarstwa Bizantyńskiego wraz z podbojem Konstantynopola w 1453 roku przez Mehmeda Zdobywcę.\nPod panowaniem Sulejmana Wspaniałego Imperium Osmańskie osiągnęło szczyt swojej potęgi i dobrobytu, a także najwyższy stopień rozwoju struktur rządowych, społecznych i gospodarczych. Na początku XVII wieku imperium obejmowało 32 prowincje i liczne kraje wasalne. Niektóre z nich zostały później oficjalnie wchłonięte przez Imperium Osmańskie, podczas gdy innym na przestrzeni wieków przyznano różne rodzaje autonomii. Z Konstantynopolem (dzisiejszy Stambuł) jako stolicą i kontrolą ziem wokół wschodniej części basenu Morza Śródziemnego Imperium Osmańskie znajdowało się w centrum interakcji pomiędzy Bliskim Wschodem a Europą przez sześć wieków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87527", "fragment_id": "642501/0", "subtitle": "", "title": "Imperium Osmańskie", "document_id": "642501", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 87527.0, "score": 0.10182761400938034}, "uuid": "56882a2b-e00e-4aed-ac07-1197d911c92f"}, {"page_content": "Mehmed III (ur. 26 maja 1566, zm. 22 grudnia 1603) – sułtan Imperium Osmańskiego z dynastii Osmanów panujący w latach 1595–1603. Syn sułtana Murada III i pochodzącej z Republiki Weneckiej sułtanki Safiye. Ojciec sułtanów Ahmeda I i Mustafy I Szalonego. Mehmed III urodził się w 1566, w ostatnich miesiącach panowania Sulejmana Wspaniałego. Obdarzono go przydomkami „Adli” i „Egri Fatihi”.\nWojny i panowanie.\nBył władcą zdolnym, błyskotliwym i skorym do energicznych działań. Został przez ojca przygotowany od objęcia władzy w imperium – od 1583 r. sprawował władzę w prowincji (tur. sandżak) Manisa. W 1595 r., zaraz po objęciu tronu postanowił zabić 19 braci (zgodne z tradycją zapoczątkowaną jeszcze przez Mehmeda II). W przeciwieństwie do ojca nie ulegał wpływom haremu, prowadził rządy osobiste, nie opierał się na zaufanych ministrach. Ogromny wpływ na sułtana wywierała natomiast jego matka.\nZaraz po przejęciu władzy postanowił o bezpośredniej aneksji zbuntowanych lenn, Mołdawii i Wołoszczyzny do imperium. Planu nie zrealizowano wobec ingerencji Jana Zamoyskiego, hetmana wielkiego koronnego i wojsk Rzeczypospolitej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=201846", "fragment_id": "1438697/0", "subtitle": "", "title": "Mehmed III", "parentId": 201846.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1438697", "source": "wikipedia", "score": 0.09764321893453598}, "uuid": "d3142485-0acf-409f-9acd-26f322e7fe61"}, {"page_content": "Wspaniałe stulecie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Muhteşem Yüzyıl&lt;/&gt;) – turecki serial telewizyjny, produkowany w latach 2011–2014, początkowo przez kanał Show TV, a od 2012 do 2014 przez Star TV. Ostatni odcinek wyemitowano 11 czerwca 2014.\nW Polsce serial premierowo był emitowany w TVP1 od 6 października 2014 do 12 kwietnia 2016. Powtórkowo emitowany również na kanałach TVP Seriale, TVP Historia i TVP HD. 19 kwietnia 2022 roku w TVP1 rozpoczęła się ponowna emisja serialu.\nOd 13 do 22 kwietnia 2016 TVP1 emitowała 8-odcinkowy serial dokumentalny, pokazujący kulisy powstania serialu, zatytułowany \"Wspaniałe stulecie – Tajemniczy świat\".\n12 listopada 2015 na antenie stacji Star TV, zadebiutowała kontynuacja serialu, zatytułowana \"\", opowiadająca o dziejach sułtanki Kösem. Stacja TVP1 potwierdziła, iż wyemituje kontynuację \"Wspaniałego stulecia\", a jej emisja rozpoczęła się 25 kwietnia 2016.\nPopularność \"Wspaniałego stulecia\" w Polsce sprawiła, że w ramówkach polskich stacji telewizyjnych pojawiło się więcej produkcji tureckich, m.in. \"Tysiąc i jedna noc\", \"Imperium miłości\", \"Sezon na miłość\", \"Rozdarte serca\", \"Tylko z tobą\".\nFabuła.\nSerial przedstawia obrazy z życia dworu osmańskiego, w okresie panowania sułtana Sulejmana Wspaniałego (najdłużej panującego sułtana osmańskiego). Jednym z głównych wątków w filmie jest miłość sułtana do Roksolany (Aleksandry) (Hürrem). W serialu zostają pokazane podboje terytorialne Sulejmana, intrygi jego konkubiny sułtanki Mahidevran przeciwko Hürrem, miłość siostry sułtana - Hatice do późniejszego wielkiego wezyra - Ibrahima Paszy.\nEmisje poza Turcją.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2820394", "fragment_id": "1601487/0", "subtitle": "", "title": "Wspaniałe stulecie", "parentId": 2820394.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1601487", "score": 0.3725311756134033}, "uuid": "7f6d6c7b-b87a-46fc-962a-dd775b5f7aa4"}, {"page_content": "Od 5 sierpnia 1566 r. na czele zaledwie 2300 żołnierzy bronił twierdzy w Szigetvárze, oblężonej przez ponad 100-tysięczną armię turecką dowodzoną przez samego sułtana Sulejmana Wspaniałego. W dniu 5 września wojska tureckie zakończyły drążenie podkopu pod jeden z bastionów i odpaliły minę. Wybuch spowodował wyrwę w murach i zniszczył kilka budynków. Turcy nie podjęli jednak ataku, gdyż w tym samym dniu w swoim namiocie zmarł Sulejman Wspaniały. Zdeterminowany Zrinski, nie wiedząc o śmierci sułtana, na czele ostatnich 600 ludzi podjął próbę przebicia się przez pozycje tureckie. W samobójczym ataku poniósł śmierć, podobnie jak większość jego ludzi.\nBył prapradziadkiem polityka i poety Nikoli Zrinskiego, jak i jego młodszego brata Petara Zrinskiego. Pierwszy z wymienionych uczynił go bohaterem swego wielkiego poematu epickiego, poświęconego obronie Szigetváru, opublikowanego w 1651 r. pt. Oblężenie Szigetváru (węg. Szigeti veszedelem, chorw. Opsada Sigeta).\nZarówno w Chorwacji, jak i na Węgrzech Nikola Šubić Zrinski jest uznawany za bohatera narodowego. Upamiętnia go m.in. konny posąg w Szigetvárze, a także obelisk w Parku Republiki oraz pozłacany pomnik w Čakovcu, gdzie został pochowany. Park w centrum stolicy Chorwacji, Zagrzebia, nosi jego imię (\"Trg Nikole Šubića Zrinskog\"). Jego postaci i oblężeniu Szigetváru poświęcona jest opera pt. \"Nikola Šubić Zrinski\", skomponowana przez Ivana Zajca i wystawiona po raz pierwszy w Zagrzebiu w roku 1876. Order Nikoli Šubicia Zrinskiego (chorw. \"Red Nikole Šubića Zrinskog\") jest jednym z najwyższych odznaczeń państwowych w Republice Chorwackiej.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2922977", "fragment_id": "1180925/1", "subtitle": "", "title": "Nikola Šubić Zrinski", "parentId": 2922977.0, "start_index": 1466.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1180925", "score": 0.16176974773406982}, "uuid": "09c9dcaa-6aef-400a-9d98-6e379fedf8cb"}]}
{"id": "q_893", "question": "W której dyscyplinie lekkoatletycznej Władysław Komar zdobył złoty medal olimpijski?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego kulomiota. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nWładysław Stefan Komar (ur. 11 kwietnia 1940 w Kownie, zm. 17 sierpnia 1998 pod Przybiernowem) – polski sportowiec, jeden z najlepszych polskich miotaczy kulą w historii tej konkurencji, mistrz olimpijski z Monachium w 1972, rugbysta, aktor, artysta estradowy. Absolwent liceum ogólnokształcącego w Pruszczu Gdańskim i AWF w Poznaniu.\nŻyciorys.\nKariera sportowa.\nKarierę sportową rozpoczął od boksu. Trafił nawet do młodzieżowej reprezentacji Polski.\nW 1959 zmienił dyscyplinę i pod okiem trenera Sławomira Zieleniewskiego rozpoczął treningi lekkoatletyczne. Reprezentował klub sportowy Polonia Warszawa. W 1963 został rekordzistą Polski w dziesięcioboju. Na swoich pierwszych igrzyskach olimpijskich (Tokio 1964) startował już w konkurencji pchnięcia kulą i zajął dziewiąte miejsce z wynikiem 18,20 m. 8 września (eliminacje) i 9 września (finał) 1972 na igrzyskach w Monachium odbył się konkurs, w którym Komar już pierwszym pchnięciem (21,18 m) pokonał miotaczy amerykańskich i niemieckich.\nBył trzykrotnym olimpijczykiem: Tokio 1964, Meksyk 1968, Monachium 1972. Zdobył dwa brązowe medale na mistrzostwach Europy w Budapeszcie 1966 i Helsinkach 1971 oraz pięć na halowych mistrzostwach Europy. Był 14-krotnym mistrzem i 16-krotnym rekordzistą Polski. Obok boksu i lekkiej atletyki uprawiał wyczynowo także rugby (mistrzostwo Polski).\nKariera estradowa i filmowa.\nPo zakończeniu kariery sportowej występował w filmie, teatrze oraz jako licencjonowany aktor na estradzie kabaretowej (namówiony do tego przez Tadeusza Drozdę).\nRazem z Janem Otałęgą i Ireneuszem Pawlikiem współtworzył książkę „Alfabet Władysława Komara. Sportowcy, artyści, prominenci”, która ukazała się w 1991 nakładem Wydawnictwa Venus.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22094", "fragment_id": "184947/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Komar", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "184947", "parentId": 22094.0, "score": 0.8739526271820068}, "uuid": "b61f257d-1832-4b58-a3b4-e1e02ef7ecec"}, {"page_content": "Mimo że w Polsce znacznie popularniejsza jest piłka nożna, Polacy znacznie większe sukcesy odnieśli w siatkówce, w której są obok Brazylijczyków aktualnie największą potęgą na świecie i jedną z najsilniejszych reprezentacji w historii. Mężczyźni trzykrotnie zdobyli mistrzostwo świata w latach 1974, 2014 oraz 2018.\nDyscypliną sportową, której przedstawiciele odnieśli najwięcej sukcesów, jest lekkoatletyka. W okresie międzywojennym medale olimpijskie zdobywali: Halina Konopacka, Janusz Kusociński, Stanisława Walasiewicz, Jadwiga Wajsówna, Maria Kwaśniewska.\nPo II wojnie światowej, od połowy lat 50. do 1966, w okresie tzw. \"Wunderteamu\", polscy lekkoatleci staczali wyrównane pojedynki z lekkoatletami USA i ZSRS. Do najwybitniejszych zawodników w tym okresie należeli: Janusz Sidło, Elżbieta Duńska-Krzesińska, Zdzisław Krzyszkowiak, Józef Szmidt, Teresa Ciepły, Irena Kirszenstein-Szewińska, Ewa Kłobukowska. Wysoki międzynarodowy poziom prezentowali lekkoatleci lat 70. (m.in. Władysław Komar, Tadeusz Ślusarski, Władysław Kozakiewicz, Jacek Wszoła).\nPo okresie znacznego obniżenia poziomu w połowie lat 80., polska lekkoatletyka powróciła do światowej elity w okresie III Rzeczypospolitej. Cztery złote medale olimpijskie w chodzie sportowym zdobył Robert Korzeniowski. Jedną z najwybitniejszych polskich sportsmenek jest wielokrotna rekordzistka świata, młociarka Anita Włodarczyk, dwa złote medale olimpijskie w pchnięciu kulą wywalczył Tomasz Majewski.\nObok lekkiej atletyki tradycyjnie mocnymi dyscyplinami olimpijskimi były na przestrzeni dziesięcioleci również boks, podnoszenie ciężarów, szermierka, zapasy, kolarstwo, wioślarstwo i kajakarstwo. Szereg sukcesów odnosili przedstawiciele strzelectwa, jeździectwa, pięcioboju nowoczesnego i żeglarstwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/106", "subtitle": "", "title": "Polska", "document_id": "651609", "start_index": 152803.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44895.0, "score": 0.5286170244216919}, "uuid": "93bae14d-3986-4687-affc-7c9e49dcf349"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy reprezentanta Polski i Litwy w lekkoatletyce. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nWładysław Komar, także Władysław Komar-Zaborzyński, (lit. Vladislavas Komaras, ur. 11 listopada 1910 w Rogówku, zm. 20 czerwca 1944 w Podbrzeziu k. Wilna) – ziemianin polski, sportowiec, żołnierz podziemia.\nŻyciorys.\nPotomek rodziny bojarskiej, pieczętującej się herbem własnym. Mieszkał w majątku Rogówek. Żonaty z Wandą z Jasieńskich, znaną lekkoatletką, miał z nią córkę Marię Beatę i syna Władysława. W 1928 ukończył gimnazjum w Poznaniu.\nW latach 1930–1934 studiował rolnictwo na terenie Belgii oraz na Uniwersytecie Poznańskim. W tym czasie był zawodnikiem AZS Poznań i wicemistrzem Polski w biegu na 110 m przez płotki (1933). Od 1934 przeniósł się na Litwę kowieńską. Startował wówczas w barwach polskiego klubu Sparta Kowno. Gdy zespół został rozwiązany, przeniósł się do Kłajpedy. Został mistrzem Litwy i krajów bałtyckich w skoku wzwyż oraz biegu na 110 m przez płotki. Jako reprezentant Litwy brał udział w Mistrzostwach Europy w Turynie (1934) i w meczu z Polską w 1939. Od 1940 do 1941 był trenerem lekkoatletycznym w Kownie.\nW czasie II wojny światowej zaangażował się w działalność polskiego ruchu oporu. W 1939 roku był jednym z głównych organizatorów pomocy polskim żołnierzom internowany na Litwie, wydając na ten cel niemałe swoje fundusze.\nPo wybuchu wojny rosyjsko-niemieckiej przeszedł do konspiracji w ramach ZWZ-AK, m.in. współpracował z Delegaturą Rządu na Kraj.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=627814", "fragment_id": "840518/0", "subtitle": "", "title": "Władysław Komar (1910–1944)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 627814.0, "document_id": "840518", "score": 0.46795061230659485}, "uuid": "e8b51493-f30f-4b1d-9096-b296e35375c3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nJarosław Marzec (ur. 21 stycznia 1963 w Kamieniu Pomorskim, zm. 22 sierpnia 1998 w Szczecinie) – polski lekkoatleta, który specjalizował się w biegach sprinterskich.\nŻyciorys.\nMłodość.\nW 1981 zajął razem z kolegami z drużyny 6. miejsce w sztafecie 4 x 400 metrów podczas mistrzostw Europy juniorów. Zdobył trzy medale mistrzostw Polski na stadionie (złoty, srebrny oraz brązowy) w biegu rozstawnym 4x400 metrów reprezentując kluby Flota Gdynia i Zawisza Bydgoszcz. Trzy razy startował w finale biegu na 400 metrów podczas krajowego czempionatu. W 1983 został halowym mistrzem kraju na tym dystansie. Reprezentant Polski w meczach międzypaństwowych. \nŚmierć.\nZmarł w następstwie obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym do którego doszło 17 sierpnia 1998 na drodze krajowej nr 3 (E65) pomiędzy Przybiernowem a Brzozowem, w powiecie goleniowskim. W zdarzeniu tym śmierć ponieśli także dwaj inni polscy lekkoatleci – Tadeusz Ślusarski i Władysław Komar – którzy jechali innym samochodem uczestniczącym w wypadku. \nUpamiętnienie.\nW miejscu wypadku obok pomnika pamięci Tadeusza Ślusarskiego i Władysława Komara postawiono pomnik upamiętniający Jarosława Marca .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2001787", "fragment_id": "422045/0", "subtitle": "", "title": "Jarosław Marzec (sportowiec)", "parentId": 2001787.0, "start_index": 0.0, "document_id": "422045", "source": "wikipedia", "score": 0.116132952272892}, "uuid": "39e1670d-6a86-46d9-9f6e-07e0711cd9c5"}, {"page_content": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 2008.\nKulomioci rywalizowali w pierwszym dniu zawodów lekkoatletycznych na Stadionie Narodowym w Pekinie – eliminacje i finał pchnięcia kulą odbyły się 15 sierpnia.\nW eliminacjach Majewski startował w grupie A – w pierwszej próbie uzyskał wynik 21,04 (minimum kwalifikacyjne wynosiło 20,40) i z najlepszym wynikiem wśród wszystkich startujących awansował do popołudniowego finału.\nFinał pchnięcia kulą rozpoczął się o godzinie 21:00 czasu pekińskiego (). Majewski na prowadzenie wysunął się już po pierwszej kolejce, w której osiągnął wynik 20,80. W drugiej serii lepsze od Polaka rezultaty uzyskała trójka zawodników – Christian Cantwell (20,98), Andrej Michniewicz (21,05) oraz Dylan Armstrong (21,04). W tej samej rundzie Majewski pchnął 20,47. W trzeciej kolejce Polak uzyskał wynik 21,21, a w kolejnej próbie poprawił się i wynikiem 21,51 ustanowił swój rekord życiowy. Żaden z rywali nie zdołał już poprawić swoich wyników i ostatecznie Majewski został mistrzem olimpijskim, srebro zdobył Amerykanin Cantwell, a brąz Białorusin Michniewicz.\nZłoty medal Tomasza Majewskiego był pierwszym złotem reprezentacji Polski na igrzyskach w Pekinie, pierwszym medalem polskiego kulomiota na igrzyskach od wygrania przez Władysława Komara zawodów w 1972 w Monachium oraz sześćdziesiątym złotym medalem w historii startów Polaków na igrzyskach olimpijskich. Po igrzyskach sponsorem kulomiota został Polski Koncern Naftowy Orlen.\nPoniższa tabela prezentuje start Tomasza Majewskiego podczas finału olimpijskiego w Pekinie.\n2009.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=905670", "fragment_id": "1031120/7", "subtitle": "", "title": "Tomasz Majewski", "parentId": 905670.0, "start_index": 11304.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1031120", "score": 0.38934576511383057}, "uuid": "a4b8867a-4881-4d62-adf0-40e6a4d241f4"}, {"page_content": "Medaliści mistrzostw Polski seniorów w pchnięciu kulą – zdobywcy medali seniorskich mistrzostw Polski w konkurencji pchnięcia kulą.\nPchnięcie kulą jest rozgrywane na mistrzostwach kraju od ich pierwszej edycji, która miała miejsce w lipcu 1920 roku we Lwowie. Pierwszym w historii mistrzem Polski został zawodnik lwowskiej Pogoni Kazimierz Cybulski, który uzyskał wynik 11,25 m. Uzyskany przez niego rezultat był gorszy od ustalonego przez Polski Związek Lekkiej Atletyki minimum uprawniającego do startu w igrzyskach olimpijskich w Antwerpii, w związku z czym nie został wówczas uznany mistrzem kraju (tytuł ten przyznawano w 1920 tylko zawodnikom, którzy osiągnęli wyniki lepsze od minimum olimpijskiego). Mimo to według obecnych zasad PZLA wszyscy zwycięzcy mistrzostw z 1920 noszą tytuły ówczesnych mistrzów Polski.\nNajbardziej utytułowanym zawodnikiem wśród startujących w mistrzostwach Polski jest Władysław Komar, który zdobył siedemnaście medali krajowego czempionatu, w tym czternaście złotych.\nAktualny rekord mistrzostw Polski seniorów w pchnięciu kulą wynosi 21,85 m i został ustanowiony przez Michała Haratyka podczas mistrzostw w 2018 w Lublinie.\nKlasyfikacja medalowa.\nW historii mistrzostw Polski seniorów na podium tej imprezy stanęło w sumie 72 miotaczy. Najwięcej medali – 17 – wywalczył Władysław Komar, który również zdobył najwięcej złotych – 14. W tabeli kolorem wyróżniono zawodników, którzy wciąż są czynnymi lekkoatletami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2217991", "fragment_id": "494426/0", "subtitle": "", "title": "Medaliści mistrzostw Polski seniorów w pchnięciu kulą", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2217991.0, "document_id": "494426", "score": 0.46210750937461853}, "uuid": "86c2ea13-e5de-454a-a62a-4813d67d3fc6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nGeorge Roger Woods (ur. 11 lutego 1943 w Portageville w stanie Missouri, zm. 30 sierpnia 2022) – amerykański lekkoatleta, specjalista pchnięcia kulą, dwukrotny wicemistrz olimpijski.\nPodczas XIX Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1968 roku w Meksyku zdobył srebrny medal przegrywając ze swym rodakiem Randym Matsonem. Podczas XX Letnich Igrzysk olimpijskich w 1972 roku w Monachium również zajął 2. miejsce. Tym razem pokonał go Władysław Komar, który w 1. kolejce finału pchnął kulę na odległość 21,18 m. George Woods miał w tej samej kolejce pchnięcie o 1 cm krótsze. W ostatniej kolejce kula pchnięta przez George'a Woodsa uderzyła w znacznik pokazujący wynik uzyskany przez Władysława Komara; zmierzono odległość 21,05 m. Podczas XXI Letnich Igrzysk Olimpijskich w 1976 roku w Montrealu George Woods zajął w finale 7. miejsce.\nNigdy nie zdobył mistrzostwa Stanów Zjednoczonych (Amateur Athletic Union) na otwartym stadionie, ale w hali był mistrzem w 1967, 1968, 1969 i 1973 roku. W 1974 roku ustanowił nieoficjalny halowy rekord świata wynikiem 22,02 m.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1855950", "fragment_id": "864432/0", "subtitle": "", "title": "George Woods (lekkoatleta)", "parentId": 1855950.0, "start_index": 0.0, "document_id": "864432", "source": "wikipedia", "score": 0.24205516278743744}, "uuid": "4179928a-3a2f-4e89-b931-4cccedef5ffd"}, {"page_content": "Jako lekkoatleta – sprinter i wieloboista reprezentował barwy: Strzelca Wilno, 6 pp Legionów Wilno, Wilii Wilno i AZS Warszawa. Startował na igrzyskach olimpijskich w Paryżu (1924), odpadając w eliminacjach do biegu na 100 m. 15-krotny rekordzista Polski i 11-krotny mistrz Polski w konkurencjach lekkoatletycznych (100 m, 200 m, 110 m pł, rzut oszczepem, skok w dal, sztafeta 4 x 100 m i pięciobój). W 1928 w zawodach o mistrzostwo Armii zajął pierwsze miejsce w biegu na 110 m i drugie w biegu na 100 m.\nW marcu 1932 został przeniesiony do 21 pułku piechoty w Warszawie. W wieku 35 lat zaczął uprawiać szermierkę, reprezentując barwy AZS i Legii Warszawa (startował do 54 roku życia). W 1932 wystąpił na igrzyskach olimpijskich w Los Angeles, gdzie razem z kolegami z reprezentacji zdobył brązowy medal. Dwa lata później zdobył drużynowo brązowy medal na mistrzostwach świata w Warszawie. Brał też udział w igrzyskach olimpijskich w Berlinie w 1936, gdzie Polacy zajęli czwarte miejsce w szabli drużynowej. W turnieju indywidualnym odpadł w ćwierćfinałach. Na stopień majora został awansowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 41. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W marcu 1939 w dalszym ciągu pełnił służbę w 21 pp na stanowisku dowódcy I batalionu. Został powołany do polskiej kadry na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1940. Ślubowanie złożył 16 maja 1939 w Warszawie, a przed ceremonią poprowadził defiladę zawodników. Był jedynym olimpijczykiem okresu międzywojennego, który uczestniczył w igrzyskach olimpijskich w dwóch różnych dyscyplinach sportu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=902513", "fragment_id": "1034891/2", "subtitle": "", "title": "Władysław Dobrowolski", "document_id": "1034891", "start_index": 3113.0, "source": "wikipedia", "parentId": 902513.0, "score": 0.036955591291189194}, "uuid": "528e7f6a-b6e0-43a5-a713-632b69d1fd36"}, {"page_content": "Memoriał Bronisława Malinowskiego – mityng lekkoatletyczny organizowany w latach 1982–2003 w Grudziądzu (niektóre edycje odbyły się w Bydgoszczy). Zawody będące hołdem dla tragicznie zmarłego, w 1981 roku, mistrza olimpijskiego w biegu 3000 m z przeszkodami Bronisława Malinowskiego odbywały się na stadionie Olimpii. Pierwsza edycja imprezy została zorganizowana 2 czerwca 1982 roku. Wśród uczestników tamtych zawodów można wymienić m.in. Władysława Kozakiewicza, Zenona Licznerskiego, Władysława Komara czy Urszulę Kielan. Także w kolejnych latach mityng gromadził czołówkę polskich lekkoatletów. Obecnie mianem Memoriału Bronisława Malinowskiego nazywane są zawody biegowe, w których uczestniczą uczniowie szkół noszących imię lekkoatlety.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1626717", "fragment_id": "666886/0", "subtitle": "", "title": "Memoriał Bronisława Malinowskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "666886", "parentId": 1626717.0, "score": 0.16385233402252197}, "uuid": "aa684bdf-bf26-4b84-9eef-8571b0bb5d68"}, {"page_content": "IX Letnie Igrzyska Olimpijskie (oficjalnie Igrzyska IX Olimpiady) odbyły się w 1928 roku w Amsterdamie, w Holandii. Po raz pierwszy w historii złoty medal zdobył reprezentant Polski.\nHistoria.\nDecyzja o przyznaniu organizacji letnich igrzysk w 1928 Amsterdamowi zapadła jeszcze przed igrzyskami w Paryżu. Ceremonia otwarcia, zawody lekkoatletyczne oraz rywalizacja w kolarstwie torowym odbywały się na nowo wybudowanym stadionie olimpijskim, który pomieścić mógł 40-tysięczną widownię (jego projektant Jan Wils otrzymał złoty medal w olimpijskim konkursie sztuki). Od tych igrzysk wprowadzono nowy element protokołu olimpijskiego – na czele maszerujących sportowców podczas ceremonii otwarcia szła ekipa Grecji, kolumnę zamykali reprezentanci gospodarzy. Po raz pierwszy do udziału w konkurencjach lekkoatletycznych dopuszczono kobiety. Dodaj źródło|Decyzja o wprowadzeniu lekkoatletycznych dyscyplin kobiecych spotkała się z ostrą krytyką nie tylko środowisk sportowych, ale również m.in. ze strony Watykanu..\nPo raz pierwszy od zakończenia I wojny światowej do udziału w olimpiadzie zaproszono reprezentację Niemiec.\nPaństwa uczestniczące.\nNa igrzyskach w Amsterdamie pojawiło się 3 debiutantów: Malta, Panama i Rodezja Południowa.\nUdział Polaków.\nW olimpiadzie udział wzięła liczna reprezentacja Polski. Wystartowało w sumie 66 polskich sportowców, w tym 5 kobiet. Polacy wzięli udział w 10 dyscyplinach sportu: boksie (4), jeździectwie (5), kolarstwie (4), lekkoatletyce (15), pięcioboju nowoczesnym (3), pływaniu (2), szermierce (6), wioślarstwie (14), zapasach (4) i żeglarstwie (2).\nDzięki zabiegom oraz mecenatowi finansowemu Adama Zamoyskiego, prezesa Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, towarzystwo to wystawiło 20-osobową polską reprezentację gimnastyczną. Przygotowania do zawodów odbyły się w jego majątku w Kozłówce. Członkowie organizacji wzięli udział jedynie w tzw. Pokazie Narodów i nie uczestniczyli w medalowych dyscyplinach indywidualnych.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121497", "fragment_id": "21109/0", "subtitle": "", "title": "Letnie Igrzyska Olimpijskie 1928", "document_id": "21109", "start_index": 0.0, "parentId": 121497.0, "source": "wikipedia", "score": 0.045036040246486664}, "uuid": "fe0cffc9-0f6d-4717-80d4-61d22046116f"}]}
{"id": "q_894", "question": "Który król zasiadł na tronie polskim po Henryku Walezym w 1575 roku?", "answer": [{"page_content": ". W pierwszej wolnej elekcji jego syn Ernest nie został wybrany na króla, natomiast zwyciężył Francuz Henryk Walezy co było klęską dla monarchii Habsburskiej, która walczyła o dominację w całej środkowej Europie. Sam Maksymilian uczestniczył w drugiej wolnej elekcji w 1575 roku i został wybrany na króla polski, lecz jego przeciwnicy wybrali Stefana Batorego. Maksymilian nie chciał zatwierdzić pactów conventów i starania o polską koronę zakończyła jego śmierć w 1576 roku. Jego następcą był Rudolf II Habsburg, który rozpoczął III wojnę austriacko-turecką w 1593 roku. Przyczyną rozpoczęcia wojny była odmowa płacenia trybutu Turkom. W 1609 roku wydał List majestatyczny na mocy którego dawał pewne swobody protestantom w Czechach i na Śląsku, lecz nie przestrzegał ich co w konsekwencji doprowadziło do wybuchu wojny trzydziestoletniej. Próbował przejąć tron polski prowadząc pertraktacje z Zygmuntem III Wazą. Wskutek choroby został zastąpiony na tronie poprzez brata Macieja. Kolejny na tronie zasiadł Ferdynand II. W czasie wojny trzydziestoletniej działania wojenne toczyły się w Czechach, wybuchło powstanie na Węgrzech, które zostało stłumione przy pomocy lisowczyków wysłanych na pomoc przez króla polskiego w 1620 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1441450", "fragment_id": "236873/4", "subtitle": "", "title": "Historia Austrii", "document_id": "236873", "start_index": 5626.0, "parentId": 1441450.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5534934401512146}, "uuid": "36fcfa54-42c0-41d6-a0c1-f4ba9f0419cd"}, {"page_content": "Bezkrólewie w Rzeczypospolitej, po ucieczce 19 czerwca 1574 do rodzimej Francji króla Henryka Walezego, trwało prawie półtora roku. Dopiero 12 grudnia 1575 Senat, pod naciskiem nuncjusza apostolskiego Vincenzo Lauro, obrał na kolejnego króla cesarza Maksymiliana II Habsburga. Maksymilian nie zdołał jednak nigdy oficjalnie przywdziać korony. Prymas Jakub Uchański obwołał go wprawdzie oficjalnie królem, ale do ceremonii jego koronacji w katedrze wawelskiej nigdy nie doszło. Na wieść o wyborze Maksymiliana masy szlacheckie podburzone przez Jana Zamoyskiego zażądały \"Piasta\" i wybrały na króla córkę Zygmunta I Starego, Annę Jagiellonkę. Z inicjatywy kasztelana bieckiego Stanisława Szafrańca przydano jej też wkrótce na małżonka księcia Siedmiogrodu Stefana Batorego. 14 grudnia Batory został ogłoszony królem Polski. Podwójna elekcja zagroziła jednak widmem wojny domowej. 18 stycznia 1576 zwołano pospolite ruszenie do Jędrzejowa. 20 tysięcy wiernych stronników Batorego zajęło Kraków, terroryzując sprzyjające Habsburgom miasto i Akademię. 16 lutego 1576 książę siedmiogrodzki zaprzysiągł w Meggeszu \"pacta conventa\", m.in. przyrzekł odebrać ziemie zagrabione przez Rosję. 30 marca 1576 r. przekroczył granicę Rzeczypospolitej w pobliżu Śniatynia, uroczyście witany przez przedstawicieli swoich zwolenników, zebranych na zwołanym 18 stycznia 1576 r. zjeździe w Jędrzejowie.\nUnia Rzeczypospolitej z Siedmiogrodem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11294", "fragment_id": "186789/2", "subtitle": "", "title": "Stefan Batory", "parentId": 11294.0, "start_index": 2799.0, "document_id": "186789", "source": "wikipedia", "score": 0.253413587808609}, "uuid": "baabb4c0-ac9b-4bb0-8f10-eaaec5c374b9"}, {"page_content": "Po ucieczce króla Henryka Walezego z Polski, doszło do wyboru nowego władcy. Jednak elekcja nowego króla nie była zgodna. Część wyborców opowiedziała się za cesarzem Maksymilianem II Habsburgiem (12 grudnia 1575), a inni za księciem Siedmiogrodu Stefanem Batorym (15 grudnia 1575). Batory, w przeciwieństwie do Maksymiliana, szybko przybył do Polski i koronował się w Krakowie. Maksymilian II zmarł 12 października 1576 roku i na stronę Batorego przeszła większość zwolenników cesarza. Jedynie Gdańsk nie mógł się pogodzić z nowym królem, co częściowo było spowodowane przez Batorego, który chciał ukarać dumne miasto za zbyt długi opór. Doszło do wojny, w której punktem kulminacyjnym była bitwa pod Lubiszewem.\nPrzygotowania do starcia.\nGdańszczanie zaciągnęli zawodowe wojska najemne w sile ok. 3300-3500 niemieckich landsknechtów i 400 rajtarów. Zmobilizowali też wszystkich mężczyzn zdolnych do noszenia broni, w sumie 400 jazdy i do 10 000 pieszych, uzbrojonych w broń palną, a częściowo także w zbroje (ok. 1600-1900). Dowódcą całości był doświadczony wódz Jan Winkelbruch. Z armią tą chcieli w kwietniu 1577 roku opanować całe Prusy Królewskie, zaczynając od Tczewa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39900", "fragment_id": "171350/1", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Lubiszewem", "source": "wikipedia", "start_index": 1075.0, "parentId": 39900.0, "document_id": "171350", "score": 0.18893751502037048}, "uuid": "4801ee18-9821-48a1-9994-2dd2b39dfccf"}, {"page_content": "Był interreksem polskim po śmierci Zygmunta II Augusta od 1572 do 1573 roku kiedy królem został Henryk Walezy i od 1574 do 1575 tj. do objęcia władzy przez Annę Jagiellonkę. Był uczestnikiem zjazdu w Łowiczu 23 lipca 1572 roku. W 1572 sułtan Selim II zalecał szlachcie jego kandydaturę, obok kandydatur marszałka wielkiego koronnego Jana Firleja i hetmana wielkiego koronnego Jerzego Jazłowieckiego. Podpisał dyplom elekcji Henryka III Walezego. 21 lutego 1574 koronował w katedrze wawelskiej Henryka Walezego na króla Polski.\nBył uczestnikiem zjazdu w Stężycy w 1575 roku. W 1575 roku w czasie wolnej elekcji głosował na cesarza Maksymiliana II Habsburga. 12 grudnia 1575 stojąc na czele Senatu obwołał wraz z senatorami królem Polski cesarza rzymskiego Maksymiliana II Habsburga, lecz kandydatura ta przepadła wobec masowych protestów szlachty. Z tłumu szlachty w stronę Uchańskiego padły nawet strzały.\nZostał pochowany w kolegiacie łowickiej.\nLinki zewnętrzne.\n \n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=259844", "fragment_id": "1444166/1", "subtitle": "", "title": "Jakub Uchański", "document_id": "1444166", "start_index": 1399.0, "parentId": 259844.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7494336366653442}, "uuid": "33c14058-332a-4243-b287-b9535c3236f4"}, {"page_content": "Henryk Walezy (fr. \"Henri de Valois\"), właściwie Edward Aleksander (ur. 19 września 1551 w Fontainebleau, zm. 2 sierpnia 1589 w Saint-Cloud) – pierwszy elekcyjny król Polski w latach 1573–1574, ostatni od 1574 r. król Francji z dynastii Walezjuszów jako Henryk III; wcześniej do 1574 r. jako członek domu francuskiego: książę Angoulême (od 1551 r.), książę Orleanu (od 1573 r.) i książę Andegawenii (od 1566 r.).\n&lt;&gt;[]. W jej apogeum Henryk został zamordowany przez Jacques’a Clémenta, dominikanina i katolickiego fanatyka. Wbrew intencjom jego mocodawców z Ligi Katolickiej, następcą Henryka III został król Nawarry, który przeszedł na katolicyzm, przyjął imię Henryka IV i został pierwszym francuskim władcą z dynastii burbońskiej.\nDzieciństwo.\nWczesne lata.\nHenryk przyszedł na świat 19 września 1551 roku jako szóste dziecko, a czwarty syn Henryka II i Katarzyny Medycejskiej. Starsi od niego byli: cierpiący na bóle głowy Franciszek (1543), wątła i nerwowa Elżbieta (1545), Klaudia (1547), Ludwik (który zmarł po półtora roku) i reagujący wybuchami furii Karol Maksymilian (1550). Jedynie Henryk i młodsi od niego Małgorzata (1553) i Herkules, zwany później Franciszkiem (1555), byli zdrowymi, normalnymi dziećmi. Na chrzcie przyszły Henryk otrzymał imiona Aleksander Edward. Imię Aleksander, którego miał używać do bierzmowania było popularne w rodzinie matki. Imię Edward otrzymał po chrzestnym królu Anglii Edwardzie VI.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33265", "fragment_id": "181961/0", "subtitle": "", "title": "Henryk III Walezy", "parentId": 33265.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181961", "source": "wikipedia", "score": 0.2624721825122833}, "uuid": "153f760c-fc30-49e7-baf3-c30099a11407"}, {"page_content": "Konwokacja zaowocowała najpierw aktem konfederacji warszawskiej, którą podpisał, a 18 maja wyborem nowego króla, który – po Ludwiku Węgierskim i Jadwidze – był trzecim Kapetyngiem na polskim tronie. W 1573 potwierdził elekcję Henryka III Walezego na króla Polski. Łaski był jednym z tych wielmożów, którzy ruszyli do Paryża z poselstwem do nowego władcy. Tam otrzymał obiecane 100 tysięcy, ale po powrocie do Polski (w atmosferze skandalu, który wybuchł po ujawnieniu bigamii), stracił zaufanie nowego króla związanego z politycznymi przeciwnikami Łaskiego.\nKról Henryk nie zagrzał długo miejsca w Polsce. Nocą z 18 na 19 czerwca 1574 opuścił po kryjomu Wawel, przekroczył granicę pod Oświęcimiem i \"en carrière\" pognał do Francji, gdzie zmarł właśnie król Karol IX. Jego ucieczka wstrząsnęła Polską, była sensacją w całej Europie. Henryk zostawił wprawdzie listy obiecujące powrót, ale nikt w to nie wierzył. Na zjeździe senatorów 24 sierpnia w Warszawie postawiono Henrykowi warunek: jeśli nie wróci do końca maja 1575, zostanie zdetronizowany.\nPodczas drugiego bezkrólewia w 1575 opowiedział się za elekcją cesarza Maksymiliana II Habsburga, ale królem wybrany został Stefan Batory, więc Łaski udał się na emigrację, lecz 12 października 1576 zmarł w Ratyzbonie cesarz Maksymilian, a jego syn i następca Rudolf nie był zainteresowany roszczeniami do polskiej korony. Tymczasem Łaskiemu kończyły się pieniądze. Dostał od cesarza jedynie 6 tysięcy talarów i z tym skromnym (jak na swoje potrzeby) majątkiem wyjechał do Włoch, a następnie na Węgry, skąd jednak musiał uchodzić. W styczniu 1581 udało mu się odzyskać łaskę królewską i wrócić do Polski. Spotkanie z Batorym nastąpiło 16 stycznia na drodze pod Liwem, a zaraz potem został przyjęty na liwskim zamku i uczestniczył w królewskim polowaniu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=490058", "fragment_id": "1579235/6", "subtitle": "", "title": "Olbracht Łaski", "source": "wikipedia", "start_index": 8219.0, "document_id": "1579235", "parentId": 490058.0, "score": 0.639831006526947}, "uuid": "f45d6758-3082-425a-be37-36ade0081c4f"}, {"page_content": "W czasie pierwszej elekcji sprzyjała na początku kandydaturze arcyksięcia Ernesta Habsburga. Miało to znaczenie dla wyniku elekcji z powodu jej znaczącej popularności wśród szlachty mazowieckiej. Jednak 21 maja 1574 Jan Zamoyski zobowiązał kandydata francuskiego, Henryka Walezego (w którego imieniu występował tytularny biskup Valence, Jean de Monluc), do jej poślubienia. Owo zobowiązanie nie było wszakże, prawdopodobnie całkiem świadomie, częścią \"pacta conventa\" i zostało zapisane w innym, niemającym tak dużej mocy prawnej, dokumencie. Ostatecznie Henryk Walezy został królem Polski, jednak swych zobowiązań matrymonialnych nigdy nie dopełnił. Stosunki z królem i z Zamoyskim popsuły się szczególnie w wyniku zagarnięcia przez Zamoyskiego starostwa knyszyńskiego, pozostającego w dyspozycji Anny. Stało się to z mocy decyzji królewskiej w czasie, gdy była ona nieobecna w mieście. Anna daremnie próbowała wymóc na Henryku Walezym cofnięcie tej decyzji. Jak żaliła się w jednym z listów do siostry Zofii, sam król twierdził w rozmowie z nią, że takowej nie powziął, chociaż Anna nie wątpiła, iż pod tym zapisem widniał jego własnoręczny podpis. Zwracała się do Zofii również z prośbą, by owo wydarzenie poznali również inni władcy europejscy i przysłali swoich wysłanników na sejm. Nie zapadły jednak na nim żadne wiążące decyzje w kwestii Knyszyna, a Anna wypominała przyszłemu kanclerzowi (bez powodzenia) złe gospodarzenie w dobrach knyszyńskich jeszcze w czerwcu 1579. Już po rocznym panowaniu Henryk Walezy wrócił do Francji, gdzie objął tron po zmarłym bracie Karolu IX Walezjuszu. Nigdy formalnie nie zrzekł się tronu polskiego i do końca życia tytułował się królem Polski.\nMałżeństwo ze Stefanem Batorym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=85663", "fragment_id": "656549/2", "subtitle": "", "title": "Anna Jagiellonka", "parentId": 85663.0, "start_index": 1723.0, "source": "wikipedia", "document_id": "656549", "score": 0.4874768853187561}, "uuid": "633c6466-aa16-469c-9ea0-959d8eaf6462"}, {"page_content": "Wybór nowego króla Polski po śmierci Stefana Batorego 12 grudnia 1586 roku. Elekcja rozpoczęła się 30 czerwca 1587 roku otwarciem obrad sejmu elekcyjnego w podwarszawskiej Woli, a zakończyła 27 grudnia tego samego roku koronacją na Wawelu Zygmunta Wazy.\nPrzed elekcją.\nŚmierć Stefana Batorego w 1586 roku rozpoczęła trzecie w ciągu ostatnich 15 lat bezkrólewie, choć oznaczać powinna przejęcie władzy przez żonę Batorego Annę Jagiellonkę, która w 1575 roku ogłoszona została królem Polski, a rok później koronowana. Anna jednak zrzekła się swoich praw do korony, a władzę zgodnie z precedensem z pierwszej elekcji objął interrex – arcybiskup gnieźnieński Stanisław Karnkowski, który podczas interregnum miał zajmować się sprawami bieżącymi, jak organizacją elekcji i przyjmowaniem obcych poselstw.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2911605", "fragment_id": "1168171/0", "subtitle": "", "title": "Elekcja 1587", "parentId": 2911605.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1168171", "source": "wikipedia", "score": 0.16284480690956116}, "uuid": "b23371ed-0f12-4088-87f1-a9529c8caaf8"}, {"page_content": "Na sejmie elekcyjnym w kwietniu 1573 r. postawiono dwie kandydatury: arcyksięcia Ernesta Habsburga i księcia Henryka Walezego z Francji. 11 maja 1573 r. prymas Uchański ogłosił nominację króla Henryka Walezego, na co po pewnych targach zgodzili się protestanci. Do \"pacta conventa\", które nowy król miał zaprzysiąc, dołączono – na wniosek różnowierców – postanowienia konfederacji warszawskiej. Wybór księcia Henryka na króla Polski przyjęto w Rzymie z radością, chociaż nieoficjalnie mówiono, że przyczynił się do tego sułtan turecki Selim II. 11 maja 1573 r. odprawiono w Rzymie dziękczynne modły, które celebrował kard. Hozjusz przy obecności papieża i 31 kardynałów. W lutym król Henryk przyjechał do Polski, a w czerwcu, kiedy do Krakowa doszła wiadomość o śmierci jego brata króla Karola IX, opuścił Polskę na zawsze. Po ucieczce króla nie brakło objawów chaosu. W Krakowie tłum zburzył 12 października 1574 r. kalwiński zbór zwany brogiem, a sejmik w Środzie domagał się wypędzenia jezuitów z Poznania jako podżegaczy ludu przeciwko szlachcie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118601", "fragment_id": "25384/7", "subtitle": "", "title": "Konfederacja warszawska (1573)", "document_id": "25384", "start_index": 8106.0, "parentId": 118601.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44317689538002014}, "uuid": "7481c05f-2969-4d7d-98d0-3f2fe92811fb"}, {"page_content": "Na powrót króla czekano do 12 maja 1575 r., kiedy sejm postanowił wybrać nowego króla. Kandydaci byli prawie ci sami, w tym aż trzech Habsburgów z samym cesarzem Maksymilianem II na czele. Papież i episkopat z prymasem Uchańskim stanęli po stronie cesarza, podczas gdy szlachta obawiała się tej kandydatury. Jej kandydatem był wojewoda siedmiogrodzki Stefan Batory, którego znów obawiano się w Rzymie, jako że miał przejść na katolicyzm w młodym wieku i ze względu na jego powiązania z Turcją. W grudniu 1575 r. nastąpił podwójny wybór: prymas w imieniu możnowładztwa ogłosił królem Polski Maksymiliana, podczas gdy szlachta ze Zborowskimi Stefana Batorego. 1 maja 1576 r. biskup włocławski Stanisław Karnkowski koronował go w katedrze na Wawelu. Niechętny temu wyborowi nuncjusz Vincenzo Lauro, rezydujący w czasie elekcji we Wrocławiu, nie spieszył się z powrotem do Polski i uczynił to dopiero na wyraźne polecenie Rzymu. Opóźniające się poselstwo obediencyjne króla Stefana w osobie Pawła Uchańskiego dotarło do Rzymu dopiero na początku 1579 r. i zostało przyjęte przez papieża Grzegorza XIII. Papież spełnił postulaty króla, jako że sama śmierć cesarza Maksymiliana już w 1576 r. rozwiązywała problem. Wystarczyły 3 lata rządów króla Batorego, by współpraca z Rzymem weszła na najbardziej przyjazne tory. W 1578 r. Grzegorz XIII na wniosek króla mianował nowego nuncjusza do Polski Andrzeja Caligari, pochwalił publicznie gorliwość Batorego, a król ze swej strony wysłał do Rzymu stałego przedstawiciela Polski przy Stolicy Apostolskiej, którym został Piotr Dunin Wolski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118601", "fragment_id": "25384/8", "subtitle": "", "title": "Konfederacja warszawska (1573)", "document_id": "25384", "start_index": 9157.0, "parentId": 118601.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25416964292526245}, "uuid": "290fac99-c4c6-4016-b652-f41c8aa441db"}]}
{"id": "q_895", "question": "Czy amerykański fizyk włoskiego pochodzenia Enrico Fermi był laureatem Nagrody Nobla?", "answer": [{"page_content": "Enrico Fermi (ur. 29 września 1901 w Rzymie, zm. 28 listopada 1954 w Chicago) – włoski fizyk teoretyczny i doświadczalny, laureat Nagrody Nobla z dziedziny fizyki w roku 1938, za wytworzenie w reakcjach z neutronami nowych pierwiastków promieniotwórczych.\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43686", "fragment_id": "657364/0", "subtitle": "", "title": "Enrico Fermi", "parentId": 43686.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657364", "source": "wikipedia", "score": 0.9717025756835938}, "uuid": "d6de3df9-2de7-46a3-a8e0-993de6d91a4d"}, {"page_content": "Arthur Holly Compton (ur. 10 września 1892 w Wooster, Ohio, zm. 15 marca 1962 w Berkeley, Kalifornia) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki.\nŻyciorys.\nUrodził się w rodzinie z bardzo silnymi tradycjami akademickimi. Po ukończeniu studiów, około 1918 roku, rozpoczął eksperymenty z promieniowaniem rentgenowskim, które doprowadziły do odkrycia zjawiska nagrodzonego Nagrodą Nobla w roku 1927. Zostało ono nazwane jego nazwiskiem – zjawisko Comptona, efekt Comptona.\nW roku 1941 A.H. Compton pomagał w pracach nad uzyskaniem wystarczających ilości uranu, potrzebnej do budowy bomby atomowej.\nW czasie II wojny światowej był szefem Laboratorium Metalurgicznego w Uniwersytecie Chicagowskim. Wiele z osiągnięć kierowanej przez niego grupy naukowców wykorzystał Enrico Fermi do uruchomienia w roku 1942 pierwszego reaktora jądrowego.\nZa udział w projekcie Manhattan został odznaczony Medalem za Zasługi. W 1954 otrzymał Pour le Mérite za Naukę i Sztukę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158439", "fragment_id": "4000/0", "subtitle": "", "title": "Arthur Compton", "parentId": 158439.0, "start_index": 0.0, "document_id": "4000", "source": "wikipedia", "score": 0.1926155984401703}, "uuid": "3928b3e9-5754-4ff4-b129-900bada5fab5"}, {"page_content": "Od 1986 r. związany był z Uniwersytetem Teksańskim w Austin, opracowując m.in. jeszcze wydajniejszą żelazowo-fosforanową katodę w strukturze oliwinu. W 2016 r. brał udział w opracowaniu baterii, która wykorzystuje szklany elektrolit zamiast płynnego.\nOd 1963 r. był członkiem American Physical Society, a od 1976 r. National Academy of Engineering. W 1967 r. został doctorem honoris causa Uniwersytetu w Bordeaux. Miał znaczący wkład w wynalezienie akumulatorów litowo-jonowych, za co przyznano mu Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 2019 r. (wspólnie z M. Stanleyem Whittinghamem i Akirą Yoshino). Jest najstarszym laureatem Nagrody Nobla w historii. Wcześniej otrzymał m.in. Nagrodę Japońską (2001), Nagrodę Enrica Fermiego (2009), National Medal of Science (2012) i Charles Stark Draper Prize (2014).\n25 lipca 2022 roku ukończył 100 lat.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3807931", "fragment_id": "1329999/1", "subtitle": "", "title": "John B. Goodenough", "parentId": 3807931.0, "start_index": 1682.0, "document_id": "1329999", "source": "wikipedia", "score": 0.06069537252187729}, "uuid": "43b4ce36-870a-40f6-a919-bd15bd346c60"}, {"page_content": "W 1938 roku, z powodu ogólnej sytuacji w Europie, a w szczególności we Włoszech, grupa rozpadła się, a większość jej członków wyemigrowała. Szef zespołu, profesor Fermi, został zmuszony do emigracji w obawie przed faszystami, gdyż jego żona była Żydówką. Fermi opuścił faszystowskie Włochy wraz z rodziną. Udał się do Sztokholmu, gdzie 6 grudnia 1938 roku odebrał Nagrodę Nobla. Oscar D'Agostino i Edoardo Аmaldi byli jedynymi, którzy pozostali we Włoszech. Podczas powojennej odbudowy włoskiej fizyki, Amaldi wniósł znaczący wkład w rozwój CERN.\nDziedzictwo.\nReżyser filmowy Gianni Аmelio opowiedział historię grupy w filmie \"I ragazzi di via Panisperna\" (1989).\nBudynek na Via Panisperna, leżący na Wiminale, dziś wchodzi w kompleks włoskiego ministerstwa spraw wewnętrznych. W budynku planuje się umieścić centrum badań i muzeum fizyki imienia Enrica Fermiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3989684", "fragment_id": "595607/1", "subtitle": "", "title": "Chłopcy z Via Panisperna", "document_id": "595607", "start_index": 1798.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3989684.0, "score": 0.52616286277771}, "uuid": "ec1f1ce4-f169-4462-be18-a2f41e168763"}, {"page_content": "Emilio Gino Segrè (ur. 1 lutego 1905 w Tivoli, Włochy, zm. 22 kwietnia 1989 w Lafayette, Kalifornia, USA) – amerykański fizyk jądrowy, z pochodzenia włoski Żyd, który w roku 1937 otrzymał, wspólnie z Carlo Perrierem (1886–1948), pierwszy pierwiastek sztuczny – technet (Tc). W roku 1940 Segrè uczestniczył w odkryciu astatu, a w roku 1941 – plutonu. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1959).\nŻyciorys.\nBył profesorem Uniwersytetu w Palermo w latach 1936–1938. W roku 1938 wyjechał do USA, gdzie został profesorem Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley (1946–1972). W latach 1942–1946 kierował grupą laboratoriów w Los Alamos (projekt Manhattan).\nProwadził badania w zakresie fizyki jądrowej. Współpracował także z innymi wybitnymi fizykami. Z Enrico Fermim opracował pomysł spowalniania prędkich neutronów w wyniku przepuszczania ich przez substancje zawierające wodór. Współodkrywca pierwiastków: technetu (1937), astatu (1940) i plutonu-239 (1941). Wraz z Owenem Chamberlainem odkrył antyproton (1955), za co w roku 1959 otrzymał Nagrodę Nobla.\nBył laureatem wielu innych nagród i członkiem towarzystw naukowych, m.in. Narodowej Akademii Nauk w Waszyngtonie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=105213", "fragment_id": "659626/0", "subtitle": "", "title": "Emilio Segrè", "parentId": 105213.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "659626", "score": 0.454572468996048}, "uuid": "df45aba9-f030-473d-9d2b-92d73b6918b6"}, {"page_content": "Urodził się w Rzymie i wychował w zamożnej rodzinie. Jego ojciec, poczynając od urzędnika na kolei, doszedł do ważnych stanowisk w służbie państwowej. Fermi wcześnie zwracał na siebie uwagę inteligencją i szybkością kojarzenia. Bez większego trudu udało mu się rozpocząć w 1918 studia w \"Scuola Normale\" w Pizie, uczelni dla elity intelektualnej Włoch. Pogłębiał następnie wiedzę na uniwersytecie w tym samym mieście i uzyskał doktorat w 1924 roku. Po spędzeniu jakiegoś czasu za granicą, w Getyndze i Lejdzie, powrócił do Włoch i po początkowych niepowodzeniach został mianowany profesorem fizyki Uniwersytetu Sapienza w Rzymie. Już sama ta nominacja była nie lada osiągnięciem dla kogoś tak młodego, zważywszy na tradycyjny i biurokratyczny charakter włoskich uniwersytetów. Zawdzięczał ją bez wątpienia swojej reputacji, ugruntowanej już blisko 30 ważnymi publikacjami, oraz poparciu, jakiego mu udzielał O.M. Corbino, najwybitniejszy wówczas włoski fizyk, a do tego senator. Corbino zdecydowany był zmodernizować fizykę włoską i umiał dostrzec, że Fermi, pomimo młodego wieku, idealnie się do tego nadaje. W 1938 roku, po otrzymaniu Nagrody Nobla, wyemigrował do USA, ponieważ obawiał się o losy swojej żony, Laury, która miała pochodzenie żydowskie. Od 1939 roku był profesorem Columbia University w Nowym Jorku, a w latach 1941–1946 Uniwersytetu w Chicago. Zajmował się fizyką jądrową. Był współtwórcą pierwszego na świecie reaktora jądrowego (Chicago) – zaprojektował go i uruchomił 2 grudnia 1942 – i bomby atomowej (pracował nad nią w ośrodku badawczym w Los Alamos). Opracował mikroskopowy rozkład prawdopodobieństwa fermionów (statystyka Fermiego-Diraca), nazwanych tak na jego cześć. W ostatnich latach życia był wraz ze Stanisławem Ulamem inicjatorem pierwszych doświadczeń komputerowych", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43686", "fragment_id": "657364/1", "subtitle": "", "title": "Enrico Fermi", "parentId": 43686.0, "start_index": 266.0, "document_id": "657364", "source": "wikipedia", "score": 0.3811088800430298}, "uuid": "ab06ea29-3e3e-4fa9-b0da-2379fcc0981a"}, {"page_content": "Na jego cześć mianem „ferm” (łac. \"fermium\", skr. Fm) nazwano pierwiastek chemiczny o l.a. 100, odkryty wśród produktów rozpadu pierwszej amerykańskiej bomby wodorowej. Również pozaukładowa jednostka długości w fizyce jądrowej odpowiadająca 1 femtometrowi nazwana została „fermi” (f).\nRaport Fermiego.\nWedle raportu Fermiego z 1934 r., umieścił on – raczej intuicyjnie niż z przyczyn racjonalnych – parafinę pomiędzy źródłem neutronów a bombardowanym przez nie celem.\nNie było w tym przeczucia ani świadomego rozumowania... przypadkowo wziąłem kawałek parafiny.\nW wyniku tego doszło do zwiększenia intensywności oddziaływania neutronów od kilkudziesięciu do kilkuset razy. Tak Fermi zetknął się przypadkowo ze spowolnionymi neutronami. Spowolnienie to nastąpiło wskutek zderzenia się neutronów z lekkimi cząsteczkami węglowodorów, dzięki czemu te pierwsze pozostawały w sąsiedztwie bombardowanego jądra dostatecznie długo, by zwiększyć szansę ich wchłonięcia przez jądro.\nNagroda Nobla.\nWłaśnie za te badania, mające na celu „odkrycie nowych substancji promieniotwórczych... i odkrycie selektywnego działania spowolnionych neutronów” Fermi otrzymał w 1938 Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. Przeoczył jednakże zjawisko o wielkim znaczeniu. Podczas systematycznych prób napromieniowywania różnych pierwiastków, Fermi i jego koledzy zbombardowali spowolnionymi neutronami również uran. Nieuchronnie doprowadziło to do rozszczepienia jądrowego, ale Fermi uważał, że doszło do powstania pierwiastków transuranowych i w przemówieniu z okazji odbierania Nagrody Nobla nawiązał do rzekomego wyprodukowania przez siebie pierwiastków o liczbach atomowych 93 i 94, które nazwał ausonium i hesperium. Tymczasem już w 1938 r. Otto Hahn i Lise Meitner jako pierwsi zdali sobie sprawę, że w tego rodzaju reakcjach dochodzi do rozszczepienia jądra atomowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43686", "fragment_id": "657364/3", "subtitle": "", "title": "Enrico Fermi", "document_id": "657364", "start_index": 2193.0, "parentId": 43686.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20420780777931213}, "uuid": "3efab12d-965b-4cd6-8598-07ffc6c31812"}, {"page_content": "Burton Richter (ur. 22 marca 1931 w Nowym Jorku, zm. 18 lipca 2018 w Stanford) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie cząstki elementarnej nazwanej J/ψ.\nŻyciorys.\nStudiował na MIT, gdzie uzyskał bakalaureat w 1952 i stopień doktora fizyki w 1956. W latach 1984–1999 był dyrektorem Stanford Linear Accelerator Center (SLAC).\nBędąc profesorem Stanford University wybudował – z pomocą Davida Ritsona i przy współudziale U.S. Atomic Energy Commission – akcelerator cząstek nazywany SPEAR (Stanford Positron-Electron Asymmetric Ring). Dzięki niemu udało mu się odkryć cząstkę elementarną, nazwana „cząstką psi”, J/ψ (dzisiaj nazywaną czarmonium, kwarkonium powabne). Za jej odkrycie otrzymał w roku 1976 Nagrodę Nobla, wspólnie z Samuelem C.C. Tingiem, który niezależnie dokonał tego samego odkrycia.\nW następnych latach Burton Richter kontynuował pracę naukową; jest autorem ponad 300 publikacji, został uhonorowany licznymi nagrodami i tytułami honorowymi, był członkiem licznych towarzystw naukowych i innych, m.in. członkiem komisji doradców \"Scientists and Engineers for America\", organizacji której celem jest promowanie nauki w amerykańskim rządzie.\nLaureat Nagrody Enrica Fermiego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=810309", "fragment_id": "1012772/0", "subtitle": "", "title": "Burton Richter", "parentId": 810309.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1012772", "score": 0.27187877893447876}, "uuid": "45b160c0-8aba-49e5-bfbe-9e336373ad18"}, {"page_content": "Owen Chamberlain (ur. 10 lipca 1920 w San Francisco, zm. 28 lutego 2006 w Berkeley) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 1959 roku.\nŻyciorys.\nStudiował na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, gdzie także obronił doktorat (pod kierunkiem Enrica Fermiego) i był profesorem (od roku 1958). Brał udział w pracach nad amerykańską bombą atomową (Projekt Manhattan). Zajmował się przede wszystkim rozszczepianiem i rozpadem jąder atomu, dyfrakcją neutronów w cieczach oraz rozpraszaniem nukleonów o dużych energiach. Wraz z Emilio Segre w roku 1955 odkrył antyproton, za co w roku 1959 uczonych uhonorowano Nagrodą Nobla.\nW roku 1989 przeszedł na emeryturę po tym, jak cztery lata wcześniej zdiagnozowano u niego chorobę Parkinsona.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116182", "fragment_id": "26132/0", "subtitle": "", "title": "Owen Chamberlain", "parentId": 116182.0, "start_index": 0.0, "document_id": "26132", "source": "wikipedia", "score": 0.28413188457489014}, "uuid": "ea4cb358-7eb7-4b02-94d4-557287506799"}, {"page_content": "Barry Clark Barish (ur. 27 stycznia 1936 w Omaha) – amerykański fizyk doświadczalny.\nWraz z Kipem Thorne’em i Rainerem Weissem laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki w 2017 roku za \"decydujący wkład w detektor LIGO i zaobserwowanie fal grawitacyjnych\".\nCzłonek m.in. \"American Academy of Arts and Sciences\" oraz amerykańskiej Narodowej Akademii Nauk, laureat m.in. Nagrody im. Enrica Fermiego z 2016 r.\nBiografia.\nPochodzi z żydowskiej rodziny, której korzenie sięgają Polski. Barish wychowywał się w Los Angeles, dokąd przeprowadziła się jego rodzina z Omaha. Studia ukończył na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley, gdzie w 1962 roku uzyskał stopień doktora. W 1963 roku rozpoczął pracę na Kalifornijskim Instytucie Technologii (Caltech). Prywatnie Barry Barish jest żonaty i ma dwoje dzieci: córkę i syna.\nPraca naukowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4084026", "fragment_id": "635367/0", "subtitle": "", "title": "Barry Barish", "parentId": 4084026.0, "start_index": 0.0, "document_id": "635367", "source": "wikipedia", "score": 0.3201551139354706}, "uuid": "b92d4dd9-2111-4a59-a4ad-b2ac318e1406"}]}
{"id": "q_896", "question": "Czy Kenia jest królestwem, republiką, czy federacją?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKenia (&lt; lang=\"en\"&gt;Kenya&lt;/&gt;, Republika Kenii,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Republic of Kenya&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sw\"&gt;Jamhuri ya Kenya&lt;/&gt;) – państwo położone we wschodniej Afryce nad Oceanem Indyjskim. Leży na równiku. Graniczy od północy z Somalią, Etiopią i Sudanem Południowym, od zachodu z Ugandą, a od południa z Tanzanią. Jest 47. krajem świata pod względem powierzchni i 29. pod względem liczby ludności. Stolicą i największym miastem Kenii jest Nairobi.\nKenia należy do Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Międzynarodowej Organizacji Pracy, Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Międzynarodowego Trybunału Karnego, Organizacji Narodów Zjednoczonych, Światowej Organizacji Handlu oraz Unii Afrykańskiej.\nUstrój polityczny.\n \"Zobacz też: Konstytucja Kenii i Parlament Kenii.\"\nKenia jest republiką i członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Konstytucja została uchwalona w 2010 roku po referendum konstytucyjnym. Głową państwa jest prezydent wybierany w głosowaniu powszechnym na 5-letnią kadencję. Przysługuje mu prawo mianowania wiceprezydenta. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu: izbą wyższą jest Senat, izbą niższą jest Zgromadzenie Narodowe.\nNajważniejszymi partiami politycznymi są: Afrykański Narodowy Związek Kenii (KANU), Jubilee (JP), Pomarańczowy Ruch Demokratyczny (ODM), Pomarańczowy Ruch Demokratyczny Kenii (ODM–K), Forum na rzecz Przywrócenia Demokracji–Kenia (FORD–Kenya) i Partia Jedności Narodowej (PNU).\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Kenii.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42261", "fragment_id": "647425/0", "subtitle": "", "title": "Kenia", "document_id": "647425", "start_index": 1.0, "parentId": 42261.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5653259754180908}, "uuid": "36cf787e-05c3-499e-bfcb-6564a2eaa0c5"}, {"page_content": "Kenia jest krajem położonym w Afryce Wschodniej, nad Oceanem Indyjskim. Na terenie Kenii znajduje się rezerwat narodowy Masai Mara, który jest przedłużeniem tanzańskiego parku narodowego Serengeti.\nKraj znajduje się po obu stronach równika i kształtem jest zbliżony do pięciokąta. Do roku 1963 był kolonią brytyjską, rok później stał się republiką. Początkowo był to kraj bogaty i lider Afryki w dziedzinie rozwoju. Obecnie jest to jedno z uboższych państw świata. Główne źródło dochodów budżetu stanowi turystyka.\nPowierzchnia i granice.\nPowierzchnia kraju - 582 646 km²\nSkrajne punkty: południowy – 4°40'S, północny – 4°37'N, zachodni – 34°05'E, wschodni – 41°36'E. Przeciętna szerokość kraju wynosi 710 km, a długość 730 km.\nKenia graniczy z następującymi państwami:\nDługość linii brzegowej wynosi 536 km.\nBudowa geologiczna i rzeźba.\nWiększość powierzchni Kenii obejmuje północno-wschodnia część krystalicznej Wyżyny Wschodnioafrykańskiej. Na południowym zachodzie kraju wznosi się ona na wysokość 2500 m n.p.m. Są to Mau Hills. Wyżyna ta opada ku północnemu wschodowi do wysokości około 600 m n.p.m. Wyżyna ta rozcięta jest południkowo przez Wielki Rów Wschodni pochodzenia tektonicznego. Ma on na obszarze Kenii szerokość od 50 do 70 km, a głębokość do 900 m. W jego sąsiedztwie znajdują się dwa wielkie masywy wulkaniczne. Góra Kenia, będąca najwyższym szczytem kraju, ma wysokość 5119 m n.p.m. Drugim jest Mount Elgon, przecięty granicą z Ugandą, mający wysokość 4321 m n.p.m.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1820437", "fragment_id": "881654/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Kenii", "document_id": "881654", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1820437.0, "score": 0.3466212749481201}, "uuid": "5ac98ac6-f49d-443d-8645-74a96b789eed"}, {"page_content": "Federacja byłaby państwem o wybitnie młodej populacji. Obecnie Uganda, z medianą wieku wynoszącą 15,8 lat jest drugim najmłodszym pod względem wieku mieszkańców krajem na świecie. Najwyższą medianę wieku ma Kenia, gdzie wynosi ona 19,7 lat. W Federacji mediana wieku wynosiłaby 17,8 lat, czyniąc ją 11 najmłodszym państwem świata. Jednocześnie byłaby też państwem słabo rozwiniętym. PKB per capita rzędu 2637 dolarów międzynarodowych dawałoby jej 158. miejsce na świecie.\nPod względem religii Federacja Wschodnioafrykańska byłaby państwem w większości chrześcijańskim. W obecnej Rwandzie i Burundi odpowiednio 94% i 91% populacji deklaruje się jako chrześcijanie. Jedynymi państwami składowymi z liczną mniejszością religijną byłyby Tanzania i Sudan Południowy, gdzie 61% populacji to chrześcijanie. W Tanzanii muzułmanie stanowią 35% populacji, głównie wzdłuż wybrzeża.\nHistoria.\nPierwszym etapem zjednoczenia było wprowadzenie Wschodnioafrykańskiej Unii Celnej. Inauguracja nastąpiła 31 stycznia 2004 roku jednocześnie w Dar es Salaam i Nairobi. Założeniami traktatu było zniesienie ceł na eksport z Tanzanii i Ugandy do Kenii, przy zachowaniu ceł na import z Kenii do wyżej wymienionych państw. Cła te miały być każdego roku obniżane o 20 punktów procentowych. Celem takiego rozwiązania było wyrównanie poziomu gospodarczego.\nTraktat zakładał utworzenie wspólnego rynku w roku 2010. Zostało to dokonane 1 lipca 2010 roku. Jednocześnie jedynie Rwanda i Kenia posiadały w tym czasie umowy dwustronne pozwalające na swobodę przepływu osób.\nW czerwcu 2013 roku prezydent Ugandy Yoweri Museveni, prezydent Kenii Uhuru Kenyatta oraz prezydent Rwandy Paul Kagame powołali w Kampali komitet mający za zadanie przygotowanie planu dojścia do Federacji.\nW planach było utworzenie wspólnoty walutowej w 2013 roku i pełnej federacji w 2015, co nie doszło jednak do skutku. W 2014 roku podpisano protokół tworzący wspólnotę walutową, zakładający dziesięcioletni okres konwergencji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4515172", "fragment_id": "787514/1", "subtitle": "", "title": "Federacja Wschodnioafrykańska", "document_id": "787514", "start_index": 1491.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4515172.0, "score": 0.23762372136116028}, "uuid": "6a18155f-b430-4fd4-a9f7-1f6a9986b84c"}, {"page_content": "2010 – 2009 – 2008\nPaństwa świata.\nA.\n – Islamska Republika Afganistanu\n – Republika Albanii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Królestwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czarnogóry\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Państwo Erytrea\n – Republika Estońska\n – Federalna Demokratyczna Republika Etiopii\nF.\n – Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Irlandii \n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Związek Komorów\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Królestwo Lesotho\n – Republika Libańska\n – Republika Liberii", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2207988", "fragment_id": "464337/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 2009", "document_id": "464337", "start_index": 0.0, "parentId": 2207988.0, "source": "wikipedia", "score": 0.451055645942688}, "uuid": "2a0170bd-0158-4724-80dc-73abe755f4e1"}, {"page_content": "2011 – 2010 – 2009\nPaństwa świata.\nA.\n – Islamska Republika Afganistanu\n – Republika Albanii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Królestwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czarnogóry\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Państwo Erytrea\n – Republika Estońska\n – Federalna Demokratyczna Republika Etiopii\nF.\n – Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Irlandii \n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Związek Komorów\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Królestwo Lesotho\n – Republika Libańska\n – Republika Liberii", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2208353", "fragment_id": "474339/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 2010", "parentId": 2208353.0, "start_index": 0.0, "document_id": "474339", "source": "wikipedia", "score": 0.451055645942688}, "uuid": "f81a59df-2594-4dda-8b5a-a6b677654218"}, {"page_content": "2009 – 2008 – 2007\nPaństwa świata.\nA.\n – Islamska Republika Afganistanu\n – Republika Albanii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Królestwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czarnogóry\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Państwo Erytrea\n – Republika Estońska\n – Federalna Demokratyczna Republika Etiopii\nF.\n – Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Irlandii \n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Związek Komorów\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Królestwo Lesotho\n – Republika Libańska\n – Republika Liberii", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1354350", "fragment_id": "223732/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 2008", "document_id": "223732", "start_index": 0.0, "parentId": 1354350.0, "source": "wikipedia", "score": 0.451055645942688}, "uuid": "685f6792-e7aa-4c65-bf1b-1ecac8bc64fc"}, {"page_content": "2008 – 2007 – 2006\nPaństwa świata.\nA.\n – Islamska Republika Afganistanu\n – Republika Albaii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Królestwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czarnogóry\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Państwo Erytrea\n – Republika Estońska\n – Federalna Demokratyczna Republika Etiopii\nF.\n – Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Irlandii \n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Związek Komorów\n – Republika Konga\n – Republika Korei\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Królestwo Lesotho\n – Republika Libańska", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1090238", "fragment_id": "1390796/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 2007", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1390796", "parentId": 1090238.0, "score": 0.44898584485054016}, "uuid": "1a7b682f-3e91-411b-9887-a08480cda11f"}, {"page_content": "1996 – 1995 – 1994\nPaństwa świata.\nA.\n – Republika Albanii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Królestwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Republika Estońska\nF.\n – Niepodległa Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\n – Federalna Republika Jugosławii\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Republika Konga\n – Republika Korei\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Libańska\n – Republika Liberii\n – Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna\n – Księstwo Liechtensteinu", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2211187", "fragment_id": "432403/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 1995", "parentId": 2211187.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "432403", "score": 0.4442995488643646}, "uuid": "e4867ed1-457c-4fa5-ab8c-52d36cc16c02"}, {"page_content": "2001 – 2000 – 1999\nPaństwa świata.\nA.\n – Islamski Emirat Afganistanu \n – Republika Albanii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Państwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Państwo Erytrea\n – Republika Estońska\n – Federalna Demokratyczna Republika Etiopii\nF.\n – Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Irlandii \n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\n – Federalna Republika Jugosławii\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Republika Konga\n – Republika Korei\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Republika Libańska\n – Republika Liberii", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2210464", "fragment_id": "432118/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 2000", "document_id": "432118", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2210464.0, "score": 0.43645185232162476}, "uuid": "412953c9-3670-4379-9c20-42576471feb6"}, {"page_content": "2012 - 2011 - 2010\nPaństwa świata.\nA.\n – Islamska Republika Afganistanu\n – Republika Albanii\n – Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna\n – Księstwo Andory\n – Republika Angoli\n – Królestwo Arabii Saudyjskiej\n – Republika Argentyńska\n – Republika Armenii \n – Związek Australijski\n – Republika Austrii\n – Republika Azerbejdżanu\nB.\n – Wspólnota Bahamów\n – Królestwo Bahrajnu\n – Ludowa Republika Bangladeszu\n – Królestwo Belgii\n – Republika Beninu\n – Królestwo Bhutanu\n – Republika Białorusi\n – Związek Birmański\n – Republika Boliwii\n – Republika Botswany\n – Federacyjna Republika Brazylii\n – Państwo Brunei Darussalam\n – Republika Bułgarii\n – Republika Burundi\nC.\n – Republika Chile\n – Chińska Republika Ludowa\n – Republika Chorwacji\n – Republika Cypryjska\n – Republika Czadu\n – Republika Czarnogóry\n – Republika Czeska\nD.\n – Królestwo Danii\n -Demokratyczna Republika Konga\n – Wspólnota Dominiki\n – Republika Dominikańska\n – Republika Dżibuti\nE.\n – Arabska Republika Egiptu\n – Republika Ekwadoru\n – Państwo Erytrea\n – Republika Estońska\n – Federalna Demokratyczna Republika Etiopii\nF.\n – Republika Wysp Fidżi\n – Republika Filipin\n – Republika Finlandii\n – Republika Francuska\nG.\n – Republika Gabońska\n – Republika Gambii\n – Republika Ghany\n – Republika Grecka\n – Kooperacyjna Republika Gujany\n – Republika Gwatemali\n – Republika Gwinei\n – Republika Gwinei Bissau\n – Republika Gwinei Równikowej\nH.\n – Republika Haiti\n – Królestwo Hiszpanii\n – Królestwo Niderlandów\n – Republika Hondurasu\nI.\n – Republika Indii \n – Republika Indonezji\n – Republika Iraku\n – Islamska Republika Iranu\n – Republika Irlandii \n – Republika Islandii\n – Państwo Izrael\nJ.\n – Republika Jemeńska\n – Jordańskie Królestwo Haszymidzkie\nK.\n – Królestwo Kambodży\n – Republika Kamerunu\n – Państwo Katar\n – Republika Kazachstanu\n – Republika Kenii\n – Republika Kirgiska\n – Republika Kiribati\n – Republika Kolumbii\n – Związek Komorów\n - Republika Konga\n – Koreańska Republika Ludowo-Demokratyczna\n - Republika Korei Południowej\n – Republika Kostaryki\n – Republika Kuby\n – Państwo Kuwejt\nL.\n – Laotańska Republika Ludowo-Demokratyczna", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2208667", "fragment_id": "474454/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw świata w 2011", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "474454", "parentId": 2208667.0, "score": 0.4424113631248474}, "uuid": "50fdd6d8-0a0b-4744-bee3-17b8ef87b077"}]}
{"id": "q_897", "question": "Jak nazywa się mieszanina kruszywa, cementu i wody?", "answer": [{"page_content": "W gotyku stosowano mieszaninę zaprawy wapiennej z bardzo drobnym piaskiem do wykonywania odlewów powtarzalnych elementów dekoracyjnych.\nW XIX w. (po wynalezieniu cementu portlandzkiego) upowszechnił się materiał budowlany zwany betonem. Pierwszą konstrukcję z użyciem betonu (latarnię morską Eddystone w zatoce Plymouth, zwaną \"Smeaton’s Tower\") postawił w 1756 roku John Smeaton. Wynalezienie cementu portlandzkiego przypisywane jest innemu Anglikowi – Josephowi Aspdinowi, który w 1824 roku uzyskał patent na jego wyrób.\nUzyskiwanie.\nBeton (zwykły) powstaje w wyniku wiązania i stwardnienia mieszanki betonowej. Mieszanka betonowa to mieszanina spoiwa (cement), kruszywa, wody i ewentualnych dodatków (do 20% w stosunku do masy spoiwa) i domieszek (do 5% w stosunku do masy spoiwa).\nKruszywa mogą być naturalne: grube (żwir), drobne (piasek o frakcjach do 2 mm) lub sztuczne (np. keramzyt). Dodatki i domieszki poprawiają właściwości mieszanek betonowych i betonów, np. zwiększają urabialność, opóźniają proces wiązania, zwiększają mrozoodporność, wodoszczelność itd.\nNie wolno stosować wody morskiej (zasolonej), mineralnej i zanieczyszczonej (np. ściekowej, rzecznej). Bez wykonywania badań można stosować wodę wodociągową.\nSkład mieszanki betonowej dobiera się na podstawie analiz laboratoryjnych i obliczeń (receptura betonu), tak aby otrzymać beton o oczekiwanej wytrzymałości, odporności na działanie czynników zewnętrznych (np. o odpowiedniej ścieralności, wodoszczelności, kwasoodporności, żaroodporności, izolacyjności cieplnej).\nWytrzymałość.\nWażną cechą betonu jest jego wytrzymałość na ściskanie. Gwarantowaną wartość wytrzymałości określa klasa betonu. Wytrzymałość betonu, jak i jego trwałość i odporność na czynniki atmosferyczne zależą w dużej mierze od jego porowatości.\nWytrzymałość na ściskanie betonu – zależy od wielu parametrów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36544", "fragment_id": "177642/1", "subtitle": "", "title": "Beton", "document_id": "177642", "start_index": 1739.0, "parentId": 36544.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7745018005371094}, "uuid": "bb04a66e-22a7-47a4-a7ad-1f6152fb3e9f"}, {"page_content": "Beton – niejednorodny i wielofazowy kompozyt, powstały głównie z cementu, kruszywa i wody, które po wymieszaniu stają się ciałem lepkoplastyczno-stałym. Mieszanka ta dzięki hydratacji cementu przechodzi w ciało stałe, które w czasie dojrzewania wciąż zmienia swoje właściwości. Jest jednym z najbardziej powszechnych materiałów budowlanych we współczesnym budownictwie.\nOd lat 30. XX wieku pojęcie betonu zaczęło ulegać znacznemu poszerzeniu, ze względu na możliwość wymiany cementu na inne spoiwa oraz zastosowania wzbogacających dodatków. Stąd można teraz nazwać beton materiałem kompozytowym uzyskanym z drobnoziarnistego wypełniacza spoiwem. Jednym z przykładów tej definicji mogą być tzw. betony żywiczne.\nHistoria.\nOkreślany jako sztuczny kamień, beton został wynaleziony i był używany w budownictwie w Asyrii, potem w starożytnym Rzymie czasów republiki (około 200 p.n.e.). W starożytności używano mieszaniny piasku i drobnych kamieni z zaprawą wapienną do łączenia kamieni w murze i sklepieniach. Rzymianie używali jako zaprawy naturalnej pucolany pochodzącej z popiołów wulkanicznych, najpierw z Wezuwiusza, później z innych miejsc. Dodatek popiołu wulkanicznego czynił rzymski beton wodoodpornym. W okolicach odległych od wulkanów wykorzystywano zużyte drobno zmielone dachówki. Wiele zabytków starożytnego Rzymu w całym basenie Morza Śródziemnego zostało wykonanych z betonu. Niektóre z nich przetrwały do dnia dzisiejszego - najlepszym tego przykładem jest kopuła Panteonu z kładzionego betonu, o średnicy 43,3 m, ważąca ok. 5 tys. ton powstała w latach 118–125. Inne to m.in. Termy Karakalli, mosty i akwedukty.\nNa ziemiach polskich znany we wczesnym średniowieczu, wykonano z niego fundamenty kościoła na Ostrowie Lednickim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=36544", "fragment_id": "177642/0", "subtitle": "", "title": "Beton", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "177642", "parentId": 36544.0, "score": 0.5173635482788086}, "uuid": "c567a2c5-72ce-4d72-b268-50925c8dd926"}, {"page_content": "Mieszanka betonowa – mieszanina powstała w wyniku całkowitego wymieszania cementu, wody, kruszywa drobnego i grubego oraz ewentualnych dodatków i domieszek. Produktem twardnienia mieszanki betonowej jest beton. Stadium przekształcenia następuje, gdy niemożliwe jest zagęszczenie mieszanki (dowolną metodą). Mieszanka betonowa w zależności od przyjętej technologii robót powinna być odpowiednio plastyczna oraz urabialna, by było możliwe jej ułożenie i zagęszczenie. Najważniejsze właściwości mieszanki betonowej to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3118883", "fragment_id": "133382/0", "subtitle": "", "title": "Mieszanka betonowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3118883.0, "document_id": "133382", "score": 0.6953889727592468}, "uuid": "3c436d17-65a6-4e41-98f1-42e8c9321dd7"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nBetoniarka – urządzenie budowlane służące do mieszania cementu, wody oraz piasku i żwiru (jako kruszywa) w celu utworzenia jednorodnej masy (mieszanki betonowej). \nCharakterystyka.\nTypowa betoniarka ma kształt obrotowego bębna. Do mniejszych prac używane są betoniarki przenośne. Do przewożenia gotowego betonu używa się specjalnych pojemników zamontowanych na samochodach ciężarowych (tzw. \"gruszka\"). \nRodzaje.\nBetoniarki można podzielić:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=331863", "fragment_id": "81894/0", "subtitle": "", "title": "Betoniarka", "parentId": 331863.0, "start_index": 0.0, "document_id": "81894", "source": "wikipedia", "score": 0.4751821756362915}, "uuid": "e56c4c17-81c8-476d-a301-8d153a0fb721"}, {"page_content": "Asfaltobeton, AC (ang. \"asphalt concrete\"), pot. „asfalt” – mieszanka mineralno-asfaltowa składająca się z mieszaniny kruszywa (m.in. kruszywa grubego i drobnego, piasku, wypełniacza (np. mączki kamiennej)) i asfaltu jako lepiszcza. Wraz z betonem cementowym (nawierzchnia sztywna) należą do dwóch najbardziej popularnych mieszanin wykorzystywanych do wykonywania nawierzchni drogowej[].\nRodzaje asfaltobetonów:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1354711", "fragment_id": "223816/0", "subtitle": "", "title": "Asfaltobeton", "parentId": 1354711.0, "start_index": 0.0, "document_id": "223816", "source": "wikipedia", "score": 0.6488997936248779}, "uuid": "8f73c0d2-d1c4-44d7-8e8e-3e86137a931b"}, {"page_content": "Gipsobeton (beton gipsowy) – związana i stwardniała masa będąca mieszanką gipsu, kruszywa i wody. \nKruszywo mogą stanowić np. piasek, wapień, gruz ceglany, żużel paleniskowy, trociny. Ze względu na zastosowane tworzywo gipsobetony dzielą się na:\nWyroby z gipsobetonu można stosować w pomieszczeniach, gdzie wilgotność względna jest nie wyższa, niż 70%. Używane są do wyrobu ściennych, stropowych, podkładowych oraz izolacyjnych drobnowymiarowych elementów prefabrykowanych, do wykonywania ścian monolitycznych w deskowaniach przestawnych, podkładów pod podłogi i warstw izolacyjnych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3345723", "fragment_id": "951120/0", "subtitle": "", "title": "Gipsobeton", "document_id": "951120", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3345723.0, "score": 0.21277229487895966}, "uuid": "c2348bf1-b47d-477e-a405-7f2960153ec9"}, {"page_content": "Metoda punktu piaskowego – Punktem piaskowym kruszywa nazywamy procentową zawartość w nim frakcji piaskowych kruszywa drobnego (od 0 do 2 mm).\nWartość punktu piaskowego mieszanki kruszyw użytych do wykonania mieszanki betonowej zależy od planowanej konsystencji, klasy użytego cementu, ilości zaprawy w jednostce objętości mieszanki oraz stosunku wody do cementu (W/C). Niezależnie od wcześniej wymienionych warunków, wartość punktu piaskowego, zasadniczo powinna się zawierać w przedziale 30–50% (w praktyce 35–45%).\nWystępują 4 niewiadome: cement (C), kruszywo grube (Z), drobne (P), woda (W)\nformula_1 (równanie wytrzymałości)\nformula_2 (równanie ciekłości)\nformula_3 (równanie objętości)\nformula_4 (równanie charakterystyczne metody)\nNależy przyjmować minimum trzy wartości wypadkowego punktu piaskowego dla mieszanki piasku i żwiru.\nNa pierwszym etapie projektowania należy określić doświadczalnie optymalną wartość stosunku wagowego kruszywa grubego (Ż) do drobnego (P). Później należy wykonać badania gęstości nasypowej w stanie zagęszczonym dla obliczonych proporcji żwiru do piasku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4973649", "fragment_id": "254372/0", "subtitle": "", "title": "Metoda punktu piaskowego", "document_id": "254372", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4973649.0, "score": 0.592068076133728}, "uuid": "71eedac8-ca55-4938-9fc5-5fbe9607d760"}, {"page_content": "Metoda trzech równań – metoda obliczeniowo-doświadczalna służąca do wyznaczenia ilości składników betonu. Opiera się na założeniu, że beton jest materiałem trójskładnikowym, składającym się z cementu, kruszywa i wody. Można ją stosować tylko w przypadku, gdy kruszywo traktuje się jako całość, nie rozdzielając w obliczeniach na drobne i grube. Polega na obliczeniu trzech niewiadomych, tj. ilości cementu, wody i kruszywa dzięki wykorzystaniu trzech podstawowych równań: wytrzymałości, szczelności i wodożądności (konsystencji). Uzyskane wyniki wymagają weryfikacji laboratoryjnej.\nWarunek wytrzymałości.\nWytrzymałość na ściskanie betonu można określić ze wzorów Fereta lub Bolomeya przy założeniu, że zawartość powietrza w mieszance jest równa 0%. Wartości współczynników pobiera się z literatury lub wyznacza doświadczalnie.\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – średnia wytrzymałość na ściskanie po 28 dniach formula_3\n formula_4 – współczynnik zależny od rodzaju i klasy kruszywa oraz cementu formula_5\n formula_6 – współczynnik wodno-cementowy, stosunek efektywnej masy wody do zawartości masy cementu w mieszance betonowej formula_3\n formula_8 – zawartość powietrza w mieszance formula_9\n formula_10 – stała równa –0,5 dla formula_11 lub 0,5 dla formula_12.\n formula_13\nWarunek szczelności.\ngdzie:\n formula_14 – ilość wody w mieszance formula_15\n formula_16 – ilość cementu w mieszance formula_17\n formula_18 – ilość kruszywa w mieszance formula_17\n formula_20 – gęstość cementu formula_21\n formula_22 – gęstość kruszywa formula_23.\nWarunek wodożądności.\nInaczej równanie na ilość wody\n formula_24\ngdzie:\n formula_14 – ilość wody w mieszance formula_15\n formula_16 – ilość cementu w mieszance formula_17\n formula_18 – ilość kruszywa w mieszance formula_17\n formula_31 – wodożądność cementu formula_32\n formula_33 – wodożądność kruszywa formula_34.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3321403", "fragment_id": "980006/0", "subtitle": "", "title": "Metoda trzech równań", "parentId": 3321403.0, "start_index": 0.0, "document_id": "980006", "source": "wikipedia", "score": 0.979235053062439}, "uuid": "323dfd5c-9ceb-4233-8f1b-24cd0f1c87b8"}, {"page_content": "Architektura starożytnego Rzymu – charakterystyczne budownictwo związane z kulturą starożytnego Rzymu i rzymską cywilizacją. Dzięki podbojom zasięg tego stylu architektonicznego objął niemal całą Europę Zachodnią, Bałkany, Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Palestynę i Afrykę Północną. Stopniowy rozwój tej architektury nastąpił pomiędzy VI w. p.n.e. a V w. n.e. i został podzielony na kilka ogólnych etapów historycznych:\nCechy architektury rzymskiej.\nArchitektura rzymska ukształtowała się w znacznej mierze pod wpływem architektury hellenistycznej oraz etruskiej. Pierwsze rzymskie świątynie powstały za panowania etruskich królów. Rzymianie nauczyli się wówczas odlewać brąz, wypalać terakotę, poznali konstrukcje łukowe i sklepienia. Wpływom greckim zawdzięczali porządek koryncki, jednocześnie samodzielnie wykształcając porządek toskański (najprostszy) oraz porządek kompozytowy – bardzo ozdobny (połączenie jońskich ślimacznic z korynckimi liśćmi akantu). Niezwykle ważnym wkładem Rzymian w architekturę był beton produkowany z kruszywa (piasek i kamienie), cementu i wody. Istotą rzymskiego odkrycia był materiał wiążący - mieszanina wapna i wulkanicznego popiołu, tzw. pucolany, pochodzącego ze wzgórz otaczających Zatokę Neapolitańską. W ten sposób powstawał niezwykle trwały, szybko zastygający, wodoodporny budulec, który m.in. idealnie nadawał się do tworzenia nawet potężnych konstrukcji łukowych (mosty, kopuły itp.). Do istotnego postępu w rzymskiej sztuce budowlanej przyczyniła się też opanowana w II w. p.n.e. umiejętność wypalania cegieł.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42744", "fragment_id": "654838/0", "subtitle": "", "title": "Architektura starożytnego Rzymu", "parentId": 42744.0, "start_index": 0.0, "document_id": "654838", "source": "wikipedia", "score": 0.10980769246816635}, "uuid": "3d51868c-ff49-403a-a3e3-738e1b2621f3"}, {"page_content": "Fibrobeton (włóknobeton lub drutobeton) – rodzaj betonu, który poza podstawowymi składnikami (cement, kruszywo, woda) zawiera krótkie włókna zbrojeniowe równomiernie rozmieszczone w całej objętości betonu. Włókna mogą być wykonane z materiałów takich jak: szkło, stal, tworzywo sztuczne, bazalt. W porównaniu do betonu zwykłego, charakteryzuje się większą wytrzymałością na rozciąganie przy zginaniu, na ściskanie oraz na ścinanie, a także zwiększoną odpornością zmęczeniową i udarnością. Ze względu na swoje właściwości wykorzystywany jest w elementach narażonych na działanie dużych obciążeń, np. posadzki przemysłowe, elementy cienkościenne. Obecnie najczęściej stosowanymi włóknami do modyfikowania betonu są włókna stalowe i włókna polimerowe.\nHistoria.\nWłókna jako zbrojenie stosowano już od czasów starożytności. W Mezopotamii budowniczy dodawali zwierzęcą sierść i ciętą słomę do wyrobów glinianych w celu ich wzmocnienia.\nOd początku XX wieku stosowano na całym świecie włókna z azbestu. Zmieszane z zaczynem cementowym tworzyły azbestocement zwany eternitem. Z eternitu produkowano płyty pokryć dachowych i elewacyjnych oraz rury instalacyjne. Obecnie, ze względu na szkodliwy wpływ azbestu na zdrowie człowieka, nie stosuje się włókien azbestowych do modyfikowania betonu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3372795", "fragment_id": "931239/0", "subtitle": "", "title": "Fibrobeton", "document_id": "931239", "start_index": 0.0, "parentId": 3372795.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0991835817694664}, "uuid": "dd347b84-b1a9-4e1a-8c15-f7bb407f517b"}]}
{"id": "q_898", "question": "Z której świątyni papież udziela błogosławieństwa Urbi et Orbi?", "answer": [{"page_content": "Urbi et Orbi (łac. „miastu (Rzymowi) i światu”) – uroczyste błogosławieństwo papieskie wygłaszane z balkonu bazyliki Świętego Piotra w ważnych dla Kościoła okolicznościach oraz świętach – na Boże Narodzenie oraz Wielkanoc, a także po zakończeniu konklawe.\nPrzed zajęciem Rzymu przez wojska Królestwa Włoch (20 września 1870), błogosławieństwo miało miejsce częściej niż obecnie oraz z różnych bazylik:\nPo zakończeniu konklawe, błogosławieństwo miało miejsce tam, gdzie wybrano papieża; przed 1871 roku w Pałacu Kwirynalskim.\nMimo iż tradycja nakazuje wygłaszać błogosławieństwo \"Urbi et Orbi\" z głównego balkonu bazyliki św. Piotra, zdarzają się sytuacje wyjątkowe. Jan Paweł II przy okazji świąt Bożego Narodzenia 2004 wygłaszał tekst \"Urbi et Orbi\" na placu św. Piotra. Podobnie uczynił Benedykt XVI po mszy św. w uroczystość Zmartwychwstania Chrystusa, 23 marca 2008.\nZ błogosławieństwem wiąże się możliwość otrzymania odpustu zupełnego.\nPełny tekst błogosławieństwa:\n27 marca 2020 papież Franciszek nadzwyczajnie udzielił błogosławieństwa \"Urbi et Orbi\" na zakończenie celebracji liturgicznej w związku z pandemią COVID-19 w drzwiach bazyliki św. Piotra, bez obecności wiernych na placu św. Piotra. Błogosławieństwu nie towarzyszyła modlitwa, a zostało ono udzielone Najświętszym Sakramentem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144972", "fragment_id": "1889/0", "subtitle": "", "title": "Urbi et Orbi", "parentId": 144972.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1889", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "0a9e58e9-8510-421a-987d-4f74959d397b"}, {"page_content": "Podczas pobytu w Polsce wizytatora apostolskiego Achille Rattiego doszło do konfliktu pomiędzy nim a ówczesnym biskupem krakowskim Adamem Sapiehą, który – w czasie pierwszego powojennego zjazdu polskich biskupów w Gnieźnie (26–30 sierpnia 1919) – poprosił Achille Rattiego o opuszczenie sali obrad, argumentując, iż \"Kościół polski chce rozstrzygać swoje sprawy bez wpływów zewnętrznych\". Napięcia w relacjach pomiędzy Rattim a Sapiehą mogły przyczynić się do tego, że po wyborze Achille Rattiego na papieża Piusa XI (6 lutego 1922) biskup krakowski Adam Sapieha nie otrzymał z rąk Piusa XI kapelusza kardynalskiego. Do godności kardynała Adama Sapiehę wyniósł (18 lutego 1946) papież Pius XII.\n13 czerwca 1921 Benedykt XV mianował go arcybiskupem Mediolanu i kardynałem prezbiterem kościoła Santi Silvestro e Martino ai Monti. Kapelusz kardynalski uzyskał 6 miesięcy przed wyborem na papieża, 19 lipca 1921.\nWybór na papieża.\nPo śmierci Benedykta XV zebrało się konklawe, które 6 lutego 1922, w czternastym głosowaniu, wybrało Rattiego na papieża. Elekt przyjął imię Piusa XI. Po koronowaniu udzielił błogosławieństwa \"Urbi et Orbi\" z loggii bazyliki św. Piotra, co wydarzyło się po raz pierwszy od 1870.\nPontyfikat.\nSprawy wewnętrzne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=99883", "fragment_id": "647573/2", "subtitle": "", "title": "Pius XI", "document_id": "647573", "start_index": 2823.0, "parentId": 99883.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2491379827260971}, "uuid": "4c5eaefe-6fb7-460e-b397-4ceb843203ee"}, {"page_content": "Kardynałowie nie są zobowiązani do wyboru nowego papieża spomiędzy siebie. Świadczy o tym bezpośrednio konstytucja \"Universi Dominici gregis\" w n. 83: „niech oddadzą swój głos na tego, kogo także poza Kolegium Kardynałów uznają za bardziej godnego od innych do owocnego i skutecznego zarządzania Kościołem powszechnym”.\nOgłoszenie wyniku.\nPo głosowaniu wszystkie karty wyborcze są spalane w żelaznym piecyku, specjalnie instalowanym na czas konklawe. Kolor dymu nad Kaplicą Sykstyńską komunikuje zebranym na zewnątrz wiernym wynik głosowania. Czarny dym informuje o braku decyzji wyborczej, a biały o dokonaniu wyboru. Kardynał protodiakon (pierwszy z kardynałów diakonów) ustnie oznajmia ludowi dokonany wybór: \"Annuntio vobis gaudium magnum – habemus papam\" (Ogłaszam wam wielką radość – mamy papieża) i ogłasza jego imię. W tym momencie kończy się okres sediswakancji. Nowo wybrany papież udziela Błogosławieństwa Apostolskiego \"Urbi et Orbi\" z balkonu bazyliki watykańskiej.\n\"Fumata bianca\".\nPo zakończeniu głosowania używane są dwa odrębne piecyki. W jednym spalane są karty do głosowania, a drugi jest używany do wytworzenia dymu, którego kolor sygnalizuje obserwatorom zebranym na Placu św. Piotra wynik danej tury głosowań. Dym w kolorze czarnym oznacza, że wakat trwa, a dym biały (\"fumata bianca\") ogłasza fakt dokonania wyboru.\nBiały dym, jako medium do przekazania informacji o wyborze, jest stosowany stosunkowo od niedawna. Pierwszy raz wybór papieża został w taki sposób zakomunikowany 3 września 1914, po wyborze kard. Giacomo della Chiesa (przyjął imię Benedykt XV). Przed tym konklawe podczas trwania sediswakancji (sede vacante) widoczny był dym czarny, zaś o dokonaniu wyboru świadczył brak dymu. Z kolei karty ze skutecznego głosowania nie były wówczas palone, ale je archiwizowano.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18084", "fragment_id": "173498/17", "subtitle": "", "title": "Konklawe", "parentId": 18084.0, "start_index": 24272.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173498", "score": 0.19386263191699982}, "uuid": "7aef8b4b-3ef6-4bec-a37b-27fe03893e47"}, {"page_content": "Śmierć i pogrzeb papieża Franciszka – śmierć i ceremonia pogrzebowa 266. papieża i 8. suwerena Państwa Watykańskiego w latach 2013–2025, pierwszego papieża z Ameryki Południowej i pierwszego spoza Europy od ponad 1200 lat oraz pierwszego papieża jezuity. \nPochodzący z Argentyny papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 o godzinie 7:35 w Watykanie w drugim dniu świąt Wielkanocnych. Od 14 lutego do 23 marca 2025 przebywał w ciężkim stanie w klinice Gemelli, pogarszający wpływ na jego zdrowie miało obustronne zapalenie płuc. Po raz ostatni publicznie pojawił się 20 kwietnia 2025 na balkonie Bazyliki Świętego Piotra w celu udzielenia błogosławieństwa Urbi et Orbi z okazji Niedzieli Wielkanocnej. Informację o śmierci podał o godz. 9:47 kardynał kamerling Kevin Farrell. Uroczystości pogrzebowe papieża odbyły się 26 kwietnia 2025. \nBył drugim papieżem, który zmarł w trakcie pełnienia urzędu w XXI wieku, po Janie Pawle II w 2005 roku. Po śmierci papieża, zostało zwołane konklawe, w którym kardynałowie wybrali po raz pierwszy od 2005 roku następcę po zmarłym urzędującym papieżu. Został nim papież Leon XIV.\nTło.\nPierwsze problemy ze zdrowiem pojawiły się 31 grudnia 2020; ogłoszono wówczas, że papież Franciszek ze względu na rwę kulszową nie będzie mógł przewodniczyć I Nieszporom Uroczystości Świętej Bożej Rodzicielki Maryi oraz mszy świętej następnego dnia. Była to pierwsza uroczystość, z której papież musiał zrezygnować z powodów zdrowotnych. 4 lipca 2021 papież Franciszek w klinice Gemelli został poddany zabiegowi chirurgicznemu uchyłkowatości okrężnicy, który polegał na wycięciu części jelita grubego (tzw. hemikolektomia). W związku z rekonwalescencją papieża Franciszka po operacji, po raz pierwszy od swojego pontyfikatu modlitwie Anioł Pański przewodniczył z apartamentu w klinice. Pobyt w szpitalu papież zakończył 14 lipca 2021.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5873575", "fragment_id": "30383/0", "subtitle": "", "title": "Śmierć i pogrzeb papieża Franciszka", "parentId": 5873575.0, "start_index": 0.0, "document_id": "30383", "source": "wikipedia", "score": 0.19014984369277954}, "uuid": "a5c751f1-a37c-4719-ba59-8fc76b425bf1"}, {"page_content": "Fasada bazyliki jest dziełem Carlo Maderny, który wykorzystał jako budulec trawertyn, pochodzący z Tivoli. 10 lutego 1608 został położony pierwszy kamień pod jej budowę. 21 lipca 1612 większość prac została zakończona, jednak kolejne dwa lata trwało ozdabianie fasady ornamentami. Jej szerokość to 114,69 m, a wysokość 48 m. Na belkowaniu fasady, wielkimi literami wypisana jest po łacinie inskrypcja: „IN HONOREM PRINCIPIS APOST. PAULUS V BURGHESIUS ROMANUS PONT. MAX. AN. MDCXII PONT VII”, co znaczy „Na cześć Księcia Apostołów. Paweł V Borghese, rzymianin, papież, w 1612, siódmym roku swojego pontyfikatu”.\nNa fasadzie znajduje się dziewięć okien z balkonami. Centralne (nad wejściem głównym) nazywane jest Lożą Błogosławieństw. Stąd ogłaszany jest światu wybór nowego papieża, z tego też miejsca nowo wybrany papież udziela swojego pierwszego błogosławieństwa \"Urbi et Orbi\". W czasie uroczystości kanonizacyjnych w oknach tych umieszcza się wizerunki nowych świętych.\nTuż pod Lożą Błogosławieństw znajduje się płaskorzeźba wykonana przez Ambrogio Buonvicino, przedstawiająca Chrystusa, wręczającego św. Piotrowi klucze do Królestwa Niebieskiego.\nFasada skrywa w sobie dwie niepełne wieże, które nigdy nie zostały ukończone, wbrew pomysłom twórców. Prace musiano przerwać ze względu na osiadanie gruntu pod wieżami. Kolejna próba także zakończyła się niepowodzeniem ze względu na powstałe w wyniku prac pęknięcie fasady bazyliki. Ostatecznie zamysł budowy wież porzucono w 1790, gdy na ich szczytach umieszczono dwa zegary, których twórcą był Giuseppe Valadier.\nW wieży po lewej stronie znajduje się Brama Dzwonów, gdzie zawieszonych jest 6 dzwonów, z których największy waży 8 ton. Jest to dzwon św. Marka, którego głos obwieszcza śmierć lub wybór papieża.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=95619", "fragment_id": "645095/4", "subtitle": "", "title": "Bazylika św. Piotra na Watykanie", "parentId": 95619.0, "start_index": 5923.0, "source": "wikipedia", "document_id": "645095", "score": 0.24758614599704742}, "uuid": "345e233d-2141-4211-b56e-8037ba607143"}, {"page_content": "8 marca 2020, w związku z pandemią COVID-19, po raz pierwszy w historii papież Franciszek przewodniczył modlitwie Anioł Pański z Biblioteki Watykańskiej. Taka sama sytuacja miała miejsce trzy dni później, gdy audiencja generalna z papieżem odbyła się bez udziału wiernych w Bibliotece Watykańskiej. 27 marca 2020 papież uczestniczył w celebracji liturgicznej w związku z pandemią COVID-19 bez obecności wiernych na placu św. Piotra i udzielając na koniec nadzywczajnego błogosławieństwa \"Urbi et Orbi\" w drzwiach bazyliki św. Piotra. Błogosławieństwu nie towarzyszyła modlitwa, a zostało ono udzielone Najświętszym Sakramentem.\n3 października 2020, zgodnie z zapowiedzią z dnia 5 września 2020, w Asyżu podpisał swoją trzecią encyklikę \"Fratelli tutti\" o braterstwie i przyjaźni społecznej.\n11 stycznia 2021 opublikowanym w motu proprio \"Spiritus Domini\" papież dokonał zmiany w prawie kanonicznym zezwalając kobietom na posługę akolity i lektora.\n16 lipca 2021 papież Franciszek wydał list apostolski motu proprio \"Traditionis custodes\", którym ograniczył możliwość korzystania z tak zwanej liturgii przedsoborowej. Zniósł tym samym uprawnienia udzielone przez swych poprzedników, a w szczególności przez Benedykta XVI, który w motu proprio \"Summorum Pontificum\" udostępnił wszystkim przedsoborową liturgię. Zgodnie z \"Traditionis custodes\" wydawanie zezwolenia na posługiwanie się Mszałem z 1962 r. powraca do wyłącznych kompetencji biskupa, który ma się upewnić, że grupy, które się nim posługują, nie podważają reformy liturgicznej i nauczania papieży.\n25 lutego 2022 papież Franciszek udał się do ambasady Rosji przy Watykanie, aby wyrazić ból i cierpienie z powodu rozpoczętej przez Rosję inwazji na Ukrainę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143139", "fragment_id": "7504/9", "subtitle": "", "title": "Franciszek (papież)", "parentId": 143139.0, "start_index": 13378.0, "source": "wikipedia", "document_id": "7504", "score": 0.2975032329559326}, "uuid": "ea6a4664-be28-4e48-a35b-4d00eaac287a"}, {"page_content": "Po tym, jak Leon XIV wyraził zgodę na objęcie funkcji papieża, kardynał protodiakon Dominique Mamberti ogłosił wybór, używając tradycyjnej łacińskiej formuły \"Habemus Papam\". Leon XIV pojawił się na balkonie Bazyliki św. Piotra wraz z kardynałem protobiskupem elektorów Pietro Parolinem, kardynałem protoprezbiterem elektorów Vinko Puljiciem, kardynałem protodiakonem Dominique Mambertim i mistrzem papieskich ceremonii liturgicznych arcybiskupem Diego Ravellim, ubierając tradycyjną papieską czerwoną stułę i mucet, szaty, z których używania zrezygnował papież Franciszek po swoim wyborze w 2013 roku. Jako papież został z urzędu prefektem Dykasterii ds. Ewangelizacji. \nNastępnie wygłosił swoje pierwsze przemówienie po włosku i hiszpańsku oraz udzielił błogosławieństwa Urbi et Orbi po łacinie. W trakcie przemówienia określił siebie mianem „syna św. Augustyna”, podkreślając swoje przywiązanie do zakonu augustianów. Część przemówienia, którą wygłosił w języku hiszpańskim była skierowana m.in. do mieszkańców diecezji Chiclayo, której był biskupem w latach 2015–2023.\nPosiadając podwójne obywatelstwo, amerykańskie i peruwiańskie, jest drugim papieżem pochodzącym z kontynentu amerykańskiego (po swoim poprzedniku Franciszku), pierwszym w historii ze Stanów Zjednoczonych Ameryki, a także pierwszym należącym do Zakonu Świętego Augustyna. Jest drugim po Hadrianie IV papieżem posługującym się angielskim jako ojczystym językiem.\nPoczątek pontyfikatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5883750", "fragment_id": "29379/5", "subtitle": "", "title": "Leon XIV", "parentId": 5883750.0, "start_index": 8314.0, "document_id": "29379", "source": "wikipedia", "score": 0.21759416162967682}, "uuid": "cc353998-33af-40af-9456-816a0dcefcb4"}, {"page_content": "Udzielił błogosławieństwa \"Urbi et Orbi\" w bazylice św. Piotra i przyjął hasło swojego pontyfikatu \"Wszystko odnowić w Chrystusie\". Tak jak Pius IX, uznał się za więźnia Watykanu, lecz skupił się przede wszystkim na kwestiach religijnych.\nBył zdecydowanym przeciwnikiem modernizmu, dając temu wyraz w dekrecie \"Lamentabili\", encyklice \"Pascendi Dominici Gregis\" (oba z 1907) oraz w motu proprio \"Sacrorum antistitum\" (1910), gdzie ostro potępił ideały modernistyczne, określając je jako „synteza wszystkich herezji”. Od 1 września 1910 wszyscy kandydaci na duchownych musieli składać przysięgę antymodernistyczną. Generalnie popierał działalność ruchów katolickich, ale zawiesił działalność włoskiego Opera di Congressi i francuskiego Le Sillon Marca Sangiera, za angażowanie się w politykę i próbę połączenia katolicyzmu z ideałami lewicowymi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86829", "fragment_id": "661330/2", "subtitle": "", "title": "Pius X", "parentId": 86829.0, "start_index": 3186.0, "source": "wikipedia", "document_id": "661330", "score": 0.19572104513645172}, "uuid": "e993084f-59e1-4638-a67b-e5e853a43460"}, {"page_content": "O godz. 18:44 na głównym balkonie bazyliki św. Piotra kardynał Jorge Medina Estévez, protodiakon Kolegium Kardynalskiego, przed tradycyjnym łacińskim \"Habemus papam\" zwrócił się do licznie zgromadzonych słowami „drodzy bracia i siostry” w językach: włoskim, hiszpańskim, francuskim, niemieckim i angielskim, przerywanymi owacjami osób z poszczególnych grup językowych. Pierwszymi słowami nowego papieża, wygłoszonymi w języku włoskim przed tradycyjnym błogosławieństwem \"Urbi et Orbi\", były:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Umiłowani bracia i siostry. Po wielkim papieżu Janie Pawle II kardynałowie wybrali mnie – prostego, skromnego pracownika winnicy Pana. Pocieszam się faktem, że Pan potrafi się posługiwać niedoskonałymi narzędziami i działać przy ich pomocy, a przede wszystkim zawierzam się waszym modlitwom. W radości Pana zmartwychwstałego, ufni w Jego stałą pomoc, idziemy przed siebie. Pan nam pomoże, a Maryja, Jego Najświętsza Matka, stoi u naszego boku. Dziękuję.\nPo tym pobłogosławił ludzi zebranych na placu przed bazyliką.\n24 kwietnia 2005 r. papież Benedykt XVI odprawił mszę świętą inaugurującą swój pontyfikat. Otrzymał także insygnia władzy papieskiej – paliusz oraz pierścień świętego Piotra. 7 maja odbył ingres do swojej katedry – bazyliki laterańskiej.\nBenedykt XVI użył imienia Benedykt (łac. błogosławiony) po raz pierwszy podczas audiencji generalnej na placu św. Piotra. Podczas pierwszej audiencji generalnej, 27 kwietnia 2005, papież uzasadnił wybór takiego imienia nawiązaniem do Benedykta XV za jego dążenie do pokoju w czasach I wojny światowej oraz do św. Benedykta za jego wkład w budowę chrześcijańskiej tożsamości Europy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=142874", "fragment_id": "7420/15", "subtitle": "", "title": "Benedykt XVI", "document_id": "7420", "start_index": 22838.0, "parentId": 142874.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1761959344148636}, "uuid": "c45e15d8-643f-436c-895a-c9d1db69d637"}, {"page_content": "6 kwietnia 2025 papież pojawił się na wózku inwalidzkim na placu św. Piotra i błogosławił wiernych. 9 kwietnia odbył spotkanie z królem Karolem III oraz królową Kamilą. 10 kwietnia Franciszek pojawił się w bazylice św. Piotra, aby zobaczyć prace remontowe, zainteresowanie mediów przykuł fakt, iż Ojciec Święty ubrany był w czarne spodnie i biały sweter. 13 kwietnia pobłogosławił tłum zgromadzony na placu św. Piotra z okazji Niedzieli Palmowej. 16 kwietnia uczestniczył w pierwszej od 14 lutego audiencji, na której przyjął kierownictwo i personel kliniki Gemelli, Uniwersytetu Katolickiego oraz Dyrekcji Zdrowia i Higieny Państwa Watykańskiego. Ze względu na stan zdrowia nie przewodniczył on uroczystościom triduum paschalnego w Watykanie. W Wielki Czwartek, 17 kwietnia papież odwiedził zakład karny Regina Coeli w Rzymie. 19 kwietnia 2025 ponownie niespodziewanie pojawił się w bazylice św. Piotra. W dzień Wielkanocy udzielił błogosławieństwa Urbi et Orbi oraz złożył świąteczne życzenia na balkonie bazyliki św. Piotra – było to jego ostatnie publiczne wystąpienie. Tego samego dnia Ojciec Święty spotkał się z wiceprezydentem Stanów Zjednoczonych J.D. Vance’em oraz z premierem Chorwacji Andrejem Plenkoviciem i to był ostatni urzędnik polityczny, z którym spotkał się papież Franciszek.\nŚmierć i reakcje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5873575", "fragment_id": "30383/3", "subtitle": "", "title": "Śmierć i pogrzeb papieża Franciszka", "document_id": "30383", "start_index": 4378.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5873575.0, "score": 0.21200306713581085}, "uuid": "a834cf71-6335-4a18-9ea5-e58deaf43e71"}]}
{"id": "q_899", "question": "„Młode lwy” to powieść którego amerykańskiego pisarza?", "answer": [{"page_content": "Młode lwy (ang. \"The Young Lions\") – amerykański dramat wojenny z 1958 roku w reżyserii Edwarda Dmytryka, zrealizowany na podstawie powieści Irwina Shawa.\nFabuła.\nII wojna światowa weryfikuje ideały młodych bohaterów, którzy walczą po przeciwnych stronach. Młody niemiecki oficer Christian Diestl, amerykański Żyd Noah Ackerman i jego przyjaciel Michael Whiteacre stają wobec konfrontacji z rzeczywistością. Wywołuje to różne emocje: od zgorzknienia do bohaterstwa.\nNagrody (wybrane).\nOscary za rok 1958:\n16. ceremonia wręczenia Złotych Globów:\n12. ceremonia wręczenia nagród Brytyjskiej Akademii Filmowej:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1708634", "fragment_id": "703253/0", "subtitle": "", "title": "Młode lwy (film)", "parentId": 1708634.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "703253", "score": 0.9432142376899719}, "uuid": "ca94d6e5-e7bd-4130-8f58-71c12dd39e79"}, {"page_content": "Irwin Shaw, właśc. Irwin Gilbert Shamforoff (ur. 27 lutego 1913, zm. 16 maja 1984 w Davos) – amerykański dramatopisarz, scenarzysta i autor powieści.\nŻyciorys.\nUrodził się jako Irwin Shamforoff w południowym Bronksie, dzielnicy Nowego Jorku, w rodzinie żydowskich emigrantów z Rosji. Wkrótce po jego narodzinach Shamforoffowie przeprowadzili się do Brooklynu i zmienili nazwisko na Shaw. Tam spędził młodość i chodził do college’u, który ukończył w 1934. W szkole redagował szkolną gazetę.\nRozpoczął pisanie scenariuszy w 1935, kiedy miał 21 lat. W tym czasie napisał też kilka radiowych słuchowisk, a w tym \"Dick Tracy\", \"The Gumps\" i \"Studio One\". W 1936 napisał i wystawił pierwszą sztukę, \"Bury the Dead\" o żołnierzach poległych na wojnie. W latach 40. napisał kilka scenariuszy filmowych, w tym \"Talk of the Town\" (komedia o wolności jednostki), \"The Commandos Strike at Dawn\" (bazujący na opowiadaniu C.S. Forestera o komandosach w okupowanej Norwegii) i \"Easy Living\" (o piłkarzu, który nie mógł grać z powodów zdrowotnych).\nPodczas II wojny światowej zaciągnął się do armii i służył jako \"warrant officer\" w Europie. Na podstawie tamtych doświadczeń napisał pierwszą powieść \"Młode lwy\", opublikowaną w 1948, która odniosła sukces i została sfilmowana w 1958 pod tym samym tytułem. Shaw był niezadowolony z ekranizacji.\nDrugą powieścią była \"The Troubled Air\", kronika czasu maccartyzmu, wydana w 1951. Był jednym z tych, którzy podpisali petycję z prośbą do Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych o rewizję wyroku dla pisarzy Johna Howarda Lawsona i Daltona Trumbo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=566695", "fragment_id": "1583180/0", "subtitle": "", "title": "Irwin Shaw", "document_id": "1583180", "start_index": 0.0, "parentId": 566695.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19391410052776337}, "uuid": "ee1fbea4-7439-4d8f-bf82-bdcff32723cf"}, {"page_content": "Młode lwy (ang. \"Young Lions\", 2002) – australijski serial kryminalny stworzony przez Michaela Jenkinsa. Wyprodukowany przez Nine Network Australia.\nŚwiatowa premiera serialu miała miejsce 17 lipca 2002 roku na antenie Nine Network. Ostatni odcinek serialu został wyemitowany 18 grudnia 2002 roku. W Polsce serial nadawany jest na kanale Filmbox.\nFabuła.\nSerial przedstawia losy czwórki młodych i ambitnych detektywów – Eddy’ego, Donny, Guido i Camerona, którzy pracują w South West na jednym z posterunków w Sydney.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2729143", "fragment_id": "1640650/0", "subtitle": "", "title": "Młode lwy (serial telewizyjny)", "document_id": "1640650", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2729143.0, "score": 0.1860126256942749}, "uuid": "ecffda76-0501-4a13-a68e-9b052f8b53b0"}, {"page_content": "Mark Twain, właściwie Samuel Langhorne Clemens (ur. 30 listopada 1835 we Floridzie – hrabstwo Monroe, zm. 21 kwietnia 1910 w Redding) – amerykański pisarz pochodzenia szkockiego, satyryk, humorysta, wolnomularz. Do jego najbardziej znanych powieści należą \"Przygody Tomka Sawyera\" (1876), \"Przygody Hucka\" (1884) oraz \"Książę i żebrak\" (1881). Pisarz William Faulkner nazwał Twaina „ojcem amerykańskiej literatury”.\nŻyciorys.\nMark Twain urodził się w osadzie Florida 30 listopada 1835 roku. Gdy miał 5 lat, jego rodzina przeniosła się do innej małej miejscowości – Hannibal. W wieku dwunastu lat z powodu śmierci ojca musiał przerwać naukę i rozpocząć pracę zarobkową. Początkowo był chłopcem na posyłki w drukarni, później kształcił się na zecera. Następnie uzyskał uprawnienia pilota parostatków pływających na Missisipi. Opisał to później w autobiograficznej powieści \"Życie na Missisipi\". Jego pseudonim literacki pochodzi z tego okresu – w żargonie pilotów parowców rzecznych \"mark twain\" oznacza „zaznacz dwa (sążnie głębokości)”. Pisarz przejął ten pseudonim od bardzo starego pilota, którego tekst sparodiował. Razem z nim pracował jego młodszy brat Henry, który zmarł w wyniku wybuchu kotła parowca.\nW czasie wojny secesyjnej kolejno był żołnierzem obu walczących stron. Zarówno z armii Unii, jak i z armii Konfederacji zdezerterował.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9770", "fragment_id": "173396/0", "subtitle": "", "title": "Mark Twain", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "173396", "parentId": 9770.0, "score": 0.0931323692202568}, "uuid": "79412682-50ac-4cdc-8fc0-b81be36f6691"}, {"page_content": "Harry Sinclair Lewis (ur. 7 lutego 1885 w Sauk Centre, zm. 10 stycznia 1951 w Rzymie) – amerykański powieściopisarz, autor opowiadań i dramaturg.\nKariera literacka.\nSinclair Lewis został pierwszym amerykańskim laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. Otrzymał ją w 1930 „za wigor, zdolności artystyczne, umiejętność tworzenia – inteligentnie i dowcipnie – nowych typów bohaterów”. Jego twórczość jest doceniana za jej zrozumiałość oraz za krytykę społeczeństwa amerykańskiego i wartości kapitalistycznych. Jako jedyny pisarz w historii odmówił przyjęcia Nagrody Pulitzera, przyznanej mu za książkę \"Arrowsmith\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5606", "fragment_id": "174918/0", "subtitle": "", "title": "Sinclair Lewis", "parentId": 5606.0, "start_index": 0.0, "document_id": "174918", "source": "wikipedia", "score": 0.07215248048305511}, "uuid": "4c947b11-880e-4d07-bbc1-bffedc94f2e8"}, {"page_content": "R.L. Stine, również Jovial Bob Stine lub Eric Affabee, właśc. Robert Lawrence Stine (ur. 8 października 1943 w Columbus) – amerykański powieściopisarz, piszący głównie dla młodzieży, uznawany za Stephena Kinga literatury dziecięcej. Autor kilku horrorów science-fiction. Jego książki rozeszły się w nakładzie przekraczającym 400 milionów egzemplarzy. Największą sławę przyniosły mu liczące po kilkadziesiąt części serie \"Gęsia skórka\" i \"Ulica strachu\", poza nimi napisał również cykle \"Rotten School\" i \"Mostly Ghostly\".\nW latach 1995–1998 na podstawie jego serii pod tym samym tytułem realizowany był serial \"Gęsia skórka\", z kolei w 2015 roku cykl doczekał się adaptacji filmowej. Na motywach \"Ulicy strachu\" w zrealizowana została trylogia horrorów mająca premierę w 2021, a na motywach \"Mostly Ghastly\" w latach 2008–2016 zrealizowano trzy filmy telewizyjne. W latach 2010–2014 realizowany był serial \"The Haunting Hour\", bazujący na opowiadaniach Stine’a.\nŻyciorys.\nUrodził się 8 października 1943 w Columbus w stanie Ohio jako syn Lewisa Stine’a oraz Anne Feinstein. Dorastał w Bexley. Pochodził z żydowskiej rodziny. Zaczął pisać w wieku dziewięciu lat, gdy na strychu znalazł maszynę do pisania. Tworzył opowiadania i komedie. Ukończył Ohio State University w 1965 roku z tytułem Bachelor of Arts in English. Podczas pracy na OSU redagował czasopismo humorystyczne „The Sundial” przez trzy z czterech lat spędzonych w firmie. Następnie przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie kontynuował karierę pisarską.\nŻycie prywatne.\n22 czerwca 1969 Stine poślubił Jane Waldhorn, redaktorkę i pisarkę, która w 1983 założyła Parachute Press. Jedyne dziecko pary, Matthew (ur. 7 czerwca 1980), pracuje w przemyśle muzycznym.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=964238", "fragment_id": "1019014/0", "subtitle": "", "title": "R.L. Stine", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 964238.0, "document_id": "1019014", "score": 0.12994199991226196}, "uuid": "5c23ddf6-399d-4405-9a75-265bd9615fb0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy amerykańskiego pisarza. Zobacz też: Peter Henry Abrahams – południowoafrykański prozaik.\nPeter Abrahams (ur. 28 czerwca 1947 w Bostonie) – amerykański pisarz, autor ponad dwudziestu powieści, w tym \"Koniec historii\", \"Białe plamy\" i \"Fan\" zekranizowanej pod tym samym tytułem w 1996 roku przez Tony’ego Scotta, w której główną rolę zagrał Robert De Niro. \"W mroku prawdy\" została nominowana do nagrody Nagrody im. Edgara Allana Poegogo, a \"Białe plamy\" do Shamus Awards. Absolwent Williams College, w którym zdobył tytuł licencjata.\nTwórczość.\nCykl Ingrid na tropie.\nSeria dla młodzieży, bohaterką jest Ingrid Levin-Hill, trzynastolatka z miasteczka Echo Falls. Jej idolem jest Sherlock Holmes. A ona sama zgodnie z zasadami jego dedukcji bada niezwykle skomplikowane afery kryminalne.\nCykl Chet i Bernie – pod pseudonimem Spencer Quinn.\nKolejna seria tym razem pisana pod pseudonimem. Tym razem narratorem jest Chet, mieszaniec labrador, który po wyrzuceniu z elitarnej szkoły policyjnej dla psów K9, stał się wiernym przyjacielem i współpracownikiem Berniego Małego, prywatnego detektywa.\nKsiążki z serii wydane tylko w postaci e-booka\nCykl Bowser i Birdie.\nSeria o 11-letniej Birdie Gaux i jej psie Bowserze.\nPolscy wydawcy.\nPierwotnie książki wydawało Toruńskie wydawnictwo C&amp;T, ostatnie dwie pozycje \"Zawrót głowy\" i \"Złudzenie\" zostały wydane przez wydawnictwo Albatros. Cykl Echo Falls jest wydawany przez wydawnictwo C&amp;T. Książki wydawane pod pseudonimem Spencer Quinn wydawane są przez Wydawnictwo Literackie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2141789", "fragment_id": "444178/0", "subtitle": "", "title": "Peter Abrahams", "document_id": "444178", "start_index": 1.0, "parentId": 2141789.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14988145232200623}, "uuid": "4f17407a-c4d2-425d-8497-81ac1aec41e6"}, {"page_content": "Greg Weisman (ur. 28 września 1963) – amerykański pisarz komiksów i powieści, współtwórca animacji, producent programów telewizyjnych oraz aktor głosowy. Najbardziej znany z seriali \"Gargoyles\", \"The Spectacular Spider-Man\" oraz \"Liga Młodych\".\nPoczątek kariery.\nWeisman jest zawodowym nauczycielem angielskiego pisania. Studia licencjackie ukończył na Uniwersytecie Stanforda, a następnie kontynuował edukacje na Uniwersytecie Południowej Kalifornii. W międzyczasie pracował w dziale redakcji DC Comics oraz współtworzył komiks \"Captain Atom\" z Cary'm Batesem. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4967633", "fragment_id": "252353/0", "subtitle": "", "title": "Greg Weisman", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "252353", "parentId": 4967633.0, "score": 0.07635822892189026}, "uuid": "b136db9c-dcf0-4aba-94ab-0a82aaf4d58c"}, {"page_content": "Rick Riordan, właśc. Richard Russell Riordan Jr. (ur. 5 czerwca 1964 w San Antonio) – amerykański pisarz, który tworzy książki fantasy.\nŻyciorys.\nStudiował na Uniwersytecie Teksańskim w Austin, specjalizując się w historii i anglistyce. \nPrzez lata pracował jako nauczyciel. Popularność przyniosła mu seria powieści dla młodzieży, których bohaterem jest nastoletni Percy Jackson, współczesny amerykański chłopiec i jednocześnie syn greckiego boga Posejdona. Riordan mieszka w Bostonie, jest żonaty, ma dwóch synów.\nTwórczość.\nKroniki Rodu Kane.\nPowiązane książki\nOlimpijscy herosi.\nPowiązane książki\nMagnus Chase i bogowie Asgardu.\nPowiązane książki\nPółbogowie i Magowie.\nOpowiadania opublikowane indywidualnie, potem jako jedna książka pt. \"Półbogowie i Magowie\".\nApollo i boskie próby.\nPowiązane książki\nCórka głębin.\nTytuł oryginału: \"Daughter of the Deep.\" Książka wydana 5 października 2021 roku (w Polsce 8 listopada 2021), opowiadająca o Akademii Hardinga i Pencrofta oraz o uczennicy klasy pierwszej - Any Dakkar.\nRiordanopedia.\nRiordanopedia jest encyklopedią internetową przedstawiająca twórczość Ricka Riordana stworzona w technologii Wiki. 24 maja 2020 roku posiadała ona 1251 artykułów oraz prawie 50 000 wszystkich stron. Ponadto Riordanopedia występuje także w języku angielskim, francuskim, niemieckim, holenderskim, hiszpańskim, rosyjskim oraz włoskim. Najbardziej rozbudowaną z nich jest Riordanopedia anglojęzyczna, która 24 maja 2020 roku miała 2823 oraz ponad 120 000 wszystkich stron.\nAdaptacje filmowe.\nNa podstawie I tomu powieści o Percym Jacksonie powstał film ' w reżyserii Chrisa Columbusa, w którego obsadzie znaleźli się m.in. Logan Lerman, Alexandra Daddario, Uma Thurman, Pierce Brosnan i Sean Bean. W 2013 miała miejsce premiera drugiej części przygód młodych herosów ', którą wyreżyserował Thor Freudenthal.W roku 2020 potwierdzone zostały dwie ekranizacje. Pierwszą z nich jest ekranizacja idei Obozu Herosów na platformie Disney+, natomiast na platformie Netflix zostanie wydana ekranizacja Kronik Rodu Kane.\nSerial na platformie Disney+ będzie opowiadać o pierwszym tomie Percy’ego Jacksona, czyli \"Złodziej pioruna.\" Premiera 20 grudnia 2023 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1761143", "fragment_id": "857806/0", "subtitle": "", "title": "Rick Riordan", "document_id": "857806", "start_index": 0.0, "parentId": 1761143.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0618874728679657}, "uuid": "575b5153-3c3d-4b23-914a-1778c465e99f"}, {"page_content": "Ira Marvin Levin (ur. 27 sierpnia 1929 w Nowym Jorku, zm. 12 listopada 2007 tamże) – amerykański pisarz pochodzenia żydowskiego, dziecko imigrantów z Rosji – Charlesa Levina i Beatrice Schlansky. Oczekiwano, że przejmie po ojcu interesy importując zabawki, ale w wieku piętnastu lat zdecydował, że chce kontynuować karierę jako pisarz. Autor powieści sensacyjnych, sztuk teatralnych i tekstów piosenek. Żonaty z Gabrielle Aronsohn, 20 sierpnia 1960 r. (Rozwiedziony w 1968 r.), Troje dzieci: Adam, Jared, Nicholas.\nŻyciorys.\nLevin studiował na Uniwersytecie Nowojorskim, na kierunkach filozofia i filologia angielska. Po studiach pisał scenariusze do filmów szkoleniowych oraz skrypty dla telewizji. Pierwszą powieść, \"A Kiss Before Dying\", napisał w wieku 22 lat.\nLevin był pisarzem wszechstronnym; w jego dorobku są zarówno dreszczowce, jak i komedie. Filmowa wersja jego sztuki \"No Time For Sergeants\" zainicjowała karierę Andy’ego Griffitha. Najbardziej znaną sztuką Levina jest \"Deathtrap\", do dzisiaj wystawiana na Broadwayu. Została ona sfilmowana w 1982, wystąpili w niej Christopher Reeve i Michael Caine.\nNajbardziej znaną powieścią Levina jest \"Dziecko Rosemary\", horror opowiadający o satanizmie i okultyzmie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=427512", "fragment_id": "56157/0", "subtitle": "", "title": "Ira Levin", "parentId": 427512.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "56157", "score": 0.07125363498926163}, "uuid": "a62ac71c-a393-45f7-b5ce-f58bdbb1a36c"}]}
{"id": "q_900", "question": "Jak się nazywa era w dziejach ziemi, dzieląca się na 6 okresów: kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon, perm?", "answer": [{"page_content": "W erze paleozoicznej doszło do kilku ważnych wydarzeń związanych z życiem – można do nich zaliczyć m.in. ewolucję złożonych form życiowych, w związku z którą zamieszkujące suchy ląd organizmy zaczęły wykorzystywać tlen jako obowiązkowy produkt wymagany do oddychania. Paleozoik dzieli się na sześć okresów: kambr, ordowik, sylur, dewon, karbon i perm.\nW paleozoiku miały miejsce duże zmiany geologiczne, klimatyczne i ewolucyjne. W okresie kambru miała miejsce najszybsza i najszersza dywersyfikacja życia w historii Ziemi, znana jako eksplozja kambryjska. W tym czasie rozwinęła się duża część żyjących obecnie typów, m.in. ryby, stawonogi, płazy, gady i synapsydy. Początkowo stworzenia te zamieszkiwały oceany, jednak w końcu część z nich przeniosła się na stały ląd. W późniejszej fazie paleozoiku ląd został zdominowany przez różnego rodzaju formy życiowe. Kontynenty zostały pokryte ogromnymi lasami prymitywnych roślin, których duża część przekształciła się w pokłady węgla kamiennego znajdującego się obecnie w Europie oraz wschodniej części Ameryki Północnej. W końcowej fazie epoki dominującymi organizmami stały się duże i będące na wysokim poziomie rozwoju gatunki gadów, rozwinęły się również pierwsze rośliny, które żyją do dnia dzisiejszego – iglaste.\nEra paleozoiczna zakończyła się największym masowym wymieraniem w historii Ziemi, znanym jako wymieranie permskie. Zjawisko było na tyle dotkliwe, że życie na lądzie ożywiało się przez następne 30 milionów lat; okres ten mógł być jednak krótszy w przypadku życia zamieszkującego morza.\nKambr.\n \"Główn: Kambr .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34887", "fragment_id": "178205/8", "subtitle": "", "title": "Życie", "document_id": "178205", "start_index": 14486.0, "parentId": 34887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9821288585662842}, "uuid": "e2abf377-1fba-41fc-bd86-dc09a3c48d16"}, {"page_content": "Okres kambru trwał od 541 ±1,0 do 485,4 ±1,9 miliona lat temu. Jest pierwszym z sześciu okresów ery paleozoicznej. W okresie kambru rozpoczęła się eksplozja kambryjska, która charakteryzuje się pojawieniem największej liczby nowych organizmów w ciągu jednego okresu. W tym czasie wykształciła się duża liczba glonów, mimo iż stawonogi stanowiły w wodzie większą część populacji. Doszło również do wykształcenia prawie wszystkich żyjących wodnych typów. W kambrze rozpoczął się rozpad superkontynentu Rodinia, z którego większa część stała się częścią superkontynentu Gondwana.\nOrdowik.\n \"Główn: Ordowik .\"\nOrdowik trwał od ok. 485,4 ±1,9 do 443,8 ±1,5 miliona lat temu. W tym okresie w znacznej liczbie wykształcały się do dziś powszechne gatunki organizmów, m.in. prymitywne ryby, głowonogi i korale. Najpowszechniejszymi formami życia były jednak trylobity, ślimaki i skorupiaki. Co ważniejsze, w okresie ordowiku doszło do zakolonizowania Gondwany przez pierwsze stawonogi. W końcowej fazie ordowiku Gondwana znajdowała się na obszarze koła podbiegunowego, z kolei Ameryka Północna połączyła się z Europą, zamykając przy tym Ocean Atlantycki. Zlodowacenie Afryki doprowadziło do znacznego obniżenia poziomu morza. W wyniku zlodowacenia Ziemia całkowicie (lub prawie całkowicie) została pokryta lądolodem, a to z kolei doprowadziło do wymierania ordowickiego, podczas którego wymarło ok. 60% wodnych bezkręgowców i 25% rodzin; wymieranie to jest uważane za najwcześniejsze masowe wymieranie i drugie co do skali w historii Ziemi.\nSylur.\n \"Główn: Sylur .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34887", "fragment_id": "178205/9", "subtitle": "", "title": "Życie", "source": "wikipedia", "start_index": 16064.0, "document_id": "178205", "parentId": 34887.0, "score": 0.6346784234046936}, "uuid": "8c212ba5-b3cf-4336-831f-70f21c4a8fbd"}, {"page_content": "Stratygrafia karbonu opiera się na konodontach i amonitowatych, a pomocniczo także na otwornicach wapiennych (w późnym karbonie). Dewon, karbon i perm składają się na młodszy paleozoik. Według teorii tektoniki płyt na początku starszego paleozoiku (kambr, ordowik, sylur) jednolity dotąd kontynent Pannocja rozdzielił się na kilka mniejszych bloków (Baltika, Laurencja, Syberia i Gondwana). W tym okresie Europa znajdowała się pod wodami morza wypełnionego osadami o miąższości kilku kilometrów. Pod koniec syluru osady te uległy wypiętrzeniu (orogeneza hercyńska). W karbonie zaczął się na nowo proces zespalania lądów i ostatecznie w permie wszystkie kontynenty połączyły się w superkontynent Pangeę. W całym karbonie, a zwłaszcza na granicy wczesnego i późnego miały miejsce główne fazy waryscyjskich ruchów górotwórczych, skutkujące powstaniem wielkich pasm górskich (Ural, Sajany, Appalachy, Góry Świętokrzyskie, Sudety) oraz rozwój magmatyzmu, w tym powstawanie granitów. Poziom oceanów po szybkim podniesieniu się we wczesnym karbonie, później bardzo powoli spadał.\nBogactwa naturalne.\nNajwiększym bogactwem związanym z karbonem są złoża węgli kamiennych na półkuli północnej. Istotne są także liczne i wielkie złoża granitów.\nFauna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807126", "fragment_id": "870646/1", "subtitle": "", "title": "Karbon", "source": "wikipedia", "start_index": 1836.0, "parentId": 1807126.0, "document_id": "870646", "score": 0.8184367418289185}, "uuid": "66458688-8b56-4dcd-b59d-1c5593636cb6"}, {"page_content": "Paleozoik (z gr. πᾰλαιός – \"dawny\" i ζωή – \"życie\") – termin ma dwa znaczenia:\nGeologia.\nW paleozoiku powstawały skały wapienne, zawierające dziś liczne skamieniałości zwierząt i roślin. W erze tej wystąpiły także silne ruchy górotwórcze, zwane kaledońskimi (w sylurze) i hercyńskimi (w karbonie). Pozostałością po nich są m.in. mocno dziś zniszczone góry Wielkiej Brytanii (Grampian, Kaledońskie), na Półwyspie Skandynawskim (Góry Skandynawskie) oraz Sudety i Góry Świętokrzyskie. Zróżnicowane skały ery paleozoicznej świadczą o częstych zmianach zasięgu lądów i mórz, a także o zmianach warunków klimatycznych. Na przykład w dewonie na znacznych obszarach Ziemi panował klimat suchy, czego dowodem są osady pustynne z tego okresu. Podobny klimat panował w permie.\nW Polsce powstawały wówczas pokłady soli kamiennej, znane z okolic Kłodawy i Inowrocławia na Kujawach. W okresie tym nasiliły się zjawiska wulkaniczne. Spowodowały one powstawanie grubych serii skał wulkanicznych budujących dziś m.in. Góry Wałbrzyskie i Kamienne w Sudetach. W karbonie panowały na ziemiach współczesnej Polski warunki klimatyczne, podobne do tych, jakie występują obecnie w strefie klimatu równikowego (wysoka temperatura i duża wilgotność powietrza przez cały rok). W tym okresie zaczęły się tworzyć największe, ze znanych dziś na Ziemi, złoża węgla kamiennego.\nPod koniec ery paleozoicznej rozmieszczenie lądów i oceanów na Ziemi było zupełnie inne niż obecnie. Jeszcze w permie, około 270 mln lat temu, na Ziemi istniał jeden wielki kontynent. Na początku XX wieku uczeni nazwali go Pangeą.\nPaleogeografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28905", "fragment_id": "169446/0", "subtitle": "", "title": "Paleozoik", "parentId": 28905.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169446", "score": 0.42530539631843567}, "uuid": "75fab27d-52d1-4711-9af7-64ab49666db9"}, {"page_content": "W kambrze pojawiają się zwierzęta o twardych elementach strukturalnych, takie jak gąbki, małże, szkarłupnie i stawonogi (trylobity). Istnieją już wtedy wszystkie żyjące dzisiaj typy zwierząt z wyjątkiem kręgowców. W ordowiku tworzą się rafy koralowe budowane zarówno przez koralowce, jak i gąbki. W toni wodnej pływają łodziki o prostej muszli oraz pojawiają się bezszczękowce. W sylurze pojawiają się ryby. W dewonie ląd staje się przyjaźniejszy dla zwierząt, co wykorzystują pajęczaki, pierwsze owady i prymitywne płazy. Z karbonu znane są pierwsze gady i aktywnie latające owady (np. olbrzymie ważki). Pod koniec permu dochodzi do masowego wymierania morskich zwierząt. Giną min. trylobity i prymitywne koralowce (denkowce i rugozy). Jako skamieniałości przewodnie dla tego okresu wykorzystuje się trylobity lub graptolity oraz konodonty (wczesny paleozoik). W skałach dewonu i karbonu znaczenie stratygraficzne mają przede wszystkim konodonty oraz prymitywne głowonogi. Czasami wykorzystuje się małżoraczki czy też otwornice.\nFlora.\nW sylurze pojawiają się pierwsze rośliny lądowe – ryniofity, ale prawdziwa eksplozja roślinności następuje w dewonie. Ląd pokrywają drzewiaste rośliny zarodnikowe – skrzypy, widłaki i paprocie. Szczyt rozwoju roślin zarodnikowych przypada na karbon, w permie jednak ustępują one pola roślinom nagonasiennym.\nPaleozoik na terenach Polski.\nW okresie paleozoiku powstało wiele skał magmowych, osadowych i metamorficznych, budujących Sudety, Góry Świętokrzyskie, Tatry oraz głębokie podłoże większej części Polski. Między innymi w czasie orogenezy hercyńskiej, która miała miejsce pod koniec paleozoiku powstały liczne masywy granitowe, jak na przykład masyw tatrzański, strzegomski, kłodzko-złotostocki, kudowski, czy karkonoski.Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28905", "fragment_id": "169446/2", "subtitle": "", "title": "Paleozoik", "parentId": 28905.0, "start_index": 2701.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169446", "score": 0.706122875213623}, "uuid": "32d67174-8f97-4d06-b50c-979e60835b87"}, {"page_content": "Era paleofityczna – era w dziejach rozwoju roślinności na Ziemi obejmująca interwał od środkowej części syluru po środkową część permu. \nCechuje się dominacją na lądach roślin zarodnikowych, takich jak skrzypy, widłaki i paprocie. Od dewonu obecną są też coraz liczniejsze rośliny nagonasienne, zwłaszcza paprocie nasienne, później także kordaity i pierwsze iglaste (\"Walchia, Lebachia\"). \nEra paleofityczna znajduje się pomiędzy erą eofityczną a erą mezofityczną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1389041", "fragment_id": "232840/0", "subtitle": "", "title": "Era paleofityczna", "document_id": "232840", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1389041.0, "score": 0.2982372045516968}, "uuid": "839cdb20-5f37-4d51-b71d-373c703b7d29"}, {"page_content": "W początkach paleozoiku (w kambrze) część obecnego obszaru zajmowało morze. Powstały w nim grube pokłady wapieni (na terenie obecnych Sudetów) oraz piaskowców i łupków (na terenie obecnych Gór Świętokrzyskich). W ordowiku i sylurze miała miejsce orogeneza kaledońska, doprowadziła ona do częściowego sfałdowania Sudetów i Gór Świętokrzyskich. W dewonie klimat uległ ociepleniu. Pod koniec tego okresu rozpoczęła się orogeneza hercyńska – ponowne sfałdowanie Gór Świętokrzyskich i Sudetów, która miała miejsce także w karbonie. Podczas jej trwania powstały złoża węgla kamiennego oraz góry wulkaniczne. W permie środkowa i północna część Polski była zalana morzem. Osadzały się w nim margle i wapienie, tworzyły pokłady soli kamiennej i potasowej. Wtedy też powstały złoża ropy naftowej i miedzi.\nW erze mezozoicznej tworzyły się skały osadowe: wapienie, dolomity, piaskowce. W erze tej rozpoczęły się kolejne ruchy górotwórcze – trwająca do dziś orogeneza alpejska.\nOrogeneza alpejska doprowadziła w erze kenozoicznej, dokładnie w paleogenie do wydźwignięcia środkowej części obszaru Polski – powstał tam ląd. Natomiast w neogenie prawie cały obszar Polski został wzniesiony ponad poziom morza. Najwyżej wzniesiony został obszar Karpat. Pod koniec neogenu morze na terenie Polski całkowicie wycofało się. W pierwszym okresie czwartorzędu (plejstocen) nadeszła epoka lodowcowa, lód pokrył prawie całą Polskę.\nUkształtowanie terenu.\n \"Osobny artykuł: Góry w Polsce.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1725", "fragment_id": "174440/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Polski", "source": "wikipedia", "start_index": 1681.0, "document_id": "174440", "parentId": 1725.0, "score": 0.3702719509601593}, "uuid": "a45c05c7-4b37-4802-92a2-9a530d222229"}, {"page_content": "Pierwsze kręgowce pojawiły się na Ziemi około 525 mln lat temu, podczas okresu zwanego eksplozją kambryjską i wywodzą się z wczesnych bezczaszkowców. Cechami świadczącym o ich bliskim pokrewieństwie z kręgowcami są m.in.: podział ciała na miomery (segmenty mięśniowe), grzbietowe położenie szkieletu osiowego oraz grzbietowe położenie ośrodkowego układu nerwowego. Za najwcześniejszego kręgowca uważa się myllokunmingię. Innym wczesnym kręgowcem jest haikouichthys, który również żył w okresie kambru.\nW wyniku wykształcenia szczęk, które powstały z pierwszego łuku skrzelowego w ordowiku pojawiły się żuchwowce, a stały się one powszechne w dewonie (okres często zwany erą ryb). Dwie grupy ryb kostnoszkieletowych: promieniopłetwe i mięśniopłetwe stały się dominującymi gromadami w tamtym okresie. Również w dewonie nastąpiło wymieranie większości grup bezżuchwowców, z wyjątkiem minogów oraz śluzawic, które przetrwały do dziś. Około 370 mln lat temu pojawiły się pierwsze kręgowce lądowe w dewonie, i były to pierwsze prymitywne płazy – labiryntodonty. Pod koniec syluru w morzach dominowały ryby pancerne, które również wymarły w dewonie.\nPierwsze owodniowce – gady powstały w karbonie, dzięki wykształceniu błon płodowych uniezależniły swój rozród od środowiska wodnego. Dwie gromady gadów anapsydy oraz synapsydy były dominującą grupą zwierząt lądowych pod koniec ery paleozoicznej, diapsydy stały się dominującą grupą w mezozoiku. Ptaki pojawiły się około 150 mln lat temu i wywodzą się z teropodów. W permie rozwinęła się grupa terapsydów (rząd synapsydów), która dała początek ssakom.\nBudowa.\nSzkielet.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17200", "fragment_id": "176911/1", "subtitle": "", "title": "Kręgowce", "parentId": 17200.0, "start_index": 1202.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176911", "score": 0.4343261420726776}, "uuid": "b932c628-7923-4a58-bb8b-0f12bafd14f5"}, {"page_content": "Sylur trwał od ok. 443,8 ±1,5 do 419,2 ±3,2 miliona lat temu. W tym czasie zakończyło się trwające od ordowiku zlodowacenie, dzięki czemu powstały lepsze warunki dla życia na Ziemi. Rozwinęła się znaczna ilość ryb, m.in. żuchwowców, bezżuchwowców oraz pierwszych ryb słodkowodnych. Najliczniejszą grupą drapieżników pozostawały stawonogi, m.in. wielkoraki. Rozwinęły się również stworzenia żyjące wyłącznie na lądzie, takie jak grzyby, pajęczaki i pareczniki. Rozwój roślin naczyniowych pozwolił rozprzestrzenić się na stałym lądzie innym gatunkom roślin, które stały się prekursorami roślinnego życia zamieszkującego powierzchnię kuli ziemskiej. W okresie syluru Ziemia dzieliła się na cztery kontynenty: Gondwanę (Afryka, Ameryka Południowa, Australia, Antarktyda, Syberia), Laurencję (Ameryka Północna), Bałtykę (Północna Europa) i Awalonię (Zachodnia Europa). Podniesienie poziomu morza doprowadziło do rozprzestrzenienia się wielu nowych gatunków organizmów wodnych.\nDewon.\n \"Główn: Dewon .\"\nDewon trwał od ok. 419,2 ±3,2 do 358,9 ±0,4 miliona lat temu. Okres ten charakteryzuje się dużą różnorodnością ryb, obejmującą opancerzone Dunkleosteus oraz ryby, z których ewoluowały pierwsze czworonogi. Z kolei na lądzie, w wyniku eksplozji dewońskiej, doszło do znacznego urozmaicenia gatunków roślin – rozwinęły się pierwsze drzewa i nasiona. W wyniku tego zdarzenia doszło również do urozmaicenia stawonogów. Dewon charakteryzuje się również pojawieniem się pierwszych płazów oraz znalezieniem się ryb na szczycie łańcucha pokarmowego. W końcowej fazie dewonu, w wyniku wymierania dewońskiego, wymarło 70% gatunków, co oznacza, że to zdarzenie było drugim co do skali wymieraniem w historii Ziemi.\nKarbon.\n \"Główn: Karbon .\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34887", "fragment_id": "178205/10", "subtitle": "", "title": "Życie", "document_id": "178205", "start_index": 17621.0, "parentId": 34887.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6629277467727661}, "uuid": "c4c46467-f685-4806-8ee6-83867dd88194"}, {"page_content": "Mapa geologiczna jest przykładem mapy tematycznej. Na mniej lub bardziej uproszczonym podkładzie topograficznym za pomocą kolorów przedstawiona jest treść geologiczna.\nNa mapie geologicznej pewna cecha skał budujących skorupę ziemską jest oznaczana odpowiednim kolorem. Najczęściej jest to wiek skał:\n     czwartorzęd,\n     neogen,\n     paleogen,\n     kreda,\n     jura,\n     trias,\n     perm,\n     karbon,\n     dewon,\n     sylur,\n     ordowik,\n     kambr,\n     proterozoik,\n     archaik.\nRzadziej kolor obrazuje rodzaj skał, lub obie cechy są ukazane na mapie razem.\nPonadto stosuje się kolor intensywnie czerwony do zobrazowania wystąpień skał magmowych, przeważnie bez względu na ich wiek. Piętra danego okresu są przedstawione w tym samym kolorze, np. zielonym, lecz z różną intensywnością od najciemniejszych dla pięter starszych do jasnozielonych dla pięter najmłodszych.\nPodział map.\nZe względu na treść mapy geologiczne dzielimy na:\nZe względu na skalę mapy geologiczne dzielimy na:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=738487", "fragment_id": "847010/0", "subtitle": "", "title": "Mapa geologiczna", "document_id": "847010", "start_index": 0.0, "parentId": 738487.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3910735547542572}, "uuid": "5e086488-a375-4b99-90b4-9f1ff8715c6b"}]}
{"id": "q_901", "question": "W którym utworze Jan Kochanowski opisał napad Tatarów na Podole?", "answer": [{"page_content": "Prawdopodobnie w 1575 Jan Kochanowski napisał utwór znany jako \"Pieśń o spustoszeniu Podola\", opublikowany w 1586 w zbiorze \"Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje\" jako piąta pieśń części \"Księgi wtóre\". Pieśń powstała jako reakcja na napad Tatarów na Podole w czasie bezkrólewia w 1575. Z czasów Stefana Batorego, mającego plany wojny z Turcją, pochodzą traktaty Szymona Szymonowicza \"Dicta seu consilia de bello contra Turcam\" (Kolonia (Niemcy) 1583) i A. Wolana \"Oratio ad incolas Regni Poloniae\" (Wilno 1595).\nZa czasów Zygmunta III Wazy zaczęło się ukazywać coraz więcej turcyków. Wiązało się to z walkami z Turkami pod Cecorą w 1620 i Chocimem w 1621 roku. Pojawiły się też plany wielkiej koalicji antytureckiej na czele z Polską.\nZa najważniejszego pisarza zajmującego się tymi sprawami można uznać biskupa kijowskiego Józefa Wereszczyńskiego. Jego prace to: \"Pobudka na Jego cesarską Miłość Wszystkiego Chrześcijaństwa, jako też na Jego K.M. Króla Polskiego. Tudzież też na Jaśnie Oświeconego Kniazia Wielkiego Moskiewskiego, do podniesienia woyny świętey spolną ręką przeciw Turkom y Tatarom\" (Kraków 1597), \"Publica ...z strony fundowania szkoły rycerskiej\" (Kraków 1594), \"Excitarz do podniesienia woyny przeciwko Turkom y Tatarom\" (Kraków 1592), \"Votum ze strony podniesienia woyny potężney przeciwko Cesarzowi Tureckiemu\" (Nowy Wereszczyn 1597). Podobnie jak poprzedni autorzy lekceważył on siły militarne Imperium Osmanów. Mało tego, powołuje się on na słowa proroków i astrologów przepowiadające zwycięstwo nad muzułmanami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2080835", "fragment_id": "379203/4", "subtitle": "", "title": "Polska literatura antyturecka", "document_id": "379203", "start_index": 5555.0, "parentId": 2080835.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9718205332756042}, "uuid": "0bc72b6f-0cf4-4d5a-9fed-d52c68af75f3"}, {"page_content": "Pieśń V [inc. Wieczna sromota i nienagrodzona Szkoda] (znana również jako \"Pieśń o spustoszeniu Podola\") – pieśń Jana Kochanowskiego, napisana prawdopodobnie w 1575 roku, opublikowana po raz pierwszy w 1586 roku w zbiorze \"Pieśni Jana Kochanowskiego księgi dwoje\" jako piąta pieśń części \"Księgi wtóre\". Utwór powstał w reakcji na napad tatarski na Podole w czasie bezkrólewia w 1575 roku. Należy do najbardziej znanych pieśni Kochanowskiego, w XVI i XVII w. doczekała się licznych przeróbek i adaptacji (trawestował ją m.in. po łacinie Maciej Kazimierz Sarbiewski).\nPieśń pisana jest czterowersem sylabicznym (11-zgłoskowym). Jest zabarwiona ironią, szyderstwem i krytyką społeczeństwa, które dopuściło do tatarskiego napadu. Akcentowaniu gwałtownych emocji podmiotu służy zastosowanie licznych przerzutni i umieszczenie najmocniejszej granicy składniowej w klauzuli drugiego wersu, co dzieliło strofę na dystychy. Wywołaniu emocji odbiorcy służą natomiast liczne alegorie, kontrastowe zestawienia oraz wzmocnienie obraźliwego przysłowia \"Polak mądr po szkodzie\" poprzez zmienienie je na silniejsze \"i przed szkodą i po szkodzie głupi\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1746275", "fragment_id": "855886/0", "subtitle": "", "title": "Pieśń V (inc. Wieczna sromota i nienagrodzona Szkoda)", "document_id": "855886", "start_index": 0.0, "parentId": 1746275.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8442878723144531}, "uuid": "67f8f0ec-0ce8-4851-b897-8cc6ec720da5"}, {"page_content": "Pieśń – gatunek literacki poezji lirycznej, o genezie związanej z obrzędami i muzyką (pieśni ludowe, pieśni średniowieczne), od której stopniowo się uwolnił, stając się samodzielną formą wyrazu.\nPieśń to utwór liryczny podzielony na strofy, zwykle o tematyce poważnej.\nNowożytny kształt pieśni jako wiersza wywodzi się z utworów Horacego i ód greckich. U Horacego stała się samodzielną formą literacką.\nW średniowiecznej literaturze pieśni były epickimi utworami narracyjnymi o tematyce historycznej, np. Pieśń o Rolandzie.\nPrzykładami polskiej pieśni mogą być: \"Pieśń IX, XIV (księgi wtóre)\" lub \"Pieśń V – o spustoszeniu Podola\" Jana Kochanowskiego.\nPieśń posiada cztery cechy główne: uproszczoną budowę, układ stroficzny, częste refreny i rytmizację.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165716", "fragment_id": "21471/0", "subtitle": "", "title": "Pieśń (gatunek literacki)", "document_id": "21471", "start_index": 0.0, "parentId": 165716.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17139869928359985}, "uuid": "005072e5-390c-4b78-aca7-168bab6f797d"}, {"page_content": "Mamy wszyćcy k temu się dziś brać – polski wiersz z XV wieku, opisujący napad Tatarów na Sandomierz w 1259.\nTytuł wiersza pochodzi od incipitu \"Mamy wszyćcy k temu się dziś brać, / Byśmy mogli łaskę Boga zyskać\". W opracowaniach utwór występuje także jako \"Druga pieśń Sandomierzanina\" i \"Pieśń o gniewie Pańskim\". Wiersz jest znany tylko z odpisu wykonanego na podstawie zaginionego rękopisu przez Wacława Maciejowskiego, ogłoszonego drukiem w 1852 jako \"Pieśni Sandomierzanina\".\nPieśń składa się z 20 pięciowersowych zwrotek pisanych nieregularnym ośmiozgłoskowcem i niekonsekwentnie rymowanych (AAAAA lub AABBB). Również układ zwrotek jest niepewny.\nUtwór zaczyna się Inwokacją do Chrystusa, by pomógł uzyskać łaskę i uniknąć gniewu. Następnie podane są ogólne rozważania o Bożych karach, słusznie dotykających grzeszne jednostki i społeczności (naród żydowski, Troję, Rzym). Dalej pojawia się obszerna relacja o napadzie Tatarów na Sandomierz, wykorzystująca zapisy z \"Rocznika świętokrzyskiego drugiego\", ukazana jako przykład słusznego gniewu Bożego. Kolejne zwrotki zawierają wezwanie do walki z poganami (Tatarami i Turkami). W końcowych zwrotkach znajduje się prośba o dobre życie i dobrą śmierć oraz autoprezentacja autora (kapłan piszący dla chwały Bożej oraz zapewnienia sobie wiecznego Królestwa).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3453846", "fragment_id": "980852/0", "subtitle": "", "title": "Mamy wszyćcy k temu się dziś brać", "document_id": "980852", "start_index": 0.0, "parentId": 3453846.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06318190693855286}, "uuid": "dcc1ee03-4fcd-4708-8513-92accf25e735"}, {"page_content": "Zgoda – utwór poetycko-publicystyczny Jana Kochanowskiego wydany w 1564.\nUtwór powstał w 1562, zaś wydany został w 1564 w Krakowie w Drukarni Łazarzowej. Odnosi się on do toczonych ówcześnie w Polsce sporów egzekucyjnych i religijnych. Utwór nie opowiada się jednak jednoznacznie po którejś ze stron sporu. Podmiotem mówiącym utworu jest personifikowana Zgoda, która udziela nagan wszystkim stronom za stronniczość, zwady, bezład.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3648701", "fragment_id": "1309724/0", "subtitle": "", "title": "Zgoda (utwór Kochanowskiego)", "parentId": 3648701.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1309724", "source": "wikipedia", "score": 0.06472233682870865}, "uuid": "c9f5691a-8a8e-4d0f-b1ed-789960135939"}, {"page_content": "Satyr albo Dziki mąż – poemat satyryczno-polityczny Jana Kochanowskiego, napisany w 1563 roku, a wydany drukiem w 1564. Stanowi krytykę wad społeczeństwa polskiego, wyrażaną przez tytułowego bohatera. Kochanowski zadedykował go królowi Zygmuntowi Augustowi. Utwór wprowadził do literatury polskiej gatunek poematu satyrowego.\nOkoliczności powstania i publikacji utworu.\nKochanowski napisał \"Satyra\" jesienią w 1563 roku (w październiku lub listopadzie), jednak być może rozmowy o stworzeniu takiego utworu prowadził ze swoim mecenasem, Piotrem Myszkowskim już 12 lub 13 lipca 1563 roku w Wilnie. Utwór został wydany w 1564. Był dedykowany królowi Zygmuntowi Augustowi.\nZarys treści.\nBohaterem utworu jest tytułowy satyr, który dawniej towarzyszył Bachusowi, a później ze swojej kryjówki w lesie obserwował społeczeństwo polskie i widział stopniowy jego upadek oraz zaprzepaszczenie dawnych wartości i dobrych obyczajów. Las opuścił z powodu huku siekier, jaki pojawił się wówczas, gdy Polacy porzucili rzemiosło wojenne i zajęli się handlem. Satyr postanawia przemówić do Polaków i uświadomić im ich wady narodowe i popełniane błędy. Krytykuje m.in. nadmierne polemiki religijne, porzucenie chwały i umiejętności wojennych przez szlachtę, zajęcie się przez nią handlem zbożem i bydłem, osłabienie obronności kraju, zbytek i pieniactwo; proponuje reformę szkolnictwa i sądownictwa, odnowę moralną i powrót do dawnych, dobrych tradycji i obyczajów. Po zakończeniu wypowiedzi satyr zostaje przez zirytowanych słuchaczy przepłoszony motykami, służącymi do karczowania pni ściętych drzew.\nKonstrukcja postaci tytułowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1742616", "fragment_id": "897893/0", "subtitle": "", "title": "Satyr albo Dziki mąż", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "897893", "parentId": 1742616.0, "score": 0.09911786764860153}, "uuid": "bc76b5fa-301d-4471-971b-19e4e37ad597"}, {"page_content": "Jezda do Moskwy, właśc. \"Jezda do Moskwy, i posługi z młodych lat, aż i przez wszystek czas przeszłej wojny z Moskiewskim, ojczyźnie swej i Panom swym czynione, [...] Krisztopha Radziwiła ...\" – panegiryk o funkcjach wychowawczych i upamiętniających, napisany przez Jana Kochanowskiego, opublikowany w 1583 roku w Drukarni Łazarzowej, a napisany prawdopodobnie rok wcześniej, poświęcony dokonaniom wojennym Krzysztofa Radziwiłła w walce z Rosją w 1581.\nHistoria.\n\"Jezda do Moskwy\" powstawała prawdopodobnie w pośpiechu (być może z powodu nalegań Radziwiłła, który domagał się szybkiego druku utworu) lub została niedopracowana z innych przyczyn (np. kłopotów zdrowotnych lub rodzinnych); świadczą o tym liczne nierówne fragmenty oraz rymy asonansowe, które nie były normalnie stosowane przez Kochanowskiego (według Wiktora Weintrauba asonanse te mogły nie wynikać z pospiesznego tworzenia utworu, a być elementem specyficznej, niemożliwej do zrozumienia współcześnie stylizacji).\nTreść.\nUtwór rozpoczyna się rozbudowaną metaforą, zestawiającą Krzysztofa Radziwiłła, naśladującego dzielność ojca, z młodym orłem, obserwującym polowania i ataki swojego ojca. Następnie zawiera zarys charakteru i wcześniejszych dokonań bohatera oraz relację z jego czynów wojennych w Rosji. Relacja ta jest rzeczowa, utwór nie zawiera elementów cudownych i nadprzyrodzonych, jest bliska rzeczowym relacjom kronikarskim – wynika to z faktu, że zamiarem Kochanowskiego nie było stworzenie eposu, a utworu opisującego wydarzenia współczesne w konwencji hodoeporikonu – poematu podróżniczego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1986752", "fragment_id": "396332/0", "subtitle": "", "title": "Jezda do Moskwy", "document_id": "396332", "start_index": 0.0, "parentId": 1986752.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20984946191310883}, "uuid": "a1af13c6-595f-454a-9eda-6471f6f9a833"}, {"page_content": "Epicedium (gr. \" epikedeion\") – literacki utwór żałobny, którego twórcą jest Symonides. Ma określony schemat retoryczny: \nMoże się także wiązać z napomnieniem - \"exhortatio\" (np. \"Tren XIX\" Jana Kochanowskiego). W epicedium bohaterem może być tylko osoba dorosła, sławna, z określonymi zasługami, bohater (tu występuje znaczna różnica z \"Trenami\" Kochanowskiego).\nSkładniki klasycznego epicedium: \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=306769", "fragment_id": "1452722/0", "subtitle": "", "title": "Epicedium", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1452722", "parentId": 306769.0, "score": 0.051152948290109634}, "uuid": "6ab47fea-755a-4391-9f52-70e007f8b4a3"}, {"page_content": "We wrześniu 1563 roku wyruszył drogą morską wraz ze swoim kuzynem Janem Tęczyńskim - starostą rohatyńskim i towarzyszącym im orszakiem, by sfinalizować zabiegi o rękę Cecylii. Do ślubu jednak nie doszło. W drodze do Szwecji Tęczyńscy zostali uwięzieni przez Duńczyków, którzy wtedy prowadzili wojnę ze Szwedami. Jan Baptysta zmarł w grudniu 1563 roku w więzieniu w Kopenhadze. Jego ciało sprowadził do Polski kuzyn – ordynat Jan Zamoyski, który prawdopodobnie był też fundatorem nagrobku, wykonanego w pracowni słynnego Santi Gucciego. Jan Baptysta został pochowany w Kraśniku w rodzinnej kaplicy, w kościele parafialnym.\nW 1651 lub 1652 roku portret Tęczyńskiego i Cecylii uwiecznił na medalu holenderski artysta Steven van Herwijck.\nHistorię tej miłości i nieszczęśliwej podróży opisał Jan Kochanowski w utworze \"Pamiątka wszytkimi cnotami hojnie obdarzonemu Janowi Baptiście hrabi na Tęczynie\" oraz Julian Ursyn Niemcewicz w romansie historycznym \"Jan z Tęczyna. Powieść historyczna\" (1825) a także Franciszek Karpiński w wierszu \"O Tęczyńskim\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1545771", "fragment_id": "699196/1", "subtitle": "", "title": "Jan Baptysta Tęczyński", "parentId": 1545771.0, "start_index": 1391.0, "document_id": "699196", "source": "wikipedia", "score": 0.07472321391105652}, "uuid": "61d7395b-b466-439b-be71-8aac666f2756"}, {"page_content": "Pieśń I [inc. Przeciwne chmury słońce nam zakryły] (znana też jako \"Pieśń o potopie\") – pieśń Jana Kochanowskiego, opublikowana po raz pierwszy prawdopodobnie ok. 1570, a następnie, w wersji poprawionej przez autora, w zbiorze \"Pieśni księgi dwoje\" w 1586. Utwór podejmuje temat Boga karzącego ludzkie grzechy klęską potopu.\nCzas powstania i publikacji utworu.\nNie wiadomo dokładnie kiedy powstała \"Pieśń o potopie\". Badacze wskazują, że mogła powstać ok. 1550 lub w czasie pobytu poety w Padwie, ewentualnie w połowie 1557 roku. Pierwsza redakcja tekstu ukazała się dwukrotnie w roku 1570 (w drugiej, zmienionej wersji, utwór został opublikowany w zbiorze \"Pieśni księgi dwoje\" w 1586); mogła być jednak drukowana również wcześniej, krążyła też na pewno w odpisach. Piotr Statorius-Stojeński, autor gramatyki języka polskiego pt. \"Polonicae grammatices institutio\", przytoczył tekst utworu w swoim podręczniku, musiał więc znać go w połowie 1567 roku. Nie wiadomo, czy Stoiński znał zarówno wcześniejszą, jak i późniejszą, poprawioną przez autora, redakcję pieśni – jego cytaty nie zgadzają się dokładnie z wczesną wersją utworu, mogą więc stanowić kontaminację obu redakcji, ale różnice mogą też wynikać z błędu kopisty lub drukarza. Co prawda wczesne wydanie tej pieśni znalazło się w kancjonale biblioteki Zamoyskich, zawierającym druki z lat 1558–1561, ale nie ma pewności, czy \"Pieśń o potopie\" nie została dołączona do tego zbioru znacznie później.\nRóżnice w wydaniach pieśni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1745737", "fragment_id": "908679/0", "subtitle": "", "title": "Pieśń I (inc. Przeciwne chmury słońce nam zakryły)", "parentId": 1745737.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "908679", "score": 0.11412262916564941}, "uuid": "95116bd1-1a25-4138-ade8-14d332530db3"}]}
{"id": "q_902", "question": "Sołtys jest mianowany przez wójta czy wybierany przez mieszkańców?", "answer": [{"page_content": "W Galicji, w zaborze austriackim istniały najkorzystniejsze warunki do działania samorządu wiejskiego. W 1784 roku wprowadzono \"Reformy Terezjańskie\", na mocy których w skład samorządu wiejskiego wchodził wójt wraz z przysiężnymi, który był wybierany przez właściciela wsi spośród trzech kandydatów zaproponowanych przez mieszkańców. Po uzyskaniu w 1867 roku przez Galicję autonomii, wsie stały się gminami jednostkowymi (jednowioskowymi). Na czele gminy wiejskiej stał naczelnik lub wójt z przysiężnymi wybieranymi spośród członków rady jako władza wykonawcza. Rada gminy wiejskiej była organem uchwałodawczym i nadzorczym w składzie od 8 do 36 osób. Po 1918 roku galicyjski samorząd był wzorcem do tworzenia samorządów na terenie byłego zaboru rosyjskiego.\nII Rzeczpospolita Polska.\nPo 1918 roku w Polsce funkcjonowały na różnych terytoriach cztery różne systemy władzy lokalnej jako pozostałości polityki państw zaborczych. W 1933 roku została uchwalona ustawa scaleniowa, która doprowadziła do ujednolicenia systemu samorządności w Polsce. W 1934 roku gminy jednostkowe zostały zlikwidowane i włączone w skład gmin zbiorowych, w których jednostkami pomocniczymi stały się sołectwa. Samorząd wiejski był uzupełnieniem samorządu gminnego. Sołtys był wybierany na 3-letnią kadencję i był kontrolowany przez gromadzką komisję rewizyjną.\nZadania i kompetencje sołtysa:\nPolska Rzeczpospolita Ludowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10175", "fragment_id": "184302/2", "subtitle": "", "title": "Sołtys", "parentId": 10175.0, "start_index": 2837.0, "document_id": "184302", "source": "wikipedia", "score": 0.44669830799102783}, "uuid": "2fd2b23b-8f1e-417d-b835-9a9dab57816a"}, {"page_content": "W PRL-u funkcja sołtysa istniała do 1954 roku, gdy została zastąpiona w latach 1954–1958 instytucją \"pełnomocnika gromadzkiej rady narodowej\". W 1958 roku funkcję sołtysa przywrócono. Samorząd wiejski składał się z sołtysa jako organu wykonawczego i zebrania wiejskiego jako organu uchwałodawczego. Do 1973 roku samorząd wiejski działał w ramach gromad, a następnie w ramach sołectw jako jednostek pomocniczych gmin. Sołtysów wybierano w wyborach jawnych na 3-letnią kadencję. Sołtysi pełnili funkcje: administracyjne, samorządowe i organizacyjno-społeczne. W latach 1958–1972 sołtys był pośrednikiem między mieszkańcami wsi a gromadzką radą narodową, po 1973 roku między mieszkańcami a gminną radą narodową oraz naczelnikiem gminy.\nSołtysi dzisiaj.\nOrgan sołectwa.\nOd 1990 roku sołtys jest organem wykonawczym jednostki pomocniczej gminy, sołectwa. Sołtys jest wybierany przez zebranie wiejskie. Działalność sołtysa wspiera rada sołecka. Sołtys korzysta z ochrony prawnej przysługującej funkcjonariuszom publicznym. Szczegółowe regulacje uprawnień sołtysa regulowane są w statucie sołectwa uchwalanym przez radę gminy.\nSołectwa są ustanawiane przeważnie na obszarze wiejskim. W miastach jednostkami pomocniczymi w większości są osiedla, dzielnice, gdzie odpowiednikiem sołtysa jest zarząd osiedla (dzielnicy) albo przewodniczący zarządu osiedla (dzielnicy). Istnieją jednak miasta np. Bełżyce w powiecie lubelskim gdzie są ustanawiane sołectwa jako jednostki pomocnicze. Takich miast w Polsce, które mają burmistrza i sołtysa jest 13.\nWedług danych z 31 grudnia 2010 r. w Polsce było 40,3 tys. sołtysów, z których 30,7% stanowiły kobiety. Według stanu w dniu 31 grudnia 2011 roku w Polsce było 40 540 sołectw.\nOd 2002 „Gazeta Sołecka” organizuje ogólnopolski konkurs \"Sołtys Roku\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10175", "fragment_id": "184302/3", "subtitle": "", "title": "Sołtys", "parentId": 10175.0, "start_index": 4235.0, "document_id": "184302", "source": "wikipedia", "score": 0.7458474636077881}, "uuid": "fc0bb743-fe1c-4c22-b638-8b0fe69d28dc"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy urzędnika wiejskiego. Zobacz też: inne znaczenia terminu Sołtys.\nSołtys (pierwotnie od łac. scholasticus, z niem. \"Schuldheiss\", \"Schultheiss\", \"Schultheiß\", \"Scholtis\", \"Schulte(s)\" i \"Schulz(e)\", \"sędzia\", \"ten, który wskazuje winnego\"; forma łacińska \"scultetus\", \"solthetus\") – przedstawiciel lokalnej społeczności, przeważnie wiejskiej. Jego rola począwszy od średniowiecza ulegała poważnym zmianom. Od 1990 roku w Polsce jest organem wykonawczym sołectwa, a organem nadrzędnym wobec sołtysa jest wójt, którego kompetencje obejmują całą gminę.\nHistoria.\nŚredniowiecze.\nUrząd sołtysa został utworzony na przełomie XII i XIII wieku, we wsiach lokowanych na prawie niemieckim. Pierwszym sołtysem zostawał zasadźca, który reprezentował interesy feudalnego pana. Pierwsze nazwy niemieckie to: \"scholtis\", \"szoltyz\". Sołtys w średniowiecznym systemie prawnym to także wiejski sędzia (\"Dorfschulze\") oraz zasadźca lokujący wieś na prawie niemieckim. W ciągu czasu zmieniała się pisownia: \"Schultetus (1180), Sculte (1249), Schultheiß (1259), Schulcz (1300), Scolcz (1371)\". Sołtysem mógł być szlachcic, mieszczanin lub bogatszy kmieć. Gdy pan feudalny lokował wieś bez pomocy zasadźcy, sołectwa nabywali przedstawiciele szlachty lub bogaci mieszczanie.\nZadania i prawa sołtysa:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10175", "fragment_id": "184302/0", "subtitle": "", "title": "Sołtys", "document_id": "184302", "start_index": 1.0, "parentId": 10175.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42219018936157227}, "uuid": "510d73fd-b208-4267-8b3e-548c8bad1b80"}, {"page_content": "Od początku XIII do połowy XIV wieku urząd sołtysa był dziedziczony przez najstarszego męskiego potomka. W XIV wieku proponowano, by z sołtysów uczynić odrębną warstwę społeczną. Ich znaczenie społeczne i ekonomiczne było względnie mocne, a bywało częstym zjawisko przenoszenia się sołtysów lub ich dzieci do stanu rycerskiego. Potencjał sołtysów bywał na tyle silny, że ekonomicznie przewyższali czasem drobne rycerstwo, szczególnie rekrutujące się z ubogich ministeriałów lub włodyków. Z tego względu w 1423 roku szlachta wymogła na królu Władysławie Jagielle wydanie Statutu Warckiego, na mocy którego ich ziemie były włączane do folwarków lub dzielone pomiędzy kmieci. W 1563 roku urząd sołtysa zlikwidowano, zastępując ich wójtami.\nKrólestwo Polskie.\nW okresie zaborów zadania samorządu wiejskiego były zróżnicowane w zależności polityki zaborców. W Królestwie Polskim w gromadach organem wykonawczym był sołtys, a uchwałodawczym – zgromadzenie mieszkańców. Sołtys był zobowiązany do utrzymania porządku publicznego (kary porządkowe – pieniężne, aresztu i robót publicznych). W zaborze rosyjskim gmina składała się z kilku gromad.\nWielkie Księstwo Poznańskie.\nW Wielkim Księstwie Poznańskim wieś była zarządzana przez sołtysa, który był wybierany we wsiach uwłaszczonych przez uprawnionych mieszkańców, a we wsiach nieuwłaszczonych przez właścicieli wsi. Sołtys był zatwierdzany przez \"Landrata\" (urzędnika administrującego powiatem). Od 1891 roku na terenie zaboru pruskiego wieś była równocześnie gminą.\nKrólestwo Galicji i Lodomerii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10175", "fragment_id": "184302/1", "subtitle": "", "title": "Sołtys", "parentId": 10175.0, "start_index": 1295.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184302", "score": 0.5272371768951416}, "uuid": "0b63a716-b12e-41e4-ab5d-6387322f8188"}, {"page_content": "Sołectwo – jednostka pomocnicza gminy we współczesnej Polsce, charakterystyczna głównie dla obszarów wiejskich. Obszar, zakres działania sołectwa i jego organów określa rada gminy w statucie sołectwa.\nWedług stanu w dniu 31 grudnia 2023 roku było 40 812 sołectw.\nCharakterystyka.\nOrganem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Sołtysa oraz radę sołecką wyłaniają stali mieszkańcy danego sołectwa w tajnym i bezpośrednim głosowaniu na zebraniu wiejskim.\nZebranie wiejskie jest przykładem realizacji idei demokracji bezpośredniej, podczas którego artykułowane są najważniejsze problemy mieszkańców sołectwa. Udział mieszkańców w zebraniach wiejskich jest bardzo zróżnicowany. Średnio kształtuje się na poziomie około 15%.\nOd 2010 roku sołectwa, za zgodą rady gminy, mogą dysponować funduszem sołeckim. W 2013 roku ponad połowa gmin, w których jednostkami pomocniczymi były sołectwa, uruchomiła fundusz sołecki.\nStruktura.\nSołectwo może obejmować jedną miejscowość (np. wieś bądź przysiółek, a nawet osadę), część miejscowości lub kilka miejscowości. Także w jednej miejscowości może być ustanowionych kilka sołectw.\nLiczba sołectw w Polsce.\nDane z rocznika statystycznego GUS według stanu na dzień 31 grudnia każdego roku:\nSołectwa miejskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22390", "fragment_id": "170154/0", "subtitle": "", "title": "Sołectwo", "parentId": 22390.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170154", "score": 0.29488134384155273}, "uuid": "777c5cee-f8a8-4d68-b2a6-246c05a9ab01"}, {"page_content": "Przełom 1918 i 1919 roku – dekrety wprowadzające demokratyczny samorząd gminny i powiatowy na terenie byłego Królestwa Polskiego (rady miejskie i gminne, sejmiki powiatowe – te ostatnie z wyborów pośrednich wybierane przez członków tych pierwszych). 1919 rok – dekret Naczelnika Państwa dotyczący wybierania przedstawicieli gmin. Uznano, iż wszyscy obywatele polscy, zamieszkujący na terenie gminy wiejskiej od przynajmniej 6 miesięcy, mogą brać udział w zgromadzeniu wiejskim, które wybierało wójta. Był on jedynym organem wykonawczym wybieralnym (musiał umieć pisać, czytać i liczyć oraz mieć ukończone 21 lat). Miał on do pomocy dwóch ławników, których wybierali sami mieszkańcy. Przed 1918 rokiem był też sołtys, który był przedstawicielem administracji lokalnej (zbierał podatki, zajmował się danymi osobowymi). W powiatach rady powiatowe, których członkowie delegowani ze zgromadzeń gminnych. Organ wykonawczy – starosta, istniał także wydział (magistrat; zbiór urzędników, wykonywał kompetencje starosty jako przedstawiciela administracji rządowej i lokalnej). Dwa rodzaje zadań:\nSamorząd był hierarchiczny – gmina podlegała powiatowi.\nW II Rzeczypospolitej było 16 województw. Do rady wojewódzkiej członkowie delegowani byli z rad powiatowych i miejskich na terenach byłego zaboru pruskiego – tam funkcjonowały jeszcze przepisy niemieckie. Od 1919 roku Warszawa spełnia funkcje powiatu i województwa. W 1928 r. podział na dzielnice stanowiące powiaty grodzkie, na ich czele starości podlegli prezydentowi miasta.\nWojewództwo śląskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=809454", "fragment_id": "1012552/3", "subtitle": "", "title": "Samorząd terytorialny w II Rzeczypospolitej", "parentId": 809454.0, "start_index": 4069.0, "document_id": "1012552", "source": "wikipedia", "score": 0.1747901439666748}, "uuid": "40e8c56b-e5f2-49fb-9ff1-0df463613d2d"}, {"page_content": "Lewin Kłodzki wraz z okolicznymi wioskami tworzą osobną gminę, posiadającą status gminy wiejskiej. Mieszkańcy gminy wybierają do swojej rady gminy 15 radnych w wyborach co 4 lata, w pięciu okręgach wyborczych. Organem wykonawczym władz jest wójt. Siedzibą władz gminy jest budynek biurowo-administracyjny, wzniesiony w latach 90. XX wieku na potrzeby urzędu gminy, znajdujący się przy ulicy Nad Potokiem 4. Przedtem władze gminy urzędowały w zabytkowym ratuszu położonym przy ulicy Rynek 20.\nWójtowie Lewina Kłodzkiego (od 1991):\nMieszkańcy gminy Lewin Kłodzki wybierają parlamentarzystów do Sejmu z okręgu wyborczego Wałbrzych, a do Senatu z okręgu wyborczego dzierżoniowsko-kłodzko-ząbkowickiego, zaś posłów do Parlamentu Europejskiego z dolnośląsko-opolskiego okręgu wyborczego z siedzibą we Wrocławiu.\nNa czele każdego z sołectw stoi sołtys jako jednoosobowy organ władzy wykonawczej, który ma do pomocy radę sołecką jako organ władzy ustawodawczej, która wybierana jest przez wszystkich mieszkańców danej wsi.\nLudzie związani z gminą.\nW Lewinie urodził się Joseph Kögler (1765–1817) – ksiądz katolicki, historyk hrabstwa kłodzkiego. Mieszkała tu i zmarła piosenkarka Violetta Villas (1938–2011); o Lewinie Kłodzkim śpiewała w swojej piosence \"W Lewinie koło Kudowy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187468", "fragment_id": "16237/4", "subtitle": "", "title": "Lewin Kłodzki (gmina)", "source": "wikipedia", "start_index": 6386.0, "document_id": "16237", "parentId": 187468.0, "score": 0.16536282002925873}, "uuid": "2e085d76-5e53-47b8-b9cf-3d3e2518a668"}, {"page_content": "Ogromne obszary leśne oraz rzeki stwarzały warunki sprzyjające osiedlaniu się ludności. Łatwo można tu było pozyskać materiał budowlany, opał oraz żywność, a także schronienie przed najazdami zbrojnymi. Pierwsi osadnicy to nie tylko ludność miejscowa. Część osadników przyjechała tu ze Śląska i Niemiec. W powstałej wsi osiedlili się również rzemieślnicy, którzy przywędrowali tutaj wraz osadnikami i prowadzili swoją działalność. Ich dzisiejsi potomkowie noszą nazwiska odpowiadające ich zawodom: Kołodziej, Cieśla, Bednarz, Stolarz, Kowal i inne. Jednakże kierunek rozwoju gospodarczego Borzęcina w większości wyznaczało rolnictwo. Pierwsza wzmianka o gospodarce Borzęcina znajduje się w „Księdze Uposażeń” Jana Długosza. Pisze on, iż we wsi znajduje się 20 łanów i 9 prętów ról kmiecych. Sołtys posiada 2 łany, karczmę z oddzielnymi gruntami i gospodarstwa ogrodnicze. Kościół i pleban mają oddzielne pole (obowiązywały wtedy łany frankońskie, które równe są obecnie 24,2 ha).\nWraz z powstaniem wsi utworzona została parafia. Pierwszy kościół wybudowano tutaj w 1364 roku. Wcześniej tereny Borzęcina swym zasięgiem obejmowała, założona w 1338 roku, parafia w Szczurowej. W XVII w. rozpoczęto budowę kolejnego kościoła, którego elementy zachowały się do XXI wieku, obiekt wpisany jest do rejestru zabytków województwa.\nWładzę w nowo założonej wsi sprawował sołtys. Według zapisów jeden z ostatnich sołtysów Borzęcina, nazywał się Giza. Od roku 1736 władzę we wsi sprawował wójt. Za czasów pańszczyźnianych wójt zatwierdzany był przez dziedzica, a wybierany spośród kandydatów proponowanych przez gromadę. Po zniesieniu pańszczyzny władzę sprawował wójt wraz z tzw. „przysiężnymi” wybranymi przez gromadę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=222243", "fragment_id": "1411157/1", "subtitle": "", "title": "Borzęcin (województwo małopolskie)", "document_id": "1411157", "start_index": 883.0, "source": "wikipedia", "parentId": 222243.0, "score": 0.14275813102722168}, "uuid": "e6a5373f-3990-47d8-8610-3af23c7c4319"}, {"page_content": "Podobnie jak inni chłopi, olędrzy byli też zobowiązani do uiszczania pewnych podatków na rzecz państwa (z rzadka tylko pan brał na siebie te powinności, niewykluczone jednak, że rekompensował to sobie w wyższym czynszu). Płacono więc pogłówne lub podymne, czasem hibernę i inne podatki (np. od skór i rzezi lub \"subsidium charitativum\").\nUstrój gminy olęderskiej.\nSamorząd gminny.\nSilny samorząd był jednym z najistotniejszych wyróżników osadnictwa olęderskiego, choć zdarzały się przypadki, że panowie usiłowali ograniczać jego kompetencje (dążąc do wyznaczenia sołtysa dziedzicznego i uzależniając go od dworu), przez co ustrój gminy zbliżał się raczej do wsi lokowanych na prawie niemieckim. Najczęściej jednak dwór szanował przywileje gminy nadane jej w akcie lokacyjnym.\nSamorząd gminny stanowił sołtys z ławnikami (najczęściej dwoma, rzadziej trzema i zupełnie wyjątkowo czterema). Nie byli mianowani przez pana, ale obierani przez wszystkich (praw wyborczych nie miały kobiety) mieszkańców osady. Wybory do samorządu odbywały się najczęściej co roku, czasami tylko kadencja wynosiła dwa albo trzy lata. Do absolutnych wyjątków należały elekcje dożywotnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=537246", "fragment_id": "1563952/13", "subtitle": "", "title": "Olędrzy", "source": "wikipedia", "start_index": 20091.0, "document_id": "1563952", "parentId": 537246.0, "score": 0.08192833513021469}, "uuid": "27eb30e0-85d7-4d6d-95f2-fe54a0f3a9a1"}, {"page_content": "Wskutek akcji odwetowej władz carskich, która nastąpiła po upadku powstania styczniowego, Sławków – wraz z wieloma innymi miastami Królestwa Polskiego – utracił prawa miejskie na podstawie ukazu carskiego z 1 czerwca 1869. Odebrany mu w ten sposób status miasta odzyskał dopiero w 1958. Paradoksalnie, degradacja Sławkowa do statusu wsi wpłynęła pozytywnie na rozwój demokracji lokalnej. Zorganizowana na podstawie dekretu z 1864 o samorządzie gminy wiejskiej (jedyna forma samorządu terytorialnego w Królestwie Polskim) zbiorowa gmina Sławków, obejmująca Burki, Cieśle, Garbierze, Niwę i Stare Maczki, otrzymała prawo do decydowania we własnych sprawach za pośrednictwem zebrania gminnego – tzw. zboru wszystkich obywateli Sławkowa oraz wybieranego przez nie wójta. Odbywające się regularnie cztery razy w roku (w marcu, czerwcu, wrześniu i grudniu) zebrania zwyczajne stały się forum debat i sporów o dobro ogółu. Władzę wykonawczą sprawował wójt z ławnikami wybieranymi przez zebranie gminne oraz podporządkowani wójtowi sołtysi. Wójt i sołtysi, obok wykonywania funkcji samorządowych, pełnili również funkcję urzędników państwowych, przez co musieli realizować politykę rządu. Nadzór nad działalnością samorządu wykonywał naczelnik powiatu olkuskiego.\nDzięki działalności organów samorządowych przełom XIX i XX wieku przyniósł ze sobą wzrost zaangażowania politycznego mieszkańców Sławkowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1476570", "fragment_id": "233185/51", "subtitle": "", "title": "Historia Sławkowa", "parentId": 1476570.0, "start_index": 63428.0, "document_id": "233185", "source": "wikipedia", "score": 0.3000449240207672}, "uuid": "8530ffc2-f168-4f4d-a1d7-16fff0425086"}]}
{"id": "q_903", "question": "Który z wielkich wodzów starożytności zasłynął tym, że w wojnie przeciwko Rzymowi użył bojowych słoni, które przeprowadził przez Alpy?", "answer": [{"page_content": "Być może zainspirowana zwycięstwami Pyrrusa, Kartagina opracowała własny sposób wykorzystania słoni bojowych i wykorzystała je na szeroką skalę podczas pierwszej wojny punickiej (264–241 p.n.e.), między innymi w bitwach pod Akragas w 261 roku p.n.e., Adys i Tunesem w 255 roku p.n.e., oraz pod Panormos w 250 roku p.n.e., a także drugiej wojny punickiej (218–201 p.n.e.), podczas której kartagiński dowódca i polityk Hannibal przeprowadził swoją armię ze słoniami przez Alpy, choć wiele z nich zginęło w trudnych warunkach klimatycznych. Ocalałe słonie z powodzeniem wykorzystano w bitwie nad Trebią w 218 roku p.n.e. Rzymianie w końcu opracowali skuteczną taktykę przeciw słoniom, co doprowadziło do porażki Hannibala w decydującej o losach drugiej wojny punickiej bitwie pod Zamą w 202 roku p.n.e.; szarża słoni była nieskuteczna, ponieważ zdyscyplinowane rzymskie manipuły po prostu je przepuściły przez przerwy między swoimi szykami.\nRzymskie słonie bojowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5237531", "fragment_id": "1088625/1", "subtitle": "", "title": "Rzymskie słonie bojowe", "document_id": "1088625", "start_index": 992.0, "parentId": 5237531.0, "source": "wikipedia", "score": 0.769615888595581}, "uuid": "169f6a7a-82b4-47d6-a1f9-14a875f74735"}, {"page_content": "Pliniusz Starszy zapisał w 6 tomie z liczącej 37 woluminów \"Naturalis historia\" opinię Onesicritusa, pisarza Aleksandra Wielkiego, że lankijskie słonie były większe, agresywniejsze i lepiej sprawowały się w walce. Ponadto występowanie słoni w sąsiedztwie portów powodowało, że stały się one ważnym towarem handlowym. Nawet w czasie pokoju stosowano słonie do wymierzania kary śmierci. Karę tę stosowano przeważnie wobec zdrajców, przestępców wobec państwa i władcy.\nW następnych stuleciach słonie bojowe były używane w Europie głównie przeciwko rzymskim legionom. W bitwie pod Herakleą w 280 p.n.e. wzięło udział 20 słoni. Przyczyniły się one do zwycięstwa Pyrrusa, gdyż rzymskie konie zlękły się nieznanych im zwierząt i rzuciły do ucieczki. Podczas II wojny punickiej w armii Hannibala znalazły się także słonie. Nieznana ich liczba wyruszyła późną wiosną 218 p.n.e. z terenów obecnej Hiszpanii, kierując się na Rzym, 37 z nich dotarło we wrześniu tego roku do Rodanu, a po wyczerpującym marszu przez Alpy pod wpływem deszczu i chłodu północnej Italii (była już zima) padły wszystkie słonie z wyjątkiem trzech. Zdaniem Katona najdzielniejszym ze słoni był Surus („Syryjczyk”). Brat Hannibala, Hazdrubal, walczył przeciwko Scypionowi dysponując 140 słoniami. Do Italii przybył z 15 słoniami, z którymi jednak nie dotarł do brata.\n \"Osobny artykuł: Rzymskie słonie bojowe.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=599050", "fragment_id": "1574529/3", "subtitle": "", "title": "Słoń bojowy", "parentId": 599050.0, "start_index": 4771.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1574529", "score": 0.7991297841072083}, "uuid": "7c942026-8be7-479f-9a48-3aaf5ea84c8f"}, {"page_content": "Świnia bojowa – zwierzę bitewne, wykorzystywane w starożytności podczas wojny w walce przeciwko słoniom bojowym. \nW I wieku p.n.e. rzymski poeta i filozof Lukrecjusz zauważył, że próbowano wypuszczać na wroga lwy lub inne dzikie zwierzęta, ale nie było to skuteczne, ze względu na brak kontroli nad nimi. W 272 roku p.n.e. odnotowano, że Rzymianie używali dzików w walce ze słoniami bojowymi Tarentu w czasie wojny Rzymu z Tarentem i Pyrrusem. \nAnonimowe dzieło \"Romans o Aleksandrze\" Pseudo-Kallistenesa zawiera opowieść, która wskazuje, że Aleksander Macedoński dowiedział się o nieznanym mu wcześniej sposobie walki ze słoniami bojowymi od władcy indyjskiego Porosa, który po klęsce nad Hydaspesem w 326 p.n.e. stał się jego sojusznikiem. Wypuszczenie kwiczących świń pędzonych przy dźwięku trąbek, na stado zbliżających się do obozu słoni bojowych, zakończyło się powodzeniem. Temat ten poruszył także rzymski erudyta Pliniusz Starszy, który stwierdził, że „słonie boją się najmniejszego kwiku świni”. \nInformacje znajdujące się w tekście Eliana (\"De natura animalium\" I, 38) potwierdzają, że Rzymianie wykorzystywali świnie bojowe podczas wojny toczonej w latach 280-275 p.n.e. z królem Epiru Pyrrusem, gdy na jego dwanaście ocalałych słoni w celu ich wystraszenia wypuszczono nie tylko kwiczące świnie, ale także stado baranów. \nW VI wieku n.e. historyk bizantyjski Prokopiusz z Cezarei w \"Historii wojen\" odnotował, że obrońcy Edessy zawiesili kwiczącą świnię na murach obronnych dla odstraszenia słonia bojowego władcy Persji Chosrowa Anoszirwana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5247084", "fragment_id": "1084664/0", "subtitle": "", "title": "Świnia bojowa", "document_id": "1084664", "start_index": 0.0, "parentId": 5247084.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7745876312255859}, "uuid": "50a84128-09c7-459c-b805-4512700fd76b"}, {"page_content": "Armia ta była zbieraniną różnych nacji. Skład wojsk nosił na sobie ślad wędrówki z Afryki. Byli wśród tych żołnierzy Numidowie, Libijczycy, Iberowie, Balearowie, Ligurowie i Celtowie. W wyniku epidemii i trudnej drogi potężna armia stopniała z szacowanych 90 do 40 tys. ludzi (z wszystkich ponad 30 słoni bojowych przetrwał tylko jeden – Surus). Mimo zróżnicowanego składu armia Hannibala była znacznie bardziej doświadczona i zaprawiona w boju od rzymskiej, posiadała też silniejszą i liczniejszą konnicę. Nie bez znaczenia była też osobowość i talenty wojskowe jej wodza – Hannibala, który zdobył doświadczenie w kartagińskich podbojach w Hiszpanii. Wielki autorytet wśród żołnierzy zapewniły mu dotychczas odniesione zwycięstwa i determinacja, z jaką przeprawił armię przez Alpy.\nBitwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23298", "fragment_id": "168156/2", "subtitle": "", "title": "Bitwa nad Jeziorem Trazymeńskim", "source": "wikipedia", "start_index": 2628.0, "document_id": "168156", "parentId": 23298.0, "score": 0.5442432761192322}, "uuid": "86a8caba-4b51-48f6-9f2a-794ea6ab48a2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa nad Rodanem – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 218 p.n.e.\nWiosną 218 p.n.e. Hannibal wyruszył z Hiszpanii w kierunku wschodnim na czele armii liczącej 90 000 piechoty, 12 000 jazdy i 37 słoni bojowych. Po drodze pozostawił ponad 20 000 ludzi (w tym 12 000 Iberów) pod wodzą swojego siostrzeńca Hannona do obrony zdobytych terenów nad rzeką Ebro. Następnie na czele 50 000 piechoty i 9 000 jazdy przekroczył Pireneje, wkraczając na tereny plemion galijskich nad rzeką Rodan. Kartagińczycy rozpoczęli przeprawę na drugą stronę rzeki, wykorzystując m.in. łodzie zakupione u zaprzyjaźnionych tubylców. Po drugiej stronie rzeki zebrali się tymczasem wrodzy Kartagińczykom Galowie a także wspomagające ich nieliczne oddziały Rzymskie, starające się nie dopuścić przeciwnika do przeprawy. Kartagińczycy wykorzystując miejscowych przewodników znaleźli w końcu dogodne miejsca do przeprawy, a po przekroczeniu rzeki skierowali się nocą naprzeciw stanowisk Galów. Gdy wczesnym rankiem następnego dnia przeprawę rozpoczęły główne siły kartagińskie, Galowie i Rzymianie rozpoczęli atak. W tej chwili na atakujących uderzyły uprzednio przeprawione wojska Kartagińczyków, które zaatakowały obóz Galów. Równocześnie główne siły Hannibala uderzyły od strony rzeki rozpraszając całkowicie przeciwnika. Po zwycięstwie Hannibal przeprawił całą armię przez rzekę, w tym słonie, kierując się w stronę Alp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1788888", "fragment_id": "888564/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa nad Rodanem (218 p.n.e.)", "parentId": 1788888.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "888564", "score": 0.27862823009490967}, "uuid": "9dc2472c-1c48-43fd-8b44-2bd36097ba53"}, {"page_content": "Kilka słoni schwytanych w 275 roku p.n.e., podczas wojny pyrryjskiej (282–272 p.n.e.), trafiło do Rzymu, gdzie wzięły udział w triumfie. Nie wiadomo jednak, co się stało z nimi później; być może zginęły na arenie podzielając los około 140 słoni zdobytych przez Lucjusza Cecyliusza Metellusa Dentera na Sycylii w bitwach z Kartagińczykami. Na przełomie III i II wieku p.n.e. Rzymianie krótko wykorzystywali na szerszą skalę słonie pochodzące z Afryki, zdobyte na Kartagińczykach lub podarowane przez króla Numidii Masynissę (10 słoni w 198 i 153 roku p.n.e). Wykorzystali je podczas drugiej wojny macedońskiej (200–197 p.n.e.), między innymi w bitwie pod Kynoskefalaj w roku 197 p.n.e. W czasie wojny z Seleukidami (192–188 p.n.e.) wojska rzymskie wykorzystały słonie w bitwach pod Termopilami (191 rok p.n.e.) i Magnezją (190 lub 189 rok p.n.e.). Rzymianie wykorzystali również słonie bojowe podczas wojny hiszpańskiej (181–133 p.n.e.), do między innymi nieudanego przełamywania drewnianych umocnień miasteczek celtyberyjskich w 153 roku p.n.e., inwazji Gajusza Juliusza Cezara na Brytanię w roku 54 p.n.e. (1 słoń), oraz wojny domowej Cezara z Pompejuszem (49–45 p.n.e.), w bitwie pod Tapsus w roku 46 p.n.e., gdzie po raz ostatni w historii starożytnego Rzymu użyto dużej ilości słoni podczas jednej bitwy. Po stronie pompejańczyków walczyło 60 słoni – Cezar uzbroił swój piąty legion w topory, rozkazując legionistom atakować nogi słoni co okazało się skuteczne i od tej pory wizerunek słonia stał się symbolem jednostki.Republika rzymska narzucając pokój pokonanym przez siebie państwom, żądała między innymi zabijania lub oddawania wszystkich posiadanych słoni bojowych i zakazywała posiadania ich w przyszłości. Takie warunki podyktowano Kartagińczykom i władcy państwa Seleucydów Antiochowi III Wielkiemu i jego następcom.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5237531", "fragment_id": "1088625/2", "subtitle": "", "title": "Rzymskie słonie bojowe", "parentId": 5237531.0, "start_index": 1954.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1088625", "score": 0.6489015221595764}, "uuid": "f1dc0143-4cc2-4c24-8f43-c0a4eccc71c0"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Ausculum – starcie zbrojne, które miało miejsce w roku 279 p.n.e. podczas wojny Pyrrusa z Rzymem.\nBitwa trwała dwa dni. Pierwszy dzień walk nie przyniósł rozstrzygnięcia.\nW drugim dniu starcia greckich wojsk króla Epiru z rzymskimi legionami zwycięsko wyszedł Pyrrus. O zwycięstwie króla Epiru miała przesądzić szarża prawie 20 słoni bojowych, które wywołały panikę w rzymskich oddziałach.\nWedle starożytnych historyków Pyrrus miał powiedzieć po bitwie do gratulujących mu wygranej oficerów: \"Jeszcze jedno takie zwycięstwo i będę zgubiony\". Odnosiło się to do tego, iż zwycięstwo kosztowało Pyrrusa ok. 3–4 tys. zabitych (w tym wielu oficerów) i dużą liczbę rannych (w sumie kilkanaście procent składu osobowego armii), które to straty w warunkach wojny prowadzonej na obcym terytorium były nie do uzupełnienia; natomiast Rzymianie, mimo iż ich straty były większe (ok. 6 tys.), operując na własnej ziemi z łatwością mogli sformować nowe legiony. Z zacytowanych słów Pyrrusa pochodzi (niezbyt ściśle nawiązujący do sytuacji króla Epiru) zwrot \"pyrrusowe zwycięstwo\", oznaczający sukces odniesiony ogromnym kosztem i w dalszej konsekwencji prowadzący do przegranej.\nWedług niektórych[] historyków bitwa ta była nierozstrzygnięta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39170", "fragment_id": "185849/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Ausculum", "document_id": "185849", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 39170.0, "score": 0.1526794135570526}, "uuid": "98db43eb-b115-47f9-bd3a-1f4fc6646101"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nHazdrubal Barkas (245? - 207 p.n.e.) – wódz kartagiński, młodszy brat Hannibala. Walczył z Rzymianami w Hiszpanii podczas II wojny punickiej (218 - 202 p.n.e.). Po upadku Nowej Kartaginy w 209 p.n.e. wyruszył na pomoc Hannibalowi, który zamierzał oblegać Rzym. Przeszedł przez Alpy drogą, która wytyczył jego brat, Hannibal, przyjęty gościnnie przez Celtów, wiodąc ze sobą - według Appiana - silne wojsko: 48 000 pieszych, 8000 jazdy i 15 słoni. Wysłane przez niego listy do Hannibala zostały przejęte przez Rzymian i jego posiłki poniosły dotkliwą klęskę nad rzeką Metaurus, gdzie zginął sam Hazdrubal. Odciętą głowę wodza dostarczono Hannibalowi.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=481749", "fragment_id": "1560286/0", "subtitle": "", "title": "Hazdrubal Barkas", "document_id": "1560286", "start_index": 0.0, "parentId": 481749.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22851207852363586}, "uuid": "da72da26-085a-4ec1-921e-8c28a006e01e"}, {"page_content": "Wykorzystywanie słoni bojowych w armii rzymskiej było sporadyczne, bowiem – jak pokazały to bitwy, w których uczestniczyły – łatwo wpadały one w panikę i były „wspólnymi nieprzyjaciółmi”, jak to określił grecki historyk Appian z Aleksandrii.\nHistoria.\nChociaż wykorzystanie słoni bojowych w obrębie Morza Śródziemnego jest najbardziej znane z wojen punickich (264–146 p.n.e.), między Kartaginą a Rzymem, to prekursorem wprowadzenia słoni bojowych na tym terenie był przede wszystkim król Epiru Pyrrus. Władca sprowadził dwadzieścia słoni, aby zaatakowały nieprzygotowanych do walki z nimi Rzymian w bitwie pod Herakleą w 280 roku p.n.e. Słonie doskonale spełniły swoje zadanie, płosząc rzymskie konie i tratując żołnierzy. W następnym roku Epiroci ponownie rozmieścili podobną liczbę słoni, atakując Rzymian w bitwie pod Ausculum (\"pyrrusowe zwycięstwo\"), co wywołało wśród żołnierzy panikę, choć podobno pewnemu centurionowi udało się podbiec do jednego ze słoni i odrąbać mu trąbę mieczem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5237531", "fragment_id": "1088625/0", "subtitle": "", "title": "Rzymskie słonie bojowe", "document_id": "1088625", "start_index": 0.0, "parentId": 5237531.0, "source": "wikipedia", "score": 0.768645167350769}, "uuid": "fe5f68a0-5050-4345-870c-5334b5a33406"}, {"page_content": "Aby uprzedzić rzymski atak, Hannibal zadecydował o skierowaniu działań wojennych na terytoria przeciwnika. Liczył na wsparcie ludów galijskich i italskich we wspólnej walce przeciw rzymskiej ekspansji. Z powodu przewagi przeciwnika na morzu Kartagińczycy musieli przemaszerować do Italii drogą lądową: przez Hiszpanię, południową Galię i Alpy Zachodnie do Galii Przedalpejskiej i Italii. W sierpniu 218 roku armia pod dowództwem Hannibala w sile 50 tysięcy pieszych i 9000 konnych przekroczyła Pireneje, podczas gdy w Hiszpanii pozostały 15-tysięczne oddziały pod wodzą Hazdrubala. We wrześniu Kartagińczycy przekroczyli Rodan, po czym przeszli przez Alpy, prawdopodobnie przełęczą Mont-Cenis; do Italii przeprawiło się 20 tysięcy piechoty i 6000 jazdy, lecz szeregi punickiej armii zgodnie z przewidywaniami Hannibala zasiliły oddziały celtyckich Insubrów i Bojów. Po zregenerowaniu armii, w listopadzie Hannibal pokonał armię Publiusza Korneliusza Scypiona nad rzeką Ticinus, w grudniu rozbił połączone armie konsularne nad Trebią, a w roku 217 ominął stacjonującą pod Arretium armię konsula Gajusza Flaminiusza, po czym wprowadził ją w zasadzkę i 23 czerwca doszczętnie rozgromił nad Jeziorem Trazymeńskim. Ostra zima w północnej Italii i późniejsza przeprawa przez bagna spowodowała, że spośród ponad trzydziestu idących z armią słoni bojowych ostał się tylko jeden, a sam Hannibal stracił jedno oko wskutek zakażenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19624", "fragment_id": "170523/1", "subtitle": "", "title": "Hannibal", "document_id": "170523", "start_index": 1236.0, "parentId": 19624.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3007456362247467}, "uuid": "90a0deea-2a9c-4176-817f-7656c417e802"}]}
{"id": "q_904", "question": "Dokończ przysłowie: \"Kiedy wejdziesz między wrony, musisz krakać jak...\"", "answer": [{"page_content": "Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON) – nielegalny, pozakonstytucyjny, posiadający cechy junty wojskowej organ administrujący Polską w czasie stanu wojennego. Kierowana przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego. \nPowstała w nocy 12/13 grudnia 1981, a rozwiązała się 21 lipca 1983. Polacy obraźliwie określali ten organ \"WRON-ą\". Niektórym kojarzyło się to z określeniem niemieckiego orła z okresu II wojny światowej, również nazywanego „wroną”. Powstały również pogardliwe piosenki o WRON, takie jak „Zielona WRONa” (od koloru mundurów wojskowych), „To nic, że kraczą WRONy”, napisanych przez członków NSZZ „Solidarność”.\nW 2006 roku członkowie WRON zostali oskarżeni przez Główną Komisję Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN o popełnienie zbrodni komunistycznej, polegającej na kierowaniu zorganizowanym związkiem przestępczym o charakterze zbrojnym. W dniu 12 stycznia 2012 roku warszawski Sąd Okręgowy zgodził się z aktem oskarżenia, że stan wojenny przygotowano i wprowadzono niezgodnie z ówczesną konstytucją, a dokonała tego „grupa przestępcza o charakterze zbrojnym”, złożona z ludzi na najwyższych stanowiskach. Według sądu związek ten tworzyli generałowie: Wojciech Jaruzelski, Czesław Kiszczak, Florian Siwicki oraz Tadeusz Tuczapski. Spośród wymienionych osób wyrok skazujący (4 lata pozbawienia wolności, obniżony o połowę na mocy amnestii, w zawieszeniu na 5 lat) usłyszał jedynie Czesław Kiszczak. Pozostałe postępowania zostały zawieszone (lub umorzone) ze względu na zły stan zdrowia lub śmierć oskarżonych.\nHasła i karykatury.\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Karykatury z czasów stanu wojennego\nPowiedzenia z okresu stanu wojennego ośmieszające WRON:Przewodniczący WRON, gen. Wojciech Jaruzelski, wywodził się z rodziny herbu „Ślepowron”, a na dodatek nosił ciemne okulary. Stąd nazywano go „Ślepcem”, „Ślepowronem”, „Spawaczem” lub „Pinochetem”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28854", "fragment_id": "169426/0", "subtitle": "", "title": "Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego", "parentId": 28854.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169426", "score": 0.3132040500640869}, "uuid": "72a7e315-16ce-4445-b3ff-1d6dae0635d5"}, {"page_content": "Podobnie jak inne leśne krukowate w środowisku naturalnym, w ich podstawowej diecie dominują w znacznej mierze owoce zbierane z drzew w parach lub w małych grupach. Zagląda pod korę i przeczesuje ściółkę leśną w poszukiwaniu małych bezkręgowców. Podobnie jak inne krukowate, wrona jamajska napada też na gniazda i porywa jaja oraz pisklęta.\nSezon lęgowy ma miejsce od kwietnia do czerwca. Gniazdo tej wrony jest zwykle wznoszone na wysokim drzewie, zbudowane z gałązek i innego materiału roślinnego, choć ptaki wykorzystują również dziuple w drzewach. Samica składa trzy blade jaja z ciemnym plamkowaniem. Zachowania godowe są nadal słabo poznane, choć przypuszcza się, że gniazduje samotnie.\nWydaje odgłosy, które podobnie jak u dwóch najbliższych krewnych są bardzo specyficzne i zawierają różne trajkoczące i bulgoczące dźwięki (stąd powszechnym określeniem tego ptaka w lokalnej gwarze jest \"Jabbering Crow\" – wrona trajkocząca). Potrafi też krakać, jak inni przedstawiciele tej rodziny, \"kraa-kraa\", głos ten prawdopodobnie najczęściej używany jest jako zawołanie terytorialne w sezonie lęgowym.\nStatus.\nIUCN od 2020 roku uznaje wronę jamajską za gatunek bliski zagrożenia (NT, \"Near Threatened\") ze względu na nieduży zasięg i umiarkowanie małą populację; wcześniej, od 1988 roku klasyfikowano ją jako gatunek najmniejszej troski (LC, \"Least Concern\"). W 2015 roku wstępnie szacowano liczebność populacji na 2900 osobników, co odpowiada 1900 osobnikom dorosłym; w 1996 roku ptak ten opisywany był jako dość pospolity. Trend liczebności populacji oceniany jest jako wzrostowy. Do potencjalnych zagrożeń dla gatunku należą wylesianie, patogeny, drapieżnictwo gniazd i polowania, jednak żadne z nich nie wydaje się mieć znaczącego wpływu na wielkość populacji.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2240745", "fragment_id": "477317/1", "subtitle": "", "title": "Wrona jamajska", "source": "wikipedia", "start_index": 1496.0, "parentId": 2240745.0, "document_id": "477317", "score": 0.45434337854385376}, "uuid": "540ec95d-10aa-449c-acb7-ce0f5d130c06"}, {"page_content": "Etymologia.\nKruk i wrona, ptaki należące wspólnie z gawronem do rodzaju \"Corvus\", mają w kulturach europejskich bardzo zbliżoną symbolikę i znaczenie. Materiał językowy wskazuje na dawne przesunięcia semantyczne ich nazw (porównaj ros. \"ворон\" i chorw. \"gavran\" na określenie kruka), jak również na istnienie utrwalonych, zbiorczych określeń tych ptaków, na przykład ang. \"crow\" (kruk, wrona; obok \"raven\" – kruk), niem. \"Krähe\" (wrona, gawron). Świadczy to o łączeniu ptaków z rodzaju \"Corvus\" w jedną kategorię semantyczną, niekiedy nie dzieloną na gruncie języka i kultury na mniejsze jednostki.\nEuropejskie nazewnictwo tych ptaków opiera się na dźwiękonaśladowczych nazwach rodzajowych, co wykazują nie tylko przyjęte nazwy współczesne (na przykład szw. \"kråka\" czy nid. \"kraai\" dla wrony), lecz i odwołanie się do starszej etymologii europejskiej, gdzie ujawniają się liczne zapożyczenia. Uderzające jest pokrewieństwo pomiędzy starosłowiańską \"krâja\" i starowysokoniemiecką \"krâwa\" (wrona). Z kolei starowysokoniemiecki \"hraban\" (kruk), z omylnym odbiciem w czeskim \"havran\" (gawron), wskazuje na pochodzenie z tego samego indoeuropejskiego źródła, co anglosaski \"hrǽfn\" i islandzki (staronordycki) \"hrafn\" na oznaczenie kruka. Co więcej, w prastarej literaturze słowa te występują jako tak zwany kenning – poetyckie omówienie używane dla pojęć bitwy-rzezi i rozlewu krwi.\nSymbolika mitologiczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=492482", "fragment_id": "1561669/0", "subtitle": "", "title": "Kruk i wrona w kulturze", "parentId": 492482.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1561669", "source": "wikipedia", "score": 0.27897560596466064}, "uuid": "ceffc35a-1dbd-4de8-ae6e-4b0474016e09"}, {"page_content": "Kruk i wrona łączone były ze słońcem i proroctwami – w Grecji były atrybutami Apollina (bóstwa światła oraz pana wyroczni) i Ateny, zaś biały kruk szczególnie związany był z Heliosem. Według legendy dwa kruki wskazać miały Aleksandrowi Wielkiemu drogę do wyroczni Amona w oazie Siwa na Pustyni Libijskiej. W kulturze grecko-rzymskiej „mądrość” kruka ceniono przynajmniej od czasu powstania bajek Ezopa, co wraz ze spuścizną klasyczną przeniesione zostało nie tylko do późniejszej kultury ogólnoeuropejskiej, lecz także arabskiej.\nW Persji kruk poświęcony był bogu światła i słońca – stąd rola, jaką później u Rzymian odgrywał w ikonografii kultu Mitry (wyobrażenia na stelach) i w jego misteriach (gdzie miano „kruka” nosił pierwszy ze stopni wtajemniczenia). Rzymianie, którym jego krakanie przypominało łaciński wyraz \"cras\" – „jutro”, kojarzyli go ponadto z nadzieją.\nZa dalekie odbicie tych antycznych konotacji można uważać łączenie wrony z procesem (przemianą) przebycia niebezpiecznej ciemności i odrodzeniem w nowej postaci, jakie znajdujemy w znacznie późniejszej metaforyce alchemicznej.\nW kulturach pozaeuropejskich.\nSolarna symbolika kruka i wrony rozpowszechniona jest jednak także w innych częściach świata – w Chinach trójnożna wrona lub kruk, wsparte na dysku słonecznym, były symbolem władzy cesarskiej i miłości rodzinnej. W Japonii kruk (zwłaszcza czerwony) występuje jako symbol słońca i posłaniec bogów. Również u części plemion Ameryki Północnej ptaki te czczone były jako bóstwa słoneczne. W Indiach wrony towarzyszą bogini Kali.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=492482", "fragment_id": "1561669/4", "subtitle": "", "title": "Kruk i wrona w kulturze", "parentId": 492482.0, "start_index": 5840.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1561669", "score": 0.5}, "uuid": "e36b8e43-deee-41fa-8230-b7f87cdd415a"}, {"page_content": "Zasięg występowania gatunku szacuje się na 3,12 mln km². Wrona obrożna występuje w Chinach, Hongkongu oraz Wietnamie, a także na Tajwanie, dokąd zalatuje. W Chinach zasiedla obszary nizinne od południa prowincji Gansu i Shaanxi, przez Liaoning, Hebei i Szantung na wschodzie, do Syczuanu, Junnanu, Hajnanu, Guangdongu i Fujianu na południu razem z archipelagiem Kinmen. W Wietnamie wrona obrożna jest spotykana na terenie od nizinnych partii wschodniego Tonkinu do centralnego Annamu.\nPożywienie.\nGatunek wszystkożerny. Spożywa między innymi padlinę, ryby oraz wodne mięczaki, a także owady, skorupiaki i rośliny, np. ryż. Może jeść także resztki ludzkiej żywności.\nTryb życia i zachowanie.\nZwyczaje wrony obrożnej nie są dokładnie zbadane. Spotykana zazwyczaj w parach lub małych stadach, często na terenach uprawnych położonych blisko wody i na nizinach. Poszukuje pożywienia wzdłuż brzegów jezior, na polach ryżowych i przy kanałach.\nGłos.\nDonośne, powtarzalne \"kaaarr\" lub \"kaar-karr\" oraz trzeszczące krakanie. Może przypominać dźwięki wydawane przez czarnowrona (\"Corvus corone corone\"), ale w przypadku wrony obrożnej głos jest bardziej ochrypły.\nRozród.\nZ obserwacji wynika, że wrona obrożna rozmnaża się stosunkowo wcześnie w porównaniu z innymi krukowatymi. Nieopierzone młode znaleziono w ostatnim tygodniu lutego, a 26 stycznia zarejestrowano w jednym z gniazd obecność jaj bliskich wyklucia. Większość lęgów wyprowadzanych jest w późnych dniach lutego lub w marcu. Możliwe dwa lęgi w ciągu roku, na ogół jeden, w zniesieniu dwa do sześciu jaj, średnio 3–4. Gniazduje samotnie.\nGniazdo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4354655", "fragment_id": "1500980/2", "subtitle": "", "title": "Wrona obrożna", "parentId": 4354655.0, "start_index": 2287.0, "document_id": "1500980", "source": "wikipedia", "score": 0.457645446062088}, "uuid": "96d70c4e-f644-47d8-b971-5d2bc0bf3fe9"}, {"page_content": "Symbolika kruka i wrony w kulturach europejskich nierozerwalnie łączy się ze śmiercią i wojną, a także z chorobami (zarazą) – kruki i wrony ciągnęły bowiem za maszerującym wojskiem i żywiły się ciałami poległych. W Szwecji tradycja ludowa zwykła uważać je za duchy zamordowanych. Zdaniem Claude’a Lévi-Straussa kruk zyskał status mityczny będąc swoistym pośrednikiem między życiem i śmiercią.\nW mitologii celtyckiej kruk zwykle zwiastował nieszczęście – łączony był z Branem Błogosławionym, walijskim herosem związanym z zaświatami, a także z iryjskimi boginiami pola bitwy i wojny – Badb i Morrigan. Nawet w kalendarzu Babilończyków pod znakiem kruka stał przynoszący nieszczęście miesiąc przestępny, czyli trzynasty w roku. Podobne skojarzenia ujemne niekiedy do dziś przetrwały w niektórych językach – na przykład w niemieckim takie określenia, jak \"Rabeneltern\" czy \"Rabenmutter\" (wyrodni rodzice/matka), oparte na niesłusznym przekonaniu o okrucieństwie kruków jako rodziców porzucających swe młode.\nNiezależnie od tych negatywnych konotacji wcześnie dostrzeżono także inteligencję kruka i wrony, skutkiem czego w wielu kulturach ptaki te pełniły rolę posłańców (zarówno dobrych jak i złych wieści) bądź wróżyły na przykład rozstrzygnięcie bitwy. W mitologii nordyckiej dwa kruki o imionach Myśl i Pamięć (Hugin i Munin) były atrybutami Odyna (Wotana). Kruk siedzący mu na ramieniu codziennie przynosił bogu wiadomości o świecie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=492482", "fragment_id": "1561669/1", "subtitle": "", "title": "Kruk i wrona w kulturze", "document_id": "1561669", "start_index": 1403.0, "parentId": 492482.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22199362516403198}, "uuid": "4701dd35-7314-478a-a2a1-79e2556b9082"}, {"page_content": "Żywi się bardzo podobnie do wrony rybożernej. Północno-zachodnie wrony jedzą ryby wyłowione na mieliźnie, małże (w tym omułki), kraby. Poszukuje jednak też pojemników na śmieci, z których wybiera odpowiednie resztki pożywienia. Widywano te wrony wzlatujące w powietrze z omułkami i zrzucającymi je z wysokości na twarde podłoże, aby po rozbiciu otworzyła się zawartość muszli. Oprócz tego regularnie chwyta owady i inne bezkręgowce oraz zbiera różne owoce (preferuje jagody). Zdarza się jej plądrować gniazda innych ptaków, z których wykrada jaja i pisklęta. Potrafi brać pożywienie z ręki człowieka i pamięta osoby, które w ten czy inny sposób pozbywają się pokarmu. Zaobserwowano też zwyczaj moczenia przez te wrony kawałków chleba w wodzie.\nDrapieżniki.\nWśród wielu zwierząt, które zagrażają wronom alaskańskim, do najczęstszych należą koty, szopy pracze, ptaki drapieżne i kruki. Aby je przegonić, wrony zbierają się w większe grupy.\nGniazdowanie.\nPrzeważnie gniazduje osobno, ale czasami buduje gniazda w towarzystwie z paroma innymi osobnikami, tworząc małe, luźne kolonie wydające na świat potomstwo na drzewach lub rzadziej na większych krzewach. Bardzo rzadko gnieździ się na klifach w tamtejszych niszach lub nawet bezpośrednio na ziemi w ustronnych miejscach, pod warunkiem, że występują tam skalne nawisy zapewniające schronienie. Typowe lęgowisko wrony alaskańskiej zawiera 4–5 jaj.\nGłos.\nWydaje bardzo różne dźwięki i zawołania, ale najczęściej jej odgłosy przypominają wysokie „kooł” i wystrzelony z butelki korek. W locie wydaje „łok łok łok”, jeśli pozostaje w tyle za grupą. Słyszano też przeróżne formy stukotów i mechanicznych dźwięków grzechotki.\nStatus.IUCN uznaje wronę alaskańską za gatunek najmniejszej troski (LC – \"Least Concern\"). Trend liczebności populacji uznawany jest za wzrostowy.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2230287", "fragment_id": "451396/2", "subtitle": "", "title": "Wrona alaskańska", "document_id": "451396", "start_index": 2914.0, "parentId": 2230287.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1677504926919937}, "uuid": "72256ad1-56ab-4072-ab21-a9349d9126ad"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nLycocorax – rodzaj ptaków z rodziny cudowronek (Paradisaeidae).\nRozmieszczenie geograficzne.\nRodzaj obejmuje gatunki występujące w Molukach Północnych (Kasiruta, Bacan, Halmahera, Morotai, Rau, Bisa i Obi) w archipelagu Moluków.\nMorfologia.\nDługość ciała 42–44 cm; masa ciała samic 218–316 g, samców 242–370 g.\nSystematyka.\nRodzaj zdefiniował w 1853 roku francuski zoolog Karol Lucjan Bonaparte w artykule poświęconym kolekcji ornitologicznej Delattre’a, opublikowanym w czasopiśmie \"Comptes Rendus Hebdomadaires des Séances de l’Académie des Sciences\". Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) grabiec (\"L. pyrrhopterus\").\nEtymologia.\n\"Lycocorax\": rodzaj \"Lycos\" &lt;&gt; (kruk, wrona); κοραξ \"korax\", κορακος \"korakos\" ‘kruk’, od κρωζω \"krōzō\" ‘krakać’.\nPodział systematyczny.\nDo rodzaju należą następujące gatunki:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5617519", "fragment_id": "1267158/0", "subtitle": "", "title": "Lycocorax", "document_id": "1267158", "start_index": 0.0, "parentId": 5617519.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13731585443019867}, "uuid": "9e4854a5-7dc5-4aec-8bff-ba99b3a53153"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKruk australijski (\"Corvus coronoides\") – gatunek dużego ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae).\nTo największy przedstawiciel rodzaju \"Corvus\" w Australii i zarazem jeden z 3 gatunków, który nazywany jest powszechnie na tamtym kontynencie krukiem. Jest bardziej smukły niż kruk \"Corvus corax\" żyjący na północnej półkuli, choć oba są bardzo podobne. Ma w całości czarne upierzenie, dziób i nogi oraz białą tęczówkę, podobnie jak inne australijskie ptaki z rodzaju \"Corvus\" (i niektóre inne zasiedlające wyspy leżące bardziej na północ). Jest wszystkożerny i dobrze przystosował się do życia w mieście – w Sydney i Canberze to popularny ptak.\nSystematyka i nazewnictwo.\nKruk australijski został po raz pierwszy opisany przez Nicholasa Aylwarda Vigorsa i Thomasa Horsfielda w 1827 roku. Nazwa naukowa \"coronoides\" oznacza „krukokształtny”, z języka greckiego \"corone\"/κορονη „kruk” i \"eidos\"/ειδος „kształt” lub „forma”. Dwóch badaczy historii naturalnej dostrzegło duże podobieństwo kruka australijskiego do europejskiego czarnowrona (\"C. corone\").\nChociaż jest to kruk, najbliższe pokrewieństwo dzieli z innymi czterema gatunkami australijskich krukowatych. Są to: wrona papuaska, wrona mała, kruk tasmański i kruk mały.\nCzasem używa się innych nazw, np. „kruk południowy”, „wrona południowa” lub „Kelly”. Przez rdzenną aborygeńską ludność Eora i Darug, żyjącą w okolicy Sydney, zwany jest „wuganem”.\nWyróżnia się dwa podgatunki:\nCharakterystyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2231609", "fragment_id": "451572/0", "subtitle": "", "title": "Kruk australijski", "parentId": 2231609.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "451572", "score": 0.1219031810760498}, "uuid": "0c1f3435-2c24-4729-bf9f-22bba736f34c"}, {"page_content": "Dół jak rura ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Cramped in that Funnelled Hole&lt;/&gt;) – wiersz angielskiego poety z pokolenia I wojny światowej Wilfreda Owena, który zginął na kilka dni przed zawieszeniem broni.\nCharakterystyka ogólna.\nWiersz \"Cramped in that Funnelled Hole\" jest krótkim utworem. Składa się z zaledwie dwóch strof i liczy dziewięć wersów. Stanowi poetycki zapis pobytu w okopie podczas artyleryjskiego ostrzału.\nForma.\nUtwór jest napisany wierszem regularnym, konkretnie typowym dla poezji anglojęzycznej pentametrem jambicznym rymowanym według schematu \"aabb cddcc\". Poeta stosuje aliterację: \"teeth of traps\" i wyrazistą paronomazję: \"Not seen of seers\". Poza tym autor posługuje się ostrymi przerzutniami: \"a yawn/Of death's jaws\" oraz \"only felt/As teeth of traps\", które dynamizują utwór.\n \"Cramped in that funnelled hole, they watched the dawn\"\n \"Open a jagged rim around; a yawn\"\n \"Of death's jaws, which had all but swallowed them\"\n \"Stuck in the bottom of his throat of phlegm.\"\nTreść.\nBarry Spurr pisze: \"„No discussion of Wilfred Owen's poetry can fail to take into account his personal experience of the First World War and his bitter analysis of it”\". Wiersz Owena jest drastycznym w obrazowaniu opisem sytuacji panującej w okopie podczas wojny pozycyjnej na froncie zachodnim. Poeta nie pomija takich brutalnych szczegółów jak odór rozkładających się ciał i kwaśny zapach rozpryskujących się pocisków. W drugiej zwrotce autor odwołuje się do dantejskiej tradycji przedstawiania Piekła.\n \"They were in one of many mouths of Hell\"\n \"Not seen of seers in visions, only felt\"\n \"As teeth of traps; when bones and the dead are smelt\"\n \"Under the mud where long ago they fell\"\"Mixed with the sour sharp odour of the shell.\" \nUżycie regularnej formy wersyfikacyjnej można odczytać jako próbę ocalenia jakiegokolwiek porządku w chaosie toczącej się walki.\nPrzekład.\nWiersz Owena przełożył na język polski na potrzeby swojej autorskiej antologii poezji angielskiej Jerzy Pietrkiewicz. Tłumacz zachował układ rymów, a dla oddania pentametru jambicznego zastosował tradycyjny polski trzynastozgłoskowiec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3723556", "fragment_id": "1310703/0", "subtitle": "", "title": "Dół jak rura... (Owen)", "parentId": 3723556.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1310703", "score": 0.5}, "uuid": "537d3a0c-c46a-4dc0-b70f-3e95215ca11e"}]}
{"id": "q_905", "question": "Z którego zboża robi się kaszę perłową?", "answer": [{"page_content": "Pęczak (w niektórych regionach Polski – np. na Lubelszczyźnie – występuje także forma mazurząca „pęcak”) jest niesłusznie traktowany przez konsumentów jako przetwór zbożowy jakościowo gorszy, ma jednak spośród kasz jęczmiennych najwięcej wartości odżywczych. W kaszarstwie pęczak jest głównie półproduktem, z którego wyrabia się kaszę jęczmienną łamaną i perłową. Odpowiednio przygotowany pęczak jest popularną przynętą w połowie ryb na wędkę.\nKasza jęczmienna perłowa cieszy się największym popytem. Posiada cząstki zaokrąglone, o gładkiej powierzchni z połyskiem. Poddanie kaszy perłowej procesowi prażenia znacznie skraca czas jej gotowania.\nWartości odżywcze.\nWedług danych USDA z 2015 roku, 100 gramów (surowego) pęczaku niepolerowanego dostarcza 354 kcal i zawiera 12,5 grama białka, 2,3 grama tłuszczów, 73,5 grama sumy węglowodanów (ang. \"total carbohydrates\"), a w nich 17,3 grama błonnika.\nWedług tego samego źródła, 100 gramów (surowego) pęczaku polerowanego dostarcza 352 kcal i zawiera 9,9 grama białka, 1,2 grama tłuszczów, 77,7 grama sumy węglowodanów, a w nich 15,6 grama błonnika.\nSztuka kulinarna.\nKasza jęczmienna łamana i perłowa po ugotowaniu zwiększa swoją masę i objętość w następujący sposób:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116702", "fragment_id": "285/1", "subtitle": "", "title": "Kasza jęczmienna", "document_id": "285", "start_index": 1422.0, "parentId": 116702.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "2d5564e5-7b62-44d5-a1d5-1b20230a1c8b"}, {"page_content": "Kasza – jadalne nasiona zbóż lub zbóż rzekomych, często w postaci lekko rozdrobnionej (lecz nie tak bardzo jak mąka) lub tylko pozbawionej twardej łuski. Dzięki wysokiej zawartości skrobi mają wysoką wartość odżywczą.\nKasze otrzymane z ziarna, które zostało jedynie obłuszczone i ewentualnie wypolerowane, zachowujące w przybliżeniu jego kształt, nazywane są krupami. Najwięcej białka, witamin, mikro- i makroelementów znajduje się tuż pod okrywą ziarna. Dlatego kasze z całego ziarna charakteryzują się największą zawartością tych substancji. Zawierają także więcej błonnika oraz mniej skrobi w stosunku do kasz drobnych.\nDo szeroko ujmowanych kasz należą też ziarna ryżu. Jako kasze specjalne określane są również inne produkty z ziaren, jak ziarna dęte czy preparowane płatki zbożowe.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78296", "fragment_id": "642251/0", "subtitle": "", "title": "Kasza", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "642251", "parentId": 78296.0, "score": 0.5604246854782104}, "uuid": "8ef726ea-0c2f-4bf4-94c5-4aa1ad0270ee"}, {"page_content": "Kasza jęczmienna – rodzaj kaszy wyrabianej z ziarna jęczmienia zwyczajnego.\nW Polsce kasze jęczmienne są najważniejszym ilościowo produktem przemysłu kaszarskiego; przypada na nie blisko &lt;&gt;[] ogólnej ilości produkowanych kasz.\nDo produkcji kasz jęczmiennych powinno być wykorzystywane ziarno wyrównane, \"szkliste\", o cienkiej łusce, jasnym bielmie i dużej zawartości białek. Im więcej substancji białkowych, tym większa jest zwartość i wytrzymałość mechaniczna ziarna. Stąd ziarno szkliste nie rozkrusza się podczas obróbki, tzn. w czasie obłuskiwania, krajania i obtaczania. Otrzymana z niego kasza nie rozkleja się podczas gotowania.\nWedług obowiązujących norm jakościowych barwa kasz jęczmiennych powinna być jasnoszara z odcieniem od zielonkawego do żółtawego, o swoistym zapachu i smaku – dopuszcza się zawartość ziaren z odcieniem brązowym w ilości nie większej niż 10%. Dalsze wymagania dotyczą wilgotności, zawartości ziaren nieobłuskanych i niedołuskanych oraz zawartości zanieczyszczeń organicznych i nieorganicznych.\nCzas przechowywania kaszy jęczmiennej od chwili wyprodukowania wynosi dziewięć miesięcy w przypadku kasz wiejskiej (łamanej) i mazurskiej (perłowej) oraz dziesięć miesięcy dla pęczaku jęczmiennego kujawskiego.\nRodzaje kasz jęczmiennych.\nW Polsce, zależnie od sposobu obróbki wyróżnia się następujące rodzaje kasz jęczmiennych:\nPodręczniki zaliczają do grona kasz także płatki jęczmienne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=116702", "fragment_id": "285/0", "subtitle": "", "title": "Kasza jęczmienna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "285", "parentId": 116702.0, "score": 0.5556111335754395}, "uuid": "32497e3d-c726-4f18-b182-e26fe5df1f3b"}, {"page_content": "Z uprawianego jęczmienia robiono i gotowano kaszę (nid. \"pap\", ewentualnie \"brij\"), a z żyta pieczono chleb (żytni). Przede wszystkim kasza stanowiła podstawowy posiłek w ciągu dnia dla większości ludzi, gdyż do jej przygotowania nie był potrzebny piec, który był niezbędny do upieczenia chleba, a jedynie kocioł zawieszony nad ogniem. Obok kaszy jęczmiennej do sporządzania potraw używano też kaszy gryczanej i owsianej.\nInną prostą potrawą był \"klont\", czyli mąka zmieszana z mlekiem, z dodatkiem posiekanych liści szałwii i tymianku, łyżki smalcu i szczyptą soli do smaku, ugotowana w gorącej wodzie.\nBogaci, dla których w owym czasie chleb i kasza także stanowiły podstawę diety, mieli jednak do wyboru lepsze gatunki chleba, w tym pszennego, oraz delikatne w smaku kaszki pszenne.\nW kotle zawieszonym nad ogniem gotowano kaszę bez mięsa, potrawy z ziaren zbóż z mięsem oraz potrawy na bazie grochu lub fasoli. Rośliny strączkowe nie były wówczas zaliczane do warzyw. Nasiona roślin strączkowych jedzono ugotowane i doprawione do smaku cebulą, selerem i solą. Ewentualnie były gotowane razem z małym kawałkiem solonego mięsa. Ponadto do sporządzania pożywienia wykorzystywano też warzywa korzenne, głównie korzeń pasternaku. Kasza, chleb, nasiona roślin strączkowych i pasternak były podstawowymi składnikami diety. Jedzono natomiast mało warzyw we współczesnym rozumieniu tego słowa. Ponadto jako pożywienie, o ile składniki te były dostępne, wykorzystywano: soczewicę, ryby i mięczaki, dziczyznę, mięso ze zwierząt hodowlanych, jaja, mleko, ser i owoce, a z warzyw szparagi, buraki ćwikłowe, brokuły, kapustę, pory, sałatę i brukselkę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2801925", "fragment_id": "1646960/3", "subtitle": "", "title": "Kuchnia holenderska", "source": "wikipedia", "start_index": 4138.0, "document_id": "1646960", "parentId": 2801925.0, "score": 0.5555615425109863}, "uuid": "d130941b-a47b-4c4c-a265-aa79b56deb66"}, {"page_content": "W Rosji kaszę produkowano z gryki, jęczmienia, owsa i prosa. Dostępne były kasze o różnym stopniu rozdrobnienia, lecz najpopularniejsze były kasze gruboziarniste. W bogatych miejskich domach na stole gościł też ryż (po rosyjsku kasza ryżowa, czyli z ryżu) i semolina. Współcześnie w Rosji na rynku były i są dostępne różne rodzaje kasz: gryczana, jaglana, jęczmienna, manna oraz płatki owsiane. Ugotowana na sypko kasza mogła być podawana na słodko lub na słono, zarówno jako osobna potrawa, jak i dodatek do innej potrawy. Kaszę gotowano na wodzie lub na mleku z dodatkiem cukru lub soli. Także obecnie kasza jest popularna na śniadanie. Dawniej gotowano ją w glinianych lub żeliwnych naczyniach w piecu, obecnie jest przyrządzana w garnkach na kuchenkach gazowych lub czasami w piekarniku albo w kuchence mikrofalowej. Kasza stanowiła też tradycyjny gorący posiłek w wojsku, szczególnie podczas ćwiczeń na poligonie. Wojskowy kucharz nazywa się w języku rosyjskim „kaszewar” (кашевар) od wyrazów \"kasza\" i \"gotować\". Kasza manna była powszechnie gotowana na wodzie z mlekiem na śniadanie w czasach ZSRR i w dalszym ciągu cieszy się popularnością, lecz jedynie wśród starszych pokoleń.\nRzepa, groch, ziemniaki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3471671", "fragment_id": "941759/80", "subtitle": "", "title": "Kuchnia rosyjska", "document_id": "941759", "start_index": 99213.0, "parentId": 3471671.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1463298201560974}, "uuid": "068871a9-fcde-4020-8907-ab9698c4c590"}, {"page_content": "Bulgur ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;bulgur&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ar\"&gt;‏برغل‎&lt;/&gt;, \"burghul\") – rodzaj kaszy z ziaren pszenicy, najczęściej pszenicy twardej, sporządzony z gotowanych i następnie wysuszonych ziaren zboża, często używany w kuchni tureckiej i bliskowschodniej. \nZ powodzeniem może zastępować kuskus lub ryż. Przez namoczenie w mleku i pokrycie mąką uzyskuje się z niego tradycyjny turecki kuskus.\nBulgur występuje w trzech odmianach: drobnoziarnistej, średnioziarnistej i gruboziarnistej. Drobnoziarnisty bulgur wykorzystuje się zazwyczaj w sałatkach, zupach i warzywach faszerowanych, a średni i gruboziarnisty stanowi bazę dla pilawów.\nHistoria.\nPrzetwarzanie pszenicy na bulgur to starożytny proces, który wywodzi się z regionu Morza Śródziemnego i od tysięcy lat stanowi integralną część kuchni Bliskiego Wschodu. Może to być pierwsza „żywność przetworzona” człowieka. Około 2800 r. p.n.e. chiński cesarz Shen Nung ogłosił ją jedną z pięciu świętych potraw obok ryżu, prosa, jęczmienia i soi. Wzmianki biblijne wskazują, że była ona przygotowywana przez starożytnych Hetytów, Babilończyków i Hebrajczyków około 2000 lat p.n.e, a w cywilizacji izraelskiej, egipskiej, rzymskiej i arabskiej spożywano suszoną gotowaną pszenicę już ok. 1000 r. p.n.e..\nWartość odżywcza.\nIndeks glikemiczny bulguru wynosi 46. Przykładowa wartość odżywcza 100 gramów suchego pszenicznego bulguru:\nW składzie posiada bioaktywne antyoksydanty pozytywnie wpływające na zdrowie np.: kwas galusowy wykazujący zdolność blokowania związków rakotwórczych oraz posiadający właściwości farmakologiczne: ściągające, antyseptyczne i przeciwpotne.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210084", "fragment_id": "1140514/0", "subtitle": "", "title": "Bulgur", "parentId": 1210084.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1140514", "score": 0.24685674905776978}, "uuid": "1a0fff70-1304-4c3f-b963-d814e400d9ac"}, {"page_content": "Zupa mleczna – rodzaj wytrawnej lub słodkiej zupy na bazie mleka i produktów skrobiowych.\nDodatkami do mleka mogą być więc ryż, dowolna kasza, płatki (np. kukurydziane, owsiane), makaron, kluski, lane ciasto, tapioka, grzanki itd. Zupę z zsiadłego mleka można podawać z osobno ugotowanymi ziemniakami.\nW niektórych gospodarstwach domowych podawana jest z pokrojoną bułką – nazywana jest wtedy bułką w (na) mleku. Podobnie, gdy dodatkiem do zupy mlecznej jest ryż – potrawa ta nazywana jest wtedy ryżem na mleku. Z kasz najczęściej wybiera się łamane lub drobne czyli kaszę mannę, kukurydzianą, krakowską, gryczaną łamaną, jęczmienną łamaną lub perłową.\nPrzed zalaniem mlekiem kaszę należy ugotować na sypko lub półsypko – jedynie kaszę mannę i kaszę kukurydzianą gotuje się bezpośrednio na mleku. Niezatartą kaszę krakowską gotuje się osobno w wodzie w proporcjach wagowych 1:2 i następnie zalewa gorącym mlekiem. Gęsta zupa z kaszy jaglanej nazywana jest „jaglanką”, a z płatków owsianych – „owsianką”.\nZupy mleczne należą do potraw pożywnych (jak wszystkie przetwory mleczne). W Polsce zupa mleczna była przez dziesięciolecia jednym z podstawowych dań w barach mlecznych, czyli tanich jadłodajniach, które zanikły w dużej mierze w latach 90. XX wieku, w okresie gwałtownej ekspansji sieci placówek szybkiego żywienia opartych na zachodnich wzorach (pizzerie itp.). W Polsce zupy mleczne jada się zazwyczaj na śniadanie – we współczesnych domach są to raczej płatki zalane zimnym mlekiem, „tradycyjne” zupy mleczne popularne są za to w placówkach zbiorowego żywienia.Przyrządzone na ciepło podawane są na śniadanie lub kolację dzieciom, osobom starszym i chorym. Kasze rozklejone na mleku podawane bywają jako dodatki do drugiego dania lub jako desery (zob. kleik i kisiel mleczny).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87255", "fragment_id": "661504/0", "subtitle": "", "title": "Zupa mleczna", "document_id": "661504", "start_index": 0.0, "parentId": 87255.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2907193601131439}, "uuid": "29aa9b32-89cb-4fa3-a408-901137bb9a10"}, {"page_content": "Kompleks młyński Michla – dawny kompleks produkcyjny znajdujący się przy ul. Objazdowej 2 w warszawskiej dzielnicy Pragi-Północ (Szmulowizna), składający się z młyna parowego, spichrza i portierni. Od roku 2010 obiekt znajduje się w rejestrze zabytków.\nHistoria.\nNieruchomość była własnością Towarzystwa Akcyjnego „Warszawski Młyn Parowy” należącego do Ludwika Michla. Produkowano tam kaszę jęczmienną i krupę perłową.\nPrzedsiębiorstwo zmieniało właścicieli. Przed I wojną światową głównym akcjonariuszem był Karol Michler, a w okresie międzywojennym żydowski przedsiębiorca Fiszler Bankier. Produkowano m.in. mąkę pszenną i żytnią, otręby, kaszę jęczmienną i jaglaną oraz płatki owsiane. Do młyna prowadziła bocznica kolejowa z pobliskiego Dworca Wschodniego.\nW czasie II wojny światowej w wyniku ostrzału artyleryjskiego spłonęła najwyższa kondygnacja spichlerza.\nDo lat 80. XX wieku z obiektów dawnego przedsiębiorstwa Ludwika Michla korzystało Stołeczne Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe „Agred”, po nim zaś WSS Społem, które opuściło nieruchomość w latach 90. XX wieku.\nW ostatnich latach w niezabezpieczonych w budynkach koczowali bezdomni, a także teren systematycznie był rozkradany przez złomiarzy. W 2006 doszło do pożaru, z którego zachował się jedynie budynek spichlerza i młyna.\nKompleks jest unikatem w skali Warszawy, będąc jednym z ostatnich zachowanych obiektów przemysłowych z przełomu XIX i XX wieku, reliktem architektury przemysłu spożywczego.\nZabytek.\nW 2010 spichlerz został wpisany do rejestru zabytków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2872726", "fragment_id": "1178273/0", "subtitle": "", "title": "Kompleks młyński Michla w Warszawie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1178273", "parentId": 2872726.0, "score": 0.1784805804491043}, "uuid": "b2e9aa8b-71f2-4b43-9a92-d8f7f0454cea"}, {"page_content": "Kawa zbożowa – rodzaj napoju bezkofeinowego o smaku zbliżonym do kawy. Kawa zbożowa najczęściej składa się z prażonego żyta, cykorii i buraka cukrowego.\nDostępna bywa jako kawa rozpuszczalna, w torebkach do zaparzania (tzw. ekspresowa) albo w formie tradycyjnej – do gotowania. Można również nabyć wersje zawierające mleko, cukier i witaminy (dla dzieci).\nW Polsce.\nKawa zbożowa zawitała do Polski z Prus pod koniec XVIII wieku. Wytwarzana jest z palonych ziaren żyta, pszenicy (także pszenicy orkisz z rolnictwa ekologicznego) lub jęczmienia, a niekiedy także z korzenia mniszka, buraka cukrowego lub cykorii. W niektórych regionach substytuty kawy przygotowuje się z nasion kozieradki lub łubinu. Mniej popularnymi dodatkami są figi albo żołędzie.\nPierwsza fabryka kawy zbożowej w Polsce powstała z inicjatywy Ferdynanda Bohma w 1818 roku we Włocławku. Produkowano w niej kawy z prażonego zboża z dodatkiem cykorii. Roślinę tę najpierw sprowadzano z Holandii, niedługo potem rozpoczęto jednak własną uprawę na obrzeżach Włocławka. Początkowo kawa zbożowa była pita jedynie w Wielkopolsce i na Śląsku przez najuboższe warstwy społeczne. W czasie obu wojen światowych trafiła na wszystkie stoły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=533894", "fragment_id": "1555177/0", "subtitle": "", "title": "Kawa zbożowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1555177", "parentId": 533894.0, "score": 0.2030021846294403}, "uuid": "858cac5c-6003-4d58-bc97-09a139b91ce3"}, {"page_content": "Prace rolnicze zaczynano jesienią podwójną orką przy zasiewie żyta i pszenicy ozimej lub bronowaniem mającym przygotować ziemię pod wiosenne zasiewy. Wiosną ziemię nawożono obornikiem, mułem albo torfem zmieszanym z bydlęcym nawozem. Glebę orano i bronowano, a potem obsiewano i ponownie bronowano, by zakryć ziarno ziemią. \"Duże żniwa\" dotyczyły ścinania żyta, a następujące po nich \"małe żniwa\" to zbiór pszenicy, prosa, owsa, gryki i jęczmienia. Prace żniwne często prowadzono w ramach pomocy sąsiedzkiej. Skoszone zboże zbierano, zgarniając pokos sierpem. Zboże układano w formony, a potem w snopki, które wiązano słomianym powrósłem i pozostawiano do przeschnięcia. Następnie ustawiano je w kopki, które po kilku dniach zwożono do stodoły. Kultywowano dożynki, okrężne i oborywanie przepiórki. Do II wojny światowej zboże młocono cepami na klepisku w stodole. Później zaczęto używać kieratów obsługujących młockarnie i wialnie, a następnie maszyn elektrycznych. Po młócce oddzielano plewy, które dodawano do karmy dla bydła i trzody chlewnej. Po wywianiu ziarno przesypywano do dłubanych kadłubków, plecionych słomianek, a później do płóciennych worków.\nZa pomocą żaren i stępek zajmowano się przeróbką zboża: żyta na mąkę, jęczmienia i gryki na kaszę, a prosa na kaszę jaglaną. Większe ilości ziarna mielono w młynach. Do końca XIX wieku olej tłoczono z siemienia lnianego czy rzepaku w olejarniach, które pracowały na rzecz całej wsi. Używano kos, sierpów, a w zbiorze ziemniaków motyk. Na początku września rozpoczynano wykopki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5321501", "fragment_id": "314500/13", "subtitle": "", "title": "Kurpie Białe", "source": "wikipedia", "start_index": 17187.0, "document_id": "314500", "parentId": 5321501.0, "score": 0.20779332518577576}, "uuid": "d0517e0b-ded5-4fe1-8cfe-16ae8b2405f8"}]}
{"id": "q_906", "question": "Jak nazywa się gwiazda, która znajduje się najbliżej Ziemi?", "answer": [{"page_content": "Gwiazdy położone najbliżej Ziemi. Lista gwiazd obejmuje wszystkie znane gwiazdy i brązowe karły położone nie dalej niż 5 parseków (16,31 lat świetlnych) od Ziemi. Jest to równoważne paralaksie nie mniejszej niż 0,200 sekundy kątowej.\nNajbliższą Ziemi i jedyną widoczną w ciągu dnia gwiazdą jest Słońce. Jest ono gwiazdą pojedynczą, żółtym karłem ciągu głównego ewolucji gwiazd. W jego otoczeniu pod względem liczby dominują czerwone karły, gwiazdy o małej masie i niewielkiej jasności, niewidoczne gołym okiem.\nPoniższa lista zawiera dane dotyczące najbliższych gwiazd, uszeregowane w kolejności od najbliższego układu gwiezdnego do coraz dalszych. Gwiazdy posiadające jasność widomą mniejszą niż 6,5 mag ukazane są na szarym tle (nie można ich dostrzec gołym okiem). Brązowe karły są wskazane przez jasnobrązowe tło; żaden z nich nie jest widoczny gołym okiem. Tło, na jakim prezentowane są w tym zestawieniu typy widmowe, nie odpowiada rzeczywistym kolorom gwiazd. Wartości paralaksy i odległości niektórych najsłabszych obiektów, odkrytych na początku XXI wieku, są wstępne i mogą ulec zmianie w toku dalszych obserwacji.\nRozmieszczenie w przestrzeni.\nMapa przedstawia 32 najbliższe systemy gwiezdne, rozłożone w promieniu 14 lat świetlnych od Słońca.\nZmiany w czasie.\nSłońce i inne pobliskie gwiazdy krążą wokół centrum Drogi Mlecznej po różnych orbitach. Powoduje to, że ich względne odległości zmieniają się w czasie. Oblicza się, że w ciągu ostatnich 10 mln lat 64 gwiazdy znalazły się w odległości 16 lat świetlnych, a w ciągu następnych 10 mln lat w takiej odległości znajdą się 83 gwiazdy. Diagram obok ukazuje zmiany odległości pobliskich gwiazd względem Układu Słonecznego w czasie od 20 000 lat temu do 80 000 lat w przyszłości. Za ok. 33 000 lat najbliższą gwiazdą stanie się Ross 248 i pozostanie nią przez kolejne 9000 lat, osiągając minimalną odległość 3 lat świetlnych, po czym ponownie oddali się.Jeszcze większe zbliżenie innej gwiazdy czeka Układ Słoneczny za ok. 1,36 mln lat. Gwiazda Gliese 710 zbliży się na minimalną odległość ok. 77 dni świetlnych (13 tysięcy jednostek astronomicznych) i zaburzy trajektorie ciał z Obłoku Oorta, zwiększając liczbę komet przelatujących przez wewnętrzny Układ Słoneczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54482", "fragment_id": "650086/0", "subtitle": "", "title": "Gwiazdy położone najbliżej Ziemi", "document_id": "650086", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 54482.0, "score": 0.43216514587402344}, "uuid": "5405d0e5-01a1-48c2-b16e-d8773bd5eafe"}, {"page_content": "Najbliższą Ziemi, z wyłączeniem Słońca, gwiazdą jest Proxima Centauri, znajdująca się 4,2 roku świetlnego (39,9 biliona kilometrów) od Ziemi. Pomimo bliskości nie da się jej dostrzec gołym okiem. Jej światło potrzebuje 4,2 roku, aby dotrzeć do Ziemi, podróż do niej z prędkością orbitującego promu kosmicznego (8 km/s) trwałaby 150 000 lat. Tego rzędu dystanse są typowe wewnątrz dysku galaktycznego, a także w sąsiedztwie Układu Słonecznego. W pobliżu centrów galaktyk i w gromadach kulistych gwiazdy mogą znajdować się znacznie bliżej siebie, w obrębie galaktycznego halo zaś znacznie dalej.\nZ uwagi na duże odległości pomiędzy gwiazdami poza jądrem galaktyki kolizje pomiędzy nimi uważa się za rzadkie zjawisko. W zagęszczonych regionach, takich jak jądra galaktyk lub gromad kulistych, do kolizji może dochodzić częściej. W wyniku takich zderzeń mogą powstawać tak zwani błękitni maruderzy. Są to gwiazdy o wyższej temperaturze powierzchni od innych gwiazd ciągu głównego o tej samej jasności znajdujących się w gromadzie.\nCharakterystyki.\nPopulacje.\n \"Osobny artykuł: Populacje gwiazdowe.\"\nWyróżnia się trzy populacje gwiazd: najmłodsze należą do pierwszej, starsze do drugiej, a hipotetycznie wyróżniane najstarsze do trzeciej. Żadnego z obserwowanych obiektów nie zaklasyfikowano do III populacji – gwiazdy tej populacji żyły bardzo krótko, a ich światło jest tak słabe (z powodu ogromnej odległości od Ziemi), że nawet największe teleskopy nie mogą go zarejestrować.\nSkład chemiczny.\n \"Osobny artykuł: Metaliczność.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1794", "fragment_id": "178068/31", "subtitle": "", "title": "Gwiazda", "parentId": 1794.0, "start_index": 49334.0, "document_id": "178068", "source": "wikipedia", "score": 0.7019248008728027}, "uuid": "c74e9300-2206-4bdf-9df8-f9fca25d4d7f"}, {"page_content": "Najbliższą i najlepiej widoczną z Ziemi gwiazdą jest Słońce. Znajduje się ono w centrum Układu Słonecznego, w średniej odległości 150 milionów kilometrów od Ziemi. Jego bliskość sprawia, że na półkuli, którą akurat oświetla, występuje znaczne rozproszenie światła na cząsteczkach powietrza. Z tego powodu inne gwiazdy zostają przyćmione i nie są widoczne.\nTermin „gwiazda” w potocznym znaczeniu używany jest w odniesieniu do punktowych źródeł światła widocznych na ciemnym niebie. Migoczą one z uwagi na wpływ ziemskiej atmosfery. Obserwowane gołym okiem i bez przyrządów pomiarowych, wydają się być nieruchome względem innych. W astronomii określenie „gwiazda” jest używane tylko w stosunku do ciał niebieskich świecących własnym światłem.\nGwiazdy wykazują wysoki stopień zróżnicowania pod względem jasności obserwowanej. Za ten stan rzeczy odpowiada duża różnorodność zarówno wśród dzielących je odległości od Ziemi, jak i wśród ich wielkości absolutnych. Wielka gwiazda może być dziesiątki tysięcy razy jaśniejsza od mało masywnej – przykładowo jedna z najbliższych Ziemi gwiazd, Alfa Centauri, jest dopiero trzecią najjaśniejszą gwiazdą na niebie, najjaśniejszą zaś jest leżący ponad dwa razy dalej Syriusz. Drugą najjaśniejszą gwiazdą nieba jest Kanopus, żółty nadolbrzym 70 razy bardziej odległy od Ziemi niż alfa Centauri, ale razy od niej jaśniejszy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1794", "fragment_id": "178068/2", "subtitle": "", "title": "Gwiazda", "parentId": 1794.0, "start_index": 3252.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178068", "score": 0.4689617156982422}, "uuid": "b7c6032e-f536-4b2a-a834-9d85a4559078"}, {"page_content": "Lista najbliższych jasnych gwiazd – zestawienie wszystkich gwiazd położonych nie dalej niż 10 parseków (32,62 lat świetlnych) od Ziemi, o absolutnej wielkości gwiazdowej co najwyżej +8,5m. Oznacza to, że na liście nie ma dominujących w otoczeniu Słońca, słabych czerwonych karłów.\nPoniższa lista zawiera dane dotyczące najbliższych gwiazd, uszeregowane w kolejności od najbliższego układu gwiezdnego do coraz dalszych. Najbliższą Ziemi i jedyną widoczną w ciągu dnia gwiazdą jest Słońce. Jest ono gwiazdą pojedynczą, żółtym karłem ciągu głównego ewolucji gwiazd. Gwiazdy o obserwowanej wielkości gwiazdowej mniejszej niż 6,5m ukazane są na szarym tle (nie można ich dostrzec gołym okiem). Tło, na jakim prezentowane są w tym zestawieniu typy widmowe, nie odpowiada rzeczywistym kolorom gwiazd.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5183064", "fragment_id": "1095103/0", "subtitle": "", "title": "Lista najbliższych jasnych gwiazd", "document_id": "1095103", "start_index": 0.0, "parentId": 5183064.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2876736521720886}, "uuid": "97f11839-a845-42a0-ab59-3d2022636bb2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy astronomii. Zobacz też: Alpha Centauri (gra komputerowa).\nAlfa Centauri (\"α Cen\", \"Rigil Centaurus\", \"Toliman\") – gwiazda wielokrotna w gwiazdozbiorze Centaura, trzecia pod względem jasności gwiazda widoczna na nocnym niebie. Układ Alfa Centauri zawiera gwiazdy położone najbliżej Ziemi, nie licząc Słońca, a także najbliższą planetę pozasłoneczną; możliwe jest też istnienie innych planet w tym układzie.\nNazwy.\nDwa najjaśniejsze składniki tworzące układ Alfa Centauri, dla obserwatora patrzącego okiem nieuzbrojonym wyglądają jak jedna, bardzo jasna gwiazda. Historycznie przypisywano jej różne nazwy, stosowane obok oznaczenia Bayera. Nazwa Rigil Kentaurus jest zlatynizowaną formą arabskiego określenia &lt; lang=\"ar\"&gt;‏رجل القنطورس‎&lt;/&gt; &lt; lang=\"ar-Latn\"&gt;Rijl Qanṭūris&lt;/&gt;, co oznacza „stopa centaura”, przy czym słowo „centaur” Arabowie zapożyczyli od starożytnych Greków ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Κένταυρος&lt;/&gt; \"kentauros\"). Bywa ona skracana do formy Rigil Kent. Inna nazwa Toliman wywodzi się od arabskiego &lt; lang=\"ar\"&gt;‏الظلمان‎&lt;/&gt; &lt; lang=\"ar-Latn\"&gt;al-Ẓulmān&lt;/&gt;, „strusie”. W XIX wieku znana była też nazwa Bungula, zapewne wywodząca się od litery beta (niepoprawnie przypisanej tej gwieździe) i łacińskiego \"&lt; lang=\"la\"&gt;ungula&lt;/&gt;\", co oznacza „kopyto” i odnosi się do położenia w gwiazdozbiorze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43642", "fragment_id": "657346/0", "subtitle": "", "title": "Alfa Centauri", "document_id": "657346", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43642.0, "score": 0.11494112014770508}, "uuid": "90af5aa1-2de1-4663-8458-b41759ecde90"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nProxima Centauri ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;proxima&lt;/&gt; – najbliższa) – gwiazda typu czerwony karzeł, znajdująca się około 4,24 lat świetlnych (40 bilionów km) od Ziemi, w gwiazdozbiorze Centaura. Została odkryta w 1915 przez Roberta Innesa. Jest najbliższą Słońca gwiazdą, jednak jej blask jest zbyt słaby, aby można ją było dostrzec gołym okiem. Znajduje się w odległości ok. 0,205 roku świetlnego (13 000 au) od układu podwójnego Alfa Centauri i najprawdopodobniej stanowi razem z nim układ potrójny, mając okres orbitalny wynoszący 550 000 lat.\nDzięki niewielkiej odległości tej gwiazdy od Ziemi udało się bezpośrednio zmierzyć jej rozmiar kątowy i na tej podstawie określić jej średnicę na około 1/7 średnicy Słońca. Ponieważ jej masa wynosi około 1/8 masy Słońca, jej średnia gęstość jest około 40 razy większa niż gęstość Słońca. Proxima Centauri jest gwiazdą rozbłyskową i choć jej średnia jasność jest bardzo niewielka, może się gwałtownie zwiększać w wyniku aktywności magnetycznej. Pole magnetyczne tej gwiazdy powstaje w wyniku konwekcji w obrębie gwiazdy, a wywoływane przez nie rozbłyski w zakresie promieniowania rentgenowskiego dorównują jasnością tym wytwarzanym przez Słońce. Dzięki niewielkiej emisji energii i konwekcyjnemu mieszaniu paliwa jądrowego w całej swej objętości, Proxima Centauri może pozostać w ciągu głównym przez następne 4 biliony lat, czyli prawie 300 razy dłużej niż obecny wiek Wszechświata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100432", "fragment_id": "647749/0", "subtitle": "", "title": "Proxima Centauri", "parentId": 100432.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "647749", "score": 0.40360963344573975}, "uuid": "35f6a3b3-8185-49d1-8387-2093b40087b9"}, {"page_content": "Słońce długo było uznawane przez astronomów za małą i stosunkowo niewyróżniającą się gwiazdę. Jednak w 2006 roku oceniano, że jest jaśniejsze niż około 85% gwiazd w Drodze Mlecznej, z których większość jest czerwonymi karłami. Badania z 2010 roku pozwalają skorygować tę wartość na 95%. Absolutna wielkość gwiazdowa Słońca wynosi 4,83m, jednak jako gwiazda położona najbliżej Ziemi Słońce jest najjaśniejszym obiektem na niebie o obserwowanej wielkości gwiazdowej równej –26,74m. Jest przez to około 13 mld razy jaśniejsze niż następna co do jasności gwiazda, Syriusz, o jasności wizualnej –1,46m. Gorąca korona słoneczna stale rozprasza się w przestrzeni, tworząc wiatr słoneczny, strumień naładowanych cząstek, który rozciąga się do heliopauzy położonej około 100 jednostek astronomicznych od gwiazdy. Heliosfera, bańka w ośrodku międzygwiazdowym utworzona przez wiatr słoneczny, jest największą ciągłą strukturą w Układzie Słonecznym.\nSłońce obecnie przemieszcza się przez Lokalny Obłok Międzygwiazdowy (w pobliżu Obłoku G) w obrębie Bąbla Lokalnego, w wewnętrznej części Ramienia Oriona w Drodze Mlecznej. Z 50 najbliższych znanych systemów gwiezdnych w promieniu 17 lat świetlnych od Ziemi Słońce zajmuje czwartą pozycję pod względem masy. Gwiazdą znajdującą się najbliżej Słońca jest czerwony karzeł Proxima Centauri, odległy o 4,2 roku świetlnego. Słońce krąży wokół centrum Drogi Mlecznej w odległości około 8 kpc (26 000 lat świetlnych), zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara (patrząc od strony galaktycznego bieguna północnego), z okresem obiegu około 225–250 mln lat. Jako że Droga Mleczna porusza się względem promieniowania tła (CMB) w kierunku konstelacji Hydry z prędkością 550 km/s, wypadkowa prędkość Słońca względem CMB to około 370 km/s w kierunku gwiazdozbioru Pucharu lub Lwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5418", "fragment_id": "182894/2", "subtitle": "", "title": "Słońce", "source": "wikipedia", "start_index": 1756.0, "document_id": "182894", "parentId": 5418.0, "score": 0.1188996285200119}, "uuid": "dae9e17c-2c52-4ae7-90f7-acca54aa7833"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gwiazdy. Zobacz też: Gwiazda Polarna (czasopismo).\nGwiazda Polarna, Gwiazda Biegunowa – gwiazda widoczna gołym okiem, która jest położona najbliżej bieguna niebieskiego. Termin ten najczęściej jest stosowany w odniesieniu do Polaris, jasnej północnej gwiazdy polarnej Ziemi, ale na ziemskim niebie jest też południowa gwiazda polarna, a inne planety również mają swoje gwiazdy biegunowe.\nGwiazdy polarne Ziemi.\nAktualnie północną Gwiazdą Polarną jest najjaśniejsza gwiazda Małej Niedźwiedzicy (Małego Wozu), Alfa Ursae Minoris (zwana też Polaris). Jest to jasna, ale bynajmniej nie najjaśniejsza gwiazda nieba; ma ona wielkość gwiazdową 2,02m i jest dopiero 48. pod względem jasności wizualnej. Charakterystyczną cechą Gwiazdy Polarnej jest to, że niemal nie zmienia ona położenia w ciągu nocy, podczas gdy inne gwiazdy krążą wokół bieguna (gwiazdy okołobiegunowe), lub wschodzą i zachodzą. Dzięki temu była od wieków wykorzystywana do znajdowania kierunków świata (leży zawsze na północy), w astronawigacji, oraz do wyznaczania szerokości geograficznej.\nLokalizacja.\nNa niebie łatwo można znaleźć Polaris, znajdując najpierw charakterystyczny asteryzm Wielkiego Wozu, a następnie przedłużając linię łączącą dwie gwiazdy w „tylnej części” Wozu, Merak i Dubhe, pięciokrotnie ku północy („w górę” względem wyobrażonej figury Wozu). W znalezieniu Polaris może pomóc także gwiazdozbiór Kasjopei, leżący na niebie dokładnie po przeciwnej stronie bieguna niż Wielki Wóz.\nZmiany precesyjne.\nNa to, która z gwiazd jest obecnie Gwiazdą Polarną, ma wpływ precesja osi ziemskiej. Orientacja osi zmienia się cyklicznie w ciągu tzw. roku platońskiego, trwającego około 26 tysięcy lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1979", "fragment_id": "182409/0", "subtitle": "", "title": "Gwiazda Polarna", "document_id": "182409", "start_index": 1.0, "parentId": 1979.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15769676864147186}, "uuid": "2997cfd9-45bd-4ec4-97fb-7888e6ab55d2"}, {"page_content": "Bezpośrednie sąsiedztwo Układu Słonecznego stanowi Lokalny Obłok Międzygwiazdowy (ang. \"Local Fluff\") – gęsty obłok, część bardziej rozsianego obłoku zwanego Bąblem Lokalnym (ang. \"Local Bubble\") w ośrodku międzygwiazdowym. Ma on kształt klepsydry, a jego średnica to około 300 lat świetlnych. Obłok wypełnia plazma o wysokiej temperaturze, co sugeruje, że jest pozostałością po kilku supernowych.\nApeks Słońca (punkt, w kierunku którego Słońce porusza się w przestrzeni międzygwiezdnej) leży w gwiazdozbiorze Herkulesa, w pobliżu granicy z gwiazdozbiorem Lutni. Prędkość tego ruchu wynosi 16,5 km/s, czyli 50 lat świetlnych na milion lat.\nSąsiedztwo gwiezdne.\n \"Osobny artykuł: Gwiazdy położone najbliżej Ziemi.\"\nW odległości do 10 lat świetlnych (95 bilionów km) od Słońca istnieje stosunkowo niewiele gwiazd. Najbliżej znajduje się potrójny układ gwiazd Alfa Centauri (ok. 4,4 lat świetlnych). Są to Alfa Centauri A i B – ciasno związana para gwiazd podobnych do Słońca, oraz mały czerwony karzeł Proxima Centauri (Alfa Centauri C), okrążający je w odległości 0,2 roku świetlnego. Nieco dalej znajdują się czerwone karły: gwiazda Barnarda (5,9 lat świetlnych), Wolf 359 (7,8 lat świetlnych), Lalande 21185 (8,3 lat świetlnych), podwójny czerwony karzeł Luyten 726-8 (8,73 ly) i pojedynczy Ross 154 (9,68 ly). Jednym z najbliższych obiektów jest także podwójny brązowy karzeł, WISE 1049-5319 (6,5 lat świetlnych). Największą gwiazdą w promieniu 10 lat świetlnych jest Syriusz (8,6 lat świetlnych) – jasna gwiazda ciągu głównego, około dwukrotnie masywniejsza od Słońca, wokół której krąży biały karzeł Syriusz B.\nWokół najbliższych czerwonych karłów, Proximy Centauri i gwiazdy Barnarda, krążą znane planety pozasłoneczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/21", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "parentId": 6417.0, "start_index": 33482.0, "document_id": "175228", "source": "wikipedia", "score": 0.08803911507129669}, "uuid": "0ea1437f-758a-4b7c-9bba-75ba94e754f9"}, {"page_content": "Gwiazda Kapteyna – gwiazda z gwiazdozbioru Malarza, jedna z najbliższych gwiazd, oddalona od Układu Słonecznego o około 12,8 lat świetlnych. Jest to podkarzeł typu widmowego M1, najbliższa gwiazda tego rodzaju.\nNazwa i orbita.\nNazwa pochodzi od holenderskiego astronoma Jacobusa Corneliusa Kapteyna, który w 1897 roku odkrył jej wyjątkowo duży ruch własny na tle gwiazd. Spośród wszystkich gwiazd tylko Gwiazda Barnarda ma większy od niej ruch własny. Gwiazda Kapteyna, jako jedna z niewielu gwiazd w sąsiedztwie Słońca, porusza się ruchem wstecznym po orbicie wokół centrum Galaktyki. Prawdopodobnie jest najbliższym Ziemi obiektem pochodzącym z galaktycznego halo. Prawdopodobnie wywodzi się z karłowatej galaktyki satelickiej rozerwanej przez Drogę Mleczną, której największą pozostałością jest gromada Omega Centauri.\nCharakterystyka.\nJest ona bardzo mała, jej promień wynosi ok. 0,3 promienia Słońca, masa stanowi zaledwie 0,274 masy Słońca, jasność zaś 0,01 jasności Słońca. Temperatura powierzchni szacowana jest na ok. 3800 K. Gwiazda Kapteyna jest starą gwiazdą, liczy około 11,5 miliarda lat.\nUkład planetarny.\nW 2014 roku metodą dopplerowską wykryto okresowe wahania prędkości radialnej gwiazdy, wskazujące na istnienie planet krążących wokół niej. Planety mają masy co najmniej kilkukrotnie większe od Ziemi (najprawdopodobniej są to tzw. superziemie). Ekosfera gwiazdy rozciąga się od 0,13 do 0,24 au i planeta Kapteyn b krąży wewnątrz niej; powierzchnia planety c jest najprawdopodobniej za chłodna, aby woda mogła na niej istnieć w stanie ciekłym.\nAnalizy z 2015 roku wskazywały, że sygnał przypisywany planecie b jest współmierny z obrotem gwiazdy i może być przejawem jej aktywności, co przeczyłoby istnieniu planety. Jednak późniejsza analiza zrewidowała okres obrotu gwiazdy z 143 na ok. 85 dni, co usunęło współmierność i argument za nieistnieniem planety.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=272813", "fragment_id": "1449239/0", "subtitle": "", "title": "Gwiazda Kapteyna", "document_id": "1449239", "start_index": 0.0, "parentId": 272813.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10994616150856018}, "uuid": "d085839d-c424-4618-97b6-769a0f4dbd82"}]}
{"id": "q_907", "question": "Jak nazywa się kometa odwiedzająca nasz Układ Słoneczny regularnie co 76 lat?", "answer": [{"page_content": "Najstarsze udokumentowane zapisy komety Halleya pochodzą z Chin z 613 p.n.e. Kometa Halleya krąży po wydłużonej eliptycznej orbicie wokół Słońca. Okres obiegu wynosi średnio 76 lat. Ruch komety podlega perturbacjom ze strony planet Układu Słonecznego (głównie Jowisza i Saturna), co sprawia, że okres obiegu ulega czasem zmianom. Gdy kometa zbliża się do planety, siła grawitacyjna nadaje jej przyspieszenie, natomiast gdy się oddala, spowalnia. Najkrótszy ze zmierzonych okresów obiegu komety Halleya wyniósł 74,5 roku; po zaobserwowaniu w listopadzie 1835 powróciła już w kwietniu 1910. Najdłuższy zaobserwowany czas obiegu komety wyniósł ponad 79 lat; w latach 1145 do 1301 miał miejsce obieg, kiedy to kometa powróciła po 79 latach i prawie 1 miesiącu.\nObserwacje w XX wieku.\nW XX wieku kometa dwukrotnie zbliżyła się do Słońca. 20 maja 1910 roku minęła Ziemię w odległości zaledwie au ( km), osiągając wielkość obserwowaną 0m. Na porannym niebie jej warkocz kometarny rozciągał się na 120°, od gwiazdozbioru Byka do Orła. Zbiegiem okoliczności, w tym samym roku była obserwowana jeszcze jaśniejsza kometa jednopojawieniowa C/1910 A1 (Wielka Kometa Styczniowa).\nKolejne zbliżenie do Słońca miało miejsce w roku 1986. Warunki do obserwacji z Ziemi były najbardziej niesprzyjające w ciągu ostatnich 2000 lat – kometa zbliżyła się do Słońca z przeciwnej strony niż nasza planeta. Podczas tego zbliżenia do Słońca kometa Halleya stała się jednak przedmiotem badań wysłanych w tym celu sond kosmicznych: Wega 1 i Wega 2, Giotto, Suisei, Sakigake i ICE. Przeprowadzono wiele pomiarów składu chemicznego głowy komety, jej warkocza i jądra, które zostało sfotografowane przez sondę Giotto. Po raz pierwszy naukowcy uzyskali zdjęcia jądra z odległości kilkuset kilometrów.\nPowrót w XXI wieku.Kometa ponownie przejdzie przez peryhelium swojej orbity w 2061 roku. Przewiduje się, że w maksimum blasku może osiągnąć wielkość −0,3m.\nDaty pojawiania się.\nPrzybliżone daty momentów przejścia przez peryhelium komety w przeszłości oraz przewidywane daty w przyszłości:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39519", "fragment_id": "173062/1", "subtitle": "", "title": "Kometa Halleya", "document_id": "173062", "start_index": 1410.0, "parentId": 39519.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6517915725708008}, "uuid": "4961d9fe-c5b8-4521-8b36-387d2bd11cba"}, {"page_content": "Przez wiele tysięcy lat ludzkość nie zdawała sobie sprawy z istnienia Układu Słonecznego. Ziemia była uważana nie tylko za centrum wszechświata, ale za zupełnie różną od boskich, eterycznych obiektów poruszających się po niebie. Co prawda indyjski matematyk i astronom Aryabhata oraz grecki filozof Arystarch z Samos pisali już wcześniej o heliocentrycznym porządku świata, jednak dopiero Mikołaj Kopernik był pierwszym, który w sposób matematyczny opracował model systemu heliocentrycznego. Jego XVII-wieczni następcy: Galileo Galilei, Jan Kepler, Isaac Newton, opracowali teorie/systemy, które stopniowo ugruntowały przekonanie nie tylko o tym, że Ziemia krąży wokół Słońca, ale również, że planety rządzone są przez te same prawa fizyczne, co Ziemia. W późniejszych czasach te same prawa umożliwiły opis zjawisk geologicznych, takich jak powstawanie gór i kraterów, a także wyjaśnienie zjawisk meteorologicznych na innych planetach.\nObserwacje przez teleskop.\nPrzez kilka stuleci naukowe obserwacje Układu Słonecznego były prowadzone przez teleskopy. Dzięki nim astronomowie mogli dostrzec obiekty zbyt słabe, by można je było dostrzec gołym okiem oraz liczne szczegóły wyglądu ich powierzchni.\nGalileo Galilei pierwszy odkrył fizyczne właściwości poszczególnych ciał niebieskich. Dostrzegł kratery na Księżycu, plamy na Słońcu i cztery księżyce Jowisza. Christiaan Huygens w ślad za Galileuszem dostrzegł księżyc Saturna, Tytan oraz pierścienie Saturna. Giovanni Cassini później odkrył jeszcze cztery księżyce Saturna, przerwę w jego pierścieniach oraz Wielką Czerwoną Plamę na Jowiszu.\nW 1705 Edmond Halley spostrzegł, że pojawiająca się co jakiś czas na niebie kometa, to ten sam obiekt, powracający regularnie co około 75–76 lat. Był to pierwszy dowód na to, że coś jeszcze oprócz planet okrąża Słońce. W tym samym czasie (1704) termin „Układ Słoneczny” po raz pierwszy pojawił się w języku angielskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/24", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "source": "wikipedia", "start_index": 37556.0, "document_id": "175228", "parentId": 6417.0, "score": 0.284584105014801}, "uuid": "e38a90bb-5d8d-4eb4-a9de-75b0877b4bac"}, {"page_content": "Wśród typowych komet wyróżniamy komety krótkookresowe, wracające do Słońca nie rzadziej niż raz na 200 lat, które prawdopodobnie pochodzą z Pasa Kuipera i Dysku Rozproszonego oraz komety długookresowe przylatujące do nas z zewnętrznych obszarów Układu Słonecznego – dysku rozproszonego i Obłoku Oorta. W 2020 roku w Układzie Słonecznym zidentyfikowano także pierwszą kometę międzygwiazdową (przybywającą do nas z innego układu planetarnego) - obecnie dwie takie komety są znane.\nEtymologia.\nSłowo „kometa” pochodzi od łacińskiego \"cometes\", które zostało zaczerpnięte od greckiego κομήτης (\"komētēs\") oznaczającego „długowłosa”. Jako pierwszy określenia \"komētēs\" użył Arystoteles, opisując je jako „gwiazdy z włosami”.\nJeszcze w XIX wieku słowo kometa w języku polskim było rodzaju męskiego:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nDziś oczy i myśl wszystkich pociąga do siebie\nNowy gość dostrzeżony niedawno na niebie:\nBył to kometa pierwszej wielkości i mocy,\nZjawił się na zachodzie, leciał ku północy\n Adam Mickiewicz\n , \"Pan Tadeusz\", księga VIII\nZ objaśnień poety – „Pamiętny kometa roku 1811”. Mowa o komecie C/1811 F1.\nKomety okresowe.\nKomety okresowe powracają do centrum układu planetarnego regularnie lub nieregularnie (np. kometa Halleya), poruszając się po orbitach eliptycznych. W jednym z ognisk takiej elipsy znajduje się gwiazda, rzadko planeta (przykładowo Jowisz), ale tylko po przechwyceniu. W porównaniu do planet, orbity komet okresowych są silnie eliptyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3122", "fragment_id": "168529/1", "subtitle": "", "title": "Kometa", "document_id": "168529", "start_index": 1562.0, "parentId": 3122.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6567085981369019}, "uuid": "acc089ca-ea2f-4760-9603-0f0a733734df"}, {"page_content": "Kometa obiega Słońce po orbicie o peryhelium ok. 1,2 au i aphelium ok. 5,7 au, nachylonej do płaszczyzny ekliptyki pod kątem około 7°. Okres obiegu wynosi około 6 lat i 160 dni. Będąc w peryhelium kometa traci masę w tempie 130 kg/s.\nPo uwzględnieniu czynników wpływających na ruch komety, okazało się, że w XIX i pierwszej połowie XX wieku jej peryhelium zmieniało się w granicach pomiędzy 2,5 a 2,9 au. Kometa przebywała więc stale stosunkowo daleko od Słońca, a jej jądro prawdopodobnie nie uległo znacznym zmianom od początków Układu Słonecznego. W lutym 1959 roku kometa minęła Jowisza w odległości zaledwie 0,052 au (około 8 mln km), co spowodowało zmianę jej orbity: peryhelium z 2,74 do 1,28 au, spłaszczenie orbity z 0,36 do 0,63, a okres obiegu z 8,97 do 6,55 roku. Po 1959 roku nie doszło do kolejnego bliskiego zbliżenia z Jowiszem. Dlatego orbita komety od tego czasu (siedem pojawień) niewiele się zmieniła. Ostatnie przejście przez peryhelium miało miejsce 13 sierpnia 2015 roku.\nBadania bezpośrednie.\n \"Osobne artykuły: Rosetta (sonda kosmiczna) i Philae (lądownik).\"\n67P/Czuriumow-Gierasimienko była celem misji sondy Rosetta. 6 sierpnia 2014 roku Rosetta dotarła do komety i po serii manewrów weszła na orbitę wokół tego ciała niebieskiego. Jądro w tym czasie było spokojne, co umożliwiło próbnikowi Philae, uwolnionemu z pokładu sondy Rosetta, pierwsze w historii lądowanie na powierzchni komety, 12 listopada 2014 roku. Znajdowała się ona wtedy w odległości 510 milionów km od Słońca. Nieczynny Philae pozostał na powierzchni jądra, natomiast Rosetta rozbiła się o powierzchnię komety 30 września 2016 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=595866", "fragment_id": "1552988/1", "subtitle": "", "title": "67P/Czuriumow-Gierasimienko", "parentId": 595866.0, "start_index": 1485.0, "document_id": "1552988", "source": "wikipedia", "score": 0.4684734046459198}, "uuid": "cbd6714d-f891-4e2a-a6f7-b7443ceee903"}, {"page_content": "(676) Melitta – planetoida z pasa głównego asteroid okrążająca Słońce w ciągu 5 lat i 133 dni w średniej odległości 3,06 j.a. Została odkryta 16 stycznia 1909 roku w Królewskim Obserwatorium Astronomicznym w Greenwich przez Philiberta Melotte. Nazwa planetoidy pochodzi od Melissy, jednej z nimf opiekujących się małym Zeusem w mitologii greckiej (ale także jest aluzją do nazwiska odkrywcy, Melotte). Przed nadaniem nazwy planetoida nosiła oznaczenie tymczasowe (676) 1909 FN.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=571364", "fragment_id": "1562827/0", "subtitle": "", "title": "(676) Melitta", "parentId": 571364.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1562827", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "53f984f6-bc9e-4e41-89e3-e215418f8e7c"}, {"page_content": "193P/LINEAR-NEAT (też LINEAR-NEAT 2) – kometa krótkookresowa, należąca do rodziny Jowisza.\nOdkrycie.\nKometa została odkryta 17 sierpnia 2001. Odkryto ją w ramach dwóch programów poszukiwania małych ciał Układu Słonecznego: LINEAR i NEAT.\nOrbita komety i właściwości fizyczne.\nOrbita komety 193P/LINEAR-NEAT ma kształt elipsy o mimośrodzie 0,39. Jej peryhelium znajduje się w odległości 2,17 j.a., aphelium zaś 4,99 j.a. od Słońca. Jej okres obiegu wokół Słońca wynosi 6,76 lat, nachylenie do ekliptyki to wartość 10,69˚.\nJądro tej komety ma rozmiary maks. kilku km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2184077", "fragment_id": "470415/0", "subtitle": "", "title": "193P/LINEAR-NEAT", "parentId": 2184077.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "470415", "score": 0.23071981966495514}, "uuid": "527623f8-0a80-483e-b281-10a1bd1c04d7"}, {"page_content": "Astronomowie przewidują, że pomimo tych zmian Układ Słoneczny w obecnej postaci nie ulegnie drastycznym zmianom, dopóki Słońce nie przemieni całego wodoru w jądrze w hel i, przechodząc w kolejną fazę, zmieni się z gwiazdy ciągu głównego w czerwonego olbrzyma. Wówczas Słońce znacznie zwiększy swą średnicę, pochłaniając najbliższe mu planety, w tym prawdopodobnie także Ziemię.\nStruktura.\nCentrum Układu Słonecznego stanowi Słońce, gwiazda ciągu głównego typu widmowego G2, która zawiera 99,86% znanej masy Układu i dominuje w nim grawitacyjnie. Jowisz i Saturn, dwa największe ciała orbitujące wokół Słońca, stanowią więcej niż 90% pozostałej masy układu.\nWiększość orbit dużych ciał krążących wokół Słońca położona jest blisko płaszczyzny orbity ziemskiej, zwanej ekliptyką, podczas gdy orbity komet i obiektów Pasa Kuipera są zwykle nachylone pod większym kątem do ekliptyki.\nWszystkie planety i większość innych ciał okrążają Słońce zgodnie z kierunkiem jego własnej rotacji (przeciwnej do wskazówek zegara, patrząc z góry na biegun północny Słońca). Istnieją też wyjątki takie jak Kometa Halleya.\nOrbitalny ruch ciał niebieskich obiegających Słońce opisał Jan Kepler, formułując prawa ruchu planet. Według I prawa Keplera każde ciało krąży (w przybliżeniu) po elipsie, a Słońce leży w jednym z ognisk tej elipsy. Im bliżej Słońca znajduje się ciało, tym szybciej się porusza. Orbity planet są zbliżone do okręgu, jednak wiele komet, planetoid i obiektów Pasa Kuipera krąży po silnie wydłużonych elipsach, a ich odległość od Słońca zmienia się w trakcie obiegu. Maksymalne zbliżenie do Słońca nazywane jest peryhelium, a największe oddalenie – aphelium.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/4", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "source": "wikipedia", "start_index": 5756.0, "parentId": 6417.0, "document_id": "175228", "score": 0.09389811754226685}, "uuid": "7f0b8bd3-1aed-463f-94d7-9ae77c8ff957"}, {"page_content": "Komety krótkookresowe poruszają się po orbitach, których trwałość nie przekracza dwustu lat. Orbity komet długookresowych utrzymują się przez tysiące lat. Komety długookresowe, takie jak kometa Hale’a-Boppa, prawdopodobnie pochodzą z Obłoku Oorta. Powstają one zapewne w wyniku zbliżenia się dwóch ciał w Pasie Kuipera lub Obłoku Oorta, które mogą zostać wytrącone ze swoich orbit i skierowane ku wewnętrznej części Układu Słonecznego, gdzie są obserwowane jako komety, albo też zostać wyrzucone w przestrzeń międzygwiezdną.\nKomety i planetoidy mogą zderzać się z planetami, dlatego stanowią potencjalne zagrożenie dla życia na Ziemi. Ostatnie zderzenie komety z planetą zaobserwowano 16 lipca 1994 roku, kiedy kometa Shoemaker-Levy 9 zderzyła się z Jowiszem. Na Ziemi jest szereg kraterów uderzeniowych, które są śladami upadku komet lub planetoid.\nNajdalsze obszary.\nMiejsce gdzie Układ Słoneczny się kończy, a zaczyna się przestrzeń międzygwiazdowa, nie jest precyzyjnie określone, gdyż jego granice są kształtowane przez dwa różne zjawiska: wiatr słoneczny i grawitację Słońca. Prawdopodobnie wiatr słoneczny ustępuje przed ośrodkiem międzygwiazdowym z grubsza na dystansie czterech odległości Plutona od Słońca. Jednakże strefa Roche’a, obszar gdzie grawitacja Słońca dominuje, kończy się w przybliżeniu w połowie drogi do najbliższych gwiazd, czyli tysiąc razy dalej.\nHeliosfera.\n \"Osobny artykuł: Heliosfera.\"\nPrzestrzeń Układu Słonecznego wypełniona jest strumieniem cząstek wyrzucanych przez Słońce nazywanych wiatrem słonecznym. Obszar, w którym ciśnienie wiatru słonecznego przewyższa ciśnienie materii międzygwiazdowej, nazywa się \"heliosferą\". Na ruch cząstek wyrzuconych przez Słońce wpływa jego pole magnetyczne, które przeważa nad galaktycznym polem magnetycznym.\nSzok końcowy.\n \"Osobny artykuł: Szok końcowy.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/17", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "parentId": 6417.0, "start_index": 27001.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175228", "score": 0.5}, "uuid": "eb1ddb4e-fa45-4820-9881-ecaf376830e5"}, {"page_content": "76P/West-Kohoutek-Ikemura – kometa krótkookresowa, należąca do rodziny Jowisza.\nOdkrycie.\nKometa została po raz pierwszy zauważona przez Richarda M. Westa w styczniu 1975 roku w Europejskim Obserwatorium Południowym (La Silla, Chile) na płycie fotograficznej z 15 października 1974 roku. W lutym 1975 również Luboš Kohoutek dopatrzył się komety w dokumentacji fotograficznej z 9 lutego 1975. 1 marca tegoż roku również Toshihiko Ikemura dokonał obserwacji tej komety.\nW nazwie znajdują się nazwiska wszystkich trzech odkrywców.\nOrbita komety i właściwości fizyczne.\nOrbita komety 76P/West-Kohoutek-Ikemura ma kształt elipsy o mimośrodzie 0,53. Jej peryhelium znajduje się w odległości 1,6 j.a., aphelium zaś 5,34 j.a. od Słońca. Jej okres obiegu wokół Słońca wynosi 6,48 roku, nachylenie do ekliptyki to wartość 30,45˚.\nJądro tej komety ma rozmiary 0,66 km.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2050302", "fragment_id": "388493/0", "subtitle": "", "title": "76P/West-Kohoutek-Ikemura", "document_id": "388493", "start_index": 0.0, "parentId": 2050302.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25169897079467773}, "uuid": "295f668b-addb-4565-9283-ba17ab8f1fe7"}, {"page_content": "W czasie zbliżania się komety do wnętrza układu planetarnego, promieniowanie gwiazdy centralnej powoduje topienie i parowanie zewnętrznych warstw jądra, złożonych z lodu, skał oraz wielu innych składników. Strumienie pyłu i gazu formują rozrzedzoną atmosferę, nazywaną komą, która wystawiona jest na oddziaływanie ciśnienia promieniowania oraz wiatru słonecznego. Zjonizowane cząsteczki i bardzo drobny pył jest odpychany w kierunku od Słońca, poruszając się zgodnie z liniami pola magnetycznego. Pył porusza się wolniej, przez co warkocz pyłowy często jest zakrzywiony, wskazując kierunek orbity. Jądro komety ma średnicę od kilku metrów (komety o takich rozmiarach niemal natychmiast w momencie przejścia peryhelium się rozpadają) do kilkudziesięciu km (największą znaną kometą jest C/2014 UN271 (Bernardinelli-Bernstein), mająca średnicę 117 km), natomiast średnica komy wynosi od 50 tysięcy do 250 tysięcy km.\nSzacuje się, że kometa w pobliżu peryhelium, traci kilka ton gazu i pyłu na sekundę.\nZarówno koma, jak i warkocz są podświetlane przez Słońce, dzięki czemu są doskonale widoczne z Ziemi, kiedy kometa znajdzie się w centrum Układu Słonecznego. Pył rozprasza światło słoneczne, podczas kiedy zjonizowane cząsteczki świecą wskutek rozgrzania do wysokiej temperatury. \nJądra komet są bardzo ciemnymi obiektami. Sonda Giotto zmierzyła albedo jądra komety Halleya na 4%, a Deep Space 1 – komety Borrelly’ego na 2,4–3%. Słońce uwalnia lotne substancje z jądra komety, pozostawiając związki organiczne złożone z długich łańcuchów węglowych, które są zwykle czarne, co przyspiesza nagrzewanie komety podczas przejścia przez wewnętrzne obszary układu planetarnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3122", "fragment_id": "168529/4", "subtitle": "", "title": "Kometa", "parentId": 3122.0, "start_index": 5657.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168529", "score": 0.3631199598312378}, "uuid": "a6a2418b-7eb5-40ab-8cb6-e89f8d90b07b"}]}
{"id": "q_908", "question": "Która dynastia objęła tron francuski po Walezjuszach?", "answer": [{"page_content": "Walezjusze (fr. \"Valois\") – dynastia królów francuskich panująca w latach 1328–1589. Jej założycielem był Karol de Valois – ojciec Filipa VI i syn Filipa III Śmiałego. Dynastia była faktycznie boczną linią dynastii Kapetyngów.\nHistoria Walezjuszów.\nDynastię Walezjuszów poprzedzali Karolingowie (768–987), od których zaczęła się historia państwa francuskiego, oraz Kapetyngowie (987–1328), z których to Walezjusze się wywodzili. Po śmierci Karola V Mądrego podzieliła się ona na dwie linie dynastyczne: linię starszą Walezjuszów (wygasła wraz ze śmiercią Karola VIII w 1498 roku) i linię młodszą Orleańską. Ta druga podzieliła się na główną i boczną (fr. \"Valois-Orléans-Angoulême\") – wygasła wraz ze śmiercią Henryka III w 1589. Po Walezjuszach nastała dynastia Burbonów, panująca w latach 1589–1848, z przerwą w okresie rewolucji francuskiej i napoleońskim.\nKrólowie Francji z dynastii.\nLinia starsza\nLinia młodsza – Orleańska\nDrzewo genealogiczne Walezjuszów.\n&lt;br&gt;\n = Królowie Francji&lt;br&gt;\n = Królowie Szkocji&lt;br&gt;\n = Królowie Hiszpanii&lt;br&gt;\n = Papieże\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32989", "fragment_id": "170095/0", "subtitle": "", "title": "Walezjusze", "parentId": 32989.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170095", "score": 1.0}, "uuid": "3e4cc7a2-351e-4e58-8bc5-2642409837c1"}, {"page_content": "Król Anglii Edward III, gdy przejął w 1330 rządy w Anglii, zaczął domagać się od Francji nie tylko swych praw do byłych angielskich ziem lennych na terenie Francji, lecz także uznania go również za sukcesora korony francuskiej, gdyż był po matce – Izabeli – potomkiem dynastii Kapetyngów, której panowanie we Francji wygasło wobec braku bezpośrednich męskich następców tronu. Tron francuski przejęła boczna linia dynastii Kapetyngów – Walezjusze. Edward III oraz jego następcy nie zaprzestali jednak używania tytułu Króla Francji, tocząc z Anglią wojnę zwaną stuletnią. Przełomem w wojnie był rok 1415, w którym to Anglicy, wykorzystując wewnętrzne zatargi książąt francuskich, wznowili wojnę stuletnią, lądując w Normandii. W bitwie pod Azincourt król angielski Henryk V dokonał sromotnego pogromu; Francuzi stracili 10 tys. rycerskiej szlachty. Dalsze działania, w następstwie tej klęski doprowadziły do dalszego upadku Francji i podpisania układu pokojowego w Troyes. Królowa Izabela Bawarska uznała w nim swojego syna Karola za nieślubne dziecko i w imieniu swojego chorego psychicznie męża – Karola VI, wyznaczyła Henryka jego następcą. Dla umocnienia praw do tronu angielskiego króla postanowiono zawrzeć małżeństwo Henryka z córką Karola VI i Izabeli, Katarzyną (27 października 1401 – 3 stycznia 1437). Ślub odbył się 2 czerwca w katedrze w Troyes. Sukces Henryka miał bardzo krótki żywot. Henryk V zmarł 31 sierpnia 1422, a Karol VI ledwie dwa miesiące później, 21 października 1422. Tron Anglii przypadł małoletniemu Henrykowi VI. W swojej ostatniej woli Henryk V mianował swoich braci Jana i Humphreya regentami odpowiednio Francji i Anglii. Henryk VI tytułował się od początku swojego panowania królem Anglii i Francji", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2932271", "fragment_id": "1197497/1", "subtitle": "", "title": "Angielskie roszczenia do tronu Francji", "document_id": "1197497", "start_index": 198.0, "parentId": 2932271.0, "source": "wikipedia", "score": 0.23293127119541168}, "uuid": "8b06a895-8eba-474b-acdc-3cc09347a89e"}, {"page_content": "Potomkowie Karola Wielkiego rządzili we Francji aż do 20 sierpnia 987, kiedy to Hugo Kapet został koronowany na króla Francji. Jego potomkowie z dynastii Kapetyngów, Walezjuszów oraz Burbonów stopniowo zjednoczyli kraj w wyniku serii wojen oraz dynastycznego dziedziczenia tronu. Od czasów Filipa II Augusta państwo nazywane jest oficjalnie Francją (dotychczas znane jako Królestwo Franków). Szczyt rozwoju monarchia francuska osiągnęła w XVII wieku pod rządami Ludwika XIV. W tym czasie Francja miała ogromny wpływ na europejską politykę, gospodarkę i kulturę, stając się wówczas najludniejszym krajem w Europie.\nW tym samym czasie Burbonowie zajęli miejsce Habsburgów w Hiszpanii w następstwie wojny hiszpańskiej.\nFrancja była monarchią do 1792, kiedy to w wyniku rewolucji francuskiej została utworzona I Republika Francuska. Napoleon Bonaparte przejął kontrolę w republice w 1799 przyjmując tytuł I Konsula. W maju 1804 roku Francja została proklamowana cesarstwem. W wyniku kilku wojen jego armie podbiły wiele krajów, ustanawiając w nich władców wywodzących się z rodziny Bonaparte. W następstwie upadku Napoleona w 1815 we Francji została przywrócona monarchia. W 1830 w wyniku tzw. rewolucji lipcowej powstała konstytucyjna Monarchia Lipcowa, zastąpiona w 1848 przez II Republikę. Krótki okres tej formy rządów zakończył się w 1852, kiedy to Ludwik Napoleon (Napoleon III) ogłosił powstanie II cesarstwa. Ludwik Napoleon został obalony w wyniku wojny francusko-pruskiej w 1870 i cesarstwo zostało zastąpione przez III republikę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44855", "fragment_id": "647313/4", "subtitle": "", "title": "Francja", "document_id": "647313", "start_index": 6744.0, "source": "wikipedia", "parentId": 44855.0, "score": 0.1137232780456543}, "uuid": "4cc889db-2ba9-4791-a151-52eff69e974a"}, {"page_content": "Za panowania Karola Prostaka ustały wreszcie uciążliwe najazdy zbójców morskich. Król zawarł pokój z Normanami, którzy osiedlili się na półwyspie Contentin nad kanałem La Manche, tam utworzyli swe Księstwo Normandzkie, przyjęli język romański i wiarę chrześcijańską.\nPo Karolu III tron objął w roku 922 Robert I z dynastii Robertynów.\nOstatnim królem z dynastii Karolingów był Ludwik V Gnuśny. Panował tylko przez rok i niewiele mógł w tym czasie zdziałać, z tego też powodu kronikarze nadali mu przydomek „\"qui nihil facit\" – który nic nie zrobił”. Po nim w roku 987 koronę otrzymał Hugo Kapet, wywodzący się z rodu Robertynów, który dał początek dynastii Kapetyngów.\nKapetyngowie.\n \"Osobny artykuł: Kapetyngowie.\"\nKapetyngowie to dynastia panująca we Francji w okresie 987–1328. W liniach bocznych Walezjuszów, Burbonów i Orleanów z przerwami do 1848 roku. Dziś jeszcze panująca w Hiszpanii i Luksemburgu.\nPoczątkowo w jej posiadaniu było niewielkie terytorium wokół Paryża i Orleanu. Pierwsi królowie z tej dynastii byli słabymi władcami, którym nikłe podstawy terytorialne nie pozwalały narzucić swej władzy potężniejszym wasalom. Ciosem dla władzy królewskiej było opanowanie Anglii przez księcia Normandii Wilhelma Zdobywcę. Od tej pory oba kraje łączyła unia personalna, niemożliwe stało się jakiekolwiek narzucenie zwierzchnictwa książętom Normandii, którzy byli jednocześnie królami Anglii. Konflikt zaognił się, gdy posiadłości dynastii Normandzkiej odziedziczył Henryk II Plantagenet (1154), hrabia Andegawenii, a po małżeństwie z Eleonorą Akwitańską książę Akwitanii i Gaskonii. Czyniło to Plantagenetów panami całej zachodniej Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30378", "fragment_id": "172355/10", "subtitle": "", "title": "Historia Francji", "document_id": "172355", "start_index": 16129.0, "source": "wikipedia", "parentId": 30378.0, "score": 0.2068926990032196}, "uuid": "e5cbb660-9c62-4e95-9ba6-90a33430be73"}, {"page_content": "Kiedy w 1328 r. wymarła dynastia Kapetyngów, na tron wstąpił Filip VI z dynastii Walezjuszów; pretensje do tronu francuskiego zgłosił też jednak król Anglii Edward III, co w 1337 r. doprowadziło do wojny stuletniej pomiędzy Anglią i Francją. Na domiar złego, kraj (jak i całą Europę) spustoszyła przywleczona w 1347 r. ze wschodu epidemia dżumy – czarna śmierć, na skutek której w latach 1348–1350 zmarła jedna czwarta mieszkańców stolicy. Trudna sytuacja polityczna i społeczna w 1358 r. doprowadziła do wybuchu buntu w mieście pod wodzą Étienne’a Marcela, sukiennika i przewodniczącego (\"prévôt\") cechu kupców, którego celem było ograniczenie władzy monarchii i uzyskanie przywilejów dla miasta i Stanów Generalnych. Do powstania, które przeszło do historii pod nazwą żakerii (od \"Jacques Bonhomme\" – Kuba Prostaczek, pogardliwe określenie chłopów francuskich), przyłączyli się też chłopi i mieszczanie z innych regionów kraju, zostało ono jednak stłumione, a Marcel zginął z ręki lojalistów wiernych królowi. W następstwie rebelii regent i późniejszy król Karol V Mądry otoczył miasto nowymi murami i wybudował Bastylię, co miało chronić Paryż przed wrogami zewnętrznymi, ale też buntami pospólstwa. Do kolejnego buntu (którego powodem były wysokie podatki) w istocie doszło w 1382 r. za panowania Karola VI Szalonego, został on jednak szybko stłumiony, a miasto zostało ukarane cofnięciem wcześniej udzielonych przywilejów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/10", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "parentId": 1658867.0, "start_index": 11759.0, "document_id": "671138", "source": "wikipedia", "score": 0.2319241166114807}, "uuid": "abad4948-48d1-4f5b-a389-cdcb34c64d1b"}, {"page_content": "Ludwik zmarł 5 czerwca 1316 w Vincennes z niejasnych przyczyn. O otrucie niespełna 27-letniego króla oskarżano hrabinę Mahaut d’Artois, teściową jego braci, jednak niczego jej nie udowodniono.\nW swoim testamencie król ujął wdowę i dzieci powieszonego z jego rozkazu Marigny’ego.\nW chwili śmierci Ludwika jego żona była w ciąży. Do czasu porodu królowej-wdowy rządy we Francji i Nawarze sprawował starszy z braci Ludwika, Filip. Klemencja urodziła syna, lecz noworodek żył tylko 5 dni. Po jego śmierci Filip odrzucił prawa do tronu swojej bratanicy Joanny, argumentując to prawem salickim oraz wykorzystując plotki o możliwym nieprawym pochodzeniu królewny ze względu na romans jej matki. Filip zmarł w styczniu 1322 nie pozostawiając męskiego potomka. Ostatnim królem z dynastii Kapetyngów został Karol IV Piękny, który również nie miał syna. Po jego śmierci w 1328 tron Francji objął syn Karola Walezjusza, Filip VI, a korona Nawarry przypadła córce Ludwika i Małgorzaty – Joannie.\nZobacz też.\nKapetyngowie, Historia Francji.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22151", "fragment_id": "184982/2", "subtitle": "", "title": "Ludwik X Kłótliwy", "source": "wikipedia", "start_index": 3194.0, "document_id": "184982", "parentId": 22151.0, "score": 0.13257266581058502}, "uuid": "ce13a7bf-4589-4e9f-8e86-79179d560d3c"}, {"page_content": "Karol VIII nie zostawił męskiego potomka, więc tron Francji objął jego daleki kuzyn – książę Orleanu Ludwik, panujący odtąd jako Ludwik XII. Nowy monarcha odziedziczył po swym poprzedniku roszczenia do Neapolu, wkrótce jednak podniósł też własne roszczenia do innego terytorium włoskiego: Księstwa Mediolanu. Ludwik był wnukiem Walentyny z Viscontich, córki księcia Mediolanu Gian Galeazzo Viscontiego; Walezjusze z linii orleańskiej twierdzili, że po wymarciu panującej w Mediolanie dynastii Viscontich w 1447 to oni odziedziczyli prawa do księstwa i z tego tytułu wysuwali do niego roszczenia. Do tego dochodziło jeszcze świeże wspomnienie zdrady Ludovica Sforzy podczas wojny włoskiej Karola VIII; gdy więc Ludwik mógł już dysponować całą potęgą militarną Francji, niezwłocznie zwrócił się przeciwko Sforzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318347", "fragment_id": "1463976/13", "subtitle": "", "title": "Wojny włoskie", "document_id": "1463976", "start_index": 16482.0, "parentId": 318347.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2792776823043823}, "uuid": "ea0794bf-e47e-468b-b042-ba00f746454c"}, {"page_content": "Przez kolejne lata Francja była targana wojnami religijnymi między hugenotami a Ligą Katolicką. Filip nie brał udziału w tym konflikcie do 1584, kiedy to zmarł młodszy brat króla Francji, Franciszek Hercules Walezjusz. Król Henryk III nie posiadał męskiego potomka. Był równocześnie ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Walezjuszów. Jego bezpotomna śmierć oznaczała, że tron Francji przypadnie hugenotowi, królowi Nawarry Henrykowi Burbonowi. To było nie do zaakceptowania dla Filipa, który zaczął finansowo wspierać Ligę Katolicką. W 1586 wybuchła kolejna wojna. W 1589 król Henryk III został zamordowany przez fanatycznego mnicha. Henryk z Nawarry został królem jako Henryk IV.\n14 marca 1590 Henryk IV pokonał wojska Ligi Katolickiej pod Ivry i rozpoczął oblężenie Paryża. Od zawsze prokatolickie mieszczaństwo stolicy nie zamierzało kapitulować przed heretykiem, nawet kiedy zaglądała im w oczy śmierć głodowa. Doczekali jednak hiszpańskiej odsieczy, którą z Niderlandów przywiódł książę Farnese. Książę odparł później Henryka spod murów Rouen. Interwencja Hiszpanów we Francji dała zbuntowanym prowincjom niderlandzkim czas na ochłonięcie i zebranie sił, które pozwoliły z powodzeniem walczyć z Hiszpanią w następnych latach, zwłaszcza, że książę Farnese zmarł w grudniu 1592.\nW lipcu 1593 Henryk IV doszedł do słynnego wniosku, że \"Paryż wart jest mszy\" i przeszedł na katolicyzm. W 1595 papież Klemens VIII zdjął zeń klątwy kościelne. Walki z Hiszpanami trwały nadal, ale sukcesy odnosili Francuzi. W końcu 2 maja 1598 podpisano pokój w Vervins, na mocy którego Francuzi odzyskiwali utracone terytoria, a wojska hiszpańskie opuszczały ich kraj.\nTurcy na Morzu Śródziemnym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=46141", "fragment_id": "639182/6", "subtitle": "", "title": "Filip II Habsburg", "document_id": "639182", "start_index": 8319.0, "parentId": 46141.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12910541892051697}, "uuid": "8856e180-a786-4c24-84d2-6a94f1accc9f"}, {"page_content": "Proces scalania ziem francuskich kontynuowali Walezjusze, którzy w 1328 roku, po wygaśnięciu głównej linii Kapetyngów, zasiedli na tronie Francji. Na przełomie XV i XVI wieku w zjednoczonej i scentralizowanej Francji władza królewska zaczęła przybierać formę absolutyzmu. Główni konkurenci monarchii, wielcy feudałowie, utracili dotychczasowe znaczenie, ponieważ miasta, w których pojawiały się już formy produkcji wczesnokapitalistycznej, były sojusznikami monarchii. W latach 1480–1536 przyłączono do Francji Prowansję, Burgundię, Bretanię i Sabaudię. Szczyt pierwszej fazy absolutyzmu przypadł na panowanie Franciszka I. Za jego rządów wprowadzono urzędowy język francuski oraz stałe podatki.\nKolejny okres wojen wewnętrznych rozpoczął się w dobie reformacji. W 1562 roku uzyskali od regentki Katarzyny Medycejskiej częściową swobodę kultu. Wzajemna wrogość i rywalizacja o wpływy polityczne między obozem katolickich Gwizjuszów i Ligi Katolickiej i protestantów doprowadziła do krwawych wojen religijnych w latach 1562–1598. Kres wojnom położyły śmierć Henryka III i zakończenie panowania dynastii Walezjuszów.\nDynastia Burbonów umocniła francuski absolutyzm. Henryk IV sam decydował o wszystkich sprawach państwa, łamał opór możnych i odbudował autorytet królewski. Jego polityka wewnętrzna doprowadziła do rozkwitu gospodarki zrujnowanej wojną domową. Za jego panowania powstały także pierwsze kolonie francuskie w Ameryce. Osłabioną przejściowo po jego śmierci władzę centralną sprawował kardynał Richelieu, pełniący w latach 1624–1642 stanowisko pierwszego ministra; zwalczał on bezlitośnie opozycję arystokratów i hugenotów. Po zdobyciu w 1628 twierdzy La Rochelle pozbawił ich przywilejów politycznych i wojskowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1824829", "fragment_id": "884215/1", "subtitle": "", "title": "Królestwo Francji (987–1791)", "document_id": "884215", "start_index": 1450.0, "parentId": 1824829.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5921757221221924}, "uuid": "42c1ea8d-1d64-4ef0-a85f-d05d4391567e"}, {"page_content": "W 1515 roku nastąpiła zmiana na tronie francuskim, na którym zasiadł Franciszek I. Nie zmienił on kierunku polityki swojego poprzednika i kontynuował ekspansję na terenie Włoch. Sprzymierzony z Wenecją, pobił wojska Świętej Ligi pod Marigano (1515) i zajął Mediolan. Co prawda cesarz Maksymilian I próbował jeszcze odbić księstwo, jednak nie odniósł sukcesu i w 1517 roku zawarł rozejm w Cambrai. Także inne państwa zadecydowały się podpisać ugody. Już w 1516 roku, Szwajcarzy podpisali traktat we Fryburgu, a Hiszpanie, po objęciu tronu przez Karola Habsburga w Noyon.\nDalsze walki (1521–1529).\nFranciszek I Walezjusz i Karol V Habsburg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=318347", "fragment_id": "1463976/63", "subtitle": "", "title": "Wojny włoskie", "parentId": 318347.0, "start_index": 75693.0, "document_id": "1463976", "source": "wikipedia", "score": 0.32408276200294495}, "uuid": "1e2ce15a-db6d-4df1-ac8c-4bf55d404892"}]}
{"id": "q_909", "question": "Jak nazywała się grupa rockowa z lat 80-tych, której liderem był Grzegorz Ciechowski?", "answer": [{"page_content": "Grzegorz Zbigniew Ciechowski (ur. 29 sierpnia 1957 w Tczewie, zm. 22 grudnia 2001 w Warszawie) – polski muzyk rockowy, pianista, flecista, poeta, kompozytor, felietonista, autor tekstów.\nDziałalność artystyczną zaczynał w toruńskim klubie studenckim „Od Nowa” w 1980. W tym samym roku został liderem i wokalistą zespołu Republika. Jako solista występował m.in. pod pseudonimami \"Obywatel G.C.\" i \"Grzegorz z Ciechowa\". Pisał również teksty innym wykonawcom, m.in. zespołowi Lady Pank („Zostawcie Titanica”) i Justynie Steczkowskiej (pod pseudonimem \"Ewa Omernik\").\nŻyciorys.\nWczesne lata.\nUrodził się 29 sierpnia 1957 w Tczewie. Był drugim z trojga dzieci Zbigniewa (1923–1993) – prezesa tamtejszej Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej i Heleny Omernik (1930–2022). Miał siostry: Aleksandrę (ur. 26 sierpnia 1954) i Małgorzatę (ur. 1966). W Tczewie uczęszczał do szkoły podstawowej, w 1972 rozpoczął naukę w I Liceum Ogólnokształcącym im. Marii Skłodowskiej-Curie, w którym w 1976 złożył egzamin dojrzałości.\nW latach szkolnych rozwijał zainteresowania muzyczne i literackie; grał na flecie i pianinie, występował w chórze i jako flecista w zespołach Nocny Pociąg i (od 1976) Jazz Formation. Pisał wiersze i zbierał płyty, a także ćwiczył kulturystykę. Studiował polonistykę na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. W trakcie studiów wydał tom wierszy i rozpoczął karierę muzyczną.\nKariera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9459", "fragment_id": "172856/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Ciechowski", "document_id": "172856", "start_index": 0.0, "parentId": 9459.0, "source": "wikipedia", "score": 0.603111982345581}, "uuid": "d13828c6-45e7-4efb-8bc9-6fcf1aacc4e7"}, {"page_content": "Republika – polski zespół nowofalowy, powstały w 1981 w Toruniu, w wyniku przekształcenia art rockowej formacji Res Publica.\nOd początku związany z Klubem Studenckim „Od Nowa” w Toruniu przy Uniwersytecie Mikołaja Kopernika, gdzie koncertował i odbywał próby. W wyniku nieporozumień Republika rozpadła się w 1986, by powrócić w 1990. Zespół w latach 90. prowadził czynną działalność nagraniowo-koncertową. Po śmierci lidera i wokalisty Grzegorza Ciechowskiego w 2002 pozostali członkowie zespołu grają okazjonalnie m.in. jako Projekt Republika i Nowe Sytuacje.\nHistoria.\nPoczątki (1979–1981).\nW 1979 na sopockim przeglądzie „Muzyki Młodej Generacji” zadebiutował toruński zespół Res Publica, grający art rocka. Pierwsze próby nie spotkały się z dobrym przyjęciem ze strony publiczności. Wkrótce grupę opuścił lider, Jann Castor, a nowym liderem został grający dotychczas na flecie Grzegorz Ciechowski.\nPo kilku miesiącach zespół zmienił nazwę na Republika i zaczął ewoluować w stronę brzmień nowofalowych. Gitarzystą zespołu został Zbigniew Krzywański. W 1981 wykrystalizował się ostateczny skład zespołu, który stworzyli: Grzegorz Ciechowski (śpiew, instrumenty klawiszowe), Sławomir Ciesielski (perkusja), Zbyszek Krzywański (gitara) i Paweł Kuczyński (gitara basowa). Zespół w tym samym roku rozpoczął działalność koncertową.\nPierwsze sukcesy i rozpad zespołu (1982–1986).\nNowatorskie i awangardowe rozwiązania muzyczne oraz teksty Grzegorza Ciechowskiego sprawiły, że w 1982 grupa zyskała popularność. Muzycy często gościli w radiowej Trójce nagrywając nowe utwory, które zajmowały wysokie miejsca na listach przebojów. Z tego okresu pochodzą najbardziej popularne kompozycje Republiki – \"Biała flaga\", \"Telefony\", \"Kombinat\" czy \"Sexy Doll\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42452", "fragment_id": "647485/0", "subtitle": "", "title": "Republika (zespół muzyczny)", "document_id": "647485", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 42452.0, "score": 0.5969549417495728}, "uuid": "10d87765-ea84-472d-b63b-89bc8ace37e9"}, {"page_content": "W 1980 roku przyjechał na studia do Torunia z zamiarem przede wszystkim zajmowania się muzyką. I udało się. Miesiąc po rozpoczęciu zajęć na UMK (biologia) poznał G. Ciechowskiego, P. Kuczyńskiego i Sł. Ciesielskiego, byłych członków zespołu Res Publica. Wspólnie rozpoczęli działalność już pod szyldem Republika. Pierwszy koncert zespołu odbył się 25.04.1981 roku. Grał w zespole Republika do 2001 roku do śmierci lidera zespołu Grzegorza Ciechowskiego. Zespół miał przerwę w działalności w latach 1986–1990. Wtedy wraz z P. Kuczyńskim i Sł. Ciesielskim założył zespół Opera, w którym wokalistą był Robert Gawliński.\nZespół pozostawił po sobie 1 nagraną płytę. Z zespołem Republika wydał kilkanaście płyt, zagrał kilkaset koncertów w Polsce, Europie i Ameryce Płn. w tym wiele festiwali, m.in. Roskilde w Danii (1984) Ruis Rock w Finlandii (1984). Wraz z Republiką, jako pierwszym zespołem rockowym w Polsce, wziął udział w widowisku teatralnym „Republika – Rzecz Publiczna” (Teatr Wielki w Łodzi) na podstawie Wyludniacza S. Becketta. Po śmierci Grzegorza Ciechowskiego został „wolnym strzelcem”. Tworzy spółkę autorką z Jackiem Bończykiem. Obaj mają w dorobku 4 teatralne spektakle muzyczne: musical \"Terapia Jonasza\" (Teatr Rozrywki w Chorzowie), \"Obywatel\" (Teatr Wilama Horzycy w Toruniu), \"Kot w butach\" (Teatr Wilama Horzycy w Toruniu, Teatr Syrena w Warszawie, Teatr Rozrywki w Chorzowie), musical \"Zorro\" (Teatr Muzyczny w Łodzi, Teatr Rozrywki w Chorzowie), śpiewogra – opracowanie piosenek Marka Materny „Bajki dla niegrzecznych dzieci” (Teatr Jaracza w Olsztynie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=570547", "fragment_id": "1541531/1", "subtitle": "", "title": "Zbigniew Krzywański", "source": "wikipedia", "start_index": 1466.0, "document_id": "1541531", "parentId": 570547.0, "score": 0.33175206184387207}, "uuid": "a5eb07e5-8525-4f2f-a42f-2424fef2c5ab"}, {"page_content": "Res Publica – toruński zespół art rockowy, istniejący w latach 1975–1980. Po jego rozpadzie powstał zespół Republika.\nZespół założył Wiesław Ruciński (pseudonim Jan Castor) w drugiej połowie lat 70. XX wieku, jako student Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Ruciński tworzył eksperymentalne kompozycje rockowe, do których teksty często czerpał z poezji światowej, np. \"Winds of May\" Jamesa Joyce'a. Na prymitywnym, dostępnym w owych czasach w Polsce, sprzęcie dokonywał nagrań, miksując i nakładając nagrywane przez siebie ścieżki. Te nagrania próbowano samodzielnie rozpowszechniać na kasetach.\nZespół zadebiutował na sopockim przeglądzie \"Muzyka Młodej Generacji\" w 1979. Formacja grała muzykę zbliżoną do dokonań zespołu Jethro Tull. Grupa nie zyskała jednak sławy. Grupę w 1980 opuścił wkrótce lider – Ruciński, a przywództwo przejął grający dotychczas na flecie Grzegorz Ciechowski.\nMuzycy.\nźrodło", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1650870", "fragment_id": "669066/0", "subtitle": "", "title": "Res Publica (zespół muzyczny)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "669066", "parentId": 1650870.0, "score": 0.2528547942638397}, "uuid": "e10cfb25-0be7-4ffb-b8c8-f5f82e6021a7"}, {"page_content": "W 1979 dołączył do zespołu Res Publica, prowadzonego przez Jana Castora. Szybko został jego liderem i napisał większość utworów grupy, która w 1980 przyjęła nazwę Republika. Zespół rozpoczął publiczne występy jesienią 1981 w Toruniu, a wiosną 1982 zagrał w Warszawie. Proponował ostre brzmienie, oryginalne teksty i czarno-biały styl wizualny. Utwory Republiki odbierano jako inteligentne spojrzenie na sytuację jednostki w odhumanizowanym społeczeństwie. Pierwsze nagrania to zarazem największe przeboje zespołu, tj. „Kombinat”, „Gadające głowy”, „Sexy Doll”, „Układ sił”, „Telefony” i „Biała flaga”.\nWe wrześniu 1982 nagrał z formacją album pt. \"Nowe sytuacje\", który wydał w marcu 1983. Napisał wszystkie 10 premierowych utworów z płyty. Nagrał też anglojęzyczną wersję albumu, która ukazała się rok później w Wielkiej Brytanii jako \"1984\". W tym samym roku wystąpił z Republiką na festiwalu w Roskilde, na którym śpiewał po polsku i po angielsku. Przez rok przygotowywał z zespołem materiał na nową płytę. W listopadzie 1984 wydali album pt. \"Nieustanne tango\", na którym umieścili przeboje: „Obcy astronom”, „Zróbmy to (teraz)”, „Poranna wiadomość”. W następnych latach nagrali jeszcze kilka utworów, m.in. „Ciało”, „Klatka”, „Sam na linie” i „Moja krew”.\nCiechowski jako jeden z pierwszych w polskim show-biznesie zaczął stosować kontrowersję jako sposób na promocję zespołu i swojej osoby. Wyreżyserował reportaż radiowy, w którym zaprezentował się jako gwiazda rocka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9459", "fragment_id": "172856/1", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Ciechowski", "document_id": "172856", "start_index": 1395.0, "parentId": 9459.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4487863779067993}, "uuid": "70ae89b0-2e37-41e5-94ba-8fdf9990ed4b"}, {"page_content": "Sam wydawca potwierdza dostrzeżony przez autorów publikacji fakt, że kompilacja ta jest swoistym hołdem dla zespołu Republika, ale też dla Grzegorza Ciechowskiego. Są to bowiem grupy i osoby (muzycy zespołu z Grzegorzem Ciechowskim na czele), których śmiało można traktować jako ikony polskiego rocka i do pewnego stopnia także sceny niezależnej. Ich twórczość to nie tylko wspominane wyżej nietuzinkowe, charakterystyczne brzmienie, ale co ważne także często uniwersalność i ponadczasowość tekstów piosenek, które razem po latach nadal potrafią wywołać i rozpalić silne emocje. W nocie wydawcy jest przy tym zaznaczony znamienny fakt, że punkowemu środowisku i publiczności nie zawsze „było pod drodze” z Republiką. Faktem niezaprzeczalnym są niesnaski i konflikty jakie występowały choćby na współdzielonej scenie festiwalu w Jarocinie. A mimo to w późniejszym czasie niewątpliwie taki hołd i wyraz uznania oraz docenienia ich twórczości składają zarówno kapele znane od lat, które miały możliwość zetknąć się z działalnością oraz jej rezultatem zespołu Republika oraz jej lidera, jak i kapele młodsze, dla których jest to w zasadzie sięgnięcie do przeszłości, ale wartościowej.\nCo jak skomentował jeden z publicystów, w tym kontekście sprawia, jak wyżej wspominano, iż taki projekt wydawać się może jako abstrakcyjny, egzotyczny.\nOpinia Zbigniewa Krzywańskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5796623", "fragment_id": "1258824/5", "subtitle": "", "title": "Repunkblika. Nieustanne pogo", "source": "wikipedia", "start_index": 7436.0, "parentId": 5796623.0, "document_id": "1258824", "score": 0.45966580510139465}, "uuid": "efd8365a-6ce7-4998-bb81-93f5f1bf3e1d"}, {"page_content": "Grzegorz Kopcewicz (pseudonim artystyczny McButelka, ur. 11 grudnia 1963 w Toruniu) – artysta muzyczny, założyciel i lider grupy Butelka, właściciel wytwórni płytowej Black Bottle Records oraz organizator festiwali muzycznych: \"Od Nowa Metal Fest, Gotyk Na Dotyk, Metal w Gotyku\". W zespole Butelka zajmuje się wokalem, pisaniem tekstów oraz grą na keyboardzie.\nŻyciorys.\nUkończył IV LO w Toruniu i studia na Wydziale Matematyki UMK w Toruniu. W latach 80. zainspirowany Grzegorzem Ciechowskim tworzył pierwsze kapele w klubie Od Nowa w Toruniu. Zadebiutował na początku lat 80. w klubie \"Od Nowa\", śpiewając w zespole SS-20 (zespół nie miał nic wspólnego z warszawską grupą SS-20, która przemieniła się później na zespół Dezerter). W międzyczasie Kopcewicz założył punkową grupę Afront. W 1996 roku założył zespół Butelka. W latach 1997–2007 prowadził w podziemiach Dworu Artusa w Toruniu studio nagraniowe Black Bottle Studio. W roku 2005 wydał płytę \"Toruńska Siła Czadowa\" dokumentującą ówczesne środowisko toruńskich grup rockowych. Po śmierci Grzegorza Ciechowskiego zorganizował w klubie Od Nowa w Toruniu dwie pierwsze edycje koncertu specjalnego pamięci Grzegorza Ciechowskiego.\nWraz z zespołem Butelka, Kopcewicz występował z takimi zespołami jak Hey, Kaliber 44, Acid Drinkers, Hunter, Frontside, Chainsaw, Totem, Mech, Horrorscope. Zespół zagrał dwukrotnie na festiwalu Hunter fest, a w roku 1996 zdobył wyróżnienie na festiwalu w Jarocinie. Butelka zagrała ponad 250 koncertów. \nGrzegorz Kopcewicz uznaje siebie za centro-prawicowca. Syn Jana, biologa, rektora UMK.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2899556", "fragment_id": "1219512/0", "subtitle": "", "title": "Grzegorz Kopcewicz", "parentId": 2899556.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1219512", "score": 0.5}, "uuid": "c4dfe5a0-3e2d-4e5f-aa4c-cffb124d0561"}, {"page_content": "W drugim dniu sesji nagraniowej doszło w studiu do kłótni między liderem a pozostałymi członkami zespołu. W rezultacie grupa przestała istnieć, a materiał przygotowywany na trzeci album znalazł się na pierwszej solowej płycie \"Obywatel G.C.\" Ciechowskiego jako \"Obywatela G.C.\" Ciesielski, Krzywański i Kuczyński wraz z Jackiem Rodziewiczem założyli zespół Opera, do którego z czasem dołączył późniejszy lider Wilków, Robert Gawliński. Opera nagrała z nim jedną płytę i zakończyła działalność, nie osiągnąwszy sukcesów. Ponadto, jeszcze w roku 1986 podczas festiwalu muzycznego \"Poza Kontrolą\" członkowie zespołu bez Ciechowskiego wystąpili wspólnie z J.J. Burnelem, basistą i wokalistą zespołu The Stranglers, z którym to zagrali 4 piosenki zespołu The Stranglers w nowej aranżacji jako formacja Out of Control.\nReaktywacja zespołu (1990–1998).\nW 1990 wystąpili na 27. KFPP w Opolu w koncercie \"Rock Opole\", podsumowującym dokonania rodzimego rocka w latach 80. Członkowie zespołu na potrzeby tego wydarzenia pogodzili się i przystali na zaproszenie organizatorów. Później zespół zagrał jeszcze kilka koncertów dla Polonii amerykańskiej. Po zakończeniu tej trasy koncertowej Ciesielski, Ciechowski i Krzywański zamierzali kontynuować działalność koncertową, co nie spotkało się z aprobatą Kuczyńskiego, który zamierzał zakończyć karierę artystyczną.\nW trzyosobowym składzie Republika przystąpiła w 1991 do nagrania płyty z unowocześnionymi wersjami niepublikowanych wcześniej na longplayach utworów. Tak powstał album \"1991\", który potwierdził popularność zespołu i słuszność decyzji o powrocie do działalności muzycznej. W miesiąc później funkcję basisty objął Leszek Biolik\n(znany ze współpracy z Ciechowskim pod koniec lat 80).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=42452", "fragment_id": "647485/2", "subtitle": "", "title": "Republika (zespół muzyczny)", "document_id": "647485", "start_index": 3227.0, "parentId": 42452.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47753486037254333}, "uuid": "fcf2bc06-37f3-4aad-b87d-11e9e46eb5e4"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zespołu muzycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. \nOpera – polski zespół rockowy utworzony w połowie 1986 roku przez byłych muzyków zespołu Republika.\nGdy w połowie czerwca 1986 roku rozpadł się zespół muzyczny Republika Grzegorz Ciechowski uruchomił swój solowy projekt pod nazwą Obywatel G.C., a pozostali członkowie grupy, tj. gitarzysta Zbigniew Krzywański, basista Paweł Kuczyński i perkusista Sławomir Ciesielski postanowili nadal grać razem pod nazwą Opera. Wokalistą został Sławomir Ciesielski, na krótko zastąpiony przez Mariusza Lubomskiego. Nieco później do grupy dołączył klawiszowiec Jacek Rodziewicz. W 1987 roku do zespołu dołączył Robert Gawliński.\nW tym składzie muzycy zagrali kilka koncertów – m.in. w Hali Olivii i na festiwalu w Jarocinie, a także zarejestrowali nagrania na debiutancką płytę. W nagraniu płyty uczestniczyli również saksofonista Włodzimierz Kiniorski oraz chórzystki Beata Sawicka i Lucyna Łączyńska. Materiał ostatecznie nie został wydany ze względu na długotrwały proces produkcji. Zespół został rozwiązany w 1990 roku w wyniku sporów pomiędzy Gawlińskim a resztą zespołu. Nagrania zostały ostatecznie wydane w 1993 pod nazwą \"Gawliński/Opera 1987–1988\" w związku z sukcesem komercyjnym zespołu Wilki, któremu przewodził Robert Gawliński. W 1993 roku Gawliński przyznał, że nie podobał mu się materiał studyjny. Po rozpadzie zespołu Zbigniew Krzywański i Sławomir Ciesielski porozumieli się z Grzegorzem Ciechowskim i w trójkę reaktywowali Republikę.\nW 2013 roku ukazała się reedycja albumu \"Gawliński i Opera 1987–1988\", wydana na nośniku CD.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=637281", "fragment_id": "814792/0", "subtitle": "", "title": "Opera (zespół muzyczny)", "parentId": 637281.0, "start_index": 1.0, "document_id": "814792", "source": "wikipedia", "score": 0.3789326846599579}, "uuid": "b7e6c22f-b831-4e41-8f76-e0cad6e145ba"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zespołu Grzegorza Ciechowskiego. Zobacz też: album o tym tytule, wydany w 1986 r.\nObywatel G.C. – zespół muzyczny stworzony przez Grzegorza Ciechowskiego. Zespół powstał w 1986, tuż po rozpadzie zespołu Republika, gdy Ciechowski postanowił rozpocząć karierę solową. Zespół nie miał stałego składu. Grzegorz Ciechowski dobierał muzyków spośród najlepszych jazzmenów i rockmanów w Polsce – grali z nim m.in. Jan Borysewicz, Wojciech Karolak, Krzysztof Ścierański i José Torres. Łącznie wydali 5 płyt długogrających oraz kilka singli. Zespół zaczął odnosić sukcesy, a płyta winylowa \"Tak! Tak!\" osiągnęła nakład ponad 300 000 egzemplarzy i została nagrodzona złotą płytą. Ciechowski zakończył karierę jako „Obywatel G.C.” w 1992, gdy reaktywowała się Republika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=780404", "fragment_id": "994694/0", "subtitle": "", "title": "Obywatel G.C.", "parentId": 780404.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "994694", "score": 0.3972170054912567}, "uuid": "90aa465b-4a2e-471c-819e-598f6997233d"}]}
{"id": "q_910", "question": "W którym wieku wojska I krucjaty zdobyły Jerozolimę?", "answer": [{"page_content": "W 1095 papież Urban II wezwał do krucjaty, mającej na celu wyzwolenie Ziemi Świętej. Armia krzyżowców zdobyła Jerozolimę w 1099 i wymordowała muzułmańskich oraz żydowskich mieszkańców. Krzyżowcy uczynili z Jerozolimy stolicę Królestwa Jerozolimskiego. W 1187 Saladyn, kurdyjski sułtan Egiptu i Syrii, pokonał krzyżowców i zdobył Jerozolimę. Miasto zostało odzyskane przez krzyżowców w 1229, a ostatecznie utracone przez chrześcijan w 1244. Rok 1260 to początek panowania egipskich Mameluków w Jerozolimie.\nW Imperium Osmańskim.\nW 1517 Jerozolimę zdobyli Turcy, którzy utrzymali panowanie nad tym rejonem do XX wieku. W XVI i XVII wieku odbudowano mury obronne miasta. Był to okres rozkwitu regionalnego handlu i gospodarki Jerozolimy, jednak już w XVIII–XIX wieku nastąpiło osłabienie związane ze stopniowym upadkiem potęgi Imperium Osmańskiego. Na początku XIX wieku w Jerozolimie pojawiły się liczne międzynarodowe misje oraz konsulaty, co było momentem przełomowym we współczesnej historii miasta. W tym okresie wybudowano pierwsze dzielnice mieszkaniowe położone poza murami Starego Miasta. Wybudowali je w latach 40. XIX wieku angielscy i niemieccy protestanci, którzy chcieli przynieść ulgę miastu cierpiącemu od przeludnienia i złych warunków sanitarnych. Na krawędzi niemieckiej kolonii powstały bogate wille tureckie, dając początek nowym arabskim dzielnicom. W tym okresie do Palestyny napłynęła pierwsza fala żydowskich imigrantów z Europy, którzy założyli nowe żydowskie dzielnice w Jerozolimie. Nastąpiło ożywienie budownictwa i kultury, które trwało nieprzerwanie aż do wybuchu I wojny światowej.\nMandat Palestyny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2574", "fragment_id": "173174/8", "subtitle": "", "title": "Jerozolima", "parentId": 2574.0, "start_index": 11841.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173174", "score": 0.8705039620399475}, "uuid": "b6f1ba0f-78db-4401-8dd6-e0571061981b"}, {"page_content": "Celem krucjat było odzyskanie Jerozolimy z rąk muzułmanów. Pierwsza krucjata została ogłoszona przez papieża Urbana II (1088–99) na synodzie w Clermont w 1095, w odpowiedzi na prośbę cesarza bizantyńskiego Aleksego I Komnena (1081–1118) o pomoc w walce przeciwko muzułmanom. Urban II ogłosił, że uczestnicy krucjat dostąpią odpustu zupełnego. Na wezwanie papieża odpowiedziały dziesiątki tysięcy mieszkańców Europy ze wszystkich warstw społeczeństwa. W 1099 krzyżowcy zdobyli Jerozolimę. Jedną z cech krucjat były częste pogromy miejscowych Żydów przed wyruszeniem na wyprawę krzyżową. Największy zasięg miały przed pierwszą wyprawą krzyżową, gdy zostały zniszczone społeczności żydowskie w Kolonii, Moguncji i Wormacji, a inne społeczności żydowskie w miastach pomiędzy Sekwaną a Renem poważnie ucierpiały. Innym następstwem krucjat było powstanie nowego typu zgromadzeń zakonnych – zakonów rycerskich – których reguła łączyła obowiązki religijne i wojskowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7470", "fragment_id": "178484/51", "subtitle": "", "title": "Średniowiecze", "parentId": 7470.0, "start_index": 64780.0, "document_id": "178484", "source": "wikipedia", "score": 0.766197919845581}, "uuid": "3ebb4c51-e61a-4143-95c3-c4b76246d243"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nPierwsza wyprawa krzyżowa (pierwsza krucjata) – wyprawa wojenna, która zapoczątkowała okres zbrojnych krucjat, rozpoczętych przez papieża Urbana II od apelu na synodzie w Clermont 27 listopada 1095 roku. Wyprawa wyruszyła w 1096 roku, z podwójnie obranym celem – zdobycia Jerozolimy i Ziemi Świętej oraz uwolnienia wschodnich chrześcijan spod islamskiej władzy.\nWszystko zaczęło się za sprawą cesarza bizantyńskiego Aleksego I Komnena i jego apelu do Kościoła rzymskiego i zachodniego rycerstwa o pomoc w walce z Turkami seldżuckimi o odzyskanie utraconych ziem w Anatolii. Wezwanie o pomoc szybko przerodziło się w masową migrację z Zachodu i w podbój terenów leżących poza obszarem Europy. Zarówno rycerstwo, jak i chłopstwo wyruszyło z wielu zakątków Europy Zachodniej, lądem i drogą morską ku Jerozolimie, by ostatecznie zdobyć ją w dniu 15 lipca 1099 roku, ustanawiając Królestwo Jerozolimskie wraz z innymi chrześcijańskimi państwami krzyżowymi. Chociaż nabytki te utrzymały się niecałe dwieście lat, pierwsza wyprawa była istotnym punktem zwrotnym w dziejach ekspansji zachodniej cywilizacji, jak i pierwszym poważnym krokiem, od upadku cesarstwa zachodniorzymskiego, w kierunku ponownego otwarcia dostępu do handlu ze Wschodem.\nTa pierwsza wyprawa, jako jedyna w całej historii wypraw krzyżowych, zakończyła się pełnym sukcesem.\nTło historyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10889", "fragment_id": "169146/0", "subtitle": "", "title": "I wyprawa krzyżowa", "document_id": "169146", "start_index": 0.0, "parentId": 10889.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4517505466938019}, "uuid": "b3bc637e-ccd0-453e-a740-72e88582cc6d"}, {"page_content": "Palestyna pod panowaniem krzyżowców przebywała w okresie od 1099 do 1291 roku.\nHistoria.\nRys ogólny.\nPowstanie i szybki rozwój tureckiego sułtanatu seldżuckiego spowodowało, że Turcy Seldżuccy przejęli kontrolę nad całym Bliskim Wschodem łącznie z Jerozolimą, do której w 1079 roku sułtan Sulejman zabronił wstępu chrześcijanom wszystkich wyznań.\nPobudziło to chrześcijańską Europę do zorganizowania I wyprawy krzyżowej, która była prowadzona w latach 1096–1099, głównie siłami rycerzy lotaryńskich (w Bizancjum i na Bliskim Wschodzie nazywanych „Frankami”) oraz normańskich i prowansalskich.\nZwycięzcy ustanowili chrześcijańskie Królestwo Jerozolimskie, które obejmowało dawną Fenicję, Syrię i Palestynę. Było to klasyczne państwo feudalne z systemem lennym. Było ono lennem stolicy apostolskiej.\nHistoria Palestyny.\nFatymidzi na początku 1098 roku pokonali szybkim szturmem turecką załogę Jerozolimy i przejęli kontrolę nad tym miastem, ogłaszając jego ponowne otwarcie dla chrześcijan.\nW 1099 roku krzyżowcy zdobyli Jerozolimę (15 lipca 1099). Po zdobyciu Jerozolimy krzyżowcy dokonali rzezi obrońców i mieszkańców miasta. Zabito kilka tysięcy mieszkańców, Muzułmanów i Żydów (Żydów spalono uwięzionych w budynku synagogi).\nW niecały miesiąc po bitwie, 12 sierpnia 1099, krzyżowcy pokonali idącą na pomoc Jerozolimie armię fatymidzką pod Askalonem, co ostatecznie przesądziło o zwycięstwie I krucjaty.\nW Palestynie zostało utworzone Królestwo Jerozolimskie, którego pierwszym władcą został Gotfryd de Bouillon.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1159523", "fragment_id": "1355585/0", "subtitle": "", "title": "Palestyna pod panowaniem krzyżowców", "parentId": 1159523.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1355585", "score": 0.3327569365501404}, "uuid": "9bd98e5f-71a6-4ec4-ae0d-314bc62efe3d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nKrucjata 1101 roku lub krucjaty 1101 roku – funkcjonująca w historiografii nazwa pomniejszej wyprawy krzyżowej, złożonej z trzech oddzielnych kampanii zorganizowanych w 1100 i 1101 r. Nazywana jest także Krucjatą Tchórzy z racji tego, iż wielu krzyżowców biorących w niej udział było członkami I wyprawy krzyżowej, którą jednak porzucali w krytycznych momentach. Wszystkim trzem kampaniom klęskę zadali Turcy Seldżuccy w trzech oddzielnych bitwach.\nPrzyczyny.\nI krucjata i jej niezwykły sukces odbiły się szerokim echem w Europie. Fakt zdobycia Jerozolimy został odnotowany w wielu spisywanych wówczas kronikach. Do domów zdecydowało się powrócić wielu uczestników walk w Palestynie, przywożąc w rodzinne strony łupy i opowieści o bogactwach, cudach i szansach na karierę w \"Outremer\". Działało to na wyobraźnię, zwłaszcza ludzi, którzy w Europie nie mogli liczyć na poprawę swojego losu. Wszystkie te czynniki, w połączeniu z rosnącym religijnym zapałem, sprawiły, że zainteresowanie ideą krucjat znacznie wzrosło i to nie tylko wśród rycerstwa.\nPapiestwo i niektórzy władcy świeccy zdawali sobie sprawę, iż powstające na Wschodzie państwa łacińskie dla swojego przetrwania potrzebują stałego dopływu osadników i żołnierzy. Z prośbami o przybycie jednych i drugich często zresztą zwracali się tamtejsi władcy, borykający się z problemem braku ludzi. Miejscowi muzułmanie byli, co zrozumiałe, wrogo nastawieni do nowych panów. Wspólnoty chrześcijan wschodnich, po pierwszych wybuchach entuzjazmu, często przyjmowali postawę wyczekującą, bojąc się represji w razie klęski łacinników.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2357415", "fragment_id": "557639/0", "subtitle": "", "title": "Krucjata 1101 roku", "parentId": 2357415.0, "start_index": 0.0, "document_id": "557639", "source": "wikipedia", "score": 0.4120812714099884}, "uuid": "6d56bb6d-649b-4422-9081-25532c88753d"}, {"page_content": "W okresie średniowiecza ogromne poruszenie w świecie chrześcijańskim wywołało zdobycie Jerozolimy przez muzułmanów w 638 i ponownie przez Turków seldżuckich w 1072 roku. Wskutek tego wiele cennych relikwii chrześcijańskich trafiło w ręce innowierców i zostało przewiezionych w głąb Persji[]. Oficjalnie deklarowanym przez papieża celem wypraw krzyżowych było odbicie Jerozolimy, w której znajdowały się ważne dla chrześcijan miejsca kultu. W rzeczywistości w momencie rozpoczęcia krucjat Jerozolima była w rękach władców muzułmańskich od ponad 400 lat, a islam i chrześcijaństwo współistniały w mieście we względnym pokoju. Europejscy pielgrzymi odwiedzający Jerozolimę wspominali o tym, że czyniono im pewne trudności, nie były to jednak liczne czy poważne skargi. Na początku XI wieku (kilkadziesiąt lat przed krucjatą) bazylika Grobu Świętego została częściowo zburzona przez chorego psychicznie władcę kalifa Al-Hakima, który zyskał przydomek „Szalony”. Kalif został jednak obalony, gdy ogłosił się bogiem i zaczął prześladować samych muzułmanów.\nWśród przyczyn wypraw krzyżowych wymienić należy:\nLista krucjat.\nWyprawy ludowe w latach 1095–1291.\nOprócz oficjalnych wypraw krzyżowych organizowane były tzw. wyprawy ludowe, w których uczestniczyły tłumy chłopów, biedoty i pospolitych przestępców, często podróżujących z całymi rodzinami. Wszystkie zakończyły się masakrami i potępieniem ich uczestników przez papieży. Do krucjat ludowych zaliczane są:\nSkutki wypraw krzyżowych.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nNajważniejsze skutki wypraw krzyżowych:\nWspółczesne użycie terminu.W przenośni terminem „krucjata” określa się współcześnie także czasem wszelką społeczną działalność zaradczą, przedsiębraną z zapałem i entuzjazmem, oraz w duchu chrześcijaństwa (np. przeciw alkoholizmowi, zob. Krucjata Wyzwolenia Człowieka). Walka z alkoholizmem metodami medycznymi nie jest zwana krucjatą.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3110", "fragment_id": "168520/1", "subtitle": "", "title": "Krucjata", "document_id": "168520", "start_index": 1740.0, "parentId": 3110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5349286794662476}, "uuid": "669d1406-d234-45e6-8804-d8c5693f26a2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zdobycia Jerozolimy przez Babilończyków. Zobacz też: inne bitwy o Jerozolimę.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nZdobycie Jerozolimy – zajęcie i zburzenie Jerozolimy w 587 roku p.n.e. przez wojska państwa nowobabilońskiego pod wodzą Nabuchodonozora II. W wyniku najazdu Nabuchodonozora II terytorium Judy wcielono do Babilonii.\nOkoliczności.\nW VII wieku p.n.e. w Judzie panowała dynastia Dawida, centralne sanktuarium zaś znajdowało się w Jerozolimie. Niebezpieczeństwo zewnętrzne groziło Judejczykom jedynie ze strony Egiptu oraz plemion zajordańskich. W latach 628–622 p.n.e. doszło do reform króla Jozjasza, w wyniku których jedynym miejscem kultu religijnego stała się Świątynia w Jerozolimie. Pozbyto się kultów pogańskich, wygnano obcych kapłanów i wróżbitów oraz w całej rozciągłości przywrócono ścisłe respektowanie prawa religijnego. Odnowienie religijne osłabło gdy w roku 609 p.n.e. w bitwie pod Meggido faraon Necho II pokonał i zabił Jozjasza.\nOstatecznie kres Królestwa Judy położyły najazdy króla babilońskiego Nabuchodonozora II. W roku 597 p.n.e. król babiloński po raz pierwszy szturmem zdobył Jerozolimę deportując kilka tysięcy mieszkańców, a król Judy, Sedecjasz, osadzony na tronie przez Nabuchodonozora w miejsce Jojakima, złożył przysięgę na wierność królom Babilonu. Zwycięstwa Egipcjan, którzy zdążyli zająć Gazę oraz skierowali się w stronę Tyru i Sydonu skłoniły Sedecjasza do buntu w roku 593 p.n.e.W roku 587 p.n.e. król babiloński ponownie zdobył Jerozolimę oraz złupił, a następnie spalił Świątynię. Cała ludność Judy została deportowana do Babilonii. Okres ten nazywany jest okresem tzw. niewoli babilońskiej, który zakończył etap historii Izraela zwany okresem Pierwszej Świątyni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1657882", "fragment_id": "704261/0", "subtitle": "", "title": "Zdobycie Jerozolimy przez Babilończyków (587 p.n.e.)", "document_id": "704261", "start_index": 1.0, "parentId": 1657882.0, "source": "wikipedia", "score": 0.46284520626068115}, "uuid": "7ac978a4-93a1-49cd-9a29-fd6f0aefd258"}, {"page_content": "Rok 750 to początek rządów Abbasydów w Jerozolimie. Wraz z upadkiem Umajjadów, Jerozolima popadła niemal zupełnie w zapomnienie. Miasto straciło rozgłos na 350 lat, a wzniesiona Kopuła na Skale zawaliła się w 1099 roku n.e. Jerozolima została doprowadzona do ruiny. W 1009 fatymidzki kalif al-Hakim zburzył Bazylikę Grobu Świętego, co było jednym z nielicznych przypadków prześladowań religijnych chrześcijan.\nW 1072 r. miasto zdobyli Turcy seldżuccy i zabronili chrześcijańskim pielgrzymom przybywać do miasta. W 1095 r. n.e. papież Urban II wezwał do krucjaty, mającej na celu wyzwolenie Ziemi Świętej. Armia krzyżowców zdobyła miasto 15 lipca 1099 r. i uczyniła je stolicą Królestwa Jerozolimy. Zdobywcy wymordowali większość mieszkańców zdobytego miasta.\nOkoło 1150 r. przywódcy muzułmańscy zaczęli ponownie podkreślać znaczenie Jerozolimy dla Islamu. W 1187 Saladyn, kurdyjski sułtan Egiptu i Syrii, pokonał krzyżowców i zdobył Jerozolimę. Po odbiciu Jerozolimy zainteresowanie miastem zmalało do tego stopnia, iż w 1229 jeden z wnuków Saladyna scedował okresowo rządy nad nim na rzecz cesarza Fryderyka II w zamian za obietnicę militarnego wsparcia przeciwko swemu bratu w walce o tron. Jerozolima została ponownie zdobyta przez krzyżowców w 1229 i ostatecznie utracona w 1244.\nW 1259 roku Tatarzy splądrowali Jerozolimę.\nRok 1260 to początek panowania egipskich Mameluków w Jerozolimie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=552298", "fragment_id": "1544527/4", "subtitle": "", "title": "Historia Jerozolimy", "parentId": 552298.0, "start_index": 5135.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1544527", "score": 0.2918264865875244}, "uuid": "7c543363-79b5-4757-ab41-a06d781513d6"}, {"page_content": "Królestwo Jerozolimskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Regnum Hierosolimitanum&lt;/&gt;, stfr. \"Roiaume de Jherusalem\") – państwo założone przez krzyżowców podczas I wyprawy krzyżowej (1096–1099) na terenie Syrii i Palestyny. Było ono lennem Stolicy Apostolskiej.\nKrólestwo Jerozolimskie było realizacją klasycznego ustroju lennego o bardzo rozbudowanych zależnościach feudalnych. Było ono wewnętrznie i zewnętrznie (z przyległymi państwami utworzonymi przez przywódców krucjat) skłócone.\nHistoria Królestwa.\nW wyniku I wyprawy krzyżowej krzyżowcy zdobyli Jerozolimę.\nZa właściwego organizatora Królestwa Jerozolimskiego należy uznać Baldwina I, który jako pierwszy przyjął tytuł królewski.\nJednak organizowanie państwa rozpoczęło się już po zdobyciu Jerozolimy przez krzyżowców w 1099. Przedstawiciele kościoła domagali się, aby zdobycze krzyżowców były traktowane jako własność papieża. Opór feudałów uniemożliwił realizację tego postulatu.\nNaczelnikiem państwa został Gotfryd de Bouillon, który nie przyjął tytułu królewskiego, ale tytuł \"Advocatus Sancti Sepulchri\" (Obrońca Grobu Świętego). Uznał on prawo kurii rzymskiej do \"dominium directum\" („nagiej własności”).\nNieporozumienia między nim a Rajmundem doprowadziły m.in. do niewykorzystania zwycięstwa pod Askalonem (Aszkalonem). Po śmierci Gotfryda de Bouillon władcą Jerozolimy został Baldwin I, który przyjął tytuł królewski oraz podporządkował sobie, jako lenna, łacińskie państwa Lewantu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52029", "fragment_id": "649079/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Jerozolimskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 52029.0, "document_id": "649079", "score": 0.17287960648536682}, "uuid": "a02e4862-2917-43c9-818d-91779aa50121"}, {"page_content": "Powstanie i szybki rozwój państwa tureckich Seldżuków spowodował, że Turcy przejęli kontrolę nad całym Bliskim Wschodem. Jerozolima od 1079 roku znalazła się w domenie Tutusza Ibn Alp Arslana. W roku 1071 sułtan Alp Arslan zadał druzgocącą klęskę siłom Bizancjum w bitwie pod Manzikert, niszcząc podstawy wojskowości Cesarstwa i jego zdolność do obrony chrześcijaństwa na Bliskim Wschodzie.\nW latach 1071-1085 Turcy wykorzystując panujący w Bizancjum chaos i wojny wewnętrzne pomiędzy kandydatami do władzy opanowali prawie całą Azję Mniejszą. Opanowana przez Muzułmanów Nikkea została stolicą sułtana Sulajmana Ibn Kutulmisza. Panowanie cesarza Aleksego I Komnena w Azji zostało ograniczone terytorialnie do fragmentów wybrzeża Morza Czarnego oraz odosobnionych miast nad brzegiem Morza Śródziemnego.\nPaństwo Seldżuków uległo jednak wkrótce rozpadowi na wiele mniejszych państw, które często toczyły między sobą wojny, co dawało spore szanse na odzyskanie przez Bizancjum Anatolii i Palestyny. Armia Bizancjum po bitwie pod Manzikertem była jednak zbyt słaba, a skarbiec cesarstwa świecił pustkami.\nProśba o pomoc, wystosowana przez cesarza Aleksego, dała pretekst papieżowi Urbanowi II do ogłoszenia krucjaty w celu odbicia utraconych terenów i przejęcia kontroli nad Jerozolimą. W 1095 roku Urban II ogłosił oficjalnie rozpoczęcie wyprawy krzyżowej. Zrobił to w czasie końcowego przemówienia podczas synodu w Clermont. Wywołało to entuzjazm słuchaczy, zaraz po tym wybrano też znak krucjat – czerwony krzyż. Na datę rozpoczęcia I krucjaty wybrano dzień 15 sierpnia 1096 roku, porę bezpośrednio po żniwach, optymalną ze względu na możliwość aprowizacji licznej armii.\nWyprawa ludowa.\n \"Osobny artykuł: I wyprawa ludowa.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10889", "fragment_id": "169146/1", "subtitle": "", "title": "I wyprawa krzyżowa", "parentId": 10889.0, "start_index": 1418.0, "document_id": "169146", "source": "wikipedia", "score": 0.22573433816432953}, "uuid": "f4cbb6c7-215d-4102-a681-1bd691d3bb7a"}]}
{"id": "q_911", "question": "Jak miała na imię amerykańska artystka jazzowa Fitzgerald?", "answer": [{"page_content": "Ella Jane Fitzgerald (ur. 25 kwietnia 1917 w Newport News, zm. 15 czerwca 1996 w Beverly Hills) – amerykańska wokalistka jazzowa, zwana „Pierwszą Damą Piosenki” (ang. \"First Lady of Song\"). Jedna z najwybitniejszych śpiewaczek w historii tego gatunku. Odznaczona Medalem Wolności przez prezydenta George’a Busha.\nŻyciorys.\nW 1934 debiutowała w konkursie piosenki w „Apollo Theater” w nowojorskim Harlemie. Szybko została dostrzeżona jako obiecujący talent i zaangażowana do orkiestry swingowej Chicka Webba. Po jego śmierci objęła kierownictwo zespołu (1939) i zmieniła jego nazwę na Ella Fitzgerald and Her Famous Orchestra.\nW 1941 rozpoczęła karierę solową, śpiewając w klubach i salach koncertowych Nowego Jorku. W tym czasie stworzyła wyróżniający się styl śpiewania – scat. Od 1946 odbywała międzynarodowe podróże koncertowe z amerykańskim impresario Normanem Granzem i występowała m.in. z Countem Basiem, Dukiem Ellingtonem oraz z grupą All Stars (w ramach Jazz at the Philharmonic). W 1965 wystąpiła w Polsce. Od połowy lat 50. XX wieku z powodzeniem nagrywała utwory George’a Gershwina i Cole Portera\nTrzykrotnie wychodziła za mąż. Jej drugim mężem był słynny kontrabasista Ray Brown, z którym adoptowała syna swojej kuzynki. Pod koniec życia straciła wzrok wskutek zaawansowanej cukrzycy, a w 1993 z powodu dalszych powikłań przeszła amputację nóg. Niedługo po ostatniej operacji zmarła w swoim domu w Beverly Hills. Została pochowana na cmentarzu Inglewood Park w Inglewood.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112751", "fragment_id": "2405/0", "subtitle": "", "title": "Ella Fitzgerald", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "2405", "parentId": 112751.0, "score": 0.5}, "uuid": "80769131-9e83-4668-b720-c7294ae03800"}, {"page_content": "Ella Rose Emhoff (ur. 29 maja 1999) – amerykańska modelka, artystka i projektantka mody. Córka prawnika Douglasa Emhoffa oraz pasierbica 49. Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych Kamali Harris.\nŻyciorys.\nWczesne życie.\nCórka prawnika Douglasa Emhoffa i producentki filmowej, Kerstin Emhoff z domu Mackin. Została nazwana po piosenkarce jazzowej Elli Fitzgerald. Od strony ojca ma pochodzenie żydowskie, a po strone matki ma korzenie szwedzkie. Rzecznik Emhoff wyjaśnił, że „Ella nie jest Żydówką”. Ma starszego brata, Cole’a. Jej rodzice rozwiedli się w 2008. W sierpniu 2014 jej ojciec ożenił się z Kamalą Harris, która w tamtym czasie była prokuratorem generalnym Kalifornii. Emhoff i jej brat nazywają swoją macochę „Momala”. Ella, której rodzina jest członkiem Partii Demokratycznej, wychowała się wokół polityki. Ona i jej rodzina, jako zwolennicy małżeństw osób tej samej płci w Kalifornii, byli aktywni w walce z California Proposition 8 z 2008. W 2016 jej macocha została wybrana do Senatu Stanów Zjednoczonych jako reprezentantka Kalifornii. W 2021 jej macocha została zaprzysiężona jako Wiceprezydent Stanów Zjednoczonych.\nW 2018 Emhoff ukończyła Wildwood School, a w czasie kiedy tam uczęszczała była członkinią drużyny pływackiej i koszykarskiej. W maju 2021 ukończyła Parsons School of Design w Nowym Jorku.\nKariera.\nW 2014 pojawiła się w teledysku do utworu „Repeat Stuff” autorstwa Bo Burnhama.\nEmhoff projektuje kurtki, kapelusze, płaszcze i szorty, które sprzedaje na swoim koncie na Instagramie oraz na swojej stronie internetowej. Na swojej stronie internetowej sprzedaje także ceramikę, obrazy i rysunki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5395515", "fragment_id": "347434/0", "subtitle": "", "title": "Ella Emhoff", "parentId": 5395515.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "347434", "score": 0.22780199348926544}, "uuid": "64feb9af-f3e6-4654-8549-a9b453fe2483"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nLady Be Good...For Ella – album muzyczny amerykańskiego pianisty jazzowego Tommy’ego Flanagana nagrany 30 i 31 lipca 1993 w EastSide Sound Studio w Nowym Jorku. \nPłyta ta jest wyrazem hołdu i podziękowaniem Flanagana dla Elli Fitzgerald, pieśniarki jazzowej, której (wraz ze swoim zespołem) akompaniował przez kilkanaście lat jej występów. Flanagan nagrał na tym albumie głównie utwory z dobrze znanego repertuaru Elli Fitzgerald. LP został wydany w serii \"Groovin' High\" w 1993, CD wydany został 5 kwietnia 1994 przez wytwórnię Verve (521217).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2278790", "fragment_id": "488397/0", "subtitle": "", "title": "Lady Be Good...For Ella", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2278790.0, "document_id": "488397", "score": 0.49053823947906494}, "uuid": "cce37abb-3309-4b43-bc86-4337dab36405"}, {"page_content": "Gloria Lynne, właśc. Gloria Mai Wilson (ur. 23 listopada 1929 w Nowym Jorku, zm. 15 października 2013 w Newark) – amerykańska piosenkarka jazzowa.\nŻyciorys.\nGloria Lynne urodziła się 23 listopada 1929 w Harlem w Nowym Jorku w rodzinie Johna i Mary Wilson, śpiewaczki Gospel.\nZaczęła śpiewać w chórze kościelnym. W wieku 15 lat zdobyła pierwszą nagrodę w amatorskim teatrze Apollo. W latach 50. występowała z nocnymi zespołami wokalnymi, jak również z Ellą Fitzgerald, nagrywała jako będąc członkinią takich grup jak: Enchanters i Dell-Tones.\nNagrywała jako solistka pod swoim nazwiskiem, choć większość jej prac została wydana pod pseudonimem na Everest i Fontana.\nW czasie swojej kariery nagrała ponad 400 nagrań i znalazła się na ponad 25 albumach. Zmarła 15 października 2013 roku mając 83 lata.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3048124", "fragment_id": "1179429/0", "subtitle": "", "title": "Gloria Lynne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1179429", "parentId": 3048124.0, "score": 0.3655080199241638}, "uuid": "d93a8bd9-8c42-4fab-9f6d-fc4adc538f76"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy muzyka. Zobacz też: aktora.\nTommy Flanagan, właśc. Thomas Lee Flanagan (ur. 16 marca 1930 w Detroit zm. 16 listopada 2001 w Nowym Jorku) – amerykański pianista jazzowy, kompozytor; muzyk znany powszechnie z wieloletniego akompaniowania Elli Fitzgerald.\nFlanagann brał też udział w nagraniach wielu, wysoko ocenianych przez krytykę albumów: \"Giant Steps\" Johna Coltrane’a, \"Saxophone Colossus\" Sonny’ego Rollinsa, \"The Incredible Jazz Guitar of Wes Montgomery\" czy \"Straight Life\" Arta Peppera. Współpracował również z takimi muzykami jak: Freddie Hubbard, Dexter Gordon, Gene Ammons czy Coleman Hawkins.\nŻyciorys.\n1930-1956 Wczesne lata w Detroit.\nThomas Lee Flanagan urodził się w 1930. Jego ojciec – Johnson Flanagan – był pracownikiem poczty. Matka prowadziła dom, wychowując dzieci. Rodzice byli ludźmi muzykalnymi, ojciec śpiewał w kwartecie wokalnym; matka - Ida Mae - samodzielnie opanowała zapis nutowy. Johnson Jr., starszy brat Tommy’ego, był zawodowym pianistą grającym w klubach w Detroit.\nPierwszym instrumentem Tommy’ego był klarnet, który otrzymał mając 6 lat, jednak gra na pianinie pociągała go bardziej. Gdy miał 11 lat, rodzice wynajęli nauczycielkę muzyki – Gladys Dillard, dzięki której poznał podstawy gry na tym instrumencie i klasyczny repertuar (Bach, Chopin), mało jednak konkurencyjny wobec jazzu. Uczęszczał do publicznej szkoły Northem High School. Jego szkolnymi kolegami byli m.in. Sonny Red (później saksofonista) i Roland Hanna (również pianista). Dzięki realizowanemu przez szkołę programowi muzycznemu dla utalentowanej młodzieży, wszyscy trzej otrzymali solidne podstawy do dalszej nauki i grania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2241950", "fragment_id": "465286/0", "subtitle": "", "title": "Tommy Flanagan", "document_id": "465286", "start_index": 1.0, "parentId": 2241950.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12158413231372833}, "uuid": "9c453948-e8bb-4439-a04a-38300294bd0a"}, {"page_content": "Zmarł w Encino, dzielnicy Los Angeles, wskutek komplikacji wywołanych zapaleniem płuc. Miał 80 lat. Został pochowany na cmentarzu Lakewood w Minneapolis.\nMałżeństwo i córka.\nW 1945 po kilkutygodniowej znajomości poślubił wokalistkę big-bandową Jane Leslie Larrabee. Pozostali razem do końca życia. Mieli jedną córkę – Billie Jane Lee Lorraine. Dziewczynka pierwsze imię otrzymała po matce chrzestnej – Billie Holiday, drugie po własnej matce, trzecie po koleżance matki z pokoju – Peggy Lee, a czwarte za sprawą piosenki – standardu jazzowego \"Sweet Lorraine\". W późniejszym czasie panna Feather została piosenkarką, kompozytorką i autorką tekstów.\nTwórczość.\nKompozytor.\nChoć uważał się za „umiarkowanie zdolnego klarnecistę i pianistę”, ukazało się w wydaniach nutowych ponad dwieście jego kompozycji. Wśród nich były takie tytuły jak \"How Blue Can You Get\" (przebój B.B. Kinga), \"Blues for Yesterday\" (nagrany przez Armstronga), \"I Remember Bird\" (nagrany przez m.in. Cannonballa Adderleya i Olivera Nelsona), \"Signing Off\" (nagrany przez m.in. Ellę Fitzgerald i André Previna), \"Born on a Friday\" (nagrany przez Cleo Laine), \"Evil (Man’s) Gal Blues\" (nagrany przez Dinę Washington) oraz \"Twelve Tone Blues\" (nagrany przez Yusefa Lateefa). W 1966 napisał tekst do utworu \"Whisper Not\", który nagrała Ella Fitzgerald na płycie o tym samym tytule.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5739949", "fragment_id": "1228529/2", "subtitle": "", "title": "Leonard Feather", "parentId": 5739949.0, "start_index": 3708.0, "document_id": "1228529", "source": "wikipedia", "score": 0.24114777147769928}, "uuid": "9d498e85-da11-4b2e-83c7-2c6d8e5c8894"}, {"page_content": "Dee Dee Bridgewater, właśc. Denise Eileen Garrett (ur. 27 maja 1950 w Memphis) – amerykańska aktorka, wokalistka jazzowa i prowadząca audycję \"JazzSet with Dee Dee Bridgewater\" w National Public Radio, zdobywczyni dwóch nagród Grammy (1998) i nagrody Tony (1975). Laureatka NEA Jazz Masters Award 2017.\nŻyciorys.\nDee Dee Bridgewater urodziła się jako Denise Eileen Garrett 27 maja 1950 w Memphis w stanie Tennessee w USA. Dorastała w mieście Flint w stanie Michigan. Jak sama wspomina, matka często słuchała w domu płyty z największymi hitami Elli Fitzgerald, która inspirowała ją w swojej karierze muzycznej. Natomiast jej ojciec, Matthew Garrett, grał na trąbce przeboje Booker Little, Charlesa Lloyda i George’a Colemana. Był nauczycielem w Manassas High School. Na takich wzorach wychowywała się i na nich wsparła swoją przyszłą karierę. A zaczynała już w wieku 16 lat, jako członek trio śpiewała w klubach w Michigan. 2 lata później rozpoczęła studia w Michigan State University, potem przeniosła się do Uniwersytetu Illinois w Urbana-Champaign. W 1969 roku ze studenckim zespołem jazzowym wyjechała w trasę koncertową po ZSRR. Rok później spotkała swojego męża, Cecila Bridgewatera. Po ślubie w 1971 roku, przeprowadzili się do Nowego Jorku, gdzie Cecil grał na trąbce w swoim zespole \"Horace Silver\".\nWe wczesnych latach 70. dołączyła jako wokalistka do Thad Jones-Mel Lewis Jazz Orchestra. To był początek jej kariery jazzowej. W tym czasie grała koncerty z takimi muzykami jak Sonny Rollins, Dizzy Gillespie, Dexter Gordon czy Max Roach. W 1973 roku wystąpiła na Festiwalu Jazzowym w Monterey. To była przepustka do sukcesu. Rok później wydała swój pierwszy solowy albym \"Afro Blue\" i wystąpiła na Broadwayu w musicalu \"The Wiz\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=568194", "fragment_id": "1546777/0", "subtitle": "", "title": "Dee Dee Bridgewater", "document_id": "1546777", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 568194.0, "score": 0.2028999626636505}, "uuid": "0758d0da-c1da-40cf-a37a-371f5e7e119f"}, {"page_content": "Jane Monheit (ur. 3 listopada 1977 w Oakdale, Long Island) – amerykańska wokalistka jazzowa.\nPochodzi z muzycznej rodziny, uczyła się gry na klarnecie. Inspirację dla niej stanowi Ella Fitzgerald, Sarah Vaughan i Carmen McRae. W wieku 20 lat zajęła drugie miejsce w prestiżowym konkursie wokalnym Thelonious Monk Institute. W jury zasiadali wówczas: Dee Dee Bridgewater, Diana Krall i Dianne Reeves. Jurorzy docenili w śpiewie Monheit naturalność, ciepło i swingujące frazowanie. Współpracowała z takimi muzykami jak m.in. Terence Blanchard, Michael Bublé.\nOd 2002 jej mężem jest perkusista Rick Montalbano, aktualnie mieszkają w Nowym Jorku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1127687", "fragment_id": "1345236/0", "subtitle": "", "title": "Jane Monheit", "document_id": "1345236", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1127687.0, "score": 0.157461017370224}, "uuid": "32d35edc-e872-4809-8013-b9b105cb0b97"}, {"page_content": "Zelda Sayre Fitzgerald (ur. 24 lipca 1900 w Montgomery, zm. 10 marca 1948 w Asheville), urodzona jako Zelda Sayre, pisarka amerykańska.\nPochodziła z prominentnej rodziny z Alabamy (dwóch senatorów USA). Jej ojciec był sędzią Sądu Najwyższego Alabamy. Matka, która lubiła czytać romantyczne powieści, zaczerpnęła imię Zelda z dwóch mało znanych opowiadań, w obu przypadkach bohaterka była Cyganką.\nMłodość spędziła w Montgomery, gdzie tańczyła w balecie, przewodziła lokalnej młodzieży, piła, paliła, spotykała się z chłopcami, pływała, tworzyła drobne skandale i lubiła zainteresowanie swoją osobą. Znana była z urody i temperamentu. W dzieciństwie jej koleżanką była Tallulah Bankhead, też pochodząca z rodziny senatorów, która została znaną hollywoodzką aktorką. W 1918 roku ukończyła liceum Sidney Lanier High School w Montgomery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1485447", "fragment_id": "195929/0", "subtitle": "", "title": "Zelda Fitzgerald", "parentId": 1485447.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "195929", "score": 0.21074320375919342}, "uuid": "cf253b9d-08e0-4030-9112-59d3a98f0ae2"}, {"page_content": "Annie Ross (ur. jako Annabelle McCauley Allan Short 25 lipca 1930 w Mitcham, zm. 21 lipca 2020 w Nowym Jorku) – brytyjsko-amerykańska wokalistka jazzowa, pionierka wokalezy oraz aktorka. Laureatka NEA Jazz Masters Award 2010.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Leonard Feather: \"To najwybitniejsza wokalistka jazzowa od czasów Elli Fitzgerald\".\nŻyciorys.\nDzieciństwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5751969", "fragment_id": "1278603/0", "subtitle": "", "title": "Annie Ross", "parentId": 5751969.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1278603", "source": "wikipedia", "score": 0.3961363732814789}, "uuid": "3aefb366-f73e-4380-af38-d3013346b330"}]}
{"id": "q_912", "question": "Co symbolizują gwiazdy na fladze USA?", "answer": [{"page_content": "Flaga Stanów Zjednoczonych – jeden z symboli państwowych Stanów Zjednoczonych Ameryki.\nFlaga składa się z trzynastu równej wysokości poziomych pasów, na przemian czerwonych i białych (czerwony na początku i końcu). W lewym górnym rogu flagi znajduje się niebieski kanton z pięćdziesięcioma pięcioramiennymi białymi gwiazdami. Są one rozmieszczone w dziewięciu poziomych rzędach po 6 (na górze i dole) i 5 gwiazd przemiennie. 50 gwiazd symbolizuje 50 stanów amerykańskich, zaś 13 pasów – 13 pierwotnych kolonii.\nFlaga USA jest potocznie zwana \"Stars and Stripes\" (Gwiazdy i pasy) lub, mniej powszechnie, \"Old Glory\" (Dawna chwała). Druga z nazw została ukuta w latach 30. XIX wieku i najczęściej używano jej w czasach 48-gwiazdkowej wersji flagi (w latach 1912–1959).\nHistoria.\nFlaga przeszła aż 26 zmian od czasu przyjęcia jej przez unię 13 stanów. Obecnie obowiązująca flaga 50-gwiazdkowa jest najdłużej używaną wersją. 4 lipca 2008 roku wyprzedziła o rok wersję 48-gwiazdkową, która obowiązywała aż 47 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83772", "fragment_id": "659161/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Stanów Zjednoczonych", "document_id": "659161", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 83772.0, "score": 0.644893229007721}, "uuid": "2138dd0d-988e-4325-a5ad-e4757c7c154f"}, {"page_content": "14 czerwca 1777 roku Drugi Kongres Kontynentalny przyjął rezolucję o fladze, która głosiła: \"Postanawia się, że na fladze Stanów Zjednoczonych będzie trzynaście pasów, na przemian czerwonych i białych, a unię symbolizować będzie trzynaście gwiazd, białych na niebieskim polu, reprezentujących nową konstelację.\" Opisując nową flagę, Kongres napisał: \"Biel oznacza Czystość i Niewinność; czerwień – Niezłomność i Męstwo; błękit – Czujność, Wytrwałość i Sprawiedliwość.\" Dla upamiętnienia postanowień Kongresu, 14 czerwca obchodzone jest „Święto Flagi”. Rezolucja o fladze nie określała ułożenia gwiazd. Pierwotnie używano wielu wariantów, jak np. aranżacja ich na linii okręgu, lecz stopniowo skłoniono się ku układowi poziomych rzędów. Wraz z przyłączaniem do Unii kolejnych stanów, dokładano do flagi kolejne gwiazdy i pasy, aż do momentu gdy spowodowało to bałagan. W końcu ustalono, że każdy stan będzie symbolizować osobna gwiazda, jednak liczba pasków będzie wynosić 13, dla upamiętnienia liczby pierwotnych kolonii (por. flaga Synów Wolności). Flaga z 15 pasami i 15 gwiazdami zainspirowała Francisa Scotta Keya do napisania pieśni \"The Star-Spangled Banner\", będącej obecnie narodowym hymnem USA.\nGdy następują zmiany w wyglądzie flagi, na mocy \"the Flag Act\" (Ustawy o fladze) z 4 kwietnia 1818 roku są one zawsze zatwierdzane 4 lipca danego roku w Filadelfii (4 lipca jest w USA świętem niepodległości). Ostatnia zmiana miała miejsce w 1960 roku, po przyłączeniu do USA Hawajów. Rok wcześniej przyłączono do USA Alaskę, co dało początek krótkiemu żywotowi flagi z 49 gwiazdami.\nAmerykańska flaga po raz pierwszy powiewała nad Cooch's Bridge w stanie Maryland podczas wojny o niepodległość 3 września 1777 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83772", "fragment_id": "659161/1", "subtitle": "", "title": "Flaga Stanów Zjednoczonych", "document_id": "659161", "start_index": 1009.0, "parentId": 83772.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "3c416d9d-0a9e-4d66-a5ce-839558d470cd"}, {"page_content": "Biała gwiazda – symbol, pięciopromienna gwiazda (pentagram) barwy białej.\nSymbolika.\nStany Zjednoczone.\nBiała gwiazda jest symbolem stanów wchodzących w skład Stanów Zjednoczonych Ameryki. Na fladze Stanów Zjednoczonych, każdy stan oznaczony jest jedną białą gwiazdą na granatowym tle.\nBiała gwiazda jest również symbolem militarnym Stanów Zjednoczonych, umieszczanym na pojazdach i samolotach wojskowych.\nWłochy.\nBiała gwiazda symbolizuje południe Włoch w godle państwowym.\nWisła Kraków.\nBiała gwiazda jest potocznym określeniem i symbolem krakowskiego klubu sportowego Wisła Kraków, nieprzerwanie od 1906 r. Nazwa wywodzi się od herbu klubu, w którym elementem centralnym jest biała pięciopromienna gwiazda, na czerwonej tarczy z niebieską wstęgą.\nW 1907 roku po otrzymaniu z Berlina zamówionych kompletów koszulek w kolorze czerwonym, zauważono element niezamówiony, dwie gwiazdy koloru niebieskiego na lewej i prawej piersi. Po kilku latach pozostawiono tylko jedną i zmieniono jej kolor na biały. Krakowska Wisła grała z białą gwiazdą na lewej piersi aż do początku XXI wieku, gdy ten symbol został zastąpiony logiem spółki akcyjnej. Wyjątkiem był rok 2006 – w roku jubileuszu 100-lecia na koszulkach znów pojawiła się Gwiazda. Od sezonu 2013/14 Biała Gwiazda powróciła na koszulki Wisły zastępując logo spółki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=268590", "fragment_id": "1403607/0", "subtitle": "", "title": "Biała gwiazda", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 268590.0, "document_id": "1403607", "score": 0.15412481129169464}, "uuid": "f70ae4af-b186-4a65-855f-8a05a0f4b39d"}, {"page_content": "Gwiazda pięciopromienna (☆) jest często spotykanym ideogramem. Gdy jest narysowana za pomocą odcinków równej długości a kąt między ramionami w każdym z jej szczytów wynosi 36°, określana jest jako „złota gwiazda pięciopromienna”. Gdy połączymy liniami prowadzonymi wewnątrz gwiazdy jej ramiona, otrzymamy pentagram – symbol o odniesieniach mistycznych i magicznych.\nSymbolika.\nGwiazda pięciopromienna w weksylologii.\nGwiazdy pięciopromienne często występują na flagach, najczęściej są jednobarwne, niekiedy zdarza się, że mają obwódkę odmiennego koloru, jak np. na fladze Nowej Zelandii. Pentagram obecnie[] występuje na dwóch flagach państwowych: Maroka i Etiopii. Są spotykane znacznie częściej, niż inny symbol weksylologiczny – gwiazda ośmiopromienna.\nGwiazdy pięciopromienne występują na fladze Stanów Zjednoczonych. Każda z nich symbolizuje jeden stan.\nDruzowie.\nDruzowie, będący potomkami uchodźców z Egiptu rządzonego przez Fatymidów, używają jako symbolu gwiazdy pięciopromiennej o ramionach w barwach zielonej, czerwonej, żółtej, błękitnej i białej. Obecnie zamieszkują głównie Syrię, Liban i Izrael. Mimo iż dzielą część wierzeń z muzułmanami i chrześcijanami, przez wyznawców tych dwóch religii uważani są za pogan.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1451988", "fragment_id": "213493/0", "subtitle": "", "title": "Gwiazda pięciopromienna", "parentId": 1451988.0, "start_index": 0.0, "document_id": "213493", "source": "wikipedia", "score": 0.206883043050766}, "uuid": "e983fce8-5608-4f6a-a479-dd8e769f520b"}, {"page_content": "Na starej fladze cesarstwa widniał herb rodziny cesarskiej. Na sztandarze republiki został on zastąpiony niebieską kulą. Przedstawiony na niej układ gwiazd odzwierciedla niebo nad Rio de Janeiro rankiem 15 listopada 1889; w dniu, w którym Brazylia została ogłoszona republiką. Ukazany on jest spoza sfery niebieskiej (obraz jest lustrzanym odbiciem). Każda z 27 gwiazd reprezentuje jedną jednostkę podziału administracyjnego Brazylii (27 stanów oraz dystrykt federalny). Liczba gwiazd, początkowo 21, wzrastała wraz z wydzielaniem nowych regionów administracyjnych.\nGwiazda symbolizująca Dystrykt Federalny to sigma Octantis, która wskazuje biegun południowy nieba. Taki wybór był także symboliczny, gdyż gwiazda ta jest widoczna przez cały rok na obszarze całego kraju, a pozostałe gwiazdy na nieboskłonie (czyli stany Brazylii) wydają się obracać wokół niej.\nMotto \"Ordem e Progresso\" („Ład i Postęp”) inspirowane było mottem pozytywizmu autorstwa Augusta Comte’a: \"L’amour pour principe et l’ordre pour base; le progrès pour but\" („Miłość jako zasada, porządek jako podstawa, a postęp jako cel”).\nGwiazdy na fladze.\nPoszczególne gwiazdy symbolizują jednostki podziału administracyjnego kraju:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1629", "fragment_id": "174377/1", "subtitle": "", "title": "Flaga Brazylii", "document_id": "174377", "start_index": 1525.0, "parentId": 1629.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33950120210647583}, "uuid": "3e72c018-edcc-4eb8-ab27-212151f9c3e0"}, {"page_content": "Flaga Skonfederowanych Stanów Ameryki – Skonfederowane Stany Ameryki (CSA) miały w swej historii kolejno trzy oficjalne flagi państwowe: \"Stars and Bars\", \"Stainless Banner\" oraz używaną przez ostatni miesiąc istnienia państwa \"Third National\".\nNatomiast współcześnie z „flagą konfederacji” błędnie utożsamiany jest \"Southern Cross\", w różnych wersjach funkcjonujący jako sztandar armii i proporzec marynarki wojennej konfederacji, pojawiający się również jako element dwóch ostatnich flag państwowych.\nFlagi Państwowe.\nStars and Bars.\nW dniu 4 marca 1861 roku Kongres Skonfederowanych Stanów Ameryki ustanowił pierwszą flagę państwową CSA, tzw. \"Stars and Bars\" („gwiazdy i pasy”). Składała się ona z trzech poziomych pasów czerwonego, białego i czerwonego oraz kwadratowego błękitnego kantonu z 7, a w ostatecznej wersji 13 białymi gwiazdami tworzącymi okrąg. Gwiazdy symbolizowały 11 stanów CSA oraz stany Missouri i Kentucky, które pozostały w Unii, ale część mieszkańców opowiadała się za Konfederacją i walczyła po jej stronie. Wzór flagi ewoluował na przestrzeni 1861 roku i początkowo miała ona 7 gwiazd, od 21 maja 1861 – 9 gwiazd, od 2 lipca 1861 – 11 gwiazd, a w końcu od 28 listopada 1861 – 13 gwiazd. Mimo to, wariant z 11 gwiazdami był wciąż dość powszechny, a spotykano także odmiany z 8, 12, a nawet 15 gwiazdami. Wzór flagi zaprojektował pruski emigrant Nicola Marschall.\n\"Stars and Bars\" okazała się jednak zbyt podobna do flagi USA (\"Stars and Stripes\") co prowadziło do pomyłek na polu bitwy, zwłaszcza że w początkowym okresie wojny secesyjnej obie strony używały takich samych mundurów.\nStainless Banner.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=186041", "fragment_id": "6050/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Skonfederowanych Stanów Ameryki", "parentId": 186041.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6050", "score": 0.48269909620285034}, "uuid": "f9b0cbbc-4cd7-4b5c-a629-09ddf1ce1766"}, {"page_content": "Gwiazdy mają rozliczne znaczenia symboliczne i metaforyczne. Utożsamiano je między innymi z nieskończonością, stałością, natchnieniem, wolnością, wysokim i ambitnym celem oraz rewolucją. Widnieją na flagach wielu państw, choćby Stanów Zjednoczonych, Chin czy Izraela (Gwiazda Dawida), wykorzystywane są też jako symbole ideologiczne. Motywy związane z gwiazdami pojawiają się również w przysłowiach (np.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;&lt;/&gt;\"per aspera ad astra\" – przez ciernie do gwiazd) i utworach literackich, w tym w Biblii.\nW astrologii gwiazdy widoczne na niebie w chwili narodzin determinować mają los człowieka. Wiążą się tym powiedzenia „urodzić się pod złą albo dobrą gwiazdą” i „spod ciemnej gwiazdy”. Według wierzeń ludowych każdy człowiek ma na niebie swoją gwiazdę, która pojawia się przy jego urodzeniu i gaśnie w chwili śmierci.\nStarożytni Egipcjanie wierzyli, że gwiazdy są wioślarzami okrętu boga słońca – Ra.\nSpadające gwiazdy uważano w Sparcie za ostrzeżenie mówiące, że król zgrzeszył i powinien abdykować, a w Rzymie – za zwiastun burzy dany przez Jowisza lub za zapowiedź narodzin dziecka albo innego ważnego wydarzenia. Chrześcijanie odczytywali je jako znak, że dusza opuściła czyściec. Muzułmanie natomiast widzieli w nich kamienie, którymi rzucali aniołowie, by odpędzić dżinny od nieba.\nPentagram, czyli gwiazda pięcioramienna, symbolizował w starożytnym Egipcie boga Horusa, a dla pitagorejczyków był symbolem prawdy oraz doskonałości. Obecnie w kulturze masowej utożsamiany jest z satanizmem i czarną magią. Czerwona gwiazda jest również symbolem idei socjalizmu i komunizmu.\nGwiazdą nazywa się także człowieka sławnego, wybitnego w jakieś dziedzinie, w szczególności aktora bądź sportowca.\nLiteratura, filozofia i muzyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1794", "fragment_id": "178068/56", "subtitle": "", "title": "Gwiazda", "parentId": 1794.0, "start_index": 90092.0, "document_id": "178068", "source": "wikipedia", "score": 0.19123117625713348}, "uuid": "7b48b8c7-275e-47be-b567-8978a12e9501"}, {"page_content": "Flagę tę, ale bez napisu, ustanowiono 23 marca 1927 roku. Słonecznik jest narodowym kwiatem stanu. Heraldyczna chusta pod nim symbolizuje zakup Luizjany przez USA, którą symbolizuje błękitny kolor. Trzydzieści cztery gwiazdy oznaczają, że Kansas był trzydziestym czwartym stanem przyjętym do Unii. Nad nimi widnieje stanowa dewiza \"Przez trudności do gwiazd\". Oracz symbolizuje rolnictwo stanowiące podstawę przyszłego dobrobytu, a parowiec jest symbolem handlu. Przeszłość stanu przedstawia chata osadnika, wozy ciągnące przez prerię na zachód oraz stado uciekających bizonów i ścigający je Indianie na koniach.\nPrzyjęta 30 czerwca 1963 roku. Proporcje 3:5.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=463217", "fragment_id": "1565972/0", "subtitle": "", "title": "Flaga stanowa Kansas", "document_id": "1565972", "start_index": 0.0, "parentId": 463217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22313567996025085}, "uuid": "13d746c2-03c9-406b-ac06-cdbc194cbe7f"}, {"page_content": "Flaga stanowa Teksasu - flaga o nazwie \"Lone Star Flag\" (flaga samotnej gwiazdy), ze złotą gwiazdą na niebieskim tle, była symbolem niepodległej republiki. W roku 1839 przeprowadzono reformę tak, by barwy nawiązywały do flagi państwowej USA. Od 1845 jest flagą stanu Teksas. Kolory symbolizują lojalność (niebieska), czystość (biała) i męstwo (czerwona). Nowa flaga zachowała przydomek \"Lone Star Flag\". Oficjalnie przyjęta 25 stycznia 1839 roku. Proporcje 2:3.\nPieczęć stanu wzorowano na poprzedniej fladze.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=458208", "fragment_id": "1581471/0", "subtitle": "", "title": "Flaga stanowa Teksasu", "document_id": "1581471", "start_index": 0.0, "parentId": 458208.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4224133789539337}, "uuid": "85cad95a-4584-4ab6-9d95-5b0799c99968"}, {"page_content": "Flaga Republiki Zielonego Przylądka – uchwalona 22 września 1992. Symbolizuje rozpad stosunków z Gwineą Bissau. 10 gwiazd na fladze symbolizuje 10 głównych wysp Republiki Zielonego Przylądka. Barwa niebieska symbolizuje ocean i niebo. Paski biały i czerwony symbolizują pokój i wysiłek. Są w stosunku 6:1:1:1:3.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=535256", "fragment_id": "1589588/0", "subtitle": "", "title": "Flaga Republiki Zielonego Przylądka", "document_id": "1589588", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 535256.0, "score": 0.3192773461341858}, "uuid": "5aa8695c-c2cb-4c09-be9d-847b56e62cc2"}]}
{"id": "q_913", "question": "Jan Kochanowski to polski poeta okresu renesansu. Kim dla Jana był Andrzej Kochanowski, autor pierwszego polskiego przekładu „Eneidy”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy poety. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nJan Kochanowski herbu Korwin  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Ioannes Cochanovius, Ioannes Kochanovius&lt;/&gt; (ur. ok. 1530 w Sycynie, zm. 22 sierpnia 1584 w Lublinie) – polski poeta epoki renesansu, tłumacz, prepozyt kapituły katedralnej poznańskiej w latach 1564–1574, poeta nadworny Stefana Batorego w 1579 roku, sekretarz królewski Zygmunta II Augusta i Stefana Batorego, wojski sandomierski w latach 1579–1584. Uważany jest za jednego z najwybitniejszych twórców renesansu w Europie i poetę, który najbardziej przyczynił się do rozwoju polskiego języka literackiego.\nŻyciorys.\nDokładna data urodzenia Jana Kochanowskiego nie jest znana. Większość badaczy wskazuje na 1530 rok. Ojcem był Piotr Kochanowski herbu Korwin, komornik graniczny radomski i sędzia ziemski sandomierski a matką – Anna, córka Jakuba Białaczowskiego herbu Odrowąż z Dąbrówki Podlężnej. Z małżeństwa Piotra i Anny urodziło się jedenaścioro dzieci – cztery córki (Katarzyna, Elżbieta, Jadwiga, Anna) i siedmiu synów (Kasper, Jan, Piotr, Mikołaj – poeta, Andrzej – tłumacz \"Eneidy\" Wergiliusza, Jakub, Stanisław). Bratanek Jana Kochanowskiego, Piotr Kochanowski, przełożył \"Orlanda szalonego\" Ludovico Ariosta i \"Jerozolimę wyzwoloną\" Torquato Tassa.\nMłodość i studia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2629", "fragment_id": "173210/0", "subtitle": "", "title": "Jan Kochanowski", "document_id": "173210", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2629.0, "score": 0.9652841091156006}, "uuid": "536450fd-926f-42ef-b14e-e2f369f75b19"}, {"page_content": "Andrzej Kochanowski herbu Korwin (ur. 1542, zm. 1596) – polski tłumacz i pisarz, młodszy brat Jana Kochanowskiego, burgrabia sandomierski od 1588, podstarości stężycki od 1585.\nŻyciorys.\nCzwarty syn Piotra, sędziego sandomierskiego, i Anny z Białaczowskich, stryj Piotra Kochanowskiego (tłumacza \"Gofreda\"). Od 1554 studiował na uniwersytecie w Królewcu. Przy podziale ziem przez ojca w roku 1559 otrzymał posiadłość Barycz w północnej Małopolsce. Ożenił się z Zofią Sobieską, z którą miał dwóch synów: Jana i Samuela.\nJego mecenasem był kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski. Z jego namowy rozpoczął (1574) i jako pierwszy przetłumaczył na język polski: \"Eneidę\" Wergiliusza i pisma Plutarcha. Zmierzał także przełożyć utwory Liwiusza.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=317587", "fragment_id": "1463846/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Kochanowski (1542–1596)", "parentId": 317587.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1463846", "source": "wikipedia", "score": 0.7160680294036865}, "uuid": "8877aeb0-a62a-4f4c-9ce6-2a9db65f18da"}, {"page_content": "W wieku XII Gall Anonim, a w XIII Wincenty Kadłubek, cytują Wergiliusza jako pierwsi w Polsce. W XV stuleciu poezję Wergiliusza zaczęto wykładać na Uniwersytecie Krakowskim. Spisy wykładów świadczą, że zainteresowanie tym autorem było o wiele większe niż innymi poetami. Najpopularniejsze były \"Georgiki\", z których czerpano praktyczne informacje o rolnictwie. Nieco mniejszym powodzeniem cieszyły się w XV i XVI wieku \"Bukoliki\". Dopiero od połowy XVI stulecia odnotowano w Polsce większe zainteresowanie \"Eneidą\". Wtedy to Andrzej Kochanowski, młodszy brat czarnoleskiego poety Jana, przetłumaczył \"Eneidę\". Przekład został wydany w 1590. Jak pisze Michał Czerenkiewicz, Eneasz stał się wzorem osobowym dla sarmatów. Szlachta czytała i cytowała Wergiliusza również w oryginale. Hetman Stanisław Żółkiewski w testamencie zapisał wskazówkę dla swojego syna wziętą z XII księgi \"Eneidy\" – \"Disce puer ex me virtutem verumque laborem\", czyli \"Ucz się, chłopcze, ode mnie cnoty i prawdziwego trudu\". W krakowskim kolegium Nowodworskiego dzieła Wergiliusza czytano jako lekturę szkolną. W XVIII stuleciu \"Eneidę\" przełożył Jacek Idzi Przybylski. W XX wieku \"Eneidę\" przetłumaczył Tadeusz Karyłowski (wydanie w 1924 roku) oraz Zygmunt Kubiak.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20353", "fragment_id": "170976/24", "subtitle": "", "title": "Wergiliusz", "document_id": "170976", "start_index": 35702.0, "parentId": 20353.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3640681505203247}, "uuid": "97f7b20f-dcce-4488-befc-fc77c5b92c10"}, {"page_content": "Kochanowscy herbu Korwin – rodzina senatorska Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pochodząca z powiatu radomskiego, z której wywodzi się poeta Jan Kochanowski.\nDziad ojczysty poety, także Jan, sprawował urząd sędziego grodzkiego radomskiego. Znaczenie i majątek rodu pomnożył i utwierdził Piotr Kochanowski (1485–1547). Dzięki jego przedsiębiorczości, sprawowanym urzędom i koligacjom małżeńskim rodzinę Kochanowskich zaczęto zaliczać do zamożnego ziemiaństwa. Po śmierci pierwszej żony Zofii, zmarłej ok. roku 1524, Piotr Kochanowski ożenił się z Anną, córką Jakuba z Białaczowa herbu Odrowąż. Odrowążowie z Białaczowa należeli do starego możnowładczego rodu. W 1525 roku Piotr Kochanowski zakupił wieś Sycyna koło Zwolenia, w której pięć lat później urodził się poeta polski Jan Kochanowski. Matka Anna z Białaczowskich, była kobietą odznaczającą się nieprzeciętnymi walorami umysłu, dowcipna i rezolutna. Bardzo przychylnie pisał o niej Łukasz Górnicki w swym \"Dworzaninie polskim\". Dom Piotra i Anny Kochanowskich w znacznej mierze dzięki zaletom i przymiotom gospodyni wyróżniał się intelektualnie i towarzysko w życiu okolicznej szlachty. Zapewne do dworku Kochanowskich docierały prądy humanizmu renesansowego ogarniającego wówczas coraz szerzej Polskę. Piotr i Anna posiadali liczne potomstwo, synów: Kaspra, Jana, Piotra, Mikołaja, Andrzeja, Jakuba, Stanisława (drugiego), córki: Katarzynę, Elżbietę, Annę, Jadwigę. Ponadto z pierwszą żoną Zofią, córką Jana Zasady, Piotr Kochanowski miał syna Stanisława (pierwszego) i córkę Druzjannę. Trzech synów Piotra Kochanowskiego, Jan, Andrzej i Jakub studiowało w renomowanym uniwersytecie w Królewcu zwanym \"Albertyną\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=124737", "fragment_id": "5776/0", "subtitle": "", "title": "Kochanowscy herbu Korwin", "document_id": "5776", "start_index": 0.0, "parentId": 124737.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4631117582321167}, "uuid": "a16e1deb-8779-4954-8dd1-bcbeaac28861"}, {"page_content": "W XVI wieku zaczynają pojawiać się tłumaczenia \"Iliady\" na języki narodowe – przy czym długo są to utwory dość swobodne pod względem wierności przekładu, nieraz jednak będące wybitnymi dziełami własnej literatury. Pierwsze ukazało się tłumaczenie hiszpańskie (jeszcze w połowie XV wieku), potem prozatorskie francuskie (1530). Francuski przekład wierszem ukazał się w 1545 roku, ale obejmował tylko 10 pierwszych ksiąg (uzupełniony został w 1577 roku). Był on podstawą do wydania angielskiego z roku 1581. Angielski pełny przekład \"Iliady\", będący pierwszym poetyckim tłumaczeniem całości eposu na język nowożytny, ukazał się w latach 1598–1611 i był dziełem George’a Chapmana. W tym czasie ukazał się też wierszowany przekład niemiecki (jednak na „klasyczne” tłumaczenie \"Iliady\", pióra Johanna Heinricha Vossa, czekali Niemcy aż do roku 1793). Pierwszego polskiego tłumaczenia fragmentu eposu dokonał Jan Kochanowski ok. 1577 roku.\nMimo już dość dobrej w warstwach wykształconych znajomości Homera, poznawany był on przede wszystkim w przekładach, także licznych i często wznawianych łacińskich, a czytelnik epoki odrodzenia formował swój gust literacki przede wszystkim na literaturze rzymskiej. Wzorem epopei pozostawała wciąż \"Eneida\" – Julius Caesar Scaliger, autor renesansowej \"Poetyki\" (1561) stawiał Wergiliusza ponad „prymitywnym” Homerem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26700", "fragment_id": "171864/24", "subtitle": "", "title": "Iliada", "parentId": 26700.0, "start_index": 32795.0, "document_id": "171864", "source": "wikipedia", "score": 0.24934297800064087}, "uuid": "13caa0b9-9c05-439c-9227-6446e8393bde"}, {"page_content": "Eneida ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Aeneis&lt;/&gt;) – rzymski poemat epicki, napisany heksametrem przez Publiusza Wergiliusza Marona, opiewający w 12 księgach o łącznym rozmiarze 9892 wierszy dzieje Trojańczyka Eneasza, legendarnego protoplasty Rzymian.\nHistoria i znaczenie poematu.\nWergiliusz rozpoczął pracę nad poematem, korzystając z mecenatu Oktawiana Augusta. Komponował dziesięć lat (29–19 p.n.e.) kreśląc najpierw scenariusz prozą, a potem przekładając go na wiersz.\nZmarł zanim ukończył utwór. Uważając, że w bieżącym stanie poemat nie nadaje się do publikacji, Wergiliusz na łożu śmierci polecił spalić autograf. Zapobiegł temu Oktawian August rozkazując nadać utworowi, na ile to możliwe, ostateczny szlif i przygotować go do wydania. Wydawcy, poeci Lucjusz Wariusz Rufus i Plocjusz Tukka, zmienili kolejność niektórych ksiąg i usunęli wiersze, które uznali za zbędne. Świadectwem niewykończenia „Eneidy” są między innymi hemistychia, czyli miejsca, gdzie spójna scena kończy się w połowie pojedynczego wiersza, a ciąg dalszy następuje od nowego. W starożytnej poezji epicznej było to niedopuszczalne i Wergiliusz z pewnością usunąłby tego typu mankamenty, gdyby zdążył.\nWydana z polecenia Augusta „Eneida” zaczyna się od wiersza \"Arma virumque cano Troiae qui primus ab oris\", który był przez stulecia jej nieomylnym znakiem rozpoznawczym. Jednak przekazy starożytne utrzymują[], iż wydawca usunął pierwotne cztery wersy otwierające księgę pierwszą, a stanowiące niejako odautorski wstęp do utworu. Usunięty fragment brzmi:\n&lt;poem&gt;\n\"Ille ego qui quondam gracili modulatus avena\"\n\"carmen et egressus silvis vicina coegi\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49409", "fragment_id": "640248/0", "subtitle": "", "title": "Eneida", "parentId": 49409.0, "start_index": 0.0, "document_id": "640248", "source": "wikipedia", "score": 0.1235080361366272}, "uuid": "2a68bdd1-3290-493f-9e60-6c14ccbf3135"}, {"page_content": "Wielkie znaczenie dla rozwoju literatury pisanej w języku polskim miała literacka działalność Mikołaja Reja. Był on autorem \"Krótkiej rozprawy między Panem, Wójtem a Plebanem,\" utworu krytykującego ówczesne stosunki społeczne, nawiązującego tematyką do toczonych wówczas sporów i dyskusji politycznych. Był też autorem obszernych utworów \"Wizerunek własny żywota człowieka poczciwego\" oraz \"Źwierciadło\" – traktatów etycznych o godziwym życiu, oraz zbioru epigramatów \"Źwierzyniec\", zbiorów wierszy i utworów dramatycznych (m.in. \"Kupiec\", \"Żywot Józefa\").\nSpośród publicystów wyróżniali się tacy twórcy jak Andrzej Frycz Modrzewski i Stanisław Orzechowski. Modrzewski jest autorem dzieła \"O poprawie Rzeczypospolitej\", w którym bronił stanów niższych przed dominacją szlachty i wskazywał sposoby reformy kraju. Prozę polską tego okresu reprezentowali też m.in. Łukasz Górnicki autor traktatów politycznych oraz Piotr Skarga autor m.in. \"Kazań sejmowych\".\nSpośród poetów polskich za lidera tego okresu uznać należy Jana Kochanowskiego, który był ceniony zarówno przez współczesnych, jak i potomnych, a jego nazwisko nieodłącznie kojarzy się z epoką renesansu w Polsce. Popularność przyniosły mu przede wszystkim fraszki, które pisał przez całe życie i w których podejmował różnoraką tematykę, zarówno wzniosłą patriotyczną, satyryczną, jak i rozrywkową. Kochanowski był też autorem pieśni, wierszy okolicznościowych, trenów, którymi uczcił swoją zmarłą córkę, oraz tragedii \"Odprawa posłów greckich\". Jego dziełem jest też przekład biblijnych psalmów (\"Psałterz Dawidów\"). Oprócz twórczości w języku polskim tworzył też oryginalną poezję łacińską. Twórczość Kochanowskiego miała duży wpływ na rozwój języka polskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3448", "fragment_id": "182336/3", "subtitle": "", "title": "Literatura polska – renesans", "document_id": "182336", "start_index": 3417.0, "parentId": 3448.0, "source": "wikipedia", "score": 0.45607784390449524}, "uuid": "2a24e614-e1d0-4f3f-b702-8f8a929fc834"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy polskiego poety. Zobacz też: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nPiotr Kochanowski herbu Korwin (ur. 1566 w Sycynie, zm. 2 sierpnia 1620 w Krakowie) – polski poeta, tłumacz, sekretarz królewski od 1602, kawaler maltański.\nŻyciorys.\nPochodził z zasłużonej dla kultury narodowej rodziny Kochanowskich herbu Korwin. Zobrazować to można następująco:\nBył synem Mikołaja Kochanowskiego, bratankiem poety Jana i bratem stryjecznym Jerzego Kochanowskiego, kasztelana małogoskiego. W młodości prawdopodobnie służył na dworach magnackich. Od roku 1583, wraz z braćmi Janem i Przemysławem, podjął studia na uniwersytecie w Królewcu, a w 1588 rozpoczął studia w Padwie. W czerwcu roku 1595 trafił do Neapolu, a cztery lata później (1599) prawdopodobnie towarzyszył w Padwie Janowi Tęczyńskiemu. Z początkiem roku 1600 powrócił do Polski. Począwszy od 1602, jako sekretarz królewski wykonywał różne misje w Polsce. W roku 1610 objął dzierżawę dóbr pod Krakowem od starosty lubelskiego Jana Firleja i po raz trzeci wyjechał do Włoch – tym razem na kurację zdrowotną. Po powrocie, w 1611, osiadł na stałe w Krakowie. W roku 1613, po raz czwarty wyjeżdża do Włoch, do uzdrowiska Abano pod Padwą, gdzie kurował się przez dłuższy czas. W 1616 powrócił do Krakowa, gdzie oddał się intensywnej pracy literackiej, korzystając z pomocy swego przyjaciela i mecenasa Jana Tęczyńskiego, podczaszego królowej, późniejszego wojewody krakowskiego.\nZmarł 2 sierpnia roku 1620 w Krakowie i pochowany został w kościele św. Franciszka z Asyżu, gdzie zachował się jego nagrobek.\nTwórczość.W 1611 osiadł w Krakowie, gdzie poświęcił się pracy literackiej. Był wybitnym tłumaczem literatury renesansu. W 1618, w Krakowie wydał tłumaczenie \" Goffred abo Jeruzalem wyzwolona\" Torquata Tassa. Przetłumaczył też \"Orlanda szalonego\" Ariosta. Syn Piotra, Samuel, był artystą malarzem i rytownikiem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=638734", "fragment_id": "827729/0", "subtitle": "", "title": "Piotr Kochanowski (1566–1620)", "parentId": 638734.0, "start_index": 1.0, "document_id": "827729", "source": "wikipedia", "score": 0.36917251348495483}, "uuid": "61d9da36-6685-4bed-ab51-6c49f659c8a2"}, {"page_content": "Wieś odnotowana została jako parafia w \"Liber beneficiorum\" Jana Długosza (lata gromadzenia danych: 1470–80), gdzie wskazywano na istnienie w 1440 kościoła wsolskiego pod wezwaniem św. Bartłomieja. Tutejsza parafia, fundowana przez ród Ślizów herbu Abdank, erygowana była ok. 1358 Ślizowie, oprócz Wsoli, byli również właścicielami pobliskiego Piastowa. Przez pięć wieków obie wsie dzieliła wspólna historia. Ok. 1480 Jan Kochanowski (dziad poety) poślubił we Wsoli Barbarę Szlizównę, która w wianie wniosła m.in. Czarnolas. W okresie Reformacji wieś stanowiła dziedzictwo szlachty sprzyjającej nowym nurtom. Posiadaczami Wsoli byli wówczas m.in. Anna ze Ślizów Dąbrowska, określana jako „heretyczka”, Anna Ożarowska, kolatorka walcząca z kościołem o dobra plebańskie, Andrzej Lasota – członek wspólnoty braci polskich oraz Adam Kochanowski – bratanek Jana Kochanowskiego, sędzia lubelski, który w XVI w. zamienił kościół wsolski na zbór braci polskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=387420", "fragment_id": "57083/1", "subtitle": "", "title": "Wsola", "document_id": "57083", "start_index": 1109.0, "parentId": 387420.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1628696471452713}, "uuid": "de83adfd-48e4-4634-8829-02f06e10afef"}, {"page_content": "Najwcześniej zajął go renesans. Przedmiotem fascynacji i wieloletnich badań Janusza Pelca był Jan Kochanowski, któremu poświęcił najpierw rozprawę doktorską o oddziaływaniu poety na literaturę polską (\"Jan Kochanowski w tradycjach literatury polskiej\"), a po latach obszerną, nowatorską w zakresie ustaleń i wznawianą, monografię (\"Jan Kochanowski. Szczyt renesansu w literaturze polskiej\"). Zajmowali go też Mikołaj Rej i Szymon Szymonowic. Z badań nad epoką wyrósł obszerny zbiór studiów \"Europejskość i polskość literatury naszego renesansu\" oraz synteza \"Literatura renesansu w Polsce\".\nSzczególnie odkrywcze były badania Pelca nad barokiem. Przywołał z zapomnienia twórczość Zbigniewa Morsztyna, poświęcając mu, po latach ustaleń archiwalnych i filologicznych, dwie książki: obszerną pracę habilitacyjną \"Zbigniew Morsztyn, arianin i poeta\" oraz monografię ukazującą poetę na tle epoki. Praca ta (w tym nad Morsztynowym cyklem \"Emblemata\") zaprowadziła Janusza Pelca w stronę badań nad fenomenem emblematu jako gatunku oraz nad barokową wspólnotą literatury i sztuk plastycznych, rozpatrywaną na tle wielowiekowej refleksji estetycznej o powinowactwie sztuk. Z dociekań tych wyrosła nowatorska w wymiarze europejskim książka \"Obraz – słowo – znak\", po latach przetworzona i rozbudowana przez autora do rozmiarów syntezy \"Słowo i obraz\". Uwieńczeniem badań nad epoką była synteza \"Barok – epoka przeciwieństw\".\nJanusz Pelc był też pomysłodawcą i redaktorem naczelnym interdyscyplinarnego czasopisma naukowego – półrocznika „Barok”, który powstał w 1994 jako efekt wieloletniego zainteresowania epoką i zyskał rozgłos międzynarodowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1210982", "fragment_id": "1140774/1", "subtitle": "", "title": "Janusz Pelc (historyk literatury)", "document_id": "1140774", "start_index": 1816.0, "parentId": 1210982.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3451111316680908}, "uuid": "d3293414-35cf-4f99-81ff-82d277c18a5e"}]}
{"id": "q_914", "question": "Do którego morza uchodzi Ren?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nRen ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Rhin&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Rhein&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Rijn&lt;/&gt;, ret. \"Rein\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Rhenus&lt;/&gt;) – jedna z najdłuższych rzek w Europie, licząca 1232,7 km. Wypływa z Alp szwajcarskich, płynie przez Jezioro Bodeńskie, dalej na północ, tworząc granicę między Francją a Niemcami. Uchodzi do Morza Północnego na zachód od Rotterdamu w Holandii.\nW czasach starożytnych Ren (podobnie jak Dunaj) stanowił granicę Cesarstwa Rzymskiego. W późniejszych czasach był ważną drogą wodną, czego świadectwem są liczne zamki wybudowane na jego brzegach. Do ważniejszych miast leżących nad rzeką należą Kolonia, Düsseldorf, Bazylea, Arnhem czy Rotterdam.\nNazwa.\nNazwa rzeki pochodzi od praindoeuropejskiego rdzenia \"reie-\", oznaczającego „poruszać się, płynąć”, który jest również podstawą takich słów, jak polskie \"rzeka\" czy angielskie \"river\". Podobną etymologię ma m.in. rzeka Reno we Włoszech.\nNazwa Ren (\"Rijn\") używana jest również dla małych potoków na północy, gdzie znajdował się główny nurt Renu w czasach rzymskich. Nie niosą one jednak w dzisiejszych czasach wód Renu.\nGeografia.\nRen należy do jednych z najdłuższych rzek Europy. Jego długość wynosi 1232,7 km. Obecne opracowania podają powierzchnię zlewni Renu na 224 400 km²[], wcześniejsze źródła szacowały ją na 252 000 km².\nDługość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/0", "subtitle": "", "title": "Ren", "parentId": 8714.0, "start_index": 1.0, "document_id": "167703", "source": "wikipedia", "score": 0.8824372291564941}, "uuid": "b2a71356-87e6-428f-9404-53d209127306"}, {"page_content": "Największe dopływy Renu w jego środkowym biegu to: Nahe, Mozela i Ahr (lewobrzeżne) oraz Lahn, Wied i Sieg (prawobrzeżne).\nBieg dolny.\nOd Bonn rzeka jest już szeroką rzeką nizinną. Przepływa w dalszym biegu przez Kolonię, Düsseldorf i Duisburg, gdzie wpada do niego Ruhra. W Duisburgu znajduje się największy europejski port śródlądowy. Nieco dalej, koło miasta Wesel, do Renu uchodzi z prawej strony Lippe.\nDelta Renu-Mozy-Skaldy.\n \"Osobny artykuł: Delta Renu-Mozy-Skaldy.\"\nPrzekraczając granicę z Holandią w Spijk, w pobliżu Nijmegen i Arnhem, Ren jest najszerszy w całym swoim biegu. Wkrótce potem dzieli się na trzy odnogi – Waal, Dolny Ren (\"Nederrijn\") i IJssel. Dwie trzecie wód Renu płyną na zachód jako Waal, później Merwede i Nieuwe Merwede, łączą się z Mozą i wpadają do Morza Północnego.\nW pobliżu Hardinxveld-Giessendam odłącza się Beneden Merwede, która jako Noord łączy się z Lek w pobliżu miejscowości Kinderdijk, tworząc Nową Mozę (\"Nieuwe Maas\"). Dalej przepływa przez Rotterdam, zmienia nazwę na Het Scheur i Nieuwe Waterweg i wpływa do Morza Północnego. Inna odnoga – Stara Moza (\"Oude Maas\") – odłącza się od głównego biegu w pobliżu Dordrechtu, łącząc się później z Nową Mozą, formując Het Scheur.\nPozostała jedna trzecia wód płynie przez Pannerdens Kanaal, a potem dzieli się na IJssel i Dolny Ren. IJssel z jedną dziewiątą wody wpada do IJsselmeer. Dolny Ren płynie na zachód, równolegle do Waal. W pobliżu Wijk bij Duurstede zmienia nazwę na Lek, by później połączyć się z Noord, tworząc Nową Mozę.\nDopływy.\nLewe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/3", "subtitle": "", "title": "Ren", "parentId": 8714.0, "start_index": 4638.0, "document_id": "167703", "source": "wikipedia", "score": 0.9559780359268188}, "uuid": "c50ac35f-c45b-47a3-82f8-e9919a7b6702"}, {"page_content": "Dunaj jest jedyną w Europie dużą rzeką, która płynie z zachodu na wschód. Po przepłynięciu 2888 km na pograniczu Rumunii i Ukrainy uchodzi do Morza Czarnego. Inaczej niż dla Renu, Wezery, Łaby czy Odry, w przypadku Dunaju i jego dopływów kilometry liczy się w przeciwną stronę niż prąd rzeki, tzn. w górę cieku. Oficjalnym punktem „0” jest latarnia morska w Sulinie nad Morzem Czarnym. Dorzecze Dunaju ma powierzchnię 795 686 km², co stanowi ponad 7,5% powierzchni Europy. Obszar ten pokrywa nie tylko kraje położone nad Dunajem, ale też część Czech, Bośni i Hercegowiny, Słowenii i innych państw. Mały skrawek dorzecza Dunaju (z Czarną Orawą) znajduje się też w Polsce.\nTakie czynniki jak topniejące śniegi czy silne opady w Alpach sprzyjają szybkiemu przybieraniu wody w rzece oraz powstawaniu powodzi.\nDopływy.\nNajdłuższym dopływem Dunaju jest Cisa (1308 km), kolejne pod względem długości są Prut, Sawa, Drawa, Aluta, Seret i Inn, wszystkie mają powyżej 500 km.\nInna klasyfikacja powstaje, jeśli bierze się pod uwagę nie długość dopływu, lecz ilość wody przez niego niesioną. Pod tym względem pierwsza jest Sawa z 1513 m³/s, kolejne miejsca zajmują Cisa, Inn i Drawa. Dopływy, które w największym stopniu wpływają na ilość wody w rzece, to:\nGeologia.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nZ geologicznego punktu widzenia Dunaj jest o wiele starszy niż Ren, z którym konkuruje w południowych Niemczech o powierzchnię dorzecza. Wynika z tego kilka obserwacji.\nRen jest jedyną rzeką wypływającą z Alp, płynącą w kierunku północnym, do Morza Północnego. Z tego powodu przyjmuje wszelkie dopływy spływające na północ od europejskiego kontynentalnego działu wód. Dzieli on jak gdyby niewidzialną linią na części południowe Niemcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11088", "fragment_id": "186629/1", "subtitle": "", "title": "Dunaj", "document_id": "186629", "start_index": 1669.0, "parentId": 11088.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3497350811958313}, "uuid": "2035ecab-0516-4af7-a497-eadc31599ec3"}, {"page_content": "W Niemczech istnieje osiem głównych dorzeczy, z których każde zawiera w sobie kilka pomniejszych:\nWiększość niemieckich rzek: Ren, Wezera, Ems i Łaba uchodzi do Morza Północnego. Odra ma ujście do Zalewu Szczecińskiego, w zlewisku Morza Bałtyckiego, natomiast Dunaj na pograniczu Rumunii i Ukrainy uchodzi do Morza Czarnego.\nArtykuł zawiera tabelę i listę rzek w Niemczech, przy czym o kolejności danej listy lub tabeli informuje jej tytuł, według objętości przepływu wody lub długości rzeki.\nWymienione cieki znajdują się całkowicie lub częściowo na terytorium Niemiec, zatem wymienione są również rzeki, gdy ich źródło lub ujście znajduje się w innym państwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40489", "fragment_id": "181593/0", "subtitle": "", "title": "Rzeki w Niemczech", "parentId": 40489.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "181593", "score": 0.5501834750175476}, "uuid": "5d7ac451-8717-4c32-bd1e-35040dc7fd89"}, {"page_content": "Liechtenstein to niewielkie, alpejskie państwo położone w dolinie Renu. Cała jego powierzchnia znajduje się w dorzeczu Renu, a więc w zlewisku Morza Północnego.\nNajwiększą rzeką przepływającą przez terytorium Księstwa jest Ren (niem. \"Rhein\"). Źródła tej rzeki znajdują się w Szwajcarii, u podnóży góry Rossbodenstock (2837 m n.p.m.). Na niespełna trzydziestokilometrowym odcinku stanowi granicę liechtensteińsko-szwajcarską. Średni przepływ Renu na odcinku liechtensteińskim wynosi ok. 157 m³/s. Na całym odcinku granicznym szerokość koryta jest stała i wynosi 100 metrów. Współcześnie koryto Renu w Liechtensteinie jest uregulowane a zagrożenie powodziowe dodatkowo zniwelował wybudowany w latach 1931-1943 równoległy do rzeki Liechtensteiner Binnenkanal. Do Renu uchodziły liczne okresowe potoki górskie i strumienie spływające po zboczach alpejskich szczytów. Woda roztopowa z tych cieków powodowała podnoszenie się poziomu wody w rzece, a w konsekwencji powodzie, z których jedna z największych miała miejsce w 1927 roku. Wybudowany w latach 30. XX wieku kanał przechwyca wody roztopowe z Alp i zapobiega wylewaniu rzeki. Początkowo przeprawa przez Ren była możliwa licznymi brodami, jednak po uregulowaniu rzeki zwiększył się przepływ i brody nie powstawały. Przez wiele lat funkcjonowały przeprawy promowe, jednak po powstaniu mostów promy przestały pływać.\nJednym z większych potoków spływających do Liechtensteiner Binnenkanal jest tzw. \"Lawenabach\", płynący przez dolinę Lawena. Ciek ten rozpoczyna się na południowych stokach szczytów Grauspitz i Falknis. Energia wody spływającej tym strumieniem jest wykorzystywana w jednej z dwóch elektrowni wodnych na terenie Księstwa – Elektrowni Lawena w Triesen.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5127559", "fragment_id": "1050307/0", "subtitle": "", "title": "Rzeki w Liechtensteinie", "parentId": 5127559.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1050307", "source": "wikipedia", "score": 0.4411240816116333}, "uuid": "bd0faaf3-37f8-452d-b580-79a8f886ba41"}, {"page_content": "Do zlodowacenia środkowopolskiego (niem. \"Riß-Eiszeit\", od rzeki Riß w Szwabii) Ren miał swoje źródła w południowo-zachodniej części Schwarzwaldu. Wody Alp, które dziś płyną Renem do Morza Północnego, były wówczas niesione korytem Pradunaju na wschód. Ten płynął mniej więcej dzisiejszą doliną rzeki Altmühl oraz wzdłuż linii wyznaczonej przez współczesne gminy Wellheim, Dollnstein, Eichstätt, Beilngries oraz Riedenburg. Dzisiejsze suche wąwozy Jury Frankońskiej są pozostałością ówczesnego koryta rzeki, które wtedy było znacznie większe niż współczesne. Później zmienił się przepływ wód alpejskich, które po dziś dzień płyną Renem.\nDo dziś duże ilości wód Dunaju spływają przez porowate skały wapienne Jury Szwabskiej do głębiej położonego Renu. Ponieważ z procesem tym wiąże się rozpuszczanie przez wodę rzeki skał wapiennych, prawdopodobnie w przyszłości wszystkie wody współczesnego górnego Dunaju będą uchodziły do Renu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11088", "fragment_id": "186629/2", "subtitle": "", "title": "Dunaj", "parentId": 11088.0, "start_index": 3405.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186629", "score": 0.602407693862915}, "uuid": "f133420c-5f24-4346-8d37-400ec42b5ea5"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPrawe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nMiasta nad Renem.\nNad Renem leżą m.in. Konstancja, Szafuza, Bazylea, Strasburg, Karlsruhe, Spira, Mannheim, Ludwigshafen am Rhein, Wormacja, Wiesbaden, Moguncja, Koblencja, Bonn, Kolonia, Düsseldorf, Duisburg, Arnhem, Rotterdam.\nNatura.\nW tarasie zalewowym Renu na północny zachód od Fryburga Bryzgowijskiego znajdują się lasy łęgowe. Zamieszkuje je wiele rzadkich roślin i zwierząt.&lt;br&gt;W górach Kaiserstuhl występują murawy kserotermiczne z ciepłolubnymi gatunkami storczyków. Występuje tam też jaszczurka zielona, chociaż jej naturalne siedlisko to rejon Morza Śródziemnego.&lt;br&gt;W górskich rejonach górnego Renu występuje klimat łagodny. Rosną tam migdały i kasztany.&lt;br&gt;Po „wyprostowaniu rzeki” pomiędzy Germersheimem a Spirą utworzyły się starorzecza, zwane po niemiecku \"Altrheinarme\" (Stary Ren). Dzisiaj w rejonach miejscowości Rees i Xanten są unikatowe w skali kraju podmokłe lasy. Są one siedliskiem lęgowym i zimowym ptactwa wodnego, szczególnie dla mergusów, kaczek i łabędzi. Tereny te są również popularne wśród kajakarzy i wędkarzy oraz są zabezpieczeniem jako teren zalewowy na wypadek powodzi.\nTurystyka.\nNajwiększymi atrakcjami turystycznymi nad Renem są Jezioro Bodeńskie oraz Dolina Środkowego Renu z jej średniowiecznymi zamkami. Ważną rolę odgrywa turystyka w dużych historycznych miastach, jak Bazylea, Strasburg, czy Kolonia. Ogromną liczbę turystów przyciąga też wodospad Rheinfall oraz zamki na górach Drachenfels.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8714", "fragment_id": "167703/4", "subtitle": "", "title": "Ren", "source": "wikipedia", "start_index": 6177.0, "document_id": "167703", "parentId": 8714.0, "score": 0.08052968978881836}, "uuid": "cd337959-d0a3-4159-9e02-165479e41e07"}, {"page_content": "Kanał Ren-Men-Dunaj (dawniej \"Droga Wodna Ren-Men-Dunaj\") – kanał żeglugowy w Niemczech, łączący zlewiska Morza Północnego i Morza Czarnego. Zbudowany w miejsce starszego Kanału Ludwika\nSkłada się ze skanalizowanych odcinków rzek Men (od jej ujścia do Renu do miasta Bamberg), Regnitz (lewy dopływ Menu) i Altmühl (lewy dopływ Dunaju), połączonych kanałem Men-Dunaj oraz Dunaju (od miasta Kelheim do Ratyzbony). Ma długość 171 km i przeznaczony jest dla jednostek o nośności do 1,5 tys. ton, o maksymalnych wymiarach 190 m długości i 11,45 m szerokości. Głębokość tranzytowa kanału wynosi 2,7 m, zaliczany jest on do klasy Vb. Pokonanie różnicy wysokości umożliwia 16 śluz. Trzy najwyższe spośród nich: Leerstetten, Eckersmühlen oraz Hilpoltstein mają wysokość blisko 25 m. Większość śluz ma instalację umożliwiającą odzyskiwanie wody zużytej podczas śluzowania i przechowywanie jej w specjalnych zbiornikach. Głównymi miastami nad kanałem są Frankfurt nad Menem, Würzburg, Bamberg, Norymberga i Ratyzbona.\nJest to jedyna śródlądowa droga wodna łącząca Morze Północne i Morze Czarne. Odcinek kanału pomiędzy śluzami Hilpoltstein i Bachhausen przecina kontynentalny dział wodny i jest najwyżej na świecie (406 m n.p.m.) położoną drogą wodną mającą połączenie z morzem.\nHistoria budowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1466672", "fragment_id": "196646/0", "subtitle": "", "title": "Kanał Ren-Men-Dunaj", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "196646", "parentId": 1466672.0, "score": 0.2961145043373108}, "uuid": "f47f76d3-38ae-48d5-9513-b1dbed64255a"}, {"page_content": "Ĳssel (także Gelderse Ĳssel) – rzeka w środkowej Holandii (prowincje Geldria i Overijssel). Długość – 125 km, średni przepływ – 300 m³/s.\nĲssel jest jednym z ujściowych ramion Renu. Oddziela się od Dolnego Renu pod Arnhem i płynie na północ. Przepływa m.in. przez Zutphen, Deventer i Zwolle, po czym koło miasta Kampen uchodzi do Zwarte Meer – odnogi sztucznego jeziora IJsselmeer.\nDo czasów średniowiecza bieg Ĳssel był dłuższy – rzeka uchodziła do Morza Północnego w miejscu zwanym Vlie (Vliestroom) pomiędzy dzisiejszymi wyspami Vlieland i Terschelling. Później, do czasu budowy wielkiej tamy Afsluitdijk i utworzenia sztucznego jeziora IJsselmeer Ĳssel uchodził do zatoki Zuiderzee.\nBifurkacja Ĳssel od Renu jest prawdopodobnie sztuczna. Pierwotnie dzisiejszy Ĳssel był samodzielną rzeką – dalszym ciągiem niewielkiej rzeki Oude Ĳssel wypływającej na pograniczu niemiecko-holenderskim. Odcinek pomiędzy Arnhem a Doesburgiem, łączący Ren i Oude Ĳssel, został przekopany w czasach podbojów rzymskich przez rzymskie wojska pod wodzą generała Druzusa Starszego jako rubież obronna przeciw plemionom germańskim i jako wojskowa droga wodna. Od tej pory Ren stał się głównym źródłem wody dla Ĳssel, jednak w porównaniu do pozostałych ramion Delty Renu-Mozy-Skaldy rzeka zachowała pewną odrębność – przyjmuje dopływy (Berkel, Schipbeek) i buduje swoją własną deltę, a ilość wód z dopływów wystarczyłaby do jej samodzielnej egzystencji.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=825097", "fragment_id": "1010670/0", "subtitle": "", "title": "IJssel", "parentId": 825097.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1010670", "source": "wikipedia", "score": 0.3610861003398895}, "uuid": "748cc90c-38fc-4930-bd5a-8d51baa21ac3"}, {"page_content": "W Alpach znajdują się źródła większości dużych rzek Europy Zachodniej. Ren i jego dorzecza Aare i Thur zasilają Morze Północne. Rodan i Ticino wpadają do Morza Śródziemnego. Rzeka Inn, która zasila Dunaj, wraz z nim uchodzi do Morza Czarnego. W tutejszych Alpach znajduje się też wiele lodowców (około 1800). Zajmują one powierzchnię 1200 km².\nAlpy są głównym rejonem turystycznym kraju. Najwyższym szczytem Szwajcarii jest Dufourspitze, który osiąga 4634 m i leży w Alpach Pennińskich, w kantonie Valais. Jednak jednym z symboli kraju jest inny alpejski szczyt – Matterhorn, osiągający 4478 m, leżący także w Alpach Pennińskich. Najwyższym szczytem północnej części Alp szwajcarskich jest Finsteraarhorn (4274 m) w Alpach Berneńskich.\nNa południu kraju leży kanton Ticino, który jest podzielony geograficznie na dwie części przez przełęcz Monte Ceneri. Północna część jest bardziej górzysta i nosi nazwę Sopraceneri. Składa się ona z dwóch dolin wokół jeziora Maggiore: doliny Ticino i Maggia. Południowa część nazywana Sottoceneri to rejon wokół jeziora Lugano. Jezioro Maggiore jest najniżej położonym punktem Szwajcarii – 177 m n.p.m.\nJura.\nJura to wapienne pasmo górskie rozciągające się od jeziora Genewskiego do doliny Renu. Zajmuje około 12% powierzchni Szwajcarii. Skały tworzące to pasmo powstały w okresie jury i obfitują w ślady dinozaurów oraz skamieliny. Od tego pasma pochodzi nazwa drugiego okresu ery mezozoicznej. Góry te są uważane za jedno z najważniejszych stanowisk zawierających ślady dinozaurów. W okolicach miejscowości Courtedoux między 2002 a 2004 r. odkryto 1500 śladów dinozaurów. Szacuje się, że jeszcze około 4000 czeka na odkrycie.\nPasmo to wciąż jest wypiętrzane w górę i jednocześnie zwęża się. Jest to wynikiem tych samych procesów, które stworzyły i wciąż tworzą Alpy, czyli orogenezy alpejskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1972544", "fragment_id": "401607/3", "subtitle": "", "title": "Geografia Szwajcarii", "document_id": "401607", "start_index": 5271.0, "parentId": 1972544.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1379099190235138}, "uuid": "d50577ae-a342-460e-8bc3-e5c4ec8b9672"}]}
{"id": "q_915", "question": "Ukleja żyje w wodach słodkich czy słonych?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy ryby. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Ukleja.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nUkleja pospolita, ukleja (\"Alburnus alburnus\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych (Cyprinidae), czasami nazywanej białorybem. Jest poławiana gospodarczo i przez wędkarzy.\nWystępowanie.\nEuropa od Pirenejów i Alp po Ural. Nie występuje w Szkocji, Irlandii, północnej Skandynawii, zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego oraz na Krymie. Wyróżnia się kilka podgatunków uklei, m.in.:\nŻyje stadnie, w wodach stojących i wolno płynących. W dzień przebywa przy powierzchni wody, nocą schodzi głębiej, lecz można ją spotkać także przy powierzchni. W trakcie żerowania pozostawia na powierzchni wody charakterystyczne koła.\nBudowa.\nOsiąga 10–20 cm długości oraz 10–40 g masy ciała. Ciało wydłużone, spłaszczone bocznie, grzbiet niski, prawie płaski. Łuski delikatne, łatwo odpadające, o intensywnym, srebrzystym ubarwieniu. Otwór gębowy niewielki, oczy są stosunkowo duże. W płetwie odbytowej 18–23 promieni.\nGrzbiet ma barwę szarawozieloną lub szarawoniebieską, boki są srebrzystobiałe, połyskujące, brzuch biały. Płetwy grzbietowa i ogonowa szarawe z żółtawą nasadą, pozostałe płetwy jasnożółte.\nOdżywianie.\nMłode żywią się zooplanktonem, dorosłe opadającymi do wody owadami, wodnymi larwami owadów, a największe osobniki narybkiem innych gatunków.\nRozród.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=499481", "fragment_id": "1571729/0", "subtitle": "", "title": "Ukleja pospolita", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 499481.0, "document_id": "1571729", "score": 0.5060300827026367}, "uuid": "40a11177-ff99-4efe-bda0-a6827b4f91cd"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nUkleja biała, ukleja włoska (\"Alburnus albidus\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatrych (Cyprinidae).\nWystępowanie.\nEndemit południowych Włoch. Żyje stadnie w wodach stojących i wolno płynących. Przebywa przy powierzchni wody.\nOpis.\nPodobna do uklei. Różni się od niej liczbą promieni w płetwie odbytowej (14|16).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1469260", "fragment_id": "197926/0", "subtitle": "", "title": "Ukleja biała", "parentId": 1469260.0, "start_index": 0.0, "document_id": "197926", "source": "wikipedia", "score": 0.6713203191757202}, "uuid": "5469d3ac-76c0-4014-a3c9-b3ba1ce58847"}, {"page_content": "Ukleja – rzeka w północno-zachodniej Polsce, lewy dopływ rzeki Regi o długości 48 km i powierzchni zlewni 453 km².\nRzeka bierze swoje źródło od jeziora Dłusko na Pojezierzu Ińskim, w gminie Węgorzyno. Ukleja częściowo o charakterze górskiego potoku, płynie na północny zachód przez kilka stawów rybnych, jeziora Woświn i Mielno. Następnie przechodzi przez jezioro Okrzeja na Wysoczyźnie Łobeskiej. Dalej łączy się rzeką Sępólną i uchodzi do Jeziora Lisowskiego będącego częścią rzeki Regi.\nUkleja początkowo płynie szeroką doliną do szerokości 0,5 km przy spadku podłużnym 1,2‰, następnie do ujścia Sąpólnej w wąskim wąwozie zwiększając spadek do 1,8‰. Ostatni odcinek 1,8 km jest pod wpływem cofki spiętrzenia wód na Jeziorze Lisowskim. Ukleja wraz z rzeką Sąpólną tworzy największy południowy dopływ rzeki Regi.\nW 2008 r. przeprowadzono badania jakości wód Uklei w punkcie ujścia do Regi. W ich wyniku oceniono elementy fizykochemiczne na II klasy, elementy biologiczne określono na II klasy, a stan ekologiczny na dobry. W ogólnej dwustopniowej ocenie stwierdzono dobry stan wód Uklei.\nNazwę \"Ukleja\" wprowadzono urzędowo w 1948 roku, zastępując poprzednią niemiecką nazwę rzeki – \"Ückeley\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1149463", "fragment_id": "1389069/0", "subtitle": "", "title": "Ukleja (rzeka)", "parentId": 1149463.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1389069", "source": "wikipedia", "score": 0.08005355298519135}, "uuid": "4cc518a6-f863-45fd-b119-5390d8f48503"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nLates calcarifer – gatunek ryby okoniokształtnej z rodziny Latidae. Drapieżnik, ryba dwuśrodowiskowa, żyje w wodach słodkich i słonych. W wielu językach określany zwyczajowo nazwą barramundi lub barramunda.\nW naturze ryba ta występuje w północnej Australii, Azji Południowo-Wschodniej i w wodach Oceanu Spokojnego. Obecnie pozyskiwana głównie z hodowli. W naturze osiąga ponad metr długości i masę ponad 50 kg. Jest obojnakiem. Rodzi się jako samiec, potem po około 4-5 latach zmienia płeć. Z hodowli do restauracji trafiają najczęściej ryby roczne, o wadze 1 kg i ok. 60 cm długości.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1948597", "fragment_id": "398886/0", "subtitle": "", "title": "Lates calcarifer", "parentId": 1948597.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "398886", "score": 0.05869326740503311}, "uuid": "19f2c6d9-0d8e-40f2-86de-57454a2ce793"}, {"page_content": "Tarło odbywa w strefie przybrzeżnej jezior lub w rzekach, w odcinkach płytkich, o kamienistym dnie, od maja do czerwca. Samica składa w maju i czerwcu od 3 000 do 10 000 jaj, które są przyklejane do roślinności wodnej lub podłoża. Trze się kilkakrotnie w odstępach 10–14 dni. W okresie tarła samica zaokrągla się, samiec pokrywa się wysypką tarłową. Inkubacja trwa około tygodnia.\nUkleja żyje 3 do 6 lat.\nZnaczenie gospodarcze.\nJest naturalnym pokarmem wielu gatunków ryb drapieżnych. Bywa stosowana przez wędkarzy jako naturalna przynęta. Poławiana masowo w celach konsumpcyjnych. Srebrzyste łuski uklei stanowiły do niedawna surowiec do pozyskania guaniny, tzw. \"essence d'Orient\" (esencja orientalna), używanej do wyrobu masy perłowej oraz sztucznych pereł (dla uzyskania 100 g guaniny przerabiano ok. 4 tysięcy osobników uklei).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=499481", "fragment_id": "1571729/1", "subtitle": "", "title": "Ukleja pospolita", "source": "wikipedia", "start_index": 1397.0, "document_id": "1571729", "parentId": 499481.0, "score": 0.25682303309440613}, "uuid": "a463f7be-cda8-432f-bf1a-e0bacbe7e6ad"}, {"page_content": "Spotykany w pobliżu szelfów kontynentalnych oraz płytkich półek wokół wysp na zachodzie Oceanu Atlantyckiego. Występuje od wybrzeży Karoliny Północnej na północy po południowe krańce Brazylii na południu, w tym na Bahamach, w Zatoce Meksykańskiej oraz Morzu Karaibskim. Odwiedza wody litoralu, preferując akweny z dnem piaszczystym, pokrytym trawą morską oraz okolice raf koralowych. Występują różnice w preferencjach siedliskowych pomiędzy osobnikami różnych płci, i na różnych stadiach rozwoju osobniczego. Jedynie młode rekiny są spotykane w płytkich wodach, dorosłe przebywają w wodach głębszych niż 9 metrów, najczęściej na głębokości 18–64 m. Na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych (w zachodnim Morzu Sargassowym) zaobserwowano sezonowe migracje tego gatunku – w lecie przemieszcza się na północ, a w miesiącach zimowych na południe lub w głąb Atlantyku. Podobne migracje mają miejsce w wodach Zatoki Meksykańskiej. Toleruje temperatury w zakresie 20,8-33,6 °C, zasolenie w granicach 19-32,1 ppt oraz zawartość tlenu niekiedy na poziomie jedynie 2 mg/l. Jest to gatunek amfidromiczny, przystosowany do życia w wodzie słodkiej i słonej, okresowo przemieszczający się między wodami morskimi i słodkimi. Wpływa do słonawych i słodkowodnych zatok i ujść rzek\nCechy morfologiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3449985", "fragment_id": "951792/2", "subtitle": "", "title": "Carcharhinus acronotus", "source": "wikipedia", "start_index": 3132.0, "parentId": 3449985.0, "document_id": "951792", "score": 0.08421313762664795}, "uuid": "721f0f5a-b65c-4d0d-a451-90516274b11d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nPijawki, pijawki właściwe (Hirudinea) – podgromada zwierząt z typu pierścienic (Annelida) obejmująca ponad 500 – w większości eurytopowych – gatunków zaopatrzonych w jedną lub dwie przyssawki. Prowadzą pasożytniczy lub drapieżny tryb życia. Są blisko spokrewnione ze skąposzczetami, mają z nimi wiele cech wspólnych i włączane są z nimi do siodełkowców (Clitellata). Większość pijawek to zwierzęta wodne lub amfibiotyczne, gatunki lądowe należą do rzadkości. \nWystępowanie.\nZasięg występowania tej grupy zwierząt jest bardzo szeroki. Występują w wodach śródlądowych na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy oraz w wodach morskich od północnych rejonów polarnych po wybrzeża Antarktydy. Pijawki mogą żyć w wodach słodkich, słonawych lub słonych oraz na lądzie. Większość gatunków preferuje płytkie wody stojące lub wolno płynące słodkowodnych zbiorników najrozmaitszego typu. Nie są spotykane jedynie w bardzo szybko płynących potokach górskich oraz w torfowiskach wysokich. Wiele zasiedla wody morskie. Nieliczne żyją na lądzie, w ściółce lasów strefy tropikalnej (np. cejlońska \"Haemadipsa ceylonica\").\nNa obszarze Polski pijawki stanowią grupę stosunkowo dobrze poznaną. Stwierdzono w naturze występowanie 44 gatunków, przy czym żaden nie jest gatunkiem lądowym. Niektóre mogą jedynie czasowo przebywać poza wodą (gatunki amfibiotyczne).\nMorfologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=89792", "fragment_id": "662187/0", "subtitle": "", "title": "Pijawki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 89792.0, "document_id": "662187", "score": 0.06133395433425903}, "uuid": "ff5dcc44-4ff8-4fb7-9860-c34514839074"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nArborella (\"Alburnus arborella\") – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych (Cyprinidae), przez niektórych autorów uważany za podgatunek uklei pospolitej (\"A. alburnus\") lub uklei białej (jako \"A. albidus alborella\").\nWystępowanie.\nPółnocne Włochy, Dalmacja i Jezioro Szkoderskie. Żyje gromadnie w wodach stojących i wolno płynących. Przebywa przy powierzchni wody.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1469266", "fragment_id": "197929/0", "subtitle": "", "title": "Arborella", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "197929", "parentId": 1469266.0, "score": 0.22063128650188446}, "uuid": "5a95af42-be6a-4dcf-a035-98267e18721f"}, {"page_content": "Rekin ten preferuje płytkie przybrzeżne wody wzdłuż półek szelfów kontynentalnych o głębokości zwykle nie przekraczających 90 m (sporadycznie nurkuje głębiej). Zwykle spotyka się go w pobliżu raf koralowych, lasów namorzynowych, w zatokach, ujściach rzek i lagunach, ale również i w portach (w tym w pobliżu pirsów), w wodach o piaszczystym, mulistym lub skalistym dnie. Młode przebywają w płytkich wodach przybrzeżnych o głębokości czasami jedynie 50–80 cm, preferując głównie środowisko namorzynowe z uwagi na dużą dostępność pokarmu i ochronę przed atakami drapieżników, w tym większych rekinów. W wodach Bahamów na jednym kilometrze kwadratowym występować może od 250 do 500 niedojrzałych osobników. Jest to gatunek amfidromiczny, przystosowany do życia w wodzie słodkiej i słonej, okresowo przemieszczający się między wodami morskimi i słodkimi. Nie wpływa do rzek daleko w głąb lądu jak żarłacz tępogłowy. Spotykany w ujściu Amazonki do wyspy Grande de Gurupá oraz w ujściu Rio Pará po miasto Abaetetuba.\nCechy morfologiczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3338213", "fragment_id": "972646/4", "subtitle": "", "title": "Żarłacz żółty", "parentId": 3338213.0, "start_index": 4935.0, "source": "wikipedia", "document_id": "972646", "score": 0.14951546490192413}, "uuid": "947c232d-74ca-4072-8134-076bffcd4b74"}, {"page_content": "Występują w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, sporadycznie w chłodniejszych wodach. Są mieszkańcami strefy przydennej, głównie mórz tropikalnych. Niektóre gatunki sięgają do głębokości 760 m. Występują gatunki mogące żyć w wodach słonawych. Zwykle są mieszkańcami skalistych wybrzeży, raf koralowych, a także i piaszczystego dna.\nZnaczenie gospodarcze.\nW większości jadalne, wchodzą w skład wielu potraw, m.in. sashimi i sushi. Do celów kulinarnych są używane m.in. \"Squilla desmaresti\" i \"Squilla oratoria\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=845166", "fragment_id": "1001564/3", "subtitle": "", "title": "Ustonogi", "parentId": 845166.0, "start_index": 3784.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1001564", "score": 0.05421733483672142}, "uuid": "ac524bb4-3ec7-40d1-b207-d516cc33721b"}]}
{"id": "q_916", "question": "Szrenica to szczyt w Tatrach, Beskidach, Karkonoszach czy w Bieszczadach?", "answer": [{"page_content": "Szrenica (1362 m n.p.m., niem. \"Reifträger, cz. Jínonoš\") – szczyt górski położony w zachodniej części Karkonoszy, w pobliżu granicy państwowej z Czechami, na południe od Szklarskiej Poręby. Doskonały punkt widokowy na Kotlinę Jeleniogórską oraz Góry Izerskie, a także Karkonosze czeskie.\nSam szczyt Szrenicy wyniesiony jest ponad główny grzbiet Karkonoszy (Śląski Grzbiet) na wysokość 60 m. Wierzchołek leży całkowicie po polskiej stronie granicy.\nSzrenica należy do Korony Gór Dolnego Śląska.\nBudowa.\nCały masyw Szrenicy, tak jak i cała zachodnia część Karkonoszy, zbudowany jest z granitu karkonoskiego, który w wyniku wietrzenia utworzył na szczycie i na zboczach grupy skałek oraz rumowiska skalne, które pokrywają szczególnie wschodnią stronę zbocza.\nOronimia.\nGranitowe bloki gołoborza porastają żółto-zielonkawe porosty, które z daleka przypominają szron, stąd prawdopodobnie wzięła się nazwa „Szrenica”. Inne pochodzenie nazwy „Szrenica” ma prawdopodobnie związek ze szrenią (szadzią), która zimą pokrywa skały i drzewa.\nPolską nazwę \"Szrenica\" wprowadzono urzędowo w 1949 roku.\nKlimat.\n \nW rejonie Szrenicy występuje specyficzny mikroklimat rodzaju alpejskiego, tj. bardzo duże średnie opady roczne, zwłaszcza w miesiącach jesienno-zimowych, oraz średnie temperatury znacznie niższe niż np. w Tatrach. Ze względu na unikalne położenie Karkonoszy – na uboczu głównych cyrkulacji powietrza z kierunku południowego – rzadziej mamy tam do czynienia ze zjawiskiem wiatrów fenowych (ciepłych południowych), co bezpośrednio przekłada się na większą niż np. w Tatrach liczbę dni mroźnych i śnieżnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67068", "fragment_id": "639346/0", "subtitle": "", "title": "Szrenica", "parentId": 67068.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639346", "score": 1.0}, "uuid": "405ad752-f7af-465a-a5c9-60fe59099258"}, {"page_content": "Poniżej szczytu, na wysokości 1331 m n.p.m., znajduje się Obserwatorium Górskie Zakładu Meteorologii i Klimatologii Uniwersytetu Wrocławskiego, będące jednocześnie klimatyczną stacją meteorologiczną.\nKlimatyczna stacja meteorologiczna została uruchomiona w latach 50. Średnie wartości roczne z lat 1957–1972: \nOchrona przyrody.\nSzrenica leży w obrębie Karkonoskiego Parku Narodowego.\nTurystyka i narciarstwo.\nNa szczycie znajduje się schronisko „Szrenica”, poniżej „Schronisko PTTK na Hali Szrenickiej”, a u podnóża schronisko „Kamieńczyk”. Po czeskiej stronie na zboczu, na południe od skałki Twarożnik, znajduje się schronisko Vosecká bouda.\nZe Szklarskiej Poręby kursuje od 1962 dwuodcinkowa Kolej krzesełkowa na Szrenicę (obecnie z krzesełkami 2-osobowymi), a od grudnia 2010 kolej krzesełkowa \"Karkonosz Express\" z krzesełkami 6-osobowymi na pobliski Świąteczny Kamień.\nNa Szrenicę prowadzą:\nPółnocne stoki Szrenicy to doskonały teren do uprawiania narciarstwa zjazdowego. Powstało tu centrum narciarstwa \"SkiArena Szrenica\" z trasami zjazdowymi i nartostradami, które w 98% są sztucznie naśnieżane. Oświetlona jest jedynie trasa „Puchatek”, w związku z tym tylko na niej odbywa się jazda wieczorna.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67068", "fragment_id": "639346/1", "subtitle": "", "title": "Szrenica", "document_id": "639346", "start_index": 1603.0, "source": "wikipedia", "parentId": 67068.0, "score": 0.07036495953798294}, "uuid": "2d90949d-dfb2-48f7-a91d-7d877b2beb62"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy szczytu. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSokolnik (czes. \"Sokolník\" niem. \"Tefelsteinpaltte, Falkensteine\", 1384 m n.p.m.) – szczyt w Karkonoszach w zachodniej części Śląskiego Grzbietu.\nPołożony jest w północno-zachodniej części Śląskiego Grzbietu pomiędzy Szrenicą na zachodzie a Łabskim Szczytem na wschodzie. Od północy pomiędzy Szrenicę, Sokolnik i Łabski Szczyt wcięte jest rozległe, podmokłe obniżenie - Szrenicki Kocioł. Od południa rozciąga się Labská louka - szerokie spłaszczenie łączące Śląski Grzbiet z Czeskim Grzbietem, na którym znajdują się źródła Łaby.\nPrzez szczyt przebiega granica polsko-czeska.\nZbudowany z granitu karkonoskiego. Na szczycie znajduje się rumowisko skalne, powstałe w klimacie peryglacjalnym, w plejstocenie. Na zachodnim zboczu, nad Mokrą Przełęczą znajduje się skałka Twarożnik.\nSzczyt położony jest na obszarze Karkonoskiego Parku Narodowego oraz czeskiego Karkonoskiego Parku Narodowego (czes. \"Krkonošský národní park, KRNAP\").\nNa północ od szczytu biegnie czerwono znakowany szlak turystyczny \"Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej\" prowadzący ze Szrenicy na wschód, Głównym Grzbietem Karkonoszy do Przełęczy Okraj.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1484434", "fragment_id": "195659/0", "subtitle": "", "title": "Sokolnik (Karkonosze)", "document_id": "195659", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1484434.0, "score": 0.5154462456703186}, "uuid": "e82f1a14-580d-432f-b16f-0dc36163d511"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gór. Zobacz też: Bieszczady – ujednoznacznienie.\nBieszczady (522.12 i 522.13; węg. \"Besszádok\", słow. i cz. \"Bukovské vrchy\", rus. Бещады, ukr. Бещади) – grupa dwóch pasm górskich w łańcuchu Karpat. Pasma Bieszczadów znajdują się między Przełęczą Łupkowską (640 m n.p.m.) a Przełęczą Wyszkowską (933 m n.p.m.). Najwyższy szczyt Bieszczadów to Pikuj (1405 m n.p.m., na Ukrainie) zaś na terytorium Polski – Tarnica (1346 m n.p.m.). Dzielą się na:\nBieszczady należą do Beskidów Wschodnich, które są częścią Zewnętrznych Karpat Wschodnich. Mimo iż szczytowe partie zajmują połoniny, Bieszczady zaliczane są do pasma Beskidów Lesistych, a nie Połonińskich.\nToponimia.\nNazwy Bieszczady używa się zwykle w Polsce jako synonimu polskich Bieszczadów (które są jedynie częścią Bieszczadów Zachodnich). ‘Bieszczad’ i ‘Beskid’ były od wieków określeniem gór oddzielających Polskę i Ruś od Węgier. Etymologia wyrazów ‘Bieszczad’ i ‘Beskid’ jest niejasna, czasem wywodzi się te słowa od trackiego ludu Bessów, których obecność na północ od Karpat odnotował Ptolemeusz.\nKazimierz Dobrowolski w 1938 objaśnił toponimię ‘Beskidu’ i ‘Bieszczadu’ na tle nazewnictwa bałkańskiego, łącząc ją z albańską nazwą terenową \"bjeska, bjeske\" oznaczającą halę górską, łąkę lub pastwisko.\nZa etymologią germańską Jan Michał Rozwadowski w 1914 wywiódł wyraz ‘Bieszczad’ z gwar środkowo-dolno-niemieckich od \"beshêt, beskēt\" od skaid-, skid.– geograficzny „przedział lub rozdział wód”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=527", "fragment_id": "174567/0", "subtitle": "", "title": "Bieszczady", "document_id": "174567", "start_index": 1.0, "parentId": 527.0, "source": "wikipedia", "score": 0.521786093711853}, "uuid": "45e30e86-05bc-4fbf-9ee9-72edad8b2707"}, {"page_content": "Schronisko na Szrenicy – wysokogórskie schronisko turystyczne w Sudetach Zachodnich, w paśmie Karkonoszy.\nPołożenie.\nSchronisko położone jest na wysokości 1362 m n.p.m. w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Zachodnich, w paśmie Karkonoszy, na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, na szczycie Szrenicy. Schronisko na Szrenicy to duży masywny murowany budynek zbudowany na kopulastym szczycie Szrenicy, 60 m powyżej głównego grzbietu Karkonoszy. Należy do największych wysokogórskich schronisk w Karkonoszach.\nHistoria.\nPierwsze schronisko na Szrenicy wybudowano dopiero w latach 1921-1922 po nieprzedłużeniu koncesji przez władze czechosłowackie Franzowi Endlerowi, właścicielowi pobliskiego schroniska \"Endlerbaude\" (Vosecka bouda). Podobnie jak inne budowle w Karkonoszach, budynek zbudowano w przeważającej części z drewna. Zaprojektowany został przez jeleniogórskich architektów - braci Albert. Do 1945 nosił on nazwę \"Reifträgerbaude\", choć sporadycznie pojawiała się też nazwa \"Deutschböhmerhaus\".\nLokalizacja obiektu, powodowana czynnikami politycznymi (niemal na granicy niemiecko-czechosłowackiej), nie była zbyt korzystna - panują w tym miejscu silne wiatry, długotrwałe opady oraz zjawisko szadzi. Budynek był dwupiętrowy o potężnej, surowej bryle, posiada czterospadowy, naczółkowy dach. Parter został podmurowany. Franz Endler gospodarzył w schronisku do śmierci w 1930, a później jego syn Kurt.\nPo II wojnie światowej w schronisku mieściła się strażnica WOP, w 1951 zostało obiektem PTTK. Liczba miejsc stale się zmniejszała (ze 100 do ledwo 10 plus 30 w części gastronomicznej w 1967), podobnie jak standard usług. W 1967 zamknięto je z powodu złego stanu technicznego. W styczniu 1972 pożar zniszczył 70% powierzchni dachu.W 1973 rozpoczęto remont, który trwał jednak bardzo długo, bo aż do 1991.\nW 1992 ruinę kupili prywatni właściciele - rodzina Kłopotowskich. 19 grudnia tego roku odbyło się ponowne, uroczyste otwarcie.\nPoniżej schroniska na północno-wschodnim stoku Szrenicy mieści się górna stacja wyciągu krzesełkowego ze Szklarskiej Poręby na Szrenicę.\nTurystyka.\nDo schroniska prowadzi znakowany szlak turystyczny:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=769260", "fragment_id": "811406/0", "subtitle": "", "title": "Schronisko na Szrenicy", "document_id": "811406", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 769260.0, "score": 0.5248379111289978}, "uuid": "76120577-3538-489d-bf56-ca2342a676c5"}, {"page_content": ". Szczyt wzniesienia i skałki stanowię punkty widokowe, z których rozciąga się rozległa panorama na masyw Gór Izerskich od Wysokiego Kamienia po Stóg Izerski oraz Przedgórze Izerskie, Góry Kaczawskie oraz Rudawy Janowickie. Między drzewami można też dojrzeć zachodnią część Karkonoszy: Śnieżne Kotły i Szrenicę. Północnym zboczem \"Uroczysko\" przebiega droga wojewódzka nr 358 tzw. \"Droga Sudecka\" z Świeradowa Zdr. do Szklarskiej Poręby.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3122321", "fragment_id": "129454/2", "subtitle": "", "title": "Czarna Góra (Góry Izerskie)", "document_id": "129454", "start_index": 1954.0, "parentId": 3122321.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0795426294207573}, "uuid": "128fdb42-7b9c-4ad1-b05a-610da8b093fa"}, {"page_content": "Pogoda w szczytowych partiach Karkonoszy jest bardziej zmienna niż w niższych partiach, jak również mniej korzystna dla turystów. Oba skrajne szczyty – Szrenica i Śnieżka są pokryte mgłą przez ponad pół roku: zamglenie na Szrenicy utrzymuje się przez 264 dni, na Śnieżce odpowiednio 296. Średnia roczna temperatura dla Szrenicy wynosi +1.9 °C,dla Śnieżki +0.2 °C. Szczyt Śnieżki jest pochmurny przez 190 dni w roku i jest to najwyższy wskaźnik w Polsce. Na Śnieżce występują tylko trzy dni bezwietrzne w roku, a wiatry są często pochodzenia fenowego.\nPrzebieg.\nDroga Przyjaźni rozpoczyna się na Szrenicy, następnie przebiega nad Śnieżnymi Kotłami, przez Czarną Przełęcz, Śląskie Kamienie, Przełęcz Karkonoską, Słonecznik, Schronisko Górskie „Dom Śląski”, Śnieżkę, Czarną Kopę, Przełęcz Sowią do Przełęczy Okraj. Na odcinku: Szrenica – Schronisko Górskie „Dom Śląski” pokrywa się z Głównym Szlakiem Sudeckim.\nMapa szlaku online: link\nDawne turystyczne przejścia graniczne.\nPrzed wejściem Polski i Czech do układu z Schengen (21 grudnia 2007), który zniósł kontrolę osób przekraczających granice, na Drodze Przyjaźni istniały turystyczne przejścia graniczne (piesze, narciarskie, rowerowe). Były to:\nPrócz tego na szlaku istniało jedno przejście drogowe:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160017", "fragment_id": "9315/2", "subtitle": "", "title": "Droga Przyjaźni Polsko-Czeskiej", "parentId": 160017.0, "start_index": 2911.0, "document_id": "9315", "source": "wikipedia", "score": 0.3419248163700104}, "uuid": "83d48a8b-2530-418e-8c0d-1e703d4c4bb7"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy szczytu w Karkonoszach. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKamiennik (czes. \"Luboch\", niem. \"Wasserkoppe\", 1296 m n.p.m.) − szczyt górski położony w zachodniej części Karkonoszy, na granicy państwowej z Czechami. Poniżej szczytu, na wys. 1293,7 znajduje się punkt pomiarowy, co spowodowało, że w przewodnikach i na wielu mapach szczytowi przypisano zaokrągloną wysokość 1294 (zob. np.).\nSzczyt położony w zachodniej części Śląskiego Grzbietu, pomiędzy Szrenicą na wschodzie a Mumlawskim Wierchem na zachodzie. Zbudowany jest z granitu karkonoskiego. Wierzchołek i okolice porośnięte są kosodrzewiną. Niżej rosną lasy świerkowe regla górnego. Północne zbocza są podmokłe, z licznymi torfowiskami wiszącymi – wiszarami, które zasilane są wodą z licznych źródeł.\nPrzez szczyt przechodzi Granica państwowa między Polską a Czechami. Leży w obrębie Karkonoskiego Parku Narodowego i czeskiego Karkonoskiego Parku Narodowego (czes. \"Krkonošský národní park, KRNAP\").\nNa północno-wschodnim stoku Kamiennika znajdowała się strażnica WOP. Obecnie można skorzystać z miejsc noclegowych. Nie ma tu bufetu.\nSzlaki turystyczne.\nPółnocnym zboczem Kamiennika biegnie szlak turystyczny:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1117427", "fragment_id": "1378387/0", "subtitle": "", "title": "Kamiennik (Karkonosze)", "parentId": 1117427.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1378387", "score": 0.1301402747631073}, "uuid": "55de43aa-17ed-40dc-9e19-630a4a0571d4"}, {"page_content": "Szrenicka Skała – formacja skalna w Sudetach Zachodnich, w paśmie Karkonoszy, na wysokości ok. 1300 m n.p.m.\nCharakterystyka.\nSzrenicka Skała położona jest w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Zachodnich, w zachodniej części Karkonoszy, na północnym zboczu Szrenicy, 300 m poniżej schroniska, na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego.\nW sensie geomorfologicznym jest to ostaniec denudacyjny, powstały przez usunięcie zwietrzeliny granitowej. \nTurystyka i narciarstwo.\nPrzy Szrenickiej Skale znajduje się górna stacja kolei krzesełkowej na Szrenicę ze Szklarskiej Poręby oraz:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3740092", "fragment_id": "1323157/0", "subtitle": "", "title": "Szrenicka Skała", "document_id": "1323157", "start_index": 0.0, "parentId": 3740092.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44229656457901}, "uuid": "e3213ed5-6835-4d7e-93a0-76c4c60e77a3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nKolej krzesełkowa na Szrenicę (\"„Szrenica I”\" i \"„Szrenica II”\") – całoroczna dwuodcinkowa kolej krzesełkowa z krzesełkami 2-osobowymi, ze Szklarskiej Poręby na Szrenicę, w Karkonoszach. Przebiega przez teren Karkonoskiego Parku Narodowego. Funkcjonuje w ramach SkiArena Szrenica. Stanowi najłatwiejszy sposób dotarcia ze Szklarskiej Poręby na Śląski Grzbiet. Operatorem kolei są Sudety Lift Sp. z o.o.\nHistoria.\nZostała oddana do użytku w 1962 jako kolej z krzesełkami 1-osobowymi. Przebudowano ją na początku lat 90. XX wieku na kolej z krzesełkami 2-osobowymi, zmieniono dolną stację oraz skrócono II odcinek, budując nową stację górną. Po przebudowie została oddana do użytku 21 grudnia 1993. Obecnie jej właścicielem jest polsko-austriacka spółka Sudety Lift, którą utworzyły polska spółka Sudety II i austriackie przedsiębiorstwo Arlberger Bergbahnen AG.\nZ dolnej stacji ma również swój początek funkcjonująca w okresie zimowym kolej krzesełkowa „Karkonosz Express” na Świąteczny Kamień – z krzesełkami 6-osobowymi, o długości 2393 m, pokonująca różnicę wzniesień 508,1 m, o zdolności przewozowej 1985 osób na godzinę.\nSzrenica I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3205919", "fragment_id": "164199/0", "subtitle": "", "title": "Kolej krzesełkowa na Szrenicę", "parentId": 3205919.0, "start_index": 0.0, "document_id": "164199", "source": "wikipedia", "score": 0.13520637154579163}, "uuid": "9edc0356-454a-4841-a9df-46243e179ae2"}]}
{"id": "q_917", "question": "W którym państwie rozciąga się wielki kanion Kolorado?", "answer": [{"page_content": "Wielki Kanion, Wielki Kanion Kolorado ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Grand Canyon&lt;/&gt;) – przełom rzeki Kolorado w stanie Arizona w USA przez Płaskowyż Kolorado. Za początek kanionu uznaje się Lee's Ferry (niewielka stacja z motelem i przystanią dla łodzi leżąca około 12 km od miejscowości Page), natomiast koniec kanionu leży w rejonie Grand Wash Cliff leżącym około 20 km od początku jeziora Mead. Odległość pomiędzy tymi punktami mierzona nurtem rzeki Kolorado wynosi 446 km. Najgłębszym rejonem Wielkiego Kanionu jest \"Granite Gorge\" (Wąwóz Granitowy), w którym najgłębsze miejsce leży poniżej krawędzi o 1857 m (6093 stóp). Szerokość kanionu waha się od ok. 800 m (pod punktem widokowym Toroweap na \"North Rim\" – Północnej Krawędzi) do 29 km w najszerszym miejscu. Jest to największy przełom rzeki na świecie (jednak nie najgłębszy).\nObszar ten stanowi park narodowy – \"Park Narodowy Wielkiego Kanionu\".\nBudowa geologiczna.\nKanion wykształcony jest głównie w łupkach, a także iłołupkach, wapieniach, piaskowcach i granitowych intruzjach. W kanionie tym można dostrzec przekrój geologiczny od proterozoiku (w prekambrze) po trias (era mezozoiczna). Każda seria warstw skalnych ma inny odcień. Skały osadowe kanionu obfitują w skamieniałości, od pierwotnych glonów do drzew, od morskich muszli po szczątki dinozaurów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=132793", "fragment_id": "11529/0", "subtitle": "", "title": "Wielki Kanion Kolorado", "parentId": 132793.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "11529", "score": 0.9143912196159363}, "uuid": "2a2d68b0-5d86-44a1-8cc5-9048716aa0af"}, {"page_content": "Park Narodowy Wielkiego Kanionu ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Grand Canyon National Park&lt;/&gt;) – park narodowy położony w hrabstwach Coconino i Mohave w północnej części stanu Arizona w USA. Został utworzony w 1919 roku i jest jednym z najstarszych parków narodowych w Stanach Zjednoczonych. Całkowita powierzchnia parku wynosi 4 926,66 km² (1 902 mil²). Swoim terenem obejmuje Wielki Kanion Kolorado – przełom rzeki Kolorado.\nHistoria.\nRegion wokół Wielkiego Kanionu Kolorado został po raz pierwszy objęty ochroną federalną decyzją prezydenta Benjamina Harrisona z 20 listopada 1893 roku, który ustanowił w tym regionie rezerwat leśny. Prezydent Theodore Roosevelt 11 stycznia 1908 roku ze względu na „niezwykłe znaczenie naukowe, jako największego naturalnego kanionu w Stanach Zjednoczonych” ustanowił w tym miejscu pomnik narodowy pod nazwą Grand Canyon National Monument. Ponad dekadę później, 26 lutego 1919 roku Kongres przekształcił pomnik w park narodowy. Prezydent Herbert Hoover chcąc powiększyć obszar objęty ochroną 22 grudnia 1932 roku ponownie ustanowił Grand Canyon National Monument jako pomnik narodowy graniczący z istniejącym parkiem. Z kolei w 1975 roku podwojono powierzchnię Parku Narodowego Wielkiego Kanionu włączając do niego drugi pomnik narodowy Grand Canyon National Monument. W 1979 roku park wpisano na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nUstanowienie Wielkiego Kanionu parkiem narodowym zapobiegło budowie na jego obszarze zapory na rzece Kolorado, która ostatecznie powstała w jej górnym biegu, jako zapora Glen Canyon Dam, która zalewając Glen Canyon utworzyła sztuczne jezioro Powella.\nDostępność.\nWiększość zwiedzających przybywa do południowej krawędzi kanionu, podążając drogą stanową 64. Droga dociera do południowego wjazdu do parku w pobliżu Tusayan, następnie skręca na wschód opuszczając park wschodnim wjazdem.\nWszystkimi miejscami noclegowymi w parku zarządza Xanterra corporation.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=91064", "fragment_id": "644336/0", "subtitle": "", "title": "Park Narodowy Wielkiego Kanionu", "parentId": 91064.0, "start_index": 0.0, "document_id": "644336", "source": "wikipedia", "score": 0.6903515458106995}, "uuid": "2f76b342-8cb6-4406-bf26-e99fd22b4718"}, {"page_content": "Wyżyna Kolorado ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Colorado Plateau&lt;/&gt;) – kraina fizycznogeograficzna położona w Górach Skalistych, w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, w rejonie zwanym Four Corners, na terenie stanów Kolorado, Utah, Arizona, Nowy Meksyk.\nWyżyna zajmuje powierzchnię około 360 tys. km², jest wyniesiona ponad poziom morza na wysokość od około 300 metrów do 4267 metrów, ze średnim wyniesieniem 1585 metrów n.p.m..\nNa terenie wyżyny Kolorado pojawiają się twory prekambryjskie, powstałe w trakcie licznych transgresji morskich, procesów górotwórczych, ruchów uskokowych wraz z towarzyszącymi im wylewami wulkanicznymi. Prekambryjska tarcza krystaliczna została przykryta osadami paleozoicznymi i mezozoicznymi, pochodzącymi z niszczenia brzeżnych, dźwigających się gór. Jest nieckowatym wypiętrzeniem, tworem młodych, ciągnących się południkowo łańcuchów górskich, tworzonych przez Kordyliery. \nLiczne rzeki (m.in. Kolorado, San Juan, Green) toczą swe wody w wielkich kanionach, wyżłobionych w potężnych masywach górskich i wyżynach. Przeważa skąpa roślinność pustyń i półpustyń, związana z położeniem w cieniu opadowym gór Sierra Nevada. Średnie opady na terenie wyżyny nie przekraczają 250 mm. Połączenie suchego klimatu oraz wysokiego wyniesienia ponad poziom morza sprawia, że roślinność na wyżynie Kolorado jest bardzo uboga. Brak roślinności, w połączeniu z bogatą rzeźbą terenu sprawia, że w kanionach często dochodzi do powodzi błyskawicznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58742", "fragment_id": "644602/0", "subtitle": "", "title": "Wyżyna Kolorado", "document_id": "644602", "start_index": 0.0, "parentId": 58742.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47355788946151733}, "uuid": "41a73b26-bbbc-4664-a3f3-957d0bea5305"}, {"page_content": "Długość Kolorado to 2330 kilometrów, a powierzchnia dorzecza wynosi 632 tysiące km². Jest żeglowna na długości około 980 km. Źródła rzeki znajdują się w Górach Skalistych, a ujście w Zatoce Kalifornijskiej, gdzie tworzy deltę. Jej główne dopływy to San Juan, Małe Kolorado, Gila River, Green. Na rzece znajduje się kilka zbiorników wodnych (największe: Mead, Powell) i elektrowni wodnych. Ze zbiornika Havasu doprowadza się wodę Akweduktem Kolorado do Los Angeles i San Diego. Kolorado zasila również system kanałów nawadniających Imperial Valley (dł. ok. 4700 km). Średni roczny przepływ wody w rzece to 637 m³ na sekundę. Przepływ wody przy ujściu do Meksyku w porównaniu do górnego i środkowego biegu bywa stosunkowo niski, ze względu na wcześniejszy duży pobór wody do celów rolniczych oraz miejskich. Szacuje się, że wody rzeki Kolorado nawadniają około 6 milionów akrów ziemi uprawnej oraz są źródłem wody dla około 36 milionów ludzi. Na ostatniej stacji pomiarowej w USA w Winterhaven w Kalifornii (8 km przed granicą z Meksykiem) w latach 2015–2016 przepływ wody wyniósł średnio tylko 9,6 stopy sześciennej na sekundę (przy minimum 6,4 a maksimum 31,0).\nJest znana z malowniczego Wielkiego Kanionu Kolorado, który rzeka utworzyła przecinając Wyżynę Kolorado. Najbardziej malownicza część Wielkiego Kanionu o długości ok. 170 km stanowi od 1919 r. Park Narodowy Wielkiego Kanionu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275925", "fragment_id": "1420500/1", "subtitle": "", "title": "Kolorado (rzeka)", "document_id": "1420500", "start_index": 748.0, "parentId": 275925.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6747441291809082}, "uuid": "75e73f8a-1b84-4ef7-b1c1-356db796ae04"}, {"page_content": "Miedziany Kanion (hiszp.: \"Barranca del Cobre\") – wielki wąwóz znajdujący się w Meksyku.\nNazwa pochodzi od zielonego/miedzianego koloru ścian. Jego długość to ok. 50 km, a jego pionowe ściany miejscami osiągają wysokość 1400 metrów nad dnem rozpadliny, co sprawia, że jest głębszy niż popularny Wielki Kanion Kolorado. Miedziany Kanion wchodzi w skład grupy wąwozów, składających się z sześciu odrębnych kanionów. Powstały one w wyniku działalności sześciu rzek, które łączą się w Rio Fuerte, która z kolei wpada do Zatoki Kalifornijskiej.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2517624", "fragment_id": "507721/0", "subtitle": "", "title": "Miedziany Kanion", "document_id": "507721", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2517624.0, "score": 0.42775148153305054}, "uuid": "baf89167-e284-4a67-b5ef-45a786add3b7"}, {"page_content": "Małe Kolorado (ang. \"Little Colorado River\")– rzeka w amerykańskim stanie Arizona, jeden z większych dopływów rzeki Kolorado, do którego uchodzi w Wielkim Kanionie Kolorado. Ma ponad 500 km długości. Wzdłuż północnego brzegu na długości około 240 km rozciąga się 25 - 80 km pasem Pustynia Pstra.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1287042", "fragment_id": "1143663/0", "subtitle": "", "title": "Małe Kolorado", "document_id": "1143663", "start_index": 0.0, "parentId": 1287042.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7363709211349487}, "uuid": "095455e6-f5ef-4205-ac42-e5f4bedb6321"}, {"page_content": "Pustynia Pstra ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Painted Desert&lt;/&gt;) – półpustynia w amerykańskim stanie Arizona na Wyżynie Kolorado. Rozciąga się od Parku Narodowego Wielkiego Kanionu do Parku Narodowego Skamieniałego Lasu na północnym brzegu rzeki Małe Kolorado. Na jej terenie znajdują się rezerwaty Indian plemion Hopi i Navaho.\nNazwa pustyni, po raz pierwszy wprowadzona w 1858 roku przez Josepha Ivesa, żołnierza, botanika i eksploratora Arizony, pochodzi od powszechnych, zalegających płytowo formacji skalnych o jaskrawych kolorach, głównie czerwonych, pomarańczowych, żółtych i szarych. \nOkoło 200 mln lat temu Pustynia Pstra była szeroką, bagnistą równiną zalewową. Zalewy pozostawiły po sobie warstwy mułu, żwiru i popiołów wulkanicznych, z których powstały piaskowce i łupki. Później tereny te zalało duże morze a następnie, około 65 mln lat temu, obszar Pustyni Pstrej został wypiętrzony podczas ruchów górotwórczych, które utworzyły Góry Skaliste. Pustynia leży na średniej wysokości 1825 m n.p.m. (od 1370 do 1980 m n.p.m.). Obecnie na jej terenie znajdują się liczne skamieniałości z okresu triasu, między innymi liczne egzemplarze skrzemieniałego drewna, z których znany jest Park Narodowy Skamieniałego Lasu.\nNa pustyni panują bardzo trudne do życia warunki klimatyczne. Średnioroczne opady wahają się od 127 do 229 mm, natomiast temperatury w lecie dochodzą do 41°C, podczas gdy w zimie spadają do - 31°C. W klasyfikacji klimatów Köppena jest to zimny klimat pustynny (BWk). \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1287003", "fragment_id": "1143649/0", "subtitle": "", "title": "Pustynia Pstra", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1143649", "parentId": 1287003.0, "score": 0.13501644134521484}, "uuid": "fc67a47a-4d87-4fda-a686-1936a9ae99fd"}, {"page_content": "Great Western Loop (Wielka Pętla Zachodnia) – długodystansowy pieszy szlak turystyczny w Stanach Zjednoczonych, w formie zamkniętej pętli opasującej zachodnią część kraju, o łącznej długości 11 064 km (6875 mil). Przeznaczona dla turystyki pieszej (częściowo również rowerowej i konnej).\nTrasa powstała z połączenia znaczących fragmentów pięciu innych długodystansowych szlaków turystycznych: Pacific Crest Trail, Pacific Northwest Trail, Continental Divide Trail, Grand Enchantment Trail oraz Arizona Trail. Biegnie przez 9 stanów amerykańskich: Kalifornia, Oregon, Waszyngton, Idaho, Montana, Wyoming, Kolorado, Nowy Meksyk, Arizona. Prowadzi w większości przez tereny górskie, jednak o różnych wysokościach oraz ogromnie zróżnicowanych krajobrazach, a także np. przez pustynie. Przebiega m.in. przez 12 parków narodowych oraz przez 75 obszarów dzikiej przyrody (ang. \"wilderness area\").\nPierwszym człowiekiem, który przeszedł w całości tę „Wielką Pętlę Zachodnią” jest Andrew Skurka, zawodowy podróżnik i \"backpacker\". 9 kwietnia 2007 r. rozpoczął on marsz w Wielkim Kanionie Kolorado. Pokonując codziennie średnio ok. 53 km (33 mile) w dniu 7 listopada 2007 r., po 208 dniach wędrówki, powrócił na miejsce startu w Wielkim Kanionie. Jak dotąd (2017) jest on jedynym, który tego dokonał.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4298527", "fragment_id": "1514251/0", "subtitle": "", "title": "Great Western Loop", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1514251", "parentId": 4298527.0, "score": 0.22834786772727966}, "uuid": "6f1bd105-60bb-491b-9d9d-b90a80c4c77d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki w USA. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nKolorado ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Colorado River&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Río Colorado&lt;/&gt;) – rzeka w Ameryce Północnej. Przepływa przez stany: Kolorado, Utah, Arizona, Nevada, Kalifornia oraz przez terytorium Meksyku. Należy do zlewiska Oceanu Spokojnego, gdyż uchodzi do Zatoki Kalifornijskiej, jednak ze względu na ogromny pobór wody jej poziom w największych zbiornikach retencyjnych (Mead i Powell) systematycznie spada, a także wypływ wody do delty w Meksyku jest coraz mniejszy. Stanowi większą część zachodniej granicy Arizony i południowo-wschodniej Nevady, także na niewielkim odcinku granicę USA i Meksyku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=275925", "fragment_id": "1420500/0", "subtitle": "", "title": "Kolorado (rzeka)", "parentId": 275925.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1420500", "score": 0.19423848390579224}, "uuid": "c94d7992-af01-4b99-8218-94433441ac00"}, {"page_content": "Wyżyny te leżą między wschodnimi a zachodnimi pasami Kordylierów i ciągną się od granicy z Kanadą do granicy z Meksykiem. Największą formacją tego regionu jest Wyżyna Kolumbii, wznosząca się średnio od 1000 do 2000 m n.p.m. W regionie tym występują pola lawowe z zespołem kraterów zwany Kraterami Księżycowymi. Mniej więcej na południe od owej wyżyny leży Wielka Kotlina. Na jej dnie występują liczne słone jeziora, przeważnie wyschnięte; największym jest Wielkie Jezioro Słone leżące obok stolicy stanu Utah o podobnej nazwie – Salt Lake City. Na obszarze Nevady, także w tym samym regionie Wielkiej Kotliny występuje sieć wyschniętych słonych jezior ze słynnym Groom Lake. Na obszarze Wielkiej Kotliny leżą liczne (około 150) krótkich pasm górskich, wznoszącym się ponad 3000 m n.p.m. Na południu Wielkiej Kotliny leży rów tektoniczny – Dolina Śmierci, długi na 130 km, gdzie znajduje się depresja 85 m.p.p.m. Depresja ta jest najniższym punktem na kontynencie amerykańskim. W skład wyżyn należy też Wyżyna Kolorado, gdzie charakterystycznym elementem rzeźby terenu są głębokie kaniony rzeczne. Tam właśnie znajduje się słynny Grand Canyon – Wielki Kanion rzeki Kolorado. Osobliwością regionu Kolorado jest Krater Meteorytowy (Meteor Crater) leżący w wulkanicznych górach San Francisco. Krater ten powstał w wyniku uderzenia meteorytu.\nKordyliery Zachodnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122476", "fragment_id": "409187/15", "subtitle": "", "title": "Geografia Stanów Zjednoczonych", "document_id": "409187", "start_index": 21695.0, "parentId": 2122476.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4123237133026123}, "uuid": "fe13e2c6-5318-4660-a866-28b18e0eac98"}]}
{"id": "q_918", "question": "Co się mierzy milibarami?", "answer": [{"page_content": "Milibar (symbol: mbar) – podwielokrotność bara, dawnej jednostki ciśnienia atmosferycznego, używanej w układach MKSA i CGS. W układzie SI jest odpowiednikiem 100 paskali.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82920", "fragment_id": "658115/0", "subtitle": "", "title": "Milibar", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "658115", "parentId": 82920.0, "score": 0.82783043384552}, "uuid": "8219aa81-bac2-4207-986e-c3fb83b1450c"}, {"page_content": "William Napier Shaw (ur. 4 marca 1854, zm. 23 marca 1945) – brytyjski meteorolog. Autor prac z dziedziny meteorologii synoptycznej (zwłaszcza teorii cyklonów) oraz fizyki atmosfery. Profesor Imperial College of Science and Technology w Londynie. W latach 1907–1914 oraz 1919-1923 pełnił funkcję przewodniczącego Międzynarodowej Organizacji Meteorologicznej. Shaw opracował w 1915 roku rodzaj diagramu termodynamicznego zwanego tefigramem. Wprowadził on również jednostki miary ciśnienia bar i milibar.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2264257", "fragment_id": "455293/0", "subtitle": "", "title": "William Napier Shaw", "document_id": "455293", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2264257.0, "score": 0.0928649753332138}, "uuid": "ad482ba2-ac31-4aad-8f14-11e5c9e9158d"}, {"page_content": "Miliard (skrót: mld) – liczba o wartości: 1 000 000 000 = 109 (tysiąc milionów), w krajach stosujących długą skalę. Termin \"miliard\" nie ma swojego odpowiednika w większości krajów stosujących skalę krótką. \nW notacji naukowej miliard zapisuje się w postaci 1e9.\nW krajach stosujących krótką skalę (głównie kraje anglojęzyczne) liczba 109 nosi nazwę bilion.\nW układzie SI mnożnikowi 109 odpowiada przedrostek jednostki miary giga o symbolu G np. GHz – gigaherc, a jego odwrotności (jedna miliardowa) 10-9 odpowiada nano o symbolu n np. nF – nanofarad.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3796", "fragment_id": "168329/0", "subtitle": "", "title": "Miliard", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "168329", "parentId": 3796.0, "score": 0.08207312971353531}, "uuid": "5dd20bed-d70f-4917-a4b0-72a7ad320911"}, {"page_content": "Baria (z gr. βαρύς \"barýs\" – ciężki) – jednostka ciśnienia układu miar CGS, oznaczana symbolem b. Jest równa 1 dynie na centymetr kwadratowy. \n formula_1\nJedna baria odpowiada jednemu mikrobarowi. Dziesięć barii stanowi jeden paskal:\n1 b = 1 μbar = 10−6 bar = 0,1 Pa\nDawniej była używana we Francji[].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1818203", "fragment_id": "877623/0", "subtitle": "", "title": "Baria", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "877623", "parentId": 1818203.0, "score": 0.2231871634721756}, "uuid": "640080ea-bdf6-4370-9015-a2af79c77d82"}, {"page_content": "\\right]&lt;/math&gt;\n |Wielkosc = ciśnienia, naprężenia\n |WielkoscOzn = \"p\"; \"s\", \"σ\"\n |SI-jedn = formula_1\n |CGS-jedn = formula_2\n |Imp-jedn = formula_3\n |Nazwisko = Blaise Pascal\n |Etymologia = \n |JednPodstawowa = \nPaskal (Pa) – jednostka ciśnienia (także naprężenia) w układzie SI (jednostka pochodna układu SI).\n formula_4\nformula_5\nNazwa \"paskal\" pochodzi od nazwiska francuskiego fizyka Blaise’a Pascala.\nZgodnie z przedrostkami układu SI: skrót kPa oznacza kilopaskal (103 Pa), MPa oznacza megapaskal (106 Pa), GPa oznacza gigapaskal (109 Pa), natomiast hPa – hektopaskal (100 Pa).\nHektopaskal jest zazwyczaj stosowany przy podawaniu ciśnienia atmosferycznego, ponieważ jest dokładnie równy stosowanej powszechnie przed latami sześćdziesiątymi XX w. w meteorologii w układzie CGS i MKSA jednostce milibar:\n 1 hPa = 100 Pa = 1 mbar = 10,19 mm H2O\nCiśnienie atmosferyczne na poziomie morza wynosi przeciętnie 1013,25 hPa. Najniższe ciśnienie na świecie wynosiło 870 hPa (12 października 1979 roku w północnej części Oceanu Spokojnego), a najwyższe na powierzchni Ziemi – 1086 hPa (19 grudnia 2001 roku w miejscowości Tosontsengel w Mongolii).\n 1 Pa = 1,019716·10−5 at\n   = 1,019716·10−5 kG/cm²\n   = 1,450377·10−4 psi\n   = 10−5 bar\n   = 0,98692326671·10−5 atm\n   = 0,0075006167382112 mm Hg\n   = 0,1019716212977928 mm H2O\n   = 10 b\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5007", "fragment_id": "176530/0", "subtitle": "", "title": "Paskal", "document_id": "176530", "start_index": 1.0, "parentId": 5007.0, "source": "wikipedia", "score": 0.13918980956077576}, "uuid": "417e2b5a-335c-4a97-86f5-11159e8b0f6a"}, {"page_content": "Mil – jednostka miary, równa 1/1000 cala, używana jako podstawa rastra przy projektowaniu obwodów drukowanych i innych produktów stosowanych w elektronice oraz przy określaniu grubości taśmy magnetycznej. 1 mil = 25,4 μm.\nRozstaw 2,54 mm, czyli 100 mili, mają między innymi złącza kart ISA oraz wyprowadzenia układów scalonych w obudowach typu DIP (dual in-line package) przeznaczonych do montażu przewlekanego. \nW nowszych rozwiązaniach dominują układy o wyższej gęstości druku. Podwójna gęstość oznacza rozstaw wyprowadzeń 50 mil (na przykład procesor Intel Pentium 4 oraz przeznaczone do automatycznego montażu powierzchniowego układy w obudowach SOIC (Small Outline Integrated Circuit). Poczwórna gęstość to rozstaw wyprowadzeń 25 mil (spotykany w układach SSOP (Shrunk Small Outline Package). Spotykane są również układy scalone i inne elementy elektroniczne (w szczególności złącza) o wyprowadzeniach opartych na innych rastrach, np. milimetrowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=123653", "fragment_id": "12533/0", "subtitle": "", "title": "Mil (jednostka miary)", "parentId": 123653.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12533", "score": 0.10994338989257812}, "uuid": "994ea38f-2d7a-4863-9717-57a160639a5d"}, {"page_content": "Ciśnienie atmosferyczne zredukowane do poziomu morza (\"ciśnienie zredukowane\", \"ciśnienie względne\") – wartość ciśnienia atmosferycznego, które występowałoby na poziomie morza w tych samych warunkach otoczenia (ciśnienie rzeczywiste, temperatura powietrza), w których następuje pomiar.\nCiśnienie zredukowane do poziomu morza podaje się w opisie stanu i prognozach pogody, aby ułatwić porównanie ciśnienia w różnych miejscach znajdujących się na różnej wysokości nad poziomem morza.\nZależność ciśnienia od wysokości i temperatury, umożliwiającą obliczenie znormalizowanego ciśnienia, określa wzór barometryczny. \nDo przybliżonego określenia spadku ciśnienia z wysokością stosuje się wielkość zwaną \"stopień barometryczny\" lub \"stopień baryczny\", określającą przyrost wysokości, na której ciśnienie spada o jedną jednostkę ciśnienia. Na wysokościach w pobliżu poziomu morza dla milibarów stopień barometryczny ma wartość około 8 m/hPa i rośnie wraz z wysokością, osiągając około 15 m/hPa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=387830", "fragment_id": "95964/0", "subtitle": "", "title": "Ciśnienie atmosferyczne zredukowane", "document_id": "95964", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 387830.0, "score": 0.10075517743825912}, "uuid": "cb8e2619-647e-4cff-b620-c4eb8db28a57"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki miary. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Bar”.\nBar – jednostka miary ciśnienia w układzie jednostek CGS określona jako 106 dyn/cm2 = 106 b = 1 Mb (megabaria). W układzie SI został zastąpiony przez paskala.\nNazwa bar pochodzi od greckiego βάρύς, oznaczającego ciężki.\n = 105 Pa = 100 kPa = 1000 hPa\n = 1,0197 at\n = 0,98692 atm\n = 14,5038942956 psi\n = 750,06 Tr\n = 106 b\n = 10 N/cm2\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18743", "fragment_id": "183663/0", "subtitle": "", "title": "Bar (jednostka)", "parentId": 18743.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "183663", "score": 0.26017284393310547}, "uuid": "849f838b-eca3-45de-8022-1b72f44edf2a"}, {"page_content": "Megabajt (skrót MB) – jednostka używana w informatyce oznaczająca milion bajtów. Jednostka wykorzystywana do określania pojemności pamięci RAM, pendrive'ów, płyt CD itp.\nRóżnice między MB a MiB.\nW informatyce przedrostek \"mega\" zwykle oznacza liczbę 1.048.576 i jest wynikiem działania 1024 × 1024 = 220, w odróżnieniu od układu SI, gdzie 1000 × 1000 = 106 = 1.000.000. W celu uniknięcia nieścisłości znaczeniowych zalecane jest używanie przedrostka dwójkowego \"mebi\" (mebibajt, skrót MiB), który zgodnie z propozycją IEC oznacza 1024 × 1024. W praktyce jednak utarła się niejednoznaczna nazwa, a brak stosowania formalnego nazewnictwa często powoduje nieporozumienia przy interpretacji pojemności pamięci.\n 1 MiB = 1024 KiB = 1024 · 1024 B = 1 048 576 B\n 1 MB  = 1000 kB  = 1000 · 1000 B = 1 000 000 B\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96342", "fragment_id": "657275/0", "subtitle": "", "title": "Megabajt", "parentId": 96342.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657275", "source": "wikipedia", "score": 0.17938712239265442}, "uuid": "767913bb-b498-460b-b909-668cc0c64cef"}, {"page_content": "Kaliber – rozmiar (średnica) mechanizmu zegarka mechanicznego oraz zespół cech wyróżniających jeden mechanizm od drugiego, czyli kształt, wymiary i układ poszczególnych części. Każdy kaliber tradycyjnie oznaczany jest literami oraz liczbami w celu ułatwienia wymiany zużytych, bądź uszkodzonych elementów werku. Podany numer umożliwia odnalezienie odpowiednich części w katalogu producenta mechanizmu.\nRozmiar kalibru jest wyrażany zazwyczaj w liniach paryskich (1 linia paryska = 2,256 mm), choć popularne jest także podawanie rozmiaru w milimetrach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1930076", "fragment_id": "425354/0", "subtitle": "", "title": "Kaliber (zegarmistrzostwo)", "parentId": 1930076.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "425354", "score": 0.06641534715890884}, "uuid": "eb51227f-2a5f-45d3-8bc9-26a3ff1c9102"}]}
{"id": "q_919", "question": "Do którego państwa jedzie na wycieczkę grupa podstarzałych dyrektorów w filmie „Niebieskie jak Morze Czarne”?", "answer": [{"page_content": "Niebieskie jak Morze Czarne – polska komedia z 1971 roku w reżyserii Jerzego Ziarnika. Premiera filmu miała miejsce 10 sierpnia 1973 roku.\nFilm kręcony w Sianowie i Łazach.\nOpis fabuły.\nPrzez granicę polsko-czechosłowacką jedzie autokar z „młodzieżową” wycieczką do Bułgarii, ale w autobusie znajdują się dyrektorzy. Jedynym młodym człowiekiem jest pilot wycieczki Adam – student szkoły filmowej, który przy okazji filmuje całą wyprawę. Wycieczkowicze pozbywają się tabliczki „wycieczka młodzieżowa”, ale jadący za nimi Węgier zwraca „zgubę”. Nastrój psuje im Piotr swymi ironicznymi komentarzami. Kiedy docierają nad Morze Czarne, okazuje się, że muszą spać w namiotach. Na nic zdają się protesty. Piękna pogoda rekompensuje wszystkie niedostatki. Uczestniczą nawet w zawodach, które wygrywają. Postanawiają się pozbyć pilota, który ostatecznie zostaje odwołany do Warszawy. Dopiero pod koniec wypoczynku okazuje się, że wakacje spędzili nad Bałtykiem.\nObsada aktorska.\nŹródło: Filmpolski.pl.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1643143", "fragment_id": "684649/0", "subtitle": "", "title": "Niebieskie jak Morze Czarne", "parentId": 1643143.0, "start_index": 0.0, "document_id": "684649", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "b376c184-0182-45b4-9a42-96d460af7914"}, {"page_content": "Do napędu autobusu Jelcz 014 Lux i Jelcz 015 Lux zastosowano importowany z Czechosłowacji wyposażony w bezpośredni wtrysk paliwa, 6-cylindrowy, rzędowy silnik wysokoprężny typu Škoda 706RT o pojemności skokowej 11781 cm³ i mocy maksymalnej 117,6 kW (160 KM). Jednostka napędowa zblokowana została z 5-biegową manualną, zsynchronizowaną skrzynią biegów. Przełożenie całkowite mostu napędowego wynosiło 4,88 (w modelu 015 Lux nawet 4,42) przez co autobus był szybszy od pozostałych odmian (z powodzeniem osiągał 85 a wersja 015 nawet 90 km/h). Silnik umieszczony został w przedniej części pojazdu nad osią kół przednich, napęd na koła tylne przekazywany był poprzez dwuczęściowy wał o konstrukcji rurowej. W układzie jezdnym zastosowano sztywną oś przednią o przekroju dwuteowym opartą na wzdłużnych półeliptycznych resorach piórowych oraz dwóch hydraulicznych amortyzatorach ramieniowych. Tylny most napędowy zawieszony został na półeliptycznych resorach piórowych, dodatkowo wspartych przez hydrauliczne amortyzatory ramieniowe. Układ kierowniczy ze ślimakową przekładnią kierowniczą wyposażony został w nadciśnieniową pompę wspomagającą typu AB 125.\nJelcz 014 Lux w kulturze masowej.\nW filmie „Niebieskie jak Morze Czarne” wycieczka jedzie Jelczem 014 Lux do Bułgarii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658224", "fragment_id": "670924/1", "subtitle": "", "title": "Jelcz 014 Lux", "parentId": 1658224.0, "start_index": 1515.0, "document_id": "670924", "source": "wikipedia", "score": 0.10753051936626434}, "uuid": "b6942453-ca8b-4786-8159-e2436644826d"}, {"page_content": "Uczestnicy wyprawy zostali dobrani niezwykle starannie i z każdym prowadzono indywidualne rozmowy, następnie zebrano całą grupę i poinformowano o obowiązkach. Norm Ferguson został wyznaczony na głównego reżysera niesprecyzowanego jeszcze dzieła, które zostanie tam nakręcone, Webb Smith, William Cottrell i Ted Sears mieli zajmować się scenariuszem. John P. Miller, James Bodrero oraz małżeństwo Lee i Mary Blair pracujący nad koncepcją postaci. Charlesowi Wolcottowi polecono zająć się oprawą muzyczną. Herb Ryman, artysta związany uprzednio z Metro-Goldwyn-Mayer, miał wyszukiwać odpowiednie krajobrazy, budynki i ludzi. Larry’emu i Janet Lansburghom powierzono pieczę nad zwierzętami i charakteryzacją. Frank Thomas został współpracownikiem Fergusona do spraw animacji. Jack Cutting, który znał już Amerykę Południową, miał czuwać nad autentyzmem i służyć jako doradca przy ustalaniu wersji obcojęzycznych tych filmów. John Rose przejął funkcję kierownika administracyjnego wyprawy. Ekspedycja licząca 17 osób – Disney i Cottrell pojechali z żonami – opuściła Los Angeles 17 sierpnia 1941 roku samolotem DC-3, kierując się do Brazylii. Międzylądowania dobywały się w Fort Worth w Teksasie, Nashville w Tennessee, Jacksonville na Florydzie, gdzie odbyły się konferencje prasowe. Z Miami następnego dnia filmowcy polecieli na Karaiby wygodniejszym stratosferowym samolotem i wylądowali nocą na wyspach należących do Wielkiej Brytanii, która uczestniczyła już w II wojnie światowej, gdzie brytyjscy urzędnicy robili ostre kontrole.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930835", "fragment_id": "1190424/7", "subtitle": "", "title": "Saludos Amigos", "source": "wikipedia", "start_index": 10923.0, "document_id": "1190424", "parentId": 2930835.0, "score": 0.17519107460975647}, "uuid": "11e2059b-9baa-4e9b-8ced-7da76b284ca2"}, {"page_content": "Wyjazd do Niemiec i Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3657806", "fragment_id": "1308767/3", "subtitle": "", "title": "Sonia Delaunay", "parentId": 3657806.0, "start_index": 3273.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1308767", "score": 0.4306930601596832}, "uuid": "cd7beb09-4c93-4694-9e69-cfe8834a0e13"}, {"page_content": "Pewnego wieczora, podczas zamieci, Janusz ucieka, a wraz z nim mr. Smith, Walka, Zoran, Voss, Tomasz i Kazik. Sztorm śnieżny przybiera na sile i niektórzy członkowie grupy zastanawiają się nad powrotem do obozu. Janusz, uważający, że pogoda jest ich sprzymierzeńcem, wycina im maski z kory brzozowej na twarze i grupa rusza w drogę, zostawiając pościg coraz dalej. Drugiej nocy, podczas zbierania drewna na opał Kazik gubi drogę od ogniska i zamarza. Towarzysze chowają go pod pryzmą kamieni i stwierdzają, że zmarł jako człowiek wolny.\nProwadzona przez Janusza grupa wydostaje się, po wielu dniach wędrówki, ze śniegów Syberii i dociera do jeziora Bajkał. Tam wędrowcy napotykają polską dziewczynę. Irena twierdzi, że uciekła z kołchozu i że jej rodzice nie żyją zamordowani przez Rosjan. Później okazuje się, że nie jest to cała prawda, ale grupa akceptuje dziewczynę i dalej podążają wszyscy razem aż do niepilnowanej (?) granicy z Mongolią. Tam następuje nieoczekiwane rozstanie z Walką, który uważa, że Rosja jest jego ojczyzną, a Stalin to bohater.\nGrupa kontynuuje podróż zbliżając się do Ułan Bator i ciesząc się, że ich wędrówka dobiegła końca, gdy nagle Irena podbiega do wielkiego kamiennego łuku przed miastem i widzi na nim komunistyczne symbole. Wszystko wskazuje na to, że Mongolia jest obecnie krajem komunistycznym, w którym z pewnością nie będą bezpieczni, co potwierdza wizyta w zrujnowanym, pełnym kości zabitych mnichów, klasztorze. W tej sytuacji decydują się na dalszą wędrówkę na południe, do Indii przez Tybet i pustynię Gobi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2212345", "fragment_id": "475979/1", "subtitle": "", "title": "Niepokonani (film 2010)", "parentId": 2212345.0, "start_index": 1587.0, "document_id": "475979", "source": "wikipedia", "score": 0.18688032031059265}, "uuid": "8cc36e34-b8a0-4c2b-881d-df8607f2a36d"}, {"page_content": "W 2089 archeolodzy Elizabeth Shaw i Charlie Holloway odkrywają mapę gwiezdną w jaskini w Szkocji która odpowiada innym mapom, pochodzącym z różnych, niekontaktujących się ze sobą starożytnych kultur. Interpretują ją jako zaproszenie ze strony przodków ludzkości – \"Inżynierów\". Peter Weyland, podstarzały prezes Weyland Corporation, funduje ekspedycję na pokładzie statku \"Prometeusz\", której celem jest księżyc LV-223 — spodziewane miejsce pobytu Inżynierów. Członkowie wyprawy badawczej na czas podróży są utrzymywani w stanie anabiozy. Ich stan nadzoruje android David. Po przybyciu na miejsce dowiadują się, że ich misją jest odnalezienie Inżynierów. Dowódca wyprawy Meredith Vickers rozkazuje załodze nie podejmowanie kontaktu bez jej pozwolenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2514250", "fragment_id": "514220/1", "subtitle": "", "title": "Prometeusz (film)", "parentId": 2514250.0, "start_index": 1197.0, "source": "wikipedia", "document_id": "514220", "score": 0.28334614634513855}, "uuid": "ea2980b7-fca8-43df-be0a-b1b94efc4234"}, {"page_content": "Długa wędrówka przez pustynię powoduje u wędrowców coraz poważniejsze odwodnienie. W pewnym momencie widzą coś, co wygląda jak grupa drzew na horyzoncie. Janusz uważa iż jest to miraż, ale inni skręcają z osi marszu na wschód i znajdują studnię; Janusz, chcąc nie chcąc, idzie za nimi. Zostają przy studni wszyscy przez kilka dni, ale w końcu ruszają dalej. W pewnym momencie Irena doznaje udaru słonecznego i umiera. Wkrótce potem umiera również Tomasz, a Mr. Smith traci chęć do życia. Janusz poleca Vossowi i Zoranowi dotrzeć do widocznych na południu gór i tam czekać, a sam zostaje ze Smithem, którego przekonuje, że jednak warto żyć.\nPo jakimś czasie grupa łączy się ponownie, a nawet znajduje wodę. Są coraz bliżej łańcucha Himalajów. W pewnym momencie napotykają wędrownego szerpę, który wskazuje im drogę do buddyjskiego klasztoru. Tam nabierają sił, ale mnisi mówią, że przejście przez przełęcze będzie możliwe dopiero wiosną. Tam też odłącza od nich Mr. Smith, który postanawia przyłączyć się do wojsk amerykańskich walczących u boku Chińczyków z Japończykami. Pozostała trójka, mimo ostrzeżeń, rusza naprzód i po przeprawieniu się przez góry dociera do Indii.\nFilm kończy się krótkim przypomnieniem rządów komunistycznych w Europie i historii obalenia reżimu. Ostatnia scena przedstawia moment powitania, po pięćdziesięciu latach, Janusza z żoną.\nRecenzje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2212345", "fragment_id": "475979/2", "subtitle": "", "title": "Niepokonani (film 2010)", "document_id": "475979", "start_index": 3139.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2212345.0, "score": 0.10657427459955215}, "uuid": "587c0ebe-2336-4463-8f60-3616544c0f53"}, {"page_content": "Po drodze kolejno odwiedzają: Samotne Wyspy, na których Kaspian detronizuje gubernatora Gumpasa i znosi niewolnictwo; Smoczą Wyspę, na której Eustachy zostaje przemieniony w smoka, a następnie odczarowany; Spaloną Wyspę; Wyspę Złotej lub też Śmiertelnej Wody, na której mieści się jezioro o magicznych właściwościach; Wyspę Głosów, lub też Łachonogów, zamieszkaną przez tajemniczego czarodzieja Koriakina i jego niezwykłych, nieco zwariowanych poddanych; Ciemną Wyspę, na której spełniają się najgorsze sny, aż w końcu docierają do Wyspy Ramandu, początku Końca Świata. Tam odnajdują ostatnich trzech baronów pogrążonych w głębokim śnie. \"Aby złamać potęgę tego czaru, musisz popłynąć aż do Końca Świata albo tak blisko Końca Świata, jak tylko to możliwe, i pozostawić tam przynajmniej jednego ze swoich towarzyszy.\" – oznajmia Kaspianowi władca wyspy, Ramandu. „Wędrowiec” udaje się zatem na wschód. U granicy krainy Aslana drogi bohaterów rozdzielają się: Kaspian wraz z załogą statku wracają do Narnii, Ryczypisk udaje się do krainy Aslana, co stanowi spełnienie jego najskrytszych marzeń, a dzieci zostają odesłane do Anglii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=480623", "fragment_id": "1539368/1", "subtitle": "", "title": "Podróż „Wędrowca do Świtu”", "document_id": "1539368", "start_index": 757.0, "parentId": 480623.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42871448397636414}, "uuid": "93beed0f-1049-434e-aa6f-31961283c504"}, {"page_content": "Przyjaciele wyruszają w podróż przez Indie. Pierwszy cel: Pendżab. Adresatem listu jest wdowa po Balkarze Singhu (Salman Khan) - Kuljeet Kaur (Preity Zinta). List budzi jej wspomnienia z czasu, gdy mąż jeszcze był z nią. Drugi: Manali w Himachal Pradesh. Adresatem drugiego listu jest brat zabitego w walce Dhanjaya Shergilla (Bobby Deol) – sparaliżowany lotnik Vikram Singh (Sunny Deol). On też wspomina przy nich czas przeżyty z bratem. Trzeci cel: Leh w Dżammu i Kaszmir. Adresatami listu są rodzice zabitego porucznika Sahila Ngvi (Dino Morea). Dumna z niego matka i rozżalony na syna ojciec (Mithun Chakraborty)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1935627", "fragment_id": "415573/1", "subtitle": "", "title": "Bohaterowie (film 2008)", "source": "wikipedia", "start_index": 1132.0, "document_id": "415573", "parentId": 1935627.0, "score": 0.35189539194107056}, "uuid": "4f31b587-8747-421d-a8d1-655fd07c35ec"}, {"page_content": "Jest 1987 rok. W leżącym pomiędzy RPA i Namibią, południowoafrykańskim państewku Tangaland, rządzonym twardą ręką przez dyktatora Nyakobo, walcząca przeciw niemu partyzantka komunistyczna FWL dokonuje napadu na zakłady wydobywcze w górach Harel, biorąc kilkunastu członków zagranicznego personelu jako zakładników, jednocześnie stawiając ultimatum, że w razie niespełnienia ich żądań, co miesiąc będą zabijać jednego z nich. Pierwszą ofiarą pada holenderski inżynier, jedyny dziedzic wielomilionowej fortuny potentata przemysłowego, Jensa van Hongena, którego wieść o śmierci syna przyprawia o atak serca. Przed śmiercią van Hongen czyni swoim spadkobiercą nieślubnego syna, Fritza Grahla, drobnego przestępcę i notorycznego gościa niemieckich aresztów oraz zakładów poprawczych, stawiając jednak warunek, że może on przejąć fortunę, dopiero gdy pomści śmierć brata. W celu organizacji wyprawy na Czarny Kontynent, Fritz udaje się do Stanleya Jervisa, brytyjskiego weterana sił specjalnych, którego van Hongen niegdyś uratował z rąk Gestapo. Chcąc spłacić dług wdzięczności, Jervis decyduje się pomóc chłopakowi i zaczyna werbunek oddziału najemników, którego trzon ma stanowić banda najemników, zwana od nazwiska dowódcy Gangiem Leroque’a. Jej członkami są doświadczeni weterani, którzy już kiedyś walczyli za pieniądze w paru afrykańskich konfliktach, dodatkowo wsparci przez drużynę komandosów z SAS pod komendą Briana Nortolta oraz kilku spadochroniarzy z Kevinem Haltreyem na czele. W ostatniej chwili do ekspedycji dołącza grupa brytyjskich geologów, którzy mają zbadać odkryte w Tandze złoża uranu, i dwójka młodych mężczyzn: uciekinier z komunistycznej Polski, były zapaśnik Wojtek „Chris” Krzysztofeczko oraz dezerter ze stacjonującej w RFN jednostki amerykańskiej, Clint Farloon", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=950881", "fragment_id": "992603/1", "subtitle": "", "title": "Konkwista (powieść)", "parentId": 950881.0, "start_index": 725.0, "document_id": "992603", "source": "wikipedia", "score": 0.23539750277996063}, "uuid": "c5be450f-7609-4d36-8001-2bec15d24f10"}]}
{"id": "q_920", "question": "W którym niemieckim mieście stoi późnobarokowy zespół pałacowy Zwinger?", "answer": [{"page_content": "Zwinger – późnobarokowy zespół architektoniczny znajdujący się w centrum Drezna. Jest zaliczany do najbardziej znaczących budowli późnego baroku w Europie.\nNazwa „Zwinger” pochodzi od położenia budynku, na obszarze, który niegdyś znajdował się pomiędzy zewnętrznymi i wewnętrznymi murami obronnymi (niem. \"zwischen\" – „pomiędzy”).\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296220", "fragment_id": "1448268/0", "subtitle": "", "title": "Zwinger", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 296220.0, "document_id": "1448268", "score": 1.0}, "uuid": "3b84901b-bd16-4f36-9e3b-f9befd8248e0"}, {"page_content": "Najczęściej odwiedzanym przez turystów miastem jest Berlin. Jednym z jego najbardziej charakterystycznych zabytków jest Brama Brandenburska z końca XVIII w., która w okresie zimnej wojny, wraz z Murem Berlińskim, tworzyła granicę między wschodnią a zachodnia częścią miasta. Budowla jest zbudowana w stylu klasycystycznym i stanowi obecnie symbol Zjednoczenia Niemiec w 1989 r. W rozległym parku Tiergarten znajduje się natomiast kolumna Siegessäule, upamiętniająca zwycięstwo Prus w wojnie z Danią w 1864 r. Ma ona 35 ton i 8,3 metra wysokości, a u jej szczytu widnieje brązowa figura Nike, bogini zwycięstwa.\nW Niemczech istnieje wiele zamków i pałaców, z których wiele poddano w ostatnich dziesięcioleciach renowacji. Jednym z najsłynniejszych obiektów jest kompleks pałaców i ogrodów w Poczdamie. Na ponad 500 ha znajduje się tutaj około 150 zabytkowych budowli, powstałych głównie w latach 1730–1916. Duże skupisko zamków i pałaców znajduje się również w Saksonii, w pobliżu Drezna. W centrum stolicy kraju związkowego znajduje się znany zespół architektoniczny Zwinger, a wokół miasta rozrzucone jest wiele innych budowli, np. pałac w Pillnitz, Pałac Moritzburg, zamek w Miśni czy Twierdza Königstein. W Bawarii położony jest natomiast słynny zamek Neuschwanstein, a także długi na ponad kilometr Zamek Burghausen. W okolicach Hanoweru zlokalizowane są pałac w Bückeburg, zamek Marienburg, pałac w Corvey, a także w Celle. Na północy kraju zamków jest mniej, a najbardziej znane z nich to: zamek w Plön, zamek i park w Eutin oraz zamek w Schwerinie. W Niemczech działa również ok. 4000 muzeów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17474", "fragment_id": "169735/51", "subtitle": "", "title": "Niemcy", "document_id": "169735", "start_index": 78588.0, "source": "wikipedia", "parentId": 17474.0, "score": 0.04256027191877365}, "uuid": "473e129b-410f-4973-9126-3331c3838aba"}, {"page_content": "Zwinger został zbudowany etapowo w latach 1709–1732 na terenach mieszczących się niegdyś poza obrębem średniowiecznych, wewnętrznych fortyfikacji Drezna, na których w XVI wieku prowadzono rozbudowę tychże fortyfikacji, zahamowaną przez powódź z 1570 roku na rzece Weißeritz, dopływie Łaby. Zaprojektował go znany architekt Matthäus Daniel Pöppelmann na zlecenie Augusta II Mocnego, elektora Saksonii, który w 1697 roku został wybrany na króla Polski. Król August II, słynący z zamiłowania do przepychu i luksusu odbył w latach 1687–1689 podróż po Francji i Włoszech, podczas której miał okazję podziwiać m.in. pałac w Wersalu, do którego kilka lat wcześniej król Ludwik XIV przeniósł swój dwór. Po powrocie do Drezna saski monarcha zapragnął czegoś podobnie okazałego i spektakularnego dla siebie. W odpowiedzi na jego oczekiwania Pöppelmann z pomocą rzeźbiarza Balthasara Permosera stworzył późnobarokowy reprezentacyjny kompleks z otwartym w kierunku późniejszego Placu Teatralnego dziedzińcem (otwarcie to miało umożliwić ewentualną rozbudowę w przyszłości). Oficjalne zainaugurowanie działalności obiektu miało miejsce 20 sierpnia 1719 roku, kiedy to w Zwingerze pomimo zaawansowanych prac budowlanych odbył się ślub syna Augusta II, królewicza Fryderyka Augusta II (od 1733 króla Polski Augusta III) z Marią Józefą. August II szczodrze finansował budowę Zwingeru, mając nadzieję na objęcie tronu niemieckiego po śmierci cesarza Józefa I. Gdy okazało się, że nadzieja ta się nie ziści, jego zainteresowanie obiektem spadło. Drezdeński władca wolał skierować swoją uwagę na łatwiejsze do sfinansowania projektach, takich jak pałac w Pillnitz czy pałac Moritzburg.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296220", "fragment_id": "1448268/1", "subtitle": "", "title": "Zwinger", "source": "wikipedia", "start_index": 341.0, "document_id": "1448268", "parentId": 296220.0, "score": 0.3980962038040161}, "uuid": "f8f17b22-5e1c-43cb-a967-3f7ea5de0313"}, {"page_content": "W Saksonii zaraz na początku XVIII wieku, w latach 1711–1722, architekt Matthäus Daniel Pöppelmann (1662–1736) wzniósł pałac Zwinger (Drezno). Jest to założenie na planie zbliżonym do kwadratu, z dostawionymi do dwóch boków mniejszymi prostokątami zakończonymi półkoliście. Tak ukształtowany plac otaczają niskie galerie; jedynie od strony północnej w XIX wieku dostawiono nową budowlę. Galerie przeprute są dużymi oknami i bogato zdobione rzeźbiarsko. Choć Zwinger powszechnie zaliczany jest do dzieł rokokowych, wręcz podręcznikowych, to Adam Bochnak napisał o nim: \"Całość przez swoją lekkość bliska jest już rokoka, ale z uwagi na symetrie motywów dekoracyjnych nie można jej jeszcze w ścisłym tego słowa znaczeniu nazwać rokokową. Końcowa data robót Pöppelmanna przy Zwingerze, rok 1722, nieco zresztą wyprzedza pierwsze projekty Meissonniera, które styl ten zainicjowały\".\nPoczątki rokoka w Bawarii łączy się z Josephem Effnerem (1687–1745), a przede wszystkim z François de Cuvilliés (1695–1768), autorem przebudowy pałacu elektorskiego (Rezydencja) w Monachium. Cuvilliés wykonał wnętrza pałacu, a zwłaszcza tzw. Reiche Zimmer (1730–1733), pozbawione podziałów architektonicznych. Przy rezydencji wybudował także teatr (Residenztheater) z pełną przepychu dekoracją rokokową. Jeszcze z końcem XVII wieku zaczęła powstawać letnia rezydencja elektora zwana Nymphenburg, która stała się całym kompleksem parkowo-ogrodowym. Na jego terenie Cuvilliés wzniósł dla księżnej Marii Amalii pałacyk Amalienburg (1734). W jego centrum znajduje się owalna sala z kopułą, będącą od zewnątrz niewielkim tarasikiem. O ile strona zewnętrzna budynku jest dość skromna, o tyle wnętrza dekorowane są niezwykle bogato. Nawet kuchnia została ozdobiona – co prawda nie stiukami, ale fajansowymi kaflami z Holandii, malowanymi we wzory kwiatowe i chińskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=97935", "fragment_id": "654693/9", "subtitle": "", "title": "Rokoko", "parentId": 97935.0, "start_index": 11593.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654693", "score": 0.26352572441101074}, "uuid": "de0024a8-78a8-4227-9596-01c35c3b2f38"}, {"page_content": "Herby i symbole.\nZwinger jest licznie zdobiony polskimi i saskimi symbolami związanymi z Augustem II Mocnym, królem Polski, wielkim księciem litewskim, elektorem Saksonii i arcymarszałkiem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Zdobienia:\nZbiory.\nOd początku swoich dziejów Zwinger wykorzystywany jest do przechowywania i prezentowania wartościowych eksponatów. Obiekt posiada bogate zbiory muzealne, które należą do prestiżowego zrzeszenia Staatliche Kunstsammlungen Dresden. Dużą część z nich stanowi kolekcja historycznych wyrobów porcelanowych, w których obecna jest zarówno chińska, japońska i koreańska porcelana sprzed wielu stuleci, jak i znane w całych Niemczech wyroby z Miśni. Ważną rolę odgrywa w nich również kolekcja dawnych przyrządów i eksponatów matematycznych, fizycznych, astronomicznych, geodezyjnych oraz meteorologicznych. Ponadto w Zwingerze znajduje się Rüstkammer – zbrojownia, w której prezentowane są egzemplarze bezcennych historycznych pancerzy, broni palnej i broni białej, a także oranżeria, w której podziwiać można wiele gatunków egzotycznych roślin, sprowadzonych do Zwingeru przez króla Augusta II Mocnego. Wśród jej zbiorów znajdują się także insygnia Augusta II Mocnego.\nW Zwingerze znajduje się także Galeria Obrazów Starych Mistrzów (\"Gemäldegalerie Alte Meister\"), w której mieszczą się bogate zbiory dzieł malarstwa europejskiego z okresu od XV do XVIII wieku, m.in. obrazy takich malarzy jak Tycjan, Rembrandt, Peter Paul Rubens czy Albrecht Dürer.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296220", "fragment_id": "1448268/5", "subtitle": "", "title": "Zwinger", "document_id": "1448268", "start_index": 4704.0, "parentId": 296220.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3493080139160156}, "uuid": "a1774f2e-6463-48b9-ae32-6f0a7e699be7"}, {"page_content": "W czasie wojny siedmioletniej budynki Zwingeru służyły jako pruski magazyn wojskowy. W 1813 roku i podczas Wiosny Ludów Zwinger doznał znacznych uszkodzeń. W latach 1847–1854 po niezabudowanej północno-wschodniej stronie kompleksu wzniesiono monumentalny, neoklasycystyczny budynek według projektu architekta Gottfrieda Sempera. Po ukończeniu w \"Sempergalerie\" – jak nazwano ten budynek, ulokowano zgromadzoną w Zwingerze kolekcję cennych obrazów i w 1855 roku udostępniono ją do zwiedzania w ramach Muzeum Królewskiego (\"Neues Museum\"). Po II wojnie światowej w budynku tym utworzono również Galerię Obrazów Nowych.\nPodczas bombardowania w 1945 roku Zwinger został prawie całkowicie zniszczony. Jego odbudowa rozpoczęła się jeszcze w tym samym roku, gdy Drezno znajdowało się pod radzieckim zarządem okupacyjnym. W 1951 roku otwarto dla zwiedzających dziedziniec i pierwszą odbudowaną część kompleksu. Całość prac rekonstrukcyjnych została zakończona w 1963 roku.\nArchitektura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=296220", "fragment_id": "1448268/2", "subtitle": "", "title": "Zwinger", "parentId": 296220.0, "start_index": 2008.0, "document_id": "1448268", "source": "wikipedia", "score": 0.09085474163293839}, "uuid": "5fbb95af-9c50-403f-ade6-90bd8f64d339"}, {"page_content": "W 1697 królem Polski został August II Mocny. Drezno stało się królewsko-polskim miastem rezydencjonalnym oraz jednym z dwóch (obok Warszawy) miast rezydencjonalnych Jego Królewskiej Mości. Za panowania Augusta II Mocnego miastu nadano znaczenie kulturowe utrzymujące się do dzisiaj. W 1705 przy zamku pojawiło się pierwsze stałe oświetlenie uliczne w mieście, pozostała część Starego Drezna została oświetlona w 1728 roku. W 1708 w budynku wielkiego teatru dworskiego otworzono pierwszą od czasów reformacji kaplicę katolicką w Dreźnie. W 1709 nakazem króla powstała katolicka Szkoła Łacińska, dziś znana jako Gimnazjum św. Benona (\"St. Benno-Gymnasium\"). W latach 1711–1728 zbudowano nową rezydencję królewską Zwinger. O roli Zwingeru przypominają liczne kartusze z herbem Polski, zdobiące poszczególne pawilony, oraz korona królewska z czterema polskimi orłami, wieńczące Bramę Koronną. W 1717 król założył Muzeum Porcelany. W latach 1718–1719 wybudowano nowy gmach teatru. We wrześniu 1719 w Dreźnie odbyły się huczne uroczystości weselne po ślubie królewicza polskiego Fryderyka Augusta z Marią Józefą, cieszące się opinią jednej z najwspanialszych barokowych imprez Europy. Drezno zostało połączone traktami pocztowymi z Warszawą, Wrocławiem, Poznaniem i Toruniem. Na mocy dekretu króla Augusta II (który był z wyznania katolikiem) z 1720 roku założono cmentarz katolicki na potrzeby dworu, a następnie wszystkich drezdeńskich katolików, wśród których w XVIII i XIX wieku było wielu Polaków. Do 1870 roku na cmentarzu spoczęło około 150 znanych Polaków. Także w 1720 decyzją króla utworzono nowe zbiory muzealne Drezna: Zielone Sklepienie, Zbiory Rzeźb, Gabinet Miedziorytów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44849", "fragment_id": "647307/5", "subtitle": "", "title": "Drezno", "source": "wikipedia", "start_index": 6233.0, "document_id": "647307", "parentId": 44849.0, "score": 0.07493817061185837}, "uuid": "1a552ecb-248a-4166-a30e-ae95cc8cf3d1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Ulica infobox/styles.css\" /&gt;\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pierzeja południowa\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Pierzeja północna\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Otoczenie\nPlac Teatralny (\"Zwingerplatz\") – plac położony we Wrocławiu w obrębie Starego Miasta. Łączy ulicę Świdnicką z ulicą Teatralną (\"Zwingerstrasse\") i Widok. Powstał w obszarze dawnego międzymurza w okolicy obecnie nieistniejącej Bramy Świdnickiej. Przy placu położony jest między innymi Wrocławski Teatr Lalek, a w najbliższym otoczeniu między innymi Opera Wrocławska i Hotel Monopol.\nHistoria.\nPlac powstawał w miejscu muru obronnego zburzonego w 1806 roku. Stanowił rozszerzenie istniejącej ulicy (dziś ulica Teatralna). W 1896 roku miejscu temu nadano odrębną nazwę jako plac: \"Zwingerplatz\", co miało odniesienie do jego położenia między średniowiecznymi murami miasta (\"Zwinger\"), choć sama nazwa odnosiła się do pałacu Zwinger. Nazwa nadana placowi stanowiła również nawiązanie do ulicy, dla której plac stanowił przedłużenie: \"Zwingerstrasse\" (dziś ulica Teatralna).\nWyżej wspomniany pałac powstał w miejscu dawnej strzelnicy bractwa kurkowego mieszczącej się od XVI wieku na terenie nie międzymurza (\"Zwinger\"). Istniejący tu obiekt został rozbudowany według projektu Karla Ferdinanda Langhans. W latach 1767–1770 na terenie strzelnicy utworzono siedzibę towarzystwa kupieckiego, a w 1820 roku budynek został kupiony przez korporację kupiecką i przekształcony w klub kupiecki (\"Kaufmännische Ressource\"). Obiekt został zburzony podczas przebudowy placu Teatralnego (niektóre źródła podają, że spłonął w 1890 roku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3759104", "fragment_id": "1329247/0", "subtitle": "", "title": "Plac Teatralny we Wrocławiu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1329247", "parentId": 3759104.0, "score": 0.16529396176338196}, "uuid": "a37752ea-29b9-440a-856e-498955f3ee37"}, {"page_content": "Zwingenberg – miasto w Niemczech, w kraju związkowym Hesja, w rejencji Darmstadt, w powiecie Bergstraße.\nWspółpraca.\nMiejscowości partnerskie:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=615604", "fragment_id": "841162/0", "subtitle": "", "title": "Zwingenberg (Hesja)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "841162", "parentId": 615604.0, "score": 0.11612672358751297}, "uuid": "77585306-0226-4a4e-8a35-7fe7351ad243"}, {"page_content": "W czasach panowania Augusta II Mocnego przystąpiono do organizowania przedsięwzięć budowlanych w Warszawie. Powołany został specjalny urząd budowlany, którym od 1715 kierował Joachim Daniel Jauch. August zamawiał projekty przebudowy zamków w Warszawie, Ujeździe, nawet w Wilanowie. Poprzestał tylko na dwóch inwestycjach: Ogrodzie Saskim i Białej Sali w Wilanowie. Koncepcja Osi Saskiej pochodziła zarówno od Augusta Mocnego, jak i głównego architekta Mateusza Daniela von Poppelmanna (twórca drezdeńskiego Zwingeru). W Warszawie podejmowano najwięcej przedsięwzięć budowlanych. Z jego uporządkowywaniem wiąże się powstanie w 1743 roku Komisji Brukowej stworzonej z inicjatywy marszałka Franciszka Bielińskiego, która miała uporządkować stolicę. W ostatnich latach panowania Augusta II Mocnego pod koniec lat dwudziestych panował wzmożony ruch budowlany, wzorowany na francuskim typie rezydencji \"entre cour et jardin\" (między dziedzińcem a ogrodem), który miał w Polsce własną tradycję rozwojową sięgającą pierwszej połowy XVII wieku. Powstał w tym czasie Pałac Błękitny (1726) Anny Orzelskiej, córki króla Augusta II Mocnego, założony na osi prostopadłej do ulicy, naśladujący typ warszawskiego pałacu późnobarokowego. Paradny dziedziniec ujęty został podkową korpusu. Żadna z siedzib magnackich nie dorównywała królewskiemu pałacowi, natomiast na prowincji taki typ rezydencji rozwijał się pod wpływem triumfu oligarchii magnackiej w tym czasie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1816371", "fragment_id": "882102/6", "subtitle": "", "title": "Nowożytna architektura rezydencjonalna w Polsce", "document_id": "882102", "start_index": 8956.0, "parentId": 1816371.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10900940746068954}, "uuid": "95000da9-5176-45b2-b0a3-30d90e99a8c0"}]}
{"id": "q_921", "question": "Jak nazywa się jednostka miary kąta płaskiego, używana główne w nawigacji morskiej, równa 1/32 kąta pełnego?", "answer": [{"page_content": "Tysiączna, tysięczna – jednostka miary kąta płaskiego spoza układu SI.\nDefinicja.\nTysiączna to kąt pod jakim widać łuk o długości jednego metra z odległości 1 kilometra. Jest ona równa około 1/6283,2 kąta pełnego. Ten rodzaj tysiącznej nosi nazwę tysiącznej rzeczywistej i odpowiada dokładnie jednemu miliradianowi. Ponieważ posługiwanie się nią nie jest wygodne, przyjęto więc:\nSposób zapisu.\nJest używana w wojsku w artylerii oraz do przybliżonego określenia namiaru, np. 10 tysiącznych na prawo od drzewa.\nPomiar.\nIstnieją bardzo proste metody pomiaru np:\nZnacznie dokładniejszych pomiarów można dokonać skalą widoczną w: lornetce, celowniku i dalmierzu.\nObliczanie odległości.\nZnając wysokość albo szerokość obiektu można na podstawie szerokości w tysiącznych określić odległość według wzoru:\n odległość w kilometrach = wysokość (szerokość) w metrach / wysokość (szerokość) w tysiącznych.\nPrzybliżony pomiar odległości polega na zakryciu poziomo trzymanym kciukiem:\nJeżeli zakryje się pionowo trzymanym kciukiem:\nOrientacyjne wymiary w metrach.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18062", "fragment_id": "173489/0", "subtitle": "", "title": "Tysiączna", "parentId": 18062.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "173489", "score": 0.44560521841049194}, "uuid": "6381d9e5-7cc7-4c42-bc86-648aa64c6e3e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki kąta płaskiego. Zobacz też: inne znaczenia słowa \"stopień\".\nStopień – jednostka miary kąta płaskiego, równa 1/360 kąta pełnego, czyli 1/90 kąta prostego. Oznaczana jest przez 1°, spotyka się również oznaczenie 1 deg. Nie jest jednostką układu SI.\nDzieli się na 60 minut kątowych, 3600 sekund, 216 000 tercji i 12 960 000 kwart.\n 1° = (π/180) rad = 60′ = 3600″ = 216 000‴ = 12 960 000⁗ ≈ 17,453 tysiącznej.\nW typografii cyfrowej stopień oznaczany jest znakiem o numerze unikodowym U+00B0 DEGREE SIGN.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18853", "fragment_id": "182068/0", "subtitle": "", "title": "Stopień (kąt)", "document_id": "182068", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 18853.0, "score": 0.7738015055656433}, "uuid": "c9bf04b4-9ecd-495e-b092-f740a01203fb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy jednostki miary. Zobacz też: Grad, Gon.\nGrad, gon, gradus – jednostka miary kąta płaskiego równa 1/100 kąta prostego. Jest to jednostka spoza układu SI równa π/200 radiana, czyli 9/10 stopnia. Wprowadzona w 1795 po Wielkiej Rewolucji Francuskiej w ramach tworzenia nowych dziesiętnych jednostek miar. Obecnie stosowana w geodezji.\nKąt prosty ma 100g (gradów), każdy z nich ma 100c (centygradów, minut gradowych), a z kolei każdy z nich – 100cc (myriogradów, sekund gradowych). Ponadto 1 myriograd ma 100ccc (mikrogradów, tercji gradowych), a 1 tercja gradowa – 100cccc (kwart gradowych).\nPonieważ równik Ziemi ma w przybliżeniu 40 000 km, przemieszczając się po nim o 1 kilometr odmierzy się kąt około 1c.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37129", "fragment_id": "177992/0", "subtitle": "", "title": "Grad (kąt)", "document_id": "177992", "start_index": 1.0, "parentId": 37129.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6301807761192322}, "uuid": "92e0e4e2-f88b-4a7b-9d06-725524e27d9d"}, {"page_content": "Miara kąta – wielkość kąta wyrażona w odpowiednich jednostkach. W matematyce i jej zastosowaniach teoretycznych używa się też bezwymiarowej miary łukowej.\nMiara łukowa kąta wyrażona jest przez stosunek długości łuku wyciętego z okręgu o środku w wierzchołku kąta do długości promienia tego okręgu. Tak określona miara wyraża się liczbą niemianowaną (bezwymiarową) i może przyjmować wartości z zakresu 0 do 2π. \nW życiu codziennym używa się zwykle miary stopniowej. Kąt pełny dzieli się na 360 stopni kątowych (symbol: °), każdy z nich na 60 minut kątowych (symbol: ′), a każdą z nich na 60 sekund kątowych (symbol: ″). Ułamki sekund kątowych podawane są już jako części dziesiętne.\nTę właśnie miarę wykorzystuje się w popularnych kątomierzach.\nW praktyce militarnej i geodezyjnej stosowany bywa podział kąta pełnego na 400 gradów (lub gradusów, symbol: g), z których każdy dzieli się na 100 centygradów (symbol: c), a każdy z nich na 100 myriogradów (symbol: cc). Podział taki ułatwia ręczne (pisemne) dodawanie i odejmowanie, ponieważ przeniesienia i pożyczki wykonuje się jak przy zwykłych liczbach dziesiętnych, bez konieczności przeliczania na 60 i 90 jednostek.\nW pomiarach nachylenia nawierzchni używa się miary procentowej (np. przy określeniu nachylenia nawierzchni drogi). Przykładowo 1% oznacza zmianę wysokości o 1 cm na 100 cm długości. Oblicza się to według wzoru:\n formula_1 gdzie L to długość danego fragmentu stoku, a H wysokość tego fragmentu.\nMiara kąta potocznie nazywana jest kątem.\nUżywa się również (gł. w artylerii) jednostki zwanej tysiączną. Definiuje się ją jako miarę kąta środkowego, który z okręgu o promieniu 1 km wycina łuk o długości 1 m. Tysięczna rzeczywista jest więc równa 1/1000 radiana, w przybliżeniu 1/6283,2 kąta pełnego. Spotyka się też definicje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43179", "fragment_id": "642858/0", "subtitle": "", "title": "Miara kąta", "parentId": 43179.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "642858", "score": 0.8862014412879944}, "uuid": "475edc15-25a2-41b6-83e5-7f199561d92a"}, {"page_content": "Mila morska (Mm, ang.: \"nautical mile\" – NM, \"International Nautical Mile\" – INM) – jest jednostką odległości stosowaną w nawigacji morskiej oraz lotnictwie. Jest to długość łuku południka ziemskiego odpowiadająca jednej minucie kątowej koła wielkiego. W rzeczywistości ze względu na kształt kuli ziemskiej (geoida) długość łuku 1 minuty kątowej jest różna w zależności od szerokości geograficznej, dlatego umownie przyjęto długość uśrednioną.\n 1 INM → 1’ stąd: 40 000 km / (360° × 60’) ≈ 1851,852 m ≈ 1 852 m w układzie SI (wartość przyjęta w Normie ISO 80000-3)\n 1 INM = 10 kabli\nZ pojęciem mili morskiej związana jest jednostka prędkości węzeł. \nWartość 1 INM = 1852 m została przyjęta przez Międzynarodowe Biuro Miar i Wag. Jeszcze do połowy XX wieku niektóre państwa stosowały jednak własną wartość dla mili morskiej:\nGeneza terminu – mila morska.\nNazwa „mila” wywodzi się z łaciny, od pojęcia \"mille passus\", czyli 1000 (podwójnych) kroków (z czego wywodziła się długość mili rzymskiej, wynosząca ok. 1,5 km). Z czasem mila zaczęła być wykorzystywana do określania morskiego dystansu i została powiązana z 1 minutą kątową szerokości geograficznej. W dzisiejszych czasach, mila morska odnoszona jest do długości łuku ziemskiego południka, a dokładniej reprezentuje 1 minutę kątową koła wielkiego. Ze względu na spłaszczenie biegunowe kuli ziemskiej, wartość mili morskiej jest nieznacznie większa w okolicy geograficznego bieguna północnego i południowego.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3574", "fragment_id": "183709/0", "subtitle": "", "title": "Mila morska", "document_id": "183709", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3574.0, "score": 0.4521280825138092}, "uuid": "7f48f341-27a7-4d34-9af9-e08ab682a8bd"}, {"page_content": "Kwarta ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pars minuta quarta&lt;/&gt; – czwarta część mała) – jednostka miary kąta płaskiego równa 1/60 tercji, czyli 1/3600 sekundy, czyli 1/216 000 minuty, czyli 1/12 960 000 stopnia, oznaczana przez 1⁗. Nie należy do układu SI.\n 1⁗ = (1/60)‴ = (1/3600)″ = (1/216.000)′ = (1/12.960.000)°\nW typografii cyfrowej kwarta kątowa oznaczana jest znakiem \"quadris\" (łac.) o numerze unikodowym U+2057 QUADRUPLE PRIME.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1886544", "fragment_id": "877036/0", "subtitle": "", "title": "Kwarta kątowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "877036", "parentId": 1886544.0, "score": 0.6532485485076904}, "uuid": "2e4b3e7d-b13a-4e16-a6c2-0da5e7da9cb6"}, {"page_content": "Kąt bryłowy – część przestrzeni trójwymiarowej ograniczona przez powierzchnię stożkową, czyli wszystkie półproste wychodzące z pewnego ustalonego punktu, zwanego \"wierzchołkiem\", przechodzące przez pewną ustaloną krzywą zamkniętą (np. okrąg).\nMiara kąta.\n \"Zobacz też: miara kąta płaskiego.\"\nZupełnie analogicznie do miar dla kąta płaskiego określa się miary kąta bryłowego, będącego trójwymiarowym odpowiednikiem poprzedniego. Naturalną jednostką miary kąta bryłowego w układzie SI jest niemianowany \"steradian\" (sr) będący jednostką pochodną względem radiana (rad); w ogólności kąt bryłowy ma się do powierzchni sfery tak, jak kąt płaski do obwodu okręgu. \n \"Osobny artykuł: steradian.\"\n\"Steradian\" definiuje się jako pole powierzchni części sfery wyciętej przez powierzchnię stożkową o wierzchołku w jej środku, podzielone przez kwadrat promienia sfery (bądź po prostu pole powierzchni wycięte jw. dla kuli jednostkowej[]); w związku z tym tak zdefiniowana miara kąta bryłowego przyjmuje wartości rzeczywiste z przedziału formula_1.\nJednostką miary kąta bryłowego pochodną względem stopnia (będącego jednostką miary łukowej kąta płaskiego) jest stopień kwadratowy oznaczany deg2, bądź (°)2; pełny kąt bryłowy ma miarę ok. 41 253 stopni kwadratowych, przy czym\n formula_2", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22867", "fragment_id": "182513/0", "subtitle": "", "title": "Kąt bryłowy", "parentId": 22867.0, "start_index": 0.0, "document_id": "182513", "source": "wikipedia", "score": 0.6009427309036255}, "uuid": "ca22711f-6c6b-4666-bdcd-447599f06aaa"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy miary kąta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMinuta – jednostka miary kąta płaskiego równa 1/60 stopnia oznaczana 1′. Nie należy do układu SI.\nDzieli się na 60 sekund, czyli 3600 tercji, czyli 216.000 kwart.\n 1′ = (π/10.800) rad = 216.000⁗ = 3600‴ = 60″ = (1/60)° = 0,296 tysiącznej.\nW typografii cyfrowej minuta kątowa oznaczana jest znakiem \"unis\" (łac.) o numerze unikodowym U+2032 PRIME – prim.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18852", "fragment_id": "182067/0", "subtitle": "", "title": "Minuta kątowa", "parentId": 18852.0, "start_index": 1.0, "document_id": "182067", "source": "wikipedia", "score": 0.5069214105606079}, "uuid": "8e6c301b-6382-4b9b-95fa-627cab9dde09"}, {"page_content": "Rumb – pozaukładowa miara kąta uzyskana przez podział okręgu na 32 części. Niegdyś powszechnie używana w nawigacji morskiej, nieomal całkowicie wyparta przez system 360°. Jeden rumb = 11,25° (0,1963495 rad). \n System składa się z hierarchicznych poziomów:\nBudowa systemu.\nPół- i ćwierćrumby.\nPotrzeba dalszego doprecyzowania systemu została zrealizowane poprzez podział rumbów na pół lub ćwierć, co dało system składający się ze 128 jednostek. ¼ rumba odpowiada 2,8125° (czyli 2° 48′ 45″)\nZastosowania współczesne.\nRumby bywają używane do określania (odniesionego do linii symetrii wzdłużnej kadłuba statku) kierunku, w którym znajduje się obiekt np: \"dwa rumby z prawej pława\", albo \"rumb za lewym trawersem stawa\" itp.\nSystem rumbowy, ale tylko do 16 kierunków (a więc do poziomu III) nadal stosowany jest do określania kierunków prądów morskich, kierunków wiatrów w prognozach meteorologicznych, dziennikach okrętowych itp.\nTabela.\nZestaw nazw pełnych rumbów (32 rumby):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17653", "fragment_id": "169814/0", "subtitle": "", "title": "Rumb", "document_id": "169814", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 17653.0, "score": 0.5723314881324768}, "uuid": "a94ecb0c-958c-469f-8a06-41ea3fbd29fc"}, {"page_content": "Tercja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;pars minuta tertia&lt;/&gt; – trzecia część mała) – jednostka miary kąta płaskiego równa 1/60 sekundy, czyli 1/3600 minuty, czyli 1/216.000 stopnia, oznaczana przez 1‴. Nie należy do układu SI.\n 1‴ = 60⁗ = (1/60)″ = (1/3600)′ = (1/216.000)° = 0,0000823 tysiącznej.\nW typografii cyfrowej tercja kątowa oznaczana jest znakiem \"tris\" (łac.) o numerze unikodowym U+2034 TRIPLE PRIME.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=903026", "fragment_id": "1029064/0", "subtitle": "", "title": "Tercja kątowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1029064", "parentId": 903026.0, "score": 0.5730458498001099}, "uuid": "71104bc5-d13c-4ee0-992c-03965faf5f2a"}]}
{"id": "q_922", "question": "W którym muzeum znajduje się stela Hammurabiego, na której został wyryty jego kodeks?", "answer": [{"page_content": "Kodeks Hammurabiego – babiloński zbiór praw zredagowany i spisany w XVIII w. p.n.e. za panowania króla Hammurabiego, szóstego przedstawiciela I dynastii z Babilonu.\nOgólna charakterystyka.\nZ dotychczas odnalezionych podczas wykopalisk archeologicznych mezopotamskich zbiorów praw kodeks Hammurabiego jest w najlepszym stanie. Odnaleziony w 1902 roku w Suzie (dzisiejszy Iran) przez francuskiego archeologa – M. Jequier, członka wyprawy de Morgana. Tekst wyryto w diorycie pismem klinowym w dialekcie babilońskim języka akadyjskiego, niemal kompletny. Jako pierwszy tłumaczeniem 51 zachowanych kolumn tekstu zajął się francuski asyriolog Vincent Scheil. Sama stela znajduje się obecnie w Luwrze. W górnej części stożka zobrazowano króla Hammurabiego, stojącego w kornej postawie przed bogiem słońca, Szamaszem, który siedzi na tronie. Król przyjmuje insygnia władzy z rąk tego głównego bóstwa całej Mezopotamii. W ten sposób Hammurabi uświadamiał wszystkim, że władza oraz prawa przez niego nadane pochodzą od samego boga i są nienaruszalne. Stelę dla podkreślenia jej znaczenia ustawiono przy największej świątyni Babilonu.\nŹródła poznania.\nIntencją Hammurabiego jako prawodawcy było spisanie wszystkich panujących zwyczajów i praw oraz ustanowienie jednolitych norm ułatwiających rozwój społeczno-gospodarczy Mezopotamii. Przez tę kodyfikację dążył też do zatarcia różnic pomiędzy południem a północą rozległego kraju (pomiędzy Sumerami i Akadami). W tym celu kazał wyryć obowiązujące w jego państwie prawa (prawdopodobnie w znacznej mierze stosowane przez Sumerów) na wysokiej ponad dwa metry steli. W roku 1160 p.n.e., po najeździe Elamitów pod wodzą Szutruk-Nahhunte I na dolną Mezopotamię, stela z Kodeksem została zrabowana z Sippar i wywieziona do Suzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1477600", "fragment_id": "235359/0", "subtitle": "", "title": "Kodeks Hammurabiego", "parentId": 1477600.0, "start_index": 0.0, "document_id": "235359", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "a49bd0b4-a48c-40dd-8bbd-ee2b575bcb18"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy muzeum. Zobacz też: Pałac Luwr – dawna rezydencja królewska w Paryżu.\nLuwr (fr. \"Louvre\", \"Musée du Louvre\" []) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. \nJedno z największych muzeów na świecie, jest też najczęściej odwiedzaną placówką tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych stolicy Francji. Luwr położony jest między rue de Rivoli i prawym brzegiem Sekwany oraz ogrodami Tuileries i Rue du Louvre w obrębie 1. dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60 600 m² mieszczą się zbiory liczące około 350 000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie, takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Wenus z Milo, Mona Lisa Leonarda da Vinci.\nWiadomości wstępne.\nMuzeum znajduje się w Pałacu Luwru (Palais du Louvre) znanym już w średniowieczu. U schyłku XII wieku król Filip II August wzniósł w tym miejscu zamek warowny. W drugiej połowie XIV wieku Karol V Mądry uczynił z zamku rezydencję królewską. W XVI wieku Franciszek I zamienił tę budowlę w monumentalny renesansowy pałac. Autorem barokowej przebudowy pałacu był Jacques Lemercier. W 1672 Ludwik XIV przeprowadził się do Wersalu, natomiast w Luwrze zostawił bogatą kolekcję dzieł sztuki antycznej. W 1692 gmach został siedzibą \"Académie des Inscriptions et Belles Lettres\" oraz \"Académie Royale de Peinture et de Sculpture\", w roku 1699 Akademia zorganizowała pierwszy Salon wystawowy. Podczas rewolucji francuskiej 8 września 1793 r. Konwent Narodowy wydał dekret o zamienieniu pałacu w muzeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67975", "fragment_id": "651008/0", "subtitle": "", "title": "Luwr", "parentId": 67975.0, "start_index": 1.0, "document_id": "651008", "source": "wikipedia", "score": 0.10960127413272858}, "uuid": "e3930225-8c36-4fc1-8716-896703b4e499"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy dawnego pałacu królewskiego. Zobacz też: Luwr – muzeum sztuki w Paryżu..\nLuwr (fr. \"Louvre\", \"Palais du Louvre\") – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie mieszczący największe na świecie muzeum sztuki, ponadto mieści wiele instytucji o charakterze naukowym (m.in. École du Louvre). Jedna z największych historycznych rezydencji w Europie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych Paryża, położony jest przy prawym brzegu Sekwany w obrębie Pierwszej Dzielnicy. W obecnym stanie Luwr jest dziełem renesansowej, barokowej, klasycystycznej i eklektycznej architektury, a jego poszczególne elementy tworzą potężny gmach zbudowany na planie zbliżonym do wydłużonego prostokąta. Składa się z trzech części, najstarszej wschodniej z zabudowaniami wokół Cour Carree, południowej z XVII i XVIII w. oraz północnej z pierwszej połowy XIX w. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60 600 metrów kwadratowym znajduje się muzeum liczące około 35 000 dzieł sztuki światowego dziedzictwa od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, w tym tych o największej sławie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Mona Lisa pędzla Leonarda.\nU schyłku XII wieku, król Filip II August wzniósł w tym miejscu zamek warowny. W drugiej połowie XIV wieku Karol V Mądry uczynił z zamku rezydencję królewską. W XVI wieku Franciszek I zamienił tę budowlę w monumentalny renesansowy pałac. W 1672, Ludwik XIV przeprowadził się do Wersalu, natomiast w Luwrze zostawił bogatą kolekcję dzieł sztuki antycznej. W 1692, gmach został siedzibą \"Académie des Inscriptions et Belles Lettres\" oraz \"Académie Royale de Peinture et de Sculpture\", w roku 1699 Akademia zorganizowała pierwszy Salon wystawowy. Podczas rewolucji francuskiej Zgromadzenie Narodowe wydało dekret o zamienieniu pałacu królewskiego na muzeum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1874157", "fragment_id": "884057/0", "subtitle": "", "title": "Luwr (pałac)", "parentId": 1874157.0, "start_index": 1.0, "document_id": "884057", "source": "wikipedia", "score": 0.08944966644048691}, "uuid": "36bb6f20-286d-4145-82a6-9ae72ed427b3"}, {"page_content": "Hammurabi był twórcą zbioru praw, tzw. kodeksu Hammurabiego znanego z inskrypcji wyrytej na diorytowej steli, odkrytej w 1902 roku podczas wykopalisk w Suzie, starożytnej stolicy Elamu. Kodeks obejmował 282 artykuły dotyczące wymiaru sprawiedliwości: wykroczeń przeciwko własności, ziemi i zabudowaniom, kupców i agentów handlowych, kobiet, małżeństwa, własności rodzinnej i dziedziczenia, pobicia i uszkodzenia ciała, rolnictwa, najmu, własności i sprzedaży niewolników. Został sporządzony w tzw. dialekcie starobabilońskim.\nPodczas swego panowania Hammurabi wyniósł kult babilońskiego boga Marduka do rangi religii państwowej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23950", "fragment_id": "187383/4", "subtitle": "", "title": "Hammurabi", "parentId": 23950.0, "start_index": 4389.0, "document_id": "187383", "source": "wikipedia", "score": 0.7413815855979919}, "uuid": "129f3a24-2ea7-4a4d-8a22-b09b6a02f910"}, {"page_content": "Kodeks Ur-Nammu – zbiór praw, ustanowiony za panowania sumeryjskiego króla Ur-Nammu na przełomie XXII–XXI wieku p.n.e. Znany jest z kopii odkrytej w Nippur (obecny Irak) na początku XX wieku. Odczytany i zbadany został pół wieku później. Tekst niemal w całości jest zniszczony. Odcyfrowano jedynie trzy artykuły z przypuszczalnej łącznej liczby kilkudziesięciu. Nie jest jasne, jakie dziedziny życia regulował.\nHistoria odkrycia.\nSpisana na dwóch tabliczkach glinianych kopia praw Ur-Nammu została odkryta podczas badań archeologicznych ruin miasta Nippur w 1902 roku. Wówczas nikt z badaczy nie zainteresował się szczególnie odkryciem, ponieważ uwaga naukowców skupiła się na odnalezionej w tym samym czasie steli Hammurabiego. Tabliczki trafiły do muzeum w Stambule, gdzie kustosz F.R. Kraus zainwentaryzował je pod numerem Ni 3191 oraz opatrzył uwagą, że dotyczą kwestii prawnych. W 1952 roku tabliczkami zainteresował się przebywający wówczas w Stambule i powiadomiony o nich przez Krausa S.N. Kramer. Odczytany tekst okazał się być kopią praw Ur-Nammu – założyciela III dynastii z Ur.\nKodeks jest najstarszym z dotychczas odnalezionych zbiorów praw. Forma, w jakiej został spisany, była naśladowana przez późniejszych prawodawców mezopotamskich. Prawdopodobnym jest także to, że inskrypcja młodszej o trzysta lat steli Hammurabiego wzorowana była na tradycjach sumeryjskich. Otóż w innym źródle z czasów III dynastii z Ur – steli Ur-Nammu – opatrzonym płaskorzeźbą, ukazana została scena składania przez króla ofiary Nannie. Bóstwo przekazuje Ur-Nammu jakiś przedmiot – prawdopodobnie insygnia mocy nadania praw boskich ludziom.\nOpis fizyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2550311", "fragment_id": "523217/0", "subtitle": "", "title": "Kodeks Ur-Nammu", "parentId": 2550311.0, "start_index": 0.0, "document_id": "523217", "source": "wikipedia", "score": 0.47527116537094116}, "uuid": "e6d31a34-8e23-4c56-9264-b8f8fae9d0c4"}, {"page_content": "Do innych cennych znalezisk tego okresu należą ruiny świątyń, m.in. świątynia bogini Isztar-Kititum w Nerebtum (Iszczali). Pomieszczenia świątyni były rozmieszczone wokół czterech dziedzińców. Całość otaczał mur. Do wnętrza prowadziło kilka bram. Sanktuarium poprzedzała sala ofiar. Tego typu plany świątyń znane były już we wcześniejszym okresie. W ośrodku Larsa zostały odnalezione brązowe figurki, wśród nich statuetka przedstawiającą trzy kozice o złoconych pyskach. Kozice, wspięte na tylnych nogach są odwrócone do siebie grzbietami. Zostały umieszczone na misie podtrzymywanej przez dwóch brodaczy. Rzeźba datowana jest na około 1900 r. p.n.e., znajduje się w Luwrze, w Paryżu.\nDo najbardziej znanych rzeźb tego okresu należy odnaleziona w 1902 r. w Suzie stela z Kodeksem Hammurabiego. Stela przypomina kolumnę. Wyryto na niej tekst słynnego kodeksu. Powyżej tekstu umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą Hammurabiego w postawie stojącej, z dłońmi uniesionymi w modlitwie. Naprzeciw niego zasiada bóg Szamasz, który wręcza królowi symbole władzy. Oblicza postaci wyrzeźbiono w sposób oddający indywidualne rysy, rzeźba strojów wykonana jest bardzo starannie. Twarze posiadają bardzo bujny zarost. Warto zauważyć, że potężny Hammurabi nigdy nie był przedstawiany jako równy bogom.\nDo innych znalezisk pochodzących z tego okresu należą terakotowe płaskorzeźby przedstawiające bogów oraz ludzi wykonujących codzienne czynności. Upowszechniły się też małe, cylindryczne pieczęcie służące do pieczętowania dokumentów spisywanych na glinianych tabliczkach. Wiele z nich zdobią motywy z dziejów Gilgamesza.\nOkres średniobabiloński (kasycki).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50083", "fragment_id": "656085/2", "subtitle": "", "title": "Sztuka babilońska", "document_id": "656085", "start_index": 1939.0, "parentId": 50083.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5957151055335999}, "uuid": "968ebfd5-de17-4a8b-8fce-4d28ebbe2d25"}, {"page_content": "Stela Naram-Sina – kamienna płyta upamiętniająca zwycięstwo akadyjskiego króla Naram-Sina (ok. 2254-2218 p.n.e.) nad górskim ludem Lulubejów. Zabytek ten odnaleziony został w Suzie przez archeologów francuskich pod koniec XIX wieku. Obecnie przechowywany jest w zbiorach Luwru w Paryżu.\nOdnalezienie.\nStela odkryta została w 1898 roku w Suzie w Iranie w trakcie francuskich prac wykopaliskowych kierowanych przez Jacques'a de Morgana. W czasie tychże wykopalisk odkryto tam też inne ważne mezopotamskie zabytki, jak np. stelę z kodeksem Hammurabiego i obelisk Manisztusu. Wszystkie one były łupem wojennym elamickiego króla Szutruk-Nahhunte I (1185-1155 p.n.e.), który przywiózł je tu z Babilonii. \n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Stela Naram-Sina w powiększeniu\nOpis zabytku.\nStela wykonana jest z różowego wapienia, ma wysokość 2 metrów i szerokość 1,05 metra. Ukazane zostało na niej zwycięstwo akadyjskiego króla Naram-Sina nad Satunim, królem Lulubejów - ludu z gór Zagros. W przeciwieństwie do sumeryjskich stel (np. steli sępów czy steli Ur-Nammu), dla których charakterystyczny był podział kompozycji na poziome pasy z przedstawieniami, na tym zabytku po raz pierwszy pojawia się jedna, wielka scena zajmująca całą jego przednią stronę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121056", "fragment_id": "20967/0", "subtitle": "", "title": "Stela Naram-Sina", "parentId": 121056.0, "start_index": 2.0, "document_id": "20967", "source": "wikipedia", "score": 0.2525668144226074}, "uuid": "9ddf06cf-5a5d-47ca-8ec9-c0ade5732ea3"}, {"page_content": "Dział Sztuki Bliskiego Wschodu jest drugą najnowszą po Dziale Sztuki Islamu sekcją Luwru, pierwsze zbiory zaczęto gromadzić od 1881, a kolekcja poszerza się do dnia dzisiejszego. Zbiory stanowią szeroki przegląd świadectwa starożytnych cywilizacji Bliskiego Wschodu, od najstarszych cywilizacji po ostatni okres przed ekspansją islamu na obszarach Lewantu, Mezopotamii i Iranu. Rozwój zbiorów sztuki bliskowschodniej zawdzięcza się intensywnym ekspedycjom i badaniom archeologicznym, działali tacy odkrywcy i badacze jak Paul-Émile Botta, który w 1843 odkrył zabytki z czasów panowania Sargona II, przede wszystkim pozostałości z rezydencji królewskiej w Khorsabad, takie jak brama z rzeźbionymi hybrydami, czy reliefy z przedstawieniami orszaku królewskiego. Znaleziska stały się asumptem do utworzenia Muzeum Kultury Asyryjskiej, które było zalążkiem obecnego Działu.\nMuzeum prezentuje bogatą kolekcję dzieł związanych z Sumerami, zabytki z miasta Akkad, wśród nich dzieła takie jak Stela sępów Eanatuma władcy miasta Lagasz z 2450 r. p.n.e., czy też \"Stela zwycięstwa króla Naramsina\" fundowana przez Naram-Sina, króla akadyjskiego, na cześć zwycięstwa nad Lulubejami z gór Zagros. Odkryta w 1901, wynosząca wysokość 2,25 m stela z kodeksem Hammurabiego jest najcenniejszym zabytkiem historii prawa babilońskiego. Z zabytków irańskich wyróżniają się m.in. \"Głowa pogrzebowa\" z okresu archaicznego oraz zabytki perskie m.in. malowany fryz z przedstawieniem \"Łuczników Dariusza I\".\nDział Sztuki Starożytnego Egiptu.\nDział zawiera ponad 50 000 dzieł datowanych od 4000 p.n.e. do IV w. n.e., stanowiących dziedzictwo cywilizacji zamieszkujących deltę i dolinę dolnego Nilu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67975", "fragment_id": "651008/12", "subtitle": "", "title": "Luwr", "document_id": "651008", "start_index": 18806.0, "parentId": 67975.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2970755696296692}, "uuid": "e063a6d2-7cd6-4235-99c2-be498ed1e591"}, {"page_content": "Obelisk Manisztusu – kamienna stela w kształcie czworobocznego, zwężającego się ku górze obelisku, powstała na rozkaz Manisztusu (ok. 2270-2255 p.n.e.), trzeciego króla z dynastii akadyjskiej, syna słynnego Sargona Wielkiego. Zabytek ten odnaleziony został w końcu XIX wieku w Suzie przez archeologów francuskich; obecnie znajduje się w Luwrze.\nOpis zabytku.\nObelisk Manisztusu ma wysokość 1,4 metra, szerokość 0,6 metra i grubość 0,6 metra. Wykonany został z twardego, czarnego diorytu. Jego cztery boki niemal całkowicie pokrywa inskrypcja w języku akadyjskim zapisana pismem klinowym. \nTreść inskrypcji dotyczy wykupu przez króla Manisztusu dużych obszarów ziemi w okolicach miasta Kisz. Na terenach tych utworzył on cztery wielkie posiadłości, które podzielone zostały na mniejsze działki. Działki te król przydzielił swym dowódcom wojskowym. Poprzez nadania ziemi chciał on najprawdopodobniej zapewnić sobie ich lojalność. \nObelisk Manisztusu odkryty został w 1898 roku przez Jacques'a de Morgana w czasie francuskich prac wykopaliskowych prowadzonych w mieście Suza w Iranie. W czasie tychże wykopalisk odkryto też inne ważne mezopotamskie zabytki, jak np. stelę Naram-Sina i stelę z kodeksem Hammurabiego. Wszystkie one były łupem wojennym elamickiego króla Szutruk-Nahhunte I (1185-1155 p.n.e.), który przywiózł je tu z Babilonii. \nWystawianie kamiennych stel z inskrypcjami potwierdzającymi królewskie nadania ziemi rozpowszechniło się szczególnie w 2 połowie II tys. p.n.e., za panowania królów kasyckich, kiedy to znane one były pod nazwą kudurru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2433987", "fragment_id": "524158/0", "subtitle": "", "title": "Obelisk Manisztusu", "parentId": 2433987.0, "start_index": 0.0, "document_id": "524158", "source": "wikipedia", "score": 0.2023417353630066}, "uuid": "741da15c-9366-4a6c-8f2e-25e7fde6311d"}, {"page_content": "Szutruk-Nahhunte I (1185–1155 p.n.e.) – król Elamu, najprawdopodobniej założyciel nowej dynastii, zwanej od jego imienia dynastią Szutrukidów. Zostawił po sobie liczne inskrypcje i jest często wspominany w literaturze babilońskiej.\nW roku 1159 p.n.e. rozpoczął starannie przygotowany atak na Babilonię, zajmując Sippar i nakładając trybut na podbite miasta i wsie. W następnym roku zajął Kisz i Babilon, zmuszając kasyckiego króla Zababę-szum-iddina do ucieczki. Na tronie babilońskim Szutruk-Nahhunte I osadził swego syna, Kutir-Nahhunte III. Powrócił do Elamu z bogatymi łupami, wśród których znalazły się też m.in. obelisk Manisztusu, stela Naram-Sina i stela z kodeksem Hammurabiego. Był pierwszym królem Elamu który zbierał dzieła sztuki z innych krajów. Przypisywane jest mu wzniesienie wielu budowli w Suzie, m.in. sali kolumnowej poświęconej Inszuszinakowi, spełniającej rolę kaplicy dynastii Szutrukidów. Zmarł w 1155 r. p.n.e. Na tronie elamickim zastąpił go jego syn Kutir-Nahhunte III.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1234415", "fragment_id": "1114489/0", "subtitle": "", "title": "Szutruk-Nahhunte I", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1114489", "parentId": 1234415.0, "score": 0.10046039521694183}, "uuid": "cdd84920-5c55-496a-b9cd-255c9a844969"}]}
{"id": "q_923", "question": "Jak nazywa się obszar u ujścia rozwidlającej się rzeki?", "answer": [{"page_content": "Ujście rzeki – miejsce, w którym rzeka lub inny ciek kończy swój bieg, wpadając do jeziora, morza, oceanu lub większej rzeki. Ujścia często stanowią lokalizację portów ze względu na dogodne warunki naturalne. Są miejscem, gdzie najszybciej zachodzi proces akumulacji osadów aluwialnych.\nTypy ujść.\nZe względu na budowę wyróżnia się dwa główne typy ujść rzecznych.\nUjścia deltowe.\n \"Osobny artykuł: Delta rzeki.\"\nUjścia deltowe to ujścia w postaci kilku odnóg, stworzone przez osadzające się aluwium (głównie żwir, piasek, muł oraz glina). Osadzanie zachodzi dlatego, że w dolnym odcinku rzeka zaczyna stopniowo zwalniać, co powoduje opadanie niesionych przez nią materiałów na dno. W ten sposób tworzy się równina o charakterze bagiennym. O kształcie delt decyduje głównie zarys linii brzegowej, a o jej wielkości – ilość osadów niesionych przez rzekę. Rzeki o ujściach typu deltowego to np. Amazonka, Nil, Ganges. Delty mogą tworzyć się w zatoce i mieć częściowo zamknięty charakter. Takie ujścia mają np. Wisła, Dniepr, Ob czy Jenisej. Innego rodzaju delty wychodzą w głąb morza, jak w przypadku Rodanu, Wołgi, Missisipi lub Rzeki Żółtej.\nUjścia rzeczne bez delt.\n \"Osobny artykuł: Estuarium.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=59107", "fragment_id": "648603/0", "subtitle": "", "title": "Ujście rzeki", "document_id": "648603", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 59107.0, "score": 0.3711763322353363}, "uuid": "1e7bf7d7-4549-4621-91b4-8727f00148f2"}, {"page_content": "Czikoj ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Чикой&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"mn\"&gt;Цөх гол&lt;/&gt;, \"Cöch gol\") – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Zabajkalskim i Buriacji, częściowo na granicy z Mongolią, prawy dopływ Selengi. Jej długość wynosi 769 km; dorzecze zajmuje powierzchnię 46 200 km².\nŹródła znajdują się we wschodniej części Gór Czikokońskich. Rzeka płynie w kierunku zachodnim, równolegle do południowych zboczy Gór Małchańskich. U ujścia do Selengi rozwidla się. Reżim deszczowy. Rzeka jest pokryta lodem od przełomu października i listopada do przełomu kwietnia i maja. W lecie i na jesieni Czikoj wylewa. Rzeka wykorzystywana jest do nawadniania.\nGórną część rzeki obejmuje Park Narodowy „Czikoj”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2689251", "fragment_id": "1602667/0", "subtitle": "", "title": "Czikoj", "parentId": 2689251.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1602667", "source": "wikipedia", "score": 0.2953633964061737}, "uuid": "00d43ddc-eeff-46f0-9eee-7bdf299ddd2f"}, {"page_content": "W okolicach rzeki często można spotkać karibu, woły piżmowe, łosie oraz niedźwiedzie grizli. Stado karibu Bluenose wędruje przez ten obszar w lipcu. Obszar ten w przeszłości przyciągał również traperów ze względu na liczne zwierzęta futerkowe, takie jak lisy, kuny, wilki i rosomaki. Wzdłuż rzeki często spotyka się również ptaki wędrowne, ptactwo wodne oraz ptaki drapieżne. Wiele z tych ptaków zakłada gniazda w delcie u ujścia rzeki, gdzie znajduje się obszar chroniony Anderson River Delta Migratory Bird Sanctuary. Podgatunek bernikli obrożnej, bernikla czarna, gniazduje w zewnętrznych obszarach delty rzeki. Około 2% populacji tego podgatunku, czyli 2 500 ptaków, przebywa tam od końca maja do sierpnia lub września. Innym gatunkiem ptactwa wodnego występującego w delcie rzeki jest łabędź czarnodzioby, który gniazduje tutaj w niewielkich liczbach, jednak znacznie większa grupa (około 1 200 osobników) zatrzymuje się na tym obszarze w celu zdobycia pożywienia i pierzenia podczas lata.\nZnaczenie dla człowieka.\nDolne partie rzeki były pierwotnie zamieszkane przez Inuitów, których populacja została zdziesiątkowana przez epidemię szkarlatyny w 1865 roku. W latach 60. XIX wieku Kompania Zatoki Hudsona prowadziła posterunek handlowy u ujścia rzeki, gdzie obecnie znajduje się osada Stanton.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5854210", "fragment_id": "37707/1", "subtitle": "", "title": "Anderson (rzeka)", "document_id": "37707", "start_index": 849.0, "parentId": 5854210.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3114100992679596}, "uuid": "399fca2c-27fd-4a1c-9ad2-33af170a4c1d"}, {"page_content": "Odcinek od ujścia Obrzycy do ujścia Pliszki objęty jest ptasim Obszarem Natura 2000 \"Dolina Środkowej Odry\", obejmującym szeroką na 5-10 km dolinę Odry na długości ponad 100 km.\nOd okolic wsi Czarnowo i dalej wzdłuż granicy polsko-niemieckiej do okolic wsi Kłopot po polskiej stronie, Odra płynie w Krzesińskim Parku Krajobrazowym.\nOdcinek od okolic wsi Pamięcin do obszaru wyżej ujścia Myśli, dolina rzeki po polskiej stronie znajduje się Parku Krajobrazowym Ujście Warty.\nOd wsi Czelin do obszaru powyżej Krajnik Dolny po polskiej stronie Cedyński Park Krajobrazowy.\nObszar Międzyodrza po rozwidleniu na Odrę Zachodnią i Wschodnią do Skośnicy obejmuje Park Krajobrazowy Dolina Dolnej Odry, który razem z niemieckim Nationalpark Unteres Odertal tworzy Międzynarodowy Park Dolina Dolnej Odry.\nPrzy ujściu rzeki został utworzony obszar sieci Natura 2000 – Ujście Odry i Zalew Szczeciński (rezerwat Czarnocin).\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nOdra w okolicy Brzegu Dolnego\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nPanorama części ujścia rzeki: Długi Ostrów (wyspa) oraz Odra\nHydronimia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9323", "fragment_id": "179662/8", "subtitle": "", "title": "Odra", "parentId": 9323.0, "start_index": 12192.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179662", "score": 0.28482046723365784}, "uuid": "37c30392-765d-4972-ad19-2ca5f5da9340"}, {"page_content": "System rzeczny – rzeka główna wraz ze wszystkimi dopływami. Dorzeczem nazywamy obszar, z którego wody spływają do jednej rzeki. Granica pomiędzy dorzeczami to dział wodny. Rzeka główna uchodzi do morza lub oceanu. Wyróżniamy dwa rodzaje ujść rzecznych: deltowate i lejkowate.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86022", "fragment_id": "639673/0", "subtitle": "", "title": "System rzeczny", "document_id": "639673", "start_index": 0.0, "parentId": 86022.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20329631865024567}, "uuid": "2a3be46f-bc3f-41d0-b534-8cd46954b44f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy delty rzeki. Zobacz też: inne znaczenia słowa „delta”.\nDelta – równina o charakterze bagiennym (np. Żuławy Wiślane w Polsce), powstała wskutek osadzania się materiału u ujścia rzeki. Często przypomina kształtem grecką literę delta (Δ), stąd jej nazwa.\nPowstawanie delt.\nUjścia typu deltowego powstają w przypadku, gdy rzeka uchodzi do zbiornika wodnego (morza lub jeziora), który charakteryzuje się nieznacznymi wahaniami poziomu wody – w przeciwnym przypadku powstają estuaria. Silne prądy lub przypływy mogą unosić z sobą na pełne morze nawet bardzo znaczne masy mułu, nanoszonego przez rzeki i w ten sposób nie dopuścić do tworzenia się delt. Toteż delty tworzą się przede wszystkim w płytkich zbiornikach wodnych, w jeziorach, w morzach zamkniętych, pozbawionych przypływów i odpływów i silnych prądów, jak na przykład Morze Śródziemne i Morze Czarne, południowo-wschodnie części Morza Bałtyckiego, Zatoka Meksykańska w swej północnej części, płytkie morza przybrzeżne oceanu Spokojnego w Azji, Zatoka Bengalska, Ocean Arktyczny wzdłuż brzegów Azji. Innym czynnikiem sprzyjającym powstawaniu delt jest duża ilość transportowanego i akumulowanego materiału. Wyróżnia się \"delty wysunięte\" (wychodzące w morze), \"schowane\" (wypełniające zatoki), a także \"wsteczne\" (narastające w kierunku przeciwnym do spływu wód rzecznych, będące skutkiem akumulacji wód rzecznych po cofkach – patrz Delta Świny).\nNajwiększe delty.\nNajwiększą deltę na świecie tworzy Amazonka; delta ta mierzy 100 000 km². Na następnych miejscach plasują się: delta Ganges-Brahmaputra (80 000 km²), Orinoko (w Ameryce Południowej, 24 000 km²) i Nil (20 000 km²). Z rzek europejskich największą deltę ma Wołga (13 000 km²).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=19299", "fragment_id": "170405/0", "subtitle": "", "title": "Delta rzeki", "parentId": 19299.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "170405", "score": 0.30859577655792236}, "uuid": "46543dc4-92ab-40a5-a4b4-bb780a31aa53"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia z dziedziny hydrologii. Zobacz też: miejscowość Dorzecze w woj. dolnośląskim.\nDorzecze – obszar lądu, z którego wody powierzchniowe spływają do jednej rzeki i ostatecznie do jej ujścia.\nW skład dorzecza wchodzą: rzeka, dla której określane jest dorzecze, jej przyrzecze (obszar wzdłuż rzeki) oraz jej dopływy wraz z ich dorzeczami. Dorzecze rzeki uchodzącej do morza lub innego akwenu określa się mianem dorzecza I rzędu. Dorzecza dopływów takiej rzeki – dorzeczami II rzędu, ich dopływów – dorzeczami III rzędu, itd.\nPojęcie „dorzecza” wprowadzone zostało w 1851 roku przez Wincentego Pola w podręczniku \"Hydrografia\". Podobnym choć szerszym znaczeniowo pojęciem jest zlewnia, która definiowana może być także dla innych obiektów hydrologicznych, np. dla jeziora lub bagna.\nZnaczenie terminu „dorzecze” bywa zawężane do zlewni rzek głównych (tj. uchodzących do morza i innych dużych akwenów). Zdefiniowany jest on w ten sposób w prawodawstwie polskim i europejskim. Rzadziej pojęcie dorzecza stosowane jest także w odniesieniu do obszaru, z którego wody spływają do danego odcinka rzeki (np. „dorzecze górnej Wisły”).\nGranicę między dwoma sąsiednimi dorzeczami nazywa się działem wodnym. Zbiór dorzeczy rzek uchodzących do jednego morza lub innego akwenu nazywa się zlewiskiem.\nDorzecza I rzędu w Polsce.\nNa terytorium Polski znajdują się w całości lub w części dorzecza I rzędu:\noraz mniejszych rzek wpadających do Bałtyku, takich jak Pregoła, Wkra, Parsęta, Rega i inne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1172", "fragment_id": "183352/0", "subtitle": "", "title": "Dorzecze", "document_id": "183352", "start_index": 1.0, "parentId": 1172.0, "source": "wikipedia", "score": 0.32608655095100403}, "uuid": "471f3e8d-7d26-4cb1-a26d-8d5b10653ac1"}, {"page_content": "Estuarium (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;aestuarium&lt;/&gt; „droga morska”) – poszerzone, lejkowate ujście rzeki, powstałe w wyniku działania pływów morskich.\nPrzypływy i odpływy działają erozyjnie, wydzierając w stronę morza akumulowany przez rzekę materiał, i w związku z tym poszerzają ujście rzeki, jednocześnie uniemożliwiając utworzenie się delty z materiału akumulowanego z biegiem rzeki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10035", "fragment_id": "184243/0", "subtitle": "", "title": "Estuarium", "parentId": 10035.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184243", "score": 0.09830869734287262}, "uuid": "05191881-818e-4ffe-8a2d-07ad283fff9b"}, {"page_content": "Zlewnia – obszar lądowy, z którego wody spływają do danej rzeki (albo jej części) lub do danego jeziora, bagna, jak również innego obiektu hydrologicznego, zwanego recypientem lub odbiornikiem.\nZlewnia rzeki, gdy analizowana jest cała jej długość (do ujścia), jest tożsama znaczeniowo z dorzeczem. Termin dorzecze bywa dodatkowo zawężany do zlewni rzek głównych, tj. uchodzących do morza lub innego akwenu.\nCharakterystyka.\nZlewnia dotyczy zarówno wód powierzchniowych, jak i podziemnych. Ze względu na mające miejsce niekiedy różnice pomiędzy obszarami spływu podziemnego i powierzchniowego stosuje się rozróżnianie zlewni powierzchniowych (topograficznych) i podziemnych (hydrogeologicznych).\nZlewnia wyraźnie wpływa na naturalną retencję wód, sposób zasilenia rzek i jezior oraz ich bilansu wody. Zlewnia decyduje też w dużym stopniu o morfologii koryt rzek i potoków. Charakter jej też ma znaczenie w formowaniu się naturalnego składu chemicznego wód, pojawianiu się zawiesiny, tworzeniu osadów dennych. W kształtowaniu się właściwości wód na terenie zlewni biorą udział nie tylko jej naturalne elementy składowe (podłoże i szata roślinna), lecz również zewnętrzne czynniki – klimat i działalność człowieka[].\nRozróżnia się zlewnię bezpośrednią, z której wody spływają bezpośrednio lub za pośrednictwem małych cieków oraz pośrednią, tzn. obszar niekontaktujący się z danym zbiornikiem bezpośrednio, z którego wody są doprowadzane do tego zbiornika za pośrednictwem większego cieku (lub cieków)[].\nParametry zlewni.\n1) Długość zlewni formula_1 [km] – największa odległość w linii prostej między ujściem i punktem najbardziej oddalonym na dziale wodnym.\n2) Długość maksymalna zlewni formula_2 [km] – długość doliny rzeki głównej od ujścia do punktu na dziale wodnym w przedłużeniu odcinka źródłowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21482", "fragment_id": "187206/0", "subtitle": "", "title": "Zlewnia", "document_id": "187206", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21482.0, "score": 0.21207518875598907}, "uuid": "10ce8908-6f16-440e-ab98-aee973a8a36b"}, {"page_content": "Amazonka ma kilka rzek źródłowych, w zależności od przyjęcia jednej z nich za główną, podaje się różną długość. Do lat 50. XX wieku za rzekę źródłową Amazonki uważano Marañón, jednak obecnie przyjmuje się za taką rzekę Ukajali. Rzeka Ukajali ma swoje źródła w rzece Apurímac. Za pośrednictwem jednej z dwóch alternatyw, to jest rzeki Homillos lub układu rzek Challamayo (wraz z jeziorami Parihuana oraz Huarhuarco), Huarhuarco oraz Santiago, Apurímac ma swoje źródła w rzece Lloqueta. Potokami o największym natężeniu przepływu wody, zasilającymi Lloquetę są Apacheta i Carhuasanta. &lt;&gt;[]\nW środkowym biegu, od ujścia Javari do ujścia Rio Negro, Amazonka nazywana jest Solimões. Szerokość rzeki dochodzi w środkowym biegu do 20 km, zaś w biegu dolnym do 100 km.\nUjście Amazonki do Atlantyku ma postać ogromnego deltowatego estuarium o powierzchni ok. 100 tys. km2, z licznymi, oddzielonymi od siebie, ramionami (około 200 odnóg). Uznawane jest często za największą deltę świata – nie jest to jednak klasyczne ujście w formie delty. Największe z ramion same mają charakter wielkich estuariów, rozpoczynających się nawet 350 km od oceanu. Przy ujściu rzeka ma prawie 80 km szerokości.\nMaksymalny przepływ przy ujściu dochodzi do 300 tys. m³/s (średni roczny wynosi ok. 120 tys. m³/s). Tak duże masy słodkiej wody powodują wysładzanie wody oceanicznej w odległości do 400 km od ujścia. Ze względu na różnice w pojawianiu się deszczów zenitalnych na półkuli północnej i południowej Amazonka wzbiera dwukrotnie w ciągu roku. Z powodu równinnego ukształtowania terenu na Nizinie Amazonki, podczas owych powodzi woda może zalać obszar odległy o 70 km od brzegu rzeki.\nPływy sięgają do 1400 km od ujścia rzeki.\nDopływy.Główne prawostronne dopływy Amazonki to:\nGłówne lewostronne dopływy Amazonki to:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9607", "fragment_id": "173312/2", "subtitle": "", "title": "Amazonka", "document_id": "173312", "start_index": 3283.0, "parentId": 9607.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3381243944168091}, "uuid": "cc95b196-46d3-4b9e-ac90-eedc37859ab4"}]}
{"id": "q_924", "question": "Jak nazywa się ścięgno łączące mięsień trójgłowy łydki z kością piętową?", "answer": [{"page_content": "Mięsień trójgłowy łydki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus triceps surae&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka wspólne określenie na dwa mięśnie warstwy powierzchownej grupy tylnej mięśni goleni: mięsień brzuchaty łydki i mięsień płaszczkowaty. Mięśnie te mają osobne przyczepy początkowe, kończą się natomiast wspólnie na kości piętowej, tworząc ścięgno piętowe (Achillesa). Ich funkcją jest zginanie podeszwowe, odwracanie i przywodzenie stopy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3723198", "fragment_id": "1310654/0", "subtitle": "", "title": "Mięsień trójgłowy łydki", "document_id": "1310654", "start_index": 0.0, "parentId": 3723198.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9445284008979797}, "uuid": "11cc9de0-9d45-466a-bede-182690565cb0"}, {"page_content": "Łydka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;sura&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka tylna część goleni, tworząca uwypuklenie, na które składają się mięśnie zginacze. Głównym mięśniem budującym łydkę jest mięsień trójgłowy łydki, składający się z mięśnia płaszczkowatego i mięśnia brzuchatego łydki, które łączą się z piętą poprzez ścięgno piętowe (Achillesa). Pozostałe mięśnie łydki – mięsień piszczelowy tylny, mięsień zginacz długi palców i mięsień zginacz długi palucha – przyczepiają się swoimi ścięgnami końcowymi do kości palców, śródstopia i stępu.\nZnaczenie kliniczne.\nObrzęk łydek może być wywołany zakrzepicą żył głębokich, zerwaniem ścięgna Achillesa, zespołem ciasnoty przedziałów lub obecnością żylaków. Częste są idiopatyczne nocne kurcze kończyn dolnych, a zwłaszcza kurcze łydek, jak również obrzęk łydek o charakterze samoistnym.\nWykazano odwrotnie proporcjonalną korelację pomiędzy obwodem łydki a występowaniem płytek miażdżycowych w tętnicach szyjnych – większy obwód łydki wiąże się z rzadszym występowaniem płytek miażdżycowych.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1719845", "fragment_id": "712520/0", "subtitle": "", "title": "Łydka", "parentId": 1719845.0, "start_index": 0.0, "document_id": "712520", "source": "wikipedia", "score": 0.8486372232437134}, "uuid": "d3605d12-5079-48b7-88cf-8ac9158bc6c0"}, {"page_content": "Ścięgno Achillesa, ścięgno piętowe ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;tendo Achillis, tendo calcaneus&lt;/&gt;) – największe ścięgno w organizmie człowieka, tworzone przez łączące się ścięgna mięśnia brzuchatego łydki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus gastrocnemius&lt;/&gt;) i mięśnia płaszczkowatego ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus soleus&lt;/&gt;). Jest szerokie i płaskie w części szczytowej, natomiast stopniowo zwęża się i grubieje ku dołowi. Kończy się wyraźnym poszerzeniem w miejscu jego przyczepu na guzie piętowym.\nNazwa tego ścięgna wywodzi się od mitycznego Achillesa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=447403", "fragment_id": "52124/0", "subtitle": "", "title": "Ścięgno Achillesa", "parentId": 447403.0, "start_index": 0.0, "document_id": "52124", "source": "wikipedia", "score": 0.5698471665382385}, "uuid": "f8423d21-bdcf-4f4f-bd1e-e826a30db838"}, {"page_content": "Mięsień płaszczkowaty ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus soleus&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka szeroki i gruby mięsień należący do warstwy powierzchownej grupy tylnej mięśni goleni. Jest zmienny, czasem nie występuje wcale. Przyczep początkowy ma na powierzchni tylnej głowy kości strzałkowej, łuku ścięgnistym, kresie mięśnia płaszczkowatego kości piszczelowej i tylnej powierzchni kości piszczelowej. Jego ścięgno łączy się ze ścięgnem mięśnia brzuchatego łydki, tworząc ścięgno piętowe (Achillesa), kończące się na kości piętowej.\nRazem z mięśniem brzuchatym łydki zgina podeszwowo stopę, odwraca ją i przywodzi, działając na stawy skokowe.\nUnaczyniony jest przez tętnicę strzałkową i tętnicę piszczelową tylną, a unerwiony przez gałązki nerwu piszczelowego (L4–5, S1–2).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1531121", "fragment_id": "219485/0", "subtitle": "", "title": "Mięsień płaszczkowaty", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "219485", "parentId": 1531121.0, "score": 0.38321152329444885}, "uuid": "06507987-f56e-4c7a-bc45-c0e0f9127cab"}, {"page_content": "Mięsień podeszwowy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus plantaris&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka mięsień należący do warstwy powierzchownej tylnej grupy mięśni goleni. Wykazuje dużą zmienność, u człowieka występuje w postaci szczątkowej, u 8% ludzi brak go zupełnie. Jest mięśniem małym, spłaszczonym i wrzecionowatym, położonym w okolicy tylnej kolana, nieco powyżej i przyśrodkowo od głowy bocznej mięśnia brzuchatego łydki. Jego ścięgno biegnie w dół między mięśniem brzuchatym i płaszczkowatym.\nPrzyczep bliższy ma na powierzchni podkolanowej kości udowej powyżej kłykcia bocznego i na torebce stawowej stawu kolanowego (rzadko na strzałce). Przyczep dalszy znajduje się na guzie piętowym lub stanowi połączenie ze ścięgnem piętowym; część włókien przyczepia się na powięzi goleni, a nieraz na rozcięgnie podeszwowym.\nDo jego czynności należy napinanie torebki stawu kolanowego, napinanie rozcięgna podeszwowego (jeśli się z nim łączy). Współdziała też w bardzo małym stopniu z mięśniem trójgłowym łydki.\nUnerwiony jest przez nerw piszczelowy (L4–5, S1), a unaczyniony przez gałęzie tętnicy podkolanowej.\nMięsień podeszwowy występuje także u małpiatek, u których pełni ważną rolę jako zginacz goleni. U małp niższych wytwarza rozcięgno podeszwowe. U goryla i gibbona najczęściej go brak.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1584950", "fragment_id": "691717/0", "subtitle": "", "title": "Mięsień podeszwowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1584950.0, "document_id": "691717", "score": 0.37717950344085693}, "uuid": "ec89dee4-b6b4-41e7-99b4-ee9f9f01dcd0"}, {"page_content": "Mięsień brzuchaty łydki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus gastrocnemius&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka dwugłowy mięsień należący do warstwy powierzchownej grupy tylnej mięśni goleni. Przyczepia się do powierzchni podkolanowej kości udowej i tylnej powierzchni torebki stawowej. Głowa przyśrodkowa rozpoczyna się powyżej kłykcia przyśrodkowego, a głowa boczna – powyżej kłykcia bocznego. W połowie wysokości goleni przechodzi w płaskie ścięgno. Łączy się ono ze ścięgnem mięśnia płaszczkowatego, tworząc ścięgno piętowe (Achillesa), kończące się na kości piętowej. Unaczyniony jest przez tętnice łydkowe, będące gałęziami tętnicy podkolanowej, a unerwiony przez gałązki nerwu piszczelowego (L4–5, S1–2). Jego funkcją jest zginanie podeszwowe, odwracanie i przywodzenie stopy.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2058161", "fragment_id": "420976/0", "subtitle": "", "title": "Mięsień brzuchaty łydki", "document_id": "420976", "start_index": 0.0, "parentId": 2058161.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5283175706863403}, "uuid": "b42d0db8-8d66-465b-b70c-7859e71843e7"}, {"page_content": "Mięśnie goleni – w anatomii człowieka grupa mięśni kończyny dolnej, położonych w obrębie goleni. Wyróżnia się wśród nich grupę przednią, boczną i tylną, a wśród tej ostatniej warstwę powierzchowną i warstwę głęboką.\nGrupa przednia mięśni goleni.\nMięśnie tej grupy odpowiadają głównie za: \nW tej grupie znajdują się następujące mięśnie:\nUnerwione są przez nerw strzałkowy głęboki, unaczynione przez tętnicę piszczelową przednią.\nGrupa boczna mięśni goleni.\nMięśnie tej grupy powodują głównie ewersję stopy (uniesienie brzegu bocznego stopy).\nUnerwione są przez nerw strzałkowy powierzchowny, unaczynione przez tętnicę strzałkową i tętnicę piszczelową przednią.\nGrupa tylna mięśni goleni.\nMięśnie tej grupy odpowiadają głównie za:\nZnajdują się tu następujące mięśnie:\nWarstwa powierzchowna.\nŚcięgna końcowe mięśnia brzuchatego łydki i mięśnia płaszczkowatego łączą się w silne ścięgno piętowe (Achillesa), które przyczepia się do guza piętowego.\nWarstwa głęboka.\nGrypa tylna mięśni goleni unerwiona jest przez gałęzie nerwu piszczelowego, a unaczyniona przez gałęzie tętnicy podkolanowej, tętnicę piszczelową tylną i tętnicę strzałkową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1817272", "fragment_id": "882374/0", "subtitle": "", "title": "Mięśnie goleni", "document_id": "882374", "start_index": 0.0, "parentId": 1817272.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1528511345386505}, "uuid": "078495f0-c577-4d0b-9c4c-9e9f35dbb8ea"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia anatomicznego. Zobacz też: ścięgna.\nŚcięgno (łac. \"tendo\", \"tendon\") – twór włóknisty (pasmo) zbudowany z wytrzymałej tkanki łącznej właściwej zbitej (włóknistej), o zabarwieniu białawo-srebrzystym. Ma postać mocnych i bardzo odpornych włókien kolagenowych, ułożonych równolegle do siebie i zatopionych w niewielkiej ilości istoty podstawowej. Między pęczkami włókien znajdują się fibrocyty ułożone w tzw. szeregi Ranviera. Ścięgno stanowi przedłużenie mięśnia aż do punktu jego przyczepu. Jest istotną częścią mięśni, a jego zadaniem jest przenoszenie siły skurczu mięśniowego na elementy kostne szkieletu. Jego sprężystość jest nieznaczna. Pod wpływem rozciągania wydłuża się tylko o 4% swej długości.\nKształt ścięgien.\nJest bardzo różny: jedne są walcowate, inne spłaszczone. Niektóre występują w postaci szerokiej, płaskiej błony zwanej rozcięgnem. W tej postaci występują np. ścięgna obu mięśni skośnych i mięśnia poprzecznego brzucha. Na ogół kształt ścięgna jest dostosowany w pewnym stopniu do kształtu mięśnia. Długość ścięgna znajduje się w określonym stosunku do długości kurczliwej mięśnia i do rozległości ruchu w danym stawie. Grubość ścięgna w stosunku do przekroju poprzecznego mięśnia jest zmienna i waha się w szerokich granicach.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=26959", "fragment_id": "171958/0", "subtitle": "", "title": "Ścięgno", "document_id": "171958", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 26959.0, "score": 0.09870605915784836}, "uuid": "3b2a9cfa-f251-4f0f-9053-48bdb06ea7a9"}, {"page_content": "Nerw łydkowy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;nervus suralis&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka nerw skórny kończyny dolnej, powstający z połączenia gałęzi łączącej strzałkowej nerwu skórnego bocznego łydki (odgałęzienie nerwu strzałkowego wspólnego) oraz nerwu skórnego przyśrodkowego łydki (gałąź nerwu piszczelowego). \nRozpoczyna się na dolnej trzeciej części tylnej strony goleni, gdzie nerw skórny przyśrodkowy łydki, biegnący w dół na powierzchni zewnętrznej mięśnia brzuchatego łydki i bocznie od żyły odstrzałkowej, przebija powięź goleni i łączy się z gałęzią łączącą strzałkową. Biegnie dalej w dół w okolicy bocznego brzegu ścięgna Achillesa. Owija się za kostką boczną i przechodzi na stopę jako nerw skórny grzbietowy boczny (\"nervus cutaneus dorsalis lateralis\"), kończąc się w skórze bocznego brzegu stopy i palca piątego. \nUnerwia za pośrednictwem gałęzi piętowych bocznych (\"rami calcanei laterales\") tylną i boczną powierzchnię skóry pięty, swoim końcowym odcinkiem (nerwem skórnym grzbietowym bocznym) skórę brzegu bocznego stopu i palca piątego, a gałęziami stawowymi (\"rami articulares\") tylne części stawów skokowo-goleniowego i skokowo-piętowego oraz więzozrost piszczelowo-strzałkowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2103427", "fragment_id": "375526/0", "subtitle": "", "title": "Nerw łydkowy", "document_id": "375526", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2103427.0, "score": 0.22111335396766663}, "uuid": "80192bb4-bdeb-4586-88cf-c10133666331"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Mięsień trójgłowy ramienia\nMięsień trójgłowy ramienia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;musculus triceps brachii&lt;/&gt;) – w anatomii człowieka jedyny mięsień tylnej grupy mięśni ramienia, zajmujący całą jego powierzchnię tylną. Rozpięty jest między łopatką i kością ramienną a kością łokciową. Składa się z trzech głów – głowy przyśrodkowej (\"caput mediale\"), która przylega do kości ramiennej tworząc warstwę głęboką oraz głowy długiej (\"caput longum\") i bocznej (\"caput laterale\") leżącej na przyśrodkowej. Przyczep bliższy głowy długiej leży na guzku podpanewkowym łopatki. Przyczep bliższy głowy przyśrodkowej znajduje się na tylnej powierzchni kości ramiennej poniżej bruzdy nerwu promieniowego sięgając i częściowo wchodząc w torebkę stawu łokciowego, tworząc płaskie ścięgno. Przyczep bliższy głowy bocznej znajduje się na tylnej powierzchni kości ramiennej powyżej bruzdy nerwu promieniowego oraz na przegrodzie międzymięśniowej bocznej. Wszystkie trzy głowy kończą się wspólnym ścięgnem na tylnej powierzchni wyrostka łokciowego kości łokciowej.\nMięsień unaczyniony jest przez tętnicę okalającą ramię tylną od tętnicy pachowej, tętnicę głęboką ramienia i tętnice poboczne łokciowe (górną i dolną) od tętnicy ramiennej, a unerwiony przez nerw promieniowy (C5–8)", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102207", "fragment_id": "651938/0", "subtitle": "", "title": "Mięsień trójgłowy ramienia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "651938", "parentId": 102207.0, "score": 0.30787748098373413}, "uuid": "3b45a5be-157c-4b8c-bf0b-fab2e65cb5b1"}]}
{"id": "q_925", "question": "Jak nazywa się zewnętrzna warstwa kuli Ziemskiej, obejmująca skorupę i górną warstwę płaszcza? Słowo pochodzi z greki.", "answer": [{"page_content": "Litosfera, sklerosfera (z gr. λίθος \"líthos\" kamień lub σκληρός \"sklērós\" „twardy”, σφαῖρα \"sphaîra\" „kula”) – zewnętrzna sztywna powłoka Ziemi obejmująca skorupę ziemską i warstwę perydotytową zaliczaną do górnej części płaszcza ziemskiego. Termin „litosfera” bywa nieściśle stosowany jako zamiennik terminu „skorupa ziemska”. Litosfera jest pojęciem szerszym niż skorupa ziemska. Jest ściśle związana z biosferą oraz hydrosferą, a także atmosferą. Miąższość litosfery wynosi od ok. 10 do ponad 100 km, a jej temperatura w dolnej części dochodzi do 700 °C. Litosfera Ziemi podzielona jest na poruszające się względem siebie płyty, których ruch opisywany jest teorią tektoniki płyt.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3341", "fragment_id": "182259/0", "subtitle": "", "title": "Litosfera", "document_id": "182259", "start_index": 0.0, "parentId": 3341.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6581866145133972}, "uuid": "d42e4a4c-0a7f-4ac2-bcac-49b377928af2"}, {"page_content": "Skorupa ziemska jest zewnętrzną powłoką Ziemi. Zajmuje do 1% objętości globu oraz 0,7% jego masy, jest to jednak najbardziej zróżnicowana chemicznie i fizycznie geosfera i jedyna (poza atmosferą i hydrosferą) dostępna do bezpośrednich badań. Granicę pomiędzy płaszczem a skorupą wyznacza nieciągłość Mohorovičicia (zwana też \"powierzchnią Moho\"). Nieciągłość Moho, odkryta przez chorwackiego geofizyka Andriję Mohorovičicia w 1909, pod kontynentami znajduje się na głębokości około 35 km, a pod oceanami 5–8 km poniżej dna oceanu. Dolna część skorupy ziemskiej (warstwa bazaltowa) jest oddzielona od części górnej (warstwa granitowa) przez nieciągłość Conrada.\nSkorupa ziemska dzielona jest na skorupę kontynentalną i oceaniczną, które różnią się grubością, gęstością, budową geologiczną, wiekiem i składem chemicznym, a także sposobem powstania. Gęstość skorupy kontynentalnej wynosi średnio 2700 kg/m³. W rejonach aktywnych tektonicznie ma ona grubość 35–45 km, a w regionach stabilnych – 55–70 km. Skorupa oceaniczna ma grubość 10–12 km i średnią gęstość 3000 kg/m³.\nPłaszcz.\nPłaszcz ziemski znajduje się na głębokości od 35 do 2890 km, co czyni go najgrubszą warstwą planety. Ciśnienie u jego podstawy ma wartość ok. 140 GPa (1,4 Matm). Rozróżnia się do czterech warstw płaszcza, które składają się głównie z substancji bogatych w żelazo i magnez: płaszcz górny, strefa przejściowa, płaszcz dolny i warstwa D. Ponadto w płaszczu górnym wyróżnia się dodatkowo astenosferę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/16", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "parentId": 7075.0, "start_index": 25196.0, "document_id": "175518", "source": "wikipedia", "score": 0.7902289032936096}, "uuid": "cbb334ef-b0e8-46af-b236-aae4d57a598a"}, {"page_content": "Płaszcz – warstwa Ziemi o grubości ok. 2900 km, leżąca pomiędzy skorupą a jądrem. W skład płaszcza wchodzi ok. 70% objętości skał ziemskich (materii ziemskiej). Ze względu na swoją dominującą pozycję w bilansie masy Ziemi płaszcz spełnia kluczową rolę w procesach uwalniania się energii z wnętrza Ziemi, jest m.in. silnie sprzężony z procesami tektoniki płyt.\nRóżnice występujące wewnątrz płaszcza są niemal tak istotne, jak podział na skorupę, płaszcz i jądro. Skorupa ziemska, czyli najbardziej zewnętrzna warstwa naszej planety, sięga do głębokości 10 km pod oceanami i ok. 30-50 km pod kontynentami; granicą skorupa-płaszcz jest tzw. nieciągłość Mohorovičicia.\nPłaszcz górny rozciąga się do głębokości ok. 400 km i charakteryzuje się znaczną plastycznością; jego górną, płynną część określa się mianem astenosfery. Poniżej znajduje się strefa przejściowa (400-650 km), w której właściwości skał ulegają gwałtownym przemianom ze względu na rosnące ciśnienie i temperaturę. Region poniżej – płaszcz dolny – sięga aż do głębokości 2890 km i jest najsłabiej poznany. Na samej granicy płaszcz-jądro wydziela się również strefę D\" o zmiennej grubości (prawdopodobnie 50-200 km).\nSkały płaszcza różnią się od skał skorupy większą gęstością, częściowo wynikającą z procesów dyferencjacji, które zaszły w czasie formowania się naszej planety, częściowo zaś z występowania w płaszczu znacznych ciśnień, zmieniających strukturę krystaliczną minerałów. Skały płaszcza zawierają mniej krzemu i glinu, a więcej magnezu; typowymi odmianami są: perydotyt, dunit, eklogit. Poniżej głębokości 650 km potężne ciśnienie (sięgające 140 GPa, czyli ponad milion razy większe od typowego ciśnienia atmosferycznego) sprawia, że skały przybierają swoiste struktury krystaliczne, w których atomy upakowane są znacznie ciaśniej niż w skałach znajdujących się na powierzchni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4666", "fragment_id": "172257/0", "subtitle": "", "title": "Płaszcz ziemski", "parentId": 4666.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172257", "source": "wikipedia", "score": 0.6239937543869019}, "uuid": "4f2418b8-8719-49be-9c93-20992a125332"}, {"page_content": "Sial (od Si + Al) – dawna nazwa warstwy wyróżnianej w obrębie skorupy ziemskiej. Współcześnie częściej nazywana warstwą granitową. Sial stanowi najbardziej zewnętrzną warstwę skorupy ziemskiej tworząc kontynenty. Jego gęstość wynosi 2,7 g/cm³. Główne pierwiastki budujące warstwę to krzem (Si) i glin (Al). Wraz ze wzrostem głębokości sial przechodzi stopniowo w gęstszą simę (obecnie nazywaną warstwą bazaltową). Umowną granicą gęstości jest nieciągłość Conrada, przyjęta dla średniej gęstości 2,8 g/cm³.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131785", "fragment_id": "18604/0", "subtitle": "", "title": "Sial", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "18604", "parentId": 131785.0, "score": 0.23064100742340088}, "uuid": "cf0595f0-ce58-4fc1-a0fb-6ee87bb6d9bf"}, {"page_content": "Skorupa ziemska – część litosfery ograniczona od góry atmosferą lub hydrosferą, a od dołu granicząca z górną warstwą płaszcza ziemskiego (nieciągłość Mohorovičicia nazywana też nieciągłością Moho). Składa się w głównej mierze z minerałów tworzących skały. Grubość skorupy ziemskiej wynosi od ok. 10 do 70 km. Skorupa Ziemi zajmuje tylko 1,4% objętości globu oraz 0,3% jego masy, jest to jednak najbardziej zróżnicowana chemicznie i fizycznie geosfera. Jej przypowierzchniowa warstwa na lądach jako jedyna jest dostępna do bezpośrednich badań.\nBudowa skorupy ziemskiej.\n \"Osobne artykuły: Skorupa ziemska kontynentalna i Skorupa ziemska oceaniczna.\"\nMateria tworząca skorupę ziemską znajduje się głównie w stałym stanie skupienia, a jedynie lokalnie, w ogniskach magmowych, występuje stop krzemianowy w stanie ciekłym.\nW obrębie skorupy ziemskiej występują dwa zasadnicze kompleksy skał. Warstwę powierzchniową stanowi kompleks osadowy, spod którego miejscami odsłania się kompleks krystaliczny. Odmienność w ich wykształceniu pozwala wyróżnić skorupę kontynentalną, oceaniczną oraz suboceaniczną.\nMiąższość skorupy ziemskiej waha się od 5–km w części oceanicznej do 35–40 km na ogół w części kontynentalnej (pod Himalajami osiąga maksymalnie 80 km). Gęstość waha się od 2,7–2,8 g/cm³ w części kontynentalnej do 3 g/cm³ w części oceanicznej.\nSkorupa ziemska składa się z kilkunastu płyt tektonicznych o grubości kilku–kilkudziesięciu kilometrów. Rozpoznaniem i wyjaśnianiem zjawisk związanych z powstawaniem i ruchem płyt zajmują się teorie geotektoniczne, np. tektonika płyt.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5631", "fragment_id": "174937/0", "subtitle": "", "title": "Skorupa ziemska", "parentId": 5631.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174937", "score": 0.3029710650444031}, "uuid": "ac1520b4-3e24-4547-88e7-3ccd99145c00"}, {"page_content": "Warstwa perydotytowa – teoretyczna dolna warstwa litosfery, znajdująca się pod skorupą ziemską. Stanowi górną (najbardziej zewnętrzną) warstwę płaszcza ziemskiego, poniżej nieciągłości Moho. Zbudowana jest z perydotytu (magmowa skała głębinowa), przy czym uważa się, że pod kontynentami zawiera też eklogit.\nWarstwa perydotytowa występuje zarówno na obszarach zajętych przez bloki kontynentalne, jak i pod oceanami, stanowiąc część zarówno litosfery kontynentalnej, jak i litosfery oceanicznej. Średnia grubość warstwy perydotytowej na obszarach zajętych przez bloki kontynentalne wynosi ok. 80 km, pod oceanami ok. 50 km. W dolnej części ulega częściowemu upłynnieniu, wchodząc w skład astenosfery (granica litosfera-astenosfera jest granicą reologiczną, nie następuje tam zmiana składu skał). W podziale chemicznym graniczy od góry ze skorupą dolną tworzoną m.in. przez gabra.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112664", "fragment_id": "2351/0", "subtitle": "", "title": "Warstwa perydotytowa", "document_id": "2351", "start_index": 0.0, "parentId": 112664.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2681199908256531}, "uuid": "ce73f058-002d-4631-a26b-dd69648d2a4a"}, {"page_content": "Płaszcz górny, zwany zewnętrznym, budują związki chromu, żelaza, krzemu i magnezu (tzw. \"crofesima\"). Średnia gęstość tej sfery wynosi 4000 kg/m³. Górna część płaszcza ma od 35 do 400 km głębokości; jest to warstwa o cechach plastycznych i zapewnia skorupie ziemskiej ruchliwość – wywodzą się z niej procesy tektoniczne. Płaszcz dolny, zwany też wewnętrznym, zbudowany jest głównie z niklu, żelaza, krzemu i magnezu (tzw. \"nifesima\"). Średnia gęstość płaszcza wewnętrznego waha się w granicach 5000–5600 kg/m³. W płaszczu Ziemi zachodzą zjawiska związane z powolnym przemieszczaniem się w górę plastycznych mas materii pod wpływem ciepła (ruchy konwekcyjne).\nTemperatura topnienia substancji zależy od ciśnienia, jakiemu jest ona poddawana. Im głębiej, tym ciśnienie większe, płaszcz dolny jest w stanie stałym, a górny – w stanie plastycznym (półpłynnym). Średnia globalna lepkość płaszcza górnego wynosi 1020 – 1021 Pa·s, a płaszcza dolnego 1022 Pa·s.\nJądro.\n \"Osobny artykuł: Jądro Ziemi.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/17", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "source": "wikipedia", "start_index": 26672.0, "document_id": "175518", "parentId": 7075.0, "score": 0.2684648633003235}, "uuid": "43622385-8546-47a0-a1ff-69e95b6231de"}, {"page_content": "Warstwa granitowa – w dawnym, uproszczonym podziale skorupy ziemskiej miała być to górna, zewnętrzna warstwa kompleksu krystalicznego skorupy, tworząca głównie kontynenty. Dawniej warstwę tę określano mianem sial (nazwa ta jest przestarzała).\nDokładniejsze badania sejsmiczne wykazały, że budowa skorupy kontynentalnej jest przeważnie trójdzielna, a bywa dużo bardziej skomplikowana. „Warstwa granitowa” odpowiada górnej skorupie kontynentalnej, tworzonej przez skały kwaśne takie jak granity, granitognejsy i gnejsy. Warstwę granitową od niższej warstwy bazaltowej oddzielać miała nieciągłość Conrada, która jest wykrywalna jako skok prędkości fal sejsmicznych, ale nie występuje globalnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2930598", "fragment_id": "1190342/0", "subtitle": "", "title": "Warstwa granitowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1190342", "parentId": 2930598.0, "score": 0.19239921867847443}, "uuid": "8f5b9ff9-7d26-4be0-8755-814b9b56673e"}, {"page_content": "Granica zewnętrzna, oddzielająca skorupę kontynentalną od oceanicznej, występuje przeważnie poniżej stromego stoku kontynentalnego leżącego za szelfem. Czasami jednak skorupa kontynentalna została rozerwana i morze szelfowe leży na skorupie oceanicznej. Tak jest w większości tzw. „basenów załukowych” w zachodniej części Oceanu Spokojnego.\nPowstanie skorupy ziemskiej i jej zróżnicowanie.\nW przeciwieństwie do częściowo upłynnionych skał ziemskiego płaszcza, skorupa składa się ze skał zestalonych (bardziej precyzyjne rozróżnienie odwołuje się do podziału na litosferę i astenosferę). Skały skorupy ziemskiej to więc produkty skrzepnięcia skał płaszcza, które zaszło, gdy magma została schłodzona poniżej temperatury krzepnięcia. Nie jest jasne, w jakich warunkach powstały pierwsze fragmenty skorupy ziemskiej; wiadomo, że procesy te musiały być zainicjowane już w pierwszych chwilach istnienia naszej planety, gdyż najstarsze znalezione skały mają powyżej 4 miliardów lat.\nByć może najbardziej zewnętrzna część naszej planety, jako ta, która najłatwiej może tracić ciepło w kontakcie z hydrosferą i atmosferą, od samego początku ewolucji Ziemi była w postaci stałej. Masy skalne znajdujące się na powierzchni Ziemi stale podlegały intensywnym procesom erozji, transportu i sedymentacji, co prowadziło z czasem również do chemicznego i fizycznego zróżnicowania skał. Przykładowo, skały okruchowe składają się z rozdrobnionej skały pierwotnej, mają więc od niej znacznie mniejszą gęstość. Ponieważ intensywne wietrzenie może zachodzić tylko ponad powierzchnią wody, tego typu „odchudzanie” skał może z czasem doprowadzić do zmniejszenia się całkowitej gęstości skorupy kontynentalnej względem oceanicznej. Sedymentacja następowała zarówno na obszarach lądowych, jak i na dnie mórz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=594168", "fragment_id": "1585178/1", "subtitle": "", "title": "Skorupa ziemska kontynentalna", "parentId": 594168.0, "start_index": 1555.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1585178", "score": 0.44438400864601135}, "uuid": "8e0e34e8-d13b-4592-86bf-5ff381c895b5"}, {"page_content": "Geosfera (z gr. γῆ \"gē\" „ziemia”, σφαῖρα \"sphaîra\" „kula”) – każda z kilku umownych, koncentrycznych warstw, wchodzących w skład kuli ziemskiej. \nGeosferami są:\noraz przenikające je\nGeosfery dzielą się na cieńsze powłoki.\nPrzedmiotem badań geografii jest powłoka ziemska, krajobrazowa – przestrzeń, w której oddziałują na siebie litosfera, hydrosfera, atmosfera i biosfera wraz z tak aktywnym czynnikiem, jakim jest człowiek.\nNiekiedy magnetosferę także zalicza się do geosfer.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=706253", "fragment_id": "818888/0", "subtitle": "", "title": "Geosfera", "parentId": 706253.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "818888", "score": 0.4349810481071472}, "uuid": "c8a436ab-f756-4e32-8c82-e197b1b34270"}]}
{"id": "q_926", "question": "Jak nazywa się nauka zajmująca się rekonstrukcją i prognozowaniem klimatu na podstawie wielkości przyrostów rocznych drzew (słojów)?", "answer": [{"page_content": "Dendroklimatologia – nauka zajmująca się rekonstruowaniem warunków klimatycznych i ich zmian w czasie i przestrzeni na podstawie pomiarów słojów drzew. Dzięki technikom dendroklimatologii jest możliwe poznanie kierunków zmian klimatu. Techniki umożliwiają rekonstrukcję danych dotyczących temperatury, opadów i innych czynników klimatycznych.\nPrecyzyjne modelowanie zmian w budowie pni drzew wymaga dokładnego określenia wpływu czynników środowiska na procesy fizjologiczne zachodzące w korzeniach, łodygach i liściach roślin. Czynniki środowiska wpływają na rozwój roślin zarówno w sezonie wegetacyjnym, jak i w okresie go poprzedzającym. Do rekonstrukcji danych klimatycznych wykorzystuje się dane z wielu drzew poddane analizie statystycznej. Rozwój dendroklimatologii pozwolił na analizę nie tylko szerokości słojów lecz również badanie wielkości i gęstości komórek. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=747991", "fragment_id": "843013/0", "subtitle": "", "title": "Dendroklimatologia", "document_id": "843013", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 747991.0, "score": 1.0}, "uuid": "63fa3abf-dad6-4988-9723-8f5e5a96f9db"}, {"page_content": "Dendrochronologia – gałąź dendrologii, naukowa metoda datowania zjawisk przyrodniczych, zabytków i znalezisk archeologicznych zawierających drewno. Polega na analizie wzoru przyrostów rocznych (słojów) drzew i pozwala określić wiek z próbek drewna z dokładnością przynajmniej do roku, a czasem nawet co do sezonu. Metoda została opracowana w latach 20. XX wieku przez amerykańskiego astronoma A.E. Douglassa, założyciela Laboratory of Tree-Ring Research na Uniwersytecie Stanu Arizona w Tucson.\nW zależności od specyfiki warunków klimatycznych kolejnych lat, przyrosty roczne tworzą sekwencje o zróżnicowanych grubościach. W latach o sprzyjających dla danego gatunku warunkach środowiskowych przyrosty są szersze, a w latach niesprzyjających węższe. Zebrane z wielu lat i wielu drzew próbki z danego regionu wykazują wspólny schemat układu słojów. Poprzez zestawianie ze sobą kolejnych, coraz starszych próbek, tworzone są skale dendrochronologiczne dla poszczególnych gatunków drzew i regionów geograficznych. Punktem wyjścia są drzewa nadal rosnące, z których pobiera się próbki (szczególne znaczenie mają drzewa długowieczne, takie jak sekwoja i sosna długowieczna w Ameryce oraz dąb w Europie), następnie belki konstrukcyjne z budynków o znanej dacie wzniesienia, np. z kościołów średniowiecznych, itd., aż do próbek drewna archeologicznego. Dendrochronolodzy opracowali ciągłe skale dendrochronologiczne sięgające blisko 10,5 tys. lat wstecz (dęby z południowych Niemiec). Długość skali dla danego regionu wyznacza maksymalny okres datowania dendrochronolgicznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=428603", "fragment_id": "90429/0", "subtitle": "", "title": "Dendrochronologia", "document_id": "90429", "start_index": 0.0, "parentId": 428603.0, "source": "wikipedia", "score": 0.542056679725647}, "uuid": "d1b925f0-02ed-4ba8-86a9-0ff439670499"}, {"page_content": "Dendrochronologia to metoda datowania zjawisk i badania klimatu wykorzystująca słoje drewna. Badanie szerokości słojów i gęstości drewna roślin o znanej dacie śmierci pozwala określić warunki wzrostu panujące w poszczególnych latach. Wykorzystanie próbek z wielu drzew pozwala wziąć poprawkę na zakłócenia mające wpływ na pojedyncze drzewa (np. uszkodzenie przez wiatr, zgryzanie przez roślinożerców) i określić warunki dla rozwoju drzew na określonym obszarze (w tym temperaturę, nasłonecznienie i opady). Fragmenty martwych drzew zachowane w budowlach i torfowiskach można datować poprzez porównanie słojów ze starszymi żyjącymi drzewami lub pniami drzew o wcześniej wyznaczonej (bezpośrednio lub również przez porównanie) dacie śmierci. W ten sposób można uzyskać ciągłą skalę o długości kilku tysięcy lat. Najstarsza ciągła linia pomiaru sięga 12 310 lat.\nBadania koralowców i mięczaków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=978313", "fragment_id": "1359629/9", "subtitle": "", "title": "Paleoklimatologia", "document_id": "1359629", "start_index": 14745.0, "parentId": 978313.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5027864575386047}, "uuid": "5dc531b1-439e-48f2-9592-c278abc291b2"}, {"page_content": "Wiek znalezisk ustala się przez porównywanie układu słojów (pierścieni przyrostów rocznych) badanej próbki do skali dendrochronologicznej. Dla epoki średniowiecza i epok wcześniejszych dendrochronologia jest aktualnie – na obszarach, dla których utworzono skale dendrochronologiczne – najprecyzyjniejszą metodą datowania. Dzięki nowym datowaniom dendrochronologicznym wczesnopiastowskich grodów w Wielkopolsce możliwe było precyzyjne przedstawienie mechanizmu powstawania państwa polskiego.\nZależnością budowy słojów rocznych od zmian klimatycznych i meteorologicznych występujących w latach ubiegłych zajmuje się dendroklimatologia.\nDendrochronologia jest jedną z najdokładniejszych metod określania wieku bezwzględnego drewna. Umożliwia ona określenie roku kalendarzowego ścięcia drewna, a czasami nawet sezonu, a tym samym pozwala wyznaczyć graniczną datę powstania budowli (jej elementów wykonanych z drewna) i jest powszechnie stosowana w archeologii.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=428603", "fragment_id": "90429/1", "subtitle": "", "title": "Dendrochronologia", "document_id": "90429", "start_index": 1570.0, "parentId": 428603.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3134455680847168}, "uuid": "ba96912a-6bb9-4a73-882a-d01230df24db"}, {"page_content": "Proxy klimatyczne – dane, na podstawie których można pośrednio (aproksymanta) wnioskować o innych wielkościach klimatycznych.\nPrzykładami proxy klimatycznego są oszacowania średniej temperatury na podstawie szerokości słoi drzew, stężenia dwutlenku węgla w pęcherzach powietrza zawartych w rdzeniach lodowych albo stosunku izotopów tlenu 18O/16O w tych rdzeniach.\nElementy historii badań.\nPośrednie dowody zmian klimatu w przeszłości Ziemi były obserwowane od dawna, co znajduje wyraz np. w starych mitach o potopie, znanych na wszystkich kontynentach. Zainteresowanie starożytnych i późniejszych filozofów budziły skamieniałości organizmów, znanych i nieznanych. Były opisywane przez Arystotelesa, Ksenofanesa, Marcjalisa i wielu innych (zob. historia paleontologii). Informacje o dawnym klimacie i roślinności mogły pochodzić m.in. z obserwacji brył węgla kamiennego – produktu pogrążeniowego metamorfizmu torfu lub lignitu (zob. tropikalny klimat i flora karbonu). Był on wykorzystywany w Chinach od ok. II w. p.n.e.\nZa twórcę współczesnej paleontologii jest uznawany Georges-Louis Leclerc (autor m.in. książki \"Histoire naturelle, générale et particulière contenant les époques de la nature\", 1778). Na przełomie XIX i XX w. Johannes H.F. Umbgrove (autor znanej książki „Tętno Ziemi”) stworzył podstawy geologii dynamicznej, paleontologii i stratygrafii. W tymże czasie opracowano teorie cykli Milankovicia, cykli oceanicznych Fischera, tektoniki płyt Wegenera (zob. wędrówka kontynentów, cykl superkontynentalny) i in. Pojawiła się możliwość stosowania nowych technik pomiarów (np. datowania izotopowego i wiekowej kalibracji tabeli stratygraficznej). Stały się dostępne metody analizy dużych zbiorów danych (zob. statystyka matematyczna, teoria prawdopodobieństwa), umożliwiające opracowywanie modeli ziemskiego klimatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1843740", "fragment_id": "903220/0", "subtitle": "", "title": "Proxy (klimat)", "parentId": 1843740.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "903220", "score": 0.08057808876037598}, "uuid": "b6f69c6e-4949-48dc-9c23-d96a5ab93a42"}, {"page_content": "Wyrazistość granicy między drewnem wczesnym i późnym (w tym samym słoju rocznym) oraz między drewnem późnym i wczesnym (w dwóch sąsiadujących ze sobą słojach) zależy przede wszystkim od gatunku drewna. U większości gatunków iglastych i większości liściastych pierścieniowonaczyniowych obie granice są widoczne gołym okiem. U większości gatunków rozpierzchłonaczyniowych granica między drewnem wczesnym i późnym jest niezauważalna, granica między drewnem późnym i wczesnym jest czasami widoczna dzięki obecności miękiszu terminalnego.\nWpływ na szerokość słoja rocznego ma szereg zjawisk powiązanych z siedliskiem (zasobność gleby, uwilgotnienie), klimatem (temperatura, opady, cykliczność zjawisk) oraz liczne czynniki losowe (pożar, powódź, susza, gradacja szkodników).\nBadaniami retrospektywnymi budowy słoja rocznego zajmuje się dendrochronologia. Dzięki porównaniu słojów rocznych pochodzących z drzew rosnących na przestrzeni wielu stuleci dla danego obszaru geograficznego można stworzyć coś na wzór „dendrochronologicznego kalendarza”. Badacze mogą z nim porównać słoje roczne z drewna wydobytego ze starożytnej budowli, aby określić w jakim roku zostało ono ścięte i użyte do ich wzniesienia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=422088", "fragment_id": "51880/1", "subtitle": "", "title": "Słój roczny", "source": "wikipedia", "start_index": 1555.0, "document_id": "51880", "parentId": 422088.0, "score": 0.2815403342247009}, "uuid": "65482a11-8fe2-4582-883b-a59d08b780c1"}, {"page_content": "Jego najbardziej znana praca, MBH98, dotyczy rekonstrukcji fluktuacji klimatycznych na podstawie datowania opartego na przyroście słojów drzew, rdzeniach lodowych, i innych informacjach paleoklimatycznych. Ze względu na wagę publikacji była ona oceniana przez szereg komisji. M.in. na życzenie Kongresu Stanów Zjednoczonych powstał specjalny komitet złożony z ekspertów z National Research Council (ang. \"Committee on Surface Temperature Reconstructions for the Past 2,000 Years\"), którego zadaniem była rekonstrukcja (odtworzenie) zmian temperatury w ciągu ostatnich 2000 lat. Komitet liczył 12 członków i miał za zadanie opisać obecną wiedzę na temat zmian temperatury w ciągu ostatnich 2000 lat, przedstawić główne problemy metodologiczne oraz ocenić, w jakim stopniu wiedza na temat zmian temperatury na powierzchni Ziemi jest istotna dla zrozumienia problemu globalnego ocieplenia. Panel ten opublikował wyniki swoich badań w 2006. Jednym z rezultatów prac komisji było potwierdzenie większości ustaleń rekonstrukcji MBH98 i stwierdzenie, że „z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że globalna średnia temperatura w ostatnich kilku dekadach XX wieku była wyższa w porównaniu z poprzednimi czterema wiekami. Wynik ten jest oparty na zbieżności różnego rodzaju niebezpośrednich pomiarów z różnych miejsc na Ziemi”.\nCyklony tropikalne.\nMann wraz ze współpracownikami zajmuje się m.in. prognozą sezonową ilości cyklonów tropikalnych, a także oceną liczby cyklonów tropikalnych w przeszłości. W 2009 Mann wraz z Tomem Sabbatellim opublikowali prognozę ilości cyklonów tropikalnych na Atlantyku opierającą się na modelu statystycznym. W 2009 Mann opublikował także rekonstrukcję liczby cyklonów tropikalnych na przestrzeni ostatnich 1500 lat opierającą się m.in. na pomiarach rodzaju sedymentacji w częściowo odciętych od otwartego oceanu lagunach.\nClimategate.\nW listopadzie 2008 korespondencja e-mailowa Manna została częściowo opublikowana. Publikacja Manna stała się znowu jednym z głównych przedmiotów kontrowersji. Pierwszego grudnia 2009 Gerald North, szef komisji National Research Council, udzielił wywiadu na ten temat, w którym podtrzymał stanowisko komisji z 2006.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1924174", "fragment_id": "368890/1", "subtitle": "", "title": "Michael E. Mann", "source": "wikipedia", "start_index": 1315.0, "document_id": "368890", "parentId": 1924174.0, "score": 0.10373988747596741}, "uuid": "67a1363b-192f-4702-8ef5-697973f319cc"}, {"page_content": "Nauki o atmosferze – całość nauk zajmujących się badaniem atmosfery Ziemi i planet, procesów wpływających na atmosferę i to, jak atmosfera wpływa na otaczający świat.\nMeteorologia zajmuje się głównie pogodą i prognozą pogody i zawiera działy: chemia atmosfery i fizyka atmosfery.\nKlimatologia zajmuje się badaniem klimatu i jego zmian w czasie.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=497997", "fragment_id": "1565208/0", "subtitle": "", "title": "Nauki o atmosferze", "document_id": "1565208", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 497997.0, "score": 0.07586308568716049}, "uuid": "fa74c979-0337-4559-a15b-ed424bfec78c"}, {"page_content": "Paleoklimatologia – badanie klimatu Ziemi w okresie sprzed instrumentalnych pomiarów temperatury. Paleoklimatologia wykorzystuje dowody pośrednie (w tym badania rdzeni lodowych, słojów drzew i izotopów tlenu) do określania przeszłego klimatu naszej planety, w tym temperatury i wilgotności, a także składu atmosfery. Wiedza ta jest wykorzystywana nie tylko w geologii, ale też w paleobiologii i paleobotanice. Pozwala określić, w jakich warunkach żyły dawne organizmy oraz jakie warunki występowały podczas wielkich wymierań. W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat rozwinęły się techniki pozwalające symulować klimat Ziemi za pomocą symulacji komputerowych. Wiedza o historii klimatu Ziemi jest podstawą do przewidywania jego zmian, w tym przebiegu obecnego globalnego ocieplenia.\nMetody pomiarów.\nDla czasów historycznych czasem dostępne są pośrednie dane meteorologiczne (np. informacje o historycznym zasięgu lodowców górskich lub terminach zbiorów). Dla bardziej zamierzchłych czasów jedyną możliwością badania klimatu jest opieranie się na wskaźnikach pośrednich, takich jak wzajemne stężenie wapnia i magnezu absorbowanego przez organizmy wodne. Skład atmosfery może być określony na podstawie bąbelków powietrza uwięzionych w rdzeniach lodowych, a wysokość poziomu morza za pomocą pomiaru osadów ze strefy wybrzeża lub wzajemnych stężeń stabilnych izotopów tlenu.\nStabilne izotopy węgla.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=978313", "fragment_id": "1359629/0", "subtitle": "", "title": "Paleoklimatologia", "document_id": "1359629", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 978313.0, "score": 0.09913815557956696}, "uuid": "a9249bb8-7102-48f8-9dfa-69340765b2b9"}, {"page_content": "Meteorologia (gr. \"metéōron\" (μετέωρον) – unoszący się w powietrzu, \"lógos\" (λόγος)- słowo, wiedza) – nauka zajmująca się badaniem zjawisk fizycznych i procesów zachodzących w atmosferze, szczególnie w jej niższej warstwie – troposferze. Bada, jak te procesy wpływają na przebieg procesów atmosferycznych i stan pogody na danym obszarze.\nMeteorologia, klimatologia, fizyka atmosfery i chemia atmosfery są jednymi z głównych dyscyplin nauk o atmosferze. Hydrometeorologia jest nauką zajmującą się badaniem zjawisk związanych z atmosferą i hydrosferą np. przy badaniu cyklonów tropikalnych lub zmian klimatycznych.\nObserwacje atmosfery prowadzone są w placówkach pomiarowych (stacje meteorologiczne), za pomocą standaryzowanych przyrządów w ogródku meteorologicznym. Do zbierania danych wykorzystuje się też samoloty, rakiety, balony meteorologiczne, satelity meteorologiczne i radary meteorologiczne.\nDzień Meteorologii obchodzony jest 23 marca.\nHistoria meteorologii – opisuje odkrycia i zmiany technologiczne, które przyczyniły się do rozwoju meteorologii i fizyki atmosfery. Główny artykuł – historia meteorologii.\nKlasyfikacja czasowa i przestrzenna.\nBadania zjawisk atmosferycznych można podzielić ze względu na czas w jakim zjawisko jest rozważane i jego obszar. Klimatologia zajmuje się badaniem atmosfery w dużych skalach czasowych. Inny podział czasowym jest używany przy prognozie pogody. Np. meteorologia synoptyczna zajmuje się zjawiskami pogody w skali kilku dni. W skali przestrzennej mówi się o micro, meso, i o meteorologii dużej skali.\nMeteorologia planetarnej warstwy granicznej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3656", "fragment_id": "183770/0", "subtitle": "", "title": "Meteorologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "183770", "parentId": 3656.0, "score": 0.1294570118188858}, "uuid": "c747ab0d-1014-4062-961e-aca510bfb4ec"}]}
{"id": "q_927", "question": "Kto przewoził dusze zmarłych przez Styks?", "answer": [{"page_content": "Charon (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Χάρων&lt;/&gt; Chárōn, łac. Charon, etr. Charun) – w mitologii greckiej bóg umierających i konających, przewoźnik dusz zmarłych przez rzekę Acheron (lub Styks); w mitologii etruskiej „demon śmierci”.\nW mitologii greckiej: duch świata podziemnego, syn Erebu i Nyks. Był przewoźnikiem dusz zmarłych przez mityczną rzekę Styks (w innych wersjach mitu Styks nazywa się Acheron i czasem jest jeziorem lub bagnem, co wynika z tego, że poszczególne państwa-miasta starożytnej Grecji różniły się nieco kulturą). Był to posępny starzec, bezwzględny i bezlitosny. Nikt żywy nie miał wstępu do jego łodzi; kilkukrotnie zdarzyło się odstępstwo od tej zasady, lecz pasażer zawsze ponosił za to karę - np. Herakles za przewiezienie musiał spędzić rok zakuty w łańcuchy. Podczas podróży dusze zmarłych musiały wiosłować, a Charon sterował łodzią, zaś za swe usługi pobierał opłatę – monetę o wartości jednego lub dwóch oboli, dlatego zgodnie ze zwyczajem obowiązkiem rodziny było umieszczanie monety w ustach zmarłego.\nW sztuce przedstawia się Charona jako brodatego, siwego, szpetnego starca ubranego w strój niewolnika z jednym rękawem i okrągłym kapeluszem podróżnym. Często stoi w łodzi z wiosłem.\nMitologia etruska.\nW mitologii etruskiej Charon to demon śmierci, który zabijał konającego człowieka i ciągnął go do Podziemia. Przedstawiany był z potężnym młotem w dłoni, z wężami zamiast włosów, często ze skrzydłami.\nBoska komedia.\nW \"Boskiej komedii\" Dantego Alighieri, Charon przewozi potępieńców do piekła.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1052", "fragment_id": "183267/0", "subtitle": "", "title": "Charon (mitologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "183267", "parentId": 1052.0, "score": 0.7862592935562134}, "uuid": "6bc17a65-74ac-49ca-8fb5-11691a6f939e"}, {"page_content": "Styks (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Στύξ&lt;/&gt; Stýx, łac. Styx) – w mitologii greckiej główna spośród pięciu rzek Hadesu, przez którą musiała przeprawić się każda dusza zmarłej osoby w drodze do krainy zmarłych. Przez Styks przewoził Charon. Wypływała z Okeanosa, a jej wody wpadały do Kokytos.\nPozostałe cztery rzeki Hadesu to: Kokytos (\"Oskarżony\"), Acheront (\"Lament\"), Pyriflegeton (\"Palący jak ogień\"), Lete (\"Zapomnienie\"). &lt;&gt;[].\nStarożytni wyobrażali sobie Styks jako nimfę, córkę tytana Okeanosa i tytanidy Tetydy. Miała ona być matką Zelosa, Nike, Bii i Kratosa. Przyszła jako pierwsza z pomocą Zeusowi wysyłając swoje dzieci przeciw tytanom. W dowód wdzięczności Zeus pozwolił im na stałe zostać przy sobie, a Styks stała się bóstwem, na które składano najuroczystsze przysięgi.\nPochodzenie nazwy.\nStyks – strumień w północnej Arkadii, który spływał po stromej skale i wpadał do rzeki Krathis. Starożytni przypisywali wodzie z tego strumienia właściwości szkodliwe dla zdrowia. Miało to spowodować nadanie rzece Podziemia tej samej nazwy.\nZatrucie Aleksandra Wielkiego wodami Styksu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=98126", "fragment_id": "641757/0", "subtitle": "", "title": "Styks", "parentId": 98126.0, "start_index": 0.0, "document_id": "641757", "source": "wikipedia", "score": 0.7561988830566406}, "uuid": "0c3b0533-4d74-4d33-bbb9-e523bd528f42"}, {"page_content": "Obol zmarłych (obol Charona) – w starożytnych wierzeniach symboliczna moneta stanowiąca formę zapłaty za usługę dla duszy zmarłego przebywającej w zaświatach.\nHistoria.\nWedług mitologii greckiej Charon przewoził dusze zmarłych swą łodzią przez podziemną rzekę Styks do Hadesu. Obrządek pogrzebowy związany z tym wierzeniem nakazywał żywym wsunięcie zmarłemu do ust lub do ręki obola bądź innego drobnego pieniążka, aby mógł się on opłacić przewoźnikowi za przeprawę.\nWe wczesnym średniowieczu wyposażanie zmarłego w monetę widoczne było na cmentarzach rzędowych u ludów pogańskich, skandynawskich wikingów i Finów. Zwyczaj ten odżywał również na terenach świeżo schrystianizowanych, jak Polska, Czechy, Morawy, Węgry. W Polsce jako najwcześniejsze \"obole zmarłych\" spotykane są denary i dirhemy arabskie z przełomu X/XI wieku odnajdywane w grobach zakładanych na osi północ-południe na cmentarzyskach wikingów w Kałdusie i Bodzi.\nNa podstawie takich elementów kultury, jak obole wkładane zmarłym do ust czy też pochówki w kamiennej obstawie lub sarkofagu, \ntoczą się w nauce przypuszczenia o przynależności etnicznej zmarłego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3681116", "fragment_id": "1297346/0", "subtitle": "", "title": "Obol zmarłych", "document_id": "1297346", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3681116.0, "score": 0.5970144867897034}, "uuid": "5b2ee59d-4556-481e-a7d4-0f72f0f0a18e"}, {"page_content": "Nazwa bóstwa została z czasem przeniesiona na jego krainę. Aby się tam dostać, należało przeprawić się przez rzekę Styks. Swą łodzią przewoził przez rzekę ponury Charon. Za tę czynność pobierał od każdej duszy jednego obola – bez monety nie było wstępu do krainy, dlatego Grecy wkładali zmarłym w usta zapłatę dla Charona. Później wejścia pilnował trójgłowy pies Cerber, nieszkodliwy dla przybywających, lecz agresywny dla próbujących się wydostać.\nW trybunale krainy zmarłych zasiadali trzej królowie: Minos, Ajakos i Radamantys. Niegdyś sprawiedliwie panowali na ziemi, a po śmierci Zeus ustanowił ich sędziami podziemia. Ważyli błędy i dobre uczynki dusz, i kierowali je tam, gdzie sądzono im pozostać.\nW Hadesie oprócz Styksu płynęły jeszcze cztery inne rzeki: Acheron, Kokytos, Flegeton, Lete.\nKraina zmarłych dzieliła się na 3 części: wyjątkowo zasłużeni ludzie żyli odtąd błogo na Polach Elizejskich. Niczym niewyróżniający się szli do Erebu. Ci, którzy narazili się bogom, byli strącani do Tartaru, gdzie cierpieli najczęściej wieczne męki. Katami były Erynie – obłąkane z okrucieństwa demony, niemające miłosierdzia. W Tartarze znaleźli się między innymi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9171", "fragment_id": "179613/2", "subtitle": "", "title": "Hades", "document_id": "179613", "start_index": 2851.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9171.0, "score": 0.6141294240951538}, "uuid": "434b0bd7-4304-42f0-87b5-b9cb8c59ddf3"}, {"page_content": "Wielu współczesnych twórców, nawiązując do tradycji, personifikowało śmierć. Przykładami mogą być:\nŚmierć w religiach i wierzeniach.\nŚmierć jest częstym elementem symboliki religijnej, czy to w związku z powstaniem z martwych, czy reinkarnacji.\nW mitologiach wyznań politeistycznych i henoteistycznych często obecne były istoty wyższe kojarzone ze śmiercią (np. Hel w mitologii nordyckiej, czy Hades w greckiej). Czasami, jak w przypadku Ozyrysa w mitologii egipskiej, bóg śmierci był jednocześnie bogiem życia.\nŚmierć w wierzeniach egipskich.\nEgipcjanie przywiązywali ogromną wagę do przetrwania ciała po śmierci. Uważali, że w czasie śmierci człowiek rozpada się na dwa pierwiastki: ka – sobowtór ziemskiego ciała, duchowa osobowość i ba – dusza przedstawiana jako ptak z wielką głową. Ponieważ ka miała potrzebować po śmierci ciała dlatego mumifikowano zwłoki, budowano wielkie grobowce i malowali sceny z życia zmarłego na ścianach, aby ka mogła powrócić i cieszyć się życiem po śmierci, tak jakby wciąż była wśród żywych.\nŚmierć w mitologii greckiej.\nWedług mitologii greckiej zmarły trafiał do Hadesu. Zmarłemu wkładano do ust obola, aby mógł zapłacić Charonowi za przewóz przez rzekę Styks. Personifikację śmierci stanowił bóg Tanatos, brat snu – Hypnosa. Jedną z funkcji boga Hermesa (jako \"Hermes Psychopompos\") było „prowadzenie” dusz zmarłych do krainy zmarłych. Najgorsi przestępcy trafiali do Tartaru, natomiast dobrzy za życia ludzie – na Pola Elizejskie.\nŚmierć w wierzeniach wikingów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8263", "fragment_id": "179254/11", "subtitle": "", "title": "Śmierć", "parentId": 8263.0, "start_index": 18680.0, "document_id": "179254", "source": "wikipedia", "score": 0.19202052056789398}, "uuid": "a851e5e4-79a2-4c1f-a003-408382feb0fb"}, {"page_content": "Kokytos (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Κωκυτός&lt;/&gt; Kōkytós, łac. Cocytus) – w mitologii greckiej jedna z pięciu rzek Hadesu, obok Styksu, Acherontu (do którego uchodziła), Lete i Pyriflegetonu. Zwana rzeką lamentu, choć „Kokytos” znaczy „Oskarżony”. Opływała podziemia, tworząc Jezioro Stygijskie. Umarli, którzy nie byli w stanie zapłacić Charonowi za przewóz przez Styks, musieli wędrować jej brzegiem przez sto lat. Od niej brała początek rzeka Lete („Zapomnienie”), a jednym ramieniem wylewał się w jej koryto Styks.\nW literaturze.\nW \"Boskiej komedii\" Dantego, zapożyczony z mitologii Kocyt znajduje się w najbardziej wewnętrznym, dziewiątym kręgu Piekła. Jest to skute lodem jezioro, w którym cierpią dusze zdrajców; w samym centrum w lodzie pogrążony jest Lucyfer.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=452188", "fragment_id": "1542205/0", "subtitle": "", "title": "Kokytos", "document_id": "1542205", "start_index": 0.0, "parentId": 452188.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17189039289951324}, "uuid": "e57b0221-5e79-418c-a0dc-a4fd983e8339"}, {"page_content": "Cerber ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Κέρβερος&lt;/&gt; \"Kérberos\", łac. \"Cerberus\") – w mitologii greckiej olbrzymi trzygłowy pies strzegący wejścia do świata zmarłych.\nUważany był za syna Echidny i Tyfona oraz za brata Sfinksa, Hydry i Chimery[] oraz Ortrosa. Hezjod (\"Teogonia\", 311) przedstawiał go jako bestię „o spiżowym głosie i pięćdziesięciu głowach”. Dopiero w późniejszych przekazach Cerber miał trzy, dwie, a nawet tylko jedną głowę[]. W niektórych wersjach mitu ma również węża zamiast ogona[].\nPrzebywał w pobliżu Styksu, gdyż na niego natykały się dusze przewiezione po śmierci przez Charona; próbujące opuścić Hades, Cerber gryzł jadowitymi zębami. Nie wpuszczał też do Hadesu żywych, jednak Orfeusz udobruchał go śpiewem i grą na lirze. Sybilla prowadząc Eneasza uśpiła Cerbera ciastkiem z makiem i miodem (Wergiliusz, \"Eneida\" VI, 417-25). Według późniejszej tradycji potwór atakował również przychodzących do świata podziemi zmarłych, dlatego przy pochówku dodawano im placek na miodzie.\nUjarzmienie go i wyprowadzenie na ziemię było ostatnią z dwunastu prac Heraklesa. Cerber występuje w rzeźbie antycznej i malarstwie wazowym. W micie o 12 pracach Heraklesa przedstawiano go jako trzygłowego psa pokrytego wężową łuską[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16844", "fragment_id": "187822/0", "subtitle": "", "title": "Cerber", "parentId": 16844.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "187822", "score": 0.09435588121414185}, "uuid": "7af59a2d-1ba4-42c0-bd88-9809717713a3"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nAcheron (także Acheront; gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ἀχέρων&lt;/&gt; Achérōn, łac. Acheron) – w mitologii greckiej uosobienie rzeki w Hadesie.\nJedna z pięciu rzek Hadesu. Zwana rzeką smutku, choć \"Acheron\" znaczy „Lament”. Posiada dwa dopływy: Pyriflegeton („Palący jak ogień”) i Kokytos („Oskarżony”). Pozostałe rzeki Hadesu to Styks i Lete („Zapomnienie”).\nW literaturze.\nW \"Boskiej komedii\" Dantego, zapożyczony z mitologii Acheront jest rzeką w Piekle, oddzielającą Przedpiekle od właściwych kręgów piekielnych. Charon przewozi przez nią dusze potępione, a także Dantego i Wergiliusza.\nW Grecji współczesnej.\nZ Acheronem opisanym w mitologii wiązana bywa grecka rzeka Acheron (w aktualnym języku nowogreckim \"Αχέροντας - Acherontas\"), o bardzo wysokich walorach widokowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188721", "fragment_id": "25930/0", "subtitle": "", "title": "Acheron", "parentId": 188721.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "25930", "score": 0.14282594621181488}, "uuid": "4182ef6c-febe-40be-a39d-c4141f09a660"}, {"page_content": "Tajnaron wymieniany jest jako ostatni etap wędrówki Heraklesa, związany z próbą unicestwienia go przez króla Eurysteusza, który z obawy przed niezwykłą siłą bohatera zlecił mu wykonanie dwunastu prac niewykonalnych dla zwykłego śmiertelnika. Na przylądku bohater stanął w poszukiwaniu wejścia do Hadesu – krainy zmarłych. Miał stamtąd sprowadzić Cerbera – psa o trzech głowach, strzegącego, by dusze zmarłych nie wydostały się z otchłani do świata żywych, a zarazem wykonać ostatnie zadanie. Gdy udało mu się zejść do podziemi, Charon nie odważył się żądać zapłaty przewożąc go na drugi brzeg Styksu. Nie lękając się otaczających go cieni, Herakles odważnie przeszedł przez krainę umarłych, a stając przed Hadesem i Persefoną, poprosił ich o możliwość wykonania ostatniego zadania; uzyskał zgodę pod warunkiem, że nie użyje żadnej broni. heros pochwycił bestię i mimo jej oporu wyciągnął Cerbera na powierzchnię, powracając następnie ze stworem do Myken, gdzie go wypuścił, wykonując w ten sposób ostatnie zadanie i odzyskując wolność.\nWedług Strabona starożytni traktowali przylądek jako ważny punkt orientacyjny, licząc od tego miejsca morskie odległości. Nazwa \"Matapan\" pojawia się dopiero w okresie zwierzchności tureckiej.\nKrajobraz i warunki dzisiejsze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2378762", "fragment_id": "525744/1", "subtitle": "", "title": "Matapan", "parentId": 2378762.0, "start_index": 910.0, "document_id": "525744", "source": "wikipedia", "score": 0.2235558032989502}, "uuid": "8b4636c5-9b3f-47fd-8c18-35af5b9ce06b"}, {"page_content": "Ponieważ ranienie Megary stanowiło złamanie układu Hadesa z Herkulesem, ten ostatni odzyskuje swoją nadludzką moc. Natychmiast, wraz z Pegazem, rusza i pokonuje tytanów. Nie udaje się mu jednak uratować Megary, która umiera w wyniku ran. Herkules rusza więc do krainy umarłych, gdzie zmusza Hadesa do oddania mu duszy swojej ukochanej. Ten zgadza się – pod warunkiem, że sam ją wydostanie ze Styksu – rzeki, w której płyną wszystkie dusze. Gdy Herkules wskakuje do niej, okazuje się, że to ostatnia z pułapek Hadesa – rzeka wysysa ze śmiertelnego Herkulesa życie, postarzając go. W momencie jednak, gdy Mojry chcą przeciąć nić jego żywota, jego poświęcenie okazuje się być ostatecznym czynem, który przywraca mu nieśmiertelność. Herkules wynosi ducha Megary ze Styksu, po czym wrzuca do niego Hadesa, który, mimo nieśmiertelności, zostaje wciągnięty w jego najgłębsze czeluście przez mściwe dusze.\nPo połączeniu duszy Megary z jej ciałem zostaje ona przywrócona do życia. Herkules, mimo możliwości wstąpienia na Olimp, decyduje się pozostać na ziemi z ukochaną. W uznaniu jego zasług Zeus umieszcza jego podobiznę na nieboskłonie – dokładnie tak, jak marzył o tym Fil.\nWersja polska.\nOpracowanie i udźwiękowienie wersji polskiej: Start International Polska\nReżyseria: Joanna Wizmur \nDialogi polskie: Elżbieta Łopatniukowa\nTeksty piosenek: Filip Łobodziński\nKierownictwo muzyczne: Marek Klimczuk\nOpieka artystyczna: Mariusz Arno Jaworowski\nRealizator dźwięku: Elżbieta Chojnowska\nKierownictwo produkcji: Elżbieta Araszkiewicz\nProdukcja polskiej wersji językowej: Disney Character Voices International Inc.\nW wersji polskiej udział wzięli:\nMuzyka.Ścieżkę dźwiękową z filmu wydano w maju 1997 roku. Utwór „Go the Distance” w wykonaniu aktora Rogera Barta zdobył nominacje do Oscara oraz Złotego Globu.\nWykonawcy piosenek:\nKontrowersje.\nFilm spotkał się z krytyką greckich widzów i opinii publicznej. Ciaran Byrne, recenzując film dla Greckiej gazety „Adesmevtos Typos” stwierdził, że film jest „kolejnym przykładem wypaczenia historii i kultury greckiej przez obcokrajowców”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=577733", "fragment_id": "1572421/3", "subtitle": "", "title": "Herkules (film 1997)", "document_id": "1572421", "start_index": 3606.0, "parentId": 577733.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17807680368423462}, "uuid": "3bd51266-abd0-4fb8-8d76-3a13a0961336"}]}
{"id": "q_928", "question": "Czy delfin jest ssakiem?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy morskiego ssaka. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nDelfin – ogólne określenie wodnych ssaków z rzędu waleni, z rodzin Delphinidae (delfiny oceaniczne) i Platanistidae (delfiny słodkowodne), obejmujące średniej wielkości walenie charakteryzujące się wydłużonym pyskiem i obecnością melonu. W ściślejszym ujęciu odnosi się ono też do rodzaju należącego do rodziny delfinowatych. \nDelfiny zamieszkują morza obu półkul i wiele rzek strefy równikowej. Często przebywają w gromadach (stadach) od kilku do kilkuset osobników, o wyraźnie zaznaczonej hierarchii. Odbywają dalekie wędrówki. Mają zdolność do echolokacji, a przynajmniej jeden gatunek (\"Sotali guianensis\") także do elektrorecepcji. Porozumiewają się za pomocą dźwięków, określanych jako język delfinów.\nDelfin śpi, unosząc się w wodzie na głębokości około 50 cm, z jednym okiem otwartym. Oddycha wynurzając się co 30 sek. na powierzchnię, nie budząc się. Delfiny często polują ławicami. Czasami nawet polują z rekinami. Żywią się rybami, kalmarami i skorupiakami. Ich głównym naturalnym wrogiem jest orka. Ich duże rozmiary oznaczają, że mają lepszą ochronę przed zimnem mroźnych mórz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22736", "fragment_id": "170317/0", "subtitle": "", "title": "Delfin", "parentId": 22736.0, "start_index": 1.0, "document_id": "170317", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "5278654f-985e-4eeb-b1ba-8c77f05f4260"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfinowate, delfiny oceaniczne (Delphinidae) – rodzina ssaków wodnych z parvordo zębowców w obrębie infrarzędu waleni (Cetacea). Należą do niej delfiny oceaniczne i przybrzeżne, których naturalnym środowiskiem życia jest woda słona.\nBudowa.\nZwierzęta te mają wrzecionowate ciało, o długości od 1 do 5 m największe do 8 m, wydłużone szczęki uzbrojone w liczne stożkowe zęby. Skóra delfinów jest gładka, z rzadka może mieć szczątkowe owłosienie. Gruczoły skórne delfina wydzielają śluz zmniejszający opór środowiska i umożliwiający im osiągać zadziwiające prędkości. Na końcu ogona znajduje się fałd skórny, pełniący funkcję poziomej płetwy ogonowej. Jest to główny narząd ruchu delfina.\nPysk delfinów zawdzięcza swój charakterystyczny wygląd czołu zawierającemu melon, czyli okrągły narząd odgrywający rolę w echolokacji oraz szczękom wydłużonym na kształt dzioba. Uzębienie u niektórych gatunków może być bardzo liczne. \nSzkielet dostosowany jest do środowiska życia zwierzęcia. Kości czaszki zachodzą na siebie ściśle, kręgi szyjne uległy połączeniu i unieruchomieniu. Szkielet pokryty jest grubą warstwą mięśni i tkanki tłuszczowej zapewniającej utrzymanie ciepła. Delfiny mają duży mózg o silnie pofałdowanej korze mózgowej, będący powodem wysokiej inteligencji i rozwoju psychicznego, porównywalnego z rozwojem szympansów. Często wypływają na powierzchnię, by zaczerpnąć powietrza. Służą do tego nozdrza z jednym otworem, usytuowane na czubku głowy, za oczami. Płuca delfina są proporcjonalnie niewiele większe od ludzkich około 1,5 raza, jednak delfiny wykorzystują tlen efektywniej i magazynują go w mięśniach, dzięki czemu mogą długo przebywać pod wodą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=20970", "fragment_id": "179471/0", "subtitle": "", "title": "Delfinowate", "parentId": 20970.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179471", "source": "wikipedia", "score": 0.6684693098068237}, "uuid": "e9df2b05-c336-42dd-a2c6-1a03b933277f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfin (\"Delphinus\") – rodzaj wodnych ssaków z podrodziny Delphininae w obrębie rodziny delfinowatych (Delphinidae).\nZasięg występowania.\nRodzaj obejmuje gatunki występujące we wszystkich oceanach świata.\nMorfologia.\nDługość ciała 150–230 cm; masa ciała do 200 kg.\nSystematyka.\nRodzaj zdefiniował w 1758 roku szwedzki przyrodnik Karol Linneusz w 10 wydaniu publikacji swojego autorstwa o tytule \"Systema Naturae\". Linneusz wymienił trzy gatunki – \"Delphinus delphis\" &lt;&gt;, \"Delphinus orca\" &lt;&gt; i \"Delphinus phocoena\" &lt;&gt; – z których gatunkiem typowym jest (Linneuszowska tautonimia) \"Delphinus delphis\" &lt;&gt;.\nPodział systematyczny.\nDo rodzaju należą dwa występujące współcześnie gatunki:\nKategorie IUCN:     – gatunek najmniejszej troski;     – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.\nOpisano również mioceński gatunek wymarły:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=901429", "fragment_id": "1034641/0", "subtitle": "", "title": "Delfin (rodzaj ssaków)", "parentId": 901429.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1034641", "score": 0.39080262184143066}, "uuid": "6a6bfd65-8d52-496d-8821-46f090e7ff09"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfinek wysmukły, delfin tropikalny (\"Stenella attenuata\") – gatunek ssaka z rodziny delfinowatych (Delphinidae).\nCharakterystyka.\nZamieszkuje ciepłe wody wszystkich oceanów. Posiada długi, cienki dziób, czarne szczęki i brzuch oraz białe gardło. W chwili narodzin delfiny te mierzą 80–90 cm, natomiast dorosłe okazy osiągają 2,5 m długości i ważą 120 kg. Żyją około 40 lat. Całkowita populacja wynosi ponad trzy miliony okazów (drugi najbardziej rozpowszechniony gatunek walenia na świecie po delfinie butlonosym. Odkrył go w 1846 r. John Edward Gray.\nPodgatunki.\nWyróżniono dwa podgatunki \"S. attenuata\":\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1666325", "fragment_id": "716123/0", "subtitle": "", "title": "Delfinek wysmukły", "document_id": "716123", "start_index": 0.0, "parentId": 1666325.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5189424753189087}, "uuid": "21e4d924-cbda-4c44-853b-415ef4f282d8"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfin zwyczajny, delfin pospolity, delfin długopyski (\"Delphinus delphis\") – gatunek ssaka morskiego z rodziny delfinowatych (Delphinidae). Średniej wielkości delfin, najpospolitszy z waleni, zamieszkuje niemal wszystkie morza tropikalne i umiarkowane. W Morzu Bałtyckim spotykany bardzo rzadko.\nZasięg występowania.\nDelfin zwyczajny występuje w zależności od podgatunku:\nTaksonomia.\nTradycyjnie w rodzaju \"Delphinus\" umieszczano dwa gatunki \"D. delphis\" i \"D. capensis\", rozróżniając je na podstawie długości pysków, lecz badania molekularne przeprowadzone w 2015 roku nie potwierdzają tego podziału, ponieważ formy z długimi pyskami wydają się być konwergentne, ewoluując w różnych miejscach w oparciu o warunki ekologiczne. W rezultacie obecnie (2020) najlepszą opcją jest objęcie wszystkich populacji \"Delphinus\" jednym szeroko rozprzestrzenionym gatunkiem. Nazwa \"capensis\" jest uważana za synonim \"delphis\", a \"ponticus\" (tradycyjnie podgatunek \"D. delphis\") i \"tropicalis\" (tradycyjnie podgatunek \"D. capensis\") powinny być traktowane jako podgatunki ze względu na ich odrębność. Czwarty podgatunek o długim pysku \"bairdii\" (wcześniej synonim \"D. capensis\"), jest wstępnie rozpoznany we wschodniej części północnego Oceanu Spokojnego, choć do potwierdzenia jego istnienia potrzebne jest dalsze porównanie z innymi populacjami występującymi w Pacyfiku. W Morzu Śródziemnym występuje również zróżnicowana genetycznie populacja formy krótko-pyskiej, lecz nie jest klasyfikowana jako oddzielny podgatunek i jest włączona do \"delphis\". Rozpoznano cztery podgatunki.\nWygląd fizyczny.U delfinów zwyczajnych charakterystyczna jest obecność długiego dzioba. Płetwa grzbietowa jest nieznacznie zakrzywiona do tyłu. Grzbiet u tego delfina jest czarny, a brzuch biały. Plama na boku delfina może byċ, w zależności od populacji biała, błękitna, jasnoszara, żółtawo-kremowa lub żółtawo-brązowa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=342805", "fragment_id": "76608/0", "subtitle": "", "title": "Delfin zwyczajny", "parentId": 342805.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "76608", "score": 0.5324137210845947}, "uuid": "5a4fe2ed-2d58-4889-b2b2-4efb35a2c128"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfiniec wielorybi, delfin północny, &lt;&gt;[], delfin Peale'a (\"Lissodelphis borealis\") – gatunek ssaka z rodziny delfinowatych (Delphinidae).\nWystępowanie.\nZamieszkuje umiarkowaną strefę północnej części Oceanu Spokojnego. Miejscami występuje licznie.\nCharakterystyka.\nDelfin północny ma charakterystyczne smukłe ciało bez płetwy grzbietowej i bez garbu. Ubarwienie czarne z białą plamą na brzuchu. Długość ciała wynosi do 3 m, może ważyć do 113 kg. Żyje w dużych grupach – do 2000 osobników, najczęściej spotykany w stadach złożonych z ok. 200 osobników. Żywią się rybami. Biologia rozrodu nie została poznana.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1211966", "fragment_id": "1141088/0", "subtitle": "", "title": "Delfiniec wielorybi", "parentId": 1211966.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1141088", "score": 0.3988879919052124}, "uuid": "7ea04ee8-2b58-4e7d-a41e-b0684e0195ae"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfinek długoszczęki, delfin długoszczęki, &lt;&gt;[] (\"Stenella longirostris\") – gatunek ssaka z rodziny delfinowatych (Delphinidae), przemierzający pelagiczne wody subtropikalne i tropikalne na całym świecie w ogromnych stadach liczących setki osobników, jest jednym z najlepszych akrobatów wśród waleni. Podczas skoku potrafi obrócić się wokół własnej osi nawet do sześciu razy zanim ponownie zanurzy się w wodzie.\nPodgatunki.\nWyróżnia się cztery podgatunki \"S. longirostris\":\nCharakterystyka.\nDelfin ten ma około 60 ostro zakrzywionych zębów w długim dziobie, któremu zawdzięcza swoją nazwę. Jest ciemnoszary i ma stromą, trójkątną płetwę grzbietową. Jeden z podgatunków, ma po bokach 3 paski ułożone od najciemniejszego do najjaśniejszego równolegle, w stronę brzucha.\nŻywi się mezopelagicznymi rybami i głowonogami.\nNajwiększy zmierzony okaz, samiec, miał 2,3 m długości.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=342750", "fragment_id": "76587/0", "subtitle": "", "title": "Delfinek długoszczęki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 342750.0, "document_id": "76587", "score": 0.26572665572166443}, "uuid": "c771f83f-a9dc-4d79-a82a-363c0188ac4e"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfiniak malajski, delfin malajski, delfin sarawacki (\"Lagenodelphis hosei\") – gatunek ssaka z rodziny delfinowatych (Delphinidae). \nSystematyka.\nTaksonomia.\nRodzaj i gatunek po raz pierwszy opisane naukowo przez J. Frasera w 1956 roku pod nazwą \"Lagenodelphis hosei\". Opis ukazał się w czasopiśmie \"The Sarawak Museum Journal\". Jako miejsce typowe autor wskazał rzekę Lutong w Baram na Borneo. Jedyny przedstawiciel rodzaju delfiniak (\"Lagenodelphis\").\nCharakterystyka.\nZamieszkuje głębokie wody Oceanu Spokojnego, Atlantyckiego i Indyjskiego. Po urodzeniu mierzy ok. 1 m i waży 20 kg, dorasta do 2,75 m długości i do 200 kg wagi. Grzbiet jest koloru szaro-niebieskiego bądź szaro-brązowego. Posiada czarny pasek biegnący po boku od głowy do ogona. Brzuch i gardło są zazwyczaj białe, czasem lekko zaróżowione. Delfin ten tworzy grupy liczące od 100 do 1000 osobników. Żywi się rybami, kalmarami i krewetkami. Gatunek ten nie jest uważany za zagrożony wyginięciem.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1666853", "fragment_id": "709648/0", "subtitle": "", "title": "Delfiniak malajski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1666853.0, "document_id": "709648", "score": 0.366168737411499}, "uuid": "b545a1da-6afd-4ecc-89ff-3b52b7f90ef1"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfinek plamisty, delfin uzdeczkowy (\"Stenella frontalis\") – gatunek ssaka z rodziny delfinowatych (Delphinidae).\nCzęsto spotykany atlantycki delfin, którego pożywieniem są różnorodne głowonogi i ryby. Czasami łowi się je przypadkowo razem z tuńczykami, ginie w ten sposób duża część stada. Niekiedy również poławiany jest przez harpunników dla mięsa.\nDelfin uzdeczkowy lubi pływać z ludźmi, nawet czasem zwalnia, żeby człowiek mógł za nim nadążyć, jest bardzo towarzyski, o czym świadczy fakt, że w jego stadach często zauważa się przedstawicieli innych gatunków.\nJego kształt, zwłaszcza głowa, przypomina wyglądem butlonosa i, pomimo że jest od niego dużo mniejszy, bywają ze sobą mylone.\nDelfinek plamisty jest czarno-biały, z białymi plamkami na grzbiecie i czarnymi na brzuchu. Dorosłe osobniki osiągają od 2,2 (samiec) do 2,3 (samica) metra długości przy wadze 130-140 kg. Największy dotąd zmierzony okaz, samica, mierzyła 2,29 m i ważyła 140 kg.\nObecnie wielkość populacji delfinka plamistego oceniana jest na 100 tysięcy osobników i wciąż rośnie, na co wskazuje wzrost liczby zwierząt spotykanych na Bahamach, Azorach czy Bermudach. Pomimo tego został wpisany do II Aneksu Konwencji o Międzynarodowym Handlu Gatunków Zagrożonych Wyginięciem (CITES).\nDorosłe osobniki osiągają dojrzałość płciową po 12 latach. Ciąża trwa podobnie jak u ludzi, około 9 miesięcy. Młode tuż po porodzie mierzą 90-100 cm. Przez 11-12 miesięcy pozostają pod opieką matki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=392093", "fragment_id": "80467/0", "subtitle": "", "title": "Delfinek plamisty", "document_id": "80467", "start_index": 0.0, "parentId": 392093.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21853414177894592}, "uuid": "04c6339b-679a-4152-a4f6-16f2c599535c"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nDelfinek (\"Stenella\") – rodzaj wodnych ssaków z podrodziny Delphininae w obrębie rodziny delfinowatych (Delphinidae).\nRozmieszczenie geograficzne.\nRodzaj obejmuje gatunki występujące we wszystkich oceanach świata.\nMorfologia.\nDługość ciała dorosłych osobników 138–280 cm, noworodków 50–120 cm; masa ciała dorosłych osobników 63–156 kg, noworodków 5–15 kg.\nSystematyka.\nRodzaj zdefiniował w 1866 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule poświęconym delfinom ze zbiorów Muzeum Brytyjskiego. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) delfinek wysmukły (\"S. attenuata\"). Wcześniejsza nazwa – \"Clymene\" – którą opublikował w 1864 roku również Gray, okazała się młodszym homonimem rodzaju wieloszczetów opisanego w 1807 roku.\nPodział systematyczny.\n\"Stenella\" jest parafiletyczna w stosunku do \"Delphinus\", \"Tursiops\" i \"Lagenodelphis\", co sugeruje konieczność dokładnej analizy tego kladu. Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki:\nKategorie IUCN:     – gatunek najmniejszej troski.\nOpisano również neogeński gatunek wymarły:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=458235", "fragment_id": "1581483/0", "subtitle": "", "title": "Delfinek", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1581483", "parentId": 458235.0, "score": 0.2056972235441208}, "uuid": "f0d51833-129e-4e34-bbad-399b9f0efd91"}]}
{"id": "q_929", "question": "Jak nazywa się tekst słowny opery, operetki, oratorium, kantaty?", "answer": [{"page_content": "Libretto – tekst stanowiący podstawę dzieł sceniczno-muzycznych, takich jak opera, operetka, kantata, musical czy balet.\nForma.\nW zależności od formy libretto może składać się z partii o różnym przeznaczeniu i charakterze – najczęściej zawiera ono treść partii wokalnych (arie), a także partii melorecytowanych (recytatywy), ale także ewentualne partie monologów, dialogów i chórów. Libretto pełni też funkcję zbliżoną do scenariusza. Wiąże się ściśle z muzyką, bez niej traci swój sens – nie może być wystawiane jako samodzielne dzieło dramatyczne. Niezależnie od wartości literackiej i scenicznej, libretto powinno być skonstruowane w sposób przejrzysty, podkreślać węzłowe momenty akcji, bez wchodzenia w szczegóły. Forma i charakter libretta operowego zależą od tendencji stylistycznych epoki. Przeważnie jednak jego forma nawiązuje do formy dramatu typowej dla danego okresu historycznego. Dzieje się tak, ponieważ opera nie jest niczym innym, jak „umuzycznionym” dramatem mówionym.\nZa głównego twórcę opery uważa się kompozytora, dlatego nazwisko librecisty wymieniane jest najczęściej jako mniej ważne, a czasem całkowicie pomijane. Kompozytorzy piszący własne libretta należą do zdecydowanych wyjątków. Najbardziej znanym z nich jest Richard Wagner. Z kolei inny kompozytor, Alban Berg, adaptował na potrzeby swoich oper istniejące sztuki sceniczne (dramaty) innych autorów (opery: \"Lulu\" i \"Wozzeck\").\nPolskie libretta.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9060", "fragment_id": "179557/0", "subtitle": "", "title": "Libretto", "parentId": 9060.0, "start_index": 0.0, "document_id": "179557", "source": "wikipedia", "score": 0.6083747148513794}, "uuid": "6794e6d4-f177-41f8-822a-24cfb478703b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy muzyki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOratorium – wielka forma muzyczna wokalno-instrumentalna, wykonywana początkowo w kościele, a obecnie zazwyczaj na estradzie koncertowej.\nW wykonaniach oratorium biorą udział śpiewacy-soliści, chór i orkiestra. Epickie fragmenty recytuje narrator (\"testo, historicus\"), czasem rolę tę przejmuje chór. Oratorium zbliżone jest do opery, lecz pozbawione jest akcji scenicznej, a jego tematyka najczęściej jest religijna: kompozytorzy katoliccy zazwyczaj wybierali tematy z życia świętych, natomiast w krajach protestanckich treścią librett oratoriów zazwyczaj były motywy biblijne. U schyłku XVIII w. pojawiać zaczęły się też tematy świeckie, choć należą one do rzadkości. Szczególnym gatunkiem oratorium jest pasja – forma przedstawiająca mękę Chrystusa i wydarzenia ją poprzedzające.\nDzieje oratorium.\nOratorium wywodzi się ze średniowiecznych dramatów liturgicznych i misteriów związanych z Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. W okresie Wielkiego postu Kościół nie zezwalał na wystawianie oper, więc oratoria pozwalały publiczności na słuchanie podobnej muzyki, tyle że z przesłaniem religijnym. Powstanie oratorium datuje się na połowę XVI w. i związane jest z działalnością św. Filipa Nereusza (Filippo Neri), który to w domach modlitwy (\"oratorio\") organizował nabożeństwa połączone z dialogowanym śpiewem pochwalnych pieśni religijnych (\"laudes\"). Początkowo oratoria były jednogłosowe, następnie motetowe.\nW niemieckich krajach protestanckich dominowała pasja – szczególna odmiana oratorium, mniej dramatyczna i niepoddająca się wpływom opery.\nNastępnie do oratorium włączone zostały elementy kantaty i opery, jednak bez akcji scenicznej, charakteryzacji, kostiumów i scenografii.\nNajwybitniejszym kompozytorem oratoryjnym był Georg Friedrich Händel. Za najwspanialsze jego dzieło uchodzi oratorium \"Mesjasz\" (zawiera trzy części i 52 ogniwa), skomponowane w 1742. Zawiera ono słynne \"Alleluja\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807131", "fragment_id": "870650/0", "subtitle": "", "title": "Oratorium", "parentId": 1807131.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "870650", "score": 0.6808308362960815}, "uuid": "cf0f9d00-3e50-4638-88ad-5cdf2d70b016"}, {"page_content": "Zobacz też: \"Operetka\" – dramat Witolda Gombrowicza.\nOperetka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;operetta&lt;/&gt;) – sceniczny utwór muzyczny z dialogami mówionymi, zbliżony do opery, charakteryzujący się lekką, melodyjną muzyką i komediową akcją.\nOperetka jako gatunek spokrewniona jest z wodewilem, singspielem oraz z operą komiczną.\nCharakterystyka.\nOperetka stanowi formę widowiska muzycznego, które łączy lekką melodyjną muzykę z akcją sceniczną o charakterze komediowym. Włoski termin źródłowy dla nazwy operetki \"operetta\" oznacza małą operę. Na całość widowiska składają się partie wokalne (arie, duety, partie wielogłosowe i chóralne), instrumentalne (towarzyszące śpiewakom bądź mające postać samodzielnych interludiów) i taneczne (tańce solowe i wstawki baletowe) przeplatane fragmentami niemuzycznymi: monologami, dialogami i scenami zbiorowymi. Operetkę rozpoczyna uwertura stanowiąca przegląd głównych tematów muzycznych utworu. Zakończenie operetki ma najczęściej formę rozbudowanego finału muzycznego wykonywanego wspólnie przez solistów, chór i orkiestrę. Do charakterystycznych cech operetki zaliczyć można lekki, żartobliwy temat, melodyjność arii (często funkcjonujących jako samodzielne utwory sceniczne), optymistyczne zakończenie perypetii (najczęściej sercowych) głównych bohaterów i nieskomplikowane libretto. Istotną częścią przedstawień operetkowych jest ich strona choreograficzna, częste przeplatanie scenami baletowymi występów śpiewaków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4403", "fragment_id": "171518/0", "subtitle": "", "title": "Operetka", "document_id": "171518", "start_index": 1.0, "parentId": 4403.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4661949872970581}, "uuid": "2396d2ae-78ab-4ae6-9fec-038089788003"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy formy muzycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nOpera ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;opera&lt;/&gt; &lt;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;opera&lt;/&gt; „dzieło”, „utwór”, „praca”, „wysiłek”) – sceniczne dzieło muzyczne wokalno-instrumentalne, w którym muzyka współdziała z akcją dramatyczną (libretto). Istotą tego gatunku muzycznego jest synteza sztuk, czyli połączenie słowa, muzyki, plastyki, ruchu, gestu oraz gry aktorskiej. Podobnie jak balet, wywodzi się z włoskich renesansowych maskarad karnawałowych, które przerodziły się w widowiska dramatyczne. Opera składa się z aktów, które podzielone są na sceny.\nOpera złożona jest z:\nOd XVII wieku mianem tym określa się dzieło sceniczno-muzyczne wykonywane z udziałem orkiestry. Istnieje kilka rodzajów opery:\nHistoria opery.\nOpera w baroku.\nPowstanie opery związane jest z działalnością grupy kompozytorów, filozofów, poetów i muzyków włoskich, zwanej Cameratą florencką. Postulowali oni skonstruowanie przedstawienia z udziałem muzyki, ale było to niemożliwe, dopóki w muzyce panowała polifonia. Wielogłosowość polifoniczna nie pozwalała na czytelne i wyraziste prezentowanie tekstu i poprowadzenie dramaturgii przedstawienia.\nMarzenia i postulaty Cameraty florenckiej mogły zostać zrealizowane wówczas, kiedy pojawiła się nowa technika kompozytorska – seconda pratica, a wraz z nią monodia akompaniowana.\nAutorem pierwszej kompozycji, w której poezja dominuje nad muzyką, w której deklamacyjny śpiew wsparty jest harmonicznym akompaniamentem, był Vincenzo Galilei. Tym samym dał przykład, jak można zastosować tę technikę w teatrze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=335903", "fragment_id": "83938/0", "subtitle": "", "title": "Opera", "parentId": 335903.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "83938", "score": 0.4344797432422638}, "uuid": "8629d2c2-e6cf-47a7-b7d5-95af21587aa2"}, {"page_content": "Kantata – niesceniczna forma muzyki wokalno-instrumentalnej; najczęściej rozbudowana, wieloodcinkowa; wykorzystująca różne gatunki tekstów literackich, mające różne funkcje. Ukształtowała się, podobnie jak oratorium i opera, na początku epoki baroku. Była szczególnie popularna w XVII i XVIII wieku (A. Scarlatti, G.P. Telemann, J.S. Bach).\nKantata w XVII wieku.\nWłochy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17192", "fragment_id": "176906/0", "subtitle": "", "title": "Kantata", "document_id": "176906", "start_index": 0.0, "parentId": 17192.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6612350344657898}, "uuid": "1480e058-2999-46bd-9edb-5be6ed32d705"}, {"page_content": "Recytatyw (wł. \"recitativo\") – solowa forma wokalna podobna do deklamacji, powstała około 1600. Recytatyw służy przede wszystkim do prezentacji akcji. Pierwsze opery były w całości oparte na recytatywach. Występuje jako elementy większej formy muzycznej takiej jak kantata, oratorium, opera czy pasja.\nRodzaje recytatywu:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5372", "fragment_id": "182861/0", "subtitle": "", "title": "Recytatyw", "parentId": 5372.0, "start_index": 0.0, "document_id": "182861", "source": "wikipedia", "score": 0.5212942361831665}, "uuid": "5016f351-d5d6-43fd-8e2c-79e844c3fdcd"}, {"page_content": "Forma cykliczna – forma muzyczna oparta na następstwie dwu lub więcej części, które często spełniają kryteria zamkniętych całości, jednak powiązane w cykl wprowadzają nadrzędne wartości, przede wszystkim zróżnicowanie wyrazowe poszczególnych fragmentów i stopniowanie napięcia całego utworu. \nCzęści mogą się różnić wieloma elementami: tempem, dynamiką, melodyką, harmonią, fakturą, instrumentacją, zaś powstałe w ten sposób zróżnicowanie wyrazowe staje się wartością nadrzędną wynikającą z relacji pomiędzy kolejnymi ogniwami cyklu. \nAby utrzymać spoistość cyklu, kompozytorzy stosują różne zabiegi, opierające się na przykład na zastosowaniu zbliżonych motywów bądź na likwidacji przerw pomiędzy częściami, ew. zastąpieniu ich łącznikami.\nDo najczęściej w historii muzyki komponowanych form cyklicznych należą wywodzące się z okresu baroku sonata, koncert i suita oraz z okresu klasycyzmu sonata i symfonia. Cykliczną strukturę mają również wielkie dzieła wokalne: msza, oratorium, kantata, opera, cykl pieśni, w tym jednak przypadku o spoistości cyklu nie zawsze przesądzają elementy muzyczne, gdyż nadrzędną rolę w tych formach odgrywa warstwa słowna (liturgiczna, dramatyczna, poetycka).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=30730", "fragment_id": "172500/0", "subtitle": "", "title": "Forma cykliczna", "parentId": 30730.0, "start_index": 0.0, "document_id": "172500", "source": "wikipedia", "score": 0.06964704394340515}, "uuid": "41a3962d-ebea-41ef-98fc-eefcb2dd5f6b"}, {"page_content": "Duet – kompozycja przeznaczona dla dwóch śpiewaków lub utwór muzyczny na dwa głosy wokalne, będący samodzielnym dziełem lub częścią jednej z wielkich form muzycznych: opery, operetki, kantaty, oratorium. Duety wokalne często mają charakter pedagogiczny, wówczas występują pod łacińską nazwą \"bicinium\".\nPotocznie używa się określenia \"duet\" (np. duet fortepianowy, duet gitarowy) dla dwuosobowego zespołu instrumentalnego, w którym żaden z instrumentów nie pełni funkcji akompaniującej. Taki zespół nosi nazwę \"duo\". Również trzyosobowe składy noszą odmienne określenia: tercet – śpiewający, trio – instrumentalne. Od kwartetu wzwyż nie ma rozróżnienia, określenie dotyczy zarówno czterech śpiewaków, jak i czterech instrumentalistów[].\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17331", "fragment_id": "176972/0", "subtitle": "", "title": "Duet", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 17331.0, "document_id": "176972", "score": 0.4866487383842468}, "uuid": "db4f5d55-93b9-4417-b1a7-6b6de74decbc"}, {"page_content": "Uwertura koncertowa – rodzaj uwertury. O ile klasyczna uwertura stanowi wstęp do utworu (opery, oratorium, kantaty itp.), o tyle uwertura koncertowa stanowi dzieło samodzielne, kompletne. Z takim rodzajem uwertury spotykamy się w XIX i XX wieku.\nUwertury koncertowe utrzymane są zazwyczaj w formie sonatowej. Do kategorii uwertur koncertowych możemy zaliczyć te pisane do dramatów mówionych (np. \"Coriolan\" i \"Egmont\" L. van Beethovena) lub na okolicznościowe ceremonie (np. beethovenowska uwertura \"Poświęcenie domu\" (\"Die Weihe des Hauses\"), napisana na uroczystość otwarcia wiedeńskiego teatru Josephstädter), które z uwagi ma wysoką wartość artystyczną weszły na stałe do repertuaru koncertowego. \nWiększość uwertur koncertowych ma charakter programowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=215501", "fragment_id": "1398840/0", "subtitle": "", "title": "Uwertura koncertowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1398840", "parentId": 215501.0, "score": 0.11346878111362457}, "uuid": "2c6782ff-2d34-46b3-bbc9-a9c22dfd981d"}, {"page_content": "Oratorium na Wielkanoc ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Oratorium Festo Paschali&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Oster-Oratorium&lt;/&gt;), BWV 249, incipit \"Kommt, eilet und laufet\" – oratorium Jana Sebastiana Bacha. Pierwsza wersja została przez kompozytora ukończona 1 kwietnia 1725. Istnieją co najmniej trzy różne wersje, z istotnymi modyfikacjami, wśród nich świecka kontrafaktura jako kantata urodzinowa dla niemieckiego księcia. Całość w dużej mierze opiera się na materiale zaginionej kantaty, tzw. Pasterskiej, BWV 249a, z której zachowało się jedynie libretto.\nTematem oratorium są wydarzenia Niedzieli Wielkanocnej, gdy św. Piotr (tenor) i św. Jan Apostoł spieszą do grobu Jezusa i znajdują go pustym. Inne partie utworu to Maria Magdalena (alt) i Maria, matka Jakuba (sopran). Domniemanym autorem tekstu, opartego w znacznej mierze na Ewangelii Marka (16: 1–8), był poeta i librecista wielu utworów Bacha – Picander. \nPierwsze wykonania miały miejsce w Lipsku: po raz pierwszy 1 kwietnia 1725, a następnie w 1738, między 1743 a 1746 oraz 6 kwietnia 1749.\nBudowa.\nSpośród trzech utworów nazwanych przez samego kompozytora \"oratorio\" żadne nie reprezentuje tej formy muzycznej; są one raczej rodzajem misterium lub szeroko rozbudowanej kantaty.\nNagrania.\nOratorium zostało nagrane przez takich wykonawców specjalizujących się w wykonawstwie historycznym, jak Helmuth Rilling (Hänssler, 1980), Andrew Parrott (Virgin Veritas, 1993), Philippe Herreweghe (Harmonia Mundi France, 1994), Ton Koopman (Erato / Teldec, 1998), Paul McCreesh (Archiv Produktion, 2000) oraz Masaaki Suzuki (BIS, 2004).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1939669", "fragment_id": "395437/0", "subtitle": "", "title": "Oratorium na Wielkanoc (BWV 249)", "parentId": 1939669.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "395437", "score": 0.2662058472633362}, "uuid": "709e6d6e-bcf6-4621-b305-9e087c343fb9"}]}
{"id": "q_930", "question": "Jak nazywamy wyniszczenie, masową zagładę ludzi, zbrodnię przeciwko ludzkości zmierzającą do wytępienia określonych grup ludności z powodu ich rasy, narodowości, wyznań?", "answer": [{"page_content": "Ludobójstwo – zbrodnia przeciwko ludzkości, obejmująca celowe wyniszczanie całych lub części narodów, grup etnicznych, religijnych lub rasowych poprzez:\nDefinicja.\nTermin ludobójstwo (a dokładnie ang. genocide, który później został przetłumaczony na \"ludobójstwo\") wprowadził polski prawnik Rafał Lemkin (1900–1959; po emigracji do USA używający imienia Raphaël) w swojej pracy „Axis Rule in Occupied Europe” („Rządy Osi w okupowanej Europie”) wydanej w 1944 w USA. Użyto go w akcie oskarżenia w procesie norymberskim przeciwko przywódcom nazistowskich Niemiec (choć Karta Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze nie wymieniała \"expressis verbis\" ludobójstwa, lecz jedynie zbrodnie przeciwko ludzkości, których kwalifikowaną postacią jest właśnie ludobójstwo). Do języka prawnego termin ludobójstwo wszedł za sprawą podpisanej 9 grudnia 1948, której wstępny projekt był współtworzony przez Rafała Lemkina.\nArtykuł II Konwencji definiuje ludobójstwo jako czyn „dokonany w zamiarze zniszczenia w całości lub części grup narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych, jako takich:\na) zabójstwo członków grupy\nb) spowodowanie poważnego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia psychicznego członków grupy\nc) rozmyślne stworzenie dla członków grupy warunków życia, obliczonych na spowodowanie ich całkowitego lub częściowego zniszczenia fizycznego\nd) stosowanie środków, które mają na celu wstrzymanie urodzin w obrębie grupy\ne) przymusowe przekazywanie dzieci członków grupy do innej grupy”.\nW pierwotnej wersji Konwencji z 1946 definicja ta obejmowała również zbrodnie popełnione z przyczyn „politycznych”, lecz zostały one usunięte ze względu na naciski m.in. Związku Radzieckiego, prawdopodobnie z powodu obawy Stalina przed odpowiedzialnością.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3379", "fragment_id": "182286/0", "subtitle": "", "title": "Ludobójstwo", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "182286", "parentId": 3379.0, "score": 0.4679749608039856}, "uuid": "c7ed1fec-9421-4127-b17e-3c1eb5233198"}, {"page_content": "Zbrodnie przeciwko ludzkości – ogólne określenie pewnych przestępczych zachowań skierowanych przeciwko określonej grupie społecznej, np. narodowościowej, etnicznej, rasowej, wiekowej, religijnej lub światopoglądowej.\nBrak jest określonej, powszechnie przyjętej definicji zbrodni przeciwko ludzkości. W doktrynach filozoficznych i prawnych zazwyczaj podkreśla się[], że zachowania będące zbrodniami przeciwko ludzkości muszą dotyczyć określonej społeczności i łamać podstawowe prawa człowieka.\nKarta Międzynarodowego Trybunału Wojskowego głosi:\n\"Art. VI. Trybunał ustanowiony na mocy Porozumienia wspomnianego w art. I niniejszej Karty, mający sądzić i karać głównych przestępców wojennych Osi Europejskiej, władny będzie sądzić i karać osoby, które działając w interesie państw Osi Europejskiej bądź osobiście, bądź jako członkowie organizacji, popełniły jakiekolwiek z poniżej wymienionych przestępstw.\"\n\"Czyny niżej wymienione albo niektóre z nich podlegają jurysdykcji Trybunału i pociągają za sobą odpowiedzialność osobistą:\"\n\"a. zbrodnie przeciw pokojowi\" [...]\n\"b. zbrodnie wojenne\" [...]\n\"c. zbrodnie przeciw ludzkości, mianowicie: morderstwa, wytępianie, obracanie ludzi w niewolników, deportacja i inne czyny nieludzkie, których dopuszczono się przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej, przed wojną lub podczas niej, albo prześladowania ze względów politycznych, rasowych lub religijnych przy popełnianiu jakiejkolwiek zbrodni wchodzącej w zakres kompetencji Trybunału lub w związku z nią, niezależnie od tego, czy było to zgodne, czy też stało w sprzeczności z prawem kraju, w którym zbrodni dokonano\".\nKonwencja z 1968 zakazała przedawnienia takich zbrodni.\nW przeciwieństwie np. do ludobójstwa czy zbrodni wojennych „zbrodnie przeciw ludzkości” przed powstaniem Międzynarodowego Trybunału Karnego w 1998 r. nie były pojęciem zbyt dobrze zdefiniowanym, co wprowadzało większą możliwość nadużywania tego pojęcia w celach propagandowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7119", "fragment_id": "175542/0", "subtitle": "", "title": "Zbrodnia przeciwko ludzkości", "parentId": 7119.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175542", "source": "wikipedia", "score": 0.5754941701889038}, "uuid": "831c12af-c443-47d2-a210-bff7562a1624"}, {"page_content": "Samo zjawisko jest o wiele starsze – za przykłady ludobójstwa uważa się[] wyniszczenie połowy populacji, około 60 milionów Chińczyków w trakcie mongolskich podbojów w XIII wieku, czy Jaćwingów i Prusów przez Krzyżaków w XIII-XIV w., śmierć niemal jednej trzeciej populacji Irlandii w XVII wieku, w wyniku kampanii Cromwella w Irlandii. Niektórzy autorzy zaliczają do tego typu zbrodni także eksterminację katarów podczas krucjat prowadzonych przez Kościół katolicki i wyniszczenie Wandei przez rządowe „kolumny piekielne” w okresie rewolucji francuskiej. W XX wieku ludobójstwo dotknęło Ormian, Asyryjczyków i Greków Pontyjskich w Turcji, Polaków, wielu mniejszości narodowych w Związku Radzieckim (operacja polska NKWD lub sztucznie wywołany głód na Ukrainie), w Afryce i Azji, Niemcy dokonali eksterminacji ludności żydowskiej (Holocaust) i cygańskiej (Porajmos).\nEksterminacja ludności miała też miejsce w czasie kolonizacji obu Ameryk, gdzie najpierw na Antylach Hiszpanie doprowadzili do wytępienia rodzimej ludności poprzez zmuszanie ich do niewolniczej pracy, a później amerykańscy pionierzy w Ameryce Północnej. W obu przypadkach eksterminacja nie była celem samym w sobie, lecz wynikiem ekspansji terytorialnej Europejczyków na ziemiach nowego lądu. Podobnie wyglądała sytuacja w przypadku wyniszczania rdzennej ludności w Ameryce Południowej czy w Australii, gdzie masowo ginęli Aborygeni.\nCzęsto jednak wymieranie tych grup etnicznych było spowodowane nie tylko zmuszaniem ich do ciężkiej pracy czy zabijaniem, lecz także niemożliwością przystosowania się do nowych warunków kulturowych wprowadzanych przez Europejczyków. Jednoznacznie nie można określić, jak bardzo procesy te były celowe i planowe, oraz w jakim stopniu wynikały z nieświadomości odpowiednich instytucji.\nPrzykłady ludobójstw.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nBibliografia..\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3379", "fragment_id": "182286/2", "subtitle": "", "title": "Ludobójstwo", "parentId": 3379.0, "start_index": 2864.0, "document_id": "182286", "source": "wikipedia", "score": 0.5914150476455688}, "uuid": "2fedee70-1d27-4728-81d8-4c5dfa37f8e1"}, {"page_content": "Za zbrodnie przeciwko ludzkości często uważa się zbrodnie nazistowskie w okupowanych krajach Europy w czasie II wojny światowej, eksterminację narodu żydowskiego (\"Shoah\"), zbrodnie stalinowskie, masowe morderstwa na Bałkanach w latach 90. XX w. i inne.\nObecnie prawo międzynarodowe uznaje za zbrodnię przeciw ludzkości rażące naruszenie dowolnego punktu Karty ONZ oraz dodatkowo kilka innych zbrodni, które zostały zdefiniowane w Kodeksie Zbrodni przeciw Ludzkości, będącego częścią Traktatu Rzymskiego, który stanowi podstawę działania Międzynarodowego Trybunału Karnego.\nArtykuł 7 Statutu Trybunału stanowi:\n\"1. Dla celów niniejszego statutu „zbrodnia przeciwko ludzkości” oznacza którykolwiek z następujących czynów, popełniony w ramach rozległego lub systematycznego, świadomego ataku skierowanego przeciwko ludności cywilnej:\"\n\"(a) zabójstwo;\"\n\"(b) eksterminacja;\"\n\"(c) niewolnictwo;\"\n\"(d) deportacja lub przymusowe przemieszczanie ludności;\"\n\"(e) uwięzienie lub inne dotkliwe pozbawienie wolności fizycznej z naruszeniem podstawowych reguł prawa międzynarodowego;\"\n\"(f) tortury;\"\n\"(g) zgwałcenie, niewolnictwo seksualne, przymusowa prostytucja, wymuszona ciąża, przymusowa sterylizacja oraz jakiekolwiek inne formy przemocy seksualnej porównywalnej wagi;\"\n\"(h) prześladowanie jakiejkolwiek możliwej do zidentyfikowania grupy lub zbiorowości z powodów politycznych, rasowych, narodowych, etnicznych, kulturowych, religijnych, płci\" [...] \"lub z innych powodów powszechnie uznanych za niedopuszczalne na podstawie prawa międzynarodowego, w związku z jakimkolwiek czynem, do którego odnosi się niniejszy ustęp, lub z jakąkolwiek zbrodnią objętą jurysdykcją Trybunału;\"\n\"(i) wymuszone zaginięcia osób;\"\n\"(j) zbrodnia apartheidu;\"\n\"(k) inne nieludzkie czyny o podobnym charakterze celowo powodujące ogromne cierpienie lub poważne uszkodzenie ciała albo zdrowia psychicznego lub fizycznego\".\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7119", "fragment_id": "175542/1", "subtitle": "", "title": "Zbrodnia przeciwko ludzkości", "source": "wikipedia", "start_index": 1948.0, "parentId": 7119.0, "document_id": "175542", "score": 0.4169843792915344}, "uuid": "a4a1c73c-25ef-4d17-897b-32604d0b445c"}, {"page_content": "Głównym twórcą tego traktatu międzynarodowego był Rafał Lemkin, polski prawnik, który w 1941 znalazł się ostatecznie w USA. Lemkin pracował nad koncepcją ludobójstwa (określaną przez niego wówczas jako „akty barbarzyństwa”) jeszcze przed wojną. On też jest autorem następującej definicji ludobójstwa, rozumianego jako zbrodnia przeciwko grupie narodowej lub plemiennej[]:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nOgólnie mówiąc, ludobójstwo (wyniszczenie narodu) niekoniecznie oznacza natychmiastową destrukcję narodu, z wyjątkiem gdy jest ono dokonane przez masowe zabójstwa wszystkich członków tego narodu.\nW naszym zamiarze powinno ono oznaczać raczej skoordynowany plan różnych działań nakierowanych na destrukcję podstawowych fundamentów życia grup narodowych, celem unicestwienia tych właśnie grup. Celami takiego planu może być dezintegracja instytucji politycznych i społecznych, kultury, języka, uczuć narodowych, religii oraz ekonomicznej egzystencji grup narodowych, zniszczenie osobistego bezpieczeństwa, wolności, zdrowia, godności, a nawet życia jednostek należących to tych grup.\nLudobójstwo (wyniszczenie narodu) wymierzone jest przeciwko grupie narodowej jako całości i działania z nim związane są nakierowane przeciwko jednostkom, nie w całej ich masie, ale przeciwko nim jako członkom tej grupy narodowej.\nZakres i zasady stosowania.\nZgodnie z artykułem VIII rząd każdego kraju-sygnatariusza może wnieść oskarżenie o ludobójstwo do Rady Bezpieczeństwa ONZ, która w sytuacji, gdy ustali, że dochodzi do ludobójstwa, może następnie zarządzić „przedsięwzięcie przewidzianych w Karcie Narodów Zjednoczonych środków, które uzna za odpowiednie dla zapobieżenia i stłumienia aktów ludobójstwa lub innych czynów wymienionych w Artykule III”, na przykład „usiłowanie popełnienia ludobójstwa” i temu podobne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2695348", "fragment_id": "1605294/1", "subtitle": "", "title": "Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa", "parentId": 2695348.0, "start_index": 1861.0, "document_id": "1605294", "source": "wikipedia", "score": 0.7356265783309937}, "uuid": "4961efcf-f585-4e40-ad07-d63c8a9983de"}, {"page_content": "Czystka etniczna ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;ethnic cleansing&lt;/&gt;) – jedna ze zbrodni przeciw ludzkości, która według rezolucji Komisji Praw Człowieka ONZ obejmuje deportację i przymusowe, masowe usuwanie lub wypędzanie osób z ich domów, jawne naruszanie praw tych osób w celu przemieszczenia lub zniszczenia grup narodowych, etnicznych, rasowych lub religijnych.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=776088", "fragment_id": "1004724/0", "subtitle": "", "title": "Czystka etniczna", "document_id": "1004724", "start_index": 0.0, "parentId": 776088.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "6e0a77a7-d305-40f9-8ef5-fcb566326a39"}, {"page_content": "Zbrodnia apartheidu – w prawie międzynarodowym jedna ze zbrodni przeciwko ludzkości.\nHistoria.\nApartheid w Republice Południowej Afryki.\nApartheid to ideologia głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras, a także bazujący na tej teorii doktryna polityczna panująca w Związku Południowej Afryki (od 1961 roku pod nazwą Republika Południowej Afryki) będąca podstawą systemu państwowego tego kraju. System oparty był na segregacji rasowej i przekonaniu o wyższości rasy białej i dyskryminacji ludności czarnej i kolorowej. Kres polityki apartheidu w Republice Południowej Afryki miał miejsce na początku lat 90. XX wieku. \nDziałania ONZ przeciwko apartheidowi.\nW 1965 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Międzynarodową konwencję w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji rasowej potępiającą apartheid. W 1968 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uznało politykę apartheidu oraz naruszenie praw ekonomicznych i politycznych ludności autochtonicznej za zbrodnię przeciwko ludzkości. W 1973 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Międzynarodową konwekcję o zwalczaniu i karaniu zbrodni apartheidu. Konwencja definiuje zbrodnie apartheidu jako politykę i praktyki podobne do segregacji i dyskryminacji rasowej w Związku Południowej Afryki (później pod nazwą Republika Południowej Afryki) i zalicza je do zbrodni przeciwko ludzkości. Według konwencji zbrodnia apartheidu to: \na) odmawianie członkowi lub członkom grupy rasowej lub kilku grup rasowych prawa do życia i wolności osobistej:\ni) przez zabójstwa popełniane na członkach jednej lub kilku grup rasowych,\nii) przez wyrządzanie członkom grupy lub kilku grup rasowych poważnej krzywdy cielesnej lub umysłowej przez gwałcenie ich wolności lub godności bądź poddawanie ich torturom, okrutnemu, nieludzkiemu i upodlającemu traktowaniu albo karaniu,\niii) przez samowolne zatrzymywanie i nielegalne więzienie członków grupy lub kilku grup rasowych,", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5497025", "fragment_id": "367264/0", "subtitle": "", "title": "Zbrodnia apartheidu", "parentId": 5497025.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "367264", "score": 0.4792332649230957}, "uuid": "25aaaac1-e4a4-42b9-b30f-4e7791d23d55"}, {"page_content": "Masowe morderstwo (masakra) – zabójstwo dwóch lub więcej osób, dokonane zazwyczaj w tym samym czasie, lub we względnie krótkim czasie.\nMasowe zabójstwo może być popełnione przez jednego człowieka lub organizację – w przypadku masakry popełnianej przez pojedynczą osobę zazwyczaj jest ono wynikiem głębokiej patologii charakteru lub zaburzeń psychicznych, a w przypadku organizacji ma ono charakter terrorystyczny. Masowych zabójców odróżnia się także od seryjnych morderców, którzy zabijają wielu ludzi, lecz nie w tym samym czasie.\nCharakterystyka i rodzaje masowych zabójstw.\nMasowe zabójstwo jest terminem przede wszystkim związanym mocno z kryminologią i odnosi się np. do zbrodni wojennych, ludobójstw na narodach, a współcześnie też do masowych strzelanin, ataków terrorystycznych i ataków szaleńców, które powodują wiele ofiar śmiertelnych. Największymi masowymi morderstwami w historii były próby zgładzenia całych społeczeństw, często z powodów etnicznych lub religijnych. Za największe masowe zabójstwo w tym rozumieniu uznaje się Holokaust podczas II wojny światowej, który spowodował zagładę wielu milionów istnień ludzkich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=582114", "fragment_id": "1575872/0", "subtitle": "", "title": "Masowe morderstwo", "document_id": "1575872", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 582114.0, "score": 0.3527648150920868}, "uuid": "365e4c9b-7e1e-42b5-8852-f8382212800b"}, {"page_content": "Zbrodnia nazistowska (w rozumieniu \"ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu\") – czyn popełniony przez funkcjonariuszy publicznych III Rzeszy (1933–1945), albo przez nich inspirowany lub tolerowany, będący zbrodnią przeciwko ludzkości, a w szczególności zbrodnią ludobójstwa (\"w rozumieniu Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, przyjętej w dniu 9 grudnia 1948 r.\"), a także innym poważnym prześladowaniem z powodu przynależności osób prześladowanych do określonej grupy narodowościowej, politycznej, społecznej, rasowej lub religijnej. Czyn ten, stanowiący według prawa międzynarodowego zbrodnię przeciwko pokojowi, zbrodnię przeciwko ludzkości lub zbrodnię wojenną, nie ulega przedawnieniu.\nDefinicja.\nW polskim prawodawstwie termin „zbrodnia nazistowska” został wprowadzony 1998 w ustawie o IPN-KŚZpNP (\"ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu\"). W nowelizacji ustawy z dnia 5 marca 1999, przeprowadzonej przez Sejm RP, rozszerzono zakres przestępstw określonych prawem międzynarodowym które nie ulegają przedawnieniu (poprzednio w ustawie z 6 kwietnia 1984 określone jako „zbrodnie hitlerowskie, stalinowskie i inne przestępstwa stanowiące według prawa międzynarodowego zbrodnie wojenne lub zbrodnie przeciwko ludzkości”) o „zbrodnie nazistowskie, komunistyczne oraz przestępstwa stanowiące zbrodnie przeciwko pokojowi, ludzkości lub zbrodnie wojenne”.\nW ustawie z 18 grudnia 1998 o IPN-KŚZpNP, termin „zbrodnia nazistowska” zastąpił poprzednio funkcjonujący termin „zbrodnia hitlerowska”, określony w ustawie z 1984 o IPN-GKBZpNP (\"ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 o Instytucie Pamięci Narodowej – Główna Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1055037", "fragment_id": "1387840/0", "subtitle": "", "title": "Zbrodnia nazistowska", "document_id": "1387840", "start_index": 0.0, "parentId": 1055037.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31756463646888733}, "uuid": "afa72a37-e432-4ddf-85e7-06dbffaf33d1"}, {"page_content": "Termin Holokaust, po raz pierwszy użyty w 1895 r. do określenia masakry ormiańskich chrześcijan (1894–1896), pochodzi z łaciny kościelnej: słowo \"holocaustum\" jest adaptacją greckiego \"holókauston\", rodzaj nijaki imiesłowu \"holókaustos\" („spalony w całości”), od czasownika \"holo-kautóo\" („spalam ofiarę w całości”). Pierwotnie był to termin religijny oznaczający ofiarę całopalną, w tym znaczeniu może być stosowane również dziś. Pochodzący z hebrajskiego termin Szoa (hebr. שואה – \"całkowita zagłada\", \"zniszczenie\" – transkrypcja angielska: Shoah) nie odwołuje się do pozytywnego, religijnego znaczenia całopalenia. W Polsce używa się ponadto terminu Zagłada.\nIstnieją również terminy pochodzące z języka jidysz, lecz nieużywane w Polsce – Churbn Ejrope (jid. חורבן אײראָפּע – zagłada Europy, destrukcja Europy, zniszczenie Europy) oraz odnoszące się do zagłady Żydów w poszczególnych krajach, jak np. Churbn Letland (חורבן לעטלאנד – zagłada Łotwy).\nSzersze znaczenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2014558", "fragment_id": "424423/1", "subtitle": "", "title": "Zagłada Żydów", "document_id": "424423", "start_index": 1367.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2014558.0, "score": 0.19674052298069}, "uuid": "226bab85-3af2-4bd8-8951-75a85c4bf0f4"}]}
{"id": "q_931", "question": "Jak nazywał się niemiecki teolog, który ogłosił 95 tez krytykując sprzedawanie odpustów na rzecz budowy Bazyliki Św. Piotra?", "answer": [{"page_content": "95 tez (niem. \"95 Thesen\") – dokument ogłoszony przez Marcina Lutra w dniu 31 października 1517 w Wittenberdze.\nTezy, będące wezwaniem do publicznej dysputy religijnej na temat istoty i skuteczności odpustów, miały zostać przybite do drzwi katedry zamkowej. Celem Lutra było doprowadzenie do reformy Kościoła rzymskokatolickiego, jednak cel ten nie został osiągnięty i doszło do jego podziału.\nKonflikt wokół odpustów.\nPowód do pierwszego sporu z Kościołem dała Lutrowi praktyka sprzedawania odpustów prowadzona przez katolicki kler. Dochód pochodzący z ich sprzedaży przeznaczony był w jednej połowie na budowę kościoła Św. Piotra w Rzymie, w drugiej na spłatę długu zaciągniętego na zakup paliusza (oznaki godności arcybiskupiej). \nHandel odpustami, od dawna praktykowany, opierał się głównie na założeniu, że Jezus Chrystus i święci podczas swego życia na ziemi zrobili więcej dobrego, niż było im potrzeba do zbawienia. Nadmiar mógł zatem służyć innym do otrzymania życia wiecznego, a papież miał władzę udzielania uczynków łaski ze skarbca świętych. Ponieważ odpust otrzymywało się za pieniądze, więc tak uzyskane odpuszczenie kar za grzechy dalekie było od uczucia prawdziwej pokuty i żalu. \nWśród sprzedawców odpustów wyróżniał się dominikanin Johann Tetzel, który w szczególnie jarmarczny sposób sprzedawał listy odpustowe. Kojarzony był z dwuwierszem, którego autorstwo mylnie mu przypisywano: „\"Skoro pieniądz w szkatule zadzwoni, duszę z czyśćca do nieba wygoni\"”. Nie przeciwko samym odpustom, ale takim właśnie nadużyciom, ogłosił Luter swoich 95 tez, wzywając do dyskusji nad nimi.\nDzięki rozwijającej się sztuce drukarskiej, w dwa tygodnie tezy były znane w całych Niemczech, a po miesiącu obiegły całą Europę, mimo że sam Luter nie przyłożył do tego ręki. Tezy po roku dotarły nawet do Jerozolimy.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=283650", "fragment_id": "1460033/0", "subtitle": "", "title": "95 tez", "document_id": "1460033", "start_index": 0.0, "parentId": 283650.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "3cb1d005-43f7-49cc-9bfd-7d6b52c7d6fe"}, {"page_content": "Swoje przemyślenia Luter zawarł w ogłoszonej 4 września 1517 roku pracy naukowej \"Disputatio contra scholasticam theologiam\". Jego tezy nie znalazły jednak większego odzewu wśród teologów i hierarchii kościelnej. Wobec tego Luter postanowił skatalogować swoje myśli i przesłać je bezpośrednio do arcybiskupa Moguncji i biskupa Brandenburgii.\n31 października 1517 roku, nie przeciwko samym odpustom, ale właśnie takim nadużyciom, Marcin Luter ogłosił 95 tez, wzywając do dysputy nad nimi. Zgodnie z utrwaloną legendą, zanim wysłał swoje tezy do biskupów niemieckich, wpierw przybił je w przedsionku kościoła zamkowego w Wittenberdze. Pierwszymi hierarchami, którzy otrzymali od Lutra jego tezy, byli arcybiskup Magdeburga (jako papieski komisarz odpustowy) i biskup Brandenburgii (jako kompetentny biskup diecezjalny). Równocześnie Luter przesłał 95 tez własnemu przełożonemu zakonnemu Staupitzowi, dołączając list do papieża i wyrażając gotowość poddania ich teologicznemu rozstrzygnięciu ze strony papieża. Ten, na pozór niewiele znaczący postępek, stał się początkiem reformacji. Dzięki rozwijającej się sztuce drukarskiej, po czasie wystąpienie Lutra znane było w całych Niemczech.\nNajistotniejsze dla przyszłej reformacji stwierdzenia zawarte były w poniższych tezach:\nRozstanie z Kościołem katolickim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807626", "fragment_id": "870800/9", "subtitle": "", "title": "Marcin Luter", "document_id": "870800", "start_index": 12866.0, "parentId": 1807626.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44572967290878296}, "uuid": "165c5790-dfdc-4191-af24-c67dd40ae17c"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Martin Luther”. Zobacz też: Martin Luther (dyplomata).\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nMarcin Luter ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Martin Luther&lt;/&gt;; ur. 10 listopada 1483 w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 tamże) – niemiecki duchowny chrześcijański i tłumacz, doktor teologii. Zainicjował reformację jako katolicki prezbiter w zakonie augustianów. Po wydaleniu z Kościoła katolickiego stał się współtwórcą wczesnej postaci protestantyzmu zwanej luteranizmem.\nPisał katechezy i polemiki z Kościołem katolickim takie jak \"Postylla domowa\", \"Mały\" i \"Duży katechizm\", \"Artykuły szmalkaldzkie\" i 95 tez, w których potępiał m.in. sprzedaż odpustów – odrzucał możliwość kupienia łaski bożej. Głosił hasła nazywane pięcioma zasadami protestantyzmu: jedynie Pismo, jedynie wiara, jedynie łaska, jedynie Chrystus, jedynie Słowo (łac. \"sola scriptura\", \"sola fide\", \"sola gratia\", \"solus Christus\", \"solum Verbum\"). Kościół katolicki ekskomunikował Lutra i jego zwolenników w 1521.\nInna twórczość Lutra to:\nKościoły protestanckie uznają Lutra za bohatera wiary, reformatora i odnowiciela Kościoła. Kościoły anglikańskie zaliczają go do grona świętych, obchodząc jego wspomnienie w rocznicę śmierci, 18 lutego. Część teologów katolickich i hierarchii kościelnej widzi w nim teologa sprzeciwu wobec starego porządku wiary katolickiej, prowadzącego do anarchii kościelnej, którego nauczanie zawierało zarówno słuszne postulaty, uznane przez Sobór watykański II, jak i błędy dogmatyczne.\nŻyciorys.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nMłodość.\nDzieciństwo i stosunki z rodzicami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807626", "fragment_id": "870800/0", "subtitle": "", "title": "Marcin Luter", "document_id": "870800", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1807626.0, "score": 0.15419426560401917}, "uuid": "c846ceed-8b59-4f2a-9203-a8b3d73f171b"}, {"page_content": "W pierwszym ćwierćwieczu XVI stulecia wielu ludzi pragnęło reformy Kościoła. W 1517 roku w Wittenberdze wystąpił ze swoimi 95 tezami Marcin Luter, krytykując w nich m.in. praktykę sprzedawania odpustów, z których Kościół pozyskiwał środki na finansowanie budowy bazyliki św. Piotra w Rzymie. Protestanci odrzucili kulty świętych oraz Marii, a także prymat papieża, utrzymując, że wiele dogmatów katolickich nie ma żadnego potwierdzenia w Biblii; krytykowali także zbyt wystawne i rozwiązłe życie papieży i biskupów. Marcin Luter zarzucał klerowi wyższych warstw wystawne życie, brak wykształcenia niższych hierarchów, włącznie z analfabetyzmem, płatne odpusty oraz celibat.\nMarcin Luter szybko znalazł wielu zwolenników, a rozpoczęty przez niego ruch w Niemczech uległ wkrótce radykalizacji. W Szwajcarii, na obszarze języka niemieckiego (Zurych), podobny ruch reformacyjny zapoczątkował Ulrich Zwingli, a na obszarze języka francuskiego (Genewa) Jan Kalwin. Niektórzy władcy popierali nowy ruch, lecz nie odeszli od katolicyzmu, inni wprost opowiedzieli się za reformacją. Król angielski Henryk VIII zwalczał naukę Lutra, jednak z osobistych i państwowych racji doprowadził Kościół w Anglii do schizmy.\nW Kościele katolickim powoli przeprowadzano reformę, najpierw w małych kręgach duchownych i świeckich. Przeciwdziałanie reformacji było jednym z głównych powodów zwołania soboru trydenckiego (1545–1563).\nRozłam jednego zachodniego chrześcijaństwa na katolickie i ewangelickie nie zahamował rozwoju misji katolickich, zaktywizowanych odkryciami geograficznymi.\nOdnowa trydencka (1564–1648).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1762343", "fragment_id": "880362/4", "subtitle": "", "title": "Kościół katolicki", "parentId": 1762343.0, "start_index": 6624.0, "document_id": "880362", "source": "wikipedia", "score": 0.8616613149642944}, "uuid": "12a62072-3f7c-4a2f-ab57-6e142920f4d0"}, {"page_content": "XVI wiek zapoczątkował trudny okres w dziejach Europy i Niemiec. W roku 1517 niemiecki zakonnik Marcin Luter ogłosił 31 października w Wittenberdze 95 tez, w których występował przeciwko sprzedaży odpustów, odrzucił kult świętych, hierarchię kościelną, sakramenty (oprócz chrztu i komunii), a także zwierzchnictwo papieża. W roku 1521 został wezwany przez Sejm Rzeszy (Święte Cesarstwo Rzymskie) w Wormacji. W rezultacie Luter najpewniej zostałby stracony, gdyby nie wzięło go w obronę kilku książąt Rzeszy. Skończyło się „tylko” na banicji. Dodatkowo w tym samym roku papież Leon X wyklął zakonnika. Luter jednak zyskiwał potężnych sprzymierzeńców: książęta niemieccy opowiadali się za reformatorem, gdyż głosił, że musi nastąpić sekularyzacja dóbr kościelnych. W ten sposób książęta zyskiwali olbrzymie majątki. Chłopi pod wpływem poglądów Lutra żądali wolności czytania Biblii w języku ojczystym; gdy spotkali się z odmową, wzniecili krwawą rewoltę, która ogarnęła kraj w latach 1524–1525. Jej przywódcą był dawny zwolennik Lutra Thomas Müntzer. Luter przerażony skutkami swych nauk poparł tłumienie ruchu. Luteranizm jako wyznanie urzędowe wprowadzono już w państwie krzyżackim, które sekularyzowały się i przyjęły luteranizm w 1525 r., Szwecja w 1527, Królestwo Danii i Norwegii w 1536, Inflanty w 1561. Stronnictwo Lutra próbowało blokować wszelkie uchwały sejmu w Wormacji, forsowane przez katolików. Stąd ich nazwa – protestanci. Niemcy podzieliły się na dwie części: północną – protestancką, której przewodzili elektorowie brandenburski i saski, oraz południową – katolicką, której przewodził cesarz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=158786", "fragment_id": "4121/28", "subtitle": "", "title": "Historia Niemiec", "parentId": 158786.0, "start_index": 35153.0, "document_id": "4121", "source": "wikipedia", "score": 0.09722229838371277}, "uuid": "12f1ec9b-8769-4513-ad61-e48647976829"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Duchowny infobox/styles.css\" /&gt;\nJohann (lub Johannes) Tetzel OP (ur. 1465 w Pirnie, zm. 11 sierpnia 1519 w Lipsku) – niemiecki duchowny katolicki, dominikanin, przeor klasztoru w Głogowie, inkwizytor Polski. Znany głównie ze sprzedaży odpustów, który to proceder stał się jedną z istotnych przyczyn reformacji. Kojarzony z dwuwierszem \"Gdy tylko złoto w misce zadzwoni, do nieba jakaś duszyczka pogoni\" (niem. \"Sobald der Gülden im Becken klingt im huy die Seel im Himmel springt\")[].\nŻyciorys.\nTetzel urodził się w saksońskim mieście Pirna w 1465 roku, jako syn lipskiego złotnika, Hansa Tetzla. Pilnie studiował w Pirnie teologię i filozofię. W 1489 wstąpił do zakonu dominikanów. Odnosił pewne sukcesy jako kaznodzieja. W 1502 wyznaczony przez papieża do propagowania odpustu jubileuszowego, którego udzielał odtąd przez całe swoje życie. W 1509 został ustanowiony inkwizytorem na obszarze polskiej prowincji dominikańskiej, natomiast w 1517 został wyniesiony przez papieża Leona X do godności komisarza ds. odpustów w Świętym Cesarstwie Rzymskim.\nW swojej działalności handlowej Tetzel posunął się do sporządzenia listy opłat za odpuszczenie różnych rodzajów grzechów[]. Według Lutra twierdził, że jego odpusty mogą chronić dusze, które znieważyły Marię Pannę, oraz sprzedawał odpusty za zmarłych, a także za grzechy jeszcze nie popełnione. W 1517 próbował dokonać zbiórki pieniędzy na trwającą w Rzymie budowę bazyliki św. Piotra, co stanowiło inspirację dla Marcina Lutra przy pracy nad 95 tezami, w części poświęconej tetzlowej akcji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=864278", "fragment_id": "989259/0", "subtitle": "", "title": "Johann Tetzel", "parentId": 864278.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "989259", "score": 0.7170073986053467}, "uuid": "240609f3-b9ea-4402-8e0d-d4f7aa74224e"}, {"page_content": "Swoją opinię na temat odpustów Luter wyraził w wydanej 4 września 1517 publikacji \"Disputatio contra scholasticam theologiam\", która nie znalazła większego odzewu ani wśród teologów, ani wśród hierarchii kościelnej. 31 października 1517 Luter upublicznił swoje przemyślenia, przybijając do drzwi kościoła zamkowego 95 tez i wzywając do publicznej debaty religijnej. Dzięki coraz lepiej rozwiniętej sztuce drukarskiej w dwa tygodnie tezy były znane w całych Niemczech, a w ciągu miesiąca obiegły całą Europę.\nW 1518 Fryderyk III ufundował uniwersytetowi katedrę języka greckiego, którą początkowo miał objąć znany lingwista Johannes Reuchlin. Po odmowie Reuchlina motywowanej zaawansowanym wiekiem, stanowisko przyznano jego protegowanemu, Filipowi Melanchtonowi. W swoim pierwszym wystąpieniu Melanchton nawoływał do reformy uniwersytetu, upatrując źródła nowej myśli i inspiracji w lekturze oryginalnych tekstów antycznych. Natychmiast zdobył sympatię Lutra, z którym rozpoczął ścisłą współpracę. W 1521 opublikował pierwsze systematyczne ujęcie teologii reformacji \"Loci communes rerum theologicarum\".\nLuter został wezwany przez papieża do przyznania się do błędów i odwołania swoich tez. Ten jednak wystąpił jeszcze bardziej stanowczo za reformą kościoła, zaprzeczając twierdzeniu, że prymat papieża jest uzasadniony w Piśmie Świętym i podważając nieomylność soborów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=94244", "fragment_id": "641061/5", "subtitle": "", "title": "Wittenberga", "document_id": "641061", "start_index": 7920.0, "parentId": 94244.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21986034512519836}, "uuid": "01a0e887-0929-498c-8456-f19dc33be968"}, {"page_content": "Marcin Luter, augustiański mnich, nie zgadzał się z ideą sprzedaży odpustów, gdyż według niego zbawienie możliwe było wyłącznie dzięki łasce boskiej, a nie działaniom instytucji kościelnych. Efektem sprzeciwu Lutra było zawieszenie 31 października 1517 na drzwiach kościoła zamkowego w Wittenberdze 95 tez, w których nie zaatakował samego odpustu, lecz wyjaśniał jego znaczenie oraz istotę pokuty. Tezy zostały napisane w języku łacińskim. Mimo zabiegów Lutra początkowo niewielu zareagowało na jego postulaty, dopiero gdy rozesłał tezy swoim przyjaciołom, a ci postarali się upowszechnić je za pomocą druku, nastąpił odzew. Jako pierwsi zareagowali humaniści z Erazmem z Rotterdamu i Tomaszem Morusem na czele. Ten ostatni wystąpił przeciwko nowinkom Lutra. Rzym także zareagował, wytyczając Lutrowi proces o kacerstwo. Dochodzenie przeciwko Lutrowi zaowocowało bullą papieską \"Exsurge Domine\", która jednak była pełna sprzeczności i dowodziła, że Rzym nie zadał sobie trudu rzetelnego zbadania sprawy. W bulli Leon X domagał się od Lutra odwołania swojej nauki i ukorzenia się przed Rzymem. Luter nie podporządkował się decyzjom papieża i spalił kopię bulli papieskiej przy udziale studentów i publiczności. W odpowiedzi na to w dniu 3 stycznia 1521 Leon X bullą \"Docet pontificem Romanum\" wyklął Marcina Lutra. Reformator jednak nie spłonął na stosie, miał bowiem potężnego protektora w osobie elektora saskiego, księcia Fryderyka Mądrego. Decyzją sejmu wormackiego skazano jednak Lutra na banicję, a jako taki został on wyjęty spod prawa, nikt nie mógł udzielić mu schronienia, ale każdy mógł bezkarnie zabić. W celu chronienia Lutra upozorowano jego porwanie i umieszczono w bezpiecznym miejscu.\nInni reformatorzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9056", "fragment_id": "179555/4", "subtitle": "", "title": "Reformacja", "parentId": 9056.0, "start_index": 5994.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179555", "score": 0.0788327306509018}, "uuid": "1fd4a329-4495-4ed6-9d77-b6e18a3f9a10"}, {"page_content": "Pierwszego odpustu jubileuszowego udzielił papież Bonifacy VIII. Ogłosił on w 1300 pierwszy Rok Jubileuszowy. Na mocy bulli \"Atiquorum habet\" papież udzielił odpustu wiernym, którzy pobożnie nawiedzili główne bazyliki Rzymu. Pierwszy rok jubileuszowy spełnił oczekiwania duszpasterskie i w związku z tym Klemens VI ogłosił rok 1350 kolejnym jubileuszem. Z tego powodu wydał w 1343 bullę Unigenitus Dei Filius. Bulla ta była nie tylko ogłoszeniem jubileuszu, ale również pierwszym wykładem teologicznym dotyczącym odpustów. Od tamtej pory lata jubileuszowe i odpusty z nimi związane obchodzone są w Kościele regularnie.\nKolejnymi zachowanymi dokumentami dotyczącymi odpustów są akta procesowe zwolenników Jana Wiklefa i Jana Husa z okresu Soboru w Konstancji (1414–1418). Wśród pytań, które stawiano oskarżonym o herezję były również te, które dotyczyły prawa papieża do udzielania odpustu oraz możliwości skorzystania z odpustu w ogóle.\nNa początku XVI wieku arcybiskupem Magdeburga był Albrecht Brandenburski. Biskup ten zaczął gromadzić majątek i przywłaszczać beneficja w sposób sprzeczny z zasadami. Współpracował z nim ściśle dominikanin Jan Tetzel, który upraszczając doktrynę i działając jako wędrowny kaznodzieja, opracował sposób na gromadzenie zysków przez handel „listami odpustowymi”, które nie tylko miały być dowodem odpuszczenia kar doczesnych, ale miały być również gwarancją zbawienia. Takie postępowanie wzbudziło powszechny niesmak i zgorszenie wśród duchownych. 31 października 1517 augustianin Marcin Luter wywiesił na drzwiach kościoła w Wittenberdze 95 tez przeciw „handlowi odpustami”. Dzięki wynalazkowi druku tezy szybko rozpowszechniły się w Rzeszy.\nW następstwie tych wydarzeń w 1518 papież Leon X wydał bullę \"Cum postquam\", która przypominała właściwą naukę o odpustach. Pisał w niej:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115205", "fragment_id": "21200/1", "subtitle": "", "title": "Odpust", "document_id": "21200", "start_index": 1608.0, "parentId": 115205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.27795571088790894}, "uuid": "3213275f-a903-4fb2-a2cc-7c74f4e028dc"}, {"page_content": "Powodem pierwszego otwartego sporu Lutra z Kościołem katolickim były odpusty, które w 1516 ustanowił Leon X. Dochód z ich sprzedaży był przeznaczony po połowie na budowę nowej bazyliki św. Piotra w Rzymie i spłatę długu zaciągniętego w banku Fuggera przez komisarza odpustowego w Niemczech, arcybiskupa Moguncji i Magdeburga, Albrechta Hohenzollerna. Handel odpustami, od dawna praktykowany, opierał się głównie na założeniu, że Chrystus i święci podczas swego życia na ziemi, więcej dobrego zrobili niż im było potrzeba do zbawienia. Nadmiar mógł zatem służyć innym do otrzymania życia wiecznego, a papież miał władzę udzielania uczynków łaski ze skarbca świętych. Sprzeciw Lutra wzbudzało to, że odpust otrzymywało się za pieniądze, przez co uzyskane w ten sposób odpuszczenie kar za grzechy dalekie było od uczucia prawdziwej pokuty i żalu, a miejsce wiary zajmowała opłata pieniężna i niepotrzebne stało się głoszenie o Jezusie Chrystusie.\nPośród sprzedawców odpustów wyróżniał się kaznodzieja odpustowy, dominikanin Johann Tetzel, który w szczególnie jarmarczny sposób sprzedawał listy odpustowe. Głosił, że czerwony krzyż odpustowy z herbem papieża więcej znaczy niż krzyż Golgoty, że pokuta i żal za grzechy są niepotrzebne tym, którzy kupili listy odpustowe: \"„Skoro pieniądz w szkatule zadzwoni, duszę z czyśćca do nieba wygoni”\".\nLuter pytany na temat odpustów, zawarł swoją opinię w szeregu kazań, w których stwierdzał, że papież ma uczciwe i szlachetne zamiary, natomiast dla wiary jest niebezpieczne błędne pojmowanie odpustów przez lud, wynikające z działalności kramarzy odpustowych, którzy m.in. twierdzili, że gdyby św. Piotr był teraz papieżem, nie mógłby światu ogłosić większych łask.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807626", "fragment_id": "870800/8", "subtitle": "", "title": "Marcin Luter", "parentId": 1807626.0, "start_index": 11161.0, "document_id": "870800", "source": "wikipedia", "score": 0.5158668160438538}, "uuid": "2137ddf5-1b85-43c2-a32f-984b1104db91"}]}
{"id": "q_932", "question": "Na którym kontynencie leży kraina historyczna zwana Flandrią?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy regionu historycznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFlandria (nld. \"Vlaanderen\", fr. \"Flandre\", niem. \"Flandern\") – kraina historyczno-geograficzna położona na terenach Belgii, Francji i Niderlandów wzdłuż wybrzeża Morza Północnego.\nObejmuje terytoria dawnego Hrabstwa Flandrii, ale jej granice mogą być przy tym różnie określane, niekoniecznie jako prosta kontynuacja dawnego hrabstwa. Niekiedy, zwłaszcza w Belgii, termin „Flandria” używany jest na określenie wszystkich ziem zamieszkiwanych przez Flamandów i objętych zasięgiem języka flamandzkiego czy też jako określenie Regionu Flamandzkiego, jednostki federalnej Belgii, a nie jedynie terytorialno-kulturowej kontynuacji samego hrabstwa Flandrii.\nFlandria zamieszkana jest głównie przez Flamandów, posługujących się językiem niderlandzkim i jego odmianą, językiem flamandzkim. Część obszaru dawnego Hrabstwa Flandrii jest jednak francuskojęzyczna.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1741007", "fragment_id": "887160/0", "subtitle": "", "title": "Flandria (region)", "parentId": 1741007.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "887160", "score": 0.5653513073921204}, "uuid": "27a6cc72-11fa-4612-b29a-00703b65369f"}, {"page_content": "Od starożytności zasiedlona przez plemiona Celtów, następnie część imperium rzymskiego. Począwszy od III wieku zasiedlana przez plemiona germańskie, głównie Franków i Fryzów. W VIII wieku znalazła się w państwie Karola Wielkiego, następnie po jego rozpadzie stanowiła lenno Francji. W okresie od XII do XV wieku n.e. była najbogatszą i najgęściej zaludnioną częścią Europy oraz największym ośrodkiem gospodarczym kontynentu. Mieszkańcy regionu zajmowali się tkactwem, handlem i produkcją sukienniczą. Wśród jego najważniejszych ośrodków gospodarczych była Brugia, określana w literaturze historycznej mianem kolebki europejskiego kapitalizmu. W 1204 roku hrabia Flandrii, Baldwin IX został władcą Cesarstwa Łacińskiego w Konstantynopolu (jako Baldwin I). Rycerstwo flandryjskie licznie brało udział w wyprawach krzyżowych. W latach 1301–1320 toczyła się wojna w obronie niezależności regionu, który usiłowali włączyć do swojego władztwa królowie francuscy. W wyniku tej wojny jedynie część Flandrii znalazła się w granicach francuskich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1741007", "fragment_id": "887160/1", "subtitle": "", "title": "Flandria (region)", "source": "wikipedia", "start_index": 944.0, "parentId": 1741007.0, "document_id": "887160", "score": 0.28626781702041626}, "uuid": "665ce4f7-5a55-4fa8-ac4c-e2dc070308a9"}, {"page_content": "Hrabstwo Flandrii (franc. \"Comté de Flandre\") – jednostka administracyjna w Królestwie Francji, następnie w dominium Cesarstwa, podlegająca hrabiemu Flandrii. Jeden z najzamożniejszych regionów średniowiecznej i nowożytnej Europy.\nCzasy średniowieczne.\nW średniowiecznej Francji, Flandria była jedynym obszarem poza Normandią, w którym rozdrobnienie władzy feudalnej było bardzo ograniczone, a książę terytorialny (w tym wypadku hrabia) posiadał silną pozycję względem swoich wasali. Jednak w odróżnieniu od Normandii, Flandria nie była trwałą jednostką geograficzną i na przestrzeni wieków obejmowała swoim obszarem różne ziemie.\nPoczątki i rozwój hrabstwa w wiekach IX–XI.\nPierwszym władcą Flandrii był Baldwin I Żelazne Ramię. Wysłany w 863 roku przez króla Karola Łysego na dwór w celu sprawdzenia prawdziwości pogłosek o rzekomym „nie najlepszym prowadzeniu się” królewskiej córki Judyty, postąpił wbrew rozkazom monarchy i korzystając z jego nieobecności, porwał królewnę. 13 grudnia poślubił ją, co wywołało gniew Karola. Król zażądał od biskupów obłożenia pary młodej ekskomuniką. Aby przeciwdziałać, Baldwin wyruszył do Rzymu, gdzie uzyskał dla swojej sprawy poparcie papieża Mikołaja I. Z jego błogosławieństwem, udało mu się udobruchać króla, który przyznał mu tytuł hrabiego i nadał Flandrię jako lenno.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2615082", "fragment_id": "1600150/0", "subtitle": "", "title": "Hrabstwo Flandrii", "parentId": 2615082.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1600150", "source": "wikipedia", "score": 0.25115567445755005}, "uuid": "a35d292c-0adc-4343-ad7c-60430daa4bd4"}, {"page_content": "Europa – część świata, zwyczajowo nazywana kontynentem, ma powierzchnię ok. 10 498 000 km². Stanowi to w przybliżeniu 7% powierzchni lądowej kuli ziemskiej, jest to jeden z najmniejszych kontynentów, większy tylko od Australii. Pod względem geologicznym i fizycznogeograficznym Europa to północno-zachodnia część kontynentu Eurazji, którą można nazwać subkontynentem, natomiast uznanie jej za osobny kontynent ma uzasadnienie tylko kulturowe i historyczne.\nGranice.\n \"Osobny artykuł: granica Europa-Azja.\"\nEuropa w przeciwieństwie do większości pozostałych kontynentów nie ma jasno określonych naturalnych granic. Umowna granica Europa-Azja nie ma jednoznacznie wytyczonego przebiegu; powszechnie przyjmuje się tylko, że wyznaczają ją góry Ural, Morze Kaspijskie, Obniżenie Kumsko-Manyckie, Morze Czarne, cieśniny Bosfor i Dardanele i Morze Egejskie. Przebieg granicy na południe od gór Uralu i kwestia przynależności Kaukazu do Europy są przedmiotem kontrowersji. Od Afryki Europę oddziela Morze Śródziemne, z najwęższym miejscem w Cieśninie Gibraltarskiej (14 km szerokości). Zachodnią granicę wyznacza Ocean Atlantycki, na którym leży kilka wysp umownie zaliczanych do Europy (nie leżą na jej szelfie kontynentalnym): Islandia i archipelag Azory (położone aż 1500 km od Portugalii). Wyspa Flores to w takim podziale najbardziej na zachód wysunięta część Europy.\nSkrajne punkty Europy.\nNajdalej wysuniętymi miejscami w kontynentalnej Europie są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1770956", "fragment_id": "899312/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Europy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1770956.0, "document_id": "899312", "score": 0.11344870179891586}, "uuid": "d5f30014-7053-46a6-ad96-340558e78448"}, {"page_content": "Fryzja (fryz. \"Fryslân\", płnfryz. \"Fresklun\" lub \"Friislon\", wschfryz. \"Fräislound\", nid. \"Friesland\", niem. \"Friesland\") – kraina historyczna w północno-zachodniej Europie, wzdłuż wybrzeża Morza Północnego. Obecnie w granicach Niemiec, Danii i Holandii.\nFryzję zazwyczaj dzieli się na następujące części[]:\nHistoria.\nOd II w. p.n.e. zamieszkana przez Fryzów. Od 680 była odrębnym państwem, które pomimo długotrwałego oporu zostało włączone do państwa Franków. Na początku VIII w. objęta misją chrystianizacyjną św. Wilibrorda.\nNa mocy traktatu w Verdun (843) przydzielona Lotarowi I jako część państwa środkowofrankijskiego – fragment Lotaryngii. Od 869/870 roku, po śmierci Lotara II oraz wskutek traktatu w Meerssen stanowiła przedmiot rywalizacji między władcami wschodnio- i zachodniofrankijskimi. Od połowy X wieku weszła ostatecznie w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego.\nW kolejnych wiekach zachodnia część Fryzji należała do Niderlandów i w 1524 weszła pod panowanie Habsburgów. Następnie w składzie Republiki Zjednoczonych Prowincji Niderlandów.\nWschodnia część Fryzji była do 1744 niezależna jako Hrabstwo Fryzji Wschodniej. Po wygaśnięciu miejscowego rodu książęcego Cirksena została włączona do Prus. W latach 1807–1810 pod panowaniem Holandii, a w latach 1810–1815 pod okupacją francuską. Następnie weszła w skład Królestwa Hanoweru, pozostając do 1837 w unii z Wielką Brytanią, w 1866 do Prus, i wraz z Prusami w 1871 do Cesarstwa Niemieckiego.\nPo II wojnie światowej w brytyjskiej strefie okupacyjnej Niemiec, miasto Leer tymczasowo przynależało do polskiej strefy okupacyjnej. Od 1949 w składzie Republiki Federalnej Niemiec.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=131837", "fragment_id": "18619/0", "subtitle": "", "title": "Fryzja (kraina historyczna)", "parentId": 131837.0, "start_index": 0.0, "document_id": "18619", "source": "wikipedia", "score": 0.29688775539398193}, "uuid": "cec2a9dd-bd91-4591-a169-05111b36e677"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy krainy historycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nNiderlandy – historyczna nazwa nizinnych terenów u ujścia Renu, Mozy i Skaldy do Morza Północnego, z czasem rozciągnięta również na Ardeny i sąsiednie wyżyny (dzisiejsza Belgia, Holandia i Luksemburg).\nHistoria.\nNiderlandy początkowo były zamieszkane przez ludność germańsko-romańską. W I wieku, pod panowaniem rzymskim, pojawiły się pierwsze miasta: Ulpia Noviomagius (dziś Nijmegen), Trajectum (Utrecht), Lugdunum Batavorum (Lejda), Forum Hadriani (Veur, zach. Flandria) i Praetorium Agripinnae (Valkenburg). Za Karola Wielkiego Niderlandy składały się z ok. 50 okręgów zwanych hrabstwami (\"comitates\").\nNa tym terenie istniały w średniowieczu księstwa i hrabstwa wchodzące w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego (m.in. Brabancja, Hainaut, Liège, Holandia, Luksemburg, Geldria) i Francji (Flandria). Kraiki zostały połączone na przełomie XIV w. i XV w. przez książąt burgundzkich, a po ich wygaśnięciu (1477) przeszły pod panowanie Habsburgów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=33365", "fragment_id": "181996/0", "subtitle": "", "title": "Niderlandy (kraina historyczna)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "181996", "parentId": 33365.0, "score": 0.19049571454524994}, "uuid": "d240bded-1bb8-4d0a-9abd-ff227b8f204a"}, {"page_content": "Od VI do VIII w. trwał proces chrystianizacji kraju (duże znaczenie odegrał w nim „apostoł Fryzów” i pierwszy tutejszy biskup, św. Wilibrord). W VIII w. na skutek podbojów granica przesunęła się na północny wschód, zostały włączone ziemie dotąd pogańskich Sasów i Fryzów; ostatecznie ziemie pn. Niderlandów anektował do państwa Franków Karol Wielki; według traktatu w Verdun (843) całe Niderlandy, z wyjątkiem Flandrii, weszły w skład państwa Lotara (Lotaryngia), a od 925 stanowiły część Królestwa Niemiec, wkrótce cesarstwa. Za Karolingów wykształcały się tu liczne, niezależne państwa świeckie (hrabstwa, księstwa – Flandria, Holandia, Geldria, Brabancja i inne, oraz biskupstwa Utrecht i Leodium. Od IX do X w. trwały wielokrotne najazdy Normanów. W dobie rozkwitu średniowiecza Niderlandy stanowiły, oprócz północnych Włoch, najbardziej zurbanizowany i rozwinięty gospodarczo region Europy w którym rozwinęły się sukiennictwo, handel, rybołówstwo oraz następował jednocześnie wzrost niezależności władców poszczególnych państw, formalnie lenników cesarza lub króla Francji. Doszło do wykształcenia się silnego mieszczaństwa, które stopniowo zdominowało reprezentacje stanowe. w XIV w. silne cechy rzemieślnicze uzyskały udział we władzy i wpływ na rządzenie. W 1302 w bitwie pod Kortrijk armia francuska pod dowództwem króla Filipa IV Pięknego poniosła klęskę zadaną przez mieszczańską armię flamandzką. W XIV–XV w. w wyniku podboju i polityki dynastycznej, Holandia oraz pozostałe Niderlandy znalazły się w składzie Burgundii, której władcy podjęli dzieło centralizacji, powołując w 1464 Stany Generalne będące wspólną reprezentacją stanową dla wszystkich państw", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1643661", "fragment_id": "688326/1", "subtitle": "", "title": "Historia Holandii", "parentId": 1643661.0, "start_index": 1302.0, "document_id": "688326", "source": "wikipedia", "score": 0.128807932138443}, "uuid": "9da83590-7ac7-4a19-9aff-f554f61cfe63"}, {"page_content": "Afryka – drugi pod względem powierzchni kontynent, zajmujący ok. 1/5 powierzchni lądów na Ziemi. Całkowita jego powierzchnia wynosi około 30 368 609 km². Słabo rozwinięta linia brzegowa, przybrzeżne wyspy to ok. 5% powierzchni. Od największego kontynentu - Azji oddziela ją Kanał Sueski położony na terenie Egiptu, natomiast od Europy – wąska Cieśnina Gibraltarska.\nNajdalej wysunięty na południe punkt to Przylądek Igielny, na zachód Przylądek Almadi, na północ Ras al-Ghiran, zaś na wschód Raas Xaafuun.\nUkształtowanie powierzchni.\nWiększą część Afryki stanowią wyżyny; średnia wysokość tego kontynentu to 660 m n.p.m. Najwyższy punkt stanowi szczyt Kibo osadzony w masywie Kilimandżaro (5896 m n.p.m.), zaś najniższy jezioro Asal (150 m p.p.m.). Na północnym zachodzie kontynentu leżą góry Atlas. Na wschodzie leży także Wyżyna Abisyńska. Między 26 a 18 równoleżnikiem leży Sahara. Przynależy do części zwanej Afryką Niską, obejmującą północną i środkową część kontynentu. Większą część Afryki Niskiej stanowią dwie kotliny, Zachodniosaharyjska oraz Środkowego Nigru. Najwyższe masywy górskie w Afryce Niskiej to Ahaggar i Tibesti, leżące w południowej części Sahary.\nAfryka Wysoka obejmuje obszar od Wyżyny Abisyńskiej po południowe krańce kontynentu. W Afryce Południowej główną część stanowi płaskowyż, z Kotliną Kalahari w centralnej części. Na południowym wschodzie znajdują się Góry Smocze, a na południu Góry Przylądkowe.\nWody.\nGłówne rzeki Afryki to Senegal, Nil, Kongo, Oranje i Zambezi. Do największych jezior należą Jezioro Wiktorii, Czad, Niasa, Wolta i Tanganika. \nWyspy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=169557", "fragment_id": "4297/0", "subtitle": "", "title": "Geografia Afryki", "document_id": "4297", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 169557.0, "score": 0.2354566901922226}, "uuid": "fb7752b3-5afc-438c-a405-66a595b067b2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHolandia, Królestwo Niderlandów ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Nederland&lt;/&gt;, wym. [],  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Koninkrijk der Nederlanden&lt;/&gt;) – państwo położone w zachodniej Europie, południowej części Ameryki Północnej i północnej części Ameryki Południowej (Karaiby), będące monarchią parlamentarną. Złożone jest z kraju europejskiego Holandii oraz trzech krajów autonomicznych: Aruby, Curaçao i Sint Maarten jak również trzech gmin zamorskich: Bonaire, Saba i Sint Eustatius tzw. Karaiby Holenderskie. Jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) i Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego (NATO).\nEuropejska część Holandii stanowi obszar gęsto zaludniony, a około jednej czwartej tego terytorium leży poniżej poziomu morza – na terenie depresji.\nW Holandii mają swoją siedzibę: Stały Trybunał Arbitrażowy, Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości, Międzynarodowy Trybunał Karny oraz Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii.\nEtymologia nazwy.\nNazwa Holandia (w języku niderlandzkim: &lt; lang=\"nl\"&gt;Holland&lt;/&gt;) wywodzi się z wczesnego średniowiecza; pierwszy raz w źródłach pojawiła się w IX w. Jest pochodzenia germańskiego, prawdopodobnie pochodzi od dwóch słów języka staroniderlandzkiego \"holt\" („lesisty”) i \"lant\" („kraj”), opisujących początkowo ziemie wokół Haarlemu. W XI wieku pojawia się w najstarszych kronikach holenderskich Roczniki z Egmondu \"(Annales Egmundenses)\", gdzie określa Hrabstwo Holandii.\nKwestia nazewnictwa w języku polskim.\nNazwą krótką zalecaną przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest „Holandia”, a w wersji pełnej oficjalnej „Królestwo Niderlandów”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2077", "fragment_id": "182459/0", "subtitle": "", "title": "Holandia", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 2077.0, "document_id": "182459", "score": 0.14246271550655365}, "uuid": "6a45133f-e8c9-4fe0-aa87-4384d6d36847"}, {"page_content": "Na kontynencie, na którym rozgrywa się akcja cyklu powieści, znajduje się starożytne państwo Estcarp, którego początków już nikt nie pamięta. Jego stolicą jest miasto Es i właśnie tam panują tytułowe czarownice, władając magią niedostępną dla mężczyzn. Ponieważ Estcarp otoczony jest przez wrogie krainy – Alizon na północy i Karsten na południu, państwo to utrzymuje sieć przygranicznych fortów i liczną gwardię. Między Estcarpem a Alizonem znajdują się rozległe wrzosowiska i moczary Toru.\nNa zachodzie znajduje się ocean z przybrzeżną wyspą Gorm, a za oceanem państwo Kolder. Z oceanem związany jest także lud marynarzy, którzy są sprzymierzeńcami Estcarpu i zamieszkują wybrzeże w morskiej twierdzy Sulkar.\nNa wschód, za łańcuchem górskim, znajduje się starożytna, magiczna kraina Escore - kraina targana wojną pomiędzy siłami światła i ciemności. Na jej skutek przodkowie Starej Rasy uciekli przed wiekami na zachód, do Estcarpu i Karstenu.\nZa zachodnim morzem i za Kolderem rozciąga się drugi wielki kontynent. Na jego południowym wybrzeżu leży Kraina Dolin, zwana też Hallack Wysoki, zaludniona przez ludzi przybyłych przez Bramę z Hallacku; w późniejszym okresie z ludem tym mieszają się również Sokolnicy, pozbawieni swojej górskiej twierdzy w czasie Wielkiego Poruszenia. Na północy leży starożytna kraina Arvon, gdzie dawniej toczyła się walka dobra ze złem podobnie jak w Escore. Zachodnią część zajmują tzw. Odłogi, obszar spustoszony w przedwiecznej wojnie dobra i zła.\nPowieści cyklu.Cała seria książek podzielona jest na kilka podcykli połączonych fabularnie. Wewnętrzna chronologia cykli nie jest zgodna z chronologią publikacji. Wydarzenia w ich ramach rozgrywają się często równocześnie (np. wojna z Kolderem w Estcarpie rozgrywa się równolegle z wojną Alizonu i High Hallacku).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1174077", "fragment_id": "1108156/1", "subtitle": "", "title": "Świat Czarownic", "parentId": 1174077.0, "start_index": 1930.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1108156", "score": 0.5}, "uuid": "c6782bea-b108-4d88-907e-57e3acf42a57"}]}
{"id": "q_933", "question": "W którym państwie UE weszła do parlamentu partia „Ruch pięciu gwiazd”?", "answer": [{"page_content": "Ruch Pięciu Gwiazd (wł. \"Movimento 5 Stelle\", M5S) – włoska partia polityczna głosząca hasła antykorupcyjne, ekologiczne, eurosceptyczne, a także promujące demokrację bezpośrednią, określana jako ugrupowanie populistyczne.\nHistoria.\nDo 2013.\nW 2005 Beppe Grillo, popularny komik, założył blog poświęcony kwestiom ekologicznym i walce z korupcją w polityce. W 2006 przekazał centrolewicowemu premierowi Romano Prodiemu podpisy pod petycją wzywającą do transformacji ekologicznej, a rok później zorganizował masowe wiece popierające wykluczenie z polityki osób skazanych, wprowadzenie ograniczenia liczby kadencji dla posłów oraz głosowanie preferencyjne. W 2009 bezskutecznie próbował wystartować w prawyborach na lidera Partii Demokratycznej.\n4 października 2009 powołał ugrupowanie polityczne pod nazwą Ruch Pięciu Gwiazd, który na fali popularności swojej strony internetowej beppegrillo.it i przy wykorzystaniu serwisów społecznościowych organizował masowe wiece, na których m.in. piętnował polityków mających zarzuty karne. Ruch opowiedział się za ochroną środowiska, zmniejszeniem produkcji odpadów, upaństwowieniem wodociągów, wzmocnieniem transportu publicznego, wsparciem dla odnawialnych źródeł energii, zwiększeniem efektywności energetycznej i rozwojem infrastruktury internetowej. Ruch postawił się w opozycji do klasycznych partii, przez co m.in. przez PD został uznany za partię populistyczną.\nUgrupowanie po raz pierwszy wystawiło swoje listy w wyborach regionalnych w 2010, uzyskując z reguły po kilka procent poparcia i wprowadzając pojedynczych radnych do rad regionów Emilia-Romania i Piemontu. W 2012 partia Beppe Grillo w wyniku wyborów lokalnych wygrała m.in. w Parmie, w której reprezentujący ją Federico Pizzarotti został wybrany na urząd burmistrza. W sondażach z tego samego roku regularnie zaczęła uzyskiwać poparcie na poziomie kilkunastu procent, w wyborach regionalnych na Sycylii uzyskała blisko 15% głosów (najwięcej spośród pojedynczych list wyborczych).\nLata 2013–2022.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2811804", "fragment_id": "1648996/0", "subtitle": "", "title": "Ruch Pięciu Gwiazd", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1648996", "parentId": 2811804.0, "score": 0.5576761364936829}, "uuid": "7226036f-31f7-4f80-9d9c-a72bb4fe5fa2"}, {"page_content": "W wyborach w 2013 Ruch Pięciu Gwiazd wystartował samodzielnie. Partia zajęła trzecie miejsce (za koalicjami centrolewicy i centroprawicy), uzyskała około 25% głosów, co przełożyło się na ponad 50 mandatów w Senacie i blisko 110 mandatów w Izbie Deputowanych. Beppe Grillo nie ubiegał się o mandat w parlamencie. Ruch Pięciu Gwiazd pozostał ugrupowaniem opozycyjnym, propozycja koalicji z Partią Demokratyczną została przez M5S publicznie odrzucona. Kilka tygodni później kandydatem ruchu na prezydenta został związany z lewicą prawnik Stefano Rodotà, który nie uzyskał dostatecznego poparcia wśród elektorów. W wyborach europejskich w 2014 lista wyborcza tego ugrupowania zdobyła poparcie około 21% głosujących i 17 mandatów w PE VIII kadencji (europosłowie M5S przystąpili do frakcji Europa Wolności i Demokracji Bezpośredniej).\nW wyniku wyborów lokalnych z czerwca 2016 kandydaci Ruchu Pięciu Gwiazd zostali burmistrzami m.in. Rzymu (Virginia Raggi) i Turynu (Chiara Appendino). W tym samym roku Ruch Pięciu Gwiazd prowadził kampanię przeciwko reformom konstytucyjnym i zmianom prawa wyborczego forsowanym przez premiera Mattea Renziego z PD, odrzuconych w 2016 w referendum.\nWe wrześniu 2017 partia przeprowadziła prawybory, w których zwyciężył Luigi Di Maio, stając się liderem politycznym swojego ugrupowania i jego kandydatem na premiera w wyborach w 2018. W głosowaniu z marca 2018 ugrupowanie zajęło drugie miejsce za koalicją centroprawicy, znacząco poprawiając swój wynik wyborczy sprzed pięciu lat (z wynikiem ponad 32% do każdej z izb). Uzyskało też największe poparcie wśród samodzielnych list wyborczych, wprowadziło do parlamentu ponad 220 posłów i ponad 110 senatorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2811804", "fragment_id": "1648996/1", "subtitle": "", "title": "Ruch Pięciu Gwiazd", "document_id": "1648996", "start_index": 2004.0, "parentId": 2811804.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9494881629943848}, "uuid": "9d6977e7-e0cb-4b07-a2b2-3661d3744e9c"}, {"page_content": "Europa Wolności i Demokracji Bezpośredniej (ang. \"Europe of Freedom and Direct Democracy\", EFDD) – grupa polityczna w Parlamencie Europejskim VIII kadencji, powołana w 2014.\nEFDD powstała po wyborach europejskich z 2014. W VIII kadencji PE pierwotnie przystąpiło do niej 48 deputowanych z 7 krajów. Głównymi ugrupowaniami zostały Partia Niepodległości Zjednoczonego Królestwa i włoski Ruch Pięciu Gwiazd. Nawiązywała nazwą do funkcjonującej w poprzedniej kadencji frakcji Europa Wolności i Demokracji, jednak z dawnej EFD do nowej grupy przystąpili tylko przedstawiciele UKIP i litewskiego Porządku i Sprawiedliwości. Jej współprzewodniczącymi zostali Brytyjczyk Nigel Farage i Włoch David Borrelli. W październiku 2014, po wystąpieniu z grupy europosłanki Ivety Grigule z Łotwy, grupa rozpadła się, gdyż w jej składzie brakowało przedstawicieli z siedmiu różnych państw członkowskich. W tym samym miesiącu została jednak reaktywowana dzięki przystąpieniu do niej polskiego posła Roberta Iwaszkiewicza (dotychczas niezrzeszonego). W styczniu 2017 samodzielnym przewodniczącym został Nigel Farage.\nGrupa nie została reaktywowana po wyborach europejskich w 2019.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3681201", "fragment_id": "1297374/0", "subtitle": "", "title": "Europa Wolności i Demokracji Bezpośredniej", "parentId": 3681201.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1297374", "source": "wikipedia", "score": 0.27283117175102234}, "uuid": "3f6696a2-45c2-43e8-85e4-1ad2ce775f6d"}, {"page_content": "Lata 1992–2018.\nW wyborach w 1992 roku partia zdobyła 3.3 mln głosów (8.7%) i zdobyła 55 mandatów w parlamencie, na północy stała się drugą pod względem wielkości poparcia partią polityczną.\nW 1994 r. partia weszła w koalicje z Sojuszem Narodowym i Forza Italia, koalicja przyjęła nazwę Biegun Wolności i później weszła w skład rządu Silvio Berlusconiego. W 2001 r. ponownie znalazła się w koalicji, mając 30 (na 630) miejsc w izbie niższej włoskiego parlamentu i 17 (na 325) w senacie. W wyborach we Włoszech w 2006 r. do izby niższej (\"Camera dei Deputati\") partia startując wspólnie z Ruchem dla Autonomii otrzymała 4,58% głosów i uzyskała 26 miejsc. W wyborach parlamentarnych w 2008 r. otrzymała 8,29% głosów.\nW 2012 roku lider ugrupowania Umberto Bossi został oskarżony o nadużycia finansowe i podał się do dymisji, nowym przywódcą partii został Roberto Maroni. Odejście Bossiego i atmosfera skandalu otaczająca partie negatywnie odbiła się na wynikach partii, w wyborach w 2013 r. Liga zdobyła zaledwie 4,08% głosów. W 2013 roku nowym przywódcą Ligi został Matteo Salvini. Salvini porzucił separatyzm północy Włoch. Symbolicznym wyrazem zmiany nastawienia było usunięcie przymiotnika „północna” z plakatów i loga partii w 2018 roku. Salvini zdecydował o utworzeniu oddziału partii na południu Włoch i przeprosił mieszkańców południowych Włoch za to, że partia ich obrażała.\nW wyborach w 2018 r. partia osiągnęła najlepszy wynik w historii – 17,37%. Po wyborach Liga rozpoczęła negocjacje koalicyjne z Ruchem Pięciu Gwiazd. Rozmowy zakończyły się powołaniem nowego rządu z udziałem polityków Ligi – Matteo Salvini objął urząd ministra spraw wewnętrznych.\nSymbolika.\nSymbolem partii jest Alberto da Giussano, XII-wieczny włoski rycerz, który dowodził wojskami średniowiecznej Ligi Lombardzkiej w wojnie przeciwko Fryderykowi Barbarossie.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54639", "fragment_id": "656578/1", "subtitle": "", "title": "Liga Północna", "document_id": "656578", "start_index": 1853.0, "source": "wikipedia", "parentId": 54639.0, "score": 0.248500257730484}, "uuid": "3b63ccb3-69fa-49f6-8b9b-3c2231da52c3"}, {"page_content": "Wyniki tych wyborów nie doprowadziły do uzyskania przez któryś z obozów politycznych większości w parlamencie pozwalającej na samodzielne rządzenie. Po długotrwałych negocjacjach 13 maja 2018 Ruch Pięciu Gwiazd podpisał porozumienie programowe z prawicową Ligą Północną. Formowanie rządu trwało jeszcze niespełna trzy tygodnie. Ostatecznie nowy gabinet, na czele którego stanął związany z M5S bezpartyjny prawnik Giuseppe Conte, powstał 1 czerwca 2018.\nW maju 2019 w wyborach do PE ruch zajął trzecie miejsce (17,1% głosów i 14 mandatów), podczas gdy Liga Północna zanotowała znaczny wzrost poparcia w stosunku do wyborów krajowych). W sierpniu tegoż roku doszło do rozpadu koalicji z LN, która wystąpiła o wotum nieufności wobec rządu. Jeszcze w tym samym miesiącu partia porozumiała się jednak z dotąd opozycyjną Partią Demokratyczną. We wrześniu 2019 zaakceptowano porozumienie obu ugrupowań. Obie partie współtworzyły wówczas nowy gabinet pod kierownictwem dotychczasowego premiera. W styczniu 2020 z funkcji lidera partii zrezygnował Luigi Di Maio. Obowiązki lidera jako p.o. przejął wówczas Vito Crimi.\nW lutym 2021 ruch dołączył do szerokiej koalicji popierającej nowo powołany rząd Maria Draghiego, uzyskując w nim cztery stanowiska ministrów. W sierpniu tegoż roku Giuseppe Conte został wybrany na przewodniczącego partii. Były premier wcześniej w tym samym roku opracował nowy statut ugrupowania, proponowane zmiany zostały zatwierdzone przez członków ruchu.\nOd 2022.\nW czerwcu 2022 Luigi Di Maio wraz ze swoimi zwolennikami opuścił Ruch Pięciu Gwiazd, współtworząc ruch polityczny Insieme per il Futuro. Ruch wystartował samodzielnie w wyborach w tym samym roku, otrzymał 15,4% głosów do Izby Deputowanych (52 miejsca) i 15,6% głosów do Senatu (28 miejsc). Po utworzeniu w tym samym roku rządu, na czele którego stanęła Giorgia Meloni, ugrupowanie znalazło się w opozycji.W wyborach europejskich w 2024 formację poparło 10,0% głosujących, co przełożyło się na 8 miejsc w PE X kadencji.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2811804", "fragment_id": "1648996/2", "subtitle": "", "title": "Ruch Pięciu Gwiazd", "parentId": 2811804.0, "start_index": 3689.0, "document_id": "1648996", "source": "wikipedia", "score": 0.6961176991462708}, "uuid": "4a8c4957-aab6-4b5a-8abf-ced275492c2c"}, {"page_content": "Isabella Adinolfi (ur. 27 marca 1978 w Nocera Inferiore) – włoska polityk i przedsiębiorca, posłanka do Parlamentu Europejskiego VIII i IX kadencji.\nŻyciorys.\nUzyskała magisterium w zakresie ochrony dóbr kultury. Pracowała w różnych zawodach w branży turystycznej i hotelarskiej, później jako przedsiębiorca. Zaangażowała się w działalność polityczną w ramach Ruchu Pięciu Gwiazd. W wyborach w 2014 z listy tego ugrupowania uzyskała mandat eurodeputowanej. W 2019 z powodzeniem ubiegała się o reelekcję. W 2021 opuściła Ruch Pięciu Gwiazd, dołączyła do partii Forza Italia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3181631", "fragment_id": "112946/0", "subtitle": "", "title": "Isabella Adinolfi", "document_id": "112946", "start_index": 0.0, "parentId": 3181631.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4194362163543701}, "uuid": "5669eb18-9ced-44ff-bc9e-7654d7551f0f"}, {"page_content": "\"Albania\"\nAustria\n\"Białoruś\"\nBelgia\n\"Bośnia\"\nBułgaria\nChorwacja\nCypr\nDania\nEstonia\nFinlandia\nFrancja\nNiemcy\nGrecja\nWęgry\n\"Islandia\"\nIrlandia\nWłochy\nŁotwa\nLitwa\nLuksemburg\n\"FYROM\"\nMalta→\n\"Mołdawia\"\n\"Czarnogóra\"\nHolandia\n\"Norwegia\"\nPolska\nCzechy\nPortugalia\nRumunia\n\"Rosja\"\n\"Serbia\"\nSłowacja\nSłowenia\nHiszpania\nSzwecja\n\"Szwaj-caria\"\n\"Turcja\"\n\"Ukraina\"\n\"WielkaBrytania\"\nUnia Europejska składa się z 27 państw członkowskich. Nowo wstępujące państwa, aby stać się członkiem Unii muszą:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1231682", "fragment_id": "1131781/0", "subtitle": "", "title": "Państwa członkowskie Unii Europejskiej", "document_id": "1131781", "start_index": 2.0, "parentId": 1231682.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1440965086221695}, "uuid": "448e657e-5bfd-4f7e-bbb7-0c8f2de94a94"}, {"page_content": "Drugi rząd Giuseppe Contego – rząd Republiki Włoskiej, urzędujący od 5 września 2019 do 13 lutego 2021.\n4 marca 2018 odbyły się we Włoszech wybory parlamentarne. W ich wyniku żaden z obozów politycznych nie uzyskał wystarczającej większości w parlamencie, by samodzielnie sformować rząd, co doprowadziło do kryzysu politycznego. Po długotrwałych negocjacjach koalicję zawarły ostatecznie określający się jako ugrupowanie antyestablishmentowe Ruch Pięciu Gwiazd (M5S) oraz prawicowa Liga Północna (LN). Powstał wówczas pierwszy rząd Giuseppe Contego, który rozpoczął urzędowanie po zaprzysiężeniu 1 czerwca 2018. W sierpniu 2019 doszło do wzmożenia sporów w między koalicjantami, doprowadziły one do złożenia przez Ligę Północną wniosku o wyrażenie wotum nieufności. 20 sierpnia premier ogłosił swoją dymisję. 29 sierpnia Giuseppe Conte otrzymał jednak od prezydenta misję utworzenia nowego rządu; doszło do tego po zawarciu porozumienia między Ruchem Pięciu Gwiazd a opozycyjną dotąd Partią Demokratyczną (PD). Zostało ono zaakceptowane na początku września przez biorących udział w głosowaniu na partyjnej platformie internetowej członków M5S.\n4 września przedstawiono proponowany skład gabinetu (jeden resort przypadł członkowi lewicowej partii Artykuł 1). Następnego dnia prezydent Sergio Mattarella dokonał zaprzysiężenia członków nowego gabinetu, który rozpoczął funkcjonowanie. Sekretarzem rządu został Riccardo Fraccaro.\nKilkanaście dni później doszło do rozłamu w PD, gdy Matteo Renzi założył partię Italia Viva, do której dołączyło dwie członkinie rządu w randze ministra (Teresa Bellanova i Elena Bonetti). Nowe ugrupowanie zadeklarowało wsparcie dla gabinetu, które wycofało w styczniu 2021.\nRząd uzyskał w tym samym miesiącu wotum zaufania w obu izbach parlamentu, premier jednak ogłosił swoją dymisję. Gabinet zakończył urzędowanie 13 lutego 2021, gdy zaprzysiężony został polityczny-techniczny rząd Maria Draghiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4619088", "fragment_id": "770942/0", "subtitle": "", "title": "Drugi rząd Giuseppe Contego", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "770942", "parentId": 4619088.0, "score": 0.2587181031703949}, "uuid": "8f224563-494a-4882-af8b-7ca87caf2005"}, {"page_content": "Wolni i Równi (it. \"Liberi e Uguali,\" LeU) – włoski lewicowy ruch polityczny, utworzony 3 grudnia 2017 roku przez Artykuł 1 – Ruch Demokratyczny i Postępowy, Włoską Lewicę i Possibile.\nLiderem sojuszu jest Pietro Grasso, przewodniczący Senatu i były prokurator ds. mafii.\nHistoria.\nDroga do nowego sojuszu.\nWkrótce po założeniu partii Artykuł 1 – Ruch Demokratyczny i Postępowy (MDP), Roberto Speranza (koordynator MDP), Nicola Fratoianni (sekretarz SI) i Giuseppe Civati (sekretarz P) omówili możliwość utworzenia lewicowej koalicji, alternatywy dla centrolewicy kierowanej przez Partię Demokratyczną (PD), koalicji centroprawicowej i Ruchu Pięciu Gwiazd.\n3 grudnia 2017 podczas konwencji w Rzymie, sojusz MDP-SI-P oficjalnie przekształcił się w ruch polityczny Wolni i Równi (LeU), a Pietro Grasso, przewodniczący Senatu i były prokurator ds. mafii, został mianowany liderem i kandydatem na premiera w wyborach powszechnych w 2018 roku. Kilka tygodni później również Laura Boldrini, przewodnicząca Izby Deputowanych (która została wybrana jako niezależna z listy SEL w 2013), dołączyła do LeU\n2018 wybory powszechne.\nLista LeU uzyskała ok. 3,4% głosów w wyborach, znacznie poniżej oczekiwań i sondaży opinii publicznej, wprowadzając do obu izb włoskiego parlamentu 14 posłów i 4 senatorów.\nPoparcie w wyborach.\nWybory parlamentarne\nParlamentarzyści LeU.\nParlament Europejski VIII kadencji.\nGrupy: Postępowy Sojusz Socjalistów i Demokratów w Parlamencie Europejskim i Zjednoczona Lewica Europejska – Nordycka Zielona Lewica\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4240503", "fragment_id": "1489990/0", "subtitle": "", "title": "Wolni i Równi", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4240503.0, "document_id": "1489990", "score": 0.12871992588043213}, "uuid": "7c307a7c-8bbe-490c-8f9b-0a50104a5210"}, {"page_content": "W 2009 zadeklarował zamiar ubiegania się o przywództwo w Partii Demokratycznej, jednak jego kandydatura została odrzucona przez władze tego ugrupowania. W tym samym roku założył własne ugrupowanie pod nazwą Ruchu Pięciu Gwiazd (\"MoVimento 5 Stelle\"), określane jako populistyczne. Partia zaczęła głosić hasła antykorupcyjne, ekologiczne, częściowo eurosceptyczne, a także promujące demokrację bezpośrednią. Ugrupowanie wystawiło swoje listy w wyborach regionalnych w 2010, wprowadzając pojedynczych radnych do rad regionów Emilia-Romania i Piemontu. W 2012 partia Beppe Grillo w wyniku wyborów lokalnych wygrała m.in. w Parmie. W sondażach z tego samego roku regularnie zaczęła uzyskiwać poparcie na poziomie kilkunastu procent.\nW wyborach w 2013 Ruch Pięciu Gwiazd wystartował samodzielnie. Partia zajęła trzecie miejsce (za koalicjami centrolewicy i centroprawicy), uzyskała około 25% głosów, co przełożyło się na ponad 50 mandatów w Senacie i blisko 110 mandatów w Izbie Deputowanych. Beppe Grillo nie ubiegał się o mandat w parlamencie. W 2017 nowym liderem politycznym ugrupowania został Luigi Di Maio.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2810423", "fragment_id": "1630837/2", "subtitle": "", "title": "Beppe Grillo", "parentId": 2810423.0, "start_index": 3740.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1630837", "score": 0.6088773012161255}, "uuid": "dfaf2446-3604-40cd-a063-189e314689d5"}]}
{"id": "q_934", "question": "Jak nazywają się żydowskie księgi praw i przepisów religijnych?", "answer": [{"page_content": "Talmud ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏תלמוד‎&lt;/&gt; \"talmud\" „nauka”) – jedna z podstawowych (choć nie jest uznawana za świętą) ksiąg judaizmu. Został napisany językiem judeo-aramejskim od III w. do końca IV (talmud jerozolimski) i V (talmud babiloński) wieku. Talmud jest komentarzem do biblijnej Tory, w którym wyjaśniono, jak przestrzegać prawa zawartego w Torze w warunkach, jakie zapanowały wśród Żydów wypędzonych z Palestyny w II wieku. Dla wyznawców tradycyjnego judaizmu Talmud stanowi rodzaj odpowiednika chrześcijańskiego katechizmu.\nHistoria.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nTalmud jako uporządkowany zbiór praw religijnych, normatywnie spisany został około 400 roku n.e (talmud jerozolimski) i około 500 roku n.e. (talmud babiloński), zawiera w sobie tradycję między III wiekiem p.n.e. a VI wiekiem n.e. Ścisłe przestrzeganie wielu nakazów mojżeszowych zapisanych w Torze nie było technicznie wykonalne po zburzeniu Świątyni Jerozolimskiej i dlatego rabini musieli ustalić wiążące dla wszystkich Żydów religijne zasady życia w warunkach wygnania. Talmud był przez całe wieki i jest obecnie głównym odniesieniem, do którego odwoływali się i nadal się odwołują rabini na całym świecie, rozstrzygając rozmaite spory i przystosowując prawo religijne do współczesnych warunków życia.\nPodział Talmudu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6272", "fragment_id": "175138/0", "subtitle": "", "title": "Talmud", "parentId": 6272.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175138", "score": 0.40262937545776367}, "uuid": "6140324b-a192-421d-bda8-ccd551a88777"}, {"page_content": "Tora (również  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"yi\"&gt;‏Tojre‎&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"he\"&gt;‏תורה‎&lt;/&gt; – wskazówka, pouczenie, wtórnie prawo) – pięć pierwszych ksiąg Biblii (stąd także Pięcioksiąg, Pentateuch), najważniejszy tekst objawiony judaizmu. Głównym tematem Tory jest Przymierze pomiędzy Bogiem a narodem Izraela za pośrednictwem Mojżesza zawarte podczas wędrówki z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej. Opis kształtowania się narodu i kultu za czasów Mojżesza poprzedzony jest znajdującymi się w Księdze Rodzaju opowieściami o prapoczątkach ludzkości (od Stworzenia do Potopu i Wieży Babel) oraz pradziejach Izraela (dzieje Patriarchów: Abrahama, Izaaka oraz Jakuba i jego synów).\nW szerszym znaczeniu – cała Biblia hebrajska (Tora pisana, \"Tanach\") oraz tradycja teologiczno-prawna judaizmu (Tora ustna).\nZnaczenie słowa.\nPierwotnie słowo \"tora\" oznaczało jednostkową przestrogę lub pouczenie ojca (Prz 1,8; 4,3n i in.) lub kapłana (Ag 2,11nn). Z czasem nabrało ono znaczenia ogólnego, które obejmuje wszystkie przepisy, a ostatecznie odniesione zostało do kompleksu pięciu ksiąg przypisywanych Mojżeszowi.\nPodział.\nObecny podział Tory wynika prawdopodobnie ze względów praktycznych – ponieważ zwój pozostawał poręczny jedynie do pewnej objętości, konieczny był podział większego dzieła na mniejsze jednostki. Podział na pięć ksiąg musiał nastąpić stosunkowo wcześnie, gdyż występuje już w przekładzie z III wieku p.n.e., Septuagincie. W skład Tory wchodzą (kursywą transkrypcja nazwy hebrajskiej, w nawiasach chrześcijańskie nazwy polskie i łacińskie):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6303", "fragment_id": "175163/0", "subtitle": "", "title": "Tora", "parentId": 6303.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175163", "source": "wikipedia", "score": 0.1848478764295578}, "uuid": "b95e204c-210f-4a43-aa5d-39e567985a07"}, {"page_content": "Tanach (hebr. תנ״ך) – akronim określający Biblię hebrajską, utworzony od początkowych liter trzech części Pisma: Tora („Prawo”), Newiim („Prorocy”), Ketuwim („Pisma”). Tanach jest świętą księgą judaizmu, która powstała z tekstów hebrajskich oraz – w niewielkiej części – aramejskich, pochodzących według różnych ocen z okresu od 1400 [1200] do 400 roku p.n.e. lub według innej koncepcji datacji z okresu od 900/800 do 165 roku p.n.e.\nKanon.\nTalmudysta Louis Ginzberg w swoim zbiorze legend, podań, baśni i mitów które powstały w wielu krajach i w różnych epokach a związanych z tradycjami żydowskimi, nawiązującym do tekstu Biblii i zatytułowanym „Legendy żydowskie” uważał, że kanon Biblii hebrajskiej składający się z 24 ksiąg został ustalony przez Ezdrasza oraz uczonych w Piśmie w okresie Drugiej Świątyni. Żydowski historyk Józef Flawiusz podaje, że kanon uznawany przez Żydów złożony z 22 ksiąg obowiązywał na długo przed I wiekiem n.e. (\"Przeciw Apionowi\", ks. I, 8 [38-40]). Według koncepcji Heinricha Graetza kanon Biblii hebrajskiej został ustalony na domniemanym synodzie w Jawne około 100 roku n.e. Wtedy też potwierdzono przynależność do kanonu ksiąg Pieśń nad pieśniami, Koheleta oraz Estery. Ważną rolę w tym procesie odegrał Akiba ben Josef.\nKanon Biblii hebrajskiej stanowią 24 księgi:\nPrawo – Tora (Pięcioksiąg Mojżesza)\n 1. Księga Rodzaju – Be-reszit (בראשית)\n 2. Księga Wyjścia – Szemot (שמות)\n 3. Księga Kapłańska – Wa-jikra (ויקרא)\n 4. Księga Liczb – Ba-midbar (במדבר)\n 5. Księga Powtórzonego Prawa – Dwarim (דברים)\nProrocy – Newiim", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=200128", "fragment_id": "1402678/0", "subtitle": "", "title": "Tanach", "document_id": "1402678", "start_index": 0.0, "parentId": 200128.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5734587907791138}, "uuid": "1cbb5f31-39ab-4d36-9e9d-b43522fc4cad"}, {"page_content": "Miszne Tora (\"Powtórzenie Tory\", hebr. משנה תורה), także pod tytułem Jad ha-Chazaka (\"Silna dłoń\", hebr. יד החזקה) – pierwszy, po ukształtowaniu się Talmudu, kodeks systematyzujący prawo żydowskie. Autor, Rabbi Mojżesz Majmonides, pisał swe dzieło w latach 1170–1178, przebywając w Kairze.\nKodeks składa się z 14 ksiąg, podzielonych na sekcje, rozdziały i paragrafy. Do dziś stanowi jedyne posttalmudyczne opracowanie wszystkich aspektów przepisów judaizmu, włącznie z prawami dotyczącymi składania ofiar w Świątyni Jerozolimskiej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=772243", "fragment_id": "838612/0", "subtitle": "", "title": "Miszne Tora", "parentId": 772243.0, "start_index": 0.0, "document_id": "838612", "source": "wikipedia", "score": 0.18121610581874847}, "uuid": "62be4dc3-b82e-4469-addb-fd0dfc0ec0fb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Zakon (Biblia). Zobacz też: Zakon (ujednoznacznienie).\nZakon (hebr. תורה (tora), gr. νόμος (nomos), czyli Prawo) – biblijne określenie Prawa nadanego Żydom przez Boga. Słowo Zakon jest archaizmem używanym w niektórych przekładach Pisma Świętego.\nJudaizm oprócz Tory uznaje też Torę Ustną, jednak biblijne określenie \"Zakon\" nigdy nie odnosi się do Tory Ustnej.\nTłumaczenie.\nSłowo \"Zakon\" w nowych przekładach zostało zastąpione słowem \"Prawo\". W języku hebrajskim prawo określane jest słowem תורה (tora), które jednocześnie oznacza Pięcioksiąg Mojżeszowy.\nPrzekłady używające tłumaczenia \"Zakon\":\nPrzekłady używające tłumaczenia \"Prawo\":\nPrzekłady używające tłumaczenia \"Tora\":\nZnaczenie.\nPrawo obowiązujące Żydów składa się z 613 micwot, w tym wyróżnić można 10 przykazań zwanych Dekalogiem.\nW mowie potocznej można spotkać użycie słowa Zakon (Tora) jako określenie samego Dekalogu.\nNadanie.\nZakon (Tora, Prawo) został nadany Żydom na Górze Synaj.\nChrześcijaństwo.\nW kręgach chrześcijańskich można wyróżnić przynajmniej cztery stanowiska względem Tory:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2819538", "fragment_id": "1640543/0", "subtitle": "", "title": "Zakon (Biblia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1640543", "parentId": 2819538.0, "score": 0.24615100026130676}, "uuid": "17f21ea4-8267-4b93-a6aa-46dd623d485c"}, {"page_content": "W XVI w. Marcin Luter, podobnie jak niektórzy inni katoliccy bibliści owego czasu, przyjął założenie, że kanon hebrajski jest bardziej pierwotny niż zbiór ksiąg uznawanych dotychczas przez większość chrześcijaństwa. Odrzucił księgi w nim niewystępujące, zachowując tradycyjny chrześcijański układ pism. W chrześcijaństwie rozgorzała trwająca do dziś dyskusja, które księgi powinny należeć do kanonu. Pisma odrzucone przez Lutra nazwano deuterokanonicznymi. Większa liczba ksiąg wynika z innego podziału (według podziału hebrajskiego prorocy mniejsi i niektóre inne księgi stanowią całość i dlatego kanon żydowski tradycyjnie liczy 24 księgi).\nNazwy ksiąg zgodnie z Biblią warszawską; w nawiasie odpowiedniki nazw w katolickiej Biblii Tysiąclecia.\nKsięgi historyczne\n 1.    Pierwsza Księga Mojżeszowa (\"Księga Rodzaju\")\n 2.    Druga Księga Mojżeszowa (\"Księga Wyjścia\")\n 3.    Trzecia Księga Mojżeszowa (\"Księga Kapłańska\")\n 4.    Czwarta Księga Mojżeszowa (\"Księga Liczb\")\n 5.    Piąta Księga Mojżeszowa (\"Księga Powtórzonego Prawa\")\n 6.    Księga Jozuego\n 7.    Księga Sędziów\n 8.    Księga Rut\n 9.    1 Księga Samuela\n 10.   2 Księga Samuela\n 11.   1 Księga Królewska\n 12.   2 Księga Królewska\n 13.   1 Księga Kronik\n 14.   2 Księga Kronik\n 15.   Księga Ezdrasza\n 16.   Księga Nehemiasza\n 17.   Księga Estery\nKsięgi mądrościowe (dydaktyczne)\n 18.   Księga Joba (\"Hioba\")\n 19.   Księga Psalmów\n 20.   Przypowieści Salomona (\"Księga Przysłów\")\n 21.   Księga Kaznodziei Salomona (\"Księga Koheleta\")\n 22.   Pieśń nad pieśniami\nKsięgi prorockie\n 23.   Księga Izajasza\n 24.   Księga Jeremiasza\n 25.   Treny Jeremiasza (\"Lamentacje\")\n 26.   Księga Ezechiela\n 27.   Księga Daniela", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16323", "fragment_id": "173887/5", "subtitle": "", "title": "Stary Testament", "source": "wikipedia", "start_index": 7291.0, "document_id": "173887", "parentId": 16323.0, "score": 0.4146483540534973}, "uuid": "55bb9db4-823a-4a9d-8808-6cce3da859ce"}, {"page_content": "Żydowskie księgi pamięci (\"Pinkas haKehillot\" lub \"Pinkas Ha-kehilot\", hebrajski: פנקס הקהילות) – księgi poświęcone zniszczonym w wyniku Zagłady żydowskim społecznościom miast i miasteczek Europy, w tym dawnej Polski.\nPinkasy to księgi pamięci gmin żydowskich spisane przez żydowskich mieszkańców poszczególnych miejscowości lub ich potomków. Księgi zaczęły powstawać w latach powojennych z inicjatywy poszczególnych ziomkostw w Izraelu, jak i innych państwach.\nPisane są w języku jidysz i hebrajskim. Niektóre mają obie wersje językowe. Czasem dodane jest streszczenie i spis treści w języku angielskim. W tytule znajduje się nazwa miejscowości oraz słowa \"ickor buch\" (księga pamięci), \"pinkas\" (kronika), \"sefer\" (księga) czy \"sefer zikaron\" (księga pamięci).\nKsięgi zaczęły powstawać w latach 40. XX wieku. Krasnostawska księga pamięci powstała w 1948 r., ale inne dopiero w latach 70. XX wieku. Niektóre miejscowości mają więcej niż jedną księgę pamięci[].\nWiększość publikacji ma podobny schemat. Przeważnie wstępem są informacje historyczne o danej miejscowości, następnie rozdziały omawiają szczegółowo życie religijne, gospodarcze, społeczne, polityczne i kulturalne, organizacje i zrzeszenia funkcjonujące na tym terenie. Kolejna część zawiera szczegółowy opis ulic, budynków i innych szczegółów topograficznych, a także ważniejszych żydowskich postaci. Zawierają również dane demograficzne, dokumenty, spisy, wspomnienia, relacje historyczne, mapy, zdjęcia. Co bardzo istotne, dokumentują zagładę poszczególnych społeczności[].\nLiczba ksiąg pamięci powstałych po II wojnie światowej (w zależności od sposobu liczenia) sięga od 700 do 1000. Największe zbiory posiadają biblioteki w Izraelu i USA. Nowojorska Biblioteka Publiczna posiada około 700 ksiąg. Dużą liczbę ksiąg ma w posiadaniu Żydowski Instytut Historyczny w Warszawie.Większość z 700 ksiąg (540) dotyczy miejscowości leżących w 1939 r. w granicach Polski. Setki tych książek zostały w całości lub częściowo przetłumaczone na język angielski.\nCzęść ksiąg została przetłumaczona na język polski.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5169742", "fragment_id": "1054814/0", "subtitle": "", "title": "Żydowskie księgi pamięci", "document_id": "1054814", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5169742.0, "score": 0.22366487979888916}, "uuid": "02c55919-9298-4fbc-a845-06c90cd1b6eb"}, {"page_content": "Zburzenie świątyni jerozolimskiej oznaczało koniec kultu świątynnego i skoncentrowanie religii wokół Biblii. Miejsce kapłanów ostatecznie zajęli rabini – dawni „uczeni w Piśmie” nauczyciele religii, którzy odtąd gwarantowali ciągłość wiary żydowskiej. Żydzi rozproszyli się po całym terenie Imperium rzymskiego oraz państwa Partów. W tym okresie powstały charakterystyczne dla dzisiejszego judaizmu instytucje. Najważniejsze znaczenie miały dyskusje rabinów prowadzone w Jawnem (132–90 p.n.e.), które zaowocowały ostatecznym ustaleniem kanonu Biblii żydowskiej oraz obowiązującej interpretacji żydowskiego prawa religijnego. W Babilonie i Aleksandrii istniały dwa współpracujące z sobą ośrodki religijne, które zawarły w Talmudzie – będącym rodzajem komentarza do Pięcioksięgu mojżeszowego – zasady judaizmu w warunkach wypędzenia. Talmud nie jest świętą księgą, tak jak Biblia żydowska (zwana przez chrześcijan Starym Testamentem), ma jednak moc obowiązującą dla ortodoksyjnego żyda w kwestiach kultu, ubioru, odżywiania się, prawa cywilnego i karnego, obowiązującego w żydowskiej wspólnocie. Talmud jest z kolei interpretowany przez rabinów, których dogłębna wiedza pozwala na ustalenie w konkretnej sytuacji, jakie zachowanie jest właściwe. W istocie podstawą judaizmu stała się nie wiara, ale raczej sposób postępowania, stąd niekiedy uważa się, że nie ma sprzeczności między tożsamością żydowską a brakiem wiary w Boga, pod warunkiem, że choćby w pewnym stopniu przestrzegane będzie prawo. Część żydów pod przywództwem Anana ben Dawida odrzuciła Talmud (767 r.) dając początek religii karaimów", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2482", "fragment_id": "175261/6", "subtitle": "", "title": "Judaizm", "parentId": 2482.0, "start_index": 7569.0, "source": "wikipedia", "document_id": "175261", "score": 0.1047857254743576}, "uuid": "9d8c53cf-059c-4852-a9f1-bf26b594bad9"}, {"page_content": "6.    Księga Jozuego (Joz) – Liber Iosue\n 7.    Księga Sędziów (Sdz) – Liber Iudicum\n 8.    Księga Rut (Rt) – Liber Ruth\n 9.    1 Księga Samuela (1Sm) – Liber I Samuelis\n 10.   2 Księga Samuela (2Sm) – Liber II Samuelis\n 11.   1 Księga Królewska (1Krl) – Liber I Regum\n 12.   2 Księga Królewska (2Krl) – Liber II Regum\n 13.   1 Księga Kronik (1Krn) – Liber I Paralipomenon\n 14.   2 Księga Kronik (2Krn) – Liber II Paralipomenon\n 15.   Księga Ezdrasza (Ezd) – Liber Esdrae\n 16.   Księga Nehemiasza (Ne) – Liber Nehemiae\n \"17.   Księga Tobiasza (Tb) – Liber Thobis\"\n \"18.   Księga Judyty (Jd) – Liber Iudith\"\n 19.   Księga Estery (Est) – Liber Esther\n \"20.   1 Księga Machabejska (1Mch) – Liber I Maccabeorum\"\n \"21.   2 Księga Machabejska (2Mch) – Liber II Maccabeorum\"\nKsięgi mądrościowe (dydaktyczne)\n 22.   Księga Hioba (Hi) – Liber Iob\n 23.   Księga Psalmów (Ps) – Liber Psalmorum\n 24.   Księga Przysłów (Prz) – Liber Proverbiorum\n 25.   Księga Koheleta (Koh) – Liber Ecclesiastes (Ecl)\n 26.   Pieśń nad pieśniami (Pnp) – Canticum Canticorum\n \"27.   Księga Mądrości (Mdr) – Liber Sapientiae\"\n \"28.   Mądrość Syracha (Syr) – Liber Ecclesiasticus\"\nKsięgi prorockie\n 29.   Księga Izajasza (Iz) – Liber Isaiae\n 30.   Księga Jeremiasza (Jer) – Liber Ieremiae\n 31.   Lamentacje Jeremiasza (Treny) (Lm) – Lamentationes (Threni)\n \"32.   Księga Barucha (Ba) – Liber Baruch\"\n 33.   Księga Ezechiela (Ez) – Prophetia Ezechielis", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16323", "fragment_id": "173887/3", "subtitle": "", "title": "Stary Testament", "document_id": "173887", "start_index": 4672.0, "source": "wikipedia", "parentId": 16323.0, "score": 0.21803100407123566}, "uuid": "5caebd93-e061-471c-a419-4465536de3a3"}, {"page_content": "Księgi starotestamentalne, które nie wchodzą w skład kanonu hebrajskiego, a zaliczają się do katolickiego, katolicy i prawosławni nazywają księgami deuterokanonicznymi. Przez żydów i protestantów są uważane za apokryfy.\nStary Testament.\n \"Osobny artykuł: Stary Testament.\"\nNa Stary Testament składa się, w zależności od uznawanego kanonu:\nTreścią Starego Testamentu jest historia i dziedzictwo kulturowe i religijne narodu izraelskiego. Zostały one pierwotnie spisane w języku hebrajskim i aramejskim.\nKsięgi Starego Testamentu chrześcijanie dzielą na:\nWedług innego podziału, mającego korzenie w judaizmie, są to: Pięcioksiąg Mojżeszowy (hebr. Tora), Prorocy (hebr. Newiim) i Pisma (hebr. Ketuwim).\nDla judaizmu najważniejsza jest najstarsza część Biblii – Pięcioksiąg Mojżeszowy, który opisuje powstanie świata, losy Żydów od czasów Abrahama aż do powrotu z Egiptu do ziemi Kanaan, oraz – co dla żydów jest najważniejsze – podstawowe zasady judaizmu, od sposobu sprawowania kultu i obchodzenia świąt, po szczegółowe zasady odżywiania się i ubioru. Na Pięcioksiąg składają się księgi:\nDla judaizmu święte są także wszystkie pozostałe księgi Starego Testamentu. Są to oprócz Tory:\nNowy Testament.\n \"Osobny artykuł: Nowy Testament.\"\nDla chrześcijan, uznających świętość Starego Testamentu, podstawowe znaczenie ma również Nowy Testament, spisany w języku greckim, przynajmniej w decydującej części, w drugiej połowie I wieku n.e. Treścią Nowego Testamentu jest ewangelia, czyli „Dobra Nowina”, o królestwie Bożym i o zbawieniu głoszona przez Jezusa Chrystusa i jego uczniów, a także dzieje pierwszych gmin chrześcijańskich.\nJudaizm i islam nie uznają Nowego Testamentu za pisma święte, chociaż islam uważa Jezusa Chrystusa za proroka, a Koran powtarza niektóre opisy Ewangelii.\nNowy Testament składa się z 27 ksiąg:\nPodział na rozdziały.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=639", "fragment_id": "181354/2", "subtitle": "", "title": "Biblia", "document_id": "181354", "start_index": 3006.0, "source": "wikipedia", "parentId": 639.0, "score": 0.3462749421596527}, "uuid": "23d344ac-ef26-403d-bdb5-a0a9a1a3c779"}]}
{"id": "q_935", "question": "W którym mieście znajduje się Hagia Sophia?", "answer": [{"page_content": "Hagia Sophia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;Ἁγία Σοφία&lt;/&gt;, \"Aja Sofia\";  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Ayasofya&lt;/&gt;) – meczet w Stambule, a w przeszłości kolejno świątynia chrześcijańska, meczet i muzeum. Uważana za najważniejsze dzieło architektury bizantyńskiej.\nPierwotnie budynek powstał jako kościół Mądrości Bożej (zwany też Wielkim Kościołem). Była świątynią najwyższej rangi w Cesarstwie Bizantyńskim, katedra patriarsza oraz miejsce modłów i koronacji cesarzy bizantyjskich, na przestrzeni wieków niedościgniony wzór świątyni doskonałej i niemal symbol Kościoła bizantyńskiego. Ufundowana przez Justyniana I Wielkiego, w obecnym kształcie powstawała w okresie od 23 lutego 532 do 27 grudnia 537. Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków w 1453 została zamieniona na meczet (wtedy dobudowano minarety). Świątynię miał przyćmić wybudowany w XVII wieku Błękitny Meczet.\nOd 1934 do lipca 2020 świątynia pełniła rolę muzeum. Po decyzji sądu administracyjnego Turcji unieważniającego dekret z 1934 i decyzji prezydenta Recepa Tayyipa Erdoğana została ponownie zamieniona w meczet. Do końca 2023 roku była dostępna dla zwiedzających za darmo. Od stycznia 2024 wstęp dla zwiedzających jest płatny i dostępna jest dla nich tylko galeria na piętrze. Parter jest dostępny jedynie dla wyznawców islamu. Tym samym jest to jedyny meczet w Stambule pobierający opłatę za zwiedzanie.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934632", "fragment_id": "415258/0", "subtitle": "", "title": "Hagia Sophia", "document_id": "415258", "start_index": 0.0, "parentId": 1934632.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "20bca4dd-29c4-4e8f-85c7-a97e7010f933"}, {"page_content": "Mała Hagia Sophia, dawniej: \"Mała Hagia Sofia\", \"Kościół Świętych Sergiusza i Bakchusa\" (tr. \"Küçük Ayasofya Camii\", starogr.: &lt; lang=\"grc\"&gt;Eκκλησία τῶν Άγίων Σεργίου καί Βάκχου ὲν τοῖς Ὸρμίσδου&lt;/&gt;) – kościół wybudowany w Konstantynopolu za panowania cesarza Justyniana I. W pierwszej połowie XVI wieku zamieniony w meczet, jego turecka nazwa dosłownie znaczy \"mała Hagia Sofia\".\nTen bizantyjski budynek, wybudowany na planie centralnym, wzniesiono w VI wieku. Według niektórych był to model dla, wzniesionego nieco później, kościoła Mądrości Bożej – głównej świątyni Cesarstwa Bizantyjskiego. Jest to jeden z najważniejszych wczesnobizantyjskich budynków w dzisiejszym Stambule.\nLokalizacja.\nKościół wybudowano w samym sercu dawnego Konstantynopola, niedaleko Propontydy. Położony był on tuż przy pałacu cesarskim, odrobinę na południe od hipodromu. Obecnie dzielnica ta nosi nazwę \"Eminönü\".\nHistoria.\nLegenda.\nWedług późniejszej legendy, za panowania cesarza Justyna I, jego siostrzeniec Justynian został oskarżony o spiskowanie przeciwko cesarzowi, a następnie skazany na śmierć. Jednakże we śnie ukazali się cesarzowi dwaj święci: św. Sergiusz i św. Bakchus, zapewniając go o niewinności Justyniana. W rezultacie przyszły cesarz został uwolniony i przywrócony do godności cezara. Z wdzięczności Justynian ślubował, że gdy zostanie cesarzem poświęci tym dwóm świętym kościół.\nBudowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1470697", "fragment_id": "198279/0", "subtitle": "", "title": "Mała Hagia Sophia", "parentId": 1470697.0, "start_index": 0.0, "document_id": "198279", "source": "wikipedia", "score": 0.5329076647758484}, "uuid": "e55d28be-3ec2-4c45-a8ad-a8bc1bff7e8b"}, {"page_content": "Izydor z Miletu (gr. \"Ισίδωρος ο Μιλήσιος\", ur. 442, zm. 537) – bizantyjski architekt, fizyk i matematyk. Współpracował z Antemiuszem z Tralles przy budowie świątyni Hagia Sophia (w Konstantynopolu) w latach 531–537.\nWraz z Antemuiszem ufortyfikował na polecenie cesarza miasto Dara zagrożone przez Persów. Opatrzył komentarzami i przygotował do wydania traktaty m.in. Archimedesa i Euklidesa.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=765513", "fragment_id": "848550/0", "subtitle": "", "title": "Izydor z Miletu", "parentId": 765513.0, "start_index": 0.0, "document_id": "848550", "source": "wikipedia", "score": 0.21804146468639374}, "uuid": "0439137d-33fc-4efb-aa4a-b18fbad12cf1"}, {"page_content": "Białostocka cerkiew Hagia Sophia (Mądrości Bożej) jest miniaturą w skali 1:3 świątyni znajdującej się w Konstantynopolu (dzisiejszy Stambuł). Bizantyjska świątynia w Konstantynopolu wzniesiona została w VI w. n.e z fundacji Justyniana I przez Izydora z Miletu i Antemiosa z Tralles. Autorem projektu białostockiej świątyni jest architekt Michał Bałasz. Kamień węgielny pod jej budowę poświęcił w listopadzie 1987 Patriarcha Ekumeniczny (Konstantynopolitański) Dimitrios I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1547939", "fragment_id": "668797/1", "subtitle": "", "title": "Parafia św. Sofii Mądrości Bożej w Białymstoku", "parentId": 1547939.0, "start_index": 1243.0, "document_id": "668797", "source": "wikipedia", "score": 0.7098976373672485}, "uuid": "39167166-da88-4205-b7ea-375d50fdd351"}, {"page_content": "Meczet Piątkowy – meczet w Eupatorii, zbudowany przez jednego z największych architektów tureckich XVI wieku Hoca Mimar Sinana. Jest wzorowany na Hagia Sophia w Stambule. \nHistoria powstania i opis budowli.\nBudowę meczetu rozpoczęto w 1552 roku na polecenie, panującego w latach 1551–1577 chana Dewlet I Gireja. Ukończenie budowy nastąpiło 12 lat później, w 1564 roku. Meczet pozostał w prawie niezmienionej formie do dnia dzisiejszego.\nMeczet ma kształt prostopadłościanu o podstawie kwadratu szerokości około 21 metrów i wysokości nawy głównej 22 metry. Od trzech stron, kopuły głównej, zachodniej, północnej i południowej znajduje się łącznie 11 mniejszych kopuł. Główne wejście znajduje się od strony północnej, a dodatkowe 3 wejścia znajdują się od strony wschodniej i zachodniej. Wnętrze świątyni podzielone jest na trzy nawy. Centralna ma szerokość 11,5 m, a dwie boczne po 4,65 m. Wewnątrz meczet otoczony jest z trzech stron drewnianą galerią. \nMeczet posiada dwa 35-metrowe minarety, po jednym od strony zachodniej i wschodniej. Oba minarety zostały przebudowane w XIX wieku z powodu ich bardzo złego stanu technicznego. Na minaretach znajdują się dwa balkony, z których muezzin wzywał wiernych na modlitwę. \nCmentarz wokół meczetu.\nWokół meczetu znajduje się kilka grobów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1761701", "fragment_id": "858013/0", "subtitle": "", "title": "Meczet Piątkowy w Eupatorii", "parentId": 1761701.0, "start_index": 0.0, "document_id": "858013", "source": "wikipedia", "score": 0.2633405327796936}, "uuid": "e9bddc4c-6231-4e1e-8d1d-f88be55b5d47"}, {"page_content": "Meczet Şehzade, Meczet Książęcy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"tr\"&gt;Şehzade Camii&lt;/&gt;) – meczet z połowy XVI wieku w Stambule w Turcji, zaprojektowany przez Sinana, przy którym pochowano m.in. księcia Mehmeda i Rüstema Paszę.\nHistoria.\nPo nagłej śmierci księcia Mehmeda na ospę (1543 rok) pochowano go w mihrabie, a następnie w latach 1543–1548 z polecenia Sulejmana Wspaniałego wzniesiono w tym miejscu meczet według projektu Sinana (który uważał swoje dzieło za przejaw nauki rzemiosła), autora przebudowy meczetu Hagia Sophia. Na skutek ataku bombowego w czerwcu 2016 roku zniszczeniu uległy okna meczetu.\nMeczetjest położony się w dzielnicy Fatih. Świątynia znajduje się współcześnie przy alei Şehzadebaşı pod numerem 70. Ruch turystyczny na terenie obiektu jest ograniczony.\nArchitektura.\nGłówna część meczetu nakryta kopułą i dziedziniec mają niemal te same proporcje – powstały na planie takich samych kwadatów. Dziedziniec meczetu wzniesiono na planie kwadratu, jest on otoczony arkadami, z wielobocznym szadirwanem pośrodku; woda do meczetu była doprowadzana z akweduktu Walensa osobnym mniejszym akweduktem, dzięki któremu woda płynęła poniżej poziomu gruntu i widok na meczet od północy nie był zasłonięty. W układzie meczetu Hagia Sofia zastosowano symetrię osiową, którą Sinan w projekcie meczetu Şehzade przekształcił w symetrię promienistą opartą o czwórliść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5460901", "fragment_id": "316655/0", "subtitle": "", "title": "Meczet Şehzade", "parentId": 5460901.0, "start_index": 0.0, "document_id": "316655", "source": "wikipedia", "score": 0.24983039498329163}, "uuid": "863fd158-c5b5-4a6f-a6f5-dca854da49a5"}, {"page_content": "W 146 p.n.e. został zawarty związek z Republiką rzymską[]. W 196 roku cesarz Septymiusz Sewer włączył miasto do Cesarstwa. Cesarz Konstantyn I Wielki przebudował miasto i w 330 roku nadał mu nową nazwę – Konstantynopol. Po podziale Cesarstwa rzymskiego po śmierci Teodozjusza I, stolicą Cesarstwa Wschodniorzymskiego został Konstantynopol. W V wieku miasto otoczono nowymi murami. Za rządów cesarza Justyniana wybudowano Kościół Hagia Sofia. W latach 674–678 i 717–718 oblegane przez Arabów. W 1054 roku Konstantynopol stał się centrum kościoła prawosławnego. W 1096 roku miasto odwiedzili krzyżowcy, nie czyniąc szkód. Napływali również handlarze z Wenecji i Genui – powstała wtedy dzielnica Galata. Po zdobyciu i złupieniu 13 kwietnia 1204 przez krzyżowców, w latach 1204–1261 Konstantynopol był stolicą stworzonego przez nich Cesarstwa Łacińskiego. Odzyskany przez Michała VIII Paleologa, stracił jednak dawne znaczenie. Kolonia Galata przejęła zyski z handlu. Konstantynopol pustoszał, liczba ludności malała, budowle ulegały ruinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=195714", "fragment_id": "1403369/4", "subtitle": "", "title": "Stambuł", "document_id": "1403369", "start_index": 6183.0, "parentId": 195714.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10081613063812256}, "uuid": "ca7a2159-ca05-4393-8ea1-c2159766ec3b"}, {"page_content": "Obszar półwyspu odpowiada położeniu XV-wiecznego Konstantynopola, dzisiaj znajdują się tu dzielnice Eminönü oraz Fatih. Półwysep otacza od południa Morze Marmara, a od wschodu cieśnina Bosfor. Na Półwyspie znajdują się największe kościoły, najwspanialsze meczety i największe muzea. Na dwóch z siedmiu wzgórz, na których leży Stambuł, zbudowano Pałac Topkapı i Meczet Sultanahmet. Tu znajdują się również Hipodrom, Hagia Sofia. Stare miasto jest otoczone murami miejskimi pochodzącymi z IV i V n.e. Mają kilka części: część nadmorska leży nad Morzem Marmara, lądowa ciągnie się od Yedikule aż do Złotego Rogu.\nNa północ od Złotego Rogu znajdują się historyczne dzielnice Beyoğlu i Beşiktaş, z pałacami sułtańskimi, willami: Ortaköy, Bebek położonymi nad brzegiem cieśniny. Na brzegu Bosforu, zarówno po stronie europejskiej, jak i azjatyckiej, bogaci Stambulczycy budowali luksusowe wille, zwane \"yalı\", służące za letnie rezydencje.\nDystrykty Üsküdar i Kadıköy znajdujące się w azjatyckiej części miasta, początkowo były niezależnymi miastami (podobnie jak Beyoğlu po europejskiej stronie).\nKlimat.\nMiasto znajduje się w strefie klimatu śródziemnomorskiego z pewnymi wpływami klimatu kontynentalnego. Ciepłe i wilgotne lato, chłodna i deszczowa zima. Roczna suma opadów wynosi średnio 844 mm. Zimą często występują opady śniegu. Okres letni trwa od czerwca do września. Najcieplejszym miesiącem jest sierpień, a najchłodniejszym styczeń. Miasto jest wietrzne, średnia prędkość wiatru wynosi 17 km/h. Najwyższą zarejestrowaną w mieście temperaturę 40,5°C odnotowywano 12 lipca 2000, najniższą zaś, −16,1°C, 9 lutego 1927.\nGeologia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=195714", "fragment_id": "1403369/1", "subtitle": "", "title": "Stambuł", "document_id": "1403369", "start_index": 1436.0, "source": "wikipedia", "parentId": 195714.0, "score": 0.1855776309967041}, "uuid": "aa006297-2f54-447e-8b0f-c7aed4280a33"}, {"page_content": "Obecnie większość muzułmanów w Turcji to sunnici, którzy stanowią 77,5% wszystkich wyznawców islamu. Pozostałe odłamy w Turcji to głównie alewici, szyici-dżafaryci i alawici. Szacuje się, że Turcja liczy ponad 85 tysięcy meczetów. W 2015 roku \"Pew Research Center\" oszacował liczbę muzułmanów na 75,5 miliona, co czyni z Turcji ósmy kraj co do liczebności wyznawców islamu.\nChrześcijaństwo.\n \"Osobny artykuł: Chrześcijaństwo w Turcji.\"\nChrześcijaństwo w Turcji ma długą historię, sięgającą I wieku naszej ery. Z powodu historycznych obciążeń, takich jak ludobójstwo Ormian i Asyryjczyków, a także ludobójstwo Greków odsetek chrześcijan w Turcji spadł z prawie 25% w 1914 roku, do mniej niż 0,5% obecnie. W przybliżeniu przekłada się to na 200 tysięcy wyznawców.\nKonstantynopol (współczesny Stambuł) i Antiochia (współczesna Antakya), w Turcji były obok Rzymu, Aleksandrii i Jerozolimy dwoma z pięciu starożytnych patriarchatów chrześcijańskich. Stambuł długo był miastem największej katedry na świecie – Hagia Sophia. Od jej budowy w VI wieku do podboju Stambułu przez Turków w 1453 roku Hagia Sophia służyła jako centrum religijne dla chrześcijaństwa wschodniego i Cesarstwa Bizantyjskiego. Ta wielka budowla stała się meczetem dla Turków, który został przekształcony w muzeum w 1935 roku po tym, jak Turcja stała się republiką świecką.\nObecnie do największych grup chrześcijan w Turcji należą: ormianie i prawosławni (88,5 tys.), katolicy (38,7 tys.), protestanci (34,2 tys.). Poza chrześcijanami niezależni (21,6 tys., w tym Świadkowie Jehowy – 5,4 tys.) i niestowarzyszeni (10,8 tys.). Większość chrześcijan, szczególnie ormiańskich, zamieszkuje okręg stambulski.\nInne religie.Inne religie w Turcji to między innymi: buddyzm (37,6 tys.), bahaizm (22,4 tys.), judaizm (16,7 tys.), tradycyjne religie plemienne (12,4 tys.) i jezydzi (1 tys.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4669886", "fragment_id": "762625/1", "subtitle": "", "title": "Religia w Turcji", "source": "wikipedia", "start_index": 1467.0, "document_id": "762625", "parentId": 4669886.0, "score": 0.3028922379016876}, "uuid": "94344aaf-0ae2-4ad5-9f87-d30f1e863ec9"}, {"page_content": "Cerkiew Mądrości Bożej \"(Hagia Sophia)\" – prawosławna cerkiew parafialna w Białymstoku. Należy do dekanatu Białystok diecezji białostocko-gdańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.\nWiadomości ogólne.\nŚwiątynia znajduje się na osiedlu Wygoda, przy ulicy Trawiastej. Wzorowana była na konstantynopolitańskiej cerkwi Hagia Sophia. Autorem projektu świątyni jest Michał Bałasz. Budowę rozpoczęto w 1987. Freski wykonała 4-osobowa grupa malarzy z Grecji: prof. Konstantinos Xenopoulos (kierował wszystkim), Konstantinos Tzitzilis oraz małżeństwo Leonidas i Maria Tsauparoglou. Polichromia w kopule budowli jest darem Patriarchatu Konstantynopolitańskiego dla cerkwi, natomiast polichromia części ołtarzowej – prywatną ofiarą malarzy.\nPierwszą Świętą Liturgię w budowanej cerkwi celebrowano we wrześniu 1994. Od 7 kwietnia 1996 w świątyni odprawiane są wszystkie nabożeństwa parafialne. Poświęcenia cerkwi dokonał patriarcha Konstantynopola Bartłomiej I wraz z metropolitą warszawskim i całej Polski Sawą 15 października 1998.\nOd 2008 w cerkwi odbywają się koncerty chórów będących laureatami Międzynarodowego Festiwalu „Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej”, a także koncerty w ramach Festiwalu Kultury Serbskiej „Vidovdan”.\nW sierpniu 2018 r. cerkiew odwiedził metropolita całej Ameryki i Kanady Tichon, zwierzchnik Kościoła Prawosławnego w Ameryce.\nArchitektura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=641327", "fragment_id": "842610/0", "subtitle": "", "title": "Cerkiew Mądrości Bożej w Białymstoku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 641327.0, "document_id": "842610", "score": 0.6202254891395569}, "uuid": "17f5a0ee-69cd-4df4-9e36-4d4e2a32c5c8"}]}
{"id": "q_936", "question": "Kto wypowiadał słowa „Witaj Cezarze, pozdrawiają cię idący na śmierć”?", "answer": [{"page_content": "Ave, Caesar, morituri te salutant (łac. „Witaj Cezarze, idący na śmierć pozdrawiają cię”) – zawołanie, współcześnie często interpretowane jako zwyczajowe pozdrowienie rzymskich gladiatorów kierowane do cezara przed rozpoczęciem walki na arenie. W rzeczywistości dotyczyło jednorazowego wydarzenia – naumachii z 52 r. n.e., a jego szersze stosowanie w starożytności nie jest znane.\nUżycie.\nPozdrowienie użyte zostało w trakcie naumachii, wyreżyserowanej bitwy morskiej z udziałem tysięcy \"naumachiarii\" (jeńców wojennych i kryminalistów skazanych na śmierć), jaką zorganizowano w 52 roku n.e. na polecenie cesarza Klaudiusza na wodach przeznaczonego do osuszenia Jeziora Fucyńskiego. Przed rozpoczęciem bitwy, którą miały stoczyć ze sobą floty „rodyjska” i „sycylijska” (każda składała się z dwunastu lub pięćdziesięciu trójrzędowców), \"naumachiarii\" wydali ów okrzyk, na co Klaudiusz miał odpowiedzieć „aut non” (\"albo i nie\"). Skazańcy uznali, że imperator ich w ten sposób ułaskawił i odmówili przystąpienia do walki. Skonsternowany Klaudiusz początkowo rozważał ich zgładzenie (wokół „pola bitwy” rozstawiono pretorianów uzbrojonych w katapulty i balisty), lecz ostatecznie udało mu się nakłonić ich do walki.\nHistorię tę – wraz z zawołaniem – przytacza w „Żywotach cezarów” (\"Boski Klaudiusz\", 21) historyk rzymski Swetoniusz i powtarza w niemal niezmienionej formie w „Historii rzymskiej” Kasjusz Dion. Wcześniejszy od nich obu Tacyt opisuje wprawdzie w swych „Dziejach” naumachię na Jeziorze Fucyńskim, ale zawołania skazańców nie przytacza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1123956", "fragment_id": "1350191/0", "subtitle": "", "title": "Ave Caesar morituri te salutant", "parentId": 1123956.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1350191", "score": 0.8254530429840088}, "uuid": "acd8c3e1-f27f-4442-9d3f-ce194dc9e855"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeźby. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Gladiator”.\nGladiator – rzeźba autorstwa polskiego rzeźbiarza i malarza Piusa Welońskiego wykonana w Rzymie w roku 1880 (odlew w 1881). Posąg z brązu znajduje się w Sali Siemiradzkiego Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach (oddział Muzeum Narodowego w Krakowie).\nGladiatora kopiowano w różnej skali i z różnych materiałów. Można go oglądać nie tylko w Krakowie ale także w Warszawie między innymi w parku Ujazdowskim (odlew z brązu) i wykonanego w marmurze w sali kinowej Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki.\nOpis rzeźby.\nRzeźba Welońskiego o wysokości 180 centymetrów przedstawia rzymskiego gladiatora typu retiarius (łac. \"sieciarz\") z uniesioną prawą ręką idącego do walki na śmierć i życie ze słowami \"Ave Caesar, morituri te salutant\" (z łac. „Witaj Cezarze, idący na śmierć cię pozdrawiają”) – wskazuje na to napis wyryty na postumencie. Retiarius wyposażony jest w sieć zawieszoną na lewym ramieniu, trójząb trzymany w lewej dłoni i sztylet pugio na pasie z krabem po prawej. Uzupełnieniem wyposażenia jest galerus za lewą nogą.\nPełnoplastyczna, całopostaciowa rzeźba gladiatora wzbudziła podziw krytyki. Henryk Struve pisał: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nWyznać możemy, że od dawna, [...] nie widzieliśmy utworu rzeźbiarskiego wywołującego równie potężne i imponujące wrażenie. [...] dokładność anatomiczna w odtworzeniu każdego muskułu, wyrazistość ich modelowania oraz proporcjonalność całej olbrzymiej figury świadczą wymownie, że artysta uczył się ze wzorów pierwszorzędnych, klasycznych.\nPius Weloński za rzeźbę \"Gladiator\" otrzymał godność członka Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu.Gladiator jako alegoria.\nSłowiańska fizjonomia gladiatora, zwracała uwagę polskiej publiczności dopatrującej się w dziele Welońskiego ukrytego przesłania narodowego. Świadomość narodowa kazała widzieć w tej rzeźbie alegorię sytuacji Polaków pod zaborami, bowiem los i życie rzymskiego gladiatora zależne było od jego właściciela.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3994544", "fragment_id": "578358/0", "subtitle": "", "title": "Gladiator (rzeźba w Muzeum Narodowym w Krakowie)", "parentId": 3994544.0, "start_index": 1.0, "document_id": "578358", "source": "wikipedia", "score": 0.38520339131355286}, "uuid": "62f131e6-831f-4f8a-bced-5cb184b31a93"}, {"page_content": "Niespodziewanie do samochodu wsiada Tommy i grozi bronią Juliusowi. On również już od pewnego czasu podejrzewał tajemniczego Amerykanina o bycie panem Brownem. Nakazuje mu zatrzymać samochód przed stacją kolejową, a dziewczynom biec na najbliższy pociąg i pojechać nim do rezydencji sir Jamesa Peela Edgertona, gdzie, jak mówi, będą bezpieczne. Tuppence i Jane spełniają polecenie, choć nie jest to łatwe - przez całą podróż, niemalże na każdym rogu natrafiają na członków szajki, chcących je za wszelką cenę zatrzymać. Na szczęście jednak, dzięki sprytowi Tuppence, udaje im się bez szwanku dotrzeć do domu Edgertona, któremu opowiadają całą sytuację.\nAdwokat nie jest zaskoczony informacją o Juliusie i potwierdza przypuszczenie, że to właśnie Hersheimmer jest panem Brownem. Nakazuje, by Tuppence i Jane natychmiast udały się z nim do domu w Soho, gdzie panna Finn wskaże miejsce ukrycia dokumentów. Kiedy docierają do domu, okazuje się, że jest on pełen patrolującej policji. Sir James jednak ze względu na swój autorytet zostaje wpuszczony wraz z dziewczynami do środka i natychmiast kierują się do pokoju, gdzie znajduje się obraz...\nRozwiązanie.\nPanem Brownem niespodziewanie okazuje się sir James Peel Edgerton. Kiedy raz z Jane i Tuppence znajdują się w pomieszczeniu na piętrze, okazuje się, że jest ono dźwiękoszczelne, a Edgerton natychmiast zamyka drzwi. Terroryzuje bronią obie dziewczyny i nakazuje, by Jane oddała mu dokumenty. W porę jednak do pomieszczenia dostają się Tommy wraz z Juliusem i zapobiegają nieszczęściu. Pan Brown natomiast popełnia samobójstwo, połykając truciznę. Umierając, zwraca się do Tommy'ego słowami gladiatorów : \"Ave Caesar! Morituri te salutant!\" (łac. \"Witaj Cezarze. Idący na śmierć pozdrawiają cię\").\nPo śmierci przywódcy, cała szajka rewolucjonistów rozpada się i na terenie Anglii nie dochodzi do planowanego przewrotu komunistycznego.Powieść kończy się skojarzeniem dwóch par - Jane i Juliusa oraz Tuppence i Tommy'ego, którzy już jako małżeństwo będą bohaterami wielu kolejnych powieści Agathy Christie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=208334", "fragment_id": "1463303/4", "subtitle": "", "title": "Tajemniczy przeciwnik", "source": "wikipedia", "start_index": 6509.0, "document_id": "1463303", "parentId": 208334.0, "score": 0.293340265750885}, "uuid": "b9e599bf-6522-443a-842a-8c2ce66b6a3e"}, {"page_content": "Morituri – niemiecki film dramatyczny w reżyserii Eugena Yorka, zrealizowany w 1948 w okupowanych Niemczech. \nAkcja filmu rozgrywa się w końcowej fazie drugiej wojny światowej, a jego tytuł pochodzi od łacińskiego wyrażenia: „Ave Caesar morituri te salutant” („Witaj Cezarze, idący na śmierć cię pozdrawiają”).\nZarys fabuły.\nPolski lekarz pomaga w ucieczce grupie więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego. Zbiegowie różnych narodowości ukrywają się w lesie, oczekując nadejścia Armii Radzieckiej.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4884487", "fragment_id": "269511/0", "subtitle": "", "title": "Morituri (film 1948)", "document_id": "269511", "start_index": 0.0, "parentId": 4884487.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5134826898574829}, "uuid": "446496f8-9cc8-4b9f-a810-b4ac11c6ad36"}, {"page_content": "Z pamiętnika – sprawozdanie Cypriana Kamila Norwida z 1851 z wystawy w Paryżu.\nO utworze.\n\"Z pamiętnika\" stanowi sprawozdanie Norwida z wystawy artystycznej otwartej w Paryżu w styczniu 1851. Autor ograniczył się do opisu eksponatów nadesłanych przez polskich artystów. Tekst ukazał się w numerze \"Gońca Polskiego\" z 22 stycznia 1851 i wywołał polemikę Juliana Klaczki w numerze z 1 lutego.\nTekst poprzedza łacińskie pozdrowienieː \"Morituri te salutant, Veritasǃ...\" (\"Idący na śmierć pozdrawiają cię, Prawdoǃ...\"), będące parafrazą słynnego pozdrowienia rzymskich gladiatorów: \"Ave Caeser, morituri te salutant\". Poeta umieścił tą parafrazę również jako motto poematu \"Promethidion,\" wiersza \"Scherzo\" i w liście do Józefa Bohdana Zaleskiego z 22 listopada 1850.\nTreść.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5459036", "fragment_id": "351632/0", "subtitle": "", "title": "Z pamiętnika", "parentId": 5459036.0, "start_index": 0.0, "document_id": "351632", "source": "wikipedia", "score": 0.19991625845432281}, "uuid": "e972808a-c2b2-4ad7-9294-3397dd284f65"}, {"page_content": "Przed wejściem na arenę gladiatorzy składali przysięgę, że nie będą oszczędzali się w walce. Na arenie witali organizatora igrzysk różnymi okrzykami. Do historii przeszło zawołanie \"Ave Caesar morituri te salutant\", według Swetoniusza wygłoszone podczas naumachii, zorganizowanej w 52 roku n.e. przez cesarza Klaudiusza. Walki nie można było uniknąć, gdyż biernych zawodników chłostano lub kłuto rozżarzonymi prętami. Między walczącymi pojawiał się sędzia, który czynił im uwagi. Nie wiadomo, które chwyty były niedozwolone. Pokonany przeciwnik mógł prosić o łaskę, podnosząc do góry palec wskazujący, na co obserwujący walkę tłum odpowiadał wyciągnięciem w górę kciuka (co oznaczało darowanie życia) lub skierowaniem go w dół (śmierć). Jest to jednak kwestia sporna (\"pollice verso\"). Gdy pokonany nie mógł kontynuować walki, wykonywał symboliczne gesty: odrzucał tarczę i miecz, klękał na kolana, kładąc ręce na plecy. W tej pozycji oczekiwał na okazanie łaski. Innym gestem było odrzucenie broni i uklęknięcie przed zwycięzcą z pochyloną głową, obejmując go za nogę. W takiej pozycji przyjmował śmiertelny cios mieczem, który zwycięzca wbijał mu oburącz w plecy, w okolicy lewej łopatki. Gdy miał głowę podniesioną, przyjmował cios w serce, między lewy obojczyk a szyję. Podniesiony kciuk edytora oznaczał gest wbicia miecza w nasadę szyi aż po samą rękojeść. Na mozaikach martwego zawodnika oznaczano znakiem Ø (przerysowana grecka litera Θ – θάνατος „śmierć”).\nBunty.\nW dziejach Rzymu dochodziło wielokrotnie do buntów i powstań z udziałem niewolników. W największym z nich znaczącą rolę odegrali wyszkoleni gladiatorzy.\nNajważniejsze powstania i bunty:\nTypy gladiatorów.Charakter walk oraz stosowane uzbrojenie były urozmaicone. Początkowo wyróżniano trzy charakterystyczne typy gladiatorów łączone z pochodzeniem etnicznym:\nW późniejszym czasie wyróżniano też inne typy gladiatorów:\nW okresie późnego cesarstwa państwo utrzymywało własnych gladiatorów. Byli oni wykorzystywani przez niektórych cesarzy, obok wojsk regularnych, podczas wojen domowych.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16432", "fragment_id": "173960/3", "subtitle": "", "title": "Gladiator", "document_id": "173960", "start_index": 4241.0, "parentId": 16432.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14515629410743713}, "uuid": "134693e2-96a3-4b65-be40-ee65871c40bd"}, {"page_content": "Tytuł \"Promethidion\", z greckiego: potomek Prometeusza nawiązuje do postaci mitologicznego tytana, który nie tylko miał stworzyć (ulepić z gliny) ludzi i nauczyć ich rzemiosł, ale i wykraść dla nich ogień, za co został przez bogów ukarany. Norwid sam czuł się takim Promethidionem, w 1869 roku pisał: \"Ja pochodzę od Jafetowego wnuka, co przykowany był na szczycie Kazbeku w Kaukazie – od dziada mego Prometheusa\".\nUtwór został dedykowany Włodziowi [Łubieńskiemu] (1824-1849), pochodzącemu z Poznańskiego, którego ojciec miał majątek Pudliszki. Jako student uniwersytetu berlińskiego serdecznie zaprzyjaźnił się z Norwidem podczas jego pobytu w stolicy Prus (1845-1846). Zmarł w Ostendzie 10 października 1849, gdy wybierał się w odwiedziny do Norwida.\nPoeta umieścił na początku utworu motto \"Morituri te salutant Veritas\" – \"Idący na śmierć pozdrawiają cię Prawdo\" będące parafrazą słynnego pozdrowienia rzymskich gladiatorów: \"Ave Caeser, morituri te salutant\". Poeta umieścił tę parafrazę również jako motto wiersza \"Scherzo\" i w liście do Józefa Bohdana Zaleskiego z 22 listopada 1850.\nPoemat składa się z dwóch części:\nBogumił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=511867", "fragment_id": "1583664/2", "subtitle": "", "title": "Promethidion", "document_id": "1583664", "start_index": 2863.0, "parentId": 511867.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09361205995082855}, "uuid": "6af35092-9d94-4390-8fd0-d79b7f56ac36"}, {"page_content": "Sic semper tyrannis – łaciński zwrot oznaczający „tak (-i los niech) zawsze (przypada w udziale) tyranom”. W całości wyrażenie to brzmi: \"Sic semper evello mortem tyrannis\" (dosłownie: „Tak zawsze pozbawiam życia tyranów”). Bywa tłumaczone również skrótowo jako „śmierć tyranom” lub „obalić tyranię”. Często uważa się, że słowa te jako pierwszy wypowiedział Marek Juniusz Brutus w czasie zabójstwa Juliusza Cezara. Jednak według Plutarcha Brutus nie mógł tego powiedzieć, a nawet jeśli to zrobił, nikt go nie usłyszał:\n „Po zamordowaniu Cezara Brutus wystąpił na środek, jakby chciał przemówić na temat tego, co się stało. Ale senatorowie nie czekali na to, lecz rzucili się do drzwi i zaczęli uciekać w popłochu, napełniając lud niepokojem i trwogą...”\nW przeszłości zwrot ten przywoływano w Europie i innych częściach świata jako określenie lub odezwę przeciw nadużyciom władzy. Stanowi oficjalne motto stanu Wirginia oraz miasta Allentown w Pensylwanii. W Stanach Zjednoczonych słowa te kojarzy się przede wszystkim z Johnem Wilkesem Boothem, który miał – jak sam twierdził – wykrzyczeć je w czasie zabójstwa prezydenta Abrahama Lincolna.\nHistoria.\nZwrot przypisuje się Markowi Juniuszowi Brutusowi, najbardziej znanej postaci zaangażowanej w zabójstwo Juliusza Cezara 15 marca 44 p.n.e. Amerykanin John Wilkes Booth zapisał w swoim dzienniku, że zakrzyknął te słowa po tym, jak 14 kwietnia 1865 r. zastrzelił prezydenta Abrahama Lincolna, częściowo przez analogię z zabójstwem Cezara. Koszulkę z takim napisem i zdjęciem Lincolna miał na sobie Timothy McVeigh w chwili swojego aresztowania w dniu zamachu terrorystycznego w Oklahoma City (19 kwietnia 1995 r.).\nMotto.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3062505", "fragment_id": "1173382/0", "subtitle": "", "title": "Sic semper tyrannis", "parentId": 3062505.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1173382", "source": "wikipedia", "score": 0.226833313703537}, "uuid": "9b896a0b-f342-49e0-8481-bf7f5d1df08a"}, {"page_content": "W Krakowie na Plantach stoi pomnik jego autorstwa przedstawiający Bogdana Zalewskiego (Bojana). Natomiast na zachodniej ścianie kościoła Mariackiego wmurowana jest płyta-płaskorzeźba upamiętniająca 200-lecie Wiktorii wiedeńskiej, a w północnej nawie tego samego kościoła znajduje się epitafium Pawła Popiela. W katedrze wawelskiej, w kaplicy Szafrańców, znajduje się nagrobek kardynała Jerzego Radziwiłła z 1904 roku.\nJednym z najszerzej znanych dzieł Welońskiego jest rzeźba \"Gladiator\". Pierwszy jego model powstał w 1880 w Rzymie. Rzeźba przedstawia figurę gladiatora rzymskiego ujętego w chwili wychodzenia na arenę, z uniesionym ramieniem, a na postumencie ma wyryty napis: „Ave Caesar! Morituri te salutant” (Bądź pozdrowiony Cezarze! Idący na śmierć cię pozdrawiają). Następnie rzeźbę tę kopiowano w różnej skali i z różnych materiałów. Można ją oglądać m.in. w parku Ujazdowskim w Warszawie (odlew z brązu) i Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w krakowskich Sukiennicach (zob. Gladiator). Wykonana w marmurze rzeźba eksponowana jest obecnie w sali kinowej w Zachęcie – Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie.\nOd roku 1901 do 1912 artysta pracował nad 14 monumentalnymi rzeźbami przedstawiającymi stacje Drogi Krzyżowej, usytuowanymi w pobliżu klasztoru jasnogórskiego w Częstochowie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1042182", "fragment_id": "1356675/1", "subtitle": "", "title": "Pius Weloński", "parentId": 1042182.0, "start_index": 1421.0, "document_id": "1356675", "source": "wikipedia", "score": 0.07570230215787888}, "uuid": "992b737e-cdbc-4ccf-8b0c-4c0483ee9823"}, {"page_content": "Część badaczy przyjęła stanowisko jeszcze dalej idące odmawiając w ogóle autorstwa Apostołowi Pawłowi. Przyjmują oni, że List powstał po śmierci Pawła, najpóźniej pod koniec I wieku. Terminem granicznym jest rok 110, ze względu na wzmianki o 2 Tes, które podają Polikarp ze Smyrny (zm. 155) i prawdopodobnie Ignacy Antiocheński (zm. 110). Szerokie ramy czasowe dla powstania Listu (lata ok. 62-110), które narzuca to stanowisko, powodują, że jego przedstawiciele nie potrafią uzgodnić, gdzie i do kogo faktycznie List mógł zostać napisany.\nTreść.\nPozdrowienie.\nPaweł, Sylwan i Tymoteusz pozdrawiają Tesaloniczan.\nDziękczynienie.\nPaweł dziękuje Bogu za wiarę i miłość Tesaloniczan, którą chlubi się w innych Kościołach, a szczególnie za cierpliwość swych adresatów pośród prześladowań. Prześladowania te są zapowiedzią sprawiedliwego sądu Boga, który odpłaci uciskiem uciskającym innych, a uciśnionym da odpoczynek. Gdy Pan Jezus zstąpi z nieba, ci którzy nie uznają Boga, poniosą karę wiecznej zagłady, z dala od oblicza Pańskiego. On zaś zostanie uwielbiony w swoich świętych. Dlatego Paweł modli się za Tesaloniczan, aby Bóg uczynił ich godnymi swego wezwania.\nPrzyjście Pana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=16745", "fragment_id": "187767/2", "subtitle": "", "title": "2. List do Tesaloniczan", "parentId": 16745.0, "start_index": 3402.0, "document_id": "187767", "source": "wikipedia", "score": 0.06773268431425095}, "uuid": "c7cfdada-639e-4899-83bf-943b4081f9f4"}]}
{"id": "q_937", "question": "Brzegi której rzeki łączy Most Vasco da Gamy?", "answer": [{"page_content": "Most Vasco da Gamy (\"port. Ponte Vasco da Gama\") – most w Europie, który spina brzeg rzeki Tag w okolicach stolicy Portugalii, Lizbony (w miejscowości Sacavém) z miejscowością Montijo po drugiej stronie rzeki. Jego długość wynosi 17,2 km, w tym 0,829 km to przęsło główne, 11,5 km pozostałe przęsła nurtowe oraz 4,8 km to wiadukty dojazdowe i węzły. Most został zbudowany w celu odciążenia ruchu na jedynej działającej wcześniej przeprawie (Most 25 Kwietnia, port. \"Ponte 25 de Abril\") łączącej Lizbonę z terenami po drugiej stronie Tagu oraz z autostradami.\nMost został otwarty dla ruchu samochodowego 29 marca 1998, w czasie odbywających się międzynarodowych targów Expo ’98. Budowlę nazwano imieniem żeglarza Vasco da Gamy w pięćsetną rocznicę odkrycia przez niego drogi morskiej z Europy do Indii.\nCharakterystyka.\nMost składa się z sześciu pasów ruchu, na których obowiązuje ograniczenie prędkości, tak jak na autostradzie do 120 km/h, wyjątkiem jest jedna sekcja gdzie ograniczenie prędkości wynosi 100 km/h. W deszczowe, wietrzne lub mgliste dni prędkość na moście ograniczona jest do 90 km/h. W przypadku, gdy ruch samochodowy wzrośnie do 52 tys. samochodów na dobę liczba pasów ruchu może być rozbudowana do ośmiu.\nNa północnej granicy mostu znajdują się bramki, gdzie jest pobierana opłata w wysokości 3.30 euro (stawka w 2025 roku) za samochód osobowy, na południowej granicy brak bramek.\nHistoria budowy.\nDecyzję o budowie mostu podjęto w drugiej połowie 1991 roku. W przetargu ogłoszonym przez Rząd Portugalii wygrała grupa Lusoponte – konsorcjum składające się z firm portugalskich, francuskich i brytyjskich. Konsorcjum otrzymało koncesje na pobieranie opłat przez 40 lat, w czasie których koszty budowy mają się zwrócić.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=817787", "fragment_id": "1025767/0", "subtitle": "", "title": "Most Vasco da Gamy", "document_id": "1025767", "start_index": 0.0, "parentId": 817787.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "a49d4fab-edcc-4806-9097-45085c4452c2"}, {"page_content": "Most 25 Kwietnia (port. \"Ponte 25 de Abril\", wym. ˈpõt(ɨ) ˈvĩt i ˈsĩku ðɨ ɐˈβɾiɫ) – dwupoziomowy drogowo-kolejowy most wiszący, przerzucony nad Tagiem około 12 km od jego ujścia do Oceanu Atlantyckiego. Łączy lizbońską dzielnicę Alcântara na brzegu północnym z miastem Almada na brzegu południowym. Został zbudowany jako most drogowy w latach 1962–1966 przez amerykańską firmę American Bridge Company. Od otwarcia do 1974 roku nosił nazwę \"Ponte Salazar\" (pol. „Most Salazara”). Był pierwszym mostem w Lizbonie, a do czasu zbudowania w 1998 roku mostu Vasco da Gamy uchodził za główne połączenie między północną a południową Portugalią. W latach 1996–1999 poszerzono biegnące przez przeprawę jezdnie, a także dodano do niej dolny pokład z torami kolejowymi.\nPrzez swoją barwę i ogólny wygląd most 25 Kwietnia jest bardzo często porównywany do mostu Golden Gate w San Francisco. Obecnie (stan na 2020 rok) budowla jest szóstym pod względem długości mostem wiszącym w Europie i czterdziestym na świecie. Ponadto zajmuje 1. miejsce w Europie i 3. na świecie pod względem długości środkowego przęsła wśród mostów drogowo-kolejowych.\nTransport.\nPrzez górny pokład mostu 25 Kwietnia przebiegają dwie jezdnie, z których każda ma po trzy pasy ruchu. Są one częścią autostrady A2. Za przejazd przez most jest pobierana opłata w wysokości 1,50 euro, przy czym dotyczy to tylko tych, którzy jadą w kierunku północnym do Lizbony – opłaty za przejazd na południe nie są pobierane ze względu na próbę ograniczenia ruchu. Dolny pokład zajmuje natomiast składająca się z dwóch torów linia elektrycznej kolei aglomeracyjnej obsługiwanej przez Fertagus, jedynego prywatnego przewoźnika kolejowego w Portugalii.\nPrzez most dziennie przejeżdża około 150 tys. samochodów i 160 pociągów, które według danych firmy Fertagus przewożą w sumie 83 tys. pasażerów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3515370", "fragment_id": "916854/0", "subtitle": "", "title": "Most 25 Kwietnia", "document_id": "916854", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3515370.0, "score": 0.3303716480731964}, "uuid": "a0959923-c81d-4d6a-90a3-fd4844688949"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Linia kolejowa infobox/styles.css\" /&gt;\nKolej linowa w Lizbonie – kolej linowa znajdująca się w Lizbonie, w dzielnicy Parc des Nations, przeznaczona jest do celów turystycznych. Kolejka łączy oceanarium z Wieżą Vasco da Gama, biegnie nabrzeżem wzdłuż pasażu spacerowego. \nKolej jest częścią kompleksu architektonicznego wybudowanego na światową wystawę Expo 1998. Znajduje się na północ od ujścia rzeki Tag do oceanu Atlantyckiego. Kolej nie umożliwia przeprawy przez rzekę, roztacza się z jej wagoników widok na pobliski most Vasco da Gamy o długości 17,2 km.\nKolej ma jedną linę nośno-napędową podpartą na wieżach końcowych i 9 pośrednich, poruszającą się cały czas w jednym kierunku ze stałą prędkością 4 m/s. Gondole wpinane do liny, są wypinane z napędu na stacjach końcowych, w ruchu może być maksymalnie 40 kabin, każda może pomieścić 8 osób. Maksymalna wysokość nad ziemią 30 metrów, a długość trasy około 1200 metrów. \nDojazd do kolei umożliwia lizbońskie metro ze stacją Oriente i kompleks kolejowy o tej samej nazwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5575925", "fragment_id": "1254391/0", "subtitle": "", "title": "Kolej linowa w Lizbonie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5575925.0, "document_id": "1254391", "score": 0.6015573740005493}, "uuid": "9d801bda-8368-4ca2-8606-49a54d9cdae7"}, {"page_content": "Wieża Vasco da Gama (\"port. Torre Vasco da Gama\") – wieża o wysokości 145 m w Lizbonie, zlokalizowana nad rzeką Tag. Nazwa wieży pochodzi od portugalskiego odkrywcy Vasco da Gamy. \nProjektantami wieży są Leonor Janeiro, Nick Jacob oraz biuro architektoniczne Skidmore, Owings and Merrill. Stalowa konstrukcja wieży zaprojektowana na wzór płynącej karaweli została zbudowana przez firmę Martifer, specjalizującą się w konstrukcjach metalowych.\nWieża została zbudowana w 1998 roku z okazji odbywających się targów Expo ’98. Na wysokości 120 m znajdowała się platforma widokowa, a tuż pod nią – luksusowa restauracja. U podstawy wieży znajduje się 3-kondygnacyjny budynek, gdzie podczas targów Expo znajdował się pawilon Unii Europejskiej. Po zakończeniu się targów Expo budynek został przeznaczony pod wynajem jako powierzchnia biurowa, jednak nigdy nie znalazł dzierżawcy. \nW 2001 roku platforma oraz restauracja zostały zamknięte. Według projektu architekta Nuno Leónidasa, na terenie sztucznie wysuniętym poza pierwotną linię brzegową rzeki Tag wzniesiono 21-kondygnacyjny luksusowy hotel, tworzący z wieżą jedną budowlę. \nW 2006 roku Alain Robert wspiął się na szczyt wieży.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=817624", "fragment_id": "1025721/0", "subtitle": "", "title": "Wieża Vasco da Gama", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1025721", "parentId": 817624.0, "score": 0.4525470435619354}, "uuid": "b4d4df9d-f206-4682-b6dc-7f728b3ca5ed"}, {"page_content": "Expo ’98 – wystawa światowa, zorganizowana w Lizbonie w Portugalii, była otwarta dla zwiedzających od 22 maja do 30 września 1998 przez 132 dni. Tematem przewodnim tej wystawy było hasło: Oceany, dziedzictwo dla przyszłości. Tereny wystawowe zlokalizowano w północnej części miasta, Parque das Nações (pol. Park Narodów), nad rzeką Tag.Do dzielnicy miasteczka wystawowego zbudowano nową linię metra ze stacją Oriente, dworzec kolejowo-autobusowy, duże centrum handlowe i siedemnastokilometrowy most Vasco da Gama (jeden z najdłuższych w Europie) łączący północną część miasta z południem kraju oraz 145-metrową wieżę Vasco da Gama z koleją gondolową łączącą z największym w Europie oceanarium (port. \"Pavilhão dos Oceanos\").\nSwoje ekspozycje przedstawiło 145 krajów.\n2 czerwca 1998 w inauguracji „Dnia Polskiego” na wystawie uczestniczył prezydent RP Aleksander Kwaśniewski.\nObecnie na terenach powystawowych utworzono Park Narodów (port. \"Parque das Nações\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2697134", "fragment_id": "1620046/0", "subtitle": "", "title": "Expo ’98", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1620046", "parentId": 2697134.0, "score": 0.333296000957489}, "uuid": "e5378cd7-5fbc-4453-83cf-d30c99a126c3"}, {"page_content": "W roku 1488 Bartolomeu Dias powrócił z wyprawy do południowego krańca Afryki, który nazwał Przylądkiem Burz (potem nazwę zmieniono na Przylądek Dobrej Nadziei) i aż do rzeki Fish River (\"Ponta da Pescaria\", dzisiejsza Republika Południowej Afryki), podczas gdy wyruszając z Indii, Pedro de Covilhão zapuścił się na południe, przemierzając trasę aż do terenów, do których dotarł Dias. Pozostało tylko połączyć te dwie wyprawy w jedną.\nPrzygotowania.\nZadanie to powierzono ojcu Vasco, Estevão da Gama, który jednak zmarł przed rozpoczęciem przygotowań. Podjęcie wyprawy powierzono wtedy jego synowi Vasco da Gamie. Wyruszył on 8 lipca 1497 roku z Santa Maria de Belém, obecnie dzielnicy Lizbony, nieopodal kaplicy Ermida do Restelo (inaczej \"Capela de São Jerónimo\"), założonej przez Henryka Żeglarza. W kaplicy tej Vasco da Gama i jego załoga modlili się w noc przed wypłynięciem (po powrocie da Gamy, Manuel I zbudował w tym miejscu Klasztor Hieronimitów (\"Mosteiro dos Jerónimos\") dla upamiętnienia odkrycia drogi morskiej do Indii). Vasco da Gama opuścił Lizbonę, mając pod swymi rozkazami cztery okręty (\"São Gabriel\", \"São Rafael\", \"Berrio\" oraz okręt transportowy o nieznanej nazwie) i 160 ludzi załogi (niektóre źródła podają liczbę 170), wśród których było wielu skazańców.\nPrzebieg wyprawy i jej konsekwencje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23498", "fragment_id": "168244/1", "subtitle": "", "title": "Vasco da Gama", "document_id": "168244", "start_index": 1610.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23498.0, "score": 0.4303986430168152}, "uuid": "9b75bb56-4472-4432-b088-18f888d32e1a"}, {"page_content": "Santa Maria de Belém (nazwa zazwyczaj skracana jest do Belém) – dzielnica (freguesia), jedno z zachodnich przedmieść Lizbony, położone w pobliżu ujścia Tagu do Oceanu Atlantyckiego i oddalone od centrum miasta o niecałe 6 kilometrów. Według danych z 2001 roku, obszar 2,9 km² zamieszkuje 9752 ludzi. \"Belém\" to po portugalsku Betlejem.\nGłówny port stolicy w czasach świetności portugalskiego imperium kolonialnego. W 1497 wyruszyła stamtąd przełomowa wyprawa Vasco da Gamy. W podzięce za przetarcie morskiego szlaku do Indii postawiono tam w latach 1502–51 wystawny Klasztor Hieronimitów, uważany za szczytowe osiągnięcie architektury manuelińskiej. Klasztor pełni funkcję portugalskiego panteonu – pochowano w nim samego Vasco da Gamę, narodowego wieszcza Luísa de Camões, a także wybitnego poetę modernizmu Fernando Pessoę. W dzielnicy znajduje się również turystyczna wizytówka miasta – Wieża Belém, strzegąca niegdyś wejścia do portu. W wyniku silnego trzęsienia ziemi w 1755 roku, koryto rzeki zmieniło bieg i ta charakterystyczna budowla obecnie zajmuje jej prawy brzeg. Oba zabytki od 1983 roku figurują na Liście światowego dziedzictwa UNESCO.\nSpośród pozostałych atrakcji turystycznych w okolicy na uwagę zasługuje XVIII-wieczny Pałac Belém, w którym urzęduje na co dzień prezydent Portugalii. Z Belém wywodzą się oryginalne \"Pasteis de Belém\" (w całej Portugalii znane pod nazwą \"Pastel de Nata\"), najpopularniejsze portugalskie ciasteczka. Swoją siedzibę ma tam również czterokrotny mistrz kraju w piłce nożnej, CF Belenenses.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=983912", "fragment_id": "1344302/0", "subtitle": "", "title": "Belém (dzielnica Lizbony)", "parentId": 983912.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1344302", "score": 0.07779186964035034}, "uuid": "aa68219a-1a9c-4d24-9b88-4da32858d4e3"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Droga infobox/styles.css\" /&gt;\nAutostrada A12 (port. \"Autoestrada A12\", \"Autoestrada do Sul do Tejo\") – autostrada w środkowej Portugalii, na północ i północny wschód od Lizbony. Przejazd autostradą jest płatny. Koncesjonariuszem zarządzającym autostradą jest Brisa i Lusoponte.\nAutostrada A12 biegnie od miejscowości Sacavém (północne przedmieścia Lizbony) i kończy się w Setúbal. Najważniejszym obiektem inżynieryjnym autostrady jest most Vasco da Gamy, który jest najdłuższym mostem w Europie. Autostrada A12 stanowi północno-wschodnią obwodnicę Lizbony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3568513", "fragment_id": "953341/0", "subtitle": "", "title": "Autostrada A12 (Portugalia)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "953341", "parentId": 3568513.0, "score": 0.22476930916309357}, "uuid": "fb94ca57-6f15-4e91-8afa-b53a8c9f5221"}, {"page_content": "Ponte da Arrábida – most łukowy nad rzeką Douro, który łączy Porto z Vila Nova de Gaia, w Portugalii. Jest to najbardziej wysunięty na zachód most na Duero, kilka kilometrów od Oceanu Atlantyckiego. Mostem biegnie sześciopasmowa autostrada, będąca częścią trasy europejskiej E1.\nW momencie ukończenia, w 1963 roku, główne przęsło mostu o długości 270 m było najdłuższym tego typu na świecie. Łączna długość mostu wynosi 493,2 m, a szerokość 26,5 m. Łuk ma wysokość 52 m, a maksymalny prześwit nad poziomem rzeki wynosi ponad 70 m. Koszt budowy to 126 mln escudo. Inżynierem odpowiedzialnym za projekt i budowę był Edgar Cardoso.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3572229", "fragment_id": "977406/0", "subtitle": "", "title": "Ponte da Arrábida", "document_id": "977406", "start_index": 0.0, "parentId": 3572229.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07729918509721756}, "uuid": "a7e118f1-85d0-4af2-8114-5d56f5b72842"}, {"page_content": "Złoty Róg – zatoka Bosforu dzieląca Stambuł na dwie części: Stary Stambuł (na południu) i Beyoglu (na północy). Jej długość wynosi 12,2 km, szerokość do 800 m, głębokość do 42 m. Do zatoki uchodzą rzeki Kâğıthane i Alibey.\nBrzegi Złotego Rogu spinają cztery mosty: Most Galaty (otwarty w 1836), Atatürka (otwarty w 1940), Haliç (otwarty w 1974) oraz Haliç Metro Köprüsü (otwarty 15 lutego 2014).\nW 1503 roku Leonardo da Vinci zaprojektował projekt mostu, który miał przechodzić przez Złoty Róg.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=263576", "fragment_id": "1420715/0", "subtitle": "", "title": "Złoty Róg (Turcja)", "parentId": 263576.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1420715", "score": 0.09504926949739456}, "uuid": "390dcb64-a66c-417b-853a-435b50910fc2"}]}
{"id": "q_938", "question": "Jak brzmi nazwisko autora serii przygód Tomka Wilmowskiego, który wraz z przyjacielem podróżuje po różnych częściach świata?", "answer": [{"page_content": "Cykl powieści o Tomku Wilmowskim – cykl dziesięciu powieści przygodowo-podróżniczych dla młodzieży autorstwa Alfreda Szklarskiego, opowiadających o przygodach młodego podróżnika i łowcy zwierząt Tomka Wilmowskiego i jego przyjaciół. Akcja powieści toczy się na początku XX wieku w Australii, Azji, Afryce i obu Amerykach.\nPierwsze siedem tomów powieści ukazało się w latach 1957–1967, a ósmy – będący bezpośrednią kontynuacją siódmego – po dwudziestu latach przerwy, w 1987. Dziewiąty opublikowany tom przygód Tomka został dokończony przez ks. Adama Zelgę i wydany w 1995. W maju 2021 ukazał się dziesiąty tom \"Tomek na Alasce\" (napisany przez Macieja Dudziaka na podstawie notatek pozostawionych przez Alfreda Szklarskiego).\nKsiążki były pierwotnie publikowane przez katowickie Wydawnictwo Śląsk, zaś w XXI wieku przez warszawskie wydawnictwo Muza.\nW 1948 roku ukazała się książka \"Tomek w tarapatach\" wydana pod pseudonimem Fred Garland, opowiadająca o nastolatku podróżującym do Afryki i przeżywającym niezwykłe przygody.\nChronologia wydarzeń.\nOrientacyjna chronologia najważniejszych wydarzeń w cyklu książek Alfreda Szklarskiego o Tomku Wilmowskim.\nGłówni bohaterowie.\nWykaz obejmuje osoby pojawiające się w więcej niż jednej książce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3723698", "fragment_id": "1310726/0", "subtitle": "", "title": "Cykl powieści o Tomku Wilmowskim", "parentId": 3723698.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1310726", "score": 0.7152950763702393}, "uuid": "1c0f92f7-53dc-444c-8177-a11e5adcaac6"}, {"page_content": "Andrzej Wilmowski – postać fikcyjna, bohater serii książek autorstwa Alfreda Szklarskiego opowiadających o przygodach Tomka Wilmowskiego i jego przyjaciół. Jest ojcem tytułowego bohatera cyklu.\nAndrzej Wilmowski był geografem. W związku ze ściganiem go za prowadzenie „podziemnego nauczania” oraz zakazaną w Cesarstwie Rosyjskim działalność wydawniczą polegającą na wydawaniu prasy musiał jednak opuścić tereny dzisiejszej Polski. Dwa lata po jego wyjeździe zmarła jego żona, z którą miał syna, Tomka. Na emigracji Andrzej Wilmowski został łowcą, zajmującym się łapaniem i dostarczaniem do ogrodów zoologicznych dzikich zwierząt. Pracował wspólnie ze swoimi przyjaciółmi – Janem Smugą i Tadeuszem Nowickim. Podobnie jak swój pierwowzór, ojciec Alfreda Szklarskiego, przez długi czas pozbawiony był kontaktu z synem.\nW książkach Szklarskiego podkreślany jest patriotyzm Wilmowskiego. Podobnie jak Tomek i Jan Smuga, Andrzej Wilmowski wyróżnia się także dużą wiedzą o charakterze encyklopedycznym. Ponadto charakteryzuje się odwagą i opanowaniem, a także niechęcią do okazywania uczuć. Jest również troskliwym, choć dość surowym ojcem.\nWyjazd Tomka z Warszawy, i wspólna wraz z ojcem wyprawa łowiecka do Australii, stanowi główny motyw pierwszego tomu serii przygód Tomka – książki Tomek w krainie kangurów.\nPierwowzorem postaci był ojciec Alfreda Szklarskiego, również noszący imię Andrzej (działacz PPS), a postać łowcy dzikich zwierząt częściowo wzorowana był także na dziadku (powstańcu styczniowym) pisarza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=602679", "fragment_id": "806532/0", "subtitle": "", "title": "Andrzej Wilmowski", "parentId": 602679.0, "start_index": 0.0, "document_id": "806532", "source": "wikipedia", "score": 0.9184581637382507}, "uuid": "6acbfa4d-9ee7-407f-b468-bc7cf8e9b1d4"}, {"page_content": "Dużym uznaniem wśród młodych czytelników cieszą się książki Alfreda Szklarskiego. Jest on autorem popularnego cyklu podróżniczego, którego głównym bohaterem jest Tomek Wilmowski. W książkach, których akcja osadzona jest w realiach przełomu XIX i XX wieku, opisane są egzotyczne, łowieckie wyprawy Wilmowskiego, odbywane w towarzystwie grupy polskich emigrantów: prawego i szlachetnego ojca, tajemniczego Smugi oraz rubasznego i prostolinijnego bosmana Nowickiego. Perypetie służą tutaj zapoznaniu czytelnika z kulturą, przyrodą i historią rozmaitych krajów i miejsc, do których udaje się Tomek wraz ze swoimi przyjaciółmi.\nOryginalną pozycją w polskiej literaturze młodzieżowej jest napisana przez Szklarskiego wespół z żoną, Krystyną, trylogia \"Złoto Gór Czarnych\". Jest to obszerna, rozbudowana opowieść o kilku pokoleniach Indian Dakotów, zawierająca znaczną ilość historycznych i etnograficznych informacji, związanych z życiem codziennym pierwotnych mieszkańców Ameryki Północnej. Rozbudowane opisy polowań, wierzeń, walk międzyplemiennych oraz wojny Indian z białymi zostały wplecione w barwną fabułę.\nIstotne miejsce wśród artystów tworzących dla dzieci zajmuje Zbigniew Nienacki, autor cyklu popularnych powieści o Panu Samochodziku. Literaturę dla młodych dziewcząt uprawiała między innymi Krystyna Siesicka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=64867", "fragment_id": "645386/12", "subtitle": "", "title": "Literatura dla dzieci i młodzieży", "parentId": 64867.0, "start_index": 19699.0, "source": "wikipedia", "document_id": "645386", "score": 0.49815577268600464}, "uuid": "319a1f53-a23d-42fc-8972-2bda35af8852"}, {"page_content": "Tomasz Wilmowski (ur. 25 grudnia 1887 w Warszawie) – postać fikcyjna, tytułowy bohater serii książkowej Alfreda Szklarskiego.\nŻyciorys.\nUrodził się najprawdopodobniej w 1887 roku: poznajemy go w 1902 jako 14-letniego chłopca (dzień urodzin autor podał dopiero w 8. powieści cyklu), który wychowuje się w Warszawie u wujostwa Karskich. Ojciec Tomka, Andrzej, spiskował przeciwko caratowi i musiał uciekać z kraju. Wkrótce po jego wyjeździe umarła matka chłopca z niewyjaśnionej w książce choroby.\nTomek był bardzo ciekawym i spragnionym życia chłopcem. Dobrze się uczył, lecz nie był prymusem tylko dlatego, iż w zrusyfikowanej szkole wykładana była historia Rosji. Tomek jako młody patriota chciał zasłużyć się Polsce. Nie mówił z kolegami po rosyjsku, lecz po polsku – jak przystało na Polaka. Znał prawdziwą historię Polski dzięki swojej matce. Jego ulubionym przedmiotem była geografia. Największym marzeniem Tomka było spotkać znowu swojego ojca.\nPewnego dnia do domu Karskich przybył Jan Smuga – przyjaciel Andrzeja Wilmowskiego. Zabrał on ze sobą chłopca i doprowadził do jego spotkania z ojcem. Okazało się, że Andrzej Wilmowski był łowcą dzikich zwierząt i dużo podróżował, pracując dla niemieckiego handlarza zwierząt Hagenbecka (postać autentyczna). Tomek na swoją pierwszą wyprawę udał się do Australii. Podczas podróży poznał bosmana Tadeusza Nowickiego, który też pochodził z Warszawy i zaprzyjaźnił się z nim. Dzięki niemu Tomek nauczył się po mistrzowsku posługiwać bronią palną. Natomiast w Australii poznał swoją przyjaciółkę, a w późniejszym czasie żonę Sally Allan. Opowiada o tych wydarzeniach pierwsza książka – \"Tomek w krainie kangurów\".\nKsiążki.\nW wydawanych kolejno tomach opisane zostały dalsze przygody Tomka, jego ojca i przyjaciół na różnych kontynentach. Były to kolejno książki:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72933", "fragment_id": "649704/0", "subtitle": "", "title": "Tomek Wilmowski", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "649704", "parentId": 72933.0, "score": 0.9339878559112549}, "uuid": "4ac7ad9c-4ca4-4a57-bdc3-4607d8c680fb"}, {"page_content": "Tomek na Alasce – dziesiąty tom cyklu książek Alfreda Szklarskiego o przygodach Tomka Wilmowskiego i jego przyjaciół, wydany w 2021 r. Jego autorem jest Maciej Dudziak, który bazował na notatkach pozostawionych przez Alfreda Szklarskiego.\nPo wydanym w 1987 r. \"Tomku w Gran Chaco\" Alfred Szklarski planował wydanie jeszcze trzech tomów przygód Tomka Wilmowskiego. Rozpoczął pisanie \"Tomka w grobowcach faraonów\", a jako kolejną powieść planował \"Przygody Tomka na Alasce\". Plany te pokrzyżowała śmierć Szklarskiego w 1992 r.\nFabuła.\nTomek, kapitan Nowicki oraz Sally przybywają na Alaskę tym razem jako uczestnicy wspólnej naukowej wyprawy amerykańskiego uniwersytetu w Chicago oraz Brytyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Wyprawę finansuje znany milioner i filantrop – John Davison Rockefeller. Na miejscu okazuje się jednak, że wcześniejsza grupa geologów i kartografów, do której mieli dołączyć Polacy, zniknęła bez śladu w tajemniczych okolicznościach... Tomek, Sally oraz kapitan Nowicki ruszają na północ z wyprawą ratunkową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5096724", "fragment_id": "1094429/0", "subtitle": "", "title": "Tomek na Alasce", "document_id": "1094429", "start_index": 0.0, "parentId": 5096724.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7585528492927551}, "uuid": "a51ac6b6-b5f1-4b8b-ad0f-c68d53b8c088"}, {"page_content": "Cykl książek o przygodach Tomka, osadzony w początkach XX wieku, opisuje egzotyczne, łowieckie wyprawy młodzieńca, a później młodego mężczyzny Tomasza Wilmowskiego, odbywane w towarzystwie grupy polskich emigrantów: swego bardzo prawego i szlachetnego ojca, tajemniczego Smugi oraz rubasznego i prostolinijnego bosmana Nowickiego. Czasem też towarzyszyła mu rezolutna i piękna żona, Sally Allan, kuzyn Zbyszek i jego żona, Rosjanka Natasza. Powieści utkane są z młodzieńczej tęsknoty za wielką przygodą, niewątpliwej geograficznej, przyrodniczej i antropologicznej erudycji autora oraz wyraźnych patriotycznych tonów.\nPierwowzorem postaci Tomka Wilmowskiego był bohater powieści pt. \"Tomek w tarapatach\", pierwszej powieści dla młodzieży Alfreda Szklarskiego, opublikowanej w 1948, pod pseudonimem Fred Garland[]. W 2004 powieść została wydana ponownie, pod prawdziwym nazwiskiem autora.\nNawiązania w innych mediach.\nTomasz Wilmowski, jako około 50-letni oficer polskiego kontrwywiadu, pojawia się na kartach książki Małgorzaty i Michała Kuźmińskich \"Sekret Kroke\" (wyd. Świat Książki, Warszawa 2009), której akcja rozgrywa się w przededniu II wojny światowej[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72933", "fragment_id": "649704/2", "subtitle": "", "title": "Tomek Wilmowski", "parentId": 72933.0, "start_index": 3411.0, "source": "wikipedia", "document_id": "649704", "score": 0.7928183078765869}, "uuid": "8657e2cc-4db2-45e6-9b9b-25ef72146b92"}, {"page_content": "Tomek w krainie kangurów – pierwszy tom z cyklu powieści Alfreda Szklarskiego, opowiadający o przygodach Tomka Wilmowskiego. Książka ukazała się po raz pierwszy w 1957 nakładem Wydawnictwa Śląsk i była później wielokrotnie wznawiana.\nFabuła.\nJest rok 1902, czternastoletni Tomek Wilmowski jest uczniem jednego z warszawskich gimnazjów. Syn rewolucjonisty, wychowywany przez rodzinę swojej zmarłej matki – wujostwo Karskich – to błyskotliwy i pomysłowy chłopiec, a przy tym tak samo jak ojciec nienawidzący rosyjskiego caratu. W środowisku nauczycielskim, mimo swojej biegłości w przyswajaniu wiedzy, ma opinię „polskiego buntowszczyka”. Jego życie odmienia się w dniu, w którym do Warszawy przyjeżdża przyjaciel Andrzeja Wilmowskiego – Jan Smuga. Podróżnik, uznawany za mistrza wśród strzelców, szybko zyskuje nie tylko sympatię młodzieńca, ale i jego szczery podziw. Tomek razem z nim wyjeżdża z Polski – na spotkanie z prawie zapomnianym ojcem i przygodą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=502956", "fragment_id": "1566953/0", "subtitle": "", "title": "Tomek w krainie kangurów", "parentId": 502956.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1566953", "source": "wikipedia", "score": 0.6976088285446167}, "uuid": "8d899ab3-1dc1-4fe4-8e41-04eb4c953e47"}, {"page_content": "Tomek wśród łowców głów – szósty tom cyklu książek Alfreda Szklarskiego o przygodach Tomka Wilmowskiego i jego przyjaciół, po raz pierwszy wydany w 1965 roku, później wielokrotnie wznawiany.\nFabuła.\nPo udanej ucieczce – razem z przymusowo przebywającym tam Zbyszkiem Karskim i jego narzeczoną, Nataszą – z carskiej Rosji, Wilmowscy razem z towarzyszącymi im druhami udają się prosto do Australii. Już wcześniej przyjęli zaproszenie państwa Allan, czyli rodziców młodej sympatii Tomka – Sally, na święta Bożego Narodzenia. Po prawie miesięcznej gościnie u Allanów, na spotkaniu w Sydney Polakom zaproponowana zostaje wyprawa łowiecko-badawcza do nieznanej prawie jeszcze Nowej Gwinei, zorganizowana głównie przez ogrody zoologiczne w Sydney i Melbourne. W ekspedycji towarzyszyć miałby im ich dawny znajomy i przewodnik – Karol Bentley (poznany w pierwszej części cyklu). Mimo entuzjazmu, z jakim podróżnicy przyjmują ten pomysł – na co istotny wpływ ma ich sytuacja finansowa – Tomek po krótkiej wymianie zdań z Sally na osobności, rezygnuje z udziału w wyprawie, co zaskakuje wszystkich. Dziewczyna żąda bowiem od młodego Wilmowskiego dotrzymania złożonej przed rokiem obietnicy – spełnienia każdego jej życzenia po zdaniu przez nią matury. A życzeniem tym jest wspólny wyjazd do Nowej Gwinei.\nNie mogąc dotrzymać danego słowa, Tomek, ze starannie ukrywanym żalem, informuje przyjaciół o zaistniałej sytuacji. Sally słusznie jednak przewidziała, że w takim wypadku Jan Smuga, jako dowódca wyprawy, zgodzi się również na jej udział. Po chwili narady zatwierdzona zostaje również decyzja o zabraniu Nataszy jako sanitariuszki i Zbyszka jako intendenta. Z dużo mniejszym entuzjazmem niż w przypadku krewnych Tomek reaguje na dołączenie do ekspedycji bardzo dalekiego kuzyna Sally – Jamesa Balmore’a, wyraźnie nadskakującego uroczej Australijce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=512126", "fragment_id": "1583739/0", "subtitle": "", "title": "Tomek wśród łowców głów", "parentId": 512126.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1583739", "source": "wikipedia", "score": 0.5566396117210388}, "uuid": "453a47ee-a464-4acc-be41-827b79dcad19"}, {"page_content": "Tajemnicza wyprawa Tomka – piąty tom serii przygód Tomka Wilmowskiego. Autorem jest Alfred Szklarski. Książka po raz pierwszy wydana w 1963 roku. Tym razem akcja rozgrywa się w Azji północno-wschodniej (a konkretniej w Rosji i Chinach).\nFabuła.\nTomek wraz z ojcem, Smugą, bosmanem Tadeuszem Nowickim i Udadżalaką wyruszają do Rosji, aby uratować kuzyna Tomka – Zbyszka Karskiego, zesłanego na Syberię za spiskowanie przeciwko caratowi. W wyprawie towarzyszy im, jak każdym cudzoziemcom, agent (szpicel) rosyjskiej policji – Pawłow. Z oczywistych względów dwóch uczestników ekspedycji ukrywa swoją prawdziwą tożsamość – Wilmowski w dokumentach figuruje jako Anglik Brown, a Tadeusz Nowicki jako Niemiec Brol. Pawłow nie zna rzeczywistego celu wyprawy, która podaje się za wyprawę łowiecką. W celu uwiarygodnienia tego pretekstu grupa wynajmuje myśliwego z synami pochodzących z tamtych stron, i razem z nimi urządza prawdziwe polowania, m.in. na syberyjskie tygrysy. To z tymi zwierzętami wiązał się plan Tomka, który polegać miał na przebraniu uwolnionego zesłańca w odpowiednio spreparowane skóry i w tym przebraniu bezpiecznie wywieźć go z Rosji. By zbliżyć się do Nerczyńska, miejsca pobytu Zbyszka, młody Wilmowski, Smuga i Nowicki biorą udział w bitwie, a następnie pogoni za miejscowymi rozbójnikami, będącymi postrachem okolicznych mieszkańców. Na skutek potyczki z nimi odnawia się rana Smugi. Niestety, Karskiego nie ma w Nerczyńsku – został przewieziony do Ałdanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=504207", "fragment_id": "1567239/0", "subtitle": "", "title": "Tajemnicza wyprawa Tomka", "parentId": 504207.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1567239", "score": 0.5641003847122192}, "uuid": "12ed5c84-7635-4be3-865e-1e40830f219a"}, {"page_content": "Po wydaniu tej powieści, która stanowi pierwszą z dwóch powiązanych ze sobą części (dwaj bohaterowie na koniec powieści pozostają w Peru wśród Indian i konieczna jest następna wyprawa, która pomoże im stamtąd uciec), Alfred Szklarski zapowiedział, że następna część będzie nosiła tytuł \"Tomek w Gran Chaco\" i informacja ta była zamieszczana w kolejnych wydaniach \"Tomka u źródeł Amazonki\". Jednakże autor przerwał niespodziewanie pisanie cyklu o Tomku Wilmowskim i stworzył w latach 1974–1979 przy współpracy żony Krystyny zapowiedzianą też wcześniej trylogię o Indianach \"Złoto Gór Czarnych\". Później w ogóle przestał pisać na długi czas i oczekiwanie na nową powieść o Tomku trwało aż 20 lat. Dopiero w 1987 ukazał się zapowiadany od dawna \"Tomek w Gran Chaco\", którego akcja stanowiła dokończenie treści \"Tomka u źródeł Amazonki\".\nAlfred Szklarski zapowiedział jednocześnie opublikowanie dalszych trzech tomów, zamierzając doprowadzić akcję przygód Tomka do momentu odzyskania niepodległości przez Polskę i powrotu bohaterów do Warszawy. Jednakże z uwagi na wiek zdołał już tylko rozpocząć pisanie powieści \"Tomek w grobowcach faraonów\". W trakcie jej tworzenia zmarł w 1992 r. i powieść, którą dokończył przyjaciel autora Adam Zelga, ukazała się w roku 1994, już po śmierci Szklarskiego. Opowiada ona o wyprawie do Egiptu i Sudanu. Następny planowany tom, „Przygody Tomka na Alasce”, pozostał w planach i przez długie lata nie miał premiery. W końcu po wielu latach, 19 maja 2021 roku nowy tom wydano pod lekko zmienioną nazwą \"Tomek na Alasce\" autorstwa Macieja Dudziaka i Alfreda Szklarskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72933", "fragment_id": "649704/1", "subtitle": "", "title": "Tomek Wilmowski", "document_id": "649704", "start_index": 1810.0, "parentId": 72933.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26889923214912415}, "uuid": "f93ca579-2fc4-4029-b53f-8303dc4cfe04"}]}
{"id": "q_939", "question": "Jak nazywa się jeden z pary wyrazów o przeciwstawnym znaczeniu?", "answer": [{"page_content": "Antonim (z gr. \"&lt; lang=\"el\"&gt;anti&lt;/&gt;\" „naprzeciw”, \"&lt; lang=\"el\"&gt;onoma&lt;/&gt;\" „imię, wyraz, tytuł”) – termin oznaczający przeciwieństwo, odwrotność znaczeniową wyrazu; antonimy to określenia przeciwstawne. Dyscyplina zajmująca się m.in. antonimami to leksykologia.\nPrzykłady antonimów:\nTermin „antonim” również ma swój antonim – jest nim „synonim”.\nRodzaje antonimów.\nAntonimy właściwe.\nAntonimy właściwe podlegają stopniowaniu np.:\nNie oznaczają niezależnych przeciwstawnych jakości, lecz służą jako leksykalny środek wyrażania stopniowania, np.:\nAntonimy komplementarne.\nAntonimy komplementarne to pary wyrazów, w których zaprzeczenie jednego powoduje stwierdzenie drugiego, np.:\nKonwersje.\nDo antonimów zalicza się też tzw. konwersje, czyli pary wyrazowe typu:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=404", "fragment_id": "174502/0", "subtitle": "", "title": "Antonim", "document_id": "174502", "start_index": 0.0, "parentId": 404.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5648475885391235}, "uuid": "6d494795-2e9d-43df-b640-e93837064b56"}, {"page_content": "Synonimy należy odróżnić od wyrazów pokrewnych, z którymi bywają mylone. Wyrazy pokrewne to takie, które tworzą rodzinę wyrazową (cechują się wspólnym rdzeniem). Przeciwieństwem synonimu jest antonim – określenie o znaczeniu przeciwstawnym.\nRodzaje synonimów.\nSynonimy dzieli się na dwie grupy: bliskoznaczne (wymienne tylko w pewnym kontekście) i równoznaczne (wymienne w każdym kontekście). Wyrazów prawdziwie równoznacznych jest w języku mało; trudno bowiem wyróżnić pary synonimów, które dałoby się stosować wymiennie we wszystkich możliwych kontekstach. Pary takie tworzy zwykle wyraz rodzimy wraz z pożyczką. Wyrazy równoznaczne mogą różnić się odcieniem stylistycznym lub cechami łączliwości.\nRozróżniać można synonimy semantyczne i stylistyczne, biorąc za kryterium ich wartość znaczeniową i barwę uczuciową, oraz synonimy różnordzenne i wspólnordzenne, biorąc za kryterium ich formę.\nSynonimy semantyczne odnoszą się do określonego przedmiotu, zjawiska, pojęcia, jakiejś jednej cechy lub czynności, ale ujmują je z różnych stron, akcentują różne wchodzące w ich skład odcienie znaczeniowe, np. rzeczowniki „zamieć, zadymka, zawieja, kurniawa”; przymiotniki „wielki, ogromny, olbrzymi”; czasowniki „stukać, walić, łomotać”.\nSynonimy stylistyczne różnią się przede wszystkim barwą uczuciową, chociaż mogą także wykazywać pewne niuanse znaczeniowe. Biorąc pod uwagę różne rodzaje barw uczuciowych wśród stylistycznych, wyróżnia się synonimy:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5980", "fragment_id": "176343/1", "subtitle": "", "title": "Synonim", "document_id": "176343", "start_index": 1822.0, "parentId": 5980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.46937718987464905}, "uuid": "8cdc4a05-f5a0-4c66-b370-8fcbe6ad6423"}, {"page_content": "Oksymoron (z gr. ὀξύμωρος, czyt. \"oksýmōros\", od \"oksýs\" „ostry” i \"mōros\" „tępy”), antylogia, epitet sprzeczny – figura retoryczna, którą tworzy się przez zestawienie wyrazów o przeciwstawnych znaczeniach.\nCharakterystyka.\nOksymoron najczęściej składa się z rzeczownika i określającego go przymiotnika (contradictio in adiecto, np. \"gorący lód\", \"żywy trup, sucha woda\"), albo z czasownika i określającego go przysłówka (np. \"śpieszyć się powoli\"). Jest odmianą paradoksu o znaczeniu metaforycznym. Oksymorony pojawiały się często w literaturze baroku, np. w wierszu Andrzeja Morsztyna \"Vaneggiar d'una innamorata\":\n \"I mrozem pałam, i ogniami leję [...] Mróz gorejący, a ogień lodowy [...] Żyjąc umieram, konam nieśmiertelnie\".\nNiektóre oksymorony wchodzą do powszechnego użycia, tracąc swoje paradoksalne, sprzeczne znaczenie. Takimi wyrażeniami są, np. „wirtualna rzeczywistość”, „ciepłe lody”, „pozytywna dyskryminacja” czy „zimne ognie”. Nadto niektóre powszechnie używane wyrazy nabierają znaczenia paradoksalnego, trudnego do wyobrażenia, np. „eksport wewnętrzny”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=24513", "fragment_id": "170657/0", "subtitle": "", "title": "Oksymoron", "parentId": 24513.0, "start_index": 0.0, "document_id": "170657", "source": "wikipedia", "score": 0.44052350521087646}, "uuid": "bb7c7a50-9f93-4f49-83d1-65cf869ac7d8"}, {"page_content": "Holonim (z gr. \"holos\" – cały, \"onoma\" – imię) – wyraz oznaczający całość złożoną z pewnych części, np. \"samochód\" w stosunku do wyrazu \"koło\" lub \"osa\" w stosunku do wyrazu \"żądło\". Pojęciem przeciwstawnym wobec holonimu jest meronim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2717400", "fragment_id": "1617520/0", "subtitle": "", "title": "Holonim", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1617520", "parentId": 2717400.0, "score": 0.09970837086439133}, "uuid": "e38594bd-5fe1-4ee7-bfd0-60281c488406"}, {"page_content": "Dublety lub dublety etymologiczne – para wyrazów w obrębie jednego języka o wspólnej etymologii, ale różniących się znaczeniem i brzmieniem. Choć często dotyczą przede wszystkim zapożyczeń, występują także tzw. dublety rodzime.\nPrzykładem tego zjawiska w języku polskim są wyrazy tłumacz, tersiman i dragoman, które wywodzą się z tego samego wyrazu arabskiego, ale trafiły do języka polskiego różnymi drogami:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5809789", "fragment_id": "1254930/0", "subtitle": "", "title": "Dublet (słowo)", "document_id": "1254930", "start_index": 0.0, "parentId": 5809789.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2430248260498047}, "uuid": "8a2f6eb9-c78b-467f-9e44-ff1e6c0e8950"}, {"page_content": "Para minimalna – para wyrazów lub wyrażeń danego języka różniących się tylko jedną głoską i mających różne znaczenia.\nCechy odróżniające głoski pary minimalnej są cechami fonologicznie relewantnymi; na przykład w języku polskim parę minimalną tworzą wyrazy \"koza\" i \"kosa\" – wyrazy te różnią się tylko jedną głoską (/z/ : /s/) i mają różne znaczenia. Wynika z tego, że cechy odróżniające głoski /z/ i /s/ (w tym wypadku dźwięczność) są w systemie fonologicznym języka polskiego cechami fonologicznie relewantnymi, a głoski /z/ i /s/ są realizacjami dwóch różnych fonemów. W języku hiszpańskim głoski te są realizacjami tego samego fonemu: /s/. Głoska /z/ jest w hiszpańskim jedynie wariantem fonemu /s/, występującym przed spółgłoskami nosowymi i półotwartymi, przykładowo w wyrazie \"capitalismo\". Sposób znajdowania cech fonologicznie relewantnych poprzez podstawianie innych głosek nazywa się metodą substytucji.\nRóżnice między głoskami wpływającymi na znaczenie wyrazów pary minimalnej mogą dotyczyć dźwięczności, miękkości, ustności lub nosowości, sposobu artykulacji, miejsca artykulacji, akcentu wyrazowego (lub jego braku), intonacji i innych cech.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=958559", "fragment_id": "1015346/0", "subtitle": "", "title": "Para minimalna", "parentId": 958559.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1015346", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "52af930d-6612-479f-ab76-4d3385dda9df"}, {"page_content": "Paronim (fr. z gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;παρά&lt;/&gt;, \"para\" „obok, mimo”; &lt; lang=\"grc\"&gt;όνυμα&lt;/&gt;, \"onoma\" „imię”) – wyraz kojarzący się z innym ze względu na podobieństwo brzmienia, ale odmienny pod względem znaczeniowym. Paronimy bywają mylone w szybkich, spontanicznych konwersacjach, choć zjawisko paronimii bywa też wykorzystywane w celach artystycznych.\nParonimy muszą tworzyć co najmniej pary, ale można znaleźć także trójki, czwórki, a nawet dłuższe ich zbiory. Paronimy mają różne znaczenia i często również odmienne pochodzenie. Niecelowe użycie paronimu (zwłaszcza w przypadku wyrazów obcych) jest omyłką słowną, która nosi miano malapropizmu. \nWyrazy tego typu występujące w dwóch (lub więcej niż dwóch) językach to tautonimy lub fałszywi przyjaciele tłumacza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113982", "fragment_id": "10367/0", "subtitle": "", "title": "Paronim", "parentId": 113982.0, "start_index": 0.0, "document_id": "10367", "source": "wikipedia", "score": 0.0717640295624733}, "uuid": "be52375b-1801-407e-8e8e-f37866a4c48a"}, {"page_content": "Inne grupy bóstw składały się z bytów pełniących powiązane ze sobą role lub wspólnie reprezentujących określony obszar egipskiego mitologicznego kosmosu. Wyróżnia się między innymi zbiorowości bóstw dla godzin dnia i nocy oraz dla każdego nomu Egiptu. Niektóre z tych grup zawierają liczbę bóstw o sprecyzowanym, symbolicznym znaczeniu. Bóstwa tworzące pary niekiedy pełniły podobne role, tak jak Izyda i jej siostra Neftyda, chroniące i wspierające Ozyrysa. Inne pary reprezentowały przeciwstawne, ale powiązane ze sobą koncepcje stanowiące część większej całości. Ra, dynamiczny bóg światła słonecznego oraz Ozyrys, statyczne bóstwo spowite ciemnością, każdej nocy stapiali się w jednego boga. Starożytni Egipcjanie wiązali grupy trzyosobowe z wielością, a grupy czteroosobowe symbolizowały kompletność. Władcy późnego Nowego Państwa szczególną cześć oddawali ważnej grupie trzech bogów: Amonowi, Ra i Ptahowi. Bóstwa te reprezentowały mnogość wszystkich bogów, jak również własne ośrodki kultu (główne miasta: Teby, Heliopolis i Memfis) oraz liczne potrójnych zestawy pojęć obecne w egipskiej myśli religijnej. Czasami w skład tej grupy zaliczano także Seta, boga-patrona królów XIX dynastii, ucieleśniającego nieład w świecie, co podkreślało spójność koncepcji panteonu.\nW starożytnym Egipcie liczba dziewięć, jako wynik mnożenia trzech przez trzy, była symbolem mnogości, czyli dużej, niemal nieskończonej liczby. Z tego powodu Egipcjanie nazywali niektóre znaczące grupy bóstw \"Enneadami\", nawet jeśli liczyły one więcej niż dziewięciu członków. Jedną z najbardziej rozpoznawalnych Ennead jest Enneada heliopolitańska, czyli rozszerzona rodzina bóstw wywodzących się od Atuma, obejmująca wiele ważnych bóstw. Terminem \"Enneada\" często określano także zbiorowość wszystkich bóstw Egiptu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5869203", "fragment_id": "38991/19", "subtitle": "", "title": "Bóstwa starożytnego Egiptu", "document_id": "38991", "start_index": 28076.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5869203.0, "score": 0.24990299344062805}, "uuid": "d78cd136-d3e4-410f-8142-b3080352d8f2"}, {"page_content": "Sprzeczność – jedna z relacji logicznych kwadratu logicznego, jakie zachodzą między zdaniami. Zdania są sprzeczne, jeśli jedno jest bezpośrednią negacją drugiego. Z dwóch zdań sprzecznych jedno musi być prawdziwe, a drugie fałszywe. Odróżnia to sprzeczność od innej wartości logicznej - przeciwstawności.\nNp.: \"Dzisiaj jest 12 listopada i Dzisiaj nie jest 12 listopada.\"\nTymczasem zdania przeciwstawne nie są swoją prostą negacją, choć czasami pozornie na taką wyglądają i dlatego mogą być oba jednocześnie fałszywe, ale nie mogą być jednocześnie prawdziwe.\nNp.: \"Każdy człowiek jest mężczyzną i Żaden człowiek nie jest mężczyzną. Oba te zdania są fałszywe.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=306845", "fragment_id": "1452741/0", "subtitle": "", "title": "Sprzeczność (kwadrat logiczny)", "document_id": "1452741", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 306845.0, "score": 0.4407396912574768}, "uuid": "aa26849d-24d3-4dca-972b-4b6c0afd537e"}, {"page_content": "Meronim (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;μέρος&lt;/&gt; – część, &lt; lang=\"grc\"&gt;όνομα&lt;/&gt; – imię) – wyraz oznaczający część pewnej całości, np. \"wagon\" w stosunku do wyrazu \"pociąg\" czy \"konar\" w stosunku do wyrazu \"drzewo\". Pojęciem przeciwstawnym wobec meronimu jest holonim. Dwa lub więcej meronimy tego samego holonimu pozostają ze sobą w stosunku komeronimii (są komeronimami).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2717402", "fragment_id": "1617521/0", "subtitle": "", "title": "Meronim", "document_id": "1617521", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2717402.0, "score": 0.07228982448577881}, "uuid": "d3816b2f-8fd2-4451-9de0-faea7468397e"}]}
{"id": "q_940", "question": "Kto był kanclerzem RFN przed Helmutem Kohlem?", "answer": [{"page_content": "Konrad Hermann Josef Adenauer (wym. ; ur. 5 stycznia 1876 w Kolonii, zm. 19 kwietnia 1967 w Bad Honnef) – niemiecki polityk, mąż stanu, działacz i długoletni przywódca Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej (CDU), kanclerz RFN w latach 1949–1963. Z zawodu prawnik.\nW latach 1917–1933 sprawował urząd nadburmistrza Kolonii. W okresie rządów nazistowskich nie brał udziału w życiu politycznym i jako przeciwnik nazizmu był dwukrotnie aresztowany. W 1945 ponownie został nadburmistrzem Kolonii. Był współzałożycielem partii chrześcijańsko-demokratycznej CDU, od 1950 do 1966 był jej przewodniczącym. W latach 1949–1963 sprawował urząd kanclerza RFN. Doprowadził m.in. do nawiązania stosunków dyplomatycznych z ZSRR i do uwolnienia przez ZSRR ostatnich 10 000 jeńców wojennych w 1955 r., co społeczeństwo uznało za największy jego sukces. Doprowadził również do odbudowy gospodarczej Niemiec oraz ich integracji z Europą Zachodnią, od przyjęcia planu Marshalla, poprzez członkostwo w EWG i NATO.\nŻyciorys.\nMłodość.\nKonrad Adenauer był trzecim z pięciorga dzieci sekretarza Sądu Apelacyjnego w Kolonii (obecnie Oberlandesgericht Köln) i późniejszego radcy kanclerskiego Johanna Konrada Adenauera i jego małżonki Heleny z d. Scharfenberg. 5 marca 1894 Adenauer zdał maturę w Apostelgymnasium w Kolonii, potem studiował nauki prawnicze i wiedzę o państwie na uniwersytetach we Fryburgu Bryzgowijskim, Bonn i Monachium, był członkiem katolickich organizacji studenckich, z którymi utrzymywał związki w ciągu całego swojego życia[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2914", "fragment_id": "186195/0", "subtitle": "", "title": "Konrad Adenauer", "parentId": 2914.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186195", "source": "wikipedia", "score": 0.43996790051460266}, "uuid": "6a3b389f-7a23-4238-97f3-0c11b0de649e"}, {"page_content": "Kohl został nominowany na urząd kanclerski i 1 października 1982 dzięki pierwszemu udanemu w historii Bundestagu konstruktywnemu wotum nieufności dla kanclerza Helmuta Schmidta został wybrany szóstym kanclerzem federalnym. Ministrem spraw zagranicznych pozostał, jak w dotychczasowej koalicji socjalliberalnej, Hans-Dietrich Genscher. Zmiana koalicjanta była w samej FDP kwestią sporną, gdyż FDP szła do wyborów w 1980 pod hasłami wejścia w koalicję z SPD, podnoszono brak materialnej legitymacji. Formalnie jednak krok ten był zgodny z konstytucją. Ponadto fotel kanclerza dla Kohla nie wynikał wprost z wyborów. Aby rozwiać wszelkie wątpliwości, Kohl zastosował skrajnie kontrowersyjną procedurę: pod pozorem rozkładu koalicji z powodu owego budżetu, który został uchwalony kilka tygodni wcześniej, zgłosił wniosek o wotum zaufania. Podczas rozstrzygnięcia 17 grudnia 1982 posłowie koalicji rządzącej wstrzymali się zgodnie z ustaleniami od głosu i w efekcie końcowym parlament odmówił rządowi poparcia. Prezydent federalny Karl Carstens – po dłuższym wahaniu – rozwiązał w styczniu 1983 na wniosek Kohla Bundestag, a na 6 marca 1983 zostały rozpisane przyspieszone wybory. Przeciwko temu postępowaniu niektórzy posłowie złożyli skargę do Federalnego Trybunału Konstytucyjnego. Ten jednak zdecydował, że Bundestag został rozwiązany zgodnie z konstytucją.\nW wyborach do Bundestagu, 6 marca 1983, koalicja CDU/CSU i FDP została ponownie wybrana z procentowym zyskiem dla CDU/CSU (48,8%, +4,3%) i znaczącą stratą dla FDP (7,0%, –3,6%). Helmut Kohl, który między 1976 a 1998 r. kandydował na urząd kanclerski sześć razy, uzyskał swój najlepszy wynik wyborczy (i drugi w historii Republiki Federalnej). Kandydatem socjaldemokratów był były federalny minister sprawiedliwości i nadburmistrz Monachium Hans-Jochen Vogel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75613", "fragment_id": "641442/3", "subtitle": "", "title": "Helmut Kohl", "source": "wikipedia", "start_index": 4932.0, "document_id": "641442", "parentId": 75613.0, "score": 0.6575264930725098}, "uuid": "b451dd4e-9ea5-480f-9b09-8c4721f2de2b"}, {"page_content": "Podczas wyborów do Bundestagu w 1976 r. Kohl po raz pierwszy wystąpił jako kandydat swojej partii na kanclerza. CDU/CSU nieznacznie straciła bezwzględną większość, uzyskując 48,6% głosów. Był to do tej pory drugi najwyższy wynik CDU/CSU w jej historii. Po wyborach Kohl zrezygnował ze stanowiska premiera (Nadrenii-Palatynatu) i został szefem frakcji CDU/CSU w niemieckim Bundestagu w Bonn. 2 grudnia 1976 jego następcą na stanowisku premiera został Bernhard Vogel. Po przegranych wyborach CSU podjęła tzw. \"Uchwałę kreutherską dot. podziału\" (\"Kreuther Trennungsbeschluss\") w celu rozwiązania wspólnej frakcji z CDU. Kohlowi jednak udało się, przy sprzeciwie przewodniczącego CSU Franza Josefa Straußa, przeforsować dalsze jej istnienie. W zamian za to, podczas wyborów do Bundestagu w 1980 roku, musiał zrezygnować na rzecz Straußa z kandydowania na urząd kanclerski. Gdy Strauß po przegranych wyborach jednak pozostał premierem Bawarii, Kohl w dalszym ciągu był przywódcą opozycji.\nKanclerz federalny.\nPo zerwaniu 17 września 1982 socjalliberalnej koalicji kanclerza Helmuta Schmidta, istniały znaczące różnice zdań w kwestii prowadzenia polityki gospodarczej RFN (powodem był m.in. dokument strategiczny FDP, opracowany przez Ottona Grafa Lambsdorffa, a zawierający neoliberalne stanowisko w sprawie reformy rynku pracy) – 20 września 1982 FDP i CDU/CSU rozpoczęły rozmowy koalicyjne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75613", "fragment_id": "641442/2", "subtitle": "", "title": "Helmut Kohl", "document_id": "641442", "start_index": 3543.0, "source": "wikipedia", "parentId": 75613.0, "score": 0.8919921517372131}, "uuid": "f5bb03d8-0322-4be3-8699-ac946c8f14c4"}, {"page_content": "Ostpolitik (z niem. polityka wschodnia) – określenie używane m.in. w stosunku do polityki socjaldemokratycznego kanclerza RFN Willy’ego Brandta (1969–1974) wobec komunistycznych państw Europy Środkowej i Wschodniej.\nW 1969 r. kanclerzem RFN został Willy Brandt, który wcześniej sprawował funkcję ministra spraw zagranicznych Republiki Federalnej. W ramach Ostpolitik Brandt zerwał z dotychczasową polityką zagraniczną CDU. W 1970 r. doprowadził do normalizacji w relacjach z ZSRR. W sierpniu 1970 w Moskwie podpisano układ ZSRR-RFN. W grudniu tego samego roku Brandt przyleciał do Warszawy w ramach pierwszej oficjalnej wizyty kanclerza Niemiec Zachodnich od zakończenia II wojny światowej. Celem wizyty było podpisanie układu między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków. W trakcie wizyty Brandt wykonał słynny gest uklęknięcia pod pomnikiem Bohaterów Getta.\nW wyniku polityki Brandta we wrześniu 1971 podpisano porozumienie czterech mocarstw w sprawie Berlina. Umowa, której stronami były Francja, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i ZSRR, miała zapobiec przyszłym konfliktom między Berlinem Zachodnim a władzami Niemieckiej Republiki Demokratycznej. W tym samym roku Brandt otrzymał pokojową Nagrodę Nobla. W następnym roku niemiecki kanclerz podpisał Układ NRD–RFN, który normalizował stosunki między Niemcami Zachodnimi i Wschodnimi. W grudniu 1973 podpisany został z kolei układ CSRS-RFN.\nW 1974 r. Brandt złożył dymisję, a kanclerzem Niemiec Zachodnich został socjaldemokrata Helmut Schmidt, który kontynuował politykę swego poprzednika.\nPolityka ta przyczyniła się m.in. do późniejszego sukcesu Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie oraz poprawy stosunków między RFN a NRD.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5272583", "fragment_id": "1075110/0", "subtitle": "", "title": "Ostpolitik", "parentId": 5272583.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1075110", "score": 0.17766073346138}, "uuid": "feca3979-2ca1-481d-861f-e4fdfe934bdc"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;\nAngela Dorothea Merkel z domu Kasner (wym. ; ur. 17 lipca 1954 w Hamburgu) – niemiecka polityk, z wykształcenia fizyk, deputowana do Bundestagu, federalna minister ds. kobiet i młodzieży (1991–1994), federalna minister środowiska, ochrony zasobów naturalnych i bezpieczeństwa Jądrowego (1994–1998). W latach 2005–2021 kanclerz Niemiec.\nDziałaczka Unii Chrześcijańsko-Demokratycznej, sekretarz generalna partii (1998–2000) oraz w latach 2000–2018 jej przewodnicząca.\nJest drugą, po Helmucie Kohlu, najdłużej sprawującą urząd kanclerza osobą w historii Republiki Federalnej Niemiec. Według czasopisma „Forbes” była najbardziej wpływową kobietą świata (2011); Człowiek Roku tygodnika „Time” (2015).\nŻyciorys.\nRodzina, młodość i wykształcenie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=101999", "fragment_id": "651873/0", "subtitle": "", "title": "Angela Merkel", "document_id": "651873", "start_index": 0.0, "parentId": 101999.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29139459133148193}, "uuid": "497b3c08-3646-41b9-be04-ae8fabc70173"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy niemieckiego polityka. Zobacz też: biogram austriackiego sędziego piłkarskiego.\nHelmut Josef Michael Kohl (ur. 3 kwietnia 1930 w Ludwigshafen am Rhein, zm. 16 czerwca 2017 tamże) – niemiecki polityk. Związany z Unią Chrześcijańsko-Demokratyczną, w latach 1969–1976 premier rządu Nadrenii-Palatynatu, 1982–1998 kanclerz Republiki Federalnej Niemiec. Kształtował proces zjednoczenia Niemiec i znacząco wpłynął na proces jednoczenia się Europy.\nPrzez byłych prezydentów Stanów Zjednoczonych George’a Herberta Walkera Busha i Billa Clintona został opisany jako „największy europejski przywódca drugiej połowy XX wieku”.\nŻyciorys.\nDzieciństwo i młodość.\nUrodził się w 1930 w Ludwigshafen jako trzecie dziecko pochodzącego z Greußenheim urzędnika skarbowego Hansa Kohla (1887–1975) i jego żony Cäcilie Schnur (1890–1979). Była to mieszczańsko-konserwatywna rodzina, wzrastająca w wierze rzymskokatolickiej. Starszy brat Helmuta poległ podczas II wojny światowej. Sam Kohl został pod koniec wojny powołany do Wehrmachtu jako pomocnik, ale nie musiał już walczyć.\nDorastał w dzielnicy Friesenheim w Ludwigshafen am Rhein, przy Hohenzollernstraße. Uczęszczał do szkoły podstawowej \"Ruprechtschule\", a następnie do \"Max-Planck-Gymnasium\", obydwie mieściły się we Friesenheim. W 1950 rozpoczął studia prawnicze we Frankfurcie nad Menem. W 1951 przeniósł się na uniwersytet w Heidelbergu z przedmiotami głównymi: historią i naukami politycznymi.\nPo zakończeniu studiów w 1956 objął stanowisko pracownika naukowego w Instytucie Alfreda Webera przy Uniwersytecie w Heidelbergu. W 1958 doktoryzował się na podstawie pracy pt. \"Polityczny rozwój Palatynatu i odradzanie się partii politycznych po 1945 r.\" Później został asystentem dyrekcji w odlewni w Ludwigshafen, a w 1959 referentem w \"Verband der Chemischen Industrie\" w Ludwigshafen.\nKariera polityczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75613", "fragment_id": "641442/0", "subtitle": "", "title": "Helmut Kohl", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 75613.0, "document_id": "641442", "score": 0.5465115904808044}, "uuid": "c0813530-669f-46e9-bdbe-582155434767"}, {"page_content": "Po ustąpieniu Adenauera w 1963 r. został drugim kanclerzem federalnym. Po zwycięskich dla CDU wyborach w 1965 r. ponownie został kanclerzem. Ustąpił ze stanowiska rok później. Lecz zanim to się stało, wystosował 25 marca 1966 notę pokojową. Deklarował w niej gotowość RFN do poprawy stosunków z państwami Układu Warszawskiego. Jego następcą został partyjny kolega – Kurt Georg Kiesinger.\nW czasie swego urzędowania Erhard konsekwentnie nie uznawał istnienia i legalności drugiego niemieckiego państwa – NRD oraz granic zachodnich Polski i popierał doktrynę, w myśl której nadal istniało państwo niemieckie w granicach Rzeszy Niemieckiej z 1937 r. Zmiany w tej polityce dokonał dopiero kanclerz Willy Brandt.\nZmarł 5 maja 1977 w Bonn.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=73236", "fragment_id": "647921/1", "subtitle": "", "title": "Ludwig Erhard", "document_id": "647921", "start_index": 1842.0, "parentId": 73236.0, "source": "wikipedia", "score": 0.16510237753391266}, "uuid": "b32048ba-7cd8-4e4c-a05e-7bb6ecd63d2c"}, {"page_content": "Po wyborach do Bundestagu w 1987 Kohl pozostał na stanowisku. Kontrkandydatem SPD był premier Nadrenii Północnej-Westfalii Johannes Rau.\nPo zarysowaniu się możliwości upadku NRD i obaleniu 9 listopada 1989 Muru Berlińskiego, Kohl przedłożył Bundestagowi 28 listopada 1989 „Dziesięć punktów programowych dot. przezwyciężenia podziału Niemiec i Europy”, który nie był wcześniej uzgodniony z koalicjantem, ani z zachodnimi partnerami. Już 18 maja 1990 został podpisany z NRD układ państwowy o unii monetarnej, gospodarczej i społecznej. Wbrew oporowi prezesa Bundesbanku Karla Otto Pöhla Kohl przeforsował kurs wymiany marki wschodniej na markę niemiecką, jeśli chodzi o wynagrodzenia, pobory, czynsze i renty, w stosunku 1:1. Okazało się to później silnym obciążeniem dla przedsiębiorstw nowych krajów związkowych. Razem z ministrem spraw zagranicznych Hans-Dietrichem Genscherem uzyskał podczas tzw. rozmów 2+4 z siłami zwycięskimi II wojny światowej, ich przyzwolenie na zjednoczenie Niemiec w formie Układu 2+4 i włączenie nowych Niemiec do NATO. Niemieckie zjednoczenie odbiło się pozytywnie na późniejszej karierze Kohla jako kanclerza, która bez tego mogłaby nie trwać tak długo. Kohlowi w 1989 r. z trudem udało się odeprzeć na zjeździe partii w Bremie próbę wewnętrznego puczu przeciwników zebranych wokół Heinera Geißlera, Rity Süssmuth i Lothara Spätha.\n17 stycznia 1991 został wybrany po raz trzeci po tym, jak w wyborach do Bundestagu w 1990 r. wygrał z premierem Saary i ówczesnym kandydatem SPD na urząd kanclerza Oskarem Lafontainem. Tym samym został pierwszym kanclerzem zjednoczonych Niemiec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=75613", "fragment_id": "641442/5", "subtitle": "", "title": "Helmut Kohl", "source": "wikipedia", "start_index": 8619.0, "parentId": 75613.0, "document_id": "641442", "score": 0.5042988061904907}, "uuid": "555fd459-facb-43d3-8793-0c6a6350ec47"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nUnia walutowa, gospodarcza i społeczna (niem. \"Währungs-, Wirtschafts- und Sozialunion\") – porozumienie między Niemiecką Republiką Demokratyczną i Republiką Federalną Niemiec z dnia 18 maja 1990 roku podpisane przez ministra finansów RFN Theodora Weigla i ministra finansów NRD Waltera Romberga w sprawie unifikacji obu państw pod względem finansowym, gospodarczym i społecznym.\nPorozumienie zakładało przyjęcie systemu gospodarczego i społecznego RFN na obszarze NRD i wprowadzenie marki zachodnioniemieckiej jako jedynego środka płatniczego na terytorium NRD. Umowa weszła w życie 1 lipca 1990 roku.\nHistoria.\nPo wydarzeniach października 1989 roku nastąpiła lawinowa emigracja obywateli NRD do RFN. Tylko do stycznia 1990 roku przesiedliło się 300 tys. obywateli NRD. W styczniu przesiedlało się do 2 tys. osób dziennie, co groziło nie tylko osłabieniem siły produkcyjnej w NRD, ale również zablokowaniem możliwości przyjęcia przesiedleńców przez gminy zachodnioniemieckie. Niemcy ze wschodu nie otrzymywali również pieniędzy na rozpoczęcie życia w RFN, co prowadziło do niepożądanych sytuacji. Wszystko to było przyczyną zaproponowania Niemieckiej Republice Demokratycznej w dniu 7 lutego 1990 roku pilnych rozmów w sprawie połączenia systemów obu państw. Rozmowy w sprawie unii wewnątrzniemieckiej rozpoczęły się już na początku roku 1990. 20 lutego 1990 roku kanclerz RFN Helmut Kohl zaproponował rządowi NRD pod przewodnictwem Hansa Modrowa rozmowy na temat unii walutowej. Ze strony wschodnioniemieckiej rozmowy prowadziła delegacja pod przewodnictwem ministra Waltera Romberga. Po zwycięstwie wyborczym bloku \"Allianz für Deutschland\" i pomyślnym utworzeniu rządu doszło w Bonn do spotkania premiera NRD Lothara de Maizière i kanclerza RFN Helmuta Kohla, podczas którego ogłoszono rozpoczęcie oficjalnych prac nad unią. Unię ratyfikowano 21 czerwca 1990 roku w parlamentach obu państw.\nUnia walutowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4349638", "fragment_id": "1492883/0", "subtitle": "", "title": "Unia walutowa, gospodarcza i społeczna", "document_id": "1492883", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4349638.0, "score": 0.45643186569213867}, "uuid": "8b48e724-7f29-43ca-9c74-a224747f546f"}, {"page_content": "Wybory do niższej izby parlamentu Republiki Federalnej Niemiec (Bundestagu), odbyły się 5 października 1980 roku. Ostatecznie zwyciężyła koalicja SPD-FDP, kanclerzem pozostał Helmut Schmidt, jednak w 1982, partia FDP opuściła koalicję i utworzyła rząd z CDU/CSU, kanclerzem został Helmut Kohl.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=160151", "fragment_id": "9365/0", "subtitle": "", "title": "Wybory parlamentarne w Niemczech w 1980 roku", "document_id": "9365", "start_index": 0.0, "parentId": 160151.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40157920122146606}, "uuid": "23bfe52a-80a7-40fc-b4b6-70c9ac1dda37"}]}
{"id": "q_941", "question": "Jak inaczej nazywamy Ocean Spokojny?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Pacyfik”. Zobacz też: inne znaczenia.\n Na tę stronę wskazuje „Południowy Pacyfik”. Zobacz też: inne znaczenia.\nOcean Spokojny, Pacyfik, Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy, obok Atlantyku, zbiornik wodny na Ziemi. Z powierzchnią równą 155,6 mln km² zajmuje 30% całej powierzchni Ziemi. Oficjalnymi równoważnymi nazwami polskimi, są Ocean Spokojny oraz Pacyfik.\nPołożenie i obszar.\nNajwiększą rozciągłość południkową osiąga między arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa (w obrębie Oceanu Południowego) przy brzegach Antarktydy, gdzie wynosi ona aż 15,5 tys. km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową ma między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru – jest to 19,8 tys. km, czyli prawie połowa obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są wybrzeża: Ameryki Północnej i Południowej na wschodzie, Azji i Australii na zachodzie oraz lody Arktyki i Antarktyki odpowiednio na północy i południu.\nPojemność oceanu szacowana jest na 764,836 mln km³, co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na części północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym oceanie znajdują się Rów Mariański, który osiąga głębokość 10 924 m, oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4280 m p.p.m.\nGranice.\nGranice oceanów są umowne i niejednokrotnie stanowią przedmiot dyskusji naukowców, ponieważ niełatwo je wyznaczyć – na wodzie nie ma naturalnych granic. Ogólnie przyjmuje się, że Ocean Spokojny oddzielony jest od pozostałych w następujących miejscach:\nMorza, wyspy i rzeki.\nMorza.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4334", "fragment_id": "177086/0", "subtitle": "", "title": "Ocean Spokojny", "parentId": 4334.0, "start_index": 1.0, "document_id": "177086", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "72a95458-fcbe-45e7-ab4a-c00d53842c7d"}, {"page_content": "Ocean Arktyczny (także: Morze Arktyczne, Morze Lodowate, Ocean Północny) – najmniejszy i najpłytszy, a być może również najmłodszy ocean na Ziemi, uznawany dawniej za część Oceanu Atlantyckiego. Rozciąga się wokół bieguna północnego w Arktyce, między kontynentem Eurazji, a Ameryką Północną. Granica między Oceanem Arktycznym a Atlantykiem biegnie między Ziemią Baffina a Grenlandią w rejonie Cieśniny Davisa; od Grenlandii do północno-zachodniej Islandii; od północno-wschodniej Islandii do południowego Spitsbergenu i od Spitsbergenu do Przylądka Północnego. Z Oceanem Spokojnym łączy go Cieśnina Beringa. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi „Ocean Arktyczny”.\nGeografia.\nGłówna część Oceanu Arktycznego zajmuje w dużym przybliżeniu okrągły basen o powierzchni około 14 056 000 km² ze wszystkich stron otoczony masami lądowymi. Składa się z trzech wyraźnych basenów, szerokiego szelfu leżącego na północ od wschodniej Syberii i rosyjskiego Dalekiego Wschodu oraz Zatoki Hudsona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60409", "fragment_id": "654154/0", "subtitle": "", "title": "Ocean Arktyczny", "document_id": "654154", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 60409.0, "score": 0.28166183829307556}, "uuid": "aa99bb74-f23f-4c16-af02-46cb340dd284"}, {"page_content": "Liczba mórz na Oceanie Spokojnym w stosunku do jego powierzchni nie jest zbyt wielka, ponieważ większa część jego obszaru to po prostu ocean, bez miejsc, w których można wyznaczyć morza. Jedynie w zachodniej części jest dość gęsta sieć mórz i zatok. Niektóre z mórz to: Tasmana, Koralowe, Banda, Jawajskie, Celebes, Południowochińskie, Wschodniochińskie, Japońskie, Ochockie oraz Beringa. Wśród zatok można wyróżnić: Tajlandzką, Karpentaria oraz na wschodzie Alaska i Kalifornijską.\nMorza układu oceanicznego – Ocean Spokojny (Pacyfik):\nWyspy.\nNa oceanie tym znajduje się około 25 tys. wysp, czyli więcej niż na pozostałych zbiornikach wodnych razem wziętych. Duża ich część nosi nazwę Oceanii. Tradycyjnie składają się na nie:\nPrócz tego jest wiele wysp azjatyckich, niezaliczanych do tego podziału, jak np. Wyspy Japońskie, Archipelag Filipiński, Borneo i Jawa.\nRzeki.\nDo Oceanu Spokojnego wpływa niewiele wielkich rzek. Główną tego przyczyną są nadmorskie łańcuchy górskie na wybrzeżach obu Ameryk oraz Australii, stanowiące dział wodny, który kieruje większość rzek z tych kontynentów do innych oceanów. Jedynie w Azji sieć rzeczna jest bardziej rozbudowana.\nNajważniejsze rzeki wpadające do Oceanu Spokojnego to (według kontynentów):\nZ pozostałych kontynentów zasilają Pacyfik tylko nieliczne, krótkie rzeki.\nCharakterystyka wód.\nTemperatura wód powierzchniowych Oceanu Spokojnego waha się od bliskiej zeru w okolicach podbiegunowych do ok. 30 °C w pobliżu równika. Zasolenie również zmienia się stopniowo. Woda w okolicach równika jest mniej słona (ok. 30‰), z powodu obfitych deszczów nawiedzających te rejony, od tej znajdującej się na zwrotnikach (ponad 35‰). Niższe zasolenie niż w strefie zwrotnikowej cechuje również rejony polarne, gdyż niska temperatura hamuje tam parowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4334", "fragment_id": "177086/1", "subtitle": "", "title": "Ocean Spokojny", "document_id": "177086", "start_index": 1690.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4334.0, "score": 0.588166356086731}, "uuid": "774ac9c0-611c-4723-a7b1-57fb17449e5b"}, {"page_content": "Australia i Oceania (w wielu państwach nazwana po prostu Oceanią) – nazwa części świata, używana w polskim nazewnictwie geograficznym, a obejmująca wyspy Oceanu Spokojnego, czyli Oceanię i kontynent Australii. Obejmuje regiony: Australazję, Melanezję, Mikronezję i Polinezję. Na terenie Australii i Oceanii zamieszkuje 41 570 842 osób.\nPod względem politycznym obszar ten obejmuje państwo Australia wraz z przyległymi wyspami oraz państwa, terytoria i wyspiarskie fragmenty państw leżące geograficznie w Oceanii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=150051", "fragment_id": "13035/0", "subtitle": "", "title": "Australia i Oceania", "parentId": 150051.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "13035", "score": 0.16609151661396027}, "uuid": "0da15e0f-f436-483c-973d-0aa5ff28b546"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy wysp. Zobacz też: inne znaczenia słowa Oceania.\nOceania – nazwa zbiorowa wysp na Oceanie Spokojnym.\nSam termin \"Oceania\" jest pojęciem umownym, powstałym w I połowie XIX wieku. Jej obszar jest różnie interpretowany w wydawnictwach geograficznych, politycznych, historycznych i turystycznych. W najszerszym tego słowa znaczeniu obejmuje on obszar między Azją a Ameryką. Według innych definicji obszar ten jest ograniczony o Japonię (wraz z wyspami Riukiu), Wyspy Kurylskie i Aleuty, a także Indonezję, Tajwan i Filipiny, ponieważ zamieszkałe na tych wyspach ludy i kultury są historycznie powiązane z Azją. Internetowa Encyklopedia PWN opisuje Oceanię jako zbiór wysp w środkowej i południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego o powierzchni 1,2 mln km², obejmujący ok. 7,5 tys. wysp. Wraz z Australią tworzą one część świata. W innych źródłach Australia stanowi część Oceanii.\nZ wyłączeniem Australii powierzchnia lądowa Oceanii wynosi ok. 1,2 mln km², z czego 80% zajmują Nowa Gwinea i Nowa Zelandia). Powierzchnia wodna wynosi ok. 70 mln km². Największe wyspy Oceanii to: Nowa Gwinea (785 tys. km²), Wyspa Południowa (151,2 tys. km²) i Wyspa Północna (115,8 tys. km²).\nPodział Oceanii.\nW zależności od źródeł Oceania dzieli się na trzy lub cztery części. Są to:\nCzwartą częścią stanowi Nowa Zelandia (o powierzchni 263,3 tys. km²), niekiedy uznawana za część Polinezji. W innych źródłach jako czwartą część wyróżnia się Australazję.\nMelanezja obejmuje wyspy na na północ i północno-wschód od Australii. Mikronezja mieści się w zachodniej części Oceanu Spokojnego, a Polinezja centralną i południową.\nGeografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4384", "fragment_id": "171504/0", "subtitle": "", "title": "Oceania", "document_id": "171504", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4384.0, "score": 0.3579040467739105}, "uuid": "77599014-a174-422f-a01e-2b194e18fa8d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obszaru słonej wody. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nOcean (łac. \"Oceanus\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;Ὠκεανός&lt;/&gt; \"Okeanos\" – u starożytnych Greków i Rzymian mityczna rzeka oblewająca cały świat, także nazwa jej boga) – wielka część hydrosfery ziemskiej, stanowiąca rozległy obszar słonej wody. Wody słone pokrywają w sumie blisko 3/4 (70,8%) Ziemi. Powierzchnia oceanów wynosi ok. 361 mln km², a ich łączna objętość ok. 1,3×1018 m³.\nKlasyfikacja oceanów.\nDo 2000 roku większość wcześniejszych klasyfikacji wyróżniała trzy oceany: Spokojny, Atlantycki i Indyjski, inne klasyfikacje również jeden ocean lub cztery. Aktualna klasyfikacja Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, przyjęta także przez polską Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP, wyróżnia pięć oceanów:\nUkłady oceaniczne.\nW skład oceanów (układów oceanicznych) wchodzą także mniejsze obszary wodne, jak: morza, zatoki, kanały, zalewy i cieśniny, które od pełnych wód oceanicznych mogą być oddzielone półwyspami, wyspami bądź archipelagami. Wszystkie te zasoby wodne Ziemi określa się łącznie mianem wszechoceanu.\n \"Zobacz więcej w artykule Morze, w sekcji Podział według układów oceanicznych.\"\n \"Osobny artykuł: Granice oceanów.\"\nUkształtowanie dna oceanicznego.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n \"Osobny artykuł: Dno oceaniczne.\"\nDo głównych form ukształtowania dna oceanicznego zalicza się między innymi:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8721", "fragment_id": "167706/0", "subtitle": "", "title": "Ocean", "parentId": 8721.0, "start_index": 1.0, "document_id": "167706", "source": "wikipedia", "score": 0.26917144656181335}, "uuid": "c3b5d989-ef4c-489b-b985-d51e6f1e91aa"}, {"page_content": "Diabelskie Morze lub Morze Diabła (jap. 魔の海 Ma no Umi; znane również jako Diabelski Trójkąt, Trójkąt Smoka, Smoczy Trójkąt, Trójkąt Formozy, Azjatycki Trójkąt Bermudzki i Pacyficzny Trójkąt Bermudzki) – nazwa obszaru Oceanu Spokojnego na południe od Tokio, mniej więcej między południowym krańcem Japonii, wyspą Guam i Filipinami (dokładna lokalizacja i rozmiar regionu są kwestionowane). Morze Diabła jest uważane za miejsce wystąpień zjawisk paranormalnych. \nLegenda Diabelskiego Morza.\nW legendzie i kulturze popularnej, Diabelskie Morze, podobnie jak Trójkąt Bermudzki, jest przedstawiane jako miejsce wystąpień licznych tajemniczych incydentów, takich jak niewyjaśnione zaginięcia statków morskich i powietrznych, które mają się zdarzać głównie na obszarze pomiędzy wyspą Miyake a Iwo Jimą.\nW sierpniu 1945 roku pod koniec wojny na obszarze Diabelskiego Morza zaginął japoński myśliwiec Mitsubishi A6M „Zero”. Ostatnia wiadomość radiowa jego pilota, Shiro Kawamota, brzmiała: „... Coś się dzieje na niebie... Niebo się otwiera...”.\n4 stycznia 1955 roku stracono kontakt radiowy z japońskim okrętem \"Shinyo Maru 10\" (第十伸洋丸) w pobliżu Mikura-jima. Japońska prasa zaczęła określać to miejsce mianem \"ma no umi\". Gazeta \"Yomiuri Shimbun\" opublikowała mapę Morza zaznaczonymi punktami miejsc, w których zaginęło w ostatnich latach kilka innych statków. Artykuł stwierdził, że jednostki te zostały utracone w obszarze, które Biuro Straży Przybrzeżnej Jokohamy sklasyfikowało jako obszar szczególnego zagrożenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5750120", "fragment_id": "1229441/0", "subtitle": "", "title": "Diabelskie Morze", "parentId": 5750120.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1229441", "score": 0.16218416392803192}, "uuid": "b0c3e5cb-8fe7-4514-adc7-4924a653f8fc"}, {"page_content": "Mare Tranquillitatis ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;Morze Spokoju&lt;/&gt;) – morze księżycowe położone wewnątrz basenu uderzeniowego Tranquillitatis. Podczas gdy sam basen pochodzi prawdopodobnie z epoki prenektaryjskiej, bazalt wypełniający zagłębienie terenu datowany jest na okres późnoimbryjski. Cechą wyróżniającą Tranquillitatis spośród innych mórz jest szczególnie nieregularna krawędź oraz brak wielopierścieniowej struktury okalającej większość tego typu formacji. Dość chaotyczne ukształtowanie topograficzne jest wynikiem nałożenia się na siebie basenów Tranquillitatis, Nectaris, Crisium, Fecunditatis i Serenitatis z dwoma pierścieniami Oceanus Procellarum. Zlokalizowane na północno-wschodniej krawędzi Palus Somni (Bagno Snu) wypełnione jest zastygniętą magmą, która wylała się z Tranquillitatis. Jego średnica równa jest 873 km.\nMorze Spokoju było w lipcu 1969 roku miejscem lądowania modułu księżycowego Apollo 11, statku pierwszej załogowej misji księżycowej. Na pamiątkę tego wydarzenia trzy niewielkie kratery w pobliżu bazy astronautów nazwano ich nazwiskami: Armstrong, Aldrin i Collins.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1094865", "fragment_id": "1387127/0", "subtitle": "", "title": "Mare Tranquillitatis", "parentId": 1094865.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1387127", "source": "wikipedia", "score": 0.21360556781291962}, "uuid": "5161e59a-0c94-49fc-866e-b109cbe3b407"}, {"page_content": "Wyróżnia się też trzy, cztery lub pięć oceanów. W systemie pięciu oceanów, w kolejności od największej do najmniejszej powierzchni wymienia się: Ocean Spokojny, Ocean Atlantycki, Ocean Indyjski, Ocean Południowy i Ocean Arktyczny. Ogólne określenie całości tych wód morskich to wszechocean.\nPołożenie poszczególnych punktów na Ziemi określane jest na podstawie współrzędnych geograficznych. Umiejscowienie lokalizacji w pionie określa szerokość geograficzna, a w poziomie – długość geograficzna. Punkty o tej samej szerokości leżą na tym samym równoleżniku, a punkty o tej samej długości dzielą wspólny południk. Najdłuższym równoleżnikiem jest równik.\nBiegun geograficzny jest miejscem przecięcia się osi obrotu Ziemi z jej powierzchnią. Biegun północny znajduje się na Oceanie Arktycznym, a południowy na Antarktydzie. Ze względu na niewielkie nachylenie osi ziemskiej do osi obiegu wokół Słońca, promienie słoneczne padają na bieguny pod niewielkim kątem, co uniemożliwia ich znaczne ogrzanie. Nawet w czasie dni polarnych, mimo wydłużonej ekspozycji na promieniowanie Słońca, temperatura nie podnosi się znacząco z uwagi na wysoki współczynnik odbicia promieni słonecznych od lodu i śniegu. Pierwszym człowiekiem, który dotarł do bieguna północnego był Robert Edwin Peary, zdobywcą bieguna południowego był Roald Amundsen.\nGeografia społeczna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7075", "fragment_id": "175518/11", "subtitle": "", "title": "Ziemia", "document_id": "175518", "start_index": 17391.0, "source": "wikipedia", "parentId": 7075.0, "score": 0.15860363841056824}, "uuid": "d47ba56b-d59a-445e-b5fe-58d1b85d72c6"}, {"page_content": "Stoki kontynentalne w Oceanie Spokojnym są strome, zwłaszcza te, które wznoszą się nad rowami oceanicznymi, a na niektórych odcinkach mają kształt stopni osuwiskowo-tektonicznych i często są pocięte kanionami podmorskimi. Szelfy zajmują niewielką część dna Oceanu Spokojnego, ich szerokość wynosi od kilkudziesięciu kilometrów u wybrzeży Ameryki do 700–800 km w morzach: Beringa, Wschodniochińskim, Południowochińskim, a krawędzie szelfu znajdują się na głębokości 150–200 m, jedynie u wybrzeży Antarktydy 500 m. Geograficznie morza szelfowe należą do oceanu, natomiast pod względem budowy geologicznej dna, stanowią nierozłączną część kontynentu, do którego przylegają.\nGeologia.\nWokół Oceanu Spokojnego ciągnie się „pacyficzny pierścień ognia”; jest to najbardziej aktywny sejsmicznie rejon świata. Występują tu liczne erupcje wulkaniczne i trzęsienia ziemi, które powodują fale tsunami. Występuje tam aż 81% wszystkich trzęsień oraz 90% aktywnych wulkanów.\nCentralną część Oceanu Spokojnego stanowi oceaniczna skorupa ziemska zbudowana ze skał magmowych o składzie zbliżonym do bazaltu, czyli skorupa oceaniczna. Wiek skorupy oceanicznej rośnie od strefy ryftu w centralnej części grzbietu śródoceanicznego, gdzie ona powstaje, w stronę otaczających kontynentów. Grzbiety śródoceaniczne oraz występujące w nich doliny ryftowe są poprzecinane poprzecznie licznymi strefami rozłamu – uskokami transformacyjnymi, które powodują ich rozsuwanie na wiele setek kilometrów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4334", "fragment_id": "177086/6", "subtitle": "", "title": "Ocean Spokojny", "document_id": "177086", "start_index": 8535.0, "parentId": 4334.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26098522543907166}, "uuid": "2eeeda10-7a4f-49b6-b96e-dc6543f54610"}]}
{"id": "q_942", "question": "Jak nazywa się prowincja Etiopii, która w 1993 roku utworzyła samodzielne państwo?", "answer": [{"page_content": "Na mocy decyzji Zgromadzenia Ogólnego ONZ 15 września 1952 roku Erytreę przekazano Etiopii jako sfederowaną z nią prowincję autonomiczną, która miała własny parlament i rząd. W 1962 roku zlikwidowano autonomię, zaś Etiopia anektowała Erytreę i przekształciła ją w prowincję. Z biegiem lat narastały tendencje separatystyczne. W latach 70. i 80. erytrejskie akcje partyzanckie przekształciły się w wojnę domową. Armia etiopska walczyła z erytrejskimi secesjonistami należącymi do muzułmańskiego Frontu Wyzwolenia Erytrei (ELF; założony w 1961 roku) oraz do Erytrejskiego Ludowego Frontu Wyzwolenia (EPLF; założony w 1970 roku). Największe walki toczyły się w okresie między detronizacją cesarza Hajle Syllasje a upadkiem marksistowskiego rządu wojskowego Mengystu Hajle Marjama (lata 1974–1991). W 1991 roku partyzanci przejęli kontrolę nad Erytreą – władzę objął tymczasowy rząd wyłoniony przez dominujące ugrupowanie – EPLF. Prezydentem został Isajas Afewerki – przywódca Erytrejskiego Ludowego Frontu Wyzwolenia. W wyniku referendum w kwietniu 1993 roku powstało niepodległe państwo. Miesiąc później Etiopia uznała nowe państwo.\nPo ustanowieniu niepodległości przez Erytreę powołano przejściowy rząd na 4 lata. Prezydentem nowego państwa został Isajas Afewerki.\n \"Osobne artykuły: Wojna o niepodległość Erytrei i Wojna erytrejsko-etiopska.\"\nW 1998 roku wybuchła wojna z Etiopią. Przyczyną wojny były spory o przebieg wspólnej granicy (odziedziczonej po epoce kolonialnej). W wyniku działań wojennych zginęło ok. 120 tys. osób po obu stronach konfliktu. W grudniu 2000 roku podpisano porozumienie pokojowe – plan pokojowy przygotowała Organizacja Jedności Afrykańskiej. Planowane na 2001 roku wybory parlamentarne bezterminowo odroczono.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76378", "fragment_id": "641702/4", "subtitle": "", "title": "Erytrea", "parentId": 76378.0, "start_index": 6133.0, "document_id": "641702", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "6005c8b2-dd90-49b0-8aee-024144757d2b"}, {"page_content": "W 1991 roku ugrupowania partyzanckie, skupione w koalicji Etiopski Ludowo-Rewolucyjny Front Demokratyczny (EPRDF), przejęły kontrolę nad stolicą kraju. Zwycięscy rebelianci powołali rząd tymczasowy i prezydenta Melesa Zenawiego. W 1993 roku Etiopia utraciła Erytreę, która proklamowała niepodległość. Rok później w wyborach do Zgromadzenia Konstytucyjnego, a następnie parlamentarnych w 1995 roku, zwyciężyła rządząca koalicja – EPRDF. Uchwalona w 1994 roku konstytucja przekształciła kraj w państwo federacyjne, podzielone według kryteriów etnicznych. EPRDF sprawuje rządy do dzisiaj w sposób dyktatorski, jednak dominującą rolę pełnili w niej przez długi czas Tigrajczycy. Nowy rząd przystąpił do planowej modernizacji gospodarki, dzięki czemu Etiopia w XXI w. stała się najszybciej rozwijającym się krajem Afryki.\n \"Osobne artykuły: wojna erytrejsko-etiopska, rebelia w Ogadenie i wojna w Somalii (2006–2009).\"\nPo śmierci premiera Melesa Zenawiego w 2012 roku, nasiliły się protesty w regionach zamieszkanych przez Oromów i Amharów, w związku z tym w październiku 2016 roku władze ogłosiły stan wyjątkowy. W kwietniu 2018 roku rządząca partia nominowała Abiy Ahmeda Alego do objęcia funkcji szefa rządu. Nowy premier w pierwszych miesiącach swoich rządów zniósł stan wyjątkowy, zwolnił więźniów politycznych, potępił tortury, zaczął wyciągać konsekwencje dyscyplinarne wobec urzędników odpowiedzialnych za nadużycia, zniósł blokadę niezależnych mediów i podjął reformy liberalizujące gospodarkę. 9 lipca 2018 Abiy Ahmed Ali i prezydent Erytrei Isajas Afewerki podpisali w Asmarze porozumienie o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych, przewidujące m.in. zwrot przez Etiopię Trójkąta Yirga.\nW listopadzie 2020 r. rozpoczęła się interwencja wojskowa sił rządowych w Tigraju.\nUstrój polityczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8922", "fragment_id": "167799/5", "subtitle": "", "title": "Etiopia", "document_id": "167799", "start_index": 6133.0, "source": "wikipedia", "parentId": 8922.0, "score": 0.40496626496315}, "uuid": "d1c93e0e-44c2-4fea-85d0-4852f4a6d5e2"}, {"page_content": "W 1855 roku władcą został Teodor II. Był on pierwszym cesarzem Etiopii po trwającym od roku 1784 okresie rozbicia dzielnicowego (tzw. Zamana Masafent – „wieku książąt”) i wojen pomiędzy władcami poszczególnych prowincji. Zapoczątkował okres centralizacji władzy w rękach cesarza, zakończony przez Menelika II. Dokonał reorganizacji administracji państwowej, zmienił system podatkowy, zniósł handel niewolnikami.\nW XIX wieku w Etiopii krzyżowały się interesy mocarstw kolonialnych. O dominację nad Etiopią bezskutecznie starali się Brytyjczycy i Włosi. Kulminacją konfliktu z Włochami była pierwsza wojna włosko-abisyńska zakończona klęską Włochów w bitwie pod Aduą, 1 marca 1896 r. W 1916 roku obalono cesarza Lydża Ijasu pod pretekstem sprzyjania muzułmanom. Zwierzchnik Kościoła Etiopskiego proklamował wówczas Zeuditu cesarzową, jednocześnie wyznaczając Teferi Mekonnyna na następcę tronu. W 1930 roku w wyniku stłumienia puczu Gugsa Welle, młody regent objął władze cesarską i przybrał imię Hajle Syllasje I. 3 października 1935 roku w Etiopii wybuchła druga wojna włosko-abisyńska, w wyniku której Włosi zajęli kraj i przyłączyli go do Włoskiej Afryki Wschodniej. W następstwie tego Hajle Syllasje I udał się na emigrację do Wielkiej Brytanii. Po zwycięstwie sił militarnych pod auspicjami brytyjskimi nad Włochami w ramach kampanii wschodnioafrykańskiej w 1941 roku, Hajle Syllasje I ponownie objął rządy w Etiopii. Za jego panowania, w 1952 roku dotychczas administrowana przez Brytyjczyków Erytrea decyzją Zgromadzenia Ogólnego ONZ została przyłączona do Etiopii (w 1993 roku oderwała się od niej i uzyskała niepodległość), zaś w 1954 roku w granice kraju włączono Ogaden.W 1974 roku, w związku z bardzo złą sytuacją gospodarczą i powtarzającymi się klęskami głodu, doszło do puczu wojskowego kierowanego przez Mengystu Hajle Marjama, a w następstwie do wybuchu wojny domowej. 12 marca 1975 oficjalnie proklamowano kraj republiką.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1913834", "fragment_id": "372572/3", "subtitle": "", "title": "Cesarstwo Etiopii", "source": "wikipedia", "start_index": 2809.0, "document_id": "372572", "parentId": 1913834.0, "score": 0.24168509244918823}, "uuid": "ba0c7ee9-d19f-4f90-8ea0-1efd59f6966a"}, {"page_content": "W 1941 roku wojska brytyjskie z udziałem etiopskich partyzantów wyzwoliły kraj. Cesarz kontynuował reformy, wzmocnił władzę centralną. W tym czasie Etiopia prowadziła aktywną politykę zagraniczną, w ramach której miała swój udział w utworzeniu Organizacji Jedności Afrykańskiej. W 1952 roku na mocy uchwały ONZ włączono do Etiopii Erytreę jako sfederowaną prowincję autonomiczną. W latach 1960. w poszczególnych prowincjach uwidoczniły się dążenia grup etnicznych do samodzielności, w Erytrei wybuchły intensywne walki partyzanckie. W grudniu 1960 roku miał miejsce nieudany zamach stanu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8922", "fragment_id": "167799/3", "subtitle": "", "title": "Etiopia", "parentId": 8922.0, "start_index": 4143.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167799", "score": 0.5834459066390991}, "uuid": "6660c283-fa39-4f0b-9d44-91b0fd7deb3b"}, {"page_content": "Erytrea Włoska (wł. \"Colonia eritrea\") – kolonia włoska w Afryce, istniejąca w latach 1890–1936.\nHistoria.\nPod koniec XIX wieku na obszar późniejszej Erytrei Włoskiej zaczęli przybywać Włosi, którzy otrzymali koncesje na eksploatację kopalni soli. W 1885 roku włoskie wojska zajęły port Massaua, a do końca 1889 roku okupowały już większość obszaru, należącego ówcześnie do Etiopii. \nKolonia powstała na podstawie traktatu z Ucciali z 1889 roku, w którym cesarz Etiopii Menelik II odstąpił Królestwu Włoch część terytorium. Oficjalna proklamacja powstania kolonii miała miejsce w styczniu następnego roku. Po zajęciu przez Włochy Etiopii w następstwie wojny z tym krajem z lat 1935–1936 Erytrea Włoska wraz z Etiopią i Somali Włoskim weszła w skład Włoskiej Afryki Wschodniej, utworzonej 1 czerwca 1936 roku.\nW 1941 roku działające pod auspicjami Wielkiej Brytanii siły militarne zajęły Włoską Afrykę Wschodnią, a 15 września 1952 roku na mocy decyzji Zgromadzenia Ogólnego ONZ terytorium włączono do Etiopii na zasadzie federacji. W 1993 roku oderwało się od niej i uzyskało niepodległość jako Państwo Erytrea.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4532593", "fragment_id": "722338/0", "subtitle": "", "title": "Erytrea Włoska", "document_id": "722338", "start_index": 0.0, "parentId": 4532593.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5052064657211304}, "uuid": "c48f49a3-00b4-4ef3-9297-51dea20b279b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia nazwy Abisynia.\nEtiopia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"am\"&gt;ኢትዮጵያ&lt;/&gt;, trl. &lt; lang=\"am-Latn\"&gt;Ityopp’ya&lt;/&gt;), oficjalnie Federalna Demokratyczna Republika Etiopii ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"am\"&gt;የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ&lt;/&gt;, trl. yeʾĪtiyoṗṗya Fēdēralawī Dēmokirasīyawī Rīpebilīk), dawniej Abisynia – państwo położone we wschodniej Afryce. Od południa graniczy z Kenią, na zachodzie z Sudanem i Sudanem Południowym, na wschodzie z Dżibuti i Somalią, a na północnym wschodzie z Erytreą.\nGeografia.\n \"Osobny artykuł: Geografia Etiopii.\"\nEtiopia położona jest we wschodniej części kontynentu afrykańskiego, w tzw. Rogu Afryki. Większość kraju obejmuje wysoką Wyżynę Abisyńską, mniejsza, wschodnia leży na niższej Wyżynie Somalijskiej. Wyżyny te oddziela południkowo Rów Abisyński – rów tektoniczny będący odcinkiem Wielkich Rowów Afrykańskich, granicy płyt tektonicznych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8922", "fragment_id": "167799/0", "subtitle": "", "title": "Etiopia", "document_id": "167799", "start_index": 1.0, "parentId": 8922.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15527087450027466}, "uuid": "cfde7f27-9366-4a43-b9e7-46452d8da794"}, {"page_content": "Kaffa – prowincja południowo-zachodniej Etopii istniejąca w latach 1897–1998. Miała powierzchnię 54 600 km² i zamieszkiwana była przez dwa i pół miliona mieszkańców. Stolicą prowincji była Jimma.\nNa obszarze tej prowincji istniało założone w XIV wieku niezależne Królestwa Kaffy. W 1897 roku zostało ono podbite przez cesarze Etiopii Menelika II. Z podbitego terytorium utworzono prowincję Kaffa. Prowincja Kaffa została zlikwidowana z 1998 roku i włączona do Regionu Narodów, Narodowości i Ludów Południa.\nProwincja posiadało wilgotny klimat i żyzne gleb, które sprzyjały uprawie kawowca. Od słowa Kaffa pochodzi nazwa napoju „kawa”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4647358", "fragment_id": "726403/0", "subtitle": "", "title": "Kaffa (region)", "document_id": "726403", "start_index": 0.0, "parentId": 4647358.0, "source": "wikipedia", "score": 0.235061377286911}, "uuid": "da7c66d1-ba48-410c-b972-a1f32dde865a"}, {"page_content": "Królestwo Kaffy; Kaffa – historyczne państwo w północno-wschodniej Afryce. Istniało od około XIV wieku do 1897 roku, kiedy to zostało podbite przez cesarza Etiopii Menelika II. Z podbitego obszaru utworzono etiopską prowincję Kaffa. Region ten został zlikwidowany w 1998 roku i włączony do Regionu Narodów, Narodowości i Ludów Południa.\nObszar Królestwa Kaffy zamieszkiwany był początkowo przez ludy Manczo, Najo i Sze, które w XIV wieku zostały podbite przez lud Kaffa. Lud ten założył Królestwo Kaffy. Stolicą było miasto Bonga, a później Anderaccha. \nPaństwo posiadało wilgotny klimat i żyzne gleb, które sprzyjały uprawie kawowca. Od nazwy Kaffa pochodzi nazwa napoju „kawa”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4647350", "fragment_id": "726401/0", "subtitle": "", "title": "Królestwo Kaffy", "document_id": "726401", "start_index": 0.0, "parentId": 4647350.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30685481429100037}, "uuid": "a8cbab44-b4a8-4b4b-8c75-2b5d10736c2d"}, {"page_content": "W 1977 roku dotychczasowe Francuskie Terytorium Afarów i Isów uzyskało niepodległość jako Republika Dżibuti. W 1993 roku Erytrea odłączyła się od Etiopii ogłaszając niepodległość po referendum w tej sprawie. W kwietniu 1996 roku Dżibuti oskarżyło Erytreę o ostrzelanie wioski, znajdującej się na przylądku Ras Dumajra. Kryzys został zażegnany w maju 1996 roku po wycofaniu się wojsk erytrejskich i cofnięciu oskarżeń wysuniętych przez stronę dżibutyjską. Do podobnego incydentu doszło w 1999 roku, w trakcie trwania wojny erytrejsko-etiopskiej, gdy Erytrea oskarżyła Dżibuti o wspieranie armii etiopskiej.\n \"Główn: Konflikt graniczny między Dżibuti i Erytreą .\"\nW styczniu 2008 roku Erytrea zajęła część spornego obszaru. W następnych miesiącach rozpoczęto kopanie rowów i budowę umocnień wokół wzgórza na półwyspie Ras Dumajra. W maju zwiększono liczbę stacjonujących żołnierzy. 10 czerwca doszło do pierwszej wymiany ognia między wojskami dżibutyjskimi i erytrejskimi. Według Dżibuti przyczyną było żądanie Erytrei dotyczące przekazania żołnierzy, którzy dokonali dezercji. Wsparcia logistycznego i medycznego armii dżibutyjskiej udzieliła Francja, mająca bazę wojskową w tym kraju. Działania Erytrei zostały potępione przez Radę Bezpieczeństwa ONZ w rezolucjach nr 1862 i nr 1907. W obu dokumentach organizacja wezwała do opuszczenia spornych terenów przez wojska erytrejskie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4446891", "fragment_id": "1486592/1", "subtitle": "", "title": "Dumajra", "document_id": "1486592", "start_index": 1321.0, "parentId": 4446891.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20913781225681305}, "uuid": "718c0030-54ab-4a31-a34e-a471c9183eb2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna o niepodległość Erytrei – długotrwały konflikt pomiędzy organizacjami niepodległościowymi Erytrei (Erytrejski Front Wyzwolenia i Erytrejski Ludowy Front Wyzwolenia) a rządem Etiopii. Wojna rozpoczęła się w latach 60. XX wieku i przedłużyła się do czasu etiopskiej wojny domowej. Zakończyła się zwycięstwem rebeliantów w 1991 roku, wraz z upadkiem rządu wojskowego Dergu Mengystu Hajle Marjama.\nGeneza.\nPółnocne regiony Etiopii wraz z Erytreą stanowią historyczną kolebkę państwa etiopskiego. Rejony te odgrywały poważną rolę w procesie formowania się etiopskiej państwowości i region strategiczny (po otwarciu Kanału Sueskiego). Etiopia o dostęp do morza z obszaru Erytrei na przestrzeni lat walczyć musiała z Egiptem, Włochami, Wielką Brytanią czy Sudanem (powstanie Mahdiego). W 1890 roku Erytrea stała się kolonią Włoch[]. W 1936 roku doszło do włoskiej inwazji na Etiopię, która doprowadziła do aneksji Etiopii i utworzenia z Somalilandu, Erytrei i Etiopii terytorium zwanego jako Włoska Afryka Wschodnia. Gdy w 1941 roku terytoria te zostały wyzwolone spod okupacji, Erytrea znalazła się czasowo pod zarządem brytyjskim. W tych warunkach rodziła się świadomość społeczna Erytrejczyków. Wśród ludności narastały coraz bardziej wyraźne różnice podsycane przez władze. Ludność podzieliła się na zwolenników przyłączenia do Etiopii, niepodległościowców oraz zwolenników przyłączenia do Sudanu (nurt popularny pośród islamskiej części mieszkańców). Także Etiopia próbowała ingerować w sprawy wewnętrzne Erytrei poprzez wspieranie działających na jej obszarze proetiopskich formacji politycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3501661", "fragment_id": "956318/0", "subtitle": "", "title": "Wojna o niepodległość Erytrei", "parentId": 3501661.0, "start_index": 0.0, "document_id": "956318", "source": "wikipedia", "score": 0.35608333349227905}, "uuid": "dcd15d5d-cf55-4cdd-87b6-90b498232130"}]}
{"id": "q_943", "question": "Jak nazywa się dział językoznawstwa obejmujący badanie dźwiękowej strony języka?", "answer": [{"page_content": "Fonologia (dawniej \"głosownia\") – nauka o systemach dźwiękowych języków. Stanowi jeden z działów językoznawstwa (lingwistyki). Fonemika czy fonematyka, podawane jako nazwy synonimiczne, odnoszą się tylko do jednej z teorii fonologicznych i nie mogą być traktowane jako pełny zamiennik nazwy „fonologia”.\nOd fonetyki odróżnia ją podejście do dźwięków: fonetyka bada ich właściwości fizyczne; fonologia zaś bada, jak funkcjonują i jaki tworzą system. Książę Nikołaj Trubieckoj, jeden z głównych twórców współczesnej fonologii, zilustrował to porównaniem mówiącym, że fonetyka ma się tak do fonologii, jak numizmatyka do nauki o finansach.\nEtymologicznie słowo „fonologia” wywodzi się z greckiego &lt; lang=\"grc\"&gt;φωνή&lt;/&gt;, &lt; lang=\"grc-Latn\"&gt;phōnḗ&lt;/&gt; „głos, dźwięk” i przyrostka \"-logia\" (który pochodzi z greckiego &lt; lang=\"grc\"&gt;λόγος&lt;/&gt;, &lt; lang=\"grc-Latn\"&gt;lógos&lt;/&gt; „słowo, mowa, przedmiot dyskusji”).\nAbstrakcyjne jednostki.\nFonologia jako dyscyplina odrębna od fonetyki zaczęła się od obserwacji, że samo obrazowanie dźwięków używanych w danym języku nie umożliwia adekwatnego opisania systemu dźwiękowego języka. Potrzebne są jednostki bardziej abstrakcyjne, które nazwano fonemami. Terminu „fonem” używał po raz pierwszy w znaczeniu zbliżonym do współczesnego polski językoznawca Jan Baudouin de Courtenay.\nW XX w. fonem definiowano na kilka sposobów, zależnie od podejścia teoretycznego danej szkoły językoznawczej. Najbardziej znane definicje to:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15481", "fragment_id": "174904/0", "subtitle": "", "title": "Fonologia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "174904", "parentId": 15481.0, "score": 0.27892595529556274}, "uuid": "7ed21766-963e-4bd8-9f94-a28de8429ca0"}, {"page_content": "Fonetyka (dawniej \"głosownia\") – jeden z działów lingwistyki, zajmujący się badaniem dźwięków mowy ludzkiej (zwanych głoskami) od strony ich artykulacji (tj. sposobu wytwarzania za pomocą narządów mowy – fonetyka artykulacyjna), ich cech fizycznych (dokładniej: akustycznych – fonetyka akustyczna), ich odbierania (fonetyka audytywna).\nFonetyka jako dziedzina badań jest starsza od fonologii, która opiera się w swojej praktyce na wiedzy z zakresu fonetyki. Mówi się często, że fonetyka koncentruje się na stronie materialnej aktów mowy, fonologia zaś na funkcji językowej fonicznych jednostek języka. Nie istnieje jednak ostra granica między tymi dyscyplinami badawczymi, ponieważ fonologia musi być oparta na fonetyce, zaś analiza fonologiczna jest warunkiem uprawiania fonetyki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9104", "fragment_id": "179581/0", "subtitle": "", "title": "Fonetyka", "document_id": "179581", "start_index": 0.0, "parentId": 9104.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4573998749256134}, "uuid": "f0444be1-2820-4dc7-9c80-c7559e629f33"}, {"page_content": "Językoznawstwo jest związane również z nauką o znakach, czyli semiotyką (termin zaczerpnięty od amerykańskich filozofów, Peirce’a i Morrisa) lub semiologią (termin de Saussure’a). W życiu codziennym człowiek nie tylko posługuje się językiem jako najbogatszym systemem znaków, ale również kieruje się innymi zespołami znaków, np. symbolami. Językoznawstwo, poprzez semiotykę, łączy się również z cybernetyką (nauką o sterowaniu systemami) i teorią informacji, tj. nauką o informacjach, zwłaszcza o sposobach ich przekazu i transformacji. Po drugiej wojnie światowej cybernetyka stała się jednym z czynników, które doprowadziły do rewolucji naukowo-technicznej. Jej uniwersalność polega na tym, że zamiast szukać różnic między badanymi zjawiskami, koncentruje się na odkrywaniu relacji, które je łączą. Cybernetyka znalazła swoje miejsce w ogólnej teorii systemów i ustanowiła związek z językoznawstwem; jednym z głównych zadań lingwistyki jest bowiem analiza i opis systemów językowych.\nZ nauk przyrodniczych blisko związanych z językoznawstwem największe znaczenie mają fizjologia i anatomia (przy badaniu wymowy, artykulacji głosek), z nauk fizycznych zwłaszcza akustyka (przy badaniu własności akustycznych głosek). W związku z tym fonetykę jako naukę o dźwiękowej płaszczyźnie mowy można podzielić na fonetykę organogenetyczną (fizjologiczną, artykulacyjną) i na fonetykę akustyczną.\nWedług Franciszka Gruczy w polu zainteresowań lingwistyki znajdują się trzy rodzaje obiektów: 1) konkretni ludzie działający jako mówcy i/lub słuchacze, 2) konkretne wypowiedzi przez nich artykułowane i/lub słyszane, 3) okoliczności konkretnych aktów mownych. Lingwistyka nie zajmuje się wypowiedziami jako samoistnymi obiektami fizycznymi, lecz tym, jak je mówcy-słuchacze tworzą, słyszą i rozumieją.\nZróżnicowanie języków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2556", "fragment_id": "175317/7", "subtitle": "", "title": "Językoznawstwo", "source": "wikipedia", "start_index": 10353.0, "parentId": 2556.0, "document_id": "175317", "score": 0.3875102698802948}, "uuid": "826f6f61-a155-49cf-a4b8-e2aeee5a565d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy językoznawstwa. Zobacz też: gramatyka formalna.\nGramatyka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;γραμματική τέχνη&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;grammatica&lt;/&gt;) – uporządkowany zbiór reguł językowych rządzących organizacją zdań, dyskursów, tekstów; innymi słowy zespół prawideł umożliwiających tworzenie złożonych jednostek językowych, ich składanie z jednostek elementarnych. Gramatyka to także dział językoznawstwa zajmujący się badaniem tych wzorców. Struktura gramatyczna stanowi element właściwy dla wszystkich języków i dialektów, tworzący podstawę ich funkcjonowania; system ten znany jest każdemu użytkownikowi języka i przyswajany bez potrzeby formalnego nauczania. Złożona gramatyka występuje zarówno w językach społeczeństw uprzemysłowionych i zurbanizowanych, jak i w językach społeczeństw tradycyjnych.\nGramatyka to część języka najbardziej trwała i odporna na wpływy zewnętrzne, choć również podlegająca zmianom. Jest najwyraźniej ujawniającym się elementem organizacji tekstu, choć nie stanowi głównego ani jedynego obrazu systemu językowego. Charakter gramatyki jest uzależniony od typologii danego języka, a na faktyczny sposób wypowiedzi wpływają też aspekty stylistyczne i semantyczne. Rzeczywista łączliwość wyrazów może być zatem bardziej restrykcyjna od samych prawideł gramatycznych.\nW zakres gramatyki mogą wchodzić: fonetyka i fonologia, morfologia, składnia (syntaktyka) i semantyka. W węższym znaczeniu chodzi o naukę o środkach morfologicznych (gramatyka wyrazu) i składniowych języka (gramatyka zdania). W ujęciu tradycyjnym nie uwzględnia się ani nauki o warstwie dźwiękowej (fonetyki i fonologii), ani semantyki, ani też leksykologii. Pojęcie gramatyki ma zatem charakter bardzo zmienny, często również pod względem rozciągłości jej przedmiotu; ponadto gramatyka uniwersalna nie stanowi gramatyki w żadnym z powszechnych ujęć, lecz raczej koncepcję uniwersalnych właściwości językowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9310", "fragment_id": "179653/0", "subtitle": "", "title": "Gramatyka", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "179653", "parentId": 9310.0, "score": 0.11553668230772018}, "uuid": "dc4d24e2-37af-48bc-8944-4e257b843ad6"}, {"page_content": "Ferdinand de Saussure czynił rozróżnienie między językoznawstwem wewnętrznym, badającym wewnętrzną strukturę języka, a językoznawstwem zewnętrznym, zajmującym się związkami języka z innymi dziedzinami wiedzy oraz aspektami społecznymi. Przedmiotem językoznawstwa zewnętrznego są zagadnienia na pograniczu nauki o języku i etnologii, język w kontekście jego związków z historią polityczną, różnymi instytucjami, kościołem, szkołą oraz problematyka rozmieszczenia geograficznego języków; także uwarunkowania indywidualne produkcji mowy i nauczanie języków. Można również odróżnić językoznawstwo teoretyczne, zajmujące się przede wszystkim budowaniem teorii języka, od językoznawstwa stosowanego, zajmującego się możliwościami oraz sposobami wykorzystania lingwistyki w różnych obszarach życia i innych dyscyplinach naukowych. Lingwistyka stosowana obejmuje chociażby badania nad efektywnością nauczania języków obcych, badania nad ulepszaniem technik przekładu maszynowego, badania w zakresie polityki językowej i kultury języka, tworzenie systemów pisma dla języków pozbawionych tradycji literackiej.\nJęzykoznawstwo w systemie nauk.\nJęzyk, rozumiany jako umiejętność psychofizyczna, jest ściśle związany z życiem społecznym, kulturą i procesami myślowymi człowieka. Z tego względu językoznawstwo znajduje się w bliskim powiązaniu z innymi dziedzinami badającymi społeczeństwo, jego kulturę, ideologię oraz myślenie treściowe i formalne. Badanie dźwiękowych aspektów języka łączy lingwistykę z niektórymi naukami przyrodniczymi, w tym przede wszystkim z fizyką i fizjologią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2556", "fragment_id": "175317/4", "subtitle": "", "title": "Językoznawstwo", "document_id": "175317", "start_index": 6013.0, "parentId": 2556.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7591806650161743}, "uuid": "5f343e5f-570e-4fde-a8e6-e853c5a47086"}, {"page_content": "Jako że język stanowi fakt społeczny, miejsce języka w społeczeństwie, jego związek z kulturą i zależność od czynników historycznych są zainteresowaniami badawczymi wchodzącymi w obręb dalszych dyscyplin: socjolingwistyki, etnolingwistyki, geolingwistyki, dialektologii i lingwistyki arealnej. W ramach interdyscyplinarnego badania języków uformowały się: filozofia języka, psycholingwistyka, neurolingwistyka oraz lingwistyka inżynieryjna, która stanowi zastosowanie językoznawstwa. Do językoznawstwa stosowanego zalicza się również fonetykę eksperymentalną, teorię przekładu, teorię nauczania języków obcych, leksykografię, lingwistykę kliniczną, niekiedy również socjolingwistykę i psycholingwistykę. Ze względu na naturę metod badawczych można rozróżnić językoznawstwo kwalitatywne (systemowo-strukturalne), algebraiczne i kwantytatywne (statystyczne).\nBadania językoznawcze można rozdzielić między dwoma podrozdziałami tej nauki – językoznawstwem szczegółowym (konkretnym) i językoznawstwem ogólnym. W odróżnieniu od językoznawstwa ogólnego, które zajmuje się cechami charakteryzującymi dowolny język, językoznawstwo szczegółowe bada określone języki bądź ich zbiory, języki bliskie genetycznie (grupy języków spokrewnionych) lub geograficznie (języki poszczególnych obszarów). Niekiedy zagadnienia w obrębie językoznawstwa ogólnego dzieli się na dwie grupy: językoznawstwo ogólne właściwe (w sensie węższym) i językoznawstwo teoretyczne. Językoznawstwo ogólne właściwe bada języki świata jako całość i może być rozumiane jako uogólnienie lingwistyk szczegółowych (fonetyka ogólna, gramatyka ogólna, typologia języków). Z kolei w skład językoznawstwa teoretycznego wchodzą tylko te kwestie lingwistyczne, które odnoszą się do fundamentalnych cech języka jako zjawiska społecznego w jego relacjach do innych aspektów rzeczywistości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2556", "fragment_id": "175317/3", "subtitle": "", "title": "Językoznawstwo", "document_id": "175317", "start_index": 4176.0, "parentId": 2556.0, "source": "wikipedia", "score": 0.43572288751602173}, "uuid": "6522f709-f2fa-4739-93fc-efb306eafdf8"}, {"page_content": "Językoznawstwo, inaczej lingwistyka (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;lingua&lt;/&gt; „język”) – nauka badająca język pod kątem jego jednostek, struktury, funkcji i rozwoju. Język jako złożone, wieloaspektowe zjawisko społeczne można badać z różnych perspektyw i przy użyciu różnych podejść metodycznych.\nTermin „lingwistyka”, o pochodzeniu łacińsko-romańskim, ma swoje rodzime odpowiedniki w językach słowiańskich (np.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sk\"&gt;jazykoveda&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"pl\"&gt;językoznawstwo&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"uk\"&gt;мовознавство&lt;/&gt; \"mowoznawstwo\"). Powstały one w wyniku skalkowania terminu niemieckiego (&lt; lang=\"de\"&gt;Sprachwissenschaft&lt;/&gt;).\nJęzykoznawstwo a filologia i gramatyka.\nNauką o języku jest również filologia, która w odróżnieniu od lingwistyki, badającej język bez względu na jego medium, zajmuje się językiem pisanym, a w szczególności tekstami literackimi. Przedmiotem filologii jest nie tylko język, ale również tradycja literacka danego języka. Pojęcie filologii jako nauki o języku i literaturze pojawiło się w połowie XIX wieku. Starszy rodowód ma jednak termin „filologia klasyczna”, który obejmował nie tylko język i literaturę, ale ogólne dzieje, prawo, ekonomię, religię oraz filozofię Rzymian i Greków, czyli materialną i duchową kulturę tychże społeczeństw. Z jednej strony filologia ma szerszy zakres pojęciowy niż lingwistyka w tym sensie, że bada zarówno język, jak i literaturę danego narodu; z drugiej zaś jest pojęciowo węższa, gdyż w jej zakres nie wchodzi badanie przedpiśmiennego okresu rozwoju języka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2556", "fragment_id": "175317/0", "subtitle": "", "title": "Językoznawstwo", "document_id": "175317", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2556.0, "score": 0.6592105627059937}, "uuid": "bab7e8f5-90dc-4993-9796-26b670343c27"}, {"page_content": "Onomastyka – dział językoznawstwa zajmujący się nazwami (imionami) własnymi. Nauka ta bada sposób tworzenia nazw własnych oraz ich rozwój historyczny. Nazwy własne (zwane też onimami) cechują się tym, że odnoszą się do konkretnych przedmiotów, a nie do ich klasy (por.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;όνομα&lt;/&gt;, \"ónōma\" – „imię”). Onomastyka zajmuje się m.in. nazwami miejscowości, imionami i nazwiskami.\nPrzedmiotem onomastyki jest klasyfikacja nazw własnych, badanie ich pochodzenia (etymologii), budowy słowotwórczej i tych właściwości gramatycznych, które je odróżniają od nazw pospolitych. W obszarze badań znajduje się także związek między nazwami własnymi a apelatywami. W przeciwieństwie do starszej etymologii onomastyka zajmuje się nie tylko językową stroną imion własnych, ale również aspektami pozajęzykowymi. W tym celu onomastyka wykorzystuje zarówno wiedzę językoznawczą (fonologiczną, leksykologiczną itp.), jak i osiągnięcia dyscyplin niezwiązanych ściśle z językiem (np. etnologii, geografii czy historii). Jest powiązana z innymi gałęziami językoznawstwa takimi jak dialektologia historyczna.\nOnomastyka analizuje sposoby funkcjonowania nazw własnych w systemie językowym oraz ich rolę w komunikacji. Przedstawia ich ewolucję i stan współczesny nazewnictwa. Materiał badany jest zarówno w aspekcie diachronicznym, jak i synchronicznym. Dla przykładu: dzięki nazwom własnym zapisanym w średniowiecznych źródłach (dyplomy, księgi sądowe, kazania kościelne itp.) można poznać właściwości języka z czasów dawnych (np. średniowiecze, renesans).\nRys historyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4223", "fragment_id": "177036/0", "subtitle": "", "title": "Onomastyka", "parentId": 4223.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "177036", "score": 0.7163621187210083}, "uuid": "904c3067-c0f2-4e76-9ded-850cc84d6843"}, {"page_content": "Dialektologia (gr. \"dialektos\" „gwara” i \"logos\" „słowo, nauka”), także gwaroznawstwo – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem, genezą i systematyką dialektów w obrębie jakiegoś języka lub języków. Dyscyplina ta bada odmiany poszczególnych języków oparte głównie na uwarunkowaniach geograficznych (w przeciwieństwie do odmian o podłożu społecznym – socjolektów, które są przedmiotem zainteresowań socjolingwistyki, czy też form historycznych, których klasyfikacji i opisu dokonuje językoznawstwo diachroniczne). Choć socjolekty bywają włączane w ramy terminu „dialekt”, to dialektologia jako dyscyplina koncentruje się przeważnie na odmianach terytorialnych.\nJako odrębna dyscyplina językoznawcza dialektologia uformowała się w drugiej połowie XIX wieku. Bezpośrednimi impulsami były teoria falowa innowacji językowych oraz próby weryfikacji lub falsyfikacji zasady bezwyjątkowości praw głosowych głoszonej przez młodogramatyków. \nTrzon dialektologii tworzy geografia językowa, zajmująca się badaniem rozmieszczenia geograficznego różnych faktów (elementów) językowych. Pierwszą fazą badania dialektologicznego jest gromadzenie materiału w terenie, wśród użytkowników różnych gwar. Na podstawie zebranych danych można opublikować opis monograficzny danego dialektu, opis zróżnicowania języka etnicznego na pewnym terytorium czy też słownik gwarowy, omawiający różnice między językiem standardowym a daną mową ludową.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=150172", "fragment_id": "13054/0", "subtitle": "", "title": "Dialektologia", "parentId": 150172.0, "start_index": 0.0, "document_id": "13054", "source": "wikipedia", "score": 0.6629835963249207}, "uuid": "f3106ba9-69c6-4f52-9d1e-f4e92307cd45"}, {"page_content": "Fonetyka akustyczna – dział fonetyki zajmujący się badaniem dźwięku ze względu na fizyczne właściwości fal wytwarzanych przy mówieniu takich jak częstotliwość, długość fali, wysokość, amplituda itp.\nDo badań w dziedzinie fonetyki akustycznej wykorzystuje się specjalistyczne oprogramowanie (np. Praat). Wyniki tych badań nie tylko pomagają poznać mowę ludzką, ale znajdują także praktyczne zastosowanie w rozmaitych formach komunikacji między maszyną a człowiekiem (wejścia głosowe, wyjścia głosowe, programy czytające tekst). Analiza akustyczna pozwala także na identyfikację mówiącego, toteż bywa wykorzystywana w kryminalistyce.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1530291", "fragment_id": "219267/0", "subtitle": "", "title": "Fonetyka akustyczna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "219267", "parentId": 1530291.0, "score": 0.31922510266304016}, "uuid": "ff5680a0-0e32-4dcc-80ed-490dea4d7f2c"}]}
{"id": "q_944", "question": "Proszę dokończyć przysłowie: „Kto pod kim dołki kopie...”", "answer": [{"page_content": "Kto pod kim dołki kopie... – amerykański film przygodowy z 2003 roku na podstawie powieści Louisa Sachara.\nFabuła.\nStanley jest młodym nastolatkiem. Zostaje niesłusznie oskarżony o kradzież tenisówek i przeniesiony do poprawczaka, który prowadzi Warden Walker i Marion Sevillo. Jedyną rzeczą, którą robią jest kopanie na wyschniętym jeziorze dziur głębokich i szerokich na pięć stóp. Zaczyna podejrzewać, że tam znajduje się skarb.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1643110", "fragment_id": "684632/0", "subtitle": "", "title": "Kto pod kim dołki kopie...", "document_id": "684632", "start_index": 0.0, "parentId": 1643110.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "757d5b43-e4ab-44cb-9ea6-807043892d84"}, {"page_content": "Popularna piosenka dziecięca:\n Boci, boci tarka: \"Tehenek gyermeke, tehenek gyermeke fekete pettyekkel tele, sem szerve, mellyel zengzeteket felvegyen, sem szerve, mellyel legyeket elhessegessen...\"\nDefinicje:\n Esperente (eszperente): \"Rengeteg e-vel szerkesztett nyelv.\"\n Humor: \"Elme nedve\"\n Kino (mozi): \"Egy hely tele termekkel, s e termekben fenekeknek teremtett helyekkel. Jegyet veszel, mellyel beengednek, helyedet megkeresed, s letelepszel. Kedvesed melletted, feje tenyeredben, s beceneveket rebegtek. Egy leplet lestek, melyen emberek jelennek meg (persze nem elvenek, mert ezek felvett jelenetek), s feleselnek, szeretkeznek, verekednek. Nem egyszer megnevettetnek, de lehetnek kegyetlenek, s megrettenthetnek. Egyes esetekben emberek mellett, esetleg helyett rengeteg beste szerepel, s csepp gyermekeknek kedvence egy sereg szerzet, melyeket meglett emberek festettek, szellemes, kedves lelket lehelve nem egybe. Jelenleg rengetegen nem mennek el e helyre. Ehelyett tekercseket vesznek, s ezeket egy fekete szerkezettel leperegtetve lelnek kedvet e jelenetekben.\"\nPrzysłowie:\n Kto pod kim dołki kopie ten sam w nie wpada (Aki másnak vermët ás, maga esik bele): \"Ember, mely embernek vermet termel, helyette eshet bele.\"\nWiersz (zaznaczone są zarówno otwarte \"e\" jak i zamknięte \"ë\"):\n \"Sándor Petőfi\"\n \"FALU VÉGÉN KURTA KOCSMA…\"\n \"Falu végén kurta kocsma,\"\n \"Oda rúg ki a Szamosra,\"\n \"Mëg is látná magát benne,\"\n \"Ha az éj nem közelëgne.\"\n \"Az éjszaka közelëdik,\"\n \"A világ lëcsëndesëdik,\"\n \"Pihen a komp, kikötötték,\"\n \"Benne hallgat a sötétség.\"\n \"De a kocsma bëzzëg hangos!\"\n \"Munkálódik a cimbalmos,\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2459456", "fragment_id": "523478/1", "subtitle": "", "title": "Esperente", "source": "wikipedia", "start_index": 1785.0, "parentId": 2459456.0, "document_id": "523478", "score": 0.4870220422744751}, "uuid": "807a1d84-7888-4deb-b4ff-b03f8978ed04"}, {"page_content": "Przed rozpoczęciem kariery aktorskiej, LaBeouf pracował jako komik. W wieku dziesięciu lat zaczął występować w sąsiednich klubach ze stand-up. Później przez Yellow Pages znalazł agenta i własnego menedżera. Mając dwanaście lat, w 1998 zadebiutował w komedii telewizyjnej \"Śniadanie z Einsteinem\" (\"Breakfast with Einstein\") u boku Thomasa Gottschalka, Cheecha Marina, Priscilli Presley i Bena Fostera, \"Bożonarodzeniowa ścieżka\" (\"The Christmas Path\") z Dee Wallace i Vincentem Spano oraz przygodowej komedii kryminalnej \"Małpi biznes\" (\"Monkey Business\") z udziałem Billy’ego Drago i Jaya Thomasa. Pojawił się także w jednym z odcinków sitcomu NBC \"Karolina w mieście\" (\"Caroline in the City\", 1998). Stał się znany wśród młodych widzów po zagraniu roli Louisa Stevensa w serialu Disney Channel \"Świat nonsensów u Stevensów\" (\"Even Stevens\", 2000–2003), za którą później był dwukrotnie nominowany do Young Artist Award (2000–2001) i zdobył nagrodę Emmy Daytime (2003).\nPo gościnnym udziale w serialach takich jak \"Dotyk anioła\" (1999), \"Z Archiwum X\" (1999) czy \"Ostry dyżur\" (2000), na dużym ekranie zadebiutował w komediodramacie przygodowym Andrew Davisa \"Kto pod kim dołki kopie...\" (2003) w roli Stanleya, niesłusznie oskarżonego o kradzież i osadzonego w zakładzie poprawczym nastolatka. Za rolę 17-letniego Kale’a Brechta, który w czasie odbywania domowego aresztu obserwuje swoich sąsiadów i zaczyna podejrzewać, że jeden z nich jest seryjnym mordercą w dramacie kryminalnym D.J. Caruso \"Niepokój\" (\"Disturbia\", 2007) otrzymał dwie nagrody Teen Choice Awards.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=611917", "fragment_id": "820149/1", "subtitle": "", "title": "Shia LaBeouf", "document_id": "820149", "start_index": 1436.0, "parentId": 611917.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08177220076322556}, "uuid": "d9ec5643-a920-40b4-be84-4841832099b1"}, {"page_content": "Siobhan Fallon Hogan (ur. 13 maja 1961 w Syracuse) – amerykańska aktorka charakterystyczna i komiczka. Wystąpiła w takich filmach jak \"Forrest Gump\" (1994), \"Faceci w czerni\" (1997), \"Negocjator\" (1998), \"Kto pod kim dołki kopie...\" (2003), \"Małolaty u taty\" (2003), \"W starym, dobrym stylu\" (2017) i \"Dom, który zbudował Jack\" (2018).\nŻyciorys.\nUrodziła się w Syracuse w stanie Nowy Jork jako córka Jane (z domu Eagan) i prawnika Williama J. Fallona. Została wychowana jako katoliczka i ma pochodzenie irlandzkie. W 1983 ukończyła Le Moyne College, a dwa lata później uzyskała tytuł magistra sztuk pięknych na The Catholic University of America w Waszyngtonie.\nW 1989 zadebiutowała w telewizji w odcinku Comedy Central \"The Unnaturals\". Następnie pojawiła się gościnnie w sitcomie NBC \"Złotka\" (\"The Golden Girls\", 1990). Wystąpiła w 20 odcinkach w \"Saturday Night Live\" (1991–1992). Wystąpiła również w trzech odcinkach \"Kroniki Seinfelda\" (\"Seinfeld\", 1991–1994) jako Tina, irytująca współlokatorka Elaine Benes (Julia Louis-Dreyfus). Wkrótce zaczęła grać w filmach fabularnych. W dramacie muzycznym Larsa von Triera \"Tańcząc w ciemnościach\" (2000) z Björk wystąpiła w roli sympatycznej strażniczki więziennej.\nZwiązała się z off-broadwayowskim Atlantic Theatre Company. Wystąpiła na scenie jako Phebe w komedii Williama Shakespeare’a \"Jak wam się podoba\" (1992) i jako Vendor w sztuce \"Szczęście, zryw i cnota\" (\"Luck, Pluck, and Virtue\", 1995) u boku Neila Patricka Harrisa.\nWyszła za mąż za handlarza towarami Petera Hogana. Mają troje dzieci: Bernadettę, Petera i Sinead.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2830960", "fragment_id": "1637608/0", "subtitle": "", "title": "Siobhan Fallon Hogan", "document_id": "1637608", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2830960.0, "score": 0.06937772780656815}, "uuid": "b1007eb1-ecef-4366-9522-24846366405a"}, {"page_content": "Scott Chapman Plank (ur. 11 listopada 1958 w Waszyngtonie, zm. 24 października 2002 w Los Angeles) – amerykański aktor telewizyjny i filmowy.\nZmarł 24 października 2002 roku, w Los Angeles, z ran odniesionych trzy dni wcześniej w wypadku samochodowym, w wieku 43 lat. Film \"Kto pod kim dołki kopie...\" z jego udziałem oraz Sigourney Weaver i Jona Voighta został poświęcony jego pamięci.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3221698", "fragment_id": "117820/0", "subtitle": "", "title": "Scott Plank", "document_id": "117820", "start_index": 0.0, "parentId": 3221698.0, "source": "wikipedia", "score": 0.47068196535110474}, "uuid": "74c7625f-a624-4f8f-8fe5-774036dd992c"}, {"page_content": "\"Witajmy to dzieciątko małe,\"\n\"Boć to jest Pan nad pany.\"\n\"Naprzód my z Iwończa, od dolnego końca,\"\n\"Pospieszmy z darami:\"\n\"Rajchel z pod kościoła, niech drugich zawoła,\"\n\"Co z dobrymi gadłami.\"\n\"A potem jak z góry tak z dołu,\"\n\"Niech idą wszyscy pospołu,\"\n\"Nie z próżnymi torbami.\"\n\"Jaroń, Jakubowicz, Kenar, Józefowicz,\"\n\"Telepsz, Rygiel z Prugarem,\"\n\"Barud, Maternowski, Smerecki, Turowski,\"\n\"Gładysz, Pyter z Kielarem,\"\n\"Kandefer, Murman z Grzegorczykiem,\"\n\"Kinel i Płaza, Pyter z Ćwikiem,\"\n\"Szafrański, Wnęk z Krukarem.\"\n\"Młynarz i Kaszycki, Szajna i Rajchlicki,\"\n\"Gierlach i Nycz z Nowakiem,\"\n\"Kandefer, Kowalski, Szopa i Szadłowski,\"\n\"Kędzierski ze Stojakiem.\"\n\"(...)\"&lt;/poem&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4425987", "fragment_id": "1517208/2", "subtitle": "", "title": "Kandefer", "document_id": "1517208", "start_index": 3149.0, "parentId": 4425987.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08321693539619446}, "uuid": "46cc7c02-09d5-41aa-976d-0e903238afe4"}, {"page_content": "Rozmieszczenie poszczególnych części tekstu w książce jest powtarzalne i ściśle określone. Kopia artystyczna znajduje się na odwrocie (parzystej stronie), po przeciwnej stronie – licu (stronie nieparzystej), znajduje się \"oryginał\", a pod nim od jednej do sześciu (jak w przypadku oryginału \"TRZYMANIE SIĘ PROSTO DO DOŁU\" [pisownia oryginalna]) \"kalk logicznych\". Wytłuszczone \"Oryginały\" zawierają czasem podtytuły złożone mniejszym stopniem czcionki, np. NIEBEZPIECZEŃSTWO PRZEBIŚNIEGÓW / (lawiny od poruszenia). natomiast \"kopie artystyczne\" i \"kalki logiczne\" to większe utwory w formie wierszy. \"Kopie artystyczne\" bywają złożone z dwóch wierszy (np. PODSTAWIONY NÓŻ), zawierają nieraz część \"PS\", będącą zapewne nawiązaniem do postscriptum. Tytuły \"kopii artystycznych\" zawierają czasami dopowiedzenia, np. PŁOWA ROZMOWA PO LESIE / (ofladrowana), KRÓL KTÓRY ZJADŁ / (andersena). \"Kalki logiczne\" bywają opatrzone podtytułami, zaznaczonymi w tekście kursywą, np. \"wróżenie do tyłu\" w \"ZNAKU TOŻSAMOŚCI\".\nW przypadku \"oryginałów\" tekst jest wyrównany do prawej, a tekst \"kalk logicznych\" i \"kopii artystycznych\" jest wyrównany do lewej.\nAluzje literackie i kulturowe w dziele.\nPoemat jest pełen różnorodnych aluzji do świata kultury.\nMożna je podzielić następująco:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2720543", "fragment_id": "1591157/3", "subtitle": "", "title": "Odwrócone światło", "document_id": "1591157", "start_index": 4328.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2720543.0, "score": 0.28775328397750854}, "uuid": "18c32858-6fa9-4954-b895-a79e648bb0b3"}, {"page_content": ". Ke3 Wa1 58. Ke2 Kf7 59. Kf3 Wa2 60. Ke3 Ke7 61. Kf3 Kd7 62. Wxf6 Wb2 63. Wa6 Wb3+ 64. Kg2 Kc7 65. f4 exf4 66. e5 Kb7 67. Wa4 Kc6 68. Wa6+ Kb5 69. Wa7 Kb6 70. Wa8 Kc5 71. Wa6 Kb5 72. Wa7 Kb6 73. Wa8 Kc6 74. Wa6+ Kd7 75. Kf2 Ke7 76. Kg2 We3 77. Kf2 Wg3 78. Kf1 Wc3 79. Kf2 We3 80. Kg2 Kd7 81. Kf2 Kc7 82. e6 Kd8 83. Wa7 Ke8 84. Kg2 Wxe6 85. Wxa3 Wg6+ 86. Kf2 Wg4 87. Wa5 Wxh4 88. Kf3 Ke7 89. Wf5 Ke6 90. Wxf4 Wxf4+ ½–½", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5430854", "fragment_id": "360951/32", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w szachach 2023", "document_id": "360951", "start_index": 31965.0, "parentId": 5430854.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12102286517620087}, "uuid": "32c7d765-227e-42c7-bf58-416fff92d4f0"}, {"page_content": "Przysłowia polskie są częścią bogatej tradycji ludowej i językowej Polski. Stanowią one nie tylko źródło mądrości ludowej, ale także odzwierciedlenie historii, kultury i wartości narodowych. Przysłowia to krótkie, zwięzłe zdania lub wyrażenia, które zawierają pewne nauki lub wskazówki życiowe. Są przekazywane z pokolenia na pokolenie, pełniąc rolę przewodnika moralnego i kulturowego. Istnieją tysiące przysłów polskich. \nŚredniowieczne korzenie.\nWiele z przysłów polskich ma swoje korzenie w Średniowieczu, często stanowią one tłumaczenia przysłów łacińskich. Najstarsze znane przysłowie polskie to \"quando się łyka drą, tunc ea drzy\" (zapisane w 1407 r.). Przysłowie to, oryginalnie zapisane w języku staropolskim z elementami łacińskimi, w dzisiejszym języku polskim ma formę „Kiedy się łyka drą, wtedy je drzyj” (chłopi polscy nosili obuwie z łyka lipowego, które trzeba wyrabiać wiosną).\nBadania naukowe i zbiory przysłów.\nPrzysłowia polskie są badane i zbierane w Polsce od XVI wieku (\"Żywot Ezopa Fryga\", 1522). Istnieje szereg naukowych opracowań polskich przysłów (t.zw. paremiologia polska). Polskie przysłowia są gromadzone w słownikach tematycznych i podobnych zbiorach od XVII wieku - pierwszym takim zbiorem było dzieło \"Przypowieści polskie, przez Salomona Rysińskiego zebrane, a teraz nowo przydane i na wielu miejscach poprawione\", zawierające ok. 1,800 przysłów. Wraz z czasem, zwiększała się nie tylko liczba takich pozycji, ale też i liczba zawartych w nich przysłów; znacząca była XIX-wieczna \"Księga przysłów, przypowieści i wyrażeń przysłowiowych polskich\" (1889–1894, znana także w skrócie jako \"Księga przysłów polskich\") Samuela Adalberga zawierająca ok. 30,000 przysłów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5167344", "fragment_id": "1074217/0", "subtitle": "", "title": "Polskie przysłowia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1074217", "parentId": 5167344.0, "score": 0.08391402661800385}, "uuid": "b022323c-9acf-40d0-8b76-9f5a2dea63b2"}, {"page_content": ". f6 Se4 62. Gc2 Sd6 63. Wd8 Ke5 64. Gb3 Sf7 65. Wd5+ Kxf6 66. Kd2 Wb6 67. Gc4 Wd6 68. Kc3 Wxd5 69. Gxd5 Sd6 70. Kb4 Sxb5 71. Kxb5 a6+ 72. Kxa6 ½–½", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5736100", "fragment_id": "1272830/16", "subtitle": "", "title": "Mistrzostwa świata w szachach 2024", "source": "wikipedia", "start_index": 16928.0, "document_id": "1272830", "parentId": 5736100.0, "score": 0.14169999957084656}, "uuid": "6187b8e8-f0a2-4ef5-9012-28b388ec9098"}]}
{"id": "q_945", "question": "Na terenie którego państwa wznosi się najwyższy szczyt Hindukuszu, który nazywa się Tiricz Mir?", "answer": [{"page_content": "Tiricz Mir (\"Tirać Mir\") – położony w pn.-wsch. części Pakistanu długi grzbiet o kilkunastu wierzchołkach o wysokości powyżej 7000 m, najwyższy masyw Hindukuszu.\nNajwyższą partię Tiricz Mir stanowią dwa szczyty: Tiricz Mir Środkowy (7706 m – najwyższy szczyt Hindukuszu) i Tiricz Mir Wschodni (7692 m), do których przywiera od północnego zachodu mur z czterema wierzchołkami: Tiricz Mir Zachodni I (7487 m), Tiricz Mir Zachodni II (7460 m), Tiricz Mir Zachodni III (7400 m) i Tiricz Mir Zachodni IV (7338 m). Na południe od głównego masywu znajduje się, oddzielony zwornikowym szczytem Tree Glacires Peak, samodzielny Mały Tiricz Mir (6361 m). Na północ od grzędy Tiricz Mir Zachodniego, na przedłużeniu grzbietu, ponad Niżni Lodowiec Tiricz wyrasta zaś Tiricz Mir Północny (6732 m).\nU podnóży Tiricz Mir znajdują się lodowce Niżni Lodowiec Tiricz (na północy), Wyżni Lodowiec Tiricz (na północnym zachodzie) oraz Północny i Południowy Lodowiec Barum (na południowym wschodzie) i Dirgol (na południowym zachodzie). Ponad wstęgami lodowców ściany Tiricz Mir piętrzą się na wysokość względną 2,5 km.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=436091", "fragment_id": "53104/0", "subtitle": "", "title": "Tiricz Mir", "document_id": "53104", "start_index": 0.0, "parentId": 436091.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "b3dcfe3d-ff99-43ca-b0cc-fd322298cc39"}, {"page_content": "Hindukusz (paszto: هندوکش; lub Hindu Kūh = هندوکوه i Kūh-e Hind = کوه هند) – łańcuch górski w środkowej części Azji mieszczący się w północno-zachodnim Pakistanie oraz centralnym i wschodnim Afganistanie. Hindukusz graniczy z górami Safed Koh na zachodzie, natomiast od wschodu – z wyżyną Pamiru, górami Karakorum oraz z Himalajami. \nNazwa Hindukusz pochodzi z języka paszto, gdzie \"Hindu Kusz\" znaczy \"zabójca Hindusów\". W języku hindi nazwa ta brzmi \"Hindukuś\", a po angielsku \"Hindu Kush\".\nPodział.\nŁańcuch dzieli się na:\nGeologia.\nŁańcuch ma długość 800 kilometrów, a najwyższy szczyt – Tiricz Mir ma wysokość 7706 m n.p.m. Hindukusz powstał podczas fałdowania alpejskiego w trzeciorzędzie i na początku czwartorzędu – jednak ruchy górotwórcze trwają nadal. Skały Hindukuszu to głównie granity, gnejsy, piaskowce i wapienie.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=118945", "fragment_id": "25519/0", "subtitle": "", "title": "Hindukusz", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 118945.0, "document_id": "25519", "score": 0.5657557249069214}, "uuid": "701fec53-a4d5-4db6-9155-e3166b468f0f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy szczytu. Zobacz też: Przemysław I Noszak.\nNoszak – drugi co do wysokości szczyt w górach Hindukusz (zaraz po Tiricz Mir), który liczy sobie 7492 m. Leży na granicy między Afganistanem a Pakistanem. Jest to najwyższy szczyt Afganistanu.\nNoszak zajmuje trwałe miejsce w historii polskiego alpinizmu. To o pierwsze wejście na tę górę toczyli bój Polacy w 1960 roku, to właśnie ten szczyt zdobyli jako pierwsi zimą Andrzej Zawada i Tadeusz Piotrowski, otwierając tym samym erę himalaizmu zimowego. W latach 70. szczyt ten stał się bardzo modny wśród polskich wspinaczy, którzy zdobywali tu doświadczenie wysokogórskie przed wyruszeniem na podbój himalajskich ośmiotysięczników.\nBezpieczeństwo.\nSytuacja zmieniła się diametralnie od rozpoczęcia radzieckiej interwencji w Afganistanie w 1979 r., gdy Afganistan na długie lata pogrążył się w krwawych wojnach i wewnętrznych walkach o władzę. W związku z tym afgańskie góry przez ponad 30 lat pozostawały niedostępne dla działalności alpinistycznej. Nieliczni himalaiści zaglądają tam dopiero od momentu odejścia od władzy talibów po interwencji zbrojnej Stanów Zjednoczonych wraz z sojusznikami.\nStrefa przygraniczna z Pakistanem w rejonie Noszaka wciąż pozostaje zaminowana, co jest pozostałością po wojnie domowej między talibami a Sojuszem Północnym w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Do dzisiaj region ten pełen jest min przeciwpiechotnych. Niedaleko Noszaka znajduje się przełęcz Sad Isztrag An, którą jeszcze kilkadziesiąt lat temu ludzie pokonywali, żeby odwiedzić rodziny, handlować lub w poszukiwaniu pracy. Aktualnie nie ma takiej możliwości.\nZaminowana jest również częściowo dolina Kazi Deh, która prowadzi pod Noszak. Z tego powodu talibowie tam raczej nie zaglądają. Na szczęście bezpośrednio pod górą oraz w drodze do bazy, o ile nie zbacza się z wytyczonej kilka lat temu ścieżki, można czuć się bezpiecznie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=514985", "fragment_id": "1564581/0", "subtitle": "", "title": "Noszak", "document_id": "1564581", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 514985.0, "score": 0.11308327317237854}, "uuid": "bd874fb4-4775-4592-a559-acb955952667"}, {"page_content": "Istor-o-Nal - szczyt paśmie Hindukusz. Leży w północnym Pakistanie. Leży na południowy wschód od Noszak i na północny wschód od Tiricz Mir - najwyższego szczytu pasma Hindukusz.\nPierwszego wejścia członkowie ekspedycji amerykańskiej Ken Bankwala, Joseph E. Murphy Jr. i Thomas A. Mutch 8 czerwca 1955 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1822019", "fragment_id": "874836/0", "subtitle": "", "title": "Istor-o-Nal", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "874836", "parentId": 1822019.0, "score": 0.4049175977706909}, "uuid": "e5c253b4-512d-4132-b078-4d728bfabbc6"}, {"page_content": "Rafał Chołda (ur. w 1957 r., zm. 25 października 1985 r. na stokach Lhotse w Nepalu) – polski taternik i himalaista, z wykształcenia inżynier metalurg.\nŻyciorys.\nUkończył Politechnikę Śląską w Gliwicach. Wspinać zaczął się jeszcze w 1979 roku. Był członkiem katowickiego Harcerskiego Klubu Taternickiego, a następnie Klubu Wysokogórskiego w Katowicach. Swoją pasję realizował wspinając się na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, w Tatrach (m.in. filar Kazalnicy Mięguszowieckiej 2195 m n.p.m. oraz „droga Łapińskiego” na Galerii Gankowej), Alpach Graickich („Directe Americaine” na Petit Dru 3733 m n.p.m.) oraz w Himalajach (Gauri Sankar-Go 6126 m n.p.m.). W 1983 roku wraz z Arturem Hajzerem zdobył najwyższy szczyt Hindukuszu – Tiricz Mir (7706 m n.p.m.) – było to pierwsze polskie wejście na ten wierzchołek. W 1985 roku wszedł w skład polskiej wyprawy, której celem było zdobycie południowej ściany Lhotse (8511 m n.p.m.). Zginął na wysokości ok. 8300 m n.p.m., spadając w przepaść podczas powrotu z nieudanego ataku szczytowego, w którym towarzyszyli mu Jerzy Kukuczka i Ryszard Pawłowski.\nUpamiętnienie.\nW dniu 22 marca 2008 roku pod Lhotse odsłonięto czorten, upamiętniający – obok Rafała Chołdy – także Jerzego Kukuczkę oraz Czesława Jakiela. Jego nazwisko zostało umieszczone również na Pomniku Alpinistów w Katowicach, odsłoniętym 28 października 2015 roku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3602870", "fragment_id": "1324284/0", "subtitle": "", "title": "Rafał Chołda", "document_id": "1324284", "start_index": 0.0, "parentId": 3602870.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10621938109397888}, "uuid": "a6715ddc-eb86-4fb1-8de4-a824b7850096"}, {"page_content": "Terytorium Afganistanu jest obszarem górzysto-wyżynnym; połowa kraju to tereny wznoszące się powyżej 2000 m n.p.m. Występują tam liczne masywy górskie i wyżynne równiny. W północno-wschodniej części kraju wznosi się łańcuch górski Hindukusz, który na wschodzie styka się z masywem Pamiru i łańcuchem Karakorum. W Hindukuszu Wschodnim wznosi się najwyższy szczyt Afganistanu – Noszak, o wysokości 7492 m n.p.m. Najwyższymi górami blisko centrum kraju jest Koh-e Baba, którego maksymalna wysokość wynosi 5135 m n.p.m. Pasmo tych gór rozdziela wyżynę Hazaradżat na dwie części. Na zachodzie góry Koh-e Baba przechodzą w góry Safed Koh, zwane też Paropamis, które wznoszą się na wysokość 4565 m n.p.m. Góry te ciągną się aż do granicy z Iranem. Na północ od Safed Koh ciągnie się równolegle pasmo Gór Turkiestańskich, których najwyższym szczytem jest Tirbandi Turkistan, o wysokości 3809 m n.p.m. Góry te graniczą od północy Równiną Baktrii, której przeciętna wysokość nad poziomem morza waha się od 300 do 400 m. Na południowy zachód od wyżyny Hazaradżat wznoszą się silnie rozczłonkowane Góry Środkowoafgańskie, o maksymalnej wysokości 4182 m n.p.m.\nAfganistan jest pozbawiony nizin. Jedynym obszarem nisko położonym poza Równiną Baktri jest Kotlina Sistanu, gdzie miejscami obniża się ona do wysokości poniżej 500 m n.p.m. Na wschód od tej kotliny leżą wyżynne pustynie – Margo i Registan, ograniczone od południa górami Czagaj o wysokości maksymalnej 2324 m n.p.m.\nKlimat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1850475", "fragment_id": "857150/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Afganistanu", "parentId": 1850475.0, "start_index": 1654.0, "source": "wikipedia", "document_id": "857150", "score": 0.2420070320367813}, "uuid": "f0368760-485e-4267-bca9-7e7a1131d6b0"}, {"page_content": "Artur Henryk Hajzer (ur. 28 czerwca 1962 w Zielonej Górze, zm. 7 lipca 2013 na stoku Gaszerbrum I w Karakorum) – polski taternik, alpinista i himalaista, twórca i szef programu Polski Himalaizm Zimowy 2010–2015, kierownik wypraw działających w ramach tego projektu, współzałożyciel i były prezes (wraz z Januszem Majerem) nieistniejącej już firmy ADD będącej właścicielem marki Alpinus produkującej odzież outdoorową oraz sprzęt turystyczny i wspinaczkowy, współtwórca (również z Majerem) firmy w tej samej branży: HiMountain. Był członkiem Kapituły Nagrody Środowisk Wspinaczkowych „Jedynka” aż do jej rozwiązania w 2011. Mieszkał przez 9 ostatnich lat życia w Mikołowie, w dzielnicy Kamionka.\nŻyciorys.\nWspinanie rozpoczął w 1976 od Tatr. Przeszedł wiele dróg na Kazalnicy Mięguszowieckiej, Ganku i innych ścianach. W Alpach przeszedł kilka trudnych dróg w masywie Mont Blanc, m.in. na Petit Dru i Mont Blanc du Tacul.\nW górach wysokich zadebiutował w 1982 wspinaczką na szczyt Daplipangdi-Go (wówczas Gaurishanka-Go) w Himalajach Nepalu (6126 m n.p.m.). W kolejnym roku zdobył Tiricz Mir, najwyższy wierzchołek Hindukuszu (7706 m). 9 listopada 1986 z Jerzym Kukuczką i Carlosem Carsolio zdobył Manaslu East. Było to pierwsze wejście, dodatkowo w stylu alpejskim i bez wspomagania tlenem. Z Jerzym Kukuczką 3 lutego 1987 dokonał pierwszego zimowego wejścia na Annapurnę. Spośród ośmiotysięczników zdobył też Sziszapangmę 18 września 1987 wraz z Wandą Rutkiewicz, Ryszardem Wareckim i Jerzym Kukuczką, Dhaulagiri w 2008 i Nanga Parbat w 2010, oba z Robertem Szymczakiem. W 2011 wraz z Adamem Bieleckim i Tomaszem Wolfartem zdobył kolejny ośmiotysięcznik, Makalu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=107687", "fragment_id": "655035/0", "subtitle": "", "title": "Artur Hajzer", "parentId": 107687.0, "start_index": 0.0, "document_id": "655035", "source": "wikipedia", "score": 0.04383441060781479}, "uuid": "1c77493d-e09b-402f-abd1-d2c99c481d30"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy gór. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nPamir (tadż.: Помир, \"Pomir\"; pers.: کوه های پامیر, \"Kōh-e Pāmīr\"; chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;帕米尔高原&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;帕米爾高原&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Pàmǐ’ěr Gāoyuán&lt;/&gt;\"; ujg.: پامىر ئېگىزلىكى, \"Pamir ëgizliki\") – łańcuch górski w Azji Centralnej; węzeł orograficzny, z którego rozchodzą się góry Hindukusz, Karakorum (a dalej Himalaje), Kunlun i góry systemu ałajskiego, łączącego się z Tienszanem. Przeważająca część Pamiru leży w Tadżykistanie (Górski Badachszan), skrajne części zaś w Chinach i Afganistanie. Region tworzy nieregularny czworobok (ok. 280 km z północy na południe i ok. 400 km z zachodu na wschód) ograniczony od północy Kotliną Ałajską, od wschodu Górami Kaszgarskimi, od południa grzbietem Hindukuszu, a od zachodu doliną rzeki Pandż. Najwyższym szczytem Pamiru jest położony w Tadżykistanie Szczyt Ismaila Samaniego, który osiąga wysokość 7495 m n.p.m. (w latach 1933–1962 nosił nazwę Pik Stalina, a w latach 1962–1998 Pik Komunizmu).\nOpis.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=140587", "fragment_id": "2156/0", "subtitle": "", "title": "Pamir", "document_id": "2156", "start_index": 1.0, "parentId": 140587.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21732203662395477}, "uuid": "16eecb50-c91f-4bd2-b275-45b50d2f022d"}, {"page_content": "Saraghrar - szczyt w paśmie Hindukusz. Leży w północnym Pakistanie, blisko granicy z Afganistanem. Jest to czwarty co do wysokości szczyt Hindukuszu oraz 78 szczyt Ziemi.\nPierwszego wejścia dokonali członkowie ekspedycji włoskiej Fosco Maraini, Franco Alletto, Paolo Consiglio, Betto Pinelli i Giancarlo Castelli 8 czerwca 1955 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1822844", "fragment_id": "911946/0", "subtitle": "", "title": "Saraghrar", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1822844.0, "document_id": "911946", "score": 0.07571198046207428}, "uuid": "46a2c411-41a3-4b9e-ab12-f399a38c4807"}, {"page_content": "Większość terytorium Pakistanu stanowią młode, położone w strefie sejsmicznej góry fałdowe. Północną i zachodnią część kraju pokrywają wysokie góry, które powstały w okresie fałdowania alpejskiego, a poza nimi obszary północne i tereny leżące w zachodniej części kraju są wyżynne. Wypiętrzenie tych gór było związane z naciskiem, jakim na euroazjatycką płytę tektoniczną litosfery wywierała przesuwająca się ku północy krystaliczna tarcza Dekanu. To spowodowało w szczególności powstanie łańcucha Himalajów. Wschodnia część Pakistanu jest nizinna i obejmuje Nizinę Indusu, będącą częścią aluwialnej Niziny Hindustańskiej. Przepływający w północnej części kraju Indus rozdziela dwa potężne łańcuchy górskie jakimi są Karakorum i Himalaje. W tym regionie znajdują się najwyższe szczyty górskie Pakistanu. W skład Himalajów wchodzą pasma Pangi, Delosai i masyw Nanga Parbat, gdzie najwyższy szczyt wznosi się na 8126 m n.p.m. Na południe od Wysokich Himalajów ciągną się sąsiadujące z Wysokimi Himalajami fragmenty Małych Himalajów.\nMniej więcej na północ od Himalajów ciągnie się łańcuch wysokich gór Karakorum, z drugim co do wysokości szczytem świata K2, zwanym Czogori. Jest to najwyższy szczyt kraju, który wznosi się na 8611 m n.p.m. Karakorum są najwyższymi górami Pakistanu, które zbudowane są z prekambryjskich skał granitowych i gnejsów. Góry te cechuje młoda, alpejska rzeźba, z ostrymi formami skalnymi i głęboko wciętymi dolinami. Wzdłuż zachodniej granicy Pakistanu z północy na południe ciągną się niższe pasma górskie, które należą do łańcucha gór Hindukuszu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1936536", "fragment_id": "420087/1", "subtitle": "", "title": "Geografia Pakistanu", "parentId": 1936536.0, "start_index": 1333.0, "document_id": "420087", "source": "wikipedia", "score": 0.18717874586582184}, "uuid": "6514b6c0-2a49-4744-aacd-f80fadf3cee9"}]}
{"id": "q_946", "question": "Jak nazywa się statut ONZ przyjęty w 1945 roku w San Francisco, formułujący cele, zadania, zasady funkcjonowania i działalności ONZ?", "answer": [{"page_content": "Karta Narodów Zjednoczonych – wielostronna umowa międzynarodowa powołująca do życia i określająca ustrój Organizacji Narodów Zjednoczonych (stąd nazywa się ją czasem konstytucją ONZ).\nKarta została podpisana 26 czerwca 1945 r. w San Francisco przez 50 z 51 krajów członkowskich (Polska podpisała ją 16 października 1945) i weszła w życie 24 października tego samego roku, po ratyfikowaniu jej (wedle artykułu 110) przez pięć krajów założycielskich (Chiny, Francja, Stany Zjednoczone, Wielka Brytania i Związek Radziecki) oraz większość sygnatariuszy. Kraje podpisujące Kartę zobowiązują się do przestrzegania jej postanowień, jako prawa międzynarodowego.\nKarta, choć sama nie zawiera katalogu praw podstawowych, podnosi aż siedmiokrotnie kwestie związane z prawami człowieka (art. 1, 13, 55, 56, 62, 68, 76) – mówi się tam o popieraniu, przestrzeganiu, poszanowaniu praw człowieka. ONZ zdecydowała się na podjęcie tematu praw człowieka, aby je przywrócić i podkreślić godność i wartość jednostki. Narody Zjednoczone uznały, że wszyscy ludzie są równi. Warunkiem niezbędnym do ochrony praw człowieka jest postęp społeczny i poprawa warunków życia.\nKarta wraz z paktami ekonomicznym i prawnym oraz powszechną deklaracją praw człowieka tworzy uniwersalny system ochrony praw człowieka w podwójnym sensie – podmiotowym i przedmiotowym. \nTrzykrotnie dokonywano zmian w postanowieniach Karty:\nOrganizacja dokumentu.\nKarta składa się z preambuły wzorowanej na preambule konstytucji Stanów Zjednoczonych, oraz 111 artykułów podzielonych na rozdziały.\nRozdział I określa cele Narodów Zjednoczonych, w tym warunki utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.\nRozdział II definiuje kryteria członkostwa w ONZ.\nRozdziały III – XV, podstawowy zrąb dokumentu, opisują organy ONZ i ich uprawnienia.\nRozdziały XVI oraz XVII opisują zasady zintegrowania działalności ONZ z istniejącym już prawem międzynarodowym.\nRozdziały XVIII oraz XIX opisują poprawki i zasady ratyfikacji Karty.\nNajważniejszymi rozdziałami są te, które zajmują się egzekwowaniem władzy przez ciała ONZ:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=92274", "fragment_id": "643320/0", "subtitle": "", "title": "Karta Narodów Zjednoczonych", "document_id": "643320", "start_index": 0.0, "parentId": 92274.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9373927116394043}, "uuid": "47fcdaa3-179d-4823-a56c-764b6c467739"}, {"page_content": "Idea powołania nowej organizacji światowej powstała jeszcze w czasie trwania II wojny światowej. Za pierwsze dokumenty zapowiadające utworzenie ONZ uznawane są Karta Atlantycka podpisana 14 sierpnia 1941 oraz Deklaracja Narodów Zjednoczonych, tzw. \"Deklaracja waszyngtońska\", która została podpisana w Waszyngtonie 1 stycznia 1942 roku przez przedstawicieli 26 państw (w tym Polski). Kolejna decyzja zapadła na konferencji w Teheranie w roku 1943. Jej głównym pomysłodawcą był prezydent USA Franklin Delano Roosevelt, a nazwę zaproponował premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill (wcześniej określenie „narody zjednoczone” w trakcie wojny stosowano nieraz na określenie sojuszu aliantów przeciw państwom Osi).\nOd sierpnia do października 1944 roku przedstawiciele Francji, Chin, Wielkiej Brytanii, USA oraz ZSRR przebywali w Dumbarton Oaks w Waszyngtonie, gdzie przedyskutowano zakres, cele i sposoby działania nowej organizacji.\n25 kwietnia 1945 roku zwołano pierwszą konferencję ONZ w San Francisco, w której uczestniczyło 50 państw z całego świata – pierwszych członków organizacji. Za członka ONZ od założenia uznawana jest też Polska, której przedstawiciele (Rząd RP na uchodźstwie uznawany przez państwa-założycieli z wyjątkiem ZSRR) z powodów politycznych nie zostali zaproszeni na konferencję w San Francisco. Zachodni politycy obawiali się bowiem reakcji Józefa Stalina. Podczas konferencji, 26 czerwca, podpisano Kartę Narodów Zjednoczonych, akt prawny regulujący działalność ONZ. Karta została podpisana przez 50 z 51 krajów członkowskich, pozostawiono miejsce dla Polski. Polska podpisała ją po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej 16 października 1945\nOrganizację Narodów Zjednoczonych powołano do życia 24 października 1945, kiedy postanowienia konferencji ratyfikowało pięciu przyszłych stałych członków Rady Bezpieczeństwa (Chiny, Francja, ZSRR, Wielka Brytania i USA) oraz większość pozostałych państw członkowskich. Powołanie ONZ położyło jednocześnie kres działalności Ligi Narodów, która rozwiązała się formalnie 18 kwietnia 1946, przekazując pełnienie swej misji nowej organizacji.\nRocznica wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych – 24 października 1945 roku – jest obchodzona jako Dzień Narodów Zjednoczonych od 1948 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277", "fragment_id": "177063/1", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych", "parentId": 4277.0, "start_index": 1204.0, "document_id": "177063", "source": "wikipedia", "score": 0.8529074788093567}, "uuid": "0f278f50-cf29-4e6a-b180-d02fc774e44f"}, {"page_content": "Po wojnie, 24 października 1945 reprezentanci 50 krajów uchwalili w San Francisco Kartę Narodów Zjednoczonych, ustanawiając Organizację Narodów Zjednoczonych, w ramach której powołano do życia nowe organizacje. \nW listopadzie 1945 powstała Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (ang. \"United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization\", UNESCO), która przejęła spuściznę po przedwojennym IIIC i miała kontynuować pracę Instytutu. Konstytucja UNESCO, powołująca do życia organizację, została podpisana 16 listopada 1945 i weszła w życie 4 listopada 1946. Artykuł 1 konstytucji określający cele i funkcje organizacji, mówi m.in., że UNESCO \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nUdziela pomocy przy zachowaniu, rozszerzaniu i rozpowszechnianiu wiedzy;\nCzuwając nad zachowaniem i ochroną światowej spuścizny książek, dzieł sztuki, zabytków historii i nauki oraz zalecając zainteresowanym narodom podpisanie odpowiednich konwencji międzynarodowych;\nWspierając współpracę między narodami we wszystkich dziedzinach działalności intelektualnej, w tym międzynarodową wymianę przedstawicieli oświaty, nauki i kultury, jak również wymianę wydawnictw, dzieł sztuki i obiektów zainteresowania nauki, a także innych materiałów informacyjnych;\nUłatwiając poprzez odpowiednie metody współpracy międzynarodowej dostęp wszystkich narodów do wydawnictw publikowanych przez każdy z nich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1382321", "fragment_id": "191178/4", "subtitle": "", "title": "Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturowego i naturalnego", "document_id": "191178", "start_index": 7188.0, "parentId": 1382321.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "9c855dc7-a3b2-42d0-b179-d73c54e20330"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „UN”. Zobacz też: Un.\nOrganizacja Narodów Zjednoczonych, ONZ ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United Nations&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;UN&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Organisation des Nations Unies&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"es\"&gt;Organización de las Naciones Unidas&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Организация Объединённых Наций&lt;/&gt;, &lt; lang=\"ru-Latn\"&gt;Organizacyja Objedinionnych Nacyj&lt;/&gt;; #PATRZ\n, &lt; lang=\"ar-Latn\"&gt;al-Umam al-Muttahida&lt;/&gt;; chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;联合国&lt;/&gt;, \"Liánhéguó\") – uniwersalna (z wyjątkiem narodów niereprezentowanych) organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 roku w wyniku wejścia w życie podpisanej 26 czerwca 1945 w San Francisco Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.\nONZ stawia sobie za cele zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka.\nHistoria.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n \"Osobne artykuły: Karta Atlantycka i Deklaracja Narodów Zjednoczonych.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277", "fragment_id": "177063/0", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych", "document_id": "177063", "start_index": 1.0, "parentId": 4277.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6698923707008362}, "uuid": "85ced708-65b8-4613-a90e-1eba22f2c0b6"}, {"page_content": "Światowa Organizacja Zdrowia, &lt; lang=\"en\"&gt;WHO&lt;/&gt; (ŚOZ;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;World Health Organization&lt;/&gt;) – organizacja wyspecjalizowana Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) z siedzibą w Genewie, odpowiedzialna za zdrowie publiczne.\nW 1946 roku ONZ zwołała Międzynarodową Konferencję Zdrowia w Nowym Jorku, na której 61 państw ratyfikowało konstytucję WHO. W 1948 roku, gdy organizacja rozpoczęła działalność, liczba państw członkowskich wynosiła 88. Do WHO należą obecnie (stan na lipiec 2020 r.) 194 kraje.\nGłównym świętem organizowanym przez WHO jest przypadający 7 kwietnia (w rocznicę założenia organizacji) Światowy Dzień Zdrowia.\nZadaniem WHO jest działanie na rzecz zwiększenia współpracy między państwami w dziedzinie ochrony zdrowia i zwalczania epidemii chorób zakaźnych, a także ustalanie norm dotyczących składu leków i jakości żywności. Organizacja dąży również do zapewnienia opieki medycznej jak największej liczbie ludności świata oraz zmniejszenia wskaźnika umieralności niemowląt.\nDo największych sukcesów tej organizacji należy zwalczanie epidemii groźnych chorób, takich jak: ospa prawdziwa, gruźlica, malaria, cholera czy dżuma poprzez masowe szczepienia.\nStruktura organizacyjna.\nW skład struktury organizacyjnej WHO wchodzą: Światowe Zgromadzenie Zdrowia, Rada Wykonawcza, Sekretariat oraz 6 biur regionalnych. Kierunki działalności organizacji są ogłaszane w wydawnictwie periodycznym &lt; lang=\"en\"&gt;Official Records of the World Health Organization&lt;/&gt;.\nOprócz centrali mieszczącej się w Genewie, WHO posiada biura regionalne: dla Afryki – w Brazzaville, dla obu Ameryk – w Waszyngtonie, dla Azji Południowo-Wschodniej – w Nowym Delhi, dla Europy w Kopenhadze, dla regionu śródziemnomorskiego – w Kairze, dla regionu zachodniego Pacyfiku – w Manili.\nCzłonkostwo w WHO.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=18625", "fragment_id": "183600/0", "subtitle": "", "title": "Światowa Organizacja Zdrowia", "parentId": 18625.0, "start_index": 0.0, "document_id": "183600", "source": "wikipedia", "score": 0.14449220895767212}, "uuid": "69393dbf-db50-413d-b5ed-3c3263a9aba3"}, {"page_content": "Pierwsza sesja Zgromadzenia Ogólnego rozpoczęła się 10 stycznia 1946 r. w Londynie. Wzięli w niej udział przedstawiciele 51 państw.\nW grudniu 1945 Kongres Stanów Zjednoczonych wystosował propozycję, aby siedziba ONZ mieściła się w Nowym Jorku, co zostało zaakceptowane. Budynek siedziby głównej otwarto 9 stycznia 1951 roku na terenach podarowanych ONZ przez Johna Rockefellera Jr., gdzie mieści się do dziś. Część instytucji funkcjonuje jednak w innych miastach świata, m.in. w Genewie, Hadze, Nairobi i Wiedniu.\nCele ONZ.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCzłonkostwo ONZ.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nCzłonkiem ONZ, według artykułu 4. Karty NZ może być \"„każde państwo miłujące pokój, które przyjęło zobowiązania zawarte w Karcie”\" i – zdaniem ONZ – \"„jest w stanie je wypełniać”\". Tym samym członkami Organizacji mogą być tylko państwa.\nPrzyjęcie następuje na podstawie uchwały Zgromadzenia Ogólnego podjętej na zalecenie Rady Bezpieczeństwa (artykuł 18 Karty).\nWystąpienie i wykluczenie z ONZ.\nKarta NZ nie określa konkretnych procedur wystąpienia z ONZ, wystąpienie takie jest więc możliwe na mocy jednostronnej deklaracji. Jak dotąd z ONZ wystąpiło tylko jedno państwo – Indonezja w 1965, powróciła jednak do Organizacji już rok później.\nZa uporczywe łamanie zasad Karty NZ państwo członkowskie może być usunięte z ONZ przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Taka sytuacja miała miejsce w 1992, gdy wykluczono z Organizacji Jugosławię. Dyskutowano także nad wykluczeniem RPA za stosowanie apartheidu. Istnieje też procedura zawieszenia w prawach członka, podejmowana przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa (w obu przypadkach większością 2/3 głosów).\nCzłonkowie założyciele.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277", "fragment_id": "177063/2", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 3468.0, "document_id": "177063", "parentId": 4277.0, "score": 0.5830971598625183}, "uuid": "7498677d-87e8-465a-a82e-c89144292196"}, {"page_content": "Nazwa \"Narody Zjednoczone\" została po raz pierwszy użyta przez prezydenta USA, Franklina D. Roosevelta. Deklaracja Narodów Zjednoczonych, zobowiązująca do walki z Państwami Osi została podpisana 1 stycznia 1942 roku przez 26 państw:\nW 1942 roku deklarację podpisały: Meksyk, Wspólnota Narodów Filipin i Etiopia; w pierwszych czterech miesiącach 1943 roku została przyjęta także przez Irak, Brazylię i Boliwię. W 1944 roku deklarację przyjęły Liberia i Francja, a w 1945 sygnatariuszami zostały: Peru, Chile, Paragwaj, Wenezuela, Urugwaj, Turcja, Egipt, Arabia Saudyjska, Liban, Syria oraz Ekwador.\nKarta Narodów Zjednoczonych.\nKarta Narodów Zjednoczonych została podpisana 26 czerwca 1945 roku w San Francisco przez 50 z 51 państw członkowskich (Polska podpisała ją dwa miesiące później) i weszła w życie 24 października tego samego roku. Przedstawiciele pięciu państw założycielskich, mianowicie Chiny, Francja, Związek Radziecki, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone wielokrotnie spotykali się podczas wojny, w celu omówienia sytuacji po zakończeniu konfliktu, m.in. w drugiej połowie 1944 roku spotkali się w Waszyngtonie, gdzie przedyskutowano zakres, cele i sposoby działania Rady Bezpieczeństwa. Pierwsze posiedzenie Rady Bezpieczeństwa nastąpiło tuż po wojnie, 17 stycznia 1946 roku.\nLista 51 sygnatariuszy karty Narodów Zjednoczonych (członkowie Rady Bezpieczeństwa zaznaczeni są wytłuszczonym drukiem):\nIran.\n29 stycznia 1942 roku, Wielka Brytania i Związek Radziecki zgodziły się zakończyć okupację Iranu, sześć miesięcy po zakończeniu konfliktu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=701190", "fragment_id": "839737/8", "subtitle": "", "title": "Alianci (II wojna światowa)", "parentId": 701190.0, "start_index": 12999.0, "source": "wikipedia", "document_id": "839737", "score": 0.2244115024805069}, "uuid": "05b3630b-f8fd-45e4-8b8e-49b45dd95d5e"}, {"page_content": "Członkami założycielami Organizacji Narodów Zjednoczonych było 51 państw. Wśród nich:\nObecni członkowie.\n \"Osobny artykuł: Lista państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych.\"\n&lt;TemplateStyles src=\"Szablon:Duża_grafika/styles.css\" /&gt; margin-left: auto; margin-right:auto;\"&gt;\nCzłonkowie ONZ według daty przyjęcia do organizacji\nObecnie członkami ONZ są 193 państwa. Do ONZ nie należą podmioty międzynarodowe, które mają:\n\"Status państwa-obserwatora\"\n\"Status niepaństwowego obserwatora:\"\nWatykan pozostaje jedynym w pełni suwerennym i powszechnie uznanym na arenie międzynarodowej państwem, które nie należy do Narodów Zjednoczonych.\nOrgany ONZ.\nIstnieje również wiele organów doradczych, np. Wojskowy Komitet Sztabowy.\nOrganizacje wyspecjalizowane ONZ.\n \"Osobny artykuł: Organizacje wyspecjalizowane ONZ.\"\nJest to system organizacji międzynarodowych funkcjonalnie powiązanych z ONZ na mocy art. 57. Karty NZ: \"różnego rodzaju organizacje wyspecjalizowane, utworzone na podstawie porozumień zawartych między rządami i posiadające z mocy swych statutów rozległe kompetencje międzynarodowe w dziedzinach gospodarczej, społecznej, kulturalnej, wychowawczej, zdrowia publicznego i innych dziedzinach pokrewnych, będą związane z Organizacją Narodów Zjednoczonych\".\nONZ odgrywa w tym systemie centralną rolę, posiadając uprawnienia koordynacyjne, co ma na celu zapobieżenie dublowaniu prawa i osiągnięciu większej efektywności działania. W tej dziedzinie ONZ jest reprezentowana przez Radę Gospodarczą i Społeczną, która „może uzgadniać działalność organizacji wyspecjalizowanych w drodze porozumiewania się z nimi i udzielania im zaleceń, jak również w drodze udzielania zaleceń Zgromadzeniu Ogólnemu i członkom Organizacji Narodów Zjednoczonych” (art. 63 ust. 2 Karty NZ).\nPonadto z ONZ są związane inne organizacje o charakterze powszechnym, m.in.:\nOperacje pokojowe ONZ.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4277", "fragment_id": "177063/3", "subtitle": "", "title": "Organizacja Narodów Zjednoczonych", "parentId": 4277.0, "start_index": 5212.0, "document_id": "177063", "source": "wikipedia", "score": 0.1823713779449463}, "uuid": "6c7ed75d-94d2-411f-9586-0c6668c5a9ee"}, {"page_content": "W 1944 Deklaracja Filadelfijska proklamowała: \"wszyscy ludzie, bez względu na rasę, wyznanie czy płeć mają prawo dążyć zarówno do materialnego dobrobytu, jak i do rozwoju duchowego w warunkach wolności i godności, gospodarczego bezpieczeństwa i równych możliwości\".\nW 1945 Karta Narodów Zjednoczonych do celów ONZ zaliczyła \"popieranie praw człowieka i zachęcanie do poszanowania tych praw i podstawowych wolności dla wszystkich bez względu na różnice rasy, płci, języka lub wyznania.\"\nW 1946 Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła w preambule swej Konstytucji: \"Korzystanie z najwyższego, osiągalnego poziomu zdrowia jest jednym z podstawowych praw każdej istoty ludzkiej bez różnicy rasy, religii, przekonań politycznych, warunków ekonomicznych lub społecznych\".\nW 1958 Międzynarodowa Organizacja Pracy zainicjowała Konwencję nr 111 zabraniającą m.in. dyskryminacji rasowej w zatrudnieniu.\nW 1960 pod auspicjami UNESCO powstała \"Konwencja w sprawie zwalczania dyskryminacji w dziedzinie oświaty\" zabraniająca \"wszelkiego wyróżniania, wykluczania, ograniczania lub uprzywilejowania\" m.in. ze względu na rasę lub kolor skóry (art. 1).\nW 1961 Republika Południowej Afryki została zmuszona do wystąpienia ze Wspólnoty Narodów przez państwa członkowskie krytyczne wobec systemu apartheidu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=82", "fragment_id": "180771/4", "subtitle": "", "title": "Apartheid", "document_id": "180771", "start_index": 5918.0, "source": "wikipedia", "parentId": 82.0, "score": 0.2571811079978943}, "uuid": "896afa61-2b4d-462b-9db7-49bcc3a0ac92"}, {"page_content": "Na jej uchwaleniu zaważyły wydarzenia II wojny światowej. Kiedy zbrodnie nazistowskich Niemiec wyszły na jaw, uznano, że Karta Narodów Zjednoczonych jedynie ogólnie formułuje prawa człowieka, dlatego też na konferencji w San Francisco wysunięto propozycję utworzenia karty praw człowieka, której opracowaniem zająć się miała Komisja Praw Człowieka powołana przez Radę Gospodarczą i Społeczną. Prace rozpoczęły się w 1945 r. Główne role w tworzeniu Deklaracji odegrali: Kanadyjczyk John Peters Humphrey (wówczas dyrektor Wydziału Praw Człowieka w Sekretariacie ONZ), Francuz René Cassin, Amerykanka Eleanor Roosevelt, Libańczyk Charles Malik oraz Chińczyk Peng-chun Chang. Deklarację przyjęto bez głosu sprzeciwu.\nSpośród 58 państw członkowskich ONZ osiem wstrzymało się od głosu: RPA, w której panowała polityka apartheidu, Arabia Saudyjska, protestując przeciw równości kobiet i mężczyzn. Jemen i Honduras w ogóle nie wzięły udziału w głosowaniu.\nDelegacje krajów socjalistycznych: ZSRR (posiadającego w sumie trzech członków ONZ włącznie z Ukrainą i Białorusią) oraz Czechosłowacji, Polski i Jugosławii odmówiły zgody na pojęcie powszechności praw człowieka.\nKraje socjalistyczne miały zastrzeżenia do deklaracji z kilku powodów: brak uwzględnienia walki z faszyzmem i zakazu propagandy faszystowskiej, brak definicji takich pojęć jak „państwo demokratyczne” czy „zasady demokratyczne”, niewystarczający katalog praw społeczno-ekonomicznych, brak sformułowania zasady suwerenności państw i nieingerowania w sprawy wewnętrzne państw, oraz brak regulacji obowiązków jednostki wobec społeczeństwa i państwa. Te zastrzeżenia zostały przedstawione już w Komisji Praw Człowieka.\nPowszechną deklarację praw człowieka można uznać za pierwsze znaczące dokonanie ONZ w dziedzinie ochrony praw człowieka. Na pamiątkę jej uchwalenia 10 grudnia obchodzony jest jako Dzień Praw Człowieka, zaś dla uczczenia 20 rocznicy tego wydarzenia ogłoszono rok 1968 jako Międzynarodowy Rok Praw Człowieka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21418", "fragment_id": "187191/1", "subtitle": "", "title": "Powszechna deklaracja praw człowieka", "document_id": "187191", "start_index": 1134.0, "source": "wikipedia", "parentId": 21418.0, "score": 0.5723506212234497}, "uuid": "0b903d42-b468-4f22-8c5d-2a95550a5af6"}]}
{"id": "q_947", "question": "Z jakiego języka pochodzi słowo „abrakadabra”?", "answer": [{"page_content": "Abrakadabra (\"Abracadabra, Abraxas, Abrasax\") – pochodzący prawdopodobnie z języka aramejskiego (\"Abəra kaDavəra\") wyraz niemający znaczenia. Od schyłku starożytności, w średniowieczu i we wczesnej nowożytności posługiwano się nim jako formułą magiczną, tj. wyrazem, który (odpowiednio) wypowiedziany ma rzekomą moc wpływania na rzeczywistość. Obecnie słowo \"abrakadabra\" stosuje się jako (żartobliwe) określenie wypowiedzi pozbawionej sensu, niezrozumiałej, zagmatwanej.\nSiedem liter imienia АΒΡΑΣΑΞ ma wartość liczbową 365 (Α = 1, Β = 2, Ρ = 100, Α = 1, Σ = 200, Α = 1, Ξ = 60). Słowo to znajduje się jako magiczny znak i symbol pełni (m.in. zapewne także w odniesieniu do liczby siedem) w hellenistycznych papirusach magicznych, również na starożytnych i średniowiecznych amuletach z kamienia, najczęściej w połączeniu z postacią o ludzkim tułowiu z głową koguta, ludzkimi rękami i wężami zamiast nóg.\nPierwszy raz słowo ABRACADABRA pojawiło się w \"De Medicina Praecepta\" Quintusa Sammonicusa Serenusa - gnostycznego lekarza cesarza Karakalli. Sammonicus przepisał cesarzowi amulet do walki z malarią, na którym wyryte było słowo ABRACADABRA w formie trójkąta.\nSłowo z reguły było zapisywane w jeden z następujących sposobów:\n&lt;poem style=\"text-align:center\"&gt;\nA - B - R - A - C - A - D - A - B - R - A\nA - B - R - A - C - A - D - A - B - R\nA - B - R - A - C - A - D - A - B\nA - B - R - A - C - A - D - A\nA - B - R - A - C - A - D\nA - B - R - A - C - A\nA - B - R - A - C\nA - B - R - A\nA - B - R\nA - B\nA\n&lt;/poem&gt;\nlub&lt;poem style=\"text-align:center\"&gt;\nA - B - R - A - C - A - D - A - B - R - A\nB - R - A - C - A - D - A - B - R\nR - A - C - A - D - A - B\nA - C - A - D - A\nC - A - D\n A \n&lt;/poem&gt;\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=642320", "fragment_id": "822233/0", "subtitle": "", "title": "Abrakadabra", "parentId": 642320.0, "start_index": 0.0, "document_id": "822233", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "3c59bca2-e7ea-4346-8e82-7684476363bb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy mitologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nAbraxas – to określenie Najwyższego Bóstwa w mitologii perskiej i gnostyckiej. W hellenistycznych dokumentach poświęconych magii słowo \"Abraxas\" pojawia się jako przykład magicznej logiki i synonim pełni. Pierwotna pisownia \"Abrasax\", zapewne w wyniku pomyłki w łacińskim przekładzie przyjęła formę \"Abraxas\". Od imienia \"Abraxas\" wywodzi się słowo \"abrakadabra\".\nEtymologia.\nEtymologia tego imienia jest niejasna; jedni sądzą, że słowo to pochodzi od hbr. \"ha-berak-hah\", czyli „błogosławieństwo”; inni, wskazując na fakt, iż imię to złożone jest z dwóch hebrajskich wyrazów \"abh\", \"bara\" oraz negatywnego \"a\", sugerują, iż imię to mogłoby oznaczać „Ojciec Niestworzony”; jeszcze inni wywodzą to imię ze złożenia słów koptyjskich: \"abrak\" i \"sax\", czyli „święte”, „czcigodne”, „błogosławione”.\nSłowo \"Abraxas\" powstało zapewne w wyniku operacji numerologicznej wykonanej na literach alfabetu greckiego, którym przypisywano wartości liczbowe: a zatem greckie słowo αβραξας według stosowanej reguły ponieważ:\nα = 1, β = 2, ρ = 100, α = 1, ξ = 60, α = 1, ζ = 200 po zsumowaniu uzyskujemy\n α + β + ρ + α + ξ + α + ς = 1 + 2 + 100 + 1 + 60 + 1 + 200 = 365 czyli liczbę dni w roku.\nZnaczenie imienia.\nLiczba 365 odpowiada liczbie dni roku słonecznego. Tym samym Abraxas, podobnie jak irański Mitra, oznacza skończony, cyrkularnie zamknięty obieg czasu, koło, po którym wędruje Słońce, przechodząc przez wszystkie znaki zodiaku. Abraxas oznacza też eon, czyli rok kosmiczny, obejmujący 365000 lat – czas trwania Kosmosu. Ten \"boski rok\" (rok kosmiczny) odpowiada 1000 latom ludzkim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2271009", "fragment_id": "492721/0", "subtitle": "", "title": "Abraxas (mitologia)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "492721", "parentId": 2271009.0, "score": 0.3330150842666626}, "uuid": "79440b68-882f-4d89-b1bb-13577dfb2b88"}, {"page_content": "Simsalabim – słowo (skrót) popularnie używane w zaklęciach magicznych tak jak abrakadabra lub hokus-pokus. Prawdopodobnie powstało w późnym średniowieczu poprzez kontakt z muzułmanami, którzy ówcześnie byli uważani za czarodziei lub magów, gdyż ich wiedza naukowa przewyższała wiedzę średniowiecznych europejskich uczonych. Muzułmanie często wypowiadają arabskie słowa: „Bismillah ir-Rahman ir-Rahim” znaczące „W imię Boga, najbardziej łaskawy, najbardziej współczujący”. Fraza ta jest tak popularna wśród Arabów, gdyż prawie wszystkie rozdziały Koranu zaczynają się od tych słów. Średniowieczni chrześcijanie uważali to za formułę magiczną i zaadaptowali te słowa jako simsalabim.\nW baśni o Ali Babie, w przekładzie polskim Ali Baba wypowiada słowa „Sezamie otwórz się”. W niektórych przekładach obcojęzycznych, w momencie gdy Ali Baba zbliża się do groty, zwanej Sezam, wypowiada zaklęcie simsalabim. Wzięło się to stąd, gdyż w języku arabskim słowa te brzmią „iftah ya simsim”, co sparafrazowano na magiczne simsalabim.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4640277", "fragment_id": "791662/0", "subtitle": "", "title": "Simsalabim", "parentId": 4640277.0, "start_index": 0.0, "document_id": "791662", "source": "wikipedia", "score": 0.4641132950782776}, "uuid": "a261aac2-9091-48ec-bdc5-31b3ff1cfcf6"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy literatury. Zobacz też: glosolalia (chrześcijaństwo).\nGlosolalia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;γλῶσσα&lt;/&gt; \"glō̂ssa\" „język” + &lt; lang=\"grc\"&gt;λαλέω&lt;/&gt; \"laléō\" „mówię”) – w literaturze pozbawione wyraźnego sensu układy głoskowe, przypominające słowa rodzime lub obce, np. \"abrakadabra\". Często spotykane w twórczości ludowej (zaklęcia, przyśpiewki), oraz w niektórych nurtach literackich, np. w futuryzmie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1176692", "fragment_id": "1142371/0", "subtitle": "", "title": "Glosolalia (literatura)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1142371", "parentId": 1176692.0, "score": 0.43344494700431824}, "uuid": "0acc6923-829c-4b3f-866c-8c4253a183fe"}, {"page_content": "Słowo pochodzi z języka greckiego (ἑγρήγορος), w którym oznacza obserwatora. Odmienną koncepcję egregorów, czyli istot anielskich albo kosmicznych sił przyjmujących niekiedy formę olbrzymów (jednym z nich mógł być Adam Kadmon), wywodzącą się z Księgi Henocha opisywał wcześniej Hermetyczny Zakon Złotego Brzasku w dziele \"The Golden Dawn\"; termin ten wykorzystali różokrzyżowcy, dla których związany był on bardziej z siłami natury i energią kosmiczną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3763107", "fragment_id": "1331784/1", "subtitle": "", "title": "Egregor", "parentId": 3763107.0, "start_index": 1682.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1331784", "score": 0.09497295320034027}, "uuid": "a2f3746f-0ddd-4d27-839e-4b19ac92930c"}, {"page_content": "Jednym z głównych celów języka jest skupienie się na minimalizmie. Został zaprojektowany, aby wyrazić jak najwięcej w jak najmniej skomplikowany sposób. Ma 120–125 słów kluczowych oraz 14 głosek opracowanych w sposób łatwy do wymówienia dla osób posługujących się różnorodnymi językami.\nKolejną ideą toki pona jest zwrócenie uwagi jej użytkowników na chwilę obecną i otoczenie oraz na słowa, których używamy. Według jego autorki miał być \"zabawny i uroczy\".\nMimo iż nie został stworzony z myślą o byciu międzynarodowym językiem pomocniczym, może być w tym celu używany, gdyż ludzie z całego świata używają go do wspólnej komunikacji[].\nPochodzenie słów w języku.\nWiększość słów w języku pochodzi z angielskiego, tok pisin, fińskiego, gruzińskiego, niderlandzkiego, akadiańskiego francuskiego, chorwackiego, esperanto, mandaryńskiego i kantońskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=121709", "fragment_id": "23200/1", "subtitle": "", "title": "Toki pona", "document_id": "23200", "start_index": 1506.0, "parentId": 121709.0, "source": "wikipedia", "score": 0.03734327852725983}, "uuid": "a6a90853-3f17-4f9e-902d-889ed16d9926"}, {"page_content": "Istnieją zapiski ludzi posługujących w procesie nazywanym przez świętych w dniach ostatnich tłumaczeniem Księgi Mormona, które rzucają światło na to, jak Smith pierwotnie radził sobie z nieznanymi słowami. Hugh Nibley, powołując się na relacje skrybów Smitha, stwierdził, że \"nigdy nie wymawiał on takich słów, zawsze poprzestając na ich przeliterowaniu\". Ściśle na gruncie mormońskiej teologii nie próbuje się dociekać pierwotnej wymowy tegoż słowa, podobnie jak nie prowadzi się takowych rozważań wobec słów i nazw nefickich.\nRównież na gruncie mormońskiej teologii zauważa się inherentną problematyczność wymowy nazw i imion przynależnych do tej mormońskiej świętej księgi. Ma to wynikać z tego, że żadne z nich nie zostało przekazane Josephowi Smithowi ustnie. Jedynym wyjątkiem jest tu prawdopodobnie imię Moroniego. Miał się on bowiem w końcu przedstawić Smithowi w wizji z 1823. Z doktrynalnego punktu widzenia sposób, w jaki bohaterowie Księgi Mormona wypowiadali te słowa, pozostał nieznany pierwszemu mormońskiemu przywódcy.\nW Księdze Mormona.\nNa kartach Księgi Mormona pojawia się w wersie trzecim drugiego rozdziału Księgi Etera, w kontekście przygotowań do jeredyckiej podróży do ziemi obiecanej. Przez badaczy związanych z Kościołem Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich jego etymologia wywodzona jest z języka egipskiego bądź też wiązana z językiem prasemickim. W ściśle teologicznym kontekście zaznacza się, iż nie jest pewne, czy słowo to ma ściśle jeredyckie pochodzenie, czy jego przekazane brzmienie jest produktem redakcji piszących w reformowanym egipskim Nefitów. Podkreśla się także jego niepewny związek z językiem adamowym, przewijającym się na marginesie mormońskiej teologii prajęzykiem. Również na gruncie mormońskiej teologii podkreśla się jego szczególne znaczenie badawcze – jako jednego z nielicznych jeredyckich słów przechowanych w obecnym zapisie Księgi Mormona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5087098", "fragment_id": "1043268/1", "subtitle": "", "title": "Deseret (Księga Mormona)", "document_id": "1043268", "start_index": 1728.0, "parentId": 5087098.0, "source": "wikipedia", "score": 0.05081562697887421}, "uuid": "179ac511-f6d8-420b-bc98-ac3e67b43644"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\" Szablon:Język infobox/styles.css\" /&gt;\nJęzyk akadyjski (akad. \"akkadû\") – język z grupy semickiej, używany w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. Nazwa języka pochodzi od miasta Akad w środkowej Mezopotamii, stolicy imperium akadyjskiego, założonego około 2350 roku p.n.e. przez Sargona.\nW literaturze naukowej określenia „język akadyjski” używa się w dwóch znaczeniach. W węższym termin ten oznacza najstarszy etap rozwoju języka ludów semickich, zamieszkałych na terenach, na których później powstały Babilonia, Asyria i Subartu. W szerszym znaczeniu (choć tu stosowanie terminu nie jest zalecane) jest to język mezopotamski, którym posługiwano się w Międzyrzeczu od III tysiąclecia p.n.e. do początków naszej ery.\nW drugiej połowie II tysiąclecia p.n.e. był używany w kontaktach dyplomatycznych między państwami Egiptu, Mezopotamii, Anatolii, Izraela i Syrii.\nGłównymi dialektami języka akadyjskiego były: dialekt staroakadyjski, dialekt asyryjski i dialekt babiloński.\nPismo.\nJęzyk akadyjski zapisywany był sumeryjskim pismem klinowym, zawierającym znaki logograficzne i sylabiczne. Pismo to nie pozwalało oddać wielu typowo semickich dźwięków mowy, takich jak spółgłoski emfatyczne. Z drugiej strony zapis ten uwzględniał samogłoski, czego nie czyni współczesne pismo arabskie i hebrajskie.\nFonetyka.\nSamogłoski.\nW języku akadyjskim istniały cztery samogłoski: a,e,i,u. Samogłoska \"e\" pojawiła się po zaniku spółgłosek gardłowych jako rekompensata – np. „cztery” to po akadyjsku \"erbe\", a po arabsku \"'arba’ah\". Iloczas był fonemiczny, podobnie jak w arabskim i hebrajskim. Nie było tonów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=15630", "fragment_id": "175840/0", "subtitle": "", "title": "Język akadyjski", "parentId": 15630.0, "start_index": 0.0, "document_id": "175840", "source": "wikipedia", "score": 0.032891806215047836}, "uuid": "687f8dd1-dffd-433a-b2fd-d8fd8e7d5940"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojęcia katolickiego. Zobacz też: Język Adamowy (mormonizm).\nJęzyk Adamowy – mitologiczna koncepcja istnienia uniwersalnego prajęzyka, od którego według Biblii mają wywodzić się wszystkie języki świata.\nWedług Księgi Rodzaju (2:19), język ten został stworzony przez Adama, gdy Bóg Ojciec kazał mu nadać nazwy wszystkim rzeczom. Ponieważ Biblia nie precyzuje jednak, jaki to był język, egzegeci rozmaicie spekulowali na ten temat.\nW średniowieczu zazwyczaj utożsamiano język Adamowy z hebrajskim, do teraz ten pogląd podziela wielu protestanckich kreacjonistów. Zwolennicy tego poglądu uznają hebrajski za Adamowy, ponieważ stwierdzenie Adama \"(Rdz 2:23): „ta będzie się zwała niewiastą (isza), bo ta z mężczyzny (isz) została wzięta”\", ma według nich sens tylko w odniesieniu do słów hebrajskich, mimo że taka sama konstrukcja językowa jest możliwa w polskim jako mąż i mężyna, a także analogicznie w wielu innych językach świata.\nEtiopski Kościół Ortodoksyjny uważa, że Adam i Ewa posługiwali się językiem gyyz.\nW księgach mormońskich wymieniany jest „czysty i niesplugawiony” język Adamowy. Przytoczone są nawet słowa pierwotnej mowy, które jednak pochodzą ze znanych języków afroazjatyckich, np. \"pay lay Ale\", to zniekształcone hebrajskie \"pe le El\", 'usta do Boga’, a \"deseret\" jest uzupełnioną o samogłoski wymową staroegipskiego \"dsrt\".\nW katolickich objawieniach prywatnych Anny Katarzyny Emmerich pada stwierdzenie, że ze wszystkich (indoeuropejskich) potomków (praindoeuropejskiego) języka Adamowego „pierwszymi czystymi córkami tej mowy” są (indoirańskie) języki Baktrów, Zendów i Indów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1114228", "fragment_id": "1393264/0", "subtitle": "", "title": "Język Adamowy", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "1393264", "parentId": 1114228.0, "score": 0.04106156527996063}, "uuid": "6dcf22fa-2782-471a-8a5d-42dd79c8f877"}, {"page_content": "Języki arawackie – grupa językowa ludów indiańskich Ameryki Południowej i Środkowej, spotykana na terenie takich krajów jak Bahamy, Boliwia, Brazylia, Gujana, Honduras, Kolumbia, Peru, Surinam czy Wenezuela. Jest to największa pod względem rozprzestrzenienia geograficznego grupa językowa w Ameryce Łacińskiej. Nazwa „arawak” pochodzi od nazwy ludu pochodzącego z Antyli Holenderskich, Surinamu i Gujany.\nKlasyfikacja.\nNiesklasyfikowane.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1734182", "fragment_id": "865045/0", "subtitle": "", "title": "Języki arawackie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "865045", "parentId": 1734182.0, "score": 0.03169278800487518}, "uuid": "8cd76490-246f-48b5-8694-c918b23d828e"}]}
{"id": "q_948", "question": "Jaki jest symbol chemiczny węgla?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „węgiel”.\n \n \n \n \n \nWęgiel (C,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;carboneum&lt;/&gt;) – pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 6, niemetal z bloku p układu okresowego. Należy do grupy 14. Ma cztery elektrony walencyjne. Istnieją trzy naturalnie występujące izotopy węgla, oraz są stabilne, natomiast izotop jest promieniotwórczy o czasie połowicznego rozpadu równym około 5700 lat. Węgiel jest jednym z niewielu pierwiastków znanych w starożytności. Jako pierwszy polską nazwę – węgiel – zaproponował Filip Neriusz Walter.\nWęgiel ma odmiany alotropowe, z czego najbardziej znane to grafit oraz diament. Właściwości fizyczne węgla zależą od odmiany w jakiej występuje. Na przykład diament jest przezroczysty, natomiast grafit jest nieprzezroczysty i czarny. Diament jest jednym z najtwardszych materiałów na Ziemi, podczas gdy grafitem można pisać na papierze, co wykorzystuje się w ołówkach. Diament ma bardzo niskie przewodnictwo właściwe, a grafit jest dobrym przewodnikiem elektrycznym. Grafen ma najwyższą przewodność cieplną ze wszystkich znanych materiałów, a diament, kolejna forma węgla, namacalna, drugą w kolejności, w warunkach normalnych. Alotropy węgla są w warunkach normalnych ciałami stałymi. Innymi alotropami węgla są: fuleren oraz formy poliynowe jak cyklo[18]węgiel bądź karbin (są doniesienia o istnieniu liniowego łańcucha węgla). Niektórzy uważają, że alotropami są także: nanocebulka, nanorurka, nanopianka, choć to raczej nazwy struktur supramolekularnych, a nie alotropów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10037", "fragment_id": "184244/0", "subtitle": "", "title": "Węgiel (pierwiastek)", "parentId": 10037.0, "start_index": 1.0, "document_id": "184244", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "d7446c12-18d6-4cfc-acdd-346753e17400"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy tlenku węgla(II). Zobacz też: tlenki węgla. Na tę stronę wskazuje także „CO”. Zobacz też: inne znaczenia tego skrótu.\n&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Infobox chemia/aktywny/style.css\"/&gt;\nTlenek węgla (nazwa Stocka: tlenek węgla(II); potocznie: czad), CO – nieorganiczny związek chemiczny z grupy tlenków węgla, w którym węgiel występuje na II stopniu utlenienia. Jest silnie toksyczny.\nBudowa.\nWiązanie C–O w tlenku węgla ma długość 1,1283 Å. Ładunek formalny i różnice elektroujemności atomów węgla i tlenu znoszą się wzajemnie, co sprawia, że cząsteczka ma niewielki moment dipolowy (0,10980 D) z ładunkiem ujemnym na atomie węgla, choć w rzeczywistości sześć uwspólnionych elektronów wiązania jest prawdopodobnie wyciąganych w kierunku atomu tlenu. Odległość międzyatomowa odpowiada niepełnemu wiązaniu potrójnemu.\nCząsteczkę CO można przedstawić trzema strukturami rezonansowymi:\nNajwiększy udział ma struktura po lewej.\nTlenek węgla jest izoelektronowy z cząsteczką azotu , co oznacza, że obie cząsteczki mają tę samą liczbę elektronów i podobny charakter wiązania. Właściwości fizyczne CO i są zbliżone, lecz chemicznie tlenek węgla jest bardziej reaktywny.\nWłaściwości.\nWłaściwości fizyczne.\nW temperaturze pokojowej jest to bezbarwny, bezwonny i niedrażniący gaz o nieco mniejszej gęstości od powietrza (w tej samej temperaturze).\nWłaściwości chemiczne.\nJest to gaz, który na powietrzu pali się niebieskim płomieniem, tworząc dwutlenek węgla. W naturze występuje w gazach kopalnianych. Ma zastosowanie w wielu procesach przemysłowych.\nJest składnikiem:\nTlenek węgla ma właściwości redukujące, co wykorzystywane jest w hutnictwie:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=8450", "fragment_id": "179289/0", "subtitle": "", "title": "Tlenek węgla", "parentId": 8450.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179289", "score": 0.3448975384235382}, "uuid": "4142147c-3c8c-4905-96a2-03bc911f0a26"}, {"page_content": "Węgiel występuje w każdym organizmie żywym oraz jest podstawą chemii organicznej. Węglowodory to grupa palnych związków, które odgrywają istotną rolę w przemyśle polimerowym, petrochemicznym oraz paliw kopalnych.\nGdy w związku obok węgla i wodoru występuje tlen, tworzy się wiele ważnych biologicznie grup związków, jak cukier, chityna, alkohole, tłuszcze, zapachowe estry, karotenoidy oraz terpeny. Związki zawierające azot tworzą alkaloidy, aminokwasy, zawierające siarkę antybiotyki. Związki zawierające fosfor tworzą DNA, RNA oraz ATP, najważniejszy przenośnik energii w komórce.\nZwiązki nieorganiczne.\nSpośród nieorganicznych związków węgla duże znaczenie mają dwutlenek węgla, tlenek węgla, kwas węglowy, węglany oraz węgliki. Powszechnie stosowany jest w stopach z żelazem (stal i żeliwo). W związkach węgiel jest zazwyczaj czterowartościowy, rzadko dwuwartościowy (np. w tlenku węgla oraz związkach kompleksowych). Występuje na rozmaitych stopniach utlenienia w zakresie od −IV do IV.\nDo najważniejszych tlenków węgla należą tlenek, dwutlenek i podtlenek.\nZastosowanie węgla.\nJako paliwo kopalne i surowiec do wytwarzania paliw, węgiel jest zawarty m.in. w węglu kamiennym, węglu brunatnym, gazie ziemnym i ropie naftowej.\nNaturalna zawartość izotopu wykorzystywana jest do datowania radiowęglowego. W czasie życia w organizmie przyswajane są związki z węglem i odkładane wewnątrz tkanek. Po śmierci węgiel rozpada się. Podczas określania wieku organizmu mierzy się proporcję węgla do całkowitej ilości węgla.\nGrafit jest stosowany m.in. w poligrafii, do produkcji ołówków oraz jako jedna z elektrod w spawalnictwie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=10037", "fragment_id": "184244/4", "subtitle": "", "title": "Węgiel (pierwiastek)", "document_id": "184244", "start_index": 5958.0, "parentId": 10037.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20972642302513123}, "uuid": "d022fd9e-a086-4306-98d7-f927ed3e7a17"}, {"page_content": "Węgiel-14 (symbol: 14C) – promieniotwórczy izotop węgla, odkryty 27 lutego 1940 roku przez Martina Kamena i Sama Rubena. Jądro atomowe 14C zawiera 6 protonów i 8 neutronów.\nPowstaje w górnych warstwach troposfery i w stratosferze w wyniku pochłonięcia neutronu przez jądro atomu azotu 14N. Neutrony te powstają w wyniku oddziaływania promieniowania kosmicznego (składającego się głównie z protonów) z jądrami atomowymi pierwiastków obecnych w atmosferze. Reakcja powstawania nuklidu węgla-14:\n n + N → C + H\nPowstały węgiel pierwiastkowy jest utleniany do dwutlenku węgla, który wchodzi poprzez fotosyntezę do organicznego obiegu węgla w przyrodzie. Jego radioaktywność sprawia, że jego udział w tkankach w momencie ich powstawania jest największy, a z czasem maleje. Węgiel-14 ulega rozpadowi beta minus tworząc niepromieniotwórczy azot 14N, antyneutrino oraz elektron. Maksymalna energia elektronów (cząstek beta) emitowanych w tym rozpadzie wynosi 156,5 keV. rozpad przebiega zgodnie z równaniem:\n C → N + e− + νe\nCzas połowicznego rozpadu wynosi 5730 ±40 lat.\nZawartość izotopu 14C w pozostałościach zawierających węgiel jest używana do szacowania wieku przedmiotów metodą datowania radiowęglowego. Jego naturalny udział względem pozostałych izotopów węgla to ok. 1 ppt (0,0000000001%).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=319701", "fragment_id": "1438523/0", "subtitle": "", "title": "Węgiel-14", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 319701.0, "document_id": "1438523", "score": 0.15472416579723358}, "uuid": "32fe6396-0fba-4f6a-9460-2132bf0eb20e"}, {"page_content": "Jednostka masy atomowej, dalton, zwyczajowo atomowa jednostka masy, potocznie unit; symbol u (od ang. \"unit\", jednostka) lub Da – stała fizyczna będąca jednostką masy, ze względów praktycznych zdefiniowana jako 1/12 masy atomu węgla 12C, a w przybliżeniu równa masie atomu wodoru (jego najlżejszego izotopu). \nJej wartość wynosi:\n formula_1\n formula_2\ngdzie: \"N\"A – liczba Avogadra\n formula_3\nHistoria.\nW 1808 roku angielski fizyk, chemik i meteorolog John Dalton (od jego nazwiska pochodzi opcjonalna nazwa omawianej stałej fizycznej) opracował atomistyczną teorię budowy materii, która zakładała trwałość i niezmienność atomów, i wówczas zaproponował przyjęcie masy atomu wodoru jako jednostki masy atomowej. Francis William Aston, wynalazca spektrometru mas, później użył 1/16 masy atomu tlenu 16O jako jego jednostki.\nPrzed 1961 rokiem „fizyczna atomowa jednostka masy” została zdefiniowana jako 1/16 masy atomu tlenu 16O, natomiast „chemiczna atomowa jednostka masy” jako 1/16 średniej masy atomu tlenu (biorąc pod uwagę naturalną masę innych izotopów tlenu). Zarówno fizycy, jak i chemicy korzystali z symbolu amu (ang. \"atomic mass unit\") do oznaczania tych jednostek (pojawia się on w literaturze naukowej także obecnie).\nObie dawniej stosowane jednostki są nieznacznie mniejsze od współczesnej:\n 1 u = 1,0003179 amu (w skali fizycznej) = 1,000043 amu (w skali chemicznej)\nWspółcześnie używana ujednolicona jednostka masy atomowej, oznaczana symbolem „u”, została przyjęta przez Międzynarodową Unię Fizyki Czystej i Stosowanej w 1960 i przez Międzynarodową Unię Chemii Czystej i Stosowanej w 1961 roku. Od tamtego czasu ujednolicona jednostka masy atomowej jest z definicji równa jednej dwunastej masy atomu węgla 12C. Standard ten jest obecnie powszechnie używany w fizyce i chemii.Jednostka masy cząsteczkowej.\nJednostka masy cząsteczkowej jest tożsama z jednostką masy atomowej.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2618", "fragment_id": "173203/0", "subtitle": "", "title": "Jednostka masy atomowej", "parentId": 2618.0, "start_index": 0.0, "document_id": "173203", "source": "wikipedia", "score": 0.2022705376148224}, "uuid": "e55dd265-11a6-46b7-afc7-ca170747d0f3"}, {"page_content": "Tlenki węgla – związki chemiczne składające się z węgla i tlenu.\nNajprostsze i spotykane powszechnie tlenki węgla to tlenek węgla (CO) i dwutlenek węgla (CO). Poza nimi znanych jest wiele innych trwałych lub metatrwałych tlenków węgla, np. tzw. podtlenek węgla (ditlenek triwęgla, O=C=C=C=O) odkryty przez Brodiego w 1873 roku i bezwodnik melitowy (CO) opisany przez Meyera i Steinera w 1913 roku. W roku 1859 Brodie opisał też tzw. tlenek grafitu, który jednak według współczesnej wiedzy zawiera także liczne grupy hydroksylowe (z tlenku grafitu można uzyskać tlenek grafenu o jednowarstwowej strukturze analogicznej do grafenu).\nPrzez wiele dziesiątków lat te związki były powszechnie uważane za jedyne trwałe tlenki węgla. Jednak od lat 60. XX wieku utworzono nowe związki, z których część była trwała w temperaturze pokojowej. Niektóre były metatrwałe lub trwałe tylko w bardzo niskich temperaturach i rozkładały się na prostsze po ogrzaniu. Wiele było nietrwałych, które mogły być obserwowane jako etapy przejściowe reakcji chemicznych, lub tak reaktywnych, że mogły istnieć tylko w fazie gazowej lub w warunkach izolacji matrycowej. Ważne przykłady tych ostatnich to monotlenek diwęgla (rodnik: C=C=O), tritlenek węgla (CO) i 1,2-dioksoetandion (CO). Niektóre z tych reaktywnych tlenków węgla zostały wykryte w obłokach molekularnych w przestrzeni międzygwiazdowej dzięki spektroskopii rotacyjnej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1781461", "fragment_id": "885811/0", "subtitle": "", "title": "Tlenki węgla", "document_id": "885811", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1781461.0, "score": 0.2614968717098236}, "uuid": "bc06d52b-1e83-4224-895c-4e67bf8ba83b"}, {"page_content": "Węgiel występuje w przyrodzie w trzech izotopach. Węgiel-12 i węgiel-13 są stabilne, a ich wzajemna proporcja zależy od ilości węgla dostępnego w szybki cyklu węglowym. Węgiel-12 (najczęściej spotykany) jako lżejszy jest chętniej absorbowany przez rośliny. W organizmach żywych i powstałych z nich osadach (w tym paliwach kopalnych) jego stężenie jest stosunkowo wyższe niż cięższego izotopu. Wydzielenie do atmosfery dużej ilości z tych źródeł zwiększa proporcję węgla-12 w atmosferze i powiązanych z nią rezerwuarach węgla (w tym płytkich warstwach oceanu).\nWęgiel-14 to rzadki, promieniotwórczy izotop o czasie połowicznego rozpadu równym 5730 ±40 lat. Powstaje wyłącznie w wyższych warstwach atmosfery wskutek działania promieniowania kosmicznego. Wchodzi w skład cząsteczek w atmosferze. Po wbudowaniu w żywe tkanki atomy węgla-14 wciąż ulegają rozpadowi, więc ich liczba spada. Umożliwia to datowanie radiowęglowe szczątków organicznych, czyli określanie ich wieku na podstawie ilości atomów węgla-14 jaka w nich pozostała.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109448", "fragment_id": "10413/8", "subtitle": "", "title": "Obieg węgla w przyrodzie", "parentId": 109448.0, "start_index": 11808.0, "source": "wikipedia", "document_id": "10413", "score": 0.07724607735872269}, "uuid": "6c577c6e-03a0-4ef2-94e7-f57a0be3ff18"}, {"page_content": "Pierwiastek chemiczny – podstawowe pojęcie chemiczne posiadające dwa znaczenia:\nPierwotna definicja pierwiastka chemicznego podana przez Arystotelesa, głosząca, że jest to taka substancja, której nie da się rozłożyć na prostsze, nie jest już współcześnie stosowana.\nW odpowiednich warunkach atomy pierwiastków mogą łączyć się ze sobą, tworząc związki chemiczne. Niemal cała znana materia składa się z pierwiastków chemicznych w pierwszym znaczeniu, które występują albo w stanie wolnym, albo w formie związków chemicznych i ich mieszanin. Pierwiastki w drugim znaczeniu tego słowa występują na Ziemi w formie czystej stosunkowo rzadko i poza nielicznymi przypadkami (takimi jak np. miedź rodzima) trzeba je celowo wyodrębniać z mieszanin.\nLiczba pierwiastków i ich nazewnictwo.\n \"Osobny artykuł: Nazewnictwo pierwiastków chemicznych.\"\nPierwiastki we wzorach chemicznych oraz w układzie okresowym przedstawia się w formie jedno-trzyliterowych skrótów (jedno- i dwuliterowe to oficjalne, trzyliterowe – tymczasowe). Dla przykładu: C – to węgiel, H to wodór, Cl to chlor, Uue to hipotetyczny pierwiastek 119. W skrótach tych pierwsza litera jest zawsze wielka, a pozostałe małe. Przestrzeganie tej zasady ma duże znaczenie w jednoznacznym interpretowaniu wzorów chemicznych. Na przykład Co to symbol kobaltu, CO zaś to wzór tlenku węgla, składającego się z atomu węgla (C) i tlenu (O). Skróty te pochodzą od łacińskich nazw pierwiastków.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4498", "fragment_id": "171561/0", "subtitle": "", "title": "Pierwiastek chemiczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4498.0, "document_id": "171561", "score": 0.3276217579841614}, "uuid": "b9e55a54-ed87-495b-ab7b-134bbfdeb4d4"}, {"page_content": "SN2 – uniwersalnie stosowany w chemii organicznej symbol dla reakcji chemicznej substytucji nukleofilowej zachodzącej poprzez mechanizm dwucząsteczkowy.\nReakcja przebiega w jednym etapie ze stanem przejściowym. W przypadku, gdy reakcja zachodzi przy asymetrycznym atomie węgla, następuje inwersja konfiguracji absolutnej. W przypadku gdy zachodzi przy atomie fosforu, siarki czy krzemu, może w niektórych przypadkach dochodzić do powstawania związku przejściowego, który może ulec pseudorotacji, co w efekcie prowadzi do retencji konfiguracji absolutnej lub racemizacji.\nMechanizm reakcji.\nReakcja rozpoczyna się od ataku nukleofila na atom centralny z przeciwnej strony, niż zajmuje grupa odchodząca. W przypadku reakcji przy atomie węgla powstaje stan przejściowy o budowie podwójnej piramidy trygonalnej, w której atom ten jest chwilowo pięciowiązalny, a trzy podstawniki, które nie biorą udziału w reakcji, umiejscowione są w jednej płaszczyźnie, prostopadłej do osi wiązań nukleofil - atom węgla – grupa odchodząca. W drugim etapie od stanu przejściowego odrywa się grupa odchodząca, atom węgla staje się ponownie czterowiązalny, a trzy podstawniki, nie biorące udziału w reakcji, ulegają przemieszczeniu w stronę grupy odchodzącej.\nTypowe reakcje konkurencyjne dla SN2 to reakcja SN1 lub eliminacja E2.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1729297", "fragment_id": "861706/0", "subtitle": "", "title": "Reakcja SN2", "source": "wikipedia", "start_index": 2.0, "document_id": "861706", "parentId": 1729297.0, "score": 0.09760265797376633}, "uuid": "8cc1133f-ce30-4f1c-80e2-001373e9842b"}, {"page_content": "C53H72N2O122+\nC55H72MgN4O5\nC45H73NO15\nC47H73NO17\nC58H73N7O17\nC43H74N2O14\nC45H74O11\nC52H74N16O15S2\nC55H74IN3O21S4\nC47H75NO17\nC66H75N9O24Cl2\nC41H76N2O15\nC51H79NO13\nC55H79N13O14S2\nC53H80O2\nC65H82N2O18S2\nC50H83NO21\nC53H83NO14\nC51H84O22\nC55H84N17O21S3\nC59H84N16O12\nC59H84N18O14\nC54H85N13O15S\nC45H86O6\nC55H86O24\nC62H86N12O16\nC56H87N016\nC52H88N10O15\nC57H88O47−2\nC60H88N2O19\nC63H88CoN14O14P\nC59H89N19O13S\nC54H90N6O18\nC59H90O4\nC60H92N12O10\nC70H92ClN17O14\nC58H95N15O15\nC88H97Cl2N9O33\nC51H98O6\nC52H98N19O13\nC63H98N18O13S\nC61H101N17O25S4\nC66H103N17O16S\nC72H104Na8O48S8\nC59H109N6O19P\nC57H110O6\nC95H110N8O44\nC62H111N11O12\nC98H138N24O33\nC95H146O28\nC129H223N3O54\nC164H256O68S2Na2\nC234H340N61O128P17S17\nWolfram.\nW1.\nCaO4W\nH2WO4\nNa2O4W\nRaWO4\nWC\nWO3\nWęgiel.\nC1.\n(NH4)2CO3\nAgCNO\nB4C\nBaCO3\nBi2O2(CO3)\nBrCN\nCCl2F2\nCCl3F\nCCl3NO2\nCCl4\nCClN\nCCuO3", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1166954", "fragment_id": "1104851/144", "subtitle": "", "title": "Związki chemiczne według pierwiastków/Wykaz", "source": "wikipedia", "start_index": 102811.0, "document_id": "1104851", "parentId": 1166954.0, "score": 0.09383192658424377}, "uuid": "7870e149-d7a7-4b97-b88a-1a51044fe5e3"}]}
{"id": "q_949", "question": "Co oznaczają słowa „Dies irae”?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy rymowanej sekwencji. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.\nDies irae (łac. „Dzień gniewu”) – napisana na przełomie XII i XIII wieku rymowana sekwencja.\nOpis.\nSekwencja ta została w XIV wieku włączona została do mszału, a od czasu reformy trydenckiej śpiewana jest w liturgii Kościoła rzymskokatolickiego w mszach żałobnych w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego; najczęściej jest to określenie całej sekwencji, a przy ściślejszym podziale – jej początku (drugim fragmentem sekwencji jest wtedy \"Tuba mirum\"). W zwyczajnej formie rytu rzymskiego została podzielona na trzy części, stanowiące opcjonalne hymny Liturgii godzin (godziny czytań, jutrzni i nieszporów) w ostatnim tygodniu roku liturgicznego, który w tym czasie koncentruje się na paruzji Chrystusa. Autorstwo sekwencji nie zostało jednoznacznie ustalone (wymienia się obecnie około 80 możliwych twórców, zaś popularna i często błędnie podawana hipoteza na temat autorstwa Tomasza z Celano została obalona w 1931 roku przez Iguaneza). Rymowana modlitwa, na której podstawie stworzono tę sekwencję powstała prawdopodobnie na terenie Galii.\nW liturgii mariawickiej hymn \"Dzień on, dzień gniewu Pańskiego\" odmawiany lub śpiewany jest we Mszy żałobnej podczas pogrzebów i w Zaduszki, a także na cmentarzu w czasie procesji w uroczystość Wszystkich Świętych. Wówczas podzielone fragmenty hymnu śpiewane są przy każdej z pięciu stacji procesji na cmentarzu. Ponadto w Kościele Katolickim Mariawitów istnieje zwyczaj odmawiania sekwencji przez wszystkich uczestników liturgii na każdej Mszy żałobnej. \nForma.\nUtwór jest napisany trocheicznym czterostopowcem (ośmiozgłoskowcem), ujętym w strofy trójwersowe oparte na jednym rymie. Zwrotkę tego typu bardzo często nazywa się strofą Dies irae albo strofą hejnałową.\n &lt;score vorbis=\"1\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112741", "fragment_id": "2398/0", "subtitle": "", "title": "Dies irae", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 112741.0, "document_id": "2398", "score": 0.5122846364974976}, "uuid": "6a5f9818-bee4-41e9-bca3-ae76ed7e3e00"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nDies Irae — dwupłytowy album live francuskiego zespołu rockowego Noir Désir, zarejestrowany podczas tournée promującego ostatnią płytę – Tostaky. Płyta rozeszła się w nakładzie 200 000 egzemplarzy.\nNa albumie znajdują się niektóre największe przeboje zespołu, a także dwa covery:\nPłyta zawiera również inną wersję \"I Want You\" w ukrytym utworze.\nNazwa płyty.\nGitarzysta zespołu, Serge Tessot-Gay wpadł na pomysł zatytułowania płyty w ten sposób wertując słownik. Uznał, że ten tytuł może być dobrym odniesieniem do nazwy zespołu, jako że \"Dies Irae\" zawiera anagram słowa Desir, poza tym Dies irae to po łacinie \"Dzień gniewu\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1417119", "fragment_id": "212863/0", "subtitle": "", "title": "Dies Irae (live)", "document_id": "212863", "start_index": 0.0, "parentId": 1417119.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "848123fd-eb10-4f2a-9a2a-239c461c2885"}, {"page_content": "Dies irae – cykl sonetów młodopolskiego poety Jerzego Żuławskiego z 1898. Składa się z dziewięciu utworów. Tytuł jest aluzją do średniowiecznego hymnu o tematyce apokaliptycznej \"Dies irae\", czyli \"Dzień gniewu\", przypisywanego Tomaszowi z Celano. Sonety z omawianego cyklu są napisane trzynastozgłoskowcem.\nCzas stanął. Śmierć skończyła już dzieło zniszczenia\ni otarłszy krew skrzepłą z swej paszczęki wilczej,\nnad zgliszczami i gruzem usiadła i milczy —\npo raz pierwszy bezczynna od świata stworzenia.\nZobacz też: Dies irae (hymn Jana Kasprowicza).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3965150", "fragment_id": "591679/0", "subtitle": "", "title": "Dies irae (cykl Jerzego Żuławskiego)", "document_id": "591679", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3965150.0, "score": 0.7060030698776245}, "uuid": "00ef317d-33dd-4462-be9b-a4da1ba018f9"}, {"page_content": "Deus Irae – postapokaliptyczna powieść autorstwa Philipa K. Dicka i Rogera Zelazny’ego z 1976 roku. Tytuł jest nawiązaniem do chrześcijańskiej sekwencji pogrzebowej \"Dies irae\" (z łac. dzień gniewu).\nDick po rozpoczęciu pracy nad powieścią doszedł do wniosku, że posiada za mało wiadomości na tematy chrześcijańskie, dlatego zaprosił do współpracy Zelazny’ego. Po dwunastu latach praca została zakończona.\nFabuła.\nPo wojnie nuklearnej nastąpiła era nowej religii opartej na gniewie i strachu Boga Gniewu – \"Deus Irae\". Pozbawiony kończyn artysta Tibor McMasters wyrusza na poszukiwanie ludzkiej postaci Boga Gniewu, człowieka który rozpętał wojnę, Carletona Lufteufela, by namalować jego twarz na fresku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1179234", "fragment_id": "1118570/0", "subtitle": "", "title": "Deus Irae", "document_id": "1118570", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1179234.0, "score": 0.6885831952095032}, "uuid": "7e0e6cc9-8554-4fa5-a21a-fb5825b74fa9"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nDies Irae \"(łac. dzień gniewu)\" – polska grupa muzyczna wykonująca death metal. Zespół powstał 1992 roku w Olsztynie z inicjatywy gitarzysty i wokalisty Maurycego „Mausera” Stefanowicza. W 1994 roku ukazało się demo Dies Irae pt. \"Fear of God\" po czym w 1997 roku zespół został rozwiązany. \nW 2000 roku grupa wznowiła działalność w nowym składzie z udziałem perkusisty grupy Vader Krzysztofa „Docenta” Raczkowskiego, basisty Marcina „Novego” Nowaka występującego wówczas w grupie Behemoth oraz gitarzysty Jacka Hiro założyciela grupy Sceptic. \nGrupa wydała trzy albumy \"Immolated\" (2000), \"The Sin War\" (2002) i \"Sculpture of Stone\" (2004). Po śmierci Raczkowskiego w 2005 roku ostatecznie zaprzestała działalności, jednakże nie została też oficjalnie rozwiązana. W 2009 roku z wieloletnim opóźnieniem ukazało się koncertowe DVD pt. \"The Art of an Endless Creation\".\nHistoria.\n1992-1997 (\"Fear of God\").\nZespół powstał 1992 roku w Olsztynie z inicjatywy gitarzysty i wokalisty Maurycego „Mausera” Stefanowicza. Muzyk do współpracy zaprosił gitarzystę Jarosława „Chinę” Łabieńca, basistę Piotra „Czanrego” Bartczaka oraz perkusistę Macieja „Gilana” Liszewskiego. \nW 1994 roku w W. Swiech Studio zarejestrowano pierwsze demo pt. \"Fear of God\" wydane w dwa lata później nielegalnie przez Serenades Records. Działalność zespołu była jednak ograniczona udziałem poszczególnych muzyków w innych zespołach. W 1997 roku Stefanowicz dołączył do Vader zastępując również muzyka Dies Irae gitarzystę Jarosława Łabieńca, tym samym działalność zespołu została zawieszona. Liszewski dołączył do grupy Christ Agony, którą wkrótce potem opuścił, zaprzestając działalności artystycznej. Natomiast Bartczak zasilił szeregi Prophecy, a następnie dołączył do formacji Nyia, której współzałożycielem był Jarosław „China” Łabieniec.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=279796", "fragment_id": "1442168/0", "subtitle": "", "title": "Dies Irae (zespół muzyczny)", "document_id": "1442168", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 279796.0, "score": 0.22642159461975098}, "uuid": "dce25ab6-026f-4dd4-a117-d286798f1b59"}, {"page_content": "Dies irae (łac. \"Dzień gniewu\") – hymn Jana Kasprowicza, powstały w epoce modernizmu wydany w 1902 w tomiku \"Ginącemu światu\".\nCharakterystyka utworu.\nHymn ten cechuje ekspresjonizm i symbolizm, dwie tendencje charakterystyczne dla literatury Młodej Polski. W dziele tym występują nawiązania do innych tekstów, przede wszystkim do: średniowiecznego hymnu \"Dies irae\" autorstwa Tomasza z Celano, liturgicznego Kyrie eleison, kolęd Franciszka Karpińskiego oraz Biblii (Psalmy, Apokalipsa). Pojawiają się także motywy literackie charakterystyczne dla modernizmu, jak motyw wygnania i wędrówki. Autor zastosował lirykę pośrednią, profetyczne wizje. Wiele fragmentów ma charakter liryki bezpośredniej. Rodzaju monologu, w którym Autor identyfikuje się z Adamem, cierpiącym z powodu wiecznego wygnania:\n&lt;poem&gt;\n„A ja, wygnaniec z Raju, tułacz nieszczęśliwy,\nzesłany, aby konać, na te ziemskie niwy”\n&lt;/poem&gt;\nAdresatami skarg Adama są: psalmista. Może nim być sam Adam, który w innych fragmentach zwraca się sam do siebie, czasami mówi w trzeciej osobie... Chrystus, określony jako „cierniem opasana Głowa”. Bóg Ojciec – Sędzia.\nW utworze, na przemian z wyznawaniem „Boga miłosiernego”, przebrzmiewa pretensja do Boga, przedstawionego jako Sędzia sprawiedliwy ale „kamienny, lodowaty”: \n&lt;poem&gt;\n„Bóg Ojciec \nSądź, Sprawiedliwy!\nKrusz światów posady,\nrozżegnij wielki pożar w tlejącej iskierce,\nna popiół spal Adama oszukane serce\ni płacz!\nZ nim razem płacz, kamienny, lodowaty Boże!”\n&lt;/poem&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=636726", "fragment_id": "814648/0", "subtitle": "", "title": "Dies irae (hymn Jana Kasprowicza)", "document_id": "814648", "start_index": 0.0, "parentId": 636726.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5582022070884705}, "uuid": "b3654fbd-104b-4c36-8d11-b2f42ec06b2f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy etyki. Zobacz też: prometeizm – ruch polityczny.\nPrometeizm – postawa etyczna, dla której ideałem moralnym jest dobrowolne podporządkowanie działań jednostki dobru ludzkości. Nawiązuje do mitycznej postaci Prometeusza. Oznacza bunt przeciwko boskim wyrokom oraz cierpienie własne w imię szczęścia ogółu.\nPrzykładami z literatury mogą być dr Rieux z \"Dżumy\" Alberta Camus, Kordian z dramatu romantycznego Juliusza Słowackiego, Konrad w III części \"Dziadów\" Adama Mickiewicza (jego prometejska postawa ukazana jest w \"Wielkiej improwizacji\"), postać dr. Judyma z \"Ludzi bezdomnych\" Stefana Żeromskiego oraz biblijny Adam w utworze \"Dies irae\" Jana Kasprowicza.\nPojęciem, które wiąże się z postawą Prometeusza, jest tzw. kompleks Prometeusza, czyli dążenie do uzyskania przewagi nad własnym ojcem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1522660", "fragment_id": "195156/0", "subtitle": "", "title": "Prometeizm", "parentId": 1522660.0, "start_index": 1.0, "document_id": "195156", "source": "wikipedia", "score": 0.09861138463020325}, "uuid": "72782be7-3ea2-48aa-87cc-f3ee74841eda"}, {"page_content": "Victimae paschali laudes (\"Ofiarujmy chwałę w wierze\", \"Niech w święto radosne, Hostię Świętą Paschy dziwnej, Sekwencja Wielkanocna\") – łacińska sekwencja będąca częścią rzymskokatolickiej i mariawickiej mszy, przypisana na niedzielę Zmartwychwstania Pańskiego, dozwolona w czasie oktawy wielkanocnej. Poprzedza w liturgii śpiew \"Alleluja\". Nazwa pochodzi od pierwszych słów sekwencji.\nHistoria.\nZazwyczaj jej autorstwo przypisuje się Wiponowi z Burgundii, XI-wiecznemu poecie i kapelanowi cesarza rzymskiego Konrada II, czasem również szwajcarskiemu kompozytorowi Notkerowi Jąkale, królowi francuskiemu Robertowi II Pobożnemu, bądź francuskiemu poecie i kompozytorowi Adamowi z St. Victor. Wspominana w tekście Maria to postać Marii Magdaleny.\n\"Victimae paschali laudes\" jest (obok \"Veni Sancte Spiritus\", \"Lauda Sion Salvatorem\" i \"Dies irae\") jedną z czterech średniowiecznych sekwencji zachowanych w \"Missale Romanum\", opublikowanym w 1570 roku na podstawie uchwał Soboru Trydenckiego. Przed Soborem Trydenckim było wiele innych sekwencji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=887907", "fragment_id": "1002444/0", "subtitle": "", "title": "Victimae paschali laudes", "parentId": 887907.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1002444", "score": 0.17289209365844727}, "uuid": "5aef890c-6da1-411c-8240-126406c52c55"}, {"page_content": "\\new Staff \\with {\n \\remove Time_signature_engraver\n \\relative c' { \\set Staff.midiInstrument = #\"tuba\" \\tempo 8 = 90 \\set Score.tempoHideNote = ##t\n \\cadenzaOn\n f8 e f d e c d d \\breathe\n f8 f([ g)] f([ e)] d([ c)] e f e d4. \\breathe\n a8 c([ d)] d d([ c)] e f e d4. \\bar \"||\"\n \\addlyrics {\n Di -- es i -- rae di -- es il -- la,\n Sol -- vet sae -- clum in fa -- vil -- la:\n Tes -- te Da -- vid cum Si -- byl -- la\n»\n&lt;/score&gt;\nOpracowania muzyczne.\nTemat z chorału gregoriańskiego skomponowanego do słów \"Dies irae\" na potrzeby liturgii był często wykorzystywany przez kompozytorów zwłaszcza w wieku XIX i XX. Najbardziej znane kompozycje nawiązujące do tej melodii to \"Symfonia fantastyczna\" Berlioza, \"Totentanz\" Liszta oraz \"Rapsodia na temat Paganiniego\" Rachmaninowa.\nSam tekst wiersza spotkać można w mszach żałobnych pisanych przez różnych kompozytorów. Najsłynniejsze z takich kompozycji to \"Requiem d-moll\" Wolfganga Amadeusa Mozarta, \"Requiem B-dur\" Johanna Michaela Haydna, młodszego brata Josepha, oraz \"Requiem\" Giuseppe Verdiego.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112741", "fragment_id": "2398/1", "subtitle": "", "title": "Dies irae", "source": "wikipedia", "start_index": 1817.0, "document_id": "2398", "parentId": 112741.0, "score": 0.2021983563899994}, "uuid": "980ff38e-c6b6-4da8-b342-58dc001e2522"}, {"page_content": "Do tego zestawu dołączona została w 1727 roku sekwencja \"Stabat Mater\" (\"Stała Matka...\"), przewidziana na święto Siedmiu Boleści Najświętszej Maryi Panny, przypisywana zależnie od źródła Jacoponowi da Todi z przełomu XIII i XIV wieku (tekst), papieżowi Innocentemu III (1161–1216), bądź św. Bonawenturze (ok. 1217–1274).\nForma zwyczajna rytu rzymskiego.\nPo Soborze Watykańskim II w liturgii Kościoła katolickiego, sekwencję wykonuje się obowiązkowo podczas dwóch uroczystości w roku: w Niedzielę Zmartwychwstania (\"Victimae Paschali Laudes\") oraz w Uroczystość Zesłania Ducha Świętego (\"Veni Sancte Spiritus\"). Dopuszcza się wykonanie \"ad libitum\" sekwencji \"Victimae Paschali Laudes\" w Oktawie Wielkiej Nocy, \"Lauda Sion Salvatorem\" w Boże Ciało (w całości, bądź od słów \"Ecce Panis\") oraz \"Stabat Mater\" (całą lub od słów \"Sancte Mater, istud agas\"). Sekwencję \"Dies irae\" wyłączono z użycia w czasie mszy świętej. Nie została ona jednak całkowicie usunięta z liturgii – wprowadzono ją bowiem do liturgii godzin jako fakultatywny hymn śpiewany w ostatnim tygodniu roku liturgicznego.\nZmianie uległo także umiejscowienie sekwencji w strukturze mszy. Została ona przeniesiona przed Aklamację przed Ewangelią. Co prawda Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego z 2000 roku przywróciło ją na pierwotne miejsce – po \"Alleluja\", zmiana jednak przetrwała jedynie do publikacji nowego wydania w 2002. W Polsce sekwencje wykonuje się najczęściej w polskim przekładzie.\nSekwencję zawsze należy śpiewać, a nie recytować. Sekwencja bowiem jest po prostu pieśnią – a jeżeli pieśni się nie śpiewa, to wówczas się jej nie recytuje. Jeżeli z jakiejś uzasadnionej przyczyny (np. brak odpowiednio przygotowanej osoby) nie może zostać odśpiewana, należy ją opuścić – nawet wtedy, gdy jest obowiązkowa.\nW czasie wykonywania sekwencji obowiązuje postawa siedząca.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=481665", "fragment_id": "1560268/1", "subtitle": "", "title": "Sekwencja (pieśń)", "parentId": 481665.0, "start_index": 1641.0, "document_id": "1560268", "source": "wikipedia", "score": 0.11301671713590622}, "uuid": "14c56e5b-a5aa-43ab-a487-f7ddfccf8076"}]}
{"id": "q_950", "question": "Ile lat trwa kadencja Sejmu w Polsce?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Polityka Polski/style.css\"/&gt;\nSejm Rzeczypospolitej Polskiej (Sejm RP), Sejm – jedna z dwóch izb parlamentu Rzeczypospolitej Polskiej tradycyjnie określana jako: „izba niższa”. Izba Poselska wyłoniła się z Sejmu walnego w 1493 r.; od uchwalenia ustawy \"nihil novi\" (1505 r.) Sejm jest najwyższym organem władzy ustawodawczej w Polsce.\nW III Rzeczypospolitej Sejm stanowi niższą izbę polskiego parlamentu. Składa się on z 460 posłów, wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym (wybory pięcioprzymiotnikowe). Kadencja Sejmu, zgodnie z Konstytucją, trwa 4 lata; biegnie od dnia pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się Sejmu następnej kadencji. Zakończenie kadencji może także nastąpić w wyniku jej skrócenia przez Sejm (uchwałą podjętą większością 2/3 ustawowej liczby posłów na podstawie art. 98 ust. 3 Konstytucji) albo przez Prezydenta RP: obligatoryjnie (obowiązkowo), jeżeli procedura zasadnicza powoływania Rady Ministrów oraz obie procedury rezerwowe zakończą się fiaskiem lub fakultatywnie (nieobowiązkowo), jeżeli Prezydent, w ciągu 4 miesięcy od dnia przedłożenia projektu ustawy budżetowej Sejmowi przez Radę Ministrów, nie otrzyma jej do podpisu (na wydanie postanowienia w tej sprawie przysługuje głowie państwa czas 14 dni).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2797003", "fragment_id": "1635662/0", "subtitle": "", "title": "Sejm Rzeczypospolitej Polskiej", "document_id": "1635662", "start_index": 0.0, "parentId": 2797003.0, "source": "wikipedia", "score": 0.824976921081543}, "uuid": "f06f4958-2600-42f1-bbc1-c3c837d539e7"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia słowa „kadencja”.\nKadencja ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;cadentia&lt;/&gt; „upadek”) – określony przez prawo okres pełnienia danej funkcji (urzędu) przez urzędnika lub organ pochodzący z wyboru. Na przykład określona w konstytucji kadencja prezydenta w Polsce trwa 5 lat, a Sejmu i Senatu – 4.\nKadencje w Konstytucji RP.\nTermin \"kadencja\" spotyka się w Konstytucji m.in. w:\nLimity kadencyjności.\nNiektóre urzędy – np. wójt, prezydent miasta i inne urzędy szczebla administracji samorządowej – pozwalały na nieograniczoną liczbę kadencji sprawowania urzędu przez jedną osobę. Zostało to zmienione ustawą z dnia 11 stycznia 2018, która wprowadziła m.in. nowelizację Kodeksu wyborczego i ustaw o samorządach, m.in. dwukadencyjność wójtów, burmistrzów i prezydentów miast licząc pierwszą kadencję od 2018 r. Polski ustawodawca przewiduje jednak również limity możliwości sprawowania funkcji przez jedną osobę w okresie dłuższym, niż określona liczba kadencji, np. funkcję Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz funkcję Prezydenta RP, można sprawować przez 2 kadencje.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109369", "fragment_id": "3127/0", "subtitle": "", "title": "Kadencja (politologia)", "document_id": "3127", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 109369.0, "score": 0.31046730279922485}, "uuid": "d098e0a1-ca9f-4c4a-bfe3-4eeeda61b076"}, {"page_content": "Posłowie na Sejm Ustawodawczy zostali wybrani podczas wyborów parlamentarnych, które odbyły się w dniu 19 stycznia 1947.\nPierwsze posiedzenie odbyło się 4 lutego 1947, a ostatnie, 108. – 31 lipca i 1 sierpnia 1952. Kadencja Sejmu trwała od 4 lutego 1947 do 4 sierpnia 1952. Pierwotnie miała upłynąć 4 lutego 1952 (po 5 latach od dnia 1. posiedzenia Sejmu), jednak została przedłużona na mocy ustawy konstytucyjnej z 15 grudnia 1951.\nLista według przynależności klubowej (przed powstaniem PZPR i ZSL).\nProtokół z posiedzenia Państwowej Komisji Wyborczej z 27 stycznia 1947 został ogłoszony w Monitorze Polskim z 28 stycznia 1947. Lista posłów została opublikowana 1 lutego 1947.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=187868", "fragment_id": "16370/0", "subtitle": "", "title": "Posłowie na Sejm Ustawodawczy (1947–1952)", "parentId": 187868.0, "start_index": 0.0, "document_id": "16370", "source": "wikipedia", "score": 0.1055738627910614}, "uuid": "0f8ed3ab-e3e3-49f4-8247-1f8d5a534d27"}, {"page_content": "Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX kadencji – posłowie wybrani podczas wyborów parlamentarnych, które odbyły się w dniu 13 października 2019.\nPierwsze posiedzenie odbyło się 12, 13, 19 i 21 listopada 2019, a ostatnie, 81. – 16, 17 i 30 sierpnia 2023. Kadencja Sejmu trwała od 12 listopada 2019 do 12 listopada 2023.\nKluby i koła na pierwszym posiedzeniu Sejmu IX kadencji i stan na koniec kadencji.\nPrzynależność klubowa.\nStan aktualny.\nPosłowie IX kadencji zrzeszeni są w następujących klubach i kołach:\nPonadto 9 posłów jest niezrzeszonych. W trakcie kadencji istniało Koło Poselskie Wybór Polska, Koło Parlamentarne Porozumienie oraz Koło Poselskie Wolnościowcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4641217", "fragment_id": "791935/0", "subtitle": "", "title": "Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej IX kadencji", "document_id": "791935", "start_index": 0.0, "parentId": 4641217.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2534438967704773}, "uuid": "bd6ab468-b6e1-442d-ac07-f326821e6bae"}, {"page_content": "Konstytucja wyraźnie określa Sejm i Senat jako organy właściwe do sprawowania władzy ustawodawczej. Polski parlament jest zatem dwuizbowy, gdzie izbą niższą jest Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, wyższą zaś Senat Rzeczypospolitej Polskiej. Obie izby wybierane są na 4-letnią kadencję, która rozpoczyna się z dniem pierwszego posiedzenia Sejmu i trwa do dnia poprzedzającego dzień zebrania się nowego Sejmu i obradują w trybie permanentnym. Konstrukcja parlamentu nie przyjęła zasady równouprawnienia izb – silniejsza pozycja przyznana jest Sejmowi. Wspólnie obradujące izby stanowią Zgromadzenie Narodowe. Stanowiska posła i senatora są niepołączalne. Konstytucja określa posłów i senatorów jako przedstawicieli Narodu, niezwiązanych żadnymi instrukcjami. Ponadto od dnia wyborów przysługuje im immunitet oraz nietykalność osobista.\nOrganizacja parlamentu.\nOrganizacja wewnętrzna izb określona jest w odrębnych regulaminach. Organami kierowniczymi Sejmu i Senatu są Marszałek Sejmu i Senatu oraz Prezydium Sejmu i Senatu. Organem o charakterze polityczno-doradczym jest Konwent Seniorów. Obie mają własne kancelarie o charakterze administracyjno-urzędniczym. Organami pomocniczymi są sejmowe i senackie komisje oraz powoływani przez izby sekretarze. W ramach struktur organizacji pracy posłów i senatorów tworzy się kluby parlamentarne, koła poselskie oraz zespoły.\nSejm.\n \"Osobny artykuł: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.\"\nSejm liczy 460 posłów wybieranych w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i proporcjonalnych, w głosowaniu tajnym. Sejm zajmuje ważną pozycję w zakresie sprawowania funkcji ustrojodawczej, czego wyrazem jest jego pozycja w procesie zmiany konstytucji. Ponadto przypisane mu są funkcje następujące:\nPonadto Sejm:\nW pracy o charakterze urzędniczym, organizacyjno-technicznym i doradczym Sejm wspierany jest przez apolityczyny i działający permanentnie urząd – Kancelarię Sejmu.\nSkrócenie kadencji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=189807", "fragment_id": "15662/7", "subtitle": "", "title": "Ustrój polityczny Polski", "document_id": "15662", "start_index": 10915.0, "source": "wikipedia", "parentId": 189807.0, "score": 0.27465224266052246}, "uuid": "c07645cd-9211-480a-8ba1-5ec6498481c4"}, {"page_content": "Posłowie na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej VIII kadencji zostali wybrani podczas wyborów parlamentarnych, które odbyły się w dniu 23 marca 1980.\nPierwsze posiedzenie odbyło się 2 kwietnia 1980, a ostatnie, 70. – 31 lipca 1985. Kadencja Sejmu trwała od 23 marca 1980 do 31 sierpnia 1985. Pierwotnie miała upłynąć 23 marca 1984 (po 4 latach od dnia poprzednich wyborów), jednak została przedłużona na mocy ustaw konstytucyjnych z 13 lutego 1984 oraz 3 grudnia 1984.\nKluby i koła na pierwszym posiedzeniu Sejmu VIII kadencji i stan na koniec kadencji.\nPrzynależność klubowa.\nStan na koniec kadencji.\nPosłowie VIII kadencji zrzeszeni byli w następujących klubach i kołach poselskich:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188145", "fragment_id": "25733/0", "subtitle": "", "title": "Posłowie na Sejm Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej VIII kadencji", "document_id": "25733", "start_index": 0.0, "parentId": 188145.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2333245575428009}, "uuid": "acb43b9e-53ea-4f7c-b56a-cf84afbeaf39"}, {"page_content": "Izba wyższa parlamentu w Polsce. W jego skład wchodzi 100 senatorów wybieranych w jednomandatowych okręgach wyborczych. Tak jak posłowie, senatorowie mogą tworzyć kluby lub koła senackie, jak również wspólnie z posłami parlamentarne. Pracami Senatu RP kieruje marszałek Senatu wybierany na pierwszym posiedzeniu nowej kadencji. Senatorowie pracują w komisjach senackich oraz obradują na posiedzeniach zwoływanych przez marszałka.\nZgromadzenie Narodowe w III RP.\n \"Osobny artykuł: Zgromadzenie Narodowe (Polska).\"\nZgromadzenie Narodowe jest wspólnym posiedzeniem senatorów oraz posłów zwoływanym przez marszałka Sejmu, który również przewodniczy obradom. W przypadku kiedy Marszałek Sejmu nie może przewodniczyć obradom zastępuje go Marszałek Senatu.\nKadencje.\nSejmu w PRL.\nW PRL instytucja Senatu została zniesiona na podstawie wyników referendum w 1946 r., które zostało sfałszowane.\nSejmu i Senatu w III Rzeczypospolitej.\nPo zmianie Konstytucji PRL z 1952 w kwietniu 1989 przywrócono istnienie Senatu jako izby wyższej polskiego parlamentu.\nKadencja Sejmu RP i Senatu RP w III RP trwa 4 lata i rozpoczyna się w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu RP i kończy się w przeddzień pierwszego posiedzenia następnej kadencji. Sejm RP może skrócić kadencję uchwała podjętą większością 2/3 głosów co skutkuje skróceniem kadencji Senatu RP.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2462290", "fragment_id": "564857/1", "subtitle": "", "title": "Parlament Rzeczypospolitej Polskiej", "parentId": 2462290.0, "start_index": 1640.0, "document_id": "564857", "source": "wikipedia", "score": 0.6697424650192261}, "uuid": "a9af64c7-6de0-49c8-8c41-8af64184ea77"}, {"page_content": "\"Osobne artykuły: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej i Senat Rzeczypospolitej Polskiej.\"\nWładzę ustawodawczą stanowi dwuizbowy parlament (Sejm – 460 posłów, Senat – 100 senatorów) wybierany w bezpośrednich, powszechnych i tajnych wyborach parlamentarnych na 4-letnią kadencję od dnia pierwszego posiedzenia. Jego głównym zadaniem jest stanowienie prawa poprzez uchwalanie ustaw konstytucyjnych i zwykłych, w tym budżetowej, a także ratyfikowanie umów międzynarodowych. W wyjątkowych przypadkach opisanych w Konstytucji możliwe jest rozwiązanie Sejmu (a jednocześnie Senatu) przed upływem końca kadencji przez głowę państwa lub uchwałę przyjętą większością 2/3 głosów. Jego przedłużenie możliwe jest jedynie w czasie stanu wyjątkowego lub do 3 miesięcy po zakończeniu kadencji.\nOrganizację Sejmu i Senatu, porządek prac oraz sposób powoływania i działalności ich organów określają regulaminy uchwalone przez każdą z izb.\nSejm i Senat ze swego grona wybierają marszałka i wicemarszałków, którzy tworzą prezydium. Marszałek Sejmu jest najwyższym przedstawicielem izby niższej parlamentu, przewodniczy obradom Sejmu oraz reprezentuje go na zewnątrz. Sejm i Senat powołują również komisje parlamentarne: stałe, które mają za zadanie przygotowywanie projektów w dziedzinie ustawodawstwa i kontroli (obecnie działa ich 39: 25 w Sejmie i 14 w Senacie) oraz nadzwyczajne, powoływane w celu rozpatrzenia konkretnych spraw izby i ulegające rozwiązaniu po wykonaniu zadania. Specjalnym rodzajem komisji nadzwyczajnej jest sejmowa komisja śledcza.\nPosłowie i senatorowie mogą tworzyć kluby parlamentarne składające się z co najmniej 15 parlamentarzystów, a posłowie ponadto koła poselskie, dla utworzenia których potrzeba 3 posłów.\nPrzewodniczący klubów parlamentarnych wraz z członkami prezydium tworzą Konwent Seniorów, organ zapewniający współdziałanie klubów poselskich w sprawach związanych z działalnością i tokiem prac izb w polskim parlamencie. Posłom i senatorom w okresie sprawowania przez nich mandatu przysługuje immunitet.\n \"Zobacz też: Zgromadzenie Narodowe (Polska).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=44895", "fragment_id": "651609/31", "subtitle": "", "title": "Polska", "source": "wikipedia", "start_index": 47714.0, "parentId": 44895.0, "document_id": "651609", "score": 0.21120768785476685}, "uuid": "5dc2d766-3304-4bf0-a14f-a16218b23a32"}, {"page_content": "Skrócenie kadencji Sejmu – uchwała Sejmu bądź postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej skracające konstytucyjną 4-letnią kadencję Sejmu, skutkujące jednocześnie skróceniem kadencji Senatu i prowadzące do przeprowadzenia przedterminowych wyborów parlamentarnych.\nSkrócenie kadencji Sejmu w Konstytucji RP.\nUchwała Sejmu.\nWedług Konstytucji z 1997 Sejm może skrócić swoją kadencję uchwałą podjętą większością co najmniej 2/3 głosów ustawowej liczby posłów (tj. minimum 307 głosami na 460 posłów). Przegłosowanie takiej uchwały równoznaczne jest ze skróceniem kadencji Senatu. Po samorozwiązaniu się Sejmu Prezydent RP zarządza wybory i wyznacza ich datę na dzień przypadający nie później niż w ciągu 45 dni od dnia przegłosowania skrócenia kadencji Sejmu.\nPostanowienie Prezydenta RP.\nZgodnie z art. 98 ust. 4 Prezydent RP może zarządzić (w formie postanowienia) skrócenie kadencji Sejmu po zasięgnięciu niemających wiążącego charakteru opinii Marszałka Sejmu i Marszałka Senatu wyłącznie w wypadkach określonych w Konstytucji.\nW aktualnym stanie prawnym istnieją dwie sytuacje, w których dopuszczono taką decyzję Prezydenta:\nDecyzja taka dla swojej ważności nie wymaga kontrasygnaty ze strony premiera.\nSkutki skrócenia kadencji.\nPodjęcie decyzji o skróceniu kadencji nie powoduje zmian w zakresie obowiązków i uprawnień parlamentu. Sejm i Senat mają prawo zbierać się na posiedzenia, uchwalać ustawy oraz wykonywać swoje funkcje kontrolne. Zakończenie dotychczasowych kadencji następuje w przeddzień pierwszego posiedzenia nowo wybranego Sejmu.\nW przypadku skrócenia kadencji Prezydent RP ma obowiązek zarządzić wybory do Sejmu i Senatu, wyznaczając ich datę na dzień przypadający nie później niż w ciągu 45 dni od dnia zarządzenia skrócenia kadencji Sejmu. Pierwsze posiedzenie nowo wybranego Sejmu powinien zwołać nie później niż na 15 dzień po dniu przeprowadzenia wyborów.\nSkrócenie kadencji a rozwiązanie Sejmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3004694", "fragment_id": "1208574/0", "subtitle": "", "title": "Skrócenie kadencji Sejmu", "document_id": "1208574", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3004694.0, "score": 0.21871908009052277}, "uuid": "78ca2c27-e678-4812-a59f-86c3f6616df2"}, {"page_content": "Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji zostali wybrani podczas wyborów parlamentarnych, które odbyły się w dniu 4 marca 1928.\nPierwsze posiedzenie odbyło się 27 marca 1928, a ostatnie, 86. – 29 marca 1930. Kadencja Sejmu trwała od 27 marca 1928 do 30 sierpnia 1930. Pierwotnie miała upłynąć 27 marca 1933, jednak została skrócona na mocy orędzia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 sierpnia 1930 r. w sprawie rozwiązania Sejmu i Senatu.\nMarszałek senior 27 marca 1928\nMarszałek Sejmu od 27 marca 1928\nWicemarszałkowie Sejmu od 28 marca 1928\nLista według przynależności.\nBezpartyjny Blok Współpracy z Rządem.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPolska Partia Socjalistyczna.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nZwiązek Ludowo-Narodowy.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPolskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPolskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji - Grupa Korfantego.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPolskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nPolskie Stronnictwo Ludowe „Piast”.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nStronnictwo Chłopskie.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2905471", "fragment_id": "1155749/0", "subtitle": "", "title": "Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej II kadencji (1928–1930)", "parentId": 2905471.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1155749", "score": 0.28193795680999756}, "uuid": "9e488fe3-e1dd-4fc3-8181-3cc21d2c3826"}]}
{"id": "q_951", "question": "Jak nazywa się jeden z najsłynniejszych na świecie teatrów operowych znajdujący się w Mediolanie?", "answer": [{"page_content": "La Scala, właśc. Teatro alla Scala – teatr operowy w Mediolanie, jeden z najsłynniejszych na świecie. Gmach teatru zaprojektował w latach 1776–1778 architekt Giuseppe Piermarini. Na podstawie jego planów, w ciągu dwóch lat powstał gmach z klasycystyczną fasadą. W teatrze mieściło się ponad 3000 widzów, iluminowany był tysiącem świec, posiadał 5 wieńców lóż, z których każda była inna.\nNazwa „Teatro alla Scala” pochodzi od nazwiska księżnej Beatrycze Reginy della Scala, żony księcia Bernabo Viscontiego, fundatora kościoła Santa Maria alla Scala zbudowanego w XIV wieku, który stał niegdyś na placu budowy nowego gmachu opery. Przedstawienie inauguracyjne (opera Salieriego L'Europa riconosciuta) odbyło się 3 sierpnia 1778 roku. Poczynając od końca XVIII wieku La Scala odgrywa rolę centrum sztuki operowej o znaczeniu międzynarodowym. Mieści 3600 osób.\nLa Scala jest piątym wielkim budynkiem operowym, jaki został wybudowany w XVIII wieku we Włoszech. \nWiele włoskich oper powstało z przeznaczeniem do wykonania na tej scenie, m.in. dzieła operowe takie jak \"Turek we Włoszech\" Rossiniego, \"Norma\" Belliniego, \"Lucrezia Borgia\" Donizettiego, \"Madame Butterfly\" i \"Turandot\" Pucciniego, \"Mefistofeles\" Arrigo Boito czy \"Nabucco\", \"Otello\" i \"Falstaff\" Giuseppe Verdiego).\nW latach 2000–2004 przeprowadzono prace renowacyjne pod nadzorem Maria Botty, całość kosztowała 61,5 milionów euro. W czasie tych prac wzniesiono wysoką na 38 metrów wieżę sięgającą dodatkowo 16 metrów w głąb, a także dobudówkę w kształcie elipsy. 7 grudnia 2004 roku odbył się wieczór galowy zorganizowany z okazji ponownego otwarcia gmachu. W gali wzięło udział 2 tysiące osób, które płaciły nawet ponad 2 tys. euro za bilet.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=52917", "fragment_id": "643836/0", "subtitle": "", "title": "La Scala", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "643836", "parentId": 52917.0, "score": 0.8091907501220703}, "uuid": "f131bce3-3e32-4a1b-b958-e373c53ef89e"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Milano”. Zobacz też: Milano – grupa muzyczna.\nMediolan ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Milano&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Mediolanum&lt;/&gt;, lomb. &lt; lang=\"lmo\"&gt;Milan&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"lmo\"&gt;Milà&lt;/&gt;) – miasto i gmina w północnych Włoszech, stolica prowincji Mediolan i regionu Lombardia. Położone na północno-zachodnim skraju Niziny Padańskiej pomiędzy rzekami Ticino, Adda, Pad i Alpami. Mediolan położony jest na wysokości 122 m n.p.m. Drugie co do wielkości miasto Włoch – po Rzymie – z liczbą mieszkańców ponad 1 mln 300 tys.\nZnajdują się tu między innymi: siedem uniwersytetów (Statale, Bicocca, Iulm, Bocconi, Cattolica, Politecnico; założone m.in. w latach 1863, 1920 i 1924) i inne uczelnie, Akademia Literatury, instytuty naukowe oraz liczne instytucje kulturalne, w tym jedna z najbardziej znanych scen operowych – Teatro alla Scala, co czyni miasto jednym ze światowych centrów w tej dziedzinie.\nMediolan jest bardzo ważnym ośrodkiem międzynarodowej turystyki. W 2018 roku Mediolan odwiedziło 9,19 mln turystów z całego świata – był szesnastym najczęściej odwiedzanym miastem na świecie. Wraz z Rzymem i Wenecją jest jednym z trzech najważniejszych pod względem turystycznym włoskich miast. Mediolan uważany jest także za światową stolicę mody oraz finansowo-gospodarcze centrum Włoch. Swoje siedziby mają tutaj włoska giełda i największe włoskie korporacje, w tym liczne banki, instytucje ubezpieczeniowe, firmy telekomunikacyjne, a także największy prywatny włoski koncern telewizyjny Mediaset.\nMediolan był gospodarzem Wystawy Światowej Expo w 2015 roku.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9332", "fragment_id": "179666/0", "subtitle": "", "title": "Mediolan", "parentId": 9332.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "179666", "score": 0.24065452814102173}, "uuid": "7b0f474b-5e41-427b-bac7-4a6bc065d502"}, {"page_content": "Nicolai Gedda, właśc. Harry Gustaf Nikolai Lindberg, także Gädda (ur. 11 lipca 1925 w Sztokholmie, zm. 8 stycznia 2017 w Tolochenaz) – szwedzki śpiewak operowy, tenor.\nW 1952 debiutował w Sztokholmie i w ciągu kilku lat zyskał światową sławę jako jeden z najwybitniejszych tenorów lirycznych o wyjątkowej muzykalności i kulturze. Występował w wiodących teatrach operowych, m.in. La Scali w Mediolanie, Covent Garden Theatre w Londynie i Metropolitan Opera w Nowym Jorku. Największe sukcesy odniósł w repertuarze mozartowskim – jako Don Ottavio w \"Don Giovannim\" i Tamino w \"Czarodziejskim flecie\" – w operach włoskich i francuskich, dawał również recitale pieśni. Kilkakrotnie występował w Warszawie.\nW 2010 został uhonorowany najwyższym odznaczeniem nadawanym przez państwo francuskie: Orderem Legii Honorowej.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3765016", "fragment_id": "1289029/0", "subtitle": "", "title": "Nicolai Gedda", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3765016.0, "document_id": "1289029", "score": 0.12205562740564346}, "uuid": "2259a235-af70-495c-aa3d-9a36e8ee37e8"}, {"page_content": "Domenico Barbaja lub Barbaia (ur. około 1778 w Mediolanie, zm. 19 października 1841 w Posillipo) – włoski impresario operowy.\nŻyciorys.\nPoczątkowo pracował w charakterze kelnera w barach i restauracjach, legenda przypisuje mu wynalezienie kawy lub czekolady z bitą śmietaną zwanej barbaiate lub granita di caffè. Później zbił majątek na hazardzie, w 1808 roku wynajął stoły do gry w foyer mediolańskiej La Scali. W 1809 roku został menadżerem teatrów operowych w Neapolu, później kierował działalnością Theater am Kärntnertor w Wiedniu (1821–1828) i La Scali (1826–1831). W 1811 roku zaangażował do neapolitańskiego Teatro di San Carlo Isabellę Colbran, z którą łączył go romans zanim została ona żoną Gioacchino Rossiniego. Ze względu na swoje wpływy nazywany był „królem impresariów” i „wicekrólem Neapolu”. Promował i wystawiał opery Rossiniego, Mercadantego, Belliniego i Donizettiego. Jego postać stała się pierwowzorem głównego bohatera wydanej w 1937 roku powieści Emila Lucki \"Der Impresario\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5243556", "fragment_id": "1046381/0", "subtitle": "", "title": "Domenico Barbaja", "document_id": "1046381", "start_index": 0.0, "parentId": 5243556.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08131614327430725}, "uuid": "ffb0284a-4a66-4604-bd02-f295e4724ff1"}, {"page_content": "Odbył wiele zagranicznych tournées artystycznych, występował w najsłynniejszych teatrach operowych świata: w 1901 debiutował w La Scali w Mediolanie (w \"Mefistofelesie\" Boita), w 1907 w Metropolitan Opera w Nowym Jorku; od 1905 do 1935 corocznie śpiewał w Monte Carlo, w 1910 w \"Don Kichocie\", w specjalnie dla niego napisanej operze przez Masseneta.\nW 1905 r. czasowo stracił pracę za otwarte poparcie protestujących robotników petersburskich. Również w późniejszym okresie opowiadał się za zmianami społecznymi w Rosji.\nW 1922 r. opuścił Rosję i zamieszkał w Paryżu. Otrzymywał odznaczenia w czasach panowania Mikołaja II i w początkowym okresie władzy radzieckiej. Jego życie artystyczne i osobiste splatało się z burzliwą historią ojczystego kraju; spotykał się z uwielbieniem, ale też zarzucano mu awanturnictwo, nadużywanie alkoholu oraz skandale alkowy.\nKilkakrotnie śpiewał w Warszawie; podobno gdy go witał tłum na dworcu i proszono by zaśpiewał – Szalapin odpowiedział: „Ja tam nie wasz Janko [Jan Kiepura], cztoby wam na ulicach pieł”. W drodze do niej, 1 grudnia 1936, wystąpił tylko z jednym recitalem w Łodzi, w tamtejszym Teatrze Miejskim.\nJego wybitne operowe partie basowe to: tytułowe w \"Borysie Godunowie\" Musorgskiego, w \"Mefistofelesie\" Boita, w \"Don Kichocie\" Masseneta, Leporello w \"Don Giovannim\" Mozarta, Don Basilio w \"Cyruliku sewilskim\" Rossiniego, Mefistofeles w \"Fauście\" Gounoda, Włodzimierz Halicki i Kończak w \"Kniaziu Igorze\" Borodina. Szalapin był też znakomitym wykonawcą pieśni, zwłaszcza kompozytorów rosyjskich.\nZmarł 12 kwietnia 1938 roku w swym domu pod Paryżem, pochowano go na paryskim cmentarzu Batignolles. 29 października 1984 prochy jego spoczęły na Cmentarzu Nowodiewiczym w Moskwie\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=156367", "fragment_id": "9031/1", "subtitle": "", "title": "Fiodor Szalapin", "source": "wikipedia", "start_index": 1596.0, "parentId": 156367.0, "document_id": "9031", "score": 0.13915809988975525}, "uuid": "aab1abff-042a-4bd5-b3ef-c906ba61c755"}, {"page_content": "Francesco Merli (ur. 27 stycznia 1887 w Mediolanie, zm. 12 grudnia 1976 tamże) – włoski śpiewak operowy, tenor.\nŻyciorys.\nŚpiewu uczył się w Mediolanie u Carlo Negriniego i Adelaide Borghi. Początkowo występował w małych teatrach prowincjonalnych, w 1916 roku zadebiutował na deskach mediolańskiej La Scali jako Alvaro w oparze Gaspare Spontiniego \"Fernando Cortez\". Z La Scalą związany był następnie aż do 1942 roku. Gościnnie występował w Covent Garden Theatre w Londynie i Teatro Colón w Buenos Aires. Kreował rolę Kalafa w rzymskiej i londyńskiej premierze \"Turandot\" Giacomo Pucciniego. W 1932 roku debiutował na deskach nowojorskiej Metropolitan Opera w roli Radamesa w \"Aidzie\". Po wycofaniu się ze sceny w 1948 roku prowadził w Mediolanie działalność pedagogiczną.\nDo jego popisowych ról należały: Otello w \"Otellu\", Canio w \"Pajacach\", Dick Johnson w \"Dziewczynie ze Złotego Zachodu\", Don José w \"Carmen\", Samson w \"Samsonie i Dalili\".\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5465065", "fragment_id": "318074/0", "subtitle": "", "title": "Francesco Merli", "parentId": 5465065.0, "start_index": 0.0, "document_id": "318074", "source": "wikipedia", "score": 0.0842176303267479}, "uuid": "3ce36280-240f-47bf-9b0e-39cfe3ffe190"}, {"page_content": "Obecnie Teatro Regio uważany jest za jeden z czołowych tradycyjnych teatrów przedstawiających włoską \"opera lyrica\". Wystawiane są tu niemal wszystkie najwybitniejsze dzieła mieszczące się w tym kanonie.\nTeatr prezentuje głównie przedstawienia operowe. Odbywają się również spektakle baletowe, często w ramach nieformalnego festiwalu Danza di Parma. Sala teatru służy ponadto organizacji koncertów muzyki poważnej, w tym symfonicznej. Przedstawienia odbywają się całorocznie, z krótkimi okresami przerw: wakacyjnej (w środku lata) oraz bożonarodzeniowej (II połowa grudnia - I połowa stycznia). W październiku organizowany jest Festiwal Verdiego. Organizatorzy starają się, aby każde z dzieł tego kompozytora wystawione było przynajmniej raz na dwa lata.\nPubliczność Teatro Regio.\nSpektakle operowe w Teatro Regio odbywają się w specyficznej atmosferze tworzonej przez unikalną publiczność. Należy ona do najbardziej kompetentnych w ocenie artystycznego poziomu realizacji spektakli, lecz zarazem do najbardziej wymagających, oraz najbardziej „namiętnych”. Teatro Regio należy do nielicznych teatrów operowych świata, w których publiczność niezadowolona z poziomu wykonania spektaklu potrafi przerwać przedstawienie. W środowisku artystycznym panuje dość powszechne przekonanie, że śpiewak, który zdobył uznanie parmeńskiej publiczności, może z sukcesem śpiewać na każdej operowej scenie świata. Dlatego też niektórzy dość popularni wykonawcy, nierzadko wylansowani przez media, nie reprezentujący jednak najwyższego poziomu artystycznego, w obawie o swoją reputację unikają występów w Teatro Regio.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2515521", "fragment_id": "554946/3", "subtitle": "", "title": "Teatro Regio di Parma", "parentId": 2515521.0, "start_index": 5287.0, "document_id": "554946", "source": "wikipedia", "score": 0.44170820713043213}, "uuid": "2fe691e4-e4ee-46bf-ad6b-7ed78626bca8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy opery Verdiego. Zobacz też: gazociąg Nabucco.\nNabucco (skrót od \"Nabucodonosor\" - pol. Nabuchodonozor) – opera w czterech aktach Giuseppe Verdiego; prapremiera opery odbyła się 9 marca 1842 w Mediolanie, w Teatro alla Scala.\nTwórca libretta Temistocle Solera umieścił akcję w Jerozolimie i Babilonie około roku 587 p.n.e. Tytułowy Nabuchodonozor podbija Judeę. Perypetie sercowe córek króla i walki stronnictw dworskich o wpływy są tłem dla przedstawienia wydarzeń będących początkiem „niewoli babilońskiej” Żydów. Mediolańska publiczność, rozemocjonowana dodatkowo wspaniałą, momentami podniosłą muzyką, odniosła opowiadaną historię do ówczesnej sytuacji politycznej panującej we Włoszech. Burzliwe demonstracje na ulicach miasta spowodowały, że okupacyjne władze austriackie zakazały wystawiania opery na kontrolowanych przez siebie terenach.\n\"Nabucco\" był trzecią operą Verdiego. Pierwszą jednak, która przyniosła mu sławę i postawiła od razu w gronie najbardziej znanych kompozytorów. Kolejne sztuki operowe i inne dzieła muzyczne tego kompozytora przyćmiły nieco pamięć o \"Nabuchodonozorze\" w następnych latach. Współcześnie znajduje się ona w repertuarze prawie każdego teatru operowego. \"Va, pensiero\" – wzniosła pieśń Żydów (chór niewolników) z trzeciego aktu stała się nieoficjalnym hymnem Włoch [] i jest prawie zawsze bisowana [].\nZmarłego w 1901 roku kompozytora żegnało 300 000 mieszkańców Mediolanu w asyście dziewięciusetosobowego chóru, wykonującego \"Va pensiero\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86382", "fragment_id": "639817/0", "subtitle": "", "title": "Nabucco", "parentId": 86382.0, "start_index": 1.0, "document_id": "639817", "source": "wikipedia", "score": 0.15630629658699036}, "uuid": "56e7df9f-3394-4d93-9c8d-bf466f41d9dd"}, {"page_content": "Odnowiony teatr oddano do użytku publiczności ponownie 12 maja 1997, kilka dni przed setną rocznicą jego otwarcia. Jednakże sezon operowy rozpoczął się ze znacznym opóźnieniem. W 1998 roku przedstawiono jedynie premierę \"Aidy\" Verdiego. Pełny sezon operowy rozpoczął się praktycznie w 1999 roku.\nTeatro Massimo obecnie.\nObecnie Teatro Massimo stanowi jeden z najwspanialszych teatrów operowych we Włoszech. Znany jest z wysokiego poziomu artystycznego przedstawień. Wykonywany jest nie tylko klasyczny repertuar włoskiej muzyki operowej. W ostatnich latach na scenie pojawiają się również dzieła twórców francuskich, niemieckich oraz kompozytorów współczesnych. Niedawno, po raz pierwszy w historii teatru, zdecydowano się na przedstawienie pełnego cyklu Tetralogii Richarda Wagnera, choć przyjęty sposób inscenizacji tego olbrzymiego arcydzieła mógł wzbudzić liczne kontrowersje.\nCiekawostki.\nNa schodach Teatro Massimo rozgrywa się scena finałowa filmu \"Ojciec chrzestny III\", w której ginie córka Michaela Corleone.\nBibliografia.\nBibliografia tematyki hasła jest dość obszerna, w zdecydowanej większości w języku włoskim. Najważniejsze pozycje:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3189838", "fragment_id": "155729/2", "subtitle": "", "title": "Teatro Massimo", "source": "wikipedia", "start_index": 3818.0, "document_id": "155729", "parentId": 3189838.0, "score": 0.10693909227848053}, "uuid": "d7bb0dfc-7b8d-4786-a408-c736350623b8"}, {"page_content": "Teresa Saporiti (po mężu Codecasa) (ur. 1763 w Mediolanie, zm. 17 marca 1869 w Mediolanie) – włoska sopranistka.\nŚpiewała wraz ze starszą siostrą Antonią w teatrze operowym Pasquale Bondiniego. Antonia porzuciła karierę i zmarła w Mediolanie w 1787 roku. Teresa nadal występowała w teatrze do 1788, występując w Lipsku, Dreźnie i Pradze. Najbardziej znana jej rola w tym czasie, to Donna Anna w 1787 w światowej premierze Don Giovanniego w Pradze. Mozart pisał tę partię z przeznaczeniem właśnie dla Saporiti.\nW latach 1788 i 1789 śpiewała w Wenecji w Teatro Venier. Następnie pojawiła się w La Scali, śpiewała w teatrach Parmie, Modenie, Bolonii, Wiedniu, Moskwie i St Petersburgu. W Petersburgu była pierwszą śpiewaczką w teatrze operowym włoskiego kompozytora Gennaro Astarita i śpiewała tamże w operach Astarita, Paisiello i Cimarosy.\nW późniejszych latach używała nazwiska męża: Teresa Saporiti-Codecasa. Mieszkała w Mediolanie i prowadziła w swym domu salon artystyczny. Na jednym z odbywających się tam koncertów w 1841 roku Verdi zaprezentował muzykę do opery \"Nabucco\", która miała premierę w następnym roku w La Scali. Jej córka Fulvia przyjaźniła się w późniejszych latach z Verdim. Teresa Saporiti zmarła w Mediolanie w dniu 17 marca 1869 w wieku 106 lat.\nTeresa Saporiti komponowała m.in. dwie arie jej autorstwa \"Dormivo w mezzo al Prato\" i \"Caro mio ben, deh senti\" zostały opublikowane w 1796 roku.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2762876", "fragment_id": "1621191/0", "subtitle": "", "title": "Teresa Saporiti", "parentId": 2762876.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1621191", "source": "wikipedia", "score": 0.39369797706604004}, "uuid": "5da4c005-ea5e-4cbe-b44d-dd5efdeb7e4b"}]}
{"id": "q_952", "question": "Które miasto jest stolicą Estonii?", "answer": [{"page_content": "Tallinn (od 1219 do 1918 \"Rewel\", niem. hist. &lt; lang=\"de\"&gt;Reval&lt;/&gt;) – stolica i największe miasto Estonii, zlokalizowane na północy kraju, na brzegu Zatoki Tallińskiej. Tallinn zajmuje 7. miejsce na liście najbardziej inteligentnych miast świata. Wraz z fińskim Turku było Europejską Stolicą Kultury w 2011 roku.\nHistoria.\nŚredniowiecze.\nTallinn był silnym ośrodkiem gospodarczym już w X w. Często osiedlali się w nim kupcy fińscy. W 1154 r. arabski uczony Al-Idrisi wspominał o grodzie \"Kaluri\" (dawna nazwa Tallinna, która po raz pierwszy występuje w latopisie ruskim 1223 r. – \"Koływań\", prawdopodobnie wśród Finów i Estów nazwa ta brzmiała \"Kalevanlinna\"). W 1219 r. król duński Waldemar II Zwycięski, odbywający wyprawę krzyżową przeciw pogańskim Estom, zdobył fiński zamek \"Lyndanise\", który kazał zburzyć i zbudować nową twierdzę. W językach fińskim i estońskim nazwa Tallinn tłumaczy się na „miasto duńskie” (\"taani linn\") albo „miasto rolnicze” (\"talu linn\"). Inne – oprócz Kolyvana lub Kalevanlinna – historyczne warianty nazwy miasta to Rewal (Reval, Revalia, Rewel, Revel, Reveln) i Lindanisa (Lyndanise, Lindanäs); nazwa Tallinn obowiązuje od 1918.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54380", "fragment_id": "650047/0", "subtitle": "", "title": "Tallinn", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "650047", "parentId": 54380.0, "score": 0.4749821126461029}, "uuid": "c2412c25-2a70-401f-81da-33b3236cf178"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nEstonia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"et\"&gt;Eesti&lt;/&gt;), Republika Estońska (est. &lt; lang=\"et\"&gt;Eesti Vabariik&lt;/&gt;) – państwo unitarne w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, nad Zatoką Fińską, nad którą leży Tallinn, stolica i największe miasto kraju, i Zatoką Ryską. Powstało po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy z Łotwą od południa i z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską. Jedno z najbardziej zinformatyzowanych państw świata.\nNazwa.\nNazwa \"Estonia\" (we współczesnym języku estońskim \"Eesti\") może być wywodzona ze słowa \"Aestii\", zlatynizowanej nazwy nadanej przez starożytnych Germanów ludom zamieszkującym tereny na północny wschód od Wisły. Rzymski historyk Tacyt w 98 r. n.e. po raz pierwszy pisał o ludach \"Aestii\" i wczesnych Skandynawach.\nDawne skandynawskie sagi nazywają ziemie na południe od Zatoki Fińskiej \"Eistland\".\nTożsamość.\nEstonia a Skandynawia.\n \"Osobny artykuł: Nordycka tożsamość Estonii.\"\nEstonia ma silne wpływy skandynawskie, szczególnie szwedzkie i duńskie. Sama nazwa stolicy Estonii – Tallinn znaczy „Duńskie Miasto”.\nPo uzyskaniu przez Estonię niepodległości w 1918 roku rząd estoński rozpoczął starania o przyjęcie do kręgu krajów nordyckich. Osobą szczególnie zainteresowaną włączeniem Estonii do tej grupy był Aleksander Kesküla. Próby te zostały zahamowane po drugiej wojnie światowej, po aneksji kraju przez ZSRR.\nPo odzyskaniu niepodległości w 1991 r. powrócono do idei identyfikacji z kulturą nordycką. Kluczowym momentem była przemowa estońskiego ministra spraw zagranicznych Toomasa Hendrika Ilvesa w Szwedzkim Instytucie Spraw Zagranicznych w 1999 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1346", "fragment_id": "169244/0", "subtitle": "", "title": "Estonia", "document_id": "169244", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1346.0, "score": 0.9626295566558838}, "uuid": "31a91c73-5ee5-4d37-be11-24e84d74b642"}, {"page_content": "Według danych pochodzących z 2018 roku Estonia posiadała 57 miast o ludności przekraczającej 1 tys. mieszkańców. Stolica kraju Tallinn jako jedyne miasto liczył ponad 100 tys. mieszkańców; 2 miasta z ludnością 50÷100 tys., 2 miasta z ludnością 25÷50 tys. oraz reszta miast poniżej 25 tys. mieszkańców.\nNajwiększe miasta w Estonii.\nLista 30 największych miast w Estonii według liczby mieszkańców (stan na 2018):\nAlfabetyczna lista miast w Estonii.\nA.\nAbja-Paluoja - Antsla\nE.\nElva\nH.\nHaapsalu\nJ.\nJaanilinn - Jõgeva - Jõhvi\nK.\nKallaste - Karksi-Nuia - Kehra - Keila - Kilingi-Nõmme - Kiviõli - Kohtla-Järve - Kunda - Kuressaare - Kärdla\nL.\nLihula - Loksa\nM.\nMaardu - Mustvee - Mõisaküla\nN.\nNarwa (\"Narva\") - Narva-Jõesuu\nO.\nOtepää\nP.\nPaide - Paldiski - Põltsamaa - Põlva - Parnawa (\"Pärnu\") - Püssi\nR.\nRakvere - Rapla - Räpina\nS.\nSaue - Sillamäe - Sindi - Suure-Jaani\nT.\nTallinn - Tamsalu - Tapa - Tartu - Tõrva - Türi\nV.\nValga - Viljandi - Võhma - Võru\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=252412", "fragment_id": "1459665/0", "subtitle": "", "title": "Miasta w Estonii", "parentId": 252412.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1459665", "score": 0.8064056634902954}, "uuid": "74b7e5b9-c9c8-4206-b73a-bcd3265625f6"}, {"page_content": "Estonia jest podzielona na 15 prowincji (est. maakonnad; lp. – maakond; ‘powiat’). Prowincje z kolei dzielą się w sumie 79 gmin dwóch rodzajów: 15 miejskich (\"linn\") i 64 wiejskie (\"vald\").\nDemografia.\n \"Osobny artykuł: Demografia Estonii.\"\nLiczba ludności Estonii na koniec 2018 roku wyniosła 1 323 820 osób, o 4690 osób więcej niż na koniec 2017. Zmiana ta wynika przede wszystkim z migracji. W 2018 roku do Estonii przyjechało 13 030 osób, a wyjechało 6940. Wzrosła również liczba urodzeń dzieci do około 14 270, o około 500 więcej niż w poprzednim roku.\nEstończycy stanowią 68,6% ludności (spis z 2006 r.), Rosjanie 25,6% (głównie w Tallinnie, Kohtla-Järve i Narwie), Ukraińcy 2,1%, Białorusini 1,3%, Finowie 0,9%; pozostali to głównie Tatarzy, Łotysze, Żydzi, Polacy i Litwini. Od początków lat 90. spadek liczby ludności. Przyrost naturalny od 1991 ujemny (–5,3‰ w 1995 i –4,1‰ w 1997). Wskaźnik urodzeń 8,7‰ (1997); w wieku do 14 lat 19% populacji, 65 lat i więcej 14%. Ludność miejska 69% (1997). Gęstość zaludnienia 29,4 osób na km² (największa w północnej części, między Tallinnem a Narwą). Główne miasta poza stolicą: Tartu, Narwa, Kohtla-Järve, Parnawa.\nStruktura etniczna.\nPo zajęciu Estonii przez ZSRR, do tego kraju przesiedlono wielu Rosjan i innych Słowian stanowiących dziś ponad 28% mieszkańców kraju, ludzie ci w dużej części nie znają języka estońskiego, dlatego nie mogą zdać egzaminu przyznającego obywatelstwo estońskie. Po odzyskaniu niepodległości Estonii obywatelstwo estońskie nie zostało przyznane przywiezionym za ZSRR Rosjanom i ich potomkom, muszą oni ubiegać się o nie tak jak obcokrajowcy.\n\"Narodowości według spisu z 2000 roku:\"\nPolacy w Estonii.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1346", "fragment_id": "169244/5", "subtitle": "", "title": "Estonia", "document_id": "169244", "start_index": 7360.0, "parentId": 1346.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26946014165878296}, "uuid": "13b3946a-ed74-42e8-b32f-ed88e216615c"}, {"page_content": "Estonia jest jednym z najlepiej rozwiniętych gospodarczo państw dawnego bloku wschodniego oraz razem z Litwą jest jedną z najbogatszych republik dawnego Związku Radzieckiego.\nW 2015 r. Estonia była 25. gospodarką Unii Europejskiej pod względem wielkości PKB w parytecie siły nabywczej i 108. gospodarką świata, a pod względem wielkości PKB nominalnego – 26. gospodarką UE i 102. gospodarką świata.\nW 2015 r. PKB per capita w parytecie siły nabywczej Estonii wyniósł 21 400 PPS (74,6% średniej UE), a PKB per capita nominalny – 15 580 euro (54,2% średniej UE).\nEstonia jest państwem przemysłowo-rolniczym. Do 1991 wchodziła w skład nadbałtyckiego regionu ekonomicznego ZSRR, była silnie uzależniona od importu surowców i paliw. Reforma systemu gospodarczego została zapoczątkowana przed uzyskaniem niepodległości. Estonia jako pierwsze z państw powstałych po rozpadzie ZSRR opuściła w 1992 strefę rublową. Obecnie dynamicznie rozwijający się kraj (średniorocznie 9–12%), gospodarka oparta na usługach (69%). Przemysł to 28% PKB, a rolnictwo 4%.\nDuża komputeryzacja państwa. Znaczne pozyskanie torfu. Silnie rozwinięty przemysł maszynowy, elektroniczny, drzewny i meblarski, chemiczny i spożywczy. Głównym ośrodkiem jest stolica Tallinn. Produkcja energii 8,8 TWh, piwa 95 mln litrów. Uprawa głównie jęczmienia, pszenicy, ziemniaków i żyta, w hodowli większe znaczenie mają trzoda i bydło mięsne. Pomyślnie rozwija się rybołówstwo – 104 tys. ton ryb.\nPort morski w Tallinnie należy do większych na Bałtyku. Sieć drogowa liczy 28 tys. km, a jej uzupełnieniem jest 958 km kolei (2005 r.). Coraz większe znaczenie ma turystyka (dochody przekraczają pół miliarda dolarów). Eksport 9,65 mld dolarów (2006 rok), import 12,61 mld (2006) dolarów. Wartość PKB w 2004 roku wyniosła 7,2 mld euro, czyli 5,4 tys. na mieszkańca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1346", "fragment_id": "169244/9", "subtitle": "", "title": "Estonia", "parentId": 1346.0, "start_index": 14189.0, "document_id": "169244", "source": "wikipedia", "score": 0.2496611475944519}, "uuid": "0a5b1bee-095c-4ca6-92aa-dafda9fddec7"}, {"page_content": "Stare Miasto ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"et\"&gt;Tallinna vanalinn&lt;/&gt;) – zabytkowe centrum stolicy Estonii, rozwijającej się w przeszłości jako kluczowy ośrodek Hanzy, którego świetność widoczna jest w przepychu budowli publicznych (szczególnie kościołów) oraz architektury domów kupieckich, wyjątkowo dobrze zachowanych pomimo szkód wyrządzonych na przestrzeni wieków.\n8 kwietnia 1997 Stare Miasto w Tallinnie zostało uznane za zabytek narodowy Estonii i wpisane na Państwową Listę Pomników Kultury (\"Kultuurimälestiste riiklik register\") pod numerem 2589.\n7 grudnia 1997 roku Stare Miasto w Tallinnie zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nStare Miasto w Tallinnie składa się z dwóch części: Górnego Miasta, położonego na wysokim, wapiennym wzgórzu i Dolnego Miasta rozciągającego się u jego stóp. Charakterystyczna panorama miasta, która tworzy wiele wież kościelnych, widoczna jest z daleka, zarówno od strony lądu, jak i morza. Obszar chroniony Starego Miasta ma powierzchnię 113 ha, a rozciągająca się wokół niego strefa buforowa – 2253 ha.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3200090", "fragment_id": "151384/0", "subtitle": "", "title": "Stare Miasto w Tallinnie", "document_id": "151384", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3200090.0, "score": 0.5451698303222656}, "uuid": "44a3c2ae-d285-425e-8a1c-73658ab5bad0"}, {"page_content": "Za czasów Estońskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej miasto było miejscem odpoczynku dla uprzywilejowanych grup społecznych. Od 1940 r. zamknięto dla żeglugi międzynarodowej znajdujący się tu port, a na początku lat pięćdziesiątych zaprojektowano centralny plac i prospekt imienia Lenina. Z ziemią zrównano zabudowania starego miasta i budynek kościoła św. Mikołaja, wybudowano natomiast największą w krajach bałtyckich fabrykę puszkowanych ryb. Po odzyskaniu przez Estonię niepodległości, Parnawę ogłoszono w 1996 r. letnią stolicą Estonii. W 2004 r. otwarty został tu największy w krajach bałtyckich park wodny, a dwa lata później oddano do użytku nadmorską promenadę.\nGospodarka.\nW mieście rozwinął się przemysł rybny, lniarski, maszynowy, spożywczy oraz drzewny\nKurort.\nMiasto jest głównym ośrodkiem turystycznym w Estonii, co zawdzięcza długim piaszczyste plaże i atrakcyjnemu położeniu na brzegu zatoki morskiej. Turystyczne walory Parnawy zaczęto wykorzystywać już w pierwszej połowie XIX wieku. Obecnie kurort oferuje m.in. kąpiele borowinowe[].\nArchitektura.\nNajstarszymi zabytkami są fortyfikacje miejskie: fragmenty bastionów i fosy, Czerwona Wieża muru miejskiego z XV wieku oraz Brama Tallińska z XVII wieku[].\nZ pierwszej połowy XX wieku pochodzi secesyjna willa Ammende (1905) oraz kilka funkcjonalistycznych budynków zaprojektowanych przez wieloletniego architekta miejskiego Olewa Siinmaa, takich jak Pärnu Beach Hotel (1937, z Antonem Soansem) i Pärnu Beach Café (1940)[].\nW drugiej połowie XX wieku wybudowano nowy gmach Teatru Endla oraz kilka budynków sanatoryjnych[].\nNa terenie ośrodka znajduje się długie kąpielisko z płaskim dnem morskim oraz strefa parku nadmorskiego, znajdują się tu również sanatoria, łaźnie borowinowe, domki letniskowe itp[].\nNatura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=345228", "fragment_id": "97375/2", "subtitle": "", "title": "Parnawa", "parentId": 345228.0, "start_index": 2420.0, "source": "wikipedia", "document_id": "97375", "score": 0.19976575672626495}, "uuid": "5d82fe88-79e5-4be3-a244-7453fa4513a3"}, {"page_content": "Estońska deklaracja niepodległości (także Manifest do ludu Estonii, est. \"Manifest kõigile Eestimaa rahvastele\") – akt proklamujący powstanie niepodległej Republiki Estonii, wydany 24 lutego 1918.\nPoczątkowo planowano go ogłosić 21 lutego, ostatecznie jednak zrobiono to 23 lutego wieczorem w Parnawie (Pärnu), a następnego dnia w stolicy, Tallinnie.\nDeklarację ogłoszono po wycofaniu się z Estonii Rosji, gdy kraj znalazł się pod administracją niemiecką. Niemcy nie uznali od razu estońskiej deklaracji niepodległości i dopiero po rewolucji w Niemczech, w połowie listopada 1918, formalnie przekazali władzę rządowi estońskiemu. Dopiero zaś 2 lutego 1920, po wojnie z bolszewikami zawarto traktat w Tartu, stwierdzający rosyjskie uznanie niepodległości Estonii. Nowe państwo uzyskało powszechne uznanie międzynarodowe i w 1921 roku zostało przyjęte do Ligi Narodów.\nDzień 24 lutego jest obchodzony w Estonii jako Dzień Niepodległości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1666557", "fragment_id": "716197/0", "subtitle": "", "title": "Estońska deklaracja niepodległości", "document_id": "716197", "start_index": 0.0, "parentId": 1666557.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3451600968837738}, "uuid": "6ad89273-f8b4-4b4f-b599-8c05fbb1d126"}, {"page_content": "Rewel pozostał w rękach Rosji aż do 1918 r., gdy po ogłoszeniu niepodległości Republiki Estońskiej stolica oficjalnie zyskała nazwę Tallinn. W trakcie II wojny światowej miasto znajdowało się pod okupacją radziecką od 1940, niemiecką od 1941 i ponownie radziecką od 1944, jednakże uniknęło poważnych zniszczeń (te, które miały miejsce, zostały dokonane przez lotnictwo sowieckie podczas odbijania miasta z rąk niemieckich w 1944 r.).\nPo rozpadzie Związku Radzieckiego i ponownym odzyskaniu niepodległości przez Estonię Tallinn w znacznym stopniu odzyskał swoje zachodnie oblicze. W 1989 r. w Tallinnie założono Związek Polaków w Estonii. W 2002 r. zorganizowano tutaj 47. Konkurs Piosenki Eurowizji 2002. W 2009 na Placu Wolności (&lt; lang=\"et\"&gt;Vabaduse väljak&lt;/&gt;) odsłonięto pomnik upamiętniający zwycięstwo w wojnie o niepodległość Estonii z lat 1918-1920. W 2011 roku miasto to otrzymało tytuł Europejskiej Stolicy Kultury.\nZabytki.\nTradycyjnym wyznaniem Estończyków jest protestantyzm (luteranizm), toteż większość obiektów sakralnych w Tallinnie należy do jego parafii. Z mniejszością rosyjską w mieście związane są natomiast cerkwie prawosławne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=54380", "fragment_id": "650047/2", "subtitle": "", "title": "Tallinn", "parentId": 54380.0, "start_index": 2665.0, "document_id": "650047", "source": "wikipedia", "score": 0.6327009201049805}, "uuid": "8fd78089-d82b-4bf6-a70e-99edb5c51552"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Administratura kościelna infobox/styles.css\" /&gt;\nDiecezja Tallinna (do 2024 Administratura Apostolska Estonii, łac. \"Apostolica Administratio Estoniensis\") – diecezja dla katolików obrządku łacińskiego oraz jednostka podziału terytorialnego estońskiego Kościoła katolickiego. Utworzona 1 listopada 1924 przez Piusa XI jako administratura apostolska obejmująca swoim zasięgiem całą Estonię. Podniesiona przez papieża Franciszka do rangi diecezji 26 września 2024.\nHistoria.\nDnia 2 lutego 1920 Estonia ogłosiła niepodległość. W 1924 papież Pius XI chcąc uniezależnić katolików estońskich spod jurysdykcji archidiecezji ryskiej utworzył Administraturę Apostolską z siedzibą w Tallinnie.\nPrzełomowym wydarzeniem w rozwoju Kościoła katolickiego w Estonii było wyświęcenie w 1936 pierwszego biskupa pochodzącego z tego kraju. Przed rozpoczęciem II wojny światowej liczba katolików w Estonii szacowana była na około 5 tysięcy, z czego najwięcej z nich mieszkało w stolicy kraju – Tallinnie (2333), Tartu (1073), Narwie (ok. 600) i Valdze (ok. 800). W 1939, kraj znalazł się pod okupacją sowiecką, co rozpoczęło prześladowania tutejszej wspólnoty katolickiej. Aresztowano m.in. abpa Eduarda Profittlicha, który zmarł w więzieniu w 1942 roku. Zamknięto wszystkie świątynie pozostawiając czynne jedynie dwa kościoły.\nPo ponownym ogłoszeniu niepodległości przez Estonię w 1990 kraj ten nawiązał ponownie stosunki dyplomatyczne ze Stolicą Apostolską. Dnia 10 września 1993 Jan Paweł II odbył podróż apostolską do Estonii, która była pierwszą w historii tego kraju.\nW 2018 roku papież Franciszek odbył podróż apostolską do Estonii.\nW 2024 na mocy decyzji papieża Franciszka została podniesiona do rangi diecezji.\nAdministratorzy apostolscy.\n \"Osobny artykuł: Administratorzy Estonii.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1665066", "fragment_id": "715787/0", "subtitle": "", "title": "Diecezja Tallinna", "document_id": "715787", "start_index": 0.0, "parentId": 1665066.0, "source": "wikipedia", "score": 0.41690218448638916}, "uuid": "1ba9b291-f2b6-454e-a06f-9989b82ad2f0"}]}
{"id": "q_953", "question": "Co charakteryzuje się brakiem sprężystości, nie ma określonego kształtu i przyjmuje zawsze kształt naczynia, w którym się znajduje?", "answer": [{"page_content": "Na tę stronę wskazuje „faza ciekła”. Zobacz też: \"eluent\" – faza ciekła w chromatografii.\n Ta strona dotyczy stanu skupienia materii. Zobacz też: jezioro Ciecz w województwie lubuskim.\nCiecz – stan skupienia materii pośredni między ciałem stałym a gazem, w którym ciało fizyczne trudno zmienia objętość, ale łatwo zmienia kształt. Wskutek tego ciecz przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje, ale w przeciwieństwie do gazu nie rozszerza się, aby wypełnić je całe. Powierzchnia styku cieczy z gazem lub próżnią nazywa się powierzchnią swobodną cieczy.\nIstnienie cieczy ogranicza od strony niskich temperatur temperatura krzepnięcia, a od wysokich temperatura wrzenia. \nCzysta ciecz może istnieć w temperaturze niższej od temperatury krzepnięcia – nazywana jest wówczas cieczą przechłodzoną. Może ona także istnieć w temperaturze wyższej od temperatury wrzenia – jest wtedy nazywana cieczą przegrzaną. Ciecz przechłodzona lub przegrzana jest w nietrwałym stanie termodynamicznym i pod wpływem zanieczyszczenia lub zaburzenia odpowiednio krzepnie lub wrze. Niektóre substancje ciekłe o dużej lepkości nie krystalizują pozostając w stanie amorficznym, który wbrew często wyrażanej opinii nie jest cieczą przechłodzoną. \nWłasności cieczy wynikają z zachowania się jej cząsteczek:\nCiecze kwantowe.\nW analogii do klasycznych cieczy wprowadza się pojęcie cieczy kwantowych, w których oddziaływanie ma istotny wpływ na właściwości układu i nie może zostać pominięte. Do cieczy kwantowych zaliczamy układy silnie oddziałujących fermionów lub bozonów.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=773", "fragment_id": "181450/0", "subtitle": "", "title": "Ciecz", "document_id": "181450", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 773.0, "score": 0.4674340784549713}, "uuid": "a19f72b5-b54a-451b-a2eb-991b749f255a"}, {"page_content": "Tętnica, naczynie tętnicze ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;arteria&lt;/&gt;) – makroskopowo widoczne naczynie krwionośne o nieprzepuszczalnej ścianie, które bez względu na fizjologiczny skład krwi, prowadzi krew z serca do narządów ciała. Układ naczyń tętniczych jest połączony z układem naczyń żylnych poprzez sieć naczyń włosowatych.\nBudowa makroskopowa tętnic.\nW żyjącym organizmie tętnice mają postać różowawych, tętniących cew, rozszerzających się i zwężających zgodnie z pracą serca. Ruchy tętnic nazywa się tętnieniem (łac. \"pulsatio\"). Za sprężystość tętnic odpowiada duża ilość tkanki łącznej sprężystej znajdująca się w ich ścianach.\nPo śmierci organizmu tętnice mają barwę białawą i zazwyczaj nie zawierają krwi, przepchniętej przez umierające serce do naczyń włosowatych i żylnych. W związku z tym przekroje \"zieją\", tzn. ich światło jest otwarte. Stało się to podstawą przeświadczenia uczonych starożytności i średniowiecza, że tętnice wypełnione są powietrzem (łac. \"aër\", w tym znaczeniu \"pulsus vitalis\").\nBudowa mikroskopowa ściany tętnicy.\nŚciany tętnic składają się z, w różnym stopniu rozwiniętych, warstw:\nTypologia i fizjologia.\nPod względem wielkości (średnicy) tętnice można podzielić na duże, średnie i małe, czyli tętniczki.\nPod względem budowy tętnice dzielą się na tętnice typu sprężystego, typu mięśniowego i o budowie pośredniej, czyli mieszane.\nTętnice typu sprężystego.\nDuże naczynia w bezpośrednim sąsiedztwie serca. Zalicza się do nich aortę, pień ramienno-głowowy, tętnice szyjne wspólne i wewnętrzne, tętnice podobojczykowe, tętnice biodrowe wspólne oraz tętnice płucne. Na przekroju poprzecznym zbudowane są z (od światła naczynia):", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29653", "fragment_id": "169507/0", "subtitle": "", "title": "Tętnica", "parentId": 29653.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169507", "score": 0.24262799322605133}, "uuid": "546b0292-0666-40be-9d19-7bd37fb031ca"}, {"page_content": "Psykter ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ψυκτήρ&lt;/&gt;, lm ψυκτῆρες psyktḕres) – starogreckie brzuchate naczynie służące do chłodzenia wina; nie jest ostatecznie określone, czy umieszczano w nim napój (wino), czy masę chłodzącą.\nSpośród innych wyróżniało się charakterystycznym kształtem: w dolnej części osadzone na wąskiej i wysokiej podstawie ze stabilną stopką, a powyżej grzybkowato rozszerzone, z niewysoką szyjką o masywnym, pierścieniowatym wylewie. Specyficzny kształt miał być dostosowany do umieszczenia psyktera w naczyniu z zimną wodą. Naczynie było najczęściej pozbawione uchwytów; niekiedy dwa niewielkie otwory wlewowe umieszczano obustronnie w górnej partii jego brzuśca. Psykter występował krótkotrwale w greckiej ceramice końca VI wieku i w V wieku p.n.e., najwyżej w ciągu około 50 lat.\nNajwięcej zachowanych egzemplarzy spotykanych jest w zdobieniu czarnofigurowym, utrzymującym się też w V wieku p.n.e. Naczynie najchętniej dekorowano scenami o tematyce dionizyjskiej i związanej z sympozjonami, a także mitologicznymi, często ukazującymi walki i wojowników. Klasycznym przykładem swobodnej tematyki jest zachowany w zbiorach Ermitażu psykter Eufroniosa z ucztującymi heterami.\nTermin ten u autorów starożytnych występuje jednak w nie dość czytelnym określeniu. Można odnosić go zarówno do wypełnionego zimną wodą naczynia, które wstawiano do krateru wypełnionego winem, jak i (poświadczonej archeologicznie) odmiany naczynia o podwójnych ściankach (jak np. amfora o dodatkowym otworze przeznaczona dla dwóch różnych płynów). Wynalezienie nowej odmiany psyktera przypisuje się ateńskiemu warsztatowi Nikostenesa.\nPóźniejsze opisy wskazują, że były to naczynia metalowe na ogół wykonane z brązu, praktycznie stwarzającego lepszy efekt schłodzenia.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5319918", "fragment_id": "346627/0", "subtitle": "", "title": "Psykter", "document_id": "346627", "start_index": 0.0, "parentId": 5319918.0, "source": "wikipedia", "score": 0.19725380837917328}, "uuid": "84d43f95-51e0-4f6f-b911-f69dac7aa6d0"}, {"page_content": "Sprężystość – właściwość fizyczna ciał makroskopowych odzyskiwania pierwotnego kształtu (postaci) i objętości po usunięciu sił zewnętrznych wywołujących odkształcenie.\nSprężystość objętościową wykazują wszystkie ciała (stałe, ciecze i gazy), sprężystość kształtu tylko ciała stałe.\nIstotną cechą sprężystości ciała jest zachowanie energii tego procesu.\nMikroskopowa natura sprężystości.\nMiędzy atomami danego materiału o właściwościach sprężystych działają krótkozasięgowe siły o dużych wartościach. Podczas sprężystej deformacji takiego materiału, zmieniają się odległości międzyatomowe i kąty walencyjne (kąty między wiązaniami atomowymi), co w rezultacie wiąże się z dużymi zmianami energetycznymi (energia sprężystości wzrasta). Dlatego deformacje sprężyste są niewielkie i tym niewielkim deformacjom towarzyszą stosunkowo duże siły. Po zaniknięciu siły powodującej odkształcenie sprężyste materiał wraca do swoich poprzednich wymiarów, ponieważ układ dąży do osiągnięcia minimum energii swobodnej. Atomy materiału ponownie zajmą swoje poprzednie pozycje.\nGranica sprężystości.\n \"Osobny artykuł: Granica sprężystości.\"\nJeśli zakres odkształceń danego materiału przekroczy graniczną wartość odkształceń sprężystych, to albo materiał straci swoją ciągłość, czyli pęka, jeśli był kruchy, albo też, jeśli był ciągliwy (plastyczny), nastąpi w materiale przyrost odkształcenia bez przyrostu naprężenia i wejdzie on w zakres deformacji plastycznej (płynięcie), która jest nieodwracalna.\nSprężystość a elastyczność.\n \"Osobny artykuł: Elastyczność (polimery).\"\nSprężystość czasem mylona jest z elastycznością, z którą mamy do czynienia np. w przypadku gumy. Jednak mikroskopowa natura elastyczności jest inna.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=338248", "fragment_id": "50859/0", "subtitle": "", "title": "Sprężystość", "parentId": 338248.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "50859", "score": 0.14182116091251373}, "uuid": "1bf7a2a9-3358-4d44-8442-564077bad0bb"}, {"page_content": "Membranofony – w klasyfikacji naukowej grupa instrumentów muzycznych, w których źródłem dźwięku (wibratorem) jest drgająca membrana (zazwyczaj skóra lub błona) napięta na rezonatorze (ramce o dowolnym kształcie lub korpusie otwartym bądź sklepionym z jednej strony). Dźwięk wydobywa się uderzając membranę pałką (bez główki lub z główką z filcu, drewna, gumy itp.), palcami lub dłonią, pocieranie dłonią, palcami, stalową szczoteczką, smyczkiem, uderzanie membraną o dłoń, łokieć lub kolano lub zadęcie. Membranofony razem z idiofonami tworzą grupę instrumentów perkusyjnych. Rozróżnia się membranofony o wysokości dźwięku nieokreślonej (np. bębny) i określonej (np. kotły). W orkiestrze wchodzą w skład perkusji i służą przede wszystkim do podkreślenia rytmu.\nBudowa i zasada działania.\nPrzez pojęcie „membrana” rozumiane jest ciało stałe o bardzo małej grubości w stosunku do długości i szerokości. Membrana z natury jest niesprężysta. Przez równomierne napięcie jej na otwartym obwodzie kolistego naczynia (cylindra) uzyskuje sprężystość i zdolność do wykonywania drgań, które są źródłem dźwięków. Drgania membrany rozchodzą się we wszystkich kierunkach w postaci fali głosowej, odbijają od obudowy i interferują tworząc wielowęzłowe fale stojące i generując szereg tonów nieharmonicznych – wieloton odbierany przez zmysł słuchu jako szum.\nNiektóre membranofony (np. kotły) wydają dźwięki o określonej wysokości – możliwe jest to poprzez rezonansowe wzmocnienie jednej z częstotliwości membrany korpusem i słupem powietrza w nim zawartym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=109870", "fragment_id": "10571/0", "subtitle": "", "title": "Membranofony", "parentId": 109870.0, "start_index": 0.0, "document_id": "10571", "source": "wikipedia", "score": 0.112685427069664}, "uuid": "20b3b57a-82cf-48f1-86e8-43fb8ee1f3ad"}, {"page_content": "Poszczególne narządy posiadają zwykle główne źródło unaczynienia oraz szereg naczyń pomocniczych.\nPrzebieg naczynia w pobliżu i obrębie unaczynianego organu zależny jest od jego funkcji i ruchomości. Przebieg łukowaty związany jest z ruchami narządu w trakcie pracy mięśni i stawów (np. tętnice unaczyniające gruczoł tarczowy człowieka), przebieg wężowaty lub śrubowaty mają tętnice zaopatrujące narządy o zmiennej objętości i kształcie (np. tętnice maciczne u kobiety, tętnice pęcherzowe, tętnice wargowe, tętnice językowe). Przebieg wężowaty pojawia się też z wiekiem w związku ze spadkiem sprężystości ścian (np. tętnica skroniowa człowieka).\nW okolicach stawów tętnice przebiegają po stronie zginaczy, co pozwala uchronić naczynia przed rozciąganiem, a ponadto podłużne napięcie ściany oddala naczynie od stawu przez co zmniejsza stopień załamania i ograniczenia przepływu. Sieć tętnicza oplatająca staw (łac. \"rete arteriosum\") również zapobiega ograniczeniu przepływu krwi podczas ruchów.\nZ punktu widzenia opisowego rozgałęzień tętnic można wyróżnić gałęzie boczne i gałęzie końcowe. Gałęzie końcowe powstają wskutek podziału naczynia macierzystego na dwie, mniej więcej równe gałęzie. Kąt, pod którym naczynie odgałęzia się od głównego nazywa się kątem odchylenia. Jeżeli kąt odchylenia jest rozwarty to gałąź nazywa się wówczas naczyniem wstecznym (łac. \"vas recurrens\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29653", "fragment_id": "169507/4", "subtitle": "", "title": "Tętnica", "document_id": "169507", "start_index": 6467.0, "parentId": 29653.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2559987008571625}, "uuid": "8bab4736-4227-425b-b612-12c3532d1b39"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zamknięcia naczyń. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nKorek – zamknięcie naczynia (zazwyczaj butelki, ale niekiedy też słoja albo termosu bądź naczyń laboratoryjnych) wykonane z nieprzepuszczalnego materiału. W zależności od przechowywanego w naczyniu medium – gazu, cieczy lub materiału sypkiego, korek winien być nieprzepuszczalny (szczelny) dla tego medium. Szczelnością charakteryzują się korki szlifowe, stosowane zwykle w laboratoriach chemicznych.\nSpotykane są korki szklane (najczęściej szlifowane w celu poprawienia szczelności), gumowe, z tworzyw sztucznych, ale najbardziej popularne są korki z kory dębu korkowego lub innych drzew (korka), od czego pochodzi nazwa.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=142051", "fragment_id": "24290/0", "subtitle": "", "title": "Korek", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "24290", "parentId": 142051.0, "score": 0.10728978365659714}, "uuid": "42df201b-93d3-431f-84a7-9aa9385f4337"}, {"page_content": "Równocześnie ze zwężaniem się światła tętnic rośnie opór naczyniowy. Ok. 2/3 energii uzyskiwanej przy skurczu serca (pod postacią nadanego krwi ciśnienia) jest zużywana na jego pokonanie. Zmniejszające się wraz z odległością od serca ciśnienie średnie oraz działanie elementów sprężystych ścian tętnic doprowadza ostatecznie do równomierności przepływu krwi w naczyniach włosowatych.\nSzybkość centralnego prądu krwi zależy od odległości od serca. W aorcie osiąga 200-500 mm/s, w naczyniach włosowatych poniżej 1 mm/s. Im większe naczynie, tym wyraźniej zaznaczony jest laminarny charakter przepływu krwi, tzn. największe wartości osiąga w osi naczynia, spada stopniowo obwodowo, aby w pobliżu ściany naczynia osiągnąć wartości bliskie zeru.\nKształt światła naczynia i rozgałęzień uwarunkowany jest hemodynamicznie. Tętnice mają kształt cylindrycznych cew o przekroju poprzecznym okrągłym lub nieco owalnym na zgięciach. Naczynia odchodzące od pnia macierzystego nie mają ściśle cylindrycznego kształtu. Krótki odcinek początkowy jest stożkowato zwężony i nosi nazwę stożka początkowego. Stożek naśladuje kształt strumienia płynu, który opuszcza większe naczynie pod kątem, przez co minimalizuje wzrost oporu naczyniowego na rozgałęzieniu. W przypadku, gdy naczynie potomne ma średnicę co najmniej 2/5 średnicy naczynia macierzystego pień ten odgina się w kierunku przeciwnym do kierunku gałęzi odchodzącej. Kąt odchylenia i budowa ostrogi naczyniowej (klin ściany tętnicy wnikający do światła naczynia na rozgałęzieniu) również umożliwiają minimalizację oporu i wtórnie zmniejszenie potrzebnej pracy do osiągnięcia odpowiedniego ukrwienia narządów.\nSprężyste napięcie podłużne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=29653", "fragment_id": "169507/6", "subtitle": "", "title": "Tętnica", "source": "wikipedia", "start_index": 9244.0, "document_id": "169507", "parentId": 29653.0, "score": 0.37853890657424927}, "uuid": "a78ad2e8-d5e0-4fa0-ab21-9cdf5ec6295b"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stanu skupienia materii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nGaz – stan skupienia materii, w którym ciało fizyczne łatwo zmienia kształt i zajmuje całą dostępną mu przestrzeń. Właściwości te wynikają z własności cząsteczek, które w fazie gazowej mają pełną swobodę ruchu. Wszystkie one cały czas przemieszczają się w przestrzeni zajmowanej przez gaz i nigdy nie zatrzymują się w jednym miejscu. Między cząsteczkami nie występują żadne oddziaływania dalekozasięgowe, a jeśli, to bardzo słabe. Jedyny sposób, w jaki cząsteczki na siebie oddziałują, to zderzenia. Oprócz tego, jeśli gaz jest zamknięty w naczyniu, to jego cząsteczki stale zderzają się ze ściankami tego naczynia, wywierając na nie określone i stałe ciśnienie.\nTermin wprowadzony przez flamandzkiego lekarza Johanna Helmonta w XVII wieku wzorem gr. \"χάος\" ‘cháos’.\nCząsteczki gazu przemieszczają się z różną szybkością, a rozkład tych szybkości ma charakter całkowicie statystyczny (rozkład Maxwella). Średnia szybkość poruszania się cząsteczek w gazie jest zależna wyłącznie od ich masy cząsteczkowej i temperatury. Podczas obniżania temperatury gazu maleje średnia szybkość cząsteczek, zaś zwiększanie ciśnienia powoduje zmniejszenie średniej odległości między nimi. Obniżanie temperatury lub zwiększanie ciśnienia prowadzi w końcu do skroplenia lub resublimacji gazu. Zamiana gazu w ciecz lub ciało stałe wynika z faktu, że w pewnym momencie energia oddziaływań międzycząsteczkowych (sił van der Waalsa, wiązań wodorowych itp.) staje się większa od energii kinetycznej cieplnego ruchu cząsteczek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1716", "fragment_id": "174434/0", "subtitle": "", "title": "Gaz", "parentId": 1716.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "174434", "score": 0.15657198429107666}, "uuid": "67d62e95-e8ef-4212-b35d-13e4430fbcc2"}, {"page_content": "Krater (stgr. κρατήρ kratḗr, od κεράννυμι „mieszam”) – starożytne naczynie ceramiczne lub metalowe, służące do mieszania wina z wodą. Typowe dla kultury greckiej, znane już w epoce minojskiej i mykeńskiej, popularne aż do czasów hellenistycznych; używane również przez Etrusków i Rzymian.\nForma i jej typologia.\nNależący do form otwartych i zwykle bogato zdobiony, krater ma pierścieniowatą, podwyższoną stopkę, pojemny brzusiec, szeroką, niską szyję ze stosunkowo szerokim, płaskim wylewem oraz dwa uchwyty umieszczone symetrycznie po bokach naczynia. Jako mieszalnik wina był naczyniem typowym dla pomieszczeń biesiadnych; jego użytkowym uzupełnieniem były ojnochoe, psykter i stamnos.\nZnany już w kulturach starożytnego Wschodu (głównie jako naczynie kultowe), w ceramice greckiej krater przyjął się i rozpowszechnił w epoce mykeńskiej (np. tzw. Krater wojowników), jednak jego późniejsza, dojrzała postać wywodzi się z warsztatów korynckich. W rozwoju form tego naczynia wyróżnia się cztery typy kraterów: kolumienkowe, wolutowe, kielichowate i dzwonowate. Określenia pierwszych dwóch pochodzą od kształtu uchwytów, trzeciego od kształtu wylewu, a czwartego – od kształtu brzuśca. Oprócz tych elementów istotne znaczenie w ich typologii ma kształt stopki i osadzenie uchwytów (imadeł).\nOkreślenie krateriskos (κρατηρίσκος) odnosi się do niewielkiego naczynia o tym samym kształcie, najczęściej ceramicznego, u Greków służącego głównie celom kultowym (czarnofigurowe krateriskosy z wyobrażeniem pląsających dziewcząt poświęcano Artemidzie Brauronii podczas jej dorocznego święta Arkteia). Ich przeciwieństwem są egzemplarze bardzo okazałe pod względem wielkości (np. krater François, kratery Eufroniosa). \nZastosowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1015983", "fragment_id": "1366196/0", "subtitle": "", "title": "Krater (naczynie)", "document_id": "1366196", "start_index": 0.0, "parentId": 1015983.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30370792746543884}, "uuid": "741b44db-f91a-4fb5-8124-b7bb07d6fb7e"}]}
{"id": "q_954", "question": "Jak z łaciny nazywa się przejście majątku spod władzy kościelnej pod świecką?", "answer": [{"page_content": "Sekularyzacja, zeświecczenie – zespół działań zmierzający do znacznego ograniczenia lub wręcz całkowitego wyeliminowania roli religii w społeczeństwie. Termin powstał w 1646 r. w trakcie rokowań kończących wojnę trzydziestoletnią i pochodzi od łacińskiego \"saecularis\" (świecki); do języka polskiego przeszedł z francuskiego \"sécularisation\". W przeszłości sekularyzacją nazywano także przejęcie majątku, urzędów lub innych sfer życia publicznego od władzy lub kontroli kościelnej na rzecz władz świeckich. Używa się także terminu \"kasata\", np. klasztorów.\nPerspektywa historyczna.\nNajważniejsze sekularyzacje.\nSekularyzacja państwa zakonu krzyżackiego:\nInne sekularyzacje w Polsce:\nSekularyzacje w państwach niemieckich:\nPerspektywa socjologiczna.\nPojęcie sekularyzacji pojawiło się u klasyków socjologii – Emila Durkheima, Maxa Webera oraz Gabriela LeBrasa. Dająca się odnaleźć w ich pracach teza sekularyzacyjna odnosi się do przekonania, że wraz z rozwojem społeczeństw, głównie poprzez ich racjonalizację (odczarowanie świata) oraz modernizację, religia traci znaczenie we wszystkich aspektach życia społecznego. Przełomowa w rozważaniach o sekularyzacji była książka Petera Bergera \"Święty baldachim. Elementy socjologicznej teorii religii\", wydana w języku angielskim w 1967. Socjologowie wskazują na wiele obszarów, w których przejawiają się procesy sekularyzacyjne:\nPrzyczyny sekularyzacji.\nPrzyczyny procesów sekularyzacyjnych można pogrupować w kilka kategorii:\nTeorie wyjaśniające zmiany zachodzące w religijności można podzielić na trzy główne kategorie:\nTeorie sekularyzacji.\nKlasyczna teoria Petera Bergera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=56878", "fragment_id": "656981/0", "subtitle": "", "title": "Sekularyzacja", "parentId": 56878.0, "start_index": 0.0, "document_id": "656981", "source": "wikipedia", "score": 0.15203195810317993}, "uuid": "cd0a3020-f2ac-47fc-b8c7-0bf90687caa1"}, {"page_content": "Ius spolii (łac. prawo łupu, zaboru) – we wczesnym średniowieczu prawo monarchy do przejęcia majątku ruchomego, będącego prywatną własnością zmarłych duchownych. Uprawnienie to było przyczyną napięć między władzą świecką i duchownymi.\nW 1180 roku Kazimierz II Sprawiedliwy, panujący od niedawna w dzielnicy małopolskiej, chcąc wzmocnić swoją pozycję, zrzekł się \"iuris spolii\" po zmarłych biskupach i opatach na międzydzielnicowym zjeździe książąt i dostojników kościelnych w Łęczycy. Ten akt zapoczątkował formalne uniezależnianie się Kościoła od władzy świeckiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=96246", "fragment_id": "657260/0", "subtitle": "", "title": "Ius spolii", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "657260", "parentId": 96246.0, "score": 0.6906636357307434}, "uuid": "65cfb440-e082-4238-a9bf-84199c63a8cf"}, {"page_content": "Arrogacja (łac. \"arrogatio\" lub \"adrogatio\") – w starożytnym Rzymie sposób przysposobienia osoby \"sui iuris\" (swojego prawa). Skutkowała przejściem arrogowanego z całą jego rodziną agnatyczną i majątkiem pod \"patriam potestatem\" (władzę ojcowską) arrogującego.\nByła związana z rodową organizacją pierwotnego społeczeństwa rzymskiego i miała na celu utrzymanie ciągłości rodziny, która nie miała kontynuatorów płci męskiej. Arrogowany dziedziczył majątek, imię rodowe (łac. \"nōmen gentilicium\") i kult przodków arrogującego.\nZachodziła pod kontrolą państwa (w czasach republiki była potrzebna zgoda \"comitiae curiatae\") i kapłanów; za cesarstwa decydowało wydanie reskryptu.\nInnym rodzajem przysposobienia było \"adoptio\" (adopcja).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2247690", "fragment_id": "455703/0", "subtitle": "", "title": "Arrogacja", "parentId": 2247690.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "455703", "score": 0.08798980712890625}, "uuid": "2f1c4aef-05df-4c64-9372-18caf9287a37"}, {"page_content": "Zrzeczenie się przez Kazimierza II Sprawiedliwego iuris spolii, czyli prawa należnego władzy świeckiej do przejęcia majątku po zmarłych biskupach i opatach zapoczątkowało formalne uniezależnianie się Kościoła katolickiego od władzy świeckiej.\nW starszej historiografii (m.in. Stanisław Smolka czy Roman Grodecki), ciągle obecnych[] w wielu opracowaniach, według których w 1184 roku cesarz Fryderyk Barbarossa, w ślad za decyzją papieską z 1181 roku, miał zalegalizować pryncypacką władzę księcia Kazimierza, trudno jest stwierdzić. W każdym razie nie znaleziono śladu po prawdopodobnym, wystawionym z tego zdarzenia dokumencie.\nKsiążę zwierzchni Polski.\nStarania Mieszka o odzyskanie władzy.\nMieszko Stary po wygnaniu go do Raciborza udał się do cesarza Fryderyka z petycją o ingerencję w sprawy polskie i o odzyskanie tronu krakowskiego, jednakże nic nie uzyskawszy w Niemczech udał się na Pomorze. W roku 1181, przy pomocy zbrojnej \"„poborcy podatków z kraju nadmorskiego”\" Mieszko powrócił do Gniezna, i wkrótce odzyskał władzę w całej Wielkopolsce.\nW kronice mistrza Wincentego znajduje się charakterystyczny zapis, w którym wychodzą na jaw cechy charakteru Mieszka Starego. Nakłonił on Kazimierza do porzucenia przymierza z Bolesławem Wysokim. Kiedy Kazimierz na to przystał, książę wielkopolski Mieszko sam zawarł sojusz z bratankiem. W jakim czasie to zdarzenie miało miejsce, trudno jednoznacznie rozstrzygnąć. Do sojuszu Mieszka i Bolesława doszło po powrocie Mieszka do Gniezna, a zatem około połowy 1181 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21426", "fragment_id": "187193/10", "subtitle": "", "title": "Kazimierz II Sprawiedliwy", "source": "wikipedia", "start_index": 12386.0, "document_id": "187193", "parentId": 21426.0, "score": 0.3045048415660858}, "uuid": "4eaa8fb1-a965-4297-8a30-044c06afbf7d"}, {"page_content": "Regalizm – termin oznaczający generalnie politykę zakładającą mniejszą lub większą ingerencję państwa w działalność Kościoła, niezwiązaną stricte z religią. W praktyce znalazła ona bardzo różne zastosowania.\nNajważniejsze z nich to: kontrola publikacji aktów władz kościelnych (dekrety, pastorały, bulle papieskie itp.) za pomocą poświadczenia nazywanego \"placet\" lub \"exequatur\"; kontrola relacji pomiędzy papieżem a lokalnymi władzami kościelnymi; rewizja słuszności sentencji sądów kościelnych; ustawodawstwo restrykcyjne (ewentualnie aż do zniesienia) wobec zakonów religijnych; restrykcje w nabywaniu własności kościelnej i zarządzaniu nią (ustawa \"martwej ręki\"); kontrola nad majątkiem kościelnym (podatki, administracja wpływów z nieobsadzonych urzędów, konfiskata); ingerencja w mianowanie biskupów i ogólnie w przyznawaniu urzędów i dóbr kościelnych.\nZ perspektywy historycznej regalizm można uważać za system pośredni pomiędzy \"teokracją\", która dążyła do podporządkowania państwa Kościołowi, a \"cezaropapizmem\", stawiającym sobie za cel sprawowanie władzy nad Kościołem przez świeckiego monarchę. W przeciwieństwie do tych dwóch skrajnych systemów regalizm zakłada współzależność osobnych potęg i dlatego też przeciwstawia się rozdziałowi państwa od Kościoła.\nTen umiarkowany charakter doktryny sprawia, że regalizm jest podatny na wiele wariantów oraz możliwych gradacji. Kolejnym z jego założeń, jeśli nie natury czysto prawnej, to przynajmniej polityczno-moralnej, jest fakt, że państwo stosujące regalizm uznaje za panującą religię wyznanie Kościoła, nad którym sprawuje władzę (Kościół państwowy), w ten sposób broniąc nawzajem swoich interesów.\nZ teoretycznego punktu widzenia zwykło się rozróżniać regalizm wyznaniowy i świecki. Dlatego można powiedzieć, że system regalistyczny należy zasadniczo do przeszłości: dwa stulecia jego rozkwitu w państwach katolickich to wieki XVII i XVIII.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1320154", "fragment_id": "1104672/0", "subtitle": "", "title": "Regalizm", "parentId": 1320154.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1104672", "source": "wikipedia", "score": 0.37802913784980774}, "uuid": "51f2b72a-c9f9-4e6f-bcae-24a5f404d6ae"}, {"page_content": "Założenie mówiące o braku własności majątków Kościoła zostało potem wykorzystane przez władze rewolucyjnej Francji, która skonfiskowała majątki Kościoła katolickiego.\nNazwę gallikanizm ukuto w XIX w. na określenie kompleksu tendencji o charakterze teologicznym i politycznym, dążących do zachowania swoistych tradycji liturgicznych oraz autonomii Kościoła francuskiego w stosunku do władzy Stolicy Apostolskiej.\nMożna więc wyróżnić gallikanizm o charakterze kościelnym, wywodzący się z prądów soborowych i gallikanizm o obliczu politycznym. Ten ostatni określa się jako tendencję do umacniania kontroli władzy świeckiej nad obszarem spraw związanych z życiem Kościoła.\nGallikanizm spotkał się z oporem ze Stolicy Apostolskiej i ze strony prądów w łonie francuskiego katolicyzmu, które akcentowały posłuszeństwo wobec Stolicy Piotrowej. Ostatecznie gallikanizm upadł wraz z orzeczeniem Soboru Watykańskiego I o nieomylności papieża w sprawach wiary i moralności.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112590", "fragment_id": "2328/1", "subtitle": "", "title": "Gallikanizm", "document_id": "2328", "start_index": 1798.0, "parentId": 112590.0, "source": "wikipedia", "score": 0.40983062982559204}, "uuid": "28ae3cb8-d9c6-4c05-954d-93356f384085"}, {"page_content": "Aleksander Jagiellończyk zmarł bezpotomnie 19 sierpnia 1506 roku w wieku 45 lat. Został pochowany w katedrze wileńskiej. Wielkim księciem litewskim, a następnie królem polskim, obrany został wtedy jego młodszy brat Zygmunt I Stary (1506–1548).\nZygmunt Stary (1506-1548).\nSprawa zakonu krzyżackiego.\nW wyniku ostatniej wojny z zakonem krzyżackim (1519-1521) w 1525 roku doszło do podpisania traktatu krakowskiego. Zygmunt Stary zaakceptował przejście majątków i urzędów krzyżackich spod władzy kościelnej pod świecką i przyjął hołd lenny Albrechta Hohenzollerna jako luterańskiego księcia Prus. Polsce zaś traktat zapewnił prawo aneksji Prus Książęcych po wygaśnięciu rodu Albrechta po mieczu. W styczniu 1525 roku, gdy zrewoltowane pospólstwo i plebs luterański wystąpiły przeciwko biskupowi kujawskiemu Maciejowi Drzewickiemu, podważając prawa polskiego kościoła do jurysdykcji duchownej w Gdańsku, wybuchł tumult gdański. 17 kwietnia 1526 r. Zygmunt Stary na czele 8000 wojska wkroczył do Gdańska, uśmierzając bunt i ścinając jego przywódców.\nWojny polsko-litewsko-moskiewskie.\nWojna z Moskwą 1507–1508..\n \"Osobny artykuł: Wojna litewsko-moskiewska (1507–1508).\"\nZygmunt I Stary postanowił zaatakować, gdy władzę w Moskwie, po śmierci Iwana III, objął Wasyl III. Zygmunt I Stary porozumiał się z chanem krymskim Mengli I Girejem, nie uzyskał natomiast poparcia od inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego. Wojnę zakończył wieczysty pokój na zasadzie status quo ante, który został podyktowany zmianą sojuszu chana krymskiego i niezmienną postawą zakonu inflanckiego.\nWojna z Moskwą 1512–1522..\n \"Osobny artykuł: Wojna litewsko-moskiewska (1512–1522).\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1500998", "fragment_id": "242583/4", "subtitle": "", "title": "Historia Polski (1492–1572)", "document_id": "242583", "start_index": 5308.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1500998.0, "score": 0.40223339200019836}, "uuid": "0e9f87f1-6b8f-447e-b7de-fdf4a0652490"}, {"page_content": "Po zwycięstwie rewolucji francuskiej i straceniu króla Francji jakobini upaństwowili wszelkie majątki kościelne w tym własności połączonych zakonów. Wydano rewolucyjny dekret o likwidacji wszystkich religijnych i rycerskich zakonów. Formalnie, dekret władz świeckich nie likwidował zakonu, jako takiego, bo to uczynić mógł jedynie papież. Spowodowało to jednak zeświecczenie zakonu – odebranie praw, nieruchomości, majątku co oznaczało formalną likwidację. Tradycję zakonu kultywowali świeccy, nieformalnie. Nieformalnie, ponieważ nie byli powołani zgodnie z prawem kościelnym ani za wiedzą czy zgodą papieża. Od tego czasu, Zakon stał się instytucją świecką a przestał być kościelną i podległą miejscowym biskupom oraz papieżowi. W okresie jakobińskiego terroru i władzy Napoleona Bonapartego wielki mistrz nieformalny, połączonych zakonów Ludwik Burbon, hrabia Prowansji i tytularny król Francji, będący osobą świecką, a nie duchownym, przebywał na wygnaniu. Starał się kontynuować rekrutację, przyjmując w „zakonne” szeregi kandydatów z najznakomitszych rodów Europy, w tym m.in.: króla Szwecji Gustawa IV Adolfa, cara Rosji Pawła I – wielkiego mistrza Zakonu Maltańskiego – oraz jego dwóch synów: Aleksandra i Konstantego. Po przywróceniu monarchii Burbonów we Francji, zakony na krótko powróciły do przedrewolucyjnej świetności, ale już jako instytucje świeckie, nawiązujące do tradycji, a niebędące bezpośrednim następcą prawnym. „Wielki mistrz” Ludwik XVIII objął władzę w Królestwie Francji i jako urzędujący suweren zrzekł się tytułu wielkiego mistrza (tak jak to robili jego poprzednicy, gdy zostawali królami Francji) szanując niezależność i uniwersalność zakonu św. Łazarza. Kolejne zaburzenia społeczne i polityczne, zakończone proklamowaniem tzw", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=117129", "fragment_id": "519/8", "subtitle": "", "title": "Zakon Rycerzy św. Łazarza", "parentId": 117129.0, "start_index": 9731.0, "document_id": "519", "source": "wikipedia", "score": 0.5192013382911682}, "uuid": "cdc815e1-dc95-4aea-9ac6-03ea07d2ba27"}, {"page_content": "Zgodnie z kanonem 1364 Kodeksu prawa kanonicznego, katolik obrządku łacińskiego, który dopuszcza się herezji, zaciąga na siebie karę ekskomuniki \"latae sententiae\". Oznacza to, że żadna władza kościelna nie musi w jakikolwiek formalny sposób jej nakładać ani nawet ogłaszać, że dana osoba została ekskomunikowana – kara ta obowiązuje automatyczne od chwili popełnienia czynu. Bezpośrednim skutkiem popadnięcia w ekskomunikę jest utrata zdolności do pełnienia wszelkich obowiązków chrześcijańskich oraz utrata wszelkich godności, urzędów i władzy duchownej. Natomiast Kodeks kanonów Kościołów wschodnich, któremu obca jest instytucja kar zaciąganych z mocy samego prawa, przewiduje w kanonie 1436 za głoszenie herezji i niewycofanie się z niej pomimo wystosowanego zgodnie z prawem upomnienia obligatoryjną karę ekskomuniki większej \"ferendae sententiae\". Jeżeli sprawca omawianego przestępstwa jest duchownym, sąd kościelny może ukarać go ponadto innymi karami \"ferendae sententiae\", nie wyłączając kary wydalenia ze stanu duchownego (Kościół rzymskokatolicki) albo depozycji (katolickie Kościoły wschodnie). Z kolei ten, kto podważa nauczanie definitywne lub autentyczne i mimo upomnienia Stolicy Apostolskiej lub ordynariusza nie odwołuje swoich poglądów, powinien być ukarany sprawiedliwą bądź odpowiednią karą.\nKary doczesne, stosowane w wiekach średnich, nie były wymierzane heretykom przez władze kościelne, lecz przez władze świeckie – bowiem herezja (jak również bluźnierstwo, schizma i apostazja) były przestępstwami prawa świeckiego. Karami tymi były konfiskata majątku, uwięzienie, a nawet spalenie na stosie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2082", "fragment_id": "182463/7", "subtitle": "", "title": "Herezja", "source": "wikipedia", "start_index": 10207.0, "parentId": 2082.0, "document_id": "182463", "score": 0.21624347567558289}, "uuid": "15b38f24-b940-4b48-94cf-b6a4389cb0d7"}, {"page_content": "Hierokratyzm (gr. \"hieros\" - święty, \"krátos\" - władza) - odmiana ultramontanizmu (papizmu), według której władca powinien podporządkować się władzy kościelnej.\nCharakterystyka.\nTo skrajna forma poglądu, wedle którego papież miał nie tylko pełnię władzy duchowej (\"plenitudo potestatis spiritualis\"), również w katolicyzmie, ale także w sferze świeckiej (\"plenitudo potestatis temporalis\"). Zwierzchnictwo nad władcami świeckimi miało być permanentne, a nie okazjonalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=994585", "fragment_id": "1362723/0", "subtitle": "", "title": "Hierokratyzm", "document_id": "1362723", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 994585.0, "score": 0.07145313918590546}, "uuid": "9a2d11ef-9214-4fde-a85f-2653172145a9"}]}
{"id": "q_955", "question": "Który słynny amerykański pisarz napisał „Grona gniewu”?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: \"Grona gniewu\" − film Johna Forda z Henrym Fondą.\nGrona gniewu (ang. \"The Grapes of Wrath\") – amerykańska powieść realistyczna, której autorem jest John Steinbeck. Wydana została 14 kwietnia 1939. Autor zdobył dzięki niej coroczną National Book Award, Nagrodę Pulitzera; przyczyniła się ona do przyznania mu Nagrody Nobla. Między innymi tej właśnie powieści zawdzięcza Steinbeck swoją pozycję w kanonie literatury XX wieku.\nAkcja toczy się w czasach wielkiego kryzysu. Rodzina najemnych farmerów zostaje wysiedlona ze swojego domu w Oklahomie za przyczyną wielkiej suszy, trudności ekonomicznych oraz zmian w przemyśle rolniczym. Podobnie jak wielu im podobnych wyruszają do Kalifornii. Tam planują szukać pracy, ziemi, godności i przyszłości.\n\"Grona gniewu\" były szóstą powieścią Steinbecka. Prace nad utworem trwały od 31 maja do 26 października 1938.\nOpis fabuły.\nTom Joad wraca z więzienia do swojego rodzinnego domu na zwolnieniu warunkowym po czterech latach. Po drodze spotyka Jima Casy’ego, byłego pastora, przyjaciela rodziny. Gdy razem docierają na farmę, okazuje się, że jest opuszczona. Spotykają kolegę Toma z dzieciństwa, który wyjaśnia im, że ziemie zostały zajęte przez banki, a jego rodzina mieszka u wujka Johna. Gdy następnego ranka odnajdują Joadów, ci pakują swój dobytek na ciężarówkę, żeby wyruszyć w podróż do Kalifornii, gdzie obiecywana jest praca i dobry zarobek. Nie mogąc spłacić długów, stawiają wszystko na jedną kartę i inwestują w podróż. Tom wiedząc, że opuszczenie Oklahomy narusza postanowienia zwolnienia warunkowego, podejmuje ryzyko. Do rodziny przyłącza się również Jim Casy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310460", "fragment_id": "1404269/0", "subtitle": "", "title": "Grona gniewu", "parentId": 310460.0, "start_index": 1.0, "document_id": "1404269", "source": "wikipedia", "score": 0.6342916488647461}, "uuid": "f5cb4195-956b-4afc-a46e-af68a3ad6b91"}, {"page_content": "John Ernst Steinbeck (/ˈstaɪnˌbək/; ur. 27 lutego 1902 w Salinas, zm. 20 grudnia 1968 w Nowym Jorku) – amerykański pisarz i dziennikarz, laureat nagrody Nobla w dziedzinie literatury z 1962.\nJedyny syn księgowego Johna Ernsta Steinbecka seniora i nauczycielki Olivii Hamilton.\nW latach 1919–1925 uczęszczał na Uniwersytet Stanforda, studiów nie zakończył jednak uzyskaniem dyplomu. Podejmował wiele prac dorywczych, m.in. jako malarz, pomocnik stolarza czy fizyczny pracownik na ranczo. Przebywanie wśród robotników oraz przywiązanie do rodzinnej Kalifornii ukształtowało charakterystyczną tematykę, nastrojowość i ton jego utworów.\nDopiero czwarta książka – \"Tortilla Flat\" wydana w 1935 roku, przyniosła mu uznanie i rozgłos. Następnie pojawiły się \"W niepewnym boju\" (1936) – utwór opowiadający o strajku kalifornijskich zbieraczy jabłek, \"Myszy i ludzie\" (1937) oraz zbiór opowiadań \"Długa dolina\" (1938). Największym sukcesem tego okresu okazała się jednak powieść \"Grona gniewu\" (1939) – ponura, poruszająca historia o tułaczce oklahomskich farmerów poszukujących pracy podczas wielkiego kryzysu.\nPóźniejsze utwory Steinbecka nie spotykały się już z tak powszechnym uznaniem. W następstwie spadku popularności pisarz poszerzył horyzont tematyczny, pisząc powieść wojenną \"Księżyc zaszedł\" (1942), marynistyczną \"Morze Korteza\" (1941), a także dzienniki. Później ukazała się jeszcze opowieść komiczna \"Krótkie panowanie Pepina IV\" (1957) oraz opowieść o Nowej Anglii \"Zima naszej goryczy\" (1961). Powrót do dawnej tematyki kalifornijskiej w \"Ulicy Nadbrzeżnej\", został przez krytyków odnotowany jako obniżenie poziomu twórczości autora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2456", "fragment_id": "167922/0", "subtitle": "", "title": "John Steinbeck", "parentId": 2456.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167922", "score": 0.22668926417827606}, "uuid": "eee8b07e-3935-4cbc-b74f-c910c5f5787b"}, {"page_content": "Zobacz też: \"Grona gniewu\" − powieść Johna Steinbecka.\nGrona gniewu (ang. \"The Grapes of Wrath\")– amerykański dramat filmowy z 1940 roku w reżyserii Johna Forda na podst. na powieści Johna Steinbecka pod tym samym tytułem.\nW 1989 roku film został jednym z pierwszych 25 filmów wprowadzonych do Narodowego Rejestru Filmowego Stanów Zjednoczonych jako „znaczących kulturowo, historycznie bądź estetycznie”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1903468", "fragment_id": "409256/0", "subtitle": "", "title": "Grona gniewu (film)", "parentId": 1903468.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "409256", "score": 0.7030625343322754}, "uuid": "4422023e-a9e7-4c14-b1eb-1beeb9e337b4"}, {"page_content": "\"Myszy i ludzie\" to jedno z najznakomitszych dzieł literackich Steinbecka. To powieść tak złożona, że wymyka się wszelkim jednoznacznym interpretacjom. Przede wszystkim jest piękną historią o wspaniałej przyjaźni i poświęceniu, opowieścią o skomplikowanych relacjach, ludzkich tęsknotach i marzeniach. Jest także parabolą losu człowieka, rodzajem współczesnej baśni dla dorosłych.\nGrona gniewu.\n\"Grona gniewu\" to najwybitniejsza powieść Steinbecka, opublikowana w 1939 roku i nagrodzona nagrodą Pulitzera w 1940. Jest odmalowaną z rozmachem sagą ubogiej rodziny Joadów z Oklahomy wędrującej podczas wielkiego kryzysu do Kalifornii – jak wierzą – krainy mlekiem i miodem płynącej. Podczas wyczerpującej podróży dotyka ich seria nieszczęść: śmierć dziadków, syn Tom, mszcząc śmierć przyjaciela zamordowanego przez łamistrajka, zabija mężczyznę i ucieka, zięć Connie opuszcza klan, Rosasharn wydaje na świat martwe niemowlę. U celu drogi czeka ich dodatkowe rozczarowanie: bezrobocie, źle opłacana praca, strajki i represje, to nie jest Kalifornia, którą sobie tyle wyobrażali.\nW utworze uwydatniają się najpełniej cechy charakterystyczne dla twórczości Steinbecka: tęsknota do prostoty, umiłowanie ziemi, protest przeciw urbanizacji. Swoją powieścią autor pragnął obnażyć wynaturzenia kapitalizmu, opowiedział się po stronie upokorzonej i eksploatowanej społeczności.\nTwórczość.\nPoniżej zamieszczono spis wszystkich dzieł autora wraz z datą wydania amerykańskiego oraz danymi dotyczącymi polskiego wydania. Tam gdzie możliwe, podano cenę i liczbę stron pierwszego wydania (USA).\nJohn Steinbeck jako wybitny pisarz amerykański XX wieku doczekał się uznania wśród polskich literatów, stąd też przekładu jego dzieł podjęło się kilkunastu tłumaczy. Najbardziej uznanym jest Bronisław Zieliński.\n rok wydania: 1927\n tłumaczenie polskie: Irena Chodorowska: \"Złota czara\", 1993\n rok wydania: 1932", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2456", "fragment_id": "167922/9", "subtitle": "", "title": "John Steinbeck", "parentId": 2456.0, "start_index": 14541.0, "source": "wikipedia", "document_id": "167922", "score": 0.4871964752674103}, "uuid": "a215cbc1-8454-47cd-bfa7-ea0de1a8f044"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Album muzyczny infobox/styles.css\" /&gt;\nDust and Dreams – album brytyjskiej grupy Camel wydany w 1991 roku. Płyta jest inspirowana powieścią Johna Steinbecka \"Grona gniewu\". Książka opowiada o amerykańskiej rodzinie z Oklahomy migrującej do Kalifornii w trakcie wielkiego kryzysu. Można dostrzec pewne podobieństwa, albowiem Andrew Latimer pod koniec lat 80. również wyemigrował z Wielkiej Brytanii do Stanów Zjednoczonych. Płytę wydała Camel Productions, założona przez samego Latimera i jego partnerkę Susan Hoover po kłopotach z poprzednimi wytwórniami.\nCałość muzyki napisał Andrew Latimer. Aranżację i teksty są autorstwa Susan Hoover.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=967425", "fragment_id": "1031855/0", "subtitle": "", "title": "Dust and Dreams", "document_id": "1031855", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 967425.0, "score": 0.18888254463672638}, "uuid": "187d364c-e0a9-42d8-bc33-ddf3f9d373bc"}, {"page_content": "Powieść napisana została w nastroju depresji i erozji, poprzez stopniowy rozpad rodziny Joadów. Dwie sceny ratują ją jednak od całkowitego pesymizmu. Jest to z jednej strony manifestacja Toma ściganego za zabójstwo policjanta, który wyraża swoją wolę walki z niesprawiedliwością społeczną, z drugiej, scena końcowa, w której wśród głodu i powodzi Rosesharon ratuje życie wycieńczonemu człowiekowi karmiąc go piersią. Mleko, które przeznaczone było dla jej martwo urodzonego dziecka staje się symbolem solidarności i więzi ludzkiej, przepowiednią zwycięstwa i obwieszczeniem optymistycznej wizji przyszłości.\nOdbiór powieści.\nW przededniu II wojny światowej Steinbeck stał się jednym z najpopularniejszych pisarzy Ameryki. \"Grona gniewu\" obudziły opinię publiczną, sprowokowały polemikę, której motywy miały niewiele wspólnego z akademicką tradycją dyskusji literackich. Wywołały oburzenie władz lokalnych stanów Kalifornii i Oklahomy, związanych z nimi kół finansowych oraz prasy codziennej. Skontrowano powieść obelgami, zaprzeczeniami, w całości gołosłownymi. Powołano komisje badawcze, które potwierdziły całkowicie prawdę zawartą w powieści. Dobrze obrazującą ówczesną sytuację okazała się wypowiedź gubernatora Oklahomy, opublikowana w artykule w „Oklahoma City Times”, który zapytany o wywłaszczanie farmerów, oraz czy jest zaznajomiony z \"Gronami gniewu\", odpowiedział:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nNie czytałem tej rzeczy. Nie pozwalam sobie na uniesienie z powodu twórczości jakiegokolwiek pisarza fikcji. W Oklahomie mamy tak dobrych obywateli, że szczycić nimi mógłby się i stan, w którym pan mieszka… Radziłbym panu, aby zaczął pan z powrotem czytać magazyny kryminalne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310460", "fragment_id": "1404269/7", "subtitle": "", "title": "Grona gniewu", "parentId": 310460.0, "start_index": 11745.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1404269", "score": 0.5516220927238464}, "uuid": "bb3baf1d-4fec-4ae9-89dc-c8bb4877eb76"}, {"page_content": "Powieść \"Grona gniewu\" napisana została w konwencji naturalistycznej. Powiązania naturalistyczne są jednak o tyle złożone, że nie odnoszą się jedynie do formy powieści, ale również do sposobu, w jaki Steinbeck zebrał materiał faktyczny, potrzebny do jej stworzenia. Jego metoda polegała na uprzednim naukowym wręcz poznaniu środowiska sezonowych robotników rolnych. W 1936 roku zamieszkał w obozie wśród nich, następnie w 1937 przemierzył z karawaną wędrujących robotników cały obszar dzielący Oklahomę od Kalifornii. Dało mu to materiał, który wydatnie umniejszył znaczenie pola imaginacji autora. \"Grona gniewu\" są wielką powieścią, jednocześnie nie będąc dziełem sztuki.\nStyl.\nDramatyzm.\nStyl Steinbecka jest formą ruchu. Dramatyczny jest księżyc, wiatr, dramatyczne są wzruszenia. U Steinbecka krajobrazy, czyny i myśli ludzkie dzieją się. Każdy opis jest dramatyczny, gdyż służy przygotowaniu do dramatu. Wszystkie postacie żyją na własny rachunek. Są pełnoletnie, niezależne od autora. Czytelnik nie podziwia inteligencji, ani dowcipu, ani głębi autora; inteligentni, dowcipni, poważni bywają jedynie opisywane postaci. Życie dzieje się w czasie. Ukazany jest kierunek. Ukazany jest ruch zjawisk. Czas nie jest tylko elementem, lecz funkcją świata. I właśnie konstruowanie akcji w czasie, oddawanie artystycznymi środkami nie zatrzymania, ale przemijania – to są konsekwencje dramatyzmu powieści Steinbecka. Styl odzwierciedla formę – literaturę zaangażowaną bez reszty, nie pozornie, nie konwencjonalnie w sprawy swojego świata.\nSymbolizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310460", "fragment_id": "1404269/6", "subtitle": "", "title": "Grona gniewu", "document_id": "1404269", "start_index": 10198.0, "source": "wikipedia", "parentId": 310460.0, "score": 0.3042851388454437}, "uuid": "1f349786-578b-4abb-adab-016e0f276722"}, {"page_content": "Mit natomiast jest bardziej ciągłym czynnikiem, całkowicie wpływając na formę i zawartość wszystkich jego utworów od 1929 roku. W większości z nich zobaczyć można mit jako palimpsest, na którym Steinbeck zapisał realistyczną opowieść o współczesnym człowieku.\nOdbiór Steinbecka w Polsce.\nJak zauważa Teresa Kieniewicz w swej monografii dotyczącej recepcji literatury amerykańskiej w Polsce w dwudziestoleciu międzywojennym, Steinbeck – podobnie jak inni pisarze jego pokolenia, np. William Faulkner – pozostawał wówczas w Polsce nieznany. Sytuacja ta zmieniła się dopiero po II wojnie światowej. Pierwszą – jak się wydaje – wzmiankę o twórczości Steinbecka odnajdujemy w artykule Aleksandra Rogalskiego \"Współczesna powieść amerykańska\", ogłoszonym w 1946 roku. W rok później w prasie ukazały się wówczas fragmenty uważanej za najwybitniejszą – tak wtedy, jak i dziś – powieści Steinbecka, tj. \"Gron gniewu\".\nRównocześnie w tym samym roku ogłoszony został pierwszy monograficzny szkic o prozie autora \"Pastwisk Niebieskich\" w czasopiśmie marksistowskim \"Odrodzenie\", a więc periodyku wydawanym przez „komunistyczny reżim”. Stanisław Helsztyński, autor tegoż szkicu dokonał w nim ogólnej charakterystyki pisarstwa Steinbecka, stwierdził, że \"Grona gniewu\" zostaną: „na pewno trwałą pozycją w literaturze amerykańskiej, tak jak \"Tragedia amerykańska\" Dreisera, \"Główna ulica\" Sinclaire’a Lewisa czy z dawniejszych „Moby Dick” Melville’a.” Helsztyński zaliczył więc powieść do kanonu dzieł literatury amerykańskiej, zawierającego utwory przekazujące krytyczny obraz stosunków panujących w Stanach Zjednoczonych w okresie wczesnego kapitalizmu.\nO prozie amerykańskiej wypowiedział się również czołowy marksistowski krytyk literacki Stefan Żółkiewski, twierdząc, że utwory takich pisarzy jak Caldwell, Steinbeck czy Faulkner świadczą &lt;&gt;[]", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2456", "fragment_id": "167922/12", "subtitle": "", "title": "John Steinbeck", "parentId": 2456.0, "start_index": 20188.0, "document_id": "167922", "source": "wikipedia", "score": 0.5517670512199402}, "uuid": "dcc57f1d-e9fb-4109-9d12-ac080a12f47b"}, {"page_content": "Na podstawie analizy jego dzieł można stwierdzić, że Steinbeck nie był pisarzem-intelektualistą, jego sukces nie opiera się na karierze naukowej, lecz na bezpośrednich obserwacjach. Jego temperament twórczy reaguje najsilniej pod presją zaangażowania uczuciowego, które jest ostatecznym wykładnikiem wartości każdego dzieła. Dlatego też pasja \"Gron gniewu\" była tak płodna, w porównaniu do \"Księżyc zaszedł\" (1942), powieści o okupacji hitlerowskiej w Norwegii, która okazała się być jałową.\nPierwsze wydanie.\n\"Grona gniewu\" wydano po raz pierwszy 14 kwietnia 1939 nakładem Viking Press. Pierwszy nakład szacuje się pomiędzy a egzemplarzy. Pierwotna cena wynosiła 2,75 dolara, książka liczyła 619 stron. Na unikatowej obwolucie pierwszego wydania widniał napis \"First Edition\" (tłum. pierwsze wydanie).\nWydanie sygnalne było identyczne z pierwszym wydaniem handlowym z wyjątkiem faktu, że dołączono do niego reprodukcję obrazu autorstwa malarza Stjernstroma. Reprodukcja, przedstawiająca Johna Steinbecka, wydrukowana została na ciężkim, lśniącym papierze o wymiarach 20,32×12,7 cm. To samo zdjęcie zostało wykorzystane również jako frontyspis publikacji Lewisa Gannetta \"John Steinbeck: Personal and Biographical Notes\" wydanej w ozdobnym futerale przez Viking Press.\nDo 1941 powieść sprzedana została w około milionie egzemplarzy.\nW 2007 roku, podczas aukcji w San Francisco i Los Angeles, za pierwsze wydanie \"Gron gniewu\" zapłacono dolarów, najwyższą cenę zapłaconą kiedykolwiek za powieść Steinbecka wystawianą na aukcji. Książka pochodziła ze zbioru zmarłej w 1992 siostry pisarza, Elizabeth Steinbeck Ainsworth. Uzyskane pieniądze przeznaczono na renowację kalifornijskiej siedziby Steinbecka w Pacific Grove.\nPolskie wydanie.\nPierwsze polskie wydanie \"Gron gniewu\" ukazało się w 1956 roku, w przekładzie Alfreda Liebfelda, nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=310460", "fragment_id": "1404269/3", "subtitle": "", "title": "Grona gniewu", "source": "wikipedia", "start_index": 4620.0, "document_id": "1404269", "parentId": 310460.0, "score": 0.5506079196929932}, "uuid": "af6f0d72-7d81-4bde-aabb-581f6d2750a7"}, {"page_content": "W ciągu czterdziestu ośmiu godzin od tych słów, Siły Obronne Izraela rozpoczęły operację wojskową nazwaną „\"Grona Gniewu\"”. Nazwa operacji została prawdopodobnie zaczerpnięta z tytułu powieści Johna Steinbecka – „\"The Grapes of Wrath\"” (tłumaczenie polskie: Alfred Liebfeld: „\"Grona gniewu\"”, 1956 r.). Jednak wielu komentatorów wskazywało na związek nazwy z Biblią. Na przykład Robert Fisk napisał, że nazwa operacji „\"została zaczerpnięta z Księgi Powtórzonego Prawa, która jest wypełniona krwią, biblijnym gniewem i obietnicami zemsty Bożej\"”. Słowa te jednak nie były wypowiedziane przeciwko wrogom Żydów, ale na samych Izraelitów, jeśli złamią przykazania Boże. Natomiast inni dziennikarze wskazywali na związek nazwy z Księgą Objawienia Jana, wydaje się to jednak bardzo wątpliwe, ponieważ wypływa z tradycji chrześcijańskiej, a nie judaizmu.\nPrzygotowania do operacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3141550", "fragment_id": "156880/4", "subtitle": "", "title": "Operacja Grona Gniewu", "document_id": "156880", "start_index": 4860.0, "parentId": 3141550.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4529469609260559}, "uuid": "1b260b81-0c02-47be-aab1-77241f12193a"}]}
{"id": "q_956", "question": "Jaką nazwę nosi ugrupowanie, sprawujące krwawe rządy w Kambodży w drugiej połowie lat 70. XX wieku?", "answer": [{"page_content": "Czerwoni Khmerzy (ang. \"Khmer Rouge\", fr. \"khmers rouges\", khm. ខ្មែរក្រហម, trl. \"Khmêr Krâhâm\") – ekstremistyczne ugrupowanie łączące ideologię komunistyczną z khmerskim nacjonalizmem[]. Członkowie ruchu wywodzili się z Komunistycznej Partii Kambodży. W 1975 roku po zwycięstwie w wojnie domowej zdobyli władzę, tworząc \"Demokratyczną Kampuczę\". Polityka ludobójstwa prowadzona przez frakcję ruchu skupioną wokół Pol Pota doprowadziła do wewnętrznego rozłamu w grupie, a następnie interwencja wojsk wietnamskich obaliła reżim. Czerwoni Khmerzy przeszli do podziemia i korzystając z pomocy Stanów Zjednoczonych, Tajlandii i Chin[], do końca lat 90. prowadzili wojnę domową z prowietnamskim rządem. W 1981 roku Czerwoni Khmerzy zrezygnowali z ideologii komunistycznej, a od 1982 roku razem z monarchistami i prawicowymi republikanami wchodzili w skład Koalicyjnego Rządu Demokratycznej Kampuczy. Przywódcami grupy oprócz Pol Pota byli Khieu Samphan i Ieng Sary[].\nGeneza.\nSytuacja ówczesnej Kambodży.\nKambodża w połowie XX wieku była jednym z najbardziej opóźnionych cywilizacyjnie państw kapitalistycznych w Azji Wschodniej. W 1970 roku chłopstwo stanowiło 90% spośród 7,3 miliona mieszkańców. Równocześnie znacznie opóźniony był ruch komunistyczny, który aż do utworzenia ruchu Czerwonych Khmerów podporządkowany był w dużej mierze Wietnamowi Północnemu. W trakcie I wojny indochińskiej siły wietnamskich komunistów stoczyły na terenie Kambodży wiele walk z kolonialnymi siłami francuskimi. Czerwoni Khmerzy odrzucali dorobek dotychczasowego kambodżańskiego ruchu komunistycznego, uważając go za pozbawiony niezależności[].\nPowstanie ruchu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2730013", "fragment_id": "1641006/0", "subtitle": "", "title": "Czerwoni Khmerzy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 2730013.0, "document_id": "1641006", "score": 0.6134015321731567}, "uuid": "145cc8d3-abd1-4050-b6ca-f3971bddfe03"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna domowa w Kambodży – konflikt na terenie Kambodży toczący się w latach 1970–1975 pomiędzy Zjednoczonym Frontem Narodowym Kambodży, Wietnamem Północnym i Vietcongiem (ugrupowania wietnamskie prowadziły odrębną kampanię, a od 1974 roku walczyły również z khmerską opozycją) a Republiką Khmerów wspieraną przez Stany Zjednoczone i Wietnam Południowy.\nWalki pochłonęły w sumie według różnych szacunków od 200 tys. do 300 tys. ofiar, a ranionych zostało około 750 tys. osób.\nWczesne rządy Sihanouka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2645898", "fragment_id": "1634522/0", "subtitle": "", "title": "Wojna domowa w Kambodży", "document_id": "1634522", "start_index": 0.0, "parentId": 2645898.0, "source": "wikipedia", "score": 0.30979031324386597}, "uuid": "a1880244-6247-4e20-8f08-fdeb148f0792"}, {"page_content": "Demokratyczna Kampucza (khm. កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ) – państwo kambodżańskie w okresie rządów Czerwonych Khmerów, w latach 1975–1979.\nDemokratyczna Kampucza powstała w wyniku zdobycia przez Czerwonych Khmerów stolicy Phnom Penh. Czerwoni Khmerzy w okresie swoich rządów mogli przyczynić się do śmierci od 10% do nawet 25% ludności kraju. Okres ich rządów był najbardziej krwawym okresem w dziejach Kambodży. Obalenie rządów Czerwonych Khmerów nastąpiło poprzez zdobycie Phnom Penh przez Wietnamczyków 7 stycznia 1979 roku. Przeciwnicy Czerwonych Khmerów z pomocą Wietnamu powołali nowe państwo, Ludową Republikę Kampuczy.\nGeneza.\n \"Osobne artykuły: Czerwoni Khmerzy i wojna domowa w Kambodży.\"\nCzerwoni Khmerzy byli radykalną frakcją komunistyczną działającą w Kambodży. Czerwoni Khmerzy dowodzeni przez Pol Pota przyjęli również radykalnie nacjonalistyczne i szowinistyczne poglądy. W latach 60. przejęli oni kierownictwo w słabym wówczas ruchu komunistycznym Kambodży. Działania zbrojne przeciwko rządowi rozpoczęli w styczniu 1968 roku. Organami zbrojnymi formacji była Rewolucyjna Armia Kampuczy, a przyczyną antyrządowej rebelii było brutalne stłumienie powstania chłopskiego z 1967 roku, które przyczyniło się do popularyzacji ruchu. Gdy 18 marca 1970 roku król Norodom Sihanouk został obalony w wyniku puczu, osobiście poparł Czerwonych Khmerów i zawarł z nimi sojusz. W 1975 roku Czerwoni Khmerzy przejęli władzę w kraju, a król do 1976 roku formalnie pozostawał głową państwa.\nPolityka terroru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3465172", "fragment_id": "938829/0", "subtitle": "", "title": "Demokratyczna Kampucza", "parentId": 3465172.0, "start_index": 0.0, "document_id": "938829", "source": "wikipedia", "score": 0.35807451605796814}, "uuid": "2fd1f18a-f36a-48b3-98e9-ef37c260b022"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nWojna kambodżańsko-wietnamska – konflikt zbrojny pomiędzy Socjalistyczną Republiką Wietnamu a Demokratyczną Kampuczą, trwający między 30 kwietnia 1977 a styczniem 1979 roku, gdy w miejsce Demokratycznej Kampuczy utworzono prowietnamski rząd Ludowej Republiki Kampuczy. Wojna była spowodowana atakami Demokratycznej Kampuczy na Wietnam i polityką terroru stosowaną przez rząd tego kraju. Konflikt następnie przybrał charakter wojny partyzanckiej ugrupowań opozycji antywietnamskiej, który zakończył się porozumieniem pokojowym 23 października 1991 roku.\nGeneza.\nHistoria relacji wietnamsko-kambodżańskich.\nSiedziba Imperium Khmerów, Angkor, już od XIII wieku była poddana wpływom wietnamskim. Wpływy Wietnamu rozprzestrzeniały się stopniowo, a na początku XIX wieku Wietnam sprawował już nad Kambodżą bezpośrednią kontrolę. W 1813 roku na tronie Kambodży, z pomocą Wietnamu, zasiadł Nak Ong Chan. Pod jego rządami Kambodża stała się protektoratem. Po jego śmierci w 1834 roku władze Wietnamu skolonizowały Kambodżę, która stała się prowincją Wietnamu. W latach 30. XIX wieku Wietnam próbował usunąć część kultury Khmerów (stroje, zwyczaje religijne), która pochodziła z Indii, a nie Chin. Trend dominacji wietnamskiej podtrzymała kolonizacja regionu przez Francję. Kambodża została zmuszona do oddania Wietnamowi dużej części swoich południowych obszarów. Czerwoni Khmerzy w latach 70. XX wieku uzasadniali swoje najazdy na teren Wietnamu jako próbę odzyskania terenów utraconych przez Kambodżę w poprzednich stuleciach.\nPowstanie ruchu komunistycznego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3092968", "fragment_id": "160374/0", "subtitle": "", "title": "Wojna kambodżańsko-wietnamska", "document_id": "160374", "start_index": 0.0, "parentId": 3092968.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6095322966575623}, "uuid": "ab06ee1d-4000-4b97-b843-995467c8cd4f"}, {"page_content": "Republika Khmerów (khm. សាធារណរដ្ឋខ្មែរ, trl. \"Sathéarônârôdth Khmêr\", fr. \"République khmère\") – państwo kambodżańskie w okresie rządów generała Lon Nola, w latach 1970–1975.\nRepublika Khmerów powstała 18 marca 1970 roku w wyniku przejęcia władzy przez zamach stanu przez Lon Nola. Państwo upadło 17 kwietnia 1975 roku, gdy Czerwoni Khmerzy weszli do Phnom Penh, czym zakończyli wojnę domową i utworzyli Demokratyczną Kampuczę.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1776346", "fragment_id": "882410/0", "subtitle": "", "title": "Republika Khmerów", "parentId": 1776346.0, "start_index": 0.0, "document_id": "882410", "source": "wikipedia", "score": 0.22179341316223145}, "uuid": "38dda86d-9f2a-4363-a054-814fddad89aa"}, {"page_content": "\"Osobne artykuły: wojna domowa w Kambodży i Czerwoni Khmerzy.\"\nPod koniec lat 60. doszło do wojny domowej rządu i Czerwonych Khmerów. Rozwój partyzantki komunistycznej został przyśpieszony przez pucz Lon Nola, który w 1970 roku odsunął od władzy monarchę i zawiązał sojusz ze Stanami Zjednoczonymi. Król Norodom Sihanouk wsparł wówczas siły Pol Pota, doprowadzając w 1975 roku do upadku rządzącego reżimu i przejęcia władzy przez Czerwonych Khmerów. Czerwoni Khmerzy utworzyli nowe państwo kambodżańskie o nazwie Demokratyczna Kampucza. Rząd Czerwonych Khmerów przyjął tajemnicze terminy \"Angkar\" lub \"organizacja\" przez co do 1977 roku tożsamość przywódców ruchu pozostała poufna. Oficjalną głową państwa był Khieu Samphan jednak największą władzę w partii mieli Pol Pot i Ieng Sary. Celem grupy było ostateczne usunięcie struktur dotychczasowego państwa zorientowanego wokół elity ziemskiej. Szczególnie ostra propaganda wymierzona została w mniejszość wietnamską i Wietnam.\nDyplomacja i akcje militarne.\nZakończenie wojny domowej w Kambodży i upadek Sajgonu w kwietniu 1975 roku przyniosły nowy konflikt pomiędzy Wietnamem i Kambodżą. Do pierwszego incydentu na dużą skalę doszło 1 maja 1975 roku (a więc zaledwie dzień po upadku rządu Wietnamu Południowego), gdy Armia Rewolucyjna Kampuczy (siły zbrojne Demokratycznej Kampuczy) najechała wyspę wietnamską Phú Quốc. Zdaniem zwolenników Pol Pota wyspa była częścią terytorium Kambodży. Dziewięć dni później armia Kampuczy wtargnęła na wysepkę Thổ Chu w Zatoce Syjamskiej. Agresji towarzyszyła masakra około 500 tamtejszych mieszkańców. Wietnamczycy odpowiedzieli na atak kontrofensywą, w wyniku której siły Demokratycznej Kampuczy zostały wygnane ze spornych wysepek, a Wietnamczycy zajęli kampuczańskie wyspy Koh Poulo Wai.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3092968", "fragment_id": "160374/2", "subtitle": "", "title": "Wojna kambodżańsko-wietnamska", "document_id": "160374", "start_index": 3502.0, "parentId": 3092968.0, "source": "wikipedia", "score": 0.25124073028564453}, "uuid": "859abd08-1fc1-4599-a595-bd279736dd2a"}, {"page_content": "W 1975 roku partyzanci obalili rząd, a Pol Pot zmienił nazwę kraju na Demokratyczna Kampucza i rozpoczął jedną z najkrwawszych dyktatur XX wieku. W nowym państwie Pol Pot objął formalnie stanowisko premiera. Według Pol Pota zupełnie samowystarczalny kraj miał się składać wyłącznie z chłopów finansujących gospodarkę kraju poprzez wzrost produkcji rolnej. W ramach tej polityki kraj został odcięty od świata, a odwiedzić go mogły jedynie nieliczne zagraniczne delegacje (których wizyty były czysto propagandowe i starannie wyreżyserowane). W polityce zagranicznej jedyne relacje utrzymywano z Chinami i sąsiednią Tajlandią. Zamknięto szkoły, szpitale i fabryki, zlikwidowano banki i pieniądz, zdelegalizowano religię, zlikwidowano własność prywatną, zaś ludność miast wyrzucono siłą na tereny wiejskie do tzw. kolektywnych gospodarstw rolnych, które były \"de facto\" obozami pracy przymusowej. Polityka ta, znana jako „Rok Zerowy”, doprowadziła do śmierci ogromnej liczby osób, wskutek zagłodzenia, przepracowania i egzekucji. Czerwoni Khmerzy systematycznie mordowali wszystkie osoby, które miały jakiekolwiek powiązanie z poprzednim reżimem, a także fachowców i intelektualistów. Ofiarą padły mniejszości narodowe, w największym stopniu mniejszość wietnamska.\nSzacuje się, że w Demokratycznej Kampuczy zginęło od 10 do 25 procent, a liczba mieszkańców stolicy – Phnom Penh – wskutek przymusowych wysiedleń zmalała z 2 milionów do 23 tysięcy mieszkańców.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27029", "fragment_id": "171983/10", "subtitle": "", "title": "Pol Pot", "parentId": 27029.0, "start_index": 16088.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171983", "score": 0.156467005610466}, "uuid": "2b95181a-17f2-42ea-ba2a-7f3f7c9c4b46"}, {"page_content": "Kambodżańska Partia Ludowa, KPL ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"km\"&gt;គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា, KPK&lt;/&gt;) – kambodżańskie ugrupowanie polityczne, partia rządząca w Kambodży, założona w 1979 roku pod nazwą Kambodżańska Partia Ludowo-Rewolucyjna.\nWśród jej założycieli znaleźli się członkowie opozycji wobec reżimu Pol Pota a zarazem zwolennicy interwencji wietnamskiej w Kampuczy. Do początku lat 90. sprawowała jednopartyjną władzę w niemal całym kraju (z wyjątkiem niewielkich terenów przy granicy z Tajlandią kontrolowanych przez Koalicyjny Rząd Demokratycznej Kampuczy). Po 1991 roku przyjęła obecną nazwę, zawarła porozumienie ze zbrojną opozycją i przeprowadziła zmiany ideologiczne. W latach 1993–97 współrządziła z monarchistami\n. KPL zwyciężyła wyborach parlamentarnych.\nLiderem ugrupowania jest Hun Sen.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1415977", "fragment_id": "210834/0", "subtitle": "", "title": "Kambodżańska Partia Ludowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "210834", "parentId": 1415977.0, "score": 0.45101433992385864}, "uuid": "9cb1d0e2-3fae-4d27-aa83-77e8c99b8626"}, {"page_content": "Król na skutek narastającego zamieszania zdymisjonował Lon Nola, jednak ten powrócił do łask po sukcesach partyzantki, pod koniec lat 60. wracając do rządu jako premier. W 1970 roku Lon Nol przeprowadził zamach stanu, w wyniku którego obalono króla. Lon Nol zlikwidował Królestwo Kambodży, a w jego miejsce utworzył Republikę Khmerów. Po puczu król udał się na emigrację do Chin. Na emigracji utworzył Zjednoczony Front Narodowy Kambodży i poparł Czerwonych Khmerów w ich walce z reżimem. Rząd Lon Nola winą za fatalną sytuację kraju obarczał mniejszość wietnamską i pomógł organizować czystki wymierzone w tę grupę etniczną. Represje wobec Wietnamczyków spowodowały, że Vietcong rozpoczął walkę z rządem Kambodży. Lon Nol nie radząc sobie z siłą wietnamskiej partyzantki poprosił o pomoc USA, które rozpoczęło bombardowanie pozycji Vietcongu w Kambodży. Rząd Kambodży tracił stopniowo kolejne części kraju. W połowie lat 70. z wojny przeciwko Lon Nolowi wycofał się Vietcong, który popadł w konflikt z Czerwonymi Khmerami. W 1975 roku Czerwoni Khmerzy obalili rządzący reżim, a w jego miejscu utworzyli Demokratyczną Kampuczę.\n \"Osobny artykuł: Demokratyczna Kampucza.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=63782", "fragment_id": "639043/7", "subtitle": "", "title": "Kambodża", "source": "wikipedia", "start_index": 8118.0, "parentId": 63782.0, "document_id": "639043", "score": 0.160258486866951}, "uuid": "bf1d1d67-042e-4349-b454-1353705f08b7"}, {"page_content": "Król na skutek narastającego zamieszenia zdymisjonował Lon Nola jednak ten powrócił do łask po sukcesach partyzantki i pod koniec lat 60. powrócił do rządu jako premier. W 1970 roku Lon Nol przeprowadził zamach stanu, w wyniku którego obalono króla. Lon Nol zlikwidował Królestwo Kambodży, a w jego miejsce utworzył Republikę Khmerów. Po puczu król udał się na emigrację do Chin. Na emigracji utworzył Zjednoczony Front Narodowy Kambodży i poparł Czerwonych Khmerów w ich walce z reżimem. Rząd Lon Nola winą za fatalną sytuację kraju obarczał mniejszość wietnamską i pomógł organizować czystki wymierzone w tę grupę etniczną. Represje wobec Wietnamczyków zezłościły siły Vietcongu, który rozpoczął walkę z rządem Kambodży. Lon Nol nie radząc sobie z siłą wietnamskiej partyzantki poprosił o pomoc USA, które rozpoczęło bombardowanie pozycji Vietcongu w Kambodży. Rząd Kambodży tracił stopniowo kolejne części kraju. W połowie lat 70. z wojny przeciwko Lon Nolowi wycofał się Vietcong, który popadł w konflikt z Czerwonymi Khmerami. W 1975 roku Czerwoni Khmerzy obalili rządzący reżim, a w jego miejscu utworzyli Demokratyczną Kampuczę.\n \"Osobny artykuł: Demokratyczna Kampucza.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2918514", "fragment_id": "1205136/3", "subtitle": "", "title": "Historia Kambodży", "parentId": 2918514.0, "start_index": 3290.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1205136", "score": 0.16002149879932404}, "uuid": "2427c236-0121-4e77-b530-91d83be10a82"}]}
{"id": "q_957", "question": "Jak nazywamy materiał skalny transportowany i osadzany przez lodowiec?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy formy ukształtowania powierzchni Ziemi. Zobacz też: Piecki-Migowo – dzielnica Gdańska potocznie zwana Moreną.\nMorena – materiał skalny transportowany lub osadzony przez lodowiec lub lądolód.\nMorena:\n1. Wszelki materiał skalny składający się z przemieszanych frakcji różnej wielkości (bloki skalne, głazy, żwiry, piaski, pyły), gliny, transportowanych i osadzanych przez lodowiec, pochodzących głównie z niszczenia jego podłoża, ze zboczy wznoszących się ponad powierzchnię lodowca, jak również przynoszonych przez lawiny i wiatr.\n2. Forma ukształtowania powierzchni Ziemi o charakterze akumulacyjnym – wzniesienie (różnego rodzaju pagórki, pagóry, wzgórza, ciągi wzgórz, wały itp.) utworzone z materiału skalnego osadzonego przez lodowiec lub przemieszczonego pod jego naciskiem.\nNiektórzy naukowcy uważają, że nieprawidłowo rozszerza się znaczenie moreny do formy terenu powstałej z materiałów osadzonych przez lodowiec.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48469", "fragment_id": "660092/0", "subtitle": "", "title": "Morena", "parentId": 48469.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "660092", "score": 1.0}, "uuid": "eac5e73a-7db2-4f3e-81c6-d831ce706588"}, {"page_content": "Morena powierzchniowa – określenie materiału skalnego transportowanego przez lodowiec w jego górnej, powierzchniowej partii. Stanowi go zwietrzelina pochodząca z otaczających stoków górskich, materiał naniesiony przez wiatr, lawiny itp. oraz wyniesiony z spągowej warstwy lodowca. W strefie jęzora lodowcowego może nastąpić zmieszanie materiału skalnego moreny powierzchniowej z materiałem moreny wewnętrznej. W wyniku wytapiania moreny powierzchniowej tworzy się morena ablacyjna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79691", "fragment_id": "646814/0", "subtitle": "", "title": "Morena powierzchniowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "646814", "parentId": 79691.0, "score": 0.514467179775238}, "uuid": "7c114594-77aa-48df-b7e4-663dacc0eca6"}, {"page_content": "Morena denna – rodzaj moreny, której materiał skalny, pochodzący z niszczenia (zdzierania) podłoża i materiału wytopionego z lodowca, transportowany jest przez lodowiec w jego dolnej części (stopa lodowca). Po stopnieniu lodowca następuje odsłonięcie moreny dennej w postaci lekko falistych równin, charakterystycznych np. dla Niżu Środkowoeuropejskiego. Jest to forma powstała wskutek działania procesów budujących (akumulacja lodowcowa).\nCechy szczególne i występowanie na obszarze Polski.\nMoreny denne zajmują znaczne obszary Polski objęte zlodowaceniami: bałtyckim, środkowopolskim i krakowskim. Zbudowane są głównie z materiału gliniastego (ilasto-piaszczystego), zawierającego w sobie dość liczne, bezładnie rozrzucone głazy.\nGlina zwałowa pokrywa teren warstwą o grubości od kilku do kilkudziesięciu metrów. Składa się na nią materiał, wmarznięty niegdyś w lodowiec, który po stopieniu lodu został osadzony na skałach podłoża. Niekiedy zawartość materiału piaszczystego w morenie lub sposób jej osadzenia powoduje, że pozostały po ustąpieniu lodowca materiał stanowią nieuwarstwione piaski z głazami – piaski zwałowe.\nMłodsza morena denna.\nMłode wysoczyzny morenowe zajmują rozległe obszary w zasięgu zlodowacenia bałtyckiego, przy czym w miarę posuwania się ku południu są one coraz starsze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79690", "fragment_id": "646813/0", "subtitle": "", "title": "Morena denna", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "646813", "parentId": 79690.0, "score": 0.17946267127990723}, "uuid": "a5cab42f-0584-4e6f-943d-f439059849da"}, {"page_content": "Morena wewnętrzna – określenie całości materiału skalnego niesionego wewnątrz lodu lodowcowego. Stanowi go głównie zwietrzelina skalna z otaczających lodowiec zboczy, która dostaje się tam w obrębie pola firnowego lub wprost na trasie ruchu z jego powierzchni. Penetruje ona w głąb lodowca poprzez szczeliny i wtapianie. Materiał może pochodzić również z podłoża, po którym porusza się lodowiec, do jego wnętrza dostaje się wzdłuż powierzchni ślizgowych w lodowcu. W wyniku wytapiania moreny wewnętrznej może tworzyć się morena ablacyjna.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79693", "fragment_id": "646816/0", "subtitle": "", "title": "Morena wewnętrzna", "document_id": "646816", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 79693.0, "score": 0.2600369155406952}, "uuid": "80e5c0e3-23a5-4fbe-ae94-ea43abed4a2b"}, {"page_content": "Morena boczna:\n1. Materiał skalny transportowany przez lodowiec, przymarznięty do boków jęzora lodowcowego.\n2. Wyraźny wał występujący wzdłuż bocznej krawędzi jęzora lodowcowego, częściowo położona na lodowcu (wał lodowo-morenowy) lub sam wał pozostały po ustąpieniu lodowca. Budują ją okruchy skalne pochodzące z niszczenia otaczających lodowiec zboczy górskich. W wyniku połączenia moren bocznych dwóch łączących się lodowców może utworzyć się morena środkowa.\nW Polsce moreny boczne, jako efekt działalności plejstoceńskich lodowców górskich występują w Tatrach i Karkonoszach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79689", "fragment_id": "646812/0", "subtitle": "", "title": "Morena boczna", "document_id": "646812", "start_index": 0.0, "parentId": 79689.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34345152974128723}, "uuid": "a4635c79-743f-498e-85b3-38799d8f05ac"}, {"page_content": "Osady glacjalne – osady związane z działalnością lodowców. Powstają z mieszaniny okruchów skalnych o różnych rozmiarach (m.in. gliny, piaski, żwiry, głazy narzutowe) przyniesionych przez lodowiec lub lądolód, złożone bezpośrednio przez jego stajanie.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2594409", "fragment_id": "564455/0", "subtitle": "", "title": "Osady glacjalne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "564455", "parentId": 2594409.0, "score": 0.21788433194160461}, "uuid": "ff92bee3-59cb-493c-bf5e-cb9e91c2f769"}, {"page_content": "Lodowiec politermalny (mieszany, subpolarny) ang. \"polythermal glacier\" – powstaje przy zróżnicowanych temperaturach oraz przy różnym poziomie akumulacji śniegu w zimie w stosunku do wielkości jego topnienia w lecie. Cechą wyróżniającą lodowce politermalne jest występowanie dwóch rodzajów lodu – lodu zimnego oraz lodu ciepłego (lód w temperaturze topnienia). Zróżnicowanie to często tworzy się podczas zimy, kiedy ochładzana jest warstwa powierzchniowa lodowców ciepłych lub w czasie letniego ogrzewania warstwy powierzchniowej lodowców zimnych. Granice między poszczególnymi termicznymi warstwami lodu mogą być bardziej lub mniej wyraźne. Wody lodowcowe występują głównie w postaci zarówno wód supraglacjalnych jak i wód inglacjlanych, natomiast wody subglacjalne rzadko tworzą większe sieci rzeczne. Lodowce politermalne transportują dużą ilość materiału skalnego (od 1–3m grubości), który można zaobserwować  w niższych partiach lodowca, gdzie obserwujemy nagromadzenie materiału skalnego w postaci moren środkowych.\nHistoria badań.\nPierwsze próby sklasyfikowania lodowców pod względem termicznym sięgają lat 30. XX wieku, kiedy to zarówno M. Lagally jak i H.W. Ahlmann zajęli się ich wyróżnianiem. Lagally przedstawił podział lodowców na 3 grupy: lodowce ciepłe, przejściowe oraz zimne. Ahlmann natomiast skoncentrował się na geofizyce lodowców w wyniku której wydzielił lodowce umiarkowane oraz arktyczne.\nPierwsze wiercenia w lodowcach pod koniec lat 50. XX wieku pozwoliły na rozszerzenie wiedzy na temat termiki lodowców.  Dowiodły one, że temperatura wewnątrz lodowca może być zróżnicowana. P.A. Szumski oraz C.S. Benson zaproponowali podział lodowców ze względu na ich warunki termiczno-wilgotnościowe powierzchni.  Pod koniec lat 70. S. Baranowski przedstawił klasyfikację, będącą modyfikacją podziału Ahlmannna, opierającą się na czynnikach geograficznych, które z kolei wpływają na temperaturę oraz wilgotność obszaru występowania lodowców.  \nWystępowanie.Lodowce politermalne występują w różnych strefach klimatycznych. Są jednak one charakterystyczne dla Spitsbergenu, Skandynawii, Gór Skalistych, Alaski oraz Półwyspu Antarktycznego.\nJedynym wyjątkiem od tego typu zmian termicznych są lodowce występujące w bardzo zimnym klimacie Antarktydy. Najbardziej powszechne są struktury lodowców skandynawskich oraz kanadyjskich.\nPrzykłady.\nLodowiec Werenskiolda na Spitsbergenie", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4451955", "fragment_id": "1522870/0", "subtitle": "", "title": "Lodowiec politermalny", "document_id": "1522870", "start_index": 0.0, "parentId": 4451955.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20123900473117828}, "uuid": "c2778795-bd83-427d-af37-49af10e840c3"}, {"page_content": "Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przenoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.\nPodział.\nZe względu na sposób powstania wyróżnia się:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5927", "fragment_id": "176309/0", "subtitle": "", "title": "Skały osadowe", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "176309", "parentId": 5927.0, "score": 0.1058383584022522}, "uuid": "e0b5b983-7c92-4100-89e6-ca5381e02bbd"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy formy geomorfologicznej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nMuton, baraniec, barani łeb, bochen skalny, wygład tarczowy ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;roche moutonnée&lt;/&gt;) – forma ukształtowania powierzchni Ziemi powstała w wyniku działalności lodowca (procesy glacjalne); oszlifowany, podłużny pagórek lub garb o długości od kilku do kilkuset metrów i wysokości do kilkuset metrów.\nEtymologia.\nNazwa \"muton\" pochodzi z języka francuskiego od słowa \"mouton\", oznaczającego owcę.\nOpis.\nCechą charakterystyczną mutonów są asymetryczny profil podłużny i kierunek osi głównej zgodny z kierunkiem ruchu lodowca. Stok proksymalny, czyli ten, od którego strony nadszedł lodowiec, jest łagodny i ma idealnie wygładzoną powierzchnię (wygład lodowcowy), ponieważ był nastawiony na szlifującą działalność lodowca – detersję. Natomiast stok dystalny, czyli przeciwny do proksymalnego jest stromy. Jeżeli wyjściowe wzgórze było niewielkich rozmiarów, lodowiec ześlizgiwał się po stoku dystalnym, szlifując go i dając wygładzoną powierzchnię, jednak jeśli pagór był większych rozmiarów ze stoku odrywane były bloki skalne (detrakcja), dlatego często stoki te są poszarpane, a czasem urywiste. Przyczyną powstawania stromego i postrzępionego stoku może być naprzemienne topnienie i zamarzanie lodowca w jego spodniej części. Kiedy lodowiec napotyka na swojej drodze przeszkodę, ta stawia opór, co prowadzi do wzrostu ciśnienia i rozmarzania spągu lodowca. Po przejściu masy lodu przez punkt kulminacyjny wzniesienia ciśnienie zaczyna spadać, w wyniku czego lód z powrotem zamarza i z dalszym ruchem wyrywa fragmenty materiału skalnego z podłoża. Na wygładach lodowcowych mutonów mogą się znajdować rysy lodowcowe i inne drobne formy erozyjne (bruzdy, zadziory).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86035", "fragment_id": "639682/0", "subtitle": "", "title": "Muton (geomorfologia)", "parentId": 86035.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "639682", "score": 0.18849065899848938}, "uuid": "283be823-bcc1-470a-8a80-f6d938a5aaf2"}, {"page_content": "Morena ablacyjna – materiał skalny zgromadzony na powierzchni lodu lodowcowego wskutek ablacji (wytapiania) moreny powierzchniowej lub wewnętrznej. Morena ablacyjna charakteryzuje się różnorodnym materiałem frakcyjnym (iły, pyłu, piaski, żwiry i głazy).\nTopnienie ma tu przewagę nad śnieżnym zasileniem lodowca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=79694", "fragment_id": "646817/0", "subtitle": "", "title": "Morena ablacyjna", "document_id": "646817", "start_index": 0.0, "parentId": 79694.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1285569965839386}, "uuid": "16e5825e-1ab1-4fe8-bd81-6a85bf899838"}]}
{"id": "q_958", "question": "Pod jakim imieniem przeszła do historii księżna Zofia Augusta Fryderyka von Anhalt-Zerbst?", "answer": [{"page_content": "Życiorys.\nMłodość.\nUrodziła się 21 kwietnia 1729 roku w Szczecinie jako córka księcia Christiana Augusta von Anhalt-Zerbst z dynastii askańskiej i Joanny Elżbiety z dynastii holsztyńskiej. Na chrzcie, który odbył się 23 kwietnia otrzymała imiona Zofia Augusta Fryderyka. W 1745 roku w Petersburgu przeszła na prawosławie, zmieniła imię na Katarzyna i poślubiła księcia holsztyńskiego Piotra Ulryka, późniejszego cesarza rosyjskiego Piotra III.\nW czerwcu 1755 roku ambasador brytyjski w Petersburgu, Charles Hanbury Williams, przedstawił jej swojego osobistego sekretarza, 23-letniego Stanisława Poniatowskiego, późniejszego króla Polski, z którym w grudniu tego samego roku nawiązała niebezpieczny romans. Plotkowano, że owocem tego romansu miała być córka Katarzyny Anna Piotrowna. Po półrocznych rządach Piotra III, ona i jej zwolennicy (wojsko zbuntowane przeciw cesarzowi ze względu na wcielanie przez niego do armii rosyjskiej wzorów z armii pruskiej), dokonali zamachu stanu. Piotr III został zamordowany, a Katarzyna 9 lipca 1762 roku objęła władzę w Rosji.\nWładca Imperium Rosyjskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17845", "fragment_id": "173409/3", "subtitle": "", "title": "Katarzyna II Wielka", "document_id": "173409", "start_index": 1861.0, "parentId": 17845.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7793643474578857}, "uuid": "04cbc30c-6dcd-4d4d-a26e-c01ddfed21c0"}, {"page_content": "Dynastia askańska – ród niemiecki panujący w Brandenburgii, Saksonii oraz kilku mniejszych księstwach: Saksonii-Lauenburgu, Anhalt. Od nazwy tego ostatniego nazywana także jako dynastia Anhalt. Jej przedstawicielka z linii Anhalt-Zerbst – Zofia Augusta Fryderyka – rządziła także pod imieniem Katarzyna II Wielka, jako imperatorka Rosji. Dynastia wzięła nazwę od łacińskiej nazwy miasta Aschersleben – \"Askania\" (lub też \"Ascharia\").\nDzieje.\nZałożycielem dynastii był Albrecht Niedźwiedź (zm. 1170), syn Ottona hr. Ballenstaedt i Eiliki z rodu Billungów. W 1134 roku został margrabią Marchii Północnej, a od 1157 roku Brandenburgii. W XIII wieku ród podzielił się na kilka linii.\nNajstarsza linia wywodzi się od Ottona I (zm. 1184), syna Albrechta Niedźwiedzia. Jego potomkowie rządzili w Brandenburgii. Po 1220 roku podzieliła się na dwie gałęzie: z Salzweldel i ze Stendal. Ostatecznie linia ta wygasła w 1320 roku na Henryku II. Brandenburgię przejęli Wittelsbachowie.\nLinia hrabiów z Orlamünde wywodzi się od Hermana I, drugiego syna Albrechta Niedźwiedzia. Wygasła po 1486 roku na Fryderyku VI.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122663", "fragment_id": "1265/0", "subtitle": "", "title": "Dynastia askańska", "parentId": 122663.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1265", "source": "wikipedia", "score": 0.3269921839237213}, "uuid": "4995a721-39ca-47eb-8313-862cbfa39d04"}, {"page_content": "W XVI wieku książę Joachim Ernest z Anhaltu-Zerbst (zm. 1586) zjednoczył całe księstwo. Już jego synowie w 1603 roku dokonali podziału spadku. Linia książąt z Anhaltu-Zerbst wygasła w 1793 roku na Fryderyku Auguście. Jego starszą siostrą była Zofia Augusta Fryderyka (zm. 1796), znana bardziej jako imperatorowa Rosji Katarzyna II Wielka (panowała w latach 1762–1796). Linia książąt z Anhaltu-Bernburg wygasła w 1863 roku na księciu Aleksandrze Karolu. Linia książąt z Anhaltu-Köthen wygasła w 1847 roku na Henryku. W latach 1765–1847 należały do nich dobra pszczyńskie. Spadkobiercami tych dóbr była rodzina Hochberg z Książa. Książę Leopold I z Anhaltu-Dessau (zm. 1871) w 1863 roku został jedynym spadkobiercą pozostałych, wygasłych linii. Przyjął tytuł księcia Anhaltu. Ostatnim panującym był książę Joachim Ernest (1901–1947), który w 1918 roku został pozbawiony tronu. Jego syn, książę Edward (ur. 1941), ma tylko trzy córki, zatem dynastia jest bliska wygaśnięcia. \nRodzina będzie istniała tylko w liniach morganatycznych i naturalnych, nie noszących już nazwiska Anhalt.\nDrzewo genealogiczne.\n&lt;templatestyles src=\"Familytree/style.css\"/&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122663", "fragment_id": "1265/2", "subtitle": "", "title": "Dynastia askańska", "source": "wikipedia", "start_index": 2032.0, "document_id": "1265", "parentId": 122663.0, "score": 0.3454534411430359}, "uuid": "72176ba2-9b56-4620-a113-a381987f1eba"}, {"page_content": "Joanna Elżbieta Holstein-Gottorp (ur. 24 listopada 1712 w Gottorp, zm. 30 maja 1760 w Paryżu) – duńska arystokratka, księżniczka Holsztynu-Gottorp i poprzez małżeństwo księżna Anhalt-Zerbst. Matka Katarzyny II, cesarzowej Rosji.\nUrodziła się w zamku Gottorp jako córka Chrystiana Augusta Holstein-Gottorp, księcia Holsztynu-Gottorp i Eutin oraz Albertyny Fryderyki Baden-Durlach. Była regentką księstwa Anhalt-Zerbst w latach 1747–1752 z powodu małoletności syna Fryderyka Augusta Anhalt-Zerbst.\nMłodość.\nNa dwór brunszwicki wprowadziła ją jej matka chrzestna, Elżbieta Zofia Maria, księżna Brunszwiku, do której została wysłana wraz z dwiema swoimi siostrami. Joanna Elżbieta przez kilka lat mieszkała w tym samym skrzydle pałacu co jej siostry, kuzyni i przyszły mąż, z którym wyswatała ją w wieku piętnastu lat Elżbieta Zofia.\nJoanna Elżbieta wyszła za mąż za Chrystiana Augusta, księcia Anhalt-Zerbst w 1727 roku. Jej mąż był generałem pruskiej armii służącym pod Fryderykiem Wilhelmem I. Wkrótce po zawarciu związku małżeńskiego Joanna Elżbieta wyruszyła ze swoim mężem do Szczecina gdzie znajdował się jego regiment.\nKsiężna i Rosja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3564003", "fragment_id": "954576/0", "subtitle": "", "title": "Joanna Elżbieta Holstein-Gottorp", "parentId": 3564003.0, "start_index": 0.0, "document_id": "954576", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "7de7d9fb-ae96-4099-9831-e32c12483d69"}, {"page_content": "│ │ │ ├─&gt;Maksymilian 1689–1753\n │ │ │ │ x Fryderyka von Hessen-Darmstadt 1698–1777\n │ │ │ │ ├─&gt;Karol 1721–1722\n │ │ │ │ ├─&gt;Ulryka Fryderyka 1722–1787\n │ │ │ │ │ x Fryderyk August I 1711–1785, książę Oldenburga\n │ │ │ │ ├─&gt;Krystyna Szarlotta 1725–1782, opatka Herford\n │ │ │ │ ├─&gt;Maria 1726–1727\n │ │ │ │ ├─&gt;Wilhelmina 1726–1808\n │ │ │ │ │ x Henryk Pruski 1726–1802\n │ │ │ │ ├─&gt;Elżbieta Zofia 1730–1731\n │ │ │ │ └─&gt;Karolina Wilhelmina 1732–1759\n │ │ │ │ x Fryderyk August 1734–1793, książę Anhalt-Zerbst\n │ │ │ ├─&gt;Ewa ur. i zm. 1690\n │ │ │ ├─&gt;Jerzy Karol 1691–1755\n │ │ │ ├─&gt;Eleonora Antoina 1694–1694\n │ │ │ ├─&gt;Wilhelmina Szarlotta 1695–1722\n │ │ │ └─&gt;Jan ur. i zm. 1696\n │ │ ├─&gt;Filip 1655–1721, landgraf Hesji-Philippsthal\n │ │ │ x Katarzyna Solms-Laubach 1654–1736\n │ │ │ └─&gt;Landgrafowie Hesji-Philippsthal\n │ │ ├─&gt;Jerzy 1658–1675\n │ │ └─&gt;Elżbieta Henrietta 1661–1683\n │ │ x Fryderyk I Pruski 1657–1713,król Prus, elektor Brandenburgii\n │ ├─&gt;Filip 1630–1638\n │ ├─&gt;Adolf 1631–1632\n │ ├─&gt;Karol 1633–1635\n │ ├─&gt;Elżbieta 1634–1688, opatka Herford", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2591533", "fragment_id": "547235/7", "subtitle": "", "title": "Drzewo genealogiczne dynastii heskiej", "document_id": "547235", "start_index": 8297.0, "parentId": 2591533.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42271310091018677}, "uuid": "be5d8dc4-be0d-48a7-889f-36794a6f1557"}, {"page_content": "Związek pomiędzy Chrystianem Augustem a Joanną Elżbietą przypominał raczej relację ojciec-córka niż mąż-żona – książę Anhalt-Zerbst był przedwcześnie podstarzałym wojskowym. Młoda księżna wkrótce zaczęła źle się czuć w prowincjonalnym, oddalonym od tętniących życiem i kulturą miast europejskich Szczecinie. Miasto takie jak Szczecin było rozczarowaniem dla młodej dziewczyny wychowanej w ekscytującej atmosferze niemieckiego dworu. Nawet urodzenie pierwszego dziecka nie dało jej zbyt wielkiej radości. Dziewczynka została nazwana Zofia Fryderyka Augusta dla uczczenia żony króla pruskiego Zofii, jej syna Fryderyka i dziadka Chrystiana Augusta. Stosunek matki do córki zawsze był ambiwalentny. Sam poród był bardzo ciężki i Joanna Elżbieta uważała narodziny córki za niedostateczną nagrodę za cierpienie jakie przeszła. Zgodnie z tym co napisała przyszła Katarzyna II, jej matka niemal zmarła i aż dziewiętnaście tygodni zajęło jej dojście do pełni zdrowia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3564003", "fragment_id": "954576/1", "subtitle": "", "title": "Joanna Elżbieta Holstein-Gottorp", "source": "wikipedia", "start_index": 1140.0, "parentId": 3564003.0, "document_id": "954576", "score": 0.7864539623260498}, "uuid": "5871106b-cebe-4818-be2c-790db25988bd"}, {"page_content": "Magdalena Augusta (ur. 13 października 1679, zm. 11 października 1740) – księżna Saksonii-Gothy-Altenburga.\nUrodziła się jako księżniczka Anhaltu-Zerbst. Była córką Karola Wilhelma Anhalt-Zerbst, jej matka, Zofia, była księżniczką Saksonii-Weißenfels. W 1696 roku wyszła za mąż za Fryderyka II, od 1691 roku księcia Saksonii-Gothy-Altenburga.\nZe swoim mężem Magdalena miała kilkanaścioro dzieci, w tym przyszłego księcia Fryderyka III i córkę Augustę, żonę następcy tronu Wielkiej Brytanii i Hanoweru, Fryderyka Ludwika.\nBabka króla Wielkiej Brytanii, Jerzego III.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1064565", "fragment_id": "1360524/0", "subtitle": "", "title": "Magdalena Augusta z Anhaltu-Zerbst", "document_id": "1360524", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1064565.0, "score": 0.43124186992645264}, "uuid": "f23b98cf-6076-46b4-b1cd-ddabb062e980"}, {"page_content": "W XVIII wieku właścicielem budynku przy ulicy Farnej 1 był przewodniczący Izby Handlowej. W tym czasie wydzierżawił on budynek księciu Chrystianowi Augustowi von Anhalt-Zerbst, późniejszemu komendantowi szczecińskiej twierdzy. W 1729 r. w budynku narodziła się córka księcia von Anhalt-Zerbst, Zofia Fryderyka Augusta (późniejsza cesarzowa Katarzyna II Wielka, władająca Imperium Rosyjskim w latach 1762–1796). Mieszkała ona w budynku przez kilka lat, a następnie wraz z rodziną przeniosła się do zachodniego skrzydła Zamku Książąt Pomorskich. W 1889 r. na pamiątkę narodzin carycy na budynku przy ulicy Farnej odsłonięto pamiątkową tablicę w językach rosyjskim i niemieckim. W latach 20. XX wieku budynek mieścił Landratsamt des Kreis Randow, tj. landraturę powiatu Randow.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4935903", "fragment_id": "265886/1", "subtitle": "", "title": "Budynek przy ul. Farnej 1 w Szczecinie", "source": "wikipedia", "start_index": 1476.0, "parentId": 4935903.0, "document_id": "265886", "score": 0.34219643473625183}, "uuid": "d283a0e2-f27e-42c4-b8b8-0ecf19033754"}, {"page_content": "Maria Fryderyka Leopoldyna Georgina Augusta Aleksandra Elżbieta Teresa Józefina Helena Zofia Saska-Altenburg,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Marie Friederike Leopoldine Georgine Auguste Alexandra Elisabeth Therese Josephine Helene Sophie von Sachsen-Altenburg&lt;/&gt; (ur. 2 sierpnia 1854 w Eisenbergu, zm. 8 października 1898 w Kamieńcu Ząbkowickim) – niemiecka arystokratka z dynastii Wettynów, księżniczka Saksonii-Altenburga jako córka Ernesta I, księżna pruska jako żona Albrechta Hohenzollerna.\nŻyciorys.\nMaria urodziła się jako najstarsza córka Ernesta (1826–1908), księcia Saksonii-Altenburga, oraz jego żony Agnieszki (1824–1897), księżniczki Anhaltu. Miała młodszego brata, zmarłego w niemowlęctwie, Jerzego Leopolda (1856).\n18 kwietnia 1872 przybyła do Poczdamu, gdzie poznała swojego kuzyna Albrechta Hohenzollerna (1837–1906), księcia pruskiego, syna Albrechta (1809–1872) i Marianny Orańskiej (1810–1883), królewny Niderlandów. Maria przykuła uwagę kuzyna „dziewczęcym wdziękiem i skromną, bezpretensjonalną postawą”. Szybko odwzajemniła uczucie, postanawiając się pobrać. W tym samym dniu udali się do Pałacu Bellevue w Berlinie, gdzie uzyskali zgodę cesarza Wilhelma I na zaręczyny. Ślub pary odbył się w Berlinie 9 kwietnia 1873. Małżeństwo doczekało się trzech synów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5439370", "fragment_id": "335457/0", "subtitle": "", "title": "Maria Saska-Altenburg", "parentId": 5439370.0, "start_index": 0.0, "document_id": "335457", "source": "wikipedia", "score": 0.07033676654100418}, "uuid": "ad16ed9c-6648-4817-8d59-cc597ad53b82"}, {"page_content": "Zofia (duń. \"Sophie\") (ur. 1139/1142, zm. 5 maja 1198) – księżniczka ruska, królowa duńska. \nNieznana jest dokładna data, ani miejsce jej urodzin. Jej filiacja budzi dyskusje w literaturze. Zdaniem części badaczy[] była córką Włodzimierza Wsiewołodowica, syna księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławicza i Ryksy Bolesławówny z dynastii Piastów. Według innych[] była córką Wołodara, księcia mińskiego.\n23 października 1157 w Viborgu wyszła za mąż za króla Danii Waldemara I. Nie stroniła od czynnego udziału w polityce. Zapisała się także tym, że w Kalundborgu wystawiła kościół jedyny w średniowiecznej Skandynawii zbudowany w stylu bizantyjskim. \nPo śmierci Waldemara (1182) wyszła za mąż za Ludwika III, landgrafa Turyngii, ale wkrótce została oddalona i powróciła do Danii, gdzie zmarła. Została pochowana obok pierwszego męża, Waldemara I, w kościele św. Benedykta w Ringsted.\nRodzina.\nPara królewska doczekała się ośmiorga dzieci:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=868373", "fragment_id": "1017490/0", "subtitle": "", "title": "Zofia Rurykowiczówna", "parentId": 868373.0, "start_index": 2.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1017490", "score": 0.07542219758033752}, "uuid": "3d924fc2-db6e-498d-85ba-a2c971700524"}]}
{"id": "q_959", "question": "Jak nazywają się sanie używane w ratownictwie górskim do transportu rannych?", "answer": [{"page_content": "Tobogan – specjalnego rodzaju sanie, stosowane w ratownictwie górskim GOPR i TOPR, używane do transportu poszkodowanych w wypadkach górskich. Tobogan ma kształt łódkowaty i szerokie dno ułatwiające ślizganie, może też być wyposażony w dwie szerokie płozy. Z przodu i z tyłu znajdują się dyszle do sterowania saniami. Umożliwiają one wygodne i bezpieczne zwożenie rannego przez jednego ratownika (na nartach) – zamiast kilku, jak dawniej. Dyszle te pojawiły się w toboganie w latach czterdziestych XX w., w wyniku udoskonaleń wprowadzonych przez przewodnika tatrzańskiego Władysława Gąsienicę-Pazdura.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1158111", "fragment_id": "1355252/0", "subtitle": "", "title": "Tobogan", "parentId": 1158111.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1355252", "score": 1.0}, "uuid": "4876cab5-c1c2-46c6-84ba-3f7a64ff9500"}, {"page_content": "Ratownictwo górskie – działania związane z prowadzeniem akcji ratowniczych w terenie górskim, poszukiwanie zaginionych osób, udzielanie pomocy medycznej ofiarom wypadków, transport poszkodowanych do miejsc, gdzie można im udzielić pełnej pomocy medycznej; również działania prewencyjne związane z informowaniem o zagrożeniach, niebezpieczeństwie lawin i spodziewanych załamaniach pogody.\nSpecjalistyczne wyposażenie.\nW zależności od terenu działań, lokalne służby ratownicze mogą dysponować specjalistycznymi środkami transportu, takimi jak ratraki i skutery śnieżne (do transportu po stromym śniegu), wszędołazy, samochody terenowe a przede wszystkim – śmigłowce. Prowadzenie akcji w stromym terenie skalnym może wymagać specjalistycznych umiejętności związanych z technikami linowymi oraz asekuracją.\nZe względu na specyfikę terenu, poszukiwanie zaginionych osób często prowadzone jest z użyciem odpowiednio wytresowanych psów ratowniczych, a także wspomagane przez urządzenia elektroniczne: detektory lawinowe, kamery termowizyjne, środki łączności radiowej i satelitarnej.\nRegulacje prawne.\nW różnych krajach funkcjonują rozmaite regulacje prawne dotyczące funkcjonowania organizacji ratowniczych, a co za tym idzie, różne są źródła finansowania, sposób rekrutacji członków (służby ochotnicze i zawodowe) oraz stopień ich odpowiedzialności prawnej podczas akcji.\nW niektórych państwach wybrane działania służb ratowniczych są całkowicie lub częściowo odpłatne; w szczególności, wiele służb ratowniczych wymaga odpłatności za akcje z użyciem helikoptera, w związku z tym turyści, wspinacze i narciarze prowadzący działalność na takich terenach powinni dysponować stosownym ubezpieczeniem od kosztów takich akcji lub liczyć się z ryzykiem ewentualnego pokrycia tych kosztów z własnej kieszeni. Odpłatność akcji ratowniczych obowiązuje m.in. w krajach takich jak:\nRatownictwo górskie w Polsce.\nNa terenie Polski działa obecnie Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (na terenach górskich poza Tatrami) oraz Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1601201", "fragment_id": "676122/0", "subtitle": "", "title": "Ratownictwo górskie", "parentId": 1601201.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "676122", "score": 0.13696646690368652}, "uuid": "e1ea5305-0287-4733-b10f-d54cecad59cb"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy środka transportu przeznaczonego do przewozu chorych lub rannych. Zobacz też: Ambulans w innych znaczeniach tej nazwy.\nAmbulans ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;ambulance&lt;/&gt;), karetka pogotowia ratunkowego, in. sanitarka – środek transportu dysponowany na miejsce nagłego zachorowania albo wypadku, przeznaczony do udzielania pomocy, przewozu chorych lub rannych z miejsca zdarzenia do szpitala, a często również służący do transportów medycznych i międzyszpitalnych.\nAmbulanse są obsługiwane przez specjalnie wyszkolone zespoły ratownicze i stanowią część systemu udzielania pomocy w nagłych wypadkach. Podczas akcji ambulans jest pojazdem uprzywilejowanym w ruchu drogowym i może nie stosować się do przepisów ruchu drogowego pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności.\nHistoria.\nPomysłodawcą pierwszego ambulansu był Dominique-Jean Larrey, lekarz wojskowy, który w 1792 roku wraz z zespołem chirurgów i pielęgniarek udzielał pierwszej pomocy rannym żołnierzom i przygotowywał ich ewakuację z pola bitwy. Ambulanse te były bardzo lekkie, ponieważ miały tylko jedną oś. Były zaprzęgane w jednego konia.\nPoczątkowo ambulanse były wykorzystywane przez wojsko do przewożenia rannych i chorych. Zmieniło się to po wybuchu epidemii ospy w roku 1882 i cholery w 1884 roku. Wtedy ambulansami zaprzęgniętymi w konie zaczęto przewozić ludność cywilną. W 1798 roku w Egipcie wykorzystano wielbłądy. Podczas kampanii Napoleona w Rosji w 1812 roku rannych przewożono saniami. W Warszawie pierwsze cywilne konne ambulanse pojawiły się w 1897 (jako pierwsze w Cesarstwie Rosyjskim). Pierwsze ambulanse ze sprzętem medycznym, w których rannemu udziela się pomocy podczas transportu do szpitala, pojawiły się w latach 60. XX wieku.\nAmbulanse w Polsce.\nRodzaje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=372221", "fragment_id": "66319/0", "subtitle": "", "title": "Ambulans", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "66319", "parentId": 372221.0, "score": 0.44723767042160034}, "uuid": "f82646a4-e663-4614-a65d-63e9b638453e"}, {"page_content": "Aerosanie – pojazd na płozach wyposażony w silnik ze śmigłem (zwykle pchającym), rodzaj sań napędzanych, podobnie jak skuter śnieżny przez silnik spalinowy, służący do poruszania się po terenie pokrytym śniegiem lub lodem. Prędkość tego pojazdu w zależności od konstrukcji wynosi od 25 do 140 km/h. Rozpowszechnione w czasie wojny radziecko-fińskiej 1939-1940 i II wojny światowej na wyposażeniu Armii Czerwonej. Polska nazwa wywodzi się z rosyjskiego \"aэросани\", mającego podkreślić \"powietrzny\" napęd sań.\nHistoria.\nNajprawdopodobniej pierwsze aerosanie skonstruował młody Igor Sikorski w latach 1909–1910 ze sklejki z wykorzystaniem silnika lotniczego i śmigła. Pierwsze konstrukcje przewidziane były jako środek transportu, około 1915 znalazły zastosowanie wojskowe. W czasie wojny radziecko-fińskiej niektóre zostały wyposażone w karabin maszynowy, ale stosowane też były do transportu i ewakuacji rannych. Wobec niskiej manewrowości i słabych możliwości pokonywania wzniesień nie sprawdziły się na leśnych drogach i przydatne były tylko na otwartej przestrzeni, zamarzniętych rzekach i jeziorach.\nPodstawowe zastosowanie wojskowe tych pojazdów to zwiad i rozpoznanie z możliwością wykonywania rajdów na tyły wroga na dalekiej północy. Szczególnie przydatne okazały się w głębokim śniegu, gdzie mogły poruszać się z prędkością około 25-35 km/h, gdy inne pojazdy w nim grzęzły. Wobec tego faktu konstrukcja aerosani przeszła modyfikacje i zostały wyposażone m.in. w lekki pancerz czołowy o grubości 10 mm. Maszyny zorganizowane zostały w bataliony transportowe lub bojowe liczące po 45 sztuk w 3 kompaniach, często współpracujące z piechotą na nartach. Aerosanie transportowe wiozące do 4 żołnierzy osłaniane były zwykle przez 2-osobowe wersje wyposażone w karabiny maszynowe. Wobec małej wytrzymałości na wybuchy, zwłaszcza ogień moździerzy, nie były stosowane do bezpośrednich ataków.\nTypy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1071424", "fragment_id": "1367295/0", "subtitle": "", "title": "Aerosanie", "document_id": "1367295", "start_index": 0.0, "parentId": 1071424.0, "source": "wikipedia", "score": 0.34443148970603943}, "uuid": "ce1f2d4c-ee0d-49ee-a85b-3fd97a3b3b6f"}, {"page_content": "Ewakuacja medyczna (MEDEVAC, medivac; ang. \"medical evacuation\") – działania ratunkowe, polegające na transporcie rannych z pola walki lub miejsca katastrofy przez personel medyczny do obiektów medycznych (np. szpitala polowego). Ewakuacja medyczna odbywa się przy pomocy odpowiednio przygotowanych pojazdów lądowych (np. ambulansów) lub powietrznych (śmigłowców). Terminem określany jest również transport poszkodowanych pomiędzy obiektami medycznymi.\nEtapy prowadzenia ewakuacji medycznej z pola walki lub z miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie:\nEwakuacja medyczna w ratownictwie medycznym.\nWspółcześnie ewakuacja medyczna znajduje także zastosowanie w cywilnym ratownictwie medycznym (RM). Wiedza o ewakuacji medycznej jest obecnie powszechnie wykorzystywana w przypadku drogowych zdarzeń masowych albo w trakcie organizacji dużych imprez o charakterze masowym (z wykorzystaniem tzw. ZMIM, czyli zabezpieczenia medycznego imprezy masowej), zagrożeń szpitali, czy prowadzeniu ewakuacji na ogromną skalę przez zespoły koordynujące taką ewakuację np. ewakuacja dzielnicy albo całej aglomeracji w wyniku katastrofy.\nEwakuacja medyczna w RM składa się z następujących elementów:\nW cywilnej ewakuacji medycznej wykorzystuje się różnorodne środki transportowe jak: karetki typu P, T, S, N, karetki – ambulanse, śmigłowce Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (LPR), wozy zabezpieczenia medycznego, autobusy – karetki do transportu wielonoszowego (ATW, AML), pojazdy techniczne (rozwijania namiotów), pojazdy koordynacji ewakuacji medycznej, autobusy MZA, czy pojazdy wsparcia ewakuacyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1433947", "fragment_id": "192518/0", "subtitle": "", "title": "MEDEVAC", "parentId": 1433947.0, "start_index": 0.0, "document_id": "192518", "source": "wikipedia", "score": 0.09155763685703278}, "uuid": "97e2fe98-f27c-4018-8e1b-97f2fdf2c415"}, {"page_content": "Pulka – rodzaj sani w kształcie łodzi.\nHistoria.\nSaamowie w tego typu sanie zaprzęgali renifery. Wykorzystywane były do tego samce, które wcześniej kastrowano: jeden mężczyzna przytrzymywał renifera, podczas gdy zębami odgryzał jądra, masując je rękoma. Metoda ta nie pozostawiała ran. Pulki używane były przede wszystkim do transportu małych dzieci lub bagażu.\nW Övertorneå znaleziono pulkę, którą datuje się na 1200 rok.\nOpis.\nPulki posiadają charakterystyczny kształt porównywany do łodzi.\nWersje do przewożenia osób posiadają wyższe oparcie niż boczne ściany, w przeszłości zazwyczaj z przodu były wykończone skórą, która zakrywała stopy i nogi woźnicy, obecnie przód najczęściej jest otwarty. Do transportu rzeczy są różne typy pulki, m.in. całkowicie zamykane.\nObecnie wykonywane są najczęściej z tworzyw sztucznych.\nW wyścigach psich zaprzęgów.\nW Polsce określeniem „pulka” nazywa się jedną z dyscyplin wyścigów psich zaprzęgów, w której wykorzystuje się sanie, w odróżnieniu od skijöringu, w którym wykorzystuje się narty.\nUżywa się także określenia „rollpulka” na pulkę na kółkach, która także odnajduje zastosowanie w wyścigach psich zastępów, jednak po twardej, a nie ośnieżonej, powierzchni.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5808089", "fragment_id": "1233436/0", "subtitle": "", "title": "Pulka", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 5808089.0, "document_id": "1233436", "score": 0.4707435071468353}, "uuid": "16f3c0ac-a106-4051-b39f-f5d77907b6f4"}, {"page_content": "Ratownictwo górnicze – dział ratownictwa zajmujący się udzielaniem pomocy górnikom i kopalniom zagrożonym skutkami zdarzeń związanych z pożarami podziemnymi, wybuchami gazów kopalnianych i pyłu węglowego, wyrzutami gazów i skał, zawałami skał i tąpaniami, gwałtownymi wdarciami wody do wyrobisk górniczych oraz usuwania skutków i przywracania bezpiecznych warunków pracy po zaistnieniu tych zdarzeń oraz działalnością prewencyjną i szkoleniową w kopalniach.\nOrganizacja i działanie w Polsce.\nPodstawą ratownictwa górniczego w polskich kopalniach węgla kamiennego są ratownicy górniczy zgrupowani w zakładach górniczych. W każdym zakładzie górniczym prowadzącym roboty górnicze są drużyny ratownicze liczące od kilkunastu do 80 ratowników. Łącznie ratowników w zakładach górniczych jest ponad 6 tys. Oni stanowią większość ratownictwa górniczego. Natomiast w Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego SA (CSRG) jako najważniejszej jednostce ratownictwa górniczego zgrupowani są zawodowi ratownicy górniczy i ratownicy okresowo delegowani z zakładów górniczych.\nZadania ratownicze CSRG SA wykonuje poprzez pogotowia górnicze zgrupowane w 3 Okręgowych Stacjach Ratownictwa Górniczego, 6 pogotowi specjalistycznych i zawodowych ratowników.\nZ dwustopniowego systemu zabezpieczenia ratowniczego wynika, że podstawą ratownictwa górniczego są ratownicy w zakładach górniczych. CSRG SA zabezpiecza zakłady górnicze dyżurującymi przez 24 godz. zastępami (łącznie 50 ludzi) oraz specjalistycznym sprzętem wspomagającym prowadzenie akcji przez kopalniane zastępy ratownicze.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1388164", "fragment_id": "232566/0", "subtitle": "", "title": "Ratownictwo górnicze", "document_id": "232566", "start_index": 0.0, "parentId": 1388164.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06157989054918289}, "uuid": "cc8d0fa6-ccf3-43a8-9ab0-f6e8fd31cd8d"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy pojazdu na płozach. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nSanie – pojazd zaprzęgowy na płozach, służący do poruszania się po śniegu lub lodzie. Sanie są zazwyczaj ciągnięte przez konie lub ciągniki mechaniczne i zasadniczo służą do transportu. Małe sanie używane do zabawy lub sportów zimowych to sanki.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=181070", "fragment_id": "17765/0", "subtitle": "", "title": "Sanie", "document_id": "17765", "start_index": 1.0, "parentId": 181070.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6436166763305664}, "uuid": "2b69569f-a73b-4c17-b058-a2ea9dbdc01e"}, {"page_content": "Akcja ratownicza została ogłoszona natychmiast po tym, jak dyspozytor wydał komunikat o wybuchu metanu. Na miejsce katastrofy zostały skierowane trzy czeskie zastępy ratownicze oraz trzej lekarze (w sumie ok. 20 osób), którzy dotarli tam po 24 minutach. Dodatkowo powiadomiono lotnicze pogotowie ratunkowe, aby było przygotowane do przetransportowania rannych. Na polecenie premiera Mateusza Morawieckiego do Stonawy wysłano dwa polskie zastępy ratownictwa z Centralnej Stacji Ratownictwa Górniczego w Bytomiu, wyposażone w specjalistyczny pojazd górniczego pogotowia gazowego z aparaturą i chromatograf. Do poszukiwań górników kierowano kilkuosobowe zastępy, które ze względu na wysoką temperaturę, zawalone wyrobisko oraz toksyczne gazy zmieniały się maksymalnie co dwie godziny. W dniu katastrofy ratownicy dotarli do jednego ciała oraz 10 rannych górników. Trzech z nich zostało przewiezionych do szpitali (jeden trafił do szpitala w Karwinie po obrażeniach zewnętrznych w wyniku fali uderzeniowej; dwóch rannych do ośrodka leczenia oparzeń szpitala uniwersyteckiego w Ostrawie), a pozostałym udzielono pomocy lekarskiej na miejscu w punkcie opatrunkowym kopalni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4425997", "fragment_id": "1517210/1", "subtitle": "", "title": "Katastrofa górnicza w Stonawie", "source": "wikipedia", "start_index": 828.0, "document_id": "1517210", "parentId": 4425997.0, "score": 0.08636100590229034}, "uuid": "943ad98b-87c3-4c1d-a335-9a89d958846d"}, {"page_content": "Skuter śnieżny – pojazd naziemny łączący zalety sań i skutera przystosowanego do jazdy tylko w zimie – z tego względu urządzenia te były na początku nazywane saniami motorowymi. Skuter śnieżny przystosowany jest do jazdy zarówno po drogach, jak i bezdrożach – potrafi się poruszać równie dobrze po śniegu, jak i po lodzie (choć na lodzie narażony jest na przegrzanie przy dużych prędkościach, co wymusza ich ograniczenie), co czyni go jednym z podstawowych pojazdów wykorzystywanych w krajach za granicą koła podbiegunowego, takich jak Norwegia czy Kanada. Maksymalne prędkości skuterów sięgają rzędu 200 km/h (w zależności od modelu i klasy).\nBudowa.\nNapędzany silnikiem spalinowym (pojemności rzędu 120-1200 cm³) dwu- lub czterosuwowym. Przenosi napęd za pomocą przekładni CVT na znajdującą się na tyle gumową „gąsienicę”.\nNa pojeździe siedzi się na podobnie jak na motocyklu, jednak kierowanie nim pomimo kierownicy połączonej z przednimi płozami często wymaga balansowania ciałem.\nHistoria.\nPierwszy funkcjonujący prototyp sań motorowych (prototyp skutera śnieżnego) opracowali i wykonali na zlecenie znanego francuskiego polarnika J.-B. Charcota francuscy pionierzy motoryzacji, markiz Jules-Albert de Dion i inżynier Georges Bouton. Napęd stanowić miał napędzany silnikiem spalinowym, oparty o powierzchnię śniegu bęben z licznymi poprzeczkami i zębami. W tym samym czasie Brytyjczyk Robert Scott przygotowujący się do wyprawy na Biegun Południowy również zwrócił się do firmy De Dion-Bouton o opracowanie sań motorowych opartych na konstrukcji norweskich sań zwanych „saniami nansenowskimi”. Próby tych pojazdów odbyły się wiosną 1908 r. w rejonie przełęczy Lautaret w Alpach Delfinackich.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=395973", "fragment_id": "62402/0", "subtitle": "", "title": "Skuter śnieżny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "62402", "parentId": 395973.0, "score": 0.16697800159454346}, "uuid": "5c8a288e-2231-409c-8bc7-fb7d7a32d1f5"}]}
{"id": "q_960", "question": "Kto od śmierci Jerzego Giedroycia pełni obowiązki redaktora paryskiej „Kultury”?", "answer": [{"page_content": "Jerzy Władysław Giedroyc (do 1945 i właśc. Giedroyć; ur.    w Mińsku, zm. 14 września 2000 w Maisons-Laffitte) – polski prawnik, wydawca, publicysta, polityk i działacz emigracyjny, założyciel wydawnictwa Instytut Literacki (1946), wydawca miesięcznika „Kultura” (1947) i kwartalnika „Zeszyty Historyczne” (1962); epistolograf, w dwudziestoleciu międzywojennym związany z obozem młodokonserwatystów, autor \"Autobiografii na cztery ręce\" (1994).\nRodzina.\nJerzy Giedroyć pochodził z książęcego rodu Giedroyciów herbu własnego. Był synem Ignacego Giedroycia (1882–1944) i Franciszki Giedroyć z domu Starzyckiej (1889–1944). Ignacy Giedroyć, farmaceuta, kierownik apteki szpitalnej w Szpitalu św. Łazarza w Warszawie, został zamordowany przez Niemców w czasie powstania warszawskiego.\nMiał dwóch młodszych braci: Zygmunta (1909–1973) i Henryka (1922–2010).\nPradziadek Jerzego Lucjan Giedroyć był oficerem w wojsku rosyjskim. Po jego samobójczej śmierci majątek rodzinny podupadł i zubożała rodzina Giedroyciów zmuszona była do zamieszkania w mieście.\nW przypadku Jerzego Giedroycia stosuje się zwyczajowo szczególną pisownię jego nazwiska, przyjętą przez niego samego po 1945 i pozostaniu na uchodźstwie dla uniknięcia konieczności stosowania polskiej litery „ć” w językach obcych, a więc: w mianowniku \"Giedroyc\", w przypadkach zależnych przed końcówką pojawia się zmiękczenie: \"Giedroycia\", \"Giedroyciowi\", \"Giedroyciem\", \"Giedroyciu\".\nŻyciorys.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=67919", "fragment_id": "650983/0", "subtitle": "", "title": "Jerzy Giedroyc", "parentId": 67919.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "650983", "score": 0.690266489982605}, "uuid": "4277fb51-2b01-4d94-9eb5-1b6ce93ae053"}, {"page_content": "Instytut Literacki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;Casa Editrice Lettere&lt;/&gt;, fr. \"Institut Littéraire\") – polskie emigracyjne wydawnictwo założone w 1946 w Rzymie, w 1947 przeniesione do Maisons-Laffitte; wydawca m.in. miesięcznika „Kultura” i kwartalnika „Zeszyty Historyczne”.\nHistoria.\nInstytut Literacki został założony przez Jerzego Giedroycia, Zofię Hertz, Zygmunta Hertza, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i Józefa Czapskiego. Był jednym z najbardziej zasłużonych polskich wydawnictw emigracyjnych. Zasłynął jako wydawca miesięcznika „Kultura” (wychodzącego w latach 1947–2000) oraz serii „Biblioteka Kultury”, w której do 2000 ukazało się 512 tomów literatury polskiej i obcej. W 1962 Instytut Literacki w Paryżu rozpoczął wydawanie „Zeszytów Historycznych”, w których publikowano dokumenty, relacje, pamiętniki, wspomnienia i opracowania poświęcone najnowszej historii Polski. Ich wersję „podziemną” wydawało w Polsce Krakowskie Towarzystwo Wydawnicze. Ostatni numer pisma ukazał się w czerwcu 2010. W 2013 Instytut Literacki \"Kultura\" został wyróżniony Nagrodą Jana Nowaka-Jeziorańskiego.\nOd 1946 wydawnictwem kierował Jerzy Giedroyc, zaś po jego śmierci (2000) Zofia Hertz. W latach 2003–2010 kierownikiem wydawnictwa był Henryk Giedroyc, jego następcą został Wojciech Sikora. W maju 2019 roku prezesem Stowarzyszenia Instytut Literacki Kultura, które kontynuuje działalność Instytutu Literackiego, została Anna Bernhardt.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1420913", "fragment_id": "188425/0", "subtitle": "", "title": "Instytut Literacki", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "188425", "parentId": 1420913.0, "score": 0.36892786622047424}, "uuid": "8f6e81c6-2a5b-400b-a840-e38266031f52"}, {"page_content": "Kultura – polski tygodnik społeczno-literacki ukazujący się w Warszawie w latach 1963–1981; tzw. Kultura „warszawska”, w odróżnieniu od Kultury „paryskiej” Jerzego Giedroycia. Powstał z połączenia „Nowej Kultury” i „Przeglądu Kulturalnego”, jego redaktorami naczelnymi byli kolejno Janusz Wilhelmi (1963-1973) i Dominik Horodyński (1973-1981). \nW skład zespołu redakcyjnego, w różnych okresach, wchodzili: Roman Bratny, Bohdan Czeszko, Witold Filler, Andrzej Garlicki, Janusz Głowacki, Stanisław Grochowiak, Ryszard Kapuściński, Leopold Lewin, Tomasz Łubieński, Aleksander Małachowski, Krzysztof Mętrak, Zbigniew Mitzner, Michał Mońko, Tomasz Nałęcz, Andrzej Osęka, Zdzisław Pietrasik, Jerzy Putrament, Edward Redliński, Janusz Rolicki, Roman Samsel, Joanna Siedlecka, Hamilton, Jacek Snopkiewicz, Włodzimierz Sokorski, Krzysztof Teodor Toeplitz, Teresa Torańska, Bożena Wahl, Maciej Wierzyński, Stanisław Zieliński.\nTygodnik został zawieszony po wprowadzeniu stanu wojennego. Wznowiony w 1982 r. jako „Tu i Teraz” pod redakcją Kazimierza Koźniewskiego; do pierwotnego tytułu wrócił w czerwcu 1985 r., a kolejnymi redaktorami naczelnymi byli: Klemens Krzyżagórski, (1986), Witold Nawrocki (1986-1990) i Mirosław Słowiński (1990).\nW latach 60., w czasie usztywnienia kursu PZPR, pojawiały się pogłoski o zamiarze połączenia „Kultury” i „Polityki”; według prześmiewców nowe pismo miałoby nosić nazwę „Politura”.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23327", "fragment_id": "168171/0", "subtitle": "", "title": "Kultura (1963–1981)", "document_id": "168171", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23327.0, "score": 0.71207195520401}, "uuid": "86600496-4345-458d-9e12-445145bed813"}, {"page_content": "Henryk Maria Giedroyc (ur. 12 stycznia 1922 w Warszawie, zm. 21 marca 2010 w Maisons-Laffitte) – polski działacz emigracyjny, w latach 2003–2010 kierownik Instytutu Literackiego, brat Jerzego Giedroycia. \nŻyciorys.\nUczęszczał do Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie. We wrześniu 1939 wraz z Jerzym Giedroyciem wyjechał do Rumunii. W 1940 zdał maturę w Bukareszcie i kilka miesięcy później wraz z bratem dotarli przez Stambuł do Palestyny. Od kwietnia 1941, jako żołnierz Brygady Strzelców Karpackich 2. Korpusu Polskiego, służył w 2 kompanii transportowej i przebył cały szlak bojowy (brał m.in. udział w walkach pod Tobrukiem) aż do północnych Włoch. Podjął studia na Politechnice w Turynie. Następnie wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia, przeznaczonego dla zdemobilizowanych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W Londynie pracował w fabryce lodów u Wallsa.\nW 1952 zamieszkał w Paryżu i podjął pracę w kierowanym przez brata Jerzego Instytucie Literackim, w podparyskim Maisons-Laffitte, zajmując się sprawami administracyjnymi. W 2003, po śmierci Zofii Hertz, został kierownikiem tej placówki i prezesem Stowarzyszenia Instytut Literacki „Kultura” (\"Association Institut Littéraire „Kultura”\"), którą kierował do śmierci. Jego następcą w Instytucie Literackim został Wojciech Sikora.\nPochowany na cmentarzu w Le Mesnil-le-Roi, u boku żony, Włoszki Ledy Pasquali (1919–2002), brata Jerzego (1906–2000) i jego b. żony Tatiany z d. Szwecow (1913–2005). Na tym samym cmentarzu spoczywają też inni współtwórcy paryskiej „Kultury”: Zofia (1910–2003) i Zygmunt (1908–1979) Hertzowie oraz Maria (1894–1981) i Józef (1896–1993) Czapscy.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1522662", "fragment_id": "195157/0", "subtitle": "", "title": "Henryk Giedroyc", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "195157", "parentId": 1522662.0, "score": 0.8236262798309326}, "uuid": "c05d39f4-a8c6-4de7-810b-68cd9a441e5f"}, {"page_content": "Wzorem pisma był między innymi „Le Combat” współtworzone przez Camusa. Jego ostatnie wydanie z nagłówkiem „Silence, on coule!” („Cisza, toniemy!”) Giedroyc umieścił w swym gabinecie w Maisons-Laffitte jako memento.\nPierwszy numer pisma wyszedł w Rzymie w czerwcu 1947 roku. Pismo było kwartalnikiem. Jego redaktorami byli Jerzy Giedroyc i Gustaw Herling-Grudziński (później włoski korespondent „Kultury” paryskiej). Od początku współpracownikami przy wydawaniu pisma byli Zofia Hertz i Józef Czapski, który dzięki swym szkicom artystycznym kierował pismo na nowoczesny nurt sztuki. Zarówno Giedroyc, Grudziński, Hertz i Czapski byli żołnierzami armii generała Władysława Andersa, który osobiście wspierał ich inicjatywę. Pierwszy numer został zainicjowany esejami Paula Valery’ego (\"Z „Kryzysu ducha”\") i Benedetta Croce (\"Zmierzch cywilizacji\"). Teksty przetłumaczono z osobistymi uwagami obu autorów. Do pierwszego numeru wchodzą również nazwiska takie jak Tymon Terlecki, Andrzej Bobkowski, Józef Czapski, Marian Kamil Dziewanowski (artykuł: \"Wiosna Ludów w Hotelu Lambert\") i Wiktor Weintraub.\nPrzeniesienie do Paryża i rozwój jako ośrodek kulturalno-polityczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23326", "fragment_id": "168170/1", "subtitle": "", "title": "Kultura (miesięcznik)", "document_id": "168170", "start_index": 1786.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23326.0, "score": 0.2182704508304596}, "uuid": "8980a35d-afd9-481e-ac9f-ddf12b856714"}, {"page_content": "Współzałożyciel – wraz z Jerzym Giedroyciem, żoną Zofią Hertz i Józefem Czapskim – Instytutu Literackiego (powołany w 1946 w Rzymie, w 1947 przeniesiony do Maisons-Laffitte pod Paryżem). Zajmował się stroną administracyjną. Był rzecznikiem i opiekunem wielu pisarzy, malarzy, działaczy politycznych – zarówno tych przyjeżdżających z Polski tylko z wizytami i tych którzy wybierali los emigrantów. Instytut Literacki stał się ośrodkiem skupiającym i współpracującym z wybitnymi polskimi publicystami i pisarzami emigracyjnymi, autorami objętymi cenzurą w komunistycznej Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Jego działalność wydawnicza obejmowała: miesięcznik „Kultura” (1947–2000), serię „Biblioteka Kultury”, w skład której wchodziły: „Zeszyty Historyczne” (1962–1972 półrocznik, następnie kwartalnik – dotyczący najnowszej historii Polski i krajów środkowo-europejskich) – założycielem i redaktorem obu periodyków był Jerzy Giedroyc – oraz setki tytułów książek (dzieła literackie i książki o charakterze politycznym i pamiętnikarskim). Nigdy nie wystąpił o obywatelstwo francuskie, miał status polskiego uchodźcy politycznego (od grudnia 1948). Zmarł 5 października 1979 w Maisons-Laffitte. Pochowany jest na pobliskim cmentarzu, w Mesnil-le-Roi, gdzie spoczywają również inni twórcy paryskiej „Kultury”. Dla uczczenia jego pamięci Instytut Literacki ustanowił Nagrodę Literacką im. Zygmunta Hertza (przyznawana za lata 1979–1999).\n27 sierpnia 2008 Rada Miejska w Łodzi podjęła uchwałę nadającą nazwę \"Skwer Zofii i Zygmunta Hertzów\" dotychczas bezimiennemu skwerowi, położonemu przy ul. Matejki, pośród gmachów Uniwersytetu Łódzkiego (pomiędzy Biblioteką Uniwersytecką a Wydziałem Zarządzania).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=663608", "fragment_id": "847322/1", "subtitle": "", "title": "Zygmunt Hertz", "parentId": 663608.0, "start_index": 1632.0, "document_id": "847322", "source": "wikipedia", "score": 0.5034279823303223}, "uuid": "dff6c8c8-5ef9-44d5-98a7-ec48f5e610fc"}, {"page_content": "Od 1987 do 2002 r. był sekretarzem Funduszu Pomocy Niezależnej Literaturze i Nauce w Paryżu, któremu przewodniczył Czesław Miłosz i który udzielił blisko 700 stypendiów osobom z Polski oraz sfinansował wydanie blisko pięćdziesięciu książek. Był współzałożycielem (wraz z Anną Giorgi-Alberti) firmy składopisowo-wydawniczej Editions Aktis S.A.R.L. i jej współwłaścicielem w latach 1989–1995. Aktis składał m.in. paryską „Kulturę”, „Zeszyty Historyczne” i wszystkie książki z „Biblioteki Kultury”, a ponadto „niebieską serię” „Libelli” Kazimierza Romanowicza, „Zeszyty Literackie” Barbary Toruńczyk, serię „Konfrontacje” Ireny Lasoty.\nPo 1989 r. m.in. pracował przez kilka lat jako „wolny strzelec” w Sekcji Polskiej Radio France Internationale, a także redagował – wraz z Lilianą Sonik – rozpowszechnianą w Polsce, francuską serię wydawniczą „Wielcy Malarze”. Do Polski przyjechał po raz pierwszy w 1991 r.\nPrzez cały okres emigracji współpracował ściśle z Jerzym Giedroyciem i paryską „Kulturą”. Od 2000 jako stały pracownik Instytutu Literackiego, a od 2002 r. członek zarządu Stowarzyszenia „Instytut Literacki Kultura”, zarządzającego instytucją. Po śmierci Henryka Giedroycia, z jego upoważnienia objął w marcu 2010 kierownictwo tej placówki, którą prowadził do maja 2019 r.\nCzłonek Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego w Warszawie. Wchodził w skład Zarządu funkcjonującej w Polsce Fundacji Kultury Paryskiej, która ma cele zbieżne z celami Stowarzyszenia Instytut Literacki „Kultura”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934690", "fragment_id": "415289/3", "subtitle": "", "title": "Wojciech Sikora (publicysta)", "document_id": "415289", "start_index": 4402.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1934690.0, "score": 0.8581496477127075}, "uuid": "cf43cdd5-0cfd-44b6-afaa-3758fde9c6f0"}, {"page_content": "Po śmierci Jerzego Giedroycia kierowała Instytutem Literackim. Kontynuowała edycję „Zeszytów Historycznych” (w październiku 2000 ukazał się ostatni numer, 637, „Kultury”, który zgodnie z wolą Jerzego Giedroycia przestał wychodzić po jego śmierci). Zmarła 20 czerwca 2003 w Maisons-Laffitte. Pochowana jest na pobliskim cmentarzu, w Mesnil-le-Roi, gdzie spoczywają również inni twórcy paryskiej „Kultury”.\nNagrody i odznaczenia.\nNigdy nie wystąpiła o obywatelstwo francuskie, miała status polskiego uchodźcy politycznego (od grudnia 1948). Odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta (2000) i Medaille d'Or de la Ville Maisons-Laffitte (2001). Laureatka nagrody edytorskiej polskiego PEN Clubu za 2000.\nDnia 27 sierpnia 2008 Rada Miejska w Łodzi podjęła uchwałę nadającą nazwę \"Skwer Zofii i Zygmunta Hertzów\" dotychczas bezimiennemu skwerowi, położonemu przy ul. Matejki, pośród gmachów Uniwersytetu Łódzkiego (pomiędzy uczelnianą biblioteką a Wydziałem Zarządzania).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=663564", "fragment_id": "847308/2", "subtitle": "", "title": "Zofia Hertz", "document_id": "847308", "start_index": 2736.0, "parentId": 663564.0, "source": "wikipedia", "score": 0.774299144744873}, "uuid": "95548671-5c64-4f44-9381-da0f7d31d976"}, {"page_content": "Również w kulturze polskiej Paryż zajmuje miejsce szczególne, zwłaszcza dla twórczości w XIX wieku. To tu swoje dzieła tworzyli Juliusz Słowacki, Fryderyk Chopin i Cyprian Kamil Norwid, a Adam Mickiewicz bezpośrednio do „paryskiego bruku” odnosi się w epilogu \"Pana Tadeusza\". Okres romantyzmu był szczególnie bogaty w twórczość i działalność artystów polskich w okresie po powstaniu listopadowym. Miasto było wówczas centrum tzw. Wielkiej Emigracji polskiej. 24 listopada 1838 r. nastąpiło podpisanie aktu fundacji, a 24 marca 1839 r. miało miejsce uroczyste otwarcie Biblioteki Polskiej, która jest najstarszą polską biblioteką za granicą, przechowującą ponad 100 tys. woluminów z zakresu polskiej historii i kultury. Ośrodek ten odgrywał i odgrywa znaczącą rolę w międzypaństwowych kontaktach kulturalnych. Polka Maria Skłodowska-Curie została pierwszą kobietą profesorem na paryskiej Sorbonie w 1906 r. W 1928 r. generał Maxime Weygand dokonał uroczystego otwarcia Place de Varsovie w Paryżu. Między I i II wojną światową w Paryżu żyli i tworzyli światowej sławy Polacy Jerzy Waldemar Jarociński, redaktor naczelny wpływowego miesięcznika „L’Amour de l’Art” oraz Tamara Łempicka, malarka epoki art déco. W czasie II wojny światowej pisarz, podróżnik i współtwórca paryskiej „Kultury” Andrzej Bobkowski opisał Paryż i Francję z perspektywy roweru. W późniejszych latach Paryż był miastem, gdzie po 1945 r. przebywało i tworzyło wielu wybitnych polskich twórców. Związani byli w dużej mierze z Instytutem Kultury Polskiej i jego czołowym wydawnictwem „Kultura”, którego naczelnym redaktorem był Jerzy Giedroyć. Obok Giedroycia w Paryżu mieszkali i tworzyli wówczas m.in", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1807644", "fragment_id": "870810/11", "subtitle": "", "title": "Paryż", "parentId": 1807644.0, "start_index": 18567.0, "document_id": "870810", "source": "wikipedia", "score": 0.3428119122982025}, "uuid": "b7d37932-c27f-491a-98c7-c755f0ecceeb"}, {"page_content": "Po wybuchu II wojny światowej, w czerwcu 1940, aresztowana wraz z mężem we Lwowie, podczas masowej akcji NKWD. Deportowani do Cyngłoku w Maryjskiej ASRR – gdzie spędzili 14 miesięcy pracując przy wyrębie lasu. Amnestionowani na mocy układu Sikorski-Majski. 20 września 1941 oboje wstąpili do Armii Polskiej, utworzonej w ZSRR pod dowództwem gen. Andersa. Pracowała w Wydziale Propagandy i Informacji – Oddział Kultury i Prasy APW i 2 Korpusu (od kwietnia 1942 pod kierownictwem Józefa Czapskiego). Współpracowała z biurem redakcji gazety „Orzeł Biały”. Wraz z Armią Polską na Wschodzie wyszła z ZSRR i z 2 Korpusem przez Irak i Egipt dotarła do Włoch. Od 1943 sekretarka i współpracowniczka Jerzego Giedroycia.\nDzieje Instytutu Literackiego.\nWspółzałożycielka – z Jerzym Giedroyciem, mężem Zygmuntem Hertzem i Józefem Czapskim – Instytutu Literackiego (powołany w 1946 w Rzymie, w 1947 przeniesiony do Maisons-Laffitte pod Paryżem). Stał się on ośrodkiem skupiającym wybitnych polskich pisarzy i publicystów emigracyjnych, autorów objętych cenzurą w komunistycznej Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej. Jego działalność wydawnicza obejmowała: miesięcznik „Kultura” (1947–2000), serię „Biblioteka Kultury”, w skład której wchodziły: „Zeszyty Historyczne” oraz setki tytułów książek (dzieła literackie i książki o charakterze politycznym i pamiętnikarskim). Założycielem i redaktorem periodyków był Jerzy Giedroyc. Zofia Hertz zajmowała się stroną administracyjną i wydawniczą, tłumaczyła teksty, w latach 1962–1986 prowadziła w „Kulturze” stałą rubrykę \"Humor krajowy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=663564", "fragment_id": "847308/1", "subtitle": "", "title": "Zofia Hertz", "source": "wikipedia", "start_index": 1167.0, "parentId": 663564.0, "document_id": "847308", "score": 0.32938075065612793}, "uuid": "9e1ad28f-949a-4529-a19b-f85815415ed1"}]}
{"id": "q_961", "question": "Czy rozgwiazdy są zwierzętami drapieżnymi?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nRozgwiazdy (Asteroidea) – gromada morskich drapieżników z typu szkarłupni (Echinodermata). Są to wolno żyjące zwierzęta o wyraźnie gwiaździstej budowie oraz ogromnej różnorodności barw, kształtów i rozmiarów.\nŚrodowisko.\nŻyją na dnie mórz i oceanów, pod skałami i na rafach koralowych na głębokości od 0,5 do 300 m. Niektóre gatunki zamieszkują głębsze obszary morza. Występują na wszystkich rodzajach dna: piaszczystym, skalistym lub na łąkach traw morskich. Zasiedlają głównie morza pełnosłone, jednak jeden gatunek – rozgwiazda czerwona (\"Asterias rubens\") – występuje także w Bałtyku.\nZachowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153014", "fragment_id": "27976/0", "subtitle": "", "title": "Rozgwiazdy", "parentId": 153014.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "27976", "score": 0.5}, "uuid": "54fc2378-3fd4-4416-8ff7-0c2d2f956e52"}, {"page_content": "Są bardzo powolne, pełzają leniwie, z przeciętną prędkością 5–15 cm na minutę, poszukując zdobyczy. Trudno je czasem zauważyć, bo chowają się w szczelinach i zakamarkach skał. Poruszają się po dnie morskim w dowolnym kierunku za pomocą nóżek ambulakralnych. Każde ramię posiada dwa rzędy takich nóżek. Służą one również do rozpoznawania pokarmu i chwytania zdobyczy. Wiele gatunków rozgwiazd żywi się padliną, mułem dennym i detrytusem (detrytofagi). Większość tych zwierząt to drapieżcy. Niektóre, jak rozgwiazda grzebieniasta, są nocnymi myśliwymi. Polują na jeżowce i małże. Po wschodzie słońca zakopują się w piachu i czekają, aż zapadnie zmrok. Niektóre rozgwiazdy najchętniej polują na małże i ślimaki. Należy do nich rozgwiazda czerwona. Zwierzę przysysa się za pomocą nóżek ambulakralnych do muszli małża. Siła mięśni rozgwiazdy jest tak duża, że w końcu muszla zostaje uchylona. Rozgwiazda natychmiast to wykorzystuje. Wynicowuje przez otwór gębowy żołądek i wciska go do środka muszli małża. Wydzielone soki trawienne rozpuszczają ciało ofiary, które następnie zostaje wessane w strawionej postaci. Taki posiłek trwa około 10 godzin. Część rozgwiazd kruszy muszle ślimaków i małży, inne połykają całe zwierzę i wypluwają potem pustą muszlę. Inne gatunki, jak korona cierniowa, żywią się polipami koralowców. Zwierzę sunie powoli po koralowcach, działając na nie swoimi sokami trawiennymi. Po nadtrawianiu delikatnej tkanki polipów wsysa ją do środka. Niektóre rozgwiazdy są odporne na parzydełka ukwiałów, które stanowią ich zdobycz.\nZnaczenie w ekosystemach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153014", "fragment_id": "27976/1", "subtitle": "", "title": "Rozgwiazdy", "document_id": "27976", "start_index": 667.0, "parentId": 153014.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5237613320350647}, "uuid": "9069ab9e-4ef5-4c17-ac7c-5eab2c704362"}, {"page_content": "Prawie wszystkie rozgwiazdy są rozdzielnopłciowe. Zapłodnienie jest zewnętrzne. Zwierzęta wyrzucają do wody miliony komórek jajowych i plemników. Z zapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wolno pływające larwy. Pierwsze stadium larwalne to bipinnaria (dwurzęsica). Larwa ta jest dwubocznie symetryczna. Po kilku tygodniach bipinnaria przechodzi w stadium larwalne nazywane brachiolaria (ramienica). W tym stadium larwa osiada na dnie morskim i rozwija się z niej maleńka, właściwa postać rozgwiazdy. W porównaniu do wyprodukowanych gamet liczba larw, które przekształcają się w formę dorosłą jest niewielka. Większość larw ginie, pożarta przez inne zwierzęta. Niektóre gatunki rozgwiazd żyjących w chłodnych morzach opiekują się swym potomstwem. Samica składa do kilkuset jaj. Strzeże ich, tworząc nad nimi baldachim, wsparta na czubkach ramion. Inne gatunki są jajożyworodne. Po grzbietowej stronie samicy umieszczone są specjalne jamy, w których rozwijają się larwy. Dorosłe osobniki gatunku \"Trophodiscus uber\" noszą swoje dzieci na grzbiecie i bronią je przed drapieżnikami. Rozgwiazdy rozmnażają się również bezpłciowo – na drodze autotomii. Oznacza to, że zwierzę samorzutnie rozpada się na kilka kawałków, z których zregenerują się nowe organizmy.\nBudowa.\nCiało składa się z centralnej tarczy i z 5–20 ramion (promieni). Czasem ramiona nie są wyodrębnione i rozgwiazda ma kształt pięcioboku. Szkielet wewnętrzny zbudowany z płytek, połączonych ze sobą ruchomo. Są zwierzętami wtóroustymi. Otwór gębowy znajduje się na stronie spodniej zwierzęcia, a odbytowy na wierzchniej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153014", "fragment_id": "27976/3", "subtitle": "", "title": "Rozgwiazdy", "parentId": 153014.0, "start_index": 2806.0, "source": "wikipedia", "document_id": "27976", "score": 0.2352229654788971}, "uuid": "090ea392-10e0-475d-953c-6aaf38c9a263"}, {"page_content": "Rozgwiazdy charakteryzują się obecnością saponin w swoich tkankach. Saponiny mają właściwości detergentu i z tego względu trzymanie rozgwiazd w małej objętości napowietrzonej wody skutkuje wytworzeniem dużej ilości piany na powierzchni.\n\"A. planci\" nie posiada żadnego mechanizmu umożliwiającego wstrzyknięcie toksyny. Kolce przedziurawiają tkankę drapieżnika, nieostrożnego zwierzęcia czy nawet człowieka, co pozwala na dostanie się saponin do rany. U ludzi powoduje to natychmiastowy ostry, kłujący ból, który może trwać kilka godzin, uporczywe krwawienie (ze względu na hemolityczny efekt saponin), nudności i obrzęk tkanki, utrzymujący się przez tydzień lub więcej. Ponadto, kruche i łamliwe kolce mogą wbić się w tkankę, z której najczęściej muszą zostać usunięte chirurgicznie.\nZachowanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=634801", "fragment_id": "812006/1", "subtitle": "", "title": "Korona cierniowa (zwierzę)", "parentId": 634801.0, "start_index": 1624.0, "document_id": "812006", "source": "wikipedia", "score": 0.08736112713813782}, "uuid": "2d7035a5-3e4f-4d6e-86af-50d5869895d5"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy zwierzęcia. Zobacz też: Korona cierniowa – symbol religijny.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nKorona cierniowa (\"Acanthaster planci\") – gatunek drapieżnego szkarłupnia z gromady rozgwiazd (Asteroidea) występującego pospolicie na rafach koralowych Morza Czerwonego, Oceanu Indyjskiego i Spokojnego. Jest jednym z największych, obok rozgwiazdy gigantycznej (\"Pycnopodia helianthoides\"), przedstawicieli rozgwiazd.\nOpis.\nCiemnofioletowe ciało o średnicy 25–35 cm złożone jest z kilku lub kilkunastu krótkich ramion (od 7 u osobników młodocianych, 13–17 u dojrzałych, maksymalnie 21) pokrytych licznymi, bardzo ostrymi kolcami jadowymi. Jad w nich zawarty służy do obrony przed drapieżnikami. Jego głównym składnikiem są silnie toksyczne asterosaponiny. Ukłucie przez kolec powoduje u człowieka pojawienie się szeregu symptomów takich jak ostry ból, zaczerwienienie, obrzęk czy wymioty, ale także może prowadzić do hemolizy, paraliżu lub uszkodzenia wątroby. Ponadto znane są przypadki śmiertelne w wyniku wstrząsu anafilaktycznego po kontakcie z toksynami.\nOdżywianie.\nŻywi się głównie polipami korali madreporowych (Scleractinia), do czego jest doskonale przystosowana. Jej bardzo elastyczne ciało pozwala na pożywanie się na koralach o różnych rozmiarach i kształtach oraz potrafi produkować esterazę, która może rozbić główne zapasy energii ich ofiar. Pomimo swojej specjalizacji w stronę polowania na koralowce zdarza się, że ich pokarmem stają się także inne organizmy, np. gąbki, mięczaki, a nawet (w szczególnych przypadkach) członkowie ich własnego gatunku.\nToksyny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=634801", "fragment_id": "812006/0", "subtitle": "", "title": "Korona cierniowa (zwierzę)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 634801.0, "document_id": "812006", "score": 0.1921566128730774}, "uuid": "3b7635b9-a153-48b4-bd60-ea6d2a401a8f"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nWężowidła (Ophiuroidea) – gromada morskich, dennych zwierząt zaliczanych do szkarłupni (Echinodermata), o gwiaździstym kształcie ciała podobnym do rozgwiazd, lecz z węższymi ramionami wyraźnie odgraniczonymi od centralnej tarczy i nie łączącymi się u nasady. Są najbardziej ruchliwymi, szybko przemieszczającymi się szkarłupniami. Poruszają się wężowatymi ruchami elastycznych, silnie umięśnionych ramion, niektóre pływają. Są wśród nich gatunki drapieżne, roślinożerne i detrytusożerne. Rozmnażają się one płciowo. W zapisie kopalnym wężowidła obecne są od paleozoiku, współcześnie zamieszkują wszystkie oceany, a największą różnorodność osiągnęły w rejonie indo-pacyficznym. Działalność człowieka zagraża ich siedliskom, zwłaszcza podwodne górnictwo i trawling. Służyć mogą jako organizmy modelowe. W ich obrębie wyróżnia się 2 główne rzędy. \nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=155322", "fragment_id": "3389/0", "subtitle": "", "title": "Wężowidła", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 155322.0, "document_id": "3389", "score": 0.3818495571613312}, "uuid": "ad90ff46-3fb3-4500-a50a-a6ff8c82bed2"}, {"page_content": "Drapieżniki, żerują na organizmach bentosowych. Żerują głównie nocą. Dzień często spędzają zagrzebane w osadach dennych. Głównym składnikiem pokarmu są jeżowce. \"C. cornuta\" to jeden z niewielu gatunków, który odżywia się rozgwiazdą koroną cierniową (\"Acanthaster planci\") – gatunkiem niszczącym koralowce rafowe.\nRozmnażanie.\nGatunek rozdzielnopłciowy. Stosunek ilości osobników obydwu płci w populacjach wynosi 1:1. Gatunek jajorodny, jaja (w kapsułkach jajowych) są składane w rzędach, tworzących nieregularne masy, przyczepione do twardego podłoża. W jednym złożu jajowym może być do 230 kapsuł jajowych. Kapsułki jajowe mają kształt wydłużony, podobny do wazonu na kwiaty, i mają zbliżony do kwadratowego przekrój poprzeczny. Rozwój jest złożony, z jaj wylęga się planktoniczna larwa – weliger.\nWykorzystanie.\nMuszle przyłbicy rogowej były wykorzystywane już w czasach prehistorycznych na terenie Mikronezji, Polinezji, Melanezji i południowo-wschodniej Azji do wyrobu ozdób i toporków. Autochtoniczna ludność Indopacyfiku używała muszli jako pojemników na płyny. Na wyspach, na których brakuje kamienia budowlanego, muszle były wykorzystywane jako materiał budulcowy oraz jako balast statków. Ślimaki są poławiane w celach konsumpcyjnych, ich muszle sprzedawane są turystom jako pamiątki, eksportowane jako dekoracje domowe, służą do wyrobu ozdób.\nZagrożenia i ochrona.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4982673", "fragment_id": "296076/4", "subtitle": "", "title": "Przyłbica rogata", "parentId": 4982673.0, "start_index": 6479.0, "source": "wikipedia", "document_id": "296076", "score": 0.09313947707414627}, "uuid": "48e1d987-57a8-449e-b2f7-5b7584eb667d"}, {"page_content": "Znaczenie.\n\"Mytilus edulis\" jest gatunkiem jadalnym, przez człowieka poławianym komercyjnie oraz hodowanym w celach konsumpcyjnych. Na ławicach omułków żerują flądry, dorsze, płaszczki, ryby jesiotrowate, kraby, drapieżne ślimaki i rozgwiazdy. Żywią się nimi również zimujące ptaki, m.in. kaczki i łyski, często pustoszące skupiska omułków na płyciznach. Omułki mają ogromne znaczenie jako filtratorzy – przerabiają drobną zawiesinę morską na wysokowartościowy pokarm białkowy, wykorzystywany przez zwierzęta i człowieka. Poszczególne skupiska omułków filtrują setki metrów sześciennych wody dziennie. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=494490", "fragment_id": "1549764/1", "subtitle": "", "title": "Omułek jadalny", "parentId": 494490.0, "start_index": 1632.0, "document_id": "1549764", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "71fc4d9d-65c2-4e78-9085-452de96377f2"}, {"page_content": "Rozgwiazdy są uważane za szkodniki. Od 1966 korony cierniowe pojawiły się masowo w okolicach Wielkiej Rafy Koralowej, niszcząc ją w tempie 80 km rocznie. Naukowcy przypuszczają, że to działalność człowieka umożliwiła koronom cierniowym tak liczne występowanie na terenach rafy. Zanieczyszczone wody spowodowały śmierć ślimaków morskich – trytonów. Są one naturalnym wrogiem rozgwiazd. Pożerając je, ograniczały ich liczebność. Rozgwiazdy odżywiające się jadanymi przez człowieka ostrygami i małżami nieraz powodują ogromne straty w hodowli tych mięczaków.\nRozmnażanie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=153014", "fragment_id": "27976/2", "subtitle": "", "title": "Rozgwiazdy", "parentId": 153014.0, "start_index": 2237.0, "document_id": "27976", "source": "wikipedia", "score": 0.3218861222267151}, "uuid": "5fca34a1-1ec1-4c84-8636-e8701ee165ca"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:zwierzę infobox/styles.css\" /&gt;\nRozgwiazda czerwona, rozgwiazda pospolita (\"Asterias rubens\") – gatunek rozgwiazdy z rzędu rozgwiazdokształtnych (Forcipulatida).\nWystępowanie: Europejskie i zachodnioafrykańskie wybrzeża Atlantyku. Od Morza Białego po wybrzeża Wysp Zielonego Przylądka. Drobne osobniki spotykane są w zachodniej części Bałtyku do wysokości Kołobrzegu[].\nAnatomia i fizjologia:\nPożywienie: Przede wszystkim małże, ryby, padlina i odpadki organiczne.\nRozwój: Rozgwiazdy czerwone rozmnażają się w okresie letnim. Po kopulacji w jednym lęgu zostaje złożonych kilka milionów jaj, o średnicy od 0,1 do 0,2 mm. W czasie wylęgu larwy mają poniżej 1 mm. Występują dwa stadia larwalne: bipinnaria i brachiolaria, całkowity rozwój larwy trwa dwa miesiące. Dojrzałość płciową osiąga najpóźniej w pierwszym roku życia. Żyje 4–5 lat.\nZagrożenie i ochrona: Nie jest gatunkiem zagrożonym wymarciem. Przez hodowców małży i ostryg uważana za szkodnika.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=302259", "fragment_id": "1444384/0", "subtitle": "", "title": "Rozgwiazda czerwona", "parentId": 302259.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1444384", "score": 0.15660181641578674}, "uuid": "c815e1a8-5e97-4b1a-975a-07a7cfbcf369"}]}
{"id": "q_962", "question": "Charlie Chaplin w momencie otrzymania Oscara za całokształt kariery miał mniej czy więcej niż 80 lat?", "answer": [{"page_content": "W 1978 za rolę młodego aktora w melodramacie \"Dziewczyna na pożegnanie\" Herberta Rossa zdobył Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. Miał niewiele ponad 30 lat i był wówczas najmłodszym laureatem Oscara w tej kategorii w historii (pozostał nim do 2003 roku, kiedy to Adrien Brody zdobył statuetkę mając niespełna 30 lat). Następne lata nie były dla niego równie udane, nie tylko z powodów zawodowych – w 1982 brał udział w wypadku samochodowym i został aresztowany za posiadanie kokainy. Jednak stopniowo udało mu się odbudować swoją karierę i obecnie[] uchodzi za jednego z najlepszych amerykańskich aktorów. Na przełomie lat 80. i 90. wystąpił w tak udanych i popularnych komediach jak: \"Włóczęga z Beverly Hills\" (1986), \"Zasadzka\" (1987), \"Dyktator z Paradoru\" (1988) czy \"Co z tym Bobem?\" (1991). W tym okresie zagrał również w kolejnym filmie Spielberga pt. \"Na zawsze\" (1989). W 1996 ponownie został nominowany do Oscara, za rolę w dramacie obyczajowym \"Symfonia życia\" Stephena Hereka (tym razem statuetki nie otrzymał).\nŻycie prywatne.\nZ pierwszego małżeństwa ma troje dzieci, jednym z nich jest aktor i dziennikarz Ben Dreyfuss.\nFilmografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=839308", "fragment_id": "986159/1", "subtitle": "", "title": "Richard Dreyfuss", "source": "wikipedia", "start_index": 1330.0, "document_id": "986159", "parentId": 839308.0, "score": 0.13215331733226776}, "uuid": "5693450b-52cc-4d72-beab-2b90f17ec874"}, {"page_content": "16 czerwca 1943 poślubił młodszą o 37 lat Oonę O’Neill, córkę dramaturga Eugene O’Neilla, z którą pozostał do swojej śmierci w 1977. Mieli ośmioro dzieci: Geraldine, Michaela, Josephine, Jane, Eugene, Victorię (ur. 1951), Christophera i Annette-Emilie. Mieszkali we wsi Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii.\nFilmografia.\nZestawienie obejmuje wybrane filmy, w których występował Charlie Chaplin.\nAktor.\nJako aktor wystąpił łącznie w prawie 90 produkcjach filmowych krótko- i długometrażowych.\nFilmy krótkometrażowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nFilmy długometrażowe.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nNagrody.\nChaplin otrzymał trzy Oscary: Nagrodę Honorową za „wszechstronność i geniusz w aktorstwie, scenariuszu, reżyserii i produkcji \"Cyrku\"” w 1929 roku, drugą Nagrodę Honorową za „nieobliczalny wpływ, jaki wywarł na tworzenie filmów artystycznych w tym wieku” w 1972 roku oraz nagrodę dla najlepszej ścieżki dźwiękowej w 1973 roku za \"Światła rampy\" (wspólnie z Rayem Raschem i Larrym Russellem). Ponadto był nominowany w kategoriach: najlepszy aktor, najlepszy scenariusz oryginalny i najlepszy film (jako producent) za film \"Dyktator\", a kolejną nominację otrzymał za najlepszy scenariusz oryginalny do filmu \"Pan Verdoux\". W 1976 roku Chaplin został członkiem Brytyjskiej Akademii Sztuki Filmowej i Telewizyjnej (BAFTA).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/13", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "parentId": 102635.0, "start_index": 18968.0, "document_id": "660291", "source": "wikipedia", "score": 0.4438818693161011}, "uuid": "cfb96c9b-45cd-49f1-8315-5c78aef91856"}, {"page_content": "Charlie Chaplin, właśc. Charles Spencer Chaplin, KBE (ur. 16 kwietnia 1889 w Londynie, zm. 25 grudnia 1977 w Vevey) – brytyjski aktor i reżyser okresu kina niemego, później także filmów udźwiękowionych; producent, scenarzysta i kompozytor muzyki filmowej. Ikona kultury popularnej. Jeden z najwybitniejszych i najlepiej rozpoznawalnych aktorów i reżyserów w historii światowego kina. American Film Institute umieścił go na 10. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu” (\"The 50 Greatest American Screen Legends\").\nŻyciorys.\nMłodość, rodzina.\nUrodził się 16 kwietnia 1889 ok. godz. 20:00 na East Lane w Walworth w Londynie. Jego ojcem był Charles Chaplin, a matką Hannah Harriette Hill, występująca również pod pseudonimem Lily Harley (oboje w ćwierci romskiego pochodzenia). Oboje rodzice byli aktorami wodewilowymi, rozstali się w rok po narodzinach Charlesa juniora, który odtąd pozostawał pod opieką matki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/0", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "document_id": "660291", "start_index": 0.0, "parentId": 102635.0, "source": "wikipedia", "score": 0.49990370869636536}, "uuid": "42d29852-4e41-4378-a688-3e159ac7c6ca"}, {"page_content": "W 1975 uczęszczał do Perry House School w Chelsea i uczył się klasycznego baletu w Londynie. Jako nastolatek zaczął komponować, a jego pasją stała się gra na fortepianie. W 1982 przerwał naukę w Santa Monica High School w Santa Monica i powrócił do Nowego Jorku. W 1983 zadebiutował na scenie Geva Theatre Center w Rochester w przedstawieniu \"Alms for the Middle Class\". W 1983 wystąpił także w krótkotrwałym off-broadwayowskim musicalu \"American Passion\" zrealizowanym przez Normana Leara. W wieku dwudziestu lat rozbawiał publiczność wcielając się w rozmaite role w programie NBC \"Saturday Night Live\" (1985–1986).\nRozwój kariery.\nNa dużym ekranie zaczynał od ról młodych buntowników i wesołych nastolatków; jako kobieciarz zadurzony w nieczułej na jego wdzięk córce szefa miejscowej mafii w komedii romantycznej \"Podrywacz artysta\" (\"The Pick-up Artist\", 1987) z Molly Ringwald czy w roli bogatego chłopaka uzależnionego od narkotyków w dramacie \"Mniej niż zero\" (\"Less Than Zero\", 1987) z Andrew McCarthy.\nNajwiększym sukcesem okazała się sugestywna kreacja Charliego Chaplina, człowieka ze wszystkimi słabostkami i dziwactwami w dramacie biograficznym Richarda Attenborough \"Chaplin\" (1992), za którą przyznano mu nominację do Oscara i Złotego Globu. Specjalnością stały się romantyczne role komediowe, które gra w sposób brawurowy ze swadą i autoironią. Za rolę biznesmena w komedii fantasy \"Serce i dusze\" (\"Heart and Souls\", 1993) odebrał nagrodę Saturna. Postać adwokata Larry’ego Paula w serialu Fox \"Ally McBeal\" (2000–2001) została uhonorowana nagrodą Złotego Globu i nominacją do nagrody Emmy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=817931", "fragment_id": "1025812/1", "subtitle": "", "title": "Robert Downey Jr.", "document_id": "1025812", "start_index": 1336.0, "parentId": 817931.0, "source": "wikipedia", "score": 0.44542092084884644}, "uuid": "179cf4ec-76c8-4de9-948c-513512edcc5b"}, {"page_content": "Swoje największe sukcesy aktorskie odniósł w latach 80. Wówczas otrzymał nominację do Oscara za drugoplanową rolę w filmie \"Nóż\" (1985) oraz zagrał Franka Lopeza w dramacie kryminalnym Briana De Palmy \"Człowieku z blizną\" (1983) z udziałem Ala Pacino.\nGrywał też w komediach, m.in.: \"Honor Prizzich\" (1985) czy \"Duży\" (1988). Wystąpił także w filmach: \"Oficer i dżentelmen\" (1982), \"Psychoza II\" (1983), \"Więcej niż wszystko\" (1987).\nW latach 90. zagrał m.in. w takich produkcjach jak: \"Zawód pan młody\" (1991), \"Niewinna krew\" (1992), \"Gladiator\" (1992), \"Wystrzałowe dziewczyny\" (1994), \"Kocham kłopoty\" (1994), \"Dzień Niepodległości\" (1996), \"Zagubiona autostrada\" (1997), \"Biały labirynt\" (1997), \"Cudotwórca\" (1998).\n4 grudnia 2015 w swym domu w Los Angeles zmarł w wieku 85 lat. Od roku 2010 zmagał się z chorobą Alzheimera.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1067578", "fragment_id": "1357864/1", "subtitle": "", "title": "Robert Loggia", "document_id": "1357864", "start_index": 1583.0, "parentId": 1067578.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12114515155553818}, "uuid": "33631c92-0caf-48d0-a82e-8ced2944765e"}, {"page_content": "44. ceremonia rozdania Oscarów odbyła się 10 kwietnia 1972 roku w Dorothy Chandler Pavilion w Los Angeles.\nLaureaci.\nNajlepszy film nieangielskojęzyczny.\n – \"Ogród Finzi-Continich, reż. Vittorio De Sica\"\n – \"Czajkowski\", reż. Igor Tałankin\n – \"Dō desu ka den\", reż. Akira Kurosawa\n – \"Ha-Shoter Azulai\", reż. Ephraim Kishon\n – \"Emigranci\", reż. Jan Troell\nOscar Honorowy.\nCharles Chaplin – za całokształt osiągnięć jako reżyser i aktor\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=13516", "fragment_id": "168717/0", "subtitle": "", "title": "44. ceremonia wręczenia Oscarów", "document_id": "168717", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 13516.0, "score": 0.14187070727348328}, "uuid": "618cb2a8-7bc6-41a5-9baa-22ce941952e1"}, {"page_content": "W roku 1956 odsprzedała swoje udziały w United Artists. Oprócz niej z założycieli firmy pozostał już tylko Charles Chaplin, który też w końcu przeszedł na emeryturę. W tym samym roku założyła Mary Pickford Foundation i zajęła się działalnością charytatywną. W roku 1976 otrzymała Specjalną Nagrodę Akademii, Oscara za całokształt pracy aktorskiej. Jej radiowe wystąpienie z tej okazji było zarazem ostatnim publicznym wystąpieniem aktorki. Umarła 29 maja 1979 r.\nFilmografia.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=372494", "fragment_id": "66467/8", "subtitle": "", "title": "Mary Pickford", "parentId": 372494.0, "start_index": 12839.0, "source": "wikipedia", "document_id": "66467", "score": 0.25145813822746277}, "uuid": "937fce67-42bf-4dc7-88e1-044a13e8d5ec"}, {"page_content": "Niezrażony krytyką amerykańskiej prasy, nakręcił \"Światła rampy\" (1952). Film przyniósł mu rekordowo duże zyski, mimo że został zbojkotowany przez amerykańskie kina. W tym okresie został komandorem Legii Honorowej Francji oraz uzyskał honorowe członkostwo w Societe des Auteurs et Compositeurs Dramatiques. Został także mianowany Kawalerem Legii Narodowej Francji i otrzymał Międzynarodową Nagrodę Pokoju. W 1955 premierę miała książka Glauco Viazziego \"Chaplin e la critica\", w której autor omówił ponad tysiąc dokumentów (m.in. artykułów prasowych i wywiadów) poświęconych artyście. Również w 1955 Chaplin rozpoczął pracę nad \"Królem w Nowym Jorku\" (1957). W 1964 wydał książkę pt. „Moja autobiografia”. Ostatnim filmem w jego karierze była \"Hrabina z Hongkongu\" (1967), której był producentem, scenarzystą, reżyserem i autorem opracowania muzycznego.\nW 1972 jego filmy ponownie pojawiły się w publicznym obiegu. W 1973 otrzymał Oscara za „wkład w historię sztuki filmowej”. W 1975 Chaplin otrzymał odznaczenie i brytyjski tytuł szlachecki – Order Imperium Brytyjskiego.\nŚmierć i pochówek.\nOd października 1977 był w poważnym stanie. Zmarł we śnie, rankiem 25 grudnia 1977 w Vevey. Po skromnej uroczystości pogrzebowej odprawionej w obrządku anglikańskim został pochowany na cmentarzu w Corsier-sur-Vevey w Szwajcarii. Trzy miesiące po pochówku wandal wykradł z grobu jego ciało, a osiem tygodni później zwłoki zostały odnalezione i ponownie pochowane, ale tym razem po uprzednim umieszczeniu ich w betonowym sarkofagu.\nCharakterystyka twórczości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/10", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "parentId": 102635.0, "start_index": 14181.0, "source": "wikipedia", "document_id": "660291", "score": 0.19834917783737183}, "uuid": "655fe5ba-372e-4f97-a2d2-d19f29d80da6"}, {"page_content": "We wrześniu 1917 podpisał z wytwórnią First National kontrakt wart 1,2 mln dol. , co uczyniło go najlepiej opłacanym aktorem świata. W ramach umowy był zobowiązany do nakręcenia ośmiu filmów w ciągu 18 miesięcy. Najpierw stworzył dla studia m.in. filmy \"Psie życie\", \"Charlie żołnierzem\" i \"Idylla na wsi\", a także \"Brzdąca\", który osiągnął wielki sukces, zbierając szczególnie dobre recenzje i ostatecznie stając się klasykiem. Następnie nakręcił dla wytwórni jeszcze cztery filmy, m.in. \"Nieroby, Dzień zapłaty\" i \"Piegrzym\".\nW latach 1914–1918 nie odbył służby wojskowej podczas trwającej I wojny światowej, za co był krytykowany przez media i Amerykanów. W wydanym oświadczeniu podkreślił gotowość do dołączenia do armii, jednak uznał, że może przysłużyć się krajowi, podnosząc morale żołnierzy swoimi filmami. Prasa podkreślała też, że Chaplin nie spełniał wymaganiom obowiązującym w armii amerykańskiej – przy wzroście 168 cm ważył 58 kg. Jesienią 1918 nakręcił film krótkometrażowy \"Pożyczka wolności\" (1918), który był wyświetlany jedynie w amerykańskich kinach.\nPozostając w First National, wiosną 1919 wraz z Mary Pickford, Douglasem Fairbanksem i Davidem Warkiem Griffithem założył studio United Artists, powstałe dla ochrony ich niezależności i walki z planowaną fuzją filmowych spółek produkcyjnych. Pierwszym filmem, który zrealizował dla wytwórni, była \"Gorączka złota\" (1925). Nakręcił też \"Paryżankę\" (1923) i \"Cyrk\" (1928), do którego nagrał tytułową piosenkę („The Circus”). We wrześniu 1922 dyrygował orkiestrą na gali Gildii Aktorskiej w Hollywood Ball.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/7", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "source": "wikipedia", "start_index": 9651.0, "document_id": "660291", "parentId": 102635.0, "score": 0.11371984332799911}, "uuid": "44848ef4-1755-43b0-b5ef-e273c38c9c3a"}, {"page_content": "Gdy był dzieckiem, jego matka siadywała z nim przy oknie i odgrywała sceny tego, co działo się na zewnątrz, dzięki czemu Chaplin nauczył się studiować ludzi oraz pokazywać swoje uczucia za pomocą gestów i mimiki. Matka nauczyła go także śpiewać i grać na scenie.\nKariera.\nPo raz pierwszy wystąpił na scenie w 1894, śpiewając piosenkę Jacka Jonesa w musicalu wystawianym w teatrze Canteen w Andershot. Tego wieczora w sztuce grała jego matka, a on czekał na nią za kurtyną; kiedy schorowana Hannah nagle straciła głos, dyrektor teatru wypchnął Charliego na scenę, a chłopiec zaczął improwizować. W 1898, gdy miał osiem lat, dołączył do trupy tanecznej The Eight Lancashire Lads (pol. „Ośmiu chłopców z Lancashire”), z którą występował m.in. jako kot w pantomimie \"Kopciuszek\" w Londynie. By wesprzeć matkę finansowo, porzucił naukę w szkole i imał się różnych prac dorywczych, m.in. był chłopcem na posyłki w mydlarni, recepcjonistą i sprzątaczem w gabinetach lekarskich, lokajem u rodziny Kinsey-Taylorów i drwalem, poza tym obsługiwał maszyny w drukarni i udzielał lekcji tańca.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=102635", "fragment_id": "660291/2", "subtitle": "", "title": "Charlie Chaplin", "source": "wikipedia", "start_index": 2677.0, "parentId": 102635.0, "document_id": "660291", "score": 0.1471310555934906}, "uuid": "e731521a-6fd7-4271-ab88-54380b971749"}]}
{"id": "q_963", "question": "Kto pokonał rzymskiego wodza Pompejusza Wielkiego pod Farsalos w 48 r p.n.e.?", "answer": [{"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Farsalos – starcie zbrojne 9 sierpnia 48 p.n.e. pomiędzy wojskami Cezara i Pompejusza, które miało miejsce w Tesalii podczas rzymskiej wojny domowej.\nSiły Cezara liczyły 23–33 tys. żołnierzy piechoty i 1 tys. jazdy, Pompejusz dysponował 40–54 tys. piechoty i 7 tys. jazdy. Dane te opierają się na wspomnieniach Cezara i niektórzy historycy uważają, że dysproporcje między obiema armiami były mniejsze.\nPrzebieg bitwy.\nWrogie armie rozłożyły się na przeciwległych końcach równiny Farsalos. Pompejusz pierwszy wyprowadził swoje oddziały i ustawił je w tradycyjnym szyku bojowym na równinie między obozami. Cezar, wiedząc o przewadze kawalerii przeciwnika, ustawił swoje wojska w szyku trójszeregowym, z tym, że do osłony tyłów wydzielił 6 do 8 kohort (2–2,5 tys. ludzi) ustawionych na tyłach swojego prawego skrzydła (tzw. czwarty szereg) i zwiększył odstępy między swoimi kohortami, aby długość własnych linii dorównywała długości linii wojsk Pompejusza. Trzecia linia sił głównych miała stanowić rezerwę dla dwóch pierwszych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55001", "fragment_id": "656693/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Farsalos", "parentId": 55001.0, "start_index": 0.0, "document_id": "656693", "source": "wikipedia", "score": 0.6731407046318054}, "uuid": "8c325b32-f2a1-476c-b5e0-6786d92dbde4"}, {"page_content": "Cezar wiedząc, że nie ma przewagi na morzu, postanowił zaskoczyć przebywającego w Grecji, od czasu przejęcia przez niego władzy w Rzymie, Pompejusza. Zebrał szybko siedem legionów i bez specjalnie dużej eskorty okrętów wojennych przeprawił się na tereny dzisiejszej Albanii. Od stycznia do lipca 48 roku p.n.e. trwały podchody i prowokacje ze strony Cezara, który znajdował się w gorszym położeniu, będąc odciętym od wszelkiego zaopatrzenia. Po przybyciu długo oczekiwanych posiłków dowodzonych przez Marka Antoniusza Cezar postanowił spróbować pobić Pompejusza. Doszło do bitwy pod Dyrrachium, w której armia Pompejusza pobiła armię Cezara, jego samego narażając na wielkie niebezpieczeństwo. Tylko błąd Pompejusza uratował Cezara przed ostateczną katastrofą. Wszystkich pojmanych jeńców Labienus, stronnik Pompejusza, stracił. Wstrząsnęło to mocno opinią o stronnictwie Pompejusza (Cezar zachowywał się w tym okresie bardzo rycersko w stosunku do pokonanych nieprzyjaciół), zwłaszcza że niejednokrotnie zdarzało się, iż na polu bitwy przeciw sobie stawali bliscy krewni. Wobec ogromnych strat i trudności zaopatrzeniowych Cezar postanowił wycofać się na wschód, w kierunku nadchodzącej armii Kwintusa Metellusa Scypiona, mającej wzmocnić siły Pompejusza, który rozbił obóz nad rzeką Enipeus koło Farsalos.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1833", "fragment_id": "178100/18", "subtitle": "", "title": "Gajusz Juliusz Cezar", "document_id": "178100", "start_index": 26902.0, "parentId": 1833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4663747549057007}, "uuid": "3a8943d5-d13f-4903-9c85-9069e04e2078"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nBitwa pod Zelą – starcie zbrojne, mające miejsce w roku 47 p.n.e. w trakcie wojny domowej w Rzymie, między siłami rzymskimi Juliusza Cezara a armią króla Pontu Farnakesa II (97–47 p.n.e.), zakończone zdecydowanym zwycięstwem rzymskim. Błyskawiczna kampania Cezara przeszła do historii opisana trzema słowami w jego liście do przyjaciela: \"veni, vidi, vici\" – „przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem”.\nSytuacja przed bitwą.\nPo bitwie pod Farsalos i śmierci Pompejusza w Egipcie, Gajusz Juliusz Cezar przygotowywał się do kampanii w Afryce, by pobić zbierających się tam stronników Pompejusza. Tymczasem, w roku 48 p.n.e., syn króla Pontu Mitrydatesa VI – Farnakes II podbił Kolchidę i Pont i uderzył na Kapadocję i Armenię Mniejszą, którą rządził tetrarcha Galacji Dejotar I Filoromajos. Dejotar zwrócił się o pomoc do Rzymu, którego był klientem. Namiestnik Azji (prowincji rzymskiej) Gnejusz Domicjusz Kalwinus wystosował do Farnakesa ultimatum, które ten nie tylko odrzucił, twierdząc, że jest następcą swego ojca, ale też pobił oddziały Domicjusza, wysłane przeciw niemu. Zdobywszy miasto Amissium, sprzedał do niewoli jego mieszkańców, podobnie jak rzymskich kupców, którzy wpadli w jego ręce (rzymskich urzędników pozabijał).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=51241", "fragment_id": "639953/0", "subtitle": "", "title": "Bitwa pod Zelą (47 p.n.e.)", "parentId": 51241.0, "start_index": 0.0, "document_id": "639953", "source": "wikipedia", "score": 0.4788079261779785}, "uuid": "fdbdd12b-5931-47e4-8dec-346498778012"}, {"page_content": "Tam też 9 sierpnia 48 roku p.n.e. doszło do decydującej bitwy. Przeciwko 22 000 żołnierzy Cezara w 80 kohortach stanęło 45 000 ludzi Pompejusza (110 kohort). Cezar dzięki swej taktyce, szczęściu i błędom Pompejusza zdołał jednak pokonać przeważające siły wroga i zdobyć obóz Pompejusza. Po bitwie Cezar wszystkim jeńcom, którzy zobowiązali się do niestawania przeciw niemu ponownie, darował wolność, a wyższym oficerom także prawo zachowania majątku. Cezar w ten sposób chciał uniknąć porównywania do mordów Sulli czy też niezbyt godnych chwały poczynań Gajusza Mariusza. Stosował też całkiem świadomie bardzo skuteczną taktykę „kto nie jest przeciw mnie, jest ze mną”, podczas gdy druga strona stosowała zasadę „kto nie jest ze mną, jest przeciw mnie”. Od osób puszczanych wolno żądał tylko przyrzeczenia nieprzyłączania się do Pompejusza i jednocześnie hojnie obdarowywał wszystkich, którzy zdecydowali się zmienić front. Strategia ta spowodowała, że większość senatorów przeniosła się w końcu do obozu Cezara i Pompejusz nie mógł już głosić, że jest obrońcą Republiki i Senatu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1833", "fragment_id": "178100/19", "subtitle": "", "title": "Gajusz Juliusz Cezar", "document_id": "178100", "start_index": 28210.0, "parentId": 1833.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10056933760643005}, "uuid": "359198ea-0984-47af-83aa-0f03bdabaca9"}, {"page_content": "W zdobytym obozie, żołnierze Cezara zobaczyli ogromne bogactwa. Namioty senatorów przybrane były bluszczem, wiele namiotów posiadało specjalne altanki, chroniące przed słońcem, wszędzie zaś były złote i srebrne naczynia i puchary, oraz mnóstwo złotych monet. Cezar jednak zabronił łupienia obozu, najpierw miano się rozprawić z niedobitkami Pompejusza, okupującymi pobliskie góry. Pompejańczycy jednak szybko zaczęli przechodzić na sąsiednie pasmo górskie, kierując się w stronę Larysy. Dopiero gdy Cezar zagroził im odcięciem biegu pobliskiej rzeki, przechodzącej przez owe góry, poddali się. Żołnierze Pompejusza, nie przypominali już tej wielkiej armii, którą byli jeszcze dzień wcześniej, obdarci i zakrwawieni, z płaczem padali na ziemię błagając Cezara o darowanie im życia. Cezar nie tylko nie pozbawił ich życia, lecz pozwolił także zabrać mienie które do nich należało. Pod Farsalos poległo ok. 15 000 żołnierzy Pompejusza, a poddało się Cezarowi ok. 24 000, reszcie udało się uciec. Cezar zdobył także 9 orłów legionowych i 180 godeł poszczególnych oddziałów. Straty Cezara liczyły 200 poległych w tym 30 oficerów.\nWyprawa Cezara do Egiptu październik 48 p.n.e. – czerwiec 47 p.n.e..", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1989217", "fragment_id": "404918/40", "subtitle": "", "title": "Wojna domowa Cezara z Pompejuszem", "source": "wikipedia", "start_index": 49436.0, "document_id": "404918", "parentId": 1989217.0, "score": 0.08591856807470322}, "uuid": "9b6dcc70-8b5c-45ea-b76c-dbe2c52b272a"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy oblężenia w latach 48–47 p.n.e.. Zobacz też: inne bitwy o Aleksandrię.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Wojna infobox/styles.css\" /&gt;\nOblężenie Aleksandrii – oblężenie, które miało miejsce w latach 48–47 p.n.e. w czasie kampanii Cezara w Egipcie.\nŚmierć Pompejusza.\nW wyniku klęski pod Farsalos, Pompejusz z nielicznymi siłami przedostał się do Egiptu, gdzie toczyła się akurat wojna domowa pomiędzy Kleopatrą VII, a doradcami króla Ptolemeusza XIII: Potitonosem, Teodotem i Achillasem. Doradcy postanowili zgładzić Pompejusza w dniu jego audiencji u króla. Po dokonaniu morderstwa głowę Pompejusza odesłano królowi Ptolemeuszowi XIII do Aleksandrii, a ciało spalono. \nWalki o miasto.\nW październiku 48 p.n.e. pod Aleksandrią wylądował Cezar na czele 3200 ludzi. Potępiając zabójców Pompejusza podczas wizyty u króla, Cezar zdecydował się wystąpić w roli pośrednika w sporze pomiędzy królową i doradcami Ptolemeusza. Poparł też racje Kleopatry, co wykorzystali doradcy króla nakłaniając go do wypowiedzenia Cezarowi wojny. Atak na miasto przeprowadził Achillas na czele 20 000 piechoty i 2 000 jazdy (w tym byli żołnierze z oddziałów Pompejusza). Cezar umocnił punkty obronne miasta, budując barykady i zajmując pałac królewski, wezwał też swoich sojuszników Mitrydatesa z Pergamonu i namiestnika Azji Gnejusza Domicjusza o przysłanie dodatkowych sił.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1833919", "fragment_id": "863677/0", "subtitle": "", "title": "Oblężenie Aleksandrii", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "863677", "parentId": 1833919.0, "score": 0.4592801034450531}, "uuid": "6005c02e-0fa9-4404-9a88-d2d07e248533"}, {"page_content": "Ariobarzanes III Eusebes Filoromajos (gr. \"Ἀριοϐαρζάνης\", \"Ariobarzánēs\") (zm. 42 p.n.e.) – król Kapadocji od 52 p.n.e. do swej śmierci. Król Małej Armenii w latach 47-44 p.n.e. Syn króla Kapadocji Ariobarzanesa II Filopatora i królowej Atenais II Filostorgos, córki króla Pontu Mitrydatesa VI Eupatora Dionizosa.\nSenat rzymski uzgodnił, że Ariobarzanes III miał zostać następcą ojca na tronie Kapadocji. Cyceron, gubernator Cylicji, zanotował, że był otoczony przez nieprzyjaciół, którzy włączyli jego matkę do swego grona. Początkowo mocno popierał Pompejusza Wielkiego w jego rzymskiej wojnie domowej. Opuścił jego stronę, gdy Gajusz Juliusz Cezar pokonał go w bitwie pod Farsalos na terenie Tesalii w r. 48 p.n.e. Rok później, w r. 47 p.n.e., Cezar pojawił się w Kapadocji. Pokonał Farnakesa II Filoromajosa, króla Pontu i Bosporu, w bitwie pod Zelą. Nadał Ariobarzanesowi III, siostrzeńcowi Farnakesa II, nowe terytoria wraz z Małą Armenią. Po śmierci darczyńcy, Ariobarzanes III utracił nowe ziemie. Gajusz Kasjusz Longinus, jednego z zabójców Cezara, obejmując kontrolę nad Azją Mniejszą, kazał zabić króla Kapadocji. Wyrok wykonano w r. 42 p.n.e. Kasjusz zastąpił zamordowanego jego młodszym bratem Ariaratesem X Eusebesem Filadelfem.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2019251", "fragment_id": "389832/0", "subtitle": "", "title": "Ariobarzanes III Eusebes Filoromajos", "parentId": 2019251.0, "start_index": 0.0, "document_id": "389832", "source": "wikipedia", "score": 0.4252817928791046}, "uuid": "31075f5e-08dd-44bd-84d1-04e90d685af8"}, {"page_content": "Większość Rzymian chciała uniknąć zbliżającej się wojny domowej i w senacie przegłosowano wniosek by w interesie publicznym obaj potentaci złożyli władzę. Pompeius szybko jednak przywołał senat do porządku i ten niemal jednomyślnie odwołał Caesara z Galii. W odpowiedzi 10 stycznia 49 roku Caesar wkroczył do Italii. Teoretycznie miał on niewielkie szanse na zwycięstwo, bowiem dysponował jedynie zasobami Galii przeciwko reszcie imperium, jednak tę niedogodność zniweczyła jego szybkość działania. Wobec błyskawicznej ofensywy przeciwnika Pompeius wraz z większością senatorów opuścił Italię i rozpoczął formowanie armii na Bałkanach. Caesar jeszcze w tym samym roku pokonał siły przeciwnika w Iberii po czym powrócił do Italii i mimo zaczynającej się zimy przeprawił się na drugą stronę Adriatyku, by latem 48 pokonać swojego rywala w decydującej bitwie pod Pharsalos. Pompeius uciekł do Egiptu, został tam jednak zamordowany przez Ptolemeusza XIII (51–47). By zakończyć wojnę Caesar musiał jeszcze pokonać siły pompejańczyków w Numidii w 46 i ponownie w Iberii w 45.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50320", "fragment_id": "656210/39", "subtitle": "", "title": "Republika rzymska", "document_id": "656210", "start_index": 50071.0, "source": "wikipedia", "parentId": 50320.0, "score": 0.31199073791503906}, "uuid": "d550620d-5bed-4d36-afb1-f12ac0786784"}, {"page_content": "Nie mogąc już dłużej czekać Cezar postanowił stoczyć bitwę i zniszczyć armię Pompejusza. Gdy Pompejuszowi udało się zrobić wyrwę na prawym skrzydle Cezara, morale wojsk Cezara podupadło, co doprowadziło do masowej ucieczki z pola bitwy, i to pomimo osobistych wysiłków Cezara, by powstrzymać panikę. Zamiast ruszyć w pościg i całkowicie zmieść armię Cezara, Pompejusz wydał rozkaz wstrzymania ataku, sądząc, że armia Cezara, w znacznej części złożona z weteranów, nie mogłaby ulec panice. Doszedł zatem do wniosku, że panika była pozorowana i Cezar chciał w ten sposób wciągnąć go w pułapkę. Nie była to jednak prawda, a Cezar, szczęśliwy, że przeżył, powiedział, \"Dziś zwycięstwo było po stronie nieprzyjaciół, ale żaden z nich nie odniósł z tego korzyści\". Cezar (stracił w bitwie 1 000 żołnierzy) wycofał się do Tesalii. Pompejusz, gdy zorientował się w swej pomyłce, ruszył za nim. W miesiąc później doszło do bitwy pod Farsalos, gdzie Cezar, który pod Dyrrachium cudem uniknął katastrofy, odniósł nad ścigającym go Pompejuszem znakomite zwycięstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=701279", "fragment_id": "839774/1", "subtitle": "", "title": "I bitwa pod Dyrrachium", "parentId": 701279.0, "start_index": 1171.0, "document_id": "839774", "source": "wikipedia", "score": 0.21853691339492798}, "uuid": "f10947b4-3ab6-4e4b-ae45-edb9b73c8489"}, {"page_content": "W 48 r. p.n.e. Burebista zaangażował się w rzymską wojnę domową, wiążąc się sojuszem z przeciwnikami Cezara. Klęska Pompejusza w bitwie pod Farsalos i jego rychła śmierć postawiła Burebistę przed niebezpieczeństwem odwetowego ataku Cezara. Ten jednak, zamordowany w 44 r. p.n.e., nie zdążył swego planu zrealizować. Burebista zmarł krótko później (okoliczności jego śmierci nie są znane, być może został zamordowany). Po jego śmierci państwo Daków rozpadło się na kilka niezależnych królestw.\nZnaczenie.\nPostać Burebisty była wykorzystywana w propagandzie nacjonalistycznej Nicolae Ceaușescu jako jeden z symboli historii państwa rumuńskiego i jego założyciel – w 1980 zorganizowane zostały w Rumunii huczne obchody 2050-lecia powstania \"scentralizowanego i niezależnego państwa dackiego\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1752594", "fragment_id": "907619/1", "subtitle": "", "title": "Burebista", "document_id": "907619", "start_index": 1236.0, "parentId": 1752594.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3108094334602356}, "uuid": "3a912267-5131-4fa7-979e-7dd3ef334465"}]}
{"id": "q_964", "question": "Czyim atrybutem jest pierścień rybaka?", "answer": [{"page_content": "Zobacz też: powieść pt. „Pierścień rybaka”.\nPierścień Rybaka (łac. \"anulus Piscatoris\") – złoty lub pozłacany sygnet papieża stosowany od XIII wieku jako pieczęć do sygnowania brewe i listów prywatnych (dla odróżnienia od okrągłej pieczęci z wyobrażeniem głów Piotra i Pawła, którą papież sygnuje dokumenty oficjalne, takie jak listy apostolskie oraz bulle).\nPierścień Rybaka przedstawia świętego Piotra zarzucającego sieć, a wokół tego wyobrażenia wygrawerowane jest imię papieża.\nPapieże do Benedykta XVI w XXI wieku otrzymywali Pierścień Rybaka od dziekana Kolegium Kardynałów podczas uroczystej mszy inaugurującej pontyfikat (która ma miejsca kilka dni po wyborze nowego papieża). Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi przez Benedykta XVI obecnie przekazanie pierścienia odbywa się przed mszą. Zaraz po liturgii papież oddaje pierścień Mistrzowi Ceremonii Papieskich w celu wygrawerowania na nim wybranego imienia. Pierścień ten przechowywany jest przez Mistrza Komnaty Papieskiej, a jego duplikat znajduje się w Sekretariacie Stanu. Po wygrawerowaniu papież otrzymuje pierścień z powrotem.\nPo śmierci papieża Pierścień Rybaka jest zgodnie z tradycją niszczony. Odbywa się to przez jego przełamanie, tak aby nie mógł już służyć jako pieczęć. Pierścień może być następnie przetopiony. W przypadku pierścienia ustępującego Benedykta XVI pierścień został zniszczony przez wykonanie dwóch głębokich nacięć na wizerunku Rybaka.\nPierścień Rybaka papieża Franciszka nie był złoty, lecz pozłacany, gdyż papież odmówił przyjęcia złotego Pierścienia.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143248", "fragment_id": "7531/0", "subtitle": "", "title": "Pierścień Rybaka", "document_id": "7531", "start_index": 1.0, "parentId": 143248.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "7f802bce-895c-4c50-b83c-1b2d54568773"}, {"page_content": "Odmianą pierścienia jest sygnet jako mała, ujęta w pierścieniową oprawę pieczęć osobista, używana już od XII w. \nPierścień Rybaka jest oznaką godności papieża jako następcy Piotra Apostoła, a pierścień biskupa stanowi znak więzi między nim a kierowanym przez niego kościołem lokalnym. \nDla podkreślenia ważności jak i wartości pierścieni pilnie je strzeżono, dziedzicząc i często przez wieki przekazując z pokolenia na pokolenie.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=151422", "fragment_id": "13114/1", "subtitle": "", "title": "Pierścień (biżuteria)", "parentId": 151422.0, "start_index": 1721.0, "document_id": "13114", "source": "wikipedia", "score": 0.6360780000686646}, "uuid": "830e30fa-7ae0-47de-82f2-035e52ee545d"}, {"page_content": "Zobacz też: sygnet (logo).\nSygnet ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;signet&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;signum&lt;/&gt; „znak”) – ozdobny pierścień, przeznaczony głównie dla mężczyzn, służący jako pieczęć do laku. Na oczku ma wygrawerowany wizerunek herbu lub monogram. Współcześnie używany zazwyczaj jako element męskiej biżuterii.\nW historycznej tradycji.\nPoczątki sygnetu wiążą się z rzymskim zwyczajem używania pierścienia osobistego (\"anulus signatoris\"), którym uwierzytelniano listy. Od XII stulecia używany był przez możnowładców, a później także przez szlachtę do zamykania korespondencji osobistej. Szczególnym przykładem tradycyjnego sygnetu jest pontyfikalny pierścień papieski, znany pod nazwą Pierścienia Rybaka i spełniający funkcję osobistej pieczęci papieża.\nCechy fizyczne.\nOczko sygnetów herbowych wykonane jest na ogół z kamienia szlachetnego, obrabianego w technice intaglio. W Polsce międzywojennej najpopularniejszym materiałem do tego celu był niezbyt twardy i dość łatwy w obróbce krwawnik (minerał ten barwy stalowo-szarej, nazwę swoją zawdzięcza pozostawianiu czerwonawej smugi przy potarciu o papier). Do wyrobu sygnetowych pieczęci stosowano również inne kamienie szlachetne jak dwuwarstwowy onyks czy karneol bądź heliotrop. Ponadto tłoki pieczętne często grawerowane były w metalu, z którego wykonano sam pierścień.\nCechy użytkowe.\nW Polsce noszony przez szlachtę na palcu serdecznym lewej dłoni. Zwyczaj angielski nakazuje noszenie sygnetu na małym palcu.\nSzczególnie w USA popularne jest noszenie przez mężczyzn sygnetów z symbolami ukończonych prestiżowych szkół lub jednostek wojskowych, w których odbyli służbę.Wyróżnikiem i cechą niezbędną sygnetu jest jego funkcja jako pieczęci. Potocznie jednak sygnetami nazywa się także męskie pierścienie bez wygrawerowanego znaku właściciela, zwane wówczas „sygnetami ślepymi” albo pogardliwie „ślizgawką”.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154069", "fragment_id": "14357/0", "subtitle": "", "title": "Sygnet", "document_id": "14357", "start_index": 1.0, "parentId": 154069.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20544597506523132}, "uuid": "6b4e1474-300c-4889-bc29-11e4572b9b52"}, {"page_content": "Od pozostałych biskupów papieża odróżnia tiara, czyli potrójna korona. Insygnium to było nakładane na głowę każdego papieża podczas uroczystej koronacji papieskiej (ostatnia w 1963). Nie wiadomo, od kiedy biskupi Rzymu używają tiary. Wiadomo jedynie, że nastąpiło to przed donacją Konstantyna. Tiara jest symbolem papiestwa, jednak nie jest używana przez ostatnich papieży. Paweł VI sprzedał własną tiarę, a pieniądze oddał biednym. Jan Paweł I odmówił koronacji, Jan Paweł II też uchylił się od koronacji i nie nosił tiary. Benedykt XVI również nie zgodził się na koronację i jako pierwszy nie umieścił w swoim herbie papieskim tiary, lecz potrójną mitrę, jako symbol władzy duchowej. Tiara jednak pozostała symbolem państwa watykańskiego i Stolicy Apostolskiej jako element herbów tych instytucji.\nPierścień.\nKolejnym insygnium papieskim jest \"Annulus Piscatoris\" – Pierścień Rybaka z wyobrażeniem św. Piotra łowiącego ryby. Umieszczone jest na nim również imię papieża wraz z tytułem PONT.MAX. (Pontifex Maximus). Służy on do opieczętowywania korespondencji. Drugim tego typu przedmiotem jest pieczęć, przeznaczona do tłoczenia w ołowiu lub złocie, z wizerunkiem św. Piotra i Pawła, którą biskupi Rzymu pieczętują swoje najbardziej uroczyste dokumenty zwane bullami. Zarówno pierścień Rybaka, jak i pieczęć papieską kardynał kamerling łamie po stwierdzeniu zgonu papieża w obecności trzech innych kardynałów. Jest to znak, że pontyfikat danego papieża dobiegł końca.\nPaliusz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4556", "fragment_id": "172194/26", "subtitle": "", "title": "Papież", "parentId": 4556.0, "start_index": 35853.0, "document_id": "172194", "source": "wikipedia", "score": 0.2257460355758667}, "uuid": "ba4279d6-d4d0-49c9-92f2-9a37d1d7d0f6"}, {"page_content": "Pierścień rybaka (fr. \"Anneau du pêcheur\") – powieść z 1995 roku, której autorem jest francuski pisarz Jean Raspail.\nPrzekład polski – Marian Miszalski, Klub Książki Katolickiej, Poznań 2005. Autor sięga do mrocznego okresu w historii Kościoła, jakim była wielka schizma zachodnia. Narracja jest prowadzona dwutorowo, gdyż akcja rozgrywa się zarówno w średniowieczu, jak i w czasach współczesnych.\nOsnową powieści są losy antypapieża Benedykta XIII i jego następców, gdyż według autora linia papieży awiniońskich nie wygasła wraz z Benedyktem XIII i jego ostatnim następcą Klemensem VIII, ale trwała aż do naszych czasów. Wyboru Klemensa VIII nie uznał za ważny ostatni kardynał Benedykta XIII – Jan Carrier. Gdy Klemens VIII abdykował i poddał się jurysdykcji papieża Marcina V, Jan Carrier wybrał na papieża z linii awiniońskiej Bernarda Garniera, dziekana kapituły katedralnej w Rodez, który przybrał imię Benedykta XIV. Ten podniósł do godności kardynalskiej kilku swoich towarzyszy. Pozostanie z nich tylko Jan Farald, który po śmierci Benedykta wybierze na papieża Jana Carriera – Benedykta XIV. Od niego zaś będzie się ciągnąć nieprzerwany łańcuch Benedyktów, którzy strzec będą sukcesji apostolskiej. Ostatni z nich to Gerard de Vallac, który, jako swą ostatnią misję, podejmuje próbę dotarcia do Rzymu, aby tam umrzeć. W poszukiwaniach ostatniego Benedykta uczestniczy bp Cassini z Watykanu oraz jego współpracownik, o. Włodzimierz Nykas.Przedstawiając w sposób bardzo sugestywny papiestwo XIV i XV w., autor stara się ukazać Kościół z jednej strony jako instytucję i organizację pełną ludzkich błędów, rozdzieraną sporami, których fundamentem są pycha, zawiść, przywiązanie do bogactw materialnych i władzy, a z drugiej strony jako rzeczywistość nadprzyrodzoną i depozytariusza łaski bożej. Spoza zamętu spowodowanego schizmą wyłania się obraz Kościoła, który jest nosicielem prawdy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1236122", "fragment_id": "1116092/0", "subtitle": "", "title": "Pierścień rybaka (powieść)", "document_id": "1116092", "start_index": 0.0, "parentId": 1236122.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11043764650821686}, "uuid": "09af98b8-72a3-40ed-a49b-f79662349dfe"}, {"page_content": "Pierścień ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;annulus&lt;/&gt;) – u grzybów kapeluszowych część osłony znajdująca się na trzonie. Może powstać na trzy sposoby: z osłony częściowej, osłony całkowitej, lub obydwu osłon. U opieniek (\"Armillaria\") powstaje z obydwu osłon. Podczas wzrostu owocnika osłona ulega rozerwaniu, a jej resztki pozostają na różnych częściach owocnika (w zależności od gatunku), jako łatki, strzępki czy brodawki na kapeluszu, pierścień na trzonie lub pochwa w nasadzie trzonu.\nCechy pierścienia.\nU niektórych gatunków pierścień jest trwały, u niektórych jest nietrwały, tzn. wstępuje tylko na młodych owocnikach, później zanika, u niektórych brak go zupełnie, czasami występuje tylko w postaci śladowej jako strefa pierścieniowa. Pierścienie nietrwałe mają różne synonimiczne terminy związane z nimi, takie jak ulotny, efemeryczny, zanikający, przejściowy, lub nietrwały.\nMoże być w górnej części trzonu, powyżej jego połowy, na środku, poniżej środka lub blisko podstawy trzonu.\nPierścień może wykazywać specyficzne cechy, które mogą być pomocne przy identyfikacji gatunku. Pierścień może być gruby (z grubym, często wytrzymałym miąższem), gwiaździsty (w kształcie gwiazdy lub koła zębatego), błoniasty (cienki, często drobny), kłaczkowaty, wełnisty, łuskowaty:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2887366", "fragment_id": "1182233/0", "subtitle": "", "title": "Pierścień (grzyby)", "document_id": "1182233", "start_index": 0.0, "parentId": 2887366.0, "source": "wikipedia", "score": 0.218047633767128}, "uuid": "3e5f28c8-93a0-487a-ad1c-042a28b4a100"}, {"page_content": "Pierścień – rodzaj biżuterii w kształcie małej obręczy nakładanej na palec ręki. Pierścień wykonany jest najczęściej z metalu szlachetnego i zwykle posiada oprawiony kamień, czyli oszlifowany kamień szlachetny.\nRozmiary.\nStandardowe rozmiary stosowane w złotnictwie w Polsce i niektórych krajach europejskich wynikają z normy ISO 8653:2016. Minimalny stosowany rozmiar to 1, maksymalny rozmiar to 36, tolerancja średnicy ± 0,02 mm.\nHistoria.\nTen typ biżuterii znany był większości kultur i kręgów etnicznych. Początkowo, np. w Egipcie, wykonywany był z fragmentu drutu, a jego końce nie łączyły się. Odpowiednio grawerowanych pierścieni używano dawniej w charakterze pieczęci zastępujących podpis. Ok 1500 p.n.e. w Egipcie weszły w użycie pieczęcie w formie pierścieni. Szczególną popularność pierścienie zdobyły w starożytnej Grecji, zwłaszcza w okresie hellenistycznym.\nZe względu na kształt niemający punktu początkowego ani końca, pierścień od dawna uważany był za symbol wieczności. Łączono z nim wyobrażenia o cechach magicznych, przypisując mu zdolność przeciwdziałania złym mocom i czarom, lub odwrotnie – oddziaływanie podczas wykonywania zaklęć czy rzucania tzw. klątw. Noszono go więc jako amulet, a utratę lub pęknięcie pierścienia uważano przesądnie za oznakę nieszczęścia.\nPonadto pierścień zawiera w sobie symbolikę związku, wierności i przynależności do wspólnoty bądź społeczności (np. szlachecki pierścień rodowy). Dlatego bywa oznaką wyróżnienia, urzędu czy godności – jak np. pierścień królów (władców), rzymskich senatorów, rycerzy. Od późnego średniowiecza rozpowszechnił się zwyczaj noszenia obrączek jako symbolu zawarcia małżeństwa. Ok. XVI wieku w Europie zaczęto nosić pierścionki zaręczynowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=151422", "fragment_id": "13114/0", "subtitle": "", "title": "Pierścień (biżuteria)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "13114", "parentId": 151422.0, "score": 0.04949849843978882}, "uuid": "877911bc-6252-42d6-8214-2cb443bd1559"}, {"page_content": "Pierścień. Występuje na trzonach niektórych grzybów. Powstaje on z innego typu osłony owocnika, tzw. osłony częściowej, łączącej trzon z brzegiem kapelusza, która również pęka podczas wzrostu owocnika, a jej resztki tworzą pierścień na trzonie. Pierścień ten może być gładki lub prążkowany, nieruchomy lub ruchomy. Czasami zanika na starszych owocnikach. U zasłonaków resztki osłony częściowej pozostają na trzonie jako pajęczynowata zasnówka.\nKształty trzonu:\nStruktura powierzchni:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=477861", "fragment_id": "1577734/1", "subtitle": "", "title": "Trzon grzyba", "source": "wikipedia", "start_index": 1558.0, "parentId": 477861.0, "document_id": "1577734", "score": 0.029881685972213745}, "uuid": "81c7e6f6-707f-4e5d-aa5b-4e0ee768d875"}, {"page_content": "Pierścień (Ryx) − polski herb szlachecki z nobilitacji.\nOpis herbu.\nJuliusz Karol Ostrowski blazonuje herb następująco:\n\"W polu błękitnym – pod półksiężycem złotym z ośmiopromienną gwiazdą srebrną między rogami – dwa skrzydła orle srebrne, pod którymi lilia złota. Nad hełmem w koronie ręka zbrojna ze złotym pierścieniem o trzech drogich kamieniach. Labry błękitne podbite czerwono.\"\nNajwcześniejsze wzmianki.\nHerb nadany został 13 maja 1768 roku w Warszawie Franciszkowi Ryxowi – kamerdynerowi króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.\nHerbowni.\nHerb ten był herbem własnym, więc przysługiwał tylko jednemu rodowi herbownych:\nRyx (Ryks).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2473694", "fragment_id": "546210/0", "subtitle": "", "title": "Pierścień (herb szlachecki)", "parentId": 2473694.0, "start_index": 0.0, "document_id": "546210", "source": "wikipedia", "score": 0.21018840372562408}, "uuid": "e28b105d-e03b-459f-812c-1241fec9d2b9"}, {"page_content": "Ryx (Pierścień) − polski herb szlachecki z nobilitacji, uznawany przez J. Dunina Borkowskiego za odmianę herbu Leliwa.\nOpis herbu.\nHerb można blazonować następująco:\n\"W polu błękitnym między półksiężycem złotym, z gwiazdą ośmiopromienną srebrną między rogami, u głowicy i lilią złotą u podstawy dwa skrzydła orle srebrne. Klejnot: ramię zbrojne z pierścieniem złotym, wysadzanym kamieniami, w dłoni.\"\nNajwcześniejsze wzmianki.\nHerb nadany został 27 czerwca 1791 roku w Warszawie Franciszkowi Ryxowi, majorowi w regimencie piątym wojska Wielkiego Księstwa Litewskiego. J. Dunin Borkowski podaje inną datę nobilitacji – 9 grudnia 1790.\nNobilitowany Franciszek Ryx był synowcem (według niektórych przekazów naturalnym synem) kamerdynera króla Stanisława Augusta – Franciszka Ryxa, który był nobilitowany już w 1768 (patrz herb Pierścień).\nHerbowni.\nHerb ten był herbem własnym, więc przysługiwał tylko jednemu rodowi herbownych:\nRyx (Ryks).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2463604", "fragment_id": "565334/0", "subtitle": "", "title": "Ryx", "parentId": 2463604.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "565334", "score": 0.13767847418785095}, "uuid": "b4f92fb9-ff55-417c-bc3d-342b8305a4a3"}]}
{"id": "q_965", "question": "Czy w Polsce żyły tury?", "answer": [{"page_content": "Tury ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Туры&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Туры&lt;/&gt;) – wieś na Białorusi, w obwodzie brzeskim, w rejonie stolińskim, w sielsowiecie Choromsk, nad Horyniem i przy granicy Rezerwatu Krajobrazowego Środkowa Prypeć.\nZnajduje się tu parafialna cerkiew prawosławna pw. Świętej Trójcy.\nHistoria.\nW dwudziestoleciu międzywojennym leżały w Polsce, w województwie poleskim, w powiecie stolińskim, w gminie Chorsk. Po II wojnie światowej w granicach Związku Sowieckiego. Od 1991 w niepodległej Białorusi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4930844", "fragment_id": "300246/0", "subtitle": "", "title": "Tury (obwód brzeski)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "300246", "parentId": 4930844.0, "score": 0.22426559031009674}, "uuid": "84c4a6e9-7fe5-4f66-8f68-774fabe5a3ad"}, {"page_content": "Tur (niem.: \"Thure, Thur, Thurmühle\") – wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Szubin.\nLokalizacja.\nTur położony jest w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Szubin. Usytuowany nad rzeką Noteć, 62 m n.p.m. Miejscowość znajduje się w północno-wschodniej części Pałuk, stanowiących część historycznej Wielkopolski. Tur jest oddalony o 20,5 km na zachód od centrum Bydgoszczy.\nHistoria.\nU schyłku ostatniego zlodowacenia bałtyckiego w miejscu obecnej miejscowości płynęła na zachód ogromna Prawisła. Gdy wody nieco opadły, w dolinie pojawiły się bagna, rozlewiska, jeziora. Jedno z takich jezior sięgało do Turu (Jezioro Turskie). W czasach antycznych przez puszczę przebiegała jedna z nitek słynnego Szlaku Bursztynowego – z terenów Wielkopolski nad Bałtyk. Pierwsza wzmianka historyczna o Turze pochodzi z 1337 roku, kiedy król Kazimierz III Wielki zezwolił na przeprowadzenie przeprawy na rzece Noteć. Datę tę przyjmuje się jako datę powstania wsi. Nazwa miejscowości pochodzi od tura - wymarłego ssaka, żyjącego dawniej w okolicznych lasach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=404622", "fragment_id": "78732/0", "subtitle": "", "title": "Tur (województwo kujawsko-pomorskie)", "parentId": 404622.0, "start_index": 0.0, "document_id": "78732", "source": "wikipedia", "score": 0.594645082950592}, "uuid": "1492a6f4-8cf6-4d04-b6cb-1f28953d7916"}, {"page_content": "13 października 2006 roku zainaugurowała swoją działalność \"Polska Fundacja Odtworzenia Tura\", której prezesem został dr hab. n. med. Mirosław Ryba. Obecnie nad odtworzeniem tura w oparciu o materiał genetyczny pobrany z kopalnych szczątków, pracują naukowcy z Katedry Biochemii i Biotechnologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu oraz Instytutu Genetyki Człowieka PAN. Polscy uczeni postanowili zająć się jego analizą, gdy dowiedzieli się, że podobne przedsięwzięcie planują laboratoria zagraniczne. Okazało się, że materiału badawczego – rogów, kości, zębów – jest nawet więcej niż się spodziewali. Ekipa prof. Ryszarda Słomskiego z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu zsekwencjonowała już dość dużo odcinków DNA, w tym tego pochodzącego z jąder komórkowych, a to rzadko się zdarza w przypadku wymarłych organizmów[]. Na razie odtwarzanie tura odbywać się będzie wyłącznie na poziomie molekularnym. Badacze chcą ustalić, czy tur faktycznie był przodkiem bydła domowego, a jeśli tak, to których jego odmian.\nToponimie i symbole.\nTur znajduje się w herbach miast i gmin: Chojnice, Jaktorów, Leszno, Sejny, Turek, Bielsk Podlaski i Tykocin, a także dawnego województwa kaliskiego. Herb Chojnic to czarna głowa tura ze złotymi rogami, złotym pierścieniem w nozdrzach oraz czerwoną różą między rogami. W starych legendach tego miasta widniał na tarczy słowiańskiego Swarożyca. Herb Turku, podobnie jak herb Bielska Podlaskiego, to ukazany z profilu czerwony tur na białym tle. Herby Meklemburgii oraz szwajcarskiego kantonu Uri to czarna głowa tura w złotym polu.\nW słowniku staropolskim z 1953 występują 42 nazwy miejscowości utworzone przed XVI wiekiem od nazwy tura (w tym czasie od żubra utworzono ich 20).\nOd wyrazu \"tur\" pochodzi nazwa miasta Turek, oznaczająca pierwotnie „miejsce, gdzie przebywają tury”.\nTur w sztuce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/11", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "source": "wikipedia", "start_index": 14656.0, "document_id": "661412", "parentId": 87013.0, "score": 0.718553900718689}, "uuid": "b866fb09-ad7f-4111-8779-799aa16b69b4"}, {"page_content": "Jednym z bardzo nielicznych miejsc, w którym w XIV wieku żyły tury było Mazowsze, gdzie przywilej polowania na nie był jedynie w rękach książąt. Od początku XV wieku główna ostoja turów, Puszcza Jaktorowska była specjalnie chroniona na mocy traktatów książęcych.\nPierwotnie przypuszczano, że przyczyną wyginięcia ostatniego, chronionego przez samego króla, stada turów była choroba, którą zaraziły się od bydła wypasanego w pobliżu puszczy przez miejscową ludność. Dzisiaj coraz częściej mówi się, że potencjalna choroba, choć dla bydła wcale nie musiała być groźna, trafiła na podatny grunt: małą, odizolowaną populację, która straciła naturalne możliwości krzyżówek genetycznych i przez to możliwość adaptacji do nowych warunków[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/8", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "source": "wikipedia", "start_index": 10791.0, "parentId": 87013.0, "document_id": "661412", "score": 0.5353835821151733}, "uuid": "74e4d7cd-4b73-4902-8f94-c0da7c7f6c51"}, {"page_content": "Tury – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, w gminie Kościelec.\nW latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa konińskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=385117", "fragment_id": "98240/0", "subtitle": "", "title": "Tury (powiat kolski)", "document_id": "98240", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 385117.0, "score": 0.26759883761405945}, "uuid": "23ed4d4a-fe2a-4330-914f-fc40ff0b38b8"}, {"page_content": "Zobacz też: Tury w innych znaczeniach tego słowa.\nTury – niestandaryzowana część wsi Borki w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie konińskim, w gminie Kramsk. Należy do sołectwa Borki.\nDo 2005 roku miejscowość była częścią wsi Tury w gminie Kościelec, a obie części miejscowości oddzielała rzeka Warta. 1 stycznia 2006 roku ten obszar został włączony do gminy Kramsk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3836021", "fragment_id": "1322467/0", "subtitle": "", "title": "Tury (Borki)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 3836021.0, "document_id": "1322467", "score": 0.20380805432796478}, "uuid": "966afe99-34a0-48ac-9a43-ffba7f1e6e9f"}, {"page_content": "Pokarm.\nW przeważającym stopniu był trawożercą oraz gatunkiem typowo leśnym i zamieszkiwał tereny zwartych puszcz, nie występując poza ich obszarem. Ze względu na powyższe preferencje pokarmowe zasiedlał najczęściej tereny nizinne. Jako gatunek w przeważającym stopniu odżywiający się trawami wybierał jako niszę ekologiczną na terenie ówczesnych puszcz głównie charakterystyczne dla nizin obszary podmokłe i bagienne, w sposób naturalny odporne na sukcesję lasu, zapewniające obfitą bazę pokarmową w postaci roślin jednoliściennych (trawy, turzyce). Na podstawie obserwacji zdziczałego bydła domowego przypuszcza się, że posiadał, podobnie jak łosie, zdolność do pozyskiwania roślinności bagiennej i wodnej rosnącej poniżej poziomu lustra wody (zanurzając głowę). Jako bazę pokarmową wykorzystywał także podmokłe brzegi rzek i jezior oraz odradzające się i porastające nową roślinnością zielną wiatrołomy i pogorzeliska powstające sukcesywnie na terenie puszczy w sposób naturalny. Turowi do zapewnienia bezpiecznej i spokojnej ostoi spoczynkowej była niezbędna niedostępna puszcza z gęsto podszytymi młodnikami. W okresie śnieżnych zim uniemożliwiających dokopanie się do ukrytej pod śniegiem zielnej roślinności bagiennej odżywiał się młodymi, niezdrewniałymi pędami krzewów i drzew oraz ich korą.\nWyginięcie.\nW miarę rozwoju rolnictwa powierzchnia puszcz kurczyła się, a wraz z nią środowisko życia tura. Tury zniknęły najpierw z Europy Zachodniej, około X wieku z Francji, między XI i XII wiekiem na większości obszaru Niemiec. Ostatni żyjący w Bawarii tur padł w Lesie Neuburskim koło Pasawy w 1470 roku. W 2020 roku, w Sofii odkryto fragment czaszki tura w warstwach odpowiadających drugiej połowie XVII wieku lub pierwszej połowie XVIII wieku. Może to oznaczać że zwierzęta przetrwały sto lat dłużej niż się obecnie uważa\nOstoja turów na Mazowszu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=87013", "fragment_id": "661412/7", "subtitle": "", "title": "Tur leśny", "document_id": "661412", "start_index": 8935.0, "parentId": 87013.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11819981783628464}, "uuid": "3d767f0b-8feb-4c51-866c-9e415bc92e4d"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia nazwy Turowo.\nTurowo (niem.: \"Thurow\") – wieś w Polsce położona przy drodze krajowej nr 11 w województwie zachodniopomorskim, w powiecie szczecineckim, w gminie Szczecinek. Nazwa Turowo, pochodzi najprawdopodobniej od żyjącego tutaj w odległych czasach zwierzęcia zwanego turem.\nLegenda.\nW XIV w. okolice te były porośnięte rozległą gęstą puszczą. Były to ulubione tereny łowieckie książąt zachodniopomorskich. Nie brakowało wtedy różnorakiej zwierzyny, a w kniejach tych żyły między innymi i tury. Szczególnie chętnie w tutejszych lasach polował książę Warcisław VII. W roku 1364 miał on szczęście w okolicach dzisiejszej wsi zabić ponoć ostatniego tura na Pomorzu Zachodnim, używając do pomocy oswojonego wilka, który rzucił się na zwierzę, ułatwiając myśliwemu cios oszczepem. Na pamiątkę tego wydarzenia książę polecił zachować i przewieść jego potężny róg do Kamienia Pomorskiego, gdzie pokazywano go przez kilkadziesiąt lat jako pozostałość po ostatnim na tych ziemiach turze. Słowiańskie przetrwanie nazwy wsi związane jest także z jeziorem (dziś już nieistniejącym), które na starych mapach oznaczone jest jako Turjestro.\nHistoria.\nDo roku 1945 Turowo należało do szczecineckiego powiatu ziemskiego, który to od 1938 r. był integralną częścią koszalińskiego obwodu administracyjnego. Miejscowość włączono w poczet 130 innych wiosek ze statutem gminy. Do gminy Turowieckiej należały miejscowości: Münchowshof - Miękowo, Forsthaus, Thurowkrung i Wegnershof - Janowo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=404612", "fragment_id": "78722/0", "subtitle": "", "title": "Turowo (wieś w województwie zachodniopomorskim)", "document_id": "78722", "start_index": 1.0, "parentId": 404612.0, "source": "wikipedia", "score": 0.637705385684967}, "uuid": "9f16adcd-a17e-42aa-b71d-f38ac099327c"}, {"page_content": "Tury, Tur (starorus. \"Туръ\", ros. i biał. \"Тур\") – rzekomy eponim i pierwszy władca grodu Turów nad Prypecią.\nJedyna informacja na temat Tura zawarta jest w \"Powieści minionych lat\" pod rokiem 980. Przybyć miał wraz z Rogwołodem ze Skandynawii (co nastąpiło przypuszczalnie latach 60.–70. X wieku) i objąć w posiadane ziemie, których ośrodek nazwano od jego imienia Turowem.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Rogwołod bowiem przyszedł był zza morza i miał włość swoją w Połocku, a Tury w Turowie, od niego też i Turowcy przezwali się.\n\"Powieść minionych lat\", tłum. Franciszek Sielicki\nBrak jest jakichkolwiek innych informacji źródłowych na temat Tura.\nWiarygodność przekazu \"Powieści minionych lat\" była przedmiotem kontrowersji wśród badaczy, uważano ją za etymologiczną fantazję kronikarza lub echo jakiejś dawniejszej tradycji. Podważano skandynawskie pochodzenie Tura, jako że udział Normanów w warstwie feudalnej był silniejszy tylko na północy Rusi. Mógł to być lokalny przywódca plemienia Dregowiczów. Jego pozycja musiała być jednak względnie wysoka, skoro Włodzimierz I Wielki osadził później w Turowie swojego syna Świętopełka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4311811", "fragment_id": "1509489/0", "subtitle": "", "title": "Tury (książę)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1509489", "parentId": 4311811.0, "score": 0.4110327661037445}, "uuid": "fa986578-feb9-4cde-aa2e-e9e68fb8b608"}, {"page_content": "Tur – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie poddębickim, w gminie Wartkowice.\nHistoria.\nWieś położona nad Nerem, wspomniana w potwierdzeniu posiadłości arcybiskupa gnieźnieńskiego w 1136 r. W 1145 r. książę Mieszko III Stary nadał ją klasztorowi w Lądzie. W 1230 r. wzmiankowana wśród posiadłości tegoż klasztoru jako targowisko z karczmami. Gniazdo rodowe Turów herbu Kownia, z których Piotr Tur, sędzia łęczycki w 1413 r. podpisał przywilej horodelski (Horodło). Parafia istniała już w XIV w. Obecny kościół św. Piotra i Pawła został wzniesiony w 1754 r. nakładem Jakuba Dąbrowskiego, chorążego smoleńskiego. Drewniany, oszalowany, konstrukcji zrębowej, z węższym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium. Z obu stron nawy prostokątne kaplice. Dach dwuspadowy z sygnaturką. Ołtarze barokowe z rzeźbami z XVIII w. Chrzcielnica kamienna, późnogotycka, z drewnianą pokrywą klasycystyczną. Na cmentarzu symboliczny grób poległych w powstaniu styczniowym i w II wojnie światowej.\nW latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie sieradzkim.\nZabytki.\nWedług rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest obiekt:\nKomunikacja.\nPrzez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 703.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=403423", "fragment_id": "51181/0", "subtitle": "", "title": "Tur (województwo łódzkie)", "document_id": "51181", "start_index": 0.0, "parentId": 403423.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31252551078796387}, "uuid": "3f6f6944-ae5d-4be2-9c50-1599c73ff7b5"}]}
{"id": "q_966", "question": "Współtwórcą którego kierunku w malarstwie francuskim był Henri Matisse?", "answer": [{"page_content": "Henri Matisse (wym. []; ur. 31 grudnia 1869 w Le Cateau-Cambrésis, zm. 3 listopada 1954 w Nicei) – francuski malarz uważany za najsłynniejszego fowistę.\nŻyciorys.\nPoczątkowo przygotowywał się do zawodu prawnika. Jednak w wieku 24 lat rozpoczął naukę malarstwa w paryskiej Szkole Sztuk Pięknych. Uczeń Gustave’a Moreau, początkowo tworzył pod wpływem impresjonistów oraz sztuki japońskiej. W 1905 wystawił swoje prace w Salonie Jesiennym. Wykształcił wkrótce własny styl. Sławę osiągnął już za swego życia. Matisse zapełniał swoje płótna plamami żywych, świetlistych, zwykle silnie kontrastowych barw, które częstokroć, w trosce o czytelność obrazu, obwodził delikatnym konturem.\nPo operacji onkologicznej utracił sprawność fizyczną i poruszał się na wózku inwalidzkim (nie mógł pracować przy sztalugach) – zmienił się wtedy profil jego twórczości – tworzył odtąd papierowe kolaże. Henri Matisse był rywalem Pabla Picassa.\nZmarł na atak serca w swoim mieszkaniu w Nicei.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=188104", "fragment_id": "25717/0", "subtitle": "", "title": "Henri Matisse", "document_id": "25717", "start_index": 0.0, "parentId": 188104.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8902744054794312}, "uuid": "e12eb176-27b6-454b-92b4-95eaa94acbdd"}, {"page_content": "Fowizm ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Les Fauves – dzikie zwierzęta, drapieżniki&lt;/&gt;) – kierunek w malarstwie francuskim początku XX wieku, charakteryzujący się bardzo żywą i oderwaną od rzeczywistości kolorystyką dzieł.\nCharakterystyka.\nFowizm jako kierunek istniał bardzo krótko (1905–1907); rozwijał się w okresie modernizmu, będąc niejako odłamem ekspresjonizmu. Fowiści nie stworzyli ugrupowania związanego manifestem i programem. Ich wspólna działalność wynikła z przypadkowego spotkania malarzy o analogicznych poglądach i dążeniach twórczych – chcieli całkowitej swobody artystycznej i zerwania z naśladowaniem natury. Nazwę grupie nadał krytyk sztuki Louis Vauxcelles podczas ich pierwszej wspólnej wystawy w Salonie Jesiennym w 1905. Widząc renesansową rzeźbę Donatella stojącą w otoczeniu krzykliwych obrazów zawołał: „Donatello au milieu des fauves!” („Donatello wśród dzikich zwierząt”).\nFowiści w różnym stopniu byli pod wpływem Cézanne’a, van Gogha, Gauguina i neoimpresjonistów. Ich preferowanym tematem był pejzaż, a najistotniejszymi cechami ich malarstwa było stosowanie czystych, płaskich i pełnych światła plam koloru, śmiała deformacja rysunku oraz rezygnacja ze światłocienia i plastycznego modelunku.\nTakie syntetyczne uproszczenie form i płaskie zestawienia żywych, kontrastujących barw, często pozbawionych związku z rzeczywistością, już w 1899 pojawiły się w twórczości Henriego Matisse’a, który później był czołową postacią grupy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108333", "fragment_id": "18352/0", "subtitle": "", "title": "Fowizm", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "18352", "parentId": 108333.0, "score": 0.3823660612106323}, "uuid": "a39de8c3-9efb-46df-af8d-091e1197a9e7"}, {"page_content": "Pierwszym z takich zrywających z przeszłością prądów był impresjonizm, którego nazwa pochodzi od tytułu obrazu \"Impresja, wschód słońca\" Claude’a Moneta, wystawionego w 1874 w paryskim atelier Nadara w 1874 r. Najpierw obdarzany ironicznymi uwagami przez akademików, w ostatnich latach XIX wieku impresjonizm sam stał się kierunkiem przebrzmiałym, a artyści zaczęli zwracać się ku nowym prądom, jak kubizmowi, którego prekursorami w Paryżu byli Pablo Picasso i Georges Braque, lub fowizmowi (Henri Matisse). Już po zakończeniu I wojny światowej w Paryżu bujnie rozwijały się dadaizm i surrealizm.\nO ile powyższe awangardowe kierunki w sztuce wymagały pewnego wyrobienia artystycznego i spotykały się z uznaniem raczej znawców, wśród szerszych warstw społeczeństwa (paryskiego mieszczaństwa) z nowych prądów szczególną popularnością cieszyła się secesja, we Francji (i krajach anglosaskich) nazywana \"Art Nouveau\". Płynne, faliste linie, abstrakcyjna lub roślinna ornamentacja i subtelna, pastelowa kolorystyka były wyróżnikiem nie tylko obrazów i grafiki, lecz również sztuki użytkowej i dekoracyjnej, a także architektury. Swoje apogeum paryska secesja osiągnęła podczas wystawy światowej w 1900 r. Czołowym artystą secesyjnym był już wspomniany Hector Guimard, projektant wejść do stacji paryskiego metra, na przełomie wieków w Paryżu działał też bardzo popularny czeski malarz i grafik Alfons Mucha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658867", "fragment_id": "671138/79", "subtitle": "", "title": "Historia Paryża", "document_id": "671138", "start_index": 113059.0, "parentId": 1658867.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11294123530387878}, "uuid": "3f62c278-652e-43f6-812a-0e28f70c2391"}, {"page_content": "W zbiorach galerii znajduje się jedna z najwspanialszych kolekcji dzieł francuskiego impresjonizmu i postimpresjonizmu, w tym duża liczba obrazów Pierre’a-Auguste’a Renoira (181), Paula Cézanne’a (69), Henriego Matisse’a (59). W mniejszej liczbie są dzieła Edgara Degasa (11), Vincenta van Gogha (7), Georges’a Seurata (6), Édouarda Maneta (4) i Claude’a Moneta (4). Bogato reprezentowani są twórcy sztuki współczesnej: Pablo Picasso (46 obrazów), Chaim Soutine (21), Henri Rousseau (18) i Amedeo Modigliani (16).\nPoza nimi galeria ma znaczące zbiory malarstwa amerykańskiego (Charles Demuth, William Glackens, bracia Maurice i Charles Prendergast), rzeźby afrykańskiej, sztuki prekolumbijskiej, azjatyckiej, kolekcje średniowiecznych manuskryptów, obrazy dawnych mistrzów (El Greco, Peter Paul Rubens i Tycjan) oraz eksponaty sztuki starożytnej: egipskiej, etruskiej, greckiej i rzymskiej. Reprezentowane jest ponadto europejskie i amerykańskie rzemiosło artystyczne.\nKer-Feal.\nDo fundacji Barnesa należy, obok arboretum i galerii w Merion, Ker- Feal, XVIII-wieczny dom farmerski, znajdujący się w Chester Springs (stan Pensylwania), wyposażony przez założyciela fundacji w kolekcje wczesnoamerykańskiej sztuki dekoracyjnej, w tym znaczący zbiór ceramiki osadników pensylwańskich pochodzenia niemieckiego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2291397", "fragment_id": "502980/2", "subtitle": "", "title": "Barnes Foundation", "parentId": 2291397.0, "start_index": 3489.0, "source": "wikipedia", "document_id": "502980", "score": 0.17885692417621613}, "uuid": "ff08e89e-f277-4b75-ba3c-e343caee51f1"}, {"page_content": "Salon Jesienny (fr. \"Salon d'Automne\") – wystawa artystyczna, organizowana corocznie od 1903 roku w Paryżu przez \"Société du Salon d'Automne\" (\"Stowarzyszenie Salonu Jesiennego\").\nPierwszy Salon został otwarty 31 października 1903 w paryskim Petit Palais. Jego inicjatorami byli: Franz Jourdain, Eugène Carrière, Geroges Desvallières, Hector Guimard, Félix Vallotton, Édouard Vuillard. Rok później Salon przeniesiono do Grand Palais.\nDo ważniejszych wystaw należał salon z 1905 roku, podczas którego swoje prace wystawiał m.in. Henri Matisse. To wówczas krytyk Louis Vauxcelles powiedział: \"Mais c'est la cage aux fauves!\" (\"Ależ to klatka z dzikimi zwierzętami!\"), które dało nazwę całemu kierunkowi, reprezentowanemu przez Matisse'a – fowizmowi. W 1910 na Salonie Jesiennym obrazy prezentowali kubiści.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1554345", "fragment_id": "672163/0", "subtitle": "", "title": "Salon Jesienny", "parentId": 1554345.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "672163", "score": 0.28711748123168945}, "uuid": "adc61b11-2023-41fa-aa58-62548261af05"}, {"page_content": "Henri Edmond Cross (ur. 20 maja 1856 w Douai, zm. 16 maja 1910 w Saint-Clair w departamencie Var) – francuski malarz neoimpresjonistyczny, reprezentujący nurt zw. pointylizmem. Współpracował z Seuratem i Signakiem. Uczestniczył w artystycznym Salonie Niezależnych w roku 1884. Malował pejzaże, akty i portrety. Pod koniec życia związał się z Henri Matissem.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=837421", "fragment_id": "1015923/0", "subtitle": "", "title": "Henri Edmond Cross", "document_id": "1015923", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 837421.0, "score": 0.09708435833454132}, "uuid": "0c2f171e-f47c-4e58-b698-c8345d8c71e2"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stylu w malarstwie. Zobacz też: inne znaczenia wyrazu „realizm”.\nRealizm ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;réalisme&lt;/&gt;) – styl w malarstwie europejskim drugiej połowy XIX wieku; zapoczątkowany we Francji, szybko rozprzestrzenił się na całym kontynencie. \nObrazy realistyczne to głównie sceny rodzajowe z życia prostych ludzi, namalowane przy pomocy uproszczonych środków wyrazu, o spokojnej palecie i kompozycji. Termin o proweniencji francuskiej, w języku polskim został po raz pierwszy użyty w 1857 r. przez Józefa Keniga.\nPowstanie i program.\nNajważniejszą postacią realizmu był Francuz Gustave Courbet. Po francuskiej rewolucji lutowej w 1848 roku, gdy coraz więcej malarzy odwróciło się od romantyzmu i akademizmu, objął nieformalne przywództwo nad grupą tych artystów. On też użył po raz pierwszy terminu „realizm” w odniesieniu do współczesnego mu prądu artystycznego. Źródłosłów tego pojęcia zdradza najważniejsze postulaty kierunku:\nZamiast tego proponowano:\nSłowa Courbeta „Pokażcie mi anioła, to go namaluję!” obrazują w dosadny sposób program realistów.\nPrzedstawiciele.\nFrancja.\nU każdego z wielkich twórców francuskiego realizmu kierunek ten zaowocował w specyficzny sposób.\nJean-François Millet chyba najbardziej odpowiada ideałowi malarza realisty. Jego sztuka niezmiennie obraca się wokół trudnego życia chłopów i ich symbiozy z naturą. Sam Millet pochodził z chłopskiej rodziny normandzkiej i wkładał w swoje miniaturki dużą dozę osobistego wzruszenia. Jego najsłynniejszym obrazem są \"Kobiety zbierające kłosy\" z 1857 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=114885", "fragment_id": "15944/0", "subtitle": "", "title": "Realizm (malarstwo)", "parentId": 114885.0, "start_index": 1.0, "document_id": "15944", "source": "wikipedia", "score": 0.0699806809425354}, "uuid": "ae74f607-a183-4eb5-a7b1-7dadd66a7a8b"}, {"page_content": "Kubizm – nurt w sztukach plastycznych, głównie malarstwie i rzeźbiarstwie, który rozwinął się we Francji ok. 1907 roku, poszukujący nowych zasad budowy przestrzennej dzieła przez odrzucenie reguł perspektywy i geometryczne uproszczenie elementów kompozycji.\nPrekursorem kubizmu był Georges Braque. Po raz pierwszy określenia \"kubizm\" użył krytyk sztuki Louis Vauxcelles. W języku francuskim brzmi ono \"cubisme\" i pochodzi od francuskiego słowa \"cube\" (od łac. \"cubus\" z gr. \"κύβος\"), które oznacza kostkę lub sześcian. Ten termin przyjął się i szybko wszedł do powszechnego użytku, jednak twórcy tego kierunku długo unikali jego stosowania.\nPóźniej Picasso i Braque zaczęli pracować razem, tworząc podstawy kubizmu analitycznego, a następnie kubizmu syntetycznego (od roku 1912). W kubizmie syntetycznym w obrazach pojawiały się wklejane kawałki gazet, tapet czy kolorowych kawałków papieru, a także trójwymiarowe formy wbudowywane w płaszczyznę obrazu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3234", "fragment_id": "188107/0", "subtitle": "", "title": "Kubizm", "parentId": 3234.0, "start_index": 0.0, "document_id": "188107", "source": "wikipedia", "score": 0.1449342966079712}, "uuid": "51528267-c4ca-4db3-8e4c-cbb8aacf1846"}, {"page_content": "Hiroshima Museum of Art (jap. ひろしま美術館 Hiroshima Bijutsukan) – galeria sztuki w Hiroszimie, założona w 1978 przez Hiroshima Bank z okazji setnej rocznicy jego powstania i oficjalnie otwarta 3 listopada tego samego roku.\nKolekcja.\nZbiory muzeum dzielą się na dwie sekcje:\nMalarstwo europejskie.\nKolekcja malarstwa europejskiego (galerie od 1 do 4) obejmuje ok. 90 obrazów, reprezentujących głównie malarstwo francuskie, począwszy od romantyzmu aż po École de Paris, ze szczególnym uwzględnieniem impresjonizmu.\nGaleria 1.\nObejmuje okres od romantyzmu do impresjonizmu. Znajdują się tu obrazy m.in.: Eugène’a Delacroix, Jean-François Milleta, Gustave’a Courbeta, Édouarda Maneta, Claude’a Moneta, Edgara Degasa, Auguste’a Renoira.\nGaleria 2.\nW tym dziale znajdują się obrazy neo- i postimpresjonistów, m.in.: Georges’a Seurata, Paula Signaca, Vincenta van Gogha, Paula Cézanne’a i Henriego de Toulouse-Lautreca.\nGaleria 3.\nW tej galerii prezentowane są obrazy przedstawicieli fowizmu: Henriego Matisse’a, André Deraina, Maurice’a de Vlamincka, Raoula Dufy’ego, Alberta Marqueta, a poza tym Pabla Picassa i Georges’a Braque’a.\nGaleria 4.\nTen dział prezentuje obrazy twórców spod znaku École de Paris: Marie Laurencin, Maurice’a Utrillo, Amedea Modiglianiego, Tsuguharu Foujity, Marca Chagalla i in.\nMalarstwo japońskie.\nKolekcja malarstwa japońskiego, zawierająca ok. 90 obrazów. Mieści się w galeriach o numerach od 5 do 8, prezentując prace współczesnych artystów japońskich, tworzących w stylu zachodnim. Są to: Seiki Kuroda, Chū Asai, Ryūsei Kishida, Takeji Fujishima, Narashige Koide, Ryūzaburō Umehara i in.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2626506", "fragment_id": "1645019/0", "subtitle": "", "title": "Hiroshima Museum of Art", "parentId": 2626506.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1645019", "score": 0.2331521213054657}, "uuid": "01210a8c-76e2-4b27-90e3-8bc48144f732"}, {"page_content": "Licznie reprezentowane są w zbiorach muzealnych główne kierunki sztuki XX w., będącej przedmiotem szczególnego zainteresowania Nortonów: kubizm, fowizm, dadaizm i surrealizm i ich przedstawiciele: Henri Matisse, Pablo Picasso, Georges Braque, Joan Miró i Paul Klee oraz pojedyncze dzieła takich twórców jak m.in.: Gino Severini, Giorgio de Chirico, Chaim Soutine i Marc Chagall.\nSztuka współczesna.\nRalph Norton był zapalonym kolekcjonerem sztuki tworzonej przez artystów współczesnych. Zgromadzone zbiory obejmują prace takich artystów jak m.in.: Joseph Beuys, Dan Flavin, Nancy Graves, Frank Stella, Alfredo Jaar, Richard Long, Lucio Fontana, Ursula von Rydingsvard, Yinka Shonibare, Richard Tuttle, Jeff Wall, Andy Warhol czy William Kentridge.\nW 2002 kolekcjoner Gilbert Brownstone podarował muzeum 52 eksponaty sztuki współczesnej (malarstwo, rzeźba, rysunek), które gruntownie wzbogaciły ten dział kolekcji. W przekazanym darze znalazły się prace takich artystów jak m.in.: Josef Albers, Larry Bell, Gottfried Honegger, Sol LeWitt czy Allan MacCollum.\nSztuka chińska.\nStałym zainteresowaniem zwiedzających cieszy się dział sztuki chińskiej. Wiele eksponatów zgromadził jeszcze założyciel muzeum, starając się wybrać najlepsze przykłady z najważniejszych okresów historii Chin. Dział sztuki chińskiej stanowił od samego początku istotną część zbiorów muzeum. Na uwagę zasługują misternie rzeźbione prehistoryczne oraz XVIII i XIX-wieczne wyroby z żadu i z kamieni szlachetnych. Ważną grupą dzieł jest też ceramika i rzeźba buddyjska oraz sztuka sepulkralna i wyroby z porcelany.\nFotografia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2294779", "fragment_id": "504682/3", "subtitle": "", "title": "Norton Museum of Art", "document_id": "504682", "start_index": 4701.0, "parentId": 2294779.0, "source": "wikipedia", "score": 0.14145465195178986}, "uuid": "6836b2a8-7ddc-4754-9caf-dc289b293e45"}]}
{"id": "q_967", "question": "W którym roku został wyzwolony obóz w Auschwitz Birkenau?", "answer": [{"page_content": "W dziesięć dni później 27 stycznia obóz Auschwitz-Birkenau został wyzwolony przez Armię Czerwoną; ok. godz. 15:00 tego dnia na teren obozu wkroczyli żołnierze 107 Dywizji Strzeleckiej 60 Armii, dowodzonej przez generała dywizji Wasilija Jakowlewicza Petrenkę. Do dziś, obóz w Oświęcimiu, pozostaje symbolem tragicznej historii masowej zagłady 1,1–1,3 mln ludzi, różnej narodowości i wyznań. Około 90% ofiar, to byli Żydzi. Drugą nacją wśród ofiar byli Polacy, w liczbie około 75 tysięcy.\nOkres powojenny.\nPo wyzwoleniu obozu, NKWD utworzyło na jego terenie dwa obozy przejściowe dla jeńców niemieckich. Obóz w Oświęcimiu funkcjonował przypuszczalnie do jesieni 1945 r., natomiast drugi z nich – założony w obrębie byłego KL Auschwitz II-Birkenau w Brzezince – do wiosny 1946 r. W obozach tych przebywało około piętnastu tysięcy osób. Ich komendantem był sowiecki pułkownik o nazwisku Masłobojew.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4389", "fragment_id": "171508/15", "subtitle": "", "title": "Oświęcim", "parentId": 4389.0, "start_index": 18356.0, "source": "wikipedia", "document_id": "171508", "score": 1.0}, "uuid": "bac326ef-8d81-4219-9657-e447f65563b2"}, {"page_content": "27 stycznia 2005 na terenie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau odbyła się międzynarodowa uroczystość, upamiętniająca 60. rocznicę wyzwolenia go przez Armię Czerwoną. Blisko 40 państw reprezentowanych było przez królów, prezydentów i premierów, w tym prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego, prezydenta Moszego Kacawa (Izrael), prezydenta Władimira Putina (Rosja), prezydenta Jacques’a Chiraca (Francja), prezydenta Horsta Köhlera (Niemcy), wiceprezydenta Dicka Cheneya (USA), prezydenta Wiktora Juszczenkę (Ukraina), królową Beatrycze (Holandia). Papieża Jana Pawła II reprezentował arcybiskup Paryża, kardynał Jean-Marie Lustiger. Było to największe zgromadzenie głów państw i szefów rządów w historii Polski.\n70. rocznica wyzwolenia obozu.\n27 stycznia 2015 odbyły się obchody wyzwolenia, zorganizowane w ogromnym namiocie postawionym na przedpolu Birkenau, zawierającym w sobie – jako główne tło – Bramę Śmierci. Uczestniczyło w nim około 300 ocalałych oraz delegacje 48 państw reprezentowanych przez najwyższe władze (w tym liczne głowy koronowane, prezydenci i premierzy), a także delegacje wielu instytucji i miejsc pamięci z całego świata. Specjalny film na tę okazję został przygotowany przez Stevena Spielberga. Transmisję na żywo obchodów oglądało w 250 kanałach TV ponad pół miliarda ludzi, a artykuły w mediach pisanych dotarły do ponad 1,75 miliarda osób, co sprawiło, że wedle wielu komentatorów było to największe upamiętnienie w historii.\n75. rocznica wyzwolenia obozu.\n27 stycznia 2020 na przedpolu Bramy Śmierci odbyły się ponownie w ogromnym namiocie obchody, w których uczestniczyło ponad 200 byłych więźniów oraz przywódcy i oficjalni przedstawiciele ponad 50 państw, a także różnych organizacji międzynarodowych.\n80. rocznica wyzwolenia obozu.\n27 stycznia 2025 na przedpolu Bramy Śmierci odbyły się ponownie w ogromnym namiocie obchody.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4390", "fragment_id": "171509/27", "subtitle": "", "title": "Auschwitz-Birkenau", "document_id": "171509", "start_index": 42965.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4390.0, "score": 0.3524792492389679}, "uuid": "1bf89e6d-2fbd-4701-8116-bee0f4ae318e"}, {"page_content": "Obóz został wyzwolony 2 maja 1945 roku przez oddziały Armii Radzieckiej. Na krótko przed wyzwoleniem obozu przez żołnierzy Armii Czerwonej przez miasto Neustadt-Glewe i okolice obozu przeszedł już oddział amerykański dowodzony przez amerykańskiego generała Williama A. Knowltona – w celu nawiązania kontaktu z wojskami sowieckimi. 3 maja 1945 roku na teren dzień wcześniej wyzwolonego obozu wkroczyły również wojska aliantów zachodnich (amerykańsko-francusko-polskich).\nWięźniowie obozu.\nWięźniarkami obozu były m.in. Janina Iwańska i pisarka Halina Birenbaum.\nTeren obozu dzisiaj.\nPoza kilkoma pozostałościami budowlanymi (podmurówka), nic nie pozostało po barakach i fabrykach samolotów. Mniej więcej pośrodku ścieżki, na małej polance leśnej, ustawiono kamień pamiątkowy upamiętniający ofiary obozu. Wśród nich były Polki, które zostały więźniarkami po Powstaniu Warszawskim (sierpień-październik 1944 r.). Przez teren byłego obozu, prowadzi trasa edukacyjna. Kilka paneli dostarcza informacji o budynkach, które stały tutaj podczas II wojny światowej. Obok przebudowanego dziś lotniska zbudowanego w 1936 roku znajduje się pomnik obozu koncentracyjnego Neustadt-Glewe.\nMiejsca pochówku, upamiętnienie.\nNa cmentarzu miejskim w Neustadt-Glewe pochowano 46 ciał z masowego grobu odkrytego w 1946 r. w pobliżu obozu. Dla upamiętnienia ofiar obozu na cmentarzu w mieście w 1947 roku wzniesiono pomnik.\nW 1995 roku ocaleni odwiedzili miejsce swojej niewoli oraz cierpienia i śmierci współwięźniów.\nW 2002 roku w miejscowym muzeum historycznym otwarto małą wystawę poświęconą obozowi koncentracyjnemu. Wystawa składa się z ośmiu paneli i trzech gablot. Pracownicy muzeum oferują zwiedzanie z przewodnikiem i mogą organizować wywiady ze współczesnymi świadkami. Teren dawnego obozu jest oznakowany i ma tablicę informacyjną.\nPrzypisy.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5743772", "fragment_id": "1222180/2", "subtitle": "", "title": "Neustadt-Glewe (KL)", "source": "wikipedia", "start_index": 2800.0, "parentId": 5743772.0, "document_id": "1222180", "score": 0.21630503237247467}, "uuid": "ee5627b8-a14a-4218-8892-d3dae8f6abd9"}, {"page_content": ". Po trzech miesiącach 29 września 1942 został skierowany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, gdzie został osadzony 30 września 1942 jako więzień polityczny i otrzymał numer obozowy 66686 (tego samego dnia, choć osobno, do tego obozu została wywieziona z Krakowa jego żona). Przebywał w Auschwitz-Birkenau od 30 września 1942 do 13 marca 1943, następnie od 14 marca do 20 kwietnia 1943 w Groß-Rosen (numer więźnia 8898, pracował tam przy budowie rowu do Strigau), a od 20/21 kwietnia 1943 do 26 kwietnia 1945 w Sachsenhausen–Oranienburg (nr obozowy 63971, początkowo pracował tam przy budowie baraków podobozu Falkensee zamieszkując wówczas w Staaken pod Berlinem, następnie był zatrudniony w położonej nieopodal fabryce „Demag”, produkującej czołgi i rakiety V-2). W ramach komanda w Falkensee od 10 lipca 1943 do końca uwięzienia w obozie działał w konspiracji. 26 kwietnia 1945 obóz wyzwoliła Armia Czerwona, zaś dzień wcześniej Andrunik był w grupie 11 więźniów z obozowego komanda w Falkensee, którzy tuż przed oswobodzeniem obozu przez sowietów pokonali zasieki obozowe i przedostali się do baraków Falkensee II. Po oswobodzeniu przebył drogę przez Bernau (26 kwietnia), Eberswalde (27 kwietnia), Odrę koło Cedyni (28 kwietnia), Landsberg (29 kwietnia), Poznań (3 maja 1945), Kraków (5 maja), Rzeszów, Zagórz, po czym rankiem 8 maja 1945 powrócił do Sanoka po trzech latach nieobecności (27 maja powróciła tam także jego żona).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3168888", "fragment_id": "124739/5", "subtitle": "", "title": "Arnold Andrunik", "document_id": "124739", "start_index": 8075.0, "parentId": 3168888.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2581453025341034}, "uuid": "5d6d59a2-4051-4b25-b27b-01855e4bb026"}, {"page_content": "Auschwitz II – Birkenau (pol. Oświęcim II – Brzezinka) – największy niemiecki obóz zagłady, działający regularnie od marca 1942 do października 1944, w ramach „ostatecznego rozwiązania” kwestii żydowskiej. Organizacyjnie i terytorialnie wchodził w skład obozu koncentracyjnego Auschwitz.\nW obozie tym zginęło około 1 mln ludzi, w zdecydowanej większości (ponad 90%) byli to Żydzi. Ponadto w obozie tym zginęła znaczna część z około 70 000 Polaków zmarłych i zabitych w kompleksie obozów Auschwitz, około 20 000 Cyganów, jak też jeńcy radzieccy i więźniowie innych narodowości.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4693079", "fragment_id": "789420/0", "subtitle": "", "title": "Auschwitz II – Birkenau", "document_id": "789420", "start_index": 0.0, "parentId": 4693079.0, "source": "wikipedia", "score": 0.37400728464126587}, "uuid": "b362a754-e109-4951-b5f8-7bb3b7f5f5b9"}, {"page_content": "Na początku 1945 roku w obozie znajdowało się prawie 60 000 więźniów, a dalsze 20 000 w podobozach. Po przekroczeniu Odry przez Armię Czerwoną, rozpoczęto ewakuację obozu w dniu 1 lutego 1945. Więźniów niezdolnych do marszu wymordowano, innych popędzono w „marszach śmierci” do innych obozów, m.in. do KL Mauthausen-Gusen oraz Bergen-Belsen. Na początku kwietnia 1945 r. obóz został zbombardowany przez lotnictwo alianckie (ze względu na fabrykę granatników). Zginęło około 800 więźniów.\nObóz został wyzwolony 22 kwietnia 1945 r. przez oddziały 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego Wojska Polskiego oraz Armii Czerwonej. W obozie w tym momencie znajdowało się jedynie 3000 więźniów, z których kilkaset zmarło w okresie kilku tygodni po wyzwoleniu.\nObozowi podlegała ponad setka podobozów i komand zewnętrznych. Więźniowie byli używani do pracy niewolniczej dla niemieckich przedsiębiorstw, m.in. zakładów lotniczych Heinkel w Oranienburgu czy fabryki Siemens, lub AEG w niedalekim Berlinie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=93142", "fragment_id": "653011/1", "subtitle": "", "title": "Sachsenhausen (KL)", "parentId": 93142.0, "start_index": 1849.0, "source": "wikipedia", "document_id": "653011", "score": 0.22658181190490723}, "uuid": "35113842-741b-4431-a140-d6ecdaa74c0d"}, {"page_content": "Po wyzwoleniu obozu NKWD utworzyło na jego terenie dwa obozy przejściowe dla jeńców niemieckich. Pierwszy powstał na terenie macierzystego obozu Auschwitz na wiosnę 1945 r. i nazwany był łagrem 22, przebywali w nim jeńcy niemieccy. Drugi – nazywany łagrem 78 – funkcjonował w dawnym niemieckim obozie Auschwitz II-Birkenau, więziono w nim osoby cywilne z Górnego Śląska i Podbeskidzia. Były to obozy przejściowe przed wysłaniem uwięzionych do łagrów w głąb ZSRR. Pierwszy funkcjonował przypuszczalnie do jesieni 1945, natomiast drugi do wiosny 1946. W obu obozach mogło przebywać przynajmniej 25 tys. osób. Ich komendantem był sowiecki pułkownik o nazwisku Masłobojew. Ponadto w Oświęcimiu istniał obóz Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, który został utworzony niedaleko dworca kolejowego w Oświęcimiu na terenie byłego „Gemeinschaftslagru”. Trzy zachowane do dzisiaj bloki, które wchodziły kiedyś w jego skład, są położone w połowie drogi między muzeum Auschwitz a Birkenau. W usytuowanych obok pięciu drewnianych barakach powstał obóz, w którym komunistyczne władze polskie umieszczały osoby podejrzane o członkostwo w NSDAP, Hitlerjugend i BDM oraz niemieckich cywilów, Volksdeutschów oraz Górnoślązaków, podejrzewanych o brak lojalności wobec Polski. Obóz był dookoła ogrodzony i strzeżony przez wartowników. Więźniowie tego obozu m.in. demontowali urządzenia w zakładach chemicznych w Monowicach, które następnie były wywożone do ZSRR. Obóz został zlikwidowany prawdopodobnie w marcu 1946. Od 20 kwietnia 1945 do lutego 1946 odnotowano tam 144 zgony osób, pochodzących głównie z okolic Bielska-Białej oraz ze Śląska i z Niemiec.\nMuzeum.\n \"Osobny artykuł: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4390", "fragment_id": "171509/22", "subtitle": "", "title": "Auschwitz-Birkenau", "source": "wikipedia", "start_index": 34915.0, "document_id": "171509", "parentId": 4390.0, "score": 0.5001975297927856}, "uuid": "40cd1e12-2d08-49bc-85c7-16e50d846cec"}, {"page_content": "Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu (ang. International Day of Commemoration in Memory of the Victims of the Holocaust) – święto uchwalone 1 listopada 2005 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w celu uczczenia pamięci ofiar pochodzenia żydowskiego, pomordowanych w czasie II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy. W ten sposób Zgromadzenie odrzuciło nieuznawanie Holocaustu jako wydarzenia historycznego.\nDatę obchodów wyznaczono na 27 stycznia – rocznicę wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau w 1945 roku przez Armię Czerwoną (100 Lwowską Dywizję Piechoty, którą dowodził generał major Fiodor Krasawin).\nPrzesłanie.\nW rezolucji 60/7 ONZ zaapelowała do państw członkowskich o opracowanie programów edukacyjnych, które mają uwrażliwić przyszłe pokolenia na problem Holocaustu i zapobiec tym samym aktom ludobójstwa w przyszłości. Zgromadzenie Ogólne wezwało również do przedsięwzięcia środków mobilizujących narody, aby podtrzymać pamięć i edukację na temat Holocaustu, by ten czas był dla wszystkich ludzi przestrogą przed nienawiścią, rasizmem i uprzedzeniami.\nW rezolucji 61/255 z 26 stycznia 2007 Zgromadzenie Ogólne ONZ potępiło kłamstwo oświęcimskie.\nObchody w Polsce.\nW Polsce główne uroczystości Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu odbywają się w Auschwitz-Birkenau i Warszawie pod pomnikiem Bohaterów Getta.\nCzas pamięci i jedności.\nRok wcześniej (22 listopada 2004 roku) Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło dni 8 i 9 maja czasem pamięci i jedności, wskazując, że jest to Czas upamiętniający i jednoczący Tych, którzy stracili życie podczas II wojny światowej (rezolucja 59/26). Zgromadzenie wezwało państwa członkowskie, organy NZ, organizacje pozarządowe i osoby indywidualne do corocznych obchodów jednego bądź obu tych dni, by w ten sposób oddać hołd tym, którzy stracili swe życie podczas II wojny światowej.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1882230", "fragment_id": "894591/0", "subtitle": "", "title": "Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "894591", "parentId": 1882230.0, "score": 0.1604059934616089}, "uuid": "dae5a891-abb8-452f-a455-69dbd50b3385"}, {"page_content": "W obozie istniała ściana, pod którą rozstrzeliwano więźniów, oraz tzw. „bunkier”, który służył jako miejsce krwawych przesłuchań i stosowania dotkliwych kar. W tzw. baraku szpitalnym nr 5 funkcjonowało laboratorium eksperymentów pseudomedycznych, kostnica i prosektorium. Masowe egzekucje wykonywano także poza obozem (w pobliskim Haimhausen na strzelnicy SS dokonywano egzekucji poprzez rozstrzelanie, zginęło tam m.in. ok. 6 tys. jeńców sowieckich) oraz w innych obozach. W 1944 r. otwarto w Dachau podobóz kobiecy.\nKomendanci obozu:\nPodczas wojny, a w szczególności po 1942 r., Dachau stanął na czele bardzo rozbudowanej struktury podobozów, liczącej ponad 200 placówek na południu Niemiec i w anektowanej Austrii. Były one w większości powiązane z przemysłem wojennym.\nGdy zbliżał się front wojsk alianckich, naziści próbowali ewakuować więźniów w różnych kierunkach. Marsze ewakuacyjne (marsze śmierci) niosły ze sobą wysoką śmiertelność wymęczonych więźniów. 29 kwietnia 1945 r. obóz został wyzwolony, a wraz z nim ok. 67 tys. więźniów – połowa z nich w obozie głównym. Amerykanie, pod wpływem tego, co zastali w obozie (m.in. stojący na bocznicy pociąg z 2600 ciałami, oraz znalezionych w okolicach krematorium ok. 3 tys. zabitych), rozstrzelali bez sądu większość wziętych do niewoli strażników SS i przebywających w obozie żołnierzy Waffen-SS (w sumie 560 osób).\nPodobnie jak w Auschwitz, na bramie obozu w Dachau widniał napis „Arbeit macht frei”.\nWięźniowie i ofiary.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=147479", "fragment_id": "13164/2", "subtitle": "", "title": "Dachau (KL)", "source": "wikipedia", "start_index": 2937.0, "document_id": "13164", "parentId": 147479.0, "score": 0.1185416430234909}, "uuid": "e70b201f-ff5d-41b0-8703-f9ab8384eed5"}, {"page_content": "Fürstengrube (niem. \"Arbeitslager Fürstengrube\") – niemiecki nazistowski podobóz Auschwitz-Birkenau, zlokalizowany w Wesołej (dziś części Mysłowic).\nHistoria.\nPodobóz został założony w lipcu 1943, na terenie kopalni węgla należącej do IG Farben. Miała ona dostarczać surowiec potrzebny do produkcji w fabryce w Monowicach. Początkowo do obozu przywożono Żydów i jeńców sowieckich z macierzystego obozu, na początku lata 1943 zgodę na założenie podobozu dla 600 więźniów wyraził po negocjacjach z dyrekcją fabryki Rudolf Höß. Pierwsi więźniowie w liczbie 500 trafili do Wesołej we wrześniu 1943, byli to głównie Żydzi polscy.\nDo lipca 1944 liczba więźniów wzrosła do ok. 1200. Pracowali oni w trudnych warunkach, bez przeszkolenia górniczego, podczas trzech ośmiogodzinnych zmian, przez co podobóz był zaliczany do tzw. ciężkich. Panowała również wysoka śmiertelność, w pierwszej połowie 1944 do Birkenau powróciło ok. 400 chorych, a w drugiej połowie roku w samym obozie zginęło 76 więźniów. Mimo to kierownictwo obozu było oskarżane o zbytnią pobłażliwość wobec więźniów (głównie ze względu na ich niską produktywność).\n17 stycznia 1945 w obozie przebywało 1283 więźniów. Dwa dni później około 1000 więźniów ewakuowano pieszo najpierw do podobozu Gleiwitz II, a stamtąd do KL Mittelbau-Dora. W obozowych barakach pozostało co najmniej 239 niezdolnych do marszu. 27 stycznia 1945 esesmani dokonali egzekucji pozostałych więźniów. Ostrzelali oni baraki z karabinów maszynowych, obrzucili je granatami, a barak szpitalny podpalono wraz z chorymi. Masakrę przeżyło tylko kilkunastu więźniów, którzy po wyzwoleniu zostali objęci opieką przez polskie rodziny,\nUpamiętnienie.W 1989 w miejscu, gdzie znajdował się podobóz, postawiono krzyż, natomiast w 2016 obok niego odsłonięto tablicę pamiątkową.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5439768", "fragment_id": "330469/0", "subtitle": "", "title": "Fürstengrube", "parentId": 5439768.0, "start_index": 0.0, "document_id": "330469", "source": "wikipedia", "score": 0.1158340573310852}, "uuid": "6d41a64c-3606-4bc6-80d6-f7563860d4ba"}]}
{"id": "q_968", "question": "Do pomiaru jakiej właściwości płynu służy wiskozymetr?", "answer": [{"page_content": "Wiskozymetr, lepkościomierz – przyrząd pomiarowy służący do pomiaru lepkości płynów (głównie cieczy).\nLepkościomierze kapilarne wyznaczają lepkość na podstawie czasu przepływu określonej ilości płynu przez odpowiednio skalibrowane rurki kapilarne pod działaniem znanej różnicy ciśnień. Na takiej zasadzie działają m.in. przyrządy służące do wyznaczania lepkości kinematycznej olejów: lepkościomierze Ubbelohdego, Ostwalda i Pinkiewicza.\nW lepkościomierzach rotacyjnych (szeroko stosowanych w miernictwie przemysłowym) miarą lepkości jest wartość siły działającej między dwoma współosiowymi cylindrami: cylindrem zewnętrznym i obracającym się względem niego cylindrem wewnętrznym (badana ciecz wypełnia szczelinę między cylindrami).\nW reowiskozymetrach (lepkościomierzach z opadającą kulką) miarą lepkości jest prędkość opadania kulki (o znanych wymiarach i gęstości) w badanym ośrodku pod wpływem stałej siły zewnętrznej (zwykle siły ciężkości), jak to ma miejsce np. w lepkościomierzu Höpplera. Lepkościomierze takie wykorzystują w sposób bezpośredni prawo Stokesa.\nStosowane są także lepkościomierze porównawcze służące do pomiarów lepkości względnej, tj. wyznaczania lepkości badanej substancji względem substancji wzorcowej o znanej lepkości, zwykle wody. Na takiej zasadzie działają m.in. lepkościomierze: Englera, Saybolta i Redwooda (środki smarne).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=115323", "fragment_id": "21242/0", "subtitle": "", "title": "Wiskozymetr", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "21242", "parentId": 115323.0, "score": 0.9544425010681152}, "uuid": "046bc6f9-c158-480a-a62c-af86850b8914"}, {"page_content": "Lepkościomierz Höpplera, wiskozymetr Höpplera, konsystometr Höplera – lepkościomierz przepływowy, czyli reowiskozymetr. Jest to rodzaj wiskozymetru – przyrządu pomiarowego służącego do pomiaru lepkości dynamicznej cieczy. Wiskozymetr ten został skonstruowany przez niemieckiego chemika Fritza Höpplera.\nBudowa.\nZbudowany jest z rurki wypełnionej badaną cieczą. W rurce umieszczona jest kulka. Jej średnica jest niewiele mniejsza od średnicy rurki, co zapewnia stosunkowo długi czas opadania kulki. Wydłużenie tego czasu ma na celu zwiększenie precyzji pomiaru. Rurka z badaną cieczą umieszczona jest w cylindrycznym płaszczu wodnym połączonym z termostatem. Umożliwia to badanie wpływu temperatury cieczy na wartość lepkości. Całość jest nachylona pod kątem ok. 10° do pionu, aby ustabilizować pozycję kulki względem rurki. Specjalne zawieszenie umożliwia obrót przyrządu o 180°, tak aby kulka, która opadła na dół, znów znalazła się w górze.\nDo badania płynów o małej lepkości stosuje się zmodyfikowane urządzenie z kulkami o mniejszej gęstości (np. szklanymi) i o większym kącie odchylenia od pionu, do 40°, co wydłuża czas opadania kulki.\nPomiar lepkości.\nPomiar polega na wyznaczeniu czasu opadania kulki wewnątrz rurki pomiarowej wypełnionej badaną cieczą. Przy znanym promieniu, ustalonej gęstości kulki (zwykle kulka jest stalowa lub szklana) oraz gęstości analizowanej cieczy, czas opadania zależy tylko od lepkości badanej cieczy, co wynika z prawa Stokesa. Na rurce znajdują się nacięcia (w formie pierścieni), między którymi mierzy się czas ruchu kulki. Nie może to być czas pokonywania przez kulkę całej długości rurki, ponieważ na początku i na końcu jej ruch nie jest jednostajny (siły działające na kulkę nie równoważą się). Obrót przyrządu umożliwia wielokrotne powtarzanie pomiaru.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1514231", "fragment_id": "215334/0", "subtitle": "", "title": "Lepkościomierz Höpplera", "parentId": 1514231.0, "start_index": 0.0, "document_id": "215334", "source": "wikipedia", "score": 0.9201620817184448}, "uuid": "e3a0753a-f450-4454-851a-e1e4f649d05f"}, {"page_content": "Reowiskozymetr – rodzaj lepkościomierza (wiskozymetru) – przyrządu pomiarowego służącego do pomiaru lepkości cieczy.\nPomiar polega na wyznaczeniu prędkości opadania w badanej cieczy kulki. W reowiskozymetrze kulka połączona jest z dźwignią obciążoną ciężarkiem o regulowanym położeniu. Ciężarek służy do skompensowania siły wyporu cieczy. Jego położenie ustala się przy nieruchomej kulce. W rezultacie prędkość ruchu kulki w cieczy zależy tylko od siły oporu ośrodka, a wyznaczenie tej siły umożliwia wyznaczenie współczynnika lepkości danej cieczy ze wzoru Stokesa.\nPrzykładem reowiskozymetru jest lepkościomierz Höpplera.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1514075", "fragment_id": "193786/0", "subtitle": "", "title": "Reowiskozymetr", "document_id": "193786", "start_index": 0.0, "parentId": 1514075.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7069964408874512}, "uuid": "de983c3f-482d-47ec-942f-4f6ee442af60"}, {"page_content": "&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nLepkościomierz Ostwalda, wiskozymetr Ostwalda – rodzaj lepkościomierza kapilarnego, w którym podstawą pomiaru lepkości kinematycznej jest prędkość przepływu cieczy przez kalibrowaną kapilarę w ściśle określonych warunkach pomiarowych (przepływ laminarny i stacjonarny, zob. też prawo Hagena-Poiseuille’a). Pomiaru dokonuje się przez napełnienie cieczą (np. badanym olejem) szerszej części U-rurki do dolnej części rozszerzenia, zassaniu cieczy do lewej części i zmierzeniu czasu przemieszczanie się menisku między kreskami kapilary. W czasie pomiaru U-rurka usytuowana jest pionowo. Wartość lepkości kinematycznej formula_1 otrzymuje się mnożąc czas przepływu t przez stałą kapilary K.\n formula_2\nNa podobnej zasadzie działają lepkościomierze Ubbelohdego i Pinkiewicza.\nNazwa wiskozymetru pochodzi od nazwiska niemieckiego profesora Wilhelma Ostwalda (laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w roku 1909).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2049969", "fragment_id": "388367/0", "subtitle": "", "title": "Wiskozymetr Ostwalda", "document_id": "388367", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2049969.0, "score": 0.7087274789810181}, "uuid": "f8328cf8-8e31-4868-9374-50dfe2dc2a87"}, {"page_content": "Lepkość (wiskoza, z łac. \"viscosus\" ‘lepki’) – właściwość płynów i plastycznych ciał stałych, charakteryzująca ich tarcie wewnętrzne wynikające z przesuwania się względem siebie warstw płynu podczas przepływu (nie jest to natomiast opór przeciw płynięciu powstający na granicy płynu i ścianek naczynia, w warstwie granicznej). Lepkość jest jedną z najważniejszych cech płynów (cieczy i gazów).\nInne znaczenie słowa „lepkość” odnosi się do „czepności” – terminu stosowanego w dziedzinie klejów.\nZgodnie z laminarnym modelem przepływu lepkość wynika ze zdolności płynu do przekazywania pędu pomiędzy warstwami poruszającymi się z różnymi prędkościami.\nRóżnice w prędkościach warstw są charakteryzowane w modelu laminarnym przez szybkość ścinania. Przekazywanie pędu zachodzi dzięki pojawieniu się na granicy tych warstw naprężeń ścinających. Wspomniane warstwy są pojęciem hipotetycznym, w rzeczywistości zmiana prędkości zachodzi w sposób ciągły (zobacz: gradient), a naprężenia można określić w każdym punkcie płynu. Model laminarny lepkości zawodzi też przy przepływie turbulentnym, powstającym np. na granicy płynu i ścianek naczynia. Dla przepływu turbulentnego jak dotąd nie istnieją dobre modele teoretyczne.\n\"Płyn nielepki\" to płyn o zerowej lepkości (→ nadciekłość).\nDziedziną nauki zajmującą się badaniami nad lepkością jest reologia. Pomiary lepkości prowadzi się na wiskozymetrach i reowiskozymetrach.\nWspółczynnik lepkości dynamicznej dla rozrzedzonych gazów doskonałych jest proporcjonalny do pierwiastka z temperatury (jest to wynikiem ruchu cząsteczek gazów), a nie zależy od ciśnienia. Dla cieczy współczynnik ten jest odwrotnie proporcjonalny do temperatury, a rośnie wraz ze wzrostem ciśnienia (jest to spowodowane oddziaływaniem międzycząsteczkowym).\nLepkość dynamiczna.\nLepkość dynamiczna wyraża stosunek naprężeń ścinających do szybkości ścinania:\n formula_1", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50088", "fragment_id": "656088/0", "subtitle": "", "title": "Lepkość", "document_id": "656088", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 50088.0, "score": 0.549899697303772}, "uuid": "e28546d1-bb4e-4cf5-8859-0f118d3263f8"}, {"page_content": "Lepkościomierz Pinkiewicza, wiskozymetr Pinkiewicza (zwany też lepkościomierzem Ostwalda-Pinkiewicza) – rodzaj wiskozymetru kapilarnego, w którym podstawą pomiaru lepkości kinematycznej jest czas przepływu płynu przez kalibrowaną kapilarę w ściśle określonych warunkach pomiarowych. Wymiar kapilary (a tym samym stałą kapilary) należy tak dobrać, aby czas pomiaru nie był ani zbyt długi ani zbyt krótki.\nLepkościomierz jest zbudowany z dwóch rurek, połączonych ze sobą. Lewa, szeroka rurka (2) jest poszerzona w dolnej części, a w górnej ma dodatkową rurkę boczną (3). Prawa rurka (1) składa się z dwóch połączonych zbiorniczków (4) osadzonych w środkowej części kapilary.\nNa początku pomiaru na rurkę (3) nakłada się wąż gumowy, rurkę (2) zatyka palcem i ustawia przyrząd tak, aby za pomocą gumowej gruszki możliwe było zassanie cieczy, np. oleju przez rurkę (1) aż do poziomu kreski B. Po pionowym ustawieniu lepkościomierza usuwa się nadmiar oleju z rurki (1) i na tę rurkę nakłada wąż gumowy. Za jego pomocą zasysa się olej do około 1/3 wysokości zbiorniczka (4). Po zdjęciu wężyka z rurki (1) mierzy się czas przepływu oleju między kreskami A i B. Pomiar lepkości w różnych temperaturach odbywa się po wstawieniu lepkościomierza do termostatu.\nWartość lepkości kinematycznej otrzymuje się z zależności:\n formula_1\ngdzie:\nNa podobnej zasadzie działają lepkościomierze Ostwalda i Ubbelohdego.\nSłuży do pomiaru lepkości olejów smarnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2843137", "fragment_id": "1624443/0", "subtitle": "", "title": "Lepkościomierz Pinkiewicza", "document_id": "1624443", "start_index": 0.0, "parentId": 2843137.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8072660565376282}, "uuid": "fdb14680-f5db-4ee6-a4cf-a29c724f53aa"}, {"page_content": "Lepkościomierz Ubbelohde, Wiskozymetr Ubbelohde – rodzaj lepkościomierza kapilarnego, w którym podstawą pomiaru lepkości kinematycznej jest czas przepływu płynu przez kalibrowaną kapilarę w ściśle określonych warunkach pomiarowych. Wymiar kapilary (a tym samym stałą kapilary) należy tak dobrać aby czas pomiaru nie był ani zbyt długi ani zbyt krótki.\nLepkościomierz jest zbudowany z trzech rurek połączonych ze sobą. Lewa, szeroka rurka (1) posiada w dolnej części duży zbiorniczek (8). Prawa rurka (3) składa się ze zbiorniczka (7) przechodzącego w kapilarę (6), nad którymi znajdują się dwa zbiorniczki (4 i 5). Dodatkowa rurka (2) odchodzi od średniego zbiorniczka (7). Na początku pomiaru przyrząd odchyla się o kąt 30° od pionu i przez rurkę (1) napełnia się zbiorniczek (8). Po ustawieniu lepkościomierza pionowo menisk oleju powinien znajdować się między kreskami C i D. Następnie zatyka się palcem rurkę (2) i gumową gruszką podłączoną do rurki (3) zasysa się ciecz do ½ wysokości zbiorniczka (4). Po odłączeniu gruszki i odkryciu rurki (2) odczekuje się aż płyn przepłynie z niej do zbiorniczka (7) (aż do pojawienia się wiszącego menisku). Na koniec otwiera się rurkę (3) i mierzy czas przesunięcia menisku od kreski A do B. Pomiar lepkości w różnych temperaturach odbywa się po wstawieniu lepkościomierza do termostatu.\nWartość lepkości kinematycznej otrzymuje się z zależności:\n formula_1\ngdzie:\nJego nazwa wzięła się od nazwiska niemieckiego profesora Leo Ubbelohde. Na podobnej zasadzie działają lepkościomierze Ostwalda i Pinkiewicza.\nSłuży do pomiaru lepkości olejów smarnych oraz innych cieczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2842153", "fragment_id": "1603524/0", "subtitle": "", "title": "Lepkościomierz Ubbelohdego", "document_id": "1603524", "start_index": 0.0, "parentId": 2842153.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5640891194343567}, "uuid": "c35ccf15-8c8b-4ff5-8764-932435a7bba1"}, {"page_content": "Ze względu na geometrię przyrządu, poza siłą wynikającą z prawa Stokesa, występuje jeszcze oddziaływanie ścianek rurki. W związku z tym ruch kulki jest złożoną kombinacją poślizgu i toczenia po ściance cylindra pomiarowego. Uwzględnienie oddziaływania ścianek prowadzi do skomplikowanego wyrażenia, którego znajomość nie jest jednak konieczna do wyznaczenia lepkości. Wystarczy skorzystać z faktu, że lepkość jest proporcjonalna do czasu opadania kulki i do różnicy pomiędzy gęstością materiału, z którego wykonana jest kulka, a gęstością badanej cieczy\n formula_1\ngdzie:\n formula_2 – gęstość materiału kulki,\n formula_3 – gęstość badanej cieczy,\n \"t\" – wyznaczany czas opadania kulki,\n formula_4 – stała aparaturowa zależna tylko od parametrów wiskozymetru, tj. średnicy rurki, kąta nachylenia i promienia kulki. Stała ta jest zazwyczaj podawana przez producenta sprzętu. Można ją też wyznaczyć doświadczalnie poprzez kalibrację wiskozymetru, używając cieczy o znanej lepkości.\nZastosowanie.\nWiskozymetr Höpplera jest jednym z najczęściej stosowanych wiskozymetrów. Znalazł zastosowanie w pomiarach laboratoryjnych i przemysłowych, w przemyśle chemicznym, farmaceutycznym, spożywczym oraz w przemyśle paliwowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1514231", "fragment_id": "215334/1", "subtitle": "", "title": "Lepkościomierz Höpplera", "source": "wikipedia", "start_index": 1799.0, "document_id": "215334", "parentId": 1514231.0, "score": 0.5861555337905884}, "uuid": "00d40ae9-37ce-470b-9dc3-420a61f7d6cc"}, {"page_content": "Lepkościomierz Englera, wiskozymetr Englera – rodzaj lepkościomierza porównawczego, w którym podstawą pomiaru lepkości względnej jest czas wypływu płynu przez kalibrowaną kapilarę umieszczoną w dolnej części zbiornika pomiarowego o pojemności 200 cm³. Dla zapewnienia wymaganej temperatury zbiornik jest termostatowany. Pomiar czasu wypływu oleju kończy się po wypełnieniu do górnej kreski naczynia pomiarowego umieszczanego pod kapilarą.\nWartość lepkości względnej otrzymuje się z zależności:\n formula_1\ngdzie:\nJego nazwa wzięła się od nazwiska niem. prof. Karla Oswalda Englera. Na podobnej zasadzie działają lepkościomierze Saybolta i Redwooda.\nBył podstawowym przyrządem do wyznaczania lepkości olejów smarnych. Po przyjęciu lepkości kinematycznej, jako podstawowego parametru opisującego własności olejów smarnych, znaczenie lepkościomierza Englera zmalało.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2839883", "fragment_id": "1613248/0", "subtitle": "", "title": "Lepkościomierz Englera", "parentId": 2839883.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1613248", "score": 0.6471199989318848}, "uuid": "1177757e-c63d-4f18-8f0b-c0f99359a02f"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy urządzenia związanego z Poligrafią. Zobacz też: Wiskozymetr.\nKubek wypływowy (lepkościomierz) – naczynie służące do pomiaru lepkości cieczy, np. farb ciekłych, lakierów. Kształt, pojemność i średnica otworu w dnie zależy od rodzaju kubka i jest określona przez odpowiednią normę. Pomiaru lepkości dokonuje się przez napełnienie kubka mierzoną cieczą i dopuszczenie do swobodnego wypływu cieczy przez otwór w dnie kubka. Czas zupełnego wypływu cieczy podawany w sekundach jest wprost proporcjonalny do lepkości cieczy. Ponieważ lepkość cieczy maleje ze wzrostem temperatury, to przyjęto do pomiaru stosować jednakowe warunki: temperatura 20 °C, ciśnienie 1013,25 hPa.\nKubek wypływowy jest szczególnie przydatny podczas przygotowywania farb i lakierów do nakładania natryskowego pistoletem powietrznym, gdzie istotne jest przygotowanie mieszaniny roboczej rozcieńczonej do odpowiedniej lepkości. Kubek również znajduje swe zastosowanie w poligrafii, np. do pomiaru lepkości lakierów dyspersyjnych. W Polsce najbardziej rozpowszechniony jest kubek Forda o średnicy otworu wypływowego 4 mm.\nNa podobnej zasadzie działa lejek Marsha.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68991", "fragment_id": "660820/0", "subtitle": "", "title": "Kubek wypływowy", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "660820", "parentId": 68991.0, "score": 0.49528932571411133}, "uuid": "4d7a22ff-8a10-413e-a329-cf14a5b246d8"}]}
{"id": "q_969", "question": "Który stopień w marynarce wojennej jest najwyższy?", "answer": [{"page_content": "Starszy marynarz specjalista – od 2022 najwyższy stopień w korpusie szeregowych w Marynarce Wojennej. Niższym stopniem jest starszy marynarz, a wyższym mat. Równorzędnym stopniem w pozostałych rodzajach Sił Zbrojnych RP jest stopień starszy szeregowy specjalista.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5310289", "fragment_id": "1055042/0", "subtitle": "", "title": "Starszy marynarz specjalista", "parentId": 5310289.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1055042", "source": "wikipedia", "score": 0.9596918821334839}, "uuid": "0097a929-4176-43ae-8fff-b6856876892f"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nStarszy szeregowy specjalista – od 2022 najwyższy stopień w korpusie szeregowych w Wojsku Polskim. Niższym stopniem jest starszy szeregowy, a wyższym kapral. Równorzędnym stopniem w Marynarce Wojennej jest stopień starszy marynarz specjalista.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5306028", "fragment_id": "1076383/0", "subtitle": "", "title": "Starszy szeregowy specjalista", "parentId": 5306028.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1076383", "score": 0.807098925113678}, "uuid": "7ea4275b-415e-4d34-97a5-e8438f4df7bc"}, {"page_content": "1 stycznia 2002 roku w Siłach Zbrojnych RP ustanowione zostały stopnie wojskowe „generała” oraz „admirała floty”, który odpowiada stopniowi generała broni. W ten sposób stopień admirała pozostał najwyższym stopniem w Marynarce Wojennej RP i stał się odpowiednikiem nowo utworzonego „generała”. Oznakami obu tych stopni wojskowych są między innymi cztery gwiazdki. Wprowadzenie tak nazwanego stopnia generalskiego spotkało się z krytyką, gdyż – jak podkreślano – stanowi on bezpośrednią kalkę z Armii Stanów Zjednoczonych i całkowicie ignoruje polską tradycję nazewnictwa stopni generalskich (tj. * – generał brygady, ** – generał dywizji, *** – generał broni, **** – generał armii):\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=679650", "fragment_id": "819642/1", "subtitle": "", "title": "Generał armii", "document_id": "819642", "start_index": 1340.0, "parentId": 679650.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31870606541633606}, "uuid": "f87d6d01-adf1-45a9-9cd5-e83553794828"}, {"page_content": "W okresie od wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych Marynarka Wojenna nie używała żadnego stopnia admiralskiego i najwyższym stopniem był stopień komandora (ang. \"captain\"). Równocześnie używano nazwy komodor jako tytułu honorowego dla oficerów dowodzących czasowo zespołem co najmniej dwóch jednostek. W 1857 r. wprowadzono najwyższy stopień oficera flagowego (ang. \"flag officer\"). Już podczas wojny secesyjnej w 1862 r. nazwę stopnia oficera flagowego zmieniono na komodora. Następnie wprowadzono stopnie kontradmirała, wiceadmirała i admirała (2 ostatnie jako stopnie honorowe nadawane za zasługi). W 1899 r. stopień komodora został zlikwidowany (wszyscy komodorzy zostali awansowani na kontradmirałów). W 1943 r. w okresie drugiej wojny światowej ponownie przywrócono stopień komodora. W 1947 r. zaprzestano mianowania na ten stopień i do 1950 r. wszyscy komodorzy zostali awansowani na kontradmirałów lub przeszli w stan spoczynku (ci oficerowie już w stanie spoczynku zostali także awansowani na kontradmirałów). W 1982 r. utworzono stopień admirała komodora (ang. \"commodore admiral\"), który w 1983 r. przemianowano na komodora, a następnie na rear admiral (lower half) [dotychczasowy stopień kontradmirała przemianowano na rear admiral (upper half)].\nNiemcy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1257139", "fragment_id": "1132142/2", "subtitle": "", "title": "Komodor", "document_id": "1132142", "start_index": 2440.0, "parentId": 1257139.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2857547402381897}, "uuid": "943023da-9199-4526-bf05-e379aecc7ed1"}, {"page_content": "W Polsce stopień \"admirała\" powstał w 1921, wraz z innymi stopniami Marynarki Wojennej. Wcześniej, od 1918, używano zapożyczonego z Wojsk Lądowych stopnia \"generała pułkownika marynarki\". Od momentu utworzenia \"admirał\" jest najwyższym stopniem wojskowym w polskiej Marynarce Wojennej. W latach 1921–2002 znajdował się w hierarchii nad \"wiceadmirałem\" i był odpowiednikiem \"generała broni\". W 2002 pomiędzy \"wiceadmirałem\" a \"admirałem\" wprowadzono stopień \"admirała floty\". Równocześnie \"admirał\" stał się odpowiednikiem \"generała\" w Polskich Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych.\nStopień wojskowy \"admirała\" jest zaszeregowany dla grupy uposażenia nr 20. W kodzie NATO określony jest jako OF-09. \nJego odpowiednikami w marynarkach wojennych innych państw są m.in.:\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48761", "fragment_id": "640118/1", "subtitle": "", "title": "Admirał", "parentId": 48761.0, "start_index": 1439.0, "document_id": "640118", "source": "wikipedia", "score": 0.7677985429763794}, "uuid": "35f4343f-bf50-4e98-be04-fa61bed2c86d"}, {"page_content": "Grossadmiral (niem. \"Großadmiral\" tłum. \"Wielki Admirał\", \"Admirał Wielki\") – najwyższy stopień w wojskowych siłach morskich w korpusie admiralskim Marynarki Wojennej Rzeszy Niemieckiej (wyłączając Marszałka Rzeszy) oraz Marynarki Wojennej Monarchii Austro-Węgierskiej, porównywalny z feldmarszałkiem (\"Generalfeldmarschall\") w wojskach lądowych (\"Heer\") i powietrznych (\"Luftwaffe\"), niemający odpowiednika polskiego.\nPierwszym oficerem niemieckiej marynarki, który awansowany został do rangi wielkiego admirała był Hans von Koester. Nominacja miała miejsce 28 czerwca 1905 r. W obecnej niemieckiej marynarce wojennej stopień ten nie obowiązuje.\nWielcy admirałowie.\nMarynarki wojenne innych państw.\n, Grande Ammiraglio", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173585", "fragment_id": "20162/0", "subtitle": "", "title": "Wielki admirał", "document_id": "20162", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 173585.0, "score": 0.5935834646224976}, "uuid": "cb62d07c-aeb9-45e6-94c4-ade0e8d687bb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nStarszy szeregowy (do 1977 r. starszy szeregowiec) – do 2022 najwyższy stopień w korpusie szeregowych w Wojsku Polskim. Niższym stopniem jest szeregowy, a wyższym starszy szeregowy specjalista. Żeby go posiadać, trzeba m.in. posiadać przygotowanie zawodowe, np. zasadniczą szkołę zawodową, odbytą zasadniczą służbę wojskową w pełnym wymiarze (są wyjątki zwalniające z tego obowiązku), przejść testy sprawnościowe i psychologiczne, być osobą niekaraną.\nRównorzędnym stopniem jest stopień starszego marynarza w Marynarce Wojennej. Odpowiednikiem starszego szeregowego w artylerii był do 5 lipca 1994 bombardier.\nStopień starszego szeregowego zamiast starszego szeregowca został wprowadzony rozkazem nr 18/MON Ministra Obrony Narodowej z 8 grudnia 1976 wprowadzającym z dniem 15 października 1977 do użytku w Siłach Zbrojnych PRL \"Regulamin służby wewnętrznej Sił Zbrojnych PRL\", sygn. Szt.Gen. 791/76. W regulaminie tym w wykazach stopni wojskowych podano nazwę najniższego stopnia wojskowego – szeregowy. Zmiana ta została uwzględniona również w ustawie o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przy najbliższej nowelizacji 28 czerwca 1979.\nOdpowiedniki.\nW Wojsku Polskim II RP, a także w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie odpowiednikami starszego szeregowca były stopnie:\nOznaczenia.\nOznaczeniem stopnia w Wojsku Polskim jest jedna pozioma belka.\nW myśl Przepisu Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919 starszy szeregowiec posiadał \"na naramiennikach kurtki i płaszcza z tasiemki wełnianej karmazynowej szerokości 0,5 cm naszyty w poprzek naramiennika przeciętnie w połowie jego długości jeden pasek\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=554893", "fragment_id": "1538683/0", "subtitle": "", "title": "Starszy szeregowy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1538683", "parentId": 554893.0, "score": 0.2551635503768921}, "uuid": "87b1f61f-5997-4bbb-b762-ad212211a8c0"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stopnia wojskowego. Zobacz też: komandor (ujednoznacznienie).\nKomandor (kmdr) – wojskowy stopień oficerski w Marynarce Wojennej i Jednostce Wojskowej Formoza, odpowiadający pułkownikowi w pozostałych rodzajach sił zbrojnych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw w NATO.\nUżycie.\nW Polsce stopień \"komandora\" powstał w 1921, wraz z pozostałymi pierwszymi stopniami w Marynarce Wojennej. Wcześniej, od 1918 używano zapożyczonego z Wojsk Lądowych stopnia \"pułkownika marynarki\". Od momentu utworzenia \"komandor\" znajduje się w hierarchii pomiędzy \"komandorem porucznikiem\" a \"kontradmirałem\" i jest odpowiednikiem \"pułkownika\". W latach 1921–1952 był najwyższym stopniem oficerów sztabowych, a od 1952 jest najwyższym stopniem wojskowym wśród oficerów starszych.\nStopień wojskowy \"komandora\" jest zaszeregowany dla grup uposażenia nr 16-16C. W kodzie NATO określony jest jako OF-05. W związku z tym, że w Wielkiej Brytanii i USA \"captain\" to polski \"komandor\", a \"commander\" w Royal Navy i US Navy to \"komandor porucznik\", często występują omyłki w tłumaczeniach.\nJego odpowiednikami w marynarkach wojennych innych państw są m.in.:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49541", "fragment_id": "662375/0", "subtitle": "", "title": "Komandor", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "662375", "parentId": 49541.0, "score": 0.8637115955352783}, "uuid": "7390f55c-07a2-46b6-938a-2ffaee70fa7f"}, {"page_content": "Midszypmen ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;midshipman&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;мичман&lt;/&gt; \"miczman\",  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Fahnenjunker&lt;/&gt;) – najniższy stopień oficerski w niektórych marynarkach wojennych, odpowiednik podchorążego. \nIstniejący dotychczas w brytyjskiej Royal Navy, United States Navy i w wielu krajach dawnej Wspólnoty Brytyjskiej. Nazwa pochodzi od śródokręcia (&lt; lang=\"en\"&gt;amidship&lt;/&gt;), gdzie w XVIII wieku znajdowały się pomieszczenia midszypmenów (oficerowie mieszkali na rufie, podoficerowie na dziobie okrętu). Od XIX wieku midszypmeni Royal Navy i US Navy mogli po 3-miesięcznej praktyce przystąpić do egzaminu na podporucznika. W dzisiejszych marynarkach wojennych midszypmenów zastępują kandydaci na oficerów (&lt; lang=\"en\"&gt;naval cadet&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"en\"&gt;naval apprentice&lt;/&gt;).\nW Marynarce Wojennej Imperium Rosyjskiego na stopień miczmana początkowo awansowano z podoficerskiego stopnia zwanego gardemarynem (\"гардемарин\") wraz z ukończeniem kilkuletnich studiów w Korpusie Morskim w Petersburgu. Po kompletnej klęsce floty rosyjskiej na Dalekim Wschodzie podczas wojny z Japonią (1904–1905), wprowadzono po ukończeniu studiów 3-miesięczną praktykę na okrętach, zakończoną dodatkowym egzaminem admiralskim na miczmana. We flocie ZSRR miczman stał się najwyższym stopniem podoficerskim.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=357238", "fragment_id": "43729/0", "subtitle": "", "title": "Midszypmen", "document_id": "43729", "start_index": 0.0, "parentId": 357238.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15125979483127594}, "uuid": "7b858129-1ba3-4bcc-9a1e-e2a0192d0e60"}, {"page_content": "W latach 1921–1924 w Polsce istniał stopień kapitana porucznika marynarki – pomysł ówczesnego komandora Jerzego Świrskiego. \nOd momentu ustanowienia stopień kapitana znajduje się w hierarchii pomiędzy porucznikiem marynarki, a komandorem podporucznikiem i jest odpowiednikiem kapitana. W latach 1921–1952 był jedynym stopniem oficerów starszych, a od 1952 roku jest najwyższym stopniem wojskowym wśród oficerów młodszych. \nStopień wojskowy kapitana marynarki jest zaszeregowany dla grup uposażenia nr 13-13B. W kodzie NATO określony jest jako OF-02.\nJego odpowiednikami w marynarkach wojennych innych państw są m.in.:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49557", "fragment_id": "662377/1", "subtitle": "", "title": "Kapitan marynarki", "parentId": 49557.0, "start_index": 1733.0, "source": "wikipedia", "document_id": "662377", "score": 0.6693187355995178}, "uuid": "4a7eb73d-35d4-419a-93a4-680dde0d0a61"}]}
{"id": "q_970", "question": "Który stan USA leży na ośmiu głównych wyspach i 120 mniejszych?", "answer": [{"page_content": "Ośmiu głównym wyspom: Hawaiʻi, Maui, Oʻahu, Kahoʻolawe, Lānaʻi, Molokaʻi, Kauaʻi i Niʻihau, towarzyszy ponad 100 przybrzeżnych wysepek. Kaʻula jest osobną małą wyspą, także należącą do archipelagu. Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie to archipelag składający się z dziewięciu starszych wysp i wielu raf, będących zerodowanymi pozostałościami większych wysp wulkanicznych.\nGeologia.\nWszystkie Wyspy Hawajskie zostały utworzone ze skał wulkanicznych, które pochodzą z plamy gorąca. Ponieważ płyta tektoniczna znajdująca się pod Oceanem Spokojnym przemieszcza się na północny zachód, a plama gorąca pozostaje nieruchoma, powoli tworzą się kolejne nowe wulkany, a stare zamierają. Ze względu na lokalizację plamy, na Hawajach aktywne wulkany znajdują się tylko w południowej części wyspy Hawaiʻi. Najmłodszy wulkan, Lōʻihi, znajduje się pod wodą blisko południowego wybrzeża Hawaiʻi.\nOstatnia erupcja wulkaniczna poza \"Wielką Wyspą\" miała miejsce w wulkanie Haleakalā przed końcem XVIII wieku. Eksplozja wulkanu Kīlauea w 1790 roku była najtragiczniejszą jaka miała miejsce na terytorium współczesnych Stanów Zjednoczonych. Według różnych szacunków, zginęło wówczas od 80 do 5405 ludzi – wojowników z rodzinami, biorącymi udział w wyprawie nieopodal szczytu wulkanu.\nNiestabilność zboczy wulkanów przyniosła szkody związane z trzęsieniami ziemi oraz tsunami, zwłaszcza w 1868 i 1975 roku.\nFlora i fauna.\nIzolacja wysp oraz zróżnicowanie środowiska (wysokości oraz tropikalny klimat) stworzyły szeroki wachlarz endemicznej flory i fauny. Hawaje mają więcej zagrożonych wyginięciem gatunków zwierząt niż jakikolwiek inny stan USA.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2103", "fragment_id": "182480/6", "subtitle": "", "title": "Hawaje", "source": "wikipedia", "start_index": 9697.0, "parentId": 2103.0, "document_id": "182480", "score": 0.1343328356742859}, "uuid": "240d89e8-cef4-4c04-8773-d49ff342b627"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Stanów Zjednoczonych Ameryki. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy. Na tę stronę wskazuje także „USA”. Zobacz też: inne znaczenia USA.\nStany Zjednoczone Ameryki, Stany Zjednoczone, potocznie Ameryka ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;United States of America&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;USA&lt;/&gt;; &lt; lang=\"en\"&gt;United States&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;US&lt;/&gt;; pot. &lt; lang=\"en\"&gt;America&lt;/&gt;), do 11 lipca 1778 Stany Zjednoczone Ameryki Północnej – państwo federacyjne w Ameryce Północnej składające się z 50 stanów i stołecznego Dystryktu Kolumbii (\"District of Columbia\"). Część kontynentalna graniczy z Kanadą na północy i Meksykiem na południu, natomiast stan Alaska usytuowany jest na północnym zachodzie, a archipelag Hawajów na Oceanie Spokojnym. Ponadto Stany Zjednoczone władają tak zwanymi terytoriami zorganizowanymi i różnymi mniejszymi niezamieszkanymi wyspami na Pacyfiku. Czwarte pod względem liczby ludności i pod względem powierzchni państwo na świecie. Jego trzy największe obszary metropolitalne to Nowy Jork, Los Angeles i Chicago, a trzy najbardziej zaludnione stany to Kalifornia, Teksas i Floryda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5603", "fragment_id": "174915/0", "subtitle": "", "title": "Stany Zjednoczone", "document_id": "174915", "start_index": 1.0, "parentId": 5603.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3154096305370331}, "uuid": "f6f9234b-2031-48c7-a459-9e42c9c37e87"}, {"page_content": "Według federalnego biura nazw geograficznych (Geographic Names Information System), należącego do amerykańskiej agencji naukowo-badawczej, zajmującej się między innymi pomiarami geologicznymi (United States Geological Survey), do Stanów Zjednoczonych należy 18 617 wysp posiadających nazwę.\nNajwiększa wyspa Stanów Zjednoczonych to Hawaiʻi należąca do archipelagu Hawaje a kolejnymi są należące do Alaski Kodiak (Archipelag Kodiak) i Wyspa Księcia Walii (Archipelag Aleksandra). Oprócz wysp Hawajów oraz czterech archipelagów Alaski innymi ważniejszymi wyspami są leżące na południe od Florydy wyspy Florida Keys, wyspy Sea Islands leżące wzdłuż południowo-wschodniego wybrzeża USA a także wyspy na Wielkich Jeziorach, wyspy na rzekach i na zachodnim wybrzeżu Kalifornii (Channel Islands).\nAlaska.\n \"Osobny artykuł: Wyspy Alaski.\"\nFloryda.\nWedług federalnego biura nazw geograficznych (Geographic Names Information System), należącego do United States Geological Survey, do stanu Floryda należy 1 746 wysp posiadających nazwę. Najważniejszymi z nich są:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nGeorgia.\nWedług federalnego biura nazw geograficznych (Geographic Names Information System), należącego do United States Geological Survey, do stanu Georgia należy 481 wysp posiadających nazwę. Najważniejszymi z nich są:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\nKarolina Południowa.\nWedług federalnego biura nazw geograficznych (Geographic Names Information System), należącego do United States Geological Survey, do stanu Karolina Południowa należy 387 wysp posiadających nazwę. Najważniejszymi z nich są:\nKarolina Północna.\nWedług federalnego biura nazw geograficznych (Geographic Names Information System), należącego do United States Geological Survey, do stanu Karolina Północna należy 415 wysp posiadających nazwę. Najważniejszymi z nich są:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1706647", "fragment_id": "669662/0", "subtitle": "", "title": "Wyspy Stanów Zjednoczonych", "parentId": 1706647.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "669662", "score": 0.39695897698402405}, "uuid": "441ad924-6e9c-4869-9022-773469dc96fc"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy stanu USA. Zobacz też: inne znaczenia.\nHawaje ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Hawaii&lt;/&gt;, wym. , haw. \"Mokuʻāina o Hawaiʻi\") – najmłodszy z 50 stanów Stanów Zjednoczonych (dołączony 21 sierpnia 1959 roku). Jedyny stan leżący wyłącznie na wyspach. Położony na archipelagu Hawaje, w północno-środkowej części Oceanu Spokojnego. Stolicą stanu jest Honolulu leżące na wyspie Oʻahu.\nArchipelag jest pochodzenia wulkanicznego. Rozpościera się na długości niemal 2,5 tys. km. Składa się z 137 wysp, w tym z 8 głównych, spośród których 7 jest zamieszkanych – Hawaiʻi, Oʻahu, Kauaʻi, Molokaʻi, Lānaʻi, Maui i Niʻihau; wyspa Kahoʻolawe jest niezamieszkana. Powierzchnia wysp jest górzysta, a na terenie archipelagu znajduje się wiele czynnych wulkanów. Hawaje posiadają czwartą pod względem długości linię brzegową w Stanach Zjednoczonych, po Alasce, Florydzie i Kalifornii.\nOficjalnie w stanie mieszka 1,3 mln osób, a w praktyce ponad 1,4 mln, jeśli dodać turystów i żołnierzy amerykańskich sił zbrojnych. Większość z nich, prawie 1 mln, mieszka na najgęściej zaludnionej wyspie – Oʻahu. 6,6% mieszkańców stanu uważa się za rdzennych obywateli Hawajów (Polinezyjczyków). Największa grupa mieszkańców, około 41%, to imigranci z Azji lub ich potomkowie.\nEtymologia.\nW języku hawajskim słowo \"Hawaiʻi\" wywodzi się z języka protopolinezyjskiego, gdzie oznacza ojczyznę. Jest także wyrazem pokrewnym występującym również w językach: maori, rarotonga oraz samoańskim.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2103", "fragment_id": "182480/0", "subtitle": "", "title": "Hawaje", "parentId": 2103.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182480", "score": 0.38063597679138184}, "uuid": "cf1d5737-894e-4466-a61b-f572c27d2e7b"}, {"page_content": "Podstawy ustrojowe i podziału terytorialnego Stanów Zjednoczonych określa \"Konstytucja Stanów Zjednoczonych\" z roku 1787 (ratyfikowana w 1789), w latach 1795–1992 uzupełniona o 27 poprawek. Wskutek przemian politycznych, jakie dokonywały się na obszarze dzisiejszego USA od XVIII wieku do XX wieku, poszczególne stany różnią się datą wstąpienia do unii.\nW połowie XVIII wieku istniało tylko trzynaście kolonii amerykańskich, które utworzyły podwaliny dzisiejszego państwa związkowego. Były to: Connecticut, Delaware, Georgia, Karolina Południowa, Karolina Północna, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork, Pensylwania, Rhode Island i Wirginia. Liczyły one w sumie około półtora miliona mieszkańców.\nStany federalne.\nAlabama,\nAlaska,\nArizona,\nArkansas,\nConnecticut,\nDakota Południowa,\nDakota Północna,\nDelaware,\nFloryda,\nGeorgia,\nHawaje,\nIdaho,\nIllinois,\nIndiana,\nIowa,\nKalifornia,\nKansas,\nKarolina Południowa,\nKarolina Północna,\nKentucky,\nKolorado,\nLuizjana,\nMaine,\nMaryland,\nMassachusetts,\nMichigan,\nMinnesota,\nMissisipi,\nMissouri,\nMontana,\nNebraska,\nNevada,\nNew Hampshire,\nNew Jersey,\nNowy Jork,\nNowy Meksyk,\nOhio,\nOklahoma,\nOregon,\nPensylwania,\nRhode Island,\nTeksas,\nTennessee,\nUtah,\nVermont,\nWaszyngton,\nWirginia,\nWirginia Zachodnia,\nWisconsin,\nWyoming.\nTerytoria zależne.\nSamoa Amerykańskie (American Samoa),\nBaker (Baker Island),\nGuam, Howland (Howland Island),\nJarvis (Jarvis Island),\nJohnston (Johnston Atoll),\nKingman (Kingman Reef),\nMidway (Midway Islands),\nNavassa (Navassa Island),\nMariany Północne (Northern Mariana Islands),\nPalmyra (Palmyra Atoll),\nPortoryko (Puerto Rico),\nWyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych (U.S. Virgin Islands),\nWake (Wake Island).\nSiły zbrojne.\n \"Osobny artykuł: United States Armed Forces.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5603", "fragment_id": "174915/32", "subtitle": "", "title": "Stany Zjednoczone", "document_id": "174915", "start_index": 50910.0, "parentId": 5603.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "1e165501-5a0c-4b9b-a3d0-f8c6ce8a4e18"}, {"page_content": "Kontynentalne Stany Zjednoczone – 48 amerykańskich stanów leżących na kontynencie północnoamerykańskim, usytuowane na południe od Kanady, włącznie ze stolicą – Waszyngtonem (\"District of Columbia\"). Określenie wyklucza stany Alaska (choć jest na kontynencie), Hawaje, a także wszystkie przybrzeżne amerykańskie terytoria i posiadłości takie, jak Portoryko.\nW języku angielskim obszar ten określany jest mianem &lt; lang=\"en\"&gt;conterminous United States&lt;/&gt; lub &lt; lang=\"en\"&gt;contiguous United States&lt;/&gt; (oba terminy oznaczają stany „przylegające do siebie”). US Board on Geographic Names definiuje termin &lt; lang=\"en\"&gt;continental United States&lt;/&gt; („kontynentalne Stany Zjednoczone”) jako obejmujący także Alaskę.\nPowierzchnia.\nŁącznie 48 graniczących stanów oraz Dystrykt Kolumbii (Waszyngton) mają powierzchnię 7 825 267,25 km². Z tego, 7 663 941,71 km² to ląd, który obejmuje 83,65% terenów lądowych Stanów Zjednoczonych. Oficjalnie 416 522,38 km² to tereny wodne, które stanowią 62,66% państwowych terenów wodnych.\nZaludnienie.\nSpis ludności z 2000r. przedstawia poziom zaludnienia na poziomie 279 583 437. Obejmuje on 99,35% amerykańskiej populacji. Gęstość zaludnienia wynosiła 36,480 mieszkańców/km², w porównaniu do 30,716/km² dla całego państwa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2109448", "fragment_id": "381200/0", "subtitle": "", "title": "Kontynentalne Stany Zjednoczone", "document_id": "381200", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2109448.0, "score": 0.44865110516548157}, "uuid": "a3f2e83f-d915-4a4c-9261-b67c7228d5a3"}, {"page_content": "Stany Zjednoczone sprawują kontrolę nad 14 terytoriami zamorskimi, które położone są na Pacyfiku i Karaibach. Cztery terytoria posiadają status zorganizowanego i są to: Guam, Mariany Północne, Portoryko i Wyspy Dziewicze Stanów Zjednoczonych. Ponadto Mariany Północne i Portoryko mają status państw stowarzyszonych.\nPozostałe terytoria zamorskie maja status niezorganizowanego: Baker, Howland, Jarvis, Johnston, Kingman, Midway, Navassa, Palmyra, Samoa Amerykańskie i Wake.\nSkrajne punkty.\nStany Zjednoczone:\nKontynentalna część Stanów Zjednoczonych:\nTerytoria zamorskie Stanów Zjednoczonych:\nGeograficzny środek:\nGeograficzny środek Stanów Zjednoczonych znajduje się 34 km na północ od Belle Fourche w stanie Dakota Południowa (). Natomiast geograficzny środek kontynentalnej części Stanów Zjednoczonych zlokalizowany jest 6 km na zachód od Lebanon w stanie Kansas ().\nInne:\nPunktem położonym najbliżej równika jest niezamieszkała wyspa Baker ().\nUkształtowanie poziome.\nLinia brzegowa Stanów Zjednoczonych jest słabo rozwinięta i jedynie na północno-wschodnim wybrzeżu i na południowych urozmaicają ją zatoki, półwyspy, przybrzeżne wyspy. W wielu miejscach brzeg morski został przeobrażony przez człowieka, dotyczy to w szczególności takich metropolii jak Nowy Jork i Los Angeles. Wybrzeże Stanów Zjednoczonych można podzielić na kilka stref, które różnią się od siebie typem wybrzeża i ogólnym zarysem linii brzegowej.\nWybrzeże Nowej Anglii.\nTen odcinek obejmuje wybrzeże zatoki Marine, odcinek między Kanadą a przylądkiem Cod. Linia brzegowa tego regionu jest kręta, występują tam liczne półwyspy i towarzyszące im zatoki, należące do pagórkowatej krainy Hilly Belt, która jest fragmentem Appalachów. Wybrzeże to jest na ogół niskie, choć w niektórych miejsca występują pod postacią niewielkich klifów.\nWybrzeże zatokowe.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2122476", "fragment_id": "409187/5", "subtitle": "", "title": "Geografia Stanów Zjednoczonych", "source": "wikipedia", "start_index": 8122.0, "document_id": "409187", "parentId": 2122476.0, "score": 0.29910919070243835}, "uuid": "4914321c-e28a-4b4b-b722-51e053ff8bda"}, {"page_content": "Podział terytorialny Stanów Zjednoczonych Ameryki – system podziału terytorialno-administracyjnego USA, będącego państwem o strukturze federacyjnej, gdzie wydzielone jednostki mają większą możliwość decyzyjności niż np. w państwach o charakterze unitarnym.\nPodział.\nStany.\nStany Zjednoczone złożone są z pięćdziesięciu stanów. Dzieli się je nieoficjalnie na:\nHrabstwa.\nWszystkie stany USA (z wyjątkiem Alaski i Luizjany) dzielą się na hrabstwa (ang. \"county\"), których jest 3048.\nPodstawa prawna.\nPodstawy ustrojowe i podziału terytorialnego Stanów Zjednoczonych określa Konstytucja Stanów Zjednoczonych z roku 1787 (ratyfikowana w 1789), w latach 1795–1992 uzupełniona o 27 poprawek. Wskutek przemian politycznych, jakie dokonywały się na obszarze dzisiejszego USA od XVIII do XX wieku, poszczególne stany różnią się datą wstąpienia do unii.\nHistoria podziału.\nW połowie XVIII wieku istniało tylko trzynaście kolonii amerykańskich, które utworzyły podwaliny dzisiejszego państwa związkowego. Były to: Connecticut, Delaware, Georgia, Karolina Południowa, Karolina Północna, Maryland, Massachusetts, New Hampshire, New Jersey, Nowy Jork, Pensylwania, Rhode Island i Wirginia. Liczyły one w sumie około półtora miliona mieszkańców.\nSzczegółowy podział.\nPoniżej znajdują się szczegółowe informacje nt. każdego ze stanów, ich ludności, powierzchni oraz czasu zmian ich historycznego statusu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4751", "fragment_id": "172315/0", "subtitle": "", "title": "Podział administracyjny Stanów Zjednoczonych", "document_id": "172315", "start_index": 0.0, "parentId": 4751.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4623827040195465}, "uuid": "c4bda9e8-c4fe-44c2-913e-d5f58e3106cb"}, {"page_content": "Lista państw obu Ameryk – lista państw i terytoriów zależnych Ameryki Północnej i Południowej.\nNa terenie obu Ameryk znajduje się 35 państw oraz 24 terytoria zależne m.in. Francji, Holandii, Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych. Największym państwem Ameryki jest Kanada (9 984 670 km²), a najmniejszym – Saint Kitts i Nevis (261 km²). Najbardziej zaludnionym państwem Ameryki są Stany Zjednoczone (332 403 650 mieszkańców, stan na 1 I 2022 r.) a najmniej – Saint Kitts i Nevis (52 715 mieszkańców, stan na 2017 r.).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1605565", "fragment_id": "693214/0", "subtitle": "", "title": "Lista państw obu Ameryk", "parentId": 1605565.0, "start_index": 0.0, "document_id": "693214", "source": "wikipedia", "score": 0.21927249431610107}, "uuid": "51903313-3306-49dd-8d1f-9697ac0b9e4f"}, {"page_content": "Archipelag obejmuje 8 głównych wysp (Hawaiʻi, Oʻahu, Kauaʻi, Molokaʻi, Lānaʻi, Maui, Niʻihau i Kahoʻolawe) leżących na wschodzie, mniejsze przybrzeżne wysepki (jak Lehua, Kaʻula czy Molokini), oraz Północno-Zachodnie Wyspy Hawajskie – kilkanaście wysp i skał oraz gór podwodnych. Ciągnie się on na długości 2400 km od wyspy Hawaiʻi na południowym wschodzie po Atol Kure na północnym zachodzie. Poza wyspami Midway, stanowiącymi terytorium zamorskie Stanów Zjednoczonych, pozostała część archipelagu stanowi stan Hawaje.\nBudowa geologiczna.\nArchipelag Hawajski stanowi wystający ponad fale Oceanu fragment Grzbietu Hawajskiego, w całości utworzony dzięki podmorskiej działalności wulkanicznej. Największymi wulkanami są: Mauna Kea, Mauna Loa, Kīlauea, Hualālai, Haleakalā oraz wiele mniejszych, częściowo drzemiących, a częściowo wygasłych.\nKlimat.\nW całości zwrotnikowy morski. Średnie temperatury w lutym wahają się od 20 do 24 °C, a w sierpniu od 24 do 29 °C. Roczne opady od 300 do 400 mm na stokach południowych i zachodnich, do 3500-4000 mm na stokach północnych i wschodnich (12000 mm na Kauaʻi).\nFauna i flora.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2133", "fragment_id": "182503/2", "subtitle": "", "title": "Hawaje (archipelag)", "parentId": 2133.0, "start_index": 2810.0, "document_id": "182503", "source": "wikipedia", "score": 0.0867428332567215}, "uuid": "31c1979f-5a62-4774-bb1f-4960e8556065"}]}
{"id": "q_971", "question": "Jak nazywa się wstążka naszywana na mundurze lub marynarce, zastępująca odznaczenie?", "answer": [{"page_content": "Amarantowa Wstążka lub Amarantowa Wstążeczka – polskie zastępcze (prowizoryczne) odznaczenie bojowe.\nOdznaczenie zostało ustanowione rozkazem nr 120 dowódcy I Korpusu Polskiego w Rosji, generała porucznika Józefa Dowbor-Muśnickiego z 17 lutego 1918 roku „dla okazania wspaniałych czynów bojowych swoich żołnierzy i tym, którzy na nią zasłużyli”.\nW okresie początkowym wstążki w barwie narodowej (amarant) miały szerokości 2 cm, następnie wstążki miały, długości 3 cm i szerokości 1 cm. Wstążeczki noszone były na lewej piersi w połowie wysokości między pierwszym i drugim guzikiem munduru lub płaszcza. Każdy czyn bohaterski ma być odznaczony jedną wstążeczką. Wstążeczki winny być noszone jedna pod drugą w odległości 0,5 cm.\n„Oficerowie i żołnierze, którzy zasłużą na odznakę, będą wymienieni w rozkazie do korpusu i nazwiska ich przedstawione Rządowi Narodowemu”.\n27 lutego 1918 roku w twierdzy Bobrujsk, w obecności niemieckiej delegacji z majorem Wulffenem na czele, odbyła się pierwsza dekoracja żołnierzy zasłużonych w bojach z bolszewikami. \nLista wyróżnionych obejmowała 565 oficerów, podoficerów i szeregowców. Większość odznaczonych uhonorowano za męstwo wykazane w bitwie pod Osipowiczami w dniu 19 lutego 1918 r.\nOgółem w I Korpusie Polskim nadano w ciągu 4 miesięcy około 900 wstążek amarantowych, które później w latach 1921–1922 zamieniono na Krzyż Walecznych. Posiadacze amarantowej wstążki otrzymali go w sposób automatyczny.\nBaretka amarantowa o długości 35–40 mm i szerokości 1 cm.\nZ dniem 1 lipca 1921 roku Minister Spraw Wojskowych zezwolił na noszenie wstążeczki amarantowej „do czasu zamiany na uchwalone przez władze prawodawcze odznaczenia”. Wstążkę należało nosić za Krzyżem Walecznych, a za nią także drugą i trzecią.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2973598", "fragment_id": "1194731/0", "subtitle": "", "title": "Amarantowa wstążka", "document_id": "1194731", "start_index": 0.0, "parentId": 2973598.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3709796071052551}, "uuid": "980373f8-fc50-43d2-9d70-ee2fe0c54d47"}, {"page_content": "Baretka odznaczenia – wąski pasek wstążki barwy przewidzianej dla danego orderu lub odznaczenia, noszony (przede wszystkim) na mundurze zamiast pełnej odznaki.\nUkład barw na baretce jest zwykle identyczny z układem barw wstążki przewidzianej dla danego odznaczenia. Szerokość baretki równa jest zazwyczaj szerokości wstążki stosowanej w najniższej klasie danego orderu lub odznaczenia. Według polskich przepisów wysokość baretki wynosi 8 mm, a baretkę nakłada się na podkładkę sukienną koloru czarnego, która powinna być o 2 mm dłuższa i szersza od samej baretki.\nBaretki nosi się (z bardzo nielicznymi wyjątkami) po lewej stronie piersi, w kolejności określonej przez starszeństwo odznaczeń (zobacz np. precedencja polskich odznaczeń), od środka piersi i od góry do dołu. Sposób noszenia niektórych baretek (podobnie jak niektórych odznaczeń) określają dodatkowe przepisy, mające podkreślić ich wagę. Na przykład baretkę radzieckiego Orderu „Zwycięstwo” należało nosić oddzielnie, 1 cm ponad wszystkimi pozostałymi.\nWyższe klasy polskich orderów oznacza się przez umieszczenie na baretce rozetki lub rozetki z poziomym galonikiem, a wyższe stopnie polskich odznaczeń – przez umieszczenie pionowego galonika w kolorze złotym lub srebrnym pośrodku, chyba że odpowiednie przepisy stanowią inaczej (np. w przypadku Medalu „Za Zasługi dla Policji” stopień odznaczenia określa liczba pionowych, srebrnych galoników pośrodku).\nBaretek nie powinno nosić się na ubiorach cywilnych. Zamiast nich tę samą funkcję (zastępowanie pełnych oznak orderów i odznaczeń) pełnią miniaturki, rozetki i wstążeczki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=234949", "fragment_id": "1429236/0", "subtitle": "", "title": "Baretka odznaczenia", "parentId": 234949.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1429236", "source": "wikipedia", "score": 0.5650281310081482}, "uuid": "0b12711f-b643-4dac-9ceb-6569d77cfaf8"}, {"page_content": "Odznakę można zastąpić baretką (na mundurze) lub miniaturą (na ubraniach cywilnych). Baretka odznaczenia stanowi metalowa blaszka o wymiarach 28 × 12 mm z naciągniętą na nią wstążką odznaczenia. Na baretkach kolejnych nadań doczepione są pośrodku pojedyncze, czworoboczne gwiazdki wielkości 10 mm wykonane odpowiednio ze srebra lub pozłacanego srebra. Miniaturę stanowi pomniejszony wizerunek odznaki Krzyża wykonanej z żółtego metalu i ma wymiary 17 × 17 mm.\nKrzyż Bojowych Zasług lub jego miniatura czy baretka noszony jest na lewej piersi po odznakach tytułu Bohater Ukrainy – Orderze Złotej Gwiazdy i Orderze Państwa, a przed Orderem Wolności i pozostałymi odznaczeniami państwowymi. W przypadku kilkukrotnego nadania nosi się jedną odznakę z najwyższą nadaną gałązką, a w przypadku baretek również tylko tą najwyższej krotności nadania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5303890", "fragment_id": "1071126/2", "subtitle": "", "title": "Krzyż Bojowych Zasług", "source": "wikipedia", "start_index": 2913.0, "document_id": "1071126", "parentId": 5303890.0, "score": 0.3289799094200134}, "uuid": "875bc2eb-3a41-430f-9fb0-7ca4e9c08251"}, {"page_content": "Wstęga orderowa – pasek materiału, na którym nosi się insygnia orderowe. Kolory wstęgi są zdefiniowane prawem dla każdego odznaczenia. Sama wstęga miewa różne kształty i rozmiary, w zależności od rodzaju odznaczenia, jego klasy, danej tradycji wiązania lub noszenia odznaczeń.\nNa ogół rozróżnia się następujące typy wstęg orderowych:\nPochodnymi od wstęg są miniatury odznaczeń w postaci miniaturek orderowych, wojskowych baretek, cywilnych samodzielnych rozetek (ew. umieszczonych na galonikach) lub cienkich (o szerokości 4 mm) wstążeczkek noszonych w klapie marynarki lub stroju wieczorowego.\nPrzykłady wstęgi „damskiej” i „męskiej”:\nPrzykłady wiązań wstążki:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3082941", "fragment_id": "138805/0", "subtitle": "", "title": "Wstęga orderowa", "document_id": "138805", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3082941.0, "score": 0.17850759625434875}, "uuid": "6338c534-7d6f-4e5c-927d-c67ebde011d1"}, {"page_content": "Odznaczenie jest przeznaczone przede wszystkim dla podoficerów i oficerów do kapitana włącznie, i może być nadane wielokrotnie. Kolejne nadanie jest oznaczane poprzez nałożenie na wstążkę (oraz baretkę) brązowej odznaki w formie pęku liści dębowych (\"oak leaf cluster\") w Siłach Lądowych i Powietrznych oraz przy medalu Połączonych Sił Zbrojnych, lub złotej pięcioramiennej gwiazdki w Marynarce Wojennej, Piechocie Morskiej i Straży Wybrzeża. Pięć odznak brązowych lub gwiazdek złotych jest zastępowanych odznaką względnie gwiazdką srebrną. W szczególnych wypadkach medal (z wyjątkiem odmiany dla Połączonych Sił zbrojnych i dla Sił Lądowych) może być nadany za zasługi bojowe. Nadanie takie wyróżnia brązowa litera „V” (ang. \"valor – waleczność\") umieszczona na wstążce i baretce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2645153", "fragment_id": "1649795/1", "subtitle": "", "title": "Medal za Osiągnięcie", "document_id": "1649795", "start_index": 1005.0, "parentId": 2645153.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2930898368358612}, "uuid": "da5d4add-a72f-45b8-96d2-2d347fbfa929"}, {"page_content": "Krzyż Marynarki Wojennej (ang. \"Navy Cross\") – amerykańskie, najwyższe odznaczenie wojskowe nadawane przez departament marynarki wojennej. Podczas II wojny światowej został drugim w starszeństwie, po Medalu Honoru, odznaczeniem nadawanym za heroizm. Krzyż Marynarki został ustanowiony i zatwierdzony przez Kongres Stanów Zjednoczonych 4 lutego 1919 roku, z mocą wsteczną do 6 kwietnia 1917. Przeznaczony jest dla żołnierzy marynarki, piechoty morskiej i straży wybrzeża, ale może być nadawany żołnierzom innych rodzajów sił zbrojnych. Jest odpowiednikiem Krzyża Sił Powietrznych w lotnictwie i Krzyża za Wybitną Służbę w wojskach lądowych.\nZaprojektowany został przez Jamesa Earle Frasera.\nKolejne nadania Krzyża są oznaczane poprzez nałożenie na wstążkę (oraz baretkę) złotej, pięcioramiennej gwiazdki. Pięć złotych gwiazdek jest zastępowanych gwiazdką srebrną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1927545", "fragment_id": "386776/0", "subtitle": "", "title": "Krzyż Marynarki Wojennej", "parentId": 1927545.0, "start_index": 0.0, "document_id": "386776", "source": "wikipedia", "score": 0.298217236995697}, "uuid": "5a926482-0667-4e4e-be36-fe78305005fd"}, {"page_content": "W Marynarce Wojennej odznakę nosi się na kurtce munduru lub bluzie marynarskiej symetrycznie do krawędzi bocznych wstążek orderów, odznaczeń lub baretek.\nDo ubioru cywilnego odznakę lub jej miniaturkę można nosić na lewej stronie piersi lub na klapie ubioru z kołnierzem wykładanym.\nOdznaczeni.\nPierwsze nadania odznaki miały miejsce 28 maja 2012 r., w przeddzień obchodzonego po raz pierwszy w Polsce Dnia Weterana Działań poza Granicami Państwa. Uhonorowani nimi zostali: mł. chor. szt. w st. spocz. Tomasz Kloc, plut. Paweł Ślizak i st. szer. Krzysztof Tondel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2600120", "fragment_id": "551040/1", "subtitle": "", "title": "Wojskowa odznaka „Za Rany i Kontuzje”", "document_id": "551040", "start_index": 1734.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2600120.0, "score": 0.6256126761436462}, "uuid": "c0db2764-4b10-4ae0-beb6-b8057c4ff10c"}, {"page_content": "Medal Morski (hiszp. \"Medalla Naval\") – hiszpańskie odznaczenie wojskowe nadawane za odwagę lub wybitne zasługi w czasie pokoju.\nHistoria i zasady nadawania.\nMedal został ustanowiony w 1921 roku przez Alfonsa XIII i był kilkukrotnie modyfikowany. W roku 1970 zmieniono całkowicie wygląd oznaki i kryteria nadawania. Odtąd jest to najwyższe odznaczenie, jakie może otrzymać marynarz hiszp. marynarki wojennej (bez względu na stopień) w czasie pokoju. Podobnie jak większość hiszp. odznaczeń wojskowych, medal może zostać nadany tej samej osobie wielokrotnie.\nMedal może zostać przyznany również oddziałowi lub pododdziałowi (\"Medalla colectiva\"). Marynarze tak wyróżnionego oddziału lub pododdziału mają prawo do noszenia specjalnej naszywki na rękawie munduru.\nOpis.\nObecną oznakę stanowi owalny medal wykonany z oksydowanego żelaza. Na awersie widnieje wizerunek kobiecej postaci w koronie na głowie, trzymającej wieniec w jednej, oraz miecz w drugiej ręce, na tle morza i wschodzącego słońca. Medal otacza kartusz w formie wieńca laurowego, podtrzymywanego po bokach przez parę lwów (León) i zwieńczony wizerunkiem wieży (Kastylia). W górnej części umieszczona jest dewiza: AL MÉRITO DISTINGUIDO (\"za wybitne zasługi\"). W dolnej części, na spięciu kartusza umieszczony jest rok dokonania czynu. Na rewersie medalu znajdują się skrzyżowane kotwice.\nMedal jest noszony na piersi na ciemnoniebieskiej wstążce z szerokim żółtym paskiem pośrodku oblamowanym węższymi paskami czerwonymi Za każde nadanie na wstążce umieszcza się pozłacane okucie z nazwą czynu, za który medal został nadany.\nNaszywka nadania zbiorowego jest noszona na lewym rękawie munduru i jest kształtem zbliżona do rewersu medalu indywidualnego; pośrodku znajdują się skrzyżowane kotwice na ciemnoniebieskim tle.\nLinki zewnętrzne.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4915828", "fragment_id": "245318/0", "subtitle": "", "title": "Medal Morski (Hiszpania)", "document_id": "245318", "start_index": 0.0, "parentId": 4915828.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3250594139099121}, "uuid": "28546610-8080-4c76-bc10-b2e3c5062a41"}, {"page_content": "Odznaczenie może być nadane wielokrotnie. Kolejne nadanie jest oznaczane poprzez nałożenie na wstążkę (oraz baretkę) brązowej odznaki w formie pęku liści dębowych (\"oak leaf cluster\") w Wojskach Lądowych, Siłach Powietrznych i medalu Połączonych Rodzajów Sił Zbrojnych lub złotej pięcioramiennej gwiazdki w Marynarce Wojennej, Korpusie Piechoty Morskiej i Straży Wybrzeża. Pięć odznak brązowych lub gwiazdek złotych jest zastępowanych odznaką względnie gwiazdką srebrną. W szczególnych wypadkach każda z odmian medalu może być nadana za zasługi bojowe. Nadanie takie wyróżnia brązowa litera „V” (ang. \"valor – waleczność\") umieszczona na wstążce i baretce.\nArmy Commendation Medal jest jednym z najwyższych amerykańskich odznaczeń nadawanych obcokrajowcom. Kandydat proponowany do odznaczenia tym medalem musi zostać zaakceptowany przez Pentagon oraz amerykańskie władze bezpieczeństwa.\nRodzaje Medali Pochwalnych.\nMedal Pochwalny Wojsk Lądowych (\"Army Commendation Medal – ARCOM\").", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2636829", "fragment_id": "1643720/1", "subtitle": "", "title": "Medal Pochwalny", "parentId": 2636829.0, "start_index": 1196.0, "document_id": "1643720", "source": "wikipedia", "score": 0.2920650839805603}, "uuid": "c1c6d2d6-dc7d-4e17-afc6-6f10a3e6f250"}, {"page_content": "Małe orły bez tarczy, nałożone na łapki mundurów i kołnierze kurtek polowych były oznaką generałów i oficerów Sztabu Głównego, a od 1928 oficerów dyplomowanych w sztabach na stanowiskach od dowódcy pułku wzwyż. Godło było też wytłoczone na metalowych guzikach wszystkich żołnierzy wojsk lądowych i lotnictwa.\nOdznaczenia.\nSposób noszenia odznaczeń polskich i obcych na mundurze ustalono po raz pierwszy w 1921. Ordery polskie klas komandorskich noszono na szyi o 1 cm wyżej nad obcymi, pozostałe na lewej piersi. Wstążka przypięta była 5 cm powyżej górnej kieszeni kurtek oficerskich lub 5 cm poniżej kołnierza kurtek żołnierskich. Mogły być noszone w 1 lub 2 rzędach, umieszczone obok siebie na szerokości 15 cm. Zamiast orderów i odznaczeń można było nosić baretki wysokości 1 cm naszyte na czarnej aksamitnej podkładce. Nawet przy noszeniu tylko baretek, obowiązywało zawsze noszenie pełnego Orderu Virtuti Militari.Zasada ta w praktyce nie zawsze była przestrzegana. Kolejność ich noszenia zmieniała się kilkakrotnie.\n \"Osobny artykuł: Polski system orderowo-odznaczeniowy.\"\nOd 1929 na płaszczach, a od 1936 też na sukiennych pelerynach noszono wstążki Orderu Virtuti Militari i Krzyża Walecznych. Przeciągano je przez trzecią od góry dziurkę płaszcza i przyszywano pod kątem 45°.\nOdznaki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2626004", "fragment_id": "1635509/12", "subtitle": "", "title": "Mundur Wojska Polskiego II RP", "parentId": 2626004.0, "start_index": 18938.0, "document_id": "1635509", "source": "wikipedia", "score": 0.13530883193016052}, "uuid": "408fc277-98c1-400b-9e52-3fe118d0e977"}]}
{"id": "q_972", "question": "W 2006 roku Pluton stracił status planety. Która planeta jest obecnie najmniejsza w Układzie Słonecznym?", "answer": [{"page_content": "Od odkrycia w 1846 roku do odkrycia Plutona w 1930 roku, Neptun był najdalszą znaną planetą. Po odkryciu Pluton został najdalszą planetą, z wyjątkiem 20-letniego okresu pomiędzy 1979 a 1999 r., gdy poruszający się po eliptycznej orbicie o znacznym mimośrodzie Pluton znajdował się bliżej Słońca niż Neptun. Jednak odkrycie w 1992 roku kolejnego obiektu Pasa Kuipera doprowadziło astronomów do sporu, czy Pluton powinien być traktowany jako planeta, czy jako jeden z wielu zwykłych obiektów pasa. 26 sierpnia 2006 astronomowie na Zgromadzeniu Ogólnym Międzynarodowej Unii Astronomicznej w Pradze odebrali Plutonowi status planety, co oznacza, że w Układzie Słonecznym jest teraz tylko 8 planet, a Neptun ponownie uzyskał status najdalszej planety Układu Słonecznego.\nSkład i struktura.\nNeptun ma masę równą 1,02413×10 kg, pośrednią między Ziemią i większymi gazowymi olbrzymami: jego masa jest siedemnaście razy większa niż masa Ziemi, ale ma on tylko ok. 1/19 masy Jowisza. Przyspieszenie grawitacyjne na powierzchni planety jest duże. W Układzie Słonecznym większe jest tylko na Jowiszu, i tylko na tych dwóch planetach osiąga większą wartość niż na powierzchni Ziemi.\nPromień Neptuna wynosi 24 764 km; jest prawie cztery razy większy niż promień Ziemi. Neptun i Uran są często zaliczane do podklasy gazowych olbrzymów nazywanych lodowymi olbrzymami – ze względu na mniejszy rozmiar i wyższe stężenia „lodów” w stosunku do Jowisza i Saturna. W poszukiwaniu planet pozasłonecznych Neptun został wykorzystany jako wzór całej klasy obiektów: odkryte ciała o podobnej masie są często określane jako „neptunowe”, podobnie jak astronomowie odnoszą się do większych planet pozasłonecznych, określając je jako „jowiszowe”. W szczególności planety takie, krążące stosunkowo blisko swych gwiazd, są klasyfikowane jako gorące neptuny.\nStruktura.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4078", "fragment_id": "175414/6", "subtitle": "", "title": "Neptun", "document_id": "175414", "start_index": 8705.0, "parentId": 4078.0, "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "8b898b5a-3e10-4877-a209-17034ecd9140"}, {"page_content": "Układ Słoneczny – układ planetarny w Drodze Mlecznej, składający się ze Słońca i powiązanych z nim grawitacyjnie ciał niebieskich: ośmiu planet, co najmniej 284 ich księżyców, pięciu planet karłowatych i miliardów (a być może nawet bilionów) małych ciał, do których zalicza się planetoidy, komety i meteoroidy, a także pył międzyplanetarny.\nZbadane regiony Układu Słonecznego zawierają, licząc od Słońca: cztery planety skaliste (Merkury, Wenus, Ziemia, Mars), pas planetoid składający się z małych skalistych ciał, cztery zewnętrzne gazowe olbrzymy (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun) oraz drugi pas składający się z obiektów skalno-lodowych, tak zwany Pas Kuipera. Za Pasem Kuipera znajduje się dysk rozproszony, dużo dalej heliopauza i w końcu hipotetyczny Obłok Oorta. Pięć obiektów zaliczonych do klasy planet karłowatych to: Ceres (największy obiekt w pasie planetoid), Pluton (do 24 sierpnia 2006 roku uznawany za 9. planetę Układu), Haumea, Makemake (drugi co do wielkości obiekt w Pasie Kuipera) i Eris (największy znany obiekt w dysku rozproszonym).\nSześć z ośmiu planet i cztery z planet karłowatych mają naturalne satelity, zwane księżycami. Każda z planet zewnętrznych jest otoczona pierścieniami złożonymi z ziaren lodowych i pyłu kosmicznego. Wszystkie planety, z wyjątkiem Ziemi i Urana (który zawdzięcza nazwę greckiemu bóstwu Uranosowi), noszą imiona bóstw z mitologii rzymskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/0", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "175228", "parentId": 6417.0, "score": 0.43036168813705444}, "uuid": "2d1669b9-24a9-44ef-980a-c1fdbe3412f3"}, {"page_content": "Pluton (oznaczenie oficjalne: (134340) Pluton; symbole: i ) – planeta karłowata, plutoid, najjaśniejszy obiekt Pasa Kuipera. Został odkryty w 1930 roku przez amerykańskiego astronoma Clyde’a Tombaugha. Od odkrycia do 2006 roku Pluton oficjalnie był uznawany za dziewiątą planetę Układu Słonecznego. 24 sierpnia 2006 roku Międzynarodowa Unia Astronomiczna odebrała Plutonowi status planety, co oznacza, że Układ Słoneczny składa się z 8 planet.\nPluton należy do szerszej grupy obiektów transneptunowych. Płaszczyzna, po której się porusza, jest mocno nachylona do płaszczyzny ekliptyki, z silnie ekscentryczną orbitą, która częściowo przebiega bliżej Słońca niż orbita Neptuna. Plutona obiega co najmniej pięć księżyców, z których jeden, Charon, ma tylko o połowę mniejszą średnicę od niego.\nŚrednia odległość Plutona od Słońca wynosi 39,5886 \njednostek astronomicznych au. Czas trwania jednego obrotu wokół osi to 153,29 ziemskich godzin.\nOdkrycie i nazwanie Plutona.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nJeszcze na długo przed odkryciem Plutona astronomowie przewidywali istnienie dużego ciała, krążącego poza orbitą Neptuna. Postawiono hipotezę, że za zaburzenia w ruchu Neptuna odpowiada niezaobserwowana planeta (Planeta X).\nDopiero badania sondy Voyager 2 pozwoliły rozwiązać zagadkę zaburzeń. Okazało się, że masa Neptuna została przeszacowana o około 0,5%. Uwzględnienie tej różnicy sprawiło, że zaburzenia zniknęły – zatem Planeta X, tak jak ją zdefiniował Percival Lowell, nie istnieje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4722", "fragment_id": "172298/0", "subtitle": "", "title": "(134340) Pluton", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172298", "parentId": 4722.0, "score": 0.6683850288391113}, "uuid": "5f7fc8b6-9edb-4ee0-b0b0-dcfeedb10799"}, {"page_content": "Choć pozycja Plutona pokrywała się z hipotetycznym położeniem Planety X, przewidzianym obliczeniami Lowella na podstawie perturbacji ruchu owych planet, w rzeczywistości okazało się to zupełnie przypadkową zbieżnością. W 1951 roku Gerard Kuiper zasugerował, że wpływ na owe anomalie może mieć nie jeden obiekt (Pluton), ale większa liczba obiektów krążących w podobnej odległości od Słońca. Do lat dziewięćdziesiątych XX w. pozycja Plutona jako planety wydawała się nie do podważenia. Dopiero pod koniec XX wieku odkrycie wielu obiektów transneptunowych spowodowało, że wielu zaczęło ten fakt kwestionować. Zewnętrzny pas lodowo-skalnych planetoid nazwano na cześć postulatora Pasem Kuipera. Dziś znamy ponad 800 obiektów transneptunowych, niektóre są porównywalne rozmiarami z Plutonem. W świetle tych faktów ranga Plutona znacznie osłabła i w 2006 roku został on ostatecznie skreślony z listy planet.\nPo obserwacjach Voyagera 2 domniemane zaburzenia ruchu Neptuna uznano za wynikające z błędnego oszacowania jego masy. Obecnie nie ma wątpliwości, że hipotetyczna dziewiąta planeta Układu Słonecznego, jeżeli w ogóle istnieje, to nie może krążyć bliżej niż 55 au od Słońca, bo zaburzałaby orbity ciał Pasa Kuipera.\nStatus planety.\nZ początkiem ostatniej dekady dwudziestego wieku odkrywano coraz więcej obiektów transneptunowych. Pierwszym takim obiektem, po Plutonie i jego satelicie, jest (15760) Albion. Postęp technologiczny umożliwił odkrywanie co roku dużej liczby takich obiektów, co nieuchronnie prowadziło do pytania: czy Pluton jest obiektem wyjątkowym, najmniejszą spośród planet, czy tylko największym z transneptunów?", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4722", "fragment_id": "172298/8", "subtitle": "", "title": "(134340) Pluton", "parentId": 4722.0, "start_index": 13608.0, "source": "wikipedia", "document_id": "172298", "score": 0.6223209500312805}, "uuid": "1be7f072-ee36-47b2-9fec-6e12c0c3a5b8"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obiektu astronomicznego. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nPlaneta – ciało niebieskie (obiekt astronomiczny) spełniające kilka kryteriów:\nPowyższa definicja pochodzi od Międzynarodowej Unii Astronomicznej; według niej w Układzie Słonecznym znanych jest 8 planet:\nZnaczenie tego terminu ewoluowało, przez co rachuba planet w Układzie Słonecznym zmieniała się; w 2006 roku oficjalnie uznano, że planetą nie jest Pluton, wcześniej zaliczany do tego grona.\nDo 26 marca 2025 roku \"Encyklopedia pozasłonecznych układów planetarnych\" stwierdzała istnienie 7437 planet pozasłonecznych.\nPlanety dzielone są na dwie kategorie: duże gazowe olbrzymy o małej gęstości oraz mniejsze planety skaliste.\nHistoria pojęcia.\nW starożytności terminem „planeta” określano siedem jasnych ciał: Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza, Saturna, a także Słońce i Księżyc, poruszających się na niebie względem gwiazd. W czasach nowożytnych, wraz z rozpowszechnieniem się poglądu heliocentrycznego, wykluczono z tego grona dwa ostatnie obiekty, natomiast naturę planety przypisano Ziemi, co łącznie dawało sześć planet. Nazwa pochodzi od gr. \"πλανήτες αστέρες\" ('gwiazdy błądzące' od czasownika \"πλανάω\" 'wędruję', łac. \"stellae erraticae\") nazywanych tak w przeciwieństwie do \"απλανείς αστέρες\" ('gwiazd stałych', łac. \"stellae fixae\", w obecnym pojęciu: gwiazd).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4451", "fragment_id": "171538/0", "subtitle": "", "title": "Planeta", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "171538", "parentId": 4451.0, "score": 0.413130521774292}, "uuid": "195ba4dc-21c3-4887-a59e-8f1bb086b5ac"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"featured-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\n Ta strona dotyczy planety. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Planeta infobox/styles.css\" /&gt;\nMerkury – najmniejsza i najbliższa Słońca planeta Układu Słonecznego. Jako planeta dolna znajduje się dla ziemskiego obserwatora zawsze blisko Słońca, dlatego jest trudna do obserwacji. Mimo to należy do planet widocznych gołym okiem i była znana już w starożytności. Merkurego dojrzeć można jedynie tuż przed wschodem lub tuż po zachodzie Słońca.\nUkształtowanie powierzchni Merkurego przypomina Księżyc: są na nim liczne kratery uderzeniowe i pozbawiony jest on atmosfery. Temperatura powierzchni waha się od −173 °C do 427 °C. W przeciwieństwie do Księżyca, planeta ma jednak duże żelazne jądro, generujące pole magnetyczne stukrotnie słabsze od ziemskiego. Rozmiar jądra sprawia, że Merkury ma jedną z największych gęstości spośród planet Układu Słonecznego (Ziemia ma nieznacznie większą gęstość). Merkury nie ma naturalnych satelitów.\nPierwsze udokumentowane obserwacje Merkurego sięgają pierwszego tysiąclecia p.n.e. Starożytni Grecy początkowo uważali, że są to dwa ciała niebieskie: pierwsze widzialne tylko przed wschodem Słońca (nazywali je Apollo), drugie widzialne tylko po zachodzie Słońca (nazywali je Hermesem). Starożytni Egipcjanie, Chaldejczycy oraz późniejsi astronomowie greccy wiedzieli, że Merkury widoczny o poranku i wieczorem jest tą samą planetą. Było to znane Egipcjanom już około 1150 roku p.n.e. Za sprawą szybkiego ruchu planety, powodowanego jej krótką orbitą, Rzymianie nadali planecie nazwę na cześć posłańca bogów i patrona handlarzy – Merkurego. Symbol astronomiczny planety to stylizowana wersja kaduceusza Hermesa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3699", "fragment_id": "168269/0", "subtitle": "", "title": "Merkury", "parentId": 3699.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168269", "score": 0.19766923785209656}, "uuid": "efd2255e-2f8a-47da-a7ef-6b10a57c633e"}, {"page_content": "Można spierać się, kiedy Układ Słoneczny został w pełni „odkryty”. Trzy XIX-wieczne odkrycia określiły jego naturę i miejsce we Wszechświecie. W 1838 Friedrich Bessel zmierzył paralaksę gwiazdową – zauważalne przesunięcie pozycji gwiazdy względem innych spowodowane przez ruch obiegowy Ziemi dookoła Słońca. Był to nie tylko pierwszy bezpośredni i eksperymentalny dowód heliocentryzmu, ale także okazało się po raz pierwszy, jak ogromna odległość dzieli Układ Słoneczny od innych gwiazd. W 1859 Robert Bunsen i Gustav Kirchhoff, używając dopiero co wynalezionego spektroskopu, zbadali spektralne właściwości Słońca i odkryli, że jest ono zbudowane z tych samych pierwiastków, które występują na Ziemi, ustanawiając po raz pierwszy „fizykalny pomost pomiędzy Ziemią a niebem”. Następnie Angelo Secchi porównał charakterystykę spektralną Słońca i innych gwiazd, i okazało się, że te charakterystyki są w zasadzie identyczne. Potwierdzenie faktu, że Słońce jest gwiazdą, pociągnęło za sobą spopularyzowanie hipotezy, że inne gwiazdy też mogą mieć własne systemy planetarne. Jednak na potwierdzenie trzeba było czekać jeszcze około 140 lat.\nWidoczne rozbieżności orbit planet zewnętrznych doprowadziły Percivala Lovella do wniosku, że za orbitą Neptuna musi istnieć jeszcze jakaś planeta – „Planeta X”. Po jego śmierci w Obserwatorium Lovella prowadzono poszukiwania, które w końcu doprowadziły Clyde Tombaugha do odkrycia Plutona w 1930 r. Okazało się jednak, że Pluton jest zbyt mały i jego odkrycie nie tłumaczy w pełni nieregularności orbit planet zewnętrznych. Podobnie jak Ceres, Pluton początkowo był uważany za planetę, ale po odkryciu innych ciał podobnego rozmiaru poza orbitą Neptuna, został w 2006 r. sklasyfikowany przez Międzynarodową Unię Astronomiczną jako planeta karłowata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6417", "fragment_id": "175228/26", "subtitle": "", "title": "Układ Słoneczny", "source": "wikipedia", "start_index": 40454.0, "document_id": "175228", "parentId": 6417.0, "score": 0.2269047200679779}, "uuid": "7dd6c77e-8c60-4314-a9ac-7b6cef145f0c"}, {"page_content": "W porównaniu z innymi planetami Układu Słonecznego o Merkurym wiadomo stosunkowo niewiele; ze względu na problemy natury technicznej zbadały go dotychczas tylko dwie sondy. Pierwsza z nich – Mariner 10 – w latach 1974–1975 trzykrotnie przeleciała obok Merkurego i wykonała mapy 45% powierzchni. Sonda MESSENGER w 2008 i 2009 roku dokonała trzech przelotów obok planety, po czym w latach 2011–2015 badała ją z orbity jako sztuczny satelita. Wystrzelona w 2018 roku sonda BepiColombo ma dotrzeć na orbitę wokół Merkurego w 2025 roku.\nStruktura wewnętrzna.\nMerkury jest jedną z czterech planet skalistych Układu Słonecznego. Pod względem wielkości jest to najmniejsza planeta Układu Słonecznego – jego średnica wynosi 4879 km. Merkury jest mniejszy (choć ma większą masę) niż największe naturalne satelity planet gazowych, Ganimedes i Tytan. Składa się on w 70% z metali, a w 30% z krzemianów. Gęstość Merkurego, która wynosi 5,427 g/cm³, jest drugą co do wielkości w Układzie Słonecznym i nieznacznie mniejsza od gęstości Ziemi wynoszącej 5,514 g/cm³. Nie uwzględniając efektu kompresji przez grawitację, gęstość planety wynosiłaby 5,3 g/cm³, a Ziemi – 4,4 g/cm³.\nDane o gęstości planety pozwalają dowiedzieć się więcej o jej strukturze wewnętrznej. Podczas gdy gęstość Ziemi wynika w dużej mierze z kompresji jej masy poprzez grawitację (szczególnie w jądrze), mniejsza masa sprawia, że warstwy wewnętrzne Merkurego są znacznie mniej skompresowane. Z powodu małej wielkości planety w stosunku do wysokiej gęstości musi ona mieć duże, bogate w żelazo jądro.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3699", "fragment_id": "168269/1", "subtitle": "", "title": "Merkury", "parentId": 3699.0, "start_index": 1745.0, "source": "wikipedia", "document_id": "168269", "score": 0.20732371509075165}, "uuid": "180f31fc-5da4-4ea7-94b9-ca89f8ea8212"}, {"page_content": "Od czasu odkrycia Urana i Neptuna podejrzewano, że jeszcze dalej mogą znajdować się inne, odleglejsze planety. Sprawę utrudniało to, że gdy Neptun wyłamał się z reguły Titiusa-Bodego, może się z niej wyłamać także kolejna, dziewiąta planeta, w związku z czym nie wiadomo było, jak daleko szukać hipotetycznej dziewiątej planety. Dowodem na jej istnienie miały być nienaturalne zaburzenia w orbitach Urana i Neptuna. Mimo długiego okresu bez odkrycia owej hipotetycznej planety, zwolennicy tej teorii nie poprzestawali w wysiłkach, gdyż sugerowano, że skoro wciąż nie odnaleźliśmy planety X, jest ona najprawdopodobniej bardzo daleko i bardzo masywna. Po latach poszukiwań udało się zwieńczyć je czasowym sukcesem – w 1930 roku amerykański astronom Clyde Tombaugh odkrył ciało niebieskie, które zdawało się pasować do oczekiwań. Nazwano je Plutonem i szumnie, podobnie jak w wypadku Ceres, włączono je do grona planet. Jednak nadchodzący wiek miał przynieść degradację Plutonowi – okazało się, że zaburzenia orbit Urana i Neptuna można wyjaśnić inaczej, a ciał podobnych do Plutona w owej sferze znajduje się również bardzo dużo, co zaowocowało skatalogowaniem drugiego pasa planetoid – Pasa Kuipera. W roku 2006 oficjalnie pozbawiono Plutona tytułu planety, w wyniku odkrycia większego od niego ciała w Pasie Kuipera – planety karłowatej Eris.\nNiektórzy naukowcy wciąż nie pogodzili się z takim rozwiązaniem sprawy i wciąż uparcie poszukują na peryferiach Układu ciała niebieskiego poza Pasem Kuipera, wystarczająco dużego, by można było je definitywnie nazwać planetą. Na obecny stan wiedzy, poszukiwania owe skończyły się fiaskiem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1134236", "fragment_id": "1373757/3", "subtitle": "", "title": "Hipotetyczne planety Układu Słonecznego", "document_id": "1373757", "start_index": 4314.0, "parentId": 1134236.0, "source": "wikipedia", "score": 0.31553971767425537}, "uuid": "1e8e5344-852e-40b0-bbb6-eeb515240a86"}, {"page_content": "W końcu obiekt nazwano od rzymskiego boga Plutona, a oznaczono go symbolem stworzonym z liter P i L na cześć Percivala Lowella, który wyznaczył dwa możliwe położenia tego obiektu, obserwując ruch Neptuna. Pomysłodawczynią nazwy była mieszkająca w Oksfordzie, 11-letnia wówczas Venetia Burney. Swoją propozycję nazwy tłumaczyła tym, że skoro znajduje się on bardzo daleko i panuje tam bardzo duży mróz, to niech przyjmie imię od rzymskiego boga zaświatów – Plutona. Profesor Herbert Hall Turner poinformował o pomyśle swych znajomych z amerykańskiego obserwatorium, którzy jednomyślnie przyjęli nazwę. Oficjalnie została ona zaakceptowana i ogłoszona 1 maja 1930.\n24 sierpnia 2006 roku decyzją Międzynarodowej Unii Astronomicznej, podjętą w Pradze, Plutonowi odebrano status planety a zaliczony został do grona nowej klasy obiektów – planet karłowatych. Jednocześnie Unia podjęła decyzję o uznaniu Plutona za prototyp plutoidów, nowej kategorii obiektów transneptunowych. Decyzja wzbudziła wiele kontrowersji wśród astronomów przyzwyczajonych do dawnej nomenklatury, szczególnie amerykańskich, którzy szczycili się odkryciem planety przez Amerykanina.\nDwa tygodnie później Minor Planet Center na Harvardzie, które kataloguje małe ciała Układu Słonecznego, nadało Plutonowi numer 134340 w katalogu planetoid, ignorując głosy, aby uhonorować planetę karłowatą, uważaną do 2006 roku za pełnoprawną planetę, okrągłym numerem (200000 lub 0).\nObserwacje.\nJasność Plutona obserwowanego z Ziemi oscyluje wokół 15,1m (maksymalnie 13,65m). Z tego powodu, aby go dostrzec, trzeba korzystać przynajmniej 30-centymetrowych teleskopów (12 cali). Dzięki swojej żółtawej barwie wygląda on wówczas jak słaba gwiazda. Jego średnica kątowa wynosi ok. 0,1 sekundy kątowej (min. 0,06, maks. 0,11).\nOkres synodyczny Plutona równy jest 366,73 dni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4722", "fragment_id": "172298/2", "subtitle": "", "title": "(134340) Pluton", "document_id": "172298", "start_index": 2830.0, "parentId": 4722.0, "source": "wikipedia", "score": 0.29664963483810425}, "uuid": "177d4bfb-60d6-492e-b4a8-2d6a6a6afe3d"}]}
{"id": "q_973", "question": "Nazwa którego tańca węgierskiego występuje w tytule słynnej operetki Imre Kalmana?", "answer": [{"page_content": "Czardasz (od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;csárda&lt;/&gt; – karczma wiejska) – taniec pochodzenia węgierskiego.\nPochodzi z Siedmiogrodu, w metrum dwudzielnym, w metrum 2/4, składający się z dwóch części: wolnej \"lassan\" i szybkiej \"friss\". Metrum jest parzyste 2/4. Czardasza cechują przyspieszenia, zmiany dynamiczne, rytmy punktowane, synkopy.\nStylizacje czardasza znajdują się w wielu operetkach Kálmána, Straussa, Lehára i innych. Do znanych stylizacji należy II Rapsodia węgierska F. Liszta oraz operetka Kálmána \"Księżniczka czardasza\", do najpopularniejszych należą \"Czardasz\" Vittorio Montiego i Taniec węgierski Nr 5 Johannesa Brahmsa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14071", "fragment_id": "174182/0", "subtitle": "", "title": "Czardasz", "parentId": 14071.0, "start_index": 0.0, "document_id": "174182", "source": "wikipedia", "score": 0.9819313883781433}, "uuid": "3de26fcd-3644-49f4-8fd3-58a9d1788d90"}, {"page_content": "Węgierska muzyka ludowa ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"hu\"&gt;magyar népzene&lt;/&gt;) – muzyka ludowa Węgrów. \nMa swoje korzenie w muzyce Azji, skąd przybyli ugrofińscy przodkowie narodu, oraz w muzyce podbitych przez nich plemion słowiańskich. Widoczne są w niej również wpływy muzyki cygańskiej oraz, w mniejszym stopniu, tureckiej. \nWśród badaczy węgierskiej muzyki ludowej największą rolę odegrali Béla Bartók i Zoltán Kodály. Obaj byli nie tylko etnografami, ale także kompozytorami, w związku z czym elementy zapożyczone z muzyki ludowej użyte w ich utworach trafić mogły do szerokich rzesz słuchaczy.\nCharakterystyczne dla węgierskiej muzyki ludowej są kapele cygańskie, natomiast obecnie jedną z jej najbardziej znanych wykonawczyń jest Márta Sebestyén.\nNarodowym tańcem węgierskim jest czardasz.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1806112", "fragment_id": "905093/0", "subtitle": "", "title": "Węgierska muzyka ludowa", "parentId": 1806112.0, "start_index": 0.0, "document_id": "905093", "source": "wikipedia", "score": 0.08465360105037689}, "uuid": "028f6ada-e7bb-486e-b645-281261a0b32b"}, {"page_content": "Tańce węgierskie ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;Ungarische Tänze&lt;/&gt;) – 21 melodii Johannesa Brahmsa opartych na węgierskich motywach ludowych. Jedynie tańce numer 11, 14 i 16 są całkowicie własnymi kompozycjami. Ich czas trwania waha się między jedną a czterema minutami, różnią się tonacją i tempem. Są to jedne z najbardziej znanych utworów Brahmsa. Każdy taniec został napisany pierwotnie na duet fortepianowy, następnie Brahms zaaranżował tańce 1 do 10 na fortepian solo. Napisał też aranżację na orkiestrę dla tańców numer 1, 3 i 10. Inni kompozytorzy, np. Antonín Dvořák, zaaranżowali pozostałe tańce na orkiestrę. Najbardziej znanym tańcem Brahmsa jest Taniec węgierski Nr 5 fis-moll (g-moll w wersji na orkiestrę).\nLista Tańców węgierskich.\nWiele podobieństw do tańców węgierskich wykazują skomponowane nieco później tańce słowiańskie Antonína Dvořáka.\nPosłuchaj.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1025715", "fragment_id": "1362249/0", "subtitle": "", "title": "Tańce węgierskie", "parentId": 1025715.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1362249", "source": "wikipedia", "score": 0.556770384311676}, "uuid": "a7d79108-96f4-4950-9885-f7b61eb5be5f"}, {"page_content": "Czardasz – muzyczna forma taneczna oparta na tańcu czardasz.\nTaniec narodowy Węgier, zwykle w formie pieśni dwuczęściowej. Pierwsza część wolna, druga to taniec właściwy w szybkim tempie. Metrum parzyste 2/4. Rytm synkopowany.\nZnane czardasze:\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17104", "fragment_id": "176857/0", "subtitle": "", "title": "Czardasz (muzyka)", "parentId": 17104.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "176857", "score": 0.1182662770152092}, "uuid": "a646ebcc-1458-4bc3-9dca-6622d1fb0780"}, {"page_content": "Targ na dziewczęta (węg. \"Leányvásár\") – operetka w trzech aktach węgierskiego kompozytora Victora Jacobiego. W czasie przedstawienia wykonano przypuszczalnie po raz pierwszy publicznie tango w Polsce.\nOpis.\nPremiera odbyła się 14 listopada 1911 w teatrze Király Színház (Teatr Królewski) w Budapeszcie. W Węgierskiej premierze grali Király Színházban, Fedák Sári, Rátkai Márton, Király Ernõ oraz Petráss Sári. Libretto napisali Miksa Bródy (Miklós) oraz Ferenc Martos. Szlagierem była piosenka „No de méltóságos úr...”. Premiera w Rosji odbyła się w Petersburgu w teatrze „Буфф” pod nazwą „Купленная жена” w 1912, a następnie była wystawiana pod nazwą „Ярмарка невест”.\nPremiera („The Marriage Market”) na Broadwayu odbyła się 22 września 1913 roku. Polska premiera odbyła się 28 października 1913 roku w Warszawie w Teatrze Nowości na ulicy Hipotecznej 8. Wersja hiszpańska Emilio G. de Castillo, 1916.\nPolski przekład Adolfa Kitschmana został wystawiony w Teatrze Nowości w opracowaniu i reżyserii Ludwika Śliwińskiego. Akt pierwszy odbywa się w Beggardale pod San Francisco, akt drugi na jachcie Mariposa, akt trzeci u adwokata w San Francisco. W akcie drugim taniec „Tango” było wykonane przez Lucynę Messal i Józefa Redo.\nByło to przypuszczalnie pierwsze publiczne wykonanie tanga w Polsce. W przeddzień premiery (28 października, 1913) w Kurierze Porannym napisano „Od jutra Messalka z Redem rozpoczną uczyć bawiącą się Warszawę, jak się tańczy taniec tango. Przychodzi on do nas z Paryża, jak wszystkie mody, o kwartał spóźniony... Oczywiście nic na tym nie straciliśmy. Jak mówią, tango dostał się [sic!] do Paryża z Argentyny...”", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2988430", "fragment_id": "1174712/0", "subtitle": "", "title": "Targ na dziewczęta", "parentId": 2988430.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1174712", "source": "wikipedia", "score": 0.21584978699684143}, "uuid": "c4e80458-5cbb-4af7-be8a-429c2c7a4e9e"}, {"page_content": "Manewry jesienne (węg.:\"Tatárajárás\"; niem.: \"Herbstmanöver\") – operetka Imre Kálmána w trzech aktach z 1907 roku. Premiera w języku węgierskim do libretta Karla von Bakonyiego miała miejsce w Budapeszcie w lutym 1908 roku. 20 stycznia 1909 roku wystawiono operetkę w Theater an der Wien w Wiedniu. Libretto zostało przerobione na język niemiecki przez Roberta Bodanzkyego.\n\"Manewry jesienne\" stanowią debiut operetkowy Kálmána. Przedstawiają historię zubożałego porucznika huzarów von Lörentyego, który podczas manewrów zostaje wraz z całym pułkiem zakwaterowany w okolicy zamku swoich przodków. Należy on obecnie do pięknej baronowej Rizy, w której Lörenty był niegdyś zakochany, i która dla pieniędzy poślubiła innego. Dumny porucznik odmawia przybycia na zamek, lecz zakochana w nim nadal wdowa bierze sprawy w swoje ręce i historia kończy się szczęśliwie. Premiera wiedeńska okazała się wielkim sukcesem kompozytora. Spektakl został wystawiony 265 razy w Wiedniu, a następnie gościł na wielu scenach europejskich. W Warszawie miał premierę 12 marca 1910 roku.\nHistoria utworu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2215643", "fragment_id": "453644/0", "subtitle": "", "title": "Manewry jesienne", "document_id": "453644", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2215643.0, "score": 0.7576757669448853}, "uuid": "36920509-7e57-46f0-9104-080869153a7c"}, {"page_content": "Księżniczka czardasza (niem. \"Die Csárdásfürstin\") – operetka Imre Kálmána w trzech aktach z 1915 roku. Premiera miała miejsce w Wiedniu 13 listopada 1915 roku. Libretto zostało napisane przez Leo Steina i Bélę Jenbacha.\nHistoria utworu.\nPo sukcesie debiutanckich \"Manewrów jesiennych\" (1909) i \"Króla skrzypków\" (1912) Kálmán mógł liczyć na współpracę z najwybitniejszymi librecistami wiedeńskimi. W 1914 roku Leo Stein i Béla Jenbach przedstawili mu libretto osnute wokół miłości syna arystokratycznej rodziny austriackiej zbliżonej do dworu cesarskiego do szansonistki z budapeszteńskiego teatrzyku. Pierwotnie utwór miał nosić tytuł \"Niech żyje miłość\". Kálmán pracował nad muzyką w Bad Ischl, w Willi Różanej, gdzie wcześniej bywali Meyerbeer, Brahms, Lehár. Pracę przerwał mu najpierw wybuch wojny, a później tragiczna śmierć brata Beli. Operetka miała premierę 13 listopada 1915 roku na scenie Johan-Strauss Theater. Była grana przez cały rok 1916 w sumie około 500 razy. Sukces wiedeński pociągnął za sobą tryumf na scenach europejskich, choć już głównie po wojnie: w 1917 roku w Warszawie, w 1921 – w Londynie, w 1930 – w Paryżu i w 1931 – w Berlinie. Operetka była pięciokrotnie filmowana: w 1921 roku w wersji niemej; w 1934 z Marthą Eggerth i Paulem Hörbigerem; w 1944 jako \"Sylva\"; w 1951 z Mariką Rökk w roli Sylvii i w 1971 w wersji telewizyjnej z Anną Moffo i René Kollo. W Polsce przed II wojną światową rolę Sylvii śpiewały Olga Orleńska (1917), Lucyna Messal (1920, 1926), Kazimiera Niewiarowska (1922) i Elna Gistedt (1923, 1938). Jako hrabia Boni występowali Józef Redo (1917) i Ludwik Sempoliński (1926), w roli Edwina – Bolesław Mierzejewski (1920).\nTreść.\nAkt I.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2209993", "fragment_id": "474847/0", "subtitle": "", "title": "Księżniczka czardasza", "parentId": 2209993.0, "start_index": 0.0, "document_id": "474847", "source": "wikipedia", "score": 0.18012414872646332}, "uuid": "6481f809-13f1-4306-9278-7e24accf9653"}, {"page_content": "Wraz z rozkwitem operetki pojawiła się plejada znakomitych wykonawców: Hubert Marischka, Betty Fischer, grający postaci buffo Ernst Tautenhayn i Fritz Werner wcielający się w rolę czarujących bonvivantów. Rozkwit operetki wiedeńskiej przyciągnął do stolicy Austro-Węgier również twórców z Węgier i Czech. W 1909 roku wielki sukces \"Manewrami jesiennymi\" odniósł debiutujący rok wcześniej tym utworem w Budapeszcie Imre Kálmán (1882-1953). W 1911 roku debiutował na scenach Wiednia Czech Oskar Nedbal (1874-1930). Trzy lata później znakomicie została przyjęta jego operetka \"Polska krew\". W 1912 roku wielkim powodzeniem cieszyła się \"Jej wysokość tańczy walca\" Leo Aschera, nastrojowa baśń miłosna dziejąca się na początku XIX wieku. Lata wojny osłabiły nieco rozmach produkcji muzycznej. W 1915 żywiołową muzyką operetki \"Na rozkaz cesarzowej\" podbił wiedeńską publiczność Bruno Granichstaedten. Jednak największe osiągnięcia tego okresu przypadły na rok następny. Były to: osnuty wokół postaci Roberta Schumanna \"Domek trzech dziewcząt\" Heinricha Berthégo i ewokująca węgierskie rytmy, rozgrywająca się w środowisku lekkoduchów początku wieku \"Księżniczka czardasza\" Kálmána. W tym samym 1916 roku znakomitą \"Różę Stambułu\" napisał też Leo Fall. Oscar Straus i Edmund Eysler zadowalali się produkcją obliczoną na zysk, a Lehár, który przez lata wojenne pisał niewiele powrócił w 1918 roku utrzymanym w węgierskich rytmach \"Skowronkiem\", odnosząc duży sukces u publiczności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2072996", "fragment_id": "410611/2", "subtitle": "", "title": "Operetka wiedeńska", "parentId": 2072996.0, "start_index": 3019.0, "document_id": "410611", "source": "wikipedia", "score": 0.5943068265914917}, "uuid": "9a192b53-c9d0-4116-9c5c-395796b4570c"}, {"page_content": "Szatańskie tango (węg. \"Sátántangó\") – węgierski czarno-biały dramat filmowy z 1994 roku w reżyserii Béli Tarra, będący adaptacją powieści László Krasznahorkaia pod tym samym tytułem.\nFilm, według opinii krytyki, wyznaczył nowe granice języka kina, stając się dziełem-inspiracją dla wielu reżyserów, m.in. Gusa Van Santa. Ponad siedmiogodzinna, czarno-biała epopeja siłę swego oddziaływania zawdzięcza przede wszystkim długim, hipnotycznym ujęciom (film składa się z zaledwie 39 scen) oraz cyklicznej strukturze wyznaczanej powracającym motywem tańca – tytułowego szatańskiego tanga.\nObsada.\ni inni.\nFabuła.\nNiewielka, odległa od miasta wioska na Wielkiej Nizinie Węgierskiej, schyłek ery komunistycznej. Mieszkańcy wioski – pracownicy podupadłej spółdzielni rolniczej – tkwią w marazmie, bez perspektyw na lepsze życie. Ich bieda materialna towarzyszy pustce duchowej i degradacji moralnej. Jednak bohaterowie filmu czekają na jakiś znak, na nadejście Wybawiciela, który pozwoli im rozpocząć nowe życie.\nGłosy krytyków.\nO filmie Tarra pisano:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Koronne przedsięwzięcie wielkiego indywidualisty końca wieku, tworzącego hipnotyczne, alegoryczne filmy bez skrótów narracyjnych (...). W tej wizji dantejskiego labiryntu piekła na ziemi, z ludźmi wirującymi w zamkniętej pętli czasu w kręgu złudnych nadziei, Irimiás jest wodzirejem krainy bez Boga, gdzie nie ma już dzwonnic. Tarr wyraźnie unika dopowiedzeń – może z wyjątkiem jednej sceny, gdy zdjęty chwilowym lękiem złoczyńca pada na kolana przed zrujnowanym kościołem, miejscem śmierci Estike – lecz metafizyczny wymiar jego dzieła jest oczywisty, a Irimiása uznać można za jedną z najlepszych współczesnych personifikacji szatana.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3227461", "fragment_id": "156854/0", "subtitle": "", "title": "Szatańskie tango (film)", "document_id": "156854", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3227461.0, "score": 0.1632709503173828}, "uuid": "361c4874-d6fd-4f17-b50c-d71d6f865690"}, {"page_content": "Emmerich (Imre) Kálmán (ur. 24 października 1882 w Siófoku jako Imre Koppstein, zm. 30 października 1953 w Paryżu) – węgierski kompozytor operetkowy. Najwybitniejszy obok Lehára przedstawiciel II operetki wiedeńskiej.\nŻycie.\nMłodość.\nImre Kálmán urodził się 24 października 1882 roku w Siófoku nad Balatonem. Był synem żydowskiego kupca zbożem Karla Koppsteina i jego żony, Pauli z domu Singer. Kupiecka firma ojca po okresie rozkwitu upadła pod koniec XIX wieku. Domy i fabryki trzeba było sprzedać i cała rodzina przeniosła się do Budapesztu. Kálmán ukończył słynne budapeszteńskie Fasori Gimnázium. W latach gimnazjalnych chcąc zdobyć pieniądze na naukę gry na fortepianie, udzielał korepetycji z łaciny i greki, nocą zaś adresował koperty dla domu handlowego, otrzymując za tysiąc kopert jedną koronę. Marzył by zostać pianistą wirtuozem. Marzeniom położyła kres choroba prawej ręki. Wspominał później: \"Gamy, ćwiczenia, inwencje Bacha, łatwiejsze utwory Chopina, sonaty Beethovena – i mój ideał, Robert Schumann. Całymi dniami przesiadywałem przy fortepianie... nagle poczułem ból ręki... czekałem przez pewien czas, próżno żywiąc nadzieję, gdyż każda kolejna próba przynosiła gorzkie rozczarowanie. Terapia gorącym powietrzem, kąpiele, galwanizacje, wzmacniające preparaty; ale polepszenie nie przychodziło; tak skończyła się moja kariera pianisty – byłem ściągniętym z obłoków, bardzo poważnym i bardzo smutnym człowiekiem\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=303782", "fragment_id": "1432386/0", "subtitle": "", "title": "Imre Kálmán", "document_id": "1432386", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 303782.0, "score": 0.5203454494476318}, "uuid": "c4f26a75-b216-4828-ab8b-417a596afe0a"}]}
{"id": "q_974", "question": "Nazwa którego języka programowania pochodzi od nazwiska znanego francuskiego uczonego?", "answer": [{"page_content": "Blaise Pascal, wym. [], pol. Błażej Pascal (ur. 19 czerwca 1623 w Clermont-Ferrand, zm. 19 sierpnia 1662 w Paryżu) – francuski intelektualista: matematyk, fizyk, inżynier-wynalazca, filozof, teolog i literat.\nPoczątkowo był przede wszystkim matematykiem, współtworzącym dwie nowe dyscypliny: geometrię rzutową i probabilistykę. Pionierskie prace Pascala, Fermata i Huygensa w tej drugiej dziedzinie wywarły wpływ na nowożytną ekonomię i inne nauki społeczne. Pascal jest też znany m.in. z twierdzenia Pascala w geometrii płaskiej oraz trójkąta Pascala.\nW fizyce zajmował się głównie mechaniką płynów, zwłaszcza statyką płynów – hydrostatyką i aerostatyką. Został upamiętniony nazwami prawa Pascala oraz jednostki ciśnienia w układzie SI: paskala (Pa). Sprecyzował pojęcia ciśnienia i próżni, uogólniając prace Torricellego. W swoich opracowaniach bronił metody naukowej.\nJako inżynier wynalazł strzykawkę, prasę hydrauliczną, rodzaj ruletki i jeden z pierwszych kalkulatorów mechanicznych – sumator zwany pascaliną, jeszcze przed ławą liczącą Leibniza. Być może dzięki temu w latach 70. XX wieku Pascala upamiętniono nazwą języka programowania.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=679", "fragment_id": "181383/0", "subtitle": "", "title": "Blaise Pascal", "parentId": 679.0, "start_index": 0.0, "document_id": "181383", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "df10ed93-9cb7-481f-9d8c-ed903de9cdb8"}, {"page_content": "Dis – ezoteryczny język programowania, stworzony przez Bena Olmsteada w 1998 roku, przy okazji tworzenia uważanego za najtrudniejszy język programowania języka Malbolge. Nazwa języka pochodzi od nazwy miasta Dis (znajdującego się w szóstym z dziewięciu kręgów piekieł) z \"Boskiej komedii\" Dantego.\nHello world.\nProgram mający za zadanie wypisać \"Hello, World!\".\n&gt;*&gt;||*&gt;_|*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*{_&gt;*&gt;_|*&gt;||*__&gt;*&gt;||*&gt;||*__&gt;*__&gt;*__&gt;*&gt;_|*&gt;\n__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*{{&gt;*&gt;||*&gt;_|*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*{_&gt;*&gt;_|*&gt;||*__&gt;\n&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*__&gt;*{_&gt;*&gt;|_*&gt;||*&gt;_|*__&gt;*&gt;||*&gt;_|*__&gt;*__&gt;*&gt;_|*&gt;||*__&gt;*__&gt;*__&gt;*_", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4662841", "fragment_id": "748992/0", "subtitle": "", "title": "Dis (język programowania)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4662841.0, "document_id": "748992", "score": 0.4440351128578186}, "uuid": "74d7b9ba-9844-4de4-a47d-aab2002417d8"}, {"page_content": "Malbolge – ezoteryczny język programowania.\nJest to prawdopodobnie najtrudniejszy istniejący język programowania. Istniejące w nim instrukcje do wykonania nie są zapisywane wprost. Powstają one dopiero po odpowiednim przekształceniu źródła poprzez wykonanie odpowiednich operacji arytmetyczno-logicznych na kodach ASCII znaków z tego źródła, gdzie istnieją również zależności od pozycji, na której umieszczono znak. Najbardziej złożonym programem napisanym w tym języku jest Interpreter Lispa.\nNazwa języka pochodzi od nazwy 8. kręgu piekła z \"Boskiej komedii\" Dantego, w obecnych wersjach jako Malebolge, w oryginale Dantego natomiast Malbolge.\nW trakcie rozwijania swojego pomysłu autor stworzył właściwie dwa języki, jeden z nich to obecny Malbolge, drugim jest nieco łatwiejszy język programowania Dis, którego nazwa pochodzi od miasta w szóstym kręgu piekła w \"Boskiej komedii\".\nHello World.\nPonieważ Malbolge jest językiem zbyt trudnym dla człowieka, do napisania tego prostego programu wykorzystano algorytm genetyczny.\n (=&lt;`:9876Z4321UT.-Q+*)M'&amp;%$H\"!~}|Bzy?=|{z]KwZY44Eq0/{mlk**\n hKs_dG5[m_BA{?-Y;;Vb'rR5431M}/.zHGwEDCBA@98\\6543W10/.R,+O&lt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=193368", "fragment_id": "19828/0", "subtitle": "", "title": "Malbolge", "document_id": "19828", "start_index": 0.0, "parentId": 193368.0, "source": "wikipedia", "score": 0.48464012145996094}, "uuid": "15de26ae-f858-47cb-bd14-a0a73f2952f8"}, {"page_content": "Erlang zajął się problemem ruchu w sieciach telefonicznych stosując teorię rachunku prawdopodobieństwa. W 1909 opublikował pierwszą pracę, w której udowodnił, że połączenia telefoniczne o charakterze losowym podlegają rozkładowi Poissona. W najważniejszej swojej publikacji, napisanej w roku 1917, przedstawił wzory na prawdopodobieństwo blokady połączenia w centralach telefonicznych, znane jako model Erlanga. Jego publikacje tłumaczono na języki angielski, francuski i niemiecki. Ze względu na zwięzły styl pisania, prace Erlanga były trudne do zrozumienia dla osób nie będących specjalistami. Jeden z pracowników amerykańskiego Bell Telephone Laboratories nauczył się języka duńskiego, aby móc je czytać w oryginale. \nOd nazwiska Erlanga pochodzi nazwa jednostki natężenia ruchu telekomunikacyjnego oraz nazwa języka programowania.\nErlang miał szeroki zakres zainteresowań, do których zaliczały się historia, filozofia i poezja. Zgromadził bogaty księgozbiór, związany głównie z przedmiotami swoich studiów. Był również specjalistą od tablic matematycznych zawierających wartości znanych funkcji, opracował nawet własną metodę ich obliczania. Erlang nigdy się nie ożenił, poświęcając swój czas pracy i nauce. Ciężka praca odbiła się na jego zdrowiu. W styczniu 1929 trafił do szpitala na operację, po której zmarł po kilku dniach.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=122909", "fragment_id": "12296/1", "subtitle": "", "title": "Agner Krarup Erlang", "parentId": 122909.0, "start_index": 1811.0, "source": "wikipedia", "document_id": "12296", "score": 0.5}, "uuid": "c1954ed6-41c6-401c-84b6-a1076e174d1e"}, {"page_content": "CLU – język programowania stworzony przez Barbarę Liskov w MIT w Laboratorium Nauk Komputerowych przy wsparciu ze strony National Science Foundation i DARPA. Język powstawał w latach 1972–1975. Nazwa pochodzi od pierwszych liter słowa \"cluster\".\nCLU był pierwszym zaimplementowanym językiem programowania wprowadzającym abstrakcyjne typy danych i iteratory.[]", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25839", "fragment_id": "187991/0", "subtitle": "", "title": "CLU", "document_id": "187991", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25839.0, "score": 0.3629146218299866}, "uuid": "84e0f015-b8eb-454b-9b49-5369dda13039"}, {"page_content": "Piet – ezoteryczny język programowania opracowany przez Davida Morgan-Mara. Nazwa języka pochodzi od holenderskiego malarza Pieta Mondriana. Pierwotnie zaplanowana nazwa Mondrian okazała się już zajęta. \nProgramy tworzone w Piet to bitmapy, które wyglądem przypominają abstrakcyjne obrazy. Kompilacji towarzyszy kursor, który porusza się po obrazie „przeskakując” z jednego obszaru o jednolitej barwie na kolejne. Procedury są wykonywane wówczas, gdy kursor opuszcza dany obszar. \nPiet używa standardowo 20 kolorów. 18 z nich uporządkowano według jasności i odcienia (3 stopnie jasności i 6 stopni odcienia). Kolory biały i czarny nie są uporządkowane według powyższych zasad. Wszystkim 20 kolorom przypisano konkretne działania. Kiedy kursor przemieszcza się z jednego obszaru o danej barwie do kolejnego obszaru o innej barwie, zmiana stopnia jasności i barwy wywołuje procedurę odpowiadającą stopniom zmiany. Kursor nie może się przemieścić na obszar o kolorze czarnym. Jeśli kursor napotka taki obszar, następuje zmiana kierunku poruszania się kursora. Gdy kursor wyczerpie wszystkie możliwe opcje zmiany kierunku, program kończy swoje działanie. Obszar poza krawędziami bitmapy także jest traktowany jako czarny. Pola białe nie wywołują żadnych procedur, zezwalają natomiast kursorowi na poruszanie się po swoim obszarze. Zachowanie na polach o innej barwie niż 20 standardowych pozostawiono do decyzji kompilującego. \nZmienne są przechowywane w pamięci na pojedynczym stosie jako liczby całkowite ze znakiem. Większość zdefiniowanych procedur obejmuje operację na tym stosie, a także dane wejściowe/wyjściowe i zasady poruszania się kursora kompilacyjnego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2263970", "fragment_id": "455192/0", "subtitle": "", "title": "Piet", "document_id": "455192", "start_index": 0.0, "parentId": 2263970.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12276551127433777}, "uuid": "ac20d97e-45a2-43f4-96f0-6490abeb6079"}, {"page_content": "Ada – strukturalny, kompilowany, imperatywny, statycznie typowany i obiektowy język programowania opracowany przez Jean Ichbiaha i zespół z CII Honeywell Bull w latach 70. XX wieku. Język ten wygrał konkurs zorganizowany przez Departament Obrony USA (\"U.S. Department of Defense\" – DoD), pokonując 19 innych projektów. Nazwa języka, nadana przez DoD, pochodzi od imienia lady Augusty Ady Lovelace.\nHistoria.\nW latach 70. departament obrony USA dostrzegł problem polegający na wykorzystywaniu dużej liczby różnych języków programowania używanych do implementacji wewnętrznych projektów informatycznych dla systemów wbudowanych. Wiele z nich było już przestarzałych lub mocno związanych ze sprzętem, a żaden z nich nie wspierał bezpiecznego programowania modułowego. W 1975 roku została powołana grupa robocza High Order Language Working Group (HOLWG), której zadaniem była redukcja liczby używanych narzędzi lub zaprojektowanie nowego języka programowania, który spełniałby wymagania wszystkich dotychczas realizowanych projektów. Efektem działań grupy był język Ada, a liczba używanych języków spadła z ponad 450 w roku 1983 do 37 w 1996.\nGrupa robocza HOLWG rozpoczęła prace od wydania Wymagań językowych Steelmana (ang. \"Steelman Language Requirements\"), serii dokumentów opisujących założenia, które poszczególne języki programowania powinny spełniać. Następnie dokonano formalnej weryfikacji wielu istniejących języków, lecz w 1977 stwierdzono, że każdy z nich posiada w świetle tych dokumentów poważne mankamenty, które go eliminują. Wobec tego ogłoszony został konkurs na stworzenie nowego języka. Do startu zaproszono cztery zespoły, którym nadano oznaczenia kolorystyczne:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=100534", "fragment_id": "647784/0", "subtitle": "", "title": "Ada (język programowania)", "document_id": "647784", "start_index": 0.0, "parentId": 100534.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1586860567331314}, "uuid": "c54af608-552f-4922-b093-152a3244a030"}, {"page_content": "Pascal – język programowania wysokiego poziomu opracowany przez Niklausa Wirtha w 1970 roku. \nHistoria.\nPascal jako język programowania pojawił się stosunkowo późno (Fortran, Cobol i IBM PL/I pojawiły się we wczesnych latach sześćdziesiątych XX wieku). Niklaus Wirth zaczął tworzyć Pascala w 1968, kiedy to powstał podręcznik. Pierwszy kompilator napisany w Pascalu, który miał być ręcznie skompilowany do Fortrana, okazał się porażką, druga próba się powiodła, językiem docelowym został język Scallop. Pascal został opublikowany w 1970, kiedy to został użyty w kursach na Politechnice Federalnej w Zurychu. Korzenie języka sięgają linii języków programowania Algol-60 i Algol-W. W przeciwieństwie do języka C, który został stworzony jako język programowania wysokiego poziomu, ale zapewniający ciągle dostęp niskopoziomowy jak języki asemblera, Pascal został stworzony przede wszystkim jako język do tworzenia strukturalnych aplikacji. Pierwszy opis języka Wirth zawarł w \"The programming language Pascal\", Acta Informatica 1/1971, a kolejny, poprawiony w \"The programming language Pascal (Revised Report)\", Bericht der Fachrgruppe Computer – Wissenschaften 5/1972. Pierwszym podręcznikiem języka Pascal była pozycja Jensen, Wirth, \"Pascal, User Manual and Report\" 1974. W 1977 Wirth zarzucił pracę nad Pascalem na rzecz języka Modula. W 1982 pojawił się ISO Pascal. Mniej więcej w tym samym czasie pojawił się Compas Pascal stworzony przez Andersa Hejlsberga. Później produkt ten został przebudowany i przemianowany na PolyPascal przez firmę PolyData A/S (początkowo firma ta należała do Hejlsberga, który sprzedał ją później Borlandowi). W listopadzie 1983 pojawił się Turbo Pascal firmy Borland, który do 1987 osiągnął wersję 4. Turbo Pascal jako środowisko programistyczne wyróżniał się wówczas na tle konkurencji szybkością kompilacji i uruchomienia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4479", "fragment_id": "171549/0", "subtitle": "", "title": "Pascal (język programowania)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "171549", "parentId": 4479.0, "score": 0.4181555211544037}, "uuid": "87f3847d-9900-4ea6-9482-6f5247779340"}, {"page_content": "Programista komputerowy, programista, deweloper, potocznie koder ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;computer programmer&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;programmer&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;software developer&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;coder&lt;/&gt;) – osoba pisząca programy komputerowe w języku programowania. Feminatyw dla słowa programista to programistka. Rynek programistów jest zdominowany przez mężczyzn, a kobiety według różnych badań stanowią 15–18%.\nWiększość programistów zna co najmniej kilka języków programowania (np. C, C++, C#, Java, Python), lecz specjalizuje się tylko w jednym z nich. Programiści często specjalizują się w rodzaju pisanych przez siebie aplikacji (np. webowe, mobilne). Nazwa głównego języka jest często dodawana do nazwy stanowiska, np. \"programista C++\", aby podkreślić specjalizację. Programista jest jednym z zawodów informatycznych.\nMianem programistów potocznie określa się projektantów oprogramowania, inżynierów oprogramowania, analityków systemów, czy też projektantów stron internetowych (webmasterów). Jest to jednak pewne uproszczenie, ponieważ zawody te wymagają wielu innych umiejętności, oprócz samego programowania. O ile podział ten jest dobrze zarysowany za granicą, w Polsce panuje większa swoboda w wyborze nazw zawodu.\nMiędzynarodowy Dzień Programisty jest obchodzony 13 września, a w roku przestępnym 12 września.\nHistoria.\nZa pierwszą programistkę w historii wielu uważa Adę Lovelace. W październiku 1842 roku jako pierwsza opublikowała ona algorytm w formie instrukcji przeznaczonych do wykonania na komputerze, którym miała być maszyna analityczna budowana w tym czasie przez jej przyjaciela, Charlesa Babbage’a. Ponieważ projekt nie został ukończony, nigdy nie zweryfikowano działania programu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4599", "fragment_id": "172212/0", "subtitle": "", "title": "Programista", "document_id": "172212", "start_index": 0.0, "parentId": 4599.0, "source": "wikipedia", "score": 0.419480562210083}, "uuid": "c4aeb9a5-db4c-4004-9e5c-06d90a626023"}, {"page_content": "Zobacz też: Python (zwierzęta), Pyton.\nPython – język programowania wysokiego poziomu ogólnego przeznaczenia. Posiada rozbudowany pakiet bibliotek standardowych, którego ideą przewodnią jest czytelność i klarowność kodu źródłowego. Jego składnia cechuje się przejrzystością i zwięzłością.\nPython wspiera różne paradygmaty programowania: obiektowy, imperatywny oraz w mniejszym stopniu funkcyjny. Posiada w pełni dynamiczny system typów i automatyczne zarządzanie pamięcią, będąc w tym podobnym do języków Perl, Ruby, Scheme czy Tcl. Podobnie jak inne języki dynamiczne jest często używany jako język skryptowy. Interpretery Pythona są dostępne na wiele systemów operacyjnych.\nPython rozwijany jest jako projekt Open Source zarządzany przez Python Software Foundation, która jest organizacją non-profit. Standardową implementacją języka jest CPython (napisany w C), ale istnieją też inne, np. Jython (napisany w Javie), CLPython napisany w Common Lisp, IronPython (na platformę .NET) i PyPy (napisany w Pythonie, zob. bootstrap).\nRozwój języka.\nPythona stworzył we wczesnych latach 90. Guido van Rossum – jako następcę języka ABC, stworzonego w Centrum voor Wiskunde en Informatica (CWI – Centrum Matematyki i Informatyki w Amsterdamie). Van Rossum jest głównym twórcą Pythona, choć spory wkład w jego rozwój pochodzi od innych osób. Z racji kluczowej roli, jaką van Rossum pełnił przy podejmowaniu ważnych decyzji projektowych, często określano go przydomkiem „Benevolent Dictator for Life” (BDFL).\nNazwa języka nie pochodzi od zwierzęcia, lecz od serialu komediowego emitowanego w latach siedemdziesiątych przez BBC – „Monty Python’s Flying Circus” (Latający cyrk Monty Pythona). Projektant, będąc fanem serialu i poszukując nazwy krótkiej, unikalnej i nieco tajemniczej, uznał tę za świetną.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4548", "fragment_id": "171591/0", "subtitle": "", "title": "Python", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "parentId": 4548.0, "document_id": "171591", "score": 0.2449164092540741}, "uuid": "20be48a0-0836-4de4-b9d2-db3ee8d8749f"}]}
{"id": "q_975", "question": "Na jakiej nawierzchni rozgrywany jest turniej tenisowy na kortach Wimbledonu?", "answer": [{"page_content": "Wśród kobiet najwięcej, 9 razy Wimbledon wygrała Martina Navrátilová (1978, 1979, 1982–1987, 1990), 8 razy Wimbledon wygrała Amerykanka Helen Wills Moody (1927–1930, 1932, 1933, 1935, 1938).\nRekordy tenisistów XIX i początków XX wieku pomniejsza fakt, że korzystali z regulaminu obowiązującego do 1922 r., gwarantującego obronę tytułu mistrza Wimbledonu bez konieczności przebijania się przez turniej zasadniczy, tj. \"challenge round\".\nW 2012 roku korty Wimbledonu były areną zmagań tenisistów podczas XXX Letnich Igrzysk Olimpijskich, które rozpoczęły się trzy tygodnie po Wimbledonie.\n136. edycja turnieju w Wimbledonie rozpoczęła się tradycyjnie w poniedziałek, 3 lipca 2023, 146 lat od pierwszych zawodów.\nW 2022 roku Wimbledon obchodził stulecie swojego „Kortu Centralnego” (Centre Court). Jego nazwa wywodzi się od lokalizacji głównego kortu w pierwotnej siedzibie All England Croquet Club przy Worple Road – główny kort znajdował się w centrum wszystkich pozostałych. Nazwa została zachowana, gdy klub przeniósł się do obecnej lokalizacji przy Church Road w 1922 roku.\nKorty.\nNawierzchnia kortów to od 2001 roku rodzaj trawy o nazwie życica trwała (\"Lolium perenne\", perennial ryegrass). To, jak piłka się odbija, w dużej mierze zależy jednak od gleby, a nie od trawy. Gleba musi być twarda i sucha, aby w ciągu 13 dni gry nie dochodziło do uszkodzeń podłoża kortu. Aby uzyskać wymaganą jakość powierzchni o równomiernej konsystencji i twardości, korty są rolowane jednotonowym walcem i przykrywane, aby były suche i twarde. W tym celu przeprowadzane są regularne pomiary. Podczas Mistrzostw trawa ma wysokość 8 mm i jest koszona codziennie.\nWimbledon jest w tej chwili jedynym turniejem wielkoszlemowym, rozgrywanym na trawie. W przeszłości nawierzchnię trawiastą posiadały również inne turnieje wielkoszlemowe: French Open do 1928 r., US Open do 1975 r., a Australian Open do 1988 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72564", "fragment_id": "649541/1", "subtitle": "", "title": "Wimbledon", "source": "wikipedia", "start_index": 1871.0, "document_id": "649541", "parentId": 72564.0, "score": 0.3940981328487396}, "uuid": "611f0c7b-275e-4fd1-9fe1-adcb1a18ff77"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy turnieju tenisowego. Zobacz też: Wimbledon – ujednoznacznienie.\nWimbledon – tenisowy turniej zaliczany do turniejów Wielkiego Szlema. Rozgrywany jest on od 1877 roku jako mistrzostwa Anglii. Jest to najstarszy turniej tenisowy na świecie – The Championships. Rozgrywany jest w jednej z 32 dzielnic Wielkiego Londynu – Wimbledon (w gminie London Borough of Merton), położonej na południowy zachód od centrum miasta. Na tamtejszych kortach trawiastych All England Lawn Tennis and Croquet Club (AELTC) odbywa się co roku, na przełomie czerwca i lipca. Uznawany jest za nieoficjalne mistrzostwa świata na kortach trawiastych.\nHistoria.\nPierwszy turniej tenisowy w historii odbył się na kortach Wimbledonu 9 lipca 1874, lecz nie były to jeszcze mistrzostwa Anglii.\nPierwszy turniej wimbledoński, już wtedy zakłócony deszczem, odbył się w 1877 roku. Były to tylko rozgrywki singla mężczyzn. Zakończył się w dniu 19 lipca na trawiastym korcie, już pod nową nazwą klubu, All England Croquet and Lawn Tennis Club, przy Worple Road.\nW 1884 roku program poszerzono o rozgrywki singla pań i debla panów. Debel kobiet i gra mieszana po raz pierwszy odbyły się w 1913 roku. Aż do nastania ery open w 1968 roku, podobnie do pozostałych turniejów wielkoszlemowych, w Wimbledonie mogli uczestniczyć wyłącznie amatorzy. Ostatnim brytyjskim triumfatorem był Andy Murray w 2016 roku, a triumfatorką – Virginia Wade w 1977 roku.\nNa długiej liście triumfatorów Wimbledonu, zapoczątkowanej nazwiskiem Gore’a, widnieją znacznie sławniejsi od niego gracze, którzy potrafili wygrywać ten turniej „seriami”. Najwięcej razy Wimbledon wygrywał Szwajcar Roger Federer 8 razy (2003–2007, 2009, 2012, 2017), 7 razy zrobili to Anglik William Renshaw (1881–1886 i 1889), Amerykanin Pete Sampras (1993–1995, 1997–2000) oraz Serb Novak Đoković (2011, 2014, 2015, 2018, 2019, 2021, 2022).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72564", "fragment_id": "649541/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon", "document_id": "649541", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 72564.0, "score": 0.5411168336868286}, "uuid": "2a3f093f-227e-4b48-ba6b-7cdbdf074f23"}, {"page_content": "Dwa główne korty Wimbledonu – kort centralny i kort nr 1 – są używane tylko podczas tego turnieju. Na pozostałych siedemnastu są rozgrywane także inne imprezy londyńskiego All England Lawn Tennis and Croquet Club.\nW 1922 roku lokalizacja turnieju wimbledońskiego uległa zmianie – został on przeniesiony z Worple Road na Church Road w obrębie tej samej dzielnicy. Za budowę głównego kortu odpowiedzialny był Stanley Peach. Pierwszy mecz na nowym obiekcie rozegrany został 26 czerwca 1922. Powstały wtedy kort centralny mieści prawie 14 tysięcy miejsc. Ze względu na częste opady deszczu podczas turnieju, zbudowano nad nim zasuwany dach, który został ukończony w 2009 roku. Kort centralny jest miejscem rozgrywania wszystkich półfinałów oraz finałów. We wcześniejszych fazach odbywa się na nim wiele pojedynków z udziałem najwyżej rozstawionych zawodników.\nDrugim pod względem ważności kortem jest kort nr 1. W obecnej formie istnieje on od 1997 r., kiedy zastąpił swego zbyt małego poprzednika. Pojemność nowego kortu, to około 11 000 miejsc.\nKort nr 2, o pojemności 3000 miejsc jest nazywany „cmentarzem mistrzów” (\"Graveyard of Champions\"). Nazwa ta wzięła się z tego, że wielu faworytów (m.in. John McEnroe, Pete Sampras czy siostry Williams) odpadało tu niespodziewanie we wczesnych rundach turnieju.\nTradycje.\nTradycyjnymi barwami Wimbledonu są ciemnozielony i fioletowy. W tych też kolorach są logo turnieju, a nawet ręczniki używane przez zawodników. Do 2005 r. ubrania w tej kolorystyce były noszone przez sędziów i dzieci do podawania piłek, jednak obecnie stroje te zastąpiły granatowe ubiory z kolekcji Ralpha Laurena. Tenisiści grający na Wimbledonie zobowiązani są występować w białych kostiumach – jest to jedyne tego typu ograniczenie w całym cyklu rozgrywkowym.\nTruskawki z bitą śmietaną są tradycyjnie spożywane przez widzów Wimbledonu i stały się synonimem tego turnieju. Co roku zużywa się ponad 38 ton truskawek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=72564", "fragment_id": "649541/2", "subtitle": "", "title": "Wimbledon", "document_id": "649541", "start_index": 3767.0, "parentId": 72564.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "ab647bff-feb6-4575-9be0-15c7d93b18b9"}, {"page_content": "Wimbledon 2021 – trzeci w sezonie tenisowy turniej wielkoszlemowy, który odbywał się w dniach 28 czerwca–11 lipca, tradycyjnie na trawiastych kortach All England Lawn Tennis and Croquet Club w London Borough of Merton – dzielnicy brytyjskiego Londynu. Była to 134. edycja rozgrywek. Pula nagród wynosiła 35 016 000 funtów szterlingów.\nZ powodu pandemii COVID-19 zawody w 2020 roku zostały odwołane, co wydarzyło się po raz pierwszy od 1945 roku.\nObrońcą tytułu w grze pojedynczej mężczyzn był pięciokrotny zwycięzca turnieju, Novak Đoković. Simona Halep, zdobywczyni trofeum w grze pojedynczej kobiet sprzed dwóch lat, z powodu kontuzji nie broniła tytułu w grze pojedynczej kobiet.\nW grze pojedynczej mężczyzn Novak Đoković obronił trofeum, pokonując w finale 6:7(4), 6:4, 6:4, 6:3 Matteo Berrettiniego. W grze pojedynczej kobiet Ashleigh Barty triumfowała nad Karolíną Plíškovą, uzyskując w meczu finałowym wynik 6:3, 6:7(4), 6:3. W deblu mężczyzn tytuł zdobyli Nikola Mektić i Mate Pavić, którzy triumfowali w finale 6:4, 7:6(5), 2:6, 7:5 nad parą Marcel Granollers–Horacio Zeballos. W grze podwójnej kobiet tytuł sprzed dwóch lat obroniła Hsieh Su-wei, która razem z Elise Mertens w finale pokonała Wieronikę Kudiermietową i Jelenę Wiesninę 3:6, 7:5, 9:7. W grze mieszanej Desirae Krawczyk oraz Neal Skupski pokonali w meczu o mistrzostwo Harriet Dart wraz z Joem Salisburym 6:2, 7:6(1).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5106677", "fragment_id": "1093040/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon 2021", "document_id": "1093040", "start_index": 0.0, "parentId": 5106677.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07845491170883179}, "uuid": "9b5805ee-b31b-461f-bd76-d58c8110b0fd"}, {"page_content": "Wimbledon 2018 – trzeci w sezonie tenisowy turniej wielkoszlemowy, który odbył się w dniach 2–15 lipca, tradycyjnie na trawiastych kortach All England Lawn Tennis and Croquet Club w London Borough of Merton – dzielnicy brytyjskiego Londynu. Była to 132. edycja rozgrywek.\nTurnieje seniorskie.\nGra pojedyncza mężczyzn.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra pojedyncza mężczyzn).\"\nGra pojedyncza kobiet.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra pojedyncza kobiet).\"\nGra podwójna mężczyzn.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna mężczyzn).\"\nGra podwójna kobiet.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna kobiet).\"\nGra mieszana.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra mieszana).\"\nTurnieje juniorskie.\nGra pojedyncza chłopców.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra pojedyncza chłopców).\"\nGra pojedyncza dziewcząt.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra pojedyncza dziewcząt).\"\nGra podwójna chłopców.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna chłopców).\"\nGra podwójna dziewcząt.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna dziewcząt).\"\nTurnieje zawodników na wózkach.\nGra pojedyncza mężczyzn na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra pojedyncza mężczyzn na wózkach).\"\nGra pojedyncza kobiet na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra pojedyncza kobiet na wózkach).\"\nGra podwójna mężczyzn na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna mężczyzn na wózkach).\"\nGra podwójna kobiet na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna kobiet na wózkach).\"\nGra podwójna na quadach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (gra podwójna na quadach).\"\nTurnieje legend.\nTurniej legend mężczyzn.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (turniej legend mężczyzn).\"\nTurniej legend kobiet.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2018 (turniej legend kobiet).\"\nTurniej legend seniorów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4322676", "fragment_id": "1527112/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon 2018", "parentId": 4322676.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1527112", "score": 0.2759120762348175}, "uuid": "46db1d8a-ddad-4013-9a4a-2c628ced9804"}, {"page_content": "Wimbledon 2017 – trzeci w sezonie tenisowy turniej wielkoszlemowy, który odbył się w dniach 3 lipca–16 lipca, tradycyjnie na trawiastych kortach All England Lawn Tennis and Croquet Club w London Borough of Merton – dzielnicy brytyjskiego Londynu. Była to 131. edycja rozgrywek.\nTurnieje seniorskie.\nGra pojedyncza mężczyzn.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra pojedyncza mężczyzn).\"\nGra pojedyncza kobiet.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra pojedyncza kobiet).\"\nGra podwójna mężczyzn.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra podwójna mężczyzn).\"\nGra podwójna kobiet.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra podwójna kobiet).\"\nGra mieszana.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra mieszana).\"\nTurnieje juniorskie.\nGra pojedyncza chłopców.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra pojedyncza chłopców).\"\nGra pojedyncza dziewcząt.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra pojedyncza dziewcząt).\"\nGra podwójna chłopców.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra podwójna chłopców).\"\nGra podwójna dziewcząt.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra podwójna dziewcząt).\"\nTurnieje zawodników na wózkach.\nGra pojedyncza mężczyzn na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra pojedyncza mężczyzn na wózkach).\"\nGra pojedyncza kobiet na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra pojedyncza kobiet na wózkach).\"\nGra podwójna mężczyzn na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra podwójna mężczyzn na wózkach).\"\nGra podwójna kobiet na wózkach.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (gra podwójna kobiet na wózkach).\"\nTurnieje legend.\nTurniej legend mężczyzn.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (turniej legend mężczyzn).\"\nTurniej legend kobiet.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (turniej legend kobiet).\"\nTurniej legend seniorów.\n \"Osobny artykuł: Wimbledon 2017 (turniej legend seniorów).\"\nRezygnacje.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4017127", "fragment_id": "598345/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon 2017", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "598345", "parentId": 4017127.0, "score": 0.23290535807609558}, "uuid": "6f3b5a10-8088-4ef4-a247-f27b2286ac82"}, {"page_content": "Wimbledon 2018 – gra mieszana – zawody mikstowe, rozgrywane w ramach trzeciego w sezonie wielkoszlemowego turnieju tenisowego, Wimbledonu. Zmagania miały miejsce w dniach 6–15 lipca na trawiastych kortach All England Lawn Tennis and Croquet Club w London Borough of Merton – dzielnicy brytyjskiego Londynu.\nDrabinka.\nKlucz.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4324024", "fragment_id": "1471377/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon 2018 (gra mieszana)", "document_id": "1471377", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4324024.0, "score": 0.2425389587879181}, "uuid": "7e2b0221-9e15-42ea-aa38-2b2f99815ef2"}, {"page_content": "Wimbledon 2017 – gra mieszana – zawody mikstowe, rozgrywane w ramach trzeciego w sezonie wielkoszlemowego turnieju tenisowego, Wimbledonu. Zmagania miały miejsce w dniach 5–16 lipca na trawiastych kortach All England Lawn Tennis and Croquet Club w London Borough of Merton – dzielnicy brytyjskiego Londynu.\nDrabinka.\nKlucz.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4027547", "fragment_id": "604433/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon 2017 (gra mieszana)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 4027547.0, "document_id": "604433", "score": 0.1820700615644455}, "uuid": "7f36682b-cb5d-47ed-8be9-4def52f6d59d"}, {"page_content": "All England Lawn Tennis and Croquet Club (AELTCC) – klub tenisowy położony na terenach przy Church Road (przeniesiony z Worple Road) w londyńskiej dzielnicy Wimbledon w gminie London Borough of Merton. Klub ten, założony 23 lipca 1868 jako \"All England Croquet Club\", jest od 1877 roku organizatorem wielkoszlemowego tenisowego turnieju Wimbledonu (\"The Championships\").\nPoczątkowo klub zrzeszał jedynie graczy krokieta. W 1875 roku do działalności klubu włączony został także tenis, a w 1877 nazwa uległa ewolucji do postaci „The All England Croquet and Lawn Tennis Club”. Błyskawiczny rozwój dyscypliny oraz fakt, że stała się ona główną areną działalności towarzystwa, spowodował w 1882 roku usunięcie słowa „krokiet” z jego nazwy. W 1889 roku nie grano już w krokieta, lecz przywrócono go w nazwie. W 1899 ustalono ostateczną i obowiązującą nazwę – „The All England Lawn Tennis and Croquet Club”.\nW 1922 roku lokalizacja turnieju wimbledońskiego uległa zmianie – został on przeniesiony z Worple Road na Church Road w obrębie tej samej dzielnicy. Za budowę głównego kortu odpowiedzialny był Stanley Peach. Pierwszy mecz na nowym obiekcie rozegrany został 26 czerwca 1922.\nAELTCC to obecnie wciąż prężnie działający klub tenisowy, zrzeszający około 375 pełnoprawnych członków, 100 zawodników aktywnie grających i wielu członków honorowych włączając w to zwycięzców Wimbledonu. Jest opiekunem Wimbledon Lawn Tennis Museum. Od 2008 roku dostępne jest także własne pełnowymiarowe boisko do krokieta.\nNa infrastrukturę klubu składa się 18 kortów tenisowych, na których rozgrywane są zawody tenisowe, oraz 22 korty treningowe, wszystkie posiadające nawierzchnię trawiastą. Oprócz tego dostępne jest też 8 kortów o nawierzchni ceglanej i 5 kortów w hali.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=693351", "fragment_id": "828486/0", "subtitle": "", "title": "All England Lawn Tennis and Croquet Club", "parentId": 693351.0, "start_index": 0.0, "document_id": "828486", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "fbcfb55c-0813-46b9-bdb4-74bed6490794"}, {"page_content": "Wimbledon 2019 – gra pojedyncza na quadach – zawody singlowe na quadach, rozgrywane w ramach trzeciego w sezonie wielkoszlemowego turnieju tenisowego, Wimbledonu. Zmagania miały miejsce w dniach 11–13 lipca na trawiastych kortach All England Lawn Tennis and Croquet Club w London Borough of Merton – dzielnicy brytyjskiego Londynu.\nDrabinka.\nKlucz.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5060536", "fragment_id": "299335/0", "subtitle": "", "title": "Wimbledon 2019 (gra pojedyncza na quadach)", "parentId": 5060536.0, "start_index": 0.0, "document_id": "299335", "source": "wikipedia", "score": 0.11101492494344711}, "uuid": "3bf7997e-e2cd-4283-9383-9979f754f1d8"}]}
{"id": "q_976", "question": "Jak brzmi liczba mnoga słowa protokół?", "answer": [{"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nLiczba mnoga w języku angielskim – sposoby tworzenia liczby mnogiej w języku angielskim. Podstawową formą liczby mnogiej rzeczownika w języku angielskim jest końcówka -\"s\". Istnieją również nieregularne formy liczby mnogiej, przetrwałe jeszcze z angielszczyzny średniowiecznej, jednak jest ich bardzo niewiele. Nieregularne są również formy liczby mnogiej wyrazów zapożyczonych, zwłaszcza z łaciny. W angielszczyźnie istnieje grupa rzeczowników, które nie mają liczby pojedynczej, jak również istnieją specyficzne zasady, które regulują liczbę rzeczowników zbiorowych.\nOgólna zasada tworzenia liczby mnogiej.\nLiczbę mnogą w języku angielskim tworzy się zazwyczaj przez dodanie -\"s\" do podstawowej formy rzeczownika: \nPoszczególne przypadki tworzenia liczby mnogiej.\nChoć generalna zasada dotyczy większości angielskich rzeczowników, jest od niej wiele odstępstw, wariacji i przypadków szczególnych. Zachodzą zmiany w zależności od kontekstu fonetycznego, istnieje grupa wyrazów o nieregularnej liczbie mnogiej, zachowanej z czasów historycznych, wreszcie grupa słów obcego pochodzenia, która wraz ze słowem zapożyczyła również jego \"pluralis\". \nRzeczowniki zakończone na -\"y\".\nJeśli rzeczownik w liczbie pojedynczej kończy się na spółgłoskę + -\"y\" (np. sekwencją -\"ry\", -\"dy\", -\"ty\"), w większości przypadków w transformacji \"y\" przybiera formę graficzną -i oraz otrzymuje -\"es\":\nJeśli końcówka -y występuje po samogłosce, liczba mnoga ma formę -ys:\nNazwy własne zakończone na zbitkę spółgłoska + -\"y\" otrzymują najczęściej -\"ys\": \"I hate Januarys\".\nRzeczowniki wyrazów zakończonych na -s, -sh, etc..\nJeśli liczba pojedyncza kończy się na -\"s\", -\"sh\", -\"ch\", -\"x\" lub -\"z\", liczbę mnogą tworzy się, dodając -\"es\":\nRzeczowniki kończące się na -\"z\", w liczbie mnogiej podwajają \"z\":", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000266", "fragment_id": "581604/0", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga w języku angielskim", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "581604", "parentId": 4000266.0, "score": 0.3352167308330536}, "uuid": "2ece0509-c51c-4fc9-a4ba-f071d7b6029e"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy elementu struktury protokołu komunikacyjnego. Zobacz też: inne znaczenia słowa port.\nPort protokołu lub numer portu protokołu – liczba, która pozwala unikalnie identyfikować różne, specyficzne procesy wymiany danych pomiędzy różnymi komputerami za pośrednictwem Internetu. Numery portów reprezentowane są przez liczby naturalne z zakresu do 65535 (formula_1). Niektóre numery portów (od 0 do 1023) są określone jako ogólnie znane (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;well known ports&lt;/&gt;) oraz zarezerwowane na standardowo przypisane do nich usługi, takie jak np. WWW czy poczta elektroniczna. Dzięki temu można identyfikować nie tylko procesy, ale ogólnie znane usługi działające na odległych systemach. Można więc powiedzieć, że numer portu to identyfikator danej usługi. Numery od 1024 do 49151 są określone przez Internet Assigned Numbers Authority (IANA) jako \"zarejestrowane\", (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;registered&lt;/&gt;), a od 49152 do 65535 jako dynamiczne/prywatne, (ang. &lt; lang=\"en\"&gt;dynamic/private&lt;/&gt;).\nRóżne usługi mogą używać tego samego numeru portów, pod warunkiem że korzystają z innego protokołu (TCP lub UDP), chociaż istnieją także usługi korzystające jednocześnie z jednego numeru portu i obu protokołów. Przykładem takiej usługi jest DNS – korzysta z portu 53 za pomocą TCP i UDP jednocześnie. Zdarza się także, że jedna usługa może korzystać z dwóch różnych portów używanych do innych zadań, jak to jest w przypadku FTP czy SNMP.\nPoszczególne numery portów przydzielone są przez IANA. Numer portu protokołu jest jednym z parametrów gniazda.\nStandardowe usługi.\nW systemach uniksopodobnych lista portów i nazw odpowiadających im usług znajduje się w pliku /etc/services.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23317", "fragment_id": "168165/0", "subtitle": "", "title": "Port protokołu", "document_id": "168165", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 23317.0, "score": 0.5511367321014404}, "uuid": "ef371dca-48b2-4e48-b4aa-6066e8e34e5d"}, {"page_content": "Liczba mnoga – szereg form fleksyjnych oznaczających wielość przedmiotów. Liczba ta może służyć do oznaczenia mnogości przedmiotów, a także w przypadku przedmiotów zbiorowych – grupy tych przedmiotów (np. \"piasek\" w liczbie pojedynczej oznacza wiele ziaren piasku, ale istnieje też forma w liczbie mnogiej – \"piaski\" – mogąca się odnosić do większych zbiorów – np. \"piaski pustyni\"; podobnie \"armia\" to grupa ludzi, gramatycznie liczba pojedyncza, istnieje jednak rzeczownik \"armie\" w liczbie mnogiej).\nTworzona jest w najróżniejszy sposób, za pomocą końcówek (np. angielskie \"-s\"), prefiksów, a nawet zmiany tonu.\nW języku polskim.\nIstnieje w nim wiele końcówek liczby mnogiej, najpopularniejsze to \"-e\", \"-i\", \"-y\" oraz \"-owie\". Wybór końcówki zależy od zakończenia wyrazu, rodzaju, a także aspektów semantycznych: \"Arabowie\" (lud) ale \"araby\" (konie).\nNieliczne rzeczowniki mają tylko formy liczby mnogiej, np. \"drzwi\", \"odrzwia\", \"wrota\", \"ludzie\", \"spodnie\", \"majtki\", \"gacie\", \"gatki\", \"sanie\" albo \"sanki\". Takie rzeczowniki nazywane są \"pluralia tantum\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=551890", "fragment_id": "1584471/0", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga", "document_id": "1584471", "start_index": 0.0, "parentId": 551890.0, "source": "wikipedia", "score": 0.06833426654338837}, "uuid": "00f0636c-36d2-4b35-b2d2-ce00d2684bc5"}, {"page_content": "Protokół to termin używany przez zorientowane obiektowo języki programowania o różnych specyficznych znaczeniach, które w innych językach nazywane są interfejsem lub cechą.\nProtokół używany w inny sposób jest podobny do protokołu komunikacyjnego, wskazując łańcuch interakcji między wywołującym a obiektem.\nJęzyki, w których używa się terminu protokół, obejmują:\nW tych językach protokół jest powszechnym środkiem komunikacji między dyskretnymi obiektami. Są to definicje metod i wartości, które obiekty uzgadniają w celu współpracy w ramach API.\nProtokół/interfejs to opis poniższych cech:\nJeśli obiekty są w pełni hermetyzowane, protokół będzie opisywać jedyny sposób, w jaki inne obiekty mogą uzyskać dostęp do obiektów. Na przykład w interfejsach Java interfejs codice_1 określa metodę codice_2, którą klasy implementujące muszą implementować. Oznacza to, że na przykład oddzielna metoda sortowania może sortować dowolny obiekt, który implementuje interfejs codice_1, bez konieczności posiadania jakiejkolwiek wiedzy o wewnętrznej naturze klasy (poza tym, że dwa z tych obiektów można porównać za pomocą funkcji codice_2) .\nNiektóre języki programowania zapewniają wyraźną obsługę języków dla protokołów/interfejsów (Ada, C#, D, Dart, Delphi, Go, Java, Logtalk, Object Pascal, Objective-C, PHP, Swift). W C++ interfejsy są znane jako abstrakcyjne klasy bazowe i są implementowane przy użyciu czystych funkcji wirtualnych. Zorientowane obiektowo funkcje Perla obsługują również interfejsy.\nNiezorientowane obiektowo języki programowania.\nChociaż język programowania Go nie jest ogólnie uważany za język zorientowany obiektowo, umożliwia definiowanie metod na typach zdefiniowanych przez użytkownika. Go ma typy „interfejsów”, które są zgodne z każdym typem obsługującym dany zestaw metod (typ nie musi jawnie implementować interfejsu). Pusty interfejs, codice_5, jest kompatybilny ze wszystkimi typami.Należy zauważyć, że programowanie funkcjonalne i rozproszone języki programowania używają terminu protokół pokrewny używaniu komunikacji (tj. Specyfikacja dozwolonej wymiany wiadomości, nacisk na wymianę, a nie na wiadomości)[]. W szczególności następujące elementy są również uważane za część protokołu w tych językach:\nKlasy typów w językach takich jak Haskell są używane do wielu rzeczy, do których używane są protokoły.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4919763", "fragment_id": "248484/0", "subtitle": "", "title": "Protokół (programowanie obiektowe)", "document_id": "248484", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4919763.0, "score": 0.5}, "uuid": "74ebce7c-71d3-4365-8e6f-9e77d8b63f67"}, {"page_content": "W słowach kończących się na sybilanty (spółgłoski syczące) /s/, /ʃ/, /ʧ/, /ʒ/, /ʤ/ końcówkę -\"es\" czyta się /ɪz/\nPo samogłoskach i spółgłoskach dźwięcznych końcówka -\"(e)s\" jest wymawiana dźwięcznie /z/\nSkładnia.\nW języku angielskim czasownik zgadza się pod względem liczby z podmiotem, a nie dopełnieniem: \"A serious problem is wasps\". \nJednak jeśli orzeczenie znajduje się daleko od podmiotu, niektórzy nadają orzeczeniu formę liczby pojedynczej: \"The most interesting thing on the radio and television last weekend, without any doubt, was/were Donald Trump`s talks with leaders of Western European countries\" → \"Najciekawszym tematem w radio i telewizji podczas tego weekendu były bez wątpienia rozmowy Donalda Trumpa z liderami państw zachodnioeuropejskch\". Podobnie się dzieje w zdaniach podrzędnych z \"what\": \"What I need \"is/are \" a pair of scissors\" → \"Czego potrzebuję, to pary nożyczek\".\nLiczba pojedyncza a liczba mnoga.\nChoć prawie każdy rzeczownik teoretycznie ma liczbę pojedynczą jak i liczbę mnogą, niektóre zachowują się specyficznie zarówno pod względem semantycznym, jak i składniowym, istnieją konteksty i wyrażenia, gdzie rzeczowniki mogą występować wyłącznie lub prawie zawsze w jednej z liczb. \nPluralia i singularia tantum.\nRzeczowniki kolektywne, takie jak \"cattle\", \"police\", \"staff\" nie mają liczby pojedynczej i nie mogą zazwyczaj być używane do liczenia poszczególnych członków zbiorowości: \"Many cattle are suffering the disease\" → \"Wiele trzód cierpi na tę chorobę\", \"The police announced they had caught a dangerous terrorist\" → \"Policja ogłosiła, że złapała groźnego terrorystę\". Wyrażenia typu \"six crew\" są jednak spotykane. \nNazwy niektórych narodowości również nie mają liczby mnogiej: \"the English\", \"the French\", \"the Welsh\", \"the Spanish\" (ale: \"the Spaniards\")", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000266", "fragment_id": "581604/4", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga w języku angielskim", "document_id": "581604", "start_index": 6368.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4000266.0, "score": 0.06828829646110535}, "uuid": "56a23da1-c822-4c8b-835b-8ddaca702495"}, {"page_content": "Protokół komunikacyjny – zbiór ścisłych reguł oraz kroków postępowania, które są automatycznie wykonywane przez urządzenia komunikacyjne w celu nawiązania łączności i wymiany danych.\nW telekomunikacji, protokół komunikacyjny jest systemem regulacji, które umożliwiają dwóm lub więcej jednostkom systemu komunikacji do przesyłania informacji różnego typu fizycznej jakości. Regulacje te (standardy) definiują składnię, semantykę, synchronizację komunikacji oraz możliwe metody naprawiania błędów. Protokoły te mogą zostać wdrożone za pomocą hardware, software lub obu naraz.\nProtokoły klasyczne.\nProtokoły klasyczne, których pierwowzorem był protokół teleksu, składają się z trzech części:\nPrzesyłana informacja może być porcjowana – protokół musi umieć odtworzyć informację w postaci pierwotnej.\nProtokołami tego rodzaju posługują się:\nProtokoły internetowe.\n \"Osobny artykuł: Protokół internetowy.\"\nProtokoły służące programom komputerowym do porozumiewania się między sobą poprzez Internet są określone przez IETF w dokumentach zwanych RFC.\nPrzesyłanie danych komputerowych to niezwykle trudny proces, dlatego rozdzielono go na kilka „etapów”, warstw. Warstwy oznaczają w istocie poszczególne funkcje spełniane przez sieć. Najbardziej powszechny sposób organizacji warstw komunikacji sieciowej to Model OSI.\nPoniżej wyszczególniono niektóre, popularne protokoły komunikacyjne wraz z numerem portu:\nOsobną klasą protokołów komunikacyjnych są protokoły do komunikacji grupowej (multicast), używane m.in. do transmisji telewizyjnych przez Internet, telekonferencji itp. Przykładami takich protokołów są &lt; lang=\"en\"&gt;RMTP&lt;/&gt; (&lt; lang=\"en\"&gt;Reliable Multicast Transport Protocol&lt;/&gt;), TOTEM, XTP, Muse i inne.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4704", "fragment_id": "172289/0", "subtitle": "", "title": "Protokół komunikacyjny", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "172289", "parentId": 4704.0, "score": 0.4082472324371338}, "uuid": "114b863b-f34a-44b1-b52b-ba6f35c093b7"}, {"page_content": "Niektóre rzeczowniki oznaczające części ciała człowieka, które występują parami (np. \"oczy\", \"uszy\", \"ręce\") do dziś zachowały kilka form liczby podwójnej:\nLiczba podwójna rzeczownika przetrwała bez zmian w przysłowiach takich jak:\n(Dwie) \"„niewieście”\", (dwie) \"„słowie”\" to rzeczowniki liczby podwójnej.\nJan Kochanowski swobodnie władał liczbą podwójną.\nMianownik liczebnika 200 to zrost wyrazów \"dwa\" i liczby podwójnej od \"sto\" (tj. \"ście\", liczba mnoga brzmiała zaś \"sta\", por. \"trzy sta\").\nJęzyk polski.\nZanikająca umiejętność władania liczbą podwójną mogła objawiać się na różne sposoby, aż do całkowitej utraty tej umiejętności. Przykładowo, stopniowo zanikało odróżnianie jej od rodzajów męskiego i żeńskiego w pierwszej i trzeciej osobie.\nKońcówka „-ta” w liczbie podwójnej, odmienia się w liczbie mnogiej jako „-cie”.\nNiektórzy[] przypuszczają, że końcówka „-we” w liczbie mnogiej to „wy”. Natomiast w tabelce pominięto rozróżnienia płci w liczbie podwójnej. Można by rekonstruować odpowiednio: (rodzaj męski:) wa(j) ( dwa(j) ) szli, (one) we (dwie/dwié) szłé. Rodzaj „ono“ podobnie, dbając o spójność końcówek w zdaniu. \nZobacz też.\nWyrazy takie jak: kwiecie, listowie, a też teoretycznie przymiotnikowe jak bezkrólewie, wzbogacenie i inne kończące się na -ie. \nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=12013", "fragment_id": "184609/1", "subtitle": "", "title": "Liczba podwójna", "document_id": "184609", "start_index": 1639.0, "parentId": 12013.0, "source": "wikipedia", "score": 0.22641780972480774}, "uuid": "59d4b33e-c840-43e2-a980-d72552acaf4f"}, {"page_content": "Niektóre wyrazy niepoliczalne są zakończone na -\"s\" i nie mają one liczby mnogiej. Są to np. \"news\", \"measles\" (i niektóre inne choroby), \"draughts\" (w znaczeniu \"warcaby\") i kilka innych nazw gier: \"Too much mathematics is taught at schools\". Inne wyrazy z końcówką -\"isc\", np. \"politics\", \"statistics\" mogą być używane w liczbie pojedynczej i mnogiej: \"politics is a complicated business\", \"What are your politics\"?\nNazwy narodowości, takie jak \"Chinese\", \"Japanese\" (i inne zakończone na -\"ese\", a także wyrazy zakończone na \"craft\" w znaczeniu \"pojazd\", np. \"aircraft\", \"hovercraft\") mają liczbę mnogą równą pojedynczej. Nazwy niektórych zwierząt, zwłaszcza łownych: \"fish\", \"sheep\", \"deer\", \"elk\", \"grouse\" również nie mają liczby mnogiej. Wiele z nich odnosi się do gatunków ryb: \"cod\", \"halibut\", \"salmon\". Wyraz \"fish\" może mieć formę \"fishes\", zwłaszcza gdy chodzi o ściśle określoną liczbę ryb. Nazwy wielu zwierząt mają dwie formy, pojedynczą i mnogą, jednak gdy występują w kontekście polowania, używa się liczby pojedynczej: \"We went up north to hunt deer\" → \"Pojechaliśmy na północ zapolować na jelenia\". \nWyraz \"data\" jest oryginalnie liczbą mnogą wyrazu \"datum\", obecnie nieużywanego. We współczesnej angielszczyźnie wyraz może być użyty jako niepoliczalna liczba pojedyncza (\"the data is...\") albo mnoga (\"these data are...\") bez zmiany znaczenia. Wyraz \"media\", oryginalnie liczba mnoga wyrazu \"medium\", obecnie jest używany zarówno jako liczba pojedyncza jak i mnoga. \nSłowa zakończone na -\"ics\", takie jak \"mathematics\", \"athletics\" są w liczbie pojedynczej i nie mają liczby mnogiej.\nLiczba mnoga słów obcego pochodzenia.\nNiektóre słowa obcego pochodzenia mają nieregularną liczbę mnogą, z reguły zapożyczoną wraz z wyrazem. Przykłady:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4000266", "fragment_id": "581604/2", "subtitle": "", "title": "Liczba mnoga w języku angielskim", "source": "wikipedia", "start_index": 3056.0, "document_id": "581604", "parentId": 4000266.0, "score": 0.5}, "uuid": "ea366eda-45e2-4280-8c0e-84acdb9915c8"}, {"page_content": "Rzeczowniki niepoliczalne (\"uncountable\", \"mass nouns\") opisują desygnaty będące nazwami materiałów, cieczy, pojęć abstrakcyjnych, zbiorów i innych rzeczy postrzeganych jako masy bez konkretnych granic, a nie jako oddzielne obiekty. Z tymi rzeczownikami nie używa się liczby mnogiej ani liczebników (od tej zasady istnieje kilka wyjątków): \"water\" → \"woda\", \"weather\" → \"pogoda\", \"wool\" → \"wełna\", \"money\" → \"pieniądze\".\nDopełniacz saksoński.\n \"Główn: Dopełniacz saksoński .\"\nW języku angielskim nie istnieje rozbudowany system przypadków, do dzisiaj zachował się jedynie dopełniacz.\nDopełniacz saksoński zapisuje się następująco\nJeśli wyraz kończy się na spółgłoskę -\"s\", możliwe są następujące warianty:\nUżycie:\nLiczba mnoga.\n \"Główn: Liczba mnoga w języku angielskim .\"\nLiczbę mnogą w języku angielskim tworzy się w większości przypadków przez dodanie -\"s\" do podstawowej formy:\nRzeczowniki kończące się na -\"z\" w liczbie mnogiej podwajają \"z\":\nNiektóre rzeczowniki zakończone na -\"o\" otrzymują końcówkę -\"es\":\nWiększość słów, zwłaszcza stosunkowo nowych zapożyczeń, zakończonych na -\"o\" w liczbie mnogiej otrzymuje -\"s\":\nNieregularna liczba mnoga.\nNastępujące rzeczowniki zakończone na -\"f\"(\"e\") otrzymują nieregularną końcówkę -\"ves\": \"calf, \"elf, \"half, \"knife, \"leaf, \"life, \"loaf, \"self, \"sheaf, \"shelf, \"thief, \"wife, \"wolf\".\nRzeczowniki \"dwarf, \"scarf, \"wharf\" mogą mieć liczbę mnogą zarówno -\"fs\", jak i -\"ves\", przy czym forma regularna jest bardziej powszechna. Pozostałe wyrazy zakończone na -\"f\" mają regularną liczbę mnogą.\nInne wyrazy z nieregularną liczbą mnogą:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1828341", "fragment_id": "873502/10", "subtitle": "", "title": "Gramatyka języka angielskiego", "source": "wikipedia", "start_index": 16295.0, "document_id": "873502", "parentId": 1828341.0, "score": 0.2422390580177307}, "uuid": "568ffce6-634a-4af5-9527-163e9cf04ca9"}, {"page_content": "Hieroglif domu występuje tutaj jako logogram: przedstawia on słowo z pojedynczym znakiem. Wskazuje to wyraźnie pionowa linia poniżej hieroglifu, która odkładnie określa, że chodzi o dom jako taki.\nSłowo pr oznacza także czasownik wychodzić, opuszczać – w tym słowie hieroglif przedstawiający dom używany jest jako symbol fonetyczny:\nHieroglif domu oznacza spółgłoskę pr, a rysunek ust powyżej jest fonogramem czytanym jako r, wzmacniając fonetycznie końcówkę pr. Trzeci hieroglif jest determinatywem (ideogramem) dla czasowników czynnych dających czytającemu pogląd na znaczenie słowa. Transliteracja tego słowa – wychodzić – pr i.\nRzeczowniki w staroegipskim zapisywano zawsze wraz z ich rodzajem gramatycznym oraz liczbą.\nRodzaj gramatyczny – podobnie jak w j. polskim – może być żeński albo męski. Rodzaj męski nie wyróżnia się niczym szczególnym. Rodzaj żeński ma końcówkę:\nLiczby są trzy: pojedyncza, podwójna i mnoga. Liczba pojedyncza nie wyróżnia się niczym szczególnym. W liczbie podwójnej opisywano rzeczy występujące tylko parami. Dla rodzaju męskiego słowo ma końcówkę:\na dla rodzaju żeńskiego:\nDodatkowo, w liczbie podwójnej na końcu słowa umieszczany jest podwójny determinatyw (określnik), np. dwie nogi, dwie kobiety itd.\nKońcówką liczby mnogiej dla rodzaju męskiego jest:\na dla rodzaju żeńskiego:\nbywa w zapisach często pomijane. Dodatkowo liczba mnoga posiada określnik umieszczany na końcu słowa:\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=485039", "fragment_id": "1549979/5", "subtitle": "", "title": "Pismo hieroglificzne", "document_id": "1549979", "start_index": 7639.0, "parentId": 485039.0, "source": "wikipedia", "score": 0.39519166946411133}, "uuid": "5f291496-b9b0-4d82-b869-1cd699278335"}]}
{"id": "q_977", "question": "Giovanni Lorenzo Bernini był wybitnym artystą epoki renesansu czy baroku?", "answer": [{"page_content": "Giovanni Lorenzo Bernini zw. Gianlorenzo (ur. 7 grudnia 1598 w Neapolu, zm. 28 listopada 1680 w Rzymie) – włoski rzeźbiarz, malarz i architekt; jeden z najwybitniejszych artystów baroku.\nŻyciorys.\nDziałał głównie w Rzymie, gdzie tworzył rzeźby o tematyce mitologicznej (\"Apollo i Dafne\") i religijnej (\"Ekstaza św. Teresy\", \"Dawid\"), popiersia portretowe (kardynała Scipione Borghese, Costanzy Bonarelli, króla Ludwika XIV), fontanny (\"Fontanna Czterech Rzek\", \"Fontanna Trytona\") i nagrobki (Urbana VIII i Aleksandra VII).\nJako architekt kierował budową bazyliki św. Piotra, dla której wykonał baldachim nad grobem św. Piotra (wsparty na 4 spiralnych kolumnach) oraz oprawę tronu św. Piotra (\"Cathedra Petri\"). Wybitnym dziełem architektoniczno-urbanistycznym jest przebudowa placu św. Piotra i objęcie go monumentalną kolumnadą. Inne prace architektoniczne: kościół Santa Bibiana, \"Sant’Andrea al Quirinale\" w Rzymie oraz kościoły w Castel Gandolfo i w Ariccia; w Paryżu pracował przy przebudowie Luwru.\nTwórczość Berniniego cechuje dążenie do okazałości, dynamizmu i ekspresji, znakomite wyczucie formy, proporcji i perspektywy, perfekcyjne operowanie formami klasycznymi. Wywarł decydujący wpływ na rozwój baroku w Europie.\nWczesna twórczość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=106019", "fragment_id": "645633/0", "subtitle": "", "title": "Giovanni Lorenzo Bernini", "parentId": 106019.0, "start_index": 0.0, "document_id": "645633", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "63266323-e952-441a-9f1f-eb416e72adb6"}, {"page_content": "Rzeźba.\nWzorem dla rzeźby barokowej była rzeźba antyczna. Rzeźba barokowa wyróżniała się swoją siłą ekspresji. Była wykonywana w marmurze, drewnie, brązie i stiuku. Często tworzono figury monumentalne i kompozycje wielopostaciowe. Ich forma była często spiralna, co nadawało im jeszcze więcej lekkości i dynamizmu. Tworzono liczne dekoracje kościołów i pałaców, pomniki i nagrobki. Łączono rzeźbę z architekturą, malarstwem i fontannami, stosowano grę świateł.\nPrekursorami nowego stylu byli żyjący w XVI wieku Włosi: Baccio Bandinelli, Benvenuto Cellini, Giambologna i Michał Anioł. W dojrzałym okresie jego największym mistrzem był Giovanni Lorenzo Bernini. Wybitnymi artystami byli również:\nMalarstwo.\nMalarze baroku podejmowali najczęściej tematykę religijną, mitologiczną, alegoryczną, historyczną i portretową. Popularność zaczęły zdobywać pejzaże, sceny rodzajowe i martwe natury. Stosowano chętnie światłocień, bogatą symbolikę i efektowny iluzjonizm.\nPodwaliny pod nowy styl w malarstwie położyli artyści włoscy XVI wieku: Michał Anioł, Tintoretto, Tycjan i Paolo Veronese. W czasach dojrzałego Baroku najważniejszym ośrodkiem malarstwa pozostała Italia. Jej największą indywidualnością był Caravaggio. Oprócz niego sławę zyskali Pietro da Cortona, Domenichino, Artemisia Gentileschi, Luca Giordano, Guercino, Giovanni Battista Piazzetta, Andrea Pozzo, Guido Reni i Giovanni Battista Tiepolo. Szczególne miejsce zajmuje rodzina Carraccich, która położyła fundamenty pod eklektyzm i akademizm.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48797", "fragment_id": "640135/19", "subtitle": "", "title": "Barok", "document_id": "640135", "start_index": 28569.0, "parentId": 48797.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6566077470779419}, "uuid": "475b80ca-0a5e-4a3f-b982-e22427897dc1"}, {"page_content": "Barok został zapoczątkowany w Rzymie i wywodzi się bezpośrednio z odmiany późnego renesansu zwanego stylem dekoracyjnym.\nHistoria.\nPoczątek.\nDo pierwszych architektów tworzących w nowym stylu zalicza się:\nOkres dojrzały.\nPo pierwszym okresie rozwoju stylu następuje tzw. złoty wiek baroku. Architekt i rzeźbiarz Giovanni Lorenzo Bernini otrzymuje zlecenie „naprawy” wizualnego odbioru bazyliki św. Piotra. Bernini w latach 1655-1667 poprowadził budowę eliptycznego placu Plac Świętego Piotra. Plac otacza kolumnada złożona z 284 kolumn ustawionych w czterech rzędach. Wieńczy je attyka ozdobiona posągami świętych. W centralnej części placu Bernini umieścił egipski obelisk. Dwie symetrycznie rozmieszczone fontanny uzupełniają zabudowę i jednocześnie prowokując do zatrzymania się i spojrzenia w kierunku bazyliki z perspektywy, która umożliwia oglądanie prawie całej kopuły. Baldachim nad ołtarzem głównym we wnętrzu bazyliki oraz prowadzące do pałacu papieskiego Schody Królewskie (\"Scala Regia\") to także znane dzieła Berniniego.\nPrace Berniniego związane są także z przebudową Rzymu. Jego fontanny nadal zdobią place tego miasta. Plac Barberini zdobi fontanna Trytona (około 1637), na dochodzącej do placu ulicy Vittorio Veneto - fontanna Pszczół \"delle Api\" (1644), na Piazza Navona znajdują się Fontanna Czterech Rzek i Fontanna del Moro (1648-1652). Najbardziej znaną jest Fontanna di Trevi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=675750", "fragment_id": "815640/0", "subtitle": "", "title": "Architektura barokowa we Włoszech", "parentId": 675750.0, "start_index": 0.0, "document_id": "815640", "source": "wikipedia", "score": 0.7332963347434998}, "uuid": "6d09a703-c98a-47b3-872a-176c779f249b"}, {"page_content": "Jego uczniami i współpracownikami byli m.in. Francesco Albani, Domenichino, Giovanni Lanfranco, Sisto Badalocchio oraz nieślubny syn Agostina Carracciego – Antonio.\nCaravaggio nazywał go „zdolnym człowiekiem” i „dobrym malarzem”. Zdaniem Berniniego, „skupiał w sobie wszystko, co dobre: pełną wdzięku linię Rafaela, gruntowną anatomię Michała Anioła, elegancki sposób malowania Correggia, koloryt Tycjana i fantazję Giulia Romano i Mategni”.\nTwórczość.\nNawiązując do wzorów dojrzałego renesansu reprezentował nurt klasyczny w malarstwie barokowym. Malował duże obrazy ołtarzowe, obrazy sztalugowe o tematyce religijnej, mitologicznej i alegorycznej, kompozycje rodzajowe, portrety (m.in. liczne autoportrety), akty i pejzaże. Tworzył pod wpływem Leonarda da Vinci, Rafaela, Tycjana, Correggia i Veronesego. Zapoczątkował typ pejzażu idealnego (\"Ucieczka do Egiptu\"), wywierając duży wpływ na rozwój tego gatunku w XVII w. (Domenichino, Nicolas Poussin, Claude Lorrain). W swoich kompozycjach religijnych umiejętnie łączył wenecki koloryzm, toskański rysunek i lombardzki naturalizm. Pogodził dwa odmienne podejścia do istoty malarstwa, nie przyznając pierwszeństwa ani kolorowi (model wenecki), ani rysunkowi (model rzymski i florencki).\nBył znakomitym rysownikiem. W 1630 ukazał się jego cykl rysunków rodzajowych \"Arti di Bolonia\". Największe zbiory jego studiów i szkiców znajdują się dzisiaj w Luwrze i Windsorze.\nFreski w Palazzo Farnese.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=49773", "fragment_id": "662496/1", "subtitle": "", "title": "Annibale Carracci", "document_id": "662496", "start_index": 1469.0, "parentId": 49773.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1045944020152092}, "uuid": "4bea9ca5-7467-4ba6-a12d-41bf537de6a7"}, {"page_content": "Domenico Fontana zapoczątkował nowe podejście do urbanistyki. Już w okresie renesansu można zauważyć pojedyncze projekty rozwiązujące obszar w pobliżu dzieł architektonicznych lub próby wkomponowania budynku w otoczenie. Jednak w okresie baroku widoczne jest podejście do tego zagadnienia na szerszą skalę. Przebudowa Rzymu zrealizowana zgodnie z projektem Fontany zmieniła otoczenie kościoła Santa Maria Maggiore. Odchodzące od bazyliki ulice rozchodzą się promieniście, a każda z nich zostaje optycznie zamknięta kościołem lub obeliskiem.\nOkres przejściowy trwa w Rzymie do końca XVI wieku. Kolejny wiek to czas rozkwitu baroku. Do czołowych przedstawicieli tego okresu należą Francesco Borromini i Giovanni Lorenzo Bernini. W pierwszej połowie XVIII wieku barok współistnieje z pokrewnym mu rokoko. Jednocześnie pojawia się nowy styl – klasycyzm.\nCharakterystyka stylu.\nBarok, podobnie jak renesans, opiera się na wzorach architektury klasycznej, architekci nadal korzystają z prac Vignoli. Jednak sposób korzystania z tych samych elementów jest inny. W starożytności i renesansie poszczególne formy zestawiano ze sobą zachowując umiar i dążąc do harmonijnej, spokojnej kompozycji. Barok te same elementy przeciwstawia sobie, wprowadzając wrażenie ruchu i niepokoju. Kompozycje są dynamiczne, ukształtowane rzeźbiarsko, teatralnie. Podobnie kształtowane są wnętrza o rozczłonkowanych płaszczyznach, wzbogacone rzeźbiarsko-malarskim wystrojem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=238922", "fragment_id": "1442308/3", "subtitle": "", "title": "Architektura baroku", "parentId": 238922.0, "start_index": 4785.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1442308", "score": 0.6594364047050476}, "uuid": "60e4e0ff-1317-4e31-bf5d-f45fff29e526"}, {"page_content": "Cechy szczególne baroku są najlepiej widoczne na przykładzie architektury. Najwspanialszymi budowlami były wówczas kościoły i pałace. Bardzo okazałe bywały również klasztory i kamienice. Wtedy właśnie powstały pierwsze wielkie założenia urbanistyczne: Londyn, Petersburg, Rzym, Wersal. Zainteresowano się nie tylko samymi budynkami, ale również ich otoczeniem (barokowy styl ogrodowy). Aby wzmocnić efekt, łączono w jedną całość architekturę, rzeźbę i malarstwo, a także muzykę, strój i ceremoniał. Wprowadzono iluzjonizm, który sprawiał, że budowle wydawały się jeszcze wspanialsze niż były. Tworzono oryginalne fasady i rzuty (owalne, podłużne, centralno-podłużne, wieloboczne).\nBudowle tworzono na planie krzyża, a w bocznych nawach połączonych z główną nawą półkolistymi gzymsami, widniały liczne kapliczki.\nPrekursorami nowego stylu w architekturze byli żyjący w drugiej połowie XVI wieku Włosi: Jacopo Barozzi da Vignola, Domenico Fontana (był on Tesyńczykiem, lecz działał we Włoszech), Michał Anioł i Giacomo della Porta. Za pierwowzór barokowej świątyni uważa się kościół Il Gesù w Rzymie – główną siedzibę jezuitów.\nW XVII wieku barok zatriumfował w większej części Europy. W Italii, która nadal wiodła prym, jego największymi mistrzami byli: stosujący spokojne formy Giovanni Lorenzo Bernini i pełen fantazji Francesco Borromini; obaj działali w Rzymie w połowie stulecia. Wielką rolę odegrali również Guarino Guarini (Turyn), Filippo Juvara (różne kraje Europy), Baldassare Longhena (Wenecja), Carlo Maderno (Rzym) i Carlo Rainaldi (Rzym). Pomnikowym dziełem baroku jest bazylika św. Piotra na Watykanie (zaczęta jeszcze w okresie renesansu) wraz z baldachimem, cathedra Petri i kolumnadą (wszystkie autorstwa Berniniego).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=48797", "fragment_id": "640135/17", "subtitle": "", "title": "Barok", "parentId": 48797.0, "start_index": 25067.0, "source": "wikipedia", "document_id": "640135", "score": 0.5304508805274963}, "uuid": "d2d67ac5-106b-4b30-8939-1f66c7def1ac"}, {"page_content": "Carlo Fontana (ur. 22 kwietnia 1634 lub 1638 w Rancate (obecnie część Mendrisio) albo w Bruciate koło Como, zm. 5 lub 16 lutego 1714 w Rzymie) – włoski architekt epoki baroku, inżynier i autor prac o architekturze Rzymu. \nPo przybyciu do Rzymu, prawdopodobnie ok. 1653 roku, został uczniem Giovanniego Marii Bolino, architekta i inżyniera zajmującego się hydrotechniką. Kolejnymi jego mistrzami byli Pietro da Cortona, któremu Fontana asystował przy renowacji fasady rzymskiego kościoła Matki Bożej Królowej Pokoju, oraz Giovanni Lorenzo Bernini, pod którego kierunkiem Fontana pracował m.in. przy Placu Świętego Piotra oraz wykonywał rysunki projektów. \nPierwszym samodzielnym projektem Fontany była fasada kościoła św. Faustyna i Jowity (ok. 1664). W latach 1667–1671 wzniesiono zaprojektowany przez niego dla ambasadora Wenecji pałac przy via Rasella. Za czasów Klemensa IX Fontana wygrał konkurs na projekt umocnień przeciwpowodziowych zapobiegających wylewom Tybru. \nInnymi rzymskimi realizacjami Fontany są m.in.: kościół św. Rity, bazylika Dwunastu Apostołów (1702–08), kaplica Sykstusa V w bazylice Matki Bożej Większej, kaplica Ginetti w bazylice św. Andrzeja „della Valle” (1671), kaplica Cibo w bazylice Santa Maria del Popolo (1683–87), kaplica Chrztu w bazylice św. Piotra (1692–98), kaplica Albani w bazylice św. Sebastiana za Murami (1705). Wykonał też projekt jezuickiego sanktuarium Loyola w Hiszpanii. \nW 1667 roku Fontana został wybrany na członka Akademii Świętego Łukasza; w latach 1686 oraz 1693–99 był jej prezydentem. \nOpublikował m.in. pracę o architekturze i budowie Bazyliki św. Piotra \"Il Tempio Vaticano\" (1694).Jego uczniami byli m.in. Matthäus Daniel Pöppelmann (Niemcy), James Gibbs (Anglia), Filippo Juvarra (Włochy), Johann Lucas von Hildebrandt i Johann Bernhard Fischer von Erlach (Austria).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=648750", "fragment_id": "823896/0", "subtitle": "", "title": "Carlo Fontana", "parentId": 648750.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "823896", "score": 0.09812392294406891}, "uuid": "741b77ba-dd47-4103-9949-7018642299ad"}, {"page_content": "Renesans (1350–1510) był epoką, która przyniosła malarstwu olbrzymią ilość innowacji. Należy wśród nich wymienić przede wszystkim zeświecczenie sztuki, które pozwoliło na udoskonalenie portretu, pejzażu oraz pogłębienie psychologii i symboliki dzieł poza sferę religii. Renesans wprowadził swobodniejszą kolorystykę, ożywił drugi plan na obrazie i zamiłowanie do szczegółu. W tej epoce powstało również malarstwo olejne (przypisuje się je czasem, nie do końca słusznie, Janowi van Eyck) i upowszechniło się płótno, które to wynalazki umożliwiły delikatniejszy światłocień i pogłębiony modelunek. Niezwykle istotne jest również wprowadzenie perspektywy – pierwsze doświadczenia należały do Paolo Uccello, a perspektywę zbieżną wprowadził na obrazy Piero della Francesca. Renesansowa ideologia skłoniła wielu artystów do tworzenia studiów ciała ludzkiego (np. Leonardo da Vinci) oraz przyrody (np. Albrecht Dürer); w tym okresie rozwinęła się również martwa natura. Można właściwie powiedzieć, z wielką przesadą, że dopiero renesans jest czasem powstania malarstwa. Metafizyczna kreacja sztuki właściwa Średniowieczu ustąpiła przed naturalizmem i tendencją do poznawania świata zewnętrznego.\nManieryzm i barok.\n \"Osobne artykuły: Barok i Manieryzm.\"\nSurowa estetyka renesansu przekształciła się stopniowo w bardziej swobodny manieryzm (1510–1590), aż wreszcie w barok (1590–1680). Malarstwo barokowe jest malarstwem wielkich form (płótna są często wielometrowej długości) o bogatej ornamentyce i potężnej, pełnej rozmachu aranżacji scen religijnych. Charakterystyczne dla baroku są świetliste przestrzenie i wielkie grupy dynamicznych postaci (El Greco). Malarze często sięgali do dramatycznych scen z mitologii i historii, jak porwania, rzezie i wojny. Z drugiej strony rozwijała się wtedy martwa natura, często akcentująca przemijanie ziemskich wartości – poprzez umieszczanie na płótnie czaszek lub psujących się owoców.\nRokoko.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2139", "fragment_id": "186473/2", "subtitle": "", "title": "Historia malarstwa", "source": "wikipedia", "start_index": 2941.0, "parentId": 2139.0, "document_id": "186473", "score": 0.3082592487335205}, "uuid": "08fc95c3-f627-4551-8ff0-2d25797d79e4"}, {"page_content": "Ekstaza świętej Teresy – barokowa grupa rzeźbiarska wykonana przez Giovanniego Lorenzo Berniniego w latach 1647-52 na zamówienie kardynała Cornaro do jego kaplicy rodowej przy kościele Santa Maria della Vittoria w Rzymie. Przedstawia ona świętą Teresę z Avili i anioła. Dzieło to stało się najbardziej kontrowersyjnym w dorobku Berniniego, ale i najbardziej podziwianym oraz uznanym za jego szczytowe osiągnięcie. \nRzeźba z białego marmuru umieszczona jest w niszy w nastawie ołtarzowej w kaplicy Cornaro, oddzielonej od głównej przestrzeni kościoła jedynie niską balustradą. Kompozycja ma charakter niemal teatralny, co podkreślają wyrzeźbieni członkowie rodziny fundatora, umieszczeni w lożach po bokach kaplicy.\nUkazana przez Berniniego scena jest ilustracją widzenia Teresy, w którym zobaczyła anioła. Włócznią przeszył jej serce, sprawiając ból i radość równocześnie. Jan od Krzyża tak opisał to przeżycie:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n Zdarza się, że będąc rozpłomieniona miłością Bożą, dusza czuje, iż godzi w nią serafin grotem czy włócznią rozpaloną ogniem miłości i przeszywa ją, a rozpaloną już do żaru lub – by lepiej określić – do żywego płomienia, jeszcze rozpala w niepojęty sposób (\"Żywy płomień miłości\", red. B, strofa 2,2-4.8", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=244127", "fragment_id": "1458402/0", "subtitle": "", "title": "Ekstaza świętej Teresy", "parentId": 244127.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1458402", "source": "wikipedia", "score": 0.16091889142990112}, "uuid": "555591ce-3b2b-40b3-91b5-f010d5b3167c"}, {"page_content": "Lambert-Sigisbert Adam (ur. 10 października 1700 w Nancy, zm. 12 maja 1759 w Paryżu) – francuski rzeźbiarz, syn Jacoba Sigisberta Adama. Do roku 1718 pracował w warsztacie swojego ojca, później przeniósł się do Paryża, gdzie w 1723 otrzymał wielką nagrodę w dziedzinie rzeźby, z którą związany był pobyt w Rzymie. Tam restaurował antyczne rzeźby dla kardynała Melchiora de Polignac. Wykonywał też mitologiczne i alegoryczne reliefy, oraz rzeźby o tematyce religijnej. Wygrał ogłoszony przez papieża Klemensa XII konkurs na Fontannę Trevi. Jego projekt nie został jednak zrealizowany. W 1733 powrócił do Paryża, gdzie powoli wyzwolił się z wpływów włoskiej rzeźby barokowej szczególnie prac Giovanniego Lorenzo Berniniego. Tworzył pojedyncze i grupowe posągi do fontann i ogrodów oraz reliefy do dekoracji wnętrz (m.in. w Wersalu).\nMarmurowa rzeźba \"Prometeusz\", którą artysta ofiarował paryskiej Akademii dowodzi jego wynalazczości oraz wiedzy technicznej, pozostaje jednak jeszcze pod wyraźnym wpływem twórczości Berniniego. Stworzone w 1740 wraz z bratem Nicolasem Sebastienem, grupy rzeźb parkowych dla Wersalu; \"Tryumf Neptuna i Amphitritesa\" oraz grupa alegoryczna w parku St-Cloud \"Zjednoczenie Sekwany i Marny\" wykazują już cechy rokoka.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2314684", "fragment_id": "481618/0", "subtitle": "", "title": "Lambert-Sigisbert Adam", "parentId": 2314684.0, "start_index": 0.0, "document_id": "481618", "source": "wikipedia", "score": 0.07579842209815979}, "uuid": "7143927d-4ca1-4d88-ab6f-5841e06b6f7d"}]}
{"id": "q_978", "question": "Cymbały są instrumentem strunowym czy perkusyjnym?", "answer": [{"page_content": "Cymbały – strunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów, uderzany pałeczkami. Klasyfikacja uwzględnia podgrupę chordofonów prostych lub cytr (dalej – cytr płytowych i rzeczywistych). Należą do instrumentów strunowych uderzanych.\nWedług Klasyfikacji Hornbostela-Sachsa cymbały oznaczone są numerem 314.122.\nBudowa.\nStruny rozciągnięte są na drewnianej płycie w kształcie trapezu. Do gry używa się dwóch drewnianych pałeczek (tzw. palcatek) o specjalnym wygiętym kształcie. Struny w liczbie dochodzącej do 100 rozciągnięte są w tzw. \"pasmach\" wzdłuż korpusu instrumentu. Pasma strun mogą mieć od 2 do 5 strun tej samej wysokości dla wzmocnienia głośności instrumentu. Zaczepione są o kołki, podobne do fortepianowych, a stroi się je specjalnym kluczem o kwadratowym przekroju (przeważnie o średnicy 5 mm). Instrument posiada 2 lub więcej podstawków: prawy do strun basowych i lewy do strun wyższych. Kolejne podstawki rozszerzają skalę instrumentu o dodatkowe dźwięki alterowane.\nHistoria.\nPierwsze przedstawienie prostego chordofonu który można określić jako cymbały uderzane znajduje się na asyryjskiej płaskorzeźbie w Kyindjuk z 3500 roku p.n.e. Ludzie Morza Śródziemnego znali różne wersje cymbałów pod różnymi nazwami, podobnie ludy Bliskiego Wschodu. Nazywano je \"santir\" lub \"pisantir\" i prawdopodobnie mają poprzednika w greckim \"psalterionie\". Nazwa używana obecnie w krajach Europy Zachodniej \"dulcimer\" pochodzi z łacińskich i greckich słów \"dulce\" i \"melos\" – co oznacza piękny dźwięk.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/0", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1559354", "parentId": 495861.0, "score": 0.8427786827087402}, "uuid": "a496b74d-fa67-4d22-9e6a-2f63ad52d703"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Cymbał”. Zobacz też: Cymbały.\nKlawesyn ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;cembalo&lt;/&gt;, &lt; lang=\"it\"&gt;clavicembalo&lt;/&gt;, skrót: \"cemb\".;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;clavecin&lt;/&gt;;  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;harpsichord&lt;/&gt;) – instrument strunowy szarpany, wyposażony w klawiaturę, zaliczany do rodziny cytr. Znany powszechnie w Europie od XV wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3205", "fragment_id": "188089/0", "subtitle": "", "title": "Klawesyn", "document_id": "188089", "start_index": 1.0, "parentId": 3205.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7086284160614014}, "uuid": "c106fe3f-572f-421e-bcf2-62f7bde4434e"}, {"page_content": "Początkowo, gitara tak jak pokrewna jej vihuela była instrumentem o podwójnych strunach jelitowych. Gitara barokowa miała najczęściej 5 chórów, z czego najwyższy chór był pojedynczy. Pary strun wiolinowych strojono unisono zaś struny basowe często w oktawach. Współcześnie spotyka się gitarę dwunastostrunową (posiadającą 6 podwójnych chórów).\nCymbały.\nInstrumenty z rodziny cymbałów (takie jak cymbały polskie, santur) posiadają kilkadziesiąt metalowych strun podzielonych na podwójne a czasem nawet potrójne lub poczwórne chóry, strojone unisono. Chóry takie uderza się zwykle pałeczkami.\nInstrumenty o nietypowym podziale chórów.\nNiektóre instrumenty mają chóry o nierównej liczbie strun. Na przykład saz – odmiana lutni bliskowschodniej, posiada siedem strun ułożonych w trzy chóry. Najwyższy chór jest potrójny, podczas gdy dwa pozostałe – podwójne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2452386", "fragment_id": "540456/1", "subtitle": "", "title": "Chór (instrumentoznawstwo)", "source": "wikipedia", "start_index": 1782.0, "document_id": "540456", "parentId": 2452386.0, "score": 0.34055572748184204}, "uuid": "7718ee3c-a832-4be7-8cc2-3114437ff204"}, {"page_content": "W Europie cymbały stały się popularne w średniowieczu. Prawdopodobnie kierunek rozpowszechnienia cymbałów szedł od Bizancjum, poprzez Europę Wschodnią, Niemcy aż do Europy Zachodniej. Praetorius pisze, że w Niemczech nie znano w jego czasach psalterium (szarpanego palcami), ale znano cymbały (uderzane pałeczkami). Włosi określali cymbały nazwą \"salterio tedesco\" (czyli niemieckie). W Anglii i we Francji na cymbałach grano dla zabawy i tańca, zwłaszcza kobiet, a także w środowisku dworskim.\nW renesansie popularność cymbałów zmalała, głównie z powodu ich ostrego tonu. Zaczęto uważać, że to instrument nieszlachetny, hałaśliwy. W Cymbały towarzyszyły wędrownym grajkom, trupom teatralnym i służyły do zabawiania gawiedzi. U wyższych warstwach społecznych straciły na znaczeniu. W XVII wieku cymbały często grały ze skrzypcami w londyńskich tawernach, a także wśród mieszczan w Szwajcarii i w Niemczech. Na Węgrzech na cymbałach zwanych \"cimbalom\" grali studenci oraz kler.\nInstrument ten jest szczególnie popularny w muzyce ludowej. Cymbały wykorzystywali sporadycznie kompozytorzy muzyki poważnej w swoich kompozycjach m.in. Zoltán Kodály w swojej operze „Háry János”.\nTechnika gry.\nDźwięk wydobywa się przez swobodne uderzanie naprzemienne w struny pałeczkami, wykorzystując naturalne brzęczenie i pogłos.\nWyróżnia się różne style gry, od melodycznego, poprzez rozłożone akordy do akompaniowania, aż po styl mieszany, wykorzystujący obie techniki łącznie.\nWersje regionalne.\nCymbały znane są pod różnymi nazwami w różnych krajach. W Europie Wschodniej i Centralnej znane są w Rumunii, na Słowacji, w Polsce, Czechach, na Ukrainie \"цимбали\", Białorusi, w Rosji – \"цимбалы\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/1", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "parentId": 495861.0, "start_index": 1499.0, "document_id": "1559354", "source": "wikipedia", "score": 0.24987420439720154}, "uuid": "e3c0ddb1-689a-46c8-8f92-edb12f35b94c"}, {"page_content": "Perkusja (instrumenty perkusyjne,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;percussio&lt;/&gt; = uderzenie) – w klasyfikacji praktycznej grupa instrumentów, w których dźwięk powstaje przez uderzanie, potrząsanie i pocieranie membrany lub twardego przedmiotu w kształcie płyty, płytki, pręta lub sztabki. Perkusja grupuje w jeden zbiór membranofony i idiofony uderzane (czyli wg systematyki naukowej również potrząsane i skrobane). Komplet instrumentów perkusyjnych obsługiwany przez jednego perkusistę i potocznie nazywany perkusją nazywa się zestawem perkusyjnym.\nTerminem „perkusja” określa się również sekcję orkiestry zajmowaną przez instrumenty perkusyjne.\nBudowa i zasada działania.\n \"Osobny artykuł: Budowa i zasada działania membranofonów.\"\n \"Osobny artykuł: Budowa i zasada działania idiofonów.\"\nPodział.\nPerkusję dzieli się według wysokości dźwięku na instrumenty o określonej wysokości dźwięku (m.in. kotły, ksylofon, dzwonki, dzwony rurowe, czelesta) oraz instrumenty o nieokreślonej wysokości dźwięku (m.in. bęben, talerze, trójkąt, tam-tam, kastaniety, tamburyn). Na instrumentach perkusyjnych o określonej wysokości dźwięku można grać melodie. Instrumenty z drugiej grupy wydają dźwięki o charakterystyce wielotonów nieharmonicznych zbliżonych do szumów. Szumy te mieszczą się w pewnym zakresie częstotliwości i mogą sprawiać wrażenie brzmienia wyższego lub niższego.\n \"Zobacz też: Podział membranofonów.\"\n \"Zobacz też: Podział idiofonów.\"\nHistoria.\nInstrumenty perkusyjne są najstarszymi instrumentami muzycznymi. Przez ludy pierwotne używane były jako narzędzia sygnałowe; później zaczęły służyć do wyznaczania rytmu podczas tańca i pracy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5820962", "fragment_id": "1237161/0", "subtitle": "", "title": "Perkusja", "document_id": "1237161", "start_index": 0.0, "parentId": 5820962.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3126472234725952}, "uuid": "b5fb8369-6cc0-4d5c-a07e-0810eb2a26ac"}, {"page_content": "Na początku XX w. struny instrumentów wiejskich muzykantów miały jednakową grubość. Wytwarzano je z drutu stalowego, bądź przewodów elektrycznych czy linek hamulcowych. Brzmienie ich było nierównomierne, instrumenty często pękały z powodu zbyt dużych napięć korpusu. Współczesne instrumenty posiadają struny kilku grubości, tak by dźwięki były jednakowej głośności dla tonów niskich i wysokich i by utrzymać równą siłę naciągu.\nTradycja gry na cymbałach jest w Polsce nadal jeszcze przekazywana z pokolenia na pokolenie. Mistrz przekazuje uczniowi obok techniki gry i zbioru melodii także charakter muzyki oraz rozpoznawalną manierę gry.\nCoroczne spotkania cymbalistów organizowane są przez Wojewódzki Dom Kultury w Rzeszowie z udziałem wielu lokalnych kapel tradycyjnych. Spośród muzyków młodszego pokolenia znanych ogólnopolskiej publiczności, na cymbałach koncertuje i nagrywa Ania Broda. Członkowie polskiej mniejszości na Zaolziu organizują coroczny Bal Góralski w Mostach, na którym występuje gra na cymbałach węgierskich. Na cymbałach mistrzowsko grał Roman Kumłyk, znany muzyk huculski.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/3", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "document_id": "1559354", "start_index": 4622.0, "parentId": 495861.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10771570354700089}, "uuid": "61a5272b-b86b-44c6-b799-8b09b705056b"}, {"page_content": "-Komory organowe i żaluzje. Większość piszczałek organów kinowych jest zamontowana w komorach które są zakrywane i odkrywane przez system drewnianych żaluzji w ten sposób regulowana jest głośność instrumentu. Wyjątkiem są czasami głosy 32' gdzie długość piszczałki zwiększała by znacząco wielkość komory, największe piszczałki są wtedy zazwyczaj instalowane za sceną teatru. Zabudowana sekcja instrumentu sprawia iż w większości instalacji jedynym widocznym elementem instrumentu jest stół do gry.\n-Sekcja perkusyjna. Organista może sprzężyc jedną z klawiatur instrumentu z różnymi rodzajami bębnów, talerzy perkusyjnych, tamburynów, grzechotek, trójkątów, gongów (perkusja niestrojona, naciśnięcie każdego klawisza da ten sam dźwięk). Elementami perkusji strojonej mogą być m.in. cymbałki, dzwony, ksylofon, marimba czy harfa. Organy kinowe często posiadają też sprzężenie dolnej klawiatury z pianinem.\n-Efekty specjalne. Wykorzystywane podczas grania akompaniamentu niemego filmu, np. klakson, gong, dzwonek telefonu, odgłosy parowozu, odgłosy ptaków, grzmoty oraz odgłosy deszczu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4919157", "fragment_id": "248331/1", "subtitle": "", "title": "Organy kinowe", "document_id": "248331", "start_index": 1945.0, "parentId": 4919157.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07053929567337036}, "uuid": "f37375e9-3515-4a20-b59a-27a2012c78c3"}, {"page_content": "W Europie Zachodniej we Francji nazywano je \"tympanon\", w Niemczech, Danii i całej Skandynawii zwane \"hackbrett\", na Węgrzech – \"cymbalom\", w Anglii znane są jako \"dulcimer\". Grają na nich także cymbaliści w Szwajcarii (Alpy), Austrii i Bawarii, na Bałkanach, w Wielkiej Brytanii (Walia, Wschodnia Anglia, Northumberland).\nSwój wielki rozkwit przeszły cymbały w XX w Stanach Zjednoczonych, gdzie tradycyjnie używane są do grania muzyki folk.\nW Azji znane są w różnych odmianach w Indiach – santur, w Persji, w Korei – yanggeum, w Chinach – yangqin.\nCymbały w Polsce.\nOd 1600 roku cymbały rozpowszechniły się w Polsce i Rosji a pierwszy polski wizerunek cymbałów pochodzi z witraża krakowskiego z XV w. Istnieją zapisy o cymbałach z XVII i XVIII wieku cytowane u Kolberga. Cymbały występowały w XIX wieku na Mazowszu, Kujawach, na Białorusi, Litwie, Polesiu i Rusi Karpackiej. Cymbaliści\ngrali w gospodach i karczmach oraz na weselach i do tańca. Najmowano do gry kapele z muzykiem – cymbalistą często Żydem bądź Cyganem. Opis gry na cymbałach znajduje się w XII księdze Pana Tadeusza Adama Mickiewicza.\nW XX wieku pozostały aktywne kapele z cymbalistami w regionie rzeszowskim, kapele huculskie oraz wileńskie. Po II wojnie światowej muzykanci wileńscy zostali przesiedleni w okolice Ełku (Straduny, Nowa Wieś Ełcka), gdzie kontynuują swoje tradycje. Pojedynczy przesiedleni cymbaliści wileńscy pozostawili po sobie ślad w okolicach Szczecina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=495861", "fragment_id": "1559354/2", "subtitle": "", "title": "Cymbały", "parentId": 495861.0, "start_index": 3178.0, "document_id": "1559354", "source": "wikipedia", "score": 0.09013525396585464}, "uuid": "163d95cb-079f-4e45-8339-df7522ddc4a1"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy instrumentu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nFortepian ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"it\"&gt;pianoforte&lt;/&gt;, skrót: \"pf. lub pfte.\") – strunowy (chordofon), młoteczkowy, klawiszowy instrument muzyczny, zaliczany do rodziny cytr. Współczesny fortepian ma skalę od A2 (czasami najlepsze koncertowe od F2; instrumenty z początku XIX wieku od C1) do c5 (88 dźwięków/klawiszy). Typowy zakres częstotliwości dźwięków (przy stroju 440 Hz): od A2 = 27,50 Hz do c5 = ok. 4186,01 Hz.\nW systemie klasyfikacji instrumentów muzycznych Hornbostela–Sachsa fortepiany klasyfikowane są jako chordofony czyli \"strunowe\" (pozycja w katalogu 314.122-4-8).\nW fortepianie struny rozpięte na stalowej ramie uderzane są młoteczkami obciągniętymi filcem. Naciśnięcie klawisza powoduje uderzenie młoteczka w strunę, przenosząc jednocześnie dynamikę uderzenia w klawisz. Natychmiast po pobudzeniu struny młoteczek odbija się od niej i w zależności od siły uderzenia, zatrzymuje się wyżej lub niżej. Pozwala to na szybką repetycję (uderzanie kilka razy tego samego dźwięku w szybkim tempie), inaczej niż w pianinie. Po zwolnieniu nacisku na klawisz do struny przyciskany jest tłumik wyciszający jej drgania. W ten dość skomplikowany sposób mechanizm fortepianu realizuje podstawową cechę tego instrumentu odróżniającą go od wcześniejszych instrumentów strunowych klawiszowych, które nie miały możliwości kształtowania dynamiki dźwięku.\nPodstawowym elementem fortepianu wydającym dźwięk są struny, jednak nazywa się go także instrumentem perkusyjnym[], ze względu na to, że struny są uderzane, a nie szarpane (jak w klawesynie lub szpinecie). Potocznie zdarza się też zaliczanie go do instrumentów „klawiszowych”.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22218", "fragment_id": "185010/0", "subtitle": "", "title": "Fortepian", "parentId": 22218.0, "start_index": 1.0, "document_id": "185010", "source": "wikipedia", "score": 0.27334359288215637}, "uuid": "59e40a9c-2bab-4ce9-9d0b-845adf23e350"}, {"page_content": "Ze względu na budowę, chordofony dzielą się na:\nHistoria.\nNajstarszymi chordofonami są harfy jamowe, cytry jamowe oraz łuki muzyczne. Geneza tych trzech typów instrumentów związana jest z początkami działalności człowieka, a występują one nadal wśród niektórych ludów pierwotnych; powstały w wyniku oddziaływania czynnika melodycznego, a nie motorycznego, rytualnego czy sygnałowego, jak w przypadku idiofonów, membranofonów oraz aerofonów. Harfy, liry, cymbały i instrumenty szyjkowe przedstawione są w ikonografii starożytnej Asyrii i Babilonu. Instrumenty smyczkowe istniały na terenach Półwyspu Indyjskiego 1000 lat p.n.e. Klawiaturę zastosowano w instrumentach strunowych w średniowieczu. W okresie baroku chordofony stały się podstawą instrumentarium kapel i orkiestr.\n \"Zobacz też: Historia chordofonów szyjkowych.\"\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17458", "fragment_id": "169728/2", "subtitle": "", "title": "Chordofony", "parentId": 17458.0, "start_index": 3628.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169728", "score": 0.0668891966342926}, "uuid": "68e5aea6-4e83-4c66-a497-1f5d07f5f99d"}]}
{"id": "q_979", "question": "Kto jest autorem siedemnastowiecznego obrazu „Trzy gracje”?", "answer": [{"page_content": "Trzy Gracje – obraz Rafaela namalowany w latach 1504–1505. Znajduje się w Musée Condé w Chantilly. Prawdopodobnie obraz ten tworzył dyptyk wraz ze \"Snem Rycerza\". Złote jabłka trzymane przez Gracje są prawdopodobnie symbolami nieśmiertelności, którą można zdobyć po wybraniu drogi cnoty.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1664552", "fragment_id": "696012/0", "subtitle": "", "title": "Trzy Gracje (obraz Rafaela)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "696012", "parentId": 1664552.0, "score": 1.0}, "uuid": "295b9410-b37e-4852-ac98-2e9280dab880"}, {"page_content": "Trzy Gracje – posągi w Bydgoszczy, położone przy ul. Stary Port, na nabrzeżu Brdy.\nOpis.\nDzieło autorstwa Jerzego Buczkowskiego zostało odsłonięte w 1989 roku, po wykonaniu modernizacji bulwarów nad Brdą.\nOdlew z brązu przedstawia trzy kobiety – mityczne Gracje (Talię, Aglaję i Eufrosyne), które według mitologii greckiej były boginiami wdzięku i radości. \n„Trzy Gracje” są uznawane za jeden z najbardziej udanych przykładów nowoczesnej rzeźby w Bydgoszczy. Wartość obiektu podkreśla jego położenie na najbardziej reprezentacyjnym odcinku bulwarów nad Brdą. W pobliżu obiektu znajdują się zabytki i symbole Bydgoszczy – pałacyk Lloyda, stare spichrze, nowe spichrze, gmach Poczty Głównej.\nZ rzeźbą wiąże się anegdota, która przedstawia się następująco: \"pomnik został odsłonięty w trudnych czasach, kiedy na półkach sklepowych był tylko ocet. Trzy kobiety wyszły z pobliskich kamienic, żeby wspólnie zastanowić się nad tym, co dzisiaj przygotować rodzinie na obiad. No i w takich smutnych pozach zastygły aż do dziś\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1890435", "fragment_id": "887871/0", "subtitle": "", "title": "Trzy Gracje (pomnik w Bydgoszczy)", "parentId": 1890435.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "887871", "score": 0.2256389856338501}, "uuid": "43156ceb-d154-4ab4-90ba-753d7ff1cce1"}, {"page_content": "Posąg Ceres ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"nl\"&gt;Standbeeld van de godin Ceres in een nis&lt;/&gt;) – obraz malarza flamandzkiego Rubensa.\nProweniencja.\nW 1760 roku obraz został sprzedany w Hadze za 1210 guldenów. Do Ermitażu trafił z Brukseli w 1768 roku, z kolekcji Carla de Cobena.\nTematyka obrazu.\nObraz przedstawia rzymską boginię płodności Ceres, której składane są ofiary przez puttów. Dzieło ma głównie wyraz symboliczny, wyraża ideę jedności życia i sztuki oraz przeszłości i przyszłości – ukazane przez umieszczenie posągu w architektonicznym obramowaniu i składanych przed nim darów natury. Wesołe putta symbolizują „szczęśliwość narodów”. Putta mają skrzydła ważki lub motyla, co miało symbolizować przemijający czas lub nieśmiertelność.\nAnalogie tematyczne.\nRubens bardzo często wykorzystywał te same motywy do innych swoich dzieł. Równie często malowane przez niego postacie miały rysy twarzy żyjących mu współcześnie ludzi lub członów rodziny, w tym jego dzieci. Również motywy Posągu Ceres mają swoją analogiczną formę na obrazie \"Trzy Gracje adorujące Naturę\". Motyw girland występuje także na innych obrazach z tego okresu, takich jak \"Girlanda owoców\" i \"Madonna z girlandą\", znajdujących się w Monachium oraz na obrazie \"Madonna z girlandą\" z Luwru. Girlandy są jedynym motywem na obrazie, który nie został namalowany przez Rubensa, lecz przez Fransa Snydersa (1579–1657). Sam posąg był prawdopodobnie wzorowany na starożytnej rzeźbie Demeter, znajdującej się w Galerii Borghese w Rzymie, a różniącej się od tej na obrazie jedynie brakiem prawej ręki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1630962", "fragment_id": "711742/0", "subtitle": "", "title": "Posąg Ceres", "parentId": 1630962.0, "start_index": 0.0, "document_id": "711742", "source": "wikipedia", "score": 0.1343933641910553}, "uuid": "74178b36-b1b8-48e2-bd43-b4fd957178a3"}, {"page_content": "We Florencji zaczął kształtować się styl i tematyka dzieł Rafaela. Malarz zaczął stopniowo odchodzić z tematyki religijnej, skupiając się przede wszystkim na tematach klasycznych. Na obrazach Rafael zaczął ukazywać poczucie harmonii i spokoju w przyrodzie, powagę, wdzięk i piękno postaci ludzkich. W 1504 roku Rafael namalował \"Portret młodzieńca z jabłkiem\". Przypuszczalnie na obrazie został uwieczniony Francesco Maria Della Rovere. W latach 1504–1505 powstał \"Sen Scypiona\" (również \"Sen rycerza\"), interpretowany jako przedstawienie snu Scypiona Afrykańskiego Młodszego. W tych samych latach Rafael namalował \"Trzy Gracje\". Ze względu na wymiary (zbliżone do \"Snu rycerza\") podejrzano, że oba dzieła mogły stanowić dyptyk.\nBędąc we Florencji Rafael namalował również kolejne obrazy przedstawiające Madonnę z Dzieciątkiem. Były to: \"Madonna Terranuova\" (1505), \"Mała Madonna Cowper\" (ok. 1505), \"Madonna del Granduca\" (1505–1506), \"Madonna ze szczygłem\" (1506), \"Madonna Orleańska\" (ok. 1506–1507), \"Madonna dell’angelo\" (ok. 1506), \"Madonna dei Garofani\" (ok. 1506–1507), \"Madonna Bridgewater\" (ok. 1507), \"Piękna Ogrodniczka\" (1507), \"Madonna Tempi\" (1508), \"Wielka Madonna Cowper\" (1508), \"Madonna Colonna\" (ok. 1508). Powstała również \"Madonna pod baldachimem\" (ok. 1507–1508), której autorstwo Rafaela jest kwestionowane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=50597", "fragment_id": "657896/7", "subtitle": "", "title": "Rafael Santi", "parentId": 50597.0, "start_index": 9116.0, "document_id": "657896", "source": "wikipedia", "score": 0.22369101643562317}, "uuid": "5e9c6d40-433b-434f-8226-d66c1761642f"}, {"page_content": "Być może preludium do powstania tej wersji obrazu było inne płótno, dziś znajdujące się w muzeum w Dreźnie. Na pierwszy rzut oka jest to identyczna scena jak na obrazie londyńskim. Jeden szczegół umieszcza obraz w odpowiedniej chronologii. Parys nie obdarowuje jabłkiem Afrodyty, nie dokonał jeszcze wyboru. Stojący obok niego posłaniec Merkury wykonuje wymowny gest w kierunku bogiń. Według legendy to on miał zasugerować by rozebrały się i pokazały swoje wdzięki. Na tym obrazie Rubens uchwytuje właśnie ten moment.\nWersja z 1639.\nOstatnią znaną wersją \"Sądu Parysa\" jest dzieło namalowane w latach 1638–1639. Płótno powstało na zlecenie króla hiszpańskiego Filipa IV. Po jego śmierci obraz został przeniesiony do kolekcji królewskiej. W 1788 roku Karol III uznając dzieła za „nieskromne” nakazał je spalić. Na szczęście, zanim miało to nastąpić, król zmarł, a polecenia nie wykonano. Artysta przedstawił tu podobny układ postaci, ale w lustrzanym odbiciu. Trzy boginie stoją po prawej stronie, a Parys i Hermes po lewej. Rubens wybrał moment tuż przed rozstrzygnięciem sporu. Jabłko, nagroda dla najpiękniejszej, jest prezentowane przez Hermesa, a Parys wsparty na łokciu jeszcze się zastanawia. Trzy boginie nasuwają skojarzenie do dzieła \"Trzech gracji\" z 1638 roku. W 1639 roku Ferdynand Habsburg pisał do Filipa IV: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n \"Sąd Parysa jest skończony... wszyscy malarze mówią iż jest to najlepsza praca jaka kiedykolwiek namalował Rubens ..ale jest jeden szkopuł...a mianowicie taki że wszystkie trzy boginie są nagie. Wenus...bardzo przypomina jego portretowaną żonę i bez wątpienia jest to najlepszy portret obecnie dostępny.\"(Antonio J. Onieva \"The new complete guide to the Prado Museum\" s.179)Obraz \"Sąd Parysa\" można obejrzeć w Muzeum Prado w sali 61 (syg.1669).\nW trzech ostatnich dziełach \"Sąd Parysa\" rozgrywa się na tle rozległego krajobrazu. Sielankowa scena pasących się baranów i ciepłe barwy wprowadzają kontrastujący spokój do narracji dzieła.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2793668", "fragment_id": "1641820/4", "subtitle": "", "title": "Sąd Parysa (obraz Petera Paula Rubensa)", "parentId": 2793668.0, "start_index": 4754.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1641820", "score": 0.22147415578365326}, "uuid": "9c35896e-e124-4f17-857f-b9e9995757b9"}, {"page_content": "W tym czasie sztuka staje się coraz bardziej świecka. W 1401 roku akt, nawiązujący do antyku, pojawia się w scenie ofiarowania Izaaka, którą Lorenzo Ghiberti wygrywa konkurs na drzwi do florenckiego baptysterium. W roku 1430 Donatello rzeźbi swojego \"Dawida\", również inspirowanego antykiem. Pod koniec wieku Sandro Botticelli maluje \"Narodziny Wenus\" i \"Primaverę\", są to już śmiałe obrazy, choć wciąż jest to \"Venus pudica\", czyli „Wenus skromna”. Rafael Santi ok. 1504 roku maluje \"Trzy Gracje\", wszystkie już otwarcie nagie, jedna jest tylko osłonięta przezroczystą przepaską na biodrach.\nPodobnie jawny charakter ma przedstawienie Adama i Ewy Albrechta Dürera namalowane w 1507 roku, na którym listki figowe są w porównaniu do tradycji w tym względzie dość małe.\nKolejną barierę przełamał Giorgione w 1508 roku, malując \"Śpiącą Wenus\". Dłoń bogini położona na łonie jest już od pięciuset lat niezmiennie oskarżana o dość nieprzyzwoite ułożenie palców. Później pozycję Wenus powtórzy Tycjan w swojej \"Wenus z Urbino\" (1538) i nawiąże do niej jeszcze później \"Olimpią\" Édouard Manet.\nBardzo zmysłowe i dekadenckie w swej wymowie jest \"Zwycięstwo Czasu nad Miłością\" Agnolo Bronzino.\nBarok i rokoko.\nW malarstwie dworskim postępuje tendencja do zwiększania zmysłowości w aktach, najpełniej wyrazi to malarstwo rokoka, np. Jean-Honoré Fragonard i François Boucher.\nImpresjonizm.\nEdgar Degas\nAmedeo Modigliani.\nAkt \"Nu couché\" jest szóstym najdroższym sprzedanym obrazem.\nAkt fotograficzny.\nMistrzowie aktu według redakcji SwiatObrazu.pl:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=108314", "fragment_id": "18342/2", "subtitle": "", "title": "Akt", "source": "wikipedia", "start_index": 3210.0, "document_id": "18342", "parentId": 108314.0, "score": 0.14535360038280487}, "uuid": "af8400eb-b5e0-4edb-b0cd-b457fce3090e"}, {"page_content": "Portret Giovanny Tornabuoni – obraz włoskiego malarza Domenica Ghirlandaia, namalowany w latach 1489–1490. Wystawiany na stałe w Muzeum Thyssen-Bornemisza w Madrycie.\nOpis obrazu.\nObraz przedstawia florencką arystokratkę Giovannę degli Albizzi Tornabuoni w charakterystycznym ujęciu profilowym, ze złożonymi rękoma. W tle umieszczone są przedmioty symbolizujące gusta i charakter portretowanej: brosza ze smokiem, dwiema perłami i rubinem tworząca parę z naszyjnikiem, a także różaniec i modlitewnik.\nTekst na wstędze (tzw. \"cartellino\") po prawej stronie głosi:\n \"Ars utinam mores animum que effingere posses, Pulchrior in terris nulla tabella foret\".\nczyli:\n \"O sztuko, gdybyś mogła wyrazić również duszę i usposobienie, nie byłoby w świecie piękniejszego obrazu\".\nData powstania obrazu.\nGiovanna Tornabuoni została także sportretowana przez Domenica Ghirlandaia na fresku w kościele Santa Maria Novella we Florencji. Według Jana Lautsa portret powstał wcześniej i stanowił model dla fresku. John Pope Hennessy uważa z kolei, że obraz powstał po namalowaniu fresku i jest portretem pośmiertnym, zaś data pod spodem wstęgi – 1488 – jest datą śmierci portretowanej. Muzeum Thyssen-Bornemisza w swoich materiałach jako datę powstania obrazu podaje lata 1489–90.\nGiovanna degli Albizzi Tornabuoni.\nBohaterka portretu urodziła się 18 grudnia 1468 roku we Florencji, w rodzinie Albizzi. 15 czerwca 1486 roku poślubiła Lorenza Tornabuoniego. Zmarła tamże 7 października 1488 w trakcie porodu.\nJej tożsamość na portrecie została ustalona dzięki medalowi wybitemu prawdopodobnie z okazji ślubu przez Niccolò Fiorentina.\nNa awersie medalu przedstawione jest popiersie kobiety z identyczną fryzurą oraz naszyjnikiem. Na obrzeżu medalu znajduje się napis: \n \"VXOR LAVRENTII DE TORNABONIS IOANNA ALBIZA\"\n \"Żona Lorenzo Tornabuoni Giovanna Albizzi\"Na rewersie przedstawione są Trzy Gracje oraz napis:\n \"CASTITAS PVLCHRITVDO AMOR\"\n \"Czystość, Piękno, Miłość\"\nW literaturze.\nObraz jest wspomniany w książce Waldemara Łysiaka \"MW\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2561646", "fragment_id": "531224/0", "subtitle": "", "title": "Portret Giovanny Tornabuoni", "document_id": "531224", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2561646.0, "score": 0.09320885688066483}, "uuid": "b2770e89-b1f9-479c-ace5-550bbe3ea9f1"}, {"page_content": "Obraz z 1494, wykonany techniką temperową. Na obrazie widnieje nazwisko Ivana von Coztenbacha. Nie wiadomo, czy osoba ta była autorem, czy też fundatorem dzieła. Centrum obrazu zajmuje postać kobiety wyposażonej w liczne atrybuty. Dookoła znajduje się obszerny tekst w języku niemieckim objaśniający ich znaczenie. Obraz powstał na pograniczu dwóch epok: gotyku i renesansu. Schemat przedstawienia postaci jest jeszcze typowy dla średniowiecza, jednak na obrazie można dostrzec nowinki zwiastujące nadejście nowej epoki: uwypuklenie urody niewieściej, fakt, że kobieta jest stanu świeckiego, a nie duchownego, tekst na obrazie w języku niemieckim, a nie po łacinie. Widoczne na obrazie atrybuty można interpretować następująco: kłódka i klucze przy ustach i uszach - przestroga przed gadulstwem i plotkarstwem, krucyfiks w ręku symbolizuje wiarę, a otaczający go wianek to znak czystości i niewinności. Wąż otaczający talię kobiety to atrybut roztropności. Gołąbek kojarzy się z wiernością i łagodnością. Sokół to symbol bystrości i dalekowzroczności. Końskie kopyta to zachęta do deptania grzechu i zła.\nChrystus przed Piłatem.\nObraz olejny na desce powstały w 1640, autorstwa Joachima Knochenhauera. Postacie przedstawione na obrazie posiadają współczesne autorowi (to jest siedemnastowieczne) stroje.\nRycerz na cmentarzu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=924341", "fragment_id": "1037393/9", "subtitle": "", "title": "Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołobrzegu", "parentId": 924341.0, "start_index": 10982.0, "document_id": "1037393", "source": "wikipedia", "score": 0.25708237290382385}, "uuid": "fc4aa37c-9816-4478-b5e7-755265d157ca"}, {"page_content": "Po odkryciu obrazu przez Galicką i Sygietyńską ks. proboszcz Władysław Stępień twierdził, że wcześniej został on znaleziony \"wśród gratów na dzwonnicy\", w czasie gdy proboszczem Kosowa Lackiego był ks. Kamiński (później ks. Stępień zawiesił dzieło w jednym ze swoich pokoi, ratując je przed spaleniem ze spleśniałymi ornatami).\nWersję ks. Szepietowskiego potwierdził w 2004 roku ks. prałat Zbigniew Borkowski, były wikary parafii kosowskiej, uzupełniając ją o bardziej szczegółowe okoliczności nabycia obrazu przez ks. Stępnia od ks. Kamińskiego.\nInne wersje.\nW innych źródłach można znaleźć informacje, że dzieło trafiło do Polski w niejasnych okolicznościach, a ich autorzy opierali się na domniemaniach, stawiając liczne znaki zapytania. Część informacji wykazuje pewną zbieżność z wersjami Elżbiety Przegalińskiej i ks. Stanisława Szepietowskiego. Podejrzewano m.in., że obraz:\nKontrowersje wokół autorstwa.\nMimo badań i ekspertyz spór o autentyczność dzieła trwa niemal nieprzerwanie od chwili przypisania mu autorstwa El Greca. Jednakże nie ma żadnych informacji, by takie ekspertyzy lub badania były prowadzone poza Polską lub przez zagranicznych specjalistów zajmujących się twórczością El Greco.\nOdkrycie obrazu było wielką sensacją i spowodowało liczne wizyty historyków i znawców sztuki, którzy w większości kwestionowali autorstwo dzieła, m.in. prof. Marek Rostworowski, prof. Stanisław Lorentz, prof. Jan Białostocki, Anna Dobrzycka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1832770", "fragment_id": "897090/12", "subtitle": "", "title": "Ekstaza świętego Franciszka (obraz)", "parentId": 1832770.0, "start_index": 18618.0, "document_id": "897090", "source": "wikipedia", "score": 0.11569235473871231}, "uuid": "71266d13-6d36-4c0e-a593-adec34278e8c"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy obrazu Rafaela. Zobacz też: opera Wolfganga Amadeusa Mozarta.\nSen Scypiona (również Sen rycerza) – obraz namalowany przez Rafaela ok. 1504 roku (według innego źródła w latach 1504–1505). Znajduje się w National Gallery w Londynie. Prawdopodobnie tworzył dyptyk wraz z Trzema Gracjami.\nObraz przedstawia pogrążonego we śnie Scypiona, któremu ukazują się Wenus i Minerwa – alegorie Cnoty i Miłości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1664582", "fragment_id": "696019/0", "subtitle": "", "title": "Sen Scypiona (obraz Rafaela)", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "696019", "parentId": 1664582.0, "score": 0.3197779953479767}, "uuid": "57b228db-3e80-47a9-b608-2c7a7c8fa4ca"}]}
{"id": "q_980", "question": "W którym roku powstała Warszawska Giełda Papierów Wartościowych?", "answer": [{"page_content": "Praska Giełda Papierów Wartościowych ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"cs\"&gt;Burza cenných papírů Praha&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Prague Stock Exchange&lt;/&gt;, &lt; lang=\"en\"&gt;PSE&lt;/&gt;) – giełda papierów wartościowych w Czechach; zlokalizowana w stolicy kraju – Pradze. Chociaż giełda w Pradze działała już w 1871 roku, w obecnym kształcie powstała ona 24 listopada 1992 roku, zaś handel uruchomiono 6 kwietnia 1993 roku.\nWłasność.\nWe wrześniu 2008 ogłoszono, że Warszawska Giełda jest zainteresowana nabyciem większości udziałów w Praskiej Giełdzie. Szacowana wartość takiej transakcji miała opiewać na kwotę około 100 do 200 milionów euro.\nPod koniec października 2008 roku podjęto decyzję, że większościowy pakiet akcji praskiej giełdy został nabyty przez Wiedeńską Giełdę za kwotę pomiędzy 5 a 10 miliardów czeskich koron.\nPodczas konferencji „Współczesność i trendy rozwojowe czesko-polskich stosunków gospodarczych”, która odbyła się 24 maja 2013 w Ministerstwie Gospodarki, prezydent Czech Miloš Zeman zaproponował połączenie Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie i giełdy w Pradze; siedzibą tej instytucji miałaby być Warszawa.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1027980", "fragment_id": "1369165/0", "subtitle": "", "title": "Praska Giełda Papierów Wartościowych", "document_id": "1369165", "start_index": 0.0, "parentId": 1027980.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7669363021850586}, "uuid": "bfc03296-6d6b-447d-ad3b-b2d24d8f93f7"}, {"page_content": "Ważnym wydarzeniem dla procesu przekształceń własnościowych było uruchomienie w kwietniu 1991 r. Warszawskiej Giełdy Papierów Wartościowych. Pierwszymi spółkami, których akcje notowano na giełdzie, były spółki przemysłowe i budowlane: Tonsil, Próchnik, Krosno, Exbud, Kable, a następnie Swarzędz, Wólczanka, Żywiec i Wedel. W ten sposób zainaugurowano szerszy proces przekształceń własnościowych na drodze kapitałowej. W 2000 r. na giełdzie notowano akcje 194 spółek, a także obligacje Skarbu Państwa, kontrakty terminowe i inne papiery wartościowe. Obroty na giełdzie papierów wartościowych wzrosły z zaledwie 29,2 mln zł w 1991 r. do 232,6 mld zł w 2000 r. Giełda wzmocniła podstawy gospodarki rynkowej w Polsce i przyspieszyła proces przekształceń własnościowych.\nTempo prywatyzacji było funkcją woli politycznej władz i przygotowań organizacyjnych, a przede wszystkim zainteresowania ze strony kapitału. Zaangażowanie poszczególnych rządów w przekształcenia własnościowe było różne. Generalnie, większy postęp notowano w okresie sprawowania władzy przez ekipy postsolidarnościowe niż postkomunistyczne. Podkreślić jednak należy, że podstawową przeszkodą dla szybkiej prywatyzacji był niedostatek kapitału krajowego. Kapitał zagraniczny, początkowo dosyć wstrzemięźliwy, większym strumieniem zaczął napływać od 1992 r. Motywowały go rozmiary polskiego rynku, rysujący się wzrost gospodarczy, niski koszt siły roboczej i umacnianie reform rynkowych.\nKapitał zagraniczny dokonywał zakupu prywatyzowanych przedsiębiorstw, tworzył spółki joint ventures i nabywał akcje na giełdzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1371212", "fragment_id": "219026/17", "subtitle": "", "title": "Transformacja systemowa w Polsce", "document_id": "219026", "start_index": 29084.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1371212.0, "score": 0.4648401439189911}, "uuid": "75199499-2548-4d1f-89b2-59a3a0f36a37"}, {"page_content": "W latach 1991–2000 w budynku miała siedzibę Giełda Papierów Wartościowych, która później przeniosła się do Centrum Giełdowego. 16 kwietnia 1991 odbyła się tam pierwsza sesja giełdowa. Na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego z lipca 1990 środki z wynajmu zostały przeznaczone na budowę nowej Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego.\nWłaścicielem budynku jest Centrum Bankowo-Finansowe „Nowy Świat” SA, której udziałowcami są Polska Grupa Zbrojeniowa oraz Fundacja Uniwersytetu Warszawskiego.\nW maju 2005 przed budynkiem odsłonięto pomnik Charles’a de Gaulle’a. W 2009 budynek został wpisany do rejestru zabytków.\nDo 2019 na parterze budynku znajdował się salon sprzedaży samochodów marki Ferrari. Do 2020 w budynku miało swoją siedzibę Ministerstwo Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=742692", "fragment_id": "805736/1", "subtitle": "", "title": "Gmach dawnego Domu Partii w Warszawie", "document_id": "805736", "start_index": 1869.0, "parentId": 742692.0, "source": "wikipedia", "score": 0.1070220023393631}, "uuid": "715a33dd-1e5f-4dda-9985-3a9112666a16"}, {"page_content": "We wrześniu 1989 r. powstało – w ramach Ministerstwa Finansów – Biuro Pełnomocnika Rządu do spraw Przekształceń Własnościowych. Przygotowywało ono program prywatyzacji, a do jego pierwszych zadań należało zablokowanie narastającego od początku 1989 r. procesu tworzenia spółek „nomenklaturowych”. Spółki powstawały w wyniku bezprawnego przejmowania majątku państwowego przez osoby związane z zarządami przedsiębiorstw państwowych lub dawnymi władzami, uwłaszczając wybraną grupę kosztem całego społeczeństwa. Następnie, na podstawie ustawy z lipca 1990 r., prywatyzacją kierowało Ministerstwo Przekształceń Własnościowych. Wspomagały je różne instytucje, w tym powołana w 1992 r. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, której głównym celem było zagospodarowanie gruntów z likwidowanych państwowych gospodarstw rolnych. Od 1996 r. problematyka przekształceń własnościowych skoncentrowana została w Ministerstwie Skarbu Państwa.\nWażnym wydarzeniem dla procesu przekształceń własnościowych było uruchomienie w kwietniu 1991 r. Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Pierwszymi spółkami, których akcje notowano na giełdzie, były przedsiębiorstwa przemysłowe i budowlane: Tonsil, Próchnik, Krosno, Exbud, Kable, a następnie Swarzędz, Wólczanka, Żywiec i Wedel. W 2004 r. notowano akcje 230 spółek, a także obligacje Skarbu Pastwa i inne papiery wartościowe. Giełda przyspieszyła proces przekształceń własnościowych na drodze kapitałowej.\nTempo prywatyzacji było funkcją woli politycznej władz i przygotowań organizacyjnych, a przede wszystkim zainteresowania kapitału. Zaangażowanie poszczególnych rządów w przekształcenia własnościowe było zmienne. Generalnie, większy postęp notowano w okresie sprawowania władzy przez ekipy postsolidarnościowe niż postkomunistyczne. Należy jednak podkreślić, że podstawową przeszkodą dla szybkiej prywatyzacji był niedostatek kapitału krajowego. Istniejącą lukę z czasem wypełnił kapitał zagraniczny, który dokonywał zakupu prywatyzowanych przedsiębiorstw, tworzył joint ventures i nabywał akcje na giełdzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4970840", "fragment_id": "253123/1", "subtitle": "", "title": "Przekształcenia własnościowe w Polsce po 1989 roku", "parentId": 4970840.0, "start_index": 1481.0, "source": "wikipedia", "document_id": "253123", "score": 0.26627209782600403}, "uuid": "3ae3c68d-f405-43fe-8504-cb0741f4c2c9"}, {"page_content": "Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW) – polska giełda papierów wartościowych z siedzibą w Warszawie, publiczna spółka akcyjna mająca na celu zapewnienie możliwości obrotu giełdowego papierami wartościowymi (takimi jak akcje, obligacje, prawa poboru itp.) oraz niebędącymi papierami wartościowymi instrumentami finansowymi (takimi jak opcje, kontrakty terminowe) dopuszczonymi do obrotu giełdowego.\nObrót na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie regulowany jest przez regulamin giełdy, szczegółowe zasady obrotu giełdowego, Komisję Nadzoru Finansowego oraz ustawy:\nWarszawska giełda jest głównym elementem rynku wtórnego i oprócz Głównego Rynku prowadzi rynek małych spółek NewConnect, rynek GlobalConnect, rynek obligacji Catalyst oraz rynek energii poee. Handel na rynku wtórnym odbywa się za pośrednictwem członków giełdy.\nNajważniejszymi indeksami giełdowymi głównego rynku są: WIG, WIG20, MWIG40 i SWIG80.\nWedług stanu na 3 września 2024 na GPW notowane były akcje 792 spółek, z czego 410 na Rynku Głównym, 357 na rynku NewConnect i 25 na rynku Global Connect. Ich łączna kapitalizacja wynosiła ponad 1,57 bln złotych, z czego 795 mld przypadało na spółki krajowe, a 778,6 mld na spółki zagraniczne. Kapitalizacja spółek notowanych na Rynku Głównym wynosiła 1,56 bln złotych, na NewConnect - 11,39 mld zł.\nStruktura.\nGiełda Papierów Wartościowych w Warszawie została utworzona przez Skarb Państwa jako spółka akcyjna.\nWładzami spółki są:\nZarząd poza uprawnieniami i obowiązkami wynikającymi z Kodeksu spółek handlowych, dopuszcza do obrotu giełdowego papiery wartościowe, określa zasady wprowadzania papierów wartościowych do obrotu, nadzoruje działalność maklerów giełdowych i członków giełdy w zakresie obrotu giełdowego. Zarząd giełdy składa się z czterech osób. Pracami zarządu kieruje prezes zarządu wybrany przez walne zgromadzenie.\nPrezesi giełdy.\n \"Zobacz też kategorię: .\"\nWażniejsze wydarzenia.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=111261", "fragment_id": "4557/0", "subtitle": "", "title": "Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie", "parentId": 111261.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "4557", "score": 0.7913312911987305}, "uuid": "5deb9bcf-691c-4edd-aba2-63f255a83ef4"}, {"page_content": "Światowa Federacja Giełd - organizacja skupiająca najbardziej rozwinięte giełdy świata. Do federacji należeć mogą jedynie giełdy spełniające ściśle określone standardy dotyczące między innymi organizacji rynku, zasad obrotu i infrastruktury technicznej. Od 1994 roku jednym z członków tej organizacji jest Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1111431", "fragment_id": "1375926/0", "subtitle": "", "title": "Światowa Federacja Giełd", "document_id": "1375926", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1111431.0, "score": 0.17829126119613647}, "uuid": "a727d1a1-8255-4e8a-8d42-1bb3b5f4e357"}, {"page_content": "WARSET (\"Warsaw Stock Exchange Trading System\") – system informatyczny obsługujący Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie od 17 listopada 2000 roku do 12 kwietnia 2013 roku. Pierwsza wersja systemu, eksploatowana w latach 2000-2007, została opracowana przez firmę Compaq; jej następca, Hewlett-Packard, opracował wersję eksploatowaną w latach 2007-2013. Od 15 kwietnia 2013 roku zastąpiony przez system notujący UTP.\nCharakterystyka.\nWARSET został wdrożony na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie 17 listopada 2000 roku wraz z przeniesieniem giełdy do Centrum Giełdowego. System ten przejął notowania wszystkich papierów wartościowych. Można stwierdzić, że jest to kluczowe wydarzenie w rozwoju polskiego rynku kapitałowego, które swoim zasięgiem objęło wszystkich uczestników rynku – domy maklerskie, emitentów, inwestorów, instytucje rozliczające, nadzoru i kontroli.\nPierwotnie system działał na serwerach Tandem firmy Compaq o wysokiej odporności na awarie. Od czerwca 2007 system pracował na serwerach HP Integrity NonStop NS16000. Dzięki tej zmianie system mógł obsłużyć 180 zleceń na sekundę, zamiast 40, jak było wcześniej. Nowe serwery gwarantowały wyższą odporność na błędy zarówno sprzętowe, jak i związane z oprogramowaniem. Podobny sprzęt i oprogramowanie wykorzystują giełdy między innymi w Nowym Jorku, Toronto, Paryżu, Brukseli i Amsterdamie. Wejście do grona giełd korzystających z tego systemu oznacza standaryzację i możliwość przeprowadzania wielu wspólnych prac z giełdami w pełni rozwiniętymi.\nPodstawowym elementem systemu WARSET był centralny system notujący. Jest to program komputerowy zainstalowany w głównym komputerze giełdowym. To właśnie ten program realizuje najważniejsze zadania, którymi są:\nWarto wiedzieć, że przesyłanie i weryfikacja zleceń nie obciążają pozostałych elementów systemu. Zlecenia klientów są przekazywane do serwera zleceń, który znajduje się w każdym biurze maklerskim i stamtąd po weryfikacji ich poprawności są przesyłane do systemu giełdowego. Nie ulega wątpliwości, że usprawnia to znacznie system składania zleceń.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=113369", "fragment_id": "10148/0", "subtitle": "", "title": "Warset", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "10148", "parentId": 113369.0, "score": 0.25918295979499817}, "uuid": "311102c0-99b0-4d87-a6a6-923f60ecbf44"}, {"page_content": "Warszawska Giełda Towarowa S.A. (WGT S.A.) – spółka akcyjna z siedzibą w Warszawie, której przedmiotem działalności jest prowadzenie giełdy towarowej. Jedna z nielicznych polskich giełd tego typu umożliwiających zawieranie transakcji terminowych.\nObecnie rynek WGT dzieli się na następujące sektory:\nJak informuje Komisja Nadzoru Finansowego, Warszawska Giełda Towarowa S.A. nie posiada zezwolenia na prowadzenie giełd towarowych.\nHistoria.\nSpółka powstała w roku 1995, początkowo zajmując się handlem produktami rolnymi. W pierwszych latach istnienia prowadzona przez nią giełda towarowa umożliwiała jedynie zawieranie transakcji gotówkowych. W styczniu 1999 wprowadzono do obrotu pierwsze kontrakty na dolara i markę, w kolejnych latach poszerzono ofertę instrumentów pochodnych o opcje na obligacje, kontrakty walutowe futures, opcje na kontrakty walutowe i kontrakty na 1- i 3-miesięczne stopy procentowe WIBOR. W roku 2001 WGT wprowadziła platformę umożliwiającą handel produktami rolnymi przez Internet.\nW 2005 utworzono dwie spółki zależne, kontrolowane w 100% przez WGT S.A.:\nNatomiast w 2009 roku powołano spółkę Polski Rynek Terminowy S.A. (PRT S.A.), której jedynym akcjonariuszem jest WGT S.A.\nAkcjonariat.\nGłównym udziałowcem WGT SA była początkowo „Fundacja na Rzecz Giełdy Zbożowo-Paszowej”, ustanowiona 5 listopada 1993 przez Agencję Rynku Rolnego. W roku 2000 nastąpiło \"rozproszenie akcjonariatu\", w wyniku którego większość udziałów przejął Zbigniew Komorowski, działacz PSL i poseł na sejm IV kadencji. W 2002 prezesem spółki został obecny lider PSL Waldemar Pawlak, który sprawował tę funkcję do listopada 2005. Wówczas prezesem zarządu został Michał Jerzak, profesor Akademii Rolniczej w Poznaniu. Według informacji spółki, 31 grudnia 2007 struktura akcjonariatu była następująca: 64,77% – osoby fizyczne, 20,77% – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, 14,46% – spółki akcyjne.\nKrytyka.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1307332", "fragment_id": "1152581/0", "subtitle": "", "title": "Warszawska Giełda Towarowa", "parentId": 1307332.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1152581", "score": 0.3310503661632538}, "uuid": "8498cf24-ce87-42bb-98d5-da657299785d"}, {"page_content": "Warszawski Indeks Giełdowy – indeks giełdowy typu dochodowego, najdłużej notowany indeks na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Obejmuje akcje spółek notowanych na rynku podstawowym, liczony jest od 16 kwietnia 1991.\nJest to indeks typu dochodowego, tzn. przy wyliczaniu jego wartości uwzględnia się ceny zawartych w nim akcji oraz dochody z dywidend i praw poboru.\nIndeks WIG wyraża łączną wartość względną spółek obecnych na Giełdzie Papierów Wartościowych (GPW) w stosunku do ich wartości w początku jego notowania (16 kwietnia 1991 indeks równał się 1000 pkt).\nSkład indeksu.\nIndeks WIG obejmuje wszystkie spółki giełdowe spełniające minimalne kryteria co do procentu i wartości akcji w wolnym obrocie, zarówno krajowe, jak i zagraniczne. Wpływ jednej spółki na WIG nie może przekroczyć 10%, a udział jednego sektora w indeksie nie może być większy niż 30%. Zmiany składu indeksu WIG przeprowadzane są cztery razy do roku (trzeci piątek marca, czerwca, września, grudnia).\nSkład WIG-u jest zmienny (np. na dzień 1.02.2009 było to 376 spółek). WIG jest średnią ważoną ich notowań.\nAwaria WIG.\nWartości WIG są publikowane w ciągu dnia co minutę.\n11 lipca 2001 podano jednak tylko 4 wartości WIG (od 29 304 do 29 391, podczas gdy poprzedniego dnia na zamknięciu miał wartość 13 195) i o 10:06 wstrzymano publikację\nGiełda wydała komunikat:\n \"Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie informuje, że na dzisiejszej sesji o godzinie 10.06 wstrzymano publikacje wartości indeksu WIG. Wartości indeksu WIG podane na początku sesji były nieprawidłowe. Prawidłowe wartości indeksu zostaną podane po zakończeniu sesji i umieszczone w Cedule GPW oraz na stronie internetowej Giełdy (www.gpw.com.pl). Wszystkie pozostałe indeksy publikowane są prawidłowo.\"\n \"Nadzór\"Rzeczywiście w podsumowaniu tego dnia widać było inne wartości: otwarcie notowań = 12 991, najwyższy poziom = 13 093,23, najniższy poziom = 12 892,01, zamknięcie notowań = 13 062,78.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=112279", "fragment_id": "22741/0", "subtitle": "", "title": "Warszawski Indeks Giełdowy", "parentId": 112279.0, "start_index": 0.0, "document_id": "22741", "source": "wikipedia", "score": 0.29827746748924255}, "uuid": "dc42e65d-4f21-40b4-bf32-a5d9de04089d"}, {"page_content": "Centrum Giełdowe – budynek biurowy znajdujący się w dzielnicy Śródmieście w Warszawie, przy ulicy Książęcej 4. Od 2000 roku siedziba Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie.\nOpis.\nBudynek zaprojektował Stanisław Fiszer wspólnie z Andrzejem M. Chołdzyńskim, wygrywając konkurs architektoniczny w 1994. Projekt wywodzi się z osobistych przekonań Fiszera na temat formy architektonicznej i sposobu budowania. Budowa została zrealizowana w latach 1998–2000.\nBiurowiec był wielokrotnie nagradzany (nominowany m.in. do nagrody Unii Europejskiej w konkursie architektury współczesnej im. Miesa van der Rohe).\nBudynek jest siedzibą Giełdy Papierów Wartościowych, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych i Towarowej Giełdy Energii.\nBudynkiem zarządza spółka Centrum Giełdowe S.A.; udziały w spółce należą do Centrum Bankowo–Finansowego „Nowy Świat” S.A. (59,49%), Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. (24,79%) i Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A. (15,72%).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4228622", "fragment_id": "1531161/0", "subtitle": "", "title": "Centrum Giełdowe", "document_id": "1531161", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4228622.0, "score": 0.29294174909591675}, "uuid": "a4f8be41-292b-4d2c-9e4e-09630763efdd"}]}
{"id": "q_981", "question": "Jak z łaciny nazywa się przymusowe usunięcie kogoś z zajmowanego lokalu?", "answer": [{"page_content": "Eksmisja – usunięcie kogoś z zajmowanego lokalu lub z nieruchomości, z reguły na podstawie wyroku orzekającego eksmisję.\nPod pojęciem „eksmisja” należy rozumieć wszelkie czynności faktyczne i prawne zmierzające do opróżnienia lokalu lub nieruchomości z osób i rzeczy i wydania uprawnionej osobie.\nW Polsce podstawą żądania eksmisji jest stan, w którym osoba zajmująca lub władająca lokalem (nieruchomością) nie ma do tego tytułu prawnego. Wiązać się to może z samowolnym zajęciem lokalu (nieruchomości) lub zakończeniem trwania stosunku prawnego, na podstawie którego można używać rzeczy cudzej (np. wypowiedzenie umowy najmu). W wyjątkowych sytuacjach można przymusowo usunąć osobę, która dysponuje tytułem prawnym, gdy szczególny przepis na to zezwala (np. konieczność remontu lub zagrożenie bezpieczeństwa związanego ze stanem budynku).\nPodstawą prawną eksmisji jest przede wszystkim art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego (ochrona własności). Na jego podstawie właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą. To skuteczne uprawnienie to właśnie tytuł prawny, który może zniweczyć żądanie właściciela.\nPodobne skutki – doprowadzenie do eksmisji – ma żądanie w trybie powództwa o ochronę naruszonego posiadania. Inne są natomiast przesłanki – chroniony jest stan faktyczny posiadania, a nie uprawnienie wynikające z określonego prawa.\nPrzepisy dopuszczają, aby osoby korzystające z lokalu lub nieruchomości na podstawie innego tytułu prawnego niż własność mogły żądać ochrony na podstawie przepisów o ochronie własności. Przykładowo art. 690 Kodeksu cywilnego stanowi, iż do ochrony praw najemcy do używania lokalu stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie własności. \nEksmisję w ścisłym znaczeniu można odnosić do postępowania przed sądem lub odpowiednim organem, zmierzającym do wydania orzeczenia nakazującego określonej osobie wydanie rzeczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=162145", "fragment_id": "26647/0", "subtitle": "", "title": "Eksmisja", "document_id": "26647", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 162145.0, "score": 0.954235315322876}, "uuid": "6ce7649f-714c-4d96-ab86-e7b72f313a7f"}, {"page_content": "Rumacja (łac. \"rumatio\") to usunięcie siłą opornego dłużnika z nieruchomości. Pojęcie to występowało w procesie egzekucyjnym w XVI i XVII-wiecznej Polsce. Była to przymusowa egzekucja. Gdy rumacja zawiodła ogłaszano banicję i następował zajazd organizowany przez starostę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=265644", "fragment_id": "1468569/0", "subtitle": "", "title": "Rumacja", "parentId": 265644.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1468569", "source": "wikipedia", "score": 0.34814080595970154}, "uuid": "5c16a9e7-c070-4e38-b4dd-489745a695fc"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\n należy dopracować:\n\"przedstawiono sytuację tylko z perspektywy – \".Pomóż poprawić. \nWywłaszczenie (także \"ekspropriacja\" z łac. \"expropriatio\"; \"expropiare\" – wywłaszać, \"propius\" – własny) – przymusowe pozbawienie własności nieruchomości, pozbawienie lub ograniczenie prawa rzeczowego przysługującego wobec nieruchomości określonej osoby na mocy indywidualnego aktu prawnego i wyłącznie na cele publiczne. Wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, gdy nie można jej nabyć w drodze umowy cywilnoprawnej. Stanowi najdalej idącą ingerencję w prawo rzeczowe, na którą składają się trzy podstawowe elementy:\nW efekcie prawo rzeczowe do nieruchomości zostaje przeniesione na rzecz jednostek samorządu terytorialnego lub Skarbu Państwa.\nBrak wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości na cel publiczny leżący u podstaw wywłaszczenia skutkuje obowiązkiem jej zwrotu.\nPrawo polskie.\nKlasyfikacja.\nWywłaszczenie może być stałe lub czasowe.\nCele publiczne.\nWywłaszczeniu podlega zarówno prawo własności nieruchomości (gruntowej, budynkowej, lokalowej), jak i prawo użytkowania wieczystego oraz pozostałych ograniczonych praw rzeczowych.\nWywłaszczenie nieruchomości może zostać dokonane tylko na ściśle określone cele, które zostały szczegółowo wskazane w ustawie o gospodarce nieruchomościami oraz w kilku innych ustawach (np. ustawa o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, ustawa prawo lotnicze, ustawa prawo budowlane z 1994 roku w odniesieniu do budynków wzniesionych przed 1 stycznia 1995 roku, ustawa prawo geodezyjne i kartograficzne, ustawa z dnia 29 czerwca 2011 roku o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki jądrowej oraz inwestycji towarzyszących, ustawa z dnia 7 maja 2010 roku o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych, ustawa o ochronie przyrody). W Polsce wywłaszcza się tylko dla wykorzystania rzeczy na określony cel publiczny, jak np.:\nPrawa i obowiązki związane z wywłaszczeniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2797021", "fragment_id": "1635669/0", "subtitle": "", "title": "Wywłaszczenie (prawo)", "document_id": "1635669", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2797021.0, "score": 0.19668801128864288}, "uuid": "0bf6b89a-240f-44a1-8fed-946cf742cc5d"}, {"page_content": "Internowanie (z łac. \"internus\" „wewnętrzny”) – przymusowe umieszczenie określonych osób w wyznaczonym miejscu pobytu, bez prawa jego opuszczania.\nDotyczy zazwyczaj osób biorących udział w wojnie – rozbrojonych oddziałów wojskowych, które przekroczyły granicę państwa neutralnego. Dotyczyć może też osób cywilnych (obywateli państw prowadzących wojnę). Warunki internowania regulują konwencje genewskie z 1949.\nUstawa o stanie wyjątkowym z 22 lutego 1937 r. w art. 3 dozwalała administracji ogólnej \"wobec osób, zagrażających bezpieczeństwu, spokojowi lub porządkowi publicznemu\" na \"samoistne prawo\" (tzn. bez nakazu sądowego) dokonywania rewizji osobistych, zatrzymywanie w ciągu 8 dni (zamiast 48 godzin), stosowanie w sprawach karnych administracyjnych aresztu tymczasowego do 2 miesięcy (zamiast 14 dni), internowanie \"w osobnych miejscach na ten cel przeznaczonych na czas nie przekraczający 3 miesięcy\", wyznaczenie przymusowego pobytu (zwane \"konfinowaniem\") na określonym obszarze na czas do 6 miesięcy oraz wydalenie z obszaru objętego stanem wyjątkowym na czas trwania tego stanu lub krótszy. Według art. 11 wykroczenie przeciwko nakazom lub zakazom stanu wyjątkowego zagrożone było w trybie administracyjnym w postępowaniu przyśpieszonym karą aresztu do 6 miesięcy i grzywny do 5000 zł, albo jednej z tych kar. Odwołanie do sądu nie wstrzymywało wykonania kary aresztu. Ustawa o stanie wojennym z 23 czerwca 1939 r. w art. 2 dozwalała rozszerzać wspomniane rygory ograniczenia wolności na osoby \"zagrażające interesom obrony Państwa\", zatrzymanie w areszcie do 1 miesiąca; w sprawach karnych administracyjnych areszt tymczasowy do 3 miesięcy, internowanie i konfinowanie można było zarządzić na czas trwania stanu wojennego lub krótszy, w art. 6 kary administracyjne za złamanie rygorów stanu wojennego zaostrzała do 1 roku aresztu i grzywny do 10 000 zł albo jednej z tych kar.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=137932", "fragment_id": "23963/0", "subtitle": "", "title": "Internowanie", "document_id": "23963", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 137932.0, "score": 0.2625579237937927}, "uuid": "91576696-882b-488f-a043-931532bdc092"}, {"page_content": "Zobacz też: deportacja (prawo).\nDeportacja (z łac. \"deportatio\" – wygnanie) – zesłanie do odległych regionów kraju wybranej grupy etnicznej, narodowej lub religijnej. \nTermin zazwyczaj określający przymusowe przesiedlenie osoby bądź grupy osób, dokonywane jako kara, w celach politycznych lub jako forma represji. Deportacja całych grup etnicznych może mieć charakter „czystki etnicznej”, mającej na celu ujednolicenie narodowościowe (albo wyznaniowe) na danym terytorium. \nMoże mieć też charakter indywidualny, dotyczący konkretnej osoby, gdy stosowane w związku z przymusową banicją (zesłaniem) do miejsca odizolowanego lub za granicę kraju ojczystego.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143897", "fragment_id": "25281/0", "subtitle": "", "title": "Deportacja (politologia)", "parentId": 143897.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "25281", "score": 0.14851446449756622}, "uuid": "0a5b1c49-9e20-4967-8ea7-c2cac8c55f87"}, {"page_content": "Konfiskata (z łac. \"confiscatio\" 'umieszczenie w skarbie' od confiscare 'składać w koszu a. worku na pieniądze' od \"com-\" 'współ-' i \"fiscus\" 'kosz lub worek na pieniądze; skarb') – przymusowe wywłaszczenie na rzecz państwa całości lub części majątku osoby fizycznej, bez prawa do odszkodowania. Konfiskatę należy odróżnić od rekwizycji (wywłaszczenia z prawem do odszkodowania) i sekwestru (przymusowego zajęcia bez rozstrzygnięcia o prawie własności).\nW polskim systemie prawa do roku 1990 konfiskata mienia należała do katalogu tzw. kar dodatkowych, orzekanych w przypadku skazania za zbrodnie przeciwko podstawowym interesom politycznym lub gospodarczym państwa, zagarnięcie mienia społecznego znacznej wartości lub inną zbrodnię dokonaną z chęci zysku.\nKonfiskata mienia została zniesiona nowelizacją Kodeksu karnego z dnia 23 lutego 1990 roku (), przywrócona w 1998 pod zmienioną nazwą „przepadek osiągniętych korzyści majątkowych” (pochodzących chociażby pośrednio z przestępstwa), oraz znacznie rozszerzona w 2017 r.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=173881", "fragment_id": "20256/0", "subtitle": "", "title": "Konfiskata", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "20256", "parentId": 173881.0, "score": 0.2201775461435318}, "uuid": "36ce8603-2a41-44d6-8390-ddc52a12f32b"}, {"page_content": "Zobacz też: defenestracja praska i defenestracja wrocławska.\nDefenestracja – akt wyrzucenia kogoś lub czegoś przez okno. Słowo pochodzi od łacińskiego &lt; lang=\"la\"&gt;de&lt;/&gt; („z, od”) + &lt; lang=\"la\"&gt;fenestra&lt;/&gt; („okno”). Jedną z najszerzej znanych defenestracji jest defenestracja praska. Defenestracje są często sposobem zabójstwa z przyczyn politycznych, formą samosądu, czy też upozorowanym samobójstwem.\nDefenestracje występują już w Biblii, np. w 2 Księdze Królewskiej, gdzie królowa Jezebel zostaje zgładzona przez wyrzucenie przez okno.\nHistoryczne defenestracje:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=930968", "fragment_id": "1029725/0", "subtitle": "", "title": "Defenestracja (czynność)", "document_id": "1029725", "start_index": 1.0, "parentId": 930968.0, "source": "wikipedia", "score": 0.12110652029514313}, "uuid": "b7cb19a8-6e7f-4ec4-9bb2-7a9fa3fc5295"}, {"page_content": "Relegacja (od łac. \"relegatio\") – usunięcie, wydalenie, określenie używane zwłaszcza w odniesieniu do wydalenia ucznia ze szkoły lub studenta z uczelni.\nW starożytnym Rzymie, za czasów republiki, było to administracyjne wysłanie z kraju obywatela, który mógł się okazać niebezpiecznym i szkodliwym dla państwa.\nZa cesarstwa rzymskiego relegacja była łagodną formą banicji, nie pociągającą za sobą skutków hańbiących.\nW prawie francuskim (ust. 27 maja 1885) relegacja była karą zesłania do zamorskich posiadłości zbrodniarzy recydywistów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1767169", "fragment_id": "869623/0", "subtitle": "", "title": "Relegacja", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "869623", "parentId": 1767169.0, "score": 0.2664567828178406}, "uuid": "f019aac1-7cb4-42f6-ab8a-307123733ae9"}, {"page_content": "Bojkot ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;boycott&lt;/&gt;) – zmowa, wymierzona przeciwko osobie lub grupie osób, jak też przeciwko pewnym zjawiskom, czynnościom, zwyczajom lub też rzeczom, a mająca na celu uniemożliwienie tym osobom pewnych czynności, usunięcie ich od działalności, wyrugowanie pewnych zjawisk, usunięcie z obiegu pewnych rzeczy i towarów.\nBojkot stosuje się w celu wyrażenia protestu lub wywarcia presji (wymuszenia ustępstw). Bojkotować, tzn. lekceważyć kogoś lub coś, podważać jego rację lub poglądy.\nNazwa „bojkot” pochodzi od nazwiska Charlesa Boycotta, zarządcy majątku w hrabstwie Mayo w Irlandii, który w 1880 r. odmówił swoim dzierżawcom zmniejszenia czynszu, co spowodowało, że wszyscy okoliczni mieszkańcy zerwali z nim stosunki zawodowe i towarzyskie, a przedsiębiorcy zaczęli odmawiać mu świadczenia usług i sprzedaży produktów.\nInstytucja jest dużo starsza. Na przykład Pierwszy Kongres Kontynentalny 20 października 1774 uchwalił zakaz sprowadzania towarów z Wielkiej Brytanii.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=467885", "fragment_id": "1538196/0", "subtitle": "", "title": "Bojkot", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1538196", "parentId": 467885.0, "score": 0.09714465588331223}, "uuid": "16fcf60a-cf0c-4abc-b1df-9110f333b02e"}, {"page_content": "Detencja sądowa (z łac. \"detentio\" 'trzymanie') – przymusowe umieszczenie osoby w szpitalu psychiatrycznym na mocy orzeczenia sądu wydanego w postępowaniu karnym lub karno-skarbowym. Detencję można stosować wobec osoby, która: \nDetencja nie jest karą, lecz jednym ze środków zabezpieczających. Detencję stosuje się wobec osób, co do których istnieje znaczne prawdopodobieństwo, że z powodu choroby psychicznej lub upośledzenia umysłowego ponownie mogą popełnić czyn zabroniony o wysokiej społecznej szkodliwości, lub mogą ponownie popełnić przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności seksualnej w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych.\nO zakończeniu detencji postanawia sąd na podstawie opinii lekarzy psychiatrów, o ile oceniają oni, że dalsze stosowanie detencji nie jest konieczne.\n .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1126640", "fragment_id": "1344995/0", "subtitle": "", "title": "Detencja sądowa", "parentId": 1126640.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1344995", "source": "wikipedia", "score": 0.05886746197938919}, "uuid": "12364c8a-bae5-4e6d-b561-ae797515c17f"}]}
{"id": "q_982", "question": "Kim dla Józefa Piłsudskiego był Bronisław Piłsudski?", "answer": [{"page_content": "Bronisław Piotr Piłsudski (ur. 2 listopada 1866 w Zułowie, zm. 17 maja 1918 w Paryżu) – polski zesłaniec, etnograf, zajmujący się ludami i kulturami Dalekiego Wschodu, głównie ludem Ajnów, który obserwował na Sachalinie, a później na wyspie Hokkaido. Był bratem Józefa, Adama, Jana i Kazimierza.\nŻyciorys.\nOd 1874 mieszkał w Wilnie, gdzie 3 lata później wstąpił do gimnazjum. Razem z bratem Józefem organizowali kółko samokształceniowe \"Spójnia\". Po śmierci matki (1884) w 1886 wyjechał do Petersburga, gdzie zdał egzamin na bakałarza i wstąpił na Wydział Prawa miejscowego uniwersytetu.\nW 1887 został wciągnięty w przygotowania Woli Ludu do zamachu na cesarza Aleksandra III. Wśród zamachowców znajdował się między innymi Aleksander Uljanow (starszy brat Włodzimierza, znanego potem jako Lenin), po procesie stracony. Po dekonspiracji spisku Bronisław (którego podczas przesłuchań wydał Michał Kanczer) został skazany na karę śmierci, zamienioną na 15 lat katorgi i zesłany na wyspę Sachalin. Na Sachalinie w 1891 poznał Lwa Sternberga, znanego już etnografa, który także przebywał na zesłaniu. W 1896 ukazała się jego praca o obserwacjach klimatycznych. Został wówczas wysłany z misją meteorologiczną na południową część wyspy, gdzie zetknął się z Ajnami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=547", "fragment_id": "174584/0", "subtitle": "", "title": "Bronisław Piłsudski", "document_id": "174584", "start_index": 0.0, "parentId": 547.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "fdccc1fe-3fac-4d1d-817f-7fc911bcd039"}, {"page_content": "Zobacz też: Józef Piłsudski (ujednoznacznienie).\nJózef Wincenty Piotr Piłsudski herbu własnego (ur. 22 lutego 1833 w Rapszanach, zm.    w Petersburgu) – polski ziemianin, ojciec marsz. Józefa Piłsudskiego.\nJózef Wincenty Piotr Piłsudski herbu Kościesza odmiana Piłsudski urodził się 22 lutego 1833 w Rapszanach w powiecie wiłkomierskim jako syn Piotra Pawła Piłsudskiego i Teodory Urszuli Otylii z Butlerów. Został ochrzczony 24 lutego tego samego roku. Rodzicami chrzestnymi byli Wincenty Butler z żoną, Tadeusz Butler z żoną, Waleria Butler i Elżbieta Michałowska. Chodził do gimnazjum w Krożach i szkoły w Wiłkomierzu. Studiował agronomię w Instytucie Agronomicznym w Horyhorkach w obwodzie mohylewskim. Podczas powstania styczniowego był komisarzem rządu powstańczego na powiat kowieński. 22 kwietnia 1863 r. w Tenenianach w okręgu tauroskim ożenił się z Marią z Billewiczów h. Mogiła, która w posagu wniosła cztery majątki (ok. 12 000 ha), m.in. Adamowo i Zułów oraz kilkaset tysięcy rubli[]. W 1874 r. dwór i zabudowania należące do majątku w Zułowie całkowicie spłonęły i rodzina musiała przenieść się do Wilna. W związku z działalnością antycarską i aresztowaniem Bronisława Piłsudskiego (starszego brata Józefa Piłsudskiego), Piłsudscy musieli sprzedać cały swój majątek rodowy, by zapłacić i tym samym zamienić karę śmierci na 15 lat ciężkich prac i zsyłkę na wyspę Sachalin. \nJózef Wincenty i Maria mieli dwanaścioro dzieci:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1516465", "fragment_id": "202416/0", "subtitle": "", "title": "Józef Wincenty Piłsudski", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "202416", "parentId": 1516465.0, "score": 0.37387824058532715}, "uuid": "19c03ac4-7e0a-48b3-a16f-b03e8357d301"}, {"page_content": "Po stłumieniu powstania, uchodząc przed prześladowaniem ze strony Rosjan, Józef Wincenty Piłsudski uciekł ze Żmudzi na Litwę, gdzie też kilkakrotnie zmieniał miejsce pobytu. Jesienią lub zimą 1863 nowożeńcy zamieszkali na stałe w posagowym Zułowie.\nJózef Wincenty Piłsudski postawił na uprzemysłowienie. Poddał majątki żony (Adamowo, Suginty, Tenenie, Zułów, razem ok. 12 000 ha) modernizacji, sprowadził specjalistów, również z zagranicy. Nad brzegiem Mery wybudował trzypiętrowy młyn, gorzelnię, wytwórnię drożdży, cegielnię i wytwórnię terpentyny. Wzniósł również nowy dwór.\nW majątku Zułów 5 grudnia 1867 urodził się Józef Klemens Piłsudski. Był czwartym w kolejności dzieckiem – w 1864 urodziła się Helena, w 1865 – Zofia, a w 1866 – Bronisław Piłsudski. Po Józefie, którego w rodzinie nazywano \"Ziukiem\", urodzili się: Adam (1869), Kazimierz (1871), Maria (1873), Jan (1876), Ludwika (1879), Kacper (1881) oraz bliźnięta Piotr i Teodora (zmarli w wieku 1,5 roku, w lutym 1884).\nJózef został ochrzczony 15 grudnia 1867 w kościele rzymskokatolickim w majątku Sorokpol (dekanat święciański) przez księdza Tomasza Wolińskiego. Rodzicami chrzestnymi byli Józef Marcinkowski i Konstancja Rogalska.\nMaria Piłsudska wychowywała swoje dzieci w duchu patriotycznym, dbała też o ich wykształcenie. Dzieci uczyli sprowadzeni do dworu nauczyciele. Języków uczyły dwie bony, Niemka i Francuzka.\nNieudana działalność inwestycyjna ojca doprowadziła zarządzane przez niego majątki do ruiny. Problemy rodziny pogłębił pożar, po którym w 1874 Piłsudscy przenieśli się do Wilna, zmuszeni tam do egzystencji w trudnych warunkach materialnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617", "fragment_id": "173202/1", "subtitle": "", "title": "Józef Piłsudski", "parentId": 2617.0, "start_index": 1536.0, "document_id": "173202", "source": "wikipedia", "score": 0.18922369182109833}, "uuid": "e2e40179-9468-41e7-864a-8b47a25f8760"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Żołnierz infobox/styles.css\" /&gt;\nZygmunt Piłsudski, także jako Sigismund Iwanowicz Piłsudskij (XIX wiek) – rosyjski generał-policmajster, policmajster warszawski w latach 1861–1862. W kwietniu 1863 r. objął stanowisko w żandarmerii, gdzie kierował zarządem żandarmerii w guberni. Był dalekim krewnym Józefa Wincentego Piłsudskiego, na którego prośbę starał się o złagodzenie wyroku dla jego syna Bronisława, skazanego za przygotowywanie zamachu na cara Aleksandra III\nPrzejawiał serwilizm i gorliwość w zwalczaniu przejawów polskiego patriotyzmu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1649186", "fragment_id": "691210/0", "subtitle": "", "title": "Zygmunt Piłsudski", "parentId": 1649186.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "691210", "score": 0.44808512926101685}, "uuid": "d293b3df-ee4f-4290-a6ef-909b0a68d93c"}, {"page_content": "Podczas okupacji niemieckiej i przez większość okresu Polski Ludowej kult Piłsudskiego był zwalczany przez władze, przyczyniło się to jednak do jego wzmocnienia. W ostatniej dekadzie PRL (lata 80. XX w.) nastąpiła rehabilitacja polityczna postaci Józefa Piłsudskiego, która polegała na ponownym uznaniu jego roli w historii. W okresie rządów gen. Wojciecha Jaruzelskiego (1981-1989) Piłsudski zaczął być przedstawiany jako postać pozytywna. Podkreślano jego zasługi w odzyskaniu niepodległości i rolę w budowie państwa, ale jednocześnie krytykowano jego antybolszewickie poglądy, które według propagandy przeszkodziły w budowie „prawdziwie” socjalistycznej Polski. Od czasu transformacji systemowej (1989) Piłsudski uznawany jest za jedną z najwybitniejszych postaci w historii kraju. Jest patronem wielu ulic, placów i szkół. W tym okresie powstało również kilkanaście jego pomników.\nDziałalność w PPS i okres legionowy.\nW bezpośrednim otoczeniu Piłsudskiego grupa fanatycznie oddanych zwolenników jego osoby pojawiła się już ok. 1901. Udało mu się wówczas zbiec z carskiego Szpitala św. Mikołaja Cudotwórcy w Petersburgu, gdzie trafił z więzienia, symulując chorobę psychiczną. Grupa jego zwolenników rosła, wywodzili się z niej późniejsi legioniści. Byli oni pierwszymi twórcami legendy Piłsudskiego jako niestrudzonego bojownika o niepodległość. Pozytywny obraz przywódcy był w późniejszym czasie wzmacniany – po opuszczeniu PPS i utworzeniu Frakcji Rewolucyjnej, której celem była przede wszystkim walka z zaborcami.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1583739", "fragment_id": "687356/1", "subtitle": "", "title": "Kult Józefa Piłsudskiego", "parentId": 1583739.0, "start_index": 1691.0, "document_id": "687356", "source": "wikipedia", "score": 0.11664984375238419}, "uuid": "af52241b-0850-4295-be2d-fff0d850a3aa"}, {"page_content": "Po zakończeniu wojny rosyjsko-japońskiej w 1906 wyjechał do Japonii, gdzie zaprzyjaźnił się z japońskim pisarzem i poetą Shimeiem Futabateiem. Efektem tej znajomości było zawiązanie Towarzystwa Japońsko-Polskiego i pierwszej wymiany kulturalnej pomiędzy oboma krajami. Do jego przyjaciół i współpracowników należeli także polityk Shigenobu Ōkuma, antropolog i etnolog Ryūzō Torii oraz działacz socjalistyczny Sen Katayama. Shimei Futabatei wspominał, że Piłsudski był dla niego \"dziwakiem o dobrym sercu i niewinności dziecka, który na każdym kroku z ekscytacją podkreślał, że musi zrobić coś by pomóc Ainu, że to jego przeznaczenie – i to mimo faktu, że nie miał grosza przy duszy\".\nDo Europy przybył przez Stany Zjednoczone w 1906 i zamieszkał w Krakowie. Później przeprowadził się do Zakopanego i prowadził badania etnograficzne Podhala. Po wybuchu I wojny światowej wyjechał do Szwajcarii, włączając się w nurt działalności niepodległościowej. Pod koniec 1917 wyjechał do Paryża, gdzie w 1918 utonął w Sekwanie. Podejrzewa się, że była to śmierć samobójcza, związana z depresją, zdiagnozowaną przez dr. Józefa Babińskiego.\nUroczystości pogrzebowe odbyły się 29 maja 1918 na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency pod Paryżem, gdzie do dziś znajduje się grób Bronisława Piłsudskiego.\nPotomkowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=547", "fragment_id": "174584/2", "subtitle": "", "title": "Bronisław Piłsudski", "document_id": "174584", "start_index": 2917.0, "source": "wikipedia", "parentId": 547.0, "score": 0.24361155927181244}, "uuid": "b168f911-2aa7-486e-9626-2b10c36b5f6b"}, {"page_content": "W 2016 ukazała się publikacja \"\"Kochany wujaszku\". Listy Bronisława Piłsudskiego do Stanisława Witkiewicza\" w opracowaniu Antoniego Kuczyńskiego (Muzeum Tatrzańskie im. Dra Tytusa Chałubińskiego - Muzeum Józefa Piłsudskiego, Zakopane-Sulejówek 2016, ). W tym samym roku powstał film dokumentalny \"Bronisław Piłsudski. Zesłaniec, etnograf, bohater\" (scenariusz i realizacja Waldemar Czechowski).\nW 2018 ukazała się książka Jerzego Chociłowskiego \"Bronisława Piłsudskiego pojedynek z losem\" (Wydawnictwo Iskry 2018, ).\n18 października 2018 przy ulicy Topolowej 18 w Krakowie odsłonięto tablicę upamiętniającą Bronisława Piłsudskiego, mieszkającego w tym miejscu w latach 1906-1910. \nOd 18 października 2018 do 20 stycznia 2019 w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha” w Krakowie prezentowano wystawę pt. \"Ajnowie, górale i Bronisław Piłsudski\", której towarzyszyło wydanie katalogu w języku polskim i angielskim \"Ajnowie, górale i Bronisław Piłsudski / The Ainu, the Górals and Bronisław Piłsudski\" ().\nW Żorach od 2018 znajduje się upamiętniający go pomnik. W tym samym roku w Muzeum Miejskim w Żorach prezentowano wystawę pt. \"Świat Ajnów. Od Bronisława Piłsudskiego do Shigeru Kayano\", której towarzyszyło wydanie wielojęzycznego katalogu \"Świat Ajnów. Od Bronisława Piłsudskiego do Shigeru Kayano / Buronisuwafu Piusutsuki kara Kayano Shigeru no jidai ni kakete no Ainu no sekai / The world of Ainu. From the time of Bronisław Piłsudski to Shigeru Kayan\" / ブロニスワフ・ピウスツキから萱野茂の時代にかけてのアイヌの世界 (redakcja Lucjan Buchalik; ).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=547", "fragment_id": "174584/5", "subtitle": "", "title": "Bronisław Piłsudski", "document_id": "174584", "start_index": 7154.0, "source": "wikipedia", "parentId": 547.0, "score": 0.5190718770027161}, "uuid": "8298bc12-cefb-4eb1-b4e5-920baf2f3002"}, {"page_content": "22 marca 1887 Józef Piłsudski został aresztowany pod zarzutem udziału w spisku na życie cara, którego autorami byli członkowie \"Frakcji Terrorystycznej Narodnej Woli\". Piłsudski pomógł zamachowcom, będąc m.in. przewodnikiem po Wilnie jednego z głównych organizatorów zamachu, próbującego zdobyć truciznę niezbędną do zabicia cara Aleksandra III Romanowa. Inaczej było z Bronisławem, który w całą sprawę zaangażował się o wiele bardziej. Na początku kwietnia 1887 Józef Piłsudski został przewieziony do Twierdzy Pietropawłowskiej, a następnie do więzienia śledczego w Petersburgu. Chociaż Józefa ostatecznie potraktowano jako świadka w procesie spiskowców, to jednak został skazany 1 maja 1887 na pięcioletnie zesłanie w głąb Rosji.\nNa początku października 1887, wraz z innymi skazanymi, Piłsudski dotarł do Irkucka, gdzie miał czekać na przewiezienie do docelowego miejsca osiedlenia – Kireńska. 1 listopada w irkuckim więzieniu wybuchł bunt, Piłsudski nie brał w nim bezpośrednio udziału, ale został brutalnie pobity przez żołnierzy. Stracił wówczas dwa przednie zęby. Za rzekomy udział w buncie został skazany na dodatkowe pół roku więzienia.\nDo Kireńska Piłsudski dotarł 23 grudnia 1887, a przebywał w nim do lipca 1890. Spotkał tam innych zesłańców Polaków, byłych powstańców styczniowych. Zatrzymał się w domu socjalisty Stanisława Landego, gdzie poznał Leonardę Lewandowską (siostrę żony Landego), swoją pierwszą miłość. W początkach sierpnia 1890 Piłsudskiego przeniesiono do niewielkiej wsi Tunka. W osadzie tej warunki bytowe były znośniejsze niż w Irkucku.\nPolska Partia Socjalistyczna.\n \"Osobny artykuł: Polska Partia Socjalistyczna.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2617", "fragment_id": "173202/3", "subtitle": "", "title": "Józef Piłsudski", "parentId": 2617.0, "start_index": 4451.0, "document_id": "173202", "source": "wikipedia", "score": 0.13331234455108643}, "uuid": "a058d336-c51c-41c0-b8ff-90e42332e034"}, {"page_content": "\"Józef Piłsudski pozostaje w pamięci narodu jako twórca niepodległości i zwycięski wódz odpierający obcy najazd zagrażający całej Europie i jej cywilizacji. Józef Piłsudski dobrze zasłużył się Ojczyźnie i wszedł na trwałe do naszej historii\".\nSejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił rok 2017 m.in. Rokiem Marszałka Józefa Piłsudskiego. Wizerunek Piłsudskiego znajduje się na 3. stronie polskich paszportów wydawanych od 5 listopada 2018 roku.\nZa granicą.\nW 2014 r. odsłonięto pomnik Józefa Piłsudskiego w Kiszyniowie. Jego autorem jest mołdawski rzeźbiarz Wiaczesław Żyglicki.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1583739", "fragment_id": "687356/36", "subtitle": "", "title": "Kult Józefa Piłsudskiego", "document_id": "687356", "start_index": 49280.0, "parentId": 1583739.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0606103353202343}, "uuid": "bf245ba7-4736-44aa-bd1f-acf47129ffd5"}, {"page_content": "W 2020 ukazała się książka \"Japonia późnych lat okresu Meiji oczyma Bronisława Piłsudskiego\" (wybór, tłumaczenie, adaptacja, przypisy i komentarze Alfred F. Majewicz; Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2020, ; seria: \"Japonica Toruniensia\", t. 3).\nW 2022 ukazało się polskie tłumaczenie książki Kazuhiko Sawady \"Opowieść o Bronisławie Piłsudskim. Polak nazwany królem Ajnów\" (Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku, Sulejówek 2022, ).\nNawiązania w kulturze.\nŻyciorys Bronisława Piłsudskiego jest kanwą wydanej w 2019 roku powieści Pawła Goźlińskiego pt. \"Akan\" ().\nNa Bronisławie Piłsudskim wzorowana jest postać Benedykta Czerskiego w powieści Zygmunta Miłoszewskiego pt. \"Kwestia ceny\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=547", "fragment_id": "174584/6", "subtitle": "", "title": "Bronisław Piłsudski", "document_id": "174584", "start_index": 8682.0, "parentId": 547.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4757615327835083}, "uuid": "8daed525-7470-4262-bc08-e915dfea8fd1"}]}
{"id": "q_983", "question": "Ilu graczy bierze udział w grze w warcaby?", "answer": [{"page_content": "Warcaby – gra planszowa powstała w XII wieku, najprawdopodobniej na południu Francji lub w Hiszpanii.\nGra posiada wiele odmian, spośród których uważane za dyscyplinę sportową są jedynie warcaby polskie (stupolowe) nazywane też międzynarodowymi. W większości krajów gra odbywa się jednak przeważnie na warcabnicy posiadającej 64 pola (często zastępowanej szachownicą), z wykorzystaniem 24 pionków (po 12 dla każdego z graczy).\n19 lipca 2007 Jonathan Schaeffer opublikował informację o najnowszej wersji programu komputerowego Chinook, który całkowicie rozpracował warcaby angielskie. Jeżeli żaden gracz nie popełni błędu, wówczas każda partia musi zakończyć się remisem.\nZasady gry.\nGra warcaby klasyczne (określana też warcabami brazylijskimi) rozgrywana jest na planszy o rozmiarze 8 × 8 pól pokolorowanych na przemian na kolor jasny i ciemny.\nKażdy gracz rozpoczyna grę z dwunastoma pionami (jeden koloru białego, drugi – czerwonego) ustawionymi na ciemniejszych polach planszy, po których się poruszają. Ustawione są w sposób przedstawiony na ilustracji. \nJako pierwszy ruch wykonuje grający pionami białymi, po czym gracze wykonują na zmianę kolejne ruchy.\nCelem gry jest zbicie wszystkich pionów przeciwnika (w tym damek) albo zablokowanie wszystkich, które pozostają na planszy, pozbawiając przeciwnika możliwości wykonania ruchu. Jeśli żaden z graczy nie jest w stanie tego osiągnąć (każdy z graczy wykona po 15 ruchów damkami bez zmniejszania liczby pionów pozostających na planszy), następuje remis.\nPiony mogą poruszać się o jedno pole do przodu po przekątnej na wolne pola.\nBicie pionem następuje przez przeskoczenie sąsiedniego piona (lub damki) przeciwnika na pole znajdujące się tuż za nim po przekątnej (pole to musi być wolne). Zbite piony są usuwane z planszy po zakończeniu ruchu.\nPiony mogą bić zarówno do przodu, jak i do tyłu.\nW jednym ruchu wolno wykonać więcej niż jedno bicie tym samym pionem, przeskakując przez kolejne piony lub damki przeciwnika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14525", "fragment_id": "179777/0", "subtitle": "", "title": "Warcaby", "document_id": "179777", "start_index": 0.0, "parentId": 14525.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9341967105865479}, "uuid": "6a959f1a-4efd-4e19-bf2f-26c49e23ae1a"}, {"page_content": "Trylma – gra planszowa wieloosobowa na planszy w kształcie gwiazdy sześcioramiennej. Nazywana \"chińskimi warcabami\", nie pochodzi jednak z Chin - została stworzona w 1892 roku w Niemczech jako modyfikacja halmy.\nGra rozgrywana jest na planszy w kształcie gwiazdy sześcioramiennej. Może brać w niej udział dwóch, trzech, czterech lub sześciu graczy. Gra ma wiele wariantów. W podstawowym z nich gracze posiadają po równą liczbę pionków (10 lub 15 w zależności od liczby graczy). Celem gry jest przeprowadzenie swoich pionków do przeciwległego narożnika planszy. Można przesuwać pionek o jedno pole albo przeskakiwać sąsiadujące pionki. Po przeskoczeniu jednego pionka można przeskoczyć kolejny. Nie ma zbijania pionów przeciwnika a wygrywa ten z graczy, który jako pierwszy przeprowadzi wszystkie swoje pionki. Pozostali gracze kontynuują grę aż wszyscy skończą.\nIstnieją również alternatywne reguły. Przykładowo każdy z graczy posiada po dziesięć pionków, przesuwanych za pomocą rzutu kością. Wszystkie pionki poruszają się w jednym kierunku; postawienie pionka w polu zajętym przez przeciwnika eliminuje jego pionek z gry. Wygrywa ten, który na mecie zgromadzi najwięcej pionków.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2078996", "fragment_id": "421032/0", "subtitle": "", "title": "Trylma", "document_id": "421032", "start_index": 0.0, "parentId": 2078996.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4927600920200348}, "uuid": "7549bbdc-1ac9-442a-abe1-ef8402aea312"}, {"page_content": "Alquerque – tradycyjna gra planszowa wywodząca się z kultury arabskiej, która najprawdopodobniej dała początek współczesnym warcabom. Gra ta po raz pierwszy została wspomniana pod nazwą El – Quirkat w arabskiej księdze pieśni Kitab al-Aghani około 950 r. n.e. Jednak niektórzy badacze datują tę grę nawet na XV wiek p.n.e. Gra ta wraz podbojem Półwyspu Iberyjskiego przez Arabów trafia do Europy. W 1283 r. król Kastylii i Leonu Alfons X w „Księdze gier” opisał tę grę pod nazwą Alquerque de doze, co stanowi modyfikacje nazwy arabskiej. Rosnąca popularność szachów w średniowieczu spowodowała, że grę przeniesiono na plansze szachową, co dało początek warcabom. Mogło to mieć miejsce około 1100 roku Gra ta była znana i grywana jeszcze w czasach nowożytnych. Wraz z Hiszpanami trafiła do Nowego Świata, gdzie mogła dać początek grze Indian Zuni Kolowis Awithlaknannai „Walczące Węże”. W Afryce gra się w podobną grę pod nazwą Zamma. Możliwe, że również gra Fanorona wywodzi się od Alquerque.\nZasady.\nCelem gry jest zbicie jak największej liczby pionków przeciwnika.\nPlansze tworzy siatka składająca się z 5 linii pionowych 5 linii poziomych uzupełniona o przekątne przechodzące przez 4 mniejsze kwadraty, na jakie można podzielić plansze.\nW grze bierze udział dwóch graczy. Każdy z nich ma zestaw 12 pionków. Na starcie wszystkie pionki są ustawione jak na planszy obok.\nPionki poruszają się przez przechodzenie wzdłuż linii na najbliższe dowolne wolne pole.\nBicie zachodzi przez przeskoczenie po linii na wolne za sąsiednim pionkiem przeciwnika. Możliwe jest bicie wielokrotne dokonywane w dowolnym kierunku. Bicie jest obowiązkowe i jeśli się go nie wykona gracz traci pionka.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3069058", "fragment_id": "110333/0", "subtitle": "", "title": "Alquerque", "parentId": 3069058.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "110333", "score": 0.4309577941894531}, "uuid": "7fce5a6b-4e3b-403d-9709-fd63932cbece"}, {"page_content": "Warcaby dwuliniowe – odmiana warcabów, której nazwa wywodzi się od liczby linii zapełnionych przez pionki jednego gracza na początku rozgrywki.\nZasady gry.\nGra rozgrywana jest na ciemnych polach planszy o rozmiarze 8 × 8 pól.\nKażdy gracz rozpoczyna grę z ośmioma pionkami swojego koloru:\nPlanszę umieszcza się tak, by grający białymi pionkami w lewym dolnym rogu widział ciemne pole. Pionki ustawione są na ciemniejszych polach w ten sposób, że cztery środkowe rzędy planszy są wolne.\nJako pierwszy ruch wykonuje grający pionkami białymi, po czym gracze wykonują na zmianę kolejne ruchy. Celem gry jest zbicie wszystkich pionków przeciwnika lub uniemożliwienie wykonania ruchu przez przeciwnika (brak wolnych pól do ruchu).\nPionki mogą poruszać się o jedno pole do przodu po przekątnej (na ukos) na wolne pola. Królówka (damka) może poruszać się po przekątnej przez dowolną liczbę pól.\nBicie pionkiem następuje przez przeskoczenie sąsiedniego pionka lub królówki (damki) przeciwnika na pole znajdujące się tuż za nim po przekątnej (pole to musi być wolne). Zbite pionki są usuwane z planszy od razu po zbiciu. Pionki mogą bić tylko do przodu. Bicie królówką (damką) następuje podobnie do gońca szachowego lecz po biciu może przemieścić się na dowolne pole leżące za bitym pionkiem (po przekątnej). Królówka (damka) może bić kilka pionków/królówek (damek) w jednym ruchu według poniższej zasady.\nW jednym ruchu wolno wykonać więcej niż jeden skok tym samym pionkiem, przeskakując przez kolejne pionki/królówki (damki) przeciwnika, także do tyłu w kolejnych biciach pionkiem. Pionek, który dojdzie do ostatniego rzędu planszy, staje się królówką (damką). Kiedy pionek staje się damką, kolej ruchu przypada dla przeciwnika.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1456070", "fragment_id": "215908/0", "subtitle": "", "title": "Warcaby dwuliniowe", "parentId": 1456070.0, "start_index": 0.0, "document_id": "215908", "source": "wikipedia", "score": 0.5763250589370728}, "uuid": "8cf54549-7daa-488d-9adb-fb5231b3942e"}, {"page_content": "Warcaby są dyscypliną sportową, w której rozgrywane są mistrzostwa różnych krajów, mistrzostwa kontynentów i świata. Organizacją skupiającą narodowe federacje warcabowe jest Światowa Federacja Warcabowa. W Polsce regularne rozgrywki warcabowe rozpoczęto w roku 1973. W 1975 odbyły się pierwsze drużynowe, a w 1977 indywidualne Mistrzostwa Polski. Nadzorowaniem i organizacją warcabowych rozgrywek do 1989 zajmowała się Centralna Komisja Gry Warcabowej przy RG LZS, od 1989 r. do 2004 r. Polskie Towarzystwo Warcabowe, a w 2004 powstał Polski Związek Warcabowy, który należy do FMJD. PZWarc popiera rozwój warcabów jako sportu w dwóch odmianach gry w warcaby: warcabach polskich (międzynarodowych) i klasycznych (64-polowych). Największe sukcesy naszych warcabistów to wicemistrzostwo Świata Ewy Schalley (Minkiny) z Poczesnej (1997), brązowy medal w Drużynowych Mistrzostwach Świata (Werona 1989) oraz brązowy medal w Mistrzostwach Europy Kobiet Natalii Sadowskiej z Mławy (2010). Aktualnym mistrzem Polski w warcabach klasycznych jest Michał Janicki (UKS Struga Marki), zaś mistrzem Polski w warcabach 100-polowych jest Natalia Sadowska (Admirał Szczecin).\nW najbardziej prestiżowej odmianie gry – warcabach 100-polowych dziesięciokrotnie mistrzem świata był Aleksej Czyżow (Iżewsk, Rosja). Jeden z przedwojennych Mistrzów Świata – Maurycy Reichenbach (Francja) w chwili gdy zdobywał swój pierwszy tytuł formalnie był jeszcze obywatelem Polski. Jego rodzice wyemigrowali do Francji, gdy Maurycy miał 9 lat. Pół roku po zdobyciu tytułu Maurycy posiadał już paszport swojej drugiej ojczyzny.\nSportowo najsilniejsi w warcabach są Rosjanie, chociaż centrum warcabowego życia jest Holandia. W tamtejszej lidze grają praktycznie wszyscy najlepsi zawodnicy świata. Bardzo silne są kraje afrykańskie (praktycznie niemal wszystkie byłe kolonie francuskie).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14525", "fragment_id": "179777/3", "subtitle": "", "title": "Warcaby", "parentId": 14525.0, "start_index": 4340.0, "document_id": "179777", "source": "wikipedia", "score": 0.7784032821655273}, "uuid": "0203edf0-ff47-4099-8f89-2f89f50a4847"}, {"page_content": "Latrunculi (łac. \"latrunculi\" \"łotrzyki\", zdrobnienie od \"latrōnēs\", l. poj. \"latrō\" \"zbójca, najemnik\" z gr. λατράζειν) – starorzymska gra zwana też jako gra w rozbójników (\"lūdus lātrunculōrum\"). Jej reguły nie są znane, ponieważ nie zachował się żaden tekst z pełnym jej opisem. Wiadomo jedynie, że cieszyła się dużą popularnością; obecnie wielu miłośników gier[] próbuje ją zrekonstruować. \nNajprawdopodobniej toczyła się na planszy 8 na 8 pól (według przypuszczeń[] plansza mogła mieć inny wymiar, np. 8 × 12 czy 7 × 8). Każdy gracz posiadał po 16 pionów, które mogły poruszać się w każdą stronę o dowolną liczbę pól. Bicie następowało przez pojmanie (czyli dostawienie swojego piona do piona przeciwnika w taki sposób, aby z drugiej strony piona wrogiego stał inny własny pion). Grano aż do zbicia wszystkich pionów. \nObecnie gra ta znana jest głównie pod nazwą warcabów rzymskich. Pochodzi od jeszcze starszej, greckiej odmiany warcabów zwanej \"petteia\" (kamyki).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=667537", "fragment_id": "829673/0", "subtitle": "", "title": "Latrunculi", "parentId": 667537.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "829673", "score": 0.31078100204467773}, "uuid": "f0627d18-a7f6-4090-a3a0-ac0e4d7c60f6"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n„Dames (Jeu de)”: ... Il y a deux sortes principales de jeu de dames; on appelle l’un les dames francoises, er l’autre les dames polonoise. Aux dames francoises, chaque joueur a douze dames; aux dames polonoise, vingt. (...) Les dames polonoises se jouent comme les dames francoises, mais sur un damier polonois, c’est a dire a cent cases, er chaque joueur a vingt dames\nco można przetłumaczyć w swobodnym przekładzie na jęz. polski następująco: \"„Damy (warcaby)”: (…) Istnieją; dwie główne odmiany warcabów – jedna zwana warcabami francuskimi, a druga polskimi. W warcabach francuskich, każdy z graczy ma dwanaście pionów, w polskich dwadzieścia. Gra w polskie warcaby przypomina grę w warcaby francuskie, z tym, że partia jest rozgrywana na planszy stupolowej i każdy z graczy może mieć dwadzieścia damek.\"\nZasady gry.\nGra rozgrywana jest na ciemnych polach planszy o rozmiarze 10 × 10 pól. Każdy gracz rozpoczyna grę z dwudziestoma pionkami (kamieniami) swojego koloru:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9776", "fragment_id": "184097/2", "subtitle": "", "title": "Warcaby polskie", "document_id": "184097", "start_index": 3441.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9776.0, "score": 0.874660849571228}, "uuid": "8b14aadd-876a-480d-ae5b-daa1676fdec3"}, {"page_content": "Zegar szachowy – urządzenie służące do odmierzania czasu podczas gry w szachy, ale również innych gier planszowych z udziałem dwóch zawodników (np. warcaby, go).\nHistoria.\nOd połowy XIX wieku do mierzenia czasu podczas partii szachowej używano klepsydr. Po raz pierwszy mechanizmów zegarowych użyto do tego celu w 1866 r. podczas meczu pomiędzy Adolfem Anderssenem a Wilhelmem Steinitzem (wykorzystano wówczas dwa oddzielne zwykłe zegary uruchamiane i zatrzymywane na przemian, po wykonaniu posunięcia przez danego gracza). Sposób ten stosowano przez kilkanaście lat, aż do wynalezienia na początku lat 80. XIX wieku przez Thomasa Brighta Wilsona pierwszego klasycznego zegara szachowego. Oficjalnie po raz pierwszy użyty on został w 1883 r. podczas turnieju w Londynie. Z biegiem lat zegar Wilsona był ulepszany przez innych konstruktorów; szczególne zasługi na tym polu miał przede wszystkim niemiecki zegarmistrz, Gustav Herzog. W 1899 r. H.D.B.Meijer z Amsterdamu wynalazł chorągiewkę, natomiast w 1900 r. kolejny Holender, Veenhoff z Groningen, wprowadził charakterystyczny dla szachowego zegara system dwuguzikowego przełącznika.\nPierwszy zegar elektroniczny skonstruowano w 1964 r. w Związku Radzieckim. Postęp techniki spowodował, iż w latach 70. XX wieku zegary te produkowane były już przez kilka firm europejskich, a z biegiem lat stały się coraz bardziej powszechne.\nBudowa zegara klasycznego.\nUrządzenie zawiera: dwa cyferblaty, dwa przyciski pozwalające przełączać dźwignię zegara, chorągiewki, po jednej na jednym cyferblacie. Gdy chorągiewka (zazwyczaj wykonana z metalu) spadnie, gracz przekroczył czas. Chorągiewka jest tak umieszczona, aby duża wskazówka ją „popychała”, w momencie gdy zbliża się do godziny dwunastej. Chorągiewka spada, gdy duża wskazówka znajduje się na godzinie dwunastej. Z tyłu zegara można ustawić czas dla danego zawodnika (każdy cyferblat ma osobne pokrętło regulujące czas).\nZastosowanie w grze w szachy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=445273", "fragment_id": "59042/0", "subtitle": "", "title": "Zegar szachowy", "parentId": 445273.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "59042", "score": 0.1313331425189972}, "uuid": "cd8568d2-e679-4635-b743-c29ba208860e"}, {"page_content": "Warcaby angielskie (warcaby amerykańskie, czekersy) – wariant warcabów. Warcaby angielskie są też zwane przez niektórych warcabami amerykańskimi lub warcabami tradycyjnymi.\nSzansa uzyskania remisu, nawet z dużo silniejszym przeciwnikiem, jest o wiele większa w warcabach angielskich niż w warcabach międzynarodowych, nie wymagają też tak intensywnego myślenia. Warcaby angielskie zostały rozpracowane przez program Chinook, jeśli obaj gracze wybierają najlepsze posunięcia, to partia warcabów angielskich musi skończyć się remisem.\nZasady.\nPlansza jest 8x8, 12 pionów dla każdego z graczy. Pozycja początkowa jest taka sama jak w warcabach międzynarodowych 8x8. Piony przesuwają się do przodu po skosie o jedno pole, jeżeli nie jest ono zajęte. Jeżeli to pole możliwego ruchu jest zajęte przez pion przeciwnika, a bezpośrednio za tym pionem, na tej samej przekątnej, jest puste pole, można wtedy zbić ten pion przeciwnika, przez postawienie swojego piona na tym pustym polu. Jeżeli gracz ma możliwość w swoim ruchu dokonania bicia, gracz musi to zrobić. Jeżeli po biciu gracz ma możliwość kolejnego bicia, gracz musi je wykonać w tym samym posunięciu. Jest to tak zwane bicie wielokrotne.\nGdy jest więcej niż jedna możliwa droga bicia, możemy ją dowolnie wybrać. Pion dochodzący do ostatniego rzędu staje się królem. Promocja piona do króla powoduje zakończenie posunięcia. Król ma analogiczną możliwość wykonywania posunięć jak pion, z tym, że może poruszać się i bić także do tyłu. Wygrana następuje po zbiciu wszystkich bierek przeciwnika lub uniemożliwieniu wykonania przez nie ruchu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1772240", "fragment_id": "899529/0", "subtitle": "", "title": "Warcaby angielskie", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1772240.0, "document_id": "899529", "score": 0.7697725296020508}, "uuid": "3ddb2511-9772-49b6-b62c-3bb149375115"}, {"page_content": "Warcabnicę (planszę) pomiędzy grającymi umieszcza się tak, by grający białymi pionkami w lewym dolnym rogu widział ciemne pole. Pionki ustawione są na ciemniejszych polach w ten sposób, że dwa środkowe rzędy planszy są wolne. Jako pierwszy ruch wykonuje grający pionkami białymi, po czym gracze wykonują na zmianę kolejne ruchy. Celem gry jest zbicie wszystkich pionków przeciwnika lub uniemożliwienie wykonania ruchu przez przeciwnika (brak wolnych pól do ruchu). Jeśli żaden gracz nie jest w stanie tego osiągnąć (każdy gracz wykona po 15 ruchów damkami bez zmniejszania liczby pionków pozostających na planszy), następuje remis. Pionki mogą poruszać się o jedno pole do przodu po przekątnej (na ukos) na wolne pola. Bicie pionkiem następuje przez przeskoczenie sąsiedniego pionka (lub damki) przeciwnika na pole znajdujące się tuż za nim po przekątnej (pole to musi być wolne). Zbite pionki są usuwane z planszy po zakończeniu ruchu. Można bić zarówno do przodu, jak i do tyłu.\nW jednym ruchu wolno wykonać więcej niż jeden skok tym samym pionkiem, przeskakując przez kolejne pionki (damki) przeciwnika. Pionek, który dojdzie do ostatniego rzędu planszy, staje się damką, przy czym jeśli znajdzie się tam w wyniku bicia i będzie mógł wykonać kolejne bicie (do tyłu), to będzie musiał je wykonać i nie staje się wtedy damką (pozostaje pionkiem). Kiedy pionek staje się damką, kolej ruchu przypada dla przeciwnika. \nDamki mogą poruszać się w jednym ruchu o dowolną liczbę wolnych pól do przodu lub do tyłu po przekątnej, zatrzymując się na wolnych polach. \nBicie damką jest możliwe z dowolnej odległości po linii przekątnej i następuje przez przeskoczenie bierki (pionka lub damki) przeciwnika, za którą musi znajdować się co najmniej jedno wolne pole – damka przeskakuje na pole za zbitym pionkiem przeciwnika i może kontynuować bicie (na tej samej lub prostopadłej linii).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9776", "fragment_id": "184097/3", "subtitle": "", "title": "Warcaby polskie", "document_id": "184097", "start_index": 4470.0, "source": "wikipedia", "parentId": 9776.0, "score": 0.19535599648952484}, "uuid": "5c1d6535-5faa-4889-8c47-78851975d70c"}]}
{"id": "q_984", "question": "Co jest podstawowym składnikiem musztardy?", "answer": [{"page_content": "Musztarda – zimny sos, którego głównym składnikiem są nasiona gorczycy – białej, czarnej lub sarepskiej; w wielu językach, w tym niemal wszystkich europejskich, nosi tę samą nazwę, co roślina, z której nasion jest zrobiona. Powstała w starożytnym Rzymie na początku naszej ery i od początku uznawano ją za przyprawę o wartościach leczniczych (łagodzi bóle reumatyczne, pobudza trawienie tłuszczu, działa antybakteryjnie oraz obniża ciśnienie krwi).\nRodzaje musztard.\nMusztarda powstaje w wyniku łączenia nasion gorczycy (zwykle mielonych) z octem. Dodaje się także sól i cukier. Poprzez zastosowanie różnych gatunków gorczycy i sposobu ich mielenia (stopnia rozdrobnienia), a także ze względu na różne proporcje składników i dodatków powstało wiele odmian musztardy, m.in.:\nDzięki dodatkom powstają musztardy smakowe, m.in.:\nNa ogół musztardy o tej samej nazwie, lecz różnych wytwórców, znacznie różnią się od siebie smakiem.\nZastosowanie.\nMusztarda używana jest do poprawiania smaku potraw, głównie mięs, wędlin. Jest stosowana także w celu nadania mięsu odpowiedniej konsystencji (mięso staje się bardziej kruche). Musztarda jest podstawowym składnikiem sosów musztardowych.\nCechami dyskwalifikującymi przydatność do spożycia są: pleśń, ślady fermentacji oraz wytrącająca się wodnisto-oleista ciecz na powierzchni.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=55379", "fragment_id": "656819/0", "subtitle": "", "title": "Musztarda", "parentId": 55379.0, "start_index": 0.0, "document_id": "656819", "source": "wikipedia", "score": 1.0}, "uuid": "d50cdcc2-e308-440a-b7a9-fe9f807aa034"}, {"page_content": "Musztarda z Dijon jest niezastąpiona we francuskiej kuchni od XIII wieku. Jest dodawana do wielu sosów, szczególnie tych towarzyszących daniom z wieprzowiny i królika, ale także do sosu winegret. Stanowi samodzielny dodatek do grillowanych mięs, gotowanej wołowiny \"pot-au-feu\" oraz frytek, które konsumenci chętnie maczają w musztardzie.\nHistoria.\nPierwsze musztardy, powstałe przez połączenie zmielonej gorczycy z niesfermentowanym sokiem winogronowym, octem i miodem wytwarzali już Rzymianie i to oni zainicjowali tradycję jej produkcji w Dijon i jego okolicy.\nPierwsze odniesienie do musztardy w dokumentach miejskich Dijon pochodzi z roku 1336, kiedy to zapisano, że na przyjęciu została zjedzona cała jej beczułka. Wkrótce potem w 1347 roku zapisano wydatek 12 franków za musztardę wysłaną królowej. W 1354 jeden z wysokich urzędników księcia Burgundii nabył w mieście ziarno gorczyczne i ocet w celu przygotowania 200 funtów musztardy, którą później posłano w czterech beczułkach królowi Janowi II Dobremu.\nPierwsze prawo dotyczące musztardy w Dijon pochodziło z 1390 roku i opisywało technologię jej produkcji. W 1407 pojawił się kolejny akt prawny, nakazujący producentom używanie wyłącznie dobrej jakości ziarna gorczycy oraz octu winnego, a zabraniający wykorzystywania skwaśniałego wina bądź moszczu z jabłek. W 1443 ustalono obowiązujące miary i wagi dla musztardy i ustanowiono ich kontrolerów.\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nFrancuskie przysłowie z XIV wieku\nIl n'est ville se nom Dijon \nIl n'est moustarde que à Dijon.\nWolne tłumaczenieNie ma miasta nad Dijon \nPrawdziwa musztarda jest tylko w Dijon.\nThe Mustard Cookbook", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2833481", "fragment_id": "1631062/1", "subtitle": "", "title": "Musztarda diżońska", "document_id": "1631062", "start_index": 1883.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2833481.0, "score": 0.3916420340538025}, "uuid": "674e19de-ff2c-4971-9991-3669fb9ebeab"}, {"page_content": "Pojawienie się przenośnych młynków w początkach XV wieku ułatwiło uprawianie rzemiosła produkcji musztardy; w Dijon zajęli się tym niektórzy aptekarze. Właśnie aptekarz z Dijon został wskazany jako dostawca musztardy na dwór króla Ludwika XI, który niewiele czasu wcześniej włączył Burgundię do swojego królestwa. W 1634 producenci octu i producenci musztardy połączyli się we wspólny cech, któremu król Ludwik XIV nadał herb w postaci srebrnego lejka na błękitnej tarczy. Kolejne, jeszcze ściślejsze prawa cechowe zostały wprowadzone w 1712 roku.\nInnowatorem w produkcji musztardy stał się Jean-Baptiste Naigeon, który około 1756 roku zastąpił ocet w produkowanej przez siebie musztardzie moszczem z niedojrzałych winogron starannie wybranej odmiany. Produkt okazał się wielkim sukcesem i został wkrótce skopiowany przez wielu innych wytwórców. Jednak marka Naigeon nadal uchodziła za zdecydowanie najlepszą, aż do przejęcia jej w roku 1808 przez jednego z konkurentów.\nKolejnego wynalazku dokonał Maurice Grey w 1853 roku: był to napędzany parą młyn, który w jednej operacji miażdżył nasiona, mełł je na proszek i przesiewał. Jego zastosowanie zwiększyło trzykrotnie zdolności produkcyjne w przeliczeniu na pracownika (z 16 lub 17 kg na 50 kg musztardy dziennie), a wynalazcy przyniosło medal w 1855 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2833481", "fragment_id": "1631062/2", "subtitle": "", "title": "Musztarda diżońska", "source": "wikipedia", "start_index": 3546.0, "document_id": "1631062", "parentId": 2833481.0, "score": 0.2037886083126068}, "uuid": "fe14b11a-4684-4557-b633-6e1ce5f33831"}, {"page_content": "W roku 1937 różne zasady regulujące produkcję musztardy stały się prawem państwowym we Francji. Dopuszczalne stało się użycie wyłącznie gorczycy czarnej lub brązowej; z wyjątkiem Alzacji-Lotaryngii zakazano użycia gorczycy białej. Określenie „musztarda diżońska” zostało zarezerwowane dla produktu w postaci pasty z pokruszonych i przesianych nasion gorczycy. Dopuszczone zostało użycie moszczu, wina i octu winnego, soli, przypraw i dwutlenku siarki jako konserwantu chroniącego kolor. Inne dodatki zostały zakazane, a ich użycie powodowało, że produkt nie miał prawa być określany jako musztarda. Procedura produkcji również została uregulowana. Wyprodukowana zgodnie z nią musztarda miała prawo do użycia nazwy „Moutarde de Dijon”, która ma status Appellation contrôlée od 1937 roku. Chroniony tym prawem jest skład surowcowy i proces produkcji, ale nie miejsce pochodzenia musztardy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2833481", "fragment_id": "1631062/3", "subtitle": "", "title": "Musztarda diżońska", "parentId": 2833481.0, "start_index": 4854.0, "document_id": "1631062", "source": "wikipedia", "score": 0.30830538272857666}, "uuid": "5e2a7a0a-95e4-477f-9903-d570f11b32b4"}, {"page_content": "Musztarda diżońska, musztarda dijon – rodzaj pikantnej, żółtej musztardy produkowanej zgodnie z prawnie chronioną technologią powstałą w wytwórniach we francuskim mieście Dijon. \nTechnologia produkcji.\nMusztarda diżońska jest produkowana wyłącznie z brązowej gorczycy \"Brassica juncea\". Do drugiej wojny światowej używano także gorczycy czarnej \"Brassica nigra\", jednak potem z niej zrezygnowano.\nOczyszczone ziarno gorczycy jest łączone z mieszaniną wody, octu, przypraw i soli, po czym mieszane aż do napęcznienia. Następnym krokiem jest grube mielenie. Następuje wtedy fermentacja pod wpływem enzymów uwolnionych w procesie mielenia, która może trwać od 30 minut do kilku godzin. Powstaje wówczas istotny dla pikantnego smaku musztardy diżońskiej izotiocyjanian allilu (AIT), który jest produktem enzymatycznej hydrolizy glikozydu synigryny przez mirozynazę w środowisku wodnym. Oba te związki są obecne w nieprzetworzonych nasionach gorczycy, ale sam AIT nie.\nŁuski nasion są usuwane w procesie produkcji za pomocą centryfug, bo musztarda diżońska może zawierać ich najwyżej 2%. Kolejnym krokiem jest dokładne mielenie w młynach z korundowymi powierzchniami pracującymi w celu osiągnięcia pożądanej konsystencji. Ostatnim etapem produkcji jest dojrzewanie, które trwa od kilku dni do kilku tygodni. Następnie musztarda może być już konfekcjonowana do opakowań handlowych.\nCały proces produkcyjny musi odbyć się w odpowiednio niskiej temperaturze, gdyż zawartość AIT obniża się w razie podgrzania. Aby to zapewnić, nawet korundowe powierzchnie robocze młynów są chłodzone.\nMimo braku obróbki termicznej w procesie produkcyjnym brak jest informacji o zatruciach pokarmowych wywołanych spożyciem musztardy. Badania wykazują, że kombinacja niskiego pH, obecności kwasu octowego i AIT tworzy środowisko, które nie sprzyja rozwojowi bakterii, drożdży i pleśni.\nWykorzystanie w kuchni.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2833481", "fragment_id": "1631062/0", "subtitle": "", "title": "Musztarda diżońska", "document_id": "1631062", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2833481.0, "score": 0.365009069442749}, "uuid": "d7f88cbf-34e3-4b12-839e-573683c245f8"}, {"page_content": "Majonez (z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;mayonnaise&lt;/&gt;) – gęsty sos, emulsja wytwarzana z oleju roślinnego, żółtek jajek i dodatków smakowych, o szerokim zastosowaniu kulinarnym.\nPoczątkowo wyrabiany domowo (ręcznie) na bieżące potrzeby, od początku XX wieku także przemysłowo, w postaci do dłuższego przechowywania. Głównym składnikiem klasycznego majonezu jest oliwa z dodatkiem surowego żółtka, jako składnika emulgującego, przyprawiona octem winnym lub cytryną, solą i białym pieprzem.\nOpis.\nObecnie w praktyce kuchennej oraz w produkcji przemysłowej spotyka się różne warianty majonezu i różne odpowiadające im przepisy (np. majonez z musztardą diżońską –  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;mayonnaise à la moutarde de Dijon&lt;/&gt;). Przede wszystkim oliwa zastępowana jest zwykle innymi olejami roślinnymi. Zamiast surowego żółtka stosuje się czasem żółtka gotowane lub całe surowe jajka, a w produkcji przemysłowej – jajka w proszku. Często spotykanym dodatkiem jest musztarda, która pełni rolę stabilizatora emulsji oraz dodatku smakowego. Musztarda zaostrza jednak smak majonezu, co jest krytykowane przez ortodoksyjnych znawców kuchni[]. Spotyka się też w majonezie najrozmaitsze inne przyprawy, np. cukier. Do majonezów produkowanych przemysłowo dodaje się także stabilizatory, konserwanty, barwniki i aromaty syntetyczne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=14224", "fragment_id": "174237/0", "subtitle": "", "title": "Majonez", "document_id": "174237", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 14224.0, "score": 0.4608439803123474}, "uuid": "8d3a1ac4-e3e0-4904-8a1e-5b70b92437f4"}, {"page_content": "Musztarda sarepska – musztarda na bazie gorczycy sarepskiej lub czarnej, octu spirytusowego i innych składników, o ostrym zapachu i smaku.\nNazwa pochodzi od dawnego miasta niemców nadwołżańskich, które wzięło swoją nazwę od biblijnego miastu Sarepta. Obecnie część Wołgogradu Rosji..", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=818240", "fragment_id": "1025901/0", "subtitle": "", "title": "Musztarda sarepska", "document_id": "1025901", "start_index": 0.0, "parentId": 818240.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5333328247070312}, "uuid": "5ee26154-9083-4429-bdf6-9c9eab26764c"}, {"page_content": "Cukier, zwany w średniowieczu także „białą solą” lub „solą indyjską”, zaczął się rozpowszechniać w okresie wypraw krzyżowych, choć sprowadzany był już znacznie wcześniej. Znali go Grecy i Rzymianie, a Wenecja zaczęła nim handlować na większą skalę pod koniec pierwszego tysiąclecia. W tym też okresie Arabowie założyli na Krecie pierwsze plantacje trzciny cukrowej, następne powstały na Cyprze i Maderze, a u schyłku średniowiecza, za sprawą Henryka Żeglarza, na Wyspach Kanaryjskich. Początkowo bardzo drogi (pod koniec XIII wieku wart był swojej wagi w srebrze), z wolna w wykwintnej kuchni zaczął wypierać miód. Służył jako przyprawa i do przygotowywania różnego rodzaju konfitur i kandyzowanych owoców, a także jako lekarstwo. Z tym ostatnim jego zastosowaniem wiąże się powstanie cukierków, wywodzących się z prażonych w karmelu przypraw czy migdałów, mających pierwotnie ułatwiać trawienie. Takie drażetki były popularne w późnym średniowieczu. Prawdopodobnie w tym okresie zaczęto także wyrabiać marcepan.\nStosowanie dużej ilości cukru charakteryzowało zwłaszcza późnośredniowieczną kuchnię włoską, a słodki smak zdominował kuchnię renesansową.\nInne dodatki.\nCzęstym dodatkiem, wykorzystywanym do uzupełnienia cierpkiego smaku składników, były (słodkie) migdały. Stosowano je na różne sposoby – całe, łuskane lub nie, krojone, mielone i, co było sposobem najpopularniejszym, przetworzone do postaci mleczka migdałowego. Było ono popularnym składnikiem średniowiecznej kuchni, często zastępującym zabronione w okresie postnym mleko.\nNa stół podawano także znaną już Grekom i Rzymianom musztardę. Do XIV wieku miała ona postać suchej kostki, przed podaniem rozpuszczanej w wodzie. Musztarda była częstym dodatkiem do solonych mięs, stosowano ją także jako składnik sosów. Zaostrzającym apetyt dodatkiem były także kapary.\nSłodycze i desery.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2056985", "fragment_id": "420564/37", "subtitle": "", "title": "Kuchnia średniowiecza", "document_id": "420564", "start_index": 52331.0, "source": "wikipedia", "parentId": 2056985.0, "score": 0.2001066356897354}, "uuid": "0adb7743-5f98-40e6-8745-55805ba08402"}, {"page_content": "Coleslaw (wymowa: ) – surówka obiadowa, w której podstawowym składnikiem jest surowa, szatkowana kapusta biała.\nW zależności od kraju lub preferencji dodawane są różne dodatki, jak: marchew, jabłko czy ananas. Jako sos używany bywa majonez lub maślanka, musztarda czy ocet. Dodaje się również różne przyprawy i zioła. Od upodobań również zależy przygotowanie, jak i proporcje składników (np. grubość szatki).\nHistoria surówki coleslaw sięga prawdopodobnie jeszcze kulinarnej sztuki starożytnych Rzymian, skąd została wcielona do wielu kultur kulinarnych Europy, jak i świata. Sama nazwa surówki pochodzi z języka niderlandzkiego od słowa \"koolsla\", które jest skrótem \"koolsalade\" (surówka z kapusty).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1123592", "fragment_id": "1350106/0", "subtitle": "", "title": "Coleslaw", "document_id": "1350106", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1123592.0, "score": 0.2679385542869568}, "uuid": "c0778371-bb3e-43c2-b236-b7bb17d23116"}, {"page_content": "Rolada – rodzaj potrawy mięsnej. Przygotowuje się ją przez zawinięcie farszu w kawałek mięsa. Tradycyjnie była to wołowina, ale można spotkać też rolady robione z użyciem innego mięsa. Składniki farszu różnią się w zależności od regionu, jednak najczęściej stosuje się boczek, kiełbasę, ogórek kiszony, cebulę oraz czerstwą skórkę chleba. Przyprawy to głównie papryka, pieprz i musztarda. Na Górnym Śląsku jest ona często spożywana z modrą kapustą (śl. \"modro kapusta\") oraz kluskami śląskimi.\nPrzykładowe składniki: mięso wołowe, ogórki kiszone, cebula, boczek wędzony, musztarda, smalec, mąka pszenna, pieprz, sól, liście laurowe oraz ziele angielskie.\nPrzykładowy sposób przygotowania:\nRolada wołowa śląska została wpisana na listę produktów tradycyjnych 12 grudnia 2006 r. w kategorii \"Gotowe dania i potrawy w województwie śląskim\".\nOpolska rolada wołowa znalazła się na liście produktów tradycyjnych 19 stycznia 2007 r. w kategorii \"Produkty mięsne w woj. opolskim\".\nW innych regionach kraju potrawa ta jest znana jako zraz (wołowy).\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=259985", "fragment_id": "1430797/0", "subtitle": "", "title": "Rolada (potrawa mięsna)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1430797", "parentId": 259985.0, "score": 0.21487735211849213}, "uuid": "9bf58bc8-0bfd-4aa3-b47a-a53da8cd878d"}]}
{"id": "q_985", "question": "Kto był autorem ilustracji do Małego Księcia?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy książki. Zobacz też: Mały Książę (ujednoznacznienie).\nMały Książę ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Le Petit Prince&lt;/&gt;) – powiastka filozoficzna autorstwa Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, wydana w 1943 w Nowym Jorku w wydawnictwie „Reynal &amp; Hitchcock”; przetłumaczona na ponad 300 języków bądź dialektów, sprzedana w ponad 140 milionach egzemplarzy, należy do klasyki światowej literatury.\n\"Mały Książę\" jest pozycją szczególną również w twórczości Exupéry’ego. To jedyna książka, której nadał formę baśni i którą sam zilustrował.\nWyjątkowość tego utworu należy rozpatrywać w szerszym kontekście: tylko pozornie jest to lektura przeznaczona wyłącznie dla dzieci. Pod warstwą baśniowej fabuły pełnej wieloznaczności, znajduje się też wątek realistyczny i psychologiczny, co wskazuje, że adresatem utworu jest także czytelnik dorosły. Wg jednego z tłumaczy, Henryka Woźniakowskiego, to właśnie przede wszystkim dla dorosłych powstał \"Mały Książę\". Potwierdzać może to fakt, że autor zadedykował utwór osobie dorosłej, swojemu przyjacielowi Léonowi Werthowi (dopisując jednak na końcu dedykacji, że chodzi o czas, gdy Werth był dzieckiem).\nPowstanie książki.\nPrzypuszcza się, że zamiar napisania \"Małego Księcia\" powstał latem 1941, kiedy pisarz przebywał w szpitalu w Los Angeles. Problemy zdrowotne pogłębione były przez osobiste kłopoty: Saint-Exupéry przeżywał rozterki związane z opuszczeniem ojczyzny (po inwazji niemieckiej na Francję, zob. kampania francuska 1940), rozstaniem z najważniejszą w jego życiu osobą – matką oraz labilnością emocjonalną jego związku z żoną Consuelą. Będąc w szpitalu, czytywał baśnie Andersena.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86618", "fragment_id": "661236/0", "subtitle": "", "title": "Mały Książę", "document_id": "661236", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 86618.0, "score": 0.26654574275016785}, "uuid": "20eb6c20-91b6-4393-ae38-a023b8c0d547"}, {"page_content": "Właściwie William Pène Sherman du Bois (ur. 9 maja 1916, Nutley w Stanach Zjednoczonych, zm. 5 lutego 1993, Nicea we Francji) – amerykański autor i ilustrator książek dla dzieci.\nStworzył ilustracje do książek m.in. Edwarda Lear'a, Juliusza Verne’a, Arthura Conana Doyle’a, Isaaca Singera.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=787440", "fragment_id": "1015158/0", "subtitle": "", "title": "William Pène du Bois", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1015158", "parentId": 787440.0, "score": 0.1485426425933838}, "uuid": "2701ff59-e678-4a35-9313-3d914bdf1a49"}, {"page_content": "Oryginalny manuskrypt z odręcznymi notatkami i podpisem autora \"Małego Księcia\", jak również różne projekty i rysunki próbne zostały nabyte w 1968 przez Pierpont Morgan Library (obecnie Morgan Library &amp; Museum) w Manhattanie w Nowym Jorku. Rękopis ten zawiera skreślone treści, które ostatecznie nie zostały opublikowane w ramach edycji książki. Muzeum, oprócz rękopisu, posiada także kilka akwarel autorstwa Antoine de Saint-Exupery’ego, które także nie znalazły się w książce. W kwietniu 2012 paryski dom aukcyjny ogłosił odkrycie dwóch nieznanych wcześniej stron rękopisu „Małego Księcia”, na których znalazła się nieznana dotąd wersja jednego z rozdziałów. Jest to opis pierwszego spotkania Księcia z Ziemianinem, którego nazywa „ambasadorem ludzkiego ducha”. Jest on jednak zbyt zajęty, aby rozmawiać, mówiąc, że szuka zaginionego sześcioliterowego słowa zaczynającego się na literę „G” oznaczającego „płukanie gardła” (fr. \"se gargariser\", w języku potocznym znaczy również „być dumnym i zadowolonym z czegoś”). W znalezionym rękopisie nie pada to szukane słowo, ale mając na uwadze czas powstania dzieła i zaangażowanie pisarza przeciwko wojnie można się domyślać, że chodzi o słowo „wojna” (fr. \"guerre\").\nMały Książę w Polsce.\n\"Mały Książę\" wzbudził wyjątkowe zainteresowanie polskich czytelników. Dowodem na to jest nie tylko fakt, że przekładu tekstu z francuskiego na język polski podjęło się ponad 20 tłumaczy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=86618", "fragment_id": "661236/2", "subtitle": "", "title": "Mały Książę", "document_id": "661236", "start_index": 2756.0, "source": "wikipedia", "parentId": 86618.0, "score": 0.09963380545377731}, "uuid": "c2be4b21-470f-4cb1-82b9-6a99b3a65be2"}, {"page_content": "Mały Książę (fr. \"Le Petit Prince\", 2015) – francuski film animowany w reżyserii Marka Osborne’a z 2015 roku. Jest to adaptacja książki francuskiego pisarza Antoine’a de Saint-Exupéry’ego o tym samym tytule z 1943 roku.\nWersja polska.\nWersja polska: Studio PRL na zlecenie Kino Świat\nReżyseria: Dariusz Błażejewski\nDialogi: Bartek Fukiet\nNagranie: Jerzy Pieniążek\nZgranie: Aleksander Cherczyński\nKierownictwo produkcji: Maciej Jastrzębski\nGłosów użyczyli:\nW pozostałych rolach:\nLektor: Mirosław Utta", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3525869", "fragment_id": "983472/0", "subtitle": "", "title": "Mały Książę (film 2015)", "parentId": 3525869.0, "start_index": 0.0, "document_id": "983472", "source": "wikipedia", "score": 0.23489628732204437}, "uuid": "d27024b9-fb30-4999-9159-f5c146e4ea1c"}, {"page_content": "Édouard Riou (ur. 2 grudnia 1833 w Saint-Servan, zm. 27 stycznia 1900 w Paryżu) – francuski malarz i ilustrator; autor dziesiątek tysięcy rysunków.\nRiou był uczniem Gustave'a Doré'a.\nZnany jest przede wszystkim z wykonanych ilustracji do kilku wczesnych powieści Juliusza Verne’a z cyklu \"Niezwykłe podróże\" (fr. \"Voyages Extraordinaires\"), począwszy od \"Pięciu tygodni w balonie\" (1865). Jego styl, kładący nacisk na sceny plenerowe, ze skupieniem się na potworach i innych stworzeniach, kontrastuje z bardziej zawiłymi dziełami jego następcy, Léona Benetta.\nRiou był także autorem ilustracji do książek Waltera Scotta i Aleksandra Dumasa.\nNa wniosek francuskich wydawców został odznaczony Legią Honorową.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=778153", "fragment_id": "1021789/0", "subtitle": "", "title": "Édouard Riou", "document_id": "1021789", "start_index": 0.0, "parentId": 778153.0, "source": "wikipedia", "score": 0.08279915899038315}, "uuid": "4ed7dc2b-4109-4eea-bfb0-a5229a6feec2"}, {"page_content": "Zniknięcie młodego lorda (ang. \"The Adventure of the Priory School\") – opowiadanie Arthura Conana Doyle’a o detektywie Sherlocku Holmesie, opublikowane po raz pierwszy w czasopiśmie „Collier’s Weekly” w styczniu 1904 r. (ilustracje Frederic Dorr Steele), następnie w lutym 1904 r. w „The Strand Magazine” (ilustracje Sidney Paget), przedrukowane w tomie \"Powrót Sherlocka Holmesa\" w marcu 1905 r. Inne tytuły polskich przekładów to: \"Szkoła klasztorna\" i \"Ezaw i Jakub\".\nZ elitarnej szkoły ucieka syn księcia Holdernesse. Wiadomo, że chłopiec tęskni za matką (książę i jego żona są w separacji), zaś w przeddzień ucieczki otrzymał od ojca list, który zabrał ze sobą. Równocześnie zaginął jeden z wykładowców nazwiskiem Heidegger. Sądząc po tym co znaleziono w ich pokojach, mały lord wyszedł całkowicie ubrany, natomiast nauczyciel tylko częściowo, zabrał też rower. Brak danych by coś ich łączyło, poza tym, że opuścili budynek tej samej nocy. Książę zapewnia, że w liście nie było niczego, co mogłoby sprowokować ucieczkę.\nHolmes ustala, że kierunki na wschód, zachód i południe od szkoły można wykluczyć, pozostaje wrzosowisko, za którym jest zamek księcia. Na wrzosowisku detektyw z doktorem natrafiają na dwa różne ślady opon rowerowych. Drugi jest właściwy, co Holmes poznaje po charakterystycznym wzorku. Prócz tego widać jedynie ślady krów. Podążając tym tropem znajdują ciało Heideggera. Nauczyciel zginął od potężnego ciosu w głowę.Po wysłaniu wieści o tragicznym odkryciu, przyjaciele zatrzymują się w pobliskiej gospodzie. Detektyw zauważa, iż ślady krów miały zmylić pogoń. Dwa konie w stajni mają stare podkowy, lecz nowe hufnale. Na widok tych poszukiwań karczmarz wpada we wściekłość, jakby miał coś do ukrycia. Holmes dochodzi do wniosku, że chłopiec został porwany, zagadką pozostaje motyw, bowiem nie było żądania okupu.\nEkranizacje:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3711911", "fragment_id": "1308462/0", "subtitle": "", "title": "Zniknięcie młodego lorda", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1308462", "parentId": 3711911.0, "score": 0.08450459688901901}, "uuid": "5455c48d-8e80-42b4-9b99-98ee19e353f6"}, {"page_content": "Wacław Drozdowski (ur. 1895, zm. 1951) – polski rysownik prasowy, ilustrator, autor winiet prasowych.\nWspółpracował od lat 20. XX wieku[] z łódzkim „Expressem Ilustrowanym”. Autor ilustracji do serii komiksowej o Wicku i Wacku (tekst: Adam Ochocki[]. Przed II wojną współpracował z łódzkim wydawnictwem „Republika”, dla którego stworzył serię komiksową wzorowaną na popularnej wówczas w Europie serii Pat i Patachon.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3808564", "fragment_id": "1330153/0", "subtitle": "", "title": "Wacław Drozdowski (rysownik)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 3808564.0, "document_id": "1330153", "score": 0.07975607365369797}, "uuid": "9a105a63-5bf6-4bc4-8510-ec2b7e0bef5c"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nMikołajek ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;Le Petit Nicolas&lt;/&gt;) – pierwsza książka z serii o Mikołajku. Autorem książki jest René Goscinny. Ilustracje stworzył Jean-Jacques Sempé. Na język polski została przetłumaczona przez Tolę Markuszewicz i Elżbietę Staniszkis. W Paryżu Mikołajek został wydany w 1960, zaś w Warszawie w 1964 i w 1996.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1524198", "fragment_id": "195645/0", "subtitle": "", "title": "Mikołajek (książka)", "parentId": 1524198.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "195645", "score": 0.07542505860328674}, "uuid": "3230be83-d1b6-4581-b772-53e2ac030b68"}, {"page_content": "Petites Heures du Duc de Berry – kodeks iluminowany, powstały na przestrzeni lat 1372–1412 przez kilku artystów dla księcia Jana de Berry, stworzony w stylu gotyku międzynarodowego.\nKodeks został zamówiony przez księcia Jana de Berry. Powstawał w trzech etapach a każdy z nich miał innego autora. Prace nad manuskryptem rozpoczęły się w 1372 roku i trwały do 1375 a jego pierwszym autorem był Jean Le Noir, który wykonał dekoracje cyklu pasyjnego, miniaturę otwierającą psalmy pokutne oraz ilustracje do oficjum św. Jana Chrzciciela. W drugim etapie, w latach 1384–1390, powstał cykl godzinek maryjnych. Ich autorem był Jacquemart de Hesdin oraz jego współpracownicy: Mistrz Trójcy Świętej oraz tzw. Mistrz Pseudo-Jacquemart. W trzeciej fazie, w latach 1410–1412, kodeks był poszerzany przez braci Limbourg; wykonali jedną miniaturę \"Wyjazd księcia z orszakiem z zamku\" (fol. 288v).\nIstnieje hipoteza, iż \"Petites Heures\" w latach 1375–1385, należała do Ludwika I d'Anjou i dopiero w 1390 zostały nabyte przez księcia de Berry.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3159014", "fragment_id": "108024/0", "subtitle": "", "title": "Petites Heures du Duc de Berry", "parentId": 3159014.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "108024", "score": 0.40443986654281616}, "uuid": "6601041b-53ce-4c2f-a966-4d2a1f3b7020"}, {"page_content": "Jazep Narcyzawіcz Drazdowicz ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"be\"&gt;Язэп Нарцызавіч Драздовіч&lt;/&gt;), w wersji spolszczonej Józef Drozdowicz (ur. 13 października 1888 w zaścianku Puńki, obecnie rejon głębocki, zm. 15 września 1954 w Podświlu) – białoruski malarz, grafik i rzeźbiarz.\nŻyciorys.\nUczył się Szkole Rysunkowej Iwana Trutniewa w Wilnie w latach 1906–1910. Nauczał rysunku w szkołach Wileńszczyzny. W 1927 założył studio malarskie w wileńskim Gimnazjum Białoruskim. Był współpracownikiem białoruskiego czasopisma satyrycznego „Małanka\", a także autorem ilustracji do czasopism „Ruń\" i „Wolny Sciah\", jak również do książek. Malował obrazy na tematy historyczne (np. portrety książąt połockich) oraz architektoniczne; tworzył też serie grafik.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4247655", "fragment_id": "1473412/0", "subtitle": "", "title": "Jazep Drazdowicz", "document_id": "1473412", "start_index": 0.0, "parentId": 4247655.0, "source": "wikipedia", "score": 0.07121393829584122}, "uuid": "bd9888f2-1e6e-4ac2-9d05-c7e16429222e"}]}
{"id": "q_986", "question": "Z której dynastii wywodzili się Leszek Biały i Leszek Czarny?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy władcy Polski. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.\nLeszek Biały (ur. zap. w 1184 lub 1185, zm. 24 listopada 1227 w Marcinkowie k. Gąsawy) – książę zwierzchni Polski w latach 1194–1198, 1199, 1206–1210 i 1211–1227, książę mazowiecki 1194–1200, książę kujawski 1199–1200 z dynastii Piastów.\nLeszek Biały był trzecim bądź czwartym pod względem starszeństwa synem (najstarszym, który przeżył ojca) księcia krakowskiego, sandomierskiego i mazowieckiego Kazimierza II Sprawiedliwego oraz księżniczki znojemskiej Heleny.\nWalka o sukcesję.\nKiedy 5 maja 1194 zmarł ojciec – Kazimierz, Leszek miał zaledwie dziewięć bądź dziesięć lat. Władzę nad księstwem przejęła wówczas regencja, na której czele stanęła matka, Helena Znojemska. Współregentami zostali wojewoda krakowski Mikołaj Gryfita i biskup krakowski Pełka.\nFaktu objęcia władzy w Krakowie przez małoletniego księcia nie uznał starszy brat Kazimierza Sprawiedliwego – Mieszko III Stary, który niegdyś (w latach 1173–1177) był już księciem krakowskim, a dzielnicę stołeczną utracił w wyniku ogólnopolskiego buntu.\nMieszko III Stary, nie mogąc się pogodzić z utratą tronu wraz z tytułem seniora dynastii, a także nie chcąc znieść rozpanoszenia się w Małopolsce potężnych możnowładczych rodów, postanowił odzyskać władzę na drodze walki zbrojnej (według Wincentego Kadłubka miał przy tej okazji powiedzieć: „biada królestwu, którego władca dzieckiem”).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3520", "fragment_id": "183682/0", "subtitle": "", "title": "Leszek Biały", "document_id": "183682", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3520.0, "score": 0.7791969776153564}, "uuid": "8e3f4d7a-caed-4f90-a89c-a0f6042adf74"}, {"page_content": "Leszek Czarny (ur. ok. 1241, zm. 30 września 1288) – książę sieradzki od 1261 roku, łęczycki od 1260 lub 1261 roku, książę inowrocławski w latach 1273–1278, krakowski i sandomierski od 1279 roku. Był przyrodnim starszym bratem Władysława Łokietka.\nGenealogia i dzieciństwo.\nLeszek Czarny był najstarszym synem z drugiego małżeństwa Kazimierza I kujawskiego i Konstancji wrocławskiej. Przydomek Czarny (\"Niger\") występuje już w pochodzącej z początku XIV wieku \"Kronice Dzierzwy\". W 1257 roku zmarła matka księcia, co wobec powtórnego ożenku księcia kujawskiego z księżniczką opolską Eufrozyną stało się rychło przyczyną konfliktów w rodzinie Leszka, tym bardziej że macocha miała zmierzać do odsunięcia od dziedziczenia po ojcu pasierbów: Leszka i młodszego Siemomysła. Część kronikarzy posunęło się nawet do oskarżenia trzeciej żony Kazimierza, Eufrozyny Opolskiej, o zamiary trucicielskie względem młodych książąt. Faktu tego nie można w żaden sposób potwierdzić.\nWywód przodków\nBunt przeciw władzy ojcowskiej.\nDwaj najstarsi Kazimierzowice przeciwko ojcu i macosze wystąpili w 1261 roku (czasami neguje się udział w buncie Siemomysła, lub w ogóle fakt wybuchu rokoszu). Bunt powiódł się, gdyż skorzystali oni z pomocy miejscowych możnych, niezadowolonych z awanturniczej polityki Kazimierza, oraz z zawiązanej kilka lat wcześniej koalicji antykujawskiej, składającej się z księcia krakowsko-sandomierskiego Bolesława Wstydliwego, księcia mazowieckiego Siemowita I i księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego.\nOstatecznie Kazimierz został zmuszony do wydzielenia Leszkowi księstwa sieradzkiego.\nLeszek księciem sieradzkim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27642", "fragment_id": "184095/0", "subtitle": "", "title": "Leszek Czarny", "parentId": 27642.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "184095", "score": 0.6369159817695618}, "uuid": "a13e8370-ae8a-4feb-9c77-bf49e5eaa0a0"}, {"page_content": "Leszek (ur. 1115 lub 1116, zm. 26 sierpnia przed 1131) – najstarszy syn Bolesława III Krzywoustego, księcia Polski z dynastii Piastów, i jego drugiej żony Salomei z Bergu.\nNiewiele informacji się o nim zachowało. Wiadomo tylko, że zmarł za życia ojca.\nLeszek, syn Krzywoustego, był pierwszą historycznie poświadczoną osobą, która nosiła to imię. Przypuszcza się, że imię to otrzymał pod wpływem \"Kroniki polskiej\" Anonima zwanego Gallem, gdzie został wśród legendarnych przodków Bolesława Krzywoustego został wymieniony Lestek, wnuk Piasta. \nNarodziny Leszka doprowadziły do powstania problemu dynastycznego, gdyż Bolesław Krzywousty z pierwszego małżeństwa miał syna Władysława II. Istnieje przypuszczenie, że już wtedy Krzywousty chciał statutowo uregulować następstwo tronu. Z kolei palatyn Skarbimir z rodu Awdańców miał uważać, że o wyborze następcy tronu powinna decydować elita możnowładcza. Efektem tego sporu miał być bunt wzniecony przez palatyna w 1118 roku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=457808", "fragment_id": "1581377/0", "subtitle": "", "title": "Leszek Bolesławowic (1115–przed 1131)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 457808.0, "document_id": "1581377", "score": 0.24730247259140015}, "uuid": "9fc75fbe-ca7c-4191-a7e3-cfcf6e0e8f86"}, {"page_content": "Linia Piastów kujawskich wywodzi się od Kazimierza I (zm. 1267), księcia kujawskiego. Z tej linii Piastów dzielnicę krakowską opanował najpierw Leszek Czarny w 1279 roku po śmierci Bolesława Wstydliwego, a później po śmierci Wacława III jego przyrodni brat Władysław I Łokietek w 1306 roku, który w 1320 roku został koronowany na króla Polski. Po śmierci Łokietka w 1333 roku kolejnym królem Polskim został jego syn Kazimierz III Wielki. Ten jednak zmarł w 1370 roku, nie pozostawiając legalnego męskiego potomka, a polską koronę odziedziczył jego siostrzeniec Ludwik, król Węgier z dynastii Andegawenów (boczna linia Kapetyngów).\nLinia Piastów kujawskich wymarła w linii męskiej na Władysławie Białym w 1388 roku.\nOstatni Piastowie.\n&lt;templatestyles src=\"Mbox/style.css\"/&gt;\nZa ostatniego męskiego przedstawiciela dynastii Piastów uchodzi Jerzy Wilhelm, książę brzesko-legnicki zmarły 21 listopada 1675 w Brzegu. Ostatnią Piastówną była Karolina (zm. 1707), księżniczka legnicka.\nJerzego Wilhelma przeżył jego stryj hrabia August legnicki (August von Liegnitz), zmarły w 1679 w swym majątku Kantorowice (Kantersdorf) w księstwie brzeskim. Pochodził on jednak z małżeństwa morganatycznego i nie miał praw do nazwiska i spadku. Innym sugerowanym ostatnim męskim przedstawicielem dynastii Piastów, jednak również bez prawa do tronu czy nazwiska, był baron von und zu Hohenstein – Ferdynand II zmarły 3 kwietnia 1706, wnuk Wacława Gotfryda, naturalnego syna przedostatniego księcia cieszyńskiego Adama Wacława z jego pozamałżeńskiego związku z ochmistrzynią Małgorzatą Kostlachówną.\nMauzolea.\nMonumentum Piasteum.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4804", "fragment_id": "172341/4", "subtitle": "", "title": "Piastowie", "document_id": "172341", "start_index": 6172.0, "parentId": 4804.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3528066575527191}, "uuid": "c8047422-e6a8-4d32-abaf-d5991b39c6ac"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy Lestka. Zobacz też: inne osoby noszące imię Leszek.\nLestek, Leszek, \"niepoprawnie (forma zlatynizowana)\" Lestko – drugi książę Polan z dynastii Piastów, o którym wspomina Gall Anonim w swej kronice. Syn Siemowita i ojciec Siemomysła. Większość historyków przyjmuje autentyczność tej postaci.\nImię.\nGeneza jego imienia nie jest pewna. Wincenty Kadłubek na początku XIII wieku przetłumaczył to imię na „przebiegły” i taką etymologię zwykle uważa się za prawidłową. Wywodzi się ją od słowiańskiego \"lest\", „chytrość”, które jest pochodną czasownika \"lstiti (lьstь),\" lścić, \"działać chytrze, podstępnie\". Słowo to uważa się za zapożyczenie z języków germańskich, od pragermańskiego słowa \"*listiz,\" \"podstępny\" poprzez  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"got\"&gt;𐌻𐌹𐍃𐍄𐍃&lt;/&gt; (\"lists\"),  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;listig&lt;/&gt; („chytry, przebiegły”) lub  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sv\"&gt;listig&lt;/&gt; („mądry”). \nWedług niektórych badaczy[] imię Lestka mogło być zdrobnieniem jakiejś nieznanej, dwuczłonowej, słowiańskiej nazwy osobowej \"Lścimir\" bądź \"Lścisław\". Według tej hipotezy mogło ono pierwotnie brzmieć \"Lścik\". \nWedług Karola Szajnochy imię Lestek jest pochodzenia skandynawskiego, co było używane jako jeden z argumentów za hipotezą o normańskim pochodzeniu dynastii piastowskiej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=129903", "fragment_id": "6575/0", "subtitle": "", "title": "Lestek", "parentId": 129903.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "6575", "score": 0.27758198976516724}, "uuid": "de329868-f181-490c-b730-710738ff66cc"}, {"page_content": "Leszek Czarny zmarł bezpotomnie 30 września 1288 roku w Krakowie. Został pochowany w tutejszym kościele dominikańskim św. Trójcy. Małopolska po jego śmierci stała się widownią krwawych zapasów kilku Piastowiczów. Zwycięsko ze starcia wyszedł ostatecznie w 1292 roku ktoś zupełnie obcy – władca czeski z dynastii Przemyślidów, Wacław II. Nie mając podstaw prawnych do panowania w dzielnicy małopolskiej, Wacław II wystarał się o dokument od byłej księżny krakowskiej, wdowy po Leszku, Gryfiny (zm. 1309), wówczas księżny sądeckiej (którą to ziemię otrzymała jako oprawę wdowią), w którym scedowała na rzecz władcy czeskiego wszelkie swoje wątpliwe zresztą uprawnienia.\nLeszkowi Czarnemu poświęcone jest łacińskie epitafium \"Migravit Baro\", prawdopodobnie z końca XIII w., znane z \"Rocznika świętokrzyskiego (nowego)\".\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=27642", "fragment_id": "184095/9", "subtitle": "", "title": "Leszek Czarny", "document_id": "184095", "start_index": 11895.0, "parentId": 27642.0, "source": "wikipedia", "score": 0.393215537071228}, "uuid": "b384533a-c575-458d-a4eb-d65e4fef385a"}, {"page_content": "Leszek – staropolskie imię męskie. Występuje też jako zdrobnienie imienia Lech. \nW dokumentach występowało ono w formach \"Lestek\" i \"Lestko\" – prawdopodobnie jako zdrobnienie niepoświadczonych pełnych imion \"Lścimir\" i \"Lścisław,\" wywodzących się od słowa \"lście\", oznaczającego „chytrość”.\nImię to po raz pierwszy wymienił kronikarz Gall Anonim w \"Kronice polskiej\" w 1113 roku, gdzie wśród przodków Mieszka I został wymieniony Lestek, wnuk Piasta. Pod wpływem popularności kroniki Galla Anonima, imię to zaczęło być nadawane od XII wieku książętom z dynastii Piastów. Pierwszą postacią historyczną noszącą to imię był Leszek Bolesławowic (1115–przed 1131), przedwcześnie zmarły syn Bolesława Krzywoustego. Jako imię powszechne zyskało popularność w XIX i XX wieku[].\nLeszek imieniny obchodzi 3 czerwca.\nPochodzenie.\nWbrew potocznej opinii Leszek nie jest zdrobnieniem od imienia Lech. Mimo że etymologia obu tych imion jest trudna do określenia, patrząc na chronologię pojawiania się tych imion w historii (imię Lech pojawia się w źródłach dopiero sto lat po imieniu Lestek), można stwierdzić, iż to Lestek/Leszek jest imieniem pierwotnym, a Lech może być jego pochodną[].\nEtymologia imienia jest niejasna. Jego znaczenie jako pierwszy próbował wyjaśnić kronikarz Wincenty Kadłubek w dziele „Kronika polska” z 1205 roku, pisząc: „\"dano mu imię Lestko, to jest przebiegły, ponieważ więcej nieprzyjaciół zniszczył przebiegłością niż siłą. Potem był jeszcze drugi książę tego samego imienia, lecz z innego powodu nazwany Lestkiem\"”. Wincenty Kadłubek nie wyjaśnia jednak, na jakiej podstawie tak interpretuje etymologię imienia Lestek.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11804", "fragment_id": "184449/0", "subtitle": "", "title": "Leszek", "document_id": "184449", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 11804.0, "score": 0.23100119829177856}, "uuid": "16b3e0c8-ef1f-495e-a91d-5088f53fecf2"}, {"page_content": "Piastowie małopolscy – linia dynastii Piastów, panująca w Małopolsce i w ziemi sandomierskiej, wywodząca się od Kazimierza II Sprawiedliwego, wygasła na jego wnuku Bolesławie V Wstydliwym w 1279.\nZ racji posiadania stołecznego Krakowa linia ta uważała się za nadrzędną wobec innych gałęzi piastowskich. O ile do śmierci Leszka Białego jej pozycja w Polsce dzielnicowej rzeczywiście była silna, to już jego jedyny syn, Bolesław Wstydliwy uważany był jedynie za księcia Krakowa, niemającego realnej władzy nad pozostałymi książętami dzielnicowymi.\nZazwyczaj do linii Piastów małopolskich zalicza się trzech książąt: Kazimierza II Sprawiedliwego, jego syna Leszka Białego oraz wnuka Bolesława V Wstydliwego. Do gałęzi tej przynależą także trzej wcześnie zmarli synowie jej protoplasty: Kazimierz, Bolesław i Odon oraz dwie jego córki: Adelajda i nieznana z imienia żona wielkiego księcia kijowskiego Wsiewołoda Czermnego, a także córka Leszka Białego, Salomea.\nCzasami Piastem małopolskim czyni się także piątego syna Kazimierza Sprawiedliwego, Konrada I mazowieckiego. Jednakże tak z racji posiadanych ziem, jak i tego jakimi obszarami władali jego potomkowie, bardziej zasadne byłoby uznanie go za Piasta mazowieckiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=719895", "fragment_id": "801838/0", "subtitle": "", "title": "Piastowie małopolscy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "801838", "parentId": 719895.0, "score": 0.5204690098762512}, "uuid": "a1b075a0-4053-4b61-ab43-bd3e4be69945"}, {"page_content": "Potencjalnie można je wywieźć od słowiańskiego \"lest\", „chytrość”, które wywodzi się od \"lstiti (lьstь),\" lścić, „działać chytrze, podstępnie”. Również w innych językach słowiańskich pojawiają się imiona formowane przy użyciu tego członu, np. czeski \"Lstimir\". Słowo to jest zapożyczeniem z języków germańskich, pochodzi pragermańskiego słowa \"*listiz,\" „podstępny” poprzez gockie \"lists\" (𐌻𐌹𐍃𐍄𐍃), por.  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"de\"&gt;listig&lt;/&gt;, „chytry, przebiegły” lub  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"sv\"&gt;listig&lt;/&gt;, „mądry”. \nWedług niektórych badaczy (np. Karol Szajnocha) imię Lestek jest pochodzenia skandynawskiego, co jest używane jako jeden z argumentów za hipotezą o normańskim pochodzeniu dynastii piastowskiej.\nZnane osoby noszące imię Leszek.\nOd XIII wieku imię Lestek, a później Leszek, było rodowym imieniem występującym w polskiej rodzimej dynastii Piastów. \n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Układ wielokolumnowy/styles.css\"/&gt;\n\"&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11804", "fragment_id": "184449/1", "subtitle": "", "title": "Leszek", "document_id": "184449", "start_index": 1636.0, "parentId": 11804.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2507238984107971}, "uuid": "18584f5f-83b7-4445-a308-53400fdb5f74"}, {"page_content": "Sobiescy herbu Janina – polski ród magnacki, pieczętujący się herbem Janina, z którego pochodził król Polski Jan III Sobieski.\nRód Sobieskich skoligacony był z najświetniejszymi rodami Rzeczypospolitej: Wiśniowieckimi, Żółkiewskimi, Radziwiłłami czy Lubomirskimi. Dzięki korzystnym mariażom zdobywał wpływy i rósł w siłę.\nWedług legendarnych relacji Sobiescy mieli wywodzić się od Wizimira, rzekomego syna Leszka Czarnego bądź Wizimiry Teodory, córki tegoż księcia. W rzeczywistości Leszek Czarny zmarł bezpotomnie, a Wizimir(a) to tylko genealogiczny wymysł, mający wskazywać na rzekome dynastyczne pochodzenie króla Jana III Sobieskiego. Sprzeczność tę wykazała już XIX-wieczna literatura historyczna (Tadeusz Korzon, Oswald Balzer).\nHistoria.\nRód Sobieskich początkowo był rodziną skromną i ma swoje korzenie w dalekiej przeszłości, choć nie tak odległej i nieznanej jak wiele innych polskich rodów szlacheckich. Na udokumentowanie najwcześniejszych poczynań rodu brakuje bowiem odpowiednich źródeł. Wiadomo, że wywodzili się oni z ziemi stężyckiej w województwie sandomierskim, konkretnie z wsi Sobieszyn. W XVII wieku członkowie rodu nadal podpisywali się na dokumentach historycznych czy innych treściach wraz z tytułem \"z Sobieszyna\", chociaż od dawna nie byli już w posiadaniu tej miejscowości. Ród Sobieskich osiedlił się w sąsiednim województwie lubelskim, gdzie rozpoczęła się ich wielka kariera. Przeprowadzka ta była wynikiem działań Sebastiana Sobieskiego, który w 1516 roku ożenił się z Barbarą Giełczewską. Dzięki temu małżeństwu Sebastian Sobieski otrzymał wieś Wolę Giełczewską oraz sumę 30 grzywien srebra jako posag od swojej żony.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=441436", "fragment_id": "76518/0", "subtitle": "", "title": "Sobiescy herbu Janina", "document_id": "76518", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 441436.0, "score": 0.08019647747278214}, "uuid": "6ade9b65-efda-4e80-a6a5-52e1874aca03"}]}
{"id": "q_987", "question": "Jaki był herb Maćka i Zbyszka z Bogdańca?", "answer": [{"page_content": "Zbyszko z Bogdańca – pierwszoplanowa postać literacka z powieści \"Krzyżacy\" Henryka Sienkiewicza.\nWprowadzenie.\nPowieść Sienkiewicza drukowana była pierwotnie w odcinkach na łamach czasopisma „Tygodnik Ilustrowany” od lutego 1897 do lipca 1900 roku, a w postaci książkowej ukazała się w roku 1900, ze zmianami i poprawkami autora. Akcja utworu toczy się od roku 1399 (rok śmierci królowej Jadwigi) do 1410 (bitwa pod Grunwaldem).\nTłem historycznym \"Krzyżaków\" jest konflikt jagiellońskiej Polski z zakonem krzyżackim, a na tle tych wydarzeń autor opisuje dzieje wyrazistych bohaterów fikcyjnych. Pierwszoplanowymi postaciami są: Jurand ze Spychowa i jego córka Danusia, a także Zbyszko i jego stryj Maćko z Bogdańca. Tragiczna miłość Zbyszka i Danusi stanowi wątek melodramatyczny. Kulminacją powieści jest zwycięska bitwa pod Grunwaldem, triumf oręża polsko-litewskiego. Przebieg bitwy Sienkiewicz odtworzył według kroniki Jana Długosza i pod wpływem obrazu Jana Matejki.\nRys postaci.\nZbyszko pochodził ze stanu rycerskiego, jego ród pieczętował się herbem „Tępa Podkowa” i miał zawołanie „Grady”. Ojcem bohatera był Jaśko z Bogdańca, jednak w dzieciństwie Zbyszko został sierotą i opiekę nad chłopcem przejął stryj Maćko. Gdy Bogdaniec został zniszczony w wyniku działań wojennych, Maćko opuścił wioskę i sam, z 12-letnim wtedy Zbyszkiem, ruszył szukać sławy i łupów na Litwę do księcia Witolda. Od dzieciństwa zaprawiany w rzemiośle rycerskim oraz dobrze zbudowany fizycznie Zbyszko osiągnął dużą biegłość w walce na miecze i topory.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21559", "fragment_id": "183809/0", "subtitle": "", "title": "Zbyszko z Bogdańca", "document_id": "183809", "start_index": 0.0, "parentId": 21559.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3826662302017212}, "uuid": "b7fd8b11-f114-44ce-9151-a95ff47b4dfb"}, {"page_content": "Maćko z Bogdańca – fikcyjna postać z powieści \"Krzyżacy\" H. Sienkiewicza; rycerz, stryj i opiekun Zbyszka, marzący o odbudowie rodowej posiadłości w Bogdańcu. \nWalczył pod Grunwaldem ze Zbyszkiem u boku. Zabił tam Kunona von Liechtensteina, który wcześniej o mało nie doprowadził do śmierci Zbyszka. Był silny, barczysty, wytrzymały. Pragnął zawsze, aby Zbyszko poślubił Jagienkę, gdyż podziwiał jej urodę, gospodarność i dobre serce.\n\"Człek był brodaty, w sile wieku, pleczysty, prawie ogromny, ale wychudły; włosy nosił ujęte w pątlik, czyli w siatkę naszywaną paciorkami; na sobie miał skórzany kubrak z pręgami wyciśniętymi przez pancerz, na nim pas, cały z miedzianych klamr; za pasem nóż w rogowej pochwie, przy boku zaś krótki kord podróżny\".\nMaćko z Bogdańca pieczętował się herbem Tępa Podkowa, a zawołanie rodowe brzmiało „Grady”.\nW filmie \"Krzyżacy\" z 1960 roku rolę Maćka z Bogdańca zagrał Aleksander Fogiel.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=371436", "fragment_id": "82292/0", "subtitle": "", "title": "Maćko z Bogdańca", "parentId": 371436.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "82292", "score": 0.5}, "uuid": "cf6672ec-881c-4c73-bbce-097d6a0bbc3b"}, {"page_content": "Tępa Podkowa – polski herb szlachecki.\nOpis herbu.\nOpis herbu z wykorzystaniem klasycznych zasad blazonowania:\n W polu niebieskim podkowa barkiem do góry postawiona. W środku podkowy złoty krzyż. Labry niebieskie podbite srebrem i złotem.\n W klejnocie skrzydło srebrne.\nOpis herbu według Niesieckiego: &lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\n\"Barkiem do góry prosto postawiona powinna być podkowa, krzyża na nim nie masz, ale tylko we środku jej krzyż kładą, zgoła jest to Jastrzębiec ale wywrócony, na hełmie zaś orle skrzydło\".\nNajwcześniejsze wzmianki.\nKasper Niesiecki powołując się na Okolskiego i Paprockiego twierdzi iż rycerzom herbu Jastrzębiec, stronnikom Bolesława Śmiałego, po zabiciu biskupa Stanisława, ukaranym wygnaniem i konfiskatą majątków, \"herb ich na wieczną pamiątkę odmieniono\". Według Jana Długosza byli to Borzywój syn Mściwogi lub Mścuja, Zbilut, Dobrogost, Zema, Odolang i Jędrzej, którym w 1084 Władysław Herman skonfiskowane włości przywrócił.\nHerbowni.\nBrodecki, Bulkowski, Brzezicki, Dymski, Gierałtowski, Janiszewski, Miączyński, Modliński, Ostrowski, Starołęski, Stawski, Wiśniewski, Wiśniowski, Żychowski.\nPostacie fikcyjne pieczętujące się herbem Tępa Podkowa.\nRycerze Zbyszko z Bogdańca i Maćko z Bogdańca w powieści Henryka Sienkiewicza \"Krzyżacy\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=822297", "fragment_id": "1006406/0", "subtitle": "", "title": "Tępa Podkowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 822297.0, "document_id": "1006406", "score": 0.6344608664512634}, "uuid": "8d21e651-64f4-4cc4-b770-8d912bac05fb"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nKrzyżacy – polski barwny film historyczny z 1960 roku w reżyserii Aleksandra Forda, oparty na powieści Henryka Sienkiewicza pod tym samym tytułem. Osią fabularną filmu jest wielka wojna z zakonem krzyżackim widziana oczyma Zbyszka z Bogdańca (Mieczysław Kalenik) – zakochanego w Danusi (Grażyna Staniszewska), córce Juranda ze Spychowa (Andrzej Szalawski) – oraz jego stryja Maćka z Bogdańca \"(\"Aleksander Fogiel).\nFilm Forda był pierwszą polską superprodukcją, w której nakręcenie były zaangażowane najwyższe władze państwowe. Na potrzeby filmu zaangażowano około tysiąca statystów i nakręcono z rozmachem kulminacyjną sekwencję bitwy pod Grunwaldem. Autorem zdjęć do filmu, barwionych za pomocą technologii Technicolor, był Mieczysław Jahoda, natomiast scenografie wykonał Roman Mann.\nFilm Forda po premierze okazał się najbardziej dochodowym dziełem i filmem o największej oglądalności w historii polskiej kinematografii, choć budził sprzeczne uczucia wśród recenzentów. Z jednej strony chwalono film za rozmach inscenizacyjny oraz urodę zdjęć, z drugiej zaś – wyrażano wobec filmu obawy związane z jego silnie nacjonalistycznym przesłaniem. \"Krzyżacy\" stanowili narzędzie propagandowe polskich władz komunistycznych w podsycaniu konfliktu dyplomatycznego pomiędzy Polską Rzeczpospolitą Ludową oraz Republiką Federalną Niemiec. Mimo to właśnie film Forda ukształtował na lata wyobrażenie o wojnie polsko-krzyżackiej, w chwili premiery został też nagrodzony Złotą Kaczką dla najlepszego filmu polskiego.\nFabuła.\nAkcja filmu rozpoczyna się na początku XV wieku, kiedy na granicy polsko-krzyżackiej wojska zakonne urządzają napady na pogranicze koronne. Podczas jednego z napadów rycerz Jurand ze Spychowa ratuje kupców polskich, za co w akcie zemsty rycerze zakonni palą jego siedzibę i mordują żonę Juranda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3099", "fragment_id": "168512/0", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (film)", "document_id": "168512", "start_index": 0.0, "parentId": 3099.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15505681931972504}, "uuid": "db0d8677-1c04-4b3b-bea9-a549149f999c"}, {"page_content": "Nałęczka – staropolska nazwa chusty służącej jako kobiecy zawój na głowę lub ręcznik.\nW architekturze nałęczka oznacza obłe obrzeżenie na czole sklepienia albo wokół sklepionego łuku.\nW tradycji.\nZgodnie ze średniowiecznym polskim zwyczajem, panna mogła uratować swego rycerza przed egzekucją, nakrywając mu głowę taką chustą[]. To prawo zwyczajowe przypomina w powieści „Krzyżacy” Henryk Sienkiewicz w scenie, gdy Danusia Jurandówna, zarzucając nałęczkę swemu rycerzowi Zbyszkowi z Bogdańca, ze słowami: \"Mój ci jest!\", ratuje mu życie, nim zostanie on ścięty za atak na posła krzyżackiego Kunona von Lichtensteina.\nW heraldyce.\nJeden z najstarszych polskich herbów szlacheckich – Nałęcz, ma \"nałęczkę\" umieszczoną jako godło heraldyczne na swej tarczy, i stąd również wywodzi się jego zawołanie. W niektórych herbarzach na tarczy herbu Nałęcz w miejsce nałęczki wprowadzano pomłość, czyli skręcony pęk zmłóconego zboża służący dawniej do wiązania snopów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=535088", "fragment_id": "1589534/0", "subtitle": "", "title": "Nałęczka", "document_id": "1589534", "start_index": 0.0, "parentId": 535088.0, "source": "wikipedia", "score": 0.10023201256990433}, "uuid": "092bae89-4ea4-4c14-9862-8bcfeca070ce"}, {"page_content": "Jurand ze Spychowa – fikcyjna postać z powieści \"Krzyżacy\" Henryka Sienkiewicza (1887–1900); polski rycerz, który po śmierci swej żony stał się pogromcą odpowiedzialnych za jej zgon Krzyżaków; ojciec Danusi.\nŻyciorys.\nJego żona zginęła z rąk krzyżackich rycerzy, podczas napadu Krzyżaków na Spychów. Od tamtej pory poświęcił się zemście i stał się postrachem rycerzy zakonu. \nBył ojcem Danusi, ukochanej i pierwszej żony Zbyszka z Bogdańca. Krzyżacy (Zygfryd de Löwe) za zabicie kilku rycerzy zakonnych, w tym Rotgiera, wypalili mu jedyne oko (drugie stracił już wcześniej podczas jednej z bitew), obcięli język, prawą dłoń i przetrzymywali w lochach. Zygfryd, aby wyrządzić mu jeszcze większą krzywdę, wypuścił go. Jurand idąc przez las, spotkał Maćka z Bogdańca i Jagienkę. Rozpoznał go Czech Hlawa, giermek Zbyszka z Bogdańca. Opiekowała się nim przez dłuższy czas w Spychowie Jagienka, podczas gdy Maćko wraz ze Zbyszkiem szukali porwanej Danusi. Rycerze wzięli wówczas Zygfryda do niewoli i posłali Jurandowi, aby go osądził, bowiem to on upokorzył Juranda. Tymczasem Jurand postanowił darować mu życie.\nZmarł wkrótce po śmierci córki Danusi, a Spychowem zajął się Hlawa wraz ze swoją żoną Anulą Sieciechówną.\nCharakterystyka.\nJurand ze Spychowa „[...] był to człowiek mający nie tylko ciało, lecz i duszę z żelaza. Umiał łamać innych, umiał i siebie”. W wyniku walk z Krzyżakami stracił jedno oko, w miejscu którego nosił przepaskę.\nW adaptacji filmowej.\nW ekranizacji z 1960 r. (reż. Aleksander Ford) rolę Juranda zagrał Andrzej Szalawski.\nUpamiętnienia.Jedna z ulic na warszawskiej Białołęce nosi imię i nazwisko bohatera. Ulica Juranda ze Spychowa mieści się także w Łodzi, Częstochowie, Olsztynie i Starogardzie Gdańskim oraz w Krakowie. W Szczytnie przestrzeń przed ratuszem nosi nazwę: Plac Juranda.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=381864", "fragment_id": "41914/0", "subtitle": "", "title": "Jurand ze Spychowa", "parentId": 381864.0, "start_index": 0.0, "document_id": "41914", "source": "wikipedia", "score": 0.3239436745643616}, "uuid": "592124aa-822b-4917-bbac-b3fc60a4338c"}, {"page_content": "Po kilku latach, w drodze do Krakowa, poznał Danusię Jurandównę ze Spychowa, młodą dwórkę księżnej mazowieckiej. Zakochał się w niej od pierwszego wejrzenia, a po usłyszeniu, że matka ukochanej zmarła w wyniku napaści Krzyżaków, złożył impulsywnie ślubowanie, że przyniesie jej trzy pawie pióra z krzyżackich czubów na hełmach. Zmartwił się, gdyż obietnicę złożył bez zastanowienia. Wkrótce potem zaatakował spotkanego na drodze Krzyżaka, Kuno von Lichtensteina, nie wiedząc, że ten jest oficjalnym posłem do króla polskiego. Za napaść na posła skazany został na karę śmierci, jednak od śmierci uratowała go Danusia, co zacieśniło łączące ich więzi.\nWbrew woli jej ojca, Juranda, zaprzysięgłego wroga Krzyżaków, wzięli potajemnie ślub. Wkrótce potem Danusia została porwana przez Krzyżaków. Zbyszko długo bezskutecznie jej poszukiwał, a gdy ostatecznie odnalazł, dziewczyna zmarła w wyniku przejść w niewoli. Zbyszko wrócił do Bogdańca, gdzie leczył ciężko rannego Maćka, w czym pomagała mu Jagienka ze Zgorzelic, przyjaciółka z lat dziecięcych, z którą się ożenił. Mieli czterech synów: Jaśka, Maćka, Zycha i Juranda. Następnie wziął udział w bitwie pod Grunwaldem, a po zakończeniu wojny wrócił do rodowego Bogdańca.\nW filmie.\nZbyszko z Bogdańca był jednym z głównych bohaterów filmowej ekranizacji powieści − \"Krzyżacy\" w reż. Aleksandra Forda (1960); w jego postać wcielił się Mieczysław Kalenik.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=21559", "fragment_id": "183809/1", "subtitle": "", "title": "Zbyszko z Bogdańca", "source": "wikipedia", "start_index": 1537.0, "document_id": "183809", "parentId": 21559.0, "score": 0.2506639361381531}, "uuid": "2991e134-4ece-4291-8a8a-a440cabe40b1"}, {"page_content": "Tłem historycznym \"Krzyżaków\" jest fragment historii Polski przedstawiający konflikt jagiellońskiej Polski z zakonem krzyżackim. Przy pisaniu powieści autor korzystał z \"Kroniki\" Janka z Czarnkowa, \"Historii\" Jana Długosza, dzieł takich historyków jak Stanisław Smolka i Karol Szajnocha, niemieckich i francuskich opracowań historycznych, map, odpisów ksiąg itd.\nNa tle znaczących wydarzeń historycznych autor opisuje dzieje barwnych i wyrazistych postaci. Bohaterami powieści są: Jurand ze Spychowa i jego córka Danusia, a także rycerze Maćko z Bogdańca i jego bratanek Zbyszko. Tragiczna miłość Zbyszka i Danusi stanowi wątek melodramatyczny, a walka ze zdradzieckimi Krzyżakami miała podnosić ducha Polaków pod zaborami.\nKulminacją powieści jest zwycięska bitwa pod Grunwaldem, przedstawiona jako tryumf oręża polsko-litewskiego. Przebieg bitwy Sienkiewicz odtworzył według Jana Długosza i pod wpływem obrazu Jana Matejki. Powieść opisuje wiele wydarzeń i postaci historycznych, choć nie wszystkie opisane są zgodnie z prawdą.\nKsiążkowe wydanie powieści w roku 1900 uwieńczyło jubileusz dwudziestopięciolecia pracy pisarza. \"Krzyżacy\" ze względu na antyniemiecką wymowę byli pierwszą książką wydaną w Polsce po zakończeniu II wojny światowej; powieść została wydana w sierpniu 1945 roku.\n\"Krzyżacy\" Kraszewskiego a Sienkiewicza.\nW roku 1874, czyli 23 lata przed rozpoczęciem ukazywania się \"Krzyżaków\" Henryka Sienkiewicza powstała powieść \"Krzyżacy 1410\" Józefa Ignacego Kraszewskiego. Sienkiewicz znał powieść Kraszewskiego, recenzował ją i zainspirował się nią w pisaniu swojej wersji konfliktu polsko-krzyżackiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=43410", "fragment_id": "642949/1", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (powieść)", "document_id": "642949", "start_index": 1676.0, "source": "wikipedia", "parentId": 43410.0, "score": 0.12081025540828705}, "uuid": "5950cccb-0d8b-46d8-9b8d-175d37a3dcab"}, {"page_content": "Jagienka ze Zgorzelic – postać literacka występująca w powieści Henryka Sienkiewicza \"Krzyżacy\".\nRodzina i pochodzenie Jagienki.\nJagienka była córką Zycha i Małgorzaty. Po śmierci matki dziewczyna była zmuszona zająć się młodszym rodzeństwem i gospodarstwem, szczególnie gdy ojciec wyjeżdżał na wojny. Rodzina mieszkała w Zgorzelicach koło Krześni. Jej ojciec, Zych, zginął w czasie napadu na dwór księcia oświęcimskiego, u którego przebywał w gościnie. Jej chrzestnym był opat, po którym odziedziczyła ziemie. Po ślubie ze Zbyszkiem młodzi posiadali Moczydoły, Bogdaniec, Spychów i ziemie opackie. Osiedlili się jednak w Bogdańcu, gdzie Maćko wybudował kasztel. Mieli czwórkę dzieci: Maćka i Jaśka, Zycha oraz Juranda. Na początku powieści Jagienka miała 15 lat, a pod koniec ok. 25 lat.\nCharakter Jagienki.\nJagienka była bardzo inteligentną dziewczyną. Na każdy temat miała swoje zdanie i nie zdarzało się raczej, żeby było ono mylne.\nNa każdy problem potrafiła wymyślić sensowne rozwiązanie, co nie zawsze podobało się Maćkowi, bo uważał, że niewiasty nie powinny wtrącać się w takie rzeczy. Lecz i tak żywił do niej ogromną sympatię. Świetnie dogadywała się z ludźmi i nie było osoby, która by jej nie lubiła. A i ona nigdy do nikogo nie chowała urazy. Była pobożna i mimo przykrości, jaką sprawiała jej myśl, że Zbyszko woli być z Danusią, Jagienka modliła się o jej zdrowie i szczęście. Wszystkim służyła serdeczną i bezinteresowną pomocą.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=293711", "fragment_id": "1446864/0", "subtitle": "", "title": "Jagienka ze Zgorzelic", "parentId": 293711.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1446864", "source": "wikipedia", "score": 0.30941662192344666}, "uuid": "39872844-b16e-46ac-9a3b-aaeea75659fa"}, {"page_content": "Casting i okres zdjęciowy.\nGłówną rolę Zbyszka z Bogdańca odegrał Mieczysław Kalenik. Jak twierdził w jednym z wywiadów, rolę tę zaproponował mu osobiście sam reżyser, przypadkowo napotkany w Klubie SPATiF-u, choć prasa spekulowała nad możliwością obsadzenia Bogusza Bilewskiego jako Zbyszka. W roli Danusi Ford obsadził Grażynę Staniszewską, doceniwszy jej występy w \"Krzyżu Walecznych\" Kazimierza Kutza, \"Popiele i diamencie\" Andrzeja Wajdy oraz \"Zamachu\" Jerzego Passendorfera. Emil Karewicz początkowo był typowany do castingu jako odtwórca roli księcia Janusza mazowieckiego, jednak decyzją Forda otrzymał rolę Jagiełły. Zdaniem Karewicza Ford mógł się kierować przy tej decyzji wileńskim pochodzeniem aktora. Karewicz ciepło wspomniał współracę z reżyserem: „Ugodowy, na planie zachowywał się bardzo spokojnie, w odróżnieniu od jego asystentów – Zbigniewa Kuźmińskiego i Karola Chodury – którzy dużo krzyczeli”. Aleksander Fogiel również dostał rolę Maćka z Bogdańca zrządzeniem losu; Fogiel przygotowywał się do występu aktorskiego w sztuce teatralnej \"Życie Galileusza\" Bertolta Brechta, jednak w Krakowie spotkał Forda, który powiedział mu: „Kochany, Galileusza to pan zagra i za 10 lat, a Maćka z Bogdańca pan już u mnie nie zagra”. Fogiel przyjął więc propozycję Forda. Andrzej Szalawski, oskarżany po II wojnie światowej o kolaborację z Niemcami i osadzony w więzieniu na trzy lata, w roli okaleczonego Juranda miał zawrzeć swe autobiograficzne rysy. Ponad trzydziestoletnia, lecz pełna werwy Urszula Modrzyńska wcieliła się w Jagienkę, a jej rolę Kalenik podsumował jako „wulkan energii”.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3099", "fragment_id": "168512/7", "subtitle": "", "title": "Krzyżacy (film)", "parentId": 3099.0, "start_index": 10079.0, "document_id": "168512", "source": "wikipedia", "score": 0.3247961699962616}, "uuid": "c64c47f2-efc5-4a4d-8810-e3d82bde083e"}]}
{"id": "q_988", "question": "Z którego statku padły strzały dające sygnał do szturmu na siedzibę Rządu Tymczasowego w Piotrogrodzie 7 listopada 1917 roku?", "answer": [{"page_content": "Gdy 6 listopada 1917 Rząd Tymczasowy podjął próby zamknięcia pism bolszewickich, bolszewicy pośpiesznie zorganizowali naradę na której zdecydowano o wcześniejszym wybuchu przygotowywanego uprzednio przewrotu. Miał on być pierwotnie przeprowadzony w przeddzień wyznaczonych na 25 listopada 1917 demokratycznych wyborów do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji (Konstytuanty). Sygnałem rozpoczęcia powstania miał być wystrzał artyleryjski ślepą amunicją z zakotwiczonego na Newie krążownika \"Aurora\". W nocy z 6/7 listopada oddziały Czerwonej Gwardii i wojskowi, którzy opowiedzieli się po stronie bolszewików, zajęli bez walki budynki użyteczności publicznej w Piotrogrodzie, wymieniając ochronę obiektów. Pałac Zimowy, siedziba Rządu Tymczasowego został zajęty, członkowie rządu aresztowani, a premier Aleksander Kiereński potajemnie opuścił miasto. 8 listopada 1917 wydano odezwę „Do robotników, żołnierzy i chłopów” w której bolszewicy poinformowali o obaleniu Rządu Tymczasowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=37163", "fragment_id": "178007/8", "subtitle": "", "title": "Rewolucje w Rosji 1917 roku", "document_id": "178007", "start_index": 10489.0, "source": "wikipedia", "parentId": 37163.0, "score": 0.940246045589447}, "uuid": "99022406-f33d-4065-be4e-968d4b2441dd"}, {"page_content": "Gdy 6 listopada 1917 Rząd Tymczasowy podjął próby zamknięcia pism bolszewickich, bolszewicy pośpiesznie zorganizowali naradę na której zdecydowano o wcześniejszym wybuchu przygotowywanego uprzednio przewrotu. Miał on być pierwotnie przeprowadzony w przeddzień wyznaczonych na 25 listopada 1917 demokratycznych wyborów do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji (Konstytuanty). Ostatecznie o dacie bolszewickiego powstania przesądził termin II Wszechzwiązkowego Zjazdu Rad, który miał rozpocząć obrady 7 listopada i który Lenin chciał postawić przed faktem dokonanym przejęcia władzy przez bolszewików. Sygnałem rozpoczęcia przewrotu miał być wystrzał artyleryjski ślepą amunicją z zakotwiczonego na Newie krążownika \"Aurora\". W nocy z 6/7 listopada oddziały Czerwonej Gwardii i wojskowi, którzy opowiedzieli się po stronie bolszewików, zajęli bez walki budynki użyteczności publicznej w Piotrogrodzie, wymieniając ochronę obiektów. Pałac Zimowy, siedziba Rządu Tymczasowego został zajęty, członkowie rządu aresztowani, a premier Aleksander Kiereński potajemnie opuścił miasto. 8 listopada 1917 wydano odezwę „Do robotników, żołnierzy i chłopów” w której bolszewicy poinformowali o obaleniu Rządu Tymczasowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1934740", "fragment_id": "415304/3", "subtitle": "", "title": "Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka", "document_id": "415304", "start_index": 3735.0, "parentId": 1934740.0, "source": "wikipedia", "score": 0.7639718055725098}, "uuid": "31628a74-8917-4ba2-9dfa-eb76b45529b5"}, {"page_content": "Pozostająca w Piotrogrodzie „Aurora” zyskała sławę na skutek udziału okrętu i jego marynarzy w rewolucji październikowej, która wybuchła 25 października/7 listopada 1917 roku i rozpoczęła wojnę domową w Rosji. Z okrętu oddano tego dnia na polecenie komitetu bolszewickiego strzał ślepym nabojem w celu zaalarmowania okrętów na Newie do stanu gotowości. Późniejsza propaganda rozpowszechniła i utrwaliła wersję, że był to sygnał do udanego ataku na Pałac Zimowy, co nie miało pokrycia w rzeczywistych wydarzeniach, lecz uczyniło z „Aurory” symbol rewolucji. „Aurora” dołączyła po tym do „Diany” zimującej w Helsinkach, lecz z uwagi na zagrożenie przez niemieckie natarcie, między 22 a 27 grudnia 1917 roku oba krążowniki przeszły wraz z brygadą do Piotrogrodu w trudnych warunkach zalodzenia Zatoki Fińskiej, w tzw. lodowym przejściu Floty Bałtyckiej. Z uwagi na braki załóg oraz potrzeby frontu lądowego, w połowie 1918 roku oba okręty zostały jednak rozbrojone i odstawione na konserwację w Kronsztadzie. „Diana” została ostatecznie wycofana i sprzedana w 1922 roku na złom do Niemiec. Z uwagi na lepszy stan techniczny, zdecydowano natomiast zachować „Aurorę” do celów szkolnych.\nOd okresu międzywojennego do czasów obecnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28135", "fragment_id": "179952/26", "subtitle": "", "title": "Krążowniki pancernopokładowe typu Diana", "parentId": 28135.0, "start_index": 33298.0, "document_id": "179952", "source": "wikipedia", "score": 0.5792907476425171}, "uuid": "537480fb-a8d0-4857-9f5b-e55dac0da649"}, {"page_content": "Rewolucja październikowa.\n  na polecenie Komitetu Wojenno-Rewolucyjnego krążownik wypłynął ze stoczni na Dużą Newę i zakotwiczył obok zajętego przez junkrów Mostu Nikołajewskiego, który następnie opanowali bez walki marynarze.    o godzinie 21:45 z dziobowego działa „Aurory” stojącej na Newie, oddano jedyny strzał ślepym nabojem, na komendę okrętowego komisarza Biełyszewa. Nastąpiło to zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, pięć minut po sygnale w postaci strzału z armaty kalibru 76 mm z Twierdzy Pietropawłowskiej o 21:40. Kilkanaście minut później oddziały bolszewickie podjęły pierwszą próbę dostania się do Pałacu Zimowego – siedziby Rządu Tymczasowego, odpartą ogniem karabinów. Dopiero około północy Pałac Zimowy został krótko ostrzelany z armat pobliskiej twierdzy, po czym już bez większego szturmu, ani większego oporu, został opanowany przez bolszewików. Wbrew kolportowanej wkrótce po tym wersji, krążownik natomiast nie ostrzeliwał Pałacu Zimowego ostrą amunicją. Dopiero począwszy od 10. rocznicy rewolucji, strzał „Aurory” został szeroko spopularyzowany w propagandzie komunistycznej jako umówiony sygnał do szturmu na Pałac Zimowy, który zapoczątkował całą zwycięską bolszewicką rewolucję październikową. Relacje uczestników zdarzenia jednak nie potwierdzały, żeby strzał „Aurory” miał być sygnałem do ataku, zwłaszcza że już wcześniej strzelały działa Twierdzy Pietropawłowskiej. Sami marynarze „Aurory” z komisarzem Biełyszewem w liście otwartym w gazecie „Prawda” dwa dni później zdementowali pogłoski, że okręt ostrzeliwał Pałac Zimowy, tłumacząc że jego artyleria zaszkodziłaby mieszkańcom, „nie pozostawiając kamienia na kamieniu” z pałacu i przyległych ulic, natomiast stwierdzili, że ich wystrzał miał jedynie zaalarmować pozostałe okręty na Newie do stanu czujności i gotowości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=28787", "fragment_id": "169401/26", "subtitle": "", "title": "Aurora (1900)", "document_id": "169401", "start_index": 33872.0, "parentId": 28787.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5701279044151306}, "uuid": "ce2d794a-e279-43b0-9257-f6eef49488b7"}, {"page_content": "Uczestniczył w przygotowaniu przewrotu bolszewickiego w Piotrogrodzie, będąc w kontakcie z przywódcami bolszewickimi w stolicy Rosji – sam przebywał w tym czasie w Helsingforsie. 24 października (6 listopada) otrzymał tam telegram od Władimira Antonowa-Owsiejenki, wzywający go do sprowadzenia marynarzy i okrętów do Piotrogrodu. Wiadomość ta była umówionym sygnałem do buntu przeciwko Rządowi Tymczasowemu. W odpowiedzi Dybienko zapewnił, że okręty pojawią się w rosyjskiej stolicy następnego dnia rano. On również przekonał przewodniczącego komitetu marynarzy krążownika \"Aurora\", by okręt pozostał w Piotrogrodzie w nocy z 25 na 26 października (7 na 8 listopada) i wziął udział w obaleniu rządu.\nWspólnie z Antonowem-Owsiejenką brał udział w organizacji oddziałów marynarzy, które powstrzymały w Gatczynie marsz Kozaków dońskich generała Piotra Krasnowa na Piotrogród na wezwanie Aleksandra Kiereńskiego. Oddział marynarzy pod dowództwem Dybienki był bliski wzięcia samego Kiereńskiego do niewoli. Następnie Dybienko zdołał przekonać niezdecydowanych Kozaków do przejścia na stronę bolszewików.\nWojna domowa w Rosji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=332426", "fragment_id": "82074/3", "subtitle": "", "title": "Pawieł Dybienko", "source": "wikipedia", "start_index": 3459.0, "document_id": "82074", "parentId": 332426.0, "score": 0.27265122532844543}, "uuid": "d61ee544-ec4c-4f48-9d01-2cbca7c9ebe2"}, {"page_content": "Rząd Tymczasowy Rosji ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"ru\"&gt;Временное правительство России&lt;/&gt;) został utworzony w wyniku rewolucji lutowej dnia    roku, na mocy dekretu Dumy Państwowej z nieformalnym porozumieniem Komitetu Tymczasowego Dumy i Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich.\nPierwszym premierem był konstytucyjny demokrata, książę Gieorgij Lwow, od 21 lipca premierem i ministrem wojny był eserowiec Aleksander Kiereński. Siedzibą rządu był do końca lipca 1917 r. Pałac Maryjski, następnie Pałac Zimowy w Piotrogrodzie.\nRząd Tymczasowy nie zdecydował się na wystąpienie z Ententy i jednostronne zakończenie wojny. Podjęte decyzje: zniesienie cenzury, zniesienie kary śmierci, rozwiązanie policji politycznej (Ochrany).\n   roku Rząd Tymczasowy proklamował w Rosji republikę.\nZajęcie przez bolszewików Pałacu Zimowego w czasie rewolucji październikowej i aresztowanie członków Rządu Tymczasowego    o godz. 2.10 w nocy położyło kres jego istnieniu.\n \"Osobne artykuły: Rewolucje w Rosji 1917 roku i Rewolucja październikowa.\"\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=249326", "fragment_id": "1402038/0", "subtitle": "", "title": "Rząd Tymczasowy Rosji", "document_id": "1402038", "start_index": 0.0, "parentId": 249326.0, "source": "wikipedia", "score": 0.09090989083051682}, "uuid": "01a1ba0d-46d6-488c-9441-db8cc374baad"}, {"page_content": "Rząd Tymczasowy zadecydował w konsekwencji o zamknięciu bolszewickich gazet oraz wymianie oddziałów garnizonu stolicy, lecz to tylko przyspieszyło wybuch powstania. O jego dacie przesądził ostatecznie termin II Wszechzwiązkowego Zjazdu Rad, który miał rozpocząć obrady    i który Lenin chciał postawić przed faktem dokonanym przejęcia władzy przez bolszewików.\n   oddziały podporządkowane bolszewickiej Organizacji Wojskowej na rozkaz Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego Rady Piotrogrodzkiej bez oporu zajęły strategiczne punkty stolicy Rosji, zaczynając od central telefonicznych, budynku Poczty Głównej i telegrafu oraz mostów na Newie. Odbyło się to najczęściej przez prostą zmianę posterunków. Czerwona Gwardia zajmowała lokalne posterunki policji i przejmowała jej funkcje.\nWieczorem 24 października/6 listopada 1917 do siedziby Komitetu Wojskowo-Rewolucyjnego Rady Piotrogrodzkiej dotarł Lenin, który do tej pory ukrywał się w mieszkaniu konspiracyjnym przy ulicy Sierdobolskiej 1/41.\n   cały Piotrogród (oprócz siedziby rządu – Pałacu Zimowego) był w rękach bolszewików. Przewrót odbył się prawie niepostrzeżenie – toczyło się normalne życie miasta – jeździły tramwaje, czynne były kina, restauracje, odbywały się koncerty i występy baletowe. Pałac Zimowy został zajęty dopiero    o godz. 2.10 w nocy.\nKiereński uciekł z Piotrogrodu, próbując nieskutecznie odwołać się do pomocy wojska, której mu odmówiono, z wyjątkiem kilkuset Kozaków z 3 Korpusu Kawaleryjskiego gen. Piotra Krasnowa, którzy    wymaszerowali na stolicę. Po trzydniowym postoju w Carskim Siole, podjęli marsz na Piotrogród.    zostali powstrzymani na piotrogrodzkim przedmieściu Pułkowo przez oddział 3000 bolszewickich marynarzy i po utracie dowódcy wycofali się do Gatczyny. Była to jedyna interwencja zbrojna w obronie Rządu Tymczasowego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=71219", "fragment_id": "640360/19", "subtitle": "", "title": "Rewolucja październikowa", "source": "wikipedia", "start_index": 25068.0, "document_id": "640360", "parentId": 71219.0, "score": 0.2695590853691101}, "uuid": "c827ce20-5938-4fca-a7c7-40edd33fb181"}, {"page_content": "15 marca 1917 roku doszło do rewolucji lutowej, w jej wyniku powstał Rząd Tymczasowy, który został zaakceptowany przez władze Jekaterynburga. W nocy z 24 na 25 października (6/7 listopada) doszło w Piotrogrodzie do przewrotu i władzę przejęli bolszewicy. Już 26 października władzę w Jekaterynburgu przejęła lokalna rada bolszewicka. Nowy rząd przeniósł siedzibę guberni z Permu do Jekaterynburga, tworząc w ten sposób gubernię jekaterynburską. Do więzienia w mieście trafił w tym czasie Gieorgij Lwow, pierwszy premier postcarskiej Rosji po rewolucji lutowej; zwolniony na czas procesu z zakazem opuszczania miasta, zdołał jednak zbiec. Tyle szczęścia nie miał ostatni imperator Rosji. 30 kwietnia 1918 r. do Jekaterynburga została przewieziona rodzina carska. Uwięziono ich w domu Nikołaja Ipatiewa – tzw. domu specjalnego przeznaczenia, otoczonym wysokim drewnianym płotem. W nocy z 16 na 17 lipca z rozkazu Włodzimierza Lenina przeprowadzono egzekucję Mikołaja II, jego żony, Aleksandry Fiodorowny, następcy tronu cesarzewicza Aleksego oraz księżniczek Olgi, Tatiany, Marii i Anastazji. Dzień później w pobliskim Ałapajewsku bolszewicy zamordowali innych członków dynastii Romanowów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=133357", "fragment_id": "12588/6", "subtitle": "", "title": "Jekaterynburg", "parentId": 133357.0, "start_index": 8162.0, "document_id": "12588", "source": "wikipedia", "score": 0.06839342415332794}, "uuid": "5cd024b9-68c6-421c-b061-e5f2d63f5188"}, {"page_content": "I wojna światowa, rewolucja w Rosji, powstanie URL, Hetmanatu, ZURL i ich upadek.\nW konsekwencji klęsk ponoszonych przez Imperium Rosyjskie w I wojnie światowej 8 marca 1917 roku w Piotrogrodzie wybuchła rewolucja, która doprowadziła do obalenia caratu i wprowadzenia rządów demokratycznych w Rosji. Proklamowane swobody liberalne i demokratyczne, w szczególności wolność słowa, druku, stowarzyszeń i zgromadzeń, pochodów i manifestacji, a także amnestia dla więźniów politycznych z czasów caratu, przyczyniły się do rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego, co znalazło oficjalny wyraz w powołaniu Ukraińskiej Centralnej Rady, a w późniejszym czasie w wyodrębnianiu wojskowych jednostek złożonych z żołnierzy ukraińskich w ramach armii rosyjskiej. Postulatem ukraińskiego ruchu narodowego była wówczas autonomia terytorialna Ukrainy w ramach demokratycznej republiki rosyjskiej.\n7 listopada 1917 roku władzę w Rosji w drodze zbrojnego zamachu stanu w Piotrogrodzie objęła partia bolszewików, obalając demokratyczny rząd tymczasowy oraz wprowadzając dyktaturę partyjną i policyjny terror. W Rosji wybuchła kilkuletnia wojna domowa o władzę i ustrój kraju.\n \"Osobne artykuły: Rewolucja lutowa (1917), Rewolucja październikowa, Wojna domowa w Rosji i Bitwa o Kijów (1918).\"\n20 listopada 1917 roku na obszarze dawnych guberni Imperium Rosyjskiego: kijowskiej, podolskiej, wołyńskiej, czernihowskiej, połtawskiej, charkowskiej, katerynosławskiej, chersońskiej i taurydzkiej (bez Krymu) powstała w ramach federacji z Rosją Ukraińska Republika Ludowa, która ogłosiła pełną niepodległość 25 stycznia 1918 roku, po rozpędzeniu przez bolszewików wybranej w demokratycznych wyborach Konstytuanty i krwawym stłumieniu pokojowych demonstracji w jej obronie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6423", "fragment_id": "175233/28", "subtitle": "", "title": "Ukraina", "source": "wikipedia", "start_index": 34976.0, "document_id": "175233", "parentId": 6423.0, "score": 0.09158813953399658}, "uuid": "91ea1696-a31c-48db-9449-08509e2dd7e8"}, {"page_content": "Szturm na Pałac Zimowy – masowe plenerowe widowisko będące wizją artystyczną, oparte na wydarzeniach historycznych które miały miejsce w roku 1917 w Piotrogrodzie podczas rewolucji październikowej. Obok filmu \"\" w reżyserii Siergieja Eisensteina inscenizacja stała się podstawą radzieckiego mitu i wyparła pamięć o rzeczywistym przebiegu rewolucji. \nWykonane podczas widowiska zdjęcie, dające fałszywy obraz szturmu na pałac Zimowy, niedługo potem zaczęło być traktowane jak historyczny dokument nie tylko w Rosji, ale i na świecie (również w Polsce). Nie zachowały się żadne fotografie z okresu rewolucji październikowej odnoszące się do ataku na pałac a szturm nie przebiegł w sposób utrwalany potem przez komunistyczną propagandę. W rzeczywistości rosyjski rząd został zaatakowany przez niezbyt liczną grupę członków Czerwonej Gwardii, którzy pojmali niestawiających oporu ministrów.\nPrzygotowania.\nWidowisko odbyło się w trzecią rocznicę rewolucji 7 listopada 1920 roku, wyreżyserowane przez zespół reżyserski pod kierunkiem Nikołaja Jewreinowa, przed byłym carskim pałacem Zimowym, gdzie zbierał się Rząd Tymczasowy w czasie bolszewickiej rewolucji. Obsadę stanowili zawodowi aktorzy, artyści baletu, cyrkowcy, studenci szkoły teatralnej, żołnierze i marynarze. Liczbę wykonawców szacuje się na cztery do dziesięciu tysięcy osób. Według źródeł radzieckich inscenizację miało obejrzeć od czterdziestu do stu tysięcy ludzi. Istniały również relacje, że z powodu złej pogody widzów zgromadziło się znacznie mniej – około dwóch tysięcy. Publiczność siedziała na trybunach umieszczonych w centrum placu Pałacowego przed pałacem Zimowym i na jego obwodzie.\nRealizacja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4902779", "fragment_id": "243889/0", "subtitle": "", "title": "Szturm na Pałac Zimowy (widowisko artystyczne)", "document_id": "243889", "start_index": 0.0, "parentId": 4902779.0, "source": "wikipedia", "score": 0.33106619119644165}, "uuid": "0b704e5f-f4e8-4333-873b-dbec00f2e32b"}]}
{"id": "q_989", "question": "Który bóg był władcą na Olimpie?", "answer": [{"page_content": "Bogowie olimpijscy – bogowie zamieszkujący górę Olimp w mitologii greckiej. \nSprawowali wszelką władzę nad ludźmi i decydowali o ich istnieniu, życiu lub śmierci. Pili Nektar i jedli Ambrozje. Było ich 12. \nSkład owej dwunastki nie zawsze był jednak jednakowy. W każdym źródle wymieniano jednak: Afrodytę, Apollo, Aresa, Artemidę, Atenę, Hefajstosa, Herę, Hermesa, Posejdona, Zeusa. Pozostałe dwa miejsca w zależności od źródeł uzupełniają: Hades, Demeter, Dionizos oraz Hestia.\nDynastię bogów zapoczątkowali: Uranos (niebo) i Gaja (ziemia), która narodziła się z Chaosu i sama z siebie urodziła Uranosa we śnie. Ich potomstwem byli: tytani i tytanidy, hekatonchejrowie oraz cyklopi niebiańscy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=81667", "fragment_id": "652477/0", "subtitle": "", "title": "Bogowie olimpijscy", "document_id": "652477", "start_index": 0.0, "parentId": 81667.0, "source": "wikipedia", "score": 0.5181194543838501}, "uuid": "28f74cb0-ab09-46e1-837d-b450feb502b6"}, {"page_content": "Tyfonomachia – w mitologii greckiej walka pomiędzy bogami olimpijskimi, a potworem Tyfonem, synem Gai i Tartara. Zakończona zwycięstwem bogów, sprawiła, że Zeus umocnił władzę na Olimpie.\nGeneza Tyfonomachii.\nRozsierdzona niewdzięcznością Zeusa i innych bogów olimpijskich, Gaja zdecydowała nasłać na Olimp swojego syna, którego miała z Tartarem, Tyfona, wielkiego potwora o wężowym ogonie zamiast nóg, ojca innych potworów. Jedna z wersji mówi, że gdy na Olimp dotarła ta wiadomość, wszyscy bogowie (prócz Zeusa, Ateny i Hadesa, który pozostał w Podziemiach) uciekli do Egiptu i pozamieniali się w zwierzęta, aby potwór nie mógł ich rozpoznać. I tak Apollo zmienił się w jastrzębia – egipski bóg Horus, Hermes w ibisa – egipski Thot, Ares w rybę bramę – egipski Onuris, Hefajstos w wołu – egipski Ptah, Artemida w kota – egipska Neith lub Bastet, Dionizos w kozła – egipski Ozyrys, Herakles w źrebię, Leto w ryjówkę – egipska Wadżet. Reszta bogów również się pozamieniała w co tylko mogła.\nWalka z Tyfonem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1211199", "fragment_id": "1140845/0", "subtitle": "", "title": "Tyfonomachia", "document_id": "1140845", "start_index": 0.0, "parentId": 1211199.0, "source": "wikipedia", "score": 0.6624541282653809}, "uuid": "3d68a01b-1537-4451-b888-bc07f37bda9e"}, {"page_content": "Zobacz też: inne znaczenia.\nOlimpia (nowogr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Αρχαία Ολυμπία&lt;/&gt;, \"Archea Olimbia\") – miejscowość w Grecji, na Peloponezie, w administracji zdecentralizowanej Peloponez, Grecja Zachodnia i Wyspy Jońskie, w regionie Grecja Zachodnia, w jednostce regionalnej Elida. Siedziba gminy Olimpia. W 2011 roku liczyła 835 mieszkańców.\nW starożytności (od ok. XII w. p.n.e.) Olimpia (starogr. Ολυμπία, \"Olympía\") była ośrodkiem kultu Zeusa. Od 776 roku p.n.e. miejsce igrzysk olimpijskich. W 1989 roku stanowisko archeologiczne w Olimpii zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.\nGeografia.\nStarożytna Olimpia położona jest na zachodnim Peloponezie, ok. 16 km od Morza Jońskiego i 60 km od Elidy, pomiędzy zbiegającymi się dwoma rzekami: Alfiosem (Alfejos) i Kladeosem, u stóp wzgórza Kronos (122,7 m).\nHistoria.\n \"Osobny artykuł: Starożytne igrzyska olimpijskie.\"\nTereny Olimpii zamieszkane były nieprzerwanie pomiędzy 2800 a 1100 p.n.e. – w okresie od wczesnej do późnej kultury helladzkiej. Pierwsze ślady kultu Pelopsa i jego żony Hippodamei pochodzą z okresu późnej kultury helladzkiej. Z tego samego (lub nawet wcześniejszego) okresu pochodzą ślady kultu Kronosa, Gai, Ejlejtyi i Temidy. Olimpia stała się centrum kultu Zeusa ok. X wieku p.n.e. po inwazji Dorów w XII w. p.n.e.; kult ten stale się rozwijał aż do początku VIII w. n.e. Nazwa Olimpia nawiązuje do Olimpu – siedziby Zeusa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=78150", "fragment_id": "655991/0", "subtitle": "", "title": "Olimpia", "document_id": "655991", "start_index": 1.0, "parentId": 78150.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2796241044998169}, "uuid": "e6fde318-b5ee-4fec-b6f4-b94d52df3e25"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy boga z mitologii greckiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nHermes ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"el\"&gt;\"Ἑρμῆς\"&lt;/&gt; Hermḗs,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;Mercurius&lt;/&gt;) – w mitologii greckiej bóg dróg, podróżnych, kupców, pasterzy, złodziei, posłaniec bogów i psychopomp. Hermes jako bóg handlu musiał mieć opanowane techniki dobijania targu, uznano go więc za boga „przekonującej wymowy”. A ponieważ stąd już tylko krok od oszustw, Hermes został także opiekunem złodziei, co przypisywano mu raczej żartem niż naprawdę. Jeden z 12 bogów olimpijskich.\nUchodził za syna boga Zeusa i Plejady Mai. Był przyrodnim bratem Dionizosa, Hefajstosa, Ateny, Apolla, Artemidy i Aresa. Urodził się w górach Kyllene w Arkadii, gdzie były główne ośrodki jego kultu. Hymn homerowy do Hermesa opowiada, że jako niemowlę ukradł Apollowi stado krów, sprytnie myląc ślady. Następnie podarował bratu lirę z jelit cielęcych i skorupy żółwia, czym złagodził gniew Apolla.\nW zamian otrzymał jako oznakę władzy laskę herolda, zwaną kaduceuszem (kerykejonem), oplecioną dwoma wężami, (które zaprzyjaźniły się kiedy Hermes rzucił między nie kerykejonem) uśmierzającą spory i kłótnie.\nNa początku swojego pobytu na Olimpie okradł większość bogów. Został stamtąd wypędzony, ale bogom zaczęło go brakować, ponieważ miał w sobie tyle młodości i wdzięku, że Olimp zdawał się bez niego pusty i smutny. Dzięki decyzji Zeusa powrócił na Olimp.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2284", "fragment_id": "186555/0", "subtitle": "", "title": "Hermes", "document_id": "186555", "start_index": 1.0, "parentId": 2284.0, "source": "wikipedia", "score": 0.42093467712402344}, "uuid": "479a5b1c-fd8a-4e3e-956a-89763877e548"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy masywu górskiego w Grecji. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.\nOlimp (gr. Όλυμπος, ΄Olimbos; wymawiane z akcentem na pierwszą sylabę) – rozległy masyw górski, najwyższy w Grecji, położony między północną a środkową częścią kraju, oddzielający historyczną Macedonię od Tesalii.\nJego najwyższy szczyt Mitikas wznosi się na wysokość 2917,727 m n.p.m. Inne szczyty to Skolio (2911 m n.p.m.), Stefani (2909 m n.p.m.), Skala (2866 m n.p.m.), Touba (2785 m n.p.m.). Masyw znajduje się między dolinami rzek Pinios i Aliakmon, nad Zatoką Termajską. Na zachodzie i południowym zachodzie kończy się pionowymi ścianami o wysokości do 500 metrów. Z północnych urwisk najwyższa jest ściana Skolio, licząca 400 metrów. Deniwelacja między centrum Litochoro a głównym szczytem Olimpu wynosi 2620 metrów.\nMasyw Olimpu zbudowany jest z dolnojurajskich (liasowych) skał osadowych powstałych w płytkim morzu epikontynentalnym. Około miliona lat temu, w epoce lodowcowej, masyw Olimpu był zlodowacony, czego pozostałością są cyrki lodowcowe.\nZbocza gór porośnięte są lasami iglastymi, liściastymi oraz makią. W wyższych partiach lasy przechodzą w łąki. Olimp jest ośrodkiem wypoczynkowo-turystycznym, z założonym w 1938 roku parkiem narodowym.\nDzieje zdobywania.\nW mitologii greckiej Olimp uważany był za siedzibę bogów greckich, w tym najważniejszego: Zeusa. Z tego miejsca bogowie mieli kierować ludzkimi losami. Wierzono, że ilekroć jakiś człowiek próbował tam wejść, spadał z niego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=47564", "fragment_id": "645991/0", "subtitle": "", "title": "Olimp", "document_id": "645991", "start_index": 1.0, "parentId": 47564.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3299596905708313}, "uuid": "fee7f748-2021-4ad8-b440-b59400c57c0c"}, {"page_content": "Mity greckie przekazały nam, że sam władca bogów olimpijskich Zeus wśród rozlicznych przygód miłosnych miał inspirowane erotycznie zauroczenie pięknym Ganimedesem. Miał być on synem króla Trosa (od którego imienia wywodzi się nazwa Troi) i najpiękniejszym młodzieńcem na ziemi. Zamieniając się uprzednio w orła, Zeus porwał młodzieńca z równiny trojańskiej na Olimpi uczynił swoim kochankiem i nieśmiertelnym podczaszym bogów. Wątek ten pojawia się w \"Iliadzie\" (XX.231-235), w \"O bogach\" Apollodorosa (III.12.2), w \"Eneidzie\" (V.252) Wergiliusza i \"Przemianach\" (X.155) Owidiusza.\nPlaton w \"Fajdrosie\" (79) podpierał mitem o Ganimedesie własne uczucia, jakie żywił wobec swoich uczniów, jednak już w \"Prawach\" (I.8) potępiał homoseksualizm jako niezgodny z naturą i dyskredytował mit jako czysty wymysł. Do homoseksualnej relacji Zeusa i Ganimedesa wielokrotnie nawiązywali, nierzadko w bardzo jednoznaczny sposób, Rzymianie – Marcjalis (m.in. w epigramach II 43 i IX 36) oraz Juwenalis. Wśród współcześniejszych twórców można wspomnieć wymienionych na wstępie Goethego i Kawafisa.\nApollo i Hiacynt oraz Tamyris.\nPięknym młodzieńcem, który oczarował boga, miał być również Hiacynt (Hiakintos), spartański książę, w którym zakochał się Apollo. Bóg tak go sobie upodobał, że nauczał młodzieńca strzelania z łuku oraz grania na cytrze. Miłość zakończyła się tragicznie, gdy oblubieniec zginął raniony przez boga przez przypadek dyskiem. Według innej wersji to Zefir, zazdrosny o chłopca, skierował lot dysku tak, aby trafił go śmiertelnie w głowę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1526008", "fragment_id": "227738/5", "subtitle": "", "title": "Motywy LGBT w literaturze", "document_id": "227738", "start_index": 8243.0, "parentId": 1526008.0, "source": "wikipedia", "score": 0.17491890490055084}, "uuid": "3bdfccf0-b188-4b6a-96c8-77795dc0f246"}, {"page_content": "Gigantomachia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Γιγαντομαχία&lt;/&gt; Gigantomachía) – w mitologii greckiej walka bogów olimpijskich z gigantami.\nGiganci zrodzili się wraz z Eryniami i meliadami z rozlanej krwi Uranosa, którego ranił sierpem (bądź nożem) Kronos. Były to istoty o ludzkiej postaci z wyjątkiem nóg zakończonych wężowymi ogonami. Giganci mając wsparcie swojej matki Gai postanowili zdobyć Olimp, a tym samym władzę nad światem, dzierżoną do tej pory przez bogów olimpijskich. Aby mieć dogodną pozycję do walki, Giganci zajęli pozycje na Pallene, jednym z półwyspów Chalkidiki, oddzielonym od góry Olimp wodami zatoki. Ich przywódcą był Porfyrion, jednak najdzielniejszym wojownikiem Alkyoneus, który odzyskiwał siły przy każdym kontakcie z rodzinną ziemią. Bogów olimpijskich znacznie wzmocniły: Hekate – bogini magii i Mojry, które jako boginie przeznaczenia decydowały o losie, na który żaden bóg ani inna istota nie miały wpływu. Matka Gigantów – Ziemia uodporniła jednak swoich synów na ciosy zadawane przez bogów. Wtedy Atena wiedząc, że nie dotyczy to też śmiertelników, sprowadziła Heraklesa. Zeus wtedy rozkazał Heliosowi, Eos i Selene, by słońce i księżyc nie świeciły, a sam pod osłoną ciemności wyrwał magiczne ziele, które dzięki Gai miało dać Gigantom nieśmiertelność. Wtedy to ogromny Alkyoneus, który ciskał wielkie głazy i odłamy skalne na pozycje Olimpijczyków, został porwany przez Heraklesa do obcego kraju i tam zabity. Walka była bardzo zacięta, ostatecznie jednak:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=446268", "fragment_id": "59345/0", "subtitle": "", "title": "Gigantomachia", "parentId": 446268.0, "start_index": 0.0, "document_id": "59345", "source": "wikipedia", "score": 0.2894533574581146}, "uuid": "f1e11291-c303-4a49-845f-af79e8304e71"}, {"page_content": "Tytanomachia (gr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Τιτανομαχία&lt;/&gt; Titanomachía) – w mitologii greckiej walka bogów, pod wodzą Zeusa, z tytanami o władzę nad światem, zakończona zwycięstwem bogów olimpijskich i strąceniem tytanów do Tartaru.\nPoczątek.\nRozpoczęła się mniej więcej w momencie, gdy młody Zeus dorósł do męskiego wieku. Wówczas wrócił z groty Ida na Krecie, okryty egidą aby obalić swojego ojca, Kronosa i wypełnić tym samym plan przygotowany przez Reę lata temu. Po dotarciu do tronu tytanów na szczycie nieboskłonu, planował otwarcie zaatakować, jednak za radą Metydy (Metis) Rea podała Kronosowi zioła, które wywołały wymioty. Kronos zwrócił ze swoich wnętrzności rodzeństwo Zeusa (które wcześniej połknął), czyli Posejdona, Hadesa, Herę, Demeter i Hestię. Zeus zabrał swoje rodzeństwo i obwarował się na najwyższej górze Grecji – Olimpie. Stamtąd dowodził nierówną walką, jednak szala zwycięstwa miała wkrótce się przechylić.\nZmiana stron.\nTytanów było nieporównywalnie więcej – większość świata, w tym śmiertelnicy, byli po ich stronie, w dodatku samych tytanów było dwunastu, a olimpijczyków sześciu. Jednak Zeus zaczął ściągać na swoją stronę dzieci tytanów, i w ten sposób przyłączyli się do niego m.in. Helios, czy Prometeusz. Jednak po stronie Kronosa byli wciąż ci najpotężniejsi, włączając w to jego matkę, Gaję, czyli pradawną praboginię, matkę wszystkiego. Właśnie jej wsparcie dawało Kronosowi zwycięstwo. Jednak Prometeusz, syn Japeta, był jednym z najsprytniejszych tytanów – zdołał przekonać Gaję do przejścia na jego stronę, udało mu się to nawet z niektórymi braćmi Kronosa, w tym Okeanosem.\nObalenie czterech filarów.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=876956", "fragment_id": "1003531/0", "subtitle": "", "title": "Tytanomachia", "parentId": 876956.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1003531", "source": "wikipedia", "score": 0.17316071689128876}, "uuid": "d277958e-3220-4d98-9148-851622d13174"}, {"page_content": "Herkules w Nowym Jorku (ang. \"Hercules in New York\") – amerykański film przygodowy fantasy z 1969 roku. Film swobodnie nawiązuje do postaci Herkulesa (Heraklesa) z mitologii greckiej.\nW filmie tym zadebiutował mało wówczas znany austriacki kulturysta Arnold Schwarzenegger. Film ten stał się początkiem jego kariery filmowej. \nTreść.\nHerkules jest znudzony życiem na Olimpie. Pragnie na jakiś czas powrócić na Ziemię. Jednak jego ojciec, władca bogów Zeus, sprzeciwia się temu. Po kolejnej kłótni, w wyniku przypadkowego uderzenia pioruna, Herkules zostaje jednak strącony na Ziemię, do Nowego Jorku. Na początku heros nie potrafi się odnaleźć w dwudziestym wieku w wielkim mieście. Wkrótce jednak poznaje piękną córkę pewnego profesora. \nDystrybucja VHS.\nFilm został wydany na kasecie VHS z polskim lektorem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2780266", "fragment_id": "1633967/0", "subtitle": "", "title": "Herkules w Nowym Jorku", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1633967", "parentId": 2780266.0, "score": 0.26921316981315613}, "uuid": "5b75ea4e-cb87-4e6a-ba68-ea0c696cf492"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy boga w mitologii greckiej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.\nZeus (także Dzeus, stgr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Ζεύς&lt;/&gt; Zeús, nowogr. &lt; lang=\"grc\"&gt;Δίας&lt;/&gt; Días, łac. Iupiter, Iuppiter) – w mitologii greckiej najwyższy z bogów. Był szóstym dzieckiem Rei i Kronosa. Brat Hestii, Demeter, Hery (również jej mąż), Posejdona i Hadesa. Władca nieba i ziemi, nazywany „ojcem bogów i ludzi”. Jego atrybutami były pioruny, orzeł i tarcza zwana egidą. W mitologii rzymskiej Zeus identyfikowany jest z Jowiszem.\nMitologia.\nWystępowanie w mitach.\nJako główne bóstwo greckiego panteonu Zeus występuje (w głównej lub pobocznej roli) w niemal wszystkich greckich mitach. Do tych, w których pełni istotną rolę, należą: spisek Hery przeciwko Zeusowi, w wyniku którego Hefajstos zostaje wyrzucony z Olimpu, mit o Prometeuszu oraz mit o Potopie. Występuje również we wszystkich mitach zawierających kłótnie pomiędzy bogami.\nNarodziny.\nKronos, ojciec Zeusa, został przeklęty przez swego ojca, Uranosa, którego strącił z tronu. Przekleństwo to miało doprowadzić do tego, że również któreś z jego własnych dzieci pozbawi go tronu. Kronos postanowił zapobiec spełnieniu się przepowiedni, pożerając własne potomstwo. Reja, zrozpaczona z powodu utraty kolejnych dzieci, będąc po raz szósty w ciąży, uciekła na Kretę, gdzie w ukryciu, na górze o nazwie Dikte lub Ida, potajemnie urodziła Zeusa, ostatnie z dzieci z jej związku z Kronosem. Kronosowi, który ją odnalazł, zamiast dziecka do połknięcia dała kamień zawinięty w pieluchy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=7202", "fragment_id": "175589/0", "subtitle": "", "title": "Zeus", "source": "wikipedia", "start_index": 1.0, "document_id": "175589", "parentId": 7202.0, "score": 0.154188334941864}, "uuid": "09015a4b-c7a6-4702-b7b8-a5acf94e38c1"}]}
{"id": "q_990", "question": "Jak nazywa się najdłuższa rzeka Chin?", "answer": [{"page_content": "Najdłuższymi rzekami kraju są Jangcy o długości 5520 km, która płynie niemal przez całe Chiny. Wypływa ona z Wyżyny Tybetańskiej, a uchodzi szeroką estuarią do Morza Wschodniochińskiego. Drugą rzeką jest Huang He, zwana Rzeką Żółtą o długości 4670 km. Rzeka ta bierze swój początek we wschodniej części Tybetu i uchodzi do Zatoki Pohaj. W porównaniu z Jangcy jest to bardzo kręta rzeka, tworząca długi łuk blisko granic Mongolii, a następnie płynąca na południe, by dalej skierować się na wschód i ujść niezbyt pokaźną deltą. Trzecią ważną rzeką Chin jest Rzeka Perłowa, zwana w Chinach Zhu Jiang, mająca długość 2130 km. Rzeka ta płynie na południu kraju i uchodzi do Morza Południowochińskiego w pobliżu Makau. Do innych cieków wodnych warto zaliczyć rzekę Amur, która na dłuższym odcinku wyznacza granicę z Rosją, jej ujście znajduje się poza granicami Chin. Na obszarze Chin znajdują się także górne odcinki Mekongu, Saluinu i Brahmaputry. Łącznie w Chinach jest około 5000 rzek, których dorzecza przekraczają 100 km². Rzekami tymi rocznie spływa 2630 km³ wody, przez co Chiny są jednym z najzasobniejszych w wodę krajów. Mówiąc o rzekach warto zwrócić uwagę na fakt, że w samym Tybecie sieci rzeczne w zasadzie nie ma, poza rzekami które wypływają z jego zewnętrznych obszarów, zwłaszcza z terenów wschodniego Tybetu. W samym centrum tego region nie ma rzek, czego przyczyna jest surowy klimat (niskie opady, niskie temperatury).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1867228", "fragment_id": "866215/12", "subtitle": "", "title": "Geografia Chin", "parentId": 1867228.0, "start_index": 14534.0, "source": "wikipedia", "document_id": "866215", "score": 1.0}, "uuid": "504533eb-4c69-4150-b69b-0d4d4c019a95"}, {"page_content": "Jangcy, także: Rzeka Błękitna (\"Yangzi Jiang\", ; chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;扬子江&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;揚子江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Yángzǐ Jiāng&lt;/&gt;\", \"Chang Jiang\" ; chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;长江&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;長江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Cháng Jiāng&lt;/&gt;\"; dosł. „długa rzeka”) – rzeka w Chinach, najdłuższa w Azji i trzecia po Amazonce i Nilu pod względem długości na Ziemi. Najważniejsza pod względem gospodarczym rzeka w Chinach; na obszarze dorzecza Jangcy mieszka około 40% ludności Chin i zbiera się 75% ogólnokrajowych zbiorów ryżu. Jangcy jest najważniejszym szlakiem chińskiej żeglugi śródlądowej.\nHydrografia.\nDługość, według pomiaru chińskich geografów wynosi 6300 km, choć w różnych źródłach można znaleźć różne wartości – od 5520 do 6300 km. Powierzchnia dorzecza wynosi 1,8 mln km² i zajmuje ok. 1/5 powierzchni Chin. Źródło znajduje się w górach Tangla w prowincji Qinghai na Wyżynie Tybetańskiej. W dolnym i środkowym biegu rzeki, na Nizinie Jangcy, występują liczne jeziora oraz osuszone rozlewiska i zabagnione tereny stwarzające dobre warunki dla rolnictwa. Rzeka uchodzi do Morza Wschodniochińskiego (Ocean Spokojny), tworząc deltę. W ujściu uformowały się z naniesionego materiału liczne wyspy, z których największą jest Chongming na obszarze miasta wydzielonego Szanghaj.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=40507", "fragment_id": "181604/0", "subtitle": "", "title": "Jangcy", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "181604", "parentId": 40507.0, "score": 0.6082212924957275}, "uuid": "e0ebca8b-b6aa-4936-902b-9ebfc60bb40a"}, {"page_content": "Mekong (chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;瀾滄江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Láncāng Jiāng&lt;/&gt;\"; taj. แม่น้ำโขง; \"Me Nam Khong\", tybet. རྫ་ཆུ་, Wylie: \"rDza chu\", ZWPY: \"Za qu\"; wiet. \"Mê Kông\"; laot. ແມ່ນ້ຳຂອງ) – najdłuższa rzeka na Półwyspie Indochińskim (4. w Azji, 9. na świecie).\nMekong ma swoje źródła w Chinach, w górach Tangla na Wyżynie Tybetańskiej, na wysokości 5110 m n.p.m. Przepływa następnie przez Laos, Tajlandię, Kambodżę oraz Wietnam. Uchodzi do Morza Południowochińskiego szeroką deltą o powierzchni 58,5 tys. km². Częściowo wyznacza granicę Laosu z Tajlandią oraz Mjanmą.\nPłynie generalnie w kierunku południowo-wschodnim. Przez wyżynę Junnan przedziera się głębokimi, wąskimi wąwozami. Po ok. 1800 km wpływa na teren Laosu, gdzie jego szerokość wynosi 300–400 m. Niżej, w Kambodży, jego szerokość przy niskim stanie wody wynosi już ok. 2 km, a w okresie letniego monsunu znacznie więcej.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=58370", "fragment_id": "644479/0", "subtitle": "", "title": "Mekong", "document_id": "644479", "start_index": 0.0, "parentId": 58370.0, "source": "wikipedia", "score": 0.26798588037490845}, "uuid": "15d76f82-4444-4b4a-8885-a0632eea0463"}, {"page_content": "Większą część Chin odwadniają rzeki należące do zlewiska Oceanu Spokojnego (56,7%). Do zlewiska Oceanu Indyjskiego należy 6,9% powierzchni, a do zlewiska Oceanu Arktycznego należy 0,4%. Reszta (czyli 36% powierzchni) należy do obszarów bezodpływowych. Najgęstsza sieć rzeczna występuje na Nizinie Chińskiej, a najrzadsza na pustynnych terenach zachodniej części kraju. Główne rzeki to Jangcy, Huang He, Xi Jiang, Huai He i Amur (na granicy z Rosją). Na terenie Chin początek biorą i płyną w znacznych odcinkach wielkie rzeki południowej i wschodniej Azji: Indus, Brahmaputra, Mekong i Saluin. Chińskie odcinki tych rzek skupiają 1/3 potencjału hydroenergetycznego Chin. Są one jednak w znikomym stopniu wykorzystywane. Najdłuższą rzeką na obszarach bezodpływowych jest Tarym. Chińskie rzeki są intensywnie wykorzystywane do nawadniania zwłaszcza w środkowych i wschodnich Chinach. We wschodnich Chinach występują katastrofalne powodzie spowodowane dużymi wahaniami stanu wód w rzekach oraz zamuleniem koryt rzecznych. W przeszłości rzeki Niziny Chińskiej często zmieniały swoje koryta.\nZasoby energetyczne chińskich rzek szacuje się na około 680 GW, z czego 40% przypada na dorzecze Jangcy, a 20% Brahmaputry. We wschodnich Chinach biegnie najdłuższy kanał żeglowny na świecie – Wielki Kanał o długości 1782 km. Łączy on Pekin z portem w Hangzhou.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=864", "fragment_id": "170819/4", "subtitle": "", "title": "Chińska Republika Ludowa", "source": "wikipedia", "start_index": 5265.0, "document_id": "170819", "parentId": 864.0, "score": 0.6756561398506165}, "uuid": "5c1d1280-7960-4922-bd83-fe0357bea73e"}, {"page_content": "Nen Jiang (Nonni; chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;嫩江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Nèn Jiāng&lt;/&gt;\"; mandż. , \"Non ula\") – rzeka w północno-wschodnich Chinach, najdłuższy dopływ Sungari. 1370 km długości. Częste powodzie (np. 1998 i 2005).\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1944966", "fragment_id": "380763/0", "subtitle": "", "title": "Nen Jiang", "parentId": 1944966.0, "start_index": 0.0, "document_id": "380763", "source": "wikipedia", "score": 0.20133456587791443}, "uuid": "dd33b6a7-9dad-43a2-ab82-26caae306905"}, {"page_content": "Min Jiang (chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;闽江&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;閩江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Mǐn Jiāng&lt;/&gt;\") – rzeka w Chinach o długości 577 km, w prowincji Fujian, uchodząca do Cieśniny Tajwańskiej. Najdłuższa rzeka prowincji Fujian. Powierzchnia dorzecza wynosi 60 900 km².\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1536253", "fragment_id": "223162/0", "subtitle": "", "title": "Min Jiang (dopływ Cieśniny Tajwańskiej)", "parentId": 1536253.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "223162", "score": 0.3107532858848572}, "uuid": "af4ad1d9-22c9-43b7-8844-cfd883651b71"}, {"page_content": "Cały obszar przecinają liczne rzeki, z których największe to Menam, Saluin, Irawadi i – najdłuższa ze wszystkich – Mekong. Ta droga wodna jest żeglowna na odcinku 700 km, zaś podczas wysokiego stanu wód nawet 1600 km. Łączy terytoria Chin, Laosu, Kambodży i Wietnamu. W sumie liczy sobie blisko 4500 km długości, co daje jej dwunaste miejsce na liście rzek świata – tuż za azjatyckim Amurem i północnoamerykańską Mackenzie – oraz siódme w Azji. Nad tą właśnie rzeką – lub w jej pobliżu – rozlokowały się największe i najważniejsze miasta regionu: Luang Prabang, Wientian, Phnom Penh i Sajgon, zwany od roku 1975 Ho Chi Minh. Mekong swoje źródło ma wysoko, na Wyżynie Tybetańskiej, uchodzi do wód Morza Południowochińskiego.\nBudowa geologiczna.\nW budowie geologicznej Półwyspu Indochińskiego wyróżnia się trzy rejony: masyw indochiński, pasma mezozoiczne oraz pasma fałdowe Birmy. Budują je różnorodne skały metamorficzne, magmowe i osadowe powstałe od archaiku do czwartorzędu. Starsze zostały nawet kilkakrotnie przefałdowane, a część z nich została zmetamorfizowana w czasie orogenezy kaledońskiej, waryscyjskiej i alpejskiej. Obecny kształt zawdzięcza orogenezie alpejskiej, w czasie której pasma górskie zostały wydźwignięte, powstały zapadliska tektoniczne i pokrywy skał wulkanicznych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22585", "fragment_id": "170246/1", "subtitle": "", "title": "Półwysep Indochiński", "source": "wikipedia", "start_index": 1165.0, "parentId": 22585.0, "document_id": "170246", "score": 0.20814678072929382}, "uuid": "ac8a1847-70d4-4140-9709-671fcae41183"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy rzeki. Zobacz też: Irawadi (prowincja).\nIrawadi (birm. &lt; lang=\"my\"&gt;ဧရာဝတီမြစ်&lt;/&gt;, wym. ,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Irrawaddy&lt;/&gt;) – rzeka na terenie Chin i Mjanmy (najdłuższa rzeka tego kraju) o dł. 2150 km i powierzchni dorzecza wynoszącej 430 tys. km². \nWypływa z południowo-wschodniej części Wyżyny Tybetańskiej w Chinach. Przy ujściu do Morza Andamańskiego tworzy deltę o powierzchni 30 tys. km². Główne dopływy: (prawe) Mu i Czinduin, (lewe) Shweli, Mjitnge.\nRzeka Irawadi płynie przez rów tektoniczny Irawadi powstały w czasie orogenezy alpejskiej.\nWysoki stan wód jest w sierpniu i wrześniu, a najniższy w marcu i kwietniu. Wahania poziomu wody w dolnym biegu wynoszą 10–11 m. Średni roczny przepływ przy ujściu wynosi 13 600 m³/s. Na odcinku 1100 km (1440, gdy jest wysoki poziom wód) jest żeglowna. Głównym miastem nad Irawadi jest Mandalaj, na wschodnim krańcu delty Rangun. Delta jest ważnym obszarem uprawy ryżu.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=60102", "fragment_id": "654027/0", "subtitle": "", "title": "Irawadi", "parentId": 60102.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "654027", "score": 0.11306111514568329}, "uuid": "53a90d25-cfda-4675-bd18-1092e7b5f5a6"}, {"page_content": "Fen He (chiń. &lt; lang=\"zh\"&gt;汾河&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Fén Hé&lt;/&gt;\") – rzeka w północnych Chinach, w prowincji Shanxi, najdłuższy lewy dopływ Huang He. Jej źródła znajdują się w górach Lüliang Shan. Długość rzeki wynosi 603 km. Przenosi duże ilości zawiesiny, głównie żółtego pyłu, jest wykorzystywana do irygacji.\nZobacz też.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1967330", "fragment_id": "382787/0", "subtitle": "", "title": "Fen He", "document_id": "382787", "start_index": 0.0, "parentId": 1967330.0, "source": "wikipedia", "score": 0.2563404440879822}, "uuid": "5f3c5e2a-ed81-4886-b140-a894df937d38"}, {"page_content": "Rzeka Perłowa (chiń. upr. &lt; lang=\"zh-Hans\"&gt;珠江&lt;/&gt;; chiń. trad. &lt; lang=\"zh-Hant\"&gt;珠江&lt;/&gt;; pinyin \"&lt; lang=\"zh-Latn-pinyin\"&gt;Zhū Jiāng&lt;/&gt;\" wym. []) – rzeka w południowych Chinach, uchodząca do Morza Południowochińskiego. Nazwa rzeki pochodzi od występujących w niej licznie w przeszłości perłopławów.\nRzeka Perłowa jest rozległym systemem tworzonym przez wspólne deltowe odnogi rzek Xi Jiang, Bei Jiang i Dong Jiang. Czasem nazwy tej używa się tylko w odniesieniu do Xi Jiang. Łączna długość całego systemu wód składających się na Rzekę Perłową wynosi 4475 kilometrów, z czego ponad 3000 jest żeglowne.\nPrzy ujściu rzeki do oceanu powstało wiele ważnych chińskich miast i portów, m.in. Kanton, Makau, Hongkong, Shenzhen.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1658506", "fragment_id": "671021/0", "subtitle": "", "title": "Rzeka Perłowa", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 1658506.0, "document_id": "671021", "score": 0.19820784032344818}, "uuid": "11dfa88f-2be9-4c70-aa9d-0b4050ed32ce"}]}
{"id": "q_991", "question": "Ksenofilia to niechęć czy sympatia względem obcych?", "answer": [{"page_content": "Ksenofilia ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ξένος&lt;/&gt; \"ksenós\" – obcy, gość; &lt; lang=\"grc\"&gt;φιλία&lt;/&gt;, \"philia\" – „przyjaźń” lub „upodobanie”) – bezkrytycznie manifestowana otwartość i sympatia wobec wszystkiego, co odmienne w danej kulturze.\nMyśl polityczna.\nPrzesadna, przekraczająca granice zdrowego rozsądku tolerancja, w stosunku do cudzoziemców i ich odmiennej kultury prowadzi do przeświadczenia, że wszystko co obce jest lepsze. Skrajną formą ksenofilii, prowadzącą do odrzucenia wszystkiego co rodzime i kultu cudzoziemszczyzny (inności kulturowej, obcości), jest ksenolatria (przeciwieństwo etnocentryzmu). Taka postawa wywołuje konflikty, utrudnia relacje międzykulturowe, a w konsekwencji staje się przyczyną izolacji przedstawicieli innych kultur. Demonstrowanie takiego nastawienia może być niewymuszone, ale również wynikać z pragnienia zdobycia popularności, czy być przejawem tzw. poprawności politycznej, wyrachowania, albo mody. Wynikające z przeświadczenia o atrakcyjności, tego co odmienne, stereotypy wykazują wiele sprzeczności, są bowiem formułowane mimo niewielkiego doświadczenia na podstawie różnych źródeł wiedzy, mogą też być inspirowane i nie są jednakowo podzielane przez wszystkich. Obcy mogą być jednocześnie okrutni i dobrzy, sympatyczni i przerażający, perfidni i przyjacielscy.\nPsychologia.\nJest też przedmiotem badań psychologii. Jako postawa otwartości kulturowej i poszukiwania kontaktów jest prawdopodobnie powiązana z cechami osobowości.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4059498", "fragment_id": "597168/0", "subtitle": "", "title": "Ksenofilia", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "597168", "parentId": 4059498.0, "score": 0.8100536465644836}, "uuid": "4defeaea-d742-43e9-af1c-442c55f97841"}, {"page_content": "Ksenofobia – postawa charakteryzująca się lękiem, niechęcią a nawet wrogością względem przedstawicieli obcych narodów, kultur czy grup społecznych, często rozszerzająca się na wszystko co z nimi związane. Osoba przejawiająca ksenofobię to ksenofob.\nKsenofobia może stać się immanentną wartością powszechnie akceptowaną w społeczeństwie lub w pewnych grupach społecznych. Jej przeciwieństwami są za to ksenolatria (kult obcości) oraz ksenofilia (umiłowanie odmienności, inności).\nEtymologia.\nAutorem terminu ksenofobia był Rutherford Hayes, amerykański adwokat, prezydent Stanów Zjednoczonych w latach 1877-1881. Stanowi on połączenie  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ξένος&lt;/&gt; \"ksenós\" (obcy, gość) z  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;φόβος&lt;/&gt; \"phóbos\" (strach) – czyli „strach przed obcymi”.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2891", "fragment_id": "186177/0", "subtitle": "", "title": "Ksenofobia", "parentId": 2891.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "186177", "score": 0.8541337251663208}, "uuid": "117b9112-225a-48fe-a9c2-0020acc88005"}, {"page_content": "Obcokrajowców odwiedzających Polskę częściej spotyka niechęć i ksenofobia niż rasizm, aczkolwiek definicja rasizmu nie jest jednoznaczna, a zjawiska te uznawane są za blisko powiązane i łatwe do pomylenia. Najbardziej wyeksponowani są ci, którzy wyglądają inaczej niż większość społeczności polskiej, na przykład Romowie, jak również ludzie o ciemnym kolorze skóry i dlatego najczęściej dotknięci rasizmem są ludzie o azjatyckim lub afrykańskim pochodzeniu. Kibice wielu polskich klubów piłkarskich nagminnie obrażają czarnoskórych piłkarzy.\nPrzyczyny.\nWedług Marcina Deutschmanna zjawiska rasistowskie wzrosły na początku XXI wieku na skutek zwiększenia się liczby obcokrajowców w Polsce, na co wpłynęły takie zjawiska jak migracja zarobkowa z Ukrainy, o wiele mniejsza, lecz bardziej widoczna medialnie migracja z Bliskiego Wschodu, powiązana z kryzysem migracyjnym w Europie, oraz rozwój współpracy międzynarodowej w obszarze szkolnictwa wyższego, który spowodował wzrost liczby zagranicznych studentów w Polsce. W połowie lat 2010. w Polsce było ponad milion obywateli Ukrainy (część nielegalnie), ok. 3000 osób o statusie uchodźcy oraz posiadających prawo pobytu ze względów humanitarnych i ponad 50 000 studentów z zagranicy. \nMustafa Switat jako przyczyny rasizmu w Polsce podał „klasyczną dychotomię „swoi” – „obcy”, trwałość stereotypów przy braku rzetelnej wiedzy [...] i sporadyczności kontaktów z „obcymi” oraz w zakorzenionym strachu przed „obcymi”. \nWedług politologa Johna Godsona, występujące niekiedy w Polsce uprzedzenia wobec osób o innym kolorze skóry wynikają często nie z rasizmu, rozumianego jako przekonanie o niższości innych „ras”, ale z niskiego poziomu kompetencji międzykulturowych, czyli z braku kontaktów z innymi kulturami, co przejawia się strachem i uleganiem stereotypom rasowym i kulturowym.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4904859", "fragment_id": "280704/2", "subtitle": "", "title": "Rasizm w Polsce", "document_id": "280704", "start_index": 3117.0, "parentId": 4904859.0, "source": "wikipedia", "score": 0.15499509871006012}, "uuid": "fbd6bc73-07f1-4959-af20-b52d6f2ff908"}, {"page_content": "Mowa nienawiści (z ang. \"hate speech\") – negatywne wypowiedzi o członkach grup głoszone na podstawie uprzedzeń o cechach takich jak: rasa (rasizm), pochodzenie etniczne (ksenofobia), narodowość (szowinizm), płeć (seksizm), tożsamość płciowa (transfobia), orientacja psychoseksualna (homofobia), wiek (ageizm, adultyzm), światopogląd religijny (antysemityzm, chrystianofobia, islamofobia)[].\nRada Europy definiuje to pojęcie jako „wszystkie formy ekspresji, które rozpowszechniają, podżegają, wspierają lub usprawiedliwiają nienawiść rasową, religijną, ksenofobię, antysemityzm lub inne formy nienawiści wynikające z nietolerancji, łącznie z nietolerancją wyrażoną za pomocą agresywnego nacjonalizmu i etnocentryzmu, dyskryminacją i wrogością wobec przedstawicieli mniejszości, imigrantów i osób obcego pochodzenia”.\nAspekty prawne w Polsce.\nMowa nienawiści była typizowana już w ustawodawstwie państw zaborczych, na przykład w austriackiej „Ustawie prasowej” z 1862 r. oraz „Ustawie karnej” z 1852 r. która w §300 mówiła o „podburzaniu do nienawiści i pogardy przeciw władzom”. Paragraf ten był wykorzystywany bez zmian w Krakowie oficjalnie do roku 1927, a w praktyce do 1932 r., głównie do zwalczania przeciwników politycznych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2108", "fragment_id": "182485/0", "subtitle": "", "title": "Mowa nienawiści", "parentId": 2108.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182485", "score": 0.08128828555345535}, "uuid": "c6a7c88a-47cf-4aba-a1f1-b74385ed2497"}, {"page_content": "W literaturze terminu ojkofobia użył w 1808 roku poeta romantyczny Robert Southey do określenia tęsknoty za opuszczeniem domu rodzinnego. Terminem tym w 2004 roku Scruton określił zjawisko kryzysu tożsamości społecznej charakteryzującego dekadencką fazę rozwoju cywilizacji, a przypisywaną środowiskom lewicowym i liberalnym. W opisie Scrutona ojkofobia jest przeciwieństwem ojkofilii, rozumianej jako miłość do domu, do tego co nasze. Przyczyn opisywanego zjawiska upatruje w buncie młodzieży oraz aktywnościach kojarzonych z poglądami lewicowymi, takich jak odrzucenie tradycji i działań o charakterze inżynierii społecznej. Za charakterystyczne uważa samookreślenie tych grup jako obrońców przed ksenofobią rozumianą jako awersja do „obcych”, bez precyzyjnego określenia sensu i aspektów zarzutów, a także poprawne politycznie szermowanie hasłami walki z seksizmem, rasizmem, homofobią i antysemityzmem. Deklarowanym celem ich działania jest stworzenie inkluzywnego, otwartego, społeczeństwa wielokulturowego. W opinii Scrutona część tzw. elit intelektualnych i politycznych Europy popada w ojkofobię. Postawę wyrzeczenia się dziedzictwa i domu, wyrażaną hasłem „tam moja ojczyzna, gdzie mi dobrze”, przypisuje instytucjom międzynarodowym (takim jak Unia Europejska) oraz szeroko rozumianym intelektualistom kosmopolitycznym, pragmatycznym i postmodernistycznym. Jako skrajną formę ojkofobii określana jest nienawiść do rodziny, ojczyzny, kultury narodowej i wspólnoty cywilizacyjnej, wyobcowanie połączone z niezadomowieniem, lękiem i frustracją. Przyczyn upatruje autor w zeświecczeniu społeczeństwa. Jako remedium wskazuje powrót do metafizyki realistycznej, antropologii i w konsekwencji – klasycznej cywilizacji chrześcijańskiej. Scruton uważa, że ojkofobia jest zagrożeniem dla istnienia narodu.\nTermin medyczny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4050963", "fragment_id": "596700/1", "subtitle": "", "title": "Ojkofobia", "document_id": "596700", "start_index": 356.0, "parentId": 4050963.0, "source": "wikipedia", "score": 0.02966245450079441}, "uuid": "751b08e8-471b-4b7e-9332-2a173c041b45"}, {"page_content": "Naukowcy zajmujący się teorią queer krytykują wyjaśnianie marginalizacji mniejszości seksualnych przez homofobię rozumianą jako niechęć czy nienawiść względem osób homoseksualnych. Ich rozumienie homofobii bazuje na przekonaniu, że problem wykluczenia społecznego osób LGBT wynika ze szczególnych postaw jednostek społeczeństwa ukształtowanego przez heteronormatywność kultury. Innymi słowy, marginalizacja osób LGBT nie jest ich zdaniem problemem spowodowanym uprzedzeniami poszczególnych osób, lecz wynika z uwarunkowań kulturowych.\nBłędy merytoryczne w publikacjach.\nWedług „Słownika wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych” Władysława Kopalińskiego homofobia była pobudzana przez epidemię AIDS, która najpierw miała zaatakować społeczność gejów. W rzeczywistości pierwotną grupą osób zarażonych wirusem HIV byli mieszkańcy Kinszasy w latach 20. XX wieku, którzy niekoniecznie byli homoseksualni. Słownik ten nie wspomina o innych teoriach na temat genezy homofobii.\nNiektóre podręczniki „przygotowania do życia w rodzinie” (zwłaszcza wydane przez firmy powiązane z instytucjami religijnymi) zaliczają homoseksualność do „dewiacji seksualnych” lub opisują go w rozdziałach „zaburzeń i patologii”, a zachowania seksualne takie, jak seks oralny, analny i masturbację ujmują jako potencjalnie szkodliwe dla dalszego rozwoju jednostki (niezależnie od orientacji). Ujmowanie problematyki homoseksualności w kategoriach dewiacji, mylenie homoseksualności z pedofilią lub nierozróżnianie ich zdarza się również w podręcznikach akademickich, jak również w wypowiedziach polityków i aktywistów konserwatywnych.\nHomofobia religijna.\n \"Osobny artykuł: Religie a homoseksualność.\"\nWielu przedstawicieli religii lub ich gałęzi, np. rzymskiego katolicyzmu, prawosławia, konserwatywnego protestantyzmu, islamu, mormonizmu i konserwatywnego judaizmu, wypowiada się negatywnie o osobach homoseksualnych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2107", "fragment_id": "182484/7", "subtitle": "", "title": "Homofobia", "parentId": 2107.0, "start_index": 12770.0, "document_id": "182484", "source": "wikipedia", "score": 0.06999504566192627}, "uuid": "0fd154a0-eaa7-4aba-8657-970d702e588e"}, {"page_content": "Zgodnie z sondażem opinii publicznej przeprowadzonym przez CBOS i opublikowanym w styczniu 2010, w którym Polacy mieli określić swój stosunek względem innych narodów, 27% czuje niechęć względem Żydów, 31% – sympatię, 35% – ma bierny stosunek względem nich, a 7% jest niezdecydowanych. Respondentów poproszono też o określenie swych odczuć za pomocą prostej skali: od –3 (silna antypatia) do +3 (silna sympatia), podczas gdy 0 oznaczało obojętność. Średnia wartość stosunku do Żydów wynosiła +0,05. W podobnym badaniu opublikowanym w styczniu 2005, niechęć deklarowało 45%, sympatię 18%, obojętność 29%, zaś średni współczynnik wynosił –0,67. W pierwszym zaś badaniu w 1993 roku zaledwie 15% wyrażało sympatię, a 51% niechęć. W 2024 roku 32% respondentów deklarowało sympatię do Żydów i tyle samo niechęć, a średnia wartość stosunku wynosiła -0,03.\nPo 1989 roku żydowskie życie religijne w Polsce odżyło m.in. dzięki pomocy Fundacji Ronalda S. Laudera. W 1993 roku powstał Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, którego głównym celem jest organizacja religijnego i kulturowego życia członków wspólnoty żydowskiej w Polsce. 23 lutego 2008 ukonstytuował się w Łodzi Rabinat Rzeczypospolitej Polskiej (pierwsza naczela rada rabinacka od czasów międzywojnia). Polska żydowska wspólnota wyznaniowa zatrudnia obecnie dziewięciu rabinów (ZGWŻ – 5, Beit Warszawa – 2, Chabad-Lubawicz – 2), zarządza niewielką liczbą szkół, urządza obozy letnie, a także wydaje szereg czasopism i innych publikacji.\nNa Uniwersytach: Warszawskim, Jagiellońskim i Wrocławskim powstały żydowskie programy akademickie. W Krakowie powołano do życia Fundację Judaica, która sponsorowała szereg kulturowych i edukacyjnych programów przeznaczonych dla Polaków. Rząd Polski sfinansował wybudowanie Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie o koszcie 100 mln zł.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=434394", "fragment_id": "63980/70", "subtitle": "", "title": "Historia Żydów w Polsce", "source": "wikipedia", "start_index": 100520.0, "parentId": 434394.0, "document_id": "63980", "score": 0.16444259881973267}, "uuid": "312bb6e8-f4b4-414d-9e36-251f31397f29"}, {"page_content": "Etnocentryzm – postawa ujawniająca się przy zetknięciu z innymi kulturami, polegająca na uznawaniu własnego narodu lub grupy etnicznej za szczególnie wartościową oraz na wywyższaniu własnej kultury, którą traktuje się jako miernik w ocenianiu innych grup, co prowadzi często do postaw niechęci, a nawet wrogości.\nJest przeciwieństwem relatywizmu kulturowego, również w odniesieniu do oceny kultury „masowej” i „elitarnej”. Jako przeciwieństwo etnocentryzmu traktuje się też fascynację „egzotycznymi” kulturami, co dawniej nierzadko występowało u antropologów.\nCzęstym przejawem etnocentryzmu jest wyrażanie zdziwienia wobec zwyczajów w innych kulturach i uznawanie ich, w przeciwieństwie do własnych zwyczajów, jako nienaturalnych. Na jego występowanie może mieć wpływ stopień homogeniczności kultury, a z kolei on sam jest jedną z cech osobowości autorytarnej. Postawa etnocentryzmu występuje nie tylko w nowoczesnych społeczeństwach. Jest charakterystyczna obok ksenofobii dla sposobu myślenia ludzi w izolowanych społecznościach pierwotnych.\nGrecy i Rzymianie ludy spoza własnej cywilizacji nazywali „barbarzyńcami”, a później Europejczycy w trakcie epoki odkryć geograficznych podejmowali działania na rzecz cywilizowania „dzikich”, niszcząc ich kultury.\nInne przykłady to ludy określające mianem „ludzi” tylko siebie samych, np. Kiowa, Lapończycy, Romowie czy Tunguzi. Żydzi dzielą całą ludzkość na potomków Abrahama i gojów, jaskrawym przykładem etnocentryzmu są Chiny, czyli dla Chińczyków „Państwo Środka” (por. sinocentryzm). Wiele religii afrykańskich jest etnocentrycznych, obcym często odmawiając człowieczeństwa i pełni praw.\nW ZSRR powstaniu etnocentryzmu sprzyjało wprowadzenie w 1932 r. do dowodów osobistych obywateli informacji o narodowości.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1352", "fragment_id": "169248/0", "subtitle": "", "title": "Etnocentryzm", "document_id": "169248", "start_index": 0.0, "parentId": 1352.0, "source": "wikipedia", "score": 0.0419466607272625}, "uuid": "9ac5d919-3ce3-43e3-adf6-ebac027eda40"}, {"page_content": "Ksenocentryzm ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ξένος&lt;/&gt; \"ksénos\" „obcy”,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;centrum&lt;/&gt; „środek”) – termin używany w socjologii i psychologii do opisania konkretnych skłonności etycznych. Według profesora Williama Grahama Sumnera z Uniwersytetu Yale oznacza on tendencje odwrotne do kulturocentryzmu, wyrażające się przypisywaniu wyższości kulturom innym niż ta, z której sami się wywodzimy, oraz przyjmowaniu zewnętrznych wzorców kulturowych. Istotą ksenocentryzmu jest ocenianie kultury własnej poprzez standardy konkretnej kultury obcej (zewnętrznej w stosunku do własnej).\nTendencje ksenocentryczne pojawiają się również w wielu programach politycznych partii liberalnych. Kładzie się w nich nacisk na ochronę mniejszości narodowych, których członkowie nie mają wystarczającego doświadczenia politycznego, by reprezentować własne interesy.\nPrzez profesora Johna D. Fullmera z Uniwersytetu Brighama Younga ksenocentryzm uważany jest za etyczne odchylenie, jako że kulturowo wrodzonym poglądem powinien być kulturocentryzm. Fullmer uważa również, że ksenocentryczny pogląd może prowadzić do omnicentryzmu, nazywanego później monocentryzmem, czyli uznania jednego ograniczonego obszaru za praojczyznę człowieka.\nPrzyczyny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1700714", "fragment_id": "677215/0", "subtitle": "", "title": "Ksenocentryzm", "document_id": "677215", "start_index": 0.0, "parentId": 1700714.0, "source": "wikipedia", "score": 0.20482617616653442}, "uuid": "0ab14221-85c9-420b-94bc-5c6c349fe6db"}, {"page_content": "Ksenomorf (\"Xenomorph\", \"Internecivus raptus\", \"Linguafoeda acheronsis\"; z gr. \"kseonos + morphe\" – obcy kształt) – fikcyjna pozaziemska forma życia, zwana też Obcym, występująca w wielu filmach, komiksach, książkach oraz grach z serii \"Obcy\" (ang. \"Alien\"). Postać ksenomorfa stworzył szwajcarski malarz Hans Rudolf Giger.\nOpis.\nPo raz pierwszy pojawił się w filmie \"Obcy – ósmy pasażer Nostromo\" z 1979 roku, zyskując rzeszę fanów, dlatego nakręcono trzy kolejne części. Wszystkie łączy postać głównej bohaterki, astronautki Ellen Ripley (Sigourney Weaver), która walczy z obcymi, a jednocześnie sprzeciwia się korporacji, która chce zdobyć okaz ksenomorfa, nie licząc się z ludzkim życiem.\nProjekt Gigera jest uważany za przykład umiejętnej gry na ludzkich fobiach. Ksenomorf ma cechy człowieka (humanoidalna sylwetka, cztery kończyny), ale porusza się niczym małpa na rękach i nogach, świetnie się wspina, umiejętnie biega po ścianach i sufitach oraz pływa. Ma również długi, zakończony ostrym „żądłem” ogon. Z ciemnego ciała wystają wypustki, ocieka śluzem, który po chwili zmienia się w lepką, kleistą substancję. Po zaschnięciu śluz krystalizuje się tworząc twardą masę (przydatną do unieruchamiania złapanych przez obcych ludzi). Podłużna głowa pozbawiona jest oczu, ma za to podwójny pysk (z rozwartej paszczy wysuwa się kolejna, mniejsza szczęka). W jego żyłach płynie niezwykle żrący kwas, który neutralizuje się po pewnym czasie, jeśli nie pozostaje w „krwiobiegu” obcego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=631095", "fragment_id": "824436/0", "subtitle": "", "title": "Ksenomorf", "parentId": 631095.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "824436", "score": 0.09470665454864502}, "uuid": "e76f4d66-789d-4d13-82c5-b8740a8a072a"}]}
{"id": "q_992", "question": "Kto w 1657 roku skonstruował pierwszy zegar wahadłowy?", "answer": [{"page_content": "Zegar wahadłowy – zegar mechaniczny z napędem mechanicznym, elektrycznym lub elektronicznym wykorzystujący wahadło jako regulator chodu do odmierzania czasu. Do wskazywania czasu w zegarach wahadłowych wykorzystuje się zwykle wskaźnik analogowy w postaci tarczy i wskazówek. Jako napęd zegarów wahadłowych wykorzystuje się obciążnik, sprężynę (zwykle płaską) lub elektromagnes.\nZegar wahadłowy jest bardzo wrażliwy na zakłócenia pracy wynikające ze zmian temperatury, ciśnienia, niewłaściwe ustawienie oraz drgania pochodzące z otoczenia. Dlatego zegary te budowane są wyłącznie jako stacjonarne. Mają one obudowy w postaci szafki, najczęściej drewnianej o zróżnicowanych wymiarach. Duże zegary z długim wahadłem ustawiane są na podłodze, mniejsze wieszane na ścianie lub ustawiane na półce (zegar kominkowy). Najczęściej spotykane zegary wahadłowe to zegary bijące (wybijające pełne godziny, półgodziny i kwadranse), kukułki (poza mechanizmem bicia jest zastosowany system piszczałek), wygrywające melodie (kuranty), oraz wskazujące czas (chodziki).\nPierwszy zegar wahadłowy został zbudowany przez Christiaana Huygensa, który około roku 1657 zastosował w praktyce prawo ruchu wahadłowego sformułowane przez Galileusza. Ówczesne zegary posiadały jedynie wskazówkę godzinową, jednak od ok. roku 1600 zaczęto stosować także wskazówkę minutową. Rozwój konstrukcji wychwytów powodował dalsze usprawnienie pracy zegarów wahadłowych do momentu skonstruowania przez George’a Grahama wychwytu spoczynkowego (w r. 1715), który pod nazwą wychwytu Grahama jest stosowany do dziś. Przed skonstruowaniem zegara przez Huygensa, wahadło wykorzystywano do mierzenia czasu przy ręcznym podtrzymywaniu jego ruchu – np. w 1654 r. Jan Heweliusz podczas swoich obserwacji astronomicznych, który potem z powodzeniem używał też wahadła w konstruowanych przez siebie zegarach.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=83691", "fragment_id": "659117/0", "subtitle": "", "title": "Zegar wahadłowy", "document_id": "659117", "start_index": 0.0, "parentId": 83691.0, "source": "wikipedia", "score": 0.9562981128692627}, "uuid": "d551794a-1b47-4b18-be2d-65206847dc0f"}, {"page_content": "W roku 1510, niemiecki ślusarz Peter Henlein, skonstruował pierwszy przenośny zegarek, stosując przy jego mechanizmie małą sprężynę do napędu. Ten rodzaj zegarka stał się wzorem w całej Europie, a szczególne upodobanie odnalazł w Genewie. Do wolnego miasta jakim była Genewa, wiódł szlak dla ludzi którzy z Francji i Niemiec szukali azylu przed prześladowaniami religijnymi. Również pojawiło się tam wielu konstruktorów zegarków. W 1686 r. w Genewie pracowało niespełna 700 zegarmistrzów, a w końcu XVIII w. dziedzina ta dawała już utrzymanie 6 tys. ludzi.\nW roku 1637 Galileusz odkrył ruch wahadłowy. Stwierdził, że okres wahań wahadła jest niezmienny. Spostrzeżenie to natchnęło go do dalszych badań nad wahadłami o różnych długościach. W wyniku doświadczeń Galileusz ustalił drugie prawo „czas trwania wahań zależy od długości wahadła”, czyli im wahadło jest dłuższe, tym dłuższy jest okres wahań.”\nW 1657 roku Christian Huygens dokonał zbudowania pierwszego dokładnego zegara wahadłowego, na podstawie swojej teorii wahadła. Wprowadził do niego spiralny włos, co skutkowało wzrostem dokładności chodu i w przyszłości wprowadzenia wskazówki minutowej.\nPrzez sto następnych lat powstało wiele dzieł sztuki zegarmistrzowskiej. Wśród nich był zegar z wychwytem kotwicowym, uznany za najważniejszy wynalazek w zegarmistrzostwie od czasu wynalezienia włosa. Do tej pory osie przekładni zegarowej pracowały w metalowych łożyskach, co wpływało na zużycie części i utratę dokładności. Zegarmistrz Fatio wpadł na pomysł zastosowania rubinu jako łożyska, zarówno na końcu czopa, jak i w otworze płyty. Wprowadzony również został do użytku i produkcji zegarek automatyczny. Był on w stanie sam się nakręcać przez specjalny system ochrony przed wstrząsami. Zastosowano w nim tourbillon, czyli urządzenie obiegowe wychwytu mające kompensować wpływ grawitacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9463", "fragment_id": "172857/1", "subtitle": "", "title": "Zegar", "document_id": "172857", "start_index": 1615.0, "parentId": 9463.0, "source": "wikipedia", "score": 0.725810706615448}, "uuid": "02472d33-ef04-4eab-bbdc-823d02e5285b"}, {"page_content": "W XVII w. Galileusz w czasach swej młodości odkrył izochronizm wahadła, oraz że okres drgań zależy jako pierwiastek kwadratowy długości wahadła. Wykorzystywał wahadło do odmierzania czasu. W 1644 Marin Mersenne wyznaczył długość wahadła sekundowego (o okresie 2 sekund). Współczesny mu Stanisław Pudłowski proponował oprzeć miarę długości na zjawisku wahadła. W 1657 Huygens przedstawił i opatentował zegar wahadłowy; wynalazek szybko rozprzestrzenia się. W 1673 Huygens przedstawił teorię wahadła, w tym zależność okresu drgań wahadła od miejsca zawieszenia wahadła fizycznego (p. Jean Richer). W 1687 Isaac Newton w pracy \"Principia\" zauważył, że przyspieszenie ziemskie można wyrazić jako długość wahadła sekundowego. W 1737 Pierre Bouguer wykonał pomiary przyspieszenia ziemskiego między innymi w Andach. Zauważył, że do pomiaru przyspieszenia ziemskiego wygodniej jest określanie okresu wahania, a nie długości wahadła sekundowego (ta wcześniejszą metoda wymagała zmieniania długości wahadła tak, by otrzymać okres drgań równy 1 s). Używając wahadeł, porównał gęstość Ziemi z gęstością Kordylierów. Od 1735 Charles Marie de La Condamine prowadził eksperymenty z wahadłami, dopracowując i wykonując pomiary przyspieszenia ziemskiego w różnych miejscach. W 1792 we Francji długość wahadła sekundowego była proponowana jako jednostka długości. Pomysł nie został przyjęty w metrycznym systemie miar. W latach 1825/27 Bessel udoskonalił układ pomiarowy oraz wprowadził układ optyczny do obserwacji ruchu wahadła. W 1817 Henry Kater skonstruował wahadło rewersyjne, dając impuls do dokładnych i bezwzględnych pomiarów przyspieszenia ziemskiego. W latach 1827–1840 Francis Baily skonstruował różne wahadła, w tym wahadło poruszające się w próżni.\nWahadło matematyczne.\nDefinicja.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17898", "fragment_id": "173435/1", "subtitle": "", "title": "Wahadło", "source": "wikipedia", "start_index": 1375.0, "document_id": "173435", "parentId": 17898.0, "score": 0.5302691459655762}, "uuid": "907bd8d2-5f78-45f6-87b3-bbf00438be4a"}, {"page_content": "Huygens był pierwszym, który zajął się budową precyzyjnych zegarów mechanicznych. Zegar wahadłowy został wynaleziony przez Galileusza (wcześniej pierwsze szkice wykonał Leonardo da Vinci), jednak to właśnie Christiaan zbudował pierwsze dokładne zegary wahadłowe. Swoje zegary opisał w książce \"Horologium oscillatorium\" z 1658. W 1675 skonstruował ulepszenie mechanizmu zegarowego – balans ze spiralą zastępujący wahadło. Doprowadziło go to do sporu z Robertem Hookiem, który przypisywał sobie pierwszeństwo wynalazku.\nAstronomia.\nObserwacje astronomiczne poprzez nowy teleskop doprowadziły Huygensa do odkrycia w roku 1655 księżyca Saturna, który został nazwany Tytan. Jego badania objęły również pierścienie Saturna, co zaowocowało sformułowaniem w roku 1656 hipotezy mówiącej, że zawierają one kosmiczny gruz. W tym samym roku Christiaan zdołał rozdzielić obraz Wielkiej Mgławicy w Orionie na poszczególne gwiazdy. Najjaśniejszy rejon tej mgławicy nosi nazwę \"Obszar Huygensa\". Christiaan prowadził też obserwacje pojedynczych gwiazd, dzięki czemu odkrył, że niektóre z nich tak naprawdę są podwójne.\nHuygens był też pionierem szacowania odległości gwiazd od Układu Słonecznego. Założył, że Syriusz jest gwiazdą o takiej samej jasności własnej co Słońce, a różnice w ich jasności na Ziemi wynikają tylko z innych odległości od niej. Porównał jasność Syriusza z jasnością odbicia tarczy Słońca w szklanej kuli. Oszacował odległość tej gwiazdy na ok. 28 000 j.a., czyli kilkunastokrotnie mniej niż przyjęta później odległość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=23014", "fragment_id": "182562/2", "subtitle": "", "title": "Christiaan Huygens", "parentId": 23014.0, "start_index": 3700.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182562", "score": 0.6038327813148499}, "uuid": "450cd2dc-7269-4e32-89b8-a1bb9246c9d6"}, {"page_content": "&lt;indicator name=\"good-article\"&gt;&lt;/indicator&gt;\nWahadło – ciało zawieszone w jednorodnym polu grawitacyjnym w taki sposób, że może wykonywać drgania wokół poziomej osi nieprzechodzącej przez środek ciężkości zawieszonego ciała.\nW mechanice wyróżnia się dwa podstawowe modele fizyczne wahadeł:\nWażną cechą wahadeł fizycznego i matematycznego jest niemal pełna niezależność ich okresu drgań od amplitudy, przy założeniu że amplituda drgań jest mała. Własność ta, zwana izochronizmem drgań, została odkryta około 1602 roku przez Galileusza, który używał wahadła do pomiaru czasu. Zainspirowany tą zasadą Christiaan Huygens zbudował w 1656 roku pierwszy zegar wahadłowy. Zegary wahadłowe były najdokładniejszymi urządzeniami do pomiaru czasu aż do skonstruowania w latach 30. XX wieku zegarów kwarcowych.\nOgólnie wahadło jest oscylatorem anharmonicznym, jego okres drgań i inne parametry zależą od amplitudy drgań. Rozwiązanie równania ruchu wahadła upraszcza się, jeśli założy się drgania o małych amplitudach. Jednak znalezienie rozwiązania dla dowolnie dużych amplitud wymaga użycia funkcji nieelementarnej, tzw. funkcji eliptycznej sn Jacobiego. Opis ruchu wahadła komplikuje się jeszcze bardziej, gdy trzeba uwzględnić efekt tłumienia ruchu wahadła. Wtedy efektywne rozwiązanie równania drgań dla dowolnych amplitud wymaga zastosowania metod numerycznych.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=17898", "fragment_id": "173435/0", "subtitle": "", "title": "Wahadło", "parentId": 17898.0, "start_index": 0.0, "document_id": "173435", "source": "wikipedia", "score": 0.6117613315582275}, "uuid": "eaa0e895-f420-43b5-8ba6-e9704cc0af47"}, {"page_content": "1602: Badania dokonane przez Galileo.\n&lt;TemplateStyles src=\"Grafika rozwinięta/styles.css\" /&gt;\nWłoski uczony Galileo Galilei jako pierwszy prowadził badania własności wahadła. Było to od około 1602. Najstarsze świadectwo o tych badaniach jest zawarte w liście do Guido Ubaldo dal Monte z Padwy, datowane na 29 listopada 1602. Vincenzo Viviani, biograf i student Galileusza, twierdził, że zainteresowanie Galileusza wahadłem zrodziło się około 1582, gdy widział w katedrze w Pizie wahający się żyrandol. Galileo odkrył kluczową własność wahadła, która sprawia, że jest ono tak użyteczne do pomiaru czasu, zwaną izochronizmem: okres drgań wahadła jest niezależny od amplitudy wahań. Galileusz odkrył także, że okres drgań nie zależy od masy ciężarka wahadła i że jest proporcjonalny do pierwiastka kwadratowego z długości wahadła. Jako pierwszy użył swobodnie drgającego wahadła do prostego pomiaru czasu. Będąc przyjacielem lekarza opracował urządzenie do pomiaru pulsu pacjentów za pomocą długości wahadła, tzw. \"pulsilogium\" W 1641 Galileo opracował projekt zegara wahadłowego którego wykonanie polecił swemu synowi Vincenzo. Vincenzo rozpoczął konstruowanie, ale nie skończył z powodu śmierci w 1649. Wahadło było pierwszym oscylatorem harmonicznym użytym przez człowieka.\n1656: Zegar wahadłowy.\nW 1656 holenderski uczony Christiaan Huygens zbudował pierwszy zegar wahadłowy. Było to wielkie ulepszenie w stosunku do istniejących zegarów mechanicznych, zwiększające dokładność pomiaru czasu z 15 minut na dobę do 15 sekund. Wahadła rozprzestrzeniły się w Europie, gdyż istniejące zegary były w nie wyposażane.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3459758", "fragment_id": "977784/1", "subtitle": "", "title": "Historia i zastosowania wahadła", "source": "wikipedia", "start_index": 1800.0, "document_id": "977784", "parentId": 3459758.0, "score": 0.6931944489479065}, "uuid": "78678580-eadb-4f96-b057-efb5a55517fc"}, {"page_content": "Historia i zastosowania wahadła – ujęcie tematu wahadła z punktu widzenia jego historii i zastosowań.\nWahadło to ciało zawieszone w jednorodnym polu grawitacyjnym w taki sposób, że może wykonywać drgania wokół poziomej osi nie przechodzącej przez środek ciężkości zawieszonego ciała. W mechanice rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje wahadeł:\nmatematyczne i fizyczne.\nWażną cechą wahadeł fizycznego i matematycznego jest niezależność ich okresu drgań od amplitudy, co jest dobrze spełnione, gdy maksymalny kąt odchylenia wahadeł od pionu jest mniejszy niż 0,1 radiana (ok. 6°). Własność ta, zwana izochronizmem drgań wahadła, stanowi podstawę budowy zegarów wahadłowych od czasu, gdy około 1602 Galileo Galilei zbadał izochronizm wahadła i użył go do pomiaru czasu. Metoda ta była najdokładniejszą metodą pomiaru aż do lat 30. XX wieku.\nHistoria.\nSejsmograf Zhang Henga. Średniowiecze.\nJednym z pierwszych znanych zastosowań wahadła stanowi sejsmograf z 1-go stulecia w czasach panowania dynastii Dynastia Han wynaleziony przez chińskiego uczonego Zhang Henga (78–139 AD). W urządzeniu tym zastosował wahadło odwrócone: pobudzone przez trzęsienie ziemi, wahadło to uruchamiało system dźwigni, który wypuszczał małą kulkę z jednej z ośmiu smoczych paszcz w usta jednej z ośmiu metalowych ropuch; w ten sposób sejsmograf pokazywał kierunek z którego nadeszło trzęsienie Ziemi.\nWiele źródeł twierdzi, że egipski astronom Ibn Yunus w X wieku użył wahadła do pomiaru czasu, jednak jest to błędna informacja podana w 1684 przez brytyjskiego historyka Edwarda Bernarda.\nW okresie Renesansu duże wahadła były używane jako napęd maszyn tłokowych, takich jak piły, miechy i pompy. Leonardo da Vinci wykonał wiele rysunków takich wahadeł, jednak nie zdawał sobie sprawy z możliwości użycia ich do pomiaru czasu.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3459758", "fragment_id": "977784/0", "subtitle": "", "title": "Historia i zastosowania wahadła", "document_id": "977784", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3459758.0, "score": 0.23470428586006165}, "uuid": "197c1939-e132-4fc4-82fd-ea0f23608683"}, {"page_content": "Jego bardzo ważnym odkryciem było odkrycie zjawiska bezwładności. Obaliło ono jedno ze starych błędnych przekonań, bowiem przez stulecia uważano, że jeżeli na ciało nie działają żadne inne ciała lub gdy te oddziaływania wzajemnie się „znoszą”, może ono tylko pozostać w spoczynku, a poruszanie się ze stałą prędkością musi mieć przyczynę w postaci oddziaływania innych ciał lub ciała. Pozornie ten pogląd jest uzasadniony codziennymi obserwacjami. Jednak wykonując różne doświadczenia, Galileusz doszedł do wniosku, że ciało, któremu w wyniku działania innych ciał nadano pewną prędkość, powinno stale poruszać się ruchem jednostajnym prostoliniowym. Udowodnił on, że im mniejsze tarcie, tym mniej zauważalne jest zmniejszanie się prędkości. Wysnuł z tego wniosek, że gdyby nie było tarcia, to ciało wprawione w ruch poruszałoby się dalej ze stałą prędkością.\nNiektóre przekazy mówią, że w roku 1600 wykonał spektakularny eksperyment dowodzący, że czas trwania spadku swobodnego nie zależy od masy ciała. Galileusz miał tego dokonać, zrzucając różne przedmioty z Krzywej Wieży w Pizie. W istocie uczony wykazał tym doświadczeniem niezależność przyspieszenia ziemskiego od masy. Niektórzy autorzy twierdzą jednak, że doświadczenie to nie miało miejsca w rzeczywistości, a był to jedynie eksperyment myślowy. Jest natomiast pewne, że uczony badał staczanie się kul po równi pochyłej.\nW 1602 roku Galileusz odkrył niezależność okresu drgań wahadła od amplitudy i masy umieszczonej na jego końcu. Wykorzystał tę własność, zwaną izochronizmem drgań, używając jako pierwszy wahadła do pomiaru czasu. Zainspirowany tą zasadą Christiaan Huygens zbudował w 1656 roku pierwszy zegar wahadłowy. Zegary wahadłowe (napędzane siłą grawitacji, sprężyną lub elektromagnesem) były najdokładniejszymi urządzaniami do pomiaru czasu aż do skonstruowania w latach 30. XX wieku zegarów kwarcowych.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1954", "fragment_id": "182391/18", "subtitle": "", "title": "Galileusz", "parentId": 1954.0, "start_index": 25339.0, "source": "wikipedia", "document_id": "182391", "score": 0.5192759037017822}, "uuid": "03db0a94-c1bf-429e-9e17-06524e5ebc09"}, {"page_content": "Historia stosowania wahadeł do pomiaru przyspieszenia ziemskiego rozpoczyna się w XVII w. Pierwszą osobą, która odkryła, że grawitacja zmieniała się na powierzchni Ziemi, był francuski naukowiec Jean Richer, który w 1671 roku został wysłany przez Francuską Akademię Nauk do Kajenna w Gujanie Francuskiej. Richer ustalił, że zegar wahadłowy był o około 2½ minuty dziennie wolniejszy niż w Paryżu. Naukowcy uświadomili sobie, a udowodnił to Izaak Newton w 1687 r., że jest to spowodowane tym, że Ziemia nie jest idealną kulą, lecz jest lekko spłaszczona. Nie było wówczas wzorca wahadła, by porównać wyniki pomiarów z innymi pomiarami należało porównać w tym samym miejscu okres budowanego wahadła z wzorcowym. Od tego czasu wahadła zaczęły być używane jako precyzyjne grawimetry, odbywając podróże do różnych części świata w celu pomiaru lokalnego przyspieszenia grawitacyjnego. Gromadzenie danych o grawitacji geograficznej skutkowało coraz dokładniejszymi modelami ogólnego kształtu Ziemi.\nWahadła były tak powszechnie stosowane do pomiaru grawitacji, że na początku XIX w. lokalna siła grawitacji była zwykle wyrażana nie przez wartość przyspieszenia, ale przez długość wahadła sekundowego, przechodzącego przez punkt równowagi co sekundę.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=143176", "fragment_id": "7515/1", "subtitle": "", "title": "Wahadło rewersyjne", "parentId": 143176.0, "start_index": 1241.0, "document_id": "7515", "source": "wikipedia", "score": 0.19006988406181335}, "uuid": "cc0d4093-1e07-466a-afa9-b8521641d5fe"}, {"page_content": "Zegar (łac. \"Horologium\", dop. \"Horologii\", skrót \"Hor\") to mało wyraźny, 58. co do wielkości gwiazdozbiór nieba południowego; jeden z kilkunastu, jakie w latach 1752–1763 wprowadził francuski astronom, kartograf i duchowny, badacz nieba południowego Nicolas-Louis de Lacaille. Nie zawiera gwiazd o jasności większej niż 3m. Liczba gwiazd dostrzegalnych nieuzbrojonym okiem: około 20. W Polsce praktycznie niewidoczny; północne, pozbawione jasnych gwiazd krańce Zegara w najdalej wysuniętych na południe miejscach kraju wschodzą nad horyzont o nie więcej niż półtora stopnia. Obszar gwiazdozbioru wynosi 249 stopni kwadratowych.\nPochodzenie nazwy.\nGwiazdy Zegara znajdują się na południowym niebie, w związku z czym starożytni astronomowie mieli spore trudności, by je zauważyć. Nic więc dziwnego, że nie istnieją związane z tym gwiazdozbiorem opowieści mitologiczne. Nicolas-Louis de Lacaille wymyślił \"Horologium Oscillatorium\" podczas wizyty w obserwatorium na Przylądku Dobrej Nadziei pomiędzy 1751 a 1752 rokiem. Podobnie jak wiele gwiazdozbiorów Lacaille’a i ten przedstawia instrument nauki lub techniki. \"Horologium\" upamiętnia wynalezienie w 1656 przez holenderskiego fizyka Christiaana Huygensa zegara wahadłowego. Od tego czasu nie było znaczących zmian w formie czy gwiazdach tworzących tę konstelację, jedynie nazwa została skrócona do \"Horologium\" (Zegar).\nGwiazdy Zegara.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=9458", "fragment_id": "172855/0", "subtitle": "", "title": "Gwiazdozbiór Zegara", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "parentId": 9458.0, "document_id": "172855", "score": 0.15486857295036316}, "uuid": "ce929a16-865d-4baf-bef4-2fccdc238e12"}]}
{"id": "q_993", "question": "Który kwas używany jest w sztuce akwaforty?", "answer": [{"page_content": "Akwaforta, kwasoryt (wł. \"acquaforte\" – mocna woda, czyli kwas azotowy) – technika graficzna wklęsła, także odbitka otrzymana tą techniką. Technika akwaforty została wynaleziona na przełomie XV i XVI wieku, a spopularyzowano ją w XVI wieku.\nPolega na wykonaniu metalowej formy drukowej z rysunkiem uzyskanym za pomocą trawienia. W tym celu płytę miedzianą lub cynkową pokrywa się werniksem akwafortowym znajdującym się w kwasie w postaci nieroztworzonej, a następnie wykonuje się rysunek stalową igłą odsłaniając powierzchnię metalu. Potem przez zanurzenie płyty w kwasie następuje wytrawienie wgłębnego rysunku na płycie. W celu pogłębienia kresek w partiach ciemnych rysunku proces ten powtarza się kilkakrotnie. Po ostatnim trawieniu i usunięciu werniksu w płytę wciera się farbę drukową, która zatrzymuje się tylko w wytrawionych zagłębieniach. Wciśnięta w wytrawione zagłębienia płyty farba przeniesiona zostaje w prasie wklęsłodrukowej na papier.\nAkwafortą posługiwali się: Albrecht Dürer, Rembrandt, Jacques Callot, Berthold Hellingrath, Francisco Goya, Giovanni Battista Piranesi, James Abbott McNeill Whistler, Marc Chagall, Pablo Picasso, Taras Szewczenko, Daniel Chodowiecki, Jan Piotr Norblin, Michał Płoński, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Józef Pankiewicz, Wojciech Weiss, Zbigniew Rabsztyn, Józef Pieniążek, Magdalena Gintowt-Juchniewicz, Cezary Paszkowski, Barbara Rosiak, Leszek Rózga, Barbara Narębska-Dębska, Tadeusz Michał Siara, Beata Nehring i Chaim Goldberg\nPierwsza akwaforta datowana jest na rok 1513, a jej twórcą był szwajcarski sztycharz Urs Graf. W wyniku rozwoju tej techniki w XVIII w. wynaleziono akwatintę poszerzającą możliwości oddawania półtonów.\nBibliografia.&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=331", "fragment_id": "169657/0", "subtitle": "", "title": "Akwaforta", "parentId": 331.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "169657", "score": 1.0}, "uuid": "1fef9f33-955f-4dd6-a348-a62f3b7a9e37"}, {"page_content": "Werniks akwafortowy jest materiałem kwasoodpornym używanym w procesie trawienia obrazu na płycie metalowej i ma zadanie zabezpieczenia przed działaniem kwasu — lub innej substancji trawiącej — miejsc nie przeznaczonych do trawienia. \nWerniksy w zależności od składu i zastosowania dzielą się na twarde i miękkie. \nTypowy twardy werniks akwafortowy składa się z wosku pszczelego, mastyksu, kalafonii i asfaltu syryjskiego. \nGeneralnie różnica między twardym a miękkim werniksem jest taka, że miękki werniks graficzny zawiera dodatkowo łój barani.\nPrawie każdy grafik miał swoje — trzymane w tajemnicy — przepisy na werniksy. Wielokrotnie w skład werniksów wchodziły takie składniki jak: terpentyna wenecka, smoła szewska czy olejek lawendowy.  \"Osobny artykuł: akwaforta.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=658708", "fragment_id": "833258/0", "subtitle": "", "title": "Werniks akwafortowy", "parentId": 658708.0, "start_index": 0.0, "document_id": "833258", "source": "wikipedia", "score": 0.6850684881210327}, "uuid": "c1372a1d-8b09-4206-bb03-f37bae6fb9ca"}, {"page_content": "Fluoroforta – technika graficzna trawiona (ryt wklęsły), jak również odbitka wykonana tą techniką.\nW technice fluoroforty jako matrycę stosuje się szklaną płytę. Powleka się ją werniksem, który jest odporny na kwas i rylcem wykonuje rysunek. W ten sposób zostają odsłonięte fragmenty szkła, które następnie poddaje się trawieniu kwasem fluorowodorowym. Z powodu kruchości szkła, odbitki nie można wykonać przy użyciu prasy. Wilgotny papier ułożony na matrycy, pokrytej uprzednio farbą, należy ubijać gęstą szczotką. Fluoroforta podobna jest do akwaforty, gdzie jako matrycę stosuje się płytę metalową, a rysunek trawiony jest za pomocą kwasu azotowego.\nTechnikę fluoroforty wynalazł na przełomie XIX i XX wieku prof. Tadeusz Estreicher. Tym niemniej była ona znana już znacznie wcześniej, m.in. Antoni Hann wydrukował w roku 1826 \"Sposób rytowania na szkle za pomocą kwasu fluorycznego\" (wydany także w językach francuskim i angielskim), był też autorem fluoroforty \"Wizerunek Bogurodzicy\".\nW Polsce uprawiali ją tacy artyści jak: Ferdynand Ruszczyc, Wyczółkowski, Wyspiański, Józef Mehoffer. Szybko przestano się nią zajmować, ponieważ okazała się niepraktyczna – szklane płytki często pękały, a niebezpieczny dla zdrowia kwas wymagał zbyt dużej ostrożności.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=356672", "fragment_id": "92069/0", "subtitle": "", "title": "Fluoroforta", "document_id": "92069", "start_index": 0.0, "parentId": 356672.0, "source": "wikipedia", "score": 0.4290308356285095}, "uuid": "ab21cdde-1208-46ea-98dc-bbb69f0997c1"}, {"page_content": "Akwatinta — odmiana techniki druku wklęsłego zbliżona do akwaforty, niegdyś stosowana jako jedna z metod odtwarzania obrazów i rysunków, dzisiaj wykorzystywana już tylko jako technika artystyczna, a więc zaliczana do grafiki warsztatowej. \nWykonanie formy drukowej w tej metodzie polega na:\n1. pokryciu płyty metalowej sproszkowaną kalafonią lub pyłem asfaltowym, które podgrzane topią się i przylegają do niej, \n2. naniesieniu obrazu poprzez zasłonięcie wybranych fragmentów powierzchni metalu werniksem, \n3. następnie trawieniu odsłoniętego metalu kwasem azotowym. \nAkwatinta różni się od akwaforty przede wszystkim tym, że trawione są nie linie, lecz płaszczyzny. W wyniku powielania czynności w coraz mniejszych obszarach obrazu uzyskuje się zróżnicowanie głębokości wytrawionych miejsc, a przez to możliwość waloryzowania koloru farby drukowej, czyli możliwość uzyskiwania półtonów.\nWygląd odbitki wykonanej metodą akwatinty przypomina: akwarelę, lub rysunek wykonany tuszem lub sepią, lub też rysunek wzbogacony techniką lawowania (podmalowywania go rozwodnionym tuszem lub farbą akwarelową).\nWynalezienie techniki akwatinty w latach 60. XVIII wieku było konsekwencją dążenia sztycharzy do poszerzenia możliwości kolorystycznych przy reprodukowaniu grafiki, gdyż do tej pory namiastką stosowania półtonów w druku była jedynie technika szrafowania. Pionierami tej techniki byli Johann Adam Schweickart i Andrea Scacciati we Florencji, oraz Per Gustaf Floding i Jean-Baptiste Le Prince w Paryżu, zaś pierwszym wielkim artystą uprawiającym tę technikę był, niedługo po nich, Francisco Goya.\nAkwatintą nazywane są również odbitki wykonane techniką akwatinty.\nAkwatinta solna.Akwatinta solna to technika polegająca na rozsypaniu soli kuchennej na płytce pokrytej werniksem akwafortowym, którą następnie podgrzewa się, a po ostudzeniu spłukuje wodą. Odsłonięte w ten sposób punkty są trawione. Odbitka prezentuje efekt odwrotny, niż w przypadku stosowania kalafonii, tj. ciemne punkty na jasnym tle.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=39735", "fragment_id": "173155/0", "subtitle": "", "title": "Akwatinta", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "173155", "parentId": 39735.0, "score": 0.24430638551712036}, "uuid": "53bd4ee4-a124-44ce-ac2c-20a3a99e46d8"}, {"page_content": "Miękki werniks (fr. \"vernis mou\") – technika druku wklęsłego pokrewna akwaforcie.\nFormę drukową wykonuje się z metalowej płytki (np. cynkowej, miedzianej), która jest polerowana, a następnie dokładnie odtłuszczana. Pokrywa się ją, zazwyczaj za pomocą wałka, miękkim werniksem będącym odmianą werniksu akwafortowego. Odmienność w składzie polega na dodaniu 3 części łoju baraniego do 1 części werniksu akwafortowego, co nadaje mu dużą lepkość. Następnie na płytkę przykładany jest arkusz gruboziarnistego papieru, na którym wykonuje się rysunek za pomocą różnych narzędzi (ołówek, igła, ruletka, szmatka itp.). Dzięki posiadanej lepkości werniks przywiera do kartki odsłaniając te miejsca, które mają być poddane trawieniu. Na koniec blacha jest bardzo ostrożnie i powoli trawiona w roztworze kwasowym.\nTechnika ta została po raz pierwszy zastosowana przez Giovanniego Benedetta Castiglione w latach 40. XVII wieku i rozwijana w wieku XVIII i XIX. Była szczególnie popularna w Anglii (Thomas Gainsborough, Thomas Rowlandson, William Turner), później też na kontynencie (Félicien Rops, Auguste Renoir, Lovis Corinth).\nNa początku XIX wieku często używano tej techniki do ilustrowania do podręczników, ale około 1830 roku została wyparta przez litografię.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=68657", "fragment_id": "640636/0", "subtitle": "", "title": "Miękki werniks", "parentId": 68657.0, "start_index": 0.0, "document_id": "640636", "source": "wikipedia", "score": 0.15208172798156738}, "uuid": "4a90b16c-cbc2-4555-add1-62d3d68cae1c"}, {"page_content": "Ceratoryt — technika graficzna druku wklęsłego polegająca na stosowaniu ceraty do wykonania formy drukowej wycinając w niej żądany wzór.\nChcąc wydobyć cienkie kreski rysunku nacina się lekko powłokę ceraty. Grube kreski uzyskuje się zdrapując igłą warstwę gumową ceraty aż do samej tkaniny, albo wypalając gumę rozgrzaną igłą. Odbitkę uzyskuje się po nałożeniu farby. Do drukowania używa się rozrzedzonej farby olejnej, która zbiera się w wyciętych zagłębieniach lub też wsiąka w odsłoniętą tkaninę, stanowiącą spód ceraty. Elastyczność ceraty ułatwia drukowanie, dając przy tym charakterystyczne efekty światłocieniowe. Odbitkę wykonaną tą techniką cechuje nierówność poszarpanej kreski. \nTechnikę ceratorytu wynalazł Feliks Jabłczyński na początku XX wieku. Zainteresowany tworzeniem akwafort, starał się ominąć przepisy w zaborze rosyjskim zakazujące posiadania prasy akwafortowej dla prywatnego użytku. Rycina wykonana w ten sposób przypomina akwafortę lub suchoryt. Wycinanie w miękkich matrycach umożliwiało wykonywanie druków przy pomocy wyżymaczki, którą stosował Jabłczyński. Odbitkę można uzyskać także w prasie miedziorytniczej.\nCeratorytem nazywana jest także odbitka wykonana tą techniką.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=863740", "fragment_id": "989126/0", "subtitle": "", "title": "Ceratoryt", "document_id": "989126", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 863740.0, "score": 0.06499479711055756}, "uuid": "42ddf72d-0428-4406-ae59-6015a08b54ea"}, {"page_content": "W porównaniu z innymi rodzajami papieru washi wyróżnia się bardzo szeroką gamą odmian tworzonych przez 1400 lat – produkowanych ręcznie i maszynowo – oraz możliwościami wykorzystania, np. stosowania różnych technik graficznych i drukowania. Dobrze reaguje na wytłaczanie i jest stosowany do kolorowych litografii i chine-collé (akwaforta). Jest używany do pisania, kaligrafii (\"shodō\"), malowania, origami, robienia latawców (\"wa-dako\", tradycyjnych latawców z bambusa i washi), lalek, parasoli, wytwarzania lamp nowoczesnych i tradycyjnych, przesuwanych drzwi shōji. Jest wykorzystywany w introligatorstwie, doskonale nadaje się na okładki książek. Służy jako dekoracyjne opakowanie i materiał do sporządzania zaproszeń ślubnych, czy dyplomów.\nRembrandt i washi z Echizen.\nW 2015 roku Muzeum Domu Rembrandta zaprezentowało wystawę poświęconą niezwykłej decyzji tego malarza, polegającej na wyborze papieru z Japonii. Od dawna było wiadomo, że drukował on na tego rodzaju papierze, ale nie było wiadomo, z którego regionu pochodził. Naukowcy z Japonii i Holandii (Rijksmuseum) wykonali badania i okazało się, że papier pochodzi głównie z regionu Echizen, położonego w obecnej prefekturze Fukui. Rembrandt był pionierem w stosowaniu tak cennych, egzotycznych papierów, poczynając od około 1647 roku. Jedyny portret jego syna Tytusa (akwaforta) wydrukowano na papierze japońskim.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4820041", "fragment_id": "270786/4", "subtitle": "", "title": "Washi", "document_id": "270786", "start_index": 5525.0, "source": "wikipedia", "parentId": 4820041.0, "score": 0.10409505665302277}, "uuid": "8047fde8-840a-4b9f-a990-cc81f701a244"}, {"page_content": "Farby akwarelowe składają się z pigmentu i wodorozpuszczalnego kleju (najczęściej gumy arabskiej) utrzymującego farbę w odpowiedniej do malowania konsystencji. Oprócz nich w farbach znajdują się różne domieszki mogące modyfikować właściwości fizyczne farby. Malarz nabierając farbę zmoczonym pędzlem rozpuszcza klej i pobiera na pędzel pigmenty w wodnej zawiesinie. Pociągnięcia pędzla na chłonnym podkładzie pozostawiają cienką warstwę pigmentu, który uzyskuje przyczepność głównie poprzez siłę adhezji, a nie jak dzieje się to najczęściej w innych technikach malarskich, dzięki wiązaniu spoiwa. Z powodu bardzo niewielkiej ilości spoiwa zawartej w akwareli, warstwa pigmentu nie wykazuje mocnego krycia, przez co malarz najczęściej wykonuje obraz poprzez sukcesywne przyciemnianie plam aż do pożądanego rezultatu. Obrazy malowane tą techniką mają zwykle delikatną kolorystykę w pastelowych barwach.\nAkwarela nie daje prawie żadnej możliwości dokonywania poprawek i retuszy. W szczególności, nie można usunąć namalowanego fragmentu, a jedynie modyfikować go w niewielkim stopniu, poprzez pokrywanie kolejnymi warstwami lub usuwanie części pigmentu przez szorowanie lub wymywanie papieru. W akwareli właściwie nie używa się białej farby, gdyż cienka warstwa pigmentu właściwa dla techniki akwarelowej nie jest w stanie całkowicie pokryć zamalowanego papieru. Malarz stosujący technikę akwareli pozostawia plamy jasne dzięki nakładaniu małej ilości pigmentów i ekspozycję jasnego koloru podobrazia.\nAkwarela, ze względu na swoją budowę fizyczną opartą na wodorozpuszczalnym spoiwie jest farbą bardzo zbliżoną go gwaszu i bywa z nim łączona.\n„Akwarela abstrakcyjna” Wassilego Kandinsky’ego jest uznawana za pierwszy obraz abstrakcyjny.\nMalarzem, który posługiwał się tą techniką, był m.in. Julian Fałat.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=165", "fragment_id": "169542/1", "subtitle": "", "title": "Akwarela", "document_id": "169542", "start_index": 1314.0, "parentId": 165.0, "source": "wikipedia", "score": 0.11497413367033005}, "uuid": "bae270cb-b7b1-49ee-b691-c866ee2d596d"}, {"page_content": "Stereochromia - technika w sztuce, wykorzystywana w malarstwie ściennym, fresków i obrazów, polegająca na zabezpieczeniu pomalowanej powierzchni (podłoża i farb) przed negatywnym działaniem wpływów atmosferycznych lub wandalizmem za pomocą preparatów, np.: szkło wodne, wodorotlenek glinowy, kwas krzemowo-fluorowy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3123888", "fragment_id": "137346/0", "subtitle": "", "title": "Stereochromia", "parentId": 3123888.0, "start_index": 0.0, "document_id": "137346", "source": "wikipedia", "score": 0.3006063401699066}, "uuid": "1b1d5d12-97b2-427d-bbd7-6736280770bc"}, {"page_content": "Po wojnie trafił do Torunia, gdzie 1 października 1945 został tymczasowo powołany na stanowisko profesora tworzonego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Organizował na Wydziale Humanistycznym Sekcję Sztuk Pięknych, która w 1946 roku przekształciła się w Wydział Sztuk Pięknych. Był jego dziekanem oraz kierownikiem Katedry Malarstwa Pejzażowego, a następnie Zakładu Pejzażu i Martwej Natury. \nZmarł 4 lutego 1957 roku w Toruniu. Spoczywa na tamtejszym cmentarzu św. Jerzego przy ul. Konstantego Gałczyńskiego. \nMalarstwo.\nSpecjalizował się w malarstwie pejzażowym (jego obrazy przedstawiały m.in. widoki Wilna, Wileńszczyzny i Torunia), używał tempery, gwaszu, akwareli, oleju. W późniejszych latach tworzył też grafiki, m.in. stosując akwafortę.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2196899", "fragment_id": "465920/1", "subtitle": "", "title": "Bronisław Jamontt", "source": "wikipedia", "start_index": 1765.0, "document_id": "465920", "parentId": 2196899.0, "score": 0.24777951836585999}, "uuid": "32283794-3764-4591-82bd-9953a2ca898e"}]}
{"id": "q_994", "question": "Z której dynastii wywodzi się książę Monako Albert II?", "answer": [{"page_content": "Rodzina książęca Monako to najbliższa rodzina władcy Monako, którym od 2005 roku jest książę Albert II z dynastii Grimaldich. Członkowie rodziny książęcej biorą udział w oficjalnych uroczystościach i zagranicznych wizytach, ponadto zajmują kolejne miejsca w linii sukcesji tronu Monako. Obecnie w skład rodziny książęcej wchodzą potomkowie Rainiera III, księcia Monako i Grace, księżnej Monako. Siedzibą rodziny jest Pałac Książęcy w Monaco-Ville.\nW skład rodziny książęcej wchodzi władca państwa, jego małżonka, ich legalne dzieci, a także siostry władcy, które są córkami poprzedniego panującego. Lista sukcesji tronu obejmuje wyłącznie rodzeństwo panującego władcy oraz legalnych potomków władcy i jego rodzeństwa, dlatego ulega skróceniu po śmierci każdego panującego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2897382", "fragment_id": "1156545/0", "subtitle": "", "title": "Rodzina książęca Monako", "parentId": 2897382.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1156545", "score": 0.8514397144317627}, "uuid": "8940bcff-301d-478a-bec0-0990d8e2f387"}, {"page_content": "Księstwo Monako jest monarchią konstytucyjną. Stan taki rozpoczął się w 1911 roku, kiedy to przyjęto konstytucję tego państwa. Na jej mocy książę zachował pozycję głowy państwa, ale szereg uprawnień przeszło w ręce innych ciał i instytucji.\nKsiążę.\nKsiążę jest samodzielnym władcą i głową państwa. Jak dotychczas, wszyscy książęta Monako pochodzili z dynastii Grimaldi. Od 2005 r. księciem jest Albert II\nMonako jest jednym z nielicznych państw europejskich, w których monarcha odgrywa aktywną rolę w polityce i posiada uprawnienia władcze. Książę reprezentuje państwo w kontaktach międzynarodowych, a zmiana konstytucji wymaga zatwierdzenia zarówno przez księcia, jak i Radę Narodową. Posiada także prawo łaski oraz nadaje ordery, tytuły i odznaczenia.\nWładza ustawodawcza jest dzielona pomiędzy księciem i Radą Narodową. Władca wnosi projekty ustaw, a Rada przyjmuje je lub odrzuca w drodze głosowania. Władza wykonawcza spoczywa niemal całkowicie w rękach księcia − Minister Stanu i Rada Rządowa są bezpośrednio odpowiedzialni przed księciem za kierunek podejmowanych działań. Również władza sądownicza jest częściowo zależna od księcia (sądy wydają wyroki w jego imieniu).\nRada Rządowa.\nRada jest ciałem wspierającym księcia Monako w rządzeniu. Składa się z sześciu członków. Przewodniczącym Rady jest \"Minister Stanu\", posiadający podobną pozycję jak we Francji premier, będący tak naprawdę \"pierwszym pomiędzy równymi\" (\"primus inter pares\"). W skład rady wchodzi także pięciu radców:\nRada obraduje nad projektami ustaw i innych aktów prawnych wnoszonych księciu przez poszczególne instytucje rządowe, osobne propozycjami legislacyjnymi księcia, dekretami ministerialnymi Ministra Stanu itp.\nRada Narodowa.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=459207", "fragment_id": "1540810/0", "subtitle": "", "title": "Ustrój polityczny Monako", "parentId": 459207.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1540810", "source": "wikipedia", "score": 0.4177120327949524}, "uuid": "1273788e-ddf2-4684-b999-71704a63c724"}, {"page_content": "10 grudnia wczesnym popołudniem para książęca stawiła się w klinice imienia księżnej Grace w Monte Carlo. Charlene przeszła zabieg cesarskiego cięcia, w wyniku którego o godzinie 17:04 na świat przyszła księżniczka Gabriela Teresa Maria, a dwie minuty później jej brat i następca tronu – książę Jakub Honoriusz Rainier. Albert był obecny przy narodzinach dzieci.\nKsiążę Jakub zajął pierwsze miejsce w linii sukcesji monakijskiego tronu, a księżniczka Gabriela miejsce drugie. Siostra księcia Alberta, księżna Hanoweru, spadła na pozycję trzecią i po ponad dziewięciu latach przestała być następczynią monakijskiego tronu.\nZdrowie.\nTrzykrotnie chorował na COVID-19: w marcu 2020, w kwietniu 2022 i w styczniu 2023.\nGenealogia.\nKsiążę Albert należy do dynastii Grimaldich, ale w linii męskiej jest potomkiem francuskich hrabiów de Polignac. Jego dziadek, hrabia Pierre de Polignac urodził się w miejscowości Hennebont i zamieszkał w Monako po zawarciu związku małżeńskiego z nieślubną córką Ludwika II, księcia Monako, księżniczką Charlotte.\nJego przodkinią ze strony ojca jest lady Maria Hamilton, później hrabina Tolna, córka 11. księcia Hamilton i księżniczki Marii Amalii z Badenii. W linii badeńskiej Albert jest potomkiem Jana Wilhelma Friso, księcia Oranii, dzięki któremu jest spokrewniony ze wszystkimi rodzinami królewskimi i książęcymi panującymi dawniej i obecnie w Europie.\nMatka księcia Alberta, Grace, pochodziła z Filadelfii w Stanach Zjednoczonych. Jej ojciec, John Brendan Kelly, był trzykrotnym mistrzem olimpijskim w wioślarstwie (Antwerpia 1920, Paryż 1924). Był synem irlandzkich imigrantów, którzy przybyli z Newport odpowiednio w latach 1867 i 1869.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144109", "fragment_id": "25353/12", "subtitle": "", "title": "Albert II Grimaldi", "parentId": 144109.0, "start_index": 20783.0, "source": "wikipedia", "document_id": "25353", "score": 0.6114405393600464}, "uuid": "24e16012-12d7-4e55-8719-82542956d989"}, {"page_content": "31 maja 1923 książę i księżna Valentinois zostali rodzicami po raz drugi. Charlotte urodziła w Monako syna, który został nazwany Rainier Louis Henri Maxence Bertrand i miał objąć władzę w kraju po swojej matce. W 1949 został 14. księciem Monako jako Rainier III i panował do 2005.\nJego potomkowie, w tym obecny książę Monako Albert II, jego syn Jakub i wszyscy członkowie monakijskiej rodziny książęcej należą genealogiczne do linii de Polignac, pomimo że noszą nazwisko Grimaldi. To nie jest pierwsza taka sytuacja w historii rodu; już Charlotte, księżna Valentinois pochodziła ze strony ojca z linii Goyon de Matignon, a stało się tak po tym, jak w XVIII wieku spadkobierczynią tronu została księżna Ludwika Hipolita, której mężem był książę Jakub I z dynastii Goyon de Matignon.\nCzłonek rodziny książęcej.\nPoczątkowo stosunki Francuza z członkami rodziny królewskiej były poprawne. Książę Albert upatrywał w nim przyszłego księcia Monako. Charlotte i Pierre uznawani byli w tamtym czasie za jedną z najbardziej znanych par na świecie. Po dziewięciu miesiącach na świecie pojawiła się ich córka, księżniczka Antoinette, która zapewniła przedłużenie dynastii Grimaldich.\nKsiążę interesował się muzyką, sztuką i literaturą. Był głównym przedstawicielem monakijskich delegacji w ramach \"UNESCO\", działał również w Międzynarodowym Komitecie Olimpijskim. Słynął z nienagannych manier i wysokiej kultury osobistej.\nW 1922 zmarł książę Albert i nowym władcą został książę Ludwik II. Charlotte stała się wtedy następczynią tronu. Jednocześnie zaczęły pogłębiać się jej problemy małżeńskie – jej mąż i ojciec rywalizowali pomiędzy sobą, a księciu Ludwikowi zależało najbardziej na tym, by księżna Valentinois urodziła syna, który zostałby w przyszłości jego następcą. Tak się stało w 1923, gdy urodził się książę Rainier.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=587177", "fragment_id": "1566224/2", "subtitle": "", "title": "Pierre (książę Valentinois)", "document_id": "1566224", "start_index": 3455.0, "source": "wikipedia", "parentId": 587177.0, "score": 0.6677376627922058}, "uuid": "e7111e5a-926e-4bcf-b301-080d491bf7d8"}, {"page_content": "Albert II (ur. 985/990, zm. prawdopodobnie 1 lutego między 1015 a 1017) – hrabia Vermandois od 993/1002 do 1010/1021. Przedstawiciel dynastii Herbertynów, wywodzącej się od Bernarda Longobardzkiego, nieślubnego syna Pepina (syna Karola Wielkiego). Syn Herberta III de Vermandois i Ermenegardis (prawdopodobnie z Bar-sur-Seine). Władzę objął po śmierci ojca między 993 a 1002 rokiem (Herbert III zmarł zapewne w 993, być może Albert II objął władzę w 1002). Prawdopodobnie przed 10 lipca 1010 roku abdykował na korzyść brata Otto, choć nie jest pewne kiedy ten objął władzę (między 1010 a 1021). Zmarł ok. 1016 roku, zapewne między 1015 a 1017.\nWedług kronikarza z Cambrai, Baudriego z Noyon, Albert był kłamliwym i rozwiązłym człowiekiem. Gdy dopadły go wyrzuty sumienia, w letargu podążył za mężczyzną idącym do monasteru w Homblières. Tam uleczono go z jego wad, ale wkrótce wrócił do grzesznego życia. Tym razem Bóg miał go pokarać chorobą, która spaliła jego język, a on sam po kilku godzinach zmarł.\nBył żonaty z Emmą, ale nie doczekali się dzieci.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3473545", "fragment_id": "946964/0", "subtitle": "", "title": "Albert II de Vermandois", "parentId": 3473545.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "946964", "score": 0.26986294984817505}, "uuid": "19c3f786-edec-4686-9aa2-046814665044"}, {"page_content": "Książęta Monako.\nHonoriusz II przyjął tytuł księcia Monako w 1612 roku. Monako zostało uznane za suwerenne księstwo przez króla Hiszpanii Filipa IV w 1633 i przez króla Francji Ludwika XIII na mocy traktu w Péronne, w 1641.\nDom Grimaldi.\nW Monako, pomimo że rodzina Grimaldi wygasła kilkakrotnie w linii męskiej (np. na Antonim I w 1731, Ludwiku II w 1949) kolejni dziedziczący (w linii żeńskiej, poprzez matki) utrzymali nazwisko Grimaldi. Obecny książę Albert II po mieczu pochodzi z rodu de Polignac, choć nosi nazwisko Grimaldi. Wynika to ze statutu rodziny Grimaldi.\nBibliografia.\nBrzeziński A. M., \"Historia Monako\", [w:] \"Historia małych krajów Europy: Andora. Liechtenstein. Luksemburg. Malta. Monako. San Marino\", pod red. J. Łaptosa, Ossolineum, Wrocław 2002, s. 385-466, .", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77211", "fragment_id": "657608/0", "subtitle": "", "title": "Władcy Monako", "parentId": 77211.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657608", "source": "wikipedia", "score": 0.5734045505523682}, "uuid": "0a7a2845-9412-4502-b5ea-5cb5e330b8b4"}, {"page_content": "Albert II Grimaldi (fr. \"Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi\", ur. 14 marca 1958 w Monako) – 14. książę Monako od 6 kwietnia 2005, regent Księstwa Monako od 31 marca 2005 do 6 kwietnia 2005; syn Rainiera III, księcia Monako i Grace, księżnej Monako; reprezentant Monako na zimowych igrzyskach olimpijskich (1988, 1992, 1994, 1998, 2002).\nAlbert urodził się w Monte Carlo jako drugie dziecko i pierwszy syn Rainiera III, księcia Monako i Grace, księżnej Monako.\nW 1981 roku ukończył studia na kierunku nauki polityczne w Amherst College w Amherst w stanie Massachusetts w Stanach Zjednoczonych.\nPięciokrotnie reprezentował Monako na zimowych igrzyskach olimpijskich w bobslejach.\nW 2011 poślubił Charlene Wittstock, z którą ma dwoje dzieci: Gabrielę, hrabinę Carladès (ur. 2014) i Jakuba, markiza Baux (ur. 2014).\nUrodzony jako następca tronu, po śmierci ojca 6 kwietnia 2005 został księciem Monako. Jego koronacja miała miejsce w katedrze Świętego Mikołaja w Monako 19 listopada 2005. Książę zajmuje się ochroną środowiska i w 2006 założył Fundację Księcia Alberta II, która ma wspierać te działania. Jest prezydentem Monakijskiego Komitetu Olimpijskiego i członkiem Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego. Uczestniczy w wydarzeniach sportowych na terenie księstwa i poza jego granicami. Od 1993 bierze udział w posiedzeniach Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych. Regularnie odbywa zagraniczne podróże dyplomatyczne, w tym również do Polski (ostatnio w 2012). Wspiera działalność charytatywną.\nZajmuje 3. miejsce wśród najbogatszych monarchów w Europie (po Janie Adamie II, księciu Liechtensteinu i Henryku, wielkim księciu Luksemburga).\nJest jedynym przywódcą państwa w dziejach, który zdobył obydwa geograficzne bieguny ziemi (północny w 2006 i południowy w 2009).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=144109", "fragment_id": "25353/0", "subtitle": "", "title": "Albert II Grimaldi", "parentId": 144109.0, "start_index": 0.0, "document_id": "25353", "source": "wikipedia", "score": 0.846731424331665}, "uuid": "cfca4313-4ae0-410e-a711-878c122a3625"}, {"page_content": "Jej rodzicami są Albert II, książę Monako od 2005 roku i jego żona, Charlene, księżna Monako, była pływaczka pochodząca z Republiki Południowej Afryki.\nJej dziadkami są ze strony ojca Rainier III, książę Monako, panujący w latach 1949–2005 i jego żona, Grace, amerykańska aktorka, zdobywczyni Nagrody Akademii Filmowej; natomiast ze strony matki Michael Wittstock i Lynette Wittstock.\nMa młodszego brata, księcia Jakuba, starszą przyrodnią siostrę ze strony ojca, Jaśminę Grimaldi oraz starszego przyrodniego brata ze strony ojca, Aleksandra Grimaldi-Coste.\nNarodziny pierwszych w historii rodu Grimaldich bliźniąt. zostały uczczone poprzez wystrzelenie czterdziestu dwóch armat z Fortu Antoine i włączenie dzwonów kościelnych na piętnaście minut. Flagi w całym państwie zostały zawieszone na masztach.\nKsiężniczka otrzymała imiona: Gabriela (na cześć jej przodkini, Jolanty Martyny Gabrieli, księżnej Polignac, Teresa (na cześć stryjecznej siostry księcia Rainiera, księżniczki Teresy Henrietty de Polignac, która zmarła w 2014) i Maria.\nReligia.\nZostała ochrzczona w wierze katolickiej 10 maja 2015 w Katedrze Świętego Mikołaja w Monako. Jej rodzicami chrzestnymi zostali Gareth Wittstock (brat matki) i Nerine Pienaar (przyjaciółka rodziców). Książę Monako odznaczył ich z tej okazji Orderem Grimaldich.\nCzłonkini rodziny książęcej.\nOd urodzenia przysługuje jej tytuł Jej Książęcej Wysokości Księżniczki Monako; dodatkowo otrzymała od ojca tytuł Hrabiny Carladès. Po urodzeniu wpisana została na drugie miejsce linii sukcesji monakijskiego tronu i może zostać wyprzedzona przez potomków swojego brata, a także przez ewentualne narodziny kolejnego dynastycznego syna księcia Alberta II.\n22 grudnia 2014 opublikowano pierwsze fotografie pary książęcej z ich dziećmi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3321324", "fragment_id": "979977/1", "subtitle": "", "title": "Gabriela (hrabina Carladès)", "parentId": 3321324.0, "start_index": 1767.0, "document_id": "979977", "source": "wikipedia", "score": 0.3904116153717041}, "uuid": "33a6edd8-5856-4e7c-a7e7-a0a66d044725"}, {"page_content": "\"Zobacz też: Granica francusko-monakijska.\"\nKlimat.\nMonako, jak i całe Lazurowe Wybrzeże leży w strefie klimatu podzwrotnikowego o łagodnej śródziemnomorskiej odmianie. Zimy w księstwie są wilgotne i łagodne, zaś lata suche i ciepłe. Średnia temperatura zimą wynosi 8 °C, zaś latem od 23 do 26 °C. Średnia suma opadów wynosi od 600 do maksymalnie 800 mm, opady występują głównie jesienią i zimą. Latem deszcz prawie nie pada, a klimat kształtowany jest w głównej mierze przez masy powietrza zwrotnikowego.\nPrzyroda.\nMonako stanowi przykład państwa, którego całe terytorium pokrywa infrastruktura miejska. To oznacza, że naturalna roślinność praktycznie nie istnieje, zajmując jedynie niewielkie skrawki w postaci roślinności twardolistnej, która stanowiła naturalną formację roślinną tego regionu. Powszechnie występują tu sadzone przez człowieka różne gatunki palm. Na skalistym klifie w zachodniej części księstwa znajduje się Jardin exotique de Monaco. Do zwierząt lądowych dziko żyjących w Monako należą sarna europejska, lis rudy i łasica pospolita.\nPodział administracyjny.\n \"Osobny artykuł: Podział administracyjny Monako.\"\nMonako stanowi administracyjnie jedność (nie występują żadne jednostki administracyjne). Jednak do lat 90. kraj dzielił się na 4 dystrykty: Monaco-Ville, Monte Carlo, La Condamine i Fontvieille.\nSystem polityczny.\n \"Osobne artykuły: Ustrój polityczny Monako i Konstytucja Monako.\"\nKsięstwo Monako jest monarchią konstytucyjną. Stan taki rozpoczął się w 1911 roku, kiedy to przyjęto konstytucję tego państwa. Na jej mocy książę zachował pozycję głowy państwa, ale szereg uprawnień przeszło w ręce innych ciał i instytucji.\nKsiążę.\n \"Osobny artykuł: Władcy Monako.\"\nKsiążę jest samodzielnym władcą i głową państwa. Jak dotychczas, wszyscy książęta Monako pochodzili z dynastii Grimaldi. Od 2005 r. księciem jest Albert II.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3597", "fragment_id": "183724/1", "subtitle": "", "title": "Monako", "document_id": "183724", "start_index": 1621.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3597.0, "score": 0.2730959355831146}, "uuid": "b7a8bb10-9dbc-4a7b-8314-435d4b7e1ff7"}, {"page_content": "Jakub, dziedziczny książę Monako, markiz Baux (\"Jacques Honoré Rainier Grimaldi\", ur. 10 grudnia 2014 w Monako) – monakijski książę z dynastii Grimaldich; następca monakijskiego tronu.\nJakub urodził się w Monte Carlo jako drugie dziecko Alberta II, księcia Monako i Charlene, księżnej Monako.\nPo urodzeniu otrzymał tytuł markiza Baux. Zajmuje pierwsze miejsce w linii sukcesji monakijskiego tronu.\nPoprzez swojego przodka, Jana Wilhelma Friso, księcia Oranii spokrewniony jest ze wszystkimi rodzinami królewskimi i książęcymi panującymi w Europie.\nOkoliczności narodzin.\nAlbert II, który panuje w księstwie Monako od kwietnia 2005 roku, w 2011 poślubił południowoafrykańską pływaczkę Charlene Wittstock. Władca, pomimo swojego wieku, nie miał jeszcze legalnych potomków, a jego następczynią była starsza siostra, Karolina, księżna Hanoweru, i jej descendenci.\n30 maja 2014 Pałac Książęcy ogłosił, że księżna Charlene jest w ciąży ze swoim pierwszym dzieckiem, a potomek ma przyjść na świat pod koniec roku. W czerwcu ojciec księżnej poinformował na jednym z portali społecznościowych, że para książęca zostanie rodzicami bliźniąt. Księżna Monako miała potwierdzić tę wiadomość 7 października w rozmowie z dziennikarzami magazynu \"Hello!\" podczas pobytu w Nowym Jorku. Dwa dni później, wobec rosnących spekulacji, Pałac Książęcy w specjalnym oświadczeniu przyznał, że Charlene i Albert spodziewają się narodzin dwojga dzieci.\n19 listopada książę sprecyzował, że pozna płeć swoich potomków dopiero przy narodzinach; wyjaśnił również kwestię sukcesji – jeżeli dzieci będą tej samej płci, to jego następcą zostanie starsze z nich, jeżeli zaś będzie to chłopiec i dziewczynka, to pierwszeństwo dziedziczenia tronu przypada mężczyźnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3312117", "fragment_id": "971635/0", "subtitle": "", "title": "Jakub (markiz Baux)", "parentId": 3312117.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "971635", "score": 0.7203777432441711}, "uuid": "c60fc4ee-5ed1-4478-bb76-a079cf76ee8f"}]}
{"id": "q_995", "question": "Który z królów francuskich miał przydomek „Król Słońce”?", "answer": [{"page_content": "Ludwik XIV Wielki ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"fr\"&gt;\"Louis XIV\", \"Louis le Grand\"&lt;/&gt;), zwany też Królem Słońce (fr. \"le Roi-Soleil\") (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry w latach 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.\nGdy zmarł Ludwik XIII Sprawiedliwy, jego syn i następca liczył sobie 4 lata i 8 miesięcy. Do czasu osiągnięcia 13. roku życia rządy sprawowali jego matka Anna Austriaczka i Włoch – pierwszy minister Jules Mazarin. Mazarin kontynuował politykę imperialistyczną władzy centralnej. Między innymi rozwiązał parlament paryski (pełniący funkcje sądowe i brał udział w prawodawstwie). Fronda (bunt) zwolenników parlamentu, występujących zwłaszcza za zwiększeniem udziału mieszczaństwa w życiu politycznym, a przeciwko dominacji króla, została bezwzględnie stłumiona przy użyciu wojska.\nSamodzielne rządy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32101", "fragment_id": "180273/0", "subtitle": "", "title": "Ludwik XIV", "parentId": 32101.0, "start_index": 0.0, "document_id": "180273", "source": "wikipedia", "score": 0.5}, "uuid": "2cff3d49-172b-4295-a242-825998ff8494"}, {"page_content": "Le Roi Soleil (z fr. \"Król Słońce\") – francuski musical, opowiadający o życiu króla-słońce, Ludwika XIV. Choreografem oraz reżyserem jest Kamel Ouali, a w tytułową rolę wcielił się Emmanuel Moire. \nPremiera musicalu miała miejsce 22 września 2005 w paryskim Palais des Sports. \"Le Roi Soleil\" wystawiany był przez dwa sezony w Paryżu oraz podczas tournée we Francji, Belgii i Szwajcarii. Ostatnie przedstawienie było grane 8 lipca 2007 w Palais Omnisports w Bercy.\nLista utworów.\n \"Osobny artykuł: Le Roi Soleil (album).\"\nAkt I:\nAkt II:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1354534", "fragment_id": "223770/0", "subtitle": "", "title": "Le Roi Soleil", "document_id": "223770", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 1354534.0, "score": 0.5113674402236938}, "uuid": "f77c3d38-13d0-49f4-8a66-cd154e8c1573"}, {"page_content": "Faktycznie Ludwik XIV przejął samodzielne rządy dopiero w wieku 22 lat, po śmierci Mazarina w 1661. Przygotował się do nich starannie i już w pierwszym roku swego panowania wydał 14 edyktów, zapoczątkowując szerokie i wszechstronne reformy we Francji. Obejmowały one prawodawstwo, finanse, gospodarkę, nowy podział administracyjny kraju, wojsko, porządki publiczne, podatki, cła i inne. Skodyfikowano prawo sądowe, opracowując tzw. wielkie ordonanse: postępowania cywilnego, karnego, prawa handlowego i marynarki. Dwa pierwsze złożyły się na Kodeks Ludwika XIV. Wszystkie miały na celu umocnienie potęgi i roli państwa oraz władzy absolutnej. Ludwik XIV chciał sam rządzić i decydować o wszystkim, co się działo w królestwie. Swój kult władzy budował także na wystawności i bogactwie dworu królewskiego oraz na organizowaniu licznych festynów, widowisk i przedstawień teatralnych, sławiących monarchę i jego czyny. Malowidła Charlesa Le Bruna są wyjątkowym obrazem panowania Ludwika XIV od 1661 do 1678, co zresztą nie jest oderwane od rzeczywistości: Ludwikowi XIV przypisuje się stwierdzenie „\"Państwo to ja\"” lub określa się go jako „Króla-Słońce”. Królem słońce nazywano go nie do końca dlatego, że był wielkim monarchą, ale ponieważ lubił się tak przedstawiać oraz kazał wybijać monety ze swoim wizerunkiem na tle słońca.\nLudwik XIV otaczał się urzędnikami pochodzącymi najczęściej z jego rodziny, co nie wykluczało ich zdolności oraz umiejętności zarządzania. Król wspierał też rozwój kultury, nauki i sztuki. W okresie jego panowania powstało wiele monumentalnych budowli, realizowanych w stylu dojrzałego baroku. Głównym z nich jest zespół pałacowo-ogrodowy w Wersalu, będący siedzibą dworu królewskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32101", "fragment_id": "180273/1", "subtitle": "", "title": "Ludwik XIV", "parentId": 32101.0, "start_index": 912.0, "source": "wikipedia", "document_id": "180273", "score": 0.24557718634605408}, "uuid": "7027398b-32b3-4b24-b134-7664ff3f18cb"}, {"page_content": "Styl Ludwika XIV, nazywany również francuskim barokiem – styl w sztuce związany z panowaniem króla francuskiego Ludwika XIV zwanego „Królem Słońce”. Przejawiał się głównie w architekturze pałacowej, sztuce ogrodowej, dekoracji wnętrz i rzemiośle artystycznym (meblarstwo, ceramika).\nOdmiany stylu.\nCharakterystyka.\nZa panowania Ludwika XIV wpływ architektury na meble przemija, ustępując niezależnej oryginalnej czystości formy. Za sprawą A.C. Boulle’a rozwija się technika zdobienia płaszczyzn – marketeria. Na narożach mebli zdobionych marketerią pojawiają się okucia z brązu, złocone i cyzelowane.\nMeble z drewna pełnego są bogato rzeźbione, także złocone płatkami złota.\nRodzaje mebli.\nElementy dekoracyjne.\nLiście nenufarów, lilii i akantu, kratownice z kwiatami, muszle, palmety, kwiatony, lambrekiny, maszkarony, panoplia.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1163360", "fragment_id": "1377774/0", "subtitle": "", "title": "Styl Ludwika XIV", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "1377774", "parentId": 1163360.0, "score": 0.24223992228507996}, "uuid": "79523640-71a4-4df2-b6ba-48faf3be0926"}, {"page_content": "Najpierw dyplomacja francuska skłoniła Szwecję Gustawa Adolfa do zawarcia pokoju z Rzecząpospolitą (rozejm w Altmarku) i interwencji w Cesarstwie. Następnie subsydiowała armię szwedzką walczącą z wojskami cesarskimi pod wodzą Wallensteina. Dzięki temu przez pierwsze lata zaangażowania w wojnie, Francja walczyła w swym interesie obcymi wojskami. Dopiero w roku 1635 Francuzi włączyli się czynnie do trwającego konfliktu (okres francuski wojny, 1635–1648). Pierwsze lata wojny przyniosły zresztą Francji szereg porażek (wkroczenie wojsk cesarskich do Burgundii i hiszpańskich do Artois, upadek twierdzy Corbie). Francja musiała dokonać reform wojskowych i zdwoić swój wysiłek finansowy. Dopiero od roku 1640 przyszły pierwsze sukcesy. Wtedy też rozpoczęli karierę jedni z najwybitniejszych wodzów w historii Francji: Ludwik, książę de Condé, zwany Wielkim Kondeuszem, oraz Henryk wicehrabia de Turenne. Największe sukcesy tych generałów, jak i zakończenie wojny trzydziestoletniej miało przypaść jednak na panowanie następcy Ludwika XIII, jego najstarszego syna, Ludwika XIV, zwanego Królem Słońce.\nFrancja pod panowaniem Ludwika XIII założyła swoją pierwszą kolonię w Afryce. W 1638 roku opanowano Senegal, położony na zachodnim wybrzeżu tego kontynentu.\nŚmierć.\n5 grudnia 1642 zmarł najważniejszy współpracownik króla, kardynał Richelieu. Jego następcą w roli pierwszego ministra został kardynał Mazarini. Król zmarł kilka miesięcy później - 14 maja 1643 roku - na zapalenie jelit. Miał zaledwie 41 lat. Korona przypadła 4-letniemu delfinowi Ludwikowi, a regentką została Anna Austriaczka.\nRodzina.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32094", "fragment_id": "180270/7", "subtitle": "", "title": "Ludwik XIII", "source": "wikipedia", "start_index": 8670.0, "document_id": "180270", "parentId": 32094.0, "score": 0.09267480671405792}, "uuid": "65863ac7-ef28-41c6-81f4-8c4f6f493992"}, {"page_content": "Ludwik XVIII nigdy nie cieszył się dobrym zdrowiem. Od dawna cierpiał na podagrę, żylaki i otyłość. Już w młodości jego nogi pokryły rany. W czasie pobytu w Rosji odmroził sobie nogi, gdy w wyniku kaprysu cara musiał opuścić Mitawę w środku zimy. Od tamtej pory nie mógł założyć skórzanych butów i nosił tylko miękkie, aksamitne botki. W ostatnich latach życia, trapiony zaawansowaną podagrą, poruszał się przeważnie w fotelu na kółkach. Stąd nazywano go \"Le Roi Fauteuil\" (Król Fotel), co było ironicznym nawiązaniem do przydomku Ludwika XIV – \"Le Roi Soleil\" (Król Słońce).\nLatem 1824 r. jego zdrowie gwałtownie pogorszyło się. 10 września lekarze orzekli, że nogi króla zaatakowała gangrena. Lokaj króla, Baptiste, \"ściągając pończochy Jego Królewskiej Mości znalazł w nich fragmenty palca lewej stopy, a największy palec i jeszcze inny prawie odpadły. Ten zacny człowiek, bardzo przywiązany do swego pana, o mało nie zasłabł z wrażenia, ale król niczego nie zauważył: całe jego ciało stało się jakby miękkie i pozbawione czucia\"[].\nKról prowadził jednak normalne życie. Zasiadał przy stole, spełniał królewskie obowiązki, do końca dbał o swoje przywileje. Kiedy doktor Portal nakazał lokajowi: \"Proszę mu zdjąć koszulę!\", król usiadł na łóżku i powiedział władczym tonem: \"Panie doktorze Portal, nazywam się Ludwik XVIII. Powinien pan był powiedzieć: „Proszę zdjąć koszulę Jego Królewskiej Mości”\". Dopiero 12 września zgodził się położyć do łóżka. Zawieszono przedstawienia i zamknięto giełdę. Tłum zgromadził się przed Tuilleriami i oczekiwał na informację o stanie zdrowia króla. Kiedy doniesiono o tym Ludwikowi, ten powiedział zdziwiony: \"Zrobiłem więc jednak trochę dobrego\"[].", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32141", "fragment_id": "180290/11", "subtitle": "", "title": "Ludwik XVIII", "source": "wikipedia", "start_index": 15359.0, "document_id": "180290", "parentId": 32141.0, "score": 0.19631637632846832}, "uuid": "30d5ab48-4270-4f79-9c99-7a7e5d455936"}, {"page_content": "W 1692 r. nie protestował kiedy Ludwik XIV ożenił swoją nieślubną córkę Franciszkę Marię z synem Filipa, również Filipem. Kilka lat później jednak, kiedy Ludwik XIV zaczął krytykować jego syna, Filip wystąpił w jego obronie z takim zapałem, że kamerdyner królewski wszedł do sypialni Ludwika i zwrócił braciom uwagę, że ich krzyki słyszy cały dwór królewski. Był to podobno jedyny przypadek, kiedy ktoś podniósł głos na Króla Słońce. Filip zmarł wkrótce po tej awanturze.\nFilip był również kolekcjonerem sztuki oraz miał zmysł do interesów. \"Monsieur\" lubił dworskie życie, hazard, młodych mężczyzn i różne uroczystości. Pomimo iż liczne długi Filipa spłacał jego królewski brat, stosunki między Ludwikiem a Filipem były bardzo bliskie i bracia spędzali razem wiele czasu. Lojalność Orleańczyka nigdy nie była podawana w wątpliwość, co było wyjątkową postawą wśród francuskich książąt tej epoki. Postawę brata doceniał król Ludwik, który traktował Filipa, publicznie i prywatnie, z szacunkiem i wyrozumiałością.\nKsiążę Orleanu zmarł w Saint-Cloud w 1701 r. w wyniku ataku apopleksji po kłótni z bratem.\nFilip otrzymał od brata paryski Palais-Royal, który stał się siedzibą książąt Orleanu aż do czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej.\nMałżeństwa i potomkowie.\n31 marca 1661 w Paryżu poślubił Henriettę Annę Stuart, zwaną \"Minette\" (16 czerwca 1644 – 30 czerwca 1670), córkę króla Anglii i Szkocji Karola I i Henrietty Marii, córki króla Francji Henryka IV. Filip i Henrietta mieli razem syna i trzy córki:\nPonadto cztery ciąże księżnej zakończyły się poronieniami: w 1663, 1666, 1667 i 1668 r.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=469491", "fragment_id": "1559811/2", "subtitle": "", "title": "Filip I Orleański", "source": "wikipedia", "start_index": 2923.0, "parentId": 469491.0, "document_id": "1559811", "score": 0.19403530657291412}, "uuid": "9a34e8bb-8134-448f-9e20-3c8d58b1b279"}, {"page_content": "Wojny prowadzone przez Ludwika XIV przyczyniły się w dużym stopniu do głębokiego kryzysu gospodarczego, który dotknął Francję w okresie ostatnich kilkunastu lat jego panowania. Do załamania gospodarczego przyczyniły się także nieurodzaje, w związku z żywiołowymi katastrofami, które nawiedziły rolnictwo Francji w 1709 i kilku latach następnych. Kryzys był bardzo dotkliwy, przejawił się głównie w spadku produkcji żywności i wielkiej pauperyzacji ludności, co spowodowało klęskę głodu, jaka ogarnęła całe regiony kraju.\nKról Ludwik XIV zmarł w 1715, pozostawiając po sobie wielkie, zmodernizowane państwo o scentralizowanej, absolutystycznej władzy królewskiej, będące wzorem dla wielu innych państw Europy, mimo przejściowego krachu gospodarki i finansów królestwa. Zaś francuski dwór w Wersalu stał się salonem mody i etykiety. Bardzo rozbudował się Paryż, osiągając ponad ćwierć miliona mieszkańców i uzyskując nowe eleganckie dzielnice, place, bulwary, mosty, parki oraz liczne obiekty architektoniczne. Odtąd na wiele stuleci stolica Francji stała się równocześnie architektoniczną i kulturalną stolicą całej Europy, zaś język francuski stał się językiem dyplomacji i arystokracji europejskiej.\nKról-Słońce Ludwik XIV był najdłużej panującym monarchą europejskim, bo aż 72 lata (wliczając okres regencji). W gmachu władzy absolutnej, stworzonej przez jego pradziadka, zaistniały rysy, które (w miarę ich powiększania) zaowocowały wybuchem rewolucji 74 lata później. Po nim na tronie francuskim zasiadł jego prawnuk Ludwik XV (1715-1774).\n \"Osobny artykuł: Lista najdłużej pełniących urząd przywódców państw.\"\nRodzina.\nMałżeństwo i potomstwo.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=32101", "fragment_id": "180273/13", "subtitle": "", "title": "Ludwik XIV", "parentId": 32101.0, "start_index": 15128.0, "document_id": "180273", "source": "wikipedia", "score": 0.31347179412841797}, "uuid": "c33b3f7a-ecf8-4cd4-bada-a8a7393d53ab"}, {"page_content": "Zamek w czasach Ludwika II.\nKról pojawił się po raz pierwszy na wyspie w 1875. Kamień węgielny wmurowano 21 maja 1878. Król nieregularnie odwiedzał plac budowy i zatrzymywał się wówczas w starym pałacu, gdzie urządził sobie w tym celu niewielkie mieszkanie. W 1881 uroczyście przekazano mu właśnie ukończoną reprezentacyjną sypialnię (\"Prunkschlafzimmer\") i odtąd każdej jesieni Ludwik II spędzał na wyspie kilka dni aż do 1885.\nBawarski król był wielbicielem znanego jako \"Król Słońce\" Ludwika XIV, inicjatora budowy pałacu w Wersalu. Podobnie jak „rycerski zamek” Neuschwanstein miał oddawać nastrój średniowiecza i nawiązywać do dzieł Richarda Wagnera, tak pałac Herrenchiemsee miał być hołdem dla francuskich królów z dynastii Burbonów. Oba zamki w rozumieniu króla symbolicznie odwoływały się do boskiego prawa królów, nieograniczonej i danej przez Boga władzy, z której Ludwik II, jako głowa monarchii konstytucyjnej nie mógł swobodnie korzystać. Podobnie jak kilka lat wcześniej Neuschwanstein, także Herrenchiemsee nie miał stanowić siedziby rządu ani dworu i mimo swoich rozmiarów miał być jedynie prywatną rezydencją stroniącego od towarzystwa króla, który miał stosunkowo nieliczną służbę. Obowiązki władcy w dużej mierze zostały przekazane dworskim sekretarzom. Nowy pałac na Herreninsel odróżniał się tym samym znacząco od Wersalu, w którym nie istniało pojęcie prywatności i który przez ponad 100 lat stanowił centrum życia towarzyskiego, kulturalnego i politycznego Francji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2940200", "fragment_id": "1192701/3", "subtitle": "", "title": "Pałac Herrenchiemsee", "parentId": 2940200.0, "start_index": 4363.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1192701", "score": 0.5}, "uuid": "40c9d05a-28f1-413f-8a70-f9236530960d"}, {"page_content": "Styl Ludwika XV (nazywany również francuskim rokokiem) – styl w sztuce związany z panowaniem we Francji króla Ludwika XV, następcy \"Króla Słońce\".\nOdmiany stylu.\nBarok, prócz wyjątków, dyskretnie pozostaje, łączy jednak umiarkowaną formę zewnętrzną z fantazją wnętrza.\nCharakterystyka.\nna frontach mebli używa się importowanych płycin z chińskiej laki\ndrewno satynowe, różane, palisander i amarant\nOdkryto także tzw. \"vernis Martin\" - substytut laki, znacznie jednak łatwiejszy w uzyskaniu\nRodzaje mebli.\nbiurko płaskie, komoda, szafa\nbiurko o wierzchu łamanym zw. \"ośli grzbiet\", sekretarzyk z opuszczaną klapą, szafki narożne występujące parami\ncała gama wyściełanych siedzisk, lekkie stoliki do toalety, czesania, czytania, robótek\nskładane stoły do gry, \nłóżko z zagłówkiem - \"à la duchesse\", łóżko - \"d'ange\", łóżko - alkowa - często poprzeczne, podobne do łóżka \"à la polonaise\"\nElementy dekoracyjne.\nrocaille, kwiaty i liście w różnych układach, pęki trzcin i kwiatów, łodygi palm\nsceny rodzajowe - chińskie i wzorowane\nBibliografia.\nArtykuły związane z tym tematem.\nMeble, Meblarstwo\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1170385", "fragment_id": "1119369/0", "subtitle": "", "title": "Styl Ludwika XV", "parentId": 1170385.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1119369", "source": "wikipedia", "score": 0.10561974346637726}, "uuid": "c1e8de2d-713d-4645-bbe9-6362b82ae980"}]}
{"id": "q_996", "question": "Jak nazywamy liczby całkowite, które oprócz siebie i jedności nie mają innych podzielników?", "answer": [{"page_content": "Liczbę Gaussa nazywa się liczbą pierwszą, gdy w każdym jej rozkładzie na iloczyn dwóch liczb Gaussa jeden z czynników jest jednością. Iloczyn liczby pierwszej Gaussa przez jedność też jest liczbą pierwszą. Tak związane pary liczb pierwszych nazywamy liczbami równoważnymi. Każda różna od zera liczba Gaussa rozkłada się na skończony iloczyn liczb pierwszych Gaussa, jednoznacznie z dokładnością do równoważności i kolejności występowania w iloczynie.\nGdy liczba Gaussa formula_111 jest iloczynem liczb Gaussa formula_64 oraz formula_65 to liczby formula_64 oraz formula_68 nazywamy dzielnikami liczby formula_111 (w pierścieniu Gaussa). Gdy formula_111 jest liczbą rzeczywistą (gdy ma część urojoną równą zero), to dzielnikami są także liczby Gaussa sprzężone bowiem ogólnie:\n formula_118\ngdy formula_119\nDwie liczby Gaussa nazywamy względnie pierwszymi, gdy ich jedynymi wspólnymi podzielnikami są jedności. (Tak więc jedności i tylko jedności są względnie pierwsze z dowolną liczbą Gaussa). Dwie liczby naturalne są względnie pierwsze w klasycznym sensie (w kontekście ciała liczb wymiernych) wtedy i tylko wtedy gdy są względnie pierwsze jako liczby Gaussa (w pierścieniu liczb Gaussa).\nPowróćmy teraz do równania:\ngdzie formula_19 oznaczają względnie pierwsze, dodatnie liczby całkowite. Zapiszmy równanie (1) równoważnie:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6171", "fragment_id": "172137/4", "subtitle": "", "title": "Trójki pitagorejskie", "document_id": "172137", "start_index": 6432.0, "source": "wikipedia", "parentId": 6171.0, "score": 0.5710331201553345}, "uuid": "3a16d663-2cd8-4d6e-a890-ae7af9c28cd1"}, {"page_content": "Liczby wymierne, jako pierwszy z konstruowanych w tym artykule rodzajów liczb, pozwalają wykonywać bez przeszkód cztery podstawowe działania arytmetyczne: dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie. W języku algebry mówimy, że liczby wymierne tworzą ciało.\nCiało liczb wymiernych jest tzw. ciałem prostym, tzn. nie posiada podzbiorów będących ciałami (oprócz samego siebie). Istnieją inne ciała proste – ciała formula_30 reszt z dzielenia przez liczby pierwsze formula_31 Okazuje się jednak, że oprócz liczb wymiernych i ciał reszt innych ciał prostych nie ma.\nZostało to wykorzystane do zaksjomatyzowania zbioru liczb wymiernych formula_32\nDrugi warunek można równoważnie sformułować jako \"ciało liczb wymiernych nie jest skończone\".\nMożna udowodnić, że dowolny zbiór, spełniający te aksjomaty zawiera:\nTym samym możemy stwierdzić, że niezależnie od konstrukcji, liczby naturalne i liczby całkowite są szczególnymi przypadkami liczb wymiernych, a ich zbiory zawierają się w zbiorze liczb wymiernych.\nKonstrukcja liczb wymiernych.\nNieściśle mówiąc, liczby wymierne można skonstruować jako zbiór wszystkich takich par, gdzie pierwszy element pary jest liczbą całkowitą, a drugi niezerową liczbą całkowitą\nŚciśle: zbiór liczb wymiernych formula_40 konstruujemy jako przestrzeń ilorazową relacji równoważności formula_41 określonej warunkiem:\n formula_42 gdzie formula_43\nCzyli formula_44.\ngdzie formula_25 oznacza klasę abstrakcji zawierającą formula_46 a znak formula_47 oznacza relację porządku w zbiorze liczb całkowitych. Klasy formula_25 zapisujemy w postaci formula_49 i nazywamy często ilorazem liczb formula_1 i formula_51 Gdy formula_52 piszemy po prostu formula_53\nLiczby rzeczywiste.\n \"Osobny artykuł: liczby rzeczywiste.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=889941", "fragment_id": "1028496/5", "subtitle": "", "title": "Aksjomaty i konstrukcje liczb", "parentId": 889941.0, "start_index": 8653.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1028496", "score": 0.24173060059547424}, "uuid": "407efbb6-737c-492c-bb4f-dc6989eb6f1b"}, {"page_content": "Jeżeli podzielimy niezerową liczbę rzeczywistą przez nią samą, to uzyskamy jeden:\n formula_6\nDodatnia liczba rzeczywista podniesiona do potęgi stopnia 1 nie zmienia się:\n formula_7\na jeden w dowolnej potędze jest równe jeden:\n formula_8\nKażda liczba rzeczywista różna od zera podniesiona do potęgi zerowej jest równa jeden:\n formula_9\nLogarytm przy podstawie jeden jest nieokreślony, a logarytm z jedności przy dodatniej podstawie jest równy zero:\n formula_10\nNatomiast logarytm z dodatniej liczby \"a\" przy podstawie \"a\" jest równy jeden:\n formula_11\nJeden nie jest przez matematyków uznawany za liczbę pierwszą. Wynika to z definicji mówiącej, że liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki, dzieli się tylko przez jeden i siebie samą. W przypadku jedności nie są to różne liczby. Liczby pierwsze to: 2, 3, 5, 7, 11, 13...\nWektor o długości równej jeden nazywany jest wektorem znormalizowanym albo też wektorem jednostkowym lub wersorem. W kartezjańskim układzie współrzędnych dla wektora jednostkowego o składowych \"[u,v]\" spełniony jest warunek:\n formula_12\nMaksymalna wartość funkcji trygonometrycznych sinus i cosinus dla liczb rzeczywistych to jeden.\nJedynką trygonometryczną nazywa się tożsamość\n formula_13\nzaś jedynką hiperboliczną:\n formula_14\nspełnione dla każdego rzeczywistego \"α\" i \"x\".\nIloczyn tangensa i kotangensa tego samego kąta jest równy jeden:\n formula_15\nPierwsza pochodna funkcji tożsamościowej jest równa jeden:\n formula_16\nPrawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia, którego jesteśmy całkowicie pewni, jest równe jeden. Jeżeli wiemy, że prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia formula_17 jest równe formula_18 to prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia przeciwnego formula_19 jest równe: formula_20", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836833", "fragment_id": "1015789/7", "subtitle": "", "title": "1 (liczba)", "parentId": 836833.0, "start_index": 6659.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1015789", "score": 0.25387096405029297}, "uuid": "7aa0b50a-36a3-4701-947d-2b7f654a0314"}, {"page_content": "Liczby względnie pierwsze – liczby całkowite, których największym wspólnym dzielnikiem jest jeden. Symbolicznie dla liczb formula_1 zapisuje się to: formula_2 W przypadku dwóch liczb formula_3 używa się też znaku prostopadłości: formula_4\nSzybkim sposobem określenia, czy dwie liczby są względnie pierwsze jest algorytm Euklidesa. Funkcja Eulera dodatniej liczby całkowitej formula_5 jest liczbą liczb naturalnych między 1 a formula_6 które są względnie pierwsze z formula_5.\nZbiory o więcej niż dwóch elementach mogą mieć własność względnej pierwszości parami – kiedy każde dwie różne liczby są względnie pierwsze[]: formula_8 Względna pierwszość całego zbioru jest logicznie słabsza od tej parami; przykładowo liczby ze zbioru {2,3,4} są względnie pierwsze, ale nie są względnie pierwsze parami, ponieważ 2|4.\nRelację względnej pierwszości definiuje się też dla ideałów w ogólnych pierścieniach, co opisuje dalsza sekcja.\nPrzykłady.\nPoniższa tabela zaznacza względną pierwszość liczb z zakresu 0–9:\nWłasności.\nWzględna pierwszość jako relacja dwuargumentowa ma szereg własności:\nPrzedostatnie twierdzenie nie uogólnia się na większą liczbę czynników; przykładowo formula_18\nNa to, aby liczby formula_19 były względnie pierwsze, potrzeba i wystarcza, aby istniały liczby całkowite formula_20 spełniające równanie:\n formula_21\nUogólnienie.\nW pierścieniu przemiennym z jedynką formula_22 ideały formula_23 i formula_24 nazywamy względnie pierwszymi, jeśli ich suma algebraiczna formula_25 jest całym pierścieniem.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=11090", "fragment_id": "186631/0", "subtitle": "", "title": "Liczby względnie pierwsze", "parentId": 11090.0, "start_index": 0.0, "document_id": "186631", "source": "wikipedia", "score": 0.24027879536151886}, "uuid": "84d713d0-67a1-405c-a52c-1efd65bf552f"}, {"page_content": "\"Podwielokrotnością\" liczby formula_28 nazywa się każdą taką liczbę formula_31 dla której formula_32 jest liczbą naturalną, w ten sposób formula_28 jest wielokrotnością formula_34 W przeciwieństwie do podwielokrotności, od dzielnika wymaga się zwykle, by był on liczbą naturalną[].\nOgólnie definicję precyzuje się niekiedy dodatkowymi warunkami, np.:\nDefinicję dzielnika można rozszerzyć na dziedziny całkowitości; dział teorii pierścieni zajmujący się badaniem podzielności w pierścieniach nazywa się teorią podzielności. Relację podzielności można zdefiniować w dowolnej półgrupie. Jeżeli ma ona element zerowy, to każdy element jest dzielnikiem zera (w szczególności w liczbach całkowitych formula_37 jest wielokrotnością dowolnej liczby i każda liczba jest jej dzielnikiem).\nRelacja stowarzyszenia.\nJeżeli formula_38 i formula_39 to elementy formula_40 oraz formula_41 nazywa się \"stowarzyszonymi\". Relacja stowarzyszenia zdefiniowana wzorem\n formula_42\njest relacją równoważności. Można to wyrazić również następująco:\n formula_43\ngdzie formula_44 jest elementem odwracalnym (\"jednością\"; w istocie są to dzielniki jedynki), tzn. intuicyjnie: elementy stowarzyszone „różnią się” o czynnik odwracalny. Jest to równoważne stwierdzeniu, iż jeżeli formula_45 to dla dowolnej liczby formula_46 takiej, że formula_47 zachodzi również formula_48 Jest to powód dla którego wyróżnia się tradycyjnie w zbiorze dzielników pewne elementy (np. liczby dodatnie wśród liczb całkowitych): wtedy jeden z dzielników reprezentuje inne z nim stowarzyszone (w liczbach całkowitych odwracalne są wyłącznie formula_49 oraz formula_50). W ten sposób \"dzielniki właściwe\" można opisać jako dzielniki, które nie stowarzyszone z daną liczbą i niebędące przy tym jednościami. \"Dzielniki nierozkładalne\" to dzielniki niebędące jednością, który nie ma dzielników właściwych.Największy dzielnik elementu formula_51 który jest równocześnie dzielnikiem formula_41 nazywa się \"największym wspólnym dzielnikiem\" tych elementów, przy czym jest on określony z dokładnością do stowarzyszenia.\nLiteratura dodatkowa.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1157", "fragment_id": "183341/1", "subtitle": "", "title": "Dzielnik", "source": "wikipedia", "start_index": 1880.0, "document_id": "183341", "parentId": 1157.0, "score": 0.3847561478614807}, "uuid": "ac56a6e6-7e75-4bef-9c18-ea301d15919e"}, {"page_content": "Na tę stronę wskazuje „Jeden”. Zobacz też: inne znaczenia „Jeden” i „1” oraz jedność, jednostka.\nKażda liczba całkowita jest podzielna przez 1.\n1 nie jest ani liczbą pierwszą, ani liczbą złożoną, gdyż ma tylko jeden dzielnik naturalny (liczbę 1).\nEtymologia nazwy.\nW staropolskim \"jedzin, jedzien\" (D. \"jednego\"), \"i\" skróciło się tu do \"e\" ruchomego wskutek częstości użycia, a \"d\" wstawiono z form przypadków zależnych. Starsza forma bez redukcji rozwinęła się w \"jedyny\" z twardym \"d\" pod wpływem \"jeden\" (por. też rzeczownik odliczebnikowy \"jedynka\"). Postać zachodniosłowiańska \"†jedinъ\"; wschodniosłowiańska \"†odinъ\", por. \"odyniec\", pierwotnie „stary samiec dzika żyjący w pojedynkę”.\nElement \"jed-\" ~ \"od-\" ma być pozostałością archaicznego formantu *ed o znaczeniu ‘tylko, właśnie’, z pochodzenia zaimka wskazujący rodzaju nijakiego o rdzeniu *e, który zostawił ślady w językach anatolijskich (het. miejscownik \"edi\" „w tym”), w łac. (\"ecce\" &lt; \"*ed-ke\" „oto”), w germ. (niem. \"etwas\" „coś”), w skr. (\"asya\" „tego” &lt; \"*e-sjo\"). Ten sam formant można odnaleźć w pol. \"ledwie\", dawniej tylko \"ledwo\", które jest skróceniem od \"le jedwo\" (znanego w stpol.); \"jedwo\" zawiera końcówkę przysłówków \"-o\" i zastępuje \"og-\" słowiańskie \"jedva\" &lt; \"*ed-wōs\", por. litew. \"võs\" „ledwie”. Istnieje także teoria wiążąca element \"jed-\" ~ \"od-\" z liczebnikiem sem. o znaczeniu „jeden”: arab. \"wāḥidun, ˀaḥadun\", hebr. \"ˀeḥād\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=836833", "fragment_id": "1015789/0", "subtitle": "", "title": "1 (liczba)", "parentId": 836833.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1015789", "score": 0.1205543801188469}, "uuid": "fa20f940-5d44-49f8-898d-0efc2b317afa"}, {"page_content": "W pierścieniu całkowitych liczb formula_1-adycznych nie ma żadnych dzielników zera, więc możemy zbudować jego ciało ułamków, formula_12 W ciele tym każda niezerowa liczba formula_1-adyczna zapisuje się jednoznacznie jako formula_95 gdzie formula_45 jest naturalna, zaś formula_97 to jedność. Mamy więc prawo napisać\n formula_98\nZbiór formula_99 gdzie formula_100 jest podzbiorem multiplikatywnym (zawiera jedynkę i jest zamknięty na mnożenie) przemiennego pierścienia z jedynką, to algebraiczna konstrukcja zwana pierścieniem ułamków lub lokalizacją formula_101 przez formula_102\nWłasności.\nMoc zbioru.\nformula_103 jest granicą odwrotną skończonych pierścieni formula_104 która sama jest nieprzeliczalna – dokładniej, jest równoliczna ze zbiorem liczb rzeczywistych (jest mocy continuum). Co za tym idzie, ciało formula_9 również jest nieprzeliczalne. Pierścień endomorfizmów formula_1-grupy Prüfera rangi formula_45, standardowo oznaczany przez formula_108 jest pierścieniem macierzy formula_109 nad formula_110 czasami nazywa się go również modułem Tate’a.\nZastosowania.\nLiczby formula_1-adyczne są bardzo ważne w teorii liczb, gdzie pomagają rozwiązywać równania diofantyczne i klasyfikować formy kwadratowe nad ciałem liczb wymiernych (zasada lokalno-globalna Minkowskiego-Hasse). Dowód hipotezy Weila o wymierności formula_112-funkcji rozmaitości algebraicznych nad ciałami skończonymi, podany przez B. Dworka w 1960, wykorzystywał analizę formula_1-adyczną (funkcje formula_1-adyczne, ich pochodne i całki).\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=878301", "fragment_id": "1036624/4", "subtitle": "", "title": "Liczby p-adyczne", "source": "wikipedia", "start_index": 6611.0, "document_id": "1036624", "parentId": 878301.0, "score": 0.1102328896522522}, "uuid": "ebd3e420-5dfa-40e2-af8e-49091f4469dc"}, {"page_content": "Liczby całkowite – zbiór obejmujący:\nJest to uogólnienie liczb naturalnych umożliwiające odjęcie każdej liczby od innej.\nZbiór liczb całkowitych oznacza się symbolem formula_3, od niemieckiego \"Zahl\" – liczba[]. W Polsce Ministerstwo Edukacji Narodowej zaleciło używanie tego oznaczenia, choć w większości szkół podstawowych i średnich stosowano symbol formula_4 – inicjał nazwy polskiej[].\nUogólnieniem liczb całkowitych są liczby wymierne.\nDefinicja formalna.\nZbiór liczb całkowitych można zdefiniować jako zbiór klas abstrakcji zbioru formula_5 relacji równoważności\n formula_6\nIntuicyjnie formula_7 reprezentuje różnicę formula_8\nNiech formula_9 oznacza klasę abstrakcji, której reprezentantem jest formula_10 Wówczas dodawanie i mnożenie w zbiorze formula_11 definiuje się jako:\n formula_12\n formula_13\nLiczby formula_14 dla których formula_15 nazywamy liczbami całkowitymi dodatnimi;\nliczby formula_14 dla których formula_17 elementem przeciwnym do formula_9 jest element formula_19 Jedynką jest formula_20\nPodzbiór elementów postaci formula_21 jest izomorficzny z formula_22\nPonieważ formula_23 oraz formula_24 elementem przeciwnym do formula_25 więc\n formula_26\nOstatnia zależność potwierdza wyżej wspomnianą intuicję.\nLiczność.\nZbiór liczb całkowitych formula_3 jest równoliczny ze zbiorem liczb naturalnych formula_28 gdyż istnieje funkcja wzajemnie jednoznaczna formula_29 przypisująca każdej liczbie całkowitej dokładnie jedną liczbę naturalną. Np.:\n formula_30\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3338", "fragment_id": "182256/0", "subtitle": "", "title": "Liczby całkowite", "document_id": "182256", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 3338.0, "score": 0.2989979684352875}, "uuid": "ba57bd7d-6134-4292-b77b-2b0a7915381e"}, {"page_content": "Liczba pierwsza – liczba naturalna większa od 1, która ma dokładnie dwa dzielniki naturalne: jedynkę i siebie samą. Nie istnieje powszechnie przyjęty symbol zbioru wszystkich liczb pierwszych, czasami oznacza się ten zbiór symbolem formula_1.\nWykaz początkowych liczb pierwszych:\n 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97 itd. (ciąg [ A000040] w OEIS).\nW wykazie brak np. liczby 4, bowiem ma ona 3 dzielniki: 1, 2 i 4. Podobnie z liczbą 6, która ma 4 dzielniki: 1, 2, 3 i 6.\nLiczby naturalne większe od 1, które nie są pierwsze, nazywa się liczbami złożonymi. Liczby 4 i 6 są więc przykładami liczb złożonych.\nZ podanych definicji wynika, że liczby 0 i 1 nie są ani pierwsze, ani złożone.\nWyznaczanie.\nAby znaleźć wszystkie liczby pierwsze w zadanym przedziale liczbowym, można posłużyć się algorytmem zwanym sitem Eratostenesa: jeśli liczba naturalna formula_17 większa od 1 nie jest podzielna przez żadną z liczb pierwszych nie większych od pierwiastka z formula_18 to formula_17 jest liczbą pierwszą.\nMetoda dająca odpowiedź na pytanie, czy dana liczba naturalna jest pierwsza, czy nie, nosi nazwę testu pierwszości. Wśród takich metod praktyczne zastosowanie mają testy probabilistyczne, to znaczy takie, które pozwalają określić pierwszość liczby z dostatecznie dużym prawdopodobieństwem, np.: test pierwszości Millera-Rabina, test pierwszości Solovaya-Strassena.\nRozkład formula_20! na czynniki pierwsze.\nNiech formula_21 oznacza wykładnik, z którym liczba pierwsza formula_14 występuje w rozkładzie liczby naturalnej formula_20 (waluacja p-adyczna). Wtedy:\n formula_24 (wzór Legendre’a),\ngdzie formula_25 jest jedyną liczbą całkowitą, spełniającą nierówność\n formula_26", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3272", "fragment_id": "188132/0", "subtitle": "", "title": "Liczby pierwsze", "parentId": 3272.0, "start_index": 0.0, "document_id": "188132", "source": "wikipedia", "score": 0.18597668409347534}, "uuid": "f1073435-a2cd-4e75-9e1b-0529726697a6"}, {"page_content": "W Platońskiej teorii liczb idealnych istnieją trzy podstawowe liczby: jedność, diada (dwa) i triada (trzy). Jedność jest uznawana za podstawową zasadę lub pierwowzór, który różni się od innych monad. Diada i triada wynikają z jedności. Liczby idealne nie są wzajemnie dodawalne, co oznacza, że nie można ich połączyć, aby otrzymać inną liczbę idealną. Teoria Platona różni się od teorii jego bezpośrednich następców, Speuzyppa i Ksenokratesa. Pewne jest, że Platon oprócz matematycznych liczb i wielkości przestrzennych przyjmował istnienie liczb idealnych oraz odpowiadających im idei matematycznych. Liczby idealne, w przeciwieństwie do matematycznych, uważane były za nieoperacyjne lub niekombinowalne (ασύμβλητοι, διάφοροι). Platon zakładał również, że jednostki (monady) w ramach każdej liczby idealnej są ze sobą porównywalne, podczas gdy między monadami różnych liczb ideowych istnieje nierówność analogiczna do geometrycznej.\nOgraniczenie liczb idealnych do dziesięciu liczb (dekady) jest wyraźnie potwierdzone przez samego Platona w „Fizyce” Arystotelesa. Arystoteles zauważa krytycznie, że liczba gatunków istot żywych przekracza znacznie dziesięć. Z drugiej strony informuje, że Platon stworzył jedynie najbardziej ogólne założenia dotyczące rzeczywistości w obrębie dekady. Można więc wnioskować, że Platon wyjaśniał powstawanie poszczególnych idei dla gatunków i rodzajów różnych istot poprzez bardziej szczegółowy podział diairetyczny, który jednak pierwotnie jest określony przez liczby dekady. Arystoteles wydaje się ignorować w swojej krytyce, że platońskie liczby idealne są rozumiane jako zasady, które mogą jednocześnie tkwić u podstaw różnego rodzaju manifestacji.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5493972", "fragment_id": "347757/24", "subtitle": "", "title": "Nauki niepisane Platona", "document_id": "347757", "start_index": 35068.0, "parentId": 5493972.0, "source": "wikipedia", "score": 0.050143010914325714}, "uuid": "b3192db8-f80c-4206-86f8-b42827415a82"}]}
{"id": "q_997", "question": "W którym wieku odbył się pierwszy lot ludzi balonem?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy statku powietrznego. Zobacz też: inne znaczenia.\nBalon – statek powietrzny z grupy aerostatów (statków lżejszych od powietrza), bez napędu silnikowego. Składa się z powłoki wykonanej z nieprzepuszczalnej, lekkiej tkaniny nagumowanej lub z tworzywa sztucznego, o dużej wytrzymałości i zawieszonego pod nią kosza (gondoli).\nPodział balonów.\nRozróżnia się:\nHistoria.\nPierwszej udokumentowanej próby wzniesienia w powietrze balonu wypełnionego gorącym powietrzem, dokonał 8 sierpnia 1709 Bartholomeo Lourenço de Gusmăo (1686–1724), kapelan nadworny portugalskiego króla Jana V.\n5 czerwca 1783 bracia Joseph Michel (1740–1810) i Jacques Étienne Montgolfier (1745–1799) w Annonay dokonali pierwszej udanej próby wzlotu balonu papierowo-płóciennego (średnica ok. 12 m) \"Ad Astra\" (\"Ku gwiazdom\"), napełnionego gorącym powietrzem. Balon przeleciał 2336 m, unosząc się na wysokość ok. 1,8 km.\n27 sierpnia 1783 fizyk Jacques Alexandre Charles (1746–1823), wypuścił w powietrze z Champ de Mars w Paryżu pierwszy balon (średnica 4 m) napełniony wodorem, zbudowany z pomocą braci Anne’a Jeana (1758–1820) i Nicolasa Louisa Robert (1761–1828).\n19 września 1783 w Wersalu odbył się pierwszy załogowy lot. Bracia Montgolfier wraz ze szwajcarskim fizykiem Ami Argandem zbudowali balon na gorące powietrze, na pokładzie którego znalazły się baran, kogut i kaczka. Dzięki temu doświadczeniu próbowano ustalić, jaki wpływ na żywe organizmy będzie miała podróż powietrzna.\nPo tej próbie rozpoczęto przygotowania do lotu z udziałem ludzi.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35338", "fragment_id": "178389/0", "subtitle": "", "title": "Balon", "parentId": 35338.0, "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178389", "score": 0.8410969972610474}, "uuid": "1e4e5c2e-f15e-4fd0-b380-05153ea2e31d"}, {"page_content": "Pierwszy w Polsce lot balonu załogowego odbył się zaś 10 maja 1789. Z ogrodu Foksal w Warszawie, w obecności króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, wystartował aerostat pilotowany przez Francuza Jeana Pierre’a Blancharda (1753–1809), który wzniósł się na wysokość 2 km, a po 45 minutach wylądował w Białołęce. Francuz ponownie wzleciał podczas pobytu w Warszawie dnia 14 maja 1790 roku. W locie tym brał udział również podróżnik oraz pisarz znany z powieści \"Rękopis znaleziony w Saragossie\" Jan Potocki. Został on pierwszym w historii polskim aeronautą, który wzniósł się w powietrze. Lotów balonem w Warszawie oraz Wilnie dokonywał również polski pionier awiacji rumuńskiego pochodzenia Jordaki Kuparentko (1784–1844). W 1806 podczas lotu balonem sklejonym z afiszy cyrkowych uniknął śmierci, wyskakując na spadochronie z palącego się aerostatu. Jest uznawany za pierwszego człowieka na świecie, który przeżył katastrofę lotniczą, wykorzystując ten wynalazek.\nOd 1906 do I wojny światowej, następnie w okresie międzywojennym oraz ponownie od 1983 są rozgrywane najbardziej prestiżowe w sporcie balonowym zawody o Puchar Gordona Bennetta.\nZastosowanie.\nMeteorologia.\nBalony wykorzystywane są w meteorologii do pomiarów wyższych warstw atmosfery i mierzenia temperatury oraz ruchu mas powietrza. W Polsce pierwsze pomiary meteorologiczne podczas lotu balonem wykonał w czasie lotu w Warszawie w 1808 roku polski pionier awiacji Jordaki Kuparentko.\nArcheologia.\n \"Osobny artykuł: Archeologia lotnicza.\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35338", "fragment_id": "178389/4", "subtitle": "", "title": "Balon", "parentId": 35338.0, "start_index": 5252.0, "source": "wikipedia", "document_id": "178389", "score": 0.8018882274627686}, "uuid": "af4a67a6-cf04-48db-8a71-bfa44ab91bad"}, {"page_content": "BPL ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;Balloon Pilot License&lt;/&gt;) czyli licencja balonowa, to oficjalny dokument, który uprawnia do pilotowania balonów na gorące powietrze. Przepisy, jak i wymagania dotyczące uzyskania licencji mogą różnić się w zależności od kraju. Balony pasażerskie na ogrzane powietrze uznawane są za statki powietrzne i podlegają przepisom ruchu powietrznego. Aby samodzielnie sterować balonem trzeba mieć odpowiednie uprawnienia. Takimi uprawnieniami jest licencja BPL dająca prawo do turystycznego sterowania balonem o pojemności do 3400m3.\nHistoria.\nPierwszy lot balonem na gorące powietrze odbył się w 1783 roku w Paryżu, a jego twórcami byli bracia Joseph-Michel i Jacques-Étienne Montgolfier. Wraz z popularyzacją tej formy podróżowania pojawiła się potrzeba regulacji i standardów bezpieczeństwa. W XIX i XX wieku różne kraje wprowadziły przepisy dotyczące lotnictwa, w tym licencjonowania pilotów balonów. \nW Polsce historia baloniarstwa jest bogata i ciekawa, ale dotyczy głównie rozwoju baloniarstwa sportowego oraz komercyjnego. Co do licencjonowania pilotów balonów, w Polsce podlega to pod regulacje Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC) oraz europejskie przepisy EASA. W 1984 roku powstał pierwszy Harcerski Klub Balonowy (HKB), w którym wyszkoliło się wielu polskich baloniarzy.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5469377", "fragment_id": "364065/0", "subtitle": "", "title": "Licencja balonowa", "parentId": 5469377.0, "start_index": 0.0, "document_id": "364065", "source": "wikipedia", "score": 0.49289363622665405}, "uuid": "94e6ec3c-c3ae-4464-9ba5-fe439e11e43a"}, {"page_content": "4 czerwca 1783 na pierwszym pokazie publicznym na łące koło Annonay, ich napełniony rozgrzanym powietrzem płócienny balon Ad Astra (średnica 11,7 m, objętość 900 m³) wzniósł się na wysokość 1600–2000 m. W czasie lotu, który trwał 9½ minuty, przebył on odległość blisko 2,5 km. W tym czasie bracia Montgolfier rozpoczęli współpracę ze szwajcarskim fizykiem Ami Argandem.\nRównolegle z próbami braci Montgolfierów francuski fizyk Jacques Alexandre Charles (1746–1823) prowadził próby z balonem wykonanym z impregnowanego jedwabiu, lecz napełnionym wodorem. Publiczna demonstracja tej konstrukcji miała się odbyć w Paryżu 24 sierpnia 1783. Na wieść o tym Étienne Montgolfier i Ami Argand przybyli do stolicy Francji, by pokazać tam również ich balon na ogrzane powietrze.\nW Paryżu, z pomocą jednego z tamtejszych papierników, skleili wielką czaszę, która jednak uległa zniszczeniu 12 września podczas wielkiej burzy. W ciągu tygodnia powstał więc nowy balon. 19 września w Wersalu przed Ludwikiem XVI umieszczono w podwieszonym pod czaszą koszu: owcę, kaczkę i koguta. Lot, podczas którego balon wzniósł się na wysokość ok. 500 m, trwał 8 min. Balon pokonał w tym czasie odległość ok. 400 m. Celem lotu było zbadanie wpływu wysokości na organizmy żywe, a ostatecznie – zdobycie pozwolenia na lot człowieka.\nPierwszy lot człowieka w balonie na uwięzi odbył się około 15 października (według braci Montgolfierów 12 lub 14 października) na wysokość 26 m. W kilku kolejnych lotach osiągane wysokości nie przekraczały 30 m. Gazeta Warszawska 1783 nr 91 zamieściła informację 17 października że odbyło się to dnia „zawczorajszego”, czyli był to jednak 15 października.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136187", "fragment_id": "7711/1", "subtitle": "", "title": "Bracia Montgolfier", "source": "wikipedia", "start_index": 1726.0, "document_id": "7711", "parentId": 136187.0, "score": 0.9376186728477478}, "uuid": "c38aba8c-8065-4682-82c2-5313fee4dbf7"}, {"page_content": "15 października 1783 Jean François Pilâtre de Rozier (1754–1785) wzniósł się balonem na uwięzi na wysokość 26 m. Powodzenie tych doświadczeń zadecydowało o tym, że bracia Montgolfier przygotowali balon o pojemności 2000 m³, który mógł unieść dwie osoby. 21 listopada odbył się pierwszy w historii wolny lot balonu, na pokładzie którego znaleźli się de Rozier i François Laurent d’Arlandes (1742–1809).\n1 grudnia 1783 Jacques Alexandre Charles wraz z Nicolasem Louisem Robertem podczas lotu balonem wypełnionym wodorem osiągnęli wysokość 524 m. Warto dodać, że zaprojektowana przez Charles’a i wykonana przez braci Robert konstrukcja balonu była bardzo nowoczesna. Jego powłoka była wykonana z gumowanego jedwabiu i opleciona siatką, do której przymocowano gondolę. Balon został wyposażony w klapę umożliwiającą wypuszczenie gazu z powłoki oraz w balast i barometr służący do pomiaru wysokości lotu. Podobne konstrukcje balonów budowano jeszcze przez następne dwa wieki.\nOd listopada 1783 próby balonowe rozpoczęto podejmować także w innych krajach poza Francją, a prasa zaczęła informować o kolejnych eksperymentach dokonywanych w Londynie, Rotterdamie, Hadze i Mediolanie.\n17 lipca 1784 roku z Baltimore wystartował balon na ogrzane powietrze, finansowany przez prywatnego pasjonata, Petera Carnesa. W gondoli balonu miejsce zajął trzynastoletni chłopiec, Peter Warren, który został pierwszym Amerykaninem, który wzniósł się w powietrze.\nPierwszy balon z palnikiem na paliwo płynne wynaleźli lwowianie Ignacy Martynovych i Nepomuk Herman. W 1784 roku nad Ogrodem Bilskim we Lwowie wzbił się balon bez pasażerów z automatycznym palnikiem na paliwo płynne.\nBaloniarstwo w Polsce.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35338", "fragment_id": "178389/1", "subtitle": "", "title": "Balon", "source": "wikipedia", "start_index": 1536.0, "parentId": 35338.0, "document_id": "178389", "score": 0.6808593273162842}, "uuid": "174ba529-ede3-4e11-9e79-90c1ef77bfab"}, {"page_content": "Przykładami takich procesów są np. metoda Normanna lub metoda Wilbuszewicza. Polegają one na traktowaniu płynnego oleju wodorem w obecności katalizatora (którymi są najczęściej nikiel, platyna, miedź lub pallad). Prowadzi to do przyłączenia atomów wodoru do wiązań podwójnych i potrójnych, dając w rezultacie stałe oleje nasycone (np. margarynę).\nWodoru używa się również do syntezy sorbitolu – substancji słodzącej o symbolu E-420:\nPrzemysł metalurgiczny.\nW przemyśle metalurgicznym wodór używany jest do redukcji rudy żelaza w mieszaninie z tlenkiem węgla, który jest źródłem węgla potrzebnym do produkcji stali z surowego żelaza. Przykładami reakcji redukcji rud żelaza są:\n \nAeronautyka.\nPierwszy balon wypełniony wodorem został skonstruowany w 1783 roku przez francuskiego konstruktora Jacques’a Charles’a. Pierwszy lot odbył się 26 lub 27 sierpnia 1783 roku. Balon miał objętość około 35 metrów sześciennych i udźwig mniej więcej 9 kg. Wodór był wytwarzany w dużej beczce, w której umieszczono 540 kg żelaznego złomu i poddano reakcji z 270 kg kwasu siarkowego – w takiej skali wodór został otrzymany po raz pierwszy, wcześniej otrzymywano tylko niewielkie jego ilości. Wytworzony gaz był transportowany do balonu za pomocą ołowianych rur, a jego napełnianie trwało 4 dni. Ponieważ nośność była zbyt mała do zabrania osoby, przygotowano drugi lot, tym razem w balonie o objętości 380 m³. Start pierwszego lotu balonu wypełnionego wodorem z osobami w gondoli odbył się 1 grudnia 1783 roku w ogrodach Tuileries, dzielnicy Paryża i zgromadził około 400 tys. oglądających. Balon pokonał w ciągu 2 h około 36 km, następnie wylądował, jeden z pasażerów opuścił pokład i wtedy Jacques Charles samodzielnie wzbił się nim na wysokość blisko 10 tysięcy stóp (3 km).", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=6654", "fragment_id": "177314/6", "subtitle": "", "title": "Wodór", "source": "wikipedia", "start_index": 9595.0, "parentId": 6654.0, "document_id": "177314", "score": 0.3390464782714844}, "uuid": "fe79c10a-0fe0-4ee1-bbcb-dd57a93d1e54"}, {"page_content": "17 stycznia 1784 w Krakowie, w dzielnicy Wesoła, rozpoczęły się udane eksperymenty ze wzlotem balonu[]. Inicjatorami byli krakowscy uczeni: Jan Śniadecki, Jan Dominik Jaśkiewicz, Franciszek Scheidt i Jan Szaster. 12 lutego 1784 roku wypuszczono w przestrzeń powietrzną pierwszy balon w Warszawie. Dokonał tego nadworny chemik i mineralog królewski Stanisław Okraszewski (1744–1824). Balon, mający niespełna 1 m średnicy, został napełniony wodorem. Utrzymywany na linie, wzniósł się na wysokość ok. 180 m i pozostawał w powietrzu ok. 3 minut, a przeniesiony następnie do wysokiej sali, utrzymywał się pod jej sufitem ok. 1 godziny. Próba odbyła się w obecności króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i licznych widzów. Kolejne doświadczenie przeprowadził Stanisław Okraszewski nad brzegiem Wisły 6 marca 1784. Przy wystrzałach z dział balon, utrzymywany na linach, wzbijał się w powietrze dwukrotnie. Po raz trzeci zaś wzleciał bez uwięzi, kierując się w stronę Kobyłki. Po 22 min stracono go z oczu. Spadł w pobliżu Słupna koło Radzymina, w odległości ponad 20 km od miejsca startu. W tym samym miesiącu w Krakowie ponownie dokonano prób z balonem papierowym, wypełnionym gorącym powietrzem. 1 kwietnia 1784 balon w kształcie połączonych podstawami piramid wzniósł się na wysokość ok. 4700 m i utrzymywał się w powietrzu przez 33 minuty. W marcu podobne próby odbyły się we Lwowie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=35338", "fragment_id": "178389/3", "subtitle": "", "title": "Balon", "source": "wikipedia", "start_index": 3869.0, "parentId": 35338.0, "document_id": "178389", "score": 0.43534040451049805}, "uuid": "a9bbb252-7c32-4db0-9ff3-2090d54362d8"}, {"page_content": "Balon na ogrzane powietrze – rodzaj balonu, w którym siła nośna wynika z różnicy gęstości ogrzanego powietrza wewnątrz i chłodniejszego na zewnątrz balonu.\nHistoria.\nPierwsze balony na ogrzane powietrze zostały zbudowane przez braci Montgolfier w 1782 roku, od których nazwiska ten typ balonu był pierwotnie określany \"montgolfiera\", w odróżnieniu od balonów napełnianych lżejszym od powietrza gazem, zwanymi – od nazwiska ich wynalazcy Jacques’a Alexandre’a Charles’a – \"charlierami\" (pol. szarlierami).\nPierwszy bezzałogowy lot balonu o trzymetrowej średnicy czaszy odbył się 14 grudnia 1782 roku. Balon, nad którym utracono wówczas kontrolę, przeleciał dwa kilometry, po wylądowaniu został zniszczony przez ciekawskich. Pierwszą publiczną prezentację balonu na ogrzane powietrze bracia Montgolfier przeprowadzili na łące koło Annonay 4 czerwca 1783 roku. Ich balon wzniósł się na wysokość 2000 m i w czasie 10-minutowego lotu przebył odległość blisko 2 km.\nMateriałami używanymi do budowy montgolfier były papier, płótno lub jedwab. Do ogrzewania powietrza w montgolfierze używano płomieni ogniska, z czego wynikał jej mały udźwig i niewielki zasięg. Renesans balonów na ogrzane powietrze nastąpił w latach 60. XX w., kiedy do ogrzewania powietrza zaczęto używać palników zasilanych propanem.\nFizyczna zasada działania.\nZgodnie z prawem Archimedesa siła nośna balonu jest równa:\n formula_1\ngdzie:\nSiła ta jest równoważona przez wagę samego balonu oraz jego ładunku. Należy zwrócić uwagę na to, że siła nośna balonu zmienia się z wysokością, gdyż z wysokością zmienia się gęstość powietrza. Jeżeli weźmiemy pod uwagę temperaturę T na zewnątrz i wewnątrz balonu, to zgodnie z równaniem Clapeyrona dla tego samego ciśnienia (dla balonu otwartego – ten sam gaz wewnątrz i na zewnątrz):\n formula_2\nskąd:\n formula_3", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=136202", "fragment_id": "7715/0", "subtitle": "", "title": "Balon na ogrzane powietrze", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "7715", "parentId": 136202.0, "score": 0.45327621698379517}, "uuid": "e6457640-93bc-46bd-8934-55abf4b1b687"}, {"page_content": "Okręt balonowy (balonowiec) – okręt wojenny wyposażony w balony na uwięzi wypuszczane z jego pokładu. Początkowe koncepcje użycia tego typu okrętów pochodzą z początku XIX wieku, a pierwsze praktyczne próby bojowego użycia balonów z pokładu okrętu miały miejsce w 1849.\nBalonowce używane były w początkowym okresie I wojny światowej, jednak z powodu postępów techniki wojskowej zostały wyparte z użycia przez tendry wodnosamolotów i lotniskowce.\nPierwsze próby.\nPierwszą osobą, która zasugerowała użycie balonu na uwięzi z pokładu okrętu, był w 1803 angielski kontradmirał Henry Knowles. W 1818 Charles Rogier zaprojektował okręt wyposażony w balony swobodne uzbrojone w bomby lotnicze, a w 1846 w czasie amerykańsko-meksykańskiej powstał plan użycia balonów na uwięzi do zbombardowania portu Veracruz.\nPierwsze praktyczne użycie balonów z pokładu okrętu miało miejsce 12 lipca 1849 w czasie blokady Wenecji. Z pokładu austriackiego parowca „Vulcano” wypuszczono w kierunku Wenecji kilkanaście małych balonów na gorące powietrze z podwieszonymi ładunkami wybuchowymi, ale z powodu niekorzystnych wiatrów próba ta zakończyła się fiaskiem, co praktycznie zakończyło na zawsze użycie balonów swobodnych do celów wojskowych.\nPierwszego lotu załogowego w balonie na uwięzi z pokładu statku dokonał 3 sierpnia 1861 w czasie amerykańskiej wojny secesyjnej aeronauta John LaMountain, którego balon wzbił się z pokładu należącego do unionistów transportowca „Fanny”. Już w tym samym miesiącu Korpus Balonowy Armii Unii zakupił starą barkę węglową i przebudował ją na pierwszy na świecie balonowiec nazwany USS „George Washington Parke Custis”. Okręt ten został wycofany ze służby już rok później, ale jego balon służył do kierowania ogniem na kanonierce „Mayflower” do końca 1863.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2095299", "fragment_id": "383743/0", "subtitle": "", "title": "Okręt balonowy", "document_id": "383743", "start_index": 0.0, "parentId": 2095299.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3206827640533447}, "uuid": "6282f6e3-4ff3-411e-a13d-9f9e1626e5c9"}, {"page_content": "Jednym z głównych celów eksploracji kosmosu jest przeprowadzanie bezpiecznych misji kosmicznych z udziałem ludzi. W początkach bioastronautyki nie wiedziano, jakie będą fizjologiczne i psychologiczne konsekwencje lotu z dużą prędkością i przebywania na dużych wysokościach. Takie zjawiska, jak przeciążenie i stan nieważkości były słabo poznane. Przed wysłaniem człowieka do górnych warstw atmosfery, a później w przestrzeń kosmiczną, należało zbadać wpływ na morfologię i procesy życiowe organizmów takich czynników, jak: przyspieszenie, lot rakiety, przebywanie w przestrzeni kosmicznej, mikrograwitacja, hamowanie, przegrzanie i wyziębienie, ekstremalny hałas, jedzenie i picie w stanie nieważkości, promieniowanie kosmiczne, klaustrofobia – wszystko to, czym zajmuje się bioastronautyka.\nCelem większości badań prowadzonych na zwierzętach jest sprawdzenie skutków działania jakiegoś czynnika. Najskuteczniejszym sposobem badania wpływu danego czynnika na organizm ludzki byłoby prowadzenie badań bezpośrednio na ludziach. Jednak takie badania często nie są możliwe z wielu powodów, dlatego najpierw prowadzone są badania z udziałem zwierząt.\nPierwsze loty i badania.\n19 września 1783 roku balon wyniósł owcę, koguta i kaczkę na wysokość 1500 stóp (ok. 457 m), po czym wylądował. Było to pierwsze odnotowane badanie możliwości przetrwania lotu na taką wysokość. Zwierzęta wróciły z niego bez uszczerbku na zdrowiu.\nPierwszym człowiekiem, który wysyłał w powietrze zwierzęta umieszczone wewnątrz rakiet, był Claude Ruggieri. Niewiele wiadomo o jego doświadczeniach, poza tym, że odpalał rakiety od 1806 roku, umieszczał w nich myszy i szczury, rakiety odzyskiwał przy pomocy spadochronu, a próby prowadził jeszcze w latach 30. XIX wieku.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2043408", "fragment_id": "419520/1", "subtitle": "", "title": "Zwierzęta w kosmosie", "document_id": "419520", "start_index": 1690.0, "parentId": 2043408.0, "source": "wikipedia", "score": 0.3632681965827942}, "uuid": "836d0c59-e2f6-4d93-8cbf-3759a577eb61"}]}
{"id": "q_998", "question": "W którym roku umarł Stefan Żeromski?", "answer": [{"page_content": "Ta strona dotyczy pisarza. Zobacz też: Stefan Żeromski – ujednoznacznienie.\nStefan Żeromski (ur. 14 października 1864 w Strawczynie, zm. 20 listopada 1925 w Warszawie) – polski prozaik, publicysta, dramaturg; pierwszy prezes polskiego PEN Clubu, prezydent Rzeczypospolitej Zakopiańskiej. Czterokrotnie nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1921, 1922, 1923, 1924). Jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich w historii. Kawaler Orderu Orła Białego.\nStefan Żeromski był znany również pod pseudonimami \"Maurycy Zych\", \"Józef Katerla\" (panieńskie nazwisko matki) i \"Stefan Iksmoreż\" (ananim). Ze względu na zaangażowanie społeczne nazwany był „sumieniem polskiej literatury” lub „sumieniem narodu”.\nŻyciorys.\nStefan Żeromski pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej Wincentego Żeromskiego herbu Jelita i Józefy z Katerlów herbu Poraj. Wychował się w Ciekotach w Górach Świętokrzyskich. Jego ojciec przed powstaniem utracił majątek i aby utrzymać rodzinę, został dzierżawcą folwarków. W 1863 wspierał Polaków walczących w powstaniu styczniowym. Żeromski stracił matkę w 1879, a ojca – 1883, oboje pochowani w Leszczynach.\nW czasie powstania styczniowego w bitwie pod Czarncą zginął Gustaw Saski (1846–1863), brat cioteczny Stefana Żeromskiego.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34634", "fragment_id": "171811/0", "subtitle": "", "title": "Stefan Żeromski", "parentId": 34634.0, "start_index": 1.0, "document_id": "171811", "source": "wikipedia", "score": 0.733778715133667}, "uuid": "fc1ab29c-89a8-4312-a8d6-23715cb5a2ca"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Piłkarz infobox/styles.css\" /&gt;\nStefan Żeromski (ur. 25 kwietnia 1954 w Zielonej Górze, zm. 21 października 2004 tamże) – polski żużlowiec.\nŻyciorys.\nStefan Żeromski rozpoczął karierę żużlową w Falubazie Zielona Góra w 1974. W 1975 walnie przyczynił się do awansu drużyny do I ligi. Zawodnik, znany z charakterystycznej fryzury \"afro\", był w tym sezonie również blisko medalu młodzieżowych indywidualnych mistrzostw Polski, ale jeden nieudany bieg sprawił, że zajął ostatecznie V miejsce.\nW pierwszej połowie lat 80. święcił największe triumfy zdobywając 3 tytuły drużynowego mistrza Polski na żużlu z Falubazem Zielona Góra w latach 1981-82 i 1985. W 1984 startował w finale mistrzostw Polski par klubowych, zajmując IV miejsce.\nW sezonach 1986-87 reprezentował barwy Ostrovii. Następnie jeździł jako żużlowiec GKM Grudziądz w latach 1988-90.\nW trakcie kariery zawodnik często określany pseudonimami \"Stefanotti\", \"Żeroma\", \"Kangur\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2160120", "fragment_id": "499186/0", "subtitle": "", "title": "Stefan Żeromski (żużlowiec)", "parentId": 2160120.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "499186", "score": 0.3651883900165558}, "uuid": "afb781bb-2722-490c-985c-6b68311e68b1"}, {"page_content": "Pokój Żeromskiego miał jedno okno z białymi firankami. Nie były one jednak skrzyżowane jak w reszcie okien, lecz puszczone luźno. Przed nimi znajdował się dębowy stół na solidnych nogach przykryty niebieskim suknem. Monika Żeromska opisuje pokój ojca jako najbardziej przestronny, w którym znajdowało się mnóstwo książek i papierów.\nMiejsce spotkań kulturowych.\nW tym właśnie apartamencie odbywały się rozmaite spotkania kulturalne z udziałem wybitnych ludzi tamtych lat, np. Reymonta, Lorentowicza, Limanowskiego, Tuwima czy Stryjewskiego.\nŻeromski skupiał wokół siebie świat literacki i wystąpił z inicjatywą założenia polskiej sekcji PEN Clubu. Przynależność do tej organizacji międzynarodowej z pewnością mogłaby przynieść wiele korzyści polskiej kulturze, z czego pisarz świetnie zdawał sobie sprawę.\nBezpośrednio pod jego mieszkaniem znajdowały się sale stanisławowskie. Nad królewskim pierwszym piętrem z salą tronową, balową i pięknym małym pokoikiem ambasadorów mieścił się pokój żony i córki Stefana Żeromskiego. To miejsce bardzo podobało się dzieciom artysty – było wprost wymarzone do zabaw.\nChoroba i śmierć.\nW 1925 roku pisarz ciężko zachorował na serce. Cały czas jednak nie przestawał zajmować się problemami ludzkimi i społecznymi. Rok, który pisarz spędził na Zamku, był bez wątpienia jednym z najbardziej pracowitych. Umarł 20 listopada 1925 roku o godzinie 11 przed południem w swoim własnym mieszkaniu, w którym wówczas była jedynie jego żona. Została mu przyznana Wielka Księga Orderu Polonia Restituta, której nigdy nie odebrał. Przeciwnicy twórczości Żeromskiego nawet po jego śmierci zajadle go atakowali i występowali z protestami przeciw państwowej oprawie obrzędów pogrzebowych. Przed zamkową kaplicą gromadziły się tłumy ludzi, by oddać hołd jednemu z największych duchowych wodzów narodu.\nMieszkanie pisarza obecnie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1945824", "fragment_id": "383104/1", "subtitle": "", "title": "Mieszkanie Stefana Żeromskiego na Zamku Królewskim w Warszawie", "parentId": 1945824.0, "start_index": 1860.0, "document_id": "383104", "source": "wikipedia", "score": 0.6340970396995544}, "uuid": "f2be36cf-4b9d-41b7-aee9-039c423562dd"}, {"page_content": "Za protest dostał w twarz z uwagą, że gdy dorośnie, będzie robił to samo. Rozżalony, z mieszkania przy ul. Garncarskiej wybiegł na pobliskie Błonia moknące w deszczu, i tam go po kilku godzinach znaleziono leżącego i łkającego.\nBolesław Leonhard, \"Treny Stefana Żeromskiego\", „Tygodnik Powszechny”, nr 2 z 12 stycznia 1975\nW połowie grudnia tego roku za radą lekarzy zamieszkał z rodzicami w Zakopanem. Gdy stan zdrowia Żeromskiego uległ poprawie, wiosną 1913 wstąpił do I Zakopiańskiej Drużyny Skautowej im. ks. Józefa Poniatowskiego, założonej przez Adama Ciołkosza, który w lipcu tego roku przekazał ją Andrzejowi Małkowskiemu. We wrześniu zdał egzamin do trzeciej klasy prywatnego gimnazjum w Zakopanem. Został patrolowym (zastępowym) patrolu „Górali”, do którego należał również przybyły z Krakowa Jan Axentowicz. Mimo początkowego oporu ojca przed złożeniem przez syna przyrzeczenia, zdobył stopień młodzika.\nKilka miesięcy po wybuchu I wojny światowej zajął się urządzaniem tajnych składów broni i żywności dla Rzeczypospolitej Zakopiańskiej, za co 21 lutego 1915 został nagrodzony przez Andrzeja Małkowskiego dyplomem uznania za pracę podczas wojny 1914 i 1915, w szczególności za prowadzenie patrolu. Sam Małkowski określał Żeromskiego mianem „złotego skauta”. W październiku 1915 został mianowany plutonowym I Zakopiańskiej Drużyny Skautowej.\nSchyłek życia i śmierć.\nW styczniu 1918 zamieszkał w Krakowie przy ul. Siemiradzkiego 17. Ze względu jednak na jego stan zdrowotny, w połowie czerwca 1918 za radą lekarza został przewieziony do Nałęczowa. Od tego momentu jego stan bardzo szybko się pogarszał. Zmarł w 1918 w chacie-pracowni Stefana Żeromskiego przy ul. Armatnia Góra. Bezpośrednią przyczyną śmierci była gruźlica.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5832502", "fragment_id": "31452/1", "subtitle": "", "title": "Adam Żeromski", "source": "wikipedia", "start_index": 1665.0, "parentId": 5832502.0, "document_id": "31452", "score": 0.2176281064748764}, "uuid": "10cd21c6-1e3a-4159-80ae-34531865b15a"}, {"page_content": "Różne źródła akademickie podawały datę jego śmierci jako 31 lipca. Inne natomiast mówią o dniu poprzedzającym. Inskrypcja na nagrobku Żeromskiego nosi datę 30 lipca. Jego ojciec pisał:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;\nDnia 30 lipca o wpół do trzeciej nad ranem Jan Witkiewicz zastukał... W izbie ciemno. Po omacku dotknąłem czoła Adasia. Było zimne. We śnie zaiste zasnął w Bogu...\nZostał pochowany na nałęczowskim cmentarzu parafialnym w grobowcu babki Oktawii Chmielewskiej. Jego ciało przeniesiono do pobliskiego kamiennego mauzoleum po zakończeniu jego budowy 19 marca 1922.\nUpamiętnienie.\nStefan Żeromski zadedykował mu tekst publicystyczny o tematyce społeczno-politycznej \"Początek świata pracy\", jak i wydany w 55 egzemplarzach tren pt. \"O Adamie Żeromskim wspomnienie\". Został patronem m.in. powstałej w 1933 w Krakowie \"XXIII Drużyny im. Adama Żeromskiego\" czy kieleckiej \"29 Drużyny Harcerskiej „Ogniki” im. Adasia Żeromskiego\".\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5832502", "fragment_id": "31452/2", "subtitle": "", "title": "Adam Żeromski", "document_id": "31452", "start_index": 3399.0, "source": "wikipedia", "parentId": 5832502.0, "score": 0.293036550283432}, "uuid": "aa9c80e6-b492-4a29-9339-ea9b535b0262"}, {"page_content": "\"Słuchałem wieczorem kolegi Jarońskiego, syna autora Dumek ukraińskich,mistyka, towiańczyka. Śliczny to chłopak! Nikogo tak nie lubię dla powierzchowności jak jego. Przy tym improwizuje on czasem w ciche wieczory… Dziś staliśmy z Tomkiem pod jego oknami i słuchaliśmy czardasza, którym się zachwycałem, gdy wybiegał spod palców Paderewskiego. Cichy jasny wieczór, taka muzyka… Doprawdy ten śliczny Jaroński jest artystą. Jak ja go bardzo lubię! Twarz ma pociągłą, oliwkową, czarne wilgotne oczy. (...) Doprawdy leciałem na skrzydłach tej pięknej węgierskiej pieśni. Czardasz jest ulubionym tańcem moim. Staje mi przed oczyma ten lud, co go kocham, jak kocham lud francuski…\"\n Stefan Żeromski\n , \"Dzienniki\"\n \nPod koniec XIX wieku przebywał w Konstantynopolu, w gościnie u swojej ciotki Ludwiki z Głowackich Groppler i jej męża Henryka Gropplera, gdzie regularnie koncertował, w tym wielokrotnie dla Sułtana Abdülhamida II. W jego posiadaniu znajdowały się skrzypce włoskiego lutnika Giovanni Paolo Magginiego z początku XVII wieku z inkrustowanym diamentami smyczkiem.\nPo powrocie do Kielc objął stanowisko dyrektora artystycznego Towarzystwa Muzyczno-Dramatycznego (1907). Około 1911 osiadł[] w wówczas podkieleckim Dobromyślu, gdzie zmarł ponad dziesięć lat później. Został pochowany na cmentarzu parafii Przemienienia Pańskiego na kieleckim Białogonie.\nLiteratura dodatkowa.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3992131", "fragment_id": "628949/1", "subtitle": "", "title": "Mieczysław Jaroński", "parentId": 3992131.0, "start_index": 1022.0, "document_id": "628949", "source": "wikipedia", "score": 0.051414038985967636}, "uuid": "f48628b5-23e8-4ba1-8ced-c8631eefa8d1"}, {"page_content": "Podczas wojny polsko-bolszewickiej w 1920 współpracował z kierowanym przez ppłk. Mariana Dienstla-Dąbrowę Wydziałem Propagandy Armii Ochotniczej. 22 października 1920 został członkiem Obywatelskiego Komitetu Wykonawczego Obrony Państwa. W niepodległej Polsce Żeromski zamieszkał w Warszawie, gdzie brał znaczący udział w życiu literackim. Uczestniczył, wraz z Janem Kasprowiczem, w akcji przedplebiscytowej w regionie Powiśla celem przyłączenia tych terenów do Polski, między innymi w Iławie, Suszu, Prabutach, Kwidzynie, Sztumie, Grudziądzu i wielu innych miejscowościach Warmii, Mazur i powiatów nadwiślańskich (Powiśla). Był delegatem na zjazd Związku Zawodowego Literatów Polskich 4 lutego 1922 w Warszawie. Był inicjatorem projektu Akademii Literatury, Straży Piśmiennictwa Polskiego, a w 1925 został założycielem i pierwszym prezesem polskiego oddziału PEN Clubu. W latach dwudziestych osiedlił się w Konstancinie-Jeziornie pod Warszawą w willi Świt, a w 1924 prezydent Stanisław Wojciechowski przydzielił mu trzypokojowe mieszkanie na drugim piętrze Zamku Królewskiego w Warszawie. W 1922 ukazała się powieść \"Wiatr od morza\", za którą otrzymał Państwową Nagrodę Literacką, a w 1924 wydał powieść \"Przedwiośnie.\"\n16 maja 1925 przyznano mu tytuł członka honorowego Towarzystwa Dziennikarzy Polskich we Lwowie. Filister honoris causa polskiej korporacji akademickiej „Pomerania”.Złożony ciężką chorobą w połowie 1925 przebywał w Konstancinie. Zmarł 20 listopada 1925. Tego dnia – na dwa tygodnie przed własną śmiercią – Władysław Reymont napisał:\n&lt;templatestyles src=\"Szablon:Cytat/styles.css\" /&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34634", "fragment_id": "171811/6", "subtitle": "", "title": "Stefan Żeromski", "source": "wikipedia", "start_index": 7949.0, "document_id": "171811", "parentId": 34634.0, "score": 0.2243787944316864}, "uuid": "0435fbe0-f6dd-4751-a5a4-d146b1d6f3fc"}, {"page_content": "W czasie pełnienia przez niego funkcji I sekretarza KC KPU w Ukraińskiej SRR nasiliły się procesy rusyfikacyjne – w 1980 liczba czasopism ukraińskojęzycznych wychodzących w republice wynosiła 19% w stosunku do wszystkich tytułów, a książek 24%. Ponadto nadające po ukraińsku stacje telewizyjne miały znacznie mniej ciekawe programy od centralnych programów rosyjskojęzycznych – analogicznie z audycjami radiowymi.\nJest on odpowiedzialny za ukrywanie rzeczywistej skali katastrofy w Czarnobylu oraz za zorganizowanie pochodu pierwszomajowego w Kijowie, podczas którego wszyscy uczestnicy narazili się na chorobę popromienną. Targany wyrzutami sumienia, najprawdopodobniej popełnił samobójstwo w 1990 (według oficjalnej wersji zmarł na zapalenie płuc). Pochowany został na cmentarzu Bajkowa w Kijowie.\nDwukrotnie nadano mu tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej (30 grudnia 1974 i 13 września 1977). Ośmiokrotnie odznaczony Orderem Lenina (16 lutego 1958, 16 lutego 1968, 1971, 1973, 30 grudnia 1974, 13 września 1977, 1983 i 16 lutego 1988), dwukrotnie Orderem Rewolucji Październikowej (16 lutego 1978 i 4 marca 1982) oraz Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy (11 marca 1985). Laureat Nagrody Leninowskiej (1982).\nŻoną jego była Rada, z domu Żeromska (1923-2015).\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=926906", "fragment_id": "1023069/1", "subtitle": "", "title": "Wołodymyr Szczerbycki", "parentId": 926906.0, "start_index": 1779.0, "document_id": "1023069", "source": "wikipedia", "score": 0.06802106648683548}, "uuid": "ed717483-0b6f-4eb4-ad97-9c99d349fc1d"}, {"page_content": "Specjalizował się w historii literatury i edytorstwie. Jego zainteresowania badawcze obejmowały literaturę Młodej Polski, w szczególności życie i twórczość Stefana Żeromskiego. Opracował m.in. jego korespondencję, która została wydana w sześciu tomach w latach 2001–2010, oraz pisma zebrane. Publikował m.in. w „Pamiętniku Literackim”, „Przeglądzie Humanistycznym”, „Kieleckich Studiach Filologicznych”, „Polonistyce” i „Tygodniku Kulturalnym”. Za działalność naukową i dydaktyczną odznaczony został Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.\nZmarł w nocy z 14 na 15 sierpnia 2024 roku.\nBibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3240009", "fragment_id": "134754/1", "subtitle": "", "title": "Zdzisław Adamczyk (historyk literatury)", "source": "wikipedia", "start_index": 1446.0, "parentId": 3240009.0, "document_id": "134754", "score": 0.17357312142848969}, "uuid": "2d5cb3f3-4642-4236-b40e-15cb385b1852"}, {"page_content": "Za protest dostał w twarz z uwagą, że gdy dorośnie, będzie robił to samo. Rozżalony, z mieszkania przy ul. Garncarskiej wybiegł na pobliskie Błonia moknące w deszczu, i tam go po kilku godzinach znaleziono leżącego i łkającego.\nBolesław Leonhard, \"Treny Stefana Żeromskiego\", „Tygodnik Powszechny”, nr 2 z 12 stycznia 1975\nPo wybuchu I wojny światowej Stefan Żeromski zgłosił się do Legionów Polskich, jednak nigdy nie brał udziału w walkach. Wrócił do Zakopanego. Wspólnie z Janem Kasprowiczem i Medardem Kozłowskim stworzył Organizację Narodową. Działał w pracach Naczelnego Komitetu Zakopiańskiego. Był prezydentem Rzeczypospolitej Zakopiańskiej. 30 lipca 1918 zmarł na gruźlicę jego dziewiętnastoletni syn Adam. Żeromski zadedykował mu tekst publicystyczny o tematyce społeczno-politycznej pt. \"Początek świata pracy\".\n&lt;TemplateStyles src=\"Galeria/styles.css\" /&gt;Życie prywatne", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=34634", "fragment_id": "171811/5", "subtitle": "", "title": "Stefan Żeromski", "parentId": 34634.0, "start_index": 7062.0, "document_id": "171811", "source": "wikipedia", "score": 0.2515643239021301}, "uuid": "28dd5ab6-f376-49ee-9277-ee39f2a9acf1"}]}
{"id": "q_999", "question": "Stopień twardości minerałów określamy w skali Mohsa. Który stopień ma diament?", "answer": [{"page_content": "Rubinom i szafirom nadaje się szlif fasetowy, rzadziej kaboszonowy (np. rubin gwiaździsty). Czasem są rzeźbione (gliptyka).\nNa diamenty nakłada się zwykle szlif fasetkowy (odpowiednio oszlifowany nosi nazwę brylantu), natomiast przezroczyste do nieprzezroczystych czarne diamenty bywają szlifowane jedynie okazjonalnie. \nEfektowne oszlifowanie ma wpływ na wartość kamienia szlachetnego, a nie tylko jego czystość, barwa i rozmiar.\nW postaci oszlifowanej stosuje się je w jubilerstwie, oprawia w złoto, srebro i inne metale szlachetne.\n„Wielka Czwórka”.\nSpośród ponad 5000 różnych minerałów występujących naturalnie w skorupie ziemskiej w przeszłości wyróżniono cztery kamienie szlachetne: diament, szmaragd, rubin i szafir, tzw. „Wielka Czwórka” (ang. \"Big Four\"). Czasami do grupy tej włączany jest także opal i wtedy używa się pojęcia „Wielkiej Piątki”. Na liście tej możne czasami zostać wymieniona perła lub jadeit.\nDiament jest najtwardszym z kamieni szlachetnych (10 w skali Mohsa), lecz należy chronić go przed uderzeniem lub upadkiem, gdyż bywa kruchy.\nCzerwony rubin i niebieski szafir są odmianami minerału korundu i mają oba ten sam stopień twardości równy 9 w skali Mohsa. Korund jest obecnie produkowany syntetycznie, np. metodą Verneuila lub Czochralskiego. Korundy syntetyczne (nazywane też hodowanymi) mogą mieć różną wielkość, czasami dość znaczną. Syntetyczny rubin i syntetyczny szafir mają stopień twardości równy 9 w skali Mohsa tj. taki jak ich naturalne odpowiedniki. \nSzmaragd, będący odmianą minerału berylu, ma charakterystyczną zieloną barwę, od której pochodzi nazwa zieleni szmaragdowej – odcienia barwy zielonej i nazwa barwy szmaragdowej. Jego twardość w skali Mohsa wynosi 7,5 do 8.\nKamienie półszlachetne.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62901", "fragment_id": "652097/7", "subtitle": "", "title": "Kamienie szlachetne", "parentId": 62901.0, "start_index": 10581.0, "document_id": "652097", "source": "wikipedia", "score": 0.6626406908035278}, "uuid": "db376ca4-c365-41bb-a8f2-d0d9bcac655d"}, {"page_content": "Moissanity znane są ze swojego podobieństwa do diamentów. Twardość moissanitów w skali Mohsa określa się na poziomie 9,25 - 9,5. Twardość diamentu w tej samej skali określa się wartością na poziomie 10. O tym jak mocno kamień potrafi lśnić decyduje współczynnik załamania światła. Współczynnik załamania światła w diamencie wynosi 2,42. Współczynnik załamania światła dla moissanitu to 2,65. Co oznacza, że moissanity odznaczają się większym blaskiem od diamentów. Różnica w kolorze między diamentem a moissanitem bywa trudna do zauważenia. Oba kamienie występują w wielu barwach. Większość diamentów posiada naturalne występujące zanieczyszczenia wewnątrz. W przypadku moissanitów tworzonych laboratoryjnie, zanieczyszczenia prawie nie występują. Jeśli chodzi o cenę, różnica pomiędzy ceną diamentu, a ceną moissanitu jest spora. 1 karatowy diament o idealnym szlifie może kosztować 50 - 70 tys. zł. Z kolei 1 karatowy moissanit to cena ok. 800 zł. \nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2811147", "fragment_id": "1648935/1", "subtitle": "", "title": "Moissanit", "parentId": 2811147.0, "start_index": 1084.0, "document_id": "1648935", "source": "wikipedia", "score": 0.6233148574829102}, "uuid": "af4e5b5d-f574-4dff-98ec-5d9cbbc668a4"}, {"page_content": "Skala twardości Mohsa − dziesięciostopniowa skala twardości minerałów charakteryzująca odporność na zarysowania materiałów twardszych przez materiały bardziej miękkie. Została stworzona w 1812 roku przez niemieckiego mineraloga Friedricha Mohsa. Twardość poszczególnych minerałów nie jest ułożona proporcjonalnie i liniowo i ma charakter porównawczy. Minerały są ustawione od najbardziej miękkiego do najtwardszego. Każdy minerał może zarysować minerał poprzedzający go na skali (bardziej miękki) i może zostać zarysowany przez następujący w skali po nim (twardszy). Jest to jedynie skala orientacyjna, a klasyfikacja polega na tym, że jeżeli badany minerał będzie w stanie zarysować powierzchnię minerału wzorcowego, a ten sam wzorcowy zarysuje powierzchnię badanego, to badany będzie zaklasyfikowany z twardością wzorcowego. Przykładowo, jeżeli minerał badany zarysuje powierzchnię kwarcu, będąc jednocześnie rysowany przez niego, będzie miał taką samą twardość. Jeżeli minerał badany będzie w stanie zarysować np. kwarc, a ten nie będzie w stanie zarysować materiału badanego, to twardość próbki jest uznawana za co najmniej 7,5 (porównanie z topazem mówi, czy nie jest większa).\nTwardość minerałów jest własnością kierunkową tzn., że może być odmienna w różnych kierunkach (przykładem takiej anizotropii twardości jest minerał kyanit (zwanym dawniej \"dysten\", co znaczy „dwie twardości”) o wzorze chemicznym . Wzdłuż osi krystalograficznej Z wykazuje twardość ok. 3,5 w skali Mohsa, natomiast prostopadle do tej osi twardość wynosi około 7.\nW warunkach laboratoryjnych twardość absolutną można mierzyć za pomocą sklerometrów, które zapewniają dokładniejsze wyniki. Skala Mohsa nadal cieszy się popularnością ze względu na możliwość szybkiego wyznaczenia przybliżonej twardości minerałów (również w warunkach polowych), przy pomocy prostych narzędzi.\nPomiar twardości metodą Mohsa opisują normy PN-EN 101, DIN 18155, BS 6431-13 i ASTM MNL46.Bibliografia.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=22583", "fragment_id": "170245/0", "subtitle": "", "title": "Skala twardości Mohsa", "document_id": "170245", "start_index": 0.0, "parentId": 22583.0, "source": "wikipedia", "score": 0.8804463744163513}, "uuid": "48ad5c05-4be9-4a7e-9f46-d4fad3c879a3"}, {"page_content": "Kamienie szlachetne – termin tradycyjnie używany dla określenia tzw. „Wielkiej Czwórki”, czyli diamentu, szafiru, rubinu i szmaragdu, czyli kamieni jubilerskich o twardości powyżej 7 w dziesięciostopniowej skali Mohsa. Termin ten odzwierciedla nie tylko ich piękno i rzadkość występowania, ale także znaczenie historyczne i kulturowe, jakie odegrały one w różnych cywilizacjach. Wyróżniają się one także wysoką ceną rynkową. \nWszystkie pozostałe kamienie używane w jubilerstwie o twardości poniżej 7 w skali Mohsa były dawniej nazywane półszlachetnymi. \nWspółcześnie na świecie odchodzi się od podziału na \"kamienie szlachetne\" i \"półszlachetne\", zastępując je ogólnym terminem kamieni jubilerskich, czyli wszystkich kamieni używanych w jubilerstwie. W literaturze gemmologicznej używa się też zbiorczej nazwy \"kamienie szlachetne i ozdobne\", obejmującej minerały i zwykle jednominaralne skały, powstałe w przyrodzie w warunkach naturalnych, które po oszlifowaniu wyróżniają się piękną barwą, połyskiem i innymi walorami estetycznymi.\nW języku potocznym pod tym pojęciem kamienia szlachetnego może być rozumiany każdy kamień jubilerski.\nRys historyczny.\nKamienie szlachetne ceniono od najdawniejszych czasów, nie tylko w Europie, ale także na Wschodzie, gdzie diamenty i rubiny uważano za najcenniejsze, stawiając na dalszym miejscu szafiry, szmaragdy i topazy. Piękno diamentów i rubinów w naszyjniku, promieniujących światłem podobnym do światła gwiazd, opisano w indyjskim poemacie sprzed 5000 lat.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=62901", "fragment_id": "652097/0", "subtitle": "", "title": "Kamienie szlachetne", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "652097", "parentId": 62901.0, "score": 0.4631330966949463}, "uuid": "e2285177-9d2b-43cf-ac09-ce4ebc9fa406"}, {"page_content": "Diamenty laboratoryjne (diamenty syntetyczne) – rodzaj diamentów, które powstały w wyniku procesów technologicznych w warunkach laboratoryjnych. Pod względem chemicznym nie różnią się od diamentów kopalnianych.\nCharakterystyka.\nDiamenty stworzone przez człowieka w laboratorium nie różnią się od diamentów kopalnianych pod względem fizycznym, optycznym oraz składu chemicznego. Zgodnie ze zmianą ustanowioną 24 lipca 2018 r. przez amerykańską Federalną Komisję Handlu, aktualna definicja diamentu odnosi się do jego składu chemicznego, a nie do źródła pochodzenia. Tym samym oficjalnie uznaje się kamień jubilerski, powstały w laboratorium i posiadający parametry diamentu pozyskiwanego metodą tradycyjną, za diament.\nZasady w zakresie rekomendowanego nazewnictwa diamentów pochodzenia laboratoryjnego określone zostały w wytycznych dziewięciu światowych wiodących organizacji w branży diamentowej (Antwerp World Diamond Center, CIBJO – the World Jewellery Confederation, Diamond Producers Association, Gem Jewellery Export Promotion Council, International Diamond Importers, International Diamond Manufacturers Association, United States Jewelry Council, World Diamond Council i World Federation of Diamond Bourses).\nDiamenty laboratoryjne podlegają takiej samej klasyfikacji jak diamenty wydobywane, tzn. według skali 4C ( &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"en\"&gt;carat, cut, clarity, colour&lt;/&gt;) i mają taką samą twardość jak diament wydobywany – 10 w skali twardości Mohsa.\nHistoria.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4629992", "fragment_id": "724084/0", "subtitle": "", "title": "Diamenty laboratoryjne", "parentId": 4629992.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "724084", "score": 0.3530616760253906}, "uuid": "b0407c21-9d9e-43f6-b884-a41f82edd236"}, {"page_content": "Ta strona dotyczy minerału. Zobacz też: inne znaczenia słowa Diament.\nDiament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"grc\"&gt;ἀδάμας \"adamas\"&lt;/&gt; (dopełniacz &lt; lang=\"grc\"&gt;ἀδάμαντος \"adamantos\"&lt;/&gt;,  &lt; style=\"font-style: normal;\" lang=\"la\"&gt;diamentum&lt;/&gt;) ‛niepokonany, niezniszczalny’ i nawiązuje do jego wyjątkowej twardości. Jest najtwardszą znaną substancją występującą w przyrodzie.\nAntoine Lavoisier po raz pierwszy spalił diament pod szklanym kloszem, używając promieni słonecznych skupionych soczewką. Udowodnił w ten sposób, że diament to czysty węgiel.\nWłaściwości.\nTworzy zazwyczaj niewielkie kryształy przyjmujące postać ośmiościanu, rzadziej sześcianu. Duża część ma zaokrąglone kształty oraz wykazuje zbliźniaczenia. W przyrodzie stanowi jedną z sześciu – obok grafitu, fulerenów, nanopianki, nanorurek i grafenu – odmian alotropowych węgla. Przezroczysty diament zwykle zawiera śladowe ilości azotu, glinu, boru, manganu, krzemu, magnezu, chromu.\nSą w nim spotykane różne wrostki mineralne reprezentowane przez: oliwin, granat, pirop, pirotyn, ilmenit, rutyl, grafit, diopsyd, spinel oraz wcześniej wykrystalizowane diamenty. Rodzaj tych inkluzji pozwala na precyzyjne określenie miejsca pochodzenia. Rzadko towarzyszą mu inne minerały, najczęściej są to granaty (pirop, grossular bądź almandyn), piryt, oliwin, flogopit, kalcyt i piroksen.\nJego powierzchnię można zarysować tylko przy pomocy innego diamentu, jest względnie kruchy.\nZe względu na cechy zewnętrzne wyróżnia się kilka typów diamentów:", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25136", "fragment_id": "187621/0", "subtitle": "", "title": "Diament", "document_id": "187621", "start_index": 1.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25136.0, "score": 0.33303508162498474}, "uuid": "3728ede0-ecae-4449-abe7-f67d57b7248c"}, {"page_content": "Do wiercenia w kamieniach jubilerskich o twardości wyższej niż 6 w skali Mohsa stosuje się wiertła diamentowe. Wiertła te mogą być pokryte azotkiem tytanu, który poprawia warunki wiercenia.\nDodatkowo, wiercenie wiertłami diamentowymi powinno odbywać się w obecności chłodziwa, którym może być woda. Chłodziwo nie tylko obniża temperaturę wiertła, ale także pomaga usuwać z otworu kawałki materiału z wierconego elementu.\nTypowa prędkość liniowa skrawania dla wiertła diamentowego przy wierceniu w kwarcu wynosi 1,5 m/s.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2918326", "fragment_id": "1205065/0", "subtitle": "", "title": "Wiercenie w kamieniach jubilerskich", "parentId": 2918326.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "1205065", "score": 0.24446478486061096}, "uuid": "6e50f7df-b347-4416-9c9c-8717fbd66abb"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Związek chemiczny infobox/style.css\"/&gt;\nWęglik krzemu (karborund) – materiał ceramiczny z grupy węglików o ogólnym wzorze SiC. Występuje w naturze jako niezwykle rzadki minerał moissanit. Istnieją jego dwie odmiany krystaliczne α i β.\nWęglik krzemu znalazł się w obszarze zainteresowań nauki pod koniec XIX w., w związku z poszukiwaniami nowych, niedrogich materiałów ściernych. Pierwsza metoda, opatentowana przez jej wynalazcę, E. G. Achesona, polegała na reakcji krzemionki i węgla w piecu elektrycznym. Do dzisiaj jest stosowana ona w nieznacznie tylko zmodyfikowanej formie. Węglik krzemu można też otrzymywać w wyniku pirolizy polikarbosilanów.\nWęglik krzemu zwany jest czasami karborundem ze względu na jego twardość, która zawiera się pomiędzy twardością diamentu i korundu.\nGłówną zaletą węgliku krzemu jest jego twardość, której wartość wynosi według skali Brinella 1150[], według skali Mohsa 9,5. Inną jego zaletą jest bardzo wysoka odporność termiczna. Jest to jednak materiał kruchy. W czystej postaci jest bezbarwny, spotykane najczęściej zabarwienie powodowane jest zanieczyszczeniem. Pod normalnym ciśnieniem nie ulega stopieniu, ale sublimuje w temperaturze powyżej 2500 °C.\nWęglik krzemu bywa stosowany do pokrywania powierzchni ciernych pracujących w wysokich temperaturach, na przykład powierzchni bocznych cylindrów silników, a także jako osłony termiczne w pojazdach kosmicznych.\nJednym z najnowszych zastosowań węgliku krzemu jest produkcja tranzystorów mikrofalowych.\nW czystej postaci (moissanit) jest niekiedy wykorzystywany w biżuterii jako kamień ozdobny.\nWłaściwości:\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=154219", "fragment_id": "14412/0", "subtitle": "", "title": "Węglik krzemu", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "14412", "parentId": 154219.0, "score": 0.14084981381893158}, "uuid": "57a6877f-8cb1-44e2-8e23-dcf89cfa9712"}, {"page_content": "4C – skrót pochodzący od pierwszych liter czterech angielskich słów:\nktóre decydują o wartości i jakości oszlifowanego diamentu. Diamenty o wspaniałej barwie, nieskazitelnej czystości, bardzo dobrym szlifie i znacznej masie należą do najrzadszych.\nPierwsze C – masa.\nMasę kamieni szlachetnych, w tym także diamentów, określa się w karatach metrycznych (ct). Jeden karat został zdefiniowany jako 200 mg, czyli 0,2 grama. Masę diamentu podaje się z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Ma ona istotny wpływ na wartość kamienia.\nDrugie C – barwa.\nZdecydowana większość wydobywanych diamentów jest zabarwiona. Wyróżnia się diamenty o barwach fantazyjnych, m.in. niebieskiej, różowej, pomarańczowej oraz diamenty o barwach typowych, tzn. od bezbarwnych po różne odcienie barwy żółtej, brązowej lub szarej. Szacuje się, że na 10 tysięcy kamieni o barwach typowych przypada tylko jeden o barwie fantazyjnej. Pośród diamentów o barwach typowych, które oceniane są w skali od D do Z, najrzadsze i najbardziej cenione są kamienie o barwie D, czyli całkowicie bezbarwne. Skala określająca stopień bezbarwności diamentów została ustalona przez \"Gemological Institute of America\" i jest powszechnie stosowana. Różnice w typowych barwach diamentów są bardzo subtelne, dlatego stopień bezbarwności określa się w specjalnych warunkach oświetleniowych oraz porównując do wzorców. Używa się przy tym m.in. określeń \"zimnej bieli\" oraz \"ciepłej bieli\". Ta skala nie dotyczy diamentów o barwie fantazyjnej.\nTrzecie C – czystość.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1394910", "fragment_id": "216741/0", "subtitle": "", "title": "Zasada 4C", "parentId": 1394910.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "216741", "score": 0.2929394841194153}, "uuid": "5443e8cc-0f17-4b47-95e4-d718cb90114b"}, {"page_content": "Kwarc – minerał, modyfikacja krystaliczna krzemionki, należąca do krzemianów szkieletowych. Jest minerałem skałotwórczym wielu skał, kamieniem ozdobnym, a niektóre odmiany uznawane są za kamienie szlachetne lub półszlachetne.\nKwarc jest jednym z najczęściej występujących minerałów w skorupie ziemskiej. Występuje samodzielnie w postaci kryształów, zlepieńców, żył i ziaren. Jest ważnym składnikiem skał: magmowych (np. granit), metamorficznych (np. kwarcytów, gnejsów), rozpowszechniony jako produkt procesów hydrotermalnych tworząc żyły i druzy czystego kwarcu. Tworzy lub jest składnikiem skał osadowych (piasek kwarcowy, piaskowiec).\nJego nazwa pochodzi od słowiańskiego słowa oznaczającego „twardy”. Dawniej znany jako kwarzec.\nWłaściwości.\nCzysty kwarc jest bezbarwny, przezroczysty dla ultrafioletu i częściowo podczerwieni. Przełam muszlowy, połyskliwy. Nawet znikome domieszki barwią go, zmienia barwę w wyniku naświetlania ultrafioletem, promieniowaniem rentgenowskim oraz w wyniku podgrzewania. Aktywny optycznie, kryształy skręcające polaryzację w lewo określane są jako lewe, a skręcające w prawo jako prawe. Twardy i kruchy, jest wzorcem twardości 7 w skali twardości Mohsa.\nJest dobrym dielektrykiem, o przenikalności elektrycznej zależnej od kierunku, w temperaturze pokojowej względna przenikalność elektryczna w osi 11 wynosi 4,58, a w osi 33 – 4,70. Jest piezoelektrykiem.\nKwarc odznacza się największą spośród głównych minerałów skałotwórczych odpornością na wietrzenie fizyczne i chemiczne. Bardzo słabo przewodzi ciepło.\nNiektóre okazy kwarcu po oszlifowaniu wykazują asteryzm.\nPowstaje podczas sylifikacji wielu substancji między innymi tworząc \"skamieniałe drzewa\".", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=25130", "fragment_id": "187616/0", "subtitle": "", "title": "Kwarc", "document_id": "187616", "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "parentId": 25130.0, "score": 0.09494911134243011}, "uuid": "e746e859-6099-42d7-a079-69e572425bcd"}]}
{"id": "q_1000", "question": "Jak nazywał się jacht, na którym Krystyna Chojnowska-Liskiewicz jako pierwsza kobieta na świecie samotnie opłynęła Ziemię?", "answer": [{"page_content": "Krystyna Chojnowska-Liskiewicz (ur. 15 lipca 1936 w Warszawie, zm. 12 czerwca 2021 w Gdańsku) – polska inżynier budowy statków i jachtowy kapitan żeglugi wielkiej. Pierwsza kobieta na świecie, która samotnie opłynęła dookoła Ziemię na jachcie żaglowym.\nŻyciorys.\nUrodziła się w Warszawie, po wojnie rodzina przeniosła się do Ostródy. Studiowała na Politechnice Gdańskiej, na Wydziale Budowy Okrętów, który ukończyła w 1960. Jeszcze w czasie studiów, w 1957 zdobyła patent sternika, a w 1960 sternika morskiego. W roku 1966 otrzymała patent kapitana jachtowego. W latach 1976–1978 samotnie opłynęła dookoła świat na pokładzie jachtu Mazurek, skonstruowanego przez jej męża, Wacława Liskiewicza.\nJacht \"Mazurek\" został w lutym 1976 zawieziony na pokładzie statku do portu Las Palmas w Las Palmas na Wyspach Kanaryjskich. Stamtąd Krystyna Chojnowska-Liskiewicz 10 marca wyruszyła w rejs, który jednak został przerwany z powodu konieczności powrotu do portu w celu naprawy drobnych awarii. 28 marca 1976 wyruszyła z Las Palmas ponownie, rejs tym razem przebiegł pomyślnie. Trasa rejsu przebiegała przez Atlantyk, Kanał Panamski, Ocean Spokojny, Australię i wokół Afryki. Po dwóch latach, 20 marca 1978 żeglarka zamknęła pętlę rejsu dookoła świata w pobliżu wysp Zielonego Przylądka, przepływając samotnie 28 696 mil morskich. Do Las Palmas dopłynęła w kwietniu. Była pierwszą kobietą, która dokonała takiego wyczynu - jej konkurentka, Naomi James, zamknęła pętlę dookoła świata 39 dni później, 28 kwietnia 1978.\nSpoczywa na Cmentarzu Srebrzysko w Gdańsku.\nLinki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76903", "fragment_id": "646559/0", "subtitle": "", "title": "Krystyna Chojnowska-Liskiewicz", "document_id": "646559", "start_index": 0.0, "parentId": 76903.0, "source": "wikipedia", "score": 0.983008086681366}, "uuid": "077f1f05-c853-417f-96d4-dc22e4a19a5d"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nMazurek – polski jacht żaglowy, na którym Krystyna Chojnowska-Liskiewicz jako pierwsza kobieta samotnie opłynęła dookoła świat w latach 1976-1978.\nHistoria.\nJacht \"Mazurek\" zaprojektowany i zbudowany został w Gdańskiej Stoczni Jachtowej STOGI, obecnie noszącej nazwę Stocznia Jachtowa im. J. Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku. Głównym konstruktorem jachtu był Wacław Liskiewicz, mąż Krystyny Chojnowskiej-Liskiewicz. Zaprojektowany na bazie kadłuba jachtu typu Szmaragd III i wykonany z laminatu poliestrowo-szklanego jacht, otrzymał oznaczenie typu Conrad 32. 21 grudnia 1975 odbył się chrzest jachtu i podniesienie bandery.\nJacht został w lutym 1976 zawieziony na pokładzie statku m/s „Brodnica” do portu Las Palmas w Las Palmas na Wyspach Kanaryjskich, skąd 10 marca Krystyna Chojnowska-Liskiewicz wypłynęła w rejs, który jednak został przerwany z powodu drobnych awarii. 28 marca 1976 wyruszyła ponownie z Las Palmas dookoła świata przez Atlantyk, Kanał Panamski, Ocean Spokojny, opływając od południa Australię i Afrykę. Po dwóch latach, 21 marca 1978 zamknęła ona pętlę rejsu dookoła świata w pobliżu Wysp Zielonego Przylądka, przepływając samotnie 28 696 mil morskich. Do Las Palmas dopłynęła w kwietniu. Była pierwszą kobietą, która samotnie okrążyła świat jachtem - jej konkurentka Naomi James zamknęła pętlę dookoła świata później, 8 czerwca 1978, aczkolwiek jej rejs trwał znacznie krócej.„Mazurek” później przez lata wchodził w skład floty jachtowej COŻ - PZŻ w Trzebieży. Następnym armatorem był kpt. jacht. Marek Hermach, który przeprowadził generalny remont jachtu, zakończony w 2010. Obecnie (od roku 2022) nowym właścicielem jest Narodowe Muzeum Morskie w Gdańsku. Jacht zakupiono dzięki finansowemu wsparciu Towarzystwa Przyjaciół NMM.\nRejs okołoziemski „Mazurka”.\n1976\n1977\n1978", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=76657", "fragment_id": "646466/0", "subtitle": "", "title": "S/y Mazurek", "parentId": 76657.0, "start_index": 0.0, "source": "wikipedia", "document_id": "646466", "score": 0.9388701915740967}, "uuid": "90c67021-63f6-42cf-818a-b4f5ada62c9a"}, {"page_content": "Szmaragd – typ jachtów żaglowych produkowanych (głównie na eksport) pod koniec lat 60. i w latach 70. XX wieku, w Gdańskiej Stoczni Jachtowej STOGI, obecnie noszącej nazwę Stocznia Jachtowa im. J. Conrada Korzeniowskiego w Gdańsku.\nCharakterystyka.\nSzmaragd to niezbyt duży, ale dzielny, pełnomorski jacht żaglowy, przewidziany dla 5 osób.\nPierwszym jachtem z serii był Szmaragd otwierający serię takich samych, wykonanych w całości z drewna, jachtów należących do typu Szmaragd I. Jachty typu Szmaragd I miały dębowy szkielet, mahoniowe poszycie oraz pokład z drewna tekowego.\nJachty typu Szmaragd II oraz Szmaragd III miały już kadłub wykonany ze zdobywającego coraz większą popularność laminatu poliestrowo-szklanego.\nJachty typu Szmaragd.\nLista sporządzona na podstawie\nJachty typu Szmaragd II.\nW opublikowanym przez PRS Rejestrze Jachtów Morskich, aktualnym na dzień 28 lutego 2013 r., wymieniony jest tylko jeden jacht typu Szmaragd, jest to PIK II.\nOsiągnięcia.\nNa bazie typu Szmaragd III został zaprojektowany Mazurek, jacht, na którym Krystyna Chojnowska-Liskiewicz jako pierwsza kobieta na świecie, samotnie opłynęła kulę ziemską dookoła.\nW czerwcu 1990 r. jacht Misia II jako pierwsza polska jednostka pływająca od zakończenia II wojny światowej, w brawurowym rejsie przepłynął z Elbląga na Bałtyk przez będącą pod ścisłą kontrolą ZSRR Cieśninę Piławską.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=3272954", "fragment_id": "139163/0", "subtitle": "", "title": "Szmaragd (typ jachtu)", "source": "wikipedia", "start_index": 0.0, "document_id": "139163", "parentId": 3272954.0, "score": 0.485329270362854}, "uuid": "379dca37-9c77-4f1b-90c4-0aa9941368e6"}, {"page_content": "Dame Naomi James (ur. 2 marca 1949) – żeglarka nowozelandzka, jako druga kobieta samotnie opłynęła dookoła Ziemię, a jako pierwsza opłynęła Ziemię samotnie trasą przez przylądek Horn.\nŻyciorys.\nPomiędzy 9 września 1977 r. a 8 czerwca 1978 r. na jachcie Express Crusader opłynęła samotnie świat, wypływając z Dartmouth i płynąc trasą wokół przylądka Horn. 28 kwietnia 1978 r. zamknęła pętlę dookoła świata, będąc drugą kobietą, która opłynęła samotnie świat (pierwszą była Krystyna Chojnowska-Liskiewicz (20 marca 1978)). Naomi James przepłynęła dystans 27 000 Mm (43 452 km) w przeciągu jedynie 272 dni, bijąc tym samym rekord szybkości okrążenia świata jachtem, ustanowiony 10 lat wcześniej przez Francisa Chichestera (274 dni).\nW 1979 r. uzyskała tytuł szlachecki Dame. W 1982 r. wygrała wraz z mężem Robem regaty wokół Wielkiej Brytanii, potem jednak porzuciła żeglarstwo, nie mogąc przezwyciężyć choroby morskiej. Po śmierci męża, który utonął w 1983 r. ponownie wyszła za mąż w 1990 r. i przeprowadziła się do USA.\nPrzypisy.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=77236", "fragment_id": "657613/0", "subtitle": "", "title": "Naomi James", "parentId": 77236.0, "start_index": 0.0, "document_id": "657613", "source": "wikipedia", "score": 0.7664956450462341}, "uuid": "2a55a61d-aed3-4dda-821a-f04c3b6a98d2"}, {"page_content": "&lt;templatestyles src=\"Szablon:Statek infobox/styles.css\" /&gt;\nMaria – polski jacht zbudowany w Gdańsku i zwodowany w 1971 roku, pływający pod banderą polską i kanadyjską; typ ożaglowania – kecz. Długość jachtu – 9,80 m (z bukszprytem 11,20 m), szerokość maksymalna – 3,20 m. Ma okrągłodenny kadłub drewniany – dębowy szkielet i mahoniowe poszycie o grubości 35 mm. Został początkowo wyposażony w:\nPrzy sterze zainstalowano prosty samoster.\nMarzenia Ludojada i ich realizacja.\nJacht „Maria” został wybudowany na początku lat 70. XX w. przez Jerzego Mańkowskiego, który nazwał go \"Maria\" wzorując się na nazwach nadawanych handlowym żaglowcom skandynawskim pod koniec XIX wieku. Jacht zaprojektował Wacław Liskiewicz, mąż Krystyny Chojnowskiej-Liskiewicz, żeglarz i konstruktor jachtów, np. Mazurka, Copernicususa, serii: Opal, \"Nefryt\", Conrad 45. \"Maria\" została zaprojektowana na wzór konstrukcji Colina Archera i Johna G. Hanny (\"Tahiti ketch\").\nPo kilku latach od wybudowania jachtu kupił go od Jerzego Mańkowskiego Ludomir Mączka (dla licznych przyjaciół – \"Ludek\" lub \"Ludojad\") – podróżnik, geolog, geograf i żeglarz – którego marzeniem było swobodne wędrowanie po świecie, wbrew sytuacji politycznej, panującej w Polsce w tym okresie. Jego pierwsze podróże zagraniczne wiązały się z wykonywanym zawodem – pracował jako geolog w Mongolii i Zambii. Żyjąc zawsze skromnie zgromadził „dewizy”, które w ówczesnej Polsce uczyniły z niego „milionera”. Stało się możliwe sfinansowanie zakupu jachtu i zaplanowanie wyprawy dookoła świata.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=2844341", "fragment_id": "1624912/0", "subtitle": "", "title": "S/y Maria", "parentId": 2844341.0, "start_index": 0.0, "document_id": "1624912", "source": "wikipedia", "score": 0.30267059803009033}, "uuid": "19231911-52e3-4a7c-a869-5676a59d2932"}, {"page_content": "Rejs \"Śmiałego\" zapoczątkował wielkie sukcesy polskiego żeglarstwa oceanicznego. Dwa lata później PTG zorganizowało kolejną wyprawę badawczą na tym samym jachcie – wokół Islandii, następnie Leonid Teliga, jako pierwszy Polak samotnie okrążył świat na małym jachcie, jego wyczyn w latach siedemdziesiątych XX w. powtórzyli: Krzysztof Baranowski, Henryk Jaskuła i Krystyna Chojnowska-Liskiewicz, zaś jachty Copernicus, Otago czy Spaniel odnosiły sukcesy w prestiżowych regatach oceanicznych. Wszyscy członkowie załogi zostali odznaczeni Medalami Za Wybitne Osiągnięcia Sportowe, niektórzy z nich (K. Baranowski, J. Knabe czy L. Mączka) w dalszej karierze żeglarskiej brali udział w długotrwałych rejsach oceanicznych i przyczynili się do popularyzacji żeglarstwa.\nKalendarium rejsu.\n&lt;br&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=4796425", "fragment_id": "248678/34", "subtitle": "", "title": "Rejs s/y Śmiały dookoła Ameryki Południowej", "source": "wikipedia", "start_index": 45963.0, "document_id": "248678", "parentId": 4796425.0, "score": 0.3522345721721649}, "uuid": "e1489218-acf0-4244-9443-df5b732a692b"}, {"page_content": "W okresie swojej służby pod polską banderą jednostka często była wykorzystywana do celów reprezentacyjnych, jak w 1978 podczas powitania jachtu „Mazurek” powracającego z rejsu dookoła świata, dowodzonego przez kpt. Krystynę Chojnowską-Liskiewicz.\nDalsze losy.\nW Grecji nazwa statku została zmieniona na „\"Georg\"”. W sierpniu 1992 został aresztowany w Pireusie w związku z używaniem go do przemytu towarów. Armator zalegał z płatnościami dla ŻG w związku z czym ta podjęła działania w celu odzyskania statku. Rozważano sprowadzenie jednostki do kraju, co byłoby jednak kosztowne. Ostatecznie po odzyskaniu statku ŻG sprzedała go w 1993 innemu greckiemu armatorowi za 20 tys. USD. Po przebudowie i wymianie silników jako „\"Paloma\"” jednostka od 1995 przez dwa sezony obsługiwała połączenie Pireusu z Kretą, po czym znów została sprzedana armatorowi ze Sri Lanki. Statek dotarł do Cejlonu i pod nową nazwą „\"Goodwill Guide\"” pływał m.in. w rejonie objętym powstaniem tamilskim między Dżafną a Trikunamalają. Ostatnim śladem istnienia dawnej „Halki” jest informacja o aresztowaniu statku w lutym 2002 w porcie Beruwala z powodu zalegania przez armatora z należnościami wobec załogi.\nKonstrukcja.\nOpis ogólny.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=5152459", "fragment_id": "1077521/3", "subtitle": "", "title": "Halka (1967)", "source": "wikipedia", "start_index": 2891.0, "parentId": 5152459.0, "document_id": "1077521", "score": 0.04778892546892166}, "uuid": "1bff010c-d763-41f8-81d8-08d5ce0a1f54"}, {"page_content": "Joanna Pajkowska (ur. 13 lipca 1958 w Warszawie) – polska żeglarka, kapitan jachtowy, ratownik morski, przepłynęła ponad 250 tysięcy mil morskich[], często w rejsach i regatach samotnych lub dwuosobowych. W latach 2018–2019 jako pierwsza Polka opłynęła świat samotnie na jachcie żaglowym bez zachodzenia do portów.\nSzkoła.\nW 1977 r. ukończyła XIV Liceum Ogólnokształcące im. Klementa Gottwalda w Warszawie.\nKalendarium żeglarskie.\nW 1986 r. startowała w regatach TwoSTAR z Plymouth w Anglii do Newport w USA, na katamaranie „Alamatur III” (skipper – Wojciech Kaliski), których jednak nie udało się ukończyć.\nW latach 1995–2002, mieszkając w Anglii, pracowała jako członek załogi statku ratownictwa morskiego „Salcombe Lifeboat”, z Royal National Lifeboat Institution (RNLI). Brała udział w szeregu akcjach ratowniczych.\nW latach 1995, 1997 i 1999 startowała w regatach \"Fastnet Race\", z południowej Anglii do Irlandii.\nW 2000 r. na 40-stopowym jachcie „Ntombifuti” zajęła 4. miejsce w klasie (na 17 startujących jachtów, z czasem 29 dni 5 godzin 0 minut), w samotnych regatach transatlantyckich \"OSTAR\" z Plymouth do Newport. Był to pierwszy od 20 lat udział jachtu płynącego pod polską banderą w regatach OSTAR.\nW 2001 roku wzięła udział na 60-stopowym jachcie „Alphagraphics” z załogą wyłącznie kobiecą w regatach \"EDS Atlantic Challenge\" na trasie Saint-Malo – Hamburg – Portsmouth – Baltimore – Boston – Saint-Malo[]. W tym samym 2001 r. startowała w regatach \"Transat Jacques Vabre\", z Hawru do Brazylii, na jachcie „Olympic Challenger”.\nOd grudnia 2002 do stycznia 2003 jachtem Zjawa IV trzykrotnie okrążyła przylądek Horn i dotarła do archipelagu Szetlandy Południowe na Antarktydzie.", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1442504", "fragment_id": "191838/0", "subtitle": "", "title": "Joanna Pajkowska", "document_id": "191838", "start_index": 0.0, "parentId": 1442504.0, "source": "wikipedia", "score": 0.21712607145309448}, "uuid": "b664ad67-7c9c-4a25-8083-a3f668415f77"}, {"page_content": "Od października 2006 do lutego 2007 w dwuosobowych, kobiecych regatach, rozgrywanych pomiędzy dwoma identycznymi 28-stopowym jachtami typu Mantra 28 przepłynęła (z Darwin w Australii przez Ocean Indyjski do Kapsztadu-RPA i dalej przez Atlantyk do Salvador de Bahia w Brazylii).\nW okresie od 24 czerwca 2008 do 8 stycznia 2009 kpt. Joanna Pajkowska odbyła samotny rejs dookoła świata. Żeglowała na jachcie „Mantra Asia” (typu \"Mantra 28\") o długości 8,5 m, szerokości 2,7 m i zanurzeniu 1,65 m. Jacht o wyporności 3,5 tony i 60 m² powierzchni żagli został zaprojektowany i zbudowany przez Andrzeja Armińskiego, który był też głównym organizatorem rejsu.\nTrasa wiodła w kierunku zachodnim, z portu Balboa (Panama) po stronie Pacyfiku, i liczyła 25 tysięcy mil morskich. Rejs trwał 198 dni i zakończył się w mieście Colón po atlantyckiej stronie Kanału Panamskiego. Ze względu na niemożność samotnego przepłynięcia Kanału Panamskiego, trasa rejsu nie została przecięta, jednak żeglarka opłynęła 360 stopni obwodu Ziemi, plus jeszcze ok. 20 mil do portu Colon.\nRejs ten został uhonorowany tytułem Rejsu Roku – Srebrnym Sekstantem przyznanymi za rejs, który \"„był pierwszym polskim, po Mazurku, kobiecym samotnym rejsem wokółziemskim oraz rejsem najszybszym w historii polskiego żeglarstwa, z jednym tylko, krótkim, wymuszonym warunkami pogodowymi, postojem w porcie.”\"", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1442504", "fragment_id": "191838/1", "subtitle": "", "title": "Joanna Pajkowska", "source": "wikipedia", "start_index": 1692.0, "document_id": "191838", "parentId": 1442504.0, "score": 0.10461720824241638}, "uuid": "65d93b3f-6823-40c4-b4c3-f5faebc83a26"}, {"page_content": "W 2017 roku wygrała, wraz ze skipperem Uwe Röttgeringiem, na jachcie „Rote 66” (40 stóp) Transatlantyckie Regaty Dwuosobowe TwoSTAR, z Plymouth (Anglia) do Newport (Rhode Island, USA). W szóstej edycji tych regatach zgłoszonych było 6 jachtów, ale ukończyły je tylko 2.\nW dniach 23 września 2018 r. – 28 kwietnia 2019 r. odbyła, jako pierwsza Polka, samotny i non-stop rejs dookoła świata. Rejs trwał 216 dni i 16 godzin, start i meta w Plymouth (Anglia). Trasa, licząca 29 000 mil morskich, wiodła przez Atlantyk na południe, dookoła Przylądka Dobrej Nadziei, dalej przez Ocean Południowy, dookoła Przylądka Leeuwin (Australia), południowy Pacyfik, dookoła Przylądka Horn, i powrót przez Atlantyk na półkulę północną, do Plymouth. Joanna Pajkowska żeglowała na aluminiowym jachcie „Fanfan” liczącym 40 stóp (12,19 metrów) długości.\nKontrowersje.\nRejs odbywający się w dniach 24 czerwca 2008 – 8 stycznia 2009 zaczął się w Balboa, po jednej stronie Kanału Panamskiego, a zakończył z jego drugiej strony w Colón. Tak więc rejs zakończył się w innym miejscu niż się zaczął.\nKapitan Krzysztof Baranowski napisał o tym: „Otóż przyjęło się uważać, że rejs dookoła świata kończy się w porcie, z którego się wypłynęło: Asia wypłynęła z Balboa, po jednej stronie Kanału Panamskiego, a przypłynęła z drugiej strony do Colon. Samego Kanału nie może pokonać samotnie, bo przepisy nie pozwalają i w zasadzie powinna jeszcze okrążyć Południową Amerykę, żeby zamknąć rejs w Balboa. Mamy tu jednak do czynienia z inną interpretacją, a mianowicie taką, że do zamknięcia pętli wystarczy 360 stopni. Tak się bowiem składa, że wschodnie wejście do Kanału w Colon/Cristobal jest położone bardziej na zachód niż zachodnie w Bilbao/Panama i faktycznie kółko, które, jak wiadomo, ma 360 stopni, zostaje zamknięte.”.Linki zewnętrzne.\n&lt;templatestyles src=\"Kontrola autorytatywna/style.css\"/&gt;", "metadata": {"url": "https://pl.wikipedia.org/wiki?curid=1442504", "fragment_id": "191838/3", "subtitle": "", "title": "Joanna Pajkowska", "source": "wikipedia", "start_index": 4723.0, "document_id": "191838", "parentId": 1442504.0, "score": 0.07453831285238266}, "uuid": "4132cabe-e501-460c-9eb6-deb8f101370b"}]}
